text:
Rusiye FSBsi, Rusiyede yasaqlanğan ve ekstremist teşkilâtı dep tanılğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Ukraina mahsus hızmetleri ile alâqaları bar, dep bildirdi. Bunı «gaz borusındaki diversiya» davasından soñ aydınlattılar.
Bu aqta FSBniñ cemaat alâqaları merkezi bildirdi.
«Federal telükesizlik hızmeti Qırım Cumhuriyetiniñ Anğara meskün yeri rayonında gaz borusında yapılğan diversiya ile alâqaları olğan üç Rusiye vatandaşına qarşı cinaiy davanıñ tahqiqatı çerçivesinde Rusiyede yasaqlanğan «Qırımtatar Milliy Meclisi» teşkilâtınıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile alâqaları olğanına dair malümat alındı», – dep bildirdi FSBniñ cemaat alâqaları merkezi.
FSB, «arbiy istihbarat Meclis vastasınen Qırımda qırımtatarlarnıñ narazılıq aktsiyalarını teşkil etti», dep bildirdi.
FSB haberlerinden soñ Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı sert bir beyanat yaptı.
«FSB gaz borusındaki diversiyanı tahqiq etkende Rusiye Federatsiyasında yasaqlanğan ekstremist «Meclisniñ» Qırımdaki narazılıq aktsiyalarını bu cinaiy qurulış vastasınen teşkil etmege tırışqan Ukraina mahsus hızmetlerinen olğan alâqalarını qayd etti. Bu malümat «Meclisniñ» duşman ve terror teşkilâtı olğanını daa bir kere tasdıqlay, onıñ esas maqsadı Qırımğa ve qırımlılarğa ne olsa olsun zarar ketirmek ola. Başqa maqsadları yoq. Ğarpta «Meclisni» qırımtatar halqınıñ fikirlerini bildirgenler olaraq tanıtmağa istegenleri er şeyni köstere. Yarımadamızğa qarşı bozucı faaliyet Ukraina mahsus hızmetleri tarafından farqlı yönelişlerde yapıla. «Meclis» ve tarafdarları ise mahsus hızmetlerniñ aletleri ola. FSB hadimlerine yapqan işleri içün daa bir kere teşekkürler bildirem. Provokatsiyalar qabul etilmeycek! Meclisniñ cinayetçi oyunlarında iştirak etmege razı olğanlar saipleri er an olarnı qurban ketirmege azır olğanlarını añlamaq kerek», – dep yazdı Aksenov içtimaiy ağda.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ fikirince, FSB ve Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ aytqanları Qırımda tahminen 3 biñ qırımtatarı içün telükeli ola.
Aksenov ne uydursa uydursın, qırımtatar milliy areketi aqları oğrunda küreşinde tek zorbalıqsız usullarnı qullanğanını bilemizİlmi Umerov
«Meclis – qırımtatar halqınıñ saylanğan temsiliy organı, 33 insandan ibaret, olar Qurultayda gizli rey berüv neticesinde saylana. Qurultaynıñ 250 delegatı qırımtatarlar yaşağan yerlerde regional konferentsiyalarda saylana. Yerli Meclis azaları saylav bölüklerinde saylana. Bülletenlernen rey berile. Saylanğan yerli Meclis azaları regional konferentsiyalarda regional Meclislerni şekillendire. Umumen Qurultay-Meclis sistemasında tahminen 3000 insan saylavlardan keçe ve Qurultay ve farqlı seviye Meclislerniñ azaları ola. Olar nevbetteki nişan ola bile, em de insannıñ faal olıp olmaması müim degil. Qırım işğalinden soñ, 2017 senesi aprel ayında, Rusiye Yuqarı şurasınıñ qararınen Meclis ekstremist teşkilât dep tanıldı, ve onıñ faaliyeti Rusiyede yasaqlandı. Qırımnıñ ne alâqası bar alâ daa añlamadım, çünki bütün dünya onı Ukraina toprağı dep saya. Qırımtatarlar bir terror ücümini yapmadı. Aksenov ne uydursa uydursın, qırımtatar milliy areketi aqları oğrunda küreşinde tek zorbalıqsız usullarnı qullanğanını bilemiz.
Aksenovnıñ qorquzuvları qırımtatar halqına qarşı terrorğa çevirile bile, birinciden itibarlı ve faal insanlarğa qarşı. Meclisni itibardan tüşürmek içün Nariman, Asan ve Azizge qarşı yapılğanlar kibi provokatsiyalar qullanılacaq. Qırımğa şimdiki işğalci akimiyetten daa ziyade kimse ve bir vaqıt zarar ketirmegen edi. Qırım azat etilgen soñ yaralarnı uzun-uzun sarmağa kerek olacaq. Şübhesiz, yapıp olurmız», – dep tefsir etti vaziyetni Qırım.Aqiqatqa Meclis reisiniñ muavini.
Qırımlı advokat Ayder Azamatov, Rusiye akimiyetiniñ böyle beyanatlarından soñ Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye tarafından terror teşkilâtı olaraq tanıla bile, dep tahmin ete.
«Cumhuriyet yolbaşçısınıñ böyle beyanatı – adiy bir fikir degil, Rusiyede ekstremist teşkilât olaraq tanılğan Meclisniñ terror teşkilâtı olaraq tanılmasınen bağlı kelecekke azırlıqtır. Eñ yaqın vaqıtta Meclisni ekstremist teşkilâttan terror teşkilâtına keçirmek içün esnaslar başlanacaq, dep tüşünem, Aksenov özü de Meclisniñ faaliyeti terror ola dep, bunı qayd etti. İleride bu «Hizb ut-Tahrir davalarınen» olğanı kibi bu teşkilât tarafdarlarına qarşı cinaiy dava açıluvına yardım etecek. Yani Hizb ut-Tahrir boyunca areket algoritmi endi bar, ve bunı Meclis tarafdarlarına qarşı qullanmağa mümkün olacaq», – dep bildirdi fikrini Qırım.Aqiqatqa advokat.
Qırımtatar faali Edem Dudakovnıñ fikirince, Rusiye akimiyetiniñ beyanatlarından soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekillerine qarşı yañı basqılar kele bile.
Halqımıznıñ «Sovet Rusiyesiniñ» propagandasına qarşı qaviy immuniteti bar. Daa 1944 senesinde peyda oldıEdem Dudakov
«Aksenov devlet telükesizligi qurulışlarından soñ çoq şey ayta bile. Halqımıznıñ «Sovet Rusiyesiniñ» propagandasına qarşı qaviy immuniteti bar. Daa 1944 senesinde peyda oldı. Böyle çirkin şeyler halqımız içün yañı bir şey degil. Olar bu şekilde yapqanlarınıñ kerçek maqsadını köstere. Halq temsiliy organına özü qıymet keser. Nariman Celâl, Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ apiske alınmasına halq endi cevap berdi. Qırımda yaşağan ziyalılar, cemaat erbapları fikirlerini ayttı. Reisniñ birinci muavininiñ ve temsil etken qurulışınıñ halq arasındaki itibarı belli. Akimiyet Meclisni ekstremist teşkilâttan terror teşkilâtına çevirecek ola. Mında areketleriniñ nevbetteki maqsadı belli ola – Meclisniñ faal azalarını apiske almaq (er seferinde uydurılacaq areketler içün degil, Meclis qurulışına ait olğanları içün apiske almaq). Añlağanıñız kibi, bu taqip ve akimiyetke kelişmegen siyasetçilerniñ izolâtsiya tedbirlerini qolaylaştıra», – dep bildirdi faal Qırım.Aqiqatqa.
Ukrainalı aq qorçalayıcı Aleksandra Matviyçuk qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti BM Halqara mahkemesiniñ qararını yerine ketirmekte areketsiz olğanını bu şekilde añlatmağa tırışa.
Daa 2017 senesi aprel ayında mahkeme Rusiyeden Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yañıdan başlatmasını talap ettiAleksandra Matviyçuk
«Bu beyanatnı Rusiye Federatsiyasınıñ BM Halqara mahkemesiniñ sıñırlav tedbirlerini yerine ketirmegeni ceetinden baqmaq kerek. Daa 2017 senesi aprel ayında mahkeme Rusiyeden Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yañıdan başlatmasını talap etti. Ve şimdi Qırım akimiyeti areketsizligini añlatmaq içün uquqiy olmasa, media esaslarını qıdıra», – dep qayd etti Qırım.Aqiqatqa aq qorçalayıcı.
#LiberateCrimea halqara areketiniñ faali, Qırımtatar resurs merkeziniñ eksperti Sergey Parhomenko emin ki, Rusiye akimiyetiniñ böyle beyanatları ileride de Qırımda qırımtatarlarğa qarşı basqı yapmaq içün bir manaçıq ola.
Meclisniñ «terror teşkilâtı» olaraq tanılması Rusiye tarafından daa bir qırımtatar genotsidi yapılmasınıñ telükesi olaSergey Parhomenko
«Aksenovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı açıq qabaatlavınıñ eñ az eki maqsadı bar: Rusiye akimiyetini Meclisni resmiy şekilde «terror teşkilâtı» olaraq tanımasına itmek, bu Qırımda işğalcilerge tamır qırımtatar halqını daa sert bir şekilde taqip etmege sebep olur. Er angi insannıñ Mecliske ait olması (insan 20 yıl evelsi Meclisniñ regional bölüginde aza olsa bliye, ya da Meclis azalarınen foto yapsa, ya da içtimaiy ağlarda yazğanlarını begense) tintüv, apis ve diger basqılar içün sebep olacaq. Qırımtatar halqını segregatsiyağa oğratmaq ya da yarımadanı terk etmelerine mecbur etmek içün işğalcilerniñ qolları çezilecek. Başqaca aytacaq olsaq, Meclisniñ «terror teşkilâtı» olaraq tanılması Rusiye tarafından daa bir qırımtatar genotsidi yapılmasınıñ telükesi ola. Aksenov ve onıñ kibi soyları bunı bekley: satqın Aksenov Qırımda yaşağan qırımtatarlarnıñ ekseriyeti yarımadanıñ Ukraina kontroline qaytmasını istegenini añlay, ve er apis cezasından ya da tintüvden soñ bu istekleri daa tam ola. Beyanatnıñ ekinci maqsadı – Qırımda Rusiye Devlet dumasınıñ «saylavları» ögünde saylayıcılarnı mobilizatsiya etmek. İşğalci akimiyet teşkergen usulnı qullana – «ukrain diversantlarını» ve «qırımtatar terroristlerini» qorquzıp, qorqqan qırımlılar sentâbrniñ 19-nda barıp Putinge – «Yedinaya Rossiyağa» rey berecek, dep ümüt ete. Olmaycaq bir şey. Az insan kelecegini tahmin eteler, «qırımbizimciler» bile Yedinaya Rossiyağa rey bermege pek istemey. Şunıñ içün işğalciler eñ sevgen usulnı qullanmağa mecbur olacaq – soñra saylavlarnıñ kerekli neticelerini «sızacaq», – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa ekspert.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye FSBsiniñ Ukraina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresiniñ ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ «narazılıq aktsiyalarınıñ teşkil etilüvine» ve Qırımdaki gaz borusında «diversiyağa» olğan alâqaları beyanatına cevap berdi.
ABD ve OSCE Rusiyeni Qırımda «esassız ve intiqam» repressiyalarını toqtatmasına, qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl ve diger qırımlılarnı azat etmesine çağırdı.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


c: text/html

text:
Mayısnıñ 9-nda sabadan berli Qazahistanda internet blok etile, amma akimiyetniñ izaatları daa yoq, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ qazah bürosı.
Azattyq.org, holanews.kz, vlast.kz saytları blok etildi.
Almatanıñ merkezinde bugün akimiyet qoltutqan «Ölümsiz polk» Rusiye aktsiyası keçirile, onıñ iştirakçileri Ekinci cian cenki veteranlarınıñ süretleri ile evelden belgilengen yoldan kete.
Memlekette yasaqlanğan «Qazahistannıñ demokratik saylavı» areketi (2009 senesinden berli çetelde yaşağan ve vatanında bir sıra cinayet işlegeninde qabaatlanıp ömür boyu apis cezasına üküm etilgen sabıq bankir ve Qazahistan akimiyetiniñ tenqitçisi Muhtar Ablâzov tarafından qurulğan) de aktsiya keçirecegini ilân etti. Areket Almata, Nur-Sultan ve bir qaç diger şeerde narazılıq aktsiyalarını keçirmege planlaştıra.
Azatlıq Radiosınıñ qazah bürosınıñ mühbirleri Nur-Sultandan canlı yayın köstere.
Qazahistanda insanlarnı tutıp başladılar. Almatada vlast.kz portalınıñ mühbiri Daniyar Moldabekov tutuldı. Onı politsiya maşinasına mindirip, bölükke alıp ketirgenler. Jurnalist tutulğan bölükke şeer politsiyası departamentiniñ matbuat hızmetiniñ reberi Saltanat Azirbek kelgende Moldabekov azat etildi.
Tutulğanını almatalı aq qorçalayıcı Yerlan Kaliyev bildirdi. Bazı vatandaş faalleri içtimaiy ağlarda yazğanına köre, evleriniñ kirişleri yanında politsiya maşinaları «nevbetçilik yapa».
Mayısnıñ 1-nde Nur-Sultan, Almata, Karaganda, Semey ve Aktobede narazılıq aktsiyalarınıñ 80 iştirakçisi tutuldı. Narazılıq bildirgenler iyünniñ 9-nda Qazahistanda keçirilecek nevbetten tış prezident saylavlarını boykot etmege talap etken ediler.
Diger şiarlar arasında: «Nur-Sultan – menim paytahtım degil», «Tokayev – prezidentim degil», «Dariga – senat spikerim degil».
2019 senesi martnıñ 9-nda 79 yaşında Nursultan Nazarbayev prezident vazifesinden istifağa çıqtı, amma memleketniñ Telükesizlik şurasınıñ reisi olıp qaldı. Bu vazife oña Qazahistan inkişafınıñ esas yönelişlerini kontrol etip, esas qararlarnı qabul etmege imkân berecek. «Kommersantnıñ» malümatına köre, Nazarbayev martnıñ soñunda Avrasiya iqtisadiyat birliginiñ fahriy reisi olmaq kerek.
Qazahistanda nevbetten tış prezident saylavları iyünniñ 9-na belgilendi. Ekspertler Senat spikeri vazifesinde bulunğan Nazarbayevniñ büyük qızı Dariga namzet ola bile, dep tahmin etken edi. Amma aprel ayında ükümran firqanıñ namzeti senatnıñ sabıq spikeri Kasım-Jomart Tokayev oldı. O, martnıñ 20-nden berli prezident vazifelerini eda ete.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Böyleliknen, al-azırda «Novaya Kahovka», «Çigirin» ögrenme gemileri, «İliçevsk» yolcu kateri ve «MGK-1857» gidrografik katerı Qırımdan Odessağa kete.
Bugün Rusiye tarafı Ukraina flotuna daa beş gemini qaytarmalı: RK-001 kateri, «Smela» ögrenme kateri, «Börşçev» yanğın kateri ve «Romnı» ve «Tokmak» katerleri.
Aqyarda ve Kezlev civarında yerleşken Cenübiy Arbiy-Deñiz bazasında blok etilgen 13 gemi endi qaytarıldı.
«Flot Ukrainı» Ukraina Arbiy-Deñiz quvetleriniñ gazetası yazğanına köre, Aqyarda qullanılmağan üç gemini yoq etip, paranı Ukraina flotunıñ Qırım gemi qurucılığı zavodlarına borclarınıñ ödenelmesine sarf etecek olalar.


