text:
Başqortstan belän Federal üzäk qanunnarınıñ ber – bersenä turı kilmäwe xaqında küp bäxäslär soñğı arada tınğan kebek ide. Moña Başqortstan parlamentınıñ elekke yıllarda qabul itkän qanunnarın üzgärtüe, yä bulmasa, bötenläy ğämäldän çığaruı da säbäpçe. Küplär xäterldider äle, Rusiä xakímítları Başqortstannıñ küp qanunnarı häm xoquqí – normativ aqtları Federal qanunnarğa turı kilmi dip däğwalar beldergäç, Başqortstan yağı küp tartqalaşsa da, axırda barıber Mäskäwgä buysınırğa mäcbür buldı. Näticädä, şul üzgäreşlär arqasında, Başqortstannıñ suwerenlığınnan berni dä qalmadı kebek. Älege köndä dä Başqortstan deputatları republíknıñ qayber qanunnarın haman da Rusiänekelärgä täñgäl kiterü östendä eşen däwam itä.
Qanunnarnı turı kiterü mäsäläsendä bu atnada Başqortstanda üzara mönäsäbätlär açıqlaw ğämäle bulıp aldı. 30 mart könne «Rosbalt» mäğlümat agentlığı internet çeltärendä Rusiä Federasísı Ústisí ministerlığınıñ Başqortstan buyınça baş idaräse citäkçese Rişat Kilmäqov belän äñgämäsen urnaştırğan ide. Älege söyläşü barışında Kilmäqov äfände Başqortstanda Rusiä Federasísı Konstítusísına häm federal qanunnarğa yaraşlı bulmağan 100 normativ – xoquqí aqt qullanıluı xaqında belderä.
Rişat Kilmäqovnıñ bu belderüe Başqortstan xakímítlarına hiç kenä dä oşamadı. Kilmäqov äfände kitergän faqtlarnı alar därräw kire qaqtı häm bu anıñ şäxsi fikere dip kenä belderergä aşıqtı. Rusiä Ústisí ministerlığınıñ Başqortstandağı idaräse citäkçese belderüenä republík Däwlät Cíılışı räise Qonstantin Tolqäçev kiçekmästän kiñ mäğlümat çaralarına üzeneñ añlatmasın da taratunı kiräk taptı.
Anda närsälär äytelüen tulıraq añlaw öçen, eçtälegen uqıp işetterü döres bulır. Sitata: "Qayber federal çinovniklarnıñ federal zaqonnarnı häm Rusiä Federasísı subyektları zaqonnarın üzara kileşterü mäsäläläre buyınça pozísíları añlaşılmí. Äytergä kiräk, wazífası buyınça üzläre eşlägän töbäklärdä xälne añlarğa burıçlı çinovniklar şundí beldeksezlek kürsätä. Grajdannar – protsessuäl zaqonnarına yaraşlı räweştä, Rusiä Federasísınıñ tege yäki bu subyektınıñ normativ – xoquqí aqtınıñ federal qanunnarğa qarşı kilüe sud tarafınnan ğına bilgelänä ala. Şul uq waqıtta bügenge köngä Başqortstan Republígı Yuğarı sudında republík zaqonınıñ federal zaqonnarğa qarşı kilüe belän bäyle ber genä eş yata. Bu qarşılıqlar 2004 yılnıñ 25 martında Däwlät Cíılışı tarafınnan qabul itelgän zaqonda beterelde inde."
Arıtaba Qonstantin Tolqäçev Başqortstan belän Federal üzäk arasında qanunnarnı kileşterüneñ tulısınça tämamlanuı turında belderep, Rişat Kilmäqovnıñ häm başqa federal çinovniklarnıñ pozísísı ul alarnıñ şäxsi fikere genä dip äytä. Añlaşıluınça, Başqortstan parlamentı citäkçeseneñ añlatmasında Rişat Kilmäqovqa citdi ğäyeplär taşlana. Anıñ Rusiä wäkilen çinovnik dip atawında uq Rişat Kilmäqovqa kimsetüle qaraş sizelä. Ä inde anı beldeksez dip bäyäläwe belän spiker üz opponentın tämaman uñaysız xälgä quya.
Qonstantin Tolqäçevnıñ älege añlatması matbuğat basmalarında dönya kürgäç tä, republík cämäğätçelege Başqortstan Yuğarı mäxkämäse räise Marat Wäkilov tiräsendä ber yıl yarım çaması elek bulğan cäncallı waqíğalarnı iskä töşerde. Ul çaqta Başqortstan citäkçelege Marat Wäkilovnıñ «Başqortstan qanunnarı federal qanunnarğa qarşı kilä» dip belderülärennän soñ, anı ezärlekli başladı häm teläsä nindi yullar belän anı wazífasınnan alırğa omtılışlar yasadı. Ämma Mäskäw ul çaqta Başqortstan Yuğarı mäxkämäse räisen saqlap qaldı, özgäläp taşlarğa birmäde. Marat Wäkilov äle bulsa isän – imin üz urınında utıra. Ä şul çor eçendä Başqortstan xakímítları üz parlamentı elek qabul itkän yözlärçä qanunnı Rüsiänekelärgä täñgäl kiterergä mäcbür buldı.
Xäzer küp keşeneñ küñelendä şundí soraw tua: Rişat Kilmäqovnıñ «Rosbalt» agentlığına belderülärennän soñ aña qarşı da Wäkiovqa qarşı yasalğan kebek ük höcümnär başlanmasmı? Bu sorawğa açıqlıq kertü öçen bez Rişat äfändeneñ üzenä telefonnan möräcäğät ittek. Başqortstan parlamentı citäkçeseneñ üzenä qarata äytelgän süzlärenä Rişat Kilmäqov qommentariy birüdän baş tarttı. Anıñ süzlärençä, «Rosbalt» agentlığına äytelgän fikerlär hämmäse döres häm ul alardan bügenge köndä dä baş tarmí. «Ä Qonstantin Tolqäçevnıñ añlatmasına qommentariy birüdän östenräk toram min», dip belderde Rişat äfände.
(Yazma)
Sez Rusiä Federasísı Ústisí ministerlığınıñ Başqortstan buyınça baş idaräse citäkçese Rişat Kilmäqovnıñ üzenä qarata taşlanğan ğäyeplärgä fikeren işettegez. Bez kiläçäktä dä bu bäxäs tiräsendäge xällärne küzätep barırbız.


c: text/html

text:
Respublikanı köçle su basular kötä
Bıyıl yaz Başqortstandağı baytaq qına töbäklärdä häm Ufanıñ üzendä dä köçle su basular kötelä. Bu xaqta respublikanıñ ğädättän tış xällär ministrlıysında ütkän kiñäşmädä äytelde. Bu kiñäşmädä su basularnı iskärtü häm su basular bulğan oçraqta da zıyannı kimetü yulları tikşerelde. Söyläşügä respublikanıñ törle qotqaru xezmätläre wäkilläre çaqırılğan ide.
Kiñäşmädä äytelüençä, bıyıl Ağidel yılğasında su 9-9.5 metrgaça kütärelergä mömkin. Ä bu inde Ufanıñ baytaq qına tübändä urnaşqan töbäklären su qaplap kitäçäk digän süz. Härber xäwefle urında xäzer keşelärne aldan kisätü, añlatu eşläre alıp barıla. Şulay da qotqaruçılar komandaları härtörle xälgä äzer ikänleklären ışandıra.
Kinät su basqan urınnardan maxsus texnikada keşelärne häm yort xayvannarın, terleklären xäwefsez urınnarğa çığaru öçen mömkinleklär citärlek, dilär. Bu xaqta Ufa qotqaruçıları komandası başlığı Xäkim Nigmätcanov ta belderde.
Ağidel yılğasında qırıy-qırıylardan bozlar quzğala da başladı inde. Kiläse atna azağına boz bar kiñlegendä kitä başlar dip farazlana.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ğiraq politsiäse bügen irtän ilneñ törle urınnarında builğan höcümnärdä 3 ğiraqlı ülde dip belderä.
Kiçäge höcümnär näticäsendä kimendä 20 keşe hälak bulğan ide.
Bügen Bağdadta berdäm ğiraq xökümäten yaqlap häm 15-nçe dikäberdä ütkän parlament saylawlarında xärämläşü buldı dip demonstratsiä ütte.
Bolğarstan saqlanu ministrlığı Ğiraqta AQŞ citäkçelegendäge koalitsiädä bulğan soñğı bolğar soldatı Ğiraqtan kitte dip iğlan itte.
Ministr Vesselin Bliznakov uzğan töndä Ğiraqtan Küwäytkä soñğı 130 bolğar xärbie kilde dide. May ayında Bolğarstan parlamentı yıl axırına qädär ğiraqtan ğäskärlärne çığarırğa digän qarar qabul itkän ide.
Warşawda Polşanıñ yaña xökümäte Ğiraqtağı 1500 xärbien kiläse yıl başında ilgä qaytaru niäten tormışqa aşırırğamı, yäki alarnıñ Ğiraqta toru möddäten ozaytırğamı digän mäs'äläne qarıy.


text:
Qazaxstan parlamentı saylawlardan soñ demonstratsiälär ütkärüne tıyuçı qanunnı bertawıştan ğämäldän çığardı.
Bu qanun nigezendä tawış birü könennän alıp saylawlarnıñ räsmi näticäläre iğlan itelgänçegä qädär uram cıyınnarı ütkärü tıyıldı.
2005 yılda Qırğızstanda saylawlardan soñ uram cıyınnarı prezident Äskär Aqayevnı bärep töşergäçten Qazaxstan parlamentı şundıy qanun çığarğan ide.
Yewropada İminilek wä Xezmättäşlek Oyışması Qazaxstanda ütkän prezident saylawların irekle häm ğädel saylawlar dip tanımadı.


text:
Yaqınça 2 yıl elek Äl Qaida terror çeltäre belän bäyläneşle 19keşe urlağan 4 oçqıçnı raketa itep qullanıp yağınça 3meñ keşeneñ ülemenä säbäp buldı.Pändeşämbedä kongresnıñ här ike palatasınıñ mäxsus komitetı , AQŞ küzläü oyışmalarınıñ ni öçen bu höcümne tuqtata almawı turında alıp barğan tikşerüneñ xisabın iğlan itte.
AQŞ kongressı xisabında ägär dä ilneñ küzläü oyışmaları mäğlümätne üzaralarında büleşsä ide 2001nçe yılnıñ 11sintäberdäge terror höcümnäre bälkim dä bulmıy qalır ide dip äytelä. Senat belän Wäkillär Palatası küzläü komitetlarınıñ mäxsus törkeme pändeşämbedä 900 säxifälek xisabın iğlan itte. Xisapta Üzäk Küzläü İdaräse CİA, Federal Tikşerü Bürosı FBİ häm Milli İminlek Agentlığı NSA nıñ üz ara elemtäläreneñ naçar buluı terror höcümenä säbäp dip turıdan turı äytelmäsä dä,ütkärelgän mätbuğat oçraşuında törkemneñ qayber äğzaları üz añlatmaların birgändä agentlıqlarnı ğäyepläp söyläde. Senatnıñ küzläü komitetınıñ demokrat äğzası Bob Graham qaraşınça , ilneñ küzläü idaräläre belän xoquq saqlau organnarı arasında yaxşıraq xezmätäşlek bulsa ide , yaqınça 3meñ keşeneñ häläk buluına säbäp bulğan terror höcümnäre bälkim dä bulmıy qalır ide..Graham(audio)
ostalıq, xezmätäşlek, icadi qaraş häm nindider däräcädä şans bergä quşılsa ide , 11nçe sintäber höcümnäre tuqtatıla alır ide.
Senat küzläü komitetınıñ citäkçese respublikan senator Richard Shelby ägär dä küzläü idaräläre bergäläp eşläsä ide, bälkim dä waqıygälär başqa törle bulır ide. Bez moñı belmibez. Bu sonğıdan äytelgän fiker. Ämma bez ütkännän öyränäbez , öyränmäsäk ul yañadan qabatlanaçaq , bu bezneñ agentlıqlar öçen sabaq bulğandır dip ömed item.
Graham da Shelbyneñ dä söylägännärennän añlaşılğançı CİA, FBİ häm NSAnı ğäyebläp bula. Bilgele bulğança CİA çittän infotmatsiä cıyu belän çiklänä FBİ eşçänlege Quşma Ştatları eçendä NSA isä ike agentlıqtan bäysez häm ul kommmukatsiälärne kamil teknik cihazlar belän tıñlau eşendä spetsiallaşqan. Xisapqa qarağanda ägär dä CİA, FBİ häm NSA nıñ här bersäneñ ayrım tuplağan informatsiä urtaqlaşılsa ide, Osama Bin Ladenneñ Äl Qaida terror çeltäreneñ AQŞqa nindider sort höcüm planlaştırğanı añlaşılır ide. Misal öçen xisapqa qarağanda , agentlıqlar 11.sintäber häcümenä qatnaşqan Pentagonğa bärelep töşkän oçqıçtağı ike terrorçını Xalid al Midhar vä Nawaf al Hazminı belgän.NSA1999da uq ike şäxesneñ Äl qaida belän bäyläneşe buluın öyrängän. CİA üz resursların qullanıp ber yıl soñraq bu ike keşe turında öyränä, ämma alarnı iqtibar itelergä,küzätelergä AQŞqa kerüe tıyılırğa tieşle şäxeslär isemlegenä kertmi.Kongress xisabında bu ike keşe AQŞqa kile häm Californiada oçraqlı räweştä FBİ agentı belän elemtägä kerälär dip yazılğan.NSA dä CİA da bu ike ğäräbneñ al QAida belän bäyläneşe buluın FBİğa beldermilär .FBİ agentı alarnıñ terrorçı ikenen belmi şulay itep agentlıq 11nçe sintäber turında aldan öyränü mömkinçelegen yuğalta. CİA belän FBİnıñ üz ara mäğlümät urtaqlaşmawı xaqında berençe märtäbä tänqitlänmilär. Waşingtondağı American Universitetında tarix prof.Anna Nelson ike agentlıq xezmätäşlek itergä wağdälär birsä dä, alar berbersen könnäşep mäğlümätne yäşerälär di. Profesor , AQŞ küzläü idaräläre al Qaidağa üz agentların kertep cibäräse urınğa salqın suğış däwrendäge kebek kamil texnikağa tayana dip söyli. Nelson(auidio)
bez raketalar, atom bombalarına boçıla idek , alarnı U-2küzläü oçqıçları häm sonğı çiktä iärçennär belän kürü mömkin ide. Älege waqıtta doşmannıñ şäkle yuq ul törle poçmaqlardan kilä ala , minemçä küzläü idaräläre bu xälgä üzlären yaraqlaştırmağan.
Pändeşämbedä iğlan itelgän xisabnıñ 80% ğına cämäğätçelekkä açıq xisabnıñ 20% bigräk tä çit il xökümätläre şulsanda Suğut Ğäräbstän tikşerülärgä niçek yardäm itte digän öleşlär qaraytılğan uqıp bulmıy. Shelby belän Graham xisabnıñ kübräk öleşe cämäğätçelekkä açıq bulırğa tieş ide dip äytsälär dä kongresmen Porter Goss süzlärençä, bez suğış xälendä buluıbıznı onıtmasqa tieşbez. Qayberäülär bu press konferensiäne qarap bara, xisabnı da centekläp tikşeräçäklär , bez bu xisabta terrorçılar faydalana alaçaq mäğlümät kertergä telämädek . Suğut Ğäräbstäneneñ Waşingtondağı ilçese şäxzadä Bandar bin Sultan xisabta üzlärenä qarağan öleşneñ qaraytıluına , Suğut Ğäräbstäneneñ yäşerä torğan ber närsäse yuq dip protest belderde. Kongressnıñ här ike palatasınıñ urtaq törkeme terrorğa qarşı yaxşıraq köräşü mäqsatında kertkän törle täqdimnär arasında küzläü eşlären qarap baru öçen xökümät däräcäsendä urın buldıru da bar . Ämma Bush administratsiäse bez terrorğa qarşı köräşü öçen kiñ reformalar ütkärdek terror kisätülären analizlau, yaxşıraq koordinatsiäläü öçen CİA qaramağında yaña üzäk buldırdıq, FBİmissiäse yañadan bilgelände häm Watan İminlege Departamentın buldırdıq digän cawap qayatara.
färidä xämit, praga


