text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Yigirmi gruppası» (G-20) sammitinde ABD prezidenti Donald Trump ile körüşkende Rusiyeniñ Qırım yalısı yanında tutqan Ukraina gemileri ve deñizcileri meselesi köterildi, faqat bu mesele daa al etilmedi, dep bildirdi.
«Bu mesele köterildi. Üyle yemeginde ve körüşüvimiz vaqtında endi hatırlamayım, amma, nasıl olsa da, ABD prezidenti bu mevzunı subetimizniñ eñ müim meseleleri sırasına kirsetti», – dep bildirdi jurnalistlerge Putin G-20 sammiti neticesinde, dep haber ete TASS.
Putinniñ qayd etkenine köre, bu mesele boyunca «qarar daa yoq, mahkeme tahqiqatı devam ete, neticelerini beklemek kerek, soñra ise qarar alınacaq».
«Amma eñ esası bunıñ saylavaldı kampaniyası (Ukrainada – QA) çerçivesinde olmaması, bu esnaslar Ukrainanıñ iç siyasiy kün tertibinen bağlı olmamalı», – dep bildirdi Rusiye prezidenti.
Donald Trump Vladimir Putin yolbaşçılığında Rusiye eyyeti ile sammit ögüne jurnalistniñ Rusiye FSBsi tarafından Ukraina gemileri ve deñizcileriniñ zapt etilüvi eki memleket arasında munasebetlerde problem olıp qalamı sualine qısqadan «bunı muzakere etmegenlerini» ayttı.
New York Times neşiri Trump ve Putinniñ bir buçuq saatlıq subeti neticesinde Beyaz saray prezidentler İran, Suriye, Venesuela ve Ukraina vaziyetlerini muzakere etkenleri aqqında bildirgenine diqqat celp etti. Faqat haberde ABD ve Rusiye liderleri Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrainalı deñizciler, MH-17 felâketiniñ tahqiqatı aqqında laf ettilermi-yoqmı aytılmay.
Rusiye devlet kütleviy haber vastaları Trump Putinni «yahşı bir oğlan» dep adlandırıp, ABD ve Rusiye arasında ticariy muzakereler başlağanını bildirdi. Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ aytqanına köre, liderler yaqın vaqıtta Rusiye ve ABD maliye nazirleri körüşecek, dep añlaştı. İşbu körüşüvde taraflar Moskva ve Washington arasındaki ticariy-iqtisadiy işbirliginiñ faalleştirilüvine neler keder etkenini belgileycek.
Keçken seneniñ soñunda Trump Buenos Airesta «Büyük yigirmi» sammitinde Putin ile keçirecek olğan körüşüvni lâğu etken soñ bu körüşüv ilk oldı. O vaqıt körüşüv işğal etilgen Qırım yalısında Rusiye sıñırcıları tarafından 24 ukrainalı deñizciniñ zapt etilüvi olğan edi. Bu müddet içinde prezidentler tek bir kere mayıs ayında telefonda laf etken ediler.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


c: text/html

text:
Qıtay qorğanıs salasına böletin qarjısın 7,1 payızğa köbeytti. Biılğı jılğa arnalğan byudjet josparında qorğanıs şığındarın 1,45 trillion yuan' (şamamen 230 milliard AQŞ dolları) dep bekitti. Säykesinşe, biıl eldiñ JİÖ ösimin 5,5 payız boladı dep belgilegen edi, demek, arttırılğan qorğanıs byudjetiniñ payızdıq körsetkişi eldiñ JİÖ ösiminiñ mejeli körsetkişinen de joğarı. Bwğan qaray otırıp, Qıtay äskeri quatın qarqındı türde arttıruğa kiriskenin bilemiz.
Är eldegi sarapşılardıñ payımdauınşa, Qıtaydıñ osı qisapsız qorğanıs qarajatınıñ 40 payızdan astamı üşinşi wrpaq wşaq tasımaldauşı kemeni (avianosec) jasauğa jäne yadrolıq arsenalın arttıruğa jwmsalmaq. Bwl arqılı Qıtay öziniñ Halıq-Azattıq armiyasın «älemdik deñgeyge» köteru maqsatına jetpek, äri Tayuanğa (Tayvan') şabuıl jasağan jağdayda AQŞ-tıñ aralasuğa degen täuekelin älsiretudi közdeydi.
Eger statistikalıq mälimetterge qaraytın bolsaq, Qıtay äskeri şığıdarı jıldan jılğa köbeyip keledi, oğan qosa jıl sayın qorğanıs şığındarın bekitken kezde bwrınğıday jalpı işki önimniñ ösu deñgeyine qaraylamaytın boldı. 2019 jıldan beri Qıtay qorğanıs byudjetin är jolı maksimaldı deñgeyde köbeytti.
Qazir Qıtay basşısı Şi Jinpiñ (Si Czinpiñ) armiyanı basqarudıñ jaña strategiyasın wsınıp, onı «Jaña däuirdegi armiyanı küşeytu men basqarudıñ segiz tabandılığı» dep atauda. Onda negizinen armiyanı zañmen basqarudı negiz etu jäne QKP-nıñ armiyanı basqaruın qamtamasız etu közdelgen. Al, Şidiñ bwl bastamaların osı retki Bükilqıtaylıq halıq ökilder jinalısındağı armiya ökilderi qoldap şıqtı.
Qıtaydıñ äskeri byudjetin köbeytuge neler ıqpal etti?
Qıtay Halıq Respublikasınıñ biligindegi kommunistik partiyasında jahandı auqımdı ambiciyanıñ bar ekeni belgili. Jalpı Qıtay qarqındı türde jahandıq köşbasşılıqqa wmtılıp jatqan derjava. Al, jahandıq köşbasşılıqtı qamtamasız etu üşin quattı armiyağa mwqtaj ekeni aytpasa da belgili. Degenmen, soñğı jıldarı Qıtaydıñ jedel türde qorğanıs şığındarın arttıruına äser etken birqatar faktorlar bar.
Eñ aldımen AQŞ pen onıñ Ündi-Tınıq mwhit aymağındağı odaqtastarı men serikteriniñ ortaq qorğanıs strategiyası Qıtaydı atalğan aymaqtağı äskeri äleuetin, qarsılasu men özin qorğanuğa jäne tiisti kezde şabuıl jasauğa qabiletti armiyağa müddeli etti.
Bwğan qosa AQŞ, Britaniya jäne Australiya sındı üş eldiñ jaña qorğanıs ıtımaqtastığın damıtuı, sonıñ işinde Qıtaymen Ündi-Tınıq mwhit aymağında tikeley baylanısqa tüsetin Australiyağa süñguir keme jasaudıñ tehnologiyaların berui Qıtaydıñ kezekti qorğanıs byudjetin köbeytuine alıp kelgen sebeptiñ biri.
Sonday-aq, Resey men Ukraina arasındağı soğıs ta Qıtayğa dabıl bolıp qağıldı. Bwl soğıs älem elderiniñ qayqtığıstar men şielenisterdi şeşudegi metotikasın özgertti. Endigi jerde qaqtığıstar men şielenisterdi tolıqtay qarulı küş arqılı şeşu sındı qauipti şeşimder köptegen elder men aymaqtarda orın aluı bek mümkin. Qıtay jahandıq osınday betbwrısta öziniñ orının bekemdeu men wlttıq müddelerin qamtamasız etude qarulı küşterdiñ mañızın tereñ sezindi.
Şidiñ öz oylağanı bar
Qıtay basşısı äskeri salağa mol qarjı bölu arqılı öziniñ bilik ornın bekemdeudi de közdeui de mümkin. Otandıq täuelsiz sarapşılardıñ biri Erlan Mazan osınday boljam wsınadı. Biıl küzde, mümkin qazan ayınıñ ayağında QKP-nıñ HH s'ezi ötedi. S'ezde Si Czinpiñ qalıptasqan dästürdi bwzıp üşinşi märte OK törağası bolıp saylanbaqn Osığan baylanıstı klandar men sayasi toptar arasında şielenristi küres jürip jatqanı dausız. Si üşin armiya taraptıñ qoldauı öte mañızdı. Äskeri şığıstıñ kürt ösui osı qoldaudı nığayta tüsudiñ şarası boluı da ıqtimal», – deydi Erlan Mazan öziniñ äleumettik jelidegi paraqşasında.
Otandıq sarapşınıñ bwl sözin Australiya wlttıq universitetiniñ Aziya-Tınıq mwhitı kolledjiniñ oqıtuşısı aytqan pikir de tolıqtıra tüsedi. Ol VOA agenttigine bergen pikirinde Qıtay Kommunistik partiyasınıñ 20-şı wlttıq s'ezi ötetin jılı äskerge bölinetin qarjınıñ osınşama köbeytiluinde sayasi maqsattıñ bar degen közqarasın aytqan. Onıñ pikirinşe, Şi alğa qoyğan «Qıtay armanı» men «quattı armiya armanı» arasında tereñ sabaqtastıq bar, bwl Qıtay basşısınıñ bilik elitası ortasındağı orının bekemdeuge qızmet etedi dep sanaydı.
Tüyin
Qıtay qorğanıs şığındarınıñ qarqındı köbeyui onıñ äskeri quatına, yadrolıq quatına sonday-aq, naqtı wrıs qabiletiniñ artuına alıp keleri anıq. Bwl öz kezeginde jahandıq qauipsizdik teñgeriminiñ qayta jañalanuına, eñ keminde Ündi-Tınıq mwhit aymağındağı qaru-jaraq jarısınıñ qarqın aluına türtki boladı. Osıdan barıp twtas jahandıq qauipsizdik pen twraqtılıq, beybitşilikke jaña sın-qaterler ösip şığadı. Tağı bir mañızdı mäsele Tayuan. Qazirgi kezde demokratiya men avtoritarlı elder arasındağı şekara bolıp twrğan Tayuanğa tönetin qauiptiñ deñgeyi tağı bir satığa joğarladı. Onıñ üstine Qıtay armiyasınıñ jalpı quatı men teñizdegi soğıs quatınıñ artuı AQŞ-tıñ Tayuanğa araşa tüsuge degen täuekelin barğan sayın tömendetip keledi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrain yırcısı Jamala Stereo Plaza Kiyev kontsert salonında şahsiy kontsertni ötkerecek. Yırcı işğal etilgen Qırım ve Ukraina şarqından mecburen köçip kelgen insanlarğa qoltutmaq içün olarnı bedava davet ete. Bunı Krım-SOS cuma künü, dekabr 5-te, bildire.
Berilgen malümatqa köre, programmada yırcınıñ beş yıllıq tecribesinden eñ güzel yırları olacaq.
«Niayet, men adamlar oynacaq bir meydanda yırlaycam, çünki oturğıçlardan bezdim! Bizler seyircilernen beraber muzıkalı seyaatqa yol alıp, er bir albomda toqtalacaqmız. Menim sevimli taqımım, telli taqım, zemaneviy elektron bitler, ve oyuncılar bile olacaq! Ve sürprizlerni bozmaycam, bazıları olarğa sevimli yırlarına kibi quvanacaqlar», – dedi Jamala.
Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, kontsert çerçivesinde hayriye mezat keçirile: 50 mahsus VIP yerler biletlerinen beraber yırcınıñ imzası ile diskler olacaq. Toplanılğan para işğalci akimiyet ile razı olmayıp, köçip kelmege mecbur qalğan adamlarnıñ balalarına berilecek.
Krım-SOS malümatına köre, Qırım ve Ukraina şarqından köçip kelgenler teşkilât saytında qayd etilip, bedava biletlerni elde ete bileler.
Jamala – milleti qırımtatarı olğan ukrain yırcısı, onıñ muzıkası caz, soul, elektron ve halq muzıkasınıñ birikmesidir. Yaqında Jamala ukrain rejissöri Oles Saninniñ «Povodır» filminde baş qaraman rolüni oynadı.


text:
Hindstan koalitsiä xökümätenä kommunistlar kermäskä qarar qılğan
Hindstannıñ ike ere kommunistlar partiäse, Sonia Gandi citäkçelegendäge Kongress partiäse oyıştıraçaq yaña koalitsiä xökümätenä kermäskä qarar qılğan. Şul uq waqıtta kommunistlar Kongress partiäsenä teläktäşlek belderä. 545 deputat bulğan parlamentta, Kommunistlar teläktäşlegendä 300 urınnı koalitsiä alıp tora. Bügen Sonia Gandi, yaña xökümät tözergä röxsät sorap, ilneñ prezidentı Abdulla Kalamğa möräcägät itär dip kötelä. Xäkimiät partiäse saylawlarda ciñelgännän soñ, Hindstan birjasında qimmätle qäğäzlär bäyäse 15% qa töşep, älegä şul yuğarılıqta tuqtap qalğan.


