text:
Ğıraq qoralsızlanu mәsәlәsendә BMOsı qoral inspektorları belәn xezmәttәşlegen yaxşrtsa da, tulı xezmәttәşlek әlegә yuq.
Üzeneŋ qoral programmasın tulısınça faş itüe өçen Ğıraqqa basım kөçәyә bara. BMOsı inspektorlarınıŋ başlığı Blix Bagdattan qayber yaŋa mәğlümәtlәr alğanın, lәkin, raketalarnı yuq itü өlkәsendә ber nindi dә rәsmi reaksiәneŋ bulmauın belderde. Ber ük vaqıtta Kanada Iminlek Şurası ağzaları arasında Ğıraqnı qoralsızlandıru mәsәlәsendәge ayırmalıqlarnı kimetü maqsәte belәn yaŋa insiativa başlap cibәrde.
Audio
"Qayber uŋay elementlar bar hәm alarnı arttırırğa kirәk. Xatlarnıŋ bersendә süz R-400 dip atalğan bombanıŋ tabıluı xaqında. Ul elek biologik qorallar saqlanğan hәm bezgә mәğlüm bulğan urında tabılğan."
Ğıraq 1995-nçe yılda biologik qoralar urnaştırılğan 155 R-400 şәkelendә bomba eşlәp çığarğanın iqrar itte. Blixnıŋ süzlәrençә başqa ber xatta Ğıraq rәsmilәre 1991-nçe yılda tıyılğan maddәlәr urnaştırılğan urınnar turında quldan yazılğan dokumentlar tapıldı dip yazğannar. Lәkin, başqa qayber өlkәlәrdә xezmәttөşlek citәrlek tügel. Blix Al-Samud 2 raketaların yuq itüne talәp itkәn xatına әlegәçә rәsmi cavap almağan buluın belderde. Ul Ğıraqnıŋ qoralsızlanuı turında Iminlek Şurasına birergә tieşle өç aylıq raportın әzerlәv maqsәte belәn kiŋәşçelәre belәn oçraştı. Blix raportın Şimbәdә Iminlek Şurasına tapşıraçaq hәm kilәse atnada bu xaqta çığış yasıyaçaq. Iminlek Şurası Ğıraqnı niçek qoralsızlandıru mәsәlәsendә üzara tarqalğan. AQŞ, Britaniә hәm Ispaniә Ğıraq tınıç yullar belәn qoralsızlanu mөmkinlegennәn faydalanmadı, xәzer xәrbi kөç qullanırğa kriәk digәn eçtәlektәge rezolutsiәne Iminlek Şurasına tәqdim itte. Fransiә, Russiә hәm Germaniә inspektorlarnıŋ eşen dәvam itәrgә hәm kiŋәytergә kirәk digәn memorandum tәqdim ittelәr. Iminlek Şurası ağzalarınıŋ küpçelege әlegә suğışqa qarşı bulsa da, alarnıŋ qayberlәreneŋ niçek tauış birәçәge әle bilgesez. Iminlek Şurası ağzası bulmağan Kanada ike yaqnıŋ pozitsiәsen yaqınlaştıru maqsәte belәn yaŋa tәqdim tarattı. Şuşı tәqdimgә kürә, BMOsı inspektorları Ğıraqnıŋ qoralsızlanu өlkәsendәge xezmәttөşlege xaqında 28-nçe martta qәtği rtaportın birergә hәm Şura ağzaları Martnıŋ 31-ndә Ğıraq BMOsı birgәn yüklәmәlәrne ütime digәn mәsәlәdә tauış birergә tieşlәr. Lәkin, Kanadanıŋ bu tәqdime Şuranıŋ veto xoquqına iә daimi azaları arasında yaqlau taptı dip әytep bulmıy. AQŞ өçen bu eşne suzu bulıp toradır. Ә inspektorlarğa telәgәnnәreçә vaqıt birüne yaqlauçılar өçen 28-nçe Mart bik yaqın tarix. Şul sәbәple Kanada tәqdime satulaşular өçen nigez bula alır dip kөtelmi. Ğomumәn, Ğıraqqa qarşı suğışnı tuqtatu yulı tabılır dip әytü qıyın. AQŞ prezidentınıŋ hәm yuğarı dәrәcәdәge rәsmilәrneŋ belderülәre, Washingtonnıŋ, ikençe rezolutsiәneŋ Iminlek Şurasında ütü-ütmәvenә qaramıyça, Ğıraqnı qoralsızlandıru ğına tügel, ә Saddamnı bәrep tөşerü mәsәlәsendә dә qararlı buluın kürsәtә. Prezident Buşnıŋ Milli Qurqınıçsızlıq buyınca kiŋәşçese Kondolizza Reis kiçә Amerikan Auazı radiostansiәsenә birgәn әngәmәsendә Ğıraq krizisın tınıç yullar belәn xәl qıluğa zur өmet bağlamauın belderde.
Fәrit Idelle, Praga


c: text/html

text:
Pxenyangnıñ atom programmasın başlatuı häm anıñ atom qoralların cäyeldermäü kileşüennän çigenüe belän Korea yarım utrauında xasıyl bulğan kierenkelekne sülpänäytüne mäqsat itep quyğan söyläşülärneñ berençe raundı çärşämbedä Qıtay başqalasında başlana.AQŞ belän Tönyaq Korea räsmiläre arasında baraçaq 3 könlek söyläşülärdä öy xucası Qıtaynıñ nindi rol uynayaçağı bilgele tügel .
Korea utrauında 6 ay buyı kiskennäşä barğan xällärdän soñ nixäyät Tönyaq Korea, AQŞ häm Qıtay Pekingdä söyläşergä rizalaştı. Pxenyangnı atom ambitsiälärennän , anıñ 1994-nçe yılğı kileşüne bozıp ütkän yılda aktivlaştırğan atom programmasınnan vazkiçterü töp mäsälä bulıp tora. Tönyaq Korea AQŞ belän ikele söyläşülär taläp itep kilde, ämma 10kön çaması elek ul pozitsiäsen yomşarta töşkäç çärşämbedäge oçraşuğa yul açıldı. Qıtaynıñ töğäl nindi rol uynıyaçağı bilgele bulmağan bu söyläşülärgä alğa taba Könyaq Korea, Yaponie ä bälkim Russiäneñ dä qatnaşuı mömkin. Yaponie xökümäte süzçese Yasuo Fukuda (audio)
Küpkenä illärneñ alıp barğan söyläşülärdän soñ AQŞ, Tönyaq Korea vä Qıtay arasında başlanaçaq söyläşülär berençe adım.Yaponie xökümäte söyläşülärne Tönyaq Korea mäsäläsen tınıç yullar belän xäl qıluda berençe adım dip xuplıy
Däwlät Departamentınnan Phil Reeker dä ütkän atnada Waşingtonnıñ Tokyo, Mäskäü häm Seulnıñ sonğı çiktä söyläşülärgä qatnaşuın kürergä teläwenä işarä itkän ide. Reeker
(audio) Ber närsä açıq söyläşülär nindi genä däräcädä , kemnärneñ genä qatnaşuı belän başlanmasın,sonğı çiktä töbäktäge barlıq kürşelärneñ qaraş häm fikerläre çağıldırılırğa tieş.
Söyläşülärdä progress, yäki näticä bulır digän garantiä yuq. İn möhime ,Pxenyangnıñ şiklänelgän atom programmasında küpme progress yasağanı bilgele tügel. Tönyaq Korea ber söylägändä atom programamsınıñ tämam tınıç mäqsatlar öçen buluın äytsä, ikençesendä ul atom qoralları eşläp çığarırğa cıyınuın belderä. Pxenyangnıñ söyläşülärdän elek yomşağraq pozitsiä aluı, anıñ atom qorallarında kompromisqa barırğa cıyınuına işaräme, ällä ul atom qoralları AQŞnıñ höcümen tuqtata alaçaq berdänber çaramı dip qarıy, bu turıda qatğıy fiker beyan itü mömkin tügel. Söyläşülärgä ber kön qala Seulda konservativ ber törkemneñ cıyılışında çığış yasağan AQŞnıñ Könyaq Koreadağı köçläreneñ komandire general Leon LaPorte Tönyaq Koreanıñ cimerelgän iqtisadı, aktiv atom programmması alıp baruı, raketa texnologiesen cäyelderüenä, qoralları Könyaq Koreaga töbälgän zur armiägä işarä itep, (audio) Tönyaq belän Könyaq arasındağı demarkatsiä sızığı dönyada in nıq qorallanğan urın häm ul potensial konfrontatsiä öçen säxnä bulıp tora Tönyaq Korea xärbilkäre global totrıqlılıqqa qurqınıç tudıra.
General solıx urnaştıru öçen tırışmağan Tönyaq Koreanı ğäyepläp söylägän, Ul şulayuq çärşämbedä başlanaçaq söyläşülärne dä telgä almağan.LaPorte Könyaq Koreada 37meñlek amerikan köçläreneñ komandirı. Pxenyang da AQŞ imperialistları Korea utrauında tınıçlıqnı blokadalıy, atom suğışı qurqınıçı säğät sayın arta bara digän retorika alıp bara bu aralarda, Ämma taraflar östäl tiräsenä cıyılğaç söyläşü tonı üzgärer dip kötelä.Bugen Pekinggä AQŞ däwlät sekretarınıñ könçığış Azie mäsäläläre buyınça yardämçese james Kelly Kilde. Pekingdäge AQŞ ilçelege süzçese Kelly Tönyaq Korea tışqı eşlär ministırlığında AQŞ mäsäläläre bülege direktorınıñ urınbasarı Li Gun belän oçraşa dip äytte. Söyläşülärgä Qıtay yaqınnan tışqı eşlär ministırlığınıñ Azie mäsäläläre citäkçese Fu Yung qatnaşa. Qıtaynıñ bu çärşämbedä başlanaçaq söyläşülärdäge role bilgele tügel.Peking oçraşu regionda kierenkelekneñ kimüenä kiterer digän ömed belderä.Ämma atna azağında Qıtaynıñ Seuldağı ilçese bez oçraşuda aradaşçı bulırğa cıyınmıybız , söyläşülär AQŞ belän Tönyaq Korea arasında baraçaq dip äytkän bulğan. Söyläşülärdä AQŞ Pxenyangdan atom programmasın tuñdırunı tügel ä yuq itüne taläp itäçäk dip kötergä kiräk. Ämma qurıqqan häm panika xälendä bulğan Tönyaq Korea moña riza bulır mikän? Här xäldä çärşämbedä başlanaçaq söyläşülärdä bu qatmarlı mäsälä tizlektä xäl qılınır dip kötep bulmıy.
Färidä Xämit;Praga

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Žunar başlandı
Başqortostanda qırağay yänlek-keyektärźeñ ayırım törźärenä hunar başlandı. Aq quyan häm ürğuyandı 31-se ğinuarğa tiklem aularğa mömkin. Könönä ike quyan ğına alıp qaytırğa röxsät itelä. Tölkö, ondatra, teyen, aś, şäşkegä hunar fevral aźağınasa oźaytılğan. Auğa sığıu ösön Täbiğät menän fayźalanıu, urman resurstarı häm tirä-yaq möxitte haqlau ministrlığınan bildälängän tärtiptä litsenziya häm hunar röxsät iteüse oyoşmalarźan yullamalar alırğa käräk. Veterinar häm fitosanitar küźäteü buyınsa federal xeźmätteñ Başqortostandağı iradalığınan xäbär iteüźärensä, Öfö rayonında, däülät zakazniktarı, Başqortostan, Asılıqül, Qandraqül, Moraźım milli parktarında, şulay uq qursaulıqtarźa hunar iteü tıyıla. Respublikala hunar sentyabrźä başlanıp 450 yıllıq yubiley waqıtında tuqtatılğaynı. Xäźer qaytanan tergeźelde.
Başqortostan eźärmändäre eşen Räsäy eźärmändäre arahında ayırım bahağa layıq tip belderälär. Respublikala oşonday törköm täüge tapqır 20 yıl elek oyoştorola. Eźärmändär oşo arauıqta ös tiśtänän aşıu haldattıñ şäxesen asıqlap, ularźıñ tuğandarı häm yaqındarı menän osraşqan. Öfölä Räsäyźeñ eźärmän otryadtarı yıyını ütkäyne. Unda başqarılğan eştärgä yomğaq yahalıp, kiläsäkkä maqsattar quyıldı.
B Fatqullin Öfö


text:
Oçqıçlarda terror ğämäle kisätelgän
Quşma Ştatlarnıñ eçke iminlek ministrı Michael Chertoff, terrorçılar sıyıq şartlatqıç qullanırğa cıyınğan häm bu eştä “Äl-qäidä”neñ dä qatnaşı bar, dip belderde.
Britaniadä häm Quşma Ştatlarda hawa transportında citdi iminlek çaraları kürelä. Hawa alannarında yulçılarğa oçqıçqa üzläre belän äyber alıp kerü tıyılğan.
Xalıqara polisia oyışması İnterpol Britania politsiäsen terror höcümnären uñışlı kisätüe belän qotladı häm Londonnañ üzendä bulğan mäğlümatne başqa illär belän dä urtaqlaşırğa çaqırdı.


text:
Pensiädäge amerikan generalı Jay Garner suğıştan soñğı Ğiraq xakimiäten tözü eşen başlar öçen bügen Bağdadqa kilde. Äle säfäre başlanğançı uq Garner üzeneñ berençe maqsatı itep elektr utı häm su tä’minatın cayğa salunı atağan ide. Garner, Yarmuk xastaxanäsen häm elektrostansiäne ziärät qıldı. Tözekländerü häm Humanitar Yardäm İdaräse başlığı bulğan Garner Ğiraqta waqıtlı xökümät tözelü, iqtisadi häm humanitar mäs’älälär öçen cawaplı bulaçaq. Säfäre barışında da Garner maqsatın açıqlaw öçen bolarnı äytte. “Min ber närsä belän dä idarä itmim. Min yaña tör möhit qoru öçen yardäm itäçäk koalitsiä keşese. Yaña möhittä keşelär üz xökümätlären bezneñ yardäm belän üzläre töziäçäk, tözekländerü eşen başlıyaçaq, häm soñınnan bolar barısı da Ğiraq xalqı tarafınnan irekle saylanğan demokratiä belän tämamlanaçaq”, dide Garner.
Bügen yözlägän Şiği möselmanı izge Karbala şähärenä xac qıldı, bu ğamäl Säddäm Hösäin çorında tıyılğan ide. Karbalağa cıyıluçılarnıñ qayberläre Ğiraqta amerikan ğaskärläreneñ qaluına qarşılıq belderde.


text:
«Militsiä qulınnan zıyan kürülär däwam itä».Şulay dip «Exo Moskwı» radiosına birgän äñgämädä Rusiäneñ keşe xoquqları wäkile Vladimir Luqin belderde.Anıñ süzlärenä qarağanda, zıyan kürüçe dip tabılğan 100 keşeneñ hämmäse dä militsiägä çaqırtılğan.Blağoweçen militsiäse alarnıñ barmaq ezlären alğan häm fotosürätkä töşergän.
Respublikanıñ Eçke eşlär ministrlığı möräcägät belän çıqtı.Anda militsiä cämägätçelek oyışmaları häm qayber xäbärdarlıq çaraları tarafınnan basımğa duçar buluı äytelgän.Bu çaralarnıñ qampaniä tösen aluğa borçılu belderelgän.
Mönir Wafin, Ufa


text: Başqortostandağı bıyılğı anomal qış aldan Başqort däwlät pedagogia universitetınıñ ölkän uqıtıusıhı Rim Şahiev tarafınan küźallanğan bulğan. Rim Şahiev qoyaş häm yerźeñ üź–ara bäylelegen 1987 yıldan birle tikşerä. Oşo osorźa unıñ bik küp küźallawźarı tura kilgän. Başqort däwlät pedagogia universitetı fizik-matematiğı Rim Şähiev hüźźärenä qarağanda, bıyıl august ayında yır şarında źur fajiğälär kötölä. Rim Şähiev İndoneziälağı sunamínı da küźallağan. Ämmä unıñ yır şarınıñ qayhı urınında bulasağın ğına belä almanım ti ul.


