text:
Mart 8 künü arfesinde Aqyar bazarlarında baarniñ ilk çiçekler deste-deste satılıp başlandı, şu sırada qbardaqlar da. Bunı Qırım.Aqiqat bildire.
Aqyarnıñ bazar ve soqaqlarında aqbardaq, aynısefa, tsiklamen, çançiçegi, çuhaçiçegi, mayıs sinegi ve başqa çiçeklerini satalar. Qırım.Aqiqat muhbirinen laf etip, satıcılar, olarnıñ yanına bir kere ne politsiya ne de ekologik inspektsiyasınıñ qadimleri kelmegenlerini ayttılar.
Bazı ösümlikler, meselâ aqbardaq – Qırımda endemik çiçegidir. O sadece yarımadada öse. Ekologlarnıñ fikirine köre, ösümliklerniñ kütleviy şekilde qoparılması olarnıñ sayısını eksilte ve kelecekte ğayıp olmasına ketire bile.
Rusiye nezaretindeki Qırım ekologiya ve tabiyat resurslar nazirligi, 2017 senesi fevral ayında Qızıl kitabqa kirsetilgen aqbardaqnıñ28 misalde 12 biñ tanesi satılğanını kördi.


c: text/html

text:
Rusiye kontrol etken Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde noyabr 18-de prokuratura vekilleri 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında Ukraina birligi mitinginiñ beş iştirakçisine qabaatını aydınlattı. Bunı İnsan aqları malümat merkezi bildire.
Neşir qayd ete ki, mahküm etilgen Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Arsen Yunusov, Eskender Emirvaliyev ve Eksender Kantemirov Rusiye akimiyeti tarafından 212-nci maddesiniñ 2-nci qısmı «Kütleviy çatışmalarda iştirak etme» ile qabaatlanalar.
Merkezniñ bergen malümatına köre, Ali Asanov vesiqanı añlamağanını, qabaatını tanımağanını bildirip, mahkemede malümat bermeycegini ayttı.
«Mustafa Degermenci cinayet tasnifini, Rusiye akimiyeti onı angi bir memleketniñ cemaat nizamını bozması ile qabaatlağanını añlamağanını bildirdi. O, vesiqada tam olaraq yazılmağan bir çoq şeyni qayd etti. O, bunıñ kibi bir qabaat oña endi seslendirilgen edi, dep ayttı, amma tam olaraq bir şey yazılmağanından Yuqarı mahkeme onı tekrar baqılmasına yollağan edi, bundan soñ da bir deñişme olmadı».
Malümat merkezi bildire ki, qalğanlar qabaatını qısmen tanıdı, amma çatışmalarda iştirak etmeleri evelden teşkil etilgenini inkâr ettiler.
«Bundan soñ mahkemeci Sergey Demenov deliller baqılacaq tertipni belgiledi, advokatlar ise zarar körgenler olmağanda bunıñ imkânsız olğanında israr ettiler. Belli bir cedvelge köre, yılnıñ soñuna qadar mahkeme taqiqatı çerçivesinde 8 toplaşuv olacaqtır», – dep qoştı İnsan aqları malümat merkezi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünligi mitinginde iştirak etkenlerni mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı o vaqıt Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Rus birligi» çıqqan edi.
İyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İzrail ministrı yähüdlärneñ höcümen “terror” dip bäyäläde
İzrail tışqı êşlär ministrı Yair Lapid yähüd küçep kilüçeläreneñ kiçä yaw astındağı Yordannıñ Könbatış üzänlegendä fälästinnärgä höcümen “terror” süzläre belän bäyäläp reakśiya kürsätte
Yair Lapid yähüd küçep kilüçelärneñ Äl Halil şähärenä bäyle Mesafer Yatta töbäge cirlegendä fälästinnärgä höcüm itüe belän bäyle bularaq “Twitter” akkauntınnan belderü yasadı.
Lapid: "Bu qırıslıq waqıyğası qurqınıç häm terrorçılıqtır. Bu - İzrail yulı tügel häm yähüd yulı tügel. Bu qırıslıq häm qurqınıç çik”, - dip äytte.
Yähüd küçep kilüçeläre kiçä Mesafer Yatta cirlegendä fälästinnärgä höcüm itkän, waqıyğalarda berse bala barlığı 12 keşe yaralanğan ide.
Töbäktäge awıl keşeläreneñ käcälären dä xätta pıçaqlağan höcümçelär fälästinnärneñ yortlarına häm maşinalarına taşlar ırğıtqan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
"Time" jurnalı Zelenskiynı "Yıl keşese" itep sayladı
Redakśiyä anıñ ukrainalılarğa ilham birep, Rusiyäneñ cimergeç basıp aluına qarşı kürsätkän qıyulığı häm liderlığı öçen saylanuın belderde


text:
Herson regional Meclisi ve Qırımtatar maaliy merkezi dekabr 10-da işğal etilgen yarımada ile memuriy sıñırda «Qırım – qanunsızlıq toprağıdır» adlı uquq qorçalayıcı aktsiyanı keçirecek olalar. Bunı Qırımtatar maaliy merkeziniñ saytı haber ete.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, tedbir dünya insan aqları kününe bağışlana, aktsiyanıñ esas maqsadı – dünya toplulığınıñ diqqatını işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ qorçalanması ve qırımtatar halqınıñ aq-uquqları meselesine celp etmektir.
«Saat 10:00 Geniçesk ve Maharadzevskiy rayonlarınıñ dostluq abidesi yanında toplaşıp avtokolonnalar şekillenecektir. Saat 10:30 kolonna «Çonğar» kiriş-çıqış nezaret noqtasına yol alacaq, anda siyasiy mabus, işğal etilgen Qırımda öldürilgen ve qaçırılğan insanlarnıñ fotoresimleri ile piket keçirilecektir. Tedbir çerçivesinde aktsiya iştirakçileri Qırımnıñ vatandaş qamaçavı faallerine baracaq ve «Vatan oğrunda küreş: qırımtatarlar» vesiqalı filmini seyir etecekler. Faaller içün uquq qorçalayıcı faaliyet meselelerine bağışlanğan ders keçirilecektir», – dep aytıla haberde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Cuma künü, sentâbr 4-de, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ insan aqları boyunca komitetinde halq deputatları Refat Çubarov (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi) ve Mustafa Cemilevniñ (Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi) Avropa Şurasınıñ insan aqları boyunca bölüginiñ icret meselelerinden keñeşçisi Lilya Gretarstdottir ve Ukrainada Avropa Şurasınıñ Baş kâtibiniñ mahsus temsilcisi Antonina Vıhrest ile körüştiler.
Bu aqta «Petro Poroşenko bloku» ukrain firqasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Malümatqa köre, taraflar Ukraina vaziyetini ve Avropa şurasınıñ «Ukrainada mecburen köçip kelgenlerniñ aqları qoruvınıñ arttırılması» degen yañı leyhası çerçivesinde yapılacaq tedbirler planını muzakere ettiler.
«Şimdi Qırım vaziyeti sovet totalitar rejiminiñ eñ beter vaqtını – Stalin zamanını añdıra. Söz serbestligi yoqtır, insanlarnı hırsızlay ve apiske oturtalar. İşğalci akimiyet qırımtatarlarnıñ Qırımnı terk etmesini beklep areket ete», – dedi Cemilev körüşüvde
Taraflar leyhanıñ amelge keçirilmesi boyunca işbirlikni muzakere ettiler. Çubarov yarımada Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ qırımtatarlarnıñ büyük bir qısmı Qırımnı terk etmege mecbur olğanını aytıp, işbu leyhanıñ emiyetini qayd etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kreml 2014 senesi Qırımnı zapt etip, eki musulman din teşkilâtını akimiyetke sadıq olğanını köstermege mecbur etti. Rusiye akimiyeti Rusiye menfaatlarına hızmet etecek ve müminlerni kontrol etecek qoqlalardan ibaret «Tavriya müftiyatını» meydanğa ketirdi. Qırım musulmanları Diniy idaresi (QMDİ) Ukraina vaqtında qurulğan edi ve, tabiiy ki, aynı maqsatqa yardım etken edi – devletniñ yarımada musulmanlarınıñ diniy yaşayışını nezaret etmek. Faqat Kravçuk-Kuçma zamanınıñ yımşaq ukrain avtoritarizmi vaziyetinde. Eki teşkilâttan yalıñız bir danesi qalmaq kerek edi.
Yañı qurulğan Tavriya müftiyligi QMDİ kibi degil, qırımtatarlar pek qoltutmaylar. Onı «inkişaf ettirmek» içün bir yıldan ziyade alacaq ve Rusiye bücetinden nice para kerek. Azır bir teşkilâtnı nezaret altına almaq – Rusiye içün daa qolay ve o qadar masraf olmaycaq bir variant. Diniy idare sovetlerden soñ qurulğan teşkilâtlar kibi meydanğa ketirilgen edi. Aynı vaqıtta QMDİ 20 yıldan berli Meclis ile beraber areket etip, onıñ aman-aman departamenti olğan edi.
Meclis islâm dinini milliy kimlikniñ sürgünlikte saqlap qalğan ve tarihiy vatanında inkişaf etecek bir parçası olaraq körgen edi. Qırımda yarımadanıñ eñ büyük tamır halqını ukrain akimiyetiniñ diqqatsızlığı beklegen edi, anda kommunist sistemasına sadıq olğanlar Moskvada bu baqışlarğa qoltutqanlardan ziyade edi.
Qırımtatar liderleri QMDİ-ne Qırım musulmanlarınıñ diniy yaşayışını idare etmege imkân berip hata yapqanlar
Qırımtatar liderleri QMDİ-ne Qırım musulmanlarınıñ diniy yaşayışını idare etmege imkân berip hata yapqanlar. Bu 2015 senesi iyül-avgust aylarında Ankarada olıp keçken Bütün dünya qırımtatar kongressi arfesinde belli oldı. Müfti acı Emirali Ablayev öz başına areket etmege başlap, Meclis ile yapqanlarını muzakere etmey. Rusiye qırımtatarlarnıñ eñ itibarlı teşkilâtını nezaret altına alıp olamadı, bu sebepten onıñ «diniy departamenti» yeterli olur, dep tüşündi.
Meclis büyük zarar kördi – müminler arasında itibarlı olğan, din tasilini körgen insanlar qalmadı. Mustafa Cemilev «qıtada» müftiylik meydanğa ketirilmeli, dep aytqan soñ bu ğayeni kimler yerine ketirecek suali peyda oldı. Kene bir toqtama yüz berdi.
Bu vaziyet işğalcilerge elverişli kele: olar tüzetilmesi mümkün bir statusı olğan teşkilâtnı nezaret altına alğanlar
QMDİ «Qırım» ve «Qırım birligi» kibi teşkilâtlarğa oşamayıp, qırımtatarlar içün qanuniy bir teşkilât, çünki Ablayev Musulman Qurultayında saylanğan edi. Aynı vaqıtta islâm bilgileriniñ seviyesine köre o diniy avtoritet degildir. Putinniñ rejimi Qırımnı qoşacaq olğan Rusiyede islâmda daa çoq bilgili müftiler bar. QMDİ reisiniñ muavinleri ve yardımcıları din ceetinden bilgili olsalar da, daa gençler ve diniy lider yerini alamaylar. Bu vaziyet işğalcilerge elverişli kele: olar tüzetilmesi mümkün bir statusı olğan teşkilâtnı nezaret altına alğanlar.
Qırımtatarlar arasında QMDİ işbirliginden vazgeçmemeli kibi tüşüncelerge qoltutqanlar bar. Rusiye işbirlik içün «Tavriya müftiyligini» saylasa edi, daa beteri olur edi, deyler. Amma tez-tez qurulğan «müftiylikni» Qırım musulmanlarınıñ ekseriyeti tanımaz edi, onıñ saiplerine qarşı menfiy duyğular artar edi. Amma Rusiye hızmetinde yımşağan Aksenovnıñ yanında acı Emirali çıqsa – bir çoq insan tüşünmege başlay: «Belki, alımız o qadar müşkül de degil? Yahşı olmasa da, ne kerek qıbırdamağa? Müfti işğalni tanığan olsa, biz ne yapayıq?». O vaqıt Kreml Ablayev talap etilgen neticege irişti, dep tüşünmege başlay bile.
Al-azırda Meclis ve qırımtatar qarşılığı iştirakçileriniñ bir istegi bar – Ablayev ve onıñ taqımı eñ yaqın vaqıtta qanunğa uymay kibi qabul etilmeli. Qırım cemaat qamaçavı Rusiye içün işğalni masraflı yapa bildi. QMDİ musulmanlarnı nezaret etip olamasa, «Qırımbizim» leyhası daa çoq masraflı olur.
Acı Emirali musulman oğlanları ve qızları ğayıp olğan soñ indemey otura, neticede er şey belli olacaq – işğalciler QAMDİ (Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresi) adını bergen QMDİ qoqlalardan ibarettir
O vaqıt mustaqil cemiyetlerni taqip etmek içün masraflar daa çoq olacaq, Diniy idareni keçindirmek daa qolay. Amma bu vazifeni yalıñı QMDİ yapa bile. Ve yapa!
Acı Emirali musulman oğlanları ve qızları ğayıp olğan soñ indemey otura, neticede er şey belli olacaq – işğalciler QAMDİ (Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresi) adını bergen QMDİ qoqlalardan ibarettir.
Qırımnıñ yañı «saipleri» de yardım ete bileler. Bunıñ içün Ablayev adından islâmğa zıt kelgen şeylerni yapmaq yeterlidir. Misal olaraq, yanvar 16-da Aqmescitte olıp keçken konferentsiyada seslendirilgen yalanlar. Acı Emiraliniñ insanları Qırım qamaçavınıñ iştirakçileri onı öldürmege isteyler, Meclis liderleri ise qırımtatar gençlerini qıtaiy Ukrainağa köçmege çağıralar, dep ayttılar.
Moskvada Ablayev istiqrar, daa doğrusı – zorbalıqqa boysunuv timsaline çevirile. QMDİ yolbaşçısı bu rolge razı olğan diniy liderlerniñ taqdirini hatırlamaq kerek. Kreml Rusiye-Çeçenistan cenkini iç zıddiyetke çevirmek içün yerli musulmanlarnıñ diniy lideri Ahmat Kadırovnı qullandı. Faqat, onı bir ücüm neticesinde öldürdiler, bunı ise kerek olğanı kibi kimse taqiq etmedi. Kadırovdan evel Dagestanda «ekstremizm» ile küreş «timsali» müfti Sayid-Muhammad Abubakarov öldürilgen edi – bu cinayet de taqiq etilmedi. Kabardino-Balkar Cumhuriyetiniñ qoqla müftisi Anas Pşihaçev 2010 senesi öldürilgen edi. Bunı FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) ile çatışmada can bergen kişi yaptı, dep bildirgenler, amma cinayet öyle de taqiq etilmedi...
Anvar Derkaç, jurnalist
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Nagib Mahfuz
Nagib (Necib) Mahfuz (arapça نجيب محفوظنجيب محفوظ; inglizce Naguib Mahfouz; 1911 aralıq ayınıñ 11, Qaire — 2006 arman ayınıñ 29, Qaire) - mısırlı yazıcı, romanist, drama ve stsenariy yazıcısı. Nobel mukâfatını alğan arap dünyası yazıcılarından yekânesidir. Esas eserlerini XX asırnıñ ortasında yazğan, mukâfatını ise 1988 senesi alğan.
Tercimeiyal[deñiştir | kodunı deñiştir]
Nagib Mahfuz XX asırnıñ başında doğdı. Buña köre, o vaqıttaki adiselerniñ çoqusı, arap dünyasında belli olğan yazıcınıñ yaşayışına tesir etti.
Balalıq ve qorantası[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qairede, 1911 senesi aralıq ayınıñ 11-inde bir memur qorantasında doğdı. Onıñ adı, eñ belli mısır ekimi, mısır ebanaylıq ve ginekologiyasınıñ esasçısı Nagib Paşa Mahfuz şerefine qoyuldı. Şu belli ekim kelecek yazıcı doğğanda onıñ anasınıñ doğuruvını qabul etti. Mahfuz, qorantanıñ yedinci balası edi, onıñ dört ağası ve eki tatası bar edi. Ağalarnen tataları ondan büyük olğanlarına köre, olarnıñ arasında balalıqtan berli samimiy ve hoş duyğular olmağan edi. Ana-babası aqqında Mahfuz, pek az ayta edi. Babası, grajdan hızmetçisi, esapçısı ya da muasebeci olğanı belli. Mahfuz özü, babasını modası eskirgen bir adam kibi saya edi. Bunen beraber, balalıqtaki dostlardan biri onıñ babasını qaba bir adam olğanını kibi tasvir ete edi.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France идeHTифиkaTop BNF (фp.): açıq malümat platforması — 2011.
- ↑ 2,0 2,1 Naguib Mahfouz // Internet Speculative Fiction Database (aHrл.) — 1995.
- ↑ Naguib Mahfouz // Discogs (aHrл.) — 2000.
- ↑ http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5297470.stm
- ↑ Maxфyз Harиб // Бoлbшaя coBeTckaя эHциkлoпeдия (rus.): [B 30 T.] / пoд peд. A. M. ПpoxopoB — 3-e изд. — MockBa: CoBeTckaя эHциkлoпeдия, 1969.


