text:
Orıs sınıptarına Maneza men Çinşanlo qazaq tilin üyrete me?
Erlan Sağadiev basqaratın Bilim jäne ğılım ministrliginiñ öte asığıs, äbjil qimılı qanşama qarjını jelge wşırıp jatır. Bıltır ğana osı ministrlik mektep oqulığına «Qırımdı Reseydiñ sub'ektisi» dep jazıp, tuıstas ukrain halqınıñ aşu-ızasın tuğızıp edi.
Bwl qadamnıñ sayasi qatelik ekeni moyındalıp, Ukrainadan keşirim swrap, atalmış kitaptar qayta basılatın bolğan-dı. Ministrliktiñ bwl qateligi üşin memleket qaltasınan qanşa qarjı jwmsaldı? Onı swrağan da, swratqan da eşkim bolğan joq. Esesine 2015 jılı basılğan, qazir qoldanısta jürgen kitaptarda mwnan da soraqı qatelikter örip jür.
Mısalı, orıs sınıptarına arnalğan 5 sınıpqa arnalğan «Qazaq tili» kitabında «Olimpiada jeñimpazdarı – bizdiñ maqtanışımız» degen arnayı taqırıp berilgen.
Ras, 2012 jılı Londonda talay sañlağımız altın alıp, taqiyamızdı aspanğa laqtırğan edik. Onıñ artı doping dauına wlasıp, quanışımız su sepkendey basıldı. Ärine, bäriniñ bwlay boların kitaptı dayındağan T.Artıqova, L.Bisenova, M.Boranbay sekildi ğalımdar boljay almağan bolar. Dese de bizdiñ ministrlik nege asığıs kitap dayındaytının tüsine almaq emespiz.
Birinşiden, Qazaqstannıñ bar jetistigi olimpiadanıñ altınımen ölşenbeui kerek.
Ekinşiden, M.Maneza, S.Podobedova, Z.Çinşanlo, I.Il'in sekildi sportşılar men qazaq tili arasında qanday baylanıs bar? Ğılımi twrğıda osı eki salanı bir arnağa toğıstıru kimge, ne üşin qajet boldı?
Üşinşiden, qazaq maqtanış etetin zamannıñ twlğaları M.Maneza, S.Podobedova, Z.Çinşanlolar ma?
Törtinşiden, M.Maneza, S.Podobedova, Z.Çinşanlo qazaq tilin bizge üyrete me?
Ärine, joq. Ministrlik kitap dayındar kezde wzaq bolaşaqqa köz jibere bilui kerek qoy. Büginde sayasattıñ kesirinen doping dauı barlıq çempiondıqtı tartıp aldı. Al, bizdiñ balalarımız qate aqparatpen susındap jatır. Qarqındı damu jolına tüsken Qazaqstan öz balalarına qate tarihtı oqıtıp jatuı – ministrlikke sın emes pe?
Jalpı, mıñ jıldıq tarihı bar qazaq üşin keşe ğana bolğan, tarihi saraptan ötip ülgermegen oqiğalardı oqulıqtarğa engizudi qoyu kerek. Osınday är qatelik üşin arnayılap kitap şığara beruge qazaqtıñ qarjısı jetpeytinin Sağadiev mırza bilui qajet.
Mwnday qatelik orıs sınıptarına arnalğan 8 sınıptıñ da (2016 jılı jarıq körgen) kitabında ketken.
Qazaq tilin üyretu üşin Denis Ten, Il'ya Il'in, Roza Rımbaevalarğa arnayı toqtalu qanşalıqtı qajettilik?. Kitapta «Surette berilgen kimder? Olardı tabıstı adamdar deuge bola ma?» degen tapsırma berilipti. Tenniñ ornına – Şoqan Uälihanovtı, Il'inniñ ornına – Qajmwqan men Baluan Şolaqtı berse, orıs sınıptarı qazaqtıñ naq mıqtıların bilmes pe edi? Roza apayımız osıdan elu jıldan keyin oqulıqqa eneri anıq dünie. Sondıqtan da onıñ ornına Şara Jienqwlova nemese Roza Bağılanova twrsa tarihi ädilettilik degen sol emes pe?
Osı kitapta tabısqa jetken talay biznesmender jaylı aqparattar berilgen. Ol biznesmender küni erteñ Äblyazov sekildi elden qaşıp ketip jatsa, ne bolmaq? Onı oylaytın ministrlik joq sekildi.
Orıs sınıptarına arnalğan bwl kitap Qazaq tili pänine arnalğan kitaptan göri ideologiyalıq paraqşağa, yaki gazetke köbirek wqsaydı.
Mäselen, «Eldi industriyalandıru Mäñgilik el ideyasına kire me? Jasıl energetikağa köşu şe? Mäñgilik el bolıp qala beru üşin eñbek etudi bastı mindet deuge bola ma?» degen sekildi swraqtar qazaq tili ğılımına qatısı bar dep kim ayta aladı?.
Osı kitaptı oquşılarğa wsınğan ministrlik pen ğalımdar Qazaq tili kitabın dayındap otırğandıqtarın wmıtıp, Parlamentke Assambleyadan toğız deputat saylanğanın aytıp «lağıp» ketipti. Qazaq qazaq tilinde deputattıq saual jolday almaytın deptutattardıñ jayın oqulıqtan oqısın degeni me?
Qoş! Oquşı bilim aluı qajet. Ol bilimdi täuelsizdikten keyingi jılt etken jetistikterge telip, kögendep qoyuğa bolmaydı. Tım qwrısa osını bilmeytin ministrlikke ne demek kerek?
Siz ne deysiz?
Şäriphan Qaysar
Abai.kz


c: text/html

text:
Rusiyeli uquq qorçalayıcı ukrain siyasiy mabusı Stanislav Klih onâ apiste berilgen azap ve qıynavlardan sebep aqılını cıydı.
Bunı rusiyeli uquq qorçalayıcı Zoya Svetova Radio Svobodağa bergen izaatında bildirdi.
«Bügünki künde Staniaslav Klih pek ağır vaziyette buluna. O yaqalanğan vaqıtında ve azırılıq taqiqatları devamında oña nisbetten yapılğan qıynavlardan soñ aqılından ayırıldı. Bu adam yaqın vaqıtta koloniyağa yollanılacaq, ve o anda nasıl ola bilecegi iç te añlaşılmay», – qayd etti Svetova.
Onıñ fikirine köre, Klihnı eñ yaqın vaqıtta Ukrainağa yollamağa ve psihiatrik hastahanege yerleştirmege kerek.
«Bu, kerçekten, Ukrain vatandaşlarına qarşı yapılğan Rusiye basqılarınıñ qorqunçlı qurbanı», – dep ayta uquq qorçalayıcı.
Mayıs 26-da Çeçenistanda mahkeme Nikolay Karpük içün 22,5 yıl apis cezasını tainledi, daa bir ukrainli Stanislav Klih – 20 yılğa oturtıldı.
Karpük ve Klihnıñ imayesi qabaatlarnıñ lâğu etilmesini ve bütün bildirilgen qabaatlarnıñ mudeti eskirgeni içün ukrainlilerniñ taqip etilmesini toqtatmağa talap ete.
Karpük ve Klih qabaatlarını inkâr eteler ve qanunsız yaqalanğanlarını beyan eteler, taqiqat devamında aytılğam ifade ve tanımalar qıynavlar sebebinden senledirilgenini aytalar.
İyün 16 künü Ukraina Adliye nazirligi, Moskvağa muracaat etip, Rusiyede apis etilden ukrainli Nikolay Karpükni teslim etmege talap etti.
Klih ve Karpükke berilgen ceza qararına itiraz Rusiye Yüksek mahkemesinde oktâbr 26 künü baqılacaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
QR SİM nazarına! Resey jastarı Mänşüktiñ eskertkişin mazaq etti
Qazaqtıñ batır qızı Mänşük Mämetovanıñ Reseydegi eskertkişin mazaq etken bir top jastıñ beyne jazbası äleumettik jelide jariya boldı.
Bwl jağday Reseydiñ Pskov oblısına qarastı Nevel qalasında bolğan. Biz qwzırlı organdardan (QR SİM, QR-nıñ Reseydegi Elşiligi men RF-nıñ Qazaqstandağı Elşiliginen) qazaqtıñ batır qızınıñ "basına şıqqan" jetesizderdiñ tağılıq (vandalizm) äreketine beyjay qaramaudı talap etemiz.
Öytkeni Keñes odağınıñ batırı Mänşük Mämetova swrapıl soğıs jıldarı däl osı Pskovtağı Nevel qalasın qorğağanı belgili. Qazaqtıñ qarşaday ğana qızı auır jaralanğanına qaramastan pulemetten oq bürkip, asqan erlik körsetti.
Al 1978 jılı Pskovtağı Nevel qalasında batır qızğa eskertkiş ornatılğan-dı. Tipti, qazir qalada Mänşük Mämetova atındağı köşe da bar. Batır qızdıñ beyiti de Nevel topırağında jatır.
Al orıs (Resey azamattarı) jastarınıñ batır "qızdıñ basına şığuı" - wltaralıq daudıñ biltesin twtatar türi bar. Bwl - bükil Keñes odağına erligimen ortaq Mänşük Mämetovanıñ aruağın, qazaq halqınıñ tarihi twlğasın aşıqtan-aşıq qorlau.
Ekinşi düniejüzilik soğıs estelikteri oñdı-soldı bwrmalanıp jatqan qazirgidey kezde Qazaqstannıñ äm RF-nıñ qwzırlı biligi betimen ketken bir top jasqa şara qoldanuı kerek.
Ayta keteyik, jaqında Resey Prezidenti Vladimir Putin bwrınğı KSRO qwramında bolğan keybir memlekettiñ Ekinşi düniejüzilik soğıstağı erligin joqqa şığardı. Dälirek aytsaq, büginde sayasi wstanımdarı bölek Baltıq elderi men Gürjistandı soğıs jeñimpazdarı sapınan sızıp tastadı. Al Kreml'diñ sarjağal sayasatkerleri "biz ekinşi düniejüzilik soğısta Ukrainasız da jeñetin edik" dep bösti.
Buını bos bwnday sözder bügingi sayasi ahualdıñ buımen aytılğanımen, tarihi şındıqtı Putin jazıp şıqpası anıq. Desek te, Reseydiñ Ukraina, Gruziya jäne Baltıq elderimen bası araz ekeni tağı da ras.
Orıs (Resey azamattarı) jastarınıñ tağılıq, neoimperialistik (basqınşı) äm şovinistik äreketteri Kreml' sayasatınıñ jemisi ekeni dausız. Mänşük Mämetovanıñ eskertkişine şığıp, oyına kelgendi jasau - batır qızdıñ aruağın qorlau ğana emes, onıñ erligin de moyındamau emes pe?
Nwrgeldi Äbdiğaniwlı
Abai.kz


text: ayvalı et yahnisi, ayvali et yahni, mercimekli salata, mercimekli salatalar, mercimekli salata tarifi, mercimekli salata oktay usta, mercimekli salata portakal ağacı, mercimekli salata çeşitleri, mercimekli salatası, mercimekli salata kalori, mercimek salatası, mercimek salatası nasıl yapılır, brokoli salatası, brokoli salatası tarifleri, brokoli salatası yapılışı, brokoli salatası oktay usta, brokoli salatasının yanına, brokoli salatası kalori, brokoli salatası sosu, brokoli salatası nefis yemek tarifleri


text:
Kelecek afta, fevral 10 ve 11 künleri Keriç keçitiniñ etrafında ava şaraitleriniñ beterleşüvi ve şimaliy-şarqiy yerniñ 20-22 m/s yetecegi tahmin etile, bu sebepten keçit qapatıla bile.
Bunı Qırımnıñ Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Ola bilecek fevqulâde vaziyetler sebebinden parom yolağı ava şaraitlerine köre işleycek. Aydavcılarğa Qırımğa ve keri ziyaretlerini evelden planlaştırmağa, furtuna havfı vaqtında ise qıta ya da yarımadadan yolğa çıqmamağa tevsiye etemiz», – denile beyanatta.
Aqşam, fevral 6 künü, «Kavkaz» limanında nevbette 45 yengil ve 69 yük, «Qırım» - 40 yengil ve 50 yük maşinası tura edi. Yük yolağında: «Novorossiysk» – 280 maşina, Slavânsk-na-Kubani – 310, Keriç ava limanında – 220 yük maşinası tura edi.


text:
Çoq devam etken yermay kotirovkalarınıñ yükselüvi müddetinden soñ Brent markalı barrelniñ fiyatı 50 dollardan aşağı tüşti. Saat 9:58 yermaynıñ bu türü fiyatı 49 dollar 96 tsnetni teşkil etti, dep bildire Radio Svoboda.
Fiyat iyün 10-da tüşmege başladı, bundan bir kün evel fiyat 52 yarım dollardan ziyade olğan.
Aman-aman yarım yıl devamında yermay kotirovkaları yüksele edi. Yanvar ayında çoq yıl devamında eñ alçaq köstergiçler belgilendi – Brent markalı barrel içün 27 dollardan ziyade ve amerikalı WTI standartı içün 26 dollardan ziyade.
Analitiklerniñ tahmin etkenlerine köre, fiyatlarğa Amerika Qoşma Ştatlarında şist yermayı istisalınen oğraşqan çoq delme aletleri kelirliginiñ yavaş-yavaş yañıdan tiklenilmesi tesir ete.


text:
Älemdegi qazaq jastarınıñ qatısuımen ötetin dästürli "Alaş" Futbol kubogi Almatıda ayaqtaldı . "Jezbüyda" jastar qoğamdıq birlestigi ötkizip jatqan ala dop bäygesine Iran, Qıtay, Monğoliya, Özbekstan qatarlı elderden kelgen äuesqoy Futbolşılar men elimizdiñ är aymaqtarında twratın, şetelden atajwrtqa oralğan qandastarımız qatıstı.
Bwl ret jasıl alañğa şıqqan on eki komandadan eki künge sozılğan qızıqtı da qiyan- keski jarıstıñ nätijesinde finalğa irikteuge "Sayın tech", "Birlik keruen", "Dos", "Sauır" komandaları kirgen bolatın. Nätijesinde "Dostı" 2: 1 wpaymen jeñgen "Sauır" üşinşi orındı qanjığağa bayladı. Köp bolıp köz tikken şeşuşi jarıs "Birlik keruen" men" "Sayın tech" arasında ötti. Bwl retki dop dodasınıñ "Alaş" kubogin 5: 1 wpaymen darındı öner körsetken "Birlik keruen" ielendi. "Sayın tech" osı bäygeniñ ekinşi jüldesin enşilendi.
Jarıs maydanında top jarğan osı komandalar aqşalay sıylıqtarmen de marapattaldı. Aytalıq, törtinşi orın alğan "Dos" komandası 50 mıñ teñgemen, üşinşi orın alğan "Sauır" 100 mıñ teñgemen, ekinşi orın alğan "Sayın tech" 200 mıñ teñgemen, bas jülde iegeri atanğan "Birlik keruen" komandası 500 mıñ teñgemen sıylandı. Üzdik şabuılşı sıylığı "Birlik keruen" komandasındağı Twrabaev Säbitke bwyırsa, üzdik oyınşı "Sayın tech" komandasındağı Äkimhan Jasarbek bolıp tabıldı. Üzdik qaqpaşı bolıp "Dos" komandası kapitanı Aray sıylandı. Öskemennen kelgen "Altay" komandasına arnayı jülde tabıs etildi.
Osımen üşinşi ret ötip jatqan dästürli dodağa "Orda print" jarnama ortalığı, "Birlik keruen", "Kökjiek" foto-video studiyası, "Qaz led media grup", "Wlı dala", "Led orda tehnoloji" qatarlı kompaniyalar demeuşi boldı .
Wşqan qwstıñ qanatı talatın wlanğayır dalanıñ är say-salasındağı qazaq jastarınıñ basın qosu, el täuelsizdigin wlıqtau, Alaş qayratkerlerin eske alu maqsatında ötken dübirli dodanıñ mañızı erekşe.
"Üşinşi ret ötip jatqan bwl şara biıl "Alaş" kubogi degen atımen ayırıqşalanıp twr. Äsirese, jaqında ğana ötken Dünie jüzi qazaqtarınıñ besinşi qwrıltayında aytılğan Prezidenttiñ ündeuine sporttıq şaralardı wyıstıru arqılı üles qosıp, äri osı igi şaralar oñ jemisin berip jatqanına biz quanamız ärqaşanda qoldauşı bolamız. Äsirese, alıstan kelgen jastar osı arqılı Qazaq elin tüsinedi. Bir birimen tanısıp, bilisip, bir şañıraqtıñ astında wyısuına belgili deñgeyde negiz boladı", - dep aq jarma lebizin bildirdi "Jebeu" respublikalıq qoğamdıq birlestiginiñ törağası Omaralı Ädilbekwlı.
Ädilet Axmetwlı