text:
Rusiä Estoniä belän imzalağan çik buyı kileşüennän baş tarta
Rusiä äle küptän tügel genä Estoniä belän ireşelgän urtaq çik turındağı kileşüdän çığuın belderä. Tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov süzlärenä qarağanda, Estoniä parlamentı elekke wäğdäsendä tormıyça, kileşüne raslağanda anı "sovet okkupatsiäsen" telgä alğan östämä belän qabul itkän. Mäskäwgä bu oşamıy häm ul xäzer çik turında yaña söyläşülär başlanırğa tieş dip belderä.
Audio, Sergey Lavrov
"Eston yağı ike arada aldan kileşengän yöklämälärne tulısınça ütämäde, şuña kürä bez kileşüdäge imzabıznı kire alabız. Bernindi dä raslaw turında inde süz bula almıy, çönki xäzer kileşü ğämäldä tügel. İke arada bulğan çik mäs''älälären xäl itär öçen yaña söyläşülär ütkärergä kiräk bulaçaq" di Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov. Räsmi Mäskäw eston yağın, kileşüne parlamentta raslağanda aña "xaq bulmağan" östämäle kereş qabul itüdä ğäyepli. Şul kereştä eston parlamentı ikençe dönya suğışınnan soñ ilneñ sovetlar tarafınnan basıp alınuına işarä yasıy, anda "Sovetlar Berlegeneñ basıp kerüe", "qanunsız töstä Sovetlar Berlegenä quşu" digän töşençälär qullana. Mäğlüm ki, Rusiäneñ xäzerge citäkçelege Baltiq buyı illäreneñ yartı ğasır sovetlar astında yäşäwen basıp alu bularaq tanudan baş tarta, Estoniä, Latviä häm Litva kebek ük, Sovetlar Berlegenä üz teläge belän quşıldı dip kilä. Mäskäwneñ soñğı ğäyepläwlärenä Estoniä, parlamentnıñ kileşüne kereş belän qabul itüe anıñ şartların häm eçtälegen üzgärtmi dip belderä. İke il arasında cir öste häm diñgez çiklären bilgelägän şuşı kileşü xaqında Tallinn häm Mäskäw söyläşülärne un yılğa yaqın alıp bardı, Rusiä yağı şaqtıy ozaq waqıt anı imzalawdan baş tartıp kilgän ide. Eston yağı çiklärneñ äle 1920-nçe yılda uq imzalanğan Tartu kileşüe nigezendä bilgelänüen teläde, çönki anda Estoniä çikläre beraz başqaçaraq bilgelängän ide, läkin suğıştan soñ qayber cirlär Rusiägä tapşırıldı. 90-nçı yıllarda Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı bulıp eşlägän Andrey Kozırev Mäskäw belän Tallinn arasında kilep tuğan soñğı kierenkelekne radiobızğa bolayraq bäyäläde:
Audio, Andrey Kozırev
"Yaña Rusiä Stalin çorı säyäsäte öçen bernindi finans yä xoquqi cawaplılıq totmayaçaq. Beryaqtan, estonnarnı säyäsi yaqtan min añlıym, ämma xoquqi yaqtan qarağanda, alarğa xalıqara kileşügä andıy süzlär kertergä kiräk tügel ide" di Rusiäneñ elekke tışqı eşlär ministrı Andrey Kozırev. Mäskäwneñ Baltiq buyı illäre belän mönäsäbätläre soñğı aralarda, bigräk tä alar ber yıl elek NATO häm Yewropa Berlegenä quşılğaç nıq kierenkelände. Düşämbedä Helsinskidä Rusiä imzasın kire alu turında beldergändä Lavrov, bu Rusiäneñ bar Yewropa Berlege belän mönäsäbätlärenä bernindi dä yoğıntı yasamas digän ömet belderde. Estoniä belän çik kileşüen imzalawğa qädär Mäskäw näq şunı uq Litva belän eşlägän ide, anda üzara bäxäslär çıqmadı. Ä menä Latviä belän äle haman da awır söyläşülär bara, Rusiä prezidentı Vladimir Putin Latviäneñ cir däğwaların "başqa sıymaslıq safsata" dip bäyälägän ide. Bıyıl ğına Mäskäw Qıtay belän dä çiklärne bilgeläw kileşüen imzaladı, şunıñ näticäsendä Rusiä Qıtayğa şaqtıy ğına cir birde, ämma bu oçraqta Mäskäwdä moña bernindi dä qarşılıq bulmadı.
Kärim Kamal


text:
Kaşmirnıñ Hind öleşennän Paqstan öleşenä soñğı 60 yılda berençe aftobus kilde
AUDİO: Bezneñ öçen bu işekne açu, häm Hidnstan belän Paqstan öçen qulğa qul totınıp atlaw möhim ide. Häm bez ikebez dä üz xalılarıbıznı xörmät itüebezne kürsättek.
Kaşmirnıñ Paqstan yağınnan aftobustağı yulçılar Hindstan yağına irtäräk kerde. Kiçä Hindstan yağınnan säfärgä çığaçaq yulçılar tuplanğan binağa suğışçılar höcüm itte. Fevral' ayında Hindstan belän Paqstan üzara tınıçlıq protsessı qısalarına Kaşmirda çik aşa aftobus elemtäse buldırırğa kileşkän ide.


text: Bıl turala ildeñ xärbi-diñgez flotı yetäksehe Vladimir Kuroedov Vladivostokta tımıq okean flotı künekmäläre barışında belderze. Unıñ hüzzärenä qarağanda, kiläsäktä Räsäyzeñ xärbi-diñgez köstärendä zur bulmağan atom hıu astı kämäläre häm küp tägäyenläneştäge yañı bıuın hıu östö kämäläre barlıqqa kiläsäk. Kuroedov fekerensä, elekke SSSR-zan qalğan qarabtar häm hıu astı kämäläre tağı la 15-20 yıl xezmät itä ala. Tımıq oqeanda xärbi-diñgez künekmäläre siktärendä ezläw-qotqarıu operatsiäların öyräneüzä yapon esminetsı la qatnaşasaq. Bıl turala Yaponiänıñ milli haqlanıu idaralğı wäkile xäbär itte. Kiñ mäglümät saraları xäbär iteüensä, Naxodqa yarzarı buyındağı künekmälärzä Könyäk Qoreyä la qatnaşa. Räsäy künekmäläre azna elek başlandı häm huñğı yıldarza iñ zurı bulıp tora.


text:
Başqortstannıñ Sibay şähärendäge Arslan Möbäräkov isemendäge Başqort däwlät drama teatrı bu atnada bıyılğı icat mizgelen başlap cibärde. Danlıqlı icat kollektivı tamaşaçılarğa tanılğan tatar dramaturgı Danil Salixovnıñ «Qapçıqtağı Mäğfiä» isemle äsäre nigezendä säxnäläşterelgän spektäklne täqdim itte. Premyerä ike kön rättän bardı häm ike könne dä tamaşa zalı şığrım tulı buldı. «Sibay şähäreneñ 50 yıllıq yübileyenä bağışlap açılğan icat mizgelen tatar dramaturgı äsäre belän başlap cibärü başqort drama teatrı öçen üze dä simwoik mäğnägä iä», – dip belderde teatrnıñ baş rejisserı Damir Ğälimov.
Spektäklneñ premyeräsına pyesanıñ autorı, dramaturg Danil Salixov ta, yıraq aralarnı yaqın itep, Qazannan Sibayğa kilep citte. Başqortstannıñ Sibay şähärendäge Başqort däwlät drama teatrındağı yaña premeräsı belän Qazan autorı Danil Salixov üzeneñ icatın tağın da kiñräk dairä tamaşaçılarğa täqdim itte. Uzğan icat mizgelendä anıñ Ufa «Nur» tatar däwlät drama teatrında häm Tuymazı Tatar däwlät drama teatrında da yaña premyeraları kürsätelgän ide. Sänğät söyüçelär küñelenä bigräk tä anıñ «Xatın tügel, acdaha» spektakle xuş kilde. Yaña icat mizgelendä Danil Salixov Başqortstannıñ Stärletamaq Başqort däwlät drama teatrında da ber äsäre säxnägä quyılaçağın äytte.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Törkiä: Baqu belän kierenkelek
Azärbaycan-Ärmänstan-Törkiä öçpoçmağında tınıçlıqnıñ urnaşuına baytaq kirtälär bar. Çik açılmıy torıp ärmännär üz milli simvolı Ararat tawına eraqtan ğına qarap toraçaq.
Törkiä inde ber eldan artıq Ärmänstan belän räsmi bulmasa da, aralaşa başladı. Ütkän el xätta Törkiä prezidentı Abdullah Gül Erevanda ärmän-törek futbol taqımnarınıñ uyınnarında qatnaştı. İke ilneñ tışqı eşlär ministrları da törle xalıqara säyäsi çaralarda oçraşıp tora. Äytergä kiräk, Törkiädä 70 meñ ärmän watandaşı eşli. Şulay uq ike arada oçqıç yulları da bar. İnde küptännän iqtisadi krizistan intekkän ärmän watandaşlarına dönyağa çığu, irekleräk säwdä itä aluı öçen törek-ärmän çigen açu turında yabıq işeklär artında diplomatik söyläşülär däwam itä.
Xökümätlär, mönäsäbätlärneñ başlanuı här ike yaq öçen dä fayda kiteräçägenä ışansa da, ğomumän här ike ilneñ xalqı häm oppozitsiäse moña qarşı. Çönki här ike xalıq arasında tarixi doşmanlıq äle haman da köçle. Berençe dönya suğışı waqtında 1915 elda Ğosmanlı imperiäse çorında baytaq ärmän Anatoliädän sörelgän ide. Alarnıñ ber öleşe Kaukazdağı bügenge ärmän territoriäsenä sıyındı.
Bügen ärmännärneñ küp öleşe Ғransiä, AQŞ kebek illärdä diasporada yäşi. Alarnıñ eşçänlekläre yärdämendä baytaq qına il şuşı sörgen säbäple Törkiäne genotsidta gäyepläp qanunnar çığardı. AQŞ ta bıyıl räsmi räweştä bu adımnı atlayaçaq dip kötelä. Qısqası, bu mäs'älädä Törkiä belän AQŞ arasında da kierenkelek bar.
Anqara isä bu bälanıñ tä'sirlären yomşartu öçen Ärmänstan belän dialog başlaw yulın sayladı. Ämma ul ber ük waqıtta, alşart bularaq, ärmännärneñ Azärbaycannan tartıp alğan territoriälärdän kire çigenüen taläp itä.
Obamanıñ Törkiägä yasağan säfäre waqıtında ike aradağı çikne açarğa öndäwe, Azärbaycanda zur qarşılıq uyattı. Şunnan soñ törek räsmi şäxesläre Azärbaycannı tınıçlandırırğa tırışa başladı.
“Kaukazda iñ zur problema bulıp Qarabax mäsäläse tora”, dip belderde prezident Gül. Premyer Erdoğan da: “Ärmännär Karabaxtan çigenmiçä, alar belän räsmi mönäsäbätlär başlawıbız mömkin tügel”, dide.
Törkiä Böek Millät Mäclesennän Azärbaycan-Törkiä duslıq törkeme äğzaları da Baquğa kitäçäklären belderde. 16 aprel'dä tışqı eşlär ministrı Babacannıñ isä Erevanda ütkäreläçäk Qaradiñgez Ekonomik Xezmättäşlek Oyışmasınıñ yuğarı däräcäle oçraşuında qatnaşuı da xäzer şik astında.
Prezident Aliev ärmännärneñ başta Tawlı Qarabaxnıñ biş rayonınnan häm Laçin koridorınıñ könyağınnan kire çigenüen taläp itä. Ul ayıruça töreklär ärmännär belän başlağan dialogları turında bezgä citärlek mäğlümat birmilär, dip zarlana. Baqu üze dä ärmännär belän alıp barğan dialoğı turında Anqarağa bik ük mäğlümat birmi.
Tabiği ärmän oppozitsiäse dä mondıy täräkqıätlärgä tulısınça qarşı. Oppozitsiä citäkçelärennän Raffi Xovenesyan ike xalıq arasında näfrätne quyırtaçaq taläplär belän ike arada kileşüne buldırmasqa tırışa.


text:
Dmitriy Mendeleev
Dmitriy Mendeleev (orıs. ДMиTpий ИBaHoBич MeHдeлeeB, 8 fevral 1834, Tobolsk – 2 fevral 1907, Sankt Peterburg) orıs ximigi. Ol elementlerdin' periodlıq kestesinin' birinshi nusqasının' baslı jaratıwshı bolg'an. Aytıwlarınsha, Mendeleev pasyans, solityor karta oyınların jaqsı ko'rgen, solay etip izbe-izlikti ko'riw a'meli bolg'an. Ol kartalardı elementlerde ha'r qıylı usıllarda diziwge ha'reket etti. O'z gezeginde, birinshi elementlerdin' periodlıq kestesi karta oyını sıyaqlı jıynaldı.


text:
Rusiä başqalasında sulçı Natsional Bolşevik Partiäseneñ 40-lap äğzası xökümät säyäsätenä protest belderep finans ministrlığı binasına bärep kergännän soñ qulğa alındı.
Partiä wäkile Aleksandr Averin Partiä xökümätneñ 1990-nçı yıllar başındağı reformalar näticäsendä aqçaların yuğaltqan rusiälelärgä kompensatsiä tülise urında sovet çorınnan qalğan çit il burıçların waqıtınnan irtäräk tüläwenä rizasızlıq belderde dide.
Militisä wäkile äytüençä finans ministrlığına bärep kergän bu törkemdägelär administrativ cawaplılıqqa tartılaçaq.


text:
Vladivostok -- Rusiä prokuraturası, 7 diñgezçeneñ su astı cihazında 3 kön Tın okean töbendä elägep qaluı uñayınnan cinäyät eşe açtı. Tın okean foltınıñ xärbi prokuror urınbasarı Roman Kolbanov süzlärençä, berençe tikşerülärgä qarağanda, bu cihaznıñ eşe öçen cawaplı räsmilär ğämsezlek kürsätkän. Diñgezçelärneñ berse kapitan Valery Lepetuxa süzlärençä, alar su astında balıq yätmäsenä eläkkän küzläw antennasın tikşerergä tieş bulğan. Şul çaqta cihaz su astındağı kabellärgä çornalğan:
"Ul priborğa cittek, ber yağın qaradıq, ikençe yağın. Şunda ber kabel kürdek, anı urap çıqqanda yätmägä eläktek."
Diñgezçelärne qotqaru öçen Rusiä yärdäm sorap çit illärgä möräcäğät itte. Britaniäneñ Scorpio robotı su astına töşep, cihaznı tışawlağan kabellärne kisep çıqtı.


text:
Ğiraq prezidentı itep tarixta berençe märtäbä körd Cäläl Talabani saylandı
Atnalarça däwam itkän qarşılıqlarnı çişep Ğiraqnıñ yaña parlamentı çärşämbedä ilneñ prezidentı itep Kördstan watandar berlege räise Cäläl Talabanine saylap quydı. Bu wazifanı moña qädär başqarğan sönni ğäräp Ğazi äl-Yäwir anıñ urınbasarı itep bilgelände, näq şundıy uq urınğa şığıylardan Ğädel Ğabdelmähdi saylandı.
Audio, Cäläl Talabani
"Bez üzebezneñ möxtäräm Milli Mäcles belän näticäle xezmättäşlek itäçägebezne ışandırıp äytä alabız, xalıq Milli Mäclestän küp närsäne kötä. Berençedän, ul Ğiraqtağı bar säyäsi köçlärneñ dä urtaq ber fikergä kilep ilneñ yaña konstitutsiäsen yazuına, demokratiägä, federalizmğa, bar watandaşlarnıñ da bertigez xoquqlarğa iä buluına ömetlänä" di Ğiraqnıñ äle genä saylanğan prezidentı Cäläl Talabani. Üzeneñ şuşı eşendä ul ilne tağın da nığraq berläşterergä niätlänüen, moña ildäge här keşeneñ ireklegen tä''min itü aşa ireşergä cıyınuın äytä:
Audio, Cälä Talabani
"Bez Ğiraqnıñ bötenlegenä irekle saylaw, bergäläşep yäşäwgä omtılu, din, mäzhäb wä millätkä qaramıy xoquqlarda da, burıçlarda da tigezlek nigezendä ireşergä telibez" dip belderä Talabani. Londondağı İqtisad mäktäbendä eşläwçe Yaxya Säyet süzlärenä qarağanda, yaña prezidentnıñ Ğiraq xakimiatendäge urını nigezdä simvolik kenä bulsa da, ul azçılıqtağı kördlärgä, alarnıñ da ildäge xällärgä yoğıntı yasıy alu xisen birä:
Audio, Yaxya Säyet
"Bu kördlärgä, alarnıñ milli omtılışların, mänfäğätlären federal'' Ğiraq qısalarında da ğämälgä quyıp buluın kürsätäçäk häm il tormışında alarnıñ möhim urın totuın añlataçaq" di Yaxya Säyet. 1933-nçe yılda Kelkan şähärendä tuğan Cäläl Talabani Ğiraqtağı ike möhim körd oyışmasınıñ bersen citäkli. Tormışınıñ soñğı yılların ul Saddam Xösäyen xakimiatenä qarşı köräşep ütkärde. Ser tügel, Ğiraq kördläre arasında möstäqil körd däwläten qoru ideäse nıq tamır cäygän. Talabanine Ğiraq prezidentı itep saylaw şuşı omtılışlarnı şaqtıy sürelderer dip farazlana. Anıñ ike urınbasarı bulaçaq - berse sönni ğäräplärdän, ikençese şığıylardan. Sönnilärdän şuşı urınğa elekke waqıtlı prezident Ğazi äl-Yäwir, ä şığıylardan - Ğiraqtağı islam inqilabı şurası wäkile Ğädel Ğäbdelmähdi saylandı. Xäzer inde alar ike atna eçendä öçäwläşep ilneñ yaña premyer-ministrın täqdim itärgä tieş bulaçaq. Alar monı inde bu atnada uq eşlär dip kötelä. Şığıylar kördlär belän berlektä bu eşkä äl-Däwa partiäsennän İbrahim äl-Cäğfärine täqdim itü xaqında kileşte, ul Ğiraqtağı küpçelekne täşkil itkän şığıy ğäräplärennän. Yaña xökümätneñ töp burıçları bulıp ildäge qorallı qarşılıqnı, ğisyannı bastıru, häm xakimiat eşlärenä älegä üzlären çitläşterelgän dip xis itkän sönnilärne cälep itü tora.
Kärim Kamal


