text:
CAFER SEYDAHMET QIRIMER (1889-1960)
Qırım Ahaliy Cumhuriyetiniñ hariciye ve harbiye müdiri (naziri) olğan Cafer Seydahmet, 1 İyul (Eylül) 1889 tarihinde Qırımnıñ Yalta şehrinde Qızıltaş köyünde doğdı. İlk mektep tahsilini Qırımda aldı, amma soñ İstanbulğa ketip rüşdiye mektebinde ve litseyde oqudı. 1906 senesinde Numune-i Terakki İdadisinde (litseyde) oqup başladı. Osmanlı Devletiniñ paytahtında tahsil hayatı 1911 senesine qadar devam etti. Bu vaqıtta arqadaşı Noman Çelebicihannen birlikte Qırımdan kelgen talebelerge qol tuttı. Bunıñ içün 1909 senesinde Qırım Talebe Cemiyetini qurdılar. Bu talebe cemiyetiniñ yanında gizli bir cemiyet olğan Vatan Cemiyetini de Noman Çelebicihan ve işanğanı arqadaşlarınen qurdılar. Bu gizli cemiyet talebelerge yardım cemiyeti degil edi. Siyasiy maqsatnen qurulğan edi ve Qırımda da teşkilatlanğan bir cemiyet oldı.
Cafer Seydahmet Qırımer
Qırımer, İstanbudlda talebe ekende, Yirminci Asır Tatar Millet-i Mazlumesi (Yigirminci Asırda Mazlum Tatar Milleti) adında bir kitapçıq neşir etti. Bu kiçkene kitapçıqta Rus çarına, İdare-i Ruhaniyege tenkitler bar edi ve milliy maarifniñ, vaqıflarnıñ Qırımtatarlarnıñ qolunda olması kerekkeni yazılğan edi. Cafer Seydahmet bu kitapçıq sebebinen tevqif etilmemek içün Parijge ketti. 1911-de Sorbonne Universiteti Huquq Fakultetinde tahsiline başladı. 1914 senesine qadar bu universitette oqudı. Anda Fransız sotsiyalistlerniñ kitaplarını da oqudı. Osmanlı Talebe Cemiyetine de barıp tura edi. Parijde oquğanda Fransız siyasiy tarihçisi Charles Seignobosnıñ kitabını tercime etti ve İstanbulda Rus Hükûmeti Yahud Kamçı Saltanatı (Rus Ükümeti Yaki Qamçı Saltanatı) adınen neşir etti. Birinci Cihan Cenkiniñ başanmasından soñ 1914 senesinde Qırımğa qayttı.
Yigirminci Asırda Tatar Millet-i Mazlumesi
Birinci Cihan Cenkinde Rus ordusı tarafından askerge alınğan Cafer Seydahmet, Rusiyede Bolşevik inqilâbi başlanğanda, Bessarabya cebhesinden Odesağa keldi. Mında kelgende, Qırımdaki, Qırım Musluman Vekilleri Syezdiniñ Noman Çelebicihannı Tavriya Şarqiy Avropa Musulmanları Müftisi ve özüniñ de Vaqıf İşleri Müdirligine saylanğanını ögrendi. Qırımğa qaytqanda, Noman Çelebicihan, Seyitcelil Hattat ve Hasan Sabri Ayvaznen beraber Qurultay toplaşuvı içün çalışmağa başladı. 9 Dekabr (Aralıq) 1917 tarihinde Bağçasaraydaki Hansarayda keçirilmege başlanğan Qurultayda ilk Qanun-ı esasiy (konstitutsiya) leyhasını hazırlağanlardan biri oldı. Hersondaki Qırımtatar Atlı Polknı Qırımğa ketirdi ve Qırım Ahaliy Cumhuriyetiniñ Hariciye ve Harbiye Müdiri (naziri) oldı.
Qurultaynıñ ilk künü 9 Aralıq 1917
Bolşevikler, Qırımnı 1918-de işğal etkende, Qırımtatar Milliy Hükümeti de darqatıldı. Qurultay vekilleri (deputatları) saqlandı yaki hapiske qapatıldı. Noman Çelebicihan ise Bolşevikler tarafından Aqyarda şehit etildi ve Cafer Seydahmet Qırımer ise Osmanlı Devletinden Bolşeviklerge qarşı yardım qıdırmaq içün İstanbulğa keldi. İstanbulda Enver Paşa ve Talat Paşanen körüştü. Qırımnıñ Bolşeviklerden qurtarılması içün yardım qıdırdı. Almaniya Qırmnı işğal etkende, 1918-de Süleyman Sülkewicz hükümeti quruldı. Qırımer de bu hükümette hariciye müdiri oldı. Faqat bu hükümetniñ ömrü de uzun sürmedi: Bolşevikler yañıdan Qırımnı işğal etti ve Almanlar Qırımdan çıqtı. Qırımer bu vaqıtlarda Qırımtatar Milliy Hükümetiniñ temscilisi olaraq Türkiyede edi. 1921 senesinde Qırımda, Qırım Sovyet Sotsiyalist Cumhuriyeti quruldı.
Qurultay toplaşuvı; Cafer Seydahmet, Şefiqa Gaspralı ve Noman Çelebicihan
Cafer Seydahmet Qırımer bu vaqıttan soñ Qırımğa qaytmadı, amma Qırım içün çalışmağa devam etti. 1921-1922 senelerindeki açlıq vaqtında Qırımğa yiberilmesi içün yardım qıdırıp cıydı. Qırımtatarlarına qol tuttı ve kitaplar, maqaleler yazıp, muhtelif yerlerde çıqışlar yaptı. Qırımtatar Milliy Hareketiniñ yolbaşçılarından Cafer Seydahmet Qırımer, 3 Aprel (Nisan) 1960 tarihinde İstanbulda vefat etti.
Qurultaynıñ yolbaşçıları; Seyitcelil Hattat, Hasan Sabri Ayvaz, Noman Çelebicihan, Cafer Seydahmet
Saylanğan Bibliyografiya
Cafer Seydahmet Kırımer, Bazı Hatıralar, (İstanbul: Emel Vakfı, 1993).
Hakan Kırımlı, “Kırım: Rus İşgali Dönemi”, DİA, C: 25, (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2002), s. 458-465.
Osman Kemal Hatif, Gökbayrak Altında Millî Faaliyet, Yay. Haz. Hakan Kırımlı, (Ankara: Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Yayınları, 1998).


c: text/html

text:
2014 senesi mart ayında Rusiye Federatsiyası ukrain Qırım yarımadasını zapt etti. Orta asırlarnıñ eñ güzel ananelerine köre Qırım yarımadasınıñ bütün sakinleri Rusiye vatandaşları olaraq ilân etildi. Bazıları bir ay içinde Ukraina vatandaşı qalmaq istegenini ariza şeklinde bildirdiler. İstilâcı memleketniñ vatandaşlığından vazgeçkenlerniñ taqdiri bir yıl içinde nasıl deñişti, olar öz toprağında yaşamaq iznini nasıl alalar ve Rusiye memurları ukrainlerni Qırımdan nasıl quva?
İşğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqdiri ve Ukraina içün rezident olmağan qırımlılar aqqında – «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» yayınında.
Studiya musafirleri – «Almenda» vatandaş maarifi merkezinini reisi Olga Skripnik ve «İmaye aqqı» bütünukrain hayriye teşkilâtınıñ uquq hadimi Suleyman Mamutov.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 ve bazar künü saat 11:30 efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmescit rayonındaki Bulğanaq (Kolçugino) köyünde Rusiye mahkeme memurları tarafından bir qırımtatar qorantasınıñ evden çıqarılması, «turmuş, iqtisat meseleleri» ile bağlıdır. Bu hususta Qırım.Aqiqatqa qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyev ikâye etti.
«Ev saibi tarafından açılğan davası boyunca berilgen mahkeme qararı esasında evden çıqarılalar. Bir taraf öz maliy vadelerini becermedi emiş. Olar anda 15 yıldan berli yaşaylar. Eki taraftan biri, evni satın aluv añlaşması boyunca alğanını dey, ekincisi ise iç bir vesiqanıñ olmağanını ayta», – deye ikâye etti faaliyetçi.
Bunıñnen birlikte Smedlâyev, bu işte siyasiy tesirniñ olğanını qatiyen red etti.
Noyabrniñ 20-sinde, kündüz, Bulğanaq köyünde bir qorantanıñ evden çıqarılğanı aqqanda haber alındı.
Rusiye telükesizlik küçleri açıq menbalarda bu hususta iç bir izaat bermediler.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ FSB yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faaliyetçileri, muhalif ve Ukrainanıñ tarafını tutqan cemaatçılar ve diniy azlıqlarnıñ vekillerini muntazam surette yaqalay, soraştıra ve evlerinde tintüvler yapa. Uquqqoruyıcılar Rusiye telükesizlik küçleriniñ bu areketlerine, siyasiy maqsatlı areketler deyler.


text:
Advokat Rifat Yahin Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ saqatlığı olğan şahıs statusını er yıl olğanı kibi tasdıqlamaq içün arizasını Rusiye Emek ve içtimaiy qoruv nazirliginiñ tibbiy-içtimaiy ekspertiza bürosına berdi. Bu aqta o, «Qırım birdemligine» haber etti.
Advokatnıñ aytqanına köre, Cemil Gafarovnıñ ekinci derece saqatlığı aqımdaki sene fevral ayında tibbiy-içtimaiy ekspertiza bürosında tekrar baqılğan soñ tasdıqlandı. Bu tibbiy komissiya imayeciniñ Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ 91-inci tibbiy bölügine qarşı açtırğan memuriy davadan soñ teşkil etildi, faqat saqatlıq statusı 2020 senesi noyabr ayına qadar yapıldı.
«Bugün Gafarov tahqiqat izolâtorı vastasınen ve menim mektübimnen tibbiy-içtimaiy ekspertiza bürosına azırlağan arizamnı imzaladı. Bu ariza Qırım Cumhuriyeti tahqiqat izolâtorınıñ yazıhanesine berildi», – dep tarif etti Gafarovnıñ imayecisi.
Yahinniñ aytqanına köre, Gafarovnıñ ekimlerge baqtırıluvınen bağlı arizalar yaznıñ başından berdi siyasiy mabüs tarafından advokatsız da berilgen edi.
Advokat Lilâ Gemeci bildirgenine köre, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarov sağlıq vaziyetini şikâyet ete.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi ekim Gafarovnıñ sağlıq vaziyetini taqip ete, dep bildirgen edi.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı Rifat Yahin müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı. Advokat, müvekkiliniñ tibbiy tedqiqlerine dair arizanı Aqmescit SİZOsınıñ memuriyetine berdi.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Cemil Gafarovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
“Uquq qoruyıcılarnıñ aqları” neşri uquq qoruyıcılarnı qorçalağan ve destel köstergen halqara standartlarınıñ añlayışını meydanğa ketirilmesini ve alıştırılmasını maqsat olaraq qoymaqta.
Halqara standartlarnıñ faal şekilde kerçekleşmesi içün, uquq qoruyıcılarnıñ kendi aqlarını bilmesi ve añlaması müimdir.
Bu, uquq qoruyıcılar içün qısqa, açıq ve adersli şekilde standartlarnı ifade etken ve olar kerçekleşken kontekstnı añlatqan, iş aletidir.
Proyekt çerçevesinde İnsan aqları Evler Fondu uquq qoruyıcılar içün alet ve resurslar azırladı. Uquq qoruyıcılar bukletni milliy seviyede standartlarnı tarqatılmasında, memurlarnen munasebette, olardan halqara seviyesinde alğan mesüliyetlerni kerçekleştirme talaplarında, uquq qoruyıcılar tarafından yapılğan iş müimligi aqqında devlet içinde munaqaşa kerçekleştirilmesinde qullanabile.
Aletler ve resurslar
Bu resurslar eñdirme, neşir etilme ve tarqatılma içün açıq, em de İnternette paylaşmaq serbest.
Risale: standartlar, talil ve kontekst.
Uquq qoruyıcılarğa ve olarnıñ işine bağlı olğan, BM ve Avropa Şurası tarafından qabul etilgen müim beyannameleriniñ mündericesine esaslanıp, «Uquq qoruyıcılarnıñ aqları» risalesi 16 standartqa bölüngen. Rezolütsiyalarda bildirilgen er standartnıñ asıl fikri qısqa şekilde ifadelenmekte.
«Uquq qoruyıcılarnıñ aqları» risalesini endirmek.
Plakat
«Uquq qoruyıcılarnıñ aqları» plakatı risalede ifadelengen 16 halqara standartnıñ propagandasını yapmaqta. Onıñ maqsadı – bu standartlarnıñ tañılmasını ilerletmek ve tarqatmaqtır.
«Uquq qoruyıcılarnıñ aqları» plakatını endirmek.
Varaqalar
«Uquq qoruyıcılarnıñ aqları» varaqaları – bu belli bir devlette ya da vaziyette standartlar aqqında añlayış seviyesiniñ ilerlemesine yardım etken eñ aktual olğan alettir. Olar A6 ölçüsünde basılmaq tavsiye etile, amma başqa ölçülerde de basılmaq mümkün. 5 eñ meşur olğan standartnen bağlı olğan varaqalarnı aşağıda endirmek mümkün, talabıñızğa köre ise, risalede ifadelengen er 16 standartnen bağlı varaqanen paylaşırmız.
Nen bağlı varaqanı endirmek.