text:
Ukraina devlet işhanesi olğan «Ukrpoçta» İsmail Gasprinskiy adına geostrategiya institutınen birlikte, qırımtatar halqı Birinci Qurultayınıñ 100-yıllığına bağışlanğan zarf çıqardı. Bu hususta institutnıñ Facebook saifesinde haber etilmekte.
Ukraina informatsion siyaset nazirligi Qurultay ne olğanı ve qırımtatar milliy areketi içün onıñ tarihiy emiyeti aqqında ikâye etmek maqsadınen media kampaniya çalıştırıp başladı.
Qırımtatar halqınıñ Qurultayı -bir milliy qurultay olaraq, qırımtatar halqınıñ yüksek temsiliy organı sayıılmaqta.
1917 senesi dekabr ayında qırımtatar halqınıñ Qurultayı mavı tüstesi milliy bayrağını, Qırım hanlarınıñ taraqlı altın tamğa şeklindeki tuğrası ve milliy gimnini tasdıqlağan edi.
Dekabrniñ 6-nda Yuqarı Şura qırımtatar halqı Birinci Qurultayınıñ 100-yıllığına bağışlanğan tantanalı toplaşuv ötkerecek.


text:
Frenkistan iş adamı Fransua-Anri Pino (Francois Henri Pinault), Notre Dame de Paris kilsesiniñ restavratsiyasına 100 million yevro hayır-ihsan etti. Bu aqta “Nastoyaşçeye vremâ” televizion kanalı bildire.
“Bu facia er fransızğa tiydi. Er kes bizim bu umumiy mirasımıznı tezce ğayırdan tiklemek istey”, - dedi Pino. Paralarnı milliarderniñ Artemis şirketi ayıracaq.
Daa evel Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, aprel 15-inde yanğınğa oğrağan Notre Dame de Paris katedral kilsesi tamir etilecegine söz berdi.
Macron tünevinki adisege “deşetli facia” dedi, amma “beterinden qurtarılıp oldıq”, dep qoştı ve abide tamirine halqara aqça toplamasını ilân etecegini bildirdi.
Yanğın neticesinde 850 yıllıq gotik inşaatınıñ kulâ ve damı bozulğan, amma esas konstruktsiya, hususan, eki çañ qullesi, saqlanıldı.
Polis, yanğın sebebi alâ daa belli olmağanını bildirdi, amma Parijniñ yanğın bölügi, yanğın keçirilgen restavratsiya işlerinen bağlı olmaq mümkün, dep ayta.
Yanğın söndürüvinde qurtarıcılardan birisi ağır yaralanğan.
Dünya liderleri Frenkistan halqına yazıqsınuv ve göñüldeşligini bildirdi.
Notre Dame de Paris katedral kilsesiniñ kulâsı yanğın neticesinde eşildi.
Aprelniñ 15-inde aqşam Parij merkezinde meşür Notre Dame de Paris kilsesinde yanğın cıqtı.
Parij merkezinde olğan katolik kilsesi, Frenkistan paytahtınıñ timsallerinden birisi. Parij yeparhiyasınıñ katedral kilsesi. O Site adasınıñ şarqiy tarafında, şeerniñ dörtünci okrugında qurulğan edi. Bundan evel o yerde Parijniñ birinci hristian kilsesi - Muqaddes Stefannıñ bazilikası tura edi, o ise, Gall-Romalarnıñ Yupiter kilsesiniñ bina temelinde qurulğan edi. Gotik kilse Moris de Sülli Parij yepiskopınıñ teşebbüsi ile 1163-1345 seneleri qurula edi. Altar qısmı 1182 yılı muqaddesleştirildi.


text:
Sawirlar
Sawirlar (alar da Sabirlar häm Suarlar), Kaspiy diñgeze tirälärendä yäşägän, Xäzärlärgä qärdäş küçmä qäbilälär. Etnik çığışları Hunnar toqımınnan dip uylanıla.
Sawirlarnı berençe märtäbä 2. yözdä Ptolemey telgä ala. Tönyaq Qawqazda zur xärbi köç bularaq, alarnı Sasanilar İranı häm Vizantiä imperiäse üzara köräştä üz maqsatlarında faydalana. 5. yöz azağı - 6. yöz başlarında Sawirlar Awarlar belän belän suğışa. . yözneñ 2. yartısında Avarlar Könbatış tarafqa küçenep kitkäç, Sawirlar Könbatış Törki qahanlığına buysınalar. 630. yıllarda Törki qahanlığı tarqalğaç, Xäzär Qağanlığı xakimlegenä küçälär.
Dağstannıñ yar buyları öleşendä Suvar (Suar tügel!), Xäydan (Khaydan), Cidan (Jidan) qalaları töbäklären berläştergän Sawirlar patşalığı (däwläte) oyışa. Ğäräp-Xäzär suğışları barışında, 8. yözdä Sawirlarnıñ ber öleşe Urta İdel buylarına küçep kilä, anda Suar bäklege oyışa, alar Suarlar iseme belän tanıla. Soñraq suarlar cirle Törki telle qäbilälär belän etnik Bolğar berdämlegen tudıralar.
Xäzerge Çuaşlar üzlären Sawirlarnıñ (Çuaşça: CӑBapceM) toqımları buluların uylıylar. Xäzerge Marilar İdel-Ural Tatarların Suas häm Çuaşlarnı Suasenmari (Suarlaşqan Marilar) dip atıylar. Fin telendä soñğıları Suaslanmari dip atala.[1]
İskärmälärYзrәpTү
- ↑ Eero Kuussaari: Suomen Suvun Tiet (Helsinki 1935)
- "Suarlar". Tatar entsiklopediäse. Qazan: Tatarstan Respublikası Fännär Akademiäse Tatar Entsiklopediäse İnstitutı, 2002.


text:
«Discursus» edebiy agentligi, «Strana» mecmuası ve «E» kitap tükânı «Qırım ukraince» kitabınıñ Kiyevde sentâbr 15 künü keçirilecek taqdimine davet eteler.
Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, kitap – «Novella ukraince» yarışında toplanğan novellalarnıñ cıyıntığıdır.
«Ukraina ve diger memleketlerde yaşağan müelliflerniñ yarımada aqqında şahsiy ikâyeni yazmağa imkânı bar edi. Yekâne talap – adiselerniñ yüz bergen yeri – Qırımdır. Yarışnıñ eñ yahşı novellalarını «Qırım ukraince» kitabına topladılar», – qayd eteler agentlikte.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Şri Lanka prezidenti Maitripala Sirisena aprelniñ 21-nde eñ azından 290 insan elâk olğan ve beş yüz kişi yaralanğan patlavlardan soñ fevqulâde vaziyetni ilân etmege planlaştıra, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Fevqulâde vaziyet gece çalışıp başlaycaq ve politsiya ve arbiylerge şübheli insanlarnı mahkeme qararı olmasa da yaqalamağa ve sorğuğa çekmege imkân berecek.
Prezidentniñ ofisi haber etkenine köre, o, ücüm etkenlerniñ çetel bağlarını taqip etmek içün halqara yardım isteycek.
«İstihbarat maruzalarına köre, yerli terroristlerniñ arqasında çetel terrorist teşkilâtları tura. Şu sebepten prezident diger memleketlerden yardım isteycek», – dep aytıla haberde.
Şimdilik aprelniñ 21-nde patlav mesüliyetini öz boynuna alğanlar yoq. Amma Şri Lanka ükümeti tünevin yüz bergen patlavlardan «Camaat at-Tauhit» yerli radikal islâm gruppası mesüliyetli, dep bildirdi.
Bundan ğayrı, ükümet politsiya kilselerge yapıla bilecek ücümler aqqında bilip, olarnıñ ögüni alamadı, dep bildirdi.
Politsiyanıñ daa evel haber etkenine köre, Şri Lankadaki patlavlarğa alâqası bar olğanından şübheli sayılğan 24 insan yaqalandı.
Ükümetniñ fikirince, üç kilse ve üç musafirhanege canlı bombalar ücüm etti.
On yıl evelsi mında vatandaş cenki bitken soñ bu ücüm adada kerçekleştirilgen eñ büyük zorbalıq oldı, dep aytalar.
Politsiyanıñ malümatına köre, elâk olğanlar arasında – 35 çetel vatandaşı, ABD, Büyük Britaniya, Qıtay, Felemenk, Portugaliya vatandaşları.


text:
Kiyevde cuma künü, iyül 3-te, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ile körüşti, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde bildirgeni kibi, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko avgust 1-3 künleri Ankarada keçirilecek II Bütündünya qırımtatar kongressine resmiy şekilde davet etildi.
Petro Poroşenko, Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov qırımtatarlarnıñ vaziyeti ve işğal etilgen Qırımda insan aqları ile bağlı meselelerni muzakere ettiler
Körüşüvde Petro Poroşenko, Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov qırımtatarlarnıñ vaziyeti ve işğal etilgen Qırımda insan aqları ile bağlı meseleler, qıtaiy Ukrainanıñ Qırım ile alâqaları, em de Ukrainada qırımtatar matbuat vastalarınıñ inkişafı kibi meselelerni muzakere ettiler.
«Mustafa Cemilev Ukrainanıñ tış siyasetinde Qırım yönelişi mevzusında bir sıra meselelerde ayrıca toqtaldı», – dep aytıla haberde.
Refat Çubarov prezidentni qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi ile bağlı qanun leyhalarınıñ azırlıq ketişatınen tanış etti.
Bildirilgeni kibi, bütün bu meseleler boyunca Ukraina prezidenti zaruriy emirler berdi.


text:
Bazarertesi, iyül 21 künü, İvano-Frankovskta leh medeniyet ve yeudiy dialog merkezinde gençler içün «Kovçeg» adlı ukrain-leh-yeudiy seminarınıñ açılış tedbiri olıp keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, doquzıncı Kovçegniñ esas şiarı – «Birdemliksiz serbestlik olamaz».
Bu sene qırımtatar yaşlarını davet etip, tedbirniñ sıñırlarını keñişletmek qarar alındı. İştirakçilerniñ umumiy sayısı 37 insannı teşkil ete.
Seminarnıñ iştarkçileri İvano-Frankovsk vilâyetiniñ Bilşivtsi şeerine iyül 19 künü keldi. Seminar iyül 29-na qadar devam etecek. İştirakçiler içün tedbirler çerçivesinde çeşit treninglerni keçirecekler, olar Lehistannıñ Lantsut ve Peremışl şeerlerini ziyaret eterler, er bir taqım kendi medeniyet, din ve tarihını taqdim etecek.


text:
Yañı ukrain pasportı (ID kartı) olğan qırımlı abituriyentlerniñ esas Ukrainada oqumağa başlağanda problemleri olmamalı, çünki yaşağan yerini isbatlamaq içün bir sıra imkânı bar. Bu aqta Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ aliy tasil departamenti reberi vazifelerini eda etken Svetlana Kretoviç Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırımdan oqumağa kelgenlerniñ qayd olğan yeri ID kartında yazılmaması mümkün. Lâkin bir problem olmamalı: balanıñ işğal etilgen Qırımdan kelgenini isbatlağan bir sıra şey bar. Bu mesele çezile. Misal olaraq, yarımadada tasil alğanına dair vesiqa – o, bizde qabul etilmey, amma balanıñ Qırımdan kelgenini isbatlay. Bu ana-babasınıñ qayd olğan yeri yazılğan vesiqalarınıñ kopiyaları ola bile», – dep tarif etti Kretoviç.
Kretoviçniñ aytqanına köre, keçken sene de qırımlı abituriyentlerniñ ID kartları bar edi ve, onıñ aytqanına köre, problem çıqmadı.
«Al-azırda bizler «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleri üzerinden oquvğa başlav işini baqamız, buyruqlarğa bazı deñişmeler kirsetemiz, informatsion kampaniyanı başlatamız. Böyle problemlerge rastkelgen tasil merkezleriniñ vekillerinden bir teklif kelmedi ve oqumağa kelgen ve bizge telefon vastasınen muracaat etkenler şikâyet etmedi», – dep qoştı Tasil nazirliginiñ vekili.
Nazirlikniñ hatırlatqanına köre, esas Ukrainada oqumağa istegen abituriyentler ya da ana-babalarınıñ bir suali ya da problemi peyda olsa, olar nazirlikniñ sıcaq ağına ya da «Açıq siyaset» fonduna telefon ete bile.
Daa evel «Almenda» ukrain vatandaş maarifi merkeziniñ yolbaşçısı Valentina Potapova Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, qırımlı abituriyentler bu sene problemlernen rastkele bile, çünki ID kartlarınıñ ilâvelerinde Qırımda qayd olğanı yazılmay. Qırım sakinleri, Ukraina qanunlarına köre, işğal
etilgen topraqnıñ sakinleri olıp, esas Ukrainada qolaylaştırılğan programma boyunca ve imtiyazlardan faydalanıp oqumağa kire bile, lâkmn Qırımdan olğanını vesiqalarnen tasdıqlamalı, dep qayd etti Potapova.
2018 senesi iyün ayından sentâbr ayına qadar 35 «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezi çalışqan edi. Ukraina Tasil ve ilim nazirligi Qırım ve Donbastan kelgen abituriyentler içün adım-adım talimatlarnı derc etti.


