text:
Önceki: Seat Cupra Sol Yan | Sonraki: Saleen S7 Arkadan Görünüm1600x1200 - Dosya Boyutu 551 Kb. - Yorumlayın
Doğa Resmi İndir Manzara Resimleri galerisinden.İlişkiler: At Resmi İndir, Bilgisayar Duvar Kağıdı İndir, Bilgisayar Duvar Kağıtları İndir, Bilgisayar Ekran Doga Resimleri İndir, Bilgisayar Ekranı İçin Resimler İndir, Bilgisayar Ekranına Manzara Resmi İndir, Bilgisayar İçin Duvar Kağıtları İndir, Bilgisayar İçin Resim İndir, Bilgisayar İçin Resim İndir, Bilgisayar Resimleri İndir, Bilgisayar Resmi İndir, Bilgisayarın Ekranına Koydum Doga Resimleri İndir


c: text/html

text:
Bua
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bua, respulika qaramındağı şähär (2000. Yülennän), Bua Rayonı üzäge. Tatarstannıñ könyaq-könbatışında (Qazannan 137 km), Zöyä yılğasınıñ sul quşıldığı Qarlı suı buyında urnaşqan. Sember-Zöyä timer yulındağı stantsiäse. Xäzerge Bua urındağı berençe awılğa 17. yöz urtalarında nigez salınalar., 1780. yıldan Sember namestniklığınıñ öyäz, annarı guberna şähäre. 1920. yıldan TASSRda, 1920.-30. yıllarda kanton, 1930. yıldan rayon üzäge. Mäydanı – 8,8 q. km. Xalqı 1989. yılda 16,8 meñ keşe (Tatarlar – 62,3%, Ruslar – 25,5%, Çuaşlar – 10,9%), 2000. yılda 18,4 meñ keşe. Elekter-mexanik zavodı; tasma tuqu, mamıq, tämäke fabrikları, it kombinatı, may-sır, çüprä häm şikär zavodları. 8 ğomumi belem birü mäktäbe, 1 hönäri mäktäp, veterinär texnikumı, meditsina mäktäbe. 2 mädäniät yortı. Töbäk tarixın öyränü muzeyı. Rayon üzäk xastaxanäse. Möräy mädräsäse binaları kompleksı, mäçet. Troitsa çirkäwe – 19. yöz-20. yöz başları arxitektur üzäge.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Halil İnalcık
Halil İnalcık (1916 s. doğdı) - Türkiyeli Qırımtatar tamırlı tarihçı.
Halil İnalcık 1916 senesinde İstanbulda doğdı. Babası Seyit Osman (Sitosman) Nuri 1905 senesinde Qırımdaki Bağçasaray şeerinden İstanbulğa köçken edi. Dedesi Bağçasarayda Hansaray camisiniñ müezzini edi. 8 yaşında ekende ailesinen beraber Ankarağa köçti. Bu yerde Gazi İlk mektebini tamamladı. Daa soñra Sivas ve Balıkesir muallim mekteplerinde oqudı, 1935 senesinde muallim olıp diplomını aldı. Ankarada Til Tarih Coğrafiya Fakultetine kirdi. Bu yerde Şemsettin Günaltay, Fuat Köprülü, Yusuf Hikmet Bayur kibi müim şahsiyetlerden dersler aldı. 1940 senesinde diplomını alğan soñ aynı fakultette oqumağa devam etti. 1942 senesinde “Tanzimat ve Bulğar meselesi” serlevalı doktorasını tamamladı. 1972 senesine qadar bu fakultte Osmanlı ve Avropa tarihından dersler berdi. Aynı sene AQŞda Çikago (Chicago) Universiteti Tarih Bölügine Osmanlı Tarihı Professorı olması içün çağırıldı. 1986 senesine qadar bu universitette dersler berdi. Prof. Dr. Halil İnalcık, şu vaqıtta Bilkent Universitetinde ders bermege devam ete. İnalcık 1986-da Amerika Akademiyasına, 1993-te Britan Akademiyasına aza oldı. Daa pek çoq namlı cian oquv yurtlarında fahriy azalıqları bar. Bundan başqa, müim yerlerden pek çoq taqdir ve mukâfat aldı. Bularnıñ eñ soñkisi Türkiye Büyük Millet Meclisiniñ bergen “Fahriy Mukâfat” (türkçe Onur Ödülü) oldı.
Halil İnalcık, tarihçılıq körüşin Fransız Annales eqolüne dayandıra. Sayısı yüzni keçken kitap ve maqaleleri bardır. Dört yardımcısınen beraber yazğan “Osmanlı Devletiniñ İqtisadiy ve İçtimaiy Tarihı” (“An Economic and Social History of Ottoman Empire - Osmanlı Devletinin İktisadi ve Sosyal Tarihi”) kitabı bütün cian universitelerinde el kitabı olğandır. İnalcık, bu kitabını Osmanlı tarihınıñ medeniy yaqın dünyağa añlatqanınen maqtanadır.
Kitaplarından bazıları[deñiştir]
- The Ottoman Empire, The Classical Age, 1300-1600, London, 1973
- Studies in Ottoman social and economic history, London, 1985
- The Middle East and the Balkans under the Ottoman Empire, Bloomington, 1993
- Süleyman the second and his time, Istanbul, 1993
- An Economic and Social History of the Ottoman Empire, Cambridge, 1994
- From empire to republic: essays on Ottoman and Turkish social history, Istanbul, 1995
- Sources and studies on the Ottoman Black Sea, Cambridge, 1995
- History of Humanity (editor, Peter Burke ile beraber), 1999
- Ottoman Civilization (Gunsel Renda ile beraber), Ankara, 2003
- Essays in Ottoman History , Eren Yayıncılık
- Makaleler 1: Doğu Batı, Doğu Batı Yayınları, 2005
- Fatih devri üzerinde tetkikler ve vesikalar, Ankara, 1954
- Osmanlı'da Devlet, Hukuk, Adalet, Eren Yayıncılık, 2000
- Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 1/1300-1600, Eren Yayıncılık, Prof. Dr. Donald Quataert ile, 2001
- Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 2 / 1600-1914, Eren Yayıncılık, 2004
- Osmanlı İmparatorluğu - Toplum ve Ekonomi, Eren Yayıncılık
- Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), Yapı Kredi Yayınları, 2003
- Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Eren Yayıncılık
- ABD Tarihi, Allan Nevins/ Henry Steele Commager (tercüme) Doğu Batı Yayınları, 2005
- Şair ve Patron, Doğu Batı Yayınları, 2003
- Balkanlar, (Prof. Dr. Erol Manisalı ile)


text:
BSTS / Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu
eş sesli anlamı
Azerbaycan Türkçesi: omonim; Türkmen Türkçesi: omonim; Gagauz Türkçesi: omonim; Özbek Türkçesi: omonim ~şakldöş; Uygur Türkçesi: şakildóş söz; Tatar Türkçesi: omonim ~ awazdaş süz; Başkurt Türkçesi: omonim;Kmk: omonim; Krç.-Malk.: omonim; Nogay Türkçesi: omonim; Kazak Türkçesi: omonim; Kırgız Türkçesi: omonim; Alt:: omonim ~ aydıları tüňey, t'e uçurı başka söstör; Hakas Türkçesi: omonim; Tuva Türkçesi: omonim; Şor Türkçesi: omonim; Rusça: omonim


text:
Memet Niyazi
Memet Niyazi (1878-1931) – Dobrucalı belli qırımtatar şair ve yazıcısı.
Memet Niyazi, 1878 senesinde, Romaniyada Dobrucanıñ Aşçılar köyünde doğdı. İlk mektep ve rüşdiyede oqudı.
1898 senesinde Qırımğa ketip muallimlik yasadı, 1899 senesinde İstanbuldaki Darü'l-Muallimde oqudı. 1900-da Qırımğa muallimlimlik yapmaq içün kene keri qayttı lâkin, çar gizli hızmeti olğan "ohranka" tarafından sıñır tışı etildi.
Memet Niyazi, 1904 senesinde Dobrucanıñ tanınğan adamlarından Abdülhakim Efendiniñ qızı Safiye hanım ile evlenip Dobrucadaki ocalıq işine devam etti.
1910-1912 arasında "Dobruca Sadası" ve "Teşviq" gazetlerinde yazıcı olıp çalıştı. 1914-de Mecidiye şeerine yerleşip, musulman mekteplerinde Türk tili ve edebiyatı dersleri berdi.
1917-de Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ davetinen Aqmescitke kelip, "Haq Ses" gazetinde çalıştı ve daa soñ qısqa bir vaqıt içün Bağçasaraydaki Zıncırlı Medreseniñ müderrisligini yasadı. 1920-de, Qırımtatar Milliy Qurultayı darqatılğan soñ, Romaniyağa keri qaytıp kene ocalıqnen oğraştı.
Memet Niyaziniñ, 1911-de İstanbulda "İthafat" (Bağışlamalar) ve 1913-de Pazarcıqta "Sağış" isimli şiir kitapları neşir etildi. Bulardan başqa şairniñ pek çoq eseri "Yaş Tatar Yazılar" (İstanbul, 1913), "Kök Kitap" (İstanbul, 1919), "Qırım Şiirleri" (Köstence, 1935) mecmualarda basıldı. Şiirlerinde, Romaniyadaki Qırımtatarlarnıñ ata vatanlarına olğan sevgilerinden başqa, milliy tüşünce ve üriyet mevzularını tilge ketirdi. Memet Niyazi, 1931 noyabr 29-da vefat etti ve Mecidiye köyünde kömüldi.


text:
Sarayın incisi – Dong Yi 20.Bölüm Türkçe Dublaj izle
Dizinin Tüm Bölümleri: Sarayın İncisi
“Sarayın incisi – Dong Yi 20.Bölüm Türkçe Dublaj izle” için 2 Yorum
-
derya dediki : Cevapla
çöokk iyiVA:F [1.9.22_1171]
-
demet dediki : Cevapla
çok güzel ne arasam bulabiliyorumVA:F [1.9.22_1171]
Bir Cevap Yazın
Diğer Bölümler
- Sarayın incisi – Dong Yi 60.Bölüm Final Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 59.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 58.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 57.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 56.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 55.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 54.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 53.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 52.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 51.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 50.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 49.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 48.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 47.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 46.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 45.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 44.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 43.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 42.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 41.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 40.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 39.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 38.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 37.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 36.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 35.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 34.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 33.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 32.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 31.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 30.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 29.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 28.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 27.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 26.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 25.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 24.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 23.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 22.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 21.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 20.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 19.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 18.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 17.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 16.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 15.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 14.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 13.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 12.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 11.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 10.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 9.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 8.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 7.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 6.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 5.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 4.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 3.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 2.Bölüm Türkçe Dublaj izle
- Sarayın incisi – Dong Yi 1.Bölüm Türkçe Dublaj izle


text:
Lümyer qardaşları
Lümyer (frenkçe Lumière) qardaşları, Ogüst Mari Lui Nikolâ Lümyer (frenkçe Auguste Louis Marie Nicholas Lumière; 1862 oktâbr 19, Bezanson - 1954 aprel 10, Lion) ile Lui Jan Lümyer (frenkçe Louis Jean Lumière; 1864 oktâbr 5, Bezanson - 1948 iyül 6, Bandol) - kinematografnıñ icatçıları.
Tercimeial[deñiştir]
Lümyer qardaşları Frenkistannıñ Bezanson şeerinde Klod-Antuan (frenkçe Claude-Antoine; 1840-1911) ve Janna-Jozefin (frenkçe Jeanna-Josephine) qorantasında dünyaga keldi. Olarnıñ qorantasında daa üç qız (frenkçe Jeanna, Juliette, France) ile bir oğul (frenkçe Edouard) olğan. 1870 senesi Lümyer qorantası balaban sanayı merkezine olğan Lion şeerine köçip keldi. Ekisi qardaş la Martiniere litseyinde oqudı. 1879 senesi Ogüst ve 1880 senesi Lui oquvını bitirgen soñ, babanıñ fotograf firmasında çalıştı. Babanıñ firmasında işlegende, Lui "Kök plastina" (frenkçe Etiquettes bleues) adlı fotoplastinkanı icat etken. Qoranta biznesi muvafaqiyetli olğan ve Klod-Antuan Lümyer, çalışmağan şlâpa fabrikasını satqan soñ, "kök" fotoplastinkalarnıñ istisalı teşkil etken. Vaqtınen Ogüst ile Lui qoranta fabrikasını idare etip başladı. Fabrika Lümyer qardaşlarınıñ yolbaşcılığınen inkişaf etken, imalatı artqan (foto kâgıtı çıqarılıp başladı) ve fabrika malları türlü memleketlerge satılğan. 1894 senesi fabrikada 300 işçi çalıştı ve 15 million fotoplastina çıqarıldı.
1883 senesi Lümyer qorantası ile Alfons Vinkler (frenkçe Alphons Winckler) qorantası aqraba olğan. Lümyer qardaşları babası dostunıñ qızlarınen evlengen: Lui ile Roz Vinkler, Ogüst ile Roznıñ aptesi Margerit. Olarnıñ qız qardaşı Jülyet Roznıñ kadâsına Jül Vinklerge çıqtı.
Kinematografnı icat etüv[deñiştir]
1894 senesi Klod-Antuan Lümyer Frenkistannıñ paytahtında Paris şeerinde Tomas Edisonnıñ kinetoskopını körgen. Kinetoskop aqqında babanıñ ikâyesinen meraqlanğan Lümyer qardaşları aracınıñ yardımınen Edisonnıñ cihazını alğan ve onı tedqiq etip başladı. Kinetoskopnıñ büyük qusurları edi - köstergenlerini bir vaqıtta tek bir adam körip olğan, cihaz kontrastsız bir tasvir bergen ve 500 kilogramm çekken. Ogüst, yañı yani olarnıñ öz cihazınen birinci olıp oğraşmağa başladı, vaqıtnen Lui de oña qoşulğan. Bir yuqusız gecede Lui terzi maşınasınıñ toquma areketiniñ mehanizmi kibi kinolentanıñ areketiniñ mehanizmi icat etken. Kinoçıqaruvnıñ apparatı şeffaf tseluloidli esasnen yarıqduyğulı çıtanı toldurğan. Bu 35-mm çıta bir taraftan perforatsıâ adlı tögerek aralıqlarnı olğan. Obyektiv yarıqduyğulı çıtanıñ üstunda tasvirni fokuslağan. Bir kadr çıqarğan soñ, fotosürgüniñ vazifesi qılğan obtürator adlı aylandırğan yarımdaire ekran yarıqnıñ aqımını qapattı. Obtürator kadr penceresini qapatqanda, sıçrama mehanizmi bir kadr aldğa çıtanı areket etken.Obtürator kadr penceresini açğanda, nevbetteki kadrnı çıqaruv eylegen. Sıçrama mehanizmi krivoşıp kibi işlegen "greyfer" adlı mahsus rıçag olğan. Obtürator aylandırğanda, rıçag mürekkep areketni eda etken. Riçagnıñ "tişi" perforatsıânıñ aralığı ilişip bir kadr aşağı çıtanı areket etken. Nevbetteki kadrnı çıqaruv eylegende, rıçag iptidaiy yerge ketken. Üstteki maqaradan aşağı maqarağa çıtanıñ avuşması,greyferniñ ve obtüratornıñ areketke ketirmesi operatornıñ sapınıñ devirmasıdan qılğan.Çıqarğan çıta kösterilgen, fiksatsiâ irintisi ile işlegen ve qurutulğan. Tapqan negativden optikiy kontakt tabı ile pozitiv kopiâsı- azır film yapılgan. Film köstermesi proektsiâ lampatınen ilâve etken kinoçıqaruv apparatı ile etilgen. Çıtanıñ artından kadr penceresiniñ artında atsetilen beki yerleştirgen. Lampatnıñ ve çıtanıñ arasında, proektsiâ lampatınıñ yarıqnıñ aqımını tertipke ketirilgen ve kadr penceresiniñ düzenli yarığı eylegen içun, buzlu camı yerleştirgen.


text:
Homer
Gomer İliada ha'm Odissey epikalıq poemaların jazg'an grek shayırı. Ol tuwralı ko'p mag'lıwmatqa iye emespiz, ha'tteki onın' real adam bolg'anlıg'ı da belgisiz. Geybir adamlardın' oyınsha bul poemalar haqıyqatında bir topar adamlar ta'repinen do'relgen. Basqalardın' oyınsha Gomer haqıyqatında hayal adam bolg'an. A'psanag'a ko're Gomer İoniyada jasag'an ko'zi ko'r shayır bolg'an. Ol bizin' eramızg'a shekemgi VIII a'sirinde o'mir su'rgen dep shamalanadı. Ko'plegen zamanago'y ilimpazlardın' pikirinshe, İliada bizin' eramızg'a shekemgi VIII a'sirdin' 2-yarımında jazılg'an.


