text:
İlghaq etilgen Qırımda 10-unci sınıf talebeleri içün tarih dersligi numayış etildi, onda Ekinci Cian cenki vaqtında qırtımtatarlarnıñ natsist Almaniya ile işbirlik yapqan emiş dep yazıla.
Müellifler, qırımtatarlarnıñ çoqusı, nemselerni hoş qarşılağanı ve Adolf Gitlerni (Adolf Hitler) qurtarıcı kibi körgenlerini iddia ete. Amma aynı zamanda bu kitapta 1939-1941 seneleri Sovet Birliginiñ Üçünci Reyhnen işbirligi aqqında iç añılmay.
Qırım tarihçisi Gülnara Bekirova, sovet vaqtında qırımtatar halqınıñ böyle kütleviy qabaatlavınıñ siyasiy sebepleri bar olğanını hatırlattı.
- Bu derslik sözleri meni taaciplendirmey, mence anda başqa bir şey olmasınıñ inkanı yoq edi. Daa 2013 senesi biz, başqa tarihçilernen beraber, o vaqıttaki Qırım baş naziri Anatoliy Mogilövde toplanğan edik, ve ciddiy bir muzakere keçken edi - biz oña ve zenaatdaşlarımızğa, 1950-nci seneleri yazılğan ve “Qırımtatarlarsız Qırım” siyasetiniñ parçası olğan tarih tasvirlerine köre yaşamayıp, bir talay reabilitatsiya vesiqalarından soñ, Qırım tarihina, niayet, başqadan yanaşıp, sovet baqımından vazgeçmekniñ zaruretini añlata edik. Misal olaraq bir parçanı aytayım: “Qırımtatarlar, Qırımnıñ azat etilmesine qadar faşistlerniñ tarafında cenk etti, Ulu Vatan cenki vaqtında hainlik tasdıqlarını kimse red etmedi”. Bu - 1967 senesi yanvar-fevralde qırımtatarlarnıñ “reabilitatsiya” qararına azırlanğan vesiqa.
Gülnara Bekirova, işğal bitkeninden soñ qırımtatarlarnıñ yarımadağa qayması imkânsız olğanını iddia etken netice çıqarılğanını qayd ete, çünki bundan soñ yarımadada sanayı tertibi bozulacaq eken.
Rusiyeniñ qırımtatarlarnı aqaretlev tırışuvları devam etecekGülnara Bekirova
- Zemaneviy Rusiye memurları reabilitatsiya mevzusını iç sevmey, çünki olar - Stalinniñ halefleri, basqı maşnasını mükemmeleştirgen, onıñ eñ güzel talebeleri. Bu fikir yürsetüv tarzında Stalin - semereli idareci ve Rusiye içün bayağı şey yapqan, “Sovet Birligini tizlerinden kötergen”, cenkte ğalebe qazanğan adam. Bütün bular - Vladimir Putinniñ ekinci ve üçünci müddet işlemeleri. Biz Ukrainada da, belli manada, sovet tarih baqımınıñ çerçivesinde yaşay edik. Yazıq ki, bizim dersliklerimizde qırımtatarlar satqın, slavânlarnıñ duşmanı kibi kösterile edi ve sürgünluk aqlı bir şey kibi añlatıla edi. Rusiyeniñ qırımtatarlarnı aqaretlev tırışuvları devam etecek. Elbette ki, ciddiy tarihçiler tarafından bular endi çoqtan doğru olmağanı isbatlanğan. Elâk ve ğayp olğanlar pek çoq edi. Ebet, işbirlik yapqanlar da bar edi, er yerde kibi.
Qırım.Aqiqat Radiosı jurnalistleri, derslik müelliflerinden birisi, Aleksandr Formançukqa telefon etti ve qırımtatarlar kitapta bu sıfatta kösterilgeniniñ sebeplerini soradı, o mına ne cevabını berdi:
“Men bu mevzunı tefsir etmeyim. Siziñ meraqıñıznı añlayım… Men istemeyim. Bizde olğan malümat ve menbalar böyle neticeler çıqarmağa imkân bere. Bunı begenmegenler başqa menba qıdırdsın”.
Qırım tarihçısı Sergey Gromenko, derslik müellifleri yaramay niyetsiz, sadece eski ştampnı devam ettirgenleri aqqında fikir ete.
- Derslikniñ tertibine qiymet kesmek şimdilik qıyın, çünki onı saifelemege imkânım olmadı. Amma akademik tarihçiligi tarafında baqmasaq, pedagogikanıñ esas qanunlarına köre baqsaq, on abzats qırımtatarlarnıñ kollaboratsionizmi qıyın mevzusına bağışlanıp da, Qırımda ruslarnıñ nemselernen işbirligi ve ukrain milletçi yerastınıñ natsizmnen küreşi ve tesirleşüvi aqqında aynı kölemde yazılmağanı mümkün degil. Bu ideologik areket dep aytmaz edim, çünki “qırımtatarlar - duşmanlar” fikri mında müellifleniñ aselet istegisiz de keçe bildi. Nasıldır muarririyet şurası, o derslikni oqup çıqmaq ve oña köre qarar çıqarmaq zamet ve mesüliyetini özüne alğanında şübelenem.
Qırım tarihçisi Lenura Yengulatova, 10-uncı sınıf talebeleri dersliginde ekstremistik fikirler isbatlanğanında emin.
Bu derslikte bazıda qırımtatarlarğa nisbeten tolerant olmağan, tecavuz ve ekstremistik aytılmalar bar.Lenura Yengulatova
- Bu derslikte bazıda qırımtatarlarğa nisbeten tolerant olmağan, tecavuz ve ekstremistik aytılmalar bar. Bu tesbit-sözlerden, ştamplardan körüne: “satqınlar”, “kollaborantlar”, “nemse-faşist rejiminiñ hadimleri”.Bundan sebep biz imayeci zenaatdaşlarımıznen, nazir Natalya Gonçarova adına ariza yazıp, elektron ve sade poçtanen onı yolladıq. Bundan ğayrı biz, bu derslikte ekstremist ibareleriniñ teşkerüvini yapmaq talabınen, İçki İşler Nazirligi ve Ekstremizge qarşılıq köstergen Merkezge de ariza yazdıq.
Sergey Gromenko, derslik kerçekten yañıdan basıla boilgenini tahmin ete.
- Belli ki, neticede kimse cezalanmaz, mahkeme milletlerara zıddiyet çıqaruv alâmetlerini tapmaz, amma ertemi, keçmi bu adise memuriyet başlıqlarınace barır. Derslikte tehnik ya da sanitar hatalarnı tapıp, onı qaytarıp, başqadan basarlar. Bu davanı sessiz toqtatmaq tırışarlar, işte zemaneviy Rusiyede adet üzre yapılğanı kibi. Çünki dava bar, yüridik mehanizm bar.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


c: text/html

text:
Etiketler: Evliya Çelebi SeyahatnamesiEvliya Çelebi Seyahatnamesi ekitapEvliya Çelebi Seyahatnamesi ekitap indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdfEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdf indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdf kitap indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi SeyahatnamesiGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 4. Cilt 2. kitapGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 4.2Günümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 4.2 pdfGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 4.2 pdf indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi ekitap indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi pdf kitap indir
- Sonraki yazı Günümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 6.1 – PDF Kitap İndir
- Önceki yazı Günümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 4.1 PDF Kitap İndir
Bunlar da hoşunuza gidebilir...
-
Yalnız Seni Arıyorum – Orhan Veli Kanık – PDF Kitap İndir
Yazar: admin · Published 20 Ağustos 2021 · Last modified 12 Ağustos 2021
-
Kayıp Zamanın İzinde 6 – Albertine Kayıp – Marcel Proust – PDF Kitap İndir
Yazar: admin · Published 29 Eylül 2021 · Last modified 25 Eylül 2021
-
Avrupa Tarihi Pdf Kitap İndir
Yazar: admin · Published 20 Ağustos 2019 · Last modified 26 Mart 2021
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avgust 2-de, salı künü Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlanğan Qırım musulmanları işi boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi. Amma mahkeme ekspertniñ video bağını diñlep olamadı.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa qabaatlanğanlardan biriniñ adliyecisi Zair Semedlâyev bildirdi.
«Ekspertnen video konferentsiyası keçirilmek kerek edi, amma bağ bozuldı, dediler ki, bütün devlette video konferentsiyası çalışmadı, bunıñ içün adliyeciler olarnıñ ekspertizalarından bazı şeylerni oqudı ve bunen mahkeme toplaşuvı yekünlendi», – dep ayttı adliyeci.
Onıñ malümatına binaen, işniñ baqılması avgust 3-te saat 11.00-de devam etecek.
Rusiyeli Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesi dört Qırım musulmanını – Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Nuri Primov ve Ferat Sayfullayevni – mahküm ete, olar 2015 senesi qışta Aqyarda yaqalandı ve «Hizb ut-Tahrir» islâm teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlandı. Mayıs ayında olarnıñ apiste bulunma müddeti oktâbr ayına qadar uzattırıldı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qazaqstan parlametiniñ tömengi palatası mäjilisi Qazaqstanda filialı joq äleumettik jeliler men mesenjerlerdiñ jwmısın şekteytin zañ jobasın maqwldadı. Tömengi palata deputattarı maqwldağan qwjat "Bala qwqıqtarın qorğau mäseleleri boyınşa keybir zañnamalıq aktilerge özgerister men tolıqtırular engizu turalı" dep ataladı. Bwl turalı Vlast saytı habarladı.
Zañ jobasına säykes, şeteldik äleumettik jeliler men messenjerler Qazaqstan aumağında zañdı twlğa retinde tirkelip, filialın aşuğa tiis. Bwğan qosa, filialdı Qazaqstan azamatı basqaruı kerek. Bwl erejeni orındamasa, zañ jobası küşine engennen keyin altı aydan soñ jeliler bwğattala bastaydı.
Aqparatqa qarağanda, deputattar sonımen birge internet-resurstardı bwğattau tärtibin özgertudi wsınğan. Eger bwrın bwl sot şeşimimen jüzege assa, endi ökiletti organnıñ şeşimimen bwğattau qarastırılıp jatır.
Atalğan wsınıs avtorları – deputattar Dina Zäkieva men Aydos Sarım. Deputattardıñ pikirinşe, bwl normalar kiberbullingen küresip, bala qwqığın qorğauğa kömektesedi. Sayttıñ habarlauınşa, degenmen särsenbi küni zañ jobasın talqılau kezinde deputattar bwğattau mäselesin aynalıp ötip, balalardı qorğau mäselesine köbirek nazar audaruğa tırısqan.


text:
Ukraina ve Rusiye arasında dostluq endi kâğıtta da toqtatıldı. Bu yıl aprelniñ 1-inde “Rusiye Federatsiyası ile dostluq, işbirlik ve ortaqlıq Muqavelesi” lâğu etildi. Bu añlaşmanıñ mündericesi ne edi, ve eki memleket ara dostluqnıñ toqtatılması aqqında Donetsk vilâyetiniñ Slovânsk sakinleri ne tüşüne?
Ne aqında añlaşa ediler
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ teşebbüsi ile 1997 senesi imzalanğan dostluq añlaşması devam etilmedi. Onıñ şartları ne edi? Birinciden, eki devletniñ sıñırlarına ürmet. Amma 2014 senesi fevral 20-sinde Rusiye Qırım ilhaqını başladı. Aprelde ise Kremlniñ desteginen silâlı adamlar Donbassta memuriy binalarnı zapt etip başladı. Aynı o yılnıñ yazında Rusiye ordusınıñ qısımları İlovaysqa kirdi.
Ekinciden, dostluq muqavelesine binaen, memleketler silânı azlaştırmalı edi. Kerçekte ise Rusiye öz silâsını arttırmaqta.
Bundan ğayrı, vesiqa Rusiye ve Ukraina vatandaşları içün teñ aq-uquqlarnıközde tuta edi. Kerçekte ise Rusiye vatandaşlarımıznı tevqif etmekte. Uquq qoruyıcılar endi 24 ukrainni siyasiy mabüs dep tanıdı.
Bir de, dostluq añlaşmasına köre, eki devlet özüne milliy azlıqlarnıñ qavmiy, milliy ve diniy özgünligini qorçalamağa mecburiyetini aldı. Amma Qırımda qırımtatarlarğa basqı ep devam etmekte.
Vaqtındamı?
Arbiy eksoert Aleksandr Biletskiy, iç olmağanından keç olğanı yahşı, dep saya. Ukraina şahtacı ya da uydurılğan cumhuriyetlernen degil cenk etkenini köstermek içün, añlaşmanı daa beş yıl evel toqtatm
aq kerek edi, dey o. Rusiye Akademiyasınıñ Avropa İnstitutınıñ ukrain tedqiqat Merkeziniñ başı Viktor Mironenko ise emin: añlaşmanı kim bozğanını er kes bile, amma siyasette duyğularğa yol bermek kerekmey.
Viktor Mironenkonıñ fikrince, daa müim meseleler - tış siyaset, içtimaiy-iqtisadiy inkişaf - aqqında tüşünmek kerek.
Slavânskta ne deyler
Eki memleket ara dostluqnıñ toqtatılması aqqında Donetsk vilâyetiniñ Slovânsk sakinleri mına ne tüşüne. İgor bizge aytıp berdi:
Rusiye özü qabaatlı. Böyle etip, menimce, doğru yaptılar
“Rusiye özü qabaatlı. Böyle etip, menimce, doğru yaptılar. Qomşuna kelip: seniñ uç haneli eviñ bar, birisini özüme alacağım, demek mümkün degil. Boş yerde, sadece o zayıf ya da saqat olğanı içün. Böyle yapmaq mümkün degil”.
İgorniñ aytqanına Donbassta cenkte iştirak etken Aleksandr da qol tuta:
Amma bu ahmaqlar ordularını alıp ketse mından, barışıq ve nizam olur
“Doğru, cenk.. Amma bu ahmaqlar ordularını alıp ketse mından, barışıq ve nizam olur”.
Slovânsk sakini İnna ise böyle tüşüne:
Menimce, bu asıl doğru degil. Qomşularnen dost olmaq kerek…
“Menimce, bu asıl doğru degil. Qomşularnen dost olmaq kerek… Dostluq - bu iqtisadiy, ticaret ve diplomatik bağdır. Şimdi ise biz, bellesem, asıl da olarnen iş tutmacaqmız”.
Söz arası, şeer sakinleriniñ çoqusı sovanda iştiraktan vazgeçti: siyasetnen meraqlanmaymız, deyler.