text:
İraqta eki bombanıñ patlavı aqibetinde eñ azından 26 insan elâk oldı ve 58 kişi yaralandı. Bu adise çarşenbe künü, iyül 22-de, Bağdadnıñ şiiyler raonlarında olıp keçti, – dep haber ete yerli akimiyet.
Birinci ücüm Al-Bayya fuqare rayonında oldı, onıñ neticesinde 18 kişi elâk oldı ve 36 insan yaralandı. Ekinci ücüm Bağdadnıñ şimal-şarq rayonındaki Aş-Şabab rayonında oldı, eñ azından 8 kişi elâk oldı.
İyül 21-de Bağdadnıñ şiiyler kvartallarında yüz bergen patlavlar neticesinde 19 insan elâk oldı. Patlavdan mesüliyetni kimse almadı.
İraqtaki şiiyler kvartalları «İslâm devletiniñ» nişanı ola.


text:
Ukrainanıñ Türkiye Cumhuriyeti elçihanesi qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añmağa çağıra. Bu aqta diplomatik temsilcilikniñ Facebook saifesinde aytıla.
«Mayısnıñ 18-nde Ukraina ve bütün dünya 1944 senesi mayıs 18-iniñ qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını aña. Sizni de qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma aktsiyalarına qoşulmağa davet etemiz. Mayısnıñ 17-nde aqşamdan başlap evlerde ya da balkonlarda matem şeriti baylanğan qırımtatar milliy bayraqlarını kötermege, mayısnıñ 17-nde saat 21:00-da ise «Qalbiñde ateş yaq» aktsiyası çerçivesinde qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añmaq maqsadınen pencerede hatıra ateşini yaqmağa çağıramız», – dep aytıla haberde.
Qırımtatar faali, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl yarımadadaki semetdeşlerine qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına – mayısnıñ 18-ne – ev ve balkonlarda qara şeritli qırımtatar bayraqlarını asmağa teklif ete.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ milletlerara munasebetler Devlet komiteti bildirgenine köre, qırımtatar sürgünliginiñ yılına bağışlanğan er yıllıq «Qalbiñde ateş yaq» aktsiyası bu yıl koronavirus pandemiyası sebebinde online yapılacaq.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Devam etken qurğaqlıqnıñ kerçek aqibetleri birden körüne, dep ayta Qırım.Aqiqat mühbiri. O, Qırımnıñ baş özeni Salğırğa ya da ondan suv alğan Aqmescit suv anbarını – 342 biñlik Qırım paytahtınıñ esas suv çoqrağını – qayd ete.
Böyle vaziyet devam etse, yarımadanıñ Rusiye akimiyeti Aqmescit ve diger suv anbarları üstüne mahsus uçaqnı köterip, bulutlarğa piropatron atmağa mecbur olacaq. Amma Qırımnıñ Rusiye baş naziri Yuriy Gotsanükniñ yerli televideniye yayınında aytqanına köre, bu rayonlarda boranlı bulutlar olğanda bu olur.
Şimdi ise Salğırda ve suv anbarında suv azlaşmağa devam ete. Olarnıñ saillerini dolaşqan Qırım.Aqiqat mühbiri daa bir kere emin oldı.


text:
Ukrainada Malaysia Airlines «Boing-777» uçağınıñ qara qutularına irişim yoq.
Bunı SNBO haber merkeziniñ spikeri Andriy bildirdi
«Ukrain tarafı qara qutulardan iç birisini elde etmedi. Resmiy malümattır. Birisi de yoq»,– dep bildirdi o brifingde cumaertesi künü, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Lısenko şunı da qayd etti ki, qurtarıcılar boyeviklerniñ areketleri sebebinden delillerni tapıp olamay.
Donetsk akimiyeti boyevikler 37 cesetni Donetsk morgına ketirgenini tasdiqaldı. Bunıñ ile boyevikler felâket yerine ağır tehnikanı ketirip, uçaqtan qalğanını belgisiz yönelişke alıp ketecek olalalar.
Yaqında Malaysia temsilcileri qazanıñ taqiqatı içün Ukrainağa keldiler.


text:
XOSUSIYLIQ SÄYASÄTE
Şäxsi mäğlümatlarnıñ konfidentsial’ säyasäte (alğa taba – xosusıylıq säyasäte) “Manual meditsina üzäge” saytındağı böten mäğlümatqa qarata ğamäldä domennıñ isemendäge http://manual-kzn.ru “Manual meditsina üzäge” saytnıñ proğrammaların häm produktların qullanu waqıtında saytın qullanuçı turında alırğa mömkin.
1. TERMINNARNIÑ BILGELÄMÄ
1.1. Xosusıylıq säyasätendä tübändäge terminnar qullanıla:
1.1.1. “Manual meditsina üzäge” saytnıñ administratsiäse (alğa taba – sayt administratsiäse)» – «Manual» CÇC (Yur. adresı: 420049, Qazan şähäre, Kaçalov uramı, 84 yort, pom.1035, İNN 1659175861, OĞRN 1161690156649, alar, şäxsi mäğlümatlar belän eşkärtelergä tiyeşle personal’ mäğlümatlarnı eşkärtü maqsatların, personal’ mäğlümatlar sostavın (operatsiälärne) bilgeli, şulay uq personal’ mäğlümatlarnı eşkärtüne oyıştıra häm (yaki) ğamälgä aşıra.
1.1.2. “Şäxsi mäğlümatlar” – bilgele ber fizik zatqa (şäxsi mäğlümatlar subyektına) turıdan-turı yaisä turıdan-turı qağılmağan barı mäğlümat.
1.1.3. “Şäxsi mäğlümatlarnı eşkärtüye” – şäxsi mäğlümatlarnı cıyu, yazılu, sistemalaştıru, tuplaw, saqlaw, täğayınläw (yañartu, üzgärtü), çığaru, qullanu, tapşıru (taratu, kürsätü, birü), şäxezländerü, bloqlaw, beterü, şäxsi mäğlümatlarnı yukqa çığaru.
1.1.4. “Şäxsi mäğlümatlarnıñ konfidentsial’lege” – operator yaki şäxsi mäğlümatqa röxsät alğan başqa zat tarafınnan ütäw öçen, alarnı şäxsi mäğlümatlar subyektı rizalığınan başqa taratuğa yaki başqa zakonlı nigezda buluğa yul quymasqa tiyeş.
1.1.5. “Manual meditsina üzäge” saytnıñ qullanuçı (alğa taba-qullanuçı) – İnternet çeltäre aşa saytqa kerä häm “Manual meditsina üzäge” saytnı qullana torğan zat.
1.1.6. “Cookies” — web-server belän cibärelgän häm qullanuçınıñ komp’yuterda saqlanğan, web-kliyent yaki web-brawzer här tapqır Web-servernı HTTP- sorawda cibärep, saytnıñ tiyeşle säxifäsen açarğa omtılğanda, keçkenä fragment.
1.1.7. “IP-adres” – IP berketmäse buyınça tözelgän komp’yuter çeltärendäge unikal’ adresı.
2. ĞOMUMİ NIGEZLÄMÄLÄR
2.1. “Manual meditsina üzäge” saytnıñ qullanuçısı tarafınnan qullanu, qullanuçınıñ şäxsi mäğlümatların eşkärtü şartları häm konfidentsial’legeneñ çın säyasäte belän kileşüne añlata.
2.2. Xosusıylıq säyasäte şartları belän kileşmägän oçraqta, qullanuçı “Manual meditsina üzäge” saytın qullanunı tuqtatırğa tiyeş.
2.3. Bu xosusıylıq säyasäte “Manual meditsina üzäge” saytında ğına qullanıla. “Manual meditsina üzäge” saytında sıltamalar buyınça öçençe zatlar saytlar qullanuçı ala küçärgäne öçen sayt, kontrol’dä totmıy häm cawap itmi.
2.4. “Manual meditsina üzäge” sayt administratsiäse saytnıñ qullanuçı şäxsi mäğlümatlarnıñ kürsätä torğan döreslegen tikşermi.
3. XOSUSIYLIQ SÄYASÄTE PREDMETI
3.1. Älege xosusıylıq säyasäte qullanuçı sayttağı kire elemtä formaların tutırğanda sayt administratsiyäse sorawı buyınça birä şäxsi mäğlümatlarnıñ konfidentsial’legen bozmaw häm saqlaw rejimın täyemin itü buyınça sayt administratsiäseneñ yöklämälären bilgeli.
3.2. Xosusıylıq säyasäte qısalarında eşkärtügä röxsät itelgän qullanuçı tarafınnan “Manual meditsina üzäge” saytında formalarnı tutıru yulı belän birelä torğan şäxsi mäğlümatlar, tübändäge mäğlümatnı üz eçenä ala:
3.2. 1. qullanuçınıñ familiäse, iseme, atasınıñ iseme;
3.2.2. elemtä öçen telefon nomerı;
3.2.3. elektron poçta adresı (e-mail);
3.2.4. qullanuçı tarafınnan formalarnı tutırğanda saytta kürsätelgän başqa mäğlümat.
3.3. sayt bitlärenä kergändä avtomat räveştä tapşırıla torğan mäğlümatlarnı “Manual meditsina üzäge” saytı saqlıy:
* IP adresı;
* cookies mäğlümatlärne;
* brauzer (yaki reklama kürsätü mömkinlegen ğamälgä aşıra torğan başqa proğramma turında mäğlümatlärne);
• kerü waqıtı;
• referer (aldağı bitneñ adresı).
3.3.2. Sayt administratsiäse üz kilüçelärneñ IP-adresları turında statistika cıyunı ğamälgä aşıra. Älege mäğlümat texnik problemalarnı açıqlaw häm xäl itü maqsatında qullanıla.
3.4. Yuğarıda äytelmägän nindi bulsa da şäxsi mäğlümatlar 5.2. häm 5.3. punktlar älege xosusıylıq säyasäte da qaralğan oçraqlardan tış, ışanıçlı räveştä saqlanılırğa häm ütälmäskä tiyeş.
4. QULLANUÇINIÑ ŞÄXSİ MÄĞLÜMATLARIN CIYU MAQSATLARI
4.1. Sayt administratsiäse qullanuçınıñ şäxsi mäğlümatların bu maqsatlarda qullana ala:
4.1.1. Qullanuçınıñ identifikatsiäläw.
4.1.2. Qullanuçı belän kire elemtä urnaştıru, şul isäptän “Manual meditsina üzäge” saytın qullanu, xezmät kürsätü, ğomumi mäğlümat yunäleşläre, möräcäğat’lärne häm qullanuçınıñ ğarizaların eşkärtü.
4.1.3. Bilgeläw urın tabılu qullanuçınıñ iminlegen täyemin itü öçen, moşeynniklıq buldırmaw.
4.1.4. Qullanuçı tarafınnan birelgän şäxsi mäğlümatlarnıñ döreslegen häm tulılığın raslaw.
4.1.5. “Manual meditsina üzäge” saytın qullanu belän bäyle problemalar kilep tuğanda qullanuçılarğa kliyentlı häm texnik yardäm kürsätü.
4.1.6. Qullanuçığa anıñ rizalığı belän, produktsiyä yañartu, maxsus täqdimnär, bäyaläre turında mäğlümat, yañalıqlar cibärü häm başqa mäğlümatlar “Manual meditsina üzäge” saytnıñ isemennän birergä.
4.1.7. Qullanuçı rizalığı belän reklama eşçänlegen ğamälgä aşıru.
5. ŞÄXSİ MÄĞLÜMATNI EŞKÄRTÜ ISULLARI HÄM WAQITLARI
5.1. Qullanuçınıñ şäxsi mäğlümatların teläsä nindi zakonlı ısul belän eşkärtü, şul isäptän avtomatizatsiä çaraların qullanıp yaki mondıy çaralarnı qullanmıyça, şäxsi mäğlümat sistemalarında sroknı çiklämiçä ğamälgä aşırıla.
5.2. Qullanuçı sayt administratsiäse şäxsi mäğlümatlarnı öçençe zatlarğa, ayırım alğanda, poçta elemtäse oyışmalarına, elemtä operatorlarına, e-mail-rassılka servislarına tapşırırğa xoquqlı, barı tik 4 punkt nigezendä qullanuçını “Manual meditsina üzäge” saytınnan faydalanğanda mäğlümat belän täyemin itü häm problemalarnı xäl itü maqsatınnan ğına rizalaşa.
5.3. Qullanuçınıñ şäxsi mäğlümatları Rossiyä Federatsiyäse zakonnarı belän bilgelängän nigezlär häm tärtiptä genä Rossiyä Federatsiyäse däwlät xaqimiyäteneñ väqalätle orğannarına tapşırılırğa mömkin.
5.4. Şäxsi mäğlümatlarnı yuğaltqan yaki iğlan itkän oçraqta, qullanuçınıñ şäxsi mäğlümatların yuğaltu yaki açu turında sayt administratsiäse xäbär itä.
5.5. Sayt administratsiäse qullanuçınıñ şäxsi mäğlümatnı xoquqsız yaki oçraqlı kerü, yuk itü, üzgärtü, bloklaw, kopilaştıru, taratu, şulay uq öçençe zatlarnıñ başqa xoquqsız ğamälläre öçen kiräkle oyıştıru häm texnik çaralar yasıy.
5.6. Sayt administratsiyäse qullanuçı belän berlektä qullanuçınıñ şäxsi mäğlümatlar zıyan yaki başqa tiskäre näticälären, yuğaltu yaki açıqlaw buldırmaw buyınça barlıq kiräkle çaralar yasıy.
6. YAKLARNIÑ BURIÇLARI
6.1. Qullanuçı burıçlı:
6.1.1. “Manual meditsina üzäge” saytı belän faydalanu öçen kiräk bulğan şäxsi mäğlümatlarnı birergä.
6.1.2. Şäxsi mäğlümatlar üzgärgän oçraqta tübändäge eçtälekle mäğlümat turında, älege mäğlümatnı yañartu.
6.2. Sayt administratsiyäse burıçlı:
6.2.1. Alınğan mäğlümatnı barı tik älege xosusıylıq säyasäteneñ 4 punktında kürsätelgän maqsatlar öçen genä faydalanırğa.
6.2.2. Konfidentsial’ mäğlümatnı ser itep saqlawnı täyemin itärgä, qullanuçınıñ aldan yazma röxsätennän başqa xäbär itmäskä, şulay uq qullanuçınıñ birelgän şäxsi mäğlümatların başqa ısullar belän taratmasqa, alış-birmäskä, bastırıp çığarmasqa, ya isä taratırğa, älege xosusıylıq säyasäte. 5.2 häm 5.3. punktlarda iskärmä bulıp tora.
6.2.3. Qullanuçı şäxsi mäğlümatlarnıñ konfidentsial’legen yaklaw öçen, ğadättä, qullanıla torğan tärtibe buyınça, öçen mondıy tördäge mäğlümatnı ğamäldäge eşlekle äyläneştä yaklaw.
6.2.4. Qullanuçı yaki anıñ zakonlı väkile yaki tikşerü çorında şäxsi mäğlümatlar subyektları xoquqların yaklaw buyınça väqalätle organ möräcäğat’ itkän mizgeldän, döres bulmağan şäxsi mäğlümatlar yaki xoquqsız ğamällär açıqlanğan oçraqta, tiyeşle qullanuçığa kerä torğan şäxsi mäğlümatlarnı blokirovkalawnı ğamälgä aşırırğa.
7. YAKLARNIÑ CAVAPLILIĞI
7.1. Üz vazifaların ütämägän sayt administratsiyäse Rossiyä Federatsiyäse zakonnarı nigezendä älege xosusıylıq säyasäte 5.2; 5.3. häm 7.2. punktında qaralğan oçraqlardan tış, cawap tota.
7.2. Konfidentsial’ mäğlümatnı yuğaltqan yaki betergän oçraqta, sayt administratsiyäse älege konfidentsial’ mäğlümat bulsa, caWap totmıy:
7.2.1. Anı yuğaltqan yaki taratu itkänçegä qadär açıqlandı.
7.2.2. Sayt administratsiyäse anı alğan waqıtqa qadär öçençe yaktan alınğan ide.
7.2.3. Qullanuçınıñ rizalığı belän açıqlanğañ ide.
8. BÄXÄSLÄRNE ÇIŞÜYE
8.1. “Manual Meditsina üzäge” saytın qullanuçı belän sayt administratsiyäse arasındağı mönäsäbätlärdän kilep çıqqan bäxäslär buyınça sudka möräcäğat’ itkänçe, däğvanı kürsätü mäcbüri bulıp tora (bäxäslärne irekle cayğa salu turında yazma täqdime).
8.2 .Pretenziyä aluçı däğvanı alğannan soñ 30 kalendar’ kön eçendä ğariza birüçegä däğvanı qaraw näticäläre turında yazmaça xäbär itä.
8.3. Kileşü tämamlanmağan oçraqta, bäxäs Rossiyä Federatsiyäseneñ ğamäldäge zakonnarı nigezendä sud organına qarawğa tapşırılaçaq.
8.4. Qullanuçı häm sayt administratsiyäse arasında älege säyasätkä xosusıylıq häm mönäsäbätlärgä Rossiyä Federatsiyäseneñ ğamäldäge zakonnarı qullanıla.
9. ÖSTÄMÄ ŞARTLAR
9.1. Qullanuçınıñ rizalığın almıyçä sayt administratsiyäse başqa xosusıylıq säyasätenä üzgäreşlär kertergä xoquqlı.
9.2. Xosusıylıq säyasäteneñ yaña redaktsiyäse “Manual meditsina üzäge” saytında urnaşqan waqıttan üz köçenä kerä, başqası qaralmağan bulsa.
9.3. Konfidentsial’lekneñ älege säyasäte buyınça barlıq täqdimnär yaki sorawlar kontaktlar bitendä kürsätelgän http://Manual-kzn.ru/contact/ buyınça xäbär itärgä kiräk.
9.4. Ğamäldäge xosusıylıq säyasäte http://Manual-kzn.ru/privacy-tt/ bitendä tübändäge adres buyınça urnaşqan.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım ekologiya nazirligi, Ermeni Bazarda avada himiyeviy maddelerniñ kontsetratsiyası aşmağan, dep iddia eteler. Bu aqta aprelniñ 18-inde müessiseniñ matbuat hızmeti bildirdi.
“Aprelniñ 17-sinde keçirilgen laboratgoriya analizleriniñ neticelerine köre, vodorod hloridiniñ kontsetratsiyası kub metrge 0,04 mg-den az”, - denile beyanatta.
Qırımnıñ şimalinde – Ermeni Bazarda ve Krasnoperekopskta – yañı himiyeviy taşlantılar qayd etildi.
Ermeni Bazarda oktâbrniñ 20-nde «Qırım titanı» zavodı çalıştırmağa başladı. Onıñ işi avgustnıñ 23-nden 24-ne keçer gecesi taşlantılardan sebep toqtatılğan edi. Qırım akimiyeti bulaşuv sebebi «Qırım titanı» qullanğan ekşilik havzularından çıqqan buvlanuvı ola, dep bildirdi.
Kyiv, Qırımda himiyeviy taşlantılarnıñ avağa atılmasına Rusiye arbiyleri sebepçi olğan dep iddia ete, çünki olar idman yapqanda titan ve soda zavodlarınıñ taşlantılarına ateş açqan edi.
Qırımnıñ rusiyeli başlığı Sergey Aksönov, Ermeni Bazardan (Armânsk) mektep çağına yetmegen ve mektep çağındaki balalarnı avanıñ bulaşuvı içün Qırım sanatoriylarına yollacaqları aqqında haber etti.
«Qırım titanı» zavodı daa 1971 senesi işinibaşladı, 2000 senelerniñ başında ise, Dmıtro Firtaşnıñ Groop DF şirketiniñ nezareti altına keçti. İşhaneniñ esas yönelişi - titan dioksidiniñ istisalı. Titan dioksidi - lak, boya, rezina, plastmassa işlep çıqaruvında ve daa çoq başqa saalarda qullanılğan madde.
2014 senesi, Qırım işğalinden soñ, Dmitriy Firtaş, zavod idare etilmesiniñ terkibini deñiştirdi. Oktâbr ayında Groop DF, «Qırım titanı» şahsiy aktsiyalı şirketini (ŞAŞ) «Titan yatırımları» açıq aktsiyalı şirketine (AAŞ) berdi. 2015 senesi «Qırım titanı» ŞAŞı «Ukrainian Chemical Products» adını deñiştirdi.