text:
Bazar ertesi künü, iyülniñ 28-nde Aqmescitniñ Kiyevskaya,115 menzili boyunca yerleşken profsoyuzlar medeniyet Sarayında Oraza bayramı munasebetinen bayram namazı qılınacaq.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresi bildire.
«Bayram namazına Aqmescitte biñlerce musulmanlar toplaşa. Qırım paytahtında cuma cami olmağanı sebebinden, Oraza bayramı namazı medeniyet Sarayı, sport meydançıqlrı ve diger binalarda ötkerile», - dep aytıla bildirmede.
Müftiyat, Ramazan şevval ayınıñ başlanuvınen yekünlengeni, bayram ise, 3 kün devam etkenini hatırlattı. 2014 senesi bayramnıñ birinci künü iyülniñ 28-ne rast kele.
Bayram namazı Aqmescitte saat 7:11 başlanacaq.
Bu sene, Oraza bayramı munasebetinen Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov iyülniñ 28-ni raatlıq künü olaraq ilân etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, koronavirus infektsiyanıñ tarqalmasınen küreşmek içün Rusiye devlet şurasınıñ iş gruppasınıñ teşkil etilmesi aqqında buyruqnı imzaladı. Onı Moskova reberi Sergey Sobânin baş etecek, haber ete "Nastioyaşçeye vremâ".
İş gruppasına baş nazirniñ müavinleri, nazirler ve müessise ve nazirliklerniñ hadimleri kirdi.
Soñki malümatqa köre, umumen memlekette 64 COVID-19 adisesi qayd etildi: olardan 60-ı - rusiyeliler, bir italyan ve eki Qıtay vatandaşı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye Belarus ile sıñrında adamlarnıñ keçişinu qapatacaq ola.
Yer sıñırlarından keçişten ğayrı, Rusiye martnıñ 16-sından başlap Avropa Birligi memleketlerine, İşveçre ve Norvegiyağa uçuşlarnı toqtattı. Ava şirketleri yalıñız Şeremetyevo ava limanından ve yalıñı AB memleketleriniñ paytahtlarına uça bile.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiyede üç yañı COVID-19 koronavirus adisesi qayd etildi. Operativ ştatınıñ malümatına köre, koronavirus Belgorod, Kaliningrad ve Moskova vilâyetleriniñ sakinlerinde tapıldı.
Martnıñ 12-sinde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus pandemiyasını ilân etti.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
2017 jıldıñ 3 toqsanında Qazaqstan wlttıq kompaniyalarınıñ şığını 136 mlrd teñge köleminde bolğan. Al kiris deñgeyi deñgeyi -23,4% -dı qwrağan. Üşinşi..
Kreml' Oppoziciya basşısı Aleksey Naval'nıydıñ qoldauşılarımen birge dauıs beru procesine boykot jariyalaytını turalı mälimdemesiniñ zañdılığın tekser..
Brent markalı mwnaydıñ bağası 2015 jıldan beri alğaş ret 67 dollardan astı. Soñğı ret mwnday bağa 2015 jıldıñ mamır ayında tirkelgen. Bağanıñ bwlay jı..
Täjikstan Google, Microsoft, Facebook jäne Apple kompaniyalarına el aumağında jwmıs istegeni üşin salıq töletpek. Bügin Täjikstan Salıq komitetiniñ ba..
BWW Soltüstik Koreyanıñ yadrolıq qaru bağdarlamasın damıtuğa jauaptı Kim Joñ Sik pen Ri Pioñçolğa qarsı sankciya engizdi. BWW-nıñ Qauipsizdik keñesi b..


text:
Türkiyeniñ Antalya şeerinde Ukraina ve Rusiye Tış işler nazirleri Dmıtro Kuleba ve Sergey Lavrovnıñ körüşüvi olıp keçti.
Bu, eki afta evelsi Rusiyeniñ Ukrainağa ücüm etkeninden berli başlağan eki memleket vekilleri arasında yüksek seviyeli ilk körüşüv oldı.
«İnterfaks» Rusiye agentliginiñ malümatına köre, muzakereler bir buçuq saattan çoq devam etti. O, jurnalistsiz başladı, salonğa bir qaç operator ve fotoressam kirsetildi.
Muzakerelerden soñ keçirilgen matbuat konferentsiyasında Dmıtro Kuleba taraflar ateş toqtatıluvı aqqında añlaşıp olamadı, dep bildirdi.
«Bugün Rusiyeniñ ateş toqtatıluvını Putinniñ Ukrainağa nisbeten talaplarınıñ yerine ketirilüvinen bağlağanını eşittim. Ukraina teslim olmadı ve olmaycaq. Biz diplomatik qararlarğa azırmız, amma şimdilik olar yoq, toprağımıznı Rusiye tecavuzından fedakârca qoruycaqmız», – dedi Kuleba.
Kuleba ve Lavrovnıñ muzakerelerinde Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu bar edi. Onıñ aytqanına köre, körüşüvniñ maqsadı – Ukraina ve Rusiye prezidentleri arasında muzakerelerge adım atmaqtır.
Ankara martnıñ 7-nde Ukraina, Rusiye ve Türkiye tış işler nazirleriniñ Antalyada üç taraflı körüşüvini ilân etti. Bu fevralniñ 24-nden Rusiye Ukrainağa ücüm etkeninden berli yüksek seviyeli diplomatlar arasında ilk muzakere olacaq.
NATO azası olğan Türkiyeniñ em Kyivnen, em Rusiyenen sıqı munasebetleri bar, Türkiye Putin fevralniñ 24-nde Ukrainağa ücüm etkenini ilân etken soñ, cenk areketlerini toqtatmağa çağıra.
Ukraina prezidenti ofisiniñ yolbaşçı muavini Mıhaylo Podolâk Kyiv «mesüliyetli bir halqara aracı» istey, çünki Ukraina tarafı «Rusiye Federatsiyasına iç işanmay», dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy martnıñ 3-nde Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Rusiye prezidenti Vladimir Putinni Ukrainadaki cenkni toqtatmağa iqna ete bilecek pek az dünya liderlerinden biri ola, dep bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina prezidentiniñ Rusiye ilhaq etken Qırımdaki daimiy temsilciligi haber etkenine köre, bundan soñ Qırım sakinleri evliliklerini 24 saat içinde esas Ukrainanıñ Geniçesk ve Novaya Kahovka şeerlerinde resmiyleştirebileleler.
Bu aqta temsilcilikniñ Facebook saifesinde bildirilmekte.
«Qanuniy yolnen evliliklerini tez ve oñaytlı şekilde resmiyleştirmege istegen Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında yaşağan Qırım sakinleriniñ diqqatine. Ukraina ükümetiniñ noyabrniñ 15-nde çıqqan 2017 № 802-p sanlı buyruğına binaen, «24 saat içinde evlilik» leyhası mucibi evlilikni qayd etüv hızmeti Herson vilâyetiniñ (vilâyet merkezinden ğayrı) Geniçesk ve Novaya Kahovka şeerlerinde berilmesi de temin etilsin», – dep haber etmekte temsilcilik.
Temsilcilikte qayd etilgenine köre, evlilikniñ resmiy qayd etilüvinen bağlı pilot leyhanıñ kenişletilmesi «problemni bütünley çezip olamay».
«İlâve olaraq işğal altında bulunğan topraqlarda yaşağan sakinlerniñ evliligini qısqartılğan yolnen qayd etüv mehanizminen RAGS rayon bölükleri oğraşmaqta», – denilmekte haberde.
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ adliye nazirligi bergen malümatqa köre, noyabrniñ 7-11 arasında yarımadada 297 dane resmiy nikâh qayd etilgen. Nazirlik qayd etkenine köre, esasen «pişkin» yaştakiler evlenmekte. Evlengen erkeklerniñ yaşı ortalama - 37, qadınlarnıñ - 34 olğanı qayd etile.Hususan, evlengen çiftlerniñ yaşı 40, 45, 50 ve ondan da ziyadedir.
«24 saat içinde evlilik» – Ukraina Adliye nazirliginiñ pilot leyhası olaraq, bir aile meydanğa kelmesi içün, munasebetlerniñ yañı protsedurağa binaen resmiyleştirilmesinen bağlıdır.


text:
Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola modelleri ve fiyatları
Aramalar
Montessori Setay Montessori Karyola Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Masalı Montessori Karyola - Çalışma Masalı Montessori Karyola Çeşme Çalışma Masalı Montessori Montessori Karyola - Masalı Montessori Karyola Çalışma Masalı Montessori Çeşme Çalışma Masalı Karyola - Çalışma Masalı Montessori Karyola - Masalı Montessori Çeşme Çalışma Çeşme Çalışma Masalı Karyola Çalışma Masalı Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Pembe Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Çalışma Masalı Montessori Karyola - Pembe Masalı Montessori Karyola - Pembe Montessori Karyola - Pembe Karyola - Pembe Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Pembe - Pembe Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Setay Mobilya Montessori Yatak Yatak Setay Mobilya Mobilya Montessori Montessori Yatak Yatak Çeşme Setay Mobilya Montessori Montessori Yatak Çeşme Yatak Çeşme Çalışma Mobilya Montessori Yatak Mobilya Montessori Yatak Çeşme Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Yatak Çeşme Çalışma Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Setay Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Setay Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Setay Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Pembe Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Pembe Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola Setay Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Setay Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola Yatak, Çeşme Çalışma Setay Montessori Yatak, Çeşme Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Pembe Montessori Yatak, Çeşme Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Gri Çalışma Masalı Montessori Karyola - Gri Montessori Karyola - Gri Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Gri Karyola - Gri Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Gri Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Gri Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Gri - Gri Setay Montessori Yatak, Masalı Montessori Karyola - Gri Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Pembe Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Pembe Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Pembe Yatak, Setay Montessori Montessori Yatak, Yatak, Çeşme Setay Montessori Yatak, Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Pembe


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Laf bir qaç biñ insanğa qarşı repressiyalar aqqında kete. Bundan ğayrı, (Rusiye – QA) organlarınıñ hadimleri bazı faallerimizge kelip, sizge qarşı dava bar, ketseñiz yahşı olur, dep aytalar. Bu dava qırımtatarlarnı ileride de Qırımdan çıqarmaq içün qullanıla», – dep izaatladı Cemilev davasınıñ mahkemege berilgenini.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, onı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda taqip etkenlerge qarşı ğarbiy sanktsiyalarnıñ kenişletilüvini talap etmege niyetlene.
Advokat Nikolay Polozov işğal altındaki Qırımda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı davanıñ ilk tahqiqatı yekünlene, dep bildirdi. Polozov Rusiye FSBsiniñ qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı Qırımda açqan dava malümatını incelep, kelişiksizliklerni taptı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.


text:
Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ apiske alınğan ve al-azırda Rusiye SİZOsında bulunğan qırımtatar faali İzzet Abdullayevniñ qızı doğdı, dep bildirdi advokatı Mammet Mambetov.
«Bugün Rostov vilâyetiniñ Şahtı şeerindeki SİZO-4-te müvekkilim İzzet Abdullayev ile körüştim. Tutulğanından berli, ne yazıq ki, bulunğan yerini tasdıqlaycaq bir malümat yoq edi, müvekkilim qayda olğanını bildirmek talabınen tahqiqat organlarına muracaat etken edim. Tahqiqatçı Ceza-protsessual kodeksini bozıp, alâ daa bir malümat bermedi. İzzetniñ maneviy alı pek güzel», – dep yazdı Mambetov Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, qızı olğanına dair haber «elbette, quvet berdi». Advokatnıñ qayd etkenine köre, Abdullayevniñ ekinci qızı oldı.
Aprelniñ 8-nde qırımlı advokatlar Emil Kurbedinov, Edem Semedlâyev ve Mammet Mambetov apiske alınğan qırımtatar faallerinen körüşmek içün Qırımdan Rusiyeniñ Şahtı şeerine yol aldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Bunı Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
Bergen malümatqa köre, Rusiye tarafı «halq imayesi» şeer bölügine mahsus diqqat ayırğan eken.
«Teşkilât eki dizel generatornı ve 4 altı yerli çadırnı elde etti. Olarnı mektep talebelerine arbiy-vatanperverlik duyğularnı aşlamaq içün keçirilecek yaz lagerlerde faydalanacaqlar. Lagerlerni Aqyar imayecileri teşkil etecekler», – dep aytıla beyanatta.
Qırım işğali vaqtında yerli aktivistlerni esirlikte tutqanında, Aqmescit ve Aqyarğa kelgen insanlarnıñ şeylerni qanunsız teşkerüvlerde «halq imayesiniñ» azaları aktiv iştirak ete edi.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ bir sıra şirketlerniñ memuriyeti saylavlarda iştirak etmege istemegen hadimlerini cinaiy mesüliet ile qorquzdıra. Bunı Qırım.Aqiqat saytına «Almenda» vatandaş maarifi merkeziniñ başı Olga Skripnik bildirdi.
Ekspert şunı qayd etti ki, Rusiye qanunlarına binayen saylav – mecburiyet degil, aqtır. İnsanlarda saylavlarğa barmamaq aqqı bar.
«Temiz yalandır. Çünki atta Rusiye qanunlarına köre saylavlar – mecburiyet degil, aqtır. İnsanlarnıñ saylavlarğa barmamağa aqları bar. Vatandaşlarnı qorquzmağa tırışalar, olarnıñ iştirak etmemesi – saylavlarğa «keder etüv» kibi tanılacaq eken. Kene de yalan. Saylavlarğa keder etüv – muayyen arekettir, yani bu al – komissiya azalarınıñ işine keder etmekni nazarda tuta, misal içün saylav bölügininñ zapt etüvi, urnalarnıñ hırsızlanuvı, komissiya azalarına nisbeten zorbalıqnıñ qullanuvı ve ilâhre», – dedi Skripnik.
Kelecek saylavlar uquqiy nazardan bir saçmalıqtır, – dep bildire o. Şunıñ içün sentâbr 14 künü keçirilecek saylavlar aqqında ne aytmağa mümkün?», – dedi Skripnik.
Onıñ sözlerine köre, işğalci akimiyet cinaiydir, şunıñ içün saylavlarnı da şu cinaiy usullar boyunca keçirmege tırışa.