text:
Jelide Qıtay törağacınıñ jubayı Pén Lïyuannıñ qazaq änin orındağan vïdeocı payda boldı, dep xabarlaydı Baistars.kz.
Beynebayandağı äwen boyınşa jeli qoldanwşıları Pén Lïyuannıñ orındawında Axmet Jubanovtıñ «Qarlığaş» änin tanığan. Pén Lïyuan ändi qıtay tilinde orındağan. Alayda beynebayannıñ qay jılı tücirilgeni belgiciz.Ayta keteyik, Qıtay törağacı Cï Czïnpïnniñ jubayı Pén Lïyuan Qıtaydıñ tanımal däctürli änşici. Köptegen än bayqawlardnıñ jüldegeri. «Däctürli mwzıka» mamandığı boyınşa bilim alğan.Pén Lïyuan tanımaldılığı şarıqtap turğan şağında xalıq aracında Cäldegül perïzatı dep atalıp ketken. Cäldegül Qıtayda qurmet tutılatın gül. Ol ïmperatorlardıñ belgicimen baylanıctırıladı jäne culwlıq pen näziktikti beyneleydi. Köpşiliktiñ aytwınşa Pén Lïyuan — däl ocınday qacïetke ïe.


text:
Qırımnıñ İslâm Terek rayonında yoq olğan Ungut köyünde qazuv işleri keçirilgen musulman mezarlığınıñ kemiklerini arheologlar açıq avada polietilen paketlerde ve karton qutularda saqlay.
Bu aqta qazmalarnen oğraşqan arheologlarğa evni kirağa bergen qadın bildirdi. Bazarertesi künü, sentâbrniñ 16-nda, o, evge kelip, azbarda kemikler tolu qutularnı taptı.
«16-nda evime keldim. Muvaqqat evçikni bu arheologlarğa kirağa bergen edim. Azbarğa kirdim. Qutularda bu kemiklerni kördim. Şaştım. Mında mezarlıq yapqanlar! Qutularğa, paketlerge topladılar. Merumlarnıñ kemiklerini ketirgenler… Azbarda mezarlıq yapqanlar», – dedi qadın qırımtatar faali Nariman Celâl Facebookta derc etken videoda.
Tapılğan kemikler aqqında qadın qırımtatar faallerine haber etti.
«Arheologlarğa kira bergen qadın kemikler mında açıq avada yata, dep bildirdi. Keldik. Kemikler kerçekten laboratoriyalarda degil, ögrenilmey, arheologlar bunı vade etken edi… Mına bu laboratoriya, bu paketler. Demek istegenim, aytqanları ve yapqanları arasında iç bir alâqa yoq», – dep izaatladı faallerden biri.
Arheologlarnıñ kemiklerniñ tetqiqine dair izaatları yoq.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımnıñ İslâm Terek rayonında yoq olğan Ungut köyündeki musulman mezarlığında keçirilgen «arheologik qazmalar» sebebinden Mahkemeden evel tahqiqatlar cedveline malümat kirsetti.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen şahıslar meseleleri nazirligi Qırımda musulman mezarlıqları ve ibadet yerleri viran etilemez, dep bildirgen edi.
İslâm Terek rayonınıñ eski Ungut köyünde keçirilgen qazma işleri aqqında avgust ayınıñ soñunda qırımtatar faali Zair Smedlâyev bildirgen edi. O, bu yerde eski musulman mezarlığı bar edi, dep aytqan edi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti mezkür malümatnı daa izaatlamadı.


text:
Gimalay tawları
Gimalay bul Aziyada jaylasqan taw dizbekleri. Olar İndiyanıń arqasında jaylasqan. Dúnyanıń 15 eń biyik tawları Gimalayda jaylasqan. Eń baslıları Everest, K2 ha'm Nanga Parbat. Everest tawı Jer betindegi eń biyik taw esaplanadi. Everest tawınıń biyikligi 8,849 metr. Gimalay 100den kóbirek tawlardan turadi.
Gimalaydıń payda bolıwı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Geologiyalı jaqtan Gimalay İndiya tektonik plitasınıń tásirinen payda bolģan. Ol arqa tárepke jılına 15 sm qozģalıp, 40-50 million jıllar aldın Evraziya kontinentine qosılģan. Gimalaydıń payda bolıwı sol waqıttaģı teńiz túbiniń jeńil tasları tawlarģa kóteriliwine sebep boldı. Bul processti dálillew ushın kóbinese adamlar Everest tawınıń shıńı teńiz taslarınan quralģanın kórsetip ótedi.
İndiya plitası elege shekem arqaģa qaray jılına 67 mm qozģalmaqta. Kelesi 10 million jıl ishinde ol 1,500 km Aziyaģa kiredi.


text:
Qıtayda yañı koronavirustan 132 insan oldı, hasta olğanlarnıñ sayısı 5974-ke arttı, dep qayd etti Qıtay Halq Cumhuriyeti Milliy sağlıq komissiyası, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Soñki kün içinde hasta olğan daa 1459 insan qayd etildi, umumen olarnıñ sayısı 5974 oldı. Koronavirus şübhesi olğan insanlar esapqa alınsa, hastalanğanlarnıñ sayısı 9000-den çoq olması mümkün.
Qıtay tışında koronavirus hastaları daa 15 memlekette, hususan Avstraliya, Almaniya, Vyetnam, Kanada, Malayziya, Singapur, ABD, Tailand, Frenkistan, Cenübiy Koreya ve Yaponiyada qayd etildi.
Yaqında qayd etilgen virus büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.
Daa evel Monğolistan ve Qırğızistan Qıtay sıñırını qapattı, dep bildirdi. Özbekistan, Qazahistan ve Turkmenistan sıñırdaki kontrolni quvetleştirdi. Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda koronavirus telükesi tarqalğanı içün tevsiyeler çıqarıldı.


text:
Künüm çeşit vaqialrnen bağlı oldı. Birleştirip, bir qaydnıñ içine nasıl etip sığdırdım? Özüm añlamayım.
Saba «Yañı postada» yollanma aldım, içindeki ukrain milliy örneklernen bezetilgen futbolkanı birden kiydim. Aqyarğa yol aldım. Anda meni mühbirler bekley edi. Maşinam – ukrain örneklernen yaraştırılğan, içindeki bayraqlar – ukrain ve Avropa Şurasınıñ, men özüm - bezetilgen urbada – Aqyarğa kettim! İşte, böyleliknen Rusiye ve Ukraina hristianlıq peyda olğan yerde körüştiler.
Ya soñ? Soğan!!!
Nahimov yanında toqtaldım. Etrafını kezdim. Nahimov dayandı, tuvğanı olam da.. DAİ hadimleri yüzlerini çevireler. Arbiyler körmeyler. Polimenlerniñ yüzleri küle…
Mühbirlernen körüştim. Urbam, maşinam ve bayraqlarımnı körip, ayrette qaldılar. Men birden olarğa ayttım, men – Uydurmam. Asılında, dünyada yoqım, amma kölgem bar. Olarnı Qırımnıñ yalı boyuna alıp ketmge qarar aldım.
Simeizge yol aldıq.. Yol boyu çeşit mevzularda qonuştıq. Yalığa yaqınlaşqanınen turistlerniñ sayısı da azlaştı. Maşinalar esasen, qırımlı, Donetsk ve Lugansktan da bar edi. Qaçaqlar yañı yerlerni menimseyler. Eñ meraqlısı, «Donetsk Halq Cumhuriyetinden» esasen «Leksus», «Mersedes», «Toyota»larğa minip, «közge çarpmağan iş adamları» qaçıp keldiler. Yani, Donetskte eñ olmaycaq, ufaq-tüfek ticaretnen oğraşqanlar bu kibi maşinalarda yüreler.
Rusiye nomerleri ile maşinalar yoq derecede. İşte, akvaparkqa qadar kelip yettik. Amma, yalığa qadar barmaq küç olğanını añladıq. Raatlanğan bir qoranta añlatanı kibi, Aleksandriya sözü yazılğan tahta yanından keçip, soñra biraz artqa burıp, aşağa yipnen tüşip yalığa yetmek mümkün. Biz ise er şeyni diñlegen soñ, yalığa töpeden baqmağa qarar aldıq. SAHRA!
Alupka. Saray. Men anda qışta bir qaç kere barğanda, adamlarnı ton ve örmelerde körgen edim. Bugün ise, tonlarnı bile körmedim. Yazdır, onıñ içün. Biz aşıqmay kettik. Apansızdan qarşımızğa yaş qoranta çıqtı. Ve çıqarğan videomızğa tüşti. Qadınnıñ üstünde mavı tüsteki şort ve sarı futbolka bar edi. Erkek ise, qara –al tüsteki tüb urbasında edi. Men yaqınlaşqan soñ: « To є CлaBa ykpaïHi, чи Hi???», - dep bağırdım. Qadın şübeli nazar taşladı. Men, ise yañlışqanımnı añladım. Biz yolnı devam ettik, endi bu rast kelgen qadın urbasını alıp taşlar dep şaqalaştıq…
O da bizim artımızdan yetti… Dudaqları morlaştı, titrey edi. O, onıñ aqqında bütün çıqarılğan malümatnı yoq etmege talap etti. Onı Avropada körseler, o dayanmaycağını ayttı(!) Men soradım: «Sizni qorqutalar yoqsa?» - «Siz!!!»-dep cevaplandı. Men oña urbası ukrain bayrağınıñ tüsünde olğanını añlatmağa tırıştım… Ve şu daqiqası: «Men istegen kibi kiynem. Men ukrainlim. Rusiyeli degilim. Siz maña bayraq aqqında aytasız. Men qaydan bileyim nasıl bayraq ve nasıl tüsler! Siz yalan aytasız! Tez siliñiz! Men havflı bir vaziyettem! Siz ömürimni parça-kesek ettiñiz!»
Yalta. Oreanda. Espanola. Üyle zamanı. Adam – qaynap taştı. Men ve daa ekiadam bar edik. Biz masa başına oturdıq. Hızmetçi pek ünerli rast keldi. Laqırdı devamında Donetskten kelgenini añladıq. QAÇAQ! Amma, boş boğaz degil. Endi eki afta devamında çalışa, qorantasını Donetskten Yaltağa alıp ketirdi. Men, ya ne içün Canköyge ketirmediñ, dep soramadım, çünki pek yahşı hızmet etti.
Qırım işğalinen razımı, dep sorasaq, o böyle (DİQQAT!)cevap berdi: «Men em Rusiye, em de «Donetsk Halq Cumhuriyeti» ükümetinen razı degilim. Olar episi - aydutlardır. Men Ukrainanıñ birligine qol tutam. Onıñ içün sizge eñ yüksek seviyede hızmet eterim!». İçimiz cıllı bir içimliknen tolğanı kibi, yımşadı.
İşte böyle: öz baryağınıñ tüslerini bile bilmegen qadın, aqayı da «Pravıy sector»nı körmeyip, ondan qorqıp yüre. Ve Donetskten kelgen qaçaq, sağlıqlaşqanda fısıldap: «Slava Ukraine!» dep ayttı.
Qırım! Ne güzelsiñ! Sen – qarama-qarşılıq ile tolu diyarsın!
Liza Bogutski, Qırımdan ukrainli, etnik rus jidobanderovka
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
«Euromaydan SOS» teşebbüsiniñ faalleri LetMyPeopleGo kampaniyası çerçivesinde «Qırım referendumı» arfesindeki barışıq tedbirler nasıl sustırıldı ve olarnıñ iştirakçi ve teşkilâtçıları şimdi qayda» mevzulı matbuat konferentsiyasını keçirecekler. Bunı tedbir teşkilâtçıları bildire.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ işi ayrı taqiqat olğan soñ uydurılğan «fehral 26 davasınıñ» şahısları qırımtatarlar Ali Asanov ve Mustafa Degermenci ket-kete az añıla.
«Andrey Şçekun – Aqmescitte Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebetinen barışıq mitingni teşkil etmege istegeninden sebe qaçırılğan ve 11 kün esir tutılğan Qırım faalidir. Euromaydan iştirakçisi İvano-Frankovsk sakini Nikolay Şiptur işğalge qarşı çıqqanlarğa qoltutmağa ketken ve Aqyardaki aktsiyadan soñ yaqalandı, bir buçuq yıldan ziyade apiste yata. Bu işler esasında uquq qorçalayıcılar, soy-sop ve advokatlar yarımada işğalinden evel olğan basqı, onıñ qurbanları ve olarnıñ taqdirleri aqqında tarif etecekler», – dep bildireler aktsiya teşkilâtçıları.
Faallerniñ aytqanına köre, matbuat konferentsiyası dekabr 9-da Ukrain buhran media merkezinde keçirilecektir.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka tutulğanda onı «eñ az bir kere avtomatnen urıp, qırçma taqqan ediler», dep ayta rusiyeli advokat Nikolay Polozov.
Bunı o, noyabrniñ 25-nde Aqmescitte keçirilgen «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ toplaşuvında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşka tutulğanını qayd etken videolarnı gizlediler.
«Menim malümatıma köre, Veciye Kaşkanı eñ az bir kere avtomatnen urıp, qırçma taqqan ediler», – dep qayd etti advokat.
Polozovnıñ qayd etkenine, Veciye Kaşkanıñ ölüm işiniñ bir çoq malümatını ögrenmek zor olsun dep, olarnı «faal gizleyler».
«Veciye Kaşkanıñ ölüm davasını alıp barğan tahqiqatçı Nadejda Balaşova qırımtatar milliy areketiniñ veteranı ve bu davanıñ diger figurantlarını tutqan hadimlerniñ (Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ – QA) adları ve soyadlarını gizledi», – dedi advokat.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde 82 yaşlı Veciye Kaşka vefat etti. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı FSB ve SOBR keçirgen mahsus tedbirlerniñ şaatı oldı. Uquq qoruyıcılar Aqmescitteki qavelerden birinde qırımtatarları Kazim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tuttı. Olarnı Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etkenlerinde qabaatladılar.
FSBniñ resmiy malümatına köre, bu adise vaqtında Veciye Kaşka yaramadı. Qadınğa «ilk yardım» çağırıldı, amma hastahanege ketkende Veciye Kaşka can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.