text:
Japon ğalımdarı alma jep arıqtawğa bolatının tağı bir däleldep otır. Ol üşin bul jemisti waqıtılı tutına bilw kerek eken.
Künşığıs eliniñ ğalımdarı alma jep arıqtaw üşin arnayı zerttew jürgizgen. Olar tamaqtanar aldında 3 alma jewge keñes bergen. Nätïjesinde täjirïbege qatısqandardıñ az da bolsa salmaq tastağanı bayqalğan. Sebebi,almada 15 payızğa jwıq jasunıq bar. Ol işektegi swdı saqtap, as qorıtwdı jaqsartwğa kömektesedi. Sonımen qatar, jasunıq qandağı xolesterïn kölemin azaytwğa äser etedi eken.
3 almada 600 mg polïfenol boladı. Ol denedegi maydı ıdıratıp, as qorıtwdı jeñildetedi. Sonday-aq, japon ğalımdarı alma jemisiniñ densawlıqtı jaqsartıp, uzaq ömir sürwge de kömektesetinin aytıp otır.
Tağı bir ayta ketetini, alma dïetasın işek joldarında sırqatı bar adamdarğa ustanwğa bolmaydı.
massaget.kz
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï


text:
Polşalıq sportşı Petr Malaxovskïy sırqat balanıñ emi üşin öziniñ Rïo olïmpïadasında jeñip alğan kümis medalin awkcïonğa şığarğan.
Medaldı polşalıq mïllïarderler Domïnïka men Sesastn Kwlçïk 126 mıñ dollarğa satıp alğan. Bul qarajattı sportşı sïrek kezdesetin köz almasınıñ obır awrwına şaldıqqan balanıñ emine jumsamaq.
Pëtr Malaxovskïy 2008 jılı Londonda ötken Olïmpïada oyındarında da dïsk laqtırwdan ekinşi orın alıp, kümis medaldı enşilegen bolatın. 2015 jılı älem çempïonı atanğan. Sporttağı karerasında toğız märte Polşanıñ rekordın jañartqan.
Derekköz: divannaya-sotnya.com
Kommentarïï


text:
Äyelder arasında älemniñ birinşi raketkası Serena Wïlyams Wïmbldon twrnïrin altınşı ret jeñip aldı. Fïnalda amerïkalıq tennïsşi ïspan qızı Garbïn Mwgwrwsanı eki sette jeñdi, esep: 6:4, 6:4.
Buğan deyin Wïlyams 2002, 2003, 2009, 2010 jäne 2012 jıldarı atalğan twrnïrdiñ jeñimpazı atanğan bolatın. Bïılğı mawsımda ol "Ülken dwlığa" serïyasındağı üşinşi jarıstı qatarınan jeñip otır. Munıñ aldında Serena Avstralïya men Francïya aşıq birinşilikterinde qarsılas şaq keltirmegen.
Endi amerïkalıq tennïsşi qız 31 tamız ben 13 qırküyek aralığında AQŞ-ta ötetin US Open twrnïrin jeñip alsa, bir mawsımda barlıq tört "Ülken dwlığanıñ" ïegeri atanğan sanawlı tennïsşilerdiñ qatarına enedi. Munday ataqqa tarïxta üş qana tennïsşi qız qol jetkizgen, olar: nemis Şteffï Graf, amerïkalıq Morïn Konnollï jäne avstralïyalıq Margaret Kort.
Al, bügingi Wïmbldondağı jeñisi üşin Serena 3 mïllïon dollarğa jwıq sıyaqı aladı. Onıñ fïnaldağı qarsılası Mwgwrwsa 1,5 mïllïon dollardı qaltağa baspaq. Jalpı, twrnïrdiñ jülde qorı - 14,7 mïllïon AQŞ dolları.
Derekközi:BAQ.kz
Tegï: Sport jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Ataqtı äzerbayjandıq velojïhangez Ramïl Zïyadovtı Qazaqstanda qasqır jep qoya jazdağan. Bul twralı ol wkraïnalıq jañalıqtar portalına bergen suxbatında äñgimelegen.
Ayta keterligi, Ramïl Zïyadov bükil Ewrazïyanı velosïpedpen şarlap şıqqan jïhangez. Osı saparında ol üş ret ölim awzınan qalıptı. 38 jastağı Ramïl «dala samalı» atalatın velosïpedimen üş jıl boyı Ewropa men Azïyanı aralap şıqqan. Özbekstan, Qazaqstan, Novosibir men Tolyattïdi basıp ötip, sosın Mwrmanskidegi Polyar şeñberine deyin jetken.
Osınday älemdik saparlarında velojïhangez üş ret ölim awzınan qalğanın äñgimeleydi. Birinşisi ağıp jatqan las özenniñ swınan işip, işek tayaqşasın juqtırğan eken. Sonıñ saldarınan üş kün boyı ormanda adasıp, şığa almay jürgen. Ekinşi jağday - Alpi şıñdarın bağındırw barısında qar köşkinine tap bolğan. Taw şıñında qamalğan ol, aqırında jol tawıp maqsatına qol jetkizgen. Al Qazaqstandağı jazıq dalalardıñ birinde ol bir top qasqırdan äreñ qaşıp qutılğan eken. «Tipti sol qasqırlardıñ birimen jekpe-jektegi sekildi közben atıswğa da twra keldi», dep äñgimeleydi Rammïl.
Eske salayıq, Ramïl Zïyadov 2013 jılı älemniñ bes memleketi boyınşa velotwr jasadı, altı ay işinde ol Äzerbayjan jalawın jelbiretip Reseydi, Qazaqstan, Özbekstan, Qırğızstan men Qıtaydı velosïpedpen aralap şıqtı. Al 2015 jılı Ramïl «Äzerbayjan dañqı üşin» attı älemdik twrneni jüzege asırdı.
Kommentarïï