text:
Vladimir Putin Rusiäneñ yaña xökümäten dä üze öçen qorğanday tözede
Yäkşämbedä uzaçaq prezident saylawlarına Mäskäw Kremleneñ xäzerge xucası häm nämzätlär arasında töp däğwaçı Vladimir Putin yaña xökümät belän bara. Ul monı berniçä kön elek wäğdä itkän ide, sişämbedä isä Putin ministrlarnıñ isemlegen bäyän itte. Rusiä xökümäte elekkesenä qarağanda cıynağraq bulaçaq, anda yaña yözlär dä bar.
Audio, Sergey Markov
Markov fikerençä, tışqı eşlär ministrınıñ üzgärüe Rusiä tışqı säyäsäteneñ üzgärüenä kitermi, ber diplomat - Lavrov - ikençesen - İvanovnı - almaştıra. Bu Rusiä tışqı säyäsäteneñ barınnan bigräk prezident qulında qaluın añlata, dimäk ul prezident idaräsendä Putinneñ yaqın kiñäşçeläre tarafınnan bilgelänäçäk. Bu Mäskäwdäge säyäsi tikşerenülär üzägen citäklägän Sergey Markov süzläre ide. Ul şulay uq, "Lavrov ul diplomat, anıñ üz säyäsi qaraşları yuq, ul alarnı berqayçan da bäyän itmäde" di.
Audio, Sergey Markov
Şul närsäne, yäğni dilbegälärneñ prezident idaräse häm Putinğa yaqın keşelär qulında qaluın, yaña xökümättäge iqtisadi blokta da kürep bula. Finans, iqtisadi täräqqiat häm säwdä ministrları üzgärmi, alarnı elekkeçä Putin fikerdäşläre sanalğan liberallar Aleksey Kudrin häm German Gref citäkläyäçäk. Ä yaña qorılğan industriä wä energetika ministrlığı başına şulay uq liberal Viktor Xristenko quyıla. Mäskäwdäge ikençe ber säyäsi belgeç Aleksandr Konovalov xökümätneñ yaña qorılışı ömet uyatırlıq dip isäpli.
Audio, Aleksandr Konovalov
Xökümät eşen canlandırırğa tırışu maqsatın tağın şul da kürsätä - anda xäzer ber genä vitse-premyer bulaçaq häm ul urınğa inde iğlan itelgänçä, şulay uq liberal iqtisadçı Aleksandr Jukov bilgelänä. Häm nihayät tatar wä başqortlar iğtibarın cälep itärlek yañalıq bulıp Rusiäneñ eçke eşlär ministrı urınına Räşit Nurğalievne bilgeläw tora. Elekke xökümättä däwlät milke ministrı bulıp eşlägän Färit Ğäzizullinneñ ministrlığı bu yulı bötenläy telgä alınmıy, anıñ eşen Gref citäklägän iqtisadi täräqqiat wä säwdä ministrlığına yökläw küz aldında totıla.
Kärim Kamal, Praga


text:
Tağın ber il Ğiraqtan ğäskär çığaru ixtimalın belderä: tarqala başlağan koalitsiä äle dä köçle bulıp qalamı?
İspaniä, Honduras häm Dominikan respublikası Ğiraqtağı ğäskärlären çığarırğa qarar itkännän soñ, çärşämbedä Polşa räsmiläre dä bu turıda uylanuların belderde. Başqa illär bu mäsälädä älegä törle qaraşta tora. Quşma Ştatlar citäklägän koalitsiä äle dä köçleme, yä isä tarala başladımı?
Ğiraqtağı koalitsiägä älegä 35 il kerä. İñ zur ğäskär Quşma Ştatlarnıqı – 135 meñ xäbri çaması. İkençe urında Britannar – 11 meñ. Qalğan illärneñ barısına bergä 16 meñ cıyıla. İspaniä Honduras häm Dominikan respublikası kitkännän soñ bu san 14 meñgä qalaçaq. Qayber illärneñ Ğiraqta ni barı berniçä distä xärbie bar, misal öçen Moldovan anda ni barı 25 keşe. Läkin, bu oçraqta eş xärbilär sanı turında tügel, ä säyäsi xuplaw, koalitsiägä quşılğan illär sanı turında bara. Bu küzlektän qarağanda, Honduras kebek ilneñ 300-läp xärbie kitüe dä ähämiätkä iä. Qayber küzätüeçlär fikerençä, bu koalitsiäneñ qaqşıy başlawına, domino küreneşenä kiterergä mömkin. Amerikanıñ Aspen institutınıñ Berlin bülege citäkçese Geffrey Gedmin:
Audio (Geffrey Gedmin)
"İspan xökümäte qararınnan başlanğan domino küreneşen inde xüzer ük küzätep bula. Koalitsiä çatnadı diärgä bula. Älbättä, koalitsiägä Avstraliädän alıp Görciä, Honduras, Polşa, İspaniä, Britaniä, Amerika qädär illär kergändä, säyäsi, diplomatik, ruxi teläktäşlek turında söyläp bula. Ämmä 1, 2 yä 3 il koalitsiädän çığa yä bu turıda uylana başlasa, başqa illär dä şiklänä, ikelänä başlıy – bu yaman närsä."
Xäyer, koalitsiä citäkçeläre älegä koalitsiä köçle bulıp qala dip belderä. Ğiraqtağı ğäskär sanı belän 3nçe urında torğan İtalia premier-ministrı Silvio Berlusconi, misal öçen, İtalianıñ 2700 xärbie Yünneñ 30nda xakimiät tapşırılğannan soñ da qalaçaq dip belderde. Ukrainanıñ Ğiraqta 1600 xärbie bar. Könyaq Ğiratqağı bäreleşlärdä ber xärbiläre ülügä qaramastan, ukrainnar älegä kitergä cıyınmıy. Hollandanıñ 1260 xärbie bar, 30 yünnän soñ qalu-qalmaw mäsäläse älegä xäl itelmägän. Rumınia, Dania, Bolğarstannıñ bergä 1700 xärbie bar, alar kitergä cıyınmıy. Görciä üz xärbiläreneñ sanın 160tan 550gä arttırırğa cıyına. Könyaq Koreanıñ älegä 675 xärbie, tağın 3 meñne cibärü tikşerelä, bu mäsälä kiläse atnada xäl iteläçäk. Nixayät, beniçä möselman ile dä Ğiraqqa üz ğäskären cibärü ixtimalın belderde. Ämmä alar başta, Ğiraqtağı dilbegäne Berläşkän Millätlär Oyışmasına tapşırırğa taläp itä. Bu mäsälä bügen İslam Konferensiäse Oyışmasınıñ çirattağı mäclesendä tikşerelde.
Ali Gilmi, Praga


text:
Finländidä ütkän tatar muzıka festivale turında küp söylände ,mätbuğat ,internet säxifälärendä dä yazmalar buldı. Yazuçı, söyläwçelär tatar ide. Bez üz küzlegebezdän qarap cırçı, biyüçelärebezgä bäyä biräbez ä menä başqa xalıqlar bezneñ sänğätkä nindi bäyä birä mikän?. Festivaldän soñ Finländiäneñ Helsinki Sanomat basmasında sänğät tänqitçese Harri Römpöttinıñ ''Bik az Kamalova'' isemle yazması basılıp çıqtı .
Savoy teatrında ütkän berençe tatar muzıka festivalendä qatnaşqan xalıqara tanılğan yoldızlarnı räxätlänep ozaqraq ta tıñlar iden.
Açılış kiçendä Tatarstannnan kilgän Aydar Feyzraxmanov ansamble säğät yarım buyı sovet stilı yasalma folklor, kitç kürsätte.Şulay itep gitara virtiozı Änwär izmailovqa yartı säğät waqıt häm arıp, xäldän tayğan tamaşaçı qaldı.
Festivalneñ ikençe kiçe canlıraq ütte. Anda Zulya Kamalova festivalneñ zur yoldızı bulıp kütärelde. Anı da 1970-nçe yıllarda uq Finländiädä oyışqan Başqarma cırları häm Kazan Gruppası Bedretdinnıñ rock muzıkası belän qısqannnar ide.. Festivalne oyıştıruçı Deniz Bedretdin här ike törkemdä dä başqardı. Kamalovağa säxnädä yartı säğät kenä waqıt qaldı Şuluq atnada Helsinkidä dönya muzıykasınıñ başqa ber tanılğan yoldızı Angelique Kidjon bulıp kitte. Kidjon tirän kükräk tawışı belän cırlasa, Kamalovanıñ tawışı yaltırı sıman... Zulya Kamalova Rusiä urtasınnan Tatarstannan , İdel buyınnnan . Ul 9 yäşendä yk tatarça cırlıy başlağan. 1991-nçe yılda Kamalova Awstraliağa küçep kitä. Anda ul törle illärneñ muzıykasın bergä quşıp , matur etno pop stildä äsärlär icad itä başlıy. Konsertta ul başqarğan cırlarnıñ yartısı traditsion tatar cırları ide. Kamalova üz öleşen yomşaq, yağımlı solo cır belän başlap cibärde. Anıñ üze icad itkän parçalarda bigräk tä Afrika elementları sizelsä dä, ul alarnı tatar muzıkasına nigezläwen äytte. Zulya barlıq cırların tatarça başqardı. Anıñ cırlaw stilı, ritmendä Üzäk Aziä köyläreneñ çalımnarı işetelep kitä.. Harri Rämpötti HS mäqaläsendä däwam itep tağı bolay dip yaza:
Kamalova Yevropa illärendä gastrolde yöri. Anıñ awstralialı törkeme Helsinkidä öleşçä tatarlardan torğan tıñlawçılar aldında berençe märtäbä çığış yasadı . Elektro gitar häm barabannar belän bergä bas häm garmon cılı muzıkağa cılı çalımnar kiterde .... Kamalovanıñ üze yazğan parçalar traditsion cırlarğa citep betmi.... borınğılar yaxşı bulğan öçen ozaq waqıt saqlanğan da . Kamalova çın,samimi, osta başqaruçı ,anıñ talant, säläte bik ük matur bulmağan cırlarnı da matur itep başqaru mömkinlegen birä. . Ul yäş kürensä dä, Awstraliada törle büläklär alıp ölgergän. Zulya dönya küläm muzıka yoldızı bulu öçen kiräk bulğan här närsägä iä. Finländiädä qayçan da bulsa ul ber üze genä cırlağan konsert bulır digän ömettä qalam dip yaza Harri Römpötti
färidä xämit,praga


text: Rusiä jurnalistı Anna Politkovskayağa bügen, Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasınıñ “jurnalizm häm demokratiä” öçen büläge tapşırıldı. Oyışmanıñ maxsus wäkile Freimut Duve, anı “Rusiäneñ vöcdanı” dip atadı. Duve, jurnalistnıñ, Rusiä xärbiläreneñ Çeçnyada qılğan vaxşilekläre turında qıyu mäqälälär yazuwın ğına tügel, ä 1999-nçı yılnıñ dikäberendä Groznıyda, 89 olı yäştäge keşegä qartlar yortınnan çığarğa yärdäm itkänen dä, iskä aldı. Büläk bügen Venada, oyışmanıñ utırışında tapşırıldı. Anıñ aqçalata küläme 20 meñ dollar. Üzeneñ cawap süzendä Politkovskaya, Çeçnyada vaxşileklär äle dä dawam itä dip äytte. Kiläse ayda Çeçnyada ütäçäk referendumnı ul küz buyaw dip atadı, häm Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasın, üzen bu referendum belän bäylämäskä çaqırdı.


text:
Xalıqara Olympia komitetı, 2014nçe yılda Soçidä uzaçaq qışqı Olympia uyınnarı öçen maxsus Koordinatsiä Komissiäse tözelüen iğlan itte. Anıñ maqsatı - aldağı altı yıl yarım eçendä uyınnarnı oyıştıru komitetı eşenä yardäm itü, häm berük waqıtta küzätep tä baru. Komissiä räise bulıp Jean Claude Killy tora, añardan tış anda tağın 12 äğza bar.
Uzğan atnada Killy Mäskäwdä Rusiä premyer-ministrı Zubkov belän dä oçraştı. 2014nçe yılğı qışqı Olympia uyınnarın ütkärü urını bularaq Rusiäneñ Soçi şähäre şuşı yılnıñ yülendä saylanğan ide.


text:
Kulov: "Kön-yarımda tärtip urnaştırdıq"
Audio (Feliks Kulov) "Bez kön-yarım eçendä tärtip urnaştırdıq. Ber tapqır da atmadıq, berkemne ütermädek, qanunnı bozmadıq."
Soñraq parlamentta yasağan çığışnda Kulov şul uq süzlärne qabatladı, häm tärtip saqlaw idaräläre ğädättäge eşçänlegenä qayta dip östäde. Parlament anı bu wazifasınnan buşattı.
Qırğızstannıñ waqıtlı prezident häm premier-ministr wazifaların başqaruçı Kurmanbek Bakiev, uzğan atna Qırğızstanda bulğan inqlap – eçke säbäplär arqasında, çit yärdämsez buldı, anı Ukraina häm Gruziädä bulğan xällär belän çağıştıru döres tügel dip belderde. Berük waqıtta ul Qırğızstandağı xällär kürşe Üzbäkstan häm Qazaxstan citäkçelären borçuğa saldı, dide.
Pänceşämbedä Bişkäkkä Ukraina häm Gruziä tışqı eşlär ministrları häm Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışması başlığı, Sloveniä tışqı eşlär ministrı Dimitri Rupel kilä.


text:
Ğiraqta, radikal şığilar citäkçese Moqtad as Sadr koalitsiä ğäskärlärenä atışlarnı waqıtlıça tuqtatıp torırğa täqdim itte.
Şäyex Äxmät aş Şaybani, ägär dä amerika ğäskärläre Näcäf şähärennän kitsä, Moqtad as Sadrnıñ suğışçıları Amerika ğäskärlärenä höcüm itmäyäçäk dip belderde. Şulay itep Şäyex, Sadr şähärgä Ğiraq politsiäsen qaytaruğa rizalıq birä digänne añlattı. Ğiraqnıñ Kerbela şähärendä koalitsiä ğäskärläre belän Moqtad as Sadr citäkçelegendäge şığıylar arasında qorallı bäreleşlär buldı. Atışlar tön urtasınnan tañğa qädär däwam itte. Ber amerikan xärbie häm Moqtadnıñ ike suğışçısı hälaq bulğan. Fällucada amerika gäskärläre urının Ğiraqnıñ saqlanu köçläre aldı. Bu töbäktä tärtipne xäzer alar saqlayaçaq. Quşma ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld süzlärennä qarağanda, Ğiraqta Amerika ğäskärläre şul uq sanda, yağni 135 meñnän 138 meñgä qädär qalaçaq.


text: Hindostandıñ Bombey qalahında ike keüätle şartlawzan huñ xaqimiättär qatı räwyeştä imenlek saraları kürä. Qala uramdarına meñlägän politsiä xezmätkäre sığarılğan. Yartı säğätlek arawıq menän bombılar qalanıñ töp finans kwartalında häm turistar küpläp yörögän rayonda şartlağan. Häläk bulıusılar hanı arta bara. Huñğı mäglümättär buyınsa 41 keşe wafat bulıp 125-e yaralanğan. Politsiä xezmätkäre xäbär iteüensä, älegä küpme keşe häläk ublıuı xaqında anıq qına äytep bulmay. Şartlawzar terrorsılar eşe bulıuza xaqimiättär şiklänmäy. Şartlatqıstar ike urında taqsizarğa halınğan bulğan.