text:
2021 senesi mayısnıñ 18-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina Yuqarı Radasına «Ukraina tamır halqları» qanun leyhasını (№5506) kirsetip, onı memleket parlamenti nevbetten tış baqacaq qanun leyhası olaraq belgiledi.
Yuqarı Radanıñ umumiy toplaşuvında baş nazir muavini ve Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov qanun leyhasınen bağlı maruzasınen çıqışta bulunacaq.
Moskva Qırımnıñ işğalden qurtarıluvını yaqınlaştırğan Ukrainadaki bütün esnaslarnı diqqatnen taqip ete
Ukrainanıñ tamır halqlarınıñ uquqiy statusını belgileycek çoq beklenilgen qanun leyhasınıñ parlamentke kirsetilmesi Rusiye siyasetçileriniñ diqqatını celp eteceginden iç şübhelenmegen edik, çünki belli ki, Moskva Qırımnıñ işğalden qurtarıluvını yaqınlaştırğan Ukrainadaki bütün esnaslarnı diqqatnen taqip ete.
Faqat Ukraina Anayasasınıñ bir qaç maddesine kirgen ve diger uquqiy vesiqalarda qullanılğan «tamır halq» ıstılasını añlatqan, em de Ukrainanıñ halqara mecburiyetlerine tabi olğan tamır halqlarnıñ aqlarını qanunda pekitecek qanun leyhası Rusiyeniñ o qadar yayğara çıqarmasına sebep olur, dep tahmin etip olamadıq.
Moskvanıñ «Ukrainanıñ tamır halqları» qanun leyhasına qarşı ücümi rus ve diger milliy azlıqlarnı qayğıruv manaçığınen añlatılsa da, asılında vaqtınca işğal etilgen Qırım yarımadası ve Qara ve Azaq deñizlerinde Ukraina suvereniteti ğayrıdan tiklenecegini añlağan Kreml reberleriniñ telâşınen bağlıdır.
Putinniñ siyasiy etrafı Ukraina bu qanunnı qabul etip, Qırımnen bağlı zaten şübhesiz aqlarını kene qayd etkenini ve tamır halqlarnıñ aqları ceetinden halqara uquq delillerini qoşqanını añlay.
Putin ve etraftakileri qullanğan «Qırım halqı» dep adlandırğan simulâkr bütünley yoq ola
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy teşebbüs köstergen «Ukrainanıñ tamır halqları» qanun leyhası Ukraina Yuqarı Radası tarafından qabul etilse, Putin ve etraftakileri qullanğan «Qırım halqı» dep adlandırğan simulâkr bütünley yoq ola.
Bu künleri Rusiyede ve Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatları ve Putinniñ özü yolbaşçılıq etken Ukrainağa qarşı büyük şabaş bunıñnen bağlıdır. Prezident Volodımır Zelenskıy «Ukrainanıñ tamır halqları» qanun leyhasınıñ baqıluvına teşebbüs kösterip, Ukrainadaki milletlerara munasebetler saasında siyasiy mesüliyet örnegini kösterdi.
Eñ yaqın vaqıtta Ukraina halq deputatları bu qanunnı qabul etip, Ukrainanıñ siyasiy milleti ve Ukraina devletiniñ pekitilmesinde müim bir adım atar, dep ümüt etemiz.
Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi
Metin Facebookta derc etildi
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
«Fevral 26 davası»
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve duşmanlarınıñ büyük mitingi olıp keçti. Qırımtatar ve Ukraina tarafdarı faallerine qarşı Rusiye tarafdarı faaller çıqtı.
2015 senesi yanvar ayında Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevralniñ 26-nda mitingde olğan qalabalıqlar aqqında cinaiy dava açtı.
Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar tutuldı: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev.
Daa soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: o vaqıt Qırımda Meclis lideriniñ rolüni alğan baş şübheli Ahtem Çiygoz ayrı esnasqa alındı.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsinen faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev tahqiqatnen işbirligi yapıp, olarnıñ ifadeleri «fevral 26 davası» diger mabüsleriniñ davalarında delil olmaycaq şartınen qabaatlarını tanıdı. 2015 senesi dekabr ayında Talât Yunusov 3,5 yılğa, Eskender Nebiyev eki yılğa şartlı olaraq üküm etildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi yarımadanıñ Rusiye işğalinen bağlı narazılıqlarnı «qalabalıqlar» dep adlandırıp, Çiygoznı olarnı teşkil etkeninde qabaatladı ve sekiz yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, onı Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.
2018 senesi iyünniñ 19-nda Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» mabüslerine şartlı apis cezalarını berdi. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl, Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ayğa şartlı olaraq üküm etildi, er birine 3 yıl sınav müddeti berildi.
2020 senesi fevralniñ 4-nde sınav müddeti bitmegen «fevral 26 davasınıñ» mabüsi Mustafa Degermencige qarşı cinaiy mahkümiyetniñ lâğu etilgeni belli oldı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki mahkemesi "Qırım musulmanları davası"nıñ beş faaline üküm çıqardı. Qırımtatar faali Enver Ametovnı mahkeme 13 yıl sert apis cezasına mahküm etti. Qırım.Aqiqat onıñ mahkemedeki soñki sözüni yayınlay.
Men Ametov Enver Esfindiyeroviç. Musulmanım, siyasiy mabüsim. Bir çoq musulman qardaşım kibi mahkme etilem. Men 1975 senesi avgustngıñ 2-nde Özbekistannıñ Ferğana şeerinde doğdım. Sovet Birliginiñ devrinde Rusiye Federatsiyasınıñ ordusında hızmet ettim.
Arbiy hızmetten soñ ecdatlarımnıñ toprağı Qırım Cumhuriyetine daimiy yaşayış yerine qayttım. Yaşamaq ve inkişaf etmek, aile qurmaq, evlâtlarıma tasil bermek, doğru yaşayış tarzını sürmek, İslâm dinini kütmek ve onıñ medeniyetini ögrenmek, cemaat ve halqıma faydalaı olmaq içün. Ögüme qoyğan maqsatlarıma iriştim. Yani men evlendim, aile qurdım, balalarım doğdı (üç balam bar). Bütün bu vaqıt devamında ailemniñ cemiyette em iqtisadiy, em de içtimaiy ceetten lâyıq yer alması içün ğayret ettim.
Öz tecribemden bilem ki, bugün büyük bir aileni keçindirmek. qolay degil, buña bütün vaqıt kete demek mümkün. Sade sözlernen aytqanda, kiyindirmek, aşatmaq ve daa çoq başqa şey yapmaq kerek. Bundan ğayrı balalarnıñ içtimaiy müitke integratsiyası içün olarnı bağçağa, mektepke alıp bara edim, balalar öz yaşdaşlarından ayırılmasınlar dep er şey yapa edim. Balalarıma ahlâqiy terbiye bermege tırışa edim. Dinimizniñ bizge ögretkenini ögretmege tırışa edim. Olarnı merametli, insaflı olmağa, büyüklerge ürmet köstermege, başqa millet vekillerine ve başqa dinni kütkenlerge tolerant olmaqnı ögretmege tırışa edim. Bu menim yaşayışqa baqışım, men şimdi de böyledirim.
Amma 2019 senesiniñ vaqiaları bir ande bütün yaşayışımıznı deñiştirdi. Halqına, ailesine ve cemiyetke faydalı olmağa tırışqanlarnıñ, yaman şey yapmağanlarnıñ, doğru yaşağanlarnıñ yaşayışı deñişti.
İslâm dinini kütkenlerni terrorcılıq, ekstremizm, akimiyetni zorlav yolu ile elge keçirüv, ağır cinayetler ile qabaatladılar. Cinayet taqibi başlanğandan berli iç bir uydurma dava boyunca qabaatımnı tanımadım ve tanımayım ve taqip etilmemni siyasiy motivli dep sayam. Meslek ve aqiqatnı aytmaq, adaletni mudafaa etmek tırışqanıñ ve yüz bergen qanunsızlaqlarğa razı olmağanını bildirgeniñ içün.
Men musulmanım, İslâm dinini kütem. Bizim dinimiz zorbalıq ve terrornı yasaq ete. İslâm ve terrorcılıq arasında ortaq bir şey yoq. İslâm bizge doğru yaşamaqnı, qarını beyazdan farq etmekni, yaman çizgilerni yoq etmekni, eyi olmaqnı ögrete, bizni doğru yolnen alıp kete. İslâm dini olmasa edi, kim olur edim, bilmem. Makemelengenler skemlesinde bulunıp, bütün bu mahkeme esnaslarını közetip, bu mahkemelerde teskin tapmadım. Qabaatlayıcınıñ ve mahkemeniñ qararını diñlep kederlendim. Aqlarımız bozulğanına, davada bir çoq bozuvlar olğanına baqmadan, olar bizni suçsuz, İslâm dinini kütken insanlarnı qabaatlaylar.
Adaletke ne oldı?! İslâm dini bizge köstergeni kibi yaşamaqnı tüşünsem ve fikrimni ses çıqarıp bildirsem, bunı gizlemesem devletniñ duşmanı olacağım. Yoq, men özümni duşman saymayım, men qanunsız bir şey yapmadım. Bugün ise devlet meni duşman dep saya.
1993 senesinden başlap 2014 senesinece, yani 21 yıl Ukrayinanıñ terkibinde olğan Qırımda yaşayım. Bütün bu vaqıt devamında cumhuriyetniñ territoriyasında bir kere bile terror eylemi olmadı, akimiyetni elge keçirmek içün de bir kere biri ıntıluv olmadı. Şunı da aytmaq isteyim ki, 2014 senesinden soñ bile olmadı.
Qırımtatar halqı özüni işkir, diger halqlar ile tınç yaşağan, zorbalıqnı red etken , keçmişte aqlarını yalıñız qanuniy usullarnen tiklemege tirişqan halq kibi kösterdi. 29 yıl içinde Qırımda qırımtatarlar adamlarnı esir etip ya da devlet müessiselerni zapt etip nasıldır siyasiy talaplar köstergenini asla eşitmedim. Yani, öz maqsatlarına irişmek içün bizim halqımız terroristik usullarnı iç qullanmadı.
Bu kibi cinayetlerde suçlama menim ve semetdeşlerimini halqımıznıñ ögünde yamanlamaq, dünya toplulığı ögbnde halqmıznıñ itibarını tüşürmek içün yapılğanını tüşünem. Qabaatlav tarafınıñ bizim qabaatlı olğanımznı tasdıqlağan bir bile delili yoq.
Aksine, olarnı yapqanlarını bizge ve ailelerimizge qarşı terroristik eylemler kibi saymaq mümkün: saba adamlarğa yuqlağanda evlerine basıp kirüvler, tintüvler, közlerini bağlap belli olmağan yerlerge alıp ketüvler.
İlk nevbette mahkeme bizim aqlarımız bozulğanına baqmaq kerek edi. Çünki bizim ailelerimiz ve tuvğanlarımız da zarar kördi. Davamız kerçekten baqılğan kibi olsa edi, bizim laf etkenimizde iç bir suç olmağanını añlar edi. Yani er bir insan bunı yapa ve bu normal bir şeydir. Fikir serbestligi cinayet degildir. Er bir insannıñ öz fikrine aqqı bar.
Bu üküm menim aqlarımı boza. Onıñ lâğu etilmesini ve menim ve bu dava boyunca qabaatlanğan diger mabüslerniñ deral azat etilmesini talap etem.
Ve soñunda sevimli apayıma, yaqınlarıma, tanışlarıma ve tuvğanlarıma teşekkür etmek isteyim. Advokatlarımız ve cemaatımızğa da minnetdarım. Allah sizden razı olsun!
Enver Ametov, qırımtatar faali
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Troya antik qalası
Törkiyädä turizm 10
Troya – dönyadağı iñ tanılğan antik qalalarnıñ berse.
Troya xaqında dastannar yazılğan, ul ğıyşıq,qaharmanlıq häm śivilizaśiya yortı bularaq belenä. Çanakkalä buğazı yar buyına 4 çaqrım 500 metr yıraqlıqta ,Qaz tawı itäklärendä urnaşqan antik şähärneñ tarixı bezneñ êrağa qadär 3000 nçe yılğa barıp totaşa.
Gomernıñ “İliada” dastanında süz alıp barılğan Troya suğışı uzğan cirlär biregä kilüçelärne meñnärçä yıllıq ütkännärgä alıp kerep kitä.
İtäklärendä Troya şähäre qorılğan Qaz tawı mifologiyaga kürä dönyada täwge güzällek bäygese ütkärelgän urın da. Güzällek bäygesendä qatnaşuçı çibärkäylär Gera, Afrodita, Afina bula. Saylap alu wazıyfasın üz östenä alğan Paris üzenä Sparta patşasınıñ xäläl cefete Yelenanı wäğ’dä itüçe Afroditanı saylıy.Parisnıñ Yelenanı urlawı belän suğış başlana. Ğaşıyqlar Troyağa kilä häm şul räweşle axeyślar belän Troya xalqı arasında yaqınça 10 yıl däwam itäçäk suğış başlana.
Bezneñ êrağa qadär 1180 nçe yıllarğa turı kilgän Troya suğışında ike yaq ta östenlekkä ireşä almağaç axeyślar troyalılarğa bik xäyläkär, mäkerle tozaq qora.Suğıştan çigengän kebek kürenep , tınıçlıq simvolı bularaq Troyağa ağaç at cibärälär. Ağaç atnıñ êçendä komandirlar häm ğaskärlär bula. Suğışta arıp-alcığan häm söyenep tınıçlıq urnaşunı bäyräm itüçe Troya xalqı tönlä isertkeç êçemleklär dä êçep yoqlap yatqanda ağaç at êçennän çıqqan ğaskärlär üz êşen başqara. Troya yandırıla, qurqınıç küpläp üterüdän soñ şähär xäräbägä äwerelä.
Troya suğışlar häm tabiği afätlär arqasında berniçä tapqır qabat tözelä. Cirläşü öçen uñaylı geografik torışı tarix däwamında şähär tormışı mäydanı bularaq köndäşlek tudıra. 14 nçe ğasır azaqlarına taba iq’tisadi häm mädäni ähämiyäten yuğalta.
Troyanıñ iñ möhim üzençälege – 9 törle şähär qatlamına iyä buluı. Bu 9 qatlam özleksez bularaq 3000 yıldan kübräk waqıtnı kürsätä häm töbäktä yäşägän śivilizaśiyälärneñ êzlären çağıldıra.
Troya tarixi qalasında berençe qazu êşläre 1871 nçe yılda ütkärelä. Annan soñğı yıllarda däwam itkän qazu êşlärendä teatr, munçalar häm başqa tabıldıqlar belän bergä şaqtıy kamil kanalizaśiya sisteması häm qorılmalar nigezläre tabıla. Bik bay häm butalçıq arxeologik strukturanı cir östenä çığaru êşçänlekläre bügenge köndä da däwam itä.
Keşelek tarixındağı iñ möhim cirläşü üzäge bulğan Troya 1998 nçe yılda YUNESKOnıñ Bötendönya mirası isemlegenä kertelä.
Ägär Çanakkalegä yulığız töşä ikän dönya tarixındağı möhim suğışlarnıñ berse bulğan Çanakkalä suğışınnan soñ buldırılğan Şähitlär ziratın kürergä, Assosta Afina ğıybadätxanäsen qararğa ,tabiği maturlıqqa ğaşıyq ikänsez Qaz tawların barıp kürergä kiñäş itäbez. Gökçeada häm Bozcaada da mädäni häm tabiği maturlıqları belän iğ’tibarnı cälep itüçe turistik urınnar.