text:
Zaman men zar
Qazaq ädebietiniñ asa körnekti ökili, äygili jır jüyrigi Şortanbay Qanaywlınıñ şığarmaşılığın el müddesimen, wlt tağdırımen oraylasatın zar zaman poeziyasınan bölip qarau mümkin emes. Ruhani älemimizde erekşe ornı bar bwl ağım turalı söz bolğanda onıñ ömirşeñ öleñ-tolğauları men ösiet-önegesi jöninde aytılmay qalmaydı. Öz däuiriniñ jırın jırlap, joğın joqtağan Şortanbay mwrası ğasırdan ğasırğa jalğasatın qasterli qwndılıq retinde äli künge deyin san wrpaqtıñ kädesine jarap keledi.
«Zar zaman» atauın ädebi termin retinde alğaş ret Mwhtar Äuezov qoldanısqa engizdi. Ol öziniñ 1927 jılı jarıq körgen «Ädebiet tarihı» attı eñbeginde zar zaman aqındarına arnayı bölim arnap, kürdeli kezeñ poeziyasına jan-jaqtı taldau jasadı; zar zamannıñ ökilderin atadı; bwl däuirdiñ bası men soñına deyingi aralıqtı belgiledi; sonday-aq, tarihi jäne teoriyalıq negizdemelerin wsındı. «Zar zaman degen – XIX ğasırda ömir sürgen Şortanbay aqınnıñ zaman halin aytqan bir öleñiniñ atı. Şortanbaydıñ öleñi ilgergi, soñğı aqındardıñ barlıq küy, sarının bir arnağa twtastırğanday jiındı öleñ bolğandıqtan, bükil bir däuirde bir sarınmen öleñ aytqan aqındardıñ barlığına «zar zaman aqındarı» dep at qoydıq», – degen M.Äuezovtiñ twjırımdı sözi keyin ädebiettanu ğılımında naqtı wğım retinde qalıptastı.
M.Äuezovtiñ bayıptamasına säykes «otarşıldıq däuirde jasağan, ortaq sarınmen jır tökken» aqındardıñ jalpı atauına, twtas ädebi qwbılıstıñ anıqtamasına negiz bolğan Şortanbay Qanaywlınıñ «Zar zaman» tolğauı 1870 jılı akademik V.Radlovtıñ Sankt-Peterbordan şıqqan «Oñtüstik Sibir jäne Joñğar dalasındağı türki taypalarınıñ halıq ädebieti ülgileri» attı köp tomdıq eñbeginiñ qazaq fol'klorına arnalğan üşinşi tomında (714-724 better) basılıp şıqqan. V.Radlov kitaptıñ alğı sözinde keyin qazaq ädebietindegi bir ağımnıñ atauına aynalğan şığarma turalı bılay deydi: «Zar zaman» men «Zaman aqır» tärizdi ğibrat öleñder Ertistiñ şığısındağı dala qazaqtarınıñ mollaları şığarğan qoltuma dünieler». Bwl jerde äñgime Şortanbay jöninde bolıp otırğanı anıq. Sonday-aq, Şortanbaydıñ Orınbay aqınmen aytısı da osı kitapta (43-46 better) jariyalanğan.
Zamanğa sın aytu qazaq aqın-jıraularınıñ şığarmalarında bwrınnan bar. Äytse de, tasqa basılğan Şortanbay öleñinen keyin «zar zaman» tirkesi qasiretti kezeñniñ, ayanıştı haldiñ jır türinde beyneleuiniñ körinisi retinde qalıptasa bastağan. Al I.Altınsarin «Qazaqtıñ qayğısı» («Gore kirgiz») degen qoljazbasında atap ötken YA.Lyutş jinağan Türkistan ölkesi qazaqtarınıñ ädebiet nwsqaları 1883 jılı Taşkent qalasında basılğan. Sol kitapta da «Zar zaman» dep atalatın öleñder toptaması jarıq körgen.
Älihan Bökeyhannıñ mwrasın zertteuşi Swltanhan Aqqwlı wsınğan mına bir derek nazar audararlıq: «Sankt-Peterborğa 20 jasında kelgen Älihannıñ studenttik künderin qalay ötkizgendigi jayında Angliyanıñ äygili bilim ordası – Oksford universitetiniñ «Ortalıq Aziyanı zertteu qoğamı» öziniñ «Qazaqtar 1917 jılğa deyingi orıstar turalı» attı kitabında «Ä.Bökeyhan jas küninde ornıqtı revolyucioner, socialist boldı jäne «Zar zaman» attı orıstarğa qarsı ädebi toptıñ müşesi boldı» dep jazadı». Bwl wyımnıñ qaşan qwrılğandığı, qanşa adamnıñ müşe bolğandığı, toptıñ is-äreketi jöninde tolıq mälimetter joq. Degenmen, HİH ğasırdıñ ayağında wyımdasıp, jwmıs jürgizgen osı toptıñ bwlay ataluına 1870 jıldan bastap sol Sankt-Peterbordıñ özinde şıqqan kitaptarğa engen Şortanbaydıñ «Zar zaman» tolğauınıñ äseri boluı mümkin dep topşılaymız.
«Zar zaman» atauınıñ män-mağınasın aşıp, ädebiettanudıñ wğımı retinde ornıqtırıp, osı ağımnıñ ökilderiniñ şığarmalarına janaşırlıqpen qarap, jalıqpay zerttep-zerdelegen jazuşı-ğalım Säbit Mwqanovtıñ eñbegi ölşeusiz. Ol 1942 jılı jarıq körgen «Qazaqtıñ XVIII-XIX ğasırdağı ädebietiniñ tarihınan oçerkter» attı kitabınıñ bir tarauın «Zar zaman» dep atadı. Bwl toptıñ jwrt wğımında qalıptasqan ökilderi – Şortanbay Qanaywlı men Mwrat Möñkewlınıñ qatarına Şerniyaz Jarılğaswlın qostı. Sonau M.Äuezovten jeli bop tartılıp kele jatqan «Zar zaman» wğımı jöninde S.Mwqanov mınaday ğılımi bayıptama jasadı: «Bas bostandığınan, jerden ayırılğan, kedeylengen halıq, bwl zorlıqqa qarsı basın kötere almadı, köterem degenge ükimet kötertpey, qozğala bergende tarpa bas salıp, ornında ezip tastap otırdı. Osınday qoldan küş, bastan erik ketken kezde, qayğıdan twnşıqqan halıqtıñ zarınan tuğan körkem ädebietin biz «Zar zaman» ädebieti deymiz».
Şortanbay men Mwrattıñ şığarmaların jinap, jwrtqa keñinen tanıstırğan S.Mwqanov olardıñ ardaqtı esimderin är türli dau- damaydan araşalauğa da ülken üles qostı. Eluinşi jıldardıñ qırağı közderi Şortanbaylardı Abayğa qarsı qoyu arqılı olardı ädebiet auılınan aulaqtatuğa tırısqanı mälim. Tirşiliktiñ barı men bazarın keleli keleşekten emes, ötken ömirden izdeytin aqındardıñ öleñ-jırların twnşıqtıru üşin bwl taptırmaytın täsil sanaldı. Äsiresaq ädebietşiler ilgeri basudıñ ornına keyin tartıp, jañanı jirene qabıldağan zar zaman jırşıların orıstıñ oquın oqıp, tilin üyrengen Abaydıñ qolımen tayaqtatqısı keldi. S.Mwqanov aldımen osığan qarsı twrdı: «Bireuler Abayğa qoyatın şarttı Şortanbayğa da qoyğısı kep, «nege ol Abayday bizdi progreske, orıs mädenietine şaqırmaydı» deydi. Söz emes olay deu. Abay orıs mädenietimen tanıs ta, Şortanbay tanıs emes. Tanıs emes närsesine qalay şaqıra aladı ol?». Keñpeyil jürekpen, qazaqı keñ qoltıq minezben aytılğan bwl pikir ayqın közqarastı tanıtadı. Körnekti jazuşı Abay öleñindegi Şortanbay şığarmaşılığına baylanıstı oy-twjırımdı taldau kezinde taptıq tanım şeñberinde qalıp qoymaydı. Mäseleniñ män-jayına tildik-körkemdik, estetikalıq twrğıdan üñiledi.
Osınday janaşır közqarastarğa qaramastan aqınnıñ jolı öte auır boldı. Öz zamanınıñ ahualın «Baylar wrlıq qıladı, Közine malı körinbey, Biler jeydi paranı, Saqtap qoyğan süriñdey», – dep añğartqan Şortanbay mwrası wzaq jıl boyı el-jwrtımen qauışa almadı. Onıñ şığarmaları täuelsizdikke bet bwrğan jıldarda ğana qalıñ oqırmannıñ qolınan tüspeytin ruhani qazınağa aynaldı.
Tolğau men Taldau
1959 jılı 15-19 mausım aralığında Qazaq SSR Ğılım akademiyasınıñ Til jäne ädebiet institutı wyımdastırğan ğılımi-teoriyalıq konferenciyada atı eñ köp atalğan aqın Şortanbay Qanaywlı boldı. Dinşildik wğımı turalı jasalğan twjırımnıñ bäri sonıñ öleñderimen twzdıqtaldı. Kertartpa bağıttıñ ökilderin sanamalap körsetkende aldımen auızğa ilindi. Wlı Abaydıñ «Söziniñ biri – jamau, biri – qwrau» aqındardı nwsqağanda Şortanbaydan bastaytını tärizdi, basqosuda pikirtalasqa tüsken şeşender osı aqınğa erekşe şüyildi. «Aluan-aluan jan şıqtı», – dep aqınnıñ özi aytqanday, ädebietşi ğalımdardıñ köbi sol jolı onı armansız müyizdedi. Şortanbaydıñ şığarmaları da, onıñ mwrasın zerttegenderdiñ eñbekteri de ayausız sınğa tüsti. Solay bolğanına qaramastan Säydil Taljanov aqın turalı bayandamasında jiındağı dästürli taldau auqımınan şığıp, oñ közqaras tanıttı. Zertteuşi-ğalımnıñ wğımında, ol – ömir şındığın ayqın körsetuşi, otarlauşı wlıqtarğa qarsı küresuşi, auız ädebietin jazba ädebietke jetkizuşi. Zar zaman poeziyasın jabıla sınağan sol konferenciyadağı S.Taljanovtıñ: «Şortanbay – öz zamanındağı äleumettik ömirdi jetik bilgen, kem-ketigin sınay otırıp, körgenin qaz-qalpında aynağa tüsirgen şeber aqın», – degen şınayı bağalauı küni büginge deyin qwnın joğaltqan joq. Onıñ Şortanbaydı «aqtau jağına beyim bolıp, ärbir sınnan araşalap aluğa» tırısqanın Mwhtar Äuezovtiñ özi de basqosuda atap ötti.
Osı jiınnıñ qaulısında Şortanbaydıñ ädebiettegi ornı turalı mınaday qorıtındı jasaldı: «Şortanbay Qanaevtıñ tvorçestvosı jayında konferenciya sol däuirdiñ negizgi ideyaları men äleumettik ömirdegi erekşelikterin eske ala otırıp, aqın bir jağınan patşa ükimetiniñ Qazaqstandı otarlau sayasatınıñ saldarınan tuğan äleumettik jaylardı sınay otıradı da, ekinşi jağınan handıq däuirdi madaqtaydı, şığarmalarında islam dininiñ ideyaların uağızdaydı dep qorıtadı. Bwl siyaqtı aqındardıñ tvorçestvosına joğarı mekteptiñ programmalarında orın berilip, negizinde ağartuşılıq, halıqtıq bağıttağı ädebiettiñ osınday kertartpa aqındarmen küres üstinde damığanın körsetu üşin ataluı kerek».
Ärine, bwl qaulıdan keyin atalmış aqındardıñ öleñ-jırları jarıqqa şıqpaytın boldı. Olardıñ şığarmaları mektep oquşılarına tärbie beru isinen aulaqtatıldı. Sol qwjattan soñ qayta jazılğan oqulıqtar jas wrpaqtıñ qolına «qwlağın kesip qwntitqan, mwrnın kesip şwntitqan» küyinde jetti. Ädebietimizdiñ abızı Twrsınbek Käkişevtiñ: «Şortanbay, Dulat, Mwrattar qazaq ädebietinde qara daq, qanıpezer dwşpan bolıp tüsindirildi», – degen twjırımı osı kezeñniñ tabiğatın däl tanıtadı.
Şortanbay şığarmaları qazaq elinen tısqarı jerlerde şıqqan antologiyalar men ğılımi basılımdardı äzirleuşilerdiñ nazarınan tıs qalğan joq. 1940 jılı Mäskeude jarıq körgen «Pesni stepey» attı qazaq poeziyasınıñ antologiyasına (qwrastırğan L.Sobolev) zar zaman poeziyasınıñ birqatar ülgileri engizildi. Kitap tört tarauğa bölingen: han sarayı mañındağı aqındar (Bwqar, Nısanbay, Dosqoja), köterilis däuiri poeziyası (Iğılman, Mahambet, Şerniyaz), zar zaman («epoha skorbi») aqındarı (Şortanbay, Mwrat), XIX ğasırdağı jazba ädebieti (Ibıray, Şäñgerey, Abay, Jüsip, Nwrjan). Jinaqtı qwrastıruşı Leonid Sobolevtiñ: «Eki jaqtı ezgige wşırap, öz jwrtınıñ qaltalıları men patşa otarlauşılarınan qorlıq körgen qazaq halqınıñ qayğısı «zar zaman» aqındarı Şortanbay men Mwrattıñ öleñderinde körinis taptı», – degen pikiri küni bügin de qwnın joğalta qoyğan joq.
1978 jılı zar zaman poeziyası ökilderiniñ (Dulat Babataywlı, Şortanbay Qanaywlı, Mwrat Möñkewlı) öleñderi Mwhtar Mağauinniñ qwrastıruımen «Sovetskiy pisatel'» baspasınıñ Leningrad bölimşesinen orıs tilinde jarıq kördi. Bir ayta keterlik närse, bwl jinaqqa aytulı aqındardıñ azulı jırları engizildi. «Poetı Kazahstana» kitabınıñ qwndılığı – otarşıldıqtı sınağan, öz jerimizde qırağı közder mült jibermeytin örşil öleñderdiñ Reseyde jariyalağandığında. Jinaqtıñ alğı sözinde bwl aqındardıñ aynalada bolıp jatqan qwbılıstarğa, tarihi ahualdıñ şwğıl özgeristerine tosırqay äri şoşına qarap, qazaqtıñ ötken ömirin ideal twtqanı turalı aytıldı. Sonımen qatar, «Dulat, Şortanbay, Mwrat aqındar ayrıqşa ökilderi sanalatın «Zar zaman» («Epoha skorbi») ädebi ağımı osılay payda boldı», – degen tüyin jasaldı.
Al, 1958 jılı AQŞ-tıñ Soltüstik Karolina ştatındağı D'yuk universiteti Tomas Gustav Vinnerdiñ «Reseylik Ortalıq Aziya qazaqtarınıñ auızeki söz öneri men ädebieti» attı kitabın bastırıp şığardı. Bwl jinaqta özge zar zaman aqındarımen qatar Şortanbay şığarmaşılığı da birşama taldap-tarazılandı. Söytip, halıqaralıq deñgeyde ğılımi aynalımğa şıqqan monografiyada aqın mwrası jöninde ayrıqşa aytıldı. Tolğaularınıñ üzindileri ağılşınşağa audarılıp berildi. Bwl taqırıpqa basqa maqalamızda keñirek toqtalamız.
Şortanbaydan bastalğan «Zar zaman» ağımı tek qazaq ädebietin ğana emes, qırğız eliniñ poeziyasın da qamtidı. Otarşıldıqqa qarsı şıqqan jır jüyrikteri qırğız ädebietinde «zamana jırşıları» («zamançı ırçılar») delinedi. Bwl turasında körşi el ädebietin zertteuşi ğalım M.Bogdanova bılay deydi: «Qırğız ädebietiniñ tarihında osı kezeñniñ poetikalıq şığarmaları «zamandar» degen jalpı ataumen belgili. Bwlar – Qalığwldıñ «Aqırzaman» («Sudnıy den'»), Arıstanbektiñ «Tar zaman» («Trudnoe vremya»), Molda Qılıştıñ «Zar zaman» («Epoha skorbi») tolğauları, t.b. şığarmalar». Qırğız zar zaman poeziyası (zamana poeziyası) ülgileriniñ tizimi bwdan äri bılayşa jalğasadı: Aldaş Moldanıñ «Hal zamanı», Toğalaq Moldanıñ «Zar zamanı», Jeñijoq, Sağımbay, Altay Aydarbekwlınıñ «Zamanaları».
Almatıda 1959 jılı ötken konferenciyada jarıssözge şıqqan qırğız ğalımı Z.Mamıtbekov öz pikirlerin zar zaman aqındarına baylanıstı talastı mäselege oraylastıra bayandadı: «Qırğız halqında, mäselen, qazaqtardağı Şortanbayğa wqsas kürdeli aqın bar. Ol – HİH ğasırdıñ ayağı men HH ğasırdıñ basında ömir sürgen jazba aqın – Molda Qılış. HİH-HH ğasırlardağı aqındardıñ mwraları bir-birimen salıstıru ıñğayında zerttelse, öte qızıqtı bolar edi. Mäselen, Şortanbay şığarmaşılığın qırğız aqını Molda Qılıştıñ mwralarımen salıstıra qarağan paydalı. Öytkeni olar bir kezeñde ğwmır keşip, birdey oqiğalarğa ün qosqan».
Jarıssözde jwrttı eleñ etkizgen Z.Mamıtbekovtiñ pikiri M.Äuezovtiñ nazarın audardı. Ol konferenciyanı qorıtındılağan sözinde Şortanbay tärizdi Molda Qılış mwrası da asa daulı mäsele bolğanına, onıñ şığarmaların sın twrğısınan bağalauğa arnalğan ğılımi keñester ötkenine, Şortanbay men Molda Qılıştıñ üyles jırları bar ekenine toqtaldı.
Molda Qılıştı (1866-1917 j.j.) zamanşılardıñ qatarına qosqan sübeli şığarması – «Zar zaman» tolğauı edi. Bwl – Qılıştıñ eñ kölemdi äri körkemdigi jağınan şoqtığı biik twratın tuındısı. Qırğız Ğılım akademiyası qoljazba qorındağı keybir estelikterde 1908 jıldan bastap el işinde keñ tarağan «Zar zamandı» qolına tüsirgen kisilerdiñ moldalarğa aqşa nemese qoy berip, köşirtip alğanı turalı mälimetter aytıladı. «Zar zamannıñ» 8-9 nwsqası bar. Jalpı kölemi – 10 baspa tabaq. Şortanbaydıñ mänerin eske salatın bwl «Zar zaman» sonau 1870 jılı V.Radlov bastırğannan keyin alıs-jaqın jwrtqa keñ tarağan «Zar zamannan» tamır tartatının añğaru qiın emes. Demek, Şortanbaydıñ «Zar zamanı» qazaq jäne qırğız ädebietterindegi bükil «Zar zamandardıñ» bastauında twr.
Jırşı men ırçı
Şortanbaydıñ «Zar zamanı» men Molda Qılıştıñ «Zar zamanınıñ» mağınalıq-mazmwndıq qana emes, tildik-stil'dik wqsastıqtarı da jetip artıladı. Zar zaman däuiriniñ qos halıqtıñ köñil-küyine birdey äser etip, bir-birin ömiri körmegen eki el aqındarınıñ şığarmaşılığında ortaq ädistermen surettelgenine mısaldar köp-aq. Sonıñ negizgilerin wsınar bolsaq:
Şortanbay:
Zar zaman,zar zaman
Zarlap ötken bir zaman.
* * *
Mına zaman qay zaman,
Azulığa bar zaman,
Azusızğa tar zaman.
Molda Qılış:
Salabattuu zar zaman,
Zarlap öttu kuu zaman.
Kança zarlap aytsam da,
Oñolbodu bul zaman,
Süylögönüm zar zaman.
Sonımen qatar, qırğızdıñ zar zaman poeziyasınıñ twlğalı ökili, tökpe ırçı Arıstanbek Bwylaşwlınıñ (1824-1878 j.j.) «Tar zaman» tolğauında qaytalanıp otıratın «Uşul zaman tar zaman, Azuuluuga bar zaman, Beçaraga zar zaman», – degen joldar Şortanbaydıñ «Azulığa bar zaman, Azusızğa tar zamanımen» törkindes ekenine eşkimniñ dauı bola qoymas.
Qırğız jwrtına keñ jayılğan «Zar zaman» tolğaularınıñ ülgileri men ürdisteri qaraqalpaq poeziyasında da körinis bayqattı. Qazaq zar zaman poeziyasındağı töl oppoziciyalı wğımdardıñ – jaqsılıq pen jamandıqtıñ, erlik pen ezdiktiñ, tektilik pen tärbiesizdiktiñ däuirler qaqtığısınıñ negizinde orın almasuın sipattaytın, bir-birine mağınası qarsı «zor boldı» – «qor boldı» (Şortanbay) formulası qaraqalpaq halqınıñ äygili aqını Berdaq Qarğabaywlınıñ (1827-1900 j.j.) öleñderin de ayşıqtaydı:
Kimseler hädden zor boldı,
Birazdan şınnan qor boldı.
***
Dwşpandardı bwl zamanda zor ettiñ,
Sol sebepti bizdeylerdi qor ettiñ…
Körşi halıqtardıñ aqındıq mektebine ülgi bolğan Şortanbaydıñ «Zar zaman» tolğauında aqırzamandıq belgilerdiñ körinisteri («Zaman aqır bolarda, Aluan-aluan jan şıqtı, Qayırı joq bay şıqtı») el işinde ürdis emes, keyinnen payda bolğan qwbılıstardı sanamalap, zamana adamnıñ jaña twrpatın añğartu türinde beynelenedi. Aqınnıñ wğımı boyınşa, en dalada erkin jürgen jwrt üşin «aqşa degen maldıñ», «şoşala degen üydiñ», «şoşañdağan bidiñ» şığuı jaqsılıqtıñ nışanı emes. «Jer astınan jik şıqtı, eki qwlağı tik şıqtığa» meñzeytin mwnday jañalıqtarğa zar zaman aqındarı şoşına qarağan.
Qazaq ädebietinde erekşe ornı bar aytulı aqındardıñ söz örnegi, öleñ örimi, körkem tili zamana ahualın, zamana adamın beyneleu arqılı ayqın körindi. Dulat öleñderinde däuirdi sipattaytın «ker zaman», «azğan zaman» tirkesteri qoldanılsa, Şortanbaydıñ «zar zamanı» keyin twtas bir ağımdı sanağa siñirdi. Otarşıldıq qamıtın eriksiz kigen jwrttıñ zarı birte-birte üdep, «qayğı-şer» tüsinigi zamana sipatın añğartatın balama mağınağa ie boldı.
«Zar zaman, zar zaman, Zarlap ötken bir zaman», – degen Şortanbay öleñiniñ tarmaqtarı dıbıstar garmoniyası arqılı da üylesimdilik tanıtıp twr. «Zar» epitetiniñ «zamanğa» qonımdı bolğanı sonşalıq, bwl wğım aqınnıñ bükil şığarmaşılığınıñ mazmwnın aşatın tirkes retinde qalıptasıp ketti. Qırğız aqını Molda Qılıştıñ «Zar zaman» tolğaular toptamasınıñ bwlayşa ataluına Şortanbay öleñderi äser etken boluı äbden mümkin. Körşi eldiñ ädebietinde onşaqtı ırçınıñ «Zar zaman» attı şığarması bar ekenin eskersek, «zaman» men «zardıñ» berik ündesip, twtastıq qwrağanın bayqaymız. Şortanbay öz däuiriniñ tür-sipatın beyneli sözben körkem kestelep körsetti:
Zamanıñ seniñ qwbıldı,
Tekemettiñ türindey.
Bwl teñeu arqılı aumalı-tökpeli däuirdiñ eldi eleñdetken boljausız qwbılıstarı añğarılıp twr. «Zamannıñ sipatı» wğımın almastırğan «tekemettiñ türi» «qwbılu» etistigimen baylanıstırılıp, sinonimdik qatardıñ oydı bildiruge oñtaylısı tañdap alınğan. Al Şortanbay özi «zar zaman» dep atağan däuirdiñ twtastay bolmısın bılayşa bederleydi:
Tarlığınıñ belgisi:
Jaqsı jannan tüñilgen,
Jaman malğa jügingen.
Mwnıñ özi zar zaman.
Zarlığınıñ belgisi:
Bir-birlerin kündegen,
Jayına tınış jürmegen.
Aqın zamannıñ jayın tolğağanda öziniñ «Äuelgi qorlar zor boldı, Sonday zorlar qor boldı» twjırımınan oy tuındatadı. Qoğamda jaqsılıq pen jamandıqtıñ, tektilik pen şalağaylıqtıñ, parasattılıq pen pasıqtıqtıñ orın almastırğanın poetikalıq antonimder qatarın tüzu arqılı tanıtadı. «Arğımaq at tasırqap, Tağalı bolğan zamana. Mästek jabı jaldanıp, Bağalı bolğan zamana», – osınıñ bir mısalı. Şın asıldı twsaulağan, öresizdi erkinsitken däuirdiñ siqı qarama-qayşı qwbılıstardı, ötken men bügindi salıstıru täsilimen ayqındaladı. Şortanbay jırlağan osınday qwbılıstardı onımen ündes körşi el ırçıları da ırlap, öz halqınıñ joğın joqtadı.
Tanım men tağılım
Şortanbay adamnıñ azğandığın elge biligin jürgizetin aqsaqaldardıñ özara wstasuınan, önegesizdiktiñ tamır jayuınan köredi. Dau-damaydı ädil şeşip, jwrttı jönge salatın aqılman qariya märtebesiniñ tömendegenine, aqsaqaldıqtıñ qwnı tüskenine köñil audaradı. Jalpı, aqınnıñ öleñderinde zamana adamınıñ azğanın «balıq basınan şiridi» twjırımına bağındıru ürdisi är twsta bayqalıp qaladı. Bwl, äsirese, onıñ el basşısınıñ ne bi-bolıstıñ beynesin keskindeuinen körinedi. Al aqsaqaldıqtıñ qadiri kete bastağanın eki adamnıñ tartısı arqılı bılayşa tüyindeydi: «Eki ülken egesip, Qoşqarday basın teñesip, Sol jerde zaman oñalmas».
Demek, Şortanbay däuirdiñ bwzıluın dästürdiñ de bülinui dep biledi. Mwnıñ sebep-saldarı, ärine, otarşıldıq jüyeniñ sayasatımen astasıp jatqanı belgili. El işinde äldeqalay dau tuındasa, qara qıldı qaq jarğan ädil bige barıp jüginip, eki jaqtıñ da köñilinen şığatın bitimge toqtaytın zaman ötip, qazaq işinde qit etse wlıqqa arız jazatın ädet payda boldı. Wlttıñ barlıq mäselesiniñ otarlauşılar biligine täueldiligi osınday ahualdı ornıqtırdı. Talas-tartısqa ne orıs wlığı, ne solardıñ el işindegi ökili törelik etti. Bwl keñ qoltıq qazaqı minezdiñ özgeşe qalıptasuına äserin tigizbey qoyğan joq. Osı dertti tap basıp, «El ekige jarıldı» degen Dulattıñ ayqındaması Şortanbay şığarmaşılığında odan äri türlenedi: «Eki kisi wrıssa, Qalam alar qolına, Zäkünniñ tüser jolına».
Birqatar dinderde elesi bayqalatın cikldik jüye uaqıttıñ jıldıq aynalımı arqılı tüsindiriledi. Kögildir köktem, jaydarı jaz, qoñır küz, qaharlı qıs – tirşiliktiñ köktep-güldep, ösip-önip, swrqay tartıp, azıp-tozuınıñ mısalı sekildi. Eger mäselege osı twrğıdan kelsek, qazaq zar zaman poeziyası – öz däuirin qızığı ketken, bazarı tarqağan şaq dep sezinudiñ jemisi. YAğni, aqırzamannıñ aulı jaqın qaldı dep tüysinuden tuğan öleñder. Mısalı, Äbubäkir Kerderiniñ mezgildik wğımdardı adam ğwmırınıñ är sätimen baylanıstırıp («Jastıq däuren, jazğa wqsas, Kärilik däuren qısqa wqsas»), pendeniñ bwl düniedegi saparın tura tört sanına telip qoyuı («Tirliktiñ däuirin, Törtke bölip boladı»), sonıñ bärin salmaqtap, «Qıs – qiyamet belgisi» dep twjırımdauı onıñ oqığanı men toqığanı köptigin, sana-seziminiñ tereñdigin däleldeydi. Sonday-aq, Şortanbaydıñ zamannıñ azıp-tozuı turalı tolğay kelip, «Qıs köbeydi jaz az bop, Bay tausıldı, mal az bop», – deuinde de män bar.
Aqırzamannıñ qaşan keletini Şortanbaydıñ öleñinde: «Sauısqan, ala qarğa – qwstıñ qwlı, Bastalar aqırzaman jılqı jılı», – dep naqtılanğanı bolmasa, zar zaman poeziyasında, negizinen, aqındardıñ keleşektegi merzimi belgisiz qauip-qaterdi sezinip, köripkeldik jasağan tolğanıstarı qamtıladı. Şortanbaydıñ ädettegidey, «aqırzaman ornaydı» demey, «bastalar» deuine qarağanda eldi birazğa deyin äure-sarsañğa salatın belgili bir kezeñdi meñzegen boluı mümkin.
Şortanbaydan keyingi aqındardıñ şığarmaşılığında tektiliktiñ tozuı motivi «Äuelgi barlar joq boldı, Sonday barlar toq boldı» twjırımınıñ qalıbına salıp şendestiru arqılı damığanı anıq. Şortanbay öz ülgisi boyınşa: «Jön bilmegen jamandar, El bilegen bek boldı», – dep küyinse, Mwrat: «Qoñsıdan tuğan bi boldı, Bwl sekildi küy boldı», – dep äleumettik keseldiñ tübin qazbalaydı. Osı sarındı Äbubäkir: «Qaranıñ wlı han boldı, Qwldan tuğan pañ boldı», – dep jalğastıradı. Qoñsı men qwldan tuğan zamana adamınıñ ağayının Alban Asan da tüstep tanidı: «Küñnen tuğan tüzelip, Söz bastağış er boldı». Teginde, bwl motiv Asan şığarmaşılığında keñinen körinis taptı. Däuir qwbılıstarı joğarıda atalğan ülgimen, türlişe tirkestermen beynelendi.
Zar zaman poeziyasında halıqtıñ tosırqay qarağan qwbılısı retinde beynelengen närseniñ biri – sanaq, esepke alu jaylı. Qazaqtıñ keñ saharanı jaylağan köşpendi tirşiligi erkindikke, azattıqqa negizdelgen. Sanaq jürgizuge, esepke aluğa, yağni jwrttıñ ürdisinde joq närsege qarsılıq Şortanbay şığarmaşılığında ayqın körinis taptı:
Qaranı sanap, maldı aldı,
Qazaqqa qamqor handı aldı.
***
Ay sayın kelip sanatıp,
Esebiñdi alıp twr.
«XIX ğasırdıñ orta twsınan bastap ene bastağan jaña sözderdiñ biri – Şortanbay siyaqtı aqındardıñ tanım twrğısınan bağalanğan «zar zaman», «zaman aqır» tirkesteri. Soñğı tirkes, ädette, dini wğımğa qatıstı bwrınnan bar bolğanmen, endi ol zar zaman degenniñ sinonimi retinde de keledi. Osı ataudan şığarıp, keyin qazaq ädebiettanu ğılımında «zar zaman aqındarı» degen termindik tirkes te qoldanılıp ketkeni mälim», – degen akademik Räbiğa Sızdıqovanıñ pikiri bwl ataudıñ sanamızğa äbden siñisti bolğandığın ayğaqtay tüsedi.
Aqın mwrasın är qırınan qarastırıp, şığarmaşılıq tabiğatın, öleñ-tolğaularınıñ män-mazmwnın jan-jaqtı zerdelep, bayıptama jasağan zertteuşilerdiñ pikirine den qoysaq, «o dünieniñ talqısınan göri bw dünieniñ azabın, tuğan halqınıñ bügingi tirşilik kebi men erteñgi bolaşağın köbirek qamdağan» (M.Mağauin), «el mwñın jırlap qana qoymay, ol ömirdi tüzeu üşin öz jolın wsınğan» (K.Jünistegi), «zamannıñ bwzıluın köp söz etip, qasiret öleñge qosqanı üşin köbirek dattalğan» (Q.Mädibay) Şortanbay Qanaywlı özi ömirge kelgennen bergi eki ğasırğa ruhani azıq bolarlıq qasterli qazına qaldırğanın köremiz.
Aumalı-tökpeli zamanğa tap kelse de qadiri kemimegen aqın mwrası büginde almastay jarqırap, bağa jetpes qwndılıqqa aynalıp otır. Sözi salmaqtı, oyı oralımdı, tanımı tereñ jır jüyriginiñ öleñ-tolğaularınıñ tabiğatı äli de tolıq aşılğan joq. İlim-bilimge jetik ğwlama aqınnıñ kürdeli körkemdik kestesi talay zertteulerge jük boları anıq. Endeşe, Şortanbay ğwmırnaması men şığarmaşılığınıñ ömirşeñdigin tanıtatın qos ğasırdıñ tağılımı aldağı kezeñde de jalğasa bermek.
Bauırjan OMARWLI,
QR WĞA korrespondent-müşesi, filologiya ğılımdarınıñ
doktorı, professor.
20.04.2018
Ortalıq Qazaqstan gazetinen alındı
Suretti tüsirgen Swltan Seyit