text:
BMO: Tönyaq Koreada 6 million xalıq aşamlıqqa moxtaç
Seul – Berläşkän Millätlär oyışması, Tönyaq Korea açlıq belän köräştä çit däwlätlärneñ yärdämenä moxtac dip belderde. Dönya aşamlıq programı oyışması şul uq waqıtta bügen yasağan belderüendä, Tönyaq Koreanıñ bıyıl 1 million 400 meñ tonlıq aşamlıq ixtiyacı bar dip isäplänüen äytte. Bu isä ilneñ gomum ixtiyaclarınıñ 4 tän ber öleşen täşkil itä. Tönyaq Koreadağı aşamlıq problemı, Avgust ayında igennärdän alınğan uñışnıñ 10 %tan kübräk öleşeneñ su basularında ziyan kürüe arqasında başlandı. İl köçle xärbi citäkçelek tarafınnan citäklänä. Läkin faqirlek säbäble, Tönyaq Korea 1990 yıllar axırına taba dönya yärdämenä moctaç il xälenä äwerelde.


text:
Qurtarıcılar üç künden berli Kefe yalısı yanında suvaltı avcını qıdıralar. Qıdıruvnı aprelniñ 20-sinden berli Orconikidze qasabasınıñ "Dvuyakornaya" körfeziniñ suvlarında yapalar. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım matbuat hızmeti bildire.
Müessisege köre, tünevin qurtarıcılar yalınıñ 31 kilometrini, suvlarnıñ 25 kilometrini ve deñiz tübüniñ 80 biñ kvadrat metrini teşkerdi. Amma şimdilik iç bir netice yoq.
Sudaqta şeer iskelesi yanında qurtarıcılar, suvdan aqay cesedini çıqardı.
Bundan ğayrı, müessisege köre, sentâbr 29-ında Kezlevde (Yevpatoriya) de suv qazası oldı.
"Çayka" sanatoriyiniñ plâjı qarşısında 1941 senesi doğma aqay, deñizge kirdi ve yaramadı, yanında olğan adamlar onı suvdan çıqardı. Acele yardım hadimleri vaqia yerine kelgende, aqaynıñ ölümini qayd etti", - qoştılar müessisede.


text:
ABD OSCE elçisi James Gilmore emin ki, işğal etilgen Qırım COVID-19 pandemiyasından zarar köre, amma «Rusiye qorquzuvları» sebebinden yarımadadaki epidemiologik vaziyet aqqında kerçek malümat yoq.
Bu aqta o, OSCE Daimiy şurasınıñ toplaşuvında ayttı, dep haber ete «Amerika Sesiniñ» ukrain hızmeti.
«Bizni, alğan malümatımızğa köre, karantin qaidelerine riayet etüvniñ temininen bağlı vekâlet alğan «Qırım samooboronası» ve «Kazak qardaşlığı» aydutlarınıñ faaliyetiniñ yañıdan başlağanı qasevetlendire», – dep qayd etti Gilmore.
Neşirniñ yazğanına köre, «elçi qayd etti ki – Qırımda koronavirus tarqaluvınıñ kerçek ölçüsi belli degil, çünki Rusiye Qırımdaki mustaqil seslerge qarşı repressiya qullana ve qorquza».
Böylece, Qırımda tasdıqlanğan 53 COVID-19 hastası bar. Aqyarda 25 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
«Qırım aq qorçalayıcı gruppası» bildirgenine köre, aprelniñ 13-nden 19-na qadar işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda resmiy şekilde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñs ayısı aman-aman eki qat arttı. Aq qorçalayıcılar, monitoring vaqtında elde etilgen malümat Rusiye akimiyeti derc etken resmiy raqamlarnıñ kerçek olmağanını köstere, dep bildire.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi de bundan qorqa.


text:
Qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Rusiye Avropa Şurasınıñ Qırmnen bağlı qararını yerine ketirmemeknen özüni halqara izolâtsiya köşesine sıqıştırmaqta, dep saya. Bu aqta Çubarov mayısnıñ 6-da Kyivde keçken «Qırımtatar siyasetçileri neni hayal eteler» adlı körüiüvde söz yürsetti, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
«Rusiye ilk defa, yalıñız tam uzlaşuvğa barılğanda ve özü aza olğan teşkilâtlarnıñ qararlarını eda etecegini bayan etti. Demek ki bu, Rusiye iç bir vaqıt özüne qarşı rey bermeycek degen manağa kele. Rusiye özüni halqara izolâtsiya köşesine sıqıştırmağa devam ete», - dep saya Çubarov.
Mayısnıñ 5-de Rusiye Tışqı işler nazirligi Avropa Şurası nazirler Komitetiniñ işğal etilgen Qırım ve Aqyarnen bağlı işbu qararnı eda etmeycegine dair resmiy reaktsiyasını ilân etti.
Avropa Şurasınıñ idariy organı – Nazirler komiteti – mayısnıñ 3-de Strasburgta qarar qabul etip, Rusiyege bir sıra talaplar qoydı. Bular hususan, Qırımtatar Milliy Meclisi yasağınıñ lâğu etilmesi, onıñ liderleriniñ işğal etilgen Qırımğa kirsetilmesi, insan aqlarınıñ bozıluvını ve azlıqnı teşkil etken halqlarnıñ taqip etilmesiniñ toqtatılması, Avropa Şurasınıñ uquq qorçalav müessiselerini yarımadağa yiberilmesinen bağlı.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev çarşenbe künü Sırbistan paytahtı Belgrad şeerinde OSCE memleket-azalarınıñ Tış işler nazirleri ile körüşecek.
«Şu künleri Sırbistan paytahtında OSCE memleketleriniñ tış işler nazirleri toplaşacaq. Dekabr 3-4 künleri mında er yıllıq Nazirler şurasınıñ körüşüvi keçirilecek, teşkilât ile bağlı meseleler baqılacaq ve mütenasip qararlar alınacaq. Qırım kün tertibinde olmalı», – denile beyanatta.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri aytqanı kibi, Ukraina iştiragi ile keçirilgen bütün halqara körüşüvlerde «Qırım meselesi» muzakere etilmeli.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda akimiyet tamır halq olğan – qırımtatarlarğa nisbeten sıqıştıruvnı köstere. Umumtatar içtimaiy merkezi çoq facialarnı körgen qırımtatarlarnıñ sıqıştıruvını toqtatmağa talap ete.
Bu aqta teşkilâtnıñ beyanatında aytıla.
«Akimiyetniñ areketleri sürgünlikni – qırımtatar halqına 1944 senesi yapılğan kenotsidni añdıra. O vaqıt qırımtatarlarnıñ yarısı elâk oldı. Akimiyet Meclis yetekçileriniñ siyasiy baqışlarnı begenmese bile, cemaat teşkilâtına nisbeten ayırım – cinayettir», – denile beyanatta.
Teşkilâtta Rusiye Prezidenti, Rusiye Baş prokuraturasından Qırım akimiyeti qırımtatar halqınıñ aqlanuvı aqqında Qanunnı bozmağanını ve qırımtatar milliy Meclisine qarşı etilgen siyasiy ayırım toqtatılmasını talap ettiler.
«Milliy ve diniy mensüplik boyunca qanunsız taqipke yol bergen Qırım Cumhuriyeti yolbaşçılarını mesülietke çekmege talap etemiz. Rusiye halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlarğa muracaat etemiz – qırımtatarlarnıñ qoruyıcılarını general Grikorenko ve akademik Saharovnı hatırlañız! Qırımtatarlarğa ses beriñiz! Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyasını, Avropa birligi memleketlerniñ liderlerini qırımtatarlarnı akimiyetniñ areketerinden qurtarmağa çağıramız!», – denile beyanatta.
Qırımda qırım musulmanlarınıñ evlerinde ve oquv yurtlarında tintüvlerni keçirmege devam eteler. Sentâbr 16 künü tintüv qırımtatar milliy Meclisinde ötkerildi.
Qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilev qayd etkeni kibi, Qırımnıñ «halq imayesi» «yoq etilecek» qırımtatarlarnıñ cedvelini tizdi eken.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Rusiye matbuat vastaları boyunca rusiyeli akimiyetni tanımağan qırımtatarlarnı cezalar ile qorquta.


text:
İzbasar Fazılov
İzbasar Fazılov (1909-1961) - xalıqqa belgili shayır sıpatında XX a'sirdin' 30-jıllarında tanıldı. Ol qaraqalpaq a'debiyatına "Qara qoy" qosıg'ı menen kirip keldi. Qosıq shayırdın' o'z basındag'ı turmıstan alıng'an, anıq bir waqıyanı sa'wlelendirgen ko'rkem shıg'arma bolıp qaldı. İ.Fazılov 30-jılları To'rtku'l awıl xojalıq texnikumın pitkerip. "Jas leninshi", "Qızıl Qaraqalpaqstan" gazetalarında isleydi. Onın' birinshi qosıqlar toplamı 1934- jılı "Jen'is jolında" degen at penen To'rtku'lde basılıp shıqtı. Ekinshi qosıqlar toplamı 1936 jılı "Qosıqlar" degen atamada Moskvada basılıp shıqtı. İ.Fazılovtın' shıg'armaları xalıq arasına ken'nen taradı, o'z qosıqları menen xalıq massasın jan'a turmıstı tu'siniwge shaqırdı.Bul na'rse sol da'wir talabınan kelip shıqqan unamlı qubılıs edi. Ol ko'rkem shıg'armalar do'retiw menen birge qaraqalpaq a'debiyatı ma'selerin so'z etiwge arnalg'an a'debiy-sın maqalalar da jazdı. "Jeke adamg'a sıyınıwshılıq" degen at penen tariyxta o'shpes iz qaldırg'an 30-jıllardag'ı repressiyalıq ha'reketler, g'alaba quwdalawlar İ.Fazılov o'miri ha'm do'retiwshiligine de o'z sayasın saldı. 1937 jılı ol milletshiler sıpatında qaralanadı. Sonnan qaytıp ol a'debiyatqa eliwinshi jıllardın' ekinshi yarımında aralastı. "A'miwdarya" jurnalının' poeziya bo'limin basqardı. Jurnalistlik jumısın shayırlıq penen baylanıstırıp alıp bardı. 1959 jılı "Qosıqlar" degen at penen u'shinshi qosıqlar toplamın jarıqqa shıg'aradı.
İ.Fazılovtın' a'debiyat maydanındag'ı tabısı onın 30-jıllardag'ı do'retpelerinin' salmag'ı menen belgilenedi. Onın' "Sa'nem qarındas" (1928) qosıg'ı qaraqalpaq poeziyasında hayal-qızlardın' ten'ligin jırlawg'a arnalg'an en' jaqsı shıg'armalardın' biri boldı. Bunda qaraqalpaq qızlarının' eki o'miri qatar qoyılıp salıstırılıp su'wretlenedi. "İnim", "Qızım" qosıqlarında jaslardı ilim-bilim iyelewge shaqırıw ideyası sa'wlelendiriledi. Qaraqalpaq jaslarının' el qorg'awg'a shın ju'rekten tayarlıq sezimlerin bildiriwshi "Tayarman" qosıg'ı da dıqqatqa ılayıq. Kolxoz qurılısı teması İ.Fazılov do'retiwshiligi tematikasında oraylıq orınlardın' birin iyeledi. "Diyxan" (1929), "Atızda" (1930), "Kolxoz o'sedi" (1930), "Awıl", "Egiske ha'zirlen" shıg'armaları sol da'wirdin' talabınan kelip shıqqan halda kolxoz o'mirin sa'wlelendiriwge arnalg'an. Shayırdın' "Kolxoz ba'ha'ri" atlı poeması awıl turmısının' tutas bir ko'rinisin sa'wlelendiriwi menen o'zgeshelenedi.