text:
Rusiyede (işğal etilgen Qırımnen beraber) keçken künü 20 582 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Pandemiya vaqtında bu eñ büyük raqam oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Koronavirus tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ malümatına köre, hasta sayısı 1,2%-ğa arttı.
COVID-19 diagnozı qoyulğan ve endi tüzelgen rusiyelilerniñ sayısı bir künde aman-aman 17 biñge arttı, bu pandemiya başlağanından eñ büyük raqam oldı.
Soñki künde COVID-19 diagnozı olğan 378 hasta vefat etti. Rusiyede vefat etkenlerniñ umumiy sayısı 30 biñge (29 887) yaqınlaşa.
Faqat, Rosstat esaplarına köre, aprel-avgust aylarında Rusiyede 45 biñden çoq hasta vefat etti, aman-aman 27 biñniñ esas ölüm sebebi COVID-19 oldı. Müessise operativ ştab malümatı ile olğan farqnı añlatıp, bazılarınıñ koronavirus yuqunçı ölümden soñ belli oldı ve COVID-19 sebebinden diger hastalıqları ağırlaşqanlar oldı, dep bildirdi.
Eñ çoq yañı hasta Moskvada – bir künde 6253, Sankt-Peterburgda – 1171 oldı. Epidemiya başlağanından berli eñ büyük raqam oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyä portlarındağı törek korabları quzğala
Alar 24nçe fevral'dän birle kötep tora ide
Xucaları törek bulğan 18 korab Rusiyä portlarında 24nçe fevral’dän birle kötep tora ide. Alarnıñ 17seneñ quzğaluı bilgele buldı.
Transport häm asqorma ministrlığınıñ Diñgezçelek ğomum mödirlegeneñ Twitter akkauntındağı yazmada äytelgänçä, 24nçe fevral’dän birle Azov diñgezendä toruçı Törkiyägä qartawçı 18 korabtan 17se quzğalıp kitte, berse Temrük portında yök töyägänne kötep tora.
Belderüdä qayber korablarnıñ Kerç’tä kötüe häm hawa şartları röxsät itkändä portqa taba xäräkät itäçäge citkerelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyäneñ êksportı üseştä
İlneñ noyabr’dä çit illärgä satuı, uzğan yılnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda, 1,9%qa arttı häm 21 milliard 900 million dollarğa citte


text:
Cumaertesi künü, sentâbrniñ 7-nde, «Borıspil» ava limanınıñ arbiy uçaq alanında büyük sayıda jurnalistler toplaştı. Olar Rusiyede tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ kelmesini bekley.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, uçaq alanı yanında 30-ğa yaqın videokamera buluna. Olarnıñ arasında «TSN», «5 kanal», «ATR», «SuspilneUA» vekilleri ve digerleri bar. Uçaq alanında acele yardım maşinası tura, boş yolcu avtobusları keldi.
Qırım.Aqiqat ve Azatlıq Radiosı canlı yayın köstermege planlaştıralar.
Daa evel haber etilgeni kibi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ ofisine cumaertesi künü, sentâbrniñ 7-nde, saba Rusiyede tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ tuvğanları kele. Mında yolcu avtobusları keldi, tuvğanlar anda mindirildi. Avtobuslar şimdilik belli olmağan tarafqa ketti.
Bundan evel avtobuslar «Lefortovo» SİZOsını terk etti. Advokatlar gruppasınıñ reberi Nikolay Polozov apiske alınğan ukrainalı deñizciler cumaertesi künü Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsını terk etti, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
Avgustnıñ 30-nda gece Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ deñişüvi olacağına dair ilk haberler peyda oldı. Bu aqta keçken çağırılış halq deputatı Artur Palatnıynıñ yardımcısı Anna İslamova yazdı, onıñ malümatını Ukrainanıñ yañı baş prokurorı Ruslan Râboşapko paylaştı. Daa soñra bu yazı yoq oldı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ spikeri Olena Ğitlânska avgustnıñ 30-nda saba bildirdi ki, «reinelerni deñişüv boyunca zor muzakereler esnası devam ete». O, jurnalistlerni «yañlış malümat tarqatmamalarına» çağırdı. Aynısını Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi de yazdı.
Daa soñra Ukraina telükesizlik hızmeti Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv künü belgilengen soñ onı kütleviy haber vastalarına bildirmege vade etti.
Soñki aftaları kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv (Rusiye Deñiz uquqı boyunca halqara mahkemeniñ qararı esasında azat etilecek Qara deñizde zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni de bu formulağa kirsete) aqqında añlaştı, dep bildire. Avgustnıñ 23-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.


text:
Koronavirus hastalığına oğrağanlarnıñ sayısı 156 oldı (vaqtınca işğal etilgen topraqlar sayılmay), dep bildire Ukraina Sağlıq nazirligi martnıñ 26-nda saba, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Cemaat sağlıq merkeziniñ malümatına köre, martnıñ 26-nda saba saat 10:00-da Ukrainada laboratoriyada tasdıqlanğan 156 COVID-19 hastası qayd etildi, 5 kişi öldi, 1 hasta tüzeldi ve hastahaneden çıqarıldı. Bir kün içinde 43 yañı hasta qayd etildi», – dep aytıla haberde.
Gece yedi yañı hasta Ternopil vilâyetinde, daa dört hasta Çernivtsi vilâyetinde qayd etildi.
«2020 senesi martnıñ 26-nda saba Merkez 183 COVID-19 şübhesi aqqında haber aldı. 2020 senesiniñ başından 1124 COVID-19 şübhesi bar edi», – dep qayd ete nazirlik.
Qırımda koronavirusnen hastalanğan yedi kişi qayd etildi.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyar ve Rusiye Stavropol diyarınıñ prokuratura veteranları iyül 1-den işbirlik aqqında añlaşmanı imzaladılar. Aqyar rusiyeli prokuraturasınıñ matbuat hızmetinde bildirilgeni kibi, tedbir şeer prokurorı İgor Şevçenko iştiraki ile keçti.
«Prokuraturanıñ veteran ve nefaqacılarınıñ umumrusiye cemaat teşkilâtınıñ Aqyar ve Stavropol regional bölükleri arasında añlaşma Aqyar ve Stavropol diyarında teşkilâtnıñ regional bölükleriniñ şura reisleri Anatoliy Şenberg ve Aleksey Selükov tarafından imzalanıldı. Körüşüvde teşkilâtnıñ Qırım regional bölügi şurasınıñ reisi Gennadiy Kolosov da bulundı», – denile beyanatta.
İşbu vesiqa «prokuratura organlarında veteran areketiniñ inkişafına, prokuratura veteranları tecribesiniñ qanuniyet bozuluvlarına qarşı qullanılmasına ve prokuratura hadimleriniñ yañı nesiliniñ terbiyelevine yol berecektir».
Bildirilgeni kibi, körüşüv devamında Stavropol diyarında teşkilâtnıñ regional bölüginiñ şura reisi Aleksey Selükov veteranlarnı yaşlar ile işke celp etüv ameliyatı aqqında tarif etti.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqyarnıñ Leninskiy rayon mahkemesi, Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq olunğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iltirak etkeninden şübheli sayılıp, mayıs 10-da yaqalanğan Balıqlava rayonınıñ sakini Enver Seytosmanovnı tevqif etti.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, oturışuv qapalı rejimde keçti. Seytosmanov iyül 9-ğa qadar tevqif etildi.
Tevqif etilgenniñ advokatı Vagram Şiroyan, qararğa qarşı apellâtsiya berecegini bildirdi.
Mayıs 10 sabasında Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Hayto (Tılovoye) köyünde tintüvler yapılğan soñ Ernes ve Enver Seytosmanovlarnıñ yaqalanuvı aqqında bildirildi. Daa soñra ağa-qardaşnıñ Rusiye FSBsiniñ şubesine alıp ketilgeni ve olardan biri azat etilgeni aqqında belli oldı.
Ağa-qardaş Seytosmanovlar, Rusiyede Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca mahküm etilgen Nuri Primovnıñ yaqın soyları ola.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi uküm çıqardı. Oña muvafıq olaraq «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli tertipke qoyucı koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.


text:
Tallinnniñ merkezinde Ukraina diplomatları ve faaller Rusiyeniñ Qırım ilhaqı başlağanınıñ 5 yılına bağışlanğan aktsiyanı keçirdi. Bu aqta Ukrainanıñ Estoniya elçisi Maryana Betsa Twitterde bildirdi.
Aktsiya iştirakçileri Ukraina, Latviya ve qırımtatar bayraqlarını alıp, #LIBERATECRIMEA yazısını tizmek içün arifler ile kâğıtlarnı tuttı.
Fevralniñ 20-si – Qırım ilhaqı başlağanınıñ resmiy künü, onı 2015 senesi aprelniñ 21-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ «Ukraina Yuqarı Radasınıñ «Rusiyeniñ silâlı istilâsına qarşı tirenüv ve aqibetlerini yoq etüv aqqında» beyanatı aqqında» qararı belgiledi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bodrumğa "Star Legend" kilde
Bagamalar bayraqlı “Star Legend” isemle kruiz köymäse Muğlanıñ Bodrum rayonına kilde
Greŝiyaneñ Santorini Portınnan Bodrumdağı Kruiz Port pristanenä kilgän Bagamalar bayraqlı 144 metrlık kruiz köymäsendä kübese Amerikalı bulğan 217 yulçı häm 200 personalnıñ buluı belderelde.
Tamğaxanä êşlärennän soñ köymädän töşkän turistlar şähär turına çıqtı.
Paşatarlası häm Kumbahçe yarları belän Cömhüriyät prospektın gizgän turistlar bazarda da yörde.
Yulçılardan qayberläre diñgezgä kerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön’yada törek kähwäse köne qotlandı
5nçe dekabr’ Bötendönya törek kähwäse köne Mäskäwdä, N’yu-Yorkta, Madridta häm başqa şähärlärdä dä bilgeläp uzıldı
Txêkvondoda 44 medal’
23 nçe Balkan txêkvondo çempionatında Türkiyä sportçıları barlığı 44 medal’ yawladılar, şularnıñ 19 ı – altın.