text:
«Bu mesele üç ay devamında baqıldı. Biz epimiz mayısnıñ 18-den soñ men Devlet Şurasında vazifelerime buyuracağım aqqında qarar aldıq», - dedi İlyasov.
İlyasov milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen grajdanlarınıñ problemleri ile bağlı ve halqnıñ qaytarılması meselelerinde Rusiye Prezidenti Vladimir Putinnıñ avalelerni ömürge keçirmege niyetlene.
Mayısnıñ 21-de Qırım «parlamenti» Rezmi İlyasovnı «spiker muavini» vazifesine tayinledi. Umümen 77 deputattan bu qararğa 74 deputat qol tuttu, biri bitaraf oldı, ve ekisi aslı rey bermedi. Vladimir Konstantinov ise Remzi İlyasovnıñ tayinini «hayırlı işaret» dep köre.
Keçken afta «kelişikli» qırımtatarlarnıñ delegatsıtyası Soçide Vladimir Putin ile körüşti. Körüşüvde qırımtatar halqnıñ problemleri aqqında laf yürsetildi. Delegatsıya erkânında Remzi İlyasov da bar edi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda «Krım SOS» cemaat teşebbüsi saytına kiriş blok etildi. Teşkilâtnıñ tesisçilerinden biri Alim Aliyevniñ bildirgenine köre, bu aqta avgust 5-te aqşam belli oldı.
«Yarımadanıñ çeşit köşelerinden krymsos.com saifesine kirgen qullanıcılar soratılğan resursqa kiriş sıñırlı olğanı aqqında beyanatnı köre. Bunen beraber, yasaqlanğan saytlar resmiy cedvelinde krymsos.com saytı şimdi yoq», – dep bildire «Krım SOS» haber resursı Qiriminfo.
Provayder sıñırlanmanıñ eki tahmin etilgen sebepni bildire: ağ adresinde Rusiye Federatsiyasında tarqatılması yasaq olğan malümat bar ve mahkeme qararınen ya da Rusiye qanunlarınen belgilengen diger sebeplerden.
Avgust 1-de Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qısmen blok etildi. Bir sıra provayderler saytqa kirişni blok etti. Avgust 2-de yarımadada «Çernomorka», «ATR», «Sobıtiya Krıma» saytları blok etilip başladı. Bu saytlar yarımada regionlarınıñ çoqusında qısmen blok etile. Şimdiki vaqıtta Qırım.Aqiqat saytını Yaltada ve qomşu Rusiyede açmaq mümkün.
Rusiyeli Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Kremlge boysunğan yarımada prokuraturasınıñ vesiqalarına binaen blok etilgenini bildirdi.
«Krım SOS» cemaat teşebbüsi 2014 senesi fevral 27-de göñülliler tarafından Qırımda olıp keçken vaqialarnı operativ ve obyektiv şekilde bildirmek içün Facebook saifesi olaraq meydanğa ketirildi.
Bundan soñ teşkilât Qırım ve Donbasstan köçkenler içün yardım köstermege başladı. Teşkilât köçkenlerge içtimaiy ve uquqiy yardım köstere, Qırımdaki vaqialar aqqında haberdar ete, içtimaiy adaptatsiya programmaları, köçkenlerniñ yerli cemiyetleriniñ inkişafı, adliyeci leyhaları, mecburen köçken şahıslarnıñ mahkeme işleriniñ refaqatınen oğraşa.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ mahkeme esnası internet cemaatçılığına sovetler zamanında qullanılğan ceza psihiatriyasını añdıra.
Kreml kontrol etken Aqmescitteki Kiyev rayonı mahkemesi İlmi Ümerovnıñ mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi aqqında qarar çıqardı. Bunı FSB taqiqatçısı talap etti. Ümerov bu ekspertizadan keçmeycegini aytıp, onı şahsiyetiniñ itibardan tüşürilmesi ve aşalama olaraq köre.
OHoBлeHa iHфopMaцiя BiдHocHo пpиMycoBoro пpoBeдeHHя cyдoBo-пcиxoлoriчHoï ekcпepTизи IлbMi yMepoBy. "Cyд" зaдoBoлbHиB...OпyблиkoBaHo yпoBHoBaжeHий ПpeзидeHTa ykpaïHи y cпpaBax kpиMcbkoTaTapcbkoro Hapoдy 11 aBrycTa 2016 r.
İnanılmaz tsinizmniñ eñ yüksek noqtası
İlmi Ümerovnı psihiatrik ekspertizağa zorlap yollaycaqlar. Normal insan Qırım işğaline quvanmalı...
...Elbet de, bunı bekledik, amma bir şey deñişmey... Alımız fena...
Mahkeme salonından İlmi Ümerovnı hastahanege alıp kettiler, amma psihiatrik degil, Aqmescitniñ №7 hastahanesine – infarkt telükesi bar edi. O, mahkeme toplaşuvında yaramadı, faqat mahkeme qabaatlanğan kişi salonda olmağanda bile ükmüni seslendirdi.
Kak и cлeдoBaлo oжидaTb, ИлbMи yMepoBy B cyдe cTaлo плoxo. ПoлoзoB roBopиT BызBaли ckopyю. Я жe пpeдyпpeждaл o ero плoxo...OпyблиkoBaHo Mark Feygin 11 aBrycTa 2016 r.
BTopoй дeHb Ha бoлbHичHoй koйke. OпacHocTи для жизHи HeT. Цифpы apTepиaлbHoro дaBлeHия, koTopыe Bчepa B cyдe пoдckoчили ...OпyблиkoBaHo ИлbMи yMepoBыM 12 aBrycTa 2016 r.
İlmi Ümerovğa qarşı yapılğan mahkeme esnasını nezaret etkenler bir çoq dissident oğrağan sovetlerniñ ceza psihiatriyasını hatırladı.
OдиH из зaMecTиTeлeй ПpeдceдaTeля Meджлиca - зa peшeTkoй, дpyroro пыTaюTcя yпpяTaTb B пcиxyшky. TюpbMы, пcиxyшkи... CoBeTckий Coюз B пoлHoM pacцBeTe!OпyблиkoBaHo Gayana Yuksel 12 aBrycTa 2016 r.
...İlmi Ümerov işinde akimiyet soñuna qadar ketmege qarar aldı. Ekspertiza qanunğa ne qadar zıt kelse de, devlet olacaq dese, olacaq, demek...
Namuslı ve printsiplerine sadıq insan, zor ve çoq milletli Bağçasaray rayonınıñ yolbaşçısı olıp, er bir sakinine nisbeten aynı hızmet etken ve ürmet qazanğan insannı Rusiye kelmeşekleri çekiştire, iş uydura, sovetlerniñ adetlerine köre areket eteler. Masqaralıq!
Bugünde-bugün İlmi Ümerovğa qarşı yapılğan sözde mahkeme Haydegger-Kafka DEŞETİNİ is ettire. Saçmalıq eñ çirkin şekilde yapıla. İlmini bilgen-tanığanlar emin ki, bu insan ruhiy ceetten sağlam bir kişi... 21-inci asırda Petr Grigorenko, Leonid Plüşç ve Grigoriy Aleksandrov – sovetlerniñ ceza psihiatriyası qurbanlarınıñ – taqdiri dostumız, ikmetli ve cesür insan, Qırımda siyasiy raqipleriniñ bile sayğısını qazanğan İlmi Ümerovnıñ taqdirinde aqlıma kelecegini iç tüşünmegen edim.
Gebist mektebi o vaqıt da, şimdi de aynı. Ögrengenini yapalar.