text:
Ğayıp olayatqan halqlar cemiyeti qırımtatarlarğa İnsan aqları kününde tedbir keçirilmesini yasaq etken Qırım akimiyetiniñ areketlerine açuvlanıp, Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qırımtatar halqınıñ aq-uquqları ve serbestligini temin etüv talaplar rezolütsiyasını yolladı.
Qırım.Aqiqat saytınıñ elinde olğan rezolütsiyada qırımtatar halqı ve onıñ liderlerine yapılğan basqı aydınlatıla.
Teşkilât Rusiye akimiyeti qırımtatalarğa yarımadada kefil etken havfsızlıq yerine ketirilmegenini qayd etti.
«İnsan aqlarınıñ vahşiyce bozulması acele sürette toqtatılmaq kerek. Qrımtatarlarnıñ öldürüvi boyunca tolu, acele ve mustaqil taqiqat keçirilmeli. Cinayetçiler cezalanmaq kerek. Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağı lâğu etilmek kerek», – aytıla beyanatta.
Talaplar arasında serbest toplaşuv aqqı da qayd etile.
«Bu problemlerni çezmek içün qırımtatar halqınıñ vekilleri – Meclis azaları ve Rusiye tarafı arasında doğru ve konstruktiv dialog olmalı», – dep tüşüneler teşkilâtta.
Ğayıp olayatqan halqlar cemiyeti böyle bir dialog qurulmasına issesini qoşmağa azır.
İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye akimiyeti dekabr 10-da İnsan aqlarını qoruv künü munasebetinen Aqmescitte bir de bir kütleviy tedbir keçirilmesini yasaq etken edi.
Rusiye quvet strukturalarınıñ hadimleri Qırımtatar Milliy Meclisini ve qırımtatar cemaat teşkilâtlarını mezkür tedbirler keçirilmesi içün mesüliyet aqqında tenbiyelediler. Aqmescit merkezinde politsiya ve mahsus hızmetler hadimleriniñ sayısı arttı.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorları matbuat konferentsiyasını toplap, mezkür yasaqlarnen bağlı muracaatnı Rusiye Federatsiyasınıñ insan aqlarından vekâletlisi, prokuratura ve mahkemege bereceklerini bildirdiler.
Faaller miting keçirilmesinden vazgeçip, akimiyetniñ iznini beklemege qarar aldılar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Yuqarı Radada «Petro Poroşenkonıñ Blokı» fraktsiyasınıñ deputatı Refat Çubarov, devlet yolbaşçısı Petro Poroşenkonı ve Ukraina akimiyetini, Konstitutsion Komissiyanı toplap, Qırımnıñ Qırımtatar Muhtar Cumhuriyetine çevirilmesi aqqında Esas Qanun deñişmelerini azırlama çağırdı.
«Men tekrar Ukraina prezidentine ve akimiyetine muracaat etip, eñ yaqın zamanda Konstitutsion Komissiyanı toplamağa, ve Ukraina Konstitutsiyasınıñ «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» adlı 10-cı bölügine deñişmelerni azırlamağa çağıram. Bizler Qırım Muhtar Cumhuriyetini – Ukrainanıñ ayırılmaz qısımı olaraq Qırımtatar Muhtar Cumhuriyetine çevirmek kerekmiz», – dedi Çubarov parlamentniñ toplaşuvında.
O hatırlattı ki, 1945 senesi qırımtatar halqı sürgün etilgeni sebebinden yoq etilgen Qırımnıñ mühtariyetini – ğayırdan tiklemek suali boyunca umumqırım referendumı 26 yıl evelsi, yanvar 20 künü keçirilgen edi.
Konstitutsion Komissiya – Ukraina prezidenti yanında yardım organı ola. Onıñ maqsadı – Konstitutsiyağa uyğun deñişmelerniñ azırlanılması. Şimdilik Ukrainanıñ Esas Qanunında – Qırım Muhtar Cumhuriyeti Ukrainanıñ ayırılmaz qısımı olğanı qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. Ğarp memleketleri de Qırımnıñ işğali qabul etmey ve bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avgustnıñ 24-ünde men, Hreşçatıkta turıp, ve biñlerce kyivlilernen beraber yanımızdan keçken veteranlar ve volontörlar kolonnalarına şapıldatıp, bu, Kyiv merkezinde er kesni qaplap alğan birlik duyğusını, iç bir reportaj ifade etip olamacağına pek yazıqsına edim. Elbet, o künniñ yayınlavını baqmaq mümkün, amma bu, közümizniñ ögünde şekillenip turğan milletniñ bir parçası kibi özüni duymağa imkân berirmi? "Veteranlar marşı"nda olğan adamlar ise – marş etkenler de, seyirciler de – tamam bunı is ete edi.
Bu marş aqqında bayağı yazıldı, tekrarlanıp oturmam. Men sadece küçük bir kolonna – qırımlılarnıñ kolonnası – aqqında aytıp bermege isteyim. Bu kolonnanıñ, başqa Poltava, Çernivtsi, Dnipro, Harkiv kolonnalarınıñ kibi, bölge yazısınen transparantı yoq edi. Em de "Aydar" ya da 93-ünci OMBr-niñ kibi, qısım timsali yoq edi. Bu kolonnanınıñ iştirakçileri saqatlıq arabaçıqlarında ketmey edi, em cenkte elâk olğan qız ve oğullarnıñ süretlerini taşımay edi. Bu kolonnada deyerli arbiy kiyimli adam yoq edi.
Seyirciler, qırımlılarğa "Sağ oluñız!", dep qıçıra edi. Tamam cenk veteranlar kolonnasına kibi
Amma buña baqmadan, kyivliler, bu – qırımtatar bayraqlı kolonnanı – el çırpmalarnen ve "Qırım – bu Ukraina!" qıçırıqlarınen qarşıladı. Em de ne şaşırttı – yürüş boyu turğan seyirciler, qırımlılarğa "Dâkuyemo!" ("Sağ oluñız!"), dep qıçıra edi. Tamam cenk veteranlar kolonnasına kibi.
Em de bu minnetdarlıqnı, sovet vaqtında mayıs birinde mecburlanıp, paradlarğa ketirilgen ocalar ve ekimlerniñ "Ura!" qıçıruvları ve bayraq sallamalarına oşatmazsıñ, çünki "Veteranlar marşına" adamlarnı kimse aydamadı.
Amma menim şaşqanım, tamam şu 28 yıldan soñ da ağırğansovet keçmişiniñ qaytuvıdır. Çünki kerçekten bu "Sağ oluñız!" – normanıñ özüdir, serbest adamlar, işğalcilernen küreş içün serbest adamlarğa minnetdarlığını bildire.
Ukraina – azatlıqnı eñ müim degerlik kibi körgen, azatlıq içün bütün ömür küreşken adamlarnı milliy qaraman kibi körgen devlet olıp başlağanını köstere
Qırımtatarlar, Ukraina mustaqilligi oğrunda küreşte öz ayrı yerini ala ve baqışlarını deñiştirmey, olarnıñ cebbede öz küreş meydanı bar. Ve qırımtatarlarnıñ başına tüşken muarebeniñ canavarlığı, Donbass cenkinden azca degildir, tek öldürilgen ve yaralanğanlarnın yerine, olar, tevqif etilgenlerni saya.
Em daa, arbiy mukâfatlı adamlar, Mustafa Cemilevniñ yanına kelip, elini sıqqanları ve onen süret yapqanları da aqlımda qaldı. Kyivliler de, yanlarından keçken qırımtatarlarnıñ qaramaniy liderinen selfie yapmaq içün aman-aman nevbetke tura edi.
Yani Ukrainada Mustafa ağanı çoq adam tanıy. Em de bu, Ukraina – azatlıqnı eñ müim degerlik kibi körgen, azatlıq içün bütün ömür küreşken adamlarnı milliy qaraman kibi körgen devlet olıp başlağanını köstere.
Maksim Kobza, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Avropa parlamenti Rusiye ile munasebetler qararını tasdıqlap, hususan Qırım işğali sebebinden sanktsion basqını quvetleştirmege çağırdı. Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba sentâbrniñ 16-nda keçirilgen brifingde bu qararnı «sert» dep adlandırdı ve Ukraina tarafı «memnün qaldı», dep bildirdi.
Qararğa 494 Avropa deputatı rey berdi, 103 – qarşı çıqtı, daa 72 – bitaraf qaldı.
Avropa parlamenti aydınlatqan malümatta esas maddeler mevcut. Avropa Birligi içün em Avropa Birliginde, em onıñ tışında eñ esası «azatlıq, istiqrarlıq ve barışıq» ola, dep aytıla. Qararda «Rusiye akimiyetiniñ tecavuzcı siyaseti» bu qıymetler içün telükeli ola, dep qayd etile, Qırım işğali, Ukraina, Gürcistan ve Moldova topraq bütünliginiñ bozuluvı örnek olaraq kösterile.
Avropa parlamenti, Vladimir Putin akimiyette qalğan vaqıt devamında AB memleketleriniñ Rusiye gazı, cermayı ve diger maddelerden energetik bağını eksiltmege tevsiye ete.
Qararda qayd etilgenine köre, AB «Rusiye akimiyeti, Rusiye oligarhları, prezident Putinniñ ortaqları ve qorantalarınıñ azalarına qarşı insan aqları bozulğanı içün sanktsiyalarnı kirsetüv imkânlarını quvetleştirmeli».
«Bizim içün müim olğan şey vesiqanıñ normal işbirligine qaytmaq imkânsız olğanını qayd etmesidir, business as usual degen şey, Rusiye tecavuzcı siyasetini ve Avropa Birligine, Ukraina ait olğan Şarqiy ortaqlıq memleketlerine qarşı gibrid cenkini toqtatmalı, Gürcistan, Moldova ve Ukrainanıñ topraq bütünligi halqara seviyede tanılğan sıñırlarda ğayrıdan tiklenmeli», – dep qayd etti brifingde Kuleba.
Rusiye, Avropa parlamentiniñ qararını daa tefsir etmedi.
Mayısta haber etilgenine köre, Avropa parlamentinde Rusiye ile munasebetler strategiyasınıñ tevsiye leyhası azırlanıldı.
Avropa parlamentiniñ vesiqaları tevsiye olaraq qabul etile. Deputatlar Moskvağa qarşı bayağı sert siyaset çağıruvlarınen bir sıra qararnı qabul etken edi, amma Avropa komissiyası ve onıñ memleketleri – AB azaları bir çoq tevsiyeden faydalanmadı. Aynı vaqıtta Avropa komissiyası Rusiye AB ile yüzleşüv yoluna çıqtı, dep bildire, ve Moskva ile yañı munasebet strategiyası olmalı, dep aytıla.
Rusiye Avropa parlamentniñ reisi David Sassolige qarşı sanktsiyalar aqqında ilân etti.
Rusiye 2014 senesi Qırımnı işğal etti, soñra Ukraina, ABD ve Avropa Birligi er yıl uzatılğan iqtisadiy sanktsiyalarını kirsetti. 2021 senesi Ukraina akimiyeti yarımada işğaliniñ toqtatılması içün halqara meydançıq olacaq «Qırım platforması» quruluvınıñ teşebbüsçisi oldı.


text:
Törkiyä ciläk-cimeş häm yäşelçä êksportında rekord yasadı
Satıp aluçılar arasında berençelek Rusiyädä
Törkiyäneñ ciläk-cimeş häm yäşelçä êksportı soñğı 12 ayda 3 milliard dollar çigen uzıp rekord yasadı.
Uzğan yılnıñ ğıynvarınnan iyülenä qadär tarmaq çit illärgä 1 milliard 363 million dollarlıq tovar satqan. Ağımdağı yılnıñ şul uq çorında isä ixtiyac arttı. Törkiyäneñ ciläk-cimeş häm yäşelçä êksportı 20%qa üsep 1 milliard 638 millionğa citte.
Satıp aluçılar arasında berençelek Rusiyädä. Aña 527 million dollarlıq êksport yasaldı. Annan soñ 186 million dollar belän Germaniyä häm 141 million dollar belän Rumıniyä kilä.
Tovarlarnıñ törenä kilgändä, iñ kübe pomidor satılğan – 220 million dollarlıq. Şul uq çorda 183 million dollarlıq töçe çiyä häm 148 million dollarlıq limon êksportlanğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte
Törkiyä iq’tisadı bıyıl 8,6%qa üsäçäk
Xalıqara kredit bäyäläw oışması “Standard & Poor’s" şulay dip farazlıy
"Afrikada xezmättäşlek başqarılmağan il qalmayaçaq”
İlbaşı bu xaqta üzeneň sośial’ media akkauntında Törkiyä – Afrika iq’tisad häm êş forumına qağılışlı belderüendä citkerde


text:
Bazarertesi künü, dekabrniñ 9-nda, «normand dördü» liderleriniñ üç yıl içinde ilk körüşüviniñ keçirilmesi planlaştırıla. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin Frenkistannıñ paytahtı Parijde muzakereler keçirecekler, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Noyabrniñ soñunda Zelenskıy, «normand formatı» memleketleriniñ liderleri esirlerniñ qaytuvı, ateş toqtatıluvı, Ukraina-Rusiye sıñırınıñ kontroli ve Donbastaki saylavlarnı muzakere etecekler, dep bildirdi.
«Normand dördü» liderleriniñ soñki muzakereleri 2016 senesi oktâbrniñ 19-nda Almaniyanıñ paytahtı Berlinde keçirilgen edi. O vaqıt Ukraina prezidenti olğan Petro Poroşenko, Frenkistan prezidenti Fransua Olland, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Almaniya kantsleri Angela Merkel Lugansk vilâyetiniñ Stanıtsâ Luğanska ve Zolote ve Donetsk vilâyetiniñ Petrovske rayonlarında ordularnıñ çetleşüvi aqqında añlaşqan ediler. Bu vazifeler 2019 senesiniñ yaz – küz mevsimleri arasında yerine ketirildi.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2019 senesi oktâbrniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13000 - 13200 insan elâk oldı.


text:
Keçken afta devamında Qırım qurtarıcıları 133 yanığnnı söndürdi. Bunı Rusiye Fevqulâde Vaziyetler Nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Esabat müddeti devamında 133 yanğın söndürildi, olarda 107-si - çöplük ve quru ösümliklerniñ yanmasınen bağlı yanğınlar. Bie afta içinde 15 adam qurtarıldı, olardan 4-ü - balalar, yazıq ki, 2 adam elâk oldı. Bundan ğayrı 2 orman yanığnı söndürildi", - haber etti Rusiye nezaretindkei Qırım FVN-niñ başı Sergey Şahov.
Müessise başı aytqanına köre, FVN hadimleri yanğınlarda adamlarnıñ elâk olmasına qarşı profilaktika işlerini keçire, ayrı diqqat balalı qorantalarğa, yañğız esli adamlarğa, saqatlarğa etile.
Martnıñ 2-nde saba saat 10-nda Qurman rayonında yanğın çıqtı.
Fevralniñ 27-nde Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi Qırımda yanğın telükeli mevsim başlağanını ilân etti.


text:
Bu aqqında Ukraina tış işler departamentiniñ beyanatında denile, onıñ metni Qırım.Aqiqat muarririyetinde mevcut.
«Ukrainanıñ ayırılmaz bir parçası olğan Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Rusiye hızmetleriniñ Ukraina qanunlarına riayet etmegenlerini sert bir şekilde takbih etemiz», – bildireler tış işler nazirliginde.
Nazirlik Sentsovğa qarşı seslendirilgen qabaatlavlarnı «absurd ve aqılğa uymağan bir şey» dep adladı.
«Olar daa bir kere Kreml areketlerinen ukrain tili, tarihı ve medeniyetine olğan nefret idare etkenini isbatladılar», – aytıla beyanatta.
MİD Rusiye akimiyetinden Oleg Sentsovnıñ azat etilmesi ve «Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina vatandaşlarınıñ aq-uquqları ve serbestliginiñ bozulmasını» toqtatmağa talap ete.
Qırımdaki FSB hadimleri tarafından Oleg Sentsovnıñ yaqalanması aqqında malümat mayıs 12-de aydınlatıldı. Onı Aqmescitte tutıp, bellisiz bir yerge alıp kettiler.
Bundan soñ Sentsovnı terakt teşkil etilmesinde şekleyler ve Moskvağa alıp keteler degen malümat peyda oldı.
Sentsov belli ukrain kinorejissöri, em de «Avtomaydan» faali ola.