text:
Tünevin Meganom burnunda yaramağan aqayğa yardım etildi, bildire Rusiye FVN-niñ Qırım hızmeti.
Qayd etilgeni kibi, aqaynıñ suvu olmağanı, o qıbırdanıp olamağanı ve qurtarıcılarnıñ yardımına muhtac olğanı aqqında haber etildi.
Çağırış yerine kelgende, qurtarıcılar qıdıruv ve qurtaruv işlerini başladı, neticede qaza oğrağan adamnı taptılar. Oña ilk tibbiy yardım etildi.
Qurtarıcılar mahsus sediyeni qullanıp, aqaynı tahliye etti ve onı acele yardım hadimleriniñ eline berdi.
İyünde Qaçı Kalyon qaya şeeriniñ yanında Bağçasaray şeeriniñ Pıçqı (Baştanovka) köyünde bir adam qayadan tüşti. Qurtarıcılar yaralanğan adamnı evakuatsiya yaptı ve hastahanege alıp ketmek içün acele yardım hadimlerine berdi.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetinde 2016 senesi sentâbr ayınıñ soñuna qadar Aqmescit ve Aqmescit rayonında «narazılıq alanları» bütün iştirakçilerine topraq damartılarınıñ berilmesi planlaştırılğanını bildireler. Bu aqta iyün 7-de, salı künü Qırım baş nazir muavini Ruslan Balbek ilân etti, dep bildire Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Topraq damartısı ayırılması boyunca 5000 arizadan 2000-den ziyade baqıldı, eñ yaqın vaqıtta qalğanları da baqılacaq. «Yol haritasına» binaen, sentâbr ayınıñ soñuna qadar Aqmescitte ve Aqmescit rayonında yerleşken «narazılıq alanları» iştirakçilerine topraq damartıları berilmek kerek», – dep ayttı Ruslan Balbek.
Balbekniñ aytqanına köre, reabilitatsiyadan keçken Qırım halqlarınıñ içtimaiy şaraitnen teminlenmesi içün Federal programması çerçivesinde 10 milliard ruble ayırılması közde tutula.
«Soñki eki yıl devamında reabilitatsiyadan keçken halqlardan 170-ten ziyade qoranta – Aqmescit, Canköy şeerlerinde, Canköy, Yedi Quyu ve İslâm-Terek rayonlarında evlernen teminlendi», – dep ayttı Ruslan Balbek.
Bundan evel Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar meseleleri boyunca Devlet komiteti bildirgen edi ki, Qırımda «narazılıq alanlarında» öz isteginen inşaat başlağan vatandaşlar bu inşaatlar qanun boyunca tanılması içün 2016 senesi yanvar 1-ge qadar mütenasip arizanı bermek kerek edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan Belorusiyede ötkergen ziyareti devamında memleketniñ paytahtı Minsk şeerinde yañı Cuma caminiñ açılışında iştirak etti, dep bildire Radio Svoboda.
Belorusiye kütleviy haber vastalarında ketirilgem sözlerinde Türkiye devlet yolbaşçısı «yañı cami belorus ve türk halqlarınıñ dostluğına timsal olacağını» qayd etti.
Türkiye cami qurulışınıñ soñ qısımını ödedi. Qurılış Suudi Arabistannıñ paralarına yapılıp başlanğan edi ve 19 yıl devam etti.
Cami qurulğan yerde evelden de cami tura edi, lâkin eski bina sovet-kommunist devirinde bayağı zarar körgen edi.
Belorusiyede şimdige qadar on biñ insan nufuzında lipka-tatarlar yada polonya-litvaniya tatarlar cemiyeti yaşay, ecdatları – 14-ci asırda Büyük Litvaniya Knâzlığına köçken qırımtatar ve İdil tatarları edi. O zamandan berli olar öz tillerini coydılar ve zemaneviy Belorusiye, Litvaniya ve Poloniya tillerine keçtiler, lâkin olarnıñ çoqusı öz dinini ve medeniyetini saqlağanlar.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, koronavirus telükesi sebebinden Qırımnıñ Rusiye medeniyet nazirligine aprel ayında turist aqınını arttırmasından vazgeçmege emir etti.
Bu aqta o, martnıñ 25-nde Qırımda bu yuqunçnıñ tarqaluvına qarşı operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Men aprel ayında turist aqınınıñ arttırıluvını talap etmege tevsiye etmez edim. Bu olacaq mevsimni boza bile. Aprel ayında muqayt olsaq yahşı olur. Aprel ayında bunıñnen bağlı bir bazarlıq olmaz, mayısqa qadar», – dedi Aksenov.
Toplaşuvda Qırımdaki şifahane-kurort tedaviylenüvi de toqtatıla bile, dep haber etildi.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti gece klubları, diskoteka, kinoteatr, kinosalonı, bala odaları, bala eglence merkezleri ve diger işten boş vaqıt keçirilgen yerlerniñ faaliyetini toqtatmaq niyeti aqqında bildirdi.
Martnıñ 24-nde Rusiyedkki koronavirus yuqunçınen küreş operativ ştabı regionlarnıñ akimiyetlerine kinoteatr, gece klubları, diskoteka ve bala oyun merkezlerini qapatmağa, qave, bar ve restoranlarda nargile içilüvini yasaqlamağa tevsiye etti.
Martnıñ 24-nde Aksenov Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ilk COVID-19 hastası bar dep tasdıqladı.
Aksenov, koronavirus tarqalğan memleketlerge barıp, bunı gizlegen insanlarğa qarşı cinaiy dava açılmasını talap etmege azır. O, yarımadağa Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından kirgen qırımlılar üzerinde monitoringni quvetleştirmege talap etti.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımlı jurnalist Nikolay Semenağa qarşı açılğan davanıñ nevbetteki mahkeme toplaşuvında avgustnıñ 3-nde Kremlniñ nezaretinde çalışqan Aqmescitniñ Demiryor rayon mahkemesinde imayecilerniñ bütün muracaatları red etildi. Bunı Qırım.Aqiqatqa mahkümniñ advokatı Aleksandr Popkov haber etti.
«FSB organlarından lisaniyatçı-ekspertniñ esaslanğanı uslübiy tevsiyelerni almağa rica etecek oldıq. Onıñ sözlerine köre, tevsiyelerde sarfiy hatalar mevcut edi. Hatalardan şübelendik. Mahkeme ise ricamıznı red etti», – dedi Popkov.
Advokat, qabul etile bilinmeycek delillerniñ çıqarıp alınılmasına dair muracaat ta red etilgenini ayttı.
«FSB hadimleri feza ve vaqıtnı idare etmege ögrengen. Taqiqatçı tarafından sentâbrniñ 15-nde yollanılğan avaleni, vesiqalarğa binaen, olar bir kün evel, sentâbrniñ 14-nde eda etkenler. Em de vesiqalarnı kelecek zamandan qabul etkenler – aynıñ 18-nci kününden. Biz olarnı çıqarmağa rica ettik, çünki olar Cinaiy ceryan kodeksini ve bir-çoq qanunnı bozğan ola, amma mahkeme bunı da red etti. Vesiqalar em keçmişten, em de kelecekten nasıl kelgenlerini prokuror da añlatıp olamadı», – dep tarif etti Popkov.
Advokatnıñ sözlerine köre, Ukrainanıñ qıtaiy qısımında bulunğan Qırım.Aqiqat reberi Volodımır Prıtulanı ve siyasetşınas-mutehassıs Mihail Savvanı sorğudan keçirmek içün Ukrainadan adliyeviy yardımnıñ berilmesi aqqında muracaatnı da mahkemeciler red etken. Popkov dedi ki, mahkeme olarnıñ ifadelerini emiyetli olaraq tanımadı.
Advokat bildirdi ki, toplaşuv devamında imaye içün kerekli olğan vesiqalar ilân etildi: BMT Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyası, Ukrainanıñ topraq bütünligine dair OSCE rezolütsiyası, ve ruhiyatçı ile lisaniyatçınıñ hulâsaları.
Nevbetteki toplaşuv avgustnıñ 31-ne saat 14:00 tain etildi.
Bundan evelki toplaşuvda «Semena davasını» alıp barğan mahekemeciler imaye tarafınıñ mutehassıslarını, ve Nikolay Semenanıñ davası içün hulâsa azırlağan Rusiye FSB ekspertiniñ ifadelerini diñlegen oldı. Bunen beraber mahkeme Qırımda insan aqları aqqında BMT Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyasını da dava malümatlarına qoştı, onda jurnalistlerniñ aqlarına dair bir qısım mevcut.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat müellifi, qırımlı jurnalist Nikolay Semena Rusiye akimiyeti tarafından «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq içün kütleviy çağıruvlarda» qabaatlana. 2016 senesi aprel ayında Rusiyeniñ FSB hızmeti onıñ evinde tintüv ötkerdi, mayıs ayında ise o, Qırım.Aqiqatta maqale derc etkeni sebebinden, resmiy iddianame aldı. Şimdiki vaqıtta jurnalist Aqmescitte mahküm etile, ve şeerden çıqmaq aqqından marum etilgen.
Nikolay Semena, öz maqalelerinde «fikir bildirüv serbestligini» eda etkenini ayta.
Uquq qorçalayıcı ve jurnalistler teşkilâtları Nikolay Semenanıñ taqip etilmesini siyasiy basqı olaraq tanıy.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağıra.


text:
"Urlanğan köymäçelärdän xäbär yuq"
Çavuşoğlu Törkiyä Mäclesendä ms'älä belän bäyle açıqlaw yasadı
Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Törkiyä Mäclesendä Gvineya qultığında urlanğan köymä belän bäyle açıqlaw yasadı.
“Watandaşlarıbızğa höcüm oyıştırıldı. 15 watandaşıbıznı yulbasarlar urladı. Köymä çista, iminlek belän bäyle problemabız yuq. Ber watandaşıbız yaralanğan, xäle yaxşı,” – dide ul.
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ baştan uq barışnı yaqınnan küzätep baruın assızıqlağan Çavuşoğlu: “Xäzergä qadär yulbasarlardan xäbär kilmäde. Töbäk illäreneñ barısı belän dä êlemtägä kerdek,” – dide.
Liberiya bayraqlı “Mozart” isemle köymä aldağı könne Nigeriyaneñ Lagos şähäre sulıqlarında diñgez yulbasarları tarafınnan höcümgä duçar qalğan ide.
19 keşelek êkipaj personalınnan berse üterelde, 15e urlanğan ide.
Qotılğan 3 personal köymäne kiçä Gabonnıñ Gentil portına kiterde.
Bäyläneşle xäbärlär
Togg İstanbul aêroportında kürsätelä
Türkiyäneñ avtomobilen aêroportınıñ xalıqara terminalında kürgäzmägä quydılar
Urtaq künegülärdä xärbilär yuğarı professional’lek kürsätte
Türkiyä häm Azärbaycan qorallı köçläre xärbi künegülär ütkärde


text:
«Veciye Kaşka davasınıñ» iştirakçisi, qırımtatar faali Asan Çapuh dört künden berli açlıq tuta. O, Aqmescit SİZOsınıñ tibbiy bölüginde oña acele tibbiy yardım kösterilmesini talap ete. Bu aqta Çapuhnıñ advokatı Ayder Azamatov onı izolâtorda ziyaret etken soñ Qırım.Aqiqatqa isbatladı.
«O, SİZO reberligine açlıq aqqında haber etti. Onıñ esas talabı – eñ azından tedaviylemege başlamaları. Çapuhnıñ alı fena: qan basımı arta, başı ağıra, sol ayağı ve qolu çalışmay», – dep ayttı Azamatov.
Çapuhnıñ advokatına bildirgenine köre, SİZOdaki tibbiy bölükte oña yardım kösterilmey.
«Onı tedaviylemegenlerini ve açlıq mecburiy adım olğanını ayta. Tibbiy yardım kösterilmese, açlıqnı toqtatmaycaq. Tibbiy bölükte oña ilâc bereler ve oldı. Men ekim degilim, lâkin añlayım ki, izolâtornıñ tibbiy hadimleri onı tedaviylemek içün bir şey yapmay», – dep añlattı Azamatov.
Advokatnıñ aytqanına köre, Çapuh vatandaş hastahanesinde baqtırıldı, lâkin anda tedaviylenmedi. Rusiye taqiqatçısı da bugün SİZOda edi, o, vaziyetni ögrenip, Çapuhqa tibbiy yardım ne sebepten kösterilmegenini bilmege tırışacağını vade etti.
«Taqiqatçı Çapuhnıñ evinde keçirilgen tintüv vaqtında bar edi, şimdi ise ögünde bam-başqa adam olğanını köre. O, SİZO yolbaşçısından mabüsni ne içün tedaviylemegenlerini ögrenecek, dedi», – dep qoştı Azamatov.
Advokat, Çapuhnı açlıq tutmamağa çağırdı, amma ricasına tam bir cevap alamadı. Mabüs, «tedaviylenmegence açlıq tutacağını» bildirdi. Azamatov SİZOnıñ tibbiy bölük areketlerini Rusiye politsiyası ve prokuraturasına, em de Rusiye ombudsmenine şikâyet etecek ola.
Çapuhnıñ açlıqqa başlağanını jurnalist Anton Naumlük bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermenci kibi bir gruppa qırımtatarnı tutıp aldı.
Sentâbrniñ 11-nde Rusiye nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi, «Veciye Kaşka işiniñ» iştirakçilerini eki ayğa daa apiste qaldırdı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye telükesizlik hadimleri olarnı tutqan maalde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay. Daa soñra qadın vefat ete.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl, Türkiye vatandaşı, Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızlağan edi, dep bildire.
Mezkür dava iştirakçileriniñ sağlığı fenalaşa. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Bunı Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
Numayışnıñ çerçivesinde şeer sakinlerini cenkte elâk olğan soy-soplarınıñ adlarını şerikke yazıp, çeçekke sarmağa ve ebediy ateşke qoymağa çağıralar.
Böyleliknen, teşkilâtçılar çeçeklerden kilim yapmağa isteyler.
«Elâk olğan insanlarnıñ adları ile çeçek kilimi Memorial ögünde Nahimova meydanınıñ büyük bir qısmını qaplap alır ve anda bir kün devamında olur. Aqyarlılar ve şeer musafirleri onı köre, oquy ve hatırlay bilecekler. Elâk olğan hatırasına ketirilgen çeçekler mayıs 7 kününe Sapun-dağnıñ ücümi aqqında hatıra olur», – denile messacta.
Aktsiyanıñ başlanuvı mayıs 6 künü saat 20-de olacaqtır.


text:
Canköyde Rusiye Devlet Avtomobil Teftişiniñ hadimleri, qanunsız adam taşımasınen bağlı 66 fakt qayd etildi, dep bildire. Olardan 60-ını çetel adamları yaptı, dep bildire Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
"Rusiye Memuriy Kodeksiniñ 14.1 (izin vesiqaları olmadan kirişim faaliyetinen oğruşuv) maddesine köre 62 bozuluv qayd etildi. Rusiye Memuriy Kodeksiniñ 18.10 (çetel adamnıñ qanunsız kirişim oğraşuvı) maddesine köre, 4 adamğa dair Rusiyede çıqaruv aqqında mahkeme qararı çıqarıldı", - bildrdiler müessisede.
Poliske köre, 6 naqliyatnı toqtatıp, mahsus meydançıqqa aydadılar.
Bu haberniñ mustaqil matbuatta tasdıqı yoq. Şeklengen kişilerniñ açıq izaatları da yoq.


text:
Rämzit Abuläyev, Ufa.
Başqortstanda iqtisadıy üseş aqrınaya
Başqortstan räsmiläre respublikanıñ iqtisadıy üseşe aqırınayuğa Mäskäwneñ töbäklärgä qarata alıp barğa säyäsäte säbäpşe dip belderä. Başqortstanda keşe xoquqların yaqlawğa bağışlanğan kinofestival' başlandı. Respublika militsiäseneñ ğämällärenä protest belderülärgä cawap itep räsmilär Başqortstanda xoquq bozular yuq dip täqrarlıy. Soñğı yıllarda xärbi çaralarda hälak bulğannar istälegen nığıtu belän şöğellänüçe yäşel beretlar törkeme awıl-rayonnarda 160-lap taqta-taş quydı.
Rämzit Abuläyev, Ufa.
Rämzit Abuläyev, Ufa.


text:
Aqmescitte keçken afta devamında «abadanlıq qaideleriniñ» bozuluvı içün yüz biñ rubleden ziyade ceza belgilendi.
«Belediye toprağında isarlarnıñ qoyulması, qurucılıq malzemeleriniñ saqlanuvı, qurucılıq çöplüginiñ atuvı sebebinden cezalarnıñ belgilenmesi aqta qararlar çıqarıldı. Vatandaşlarğa biñ rublege qadar cezalarnı bergenler. Aynı şu bozuluvda qurucılıq şirketi «tutuldı» – oña 15 biñ ruble miqdarında para cezası berildi», – dep bildire şeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etile ki, kvas, meyva ve sebzeni qanunsız sürette satqanlarnı da mesüliyetke çektiler. Komissiya toplaşuvında 23 memuriy malümat baqıldı, belgilengen cezalarnıñ umumiy miqdarı – yüz biñden ziyade oldı.