text:
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ maiyeti boyunca birinci oturışuv tayin etildi. O, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde mayıs 23-te keçecek. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
O vaqıtqace işniñ figurantları Enver Mamutov, Remzi Memetov, Zevri Abseyitov ve Rustem Abiltarov Rostov-na-Donu şeerindeki tahqiqat izolâtorına yollanılmaq kerekler.
Azırlıq mahkeme oturışuvı Rostov-na-Donuda Aqmescitteki tahqiqat izolâtorı ile videoalâqa boyunca keçti.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdiler. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokatlar, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Avropa komissiyasınıñ reisi Ursula von der Leyen, "Yeşil kelişme" dep adlandırılğan AB-niñ etraftaki müit qoruması planını taqdim etti. Oña köre, 30 yıldan soñ Avropa Birliginiñ azaları olğan devletlerniñ, “issihane” gazlarınıñ taşlantısı ve suvurmasınıñ farqı sıfırğa kelmeli, bildire Azatlıq Radiosı.
Yer astından çıqarılğan yaqıttan vazgeçmege istegen memleketlerge yardım etmek içün, yaqın yıllarda 100 milliard yevro yatırımlarnı celp etecek olalar.
Avropa sanayısına ciddiy ekilogik normalarğa uymağa teklif etile. Aynı zamanda Avropa komissiyası, onı ucuz italât mahsulatından qoruycaq ola. Bundan ğayrı, “issihane” gazlarınıñ taşlantısı kvotalarından sebep, ava seyaatları ve suv naqliyatı bayağı paalılaşa bile.
AB-niñ azaları olğan memleketler, Avropa komisiyasınıñ teklifini dekabrniñ 12 ve 13-ünde keçecek sammitte muzakere etecek. Poloniya, Macaristan ce Çeh Cumhuriyeti endi bu programmağa qarşı çıqtı, dep bildire Reuters.


text:
Sırbistan Rusiye tarafından Qırımnıñ ilhaq etilgenini tanımadı, çünki bu Kosovanıñ mustaqilligini tanımaq degen manağa kelecek edi, dep ayttı Sırbistan prezidenti Aleksandr Vuçiç Le Mondege bergen intervyusında.
«Biz Qırımnı Rusiyege bağlanğanını tanımadıq. Biz bunı yapqan olsa edik, Kosovanıñ mustaqilligine qol tuttıq degen manağa kelecek edi», – dedi Sırbistan lideri.
Aynı zamanda o Belgrad ne içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar kirsetmegenini de añlattı.
«Sırbistan Rusiyege qarşı sanktsiyalar kirseterek,öz ayağına qurşun atamaz. Öziñizni menim yerime qoyıp baqıñız. BMT Telükesizlik Şurasınıñ daa angi bir daimiy azası bizim topraq bütünligimizge qol tuta. Er kes bizim pozitsiyamıznı añlay», – dedi Vuçiç.
Onıñ sözlerine köre, Sırbistan ABne aza olacağınen bağlı körüşüver keçirgen maalde Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarğa qoşulmaycaq, kelecekte ise, Rusiye ile Avropa Birligi arasında munasebetler eyileşecegine inana.
1998-1999 yıllarda Kosovalı arnavutlarnıñ silâlı qarşılığı Sırbistanğa qarşı 78 kün devam etken NATOnıñ ava ücümlarından soñ yekünlendi, bu ise etnik arnavutlarğa nisbeten yapılğan qanlı repressiyalarnıñ toqtatılmasına sebep oldı.
O zamanki Sırbistan lideri Slobodan Miloşeviç Kosovanıñ etnik arnavutlarına qarşı yapqan repressiyalarında 10 biñ insan qurban ketti.
2008 senesi Kosova bir taraflama olaraq Sırbistandan mustaqil olğanını ilân etti. Yañı devletni 113 devlet şu cumleden ABD de tanıdı. Sırbistan ve Rusiye ale daa Kosovanıñ mustaqilligini tanımay. Ukraina da Sırbistan terkibindeki muhtar bölgenen iç bir diplomatik munasebeti qurmağandır.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
İşğal etilgen Aqmescit ava limanı çarşenbe künü, iyül 23-de, millionuncı turistniñ tantanalı ozğaruvnı teşkil etti. 2014 senesi sıñırdan 2013 senesine köre, daa da erte keçtiler, o vaqıt millionuncı turistni sentâbr 30 künü, 2012 senesi – oktâbr 24 künü ozğardılar, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
İşbu turist programmacı Aleksey Berejnoy oldı. O qadını ve bir yaşında olğan Mayya qızı ile Kezlevde raatlana edi, bugün ise aile Moskvağa uçtı. Yarımadadaki raatlanuvından qoranta memnünn qaldı eken.
Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov Berejnoylarğa yarımadanıñ istiraat evlerinden birisinde bir aftalıq raatlanuv sertifikatını bağışladı. «Aeroflot»tan ise ailege biznes-klass uçuşına sertifikat berildi.
«Aqmescit» ava limanı 1936 senesi quruldı. Mında yolcu ve yük uçaqlarınıñ bütün çeşitleri qona bile. Ava liman yolcularnıñ taşuv miqdarı boyunca Ukrainada ekinci yerde tura. Bugün 22 ava şirketi «Aqmescit»ten 38 yöneliş boyunca seferlerni keçire. 2014 senesiniñ başından 3455 uçuş yapıldı.
«Aqmescit» ava limanı iyül 19 künü halqara seferlerni ğayrıdan açtı. «Groznıy Avia» ava şirketiniñ Yak-42 uçağı «Aqmescit-İstanbul» yönelişi boyunca seferni keçirdi.
Qırım iyünniñ soñunda №1 000 001 i 1 000 002 turistlerni – Yelena Şestakova oğlu ile – Donetsk sakinlerini qarşıladı.
Qırım 2013 senesi mustaqil Ukraina zamanında turistlerniñ rekord sayısını qabul etti – 6 milliondan ziyade. 2014 senesi 3 million turistni qarşılamağa azırlana.


text:
Sentâbrniñ 29-ı sabasına Aqyarda 21 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Hastalar – 36 yaşından 84 yaşına qadar insanlar, episi – yerli sakin. 21 insan tüzelgen soñ yiberildi», – dep bildirile haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, al-azırda 281 insan hastahanelerde buluna, 240 kişi yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde 203 insan buluna, 390 kişi yaşağan yerde közetile.
Yılnıñ başından Aqyarda 990 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 637 kişi tüzeldi, 27 insan vefat etti.
İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, sentâbrniñ 29-nda saba qayd etilgen 87 yañı koronavirus hastası aqqında haber etildi. Umumen Qırımda 4474 COVID-19 hastası qayd etildi, 2780 insan tüzeldi, 62 hasta vefat etti.
Rospotrebnadzor, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep qayd etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yıl devamında turistlerni celp etken eski ve özgün Bağçasaray öz mirasını coya. Yıl-yıldan tarihiy körünişi olğan unikal binalar eksile, acele tamir etilecek soyları ise ep arta. Böyle binalardan biri – Han sarayınıñ civarlarında bir vaqıtları populâr olğan Havaci evidir. Soñki bir qaç yıl içinde bina baqılmay qaldı. Eski evniñ taqdiri aqqında Qırım.Aqiqat mühbiri malümat aldı.
Bu unikal evni 19-ıncı asırnıñ soñunda Bağçasaraynıñ tuccarı ve bir qaç ev ve bağça saibi Abdurahman Çelebi Krım-Havaci qurdı. O, tanılğan mimarcılıq üslübini qullandı – aynı üslüpte Zıncırlı medreseniñ ilmiy binası, «Terciman» gazetasınıñ muarririyeti ve Orta medrese binası qurulğan edi. Saibi vefat etken soñ evde müendis Nikopolskiyniñ qorantası oturğan edi. 1930-ıncı seneleri binada mektep, 1970-inci seneleriniñ ortalarında ise devlet sigortasınıñ teftişi yerleşken edi.
Eski evniñ yañı ayatı
1990-ıncı seneleriniñ soñunda Bağçasaray tarihiy-medeniy ve arheologik müzey-qoruğına keçken Havaci evinde «Ustalar» halq esnaflarınıñ ğayrıdan tiklenmesi medeniy merkezi quruldı. Mında belli ustazlar nağış, çölmekçilik ve quyumcılıq sanatı derslerini bere edi. Olarnıñ arasında meşur quyumcı Ayder Asanov, nağışçı Ayşe Osmanova, çölmekçi Lütfi Osmanov bar edi. Mında belli medeniyet erbabı Elmar Ablayev de aktörlıq derslerini bere edi.
«Bir çoq turist bu yerge kele edi. Mında belli insanlar kele edi, olardan biri Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yuşçenko. İnsanlar qırımtatarlarnıñ medeniyetinen meraqlanğan ve saatlarnen ustazlarnıñ işini közetip turğan edi. Mında er şey müim edi», – dep ayta cemaat faali Edem Dudakov.
«Medeniyet sistemadan tış qaldı»
Öyle de devam etecek edi, amma 2014 senesiniñ soñunda Bağçasaray tarihiy-medeniy ve arheologik müzey-qoruğınıñ reberligi şartlarnı deñiştirmege qarar aldı.
«Medeniy merkezde çalışqanlar tenbiyelendi, bina tenderge çıqarılacaq. Bunı Rusiye qanunları talap ete eken. Bu merkezniñ vekilleri iştirak etmege razı oldı. Martınük (Vadim Martınük – müzey-qoruğınıñ baş müdiri – QA) teşkil etken tender keçirildi, lâkin kimse kelmedi ve bu binanı istemedi. Birisi bu medeniy merkezni soqaqqa atıp, binanı alacaq edi, dep tüşünmeyim. Amma 2015 senesiniñ soñunda apansızdan elektrikler kesile ve binada olğanlarnı ketmege zorlaylar. Medeniyet sistemadan tış qaldı», – dep tarif ete Edem Dudakov.
O vaqıttan berli Havaci evi boş tura ve onı baqqan insanlar qalmadı. Cemaatçılarnıñ aytqanına köre, bir qaç yılda bina yıqıla bile, çünki divarlarda peyda olğan çatlaqlarnıñ artında ciddiy problemler bar.
Ğayıp olayatqan şeer
18-inci asırnıñ soñunda qurulğan evniñ eski qısmı da yıqıla bile. Eskiden mındaki tertipni medeniy merkezniñ ustazları nezaret etken edi, şimdi ise baqımsız evni barınaqsızlar aldı. Havacilar qorantasına ait evniñ eski qısmı da bugünki künde yıqılıp tura.
«Havaci evi eski şeerniñ yüzü ola, amma diqqatsız qalğanı içün şeer eski körünişini coya. Şeer yavaş-yavaş yıqıla ve cazibesini coya, yañı inşaatlar ise qurula. Olar tarihiy binalarğa oşasa da, şeerniñ 50-70 yıl evelsi olğan özgünligini tolusınen aks etmey», – dep ayta Şükri Seytumerov, Bağçasaray tarihiy-medeniy müzey-qoruğınıñ yadikârlıqlarnı qoruv bölüginiñ sabıq müdiri.
Qırım.Aqiqat mühbiri Bağçasaray müzey-qoruğınıñ viran olğan Havaci evinen bağlı izaatlarını alıp olamadı. Rusiye kontrolindeki Qırım medeniyet nazirligi de telefonda suallerge cevap bermege razı olmadı.


text:
Cuma künü, iyülniñ 4-nde Meclis Qırımdan tış – Herson viyaletinde toplaşuvnı keçirecek.
Bundan evel, Herson regional Meclisiniñ reisi Asan Aliyev Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, toplaşuv Geniçeskte keçirilecektir.
Kün evelsi, Meclis kâtibiyeti toplaşuvda muzakere etilecek meseleler cedvelini aydınlattı. Tedbirde, esas eki – mart 29 künü 2014 senesi VI-ncı çağıruvnıñ Qurultay azaları qabul etken «Qırımtatarlarnıñ Vatanda öz kelecegini belgilemek aqqı» qararnıñ yerine ketirilüv ketişatı ve nevbetteki Qurultaynıñ ötkerilüv tarihı ve meseleleri baqılacaq.
İyül 4-5 künleri arasında ötkerilecek Meclis toplaşuvında, tahminen 60 azanıñ, bu cümleden Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevniñ iştiragi közde tutula.
Meclis reisi muavini Nariman Celâl, ZN.ua. neşirine bildirgeni kibi, Qırımda qırımtatarlarnıñ al-vaziyeti ve umumen Ukrainadaki vaziyet talil etilecektir. Em de Cemilevniñ çıqışı da belgilendi.
«Mustafa Cemilev bugün de bugün qırımtatar ve Ukrainanıñ aqlarını qorçalamaq içün halqara seviyede keñiş faaliyet alıp bara. O, malümatnen paylaşıp, ileride yapılacaq adımlar muzakere etilecek. Qurultaynen bağlı ekinci mesele buña bağışlanacaq. Onıñ zaruriyeti ve baqılacaq meseleleri», – dep qayd etti reis muavini.
Bundan da ğayrı, sentâbr 14 künü «Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasına» ötkerilecek saylavlarda qırımtatarlarnıñ iştiragi mevzusı köterilmesi mümkünligi qayd etti.