text:
Semberdä İran sänğäte kürgäzmäse açıldı
Kürgäzmä “İran sänğäte häm mädäniätenä 6000 yıl” dip atala. Äsbaplar arasında arxeologik tabışlar zur urın bililär: yort kiräk-yaraqları, öy cihazları, qoral ürnäkläre, at dirbiäläre... Şulay uq İran sänğätenä xas bulğan medal''onnar, kalligrafiä yazmalar, bizäklär.
Kilüçelärneñ iğtibarın ayıruça cälep itkän berniçä sänğäti äyberlärne atap ta ütärgä kiräkter: qır käcäse räweşendä yasalğan şärab sawıtı, äkiäti canwarlar belän bizälgän altın podnos, may sawıtı kiterüçe qol qız, atqa taşlanuçı arıslan, törle-törle altın häm kömeş brasletlar, sawıtlar...
Läkin baytaq eksponatlar räsemdä genä. Monı añlap ta bula - qıyalarğa uyıp yasalğan rel''yeflı räsemnär häm yazmalar bit alar: şax üz yarannarı belän, Axemenid soldatları, Borınğı Farsı arxitekturası xäräbäläre...
Eksponatlarnıñ iñ ölkäne - Xucistanda tabılğan Haguzimbi xramı – bezneñ erağa qädär 3500 yıl, dielgän. İñ yäşläre – b.e.q. 500 yıl tiräse.
Boları räsemnär genä. Ämma çın äyberlär dä baytaq. Bälki nösxä genäder, şulay da yuğarı sänğäti ostalıqta yasalğannar: Şax üzeneñ yarannarı belän, Şax Xormoz doşmanın üterä, Böyek Dariy, Şapur, Baxram İkençe Alla qulınnan xakimiät simvolın ala...
Quyılğan äyberlär arasında Lidiä, Midiä, Assiriä, Babilon, Şumer, Aqqad istälekläre dä bar. Tik, nigäder, alar da İran mädäniäte äyberläre sıyfatında täqdim itelälär.
Şöker äle, Qıpçaq dalalarında tabılğan altın-kömeş sänğäti äyberlärne dä bu kürgäzmägä quymağannar. Yuğisä, Rusiä ğalimnäre alarnı da “farsı telle” skiflarğa büläk ittelär bit.
Qısqası, kürgäzmä belän tanışu farsılarnıñ ğorurlanırlıq närsäläre bar, häm näq şul İran xalqınıñ berdämlegenä, xalıqara çamasız basım astında da üz süzlärendä torırğa köç biräder, digän fiker dä uyatırlıq.
Ä menä törki xalıqlar qaldırğan tabıldıqlarğa xucalar tabıla tora. “Skif kurgannarı” ğına tügel-yl..
Altayda runik yazmalı kalendar'' tapqannar ide. Ermitaj direktorı Piotrovskiy alarnı “niçtoje sumnyaşesya” yapunnarğa büläk itte dä quydı. “Nigä soñ şundıy ğadi runik yazmağa iä bulğan yapunnar, anı taşlap, qatlawlı ierogliflarğa küçkännär?” – digän soraw belän bimazalanuçı da kürenmi. Şul uq Altaydan qazıp alınğan borınğı xanzadä (prinsessa) mumiäsen - cirle xalıqnıñ tabınu urınınnan alıp kittelär. Qaytaru taläbe belän çıqqannar ide dä, DNK dip ataluçı Dizoksiribonukleinovaya kislotasın, yäğni genetik kodların tikşerep qarağannar ikän - turı kilmi, di: prinsessa ariskaya rasadan, sez aziatlar, imeş.
Berwaqıt şulay “Mirovıye sivilizatsii” digän kitap belän tanışırğa turı kilgän ide.Anda kiterelgän 20 sivilizatsiädän 19 xucaları bulğan xalıqlar iseme atala: şumer, misır, grek, rim, urıs häm başqalar. Barı tik törkilärneñ Kul Tägin taşyazması tabılğan cirdäge mädäniät qaldıqları ğına xucasız – “Sivilizatsiä Minusinskoy kotlovinı” dip kenä atala. Törkilär turındağı uñay süzlärgä Rusiä kiñleklärendä “tabu” çäpälgänder inde, küräseñ...
Kürgäzmägä qaytsaq, anı açu tantanasında İrannıñ Rusiädäge ilçelege qarşındağı Mädäniät wäkillege citäkçese Möxämmät Mähdi İmaninur da kilgän ide. Anda tatar cämäğätçelege häm möselman dini idäräse wäkilläre dä qatnaştılar.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Yaponiä-Qıtay mönäsäbätläre sonğı 30 yılda iñ tübän däräcädä
Yaponiä belän Qıtay arasındağı mönäsäbätlär kiskennöşä bara. Peking düşämbedä mönäsäbätlär sonğı 30yıldağı in tübän däräcägä citte dip belderde.Öçençe atna inde meñnnärçä demonstrant Qıtaynıñ zur şähärlärendä Yaponiägä qarşı uram cıyınnarı ütkärä, Yaponiäneñ konsollıq häm başqa binalarına taşlar ,şişälär ırğıta, buyalar belän pıçrata. Däwam itkän bu xällär töbäkneñ totrıqlılığı mäsäläsendä borçılu tudıra. Bez bu turıda Awstraliädä yäşäwçe Qıtayda tuıp üskän anıñ telen mädäniäten yaxşı belüçe andağı waqıyğälärne qarap barğan milläteşebez eşmäqär Röstäm Sadrinıñ fikerlärenä dä möräcäğät ittek.
Li Zhaoxing(audio)
Qıtay xökümäte yaponnardan ğafu sorarlıq ber närsä dä eşlämäde .Töp mäsälä Yaponiä xökümäte Taiwan , häm başqa qayber eşlärdä şulsanda keşe xoquqları bigräk tä tarix mäsäläsendä qıtaylarnıñ xislären räncette
Oxford universitetında qıtay belgeçe Rana Mitter süzlärençä hiç şiksez tarix kitabı qıtaylarnıñ küñelenä tigänder, ämma krizis Qıtay xökümäteneñ mänfäğätlärenä turı kilä.Ägär dä Peking Yaponiäneñ İminlek Şurasına kerün häm Taiwan turında komentarlar birüen tuqtata alsa diplomatik ciñügä ireşäçäk. Ämma ozın möddätne küzdä totqanda di Mitter Peking iqtisadi häm säyäsi säbäplärdän çığıp diplomatik sularnı tınıçlandırırğa tırışaçaq.
Mitter(audio)
Ozın möddätne küzdä totqanda Tokyo belän mönäsäbätlärne yaxşırtu Qıtaynıñ mönfäğätenä turı kilä. Qıtay iqtisadı üsä häm ul bik tä täsirle räweştä üsärgä däwam itäçäk, şulay da anıñ zäğif urınnarı bar, xalıqara häm eçke totrıqsızlıq anıñ üsüenä nıq zarar kiterä ala Qıtay retorikasın kimetäçäk, pozitsiäsennän çigenäçäk, Uram cıyınnarın kimetäçäk, ämma ber yk waqıtta xalıqara forumnarda söyliäçäk.
İqtisadi ,xärbi yaqtan nıq üskän Qıtay Aziädä berdän ber köç itterep üzen qabul itterü yulına bastımı digän sorawğa R.Sadri(audio)
Mitter suğış waqıtı tarixı kitapları turındağı bäxäs yaña närsä tügel in kimendä 20yıl däwam itä di.Ütkändä Yaponiä finans inisiativaları belän retorikanı bastıra ide.Qıtayda här närsä däwlät kontrolendä yaqın kiläçäktä ul gazetalarda Yaponiägä qarşı maqalälärneñ basıluın tuqtata ala, demonstrantlarğa cıyılmağız digän kürsätmä birä ala. Atna azağında Pekingdä Tiananmen maydanında planlaştırılğan demonstratsiä bulmıy qaldı.Küräsen qıtay xakimiätläre eçtä nindider xislärne irekländerülärenä borçıla başladı. färidä xämit


text:
Omski mäktäbendä millätara çara
Omskida xäzer balalar arasında millätara tolerantlıq tärbiäläwgä iğtibar arta bara. Soñğı waqıtlarda ğomumi belem mäktäpläre ber-ber artlı diärlek millätara tärbiä temasına bağışlanğan çaralar oyıştıralar. Alarnıñ qayberlärendä tatar oyışmaları da qatnaşa. Omskinıñ 4-nçe sanlı mäktäbendä çärşämbe könne ütkärelgän şundıy ber çara “Törlelär berdämlege” - “Yedinstvo raznıx” dip isemlängän ide. Anda tatar moxtariäte qarşında eşläwçe “Ömet” kollektivı balaları çığış yasadı. Alarnıñ çığışın älege mäktäpneñ uquçıları qızıqsınıp qaradılar, üzläre dä törle xalıqlarnıñ iyüllären başqardılar, xalıq äkiätläre temalarına säxnä küreneşläre uynadılar, Rusiädä niçä millät xalqı yäşi, nindi şähär nindi respublikanıñ başqalası digän häm başqa şundıy sorawlarğa cawaplar birdelär. “Ömet” kollektivı citäkçeseneñ, bıyıl Qazanda nindi zur çara buldı,- digän sorawına bertawıştan, meñyıllığı bäyräm itelde,- dip cawap birdelär. Rozaliä Sayganova, Omski


text:
“Äl Cäzirä” telewideniäse kürsätkän wideo yazmada totıqlar, “amerikan xärbiläre qulğa alınğan baş kütärüçelärne täwlek äçendä azat itmäsä, bezne üteräçäklär”, dip äytä. Bu tasmanı teleqänälğa “Tawxid häm jihad” törkeme birde. Anı İordan terrorçısı Abu Musab Äz Zärqäwi citäkli. Bolğarstan tışqı äşlär ministerlığı xäbär itkänçä, totıqlar yök maşínaları yörtuçelär. Alar şäxsi şirkättä äşlilär. İkençe totıq AQŞnıñ diñgez pexotaçısı. Anı ike atna älek urlağan idelär. Äkstremistlar şulay uq üteräbez dip wäğdä itte. Xäzer ul Bäyrutta. Pentağonda ütkän mäğlumat oçraşuı waqıtında general Däwid Rodriges bolay dip äytte:
AUDİO: “Qapral Xassunğa qurqınıç yanamí. Ul xäzer Quşma Ştatalarnıñ Bäyruttağı ilçelegendä. Ğíraqtan niçek Liwanğa kilep älägüe turında älegä bezdä tulı mäğlümät yuq. Bu xälneñ böten yaqları da tikşerelä”.


text: Bu xaqta xökümät utırışında premer-ministr Rafael Baydäwlätov belderde. Baydäwlätov monı säyäsi säbäplärdän dip isäpli häm anıñ artında Prezidentnıñ ulı belän mönäsäbätlär tora digän uyda .«Ni öçen härkön diärlek yağulıq energetiqä qompleksı citäkçeläre elek qatnaşqan proyıqtlardan baş tartıp, sabotajlıq belän şöğellänä? Bu yegetlär, küräseñ, Ural Räximovnıñ ayaq astında, alar öçen Prezident ta, Başqortstan xökümäte dä yuq». Premernıñ moña qädär ata häm ul arasına qağılışlı süzlär äytkäne yuq ide. Qayber analıytiklar monı Baydäwlätovnıñ batırlığı tügel, ä alar belän kileşep, ata häm ul arasındağı mönäsäbätlärneñ ni qädärle kierenke ikänlegen maxsus küpertep kürsätü dip isäpli. Etnosäyäsätçe, tarix fännäre doktorı Fail Safin bu Mäskäw aldında Räximovnıñ abruyın nığıtu öçen eşlängän uyın da buluı ixtimal dip isäpli.


text:
Nazarbayev Astanada çit il citäkçelären qarşı ala başladı
Başqalanı Almatıdan tönyaqtaraq Astanağa küçerü fikeren ğamälgä aşırğın Qazaqstan prezidentı Nazarbayev ilneñ soñgı waqıtta ireşkän uñışları turında kilgän däräcäle qunaqlar aldında çığış yasadı.
Yasağan çığışında Qazaqstan däwlät prezidentı Nursoltan Nazarbayev "Bez soñgı yıllarda kiçergän awırlıqlar qarşında isän qaldıq. Bu awırlıqlardan berse çıqqan krizıslarğa birelmiçä yaña ber il tözü ide" dip äyyte.
Astananı tözekländerü öçen küp tırışlıq kürsätkän prezident Nazarbayev, başqala arxitekturasın yañartu öçen Norman Foster häm Kişo Kurokova kebek dönyanıñ kürenekle arxitekların kitertkän ide. İldäge mul neft uñışınnan kergän aqça 700 meñ keşe yäşägän Astananı tiz arada tözekländerü eşenä yärdäm itä.


text:
Oñtüstik Qazaqstan oblısında toğız ay`da önerkäsip öniminiñ kölemi 4,9 pay`ızğa artıp, 574,2 mlrd. teñgeni quradı, dep xabarlay`dı Baq.kz.
Önim kölemi negizinen tamaq (104,5 pay`ız), munay` öñdew (117,5), farmacevtïka (127,3), özge metall emes mïneraldı önimder (115,4) men metallwrgïya öndirisi (107,4) esebinen ösip otır.
Al, awıl şarwaşılığında jalpı önim kölemi 319,6 mlrd. teñgeni qurasa, onıñ işinde mal şarwaşılığında – 150,3 mlrd. tg, egin şarwaşılığında - 168,6 mlrd. teñgeniñ önimi öndirildi.
Sonımen qatar, jıl basınan beri qurılıs jumıstarınıñ kölemi 125,3 mlrd. teñgeni qurap, 385,2 mıñ şarşı metr turğın üy` pay`dalanwğa berildi. Bul ötken jıldıñ säy`kes kezeñimen salıstırğanda 10 pay`ızğa arttı.
Al 9 ay`da negizgi qorğa 240,8 mlrd. teñge ïnvestïcïya bağıttalıp, 2015 jıldıñ tïisti kezeñine 82,4 pay`ızdı quradı.
Sonday`-aq, OQO äkimi baspasöz qızmetiniñ mälimetinşe, oblısta 2016-2020 jıldarğa arnalğan damw bağdarlaması qabıldandı. Ay`qındalğan 83 ïndïkatorlardıñ işinde 11-i bïılğı jıldan bastap, alğaş ret Qazaqstan Respwblïkası Premʹer-Mïnïstri men oblıs äkimi arasında tüzilgen Memorandwmnıñ ïndïkatorları bolıp tabıladı. Jıl soñına dey`in belgilengen ïndïkatorlarğa qol jetkiziletin boladı.
Ay`ta ketey`ik, 2015 jıldıñ qorıtındısımen jalpı öñirlik önim boy`ınşa respwblïkada turaqtı 5 orında ornalasqan.


text: Uzğan yılda meñnän artıq xoquq yaqlawçı repressiä häm köç qullanular qorbanı bulğan. Küp törle illärdän cıyılğan bu mäğlümätlärne bügen «Ğazaplawlarğa qarşı bötendönya assotsiatsiäse» iğlan itte. Assotsiatsiä xisabında Rusiä, Üzbäkstan, Qırğızstanda xoquq yaqlawçılarnı yuq itü häm ezärlekläwlär turında yazılğan. Belarus häm Qazaxstanda xoquq yaqlawçılarğa teläktäşlek belderüçelär, ğädellege şikle bulğan mäxkämälärdän soñ, törmälärgä yabıla, ä inde Törekmänstanda xoquq yaqlawçılıq belän şöğellänergä, ğomümän, mömkin tügel dielgän. Assatsiatsiä wäkile Rekyulo süzlärençä, «Dönyada xoquq yaqlawçılarnıñ xäle awırayğannan awıraya bara. Bigräk tä uzğan yılğı xisaplarğa qarağanda. Üz illärendä keşe xoquqları öçen köräşüçelär üzläre eş qına reprissiä häm köç qullanu qorbanına äwerelä.»


text:
Yewropa Berelege İrannı, İran dönyanı qurqıta: eş İminlek Şurasına barıp citärme?
Berläşkän Millätlärneñ Venadağı atom energiäse idaräse Yewropa Berlegeneñ İran atom programması mäs''äläsen İminlek Şurası qaramağına çığaru tälaben tikşerä. Şul taläptä, İran üzeneñ elekke xalıqara yöklämälären küp märtäbä bozdı, anıñ şul ğämällären inde Berläşkän Millätlär tikşerergä tieş dielä. Läkin Rusiä häm Qıtay İran atom programmasınıñ İminlek Şurasına qädär barıp citüenä qarşı.
Cämäğätçelekkä çıqqan ölgedän kürengänçä, anda İminlek Şurasınnan İranğa basım yasap, anıñ urannı bayıtu eşennän baş tartuına häm Britaniä, Fransiä wä Germaniä belän söyläşülärgä qaytuına ireşü sorala. Ayırım şunı da äytep ütärgä kiräk - Yewropa Berlege taläbendä älegä İranğa qarşı nindi dä bulsa çikläwlär kertü mäs''äläse kütärelmi.
Quşma Ştatlardan ayırmalı bularaq elegräk İranğa qarata yomşağraq qaraşta torğan Yewropa Berlegeneñ tüzemlege august ayında, ikeyaqlı söyläşülär körçekkä terälgännän soñ çıqtı. Tähran şunnan soñ yañadan uran üzgärtü eşenä kereşte, bu urannı bayıtunıñ berençe adımı bulıp tora. Yewropa Berlege belän söyläşülär barğan çorda isä İran şul eşne tuqtatıp torğan ide. Tährannıñ atom ımsınularına qarata dönya buylap kiñräk kileşü formalaşıp kilä kebek şulay itep. Sişämbedä Quşma Ştatlar häm Yewropa Berlege qaraşın Australiä tışqı eşlär ministrı Alexander Downer dä yaqlap çıqtı, New Yorkta ul bolay dip belderde:
"Bez İrannıñ Yewropa Berlege belän kileşüe totılır dip ömetlängän idek, xäzer isä bez anıñ iranlılar tarafınnan ğämälgä quyılmayaçağına borçılabız. Alar üzläreneñ atom programması täräqqiaten däwam itärgä teli kebek. Bezdä bu citdi borçu uyata, iñ möhime, İran Xalıqara atom energiäse idaräse qarşında alğan yöklämälären yış qına ütämi kilde, xäzer bu idaräneñ citäkçelege tarafınnan tikşerelä häm andağı küp kenä wäkillär, şul isäptän Australiä wäkile dä, älege mäs''äläne inde İminlek Şurasına cibärergä kiräk digän fikerdä", di Australiä tışqı eşlär ministrı Downer.
Ämma Yewropa Berlege taläbeneñ Xalıqara atom energiäse idaräsendä ni däräcädä kiñ yaqlanuı xaqında özderep äytep bulmıy, İminlek Şurasınıñ daimi äğzaları bulğan Rusiä häm Qıtay wäkilläre moña kisken qarşı çığa. Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov sişämbedä ük, İran mäs''äläsen İminlek Şurasına yullaw kire näticälärgä kiterä ala dip kisätkän ide. Ul, İran üz yöklämälären bozmıy häm anıñ ğämälläre atom qoralların cäyeldermäw tärtibenä yanamıy dip belderde.
Elegräk Lavrov New Yorkta Qıtay tışqı eşlär ministrı Li Jao Siñ belän oçraşıp, yaqlar anda İran atom programması mäs''äläse barı tik Xalıqara atom energiäse idaräse qısalarında ğına xäl itelä ala dip kileşkän ide. Mäğlüm ki, Mäskäw İrannıñ Farsı qultığı buyındağı Buşer şähärendä atom stansiäsen tözügä bulışa häm kiläçäktä dä şundıy aqçalı kontraktlar aluğa ömetlänä.
İrannıñ atom söyläşülärendäge töp wäkile Ğäli Laricani sişämbedä, ägär dä Könbatışnıñ İminlek Şurası belän yanawları çınğa aşsa, Tähran üzendä urannı bayıtu eşen yañartaçaq dip kisätte.
"Ägär dä alar bezne qurqıta häm İran mäs''äläsen İminlek Şurasına cibärergä teli ikän, bez Natans atom qorılmasında urannı bayıtu eşen genä yañartaçaqbız", dip kisätä Ğäli Laricani.
Kärim Kamal


text:
Osman Öztunç - Devran
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Devran
Etiketler : Osman Öztunç - Devran türkü indir, Osman Öztunç - Devran türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Devran mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Devran türküsü, Devran sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Devran bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Ben Sensiz Öldüm Bağışla
Osman Öztunç - Listelerde Kulis Var
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı
Osman Öztunç - Kendime Bağırdım


text: Fevral axırında Görcestannıñ könbatışında ber aqqoşnıñ ülü säbäben, Londondağı belgeçlär qoş kizüennän dip rasladılar. Görcestannıñ sälämätlek saqlaw ministrlığı xäbär itüenä qarağanda, yaqın arada belgeçlär bu virusnıñ keşe öçen qurqınınçmı, tügelme ikäne xaqınıda belderäçäklär. Ülgän aqqoş tabılğan töbäktä ğädättän tış xäl kertelgän. Görcestanda qoş kizüennän ülgän başqa qoşlar turında xäbärlär yuq. Başta Germaniä, annan soñ Awstriädä qoş kizüe mäçelärdä tabılğan. Bügenge köngä, qoş kizüe bar dip tabılğan 7 ildä 174 keşe zararlanğan, bu çirdän 94 keşe wafat bulğan dip xäbär itelä.