text:
«2013 sensi FMH-ne tek 5 biñ ariza kelgen edi», – dediler matbuat hızmette.
Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ başı Konstantin Romodanovskiy, Federatsiya Şurasında çıqışta bulunıp, Rusiye Federatsiyasında uzun müddet devamında yaşamaq içün imkân qıdırğan ukrainlilerniñ sayısı er vaqıt artqanını bildirdi.
«Er kün 5-6 biñ beyanat qayd etile. Demek, bu al Ukraina ağır vaziyette olğanını tasdiqlay», – dedi o.
O şunı da qayd etti, Qırımda yarımadanıñ Rusiyege qoşuluvından soñ 5 biñden ziyade vesiqa alındı ve endi 375 biñ Rusiye pasportı berildi eken.


text:
Bunı Azatlıq Radiosınıñ efirinde Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Mihail Ohendovskiy ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, mayıs 19-na qadar Ukrainanıñ işğal etilmegen territoriyasında yerleşken saylayıcılarnıñ devlet cedvelini baqqan er angi organğa bunıñ kibi ariza bermeli.
Nevbetten tış prezident saylavlarında rey bermek başqa iç bir imkân yoq.
«Qırım sakinleri böyle bir ariza ve Qırım ya da Aqyarda yaşav yeri qayd etilgen pasportnı köstermek kerek. Ukrainanıñ diger vatandaşları rey berüv yerini deñiştirmege mecbur etken sebeplerni aydınlatqan vesiqalarnı teslim etmeli. Bu kira, daimiy yaşav yerinde iş, yaqınlarını baquv ve il. olması mümkün», – dep ayttı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi.
Ohendovskiy bildirdi ki, bugünde-bugün Qırım ve Aqyardan 1,8 biñ kişi rey berüv yerini deñiştirmek imkânından faydalandı.
Onıñ aytqanına köre, bu raqam informatsion kampaniya sayesinde kün-künden arta.
Ukrainada 32 biñ saylav bölügi açıldı ve işke azırlanıldı, dep bildirdi TSİK reisi.


text:
Antaliyä - iñ küp zäñgär bayraqlı şähär
Anıñ 200dän artıq plyajında zäñgär bayraq tora
Antaliyä dön’yada iñ küp zäñgär bayraqlı plyajı bulğan şähär isemen aldı. Bilgele bulğança, zäñgär äläm - kiräkle standartlarğa iyä bulğan plyaj, pristan’ häm yaxtalarğa birelä torğan xalıqara êkologiyä büläge. Ul - çista, qarap-tärtipkä salınıp toruçı, cihazlabndırılğan, qurqınıçsız häm tulısınça śivilizaśiyäle möxitneñ simvolı.
Antaliyä sälamätlek idaräse başlığı Ünal Xülür şähärdä bıyıl 422 plyajnı tikşerüen belderde. “Zäñgär bayraq - xalıqara ähämiyäte häm turizm nisbätennän ayırım urın alıp tora. Çönki yal itü öçen tanış bulmağan, yaña ğına öyräneläçäk urınğa kilgändä, keşelär xalıqara garantiyä birüçe häm üzençälekläre bilgele plyajğa kitärgä telär. Zäñgär bayraq şul säbäple köçle turizm êlemtäse çarası,”-dip söyli Ünal Xülür.
Törkiyädä barlığı 463 zäñgär bayraqlı plyaj bar. Şularnıñ 202se - Antaliyädä. Ul - iñ küp zäñgär bayraqlı plyajğa iyä şähär.
Bäyläneşle xäbärlär
TRT World forumı 9-10 nçı dekabr’dä İstanbulda uzaçaq
Anıñ bıyılğı teması:“Kiläçäkne formalaştıru: bilgesezleklär, çınbarlıq häm mömkinleklär”