text:
«Suspilne radio» bazarertesi künü, mayısnıñ 17-nde, «Ukrayınske radio Krım» yañı informatsion leyhasını başlata. Onıñ hususiyeti qırımtatar tilinde çıqacaq haber-eglence şousı olacaqtır. Bu aqta «Suspilne» matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Artıq tolusınen qırımtatar tilinde olacaq haber-eglence şousı umummilliy radio yayınında çıqacaq. Bu aynı vaqıtta tok-şou alâmetli eglence ve maarif programması olacaqtır. Böylece qırımtatar mevzularını umumukrain informatsion alanına kirsetemiz. Demokratik cemiyet qurmağa ve milliy menfaatlarımıznı qorumağa istesek, bu em Ukrainanıñ farqlı köşelerinde yaşağan qırımtatarlar, em de ukrainler içün pek müim ola», – dep ayttı radio platformasından mesüliyetli olğan Ukraina milliy cemaat teleradiokompaniyasınıñ idare azası Dmıtro Horkin.
Qayd etilgenine köre, mayısnıñ 21-nde yayınlanacaq qırımtatar tok-şounıñ birinci programınıñ musafirleri Ukraina siyasetçisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatar oyuncısı, stsenarist ve stendap-kömik Suleyman Umerov olacaqlar.
«Ukrayınske radio Krım» aftada beş kere, bazarertesinden cumağa qadar, Kyiv saatı ile 19:10-dan 20:00-ğa qadar yayınlanacaq. Yayın bir qaç programdan ibaret olacaq: Qırımdan köçip kelgenler aqqında, yarımadadaki adise-vaqialar aqqında «Qırım – Ukrainadır» informatsion-analitik programı, jurnalist Muslim Umerov alıp baracaq qırımtatar tilinde eglenceli şou.
Programnıñ video versiyası olacaq ve UA: Ukrayınske radio YouTube kanalında yayınlanacaq.
Matbuat hızmeti bildirgenine köre, leyha Ukrainanıñ cenübinde ve Qırım yarımadasınıñ bir qısmında Ukrain radiosınıñ 100,7 FM dalğalarında ve 549 AM sıqlıqta orta dalğalı diapazonda çalacaqtır. Matbuat hızmeti, Qırım köyleriniñ 100%-ını ve şeerleriniñ 95%-ını ve aqşam üstü Ukrainanıñ aman-aman bütün yerlerini qaplap alacaq.
Hatırlatamız, mayıs ayında Qırım.Aqiqat Radiosında Aleksandr Yankovskiy ile «Qırım meselesi» tok-şousı başlatıldı. Program NED desteginen «Qırım cemiyetleriniñ radiosı» leyhası çerçivesinde azırlana.
Rusiye kontrol etken Ukraina topraqlarında Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ yayınları toqtatıldı – işğal altındaki Qırımda ve işğal etilgen Donbas topraqlarında. Ukraina kütleviy haber vastaları Kyiv kontrol etmege topraqlarğa yayın yapmaq imkânlarını qıdıra.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar UNESCO işleri Milliy komissiyasınıñ reisi vazifesine tayin etildi.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ saytında berilgen malümatqa köre, Milliy komissiya işğal etilgen Qırımnıñ problemlerine, hususan UNESCO tarafından yarımadada vaziyetniñ monitoringini teşkil etüv meselesine halqara toplulıqnıñ diqqatını celp etmek içün bütün imkânlarnı qullanmağa devam etecek.
«Tasil, ilim, medeniyet, malümat ve bağ kibi UNESCO aletleri ve imkânlarını milliy menfaatlarda qullanuv memleketimizniñ icadiy ve intellektual imkânlarını umumdünya esnaslarına celp etmege yardım etecek», – dep aytıla müessise haberinde.
Berilgen malümatqa köre, qırımtatar örnegi UNESCO mirasınıñ ilk cedveline alındı.
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırımda medeniy ve tarihiy emiyeti olğan bütün obyektlerni öz yurisdiktsiyası altına aldı. Kyiv, olar Ukraina halqına ait olğanını israr etip, mezkür obyektlerni UNESCO imayesi altına almağa rica ete.
2019 senesi sentâbr ayında UNESCO baş müdiri Audrey Azoulaynıñ maruzası aydınlatılğan edi, anda yarımadada vaziyet kerginleşe, dep qayd etile.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti UNESCO maruzalarında berilgen malümatnen razı degil. Qırımnıñ Rusiye medeniyet naziri Arina Novoselskaya UNESCO vekillerini yarımadağa davet etip, medeniy ve tarihiy obyektlerniñ vaziyetine «tarafsız qıymet kesmege» teklif etken edi.
UNESCO Dünya mirası cedveline işğal altındaki Qırımnıñ «Tavrik Hersones» qoruğı kirmekte. Cedvelge kirsetilecek namzetler arasında Bağçasaraydaki Hanlar sarayı, Sudaqtaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Manğup Qale, Eski Kermen ve Çufut Qale bar.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım tasil, ilim ve gençlik nazirligi netice kollegiyasınıñ iştirakçileri Qırım müendislik ve pedagogika universitetine temelcisi, Ukraina Qaramanı Fevzi Yakubovnıñ adını berüv teşebbüsine qoltuttı. Bu aqta «Krımskaya pravda» yerli neşiri yaza.
«Bunı eñ qısqa müddet içinde yapmaq içün qarar bugün tizilecek», – dedi kollegiya toplaşuvında Rusiye naziri Natalya Gonçarova.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bu qararnı «adaletli» dep adlandırdı.
Aliy oquv yurtuna Fevzi Yakubovnıñ adını bermek teklifi Rusiye tarafdarı olğan «Qırım» cemaat areketiniñ prezidium azalarından keldi.
Fevzi Yakubov cuma künü, avgustnıñ 23-nde, 82 yaşında devamlı hastalıqtan soñ vefat etti. Bazar künü, avgustnıñ 25-nde, Qırım müendislik ve pedagogika universitetiniñ hollında vedalaşuv merasimi olıp keçti.
Yakubov – tehnik ilimleri doktorı, professor, Özbekistanda nam qazanğan ilim erbabı, Ukrainada nam qazanğan tasil hadimi, Qırımnıñ nam qazanğan vatandaşı, Ukraina Qaramanıdır.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Yakubov Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işançlı şahsı oldı.


text:
Kyivniñ merkezinde fevralniñ 1-nde hicap kiygen musulman qadınlar qadın-qızlarğa çeçek berdi. Bu şekilde qışnıñ soñki ayınıñ ilk künü qayd etilgen Dünya hicap kününe diqqat celp etmege tırıştı. Aktsiyanı Ukraina musulman qadınları birligi teşkil etti, onıñ faalleri de iştirak etti. Teşkilât, böyle tedbirler tek Kyivde keçirilmey, dep qayd etti.
Fevralniñ 1-nde Dünya hicap künü qayd etile, maqsadlarından biri – qadın-qızlarnıñ hicap kiyuv aqqına qoltutmaqtır. Bu künni 2013 senesi qayd etip başladılar. Hicap kününen bağlı tedbirler er yıl 140 memlekette qayd etile.
Bayram ğayesi Nazmi Khan adlı musulman qadınğa aittir. Onıñ qorantası Bangladeşten ABDge köçip, diniy baqışlarından vazgeçmedi. Hicap kiygen qadınnı cemiyet añlamağan edi. Şu sebepten o, hicap ikâyesi, ananesi ve doğru kiyuv aqqında tarif etmege qarar berdi. Soñra islâm aqqında menfiy yañlışlarnı yeñmek içün bayram yapmağa teklif etti.
Diniy qaidelerge köre, musulman qadın-qızları hicap kiymeli. Baş örtüsi eki parçadan ibarettir. Başta saçlarnı toplağan böne kiyile. Soñra – şal.


text:
Sibir Çıbanı – Şevqi Bektöre
Butün memlekette telükelik, raatsızlıq uküm süre. Er kes raatsız, er kesnin yuregini nasıldır kederler, şubeler telçeleyler. Bu şube qorantalarğa soqulıp kirdi, apaynen aqay, babanen evlat arasında keçti, aileler bozulıp başladılar. Raatsızlıq yeli ep şiddetlene.
Bir kun ocalar odasında bir ocanın çoq perişan alda oturğanını kordim, ozü imtian kağıtlarını qarıştıra, hayalı ise başqa yerlerde edi.
-Dostum, senin bir derdin barmı?-dep soradım. Sanki bo sözümni bekler kibi, kağıtlarnı masa ustüne taşladı, artına yaslandı ve acınıqlı davuşnen:
-Peşime tüştiler, Bektore,-dedi.
Bir şey söylemedim, zaten, bunın içün ne söylemek mumkün? Amma qonuşam, bir şeyler aytmaq kerek.
-Eminsinmi? Ne vaqıttan berli taqip etilesin?
-Elbette eminim,-dedi.-Uç kunden berli peşimdeler. Ne içün taqip eteler, menden ne isteyler? Söyle Bektore, ilim adamı olmaqtan ğayrı ne suçum bar menim?-sesi yukseldi.-İstegenleri kibi talebe yetiştirmeyim mi? Daa ne yapayım? Türkçi olğanım içün men qabaatlı degilim, boyle qabaat olmay, men onı bir zaman tanımam.
-Sakin ol, dostum,-dedim.-Qıçırma, birev eşitmesin.
-Sen aqlısın, Bektore, saqt olmaq kerek. Menim kimsem yoq, senin kibi bir dostum da olmasa, ne işlerim. Qardaşımnı Sibirge sürgün ettiler. Onın iç bir suçu, iç bir gunası yoq edi. Ne sebepten boyle yaptılar? Bir ilim adamı olğanı içünmi? Belki de olgendir. Menim de sonum eyi degil. İçimden duyam.
Bir kun mektepte kelgende dostumnın hasta olğanını söylediler. Barıp al-hatır soramaq lazim, amma qorqam, onın hastalığı pek qorqunçlı hastalıq- GPU peşine tüşken. Er alda barmağa qarar berdim. Meni şaşqın bir qiyafetle qarşıladı, sağlığı bir yoruq olsa da ozü afaqanlı, lafımız qavuşmay. İlim aqqında laqırdı etip başlağanda qapı açılıp, içeri guzel bir rus qadını kirdi. Gur siya saçları omuzlarına töküle edi. Ozü çoq guzel, faqat baqışları suvuq edi. Yigirmi beş yaşında olğan bu qadın ğayet serbest qonuşa, arqadaşımnen araları yaqın korüne, bizge çay qaynatmaq içün aşhanege ketken arada sual nazarınen dostuma baqtım.
-Emşire,-dedi.-Zornen musallat ettiler başıma.
Ebet, GPUnın yapıp olamaycaq işi yoq edi. Çaynı içer-içmez qalqtım.
Dostum meni qapığace ozğarmaq maqsadınen artımdan kele edi, bir arada qulağıma egilerek:
-Bu bir casustır,-dep fısıldadı.- Diqqatlı ol. Bilsen, ne qadar qorqam.
Aradan aylar keçkenine baqmadan, arqadaşım, mektepke qaytmadı. bir kun mektepke kelgenimnen arqadaşlar meni bir kenarğa çekip, bu turkmen alimnin ağır hasta ekenini söylediler. Onın en yaqın dostu men olğanımnı bile ediler ki, bunı mana aytmalarında bir mana bar edi. Bar, barıp, onıbiz içün de ziyaret et, dediler. Kettim, arqadaşım kerçekten de ağır hasta edi, tosat-tosat ağızından qan aqa. Meni korgeninen sönük kozleri parıldadı. Araretle elimni sıqtı, kozyaşları çıbırdı.
Ateş kibi yanğan ellerini avuçlarım içinde tutıp, teselli bermege tırıştım. Başını yastıq uzerinde sağğa-solğa salladı:
-Bu işnin sonunda qurtulış yoq,-umütsiz kozlerini yumdı, sonra,-sibirskaya yazva,-dedi.- Sibir Çıbanı… Anlaysınmı? Zeerlendim. Bu qadınnın elinen zeerlediler meni. Yavaş yavaş duydurmadan yaptılar.
Anlayım. bu adam GPUnın qurbanlarından biri edi, onın rejiminde ne ilim adamının, ne de başqa meslek saibinin degeri bar edi.
Uç kunden son arqadaşımız keçindi. Diniy adetler yasaq etilgen olsa da, kuçük bir merasimnen komdik. Zavallı dostum, kuç-ğayreti çoşqan, buyük işlerge iqtidarı olğan vaqıtta ebediyetke ketti. Belki arağan raatlığını anda bular.
Ressam Rustem Emin – ” Gecmis ve gelegek araliginda…” 107/200 yagli boya 1994


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin fevralniñ 21-nde memleketiniñ Telükesizlik şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvını keçirecek, dep bildirdi Rusiye lideriniñ spikeri Dmitriy Peskov.
«Bu – Büyük bir telükesizlik şurası», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını «İnterfaks». Matbuat kâtibiniñ aytqanına köre, Putin bugün bir qaç halqara telefon subetini keçirmege planlaştıra. Telükesizlik şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvınıñ ve muzakerelerniñ mevzusı ne olacaq Peskov aytmadı.
ABD prezidenti Joe Biden eñ yaqın künleri Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen eñ yüksek seviyede körüşmege añlaştı. Biden Putinnen devlet kâtibi Antony Blinken Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ile fevralniñ 24-nde, «ücüm etilmese», muzakere keçirgen soñ körüşecek, dep bildirdi Beyaz saraynıñ matbuat kâtibi Jen Psaki fevralniñ 20-nde.
ABD prezidenti fevralniñ 18-nde Putin Ukrainağa ücüm etmege qarar bergeninden «emin olğanını» ve bu eñ yaqın künleri ola bile, dep ayttı. Biden, Putin ücümni devam ettirse, Amerika Birleşken Devletleri ve Avropa ittifaqdaşları sert sanktsiyalarnı kirsetecek, dep ayttı.
Rusiye ücüm etüv niyetlerini inkâr etip, bazı quvetlerni keri çekip başladı, dep bildirdi. ABD ve NATO qısmiy çekilüv alâmetlerini körmeyler, dep bildireler.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/09-9
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Vera Minkina (9.09.1918, Qazan gubernasınıñ Çistay öyäze Baxta awılı, / Rusiä İmperiäse - 20.09.2011, Tatarstan Respublikasınıñ Qazan şähäre, Rusiä Federatsiäse) — tatar teatr artistkası.
Säxnädä 70 yıldan artıq xezmät itä, küpçelegen - Ğäliäsğar Qamal isemendäge Tatar däwlät akademiä teatrında.
TASSR häm RSFSR xalıq artistı maqtawlı isemnärenä layıqlı dip tabıla.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
1026 mesken yer Rusiye işğalinden azat etildi. Bu aqta Ukraina prezidenti ofisiniñ yolbaşçı muavini Kırılo Tımoşenko Kyivdeki brifingde bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, işğalden azat etilgen topraqlarda infrastruktura ğayrıdan tiklene.
«Rusiye istilâsı neticesinde viran etilgen insanlarnıñ evleri, mektep, bala bağçaları, tibbiy müessiselerni tez ğayrıdan tiklev planınıñ azırlanması devam ete», – dep bildirdi Tımoşenko.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kelecek bazar künü, martnıñ 29-ında, Ukraina yaz vaqtına keçe.
Ukrainada saat deñişmesi 1996 yıl tarihı ile Nazirler Kabinetiniñ qararınen tertiplene.
Ukrainada Avropa Birliginen ve Avropanıñ çoqusı memleketlerinen beraberlikte yılda eki kere vaqıt deñişe: martnıñ soñki bazar kününde memleket "yaz vaqtına" keçe, oktâbrniñ soñki bazar kününde ise "qış vaqtına", yani öz saat quşağı vaqtına, qayta.
Keçek nyıl Avropa komissiyası Avropa birliginiñ vaqıt deñişmesinden vazgeçüv planını taqdim etti, oña köre, aza memleketler "qış" ya da "yaz" vaqtı boyunca yaşaycaqlarını özleri saylamalı. Avropa Biriliginde soñki vaqıt deñişmesi 2021 senesi olacaq, dep beklenile.
Qomşu Rusiye bir qaç yıl evel vaqıt deñişmesinden vazgeçti. İlhaqtan soñ Qırım da saatlarını keçirmey.