text:
Rusiäneñ maxsus wäkile, tışqı eşlär ministrı urınbasarı Aleksandr Losyukov sişämbedä üzeneñ Tönyaq Koreä säfären tögälläp yänä Qıtay başqalası Pekingä kilde. Şuşı säfären ul üze näticäle dip bäyäli, häm Tönyaq Koreäneñ atom programması tiräsendäge nizaqnı tınıç yullar aşa çişü ixtimalı ömetle kürenä dip belderä. Waşington isä älege mäs’äläne Berläşkän Millätlär Oyışmasında qarawnı teli.
Losyukovnıñ Pxenyannan qaytuwı aldınnan ğına Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Colin Powell düşämbe kiçen, Washingtonnıñ Tönyaq Koreä mäs’äläsen Berläşkän Millätlär Oyışması qaramağına çığarırğa teläwen qabatlağan ide. Anıñ fikerençä, Pxenyannıñ küpläp yuq itü qoralların cäyeldermäw kileşüwennän waz kiçärgä cıyınuwı şaqtıy qurqınıç ğämäl, şuña kürä anı İminlek Şurası üze tikşerergä tieş. Kilep tuğan kierenkelekne Berläşkän Millätlär qısalarında xäl itü omtılışı tabiği älbättä, läkin bu axırğı çiktä Tönyaq Koreä öçen bik tä awır näticägä kiterä ala, İminlek Şurasınıñ şul ilgä qarşı yaña iqtisadi wä säwdä, xätta säyäsi dä çikläwlär kertüwe bik ixtimal. Pxenyandağı citäkçelek isä monı üzenä qarşı suğış iğlan itügä tiñli. Şuña kürä Tönyaq Koreäneñ kommunistik başlıqları turıdan-turı Quşma Ştatlar belän söyläşergä teli. Monı anıñ yaqın berektäşläre Qıtay häm Rusiä dä yaqlıy, äle Pxenyanğa kitkänçe ük Aleksandr Losyukov, qarşılıqlarnı ike yaq, yäğni amerikannar häm Tönyaq Koreä ber östäl artına utırıp, ikäwläşep çişärgä tieş dip beldergän ide. Üzeneñ säfären ul barı tik, yaqlarğa bulışlıq itü, häm hiç kenä dä aradaşlıq tügel dip bäyäläde. Qıtay tışqı eşlär ministrı da, üz ileneñ Tönyaq Koreä belän aralaşuwı täcribäsenä işarä yasap, bu oçraqta iñ qulayı Waşingtonnıñ turıdan-turı Pxenyan belän söyläşüwe dip belderde. Şul uq waqıtta, äle genä Qıtay wäkilläre belän söyläşülär öçen Pekindä bulıp kitkän John Bolton, amerikan däwlät sekretareneñ urınbasarı, Tönyaq Koreä mäs’äläsen İminlek Şurasında qarawğa Qıtay ällä ni zur qarşılıq kürsätmi dip äytte. Yaqlar moña üz qaraşların älegä tulısınça açıqlap betermägän bulsa kiräk. Ul arada inde Pxenyannan kire Pekingä kilgän Aleksandr Losyukov, üzeneñ Tönyaq Koreä wäkilläre belän söyläşülären bik yuğarı bäyäläde.
Audio
Pxenyanda berniçä, şaqtıy faydalı häm näticäle küreşülär buldı, häm min üzemneñ andağı söyläşülärem xaqında prezidentqa citkeräçäkmen dide Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı urınbasarı. Näq menä üzeneñ başta Putinğa xisap biräçägenä işarä utep Losyukov Pxenyandağı söyläşüläre xaqında täfsilleräk mäğlümat birüdän totılıp qaldı, ämma tulayım alğanda, qarşılıqlarnıñ çişelü ixtimalı şaqtıy ömetle dip belderde.
Audio
Ägär dä qatnaşı bulğan ike taraf ta moña äzer bulsa dip östäde Losyukov. Äle Pxenyanda çaqta uq ul Rusiäneñ İTAR-TASS agentlığına, Tönyaq Koreä üzendäge atom programmasınnan waz kiçüwe öçen Waşingtonnan yazmaça, yäğni süzdä genä tügel, ä ber kileşü räweşendä üzenä iminlek garantiäläre teli dip beldergän ide. Alar Pxenyanğa üzen imin xis itü häm dönya belän qurıqmıyça aralaşuwı öçen kiräk dip belderde Rusiä wäkile. Tönyaq Koreädä çaqta ul ilneñ kommunistik yulbaşçısı Kim belän dä oçraştı, şuña kürä ul äytkän süzlärne Pxenyannıñ soñğı qaraşı dip qabul itärgä bula. Läkin Kim Waşingtonnıñ üze belän turıdan-turı söyläşüwen teli, ä annan isä älegä, şuşı mäs’äläne Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasına çığaru teläge turındağı belderülär genä işetelä.
Kärim Kamal, Praga.


text: Ul - räsmi militsiä qulınnan zıyan kürüçe dip tabılğan Blagoveçenlılarnıñ advokatı sorawı. Advokat Stanislav Markelov zıyan kürüçe dip tabılğan 329 keşene filtrlaw punktı aşa ütkärü mäsäläsen kütärde. Advokat uyınça, filtrlaw aşa ütkändä keşelärneñ köçläp barmaq ezlären alğannar, mäsxärälägännär häm berniçä kön totqarlağannar. Prokuratura bu faktnı urap uzğan. Advokat älege “filtrlaw” buyınça ayırım ğäyepläw bulırğa tieş dip isäpli. Ufanıñ Kirov rayonı mäxkämäse älege eşne qaradı häm advokatnıñ sorawın qänägätländermäde. Markelov bu eş buyınça Yewropa mäxkämäsenä qädär barıp citäçäklären belderde.


text: Brüssel. Britan tışqı eşlär ministrı Jack Straw süzlärenä qarağanda, London häm Waşington Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Ğiraqqa qarşı köç qullanunı röxsät itkän yaña qararın ike atna eçendä qabul itelüwen teli. Straw bu xaqta düşämbedä Brüsseldä belderde. "Xalıqara däräcädä kileşüne häm xezmättäşlekne, Ğiraqnıñ tulısınça xezmättäşlek itüwen teläwebez säbäple bez İminlek Şurasınnan qarar qabul itüne ütenü aldınnan ike atna, bälki beraz ozağraq ta kötärgä äzer" di britan tışqı eşlär ministrı. Amerikannar häm britannar äzerlägän yaña qarar ölgese İminlek Şurasına bügen soñraq täqdim iteläçäk. Monı Waşingtonda Aq yortnıñ matbuğat wäkile Ari Fleischer da rasladı. Ul şulay uq, Ğiraq qoralsızlanu yöklämälären bozdı dip belderde. Germaniä kanslerı Gerhard Schroeder isä düşämbe irtän Fransiä prezidentı belän oçraşır aldınnan, Parisnıñ da, Berlinneñ dä yaña qarar kiräklegen kürmäwen belderde. Fransiä häm Germaniä Ğiraqtağı qoral inspeksiälären nığıtunı alğa sörä. Ul arada Ğiraq prezidentı Saddam Xösäyen, maxsus säfär belän Bagdadqa kilgän Yevgeni Primakovqa, üz ileneñ qoral inspektorları belän tulısınça xezmättäşlegen wäğdä itte dip xäbär itelä.


text:
Yavuz Top - Aklımı Başımdan Aldı
Sanatçı : Yavuz Top
Türkü : Aklımı Başımdan Aldı
Etiketler : Yavuz Top - Aklımı Başımdan Aldı türkü indir, Yavuz Top - Aklımı Başımdan Aldı türkü dinle, Yavuz Top türküleri, Aklımı Başımdan Aldı mp3 indir, Yavuz Top türküleri Aklımı Başımdan Aldı türküsü, Aklımı Başımdan Aldı sözleri, Yavuz Top mp3 dinle, Yavuz Top download, Aklımı Başımdan Aldı bedava mp3, Yavuz Top türkü sözleri, Yavuz Top türkü dinle, Yavuz Top son albüm indir
Yavuz Top Türküleri
Yavuz Top - Gece Rüyada Sohbetin
Yavuz Top - Bugün Ben Güzeller Şahını
Yavuz Top - Hey Erenler Hey Gaziler
Yavuz Top - Aklımı Başımdan Aldı


text:
Äfğanstandağı terrorçılar prezident saylawların özergä tırışa, dip kisätä Amerikan xärbiläre
Audio (David Barno)
"Täbäktäge bar teror oyışmaları öçen bu irekle saylawlarnı özü urtaq maqsat bulıp tora."
Barno süzlärençä, Äfğanstannıñ könyaq-könçığışında, Paktia, Xost, Wäziristan kebek tawlı töbäklärdä Äl-Qaidä suğışçıları bulsa, könayqtağı Uruzğan , Zabol, Helmand, Kandahar wilayätlärendä Taliban qaldıqları xäräkät itä. Uzğan töndä Äfğan räsmiläre Uruzğan wilayätendä bulğan bäreleşlärdä, Guantanamo törmäsendä utırıp qaytqan Talibannıñ däräcäle komandirı Mäwläwi Ğafar üterelgän dip xäbär itte. General Barno süzlärençä, terrorçılarnıñ saylawlarnı özü tırışlığın xalıqnıñ bik tar qatlamı xuplıy, küpçelege - saylawlarnı ütkärü yağında. Tawış birü waqıtında iminlek täemin itü öçen uzğan atnada Äfğanstanğa tağın ber meñ amerikan xärbie kiterelde. Xäzer alarnıñ sanı 19 meñgä citte, yıl başı belän çağıştırğanda 2 tapqır kübräk. Prezidentlıqqa 18 namzät däğwa itä, ämmä ciñüne xäzerge citäkçe Xämid Karzai yawlar dip kötelä. Anıñ töp köndäşe, elekke Mäğärif ministrı Yunıs Qanuni ildäge suğışçılarnı qoralsızlandırıp-taratu plannarına qarşı çıqtı:
Audio (Yunıs Qanuni)
"Bezneñ ike yulıbız bar: yä çit illärgä buysınıp, alar quşqannı eşlärgä, yä cihadnı ixtiram itep, bäysez räweştä üz kiläçägebezne üzebezgä saylarğa."
Qanuninıñ töp tarafdarı Saqlanu ministrı Möxämmät Qasim Fähim tora şul uq qaraşta tora. Başqa namzätlär, şul isäptän Äbdel Sattar Sirat, ildäge iminsezlek säbäple saylawlarnı kiçekterergä çaqıra:
Audio (Äbdel Sattar Sirat)
"Bezneñçä, xäzerge iminsez wazğiättä irekle häm ğädel saylawlar ütkärep bulmıy."
Sirat Äfğanstannıñ elekke patşası Zahir Şaxnı xuplıy. 2001 yılda Taliban bärep töşerelgännän soñ küplär, waqıtlı xökümät başına näq menä ul quyılır dip kötkän ide. Ämmä Bonnda ütkän konferensiädä waqıtlı prezident itep Quşma Ştatlar tarafınnan xuplanğan Xämid Karzai saylandı.
-Ali Gilmi


text:
Xökümät räise Koreada, ministrlar – yözüdä
Bäyrämnär waqıtında säyäsi tormışqa tınlıq küzätelsä, mädäni, ictimaği dairälärdä canlanu sizelä. «Yaña ğasır» kanalı xäbär itkänçä, yal könnärdä yul qazaları sanı azayğan, aşığıç yärdäm, yanğın sünderü maşinalarnıñ çaqırtu kimegän. Petr-Pavel soborı idän astında artilleriä qoralı häm ike torpeda tabılğan. Sobornı tözekländerü eşlären alıp baruçı keşelär qorallarnı tapqaç, soperlarnı çaqırıp, eşne tuqtatqan. Eçke eçlär ministrlığı wäkilläre beldergänçä, bu qorallar watan suğışınnan birle yatqanğa oxşıy, häm alarnıñ keşelär öçen qurqınıçı yuq.Tatarstan delegatsiäseneñ Könyaq Koreyäga säfäre tämamlana. Anda xökümät räise Röstäm Miñnexanov kitep barğan ide. Belgänegezçä, Tatarstanlılar Konyak Koreya şirkätläre belän Tübän Kamada neft’e-ximiä qorılmaların tözergä cıyına.
Ägär Tatarstan Premer-minstrı Röstäm Miñnexanov Qazanda bulsa, ul da, ministrlar arasında ütkärelgän yözü yarışında qatnaşır ide. 8 noyäber könne, Yäşlär eşläre häm sport ministrlığı, basseynda yarış ütkärde, anda qayber Tatarstan ministrları qatnaştı. Finişqa berençe bulıp tözeleş häm toraq-kommunal xucalıq ministrı Marat Xösnullin kilde, ä säwdä ministrı Xafiz Salixov startta beraz totqarlanu säbäple, yözü yarışında ikençe buldı. Qalğan ministrlarnıñ nindi tizlek belän yözüe turında xäbär itelmi.Marat Xösnullin 9 noyäberdä dä iğtibar üzägendä buldı. Ul toraq kommunal xucalıqqa investorlarnı cälep itü turında matbuğat oçraşuın ütkärde. Ministr süzlärençä, toraq-kommunal xucalıqnıñ burıçları 6 milliard sumnı täşkil itä. Bu xäldän çığu öçen berdänber yul - toraq- komunall xucalıqqa eşmäkärlärne cälep itü, dip söylägän ul.
Tatarstanlılar älegä 10 noyäbergä bilgelängän waqiğalarğa äzerlänep tora. Çärşämbe könne Qazan Däwlät Universitetınıñ 200yıllığan bağışlanğan bäyräm çaraları başlana. Jurnalistika fakul’tetınıñ yaña binası açıla häm yubiley konsertı ütäçäk. Şulay uq, Kamal teatrı, sişämbe könne premyerağa äzerlänä. Zölfät Xäkimneñ «Telsez küke» digän säxnä äsäre, 10 noyäberdä, täwge tapqır kiñ cämäğätçekkä kürsäteläçäk.
Bikä Timerova.


text:
Uzğan 2003nçe yılda Yevropa illärendä säyäsi sıyınu xoquqı sorawçılarnıñ kübese – Rusiä watandaşları bulğan. Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ qaçaqlar eşläre wäkile Rupert Colville, süzlärenä qarağanda alarnıñ küpçelege – çeçennar. Uzğan yıl alarnıñ sanı 33 meñ 300 keşe bulğan dip xäbär itelä. 2002nçe yılda bu san 20 meñ bulğan. Qaçaqlarnıñ iñ elägergä telägän ile – Britaniä ikän, annan soñ Quşma Ştatlar häm Fransiä kilä.
Colville süzlärençä Äfğanstan, Ğiraq, Serbiä häm Çernogoriädän qaçaqlar kimegän.


text:
Büyük Namaz Tesbihatı Ekitap PDF
Kasım 14, 2012 tarihinde Dualar, Namaz içinde yayınlandı ve büyük namaz tesbihatı, büyük namaz tesbihatı indir, bedava namaz tesbihatı indir, bediüzzamanın namaz tesbihatı, hanefilere göre namaz tesbihatı, kolay namaz tesbihatı, namaz tesbihatı, namaz tesbihatı 1, namaz tesbihatı açıklaması, namaz tesbihatı anlamı, namaz tesbihatı arapça, namaz tesbihatı arapça yazılışı, namaz tesbihatı bediüzzaman, namaz tesbihatı duası, namaz tesbihatı esmaül hüsna, namaz tesbihatı ile ilgili hadisler, namaz tesbihatı indir, namaz tesbihatı indir mp3, namaz tesbihatı iphone, namaz tesbihatı küçük, namaz tesbihatı küçük tesbihat, namaz tesbihatı kitabı, namaz tesbihatı kitabı indir, namaz tesbihatı kitap, namaz tesbihatı kısa, namaz tesbihatı latince, namaz tesbihatı manası, namaz tesbihatı meali, namaz tesbihatı mp3, namaz tesbihatı mp3 indir, namaz tesbihatı nasıl, namaz tesbihatı nasıl çekilir, namaz tesbihatı nasıl yapılır, namaz tesbihatı nedir, namaz tesbihatı niçin yapılır, namaz tesbihatı nur, namaz tesbihatı oku, namaz tesbihatı okunuşu, namaz tesbihatı pdf, namaz tesbihatı pdf indir, namaz tesbihatı programı, namaz tesbihatı risale, namaz tesbihatı risale-i nur, namaz tesbihatı türkçe anlamı, namaz tesbihatı türkçe okunuşu, namaz tesbihatı ve anlamı, namaz tesbihatı ve zikirmatik, namaz tesbihatının anlamı, nur cemaati namaz tesbihatı, nur penceresi namaz tesbihatı, radyo cihan namaz tesbihatı, risale i nur namaz tesbihatı, risale nur namaz tesbihatı, risale nurda namaz tesbihatı, uzun namaz tesbihatı nasıl yapılır olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin. Yorum yapın.