text:
Rusiye kontrolindeki Qarasuvbazar rayon mahkemesi cemaat faali İrfan Bekirovnı mahkeme oturışuvına çağırğan celpname yolladı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi yanvarniñ 11-nde haber ete.
Bekirovnıñ qayd etkenine köre, uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ fikirince, 2020 senesi noyabrniñ 3-nde o, Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.6.1 maddesini (fevqulâde vaziyette ve onıñ peyda oluv telükesi olğanda areket qaidelerine riayet etmeme) bozdı.
Memuriy dava yanvarniñ 19-nda baqılacaq.
«Qırımtatarlarğa – Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası»boyunca apiske alınğan musulmanlarğa qol tutmağa keldim. Bu apis cezaları ve yamâmlıq ükümlerini maqbul körmeyim. Celpnameni aytsaq, bu memuriy davanı balalarnı qoruv aktsiyasına qoşulğanım içün maña yapılğan basqı dep sayam», – dep qayd etti faal.
2020 senesi noyabrniñ 3-nde faal İrfan Bekirov Rusiye kontrolindeki Qırım arbiy garnizon mahkemesiniñ binası ögünde tutuldı. O, büyük apis cezalarına üküm etilgen siyasiy mabüsler Arsen Abhairov, Rustem Emiruseinov ve Eskender Abdulganiyevge qol tutuv aktsiyasına qoşuldı.
Advokatlar Rustem Kâmilev ve Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, o künü uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri «Qırım birdemliginiñ» eki mühbiri ve faal İrfan Bekirovğa qarşı tizgen memuriy protokollar politsiyağa protsessual bozuvlar sebebinden qaytarıldı.
Hatırlatamız, tahminen 200 qırımtatarı Qırımdaki mahkeme binası ögüne kelip, 2020 senesi noyabrniñ 3-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu mahkemesinde qabaatlayıcı ükümleri çıqarılğan Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerine qoltuttı. Bu dava mabüslerine umumen 42 yıl apis cezası berildi.
Aqmescitteki mahkeme binası ögüne kelgen üç faal politsiya tarafından tutuldı. Olar bir qaç maddege istinaden qabaatlana: Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2.1 maddesi («Kütleviy tedbir teşkilâtçısı tarafından toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da narazılıq aktsiyasını keçirüv nizamınıñ bozuluvı»), Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2.5 maddesi («Kütleviy tedbir teşkilâtçısı tarafından toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da narazılıq aktsiyasını keçirüv nizamınıñ bozuluvı») ve Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.6.1 maddesi («Fevqulâde vaziyette ya da onıñ telükesi olğanda areket qaidelerine riayet etmeme»).
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Osı sözdiñ keyingi, soñğı II ğasırdağı tarihı kürdeliligimen közge tüsedi. XVIII ğasırdıñ ayağınan bastap evropalıqtarğa belgili bolğan «ariy» sözi XIX ğasırdıñ soñına taman keñinen tanımal boldı, al XX ğasırda osı esimdi german nacisteri iemdenip, bar bolğanı 12 jıl işinde tarih aldında eş künäsi joq «ariy» atauın adamzattıñ tarihındağı eñ zwlım ärekettiñ, swmıraylıqtıñ simvolına aynaldırdı. Solardıñ kesirinen ekinşi düniejüzilik soğısqa deyingi lingvistika ğılımında «ariylıqtar» dep atalğan tildik toptı osılay ataudıñ ıñğayı bolmay qaldı da, osı toptı «ündiiran» tobı dep atau dästüri qalıptastı. Soğan qaramastan osı «ariy» söziniñ mağınası men «ariylıqtar» degen etnikalıq atau jönindegi bası aşılmağan olqılıqtar küni büginge deyin jalğasıp kele jatır.
Birinşiden, «ariy» atauı bastapqı ündiirandıq til twtastığı zamanındağı (b.z.d. 3 mıñjıldıqtıñ ayağı) ündiirandıqtardıñ atauı ma, älde osı atau keyinirek (b.z.d. 2 mıñjıldıqta) payda bolğan jalpı ündiirandıq emes, ündiiraidıqtardıñ aymaqtıq tobınıñ atauı ma? osı saualğa jauap berilgen joq. Bügingi ündieuropalıq til jäne tarihtanuda «ariy» atauı köbine-köp naqtılanbay, jalpılama atala beredi, yağni ündiiran taypalardıñ bäri birdey osı ataudı paydalanğanı nemese paydalanbağanı täptiştelip jatpaydı.
Bizdiñ şamalauımızşa «ariy» etnonimi b.z.d. 2 mıñjıldıqtıñ 2 jartısında ğana payda bolğan siyaqtı. Sonday-aq, osı ataudı tek ündiariylerge ğana tügeldey tanıs boldı degenge senuge boladı. Al, irandıq taypalardıñ barlığı birdey osı sözdi bile bermegeni anıq, bilse tek olardıñ şığıs, orta aziyalıq tobı ğana bilgen.
Ekinşiden, «ariy»” söziniñ etimologiyası tüsindirilgen joq. «Ariy», «ar'ya» söziniñ mağınası «eriktiler» degendi bildiredi. Biraq bwl – sözdiñ bastapqı mağınası emes, tarihi däuirdegi qalıptasqan tuındı mağınası. Mine, osı twsta sözdiñ tüp-törkinin anıqtauğa türk tilderi ğana kömek bere alatındığın bayqauğa boladı.
Dey-türktik «ar» sözi «adam», «erkek» mağınasın bildirui tiis, öytkeni bügingi qazaq tilindegi «er» (geroy, mujçina), «erkek» (mujçina), «eren» (geroy, voin) sözderiniñ boluı, «er» söziniñ Hİ ğasırdağı Mahmwt Qaşğari sözdiginde ğana emes, VIII ğasırdağı orhon-eniseylik köktürk jazbalarında kezdesui osı sözdiñ payda bolu uaqıtınıñ tım ejelgi zamandarğa ketetinin körsete aladı.
Rekonstrukciyalanğan dey-türktik Ar – äldebir jasampaz tektilikti bildiredi. Abaq tañbadağı nükteniñ «ar» dep ataluı osınday sipattı mağınanıñ payda boluına jağday jasağan edi. Osı sipattı bügingi qazaq tilinen köruge boladı:
Ar – adam balasına ğana tiesili äldebir üzdik qasiet, eñ jaqsı qasietter men minezdiñ jiıntıq, simvolı. Qarañız: arlı – blagorodnıy, çestnıy, s sovest'yu, s dostoinstvom (sözbe söz: «s Ar-om», «Ar-imeyuşiy», «vladeyuşiy Ar-om», «potomok Ar»), arsız – (sözbe söz: «bez Ar-a», «ne imeyuşiy Ar- a», «poteryavşiy Ar») – podlıy, bessovestnıy, besçestnıy. YAğni Ar - äldebir adamgerşilik substanciya, oğan «ie bolu» – adamdı adam etse, oğan ie bolmau ne odan ayırılıp qalu – adamdık sipattı joyu degendi bildiredi. Bügingi sözdik boyınşa aydarma jasasaq: Ar degenimiz – wyat pen ojdan (sovest', çest'). Tolığıraq aytqanda Ar – adamnıñ özi ömir süretin qoğam aldındağı, aynalasındağı adamdar aldındağı adamgerşilik jauapkerşilik sezimi, Ar – adamnıñ qwrmetteuge (qadirleuge), maqtauğa (jäne maqtanuğa) twrarlık, moral'dıq-adamgerşilik qasietteri jäne soğan säykes ömir süru principteri. Basqa sözder arqılı osı praformanıñ sipattarın körsetelik:
Artıq (*art-iq) – bol'şe, vışe (svışe), sverh, samıy-samıy. Artıq –
luçşe. Artıqşılıq – l'gota, privilegiya. Arıl (arılu, arıltu) – izbavlenie, oçişenie (künädan arılu, jaman qasietterden arılu). Ardaq
uvajenie, poçtenie. Arıs – izbrannıy, blagorodnıy çelovek, dostoynıy, uvajaemıy. Erik (arıq - *ar-iq) – svoboda, volya, pravo. Erke (erek - *ag- iq > *er-ek) – baloven', balovnik, izbalovannıy, laskovıy, kapriznıy, lyubimçik. Osı sözdiñ ar jağında da «tañdaulı, erikti» mağınası jatır. Erek (erekşe, ayrıqşa) – osobennıy, otliçayuşiysya, vıdelyayuşiysya (ot drugih). Mine, osınday sözderdiñ ortaq, jalpı mağınasın «ar'ya» – «svobodnıe» audarmasımen salıstırıp köriñizşi, wqsastıq absolyutti deuge boladı. YAğni, sözdiñ özi de, mağınası da säykes kelip twr. Bwdan şığatın tüyin-saual mınaday: Bügingi qazaq tili kem degende 3500 jıl bwrınğı bögde jwrttıñ atauın tüsindirip twruı jay kezdeysoqtık pa, älde zañdılıq pa? Dästürli til mamanı men tarihşınıñ tarapınan alğanda ejelgi ariylar men bügingi turk tilderi arasında eşqanday baylanıs boluı mümkin emes, olay bolsa – bwl kezdeysoqtıq. Biraq, biz tek bir sözdi ğana emes (bir wqsastıktı kezdeysoqtıq deuge de bolar), birneşe sözdi keltirip otırmız ğoy. Al, köp wqsastıqtı kezdeysoqtıq dey almaymız, ol – zañdılıq. Ras osıdan 3500-4000 jıl bwrınğı dey-türk tilinde bügingi qazaqtağıday «ardaq», «artıq», «artıqşılıq», «arlı», «arsız», «arıs», «armısıñ», «arıl», «erke», «erek», «erik» siyaqtı t.b. sözder bolmağan da şığar (boluı da mümkin), biraq, sol tilde *ar, *arik, *art siyaqtı praformalardıñ bolğandığına eş kümänimiz joq, yağni «ar'ya» sözin jasauğa mümkinşilik bolğan.
«Ariy», «ar'ya» söziniñ mağınasın bılay körsetuge boladı: Bastapqı nwsqa - *ar-*nga, mwndağı *nga sözi dey-türk tilinde *ua bolıp özgeredi; *ag-ua. «Ia» (*ua, ie) sözi «vladeyuşiy», «imeyuşiy» degen mağınağa ie. Sondıqtan, *ag-ua sözin «Ar-ğa ieler» (Ar-imeyuşie, vladeyuşie Ar), «arlı» dep audaruğa boladı. Ar - äldebir miftik türıñ («dostoinstvo») bolsa, ar'ya – «sol twrıqqa ie bolğandar», «artıq tuğan adamdar» dep audarıladı.
«Ariy», «ar'ya» söziniñ türk (dey-türk) tili arqılı oñay, qisındı, jüyeli türde tüsindirilui osı sözge jäne osı sözdi etnonimge aynaldırğan ündiirandıqtar tarihına baylanıstı tarihi-tildik mäselelerdi basqaşa qarauğa jol aşadı. Biz «ariy» söziniñ tarihın bılay körsete alamız:
Birinşi - b.z.d. 2 mıñjıldıqtıñ 1 jartısı jäne oğan deyingi uaqıttağı «ariy» sözi. Bwl kezde «ar'ya» sözi dey-türktik wğım retinde Kazaqstan (nemese Orta Aziya) jerin mekendegen dey-türk tildi etnikalıq massivtiñ äleumettik termini bolğan. YAğni «ariy» dep qoğamdağı qalıptasa bastağan joğarğı soslovielik topqa kiretin adamdardı atağan. Osı soslovie özderin mifologiyalıq «o» düniedegi ata-babalarmen baylanıstırğan («arğı», «aruq»).
Ekinşi - b.z.d. 2 mıñjıldıqtıñ ortasına taman Oñtüstik Kazaqstanğa, odan Orta Aziyağa kele bastağan ündiirandıktardıñ alğaşkı legi jergilikti dey-türk taypalarınıñ bir böligin bağındırğan ne solarmen qauımdasqan. Jaña, etnikalıq twrğıdan bir-birine qarsı twrğan eki jağı bar qoğamda jeñimpazdar (ündiirandıqtardıñ alğaşqı legi) özderiniñ sayasi-äleumettik artıqşılıqtarın bayandı etu maqsatında jergilikti dey-türktik äleumettik-miftik terminologiyanı paydalandı. YAğni, bwrınğı dey-türktik «ar'ya» sözi endi mağınasın saqtay otırıp, jaña jeñimpaz taypalardıñ kösemderin, keyinirek, barlıq müşelerin jeñilgenderden, qwl bolğandardan ayırıp, erekşelep körsetu üşin paydalandı. Biraq, jaña jağdayda bwrınğı äleumetgik atau etnikalıq reñkke de ie bola bastağan edi. Söytip, birte-birte, «ar'ya» atauı etnikalıq atauğa, etnonimge aynaldı.
Bastapqıda osı ataudı etnonimge aynaldırğan ündiariy taypaları quañdana bastağan Orta Aziyada köp twraqtağan joq. Ol auğan jeri arqılı Ündistanğa qonıs audarıp, «ar'ya» atauın da özderimen birge ala ketti. Bwl – b.z.d. XV-XII ğasırlar aralığı. Biraq, ariylardıñ bir böligi Orta Aziya men Soltüstik Auğanstanda qalıp qoyıp, b.z.d. XIV-XI ğasırlarda kele bastağan ekinşi ündiirandıq tolqın – şığıs iran taypalarınıñ bir böliginiñ arasına siñip ketti. Jay siñip ketken joq, dey-türkterden alğan «ar'ya» atauın jaña ündiirandıqtarğa jetkizip ketti. Söytip, b.z.d. XI-X ğasırlar toğısında qalıptasqan «Ariylar qoğamı» tili jağınan ündiariylıq emes, irandıq bolıp şıqtı.
«Ar'ya» atauı b.z.d. 1 mıñjıldıqta realdı etnonimdik sipatın joğalttı. Öytkeni, Ündistanğa ketken ariylıqtar da, Orta Aziya men Auğanstan aymağında payda bolğan «jaña ariylıqtar» da bölşektenip, jaña etnikalıq procesterge qatısa bastadı. Nätijesinde, jaña sayasi-etnikalıq ataular jarqırap şığıp, köneleri kömeskilenip qaldı. Ündistanğa qonıstanğandar «ar'ya» sözin, etnonimin tek vedalarda ğana saqtap qalsa, auğan jeri men Orta Aziyadağılar tek añızdarda, eposta saqtap qaldı.
Üşinşi - b.z.d. 6 ğasırdıñ soñına taman Orta Şığısta sayasi üstemdikke şıqqan jas halıq – parsılar Orta Aziya men Auğanstan jerin (Baktranı) basıp alğanda sol jerlerdegi «ariylar turalı epostarmen» tanıs boldı. Parsılar men midiyalıqtar - b.z.d. 2 mıñjıldıqtıñ soñında Oral-Edil aymağınan Kavkaz arqılı bügingi Iran jerine qonıs audarğan batıs irandıqtar edi. Sondıqtan, olar «ar'ya» sözimen tanıs bolmağan dep esepteuge boladı. Keyin de osı sözdi bilmey-aq ketetin edi, sirä, Orta Aziya men Auğanstan jerinde qalıptasqan jaña dini ağım – zoroastrizmdi parsınıñ Ahemen äuletiniñ patşalarınıñ qabıldauı oñ ıqpal etken. Öytkeni, zoroastrizmniñ payda bolu arealı men etnikalıq ortası – ejelgi ariylıqtar turalı mifoepikalıq dästürdi saqtağan arealı, etnikalıq ortası bolatın. Sondıqtan, jaña dinmen birge ariy mifoepikası, sol mifoepikasımen birge «ar'ya» etnonimi parsılardıñ fol'klorı men tiline kirikti. Endi, uaqıt öte kele parsılar da özderin «ariylıqtarmız», «ariy wrpağımız» dep sanaytın halge jetti. Biraq, bwl atau ahemenidter, arşakidter, sasanidter däuirinde de halıqtıñ-epostıq, atau bolıp qala berdi. X ğasırdağı Firdousidiñ osı ariylıq mifoepika negizinde «Şahnama» poemasın şığaruınıñ arqasında, bwl atau mwsılmandanğan parsı tildi qoğamda da wmıtılmay saqtaluına mümkindik berdi.
Törtinşi - osı atau halıqtıq, ädebi-fol'klorlıq atau bolıp qala berer me edi? 1930 jıldarı faşistik Germaniyanıñ «ariylıqtarınıñ» payda boluı, parsınıñ joğarğı sosloviesi arasında da «ariyşıldıqpen», faşizmmen äuestenuşilikti tuğızdı. Nemis «ariyları» parsı ziyalıların, oficerlerin öz maksattarında paydalana bildi. Mine, osınday «ariylıq» modağa say 1935 jılı parsı şahınıñ jarlığımen «Parsiya» atauı «Iran» (Iron, Ariyan) bolıp özgertildi.
Sonımen, mınaday aqiqattardı bilgen abzal:
Birinşiden, «ariy» atauınıñ b.z.d. VI ğasırğa deyingi tarihınıñ bügingi parsı-irandıqtarğa eşñanday qatısı joq.
Ekinşiden, «ariy» atauınıñ nemisterge, jalpı euvropalıqtarğa eşqanday qatısı joq. YAğni bügingi Amerika men Europa elderinde taralğan neonacistik «ariylardıñ» osı ataudı iemdenuge tarihi da, tildik de, etnikalıq ta haqısı joq. Bwl – kezindegi nemis nacisteri jibergen qateliktiñ, ğılımi sauatsızdıqtıñ, Rerih, Blavatskaya siyaktı «eriksiz faşisterdiñ» jasağan tuındılarınıñ saldarı. Tarihi-etnikalıq sabaqtastıq twrğısınan «ariy wrpaqtarı» dep ündistandıq ündiariy tildilerdi, pakstandıqtardı, auğanstandıqtardı, täjikterdi atauğa bolar edi.
Üşinşiden, bwl ataudıñ türkterge tikeley qatısı bar. Türk arasında etnonimge aynalmağan bwl söz – tegi jağınan dey-türk bolıp tabıladı. Al bastapkı, äleumettik sipattağı «ariy» termininiñ sarqını bügingi qazaqtıñ «arıs» (blagorodnıy), «er» (mujçina, voin), «eren» (voin), «erkin» (svobodnıy, vol'nıy), «erek» (osobıy, otliçayuşiysya), «arlı» (sovestlivıy, çestnıy), «erik» (vol'nıy, imeyuşiy pravo) üğımdarında saqtalıp qalğan.
S.Qondıbay, Giperboriya: tüs körgen zaman şejiresi, Almatı, “Üş Qiyan” 2003 jıl.
«The Qazaq Times»


text:
Harmonika
Harmonika yä iren ğarmunı - kompakt kesäle tınlı muzıkal qoral.
TarixYзrәpTү
Kristian Fridrix Lüdvig Buşman tarafınnan 1821 yılda uylap tabıla. Harmonikanıñ berençe ürnäge – Könçığış tın organı. Tınlı organnar häm harmonika "telçekle" qorallarğa qağılalar. Berençe tapqır Könçığış tınlı organ Awrupağa Qıtaydan 18 yöz urtalarında kilgän. Bu qoral 17 törle ülçämle bambuk köpşälärdän torğan. Här köpşädä munştuklärgä berketelgän baqır telçelklär urnaşılğan. Buşmannıñ aura digän 15-tişekle plastin küreneşle dönyada berençe harmonika kamertonğa bigräk oxşağan. 1826 yılda Rixter isemle Bohemiale 10-tişekle häm 20-telçekle harmonikanı eşläp çığarğan. Här tişektä sulış alu häm çığaru öçen ayırım telçek urnaşılğan. Bu küreneş standart bulıp taralğan. Almança bu qoral Mundharmonika atala başlağan. 1857 yıldan harmonikalarnıñ iñ ere eşläp cığaruçı Matthias Hohner nigezlägän şirkäte sanala. 1862 yılda Hohner Amerikannarnı harmonika belän tanıştırğan. 1879 yılda Hohner yılğa 700.000 qoral çığara. 20 yöz başlarında yılda 5 million harmonika çığa inde. Berençe Bötendönya Suğışı waqıtında Alman şirkätläre harmonikanı doşmannar arasında tarata almıy. Mäsälän, Frantsiä öçen "l'Epatant" häm "La Marseillaise" modelläre, Anglia öçen "King George" häm "Alliance Harp", Miksikä öçen "El Centenario" h.b. Üz soldatlarğa "Kaiser Wilhelm" kebek harmonikalar da taratalar. Harmonikanıñ berençe audioyazmalar 1920 yıllarda yasalğan. Böyek Depressiä çorında bu qoral AQŞnıñ tönyaqtan başqa öleşlärenä säyäxät itkän. Çikago şähärendä Afroamerikannar mädäniätendä ul zur öleş alğan. Monda ul Mississippi saksofonı bulıp yörgän. Bu xäldä harmonikada orkestr akkompanimentı belän başqarğannar. 1950 yıllarda rock-n-roll harmonikalarğa yaña tormış birä. Xäzer bu qoral törle muzıkal' yünäleşlärdä qullanıla.
Statistik mäğlümätlär buyınça Amerikada 40 million keşe häm Kanadada da 5 million keşe bu qoralda uyniy. Harmonikanı törle stillärdä qullanıp bula: klassik, jazz, blues, rock yä xalıq köyläre (mäsälän, kantri). Törle tellärdä harmonika başqaça dip atala: Almança ul Mundharmonika, Fransuzça harmonica a bouche, İtaliança armonica a bocca, İspança armonica, İnglizçä - harmonica, mouth organ, French harp, harp.
TözeleşeYзrәpTү
Qoral nigeze ike plastin, plastinnärdä telçelklär urnaştırila. Bu ike plastin korpusta urın ala, korpusnı ike qapqaç yaba. Här plastindä törle ülçämle tişeklär bar, alar östennän ber oçqa telçeklär berketelälär. Hawa ağımı, korpusqa yä korpustan yünältelgäç, telçeklär östennän yöri häm anlarnıñ vibrasiä yasıy. Läkin harmonika tawışları – telçeklär tawışları tügel. Telçek häm tişek qırıyı arası bik keçkenä. Qaltırawçı telçek tişekkä kilgäç, tişektäge hawa ağımnı tuqtata. Tişektän kilgär, telçek hawağa qabat yul birä. Dimäk, harmonika tawışı – tuqtatılğan hawa ağımını çığarılğan tawış. Tawışnıñ yışlığı telçek qaltıru yışlığına bäyle bula. Harmonikada tawış köçäymi: rezonator yuq. Tawış korpus materialına bäyle dilär, läkin ayırmasın täcribäle belgeçlär genä añlıylar.
Harmonika törläreYзrәpTү
Diatonik harmonikalarYзrәpTү
Diatonik harmonikalarda diatonik köyläneş genä bar. (mäs., C D E F h.b), şundıy harmonika yarımtonnar çığara almıy. Diapazonı 3 oktavağa qädär. 3 köylänü dä bar: yalğız, tremolo häm oktav. Här tişektä ike telçek, berençe sulış aluda, ikençe sulış çığuda eşli. Här telçek üz yuğarılıqqa salına.
Ürnäklär: sifer – tişek numerı, () – sulış alu.
Jingle Bells:
5 5 5 5 5 5 5 6 4 (4) 5 (5) (5) (5) (5) (5) 5 5 5 5 (4) (4) 5 (4) 6
Xromatik harmonikalarYзrәpTү
Bu harmonika töre yarımtonnar belän uynarğa mömkinlek birä. Şundıy qoral "Hohner" tarafınnan 1920 yılda täqdim itelgän. İke töre dä bar: solo öçen häm akkompanement öçen. Berençedä yarımtonnar slayder isemle maxsus töymä yärdämendä çığarıla. Slayder korpusınıñ yağında yurnaşqan, slayder'nı basqaç, yarımtonnar buldırıla, başqa xäldä – diatonik tonnar çığarıla. Şundí harmonika diapazonı 2-4 oktava.
Akkompaniment öçen 48-akkordlı harmonika qullanıla. Bu "Hohner The 48 Chord" isemle model dönyada iñ zur harmonika bula. Anda 96 ike iñle tişek, 384 telçek. Ozınlığı – 58,4 cm.
Harmonika satudaYзrәpTү
Harmonikanıñ modelläre häm markaları bik küp: Seydel, Hohner (dönyada iñ populär) (Almanıä), Suzuki, Tombo, Yamaha (Yapunstan), Huang, Leo Shi, Suzuki, Hohner (Qıtay) wä Hering (Bräzil). İñ arzanı – 200 sum, iñ qıybatı - 200$ (Filisko). Xäzerge kön harmonika modlı tormışnıñ atributlardan berse.
Harmonika uynawçılarYзrәpTү
BlüzYзrәpTү
ĞädätiYзrәpTү
ModernYзrәpTү
Blüz-rokYзrәpTү
KantriYзrәpTү
CazzYзrәpTү
Folk-rokYзrәpTү
Ritm-en-blüzYзrәpTү
- en:Stevie Wonder
- Tulıraq isemlek öçen İngliz versiäne küregezçe
- Harmonica's blog 2007 eлHың 4 rыйHBap kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Qırımtatar ve rus tilli oqutuvı ile Bağçasaray umumtasil mektebiniñ birinci sınıfına bu sene 70 bala kirdi. Birinci sınıf talebeleri tedbirge qırımtatar timsalleri ile kelgenler. Umumen mektepte 480 insan oquy.
Mektepte Bilgi künü munasebeti ile tantanalı tedbir teşkil etildi. Mında bir qaç yüz insan toplandı. Bu sene mektepniñ 70 birinci sınıf talebesi bar.
Birinci sınıf talebeleri tedbirge tamğalı kök boyunbağları ile kelgenler. Qızçıqlar qırımtatar milliy feslerini kiygenler.
Tedbir başlanuvında üç gimn yanğıradı: Rusiye, Qırım ve qırımtatar. Bunıñ ile soñkisi yanğırağanda, bulunğnalarnıñ çoqusı yırlay edi.
Bundan soñ musafirlerge Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenovnıñ ve Qırım Delvet Şurasınıñ başı Vladimir Konstantinovnıñ hayırlav sözlerini oqudılar. Mektep yolbaşçılığı oca ve talebelerni fahriy yarlıqlar ile taqdirledi. Tedbirni timsaliy birinci çañ ve üç gimniñ icrası ile yekünlediler.
Tedbirniñ soñunda birinci sınıf talebeleri öz birinci dersine kirdiler. Diger seyircilerni Amerika mültfilm ve filmlerniñ qaramanları eglendirdi. Şu sırada, «Minyon» ve «Spider-Man».
Birinci sınıfqa Qırımda 18 461 bala baracaq, 11-inci sınıfqa – tahminen 11 biñ bala.
Evel tasil naziri Natalya Gonçarova yarımada mekteplerine bu sene qırımtatar tilinde yazılğan dersliklerniñ berilmeycegi aqqında bildirgen edi.
«Maarif» qırımtatar tasil hadimleriniñ birligi 2015-2016 oquv yılları arfesinde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenovğa yarımadada qırımtatar tilinde tasil meseleleriniñ çezilmesinde muayyen qararlarnı almaq teklifi ile muracaat etti.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri ve cemaatçılar, Qırım Rusiye nezareti altına keçkenden soñ, yarımadada devlet tilleriniñ ögrenilmesine ayırılğan saatlerniñ teñ olmağanı aqta bildirgen ediler.