text:
HSN: Mahsus hızmetlerge melez cenkniñ informatsion terkibinden lektsiya oquldı
Ukraina haber siyaseti Naziriniñ muavini Dmıtro Zolotuhin, Ukraina silâlı Quvetleriniñ mahsus operatsiyalar Quvetleriniñ zabitlerine melez cenkniñ informatsiya yerine bağışlanğan lektsiya oqudı.
Lektsiya vaqtında Ukraina haber siyaseti Naziriniñ muavini Dmıtro Zolotuhin: "Kreml, cemiyette deñişmelerge tesir etken informatsion meydanınıñ deñişmeleri içün büyük resurslar işlete. Feyk haberlerniñ tarqalması ve Ukrainağa qarşı dezinformatsiya KHV-nen degil de, rusiye mahsus hızmetlerinen becerile. Onıñ içün, bu informatsion tedbirlerge devlet müessiselerniñ tarafından adekvat ve ihtisaslı cevap olması pek müim".
Nazir muavini zabitlernen rusiye dezinformatsion maşnasınıñ soñki keyslerini talil etip, ir qaç artıq belli olğan feykler misalinde yañlış malümat tarqalmasında KHV-nıñ adım-adım qullanılmasını taqdim etti.
Hatırlatamız, 2017 senesi oktâbrniñ 24-de Ukrainağa qarşı melez tecavuz köntekstinde informatsion tedbirler teşkil etilüvi ve keçirilmesinden birinci trening keçti. Trening Ukraina haber siyaseti Nazirliginen ve Ukraina silâlı quvetleriniñ komandanlığınen teşkil etildi.
Cedvel


text:
Qırım musulmanları diniy idaresi haber etkeni kibi, politsiya noyabr 14-ne keçer gecesi Canköy rayonı Küçük Alqalı (Zavet-Leninskiy) köyünde yerleşken camige belgisiz şahıslar tarafından atılğan bir qaç tolanı cıydı.
Bu aqta Qırım Müftiyliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Taşlarnıñ bir qısmı divarlarğa, başqası – damğa, daa bir qısmı – pencerelerni qırıp, camige tüşti. Tolalar öyle bir küç ile atılğan edi ki, camlarnı qırıp, qarşıdaki divarğa uruldı ve namaz zalındaki örtülerni yırtıp qoydı. Camige atılğan aman-aman bütün taşlar politsiya tarafından cıyıldı. Bir çuval oldı – bir 40-50 taş», – tarif etti Canköy regionınıñ baş imamınıñ yardımcısı Lenur Yagyayev.
Malümatqa köre, cami imamı Rustem Ahmetşayev politsiyağa ariza yazdı, uquq qouryıcı organlar zaruriy taqiqat tedbirlerini keçirdi, köy sakinleri ve imamnı soraştırdılar, haber eteler QMDİde.
Uquq qoruyıcı organlarınıñ resmiy saytlarında bu aqta malümat şimdilk yoqtır.
Qırımda belgisiz şahıslar Canköy rayonı Küçük Alqalı (Zavet-Leninskiy) köyünde yerleşken caminiñ eki penceresini qırdı. Vaqia noyabr 14-ne keçer gecesi yüz bergendir.
Bu sene sentâbr ayında Aqmescitte Cuma cami qurucılığı yerinde belgisiz şahıslar bina isarında asılğan bir qaç levhanı boya ile lekeledi ve yırtıp qoydılar.


text:
Son Dakika
Eski Rusya Maliye Bakanı Kudrin, Sayıştay başkanı oldu
24 Haziran Seçimleri Saadet Partisi Milletvekili Adayları
Rusya’nın silah ihracatı artıyor
Rusya karşı yaptırımlar içeren yasa tasarısını kabul etti
Washington duyurdu: Rusya’ya karşı yeni yaptırımlara hazırlanıyoruz
18 Mayıs 1944 Unutmadık, Unutturmayacağız
Bu künleri Aqyarda “İsmail Gasprinskiyniñ maarif faaliyeti ve Rusiyeniñ müsülman alemi” serlevası altında Halqara ilmiy-ameliy konferentsiya ötkerile.
Konferentsiyada iştirak etmek içün, Rusiye Federatsiyası subyektleriniñ, Aqrusiye, Estoniya, Poloniya, Litvaniya, Romaniya ve Türkiye kibi Cumhuriyetlerniñ diniy vekilleri, bundan ğayrı, Rusiye, Türkiye, Özbekistan ve Azerbaycan alimleri teşrif buyurdılar.
Forumda RF Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek, RF Prezidenti yanında milletlerara munasebetleri boyunca Şuranıñ azası Eskender Belâlov, QC milletlerara munasebetleri ve sürgün etilgen grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ reis muavini Yuriy Kosmınin iştirak eteler. Tedbir duanen başlandı.
Musafir ve iştirakçilerni Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev selâmlap, İslâm dini ve Peyğamberimizniñ (s.a.v) yolu ne qadar güzel olğanını köstermek içün küç ve ğayretlerini ayamamağa rica etti.
“Bugün de bugün Gasprinskiyniñ ğayeleri er zamandan daa da aktualdir. Onıñ insanlarğa aşlağan insanseverlik çizgisi ilmiy ve edebiy eserlerinde is etile. Dünya öyle deñişti ki, Rusiyeniñ müsülman ümmeti ne içündir öz-özüni aqlamaq zorunda qaldı. İslâm terrorizm degil, dep añlatmağa mecburmız. Lâkin bunı yapmamaq kerekmiz, ayatımıznıñ misalinde İslâmnıñ güzelligini numayış etmelimiz. Rusiye Prezidenti qayd etkeni kibi, Qırımda İslâm dini çoq asırlıq tarihqa saiptir, İslâm dini Rusiyede esas dinlerden biridir, biz epimiz onıñ inkişafı içün şaraitler yaratmalımız”, - dedi Müfti.
Bundan ğayrı, Peyğamberimizniñ (s.a.v) yolundan çevirmeyip, “ehli sunna vel cema” temellerinde qaviy turıp, cemaatnı şaşmalatqan aqıntılardan uzaq turmağa çağırdı.
QMDİ MDT matbuat hızmeti
Etiketler: akyar » ismail gaspralı » kırım » KIRIM müftülüğü » KIRIM TATAR » kırım tatar türkçesi » KIRIM TATARCA » mektup » sevtastopol » tatarca » tatarca haber
Yorum yapabilmek için Giriş yapın.
BENZER HABERLER


text:
Ekaterina II
Ekaterina II Alekseyevna (Yekaterina II Aleksey qızı, tumıştan Sophie Augusta Fredericka of Anhalt-Zerbst, Tatarlarda – Äbi Patşa) (1729. – 96.), Räsäy imperatritsası (1762. yıldan). 1767. yılda Qazanda bula. Yekaterina II idarä itkändä Rusiä İmperiäsendä yäşäwçe Tatarlar tormışında uñay üzgäreşlär küzätelä: 1783. yıldan möselmannarğa din irege iğlan itelä, dini ezärlekläw çiklänä, 1788.dän möselmannar öçen Diniä Näzaräte oyıştırıla; üz xoquqların dälilli alğan Tatar morzaları Rus aqsöyäkläre belän xoquqi yaqtan tigezläşterelä (1784.), Tatarlarğa irekle säwdä itü häm säñäğät-citeşterü belän şöğellänü xoquqı h. b. mömkinleklär birelä.


text:
“Altın nesil” kubı dostlarını toplay (FOTO)
Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları Diniy İdaresiniñ “Altın nesil” klubında iştirakçilerniñ er aylıq toplaşuvı olıp keçti. Körüşüv çerçivesinde qırımtatar şairleriniñ eserleri oquluvı boyunca yarış keçirildi. Yarışta Alime Çahmarova, Niyara Nuraliyeva ve Ayşe Velilâyeva ğalebe qazandılar.
Bundan da ğayrı, iştirakçiler klub işinde faaliyet köstergeni içün mukâfat aldılar. Ay devamında olar farqlı onlayn yarışlar ve viktorinalarda iştirak ettiler.
Tedbirniñ soñunda balalar tatlı sofrağa davet etildi.
Hatırlatamız, “Altın nesil” müsulman internet-klubı genç müsulmanlar içün çalışmaqta. Onıñ esas maqsadı 10-16 yaşlı balalar içün alternativ qonuşuv meydanını qurmaqtır. Hususan, qırımtatar müsulmanı içün raatlanğan vaqıtnı faydalı teşkil etmek – esas vazifelerden biridir. Klub azası – 10-16 yaş etrafındaki er bir musulman olabile. Malümat içün telefon: +79788639566.
QMDİ MDT hızmeti