text:
"NATOda Türkiyä belän Greśiyäne çağıştırıp bulmıy"
Ärdoğan AQŞnıñ Êgey diñgezendäge utrawlarnı qorallandırıp greklarğa yalğış yul kürsätüen tänqıyt’läde
Türkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan AQŞnıñ Greśiyäne yalğış yünländerüen tänqıyt’läde. Ul kiçä kiç qayber telekanallarda könüzäk mäs’älälär turında söyläde.
Ärdoğan Êgey diñgezendäge utrawlarğa Amerikanıñ bronetexnika cibärüenä qarşı çıqtı häm AQŞnıñ NATOda bergä bulğan däwlätlär arasında ğadel bulmawın assızıqladı.
“Greśiyä dä, Türkiyä dä NATOda. Bez NATOda berençe bişlekkä keräbez. Kertkän öleşebez belän dä, qorı cir ğaskärlärebez belän dä ähämiyätle urın alıp torabız. NATOda Türkiyä belän Greśiyäne çağıştırıp bulmıy. AQŞnıñ utrawlarğa bu qadär küp qoral, texnika häm kiräk-yaraq cibärüe qabul itelä torğan xäl tügel,”-dip söyläde Ärdoğan. Ul Amerikanıñ Greśiyäne yalğış isäpläwlärgä kertmäwen häm xalıqara cämäğat’çelekneñ manipulyaśiyäläwenä yul quymawın kötülären dä äytte. “AQŞ häm Greśiyägä kiräkle kisätülärne tışqı êşlär ministrlığı aşa citkerdek. BMOğa da soñğı xatıbıznı 17nçe sentyabr’dä cibärdek,”-dide Türkiyä ilbaşı.
Ärdoğan AQŞnıñ Kön’yaq Kiprğa qarata qoral êmbargosın beterüeneñ dä êçtälek yağınnan da, waqıt yağınnan da añlaşılmawın belderde. “Bu soñğı adımnıñ cawapsız qalmayaçağın, Kipr törekläreneñ iminlege öçen här çaranıñ küreläçägen härkem belergä tiyeş,”-dide ul.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan: “Bez Bolgariya belän mönäsäbätlärne tağın da üsterü ölkäsendä urtaq iradägä iyä”
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Bolgariya belän säwdä külämen 10 milliard dollarğa citkerüne maqsat itülären äytte
Ärdoğan Radev belän küreşte
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Bolgariya Däwlät başlığı Rumen Radev belän oçraştı
TRT Ğomum mödire: “Türkiyä – dialog öçen ışanıçlı urın”
TRT Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı global’ êlemtä sisteması êçendä döres häm yalğannıñ, çınbarlıq häm illyuziyanıñ ber-berse belän bäylänüen äytte


text:
Sübhânellâhi vel hamdü lillâhi ve lâ ilâhe ilellâhü vallâhü ekber* Ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhil aliyyil azıym* (1000 defa)
Cumartesi:
Lâ ilâhe illâ ente sübhâneke innî küntü minez zâlimîn* (1000 defa)
Pazar:
Lâ ilâhe illellâhül melikül hakkul mübîn* Muhammedün rasûlüllâhi sâdikul va'dil emîn* (1000 defa)
Pazartesi:
Lâ ilâhe illellâhü azîzâ* Yâ Cemîl (1000 defa)
Salı:
Allâhümme salli alâ seyyidinâ muhammedin ve alâ âli seyyidinâ muhammedin ve sellim teslîmen kesîrâ* (1000 defa)
Çarşamba:
Lâ ilâhe illellâhü hâlisan muhlisâ (1000 defa)
Perşembe:
Lâ ilâhe illellâhü hâliku külli şey'in ve hüve alâ külli şey'in kadîr* (1000 defa).


text:
Fastsiälär
Fastsiälär (latinçä fasces, şulay uq fasklar, liktor bäylämnäre) - patşalar xakimiäte bilgese, Rim Respublikası çorında - yuğarı magistratlar xakimiäte atributı.
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qızıl baw yäki qayış belän bäylängän qarama yäki qayın çıbıqları bäylämnäre.
Fastsiälär äwwäl zamanda magistrat qararın ütälü xoquqın kürsätkän. Şähärdän tış fastsiälärdä balta qadap quyılğan.
Liktorlar ğına fastsiälärne yörtä alğan.
Soñraq liktor fastsiäläre däwlät häm milli berdämlege häm däwlätçelekne saqlaw simvolın gäwländerä.
Qullanış[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
XVIII ğasırdan AQŞ häm Frantsiädä törle däwlät bilgeläre bulıp qullanıla.
Benito Mussolini Rim imperiäsen torğızırğa xıyallanıp, fastsiälärne üz firqäse öçen simvol bulıp alğan, şunıñ öçen faşist firqäse iseme kilep çığa.
Fastsiälär Rusiäneñ mäxkämä pristavlar xezmäte emblemasında surätlänä.
Qayber töbäklärdä fastsiälär yasaw häm qullanu tıyıla, misal öçen Mäskäwdä 1997-2002 yıllarda.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ЛиkTopы // ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb Бpokrayзa и EфpoHa: B 86 ToMax (82 T. и 4 дoп.). — CПб., 1890—1907.


text:
İşğal etilgen Qırımğa sürgün etilgen 10 biñ alman qayta bile.
Bunı ATR telekanalınıñ efirinde Qırım almanlarınıñ cumhuriyet cemiyetiniñ reisi, «Devlet şurası» deputatı Yuriy Gempel bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, prezidentniñ sürgün etilgen halqlarnıñ aqlavı boyunca avalesi çıqqanınen, cemiyetke repressiyalarğa oğrağan almanlarnıñ ailelerinden mektüpler kelip başladı. Umumen, tahminen 1200 aileden mektüp keldi, olardan 400-den ziyadesi şimdi Almaniyada yaşay.
Gempel qayd etkeni kibi, bugün Qırım, onıñ fikrine köre, işbu meseleni çezip olamay, amma sürgün etilgen nemselerniñ aileleri insanlarğa vatanğa qaytmağa imkân berecek avaleniñ amelge keçirilüvini ep bekleyler.
«Menimce, insanlar qaytıp başlasa, tarihiy adaletlik üstün çıqar edi»,– dedi Gempel.
Alman toplulığınıñ başı qırım nemselerniñ 30-35% sürgünlikte elâk olğanı aqqında da haber etti.
Hatırlatamız, Almaniya yolbaşçılığı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yaşağan alman qavmiy azlıqqa yardım etmesini toqtattı.


text:
Aqyarda General Petrov ve Novorossiyskaya soqaqlarınıñ kesişüvinde kimligi belli olmağan insanlar yerli KPRF firqasınıñ ofisi yanında yerleştirilgen sovet diktatorı İosif Stalinniñ resimi ile plakatnı kesti.
Bu aqta Aqyar sakini Roman Çernenko Facebookta bildirdi.
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcıları ve Rusiye Federatsiyasınıñ Kommunist Firqası şimdilik cevap bermedi.
Kommunistler şeerniñ merkezinde bannerni qoydı, anda sovet diktatorı Stalin Aqyar yolbaşçısınıñ Rusiye saylavlarında «doğru rey bermege» çağıra.
Hatırlatamız, 2020 senesi iyün ayında Aqyar merkezinde «halq duşmanları» aqqında Stalinniñ süreti peyda oldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Silâlı quvetlerinde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan ilk ölüm qayd etildi. Bu aqta Azatlıq Radiosı Ukraina Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ malümatına esaslanıp bildire.
«Aprelniñ 7-nde saba saat 7-de Silâlı quvetlerde SARS CoV 2 koronavirusı sebep olğan COVID-19 keskin nefes hastalığına oğrağan 4 kişi qayd etildi, olardan 1-i vefat etti», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, İvano-Frankivsk vilâyetiniñ arbiy bölüklerinden birinde çalışqan qadın vefat etti. Martnıñ 20-nden berli o, keskin nefes yuqunçı diagnozınen ambulatoriya tedaviyinde bulundı. Martnıñ 27-nde alı fenalaştı, qadın Nadvornaya şeerindeki merkeziy rayon hastahanesine alındı, martnıñ 30-nda onı reanimatsiyağa keçirgenler, aprelniñ 6-nda saat 6:00-da o vefat etti.
Qadınnıñ COVID-19 diagnozı aprelniñ 6-nda aqşam tasdıqlandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sentâbr 29 künü ğayıp olğan Edem Asanovnı bazar ertesi künü Kezlevde ölü taptılar. Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, gençniñ cesetini Kezlevniñ baqımsız şifahanesinde taptılar. Tuvğanlarnıñ sözlerine köre, Edemni astılar. Edem Asanovnıñ cenazesi salı künü Saqta ötkerilecek.
Bundan evel, oktâbrniñ 3-nde Aqmescitte 23 yaşında Eskender Apselâmov ğayıp oldı. Keçken afta Qarasuvbazarda belgisizler İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnı qırsızladılar, olarnıñ taqdiri ale daa belli degil. Qırımtatar halqı milliy lideri Mustafa Cemilev, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yigirmige qadar qırımtatar vekili ğayıp olğanı aqqında bildirgen edi.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, adamlarnıñ qırsızlanuvı ve qırımtatarlarğa nisbeten yapılğan diger zorbalıqlar, terror yapmaq ve qorqutmaq maqsadınen yapıla. Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında o, yoq olıp ketken Kezlevli Edem Asanovnı asılı tapqanlarını izaatlap, vaqialar nasıl etip devam eteceginen bağlı tahminlernen paylaştı.
– Refat ağa, Meclisniñ bu vaqianen bağlı tavsilâtlı malümatı barmı?
– Biz bu facianen bağlı tavsilâtlı malümatnı daa bilmeymiz. Edem Asanov asılğan alda tapılğanı belli. Qorantada birinci bala ve yekâne oğlan. Ana-babasınıñ 23 yaşlı qızı qaldı.
Amma, bir qaç qaynaqtan maña belli olğanı kibi, men olar aqqında çoq aytmağa istemez edim, çünki olarnı teşkermek kerek. Amma, akimiyet de-fakto Edem Asanov zorbalıqsız ölgeni aqqında aytacaqlarını tahmin etmek mümkün. Terror ve qorquğa tayanğan akimiyet bu kibi yollarnı seçe.
– Sizniñ fikiriñizce, adamlarnıñ ğayıp oluvınen bağlı vaqialar aqibetinde, qırımtatarlarnı qorquzıp, yarımadadan quvmağa isteylermi?
– Qırım işğal etilgeninen, qırımtatarlarnıñ sıqıştıruvı başlandı, sentâbr 14 künü 2014 senesi ötkerilgen saylavlardan soñ ise, daa beter oldı: açıqtan-açıq qırımtatarlarnı qırsızlap başladılar, Mecliske ücüm etip, binasını tutıp aldılar, milliy areket veteranlarınıñ, Meclis azalarınıñ, yerli ve regional meclis vekillerniñ evlerinde, medrese, cami ve mektepler tintüvler ötkerile…
Qırsızlıq adiselerde professional ceetinden eyi azırlanğan şahıslar iştirak etkenini tasdiqlağan bir çoq deliller bar. Ya federal küçlerniñ vekilleri ya da, qırımlı imayeciler kibi özüni tanıtqanlar bu işni becere bileler. Er alda, olarnıñ şorbacıları Qırım akimiyeti odalarında bulunalar.
İnsanlarnıñ ğayıp oluvını alsaq, bu areketlerni federallar Şimaliy Qavqazda eda etkenini bilemiz. Yazıq ki, amma, zorbalıqnıñ bu kibi usulları Qırım içün da adetke çevirileyata. Maqsadları belli – terror yapmaq ve qorqu saçmaq isteyler. Qırımtatarlardan başladılar.
– Bu vaziyette Meclis ne yapmaq niyetinde, çünki qırımtatarlarnıñ soñki vaqialar sayesinde memnüniyetsizligi ep öse?
– Bizim bütün areketlerimiz, bu cümleden, men ve Mustafa ağa Cemilevniñ yapqanlarınıñ episi, Qırımda OON (BMT) ve ÖBSE vekillerniñ daimiy bulunuvınıñ istenilmesidir.
Bir qaç afta evelsi, Qırımda Avropa Şurasınıñ insan aqları boyunca komissar Nil Müjniyeks bulundı. O, Meclis azalarınen de ayırıca körüşti. Qırımda insan aqlarınıñ vaziyetinen bağlı maruzasını azırlap, qırımtatarlarnıñ aqsız vaziyeti ve telükesizligini qayd etti. Maruzanıñ esas neticeleri Avropa Şurasınıñ qararlarına kirsetildi, böyle etip, Rusiyeni Qırımda insan aqlarını yerine ketirmege mecbur etmege isteyler.
– Zanıñızca, bu cinaetler tek yerli akimiyet içün elverişlimi, ya da olar Moskva tarafından idare etilemi?
– Men endi aytqan edim, Qırımda, Moskva razılıq bermeden, çibin bile yerini deñiştirmez. Aynı zamanda, yerli akimiyet er şeyni idare etkenlerini isbatlamağa tırışıp, federal kuçleri vekilleri bile becermege igrengen qanunsız areketlerde «qırımlı imayecilerni» qullanalar. Şu «imayeciler»nin faaliyet etüvi atta, Rusiye Federatsiyasında qanunsız sayılğanını endi aytıp oturmayım.
– Sizniñ fikiriñizce, vaziyet kerginleşip, qırımtatarlarnıñ kütleviy narazılıq aktsiyalarğa çıqmaları mümkünmi?
– Cemaatçılıqnıñ sabırı tükenip, bite bile. Hususan, akimiyet adamlarnıñ canlarını telükege oğratqan vaqıtta.