text:
Aqçarlaq alanında şartlatqıç saqlanması tabılğan
Yäkşämbe irtäsendä Qazannıñ Zalesnıy bistäse yanında urnaşqan Çayka - Aqçarlaq balalar alanında gajäep xällär açıqlana. Monda taşlandıq yort eçendä Tatarstan Respublikası eçke eşlär ministrlığı xezmätkärläre tarafınnan küpläp qoral tabu oçrağı terkälde.
Bu xaqta tulıraq Azatlıq radiosı öçen Tatarstan eçke eşlär ministrlığınıñ jinayatçelärne ezläw idäräse citäkçese Vladimir İvanov söyläde.
Belgeçlär süzlärenä qarağanda qorallar arasında 250 gramm plastida, 3 granat, Syurpriz dip atalğan ike mina, 7 elektrodetonator, 280 gramm tratil, 600 ğarmm şartlatqıç, 4 tawış çığarmıy torğan pistolet häm 100 dän atıq patron bulğan.
Monıñ xätle qoral yawızlar qulına eläksä, eşneñ niçek tämamlanasın, eçke eşlär ministrlığınıñ jinayatçelärne ezläw idäräse citäkçese Vladimir İvanov bolay añlattı.
Bu pistoletlarda tawış çığarmıy torğan jaylanmalar urnaştırılğan. Şartlatqıçlar distansion idärä itü pul''tlı. Bik köçle qorallar. Älbättä alar barı ber maqsattan, jinayat'' başqaru maqsatınnan qullanılırğa tieş bulğannar. Bez bu qorallarnı tapqan ikän dimäk, tağın ber jinayat'' tuqtatıldı. Bu älbättä uñay eş.Qorallar qayan anda kilep eläkkän, alar kemneke, bu eş buyınça sorawlar bixisap. Tik eçke eşlär ministrlıysında sorawlarğa javap birergä aşıqmıylar. eçke eşlär ministrlığınıñ jinayatçelärne ezläw idäräse citäkçese Vladimir İvanov bu xälne bolay añlattı.
Bügenge köndä jinayatçelärne ezläw idäräseneñ Kirov rayonı bülege, bu jinayat'' buyınça tikşerü eşläre alıp bara, qorallarnıñ kemneke ikänen açıqlıy. Älegä bu eştä açılıp betmägän yaqlar küp, şuña kürä bezneñ bu turıda söylärgä xaqıbız yuq.Aqçarlaq alanı citäkçeläre bu xälgä niçek qarıy, bik nıq borçılalar mikän diep üzlärenä şaltıratqan idek. Anda isä bezgä bolayraq javap birdelär.
Xäzer Lagerdä beräwdä yuq. Bez ber närsä dä belmibez, xucalar irtägä kilä, alar belän söyläşersez.Küräbez, saqçılar yaxşı. Xätta üz çirendä ni bulğanın da belmilär. Ällä belep tä äytergä telämilär. Bälki quşılmağandır. Monısı bilgesez. Ä älegä yäkşämbe Aqçarlaq alanında açıqlanğan jinayat'' eşen tikşerü däwam itä.
Ğädel Galämetdinov


text:
Estoniä suğışnıñ tämamlanuın Yewropa belän ber könne bilgeläp ütte
Estoniä, II dönya suğışı tämamlanuın, qorbannarnı iskä alu köne bularaq, bügen, 8 mayda belgeläp ütä. Tallinndağı Ciz Soldat häykäle alınğannan soñ häm anıñ näticäsendä çıqqan uram çualışlarınnan soñ tuğan kierenkelek haman da zur bulıp qala. Xakimiätlär, 9 may, Ciñü bäyrämendä, yaña çualışlarnıñ buluın farazlıy.
8 mayda Tallinndağı xakimiät wäkilläre häm çit il diplomatları suğışta hälaq bulğan häm Holokost qorbannarı qäberlärenä çäçäk saldı. Bıyılğı Xäter köne Estoniädä, ikençe tapqır Könbatış Yevropa belän ber könne häm Rusiädän ber kon irtäräk 8 nçe mayda bilgeläp ütelä.
Sovet çorında Tallinnı azat itelü uñayınnan quyılğan Ciz Soldat häykäle şähär üzägennän çittäge xärbi ziratqa küçerelde. Bügenge xäter könendä taqıyalar Ciz Soldat häyäkälenä da salındı.
Xäter köne uñayınnan suğışta hälaq bulğannarnı iskä alu çaralarında 27 ilçe qatnaşırğa telägän. Barı Rusiä ilçese genä, suğışnıñ tämamlanuın 9 mayda bilgeläp ütäçägen belderde. Suğışnıñ tämamlanuın qaysı könne bäyärm itügä bulğan törle qaraş, taraflarnıñ suğışqnı bäyäläw mäsäläsendä dä kürenä.
Estoniäneñ Tartu Universitetındağı tarix professorı Andres Kasekamp, Estoniän häm başqa Baltik buyı däwlätlärneñ Yevropağa tartıluı tabiği xäl. Andres Kasekamp:
“Bezneñ öçen, ikençe dönya suğışı 1939-1945 yıllar arasında buldı. Monı Yevropalılar häm Könbataştağılar añlyılar, dip uylıym. Ämma Rusiälelär öçen, älege nizag, Hitlernıñ Sovetlar Berlegenä höcümennän soñ 1941 yılda başlanğan Böyek Watan suğışı buld. Ämmä bezneñ öçen ikençe dönya suğışınıñ dähşätle xälläre 1939 yılda başlandı, ul waqıtta Sovetlar berlege armiäse ilgä kerä başlıy häm 1940nçı yılda barlıq Baltik buyı däwlätläre Sovetlar berlege tarafınnan basıp alına”.
Sovetlar berlege Batlık buyındağı däwlätlärne üz teläge belär quşıldı, dip äytep kilde. Rusiä dä şul uq fikerdä tora. Tarixqa bulğan ike törle qaraş, fänni yassılıqta ğına tügel, 2 atna elek bulğan uram çualışlarında da sizelde.
Ciz Soldat häykäleneñ alınuına “Tönge küzätü” oyışması citäkçese Dmitriy Klenski, Estoniädäge Ruslar ezärlekläwgä duçar bula, di.
“Miña şul närsä gadelsez kürenä: mondağı xalıqnıñ küpçelege, kilmeşäklär tügel, ämma alarnıñ başlarında psixologik yaqtan bu äyber bar. Bezgä monda möhäcrilärgä kebek qarıylar. Läkin gafu itegez, keşe yoqlarğa yatqanda monda ber il ide, uyınğanda ul ikençe ilgä äwerelde.”
Estoniädä tuğan Klenski eston telen bik yaxşı belä. Anıñ xökümätneñ ğämällärenä açuı kilä, ul Ciz Soldat cirle rus xalqı öçen oçraşu urını häm üzlären xörmät itü öçen säbäp ide, di. Häykälneñ alınuı, Estoniä xalqına bolay da az bulğan ışanıçnı, tağı da kimette, di Klenski.
Sovetlar berlege çorında, Estoniäneñ Rus cämäğätçelege, 1939 yılda bar xalıqnıñ 10% bulsa, 1989 yılda alar 35% qädär arttı. Xäzer ruslar ildäge xalıqnıñ urtaça 30% täşkil itä. Klenskiynıñ äytüenä qarağanga, Estoniädäge ruslar arasında Estonnar belän çağıştırğanda eşsezlär kübräk, alarnıñ belem aluğa häm xakimiätkä kerergä mömkinlekläre äzräk.
Eston xakimiätläre bu ğäyepläwlärne şik astına quya. Barlıq ruslar yäki rus telelendä söyläşüçe başqa xalıqlar, Eston telennän imtixan tapşırğannan soñ, ilneñ watandaşlığın sorıy ala.
Läkin xäzergä, yabılğan kibetlär häm törle könnärne ütkärelgän bäyräm çaraları, Estoniä bulğan ayırımlıqlarnı iskä töşerep tora.


text:
Açıq mikrofon: Qıtay däwläte 1 million hektar Tayga urmanın arendağa birep toruın sorap Rusiägä möräcäğät itkän. Sez birer idegezme?
Urta yäşlärdäge ir-yeget:
- Tayga urmannarın Qıtayğa arendağa birü mäs’äläsenä qarşı qarıym. Birmäs idem. Bu baylıqtan üzebezgä faydalanırğa kiräk. 30-35 yäş tiräsendäge yeget:
- Çimal satu bezneñ ekonomikabız öçen tiskäre küreneş minemçä. 35-45 yäşlärdäge xanım.- Birsennär qıtaylarğa. Alar tizräk eşkärterlär bu taşlandıq cirlärne. Yaponnarğa Kuril utrawların da birsennär äle. Kurilda, Tundrada, Taygada bezneñ keşelär bik xäyerçelektä yäşilär.
Yäş student qız bala:
-Birer idem. Üzebezneñ däwlät anı döres itep qullana almasa, ikençe däwlätkä birep , beraz aqça eşlärgä bulır ide. Qıtay däwläte üzeneñ keşelären, xalqın kütärä, Rusiägä däwlätenä dä bulışa alır ide. Marca äbi:
-Birergä kiräkmi. Alar soñınnan bu urmannarnı kire qaytarmayaçaqlar. Bälki bezneñ üzebezgä äybät itep eşkärtergä, uylap tabırğa andağı baylıq belän niçek faydalanırğa kiräklegen.
Bälki bezneñ üzebezgä äybät itep eşkärtergä, uylap tabırğa andağı baylıq belän niçek faydalanırğa kiräklegen.Urta yäşlärdäge ir-at:
Kiräkmi. Alar äle 1 mln sorıylar, annan,2-3 mln cir sorıy başlarlar. Ber 20 yıldan soñ şırpı yasarğa da ağaç qalmas.Marca xanım:
Bezneñ üzebezneñ xalıq ta bik küp bit. Bälki üzebez berär närsä eşlärbez. Ber törkem yäş yegetlär arasınnan beräw :
Kiräkmi, yözlägän yıllar elek, suğışıp yaulağan bezneñ däwlät cirlären nindider qıtaylarğa birergä kiräkmi. Yemennan uqırğa kilgän ğäräp keşese:
Bu kileşüdän Rusiägä dä faydası bulsa, mömkin birergä. Ägär dä bolay ğına birsälär, alaysa kiräkmi.
Yıraq Könçığışta 3 yıl yäşäp qaytqan urta yäşlärdäge ir keşe:Min kürdem andağı qıtaylarnıñ bezneñ urmannardağı iñ yaxşı sortlı ağaçlarnı legal'' häm legal'' tügel xäldä alıp çığıp , mebel'' yasap, bezgä satqannarın. Qıtaylılarnıñ maqsatı - bezneñ urman baylıqların yaulap alu. Alar bu urmannarnı arendağa alsalar, ul urmanda bulğan baylıqlarınıñ bar yaqların da sığaçaqlar.
Aqçanı bez üzebez dä eşli alabız. Urman baylıqların aqçağa täñgälläşterergä yaramıy.
Mälikä Basıyr


text:
Köndälek matbuğat küzätüe
Watanım Tatarstannıñ 19 mart sanında uquçılar respublika Däwlät Şurasında saylanğan deputatlarnıñ tulı isemlege belän tanışa ala. Monda Berdäm Rusiä firkäsennän 46, Rusiäneñ Kommunistlar firkäsennän 4 häm ber mandatlı okruglardan saylanğan 50 deputatnıñ isemnär urın alğan. Şulay uq gäcit Färit Möxämmätşin yasağan ber şaqtıy qıyu belderüne dä ireşterä. Anıñ fikerençä, Sergey Mironov häm ul citäklägän firkä ütkän saylawlarda uñışsızlıqqa oçraw säbäple, Mironov firkä räislegennän genä tügel, ä Rusiäneñ Federatsiä Şurası räislegennän dä kitärgä tieş. Watanım Tatarstanda başqa qızıqlı yazmalar da şaqtıy. Mäsälän, tarixçı Nurulla Ğärifneñ Tatar mirası ker qulında digän yazması. Anda avtor bähäse bulmağan tatar tarixına qağılışlı mirasnıñ yazmışı turında, bügengä köndä älege yadkärlärneñ tieşleçä saqlanmağanı belän borçılu belderä. Ä İlyas Salixcan isä, ğalim Fayaz Xucin belän äñgämä qora. Anda tarixçı meñyıllıq Qazan xaqındağı tögälsezlek, yalğış fikerlärne döresli. Şähri Qazan gäcite üzeneñ comğa sanında uquçılarğa Tübän Kama drama teatrı belän tanışırğa täqdim itä. Teatr häm anıñ artistları turında teatr belgeçe Daniä Ğimranova yaza. Miläwşä Nizametdinova isä yazuçı Şärif Kamalnıñ tuuına 120 yıl tulu uñayınnan ütkärelgän çaralar turında yaza. Mädäni comğanıñ çirattağı sanı professor Nurmöxämmät Xisamovnıñ fikerläre belän başlanıp kitä. Anda ğalim Yaña ğasır telekanalında uzğan Tügäräk östäl söyläşüe uñayınnan tatar milläteneñ tele, mäğärife häm sänğäteneñ torışı xaqında uylanıp, alarnıñ ayanıç xälenä kem ğäyeple digän soraw quya. Häm üze ük şul sorawğa cawap birep, milli tärbiä ğailädä birelergä tieş, milli rux, tel kemnärneñder tırışlığına salınmıyça, här şäxesneñ can ixtiacı bulırğa tieş, dip yaza Nurmöxämmät Xisamov. Tatar milläteneñ yazmışı xaqında süz Bötendönya tatar kongressı citäkçese Rinat Zakirov belän uzdırılğan äñgämädä dä bara. Anda Rinat äfände şulay uq kongressnıñ Başqarma komitetı alıp barğan eşçänlek turında da söyli. 15 martta basılğan Mädäni comğa şulay uq uquçılarnı bilgele yazuçı Waxit İmamov belän tanıştıra. Ul – yazar öçen yäşi dip isemlängän mäqälädä Waxit äfändeneñ üze häm icatı xaqında Marsel Ğäliev yaza.Gölnaz İlgizär


text:
Kommunistlarnıñ töbäk bülekçäse räise Renat Ğäliev süzlärenä qarağanda, Ufada referendumda 80 meñgä yaqın keşe tawış birgän. Rayonnar buyınça mäğlümatlar cıyu däwam itä. Näticälär aldağı un kön eçendä yasalaçaq.
Referendumda xalıq fikeren cıyu yortttan-yortqa kerep häm cämägätçelek küpläp yörgän urınnarda oyıştırıldı. Ufada soñğı könnärdä tawış birü öçen autobus qullanıp qarağan idelär , läkin militsiä autobus yörtüçeneñ doqumentların alıp , autobus faydalanunı tıyğan. Respublik kommunistları başı Renat Ğäliev yaqın könnärdä säyäsi säbäplärdän ezärleklänü turında Mäskäwgä möräcägät künderäçäklären ireşterde.


text: Bagdad. Kötelmägän säfär belän Ğiraqqa kilep kitkän Donald Rumsfeld, Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı, bügen andağı amerikan ğäskärilärenä, Ğiraqta uzaçaq saylawlar aldınnan anda kierenkelekneñ artu ixtimalın istä totarğa kiräk dip belderde. Anıñ süzlärençä, Ğiraqta ğisyançılarnıñ ciñüe, ilneñ xalıqara terror nığıtmasına äylänüen añlataçaq. Rumsfeld soñraq Bagdadta Ğiraq premyer-ministrı İyäd Ğälläwi belän oçraşıp, aña Quşma Ştatlar Ğiraqnıñ demokratiä yulınnan baruın yaqlıy dip äytte. Anda ul Quşma Ştatlar häm Ğiraqnıñ yuğarı xärbi citäkçelären dä kürep söyläşte.