text:
Qurultay Teftiş komissiyasınıñ yolbaşçısı Ali Özenbaş bildirdi ki, Rusiye FSB hadimleri salı künü saba babasınıñ Aqmescitteki evine keldiler.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, silâlı adamlar saba saat 6-da kelgenler.
«Kelgenler, qapunı qaqqanlar, zil çalğanlar, qoradan keçkenler, amma Allahqa şükür, qapunı sındırıp kirmegenler. Saat 8-ge qadar beklep, evde kimse olmağanını añlap ketkenler», – dep ayta o.
Ali Özenbaşnıñ aytqanına köre, kelgenlerniñ yanında silâ bar edi. «8 kişi ediler», – dedi o.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Teftiş komissiyasınıñ reisi qayd etti ki, o, saqlanmay ve kerek olsa, telefon etsinler dey.
«Rica etse ediler, men kelir edim ve olar bunı yahşı bileler. Yani, sebebi belli – birinciden, etraftaki insanlarğa, ekinciden, maña olarnıñ küçüne boysunacağımıznı, telükesiz bir yerde olmağanımıznı ve indemememiz kerek olğanımıznı kösterecek olalar», – dep qayd etti Ali Özenbaş.
Keçken sene dekabr ayında uquq qoruyıcılar bu adreske kelgen ediler, amma evde kimse yoq edi.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları adet üzre qırımtatar faallerine yapqan «ziyaretlerini» izaatlamaylar.
Fevral ayında Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda qırımlılar, hususan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih etip, bunıñnen bağlı rezolütsiyanı qabul etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada insan aqları bozulmağanını bildire. Qırımtatar resurs merkezi mart ayı devamında Qırımda aq ve serbestlik bozulmasını 68 kere qayd etti. Merkez Qırımda insan aqlarınıñ bozulması artqanını bildire. Fevral malümatına binaen, 40 bozuv qayd etilgen edi.
Tintüv, yaqalav, qorquzuv, çeşit türlü yasaqlar Qırımda adiy bir şeyge çevirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kiyev – Ukrainanıñ birinci şahısları mayıs 18 künü matem tedbirleri vaqtında bar küçü ile qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruycağı aqqında bildirdiler. Bundan da ğayrı, Petro Poroşenkonıñ aytqanı kibi, ukrain akimiyeti Qırım qaytarıluvınıñ yol haritasını işlep çıqaracaqtır. Siyasiy araştırmalar ukrain mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko resmiy Kiyevniñ Qırım tamır halqına yardımına qıymet kesti ve qırımtatarlarğa berilgen vadeler amelge keçirilüvi boyunca fikirlerini bildirdi.
– Qıtaiy Ukrainada qırımtatarlarnıñ sürgünligine bağışlanğan tedbirlerge köre, ukrain akimiyeti ve cemaatçılıqnıñ Qırım tamır halqına olğan yardımınıñ artması aqta aytmağa mümkünmi?
– Menimce, ebet, bunı aytmağa em mümkün, em kerek. İşğal ve qırımtatarlar ile yarımadada bugün olğanı ile bağlı vaziyet ukrain cemaatçılığından hususiy diqqatnı celp ete. Akimiyetten de, elbet, amma men cemaaçılıqnıñ reaktsiyası aqta aytmağa isteyim.
Böyle vaziyette ukrain cemaatçılığı qırımtatarlar aqqında daa da çoq malümat ögrene, qırımtatarlarğa, Qırım tarihına daa da büyük diqqat ayıra. Bu yalıñız qorqunçlı faciağa bağlı degil ki, daa da keñ tarihiy vaqia ve insaniyetlik munasebetlerine bağlı.
Bugün bilmek ve añlamaq, qasevet çekmek ve iştirak etmek istek, evel olğanından daa da büyüktir
Evel sürgünlik yıllığı ile bağlı olğan daimiy bir diqqat olmasa, bugün, menimce, bilmek ve añlamaq, qasevet çekmek ve iştirak etmek istek, evel olğanından daa da büyüktir.
– Ukrain akimiyeti belâğat seviyesinde, şübesiz ki, qırımtatarlarğa yardım ete, amma muayyen areket seviyesinde?
– Ukrain akimiyeti ve halqara strukturalarda Qırımda olğan adiselerge – Rusiyeniñ qırımtatarlarğa nisbeten munasebetine ve anda iqtisadiy ve siyasiy saalardaki siyasette tesir etmek içün imkânları pek az.
Qırım qanunsız sürette işğal etildi ve de-fakto yuridik ceetten mında Rusiye mesülietlidir. Kreml bu sebepten bir kimsenen dialog qurmağa niyet etmey. Şunıñ içün biz em qanun, em fermanlarnı qabul ete bilemiz, amma er kes añlay ki, olarnı amelge keçirmege ğayet qıyn olur. Amma vaziyet, şübesiz ki, deñişmek kerek. Bu da Qırımnıñ işğalden azat etilmesinden soñ olacağına temel qoya bile.
Elbette ki, Ukraina Yuqarı Şurasına daa çoq şey yapmaq kerek, şu sırada qırımtatar halqınıñ statusı aqqında ve tamır halqları aqqında qanularnı qabul etmek. İşbu gruppalar ve devlet arasında munasebetler sistemasını bir tertipke ketirmek kerek. Amma, ne de olsa, çeşit institutlarnıñ siyasiy signalları: em prezident, em ükümetniñ, em Yuqarı Şuranıñ, – bugün pek aydındır. Qırım – Ukraina, qırımtatarlar – Ukrainanıñ Qırımğa nisbeten siyasetiniñ emiyetli bir qısmı olğanı ep aytıla. Ava limanına Amet Han Sultannıñ adı berilgenini alayıq. Hatırlaymız, bu mevzuda ğayet çoq muzakere keçirildi, amma netice öyle de yoq edi.
Bugün Ukraina Qırımğa nisbeten öz siyasetinde resurslarnıñ yeterli miqdarını qullanğanı aqta aytıp olamam
Bugün bütün kerekli şey yapıla dep aytamam, amma iç olmağanda, bir şey yapıla. Em de şunı qayd etmek kerek ki, bular yalıñız akimiyet sayesinde degil de, çeşit teşkilât ve teşebbüslerniñ sayesinde yapıla. Şimdi plüs şunda ki, bugün bir sıra meselelerde cemaat teşkilâtlarınıñ tevsiyeleri nazarğa alına. Başqa tarafı, er türlü siyaset – resurslardır. Bugün Ukraina Qırımğa nisbeten öz siyasetinde resurslarnıñ yeterli miqdarını qullanğanı aqta aytıp olamam. Amma bu tek Qırım meselesi degil. Ukrainanıñ umumiy vaziyetine ait.
– Qırımtatarlarnıñ büyük qısmı qıtaiy Ukrainada yaşay, şu cümleden Herson vilâyetinde. Akimiyet olarnıñ aqlarını temin etmek içün bütün resurslarını qullanırmı? Misal içün, medeniyet, tasil, siyaset saasında?
– Bugün yapılğan muayyen adımlarnıñ sayısı olduqça azdır. Qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanun qırımtatar deputatlarınıñ yerli akimiyet organlarındaki keñ temsilciligine isse qoşar edi. Bugün, ebet, bu yeterli degil.
Kiyevde bazar mektepleri bar, mında qırımtatar tili ve medeniyeti ögrenile. Amma bu er şey ana-baba teşebbüsleri ile yapıla. Tabiiy ki, devlet tarafından bu yönelişte yardım pek müim.
Qırımtatarlarnıñ küçük bir cemaatçılığı köçken Vinnitsk vilâyetinde bazı problemler bar
Bilem ki, qırımtatarlarnıñ küçük bir cemaatçılığı köçken Vinnitsk vilâyetinde bazı problemler bar. Olarnıñ yerli sakinler ile ziddiyeti bar. Devlet bu meselelerde de biraz faalce ola bile, em de yerli akimiyetni bu problemler ile öz başına qaldırmamalı.
Bunıñ ile Kiyev ve Lviv vilâyetinde qırımtatarlarnıñ sayısı büyüktir. Til, medeniyet, tasil inkişafı ile bağlı programmalardan ğayrı qırımtatarlar kim olğanını añlatacaq programmalar aqqında aytmaq kerek. Olarnıñ adetleri, dini aqqında. Bu pek müim, çünki Lviv vilâyetiniñ sakinlerinde diger medeniyet vekilleri ile qarşılaşuv tecribesi yoqtır. Böyle programmalar bir-birini tanımaq içün imkân berir edi.
– Qırım.Aqiqat içün intervyüde Refat Çubarov Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün halqara yol haritasını teşkil etmek kerekligi aqqında bildirdi. Sizce, Ukraina diger devletler ile birlikte böyle bir strategiyanı işlep çıqarırmı?
– Bunı prezident Poroşekno mayıs 18 künü bildirdi ve bu leyhanı işğalden azat etilmesi boyunca yol haritası olaraq adladı. Kerçekten de halqara havfsızlıq meselesi, çünki Qırımnı işğal etip, Rusiye cenkten soñraki Avropada qabul etilgen bütün ümdelerni bozdı.
Bugün Ukrainanıñ işğalden azat etilmesiniñ strategiyasını taqdim etmek qıyın, çünki Donbass vaziyeti ep deñişe
Menimce, bu kibi tedbirlerniñ azırlıq planı qolay degil. Çünki qolay olsa, çoqtan yapılır edi. Bugün Ukrainanıñ işğalden azat etilmesiniñ strategiyasını taqdim etmek qıyın, çünki Donbass vaziyeti ep deñişe.
Qırım – Ukraina olğanı aqta memleket yolbaşçıları ve halqara teşkilâtlarnıñ tarafından nice bildirüv bar. Amma muayyen adımlar körünmey.
Amma, fikrime köre, bu ketişatnıñ başlanması aqta bildirüv de – bugünki vaziyette güzel bir şey.