text:
01.05.2018
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń mirát etiwine bola Túrkiya Respublikası Prezidenti Rejep Tayyip Erdoǵan 29-aprel kúni mámleketlik sapar menen elimizre keldi.
Eki eldiń mámleketlik bayraqları menen bezelgen Islam Karimov atındaǵı Tashkent xalıqaralıq aeroportında Túrkiya Respublikasınıń Prezidenti hám onıń hayalın Ózbekstan Respublikasınıń Bas ministri Abdulla Aripov kútip aldı.
Túrkiya Respublikası Ózbekstan Respublikasınıń mámleketlik ǵárezsizligin birinshi bolıp tán alǵanlıǵın atap ótiw kerek. 1996-jılı ellerimiz arasında Mángi doslıq hám birge islesiw haqqındaǵı shártnamaǵa qol qoyıldı. Xalıqlarımız kóp ásirlik tariyxı, dini, qádriyatları hám birdey úrp-ádetleri menen bir-birine tıǵız baylanısqan. Mámleketlerimiz arasında óz-ara isenim tiykarındaǵı doslıq qatnasıqlar búgingi kúnde izbe-iz bekkemlenip barmaqta.
Sapardıń tiykarǵı ilajları Kóksaray rezidenciyasında bolıp ótti. Joqarı mártebeli miymannıń húrmetine húrmetli qarawıl sap tarttı. Shavkat Mirziyoev penen Rejep Tayyip Erdoǵan minberge kóterildi. Ózbekstan hám Túrkiyanıń mámleketlik gimnleri jańladı. Prezidentler húrmetli qarawıl qatarınıń aldınan ótti.
Rásmiy kútip alıw máresiminen soń Shavkat Mirziyoev hám Rejep Tayyip Erdoǵan tar sheńberde ushırasıw ótkerdi. Doslıq hám ashıq-aydınlıq ruwxında ótken sóylesiwde Ózbekstan menen Túrkiya arasındaǵı siyasiy, sawda-ekonomikalıq, investiciyalıq, transport-kommunikaciya, ilim, mádeniyat hám basqa da tarawlardaǵı birge islesiwdi rawajlandırıw máseleleri dodalandı, regionallıq hám xalıqaralıq mashqalalar boyınsha pikir alısıldı.
Prezidentimiz Túrkiya Prezidentin shın júrekten qutlıqlap, ellerimizdiń qatnasıqları rawajlanıwında áhmiyetli siyasiy waqıya bolǵan bul sapar etiw óz-ara isenim hám húrmetke tiykarlanǵan birge islesiwimiz izbe-iz rawajlanıp atırǵanın dálilleytuǵının atap ótti.
– Ótken jılı ellerimiz arasındaǵı doslıq qatnasıqlar jańa strategiyalıq basqıshqa kóterildi. Óz-ara is-háreketler sebepli tovar almasıw kólemi sezilerli dárejede ósti. Qol qoyılǵan hújjetler nátiyjesinde xalıqalarımız arasındaǵı barıs-kelis jeńillesti. Joqarı dárejedegi gezektegi sóylesiwler xalıqlarımızdıń paydasına xızmet etip atırǵan usı iygilikli islerdiń pátin bunnan bılay da arttıratuǵınına bekkem isenemen, – dedi Shavkat Mirziyoev.
Rejep Tayyip Erdoǵan mámleketimiz basshısına mirát etkeni ushın minnetdarshılıq bildirip, ellerimiz arasındaǵı birge islesiw barlıq tarawlarda turaqlı rawajlanıp atırǵanın qanaatlanıwshılıq penen atap ótti.
– Túrkiya hám Ózbekstan tariyxı ullı, úrp-ádet hám dástúrleri uqsas, eń jaqın doslar sıpatında tanılǵan. Xalıqaralıq maydanda da, óz-ara baylanıslarda da bir-birin bárqulla qollap-quwatlaydı. Búgingi sóylesiwler usı doslıq baylanıslardı jáne bir tekshe joqarıǵa alıp shıǵatuǵınına isenemen, – dedi Rejep Tayyip Erdoǵan.
Ózbekstan hám Túrkiyanıń birge islesiwi eki tárep ushın da paydalı. Elimizdiń bazarı, kún sayın erkinlesip atırǵan ekonomikası, investiciyalıq ortalıǵı Túrkiyanı qızıqtıradı. Bul eldiń rawajlanǵan sanaatı, transport kommunikaciyaları, teńiz jolları, awıl xojalıǵı hám turizm potencialı Ózbekstanǵa payda keltiredi.
Mámleket basshıları 2017-jıl 14-may kúni Pekinde bolıp ótken «Bir mákan, bir jol» forumı, sol jıldıń 10-sentyabr kúni Astana qalasında bolǵan Islam birge islesiw shólkeminiń Ilim hám texnologiyalar boyınsha sammiti sheńberinde sóylesiwler ótkerdi. Sonday-aq, sentyabr ayında Birlesken Milletler Shólkemi Bas Assambleyasınıń 72-sessiyası sheńberinde ushırastı.
Prezidentimizdiń 2017-jıl oktyabr ayında Túrkiyaǵa mámleketlik saparı eki tárepleme doslıq qatnasıqlarda jańa dáwirdi baslap berdi. Sapar dawamında eki mámleket basshıları Ózbekstan-Túrkiya birge islesiwiniń házirgi jaǵdayın hám perspektivaların tolıq dodaladı. Qol qoyılǵan Birliktegi bildiriw óz-ara birge islesiwdi strategiyalıq sheriklik dárejesine alıp shıǵıwda eń áhmiyetli hújjet boldı.
Prezidentler sóylesiwdi eki eldiń rásmiy delegaciyaları qatnasıwında dawam ettirdi.
Sóylesiwde sawda, sanaat, awıl xojalıǵı, transport, turizm, ilim hám basqa da tarawlardaǵı birge islesiwdi rawajlandırıw máseleleri dodalandı.
Óz-ara sawda kólemin hám onıń quramın keńeytiw boyınsha unamlı ózgerisler ayrıqsha atap ótildi.
Túrkiya Ózbekstannıń áhmiyetli sawda sheriklerinen biri bolıp esaplanadı. 2017-jılı mámleketlerimiz arasındaǵı tovar almasıw kólemi 30 procentke artıp, 1,5 milliard AQSH dolların quradı.
Usı jıldıń birinshi shereginde bul kórsetkish 20 procentke ósip, 400 million dollarǵa jetti. Jaqın jıllarda bul kórsetkishti 5 milliard dollarǵa jetkeriw ushın anıq ilajlar boyınsha kelisip alındı.
Reńli metallar hám olardan tayarlanatuǵın buyımlar, miywe-ovosh ónimleri, xızmetler, azot tóginleri, neftti qayta islewden alınatuǵın ónimler elimizdiń Túrkiyaǵa tiykarǵı eksport bántlerin quradı. Óz gezeginde, elimiz boyanıw buyımları, túrli mexanikalıq hám elektron úskeneler, plastmassa hám olardan tayarlanatuǵın ónimler, toqımashılıq, ximiya, farmacevtika ónimleri, teri iylew hám boyaw quralların import etedi.
Ózbekstan Túrkiya bazarına jeńil sanaat, ximiya, metallurgiya, mashina qurılısı, elektrotexnika, teri ayaq-kiyimi hám awıl xojalıǵı ónimlerin eksport etiwdi keńeytiwge tayar. Bul boyınsha Stambul qalasında ashılǵan Ózbek-Túrk sawda úyi imkaniyatlarınan keń paydalanıw múmkin ekenligi ayrıqsha atap ótildi.
Transport kommunikaciyaları hám tranzit tarawındaǵı birge islesiwdi bekkemlewge de ayrıqsha itibar qaratıldı.
Sawda-ekonomikalıq birge islesiw boyınsha húkimetleraralıq komissiya jáne Jer ústi júk tasıwları haqqındaǵı kelisimlerge muwapıq dúzilgen Xalıqaralıq avtomobil tasıwları máseleleri boyınsha birliktegi komissiya bul baǵdardaǵı baylanıslardıń rawajlanıwına salmaqlı úles qospaqta.
«Baku-Tbilisi-Kars» temir jolı óz-ara sawda baylanısları ushın úlken imkaniyatlar jaratatuǵını atap ótildi. Sol jaǵınan tranzit tariflerin ele de optimalllastırıw zárúrligi atap ótildi.
Ózbekstanda 1993-jıldan berli wákilxanası jumıs islep atırǵan Túrkiya birge islesiw hám muwapıqlastırıw agentliginiń (TIKA) is-háreketleri de joqarı bahaǵa ılayıq bolıp tabıladı. Ótken dáwir dawamında usı agentlik medicina hám bilimlendiriw mákemeleriniń materiallıq-texnikalıq bazasın modernizaciyalawda, awıl xojalıǵı menen kishi hám orta biznesti rawajlandırıwǵa baǵdarlanǵan bir qatar joybarlardıń turmısqa engiziliwinde belsene qatnastı.
Sóylesiwlerde ele paydalanılmaǵan imkaniyatlardıń kóp ekenligi, bul sapar etiw eki eldiń ministrlikleri hám vedomstvoları, isbilermen toparları arasındaǵı baylanıslardıń rawajlanıwına jańa pát baǵıshlaytuǵını atap ótildi.
Eki elde de ótimli bolǵan joqarı qosımsha qunǵa iye ónimlerdi jetkerip beriw hám uzaq múddetli investiciyalıq birge islesiwdi rawajlandırıw arqalı óz-ara sawda kólemin turaqlı arttırıp barıw hám diversifikaciyalaw boyınsha isenimli pikir bildirildi.
Ózbekstanda Túrkiyanıń jetekshi kompaniyalarınıń qatnasıwında qospa investiciyalıq joybarlardı ámelge asırıw, eń dáslep, erkin ekonomikalıq hám kishi sanaat zonalarında mineral hám shiyki zat resursların tereń qayta islew tiykarında joqarı qosımsha qunǵa iye ónimler islep shıǵarıwdı shólkemlestiriw jumısları bunnan bılay da xoshametlenip barılatuǵını atap ótildi.
Turizm tarawındaǵı birge islesiwdi jedellestiriwde milliy aviakompaniyalarımız arasındaǵı sherikshilik áhmiyetli orın tutadı.
«Ózbekstan hawa jolları» milliy avikompaniyası tárepinen ótken jıldıń oktyabr ayınan baslap «Samarqand-Stambul», usı jıldıń martınan baslap «Túrk hawa jolları» tárepinen bul jónelis boyınsha tikkeley aviaqatnawlardıń jolǵa qoyılǵanı, xalıqlarımız arasındaǵı barıs-kelistiń ápiwayılastırılǵanı úlken áhmiyetke iye ekeni ayrıqsha atap ótildi.
Házirgi waqıtta aviaqatnawlardı keńeytiw maqsetinde jańa rejeler menen qospa joybarlar islep shıǵılmaqta.
Elimizde turizm infrastrukturasın rawajlandırıw boyınsha baǵdarlamalar sheńberinde túrk investiciyasınıń qatnasıwında qospa joybarlardı ámelge asırıw máselesi de sóylesiwlerdiń tiykarǵı teması boldı.
Ózbekstan da, Túrkiya da turizm tarawında úlken imkaniyatlarǵa iye. Bul potencialdan tolıq paydalanıw, turistler almasıwın arttırıw úlken ekonomikalıq nátiyje beredi.
Jáne bir áhmiyetli baǵdar-Ózbekstanda zıyarat etiw turizmin rawajlandırıw boyınsha da ámeliy pikir alısıwlar bolıp ótti.
Ótkerilgen sáwbetlesiwler hám sóylesiwler dawamında Ózbekstan Xalıqaralıq islam akademiyası, Imam Buxariy xalıqaralıq ilimiy-izertlew orayı, Tashkent Islam civilizaciyası orayınıń infrastrukturaların rawajlandırıw hám olardıń jumısın qáliplestiriwde túrkiyalı doslar menen jaqınnan birge islesiwge kelisip alındı.
Búgingi kúnde jedel rawajlanıp atırǵan mádeniy-gumanitarlıq baylanıslar da Ózbekstan-Túrkiya qatnasıqlarınıń ajıralmas bólegi bolıp esaplanadı. 2016-jıl iюn ayında Ankarada Ózbekstan mádeniyati kúnleri bolıp ótti. Túrk kórkem óner sheberleriniń Samarqandta ótkeriletuǵın «SHarq taronalari» xalıqaralıq muzıka festivalında turaqlı qatnasıwı, Túrkiya mámleketlik teleradiokompaniyası (TRT) Ózbekstanda ótkeriletuǵın rásmiy saltanatlardı shet ellerge retranslyaciya etiwi dástúrge aylandı.
Densawlıqtı saqlaw hám medicinalıq bilimlendiriw tarawlarında, jetekshi izertlew orayları arasında tájiriybe almasıw jáne professional kadrlar tayarlaw boyınsha birge islesiw de úlken áhmiyetke iye.
Ellerimiz BMSH, Islam birge islesiw shólkemi sıyaqlı xalıqaralıq strukturalar sheńberinde de nátiyjeli birge islesip kelmekte. Regionallıq hám xalıqaralıq áhmiyetke iye máseleler boyınsha táreplerdiń poziciyaları bir-birine uqsas yamasa jaqın.
Prezidentler regionallıq hám xalıqaralıq dárejedegi tınıshlıqtı, qáwipsizlikti hám turaqlılıqtı bekkemlewdi qáleytuǵının atap ótip, kóp tárepleme strukturalar sheńberinde óz-ara paydalı birge islesiwdi keńeytiwge umıtılatuǵınlıqların bildirdi. Atap aytqanda, Awǵanstanda tınıshlıqqa erisiwdiń birden-bir jolı-oraylıq húkimet hám el ishindegi tiykarǵı siyasiy kúshler arasında aldınnan hesh qanday shárt qoymay, tikkeley sóylesiw alıp barıw zárúr,-dedi SHavkat Mirziyoev. -Álbette, Birlesken Milletler SHólkemi bul boyınsha tiykarǵı dáldalshı rolin atqarıwı zárúr.
Mámleket basshıları aǵartıwshı hám keńpeyil islam dinin úgit-násiyatlaw, onıń tiykarǵı insanıylıq mánisin pútkil dúnya jámiyetshiligine jetkeriw boyınsha birge islesiw ayrıqsha áhimiyetke iye ekenligin atap ótti. Islam dini bárqulla jaqsılıqqa hám tınıshlıqqa, tiykarǵı insaniy pazıyletlerdi qásterlep-saqlawǵa iytermeleydi.
Sóylesiwlerdiń juwmaǵında Ózbekstan Preizdenti SHavkat Mirziyoev hám Túrkiya Prezidenti Rejep Tayyip Erdoǵan keń kólemli strategiyalıq birge islesiwimizdi jańa, ele de joqarı basqıshqa kóteriwge qaratılǵan, óz mazmun-mánisi menen úlken áhmiyetke iye bolǵan Birliktegi bildiriwge qol qoydı.
Ózbekstan-Túrkiya birge islesiwiniń huqıqıy tiykarların bunnan bılay da bekkemlew maqsetinde ellerimizdiń húkimetleri, ministrlikler hám vedomstvolar arasında ekonomika, sawda-satıq, transport-logistika, sanaat, ilim, bilimlendiriw, turizm hám basqa da tarawlarǵa tiyisli 24 hújjetke qol qoyıldı.
Ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri menen ushırasıwda Prezident SHavkat Mirziyoev hám Prezident Rejep Tayyip Erdoǵan sóylesiwler óz-ara túsinisiw hám húrmet ruwxında ótkenin, qol qoyılǵan hújjetler Ózbekstan Respublikası menen Túrkiya Respublikası arasındaǵı uzaq perspektivalı birge islesiwdi bunnan bılay da bekkemlewge xızmet etetuǵının atap ótti.
-Sóylesiwler xalıqlarımız arasındaǵı ázeliy doslıq hám tuwısqanlıq dástúrlerge say halda, ashıq-aydın, mazmunlı hám nátiyjeli boldı. Birge islesiwimizdiń búgingi jaǵdayı hadal bahalanıp, onıń tiykarǵı baǵdarları hám perspektivadaǵı wazıypaları anıq belgilep alındı. Eki mámleket basshılarınıń basshılıǵında Strategiyalıq sheriklik joqarı keńesin dúziw boyınsha kelisimge erisildi,-dedi mámleketimiz basshısı.
Túrkiya Prezidenti sóylesiwler óz-ara túsinisiw, mápdarlıq hám isenim ruwxında ótkenin, Túrkiya hám Ózbekstan birge islesiwi bunnan bılay da bekkemlenip, strategiyalıq dárejege kóterilgenin atap ótti. Kólemi menen áhmiyeti úlken bolǵan kelisimlerge erisilgeninen, Buxaradaǵı muqaddes zıyarat etiw orınların zıyaratlaytuǵınınan quwanıshlı ekenin bildirdi.
Rejep Tayyip Erdoǵan Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisiniń Nızamshılıq palatasına bardı. Joqarı dárejeli miymanǵa elimiz parlamentinde ámelge asırılıp atırǵan reformalar haqqında aytıp berildi. Túrkiya Prezidenti Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń aǵzaları hám Nızamshılıq palatasınıń deputatları aldında shıǵıp sóyledi.
Kúnniń ekinshi yarımında Túrkiya Prezidenti Ǵárezsizlik maydanına bardı. Joqarı mártebli miyman erkinligimiz, aydın keleshegimiz hám jaqsı niyetlerimizdiń nıshanı bolǵan Mustaqillik hám jaqsılıq monumentine gúl qoydı.
Soń Rejep Tayyip Erdoǵan Ózbekstan Respublikasınıń Birinshi Prezidenti Islam Kárimovtiń esteligine gúl qoyıp, Ullı Jolbasshımızdıń esteligine húrmet kórsetti.
Mámleket basshıları SHavkat Mirziyoev hám Rejep Tayyip Erdoǵan «Ózekspooray»da shólkemlestirilgen «Ózbekstan-Túrkiya» isbilermenleriniń biznes forumında qatnastı. Biznes-forum sheńberinde ulıwma nırqı 3 milliard dollarǵa teń 50 den aslam jańa investiciyalıq qospa joybardı ámelge asırıw boyınsha kelisimlerge erisildi.
Prezidentler ellerimiz arasındaǵı óz-ara paydalı birge islesiwdi bunnan bılay da rawajlandırıwda bunday biznes-forumlar úlken áhmiyetke iye ekenin atap ótti.
Túrkiya Prezidenti Rejep Tayyip Erdoǵannıń elimizge mámleketlik saparı dawam etpekte.
Manba: O‘zA


text:
Astanada polïceyler jedel izdestirw şarası kezinde joğalıp ketken stwdenttiñ isine qatıstı 3 küdiktini qamawğa aldı, dep xabarlaydı qalalıq IID-niñ baspasöz qızmeti.«10 aqpanda sağat 22.00 şamasında jedel-izdestirw şaraları barısında Astana qalalıq IID-niñ qızmetkerleri iz-tüzsiz ketken 1992 jılğı Erasıl Äwbäkirovtiñ öli denesin taptı», delingen xabarlamada.
Qılmıstıq quqıqbuzwşılıq jasadı degen küdikpen üş küdikti tulğa Astana qalalıq IID-niñ waqıtşa ustaw abaqtısına qamaldı. Saraptama tağayındalıp, sotqa deyingi tergew jürgizilwde.
Eske sala ketsek, Astanada 23 jastağı medïcïna JOO-nıñ stwdenti emtïxan qarsañında joğalıp ketken. Stwdentti dostarı, twıstarı izdestirip, onı tabwğa eriktiler de jumıldırılğan bolatın.
Kommentarïï