text:
Yäşlär ayıqlıq bäyrämendä qatnaştı
Bu çaranıñ başqa bäyrämnärdän ayırması - ul xämersez ütte. Biregä kilgän yäşlär, yäşüsmerlär fäqät çäy eçtelär. Ayıqlıq bäyrämeneñ maqsatı da küpçelek yäşlärdä bulğan xämersez bäyräm - bäyräm tügel digän qaraşın üzgärtü. Çarağa kilgän yäşlärne alkogol' eçemleklärdän tügel, ä tormıştan, qızıqlı çaralardan, duslar belän aralaşudan täm tabıp, küñel açarğa öndädelär.
Ayıqlıq bäyräme Qazanda inde 12 tapqır uza. Anı oyıştıruçılar arasında narkotiklar äyläneşen tikşerüçe federal' xezmät İdäräseneñ Tatarstan bülekçäse, yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrlığı, Qazan administratsiäse, narkologiä dispanserı bar.
Bıyılğı ayıqlıq bäyräme şähärneñ Boratınski muzey häm Lyadov baqçasında ütte. Östän yañğır yawıp torsa da, Lyadov baqçasına küp kenä yäşüsmerlär, balalar kilde. Alar öçen monda konsert programması, törle uyınnar, bäygelär, sport çaraları oyıştırıldı. Kilgän här keşegä baqçada buşlay çäy eçerdelär, bäygelärdä ciñüçelär tuñdırma belän sıylandı, atqa atlanıp yörede. Keçkenä balalar Boratınski muzeenda räsemnär yasadı. Alar araqı şeşälären, tämäkene qara belän, sport, duslar, söt räsemen qızıl tös belän töşerde. Çara xaqında bez yäşlärneñ üzlärennän soraştıq:
-Bik qızıqlı bu çara. Monda yäşlärne, balalarnı uyın aşa sälämät yäşäw räweşkä öyrätälär.Älege çara Xalıqara ayıqlıq oyışmasınıñ Qazan bülekçäse yärdäme belän oyıştırıldı. Qazannıñ ayıqlıq cämğiäte 90 yıllardan birle eşli. Oyışma nigezdä olı keşelärdän torsa da, cämğiätneñ räise Vladimir Lovçev äytüençä, soñğı yıllarda biregä kübräk yäşlär kilä başladı. Qazan ayıqlıq cämğiäte profilaktik çaralar belän şöğellänä. Cämğıyät wäkilläre keşelärgä sälämät yäşäwneñ qimmäten añlatırğa tırışa, alar şulay uq tabiplarğa da yärdäm itä. Çit illärdä sälämät yäşäwneñ qimmäte bik yuğarı sanalsa, Rusiägä moña qädär äle yıraq. Ämma Vladimir Lovçev fikerençä, Rusiäneñ dä bu mäs'älädä yaxşı yaqqa üzgäreşläre yuq tügel:Bu yunäleştä bezgä äle şaqtıy yul ütärgä kiräk, ämma kiräkle qayber adımnar inde yasaldı. Bügen menä bez Boratınski muzeenda räxätlänep küreşä alabız. Yäşlärgä, balalarğa xämerneñ zıyanın añlatu öçen alarğa taralıp betkän böer-bawırlarnı kürsätmilär, ä alarnı Derjavin häykäle, Boratınski muzee - iñ yuğarı qimmätlär tuplanğan urınğa kiterdelär.Al'bina Zäynulla


text:
Izrail''neñ Gazağa höcümnärendä 10 fälestinle hälak buldı
İzrael düşämbedä Gaza Sızığında 12 säğät eçendä yasağan 5 hava höcümendä 10 fälästinlene üterde, 100çaması keşene yaraladı.Premier ministır A.Sharon parlamentta yasağan çığışında Y.Arafatnı quıp cibärü yañawların qabatladı.
bez AQŞ administratsiäse, prezident Bushnı bu cinayät bu küpläp üterülärne üzenne saqlaw dip taswirlawların tuqtatırğa çaqırabız. Premier Sharon paralemntta sul qaraşlı , şulayuq izraelle ğäräb deputatlar tarafınnan yış qına tuqtatılğan çığışında Y.Arafatnı tınıçlıqqa in zur kirtä itep taswirladı häm İzrael anı säyäsi säxnädän çıtlätergä qarar birde dip äytte. Sharon kisken süzlär qullansa da, AQŞ tarafınnan yaqlanğan ''yul xaritası''yäğni tınıçlıq planına kileşle xäräkät itäçäkmem häm kiläse aylarda fälästinnär belän kileşügä taba progress yasaw mömkin dip söyläde.Şulay da ul ber nindi yaña täğdim yasamadı, üzeneñ qatı qul säyäsäten raslağan süzlär genä qullandı. Kiçäge operatsiälär turında tışqı eşlär ministırlığı süzçese Gideon Meir bolay digän ide( audio) Bu İzraelneñ terror oyışmalarına , terror infrastrukturasına qarşı dewam itkän suğışı bulıp tora . Sharon kabinetı ütkän ayda uq Arafatnı çitlätü eksiälgä cibärü turında qarar qabul itte. Ämma xalıqara cämäğätçelek kisken reaksiä kürsätte . İzraelneñ töp berektäşe AQŞ ta bezneñ Arafatqa mönäsäbätebez üzgärmäsä dä, andıy çaralar kürü tiskäre reaksiägä säbäp bula ala dip İzraelne tuqtatqan ide. Fälästin millätçelegeneñ simvole bulıp torğan 74 yäşlek Arafat köç qullanu, intifada öçen cawaplı digän ğäyepläwlärne kire qağa.Ramallahta xarabägä äylängän başkavartirasında ul kilgän qunaqlarnı qabul itä. Bugen ul dönya cämäğätçelegen,tınıçlıq planıñ äzerlägän kuartetne möselman, ğäräb illären , dusların İzraelneñ xärbi agresiäsen tuqtatırğa yardımğa çaqırdı.Fälästinnärneñ reformaçı xökümäte 6nçe sintäberdä çigenerge mäcbür bulğannan soñ Bush administratsiäse tınıçlıq inisiativasın yaqlaunı tuqtattı dip äytep bula.Anıñ mäxsus wäkile John Wolf qaytıp kitte häm anıñ töbäkkä qayçan qaytaçağı da bilgele tügel.
färidä xämit, praga.


text:
Xalıqara yardäm törkeme –Çiklär Tanımawçı Tabiplar 1980nçe yıldan birle Äfganstanda eşläp kilä. Alar 1979-1989nçe yıllar arasındağı sovet okupatsiäse,1990 nçe yıldağı watandaşlar suğışı şulayuq Taliban rejimı waqıtında da äfgannarnı däwaladı. Meditsina yardäme kürsätüçe törkem xäzer Äfganstannan çığıp kitäçägen belderde. Şulay itep ul Taliban rejimı cimerelgännän soñ Äfgastannan kitäçäk berençe möhim yardäm oyışması bulaçaq.
Çiklär Tanımawçı Tabiplär çärşämbedä , oyışma 24yıldan soñ Äfganstannan çığıp kitäçäk dip belderde.Fransuzça qısqartılıp MSf dip yöretelgän törkem , bu qararğa kilüebezgä iyün ayında 5 xezmätkärebezneñ üterelüe , yaña höcümnär qurqınıçı , AQŞ citäklägän koalitsiä häm äfgan xökümätenä açu çığuı säbäp dip belderde.MSFneñ operatsiälär direktorı Kenny Gluck Qabulda ütkän press konferensiädä (audio)
Qoralsız yardäm xezmätkärläre eşlägän bäysez humanitar törkemneñ konflikt urınnarına barıp yardäm kürsätüe mömkin tügel inde dip äytte.
Sonğı aylarda iminlek şartlarnıñ naçarlanuı säbäple Çiklär Tanımawçı Tabiplar Äfganstannıñ könyaq häm könçığışında eşçänleklären tuqtattı.İyünnän elek oyışma ilneñ 34 welayäteneñ 13dä 80 xalıqara ixtiari häm 1400 äfganlı belän xezmät kürsätä ide.İyün başlarında anıñ 3yevropalı häm 2 äfgan xezmätkäre Badgistä atıp üterelde.Äfgan räsmiläre eşennän quuluına açulanğan cirle politsiä citäkçese bu keşelärne ütertte dip äytte.Ämma bu şäxes tä üterüçelär dä qulğa alınmadı. Gluck äfgan xökümäten cinayätne yaxşılap tikşermäüdä ğäyepläp çıqtı.(audio)
Yardäm xezmätkärläreneñ iminlegenä ähämiät birmäü , qızğanıçqa qarşı äfgan xökümäteneñ bu waxşılekne nıqlap tikşerergä telämäü yäki tikşerä almau häm ğäyeplelärne qulğa alıp cazalandırmauında kürende dip söyläde Gluck.
Oyışma şulayuq AQŞ citäklägän koalitsion köçlär bäysez yardäm xezmätkärlären qurqınıç astına quya dip äytte. Çiklär TanımawçıTabiplarnıñ general sekretarı Marine Buissonniere AQŞ citäklägän köçlär yardäm birüne ğıysyançılarnı tabuğa bäyläp äfgannarnıñ başın butıy dip äytte.AQŞ xärbiläre äfgannarğa yardämneñ däwam itüen teläsägez ,ğıysyançılar turında mäğlümät biregez dip yazılğan käğäzlär taratuın iqrar itep, bu eş öçen ğafu ütende. Ämma oyışma belderüenä kürä zarar yasalğan , küp kenä äfgannnar xäzer barlıq yardäm xezmätkärläre könbatış xärbiläre belän xezmättäşlek itä dip uylıy. Waşingtonda Däwlät Departamanetı süzçese Adam Ereli AQŞ ber qayçan da humanitar yardämne xärbi operatsiälärgä bäylämäde dip äytep (audio)
Mondıy ğäyepläü öçen nigez yuq.Bez ber qayçan da yardämne xärbi xezmätäşlekkä bäylämädek, aksilärebez humanitar xezmätkärlärneñ äfgannarğa yardämen qurqınıç astına quydı digän ğäyepläwlärne kire qağabız dide.
Parijda Çiklär TanımawçıTabiplar oyışması belän eşlägän Marie Madeleine Leplomb radiobızğa birgän ängämädä koalitsiä köçläre qırqartılıp PRT dip yöretelgän rekonstruksiä törkemnären qullana, bu da yardäm xezmätkärlärenä qurqınıçnı arttıra dip äytte. AQŞ wä NATO ğäskäriläre xestäxänä tözü, qoyular qazu kebek ğädättä sivil yardäm xezmätkärläre başqarğan eşlär eşli xäzer.
Leplomb PRT äfgannar öçen tabışmaq alar ğäskär belän bäysez yardäm xezmätkäre arasındağı ayrımanı añlamıy di. Çiklär TanımawçıTabiplar yäki başqa humanitar törkemnär Äfganstan kebek totrıqsız illärdä üzläreneñ iminlegen tämin itü öçen säyäsi yaqtan tämam bitaraf bulırğa tieş.
Çiklär TanımawçıTabiplar oyışması 80ildä eşçänlek alıp bara 1999nçe yılda aña NOBEL tınıçlıq büläge birelde. AQŞ xärbiläreneñ süzçese Jon Siepmann Qabulda jurnalistlarğa (audio)
Bez xökümät häm xökümätttän bäysez oyışmalarnı monda kilep äfgannarğa yardäm itüe öçen qıyulandırabız.Beräüneñ äfgan xalqına yardäm itüdän baştartıp kitüe , qızğanıç .Bez şulay eşläw öçen iminlek täsirle säbäp tügel dip uylıybız dide.
2003nçe yılbaşınnan birle Äfganstanda 30yardäm xezmätkäre üterelde.
färidä xämit,praga


text:
Aptanıñ särsenbi küni Munay`lı awdanı äkimdigi apparatınıñ uy`ımdastırwımen memlekettik qızmet körsetwdiñ sapasın arttırw bağıtında döñgelek üstel ötkizildi. Qızmet alwşılarğa memlekettik körsetiletin qızmetterdiñ procesin baqılaw, jetildirw, sapası men qoljetimdiligin arttırwdı maqsat tutqan jïınğa Memlekettik qızmet isteri jäne sıbay`las jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttiginiñ Mañğıstaw oblısı boy`ınşa departamentiniñ memlekettik körsetiletin qızmetter basqarmasınıñ basşısı Jasulan Marşakulı jäne bas mamanı Erşat Oñay`baev, sıbay`las jemqorlıq profïlaktïkası basqarmasınıñ basşısı Aqan Şapaqov, Mañğıstaw oblıstıq jer qatınastarı basqarmasınıñ jer wçaskelerin berw jäne qay`tıp alw jöninde usınıstar äzirlew böliminiñ basşısı Meken Üy`senov, Mañğıstaw oblıstıq säwlet jäne qala qurılısı basqarmasınıñ basşısı Jay`law Nay`zabek, «Azamattarğa arnalğan ükimet » memlekettik korporacïyası» KE AQ Mañğıstaw oblısı boy`ınşa fïlïalı XQKO departamenti bölim basşısınıñ mindetin atqarwşı Aqbala Molaqbaeva qatıstı. – Döñgelek üstel barısında birneşe mäseleler qozğaldı. Qızmet alwşılar men qızmet berwşilerdiñ arasında kezdesetin mäseleler, olardı şeşw joldarı usınıldı. Xalıqqa qızmet körsetw ortalığı men memlekettik organdardıñ arasındağı procester talqılandı.
Aldağı waqıtta memlekettik qızmet körsetw kezinde osı atalğan mäsele, kemşilikterdi boldırmaw bağıtında aqparat berildi. Jalpı suraq-jawap türinde ötken basqoswda ärkim özine qajetti mälimetti aldı dep eseptey`min. Barlığına tolıqtay` quzırlı organdar, jer basqarması, memlekettik qızmet isteri jönindegi mïnïstrliktiñ Mañğıstaw oblısı boy`ınşa departament ökilderi jäne oblıstıq säwlet basqarmasınıñ ökilderi tarapınan tïisti deñgey`de jawap berildi, - dey`di Jasulan Marşakulı. Döñgelek üstel barısında eldi meken şeginde obʹekt salw üşin jer wçaskesin berw, jer wçaskesiniñ nısanalı maqsatın özgertwge şeşim berw, memlekettik qızmetti oñtay`landırw twrasındağı usınıstar, pikir-közqarastar ortağa salındı.
Äsel TAÑATAROVA Munay`lı


text: Bern -- Rusiäneñ elekke Atom energiä ministrı Yevgeny Adamov, Rusiägä tügel – Quşma Ştatlarğa tapşırılaçaq. Bu turıda bügen Şveytsariäneñ Yustitsiä Ministrlığı xäbär itte. Amerikan räsmiläre anı ministr bulıp eşlägändä 9 million dollar aqça üzläşterüdä ğäyepli. Bu aqçanı Quşma Ştatlar Rusiägä atom stansiäläreneñ iminlegen arttıru öçen birgän bulğan. Quşma Ştatlar sorawı belän Adamov şuşı ylnıñ Mayında Şveytsariägä kilgäç qulğa alındı. Räsmi Mäskäw isä, Adamov Rusiäneñ atom serlären Quşma Ştatlarğa satırğa mömkin dip anı üzenä tapşırırğa sorıy. Şveytsariäneñ Yustitsiä Ministrlığı Adamovqa şikäyät belderü öçen 30 kön waqıt birde.


text:
İşte saldırıda ölenlerin ismi!
layda hayatını kaybedenler şunlar; Abdullah Çelebi, Şükriye Çelebi, Emine Çelebi, Hüseyin Çelebi, Zekiye Çelebi, Abdulvahap Çelebi, Cemil Çelebi, Hacı Abdulkadir Çelebi, Hacı Mehmet Çelebi, Kenan Çelebi, Sevgi Çelebi, Mithat Arı, Habib Arı, Ali Çelebi, Cemil Çelebi, Abide Akgül, Orhan Akgül, Çelsef Akgül, Halime Çelebi, Hacı Kazım Bozan, Şükrü Çelebi, Rahşan Arı, Çerin Çelebi, Şükran Çelebi, Mehmet Çelebi, Murat Çelebi, Savaş Çelebi, Halil Çelebi, Salih Çelebi, Arife Çelebi, Yıldız Çelebi, Kafiye Arı, Muhittin Çelebi, Maruf Akgül, Semiha Çelebi, Şeyhmus Çelebi, Fasih Çelebi, Seyri Çelebi, Neriman Çelebi, Sevim Çelebi, Yasemin Çelebi ve Hacı Haluk Çelebi ile ismi öğrenilemeyen 2 kişi.
DİĞER HABERLER
Gökçek: Pavyonlar tarih oluyor
Melih Gökçek, Ankara Ulus'ta bulunan pavyonlarla ilgili açıklama yaptı.
O hainler gözaltına alınıp serbest kalmış
DEAŞ'ın Türk militanları ile ilgili çarpıcı bir bilgi ortaya çıktı.
İstanbul'da polise ateş açıldı!
Hainler yine saldırdı. İstanbul Esenyurt'ta polise silahlı saldırı düzenlendi.


text:
Yuçenko, 26 dikäberdä ciñsä, säyäsi köndäşlärennän üç almayaçaq
Audio (Viktor Yuçenko): "26 dikäberdä min alası ixtimal tawışlar sanına kilgändä, bezneñ xisaplarğa qarağanda, ul san iñ kimendä 60% bulırğa tieş."
Yuçenko tarafdarları protest çaraların tuqtatqannan soñ, Kievta tormış üz cayına qayta dip xäbär itelä. Alay da prezident Kuçma utırması yanında berniçä yöz keşe qala birä.
Ul arada bügen Leonid Kuçma oppozitsiä basımı astında çitlätelgän baş prokuror Hennadi Vasilyev urınına Svyatoslav Piskunnı qaytaruın iğlan itte. Piskun, finans cinäyätlärne tikşerügä ayaq çaluda ğäyeplänep, uzğan yılnıñ üktäberendä genä bu urınnan alınğan ide. Kuçma'nıñ belderüendä bu qararğa ber añlatma da birelmägän.