text:
Däwlät räsmiläre arasında rişwätçelekkä qarşı köräş: Gruziä täcribäse
Gruziä prezidentı Eduard Şevarnadzenı bärep töşerü belän tämamlanğan "gälçäçäk inqilabı"nnan soñ Gruziäneñ yaña citäkçeläre däwlät oyışmalarında korrupsiäneñ tamırın özergä wäğdälär birde. Rişwätçelektä ğäyeplängän elekke räsmilär törmägä utırtıldı, kübese üzläştergän aqça külämendä ştraf tülägännän soñ irekkä çığarıldı. Yaña xökümätneñ tağın ber bäxäsle qararı – räsmilärgä çit il waqıflarınnan östämä xezmät xaqları tüläw. Xökümät bu çaralarnı uñışlı dip bäyäläsä, tänqitçelär - "küz buyaw" dip atıy.
Audio (Konstantin Kublaşvili)
"Yaña xökümät eşkä yaña, yäş keşelär ala başlağaç şundıy awırlıq tudı: räsmilärneñ urtaça eş xaqı ayına 75tän alıp 150 dollar çaması ide. Tübän eş xaqları Gruziädä korrupsiäneñ töp säbäbe ide. Xalıqara oyışmalar Gruziäneñ yaña xökümätenä berençe awır yıllarında yärdäm itergä kileşte."
Bu kileşü nigezendä xalıqara oyışmalar 3 yıl däwerendä, Gruziäneñ üz qaznası tulğançı, däwlät räsmilärenä eş xaqları tüli. Kublaşvili süzlärençä, uzğan 2004 yılda 120 meñläp räsmigä barlığı 14 million dollar çaması aqça birelgän. Äytik, prezidentqa şuşı waqıftan ay sayın meñ-yarım dollar östämä aqça tülängän.
Waqıfnıñ ximäyäçeläre – Berläşkän Millätlärneñ Täräqqiät programması, amerikan milliarderı George Sorosnıñ Açıq Cämğiät İnstitutı häm Şvetsiäneñ SİDA digän Xäyerçelekkä qarşı köräşü idaräse. Berençe ikese berär million dollar, SİDA – million euro birgän. Qalğan aqçanı törle xäyriä oyışmaları, ayırım şäxeslär birgän.
Kublaşvili süzlärençä 2005 yılda büdjet kereme näticäsendä, eş xaqlarınıñ 65 protsentı ğına waqıftan tülänäçäk, qalğan 35 protsentı, şul isäptän iñ yuğarı räsmilär xezmät xaqların inde büdjettan alaçaq.
Xäyer, Gruziädä bu waqıfnı tänqitläwçelär dä citärlek. Elekke parlament räise, oppozitsiädäge Traditsionalistlar partiäse citäkçese Akaki Asatiani, Sorosnıñ ğalimnärgä, sotsial programmalarğa aqça birüen ixtiram itäm, läkin ministrlarnıñ ber şäxestän eş xaqı aluın añlap bulmıy di. Anıñ fikerençä, bu waqıf, korrupsiägä qarşı dip uylanğan bulsa da, tiskäre näticä birä ala:
Audio (Akaki Asatiani)
"Bu waqıfnıñ ber kiräge dä yuq ide. Bu däwlät korrupsiän legalläşterü mömkinlege. Büdjet bar, kerem-çığımnar.. bar närsäne açıq eşlärgä kiräk ide."
Yuğarı eş xaqlarınıñ rişwätçelektän däwa bulmağanın waqıf citäkçese Kublaşvili üze dä tanıy. Alay da bu rişwätçelekne kimetergä yärdäm iter dip ışana. Ämmä, tarixta näq kiresen sürätlägän misallar bar. 80nçe yıllarda Fransiä ğalime Jean-Claude Waquet XVII ğasırda Florence''tağı korrupsiä xällären tikşerep şundıy näticä yasadı: urlaşular belän tübän eş xaqları arasında turıdan-turı bäyläneş yuq, urlaşqan räsmilärneñ eş xaqları küp oçraqlarda ber dä tübän bulmağan.
-Ali Gilmi


text:
Supermarketta kibet saqçıları yaulıqtan yörüçe ike möselman qızın totqarlağannar
Soñğı yıllarda Tatarstanda yaulıq bäyläwçe möselman qızlarınıñ sanı arta barğanın küzätergä mömkin. Berençe waqıtlarda bu kübesen ğäcäpländerä ide. Uramda barğanda, avtobuslarda xicaptan bulğan qızlarğa törle kimsetä torğan süzlär äytkäläsälär dä, berniçä yıldan bu küreneşkä xalıq iäläşte, ällä ni iğtibar itmi başladı. Läkin soñğı waqiğalar bu mäs’äläne qabat qatlawlandırdı. Häm monıñ şawqımı Tatarstanda da açıq sizelä başladı. Yämaşeva uramında urnaşqan supermarketta xicaptan bulğan ike möselman qızın totqarlağannar digän xäbär küp kenä respublika möselmannarın qurquğa saldı. Totqarlanğan Güzäl belän Gölnaz ikese dä studentlar, Qazan däwlät universitetında belem alalar. Mondıy xälgä alar berençe tapqır oçrağannar häm “Azatlıq” radiosına Gölnaz bolay dip söyläde.
Bezne “Razdol'ye” supermarketında kibet saqçıları totqarladılar häm arttağı bülmägä alıp kerep kittelär, bezneñ sumkalarıbıznı, dokumentlarıybıyznı tikşerdelär. Säbäben sorağaç, kibettä ozaq yörgän öçen dip añlattılar. Läkin bez başqa keşelär kebek ük yördek. Annan bezne militsiäğa alıp kittelär, anda tikşergännän soñ bernindi ğayıbebez bulmağannı añlağaç bezne cibärdelär.Şulay itep ni öçen totqarlawların sorağaç, qızlarğa kibettä ozaq yörgängä dip axmaq cawap birgännär, barı annarı ğına şäxid qızlarğa oşağan öçen dip tä östägännär. Xäzer qızlar üzlären şulay kimsetkännär öçen Keşe xoquqların yaqlaw oyışmalarına möräcäğät itärgä cıyınuları turında äyttelär.
Mondıy xäldän soñ, xäzer yaulıqtan bulğan här xatın-qız kisken tikşerü astında bulaçaq dip añlarğa mömkin. Şariğat quşqança yäşärgä batırçılığı citkän qızlarnıñ berkemgä zıyanı timäsä dä, säyäsi wäzğıät alarnıñ yäşäw räweşen şaqtıy qısrıqlıy. Häm respublikadağı “İxlas” ictimaği oyışması citäkçese Rişat Xämidullin xicaptan yörgän qızlarğa qurqınıç yanawı däwam itäçägen bilgeläp uzdı. “Azatlıq” radiosına ul bolay dip belderde
Soñğı waqıtta massaküläm mäğlümat çaralarında şaxid qızlar turında söyli başladılar. Xäzer törle uqu yortlarında, keşe küp bulğan urınnarda ezli başladılar alarnı. Bu säyäsät däwam itäçäk. Ägär xökümät qarşı çıqsa monı bälki tuqtatıp ta bulır, ämma älegä bez Mäskäwgä buysınabız. Häm yaulıqlı qızlarğa kiçen uramda yörergä qurqınıç bula bara.
Äytergä kiräk, bolay da törle mısqıllı qaraşlar, kimsetüle süzlär işetergä mäcbür bulğan möselman qızlarınıñ xäle tağın da awıraya. Xäzer xicaptan bulğan xatın-qız belän ber oçqıçqa yäki başqa tör transportqa da utırırğa da qurquları xaqında äytä xalıq. Tatarstanda da xällär qatlawlana. “İxlas” oyışması citäkçese Rişat Xämidullin süzen däwam itep bolay di
Tatarstanda möselman dinenä häm başqa konfessiälärgä bu köngä qadar tolerant qaraş ide. Ämma MVD belän FSB redkollegiä uzdırğaç xällär üzgärde. Şul uq kiçne militsiä büleklärendä möselman qızları häm kavkaz xalıqları arttı. Bu nindider östän quşılğan planğa oşıy. Häm östän quşılğaç alar monı üti almıy qala almıylar.Äytergä kiräk, xäzer Mäskäwdä qara kiemnän yörgän xatın-qızlarğa da şiklänep qarıylar di. Ä yaulıqtan yörgän möselman qızları bu könnärdä qurquda.
Landış Xarrasova


text:
Qazaqstandıqtardıñ basım böligi Lada, Toyoto, Renault markalı maşïnalardı tañday`dı. Biraq, köş basında Lada kompanïyası tur. Bul twralı Ortalıq kommwnïkacïyalar qızmetinde «Otandıq avtokölik salası jumısınıñ qorıtındısı» taqırıbında ötken baspasöz mäslïxatında «QazAvtoProm» avtokölik salasındağı käsiporındar odağı» ZTB Basqarma törağası Oleg Alferov mälimdedi, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Bïılğı 9 ay` işinde respwblïkada 6 086 Lada avtoköligi satıldı. Al tanımal modelʹder rey`tïnginiñ köşbasında Lada Priora tur.
«Qazaqstandıqtar arasında eñ tanımal markalar – Lada, Toyoto, Renault. Tanımal modelʹder rey`tïnginiñ köşin Lada Priora bastap tur. Yağnï, 2 237 birlik avtokölik satıldı. Sonımen qatar, qazaqstandıqtar arasında Renault Duster (1 394 birlik), Hyundai Accent (1 261 birlik), Volkswagen Polo (1 236 birlik) suranısqa ïe», - dedi ol.
Sonday`-aq, basqarma törağası elimizdegi kölik eñ köp satılatın öñirlerdi atadı.
«Eñ köp satıp alwşılar – Almatıda (9 281 birlik), Astana (5 333 birlik) men Atırawda (2 234 birlik) tirkeldi. Key`ingi orındarda – Öskemen (1656 birlik), Qarağandı (1623 birlik), Şımkent (1573 birlik), Aqtaw (1370 birlik), Qostanay` (1368 birlik), Oral (1320) jäne Aqtöbe (1196 birlik) tur», - dedi ol.


text:
Başqortstanda suqbaylar sanı arta
Başqortstanda bu atnada yort-cirsez can asrağan keşelär mäsälälärenä iğtibar artuı sizelde. Respublikanıñ xoquq saqlaw oyışmaları suqbaylarnı açıqlaw häm alarnı isäpkä aluğa bäyle maxsus operatsiäsen tämamladı. Ä atnakiç könne Ufadağı suqbaylarnı sıyındıruçı, alarğa törle yärdäm kürsätüçe komplekslı sotsial' üzäk wäkilläre şuşı temağa bağışlap üzläreneñ kiñäşmäsen ütkärde.
Älege üzäkneñ citäkçese Zäynäp Nazarova süzlärençä, Başqortstanda häm şul isäptän Ufada da yort-cirsez kön kürüçe keşelärneñ sanı küzgä kürenep arta. Äle räsmi sannar buyınça ğına da Başqortstanda suqbaylar sanı 6 meñgä citkän. Läkin qayber belgeçlär mäğlümatlarına kürä, xäzer respublikada yort-cirsez can asrawçılar 20 meñgä citä. Zäynäp Nazarova süzlärençä, respublikadağı suqbaylarnıñ barısı da Başqortstan keşeläre tügel. “Alarnıñ baytağı kürşe töbäklärdän dä kilälär, - di Zäynäp xanım. – Suqbaylarnıñ zur küpçelege eçkeçelekkä birelgän, törle çirlärgä sabışqan, tormış töbenä töşkän keşelär. Şunısı da iğtibarnı cälep itä – suqbaylarnıñ 10 protsentı çaması yuğarı belemle. Alarnıñ qayberläre elek xätta yuğarı wazıyfalar da bilägän. Ämma törle säbäplär arqasında, xäzer alar uramda torıp qalğan”.
Zäynäp Nazarova äytüençä, Ufadağı komplekslı sotsial' üzäktä genä dä 1,5Meң suqbay räsmi terkälgän. Alar biredä yılına 3 tapqır 10ap kön däwamında yäşi. Şul waqıtta alar däwalanu ala häm buşlay tuqlandırıla. Läkin Zäynäp xanım süzlärençä, Ufada terkälmägän suqbaylar da küp. “Alarnı isäpkä alu häm sotsial' yärdäm kürsätü öçen barlıq oyışmalarnıñ köçen berläşterü kiräk”, - dip isäpli ul.
Ufada suqbaylarnı sıyındıruçı komplekslı sotsial' üzäkneñ citäkçese Zäynäp Nazarova buldı. Anıñ fikerençä, suqbaylarnıñ hiç'yuğı ber öleşen bulsa da cämğiätkä kire qaytaru öçen xoquq saqlaw oyışmalarınıñ, sotsial' yärdäm kürsätü xezmätläreneñ häm Sawlıq saqlaw ministrlığınıñ berlektäge tırışlığı kiräk. Häm iñ möhime – suqbaylar belän eşläwne tä'min itüçe tieşle qanunnar häm normativ-xoquq aktların buldıru taläp itelä.
Äye, Başqortstanda da soñğı yıllarda suqbaylar sanı sizelerlek arttı. Monı, iñ berençe çiratta, cämğiättäge üzgäreşlär, ilneñ bazar iqtisatına küçüe belän bäyläp añlatalar. Rusiädä dä, Başqortstanda da suqbaylarğa, nigezdä, ciränüle, tiskäre qaraş kiñ cäyelgän. Belgeçlär fikerençä, cämğiättä subaylarğa mönäsäbät tamırınnan üzgärmi torıp, alarnıñ sanı kimemäyäçäk, ä arta ğına baraçaq.
Suqbaylarnı normal' tormışqa qaytarıp bulamı soñ? Şuşı soraw belän bez Ufa uramnarında xalıqqa möräcäğät ittek. Cawaplar törleçä buldı. Kemder suqbaylarnı normal' tormışqa qaytarıp bula, dip isäpläsä, ikençeläre monı kire qağa. Niçek kenä bulmasın, Başqortstanda kiläçäktä suqbaylar mäsäläsen xäl itügä nıqlap totınırğa turı kiläçäk. Ber yaqtan suqbaylarnı elekke tormışına qaytaru xästärlege kiräksä, ikençe yaqtan başqa keşelär dä şul köngä qalmasın öçen, tormış däräcäsen kütärü dä könüzäk burıç bulıp qalaçaq.


text:
Näcäf şähärendä suğışçan şiği din ähele Moqtada äs-Sadr yaqlı ğisyançılar belän AQŞ häm Ğiraq iminlek köçläre arasındağı qarşılıqta äs-Sadrnıñ ğisyannı tuqtatırğa äzer buluı turında xäbärlär bar. Ämma älegä bu turıda äs-Sadrnıñ üz belderüe bulmadı.
Ğiraq saqlanu ministrı Nazim äş-Şaalan äs-Sadr köçlärenä yä birelü yä xälitkeç bäreleşkä duçar bulu turında qarar qabul itü öçen berniçä säğät waqıt birde.
Politsiä häm tabiblar äytüençä, Ğiraqnıñ Mosul şähärendäge bazarğa minaatqıç höcüme näticäsendä kimendä 5 keşe hälak bulğan, 20-läp keşe yaralanğan.
Kem höcüm itkänlege äle mäğlüm tügel. Räsmilär äytüençä, yaqın tirädä AQŞ yäki Ğiraq xärbi qorılmaları yuq.
Bağdadtan könyaq könçığışta urnaşqan Kut şähärendä AQŞ köçläre belän ğisyançılar arasındağı atışlarğa elägep keçkenä aftobustağı 4 ğiraqlı hälak buldı, 4-äw yaralandı.
Polşa xärbiläre äytüençä, Ğiraq üzägendä Pol'şa citäkçelegendäge xalıqara köçlärneñ baş idaräsenä berniçä märtäbä minaatqıçtan atqannar. 2 polyaq soldatı ciñelçä yaralanğan.