text:
ATR birinci qırımtatar telekanalı bir qaç saat devamında olmağan yayınnı ğayrıdan tikledi. Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, al-azırda kanalnı uyduda ve ATR saytında da seyir etmek mümkün.
Kanalda başlağan tintüvlerden soñ onıñ analog signalı yoq oldı.
ATR baş müdiri Elzara İslâmova Facebook saifesinde bildirdi ki, Terrorizmge qarşı merkez ve Taqiqat komitetiniñ hadimleri tintüvge devam eteler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni ki, yanvar 26-da telekanalğa kelgen arbiyler videoarhiv ile serverni tutıp aldılar.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ informatsion siyaseti boyunca muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».


text:
Karantin talaptarı jeñildetilgen Äzirbayjanda virus jwqtırğandar sanı arttı. Sol sebepti el biligi karantin şaraların qayta küşeytti.
Ministrler kabineti janındağı jedel ştabtıñ şeşimi boyınşa nauqastar sanı kürt artqan Baku, Sumgait, Gyanja, Lyankoran qalaları men Apşeron audanınıñ twrğındarına senbi jäne jeksenbi künderi üyden şığuğa tıyım salınadı. Bwl künderi barlıq mekemeler jwmıs istemeydi, qoğamdıq kölik pen avtomobil'der jürmeydi. Tek därigerler men mañızdı salalardıñ mamandarına jwmıs isteuge rwqsat etiledi.
Äzirbayjan prem'er-ministri Ali Asadov: «Nauqastar sanı kürt östi. Osı rette biz 6 jäne 8 mausım aralığında Baku, Sumgait, Gyanja, Lyankaran qalaları men Apşeron audanında qatañ karantin tärtibin engizetin boldıq. Bwl şaralardıñ barlığı azamattarımızdıñ densaulığı men ömirin qorğauğa bağıttalğan. Sondıqtan auru örşise qatal şaralar eldiñ özge qalaları men audandarında da qabıldanuı mümkin», – deydi
Mamırda Äzerbayjanda karantin tärtibi jeñildetilgennen keyin koronavirustı jwqtıru sanı tım ösip ketti. 3 mamırda 325 nauqas tirkelip, antirekord jañarğan. Qazir elde 6 522 keys tirkelgen. Jazılıp şıqqandar sanı – 3 737, qaytıs bolğandar sanı – 78.


text:
Aqyarnıñ rusiyeli akimiyeti özüni izolâtsiya etüv rejimini bozğan sakinlerge qarşı 423 protokol tizgenlerini bildirdi. Rusiye nezaretindeki şeer mahkemeleri 25 biñden ziyade cöremeler aqqında 22 qararnı qabul etti.
Bunı Aqyar ükümetiniñ matbuat hımeti bildire.
"Rusiye qanunlarına köre, cöreme vaziyetke bağlı ve 1 biñden 30 biñgece ola bile", - denile beyanatta.
Qayd etile ki, Aqyarda patruller özüni izolâtsiya etüvniñ teşkermesini devam ete.
Daa evel Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, aprelniñ 24-nde 10 koronavirus hastası qayd etilip, rekord oldı, dep bildirdi. Qırımda 67 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye nezaretindeki Bağçasaray rayon mahkemesi mirovoy mahkemeci Artöm Çerkaşinniñ qararına imayecilerniñ apellâtsiya şikâyetini baqtı ve ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisiniñ qadını Ayşe Asanovağa qarşı memuriy davanı toqtattı.
Bunı advokat Rustem Kâmilevge atıf etip "Qırım birdemligi" birleşmesi bildire.
"Dava, Ayşe Asanovanıñ qabaatı tasdıqlanmağanı içün toqtatıldı", - dep ayttı advokat.
Hatırlatamız, Rusiye kontrolindeki Bağçasaraynıñ mirovoy mahkemesi işğal etilgen Qırımda apiske alınğan faal, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Marlen Asanovnıñ ömür arqadaşı Ayşeni 500 ruble (tahminen 190 ğrıvnâ) ile cezaladı.
«Gratı» bildirgenine köre, Ayşe Asanova Marlen Asanovnıñ mahkeme oturışuvlarından birinde oña «Maña nefes kibi kereksiñ» yazısını uzaqtan kösterdi. Bunı mahkeme vekili Mihail Çernovol körip, yazuvlı şiar tuta kibi memuriy protokol tizdi.
Hatırlatamız, aprelniñ 9-nda Rusiye quvetçileri 2017 senesinden berli apiste tutulğan Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Marlen (Suleyman) Asanovnıñ evine kelip, onı «qanunsız aktsiyalarda» iştirak etmeycek dep «tenbilemege istegen edi».
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqyarda yanvarniñ 20-nde saba 95 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, 80 kişi yahşı olğan soñ yiberildi. 62 yaştan 81 yaşqa qadar altı insan vefat etti, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Umumen Aqyarda 8611 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 7778 insan tüzeldi, 335 kişi vefat etti», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, bugünki künde COVID-19 tasdıqlanğan 300 insan hastahanede buluna, 179 kişi yengil hasta bölüginde yata, 669 kişi közetile.
«1742 insanğa COVID-19 aşısı yapıldı, 539 kişi ekinci kere aşı oldı, şimdi oca ve tibbiyet hadimleri aşılana», – dep qoştı müessise.
Keçken künü Qırımda 251 koronavirus hastası qayd etildi. Qırım sağlıq naziri Aleksandr Ostapenkonıñ malümatına köre, 139 koronavirus hastasınıñ alı ağır. Umumen 30205 COVID-19 hastası qayd etildi. Tüzelgen 24282 insan çıqarıldı, 671 kişi vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronav


text:
Başqırt halq masalı
Bir adam bayramnıñ arfesinde musafirlerni davet etmek içün küçük oğlunı yollağan. “Felânça emceni, dedeni, felânça tizeni…”, dep bir qaç ad söylegen. Oğlan diqqat ile diñlegen, amma qapudan çıqqan soñ, o kimni davet etecegini unutqan. Evine kirip, tekrar soramağa cesaret etmegen. “Men bütün köy ealisini davet eteyim, – tüşünip, qarar alğan. – Olarnıñ arasında, babam davet etken musafirler de olur”.
Öyle de yapqan. Köydeki er bir evge kirip, musafirlikke çağırğan.
Tezden musafirler kelmege başlağan. Yavaş-yavaş bütün köy cemaatı musafirperver qonaqbaylarnıñ evinde toplanğan. Oğlannıñ ana-babası şaşıp qalğanlar.
– Şimdi ne yapacaqmız? Qaydan alayıq ziyafet içün bu qadar aş?
Oğlan doğrusını aytqan: bütün köy cemaatını o davet etti, çünki davet etmek kerek olğanlarnıñ adlarını unuttı.
Mına, musafirler sofra başında oturıp, ziyafet bekleyler. Qonaqbaylar sofrağa, evde olğan, aş-yemeklerni qoyalar, amma er keske yetmey. Babası oğluna açuvlanıp: “İşni başlağanda soñunı da oylan!” – dey.
Oğlan yapqan işinden pek utana ve utanğanından dağğa qaça. Terekniñ tübünde oturıp, ağlamağa başlay. Birazdan o, tavşannı köre ve onda keçken sene bir tavşannı evde baqıp, dağğa serbest yibergenini, tanıy. Tavşan ise uzaqtan oğlannı tanıy ve yanına kele. Ne olğanını bilgen soñ, tavşan:
– Dostum, kederlenme, sen evge bar, er şey yahşı olur, – dey.
Bu sözlerni aytıp, dağnıñ içine kirip kete.
Oğlan evge qayta, sofralar boş, musafirler qaytmağa aşıqmay ve ne vaqıt ev saipleri olarnı sıylaycaqlarını bekleyler. Yüzü-beti olmağanlar:
– Eger ziyafetiñiz olmasa, bizni musafir etmege ne kerek edi? – dep, aytalar.
Soñra bir musafir pencereden baqıp, ayrette qala, başqaları da onıñ artından baqıp, közlerine inanmaylar: bütün soqaq ayvanlarnen tolu. Er bir ayvannıñ qolunda bir şey bar. Ayuvlarda balnen tolu solaqlar, sığınlarda sütnen tolu qopqalar, tavşanlarda ceviz ve yer yemişnen sepetler… Tavşan oğlannıñ derdini bilgen soñ, öz dostlarına nasıl qurtarılğanını tarif ete ve yardım etmege çağıra. Ayvanlar ketirgen mahsulatnı azbarda qaldırıp, dağğa qaytalar. Musafirler ise ağızılarını açıp qalalar.
Oğlan ve ana-babası buña pek quvana. Üç kün ve üç gece musafir sıylaylar ve olarnı ozğarğan soñ, sofrada daa çoq yemek qala.
Bu vaqia halq arasında destan oldı, çünki böyle musafirçenlikni dünya daa körmegen.
Tercime etken Emine Üsein.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova PACE musaviylik ve ayırımsızlıq meseleleri komitetinde çıqışta bulunıp, Rusiye işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarına riayet etmey, tamır ealini ayırımğa oğrata, dep bildirdi.
«Tamır qırımtatar halqınıñ mülk aqqı bozula. Yüzlernen qırımtatarınıñ evi yıqtırıldı, topraq damartıları ise qurucılıq şirketlerine berildi. 2021 senesinden başlap Rusiye çetel vatandaşlarınıñ saipliginde olamağan topraqlarnıñ cedvelini kenişletti. Şunıñ içün er bir Ukraina vatandaşınıñ topraq damartısı musadere etilecek ya da zornen tutıp alınacaq», – dep qayd etti Lüdmila Denisova.
Ukraina ombudsmeni Qırımda ana tilinde tasil aluv aqqı bozula, dep tarif etti.
«Qırımtatarlar arasında talebelerniñ tahminen 3 fayız ana tilini fakultativ olaraq ögrene bile», – dep qoştı Denisova.
Ukraina insan aqları vekâletlisiniñ aytqanına köre, Qırımda «fikir, vicdan, baqış ve din serbestligi aqqı bozula». Denisova, Rusiye 93-ü qırımtatarı olğan 130 Ukraina vatandaşını siyasiy sebeplerden taqip ete, dep qoştı.
O, qırımlılarğa mecburiy olaraq berilgen pasportlar ve Rusiye vatandaşlarınıñ Qırımğa yerleştirilüvi aqqında hatırlattı.
«Vekâletli, qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ şartsız azat etilmesi içün sanktsiyalarnı eksiltmemege, Rusiyege qarşı halqara basqını yımşatmamağa çağırdı», – dep qayd etile Ukraina ombudsmeniniñ ofisinde.
Bir kün ögüne Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova işğal altındaki Qırım ve Aqyar ombudsmenleri, Rusiye kontrolindeki Müftilik ve Qırım ükümetiniñ vekilleri ile online körüşüv keçirip, yarımadada «milletlerara birlik» bar, dep bildirdi.
ABD dünyada din serbestligi Devlet departamenti derc etken maruzada Rusiye Qırımdaki diniy azlıqlarnı, «İyegova şaatlarını», Ukraina Pravoslav kilsesini ve musulman qırımtatarlarnı taqip ete qorquza, dep aytıla.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı Kiyevde «Qırımnı sevemiz!» körüşüvlerini teşkil ete. Birinci tedbir 2015 senesi fevral 7-de keçirilecek.
Körüşüv Aluşta ve Ermeni Bazarğa bağışlanacaq. Musafirlerni Aluşta ve Ermeni Bazarnıñ tabiatı, tarihiy ve medeniy yadikârlıqları ile tanış etecekler, bu şeerlerden köçip kelgen insanlar da teşrif buyuracaq.
«Körüşüv çerçivesinde balalar içün viktorina ötkerilecek, büyükler ise pilâv pişirilmesini örgenecekler ve onıñ tadına da baqacaqlar! Aluştanıñ aşçısı Abdulmacit bizge yardım etecek», – dep bildireler teşkilâtçılar.
Bunıñ kibi tedbirler yıl devamında er ay keçirilecektir. Fevral ayında Aluşta ve Ermeni Bazar, mart ayında Bağçasaray ve Qarasuvbazar, aprel ayında ise Yaltağa bağışlanacaq ve il. Tedbirlerni tecribeli tarihçılar ve bu şeerlerniñ sakinleri azırlaylar.


text:
İşğal etilgen Yaltada «Za russkiy mir! Za Novorossiyu!» şiarları altında keçirilgen miting şeer sakinlerini toplamadı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri noyabr 4-te bildirdi.
Mitingni «Milliy azatlıq areketi» cemaat teşkilâtı «Halq birligi künü» bayramı çerçivesinde noyabr 4-te teşkil etti.
Teşkilâtçılar bir qaç saat beklegenlerine baqmadan, tedbirde şeerniñ sakinleri çoq olmadı. Umumen mitingde elli insan iştirak etti, olardan çoqusı «Milliy azatlıq areketi» cemaat teşkilâtınıñ faalleridir.
İştirakçiler Rusiye, Qırım bayraqları ve Georgiy şeritlerinen keldiler. Bundan ğayrı, «Novorossiya – mı s toboy!», «Pomogi zemle russkoy!», «Russkiy mir – nadejda çeloveçestva!» levhaları bar edi.
Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, miting ve «Milliy azatlıq areketi» işiniñ maqsadlarından biri Vladimir Putinniñ siyasetine qol tutmaq, «inqilâp, separatist ve terroristik areketine yol bermemek», em de referendum vastasınen Rusiye Federatsiyası anayasasını deñiştirmekten ibarettir.
Miting iştirakçileri, olarnıñ aytqanına köre, AQŞ Devlet departamenti ve «Kiyev akimiyeti» Rusiyege qarşı başlağan «informatsion cenkke» qarşı küreşte iştirak etmege çağırdılar.
Mitingde bir qaç «politsiya» hadimi ve kazaklar taqımı, em de «acele yardım» maşinası bar edi.
Salı künü, noyabr 4-te, Qırımda «Halq birligi kününi» qayd ettiler. İşğal etilgen Qırımnıñ farqlı şeerlerinde qayd etilgen bayram fotoresimlerini Qırım.Aqiqat saytınıñ fotogalereyasında baqa bilesiñiz.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq tanıylar.