text: Cemal Akçil Ay Gibi Cemal Akçil Bilirmisin Cemal Akçil Buharada Cemal Akçil Çöl Yağmuru Cemal Akçil Dilimde Sen Cemal Akçil Dön Mevlaya Cemal Akçil Ela Gözler Cemal Akçil Garip Yolcu Cemal Akçil Gönüller Sultanı Cemal Akçil Habibin Hürmetine Cemal Akçil Himmet Cemal Akçil Kabre Doğru Cemal Akçil Kerbelada Cemal Akçil Mevlanın Yolu Cemal Akçil Mezarın Kazılır Cemal Akçil Nasip Eyle Cemal Akçil Özledim Anam Cemal Akçil Şefaat Eyle Cemal Akçil Şefaat Ya Resulallah(sav) Cemal Akçil Seherlerde Aç Elin Cemal Akçil Selam Olsun Cemal Akçil Sevdam Resule Cemal Akçil Yıkılır Köşkün Cemal Akçil Yürekler Yanıyor Cemal Akçil Zikir Ziyafeti


text:
Radio Free Europe
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Radio Free Europe/Radio Liberty ul AQŞ Kongressı tarafınnan oyıştırılğan xäbärlär radiosı. Bu oyışma bülekläre Awrupa, Aziä wä Urta Şäreq yaqlarında bar. Ul üz tapşırularnı 28 teldä qısqa dulqın, AM, FM wä päräwez aşa tapşıra. Bu oyışmanıñ töp äyteme: Çınbarlı xäbärlär tapşırıp, démokratí töşençeleklärene taratu.
Tatar büleme: Azatlıq radiosı
Monı da qara[үзrәpTү]
Säxifälär[үзrәpTү]
- Azatlıq.org – Tatar-Başqort bülege
- RFERL.org – töp räsmi säxifä


text:
Almatı Xalıqara hawa alanı
Almatı Xalıqara hawa alanı (qazaqça Xaлықapaлық AлMaTы Әyeжaйы) - Qazaqstan Cömhüriäte Almatı qalasında urnaşqan xalıqara hawa limanı.
1935 yılda salınğan.
Qazaqstan Cömhüriäteneñ iñ zur hawa alanı, eçke, xalıqara passajir häm yök taşu buyınça ildä berençe urında tora.
2012 yılda hawa alanı 4 mln artıq keşegä xezmät kürsätkän.
Hawa alanında şulay uq xärbi oçqıçlar (An-12, An-24 h.b.) urnaşa.
Hawa alanı I, III A IKAO kategoriäse meteominimumı buyınça oçqıçlar qabul itä ala.
2012 yılda "BDB iñ yaxşı hawa alanı" bülägenä layıq bula.
2008 yılda ikençe 4,5 km Oçıp menü-töşü yulı açıla.
Almatı hawa alanınnan başqa Boralday (Burunday) hawa alanı bar, ul 1930 yılda salınğan qalanıñ berençe hawa alanı, sovet zamanında anda passajirlar taşu bulğan, xäzer keçe häm xärbi aviatsiä belän qullanıla. Şulay uq "70 razyezdı" häm "Cetıgen" digän xärbi hawa alannarı bar.
Transport[үзrәpTү]
Hawa alanı Almatı şähäre çigendä urnaşa, terminal yanında avtobus tuqtalışı bar, 79, 86, 92, 106 nomerlı avtobuslar belän 40-60 minut däwamında (bökelär sanamağanda) şähär üzägenä barıp citärgä bula.
Yışlıqlar[үзrәpTү]
- Almatı-tügäräk - 120,8 MHz
- Almatı-Manara - 119,4 MHz
- Almatı-kilü - 124,8 MHz
- Boralday "Perenosçik" - 118,9 MHz


text:
A'jiniyaz
A'jiniyaz Qosıbay ulı (a'debiy laqabı Ziywar) - XIX a'sirdegi qaraqalpaq klassik a'debiyatının' en' ko'rnekli wa'killerinin' biri. Ol do'retiwshiliginde o'zine ta'n o'zgeshelikke iye, og'ada talantlı, oqımıslı, medreseni ayrıqsha tamamlag'an aqun, ulama, ko'rkem so'z sheberi sıpatında basqalardan ayrılıp turatug'ın uqıplılıq penen o'z da'wirinin' progressiv idealların ju'zege shıg'ardı, anıq turmıs haqıyqatlıg'ın sheber qurılg'an poetikalıq obrazlı ibaralarda o'tkir oy-pikirler menen ta'sirli sa'wlelendirdi.
Tuwiliwi[o'zgertiw]
A'jiniyaz shayır 1824-jılı Moynaq rayonı aymag'ında qaraslı "Qamıs bo'get" degen jerde orta xallı diyxan xojalıg'ında du'nyag'a keledi. Ol qaraqalpaqtın' Qon'ırat arısı ashamaylı urıwının' saqıw tiresinen. A'jiniyazdın' a'kesi Qosıbay, onın' a'kesi Baltabek, arg'ı atası Aqjigit o'z da'wirinin' batır, sawatlı adamları bolg'an. Anası Naziyra so'zge sheshen, dilwar, ha'zir juwap, o'tkir pikirli adam bolıp xalıq danalıqların, naqıl-maqallardı, ushırma so'zlerdi, da'stanlardı, terme-tolg'awlardı, xalıq qosıqlarların ju'da' jaqsı bilgen.
Jaslig'i ha'm Mediresede oqiwi[o'zgertiw]
A'jiniyaz jasınan ziyrek bolıp, awıllıq meshit-mektepte oqıp bilim alg'an. Onın' tuwısqan dayısı Elmurat aqun degen adam o'z da'wirinin' og'ada sawatlı, bilimdan adamı bolıp ol Buxaradag'ı Mir Arab medresesinde oqıp kelgen. Elmurat axun diniy kitaplar menen birge o'zinin' uy kitapxanasında Xoja Axmet Yasawiy, Sulayman Baqırg'aniy, Suwpı Allayar, Rabguziy, Ferdawsiy, Bedil, Nawayı, Maqtımqulı, Xafız, Shiyraziy tag'ı da basqa kitaplardı saqlag'an, olarg'a qızıg'ıp ilim-bilim u'yrengen. A'jiniyazg'a dayısı ustazlıq etip ilim-bilim u'yreniwge bag'darlaydı. U'yindegi kitaplarınan oqıwına basshılıq etedi. Na'tiyjede A'jiniyazda so'z u'stinde islew – shayırlıq talantı ha'm ilim uyreniwge qızıg'ıw payda boladı. Usınday bag'darda ol ustazının' jolın dawam ettirip Xiywadag'ı Sherg'azı xan medresesine oqıwg'a baradı. 1840-1844 jıllarda Xorezm, Xiywada ilim-bilim uyrenedi. Sherg'azı xan medresesinde oqıg'an da'wirinde A'jiniyaz pu'tkil Shıg'ıs du'nyası, arab a'debiyatı, ma'deniyatı, Orta Aziya ha'm Qazaq dalasına belgili bolg'an ulama-mashayıqlar, pu'tkil Turan-Turkistan miyrasları menen o'zinin' tu'p nusqasında arab, parsı tillerinde tanısadı.
A'jiniyaz medresede ta'lim alg'an waqıtında a'yyemgi grek ma'deniyatı, arab a'debiyatı, tariyxı, ma'deniyatı, shıg'ıs xalıqları tilleri, a'debiyatı, filosofiyası boyınsha jeterli, tıyanaqlı bilim aldı. Din İslam qag'ıydaların uyretetug'ın sabaqlar menen birge du'nya sırların ashqan alımlardın' ha'm zulımlıq, a'dilsizlik sebeplerin ashkaralawshı shayır, oyshılardın' shıg'armaların terennen o'zlestiredi. Atap aytqanda Xoja Axmet Yassauiy Xikmetlerinen baslap, Sulayman Baqırg'aniy, Suwpı Allayar - XVII a'sirde jasag'an Orta Aziyalı shayır – oyshıl. Onın' "Sufı Allayar" yamasa "Subatil-ajiyn"- "A'jizlerdin' ku'sheyiwi" dep atalg'an miyneti ekinshi ret tu'rki tilinde jazılıp XIX a'sirde Baku, Kazan Tashkent, Xiywa bir neshe ma'rtebe basılıp xalıq arasına "Suwfı Allayar" degen at penen kennen taralg'an. Rabg'uziydin' "Qıssasul-enbiya"- Payg'ambarlardın' o'mir bayanları haqqında jazılg'an kitap, Ferdawsiydin' "Shaxnama", Quran kitapları: "Xaftiyek", "Muxtaser", "Fikx Kaydaniy", Xa'dislerden: "Qırıq xa'dis", "Misbahil a'nwar" - Nurlardın' shırag'ı, "Muftaxil janan"- Ja'nnetlerdin' gilti kitapların, Abulg'azı Baxadurxannın' "Tu'rkler shejiresi" t.b. miynetlerdi tu'p nusqada arab parsı tillerinde oqıp o'zlestirgen. Bulardan basqa A'jiniyaz Qorqıt Ata jırlarınan baslap Yusup Xas Xa'jibtin' "Kutadgu bilik", Maxmud Qashqariydin' "Tu'rk so'zligi", Axmet Yugnakiydin' "Xibbat ul hikayıq"-Xaqıyqatlar sıylıg'ı, Xorezmiydin' "Muxabbatnama", Abulg'azı biy Arab Muxamed xannın' "Og'uznama", bulardan basqa "Qıpshaqlar so'zligi", Saadiydin' "Gulistan", Xafız, Bedil Nawayı, Maqtımqulı shıg'armalarında teren' o'zlestiredi. A'jiniyaz usı jıllarda Orta Aziyalıq tu'rki a'debiy tilinde jazılg'an ha'm tas baspa usılında basılıp shıqqan "Yusup-Zliyxa", "G'a'rip Shaxsa'nem", "Farxad-Shiyrin", "Zuxra-Tayır" ha'm tag'ı basqada shıg'ıs xalıq da'stanların teren' o'zlestirgen. Bulardı uyrenip alıp qıssaxanlıq etip xalıq aldında aytıp berip ju'rgen. A'jiniyaz usınday bag'darda u'sh tildi teren' mengeriw menen pu'tkil shıg'ıs du'nyası da'stu'rlerin teren' o'zlestiriw negizinde pu'tkil ja'hang'a ma'lim klassik shayır ha'm axun bolıp jetilsken.
Do'retiwshiligi[o'zgertiw]
Bozataw poeması A'jiniyaz shayırdın' tvorchestvasının' en' joqarg'ı shın'ı bolıp esaplanadı. Shayırdın' "Bozataw" poeması qaraqalpaq xalqının' tariyxında o'shpes iz qaldırg'an tariyxıy waqıya – 1858-1859 jıllardag'ı Qon'ırat ko'terilisi waqıyaları negizinde jazılg'an. A'jiniyaz bul da'wirde nag'ız shag'ına jetken jas jigit bolıp er jasqa shıqqan waqıtları edi. Mine usı waqıtları Qonıratta Bozataw waqıyası baslanadı. Paraxat otırg'an xalıqtın a'sirler ma'kan etken jerinen ayra tu'sip, dushpanlar aldında aydalıp baratırg'an xalıq penen shayır birge bolg'an. Ko'zge su'rme etip Watan topırag'ın artında qıyıp taslap kete almay, qattı qıynaladı. Shayır tuwılıp o'sken Watanın ma'ngi yadında saqlawg'a, onnan hasla gu'der u'zbewge ant etedi. A'jiniyazdın' bul poeması o'z waqtında do'regen shıg'arma bolıp tabıladı. Bul saltanatlı gimn retinde qaraqalpaq xalqının' azatlıq gu'reslerinin' negizinde turdı. A'jiniyaz bul poemasın jaw aldında aydawda baratırıp jolda shıg'arg'an degen ga'p bar xalıq arasında. Solay etip, poema ha'dden tıs qıyın-qıstaw waqıtta do'retilgen. Sog'an qaramastan barlıq o'miri, barlıq sezimleri ha'm aqıl-huwshı menen tuwılg'an jeri Bozatawg'a tıg'ız baylanıslı bolg'an shayır Bozataw waqıyasının' tariyxında, shabılıwına tiyisli bolg'an barlıq mag'lıwmatlardı o'zinin' ja'ne jawgershiliktin' saldarınan tuwılg'an elden ayrılg'an xalıqtın ashshı ta'g'diri menen awır sezimlerin qaldırmastan ko'rsete alg'an.
A'jiniyaz shayır Xiywadag'ı Sherg'azı xan medresesinde ta'lim alıp arab, parsı tillerin jetik men'gergennen keyin pu'tkil Shıg'ıs du'nyası, arab, parsı a'debiyatları, shıg'ısqa ma'lim bolg'an jazba tu'rdegi barlıq da'stanlar, Qurani ka'rim ayatları, Muxammed Payg'amber Xa'disleri menen tu'p nusqasında tanıs bolg'an, ba'rin negizgi nusqalarınan oqıp u'yreniwge mu'mkinshilik alg'an. A'bılqasım Ferdawsiy jazıp qaldırg'an Jamshid ha'm Zoxax obrazları, A'liysher Nawayı shıg'armalarında so'z etilgen Xarun-ar-Rashid, Ha'kim Lukman, Xatam-Tay, Layli, Majnun, Farxad, Shiyrin – bulardın' ha'mmesi de A'jiniyazdın' shıg'armalarında ken'nen qollanıladı. Bunday obrazlardı qollanıw sol da'wirde belgili sawatqa iye bolg'an shayırlar ushın u'lken da'stu'r bolg'an.
A'jiniyaz shıg'armaları:


text:
GOELRO
GOELRO planı, Soviet cömhüriäteneñ xalıq xucalığın torğızu häm üsterügä yünältelgän berdäm däwlät planı. 1920. yılda qabul itelä. 10-15 yılda tormışqa aşıruğa, xalıq xucalığına elektr energiäsen qullanuın tizlätügä isäplänä. 1921 yılda TASSRda GOELRO planın Xalıq Xucalığı Şurasınıñ fänni-texnik bülege belän elektrifikatsiäläw şurası äzerli. Urtaq qüätläre 70 meñ kWlı 10 elektrostantsiäsen tözü küzdä totıla. Şulardan Alabuğa (1920.), Minzälä (1922.), Qazan (1925.), Bögelmä (1927.) elektrostantsiäläre häm 1933. yılda Qazandağı 1. TES häm başqalar safqa bastırıla.


text:
Polivinilxlorid
Polivinilxlorid — sızıqça makromolekulaları «baştan — qoyrıqqa» tibında tözelgän termoplastik polimer.
Anı tabu, tarqalğanda çılbırnı üsterä başlaw öçen, irekle radikallar birüçe initsiator qatnaşında xlorvinilnı (vinilxloridnı)radikallı polimerlaştıruğa nigezlängän.
Sostavı häm tözeleşe buyınça polivinilxloridnı polietilennıñ xlor belän almaştırılğanı itep qararğa mömkin. Vodorod atomnarınıñ ber öleşen almaştırğan xlor atomnarı uğlerod atomnarı belän bik nıq totaşqan. Şuña kürä polivinilxlorid kislotalar häm seltelär tä'sirenä bireşmi, yaxşı dielektrik üzleklärgä, mexanik nıqlıqqa iä. Ul yanmıy, läkin cılıtqanda çağıştırmaça tiz tarqala, bu waqıtta xlorovodorod ayırılıp çığa.
Polivinilxlorid nigezendä ike tiptağı plastmassa: şaqtıy qatı viniplast häm yomşağraq plastikat tabıla. Polimernıñ tarqaluın buldırmaw öçen, plastmassağa stabilizatorlar östilär, yomşaq plastikat tapqanda, monnan tış, plastifikatorlar da quşalar. viniplasttan ximik yaqtan totrıqlı torbalar, ximik apparatlar öçen detal'lär, akkumulyator bankaları h. b. küp närsälär yasıylar.


text:
Xevsureti
Xevsureti (Görceçä: ხევსურეთი) ul Könçığış Görcestanda (Gruziädä) tarixi ölkä, Olı Qawqaz sırtınıñ ike bitläwendä urnaşqan. Xevsureti ul Görceçä üzännär ile digän süz häm berençe tapqır 15. yözdä oçrí.
ЭчTәлek
Geografiä[үзrәpTү]
Xevsureti Ardoti, Şatili, Arxoti häm Aragvi yılğaları üzännärendä, Mtsxeta-Mtianeti ölkäseneñ Duşeti rayonına kerä, Çeçniä belän çikläşä. Xevsureti mäydanı 1050 km², qışqı xalıq sanı 3200 keşe. İñ zur awılar Barisaxo häm Şatili.
Etnografiä[үзrәpTү]
Başta Xevsureti, kürşendäge Pşavi belän, Pxovi iseme aldında yöri. Urta Ğasırlarda monda Görce patşalarğa qarşı Pxovi fetnäläre urın ala, läkin Pxovlar ciñelä. Şundí fetnälär näticäsendä Pxovida feodal sisteması urnaşılmí häm tawlılar tik ğädät buyınça yäşilär. Berniçä yıldan soñ tawlılar Xristianlıqnı qabul itälär. Patşağa ğına buysınıp, alar çiklärne saqlílar häm üzidärä itälär.
20. yözdä dä Xevsurlar köbä kiep yörilär, kiemne tärelär belän bizälälär. Xevsurlarnıñ suğışçanlığı Xevsuruli ğäskär biüendä urın alğan.
Xevsurlar dinendä Görce Ortodoks Xristianlığı belän mäcüsilek quşılması sizelä. İzge urınnar jvari ("tärä"), xati (“ikona”) yä salotsavi-gä (“ğibädätxanä”) bülänälär. Din yolaları Sovet çorında da üzgärmilär. Läkin 1950. yıllarda Xevsurlarnı tawlardan küçerälär, küp awıllar buş qala. Soñğı yegerme yıl däwamında Xevsureti xalıq sanı kimi.
Yolalar[үзrәpTү]
Başqa taw ölkälärendä kebek, Xevsureti dä küp yolalar saqlana. Görce tele dä Urta Ğasırlar çorındağı Görceçägä oxşaş. Qan üçe 20. ğasırğa qädär saqlanğan. Muzıka da Urta Ğsırlar muzıkasına oxşaş.
Xevsuretidä küp qälğä tözelgän, çönki borınğıdan alar Çeçen häm Kist tawlılarğa qarşı suğışalar. Şundí bäreleşlär Görce şağire Vaja-Pşavelanıñ Aluda Ketelauri poemasında yazıp alğan. İñ tanılğan Xaxmati, Axieli, Lebaiskari, Mutso, Şatili qälğäläre häm Gudani häm Anatori täreläre.
Encyclopædia Britannica 1911. yılda yazğança, Xevsurlar arasında küp qızıq yola tapqan. Balanı tuu waqıtında xatın ayırım alaçıqta bula, ä ire yanında mıltıqtan ata. Tuudan soñ bala tabuçı ber ay alaçıqta yäşi, şunnan soñ bu alaçıqnı yanıp beterälär. Sc’orproba - tağın ber qızıqlı yola. Tuyğa qädär yäş par tön buyı bergä yatap alar, üz arasında qılıçnı urnaştırıp. Censi mönäsäbätlär kilep çıqsa, yegetne çäzalap üterälär.


text:
VİDEOLAR
- Fatih Harbiye 40.Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 39.Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 38.Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 37. Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 36. Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 35. Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 34. Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 33. Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 30. Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 29.Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 28. Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 27.Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 25. Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 24. Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 23. Bölüm Fragmanı
- Fatih Harbiye 21.Bölüm Fragmanı


text:
Sabantuy
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Saban tuyı, Sabantuy, Saban bäyräme) Tatar häm başqa İdel-Ural xalıqlarınıñ borınğıdan kilä torğan bäyräme.
Başta Saban tuyı yazğı çäçügä qädär, ber töbäk awılları çírat belän belän bäyräm itkännär. Aldan uq tradision sport yarışları – köräş, at çabışları öçen mäydan saylağannar, bäyräm uyınnarında häm yarışlarında qatnaşuçılarnı büläkläw öçen, sörän salıp, büläklär cíıp yörgännär. Saban tuyı aldınnan bala-çağanı qarğa botqası belän sılağannar; zíratlarda doğa qılğannar h. b.
XX ğasırdä Saban tuyı Tatar xalqınıñ ğomumi milli bäyrämenä äwerelä. Xäzerge zaman Saban tuyı ike borınğı bäyrämen – Saban tuyı belän Ciyınnı bergä quşıp, här cirdä yazğı çäçüdän soñ uzdırırla. Tatar Saban tuyı xäzer kürşedä yäşäwçe Udmurt, Mari, Çuaş, Başqort, Urıs häm Mordwa xalıqları qatnaşında ütä, Mäskäw, Sankt-Peterburg, Taşkent häm başqa Tatar diasporalı şähärlärdä, şulay uq qayber çit illärdä dä ütkärelä.
Saban tuyın YUNESKO Bötendönya söyläm häm mätdi bulmağan mädäni miras isemlegenä 2007 yılda kertü uylanıla.


text:
Qaragruhçılar
Tatar Ensiklopediä Süzlege. Qazan, Tatar Ensiklopediäse İnstitutı, 2002.
Qaragruhçılar (Urısça: ЧepHocoTeHцы, qara + gruh «törkem»), 1905-1917 yıllarda Räsäydä monarxiä rejimı yaqlı säyäsi oyışma äğzaları, böyek mämläkätçel şovinizm tarafdarları, milli azçılıqnı täşkil itkän xalıqlärnıñ xoquqların çikläw säyäsäten alğa sörüçelär. Qazan gubernasında "Patşa-xalıq Urıs Cämğiäte" ("Цapcko-HapoдHoe pycckoe oбщecTBo", räise F. Zalesski) häm "Urıs Xalqı Berlege" ("Coюз pycckoro Hapoдa") bülekçese häm başqa eşçänlekläre mäğlüm. "Tçernosotenets" ("ЧepHocoTeHeц") häm "Soşniki" ("CoшHиkи") gäzetläre näşer itelä. 1905-1907 yıllarda Qazanda manifestatsiälär uzdıralar, Yähüdilärne tarlaw-ezärlekläw aktsiäläre oyıştırıla.
Monı da qara: Skinhedlar


text:
Prinston universitetı
Princeton universitetı (ПpиHcToH yHиBepcиTeTы). AQŞnıñ Nyu Cersi ştatınıñ Prinston şähärendä urnaşqan xosusıy universitet, Ürmäle göl ligası äğzası.
Başlıça Elizabeth, Nyu Cersi ştatında açılğan bu uqu yortı, 1756 yılda Prinston şähärenä küçerelä häm xäzerge isemen ala. Prinstonnıñ berqayçan dingä tirän qatnaşı bulmıy, bu şul zamandağı universitetlar arasında siräk sanala.
Ozaq yıllar däwamında Prinston üzeneñ eşçänlegen başlıça bakalavr studentlarına belem birügä häm fänni ezlänlärgä yünältä. Läkin soñğı waqıtta magistr studentarına da iğtibar arta bara.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү]
İñbaşta Prinston Presbeterian din ähellären äzerläw öçen oyıştırılsa da, yaña urınğa küçkäç, bu maqsat üzgärä. Amerika inqıylabı waqıtında universitet ike yaq tarafdarları qulında bulıp ala. Prinston suğışı Corc Waşington yaqlı keşelär öçen iñ zur ciñülärneñ berse bula. Prinston şähäreneñ ike iñ mäşhür yäşäwçese Azatlıq turında Deklarasiägä qul quya. 1783 yılda Kontinental Kongress Prinston universitetı binalarınıñ bersendä cıyıla.
1969 yılda Prinston universitetı berençe tapqır xatın-qızlarnı qabul itä.
Prinston universitetınıñ devizı — Dei sub numine viget (Allahı Täğälä qulı astında ul çäçäk ata).
Kampus[үзrәpTү]
Princeton universitetınıñ töp binaları neo-gotika stilendä eşlängän häm kübesençä 19nçı -20nçe ğasırlar başına qarıy. Berençe bina Nassau Hall, Kampusnıñ tönyaq noqtasındla urnaşa.
Universitet cirendä urın alağan Prinston Sänğät muzeyı tarixi yädkärlärgä bay häm 60,000 yaqın eksponatnı tuplıy. Şul isäptän, Qıtay sänğäte ürnäkläre iñ köçläyelärdän sanala. Muzeyda Clod Mone häm Endy Warhol äsärlären dä tabıp bula.
Oyışma[үзrәpTү]
Princeton 14.2 milliard dollar endowmentı belän dönyanıñ iñ bay universitetlarınnan sanala.
Barlığı altı kolledj eşli. Härber collegeda berniçä toraq korpusları, aşxanälär, kitapxanälär h.b. urnaşqan. Şulay itep bu kolledjlar ayırım yuğarı uqu yortı strukturasın xäterlätä.
- Wilson College
- Forbes College
- Rockefeller College
- Mathey College
- Butler College
- Whitman College (tözelü etabında)
Bakalavriat studentları, härber ekzamen aldınnan Akademik tuğrılıq antın yaza häm qul quya. Bu ant süzläre tübändägedän ğıybarät: «Min bu ekzamen waqıtında Namuslıq Kodeksın bozmawıma ant itäm». Ekzamen tämamlanğaç, studentlar maxsus qömietqa aldaw oçraqları turında xäbär itärgä tieş dip sanala. Şulay itep, uqıtuçılar studentlarnıñ ekzamen waqıtında küçerü-küçermäwen küzätmi. Akademik yalğan Princetonda iñ qatı tärtip bozu bulıp sanala, häm anıñ öçen studentlar uqu yortınnan quılırğa mömkin.
Universitet kitapxänäse 8 millionğa yaqın kitapqa iä
Universitet rangları, däräcälär
US News & World Report gäzite isäpläwençä, sigezençe yıl rättän 1nçe urın (2001-2008) Washington Monthly buyınça, Amerika millätenä kitergän fayda buyınça yuğarı belem birü yortları arasında 43nçe.
Keşelär[үзrәpTү]
Universitetnı törle yıllarda tämmlawçılar arasında Wudro Wilson häm Ceyms Medison, Bangladeşnıñ xäzerge prezidentı Faxruddin Ahmed, Con F. Kennedi (awırtu säbäple Harvardqa kühärgä mäcbür bula), Google prezidentı Erik E. Şmidt, korporativ rayder Karl Aykan, Nobel büläge laureatları Con Neş, Stiven Wainberg, Gari Bekker h.b.
Sıltamalar[үзrәpTү]


text:
Cem Karaca Tamirci çırağı şarkısı rus oyuncuların oynadığı klip
Benzer Yazılar:
Etiketler: cem karaca şarkısına rus klibi, rus oyuncular tamirci çırağı, rusça tamirci çırağı klibi, rusça tamirci çırağı videosu, ruslardan tamirci çırağı videosu, tamirci çırağı, tamirci çırağı klibi, tamirci çırağı rus klibi, tamirci çırağı rusça klip, tamirci çırağının videosu
“Cem Karaca Tamirci Çırağı Rus oyuncuların klibi” için 1 Yorum
-
bay pipo diyor ki:
13 October 2010, 22:31 tarihinde.
arkadaşlar bu hangi film bilen varmı


text:
Kezlev
Kezlev (ukraince ЄBпaTopiя, rusça EBпaTopия) — Qırımnıñ şimaliy ğarbındaki deñiz yanında bir kurort şeeridir.
Ealiniñ sayısı 103 biñ kişi, yazlıq mevsimde ise bir qaç kere ziyade olıp arta. Er yıl mında raatlanmaq ve tedaviylenmek içün qararnen 1 million kişi kele.
Qırımnıñ Kezlev regıonı — Kezlev şeer şurasına boysunğan yer, terkibinde Kezlevden ğayrı Yalı Moynaq, Novoozörnoye ve Mirnıy qasabaları bar. Region ealisiniñ sayısı 117 565 kişi (2001 senesi)
Münderice
Tarih[deñiştir]
Qadimiy zaman[deñiştir]
Kezlev etrafında keçirilgen arheologik qazılmalar şimdiki şeer yeri ve etrafında insanlar atta milâttan evel 3 biñyıllıqta yaşap kelgenini tasdıqlay. Mında başta tavrlar, kimmerliler, soñra ise — yunanlar yaşap keldiler. Şeerniñ qadimiy adını – Kerkinitida yunanlar qoydılar. Skitlernen cenkler zarfında Kerkinitida skit ükümranlarınıñ akimiyetine bir qaç kere tüşken edi. Şeer milâttan evel tahminen II—III asırlarda yoq oldı.
Orta asırlar ve Qırım Hanlığınıñ devri[deñiştir]
Şimal-ğarbiy Qırımnıñ Erte Orta asırlar tarihı arheologlar ve tarihşınaslar tarafından az tetqiq etilgen.
Köçebe halqlar (hunnular, bulğar türkleri, hazarlar, peçenekler, ğarbiy qıpçaqlar) bir-birlerini almaştırıp ta soñra apansızdan ğayıp olıp Qırımnıñ qadimiy toprağında öz askerleriniñ qabirleri ve qurğanlar üstlerinde eykeller qaldırdılar.
1475 senesi osmanlılar Qırımnıñ yalı boyunı fetih etkenden soñ şimdiki Kezlev yerinde türkler yahşı pekitilgen qaleni qurdılar da onıñ adını Gözlev qoydılar. Bu adınıñ etimologiyası aydın degil, lâkin qırımtatar közlü ev söz birikmesinden çıqqan degen versiya bar.
XVI asırda Gözlev büyük ticariy şeer-qale olıp qaldı. Onıñ limanına Anadoludan gemiler kelip turğan ediler. 1552 senesi I Devlet Geray han idare etken zamanında Gözlevde Qırımnıñ eñ büyük ve muazzam camisi qurula — Han Cami (Cuma Cami). Cami leyhasını tizüv han İstanbulda mimar Hoca Sinanğa sımarladı. Han Camisi dünyağa belli mimar Hoca Sinannıñ eseridir.
Kezlev Rusiye İmperiyasınıñ terkibinde[deñiştir]
Rusiye Qırımnı basıp alğan soñ Gözlevge uyezd şeeri statusı ve yañı ad berildi. Qadimiy Pontnıñ çarı VI Mitridat Yevpator şerefine şeerni Yevpatoriya dep adlandırdılar.
Zemane[deñiştir]
Şeerniñ cenübiy ğarbında kurort rayonı bar. Şarqında eski şeer buluna. Bu rayondaki bazı evler 300 yıl qadar eskilikli. Şeerniñ ğarbında Moynaq gölü, şarqında ise Sasıq gölü bardır. Şimalinde sanayı işhaneleri bulunalar.
Kurort[deñiştir]
Tabiat faktorları[deñiştir]
Tabiat faktorlarından bularını qayd etmek kerek: unikal çamur ve rapa, deñiz ve mineral suvları, ava ve küneş, qum ve şifaiy ösümlikler.
Qumlu plâjlar
Şeer ve etrafındaki yalı boyunda bir çoq ufaq qumlu plâjlar bar. Şeerden ğarpqa taba bir sıra pansionat, sanatoriy ve pioner lageri uzana.
Yımşaq iklim
Kezlev – eñ küneşli şeerlerden birisi. Yaz ortası iyül-avgustta suv arareti +23 °C-den +26 °C-ge qadar deñişe. Mayıstan oktâbrgece suv arareti +15 °C-den 22 °C-ge qadar deñişe.
Mında qış künleri adet üzre issi, ekseriy allarda ayazsız. Avanıñ yıllıq orta arareti +11 °C.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir]
- Kezlev Han Camisi
- Dervişler tekiyesi
- Türk amamları
- Qaray (Karaim) kenassaları
ve digerleri.
Naqliyat[deñiştir]
Kezlevden Qırımnıñ başqa şeerlerine minip yürüv avtobuslar ve trenler vastasınen amelge keçirile, bundan da ğayrı deñiz vastasınen. Şeerde tramvaylar, avtobuslar ve marşrut taksiler bar.
Avtovokzal: İnternatsional soqağı, 124. Telefon nomerası: 61-690.
Demiryol vokzalı: Vokzal yanındaki meydan. Telefon nomeraları: 51-411 (malümat berici bölük); 13-320 (servis merkezi).
Bağlantılar[deñiştir]
- Kezlev şeer şurasınıñ resmiy saytı (Rusça)
- Kezlevnıñ resmiy forumı (Rusça)
- Yalı Moynaq rayonınıñ haritası (Rusça)
- Qaray kenassası adlı mimarcılıq kompleksi (Rusça)
Atıflar[deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
İvan IV
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
İoann Vasilyeviç yä İvan IV (Urısça: ИoaHH BacилbeBич Tatarlarda Yawız İvan, Mödhiş İvan, Urıslarda İvan Grozní (ИBaH ГpoзHый))(1530-1584), Mäskäw kenäzlegeneñ Böyek Kenäze (1533. yıldan), 1547. yıldan patşa. Kenäz Vasili III'neñ ulı.
Qazan Xanlığı[үзrәpTү]
1545. yıldan Qazan Xanlığın yawlap alu höcümnären oyıştıra (q. Qazanğa Urıs däwlätneñ yawları). 1552. yılda zur suğıştan soñ Mäskäw ğäskäre Qazannı yawlap ala. 1556. yılda Ästerxan Xanlığı da Mäskäwgä buysındırıla. Elekke Qazan Xanlığındağı cirle xalıqlarnıñ baş kütärülären ayawsız bastıra (q. Qazan cirlärendä azatlıq suğışları). Qazan Xanlığı cirläre häm xalqı belän idarä itü öçen Qazan saray idaräxanäse buldırıla. Qazan, Zöyä h.b. şähärlärgä patşa isemennän idarä itüçe namestnik-voyevodalar bilgelänä. İvan IV zamanında elekke Qazan Xanlığı cirlären kolonílaştıru, xalqın çuqındıru häm urıslaştıru säyäsäte başlanıp kitä.


text:
"Borisoglebskiy" (KAPO aerodromı)
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
"Borisoglebskiy" aerodromı (hawa alanı) yäki QACB(KAPO) hawa alanı, "Qazan-Borisoglebskiy" hawa alanı (ICAO=UWKG) - Qazan Aviatözeleş citeşterü berläşmäseneñ klasstağı tış aerodrom kompleksı. Qazan tönyaq-könçığıştağı öleşendä, "Borisoglebskiy" toraq massivı yanında urnaşqan. "Borisoglebskiy" hawa alanı täcribä-konstruktor sınap qarawları öçen, QACB(KAPO)da yasalğan oçqıçlar sınawı öçen 1930 yıllarda açılğan. "Borisoglebskiy" hawa alanı härtörle zamança oçqıç törläre, xätta Tu-160 "Aqqoş" (rus.), dönyadağı iñ zur yök oçqıçı An-124 "Ruslan" (rus.) qabul itä ala. Qayçaqta "Borisoglebskiy" hawa alanı Xökümät häm maxsus oçqıçları qabul itä. Cäyge Universiada 2013 waqıtında "Borisoglebskiy" hawa alanı qayber oçqıçlarnı qabul itäçäk.
Oçıp menü-töşü yulları (VPP)[үзrәpTү]
Aerodrom oçıp menü, oçıp töşü kursları 112/292. Oçu tügäräge LL. Yışlıq: kilü - 124 MHz, "Anodnaya". Yaqtılığı: taläp buyınça.
Tarix[үзrәpTү]
"Borisoglebskiy" hawa alanı Zavod № 124 belän bergä 1930 yıllarda açılğan. 1941-1945 yıllarda QACB(KAPO)10 meñ artıq xärbi oçqıçlar Pe-2 (rus.) citeştergän häm "Borisoglebskiy" hawa alanından frontqa cibärelgän ide. Böyek Watan suğışı waqıtında 221 Xärbi Hawa Köçläre EKQĞ(RKKA) ayırım polkı "Borisoglebskiy" hawa alanında urnaştırğan ide.
Monı da qarağız[үзrәpTү]
- Qazan Xalıqara Aeroportı
- Qazan-QVZ hawa alanı
- Qazan-"Qurqaçı" hawa alanı
- Qazan-"Vişnevka" hawa alanı
- Borisoglebsk
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү]
- KaзaHb (Бopиcorлeбckoe)
- KaзaHb (Бopиcorлeбckoe)
- Зaxoд Ha пocaдky caMoлeTa Ty-214 Ha BПП aэpoдpoMa «Бopиcorлeбckoe»


text:
İbne Fazlan
Äxmät ibne âl-Ğabbas inbe Raşid ibne Xammad ibne Fazlan (ibne Fađlan) (Ğäräpçä:Aḥmad ibn Faḍlān أحمد ابن فضلان)
(10. yöz) Ğäräp säyäxätçese. Bağdad xälifäse âl-Moqtädir sarayında xezmät itkän. 921-922. yıllarda Bağdad xälifäse âl-Moqtädir ilçelege särkätibe (Bolğarğa âl-Moqtädir ilçelege). Säyäxätnamäsendä Urta Asía, İdel belän Ural töbägendä yäşäwçe Bolğar, Xäzär, Başqort, Törekmän, Rus (Viking), Komi häm başqa xalıqlarnıñ tormışı häm ğöref-ğädätläre xaqında qimmätle mäğlümatlar tuplanğan. R. Fäxretdin ibne Fazlannıñ yazmaların 20. yöz başında Tatar telenä tärçemä itä (1993. yılda näşär itelä). Säyäxätnamäneñ tulıraq nösxäsen Äxmätzäki Wälidi 1923. yılda İrandağı Mäşhäd şähäre kitapxanäsendä taba.
Äxmät ibne Fazlan süräte The 13th Warrior Hollywood filmendä gäwdäländergän. Aktórı – Antonio Banderas.


text:
Metabolizm
Metabolizm bul ximiyalıq ha'reketler sisteması ja'rdeminde tiri janlardın' basqa zatlardan, ma'selen azıq-awqattan ku'sh (energiya) alıwı. Bul, ma'selen, kimnin'dur qanday jiyilikte awqatlanıwına baylanıslı. Eger olar ash bolsa, olardın' zat almasıwı tez to'menlep ketedi. Metabolizm sin'diriw ham dem alıw ha'm t.b.larda qatnasatug'ın barlıq organlardı ta'miyinlew ushın energiyadan paydalanadı. Bul o'mirlik protsesslerdi a'melge asırıw ushın qollanılg'an energiya mug'darı "Tiykarg'ı zat almasıw tezligi" dep ataladı. Organizm qansha u'lken bolsa, onın' zat almasıw tezligide sonsha to'men boladı. Bunın' sebebi to'men ko'lemnın' maydang'a qatnasında.
Qosımsha mag'lıwmat[o'zgertiw]


text:
Spirtlar
Spirtlar - (лaT. spiritus — rux; isk. alkogollär rapәп. الكحول al-quxul — poroşok[1] molekulalarında uglevodorod radikalı belän bäylängän ber yäki berniçä funktsional' gidroksil gruppası bulğan organik matdälär dip atala.
Şuña kürä alarnı molequlasında ber yäki berniçä wodorod atomı gidroksil gruppağa almaşınğan uğlevodorodlar itep qararğa mömkin. Ğomologik räte yuğarıda kiterelgän spirtlarnı molequlalarında ber wodorod atomı gidroksil gruppası belän almaştırılğan çikle uğlevodorodlarnıñ quşılmaları itep qararğa mömkin.
Uglerod häm vodorodqa bay matdä bularaq, spirtlar qabızğaç cılılıq çığarıp yanalar.
Spirtlar organizmğa tiskäre yoğıntı yasıylar. Bigräk tä metil spirtı ağulı. Bik az ğına eçkändä dä ul kürü nervların üterä häm mäñgelekkä suqırayta. 5—10 ml spirt organizmnıñ köçle ağulanuına kiterä, ä 30 ml ülemgä kiterergä mömkin/
Spirtlar küp proizvodstvolarda eretkeç sıyfatında qullanıla. Ximiä promışlennostenda alarnı törle-törle sintezlar öçen faydalanalar.
İskärmälär[үзrәpTү]
- ↑ (иHrл.) Senning A. Elsevier's Dictionary of Chemoetymology. The whies and whences of chemical nomenclature and terminology/ Elsevier, 2007, 434 bit, ISBN 978-0-444-52239-9


text:
Skiflar
Skiflar - bezneñ erağa qädär Qara diñgez tönyaq buyında yäşägän küçmä qäbilälärneñ ğomumi iseme. Töp versiä buyınça skiflar tönyaq-İran tel törkemenä qarıylar.
Skiflar belän sarmatlar, massagetlar häm saqlar qärdäş xalıqlar bulıp sanala.
Tarix[үзrәpTү]
Berençe qaraş buyınça skiflar 14 b.e.q. ğasırda İdel buyınnan Könbatışqa küçkän xalıq. İkençe qaraş buyınça skiflar Üzäk Aziädän yä Seberdän çıqqan qäbilälär häm soñraq Qara diñgez tönyaq yarında torğan xalıqlar belän quşılğan.
7 b.e.q. ğasırda skiflar Midiä, Süriä, Fälästin illären basıp alğan.
6 b.e.q. ğasırda kimeriylär skiflarnı qısrıqlap çığarğannar.
Skiflarnıñ ezläre Tönyaq Qawqazda, Don häm Dunay yılğaları arasındağı dalalarda, Qırımda häm Qara diñgez tönyaq yarında tabılğan.
512 b.e.q. yılda skiflar farsı patşası Dariy I ğa qarşı suğıştan soñ tuplanğan.
5-4 b.e.q. Atey - skif patşası - böten xakimiät üz qulında tuplağan. 340 b.e.q. yılğa Atey Azaq diñgezdän Dunay yılğasına qädär skif qäbilälären berläştergän.
339 b.e.q. Atey Makedoniä patşası Filipp II qarşı suğışta hälaq bulğan.
3 b.e.q. axırına sarmatlar höcüme näticäsendä skiflar üz başqalasın Qırımğa küçergän. Yaña skif başqalası Skif Neapole (bügenge Aqmäscit şähäre yanında urnaşqan) tözelä.
2 b.e.q. ğasırda Qırımda urnaşqan Skif patşalığı çäçäk atuğa citä.
III ğasırda Qırımda urnaşqan Skif patşalığı gotlar tarafınnan yuq itelä.
Skiflar mädäniäte Qırımda häm Rusiä tönyağında torğan xalıqlarğa zur tä'sir itkän.
Şulay uq qarağız[үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү]
- Бoлbшaя CoBeTckaя ЭHциkлoпeдия
- Ckифckиe ropoдищa 1975 T. H. Bыcoцkaя
- Ckифы. ИcTopия.
- Scythian mummy shown in Germany
- Ckифckий paздeл B «Eщe oдHoй OCR-библиoTeke»
- Kyлb-Oбa B пpoekTe «PekoHcTpykция» «HoBoro ГepoдoTa»
- ИcTopия и kyлbTypa ckифoB.
- B. MypзиH KpaTkaя иcTopия ckифoB
- BecTи.py: Ha AлTae oбHapyжeHы дpeBHeйшиe ckифckиe зaxopoHeHия, koTopыM okoлo дByx Tыcяч лeT (20.07.2011)


text:
Aşğabat
Aşğabat (türkmence Aşgabat, farsça عشق آباد) - Türkmenistannıñ paytahtıdır. 773 400 (01.01.2004) kişinen Türkmenistannıñ eñ balaban şeeridir. İran sıñırı yanında, Qopet Dağlarınıñ eteginde, Qaraqum Çölünde bir oazistedir. "Aşğabat şeeri" adlı özüne ait vilâyette, memleketniñ Ahal vilâyetinde bulunır. Aşğabat,Türkmenistannıñ cenübinde, İran sıñırından 26 km-de yer ala. 1881-de bu vilâyet Rus işğal quvetleri tarafından alınğandır. İrannıñ eñ balaban ekinci şeeri Meşhedden 920 km uzaqlıqtadır.
Aşğabad bir paytaht olaraq çeşitli idare binalarınen bezengendir. Bular özelliknen şeerniñ eñ müim caddesi olğan Türkmenbaşı caddesinde toplanğandır. Şeer bir liman ve milletlerara bir ava limanına saiptir, ayrıca müim bir sanayı merkezidir. Hususan maşna, elektrotehnika, tekstil ve ğıda sanayı pıtaqları sıqlıqtadır. Şeerde bir medeniyet merkezi, universitet, çeşit yüksek mektepler, teatr, müzeyler ve bir ayvanat bağçası bardır.
Münderice
Etimoloji[deñiştir]
Aşğabat türkmence Aşgabat, farsça عشق آباد, rusça Aшxaбaд olaraq biline. Evelâ daa Ashkabat, Ashgabad, ve `Ishqábád qullanımları da körülmekte edi. Adnıñ Farsça Aşq-ābād, "Arsaces Şeeri"nden tür etilgeni sayıla. Başqa bir açıqlama da adnıñ Farsçadaki عشق (eşq:"aşk") ve آباد (ābād: "yerleşim yeri" ya da "şeer"), sözleriniñ birleşmesinden "aşq şeeri" añlamında olğanıdır.
Tarih[deñiştir]
Aşğabat 1818-de kervan yollarınıñ kesişme noqtasında bir köy olaraq qurulğandır. Nisa köyünden (qadimiy paytaht Parfia) ve Yipek Yolundaki qadimiy şeer Konjikalanıñ (Moğollar tarafından XIII asırda yoq etilgendir) arabelerinden ziyade uzaqta degildir.
1881 senesi vilâyetteki bir Rus Ordu Bazasınıñ etrafında inkişaf etmege başlağandır. Transkaspiy Demiryoluna bağlantısı, Qazahistan, Özbekistan ve Hazar deñizinen bağlanmasını ve bunıñ neticesinde şeerniñ 1885 senesinden itibaren devamlı kenişlemesine sebep olğandır. 1919-1927 senesleri arasında şeerniñ adı Poltoratsk edi.
1919 senesi Aşğabatta dünyanıñ ilk Bahai mabeti yasalğandır. 1938-de zaruriyetten sanat galereyasına çevrilgen ve 1963 senesi de yıqılğandır.
1924-te Aşğabat Türkmenistannıñ paytahtı olğandır. 1948 senesi oktâbr 5-deki yıqıcı yer tepremi neticesinde şeer tamamen zarar körgen ve daa soñra yañıdan inşa etile. 1962-de Aşğabatnıñ Qara Qum Kanalıına bağlantısı kerçekleştirilgendir. Bu suv kanalı, dünyanıñ eñ uzun suv kanallarından biri olıp, 600 kilometr şarqtan aqqan Amu Derya özeninen bağlanğandır.
1991 senesi oktâbr 27-de Türkmenistannıñ mustaqilligini ilân etmesinen Aşğabat paytaht olğandır.
[deñiştir]
Anav vilâyetinde 1904, 1905 sneleri yasalğan qazuvlarda M.E. 9000 yılında başlağan bir Neolitik medeniyetine rastkelgendir. Bu medeniyet M.E. 8000 yıllarında ayvancılıqtan ve M.E. 6000 yıllarında ise madencilikten faydalanğandır. Bilingen eñ eski medeniyetini mında qurulğanı ve dünyağa medeniyetniñ mından cayılğanı atiqiyatçılar tarafından açıqlanğandır. Atiqiyatçılar, tapılğan şeylerniñ ilk Orta Asiyalı ög-türklerge ait olğanını ve medeniyetniñ Çinge ve İranğa mından cayılğanını aytalar.
Eali[deñiştir]
Aşğabat, 773 400 (01.01.2004) kişinen Türkmenistannıñ eñ balaban şeeridir. Şeerniñ ealisi esasen Türkmenlerden ibaret. Daa soñra sırasınen Rus, Ermeni ve Azeri kibi qavmiy azlıqlar kele. Şeerniñ büyük çoqluğınıñ sünniy musulman olmasınıñ yanında, hristian azlıqlar da buluna. Ayrıca Aşğabat keçmişte Bahai azlığınıñ da müim bir yerleşim yeri edi.
Körülmege lâyıq yerler[deñiştir]
1948 senesindeki 7,3 büyükligindeki zelzel neticesinde eski şeer merkezi tamamen yoq olğandır. Bu sebepten diger Orta Asiya şeerlerinde tipik olğan şarqiy tarz eski şeer yoqtır. Aşğabat şeer merkezi zelzelege dayanıqlı zemaneviy çelik-beton ve cam binalarnen donatılğandır.
Müim Şahsiyetler[deñiştir]
- Sergey Balassanân, Türkmen Komponist
- Saparmırat Nıyazov, ilk Türkmenistan devlet başı
- Dmitriy Şçepilov, sovet siyasetçi ve tış işleri naziri
- Gaygisiz Atabayev, sovet siyasetçi
- Cüneyit Han, Türkmenlerniñ soñ qaramanı, Hive Hanı


text:
Harmonika
Harmonika yä iren ğarmunı - kompakt kesäle tınlı muzıkal qoral.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү]
Kristian Fridrix Lüdvig Buşman tarafınnan 1821 yılda uylap tabıla. Harmonikanıñ berençe ürnäge – Könçığış tın organı. Tınlı organnar häm harmonika "telçekle" qorallarğa qağılalar. Berençe tapqır Könçığış tınlı organ Awrupağa Qıtaydan 18 yöz urtalarında kilgän. Bu qoral 17 törle ülçämle bambuk köpşälärdän torğan. Här köpşädä munştuklärgä berketelgän baqır telçelklär urnaşılğan. Buşmannıñ aura digän 15-tişekle plastin küreneşle dönyada berençe harmonika kamertonğa bigräk oxşağan. 1826 yılda Rixter isemle Bohemiale 10-tişekle häm 20-telçekle harmonikanı eşläp çığarğan. Här tişektä sulış alu häm çığaru öçen ayırım telçek urnaşılğan. Bu küreneş standart bulıp taralğan. Almança bu qoral Mundharmonika atala başlağan. 1857 yıldan harmonikalarnıñ iñ ere eşläp cığaruçı Matthias Hohner nigezlägän şirkäte sanala. 1862 yılda Hohner Amerikannarnı harmonika belän tanıştırğan. 1879 yılda Hohner yılğa 700.000 qoral çığara. 20 yöz başlarında yılda 5 million harmonika çığa inde. Berençe Bötendönya Suğışı waqıtında Alman şirkätläre harmonikanı doşmannar arasında tarata almıy. Mäsälän, Frantsiä öçen "l'Epatant" häm "La Marseillaise" modelläre, Anglia öçen "King George" häm "Alliance Harp", Meksika öçen "El Centenario" h.b. Üz soldatlarğa "Kaiser Wilhelm" kebek harmonikalar da taratalar. Harmonikanıñ berençe audioyazmalar 1920 yıllarda yasalğan. Böyek Depressiä çorında bu qoral AQŞnıñ tönyaqtan başqa öleşlärenä säyäxät itkän. Çikago şähärendä Afroamerikannar mädäniätendä ul zur öleş alğan. Monda ul Mississippi saksofonı bulıp yörgän. Bu xäldä harmonikada orkestr akkompanimentı belän başqarğannar. 1950 yıllarda rock-n-roll harmonikalarğa yaña tormış birä. Xäzer bu qoral törle muzıkal' yünäleşlärdä qullanıla.
Statistik mäğlümätlär buyınça Amerikada 40 million keşe häm Kanadada da 5 million keşe bu qoralda uyniy. Harmonikanı törle stillärdä qullanıp bula: klassik, jazz, blues, rock yä xalıq köyläre (mäsälän, kantri). Törle tellärdä harmonika başqaça dip atala: Almança ul Mundharmonika, Fransuzça harmonica a bouche, İtaliança armonica a bocca, İspança armonica, İnglizçä - harmonica, mouth organ, French harp, harp.
Tözeleşe[үзrәpTү]
Qoral nigeze ike plastin, plastinnärdä telçelklär urnaştırila. Bu ike plastin korpusta urın ala, korpusnı ike qapqaç yaba. Här plastindä törle ülçämle tişeklär bar, alar östennän ber oçqa telçeklär berketelälär. Hawa ağımı, korpusqa yä korpustan yünältelgäç, telçeklär östennän yöri häm anlarnıñ vibrasiä yasıy. Läkin harmonika tawışları – telçeklär tawışları tügel. Telçek häm tişek qırıyı arası bik keçkenä. Qaltırawçı telçek tişekkä kilgäç, tişektäge hawa ağımnı tuqtata. Tişektän kilgär, telçek hawağa qabat yul birä. Dimäk, harmonika tawışı – tuqtatılğan hawa ağımını çığarılğan tawış. Tawışnıñ yışlığı telçek qaltıru yışlığına bäyle bula. Harmonikada tawış köçäymi: rezonator yuq. Tawış korpus materialına bäyle dilär, läkin ayırmasın täcribäle belgeçlär genä añlıylar.
Harmonika törläre[үзrәpTү]
Diatonik harmonikalar[үзrәpTү]
Diatonik harmonikalarda diatonik köyläneş genä bar. (mäs., C D E F h.b), şundıy harmonika yarımtonnar çığara almıy. Diapazonı 3 oktavağa qädär. 3 köylänü dä bar: yalğız, tremolo häm oktav. Här tişektä ike telçek, berençe sulış aluda, ikençe sulış çığuda eşli. Här telçek üz yuğarılıqqa salına.
Ürnäklär: sifer – tişek numerı, () – sulış alu.
Jingle Bells:
5 5 5 5 5 5 5 6 4 (4) 5 (5) (5) (5) (5) (5) 5 5 5 5 (4) (4) 5 (4) 6
Xromatik harmonikalar[үзrәpTү]
Bu harmonika töre yarımtonnar belän uynarğa mömkinlek birä. Şundıy qoral "Hohner" tarafınnan 1920 yılda täqdim itelgän. İke töre dä bar: solo öçen häm akkompanement öçen. Berençedä yarımtonnar slayder isemle maxsus töymä yärdämendä çığarıla. Slayder korpusınıñ yağında yurnaşqan, slayder'nı basqaç, yarımtonnar buldırıla, başqa xäldä – diatonik tonnar çığarıla. Şundí harmonika diapazonı 2-4 oktava.
Akkompaniment öçen 48-akkordlı harmonika qullanıla. Bu "Hohner The 48 Chord" isemle model dönyada iñ zur harmonika bula. Anda 96 ike iñle tişek, 384 telçek. Ozınlığı – 58,4 cm.
Harmonika satuda[үзrәpTү]
Harmonikanıñ modelläre häm markaları bik küp: Seydel, Hohner (dönyada iñ populär) (Almanıä), Suzuki, Tombo, Yamaha (Yaponiä), Huang, Leo Shi, Suzuki, Hohner (Qıtay) wä Hering (Braziliä). İñ arzanı – 200 sum, iñ qıybatı - 200$ (Filisko). Xäzerge kön harmonika modlı tormışnıñ atributlardan berse.


text:
Orxon əlifbası
Borınğı Törki älifba (Küktörk (Göktürk) yä Orxon yazu) Törki teldä yazu öçen qullanıldı.
Törki älifba Törki awazlarnı bik tögäl bilgeläde, yazu yañğırışqa buysınğan buldı. Älifba 38 xäreftän tora, süz arada «:» bilgese qaldırıldı. Xäreflärneñ dürtese Törki suzıqlarnı bilgelädelär: [ı/i], [a/ä], [o/u], [ö/ü]. Ber xäref belän ike tartıq töre bilgelängäç, xäzerge Törki söylämnärendä dä alar almaşınıp yörilä: öçön/üçün, ikï/iki/ïki… Tartıqlarnıñ kübeseneñ ike xäref buldı, ber xäref tartıq awaznıñ qalın tören bilgeläw öçen, ikençese yomşağın (uñ yaqtağı räsemdä yomşaqlar hämzä belän bilgelände). Qızıq, elek tartıqlar suzıqnıñ qalın/neçkälegen bilgelädelär, xäzer isä kiresençä, tartıqnıñ qalın/neçkälegen suzıqlar bilgelilär, yäğni suzıqlarnıñ möximlege kütärelde. Xäzerge Tatarçada ı/i xärefe ikelände: ı/e wä í/i.
Xäreflär ağaç/taş östendä suğıp qaldıru öçen uñaylı. Yazu yünäleşe uñdan-sulğa taba. Bastırıp quyılğan taşta bulsa, yazu astan-öskä wä uñdan-sulğa taba bardı, xärefläre şul çaqta 90° äyländerelgän bula.
Tabılğan yazmalarnıñ iñ iskese 7. yözneñ 2. yartısında yasalğan buldı. Yazmalar Orxon yılğasınnan başlap Dunay tılğasına xätle tabıldı.
İske Törki älfbanıñ çığışı äle çişelmägän mäs'älä bulıp tora. Qayber ğälimnär «Latín älifbası Törki älifbadan çıqtı» dip äytälär.
Əlifba[үзrәpTү]
Monı da qara[үзrәpTү]
Säxifälär[үзrәpTү]
- Omniglot.com/Orkhon alphabet
- Mystery of the furhark alphabet – Futhark wä Göktürk älifbalar arasında bäyläneş ezläw
- Eski milli Türk yazısı


text:
ÖĞRETMENLER : İbrahimAkpınar, Ahmet Oguz, Raif Atasoy, Şükrü Atasoy, Durmuş Erdoğan, Keramettin Duman, Ömer Koç, Celal Yalçın, Hasan Temiz, Lütfi Temiz, Erdoğan Çakır, Halil Gürpınar, Kemal Çoban, Ahmet Mısırlı, Tayyar Özdemir, Zafer Mısırlı, Nevzat Aldemir, Tevfik Gürpınar, Sedat Orhan, Nurettin Tekkanat, Sebahattin Erdoğan, Metin Çakır, Yusuf Mısırlı, Turan Gürpınar, Bahattin Aldemir, HakkıMısırlı, Nejat Aldemir, Sebahattin Aldemir, Münir Oguz, Erol Mısırlı, Türkan Kibar, Avni Kibar, Ümran Atasoy, Gönül Özer, Fuat Koç, Cihan Öztürk, Nihal Yıldız, Necla Başaran, Halil Akengin, Mücella Aldemir, Nuray Yalçın, Ece Baltacıoğlu, Akın Mırılı, Bahadır Yıldız, Nebahat Gürpınar, Jale Aldemir, Kaya Başçuhadar, Birol Mısırlı, İkram Şen, Tansu Akengin, Nihal Boztekin, Burhan Kibar.
DOKTORLAR : Prof.Dr. Ali Rıza Atasoy, Prof..Dr. Kemal Önen, Prof.Dr. Osman Aldemir, Doç.Dr. Ahmet Cevri Yıldız, Dr.Tevfik Mısırlı, Dr. İzzet Mısırlı, Dr. Bülent Baltacı, Dr. Levent Baltacı, Dr. Avni Kibar, Dr.Ahmet Yıldız, Dr. Erdoğan Atasoy, Dr. Hamit Aldemir, Dr. Ekrem Baltacı, Dr. Hami Önen, Dr. Cemil Rıza Atasoy, Dr. Fevzi Aldemir, Dr. Masume Baltacı (müftüler) Dr. Ahmet Zafer Atasoy, Dr.Sevil Aldemir, Dr. M.Tamer Özdemir, Dr. Levent Aldemir, Dr.Ergün Temiz, Dr. Gülgün Temiz, Dr.Nuray Başçuhadar, Dr. Cüneyt Aldemir, Dr. Serap koç, Dr. Nuray Boztekin, Dr. Kadir Serkan Orhan, Dr. Elif Orhan
ÖĞRETİM ÜYELERİ : Prof.Dr.Nurhan Atasoy, Prof.Dr.Namık Kemal Aras, Prof.Dr. Erdem Şen, Prof.Dr. Rasim Aldemir, Prof.Dr. Aydın Atasoy, Doç.Dr.Sümer Atasoy, Erdoğan Yıldız, Erdal Çoban, Sedat Yıldız.
İKTİSATÇILAR : Ahmet Baltacı, Sedat Baltacıoğlu, Zekai Giritlioğlu, Şöhret Doğan, Cumhur Aldemir, Sinan Çoban, Salih Çoban, Nazım Baltacı, Adem Aldemir, Hüseyin Mısırlı, Asaf Mısırlı, Hürriyet Mısırlı, Atilla Mısırlı, Cengiz Aldemir, Naim Mısırlı, Alev Mısırlı, Atilla Mısırlı, Muammer Orhan, Aziz Aldemir, Salim Mısırlı, Ferhunde Atasoy, Gülnihal Atasoy, Yavuz Yıldız, Ercan Aldemir, Fatih Aldemir, Deniz Aldemir, Halil Çakır, Ali Şen, Metin Kibar.
SUBAYLAR : Tuğgeneral Hamit Tekkanat, Em.Albay. Şevki Atasoy,
Per.Albay. KemalTemiz, Yarbay Seyit Aldemir, Turgut Atasoy, Cengiz Giritlioğlu,
Tuncay Yener, Sadi Çakır, Tuncay Kibar, Hasan Sıddık Mısırlı, Hasan Aldemir,
Mustafa Önen, Cemal Yalçın.
MÜHENDİSLER : Ender Baltacıoğlu, Aybars Gürpınar, Tansu Gürpınar, İlhan Çakır,
İlhan Başçuhadar, İbrahim Başçuhadar, Zeki Yalçın, Fuat Yalçın, Ali Başçuhadar,
Çağlar Aras, Aziz Ünsal, Mısırlı, Sedat Aldemir, Orhan Aras, Oğuz Aldemir, Nihat Baltacı,
Osman Öztürk, Atilla Yıldız, Ufuk Yıldız, Tunay Yıldız, Ergun Yıldız, Tolga Yıldız,
Ayhan Baltacı, İrfan Duman, Kenan Çoban, Murat Başaran, Kamuran Yıldız, Fuat Aldemir
Alper Aras, Ayhan Kibar, İdil Aras, İbrahim Erdoğan, Birol Mısırlı, Ünal Çoban.
HUKUKÇULAR : Hamit Demir, Turgut Tuncay, Mehmet Ali Önen, Şerafettin Aldemir, Ahmet Sait Özden, Naim Aldemir, Türkan Atasoy, Mehmet Gürpınar, Cihan Yıldız, Pınar Mısırlı, Ayhan Aldemir, Muhittin Baltacıoğlu, Tunay Yenen, Temel Erdoğan, Muhlis Erdoğan.
ECZACILAR : Sebahattin Yalçın, Gülcihan Yıldız, Leman Atasoy,
Demirhan Atasoy, Demet Temiz, Sakine Aldemir.
MİMARLAR : Kemal Halil Kibar, Necat Kibar, Necla Aldemir, Semra Aldemir
VETERİNERLER : Ali Rıza Aldemir, Cemal Tekkanat.
EMNİYETÇİLER : Ahmet Tekkanat, Faruk Aldemir, Hüseyin Ümit Kibar.
BÜROKRATLAR : Durmuş Koç (Van Valisi), İbrahim Türker, Nedim Mısırlı,
Asıf Baltacı, Bekir Kibar, Fikri Aldemir, Sedat Gürpıner, Ünal Aldemir,
Ahmet Gürpınar, Nafiz Kibar, Erdem Aldemir, Sedat Aldemir, Nuri Çoban,
Etem Demir, Behzat Demir.
DİĞERLERİ : Oktay Çakır,Tuncay Çakır, Erdem Çoban, Turgay Yıldız, Atilla Başçuhadar, Abdullah Yıldız,
Murat Mısırlı, Birsen Mısırlı, Soner Özdemir, Adnan Temiz, Ergül Tekin
toresu60@hotmail.com (İletişim Adresimiz)


text:
The Wall Street Journal
The Wall Street Journal Dow Jones & Company tarafınnan New York şähärendä näşer itelä torğan häm AQŞ tormışında ähämiätle urın totqan köndälek basma. Aziä häm Awropa bülekçäläre belän bergä 2 million nösxä bulıp çığa, 931,000 keşe gäcitne online yazdırıp uqıy.
Journal kübesençä iğtibarın AQŞ häm xalıqara biznes häm finans yañalıqları häm mäsäläre buyınça yaza. Gäcitneñ iseme New Yorknıñ töp finans üzäge – Wall Street uramı arqasında birelgän. Gäzit 33 Pulitzer bülägenä iä.
2007 yılnıñ 31 yüldä, ozaqqa suzılğan awır söyläşülärdän soñ, dönyanıñ iñ bay media-mağnatlarınıñ berse, Rupert Murdoch, The Wall Street Journal gäziten $5 milliardqa satıp alu turında Bancroft ğäiläse belän kileşügä ireşte.
Sıltama[үзrәpTү]
The Wall Street Journal basması


text:
Qazaq tele
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Qazaq tele yäki Qazaqça (Қaзaқ Tiлi, Qazaq tili, Qazaqşa) - Qazaqstan Cömhüriäteneñ däwlät tele, şulay uq Üzbäkstanda, Qıtayda, Räsäydä söyläşüçelär bar. Törki tellärneñ qıpçaq astörkemenä kerä. Tatar, qırımtatar, başqort, qaraçay-balqar, qomıq tellärenä yaqın.
Yazılış[үзrәpTү]
Qazaqça yazu öçen Urısälif, Latinälif (Törkiädä) wä Ğäräpälif (Qıtay, İran, Äfğänstan) qullanıla.
Urısälifle yazu 9 östämä xäref täläp itä:
Әә, Ғғ, Ққ, Ңң, Өө, Ұұ, Yү, hh, Ii
Şul uq waqıtında Latinälifkä küçärgä täqdimnär bar.


text:
Vladimir Nabokov
Vladimir Vladimirovich Nabokov (orıssha: Bлaди́Mиp Bлaди́MиpoBич HaбókoB; 22 aprel, 1899 – 2 July 1977) orıs romanlar ha'm qısqa gu'rrinler jazıwshısı bolg'an. Nabokov da'slepki tog'ız romanın orıs tilinde jazg'an, keyinshelik inglis tilinde jazıwg'a o'tiw arqalı xalıqaralıq dan'qqa iye bolg'an. Ol sonday-aq entomologiyanın' rawajlanıwınada ules qosqan ha'mde shaxmat ma'selerine qızıqqan.
Nabokovtin' Lolita (1955) shıg'arması onın' en' ko'p tilge alınatug'ın romanı esaplanadı. Bul roman Jan'a kitapxananın' en' zor 100 romanı diziminde 4-orındı iyelegen, al onın' basqa Ku'shsiz jalın (Pale Fire) shıg'arması bul dizimde 53-orındı iyelegen.


text:
İdel buyı Bolğar dəwlətenə Monğol yawları
İdel buyı Bolğar däwlätenä Monğol yawları (1223-1236)
Kalka yılğası yanındağı suğışta uñışqa ireşkännän soñ, 1223. yılda Söbedäy bahadur belän Cöbä noyon citäkçelegendäge Monğol ğäskärneñ ber öleşe Bolğar ilenä höcüm itä. Läkin İdelneñ Jiguli tawları töbägendä Bolğar suğışçıları qarşılığına oçrí häm ciñelä. 1229. yılda Kükdäy belän Söbedäy bahadurlar citäkçelegendä atlı ğäskär qabat höcüm itä, Cayıq yılğası buyında Bolğarlarnıñ çik sağındağı suğışçıların ciñep, ilgä bärep kerä, talap kitä. 1232. yılda qabat atlı Monğol ğäskäre Başqort cirläreneñ Könyaq-Könçığışın häm İdel buyı Bolğarınnıñ ber öleşen tuzdıra. Batí xan citäkçelegendäge kümäkläşterelgän ğäskär 1236. yılda Bilär, Suar, Cükätaw h.b. şähär-qälğälärne yawlap aluğa ireşä, şunnañ soñ İdel buyı Bolğarı Cüçi Olısınıñ ber öleşenä äwerelä.


text:
Şolom Aleyxem
Şolom (Şolem) Aleyxem (2. Mart, 1859 - 13. May, 1916) - İdiş ädäbiäte yazuçısı häm populár yumorist, anıñ ícatta novellar, pieslär, mäzäklär. İdiş yazuçılarnı alğa cibärü öçen bik küp eş eşli, balalarğa İdiş telendä yuzçılardan iñ berençese.
Şolem Yakov Rabinowitz isemle (Urısça: PaбиHóBич) xäzerge Ukrainadağı Pereyaslav şähärendä tua. Şolom Aleyxem icadi isemen ala. Kitaplarğa räsemnär yasí, uqıtuçı häm rabbi bulıp eşli. Başta Urısça häm İvritçä yaza, läkin 1883.tän İdiş telendä qırıqlap tom bastırıla. Şul waqıtta Räsäy Yähüdlär arasında yazu häm icadi tele İvrit tele bula, bu telne uqımışlı Yähülär genä belälär. Şolem Aleyxem Räsäyneñ öç million nadan İdiş telendä genä söyläşäwçe Yähülär öçen yaza.
Citeşterüçänlege bik zur bula, monnan tış, ul başqa İdiş yazuçılarnı danın tarata. Die Yiddishe Folksbibliotek yıllıq basmasın möxärrirlek qıla. Awrupıda häm Quşma Ştalarda leksilär uqa. Anıñ äsärlär törle tellergä tärcemä itelgän. Alarnıñ iñ populár: "Söt sawıtı Tevye" äsäre. Äsärendä Yähädlär-Urıslarğa mönäsäbätlär, Qaragruhçılar pogromnarı (cäberläre) yazıp birgän.
Zolımnı sizep Şolom Aleyxem 1905. yılda İswäçrägä küçä, soñraq, 1914.tä, Quşma Ştatalrğa küçep, New York şähärendä urnaşa. Bu urında ul 57 yäştä ülä.
Läñkerlär[үзrәpTү]
- Şälom Aleyxem Päräwäzdä
- The Bloody Hoax (a book review)


text:
Xaci I Gäräy
Xaci I Gäräy yä Melek Xaci Gäräy (qırımtatarça I Hacı Geray, ١ خاجى كراى; Melek Hacı Geray, ملک خاجى كراى; 1397-1466) - Qırım xanlığı berençe xanı (1441-1466), bäysez Qırım xanlığına häm Gäräy näselenä nigez saluçı.
Çığış[үзrәpTү]
Xaci Gäräy Cuçi ulı Tuqa Timer häm Çıñğızxan näselennän çığa.
1260 yılda Mengu Timer Qırımnı Tuqa Timer ulına idärä itü astına birgän.
Tarix[үзrәpTү]
Xaci Gäräy Böyek Litva kenäzlege Lida şähärendä tuğan.
1428 yılda kenäz Vitovt yärdämendä Xaci Gäräy Qırım Olısın basıp ala.
Şul uq yılda Altın Urda xanı Oluğ Möxämmäd Qırımnı kire qaytara. Näticädä Xaci Gäräy Vitovt yanına qaça.
1431 yılda Xaci Gäräy yaña ğäskärne cıyıp Qırım-Solxat şähären basıp ala häm soñraq Şirin morzası Tägänä bi citäklägän ğäskärne ciñä.
1453 yılda Dnepr yılğasında Altın Urda xanı Säyed I Äxmäd citäklägän ğäskärne ciñä.
1465 yılda Don yılğasında Zur Urda xanı Mäxmüd citäklägän ğäskärne ciñä.
Näticädä Qırım xanlığı Altın Urdadan ayırıla.
Xaci Gäräy xanlıq başqalasın İske Qırım şähärennän Qırıq Yir yä Çufut Qalağa küçerä.
1466 yılda ülgän. Salaçektä (bügenge Baqçasaray) kümelgän.
Ädäbiät[үзrәpTү]
- Oлekca ГaйBopoHckий «ПoBeлиTeли дByx MaTepиkoB», ToM 1, KиeB-Бaxчиcapaй, 2007 r. ISBN 978-966-96917-1-2, cT. 13-30


text:
CengizHan2 Online Resimleri
CengizHan2 Online ResimleriAranan kelimeler; yaz resımlerı, resımler 2012, kranpon, cengizhan 2 bedava car calma, metin2 erkek çar isimleri, hamber resımlerı, cengizhan 2 çarlar, pes13 analigde kranpon açma, metin 2 çarlar türkiye, legend online türkçe, legend online resimleri, legend online çarları, legend online bedava charlar, cengizhan 2 bedava charlar, cengizhan2 bedava çarlar, cengizhan resimleri, cengizhan bedava çar, cengizhan 2 çarları bedava, cengizhan 2 çarları, cengiz han isimleri
Benzer Haber Yok.


text:
Buxgalteriyalıq esap
Buxgalteriyalıq esap – ku'ndelikli ha'm juwmaqlawshı mag'lıwmatlar alıw ushın ka'rxanalardın', sho'lkemlerdin' ha'm mekemelerdin' xojalıq jumısın u'zliksiz ha'm o'z-ara baylanısın baqlaw ja'ne qadag'alaw sistemasınan ibarat.
Buxgalteriyalıq esabın ko'pshilik jag'daylarda Biznes a'lipbesi dep ataydı. Sebebi buxgalteriyalıq balansı finanslıq na'tiyjeler ha'm olardın' sarplanıwı haqqındag'ı esabat usag'an buxgalteriyalıq esabat mag'lıwmatların bizlerde ken' paydalanıladı.
İnvestorlar, tovar jetkerip beriwshiler, kreditorlar, bankler, buyırtpashılar, nızam shıg'arıwshı ha'm nızamdi orınlawshı ma'mleket organları finans esabatı mag'lıwmatların paydalanıwshılar bolıp esaplanadı. Investorlardı ko'birek ka'rxanalardın' finans turaqlılıg'ı, onın' kelesi rawajlanıwı, ta'miyinleniwi, ja'riyalang'an dividentlerdi to'lew qa'biletine tiyisli mag'lıwmatlar ko'birek qızıqtıradı. Ma'mleketlik organların xojalıq sub'ektleri protsesslerin ta'rtipke salıw, salıq siyasatın islep shıg'ıw, sotsiallıq ma'selelerdi sheshiwge tiyisli mag'lıwmatlar qızıqtıradı.
Buxgalteriyalıq esaptın' a'hmiyetli ha'm esaptın' basqa tu'rlerinen parq qılıwshı qa'siyetlerinen biri onda ka'rxananın' xojalıq protsesslerinin' barlıq ta'repleri ko'rsetiledi.
Buxgalteriyalıq esaptın' ja'rdeminde xojalıqta bar materiallıq baylıqlardın' ha'r qıylı tu'rlerinen aqshalay qarjılarının' mug'darı haqqında, basqa ka'rxanalar ha'm sho'lkemler menen esaplasıwdın' jag'dayı haqqında, onın' barlıq resurslarının' ulıwma ko'lemi haqqında mag'lıwmatlar, jetistirilgen ha'm satılg'an o'nimnin' ko'lemi ha'm o'zine tu'ser bahasın belgileydi, xojalıq jumıslarının' finans huqıqların paydalanıp anıqlaydı, ka'rxananın' rentabelligin esaplap shıg'adı.
Buxgalteriyalıq esap ka'rxanalarda ju'z berip atırg'an xojalıq protsessleri ha'm operatsiyaların pul ko'rinisinde u'zliksiz, o'z-ara baylanısqan, hu'jjet penen tiykarlang'an halda ko'rsetiwdi ta'miyinleydi. Buxgalteriyalıq esabı operativ esaptan parq qılıp, ayırım xojalıq operatsiyaları emes, al ka'rxananın' xojalıq ha'reketinin' barlıq ta'replerin ko'rsetip bergeni ushın statistikalıq esap sıyaqlı g'a'rezsiz pa'n esaplanadı.


text:
Ekonomikalıq o'siw
Ekonomikalıq o'siw[o'zgertiw]
Ekonomikalıq o'siw - obektivlik nızamlılıq bolıp, ol xalıqtın' o'siwi, ilim-texnikanın' rawajlanıwı protsessleri, o'ndiris ko'leminin' belgili bir waqıt dawamında o'siwi sıyaqlı protsessler menen baylanıslı. Ekonomikalıq o'siw ulıwma usınıstın' o'siwin yamasa ulıwma potentsiallıq islep shıg'arıw ko'lemin bildiredi. Solay etip, ekonomikalıq o'siw o'ndiristin' o'siwin g'ana emes, al ekonomikalıq potentsialdın' o'siwin de an'latadı.
Ekonomikalıq o'siw degende tek te ma'mlekettin' real da'ramatlarının' o'siwi g'ana emes, sonday-aq jan basına tuwra keletug'ın real da'ramatlardın' o'siwin de tu'sinemiz. Ekonomikalıq o'siw eki tu'rli usıl menen anıqlanadı ha'm o'lshenedi:
- Birinshi usılda ekonomikalıq o'siwdin' milliy daramatının' (jalpı milliy o'nim, sap milliy o'nim) o'tken da'wirge bolg'an o'zgeriwi sıpatında anıqlanadı ha'm ma'mlekettin' ulıwma ekonomikalıq imkaniyatları ha'reketin anıqlaw ushın qollanıladı;
- Ekinshi usılda bolsa, jalpı ishki o'nimdi (jalpı milliy o'nim, sap milliy o'nim) o'tken da'wirge bolg'an xalıqtın' jan basına o'zgeriwi sıpatında anıqlanadı.
Ekonomikalıq o'siwdi anıqlaw ha'm tiykarlap beriw protsesslerinde to'mendegilerge itibar beriw kerek:
- ekonomikalıq o'siw;
- o'siw faktorları;
- ekonomikalıq o'siw modelleri.
Milliy ekonomikanın' o'siwin o'lshewde ja'mi da'ramatlar ha'm o'nimlerdin' ha'r qıylı ko'rsetkishlerden paydalanıw mu'mkin. Ulıwma o'siw da'rejesi tiykarında jalpı ishki o'nim (JİO') mug'darı menen belgilenedi. Sonday-aq bul ko'rsetkishlerdin' mug'darı ha'm sheshiliwi tiyisli bolg'an wazıypag'a qarap, jalpı milliy o'nim (JMO') yamasa milliy daramat (MD) ko'rsetkishleride bolıwı mu'mkin. O'ytkeni olardın' barlıg'ı bir-birine og'ada jaqın' jalpı milliy o'nim ko'rsetkishlerge sap ishki o'nim ko'rsetkishleri sıyaqlı belgili bir ma'mlekettin' xalqı alıp atırg'an da'ramatlardın' mug'darın ko'rsetedi. Sonlıqtan da onnan xalıqtın' jan basına tuwra keletug'ın da'ramatlar dinamikası ha'm da'rejesin anıqlawda paydalanıw mu'mkin. Ekonomikalıq o'siw teoriyası ha'm modellerinde ulıwma makroekonomikalıq ko'rsetkishlerden ayırmashılıg'ı onshelli u'lken a'xmiyetke iye emes, o'ytkeni olardın' ayırmashılıg'ı ekonomikalıq o'siw shegarası ha'm faktorlarının' o'siw da'rejesin tan'lawda sheshiwshi protsess esaplanbaydı.
Ha'r qanday ma'mleket ekonomikalıq o'siwge umtıladı, o'ytkeni ekonomikalıq o'siw, birinshiden' milliy o'nimnin' ko'lemi ha'm da'ramattın' ko'beyiwine, ekinshiden' resurslardan na'tiyjeli paydalanıw, u'shinshiden' jan'adan-jan'a za'ru'rlikler ha'm imkaniyatlardın' payda bolıwına, to'rtinshiden' xalıq aralıq bazarda ma'mlekettin' abırayın ko'teriwge alıp keledi.
Ekonomikalıq o'siw usıllarınan durıs ha'm orınlı paydalanıw u'lken a'hmiyetke iye. Atap aytqanda, ma'mlekettin' a'skeriy potentsialın anıqlaw ha'm rawajlandırıw ma'selesi ko'rilgende ekonomikalıq o'siwdin' birinshi usılınan', ma'mleket xalqının' turmıs jag'dayı salıstırılg'anda ekinshi usıldan paydalanıw maqsetke muwapıq. Mısalı, Hindstanda jetistirilgen sap milliy o'nim Shveytsariyada jetistirilgen sap milliy o'nimnen 70 protsentke ko'p, biraqta Hindstan xalqının' jasaw da'rejesi Shveytsariya xalqının' jasaw da'rejesinen 60 ese to'men.
Ekonomikalıq o'siwge ta'sir etiwshi faktorlar. Ekonomikalıq o'siw en' aldı menen paydalanıp atırg'an resurslardın' sanı ha'm sapasına, sonday-aq paydalanıp atırg'an texnologiyag'a baylanıslı. Egerde ko'rilip atırg'an faktorlar ha'm ekonomikalıq o'siwdin' quram bo'lekleri ja'mlestirilgen bolsa, ekonomikalıq o'siwdi ekstensiv ha'm intensiv o'siwge bo'liw mu'mkin. Paydalanıp atırg'an resurslardın' mug'darı o'zgermey qalg'an jag'dayda islep shıg'arıw tolıq intensiv faktorlar esabına a'melge asırılg'an esaplanıladı. Ulıwma alg'anda ekonomikalıq o'siw bir neshe faktorlar tiykarında a'melge asırıladı:
- ta'biyiy resurslardın' sanı ha'm sapası;
- miynet resurslarının' sanı ha'm sapası;
- tiykarg'ı kapitaldın' ko'lemi;
- texnologiya ha'm basqalar.
Usı faktorlardın' barlıg'ı islep shıg'arıwg'a tikkeley ta'sir ko'rsetedi. Bul bolsa, ekonomikalıq o'siwdin' perspektivaların belgilewde islep shıg'arıw funktsiyalarınan ken' paydalanıw imkaniyatın beredi. Ekonomikalıq o'siwge ma'mlekettin' salıq sisteması da sezilerli da'rejede ta'sir etedi. Salıqqa tartıw stavkaların kemeytiw ha'm amortizatsiyag'a ajıratpalardın' o'simge qaray o'zgeriwi investitsiyalar ko'lemin ko'beytedi ha'm sol arqalı ekonomikalıq o'simdi xoshametleydi. Sotsiallıq ha'm ekologiyalıq mashqalalar ku'sheygen son'g'ı jıllarda derlik barlıq ma'mleketlerde ekonomikalıq o'siwge en' aldı menen' xalıqtın' abadanshshıg'ın ta'miyinlewdin' sha'rti sıpatında qaralmaqta.
O'ytkeni, ekonomikalıq o'siwdin' pa'tlerin arttırıw za'ru'rlikke aylanbaqta. Sol sebepli rawajlang'an ma'mleketlerde qollanılg'an ekonomikalıq o'siwdin' mug'darlıq teoriyası o'z ornın ekonomikalıq o'siwdin' sapa teoriyasına bosatıp berdi. O'tken a'sirdin' jetpisinshi jıllarının' aqırınan baslap jer ju'zinde rawajlanıw ideyası ken' taralmaqta. Bul ideyanın' tiykarg'ı maqseti keleshek a'wladlardın' za'ru'rligin' yag'nıy ekologiyalıq jaqtan sheklewler ha'm xalıqtın' ka'mbag'al qatlamlarının' za'ru'rliklerin esapqa alıw bolıp tabıladı. Qullası, ma'mleketlik siyasat ekonomikalıq o'siwdin' to'mendegi mashqalaların sheshiwge bag'darlang'an:
- tutınıw da'rejesi joqarı bolg'an' ekonomikanın' turaqlı jag'dayın ta'miyinlewge qaratılg'an amanat toplaw normaların tan'law;
- xalıqtın' o'simin ta'rtipke salıw;
- ilim-texnikanın' ekologiyalıq jaqtan qa'wipsizligin engiziw ha'm miynet o'nimdarlıg'ın arttırıw.
Ekonomikalıq o'siwdin' sotsiallıq bag'dardag'ı da'rejesi ku'sheygen sayın ekonomikalıq teoriya ha'm a'meliyatta "xalıqtın' abadanshılıg'ı" tu'sinigi ja'miyettin' sotsiallıq-ekonomikalıq rawajlanıwının' en' a'xmiyetli o'lshemi sıpatında tag'ı da aydınıraq ko'zge tu'spekte. Egerde burınları ol materiallıq ta'miyinlengenliktin' mug'dar ko'rsetkishlerin sa'wlelendirgen bolsa ha'zirgi waqıtta birinshi orıng'a ortasha o'mir ko'riw, o'lim da'rejesi, sonın' ishinde balalar o'limi, jumıssızlıq da'rejesi, da'ramatlardın' ten'sizligi, bilim da'rejesi, qorshag'an ortalıqgın' pataslanıwı ha'm basqa sol sıyaqlı ko'rsetkishler qoyılmaqta. Demek, ha'zirgi waqıtta ekonomikalıq o'siw jeke adamnın' rawajlanıwı ushın sharayat jaratıp beriwi tiyis.
Ekonomikalıq o'siwdin' unamsız aqıbetlerinin' biri xalıqtın' sotsiallıq, mu'lklik qatlamının' ku'sheyiwi esaplanadı. Sonlıqtan da ma'mleket xalıqtın' tu'rli qatlamların sotsiallıq qorg'aw maqsetinde sotsiallıq siyasat alıp baradı. Bul protsesste xalıqtın' da'ramatlarının' mug'darı da anıqlanadı.


text:
Xirosima
Xirosima yäki Hiroşima (yaponça 広島市, äyteleşe Xirosşima-sşi, tıñla , tärcemäse - "kiñ utraw") - Yaponiäneñ Xonsü utrawı könyaq-könbatışında urnaşqan Tügoku töbägeneñ iñ zur şähäre, Xirosima prefekturası başqalası.
Yaponiä däwlät mäğnäse şähärlär isemlegenä kerä.
Atom bombasına totılğan dönyanıñ tarixında berençe şähär.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү]
Borınğı däwer[үзrәpTү]
Borınğı däwerdä Xirosima urınında küp qurğannar tözelä.
- Dzömon çorı - 10000 b.e.q. - 300 b.e.q.
- Yayöy çorı - 300 b.e.q. - 300
- Kofun çorı - 300-550
7 ğasırdan Yamato däwläteneñ Aki töbägenä kerä.
9-10 ğasırda İtsukusima ğibädätxänäse tözelä.
Urta ğasırlar[үзrәpTү]
12 ğasırda Yaponiädä ike xakimiät urnaştırıla: könbatışta - Kioto başqalasında iske aqsöyäklär İmperator xakimiäte häm könçığışta - Kamakura başqalasında samuraylar yaña sögunatı xakimiäte kilep çığa.
1221 yılda Xirosima aqsöyäkläre Sögunatka qarşı baş kütärep İmperatornı yaqlıy. Kütäreleş bastırılğan, şähär idäräse Takeda ıruğına kitä.
1333 yılda Kumakuro sögunatı yuqqa çıqqannan soñ Muromati sögunatı Kioto başqalası belän kilep çığa.
Xirosimada idärä itkän Takeda ıruğı yaña sögunatnı yaqlıy, läkin 1368 yılda alardan Aki töbäge alına.
15 ğasırda Yaponiäda nizağlaşu däwere başlana. Xirosima öçen Outi häm Amago ıruğları köräşä.
16 ğasırdan Mori ıruğı xakimiätkä kilä.
1541 yılda Mori Motonari Takeda ıruğın yuq itä.
1554 Motonari İtsukusima suğışında Outi ğäskärlären ciñä.
1570 yılğa Mori Torimotu xakimiäte astında 60 Yaponiä töbägennän 12-se bula.
Edo çorı[үзrәpTү]
1600 Sekigaxara suğışı näticäsendä Tokugawa sögunatına kerä.
Sekigara suğışı ciñüçese - Fukusima Masanori Xirosimanı ala.
1619 yılda Sögunat Fukusimanı samuray statusın mäxrüm itä.
1619 yıldan Asano ıruğı xakimiätkä kilä.
1603 yılda üzidärä Xirosima-xan kilep çığa.
1871 yılda Meydzi inqıylabınnan soñ Xirosima-xan Xirosima prefekturasına äwerelä.
Atom bombasına totılu[үзrәpTү]
1945 yılnıñ 6 avgustı 8:15 säğätendä AQŞ oçqıçı B-29 «Enola Gay» Xirosimağa "Malay" isemle atom bombasın ırğıta.
Atom bombası 600 m bieklegendä şartlana. Epitsentr Sima hospitalendä bulğan.
Atom şartlawı näticäsendä 70 meñ keşe häläq bulğan, 60 meñ cäräxätlärdän ülgän, şähär cimerelgän.
1960 yığa Xirosima tözäkländerelä.
Atom bombası şartlawı urınında "Tınıçlıq istälekle parkı" buldırıla.


text:
Qazaqlar
Qazaq xalqı (etnosı) - XV-XVI a'sirlerde ha'zirgi jasap atırg'an ken'isliktegi dalan'lıq ha'm qumlıqta qa'liplesken. Bul xalıq uzaq waqıttın' o'tiwi menen o'z-ara jerleslik, xojalıq ha'm ma'deniy birligi bar ha'r tu'rli urıw ha'm qa'wimler birikpesinen qa'liplesken. Olardın' a'yyemgi zamanlardan berli tiykarg'ı xojalıg'ı mal sharwashılıq, al ja'rdemshi xojalıq retinde diyxanshılıq, an'shılıq, balıqshılıq penen shug'ıllang'an. Ja'miyetlik du'zimi urıw ha'm qa'wimlerge birikken, neke ekzogamiya (o'z urıwınan neke qadag'an) ta'rtibinde bolg'an.
Ha'zirgi xalqının' sanı 10 mln. Olar ha'r tu'rli urıw ha'm qa'wimler birikpelerine bo'lingen. Olardın' ha'r biri derlik o'z shejirelerin du'zgen. Qazaq xalqı ko'p urıw ha'm urıw birikpelerine bo'liwine qaramastan, olarda o'z-ara bir etnos ekenligi haqqında birlik sezimi qa'liplesken. Qazaq xalqının' urıw ha'm qa'wim birikpelerinin' atamaları (etnonimleri) olar haqqında jazba etnografiyalıq ha'm arxeologiyalıq, antropologiyalıq derekler Qazaqstan jerinde tas da'wirden berli u'zliksiz adam jasap kiyatırg'anlıg'ın ko'rsetedi. Ol a'yyemgi qa'wimlerdin' Neolit ha'm kola da'wirlerinde Sibir, Oraylıq Aziya, Ural menen ha'r tu'rli baylanısta bolg'an.
Kola da'wirindegi jergilikli qa'wimler, olarg'a kelip qosılg'an ha'r tu'rli urıw ha'm qa'wim birikpeleri qazaq xalqının' ata-babaların ha'm qazaq xalqın qurag'an. Erte da'wirlerge tiyisli jazba dereklerde b.e.sh. VII-IV a'sirlerde ha'zirgi Qazaqstan jerinde ha'r tu'rli bir neshe qa'wimler jasag'anlıg'ı ko'rinedi.
Olardın' biri, Sak qa'wimlerinin' birikpeleri bolg'an. Olar Tu'slik-Shıg'ısta Tyan-Shang'a shekem, saklardan Tu'slik-Batısta massagetler jasag'an. Onın' quramında Amudaryanın' to'mengi alabında jasawshı Xorezmlilerden basqa, Amudaryanın' ortang'ı jag'alarında jasag'an derbikler ha'm Kawan daryasının' boyındag'ı daxlar (toxarlar) ha'm basqa Sak qa'wimleri kirgen. Solardın' biri Sak - apasiaklar, augasiler. Bular Amudarya ha'm Sırdaryanın' to'mengi alabında jasag'an. Bizin' eramızdın' birinshi a'sirinde massagetler saklar menen birikti. Sırdaryanın' ortang'ı jag'alarında, onnan shıg'ısqa qaray aslar jasag'an. Bulardı Qıtaydın' eski da'wirlerdegi avtorlardı usunlar dep ko'rsetedi. A'yyemgi Tu'slik Qazaqstannın' batıs ta'repindegi qa'wimler Kangoy ma'mleketine qarag'an. Al Batıs Qazaqstan dalan'lıqlarında b.e.sh. birinshi mın'ınshı jıldın' ortalarında Savromatlar (sarmatlar), al bizin' eramızdın' baslarında alanlar (Qıtay jılnamalarında olar Yantsay) jasag'an. Qazaqstan dalan'lıg'ındag'ı a'yyemgi qa'wimler ko'shpeli ha'm yarım ko'shpeli turmıs keshirgen. Sonın' menen birge, olardın' ko'pshiligi, apasiaklar, augasiler, daxlar darya jag'alarında jasag'an, sharwashılıq penen birge a'piwayı diyxanshılıq ha'm balıqshılıq xojalıqları menen de shug'ıllang'an. Turaqlı turmıs keshirip, qalalarda jasag'an. Ol haqqında olardan qalg'an arxeologiyalıq estelikler saqlang'an. Chu ha'm Talas boylarında jasag'an Usunlarda diyxanshılıq penen shug'ıllang'an. Usı a'yyemgi qa'wimler keleshekte ko'plegen Orta Aziya xalıqlarının' da ata-babalarının' qa'liplesiwine qatnasqan. Jergilikli qa'wimler menen birge qazaq xalqının' qa'liplesiwine gunnılar ha'm basqa kelgen qa'wimler de qatnastı. VI-VIII a'sirlerde tu'rk kaganatıda Qazaqstannın' tu'slik-shıg'ıs ha'm tu'slik Qazaqstan jerlerine shekem tu'rkler keldi, qazaq xalqının' ata-babalarının' qa'liplesiwine qatnastı. Bul da'wirlerde ha'zirgi Qazaqstan jerinde shıg'ıstan kelgen u'lken tu'rk qa'wim birikpeleri tyurgeshler, ta'liler, karluklar, chigilar h.t.b. jasadı. Jerleslik ha'm xojalıq birlikleri jergilikli qa'wimler menen sırttan kelgen qa'wimler arasında tu'rklesiw, etnikalıq baylanıslardı basladı. Tu'rk kaganatı qulap, tyurgeshler u'stemligi VIII a'sirdin' qırqınshı jıllarınan baslandı. Tyurgeshler u'stemligi qulap, olardın' ornına karluklar biyligi (766-940 jj.) ornadı. Bul da'wirlerde jergilikli xalıqlarda o'tırıqshılıq ha'm diyxanshılıq rawajlandı, qalalar ko'beyip, sawda o'sti. IX-X a'sirlerde Oraylıq Qazaqstan ha'm Sırdaryanın' to'mengi jag'alarında tu'rki tilles oguzler biyligi ornadı. Olardın' orayı Yangikent qalası (Jan'a kent - jan'a o'tırıqshılıq qonısı qalası). Onın' ha'kimi Yaga lawazımında boldı. Oguzlerdin' batısında pechenegler jasap, olar tu'rkmen ha'm qaraqalpaqlardın' ata-babalarının' qa'liplesiwine qatnasqan. Sonday-aq, oguzler belgili da'rejede qazaq xalqının' ata-babalarının' qa'liplesiwine de ta'sir jasadı. Qazaqstannın' arqa ha'm arqa-shıg'ısında ko'shpeli sharwa kimak ha'm qıpshaqlar jasadı. Olar XI a'sirde Qazaqstannın' ko'plegen jerlerinde Tu'slik Rossiya jerlerinde jasadı. Olardın' siyasiy biyligi XII a'sirde ku'sheydi. Qıpshaqlar ko'birek qazaq xalqının' qa'liplesiwine, sonday-aq, olar o'zbek, qaraqalpaq, bashkir, qırg'ız ha'm basqa da ko'plegen tu'rki tilles xalıqlardın' qa'liplesiwine qatnastı. Qıpshaqlardın' ayrım toparları o'tırıqshılıqqa o'tti. X a'sirde Jetisuw ha'm Qashgariyada karaxanidler biyligi ornadı. Son' bular Orta Aziyadag'ı eki darya aralıg'ındag'ı Samanidler u'stemligin qulatıp, jergilikli xalıqlarg'a o'z u'stemligin ornattı. Bul da'wir Orta Aziya xalıqlarının' etnikalıq tariyxında belgili basqısh boldı. Til, ma'deniy, ekonomikalıq, etnikalıq baylanıslar Jetisuw, Shıg'ıs Turkistan ha'm Orta Aziyadag'ı eki darya aralıg'ındag'ı xalıqlar arasında ku'sheydi. XII a'sirde bul jerlerge Shıg'ıstan ata tegi mong'ollar bolg'an Kidanlar, bolmasa qara Qıtaylılar kelip Karaxanidler u'stemligin Jetisuwda, Tu'slik Qazaqstanda qulattı. Bularda qazaq xalqının' ha'm basqada Orta Aziya xalıqlarının' ata-babalarının' qa'liplesiwine qatnasqan. Olar tu'rklesip, qazaq xalqının' ata-babalarının' XI-XII a'sirlerde qa'liplesiwinde a'hmiyetli bolg'an. Qazaq xalqının' qa'liplesiwine XIII a'sir basındag'ı mong'ol shabıwları irkinish jasadı. Sebebi qazaqlardın' ko'ship qon'ıwshılıg'ınan olardın' qonıslıqları buzıldı, xojalıqlarının' ekonomikası to'menlep ha'r qanday ja'miyetlik birikpeler baslandı. Mong'ollar 1218-jılı Qazaqstang'a topılıs jasadı. Egislik jerleri, suwg'arıw tarmaqları buzıldı. Jetisuw, Otrar ha'm tag'ı basqa qalaları qıyradı, xalqı qırıldı. Ko'plegen xalqı ha'r jaqqa posıp ketti.
Shın'g'ısxan 1227-jılı o'lgennen keyin Qazaqstannın' barlıq jeri Altın Ordag'a qosıldı. Biraq qazaqlardı jawlap alıwshılar qazaqlardın' ma'deniyatına, a'sirese tiline aytarlıqtay o'zgeris kirgize almadı. XIV a'sirde qıpshaqlardın' qazaqlar menen ma'deniyatı, tili jag'ınan jaqınlasıwı, aralasıwı ju'da' ku'sheydi. Shın'g'ısxan miyrasxorlarının' o'z-ara u'stemlik ushın talas-tartısları, Timurdın' Altın Ordanı qulatıwı na'tiyjesinde onın' quramındag'ı xalıqlar bir-neshe xalıqqa bo'lindi. Nogay xanlıg'ı XIV a'sir aqırı XV a'sir basında Volga, Kama, Ural daryalarının' aralıg'ında sho'lkemlesti. O'zbek xanlıg'ı Aral ten'izi ha'm Sırdaryanın' to'mengi jag'alarınan arqag'a qaray Ural, Tobal, arqa-shıg'ıstag'ı İrtıshqa shekemgi aralıqta ornalastı. O'zbek ha'm Nogay xanlıg'ının' etnikalıq quramı uqsas boldı. Olardın' xalıqları ko'shpeli tu'rk qa'wimlerinen, qıpshaq, karluk, qan'lı, argın h.t.b. edi. Sonday-aq mang'ıt, ming, merkit h.t.b. mong'ol qa'wimleri boldı. Nogay ha'm o'zbek xanlıg'ına qosılmag'an jergilikli urıw ha'm qa'wim birikpelerinen dulat, usun qa'wimlerinin' ko'pshilik bo'lekleri boldı.
Abulxair xan 1468-jılı o'lgennen keyin onın' Qazaqstanda biriktirgen u'lken ko'shpeliler birikpesi tarqaldı. Qazaqlarda bir neshe iri feodallıq biylikler, bo'liniwshilikler payda boldı. Olar bir qazaq xanlıg'ına birikti. Ol xanlıq o'zinin' etnikalıq territoriyasına, o'z-ara tu'sinikli tiline uqsas xojalıq tu'rine, ma'deniyatına, turmısına iye xalıqqa basshılıq etti. Xalqının' tilinde dialektler boldı. Sebebi o'z tilindegi ko'p qa'wim birikpeleri bir tilge birikpesten, o'zlerinin' ayırım atamaların saqlag'an. Bul xanlıqtın' xalqı da'slepki da'wirlerde birese o'zbek dep, geyde qazaqlar depte, bolmasa o'zbek-qazaqlar dep ataldı. XVI a'sirdin' 30-jıllarınan baslap bul xalıqlar qazaqlar dep ataldı.
Qazaqstan jerindegi XV-XVI a'sir basındag'ı iri siyasiy waqıyalar qazaq xalqının' qa'liplesiwinin' barısın tamamladı. XVI a'sirlerde de qazaq xalqının' quramına iri ha'm mayda urıw ja'ne qa'wimlerdin' qosılıwı boldı. Mısalı, XVI a'sir ortalarında qazaq xalqının' quramına Nogay ulısının' shıg'ıstag'ı urıw ha'm qa'wim birikpeleri qosıldı. Sonday-aq, Sibirdegi Kuchum xanlıg'ı qulag'annan son' ol xanlıqtın' ko'plegen urıw ha'm qa'wimleri qazaq xanlıg'ına qosıldı. Jetisuw jag'alarındag'ı mong'ol xanlıg'ınanda ko'plegen urıw ha'm qa'wimler qazaqlarg'a qosıldı. Biraq qazaq xanlıg'ında urıw ha'm qa'wimlerge bo'liniwshilik bul da'wirde de ku'shli boldı. XVI a'sirde qazaqlardın' 3 iri qa'wimler birikpelerge ju'zge bo'liniwshiligi birigip boldı: Ullı Ju'z, Orta Ju'z, Kishi Ju'z. Ju'z ataması - bo'legi, ta'repi, jag'alıg'ı degen ma'nide qollanılg'an. Qazaqstanda a'yyemgi da'wirlerden berli bir-birinen qashıqlıqtag'ı 3 xojalıq wa'layatlıg'ı o'mir su'rdi: Jetisuw, Oraylıq Qazaqstan ha'm Batıs Qazaqstan. Olardın' ha'r birinin' qıslaw, jazlawları bolıp, olarda belgili urıw, qa'wim sharwaları ko'ship, qon'ıp jasag'an. Bul jerlerde qazaq xalqı qa'lipleskenshe, olardın' a'yyemgi ata-babaları bolg'an qa'wimler jasag'an ha'r bir urıw, urıwlar birikpeleri o'zlerinin' shejirelerin du'zgen. Ol shejirelerde qazaq xalqının' urıw ha'm qa'wimlerinin' kelip shıg'ıwının' ko'rsetiliwi menen birge, onda qon'sılas xalıqlar menen qazaq xalqının' etnikalıq, jerleslik, xojalıq birliklerin ko'rsetetug'ın derekler bar. Ma'selen, qazaq shejiresinde: "Tu'gel so'zdin' tubi bir, Tu'p atası Mayqı biy" delinedi.
Bunday ma'nidegi ga'pler qaraqalpaq, bashkir shejirelerinde de gezlesedi. Ha'zirgi 10 mln xalqı bar qazaq xalqı, basqa xalıqlarday-aq uzaq waqıttın' o'tiwi menen, o'z-ara jerleslik, xojalıq ha'm ma'deniy birligi bar ha'r tu'rli etnikalıq toparlardan qa'liplesken. Tiykarg'ı xojalıg'ı mal-sharwashılıq, ja'rdemshi xojalıq retinde diyxanshılıq, an'shılıq, balıqshılıq bolg'an. XVIII a'sirde qazaqlar Rossiya quramına o'te baslag'an, bul da'wirde de olardın' ja'miyetlik du'ziminde urıw, qa'wimge bo'liniwshilik dawam etti. Biraq qazaq xalqının' ko'plegen urıw, qa'wim birikpelerine bo'liniwine qaramastan olardın' arasında barlıg'ı bir xalıq (etnos) ekenligi haqqındag'ı tu'sinik, maqtanısh ku'shli boldı. Qazaq xalqı XX a'sir basına shekem 3 iri qa'wimler birikpeleri ju'zge bo'linedi: Ullı Ju'z, Orta Ju'z, Kishi Ju'z. Olardın' ha'r biri tag'ı bir neshe qa'wim urıw birikpelerine bo'lingen. Olardın' o'z-ara etnikalıq birlik jerlesligi haqqında shejireleri, tamg'aları, uranları bolg'an. Ullı Ju'z Jetisuw, İl, Talas daryalarının' jag'alarında Sırdaryanın' Orta ha'm Joqarg'ı jag'alarında jasag'an. Bular 1848-jılı Rossiya quramına o'tti. Bul jerlerde b.e.sh. birinshi mın'ınshı jıllardın' basında jergilikli a'yyemgi qa'wimler tiykarında qazaqtın' Ullı Ju'zinin' negizleri qa'liplesken. Ullı Ju'z Jalair, oshaktı, dulat, alban, qan'lı h.t.b. urıwlarg'a bo'lingen. Sonday-aq, Ullı Ju'zler menen birge, o'z aldına jasag'an katagan, bestamg'alı degen urıwlar jasag'an. Jalair, katagan, qan'lı h.t.b. urıwlar qaraqalpaqlarda, Nuratada jasawshı tu'rkmenler, bashkir, qırg'ızlarda bar. Jalair urıwının' adamları XIV-XV a'sirlerde Timur ha'm Timuridler qarawında bolg'an. Orta Ju'z qıpshaq, argın, nayman, kerey, qon'ırat h.t.b. etnikalıq bo'leklerge bo'lingen. Qıpshaq, nayman, qon'ırat, jalair, qan'lı urıwları qazaqlarg'a XIV-XV a'sirlerde Altın Orda da'wirlerinde qosılg'an. Bular Oraylıq Qazaqstanda, Sırdarya jag'alarında Qarataw ha'm Moyın qumda h.t.b. jerlerde jasag'an. Qazaqlardın' Orta Ju'zindegi qon'ırat, nayman, qıpshaq urıw birikpeleri qırg'ızlarda, o'zbeklerde, qaraqalpaqlarda, bashkirlerde, altaylılarda bar. Kishi Ju'z Batıs Qazaqstanda ornalasqan. Onın' quramında iri 3 urıw birikpeleri Jeti urıw (tabın, tama, kerderi, kereyit, jag'albaylı, telew h.t.b.), A'lim ulı (sho'mekey, kete, to'rtqara, qarasaqal h.t.b.) ha'm Bay ulı (aday, tana, baybaqtı, berish, sherkesh, nayman h.t.b.). Kishi Ju'z quramındag'ı kerderi, kereytler, telew (teli), nayman urıwları elede qaraqalpaqlar arasında o'mir su'rmekte. Kerderlerdin' qa'wim birikpeleri ha'm olardın' qonıslıqları a'yyemgi da'wirlerde Kidaritler dep atalıp, olardın' ko'pshiligi Amudaryanın' shep alabında jasag'an, son'lıqtan olardın' jasag'an jerlerindegi kanal, qala kerder kanalı (Quwanısh jarma), kerder qalası (Chimbay, Xawan qalaları) dep atalg'an. Bulardın' ha'kimlik, ekonomikalıq, ma'deniy orayları, oqıw orınları bolg'an. Kerderler ha'r tu'rli qa'wimler birikpesi degen menen o'z-ara tu'sinikli tili bolg'an, o'nermentshiligi rawajlang'an. Jerleslik, xojalıq, ma'deniy til birligi jag'ınan ha'r tu'rli qa'wimler birikpesinen etnogenez etnoslardın' qa'liplesiwi tariyxta belgili derekler tiykarı bolıp turg'an. Jawgershilik, suw apatshılıg'ı h.t.b. sebepler menen urıw bolmasa qa'wim birikpeleri bo'linip, o'zleri jasap atırg'an jerden ekinshi bir qa'wimler birikpesine barıp aralasadı. Uzaq da'wir o'zlerinin' til, ma'deniyat, xojalıq o'zgesheligin saqlaydı. Bir ha'kimlikte, jerleslikte qa'wimlerge on'ısıp ketedi. Tek g'ana etnonimin saqlap qaladı. Ol etnonim bo'leklerinin' basqa urıw, qa'wim birikpelerine aralasıp, olarda o'z etnonimin belgili da'wirlerge shekem saqlaydı. Usılayınsha bir urıw qa'wimler birikpelerinen qa'liplesken etnoslarda uqsas etnonimler payda boladı. Mısalı, Qon'ırat, qıpshaq, nayman, teli, jalay etnonimleri bashkir, qazaq, qırg'ız, o'zbek, qaraqalpaq, tu'rkmen etnonimlerinde gezlesedi. Sebebi bul etnoslardın' barlıg'ıda o'z-ara jerles, xojalıq ha'm ma'deniy baylanıstag'ı a'yyemgi ha'm orta a'sirlerdegi iran ha'm tu'rk ja'ne basqa tillerdegi etnonimlerden qa'liplesken. Dunyada bir urıw bolmasa bir qa'wimler birikpesinen qa'liplesken xalıq joq. Barlıq xalıqlar ha'r tu'rli qa'wim ha'm urıw birikpelerinen qa'liplesken.


text:
LALE DEVRİ - 133.Bölüm Tek Parça izle
Lale Devri 133 Bölüm 720p izle, Lale Devri 133 Bölüm fragmanı izle, Lale Devri 133 Bölüm full izle, Lale Devri 133 Bölüm tek parça full hd izle, Lale Devri 133 Bölüm tek parça full izle, Lale Devri 133 Bölüm tek parça hd 720 p, Lale Devri 133 Bölüm tek parça hd izle, Lale Devri 133 Bölüm tek parça online izle, Lale Devri 133 Bölüm oyuncuları, Lale Devri 133 Bölüm tek parça seyret, Lale Devri 133 Bölüm son bölüm tek parça izle, Lale Devri 133 Bölüm tek parça, Lale Devri 133 Bölüm tek parça izle, Lale Devri 133 Bölümünü tek parça izle full Lale Devri dizisinin 133 bölümünü tek parça izleyin, Lale Devri 133 bölüm tek parça izle full hd, Lale Devri 133 bölüm tek parça full izle youtube,Lale Devri 133 bölüm tek parça izle hd


text:
Ğabdulla Tuqay
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Möxämmätğärif ulı Ğabdulla Tuqay (1886-1913), Tatar xalıq şağire, Tatar ädäbiäte klassigı, ädäbi tänqitçe, publisist, yaña zaman Tatar ädäbiätenä häm ädäbi telenä nigez saluçı.
Tärcemäi xäle[үзrәpTү]
1886 yılnıñ 26 Aprelendä Qazan gubernasınıñ Arça yağında, Quşlawıç awılında tua. 1895-1907 yıllarda Cayıq şähärendäge Motıyğiä mädräsäsendä uqıy, tipografiyädä, gäcit häm jurnal redaksiälärendä eşli. 1905-1907 yılğı inqıylabi xäräkätlärdä qatnaşa.
İcat[үзrәpTү]
1907 yılnıñ közennän Qazanda Yäşen, Yalt-Yolt jurnalların çığaruda qatnaşa. Şağirneñ böyek talant iäse häm kiñ mäğlümatlı şäxes buluı, Tatar xalqı tormışın böten tulılığında gäwdäländerü häm 20. yöz başı Tatar poeziäsen moñarçı kürelmägän tizlek häm sänğäti kamillek belän üsterep cibärü öçen zur mömkinleklär aça.
Realistik häm romantik ruxtağı poeziäsendä Tuqay şağirneñ cämğiättäge rolen bik yuğarı bäyäli. (İ, qäläm!, 1906; Möxärrirgä, 1907); tuğan telgä, tuğan cirgä mäxdiä uqıy (Şüräle, 1907; Par at, 1907; Tuğan tel, 1907, h.b.); xatın-qızlarnıñ xoquqların yaqlap çığa (Tatar qızlarına, 1906; Xatınnar xörriyäte, 1909); sotsial häm milli izelüdän azat bulğan cämğiät turındağı fikerlären belderä (Xörriät xaqında, 1905, Kitmibez, 1907). Sorıqortlarğa (1906), Peçän bazarı, yä Yaña Kisekbaş (1908), Mädräsädän çıqqan şäkertlär ni dilär (1907) kebek satirik äsärlärendä häm publisistikasında samoderjaviene, feodal-patriarxal yäşäyeşne, cämğiättäge härtörle iskelek qaldıqların, Qädimçelärne häm iske tip mädäräsälärne, äxlaqsızlıq küreneşlären tänqitli; Sayfiä (1911), Äxlaqsızlıq (1912) şiğerlärendä, "küz yäşe aralaş kölep", baylıq häm xäyerçelek arasındağı sotsial qarşılıqlarnı kürsätä.
Tärcemäçe[үзrәpTү]
Tuqay Tatar realistik tänqitenä nigez saluçı da (Tänqit kiräkle şäyder, 1907). Krılov, Bayron, Goethe, Heine, Schiller, Puşkin, Lermontov şiğerlären irekle tärcemä itä häm näzıyrälär yaza. Tatar häm Törki telle xalıqlar ädäbiyätlärendä Awrupa tibındağı realizm häm romantizm ısulların üzläşterügä üzennän zur öleş kertä. Tuqay Tatar xalqınıñ söyekle şağirenä äwerelä, tormışı häm icatı böten Tatar ädäbiäte üseşenä bügen dä üzeneñ şifalı yoğıntısın yasap tora. Rus telendä berençe kitabı 1920 yılda basıla (Valentin Volnov tärcemäsendä).
İstälek[үзrәpTү]
1858 yılda Tatarstan Respublikasınıñ Ğabdulla Tuqay isemendäge Däwlät büläge buldırıldı. Arça Rayonınıñ Yaña Qırlay awılında Ğabdulla Tuqay muzey-kompleksı, Arça Rayonınıñ Quşlawıç awılında Tuqayıvlar muzey-yortı, Qazanda Ğabdulla Tuqay ädäbi muzeyı eşli.
Ğabdulla Tuqay Yaña Tatar bistäse ziratında kümelgän.
Päräwezdä[үзrәpTү]
- Әлифбa бyeHчa шәxecләp
- 26 aпpeлb kөHHe TyraHHap
- 1886 eлдa TyraHHap
- Шәxecләp
- Quşlawıç awılında TyraHHap
- Arça volostendä TyraHHap
- Qazan öyäzendä TyraHHap
- Qazan gubernasında TyraHHap
- Rusiä imperiäsendä TyraHHap
- 15 aпpeлb kөHHe BaфaTлap
- 1913 eлдa BaфaTлap
- Qazanda BaфaTлap
- Qazan öyäzendä BaфaTлap
- Qazan gubernasında BaфaTлap
- Rusiä imperiäsendä BaфaTлap
- TaTap язyчылapы
- TaTap шәxecләpe
- Şağirlär