text:
Yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım ilhaqı ve Donbastaki istilâdan soñ Rusiye ile «ortaq» olğan şey tek sıñır» ola, dep ayttı. Bu aqta o, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ aytqanlarını izaatlap, Facebookta yazdı.
«Ukraina ve Rusiye arasında «umumiy şeyler» çoq olğanını tüşündim. Bugün, Qırım ilhaqı ve Donbastaki istilâdan soñ, «ortaq» şeyimiz bir qaldı – devlet sıñırı. «Umumiy» 2295 kilometr ve 400 metr. Ve Rusiye Ukraina tarafından er millimetr üzerindeki kontrolni qaytarmalı. O vaqıt «ortaq» şeylerni qıdırmağa devam ete bilemiz», – dep yazdı Zelenskıy.
Onıñ bildirgenine köre, «cermay malları ihracınıñ yasağı, işğal etilgen topraqlarnıñ sakinlerine pasportlarnı berüv noqtalarınıñ açılışı, ukrainalılarnıñ esir tutulması memleketlerimiz arasındaki munasebetlerniñ eyilişüvini bir yotqa bile yaqınlaştırmay».
«Böyle munasebetlerge «qardaş» aytamazsıñ», – dep qayd etti Zelenskıy.
Daa evel Putin ukrainalılarnıñ ve rusiyelilerniñ «bir çoq ortaq şeyi» bar, dep bildirgen edi.
«Umumiy vatandaşlığımız olsa, em ruslan, em ukrainler fayda körer», – dep ayta o.
Rusiye qoltutqan aydutlar tarafından kontrol etilgen Ukraina şarqındaki rayonlarnıñ sakinlerine Rusiye vatandaşlığını qolay almağa imkân bergen buyruqnı Rusiye prezidenti Vladimir Putin aprelniñ 24-nde imzaladı. Vesiqa metni Kremlniñ saytında derc etildi.
Yuqarı Rada bir sıra halqara teşkilât, Avropa Birligi memleketleri, ABD, çetel devletleriniñ Ukrainadaki diplomatik temsilciliklerine muracaat etip, Moskva qararından sebep Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırdı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarında yaşağanlarğa pasportlarnı berüv buyruğı sebebinden halqqa muracaat etti. Yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ taqımı Ukraina vatandaşlarına Rusiye pasportlarını berüv fermanı «Rusiyeniñ işğalci devlet olaraq mesüliyetini tanığanını köstere», dep bildirdi.


text:
Almatı oblısı Talğar audanı, Talğar qalasındağı qwrılısı endi ğana bitken №25 mekteptiñ aynalasındağı dau-damay örşip baradı. Ötkende ğana şıqqan qwrl..
Almatı oblısı Talğar audanındağı jañadan salınıp qazaq mektebi boladı dep süyinşilegen oqu ornı tağı da aralas mektep bolama? Halıq nege aşulı? Qazaq ..
Balalar jazğı demalıstarın qalay ötkizip jatır? 3 ay demalıstıñ 2 ayı öte şıqtı. Jazdıñ soñğı ayında balalar üşin qanday demalıs ıñğaylı? Qalanıñ bala..
Äleumettik jelilerdiñ damuımen adamdar äleumettik jelide öz bilimin auditoriyağa aqılı tauar retinde sata alatın boldı. Bwl ürdis infobiznes dep atala..
Soñğı on jıldıqtağı jahandıq geo-sayasi bolmıstıñ kartinasınan biz halıqaralıq qatınastardıñ kürdeli jaña kezeñge ayaq basqanın añğardıq. Bwdan on jıl..


text:
Oktâbr 24-den itibaren ruzgârdan sebep qapatılğan Keriç parom keçiti avağa köre işine başlay. Bunı «Deñiz müdirligi» şirketiniñ vekili TASS agentligine bildirdi.
«Oktâbr 26-da saat 06:30'da paromlar yüklenmege başladı. Keçit furtuna havfı vaziyetinde avağa köre çalışa», – dep aytıla haberde.
Neşirniñ qayd etkenine köre, yel biraz toqtaldı, böylece paromlarğa seferlerni başlamağa imkân bergen «boşluq» peyda oldı.
Bundan evel Kreml kontrol etken Qırım Fevqulâde vaziyetler hızmeti bildirdi ki, oktâbr 24-26 künleri yarımadada küçlü furtuna yeli esecek. Şu sebepten Keriç parom keçitiniñ işi bozula bile.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Urta diñgezdäge ülemnär
9 yılda diñgez yulı 25 meñ migrantnıñ ğomeren özgän
Soñğı 9 yılda 25 meñ legal’ bulmağan migrant Urta diñgezne kiçärgä mataşqanda ülde.
İtaliyäneñ Lampedusa yanındağı sulıqlarda 2013nçe yılnıñ 3nçe oktyabrendä 9ı bala, 83e xatın-qız - barlığı 368 möhacirneñ ğomere özelgän hälakättän soñ 9 yıl ütte. Afrikadan Awrupağa bäxet êzläp çıqqan çarasız keşelärneñ bu xätär yullarda can birüe däwam itä. BMOnıñ migraśiyä oyışması citkergänçä, Urta diñgezneñ urtasında bulğan iñ zur faciğadan soñ tağın kimendä 25 meñ migrant hälaq buldı.
Urta dingezdä barı ağımdağı yılda 1400 keşeneñ ülüe yäisä yuqqa çığuı belderelä. Alarnıñ 84%ı diñgezneñ xätär sanaluçı üzäk öleşendäge migraśiyä yulında Awrupağa barğanda can birä.
Bäyläneşle xäbärlär
Vengriya häm Ärmänstan arasında diplomatik mönäsäbätlär
Vengriya belän Ärmänstan arasında diplomatik mönäsäbätlär yañadan urnaştırıldı


text:
ATR birinci qırımtatar telekanalınıñ yolbaşçılığı yarımadada seyircileri içün yayınlavnı devam ete bilecegine ümüt besley.
Bunı Aqmescitte matbuat konferentsiyası devamında telekanal saibi Lenur İslâmov bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Olğanını köremiz, dayanmağa, çare tapmağa, saqlanmağa tırışacaqmız, nasıl şekilde olacağını daa bilmeymiz. Ukrain litsenziyası, qırım liztsensiyasınıñ keçici müddeti, sputnik, internet bar, qanuniy negizni ögrenip, sizge haber etermiz», – dedi o jurnalistlerge.
Telekanalnıñ saibi aytqanı kibi, milliy siyaset – hususiy bir alan ve mında müddetni sozmaq ya da bürokratiya ile oğraşmağa mümkün degil.
«Menim içün bir şeyniñ qapatılması ile bağlı birinci matbuat konferentsiyasıdır, pek kederlidir, amma bunı yapmağa mecbur olacaqmız. Vatanımızda kereksiz oldıq. Amma, bunıñ ile er şey bitmez, ğaliba. Mında akimiyet temsilcilerini körmege ister edim. Akimiyet er şey halq içün yapmalı», – dedi İslâmov.
O şunı da qayd etti ki, kanalnıñ qıtaiy Ukrainağa keçmek niyeti yoqtır.
«Qıtaiy Ukrainağa ketmege niyetimiz yoq, ketsek, qırımtatar cemiyeti içün sürgünlik olacaq. Mında qaldıq ve qalmaq kerekmiz», – dedi İslâmov.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavınıñ toqtatılması mümkün. Eger de telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre matbuat vastası olaraq qayd etilmese, işi toqtatılacaq.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
Cuma künü, martnıñ 26-nda, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde Rusiyede «patlayıcı madde ve silâ saqlap bergeninde» qabaatlanğan Kremlniñ eski siyasiy mabüsi Edem Bekirovğa qarşı dava baqılıp, «K-Telekom» şirketiniñ mütehassısı sorğuğa çekildi. O, tahqiqatnıñ bildirgenine köre, mabüske ait cep telefonınıñ bulunğan yeri aqqında esabat berdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, delil olaraq kösterilgen billing «mahkemede iç bir tenqitke dayanamadı».
Ladinniñ aytqanına köre, tahqiqat, Bekirov Balaklavskaya soq., 115 adresi boyunca ev yanında silâ çantasını gizli şaatqa berdi, dep bildire ve cep telefonı ağınıñ billingini delil olaraq köstere. Lâkin mahkemede berilgen suallerden soñ mütehassıs nomerniñ yöneliş tapuvı bir sıra şeyge bağlı olğanını aytıp, qullanıcınıñ tam o evniñ yanında olğanını eminliknen aytıp olamadı.
Ladinniñ qayd etkenine köre, bu «pek müim», çünki cinaiy davada qayd etilgen adres yaqınlarında o vaqıt musafirlikke barğan Edem Bekirovnıñ qızı yaşağan edi.
«Mütehassıs imayeniñ suallerine cevap berip, bu cep telefonınıñ nomerinen qullanıcı qayda olğanını yüz fayız añlatıp olamadı. Ya 89-ıncı, ya 115-inci evniñ yanında… Mütehassısnıñ aytqanına köre, qullanıcınıñ bulunğan yeri qayd etilgen sektor bir kilometr, on kilometr de ola bile», – dep qayd etti advokat Aleksey Ladin.
Nevbetteki oturışuv aprelniñ 7-ne planlaştırıldı.
Advokat Aleksey Ladin, Aqmescitniñ rayon mahkemesiniñ qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca oturışuvında şaatnı gizlemek acet yoq ve onı körip sorğuğa çekmek kerek, dep muracaat etti.
Bunıñ ögüne mahkemede Bekirovnıñ davası çerçivesinde Rusiye FSBsiniñ dört hadimi sorğuğa çekildi.
Sabıq siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davası fevralniñ 19-nda Aqmescitte temelden baqılıp başlandı.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Qırım.Aqiqat içün mahsus
Qırım ilhaqınıñ aman-aman er biri tarafdarı, yarımadanı Ukrainağa 1954 senesi sovetlerniñ baş kâtibi Nikita Hruşçov «bağışlağanından» emin. Siyasiy ceetten bilgili olğan seyirciler, qarar sovet qanınlarına istinaden SSCB Yuqarı Şurası ve onıñ terkibindeki cumhuriyet akimiyetleri seviyesinde qabul etilgenini bileler. Şimdi ise, rusiyeli bazı siyasetçiler Qırımnıñ teslim etilmesinen bağlı aktlarnıñ «lağu etilmesini» teklif eterek, Ukrainanıñ yarımada saibi olma iddiasını bu yolnen çezmek mümkün olur, dep belleyler.
Özüniñ Ukrainağa qarşı yapqın çıqışlarınen belli olğan Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı Konstantin Zatulin, Rusiye Qırımnıñ Ukrainağa berilmesinen bağlı aktlarnı lâğu etmek kerek eken, dep ayta.
«Sovetler Birliginiñ devamcısı olğan devletniñ qanun çıqarğan organı, 1954 senesine ait aktalarnıñ lâğu etilmesinen bağlı qarar qabul etmek kerek, çünki bizler 2014 senesi birisiniñ toprağını çekip aldıq, birisiniñ deñizini çekip aldıq degen laflarnı eşitmekten bezdik», – dey Zatulin «Qırım dostlarınıñ forumı» toplaşuvında.
Qırımnıñ birinden birine keçirilmesi o zamanki sovet qanunlarınıñ şartları uyğun olaraq yapılğan edi
Söz, SSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ 1954 senesi fevralniñ 19-nda, vilâyet statusında olğan Qırımnı RSFSC terkibinde Ukraina SSC terkibine keçirilmesinen bağlı qarar aqqında kete. Şu yıl aprel ayında Birlikniñ parlamenti mütenasip qanun qabul ete. O zamanlarda yarımadanıñ keçirilüvinen bağlı qarar ve qanunnı parlament Prezidiumınıñ yolbaşçısı Kliment Voroşilov imzalay. Yani Qırımnıñ birinden birine keçirilmesi o zamanki sovet qanunlarınıñ şartlarına uyğun olaraq yapıla.
Buña baqmadan, deputat Zatulinniñ teklifine onıñ bazı safdaşları qol tuttı. İşğal altındaki Qırımnı temsil etken senator Sergey Tsekov, Ukraina SSCB yıqılğan soñ «qanunsız şekilde» yarımadanı zapt etken edi, dep ayta. «Men, 1992 senesi Rusiye Yuqarı Şurası 1954 senesiniñ aktına menfiy qıymet kesip, onı qanunsız dep tanığan edi ve 1993 senesi ise, Aqyar umumen Ukraina terkibine keçirilmegeni aqqında hatırlatmaq isteyim. Bundan da ğarı, 1991 senesi, SSCB qanunına binaen Sovetler Birligi dağılğan ya da bir de-bir cumhuriyet onıñ terkibinden çıqmağa istegen taqdirde, o cumhuriyetler erkânındaki muhtar cumhuriuyetleröz taqdirini referendum vastasınen çezmek kerek edi. Qırımğa böyle bir fursat berilmedi. Yani Ukrainanıñ yarımadanen olğan munasebeti bütünley qanunsız edi», – dep tüşüne Sergey Tsekov.
Zatulin efendi çoq yıllar devamında Ukrainada Kreml menfaatlarını teşviq eterek, Qırımda ve devletniñ başqa regionlarında «rusiyeli soydaşlarını» paranen temilnlep, teşkilâtlandırmaqnen oğraşa. Portaqal inqilâbından soñ Zatulin persona non grata ilân etile. 2009 senesi qışta o, Qırımnıñ Ukrainağa
«ait olması qanunsızdır», lâkin Moskva onı zorbalıqnen çekip almaq neyetinde degil, dep aytqan edi. O, yarımadadaki Rusiye siyasetiniñ manasını rus tilinde laf etken sakinlerni qorçalamaqtan ibaret, dep bile edi. Bu şekildeki beyanatlar, daa bir qaç yıl evelsi Kreml siyasetçileri Qırımnıñ işğal etilecegi ve Ukrainağa qarşı cenk başlatılacağını, aqlına bile ketirmegenleriniñ isbatıdır.
Bir qaç yıldan soñ, yarımadada «halq isyanı» qılıfı altında «rus baari» denilgen arbiy işğal başlana. Konstantin Zatulin Qırımnıñ Ukrainadan ayırılması ve Donbassta «halq cumhuriyetleriniñ» qurulmasında faal iştirak ete. Keçken sene yaz aylarında Ukraina prokuraturası Konstantin Zatulinniñ Rusiye prezidentiniñ mesleatçısı Sergey Glazyevnen yapqan telefon qonuşmasını derc etken edi. Zatulin, ilhaq yaplığan künlerde Qırımda bulunaraq, onen yarımadanıñ işğal etilmesinen beraber, Donbassta yapılacaq provokatsiyalarnıñ finansirlenüvi ve «Novorossiyanıñ» quruluşını muzakere ete.
Yarımada – Ukraina, ABD ve Avropa Birligi devamlı tola ilâve etip turğan sapsız bir cemidandır
Dersin ki, Zatulin ve onıñ fikirdeşleri hayal etken şey kerçek olıp çıqtı. Olar tüşüngeni kibi, Qırım Rusiye terkibine keri «qayttı». Amma olarnıñ bunen bağlı quvançı aylâr keçken sayın ep eksile, ancaq Ukraina ve Ğarp devletlerine qarşı aytılğan açuvlı beyanat ve iddialar – ep artıp barmaqta. Devlet Duması deputatınıñ al-azırdaki beyanatları, artıq Moskvanıñ yuqarıdaki kabinetlerinde Qırımnen bağlı açuv ep artqanını köstermekte. «Rus baariniñ» tütünidağılıp ketti, meger yarımada – Ukraina, ABD ve Avropa Birligi devamlı tola ilâve etip turğan sapsız bir cemidan eken. Zatulin efendi aytqanı kibi, Rusiyeniñ siyasiy erbapları, toqtamayıp sanktsiya ve siyasiy basqı altında bulunaraq, bu yükni omuzları üstünde taşımaqtan «bezgen» eken.
SSCB devrinde qabul etilgen qararlarnı «lâğu» ettirmek ise, uquqiy bir lâtifedir. Atta eger, Zatulin oturğan Devlet Duması Qırımnıñ birinde birine keçirilmesi aqqındaki aktlarnı «lâğu» etse bile, böyle bir adımnıñ iç bir türlü siyasiy neticesi olmaz. Çünki Ukraina ve Rusiye qanunları ceetinden 1997 senesi mayıs ayında imzalanğan ve daa muim olğan «Ukraina ve Rusiye Federatsiyası arasında dostluq, işbirlik ve partnörlıq añlaşması» bar. Artıq metin Ukraina ve Rusiye parlamentleri tarafından tasdıqlanıp, milliy qanunlarnıñ bir qısmı alıp qaldı. Eñ meraqlısı da şudır ki, 2 maddesinde «Yüksek Sözleşmeci Taraflar, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ ükümleri ve Avropa Telükesizlik ve İşbirligi Konferentsiyasınıñ Soñki aktı çerçevesindeki yükümliliklerge binaen biri birleriniñ topraq bütünligine sayğı duymaqta ve mevcut sıñırlarınıñ toqunılmamazlığını tasdıqlamaqtadır» denilmektedir. Kreml 1992 senesi Ukraina sıñırlarını tanığan edi. Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye parlamenti bu vesiqanı lâğu etmedi. Demk ki, Rusiye qanunlarına binaen yarımada Ukrainağa ait.
Tsekov ve Zatulin efendiler, sovet akltlarını lâğu etilmesine çağırğanda, bile-bile bu vesiqa aqqında söz yürsetmeyler. Olar ortağa çıqarğan siyasiy-uquqiy añlamsızlıqlarnıñ manası pek basit. Konstantin Zatulin, Sergey Tsekov ve bütün Rusiye syasetçileri, iç bir şey coymadan Qırım tuzağından nasıl etip qurtulacağını asla tasavvur etip olamaylar. Añlı derecede olar erte ya da keç olsa da, Kremlni Qırımdan sıqıp çıqartılacağını bileler. Moskva buña çare tapqanı qadar qarşılıq köstere, lâkin onıñ diplomatik ve iqtisadiy menbaları sıñırsız degil. Siyasiy rejim yalıñız tıştan sağlam olıp körüne. Akimiyetniñ özü bile, devamlı sıqıp oturğan ve ictimaiy ağlarda derc etilgenler içün vatandaşlarnı apiske atqan prezidentnen «Krımnaşağa» tanılğan 86% qol tutacağına inanmay. Qırımğa yapışıp alğan Rusiye elitası istiqbal aqqında tüşünmek istemey. Onıñ içün Konstantin Zatulin ve Sergey Tsekov keçmişke qarşı küreşip, Qırımnı dünyada olmağan Ukraina Sovey Sotsialist Cumhuriyetinden çekip almağa areket eteler.
Sergey Stelmah, qırımlı siyasiyşınaş (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Arximed
Arximed (grek. Ἀpxιuήδnς b.e.sh. 287-jıl — b.e.sh. 212-jıl) — ullı grek fizik alımı, matematik, mexanik ha'm injener. Ol Siciliya atawınıń shıǵıs jaǵasındaǵı birinshi grek koloniyalarınıń biri Sirakuzadan. Geometriyada kóplegen jańalıqlar ashqan. Bir neshe ámeliy oylap tabıwları menen mexanika hám gidrostatika tiykarların salǵan.
ÓmirbayanıRedaktorlaw
Arximed haqqında bizge Polibiy, Tit Libiy, Ciceron, Plutarx, Vitruviy hám basqalar tárepinen maǵlıwmatlar qaldırılǵan. Bul alımlardıń hámmesi sóz etilgen waqıyalardan keyin jasap ótkenligi ushın bul maǵlıwmatlardıń haqıyqatlıǵı haqqında bir nárse dew qıyın.
Arximed Sirakuzada tuwılǵan. Arximedtiń ákesi matematik hám astronom Fidiy bolg'an. Plutarxtıń tastıyıqlawı boyınsha ol Sirakuzanıń patshası Gieron menen jaqın aǵayin bolǵan. Arximedtiń jaslıǵınan matematika, mexanika ha'm astronomiyaǵa qızıǵıwshılıǵına sebepshi ákesi bolǵan. Bilim alıw ushın Arximed sol waqıttaǵı ilim hám mádeniyat orayı bolǵan Mısırdaǵı Aleksandriyaǵa baradı.
İlimiy miynetleriRedaktorlaw
MatematikaRedaktorlaw
Plutarxtıń aytıwı boyınsha Arximed matematikaǵa qattı qızıqqan, hátteki awqatlanıwdı da umıtqan.
Arximedtiń miynetleri sol dáwir matematikasınıń hámme tarawlarına tiyisli bolǵan: geometriya, arifmetika hám algebranıń kóplegen qızıqlı jańalıqları Arximedke tiyisli.
MexanikaRedaktorlaw
Arximed kóplegen mexanik konstrukciyaları menen atı shıqqan. Rıchag Arximedke deyin de málim bolıwına qaramastan, tek Arximed ǵana onıń tolıq teoriyasın jarattı hám onı áwmetli túrde ámelge asırdı. Plutarxtıń aytıwı boyınsha Arximed Sirakuza jaǵalarında bloklı-rıchaglı mexanizmler qurıp awır júklerdi kóteriw hám orın almastırılıwın ańsatlastırǵan. Elege deyin onıń oylap tapqan vinti Mısırda joqarıǵa suw shıǵarıw ushın isletiledi.
AstronomiyaRedaktorlaw
Arximed háreketlengende quyashtıń hám aydıń shıǵıw hám batıwın, bes planetanıń háreketin hám aydıń tutılıwın kórsetetuǵın planetariyanı qurǵan.