text:
Qazaqstannıñ Halıq partiyası bağa ösimine qarsı jürgizilgen kürestiñ tiimsizdiginen jäne infliyaciyalıq jasırın salıqtıñ saldarınan qarapayım jwrt şığınğa battı dep esepteydi.
QHP deputatı Ayqın Qoñırov bügingi mäjilis otırısında Ükimettiñ infliyaciyağa qarsı küres sayasatı dwrıs sipatta jürgizilmeuin sınap, bwdan halıqtıñ zardap şegip otırğanın mälimdedi. Frakciya deputattarı vice-prem'er Älihan Smayılovqa infliyaciyamen küreste jiberilgen qatelikter üşin kimderdiñ jauapqa tartılğanı jöninde swrau joldadı.
«Şınayı jağdaydı körip otırğanımız. Partiya saylauşıları resmi statistika mälimetteri men narıqtağı bağanıñ ayırmaşılığı aytıp jii şağımdanadı. Resmi esepte körsetilgendey, azıq-tülik bağasınıñ 11,04% -ğa qımbattauı masqara jağday! Şındap kelgende bwl kemitilgen körsetkiş, sonıñ özinde soraqı. Halıq twtınatın asa mañızdı tauarlar 50%-ğa deyin qımbattağan. Sonda deklaraciyalıq qwjattar orındalmasa, onıñ qajeti bar? Infliyaciya boljamınıñ sätsiz şığuına jauaptılar läm-mim degen söz joq, nege eşkim jauap bermeydi?» – dep swradı deputat.
Qazir qımbatşılıqtıñ bar sebebin älemdik qwbılısqa ısırıp, aqtaytın atqaminerler köp. Degenmen pandemiya jağdayınıñ ıqpalı men sırtqı faktorlardan tıs salalarda da negizsiz ösim bayqaladı.
«Swranıstıñ tosınnan jıldam ösui qwbılısına baylanıstı Qazaqstanda jağday mülde basqa. Sebebi azamattardıñ tabısı aytarlıqtay artqa qoyğan joq. Dändi-daqıldar: kartop, künbağıs mayı men jwmırtqağa swranıs bayağışa özgerissiz. Köptegen tauarlar boyınşa älemdik narıqqa täueldi emespiz. Elimizde dändi-daqıldar öndirisi işki narıqtıñ 96,4%-ın, al ösimdik mayı 80,5%-dı qamtamasız etedi. Soğan qaramastan, dändi-daqıldar 22%-ğa, ösimdik mayı 52%-ğa östi» – dedi Ayqın Qoñırov.
Frakciya jetekşisi osılayşa käsipkerler importqa täuelsiz tauarların negizsiz qımbattatıp, halıqtıñ qaltasına salmaq salu arqılı eselep tabısqa kenelip jatqanın aytadı. Ol mwnı «inflyaciyalıq beyresmi-jasırın salıq» dep atadı. Halıqtıñ tabısı ortayıp, inflyaciya artqandıqtan, otbasılıq byudjettiñ basım böligin kündelikti azıq-tülik önimine jwmsauğa mäjbür.
Partiya keltirgen derekke säykes, biıl qañtar-şilde aylarınıñ aralığında halıqtıq twtınu önimderiniñ infliyaciya ösimi 245 mlrd teñgege jetken. Ükimettiñ nätijesiz inflyaciyağa qarsı küresi turalı deputattar birneşe mäseleni kün tärtibinde dereu qolğa aludı tapsırdı.
Qazaqstannıñ osı zamanğı jaña tarihında 2021 jıl ekonmikalıq jäne halıqtıñ äleumettik twrmıs-ahualı jağınan eñ auır uaqıt retinde ötip jatır. Elde jwmısşılar tabı tabıstı arttıru, eñbek jağdayın jaqsartu talabımen ondağan ereuil ötkizdi, äli de jalğasıp jatqanı bar. Sarapşılar jwrttıñ twrmısı äbden naşarlap, kedeylik şeginiñ artqanın, jwmısı twralağanın aytıp dabıl qağıp keledi.


text:
Mayısnıñ 29-nda Aqyarda yañı COVID-19 hastaları qayd etilmedi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Umumen Aqyarda 161 insan koronavirusnen hastalandı. 129 kişi tüzeldi, 3 insan vefat etti. 78 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde 77 insan közetüv altında buluna. 612 insan yaşağan yerinde közetile.
Mayısnıñ 29-nda Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda 375 COVID-19 hastası qayd etildi.
Hatırlatamız, Aksenov, Qırımda iyünniñ 15-nde şifahane-kurort kompleksi Rospotrebnadzor talaplarına uyğun bir şekilde çalışıp başlaycaq, lâkin tek qırımlılar raatlana bilecek, dep bildirdi.
Yarımadada iyünniñ 1-nden itibaren qave ve restoranlarnıñ yaz meydançıqları çalışacaq.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda uquq qoruyıcı organlarınıñ areketlerini qırımtatarlarğa qarşı Stalin siyasetini devam ettirilmesi olaraq tanımağa mümkün. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi.
«Qırım işğalcilerniñ areket tarzı – qırımtatarlarğa qarşı Stalin siyasetiniñ devamıdır», – yazdı Poroşenko twitterde.
Ukraina tış işler nazirligi fevral 12 künü Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge öz qarşılığını bildirgen.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Bu sene baarde Qırımdan Rusiye Federatsiyasınıñ Silâlı quvetlerine 400 insan çağırılacaq, küzde ise – 2500 biñden ziyade. Bunı Qırım baş nazir muavini Mihail Şeremet mayıs 7 künü bildirdi.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, şimdi arbiy komissarlıq binasında «miqyaslı tamir işleri» keçirile.
«Yigirmi yıl devamında arbiy komissarlıqta rekonstruktsiya degil de, atta adiy tamir işleri keçirilmey edi. Arbiy komissar Anatoliy Maloletkoğa gençlerimizni qabul etmek istegi ve ıntıluvı içün minnetdarlığımnı bildirem. Em de bizim yaşlarımız büyük istek ile Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine qoşula», – dey Mihail Şeremet.
Qırımnıñ arbiy komissarı Anatoliy Maloletko arbiy komissarlıqta ilk nevbette turğan tamir işleriniñ bitkeni aqqında bildirdi.
Malüm ki, Rusiyede aprel 1-den yaşlarnı orduğa çağırmağa başladılar. Bu sene Rusiye ordusına Qırım sakinleri de çağırıla.


text:
Oktâbr 28 künü Eski Qırım şeerinde, saat 12:00, Özbek Han camisinde onıñ tasviri ile mektüp pulunıñ mahsus tamğa ile qayd etilüv tedbiri keçirilecek.
Bunı Qırımtatar sanaat müzeyiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Özbek Han camisiniñ 700 yıllığına bağışlanğan tedbirlerniñ çerçivesinde, KRU «Qırımtatar sanaat müzeyiniñ» teşebbüsi ile «Krımpoçta» tarafından Qırımnıñ bu tekrarlanmaz mimarcılıq abidesiniñ tasviri ile mektüp pulu çıqarıldı», – deyler müzeyde.
Toplanğanlar mahsus tamğa ile qayd etilgen mektüp pulunı satın ala bilecekler.


text:
Ukrainanıñ mustaqil matbuat birligi (UMMB) ATR qırımtatar telekanalınıñ muarririyetinde keçirilgen tintüvni «Rusiye işğalcileriniñ yarımadada tsenzurağa doğru atılğan adımı» olaraq tanıy. Bu aqqında Qırım.Aqiqatta olğan zenaat birligi teşkilâtınıñ beyanatında aytıla.
UMMB işbu vaqianı «halqara uquq qaidelerini bozuv, şu cümleden İnsan aqları Avropa konventsiyasınıñ 10-uncı maddesi 1-inci qısmınıñ bozulması» olaraq tanıy.
«Kanal etnik sebeplerden, qırımtatar kanalı olğanı içün, ayırımğa oğratılğanını tüşünmek içün bütün sebepler bar. Rusiye Federatsiyası onıñ reberleri imzalağan vesiqanı boza. İnsan aqları añlaşması Rusiye tarafından tasdıqlanğan edi», – aytıla beyanatta.
«Keçken sene Rusiye ukrain Qırımını zapt etti, onıñ idaresi altında bulunğan aydut birleşmeler Aqmescit ve Aqyardaki haber matbuat merkezlerini qırdılar, bir çoq jurnalistni qıtaiy Ukrainağa köçip ketmege mecbur ettiler. 2014 senesiniñ fevral 27-den itibaren mart 30-na qadar «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» haber agentligi jurnalistler aqlarınıñ bozulmasını 100 kere qayd etti, olardan 38 kere ücüm, 13 kere yaqalav (bazıda jurnalistlerni bir qaç kün devamında mağazalarda tutqan ediler) oldı», – dep hatırlattı UMMB.
Berilgen malümatqa köre, Qırım işğalinden soñ işğalciler ukrain telekanallarınıñ yayınını söndürdiler, ukrain matbuatınıñ satışını yasaq ettiler, jurnalistlerniñ işğalci akimiyet organlarına kirişini sıñırladılar ve Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastalarınıñ ğayrıdan qayd etilmesini kirsettiler.
«Yañı yılğa qadar 3000 matbuat vastasından yalıñız 100 ğayrıdan qayd etildi. Tahmin etile ki, yalıñız Rusiye akimiyetine qoltutqan kütleviy haber vastaları ğayrıdan qayd olur», – dep qayd ete matbuat birligi.
Ukraina mustaqil matbuat birliginiñ beyanatına binaen, yıl devamında Qırımnıñ malümat alanı ğayet tar oldı.
«Qırım sakinleri esasen Rusiye teşviqatçılarından malümat alalar. Yarımadanıñ ATR yekâne mustaqil telekanalı işğalden berli basqı altında qala. Onıñ jurnalistlerini mart 18-de yaqalağan ediler, Rusiye Federatsiyasınıñ İçki işler nazirligi baş idaresiniñ ekstremizm ile küreş merkezi sentâbr 24-te muarririyetni «Rusiyege qarşı fikirler şekillendirmesi aqqında» tenbiyelegen edi. 2015 senesi yanvar 26-da ATRde keçirilgen tintüv – telekanal qapatılmasına, ya da işğalci akimiyet tarafından telekanalnıñ «devletleştirilmesine» bir adım», – dep qayd etti matbuat zenaat birligi.
«Halqara jurnalistler toplulığı çette qalmamaq kerek. Avropada tsenzura ve jurnalistler içün dayanılmaz iş şaraitleri ile regionnıñ meydanğa ketirilmesine köz yummamaq kerek. UMMB Halqara jurnalistler federatsiyası ve Avropa federatsiyasından zenaatdaşlarına muracaat ete. Bizler Rusiyeniñ jurnalistler birligine muracaatta bulunıp, Qırımda tsenzura olmasınen bağlı emirler kelgen Moskvada bu meseleni aydınlatmağa rica etemiz», – aytıla beyanatta.
Matbuat zenaat birligi hatırlata ki, teşkilât Qırım jurnalistlerine, em de yarımadanı terk etip, qıtaiy Ukrainağa köçip kelmege mecbur olğan adamlarğa maddiy, uquqiy ve ruhiy ceetinden yardım ete.
Malüm ki, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
OSCE azatlıq meseleleri vekili Dunja Mijatović bazarertesi künü, yanvar 26-da, arbiylerniñ Qırımnıñ Aqmescit şeerinde yerleşken ATR yekâne qırımtatar telekanalına yapqan areketlerini takbih etti.


text:
Makronğa qabat yomırqa ırğıttılar
Franŝiya däwlät başlığına yärminkädä yörgändä yomırqa ırğıtıldı
Franŝiya däwlät başlığı Êmmanuêl’ Makronğa Lion şähärenä säfäre waqıtında yomırqa ırğıttılar.
Makron 2017nçe yılda oxşaş waqıyğa qorbanı buldı, uzğan ayda isä yañağına suqtılar.
Soŝial’ mediada urın alğan video yazmalarda Lionda qunaqxanäçelek häm restoran êşlätü tarmağı belän bäyle xalıqara yärminkägä kilgän Makronğa saqçılar häm yärminkädä qatnaşuçılar yanında yomırqa ırğıttılar.
Yomırqanı ırğıtqan keşe: “Yäşäsen inqıylap” - dide. Ğayeplänüçe tiz arada iminlek törkemnäre tarafınnan qulğa alındı.
Yomırqalı höcümnän soñ açıqlaw yasağan Makron: “Miña äytäse süze bar ikän kilsen. Anıñ beläñ soñınnan küreşäm,” – dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Awrupa Berlege liderları cıyıla
Awrupa Berlege illäre liderları yaña tör koronavirus (Kovid-19) kizüe, ênergiya bäyäläreneñ artuı, säwdä, xoquq östenlege, klimat häm migraśiya kebek mäs’älälärne söyläşü öçen atnakiçen Bel’giya başqalası Bryussel’dä cıyıla


text:
İsveçiya askerleri, parlement vekillerine muracaat etip, memleketniñ mudafaasına ayırılacaq sermiyanı arttırmağa rica ete, çünki Rusiye tarafından telüke arta.
Fevralniñ 23-nde parlamentke berilgen bu mevzudaki muracaatta arbiyler, İsveçiya er senelik mudafaa masraflarını, şimdiki 50 milliard kronadan ziyade, 2035 senesine doğru 115 milliard isveç krona (14 milliard dollar) miqdarına qadar arttırmaq kerek olğanını beyan ete.
Arbiy yolbaşçılar, asker sayısını da, ekilep, tahminen 120 biñ nefer insanğa qadar arttırmağa teklif eteler.
Maruzada aytıla ki, masraflarnıñ arttırılması – Moskvanıñ tecavuziy tışqı siyaseti sebebinden kereklidir.
Maruzada: «Rusiye 2008 senesi Gürcistanda, ve 2014 senesi Qırımda ve Ukrainanıñ şarqında yapqan areketlerinen Rusiye kösterdi ki, öz siyasiy maqsatları içün, bocalamayıp, arbiy quvvetini qullana bile», – dep aytıla.
İsveçiya NATO azası degildir, lâkin aza olğan devletlernen birlikte arbiy talimatlarda iştirak ete.
İsveçiya arbiyleriniñ muracaatı, devletniñ Telükesizlik hızmeti ihtar bildirilgeninden bir kün soñra derc etilgen edi. Sentâbrde ötkerilecek umumiy saylavlağa Moskvanıñ kirişe bilecegi, «telükesizlikniñ eñ büyük havfı Rusiyeniñ casuslığı olğanı» ihbar etilgen.