text:
Rusiädäge cirle saylawlarda Kreml yaqlağan firqä ciñde
Yäqşämbe tawış birüendä saylawçılarnıñ tawış birüdä qatnaşu däräcäse zur bulmadı, tawış birü urınnarına barlıq saylawçılarnıñ öçtän ber öleşe kilde. Dekaberdäge parlament saylawları aldınnan sınaw bularaq qaralğan bu yäqşämbe saylawları näticäläre zur yañalıq alıp kilmäde.
Kreml tarafınnan yaqlanğan firqä “Berdäm Rusiä” öçen bu ışanıçlı ciñü, diärgä mömkin. “Berdäm Rusiä” tawışlarnıñ iñ zür protsentın (56%) Omskiy ölkäsendä aldı. Mäskäw ölkäse, Tomskiy, Samara, Pskov ölkälärendä dä bu xakimiät firqäse yuğarı protsentlar ciydı. Kremlneñ yaqlawına qaramastan, üzen oppozitsiä itep tanıtırğa telägän “Ğädel Rusiä” firqase öçen bu ışanıçlı start buldı. Berençe näticälärğä qärağanda “Ğädel Rusiä’ Stavropol ölkäse saylawlarında ciñü yawlağan, häm başqa urınnarda da, köndäşennän beraz ğına qalışa bara. “Berdäm Rusiä” firkäse başlığı Boris Grızlov firkäneñ uñışında şiklänmägän bulğan.
“Berdäm Rusiä” fraksiäläre turında äytkändä, çınnan da, 14 töbäkneñ 9nda 50% artığı “Berdäm Rusiä” fraksiäläre bulaçaq, qalğan töbäklärdä - ğadi küpçelek bulaçaq.
Stavropol ölkäsendä “Ğädel Rusiä”neñ ciñä baruı, saylaw urınnarı işek töbendä ütkärelgän soraştıru ( exit-pool) näticäläre dä raslıy ide. Moña mänäsäbät beldergändä, “Berdäm Rusiä” firqäse başlığı RTR kanalına bolay dip beldergän:
“Sergey Mironovqa berär töbäktä senator itep saylanırğa kiräk ide, şuña kürä aña Stavropol ölkäsen qaldırabız”.
Bügen Boris Grızlov, firqäse ciñelgän Stavropol ölkäse başlığın urınnan kitärgä çaqırdı. Sergey Mironov bügen matbuğat oçraşun ütkärep, Federatsiä Şurasına Piterburdan ğına saylanırğa telägen belderde. ““Berdäm Rusiä”neñ Piterbur qanun çığaru ciyılışında küpçelek urınğa iä bulmağan, şuña söyläşülär aşa bu mömkin bulır”, digän ide ul.
Oppozitsiädäge firqälär Kreml kontrollegendäge mäğlümat çaralarında alarğa urın birelmäwe häm saylawlardan çitläşterelüe turında belderde. Küpçelek firqälär texnik säbäplär belän kire qağılıp saylawlarda qatnaşa almadı. Mäsälän Piterburda, “Yabloko” firqäse, terkälü öçen ciyılğan qul tamğalarınıñ 10,5% yalğan, dip räsmi terkälä almadı. Kommunistlar firqäse başlığı Genadiy Züganov saylaw näticäläre belän qänäğät tügel. Ul xäbärçelärgä, Rusiä tarixında andıy pıçraq saylawlarnıñ bulğanı yuq ide, dip belderde.
"Bu Duma, Prezident saylawları aldınnan qabatlaw. Bez tawışlarnı paralell räweştä sanap barabız."
Berençe näticälärgä qarağanda, kommunistlar Stavropol, Samar, Pskov, Orel, Mäskäw ölkäse parlamentlarına ütkän.
Saylawlardağı qanun bozular dälillänsä dä, alar saylaw näticälären üzğärtä almıy. Küzätüçelär fikerençä, ilneñ iqtisadı yaxşı bulğanda, mäğlümat çaralarında kiñ yaqtırtılğanda häm Rusiä prezidentı bik populyar bulğan bu mäldä, Kreml yaqlı firqälärneñ saylawlarda yaqlaw tabuı yaxşı añlaşıla.
Bikä Timerova.


text:
"Irish Times": Däğwalanğan Qırımda tatarlarğa urın ällä ni yuq
"İrish Times" basması üz uquçıların İrlandiädän şaqtıy yıraq yatqan Qırımnıñ bügenge tormışı belän tanıştıra. Anda yarımutrawnıñ töp xalqı - qırımtatarları turında da yazıla.
Andağılar üzläreneñ törle xikäyälären söylägändä ara-tirä isänlekkä araqı kütärep quya, ämma ul şäräfälär ayırıla ikän. Ukrainnar ğädättä "Ukrain Qırımı öçen!" di, häm monıñ artında säyäsät yata, di Michael Foley. Qırım törle taraflar däğwa itkän urın. Kiçen uramda yörgändä, kiemnärenä yä Rusiä dip, yä Ukraina dip yazılğan törle törkemnärne kürep bula. Alar arasında ara-tirä borıçlı süzlär yañğırıy, ämma hawada şundıy kierenkelek sizelsä dä, şul äytkäläşüdän artmıy, di "İrish Times" xäbärçese.
Elek üzendä berqayçan da qazaqlar bulmağan Qırımda xäzer alar bik kübäyep kitkän. Tik alar Ukrainanıñ tarixi ğorurlığı bulğan Zaporijadan tügel, alar urıstelle qazaqlar. Häm alar üzlären Qırımtağı urıs mänfäğätlären, urıs pravoslav çirkäwen yaqlawı turında belderä häm töp doşmanı itep cirle tatarlarnı kürä.
Qırımta tirän tamırı bulğan, ä 1944-nçe yılda Stalin tarafınnan Üzäk Aziägä sörelgän tatarlar kire üz Watanına 80-nçı yıllar azağında qayta başladı, dip añlata wäzğiätne "İrish Times" xäbärçese. Ul waqıtqa zur küpçelegen urıslar täşkil itkän Qırım inde Ukraina öleşe bula häm il bäysezlek alu belän yarımutraw da aña elägä. Şunnan soñ tatarlarnıñ qaytuı arta, xäzer alar sanı anda 250 meñgä citä, tağın 200 meñe qayta ala dip farazlana.
Urıslar da, ukrainnar da, kire Watannarına qaytqan tatarlar elekke cirlären, tartıp alınğan mölkäten taläp itärgä cıyına dip zarlana, alar törle islamçıl oyışmalarğa bäyle digän ğäyepläwlär taşlıy. Çınında isä tatarlarğa Qırımdağı tormışnıñ qırıy-qımtıqları ğına qala, dip yaza üz mäqäläsendä "İrish Times" basmasınıñ xäbärçese Michael Foley.
Kärim Kamal


text:
NATO Rusiä belän xezmättäşlektän qanäğat
NATO saqlanu ministrlarınıñ Brusseldä bulğan oçraşuının ikençe könendä, kön üzäk tema Rusiä belän Ukraina. Berläşmäneñ Kosovodağı yaña saqlaw köçlären künekterü planının qabul itelüennän soñ, NATO belän ike ilneñ saqlanu ministrları arasında söyläşülär buldı.
NATO General sekretarı, Rusia saqlanu ministrı Anatoli Serdukov belän söyläşülär başlar aldınnan yasağan çığışında, Rusiä belän bulğan xezmättäşlekne uñay bäyäläde.
NATO utırışınıñ açılış çığışında Jaap de Hoop Scheffer, Rusiänen Äfğanstanğa yärdämnärne citkerüdä niçek aradaşçılıq itüe xaqında söyläde.
Läkin Scheffer, bu xezmättäşlektän qala äle alda başqarırlıq eşlär küp dide. Mäsälälärgä qarata ayırım fikerläw näticäsendä çişelmi qalğan problemnärgä basım yasap Sceheffer, bolay söyläde:
"Bez şulay uq xalıqara iminlek mäsäläse kebek bigräk tä ike arada qarşılıq tudırğan bäxäslärne urtaq mänfäğattän çığıp bergä söyläşü belän urtaq yul tabarbız dip ömetläbez. Bäxäslär buluına qaramastan, äle bez bügen menä ber östäldä utırıp söyläşäbez. NATO-Rusiä söyläşüläre bik möhim çönki monda bik çeterekle mäsälälärne diolog aşa xäl iteläçägenä ışanam"
Qarşılıqlar digändä iñ başta, AQŞnıñ könçığış yewropada saqlanu raketalarıñ urnaştıru planı tora.
Waşinton yağı saqlanu radarların Polşa häm Çäxiaga urnaştıru öçen söyläşülären däwam itä.
NATO isä Amerikanıñ bu qararına qarşı tügel läkin Rusiä, monıñ turıdan turı üz ile iminlegenä yanayaçağın alğa sörep bu planğa qatğıy qarşı çığa.
Kiçä NATO illäre yaña bäysezlek alğan Kosovoda, ciñel qorallı saqlanu köçlärenä künegülär ütkärü taqdimen xupladı.
Bu kileşü, yäkşämbe könne Kosovoda ilneñ üz konstitusiäse ğamälgä kerer aldınnan raslandı.
BMO Kosovodağı iminlek saqlaw wazifasının ber öleşeñ Yewropa Berlegenä qaldırırğa cıyına.
Kosovo bäysezlegen qabul itmägän Rusiä, BMOnın Kosovodagı tınıçlıq saqlaw köçläre başlığın, urınınnan kitärgä çaqırğan ide.
Şulay uq, Rusiä belän NATO arasında oyışmanıñ könçığışqa taba kiñäyüe mäsäläsendä dä qarşılıqlar bar.
NATO april ayında Ukraina belän Gruziäne turıdan qısqa waqıt eçendä äğzälekkä qabul itü mäsäläsen tuqtatıp turırğa qabul itkän ide. Läkin bu ike il, kiläçäktä motlaq NATOğa quşılaçaq dip belderde.
Rusiäneñ yaña prezidentı Dimitri Medvedev, uzğan atna NATOnıñ könçığışqa taba kiñäyüe, berlek belän Rusiä arasındağı yıllardan birle däwam itkän mönasäbätlärgä naçar yoğıntı yasıy alaçağı turında kisätkän ide.
Ukraina isä Rusiäne tınıçlandıru öçen, Ukrainanıñ NATOğa quşıluınıñ Rusiägä qarşı ziyanı bulmayaçağın äyttte.
Fransiäneñ La Croix gazetasına birgän äñgämäsendä Viktor Yuşenko, Ukraina cirläreneñ Rusiägä qarşı maqsatlarda qullanılmayaçağın assızıqlağan ide.


text:
Qıtay däwlät cır-biü ansamble Qazanda buldı
Qıtayda tuıp üsep, xäzer Qazan däwlät universitetında belem aluçı Gölçixrä İmam Qıtay däwlät cır häm biü ansamblen üz küzläreñ belän kürü bezdä bik zur bäxet sanala ul, di.
Qıtayda kürgänem yuq ide. Anı kürü ber bäxet. Qıtayda bulsa televizordan ğına qarap bula.
“Könçığış” ansambleneñ citäkçese Szyan' Szyumin' ber genä buş urın da qalmağan Tatar däwlät opera häm balet teatrına cıyılğan tamaşaçı aldına çığıp:
Bez dönyanıñ 170 tän artıq ilendä buldıq. Mädäniät törle illärneñ xalıqların berläşterüdä zur ähämiätkä iä.
dide. Ä Tatarstan premyerı urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Wälieva:
Bu säxnädä Qıtay artistları berençe tapqır ğına çığış yasamıy. Bez alarnı Nuriev, Şalyapin isemendäge Xalıqara festival'lärdä dä küräbez. Bügen Qıtay mädäniäte, sänğäte, köe belän tanışunı däwam itäbez. Alar Qıtaynıñ traditsion mädäniäten dönyağa tanıtuçılar.
dip äytte. Qıtay xalıq respublikası räise Xu Szin'tao häm Rusiä prezidentı Vladimir Putin qatnaşında 26 martta Rusiädä Qıtay yılın räsmi açu tantanasında da çığış yasağan bu törkem Qazanğa kilgängä qädär Tübän Novgorod häm Çabaqsarda bulğan.
Tamaşa “Barabannar yaña kön tuunı iğlan itä” digän biü belän başlandı. Bu iyünneñ tarixı Qıtaynıñ tön'yak-könçığışında yäşäwçe xalıqlarğa barıp totaşa. Borınğı mäcüsilek sänğäte aşa yazğı yañarışnı häm tormışnıñ mäñgelek buluın sürätli. Tamaşaçılar “Könçığış” ansamble başqaruında Pekin operasınıñ özege “Qızıl yorttağı yoqı”nı qarap yazğı çäçäklärne surätlägän qızlar biüe, şulay uq biü aşa Sin Şixuan imperatorı ğäskärläreneñ batırlığın bügenge köngä kiterep citkergän ir-yegetlär belän dä tanıştı. Meñ ullıq tarixı bulğan ike qıllı erxu uyın qoralı häm şulay uq qıtay gösläse köylären dä tıñladı.
Tatar xalqınıñ “Aylı kiçtä” cırın qıtay telendä Yuy Sinxay başqardı. Bu konsertta Qıtay xalıq cırlarınnan qala Alyab'yevnıñ “Sanduğaçı”, Matusovskinıñ “Mäskäw kiçläre”, Rusiä tamaşaçısı Pugaçeva başqaruında üz itkän “Million alıx roz” häm başqa urıs cırları da yañğıradı. Tamaşa tämamlanğaç, beräwlär qıtaylarnı urısça kübebräk cırlap taşladılar dip ğayepläsä, ikençelär alarnı bu programmaları Rusiädä Qıtay yılı uñayınnan maxsus äzerlängän dip aqladı.
-Maturlıq, güzällekne, xatın-qız täneneñ sığılmalığın, xäräkätlärneñ tögällegen, min andıynı kürgänem yuq ide. Menä bit alar üzläreneñ milli cırların, iyüllären nindi zur däräcägä kütärä alğannar. Bezneñ milli kul'turanı nişläp bez alay kütärä almadıq mikän? Milli cırlarıbıznı, iyüllärebezne şundıy däräcädä kürsätä almıybız dip äytäse kilä. Bezneñ iyüllärebez bu xätle ük eşkärtelgän, näfis tügel.
-Muzıqa uynıy başlıy xäzer çığıp tatarça cırlıylar kebegräk xis itäseñ üzeñne. Bik yaqın. -İyüllärdä, cırlarda, artistlarnıñ üzlären totışlarında şu l qädär tıynaq näfislek. Anı başqaça äytep tä bulmıy. Qabatlanmas tıynaq näfislek. Bu Qıtay mädäniäteneñ bik borınğıdan kilüen häm zur kul'tura buluı turında söyli.
Qazanlılarnıñ Qıtay mädäniäte, sänğäte belän tanışuı sentäber ayında da däwam itäçäk. Köymägä töyälep Şaolin monaxları, uram qurçaq teatrı, sirk artistları kiläçäk. Şulay uq Siçuan' wiläyäte opera häm balet teatrı da Qıtaynıñ Tan dinastiäsenä bağışlanğan äsären kürsätäçäk.
Nail Alan


text: Hindstan premyer-ministrı Manmohan Singh 2 köngä Kaşmirğa kilde. Säfäreneñ maqsatı – Paqstan belän Hindstan arasında nizaqqa kitergän töbäktä tınıçlıq urnaştıru yulların tabu. Kilgäç tä, Singh, Kaşmirda tınıçlıq urnaştıru öçen "teläsä kem belän" söyläşülär uzdırırğa äzer bulğanın belderde. Hindstan xärbiläre Kaşmirda premyer-ministr Singh kilüe aldınnan bulğan bäreleşlärdä ike suğışçını atıp üterde. Singh kilgänçe Kaşmirdan meñgä yaqın Hindstan xärbie çığarıldı, ğaskärlärne çığaru däwam itäçäk. Kaşmir mäs'äläsendä ike il arasında inde ike suğış buldı, ämma ğınwar ayınnan birle ike yaq ta tınıçlıq urnaştıru tırışlıqların kürä.


text:
Yaña çikläwlärneñ Tährannıñ atom programasın tuqtata alaçağına belgeçlär şik belderä
BMOnıñ Xalıqara Atom Energia İdaräseneñ ber atna däwam itkän cıyılışı bügen Vianada tämamlana. Bu cılışnıñ töp teması, İrannıñ atom programı eşçänlege häm anı tuqtatudañ baş tartuı xaqında ide. Bügen kiçkä taba Waşiñtonda, BMO İminlek şurasınıñ 5 daimi wäkile belän Almanya, İranğa yasalaçaq 3nçe çikläwlär xaqında fiker alışaçaq.
Läkin, BMOnıñ İranğa qarşı 3nçe tur çikläwlär kirtüenä Rusiä belän Qıtay qarşı buluların belderde. Bu da İminlek Şurasınıñ İranğa yasalaçaq här ber yaña sanksiäneñ däräcäse çiklängän bulaçağı farazların tudıra. Şulay da süz nindi yaña çikläwlär turında bara. Bez bu sorawnı bez, Stockholm Tınıçlıq institutında atom programı yuğarı belgeçe, Shannon Kiledañ soradıq.
“Bu ğadättä xäzergäçä bulğan çikläwlärne qırıslatu ısulı. Min ber kem dä monıñ naçar bulaçağın äyter dip uylamim. Minemçä xäzerge waqıtta süz elekke bulğan çikläwlärne tağın da qırıslatu turında bara. Häm aña başqa yaña iqtisadi yaqtañ uñışlı şirkätlärne dä östäp anı köçländerü küz aldında totıla. Mäsälän Atom programındä niçekter bäyläneşe bulğan İnqilap saqçılarñı östäw kebek. Läkin xäzerge waqıtta monnañ qala başqa äyber turında süz baradır dip uylamim.”
Bu atnada Fransiä, İranğnnı räsmi räweştä atom programın tuqtatırğa çaqırdı. Läkin Fransiä yasağan iqtisadi çikläwlär, ber taraflı ğına İran Rejimenä ällä ni täser itärme? Bu xaqta Shannon däwam itä.
“Yewropa belegendä İran belän säwdä itkän illär arasında, Fransiäneñ üz däräcäse bulsa da, Germaniä köçe älbättä küpkä täserleräk. Häm bu oçraqta Germaniä üze, östemä çikläwlärgä keräk bulmağanıñ äytte. Ul bu qarşılıqnı Rusiä belän Qıtay beldergän däräcädä kisken äytmäsä dä, läkin alar arasında ber urında tora, ä Fransiä belän Amerika isä ikençe yaqta tora.”
İranlılar inde niçä tapqır üzläreneñ bu programdañ baş tartmayaçağın belderep kildelär. Bu yaña çikläwlär bu yılı İrannıñ fikeren alıştırırğa yärdem itär me digän sorawğa, Stockholm Tınıçlıq institutında atom programı yuğarı belgeçe, Shannon Kile, yasalaçaq här ber yaña çikläwneñ, ğadättä İrannı atom programasında älläni baş tartuına kitermäyäçägenä ışanğanıñ äytte.