text:
Sovetler zamanında apiste yatqan Poloniya ve Ukraina dissidentleri ve zemaneviy Rusiyeniñ siyasiy mabüsleri mahküm etilgen qırımlı Ruslan Zeytullayevge qoltuttı. Videonı «Euromaydan SOS» cemaat teşebbüsi azırladı.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev de Zeytullayevniñ yaqın vaqıtta azat etilecegine ümüt etkenini bildirdi.
«Emin ol ki, qardaşım, sen o qadar uzun müddet anda qalmaycaqsıñ. Yüce Allahnıñ yardımınen biz Qırım yarımadasını işğalcilerden ve hainlerden temizleycekmiz. Seniñ de tez vaqıt andan qurtulışıñ içün elimizden kelgenini mıtlaqa yapacaqmız. Bundan seniñ iç şübeñ olmasın. Sen çoq cesür ve sabırlı insansıñ. Allah senden razı olsun. Ümüt etem ki, yaqın zamanda biz ana toprağımızda körüşirmiz», – dedi Cemilev.
İyülniñ 27-de Rusiye Yuqarı mahkemesi Zeytullayevniñ apis cezasını 12 yıldan 15 yılğa qadar arttırdı. Aqyarlı buña cevap olaraq açlıq grevine başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararına narazılıq bildirdi.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi 2016 senesi sentâbrniñ 7-de Zeytullayevni «terrorist cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı olaraq tanıp, oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava tekrar baqılması içün kene Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine qaytarıldı. Taqiqat organları Zeytullayevnıñ terrorist cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılmasını istey. Rusiye Ceza Kodeksiniñ bu maddesi eñ azından 15 yıl ve atta ömür boyu apis cezasına ketirmek mümkün.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesi adliyeci Emil Kurbedinovnıñ taqiqat orğanlarına 2016 senesi hırsızlanğan qırımtatar faali Ervin İbragimovnen alâqalı soravı boyunca bergen şikâyetini red etüv aqqındaki qararına qol tuttı.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, adliyeci Emil Kurbedinov taqiqat butün muracaat ve soratuvlarnı közde ardı etip, yalıñız mahkemede cevap bergenine diqqat çekti.
«Uquqqorçalama organları ile aramızdaki munasebetler bayağı kergin. Soratuv yollağanımda – cevap bermeyler, mahkemege bergenimde – aman er şeyni taqdim eteler. Mahkemeci Mojelyanskiy eki aydan soñ cevaplar mahkemege ketirilgenini esapqa alıp, demek menim şikâyetrlerimni tatmin etmek kerekmey dep qarar berdi. Bu cevaplar tamam mahkemeden evel azırlanğanından eminim», – dep ayttı adliyeci.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlandı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasındaki eki kişi İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa çekip kirsetkenini qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppası bu hızrsızlıqqa rusiyeli akimiyet ya da paramillitar gruppalarnıñ alâqası bar olğanını iddia ete.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ reisi Oleksandr Turçinov yañı saylanğan parlamentniñ birinci toplaşuvınıñ şeklini ve deputatlarnıñ ant berüv ketişatını deñiştirmege teklif etti.
Turçinov yalıñız «Şarq temsilcisi – Yefim Zvâgilskiyni degil de, Ğarp temsilcisi – Yuriy Şüheviç ve qırımtatar halqınıñ temsilcisi – Mustafa Cemilevniñ» celp etilmesi mantıqiy bir şey olacağını tüşüne, haber ete zn.ua.
«Anayasa ve Ukraina Yuqarı Şura Reglamentine ters kelmey. Bundan da ğayrı, eger de aynı şu üç deputat digerlerni antqa davet etseler, bu al ukrain halqınıñ birligini kösterir ve şu mesele üzerinde olğan nice suallerni yoq eter edi», – qayd etti Turçinov.
81 yaşında olğan Zvâgilskiy yañı saylanğan Yuqarı Şurada eñ yaşlı insan olıp, birinci toplaşuvnı açmaq kerektir.
Evel Ukraina baş nazir muavini Volodımır Groysman Ukraina Yuqarı Şurasınıñ birinci toplaşuvı dekabr 1 künü keçirile bilecegi aqqında bildirgen edi.


text:
Ğiraq başqalasında il küläm konferensiä däwam itä
Konferensiädä 1000nän artıq säyäsi häm dini başlıqlar qatnaşa. Sişämbegä 100 keşedän torğan waqıtlı qanun çığaru oyışması Milli mäcles saylanır dip kötelä. Bügen konferensiädä Näcäfkä ber törkem cibärergä qarar qılındı. Näcäftä 10 kön inde koalitsiä köçläre belän baş kütärgän şigilär arasında bäreleşlär bara. Qayber şigi deleğätlar Näcäftäge xällärgä protest belderep konferensiädän çığıp kitte. “Bez kiräkle belderü belän çığış yasadıq häm anı xökemätkä tapşırdıq. Alar xärbi operatsiäne tuqtatırğa wäğdä itte. Ämma çınlıqta izge Än Näcäf şäxäre basıp alınğan. Häm bügen irtän Bağdatnıñ Sadr siti öleşenä dä höcüm başlandı. Xalıq wäkilläre taläbenä bu alarnıñ cawabımı... Min bezneñ konferensiäne qaldırıp kitüebez turında belderäm”, dide Ğiraqnıñ şigi oyışmalarınıñ berseneñ başlığı Fäläx Xässän.


text:
Rusiyeniñ Qırım insan aqları vekâletlisi Lüdmila Lubina Aqmescitniñ №1 SİZOsı iyülniñ 1-nde belli olğan qızamıq tarqalmasını toqtattı, dep bildire. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«(Qırğınlıqnıñ – QA) cayılmasını toqtatqanlar, şimdi SİZOda qızamıq yoq. Qızamıq, qırğınlıq bar edi, amma onı bastırğanlar. Bir-eki hasta bar edi, qızamıq alâmetleri bar edi, şimdi olar (mabüsler) hasta degil», – dep ayta ombudsmen.
Advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat mühbirine izaat berip, tahqiqat izolâtorınıñ binasında «Tibbiy maskanı taqıp yürmek» ilânları asılğan, dep tarif etti.
«Bugün (iyülniñ 24-nde) SİZOğa bardım, bütün divarlarda «SİZOda tek tibbiy maska taqıp yürmek» ilânları asılğan. Bilem ki, Edem Smailov (Bağçasaraydaki ekinci Hizb ut-Tahrir davasınıñ mabüsi – QA) ve Rustem Emirüseinov (Qurmandaki Hizb ut-Tahrir davasınıñ mabüsi) alâ daa karantin kamerasında tutula», – dep tarif etti o.
İyünniñ soñunda Gemeci müvekkili Server Mustafayevniñ qızamıq hastalığı telükesine oğratıluvı sebebinden SİZO memuriyetine qarşı dava açtırdı. Advokatnıñ fikirince, dava açılmasınıñ sebebi Mustafayevniñ SİZOdan mahkeme oturışuvına o vaqıt karantin kamerasında bulunğan Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» diger mabüsi Memet Belâlov ile beraber ketirilmesi oldı.
«Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi acayip bir cevap berdi. Mahkemeniñ fikirince, yañlışlar olmadı, çünki mabüslerni taşıycaq naqliyat cinaiy dava çerçivesinde sımarlanğan edi. Bu cevapnı nasıl izaatlaycağımnı bile bilmeyim, bu cevap SİZOğa qarşı davama iç uyğun degil», – dedi advokat.
İyülniñ başında Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Aqmescit SİZOsında mabüsler arasında qızamıq çıqarğanlar bar olğanını Rusiye kütleviy haber vastalarına tasdıqladı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımda «para talap etüv davası» boyunca mahküm etilgen Aluşta Rusiye şeer şurasınıñ sabıq deputatı Pavel Stepançenko Aqmescit SİZOsında qızamıq çıqardı.


text:
Oktâbr 22-den itibaren Moskvada Eski Qırımdaki Özbek Camisiniñ 700 yıllığına bağışlanğan «Eski fotoresimlerdeki Qırım camileri» adlı sergi açılacaq, dep haber ete QHA.
Sergi temeli al-azırda Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğı ve Moskvadaki RAN Arhivinde olğan qazma işleriniñ fotoresimleri olacaq. Bundan ğayrı, keçken asırnıñ 20-nci seneleriniñ Qırım camileri ile eski fotoresimler numayış etilecek.
Sergi maqsadı – yarımadanıñ farqlı devirlerinde olğan islâm mimarcılığınıñ yadikârlıqlarını köstermektir.
«Qırım camileri: Özbek Camisiniñ 700 yıllığı munasebetinen» leyhası Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğı (Bağçasaray, Qırım), RAN Arhivi (Moskva), «Marcani» Fondu (Moskva) ve Bütün Rusiye çetel edebiyat devlet kütüphanesi (Moskva) beraber yapqan bir iştir.


text:
Rusiye tarafından istilâ etilgen Qırımda separatizmde qaabaatlanğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı mahkeme davasınıñ nevbetteki oturışında eki şaat öz ifadelerini seslendirecek. Bunı Qırım.Aqiqatqa iyünniñ 12-nde imayeci Aleksandr Podrabinek tarif etti.
«Bu adamlar, sözde, ameliyat-aqtaruv tedbirlerinde iştirak etken cemaatçılar. Yani, olarnı soqaqtan alıp, FSB hadimlerinen beraber keçmege rica ettiler, anda Umerovnıñ çıqışını seyir ettrdiler ve olar, bu video-yazı mevcut olğanını, o internetten alınıp DVD diskte saqlanğanını ve davağa qoşulğanını tasdiqlamaq kerekler. Bu yerde Umerovnı mahküm etecek iç bir şey yoq», – dedi Podrabinek.
İyünniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı.Er afta çarşenbe künleri mahkeme oturışları olacağı haber etile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Azatlıq Radiosınıñ mühbiri bildire ki, bunı Aqmescitte keçirilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve cemaat teşkilâtlarnıñ vekilleri körüşüvinde muzakere ettiler.
«Biz adamlarğa aytamız: bugünki vaziyet böyle... Sizler bunı saylap almaysıñız, amma böyle vaziyette yaşaysıñız. Birazdan Rusiye Federatsiyası sizlerge pasportlarıñıznı berecek, lâkin siz Ukraina vatandaşlığından vazgeçmediñiz, demek, Ukraina devleti sizni vatandaş olaraq tanıycaq»,– dep ayttı Çubarov.
Ukraina qanunlarına binaen, Rusiye pasportını alğan, lâkin Ukraina vatandaşlığından vazgeçip olamağan Ukraina vatandaşları başqa devletniñ vatandaşlığını qabul etse, Ukraina vatandaşı olmaycaq.
Bu arada, Nazirler şurasınıñ naziri Ostap Semerak Azatlıq Radiosınıñ yayınında bildirdi ki, Ukraina Rusiye pasportlarını elde etken qırımlılarnı Ukraina vatandaşları olaraq tanıy.