text:
Qırımtatar KHV angi şartlarda yaşay? Yarımadfada qırımtatar oquyucısı içün çıqqan mediabazar ne alda? Qırımtmtatarlar ana tilinde ziyade oqup başaladımı?
Bu ve diger sualllerge Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırım gazetasınıñ muarriri Bekir Mamut cevap bere.
– Qırımda qırımtatar tilinde çoq gazeta neşir etile edimi? Siziñ neşir ne zaman teşkil olunğan edi?
– Ta 1989 senesi. Bizden ğayrı, 1992 senesi Taşkentten yarımadağa köçip kelgen «Yañı dünya» gazetası da qırımtatar tilinde çıqa edi. Ondan da ğayrı Sudaq regional gazetası da bar edi. İşte, olğanı bu. «Yañı dünya» er zaman ükümet gazetası edi, «Qırım» ise, - iç olmağanda 1991 senesine qadar mustaqil edi. Bizim oquyıcılarımız – esasen konservetiv, pensiyağa çıqacaq ya da çıqqan insalardır. Amma siz şarq insanınıñ zihniyetini bilesiñiz: eger qorantağa gazeta kelip tursa ve içinde ibret berici, tarihnen alâqalı ya da problemli mevzu bar ise, o zaman o ailece muzakere etilgen meselege aylâna. Qırımda genç gazeta yoq. Buña baqmadan, men bellesem, Kyivdeki ukrain gazetalarınıñ tirajları bizimkisinen bir seviyededir.
– İqtisadiy ceetten bu maqsatqa ne qadar uyğundır? Sizge bar olğan abuneciñiz yetemi?
– Elbette, yetmey. Eger siz tek matbaa masraflarını alıp, jurnalist ve muarrirlerniñ aylıqlarını çıqarıp taşlasañız, o zaman 900 rublelik yıllıq abune esabına 1500 nüsha bastırmaq mumkün. İş aqqı az olğanı sebebinden jurnalistlerniñ evde çalışmasına, muarririyetke ise, aftada eki sefer kelmesine ruhset beremiz. Olar içün bu daa ziyade bir hobbi sayıla.
– Er angi birisi siziñ muarrirlik siyasetiñizge qarışmağa areket etken edimi?
– Maliy yardım berilgen vaqıtlarda bile, bizim muarrirlik işimizge kirişmey ve kim aqqında ne yazğanımıznı teşkermey edi. Belki biz özümizni öyle etip köstergendirmiz. Ukraina bizge bayağı qol tuta edi: 1997 senesi ana tilinde çıqqan gazetalar qanunı mücibi yılda aman-aman 42-43 biñ dollar ayıra turğan. Bazen aftada eki ya da üç kere çıqarğan vaqıtlarımız da olğan edi. 2014 senesinden soñ, «Qırım» aftada bir kere çıqa, lâkin tirajı arttı. Bizler ilhaqtan soñ Rusiyeniñ yerli Goskomnatsı tarafından teşkil etilgen mediamerkezge kirmedik. Qol tutulğan andaki gazeta hadimleriniñ aylıqları daa da yüksek, tehnikası bar ve saire. Amma, men bellesem, jurnalistler bunıñ içün daa da qıymetli bir soy imkânlardan marumlar.
– İşke yañı jurnalistler kelemi?
Qırımtatar jurnalisti – medeniyet erbabı sayıla, o ana tilini bilmekten ğayrı, keçmişini de bilmek kerek olğan umumiy tasil esnasınıñ bir unsurıdırBekir Mamut
– Keçken bütün zaman zarfında biz yañı birisini almadıq. Men muarrir vazifesine başlağanımda, çalışqanlarnıñ episi menden 15-20 yaş kiçik genç qız ve oğlanlar edi. Onıñ içün olar menim içün bir oğlan ve qız qardaşlarım kibidir, amma artıq çoqusı 50 yaşını tolduracaq. Olar endi közü mergin, tecribeli, qırımtatar tilini daa da yahşı bile, onı oquyucılar içün işleteler. Kerçek aytqanda, siz soramazdan evel, muarririyet terkibi aqqında asla da tüşünmegen edim. Aslında, qırımtatar jurnalisti -medeniyet erbabı sayıla, o ana tilini bilmekten ğayrı, keçmişini de bilmek kerek olğan umumiy tasil esanasınıñ bir unsurıdır. Eger bir boş yer açılsa, illâ ki birisini davet etermiz.
– Qırımdaki yañi Rusiye aqiqatları gazetañızğa nisbeten daa ziyade meraq uyandırdımı?
– Belki de, gençlerniñ ayatta qalmaq içün pek qıyın olğan soñki yıllarda başından keçken vaqialar, daa ziyadesiniñ anane, tarih ve tilinen meraqlanıp başlaması içün bir itev olur. Şahsen men qırımtatarlar daa ziyade laf etip başlağanını körem.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Keçken künü Aqyarda bir yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Hasta bundan evel hastalanğan kişinen alâqada olğan ve epidemiologik tahqiqat çerçivesinde observatsiyada bulunğan edi», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, yılnıñ başından Aqyarda 130 kişi yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 35 insan tüzeldi, 2 kişi vefat etti.
90 insan yuqunç hastahanesinde közetüv altında buluna, №9 şeer hastahanesinde – 101. 899 insan yaşağan yerinde közetile.
Müessise, Aqyarda «İzumrud» pansionatı ve Rusiye Mudafaa nazirliginiñ Omega körfezinde ve Belbekteki qurucılıqlar obsevator rejiminde çalışa, dep hatırlattı.
Böylece, al-azırda Qırımda 239 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden keldi, 21-i – Rusiyeden. Eki kişi vefat etti, daa ekisiniñ vefat sebebi şimdilik belli degil, amma COVID-19 qayd etilgen edi. 78 insan tüzelip yahşı oldı. Aqyarda – 129 koronavirus hastası bar, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Men úlgili áskeriy shańaraq biykesimen» súreni astında «Balli ayollar» kórik-tańlawı ótkerildi
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2018-jıl 2-fevral kúngi «Hayal-qızlardı qollap quwatlaw hám shańaraq institutın bekkemlew tarawındaǵı jumıslardı elede jetilistiriw is-ilájlar ...Tolıq oqıw »
Awǵanstandaǵı urıs qatnasıwshılarına húrmet kórsetildi
1979-1989 jıllar dawamında Awǵanstan bolıp ótken áskeriy háreketlerge Qaraqalpaqstan Respublikasınan jámi 3580 áskerler qasnasqan. Bunnan 32 jıl aldın bul áskeriy háreketler juwma ...Tolıq oqıw »
Esabat-saylaw jıynalısı bolıp ótti
Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyası Keńesi Prezidiumınıń 2019-jıl 25-dekabrdegi 16-05 sanlı “Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyası quramındaǵı kásiplik awqamları shólkem ...Tolıq oqıw »
Ózbekstan Respublikası Qurallı Kúshleri-elimiz tınıshlıǵı hám qáwipsizliginiń kepilligi!
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2019-jıl 13-dekabrdegi «Ózbekstan Respublikası Qurallı Kúshleri dúzilgeniniń 28 jıllıǵın jáne Watan qorǵawshıları kúni belgilewge tayarlıq kór ...Tolıq oqıw »
Watan – muqaddes, onı qorǵaw maqtanıshlı minnet!
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2018-jıl 13-dekabrdegi «Ózbekstan Respublikası Qurallı Kúshleri dúzilgeniniń 27 jıllıǵın hámde Watan qorǵawshıları kúnin belgilewge tayarlıq k ...Tolıq oqıw »
«Watan pidayı perzentlerin umıtpaydı»
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik Ǵárezsizliginiń 27 jıllıq bayramı múnásibeti menen búgingi biziń Watanımızdaǵı tınısh hám paraxat turmısımızdı támiyinlewge úles qosqan urıs hám ...Tolıq oqıw »
Balalar ushın «Men ásker bolaman» shınıǵıwları!
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2018-jıl 23-fevraldaǵı «Jaslarǵa áskeriy watansúyiwshilik ruwxında tárbiyalaw koncepciyasın tastıyıqlaw haqqında»ǵı 140-sanlı qararı ...Tolıq oqıw »
«Jas shegarashılar» respublika áskeriy watansúyiwshilik jarısınıń Qaraqalpaqstan Respublikası basqıshı ótkerildi
Ózbekstan Respublikası shegaraları qáwipsizligin támiyinlew, áskeriy bilimlendiriw orınlarına oqıwǵa tayarlaw, sonday-aq jaslar sanasında Watanǵa muhabbat tuyǵıların qáliplestiriw ...Tolıq oqıw »


text:
«DHC» ve «LHC» terroristik teşkilâtlarnıñ sırasına kirsetilmesi yuridik meseledir, şunıñ içün ayrıca çezilecektir, dep bildirdi yanvar 20 künü Kiyevde AQŞ Ukraina elçisi Geoffrey Pyatt.
«Yuridik mesele. Onı ayrıca çezecekler, amma bunıñ ile şunı unutmamalımız ki, vatandaşlarnıñ öldürilmesi, jurnalistlerge ücüm etilmesi – mümkün olmağan bir şey», – dep qayd etti elçi.
Evel Ukraina akimiyeti, Tış işler nazirligi ve Yuqarı Şurası halqara teşkilâtlarnı, ğarbiy şeriklerini «DHC» ve «LHC» terroristik teşkilâtlar sırasına kirsetmege ve olarğa nisbeten uquqiy qararlarnı çıqarmağa çağırdılar.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina Mustaqillik Kününde arbiy paradnı keçirmemege qarar aldı. Bu aqta o, video muracaatında bildirdi.
«Adet üzre avgustnıñ 24-nde, Ukraina Mustaqillik kününde, arbiy parad keçe – saltanatlı ve kesen-kes ucuz olmağan. Bu sene para yerine bu paranı Qaramanlarımızğa ayırmağa daa doğru olur. Ve biz 300 million ğrıvnâ arbiylerge bermege qarar aldıq. Bular – qısqa müddet askerleri, kursant, serjant, zabitler – er kes. Ve mıtlaqa – birleşken quvetler tedbirleri keçirilgen alandı çalışqan arbiyler», – dep ayttı devlet yolbaşçısı.
Aynı vaqıtta qayd etkenine köre, Ukraina Mustaqillik Kününiñ qayd etilüvi ve arbiylerni bayram munasebetinen qutlama merasimleri «yañı formatta» keçirilecek. Nasıl olacağı haber etilmey.
2018 senesi avgustnıñ 24-nde Kyivde arbiy para keçirilgen edi. Merasimlerde 4500 arbiy ve 250 dane arbiy tehnika iştirak etti. Kyiv sakinleri silâ çeşitlerini köre bildi.
Kyivdeki arbiy parad vaqtında 2014 senesi Qırımdan avuştırılğan Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ Mi-14 dört vertolötı uçtı. Vertolötlarnı dört yıl evelsi ant sözünden vazgeçmegen qırımlı zabitler uçurdı. Olarnıñ arasında – polkovnik İgor Bedzay.
«Odesa deñiz akademiyası» Milliy universitetiniñ Arbiy-deñiz quvetleri institutınıñ kursantlar kolonnasınıñ başında Qırımnı işğalden soñ terk etken zabit Rostislav Şarov bar edi.
1991 senesi avgustnıñ 24-nde Ukraina mustaqilligini ilân etti (o vaqıtqa qadar Ukraina Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti olaraq Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ erkânına kire edi). 1991 senesi avgustnıñ 24-nde çıqqan Ukraina mustaqilligine dair akt 1991 senesi dekabrniñ 1-nde umumhalq rey berüvinen tasdıqlanğan edi.
1992 senesi iyün ayında bu vaqia devlet bayramı oldı, Yuqarı Rada Ukrainanıñ Mustaqillik Künü olaraq avgustnıñ 24-ni saymağa qarar berdi.


text:
Qırımda yüz bergen repressiyalar Meclis yetekçileriniñ Ukrainada diplomatik eyyetlerniñ yolbaşçıları ile dekabr 15 künü Kiyevde olacaq körüşüvde muzakere etilecek, dep bildire Meclisniñ matbuat hızmeti.
Körüşüv mevzusı – «Qırımnıñ Rusiye işğali şaraitlerinde qırımtatar halqı temsilcileriniñ taqibi ve insan aqlarınıñ bozuluvı: Ukraina ve halqara toplulıq tarafından qoruv imkâniyeti».
«Bugün qırımtatar halqı ögünde acele ve uyğunlaştırılğan areketlerni talap etken bir çoq mesele bar. Ukrain halqı, Ukraina ükümeti ve halqara toplulıqnıñ temsilcileri işğal etilgen Qırımda ve onıñ tışında bulunğan Ukraina vatandaşları aqlarınıñ qoruvı boyunca strategiyanı amelge keçirmege tırışamız», – denile muracatta.
Körüşüv soñunda teşkilâtçılarnıñ brifingi planlaştırıla.
Böyle körüşüvler qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilevniñ teşebbüsi ile 2011 senesinden keçirile.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ şifahanelerinde Samara vilâyetiniñ içtimaiy-demografik ve aileviy siyaset nazirligi 1330 yollanmanı satın aldı, – dep haber etti oktâbr 27 künü Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
Malüm olğanı kibi, 49,9 mln rublege satın alınğan yollanmalar qan donümi ile bağlı olğan hastalar içün olacaqtır.
Tahminlerge köre, Samara filâyetiniñ sakinleri dekabr 20-ne qadar Qırım şifahanelerinde fizioterapiya boyunca tedaviylev kursını körecekler.
Şartlardan biri – şifahanelerde basseynlerniñ olmasıdır.
«Tedaviylev 18 kün devam etecek. Şifahanede bir künlik tedaviylevniñ fiyatı 976,3 ruble turacaqtır. Yollanmanıñ fiyatına Qırımğa ve keri uçağ parası da kire», – denile beyanatta.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina haber siyaseti nazirligi Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasını taqdim etti. Onı Qırımda diñlemege mümkün.
«Bugün Radio Svobodanıñ ukrain muarririyeti, radio yayınlavı, qırımlılar içün tarihiy bir kün. Yañı çağıruv. Radio Svoboda Ukrainada endi 61 yıl çalışa ve zenaatdaşlarımız Stalinniñ ölüminden soñ öz birinci efirini nasıl etip başlağanları aqlıma keldi. Olar: «Qıymetli ağa-qardaşlarımız, iç bir Demir örtüsi bizni ayırmaz», degen ediler. Ebet, bugün Qırım ve qıtaiy Ukraina arasında haber divarınıñ olmasını istemeymiz», – dedi Radio Svoboda ukrain muarririyetiniñ müdiri Maryana Draç.
İlk sefer Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhası sentâbr 21 künü saat 8:35 efirge çıqtı.
Radio leyhasını Qırımda iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549kGts sıqlığında diñlemege mümkün. Efirge telefon etmege imkân bar: (044) 490-29-05.
«Berici Ukraina cenübinde tura. Signalnı yarımadanıñ cenübiy yalısından ğayrı, Qırımnıñ er bir köşesinde tutmaq mümkün. Amma bizni Aluşta, Aqmescit, Büyük Onlarda diñlegenler de bar eken. Taqip etecekmiz», – dedi Radio Svobodanıñ «Qırım.Aqiqat» leyhasınıñ reberi Vladimir Pritula.
Onıñ aytqanı kibi, oktâbr 3-den Qırım.Aqiqat radiosınıñ efirinde «Krımskiy parmezan» programması çıqacaq. Alıp barıcıları: Aleksandr Yankovskiy, Pavel Kazarin ve Sevgil Musayeva-Borovik.
2014 senesi mart ayında Radio Svobodanıñ Ukrain muarririyeti malümatnı ukrain, rus ve qırımtatar tilinde aşkâr etken Qırım.Aqiqat saytını işlep çıqardı. İyül ayında muarriyerit taqımı «Qırım.Aqiqat» telefizion programmasını azırlay. İşbu programmanıñ radio versiyası orta dalğalarda yanğıray, sentâbr ayından Qırım.Aqiqat radiosı işlemege başladı.


text:
Rusiyede casuslıqta qabaatlanıp yaqalanğan jurnalist Roman Suşçenkoğa, cinayet işlegenini itiraf ettirmek içün psiologik tazyıq yapıla, dep bildire Mark Feygin.
«Keçken afta «Lefortovo»dan çıqqanımda imayem altında bulunğanğa: «Roman Vladimiroviç, yahşı tüşünmelisiñiz, 20 yılğa «keteceksizmi», yoqsa tahqiqat ile işbirligi yapacaqsızmı?» Buña ne demeli. Tahqiqat öz işini bitirmek üzre ve daa soñra «Şaroyko sheması» boyunca areket etmek maqsadınen qabaatnı itiraf ettirip, soñ vagonğa atılıp kirmek istey. Lâkin bizim işimizde bu olmaz», – dedi Feygin «Ukrinform» haber agentligine.
Twitterde Feygin, «Beyazrusiyede Şaroykoğa qarşı qullanılğan operativ shemanı Roman Suşçenko boyunca da ömürge keçirmek içün» özüniñ yılın soñuna qadar advokat statusından marum etile bilecegini yazdı.
Rusiye telükesizlik hadimleri açıq menbalarda buña dair izaat bermediler.
Noyabrniñ 27-nde Moskva şeer mahkemesi Suşçenkonıñ apiste bulunuv müddetini yanvarnıñ 30-na qadar uzattı.
Rusiye FSBsi, 2016 senesi sentâbrniñ 30-nda Moskvada «Ukrinform» haber agentliginiñ muhbiri Roman Suşçenkonı yaqalap, oña «maqsatkârlıqnen Rusiye silâlı quvetleri ve milliy gvardiyanıñ devlet sırını teşkil etken areketleri aqqında malümat toplağan» Ukraina keşfiyatınıñ hadimi olğanını isnat etti.
Jurnalistke qarşı cinaiy iş «casuslıq» maddesi boyunca açıldı. Oktâbr ayında Feygin, Suşçenko işi boyunca tahqiqatnıñ bitirilgenini bildirdi.
Jurnalist bütün qabaatlavlarnı red ete. Ukraina tarafı Suşçenkoğa qarşı qabaatlavlarnı esassız dey ve onı deral azat etilmesini talap ete.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası "qırımtatar faalleriniñ evlerinde qanunsız tintüvler" sebebinden cinaiy davanıaçtı. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Qırımtatarlarnıñ evlerinde qanunsız tintüvler vaqtında evniñ toqunılmazlığı bozulması faktı ile bağlı cinaiy davanıñ açılğanı bildirile.
Prokuraturanıñ malümatına köre, avgust 31-inde saba Seyitler rayonında "Qırım birdemligi"niñ jurnalisti, "Grani.ru" mühbiri Ayder Kadırovnıñ evi tintildi. Bundan ğayrı Seyitler Vaqıf (Razlivı) köyünde Seyitler soqağında tintüv yapılğanı haber etile edi. Onıñnen beraber İçki rayonında (İçki qasabası, Zolotovo soqağı) Enver Topçınıñ ve Sudaqta (Çalaş Smail soqağında) faal Ridvan Ümerovnıñ evi tintildi.
Avgust 31-inde saba FSB idaresine alınğan Seyitler rayonından faal Ayder Kadırovnıñ qadını, evde tintüv yapılmağanını haber etti, amma aqayınıñ ukrain pasportını aldılar ve özüni Aqmescitke sorğuğa alıp kettiler.
Rusiye quvetçileri bu vaziyetni açıq tefsir etmey.


text:
Xakimiättäge “dini yünäleşle” Ğädälät häm qalqınu partiäseneñ ilbaşı namzäte, xärbilärneñ “kiräk bulsa qatışırbız” digän açıqlawı häm konstitutsion mäxkämä qararınnan soñ parlamentnıñ waqıtınnan elek saylawlar ütkärü qararına kilüe – cämäğätçelekneñ böten qatlamnarında, uramnarda, transportta, bazarda, mäydannarda bäxäsläşelgäne kebek törek matbuğatında da kiñ räweştä yaqtırtıla.
“Sabah” gazetı waqıtınnan elek ğomum saylawlar turındağı yazmasın “Demokratiya öçen äye” dip atağan. Gazet Törkiyä Böyek Millät Mäcleseneñ üzen tä’sirsez qaldıru tırışlığın buldırmawın häm parlament saylawlarınıñ 22 iyüldä ütkärelüe qararın utırışta qatnaşqan 458 xalıq wäkileneñ bertawıştan qabul itüen xäbär itä.
“Hürriyet” gazetı da: “Säyäsi partiälär esse cäy könendä saylaw marafonına çığa,” - dip añlatma yasıy.
Gazet “Eş dönyası waqıtınnan elek saylawlarğa söyende” isemle yazmasında isä tanılğan eşmäkärlärneñ: “Törkiäneñ yulı açıldı, böten taraflar da ber ük fikerdä, bilgesezleklär iqtisatqa tiskäre yoğıntı yasıy, Törkiyä ireşkän säyäsi häm iqtisadi totrıqlılıqnı saqlap qalu öçen bik möhim çişeleş yulı bularaq küräbez” räweşendäge fikerlären citkerä.
“Milliyet” gazetı isä “80 qaynar kön” isemle mäqäläsendä waqıtınnan elek saylaw qararı belän kierenkelekneñ kimüen belderä.
“Cumhuriyet” gazetı añlatması isä “Cäy urtasında saylawlar” räweşendä.
“Sabah” gazetı waqıtınnan elek saylawlar moxitına kerelüeneñ uñ häm sul yaqlı partiälär arasında berlek häm ittifaq urnaştıru ezlänülären barlıqqa kiterüen, Tuğrı yul partiäse belän Anavatan partiäseneñ, Cömhüriyät xalıq partiäse belän dä Demokratik sul partiäneñ berläşü söyläşülären ütkärüen yaza.
“Türkiye” gazetı: “İlbaşı krizisı belän başlanğan barış saylawlar waqıtı belän bette”, “Milliyet” gazetı “Törkiyä ciñel sulap quydı” dip yaza.
“Zaman” gazetı isä Konstitutsion mäxkämäneñ ilbaşın saylawnıñ berençe turın ğämäldän çığaruına qarata rizasızlığın belderep: “Ul çaqta Konstitutsion mäxkämä aşığıç räweştä xalıq tawışın da ğämäldän çığarsın,”- digän fiker belderä häm:
“Törkiyä, alğarışlarğa ireşep, dönya tigezlegendä üzen sizderä başlaw belän ildä säyer äyberlär bula başlıy häm il üz eçenä yabılıp qala. Xärbilärneñ açıqlawı, konstitutsion mäxkämä qararı häm başqalar digän çaqta Törkiäneñ tirä-yağında möhim häm kire qaytılmaslıq waqiğalar yäşänä,” – dip assızıqlıy.
“Parlamentta küpçelek tawışqa yä xakimiät partiäse kileşü ezlänüennän çittä torğan çaqta, töp oppozitsion partiya saylawlarnı konstitutsion mäxkämäneñ xökemenä tapşırdı. Bu waqiğalarnıñ näq urtasında ğomum ştab citäkçelege tön urtası belderüe belän demokratik barışqa qatışa aluda awırlıq kürmäde,” – dip yazuçı “Milliyet” gazetı: “Xäzer inde demokratiyanıñ iñ töp nigezenä möräcäğät iteläçäk, Törkiäneñ här poçmağın saylawlar ruxı çolğap alaçaq. Saylawlar ilne qaplap alğan ömetsezlek hawasın cäy yañğırı kebek tarqataçaq. Telägebez – ilebezneñ 21 ğasırda moña oxşaş krizisnı yäşämäwe,” – dip yaza.Säğit Xäyri, Änkara


text:
Rusiä dönyada iñ küp elektr energiäse qullanğan 4nçe il. Soñğı 4 yıl eçendä genä elektr qullanu Rusiädä 22%qa artqan.
Uzğan qış bulğan xällärdän soñ Rusiädä energiäne saqlaw kampaniäse iğlan itelde. Uramnarda quyılğan reklamalarda xalıqnı energiäne saqlawçı lampalarğa küçergä çaqırular bar.
Tirä-yaqnı saqlawçı oyışmalar bu adımnı xuplap çıqtı. Rusiä dönyada tirä-yaq möhitne pıçratqan illär arasında öçençe urınnı alıp tora, häm elektrnı saqlaw – tirä-yaqqa faydağa adım dip sanalsa, Mäskäwdä Energiäne Saqçıl Qullanu üzäge başlığı İgor Başmakov, monda tirä-yaq belän bäyläneş yuq, dip belderde:
"Uzğan yıl, salqın bulğanda, elektrğa bulğan taläp tulısınça ütälä almadı. Näticädä – sänäğät oyışmalarına elektr birü kimetelde. Şunnan soñ Mäskäw xakimiätläre elektrnı saqlaw kampaniäsen başladı. Monda tirä-yaqnı qayğırtu bar, dip uylamıym."
Elektrnı saqlawğa bağışlanğan ike törle reklamanı lampalar satuçı Kosmos şirkäte äzerlägän. Bersendä lampa sürätlängän häm "energiäne saqlağız" dip yazılğan. İkençesendä sarı yäki sorı töstäge lampa – energiäne saqlaw torğan lampağa kürsätep tora, anda da "energiäne saqlağız" digän süzlär bar. Tirä-yaqnı saqlawçı Greenpeace oyışmasınıñ Mäskäw bülekçäse wäkile İgor Podgorny, bu reklamanı yaxşı adım dip kürsä dä, anı tupasraq dip bäyäläde:
"Bu bik ük näticäle tügel. Energiäne saqlawçı lampanıñ närsä ikänen kem belsen. Berençedän, xalıqqa añlatırğa kiräk anı, närsäse belän yaxşı bulğannarın. Energiäne saqlap – aqçasın da azraq tülägänne, annan soñ tabiğatne dä saqlawnı äytergä kiräk. Annarı alarnı ğadi çüp arasına ğına atarğa yaramıy, çönki anda tere kömeş bar. Xalıqqa ul mäğlümat birelmi."
Ğasırdan artıq waqıt elek uylap tabılğan ğadäti elektr lampaları, kilgän elektrnıñ bik keçkenä genä öleşen utqa äwerelderä. Energiäne saqlawçı lampalar isä, şul uq ut öçen energiäne 80%qa kimeräk ala. Alarnıñ bäyäse dä qimmäträk, ämma ğömere ozınraq. Mäskäwlelärneñ kübese bu reklamağa, başqa reklamalarğa kebek bik iğtibar itmi:
"Älbättä min monı döres häm uñay dip sanıym. Minem ul yaña lampalarnı barıp alırğa waqıtım ğına yuq, bälki irenämder. Döresen genä äytkändä, min saqçıl tügel, çönki bezneñ elektrğa tülärgä aqçabız bar."
Bu - Nina Fedorushina isemle xanım ide, häm bu – Rusiä xalqına xas süzlär. Rusiäneñ küpçelek öleşendä xalıq könnär buyı sunıñ cılısın da salqının da sanamıy ağıza, öydä utnı sündermi. Üzäktän cılıtılğan yortlarda qışın qızu bulğanda, xalıq fatirlarnı täräzä açıp cillätä. Energiägä taşlamalı xisaplar arqasında xalıqnıñ küpçelege monıñ öçen räxätlänep tüli ala. Tirä-yaqnı saqlawçılar, tizdän xakimiätlär dä, xalıq ta, eş tüläwdä genä tügel, ä kiläçäkkä iminräk häm çistaraq dönya qaldıruda da bulğanın añlarlar digän ömet belderä.


text:
Sentâbr 7-sinde Ukraina-Rusiye almaşuvında azat etilgen mabüsler, endi biometriya vesiqalarını aldı.
Bunı Ukraina Devlet Migratsiya hızmeti bildire.
"Deñiz askerleri ve siyasiy mabüsler, Rusiyede esirlikte ya da apishanede tutulğan vaqıtta coyulğan vesiqaları yerine, yañı ID karta şeklinde Ukraina vatandaşlığı pasportlarını ve çetelge barmaq içün Ukraina vatandaşı pasportlarını aldı", - bildirdiler Ukraina Devlet Migratsiya hızmetinde.
Bildirile ki, azat etilgen ukrainler tedaviylengen yerlerge baracaq köçüci pasport hızmeti noqtalarını azırlağan edi.
Sentâbrniñ 11-inde Facebookta Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova, azat etilgen ukrain deñizciler ve sabıq siyasiy mabüslerge ID pasportları berilecek, dep haber etken edi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Raatlıq künleri Qırımda ava arareti 29 derecege qadar tüşecek. Bunı Qırım gidrometeomerkeziniñ başı Tatyana Lübetskaya bildire.
"Yaqın künlerde ava arareti 30-35 derecede olacaq. 35 derece - bu çölde ve dağ eteginde, yüksekçe araret - Aqmescit, Seyitler, Aqmeçit rayonlarında, deñiz yanında ise alçaqça - 30-32 derecede. Amma bular anomal bir şey degildir. Biz Qırımda yaşaymız ve kimerde tropik avanıñ kelmesi - tabiiy bir şeydir. Cumaertesi ve bazar künleri ava arareti tüşecek. Raatlıq künleri 25-30, 24-29 derecede sıcaq olacaq. Üç kün devamında 30-dan aşağı olacaq, ondan soñ kene 30-34 derece", - aytıp berdi Lübetskaya.
Sinoptikler, Qırımda bu künleri +36 derecege qadar sıcaq ola bile ve kündüz ava arareti maksimumğa yete bile, dep haber ete yarımada gidrometeomerkezi.