text:
Ärdoğan Yaponiyä imperatorı belän küreşte
G20 sammitında qatnaşu öçen Yaponiyägä kitkän cirennän ul törle oçraşular oyıştırdı
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Törkiyä belän Yaponiya arasında ber yarım ğasırğa yaqın däwam itüçe duslıq bäyläneşläreneñ tağın da köçäyüen söyläde.
G20 sammitında qatnaşu öçen Yaponiyägä kitkän cirennän ul törle oçraşular oyıştırdı. Şulardan berse - Yaponiyä imperatorı Naruxito belän İmperatorlıq sarayında küreşü. Oçraşuda Äminä xanım da qatnaştı.
Ärdoğan Yaponiyä xökümäte räise Şinzo Abe belän dä êşlekle aş mäclesendä küreşte. Törkiyä liderı, oçraşunıñ jurnalistlar öçen açıq öleşendä çığış yasap, Yaponiyägä kilüenä bik qanäğat’ buluın belderde. Ul qunaqçıllığı öçen Abeğa räxmäten citkerde häm Osakada G20 liderlar sammitınıñ uñışlı ütüe öçen qotlaw süzlären äytte.
Xökümät räise Abe isä Törkiyä belän Yaponiyä arasındağı strategik urtaqlıqnı tağın da yuğarı däräcägä çığarırğa tırışaçaqların söyläde.
Ärdoğan ilneñ liberal demokrat partiyäse ğomum särqatibe häm Yaponiyä-Törkiyä parlamentlarara duslıq törkeme räise Toşixiro Nikainıñ xörmätenä oyıştırılğan töşke aşta da qatnaştı. Anda ul säfäreneñ iskitkeç näticäle häm uñışlı ütüen assızıqladı. Törkiyä ilbaşı barı tik säyäsi häm iq’tisadi mäydanda tügel, mädäni-fänni tarmaqlarda da ike il arasında citdi mömkinleklär buluına ışanuın belderde. “Älbättä Yaponiyä belän arabızdağı iñ ähämiyätle proyektlardan berse - İstanbulda tözelergä tiyeşle Törek-Yapon fän häm texnologiyä universitetı. Anıñ tiz arada êşli başlawı öçen tırışlıq quyabız,”-dip söyläde Ärdoğan. Ul, şulay uq, 2019nçı yılnı Yaponiyädä törek mädäniyäte yılı iğ’lan itülären dä xäterlätte. “Yıl buyı oyıştırılaçaq programmalarıbız belän Törkiyäneñ bay mädäni tuplanışın yapon duslarıbızğa yaqınnan tanıtırğa maqsat itep quyabız,”-dide ul.
“Xäzinälär häm Ğosmanlı imperatorlığında lalä tradiśiyäse” dip isemlängän Topkapı sarayı kürgäzmäse Tokioda zur qızıqsınu uyatqan. Êkspoziśiyägä 170 meñ sänğat’ söyüçe kilgän. Ärdoğan monıñ törek mädäniyäte belän qızıqsınunıñ kürsätkeçe buluın söyläde. Ul Tofukudzi xramında açılğan legendar fotorässam Ara Gülär kürgäzmäseneñ dä şundıy uq qızıqsınu tudıraçağına ışanuın äytep uzdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Caparovnı qotladı
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Qırğızstan Däwlät başlığı Sadır Caparovnıñ tuğan könen täbrik itte
Türkiyädä tabılğan neft’ êşläp çığarıla başlandı
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Şırnaktağı neft’ tabunıñ soñğı waqıtta cirdä yasalğan iñ zur açışlarnıñ berse bula alaçağın äytte


text:
Kyivdeki Sofiya meydanında oktâbrniñ 15-nde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerge qoltutuv aktsiyası keçirildi. Aktsiya iştirakçileri meydanda Rusiye apishanelerinde siyasiy sebeplerden tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ sayısını timsal etken 87 qapqan qoydı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aktsiyada siyasiy mabüslerniñ tuvğanları ve eski siyasiy mabüsler İlmi Umerov, Vladimir Baluh, İsmail Ramazanov, İgor Movenko iştirak ettiler.
Teşkilâtçılar Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalılar aqqında risalelerni tarqattı.
«Bu aktsiya eki ay devamında Ukrainanıñ büyük şeerlerinde keçirilgen edi. Bugün Kyivde bu aktsiyanıñ matbuat turınıñ mantıqlı soñu oldı. Mence, bu müim aktsiyalar edi, qapqanlar şeklinde yahşı bir installâtsiya oldı, qabaatsız insanlarnıñ Rusiye qapqanlarına tüşip, adaletsiz bir şekilde tutulğanını yahşı köstere», – dedi Mümine Saliyeva, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Seyran Saliyevniñ ömür arqadaşı.
Onıñ aytqanına köre, aktsiyanıñ maqsadı – işğal etilgen Qırımda taqip etilgen qırımtatarlar ve ukrainler aqqında büyük sayıda insanğa tarif etmektir.
«Er bir aktsiyadan soñ monitoring yapıldı, men müsbet dinamikanâ kördim, bir çoq regional jurnalist siyasiy mabüsler meselesine diqqat ayırdı. Aktsiya vaqtında bir çoq insan Qırımda ne olıp keçkenlerini soradı. Çoq insan siyasiy mabüslerniñ sayısına şaştı, ne içün o qadar qırımtatarı olğanını soradı», – dep qoştı o.
Aktsiya «Kreml esirleri» matbuat turı çerçivesinde avgustnıñ ortasından oktâbrniñ ortasına qadar Ukrainanıñ çeşit şeerlerinde keçirildi: Odesa (avgustnıñ 13-ü) ve Hersonda (avgustnıñ 15-i) aktsiyalardan başladı. Bundan soñ faaller Harkiv (sentâbrniñ 3-ü) ziyaret etti, ileride – Mariupol (sentâbrniñ 6-sı), Zaporijjâ (sentâbrniñ 10-u), Dnipro (sentâbrniñ 12-si), Lviv (sentâbrniñ 16-sı), Çernivtsi (sentâbrniñ 19-ı), Vinnıtsa (oktâbrniñ 1-i) ve Çerniğiv (oktâbrniñ 10-u).
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ ilk malümatına köre, Rusiye öz topraqlarında ve işğal etilgen Qırımda daa 110 Ukraina vatandaşını tuta.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheliVladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
«Men bazarertesi künü dollar birleminde paranı deñiştirmek içün keldim, çünki endi ne rus, ne ukrain param qalmadı. Baqam, deñiştirüv noqtaları çalışmay», – dep tarif etti deñiştirüv punktınıñ yanında şaşıp turğan Keriç sakini.
Daa bir afta evelsi rublelerni deñiştirüv noqtalarda 3,4 kursı boyunca sata ediler. Böyle kurs ile maaş ve aylıqlarnı 3.1 kursı boyunca alğanlar qazandı. Bugün rubleni 3.0 kursı boyunca satmağa ve 3.4 – almağa mümkün. Aynı şu zamanda şeerniñ çoq banklarında rublelerni iç te satmaylar.
Malüm ki, Rusiyede vaqtınca qurulğan binalardan yerleşken deñiştirüv noqtalarnıñ bulunuvı yasaqtır. 2010 senesi oktâbr 1-de çıqqan qararğa köre, para deniştirüv noqtaları tek bütünle bitirilgen binalarda buluna bile. Böyle eken Rusiye Federatsiyasında avuştıruv tek bank bölüklerinde ya da qoşma ofislerde ola bile demek.