text:
1 Yün - Xalıqara balalarnı yaqlaw könne
Xalıqara balalarnı yaqlaw köne uñayınnan Qazanda küp kenä çaralar uzdı. Şähärneñ «Krıl''ya Sovetov» parkında düşämbe könne balalar öçen sirk, teatr-moda, törle räsemnär yasaw häm başqa küp qızıqlı çaralar tuplağan bäyräm oyıştırıldı. Näq bäyräm könne Qazannıñ İdel-press näşriätınıñ plyajında hawa yılannarınıñ festivale uzdı. Anda balalar qulı belän yasalğan berniçä distä oçqıç yılanın kükkä oçırdılar häm raketomodelistlar tamaşası uzdı. Bauman uramında uzğan “Prolomnaya uramında bäyräm” isemle tamaşa, respublikanıñ rässamnar berlegendä açılğan Qazan uquçılarınıñ icadi kürgäzmäse dä balalar öçen äzerlängän.
Bu könne çıqqan mäğlumat çığanaqları da balalarnı yaqlaw könenä bağışlan möhim xäbärlär tarattı. «Watanım Tatarstan» gäcitendä respublikanıñ yäşlär eşläre häm sport ministrı Marat Barievnıñ xalıqara balalarnı yaqlaw köne uñaennan äytelgän qotlawı basılğan. “Tatarstan yäşläre”ndä tanılğan keşelärneñ xäterlärendä qalğan balaçaq mizgelläre basıldı.
Elegräk balalar östenlekle sıynıf dip atala ide. Xäzer dä bu maqsat qalamı? Ber genä misal - bıyıl cäy uquçılarnıñ cäyge yalın oyıştıru öçen Tatarstan xökümäte biş yöz meñ sum aqça bülä. Läkin ul summa da citmi äle. Respublikanıñ qayber citäkçeläre balalarğa quldan kilgänçä yärdäm kürsätep qalırğa tırıştılar. “Berdäm Rusiä” firqäseneñ äğzäläre, mäsälän, Qazannıñ “Zdravuşka” üzägeneñ invalid balaları öçen üzençälekle bäyräm oyıştırdı. “Tatspirtprom” berläşmäse Bua rayonı balalar yortında häm Çüpräle yätimnär priyutında tärbiälänüçe 80 yätim bala öçen xäyriä aksiäse ütkärde. 30nçı may könne tämamlanğan “Qulğa qul totınıyq, duslar” festivale dä ğärip balalar öçen ütkärelgän ide.
Räsmi dairälärdän çittänräk toruçı cämäğät oyışmaları isä xakimiät kürsätmälären kötep tormıyça, üz çaraların ütkärde. Ul''yanov Lenin yort-muzeenda oyıştırılğan «Tügäräk östäl»dä balalarnı yaqlaw könenä bağışlanğan ide. Anda «Däw änilär» oyışması, «Yärdämçe» dip isemlängän ictimaği xäyriä fondı, Lenin muzey mödire, küp balalı änilär, opekunnar häm yätim-balalar oyışmalarınıñ citäkçeläre qatnaştı.
Tügäräk östäl «Bezgä tınıçlıq kiräk» digän şiğar astında uzdı. Anda cıyılğan xanımnar bik citdi mäs''älälär kütärde. Alarnıñ berse - eşçe ata-analarnıñ daimi eş xaqı kürmäwe häm balalarnıñ açlıqqa integüe, dip äytelde. Şulay uq “Tügäräk östäl”dä qatnaşuçılar dönyada barğan suğışlarnı häm terrorizmnı beterergä öndi. Şuşı häm başqa küp kenä nujalarnı tügäräk östäl äğzäläre Rusiä häm Tatarstan prezidentlarına, başqa citäkçelärgä atap yazılğan xatlarında da açıq itep äyttelär. 21nçe ğasır - fäqirlek belän köräşü ğasırı. «Tügäräk östäl»dä qatnaşuçı – qıyu xanımnar - dönyanı qotqaru, räncetelgän balalarnı yaqlaw öçen köräşkä kütärelgännär. Balağa birelgän qullanma-posobieneñ küläme anı kön sayın ipi-söt belän genä bulsa da tä''min itärgä citärä tieş. Eşsez qalğan ata-ananıñ balanı tuyındırırlıq aqçası yuq, ä cämğiätkä zıyan. İqtisat araqı, narkotik, xatın-qız tänen satu häm fäqir xalıqnı talaw belän üsärgä tieş tügel. Çirle balalarğa «Ana häm bala» jullaması citmi. Yäş buın xezmätkä öyränep üssen, yäşlärgä pioner, komsomol xäräkätläre qaytsın, alar öçen radio häm televideniedä tärbiäwi programmalar äzerlänsen, didelär däw änilär. Qısqası, balalarnı, yäş buınnı üsterü öçen däwlätneñ dä, cämäğätçelekneñ dä quäte kiräk.
Al''bina Zäynulla, Qazan.


text:
OLX Onlay`n xabarlandırwlar qızmeti tutınwşılarınan özderi turatın qalanıñ qawipsizdik jağday`ın bağalawdı surap, sawalnama jarïyalap, 13 mıñ sawalnamağa qatıswşılardıñ jawaptarın saralay` kelip, osınday` qorıtındı jasağan. Rey`tïng 10 deñgey` boy`ınşa saralanıp, 1-den 7 ballğa dey`in bağalanğan. Bul rette qalanıñ qawipsizdigi, tazalığı, sawda-sattıq, kölik ïnfraqurılımdarınıñ jay`-küy`i, sporttıq, balalar oy`ın alañdarımen qamtılwı, kommwnaldıq qızmet sapası, qorşağan ortanıñ lastanw deñgey`i, tipti «körşilerdiñ keñpey`ildiligi» degen jağday` da nazarğa alınğan. Osınday` da osınday` jağday` boy`ınşa key` tusta ilgeri, key` tusta qalıs degendey` jay`-küy`men qalamız birinşi orınğa şığıp tur eken. Degenmen, 7 balldıq körsetkişten edäwir tömen 4,8 ball körsetken. Qızılordadan key`ingi orındı Qostanay` ïelengen, onıñ körsetkişi 4,7 ball. Kökşetaw, Atıraw, Aqtaw 4,6 balldıq bağağa ïe bolğan. Şımkent, Oral qalaları 4,5 ball, Taldıqorğan, Pavlodar 4,3 ball ïelengen. Elordamız da elimizdegi qawipsiz qalalar bestigine engen, bağası 4,3 ball. Al äsem qala Almatımız bul rey`tïng boy`ınşa tömen 3,7 ball alğan.
Osı oray`da atap öterligi, Almatı qalası älem qalaların 39 körsetkiş boy`ınşa bağalay`tın bedeldi, xalıqaralıq Quality of living Survey rey`tïngi boy`ınşa da 230 qala arasında 170 orındı ïelengen eken.
Kömirli öñir Ekibastuz da ömirge asa qolay`lı emes körinedi, degenmen bağası ekiden joğarı 3,7 ball. Jartı mïllïon jurtı bar Qarağandı qalasına turğındarı «tolıq» 4 qoy`ıptı, yağnï körsetkiş 4 ball bolğan. Degenmen, Qarağandı turğındarınıñ pikiri ekige jarılıp, bir tobı «bizde bäri jaqsı» degen pikir bildirse, tağı bir tobı «müldem eşteñe qanağattandırmay`dı» degen bağa bergen.
Negizi, ülken qalalardıñ turğındarı bärinen burın qalanıñ körki men ïnfraqurılımdıq qolay`lılığına män beredi eken. Turğındardı tüngi qalanıñ jarıqtandırılwı, jol sapasımen qabat qala köşelerindegi qozğalıs qawipsizdigi, jol saqşılarınıñ qızmeti sapası degendey` mäseleler alañdatadı. Degenmen, turğındar bağamdawı boy`ınşa 20 qalanıñ birde birewi ortadan tömen bağa almağan. Yağnï, «üş bar jerde, küş bar» demekşi, jalpı jağday` ortaşa, «qoñırtöbel» dese de bolğanday`. Al endi Qızılordanıñ ozıq körsetkişine negiz barşılıq dey`miz. Öy`tkeni, key`ingi jıldarı Qızılordanı qolay`lı, qawipsiz qala jasaw bağıtında edäwir jumıstar jasalıp jatqanı belgili. Ülken awqımmen joldar jöndelwde, apattıq üy`ler ornına jañadan üy`ler salınwda, balalardıñ oy`ın alañdarı degen qalıptı köriniske ay`nalwda, qala tazalığına qaray`tın texnïkalar sanı köbey`di, köşeler köptep jarıqtandırılwda, bey`nebaqılaw kameraları da barşılıq. Ayaldamalar salınıp, bağdarşamdar jañartılwda, jaña qoğamdıq kölikter qatarı köbey`tilwde. Ärïne, qalanıñ key` tustarında, negizinen şet ay`mağında munday` turmıstıq ïgilikterdi äli de arman etip jürgen turğındar da jeterlik. Äy`tse de «Köş jüre tüzeledi» degendey`, jağday`dıñ jıldan-jılğa jaqsara tüskeni anıq.
Al, endi «Körşilerdiñ keñpey`ildiligi» degen körsetkiş turğısınan qarağanda Qızılorda bükil älem qalaları aldına şığarı xaq. Qazaqı qala Qızılordada bul tarapta «Adam adamğa dos, bawır» qağïdatı saqtalğan dese de boladı. Bizde körşimen qatıspaw degen neken-sayaq jağday`.
J.AY`MAĞANBETOVA


text:
Adler
Adler - ul Qara diñgezdäge kurort, elektä qala, ä xäzer Soçinıñ Adler rayonına buysınğan bistä.
Borınğı zamannardan Sadzlar kenäzlege cirendä, Mzımta tamağında Lieş awılı torğan. 12. yözdä monda Layso isemle Genova faktoriäse urnaşılğan, ä cirlär üze Aredba ıruğınnan Sadz aqsöyäkläreneke bulğan. Aredbalarnıñ säwdä portı Törekçä Artlar dip atalğan. Urıslar, mona kilgäç anı Adler-gä üzgärtkän. Başqa teoriäçä, bu iseme Adler brigı (Almança Qaraqoş) isemennän.
Xäzerge bistä 1837.neñ 18 iyündä Svyatoy Dux (İzge Rux) qäläğse isemendä Urıslar tarafınnan nigezlängän.
Adlerda Troitsa, İzge Rux (Urıs), İzge Sarkis (Ärmän) çirkäwläre urnaşqan. Anda da Qawqaz Biosfera Tıyulığı, Adler Rayonı Tarixı muzéyı, "Tönyaq Kulturalar" parkı.


text:
Omkskida näşer itelä torğan ”Tatar dönyası” gazetasınıñ çirattağı sanı dönya kürde
Mäğlüm bulğança, räsmi terkälmägän älege aylıq basma 2003-nçe yılnıñ dekaber ayınnan 999 danä bulıp çığıp kilä. Gazeta bügenge köngäçä eşmäkär Tamir Alimbaev isäbenä tatar cämäğätçelege tırışlığı belän çığarıla häm şulay uq cämäğätçelek köçe belän taratılıp tora. Anıñ bitlärendä ölkädäge tatar tormışı, ayanıçları, quanıçları, bäyrämnäre, tanılğan şäxesläre turında mäqälälär urın ala. Şulay uq balalarğa, dingä, uquçı xatlarına bağışlanğan säxifälär bar, iğlannar basıla.
Gazetanıñ yaña ğına tabadan töşkän sanınıñ berençe bitendä, ölkä tatar milli-mädäni moxtariäteneñ bügenge köndä könüzäk bulıp torğan probleması turında mäqälä basılğan. Mäqälädä yaña yıldan arenda bäyäläreneñ küpkä artuı säbäple moxtariätneñ awır xäldä qaluı belderelgän, gazetanı uquçılarğa yärdäm sorap möräcäğät itelgän.
Aldağı säxifädä Kolosovka rayonı tatar mädäniät üzägeneñ eşçänlege turında yazmalar dönya kürgän. Anda, küptän tügel üzäkneñ räise itep Kolosovka tatarları arasında zur ixtiramğa iä bulğan, ozaq yıllar Tuskimä awılı mäktäbendä direktor bulıp eşlägän Ğali Räşit ulı Cälilovnıñ bilgelänüe, üzäk tarafınnan tatar xalqınıñ mädäniäten, ğoref-ğadätlären, telen üsterü östendä küp törle eşlär alıp barıluı, “Mäxäbät” ansambleneñ uñışlı eşläp kilüe, kürşe rayonnarda da tanılıp ölgerüe turında yazılğan. Bu uñaydan Tara şähäre tatar mädäniät üzäge räise İldar Mamatovnıñ mäqäläse basılğan. Älege mäqälädä İldar äfände “Mäxäbät” ansambeleneñ Tara mädäniät yortı säxnäsendä yasağan çığışına yuğarı bäya birgän. Kolosovka tatar mädäniät üzäge tırışlığı belän rayon üzägendä möselman ziratı buldıruğa ireşkännär. Moña qädär märxümnärne Kolosovkadan 10-12 çaqrım yıraqlıqta bulğan Kügätäw, Tuskimä awıllarına alıp barıp cirlägännär. Bu turıda gazetada “Kolosovkada möselman ziratı açıldı” digän baş astında Ğali abıy Cälilovnıñ mäqäläse basılıp çıqqan.
Annarı “Tatar dönyası” gazetasında Bol'şereç'ye rayonınıñ Yälankül awılında ğibädät yortı buldıru öçen bina satıp alınuı turında Minzifa Xäyrtdinovanıñ yazması urnaştırılğan. Anda iyün ayında Xäter köne ütkärergä niätläwläre, älege yortnı tözekländerep, beraz cihazlar buldırıp xäter könenä turı kiterep açırğa telüläre turında belderelgän.
“Xıyallar tormışqa aşa” digän mäqälädä Omski tatar yäşlärenä nindi yuğarı uqu yortında belem alırğa mömkin buluı turında yazılğan. Yazmanıñ avtorı Bol'şereç'ye rayonınıñ Çarnalı awılı qızı Zölfirä Muraleewa, Tubıl pedagogiä institutınıñ tatar- ingliz telläre bülegendä uquı häm bik qanäğät buluı turında yaza, yaqtaşların tatar bülegenä uqırğa kerergä çaqıra.
Gazeta bitlärendä törki xalıqlarnıñ yaña yıl bäyräme näwrez turında da mäqälä urın alğan. Mäqälä avtorı Purexan Sıbır elek Seber tatarlarınıñ bu bäyrämne niçek bilgeläwläre turında yaza.
Tatarstannıñ “İdel” Yäşlär üzägeneñ balalarnı häm yäşlärne cäyge yal urınnarına çaqıruı gazetanıñ soñğı bitendä urnaştırılğan.
“Tatar dönyası”nıñ dini säxifäsendä islam häm anıñ nigezläre turında añlatmalar urnaştırılğan, Möxämmät ğäläyhissälämneñ tuğan köne-Mäwlet bäyräme turında mäkälä bastırılğan.
Balalar säxifäsendä dä dini tema iğtibarsız qaldırılmağan-anda Mäwlet bäyrämen balalar baqçasında ütkärü ürnäge-ssenariy birelgän, häm tatar xalıq äkiäte urnaştırılğan.
Gazeta härwaqıttağıça yaxşı käğäzdä, matur bizäleşle, 8 bitle bulıp çıqqan. Döres, andağı yazmalarnıñ yaqınça öçtän ber öleşe genä tatar telendä, häm kiläçäktä dä ul şuşı räweştä çığarılaçaq. Redaksiä fikerençä, tulısınça tatar telenä küçü uquçılarnıñ sanın kimügä kiteräçäk, tatarça uqı belmäwçelär gazeta belän tanışa da almayaçaqlar.
Rozaliä Sayganova, Omski.


text:
Mehmet Özbek - Dalda Yeri
Sanatçı : Mehmet Özbek
Türkü : Dalda Yeri
Etiketler : Mehmet Özbek - Dalda Yeri türkü indir, Mehmet Özbek - Dalda Yeri türkü dinle, Mehmet Özbek türküleri, Dalda Yeri mp3 indir, Mehmet Özbek türküleri Dalda Yeri türküsü, Dalda Yeri sözleri, Mehmet Özbek mp3 dinle, Mehmet Özbek download, Dalda Yeri bedava mp3, Mehmet Özbek türkü sözleri, Mehmet Özbek türkü dinle, Mehmet Özbek son albüm indir
Mehmet Özbek Türküleri
Mehmet Özbek - Baba Bögün Geyipsen Karalar
Mehmet Özbek - Gitme Garip Gitme
Mehmet Özbek - Kapıyı Çalan Kimdir
Mehmet Özbek - Kar Mı Yağmış Şu Harput un Başına
Mehmet Özbek - Kalenin Dibinde Bir Daş Olaydım
Mehmet Özbek - Giderim Burdan Artık
Mehmet Özbek - Bakar Kapı Zarınnan
Mehmet Özbek - Karaköprü Narlıktır
mehmet özbek - çimeni su gögertmiş çimeni (kerkük)
Mehmet Özbek - Güzele Bak Güzele


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin bügen İzraeldä, Rusiä Süriä häm İranğa raketalar satunı däwam itäçäk, häm bu säwdä Yaqın Könçığışqa qurqınıç tudırmıy, dip belderde. İzrael ike programmağa da qarşı çığa. Prezident Moşe Katsav belän bulğan oçraşudan soñ, Putin, Süriä älege raketalarnı İzraelgä qarşı qullana almıy, dip belderde. İran turında, Putin, Tähran üzeneñ atom programmasın xalıqara inspektorlardan tikşertergä tieş, Rusiäneñ yärdäme – barı tik tınıç maqsatlarda qullanıla, dide. Bu – Mäskäw Kremle başlığınıñ İzraelgä berençe säfäre.
Putin şulay uq İzrael premyer-ministrı Ariel Şaron belän oçraştı.