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında oğlu ve qız torunı ile beraber yaşay edi. Onıñ ölüminden soñ olar ağır vaziyette qaldı.
Qırım insan aqları boyunca alâqa grubunıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov: «Qorantanıñ bütün toplağan parasından marum qalması azlıq etkeni kibi, olarnı şimdi endi «Veciye Kaşka işi» boyunca da raatsızlap başlaylar. Men olarnen beraber bardım. Biz bu qorantanı közetip, olarğa yardım etecekmiz. Bu, Veciye Kaşka ögünde borcumızdır», – dedi.
O, qorantanıñ em uquqiy, em de maneviy yardımğa muhtac olğanını qayd etip: «Olarğa, Veciye apteniñ yanlarında olmağanına alışmaq qıyın», – dey.
Veciye Kaşkanıñ oğlu, faaliyetçi Türkiyede tedaviylengen soñ sağlığı eyilişmege başladı, dey.
Ali Kaşka: «Anamnıñ sağlığı o qadar eyilişti ki, o bostanda çalışıp başladı. Özüni yahşı is ete edi. Maña köre, bu adise olmasa, o, daa on yıl qadar yaşar edi», – dep ikâye ete.
Torunı Aliye qartanasınıñ ölümini pek ağır keçire. Onıñ aytqanına köre, Yusuf Aytan oña ola qorantağa qatnap başladı.
Qartanam Türkiyeden qaytqanda o, endi qorantamızğa qatnay edi. Onıñ tarafından bu samimiy olmağanı aqlımızğa bile kelmey ediAliye
Aliye: «Biz internette tanış oldıq. O, celp etici teessurat doğura edi. Qartanam o vaqıt Türkiyede edi. Ve onıñ qartanam aqqında çoq soraştırğanı, selâmlar söylegeni, onı ketirmek içün Türkiyege barmaq istegeni meni biraz taacipley edi. Qartanam Türkiyeden qaytqanda o, endi qorantamızğa qatnay edi. O, onda da eyi bir teessurat doğurdı. Onıñ tarafından bu samimiy olmağanı o zaman aqlımızğa bile kelmey edi», – dey.
Qorantanıñ aytqanına köre, türk, Veciye Kaşka büyük bir sermayege malik, dep tüşüngendir, amma böyle olmağanını añlağan soñ bütün toplağan paraları olğan yedi biñ dollarnı alıp, qorantanı terk etti.
Ali Kaşka: «Bütün paralarımıznıñ milliy areketke ketkenini qaydan bilsin. 1980-nci yıllarnıñ soñundan başlap, bizde muntazam surette areket iştirakçileriniñ toplaşuvları ötkerile edi. Pek çoq kişi gecelemek içün qala edi. Anam er keske aş bere, er keske yardım ete edi. Yalıñız bergen qoyları esaplanacaq olsa, adı-esabı olmaz. Milliy areketniñ ihtiyacları içün avtomobil bile satın aldı. Ve bütün bular ailemizniñ büdjetinden alına edi. Biz buña iç bir vaqıt itiraz etmedik. Bizler içün bu ayat norması edi», – dey. Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşka dostlarına türkni, hırsızlağan paralarını qaytarmaq kerek, dep qandırmağa rica etti.
Abdureşit Cepparov: «Men, faaliyetçiniñ kiyevi olamağan bu şahıs ile laf etmege razı olğan Veciye Kaşkanıñ dostları tarafından yapılğan işte iç bir cinayet körmeyim. Bunı er bir namuslı adam yapar edi. Eger o böyle bir rica ile maña muracaat etse edi, men de oña yardım eter edim», – dey.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlana. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi faaliyetçilerni 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apis etti.


text:
Tağayındaw
-
TALDIQORĞAN. QazAqparat - Almatı oblısı äkiminiñ ökimimen Dastan Şaltabaev Taldıqorğan qalasınıñ äkimi lawazımına tağayındaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.24.05.2018 17:22
-
AQTAW. QazAqparat - Eralı Toğjanov Mañğıstaw oblısı boyınşa memlekettik säwlet qurılıs baqılaw basqarmasınıñ jaña basşısı etip, Eldar Qwatulı Maşırıqovtı tağayındadı, dep xabarlaydı oblıs äkiminiñ baspasöz qızmeti.22.05.2018 20:14
-
TARAZ. QazAqparat - Dawılbaev Erkebulan Äbilxanulı Jambıl oblısı äkiminiñ orınbasarı lawazımına tağayındaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi oblıs äkimdiginiñ baspasöz qızmetine silteme jasap.22.05.2018 17:06
-
ASTANA. QazAqparat - Memleket basşısınıñ Jarlığımen Aygül Sayfollaqızı Quspan Qazaqstan Respwblïkasınıñ Belgïya Koroldigindegi Tötenşe jäne Ökiletti Elşisi qızmetine tağayındaldı. Bul twralı Aqordanıñ baspasöz qızmetine silteme jasap QazAqparat xabarlaydı.22.05.2018 10:07
-
PAVLODAR. QazAqparat - Pavlodar oblısınıñ äkimi Bolat Baqawov Qazaqstan Respwblïkası Prezïdenti Äkimşiligimen kelise otırıp, oblıs äkimi apparatınıñ basşısı lawazımına Ağıbay Qoyşıbayulı Ämrïndi tağayındadı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.21.05.2018 19:57
-
ORAL. QazAqparat - QR Bilim jäne ğılım mïnïstriniñ buyrığımen bïologïya ğılımdarınıñ kandïdatı, qawımdastırılğan professor Nurlan Serğalïev M.Ötemisov atındağı Batıs Qazaqstan memlekettik wnïversïtetiniñ rektorı bolıp tağayındaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.21.05.2018 16:17
-
ŞIMKENT. QazAqparat - Bügin Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimi Janseyit Tüymebaev QR Bilim jäne ğılım vïce-mïnïstri Talğat Eşenqulov pen M.Äwezov atındağı Oñtüstik Qazaqstan memlekettik wnïversïtetiniñ rektorı qızmetine jañadan tağayındalğan Darïya Qojamjarovamen kezdesti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.21.05.2018 15:37
-
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstan Respwblïkası Premer-Mïnïstriniñ Baspasöz qızmetiniñ jetekşisi-baspasöz xatşısı Aydos Qıdırma qızmetinen ketti, dep xabarlaydı QazAqparat.21.05.2018 14:28
-
KÖKŞETAW. QazAqparat - Marat Sırlıbaev Ş.Wälïxanov atındağı Kökşetaw memlekettik wnïversïtetiniñ rektorı bolıp tağayındaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi Aqmola oblısı äkiminiñ baspasöz qızmetine silteme jasap.21.05.2018 11:47
-
ASTANA. QazAqparat - Almatıda Qazaqstan regbï federacïyasınıñ är aymaqtağı ökilderiniñ qatıswımen jïın ötip, sonın nätïjesinde federacïyağa jaña prezïdent saylandı, dep xabarlaydı qalalıq aqparattıq jäne sporttıq XAB.21.05.2018 02:30
-
ASTANA. QazAqparat - Osı aptada Qazaqstannıñ birqatar öñirinde kadrlıq awıs-tüyister boldı. QazAqparat tilşisi 14-19 mamır aralığındağı jaña kadrlıq tağayındawlarğa şolw usınadı.20.05.2018 12:00
-
ASTANA. QazAqparat - QR Premer-Mïnïstriniñ birinşi orınbasarı Asqar Mamïn QazaqGeography ulttıq geografïyalıq qoğamınıñ törağası bolıp saylandı, dep xabarlaydı QazAqparat qoğamnıñ baspasöz qızmetine silteme jasap.19.05.2018 15:56
-
KÖKŞETAW. QazAqparat - Aqmola oblısınıñ äkimi Mälik Mırzalïnniñ ökimimen Azamat Sağınbaev oblıstıq awıl şarwaşılığı basqarmasınıñ basşısı bolıp tağayındaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.17.05.2018 20:30
-
ORAL. QazAqparat - Konkwrstıq komïssïyanıñ şeşimine säykes Nurlıbek Jasqayratulı Dawmov BQO işki sayasat basqarmasınıñ basşısı bolıp tağayındaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.16.05.2018 20:29
-
KÖKŞETAW. QazAqparat - Aqmola oblısınıñ äkimi Mälik Mırzalïnniñ 2018 jılğı 16 mamırdağı ökimimen Güljanar Şökeeva oblıstıq işki basqarması basşısı bolıp tağayındaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi öñirlik kommwnïkacïyalar qızmetine silteme jasap.16.05.2018 20:05
-
KÖKŞETAW. QazAqparat - Aqmola oblısınıñ mamandandırılğan awdanaralıq ekonomïkalıq sotı men Kökşetaw qalalıq sotınıñ swdyaları tağayındaldı. Aqmola oblıstıq sottıñ törağası Dosjan Ämirov sottıñ jalpı otırısında jañadan tağayındalğan swdyalardı äriptesterine tanıstırdı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi oblıstıq sottıñ baspasöz qızmetine silteme jasap.16.05.2018 13:43
-
QARAĞANDI. QazAqparat - Abay awdanınıñ äkimi Bawırjan Asanov aktïvpen kezdesw barısında jañadan saylanğan Abay qalasınıñ äkimin tanıstırdı Bul qızmetke osığan deyin «Sarıarqa» ÄKK jumıs istegen 53 jastağı Medew Axmetov tağayındaldı, dep xabarlaydı oblıs basşısınıñ resmï saytı.15.05.2018 23:42
-
ASTANA. QazAqparat - Ortalıq kommwnïkacïyalar qızmetine jaña basşı tağayındaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.15.05.2018 20:25
-
ASTANA. QazAqparat - Astana qalası äkimdigin transformacïyalaw nätïjesinde, «Astana qalasınıñ Qalalıq ortanı regeneracïyalaw basqarması» pïlottı memlekettik organı qurıldı. Bul twralı äkimdiktiñ resmï saytı xabarlaydı.15.05.2018 19:53
arı qaray
- Elbası joldawı
- Joldaw jüktegen mindetter
- Qazaqstan tarïxı
- Älemdik BAQ Qazaqstan twralı
- Jaña ïndwstrïyalandırw
- Bolaşaqqa 100 qadam


text:
Törkiyädä tatar cıyınnarı (ğinwar’-fevral’ 2018)
“Törek wä tatar dönyasında” tapşıruı. 25.02.2018
Törek wä tatar dönyasında - 2018/02
Ali Aqış 100 yıllığında iskä alındı
2018nçe yılnıñ 14nçe ğinwar könne kürenekle cämäğät êşleklese, ädip häm yazuçı Ğayaz İsxaqineñ warisçısı, Bötendönya tatar ligasınıñ berençe qoruçı başlığı, yazuçı häm jurnalist Ali Aqışnıñ tuuına 100 yıl tuldı.
Tanılğan cämäğät êşleklese Ali Aqışqa 100 yıl tulu mönäsäbäte belän 2018nçe yılnıñ 14nçe ğinwar könne Törkiyäneñ İskeşähär qalasında iskä alu kiçäse ütkärelde.
İskeşähär tatar cämğiyäte, Bötendönya tatar ligası häm İskeşähär Törek uçaqları oyıştırğan çarada tanılğan cämäğät êşleklese, ğalim Sadri Maqsudineñ onığı yazuçı Gönül Pultar, mäşhür tyurkolog häm mongoloid professor Äxmät Timerneñ qızı Bahşayiş Timer Fıratoğlu, Tatarstannıñ Törkiyädäge tulı wäqalätle wäkile urınbasarı Al’bert Yalışev häm wäkilçelek kiñäşçese Haqan Coşkun da qatnaştı.
Tatar cämğiyäte wäkilläre häm Ali Aqışnı iskä alu çarasına kilgän qunaqlar belän Qazan tatarları muzeyı urnaşqan Odunpazarı (utın bazarı) rayonı başlığı, çığışı belän qırım tatarı bulğan Kazım Kurt küreşep söyläşte. Oçraşu waqıtında şuşındıy çaralarnıñ yışraq ütkärelüe teläge belderelde.
İskeşähär Qazan tatarları cämğiyäte başlığı Rawza Mällä häm urınbasarı Muhsin Bänäklitaş kilgän qunaqlarğa cämğiyät êşçänlege häm şähärdäge tatarlar turında mäğlümat birde, qazan tatarları muzeyın gizderde.
Bötendönya tatar ligası başlığı, ğalimä häm yazuçı Gönül Pultar Ali Aqışnıñ tormışın, äsärlären häm êşçänlegen tanıttı, Tatarstandağı milli oyışmalar häm İdel-Ural töbägendäge wazğiyät turında mäğlümat birde.
Kiçä barışında olı şäxesneñ Änkaradağı 94 yäş’lek bertuğan señlese Säidä Aqış ta telefon aşa üz fikerlären citkerde.
“İskeşähär Törek uçağı” cämğiyäteneñ konferenśiya zalında uzdırılğan iskä alu kiçäsendä Ali Aqış belän bäyle videoyazma täqdim itelde.
Kiçäne tögälläp, “İskeşähär Törek uçağı” cämğiyäte başlığı, professor doktor Nädim Ünal isä, cıyınğa kilüçelärgä räxmätlären citkerep, “Törek uçağı” cämğiyätenä nigez saluçılardan berseneñ mäşhür tatar ğalime Yosıf Aqçura buluın xäterlätep, mondıy cıyınnarnıñ möhimlegenä häm zarurlığına basım yasadı.
Ali Aqışnı iskä alu kiçäseneñ axırında cıyında çığış yasawçılarğa istälekle yazular häm çäçäk bäylämnäre tapşırıldı.
Şihabetdin Märcäni häm Ğayaz İsxaqi iskä alındı
2018nçe yılnıñ 10nçı fevral’ könne İstanbulnıñ Topkapı törki dönya mädäniyät mäxälläsendä tuuınıñ 200 yıllığında tatar xalqınıñ mäşhür mäğrifätçese, tarixçısı häm ğalime Şihabetdin Märcäni häm tuuına 120 yıl tulu mönäsäbäte belän tanılğan yazuçı häm cämäğät êşleklese, milli azatlıq xäräkäteneñ äydäp baruçısı Ğayaz İsxaqi iskä alındı.
Tatarstannıñ Törkiyädäge wäkilçelege, İstanbul şähär xakimiyäteneñ “Mädäniyät” akśionerlıq cämğiyäte, İdel-Ural törkiläre mädäniyät häm yärdämläşü cämğiyäte belän Ayaz Tahir Törkistan İdel-Ural waqıfı oyıştırğan kiçädä Tatarstannıñ Törkiyädäge tulı wäqalätle wäkile Ayrat Ğataullin, Topkapı törki dönya mäxälläse mödire Salih Doğan häm İdel-Ural törkiläre cämğiyäte başlığı Göltän Urallı açılış çığışların yasadı. Märmär universitetı möğallimäse, fännär doktorı Läysän Şahin Şihabetdin Märcäni tormışın, äsärlären, êşçänlegen kin qırlı itep añlatıp birde.
Ayaz Tahir Törkistan İdel-Ural waqıfı başlığı doktor Tülay Duran iskä alu kiçäsendä yasağan çığışında Ğayax İsxaqi turında mäğlümat birde.
Tatarstannan Ğalimcan İbrahimov isemendäge Tatar ädäbiyat häm sänğät institutınıñ ölkän fänni xezmätkäre professor doktor Zöfär Rämiyev isä Ğabdulla Tuqaynıñ törki dönyağa yoğıntısına bağışlağan çığışında Tuqaynıñ Şihabetdin Märcänigä yazğan şiğeren dä uqıdı.
Törkiyädä belem aluçı tatar qızı Aygöl Kabirova alıp barğan kiçä “Tuğan tel” belän tögällände.
“Äxmät Timer häm İdel-Ural törkilege”
2018nçe yılnıñ 15nçe fevral’ könne Törkiyäneñ İskeşähär qalasında tanılğan tatar ğalime Äxmät Timer iskä alındı.
İskeşähär Törek uçağı cämğiyäteneñ konferenśiyälär zalında uzdırılğan cıyılışta mäşhür tyurkolog häm mongoloid professor Äxmät Timerneñ qızı Bahşayiş Timer Fıratoğlu “Ätiyem Äxmät Timer häm İdel-Ural törkilege” isemle temağa çığış yasadı.
Üzeneñ çığışında Bahşayiş xanım ätiseneñ Tatarstandağı, Germaniyadağı häm Törkiyädäge tormışın añlattı, fänni êşçänlege häm äsärläre turında mäğlümat birde.
Tatarlar belän bäyle bularaq Törkiyädä ğinwar’ häm fevral’ aylarında uzdırılğan qayber çaralarğa qısqaça küzätüne TAWIŞ UYNATQIÇINNAN tıñlıy alasız.
FotosürätlärGöltan Urallı, Häyretdin Güläçyüz, Ayziräk Gäräyeva, Muhsin Bentaş, “İskeşähär Törek uçağı” cämğiyäte häm Säğit Xäyrineñ “Facebook” säxifälärennän alındı.
Törkiyädä tatar cıyınnarı (ğinwar’-fevral’ 2018) (latin) / Kiril variantı tübändäge sıltamada:


text:
Dekabr 22-ne qadar Ukraina içtimaiy siyaset nazirligi Qırım ve Donbasstan köçip kelgen 736 169 insannı qayd etti.
Bu aqqında nazirlikniñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, 136 691 qoranta umumen 251 mln grivnalıq maddiy yardım aldı.
Dekabr 15-te İçtimaiy siyaset nazirligi Donbass ve Qırımdan köçip kelgenlerniñ sayısı 642 358 insannı teşkil etkenini bildirgen edi.
BMT insan aqları boyunca baş kâtibiniñ yardımcısı İvan Şimonoviçniñ bildirgenine köre, dekabr 12-ne qadar memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 542 biñ 80 insannı teşkil etken edi.