text:
Da, ne bileyim. Biz harbuznu kabugu bıla aşagan tölü. Atalarıbız koşdan kelalmay, analarıbız iynek tübünden çıgalmay. Bir uruş boşalgınçı başhası başlana, zıka aşay da ızından türtü suv içe, sabiylikde cılıv cıyalmaganbız. Aziyanı ol kızıv künü busagatda oguna kabışdıradı. Bizge uruş, kaygı, köçgünçülük betibizge çabıp, başıbıznı alıp, cüregibizni tolturgan edi, ol başdan, ol betden aruv sabiy kayrı tabarık eding, alay meni sabiylerim a aruv edile, kayda kaldıla, kayda asıraldıla, haparım cok. Suratları da kalmagandı... Tav elim. Eski üylerinde ertde kelgen sabiylerini solugan tılpıvları...Tıngısız şahar cürekge darmansa...
Zamanım bolsa kelivçüme kart Cansuratha konakga. Anı eri bıla eki caşı uruşda kalgandıla. Caşaydı Cansurat, kıyınlıklarına dert etip. Gitçe baçhaçığı, baçħasında gardoşu. Arbazında Tulpar dep koş iti, üyünde Kuş dep kolan kiştigi, ħalcarında Musli dep ħalal eşegi. Kış da baradı Musli bıla uzak ağaçħa. Arı kuru kirsele, andan cüklenip çığadıla, uzun mudaħ col bıla eki ħalal şoħ baradıla, biri çuk çuk ete, biri uħ tuħ ete.
Cansuratnı mülkü baylığı da üyüne sıyınmay, arbazına tögülüp...
Keleme Cansuratħa, şaħardan kaçıp, otcağada olturama, otħa cılına.
- Kalaysa Cansurat?
- Da, kalay bolluk edim! Caşayma, menden nasıplı cokdu dep, caşav bir canına, men a başħa canına. Küzde gardoşçuklarımı kazama, kündüz, postaçı kaçan keledi da pensiyaçığımı (emekli maaşı) kaçan uzatadı dep turama; keçe va, taŋ kaçan atadı da tüşlerimden kaçan kutula degenley. Konak ne bolğanın ertde unutħanma, cuvuk degen a celça: eşitilgen etedi, körünŋen a etmeydi. Allahħa şukur, tış kıralladaça, canıbızğa korkuv cokdu. Vılastıbız (devlet yönetimi) sav bolsun, aç etmeydi, bıyıl beş kilo cav berdile, bir igi çöplev cavdan, beş kilo baltuz, bir maşok cem, anı da Muslige aşatama. İgidi, igidi. Allahħa şukur, uruş cok, açlık cok, Çeçenlilege canım avruydu, radyoda cır eşitsem, honşuda adam ölüp meni arbazımda va toy kaynagança körünedi, bek carsıyma alaga, hariplege, bizge cetmegi edi bu kavga. Honşularım da igi adamladıla, malları baçhamı maltamaydıla, sabiyleri terezelerimi uvatmaydıla. Sabiyle degenley-algın, adam başça ullu baltuz gırtla sata edile, kesi da bir uçuz, anı uvak tüyseng, sav oramnı sabiyine cete edi, endi va kampetle asırı bagadan-cıldan bir küçden üleşeme. Sabiy tatlı aşap kuvansa, bizden ketgen canla alaga karap kesleri da kuvanadıla. Terk terk kuvandıralmayma sabiyleni. Busagatda, alanı iynaklamasang - artda kıynalırla, busagatda cılıv cıymasala - artda sanga suvuk bolurla. Sabiyle aruvdula busagatda. Algın sav elde eki üç aruv adam boluvçu edi, endi va üyle aruv adamladan tolup kalgandıla.
- Nek bolur alay, Cansurat?
- Da, ne bileyim. Biz harbuznu kabugu bıla aşagan tölü. Atalarıbız koşdan kelalmay, analarıbız iynek tübünden çıgalmay.
Bir uruş boşalgınçı başhası başlana, zıka aşay da ızından türtü suv içe, sabiylikde cılıv cıyalmaganbız. Aziyanı ol kızıv künü busagatda oguna kabışdıradı. Bizge uruş, kaygı, köçgünçülük betibizge çabıp, başıbıznı alıp, cüregibizni tolturgan edi, ol başdan, ol betden aruv sabiy kayrı tabarık eding, alay meni sabiylerim a aruv edile, kayda kaldıla, kayda asıraldıla, haparım cok. Suratları da kalmagandı... Arbazda cel, kagıt bıla oynaydı, anı tavuşun eşitip Cansurat: “Meni kadarım, caşavum da bu cel sürüp aylangan kagıtha uşaydı, kagıtnı tavuşu, ozgan cıllarımı esime keltiredi...” Közleri cılamukdan toldula. Cangız bir kere kördüm anı, açık kuvanganın.
Bir kün omak kiyinip bara edi.
- Kayrısa Cansurat?
- Tavlulağa erkinlik bergendile, anga kol kötürürge barama.
- Erkin bolup kayt! dedim Cansuratha.


text:
İbn Fadlan
İbn Fadlan yäki Äxmäd ibn äl-Ğabbas ibn Räşid äl Bağdadi (ibne Fađlan) - 10 ğasır ğäräp mäşhür säyäxätçese häm yazuçı. Bağdad xälifäse âl-Moqtädir sarayında xezmät itkän. 921-922. yıllarda Bağdad xälifäse âl-Moqtädir ilçelege särkätibe (Bolğarğa âl-Moqtädir ilçelege). Säyäxätnamäsendä Urta Asía, İdel belän Ural töbägendä yäşäwçe Bolğar, Xäzär, Başqort, Törekmän, Rus (Viking), Komi häm başqa xalıqlarnıñ tormışı häm ğöref-ğädätläre xaqında qimmätle mäğlümatlar tuplanğan. R. Fäxretdin ibne Fazlannıñ yazmaların 20. yöz başında Tatar telenä tärçemä itä (1993. yılda näşär itelä). Säyäxätnamäneñ tulıraq nösxäsen Äxmätzäki Wälidi 1923. yılda İrandağı Mäşhäd şähäre kitapxanäsendä taba.
Äxmät ibne Fazlan süräte The 13th Warrior Hollywood filmendä gäwdäländergän. Aktórı – Antonio Banderas.


text:
Bunı Entoni Lutstsatto Gardner cuma künü, aprelniñ 4-de, seslendirdi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Onıñ fikirince, Rusiyeniñ Qırım işğali NATO olmasınıñ müimligini «tasdıqladı». O, Avropa Birliginiñ Ukrainadaki buhranğa munasebetine yüksek qıymet kese.
Avropa Birligi Rusiye gazına muhtac olsa da, rusiyelilerge qarşı cezalar belgiledi ve Ukraina ile assotsiatsiya añlaşmasını imzaladı. Gardner dey ki, AB 20 yıl evelsi yapqan işlerine baqqanda, daa da semereli çalışıp başladı. Onıñ aytqanına köre, o vaqıt blok bir neticege kelip olamağan edi.
Elçi Ukrainadaki vaziyet AQŞ ve AB arasında serbest ticaret aqqında muzakerelerni tezleştirgenini ayttı.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye ve Türkiye arasındaki munasebetlerniñ ola bilecek deñişmeleri Qırımğa turist aqınına tesir etmeycek. Bu aqta o, iyün 28-de keçirilgen brifingde ilân etti, dep bildire rusiyeli Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Erdoğan afu sorağanı yahşı. Aqlı olmağanını tanımaq – insannıñ namuslı bir hususiyetidir. Endi devletimizniñ lideri nevbetteki adımlar boyunca kerekli qarar alacaqtır. Amma turist aqınına bu iç te tesir etmez. Bu mevsimge bütün putövka ve biletler satın alındı, bunıñ içün kimse başqa yerge deñiştirip baralmaz. İşte, menimce, bu qarar Qırımğa bu mevsimge aqibetler ketirmez», – dedi Aksönov.
Yaqında Aksönov bildirdi ki, 2016 senesiniñ başından Qırımnı milliondan ziyade turist ziyaret etti. Amma Qırım sakinleri içtimaiy ağlarda boş yalılarnı köstergen fotoresimlerni paylaşa.
2016 senesiniñ başında o, bu sene Qırımda «büyük turist aqınını» beklegenini ilân etken edi, çünki şimdiki vaqıtta rusiyeliler içün Türkiye ve Mısır kibi populâr yönelişler qapatılğan.
Rusiye ve Türkiye arasındaki munasebetler keçken sene noyabr 24-te Türkiye ve Suriye sıñırı yanında rusiyeli Su-24 bombardir uçağı urulğan soñ kerginleşti. Ankara, uçaq Türkiye ava boşluğına kirgenini ayta, Moskva ise, bunı red ete. Bundan soñ Rusiye Türkiyege qarşı sanktsiyalarnı kirsetti.
İyün 27-de Kremlde ilân ettiler ki, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan türkiyeli askerler urğan rusiyeli bombardir uçağı içün afu soradı ve vaziyetniñ eyileşmesine merağını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqıllı Qız
Yolda pek güzel bir qız kete eken. Bir oğlan qıznı köre ve onıñ artından kete. Qız artından oğlannıñ kelgenini duyüp, diger soqaqqa burula. Baqsa oğlan kene artından kele. Qız tez-tez cüre. Oğlan da aşıqa. Qız toqtap oğlandan:
– Saña ne kerek. Ne içün artımdan cüresiñ ? – dey.
– Sen pek dülber qızsıñ. Saña sevda oldım! – cevap bere oğlan.
– Nasıl etip, sen maña sevda oldıñ? Asılında men dülber degilim. Menim artımdan tatam kele. Onıñ dülberligini körseñ kerçekten de şaşarsıñ. Sevda olursıñ, – dey.
Oğlan qıznıñ laflarından soñ, şu dülber qıznı körmek içün tez-tez, artına qayta. Arttan kelgen qıznı körip şaşa. O pek çirkin eken! Aman artına aylanıp, kelgen yolundan çapa-çapa kete ve aldatqan qıznıñ artından yete.
– Sen ne içün maña yalan ayttıñ? – dey açuvnen.
– Qabaat mende degil, asılında sende, – dey qız. -Eger maña kerçekten de sevda olğan olsañ, başqa qıznıñ artından çapmaz ediñ, – dep, qız yolunı devam ete.
Memba : Lule Mutalap – Köstence


text:
Amerika Qoşma Ştatları qırımtatarlarnıñ sovetler akimiyeti tarafından vatanından sürgün etilmesiniñ 71 yıllığını añma tedbirlerinde qırımtatar ve Ukrainanıñ diger halqlarına qoşula, dep bildirdiler AQŞ Devlet departamentinde ve Rusiyeniñ ukrain Qırımınıñ işğalini toqtatmağa çağırdılar.
Devlet departamentiniñ vekili Jeff Ratke bazarertesi künü, mayıs 18-de, qayd etti ki, bu sene yarımadada qırımtatarlarğa bu künni ananeviy matem numayışı ile qayd etmege yasaq ettiler.
Beyanatta aytıla ki, yalıñız Stalin zamanında degil, şimdiki vaqıtta da qırımtatarlar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda zorluq çekeler. Olarğa nisbeten insan aqları bozula, bunı toqtatmaq kerek, dep aytıla beyanatta.
AQŞ Rusiyeni Qırım işğalinden sebep takbih eteler, onı tanımaylar ve Rusiye işğalini toqtatmağa çağıralar, dep ayttı Devlet departamentiniñ vekili.
Bundan ğayrı, AQŞ Ukraina mustaqilligi ve topraq bütünligine, Ukrainada insan aqlarına riayet etilmesine qoltutalar, dep bildirdiler Washingtonda.
Mayıs 18-de Kiyevde ve Ukrainanıñ diger şeerlerinde, em de çetelde Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri olıp keçti.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Bu sene Qırımtatar Milliy Meclisine miting keçirmege izin bermediler.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Aqmescitte bazarertesi künü Qırımnıñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa sürgünlik yıllığına bağışlanğan avtoyürüşni keçirmege izin bermedi. Aktsiyanıñ iştirakçilerini başta OMON blok etti, soñra ise yaqalap politsiya bölügine alıp kettiler.


text:
Qırımnıñ Yediquyu rayonında belli olmağan şahıslar Bagerovo qasabasında yerleşken musulman mezarlığında 15 danege yaqın baştaşnı yıqtırğan. Qırım.Aqiqatqa qırımtatar faali Nariman Celâl haber etkenine köre, bu vaqia aqqında iyülniñ 17-nde belli olğan.
Celâl yarımadada musulman obyektlerine qarşı yapılğan vandalizmniñ ilk misali olmağanını, lâkin Qırımda yerli politsiya hadimleri vandalizm areketlerini taqiq etkeni aqqında eşitmegenlerini qayd etti.
«Beñzer areketler soñki yıllar devamında pahıllanacaq derecede sıq yapılıp kelmekte. Bizler iç bir kere bile telükesizlik organları netice berecek bir taqiqat yapqanların qayd etmegen edik. Böyle bir munasebet telükesizlik orhganları beñzer vaqialarnı taqiq etmege istemegenleri boyunca şube doğura. Bugün bizler vertual terrorist ve ekstremistlerni deste-deste yaqalaymız, faqat kerçek vandallarnı tutup olamaymız», – dep haber etti Qırım.Aqiqatqa Nariman Celâl.
Qırımtatar faali Qırımda yerleşken musulman obyektlerine nisbeten yapılğan beñzer vandalizm areketleri, - yerli eali arasında yapılğan propaganda neticesidir degen fikirni ifade etti.
«Bizler devamlı Qırımda er şey yolunda, milletlerara vaziyet mükemmel dep eşitemiz. Ancaq yapılğan bir sıra vandalizm areketleri ve farqlı milletler arasında yayılğanpropaganda ve nefret doğuruv areketleri fonında Qırımda bazı insanlar: baştaşlarnı yıqmaq, cami divarlarında deşet yazılar yazmaq, camilerni yaqmaq ve anda hırsılıq yapmaq kibi beñzer areketlerni normal dep saya. Şunı qayd etmelidir ki, hristian mezarlıqları ve hristian ibadethanelerinde beñzer vaqialar yüz bergeni aqqında eşitmeymiz – işte bu da, insannı belli bir fikirge itey», – dep yükünledi Nariman Celâl.
Bu maalgece Yediquyu rayonı memuriyeti ile telükesizlik organlarınıñ Bagerovo qasabasında yerleşken musulman mezarlığında yüz bergen vandalizm areketlerinen alâqalı iç bir izaatı yoq.
Daa evel iyünniñ 18-den 19-na keçken gecesi Qarasuvbazarda belli olmağan şahıslar cami divarı üzerine natsist timsalleri sızğanı aqqında haber etilgen edi. 2018 senesi fevral ayında ise, Aqmescitniñ «Strelkovaya» qasabasında vandallar cami mülkiyetine zarar yetkizgen ediler.


text:
24.7.1969 senesi üylelik sofra başında, söz sırası Yazıcıyev İsmail bizim aramızda bulunğan halqımıznıñ eki qızını sledstviye ve protsess vaqtında özlerini gayet nemuneviy, taqtikiy ve cesur alıp barğanları içün olardan ğayet memnun olğanını bildirdi.
Öz nevbetinde, Ametova Svetlana ve Halilova Munire de ona samimiy teşekkürlerini bildirdiler. Samimiylik munasebetinden faydalanıp Ametova Svetlana, babası olmağanından sebep Yazıcıyev İsmailge onın babası olmaqnı teklif edip, onıñ razılığını soradı. Yazıcıyev bu teklifni can yürekten qabul etıp razılıq berdi.
Ametova: ‒ Bu dakiqadan başlap men sizge “BABA” deycegim, dedi. Yazıcıyev ise: ‒ Men de “QIZIM” deycegini bildirdi.
Bu tuvganlıq qucaqlaşıp öpüşmeknen pekitildi. Bu levha bizge çoq yıllardan soñ biri-birinen tanışqan baba ve qızınıñ ilkingi körüşüvünni andırdı.
Bu inisiyativanı deral Umerov Rızanen Halilova Munire qantalladılar. Rızanıñ teklifinen, Munire onın tuvğan qardaşı olmağa can yürekten razı oldu.
Böylece mahbuste doğğan tuvğanlıq daa da pişkinledi.
Bu faktlarını cemaatçılıqqa ofitsial bildiremiz.
Protsessle şekillengen bu tuvğanlıqnıñ qanuniyligine ve edebeyligine biz şaadlıq etemiz.
- Kadiyev Rolan
- Bayramov Reşat
- Barıyev Ayder
- Gafarov Rıdvan
- Hayırov İzzet
- Eminov Ruslan
Lugatçe:
Sud: Mahkeme
Zal: Salon
Sledsviye: Soruşturma
Protsess: Yargılama


text:
Sentâbrniñ 3-nden 4-ne keçer gecesi Rusiye FSBsiniñ hadimleri qırımtatarı Asan Ahtemovnıñ evini tintti. Onı belli olmağan yerge alıp kettiler ve bir künden çoq ne tuvğanları, ne advokatları bulunğan yerini bilmey edi. Soñra «diversiyağa yardım etüv» qabaatlavı (Rusiye Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesiniñ 2-nci qısmı) aqqında aytıldı. Qırımtatarınıñ evinde keçirilgen tintüv Aqmescit civarındaki Anğara köyünde «gaz borusına ketirilgen zararnen» bağlı edi. Daa soñra Asan ve üç doğmuş qardaşı Aziz işkencege oğratılğanlarını bildirdi. Asan Ahtemovnen beraber Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl (vesiqalarda – Celâlov) tutuldı. Qırım.Aqiqat apiske alınğan qırımtatarlarnıñ ailelerini ziyaret etti.
Asan Ahtemovnıñ ana-babası yaşağan evniñ azbarından başta Honda qarşılay. Honda – Asannıñ sevimli köpegi, küçelekni bir qaç yıl evelsi ketirip, sevgen maşina markasınıñ adını berdi. Asannıñ ömür arqadaşı Repika Ahtemova Levadki köyündeki evlerinde tintüv keçirilgende köpek pek telâşlı edi, dep ayta: «Asan hırsızlanğan gece köpek avlay, qorağa atlay edi. Şimdi qoradan atlasa, episini aşar, dep tüşüne edim. Sabağa yaqın boldurdı, bütün gece avladı. Suvğa barıp içe ve kene devam ete. Asannıñ köpeknen bir bağı bar, biri-birini bir şekilde is eteler», – dep ayta Repika.
Levadki köyünde Asan Ahtemovnıñ evinde tintüv sentâbrniñ 3-nden 4-ne keçer gecesi başladı. Ahtemovnıñ ömür arqadaşı hatırlağanına köre, FSB hadimleri kelgende olar endi yuqlay edi. Repika maskalı ve silâlı insanlar gürültü yapıp ve qıçırıp kirdi.
– Asan Ahtemov sizsiñizmi? – dep soradı quvetçiler.
– Menim, – dep ayttı Asan.
– Tur, kiyin.
Repika bu dialognı aytıp bere ve birden kim olğanlarını, aqayını qayda alıp ketkenlerini soradı, dep hatırlay.
Men qollarım titrey, bir şey imzalamaycam, dep ayttımRepika Ahtemova
«Şaşıp qaldım, turıp başladım. Olar tahqiqatçını bekleyim, kelip, er şeyni tarif eter, dep ayttılar. Olar Asannı çıqarıp alıp kettiler, bütün cep telefonlarını aldılar. Er şey eki daqqada oldı, bir şey añlap olamadım. Kiyinmege izin bersinler ve ses çıqarmasınlar dep rica ettim, çünki balalar yuqlay edi. İnsanlar azlaştı, adiy urbada eki kişi kirdi. Biri tahqiqatçı olğanını ayttı, amma özüni tanıtmadı, kim olğanlarını añlamadım. Vesiqa berip başladılar, bir mahkeme qararı bar edi. Biri imzalañız, baqıp başlaycaqmız, dep ayttı. Bu tintüv degil, bir baquvdır. Men qollarım titrey, bir şey imzalamaycam, dep ayttım. Bir şey olmaycaq aysa, dedi. Oturdılar. Özüme keldim, tez ketsinler, dep istedim, balalarım bar, olar içün qorqtım. Ne yapacağımnı bilmey edim. Evni baqıp başladılar, er yerni darma-dağın ettiler, yasaqlanğan bir şey barmı, dep soradılar. Patlayıcı madde qıdıralar, dep ayttılar. Bütün evni darma-dağın ettiler, bilgisayarnı, bütün cep telefonlarını aldılar, bir bağ vastam qalmadı, kimsege telefon etip olamadım».
Quvetçiler sabağa doğru ketti, Asan Ahtemov tutuldı. Repikağa «bir-eki saat raatlanmağa» tevsiye ettiler, çünki bir saattan soñ köpekli kinolog kelip, Ahtemovlarnıñ maşinasını baqacaq edi. Repika tintüv vaqtında ve maşina baqılğanda olğan şaatlarnı tanımay: qomşuları degil edi, ve müessise ve cemaat közeticileri bir-birini tanıy dep tüşüne qadın.
Ev baqılğanda ve maşina baqılğanda bam-başqa insanlar ediRepika Ahtemova
«Aralarında bir şekilde laf etmege tırıştılar. Olarnı tanımayım. Bular şaat olacaq, dep ayttılar. Ev baqılğanda ve maşina baqılğanda bam-başqa insanlar edi, olarnı tanımayım».
Bütün tahqiqat tedbirleri saba 11-lerde bitti, Repika ancaq o vaqıt qomşularğa barıp, qaynatasına telefon etip oldı. Asannıñ üç doğmuş qardaşı Aziz Ahtemov (Azizniñ qorantası aqqında mında oqumañız mümkün) ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl (onıñ qorantası aqqında mında oqumañız mümkün) tutulğanını o vaqıt eşitti.
Tintüvden soñ Repika eki balasınen – oğlu Refat ve qızı Safiyenen aqayınıñ ana-babası yanına köçti. Asannıñ anası Zarema intervyü bermege istemey: bir qaç kere aytıp başlay ve afu sorap, odadan çıqa.
Asan ve Repika sekiz yıldan berli evliler, bundan evel altı yıl körüştiler ve eki yıl dostlaştılar.
«Bir-birimizni ömrümizniñ yarısı qadar tanıymız», – külümsirep ayta Repika.
Bir vaqıtları Asan «Avdet» qırımtatar gazetasında çalıştı, soñra aş ketirüv saasına çalışmağa ketti. Mahkeme oturışuvlarına bara, medeniy tedbirlerde iştirak ete, er yıl qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününde Çatırdağ seferinde iştirak ete edi.
Aq qorçalayıcılarımızdan biri olar eñ yahşı soylarını alalar, dep ayttıRepika Ahtemova
«Aq qorçalayıcılarımızdan biri olar eñ yahşı soylarını alalar, dep ayttı. Yahşı bir şey yapqan, aytqan, insanlarğa faal yardım etkenlerni alalar. Böyle insanlarnı, ne yazıq ki, kimse körmesin dep, olarnı qapatmağa, saqlamağa tırışalar», – dep ayta Repika Ahtemova.
Ahtemovlarnıñ eki balası bar. Tintüv vaqtında ve babaları tutulğanda olar yuqlap, bir şey eşitdiler.
Allah olarnı qorçalamağa istegendir: balalar saba yedige qadar yuqladı ve bir şey körmedilerRepika Ahtemova
«Allah olarnı qorçalamağa istegendir: balalar saba yedige qadar yuqladı ve bir şey körmediler. Zal baqılğan soñ olar balalar yuqlağan yataq odasına keçecek ediler. Men ışıq yaqacaqsıñız, gürülti yapacaqsıñız dep, balalarnı zalğa alıp yatqızmağa teklif ettim. Balalarnı aldım, olar uyanmadılar. Saba büyük oğlum Refat, yedi yaşını tolduracaq, ev darma-dağın olğanını kördi. Başta bir şey qıdıra edim, dep ayttım, amma soñra evde yürip başladı, araba qapu artında insanlarnı körip, babam qayda dep soradı. Onı aldılar, amma tezden yiberecekler, tezden ketirecekler, dep ayttım. Alâ daa Asannı yiberirler dep bekley, kiçkene Safiyege ise babañ işke ketti ve tezden qaytacaq, dep aytamız. Daa çoq añlamay. Refat, ebet, soray, mektüp yaza», – dep tarif ete Repika.
Asan tahqiqat izolâtorından yazğan mektüplerinden birinde oğluna hitap ete: «Selâm, Refat. Nasılsıñ? Mektepni begenesiñmi? Men yahşım. Er kesni menden öp. Babañ eñ küçlü ve sen de küçlü olmalısıñ, bunı bil. Yahşı oqu, anañnıñ sözüni diñle ve Safiyeni qoru ve oña yardım ete. Er şey güzel olacaq».
Asan Ahtemov eñ az noyabrniñ 4-ne qadar Aqmescit SİZOsında qalacaq. Babanıñ oğluna yazğan mektübiniñ bir parçasını Repika kamerağa oquy ve közyaşlarını tutamay.
Rusiye quvetçileri «diversiya davasınıñ» mabüs advokatları ve tutulğan qırımtatarlarnıñ sorğuğa çekilgende işkencege oğratılğanına dair malümatını açıq-açıq tefsir etmey. Qırım.Aqiqat, FSBge informatsion muracaat yollap, hızmet hadimleri tarafından apiske alınğan qırımtatar faallerine qarşı işkence qullanılğanını tefsir etmege rica etti. Rusiye mahsus hızmetleri şimdilik cevap bermedi.
MALÜMAT: Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde sentâbrniñ 24-nde Asan Ahtemovnıñ apiske alınmasınen bağlı istinaf şikâyeti red etildi. Daa evel Asan Ahtemovğa qarşı qabaatlav sertleştirildi. O, FSB hadimleri onı işkencege oğrattı, dep tarif etti. Ahtemov tutulğan soñ birden aqımnen işkencege oğratıldı, dep haber etti.
Advokat Azamatovnıñ bildirgenine köre, Asan Ahtemovnıñ ağrıları bar ve nefesi tutula, faqat Aqmescitniñ №1 SİZOsı oña qarşı psihik basqı yapa ve yaramay şaraitlerde tuta.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
«Nazir»niñ aytqanına köre, Ukrainadan süt mahsulatınıñ kirsetilmesiniñ toqtavı aqqında qarar Qırım istisalcılarnıñ raqip etüvini meydanğa ketirmek maqsadı ile yapılğandır. Faqat, yaqın zamanda, Polüşkin qayd etkeni kibi, Ukraina süt mahsulatınıñ temini ğayrıdan başlaycaq eken.
«Er şey qaytarılır. Rostehnadzornıñ talaplarına riayet etken 85 şirketten ziyadesi kene Qırımğa mahsulatını ketire bilecek. Süt mahsulatı ile vaziyet doğrulacaqtır. Şirketlerimiz ağır alda olğan vaqtı da bar edi», — dedi «nazir».
Mayıs 17 kününden Rosselhoznadzor yarımadağa Ukrain şirketlerinden mahsulatlarnıñ ketirilmesini yasaq etti.