text:
Taras Şevçenko Kyiv milliy universitetinde qırımtatar tili ve edebiyatını ögrenmege devam etecekler, dep bildirdi noyabrniñ 8-nde Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç. O, rektor muavini Volodımır Buğrov ile körüşip, «Qırımtatar tili ve edebiyatı» programmasınıñ vaziyetini muzakere etti.
Korınevıçnıñ qayd etkenine köre, «Qırımtatar tili ve edebiyatı» programmasını yoq etkenler yoq».
«Bu yılnıñ soñunda (KMU-de – QA) bu programma qapatıla, çünki iş vaqtı bitti. Bu normal bir şey», – dep qayd etti Korınevıç.
Onıñ aytqanına köre, qapatılacaq programma yerine «2017 senesinden berli olğan «Qırımtatar tili ve edebiyatı» programması kelecek, o, bar ve çalışmağa devam etecek».
«Programma 2020-2021 oquv yılına Qabul qaidelerine kirsetilecek ve 2020 senesi sentâbr ayından başlap studentler oqumağa devam etecek ve bu programmağa kirecek», – dep aytıla Korınevıçnıñ haberinde.
2016 senesi oktâbr ayında Şevçenko Kyiv milliy universitetiniñ Filologiya institutında Qırımtatar tili ve edebiyatı merkezi ve ağzaviy tercime zemaneviy tehnologiyalar laboratoriyası açıldı.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bu sene yarımadada 3,3 million turist raatlandı, dep bildire. Bu aqta o, qomşu Rusiyeniñ baş naziri Dmitriy Medvedevge Qırım ziyareti vaqtında ayttı, dep yaza Rusiye kütleviy haber vastaları.
«Yazda esas kâr menbası kurort mevsimi ola, bugünge qadar Qırımda 3,3 million turist raatlandı, bu keçken sene raqamlarından 10% çoq ola», – dedi Aksenov.
Qırımnıñ Rusiye kurort ve turizm nazirligi iyünniñ başında yılnıñ başından yarımadanı 2 milliondan ziyade turist ziyaret etti, dep bildirgen edi.
Ukraina sıñırcıları Qırım ve Aqyardaki Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresiniñ ilhaq etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırında olğan «qalabalıq» laflarını inkâr etken edi. Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, memuriy sıñırdan eki tarafqa da künde orta olaraq 4 biñ vatandaş ve 400 naqliyat vastası keçe.
Rusiye sıñır idaresi ise memuriy sıñırdaki keçiş noqtalarında «er kün tahminen 11 biñ insan ve 1,5 biñ qadar tehnika qayd etile», dep bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye kurort nazirligi ilhaq etilgen yarımada 2018 senesi 6,8 mln turistni qabul etti, dep bildirgen edi. Bu raqam 2017 senesine köre üç qat ziyade oldı. Nazirlikniñ malümatına köre, millionğa yaqın insan Ukraina vatandaşı edi. Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımnıñ memuriy sıñırından keçken yolcularnıñ sayısına esaslanıp, mezkür malümatnı red etken edi.


text:
Harkovnıñ merkezinde aprel 7-de belgisiz şahıslar Ğalebe caddesindeki devlet bayrağı ile direkni patlattılar.
Harkov vilâyeti prokuraturasınıñ matbuat hızmeti UNİAN agentligine bildirgeni kibi, patlav tahminen saat 3:40 yüz berdi. Prokuraturanıñ malümatına köre, direkniñ tübünde bir şey patladı. Böylece direkniñ bir qısmı zarar kördi, em de, ilk malümatlarğa köre, Ğalebe caddesine yaqın olğan Tibbiy universitet binasınıñ pencereleri qırıldı.
Vaqia yerine taqiqat-operativ gruppa çıqqan edi. Ekspertler ilk malümatlarnı toplap, olarnı tedqiqke yolladılar. Al-azırda patlav maddesi belli degil. Taqiqat keçirilmekte, dep haber ete agentlik.
Daa bir patlav gece Mariupolde yüz berdi. Bunı yerli kütleviy haber vastaları bildire. 0629 saytınıñ malümatına köre, gece saat 2:16 şeer sakinleri patlavğa oşağan sesten uyandılar. Şeerniñ merkezi rayonında turğan maşinalarınñ signalizatsiyası çaldı.
Resmiy malümat daa yoq.


text:
Qırımda ürmet etilgen advokat Nikolay Polozov içtimaiy ağda, Resul Velilâyevniñ yaqalanmasına cemiyetniñ diqqatını çekmek istemegenini hata dep sayğanını yazdı.
Advokat: «Lefortovo – FSBniñ şahsiy apishanesi. Andan kimse azat etilmey. Qırımda açılğan iş – RF Cinaiy kodeksi, madde 238, qısım 2, punkt «a» – bir manaçıq edi. Endiden soñ er şey daa sert ve bundan beter olacaq», – dep yazdı.
Polozov Qırımda boşuna ürmet qazanmadı. O, özüni yüksek seviyeli mustaqil zenaat saibi olaraq kösterdi. Qırımdaki vaziyet aqqında o, pek yahşı, vastasız surette bile. Bu sebepten onıñ sözlerine ciddiy munasebet köstermek kerek. Amma Resulniñ, yaqalanmasına cemiyetniñ diqqatını çekmemek qararı kerçekten de hata edimi? Belki de, iş adamınıñ cemiyet tarafından qarşılıq kösterilmesiniñ istemegeni, añlaşma yapmaq istegi ile bağlı degil de, sadece yaqalanğan künü çıqa bilecek cemiyet içindeki qarışıqlıqlarnıñ bir çoq qorantalar içün nasıl havflı neticelerge ketirmek mümkün olğanını bilgeni ile bağlıdır.
Qarasuvbazarda Resul Velilâyevniñ işhaneleri ve aqrabalarınıñ evlerindeki tintüvler ve yaqalanuvlar ile keçken mahsus operatsiyanıñ şaatları, telükesizlik hadimleriniñ rıqma-rıq tolu «Kamaz»lar ile kelgenlerini aytalar. Yani olar, itibarlı iş adamına qol tutmağa azır olğan insanlarğa qarşılıq köstermege azır edi. Bunı añlamaq mümkün, çünki Velilâyevniñ yalıñız Qarasuvbazardaki işhanelerinde biñge yaqın kişi çalışa. Buña qorantalarınıñ azaları, sadece pervasız olmağan faaliyetçiler, diger şeerlerden kele bilecek insanlar qoşulmaq mümkün edi. Umumen çatışmalar bayağı büyük mıqyaslı olmaq mümkün edi.
Neticede büyük miqdarda yaqalanğan ve, ihtimal ki, saqatlanğan insanlar olacaq edi. Telükesizlik hadimlerinde ise pek sert areket etmek içün sebep peyda olacaq edi. Refat Çubarov tarafından «qara cumaaqşamı» denilgen bu kün, Qırımda qırımtatar halqına qarşı daa büyük repressiyalarnıñ başlanğıç noqtası olacaq edi.
Elbette, halqara teşkilâtlar ve diplomatik missiyalarnıñ muracaatları olsa, bunıñ büyük bir aks-sada olacaq edi. Lâkin bütün bu şeylerni çatışmalar olmadan da yapmaq mümkün. Bunıñ içün telükesizlik hadimleri ile kütleviy çatışmalarğa ihtiyac yoq. Belli iş adamınıñ tevqif etilüv vaqiasınıñ özü cemiyette aks-sada doğurmaq kerek, ve bu artıq oldı!
O, oña yardımğa kelmege azır olğan insanlarnı qurtarmaq içün özüni feda etti
Resul Velilâyev ayatında büyük muvafaqiyetlerge boşuna irişmedi. O, büyük bir kollektivniñ rehberi olaraq, öz areketleri ve er bir qararınıñ neticelerini tahmin etmege bile. O, yardım istep ateşin bir davet ete bilir edi – ve biñlerce insan çapa-çapa oña yardımğa kelir edi. Amma o, bunıñ ne ile yekünlene bilecegini añladı. Telükesizlik hadimleri keri çekilmez edi – demek ki, barışıqlı qırımtatar muqavemetiniñ doktrinası ale daa izin bermegen şey – qannıñ tökülmesi olacaq edi. Resul, ikmetli rehber olaraq, başına kelgen belânıñ yüzlerce aileler içün de belâ olması içün yol beremedi. Belli bir manada o, özüni unutıp oña yardımğa kelmege azır olğan insanlarnı qurtarmaq içün özüni feda etti.
Cemiyet içindeki aks-sada ise artıq quvetleşe. İtibarlı Qırım iş adamı ve hayriyecisiniñ imayesine ciddiy insanlar, devlet ve halqara muessiseler celp etile. Onıñ işi aqqında yüksek seviyede laqırdı etile. İşte, cemiyet içinde kerek olğan aks-sada tamam budır. Tecavuzkâr öz tecavuzkârane usullarnı qullansın, dünya toplulığı ve qırımtatar halqı ise medeniy usullarnı qullanalar. Neticede ise mutlaqa olar yeñecek!
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmeleri şart degil


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qadısı Denis Didenko iyülniñ 9-nda «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Qurman gruppası) mabüsi Rustem Emirüseinovnıñ apis müddetini 2019 senesi sentâbrniñ 13-ne qadar uzattı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Apiske alınğannıñ advokatı Emil Kurbedinov oturışuvda sıñırlav tedbirini ev apsine deñiştirmege rica etti.
«O, ağır cinayette qabaatlana, amma al-azırda bu insan em cemiyet, em cemaat ögünde temizdir. Tahqiqat kete, çalışsın, onı apiste tutmaq içün sebep degil. Başından berli müvekkilim saqalana, şaatlarğa tesir ete bile ya da birisini qorquza bilecegini isbatlaycaq bir delil kösterilmedi», – dep qayd etti Emil Kurbedinov,
Mahkeme imaye tarafınıñ muracaatına qoltutmadı. Qayd etilgeni kibi, Aqmescitteki SİZOda ilân etilgen karantin sebebinden Emirüseinov mahkemege ketirilmedi. Apis müddeti Rustem Emirüseinov iştirak etmegen oturışuvda uzatıldı.
«Kamerasında qızamıq qırğınlığı bar, ve mahkeme oturışuvınıñ iştirakçileri hastalıqqa oğramasın dep, onı ketirmediler. Amma onı video bağı vastasınen bağlamaları mümkün edi. Video bağınıñ sağlığımız içün telükesi yoq», – dep ayttı Rustemniñ ömür arqadaşı Aliye Emirüseinova.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Noyabr 12-den Oles Saninniñ «Povodır» adlı tarihiy dramasınıñ numayışı başlandı. İşbu filmniñ baş qadın rolüni ukrain yırcı, qırımlı Camala oynağan edi.
Azatlıq Radiosı bergen malümatına köre, noyabr 11 künü filmniñ müelifleri «Povodır»ge Amerikada olğan destek aqqında bildirdiler. Çünki filmde aks etilgen adiseler Rusiye tarafından olğan telüke ile bir sırada kele. Çetel vatandaşları bu filmni seyir etip, ukrainliler «Berkut»qa qarşı iç bir silâsız çıqmağa azır olğanlarınıñ sebebini añlaylar, dey rejissör Sanin.
Yırcı Camala «Povodır»de baş qadın rolüni – yır sanaatı boyunca zenaatdaşı olğan Olga Levitskayanı icra etti. Camalanıñ aytqanı kibi, Sanin onıñ Olga ile bir zenaatı olmağanı sebebinden qasevet çekmemege çağırdı – eñ esası, Camalağa Olganıñ ömür yolunı, göñlüni is etmek kerek edi.
«Ömür mevamı: özüne nasıl bir munasebet bekleseñ, aynı şekilde digerlerge de davran. Olga ise başqa bir insandır. Siz oña «pek güzel yırladıñız» deseñiz, o: «sağ oluñız, men bilem» degen bir cevabını qaytarır edi», – dey Camala.
Filmniñ negizinde – amerikalı oğlançıqnıñ ve ukrain kör çalğıcınıñ sovet akimiyetiniñ repressiyaları vaqtındaki seyahatı tura. Nevbetteki «Oskar» kinopremiyasında aynı bu film Ukrainanı «yabancı tilli film» namzetliginde temsil etecek.


text:
Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ Hatıra kününde, mayısnıñ 18-nde Ukraina Ortodoks Kilsesi Kyiv Patrikhanesiniñ kilselerinde çañ qaqtılar. Qırım.Aqiqat Mihaylo Katedral kilsesinden canlı yayın ötkerdi.
«2017 sensi mayısnıñ 18-nde, Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ Hatıra künü munasebetinen, birdemlik ve taziye bildirmek içün, saat 12:00 UOK Kyiv Patrikhanesiniñ bütün katedral kilselerinde 5 daqqa devamında añuv olaraq çañ qaqmasını taqdirleymiz», – dep yazılğan edi berilgen eirde.
Ukrainada mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen hatıra merasimleri teşkil etilecektir. Er sene bu künü 1944 senesiniñ faciası añıla, o vaqıt Qırımnıñ tamır halqı yarımdadan Orta Asiyağa sürgün etilgen edi. Cemi sayıda, 180 biñ adam sürgün etildi.


text:
Keçken aftada Rusiyeniñ kütleviy haber vastalarında Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ, Rusiyeniñ tış siyaseti ve dünyadaki yerine noqtai-nazarını köstergen «Miroporâdok-2018» («Dünya nizamı-2018») adlı nevbetteki film yayınlandı. Putinniñ bu filmdeki sözleriniñ bir qısmı qırımtatarlarğa alâqalı edi. Şu cümleden o, «qırımtatarlarnıñ ekseriyeti – faiz nisbetine köre bütün yarımadanıñ rey berüvi ile aynı derecede, Rusiyege qoşuluv içün rey berdiler», dedi. Ondan ğayrı Putin, yalıñız onıñ vaqtında qırımtatar tili yarımadada devlet tili olaraq tanıldı ve ondan ğayrı onda «qırımtatar halqınıñ ğayrıdan tiklenilmesi boyunca keniş miqyaslı planlar» ve şu cümleden pek çoq içtimaiy-iqtisadiy planlar bar emiş, dep iddia etti.
Putin: «Biz bütün bularnı bizim türkiyeli ortaqlarımızğa ikâye etkende, böyle niyetler Türkiye taraftan añlayış ve qol tutuv ile qarşılana», – dep qayd etti.
Biz, qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyevge, Rusiye prezidentiniñ sözlerini iza etip, Qırımdaki vaziyet ile qıyas etmege rica ettik.
Qırımtatarlarnıñ Qırım ilhaqına munasebeti
«Evelâ, mende, avtomatlarnıñ namluları altında yapılğan bu şouğa referendum demege, tilim aylanmay. Ve qırımtatarlarnıñ ekseriyeti de bu fikirde. Dört yıl evel Meclis yurtdaşlarını, bu ayın-oyunda iştirak etmemege davet etti. Söz kelimi, o vaqıttaki kibi keniş qol tutuv Meclisniñ qararlarında er vaqıt olmadı. Lâkin yarımadada «yeşil adamçıqlar» peyda olğan soñ, ve ondan ğayrı Reşat Ametov alıp qaçılğan ve öldürilgen soñ halqnıñ meyili artıq belli edi. Qırımtatar Reşat Ametov 2014 senesi mart 3-te bir kişilik piketten soñ alıp qaçıldı. Mart 15-te ise onıñ vahşiyca haraplanğan, üstünde eziyetlev izleri olğan bedeni tapıldı», – hatırlata Zair.
Faaliyetçiniñ aytqanına köre, ilhaqqa qol tutqan qırımtatarlarnıñ sayısı bir faizden ziyade degil edi.
Qırımtatarlar, ealiniñ sayısını Qırım Hanlığındaki beş milliondan şimdiki üç yüz biñgece eksiltken Rusiye ukümetiniñ «eyi» munasebetini yahşı hatırlaylar
Zair Smedlâyev: «Halqımıznıñ genetik hatırası pek güzel, ve adamlar, ealiniñ sayısını Qırım Hanlığındaki beş milliondan şimdiki üç yüz biñgece eksiltken Rusiye ukümetiniñ «eyi» munasebetini yahşı hatırlaylar. Bu, em imperatoriçe II Yekaterinanıñ «Qırımtatarsız Qırım» şiarını, em de sovetler vaqtındaki sürgünlikni qaplap ala. Yani atta Mecliske muhalif olğanlar ve siyasetten uzaq olğan adamlar ekseriyetle qırımtatar liderleriniñ davetine seslendiler», – dep qayd etti.
Qırımtatarlarnıñ vekili, «referendum»da iştirak etüv seviyesi yalıñız qırımtatar ealisi içün degil de, Qırımnıñ bütün qalğan sakinleri içün de bayğı abartıla edi, dep saya.
«Onda türlü «karusel»ler qullanıla edi. Sözde kazaklarnıñ bir gruppası maşina ile bir saylav bölükten digerine keze edi. Saylayıcılarnıñ 90%-ni qırımtatarlar teşkil etken «test» bölüklerinden birinde közetici olğan adamlar maña, «referendum»ğa yalıñız eki qırımtatar keldi, dediler. Buña rağmen, bu bölük boyunca neticeler oqulğanda kelgen saylayıcılarnıñ sayısı 70% seviyesinde kösterildi», – dep ikâye ete Smedlâyev.
Qırımtatar tili
Qırımda devlet tilleri aqqında qanun ale daa qabul etilmedi, ve rus tilinden ğayrı bütün diger tillerniñ degradatsiya ve diskriminatsiya ceryanını körmek mumkün
Smedlâyev: «Qırım Cumhuriyeti Anayasasınıñ 10-ncı maddesinde, rus, ukrain ve qırımtatar tilleri, cumhuriyetniñ devlet tilleri ola, dep qayd etilgen. Bu bir köstergiçtir, çünki resmiy vesiqalarda bunıñ kibi sıralamalar elifbe tertibi boyunca yapılmaq kerekler. Mında ise qırımtatar tili soñki yerge qoyulğan, ve bu, aslında, kerçek vaziyetni aks ete. Kerçekten yapılğan yekâne şey – resmiy devlet binalarında, o da episinde degil, levhalardaki yazılarnı üç tilde yazmaq ıntıluvıdır. Misal içün, mahkemelerniñ binalarında levhalar yalıñız rus tilinde yazılğan», – dep qayd ete.
Onıñ aytqanına köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından evelki devirnen qıyaslağanda, mekteplerde qırımtatar tiliniñ oqutıluvı bayağı qısqartıldı ve fakultativ esasına keçirildi.
Smedlâyev: «Rusiyeniñ diger bölgelerinde de aynı tendentsiyanı köremek mumkün. Misal içün, evelden Tatarstanda tatar tili ekinci devlet tili olaraq ögrenilgen olsa, şimdi endi o, mecburiy ögrenilecek til degil. Qırımda qırımtatar halqı asılında suverenitet taşıyıcısı olaraq kösterilmedi. Evelden Tatarstanda ve Rusiyeniñ bir sıra diger bölgelerinde etnosları suverenitet taşıyıcıları olaraq kösterilgen olsalar, şimdi endi aman-aman bütün bu cumhuriyetlerniñ anayasaları deñiştirildi ve bu normalar alıp taşlandı. Parallel olaraq er yerde milliy tilniñ ögretilmesi qısqartıla ve o, fakultativ seviyege keçirile. Qırımda ise devlet tilleri aqqında qanun ale daa qabul etilmedi, ve rus tilinden ğayrı bütün diger tillerniñ degradatsiya ve diskriminatsiya ceryanını körmek mumkün», – dey.
Putinniñ içtimaiy-iqtisadiy leyhaları
Qırımda bütün qırımtatar halqınıñ maneviy ve maddiy mirası mahv etile
«Qırımda yapılğan işler episi qırımtatarlarsız yapıla, ve olarnı bu leyhalarnıñ amelge keçirilmesinden aselet çetleştireler. Bir cami qurulsa, daa üç tanesi yıqtırılacaqlar cedveline kirsetile. Bunıñnen bir arada, evelden UNESCOnıñ abideleri cedveline kirsetilmek içün namzet kösterilgen Bağçasaraydaki Han sarayınıñ «restavratsiya»sı misalinde olğanı kibi, bütün qırımtatar halqınıñ maneviy ve maddiy mirası mahv etile. Asılında o, öyle bir vaziyetke ketirile ki, bundan soñ iç bir halqara teşkilât onı, tarihiy qıymetke malik obyekt olaraq qabul etmesin. Aynı zamanda halqara ekspertlerni restavratsiya ketişatını körmege yibermeyler», – hatırlata Zair Smedlâyev.
Türkiyeniñ munasebeti
«Menim fikrimce, Türkiye prezidenti Recep Erdoğan o qadar safdil degildir ki, ve onda Putinden başqa da menbalar yete. Onda, malümatlarnı qıyas etip, aqiqatta ne olğanını taqip etmek içün bütün imkânlar bar. Ondan ğayrı, Erdoğan qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve onıñ, Türkiyeniñ yardımı ile Rusiye bastırıqlarından azat etilgen muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov ile sıq-sıq bivasta surette laf ete. Bu sebepten men bunı, Putinniñ nevbetteki blefi, dep tüşünem», – zan ete Zair Smedlâyev.


text:
Noyabr 29-da, salı künü Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti hadimleri sıñırdan keçken qırımtatar faallerini tuttı. Bir qaç saat keçken soñ olar yiberildi.
Çağına yetmegen balalar birden yiberildi, qalğanlar ise, sorğuğa çekildi. Tutulğanlar arasında Hip-Hop Qırım gruppasınıñ iştirakçileri (Seyran Halilov, Eskender Çatalov, Osman Cemalâdinov), yırcı Reana Tarkova, bunen beraber, Kiyevde keçirilgen kontsertniñ iştirakçisi Adile Absaitovanıñ anası Ayşe Absaitova oldılar, dep bildire «15 minut» saytı.15
Avdetniñ evel bildirgenine köre, bugün FSB hadimleri «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan Mustafa Degermenciniñ anası Aliye Degermencini tuttı.
Noyabr 27-de Kiyevde «Vatan sesi» qırımtatar kontserti keçirildi, merasimde Kiyevde yaşağan ve Qırımdan kelgen qırımtatar icracılar iştirak etti.