text:
Antananarivu
Antananarivu (malag. Antananarivo) yáki Tananarive (fran. Tananarive) — Madagaskar paytaxtı hám sol atamadaǵı provinciyanıń administrativlik orayı. Qala Madagaskar atawınıń oraylıq bóleginde, Bálent Platoda, teńiz betinen 1240 -1470 metr biyiklikte jaylasqan.
Xalqı, 2021-jılǵı maǵlıwmatlarǵa kóre, 2 610 018 adam.
Antananarivu qalası temir hám avtomobil jolları kesilispesinde jaylasqan bolıp, temir jol arqalı shıǵıs jaǵıs (Tuamasina qalası ), Alautra kóli aymaǵı (Ambatundrazaka qalası) hám Ancirabe qalası menen baylanısqan. Magistral jollar paytaxttı barlıq wálayatlar menen baylanıstıradı. Antananarivuda Ivatu xalıqaralıq aeroportı da jaylasqan.
Etimologiya[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Qalaǵa XVII ásirde tiykar salınǵan. Onıń malagasiyshe atı Antananarivo - "mıń awıl" degen mánisti ańlatadı (an - prefiks, denena - "awıl", arivo - "mıń"). Qala atamasınıń gónergen forması Tananarive (fran. Tananarive).


text:
AQŞ prezidenti Donald Tramp aprel 13 aqşamında Suriyedeki nişanlarğa avadan darbelerniñ endirilmesine dair emir berdi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Devletke televizion muracaatında bulunğan Tramp, darbelerniñ Suriyede himiyeviy silânıñ istisalı programması ile alâqalı olğan obyektlerge qarşı endirilgenini bildirdi. Amerika prezidentiniñ aytqanına köre, keçken raatlıq künleri himiyeviy ucüm neticesinde onlarca barışıqlı sakini öldürilgen Duma şeerindeki «qıyır-çıyır», «deşetli rejim tarafından himiyeviy silâ qullanuv teşebbüsleriniñ eskalatsiyasıdır».
Operatsiya yekünlegen soñ yapılğan matbuat brifinginde AQŞ mudafaa naziri Ceyms Mettis ve Ştablar rehberleriniñ birleşken komiteti rehberi general Cozef Denford, darbelerniñ üç obyektke endirilgenini bildirdiler: Damask civarındaki himiyeviy silâ işlep çıqılğan ilmiy teşkerüv merkezi, himiyeviy silânıñ parçaları saqlanğan anbarlar ve Homs şeeriniñ yanındaki Suriye ordusınıñ komanda noqtası.
Mettisniñ aytqanına köre, ittifaqdaşlarda himiyeviy silânıñ istisalı ve saqlanması ile bağlı olğan obyektlerniñ keniş bir cedveli bar. Olardan yalıñız üçü saylandı, çünki ittfaqdaşlar tarafından, barışıqlı eali arasında tesadüfiy qurbanlarnıñ olmaması içün hususiy bir ğayret kösterildi. Keçken sene Suriyedeki Eş-Şayrat bazasına 59 qanatlı raketa qullanılıp endirilgen darbe ile qıyas etilgende bu sefer «eki qat ziyade raketa uçurıldı».
General Denford, Rusiye tarafınıñ azırlanğan darbeler aqqında haberdar etilmegenini ayrıca qayd etti. Oña yalıñız mahsus alâqa hattı vastasınen, ittifaqdaşlarnıñ aviatsiyası Suriye üstündeki ava boşluğınıñ muayen zonalarında operatsiya ötkerecek, dep bildirildi.
Darbeler, qanatlı raketalar vastasınen endirildi. Operatsiyada olardan ğayrı uçaqlar iştirak etti. Rusiye özüniñ avadan mudafaa vastalarını qullanıp-qullanmağanına dair şimdilik malümat yoq. General Denfordnıñ bildirgenine köre, suriyeliler öz avadan mudafaa sistemalarını qullanmağa tırıştı.
Ucümniñ neticeleri aqqında tafsilâtlı malümat cumaertesi saba Pentagonnıñ matbuat brifinginde taqdim etilecek.
Kongresste raketa darbelerini endirmek qararına zıddiyetli qarşılıq kösterildi. Demokrat senator Tim Keyn, prezidentniñ qararına qanunsız dedi, çünki o, Kongressniñ sanktsiyasını almadı. Vekiller palatasında demokratlarnıñ başlığı Nensi Pelosi, Suriyedeki avadan darbeler, açıq-aydın, tolu mıqyaslı areketler strategiyasınıñ yerini tutamazlar, dedi. Cumhuriyetçiler, Suriye ukümetiniñ cinaiy areketlerini cevapsız qaldırmaq olmağanını qayd etip, prezidentniñ qararına qol tuttılar.
Ukümetke muhalif olğan «Beyaz miğfer»niñ vekilleri ve diger gruppalarnıñ faaliyetçileri, aprel 7-de Suriyedeki Duma şeerine helikopterden toksik gazlı bombalar atıldı, dep iddia eteler. Onlarca elâk olğanlar ve yüzlerce zararlanğanlar aqqında bildirilgen edi.
Ğarp devletleri Suriye prezidenti Başar Asadnıñ rejimi, Rusiye ve İrannı ihtimallı himiyeviy ucüm içün mesuliyetli sayalar. Damask ve Moskva himiyeviy ucümniñ olğanını inkâr eteler.
Aprel 12-de AQŞ prezidenti Donald Tramp, Suriyege qarşı darbe «ya yaqın vaqıtta, ya da asıl da yaqın vaqıtta degil» endirilmek mumkün, dedi. Bu bildirüv, Ğarp liderleri ihtimallı himiyeviy ucümge cevap olaraq ihtimallı darbege azırlanğanda peyda oldı.
Bundan evel Amerika prezidenti tvit yazıp, onda Kremlni Vaşingtonnıñ Suriyedeki darbesine azırlanmağa davet etti.


text:
Bunı adını bildirmemege rica etken şirketniñ hadimine esaslanıp, Radio Svoboda bildire.
Belli olğanı kibi, tükânlar Aqyar, Köktebel, Saq ve Cankoyda işini toqtaycaq. Soñki iş künü yarımadada mayıs 21 olacaqtır.
Fozzy Group matbuat hızmetinde işbu malümatnı tasdiqlamadılar, amma red etmediler de, tek Qırımda «Fora» tükânlarınıñ işi vaqtınca toqtatıluvını bildireler.
Fozzy Group şirketi 1997 senesi teşkil olundı. Faaliyetniñ esas yönelişi – ticarettir. Keçken sene Ukrainada «Fora»ağınıñ 196 tükânı bar edi. Qırımda şimdi böyle 6 tükân bar.


text:
Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti Rusiye tarafından yasaq etilse de, o, işini farqlı şekilde devam etecektir. Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşid Cepparov aynı böyle tüşüne. Uquq qorçalayıcı yañı vaziyette Meclis azaları ögünde peyda olğan vazifeler nasıl çezilecegini Qırım.Aqiqat içün añlattı.
– Abdureşit, al-azırda Meclis ne ifadeley?
– Meclis ve onıñ sistemasını umumen alsaq, al-azırda Meclisniñ bütün azaları aynı sırada degil. Rusiye tarafına keçkenler bar – devlet hızmetinde çalışqan, hızmet etkenler. Bazı insanlar vaqtınca indemey otura, adise-vaqialar nasıl olacağına baqalar. Esas Ukrainağa ketkenler bar, Qırımda qalıp, areket etmege devam etkenler de bar.
– Şimdiki vaqıtta angileriniñ vaziyeti eñ zor olacaq?
– Mence, Qırımda qalıp, areket etkenlerniñ vaziyeti eñ zor olacaq. Meclis Qırımdaki temsil organı olaraq Rusiye akimiyeti onıñ faaliyetini yasaq etmezden evel kibi olamaz. Amma olar başqa tarzda çalışacaqlar, Rusiye akimiyeti bunı qanunsız saysa da, olar yañı keyfiyette areket etmege devam etecekler.
– Bu yañı keyfiyet ne demek?
Olar gizli-gizli çalışmağa mecbur olacaqlar. Kerek olsa, teren yeraltına keçerler
– Bu yeraltı ve yeraltına yaqın bir şey olacaqtır. Olar sovetler zamanında qırımtatar milliy areketi yapqanı kibi gizli-gizli çalışmağa mecbur olacaqlar. Kerek olsa, teren yeraltına keçerler.
– Bu derece zor ve telükeli vaziyette bunı yapıp olurlarmı?
– Areket etken ve areket eteceklerden ğayrı, Qırımda Mecliske gizli çalışmağa yardım etecek daa çoq yañı faal ve yardımcılar olacaq.
– Bu vaziyette Meclis Qırımda eskisi kibi tesirli olurmı?
– Artıq Meclis qırımtatarlarğa, Qırımğa o qadar tesir etmez dep tüşünmek yañlıştır. Aksine, böyle vaziyetlerde iş daa keyfiyetli ola, çünki er bir söz ve areket içün cevap bermek kerektir. Bu sebepten bir taraftan qıyın, amma diger taraftan yañı şahıslar, yañı faaller peyda olacaq. Yañı tolu Meclisni şekillendirmege vaqıt kelgende, mence, bu da yaqında olur, anda eñ yahşı insanlar kelir.
Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı mahkemesi Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ aprel ayında qabul etken Meclis faaliyetini «ekstremist» tanımaq ve onıñ faaliyetini yasaq etmek qararını tasdıqladı. Meclis advokatları Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etecegini bildirdi.
Aprel ayında Meclis faaliyetini yasaq etme qararından soñ dünya toplulığı Rusiye akimiyetiniñ bu areketlerine qarşı narazılıq bildirgen edi. Meclis imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyette bulunğan edi.


text:
Irakta tero aktiden 25 adam qaza boldı. Iraktıñ terorşıldarğa qarsı twru wyımınıñ bergen aqparatında, 22 jeltoqsanda atalğan eldiñ şığıs aymağı Mosul..
Meniñ qolım öte kişkene, meyli qay uaqıtta bolsın sizder meniñ mültiksiz is isteuimdi talap etpeñiz. Meniñ ayaqtarım da kişkentay, özderiñizben ilesip..
Osı sözdiñ keyingi, soñğı II ğasırdağı tarihı kürdeliligimen közge tüsedi. XVIII ğasırdıñ ayağınan bastap evropalıqtarğa belgili bolğan «ariy» sözi XI..
Kinoindustriyası damığan quattı elder älemge ülken ideologiyalıq ıqpal, ruhani ekspansiya jürgizip otır. Sonımen qatar, kinematografiya arqılı ekonom..
Jaña jıl qarsañında Bayan-Ölgiy aymağınıñ Jurnalister odağı aymaqtağı bwqaralıq aqparat qwraldarınıñ üzdik qızmetkerlerin marapattadı. Bwl turalı kazn..


text:
Uquq qoruydıjılar ukrain memurlarını Qırımdan köçip kelgenlerge nisbeten siyasetni deñiştirmege rica eteler. Uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ temsilcileri Kiyevde sentâbr 15-de keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirgeni kibi, «Rusiye Federatsiyasınıñ işğalci akimiyeti ile küreşmek yerinde olar qırımlılarnı ukrain akimiyetinden qorçalamağa mecburlar», haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böyle bildirüvlerni uquqçılar qırımlılar Ukrainada bu memleketniñ rezidentleri olaraq tanılmağanı vaqtında seslendireler.
«Esas vazifemiz – qırımlılarnı Rusiye Federatsiyası tarafından yapılğan bozuluvlardan qurtarmaq. Yazıq ki, bugün küçümizni ukrainlerni ukrain akimiyetinden qorçalamaq içün sarf etemiz. Fikrimizge köre, doğru degil, çünki bizde ukrainlerni işğalci akimiyet (Qırımda – QA) ve Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyeti areketlerinden qorçalamaq içün küçümiz bar», – dedi insan aqları boyunca ukrain regional merkeziniñ eksperti Roman Martınovskiy.
Bundan evel uquq qoruyıcılar ukrain bankları qırımlılarnı rezident olaraq tanımağa istemegenini bildirgen ediler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ fikirince, Qırım «akimiyetiniñ» Meclis reberligine olğan itibarnı yoq etmek ıntılışları Qırımdaki vaziyetni yalıñız kerginleştirecek.
Çiygoz Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbirine aytqanı kibi, Çubarovnıñ kiriş yasağı «şaşılacaq qanunsızlıqtır».
«Halq açuvlana, bir sıra telefon subetleri, ağzaviy muracaatlar. Adamlar şaşıp qala», – dep tarif etti Meclis reisiniñ muavini.
Onıñ fikirince, Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağı qırımtatar halqınıñ temsil organınıñ işine tesir etmeycek.
Meclisniñ akimiyetke namzeti kösterilgen vekillerni vazifelerinden vazgeçmege tevsiyesini izaatlap, Çiygoz böyle dedi: «O vaziyetke oğrap, bizler «akimiyetnen» faydalı dialog olması içün bizim vekillerimizniñ namzetlerini köstermege qarar aldıq. Yazıq ki, maqsadına irişmedik. Bugün Meclis ile dialog olmasa, Qırım akimiyetiniñ problemleri bar».
Malüm olğanı kibi, öz başına ilân etilgen Qırım «akimiyeti» Herson vilâyetindeki Geniçeskte olıp keçken toplaşuvdan qaytqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı yarımadağa kirsetmedi.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi Ukraina Havfsızlıq hızmetine (SBU) keçken afta Qırımnı, ukrain tarafınıñ izni olmadan, ziyaret etken frenk deputatlarına memleket kirişini yasaq etmek ricası ile mektüp yolladı.
«Mütenasip mektüpni SBUğa yolladıq», – dedi Ukraina tış işler nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa «İnterfaks-Ukraina» agentligine.
Ukraina Tış işler nazirliginde bildirilgeni kibi, Qırımnı, Ukraina izni olmadan, ziyaret etken frenk deputatlarına memleket kirişi yasaq etilecek.
Frenkistan Tış işler nazirliginde bu ziyaretni halqara uquqnıñ bozuluvı olaraq adladı ve tenqit ettiler.
Frenk deputatları Qırımnı iyül 23-24 künleri ziyaret etti.
Ukraina ve Ğarp memleketleri Qırımnıñ işğalini tanımay ve Rusiyege nisbeten sanktsiyalarnı kirseteler.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko «Arbiy mesüliet ve arbiy hızmet aqqında» Ukraina qanunlarına deñişmeler kirsetilmesi aqqında» ve «Habarcılıqqa qarşı tedbirler ve toqtatıluv esasları aqqında» Qanunnı imzaladı.
Bunı devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
№ 1634-VII Qanunı Ukraina Silâlı Quvetleriniñ añlaşma esasında şahsiy erkânğa keçüv içün qanunlarnı tize.
Prezidentniñ matbuat hızmeti bildire ki, qanun Ukraina milliy havfsızlığına zarar ketire bilecek buhran vaziyeti üküm sürse, vatandaşlarnı arbiy hızmetke çağıruv içün vaqıtnı qısqartqan tedbirlerni qolaylaştıra.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Qırım musulmanları Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına boysunmağa başlağanından sebep Oraza ve Qurban bayramlarını devlet derecesinde bayram olaraq tanılmasınıñ fırsatı peyda oldı. Tataristan, Başkiriya ve Şimaliy Kavkaznıñ bazı cumhuriyetlerinde mezkür bayramlar raatlıq künleri olaraq tanıla.
«On yıldan berli Qırım musulmanları Diniy idaresi akimiyet organlarına muracaatta bulunıp, iç olmağanda büyük bayramlarımızınıñ birinci künlerini raatlıq künleri olaraq ilân etmege rica ete. Lâkin bu müddet devamında muracaatlar amelge keçirilmedi. Rusiyede bazı cumhuriyetlerde çeşit milletler yaşağanından sebep diniy bayramlar raatlıq künleri olaraq ilân etile. Menimce, Qırımda aynı bu usuldan faydalanmaq mümkün», – dep bildirdi İsmailov.
O, şunı qayd etti ki, musulmanlarğa diger din vekilleri, şu cümleden Rusiye qanunları boyunca Pashanen bağlı raatlıq künlerinden marum qalğan pravoslav hristianları da qoşulsa, bu mesele al etilüviniñ müsbet bir neticesi olması mümkün.
«Al-azırda Qırımdaki pravoslav hristianları bizde olğan vaziyetke oğradı, olarnıñ Pasha ile bağlı raatlıq künleri artıq yoq. Lâkin bu bayramlar musulmanlarda da, pravoslav hristianlarda da raatlıq künleri olmalı. Bu doğru olacaqtır. Menim fikirimce, pravoslav hristianları musulmanlarnen beraber bu meseleni çezse, onıñ neticesi müsbet olacaqtır», – dep qayd etti Qırım Müftisiniñ muavini.


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiriniñ sabıq muavini Lilâ Bucurova bildirgeni kibi, dekabr 9 künü Qırımda zenaatdaşı Elzara İslâmovanıñ evinde tintüv keçirdiler.
Bu aqta o Facebookta yazdı.
«Bugün tahminen saat 7-de Elzara İslâmovağa tintüv ile keldiler», – dep yaza Bucurova, tafsilâtlarnı bildirmeyip.
Qırım.Aqiqat İslâmova ile bağlanmağa tırıştı, amma o telefon kötermey.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler. Bu sene mayıs ayında ATR sabıq baş müdiri Elzara İslâmova Lilâ Bucurova ile birlikte «QARA DEÑİZ PRODUCTION» mustaqil production studiyasını teşkil ettiler.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca eki cinaiy işni açtı.


text:
Vaşingtondaki Ukraina elçiliginde «Kremlniñ esirleri» (original adı «Brantsi Kremlâ») filmi kösterildi. Bunı mayıs 23-te Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Facebookta bildire.
Ceppar: «Film, siyasiy repressiyalarnıñ qurbanı olğan insannıñ duyğuları, eyecanları aqqında. Kreml mabüsleriniñ aqrabaları ve yaqınlarınıñ duyğuları aqqında. Ağrı, işkenceler, aşalamalar, menlikniñ öldürilmesi, insanlarğa iç kelişmegen şaraitler – bular, aman-aman yetmiş vicdan mahküminiñ işğal etilgen Qırımda ve ukrainlerniñ Rusiye mahkemelerinde başından keçirgen şeylerdir. Bu, böyle şaraitlerge tüşken episiniñ başından keçirecek şeylerdir. Amma bundan keçmek ve içindeki İnsannı saqlap qalmaq – bunı er kes yapamaz edi», – dep yazdı.
Film Ukraina informatsion siyaset nazirliginiñ sımarışı ile UA:TV telekanalı tarafından azırlandı.
Ukrainanıñ «Kremlniñ esirleri» (original adı «Brantsi Kremlâ») filmi fevral 26-da Kyivde «İşğal etilgen Qırım: muqavemetniñ dört yılı» halqara forumında taqdim etildi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
2015 senesi noyabr ayında Rusiyede Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında bediiy filmniñ taqdim merasimi beklenile. Filmni Yalta kinostudiyasında çıqaracaqlar, dep yaza İzvestiya neşiri.
«Avatar film» kinokompaniyası filmniñ adını deñiştirdi: işçi adı «Domoy» «More volnuyetsâ» adına çevirildi.
Kompaniya prodüseri Anatoliy Sivuşov neşirge bergen malümatqa köre, film çıqarılmasına 1 mln dollar berecek yatırımcılar tapıldı, lâkin olarnıñ adları aydınlatılmay. Medeniyet Nazirligi ve Kino Fondu da 3 mln dollar berecekler. Sivuşovnıñ bildirgenine köre, Qırım aqqında film 2015 senesi noyabr ayında ekranlarda olacaq.
Şimdilik stsenariyniñ birinci variantı tasdıqlandı, lâkin film çıqarılmasına qadar, 2015 senesi baarge qadar, onı deñiştire bileler.
2014 senesi mart 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımayıp, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgenini bildireler.


text:
Dut
Dut - dutgiller (Moraceae) ailesinden Morus cinsini teşkil etken terek türlerine berilgen ad.
15 metrge qadar boylana. Kevde silindirik, tik ve qalın; qabuq çatlaqlı ve kül-qave renklidir. Yapraqları saplı, eki sıra üzerine tizilgen, astı yuvarlaq yaki qalp şeklinde, üst beti qoyu, ast beti ise açıqça yeşil renklidir. Kenarları tişlidir. Çiçekler, bir evçikli olıp yapraqlarnıñ qoltuğında ve saplı turuşlar alında tapıla.
Dut tereginiñ yaprağı yipek böceginiñ pek sevgen aşlarındandır.
Türler[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Aq dut (Morus alba)
- Morus australis
- Morus bombycis
- Morus cathayana
- Hindistan dutu (Morus indica)
- Balaban yapraqlı dut (Morus latifolia)
- Morus liboensis
- Morus macroura
- Moğol dutu (Morus mongolica)
- Teksas dutu (Morus microphylla)
- Qara dut (Morus nigra)
- Morus notabilis
- Qırmızı dut (Morus rubra)
- Himalaya dutu (Morus serrata)
- Ihlamur yapraqlı dut (Morus tiliaefolia)
- Morus trilobata
- Morus wittiorum


text:
1683 senesi Qırım hanı I Murad Geray Osmanlı sultanınıñ Avstriya imperatorlığı ile cenkte iştirak etmek resmiy davetini ala. 1683 senesi iyül ayında Murad Geray yolbaşçılığında ordu vaqialarnıñ esas yeri olğan Viyanağa yaqınlaştı.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ saifeleri – Qırım.Aqiqat leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» video bloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Rusmilhist.blogspot ve E-reading.club saytlarından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.


text:
BMT Baş Assambleyası Rusiyeniñ İnsan aqları Şurasında azalığınıñ toqtatılması aqqında qararğa qoltuttı. Bu qararğa 93 memleket qoltuttı, 24 qarşı çıqtı, 58 bitaraf qaldı.
ABD ve bir sıra diger memleket bunıñ aqqında BMT-na muracaat etti. Bu, Ukrayina Rusiye ordusını Kıyiv vilâyetinde yüzlerce tınç sakinni öldürmekte qabaatlağan soñ oldı.
Hatırlatamız, Rusiye artıq ekinci yıl BMT-niñ İnsan Aqları Şurasınıñ azasıdır. Şuranıñ umumiy azalıq müddeti üç yıldır.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletsili Lüdmila Denisova 33 ukrain siyasiy mabüsiniñ tutulğan Rusiyeniñ Rostov-na-Donu SİZO-sında COVID-19 ve qaşınma hastalığınıñ yayılması aqqında haber etti. Bunı, o, ukrain siyasiy mabümleriniñ advokatlarına atffı etip Facebook saifesinde yazdı.
"COVID-19 pandemiyasınıñ başlanğan kününden berli men muntazam tarzda işğalci memleket Rusiye Federatsiyasından apis yerlerindenki vatandaşlarımıznı ferdiy qorçalav vastaları ile temin etmege talap etem. Ancaq, muracaatlarım körmemezlikke urula. Bundan ğayrı, tibbiy yardım kösterilmegeni, ilâclarnıñ tutıp alınğanı, ukrain siyasiy mabüsleriniñ sağlıq vaziyetine şikâyetleri körmemezlikke urulğanı aqqında advokatlardan daima haber alam", - dep yazdı o.
O, Rusiye omudsmanı Tatyana Moskalkovanı kerekli tabbiy-sanitar yardım kösterilmesini temin etmege çağırdı.
"Bir daa diqqatıñıznı şuna celp etmek ister edim ki, bütün ukrain siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesi içün halqara toplulığı tarafından vatandaşlarımıznıñ destegi ve işğalci memleket RF-na tazyıqnıñ artması soñ derecede müimdir", - dep qoştı Denisova.
Ukraina akimiyetinin malümatına köre, 450 Ukraina vatandaşı Rusiye ve Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarından apis yerlerde tutula.


text:
Ukrayına Mudafaa naziri Oleksiy Reznikov noyabrniñ 7-nde Ukrayına yañı ava mudafaa sistemalarını teslim aldı, dep bildirdi.
«Baqıñız, neler bar! NASAMS ve Aspide ava mudafaa sistemaları Ukrayınağa kelip çıqtı. Bu silâ Ukrayına silâsını quvetleştirip, kökümizni daa telükesiz yapacaq», – dep bildirdi o.
Reznikov Norvegiya, İspaniya ve Amerika Birleşken Devletlerine bergen silâları içün teşekkürler bildirdi.
Ukrayına alğan sistemalarnıñ sayısını ve ne vaqıt kelgenini Reznikov aytmadı.
Noyabrniñ başından Pentagon ABD Ukrayınağa yaqın eki aftada eki NASAMS sistemasını bermege, daa altı danesini soñra bermege planlaştıra, dep bildirdi.
Noyabrniñ 4-nde Ukrayına prezidenti ofisiniñ yolbaşçısı Andriy Yermak bildirgenine köre, Ukrayına ABDden yañı arbiy yardım aldı. Pentagondaki brifingde qayd etilgenine köre, laf Phoenix Ghost kamikadze-dronı, 250 zırhlı tehnika, 40 zırhlı kater ve Çeh Cumhuriyetinde olğan T-72 sovet tankını aldı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Dünya Qırımtatar Derneği Qalay medresesiniñ eñ güzel talebeleri taqdirlendi
Dünya Qırımtatar Derneği, Qırım Müftiliği İmam Maturidiy adına Qalay islâmiy ilimler medresesiniñ qızlar bölüginde İslâm temelleri boyunca musabaqa olıp keçti, yarışnı medrese ocası Meryem Suleymanova teşkil etti.
Talebeler beş taqımğa bölüngen ediler: “Gül”, “Bereket”, “Ferfella”, “Elmaz”. Er bir taqımda beşer talebe yarıştı.
İntellektual oyunğa medreseniñ tecribeli ocaları qıymet kesti: Meryem Mujdabayeva, Azize Saydametova, Ayşe Lümanova. Jüri azalarınıñ sözlerine köre, er bir taqım ğalebege lâyıq edi, amma bu oyundır ve onıñ ğalibi belgilenmek kerek.
Yarış neticesinde birinci yerni “Elmaz” taqımı aldı. “Gül” taqımınıñ qızları ekinci yerni qazandı, üçünci yerge ise, “Hazine” taqımı nail oldı.


text:
Türkiyeniñ kurort şeeri olğan Alaniyada halqara sanat festivallerinden birinde Qırım qomşu Rusiyeniñ bir parçası olaraq kösterilgen eykel taqdim etilgen edi. Ukraina TİN muracaat etkkn soñ yañlış haritanı aldılar. Bu aqta Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar öz Facebook saifesinde yazdı.
«Ukrainanıñ Antalyadaki konsulı Emir Rustamov martnıñ 3-nde Alaniyanı ziyaret etti ve şeer başı Adem Murat Yücelge muracaat etip yañlış haritanıñ alınmasını istedi. Türkiye ortaqlarımızğa pek tez rektsiyası içün minnetdarmız. Endi sanat siyasiy tesir vastasına çevirilmegen ve acayip Alaniya şeeriniñ sakinleri ve musafirleriniñ başını RF topraqları aqqaında yañlış fikirlernen aylandırmay. Qırım bu Ukrainadır!» – dep qayd etti o.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı «Eho Moskvı» Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoyguğunıñ sözleine esaslanıp bildire.
Onıñ aytqanına köre, 7 yılğa belgilengen mahsus bir plan tasdıqlanacaq. Vesiqa leyhasını Baş ştabı azırladı.
«Qırım yarımadasında ordular bölüginiñ yerleşüvi ve inkişafı boyunca toplaşuv Mudafaa nazirliginiñ reberler erkânı ve Cenüp arbiy bölgesi ile ötkerildi. Tedbirde ilerideki işniñ esas yönelişleri belgilendi», – qayd etti Şoygu.
Rusiye Mudafaa nazirligi bildire ki, salı künü Rusiye Federatsiyasında başlanğan orduğa çağıruv Qırım sakinlerine ait degil.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Avropa Birligi Rusiyege Qırım ile bağlı iç bir kerileme köstermeyceginde emindir.
Bunı o bugün Tsentr jurnalistskih rassledovaniy marafonı devamında bildirdi.
«Men Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Torbyern Jagland ile körüştim. Tahminen bir saat devamında işğal etilgen Qırım vaziyetini muzakere ettik», – dedi Cemilev.
O, Avropa parlamentiniñ deputatları öz vekâletleri çerçivesinde status-kvo qaytarılması içün areket etmege azır olğanını qayd etti.
«Bugün er kes bir memleket başqasını zapt etkeni iç te mümkün olmağanını ayta, – dey Cemilev. – Eger de Kremlde er şey unutılır ve Avropa nasıldır bir kerilemege yol berir dep tüşünseler, olar aldanalar», – dedi o.
Halq deputatı fikrince, işğalden evelki yaşayış ğayrıdan pekitilmese ve Qırım Ukrainağa qaytarılmasa, Qırım sakinleriniñ esas meseleleri al etilmez.
«Çünki halqara teşkilâtılarnıñ ve insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ seviyesinde çezilecek ufaq-tüfek suallerniñ soñu olmaz – yekâne çare – Qırımnı Ukrainağa qaytarmağa»,– dey Cemilev.
Onıñ aytqanı kibi, böyle olması içün ilk- evelâ Rusiyeniñ iradesi ve Ukrainağa ketirgen ziyanınıñ tazminatı kerek.
«Daa bir çare – Rusiyeni bu kibi istilâiy siyasetinden vazgeçmege mecbur etecek cezalarnıñ kirsetilmesi. Kreml yolbaşçıları şunı da hatırlamalı ki, sovet orduları Afganistanğa kirgende, o vaqıttaki cezalarnıñ neticesi Sovet Birliginiñ dağılması oldı. Biz Rusiye Federatsiyasınıñ dağıluvını istemeymiz, onıñ demokratik devlet olğanını ve Ukraina ile yahşı munasebetni saqlağanını isteymiz», – dey Cemilev.
Bundan da ğayrı, o, Ukraina şarqında vaziyetniñ tertipleşüvi Avropa ve Rusiye arasında uzlaşma olacağını tüşünmey.
«Bu mesele meni pek raatsızlata edi. Obama ile ve avropalı bölüklerde biz Qırım mevzusı iç te unutılmaycağını muzakere ete edik. Bu mevzu Abhaziya ve Nagornıy Karabah ile teñiştirilmey, çünki Qırımda – biriniñ toprağınıñ insafsız qoşulması yüz berdi. Şunıñ içün mında nasıldır bir uzlaşmalar ola bilmez», – dedi qırımtatarlarnıñ lideri.
Vaqialarnıñ ilerideki inkişafını Cemilev Qırım boyunca muzakerelerniñ devam etkeninde köre.
«Kün tertibatında Qırım meselesi daima olacaq – başqa sual – Kreml yolbaşçılarınıñ aqıl-feraseti yetermi, olar öz vatandaşlarınıñ menfaatını tüşüneceklermi, – dey Cemilev. – Eger de Rusiye menfaatını tüşünseler, işğal etilgen yarımadanı terk etmeliler. Mına böyle bir bataqlıq olacaq», – dep yekün çekti Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, aks alda – Qırımnıñ kelecegi olmaz, yani tış memleketler ile iç bir alâqa olmaz.


text:
Bu aqta Rusiye Federatsıyasınıñ Yekâne transport müdirligi bildire.
Mayıs 23-de saat 00.10 «İonas» paromı port «Kavkaz»dan port «Krım»ğa birinci reysni eda etti. Mayısnıñ 22-den 23-ne keçer gecesi 4 reys olğan. Bu reyslerde 100 maşına ve eki avtobus keçirildi.
«Evelden ilân etilgeni kibi yazğa yaqın Yekâne transpor müdirligi Kerç boğazından çoqça turist ve maşınalarnı keçirmek içün meselelerini çeze edik. Bu maqsadnen biz «İonas» adlı yunan paromnı işletecek oldıq. O port «Kavkaz»ğa Mayısnıñ 14-de keldi ve teşkerüvlerden soñ uyma sertifikatını alğan», - dep aytıla müdirlikte.
«İonas» birden 160 maşına ve 600 passajır keçirip ola. Olar yazda Qırımğa çoq adam keteceklerinde eminler, şunıñ içün «İonas»qa ümütleri büyük.
«Mayıs 23-de port «Krım» daimiy şekilde çalışa. Şimdi 35 maşına yüklenile, nevbet yoq. Yüklenmek içün bekleme müddeti bir saattan çoq degil. Port «Kavkaz»da tahminen 100 maşına yüklenilmek içün bekley», — dep aytıldı Yekâne transport müdirligi izaatında.
Şimdi Kerç boğazında üç parom çalışa: «Nikolay Aksenenko», «Kerçenskiy 2», ve «Yeysk». Olar er bir yarım saat yüreler. «İonas» şimdi tehnikiy turaqta buluna.


text:
«Böyle añlaşmalar bar edi, çünki bizim vekillerimiz Soçige barıp, Vladimir Vladimiroviç (Putin) ile körüşken ediler. Bu da olması mümkün», – dep tekrarlay Şeremetniñ aytqanlarını Qırım «akimiyetine» yaqın olğan «Krıminform» saytı.
O, şunı qayd etti ki, Moskvağa avtobusnen barıp kelmek ğayesi apasızdan peyda oldı. Olarnı Moskva zenaatdaşları musafirlikke davet etken ekenler.
«Qırım halq imayesi» Rusiyege Keriç boğazından baracaq. Yolda türlü regionlarda cemaatçılıqnen körüşüvler olacaq
Rusiyeden qaytqan soñ, avtobus müzey eksponatı olacaq. «Avtobus müzeyde turacaq, bu bizim tarihımız olacaqtır», – dep ayttı Şeremet.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, «Qırım samooboronası» qanunlaştırılacaq ve bücet müessisesine çevirilecek.


text:
Qazaqstan el ekonomikasına 300 mıñ dollar investiciya salğan şeteldikterge uaqıtşa twru qwjatın berudi josparlaydı. Bwl turalı sauda jäne integraciya..
Resey Europağa gaz jöneltip jatqan magistraldıq qwbırğa jöndeu jwmıstarın jürgizudi sıltauratıp toqtatıp tastadı. Bwl jöninde batıstıq BAQ jazıp jatır..
AQŞ Qıtay qatınası. AQŞ Tayvan'men resmi sauda kelissözderin bastaydı, Bwl turalı AQŞ sauda ökiliniñ orınbasarı Sara B'yanki mälimdedi, dep jazdı BBC..
Bişkekte Irıs Jekşenaliev attı kollej studenti äleumettik jelidegi jeke paraqşasında Jetim-Tau (Jetim-Too) kenişin qoldanuğa qarsılıq bildergeni üşin..
Energetika ministri Bolat Aqşolaqov Qazaqstan Reseydi aynalıp ötetin Baku – Tbilisi – Jeyhan mwnay qwbırı arqılı 1,5 mln tonna mwnay eksporttaudı josp..


text:
Ötken aptada Avstriyanıñ ortalıq qalası Venada ötken Iran yadrolıq kelisimin qalpına keltiru boyınşa kelissöz sätsiz ayaqtaldı. Bir tarapta AQŞ, Britaniya, Franciya jäne Germaniya, endi bir tarapta Iran bolıp «4+1» dep atalğan kelissöz uaqıttı tekke ketiru dep bağalanıp jatır. Keybir şeteldik sarapşılar Iran yadrolıq kelisiminiñ sätsizdigi Orta Şığısta qaqtığıs qaupin küşeytedi dep sanaydı.
Ötken aptadağı kelissözge deyin taraptardıñ ökilderi altı kezek kezdesken edi. Jetinşi kelissöz kezdesui turalı mälimetterge qarağanda Iran tarabı altı retki kelissözde kelisilgen talaptardan tügeldey bas tartqan. Iran ökili batıstıq serikter Irandı ayıptap söylep, dekonstuktivti mämile jasağanına aşulanğan. Aytalıq, Iran delegaciyasınıñ basşısı öziniñ äleumettik jelidegi paraqşasında: «Keybir qatısuşılar anığında diplomatiyamen aynalısudıñ ornına bizdi qolımen nwsqap körsetetin äreketin tastamaydı», – dep jazdı.
Anığında Iran yadrolıq kelisimi 2015 jılı, sol kezdegi AQŞ prezidenti Barak Obamanıñ äkimşili jağınan alğa ilgerleuge jetisken edi. Ekonomikalıq sankciyalardı alıp tastauğa mümkindik bergen kelisim Irannıñ yadrolıq bağdarlamaların damıtu boyınşa plandarın toqtattırğan. Alayda, 2016 jılı bilikke kelgen Donal'd Tramp bwl kelisimdi jaramsız dep tanıdı jäne AQŞ bir taraptı kelisimnen şığıp, sankciyalar qayta iske qosıldı. Al, demokrattardıñ ökili Jo Bayden kelisimdi qayta tüzuge talpınıp jatır.
Bayden äkimşiligi kelissözdi qalpına keltiruge niettengenimen, onıñ europalıq odaqtastarınıñ özi kelisimdi sol küyi qayta iske asıruğa tım keş dep sanap otır. Ağılşın, francuz jäne nemis sayasatkerleri kelisim şarttarın qayta qarau kerek jäne wzaq procespen jüzege asırıladı dep sanaydı. Sebebi, AQŞ kelisimnen şığıp ketkennen keyin Iran yadrolıq bağdarlamasın alğa ilgeriletti. Qazirgi Irannıñ yadrolıq qaruğa qol jetkizu mümkindigi 2015 jılmen salıstırğanda älde qayda köbirek.
Tegaran biligi öz talptarın aşıq qoyğanın, kelispeuşilikterdi joyu üşin qoldan kelgenniñ bärin jasağanın alğa tarttı. Iran Batıs elderimen kelisimge kelip, ekonomikalıq sankciyalardı toqtatu üşin säuirden beri dialogqa şığa bastadı. Biıl jazda prezident bolıp saylanğan Ibragim Raisi Batısqa qatañ mämiledegi sayasatker bolğanımen, onıñ ükimeti dialogqa aşıqtığın körsetti. Küz aylarında Tegeran yadrolıq kelisim boyınşa qayta söylesuge maqwl boldı.
Biraq, soğan qaramastan mañızdı kelissözdiñ jayı osınday boldı. Batıs üşin Iran şarttarı qatañ jäne köptegen mäseleler boyınşa kelispeuşilik poziciyasında twrıp aldı dep sanaldı. Anığında, kelispeuşilik taraptardıñ alğa qoyğan talaptarı men müddeleriniñ qayşılığınan şıqtı. YAğni, Iran kelisimniñ şarttarın (eger taraptardıñ bäri jaña kelisim tüzetin bolasa) onı qazirgi jäne bwdan keyingi AQŞ prezidentteri de atqaruı kerek degen talap qoyıp otır. AQŞ biliginiñ özindik jüyesine qarağanda bwl talapqa kelisu mümkin emes.
Al, Venedağı kelisimniñ sätsizdigi Orta Şığısta qaqtığıs, janjaldarğa jol aşadı degen boljamdarğa da negiz joq emes. Irannıñ yadrolıq qaruğa qol jetkizuine eñ köp qarsı twratın el Izrail'. Evrey memleketi bastan-ayaq Tegeranmen diplomatiyalıq jolmen söylesuge, äri odan nätije boladı degenge sengen emes. Venedağı sätsiz kelissözderden keyin Izrail' derbes qadamdar jasauı da bek mümkin. Bwğan deyin de Izrail'diñ tıñşıları Irannıñ yadrolıq bağdalamalarına kedergi keltirgen nemese jarılıs jasağan degen ayıptarı bar.
Tağı bir jağınan arab elderiniñ faktorında oylauğa tura keledi. Arab elderiniñ köş basındağı BAÄ men Saud Arabiyası da Irannıñ yadrolıq qaruınan qauiptenedi. Eki elde birdey Iranmen dwşpandıq sayasattı wstanğan, kerisinşe, soñğı uaqıttarda Izrail'men jaqındasa tüsken. Eger, Izrail' atalğan arab elderiniñ qoldanuına süyene otırıp qanday da bir şarağa baratın bolsa, al oğan Iran tarabı jauap berse, bwl Orta Şığısta qaqtığıs bastaldı degendi bildiredi.
Qwrama Ştattar tarabı Venedağı sätsiz kelissözden keyin Iranğa qarata eskertu jasadı. Irandı şwğıl şaralar qabıldamasa qatañ qısımğa tap bolatının eskertti. Äri bwl AQŞ tarabınan soñğı eskertu ekenin de aytqan.