text:
12 / 07
DAMU Logistics-tegı mansap: toptyq jūmys jäne käsıbi basqaru
MANSAP
Bızdıñ sūhbattasuşymyz tehnologialyq kolejde, Azamattyq aviasia akademiasynda, Kölık jäne komunikasia akademiasynda joğary oqu orndaryn tämämdağan. Tätänanyñ käsıbi joly äuejaida, jük jäne jük-jolauşylar terminalynda bastaldy. Sodan keiın halyqaralyq kosmetikalyq kompaniasynyñ qoimasynda konveierde orauşy bolyp jūmys ıstedı, ol jerden ekı jyldan keiın ol ağa auysym pozisiasynan dekretke kettı. «Ekı jyldyq dekretten keiın almatylyq logistikalyq parkterdıñ bırıne asistent bolyp jūmysqa şyqty. Şamamen bır jyldan keiın ol menejer qyzmetıne auysyp, klientterge qoldau qyzmetın körsettı. 2015 jyly ol kölık logistikasyna baruğa şeşım qabyldap, onda ol üş jyl ışınde öz jūmysyn jalğastyrdy. Sodan keiın menı logistikalyq infraqūrylymdy qūruda mamandandyrylğan kompaniağa biznestı damytu basşysy lauazymyna şaqyrdy», - dep eske alady Tätäna Babicheva. Tätäna üşın industrialyq - logistikalyq parkter jelısınıñ operator-kompaniasyna jäne bükıl Ortalyq Azia öñırınıñ jetekşı 3PL operatory «DAMU Logistics»-tegı Biznestı damytu bölımınıñ basşysy lauazymyna auysu turaly şeşımı ülken käsıbi jetıstıkke ainaldy.
“DAMU Logistics”
"DAMU Logistics" kompaniasynyñ basşylyğy öz qyzmetınıñ basynan bastap qyzmetkerlerdıñ käsıbi jetıluın, ortaq qūndylyqtardy därıpteudı bırınşı orynğa qoiady. "DAMU Logistics" deñgeiındegı kompaniadağy jūmystyñ barlyq jauapkerşılıgın tüsıne otyryp, Tätäna Babicheva üşın negızgı maqsat qysqa merzımde komandalyq nätijege qol jetkızu boldy. «Qazır biznestı damytu bölımı komandasynyñ basty mındetı – nätijege bağyttalu bolyp tabylady. Bızdıñ barlyq jobalarymyz kompania büdjetın ūlğaituğa bağyttalğan. Bız osy maqsattarğa qol jetkızudemız. Bügıngı tañda bız mümkındıgınşe bos alañdardy toltyruda tyrysyp jatyrmyz. İndustrialyq ortalyqtyñ 300 000 şarşy metr qoimalarynyñ 100% tolymdylyğyna qol jetkızdık. Ötken jyldyñ 10 jeltoqsanynda bız soñğy alañdy tapsyrdyq jäne bır aidyñ ışınde kompania büdjetın 40%-ğa ūlğaittyq. Bızdıñ bölımde ekı bağyt bar – ol «süiemeldeu» jäne «satu». Bızde esepterımız bırlesıp ötetını mañyzdy, sondyqtan ärkım öz ärıptesterınıñ jūmysyn bıledı. Būl qyzmetkerlerdıñ özara almasuy tūrğysynan da tiımdı. Osylaişa, eger bıreu eñbekke jaramsyzdyq demalysyna nemese demalysqa ketse de, jūmys eşqaşan da toqtap qalmaidy», - dep tüsındıredı biznestı damytu bölımınıñ basşysy.
TAĞYLYMDAMA» JOBASY
Kompania öz komandasynyñ käsıbi dağdylaryn küşeitu boiynşa ünemı jūmystar jürgızıp tūrady. Būl üşın arnaiy tağylymdama bağdarlamasy äzırlendı, al neğūrlym müddelı mamandar mındetterdı tabysty oryndağan jağdaida odan ärı mansaptyq ösu kepıldıgımen, ştatqa jūmysqa qabyldanady, - deidı Tätäna. «Mysaly, jaña maman bır ai tağylymdamadan keiın özın körsete bıldı. Onyñ DAMU Logistics-tegı eñbek joly asistent lauazymynan bastaldy, üş aidan keiın ony satu jönındegı menejerge auystyrdy, osy uaqyt ışınde ol kelısım jasap, alañdy tapsyrdy. Sättı jobalardan keiın ol jalğa aluşylardy süiemeldeu boiynşa maman bolyp tağaiyndaldy. Bügıngı tañda jas ūrpaq öte belsendı jäne zamanğa sai damyp, zamanaui tehnikany jan-jaqty bılude. Ozyq jäne jan-jaqty mamandardyñ bolaşağy zor. DAMU Logistics ūsynğan «Tağylymdama» jobasy – būl ırı biznes bolaşaq talantty mamandarğa tabysty mansap qūruğa kömektesetını turaly jaqsy dälelı. Bız ıs jüzınde osyndai jauapty salada komandalyq jūmysty üiretemız», – deidı Tätäna Babicheva.
«DAMU Logistics»-tıñ BİZNES BÖLIMINIÑ BASŞYSY
Biznestı damytu bölımı basşysynyñ rölı, onyñ ışınde barynşa ūiymdastyru, komandany bırıktıru jäne äleuettı serıktestermen tabysty qarym-qatynas jasau bolyp tabylady. «DAMU Logistics» industrialyq-logistikalyq ortalyğynyñ jalğa aluşylarymen yntymaqtastyqta köptegen nüanstar bar, öitkenı olardyñ barlyğy derlık ärtürlı salalardyñ ökılderı: būl farmasevtikalyq kompanialar, tūrmystyq tehnika, basqaşa aitqanda, belgılı bır segment joq. «Menıñ jūmysymnyñ erekşelıgı – barlyq serıktestermen kelıse bılu. Būl kompanianyñ müddesın qorğap, olardyñ ärqaisysy üşın ğana jūmys ısteudı bıldıredı. Barlyq mäselelerdı kelıssözder ädısımen şeşuge bolady. Men kez-kelgen jağdaida barlyq taraptar üşın maksimaldy paida tabuğa tyrysamyn. Men būl dağdylardy otbasylyq ömırde de qoldanamyn», - deidı bızdıñ äñgımelesuşımız. 2020 jylğy pandemia jalğa aluşy-serıktester qyzmetındegı ärtürlı segmentınıñ barlyq artyqşylyqtaryn aiqyn körsettı. Däl osy kezeñde köptegen şağyn kompanialar naryqtan kettı, ülken oiynşylar qaldy. «Bızdıñ pandemia kezındegı täjıribemızdı eskere otyryp, tūrmystyq tehnikağa jäne, ärine, därı-därmekterge, medisinalyq maqsattağy tauarlarğa sūranys artty. Osyndai sūranysqa ie bolğan kezde, eger bızde tek bır ğana beiın bolsa, onda bızde eşqandai qoima üi-jailary qalmas edı. Tağy bır tendensia – ol keibır kompanialardy oñtailandyru. Osylaişa bız jalğa beru keñıstıgın ūlğaitudyñ ärtürlı nūsqalaryn ūsyna alamyz, aumaqty keñeitude mūqtaj kompanialarğa qoimalar ūsynamyz», - dep atap öttı Tätäna Babicheva.
JEKE TIL TABYSU
Tätänanyñ aituynşa, äleuettı klienttermen kelıssözder köbınese bas direktorlar nemese logistika jönındegı direktorlar deñgeiınde jürgızıledı. Sonymen bırge, DAMU Logistics-te bürokratia joq, bız är serıkteske qajet närsenı ūsynamyz. Biznestı damytu bölımı ūjymynyñ mındetı – kompanianyñ bedelın saqtau jäne kırıstıñ ösuın qamtamasyz etu. «Ärine, belgılı bır standarttar bar, olarğa säikes bız bağa saiasaty boiynşa tüse almaimyz. Bırınşıden, klienttıñ talaptaryn eskeru, osy serıkteske qajettı qyzmetterdı ūsynu mañyzdy. Ekınşıden, tarifterdıñ kez kelgen köterıluı negızdı boluğa tiıs. Mysaly, «Magnum» siaqty ırı jalğa aluşymen bız aiyna bır ret kezdesemız. Keibıreulerımen sirek kezdesemız, olardyñ qajettılıkterıne qarai. Üşınşı mañyzdy sät – ikemdı bolu. Pandemia men qañtardağy oqiğalar kezınde köptegen jalğa aluşylar ülken şyğyndarğa ūşyrady, DAMU Logistics basşylyğy mūnyñ barlyğyn da tüsınedı jäne qol ūşyn sozuğa daiyn. Barlyğynyñ talaptary men sūranystary är-türlı - bıreu jaldau mölşerlemesın qaita qaraudy sūraidy nemese tölemderdı keiınge qaldyrudy sūraidy. Bız ärbır serıktestı bağalaimyz, barlyq mäselelerdı qarastyramyz jäne özara tiımdı şeşım qabyldaimyz», – dep atap öttı industrialyq-logistikalyq parkter jelısı operatorynyñ ökılı. Būl är klientpen jeke tıl tabysu, deidı Tätäna Babicheva. Bügıngı tañda sättı jūmystyñ negızgı körsetkışı - eşkım DAMU Logistics kompaniasymen kelısımşartty būzğysy kelmeidı, būl kompaniamen yntymaqtastyqtyñ yñğaily şarttaryna bailanysty ekenın körsetedı. «Eñ bastysy, jalğa aluşylar bızge senedı jäne bızdı tanidy - bız logistika naryğynda 2004 jyldan berı senımdı serıktes bolyp kelemız. Bız är jalğa aluşyny tereñ bağalaimyz, sondyqtan biyl jañaru bağytyn qolğa aldyq. Park 14 jyl jūmys ısteitının eskere otyryp, komunikasialardyñ bır bölıgı kürdelı auysymğa jatady nemese olarğa kosmetikalyq jöndeu qajet. 2022 jyl – būl DAMU Logistics-tegı keipın özgertu jäne transformasia jyly bolyp tabylady. Būl jaqsartulardyñ barlyğy da – bızdıñ süiıktı serıktesterımız üşın, bız är jalğa aluşymyzdyñ är jobasyna qamqorlyq jasap, olardy bağalaimyz», –dep qorytyndylady DAMU Logistics biznestı damytu bölımınıñ bastyğy.
Tätäna Babichevanyñ ömırı men jūmysynda basşylyqqa alatyn üş negızgı qağidasy:
1. Adaldyq. Ötırık aituğa bolmaidy, sebebı ötırık ärqaşan belgılı bolady.
2. Aşyqtyq. Adamdar Sızge qalai qarasqanyn qalasañyz, däl solai özıñız de adamdarğa qarasyñyz.
3. Oñ közqaras. Ärbır ıste bır qaiyr bar, kez-kelgen jağdaidan şyğudyñ jolyn tabuğa bolady.
Däl osy qağidalar DAMU Logistics-tıñ biznestı damytu bölımınıñ basşysy Tätäna Babichevağa maqsattaryna jetuge jäne mansapta ğana emes, ömırde de tabysty boluğa kömektesedı. Tätäna Babichevanyñ tarihy industrialdy aimaqtyñ är


text:
Mart 7 künü Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölgesiniñ arbiy mahkemesinde Aqyarlı Ruslan Zeytullayevniñ davası boyunca mahkeme toplaşuvı keçe. «Rosuzlik» leyhasınıñ reberi Yana Gonçarova Twitterde haber etti ki, Rusiye Yuqarı mahkemesi, davanı yañıdan baqıp, cezasını deniştirecek oldı.
«Ceza sertleşecegi beklenile», – dep haber etti Rusiyeli uquq qorçalayıcısı.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, iyün 1-de mahkemeni başlap, sentâbr 7 künü «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarınen qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işi boyunca ükmüni çıqardı. Mahkeme qararına binaen, Aqyar sakini Ruslan Zeytullayev «Hizb ut-Tahrir» bölügini teşkil etti dep yedi yılğa, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov ise beş yılğa qadar apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, Rusiye akmiyeti tarafından yapılğan «nevbetteki safsata mahkemesini» takbih etti ve Rusiyeden deral ükümüni lâğu etmesini talap ete.


text:
İli yılğası
İli yılğası (qazaqça Iлe, qıtayça 伊犁河) - Qazaqstannıñ Almatı ölkäsendä häm Qıtaynıñ Şeñcan-Uyğır moxtari töbägendä ağa toröan yılğa.
Almatı ölkäseneñ iñ zur yılğası.
Yälğa baüı Tän-Şändä (Qıtay) 3540 m bieklegendä urnaşa.
Yılğa ozınlığı - 1439 km, 815 km Qazaqstanda urnaşa (56,6).
Balxaş külenä quşa häm Balxaş suın töçe itep yasıy.
İli iñ biek üzäne Qıtayda 6345 m bieklegendä urnaşa (Agiäz tarlawığı).
İli yılğasında Qapçağay susaqlağıçı urnaşa.
Qoyar yılğalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İli iñ zur qoyar yılğaları: Qurtı, Qaskelen, Talğar, Türgen, Çiläk (qaz. Şelek), Şarın, Xorğos, Qaş, Künes h.b.
Toraq punktları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İli yılğası buyında Qapçağay, Baqanas, Ğ olcah.b. toraq punktları urnaşa.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1729 yılda İli yılğasında qazaqlar häm conğarlar arasında zur bäreleş bulğan.
Riwäyät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Borınğı riwäyät buyınça bay Balxaş-sixerçeneñ güzäl İli qızı bulğan. İligä öyläner öçen küp kiäwlär kilgännär: Qıtaydan, Mongoliädän, Boxaradan. Läkin İli yarlı Qaratal-kötüçegä ğaşıyq bulğan.
Qaratal bäygedä otqan, läkin yarsulı Balxaş anı quğan. Balxaş qızı İli şunı belep tuğan öydän qaçqan häm ike söyüçe ike yılğağa äylängän.
Ämma İli ätise Balxaş ğaşıyqlar quşılmas öçen alar arasında töşkän. Şulay itep Balxaş kübekle külenä äylänep ğaşıyq buluçı İli yılğasın häm Qaratal yığasın mäñgegä büleşkän.


text:
Qırımda İçki işler nazirligi, Fevqulâde vaziyetler hızmeti ve Federal havfsızlıq hızmeti iştirak etecek terrorizm ile küreş tedbirleriniñ başlanmasını ilân ettiler. FHH matbuat hızmetiniñ malümatına köre, talimler fevral 16-20 künleri Aqmescitniñ Merkeziy rayonında keçirilecek.
«Talimlerde Qırım Cumhuriyetiniñ İİN, FVH, FHH idare quvetleri, akimiyet ve devlet idare organları iştirak etmekte. Talimlerniñ maqsadı – terroristik bir telüke peyda olsa, şu cümleden adamlar toplu olğan yerlerde, uquq qoruyıcı ve mahsus hızmetlerniñ areketlerinde işbirlik usullarını ögrenmektir», – dep bildire FHH Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
Malüm olğanı kibi, Qırımda Rusiye askerleriniñ kenar imaye brigadası terkibinde talimleri keçirilmekte. Tedbirlerde tahminen 600 arbiy ve 50 dane cenk tehnikası qullanılmaqtadır.


text:
"Bayrağıbız här cirdä bulaçaq"
Bu xaqta Ukraina däwlät başlığı Vladimir Zelenskiy belderde
Ukraina däwlät başlığı Vladimir Zelenskiy Ukraina bayrağınıñ Doneŝk töbägendä urnaşqan Liman şähärendä cilferdäwen belderep: “Ukraina üzenä kire qaytaçaq. Könçığışta, kön’yaqta, xäzer alırğa telägän häm 2014tän birle alınğan Qırım, barısı da. Bayrağıbız här cirdä bulaçaq,” – dide.
Zelenskiy soŝial’ säxifälärdäge akkauntlarında Ukraina armiyase alğa barğan Liman şähärendäge wazğıyät’ belän bäyle video açıqlaw yasadı.
Ukraina köçläre töbäktä qabat qulğa töşergän toraq punktlarına işarät itkän Ukraina liderı tübändägeçä citkerde: “Bu atna êçendä Donbassta kübräk Ukraina bayrağı bar ide. Tağın ber atnada kübräk bulaçaq. Güyä referendum ni êşkä yarıy? Ukraina xäräkäte däwam itäçäk. Ukraina bayrağı Doneŝk töbägendäge Liman şähärendä cilferdi. Anda bäreleşlär däwam itä läkin referendum turında süz barmıy. Ukraina üzenä kire qaytaçaq. Bayrağıbız här cirdä bulaçaq.”


text:
Bu acaiyp içimlikniñ vatanı Efiopiya sayıla. XI asırda Qaf degen yerde eçki otlatqan çobanlar, ayvanlar nasıldır terekniñ yapraqlarını aşap, pek oynaq olğanını köreler. Olar da bu yapraqlardan faydalanalar. Özlerini pek tendürist, sağlam duyalar, işte boldurmaqnı bilmeyler.
Terekniñ yemişini, doğrusı, urluqlarını ateşte qızartıp, çekip içmek de tesadüfen olıp çıqtı. Qave terekleri ösken yerni yaqqan köylüler yanğın yerinde küygen urluqlarnı tapalar. Qoqusını ve lezetini pek begeneler.
Efiopiyadan qave Arabistanğa kelip tüşe, araplarnıñ eñ sevimli içimligi ola. Onı östüreler ve mahsulat olaraq diger memleketlerge satmağa başlaylar.
İstanbulda ilk qavehane 1564 senesi, Londonda – 1652 senesi, Parijde – 1672 senesi açıldı.
18 asırda qave teregini Merkeziy ve Cenübiy Amerikada östürmege başlaylar. Yava adasında, Braziliyada bu yemiş 200 yıldan berli östürile. Al-azırda dünyada yermaydan (neft) soñ, qave – bu eñ çoq istisal (proizvodstvo) etilgen ve paalı satılğan mahsulat.
Qırımda östürilmese de, qoqulı, lezetli qave asırlar devamında qırımtatar halqınıñ milliy içimligi olıp qaldı. Sürgünlik zamanlarında bile, qıtlıq olğanda, adamlar qavesiz yaşap olamağan, onıñ yerine arpa, nohut, pelit (jölud) fındığı qavurıp, içkenler.
Şimdi qaveniñ pek çoq cınısları ve çeşitleri bar.
Milliy adetler kütülgen qorantalarda musafirlerni er daim qavenen sıylaylar. Qave içken soñ: “Sağ oluñ! Kiseñizge bereket”, – deyler. Qonaqbaylar ise “Afiyetler olsun!”, – dep, cevap qaytara.


text:
Ukraina prezidentiniñ QMC daimiy temsilcisi Anton Körineviç martnıñ 27-nde, BMT Baş Assambleyasınıñ tarafından Ukrainanıñ topraq bütünligini desteklegen qararnıñ qabul etilmesiniñ yedinci yıldönüminde bu vesiqağa «müim qararname» dedi.
«QMC ve Aqyar şeeri ve 2014 senesi meseleleri boyunca halqara seviyesinde qabul yotilgen müim qararname», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
OH Takжe пpokoMMeHTиpoBaл пpиHяTиe ykpaиHckoй cTpaTerии дeokkyпaции KpыMa.
Bundan ğayrı o, Qırım deokkupatsiya strategiyasını da tefsir etti.
Onıñ sözlerine köre, bu kibi müim vesiqalar em halqara seviyede, em memleket içinde alınmalı.
«Çünki memleket içindeki – bu devletniñ qabiliyeti ve körmesi. Bunıñ içün siyasiy irade olmaq ve çalışmaq kerek», – dep saya Körineviç.
Rusiye Donbasta ve işğal etilgen Qırımdaki vaziyetniñ stabilsizleştirüvini toqtatmalı. Bunıñ aqqında BMT Baş Assambleyasınıñ tarafından Ukrainanıñ topraq bütünligini desteklegen qararnıñ qabul etilmesiniñ yedinci yıldönümi ile bağlı BMT aza devletleriniñ ortaq beyanatında yazıla.
Dekabrniñ 16-da, BMT Baş Assambleyası işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyeti aqqında yañartılğan ve quvetleştirilgen qararnı qabul etti. Qararğa 64 devlet qol tuttı, 23 ise qarşı çıqtı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımnı işğalden qurtaruv ve reintegratsiya strategiyasını işke tüşürdi. Bu aqta Ukraina devleti yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti martnıñ 24-nde bildire.
Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danilov martnıñ 11-nde «Qırımnı işğalden qurtaruv meselesinde nasıl areket etecegini tam belgilegen Rusiyeniñ Qırım işğali başlağanından berli ilk temel vesiqası» azırlanıla, dep ilân etti. Prezident Zelenskıy, «işğal şaraitlerini kim ve nasıl yaratqanını» bilmek de müim ola, dep bildirdi..
Rusiye Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası tarafından qabul etilgen Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını ve «Qırım platforması» teşebbüsini «telüke» ve «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligine qast etüv» olaraq saya, dep bildirdi martnıñ 15-nde Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Keriç keçitinde paromlarnıñ işi toqtatıla bile, dep bildireler. Yekâne naqliyat müdirliginiñ malümatına köre, oktâbr 31-de gece ruzgâr olması beklenile.
Nevbetçi bildirgenine köre, al-azırda «Kavkaz» limanında 90 maşina nevbetini bekley, «Qırım» limanında – 100 maşinağa yaqın. Yük yolunda da bekleyler: Novorossiysk limanında – tahminen 200 yük maşinası, Keriç balıq limanında – 300 yük maşinasından ziyadedir.
«Şimdi Keriç keçiti cedvelge köre çalışa. Lâkin ava malümatlarına köre, gece Keriç boğazında yel süratı saniyede 18-20 metrge qadar artması mümkün», – dep bildire Yekâne naqliyat müdirligi.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, bozğun ava neticesinde yük maşinalarınıñ aydavcıları bir aftadan berli eski ava limanınıñ binasında kergin bir şaraitlerde qalmağa mecbur oldılar. Olar şeerge çıqıp, «Qırım» limanı yolunı qapatacaq ediler, lâkin yerli «politsiya» buña izin bermedi.


text:
ABD prezidenti Joseph Biden Varşavada Ukrayina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba ve Ukrayina Mudafaa naziri Oleksiy Reznikov ile körüşti. Bunı Bloomberg agentligi haber ete.
Körüşüvde ABD devlet kâtibi Antony Blinken ve Pentagon başı Lloyd Austin iştirak etti. Bu, Amerkia ve Ukrayina taraflarınıñ Rusiyeniñ Ukrayinağa istilâsı başlanğanından berli böyle seviyede ilk körüşüvidir.
Oleksiy Reznikov Twitterde körüşüv vaqtında aqımdaki meseleler ve Ukrayina ve ABD arasında siyasiy ve mudafaa yönelişlerinde işbirlik muzakere etilgeni aqqında yazdı.
Biraz soñra Biden çıqışta bulunıp, ABD ve ittifaqdaşlarnıñ Ukrayinağa yardım etmek içün çareleri aqqında aytıp berecek.
Poloniyağa Biden Brükselden keldi. Anda o NATO ve G7 sammitlerinde iştirak etti. Bundan ğayrı o AB reberligi ile körüşip, laf etti. ABD prezidenti ve Avropa komissiyası reisi Ursula von der Leyen Avropanıñ Rusiye energiya menbalarına tabiligini eksiltmek içün AB-ne ilâve şingen gaz teslimatı ile bağlı yañı añlaşma aqqında keliştiler.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: d3hzcgsd893cx5.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde halq deputatı Oleksandr Briginets bildirdi.
«Olarnıñ arasında Rusiye Federatsiyası Devlet dumasınıñ ne qadar vekili bar olğanı belli degil. Muracaatıma böyle cevap aldım. Ukrainağa 1110 insannıñ kirişi yasaq etilüvi aqqında söz kete. Olar separatist keyflerine yol berilmesi içün qanunsız areketlerini etmege ya da Ukraina içki işler nazirliginiñ hadimleri ve ukrain arbiy hızmetçileri ile silâlı çatışmalarda iştirak etmege niyetlerini bildire edi», – dep yazdı o.
Onıñ sözlerine köre, Lugansk, Donetsk, Odessa, Harkov vilâyetlerinde separatist areketlerinde iştirak etken daa 40 insannı Ukrainadan çıqırdılar.
Bundan da ğayrı, Briganets Ukrainada Rusiye matbuat vastaları vekilleriniñ, «LifeNews», «Rossiya», «Rossiya 24», «RTR» ve diger telekanallarnıñ bulunuv müddeti qısqartılğanı aqqında malümat berdi.
Deputat emindir, Ukrainanıñ işğaline yol bergenler onıñ toprağına adım atamazlar.


text:
Bunı tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ malümat ve kütleviy matbuat «naziri» Dmitriy Polonskiy ayttı, dep bildire öz başına ilân etilgen Qırım akimiyetiniñ «ruporı» «Krıminform» haber agentligi.
«Bizler nazirimizniñ vesiqalarnı teslim etüv ve pasportlarnı elde etüv elektron nevbetlerini tizmek tekliflerini azırladıq», – dedi o, ATR qırımtatar kanalınıñ yayınında.
Federal migratsion hızmetiniñ malümatına köre, 75 biñ Qırım sakini pasport almaq içün ariza yazdı. Mart ayınıñ soñunda Qırım ve Aqyar sakinlerine Rusiye Federatsiyası vatandaşlarınıñ 15 biñ pasportı berildi.


text:
Lvov – Lvov sakinleriniñ Qırım aqqında fikirlerini matbuat vastaları tertip eteler. Yarımada aqqında pek çoq hurafe bar, faqat Or Qapunıñ o bir tarafına tek bir qaç Lvov sakini barıp keldi. Hurafelerni yoq etmek içün, Qırım, Lvov, Münhen ressamları YE 97 leyhası çerçivesinde öz foto resimlerini taqdim ettiler. Belki de, tamam bu leyha sayesinde Lvov ve Qırım arasında köpür qurlacaqtır.
«Lvov sakinleri qırım aqqında pek az bileler. Matbuat vastaları hurafelerni pekiteler, Qırım – yalı, paalı ayat ve haçapuri, deyler. Amma, biz Qırım deñizi, sıcaq ava ve sanat bergen ilk duyğularnen paylaşmağa istedik», – dey leyha teşkilâtçısı, ressam Aleksandra Davıdenko.
Qadın 8 yıl devamında Qırımğa qatnap, olacaq leyha içün resim çıqardı. Er sefer YE 97 avtomobil yolundan ketkeni içün, leyhanı da böyle adlandırdı.
Aleksandra Davıdenko aytqanı kibi, Lvovda bu leyha aqqında farqlı şeyler ayttılar. «Bazı adamlar, leyhanı yapmaq kerek degil dediler, çünki bu savrulmağan yara. Yara olsa da, onıñ aqqında ikâye etmege qarar aldıq», – dey ressam. O emin, yara aqqında laf etseñ, melemni bulursıñ. «Adamlar şimdi bu aqta laf etmege azır degiller, amma çette turıp olamaysıñ. Bunıñ aqqında laf etmek kerektir», – dey teşkilâtçı.
Ressam yarımadağa pek bağlı olğanını ayta. «Biz şimdi yapqanımız alçaq seviyede olmalı, pek eyecanlı işler bar. Belki de is etkenimiz şeyler degil. Amma, olğan şeylerden vazgeçip olamaymız, bunı kösteremiz», – dey qadın.
Aleksandra bu işke daa çoq adamnı celp etmege istey. «Mında çeşit sebeplerden köçip kelgenler öz leyhalarnı başlaylar, çünki bunda ihtiyac bar. Men bellesem, Qırımnıñ küçük art-yurtunı Lvovda azırlamaq mümkün», – dey Aleksandra.
KrolikowskiArt – nıñ foto leyhası
Aleksandr ve Aleksandra Krolikovskiye Qırımda vaziyet «hastalıqqa» oşağan soñ, yarımadanı terk ettiler. Aleksandrnıñ fikirince, Qırımda bir çoq adam delirdi. «Amma, hastalıqlar keçe-kete. Qırımda bu delilikte iştirak etmegen adamlar bar», – dey ressam.
Sergide, KrolikowskiArt teessisçileri 10 işini taqdim ettiler, episini Aqyarda 2014 senesi çıqardılar. Ressamlar eserlerni bala tüşlerine oşattırdılar. Aqyar tek «ruslarnıñ şüreti» ve «rus deñizciler» şeeri olmağanını kösterdiler.
Keç olsa da: medeniyet paytahtı yarımadanen dialog qura
Aleksandr Krolikovskiyniñ fikirince, Qırım ile Lvov arasında dialog evelden de üküm sürgen edi, amma, yerli seviyede. «Aqyarda misal içün Lvov ilimler akademiyası çalışa edi. Anda teşebbüsçiler ve yerli faaller seviyesinde sergiler yapıla edi», – dey Aleksandr.
Aleksandra aytqanı kibi, bu dialognı rusiyeli teşviqat toqtata edi. Sergi sayesinde bu dialog daa tez pekingenine işana. «Belki bu kerçekten de bir şans», – dey o. «Belki bu vaqialar olmasa edi, añlı olaraq biri-birimizge yaqınlaşmaz edik», – dey Krolikovskaya.
Qırım aqqında hurafeler
«Hurafeler – çoq tüşünmemek içün belgilengen işaretlerdir. Bu bir soy admlar içün. Başqalarına hurafeler aksine, tüşünmege keder etkenleri içün, mania qoyalar», – dey sergi musafiri Natalya Nebesnük.
Lvov sakininiñ fikirince, Qırım ve cenüp-şarqiy vilâyetleriniñ Ukrainağa qoşulmaq istemegenleri esas hurafedir. Çatırdağ üzerindeki ukrain bayrağı onı yoq ete.
Aynı zamanda, bazı hurafelerni resimler tasdiqlaylar. «Biz deñizcilerni, berektsiz sofralarnı, divarlarda yapıştırlğan kâğıtlarnı köremiz. Bu sovet devirine ait şeyler», – dey qadın.
Büyüp «köbek bağını üzmemek»
Sergi musafiri Yelizaveta Kuznetsova resimlerniñ «canlı» olğanını qayd etti. «Men yüzümnen tolu arabanı kördim, ve özümnişu yerde is ettim». Amma, bazı rsimlerni ressam teñqid etti. «Ukraina bayrağı ile resim çeşit duyğularnı asıl etti. Bu resimni ille tasvir etmek kerek. Onıñ aqqında bir şeyler aytmaq küç», – dey ressam.
Ressam Natalya Nebesnük sergi farqlı yaraştırılğanını qayd etti. Onıñ fikirince sanat, bütün bağlarnı tutıp, «köbek bağını üzmemege yardım eter».
Leyha «Cemaat faalliginiñ ustahanesi» programma çerçivesinde eda etile. Sergi iştirakçileri Aqmescit (Dinara Ahtemova), Aqyar (Aleksandr ve Aleksandra Krolikovskiye, Vitaliy Fomenko, Nadejda Terehina), Lvov (Aleksandra Davıdenko), Münhenniñ (Gerbert Romeç) vesilleridir.
Sergi noyabrniñ 2-ne kadar numayış etilecek.


text:
Qırımda aprelniñ başında suvuq cebe keçkeni içün ava arareti 4 derecege qadar tüşecek ve gece yengil ayazlar olacaq. Bu aqta gidromettsentr saytı haber ete.
Aprelniñ 1-nde suvuq cebe keçmesi ve ava araretiniñ tüşmesi beklenile. Çoq olmaycaq – aprelniñ 1-3-nde. Kündüz ava arareti – 4-9 derece, gece yer üstünde sıfırdan aşağı derece olacaq, avada sıfırdan aşağı 1-5 derece olması beklenile.
Martnıñ soñki raatlıq künleri ise kündüz 20 derece sıcaq olacaq ve şimaliy-şarqiy yel sakinleşecek, dep beklenile.
Hatırlatamız, martnıñ 27-nde, sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Qırımda +16 derece sıcaq ve bazı yerlerde küçlü yel esmesi beklenile.


text:
Foto: Shymkent qalasy ákiminiń baspasóz qyzmeti
Qostanaı qalasynda ótken ulttyq jekpe-jekten eresekter arasyndaǵy Azııa chempıonaty óz máresine jetti. Shymkent qalasynan 9 sportshy qatysyp, 3 altyn, 1 kúmis jáne 3 qola medalǵa qol jetkizdi.
Atap aıtqanda, Qýanysh Tımýr 63 keli, Ábdýili Saıat 70 keli salmaqta jeńimpaz atandy. Seıdazym Álibek 75 keli salmaqta altyn medalǵa qol jetkizse, Meırhanov Seıthan 59 keli salmaqta kúmis júldegeri atandy, Ýtemısov Bekjan 57 keli salmaqta qola júldegerler atandy.
Aıta keteıik, Qostanaı qalasyndaǵy Azııa chempıonaty 28-31 qazan kúnderi ótti.
Sonymen qatar, Qazan qalasynda (Reseı Federasııasy) ótip jatqan Álem chempıonatynda shymkenttik sportshy belbeý kúresinen júldegeri atansa, 100 keli salmaqta Nursultan Qojageldi kúmis medal ıelendi.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
2017 jılı Keyki batır turalı derekti fil'm tüsiriledi. Bwl turalı bügin ötken baspasöz mäsilihatında Mädeniet jäne sport ministri Arıstanbek Mwhamediw..
«Nwr Otan» partiyasınıñ Ortalıq apparatında partiya janındağı «Miras» respublikalıq keñesiniñ kezekti otırısı ötti. Şara Parlament Mäjilisiniñ deputa..
Qazaqstan klimatında qañtar eñ suıq ay bolıp sanaladı. Qañtardağı auanıñ ortaşa tempraturası -18 S˚. Bwl aydağı eñ tömen tempratura - 45S˚-qa jetedi.
Özgeler sovet odağı üşin, kompartiya üşin dep ala şapqın bolıp jürgen twsta, zaman jügin köterer mäñgilik şığarma jazu da teginnen tegin emes.


text:
Rusiyä yulları kemnärgä yabıldı?
Rusiyä xökümäte dus bulmağan illärneñ yul transportında Rusiyä cirlären qullanuların tıydı
Prem’yer-ministr Mixail Mişustin qul quyğan qararnamägä kürä dus bulmağan illärneñ yul transportında Rusiyä cirlären qullanularına monnan soñ röxsät birelmäyäçäk.
Törle azıq-tölek, kiyem-salım häm texnologik produklar belän ber rättän mediŝina materialları tıyuğa kermi.
Awrupa Berlege illäre Rusiyäneñ yul transportında Awrupa cirlären qullanuına qarağan törle çikläwlär kertkän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Aşlıq koridorınnan uzğan korablar...
Qara diñgezdäge koridor aşa 501 korab belän 12 million tonnadan artıq aşlıq taşıdılar
İtaliyädä cir ubıluda yuğalğannarnıñ gäwdäläre tabıla
26nçı noyabr’dä bulğan afättä yuqqa çığuçılarnı êzläw däwam itä