text:
Gece Aqmescitte İstanbuldan Moskvağa ketken uçaq qondı. Uçaqqa yaqarlıq toldurıldı, bundan soñ onı Şeremetyevoğa yolladılar. Bu aqta RİA Krım agentligi, Aqmescit ava limanınıñ dispetçer hızmetine esaslanıp, bildire.
Olarnıñ malümatına binaen, Atatürk ava limanından Şeremetyovoğa ketken 2134 seferi uçuşta aylandırıldı ve yaqarlıq toldurmaq içün Aqmescit ava limanında qondı. Bundan soñ uçaq Moskvağa yol aldı. O yerge saba tahminen saat 4-te keldi.
Seferni yapqan Aeroflot şirketiniñ saytında malümatnıñ tasdıqlanması yoq, Aqmescit ava limanı da bu sefer aqqında malümat bildirdmey.
Türkiyede iyül 16-ğa keçer gecesi askerler ükümni elde etecek oldı.
Ordu temsilcileriniñ bildirgenine köre, olar «demokratik nizamnı yañıdan qurmaq» maqsadınen areket etti.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan vatandaşlarnı devlette arbiy avdarma ıntıluvına qarşı narazılıq aktsiyalarına çıqmağa çağırdı.
Türkiye baş naziri Binali Yıldırım ilân etti ki, boysunmadan çıqqan askerlerniñ taqımı qanunsız avdarmanı ıntılıp baqtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ rayon mahkemesi advokat Mammet Mambetovnıñ muracaatını qanaatlendirip, Türkiye vatandaşı Yusuf Aytanğa qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkadan alğan borcunı ödetmege qarar aldı. Bu aqta advokat Mammet Mambetov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Advokatnıñ bildirgenine köre, Yusuf Aytan mahkeme qararını şikâyet ete bile.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Rusiye devlet qabaatlavı «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri içün şartlı apis cezaları berilmesini istedi. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ bildirgenine köre, Rusiye prokuraturası Asan Çapuhnı üç buçuq yılğa, Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnı üç yılğa üküm etmege talap ete, er birine üç yıl sınav müddeti berile bile.
Aynı vaqıtta, bundan evel Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımağan edi.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeniñ Rostov vilâyetinde işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ topraqlarında (İDLVT) yaşağan Ukraina vatandaşlarına Rusiye pasportlarını berüv merkeziniñ işke başlamasına qarşı narazılıq bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Rusiye yapqan areketlerinen halqara uquq normaları ve esaslarını ihmal etkenini köstere. Rusiye Federatsiyası kerginleşüv yolunı saylap, taraflardan biri olğan Minsk añlaşmalarını boza. Ukraina Tış işler nazirligi Ukraina vatandaşlarına Rusiye vatandaşlığını aluvnı qolaylaştıracaq qanunsız qararlar uquqiy ceetten müimsiz ola ve Ukraina tarafından tanılmay, dep bildirdi», – dep aytıla Tış işler nazirliginiñ saytındaki beyanatta.
Berilgen malümatqa köre, Ukraina halqara ortaqlarnı vaqtınca işğal etilgen Donbas topraqlarında yaşağan Ukraina vatandaşlarına Rusiyeniñ bergen vesiqalarını tanımamasına ve qabul etmemesine çağıra.
Daa evel Rusiyeniñ Rostov vilâyetinde işğal etilgen Donbas sakinlerine Rusiye pasportlarını bergen merkez açıldı.
Rusiye qoltutqan aydutlar tarafından kontrol etilgen Ukraina şarqındaki rayonlarnıñ sakinlerine Rusiye vatandaşlığını qolay almağa imkân bergen buyruqnı Rusiye prezidenti Vladimir Putin aprelniñ 24-nde imzaladı. Bu qararnı Ukraina ve ğarbiy ittifaqdaşları sert bir şekilde tenqit etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileriniñ işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirgen kütleviy tintüvlerine cevap berdi. Müessise böyle areketlerni takbih ete, dep bildirdi.
«Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi işğalci idareniñ cemaat fikri olğan Ukraina vatandaşlarını taqip etkenini takbih ete, er bir adiseni qayd ete ve Rusiye Federatsiyasınıñ vaqtınca işğal etilgen Qırım yarımadasında kerçekleştirgen siyasiy sebepli taqipler cedveline malümat qoşa», – dep aytıla müessise haberinde.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñevinde. Memetov tintüv vaqtında evde yoq edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Tintüv sebepleri belli degil, Qırımnıñ Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni izaatlamay.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukrainada AQŞ elçiligi, Yalta "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçilerine qarşı rusiye mahkemesiniñ ükmüni tenqit ete ve qırımlılarnı azat etmege Kremlge rica ete.
"Biz, altı qırımtatarnıñ uzun müddetli siyasiy sebepli ükümni keskin sürette tenqit etemiz. Biz, bu altı adamnı ve qalğan ukrain siyasiy mabüslerni azat etmege Rusiyege rica etemiz", - denile noyabr 13-ünde elçilikniñ Facebook beyanatında.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bu afta içtimaiy ağlarda Bağçasaraydaki Hanlar Sarayınıñ rekonstruktsiyağa qapatılğan qısmınıñ videosı ve fotoresimleri peyda oldı. Mütehassıslar ne kördi ve buña nasıl qıymet kese – bu maqalede tarif etile.
Leskernen qartop qazmaq
Tarihiy-medeniy qoruqta keçirilgen qazma işleriniñ resimlerini içtimaiy ağlarda Qırımnıñ Milletlerara meseleler komitetiniñ sabıq reisi Edem Dudakov derc etti. O, sahte «rekonstruktsiya» devamında mimarcılıq yadikârlığınıñ tam aynılığı yoq etilüv meselesine birinciler sırasında cemaatnıñ diqqatını celp etken edi. Faal mühbirnen laf etip, sarayda Hanlar mezarlığında, Han caminiñ şarqiy tarafında ve at ahırında qazma işleri keçirilgenini tasdıqladı.
Dudakovnıñ bildirgenine köre, arheologik tapuvlardan Valeriy Naumenko mesüliyetli ola. O, Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ müdiri edi ve ilmiy faaliyetke ve tarihiy faktlarnıñ tedqiq etilmesine maden qıdırıcılarınen zarar ketirgen «qara» atiqiyatçılar aqqında maqaleler bile derc etken edi.
İşçilerniñ qazuvlar keçirilüvinen bağlı bilgisi ve tecribesi yoq, bir çoq artefakt qayd etilmeyip obağa taşlana
Al-azırda, faalniñ aytqanlarına baqılsa, Naumenkonı karyerasınıñ bu basamağında arheologik qazmalarnıñ qaidelerine riayet etüv o qadar qasevetlendirmey. Dudakov video ve fotolarnı izaatlap, işçilerniñ qazuvlar keçirilüvinen bağlı bilgisi ve tecribesi yoq, işte mahsus aletler degil de, esasen lesker qullanıla, bir çoq artefakt qayd etilmeyip obağa taşlana, dep ayta. «Arheologiyanıñ normalarına riayet etüv aqqında bile aytmaymız», – dep netice çıqara videosı altında Edem Dudakov.
Arheologik qazma nasıl teşkil etilmeli sualine şunı añlata: «Leskernen sıñırlı qazalar, medeniy qatlamda mahsus fırçı ve toqalarnen çalışalar. Tapılğanlar kamerağa qayd etile ve ondan soñ çıqarıla». Videoda qazıcı leskernen bostanda qartop qaza kibi çalışqanı körüne, dep qoşa.
Han Sarayında keçirilgen arheologik qazma meselesinde bu ilk problem. Tecribesi olmağan qazıcılar leskerlernen artefaktlarğa zarar ketire bile ya da olarnı körmeyip, topraqnen beraber çöplükke atılacaq obağa qoşa bile. Bundan ğayrı, bu «arheologlar» tüşünilmegen areketlerinen hususiy tarihiy inşaatlarğa, misal olaraq, bir qısmı endi qazma toprağı altında qalğan baştaşlarğa zarar ketire bile.
Tender oldımı asıl?
Qazuvlar obyektniñ «rekonstruktsiyası» boyunca faaliyet çeşitlerinden biri olaraq kirsetilgendir
Faalniñ qayd etkenine köre, arheologik qazma keçirilüvinen bağlı tenderni moskvalılar qazandı, şirketniñ adı aytılmay. Keçken sene Bağçasarayda arheologik alan tedqiqatlarınıñ keçirilmesine tender vesiqalarınıñ devlet satın aluvı portalında Han sarayında böyle bir faaliyet içün bir de bir tedbir tapılmadı.
Tender de olmadı, belki. Qazuvlar obyektniñ «rekonstruktsiyası» boyunca faaliyet çeşitlerinden biri olaraq kirsetilgendir. Nasıl olsa da, Qırımnıñ ükümeti kontrolindeki «Millet» telekanalınıñ levhasında böyle mantıq körüne, onıñ jurnalistleri qazma arheologik tapuv içün legil, rekonstruktsiyanen «beraber» keçirile, dep qayd ete.
«Mında qurucılıq ve ğayrıdan quruvnıñ bir qaç devri bar. Şimdi er şey açıla. Açılğanda qarar alına – bir yerde müzey olacaq, bir yerde ğayıplar toldurılacaq», – dep ayta «Milletniñ» levhasında «restavratsiya işleri taqımınıñ ilmiy reberi Mihail Fernovskiy» olaraq tanıtılğan kişi.
Qısqa bir izaattan añlaşıla ki, mezarlıqta, cami divarlarınıñ yanında ve at ahırında tapılğan arheologik şeylerniñ keleceginen qazma neticeleri içün devlet ögünde cevap bergen ilmiy hadim degil de, rekonstruktsiyanı keçirgen tış hızmetçisiniñ vekili oğraşa. Em de bu sefer Mihail Fernovskiyniñ ilmiy tecribesi, ğalebeleri ve adı aqqında açıq bir malümat tapıp olamadıq.
Tapılmamı? Angi tapılma?
Arheologik artefaktlarnı kimler qayd ete ve olarnıñ kelecegi ne olacaq belli degil
Böylece, Han sarayında keçirilgen qazma işleriniñ ekinci problemi şekillene – arheologik artefaktlarnı kimler qayd ete ve olarnıñ kelecegi ne olacaq belli degil. Buña tarihiy-medeniy qoruqnıñ sabıq müdiri Elmira Ablâlimova da diqqat ayıra: «Şübesiz, bu işler ilmiy kontrol altında keçirilmeli… anda işlerni kontrol etken ilmiy hadimlerni körmeyim».
Aynı közetüvlerinen Edem Dudakov paylaşa. Onıñ fikirince, qazuvlar neticesinde tapılğan bütün şeyler videoğa qayd etilmeli, mezarlıqtaki qazmalar ise müftiylikniñ izninden soñ imam yanında keçirilmeli. Dudakov derc etken videolarda da, «Millet» telekanalınıñ ayrı levhalarında da qazuvlarnıñ nezaretsiz keçirilgeni körüne.
Arheologik işler «beraber» tış hızmetçisi tarafından keçirilse, emiyetli artefaktlarnıñ keleceginen bağlı hayal olamaz, çünki onıñ Büyük caminiñ damını «ğayrıdan tiklegende» qazançlarını hatırlaymız. Em de ilmiy ekspertiza ve tapılğan şeylerniñ kelecegini adı belli olmağan insan belgilese. Bugün «rekonstruktorlarğa» arheologik qazmalarnıñ yerini çaypamağa kimse ve bir şey keder etmey.
Ne yapmalı?
Bu çaypavnı ve Han sarayınıñ «rekonstruktsiyasını» toqtatmağa aman-aman imkânsız ola. Eñ azından Rusiye uquq alanında öyle. «Bir şahıstan dava açtırılması red etilecek, çünki bu şahısnıñ aqları bozulmadı. Bu malümat Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açtırğan büyük davasına berilmeli ve UNESCO közeticilerine yollanmalı», – dep tüşüne Elmira Ablâlimova.
Halqara qurulışnıñ vekilleri yuqarıdaki malümatqa emiyet berermi – bu sene oktâbr ayında belli olacaq. UNESCO Baş müdirine işğal altındaki yarımadada medeniy miras saasında vaziyetniñ doğru monitoring neticelerine dair esabat berilmeli.
Han sarayındaki arheologik şeylerniñ çaypavınen bağlı vaziyetke tesir ete bilecek diger alet ise bunıñ kütleviy şekilde aydınlatılması ola bile. Faqat şimdiki vaziyette bu mevzuğa ukrain kütleviy haber vastalarında bile az diqqat ayırıla. Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ cinaiy faaliyetine de asılında pek diqqat ayırılmay.


text:
Sentâbr 3 künü «Domodedovo» limanında yüz bergen yanğın neticesinde uçaq seferleri keç qaldı, Qırım yönelişine de, şu cümleden. Bu sebepten Qırımnıñ sanaiy siyaset naziri Andrey Skrınnik Aqmescitte matbuat konferentsiyasını lâğu etti, haber ete Krıminform.
«Afu soraymız, amma sanaiy siyaset naziri Andrey Skrınnikniñ matbuat konferentsiyasını lâğu etmege mecburmız. Sebep – «Domodedovo» ava limanındaki saba yanğını, ve, neticede, seferlerniñ lâğu etilmesi», – deyler memurnıñ matbuat hızmetinde.
Bildirilgeni kibi, saba, sentâbr 3-de, «Domodedovo» ava limanında yanğın yüz berdi, ondan sebep bir 3 biñ insan tahliye etildi. Uçuşlar toqtaldı.


text:
İyün 18-de Hersonda keçirilmesi belgilengen ekinci Baltiya-Qara deñiz iqtisadiyat forumında Qırımdan köçip kelgenlerniñ problemlerini muzakere etecekler. Bunı «Küreş» qırımtatar medeniyet-sport merkeziniñ yolbaşçısı İbragim Suleymanov Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, forum çerçivesinde «Vaqtınca köçip kelgenlerniñ alışuvı» sektsiyası planlaştırıla. Sektsiya vaqtında Suleymanov mecburen köçip kelgen qırımtatarlarnıñ medeniy, etnik ve diniy hususiyetleri ile yañı içtimaiy şaraitler problemaları aqqında tarif etecek.
Bundan ğayrı, «Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ cenüp ukrain ofisiniñ reberi Vitaliy Zaharçuk ve diger teşkilâtlarnıñ vekilleri çıqışta bulunacaqlar.
Forum programmasına binaen, böyle sektsiyalar da çalışacaq: «Logistik kompleksniñ inkişafı», «İqtisadiyat inkişafınıñ müim faktorı olaraq energiya arttırması», «Ekologik havfsızlıq inkişafqa bir şart olaraq», «Turistik-rekretsion kompleksniñ inkişafı».
Forum iştirakçileri Baltiya memleketleri ressamlarınıñ sanat sergisini ziyaret etecekler. Forum soñunda «Kelecekke bir adım» VII Halqara festivali keçirilecek.


text:
Ukraina Yuqarı Şurası kommunist ve natsist totalitar rejimleriniñ takbihi aqqında Nazirler Kabinetiniñ qanunını qabul etti, teşviqat ve timsallerini yasaq etti. Bu qararğa 254 halq deputatı qol tuttı.
Qanunnıñ esas ümdelerinden biri – Ukrainada 1917-1991 seneleri kommunist totalitar rejimini – devlet terrorı siyasetini alıp barğan ve cinaiy rejim olaraq tanımaq. Ukrainada natsist totalitar rejimi de aynı tanıla.
Ukrainada natsizm timsallerini, teşviqatını, natsist ve faşist taqımlarnıñ faaliyetini yasaq ettiler.
Martnıñ soñunda Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük ükümet Ukrainada natsist ve kommunist rejimleriniñ yasaq etilmesi aqta qanun leyhasını azırlağanı aqqında bildirdi.


text:
Bunı Qırım ekspert klubınıñ idare reisi Aleksandr Formançuk bildirdi, haber ete YE-Krım neşiri.
«Men, misal içün, o (Aksönov), doğru qarar alğanını tüşünem, Lenin meydanına mayıs 18 künü artıq qaytmamaq kerek, çünki mitingler matem olmalı, narazılı ya da siyasiy olmamalıdır», – dedi Formançuk.Ekspert klubınıñ reisi Qırımda evel olıp keçken matem mitinglerni de alğışlamadı.
«Lenin meydanına siyasiy şiar ve programmalar ile kelip, keçken sene, hatırlaysıñız, Mogilövnı nasıl etip çayqadılar: qırımtatarlarnıñ genotsidı, Mogilöv satqın, şiarlar ile keldiler. Mına bu sebepler ile mitingler keçe edi. Zayıf Ukraina şaraitlerinde bunıñ olması mümkün edi, küçlü Rusiyede ile böyle areketler ola bilmez», – dedi siyasetşınas.
Hatırlatamız, mayıs 16 künü qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırım «baş naziri» Sergey Aksönovnıñ Qırım toprağında iyün 6-na qadar kütleviy numayışlarnıñ keçirilmesini yasaq etken qararını teñkit etti. Çubarov qırımtatarlar 23 devamında mayıs 18 künü munasebeti ile matem tebdirlerniñ keçirilmesinde iç bir problemlep ile ratskelmegenini qayd etti.
«Qırımtatarlar içün mayıs 18 künü – şuurınıñ ayırılmaz parçasıdır. Biz 1944 senesi sürgünlik vaqtında coyğan insanlarımız içün olğan accılıq ile yaşaymız. 23 yıl devamında iç bir suniy problemler, qorquzuv yoq edi. Bu sene Meclis ve Qırım «akimiyeti» tedbirlerge vaqtında azırlıq körmege başladılar. Biz tedbirlerni tüşündik, bir qısmı endi olıp keçti, diger qısmı daa ötkerilecek edi», – dedi o.


text:
İşğal etilgen Qırımda insan aqları boyunca mesüliet yalıñız Rusiye Federatsiyasınıñ ükümeti ve temsiliy organlarındadır. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Qırımda federal akimiyet organları, uquq qorçalayıcı organları tarafından qırımtatar halqına, onıñ içtimaiy-siyasiy cemiyetlerine ayırı munasebet kösterile. Qanuniyet çerçivesinde nasıldır bir numayışlarnı keçirip olamaymız, mahkeme taqipleri yüz bere, Qırımnıñ kiriş-çıqışında daimiy toqtatuvlar ve ilâhre. Bizde teşkerüvler yalıñız qırımtatar iş adamlarında keçirile. Er şey sanki dersiñ qanuniy sürette yapıla», – dedi Meclis reisiniñ muavini.
Onıñ sözlerine köre, Meclis insan aqlarınıñ riayet etilmesine ıntıla ve insanlarğa şimdi yarımadada olğan qanunlar çerçivesinde öz aqlarını qorçalamağa imkân yaratmağa tırışalar.
«Mında devlet ve Rusiyege qarşı bir belâğat yoqtır», – dey Celâl.
Amma bunıñ ile qırımtatar teşkilâtları «mahsus bir siyasiy sımarış, siyasiy basımğa» rastkelmekte, – dedi o
Qırımtatar Milliy Meclisi dekabr 10 künü keçirilgen toplaşuvında Halqara insan aqları Künü munasebeti ile avaleni qabul etti. Mında qayd etilgeni kibi, Qırımda insan aqları ile yüz bergen vaziyetke köre, Meclis işbu saada vatandaşlarnıñ faalleştirilüvi boyunca qarar aldı
Qırımtatar falleri devlet akimiyet organları tarafından vatandaşlarnıñ anayasa uquqlarınıñ bozuluvına qarşılığını köstermek maqsadı ile dekabr 10 kününe planlaştırılğan mitingniñ keçirilmesinden vazgeçtiler ve numayışqa akimiyetniñ resmiy iznini talap etmege tırışacaqlar.
Matbuat konferentsiyası qırımtatar faallerine Halqara insan aqları Kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirmege yasaq etilgeni ile bağlı.
Çarşenbe sabasında Aqmescit merkezi OMON ve «halq imayesi» vekilleri tarafından sarıp alındı, metallodetekorlar pekitildi.


text:
İşğal etilgen Qırımda qalğan Ukraina Cenübiy regionınıñ arbiy prokuraturası Ukraina Arbiy-deñiz quvetleri 6000 arbiyiniñ askerlikten qaçınuvını qayd etti. Bunı bazarertesi künü, fevral 23-te, Ukraina Cenübiy regionınıñ arbiy prokurorı Pavel Bogutskiy brifingde bildirdi, – dep haber ete matbuat hızmeti.
Arbiylerni cinaiy mesüliyetke çekmek içün qıdıralar, – dep ayttı arbiy prokuror.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Anton Geraşçenko dedi ki, Rusiye tarafına keçken ukrain flotunıñ 6 biñden ziyade deñizcisi «Barıştırıcı» saytınıñ malümat cedveline – separatistler ve terroristlerniñ cinayetleri boyunca bazağa – kirsetildi.
Onıñ aytqanına köre, «Aqyarda qalğan belgisiz vatanperverler» Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ hadimler bazasını baqmağa imkân berdiler.


text:
Bir çoq siyasiy mabüslerni qorçalağan Qırım advokatı Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa, sizge sorğuğa çağıruv ile celpname ketirgen olsalar özüñizni nasıl tutmaq ve nege diqqat etmek kerek olğanıñız aqqında ikâye etti.
Advokat: «Pek çoq kişi uquqqoruyıcı organlar tarafından ketirilgen ve vatandaşlarnı qabaatlanğan, şübheli ya da şaat sıfatında sorğuğa çağırğan celpnamelerge büyük emiyet bermey», – dey.
Celpnamedeki malümatta soyadıñız, adıñız ve baba adıñız, adresiñiz, sizni nasıl sıfatta, qaysı kün ve saatqa, kim, qayda ve nasıl iş boyunca çağırğanı olmaq kerek
Advokat, böyle vaziyetnen qarşılaşqanlarnı bir qaç esas noqtalarğa diqqat etmekni tevsiye ete. Uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri sizden birden bu celpnameni imzalamaqnı talap etecekler. Lâkin bunı yapmazdan evel onı diqqatnen oquñız. Celpnamedeki malümatta soyadıñız, adıñız ve baba adıñız, adresiñiz, sizni nasıl sıfatta, qaysı kün ve saatqa, kim, qayda ve nasıl iş boyunca çağırğanı olmaq kerek.
Er bir madde boyunca daa tafsilâtlı:
1. Soyadıñız, adıñız, baba adıñız ve adresiñizniñ doğru yazılğanlarını mutlaqa teşkeriñiz. Eger olar pasportıñızda yazılğanlarından farqlı olsa, bu celpname siziñ içün degil.
2. Celpnamede siziñ statusıñız, yani sizni ne sıfatta çağıralar – şübheli, qabaatlı ya da şaat olaraqmı – qayd etilmek kerek. Bu pek muim, çünki siz anda ne sıfatta baracağıñıznı ve nasıl qorçalav yolunı saylamaq kerek olğanını bileceksiz.
3. Mutlaqa çağırılğan kün ve saatıñız kösterilmek kerek. Aynı zamanda celpname «ertesi künge» olmamalı. Advokatnı tapa bilmeñiz içün eñ azından 3-4 künüñiz olmaq kerek. Sizni ertesi künge çağırsalar, bu qorçalavğa aqqıñıznı boza – sizge qorçalayıcını tapmaq içün munasip vaqıt bermeyler.
4. Sizni çağırğan hadim aqqında malümat olmaq kerek.
5. Celpnamede, çağırılğanıñızğa sebep olğan cinaiy iş aqqında malümat olmaq kerek. Eñ azından iş yürsetilmesiniñ nomerası ve eñ çoq – iş qaysı madde boyunca ve kimge qarşı başlatıldı, qayd etilmek kerekler.
Siziñ yetişmegen malümatnı talap etmege ve yalıñız bundan soñ imzalamağa aqqıñız bar
Eger yuqarıda qayd etilgen maddelerden iç olmadı biri olmasa – celpnameniñ böyle şekli qanunğa uymay ve aqqıñıznı boza, dey advokat. Ondan ğayrı, Emil Kurbedinov, siziñ yetişmegen malümatnı talap etmege ve yalıñız bundan soñ imzalamağa aqqıñız bar, dep qayd ete. Celpnameniñ alâqa vastalarınen teslim etilmesi de ola. Bu taqdirde bütün kerekli olğan mezkür malümatnı sizge oqup yazdırmaq kerekler.
Kurbedinov: «Er ne ise de, bu bir altın qaidedir: celpnameni alğan soñ, oqudıñızmı, yoqmı, advokatqa muracaat etiñiz, ve bütün qalğan tafsilâtlarnı endi onen muzakere etiñiz», – dep hulâsa çıqara.


text:
Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüv ile qabaatlanğan musulmanlarnıñ soy-sopları mayıs 21-de Bağçasarayda ekinci kere toplaşıp, belli bir areketler planını tizdiler.
Siyasiy mabuslarnıñ soy-sopları atacaq adımlarınıñ bir meydançığı etrafında birleştirler – o da «Qırım birdemligi» adını aldı.
Körüşüvge qoşulğan Qırım insan aqları kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov ayda eñ azından bir kere soñki cumaertesi künü bütün erkân olaraq toplaşmağa teklif etti. Kelgenler onıñ teşebbüsine qoltuttılar.
«Nevbetteki körüşüvimiz iyün 25-te keçirilecektir», – dep qayd etti Abdureşit Cepparov.
«Baqacaq insanları qalmağan balalarımız bar. Epimizge Belaventsevge (Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekili – QA) barmağa teklif etem. Paramız yoq, bunı aytayıq. Ne yapmalımız? Bizim kefaletimiz boyunca, pey alıp, ev apsi berip azat etiñiz, amma balalarımız babalarını körsin, biz ise ömür arqadaşlarımıznıñ yanında olayıq», – dep teklif etti Elmira Çiygoz, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı. Körüşüv iştirakçileri bu teklifke de qoltuttılar.
«Bütün areketleriñiz bir olmalı. Birer-birer degil de, ep beraber areket etmelisiñiz», – dep ayttı adliyeci Emil Kürbedinov «Qırım birdemligi» meydançığınıñ iştirakçilerine.
Körüşüvde yedi balanıñ babası Enver Mamutovnıñ anası sözge çıqtı: «Oğlumnen beraber çalıştıq. Men sıq-sıq hasta olam. Balalar pek küçük, kelinim evde balalarını baqa, çalışmay. Qorantanı baqacaq adam yoq».
Qırımdaki Uquq qorçalav alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova bildirdi ki, Rusiyede bunıñ kibi birleşmeler bar ve olarnen bağları mevcut. Misal olaraq, o, mahküm etilgen ve olarnıñ qorantalarına yardım köstergen «Rus sidâşçaya» hayriye fondu leyhasınen bağ qurmağa teklif etti. Bu Fond çerçivesinde onıñ iştirakçileri para toplay ve Rusiye mahkeme sistemasından zarar körgenlerge yardım eteler, cinaiy işlerni talil ete ve uquq derslerini bereler.
Körüşüvde «Qırım birdemliginiñ» reberligi saylandı. Meydançıqnıñ koordinatorı apiske alınğan Ruslan Zeytullayevniñ ömür arqadaşı Meryem Zeytullayeva oldı. Ekinci koordinator olaraq apiske alınğan Müslim Aliyevniñ ömür arqadaşı Naciye Aliyeva saylandı. Haberdar etmekten mesülietli olaraq Vadim Siruknıñ ömür arqadaşı Anna Siruk saylandı.
Aprel 9-da Aqyarda Qırım İnsan aqları kontakt gruppası apiske alınğan musulmanlarnıñ qorantalarını toplağan edi. Mında qabaatlanğanlarnıñ adliyecileri de keldi. Körüşüvde çıqışta bulunğan adliyeci, İnsan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emil Kürbedinov Qırımda apiske alınğan musulmanlarnıñ aileleri beraber atacaq adımları içün meydançıqnı qurdılar, dep bildirdi.
2015 senesi qışta Aqyarda dört musulman apiske alındı: Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Nuri Primov ve Ferat Sayfullayev. Taqiqat malümatına köre, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olalar. Bir yıl keçken soñ aynı vaziyet Qırımnıñ cenüp regionlarında oldı. 2016 senesi fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları islâm dinini kütken insanlarnıñ evlerinde tintüv keçirip, adamlarnı apiske aldılar.
Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: İnsan aqları kontakt gruppasınıñ azası Yaltalı Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı da «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etmeleri ile qabaatladı. 2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüv keçirdiler. Rusiye kontrol etken Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesi Bağçasarayda yaqalanğan Enver Mamutov, Remzi Memetov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarovnı iyül 11-ge, mahkemeden aldın taqiqat keçirilecek müddetke qadar, apiste qaldırdı. Böylece «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları olmasınen qabaatlanğan 12 Qırım musulmanı apiste yata.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.


text:
Qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruv komiteti Qırım «politsiya»sına matbuat konferentsiyasında koordinatorlarğa zelönka septirgen insanğa şikâyet etecek. Bu aqta komitetniñ yolbaşçısı Eskender Bariyev bildirdi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bildirilgeni kibi, işgal etilgen Qırmda dekabr 10 künü Halqara insan aqları kününe bağışlanğan tedbirlerniñ keçirilmesi akimiyet tarafından yasaqlanğanı sebebinden teşkil etilgen konferentsiyada erkek zalğa sürip kirdi ve Komitetiniñ koordinatorları – Eskender Bariyev, Sinaver Kadırov ve Abmecit Suleymanovğa zelönka septirdi.
Komitetniñ yolbaşçısı aytqanı kibi, tarikni meydanğa ketirgen erkek Eyvaz Ümerov – Mecilske muhalif küçlerniñ tarafdarı, sabıq faalli, şimdi ise, Bariyevniñ aytqanı kibi, Sudaq şeer başı namzeti ola.
«Eyvaz bugün Sudaq şeerniñ yolbaşçı muavini vazifesini eda ete, şunıñ içün mındadır. İş yerinde degil, iş vaqtında. Mında ne sebepten kelgenini añlap olamayım Bundan da ğayrı, Qırım Cumhuriyetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbekke alâqası olğan insanlar keldi»,– dedi Eskender Bariyev.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, binağa politsiya hadimleri kelgen vaqıtta, tarikçiler endi yoq oldı. Ketkende, matbuat konferentsiyasında bulunğanlar olarnı toqtatmağa areket etmediler. Qırımtatar faalleri aytqanı kibi, qavğa-şamatanı çıqarmağa istemegenleri içün, olarğa ketmege keder etmediler.
Uquq qoruyıcılar matbuat konferentsiyasınıñ iştirakçilerine etilgen ücüm boyunca taqiqatnı keçirmege vade ettiler.
Qırımtatar falleri devlet akimiyet organları tarafından vatandaşlarnıñ anayasa uquqlarınıñ bozuluvına qarşılığını köstermek maqsadı ile dekabr 10 kününe planlaştırılğan mitingniñ keçirilmesinden vazgeçtiler ve numayışqa akimiyetniñ resmiy iznini talap etmege tırışacaqlar.
Matbuat konferentsiyası qırımtatar faallerine Halqara insan aqları Kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirmege yasaq etilgeni ile bağlı.
Çarşenbe sabasında Aqmescit merkezi OMON ve «halq imayesi» vekilleri tarafından sarıp alındı, metallodetekorlar pekitildi.


text:
17 Qırğızistan vatandaşı ve 10 Tacikistan vatandaşı, eki devlet sıñrında olğan çatışmada yaralandı, dep bildire Ozodi ve Azattık Radioları - Azatlıq Radiosınıñ Tacikistan ve Qırğızistan bölükleri. Tünevin Tacikistan tarafından elâk olğan bir kişi aqqında bildirilgen edi.
Vaqia iyül 22-sinde Qırğızistan territoriyasında yerleşken Boruh adlı tacik köyünde başlandı. Atuvlar, yerli sakinler köy kirişinde bayraq qoyğanından soñ, başlandı, dep bildire Qırğızistan sıñır hızmeti. Sıñırcılarğa köre, yerliler av tüfeklerinden ata edi.
Tacikistan tarafı, ateşni Qırğızistan sakinleri açtı, dep iddia ete.
İyül 23-ünde atuvlar yañıdan başlandı.
Qırğızistan ile Tacikistannıñ sıñırı 970 kilometr, amma olardan tek 519 kilometri eki devlet arasında uyğunlaştırılğan. Davalı topraq parçalarında ise eali arasında daima suv, otlaq ve topraq meseleleri sebebinden qavğalar çıqa.
Sıñırda çatışma, Qırğızistan prezidentiniñ Tacikistanğa ziyaretine bir qaç kün qalğanda oldı, körüşüvde prezidentler, hususan, şübeli şıñır parçaları meselesini de muzakere etecek.


text:
Merkel'neñ İzrailgä säfäre barıp çıqmadı
Kanśler irtägä İzrailgä yul totası ide
Germaniyä kanślerı Angela Merkel’nıñ 28nçe-30nçı avgustta İzrailgä yasalaçaq säfäre ğamäldän çığarıldı. Xökümät süzçese Steffen Saybert bu xaqta yazmaça belderü yasadı. Anda äytelgänçä, kanśler Angela Merkel’nıñ säfäre İzrail xökümäte räise Naftali Bennett belän söyläşenep Äfğanstandağı waqıyğalar säbäple bilgesez waqıtqa küçerelde.
Belderüdä ike yaqnıñ da bu ziyärätne soñraq yasaw mäs’äläsendä kileşüe äytelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Merkel' wazıyfasında qalaçaq
Germaniyä ilbaşı kanślernıñ yaña xökümät tözelgängä qadär wazıyfasında qaluın soradı


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından apiste tutılğan Meclis reisiniñ başı Ahtem Çiygoznı Yañı yıl ile hayırladı ve oña «ruhiy küç ve cesürlik» tiledi.
Devlet başınıñ hayırlavını Facebook saifesinde Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev aşkâr etti.
«Sizge sağlıq, ruhiy küç ve cesürlik tileyim. Yañı yıl epimizni adalet ve eyilikniñ yeñecek küçüne işanç ile toldursın. Eminim, ukrainler ve qırımtatarlar mıtlaqa yekâne avropalı memlekette birlikte yaşaycaq», – qayd etti Petro Poroşenko.
Cemilev şunı da qayd etti ki, «bu tilekler bu ağır vaqıtta bütün qırımtatarlar içün müim».
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevge nisbeten nevbetteki mahkeme toplaşuvları 2016 senesi yanvar 15-de keçirilecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.