text:
İrtägä Ğiraqta ğömüm saylawlar ütäçäk. Bügen il buylap kimendä 15 keşe hälak buldı. Ğiraq prezidentı Ğazi al-Yawar, köç qullanu arqasında xalıqnıñ küpçelege saylawlarğa barmasqa mömkin, dip belderde:
"Böten ğiraqlılar saylawlarda qatnaşır dip ömetlänäbez. Ämma küpçelege qatnaşmasa.... monıñ säbäbe – saylawlarğa baykott iğlan itü tügel, ä iminlek bulmawı, bez monı beläbez. Baykott belderüçelär küp tügel. Küpçelek – köç qullanudan qurqa," dide Ğiraq prezidentı.
Kimendä 7 şähärdä saylaw urınnarına höcüm itelde. İñ qatı höcüm İran belän çik buyındağı şähärdä buldı, anda amerikan-ğiraq iminlek üzägendä intixarçı üz üzen şartlattı. Samarra şähärendä tınıç xalıqtan 3 keşe şartlap ülde. Ğiraq ğaskärlärenä bulğan höcümnärdä 4 xärbi hälak buldı.


text:
Yaña yıl bäyrämnäre başlandı
Uzğan atna axırında Ufa däwlät sirkında respublika Prezidentı çırşısı uzdı. Anda uqu aldınğıları, olimpiadalarda ciñüçelär, az tä'min itelgän häm qaynar noqtalarda ata-anaların yuğaltqan xärbi häm militsiä xezmätkärläre balaları qatnaştı. Bäyrämdä qatnaşqan 1200 balağa bäyräm büläklären 26 qış babay tarattı.
Mäskäw Kremlendä uzğan ilneñ töp çırşı bäyrämenä respublikadan 133 bala häm alarnı ozatuçı 32 keşe kitte. Bu İdel buyı federal' okrugı töbäkläre buyınça iñ zur törkem.
Röxsätsez çırşı kisüçelärne aulaw operatsiäse bara. Röxsätsez çırşı kisüneñ 14 oçrağı bulğan, şularnıñ 13 ye törkemnär. Alar tarafınnan kürelgän zıyan yartı million sumnan artıq. Qanunsız çırşı kisü öçen ştraf 2000 sum täşkil itä. Ufada çırşı bäyäläre urtaça 120-250 sum tora.
Yaña yıl aldınnan militsiä qanunsız pirotexnikağa qarşı operatsiä ütkärde. Barlığı ike million sumğa yaqın sertifikatsiäse bulmağan salyut häm feyerverklar qulğa alınğan.


text:
Rusiä başqalasındağı "Xäter" isemle keşe xoquqların yaqlaw oyışması Çeçnyadağı federal ğaskärlärne tınıç xalıqnı cäberläwne däwam itüdä ğayepläde. Üzeneñ Çeçnyağa qağılışlı yıllıq xisabında, "Xäter" oyışması, Rusiä xärbilären yaqlap kilgän xärbi prokurorlarnı da ğayepli. Çeçnyada kiñ taralğan keşe xoquqların bozu ğamällärenä qaramastan , 4 yıl eçendä 51 genä xärbi ğayeple dip tanılğan, alarnıñ barı tik 19zı ğına cäza alıp törmädä utırğan.
"Xäter" oyışmasınıñ räsmi wäkile Oleg Orlov süzlärençä, "prezident Putinnan başlap böten Rusiä xökümäte Çeçnyadağı mondıy wazğiät turında xäbärdar, dip belderde.


text:
Putin xökümätne taratu säbäplären añlattı, ämmä sorawlar qala birä...
İnde belügezçä sişämbedä Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Mixail Kasyanov çitäklägän xökümätne urınınnan alıp, premier-ministr wazifasın waqıtlıça anıñ urınbasarı Viktor Xristenkoğa yökläde. Çärşämbedä Putin bu adımına añlatmalar birde, ämmä yaña xökümätneñ nindi bulaçağı turında sorawlar qala birä.
Audio (Putin)
Bu tanıştırunı xökümätne quıp taratmıy ğına eşläp bulmıy ideme soñ digän soraw, hawada elenep qaldı. Putin şunduq ikençe säbäpkä küçte. Konstitutsiä nigezendä, yaña saylanğan prezident bolay da yaña xökümät täqdim itergä tieş. 14 mart könne Putinnıñ prezident bulıp saylanaçağına şik yuq. Läkin bu yul belän barğan oçraqta, Putin süzlärençä, yaña xökümät bilegläw artıq ozaqqa suzılaçaq:
Audio (Putin)
Şulay da küzätüçelärneñ kübese çın säbäplär başqa dip sanıy. İñ yış telgä alınğanı ikäw: berençese - Yeltsin keşese sanalğan soñğı räsmi - Kasyanovtan qotılu. İkençese – farsqa äylänä barğan saylaw aldı kompaniäsenä can örü. Älegä Putin yaña xökümät citäkçeseneñ kem bulaçağı xaqında işarä yasamadı. Bu xökümätneñ nindi säyäsät alıp baraçağı da bilgesez. Rusiä mäglümät çaralarında premier urınına törle farazlar äytelä. Liberal qaraştağıraq Alexei Kudrinnan alıp, qatı-qullı Sergei İvanovqa qädär. Säyäsi küzätüçe Andrei Piontkovski süzlärençä, bu urınğa çirattağı silovik bilgelänsä, Rusiädä soñğı aylarda küzätelgän, Yeltsin çorı oligarxların maxsus xezmät patriotları belän alıştıru säyäsäte däwam itäçäk:
Audio (Piontkovski)
Rusiäneñ yaña xökümäte parlamenttağı küpçelek, yağni Berdäm Rusiä nigezendä tözelergä tieş digän fikerlär dä äytelä. Bu qaraşnı bügen partiäneñ citäkçese Boris Grızlov yänä kütärep çıqtı:
Audio (Grızlov)
Ul arada Rusiäneñ Vedomosti gäzite, iseme äytelmägän ber Kreml räsmienä tayanıp, bu urınğa moñarçı bilgesez keşe quyılu ixtimalın yaza. Ä menä Yabloko partiäse citäkçeläreneñ berse Sergei İvanenko süzlärençä, bu urınğa kem genä quyılsmasın, Rusiäneñ bügenge şartlarında, bäysez mäglümät, bäysez mäxkämä, bäysez eşquarlıq bulmağan şartlarda, xökümät bäysez bula almıy, ul bareber şul uq prezident xökümäte bulaçaq:
Audio (İvanenko)
Prezidentnıñ yaña xökümät citäkçesen bilgeläw öçen 2 atna waqıtı bar. Läkin ul 2 atna kötep tormas tösle. Häm dä kemneñ genä iseme äytelmäsen, Duma bu keşene ber sorawsız raslap quyaçaq dip kötergä kiräk.
Ali Gilmi, Praga


text:
Neşet Çelebi - Neler Ettin
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Neler Ettin
Etiketler : Neşet Çelebi - Neler Ettin türkü indir, Neşet Çelebi - Neler Ettin türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Neler Ettin mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Neler Ettin türküsü, Neler Ettin sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Neler Ettin bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Vurduğunu Öldürürsün
Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan
Neşet Çelebi - Dağların Eteklerinde
Neşet Çelebi - Yol Üstüne Oturdum
Neşet Çelebi - Sarı Yaylamda Yaylayamadın
Neşet Çelebi - Beyaz Giyme Toz Olur
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler


text:
Bügen Quetta şähäre uramnarına Ğiraq suğışına qarşılıq belderer öçen distälägän meñ paqstanlı çıqtı. Xalıq Baluschistan provinsiäse başqalasınıñ üzägendä cıyıldı, fundamentalist islam partiäläre Quşma Ştatları ğaskärläreneñ Äfğanstanda häm Ğiraqta xärbi çaralar alıp barunı qarı buluların belderde.Protest belderüçelär qullarına terror çeltäre başlığı Osama bin Laden häm Ğiraq prezidentı Säddäm Xösäin räsemnären totıp Ğiraqnı yaqlarğa, cihadqa çaqırdı.
İslamabadta, Paqstan senatı bügen ber tawıştan Quşma Ştatları häm Britaniäne “tınıç xalıqqa qarşı çiklänmägän köç qullanuda” ğayepläp rezolyutsiä qabul itte. Paqstan terrorğa qarşı köräştä Amerika Quşma Ştatları koalitsiäsendä.


text:
Bötendönya tatar kongressı tatar mäsäläsen … Amerikada xäl itä
Bötendönya tatar kongressı delegatsiäse Amerikada yäşäwçe millättäşlärebezne qotqaruda zur fidäqarlek kürsätä. Alar 2 mayda Washingtonda xalıqara strategik tikşerü üzägendä bulğannar, 3 mayda New-York tatar cämğıäte belän oçraştılar. Moña qädär delegatsiä äğzaları Tatarstan Amerikadağı daimi wäkile Linar Latıpov, Rusiäneñ Amerikadağı ilçese Yuriy Uşakov belän dä oçraşqannar. Georgetown universitetında tarix häm federalizm turında bäxästä qatnaşqannar.
Äye, Başqortstannan, Çuwaşiädän häm başqa şundıy çetrekle töbäklärdän ayırmalı bularaq demokratik Amerikada tatar mäsäläsen xäl itü küpkä uñışlıraq bara.
Damir Ğismetdin


text:
Kemder tamaşa qıla, ä kemder bozıqlıq suqmağında
Işanasızmı, yuqmı, 10 ğinwar Tatarstanda da, Rusiäneñ başqa töbäklärendä dä haman yal köne. Töp waqiğalar säyäsät yäki däwlät eşlärendä tügel, ä mädäniät, din häm könküreş, kriminal möxit belän bäyle. Qazan telekompaniäläreneñ berse soñğı könnärdä eçkeçelek iänäge-“бeлaя ropячka” digän oçraqnıñ kübäyep kitüe turında xäbär ite. Bu qädär bäyräm itkändä, mondıy xällär dä ğäcäpländermi. Ä başqaça, yäğni ayıq aqıl belän bäyräm, yal itü ğörefe älegä taralıp citmägän.
Az bulsa da, izge yulda yörüçelär dä bar. Düşämbe könne Qazannan Ufağa, annarı Citdägä baruçı oçqıç yulğa çıqtı. 286 möselman nigezdä İdel-Ural, Qazan-Ufa yaqlarınnan kilgän keşelär Qorban bäyrämen Söğüd Gäräpstanında qarşılayaçaq. Bıyıl barlığı Qazan aşa Xacğa baruçılarnıñ sanı 500дәH artıp kitte. Bu uzğan yılğa qarağanda 2.5 tapqırğa artığraq. İntertat.ru elektron gäciteneñ xäbärenä qarağanda, Qazan aşa Xacğa barırğa Krasnoyarski, Novosibirski, Samar, Rostov, tömän, Ufa häm başqa qalalardan da mosafirlar tabılğan. Xacğa kitüçelär belän Qazan hawa mäydanında Tatarstan Diniä näzaräte räise Ğosman İsxaqi oçraştı. Bu säyäxätne soñğı yıllarda tanılıp kilüçe İdel-Xac programması buyınça oyıştırıla.
Bu könnärdä Qibla, ruxi azıq häm tamaşa ezläw härqayda oçrıy. Düşämbe könne Tatarstan - Yaña ğasır televidenieseneñ irtänge efirında siräk kilä torğan qunaqlar buldı. Bars-media kompaniäseneñ citäkçese Marat Gäräev häm Tatarstannıñ xalıq artistı Salawat Fätxetdinov kilgän idelär. Ämma studiädä Salawatnıñ näq şuşı könne tuğan köne buluğa iğtibar itelmäde. Qunaqlar 12 ğinwarda Piramida zalında başlana torğan Tatar cırı festivale turındağı sorawlarğa cawap birdelär. Soñğı gala-konsertqa bilet bäyäse 2200-2800 sum bulsa da, alarnı tabu inde mömkin tügel. Bu kiçtä tamaşaçılar östäl artında utırıp, festival' lawreatların tamaşa qılaçaq. Ä başqa könnärdä uzğan yıllardağı lawreatlar häm estrada säxnäse veterannarınıñ retro konsertı bulaçaq. Uzğan yıldan ayırmalı bularaq, älege festival'neñ konsertları televidenie aşa kürsätelmäyäçäk. Barı tik ber yıldan soñ ğına ayırım çığışlarnıñ yazması videokassetalarda satılaçaq. Şulay itep, iñ tanılğan estrada yoldızları Piramida nurlarında yözärgä äzerlänä. Şul uq waqıtta, klassik muzıka, xalıq icatı yoldızların tuplawçı bäyrämgä, İlham Şakirov isemendäge festival'gä äzerlek tä däwam itä.


text:
Söläymanov uquları bıyıl Tubılda uzdı
Пo HaшeMy MHeHию BoзMoжHocTи дeйcTByющeй ceTи oбpaзoBaTeлbHыx yчpeждeHий oблacTи иcпoлbзyeTcя He B пoлHoй Mepe и пoзBoляюT B зaиHTepecoBaHHoM пoдxoдe oxBaTиTb oбyчeHиe poдHoMy языky Bcex жeлaющиx. Mы roToBы paccMaTpиBaTb koHkpeTHыe пpeдлoжeHия oTkpыTиe kлaccoB c изyчeHиeM TaTapckoro языka B любoй из шkoл oблacTи. OдHako He Bcerдa ecTb HeoбxoдиMaя иHициaTиBa co cTopoHы poдиTeлeй. И Ha Haш Bзrляд BHиMaHиe paбoTы c poдиTeляMи и шkoлaMи дoлжHы BыдeляTb oблacTHaя и MecTHыe aBToHoMии TaTap.
“Söläymanov uquları” ciñüneñ 60 yıllığı uñayınnan da ütkängä, ölkä tatarları autonomiäseneñ räise Rişat Cixanşin üzeneñ çığışın ölkädäge tatar xalqınıñ Böyek Watan suğışındağı öleşe turında söyläde. Tubıl pedinstitutınıñ tatar tele häm ädäbiätı kafedrası citäkçese, ğalimä Flera Säyfullina institutnıñ rus-tatar bülegeneñ tarixı, bügengese belän tanıştırdı. Annan soñ ğalimnär tel häm dialektologiä, ädäbiät häm fol''klor, mädäniät häm mäğärif büleklärendä çığış yasadılar. Barlığı 60 tan artıq fänni xezmät tıñlandı. Bu fänni-ğamäli cıyında Qazannan ğalimä tarix fännäre doktorı, etnologik-monitoring üzäge citäkçese, bötendönya tatar kongressı başqarma qomitetı räise urınbasarı Damir Mäwläwi ulı İsxaqov här yıl sayın qatnaşa.
-Bu 8nçese buldı bit inde. Monda berençedän äytergä kiräk şuşı Söläymanovqa bağışlanğan forumnıñ ähämiäten. Ul tatar mäsälälären fänni yaqtan qarap, tikşerä torğan berdän-ber forum. Şuña kürä ul ähämiätle äyber. Min uylıym bu soñğısın alğan waqıtta, äz genä küz salırğa kiräk aldağılarına. Aldağılarında barsında da qatnaştım min. Şuña kürä, xäzer täcribä tuplandı beraz. Eşläw metodları da üzgärep bara. Hätta bu yulı äyttelär cıyılğan ğalimnär inde spetsiäläşkän ayırım konferensiälärgä küçärgä kiräk. Böten mäsälälärne yaqtırta torğan tügel, kiñ itep, ä tar ğına ber mäsäläne tikşerep, şunıñ buyınça näticälärgä kilerlek itterep. -Bu inde telne ayırım qaraw... -Äye şundıy äyber. Tarixnı ayırım qararğa kiräk. Xäzerge situatsiäne ayırım qararğa kiräk. Çığış yasawçılarnıñ kübese äytte tel mäsäläläreneñ awır buluı turında. Ul çınlap ta awır. Ayırım tikşermiçä bulmıy. Ä inde konkret kilgän waqıtta, minemçä ike mäsälägä ixtibar birelde. Anıñ berençese- seber tatarlarınıñ ğomumıy ber tarixın yazu mäsäläse, ul problem çınlap ta bar. Anı bez Qazanda da yaxşı beläbez. Xätta menä bu tatar xalqınıñ 7 tomlığında bez seber regionına ayırım zur ähämiät itergä buldıq. Anda borınğıraq çorlarnı da kertep şunda. 4 nçe tomnıñ redaqtorı bulğaç, min yaxşı beläm ul mäsäläne. Ä inde ikençe mäsälä seber tatarlarınıñ tarixi mirasların yañadan kütärep çığu mäsäläse. Monda däwlät programması eşli başladı. Rusiä prezidentı Putin kilgännän soñ Tubıl turistik üzäk itü uñayınnan, rus häykällären yañadan tözekländerü mäsäläse kilep bastı. Ä menä xäzer tatarlarnıñ fikere buyınça, monda tatar häykälläre tieşle däräcädä kertelmägännär. Bu mäsälä kütärelde. Küp kenä keşelär çığış yasadılar ul temağa. Ayırım basım yasap äytüçelär dä buldı. Min uylıym bu programmanı tözüçelär xäzer monda tatar möselman mädäniätı bulğanlığın, häykällärne ul proğrammağa kertüne yaqlap çığalar üzläre dä xäzer. Tikşerü eşläre dä alıp barırğa kiräk anıñ öçen. Bulğan häykällärne dä ütkärergä kiräk kodifikasiä, qaysı, nindi çorğa qarıy, nindi häykällär bar. Sannarı küpme? Qaysın tözekländerep bula. Aqçadan da tora bit. Bu ähämiätle äyber. -Elek qabul itkän qararlarnı ütäw mäsäläse dä kütärelde. Döresen äytkändä qararlar barsı da ütälmi. Bigräk tä awır mäsälä bulıp tora inde monda tatar mäktäplärendä tatar telen yañadan qaytaru mäsäläse. Anı elek tä kütärep qarağannarı bar. Ämma ul ğadi mäsälä tügel, çönki monda ata analarnıñ balaların birergä teläw problemı da bar. Milli añnı üstermiçä torıp bu äyberne ciñel genä çişep bulmıy. Ul mäsälä min uylıym, ayırım tikşereler dip alğa taba.
Bu fänni-ğämäli cıyın “Ğasırlar kiñlegendä seber tatarlarınıñ etno-mädäni bäyläneşläre” dip ataldı häm tügäräk östäl artında näticä yasalıp, rezolyutsiälär ölgese qabul itelde. Aña küz salsaq, kiläse yılğa da ğalimnär cıyılaçaq häm Könbatış seberneñ törki tarixın tikşeräçäklär. Ğalimnär isä üzläreneñ ezlänülärendä Seberneñ urta ğasırlar häm borıñğı tarixına kübräk iğtibar birergä tieş. Tağın älegä qädär bu cıyınnıñ räsmi däräcäse töbäk külämendä ide. Bötenrusiäneke itep raslanuına ireşergä kiräk,- dip tä yazılğan.
Nail Alan, Tömän