text:
Bu xaqta Başqortstanda tikşerülär uzdırğan Rusiäneñ xisap palatası bäyän itte. Auditorlar birgän mäğlümatkä qarağanda Başqortstan neft sänäğätendäge iñ ere şirkätlärne xosusilaştıru barışında citdi qanun bozular açıqlanğan. Bu Başqortstan öçen sensatsion yañalıq buldı. Başqortstan yağınnan räsmi añlatmalar älegä bulmadı. Bulsa da-bu ğayepläwlärne saylawlar aldınnan respublika xakimiätenä tağu digän belderülär östenlekne alır dip farazlıylar. Älegä räsmi iğlan itelmägän saylawaldı kampaniäse inde qızğannan qıza bara.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Medvedev Internetta xalıq sorawlarına cawap birde
Rusiädä kiläse yılda ütäçäk prezident saylawlarında töp namzät bulırğa mömkin dip qaralğan premyer ministrnıñ berençe urınbasarı Dmitriy Medvedev düşämbe könne internetta il xalqınıñ sorawlarına cawap birde. Bu forumnı moñarçı barı Prezident Vladimir Putin ğına qullana ide. Bu Medvedevnıñ saylarlarğa taba adım yasawı tügelme?
Sorawlarğa cawaplar vesti.ru, izvestia.ru, rost.ru häm yandex säxifälärendä turıdan turı kürsätelde.
Iñ küp tawışlar cıyğan sorawlar, küçmäs milek bazarı, tözeleş ipotekaları, toraq, sälamätlek saqlaw mäsäläläre, däwlät proektları kontrole, mäktäplärdä kompüterlar, internet turında buldı yäğni Medevedev citäklägän däwlät proyektlarına bäyle sorawlar ide. Şulay uq iñ küp tawış cıyğan sorawlarnıñ berse, küp kenä tatar başqortlarnı borçığan häm törle rizasızlıq möräcäğätlärenä dä säbäp bulğan ber mäsälä turında buldı.
Mäskäwdän Aleksandr Farşanev "Rus Pravoslav Çirkäwe dip atalğan Däwlättän ayırım bulğan oçraşunıñ mäktäp programmasına tulısınça ütep kerü tırışlığınnan balalarnı niçek qotqarırğa. Fakultativ dip atalsalar da bu däreslärgä totqan dine nindi buluğa qaramastan ata-analar häm ministrlıq rizasızlığınnan başqa ğına barlıq balalar da yörer mäcbür itelä? Fakultativ räweştä dönya dinnäre nigezlären uqıtu qulayraq bulmasmı, ällä bu Kreml belän Rus Pravoslav Çirkäwe arasındağı kileşülärgä qarşı kiläme?" dip sorağan. Häm bu soraw iñ küp tawış cıyğan sorawlarnıñ berse. Anı 2300-dän artıq keşe xuqplağan.
Medvedev bu sorawnıñ bik näzberek buluın baştan uq üze dä tanıdı. Ämma ul monda mäcbür itü bulmasqa tieş diü belän genä çiklände.
Sup dip atalğan bloglar xezmäte mödire Anton Nosik Medvedevnı näzberek mäsälälär turında sorawlarğa cawa birergä mäcbür itmäw öçen çikläwlär quyıla di.
"Moñraçı minem Internettağı matbuğat oçraşuında däwlät proyektına qağılmağan soraw bulğan öçen alıp baruçınıñ ul sorawnı töşerep qaldıru oçrağın kürgänem yuq ide. Putinnıñ internettağı bıltırğı matbuğat oçraşuın isäpkä alğanda alıp baruçığa uñaysız sorawlarnı töşerep qaldıru öçen zur mömkinleklär birelä" dide Nosik.
Medevedev internet aşa kilgän sorawlarğa säğät yarımlap cawap birgännän soñ konferensiä bülmäsendäge xäbärçelärgä dä soraw mömkinlege birelde.
BBC xäbärçese prezident saylawların küzdä totıp Sez 2008 yıldan soñ ni eşlärgä cıyınasız dip soradı. Medvedev isä min älegä nindi dä bulsa eş belän bäyle plannar qormıym. Min xäzer prezident quşqan yöklämälärne ütäw maqsatı belän yäşim dip cawap birde.
41 yäşlek Medvedev konstitutsiä nigezendä Putin qatnaşa almıyaçaq kiläse yılğı prezident saylawarında Kreml namzäte bulırğa häm Putin urınına kilergäm mömkin dip qarala.
Kreml namzäte bulırğa mömkin dip qaralğan ikençe keşe 54 yäşlek saqlanu ministrı, küptän tügel Premyer ministrnıñ berençe urınbasarı itep quyılıp Medvedev däräcäsenä kütärelgän Sergey Ivanov.
Ämma Säyäsi Texnologiälär Üzäge Aleksey Makarkin prezident qararın farazlawlarğa äle bik irtä di.
"Prezident monı parlament saylawları yaqınlaşqanda, yäki parlament saylawları barğanda iğlan itäçäk. Şulay da xäzergä Medvedev Putinnı almaştırırğa iñ mömkin namzätlärneñ berse dip qarala. Minemçä anı beraz kiñräk tanıtırğa häm törle saylaw törkemnäre belän uñay bäyläneşlär urnaştırırğa kiräk" dide Makarkin.
Naif Aqmal


text: İran tışqı eşlär ministrı Kamal Xarrazi, ägär dä comğa könne Yevropa wäkilläre belän söyläşülär näticäsez bulsa, İran üzeneñ uran bayıtu programmasın däwam itäçäk, dip belderde. Bu xaqta Xarrazi Hagueta Niderland tışqı eşlär ministrı Bernard Bot belän oçraşqannan soñ äytte. İrannıñ atom programması wäkilläre irtägä Londonda Britaniä, Fransiä häm Germaniä diplomatları belän orçaşa. Yevropanıñ bu 3 ile İrannı, uran bayıtu programmasın tuqtatırğa ügetli. Bügen Hindstanda säfärdä bulğan Berläşkän Millätlär Oyışması general sekretare Kofi Annan, İran könbatış belän üze teläp söyläşülär alıp bara, häm İranğa qarşı xärbi höcüm mömkin tügel, dip belderde.


text:
Gruziä gaz ütkärgeçe häm Gazprom
Görcstan prezidentı Mixail Saakaşvili berniçä kön elegeräk, Russiä ildäge İmport gazütkäregeçenä öleşçä yäisä tulısınça xuça bula ala dip beldergän ide. Bu Tiflistä tänqitkä säbäp buldı häm oppozitsiä xökümätne ilneñ strategik milkäten Görcstanğa däşmannarça mönäsäbättä torğan kürşe ilgä satuda ğäyepläde. Bu bäxäskä Pänceşämbedä AQŞ ta qatnaştı häm Könyaq Kafkazdağı berektäşen Russiäne kertrmäskä ügetläde.
Audio
"Ägär dä beräv Russiädän gaz kitergän ütkärgeç öçen aqça tüli häm anı tözätep tora ikän , moda nindi problemma bula ala? Bu bezneñ energetika säyäsätebezne üzgärterme? Minemçä, bu bezneñ energiä iminlegebezgä qurqınıç tudırmayaçaq."
Konservativ Partiä deputatı Zviad Ciciguri isä xökümätne Mäskäv yaqlı säyäsät alıp baruda ğäyepläde.
Audio
"Bendukidze ekonomika öçen cavaplı bulğan möddätçä bez Russiädän qotıla almayaçaqbız. Bez könbatış yaqlı säyäsät alıp baruıbıznı, Könbatış investitsiäsen xuplauıbıznı belederäbez, läkin, çınbarlıqta bez Russiäneñ säyäsi häm iqtisadi mäsälälärebezgä tıqşınuına küberäk yul quyabız."
Saakaşvilineñ belderüenä qarata tuğan reaksiä xökümätne saqlanu pozitisäsen alırğa etärde. Premier Zurab Nogaydeli Fevralneñ 23-ndä gazütkäregeçen satu köntärtibendä tormıy dip belderde.
Audio
"Gazprom Görcstannıñ gazütkärgeç çeltäre belän qızqsına häm bu yañalıq tügel. Läkin, bez älegä anı satarğa digän qarar qabul itmädek. Bu xökümätneñ bügege utırışında tikşerelmäde häm yaqın kiläçäktä dä tikşerelmiäçäk. Bu eş tikşerelgännän soñ ğına satıp aluçı turında söyäp bulır."
AQŞ Dävlät Departamentınıñn Kaspi regionı energiäse buyınça kiñäşçese Steven Mann gazütkäregeçen xosusiläşterü turında qarar qabul itär aldınnan monıñ uñay häm tiskäre yaqların uylarğa çaqırdı. Görçe mäğlümät çaralarınıñ xabär itüençä, Mann AQŞ Görcstannı energetika ölkäsendä bäysez itü öçen yıllardan birle alıp barğan tırışlığın yuqqa çığaraçaq här törle adımğa qarşı dip beldergän.
Färit İdelle, Praga.


text:
Mäskäwdä “Umma” näşriätendä şuşı könnärdä Färit Asadullinnıñ “Moskva musulmanskaya” dip atalğan kitabı dönya kürde
Avtor üze bu kitapnı Mäskäw cämiğ mäçetneñ 100 yıllığına mäskäw möselmannarına büläk bularaq näşer itelde dip belderä. Kitapta Mäskäw tözelä başlağannan birle Mäskäw tarixı tatar, möselmannar tarixı belän tığız bäyläneştä bulğanlıqnı kürsätkän tarixi mäglümätlär bik küp birelgän. Mäsälän, mäskäwgä nigez saluçı dip tarixi şäxes Yuri Dolgorukinı atıylar. Mäskäw urtasında ul şäxeskä quyılğan häykäl dä bar. Färit Asabullin üzeneñ kitabında Yuri Dolğoruqi belän berlektä mäskäw şähärenä nigez saluçılarnıñ berse dip Stepan Kuçka digän keşene atıy. Häm ul keşe xristian dinen qabul itkän Bolğar keşese bulğan di avtor.Häm Yuri Dolğoruqi qıpçaq knyaze Äypneñ qızına öylängän buluın da tarixi mäglümätlärgä nigezläp kürsätä. Kitapta Mäskäw möselmannarı xaqında iñ berençe tarixı mäglümätlär belän bergä islamnıñ üseşe. İslamğa bulğan qarşılıqlar, islamğa xezmät itkän şäxeslärneñ Stalin lager'larında yuqqa çığuları häm Mäskäwdä bügenge könnärdä islamğa bulğan mönäsäbät tasvirlangan. İslam din ähelläreneñ ictimaği häm säyäsi tormışta totqan urınnarı. İslamnıñ könnän kön üsä barğan däräcäse dä kürsätelä bu kitapta.. Şul uq waqıtta Mäskäwdä islam dinenä bulğan qarşılıqlar da. Tarixi mäglümätlärgä nigezlänep. Bik açıq birelgän. Mäsälän Mäskäw tatarları öçen Sadıyk Yırzin familiäse bik tanış isem. Ul Mäskäw cämiğ mäçete tözegän keşe. Yırzinnar yortı da mäskäwdä berniçä bulğan. Alarnıñ bersendä bügenge köndä İslam mädäni märkäze urnaşqan.
Färit Asadullin kitabında Sadıyk Yırzinnıñ soñğı könnäre turında da mäglümät birä. Revolyuiädän soñ Sadıyk Yırzinnıñ barlıq yortları ätise mölkäte dä tartıp alına. Häm ul ğailäsen tuydırır öçen 1936 nçı yılğa, üzeneñ wafatına qädär Vaxtangova teatrında qarawılçı bulıp eşlärgä mäcbür bulğan.
“Möselman Mäskäwe” dip atalğan kitapta avtor tarixi çığanaqlarnı bik urınlı häm bik osta qullanğan. Kitap Mäskäw möselmannarı dip atalsa da, avtor Mäskäw belän genä çiklänmi, Rusiä häm dönya külämendä mäskäw möselmannarı bağlanışların birergä tırışqan. Biredä iñ inde üzgärtep qorular başlanğan yasalğan berençe xacğa baru tarixı da, mäskäwdäge mäçet tözeleşläre dä. Dini oyışmalarnıñ barlıqqa kilüe dä häm mäskäwneñ Yevropa öleşe dini idäräseneñ xalıqara yuğarılıqtağı eşçänlege xaqında da mäglümätlär tabarğa bula. Bıyıl Yırzinnar tözegän mäçet üzeneñ yöz yıllığın bilgeläp ütte. Rusiädä İslam dine ikençe räsmi din dip atala. Läkin mönäsäbät möselmannar kötkänçä tügel älbättä. İslamnı qısrıqlaw äle haman da däwam itä. Tik şulay da uñışlar, häm qayber citäkçelärneñ uñay qaraşı turında da turında da äytmi mömkin tügel. “Moskva musul'manskaya” kitabı avtorı Färit Asadullin belän bulğan äñgämädä dä süz şul turıda bardı.


text:
Zäynäp belän Zöfärneñ Tömändäge konsertı özelä yazdı
Tamaşa bulırğa näq ber kön qalğanda 700 keşe sıydıra torğan “Geolog”lar mädäniät sarayına 100 genä bilet satılğan ide. Yoldızlarnı kürep qalırğa yaratuçı Tömän xalqı cır sänğäten töbäklärgä taratuçılarğa bu oçraqta nik bitaraf buldı soñ?
Qazan-Ufa artistlarınıñ Tömän häm Tobol şähärlärendä konsertların oyıştıruçı Färit Xäkim äytüençä, belderü käğäzläreneñ ällä qaydan, quş tırnaqlar eçendä äytkändä, “qıçqırıp tora torğan buluı” da zur ähämiätkä iä. Ber yıl kilmi qaldıñ isä, tamaşaçı küñelendäge artistqa bulğan ixtiram urınına başqa cırçı kerep oyalarğa mömkin. Tömän alarnı Salawat, Aydar häm Xäniä şikelle ük belmi. Cırçı tamaşaçını sağınıp kilsä dä, tamaşaçı anı sağınıp tora digän süz tügel şul äle.
-Sağınıp kildek äy! -Uzğan yıl qayda buldığız soñ kürenmädegez? -Uzğan yıl çirat citmäde Tömängä. Sebergä bez bıltır kilmäskä buldıq. Bik qatı suıqta salqın tiderep kittek tä şunnan ber yıl yal ittek.
-Uzğan yıl qayda buldığız soñ kürenmädegez?
-Uzğan yıl çirat citmäde Tömängä. Sebergä bez bıltır kilmäskä buldıq. Bik qatı suıqta salqın tiderep kittek tä şunnan ber yıl yal ittek.Cırçılar äytüençä, uzğan yıl Tömän belän bergä Peterbur da näwmiz bulıp qalğan. Ber yıl Sebergä kilmi toru bärabärenä Zöfär belän Zäynäp üzläreneñ yaña gastrol'läre öçen yaña töbäklär açqannar ikän. Başqortstannıñ qolaq işetmägän Qayğış rayonına qädär barıp citkännär. Annan da qala Tatarstanda uza torğan törle bäyrämnärgä barıp cırlaw mäşäqätsezräk tä axırı...
-Törle rayonnar çaqıra bit inde. Peçän bäyräme, kişer bäyräme, uñış bäyräme... -Çögender bäyrämendä dä buldıq. -Zäynäpneñ tuğan töbäge Aznaqayda da çögender üsterälär tügelme soñ? -Üsterälär. 5 nçe klasstan uq eşlägän eş şul çögender buldı inde. Qırda basuda şikär çögendere. -Ällä xäzer çögender bäyräme dä barmı? -Bar. Bıltır äle Zäy rayonı bik aldınğı bulıp şunda çaqırdılar. Çögender bäyrämenä. -1 million 500 meñ tonna şikär çögendere çığarğan Zäy. Şikär çögendere more. Şuña kürä qıtlıq yuq xäzer Tatarstanda şikär çögenderenä. -Alay bulsa sez şikärne buşqa aşıysız? -Bezgä buşqa ber äyber kilgäne yuq. Buşqa kilgän äyber artığı öç belän çığa. Bez satıp alabız.
-Çögender bäyrämendä dä buldıq.
-Zäynäpneñ tuğan töbäge Aznaqayda da çögender üsterälär tügelme soñ?
-Üsterälär. 5 nçe klasstan uq eşlägän eş şul çögender buldı inde. Qırda basuda şikär çögendere.
-Ällä xäzer çögender bäyräme dä barmı?
-Bar. Bıltır äle Zäy rayonı bik aldınğı bulıp şunda çaqırdılar. Çögender bäyrämenä.
-1 million 500 meñ tonna şikär çögendere çığarğan Zäy. Şikär çögendere more. Şuña kürä qıtlıq yuq xäzer Tatarstanda şikär çögenderenä.
-Alay bulsa sez şikärne buşqa aşıysız?
-Bezgä buşqa ber äyber kilgäne yuq. Buşqa kilgän äyber artığı öç belän çığa. Bez satıp alabız.Zäynäp belän Zöfärneñ Tömändäge konsertın oyıştırğan Färit Xäkim äytüenä qarağanda, ägär dä kürenekle cırçılar bilet az satılğan dip konsertların quymıyça ğına Tobolğa kitkän bulsalar, aldağı yıllarda säfärlär xartiäsennän Tömänne bötenläy sızıp atarğa turı kiler ide. Belmim başqa cirdä niçekter, Tömändä tamaşaçı şulay, ğafu itmi. Konsert aldınnan ğına bilet alğan tağın 150 tamaşaçınıñ da ömeten sünderü bula. İkençe tapqır ayağın da atlamayaçaq.
Konsertqa biletlarnıñ az satıluına uraza ayı däwam itü dä ezsez tügel. Konsert başlanğan waqıt näq awız açqan çaqqa turı kilä. Ä Seberdä awız açu- zur märäsem. Tuğan-tumaça, dus-iş, kürşe-külän tabın türendä bulırğa tieş. Mullarnıñ däftärendä ay betkängä qädär ber genä dä buş yul yuq. Xalıq çiratqa küptän yazılıp betkän inde.
Zäynäp belän Zöfär uraza ayı betkängä qädär salqın tidermiçä genä Seberne urap Qazanğa qaytıp citärgä isäp totalar. Alda alarnıñ Surğutta, Tübän Wartada, Noyäberskiyda häm qotıpqa iñ yaqın şähärlärneñ berse- Yaña Urengoyda çığış yasıysıları bar.Nail Alan. Tömän.