text:
Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi, Qurmandaki "Hizb ut-Tahrir davası"nı boyunca mahkeme oturışını koronavirus sebebinden eñ azından bir ayğa avuştırdılar.
Bunı advokat Lilâ Gemecige atıf etip "Qırım birdemligi" birleşmesi bildirdi.
"Mahkeme oturışı iyün 29-ına tayinlengen edi. İmaye tarafı, SİZOdaki koronavirus karantini 29-ında oturış olmaycağını mahkeme kâtibinden bildi", - dedi advokat Lilâ Gemeci.
Amma SİZO karantinge qapalğanda, Abdulganiyev ve Abhairovnıñ koronavirus simptomları olmağanı bildirile.
"SİZO karantinge qapalğanda, müşterilerimizniñ alı bir yoruq edi, koronavirus hastalığı yoq edi. Amma olarnen bağlanıp olamağanımız ve koronavirus infektsiyasınıñ tarqalmasından sebep, olarnıñ sağlığı içün qasevetlenemiz", - añlattı imayeci.
İyün 16-sında Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova koronavirus tarqalğan Rostov SİZOsında mahküm etilgen qırımlılarnıñ ayatı içün qasevetlengenini bildirdi, bu Eskender Abdulganiyev ve Arsen Abhairov aqqında edi.
Cumaertesi künü, iyünniñ 15-nde, Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Eskender Abdulganiyev ve Arsen Abhairov tutulğan Rostov-na-Donu SİZOsı koronavirus tarqaluvı sebebinden bir ayğa karantinge qapatılğanı belli oldı. Dava oturışuvı iyünniñ 29-na avuştırıldı. Bu aqta advokat Nazim Şeyhmambetov bildirdi.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi (Rusiye) yanvarniñ 29-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ davası temelden baqılıp başlandı.
2019 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini 2020 senesi iyünniñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinovalındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası (PACE), ukrain mebusları ve Assambleyanıñ bir çoq azası tarafında temyiz etilgenine baqmadan, Rusiye delegatsiyaınıñ salâhiyetini tasdıqladı. Aynı zamanda PACE-deki ukrain delegatsiyasınıñ başı Mariya Mezentsevanıñ bildirgenine köre, PACE Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesini tanımağan.
“Uquq komiteti kollektiv olaraq teklif etti ve zal Rusiyeniñ salâhiyeti tasdıqlansa da, Qırımnıñ işğaliniñ tanımamasını destekledi”, – dep yazdı o Facebookta.
Onıñ malümatına korre, 107 delegat bu qararğa qoltutqan, 36 qarşı çıqqan ve 24 bitaraf qalğan.
“Rusiyege kene fırsat berdiler, biz ise yazda Rusiye ve biraz soñra Qırım ile bağlı közetüv esabatını bekleymiz ve Assambleyanıñ olğan bütün aletler ile işimizni devam etedejkmiz”, – dep yazdı Mezentseva.
O qayd etti ki, Avropa “Rusiyeniñ tecrit olunmasını istemey”, çünki “qafesteki ayvan pek yaramay ve toymağa bilmegen ola”.
“Bizim maqsadımız – işğalcilerge ve Avropadki aqlarını bozğanlarğa qarşı tazyıqnı toqtatmamaqtır”, – dep qayd etti o.
Hatırlatamız ki, yanvarnıñ 25-nde PACE-deki ukrain delegatsiyası Rusiye delegatsiyasınıñ salâhiyetini temyiz etti.
Avropa Şurası Parlament Assambleyası, Rusiyeni Ukrainanıñ şarqındaki ve işğal etken Qırımdaki areketleri ile bağlı halqara toplulığınıñ talaplırını “deral” yerine ketirmege çağırdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi dekabr 10 künü keçirilgen toplaşuvında Halqara insan aqları Künü munasebeti ile qarar aldı, – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qırımda akimiyet soñki yılları devamında BMT Baş Assambleya tarafından ilân etilgen ve dekabr 10-a – İnsan aqlarınıñ umumiy deklaratsiyasınıñ qabul etilüv kününe kelgen Halqara insan aqları Künü munasebeti ile kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesi ilk sefer yasaq etildi», – denile bildirüvniñ metninde.
Mında qayd etilgeni kibi, Qırımda insan aqları ile yüz bergen vaziyetke köre, Meclis işbu saada vatandaşlarnıñ faalleştirilüvi boyunca qarar aldı.
«Qırımtatar Milily Meclisi BMT Baş kâtibi Pan Gi Munnıñ Halqara insan aqları Künü munasebeti ile aşkâr etken bildirüvine qol tuta. İşbu bildirüvge köre, insan aqları ile bağlı bütün mesüliet devlet ve akimiyetke yüklenile», – dep qayd eteler bildirüvniñ müellifleri.
Neticede qırımtatar halqınıñ temsiliy organı vatandaşlarnı Halqara insan aqları Künü munasebeti ile hayırladı ve er kesni «Qırımda insan aqlarını ve qırımtatar halqınıñ aqlarını kefil etken şaraitlerniñ peyda etilmesine isse qoşmağa» çağırdı.
Qırımtatar falleri devlet akimiyet organları tarafından vatandaşlarnıñ anayasa uquqlarınıñ bozuluvına qarşılığını köstermek maqsadı ile dekabr 10 kününe planlaştırılğan mitingniñ keçirilmesinden vazgeçtiler ve numayışqa akimiyetniñ resmiy iznini talap etmege tırışacaqlar.
Matbuat konferentsiyası qırımtatar faallerine Halqara insan aqları Kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirmege yasaq etilgeni ile bağlı.
Çarşenbe sabasında Aqmescit merkezi OMON ve «halq imayesi» vekilleri tarafından sarıp alındı, metallodetekorlar pekitildi.


text:
Ukrainada martnıñ 9-nda ukrain şairi ve ressamı Taras Şevçenko doğğanınıñ 205 yılı qayd etile.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrainalılarnı Şevçenkonıñ doğğan künü ile hayırlap, Kobzar «öz şiirlerinen ukrainalılarğa er devirde tarihiy hatırasını qaytara, milliy añını uyata ve azatlıq oğrunda küreş içün ilham bere», dep qayd etti.
Keçken künü Keriçte martnıñ 9-nda ukrain şairi, ressamı Taras Şevçenko doğğan kününiñ 205 yılı munasebetinen hatıra tedbirleri keçirilecek, dep haber etilgen edi.
Bıltır Aqyar, Aqmescit, Keriç sakinleri Şevçenkonıñ doğğan kününde onıñ abidesine çeçek qoyğan edi.
Taras Şevçenko 1814 senesi martnıñ 9-nda dünyağa kelip, edebiyat ve ressamlıq icadı sayesinde meşur oldı. O, ukrain medeniyetiniñ eñ büyük timsallerinden biri ola.


text:
Türkiye Tış işler nazirligi Qırım yalısında MAESTRO ve CANDY tankerlerinde yüz bergen patlav ve yanğında memleketniñ dört vatandaşı elâk olğanını tasdıqladı. Nazirlikniñ saytında haber etilgenine köre, elâk olğanlar eki tankerniñ ekipaj azaları edi.
Türkiye Tış işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, 16 Türkiye vatandaşından 8-i qurtarıldı, daa dördü qıdırıla.
Nazirlik vatandaşlarğa, elâk olğanlarnıñ qorantalarına taziyeler bildirip, elâk olğanlarnıñ cesedlerini Türkiyege ketirmek içün «çalışmağa devam etkenini» bildirdi.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında «Maestro» ve «Kandi» tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Kandi» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Rusiye Tahqiqat komiteti Qırım yalısında yanğın neticesinde tankerlerde insanlarnıñ elâk olğanı sebebinden «diqqatsızlıqtan sebep eki ve daa ziyade şahısnı öldürüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Haber etilgenine köre, 10 insan elâk oldı, daa 12-si qurtarıldı. Yaralanğan deñizciler №1 Keriç şeer hastahanesine alıp ketirildi.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler Suriyege qanunsız şekilde şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Qırımda yaqalanğan Leonid Küzmin, «İnter» telekanalınıñ operatorı Vitaliy Zâtkovskiy ve daa eki faalni Ermeni Bazar şeeriniñ İçki işler rayon bölüginde olğan çoq saatlik sorğudan soñ azat ettiler. Küzmin aytqanı kibi, «İnter» jurnalisti Yuliya Krüçkova ve diger faaller alâ daa sorğudalar, – haber ete «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy».
Küzmin aytqanı kibi, politsiya hadimleri fallerden olarnıñ Ermeni Bazarda ne iş yapqanları aqta soray ediler.
«Yapqanımız aqta izaatlarımıznı aldılar. Parmaq izlerimizni aldı, foto yaptılar. Nege kerek sorasaq: «Yarın siznen bir şey olsa, sizni nasıl taparmız. Mında başsız cesetler tapıla» – kibi cevapnı aldıq, – dep tarif ete o.
«İnter» ukrain telekanalınıñ üç mühbirini ve Ukrainağa qoltutqan dört faalni Rusiye politsiyası Aqmescit-Ermeni Bazar yolunda yaqaladı.
Qırım faalleri Leonid Küzmin ve Veldar Şukurciyev Aqmescitte mart 9-da Taras Şevçenkonı añma aktsiyasında yaqalanğan ediler. Mahkeme olarnı ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep 40 saatlik mecburiy işelr ile cezaladı. Soñra ise cezanı deñiştirip, er birine 10 biñ rublelik para cezasını belgiledi. Faaller Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ tesisçileri olalar.


text:
Ukrainada köçip kelgenlerniñ biznes ğayelerini ömürge keçirmek içün «Yañı esabat» programması başladı. Teşebbüs çerçivesinde köçip kelgenlerni biznesni alıp barmağa ögretecekler, programma soñunda Kiyevde 1 million grivnalıq yardımnı alacaq 20 biznes ğayesini saylaycaqlar.
Leyhanı qıtaiy Ukrainada köçip kelgenlerge yardım etken «Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı taqdim etecek.
Bunı «Qırım diasporasınıñ» idare reisi Anatoliy Zasoba Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Leyha sekiz ay devam etecek, bir sıra teşebbüs ömürge keçirilecek, olarnıñ çerçivesinde eñ esası – Kiyev ve Kiyev vilâyetine köçip kelgenlerge biznes işine başlamaq içün biznes grantlarınıñ berilmesidir. Million grivna biznes teşebbüsleri arasında paylaşacaq ve 10-dan 100 biñge qadar grivnalıq grantlar köçip kelgenlerniñ biznes teşebbüslerine berilecek», – dep ayttı Zasoba.
Grant namzetleri arasına kirmek içün Kiyev ve vilâyetke köçip kelgenler iyün 25-ke qadar OO «Qırım diasporasına» ariza bermek kerekler, bundan soñra teşkiliy komitet iştirakçilerni saylaycaq, eki ay devamında ders alacaq tahminen 100 insan qabul etilecektir.
«Tasil programmasına uquq mesleatları kirsetildi: biznesni nasıl resmiyleştirmek, nasıl bir şekilni saylamaq, muasebe mesleatları – angi bergi tölevni saylamaq ve biznes planını nasıl yazmaq. Bizge çoqtan ve muvafaqiyet ile biznesnen oğraşqan adamlar davet etildi», – dep ayttı uquqçı Natalya Babenko.
Programmanıñ soñunda koip kelgenler öz biznes planını yazıp, grantnı qazana bileler. Yigirmi leyha 2016 senesiniñ yanvar ayına qadar maliye, mesleat, uquq yardımını körecek, dep ayttılar matbuat konferentsiyasında.
2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep bir çoq insan yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçip keldi. Ukraina fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, mayıs 11-ge qadar Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden Ukrainanıñ diger regionlarına 20 biñ 593 insan köçip keldi.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ idarecisi Abdureşit Cepparovnıñ fikrince, bücet saasında çalışqan qırımtatarlarnıñ bir qısmı, işten çıqaruv qorqusından, sentâbr 18-de Rusiye Devlet Dumasına saylavlarda iştirak etmege mecbur olacaq.
«Saylavlarğa qadar 10 kün qaldı. Sentâbr 18-de saylavlar, elbet, men barmaycam. Vaqtım bar ve rusiyeli pasportım da bar, em de saylav bölügi yanında yaşayım, amma printsip olaraq barmaycam, çünki yüzümni coymağa istemeyim. Bilem ki, bazı adamlar baracaq. Barmağa isteyler, dep aytıp olamayım, amma qırımtatarlar da baracaq. Tabi olğan ealiniñ qısmı baracaq. Meselâ, bücet saasında çalışqanlar, olar işni coymaq qorqusından barmaq mecburlar», – dep añllattı Abdureşit Cepparov Qırım.Aqiqatqa.
Cemaat erbabınıñ malümatına binaen, iş bergen tarafından basım yapıla.
«Adamlarğa böyle de aytalar – saylavlarğa barmasañız, işten çıquv aqqında ariza yazıñız. Ne yapmalı? Men olarnı aqlamayım, amma añlayım ki, bu adamlar saylavlarğa barmasa, kelir menbasından marum qalacaq. Bu adamlar – vaziyet reineleridir, yani isteksiz reineler baracaq. Amma normal, azat adamlar barmaycaq», – dep qayd etti uquq qoruyıcı.
Sentâbr 18-de keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye Devlet Dumasına saylavlar qarışıq sistema boyunca teşkil etilecek: 225 deputat firqa cedvelleri boyunca, 225 deputat bir mandatlı okruglar boyunca saylanacaq. İlk sefer rey berüv işğal etilgen Qırımda da keçirilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırım sakinlerini rusiyeli Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnıñ keçirilmesi teşkil etilmesiniñ bütün basamaqlarını boykot etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.