text:
İstanbulda “Altın Urda häm anıñ mirasçıları” isemle xalıqara konferensiä açıla
İnde 7 yıldan soñ Altın Urdanı fänni räweştä iskä alğan xalıqara konferensiä bu yulı Tөrkiädä Ayaz İsxaqinıñ qızı Prof. Dr. Saadet Çağatay tarafınnan tөzelep qaldırılğan “Ayaz-Tahir Türkistan İdil-Ural Vakfı”, yäğni fondı tarafınnan oyıştırıla. Konferensiäne İstanbuldağı Koç Universitetı dotsetnı Timur Kocaoğlu alıp bara. Tatarstan belän Başqortstanda tarix belän bäyle xalıqara fänni eşçänleklär kimendä 6-7 yıldan birle tuqtalıp torğanlığın istä totsaq bu konferensiäne ğädättän tış ber täräqqiät dip bäyälärgä mөmkin. Өç kөnlek konferentsidä 45 çığış uqılaçaq. Rusiä Federatsiäsennän Mäskäwdän ber, Adigä respublikasınnan ber, Başqordstannan ike, Tatarstannan un, barlığı 14 keşe; AQŞ’tan 5, Macarstan belän Yaponiädän ikeşer, İtaliä, Fransiä, Germaniä, Hollandiä, Mongoliä, Qırım, Azerbaycan belän Uzbäkstannan berär keşe, ä Tөrkidän isä 15 keşe qatnaşalar. Sovet xakimiäte waqtında onıttırılğan, urıs tarix kitaplarında isä gel tiskäre kürsätelgän Altın Urda çorı belän şundıy küp ğalimneñ qızıqsınuwı da bu çornıñ tarixta nindi mөhim urın alğan buluwına işarä itä. Şulay İstanbulda Taksim rayonındağı Elit Hotelendä 22-24 April tarixlarında ütkärelä torğan “Altın Urda häm anıñ mirasçıları” isemle xalıqara konferensiädä yasalaçaq 45 çığışnıñ 28 turıdan turı Altın Urda, 17-se anıñ mirasçıları Qırım, Qazan, Astraxan, Seber häm Qasıym xanlıqları, qalğan çığışlar isä yaqınraq çor tarixı belän bäyle bulaçaq.
Bu inde soñğı ike-öç yılda Tөrkiädä İdel-Ural tarixı häm mädäniäte belän bäyle өçençe xalıqara fänni cıylış bulaçaq. İskä tөşersäk, Qazan belän Ufada läm-mim ber nindi dä süz bulmağanda diasporadağı ber uç Tatar-Başqort zialısı baytaq eş başqara. Mäğlüm xalıqlar üzlären dөnya çämağätçelegenä tөrleçä işeterä alalar. Şularnıñ berse fänni yul.
Bu atnada tağı ber fänni oçraşu diqqätne cälep itte. 20 Aprildä İstanbulda Marmara Universitetı İlahiyat (yäğni Dini Belemnär) Fakultetı zalında “Tөrek Dөnyasında Cädidçelek Xäräkäte” digän tämağa oyıştırılğan fänni cıyılışta Yeditepe Universitetınnan Prof. Nadir Devlet, Ankara Bilkent Universitetınnan Dotsent Hakan Kırımlı häm Ankara Universitetınnan Dr. İbrahim Maraş berär çığış yasadılar. Alar Abdunnasır Qursawi, Şixabäddin Märcani, Qayum Nasıri, Bubilar häm İslam Dөnyasındağı berençe xatın-qız kazi Möxlisä Bubi, Musa Carulla Bigi, İsmail Gasprinski häm başqalar turında sөyläp, tıñlawçılarğa İdel-Uraldağı yañarış çorın añlattılar.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


c: text/html

text:
Yevropa Berlege citäkçeläre bügen summitnıñ ikençe kön söyläşülären däwam itte. Bügen süz büdjet tiräsendä bardı. Britaniä belän Berlekneñ qalğan 24 däwläte arasında bu mäsälädä äle dä tirän qarşılıqlar bar. Şvetsiä premyer-ministrı Goran Persson, utırış başında uq, 2007-2013nçe yılğa büdjet turında nindi dä bulsa kileşügä bügen ireşep bulğanına ışanmıym, dip belderde.
"Min äle dä pissimistik qaraşta qalam, häm bügen kileşügä ireşep bulmas, dip uylıym. Yaxşıraq itep büdjet häm anı büleşü turında söyläşer öçen bezneñ äle waqıt bar" dide Parsson.
Kiçä summittağı kön yaña Yevropa Berlege Konstitusiäsen raslawğa kübräk waqıt birü kileşüe belän tämamlandı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Ärmänstan Törkiä belän ber şartsız diplomatik bäyläneşlärgä kerergä äzer buluı turında belderde. Köndälek Fransuz basması “Le Figaro”ğa birgän äñgämäsendä, Ärmänstan prezidentı Robert Koçaryan, şulay uq Yeravannıñ genotsid itep atagan, 1915 yılda ğosmanlı waqıtında üterelgän ärmännär mäsäläsen tikşerü öçen urtaq komissiyä tözergä äzer bulgannarı turında äytte. Koçaryan, Törkiyäneñ bu mäsäläne tikşerer öçen tarixçilardañ torgan urtaq törkem buldırırga digän täqdimne kire qaqtı. Läkin anıñ urnına, Ankaranı, üz täqdime bulğan xökümätara komissiäne qabul itärgä çaqırdı. Törkiä, 1nçe Dönya suğışı, Ğosmanlı İmperiäseneñ tarqalu waqıtında bulgan 1 million 500 meñ ärmänneñ üterelewe turındağı ğayepläwne kire qaqtı. Bu yuğaltularnıñ partizanlar sugışınıñ ber öleşe buluın häm ike yaqqa da bik küp zararlar kiterde digän añlatma birde. Koçaryan bügen Fransiadä räsmi säfärdä häm anıñ Fransiä prezidentı Jacque Chirac belän oçraşuı kötelä.


text:
Oyın
Oyınlar ku'lki ha'm waqıttı jaqsı o'tkeriw ushın oynaladı. Oyın bir yamasa ko'p adamlar ta'repinen oynalıwı mu'mkin.
Oyın a'dette qatnasıwshılar ne islewi ha'm ne islemewi kerekligi haqqında qag'ıydalarg'a iye. Oyın dawamında qatnasıwshılar usı qag'ıydalarg'a boysınadı. Geybir oyınlar ko'p qag'ıydalarg'a iye ha'm quramalı bolsa, geybir oyınlarda qag'ıydalar az ha'm an'sat. Oyında bir adam utıwı ha'm ekinshisi utılıwı mu'mkin. Yamasa olar ekewide utıwı yamasa utılıwı mu'mkin. Hesh jen'impaz ha'm jen'iliwshiler bolmag'an oyınlar ten' juwmaqlı oyın dep ataladı. Oyınlar kompyuterde oynalıwı yamasa top yamasa taxta ja'rdeminde oynalıwı mu'mkin. Geybir oyınlar, ma'selen "Ko'z baqlawı" tek g'ana zatlarg'a qaraw arqalı oynalıwı mu'mkin.
Oyınlarg'a mısallar:


text:
Öfö proyektında metro qaralmağan
Yer qatlamı üźensälektären iśäpkä alıp Peterbur belgestäre metro urınına timer yuldı uñışlı fayźalanırğa täqdim yahağan. Maxsus proyekt buyınsa xäźer oşo yuśıqta yetdi eş alıp barıla, ti Rämzit Mäśqolov. Mıśqolov äyteüensä, timer yul menän küberäk qullanıuğa bäyle Öfö yuldarında tığındar bulmayasaq, ikensenän, qala xalqı teyeşle urınğa barıp qaytıu ösön küp waqıt sarıf itmäyäsäk.
Bıl Öfönöñ aldağı yıldarğa üśeşe xaqında äñgämä buldı. Ä bögöngö Öfö yuldarına küź halğanda, general proyekttıñ ğämälgä aşıuına tiklem küpme tüźergä käräk huñ tigän horaw tıua. İrtä- kisle maşinalar tığını arqahında eşkä, mäktäpkä, aşığıs mäsälähen xäl itergä aşığıusı yulsılar kemde hügergä belmäy. Bıyıl 450 yıllıq yübileyğa sittän źur türälär häm qunaqtar kilgändä, qala xalqına yäki yäyäü täpäylärgä, yäki öyönän sıqmaśqa qala.


text: Tatarstanda yänä bäyrämnärgä äzerlänälär. Respublikanıñ qara altın çığara torğan töbäklärendä yallarda Neft’çelär könen bilgeläp ütärgä cıyınalar. Citmäsä, bıyıl bu bäyrämgä äle berniçä yubiley da quşıla. Berençedän, bıyıl respublikanıñ iñ öre şirkätläreneñ berse – Tatneft’ üzeneñ 60 yıllıq yubileyın bilgeli. İkençedän, Älmät şähäre dä üzeneñ tuğan könen – 50 yıllığın bäyräm itäçäk. Şuña da tantanalar bik zur häm qupşı bulaçaq. Aldağı 2-3 köngä Tatarstanda töp tormış respublikanıñ könçığışına küçä disäñ dä bula. 5-7nçe sintäberdä iñ möhim waqiğalar, iñ qızıqlı çaralar näq menä monda ütäçäk. Älmättä bu könnärdä qunaqlar da küp bula. Alar arasında respublikanıñ barlıq diärlek tä citäkçeläre genä tügel. Bäyrämnärgä Mäskäwdän dä bik däräcäle qunaqlar kiler dip kötelä. Şunısın da äytergä kiräk, Tatarstan iqtisatınıñ nigeze bulğan neft’ tarmağınıñ bäyrämenä, bıyılğı olı yubileylarğa bik nıqlap äzerländelär. Tantanalı çaralar inde comğa könne ük Bögelmä şähärendä başlanıp kitte. 5 sentäberdä anda Tatneftegeofizika şirkäte oyışuınıñ 50 yıllığı häm şähärneñ Boz sarayı açılu uñayınnan bäyräm çaraları ütte. 6 sentäberdä bäyrämnär estafetasın Älmät şähäre alaçaq. Programmada - törledän-törle konsertlar, tamaşalar, sort häm mädäni çaralar, balalar bäyrämnäre, tatar häm rus estradası yoldızları çığışları. Tatarstan neft’çeläre bäyrämenä xätta cırçı Alsu da kilergä tieş ikän. İnde işetkänegezçä, Başqortstannıñ Oktyabrski şähärendä Alsunıñ konsertı tıyılğaç, ul üzeneñ çığışın Iq yılğasınıñ Tatarstan yarında ütkärergä bulğan. Qazan waqıtın belän kiçke säğät 6da bar telägän keşe, buşlay tabiğät qoçağında Alsu başqaruında tatar, rus, ingliz tellärendä cırlar tıñlıy alaçaq. Yañğır häm salqın hawa torışına da qaramastan cırçınıñ konsertın qararğa xätta Qazannan barırğa da cıyınalar ikän. Şunısın da äytergä kiräk, soñğı arada Alsu Tatarstanda şaqtıy yış çığış yasıy başladı. 31nçe avgust könne ul Çallıda, şähär könendä qatnaşıp, konsert birgän ide. Distälägän meñ keşene cıyğan cırçınıñ bu konsertın ul yulı Rusiä Duması deputatı Oleg Morozov oyıştırğan ide. Şulay itep, saylawlar yaqınlaşqan sayın, xalıqnıñ tormışı törle konsertlar, yoldızlar belän oçraşularğa baya bara.


text:
Möselmannar öçen Ramazan ayı çistarınu, saflanu, Allahqa yaqınayu ayı
Sişämbe kiçendä barlıq möselmannar Ramazan ayına kerdelär. İnde bik küptännän dönya möselmannarı yıl sayın uraza totıp kilsä dä, anıñ böten yola, ğöref – ğädätläre här möselmanğa bilgele bulsa da, Tatarstan imamnarı cıyılıp ayırım ber plenumnı urazağa bağışlıy. Ramazan ayında islam ğalimnäre genä yıl sayın qarar çığara torğan mäs'älälär bar. Äytik, urazağa qayçan kerü. Ramazan ayı ber yılnı 29, ä ikençe yılnı 30 könnän kilä. Bolarnı astronomiä belgeçläre belän berlektä qazıy yäki möftilär genä bilgeli ala. Bıyıl Çistay şähärendä uzğan utırış qararı nigezendä Uraza 5 oktäberdä başlana. Ä 4 oktäber könne yästü namazınnan soñ berençe täräwix namazı uqıla. Tatarstan möselmannarı Diniä näzaräteneñ särqatibe Marat xäzrät Galimov älege mäs'älä buyınça plenum qararı belän tanıştırdı.
“Bezneñ Tatarstan cirendä qazıy tarafınnan, şulay uq plenum utırışta täräwix namazınıñ başlanuı awız açqannan soñ säğät yarımnan bilgelängän. Säxärne qoyaş çıqqançı ike säğät qala aşap beterergä kiräk. Yäğni irtänge namazğa yartı säğät qala säxär aşarğa häm annarı irtänge namaz uqibız, annan säğät yarımnan soñ qoyaş çığa. Bıyıl uraza bezneñ 29 könnän kilä”. Bıyıl Uraza 29 könnän kilgäç, dimäk 3 noyäberdä Ramazan bäyräme, yäğni Uraza ğayıte bulaçaq. Ul könne uraza totılmıy. küplär irtänge namazğa mäçetlärgä aşığaçaq. Şulay uq bu könne irtänge namazdan soñ wäğäz, annarı ğayıt namazı uqıla. Ä añarçı Ramazan ayında maxsus taratıla torğan fitr sädäqäsen birep ölgerergä kiräk. Fitr sädäqäsennän qala, şulay uq fid'ya häm zäkät sädäqäläre bulırğa mömkin. Alarnıñ külämen şulay uq, din ğalimnäre bilgeli. Äytik, här can isäbennän birelä torğan fid'ya sädäqäsı igen xaqınnan çığıp bilgelänä. Älege mäs’älägä dä Marat xäzrät Galimov açıqlıq kertte.
“Zäkät küläme bıyıl 35 meñ sum bula. Yäğni keşeneñ malı 35 meñnän artsa, ul şul xisaptan qırıqtan ber öleşen yätimnärgä, meskennärgä tülärgä tieş. Ul yaqınça 900 sum bula. Fitr sädäqäse plenum utırışında qazıy tarafınnan 15 sum itep bilgelände. Fidiä sädäqäse 50 sum bulırğa tieş”.Möselmannar öçen Ramazan ayı çistarınu, saflanu, Allahqa yaqınayu ayı. Anı şulay uq yılına ber genä kilä torğan räxmät ayı da dip äytälär. Uraza başlanu uñayınnan Tatarstan möselmannarınıñ Diniä näzaräte häm möfti xäzrätlär isemennän Marat xäzrät Galimov Ramazan ayı belän qotladı.
“Mökatdäs Ramazan ayı belän böten möselmannarnı täbrik itäm. Härberebezgä urazalarnı isän – saw totıp çığarğa nasıyp bulsın. Härberebezgä bäxet – säğädät, sälämätlek. Rabbıbız bala xäsrätlärennän saqlasın bezne. Allahı bezgä ozın ğömer häm köç qödrät birsen”.Gölnaz Şäyxetdinova


text:
Maxsus xezmätlär wäkilläre Qazanğa cıyılu uñayınnan “Azatlıq”nıñ “Açıq mikrofon”ı başqala xalqına “Maxsus xezmätlär kiräkme, alarğa mönäsäbätegez?” – digän soraw birde. Bu soraw küplär öçen kötelmägän soraw buldı. Läkin şuña da qaramastan cawaplar törle ide. Student yeget:
- Maxsus xezmätlärneñ yäşlärgä älläni faydası yuq ta inde. Bezneñ iregebezne qısmasalar, yäşäsennär.
Ölkän yäştäge apa:
- Tärtip kiräk, xoquq saqlawçıları da başqası da kiräk. Şunnan başqa süz äytä almıym inde min, qartaydım inde…
Yäş yeget:
- Ägär xoquq saqçıları bulmasa bik küp tärtipsezleklär kilep çığarğa mömkin. Alar tağın da kübräk kiräk äle, narkomannarnı, başqa tärtip bozuçılarnı qısar öçen… Xoquq saqçıları bulmasa ildä tärtip bulmas ide.
Urta yäşlärdäge abzıy:
- Xoquq saqçıların tulısı belän tärtip urnaştıralar dip äytmäs idem. Çönki alarnıñ kübese citäkçelärne xalıqtan, başqa bälä-qazadan saqlıy. Ä menä xalıqnı saqlawçı yuq, ul bernindi bälädän da kemder tarafınnan saqlanmıy yäşi birä.
Pensioner apa häm urta yäşlärdäge xanımnar:
- Maxsus xezmätlär kübräk bezneñ aqçanı talawçı türälärne totsınnar ide. Aqçanı az birälär, tikşersennär ul talawçılarnı elek tikşerälär ide bit. Xannar bik küp bezneñ xannar, menä alarnı da tikşerergä ide, eşçe keşelärneñ aqçasın talıy bit alar. Keşe azdı inde xäzer, şuña da maxsus xezmätlärsez yäşäp bulmas …
Maxsus xezmätlär wäkile, döresräge xoquq saqlawçı:
- Kiräk, bez härwaqıt härkemgä kiräk. Şunıñ belän şul. Bar, bar xäzer tay monnan, änä başqalardan sora!
Röstäm İsxaqi


text:
Kama Alanı afättän qotqarmıyaçaq
Tatarstanda otışlı, qomarlı, azartlı uyınnarnıñ oyası bulğan kazinolarnı Tübän Qama rayonınıñ Qama Alanı poselığına küçerü turında respublika xökümäte qararı şaqtıy bäxäslär tudırdı. Kazinolarnı şähär häm rayonnardan cıyıştırıp, qayçandır atom stansiäse tözelergä tieşle Qama Alanına küçerü xaqındağı xäbär otışlı uyınnarda törle yaqlap zıyan kürüçelärdä xuplaw taptı. Ä menä şuşı uyın bazarın üz qullarında totuçılar kiresençä, ber urınğa tuplawğa qarşı çıqtılar. Xätta, xökümät qararı belän riza bulmıyça, qayber kazino xucalarınıñ mäxkämägä märäcäğät itüläre xaqında xäbärlär buldı. Din ähelläre otışlı uyınnarğa nindi qaraşta? Kazinolarnıñ üzäge bulırğa tieşle Tübän Qama rayonı häm şähärendä nindi fikerlär bar? Şuşı uñaydan "Azatlıq" xäbärçese Tübän Qamanıñ Üzäk mäçete imam-xatıybı Yosıf xäzrätkä möräcäğät itep, mondıy cawap aldı:
- Min, din ähele bularaq, Allaheneñ Qor'änenä qaytırğa tieşmen häm anda otışlı uyınnarnıñ zararın bik xikmätle itep añlatıla. Allahe Täğälä äytä, ul närsälärdä bardır sezgä ber fayda häm ber zıyan, di. Läkin anıñ zıyanı faydağa qarağanda kübräk, di. Elegräk, irlärebez, balalarıbız araqı eçälär, suğışalar dip kemnärneñder ğäziz xatınnarı, äti-äniläre kilä ide. Xäzer inde 50, 100 meñ, berär millionğa qädär aqça ottırğan keşelärneñ tuğannarı kilä başladı. Bu - zur afät. Kazinolarnı Qama Alanına küçerüne izge niättä kürsätergä telilär. Bu - yäşlärne araqı eçmäsennär dip, sırağa küçergän kebek. Bilgele ki, sıra da bik zıyanlı. Läkin, islam dine monı töptän, tamırdan özü yağında.
Keşeneñ balaçaqtan uq naçar ğädätlärdän arındıru öçen döres tärbiä birergä kiräk, dip sanıy Yosıf xäzrät. Anıñ fikerençä, bu oçraqta cäyge yallarnı oyıştıru şaqtıy näticä birä:
" Cäy - balalarnıñ iñ iğtibarsız qala torğan waqıtı. Uramdağı "bürelär" balalarıbıznı urlıylar. Bu- eçkeçelektä, faxişälektä, şul uq otışlı uyınnarda çağılış taba. Balalarnı ädäp- äxlaqqa öyrätüdä köçtän kilgänçä tırışabız- cäyge yalların oyıştırabız"
Aldağı yıllarda Yosıf xäzrät Sarman mäçeteneñ imam- xatıybı bulıp torğan ide. Biredä balalarnıñ yalların oyıştıruda başlap yörde. Menä bu cäydä Sarmannıñ üzendä berençe smenada malaylar yalı ütte inde. Xäzer 100rә yaqın qız bala ike atnalıq yalda. Şulay uq, Tübän Qama rayonınıñ Yuğarı Çallı awılında berençe smenada 90, ikençe smenada 55 bala cäyge yalların ütkärgännär. İmam xatıyp süzlärençä, ikençe smena täcribä räweşendä ütkän, yäğni, uquçılar urmanda, çatırlarda yäşägännär. Ciläk aşap, balıq totıp, tabiğät belän aralaşqannar, şul uq waqıtta namaz uqıp, din däresläre nigezlären dä öyrängännär. Häm menä bügenge köndä şähärneñ tatar - törek litsey binasında 105 qız bala yal itä. "Şuşındıy yallar iğänäçelär yärdäme belän oyıştırıla. Kem 1Meң sum, kemder 3Meң sum aqça birä," - di Tübän Qama şähäreneñ Üzäk mäçete imam-xatıybı Yosıf xäzrät.
Ğafiulla Ğaziz, Tübän Qama


text:
"Bologna protsessı" çit illärdä uqırğa teläwçelärgä yaña mömkinleklär aça
Dönyanıñ küpçelek ilendä bu könnärdä balalar yaña uqu yılına äzerlänä. Studentlarnıñ küebse yuğarı belemne üz illärendä ala, çit illärdä uqu mömkinlege älegä çiklängän bulıp qala. Yaqın kiläçäktä bu wazğiät üzgärergä mömkin. Härxäldä, Yevropanıñ "Bologna protsessı" dip atalğan başlanğıçı moña ömet uyata.
Bu protsess İtaliäneñ Bologna şähärendä ütkän oçraşudan başlandı häm şul isemne aldı. 1999 yılda anda 4 il bar ide. 2010 yılğa Yevropanıñ urtaq yuğarı belem dairäsen 40 ilgä cäyelderü küzdä totıla.
Brüsseldä urnaşqan Yevropanıñ Universitetlar Berläşmäse xezmätkäre David Crosier bu protsess turında bolay di:
"Ber yaqtan bu kiñräk dönyağa açılu mäsälsäe bulsa, ikençe yaqtan Yevropa eçendä yaraqlaşu häm ber-bereñne tanu mäsäläse."
Başqa süzlär belän äytkändä, ber ildä alınğan diplom 40 ildä tanılaçaq, bilgelärne üz-ara çağıştırıp bulaçaq, dimäk uqunı başqa ildä däwam itü ciñeläyä. Belem däräcäse dä ber törle bulaçaq: 3 yıl uqığannan soñ bakalavr, tağın ike yıldan master, däwam itsäñ doktor däräcäse.
Yevropanıñ Studentlar Berlege general sekretare Thomas Nilsson monıñ uñay yağın kürä:
"Üzgäreşlär bar, küp illär xäzer Bologna protsessına quşıla, misal öçen İtaliädä elek 6 yıl uqırğa kiräk ide, yağni 5 yıl uqıp qına yuğarı belem alıp bulmıy ide."
Nilsson süzlärençä, 5 yıllıq sistemağa küçü, bigräk tä, İtalian studentlatrına oşağan.
Bu protesessqa quşılu bigräk tä keçkenä illär öçen faydalı, dielä. Äytik, Tbilisi yä Yerevanda uqığan student diplomın Yevropada, Mäskäwdän alıp İstanbulğa qädär tanıta alaçaq. Gruziä, Ärmänstan häm Äzerbaycan Bologna protsessına şuşı yılnıñ Mayında quşıdı.
Älbättä, bu protsess universitetlarnıñ yuğarı däräcädä buluın taläp itäçäk, bu däräcäne Yevropanıñ Universitetlar Berläşmäse küzätep baraçaq. Ämmä Berläşmäneñ wäkile David Crosier süzlärençä, bu bar universitetlarda da berük programma bulaçaq digän süz tügel:
"Bezneñ maqsat Yevropadağı bar yuğarı belemnärne ber törle itü tügel, ä ber-bersenä yaraqlı, añlayışlı itü. Yağni, bar Yevropa buylap ber ük belem birü tügel, kiresençä, mädäni törlelekne saqlap, anı ber-bereñä añlayışlı itü."
Bologna protsessına barlığı 40 il, bar Yevropa Berlege illäre, namzät illär, şul isäptän Törkiä, häm dä Rusiä kerä. May ayında Norvegiäneñ Bergen şähärendä ütkän oçraşuda bu ölkädä dönyanıñ başqa töbäkläre belän dä xezmättäşlek itegä kileşende.
-Ali Gilmi


text:
Hindstan kommunistları yaña xökümätkä kermäsä dä, anı xuplarğa wäğdä itte – Sonia Gandi premier-ministr bulaçaq
Hindstan kommunistları yaña xökümätkä kerüdän baş tartsalar da, saylawlarda ciñep çıqqan Kongress partiäse citäkçese Sonia Gandinı xuplayaçağın belderde. Şulay itep, çärşämbedä Sonia Gandi premierlıqqa ant birer dip kötelä. Xakimiättäge bilgesezlek sürätendä düşämbedä qimmätle qäğäz bazarında aksiälär 15 protsentqa töşte.
Audio (Somnath Chatterjee)
Koalitsion xökümätkä kermiçä genä anı çittän torıp xuplaw Hindstan öçen öçen ğädäti küreneş. Menä xäzer dä, kommunistlar Kongressnıñ iqtisadi säyäsätenä, qayber xosusıylaştıru plannarına qarşı bulsalar da, koalitsion xökümätne xuplarğa äzer. Xakimiättäge Millätçelär, Bharatia Janata partiäseneñ saylawlarda ciñelüe häm yaña xökümät tiräsendäge bilgesezlek sürätendä, düşämbedä ilneñ qimmätle qäğäz bazarında töşenkelek küzätelde. Bombay indeksı kisäk kenä 10 protsentqa töşkännän soñ satularnı xättä tuqtatırğa buldılar. İke säğättän satular yañartıldı, ämmä yuğaltular 15 protsetqa citte. Kongress partiäseneñ yuğarı räsmie Manmohan Singh, yaña xökümät üseş, säwdä, totrıqlı bazar säyäsäte aılp baraçaq digän belderü yasağannan soñ ğına, birjalar tınıçlana başladı. Singh Hindstanda 1991 yılda başlağan reformalarnıñ atası sanala. Belgeçlär fikerençä, yaña xökümät iqtisadnı zamanlaştıru yulınnan baruın däwam itäçäk. Ä menä säyäsät, bigräk tä kürşe Paqstan belän mönäsäbätlärgä kilgändä, älegä sorawlar qala. Uzğan atnada Paqstan tışğı eşlär ministrı Xörşid Mäxmüd Kasuri, Hindstannıñ yaña xökümäten Kaşmir mäsäläsendä söyläşülärne däwam itergä çaqırdı:
Audio (Xörşid Mäxmüd Kasuri)
"Paqstan, Hindstannıñ yaña xökümäte bulğan bäxäslärne, şul isäptän Kaşmir mäsäläsen xäl itügä citdi alınır dip ömetlänä."
Ämmä qayber küzätüçelär fikerençä, Hindstannıñ yaña xökümäten bu ölkädä awırlıqlar kötä. Hindu millätçeläre xakimiättän kitsä dä alarnıñ köçle basımı qala birä. Sonia Gandiğa İslamabad belän söyläşülär alıp baru, Hindstan xalqına taşlamağa baru kiräklegen añlatu ciñel bulmayaçaq.
Ali Gilmi, Praga


text:
İranda karikatur kürgäzmäse açıldı: Möxämmät Päyğämbär vs. Holokost
Holokostqa bağışlanğan karikaturlar bäygese bar dönyada şuw-şu tudırdı. Ul düşämbedä İran başqalasında kürgäzmä räweşendä açıldı. Yäxüd oyışmaları, xökümätlär moña kisken tänqit belderä. Kürgäzmäne oyıştıruçılar anı Könbatışnıñ tüzemlegen sınaw dip atıy.
Nikahañ Käwsär İranda iñ tanılğan karikaturçılarnıñ berse. Üzeneñ eşläre öçen törmädä utırıp çıqqan, xäzer sörgendä Kanadada yäşi. Bu kürgäzmä İrannıñ İzrailgä qarşı säyäsi ğämäle bulıp tora, di ul:
"Karikaturlarnıñ sıyfatı urtaça – qayberläre yaxşı, qayberläre bik ük tügel. Min barısın da kürmädem, şuña kürä bäyäli almıym. Läkin şunı äytä alam, kübese İran xökümäte propagandasına nigezlängän. İkençe dönya suğışı, Holokost qorbannarına ixtiramsızlıq. Minemçä, bu İzrailgä näfrät belderü öçen bik äxlaqlı yul tügel" di sörgendäge İran rässamı.
Bäyge Fivral ayında iğlan itelde, uzğan yıl Daniä gäzitendä basılğan Möxämmät Päyğämbärne mısqıllağan karikaturlarğa cawap itep.
Berniçä il, şul isäptän Quşma Ştatlar, Germaniä bäygene ul çaqta uq tänqitläp çıqtı. Qayberäwlär anı İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinecadnıñ İzrailgä qarşı notıqlarınıñ däwamı itep kürde. Üzeneñ çığışlarında Äxmädinecad İzrailne Europa yä Alaskağa küçerergä çaqıra, Holokost näticäsendä millionlağan yäxüdneñ qorban buluın uydırma dip atıy.
Tähran kürgäzmäse xalıqara yäxüd oyışmalarında zur rizasızlıq tudırdı. Simon Wiesental üzäge BMO general sekretare Kofi Annan häm Europa komissiäse prezidentı Jose Manuel Barosonı tiz arada şeltä belderergä çaqırdı. Holokost memorialı, prezidentı İzrailgä näfrät belän qaynağan, atom niätle ildä mondıy kürgäzmä qurqınıç närsä dip belderde.
Rusiäneñ dä berniçä xoquq yaqlaw oyışması, bu kürgäzmä İslamofobiä tudıra ala dip, anıñ yabırğa çaqırdı. Dumanıñ xalıqara bäyläneşlär komitetı başlığı Konstantin Kosaçev anı "qabul itelmäslek" dip atadı.
Oyıştıruçılar isä bu kürgäzmä Könbatışnıñ süz ireklegenä ni däräcädä tuğrı ikänlegenn sınaw bulıp tora di. Europada Holokostnı şik astına quyu tıyılğan, kürgäzmä moña qarşı çığa di oyıştıru komitetı räise Mäshüd Şocay-Tabatabai.
Şul uq waqıtta Tährandağı qayber küzätüçelär bu kürgäzmä İranğa zıyanğa bulaçaq di. Tähran universitetında säyäsi fännär professorı Säğit Zibakalam fikerençä, Holokost bäygese Möxämmät Päyğambär karikaturlarına döres cawap tügel:
"İgliz telendä: naçarğa naçar yaxşılıq birmi digän äytem bar. Bezneñ izge äyberne mısqıllağanğa üç itep, alarnıqın mısqıllaw – döres tügel. Bu näfrätneñ kimüenä tügel, artuına kiterä" di Tähran professorı.
Bu fiker belän karikaturçı Nikahañ Käwsär da kileşä. Soñğı waqıtta İran karikaturçıları törle xalıqara bäygelärdä qatnaşıp uñışqa ireşä başlağan ide. Xökümät xuplağan çarada qatnaşu alarnıñ abruyın töşerä ala, di ul. Käwsär süzlärençä, alarnıñ qayberläre qatnaşırğa mäcbür itelgän.
Kürgäzmä 13 Sintäbergä qädär däwam itäçäk. Berençe 3 urın aluçılarğa aqçalata büläk wäğdä itelä: berençe urınğa $12000, ikençe urınğa $8000, öçençe urınğa $5000.
ali ğilmi


text:
Jack Straw: Ğiraq tiräsendäge qarşılıq soñğı çorına kerä
Ul arada bügen Bagdadta, BMO inspektorları süzçese Hiro Ueki, inspektorlarğa basım yasalwın kire qaqtı. Andıy basım yasalu turında kiçä, Rusiä tışqı eşlär ministrı İgor İvanov äytkän ide. İvanov, basımnıñ kem yasağanın äytmiçä genä, inspektorlardan Saddamnı faş itkän däillär taläp itelä, yä alarğa Ğiraqtan kitergä quşıla, digän süzlär äytkän ide.
Bügen Ğiraqnıñ Tıqşı eşlär Ministrlığı, Amerikanıñ tağın ber küzläw oçqıçına Ğiraq kügendä oçırğa röxsät birde.
Bügen Brusseldä, NATO räsmiläre, kiläse atnada Törkiägä küzläw oçqıçları cibäräçägen belderde.


text:
Änürbik Ğöbäydullin: “Azatlıq”nı tıñlıy almıybız!”
Yäşel Üzän şähärendä yäşäwçe tıñlawçıbız Änürbik Ğöbäydullinnı tatar mäğlümat çaraları yaxşı belä. Milli canlı tıñlawçıbız äledän äle “Azatlıq” radiosınıñ Qazan byurosına da şaltıratıp üz borçıluın belderä, fiker-täqdimnäre belän urtaqlaşa. Soñğı waqıtlarda “Azatlıq”nı hiç tıñlap bulmıy, bik naçar işetelä, nindi dä bulsa çaralar küregez inde dip Änürbik äfände Yaña Ğasır radiosı citäkçelegenä dä möräcäğät itep qarağan. Läkin kiräkle çaralar kürelmägäç, ul çärşämbe irtäsendä “Azatlıq”nıñ Qazan byurosına kilde. Änürbik äfändene üzen tıñlıyq:
“Azatlıq”nı min bik küptännän tıñlıym. Elek bik tomalıylar anı, qolaqnı radioğa “tığıp” diärlek tıñlıy idek. Xäzer, Allağa şöker, tıñlaw mömkinçelekläre arttı. Kiç ike tapqır, irtän dä tıñlıy alabız. “Bolğar FM”da tapşırularığıznı birü bik küplärne söyenderde. Ämma soñğı waqıtta “Bolğar FM”dağı tapşırular bik naçar işetelä başladı. Nindider texnik säbäptänme, ällä kürşe köçle radiostansiälär “qısamı”, anısın belmim. Ämma min Qazannan 35 çaqrımdağı Yäşel Üzändä torıp ta “Azatlıq”nı tıñlıy almıym. Bik teläp tä, yışlıqların belep tä tıñlıy almıybız. Qaywaqıtta aptırap 6 qatqa da menep tıñlap qarıym, başqa bülmälärdä dä ezläp mataşam. Bik tırışa torğaç, tıñlıym inde. Ämma ğadi tıñlawçı ФM91,50 yışlığın taba da, äy monda rusça, başqa radiolar ikän, bezdä totıp bulmıy ikän di dä sünderä. Çallıda da şulay. Ä şul uq waqıtta küptän tügel Yaña Ğasır telekompaniäse tarafınnan açılğan rusça söyläwçe “Love radio” bik yaxşı işetelä. Qazanda da, Çallıda da, Yäşel Üzändä dä. Bu bezneñ tatar milläten kimsetü dip sanıym min. Min täqdim itäm Qazanda ğına bulsa da “Love radio” häm Azatlıq”nıñ yışlıqların urınnarı belän alıştırırğa.“Azatlıq” radiosınıñ üzençälekläre turında Yäşel Üzändäge tıñlawçıbız bolay dide:
“Azatlıq” - tatar telendä dönya xäbärlären söyläwçe berdänber radio! “Tatarstan”, şul uq “Bolğar FM” radioları Kreml'däge, awıldağı xäbärlärne genä äytä. Ä bezgä, tıñlawçılarğa, dönyadağı xällärne dä beläse kilä bit. “Azatlıq”qa telägebez - şulay däwam itegez kiläçäktä dä. Ayırılmasqa yazsın ide sezdän. Dönya xällären, dönyadağı üz urınıbıznı sezgä qarap qına belä alabız.Xalıq isemennän yörüçe “Azatlıq”nıñ tuğrı tıñlawçısı, Yäşel Üzändä yäşäwçe Änürbik Ğöbäydullin buldı.
Al'bina Zäynulla


text: Atışlar waqıtında 12 keşe üterelde, kim digändä 16 keşe yaralandı. Bu bäreleşlärdä Amerikan xärbiläre qatnaşmadı. Ğíraqta üzen “Berlek häm izge suğış” dip atağan ğısyançılar tärkeme törkiäle ike totıqnı azat itte. Aldan, bu totıqlar äşli torğan şirkät, ildä äşçänlegen tuqtatırğa tieş, digän taläp quyılğan ide. İrtä belän tağın dürt totıq, İordiniädän maşína yörtüçelär irekkä çığarıldı. Ämma Bağdattağı İordaní ilçelege wäkile bu xaqta bezgä bilgele tügel dide. Pol'şa xärbiläre belän xezmättäşlektä bulğan Ğíraq polísísı Ğíraqnıñ könyaq häm üzäk töbäklärendä xalıqara köçlärgä xöcümnär oyıştıruda şiklänelgän 6 keşene qulğa aldı.


text: İnde anıñ berençe näticäläre dä yasala başladı. Xäyer, sessiäneñ näticäläre digändä, kübräk anıñ töp mäs’äläse bulğan büdjet temasın açırğa tırışalar. Ä menä sişämbe könne qaralğan Tatarstan respublikası xalıqlarınıñ telläre turındağı qanunnıñ ütäleşe belän qızıqsınuçılar ällä ni kürenmi. Ğädättä prezident süzlären yazıp çığarırğa yaratuçı tatar matbuğatı da, rus telle mäğlümat çaraları da bu turıda bernärsä dä diärlek yazmadı da, söylämäde dä. Şulay da, rus telendä çığuçı ber gazet bu temağa tuqtaldı. Läkin anı da bernärsä genä qızıqsındırğan. Mintimer Şäymievneñ süzlärenä nigezlänep, jurnalist latinğa küçü turında bäxäsläşülär tämam, onıtığız, digän näticä yasıy. Tatarstannıñ İnternet resurslarında da şuşı temağa ğına iğtibar itelä. Şulay itep, Tatarstanda tellärgä qağılışlı ber genä problema bulğan, ul da bulsa — tatar telen latin imlasına qaytaru, digän tä'sir qala. Anısı da inde xäl itelä yazğan — bernindi dä latin bulmıy, tınıçlanığız. Monıñ belän çağıştırğanda qalğanı inde möhim tügel küräseñ.


text:
Qaytam äle Saykiçügä...
Menä şul Saykiçü minem öçen bigräk tä qızıqlı häm qimmätle urın. Çönki şuşı yul çatınnan berniçä çaqrımda ğına äniemneñ awılı – Qatmış, satuçılar arasında da Qatmış apaları da yış oçrıy. Bu atnada min däw äniemneñ tuğan könenä Qatmışqa qayttım. İñ başta, älbättä, yul buyındağı Saykiçü tuqtalışına, xalıq äytmeşli, Mamadış Makdonal’dsına tuqtaldım.Nilär kürenä, närsä üzgärgän soñ monda? Satu urınnarı tärtipkä kiterelgän, xäzer inde apalar här tuqtağan avtobus tägärmäçe astına taşlanmıy, üzeneñ termosı, samovarı yanında satıp aluçını kötep tora. Alarnı sanitar tabiplar tikşerä, üz eşlären litsenziä buyınça ğına başqaralar. Mäydanğa asfal't cäyelgän, çişmä çistartılğan. Bädräf turında ayırım äytäse kilä. Elekke yıllarda passajirlar urmanğa ağaç arasına yögerälär ide. Qızlar – sulğa, malaylar – uñğa digän färman buyınça. Xäzer isä Saykiçüdäge xacätlärne ütäw urını Qazandağı yäki Mäskäwdäge aq kafel' yabıştırılğan tüläwle çista bädräfkä oşap tora. Mondağı tärtip häm saf hawa küpmegä barır – anısın tögäl äytep bulmıy, ämma dä yul buyındağı urmanlıqta yevropaça bädräf bulu käyefne kütärä.
Menä şundıy şartlardağı yal itü urını turında söyläwemneñ säbäbe bar. Xäzer Saykiçüdä awıldan kilep eşläwçelär artqan. Urın öçen dä, “krışa” - saqlap toruçı tübä öçen dä aqçalar tüläp, samovar qızdırıp, termos österäp yörüçelär üz awıllarında tüläwle eş taba almağan. Yaxşı eş bulsa, kem inde yul buyında irtäsen, kiçen, xätta tön urtasında da qaynar çäy satıp yörsen.Xäzer inde kön sayın qulğa az bulsa da uç tutırıp tere aqça alğan keşe tüläwe garantiäsez bulğan kolxoz eşenä qaytırğa aşıqmıy. Anı anda çaqırıp ta tormıylar. Zamanında ğorur yañğırağan 22nçe parts’ezd isemendäge kolxoz xäzer inde yuqqa çıqqan. Anıñ urınına tözelgän kooperativta eşlär şäp barmıy. Rayon da artta österälä, dilär. Qatmış awılına bu yulı qaytqanda traktor –maşinalar ixatasınıñ çüplek başına äylänep baruın kürdem. Yullar turında äytep tä tormıym. Awılğa vodoprovod ütkärelsä dä, torbalar tişelep, su ağıp yata. Respublikada iñ soñğı gaz kertelgän yaqlar da monda, axrı.
Ni öçen söylim min bolarnı? Berniçä yıldan Saykiçü tuqtalışı, çäylär-şaşlıqlar yuqqa çıqmas, ä menä Qatmış awılı bulır mikän? Keşelär qalır mikän monda? Äniem berençe sıynıfqa uqırğa kergändä, utızlap bala bulğan. Bıyıl urta mäktäpne 11 uquçı tämamladı. Şularnıñ berse dä awılda qalmağan. Ä berençe sıynıfqa uqırğa nibarı 3 bala kergän. Yäşlär uquğa-eşkä Qazanğa, Mamadışqa, Çallığa kitä. Uqır, torır, eşlär cirläre bulmağannar da barıber çemodannarın kütärep yulğa çığa. Menä şunda awıl belän genä tügel, tatarlıq belän dä xuşlaşqanın üzläre dä belmi. Tatar keşese awılda tora, disäk, bu awılda äbilär-babaylar ğına qalıp bara. Qatmışta yäşäwçelärne dä, annan çığıp kitüçelärne dä bitärlisem kilmi. Küzgä taşlanğannı ğına äytäm. Yul buyındağı say çişmä yaqtaşlar häm millättäşlär tormışınıñ soñğı tuqtalışına oxşağan. Bik moñsu, ayanıç xäl. Elek min şaw-şulı tatar tele siräk yañğırıy torğan şähärdän Qatmışqa qayta idem. Xäzer isä yul çitendäge Mamadışça Makdonal’dsqa kilep töşkäç, uyğa qalasıñ. Artta – Qazan, alda – Qatmış... Qayda soñ sin, tatarça tormış, millätebezneñ çäçäk atqan alanı qayda?
Diana İbrahimova


text:
Ütkän atna azağında Tөnyaq Kipr Tөrek Cөmhuriätendä Prezident saylawları buldı häm respublikanıñ ikençe prezidentı bulıp Mehmet Ali Talat saylandı. Birelgän tawışlarnıñ 56%-ın alğan Talatqa өmet bağlawçılar baytaq. Şulay itep, 30 yıllıq prezident Rauf Denktaş çorı tämam. Ul bu yulı saylawlarda namzät bulmadı. Mehmet Ali Talat AB häm utrawnıñ Grek өleşe belän kileşüne yaqlıy. Şul säbäple AQŞ ta, Grek yağı da saylaw näticäse belän qänäğät. Şulay uq Ankara da Talatqa täbriklären cibärde. İnde yaña lider Kipr Tөrekläre өçen yaxşılıqlar kiterä alırmı, kürerbez. Läkin inde "fosillaşqan" ber Prezidentnıñ almaşuwı bik uñay küreneş. Rauf Denktaşnıñ politikası qatıp qalğan ide. Kiläçäktä Tөnyaq Kipr bäysezlegen saqlap qala alaçaq mı, yä isä Grek xakimiäte astında erep betäçäk me, yä isä Tөreklär өçen avtonom xoquqlar bireläçäk me? Kipr xalıqara säxnädä bäysezlekkä omtılğan baytaq xalıq өçen ber ürnäk bulıp tora.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Qoş kiźeüenän haqlanıu bara
Başqortostan yänä qoş kiźeüenän xäüeflänä. Äle weterinariya xeźmäte tağı ber etapta 7 million yarım samahı qoş-qortqa privivqa yahağan. İldeñ tege yäki bıl töbägendä älenän äle qoş kiźeüe osraqtarı bulıp torouı oşonday saralar kürergä mäjbür itä.
Başqortostan weterinariya idaralığı belgese İslam Miftaxov äyteüensä, sittän qoş yäki maldar qaytartqanda mağistral häm federal yuldarźağı weterinar inspektorźarğa entekle tikşereü ütkärergä quşılğan. Ular yuldarźağı maşinalarźı entekle tikşerergä teyeş. Sittän tikşereü ütmägän ber talpandı la ütkärergä yaramay tigän fekerźä ular.


text: Sarayevo. Meñnärçä keşe bügen Bosniä başqalasınıñ töp uramına çığıp, 1995-nçe yılda Srebrenica şähärendä yuq itelgän 8 meñläp möselmannı iskä aldı. Sarayevo uramnarı buylap şul çordağı 610 qorbannıñ cäsadı quyılğan yök maşinaların ütte, alar Srebrenica tiräsendä kiläse düşämbedä açılaçaq xäter ziratında cirlänäçäk. 1995-nçe yılnıñ yülendä Bosniädä möselmannarı yäşägän şul şähär serb köçläre tarafınnan yawlap alınğaç anda 14 häm 75 yäş arasında bulğan 8 meñ möselman ir-yegete üterelgän ide. Alarnıñ mäyetläre Srebrenica tiräsendäge 60-lap urında kümelde. Serb millätçeläre elekke Yugoslaviä cirlärendäge suğışlarda xalıqnı qoru öçen cawaplılıq serb köçlärendä yata digän däğwanı kire qağa, bügen alar Belgradta şul suğışlarnıñ serb qorbannarın iskä alu çarasın ütkärde.


text:
Tag Archives: Dağ II 04 Kasım 2016 Filmi İndir
Ağustos 21, 2016 Dağ II ( 2 )
Dağ II – Dağ 2 Dağ II 04 Kasım 2016 Filmi İndir ,Dağ II Filmi letitbit İndir , Dağ II Filmi turbobit İndir ,Dağ 2,Dağ II Filmi full mp4 mobil hd İndir ,Dağ II Filmi Full İndir, Dağ II Tek Link, Dağ II Filmi İndir dağ 2 filmi indir mp4,dağ 2 3gp indir,dag 2 filim […]
Tags: Dağ 2, Dağ II 04 Kasım 2016 Filmi İndir, Dağ II Filmi Full İndir, Dağ II Filmi full mp4 mobil hd İndir, Dağ II Filmi İndir, Dağ II Filmi letitbit İndir, Dağ II Filmi turbobit İndir, Dağ II Tek Link
- Dağ II ( 2 ) için yorumlar kapalı
- Posted under Türkçe dublaj


text:
Xalıqara kongress tatarça ütä
Bötendönya mirası şähärläre oyışmasınıñ IX Bötendönya kongressı biş tel nigezendä, şul isäptän tatar telendä dä, töp dokladlar buyınça biş törkemdä fiker alışu uzdı. İrtän açılğan plenar utırıştan soñ, törle il wäkilläre biş seksiägä bülenep, miras häm iqtisat turında äle genä ingliz telendä uqılğan dokladlarnı tikşerdelär. “Korston” üzägeneñ Tolstoy zalında uzğan tatar törkemendä Tatarstan fännär akademiäse vitse-prezidentı M.Gosmanov citäkçelegendä miras häm iqtisat teması tikşerelde. Çarada traditsion räweştä dokladlar uqılmadı, ä zaldağı xalıq dürt törkemgä bülenep tanış bulğan mädäni miras obyektın saylap alıp, anıñ şähär iqtiasadına nindi yoğıntı yasawı, kiläçäktä anı niçek faydalanu, kommersiäläşterü kebek mäs'älälär qaraldı.
Tarixçı ğalim İl'dus Ämirxanov üzläre eşlägän törkem isemennän Yaña Bistä proyektı turında täqdimnär kertte: Bistäneñ iktisadi nigezläw proyektın eşlärgä. Bu eşlänmäne Bötendönya şähärlär mirasınıñ eş programmasına, xalıqara proyektqa kerergä kiräk.
Şul Yaña Bistä konsepsiäse turında Damir İsxaqov ta söyläde: Rusiä külämendä eşlängän qanunnarnıñ podzakonnıy aktları citärlek tügel. Şular eşlänmiçä torıp idärä itü ısulların qullanıp bulmıy.Tatar Bistäse zapovedniğı ni öçen cimerelde? Çönki iqtisadi idärä itü sisteması oyışa almadı. Rusiädä Tatar Bistäse berdän-ber Urta ğasırdan qalğan häykäl. Hiçşiksez ul YUNSQO külämenä kütärelergä layıqlı.
Jurnalist häm cämäğät eleklese Rimzil wäliev törkeme Tuqay muzeyı binasın turistlar cälep itüdäge rolen kütärü çaraların äzerlägän. Malik Sabircan, Fayaz Musin, Niäz Xalitov, Kälimulla Xäyrullin çığışlarında konkret täqdimnär yañğıradı. İstanbuldan kilgän professor qadir Däwlät üzeneñ çığışında akademik Mirqasıym Gosmanovnı şuşı xalıqara forumnı alıp baru belän ixlas qotladı, konstruktiv täqdimnär kertte. Mäsälän, Qazanğa çit il turistlar cälep itüdä administrativ kirtälär bar ikän:
Çit il turistları arasında Qazan belän dä qızıqsınuçılar bulır. Läkin citdi ber problema bar. Ul Rusiä Federatsiäsennän viza alu qıyınlığı. Sez Törkiägä kilgändä 2000 dollarıygıyznı tülisez dä barasız,ä Törkiädän kiler öçen atnalar, aylar ütep kitä. Turizmnı üsterü öçen turistlarğa kilü yulların açarğa kiräk.
Tatar ğalimnäre, Däwlät Sovetı komitetı räise Razil Wäliev, Qazan şähäreneñ milli bülege mödire İrek Arslanov häm başqalar qatnaşqan bu utırış tarixi miraslarnı saqlaw probleması belän genä çiklänmäde. Anda tağın ber zur eş başlanıp kitte. Ul da bulsa, xalıqara fänni ictimaği forumda tatar teleneñ tulı köçendä qullanu räweşe sınaldı häm bu başlanğıç uñışlı dip tabıldı. Pänceşämbe könne ingliz, fransuz, urıs, ispan tellärendä eşläwçe seksiälär belän berrättän, tatar seksiäse üz eşen däwam itäçäk.
El'mira Gazizova


text: Xalıq deputatı İ.Tahirov citäkçelegendäge delegatsiäseneñ Ufağa kitüe turında äytkän idek. Qazanlılar Başqortstan respublikası könen bäyräm itüdä qatnaşqan xezmättäşlek planı turında söyläşülär alıp barğannar. R.Miñnullin, N.Xisamov häm başqalar kergän bu eş törkeme Qazanğa qaytqaç, delegatsiä äğzası BTK Başqarma komitetı räise urınbasarı İ.Xädiullin Azatlıq radiosına intervyü birde. Anıñ äytüençä, komissiä äğzaları Başqortstan belän Tatarstan respublikaları arasında 2004-2005 yıllarğa üzara xezmättäşlekne üsterü buyınça çaralar planın tikşergännär häm qabul itkännär.


text:
Ekrem Çelebi - Beymali
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Beymali
Etiketler : Ekrem Çelebi - Beymali türkü indir, Ekrem Çelebi - Beymali türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Beymali mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Beymali türküsü, Beymali sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Beymali bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Oyna Gül Yüzlüm
Ekrem Çelebi - Gel Kaçma Gel Gel
Ekrem Çelebi - Yine Bir Hal Oldu
ekrem çelebi - can özümden besmeleyi çekince-sultanım (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan
Ekrem Çelebi - Kızlar Maraş a Gider
Ekrem Çelebi - Sarı Yazma Yakışmaz Mı Güzele


text:
" Yıraq Könçığıştağı tatar-başqortlarğa ni buldı?” Prof. Dr. Nadir DÄWLÄT (3. өleş)
Läkin 1924 yılnıñ sentäberendä imam (axun) İnayätulla Säli-Äxmätneñ ülü säbäple bu eş tuqtalıp qala. Yänä dä mäçetneñ ber öleşe tözelep, manarasına ay quyılğan bulsa da, berniçä yıldan soñ Qıtayda barlıqqa kilgän säyäsi bolğanular, 1929 yılda Sovet-Qıtay, 1931 yılda Yapon-Qıtay bäreleşüläre, bigräk tä 1932 yılda Xarbinnı su basu fäläkate tözeleş eşläreneñ kiräkle matdi yärdämnän mäxrüm qaluına kiterä. Monnan tış oyışma idaräseneñ citeşsezlekläre näticäsendä 1934 yılnıñ oktäberendä 23 meñ iena burıçı cıyıla. Mondıy xäl şaqtıy ğaybätlärgä häm şiklänülärgä dä säbäp bula. Tağın 1936 yılda Xarbinnıñ yaña imamı Mönir Xasibulla (1896-1944) Yıraq Könçığışta tatarlar yäşägän böten şähärlärne äylänep çığıp yärdäm cıyıp tözeleşne axırına citkerä. Näticädä 1937 yılnıñ 8 oktäberendä “Meñ yıl mäçete” zur ber tantana belän ğibadät öçen açıla.
Xarbin cämğıäte äğzalarnıñ sanı üzgärep tordı. 1917 yılda 200-250 äğzası bulğan bu oyışma 1920 yılda ber niçä meñ äğzağa iä buldı. 1922 häm 1924 yıllarda isä keşelär yaña mömkinleklär ezläp başqa cirlärgä küçep kittelär. 1930 yıllarda Xarbindağı tatarlarnıñ sanı 1000gä qadär kimede. İkençe törle äytkändä, 120 ğailä yäşi ide. Xarbinda yäşäwçe tatarlarnıñ sanı üzgärüenä qarap uquçı sanı da 150lärgä citsä dä, 1930 yıllardan soñ alarnıñ sanı 80 belän 100 arasına qadär töşte. Ul yıllarda inde Xarbin tatar ziratında 500 yaqın keşe kümelgän ide.
Qıtay (häm Mançurya) kommunist xaqimiätenä küçep tatarlarnıñ azayuı belän 1955 yılda böten şäxsi mallar kebek oyışma malları da däwlätläşterelde. 1960 yılda Xarbinda barı tik 4-5 keşe qaldı. Şul räweşle Xarbindağı 60 yıllıq möhacirlek tarix axırına yaqınlaştı.
Xarbin başta tatarlar iñ küp yäşägän ber şähär bulğanlıqtan, dini, milli, sotsial'' häm mädäni eşçänleklär kübesençä monda alıp barıldı. 1920 yıllarda “Yıraq Könçığış”, “Meñ yıl mäçete”, “Bäyräm nurı”, “Çatqı” isemle gazeta-jurnallar çığarılıp kilde. Bolarğa östämä räweştä “Tatar älifbası” (älifba, 2 basma, “Ğaräp älifbası” (uqu) kitabı (4nçe sıynıf öçen 3 törle kitap), “Xisap” (matematiqa) häm “Gabdulla Tuqay şiğırläre” (Tuqaynıñ saylanma şiğırläre) bastırıldı. Bolar mimiografik häm litografik (yäğni taşbasma) basmalar bularaq äzerlände. Näşer eşçänlegen Axun İnayätulla Säli-Äxmät başlap cibärde, Xösäyen Gabdüş (1901-1944) belän soñraq kiläçäktä tanılğan tyurkolog bulaçaq (professor, fännär doktorı) Räşit Raxmäti (Arat) (1900-1964) belän däwam ittelär. Räşit Raxmäti ayırılıp kitü belän böten eş Gabdüşneñ cilkälärenä töşte. 1920 belän 1930 yıllar arasında näşer itelgän bu gazeta, jurnal, kitaplarnıñ tirajı 500 belän 1000 arasında ide. 1930 yıllardan soñ isä näşriät eşçänlekläre Tokioda, 1935 yıldan soñ Mukdenda däwam itelde.
KKT tözeleşe uñayı belän Mançuryaneñ tönyağında Rusiä çigenä yaqın bulğan Mançurya şähärennän soñ ikençe möhim urnaşu urını bulğan Xaylarda şähärneñ qıtaylar yäşägän öleşendä Yevropa çığışlı keşelär yäşägän mäxällä barlıqqa kilde. Şähärneñ bu yaña rayonnarında ruslar, tatarlar, ärmännär häm yähüdilär yäşi ide. Xaylar säwdä üzägenä äverelep, Mongoliädän qaytarılğan mallar belän säwdä itelä ide. Tatarlar, tatarça belän mongolça tuğandaş tel ğailäsenä kergänlektän, qısqa ber waqıt eçendä mongolça häm berniqadär qıtayça söyläşergä öyränälär häm uñışlı ğına eşläp kildelär. Başqa säwdä malları arasında isä Qıtaydan kiterelgän çäy häm tuqımalar häm başqa illärdän qaytarılğan öy cihazları, maşinalar h.b. bar ide.
Prof. Dr. Nadir DÄWLÄT-neñ “ Yıraq Könçığıştağı tatar-başqortlarğa ni buldı?” isemle xezmätennän өzeklär tıñladığız. Däwamı kiläse tapşıruwıbızda.


text:
Total: İranga investisiä kertü xätär
Fransuz energia şirkäte Totalnıñ baş mödire, İranğa invistisiälär kertü xäzerge waqıtta şaqtıy qurqınıç dip belderde. Anıñ bu çığışı isä İrannıñ könyaq Parstağı yağulıq qırların eşkärtü proyekteneñ kiläçägen şik astına saldı.
Total şirkäte başlığı Christophe de Margerie Londonda çığa torğan köndälek Financial Times yazmasına, Fransuz şirkäte Totalnıñ İranğa investisiä kertüneñ säyäsi yaqtan qarağanda küp xäter eş buluın äytte. Christophe Totalnıñ İranda kiyerenkelek artqan waqıtta çikläwlärgä qaramıy investesia yasawı xalıq arasında “Total - aqça öçen böten äyberne eşlergä äzer” digän farazlar tudıruı ixtimal dip belderde.
Margerieneñ bu belderüe İran belän İzrail arasında kiyerenkelekneñ artqan çağına turı kilä. İran kiçä Shahab – 3 dip atalğan raketaların sınadı. İran älege raketalarnıñ İzrailgä höcüm itä alır köçtä yıraq-ara raketa buluın däğwä itä.
Totalnıñ könyaq Pars proyektınnan kire çigenüe, İrannıñ gaz cirlärenä zur sanda investesia kertä alaçaq köçkä iä zur energia şirkäten yuğaltuın añlata
Parijdä urnaşqan xalıqara mönäsäbätlär institutı başlığı Dominique Moisi, Totalnıñ bu qararga kilüendä AQŞtan kilgän basımnar belän bergä Yewropa Berlege häm Fransiäneñ Totalnı älegä proyektkä quşılmasqa öndägän çaqıruları täserle bulğandır dip farazlıy:
“Döresrägen äytkändä Totalnı mondıy qararğa etärgän säbäpne tabu añsat tügelder. Ul iqtisadi ber säbäpme ällä säyäsime? Minem uylawımça Fransiä xökümäteneñ säyäsi basımnarı anın bu qararğa kilüendä zur rol uynağandır. Bälki alar Total yuğaltudan qurqmıy digän iqtisadi qaraştan tağın da näticäleräk ğamäl eşläde.”
Totalnıñ mondıy qarar itüendä nindi genä säbäplär bulmasın, Moisi äytüençä şirkätneñ bu belderüe İran xökümäte öçen maxsus citdi ber yullama buldı dip belderde.
“Bu İrannıñ uran tırışlığın tuqtatu maqsatında Fransianıñ häm başqa illärneñ İranğa qarşı basımınarınıñ artuın kürsätä. Älege belderüe belän İranğa bik köçle yullama cibärelgän buldı: Yäğni İranğa: üzenä qarşı bulğan çikläw turında citdi uylanırğa waqıt citte, şayartmibız, sezgä qarşı bulğan basımnar, çikläwlär artaçaq, bu bezneñ sezneñ atom tırışlığığıznı tuqatu öçen arta barğan çaralarnıñ ber öleşe”
Tähran räsmiläre uzğan yıl Sentabr ayında 2006 yılda Total belän kileşü - şirkätneñ basımğa birelüe näticäsendä tormışqa aşa almasa, ul çağında älege proyektlä cirle şirkätlär belän däwam itäçägen beldergän ide.
Xäzer inde könbatıştağı zur energia şirkätlären yuğaltudan soñ İrannıñ, iğtibarın kübräk energiaga ixtiyacı bulğan Qıtay häm İndia kebek könçığış illärenä yünätäçäge farazlana. Läkin mondıy proyektnı başlar öçen başta İrannıñ gaz ütkärgeç torbaların tözüe şart.
Bu isä küp waqıt häm aqça taläp itä.


text:
Kilähe yılda torlaq arzanayırmı?
Başqortostanda Torlaq öśtönlöklö Milli proektın ğämälgä aşırıuźa ayırım qıyınlıqtar yuq. Räsäy radiohına äñgämähendä prezident Mortaza Räximov oşolay tip belderźe. Şul uq waqıtta, Başqortostan etäksehe, proekt uñaylı häm arzan torlaq tip atalha la, unıñ arzan ikänlege toyolmay tine Mortaza Räximov. Ni ösön torlaqqa xaq nıq arta tigän horauğa töźöüselär barıhın da baźar köyläy tip yauaplay, tine prezident xäbärseneñ oşo turalağı horauına. Respublika etäksehe fekerensä, fatirźarğa xaq artıuğa ipoteka la säbäpse. İpoteka buyınsa kredittı küpläp alğan hayın, torlaqqa xaq ta arta. Mortaza Räximov, torlaq ısınlap ta arzan häm uñaylı bulhın ösön, kilähe yıldan töźölöş barışın kontrolgä alasağın belderźe. Öfölä torlaqtıñ ber kwadrat metrı 24 meñ yarım humdan da qimmät bulırğa teyeş tügel. Baźar iqtisadı qanundarına qaramay, torlaq problemahına däülät qıśılırğa burıslı tip iśäpläy Başqortostan prezidentı. Äle Öfölä ber kwadrat metr torlaq 54 meñ hum tora.


text:
Tatarstannıñ Milli muzeyına 111 yıl
Qazan Kirmäneneñ qapqası aldında , häm Musa Cälil häykäle qarşındağı ike qanatın ike yaqqa cäygän matur borınğı binanı härkem belä. Ul Tatarstannıñ däwlät muzeyı. Ä soñğı yıllarda aña milli muzey iseme birelgän. Ämma anı çın- çınnan awız tutırıp tatarnıñ milli muzeyı dip äytep bulmıy. Ul 1895 yılda açılğan, guberna muzeyı bügen Andrey Lixaçev isemen yörtkän älege muzeyğa bu arxeologiä ğalime İdel buyında yäşägän xalıqlarnıñ könküreşe, kul'turasına qağılışlı bay xäzinä büläk itep qaldırılğan.
Muzeynıñ tuğan köne 5 aprel' könne, monda muzeynıñ berniçä zalında törle mädäni çaralar oyıştırılğan ide. Muzeyğa ekskursiägä kilgän keşelär sanı 700 gä tulğan bulıp çıqtı, ä başqa könnärdä bu san kön buyına da 200 keşedän artmıy ikän. Ä şulay da, tatarlarnı qızıqsındırğan muzeynıñ ikençe qatında “İslam raritetları” kürgäzmäsendä “Tatar mäğrifätçelege” dip isemlängän ekskursiä ütkärelde. Mondıy ekskursiälärgä uquçı balalarnı respublikanıñ mäğärif ministrlığı yärdämendä cälep itüläre turında milli muzeynıñ mädäniät bülege ölkän fänni xezmätkäre Rawilä Möbäräkşina belderde. Häm ul bezgä menä tağın nindi mäğlümat citkerde:
“Muzey- ul muzalar saqlanuçı mäğärä digänne añlata. Muzey däwlät yärdäme belän tergezelde. Xäzerge waqıtta 2000 kv.m 1800 eksponat kürsätelä. Tarix, tabiğät, arxeologiä, mädäniät büleklärendä fondlar tantanalı çaralar ütkärälär.”
Ekskursiälär ütkärüçe muzeynıñ ädäbi bülege ölkän fänni xezmätkäre Flürä Daminova bu kürgäzmädäge tatar mäğrifätçeläreneñ saqlanıp qalğan istälekle äyberläre turında menä närsälär dide:
“ Ş.Märcani,R.Fäxretdinneñ istälekle şäxsi äyberläre, Qayum Nasıyrinıñ üz qulı belän eşlägän globusı, Ğ.Tuqayğa Peterbur şähäre balaları büläk itkän et räseme töşerelgän qara sawıtı, K Tinçurinnıñ tormış iptäşe Zahidä xanım saqlap alıp qalğan bik küp äyberläre , Äxmätgäräy Xäsäni belän Zäynäp Xäsäniä Ş Märcänineñ tuğannarı büläk itkän eş östäle” turında mäğlümat citkerde.
25 aprel'dä Ğ.Tuqaynıñ 120 yıllığına bağışlap muzeyda, “İ, moñlı sazım” digän kiçä bulaçaq.
Mälikä Basıyr, Qazan .


text:
Yeni
Necip Fazıl Kısakürek Hayatı, Necip Fazıl Kısakürek Eserleri, Necip Fazıl Kısakürek Yaşamı, Necip Fazıl Kısakürek Biyografisi, Necip Fazıl Kısakürek Kitapları, Necip Fazıl Kısakürek Kitap Özetleri, Necip Fazıl Kısakürek Sözler, Necip Fazıl Kısakürek Hakkında, Necip Fazıl Kısakürek Kimdir, Necip Fazıl Kısakürek Şiirleri
Gösterilen Yazılar: 1 - 5 Toplam Yazı: 5
Sunumları
Henüz bu yazıya eklenmiş dosya (powerpoint,pdf,word) bulunmamaktadır.
Videoları
Henüz bu yazıya eklenmiş video bulunmamaktadır.


text:
Rusiä pensionerları könenä dollar yarımğa yäşärgä tırışa
Xäzer Rusiädäge iqtisadi xällärgä, tögälräk äytkändä, andağı pensionerlar xälenä tuqtalıp kitäbez, xörmätle tıñlawçılar. İldäge urtaça pensiä biredä barı tik yaqınça 45 dollarğa ğına tiñ, şuşı aqçağa ay buyı yäşäw mömkin tügel kebek, läkin könenä dollar yarım ğına sarıf itep yäşäwçelär citärlek. Radiobıznıñ Mäskäwdäge xäbärçese Francesca Mereu alarnıñ qayberläre belän berniçä kön ütkärde.
Audio
Näq menä Nina Matveyevalar buwını, Rusiäneñ bazar iqtisadına küçü çorında, mixnätne iñ küp kürgän qatlam bulıp tora. Yaña zamanalarda aqçanı yañaça eşläw öçen alar inde olı, häm andıylarnıñ berdänber ömete, ul da bulsa däwlät birgän pensiä. Läkin anıñ küläme qayber oçraqlarda xätta, minimal eş xaqına da tiñ tügel. Nina Matveyevanıñ pensiäse yaqınça 57 dollarğa tiñ häm anıñ här sumı ğına tügel, tiene dä inde aldan uq isäplänep, qaya häm närsägä sarıf iteläse bilgelänep quyılğan. Näticädä aña, azıq-tölek öçen könenä 55 sum, yäğni dollar yarımnan artığraq aqça qala.
Audio
Mäskäwneñ Nina Matveyeva yäşägän cirendä, kibetlärdä azıq-tölekneñ qibat buluwı säbäple ul atnağa ber, bäyälär bik yuğarı bulmağan Vıxino bazarına yöri, anda barıp qaytu öçen genä dä aña 3 säğät waqıt kiräk. Läkin bu anıñ öçen kirtä tügel, çönki başqa cirdä Matveyeva azıq-tölekne annan da tübänräk bäyägä ala almıy. Häm äle anda da bar närsä dä ul alırlıq däräcädä arzan tügel, min xäzer it aşamıym da inde dip söyli Nina Matveyeva.
Audio
Şulay itep, tuqlanu nigezdä, bäräñge, käbestä, kişer, häm başqa şundıy yäşelçälär belän genä çiklänä. Çiläk-çimeş inde asılzatlar azığı sanala. Ä kinoğa yäisä teatrğa baru öçen Nina Matveyevanıñ aqçası qalmıy da, gärçä ul üze bik belemle häm uqımışlı xanım. Xätta dus-işlärgä qunaqqa baru da xäzer anıñ öçen ber problemağa äylängän.
Audio
Läkin şuña da qaramastan, Rusiädäge pensionerlar açlı-tuqlı yäşäwne alay uq zur tübänçelekkä sanamıy, alarnıñ bar ğömere şulay ütte diyärgä bula. Tik alar öçen, cannı iñ ärnetkäne şul, xäzerge cämğiat alarnı onıttı, iskä töşergän oçraqta da pensiädägelär barı tik xakimiat öçen ber problema bularaq qına iskä alına. Üz qulları belän qorğan ilneñ xäzer alarnı kürmämeşkä salışuwı, Rusiäneñ olı yäştäge buwının nıq tübänsetä häm räncetä. Nina Matveyeva zamanında, 16 gaz häm neft yatmasın açuğa öleş kertkän keşe, ul xätta şunıñ öçen, Sovetlar Berlege xökümäteneñ bülägenä dä layıq bulğan. Ämma min şuña da qaramastan xäzerge yaña iqtisadtan nindi fayda kürdem soñ digän soraw birä ul.
Audio
Häm, cawabınnan añlaşılğança, ğömer buyı eşläwennän bernindi dä fayda kürmäwen belderä pensioner Nina Matveyeva.
Kärim Kamal


text:
Oktäberskiy şähäreneñ ğäriplär yortında respublikanıñ kontrol-xisap palatı tikşerü ütkärgän. Anıñ näticäläre şaqtıy “qızıqlı”. Aña qarağanda, internat xezmätkärlär belän tulısınça täemin itelmägän. İnternat citäkçelege 58 buş urın totıp, alarda ğäriplär köçen qullanğan. Xezmätläre öçen aqçanı az külämdä tülägän. İnternatqa xärbi komuflaj kiemnär häm soldat ayaq kiemnäre genä qaytartılğan. Urın-cirläre öçen balalar cäymäse belän faydalanğannar. Şulay törle yullar belän yanda qaldırılğan artıq aqça xezmätkärlär arasında bülengän.
* * *
Ufa üzägendä reklama elengän timer bağana awdı. “Sirk” tuqtalışında köpä-köndez bağana awğan waqıtta svetoforda qızıl ut yanğan bulğan. Şuña özelgän timerçıbıq tiep ber maşinanıñ pıyalası qoyılğan, başqa zıyan kürelmägän. Şulay da timerçıbıq özelü näticäsendä ike säğät elektr transportı yörmäde.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Mäskäw, Quşma Ştatlarnıñ çäçän bäysezlege wäkilläre belän oçraşularına kisken qarşı çığa
Beslandağı faciğädän soñ Rusiä citäkçeläre yänä, çit illärdä çäçän bäysezlegen yaqlaw eşen alıp baruçı qayber wäkillärne Rusiä xakimiatenä tapşırunı alğa sörä başladı. İsemlektä berençelärdän bulıp Aslan Masxadov xökümätendäge tışqı eşlär ministrı İlyas Äxmätov tora. Aña küptän tügel genä Quşma Ştatlarda säyäsi sıyınu birelgän ide. Mäskäw monı kisken tänqitläp çıqtı. Şuşı atnada amerikan yağı Rusiä belän teläktäşlegen kürsätep, Beslan qorbannarına yardäm itäçägen häm çäçän wäkilläre belän aralaşuınıñ alay uq ähämiatle bulmawın belderde.
Audio, Colin Powell
"Minemçä, prezident Putin çäçän şäxesläreneñ däwlät departamentı xezmätkärlärenä yasağan oçraqlı häm xäzer tügel, ä elekke çordağı ziaratlarına işarä itä. Xäzer isä bez tulısınça berdäm, şuşı keçkenä şähärdä bulğan qotoçmalı dähşät uñayınnan bulsa da" di amerikan däwlät sekretare. Rusiä qayğısın Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld ta urtaqlaşa häm üz ilenä häm Rusiägä yanağan qurqınıçlarda ul küpmeder urtaqlıq ta kürä.
Audio, Donald Rumsfeld
"Uzğan atnada kürgännärebez, terrorçılarnıñ ni xätle yıraq kitä aluınıñ, alay ğına da tügel, nindi ğämällär eşläweneñ açıq misalı bulıp tora. Bu üz ğömerlären irekle kiçerergä teläwçelär belän ekstremistlar arasında bar dönya külämendä barğan köräş" dip bäyäli Beslan xällären amerikan saqlanu ministrı Rumsfeld. Ämma ul berük waqıtta, Beslandağı totıq aluğa "äl-Qaidä"neñ qatnaşuın raslağan dälillärne kürmäwen dä belderä. Çärşämbedä Quşma Ştatlar yağınıñ Çeçnä säyäsätenä qarağan soñğı belderülärenä Rusiä möğämäläse dä bilgele buldı. Mäskäwdäge tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Aleksandr Yakovenko, amerikan yağınıñ çäçän bäysezlege tarafdarları belän kiläçäktä dä oçraşu ixtimalı xaqında belderüe, "Masxadov wäkillären räsmiläşterü omtılışı bulıp tora" dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, Mäskäw andıy oçraşular hiçbernindi şartlarda da bulırğa tieş tügel dip isäpli.
Kärim Kamal


text:
Yäyge biatlon buyınsa donya çempionatın uźğarıu respublika qaźnahına 50 million humğa töşä. Yarıştar bıyıl köź uźğarılasaq. Oşo waqıtqa tiklem oyoştorowsılarğa ber nisä möhim mäsäläne xäl itergä käräk. Täw siratta «Biatlon» sport kompleksınıñ ikense siratın töźöü häm fayźalanıuğa tapşırıu, sport obyıqtın zamansa qoramaldar häm kommunikasia menän yıhazlandırıu, şulay uq telewizion qanaldarźı xalıqara talaptarğa yawap birerźäy tura efir menän tämin itew. Respublika xökümäte xäźyır oyoşma-predpriatielarğa irekle nigeźźä iğänälär bülergä quşa.
Öfölä Donya kimälendäge yarıştarźı ütkärew täqdime menän Biatlonsılarźıñ xalıqara berlege başqarma komitetı sığış yahağaynı.


text:
Watanım oyışması Tatarstanda bülekçä buldırdı
Watanım oyışmasınıñ Tatarstan bülekçäse Rusiä töbäklärendä iñ berençe bulıp oyıştırıldı. Anıñ citäkçese itep Qazan mediko-instrumental’ zavodı citäkçese Nur Xämzä ulı Şakirov quyılğan. Ul Tatarstanda abruylı şäxes, anıñ citäkçelegendäge zavodta kardioxirurg Rinat Aqçurin qullana torğan cihazlar eşlänä. Watanımnıñ Tatarstan bülekçäse utırışı Säwdä-sänäğät palata binasında ütte. Bulaçaq watanımçılar sıyfatında Qazannıñ iñ zur şirkätläre aviatsiya berläşmäse, radiopribor, elektropribor häm başqa zavodlarnıñ direktorları, institut rektorları, şulay uq tatarstannıñ elekke Elemtä ministrı İlgiz Raxmanqulov, Mansur Şihapov häm başqalar cıyılışta qatnaştı. Rinat Aqçurin Watanım oyışması turında mäğlümat birde, plannar häm aktual’ mäs’älälär xaqında Fikrät Tabeyev, general-polkovnik, Mäskäw tatar milli-mädäni moxtariäte räise Räsim Aqçurin, tatar ictimaği üzäge räise Räşid Yağfarov, Ufada yäşäwçe eşquar Ramil Bignov, akademik Mirfatix Zäkiev, ğalim häm pedagog Rüzäl Yusupov häm başqalar çığış yasadı. Oyışmanıñ kiläçäkkä proyektları häm Tatarstan bülekçäseneñ idärä äğzäläre raslandı. Tatarstan prezidentı kiñäşçese Rafael’ Xäkimov, Ministrlar Kabinetı xezmätkäre Räis Töxwätullin da şunda buldı. Şulay itep, Watanım oyışması Tatarstan bülekçäse eşkä kereşä. Aña räsmi dairälär uñay mönäsäbät kürsätä, «Tatarskiy mir» gazetasında Tatarstanğa här tatar milli tereleşenä tänqit mäqälälären iskä aluçı yuq. Älege utırışta qatnaşuçılarğa Vadim Çurbanovnıñ «Kazanskiy kotel» mäqäläse basılğan gazeta sanı da taratıldı.Gölnaz İlgizär


text:
Rusiä Waşingtonnıñ küpläp üterü qoralları taraluğa qarşı iminlek initsiativasına quşıldı
Bu atnada Rusiä AQŞ täqdim itkän küpläp üterü qoralları taraluğa qarşı iminlek initsiativasına quşıluın iğlan itte. Bu kileşügä kergän illär şikle korablarnı, oçqıçlarnı yäki qorılmalarnı tikşeräçäk.
Bu initsiativa aña quşılğan äğza illärneñ küpläp üterü qoralları bulırğa mömkin yöklärne tuqtatu xezmättäşlegen, andıy yöklär turında küzläw mäğlümätlären urtaqlaşunı küzdä tota. Äğza illär cirdä, küktä häm diñgezdä, şikle binalarnı, korablarnı yäki oçqıçlarnı tikşerä alaçaq. Ämma bu tikşerülär äğza illärneñ territoriälärendä genä bula ala. Neytral'' hawada yäki sudağı şikle oçqıçlar yäki korablarnı tikşerü mäs''äläse isä açıqlanmıy qalğan. Waşintondağı Xalıqara tınıçlıq öçen Karnegie Fondınıñ küpläp üterä qoralları taraluğa qarşı bülek mödire urıbasarı John Wolfstahl bu mäs''äläne äle çişäse bulaçaq di:
AUDİO: Xäzergä bu initsiativa äğza illärgä üz territoriälärendäge köymälärne yäki oçqıçlarnı ğına tikşerü mömkinlege birä. Bu älege däwlätlärneñ üz qanunnarın buldıruın häm ul qanunnarnıñ citärlek däräcädä qırıs buluın tä''min itüçe koardinatsiäläw mixanizmı bulıp tora. Ul köymälär yäki oçqıçlar xalıqara territoriädä bulğanda problema çığaçaq. Moñarçı Panama yäki Liberiä kebek illärneñ xalıqara sulardağı korabların tikşerergä aldan röxsät alırğa ireşü oçraqları bulsa da, bu initsiativanıñ xalıqara sulardağı tieşle tamğaları bulğan legal'' korablarnı tuqtatıp tikşerü öçen xoquqıy nigeze yuq.
Küp kenä küzätüçelär bu mäs''älälärne çişü öçen älege initsitativanıñ Bush administratsiäse tözergä telägän maxsus koalitsiä qısalarınnan kiñräk xalıqara xoquqıy nigezen buldıru kiräk di. Şulay uq bäxäslär çıqmasın öçen nindi yöklärneñ küpläp üterü qoralları yäki andıy qorallarnıñ ber öleşe dip sanaluın açıq bilgelärgä kiräk bulaçaq.
Bu eş BMO qaramğında bula alır ide. Ämma AQŞ säyäsi säbäplärdän eşne bu yünäleştä cibärergä telämi di Wolfstahl.
AUDİO: Monıñ öçen berniçä mexanizm bula ala. Berençese, BMO İminlek Şurası üz äğzalarına, plutoniy yäki nıq bayıtırlğan uran kebek qoral materialları buluı belensä andıy yöklärne tuqtatu wäkaläte birä ala. Ämma ber problema bar. Qanatlı raketalar töyähän korablarnı tuqtatu turında xalıqara kileşügä ireşep bulmas kebek. Çönki qanatlı raketalarnı Tönyaq Korea ğına tügel, küp illär, şul isäptän AQŞ ta Angliä kebek illärgä sata.
Atlantik-ara İminlek öçen Berlin mäğlümät üzäge mödire Otfried Nassauer AQŞnıñ berektäşe bulğan Paqstan mäs''äläsen kütärä. Küptän tügel Paqstannıñ elekke atom programması başlığı Abdul Qadir Xan İran, Tönya Korea häm Liviägä atom serlären satuın tanığan ide. Nassauer Waşingtonnı ike törle standar qullanuda ğäyeplämäsennä öçen närsäneñ küpläp üterü qoralı buluın häm tikşerelüçe illär isemlegen açıqlarğa kiräk di.
AUDİO: AQŞnıñ Paqstanğa F-16 oçqıçın satuğa kilgändä, F-16ğa atom qoralı urnaştırıla ala. Başqa illär tuqtağız äle, Pastan küpläp üterü qoralların taratmaw öçen möhimme dip sorarğa mömkin. Möhim bula ala. Şuña kürä mondıy yök bulırğa tieş tügel. İkençe yaqtan qarağanda, başqa illär mäs''äläsendä dä şul uq xäl qabatlanırğa mömkin. Minemçä texnologik mäs''äläne dä xoquqıy mäs''äläne dä açıq bilgelärgä kiräk.
Ul şulay uq, Waşingtonnıñ initsiativası tä''sirle bulsın öçen anda möhim transportlawçı häm texnologiälär citeşterüçe däwlätlärneñ qatnaşuı zarur di.
AUDİO: Dönyadağı korablarnıñ küpçelegenä keçkenäräk öçençe dönya illäreneñ älämnäre elengän. Qanun bozılmasın öçen ul illärneñ dä mondıy initsiativağa qatnaşusı zarur. Hiçşiksez Qıtay belän Hindstan kebek zur illär dä quşıluı kiräk. Säwdä häm texnologiälärgä kilgändä şul uq närsä Braziliägä häm başqa möhim däwlätlärgä dä qağıla.
Uzğan cäydä Gretsiä sularında qoral häm şartlarqıçlar töyägän korabnıñ tuqtatıluı AQŞ initsiativasınıñ uñışı bularaq sürätlänsä dä, AQŞ häm İspaniäneñ Tönyaq Koreadan Yämängä baruçı, raketalar töyägän korabnı tuqtatuına Yämän ul xoquqıy räweşle bezneñ qorallı köçlär öçen kiterelä dip protest beldergäç korabqa yulın däwam itü mömkinlege birergä mäcbür buldılar. Bush administratsiäseneñ suğıştan soñ Ğiraqta küpläp üterü qoralları taba almawı da bu mäs''älädä xalıqara konsensusqa ireşügä qomaçawlap tora.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Rusiädä xalıq sanın isäpkä alu başlandı
Rusiädä xalıq sanın isäpkä alu başlandı
Sişämbe könne, Mäskäwdä, Rusiä xökümäte utırğan Aq yortta törle millät wäkilläre qatnaşqan ber cıyılışta statistika komitetı wäkile Lyudmila Zarubina çığış yasağan. Ul yäşäw häm barıp yörü öçen qatlawlı töbäklärdä xalıq sanın alu aldan uq başlanuı turında äytkän. Xäzer inde berniçä yöz meñ keşe sanalğan ikän. Xalıq sanın isäpkä alğanda can isäbe genä tügel, matdi, sotsial' häm ruxi tormış ta bilgelänä. Rusiä külämendä can isäptä 400 yöz meñläp keşe qatnaşa, yäğni waqıtlıça kontrakt buyınça sanawçı bulıp eşli. Menä şuşı sanawçılar, sanalğan här keşe cawapları buyınça tutırılğan qäğäzlärdäge mäğlümätne kompyuterlarğa kertüçelär Rusiäneñ közgesendä nindi çağılış buluın iñ berençelärdän küräçäklär.


text:
Ğalimnär xannar qäberlären quzğatmıy torırğa buldı
Şuşı könnärdä, Qazan Kremlendä tabılğan xannar qäberlären açu-açmaw mäs’äläse xäl itelergä tieş ide. Kreml’däge arxeologik tikşerenülär citäkçese Fayaz Xucin beldergänçä, älegä ğalimnär aşıqmasqa uylağan. Ğalimnär, qäberlekne açırğa qul kütärelmi, dip tä belderä. Alfred Xalikov xannar törbäsen inde 70nçe yıllarda tapqan urında, yañadan qazu eşläre bara. Eşçelär cirne ez ezläp kenä alıp, zur saqlıq belän eşli,çönki 15nçe -16nçe ğasırdan birle saqlanıp qalğan taşlarğa zıyan kiterü qurqınıçı bar. Tarixnı belgän keşegä biredä mawıqtırğıç manzara açıla. Monnan 5-6 altı ğasırlap elek, xannar söyäklären saqlar öçen, kiñlekkä 4 metr häm ozınlıqqa 18 metr bulğan törbä tözelgän. Biek bulmağan şuşı bina eçendä, 1 ğasır däwamında xannar söyäkläre östälep barğan. Ğasırlar ütkän, buınnar almaşqan, ä qäberlär haman da uz urınında tora.
İnde xäzerge zamanğa qaytsaq, şunı küräbez. Arxeologlar ul törbäneñ diwarların öleşçä qazıp çığarğan. Xäzerge waqıtta, qäberlärne qaplıy torğan 3 taş plitä, ikençe törle äytkändä, 3 mastaba açılğan. Qalğan 2 qäberlek yarım cimerek xäldä, tağın berse - bötenläy saqlanmağanğa oxşağan. İnde xäzer bu xannar törbäseneñ kiläçäk yazmışı xäl itelä. Älegä qäberlärne quzğatmasqa bulğannar. Läkin, bu qararnı, açunı kiçekterep toru, dip bäyälärgä mömkin. Şuçı tarixi urında arxeologik qazu eşläre belän citäkçelek itüçe Fayaz Xucin äytkänçä, älegä Qazan arxeologlarınıñ moña äzerlege citmi, berençe çiratta, antropologiä belgeçläreneñ qatnaşuı kiräk. Qazandağı antropolog Bolğardağı qazu eşlärennän qaytqaç häm anıñ Mäskäwdäge kollegaları çaqırılğaç, bälkem qäberlärne açıp bulır, dide Fayaz Xucin. Bu fänni yaqtan zur açışlar alıp kilerlek mäs’älä bulsa da, anıñ äle äxlaqi yağı da bar. Şuña, arxeologlar üzläre genä bu eşkä totınırğa batırçılıq itmi, başqa ğalimnärneñ, Tatarstan Prezidentınıñ, din ähelläreneñ dä fikeren beleşergä niätli. Fayaz Xucin üze, qäberlärneñ bersen bulsa da açıp qararğa kiräk, dip uylıy. Bu oçraqta, mäsälän, Safa Ğäräy xannıñ nindi säbäptän ülgänen belep bulır ide, di ul. Arxeologlar, bu eştä antropologiä belgeçläreneñ häm zamança texnologiäneñ yärdämenä ömet itä. Qäberlär açılğan oçraqta, xannar söyäklären açıq hawadağı muzey räweşendä, pıyala gömbäz belän genä qaplap quyarğa uylanıla. Şunıñ belän bergä 70nçe yıllarda tabılğan Mäxmüt häm Möxämmät Ämin xannarnıñ söyäklären kire qäberlärenä salırğa yäki zamança törbä yasap, şunda urnaşıştırırğa, digän täqdimnär dä qarala. Fayaz Xucin äytkänçä, mäs’älä 2004 yılda xäl itelergä tieş.Bikä Timerova.


text:
Aslan Masxadov kem ide – terrorçımı, xalıq tarafınnan saylanğan prezidentmı?
Räsmi Mäskäw aña "xalıqara terrorçı" digän yarlıq taqsa, çäçännärneñ kübese öçen ul qanuni räweştä saylanğan citäkçe ide. "Kem ide soñ ul Aslan Masxadov?" digän sorawğa cawapnı härkem üzençä birä.
Audio (Äxmät Zakaev)
"Xäzer inde raslıy alam: İçkeriä Çäçän Respublikası prezidentı Aslan Masxadov üterelgän"
Mäskäwdäge säyäsmännärneñ kübese isä anı qurqınıç terrorçı dip atadı, häm anıñ yuq itelüenä quanıç belderä. Duma räise Boris Grızlov:
Audio (Boris Grızlov)
"Xalıqara terrorçınıñ yuq itelüen härkem ber törle genä qabul itegä tieş. Bu näticä belän yawızlıq azraq bulaçaq."
Masxadovnıñ tärcemäi xälen, ike süz belän, "säyäsätçegä äylängän suğışçı" dip äytep bulır ide.
Aslan Masxadov 1951 yılda Qazaxstanda, Stalin tarafınnan sörelgän çäçän ğailäsendä tua. Leningradta xärbi akademiä tämamlağannan soñ sovet armiäsendä xezmät itep polkovnik däräcäsenä ireşä. 90nçı yıllar başında Litva başqalası Vilnusta xezmät itkändä, Baltiq illäreneñ bäysezlekkä omtıluına şahit bula. Sovet Berlege cimerelgännän soñ Çeçnägä qaytıp Çeçnäneñ berençe prezidentı Cäwhär Dudaevnıñ yaqın tarafdarına äylänä.
1994-1996 yıllardağı berençe çäçän suğışı waqıtında ul ştab başlığı bula. 1996 yılda Dudaev üterelgännän soñ anıñ wäkälätläre arta. 1997dä ul prezident bulıp saylana. Rusiä belän ireşelgän Xasavyurt kileşüendä dä Masxadov imzası tora.
İke çäçän suğışın yaqtırtqan Azatlıq xäbärçese Andrei Babisky süzlärençä, 1997-1999nçı yıllar Masxadovqa bik küp forsatlar birä, ämmä ul säyäsätçe bularaq, alarnı ıçqındıra. İkençe çäçän suğışı başlanu öçen öleşçä ul da cawaplı, di Andrei Babisky:
Audio (Andrei Babisky)
"Säyäsätçe bularaq ul bik zäğif, şiklänüçän, tirä-yaqtağılarınnan bäyle ide. İke suğış arasında wazğiätne sındıra almadı, xakimiätne cinäyätçelär qulına tapşırdı."
1999nıñ cäyendä Şamil Basaev Dağıstanğa bärep kergännän soñ Mäskäw Çeçnägä qarşı ikençe suğışın başladı.
Babisky süzlärençä, şuşı xatalarına qaramastan, Masxadov çäçännärneñ kübese öçen soñğı könenä qädär prezident ide. Rusiä räsmiläre Masxadovnı qurqınıç terrorçı dip taswirlasa da, moña ber genä açıq dälil dä kiterä almadı:
Audio (Andrei Babisky)
"Masxadovnıñ terror ğämällären oyıştıruda qatnaşuın dälillägän ber genä citdi dälil dä yuq. Federal üzäk Masxadovnıñ terrorçı ikänen raslağan ber genä dälil dä kiterä almadı."
Üzeneñ çığışlarında Masxadov terror ğämällärenä tänqit belderep, monı qıluçılarnı cawapqa tartu belän kisätä ide.
Masxadov, Basaevtan ayırmalı bularaq, Mäskäw belän söyläşülär tarafdarı ide. Üzğzan atna Azatlıqqa birgän äñgämäsendä ul suğışnı tuqtatu öçen Putin belän yartı säğät utırıp söyläşü citä digän ide. Söyläşülär barıp çıqmasa alda närsä kötä digän sorawğa Masxadov bolay dide:
Audio (Aslan Masxadov)
"Suğış däwam itäçäk, çäçän möcähidläre bu köräştä ülgänçe toraçaq. Rusiäneñ bügenge citäkçeläre suğışnı tuqtatu sälätenä iä tügel ikän, monı alar urınına başqaları kilgäç eşliäçäk. Ämmä inde zur mäsxärä belän. Bezneñ sabırlıq moña ğına citäçäk."
Ayıq küzätüçelär fikerençä, Masxadov kitkännän soñ çäçän suğışçıları arasında salmaq qaraşlı keşe qalmadı. Masxadovnıñ üterelüen ciñü dä atap bulamı, bu sorawğa da härkemneñ üz cawabı.
-Ali Gilmi


text:
Powell uzğan yıldağı terror aktları turındağı xisapqa tözätmälär kertte
AQŞ Dävlät Departamentı global terror turındağı xisabın üzgärtte. Bu yılnıñ April ayında iğlan itelgän ul xisapta uzğan yıldı dönyaküläm terror höcümnäreneñ sanı kimede dielgän ide. Sişämbe könne isö, 2003-nçe yılda terrorizm arttı häm monıñ näticäsendä hälak bulğannarnıñ sanı başta äytelgängä qarağanda ike märtäbä küberäk buldı digän tözätmä kertelde.
Audio
"Raport bezneñ tırışlığıbıznı yaxşıraq yäisä naçarıraq, terrorne yaxşıraq yäisä naçarıraq kürsätü öçen tügel, ä amerikan xalqına faktlar birü öçen äzerlände."
Dävlät sekretarınıñ urınbasarı Riçard Armitaj baştağı xisapqa tayanıp, bu prezident Buşnıñ terrorğa qarşı säyäsäteneñ uñışın kürsätä dip beldergän ide. Anıñ süzlärençä, AQŞ häm başqa dävlätlär terrorğa qarşı uñışlı kampaniä alıp baralar. Tänqitçelär isä, Noyäber ayındağı prezident häm kongress saylaularında politik östenlek alır öçen administratsiä döres bulmağan statistik mäğlümätlärdän faydalana dip belderdelär. Powel bu ğäyeplävlärne kire qaqtı Anıñ süzlärençä, administratsiädä ber kem dä elekke statistik sannar terrorğa qarşı suğıştan ciñep çığılğan buluın kürsätä dip däğvä itmägän.
Audio
"Xäzer dä terrorğa qarşı suğış bara. Armitaj da ciñügä ireşelde dip äytmäde dip uylıym. Ciñügä ireşmädek. Suğış dävam itä."
Bu turıda yıllıq raport Kongress kürsätmäsenä esasän äzerlänä. Powell bu xaqta bolay dide.
Audio
"Dävlät Departamentı häm Teror Xäfeve İntegratsiä Üzäge häm älbättä, bez administartsiädäge keşelär häm prezident Köngress häm amerikan xalqına mömkin bulğan xäldä iñ yaxşı informatsiä häm analiz birü mäsäläsendä cavaplılığıbızğa citdi qarıybız. Xisapnı tüzätü öçen bu mömkinlekneñ buluın xuplıym."
Amerikan Enterprise İnstitutı xezmätkäre Thomas Donnelyneñ fikerençä, baştağı raportta axmaqça xatalar bulğan häm ul Powellneñ bu xatalarnı tözätüenä yuğarı bäyä birgän. Bu institut xökümätneñ rolen çiklävne , köçle tışqı säyäsät häm milli saqlanunı yaqlıy. Prezidentlıqqa kandidat senator John Kerryneñ süzçese Phil Singer bu insident administratsiäneñ terrorğa qarşı suğış mäsäläsendä xäqiqät belän uynauın kürsätkän soñğı misal bulıp tora dip belderde. AQŞ Kongressı Tikşerü Xezmäteneñ terror buyınça belgeçe Raphael Perl bu insident Buş administratsiäseneñ ışanıçlılığına zian kiterde digän fiker häm anıñ xatalarnı tözätüe raportnı aqlağandır digän ömet belderde.
Färit İdelle, Praga.


text:
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Yürü Bre Fani Dünya
Etiketler : Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya türkü indir, Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Yürü Bre Fani Dünya mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Yürü Bre Fani Dünya türküsü, Yürü Bre Fani Dünya sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Yürü Bre Fani Dünya bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Niye Belli Değil
Neşet Çelebi - Yol Üstüne Oturdum
Neşet Çelebi - Yeşil İpek Bükeyim
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Neşet Çelebi - Erciyes ten Kar İstersin
Neşet Çelebi - İki Dağın Arasında
Neşet Çelebi - Cananısın Canısın
Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat


text:
Barak Obamanı möselman itep sürätläw
AQŞ prezidentlığına namzät Obama – möselman, anıñ xatını – qoral totqan terrorçı sürätendä çıqtı. Obama kampaniäse monı “zäwıqsız” dip atadı.
Aq Yort zallarınıñ bersendä miçtä AQŞ äläme yana, diwarlarda Äl-Qäida citäkçese Osama bin Laden räsemnäre...
Bu räsemne bastırğan “The New Yorker” jurnalı, Obama tiräsendä bik küp imeş-mimeş yöri, bu räsem alarğa reaksiä, dip belderde.
İnternetta isä Obamanıñ dine turında ğaybät taralğan. İmeş üzen xristian dip äytsä dä, ikençe iseme Xösäin bulğan Barak – yäşeren räweştä islam dinen tota. İmeş şuña kürä anıñ terrorğa qaraşı kisken bulmayaçaq. İmeş bu ğäilä watapärwar tügel.
“Obama kampaniäseme ul, yuqmı - min här keşeneñ qaraşın xörmät itäm. Bezneñ maqsatıbız Obamağa höcüm itü tügel. Baş isem – “qurqu säyäsäte” dip atala. Monıñ maqsatı, kiresençä, Obamağa yala yaqqan häm ğaybät taratqan keşelärgä höcüm,” dide “The New Yorker” jurnalı möxarrire David Remnik.
Ämma böten keşe monı şayartu dip qabul itmäde.
“Minem moña cawabım yuq”, dide Obama yäkşämbe könne. Anıñ matbuğat wäkile (Bill Berton) räsemne “zäwıqsız” dip atadı.
Obamanıñ köndäşe respublikan namzät John McCain da, bu niätne xuplamadı.
“Räsemne televizordan kürdem, minemçä ul bötenläy urınsız, häm döresen genä äytkändä, senator Obama häm anıñ tarafdarları anı höcüm dip qabul itä ikän, min alar yağında,” dide McCain.


text:
Dağstan çigendä bulğan maxsus operasia waqıtında tağın 2 qorallı suğışçı yaralanğan häm qulğa alınğan. “Azatlıq” radiosı xäbärçese, bäreleşlär waqıtında militsianeñ ike xezmätkäre hälak buldı, 6-aw yaralandı, dip belderä. Ä respublikanıñ Eçke eşlär ministrlığı citäkçelege, militsia xezmätkärläre yağınnan yuğaltular yuq, dip belderä.
Qorallı 15-läp suğışçı Dağstannan Çeçnägä çik aşa ütärgä telägän. Alar Dağstandağı qarşılıq xäräkäteneñ abruylı citäkçese Xäyrulla Elmurzayev törkemennän, dip belderä Çeçnä premyer ministrı Ramzan Qadırov.


text:
Qazanda ximiklarnı tağın kötep qalalar...
Kievta Ukrainada Tatarstan respublikasınıñ könnäre tämamlandı. Pänceşämbe kiçendä älege çarada qatnaşqan premyer-ministr Röstäm Miñnexanov citäkçelegendäge räsmi delegatsiä Qazanğa qaytıp töşte. Bu könnär qısalarında Kievta zur uñış belän Tatarstan sänğätkärläreneñ çığışı ütte, Ukrainağa KamAZ maşinaların satu turında söyläşülär ütte, dip xäbär itte tatar-inform agentlığı. Röstäm Miñnexanov şulay uq Ukrainadağı tatarlar ictimaği oyışmaları wäkilläre belän oçraşqan. Anda yıraqtağı millättäşlärebezgä yärdäm kürsätü, tatarstannıñ yuğarı uqu yortlarında millättäşlärebezgä belem alu mömkinçelekläre turında süz barğan. Ä 25nçe sintäber könne ike respublikanıñ premyer-ministraları da oçraşıp, üzara xezmättäşlek turında söyläşkännär. Ukrainlılarnı bu könnärdä tatar kuxnyasınıñ täm-tomları belän dä sılağannar.Sintäber urtalarında Tübän Novgorod şähärendä Berdäm Rusiä VIII Bötenrusiä fänni-sänäğat forumı ütkän ide. Anıñ qısalarında şulay uq televizion tapşırularnıñ Rusiäneñ Salawat küpere dip isemlängän etnik-mädäni, dinara mönäsäbätlärne cayğa salu problemalarına bağışlanğan festival’ uzdı. Anda qatnaşqan Tatarstan jurnalistları da üzläreneñ programmaları belän ciñü yawladılar. Comğa könne İdel buyı federal’ okrugındağı Rusiä prezidentınıñ wäkälätle wäkile Sergey Kirienkonıñ respublikadağı baş federal’ inspektorı Marsel Ğälimärdanovnıñ qabul itü bülmäsendä älege jurnalistlarğa büläklär tapşırıldı. Ciñüçelär arasında Tatarstannıñ barlıq diärlek televidenie kompaniäläre – «Tatarstan – Yaña ğasır», «Tatarstan», «Qazan», «Efir"nıñ icadi törkemnäre bar ide.


text:
Britaniä premyer ministrı Tony Blair Tönyaq İrlandiädä Britan xakimiätenä qarşı 30 yıldan artıq qorallı köräş alıp barğan İrland Respublikan Armiäse İRAnıñ qorallı köräşne tuqtatu turındağı bügenge belderüen xupladı.
Yarımxärbi İRAnıñ tulısınça säyäsi oyışmağa äwerelü turındağı belderüen Blair bik ähämiätle adım dip bäyäläde.
AUDİO: Bu cimerelgän ömetlärdän soñ nihayät İrlandiä cirendä suğışnı tınıçlıq, terrornı säyäsät almaştırğan kön bulırğa mömkin.
Blair İRA mömkin qädär tizräk qoralların tapşırırğa tieş dide. Anıñ äytüençä, bu adım Tönyaq İrlandiäneñ bülengän wäkalätlär xökümäten torğızuğa yul aça. Ämma İRA belderüendä bu oyışmanıñ taratılmawı da äytelä. Protestantlar anı taratunı taläp itä.


text: Äl-Baraday 12-nçe fevral’dä agentlıq şurasın ciaçağı häm anda Tönyaq Korea turındağı xisapnıñ raslanuın sorıyaçağı turında äytte. Äl-Baraday Tönyaq Korea atom elektr stansiäsen häm atom yağulığın eşkärtü stansiäsen yañadan eşlätä başlawğa äzelänä dide. Äl-Baraday äytüençä, Pxenyan, atom yağulığın eşkärtü stansiäsen eşlätä başlağannan soñ altı ay ütkäç, zur külämdä, qoral öçen qullanılırday plutonium citeşterä alaçaq. Tönyaq Korea bu mäs’äläneñ BMO İminlek Şurasında qaraluına qarşı çığa häm, İtar-Tass xäbär itüençä, Tönyaq Koreanıñ Mäskäwdäge ilçese Pak Ui Çün Tönyaq Korea Xalıqara Atom Energetikası Agentlığı şurasına boykot iğlan itäçäk dip beldergän.


text:
Anda 60tan artıq keşe. Bu törkem Bötendönya tatar kongressı çaqıruı buyınça bardı. “Ramazan” milli-ağartu üzägeneñ “Ğabdulla Tuqay” isemendäge teploxodta oyıştırğan su buylap säyäxäte Ufağa 2nçe sentäbr qaytıp töşäçäk. Anda 160tan artıq keşe. Şulay uq bäyrämdä respublik xaqimiäteneñ räsmi deleğätsiäse dä qatnaştı. Başqortstan Prezidentı “Tantanalar iskitkeç buldı”,- dip belderde.Ul şulay uq Rusiä Prezidentı belän Başqortstannıñ Rusiägä üz irege belän quşılunıñ 450 yıllığın ütkärü mäsäläläre turında da fiker alışu bulğanın äytte. Räximov bäyräm proğrammasına qağılışlı mäsälälär turında federätsiäneñ finans ministrı Qudrin häm transport ministrı Lewitinnar belän dä söyläşkän.
Qazan ippodromında Stawropol' krayı ğubernatorı Aleksandr Çernoğorov Mortaza Räximovtan:”Başqortstanda tormışlar niçek?”- dip sorağan.Räximov aña:”Tatarstanğa qarağanda küpkä yaxşı”,- dip cawap birgän. Bu turıda “Qommersant” gäzite ireşterde.
Bügen Qazannıñ meñ yıllığın bäyräm itkän könnärdä tärtip saqlawda qatnaşqan Başqortstan militsiäse xezmätkärläre Ufağa qaytıp töşte. Alar 306 keşe. Başqortstan militsiäse Tatarstan başqalasın saqlağanda törle däräcädäge12 cinayätne açqan.Dürt militsioner Esperanto isemle uramda timerçıbıqları tırpayıp torğan ike qara qonteyner tapqan. Hönäri ostalıqları öçen alarğa büläklär birelgän.


text:
Ufada başqort tele turındağı qanunnar cıyılması kitabı çığıp cämäğätçelekkä täqdim itelde. Anıñ avtorı – Röstäm Räjapov. Bügen Bötendönya Başqortları Qorıltayınıñ başqarma komitetı utırışı uzdı. Anda da başqort telen uqıtudağı citeşsezleklär tikşerelgän. Başqortstan mäktäplärendä soñğı qıñğıraw yañğradı. Mäktäpne tämamlap yuğarı uqu yortlarına kerergä teläwçlärneñ barısına da urın citmi. Respublikanıñ mäğärif ministrı yäşlärneñ barısına da yuğarı belem alu kiräk tügel, dip belderde. Tulıraq mäğlümat Azatlıqnıñ çärşämbe tapşıruında.
Ramzit Abulyaev, Ufa


text:
İspan başqalasında kiçä bulğan şartlawlar näticäsendä ülüçelär sanı 198gä citte, yaralanuçılar 1400dän arttı. İspan premier-ministrı Jose Maria Aznar terrorçılıqqa qarşı il-küläm demonstratsiä ütkärergä çaqırdı. Bu çarada millionlağan keşe qatnaşır dip kötelä. Bügen kön urtasında bar il buylap kiçäge qorbannarnı iskä alıp 5 minut tınlıq iğlan itelde. Aznar süzlärençä, qorbannar arasında 11 il keşese bar. Bu terror ğämälen oyıştıruda berençe bulıp Basklarnıñ ETA törkeme şiklänelä, ämmä başqa iximallar da kire qağılmıy, dide ul:
Audio (Jose Maria Aznar)
"Tikşerü barışı turında eçke eşlär ministrı miña daimi xäbär itep tora. Älegä ixtimallarnıñ bese dä kire qağılmıy."


text:
Tatar İctimağıy Üzäge Berezovskiy belän nindi mönäsäbättä?
Tatar İctimağıy Üzäge Berezovskiy belän nindi mönäsäbättä?
Bez berqayçan da Berezovskiy firqäsenä kermädek. Bu «Efir» telekompaniäseneñ yalğanı. Äye, bez alarnıñ ustavları belän tanıştıq, anda şaqtıy ğına bezneñ öçen qızıq bulğan närsälär bar. Mäsälän, här xalıqnıñ üzbilgelänü mömkinlege. Tatar ictimağıy oyışması räise urınbasarı Mars Şämsetdinov alar belän xezmättäşlek itä. Ul Rusiä liberal' firqäseneñ qorıltayında da qatnaştı. Läkin TİÜ üz yulınnan bara. Xäzer Mäskäw tatar xalqınıñ ireklären qısrıqlıy. Däwlät Duması komitetında Rusiä xalıqları barı tik kiril älifbasında ğına yazarğa tieş digän qanun proektın tikşerälär. Bez moña qarşı çığabız. Tatarstan Konstitutsiäsenä kilgändä, bez anı yaqlap piketqa çığarğa cıyınabız. 15 aprel'dä qorıltay ütkäräçäkbez. Qamal teatrı 1 martta «Basketbolçı» spektaklen bezneñ faydağa tamaşa qılaçaq.
Şunısı añlaşıldı, Tatar ictimağıy üzägenä Berezovskiy äle küzgä qırıp salırlıq baqır da birmägän. Xalıq sanın alu yılında törle milli cämğıätlär belän xezmättäşlek itep tatarlarnıñ üzañın barlaw çaraların kürü öçen beraz matdi yärdämne Qamal teatrı artistları häm xezmätkärläre kürsätergä cıyına ikän. Şamil' Zakirov citäklägän bu icadi kollektiv bolay artıq tuyıp sikergän häm bay dip äytep bulmıy. Härxädä, araqı çığaruçı agrofirmalar belän yarışa almıy. Şulay da, milli eşkä näq menä şundıy fidaqär cannar ruxi häm matdi köçen qızğanmıy da inde.


text:
BMO suğış cinayätläre mäxkamäse elekke Yugoslaviä prezidentı Slobodan Miloşeviçnı xökem itü utırışı düşämbe häm sişämbe könnärne däwam itäçäk dip belderde.
Prokuratura Miloşeviçqa qarşı dälillären mäxkamädä bu atnada tämamlarğa tieş ide. Ämma Miloşeviçnıñ xäle naçarayıp kitü säbäple mäxkamä eşe kiçekterelde.
Miloşeviç mäxkamädä üzen yaqlaw çığışların 19-nçı mayda başlarğa tieş. Ägär ul da prokurorlar kebek ük waqıt alsa mäxkamä 2006-nçı yılğa qädär däwam itärgä mömkin.
Prokuratura mäxkamägä 290-nan artıq şahitne çaqırdı.
62 yäşlek Miloşeviç 1990-nçı yıllarda Xorvatiä, Bosniä häm Kosovoda genodsid, keşeleklelekkä qarşı cinayätlär häm suğış cinayätläre qıluda ğäyeplänä. Ul üzenä belderelgän 66 ğäyepläwne säyäsi yalğan dip atap kire qağa.


text:
5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları
Diğer Makaleler...
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:179 Cevapları
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:178
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:177 Cevapları
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:176
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:174
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:162 Cevapları
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:161 Cevapları
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:16 Cevapları
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:159
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:154
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:153
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:144
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:141
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:140
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:14 Cevapları
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:14
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:132
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:131
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:13 Cevapları
- 5.Sınıf Ada Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa:13


text:
Färit Möxämmätşin Federatsiä Şurası töbäklärgä üz pozitsiälären yaqlarğa yärdäm itär dip ömetlänä
Qanunnıñ üzenä kilgändä, komitet räise fikerençä, anda qänäğätländermägän urınnar da baytaq. Tatarstan yağınnan şiklärne dä beterergä teli alar. Komitet räise Aleksandr Kazakov äytüençä, bu qanun proyektı qabul itelgändä anıñ nigeznamälären Konstitutsiälärgä turı kilü—kilmäwe häm finans yaqtan tä'min iteleşe qarala. Bu mäs'älä buyınça TR Däwlät Sovetı räise Färit Möxämmätşin mäğlümat birde. Anıñ fikerençä, qanun proyektınıñ qayber nigeznamäläre federal' Konstitutsiägä qarşı kilä häm Rusiä Sub'yektlarınıñ konstitutsion wäqälätlärenä turıdan—turı tıqşına. Färit Möxämmätşin Federatsiä Sovetı töbäklärgä üz pozitsiälären yaqlarğa yärdäm itär dip ömetlänä.


text:
AQŞ köçläreneñ ğıraqlı totqınnarnı ezärlekläwe turındağı xäberlär möselman-ğäräb dönyasında zur açu-näfrät tudırğanda mäsälä AQŞta zur skandalğa äylänep bara.Senatnıñ küzläw mäsäläläre buyınça mäxsus komitetı bu ğämällärneñ niçek kontrol itelmi däwam itüe turında tıñlawlar ütkärergä cıyına.Älegä AQŞnıñ Ğıraqtağı 6 xärbi törmä saqçısı ğäyeplänä häm 7 ofitsergä disiplin cazası birelgän.
Ğıraqta küpläp üterü qoralları tabılmağaç, G,Bush suğışnı başqa törle aqlıy başladı. Düşämbedä Michiganda saylaw aldı kampaniäse alıp barğan ilbaşı(audio)
S.Xösäinsez dönya yaxşıraq .Dönya yaxşıraq çönki ul törmädä utıra.Çönki bez suğış başlatqan öçen cäberläw urınnarı yabıldı dip äytte.
Bush Bagdad yaqınındağı Abu Ghraib törmäsendä amerikannarnıñ ğıraqlı totqınnnarnı ezärlekläwen telgä almadı.Sonğı atnalarda administratsiä skandalğa säbäp bulğan politik häm diplomatik ziannnı çiklärgä tırışa. AQŞnıñ milli iminlek kiñäşçese C.Rise kiçä al Arabia telekanalında ğäräb dönyası aldında ğafu ütenep, AQŞ totqınnar duçar bulğan xällärgä qızğanıç belderä bez totqınnar häm ğailäläreneñ kimsetelüenä nıq borçılabız dide. G.Bush ta bügen şuluq kanalda häm AQŞ finansiälägän AlHurra televidiniäsendä çığış yasayaçaq dip kötelä. Yäzlärçä ğıraqlı Abu ghraib törmäse aldında demonstratsiä ütkärde(audio)
G:Bush, anıñ yardämçeläre häm xärbi komandirlar problema kiñ cäyelmägän, ber niçä naçar xärbi genä bu eşkä qatnaşqan, bu amerikan soldatlarınıñ zur öleşenä qaramıy dip söylilär. Saqlanu ministırı D.Rumsfeld kiçä (audio)
foto-räsemnärdäge soldatlarnıñ aksiäläre qabul itelmäslek häm amerikannarça tügel. Bu aksiälärgä qatnaşuçılar, här kön namıslı wazıyfaların başqaruçı iptäşlären, häm ilne kimsettelär dip äytte.
Ğıraqta xärbi törmälärne qarawçı general mayor Miller totqınnarğa möğämälä reformalanaçaq dip belderep, totqınnarnıñ başlarına qapçıq kiderü beterelde ,totqınnarnı yoqıdan mäxrüm itü, yäki alarnı uñaysız utırtu ,bastıru kebek soraw alu taktikaları yuğarıraq däräcädäge ofitserlar tarafınnan raslanırğa tieş dip äytte.NYta Human Rigts Watchnıñ ölkän xoquq kiñäşçese James Ross Jeneva konvensiäse sorau alğanda totqınnarğa bilgele däräcädä basım yasaluına röxsät itä , ämma yaxşı möğämälä kürsätü dä uñay näticägä alıp bara dip äytep(audio) Ber yul alarnı yaxşı räxät xis itterü,İkençe yul qabul itelmäslek däräcägä citkermi basım çaraları qullanu dide.
Älek yevropada küzläw ofitserı bulıp eşlägän xäzer Georgetown Universitetında uqıtqan Kennet Allard Ross belän kileşep,totqın belän xezmätäşlek itü döres mäğlümät alu öçen in yaxşı yul, bäğersezlek totqınnın döresme tügelme soraw aluçılarnıñ işetergä telägän närsäne genä äytüenä kiterä.Allard qaraşınça, cawaplılıq Abu Ghraib törmäsendäge ber niçä tübän däräcäle saqçıda ğına tügel,ä alarnıñ citäkçelärendä,ägär dä beräw min belmädem dip äytä ikän ul yalğanlıy,yäki wazıyfasın ütämi Allard (audio)
sin ğäskärlären belän citäkçelek itergä yul kürsätergä – wazıyfa añlaşılğan , tikşerelgän häm tämamlanğan buluın garantiälärgä tieşsen dide.
Ul tağı mondıy fiker beyan itä: törmä saqçılarınıñ qılanışı öçen cawaplılıq AQŞ xärbi komandalığı çılbırında ştab başlığı general Richard Myers şulayuq saqlanu ministırı Rumsfeldkä yäklänä , çönki sonğı çiktä ezärlekläwlär alar qaramağındağı köçlärdä buldı.
Ämma Rumsfeld ta Mayers ta ezärlekläwlär turında fevral ayında äzerlängän xisapnı bu atna azağına qädär kürmädek dip belderdelär. Pentagon süzçese Rumsfeld kebek yuğarı däräcäle şäxeslärgä tapşırılaçaq xisap ğädel häm töğäl bulırğa tieş,şunlıqtan ul barlıq tübän däräcädäge ofitserlar tarafınnan tikşerelä dip äytte. Allard bu açıqlawnı kire qağa , ägär dä mäsälä ciddi ikän ştab başlığı anı kötep utırmasqa tieş di . Senatnıñ küzläw buyınça mäxsus komitetı bügen ezärlekläwlär turında yabıq işeklär artında tıñlaw ütkärä.Respublikan senator McCain süzlärençä (audio) bez Rumsfeld häm kiräk bulsa başqa ministırlar qatnaşqan tıñlaw ütkärergä, bu wazğiätneñ ni öçen xasıyl buluın nindi çaralar kürelüen , häm şundıy qotoçqıç xälneñ qabatlanmawı öçen tağı närsä eşlärgä tieşlegebezne belergä kiräk . AQŞ armiäse ayruça 2002nçe yılnıñ dikäberennän birle Äfganstan häm Ğıraq törmälärendä ülgän 25totqınnıñ yazmışın tikşerä
färidä xämit,praga


text:
Quşma Ştatlardağı prezident saylawları da xalıqara küzätüçelär qatnaşuında uzaçaq, xörmätle tıñlawçılar. Alar bigräk tä ike nämzätne yaqlaw yaqınça bertigez bulır dip kötelgän Florida, Ohio häm başqa berniçä şundıy ştatqa barırğa cıyına. Läkin alarnıñ barısına da saylaw urınnarına kerü röxsät itemiäçäk, andıy xoquq barı tik, däwlät departamentı çaqıruı belän Yevropada iminlek wä xezmättäşlek oyışmasınna kilgän küzätüçelärgä genä birelä.
Amerikan saylawların küzätü öçen başqa illärdän kilgän wäkillär asılda ike törkemgä bülenä, xörmätle tıñlawçılar. Berençedän, küzätü eşlärendä anda törle ictimaği oyışmalarnıñ şundıy teläk beldergän wäkilläre häm çit il diplomatları qatnaşa ala. Moñardan tış xalıqara küzätüçelärne Quşma Ştatlarnıñ däwlät departamentı räsmi töstä Yevropada iminlek wä xezmättäşlek oyışması aşa çaqıra. İkençe törkemneñ berençesenä qarağanda xoquqları kübräk bulaçaq, alar saylaw urınnarına da kerä alaçaq. Ä menä üz teläge belän kilgän küzätüçelärgä andıy mömkinlek birelmi häm bu inde diplomatik nizaqlarğa da kiterä başladı. Belarus''neñ tışqı eşlär ministrlığı Minskidäge amerikan ilçesenä, Quşma Ştatlarnıñ belarus'' diplomatların sişämbe könge tawış birüne küzätüdän tıyuı öçen räsmi töstä şikayät belderde. İlneñ tışqı eşlär ministrı urınbasarı Aläksandr Sıxoy süzlärenä qarağanda, Washingtondağı belarus'' ilçelege Virginia, Könbatış Virginia, Maryland ştatlarında häm başqala urnaşqan Columbia bülgesendäge tawış birüne küzätergä telägän bulğan. Läkin Virginiadan tış anıñ bar üteneçläre dä kire qağılğan, citmäsä äle Virginiada da belarus'' diplomatlarına saylaw urınnarında barı tik 10 minutlap qına qalu röxsät itelgän. Däwlät departamentı wäkile Steve Pike moña, belarus'' yağı ğawğanı maxsus räweştä kütärä häm dönya cämäğätçelegendä, Quşma Ştatlar xalıqara küzätüçelärne telämi digän xis qaldırırğa tırışa dip belderä. Pike süzlärenä qarağanda, amerikan saylawlarında küzätüçelär berençe çiratta anda qatnaşqan nämzätlär yağınnan bula. Moñardan tış, Washington xalıqara yöklämälären ütäw yözennän, tawış birüne küzätü öçen xalıqara wäkillärne dä çaqıra häm bu Yevropada iminlek wä xezmättäşlek oyışması aşa eşlänä di däwlät departamentı wäkile. Pike, şul oyışma cibäräçäk 75 küzätüçe arasında Belarus'' wäkilläre dä bulaçaq dip belderä. Andıy räsmi küzätüçelär törle saylaw urınnarına barıp, şikle oçraqlarda cirle saylaw komissiäse belän bergä tieşle şikayät yaza ala. Törle küzätüçelärneñ törle xoquqqa iä buluı belän Yevropada iminlek wä xezmättäşlek oyışması wäkilläre dä qänäğät tügel. Oyışmanıñ Quşma Ştatlardağı küzätü törkeme wäkile Urdur Gunnarsdottir, bu uñaydan bolay dip isäpli.
Audio, Urdur Gunnarsdottir
"Bez mondıy mönäsäbätne Belarus'' saylawları waqıtında da qabul itmädek, başqa illärdä dä qabul itmiäçäkbez. Yä bar küzätüçelär dä kerä ala, yä berkem dä kermiäçäk" dip belderä Yevropada İminlek wä xezmättäşlek oyışması wäkile. Xalıqara küzätüçelär tiräsendä tuğan şuşı kierenke wäzğiat Quşma Ştatlarda bu ölkädä, Yevropağa qarağanda bötenläy başqa ğädätlär buluı belän añlatıla. Yevropa saylawlarında xalıqara küzätüçelärneñ qatanaşuı öçen il citäkçelege däräcäsendä birelgän ber röxsät citsä, Amerikada isä moña här ştat, xätta ayırım saylaw bülgese däräcäsendä fatixa alu kiräk.
Kärim Kamal


text:
"Rusiädäge säyäsi wäzğıät häm milli respublikalar statusın saqlaw-üsterü problemaları" digän fänni-ğamäli konferensiä ütte
Konferensiäne äle yaña ğına oyışqan Tatarstannıñ milli oyışmalar şurası- Milli Şura oyıştırdı. Milli Şurağa Bötentatar “Mäğärif” bergälege, Bötentatar ictimaği Üzäge, Tatar xalqınıñ milli mäclese, “İdel-Ural ictimaği xäräkäte, Tatarstannıñ möselman xatın-qızları bergälekläre ixtiarlıy räweştä kerä. Yäğni ägär maqsatlar, mänfäğätlär turı kilgändä urtaq çaralar ütkäräçäklär. Ber oyışma aldında qalğannarı burıçlı, yä yöklämäle tügel. Älege konferensiä menä şundıy urtaq çaralarnıñ täwgese. Şuña kürä çığış yasawçılar arasında Milli Şurağa kergän barlıq oyışmalarnıñ da wäkilläre bar ide. Barlığı 10 keşe çığış yasadı. Tarix fännäre doktorı Damir İsxaqov- “Tatar mäs’äläse”, akademik Mirfatıx Zäkiev-“Tel, imla, däwlätçelek”, Säyäsätçe Fändäs Safiullin- “Tatarstan möstäqillegeneñ konstitutsion nigezläre”, säyäsätçe Raşat Safin-“Globalizatsiä häm tatar yazmışı”, “İdel-Ural ictimaği xäräkäte räise Ğayal Mortazin-“İdel buyı respublikaları arasında konfederativ mönäsäbätlär urnaştıru”, Rusiä Gumanitar fännär akademiäseneñ şäräfle akademigı Salix xäzrät Salixcan- “Din häm millät, din häm däwlät”, tarix fännäre kandidatı Tä'minä Biktimerova- “Azatlıq xäräkätendä möselman xatın-qızları”, filosofiä fännäre kandidatı Rafail Möxämmätdinov-“Xäzerge milli xäräkät häm tatar zıyalıları”, BTİÜ prezidiumı äğzası tatar yäşläre liderı Dinar Şäripov-“Milli xäräkättä tatar yäşläre” digän çığışlar yasadılar. Çığışlar buyınça fiker alışu buldı, rezolyutsiä qabul itelde. Çığışlar qızıqlı häm ğibrätle dip bäyälände alarnı kitap itep näşer itärgä qarar itelde. Milli Şura ütkärgän fänni –ğämäli konferensiädä tarixçı Damir İsxaqov yasağan “Tatar mäs’äläse” digän çığışta ul kereş süzendä çığışın urısça yasawınıñ säbäplären añlata. Xäzerge çorda respublikada millätneñ inqıyraz kiçerü xälendä buluın äytä. Konferensiä turında aldağı xäbärlärebezdä söyläwne däwam itärbez.
Yunıs Ätnäle.


text: 15nçe sentäbr Başqortstan häm Çuwaşstan respublikları arasında säwdä-iqtisadıy , fänni-texnik häm mädäni xezmättäşlek turında kileşü imzalandı.Aña Başqortstan yağınnan Premer-ministr Rafael Baydäwlätov , ikençe yaqtan Çuwaşstan Prezidentı Niqolay Fedorovlar qul quydı.Kileşügä yaraşlı , Çuwaşstannıñ Stärletamaq şähärendä wäkillege buldırılaçaq. Stärletamaq pedağoğiä institutında çuwaş tele uqıtuçıları äzerläw öçen Çuwaşstan däwlät uniwersitetınıñ filialı açılaçaq.Älegä ul uqu yortında andıy belgeçlär tatar-çuwaş bülegendä äzerlänä.


text:
Toraq programması tämam, läkin problemnar açıla tora
Tatarstan başqalasında toraq mä’säläsen kütärep piketqa çığarğa niätläwneñ säbäbe ällä ni tirändä tügel. Şulay da, mä’säläne baştan uq açıqlap ütik.
Tatarstanda tuzğan toraqnı beterü programması tögällängängä inde 3 aylap waqıt uzdı. Anıñ näticäläre rusiädä tiñe bulmağan xäl dip tabılsa da, qayber añlaşılmawçılıqlar da çığa tora. Mäsälän, küptän tügel genä, Tatar-inform mäğlümat agentlığında uzğan oçraşu waqıtında, tuzğan toraqnı beterü fondı citäkçese Tälğät Abdullin, Azatlıq xäbärçese sorawına, älege köngä qädär, Qazanda 531 yort tuzğan toraq programmasına kertelmägän bulsa da, alar yaña urınnarğa küçerelgännär, bu xälne tikşerü bara dip beldergän ide. Yäğni, programma buyınça, toraq yortları iske, tuzğan dip tabılmağannar da, yortlarınnan çığarılğannar, yaña fatirlarğa tiengännär bulıp çığa. Programmanıñ nigezendä Qazandağı tuzğan toraqlarnı beterü qaralğan ide. Şuña kürä, küp kenä añlaşılmawçılıqlar Qazanda kilep çığa da. Qazannıñ üzägendäge qayber yortlarda yäşäwçelär, şähär çitendäge yaña fatirlarğa küçärgä telämilär, bezneñ yortlar iske tügel, yä yäşärlek dip baralar. Läkin, Qazan xakimiäte alarnı küçergä mäcbür itä. İske toraq xucaları, alar berniçä distä ğailä, üzläreneñ xoquqların yaqlar öçen küptän tügel, Qazan üzägendä toraqqa iä buluçılarnıñ xoquqların yaqlaw komitetı oyıştırdılar. Älege komitet äğzaları, iske toraqlarda alarnı qaldırunı, iske toraq isemlegennän töşerüne taläp itälär. Alarnıñ süzlärenä qarağanda, xäzer yäşi torğan, şähär üzägendäge yortları şaqtıy äybät, häm ul iske dip berniçek tä sanala almıy. Bu xaqta, komitetqa kerüçelär, Tatarstan prezidentına da, şähär xakimiätenä dä berniçä märtäbä möräcäğät itkännär ide. Tatarstan prezidentı, Rusiä televideniese buyınça, älege mä’säläne küzätü astına aldım dip belderde.
Läkin mäsälän monıñ belän xäl itelmäde. Komitet citäkçeläre, tuzğan toraqnı beterü buyınça programma iseme astına yäşerenep, toraq genotsidı ütkärälär dip, Qazan xakimiäten ğäyepläp çıqtı, häm 24 martta, İrek mäydanında, Däwlät Şurasınıñ çirattağı sessiäse açılğan waqıtta piket ütkärergä cıyınğannarın xäbär itkän ide. Läkin, Qazan xakimiäte piket ütkärergä röxsät birmägän. Qazan şähäre xakimiäteneñ Eçke eşlär idäräse citäkçese urınbasarı, komitet citäkçelärenä, Däwlät Şurası utırışınıñ eşçänlegenä qıyılıq tudıru mömkinlege bulu säbäple, piketnı başqa waqıtqa küçergä täqdim itkän. Şulay itep, pänceşämbedä, sessiä aldınnan, Qazan üzägendä toraqqa iä buluçılarnıñ xoquqların yaqlaw komitetı piket ütkärmäde. Anıñ urınına, mäğlümat çığanaqlarına, zur külämle xat tarattı. Anda, komitetnıñ eşçänlegennän alıp, kilep tuğan wäzğıätne xäl itü buyınça Qazan şähär xakimiäte belän alıp barılğan söyläşü-yazışular xaqında mäğlümat citkerelä. Monnan tış, Rusiä genprokurorı Ustinovka, prezident Putinğa, möräcäğät itüläre xaqında, yazılğan. Komitet äğzaları, üzläre yäşägän yortlarnı, 'rak xucaları tuzğan toraq programmasına kertelgänlegen belmi dä qalğannar dip sanıy. Qazan xakimiäte, Tatarstan xökümäteneñ tuzğan toraqqa qağılğan qayber qaraların boza, kiräkle mäğlümat toraq xucalarına birelmi dip baralar komitet äğzaları.
Räfis Cämdixan


text:
İran prezidentı Möhammäd Xattami bügen tağın ber tapqır, ägär dä Xalıqara Atom agentlığı Tährannıñ atom programmasın täñqitlägän rezolüsiä qabul itsä – Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ bu agentlığı belän xezmättäşlegen tuqtataçağı turında belderde. Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän telefonda söyläşkändä Xattami, "Atom agentlığı real ber säyäsät alıp barırğa tieş, Amerika Quşma Ştatları basımına bireşergä tieş tügel", dide. Xäzerge waqıtta mondıy rezolüsiäneñ eçtälege mäs'äläsendä bäxäslär däwam itä.
Atom agentlığı başlığı Möhammäd ElBaradei älegä qadär İranneñ agentlıq belän xezmättäşlek itüen xupladı: "Xäzer İran räsmiläre agentlıq belän xezmättäşlek itä, häm bu kiläçäktä dä däwam iter dip ömetlänäbez, häm bezgä İran citeştergän böten programmalarnıñ barı tik tınıç maqsatlarda qullanılğanın kürergä forsat bulır" dide ElBaradei.
Bu atnada Venada 35 äğza däwlät wäkile qatnaşında Xalıqara Atom agentlığı İrannıñ atom eşçänlegen tikşerä.


text:
Rusiä-Ukraina mönäsäbätläre Rusiä prezidentın qänäğätländermi
"Qızğanıçqa qarşı Ukraina säyäsätçeläre soñğı waqıtlarda Mäskäwgä siräk kilä, häm bu qızğanıç, çönki elekke zamannarda bez näticäle xezmättäşlek ittek, monıñ bezneñ illärneñ iqtisadları üseşenä, sotsial mäsälälärne xäl itügä dä uñay yoğıntısı buldı."
Aralar, Kievta xakimiät almaşqannan soñ suındı. Östäwenä, Mäskäw Ukraina häm Bäysez Däwlätlär Berdämlegeneñ qayber başqa illärenä gazğa bäyälärne arttıruı turında beldergän ide. Kiev monı säyäsi şantaj dip bäyäli. Gaz mäsäläse Brüsseldä barğan Yevropa Komissiäse häm Rusiä xökümäte wäkilçelegeneñ oçraşuına külägä töşerä.


text:
Näsim Aqmal: «Bergä, ğomergä!» [ Mäğrifät ]
Ä ikençe xat Başqortstannıñ Neftekama şähärennän. E.Ğaripova üzeneñ xatında Tatarstannıñ Tübän Kama rayonı mäğärif xezmätkärläre delegatsiäse bulıp kitüe turında yaza. Tübän Kamadan kilgän qunaqlar Neftekama şähärendäge tatar mäktäplärenä tatar kitapları, metodik äsbaplar belän yärdäm itärgä äzer buluları turında, häm uqıtuçılarnıñ ber-berse belän qunaqqa yöreşergä süz quyışuları turında belderä.
Gäzitneñ şuşı uq sanında redaksiä xezmätkäre Näsim Aqmalnıñ «Bergä, ğömergä!» dip isemlängän yazması gäzitneñ şul uq bitendä Başqortstan gerbı astında bastırılğan. Bu yazma Başqortstan belän Tatarstan arasında duslıq küpere saluçılarnıñ berse Mauzir Ğiniätullin turında. Mauzir Ğiniätullin inde küptän ike respublika arasındağı mönäsäbätlärne yaxşırtu mäsäläläre belän şöğellänsä dä, moña qädär äle anıñ turında gäzit bitlärendä yazmalarnıñ kürengäne yuq ide.
Mälikä Basıyr