text:
"Bul adam sengisiz fotolar şalğay Moñğolïyada adam tözgisiz jağdayda ömir sürip jatqan otbasınıñ ömirin körsetedi. Jüzdegen erjürek qazaqtar är jıldıñ aqpanınan säwirine deyin Moñğolïyanıñ batısındağı Altay tawınıñ 100 mïl qaşıqtığın kesip ötedi", - dep jazğan basılım.
Fotograf Tïmotï Allen Şoqan men onıñ äyeli Pemanıñ otbasında qonaqtap, olardıñ mawsımdıq köşterinen tamaşa fotolar tüsirgen.
Bürkitpen añşılıq quratın qazaq otbası tamaqtanıp otır.
Qazaqtar 100 mïl qaşıqtıqtı qaqağan -40 gradws ayazda kesip ötwge mäjbür. Olar tawdan mıñdağan malın aydap ötedi.
2016 jıldıñ qañtarında fotograf qazaqtarğa ilesip, olardıñ ömirin öz közimen körip qayttı. Osı jılı qazaq otbasınıñ ömirin tamaşalawğa Ewropa, AQŞ jäne Jaña Zelandïyadan segiz fotograf pen 13 moñğol kelgen. Olar da qazaqtarmen ilesip, alıs saparğa attandı.
200 otbasınan bölek qazaqtar mıñğa jwıq malın da köşirip ülgeredi. Qazaqtar dittegen jerine jetw üşin bes kündey waqıtın jolğa jumsaydı.
Derekközi: http://ztb.kz/post/1574
Kommentarïï


text:
Xellowïn (Halloween) – AQŞ-ta Rojdestvodan keyingi orında turğan, xalıq jappay toylaytın mereke. Onıñ tüp-tarïxın zerdelew üşin mıñdağan jıldarğa şeginis jasawğa twra keledi.
Xrïstïandıq däwirge deyingi kezeñde qazirgi Anglïya men Ïrlandïyanıñ, sonday-aq, Francïyanıñ awmağında kelt attı jurt ömir sürgen. Keltterdiñ jıl sanawı qıs jäne jaz bolıp eki bölikten turatın. Olar Kündi özderiniñ joğarı qudayı dep sanaytın. Olardıñ tüsinigi boyınşa, Kün qıs mezgilinde ölilerdiñ patşası Samxeynniñ (Samayn) tutqınında boladı-mıs.
Twra 31 qazan küni (ärïne, bizdiñ jıl sanawımız boyınşa) keltter özderiniñ Samxeyn dep atalatın eñ ülken meyramdarın toylaydı eken. Bul meyram küzgi önimdi jïnaw nawqanınıñ ayaqtalğanın jäne eski jıl bitip, jaña jıldıñ bastalwın bildiretindikten, erekşe mänge ïe edi.
Sonımen birge, Samxeyn – qatal qıstıñ bastalwın bildiretin. Keltter putqa tabınwşılar bolğanı belgili, olar da ölimnen keyin ömirdiñ bolatınına senetin. Añızdarı boyınşa, Samxeyn ömir süretin aq dala öte ädemi boladı-mıs. Osı tüni Samxeyn ötken şaqtan bolaşaqqa esik aşadı eken.
Köptegen salt-dästürleri Samxeynmen baylanıstırılğan. Osı küni Ïrlandïyanıñ sol kezdegi Tarw attı bas qalasında barlıq jawıngerler jïnalıp, toy jasaytın. Ol küni-tüni toylanatın bolğan. Samxeyn küni adamdar keyinirek drwïdter (kelt xalqınıñ abızdarı) bergen qasïetti ottarmen üy şamdarın qaytadan jağw üşin, öz üylerindegi ottardı öşirip qoyatın. Bul kün mazasız ärwaqtar men sïqırlı tirşilik ïeleri bizdiñ älemimizge ötedi dep senetin. Sondıqtan da keltter ärwaqtar sïyaqtı kïinip alıp, arğı betten keletin tılsım küşterdi tınıştandırw üşin, är üyge barıp tamaq surap jüretin bolğan.
Burınıraqta Parlament Mäjilisinde Xellowïnniñ jastarğa keri äseri bolatının, qazaq topırağında bul meyramdı toylawğa eş negiz joq ekenin depwtattarımız aytıp, «memeleket tarapınan tıyım kerek» degen mäseleni kötergen bolatın. Alayda naqtı tıyım salınğan joq. Al körşi Resey, Malayzïya memleketteriniñ Xellowïnge zañ jüzinde tıyım salğanı belgili.
Qazaqtıñ ultjandı azamatı, patrïottıq änderdiñ jarşısı, tanımal änşi Bürkit jaqında öziniñ paraqşasında «Xellowïn bizdiñ mereke emes, biz «Xellowïndı» toylamaymız» dep jazdı.
Şınımen de, Bürkit aytsa, aytqanday dästürimizge jat, bizdiñ ömirlik qundılıqtarımızğa qayşı keletin «Xellowïndi» biz de toylamaymız!!!
Avtorı: Abay Aysara
Kommentarïï


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukrainanıñ tarafını tutqan optimistler, Rusiyeniñ içki ve tışqı halqara vaziyeti fenalaşqan sayın Qırım sakinleriniñ Kyivge daa sıq simpatiya ile baqacaqlarını bekleyler. «Aqiqiy siyaset»ke inanğanlar umütlerini, Moskva elitalarını işğal etilgen territoriyalar meselesini çezmege mecbur etecek ğarpnıñ sanktsiyaları ile bağlaylar. Yarımadanıñ tışında bulunğan Qırım diasporasından bir qısımnıñ noqtai-nazarına köre, «cumhuriyet»te 2014 senesinde er şeyge lâqaydlıq köstergen insanlarda tenqidiy fikirlevni inkişaf ettirip, esas emiyetni haberdar etüv işine bermek kerek.
Tarafdarları yeterli derecede israrlı olsa, bu üç strategiyadan er biriniñ semereli olacağından emin olmaq mümkün. Aynı zamanda, yarımadadan alınğan haberlerge köre, şimdi onıñ ortalama bir sakini etraftaki aqiqat ile keskin bir çatışma basamağından keçe. Kremlniñ kontroli altında olğan yerli ukümet maqsatkârlıq ile, lâkin iç bir istidatsız, aşağı tabaqalarda qaynağan memnüniyetsizlikni ananeviy olğan tış duşmanlarını qıdıruv yatağına doğrultmağa tırışa. Moskvanıñ, bundan 30 yıl evel Afğanistanda olğanı kibi, ğaliba, aman-aman aynı terenlikke batıp qaldığı Suriyedeki vaqialar, özüni ürmet etken er bir Rusiye propagandisti içün sevgen mevzusı olğan – «banderacılarnıñ Ukrainası»nı ekinci planğa çektiler.
Qırım ukümeti maqsatkârlıq ile aşağı tabaqalarda qaynağan memnüniyetsizlikni ananeviy olğan tış duşmanlarını qıdıruv yatağına doğrultmağa tırışa
Şimdi Aqmescitteki Lenin meydanında Donbassqa Qırımnıñ «tuvğan liman»ına yapqan yolunı tekrarlamağa bermegen Bankovskayanıñ şorbacısı ve diger «qatiller»niñ qorqulıqlarını endi yaqmaylar. Şimdi endi ğarp dünyasınıñ liderleri: Tereza Mey, Emmanüel Makron ve yaqında Peterburg rekonstrukorları tarafından fahriy qazaq unvanından marum etilgen Donald Tramp kenardan taşqan nefretniñ tatbiq etilmesi içün esas obyektke çevirildiler. Aksönovnıñ penceresi tübüne zorlanıp ketirilgen bücetçiler ve bütünley samimiy olğan şeer delileri, iş arası, «nükleer kül» endi yaqın deye fikir yürsetip, «nezaret etmek ve cezalamaq»nı talap eteler.
Rusiye cemiyetiniñ bütün seviyelerde içten çürümesi, Abhaziya, Donbass ya da Qırım kibi Kreml tarafından kontrol etilgen territoriyalarda aks etilmemek mümkün degil. İmperiyanıñ kenarlarında o, yarı kolonial olğan Ermenistanda olğanı kibi siyasiy qarışıqlıqlar, ya da Beyazrusiye örnegindeki gaykalarnıñ sıqılması şekline özüni köstere. Metropoliyanıñ özü bu yılnıñ baarinde hususan küçlü şekilde sarsıtıldı; (asılında, bir yerge ketmegen) Putinniñ Kremlge qaytması, Volokolamsktaki ekologik felâket ve Kemerovodaki faciya aqqında haberlernen qarıştırılaraq kösterile.
Qırımda qorqu ve nefret, siñir çarpıcı gaz kibi avada yayılğanlar
«Ufaq kişi»ni kilse çañlarınıñ qaqılması ve televizordan yañğırağan cenkâver nutuqlarnıñ zil tutulması ile emiş-demişler ve nefret, nefret ve qorqu sarıp alalar. 2014 senesinde iç bir isteksiz dünya syasetiniñ siñir tüyümlerinden birine çevirilgen Qırımda bu eki duyğu, areketlerni buğavlağan ve aqiqatnıñ doğru qabul etilmesini blok etken siñir çarpıcı gaz kibi avada yayılğanlar. Bu da azlıq etkeni kibi, bu yerde er şey, devlet apparatı tarafından ileri sürülgen etnik ve diniy ksenofobiya ile qoyu şekilde qarıştırılğandır. İsteseñiz, cinaiy ve memuriy işlerniñ milliy alâmetke köre statistikasına bir köz taşlañız – er şeyni birden añlarsıñız.
Bu soñ noqtadır demek, safdilliktir. Bundan soñ daa beter olacaq. Biz semetdeşlerimizge öz tekliflerimiznen irişe bilgenimizge qadar daa çoq şey eşitmek zorunda qalacaqmız. Moskva, bölgelerdeki vassallarını da celp etip, bütün zemaneviy dünya ve öz kelecegine qarşı qızğın bir cenk areketlerini alıp barğancek dialog içün imkân qalmay. Doğrusı, ayrı alınğan Rusiyede Telegramnı blok etmekniñ muvafaqiyetsiz teşebbüsine köre, Kreml musaviy olmağan bu küreşte şimdi endi yeñile. Demek ki, umüt bar.
Maksim Osadçuk, Qırım sakini, siyasetşınas
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmey bileler


text:
Reseydiñ rwbli kün sayın arzandap baradı. Bügin Resey rwbliniñ teñgege şaqqandağı bağası – 3 teñge tüsti, bul twraı Ulttıq banktiñ 4 tamızğa belgilegen valyuta bağamına silteme jasay otırıp Today.kz xabarlaydı.
Ulttıq banktiñ bağamına säykes, AQŞ dollarınıñ bağamı – 187 teñge 45 tïın. Ewro bağamı – 205 teñge 65 tïın. Resey rwbliniñ teñgege şaqqandağı bağası – 3 teñge. Brïtan fwnt sterlïngi – 298 teñge 80 tïın. Qıtaydıñ bir yuani 30 teñge 19 tïın bolıp bekitildi.
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka,
Kommentarïï


text:
Belgili änşi Ayqın endigi kezekte änşiligimenpen birge prodyuserlikti qosa alıp jürmekşi.
Ayqın özinniñ ïnstagramdağı paraqşasında ötken jılı «Jandı dawıs» jobasınıñ fïnalïsteri Oljas Bektursınov jəne Marjan Qalıbekten qurağan Dwet"A" tobın qurğandığın ayttı.
Jwırda atalğan toptıñ tuñğış «Estidim» attı öleñi tıñdarmandardıñ nazarına usınıldı.
Eske sala keteyik, Ayqın Tölepbergen «SuperStar.kz» mwzıkalıq bayqawınıñ alğaşqı leginiñ tülegi. «Novaya volna» xalıqaralıq bayqawınıñ lawreatı, «Almatı jüregimde» festïvaliniñ Gran-prï ïegeri. Saz älemi» ulttıq mwzıkalıq bäygesinde de ozıq şığıp, «Jıldıñ üzdik änşisi» atanğan bolatın.
Avtorı: Abay Aysara
Tegï: Mwzıka,
Kommentarïï


text:
The Beatles tobınıñ qatıswşısı Djordj Xarrïsonnıñ gïtarası awkcïonda jartı mïllïon dollarğa satıldı dep xabarlaydı Gazeta.Ru Associated Press silteme jasay otırıp
1963 jılı Mastersound fïrması şığarğan gïtaranı 490 mıñ dollarğa atı-jöni jasırın qalğan adam satıp alğan.
Awkcïon üyiniñ xabarlawınşa bul gïtarada Xarrïson birneşe ret Anglïya men Normand araldarında koncertterde oynağan
Sonımen qatar awkcïon barısında Elvïs Preslï men Prïscïlla Preslïdıñ neke qïyu kwäligi de satılğan.Onıñ aqırğı soması 40 mıñ dollardı quradı. Al 1975 jılı Los-Andjelestegi koncertte kïgen kostyumı 122 mıñ dollarğa bağalandı.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qaraj, seksional, kepenk, panjur, fotosell, doner ve s. qapilari
Baki Doors sirketi size Turkiye ve Italiya istehsali olan qaraj, seksional, kepenk, panjur, fotosell, doner ve s. qapilarinin satis ve qurasdirilmasini heyata kecirir. Bu qapilar bag evi, obyekt ve diger erazilerinizde estetik cehetden gozel gorunecek. Ses-kuyun, toz-torpagin iceri daxil olmasinin qarsisini alacaq. Qapilar pult vasitesi ile enardan idare olunur. Elektrik sebekesi kesildiyi halda qapilari mexaniki usulla – el vasitesi ile acmaq mumkundur. Mehsullara resmi zemanet verilir. 055 380 53 11 Yaqut Selimova


text:
Keçenlerde Ukraina tasil ve ilim nazirligi, devlet sımarışınıñ kölemini tayin etp, malümatnı saytta derc etti. Bu malümat, ilhaq etilgen Qırımdan «Qırım – Ukraina» Tasil merkezleri yardımınen Ukrainanıñ aliy oquv yurtlarına oqumağa kirmekni planlaştırğan kelecekteki abituryentleri içün pek muim. Çünki işğal etilgen topraqlarda yaşamağan Ukraina mezunları eñ çoq dört zenaat boyunca devlet ve bölge sımarışı boyunca ayırılğan yerlerge yedi qadar ariza bermek mümkün olsa, ilhaq etilgen Qırımdan kelgen mezunlarda yalıñız bir imkân bar.
Ondan ğayrı, vaqtınca ilhaq etilgen Qırımdan oqumağa kire bilecek yerlerniñ sayısı devlet sımarışındaki yerlerniñ umumiy sayısından 20%-i ile sıñırlanğan (2018 senesinde Ukrainanıñ aliy tasil muessiselerine qabul etüv şartları boyunca kvota – 2). Bunıñnen birlikte, derc etilgen malümat «Qırım – Ukraina» Tasil merkezleri çalışacaq aliy oquv yurtları aqqında bilmege imkân berecek.
Taqdim etilgen malümat deñişmek mümkün, çünki «Qırım – Ukraina» Tasil merkezleriniñ çalışıp başlağanlarına qadar daa vaqıt bar. Ondan ğayrı bugünki künde, bu cedvelge Tavriya milliy universiteti ne sebepten kirsetilmedi, belli degil, lâkin büyük ihtimal ile bu, tehnikiy hatadır, ve tezden bu malümat da yayınlanacaq. İlk malümatqa köre, «Qırım – Ukraina» Tasil merkezleri 2018 senesi iyün 4-ten çalışıp başlaycaqlar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiyeliler «RFke ulu itibarlı devlet statusınıñ qaytarılması»nı Putinniñ baş muvafaqiyeti ve içtimaiy-iqtisadiy vaziyetini de – baş iddiyası, dep sayalar.
Aleksey Balabanov özüniñ «Qardaş» ve «Qardaş-2» («Brat», «Brat-2») dilogiyasını yañlış tertipte çıqardı. Sıra bozulğan edi – ekinci filmniñ adiseleri birinciden evel kelmek kerek edi. Başta «siziñ Amerikañızğa tezden çataq olacaq», dep vade etesiñ, ve ondan soñ şeer binalarındaki araba qapı keçitlerinde bıralqılanasıñ ve banditlerden qaçasıñ. Bu sıranen kelgende er şey mantıqlı körüne.
Rusiyede imperiya, milliy devletniñ şekillenmesinden daa evel peyda oldı
Rusiye cemiyeti, ğaliba, revanşqa mahküm edi. Eñ azından, Rusiyede imperiya, milliy devletniñ şekillenmesinden daa evel peyda oldı. Vertkalniñ degerlikleri er vaqıt er şeyden üstün edi. Sovet sisteması başta, «hususiy fikir»niñ olğanını iddia etkenlerni pıçaq tübüne aydadı ve ondan soñ olarnıñ balalarını öz qoluna alıştırdı. Buña qoşma olaraq, rusiyelilerniñ qomşularından esas farqı şu ki, olarnıñ is etkenine köre, olar 1991 senesinde yabancı bir imperiyadan mustaqillik qazanmayıp, öz imperiyalarını ğayıp etti.
Bu, ululıqqa talapnı doğurmamaq mümkün degil edi. Umumiyleştirilgen «biz», hususiy «men»niñ boşluğını yeñdi. Rusiye muhalefeti, Vladimir Putinniñ devletke öz kün tertibini qabul ettirdi, adiy adam barlıqlı ve tınç yaşayış istey, dey. Amma şimdi bu, teselli tapmaq maqsadınen yapılğan sıltavğa beñzey.
Vladimir Putin ululıq talabını yaratmadı. O, oña oğradı. Ondan ğayrı, çastına neft fiyatı ile siyasiy devir uyğun edi. «Eger cüceler uzun kölge atsa, demek biz künbatıda yaşaymız». Keçken on yılınıñ Avropası kerçekten de siyasiy cüceler qıtası edi. Ve işte biz, Almaniyanıñ sabıq kantslerini bir Rusiye memurı rolünde Vladimir Putinniñ vazifesine başlama nutqunı diñlerken köremiz.
Moskva izçenliknen dünyanıñ qaviyligini sınap baqa. Ve qarşılıq körmese, yapılmasına izni berilgeniniñ sıñırlarını kenişlete
İmperiyanıñ iştaasınıñ probleması şu ki, o, yalıñız ösmekni bile. Bu, dozası künden-künge armaq kerek olğan narkotikke oşay. Münhendeki nutuq, Gürcistandaki cenk, Bolotnayanıñ küçnen dağıtılması, Ukrainanı istilâ etüv, Suriyede cenk, bütün dünyada saylavlarğa qarışuv – Moskva izçenliknen dünyanıñ qaviyligini sınap baqa. Ve qarşılıq körmese, yapılmasına izni berilgeniniñ sıñırlarını kenişlete.
Bunıñ tek bir «amma»sı bar. Sovet Birligini rekonstruktsiya yapmaq teşebbüsi içün ögrenilmegen derslerniñ telükesi bar. Moskva içün, baruv noqtasını yañlış saylağanını açıqtan körmek telükesi bar. O, yetmişincilerge – Avropada havfsızlıq ve emekdaşlıq Keñeşiniñ devrine qaytacaq edi. Bunıñ yerine ise Afğanistan, buhrannıñ artması, silâlanma qoşusı ve sanktsiyaları olğan seksenincilerge barıp tüşti.
Özüñni imperiyanıñ maqsadı saymaq hoştır. Amma onıñ sadece yaqıtı olğanıñnı añlamaq, eki qat ziyade yürek qırıcıdır
Rusiyeniñ adiy vatandaşı ise er vaqıt Merab Mamardaşviliniñ, Rusiye ruslar içün degil de, ruslar vastasınen mevcuttır, degen formulasını unuta. Özüñni imperiyanıñ maqsadı saymaq hoştır. Amma onıñ sadece yaqıtı olğanıñnı añlamaq, eki qat ziyade yürek qırıcıdır.
Televizor ile buzdolap arasındaki sparing devam etmege mahküm. Devlet ululığı «biz» kategoriyasını işlete. Onıñ esabını ise muayen adiy vatandaşınıñ «men»i ödeycek.
Rusiye vatandaşları, devlet köküni tutqan atlantlarğa oşaylar. Amma erte-keç o, olarnıñ başına tüşecek.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini ifade eteler ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz siyasiy mabüslerniñ ilhaq etilgen Qırımda yaşağan aqrabaları ile birlikte areket etüv içün mesüliyetli olaraq tayin etildi.
Bunı aprel 30-da özüniñ Facebooktaki saifesnde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
Çubarov: «Qırımtatar Milliy Meclisinde, milletke baqmayıp, Qırım siyasiy mabüsleriniñ aqrabaları ve, ondan ğayrı, mahkemede imayeleri ile alâqalı bütün meseleler boyunca olarnıñ advokatları ile birlikte areket etüv Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygozge avale etildi», – dep yazdı.
Daa evel Refat Çubarov, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevniñ «ölüm telükesi altında» bulunğanını bildirgen edi. Lâkin Kyiv, Aqmescit ve Moskvada türlü insanlar tarafından yapılğan areketler sayesinde «Uzeir içün ölüm telükesi keçti, ve şimdi o, ekimlerniñ kontroli altında buluna», dep qayd etti Meclis başlığı.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura (İAŞ) ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan Abdullayev etrafındaki vaziyetke qarşılıq köstermekni rica etti.