text:
Peterbrgta Sabantuy uzaçaq!
Peterburg tatar milli- mädäni möxtäriäte soñğı yıllarda uñışlı ğına eşli başlağan ide. Tik uzğan yılnıñ dekaber ayında ütkän möxtäriät räise saylawınnan soñ möxtäriät idaräse dä, tatar cämğiäte dä ikegä bülende. Iğı-zığı belän eş tä tuqtalıp tordı.Tatarnıñ can azığı bulğan sabantuynıñ bulu-bulmawı da şik uyata başladı. Nihayät, bu problemalarğa beraz açıqlıq kertelde. 30 mayda idäräneñ Cäfir xäzrät Ponçaev häm yaña citäkçe Räis Yarkaev fikerdäşläre bulğan öleşe konferensiä uzdırdı. Kön tärtibenä baytaq möhim mäs'älälär quyılğan ide: möxtäriätkä äğzalar qabul itü tärtibe, sabantuy belän bäyle çaralar programmasına anıqlıq kertü, yaña ustavnı raslaw häm başqalar İctimaği oyışmalar turındağı yaña qanun nigezendä registratsiä ütkän bu yaña möxtäriät berençe çiratta üzen elekke möxtäriätneñ däwamçısı itep iğlan itte, ä idäräneñ abruylı eşquarları tözegän "Tatarsqaya obşçina Peterburğa i Leningradskoy oblasti"digän yaña oyışma däwamçı bula almıy dip belderelde.Kön tärtibenä quyılğan mäs'älälär xäl itelde, raslanğan plan nigezendä sabantuyğa äzerlek eşläre inde başlanuı turında äytelde. Başta "Tatar sabantuyı" dip isemlängän bäyrämne, başqortlarnıñ xäteren qaldırmas öçen, "Sabantuy " ğına dip atarğa buldılar. Ä sabantuynıñ uñışlı bulaçağına citäkçelärneñ ışanıçı zur .Peterburg tatar milli-mädäni mäxtäriäteneñ yaña citäkçese Räis Yarkaev äytkänçä, Tatarstannıñ Norlat rayonınnan, Başqortstannan qunaqlar inde çaqırılğan, prezident Mintimer Şäymiewnıñ da kilüe kötelä , ul Tuqayğa häykäl açıluda da qatnaşaçaq ikän. Eştä bernindi dä qıyınlıqlar, problemalar yuq dip belderde Räis Yarkaev)
"Peterburg sabantuyı fondınıñ" prezidentı İrek Galiev ta sabantuyğa äzerlek eşläre, üz qul astındağı tatar sportçılarınıñ uñışları turında äytep ütte:“Tatarstan, Başqortstan qunaqlarınnan tış Arxangel'skidan piterlılarnıñ yaratqan cırçısı Rim Kälimullin kiläçäk”. Eşlär bara: mäydan çistartılğan, jurnalistlarğa xäbär itelgän. Sabantuy bulaçaq! Mini -futbolda tatar sportçıları 25 milli komanda arasında ikençe urın yaulağan, xokkeyçılar berençe urında,Lipetskida uzğan "Köräş" çempionatında bezneñ İskändär Şarapov öçençe urınğa çıqqan.
Gölzadä Kamalova, Sankt- Peterburg


text:
TİÜ berläşergä oşamağan
Qorıltay älegä qädär ictimaği üzäk räise dip sanalğan Räşit Yäğfärovnı 20 martqa qädär wazifalarınnan azat itärgä digän qarar qabul itkän. Bügenge köndä Milli Şura dip atalğan milli oyışmalar berlegen citäklägän Räşit Yäğfärov bu qararnı tanımıy. Häm april başında Tatar ictimaği üzägeneñ tağın ber qorıltayın ütkäräçäk. Dimäk, Yunıs Kamaletdinov räis bulıp saylanğan qorıltay berläşterep ük betermägän bulıp çığa.
Monnan tış, şimbädä ütkän qorıltayda dürt räis urınbasarı da saylanğan. Alar, moña qädär dä bulğan, läkin xäzer inde yä tarqalğan, yä eşçänlegen tuqtatqan törle oyışmalarda räis, räis urınbasarları bulıp eşlägän Zäki Zäynullin, Ayrat Ğabdullin, Räfis Kaşapov, Lälä Dautovalar.
Qorıltay eşendä şulay uq, Mäskäwdän kilgän Natsional-bolşeviklar partiäse wäkile dä qatnaşqan. Matbuğat oçraşuında taratılğan qorıltay rezolyutsiälärenä qarağanda, oyıştıruçılarğa urıs natsional-bolşevigınıñ çığışı nıq oşağan.
Qorıltaynıñ başqa rezolyutsiälärenä kilgändä, anda Tatarstanğa möstäqillekne qaytaru, awıl tormışı, Tatarstanda Grajdannar Cämğiäte dip atalğan yaña oyışma tözü, respublikada tatar telen berdänber däwlät tele itü, urıs telenä millätara aralaşu tele statusın birü häm başqalar xaqında. Döres, bu cıyılışnı oyıştıruçılar, tatar telen berdänber däwlät tele itüne taläp itsälär dä, matbuğat oçraşuın urıs telendä alıp bardılar. Jurnalistlarğa taratılğan dokumentlar da urısça yazılğan ide.
Bu matbuğat oçraşuına, Azatlıq radiosı, ЗBeздa ПoBoлжbя gäzite wäkilläre häm tağın ike jurnalist xanım kilgän ide.
Räfis Cämdixan


text:
Ğaysanıñ Çın Çirkäwe
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Ğaysanıñ Çın Çirkäwe (Qıtayça: 真耶穌教會) ul 1917. yılda Beijingtä, Qıtay, barlıqqa kilgän bäysez çirkäw. ĞÇÇneñ Xalıqara Cíılışınıñ bügenge räise Yung-Ji Lin. ĞÇÇneñ 6 kontinenttä häm 45 ildä 1.5 million dindär isäplänä. Çirkäw Protestantizm Xristianlığınıñ Qıtay tarmağı.
ЭчTәлek
Un baş qanun[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- İzge Rux
- Çuqınu
- Ayaq yuu
- İzge Priçastie
- Şabbat totu (Şimbä totu)
- Ğaysa Mäsix
- Bibliä
- Qotqaru
- Çirkäw
- Qiämät
Başqa qanun[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
ĞÇÇ Rıştua bäyräm itmi, çönki ĞÇÇ dindärläre uylawınça Rıştua mäcüsi Rom İmperiäsendäge Qoyaşnıñ tuğan köne bäyrämennän kilä.
Çığışıníñ taríxí säbäpläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qıtay taríxında çuqındıru omtıluları berniçä tapqır bula. Farsı Nestoriannarı (635-845), Rom Katolikları belän İezuitlar (1265, 1601-1724) imperatornıñ iltifatlılığın qazanmí häm yäşeren eşlilär. 1807. yılda kilgän Şotland Robert Morrisonnan başlap Qıtayda Protestant missionärläre üz eşen başlílar. 1840. yıllardağı Opium Şuğışınnan soñ böten dönyadan missionärlär kilä başlílar. 1865. yılda Hudson Taylor Qıtay Eçe Missiäsenä nigez sala. 19. yöz axırında Xristiannar saní arta, 1900. yılğa Qıtayda 111000 Protestant häm 2000 missionär bula.
İlleçelär xäräkäte häm ĞÇÇ barlıqqa kilü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Amerika Quşma Ştatlarınnan soñ İlleçelär xäräkäte aktivlegen Qıtayğa yünältä häm Apostol İmanı Missiäse Shanghai şähärendä nigezlänä, küp Qıtaylar Xristianlıqqa küçä. Bokserlar baş küterü, höcümnär häm cäberlärdän soñ Qıta Xristianlığı Öç-Üz xäräkäte taktikasına küçä: üzidärä, üzbulışu, üzpropagandalaw, barısı çit il yoğıntısın kimetü öçen. Berniçä çirkäw yarlılana. ĞÇÇneñ öç oyıştıruçı bu niäten yaqlílar, läkin soñraq İlleçelärdän ayırılalar. Bu Paul Wei, Ling-Sheng Zhang häm soñraq Barnabas Zhang bulalar. Xäzerge köngä ĞÇÇ Qıtay çiklärennän kilep böten dänya buylap tarata.1956. yılda Taichung şähärendä Taiwannıñ Baş Cíılışı, 1967. yılda Los Angeles'tä ĞÇÇneñ Xalıqara Cíılışı nigezlänä. 1949. yılğı kommunistlar ciñüedän soñ Qıtay Eçendä Xristiannarğa qarşí zolım başlí häm Çirkäw Qıtay Eçe dindäre belän elemtä yuğalta.
İsem[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Baştan, oyıştıruçılar Ğaysanıñ Çın Çirkäwe (耶穌真教會) isemen taqdim itkän, läkin Beijing polisiäse, yalğışıp, anı Çın Ğaysa Çirkäwe (真耶穌教會) bulıp terkälgän.


text:
Evinizin ve iş yerlerinizin bereketi için dua
Bismillahirrahmanirrahim.
“Allahümmerzuknâ rızkan helâlen tayyiben bilâ keddin vestecib duâenâ bilâ raddin ve neûzü bike anil fadıhateynil fakri ved deyn.Sübhanel müferrician külli mahzûnin ve mağmûmin.Sübhanel men ceale hazâinehû bi kudratihi beynel kâfi ven nûni innemâ emrihû izâ erade şey’en yekûle lehû kün ye yekûn,fe sübhânellezi biyedihi melekûtü külli şey’in ve ileyhi türceûn.Hüvel evvelü vel âhiru ve zahiru vel bâtınü ve hüve bi külli şey’in aliym.Leyse ke mislihi şey’ün fil ardı velâ fis semâi ve hüvess sebiulaliym.Lâ tüdrikühül ebsaru ve hüve yüdrikül ebsâra vehüvel latıyfül habiyr.Vel hamdü lillahi rabbil alemiyn.”


text:
TDHPU studentlarına 4 ay totqarlanğan stipendiä 21 dikäberdän bireläçäk
Bez 4 nçe ay inde aqça kürgänebez yuq. Qayber studentlar çarasızlıqtan üzläreneñ altın äyberlären lombardqa birep, şul räweşle aqça alırğa mäcbürlär. Qayberläre burıçlarğa batıp bette. Çarasızlıqtan bezneñ studentlar barlıq MMÇ möräcäğät itärgä mäcbür buldıq. İñ elek bez universitetnıñ citäkçelegenä möräcäğät ittek. İple cawap ala almağaç, mäğärif ministrlığına , anda da säbäplären añlata almağaç, bez prokuraturağa bardıq. Buxgalteriägä dä bardıq. Anda bezgä köndä wäğdä itälär, läkin bez ul stipendiäne äle kürgän yuq. Şuña inde bez böten MMÇ möräcäğät ittek. Bez monıñ säbäben şunda dip uylıybız: elekkege gumanitar ped studentları - Rossiä byudjetında, alar stipendiäne ala, ä bez gumanitar pedagogika institutınnan- respublika qaramağında , şuña kürä bezgä stipendiä küçerelep beterelmägän”, - dip uylıybız inde. Ni öçen studentlarğa stipendiä birelmäde digän sorawğa İnstitutnıñ buğalteriäsennän bolay dip cawap qaytardılar
Studentlarğa digän 2 mln yarım sumlıq aqçanı bezneñ uqu yortına ministrlıq 19 dekaberdä küçergän inde. Stipendiä 21 dekaberdän başlap öç kön däwamında bireläçäk. Studentlar sentäberdän başlap dürt ay öçen dä tieşle aqçanı alaçaq.
Bulaçaq milli universitetta bulıp yatqan xällär turında kiläçäktä mäğlümat birep torırbız.
Gölnaz Şäyxetdin, Qazan


text:
Milli Mäcles räise İldus Ämirxan: "Tatarstanda yaña möfti bulırğa tieş"
Tatar xalqınıñ milli Mäclese bu könnärdä qorıltay uzdırıp yaña räisen saylağanlığı xaqında aldağı tapşırularda xäbär itkän idek. Respublika säyäsi tormışında oppozitsion oyışma sanalğan Milli Mäclesneñ yaña räise İldus Ämirxan yaña täğlimätlar täqdim itäme, oyışmanıñ eş ısulları üzgärerme. İnde niçä yıllar buyı aktiv säyäsättä qatnaşmağan bu oyışmanıñ kiläçäge nindi bulır.
Milli Mäcles 1992 yılda barlıqqa kilde. Ul waqıtta respublikanıñ möstäqillege öçen köräş bara ide. Tatar milli xäräkäteneñ Tatarstannıñ tulı bäysezlege öçen köräşüçe törkeme, respublika azatlığı ğına tügel, ä tatarnıñ tulayım azat bulu kiräklege ideyäsen kütärep çıqtı. Şul waqıtta, Tatar xalqı parlamentı digän isem astında Milli Mäcles barlıqqa kilde. Anıñ berençe räise bulıp, xäzer inde respublikada zur däräcäle urında eşläwçe Tälğät Abdullin saylanğan ide. Urınbasarları isä Zäki Zäynullin häm Ämir Mäxmütov. Ul çorda, Milli Mäcles şaqtıy zur ğauğalar çığarğan ide. Tatarstannıñ qayber säyäsi köçläre, Milli Mäcles respublika xakimiäten basıp alırğa cıyına digän qotqı da taratıp mataştılar. Döres, ul çaqtağı, qayber liderlar, Milli Mäclesne Respublika Yuğarı Sovetına almaş itep kürdelär. Qotqı tartuğa bu da säbäpçe buldı. Tälğät Abdullin citäklängän çorda, Mäcles Kavkaz yaqları belän elemtälär urnaştırıp mataştı. Milli Mäclesneñ 1994 yılğı ikençe qorıltayında räis itep Fäwziä Bäyrämova saylandı. Fäwziä xanım Milli Mäclesne üz qulına alğan çorda, wäzğıät şaqtıy qatlawlanğan ide. 1992 yıldan uq Tatar kongressı eşläp kilde. Yäğni, Milli Mäcles inde ber yaqlı ğına üzen tatar xalqı parlamentı dip tanıta almıy ide. İkençedän, Respublika bäysezlege öçen köräşkä ber noqta quyılğan ide, ike yaqlı şartnamägä imzalar salınuğa tora ide. Fäwziä Bäyrämova citäklägän Milli Mäcles, üzeneñ töp maqsatı itep, tatar xalqınıñ milli yäşäyeşen torğızunı maqsat itep quydı. Häm däwlätçelek bulğan yäki bulmağan oçraqta da, tatar xalqınıñ üzoyışu formasın barlıqqa kiterergä digän öndämä belän çıqqan ide. Şul çaqta, Milli Mäclestä İldus Ämirxan töp ideolog wazifasın başqardı. İldus Ämirxan, borınğı tatar zıyalıları näselennän kilä torğan Fatix Ämirxannıñ tuğanı, Milli Mäclestä milli yäşäyeş komitetın citäkläde. Älege komitet Tatar xalqı qanunı, tatar mäğärif konsepsiäsen, milli mäxällä turındağı dokumentlar äzerläde häm Milli Mäcles bolarnı rasladı. Küptän tügel genä, Tatar kongressı da älege Tatar qanunnıñ räsmiläşterü turında uylana başladı.
Milli Mäcles Fäwziä Bäyrämova citäklägän çorda şulay istä qaldı. Annan soñ, älege oyışmanı tanılğan yazuçı aydar Xälim citäkläde. Bu waqıtta Milli Mäcles andıy zur qanunnar qabul itmäde. Aydar Xälimnän soñ, Milli Mäcles räise itep elekkege möfti Ğabdulla Ğaliulla saylandı. İnde menä, Millät Mäclesenä bu könnärdä genä yaña räis saylandı. Ul, Tatar qanunı, milli mäğärif konsepsiäse avtorı İldus Ämirxan.
İldus Ämirxan Milli Mäclesne xäzerge köndä, tatar milli xäräkäteneñ mie itep kürä. Yäğni, säyäsi çaralarda qatnaşa torğan oyışmadan bigräk, milli üseş mä’sälälären fänni yassılıqqa salıp öyränü, ğämäli yulların kürsätü- milli Mäclesneñ burıçı.
İldus Ämirxan räis itep saylanğan qorıltayda, ber qızıqlı waqiğa buldı. Milli Mäcles qorıltayı, ağımdağı yılnıñ fevralendä ütäçäk Tatarstan Diniä näzaräte qorıltayına möräcäğät qabul itte. Älege möräcäğättä Tatarstan möftie wazifasına elekkege Mäcles räise häm Respublikanıñ berençe möftie Ğabdulla Ğaliullanı yañadan möfti itep saylarğa çaqıralar.
Tatarstan möselmannarınıñ berläşterü qorıltayınnan soñ sigez yıl waqıt uzdı. Diniä näzarätenä qarağan mäxällälär moña zur ömet belän qaradı. Läkin, yomşaq itep äytkändä, näzarät bu ömetne aqlamadı.Bu xäzerge möfti Ğosman İsxaqi citäklägän çor turında.
Ömetlär aqlanmawnı, Milli Mäcles ähelläre bolay raslıy.
Sigez yıl däwamında ber genä möselman balalar baqçası. Möselman mäktäbe, möselmannar öçen balalar tudıru yortı açılmadı. Traditsion tatar islamına yat, xorafatqa qorılğan, zaman öçen yat bulğan nadan yünäleş östenlek aldı. Möftiätneñ häm möftineñ eşçänlege belän kileşmägän xezmätkärlär qarşı yaqqa kitärgä mäcbür buldı. Yatlar kertkän millionlağan neftedollarlar da bezne ruxi ğäriplektän qotqara almıy. Bu millionnar tieşle urınnarğa barıp citmi. Möräcäğättä, xäzerge Diniä näzarät byuroratlaşqan, awıldağı imamnarnıñ tormışı belän qızıqsınu, alarğa yärdäm itü yuq dip belderelä.
Häm şuşı, şulay uq möräcäğättä iskä alınğan başqa säbäplär häm problemalarnı çişü yulı itep, Milli Mäcles, möftiyätkä yaña keşe kilergä tieş dip añlata. Bu keşene isä, oyışma, Ğabdulla Ğaliullin dip kürsätä.
Räfis Cämdixan


text:
Sigezlek sammitında Rusiädä demokratiä torışı açıqtan-açıq tänqitlänmäs dip kötelä
Piterbur Zur Sigezlek citäkçelären qabul itärgä äzerlänä. Yülneñ 15-ennän 17-senä qädär biredä sänäğät üseşe köçle bulğa 8 ilneñ citäkçeläre häm jurnalistlar ğäskäre kiläçäk. Alarnı biredä yalt itkän yortlar, yaña asfalt cäyelgän uramnar, küpsanlı iminlek saqçıları qarşılayaçaq. Ämma bu maturlıqlarnı kürgän jurnalistlar cıyınnıñ qayber tänqitçänräk mizgellären kürä almas kebek. AQŞ däwlät iminlege kiñäşçese Stephen Hadley prezident Georg Bush Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän Rusiädä säyäsi häm iqtisadıy irekleklärneñ çiklänüe turında açıqça ämma yözgä-yöz genä oçraşuda söyläşäçäk dide. Quşma Ştatlardağı qayber analitiklar bu bik ük aqıllı säyäsät tügel, Bush äytäse süzlären çämäğätçelek aldında äytergä tieş dip isäpli.
Putin dönya citäkçelären üzeneñ tuğan şähärenä cıyıp Petr patşa üze tözetkän binalarnı kürsätergä teli. Dönya citäkçeläre belän bergä şähärgä küpsanlı çit il jurnalistları da kilä.
Älbättä bu säfärgä bäyle küplärne Piterburnıñ tarixı da qısıqsındıra. Ä Piterburnı Piter patşa Rusiäneñ Yewropağa açılğan täräzäse bularaq tözetkän dip söylilär. Rusiä finans ministrı Aleksey Kurdin küptän tügel Sigezlekneñ finans ministrları oçraşuında Piterbur bernindi arttırusız bar dönyağa da açılğan täräzä dide.
Ämma Biredä ütäçäk oçraşuda qayber söyläşülär çämäğätçelekkä açıq bulmas kebek. Bush Rusiädäge demokratiäneñ torışı turındağı borçıluların barı Putinnıñ üzenä genä äytäçäk dielde.
Yaz köne genä vitse prezident Dick Cheney cämäğätçelek aldında Rusiäneñ demokratiädän çigenüen tänqitläp çıqqan ide
Quşma Ştatlardağı qayber analitiklar fikerençä, Bush administratsiäse İran häm Tönyaq Korea mäs''älälärendä Rusiäneñ yaqlawına ireşü öçen Putinnıñ eçke säyäsäten cämäğätçelek aldında tänqitläwdän tıyılırğa digän qararğa kilgän. Seatldağı Waşington Universitetınıñ säyäsät fäne professorı Stephen Hanson mondıy säyäsätne mantıyqqa turı kilüenä şik belderä.
"Mondıy alış-bireş miña añlaşılmıy. Çınnan da Putin Rusiädä demokratiä citeşmäwne tänqitlämäwebez öçen İrannıñ atom programmasına häm dönyadağı rolenä qarata säyäsäten tulısınça üzgärtergä kileşerme? Minemçä bu Putin öçen alay uq möhim tügel. Äyye, bezneñ Rusiäne tänqitläwebez aña oxşamıyaçaq, minemçä moña anda eçke millätçel cawap bar. Ämma bu niçek tä bulsa Rusiäneñ tışqı säyäsätenä täesir itär, häm bez demokratiä mäs''äläsendä tänqitne kimetep bik küp yaxşı näticälärgä ireşerbez dip uylanıla. Minemçä moña qädär monıñ näticäläre qotoçqıç buldı. İnde 6 yıl buyı bez bu mäsälädä tänqitne bastırıp kiläbez häm AQŞ-Rusiä mönäsäbätläre naçarayğannan naçaraya bara" dide Hansen.
Vitse prezidentı Cheney dürtençe mayda Vilnusta Rusiäne qatı tänqitlägännän soñ Qazaxstanğa barıp andağı iqtisadıy häm säyäsi tärräqiätne maqtap çığış yasadı. Hansen Cheney monıñ belän üze äytkännärneñ näticälelegen kimette di. Dönyada keşe xoquqları torışın küzätüçe Freedom House törkeme üzeneñ soñğı yıllı tikşerenüläre näticäsendä Rusiäne dä Qazaxstannı da irekle bulmağan illär rätenä kertte.
Brooking institutınıñ dönyada iqtisad häm tärräqiät bülege mödire Johannes Linn Cheney a äytkännär Piterburda qayber uñaysız mizgellärgä dä säbäp bula ala di.
"Bushnıñ Piterburda ber probleması da bulaçaq. Çönki anda maxsus qunaq itep Nazarbayev çaqırılğan. Häm vitse prezidentnıñ beryaqtan ruslarnı demokratiä citeşmäw öçen açulanuı, häm şunda uq qazaxlarnı maqtawı älbättä beraz qıyınlıqqa kiterer. Minemçä bu süteler. Xäbärçelärneñ bu ike citäkçe aldında Bushtan alarnıñ ni däräcädä demokratik buluı turında sorawın kürü qızıq bulaçaq" dide Linn.
Hansen Quşma Ştatlar öçen iñ yaxşısı Rusiä belän mönäsäbätlärdä böten närsäneñ açıq buluı di.
"Min räsmi bulmağan yullar aşa tänqitläw häm annan başqalarğa açıq bulmağan kileşü säyäsätenä qarağanda, açıqça tänqitläwne häm açıqça kileşüne östenräk küräm. Başqaça äytkändä, bez menä bu bezneñ tänqitebez häm menä bez bolay kileşä alabız dip äytergä mömkin. Bez Rusiäneñ Dönya Säwdä Oyışmasında buluın telibez, şuña kürä bez bu turıda belderäbez dip äytergä mömkin. Bez iminlek mäs''äläsendä Rusiä belän ozın möddätle häm nıqlı mönäsäbätlär buldırırğa telibez, aom kileşüe anıñ ber öleşe bulırğa tieş. Ämma ni genä bulmasın bez 2007-nçe 2008-nçı yılğı saylawlarnıñ irekle häm ğädel buluın telibez. 2008-nçe yıldan soñ ägär dä prezident Putinnıñ xakimiätne tapşıruı demokratik ısulda bulmasa bu Rusiäneñ Sigezlektä äğzalığına täesir itäçäk diärgä" di Hanson.
Hanson şulay uq Bushnıñ demokratiä mäsäläsendä Rusiäne tänqitläwe Putinnıñ eçke säyäsäten üzgärtäçäk digän süz tügel di. Ämma, anıñ äytüençä Rusiädä demokratiäne yaqlaw zarurlığı turında Quşma Ştatlarnıñ qaraşın açıq itep beldermäw naçar işärälär cibärä.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Demokrat Kerry "Super Sişämbedä" ciñep, kiläse saylawlarda prezident Bushqa qarşı köräşü xoquqın yawladı
Bu yazmabız prezident saylawları turında, xörmätle tıñlawçılar. Rusiädä tügel, Amerikadağısı turında. Rusiä saylawlarına 8 kön qaldı, anda bernindi yañalıq kötelmi. Amerika saylawlarına äle 8 ay bar, ämmä täräqqiät küpkä qızıqlıraq. Sişämbedä demokratlarnıñ "Super Tuesday" dip atalğan berençel saylawları ütte. Senator John Kerry 10 ştatnıñ 9nda ciñep çığıp, çirattağı uñışına ireşte. Şulay itep, noyäberdä ütäçäk prezident saylawlarında Aq Yortnıñ xäzerge xucası George Bushqa qarşı kem köräşäçägendä şik qalmadı diärlek.
Bu üzeneñ saylawçılarına räxmäten beldergän senator John Kerry ide, xörmätle tıñlawçılar. Demokratlarnıñ primaries dip atalğan berençel saylawları uzğan töndä beryulı 10 ştatta ütte, şul isäptän, New York, California kebek iñ ere ştatlarda. Şul säbäple alar "Super Sişämbe" dip atala. Kerry 10 ştatnıñ 9-nda ciñep çıqtı. Barı tik VermOnt saylawçıları üz tawışların elekke gubernatorları Howard Dean''ğa birde, gärçä ul, yarıştan çığuwı turında beldersä dä.
Şulay itep, baştaraq citdi qabul itelmägän, Vietnam suğışı qaharmanı, 60 yäşlek Massachusets senatorı John Kerry 6 atna eçendä 30 ştatnıñ 27sendä ciñep çığıp, üzeneñ demokrat köndäşlärenä ber ömet tä qaldırmadı. Alar ber-ber artlı yarıştan töşä bardı. Köndäşneñ soñğısı, Tönyaq Carolina senatorı John Edwards üzeneñ çigenüwe turında bügen iğlan iter dip kötelä. Kiçä soñğı näticälär mäglüm bulğaç, ul ciñelüwen tanıp bolay dide:
Audio (John Edwards)
"Forsattan faydalanıp, dustım senator John Kerrynı qotlıysım kilä. Ul bik köçle kompaniä alıp bardı: kübräk eş urını, yaxşıraq sälämätlek saqlaw, çistaraq möhit, iminräk dönya – bolar barısı da bezneñ alda, bezneñ partiä aldında, ilebez aldında torğan maqsatlar. Şuşı maqsatlar belän bez Noyäber saylawların ciñep çığaşaqbız. "
John Kerry üzeneñ kompaniä barışında xäzerge prezident George Bushnıñ iqtisadi säyäsäten, terrorğa qarşı suğışın tänqitläwgä basım yasadı. Bu mäsälälärne ul uzğan töndä dä telgä aldı:
Audio (John Kerry)
"Bezneñ köndäşlär eş urınnarı, sälämätlek saqlaw, finans cawaplılıq mäsäläsendä bezneñ belän yarışa almıy. Zamanında George Bush min ''berläşterüçe'' bulam dip wäğdä itkän ide, çınbarlıqta ul ''böyek bülüçe'' bulıp çıqtı."
Demokratlarnıñ prezidentlıqqa namzäte räsmi räweştä Yül ayında iğlan iteläçäk. Berär ğädättän-tış xäl genä kilep çıqmasa, bu keşe --John Kerry bulaçaq. Şulay itep, noäyber ayında ütäçäk prezident saylawlarında xäzer Aq Yortta utırğan respublikan George Bushqa qarşı demokratlardan John Kerry köräşäçäk. Bush uzğan töndä Kerrrynı telefon aşa qotladı häm dä kiläse saylawlardan canlı, äwzem köräş kötüwen äytte.
Ali Gilmi, Praga


text:
Eçke eşlär ministrlıygıyndagı militsiälärneñ gönahların terkäp baruçı, cäza birüçe bülek turında söylägänçe ber qızıqlı faktqa tuqtalıp kitik. Küptän tügel Qazanda Rusiä eçke eşlär ministrlığınıñ vedomstvodan tış saq xezmäte bülege wäkilläre il küläm seminarğa cıyılğannar ide. Bu oçraşunıñ näq menä respublika başqalasında ütüen, Tatarstannıñ vedomstvodan tış saq xezmäte Rusiä töbäkläre arasında dürtençe tapqır iñ aldınğı buluı belän añlattılar. Vedomstvodan tış saq xezmäte bik küp obyektlarğa, binalarğa üzeneñ tamğaların, signalların quyıp betergän. Kiräkmägän cirgä başın tıqqan, ayağın basqan xoquq bozuçını şunduq eläkterep alalar ikän. Ul oçraşuda Mäskäwdän Rusiä xoquq saqçılarınıñ ber citäkçese dä kilgän ide. Jurnalistlar Rusiä başqalasınnan kilgän qunaqtan, Tatarstannıñ eçke eşlär ministrı Äsxät Säfärovtan intervyu alalar, şulçaq “Yaña ğasır” telekanalı jurnalistı tatarça soraw birde, ä cawap bolay yañğıradı:
- Yuq, yuq tatarça kiräkmi, tatarça söylämim!!!
“Ni qızğanıç respublikanıñ eçke eşlär ministrlıysınnan tatarça fikerlär işetüe bik awır şul” – dilär tatar telle matbağa qäläm iäläre. Alay disälär dä, Säfärovnıñ urınbasarı Räfil Noğmanov bu yalğışlıqnı tözätä bulsa kiräk. Saq xezmäte turında ul menä nilär söylägän ide:
- Qazanda 50 meñgä yaqın fatir saqlıybız. Xalıq bezgä ışana, yärdämläşep yäşi biräbez.
Saq xezmäte turında söylägändä Sovetlar soyuzı waqıtındağı äytem iskä töşä, “ Minem militsiä mine saqlar”. Ä xoquq saqçılarınıñ rişwät alularınnan, wazifalarınnan qanunsız faydalanudan kem saqlar digän soraw tua. Älege sorawğa bu atnada başqalanıñ Eçke eşlär ministrlığı binasına jurnalistlarnı cıyıp cawap birergä tırıştılar. Respublikanıñ xoquq saqçıları belän idärä itüçe ministrlıykta, Äsxät Säfärovqa ğına buysına torğan şäxsi iminlek xezmäte bülege eşli ikän. Bu bülekneñ citäkçese polkovnik Sergey Çepuştanov äytüençä alar xoquq saqçılarınıñ eşçänlegen härdaim tikşerep toralar, qanun bozğannarın cawaplılıqqa tartalar yäki qara keläymä suğıp naçar militsionernı eştän qualar. Uzğan yıl xoquq saqçıları tarafınnan 140 cinayät oçrağı terkälgän, şunıñ 83nä cinayät eşe quzğatılğan. Militsionerlarnıñ tärtiplären tikşerüçe bülek citäkçese Sergey Çepuştanov, 2005 yıl belän çağıştırğanda uzğan yıl xoquq saqçıları rişwätlärne, wazifalarınnan tieşsez qullanunı 24 protsentqa kimettelär dip tä östäde. Tatarstannıñ neft' çığaruçı rayonnarındağı militsionerlar ayıruçı totnaqsızlanıp alğannar, rişwät alularnıñ küp oçrağı şul yaqlarda terkälgän. Yul xäräkäte iminlege däwlät inspeksiäsendä eşläwçelär arasında da yıraqtan qıçqırıp toruçı, blatnoy maşina nomerları satuçılar tabılğan. Tatarstan yullarındağı yanıp toruçı yäşel kiemdäge pogonlı duslarnıñ qayberläre şoferlardan 3000 sumğa yaqın rişwät alu belän militsiälärneñ tärtiplären tikşerüçe bülekneñ qara isemlegenä eläkkän. Rişwätne kübräk xalıq arasında yörüçe xoquq saqçıları ala ikän. Şul uq waqıtta 80gä yaqın eçke eşlär bülege wäkilläre rişwät aludan baş tartqannar, şunıñ öçen alarğa aqçalata premiälär birgännär.
Röstäm İsxaqi