text:
Gazeta-jurnallarğa yazılu tämamlanıp kilä
Tatarstanda kiläse yılğa gazeta-jurnallarğa yazılu tämamlandı diärgä bula. Ämma poçta xezmätkärläre telägän keşene 29 dekabergä qädär basmalarğa yazdırıp, kiläse yılda äbünäçe itärgä mömkinlek bar. Här yılda milli basmalarğa yazıluçılar sanı kimi bara. Ämma barıber milli basmalar matbuğat çaralarınıñ zur ber öleşen täşkil itä. Bıyılğı gazeta-jurnalarğa yazılu näticäläre niçek bulır?
Sigez sıyır asrağançı simez sıyır asra di tatar mäqäle. Elekke zamanda ike öç basma – Partiä häm Komsomol gäcitläre bulsa, xäzer alar küp. Bügen Tatarstanda barlığı 643 basma matbuğat çığarıla. Alarnıñ 102ce tatar telendäge gäcit jurnallar. Ber qarağanda äybät, ikençe yaqtan naçar. Gäcit sanı arttı dip tatarlar artmıy bit. Dimäk basmalarğa teliseñme telämiseñme başqalar belän üz uquçısın büleşergä kiräk. Tatar basma matbuğatı arasında iñ abruylılardan sanalğan “Tatarstan yäşläre” gäcite baş möxärrire İsmägıyl' Şäräfiev bu mäsälgä üz fikeren belderde:
“Ägär çığaralar ikän çığarsınnar, matbuğat irekle bulırğa tieş.Bez üpkäläp utıra almıybız, bez yaxşıraq gäcit çığarırğa tieş, şul ğına maqsat. Ä ixtiac bulmıy ikän gäcitkä, urtaq tüşäk bulsa da ayırım tüşäk bulsa da, yazılmıylar ikän ul barıber betäçäk älege gäcit.Bez elek kibettä kefir ala idek, söt ala idek, ä xäzer kibetkä kersäñ anda yegerme törlese bar. Şul räweşle gazetalar da kübäyde bezneñ xäzer, saylaw mömkinlege dä bar häm monda inde teliseñme telämiseñme büleşergä kiräk başqalar belän.” Bügen xalıqnı gazeta uqudan çikläwçe çaralar citärlek. Ägär televizorında 30 kanal, qul astında internet bar ikän, niçek gazeta uqu turında süz bara alsın. Şulay da basma matbuğat çaraları bügen tırışa – tırmaşa, yaña formalar uylap çığara, üz auditoriäsen yuğaltırğa telämi. Berniçä könnän 2007 yulnıñ berençe yartısına gazeta jurnallarğa yazılu eşläre tögällänäçäk. “Tatarstan poçtası” xezmätkäre inde bügen bu ölkädä qayber näticälär yasarğa äzer:
“Tatarstan poçta”sı xezmätkäre Bügengese köndä gäcit häm jurnallarğa yazıluçılarnıñ sanı 1MлH 663 meñ täşkil itte. 29 dekaberenä qadär yazılu waqıtı däwam itä, soñğı noqta tügel, bezneñ uylawıbızça artu bulır. “Tatarstan yäşläre”, “Yuldaş”, “İrek mäydanı”, “Aqçarlaq”, “Watanım Tatarstan”, “İdel”, “Salawat küpere”, “Söyembikä”, “Qazan Utları” bügengese köndä iñ populyar gazeta jurnallar bulıp qalalar. ” Awıl cirendä mäğlümat citep betmägängä kürä mikän, kübräk uqilar. Läkin anda da xällär yaxşılardan tügel. Qayber awıl mäktäplärendä yılğa ber bala uqırğa kerä, ä un yıldan närsä bula. Yänä uquçınıñ sanı kimi digän süs. Östäwenä awıl problemaları monıñ belän genä çiklänmi.
“Awılda bulırğa mömkin eçkeçelek, bulırğa mömkin xalıq sanı kimü, bulırğa mömkin başqa mäşäqätlär. Şul uq awıl keşeseneñ böten probleması balasın uqırğa kertü, anıñ öçen ike ügez üsterergä kiräk, şulay uq aqça mäsäläsenä bäylängän, şuña kürä säbäplär bik küp.”
Döres härkemneñ üz problemaları balañnı uqırğa kertäseñme, tämle aşıysıñmı, matur kienäseñme? Barısına da aqça kiräk. Gäcit qayğısı yuq. Äle östäwenä bäyälär härwaqıt kütärelep tora. Monıñ säbäpläre küp. Şularnıñ bersen “Watanım Tatarstan” gäcite baş möxärrire Minnazıym Säfärov menä nidä kürä.
“Gazetanıñ bäyäse ike bäyädän tora: berse redaksiä bäyäse ikençese poçta bäyäse dip yörtäbez bez. Elek-elektän anıñ şundıy büleneşe bar ide, illedän ille dip. Läkin waqıt ütü belän ul altmışqa qırıq, redaksiäneñ äzäyä baru nisbäte inde monda. Min üzebezneñ gazetabız turında äytä alam, bezneñ gazetanıñ tuqsan protsentı, kübräk bulmasa poçtağa kitä. Dimäk däwlät ber kesäsennän alıp ikençe kesäsenä sala bulıp çığa tügelme soñ inde. Poçtanıñ awır xäle bar ikän, min, mäsälän anıñ xälen awır dip uylamıym, şäxsän, alarnıñ ofislarına barıp qaytqannan soñ başqa andıy fiker kilmi .läkin andıy bulğan oçraqta da xätta ki, däwlät aña maxsus bulışırğa tieşter dip uylıym min.”Bügen matbuğatqa sallı qaraş betep bara. Estradada bulır bulmas cırçılar sımaq, matbuğat ölkäsendä dä yomşaq jurnalistlar kübäyde. Kem irenmi şul gäcit çığara. Ä bit bu tağın ber zur problema – kadrlar mäsläsenä kiterep çığara. “Tatarstan yäşläre” gäcite baş möxärrire İsmägıyl' Şäräfiev şul xaqta.
“Kadrlar bezneñ tarala. Äytik menä 300 gazetada berär jurnalist qına ıçqınsa da, dimäk jurnalistika sayığa digän süz. Anda bit şulay uq eşlärgä kemder kiräk. Gazetalar kübäyä, jurnalistlar az, bigräk tä talantlıları.” Tağın 4 könnän matbuğatqa yazılu tämamlana. Tatar xalqınıñ milli tormışına tä'sir itä torğan bu äbünäçelek mizgelläreneñ iñ soñğı yomğaqları yaña yılnıñ berençe ayında bilgele bulaçaq.
Ğadel Galämetdinov


text:
Däwlät Şurasınıñ Fän, mäğärif, mädäniät häm milli mäs'älälär komissiäse 2003 yılğa büdjetnı tikşerä
Ä inde mädäniät, mäğärif turında söylägändä, pänceşämbe könne Tatarstan Däwlät Şurasında anıñ yazmışı turında süz bardı. Bu könnärdä Däwlät Şurasınıñ daimi komissiälärendä 2003 yılğa respublika büdjetı proyektı tikşerelä. Daimi komissiä utırışları awır bara, bäxäslär quba. Çönki 2003 yılğa büdjet defitsitlı. Ministrlar Kabinetı farazınça, bu defitsit 9,7%-qa citärgä mömkin. Bu bıyılğı büdjet defitsitınnan 1 milliard sumğa artığraq. Şuña kürä daimi komissiälärlä här san, här protsent öçen köräş bara. Ä menä mädäniätkä häm sänğätkä 2003 yıl büdjetında näq 1 milliard sum aqça qaralğan. Fän, mäğärif, mädäniät häm milli mäs'älälär komissiäseneñ pänceşämbe utırışına berençe mäs'älä itep Tatarstan Respublikasınıñ 2003 yılğa büdjetı xaqındağı mäs'älä quyılğan. Şulay uq mäğärif turındağı häm fän häm däwläti fän, texnika säyäsäte turındağı federal' qanunnarğa üzgäreşlär kertü mäs’äläläre da bar. Sezgä bu xäbärne äzerlägändä äle utırış näticäläre mäğlüm tügel ide. Täfsilleräk itep - kiläse tapşırularıbızda.


text:
Ukraina parlamentı Verxovna Rada premyer ministr wazıyfaların başqaruçı Yexanurovnıñ şul wazıyfağa raslanuın kire qaqtı. Parlament räise Vladımır Lıtvın 450 urınlı parlamentta tawışlarnı sanawdan soñ "223 tawış xupladı, täqdim qabul itelmäde" dide.
Ukraina prezidentı Viktor Yuşçenko Yulia Timoşenko citämçelegendäge xökümätne eşennän alğannan soñ Yexanurovnı premyer ministr wazıyfaların başqaruçı itep bilgelägän ide.
Bügenge tawış birü aldınnan Yuşçenko parlament äğzaları belän oçraşıp alarnı Yexanurovnı yaqlawğa ügetläde.
Timoşenko oppozitsiägä küçte. Ul da parlament äğzaları belän oçraşıp alarnı Yexanurovqa qarşı ügetläde.
Bügen Qırım xökümäte başlığı Anatoliy Matvienko wazıyfasınnan kitüen iğlan itte. Matvienko Ukraina xäbär agentlıqlarına parlamentta üze äğza bulğan partiä wäkilläreneñ Yexanurovqa qarşı tawış birüen Ukraina mänfäğätlärenä xıyänät dip bäyäläp wazıyfasında qala almawın belderde.


text: Makedoniä prezidentı Branko Crvenkovski Quşma Ştatlarğa, elekke Yugoslaviä respublikası bulğan Makedoniägä bu isemne qaldırunı qabul itkäne öçen xuplaw belderde. Räsmi Waşington äle bu xaqta beldermäsä dä, Crvenkovski bu könne "Makedoniä häm makedonlılar öçen böyek kön", dip bilgeläde. Prezident şulay uq – bu adım Gresiä belän mönäsäbätlärgä ber niçek tä tä'sir itmiäçäk, dide: "Gresiä xökümäte häm Grek xalqına möräcäğät itep şunı äytäsem kilä – Makedoniä kürşeläre belän duslarça eçkersez yaxşı mönäsäbätlärne däwam itergä teli", dide Makedoniä prezidentı. Bügen irtän Gresiä tışqı eşlär ministrı Petros Molyviatis, Afindağı Quşma Ştatları ilçesenä protest cibärgänen xäbär itte. Jurnalistlarğa, Molyviatis, Amerikanıñ bu adımınıñ tiskäre yoğıntısı bulırğa mömkin, dide. Gresiä Makedoniäneñ räsmi töstä bu isemne alınuına qarşı çıqqan ide, çänki Gresiäneñ tönyaq töbäge dä Makedoniä dip atala, häm bu säbäptän cir büleşü kebek problemalar çığa aluına borçılu beldergän ide.


text:
яkшәMбe, 22 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 19:24
Pänceşämbe könne Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev Qazan kremlendä Xalıqara üzgärtep qoru häm üseş bankınıñ Rusiädäge wäkillege citäkçesen qabul itte. Oçraşuda süz älege bank tarafınnan Qazanğa aqça birep toru turında süz bardı. 27 yün könne Qazanğa Çexiä respublikasınıñ säwdä häm biznes wäkilläre kilde. Alar İdel buylap säyäxät qıla häm berük waqıtta İdel buyında urnaşqan töbäklär belän tanışa, xezmättäşlek turında söyläşülär alıp bara.
Gölnaz İlgizär, Qazan


text:
Comğa könne respublika izge Qorban bäyrämen bilgeläde
Comğa könne respublika izge Qorban bäyrämen bilgeläde
Ä sezneñ fäqıregez isä Märcäni mäçetenä aşıqtı. Mäçet urnaşqan uram keşelär häm sarıqlar belän tulğan ide. Uzğan yıl belän çağıştırğanda biredä älege ike kategoriä can iäläre dä bermä-ber artıq ide. Bäyräm wäğäzen baş qazıy Samat xäzrät alıp bardı. Namazğa niätlängän keşelär arasında olılar da, yäşlär dä baytaq ide. Soñraq möemin möselmannar taralıştılar. Kemnärder qunaqqa aşıqtı kemnärder öylärenä yul tottı.


text: Nepalda yözlärçä moaçıl baş kütärüçelär, Çawtara şähärendä iminlek bazalarına häm xäkimiät binalarına höcüm yasadılar. Suğış berniçä säğät däwam itte. Räsmi mäğlümätlärgä qarağanda ike yaqtan da altışar keşe hälaq bulğan. Napalnıñ başqalası Qatmanduda qömendant sägäte kertelgän. Şulay buluğa qaramastan, oppozisia Patşa Gyänendradan ildä demakratia torğızunı taläp itep, küpkeşelek çığışların däwam itärgä niätli. Uzğan yıl başında patşa xökümät häm parlamentnı taratıp, böten xäkimiätne üz qulına tupladı. Ul il citäkçelären korrupsiadä häm baş kütärüçelärne urınına quya belmäwdä gäyepläde.


text: Gruziä tärtip saqlawçıları Könyaq Ossetiägä yul totqan qoral tulı konvoynı totqarladı häm kire bordı. Millätara tınıçlıq saqlaw köçläreneñ başlığı general-mayor Svyatoslav Nab-zdorov, Könyaq Ossetigä tärtip saqlaw öçen barunı Gruziä, Rusiä häm Könyaq Ossetiä wäkillärennän torğan komissiä rasladı, dip belderde. Gruziäneñ eçke eşlär ministrlığı köçläreneñ matbuğat wäkile Aleko Saluaşvili isä, mondıy qarar bulğanın kire qaqtı. Maşinalarnıñ qayberläre Gruziäneñ Poti şähärenä cibärelgän, Saluaşvili süzlärençä, alar Tbilisiğa kitäçäk.


text: 25 yılğa yaqın elek ul çaqtağı Rim papası İoann Paul ikençegä höcüm itkän törek watandaşı Mehmet Ali Ağca bügen irekkä çığarılğannan soñ, Törkiäneñ yustisiä ministrı Cemil Çiçek, xökümät totqınnı waqıtınnan alda azat itü qararın appelyasiägä biräçäk, dip belderde. Ağca 19 yıl İtaliädä häm soñğı 6 yılnı İstanbulda törmädä utırdı. Ağca Rim papasına 1981nçe yılda attı. 2000nçe yılda İtalyan räsmiläre anı ğafu itep Törkiägä qaytarıp cibärgän ide, anda ul başqa cinäyätläre öçen yañadan törmägä eläkte. Soñıraq Rim papası Ağcanı ğafu itkän ide. Bügengä qädär höcüm itüneñ säbäbe bilgesez qala.


text:
Viktor Çernomırdin
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Çernomırdin Viktor Stepanoviç (Urısça: BиkTop CTeпaHoBич ЧepHoMыpдиH, 1938—2010), däwlät eşleklese.
1957. yıldan Orsk näft eşkertü zavodında, 1973.tän Orenburg gaz eşkertü zavodı direktorı. 1978. yıldan KPSS Üzäk Komitätendä; 1982.dän Sovet Berlege gaz sänäğäte ministre urınbasarı, 1985.tän – ministre.
1989.dan "Gazprom" Däwlät gaz konsernı idaräse räise. 1992-1994. yıllarda Räsäy Föderasísı Ministerlär Şurası räise. "Räsäy Föderasísı däwlät xakimiäte organnarı belän Tatarstan Cömhüriäte däwlät xakimiäte organnarı arasında eşlär büleşü häm üzara wäqälätlär arasında eşlär büleşü häm üzara wäqälätlär almaşu turında şartnamäne äzeläwdä qatnaşa häm aña qul quya. 1994-1998. yıllarda Räsäy Föderasísı Xökümäte räise. 200000. yıldan RF Föderal Cıínı Däwlät Duması deputatı. 2001.dän RFnıñ Ukrainadağı wäqälätle wäkile.