text:
"Gollandïyalıq awkcïon" tïpindegi sawda bügin, 27 säwirde boldı. Gosreestr.kz saytındağı mälimetterge süyensek, köliktiñ bastapqı qunı 237 905 000 teñge bolğan. Avtomobïl 30 451 840 teñgege satıldı. Kölik 47 581 000 teñgege bağalandı.
Avtomobïldi satwşı retinde QR Qarjı mïnïstrligi Memlekettik mülik jäne jekeşelendirw komïteti Astana qalalıq Memlekettik mülik jäne jekeşelendirw departamenti körsetilgen. Xabarlandırwda köliktiñ kilti joq ekeni aytıladı.
Sonımen qatar, departament ökilderi satıp alwşı kelisimşartqa qol qoyğanğa deyin kelisimnen bas tarta alatının ayttı.
Eske salayıq, avtomobïl elordalıq käsipker Qayrat Jamalïevten tärkilengen bolatın. Satılımnan tüsken qarajat memleketke beriledi.
Tegï: Avtojañalıqtar,
Kommentarïï


text:
İşğal etilgen Keriçte «Snidanok s 1 +1» mühbiri Roman Şişkinge ukrain timsalli futbolkası sebebinden ücüm ettiler. Bunı TSN bildire.
Romannıñ sözlerine köre, o, Keriç paromlı keçiti kassalarından çıqqanda, onı tahminen 30 yaşında bir erkek türtti, Şişkin yıqıldı.
«Jurnalist erkekke yetişip, areketiniñ sebebini soradı. Cevap olaraq adam onı küfürlep, kökregini urdı. Qayd etmeli ki, ziddiyet etrafında olğanlar mühbirniñ tarafını aldı ve şu adamnı yüzley ediler», – dep qayd ete neşir.
Roman Şişkin militsiya bölügine muracaat etti. Ücüm etken adamnı Rusiyeli nomeraları olğan maşinada taptılar. Belli olğanı kibi, adam Qırımğa Lugansktan keldi.
Mühbir ziyan ve sağlığına ketirilgen zararnı tazmini etmek talabı ile ariza yazdı. Şişkinniñ sözlerine köre, ziddiyetten soñ onıñ qan basımı yükseldi, bunı tibbiy teşkerüv de tasdiqladı, bundan da ğayrı, bağır ağrısı da duyula, – yaza neşir.
İyül 31 künü mühbir kene taqiqatçığa baracaq. Neşirniñ malümatına köre, Roman Şişkin Keriçte tatilde buluna, o, ana-babasını ziyaret etmek içün kelgen eken.


text:
TÜRK DÜYNÖSÜNÖ SALAM,
Türk düynösü-bardık Türk uruuluu kalktarını kamtıgan tüşünük. Türk düynösü, Orto Aziyaga koşumça bolup, Türkiya, Evropa, Kafkaz, Kıtay cana Rossiya Federatsıyasının içindegi Türktüü oblasttardı cana Türk diasporasın kamtıyt. Biz bardıgıbız madaniyat, tarihiy cana geografiyalık jaktan da çon bir üy –bülöbüz! Mına oşondon ulam TULPAR TÜRK DÜNYASI ortogo çıktı! Aga koşumça bolup, bul sayt Türk Düynösündön kabarlardı jarıyalamak üçün oyloşturuldu. Sizder Türk Düynösündön sayasat, ekonomika, sosialdık temalar jönündö kabarlardı, körünüştördü cana videolardı bul saytta körö alasızdar! Orhon jazuularında Türk Oguz bekteri, ulutundu eşit; öydödön asman baspasa, ıldıydan jer teşpese, Türk ulutu, elindi ürp adatlarındı kim buza alat? dep aytkan. Bul sözdü jakşılap tüşünüşünüz kerek dep oylongondugum üçün sayttın kiriş betinde jazgan bolçumun! Emne üçün Tulpar? Tulpar-Türk mifologiyasında kanattuu tez at. Bul söz bardık Türk tektüü elderde bar. Sizderge kabarlardın, körünüştördün cana videolardın tezireek jetüüsü üçün tulpar simvolun koldonduk! Oşondoy ele saytıbızdagı jazuular cana janılıktar başında Türkiya Türkçösü, Azerbaycança cana Kırgızça bolup kalgan bardık Türk dialektterinde jariyalanat! Cana oşondoy ele kotormo programması arkıluu Anglis, Kıtay, Fransiya, Germaniya, Yaponiya, Harvat, Orus, İspaniya, Portugaliya, Arap, İtalya, Norvegiya, Rumıniya, Bolgariya, Şvesiya cana Gresiya bolup 16 başka ölkölrdün tilderine kotorulmakta. Kotormolor üçün on jaktagı "Yazıları Çevir:"jazuusunun altındagı jelektüü butondorgo baskanınız jetiştüü.
Eger Türk Düynösündö emneler bolup jatkandıgını üyröngünüz kelse, TULPAR TÜRK DÜNYASI nın izine tüşünüz!


text:
Ekrem Çelebi - Gör Halimi
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Gör Halimi
Etiketler : Ekrem Çelebi - Gör Halimi türkü indir, Ekrem Çelebi - Gör Halimi türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Gör Halimi mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Gör Halimi türküsü, Gör Halimi sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Gör Halimi bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Soranlara Ne Deyim
Ekrem Çelebi - At Üstüme Toprağı
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Bedir
Ekrem Çelebi - Yetmiyesice
Ekrem Çelebi - Mavi Mavi
Ekrem Çelebi - Küstürdün Gönlümü
Ekrem Çelebi - Mevlam Kerimdir
Ekrem Çelebi - Cumbullu
Ekrem Çelebi - Gülüşün Gülden Güzel
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına
Ekrem Çelebi - Son Bakışım Oldu
Ekrem Çelebi - Çerkez Oğlu
Ekrem Çelebi - Bir Dilim Beyaz Peynir
Ekrem Çelebi - Bundan Sanane


text:
Iran prezidenti Mehemmed Xateminin Orta Asiya ??lerine seferi davam edir. Bu g??ehemmed Xatemi Daskendde ??k hemkari Islam Kerimovla g??m??r. Asqabadda Xezeryani d??tlerin sammiti bitinden sonra seferine baslayan Iran prezidenti regionun d??t bas穬iari ile m??lif meseleleri m??ire edir.
T??enistan paytaxtinda d??t bas穬arinin zirve g????n sonra Qazaxstanda olan Mehemmed Xatemi prezident Nursultan Nazarbayevle qazax neftinin neqli marsrutlarinin genislendirilmesi meselesini m??ire etmisdir. Burada neftin Iran erazisinden ke祠bilmesi meselesine de toxunulmusdur. ֺbekistan seferine geldikde ise Iran prezidentinin Islam Kerimovla danisiqlarinin neticesi olaraq bir sira ikiterefli senedin imzalanacagi g??nilir. Hele Qazaxstanda olarken Mehemmed Xatemi bildirmisdir ki, o, Amerikanin, ya da her hansi bir xarici q??nin Orta Asiyada m??dlugunun qeti eleyhinedir. Efqanistanda anti-terror emeliyyatlari ile bagli Amerika Birlesmis Statlari ve Avropanin bir sira ??lerinin herbi q??lerinin bir hissesi Orta Asiyanin ??e筩s sovet respublikasi, ֺbekistan, Tacikistan ve Qirgizistanda yerlesdirilmisdir. Qeyd edek ki, ֺbekistan Amerikanin bas穬iq etdiyi anti-terror kampaniyasinda Birlesmis Statlarin esas m??fiqlerinden biridir. Bele bir seraitde Iran prezidentinin xarici q??lerin m??dlugu ile bagli dedikleri ֺbekistan-Iran m??ibetlerine nece te'sir g??re biler. Basqa terefden, prezident Busun Irani "ser mehveri" ??leri sirasina daxil etmesinden sonra Orta Asiyada Amerikanin yaxin m??fiqi olan ֺbekistan Iranla m??ibetlerini hansi sekilde qurmalidir. Suallari serh eden Amerikanin Sesinin Daskenddeki emekdasi Behruz Resulov deyir ki, 1998-ci ilde ֺbekistanda islam d??ti qurmaq ugrunda herekat genislenerken prezident Kerimov ona qarsi m??izeye basladi. Bunun neticesi olaraq, islam herekatinin ??eri qonsu ??lere, Tacikistana ve Efqanistana ke筥li oldular ve Amerika anti-terror m??izesine baslayanda ֺbekistan onun hemkari, herbi m??fiqi oldu. Bu istiqametde ??k-Amerika eleqeleri genislendi. Bu yaxinlarda ֺbekistan prezidenti Amerikaya sefer ederken ikiterefli m??ibetlerin ehemiyyetini vurguladi ve bu m??ibetlerden her iki terefin qarsiliqli olaraq faydalandigini s??di. Yerli m??ide穬er ֺbekistanin Amerika ile m??ibetlerinin islam herekatina qarsi m??izede destek almaq esasinda quruldugunu g??rirler. Bununla bele, ֺbekistanda avtoritar rejim m??ddur ve q?? m??yinden danisan prezident Islam Kerimov g?? partnora ??nl??erecek. Indi Amerika ile m??ibetlere ??nl??erilir. Lakin m??qil bir d??t kimi tebii, ֺbekistan yaxin qonsulari ile m??ibetleri genislendirmekde maraqlidir. Bu g??rezidentler g??den sonra bildirdiler ki, herterefli m??ibetlerin genislendirimesi vacibdir. Mehemmed Xateminin bildirdiyine g?? Iran ve ֺbekistan arasinda m??ibetler daha 篸 iqtisadi istiqametde inkisaf etdirilmelidir. Iran prezidenti ??lerin daxili siyasetine qarismamaq prinsipini qeyd etdi ve burada daha 篸 iqtisadi inkisafdan s??t a礩. Tebii ki, Efqanistanda geden proseslerin ikiterefli m??ibetlere te'siri var. Burada m??feqiyyet elde edilerse Iran ֺbekistan m??ibetleri bundan faydalana biler. Daskendde Amerikanin Sesinin emekdasi Behruz Resulov Iran ֺbekistan m??ibetleri haqda. Bu g??anisiqlardan sonra Iran ve ֺbekistan prezidentleri Efqanistanda sabitliyin berqerar olmasinda maraqli olduqlarini bildiribler. Prezident Mehemmed Xatemi ??k hemkari ile danisiqlardan sonra jurnalistlere bildirib ki, iki d??t bir-birinin daxili islerine ve xarici siyaset meselelerine qarismamaqla bagli raziliq elde edibler.


text:
Äzerbayjanda 6 jasqa tolmağan balalar da mektepke qabıldanbaq ASTANA. QazAqparat - Äzerbayjanda oqwşılardı birinşi sınıpqa qabıldawda kezinde jasqa baylanıstı şektew joyıladı. Bul twralı beysenbide Äzerbayjan parlamentiniñ bilim jäne ğılım komïtetiniñ törağası Ïsa Gabïbbeyli mälim etti, dep xabarlaydı Trend.
XQO-da 500 mıñ qazaqstandıqqa cïfrlıq sawattılıq sabağı ötedi ASTANA. QazAqparat - «Cïfrlıq Qazaqstan» memlekettik bağdarlaması ayasında turğındardıñ cïfrlıq sawattılığın arttırwğa arnalğan «Elektrondı ükimet jäne elektrondı memlekettik qızmetter» kwrsı boyınşa oqw bağdarlaması jasaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Elimizdegi eñ bilimdi oqwşılardı anıqtaytın twrnïr bastaldı ASTANA. QazAqparat - 21 mamırda «Kim bilgiş?» ïntellektwaldı-tanımdıq oyını boyınşa 9,10,11-sınıp oqwşıları arasında respwblïkalıq online-twrnïr bastaladı. Bul twralı QR Tuñğış Prezïdenti - Elbası qorı men Memlekettik tildi damıtw qorınıñ baspasöz qızmetinen xabarladı.
Mïnïstr UBT-ğa dayındıq barısında şeşwdi qajet etetin mäselelerdi atadı ASTANA. QazAqparat - Öñirler Ulttıq birıñğay testilew ötetin pwnktterdi zamanawï texnïkalarmen tolıq qamtamasız etpegen. Bul twralı bügin Ükimettiñ selektorlıq rejïmdegi otırısında Bilim jäne ğılım mïnïstri Erlan Sağadïev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
UBT: Tülekter üşin birqatar jeñildikter engizildi ASTANA. QazAqparat - UBT-nı tapsırw jäne joğarı oqw ornın tañdaw kezinde mektep bitirwşilerge kömek bolatın birqatar jeñildikter engizildi. Bul twralı bügin Ükimettiñ selektorlıq rejimdegi otırısında Bilim jäne ğılım mïnïstri Erlan Sağadïev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
UBT nätïjesi boyınşa mektep dïrektorları jazalanbaydı ASTANA. QazAqparat - QR Bilim jäne ğılım mïnïstrligi Ulttıq birıñğay testilew nätïjesi boyınşa mektepterdiñ arasında reytïng jürgizbeydi. Bul twralı bügin Ükimettiñ selektorlıq rejimdegi otırısında Bilim jäne ğılım mïnïstri Erlan Sağadïev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Xalıqaralıq bank Qazaqstandağı orta bilimdi damıtwğa qarız böledi ASTANA. QazAqparat - Parlament Senatınıñ Älewmettik-mädenï damw jäne ğılım komïtetiniñ keñeytilgen otırısında «Qazaqstan Respwblïkası men Xalıqaralıq Qayta Qurw jäne Damw banki arasındağı Qarız twralı kelisimdi (Orta bilim berwdi jañğırtw jobası) ratïfïkacïyalaw twralı» zañ jobası talqılandı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray