text:
Aqmescitteki Rusiye MVD idaresi aliy oquv yurtı talebelerinen körüşüv keçirerek, ictimaiy ağlardaki ekstremizmi muzakere etti. Bu aqta nazirlikniñ matbuat hızmati bildirmekte.
«Esas diqqat ictimaiy ağlarda tecavuzğa çağırğan ekstremizmnen bağlı materialğa çekildi. Talebeler, Rusiye qanunını bozğanlar cinaiy cevapkârlıqqa çekilgeni aqqında tenbiyelendi», – denilmekte haberde.
Politsiya bergen malümatqa köre, talebelerge çeşit türlü ekstremistik teşkilâtlar mevcut olğanı, terroristik areketlerniñ neticesi, gençlerniñ buña celp etilüvinde qullanılğan çeşit usullar aqqında ikâye etilgen.
Bunıñ arfesinde Rusiye Taqiqat komiteti Aqyar mekteplerinde ekstremizmnen bağlı «profilaktik subetler» keçirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
Bunı o, Facebook saifesinde yazdı.
«Qırım bütünley Rusiye rublesine keçti. Yarımadada banklarnıñ 350 bölügi çalışa, bir sıra bankomatlar yerleştirile. Qırımda naqıt parasa, şu cümleden kapikler yeterlidir. Qırımlılar grivnanı rublege deñiştirmek içün er angi bank bölügi ya da paranı bozuv noqtasına muracaat ete bileler», – dep yaza Temirgaliyev.
İyün 1-den başlap Qırımda grivna qullanması lâğu etildi, onıñ içün yarımada ticaret noqtalarında uzun nevbetler peyda oldı. Tükânlarda fiyatlar artmasınen beraber qaytım bermek içün ruble kapikleri de yetişmey. Aynı böyle problemler cemaat naqliyatında qayd etile.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyün 26 künü Qırımda qırımtatar milliy Bayrağına bağışlanğan tedbirler ötkerile.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytı saat 17.00 den (Kiyev vaqtına köre saat 16.00 dan) başlap, canlı şekilde bu tedbirlerni kösterecekler.
Esas tedbirler Aqmescitniñ Borçoqraq qasabasında, qurulıp bitirilmegen mektepniñ ögündeki meydançıqta teşkil etildi.
Programağa binaen, birinci olıp «Bizim taraf» yarışında balalar iştirak etip, resim etmek qabiliyetlerini kösterecekler, ondan soñ, «Bayrağım» fotoresim yarışı ötkerilecek. Bunen beraber, aşçılar yarışlaşacaqlar, milliy-ameliy sanaat nümüneleri sergilenecek, «Bilgi quveti» kvesti ötkerilecek. Aqşam ise, qırımtatar sanaat erbaplarınıñ iştiraginen kontsert keçirilecek.
Akimiyetniñ yasaq etkenine baqmadan, avtomobil yürüşi de teşkil etildi. Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, avtomobil yürüşiniñ yolu evelden belgilenmegen edi, iştirakçiler ise para cöremesine oğratıla bileler.
Qırımtatar Bayraq künü munasebetinen iyün 26 nda Kiyev ve Tbiliside tedbirler teşkil etildi.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri ve Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Ukraina terkibine bir yıl içinde qaytacaq, dep ümüt ete.
Bunı o Apostrof neşirine bergen intervyüsında bildirdi.
«Men bilse edim (işğal ne qadar devam etecegini – muarrir)... Yıldan ziyade devam etecegini qorqam. Lâkin ep bir bu müddet tezce yekünleycegine ümüt etem», – dedi o.
Onıñ aytqanına köre, yarımadanıñ tez qaytuvına ümütlerden sebep, Meclis qırımtatarlarnı Qırımnı terk etmemege çağıra. Lâkin halqnıñ aman-aman yedi-sekiz biñ temsilcisi ketmege mecbur oldı.
«Bizler yıllardır olarnıñ vatanğa avdet olması içün küreştik, şimdi ise bu Putin adamlarnı ketmege mecbur ete! Bizler sabır etmege rica etemiz, bu çoqqa sürmeycektir. Lâkin azatlıqnı sevgen insanlar şimdi Qırımda qurulğan totalitar rejimine alışıp olamaylar», – dep qayd etti Cemilev.
Qırımtatarlarnıñ lideri dedi ki, Qırım sakinleri işğal vaqtınca olacağını añlaylar: misal olaraq, onıñ aytqanına köre, yarımadada mal-mülk añlaşmaları yoq.
«Şimdi anda bir de bir añlaşmalar tizilmey – ne topraq meseleleri, ne de alış veriş añlaşmaları. Böyle resmiyleştirüv qanunsız olacaq, ve adamlar işğal yekünlengen soñ olarnı ğayrıdan baqacaqlarını bileler», – dedi Cemilev.
Cemilevniñ qayd etkenine köre, o, prezidentniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili olğan soñ, qırımtatarlar içün müim bir mesele çezilmesine isse qoştı, misal olaraq, yarımadada köy ve şeerlerniñ eski adlarını ğayrıdan tiklev meselesi.
«Tabiiy ki, işğalciler şeer ve köylerniñ adları ile işaretlerni deñiştirmege bermezler. Lâkin adamlar tarihiy toponimika ğayrıdan tiklengenini bilseler, hususan qırımtatarlar, şeer ve köylerni aynı böyle adlarını aytacaqlar», – dep añlattı Cemilev.
Qırım.Aqiqat malümatına köre, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Latviyağa yol alıp, evelden planlaştırılğan körüşüvlerden ğayrı, apishaneni ziyaret ettiler.


text:
Kyivde dekabrniñ 13-ünde ekinci "Qırım inciri" ebebiy yarışınıñ ğaliplerini ilân ettiler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
“Ukrain tilinde Qırım aqqında nesir” nominatsiyasında "Qırım gözleri" eserine Can Gül ğalebe qazandı.
“Qırımtatar tilinde nesir” nominatsiyasında "Ceviz teregi ve gülidan çeçegi" eserinen" Zera Bekirova ğalip çıqtı.
“Ukrain tilinde Qırım aqqında şiiriyet” nominatsiyasında Sergey Sinoptik birinci yerni aldı.
“Qırımtatar tilinde şiiriyet” nominatsiyasında "Qırımım, azizim, bekleysiñ meni!" şiirinen Seyran İbraim ğalebe qazandı.
"Qırım aqqında bala edebiyatı" nominatsiyasında "Tılsımcı" eserinen Alime Kürkçi ğalip çıqtı.
“Ukrain tilinden qırımtatar tiline tercime” nominatsiyasında Seyare Kökçe birinci yerni aldı, o, Marianna Kiyanovskaya ve Sergey Jadannıñ şiirlerini tercime etti.
“Qırımtatar tilinden ukrain tiline tercime” nominatsiyasında Vyaçeslav Levıtskıy ğalebe qazandı, o, Elmaz Bahşış, Tair Kerim, Seyare Kökçe ve Maye Safetniñ şiirleriniñ tercimesini yaptı.
"Azatlıq sözleri" mahsus nominatsiyasınen, türmeden öz mektüplerini yollağan eki siyasiy mabüsni qayd ettiler: "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri Osman Arifmemetov ve Server Mustafayevni.
Daa bir "Qırımtatar edebiyatına isse qoşuv" nominatsiyasınen qırımtatar şairi Şükri Appaznı qayd ettiler.
Ekinci "Qırım inciri" edebiy yarışına 300-den çoq metin yolladı, olarnıñ arasında: ukrain tilinde - 165 eser, qırımtatar tilinde - 83, qırımtatar tilinden ukrain tiline tercimeler -35, ukrain tilinden qırımatatar tiline tercime - 21. Teskilcilerniñ malümatına köre, bu yıl yarışta Ukrainanıñ 20 vilâyetinden, bundan ğayrı, Türkiye, Poloniya, Bulğaristan ve Ürdünden müellifler iştirak etti.
“Qırım inciri” yazıcılar yarışı 2018 senesi yazda ilân etildi, konkurs eserleriniñ qabul etüvi oktâbrniñ 31-inde bitti. Bu vaqıt devamında jüri azaları, “Ukrain tilinde Qırım aqqında nesir”, “Qırımtatar tilinde nesir”, “Ukrain tilinde Qırım aqqında şiiriyet”, “Qırımtatar tilinde şiiriyet”, “Qadın nazarı”, “Qırımtatar tilinden ukrain tiline tercime”, “Ukrain tilinden qırımtatar tiline tercime” nominatsiyalarında 135 müelliften 244 iş aldı.
Sentabrde Lvivde 26-ncı Neşirciler forumı çerçivesinde "Qırım incirini cıyaraq" şiiriyet ve nesir oqumaları keçirildi.


text:
Ukraina prezidenti ofisisiniñ reber muavini İgor Jovkva Slovakiya Cumhuriyeti prezidentiniñ mesleatçısı Yana Kobzova ile laf etkende, Slovakiya devlet başı Zuzana Çaputova «Qırım platforması»nıñ tesis sammitinde iştirak etecegine ümüt etkeni bildirdi.
Bunı Prezident ofisiniñ matbuat hızmeti haber etti.
Bundan ğayrı, İgor Jovkva Kobzovağa Ukraina şarqında vaziyetniñ kerginleşmesi aqqında aytıp bergen.
«Subetdeşler, Moskvanıñ Minsk añlaşmalarındaki mecburiyetlerine riayet ettirmek içün Rusiyege qarşı siyasiy tazyıq müim olğanı ile razı oldılar», – dep yazıla bildirmede.
Ukraina baş naziri Denis Şmığal «Qırım platformasını» yarımadanı «işğalden qurtaracaq semereli alet» dep adlandırdı.
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov martnıñ 11-nde, «Qırım yarımadasınıñ Rusiye Federatsiyası tarafından işğalinden bugüngece ilk temel vesiqanıñ» azırlanılğanı aqqında bildirdi. Bu vesiqada, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi meselesinde nasıl areket etecegimizge dair açıq talimatlar berile. Bu aqta o, Kyivde brifing vaqtında ayttı.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova, Rusiye, Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası qabul etken «Qırım platforması» teşebbüsini «telüke» ve «Rusiye topraq bütünligine qast etüv» olaraq köre, dep bildirdi. Onıñ daa evel aytqanına köre, aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Ögümde pek keyfiyetli olmağan gazet kâğıtına basılğan yımşaq cıltta küçük bir kitap. İşim içün maña onı «Qırım eviniñ» kütüphanesinde berdiler. Kitapnı «Qırım evine» yazıcınıñ özü tarafından 2020 senesi sentâbr ayında ediye etilgen. Cenkten evel Qırımnıñ tasviri ve baş qaraman Sadıq Turannıñ ayatındaki adiseler meni pek meraqlandırdı, kitapnı az qaldı bir gece içinde oqudım.
Tariflerniñ kerçekligi – oquyıcı uruşlar, esirlik şaraitinde qaramanlarnı öz közünen köre, – ve kitapnıñ psihologiyası – oquyıcı qaramanlarnen yaşay, olardan biri ola, ayrette qaldırdı. Bu eser qırımtatarlar Ekinci cian cenki vaqtında angi sınavlarğa oğrağanları aqqındadır. Uruşlar, esirlik, toplama lageri ve qaramanlarnıñ taliyleriniñ faciası oquyıcını lâqayd qaldırmay, çünki oquyıcılar tolusınen o devirniñ müitine dala.
Bu, türk ve asılında qırımtatar yazıcısı Cengiz Dağcınıñ daa cenk vaqtında yazıp başlağan ve Lodonda yerleşken soñ bitirgen birinci romanı «Qorqunç yıllar». Böyleliknen, Cengiz Dağcınıñ kitapları artıq ukrain oquyıcısına da barıp çıqqanını aytmaq mümkün. Ve yalıñız parlaq ilk romanı degil, aynı zamanda müellifniñ 26 nesriy eserinden bir çoqu, şu cümleden aman-aman bir asırlıq tarihiy devir aqqında ikâye etken avtobiografik beş tomluq hatıra defteri, tarih vesiqası, bir çoq insannıñ tercimeialı, siyasiy ve medeniy vaqialar, atta ŞSCB ğayrıdan quruluvı ve 1991 senesi Qırımdaki referendum. Bundan ğayrı, ukrain oquyıcısına nemseler tarafından işğal etilgen Ukrainadaki vaqialar aqqında da oqumağa meraqlı olur. Cengiz Dağcı nemse lagerlerini, esirlerniñ yaşayışını, yerli eali ile munasebetlerni tarif ete.
Türkiyede «Kırımlı» adlı film çıqtı. O, müellifniñ «Qorqunç yıllar» romanı esasında çıqarılğan. Baş rolni oynağan aktör Murat Yıldırım böyle aytqan: «İnsanlarnıñ o devirde başından keçirgenlerine şaşam. Bunı körgenlerniñ duyğularını köstermek içün pek çoq tırıştım. Bu film insanlarğa çoq şeyni ögretir. Olarnıñ çekkenleri unutılmamaq kerek».
Biraz soñra kerici Qırım saytlarından birinde açıq bir tararofoblar bütün Qırım tasil sistemasını, Cengiz Dağcınıñ eserleriniñ universitetlerde ve mekteplerde ögrenilgeni ile qabaatladılar, oña faşist dediler ve Qırımdaki Ukraina akimiyetini, yazıcınıñ dogmuş köyünde Qızıltaşta ana-babası mazarlığı yanında defin etilmesine razılıq bergeni içün qabaatladılar. Yayınlama müellifleriniñ maqsadı bellidir – olar Qırım sakinlerine cenkten evel ve cenk zamanında Qırımdaki ayat, qırımtatarlarnıñ taqdiri ve olarnıñ dünyadaki olğan adiselerde iştiragi aqqında aqiqatnı bildirmemek edi. Olar bugünde de qırımtatarlardan qaorqalar ve Cengiz Dağciniñ kitaplarınen küreşmege devam eteler, çünki o, deşetli aqiqat aqqında yazdı.
Bu, «Qorqunç yıllar» kitabından (16-17 saifeleri) babası ile kezintideki balalıq teessuratları aqqında ikâyeden bir parça: «Meni Tokal camisine taraf alıp bara edi. Cami bağçasınıñ demir parmaqlığına yaqınlaşqanda, alnımdan suvuq ter aqa edi. Anda ketmege istemey edim, amma babama bunı bildirmey edim. Bazıda babam meni mecbur ete edi, elimden tutıp caminiñ bağçasına alıp kete edi. Viranelerge kösterip, dey edi: «Baq, Sadıq, duşmanlar ecdatlarımız qan ve ter ile qorçalağan muqaddes bir yer olğan dinimizniñ yüregini mahv ettiler. Men baqıp olamay edim, alnımdan kene suvuq ter aqa edi, bağrım ağıra edi, sanki yüregime yumruq uruldı, qaçmaq ve qaçmaq istey edim. Babam meni añlay edi, ğonlümde neler olğanını bile edi, amma buña baqmadan qolumnı yibermey edi. Yahşı baq bu viranelerge...» - dey edi o. Soñra maña biraz quvet bermek tırışa edi. «Buña baqıp qorqmamalımız, duşmanlar qorqsın. Qorqularından bizge qarşı bu qadar sert davranalar. 150 yıldır bizni tiz çöktirmege isteyler. Yüz elli yıl! Bir avuç tatar Vatanımızda qaldı...Er kesni yoq etmegence tınmazlar. Epimizni yoq etseler bile, bu sefer avadaki ruhumızdan da titreycekler. Bu viranelerge yahşı baq! Sen menim oğlumsıñ, sen ve men bu topraqnıñ, bu viranelerniñ bir parçası. Bu topraq seni doğurdı, büyütti, bil ki, tek degilsiñ. Halqımıznıñ keçmişi ve parlaq kelecegi daima sennen olacaq. Bağçasaraydan Qaşğarğa qadar biñlernen minare yüksele. Bizge tatarlar, çerkesler, türkmenler, çeçenler, uyğurlar, qabardinler, balqarlar, kirgizler deyler. Amma bu yañlış! Deñiz bölünmez! Biz türkler tatarlar. Seniñ göñlüñni em başkir, em kirgiz, em kazah añlar, çünki biz birmiz. Yüregiñni diñle ve o saña degenini yap. Özüni boş yerge sarf etme...»
Paskvilniñ müellifleri yazıcığa hain deyler, amma böyle yalanlarnı qullanıp, özleri inanğanları kibi rus edebiyatınıñ, vatanları Rusiyeniñ namusına hainlik yapalar. Yazıcınıñ biografı ve tercimanı filologiya ilimleri doktorı, professor Adile Emirovanıñ yazğanı kibi: «çoqusı allarda (onıñ avtobiografik kitabında – müel.) rus yazıcılarnıñ adları añıla: A.S. Puşkin, N.V. Gogol, F.M. Dostoyevskiy, A.P. Çehov, L.N. Tolstoy, A.A. Ahmatova, S.A. Yesenin, A.A. Blok ve digerleriniñ. Yazıcı rus halqına ve onıñ medeniyetine merağı vu rus edebiyatınıñ icadına nasıl tesir etkeni aqqında açıqça ayta: «İç bir vaqıt, iç bir romanımda ruslarğa duşmanlıq aqqında yazmadım. Aksine, tamam rus halqına yaqınlıq duyğusı maña edebiyatqa yol açtı. Men zaten rus edebiyatından çıqtım. Maña rus medeniyeti, rus edebiyatı buña sevgi aşladı. Menim icadıma (bilerek ya da bilmeyerek) rus edebiyatı pek büyük tesir etti. [«Hatırlavlar», s. 29]»…
Cengiz Dağcı Türkestan legionına qoşulmasını asla inkâr etmedi. Qızıl asker olaraq almanlar tarafından nasıl esir etilgeni ve Uman lagerinde bir qaç ay devamında azap ve açlıq çekkeni aqqında aytıp bere edi: «Alâ daa esir edim. Toq edim, Uman lageriniñ tışında edim, amma kene de esir edim. Yalıñız ruhum azat edi. Maneviy sağlıqnı qorumaqnıñ yollarını qıdırmaqtan ğayrı başqa çarem yoq edi. Ancaq ne desem de, ne yapsam da ruhum sakinleşmedi. Er saba kiyilgen başqasınıñ urbası, demir qalıp, bedenimi er taraftan sıqa edi. Göñlüm azap çeke edi, men sanki boğula edim. Derslerden soñ, azbarnıñ en uzaq köşesinde, çamlar tübünde ağlay edim. Çaresiz edim. Bazıda geceleri yuqlamay edim, özümi alâ Uman lagerinde kibi is ete edim... Lagerlerden legionğa ketirilgen esirleni tahminen eki afta devamında aşata ediler, soñra müfrezelerge yerleştire ediler. Eki-üç aylıq talimlerden soñ demir yollarnı ve silâ anbarlarını qorumaq içün şarqqa yibere ediler...»
Adile Emirova Cengiz Dağcınıñ icadını Qırım içün pek aktul saya. Eserleri «birleştirüv ğayeleri ile tolu, milletlerara tolerantlıqqa ve işbirlikke davet ete». «Cengiz Dağcınıñ bediiy şaatlığına ayrı bir deger «uzaqtan baqış bere». Cengiz Dağcınıñ icadı, Qırımnıñ XX-nci asırdaki ayatını akis ettirgen aydın bir küzgüdir. Bu baqıştan yazıcınıñ yaratıcılığı bütün Qırım medeninetiniñ bir fenomeni kibi qıymetlendirilmeli.
Bugün kim ne dese desiñ, amma Cengiz Dağcı – bu dünya tarihı ve medeniyetiniñ, Qırım ve qırımtatarlarnıñ kerçek tarihınıñ ayırılmaz parçasıdır. Yazıcını ayıplamaq içün bir şey yoq, rus oquyıcıları rus (ve ukrain, misal olaraq İvan Bagrânıy Gefsimanskiy bağçası) yazıcılarını (Vasiliy Groysman, Viktor Nekrasov, Anatoliy Rıbakov ve digerlerini) cenkniñ, Stalin lagerleriniñ, onıñ siyasetiniñ kerçek tasviri içün ayıplamacaqlar da. Olar da Cengiz Dağcı kibi, bunıñ bir daa tekrarlanmamasını istey ediler, amma, putinizm – bugünde stalinizm. Bu ayıplama yazıcılarğa degil. Olardan ögrenmek kerek.
Elbette talebeler istidatlı olsa, cail olsalar, olarğa iç bir yazıcı yardım etip olamaz...
Mıkola Semena, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Aqmescitte olacaq Cuma Cami territoriyasında memuriy bina qurulacaq, içinde Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi yerleşecek. Bunı Qırım müftiyliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Fevral 10 künü «Simmaster» Aqmescit şirketiniñ mütehassısları Qırım Musulmanları Diniy İdaresiniñ yolbaşçılığına Cuma Cami terkibine kirecek müftiylikniñ memuriy binasınıñ interyerini taqdim etti. Müftiylikniñ teklifine köre, memuriy bina qırımtatar mimarcılıq üslübinde olmalı», – denile beyanatta.
Umumiy leyhağa köre, Cuma Caminiñ kompleksi eki qısımdan ibaret olacaq: qubbe ile cami, şadirvan ile içteki azbar, memuriy bina. Evel Cuma Cami binasınıñ eñ eyi leyhasına yarış ilân etilgen edi, birinci yerni İdris ve emil Yunusovlar qazandı.
QAMDİ Qırım işğalinden soñ öz areketlerini Meclis ile uyğunlaştırmay. Bütündünya qırımtatar kongressiniñ idare şurasınıñ toplaşuvında yanvar 16-17 künleri Müftiylikni qıtaiy Ukrainada açmağa qarar berdiler.


text:
«Nedvijimost Sevastoplya» («Aqyarnıñ taşınmaz malları») adlı riyeltrlar Birliginiñ prezidenti Grigoriy Apresov Qırımda taşınmaz mallarnıñ «2014 senesi aqsız yerde yüksekke fırlağan» fiyatları ket-kete tüşüp başlağanını bildirmekte. Ekspert bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ifade etti.
«Fiyatlar pek tez ve aqsız yerde yükselgen edi, artıq ket-kete tüşüp başladı. Menimce olar pek tez tüşe demege sıra kelmey, elbette. Fiyatlar pek tez tüşmey, amma pek tez arta. Ortalama esapnen yılda 5% tüşmesi kibi bir tendentsiya mevcut. Bu nasıl devam eter, aceba? Şimdi ekseriyet, menimce, aqsız yerde köpürniñ qurulmasını beklep, qurulğanınen fiyatlar tekrar kökke fırlar dep belley. Amma bu, zanımca, pek yañlış», dep ayta o.
Rusiyeli domofond.ru saytınıñ araştırmasına binaen, Aqmescitteki bir közli kvartiranıñ ortalama fiyatı 2,4 mln. rubleni (38 biñ dollar), Aqyarda 3.1 mln.rubleni (50 biñ dollar), Yaltada 4,9 mln.rubleni (78 biñ dollar) teşkil etmekte. Ayrıca sayt 2014 senesi iyün ve 2016 oktyabr ayları arasındaki fiyat dinamikasını da köstermekte.
Ukraina işğal etilgen Qırımda berilgen vesiqalarnı tanımay. Ukrain riyeltorları taşınmaz mallarnıñ satışınen bağlı resmiy añlaşmalarnı Ukraina ana toprağında yapmaqnı tevsiye ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Kezlevdeki Ukraina Pravoslav kilsesiniñ ibadethanesini yıqmağa talap ete. Bu aqta Ukraina Pravoslav kilsesiniñ Çerniğiv ve Nijın arhiyepiskopı Yevstratiy (Zorâ) haber etti.
«Yaqında Kezlevde ibadethanege buyruqlar berilip başladı, o, qanunsız qurulğan ve yıqılmaq kerek eken», – dep tekrarlay arhiyepiskopnıñ aytqanlarını UNN ukrain haber agentligi.
Ukraina Pravoslav kilsesiniñ resmiy saytında Kezlevdeki ibadethaneniñ vaziyetinen bağlı malümat şimdilik yoq.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko fevralniñ 20-nde New Yorkta BM Baş Assambleyasınıñ toplaşuvında Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ cemaatından Aqmescitteki Kafedral kilseniñ binasını terk etmesini talap etti, dep bildirdi. Poroşenkonıñ qayd etkenine köre, işğal altındaki yarımadada din kütüv serbestligi telüke altında buluna.
Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Kliment Qırım akimiyeti ibadetler keçirilgen Aqmescitteki Kafedral kilseniñ binasını martnıñ soñuna qadar boşatmağa talap ete, dep bildirgen edi.
Fevralniñ 13-nde Qırımnıñ Rusiye mal-mülk nazirligi Kyiv patriarhatı Ukraina pravoslav kilsesiniñ Qırım yeparhiyasına yollanğan talap yañı qurulğan Ukraina Pravoslav kilsesine keçken Kyiv patriarhatı Ukraina pravoslav kilsesiniñ yeparhiyası ile tizilgen añlaşmanıñ bitmesinen bağlı, dep bildirdi.


text:
Qırımlılarnıñ Rusiye vatandaşı pasportlarında hata olsa, olarnı bedava tüzetmek kerekler. Bunı iyülniñ 9-da Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi, dep haber ete Qırım «ükümetine» yaqın olğan «Krıminform» saytı.
Aksönov toplaşuv protokolında Federal migratsion hızmetiniñ territorial organlarına pasport hatalarını bedava tüzetüv aqqında avalesini qayd etmege emir etti.
«Adamlar telefon etip, şikâyet eteler, pasportlarda hataları olğan adamlarnı vesiqalarnı ğayrıdan resmiyleştirmek içün para tölemege zorlaylar, dep aytalar. Vatandaşlardan hata tüzetüvi içün para alınmaycaq. Qarar alsınlar, neler kerek ögrensinler, lâkin daa bir kere tekrarlayım: memurlarnıñ qabaatından bir de bir hatalar olsa, vatandaşlardan para alınmaycaq», – dep ayttı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri.
Rusiye pasportlarını elde etken qırımlılar yañı vesiqalarda müür ve imza olmağanını qayd etip başladılar.
Pasportnı bergen organ ve onı berüv vaqıtı qayd etilgen saifede vesiqanı bergen şahısnıñ imzası, tögerek müür ve pasport saibiniñ imzası olmaq kerek – qara qalemnen. Bu şey olmasa, Rusiye vatandaşınıñ pasportı sahte olaraq tanıla.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Men siz olmağan Qırımnı pek yahşı hatırlayım. Bu bala teessuratı, eñ doğru, aldatmaz. Men cansız bir güzel memleketni hatırlayım, kün batması, dağlar, Massandranıñ avası ve sıcaq deñizge baqmadan, anda qaytacağım yoq edi. Lion Feuchtwangerniñ «Yeudiy cenkini» oqup añladım ki, belki de, biz olmağan İsrailni yalıñız siz olmağan Qırımda tasavvur etmek mümkün.
Lâkin bu yaz oquvı artıq Qırımda degil edi. Bu raatsızlağan boşluq isi tekrarlanmasın dep, elimden kelgenini yapqan edim. Öyle de oldı, yaşdaşlarımnıñ Qırım ile bağlı olğan yazı mende bam-başqa edi. Men onı Poltavada keçire edim – böylece rus vilâyetine çevirilemegen Ukrainanı daa yahşı tanıdım, o, bütün renk ve qoquları ile bu deşetli deñişmelerge qarşılıq köstergen edi. Ve – Latviya, Litvaniya ve Estoniyada: men halqnıñ özüni saqlap qalmaq ve azatlıqqa ıntıluvı ne olğanını ögrendim.
Musafir sevgisi saipniñ sevgisi ile qıyaslanmaz – emin oluñız, menim halqım bunı er kesten yahşı bile
Qırımğa ösken soñ keri qayttım. Ve sizler de – qaytıp keldiñiz. Siziñ toprağıñızğa atqan ilk adımlarım ile maña neler yetmegenini añladım. Maña kerçek yetmegen edi. Maña öz topraq sevgisi yetmegen edi. Maña onıñ añlavı yetmegen edi. Elbet de, Rusiye imperatorlığınıñ işğalinden soñ Qırımda yerleşkenler, Stalinniñ sürgünliginden soñ evleriñizge kelgenler arasında Qırımnı sevgen adamlar bar edi. Lâkin musafir sevgisi saipniñ sevgisi ile qıyaslanmaz – emin oluñız, menim halqım bunı er kesten yahşı bile.
Felsefeci Max Dimont bir vaqıtları yazğan edi, «ğarp dünyasınıñ bütün malzemeleri – yunan imalı, lâkin ğarp adamı oturğan ev, – yeudiy evidir». Qayd etmek isteyim ki, Qırım evinde çoq malzeme bar – yunan, italyan, ermeni, ukrain, bulğar, rus, qaray, yeudiy – lâkin yarımada sakini oturğan evniñ özü – qırımtatar evidir. Bu bina iç bir vaqıt başqa olamaz. Vaziyetni deñiştirmek içün sizni, Stalin yapqan kibi, Qırımdan quvmaq mümkün. Faqat bu ev kene de qırımtatar evi olacaq, amma boş qalacaq.
Siz Qırım içün eñ müimini yaptıñız – halq kendi toprağı içün yapacağını yaptıñız. Siz onıñ kerçek medeniyetini yarattıñız, oña can berdiñiz.
Siz Qırım içün eñ müimini yaptıñız – halq kendi toprağı içün yapacağını yaptıñız. Siz onıñ kerçek medeniyetini yarattıñız, oña can berdiñiz. Sizden evel bu güzel memleket alış-verişnen oğraşqan deñiz yanında şeerler zıncırı edi – bunıñ kibi meşur merkezler Aq deñizde çoq ve olardan tek viraneler qaldı. Sizler memleketni birleştirdiñiz, deñiz qasabalarınıñ sert avasını çölniñ quru avası ve dağlarnıñ şeffafını birleştirdiñiz. Böylece Qırım Qırım oldı.
İşğalciler tarihıñıznı ve hatırañıznı aqaretlemek ve deñiştirmek içün çoq şey yaptılar: sizler yalannı qaramanlıq, başqasınıñ – özüniñ, keri qaluvnı – abadanlıq sayğan raqipke rastkeldiñiz. Sizden soñ kelgenler içün Qırım ne topraq, ne de memleket oldı. O, yazlıq evi ve baza edi – bu mürekkep ve renkli dünyağa nisbeten daa beter munasebetni tasavvur etmek zor. Eñ qorqunçılısı şu ki – olar başqalarnıñ toprağında tamır atmasınıñ temeli olğan bu şeylerde iştirak etmeyler. Olar Qırımnı yoq eteceklerini añlamayıp, sizni quva ediler. Olar Qırımnı öldürgenlerini is etmeyip, sizni sürgün ettiler. Olar bu ömürge başqalarnıñ can külü üstünde alıştılar, ğaliba. Lâkin olar yeñemezler, çünki siziñ Qırımğa bergeniñizni, bergen sevgi ve qurbanlığıñıznı boşluqnen toldurmaq imkânsız. Siz ğurbetlikte olğan Qırım siziñ ile edi – bunı aytmasam da olur, er biriñiz bunı is etken ediñiz. Qırım bugün de, olarnıñ yañı işğalinde – olarnen degil, siziñ ile beraber. Ebet, olarnıñ tarafından – ordu, politsiya, satqın memurlar, qorqutılğan ve aldatılğan cemaat. Siziñ tarafıñızda ise – dağ, deñiz, ukrain suvını beklegen çöller, yüzüm bağçaları ve yalıdaki taşlar. Er bir qum, er bir qaya, er bir taş, er bir küneş şavlesi, Qırım kökünde er bir yıldız, tañda olğan er bir çıq damlası – olarnen degil, siziñ ile beraber. Tabiatnı tot basqan savut-saba, memurlarnıñ lafları, yalan aytqan telekanallar yardımınen yeñmek mümkünmi? İç bir vaqıt. Ne tabiatnı, ne tarihnı yeñmek imkânsız – olar ise siziñ ile beraber. Olarnıñ qorqusı – yalıñız sizden qorqqanını ifade etmey. Olar cezadan qorqalar.
Boş laflarnı sevmeyim ve Qırım mıtlaqa siziñ olacağını aytmayım. Olmaycaq şey! O zaten – siziñ, siz de bunı bilesiñiz. Qırım onı sevgen, onı yalanlarnen qulanmağa tırışqanlarnı ayırmağanlarğa ait.
Boş laflarnı sevmeyim ve Qırım mıtlaqa siziñ olacağını aytmayım. Olmaycaq şey! O zaten – siziñ, siz de bunı bilesiñiz. Qırım onı sevgen, onı yalanlarnen qulanmağa tırışqanlarnı ayırmağanlarğa ait. Bu acayip ve mürekkep topraqnı sizge bergen, siziñ onı abadanlaştırğanını ve deñiştirgenini körgen, er birimizden yahşı Qırım manzarasınıñ tekrarlanmaz olğanına qıymet kese bilgen alâ daa tüşünip molbert ögünde tura.
Vitaliy Portnikov, Kiyev jurnalisti, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde aprel 3-te 2014 senesi fevral ayında Kiyevdeki kütleviy çatışmalarda «Berkut» hadimine ketirilgen beden zarar ve silânı qanunsız alda qullanuvda qabaatlanğan Aleksandr Kostenkonıñ cinaiy işi boyunca ilk diñlev ötkerilmekte.
Bunı İnsan aqları Qırım alan missiyası bildire.
Qırım Euromaydanınıñ faali Aleksandr Kostenko 2015 senesi fevral 8-de Qırımda apiske alınğan edi. Aleksandr Aqmescitniñ SİZOsında buluna. O, onı qıynağanlarını bildirgen edi.
Uquq qorçalayıcılar bildirdiler ki, faalniñ soy-sopları Aleksandrnıñ babası ile bağlanıp olamaylar. O, Kiyevge ketken edi, amma yarımadağa qaytqanda bağ üzüldi.
Mart 24-te Kostenkonıñ işi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine berildi. Cinaiy iş qabaatını Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya baqacaq, aytıla beyanatta.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Herson vilâyetinde faalniñ qanunsız yaqalanması boyunca mahkemeden aldın taqiqatqa başladı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımaması oña «meraqlı degil», dep bildirdi. Bu aqta o, NTV Rusiye telekanalı YouTubeta yayınlağan «Valday» munaqaşa klubınıñ toplaşuvında ayttı.
«Türkiyeniñ Qırımnı Rusiye olaraq tanımamasını aytsaq – ne yapayıq, fikirlerimiz bir degil. Meselâ, Cenübiy Kavkaz vaziyetinen bağlı… (Türkiye prezidenti Erdoğannıñ – QA) Qırımnen bağlı diger ıntıluvlarını aytsaq: bunı bilmeyim. Meraqlı degil, çünki Rusiyeniñ menfaatları yahşı qoruna. Bir saniye şübheñiz olmasın», – dedi Putin.
Hatırlatamız, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile oktâbrniñ 16-nda keçirgen matbuat konferentsiyasında Ankara Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımadı ve tanımaycaq ve qırımtatarlarğa qol tutmağa devam etecek, dep bildirdi.
Ukraina ve Türkiye prezidentleriniñ beyanatlarında Ankara Kyiv ile yarımadanı işğalden qurtaruv Qırım platforması çerçivesinde işbirligi yapmağa azır, dep aytıla.
Türkiye prezidentiniñ beyanatını Rusiye kontrolindeki senatorlar ve qırımlı deputatlar tenqit etti.


text:
Kremlge boysunğan işğal etilgen Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov yarımada Kurort ve turizm nazirligine sentâbr 1-ge qadar meskün yerlerden tış olğan er plâj zonası içün mesüliyetlilerni belgilemege vade etti. Bu aqta Aksönovnıñ matbuat hızmeti bildire.
«Mesüliyetliler belgilengen soñ, programmanı işlep çıqarmaq, temizlik işleri içün adamlarnıñ kerekli sayısını belgilemek, er plâj yanında çöplük tenekelerini ve bio ayaqyollarnı qoymaq kerek olur», – dedi Aksönov.
Rusiyege boysunğan Keriç memuriyetiniñ reberiyeti şeer içindeki plâjlarnı teşkerüvi neticesinde ayaqyollarnıñ yetmemezligini ve adamlar raatlanğan yerlerde çoq çöplük olğanını bildirgen edi.
İyül başında Rusiyege boysunğan Qırım ükümetinde yarımada plâjlarınıñ vaziyeti yaramay olğanını tanıdılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rostov-na-Donu şeeriniñ №1 SİZOsınıñ hadimleri, 14 yıllıq apis müddetine maküm etilgen Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Rustem İsmailovnıñ kamerasını darma-dağın etti.
Qırım advokatı Mammet Mambetov Facebookta haber etkeni kibi, o İsmailovnı avgust 21-inde ziyaret etip oldı.
"Müşterimnen körüşüvim erte olacaq edi, amma tek üylege yaqın körüşip oldım. SİZO hadimleri onıñ kamerasını darma-dağın etkenleri buña sebep oldı. Rustem aytqanına köre, bu – soñki eki aftada endi ekinci kere yapıla. İşte, SİZOnıñ yañı başlığı böylece öz qaidelerini pekitmege tırışa. Kamerada er çeyni çevirdiler. Er şeyni sındırdılar. Ne qıdıra ediler – kimse bilmey. Rustem, elbette ki, buña açuvlana, çünki bu – körüşüvimizni qısqarttı", - yazdı Mambetov.
Advokat, müşterisininen apellâtsiya şikâyetini muzakere etkenini qoştı.
Rusiye quvetçilerniñ bunıñ aqqında açıq tefsirleri yoq.
2016 senesi oktâbr 12-de Qırımdaki beş musulman qorantası tintildi. Tintüvlerniñ neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov yaqalandı.
Devlet qabaatlayıcısı olarnı 11 yıldan 17 yılğa qadar üküm etmege çağırdı. Faqat 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etilgen Teymur Abdullayevden ğayrı, er kes prokurornıñ talap etken apis cezalarınıñ ziyadesini aldı. Uzeir Abdullayev 13 yılğa, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov 12 yılğa, Rustem İsmailov ise 14 yılğa azatlıqtan marum etildi.


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Yelena Romanovskaya, koronavirusqa qarşı rus vaktsinanen aşılanması tevsiye etilmegen insanlar kategoriyasını adlandırdı.
Onıñ aytqanına köre, autoimmunitet sisteması hastalıqları olmağan 18 yaştan büyük vatandaşlar aşılana bile.
“Emizdirgen ve yüklü qadırlarğa aşılanma tevsiye etilmey”, – qayd etti Romanovskaya.
O, 55 yaştan büyük ve sürekli hastalıqları olğan sakinlerni “ilk nevbette aşılanmağa davet eteler”, dep qayd etti. Onıñ sözlerine köre, “vaktsina telükesiz ve teşkerilgen”, amma er bir insan "farqlıdır”.
“Bir kimse aşılanğanını duymaz bile, bir kimse alsızlıq duya bilir. Bütün alâmetler aşılanğan kişiniñ kündeligine yazılmalı. Aynı alâmetler gripke qarşı vaktsinatsiya ile ola bile”, – dep inandıra Romanovskaya.
Hatırlatamız, bıltır dekabr ayında Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada koronavirus yuqunçından kütleviy şekilde aşı yapmağa başlaylar, ilk olaraq tibbiyet hadimleri aşı alacaq, dep bildirgen edi.
Bazı memleketlerniñ Rusiye aşısınıñ keyfiyeti ve tedqiqat doğrulığı şübhe doğura. Meselâ, Türkiye Rusiye aşısını almaqtan vazgeçti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeniñ arbiy mesleatçısı Nikolay Afanasov Suriyeniñ Hama vilâyetinde minaatıcılar darbesi neticesinde telef oldı.
Bunı iyülniñ 11-nde, Rusiye Mudafaa nazirligine atıf etip, «İnterfax» haber etti.
Rusiye arbiy bölügi tarafından berilgen resmiy malümatqa köre, Suriyede 2015 senesi sentâbr ayında başlatılğan arbiy ameliyatnıñ başlatılmasından berli anda 30-dan ziyade rus askeri elâk olğan.
Reuters agentliginiñ malümatına köre, resmiy raqamlar eñ azından dört qat eksik kösterilgen. Rusiye Mudafaa nazirligi bunı red ete.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev Vera Savçenko ile – Moskvada makeme etilgen ukrain uçucı Nadejda Savçenkonıñ tatası ile Frenkistanda matbuat vastalarınıñ temsilcileri ile qonuşıp, Rusiye siyaseti, Qırımnı azat etüv yolları ve ukrain siyasiy mabüsleri aqta tarif ettiler.
Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi yarımadanıñ şimdiki vaziyeti ve onıñ işğalden azat etilmesiniñ yolları aqta tarif etti.
O şunı qayd etti ki, Qırım iqtisadiy ve siyasiy basqı vastası ile azat etilmek kerek, şunıñ içün Ğarp memleketleri Rusiyege nisbeten cezalarnı arttırmaq kerek.
«Rusiye öz halqara yaramazlıq siyasetini toqtatmaq ve özüni yahşı alıp barmaq kerek»,– dey Cemilev.
Vera Savçenko şunı qayd etti ki, tatasınıñ azat etilmesi işinde siyasetçilerge degil de, insanlarnıñ cemaat destegine ve jurnalistlerniñ saf işine inana eken.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev iş ziyareti ile Frenkistanda buluna. Matbuat hızmeti bildirgeni kibi, aprel 15-17 künleri Pariste Ukraina ve vaqtınca işğal etilgen Qırım meselelerine bağışlanğan bir sıra tedbirniñ keçirilmesi beklenile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında muqavele 2015 senesi dekabr 31-ne qadar imzalanılğanı aqqında hatırlatalar ve ukrain akimiyeti yañı añlaşmanıñ imzalanılacağı ya da imzalanılmaycağı ile bağlı meseleni al etecegini bekleyler.
Bu aqta dekabr 30 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Yanvar birinde turıp, Qırım elektrik energiyasını alğanını bilsek ve bizge Ukraina qanuniyetine köre imzalanılğan vesiqanı köstermeseler, demek, bizni teslim ettiler. Ümüt etem ki, yarın ya da o birisi kün nasıldır bir cevaplarnı alırmız. Ya da Qırımnıñ «teslimi» ileride de devam etecek», – dedi o.
Çubarov şunı da qayd etti ki, yañı añlaşma imzalanılsa, Qırım «vaqtınca Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti» olaraq qayd etilecek. «Öyle yazsalar, öz 220 megavattnı alsınlar», – qayd etti meclis reisi.
Evel Qırımnı teminlegen elektrik yolaqlarınnı tamirine keder etken qamaçav iştirakçileriniñ areketleri aqqında sualge cevap bergen Çubarov bu tek qırımtatarlarğa degil, bütün ukrain toplulığına ait bir mesele olğanını ayttı.
«Bütün Ukraina ve bütün ukrain cemiyeti ileride qırımtatarlarnıñ areketlerini beklese, Qırımğa, Ukraina qanuniyetine baqmadan, elektrik energiyası berilgende, demek bu cemiyette yañlış bir şeyler bardır», – dedi Refat Çubarov.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Herson vilâyeti Oleşki rayon devlet memuriyetinde, Qırım sakinleriniñ çetel pasportı berecek memuriy hızmet bergen daa bir oda açıldı. Bu aqta üyünniñ 27-nde Qırım MC Ukraina prezidenti Temsilciliginiñ matbuat hızmeti haber etmekte.
Haber etilgenine köre, Qırım MC Ukraina prezidenti daimiy temsilcisiniñ birinci muavini İzet Gdanov bu odanıñ açılğanıñ muim olğanını qayd ete, çünki onıñ sözlerine köre, ilhaq etilgen Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarınıñ ekseriyeti hızmet almaq maqsadınen hususan Herson vilâyetine muracaat ete ekenler.
Ayrıca İzet Gdanov temsilcilik «memuriy hızmet bergen merkezlerniñ artması içün elinden kelgenini yapqanını» qayd etti.
Mevzu bağlı olaraq: Pasport almaq içün nevbet: Qırım sakinleri ukrain vesiqalarını nasıl etip almalı
2018 senesi beş ay içinde Herson vilâyeti Ukraina migratsion hızmeti çetel pasportı almaq istegen Qırım sakinlerinden 10 biñ dabne muracaat aldı dep ikâye etti Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Herson vilâyeti Ukraina Migratsion baş hızmetiniñ ictimaiy bağlar üyken mutehassısı Viktoriya Magdıç.
Ukraina migratsion hızmeti yanvar ayında ukrainalılar 4 millionğa yaqın biometrik pasporet yaptırğanları aqqında haber etti.
2017 senesi iyünniñ 11-nde Ukraina vatandaşları içün AB ve «şengen» devletlerine qısqa muddetli seferlerge izin berildi (er 180 kün devamında çalışmağa aq bermegen 90 künlik ziyaret aqqı). Vizasız rejim Büyük Britaniye ve İrlandiyadan ğayrı Avropa Birliginiñ bütün azaları ve «şengen zonasına» kirgen devletlernen bağlı. Şimdilik bu rejimniñ Felemenk ve Frenkistannıñ «uzaq deñizlerdeki mülkiyetlerinen» alâqası yoq.


text:
Advokat Emil Kurbedinov, dekabrniñ 28-nde saba Canköy rayonında öz evi yanında yaqalanılğan cemaat jurnalisti Vilen Temeryanovnı Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesine ketirgenlerini haber ete.
"Memuriy material – kütleviy tedbir teşkil etkeni içün eken", – qayd etti advokat.
Rusiye polisiniñ, Qırımnıñ mahkeme organlarınıñ bunıñ aqqında resmiy tefsirleri yoq.
Dekabrniñ 28-nde saba "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesiniñ faalleri, Rusiye polisiniñ hadimleri cemaat jurnalisti Vilen Temeryanovnı "mecburen iş maşinağa oturtıp evden alıp kettiler", dep haber etken ediler.
Noyabrniñ başında Rusiye politsiyası qırımtatar faali, "Grani.ru" neşiriniñ jurnalisti Vilen Temeryanovğa qarşı memuriy bozuv aqqında eki protokol tizdi. O, Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesi ögünde, insanlar Qurmandaki "Hizb ut-Tahrir davası" mabüslerine qol tutmağa toplaşqan yerde tutuldı.


text:
Önemli Ve Etkili Dilek Duaları
Önemli vede etkili dilek duasının okunuşu:
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Sebbeha lillâhi mâ fis semâvâti vel ardı ve hüvel azîzül hakîm.Lehü mülküs semâvâti vel ardı yuhyî ve yümîtü ve hüve alâ külli şeyin kadîr. Hüvel evvelü vel âhiru vez zâhiru vel bâtınü ve hüve bi külli şeyin alîm. Hüvellezî halakas semâvâti vel arda fî sitteti eyyâmin sümmes tevâ alel arşi ya’lemü mâ yelicü fil ardı ve mâ yahrücü minhâ ve mâ yenzilü mines semâi ve mâ ya’rucü fîhâ ve hüve meaküm eyne mâ küntüm vallâhü bimâ ta’melûne basîr. Lehü mülküs semâvâti vel ardı ve ilellâhi türceul umûr. Yûlicül leyli fin nehâri ve yûlicün nehâri fil leyli ve hüve alîmün bi zâtis sudûr. Lev enzelnâ hâzal kurâne alâ cebelin leraeytehü hâşian mütesaddian min haşyetillâhi ve tilkel emsâlü nadribühâ linnâsi leallehüm yetefekkerûn. Hüvallâhüllezî lâ ilâhe illâ hüve âlimül ğaybi veş şehâdeti hüver rahmânür rahîm. Hüvallâhüllezî lâ ilâhe illâ hüve el melikül kuddûsüs selâmül mü’minül müheyminül azîz cebbârül mütekebbirü sübhânallâhü ammâ yüşrikûn.Hüvallâhül hâlikul bâriul musavviru lehül esmâül Hüsnâ yüsebbihü lehü mâ fîs semâvâti vel ardı ve hüvel azîzil hakîm. Allâhümme yâ men hüve hâkezâ ve lâ yezâlü hâkezâ ve lâ yekûnü hâkezâ ehadün ğayrühü eselüke bismikel aliyyil a’lel azîzil eazzel celîli ecellil kebîril ekberil kerîmil ekremil mahzûnil meknûnit tâhiril mutahhiril mukaddesil mübârekil hayyil kayyûmir rahmânir rahîmi zil celâli vel ikrâmi en tüsalli ve tüsellim alâ seyyidinâ muhammedin ve alâ âli seyyidinâ muhammedin ve en tefalelî kezâ ve kezâ ve sallallâhü alâ seyyidinâ muhammedin ve alâ âlihi ve sahbihi ve sellim
Dileğiniz her ne ise niyet ederek günde bir kez faydasından emin olana dek bu duayı okuyunuz


text:
Bunı tasil ve ilim naziri Serğiy Kvit bildirdi.
«Bizler böyle qarar aldıq, istegenler Herson ya da Nikolayev vilâyetine kelip, Rusiye diplomını köstere ve Ukraina diplomını ala bileler», – dep ayttı nazir.
Onıñ bildirgenine köre, Qırım universitetleriniñ mezunları bu sene baalar ve ilâvenen olğan Rusiye diplomını köstermek kerekler, soñra olarğa Ukraina diplomları berilecek. Nazir qayd etti ki, diplomlarnı almaştıruv esnası bedava olacaq.
Qırım tasil «naziri» Natalya Gonçarova bildirgenine köre, Kiyevdeki «İnforesurs» Ukrainada diplomlarnı azırlağan yekâne merkezge Qırım mezunlarınıñ cedveli berildi. Onıñ içün Kiyevde vesiqalarnı kösterip, diplomnı almaq mümkün.


text:
AQŞ prezidentı George Bush üz çığışında terrorğa qarşı köräş mäsälälärenä basım yasadı.
"Berençedän, BMOnıñ maqsatı xalıqlarnı zolımnan häm köç qullanudan qotqaru. Ğömümi keşe xoquqları deklaratsiäseneñ berençe maddäse barlıq keşelär dä irekle, tigez däräcädä häm tigez xoquqlı bulıp tua dielgän. Keşelekkä näfrät qaraşın urnaştıru maqsatında ğäyepsez keşelärne üterüçe terrorçılar häm ekstremistlar bu döreslekne kire qağa" dide Bush.
BMO general sekretare Ban Ki-Moon düşämbe könne qatı eş aldağı aylarda da däwam itär dip ötemlänüe turında äytte.
"Bu BMO tarixında küpyaqlı diplomatiäneñ iñ qızu çağı bulır dip isäplim. XXI ğasırda BMO yañadan mäsälälärne qarap çişeleşlär tabuçı dönya forumına äwerelä" dide Ban.
Sişämbe könne cıyınnı açu çığışında ul BMOnıñ eşçänlegen üzgärtergä çaqırdı.
"Bezgä BMOnıñ eçke klimatın üzgärtergä kiräk. Üz eşebez turında yañaça uylaw zarur. Töp temalar ğadiläşterü, kamilläşterü häm wäkalät birü bulırğa tieş" dide.
Ğömüm Cıyınnıñ yaña prezidentı itep saylanğan Srgan Kärim bıyıl cıyınnıñ töp teması klimat üzgäreşläre bulaçaq dide.
Düşämbe könne Ban Ki-Moon citäklägän dönyaküläm cılınu turındağı söyläşüdä 70-läp ilneñ citäkçese qatnaştı.
Dikäber ayında Indoneziäneñ Bali utrawında klimat üzgäreşlärenä bağışlanğan sammit ütäçäk. Anda törle illärneñ xökümätläre dönyaküläm cılınuğa qarşı çaralar kürü turında söyläşep kileşer dip kötelä.
Kärim Cıyında terrorğa qarşı köräş mäsälälärenä dä iğtibar zur bulaçaq dide.
"Bu utırışnıñ kön tärtibendä terrorğa qarşı çaralarğa da zur urın birelä. Bez alğı sızıqnı köçäytergä, çaralarnı, qorallarnı häm ısullarnı yaxşırtu öçen äğza illär arasında xezmättäşlekne nığıtırğa tieşbez. Şul isäptän dönyanıñ härtörle urınında terrorçılarğa häm terrorizmğa höcüm itü turında tieşle konvensiä qabul itärgä" dide Kärim.
Aldağı atnalarda Gömüm Cıyın qısalarınnan çittä dä küp kenä oçraşular kötelä. Ul oçraşularda Darfurdağı genodsid, Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştıru mäsäläläre dä qaralaçaq.


text:
Moskovanıñ Meşçanskiy mahkemesi, iyül 11-inde Rusiye Yuqarı mahkemesi yanında tutulğan altı qırımtatar faaline cöreme ödetti. Olar anda birinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçilerine qol tutmaq içün toplanğan edi.
10-an biñ rublelik para cezası Şakir Krestov, Emin Aliyev, Muhammed Kişpidirov, Seytmamut Haybulayev, Zeynur Asanov ve Nuri Abduraşıtovğa berildi. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Konstantin Andreyev aytıp berdi.
"Bugün bu davalarnı büyük diqqatnen baqtılar, amma neticesi aynı edi. Amma adamlarnıñ transparantları, futbolkalarında yazıları yoq edi, olar sadece öz noqta-i nazarını köstere edi. Amma mahkemeci, episi qabaatlı, dep qarar aldı, ceza ölçüsini ise azlaştırıp oldıq. Neticede müşterilerimniñ episi 10-ar biñ rublege cöremelendi", - aytıp berdi advokat.
Andreyev aytqanına köre, imaye Avropa İnsan aqları mahkemesine baracaq ola.
"Bu mahkemeniñ qararları başqa olur, dep ümüt etmeymiz, çünki olar evelden belgilengendir. Amma Avropa İnsan aqları mahkemesinde perspektivalarımız büyüktir", - añlattı o.
Moskvanıñ Taganskiy rayon mahkemesiniñ qadısı Yuliya Smolina iyülniñ 29-nda Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün iyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde toplaşqan 18 qırımlığa 20 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi. Tutulğanlar umumen 360 biñ rublelik para cezalarını aldı.
Moskvada iyülniñ 11-nde Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 45 insannı tuttı. Faallerniñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre.
Uquq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva, Qırımda cezalanğan faalleriniñ cöremelerini ödemek içün «Qırım marafonı» cemaat teşebbüsi çerçivesinde para toplamağa başladılar, dep bildirgen edi.


text:
Aqyarda aprelniñ 26-nda saba yañı COVID-19 hastaları qayd etilmedi. Yuqunç hastahanesinde diagnozı tasdıqlanğan 24 kişi buluna.
Aqyarnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, 1126 insan evde tibbiy közetüv altında buluna, 123 kişi ise yuqunç hastahanesinde ekimlerniñ közetüvi altında qala.
«İzumrud» pansionatı ve Svâto-Georgiyevskiy manastırı observator olaraq çalışalar.
Umumen Qırımda 69 koronavirus hastası qayd etildi, Aqyarda – 31.
Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı ukrain mektep-gimnaziyasında ötkerilgen toplaşuvda Qırım tasil, ilim ve gençlik «naziri» Natalya Gonçarova bildirdi, dep haber ete KİA.
Onıñ aytqanına köre, Qırım mezunları Rusiye Federatsiyasınıñ aliy oquv yurtlarında tasil almağa isteseler, olarnıñ vesiqaları olmaq kerek.
«Bu künleri kütleviy haber vastalarında Rusiye pasportlarını alacaq mektep mezunlarınıñ cedveli aydınlatılacaq. Yarın 3-ünci gimnaziyanıñ talebeleri pasportlarnı alacaqlar», – dep qayd etti nazir.
Rusiye Federal Migratsion hızmetiniñ malümatına köre, Qırımnıñ 350 biñ sakini Rusiye pasportını almaq içün vesiqalarını teslim etti. 250 biñ pasport azır, daa 150 biñi tezden berilecek.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl dey ki, Aqmescitte avgust 28 künü mahkeme «fevral 26» işi boyunca apiste bulunğan qırımlı Mustafa Degermenciniñ şikâyet arizasını red etti.
Bu aqta Celâl Qırım.Aqiqatqa bildire.
«Mahkeme, Ahtem Çiygoz ile olğanı kibi, imayeniñ şikâyetini red etti. Degermenci apiste noyabr 7-ne qadar bulunacaq», – dey Celâl.
Qırımda 2015 senesi avgust 19 künü Aqmescit Kiyev rayon mahkemesinde 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanındaki tertipsizlikte iştirak etüvde qabaatlanğan Mustafa Degermenciniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Erkekniñ apis müddetini 3 ayğa arttırdılar.
Mustafa Degermenci mayıs 7 künü Sudaqnıñ Suvuq Sala qasabasına yaqalandı.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı.


text:
Sabıq siyasiy mabüs, Qırım sakini Volodımır Baluh, ekimler oña saqatlıq resmiyleştirmege teklif etkenlerini aytıp berdi.
“Ekimler saqatlıq resmiyleştirmege teklif eteler, amma men maneviy ceetten azır degilim, kendimi böyle sayıp olamayım. Bazı fizikiy qusurlardan ğayrı “evel” ve “soñ” arasında farqnı is etmeyim. Reabilitatsiya elbette kerek, belki de bir yerge yollarlar, men ise nasıl etip para qazanmağa ve yaşayışqa dönmege tüşünem. Şimdi qayda ketecegimni añlamağa tırışam”, – aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa Baluh.
Evel, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Qırım sakini Volodımır Baluh keçken sene ağır yaralanğan köteklevden tam şekilde tüzelgenini haber etken edi.
Eski siyasiy mabüs, qırımlı Volodımır Baluhnıñ bildirgenine köre, sentâbrniñ 7-nde onı Kyivdeki Gidroparkta «til meselesinen bağlı qavğa» neticesinde köteklegenler.
Baluhnıñ köteklengeni sentâbrniñ 8-nde saba belli oldı. Kyiv politsiyası bunı aydutlıq dep tasnif etti. Politsiya malümatına köre, Baluh sentâbrniñ 7-nde 10-15 kişinen Gidroparktaki müessiselerden birinde raatlandı. Sentâbrniñ 18-nde politsiya şübhelini tuttı, sentâbrniñ 19-nda mahkeme onı apiske aldı.
Uquq qoruyıcılarnıñ qayd etkenine köre, yaqalanğan kişi 1988 senesi doğğan yerli sakin ola. O, restoranlarda birinde qaravul olıp çalışqan tanışına kelgen eken. Şübheliniñ adı aydınlatılmay.
Oktâbrniñ soñunda Baluh acele yardım hastahanesinde çıqarıldı.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Ukraina, islâm dünyasınıñ memleketleri ile işbirligini terenleştirmek içün İslâm işbirligi teşkilâtında közetici statusını almağa istey.
Bu aqta noyabrniñ 2-nde Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar İİT baş kâtibi Yusuf Bin Ahmed El Useymim ile videokonferentsiya rejiminde kerçekleştirgen muzakerelerde ayttı.
«Yaqın kelecekte İİT közeticisi statusını almağa isteymiz, bu itibarlı birleşmeler ile qurulış formatında daa sıqı koordinatsiyağa ve aza devletleri ile eki taraflı seviyede munasebetlerimizniñ terenleşmesine yardım etecektir», – dedi o.
Tış işler nazirliginiñ haberinde qayd etilgenine köre, Ukraina közetici statusını almaq içün talabını yañarttı.
Muzakere vaqtında taraflar Kyivniñ Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığınıñ quruluvını da laf etti.
Ceppar, İİT baş kâtibine Qırım yarımadasındaki vaziyet aqqında tafsilâtlı malümat berip, subetdeşiniñ diqqatını «işğalci memuriyetniñ işğalge razı olmağan yarımada sakinlerine qarşı devam etken repressiya ve taqiplerge» celp etti. Qayd etildi ki, hususan diniy sebeplerden eñ çoq qırımtatarlar taqip etile.
İİT 1969 senesi quruldı, al-azırda teşkilât erkânına ealileri tahminen 1,6 mlrd insan olğan 57 musulman devleti kirmekte. Teşkilâtnıñ esas maqsadı musulman memleketleriniñ siyasiy, iqtisadiy, medeniy ve diniy saalarda teren işbirligini temin etmektir.
Hatırlatamız, Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Avropa naziri ve Frenkistan Tış işler naziri Jean-Yves Le Dria ile telefonda laf etip, Frenkistannı «Qırım platformasınıñ» işinde iştirak etmesine davet etti.
Avropa tış faaliyeti hızmetiniñ siyasiy müdiri – baş kâtip muavini Enrique Mora bildirgenine köre, Avropa Birligi Ukrainanıñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını qurmaq teşebbüsine tolusınen qol tuta.
Hatırlatamız, oktâbrniñ 29-nda Ukraina Avropa Birligindeki ortaqlarına ve NATOğa «Qırım platformasını» taqdim etti – bu yañı halqara teşebbüs yarımada işğaliniñ bitmesine yardım etmeli.


text:
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ teleradiokompaniyalarına destek programmaları içün Ukrainanıñ Büjet kodeksine deñişmelerniñ kirsetilmesi aqqında Yuqarı Radanıñ qabul etken qanunına imza qoydı. Bu aqta malümat parlamentniñ sitesinde yerleştirilgen.
«2.12.2016 tarihında prezident imzası ile qaytarıldı», – dep yazıla bildirüvde.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 17-de olıp keçken umumiy toplaşuvında Ukraina Nazirler şurasına Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ teleradiokompaniyalarına devlet bücetinden maddiy yardım köstermege imkân berecek №5333 qanun leyhasını qabul etken edi.
Bundan ögüne Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Yuqarı Radada çıqışta bulunıp, 35-36 million grivna maddiy yardım aqqında laf ketkenini aydınlattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım müftisi haci Emirali Ablayev qırımtatarlarnı milliy neşilerni (gazeta ve mecmualarnı) desteklemege çağırdı.
Bu aqta Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımtatar gazeta ve jurnalları millet içün zengin qırımtatar tiliniñ, medeniyet ve ahlâqnıñ tiklenüv vastası ola. Olar özlerinde tarih, adet, tarihiy adiseler ile bağlı unikal malümatnı saqlaylar ve zemaneviy mevzularnıñ talilini eteler»,– dedi Qırım müftisi.
O, kendi tarafından musulman diniy cemiyetlerniñ abune olmasını temin etmege söz berdi. Qırım musulman diniy idaresiniñ tertibatında 300-den ziyade neşir bar.
«Halqımızğa ricam bar – bütün gazetalarımızğa abune olmalımız, olarnı oqumaq kerekmiz, oqumağa bilmeseñiz, neşirlerimizni desteklemek içün abune olmalısıñız – borcumızdır: baba, ana, qartbaba ve qartanalarımıznıñ borcu, çünki torunlarımız er şeyni köre. Biz neşirlerimizni desteklemesek, kelecek nesiller de bunı yapmaz. Er bir musulmannıñ, qırımtatarınıñ evinde bu gazetalar olmalı», – dey müfti.
Qırımtatar neşirlerine Qırımnıñ poçta bölüklerinde dekabrniñ 25-ne qadar abune olmaq mümkün.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye ombudsmenine muracaat etip, Qırımda ve Rostovda apiske tutulğan qırımtatarlar Cemil Gafarov ve Yaşar Şihametovğa tibbiy yardım kösterilmesi içün tedbir almalarını rica etti, dep bildirdi.
«II derece saqatı Cemil Gafarovnıñ hronik hastalıqları ağırlaştı – 4-ünci derece büyrek yetersizligi, yürek hastalığı ve digerleri. Bir yıldan berli kerekli tibbiy yardım alamay, SİZO tibbiy bölügine muracaatları ise körmemezlikke urıla ve cevapsız qala. Semetdeşimiz büyük ağrı is ete ve çekişe», – dep bildire Denisova.
Onıñ malümatına köre, Yaşar Şihametov da büyrekleri ağırğanını şikâyet ete.
«O, bir qaç kere ekimni çağırğan edi. Baqıldı, lâkin ne diagnoz, ne tedaviylev belgilenmedi», – dep aytıla Ukraina ombudsmeniniñ haberinde.
Onıñ qayd etkenine köre, o, Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Cemil Gafarov ve Yaşar Şihametovnıñ aqları ğayrıdan tiklensin dep, «kerekli tedbirlerni acele almasını» talap etti.
«Rusiye Baş prokurorına muracaat etip, Rusiye Ceza kodeksiniñ 124, 124.1, 125 maddelerindeki cinayet işlegen, hususan qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarına tibbiy yardım köstermegen vekâletli insanlarnı cinaiy mesüliyetke çekmege talap etem», – dep haber ete Denisova.
Rusiye Baş prokuraturası ve Moskalkova Ukraina ombudsmeniniñ muracaatına cevap bermediler.
Martnıñ 17-nde Kreml kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi «Hizb ut-Tahrir teşkilâtında iştirak etkeninde» qabaatlanğan Yaşar Şihametovnı aprelniñ soñuna qadar apiste qaldırdı. Şihametov 2021 senesi fevralniñ 17-nde keçirilgen tintüvlerden soñ tutuldı.
Fevral ayında haber etilgenine köre, apiske alınğan qırımlı Cemil Gafarov Rostov-na-Donu SİZOsında kritik alda buluna. 2020 senesi avgust ayında, Gafarov Aqmescit SİZOsında bulunğanda, Qırım ve Aqyardaki Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi ekim onıñ sağlıq vaziyetini taqip ete, dep bildirgen edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 insan tutuldı. Cemil Gafarov da olardan biri ola. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi episini apiske aldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Martnıñ 9-nda, salı künü, Ukraina TİN binasında «Özüne sadıqlıq cinayet degil!» foto sergisi açıldı. Bu foto sergisi işğalden soñ Qırımda qırımtatar ve mülmanlarnıñ Rusiye tarafından zulumğa oğratılması aqqında ikâye ete.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ haber etkenine köre, bu leyhanıñ teşebbüsçisi TİN başınıñ birinci muavini Emine Ceppar olğan.
Foto leyhası, Kremlniñ Qırım mabüsleri balalarınıñ fetoresimleri şeklinde taqdim etilgen. Onıñ merkezinde ukrain ve halqara aq qoruyıcıları siyasiy mabüsler olaraq sayğan tevqif etilgen ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ balalarınıñ ikâyeleri.
Sergide qırımtatar faalleriniñ balalarınıñ 9 ikâyesi tağdim etilgen.
«Bugün açılğan sergi biz içün pek müimdir. Çünki bizge kelgen er bir çetel musafir, er bir nazir bunı körecek. Bu sene Qırım içün başqa olacaq. Çünki bu sene memleketimiz içün ğayet müim olğan Qırım platforması ötkerilecek. Bunı olar içün yapacaqmız. Bu leyhanıñ qaramanları içün», – dedi Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba serginiñ açılışında.
Ekinci Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ mabüsi Seyran Saliyevniñ apayı Mümine Saliyeva, 2014 senesi «qırımtatar halqınıñ kelecegi sanki toqtadı», dep qayd etti.
«Kütleviy tintüvler ve tevqifler başlandı. Bağçasarayda, qırımtatarlar toplu yaşağan yerde, bir soqaqta siyasiy mabüslerniñ 60 balası yaşay. Bu sergi pek küçük balalarnıñ büyük keri aqqındadır. Er birisiniñ ciddiy ruhiy yarası bar», – dedi Saliyeva.
Tedbirde qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev, Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Meclis azası, sabıq siyasiy mabüs İlmi Ümerov, jurnalist, Qırımnı mecburen terk etken Qırım.Aqiqat müellifi Mıkola Semena, «Qırım evi»niñ başı Ahtem Seitablev ve digerleri iştirak etti.


text:
Amerika arbiy gemileriniñ Qara deñizge kirüvi Rusiye tarafından cevaplı tedbirlerniñ yapılmasına sebep ola bile. Bu aqta iyün 10-da Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ memurı Andrey Kelin ilân etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Elbet, bu, bizim tarafımızdan alğışnı doğurmaz», – dep qayd etti diplomat, amma cevaplı tedbirler nasıl olacağını konkret aytmadı.
İyün 6-da USS Porter mina taşıyıcı gemisi Qara Deñizge kirdi.
«RİA Novosti» rusiyeli agentligi, Kelinniñ sözlerine esaslanıp, Varşavada keçirilecek NATO sammitiniñ arfesinde Amerika Qoşma Ştatlarınıñ uçaq taşıyıcı gemileriniñ Basra körfezinden Aq Deñizge keçmesi «küç numayışı» olğanını bildirdi.
NATO sammiti Varşavada iyül ayında keçirilecek. Bu sammitte, bu cümleden, Rusiye tarafından Ukrainağa yapılğan basqıncılıqqa qarşı alıp barılacaq faaliyet baqılacaq ve mudafaa birliginiñ şarqıy ortaqlarğa işbirlikniñ yañı şekli teklif etile bile.


text:
Rusiye Federatsiyasında Moskvanıñ Basman mahkemesi keçirilüvi cumaaqşamı künü, yanvar 22-ne, planlaştırılğan Mustafa Cemilevniñ Rusiye Federal migratsion mahkemesine olğan davası boyunca toplaşuvnı fevral 12-ne qaldırdı, – haber ete Radio Svoboda.
Evel bildirilgeni ki, FMH Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kirişini 5 yılğa yasaq etti.
Mahkeme toplaşuvınıñ avuştıruvı mahkemeciniñ hasta olğanı ile bağlı, – dep yaza neşir.
Cemilevniñ adliyecileri mahkeme ketişatında onıñ bulunmasını ve kiriş yasaqlığınıñ lâğu etilmesini talap eteler.
2014 senesi aprel 22-de Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kirişini 5 yılğa yasaq ettiler. Aynı böyle yasaq birazdan Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa da berildi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqyarda dekabrniñ 13-nde yağmur ve burçaq yağdı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, burçaq 4-5 millimetrlik.
Saba saat 11-nde ava arareti 5 derecege qadar köterildi.
Şeer sakinleri burçaq fotoresimlerini ve videolarını içtimaiy ağlarda derc ete.
Sinoptiklerniñ malümatına köre, Aqyarda dekabrniñ 13-nde yağmur yağması ve saniyede 7-12 metr süratınen cenübiy-ğarbiy yel esmesi beklenile. Kündüz ava arareti 8 derece olacaq.
Dekabrniñ 12-ne keçer gecesi Qırımda bir sıra regionnıñ sakinleri ava bozulğanından elektriksiz qaldı. Daa soñra yaramay ava sebebinden zarar körgen meskün yerlerniñ cedveli aydınlatıldı. Küçlü ruzgârdan sebep tahminen 50 elektrik ağlarınıñ ayaqları tüşti, dep bildirdi «Krımenergo».


text:
Avropa Birliginde, Aqyar resimi olğan eki yüz rublelik küpüranı yasaq etilmesini talap ettiler.
Böyle hitap, Avropanıñ merkeziy bankına ve başqa idarelerge Litvadan kelgendir.
Hatırlatamız, 12 oktâbr künü, Rusiye Bankı, 200 ve 2000 küpüralı paralarnı dolaşuvğa çıqardı. Paralar üstündeki timsaller, 2016 senesi keçirilgen rey berüvler neticesinde qabul etilgen edi. 200 rublelik paranıñ üstünde Aqyarda yerleşken suv asmtındaki gemilerge olğan abide ve Hersones Tavriçeskiy aks ettirilgendir.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımda mayıs 18-de Qırım halqları sürgünliginiñ qurbanlarını hatıra kününe bağışlanğan «Hatıra ve birlik duası» tedbiriniñ keçirilmesi planlaştırıla. Böyle bir qarar Qırım Nazirler şurasınıñ reis muavini Ruslan Balbeyek keçirgen Qırımnıñ «Dünya – Allahnıñ ediyesi» dinlerara şurasınıñ toplaşuvında alındı.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, tedbirniñ maqsadı – Qırımnıñ bütün din temsilcileri iştirak etecek umumiy duanı keçirmektir.
«Tüşüniñiz, mayıs 18-de saat 11-de er bir kilse, cami, kenasta aynı saatte barışıq ve başqa bir halqnıñ böyle bir faciağa oğramaması içün er bir din qanunlarına köre umumiy dua keçirilecek. Mence, qırımlılarnıñ birligi pekitilecek, bizim maneviy birligimiz de quvetleştirilecek», – dedi Ruslan Balbek.
O, toplaşuvda «Qırım halqları sürgünliginiñ qurbanlarını hatıra kününi siyasetten ayırmaq kerekligini» daa bir kere qayd etti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.


text:
26 ORAZA RAMAZANNEN BİTMEZ! | RAMAZAN NEFESI
Mına Ramazan ayı da yekunlenmekte. Elhamdu liLLâh bu ayda oraza tutmağa, açnıñ tadını almağa, Rabbimizniñ nimetlerine ne qadar muhtac olğanımıznı añlamağa alıştıq. Elimizden kelgeni qadar cümert olmağa ğayret kösterdik. Peyğamberimizniñ sozlerini köz ögüne alıp, çoq sevaplarnı qazanmağa çabaladıq. Ve bu qazanğan hususiyetlerni, bu göñülümüzge aşlanğan qiymetlerni muafaza etmelimiz. Çünki oraza Ramazannen bitmez. Elbette eñ hayırlı oraza Ramazan ayınıñ orazasıdır, em de farztır, em de dinimizniñ esasıdır ve ruknüdir. Amma ondan ğayrı nice teşfiq etilgen oraza künleri bar. Olardan birisi 6 kün Şevval ayında; er aftada bazarertesi ve cumaaqşamı…


text:
Aqmescitte ava limanınıñ müdiriyeti koronavirusnen bağlı sıñırlavlarnıñ kirsetilmesi sebebinden yolcular sayısınıñ "rekord azlaşması" aqqında haber ete.
Ava limanınıñ matbuat hızmetiniñ malümatına köre, tünevin keçken yılğa köre 19 kere azca adam qabul etildi.
"Malümatqa köre, aprelniñ ilk 12 kününde kecken yılğa köre Aqmescitke kelgen yolcularnıñ sayısı 85%-ğa azlaştı, uçaqlarnıñ sayısı ise 62%-ğa. Böylece, aprelniñ 13-ünde 480 adam kelip ketti, bu keçken yılnıñ aynı kününe köre 19 kere azcadır. Qullanılğan uçaqlarnıñ fayızı 20-den çoq degil", - matbuat hızmetine atıf etip yaza "Krıminform" saytı.
Aprelniñ 6-sında saba Aqmescit ava limanınıñ aman-aman bütün uçuşları lâğu etilgen edi.
Daa evel ava limanınıñ matbuat hızmeti, koronavirusnen bağlı vaziyet sebebinden uçaq seferleriniñ sayısı eksiltile, kelgen yolcularnıñ «sağlıq vaziyeti teşkerilecek ve mahsus anketalar toldurılacaq», dep bildirgen edi.
Qırımda aprel ayında keçken senege köre yolcu aqınınıñ 60% eksilmesini bekleyler. Qayd etile ki, daa evel planlaştırılğan uçaq seferleriniñ 55%-ı aprelniñ 1-nden 5-ne qadar lâğu etilecek.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımnıñ Rusiye medeniyet nazirligine koronavirus telükesi sebebinden aprel ayında yolcularnıñ sayısını arttırmaqtan vazgeçmesine çağırdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
2018 senesi aprelniñ 16-nda Aqmescitte Rusiye akimiyeti ava limanınıñ yañı terminalını açtı. Onı 22 ay içinde aman-aman 32 mlrd ruble (13 mlrd ğrıvnâ – QA) sarf etip qurğanlar.
Ukraina Qırım üzerindeki ava boşluğından mesüliyetli olğan devlet olaraq Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ onıñ uçaq areketlerini ve ava limanlarını qapattı. Anda ve andan kerçekleştirilgen uçaq seferleri Ukraina ve halqara qaidelerini boza. Daa soñra Qara deñiz üzerindeki bazı yollar vatandaş aviatsiyası içün kene açılğan edi. Rusiye ava şirketleri yasaqqa baqmadan, halqara uquqnı bozıp, ilhaq etilgen Qırımğa uçmağa devam ete.


text:
Oktâbr 23-te saba Keriç deñiz balıq limanında Blue Way Türkiye tanker-gaz taşıyıcı buluna.
Bu aqqında BSNews neşiri «Maydan inostrannıh del» monitoring gruppasınıñ malümatına esaslanıp, bildire.
Monitoring neticelerine köre, gemi oktâbr 9-da Keriçke kelip çıqtı. Bundan ğayrı, bu tanker iyül 5-8 künleri Keriçke kirgen edi.
«Bir tankerniñ devamlı sürette bir limanda bulunması şübe doğura. Onı başqa saipke resmiyleştire bileler ya da hadimleri deñişe bile. Lkin bugünde-bugün gemi alâ daa saibi ve operatorınıñ saytında flot cedvelinde mevcut», – dep bildire neşir.
Oktâbr 20-de Ukrainada Türkiye elçisi Yonet Can Tezel bildirdi ki, Türkiye ticaret gemileri T.yurkiye ve işğal etilgen Qırım arasında yürmeyler.
Qırım işğali devamında «Maydan inostrannıh del» ve BlackSeaNews dünyanıñ farqlı memleketlerinden 117 gemi bozucını qayd ettiler.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Urman çikläwege êksportı ni xäldä?
Törkiyä bıyılnıň 7 ayında 169 meň 460 tonna urman çikläwege êksportladı
Qara diñgez êksportçılar assośiaśiyäse mäğ’lümatlarına qarağanda , Törkiyä bıyılnıň 7 ayında 169 meň 460 tonna urman çikläwege êksportladı.
Älege êksport il iq’tisadına 1 milliard 170 million 439 dollar tabış kiterde.
Trabzondağı şirkätlär ğıynwar - iyül’ aylarında 59 ilgä 60 meň 155 tonna urman çikläwege cibärde häm annan 438 million 301 meň 333 dollar kerem aldı.
İň küp çikläwek satıp alğan illär İtaliya, Germaniya häm Franśiya buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte
Törkiyä iq’tisadı bıyıl 8,6%qa üsäçäk
Xalıqara kredit bäyäläw oışması “Standard & Poor’s" şulay dip farazlıy
"Afrikada xezmättäşlek başqarılmağan il qalmayaçaq”
İlbaşı bu xaqta üzeneň sośial’ media akkauntında Törkiyä – Afrika iq’tisad häm êş forumına qağılışlı belderüendä citkerde


text:
Rusiye kontrolindeki Yalta memuriyetiniñ yedi hadimi koronavirus yuqunçına oğradı. Bu aqta iyülniñ 20-nde memuriyet saytında haber etile.
Qayd etilgenine köre, bu hadimler «birinci hastalanğan kişinen alâqada oldı ve Aqmescitniñ 7-nci şeer hastahanesine alındı».
«Yaltanıñ yuqunç bölüginde bu mevsimde olğan hastalar tedaviylene. Sağlıq vaziyetleri yahşı. Geer memuriyeti Rospotrebnadzor bölüginen beraber hastalıq tarqaluvına yol bermemek içün profilaktika tedbirlerini keçirdi. Hadimlerniñ büyük qısmı uzaqtan çalışacaq, alâqada olması mümkün olğan insanlar tibbiy közetüv altına alındı», – dep işandıra şeer akimiyeti.
Haber etilgenine köre, regionda bir sıra qoşma qarar qabul etildi. Olarğa köre, regionnıñ müessise bölükleri ve territoril organlarınıñ işi içün sıñırlav tedbirlerine riayet etecek qaideler bar.
Memuriyet, dezinfektsiya ve maska taquv rejimine riayet etile, sıcaq baqıla, mesafe tutula, kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi sıñırlana, vatandaşlar sıñırlı qabul etile ve uzaqtan işke keçirile, dep işandıra.
Keçken künü Qırımda 14 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Yerli akimiyetniñ malümatına köre, umumen 983 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 63-ü çetelden keldi, 105-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 672 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende ve hastalarnen alâqada olğanından qayd etildi, 108 hasta sağlam insannıñ skriningi neticesinde belli oldı. 721 insan yahşı oldı, 13 kişi koronavirustan vefat etti. Aqyarda 292 insan koronavirus yuqunçına oğradı, 283 insan tüzeldi, 6 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Donetsk Vilâyet Devlet memuriyetiniñ sağlıq saqlav departamentiniñ beyanatına köre, Slavânsk şeerinde antiterroristik ameliyat devamında 5 insan yaralandı. Bundan da ğayrı, al-azırda «Rostov-Harkov» yolunda Slavânsk ve Artemovsk şeerleri arasında silâlı çatışma devam ete. Onıñ neticesinde bir insan elâk oldı, 4 – zarar kördi.
Slavânskta acele yardım arabalarnıñ areket etüvi şimdi sıñırlıdır, amma ekimler bütün olğan imkânlarnı qullanıp, acele yardımnı köstermege ve zararlanğan insanlarnıñ hastahanelerge ketirilmesi içün areket ete.
Taraflardan qaysı birisinde zarar körgenler bar olğanı aqqında malümat al-azırda belli degil, dep bildire Radio Svoboda.
Bugün Slavânskta Ukraina havfsızlıq hızmeti yolbaşçılığında antiterroristik ameliyat olıp keçe.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturasınıñ temsilcileri ve işbu şubeniñ yolbaşçısı olğan Gündüz Mamedov arbiy cinayetlerni taqiq etüv tecribesini gürcistanlı zenaatdaşlarından almaq niyetindeler. Bu aqta arpelniñ 21-nde QMC Prokuraturasınıñ matbuat hızmeti haber bermekte.
Haber etilgenine kore, ukrainalı prokurorlar Gürcistan Baş prokuraturasını ziyaret eterek, Halqara cinaiy mahkemesinen işbirligi yapmaqnen bağlı ameliy meselelerni muzakere etken.
«Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası öz işinde gürcistanlı zenaatdaşlarınıñ musbet tecribesini ve vaqtınca işğal etilgen Qırım yarımadasında işlengen cinayetlerni taqiq etüvge farqlı yanaşuvnı tatbiq etecek», - dep qayd etti Gündüz Mamedov.
QMC Prokuraturasınıñ temsilcileri Gürcistan Baş prokuraturasınıñ temsilcilerinen arbiy cinayetlerni taqiq etiv hususiyetlerini muzakere eterek, taqiqçiler söz yürsetilgen kategoriyadaki cinayetlerni taqiq etüv esnasında yapqan esas hatalarına diqqat ayırdılar, dep qayd ete matbuat hızmeti.
Arbiy cinayetler taqiq etilgende isbatlılıq bazasını temin etüv menbaları hususına ve Halqara cinaiy mahkemege yapılğan muracaatlardan alınğan neticelerge daa ziyade diqqat ayırıldı, dep haber etilmekte.


text:
«Krımteplokomunenergo» bildirgeni kibi, qazan daireleriniñ işi vaqtınca toqtalğanı aqqında bildire. Şirkette bunı soqaqta «ava ğayet eyileşkeni» ile añlatalar.
Bunı Aqmescit rusiyeli memuriyetiniñ saytında bildireler.
Qayd etilgeni kibi, kerek olsa, «Krımteplokomunenergo» «eñ qısqa vaqıtta içtimaiy emiyeti olğan obyektlerni qızdırıp» ola.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley.
«Krımenergo» malümatına köre, Ukraina ağından elektrik energiyası ile teminlev 1 210 megavatt miqarında etile edi. Qırımnıñ orta qullanuvı – 1100 megavattnı teşkil ete edi. Şimdi «Ukrenergo» milliy energetik şirketinden 0 megavatt kele (er dört yolaq söndürilgen).


text:
Qırımda Beregovoye adınen eki deñiz kurortı bar – Kefe civarında (Qoran Eli) ve Bağçasaray rayonında (Zamruq). Şimdi söz Bağçasaraynıñ şimalinde, Ğarbiy Bulğanaq özeniniñ ağzında yerleşken yalı boyu köyü aqqında ketecek.
1890 senesinece Beregovoye Zamruq adını taşıy edi. Köyniñ temelini bir qırımtatar qoyğan edi. “1867 senesi tarihlı Tavriya guberniyasınıñ hatıra kitabı”nıñ malümatına köre, Zamruq köyü, 1860-1864 senelerde Türkiyege muacirlik neticesinde sakinler tarafından terk etildi. Olarnıñ yerine Zamruqqa estonlar-muacirler kelip başladı. 1926 senesi Umumşura ealini cedvelge aluv malümatına köre Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köy şurasınıñ Zamruq köyünde 210 eston, 39 rus ve 10 alman yaşay edi.
Bugünde köyde 800 adam yaşay. Zamruqnıñ eñ büyük obyekti – Sankt-Peterburg dağ universitetiniñ oqutuv-ilmiy bazasıdır. Qırım işğal etilmezden evel ise anda Şevçenko adına Kyiv Milliy universitetiniñ “Çayka” sağlamlaşma-sport kompleksi edi.
Qırım.Aqiqat Zamruq köyüni ziyaret etip, fotoresimler çıqardı.
Qırmızı uçurumlar altında dalğa çatlaması: qışnıñ ortasında Beregovoye (Zamruq) kurortı
Qırımda Beregovoye adınen eki deñiz kurortı bar – Kefe civarında (Qoran Eli) ve Bağçasaray rayonında (Zamruq). Şimdi söz Bağçasaraynıñ şimalinde, Ğarbiy Bulğanaq özeniniñ ağzında yerleşken yalı boyu köyü aqqında ketecek.


text:
Çarşenbe künü, iyülniñ 9-da, Qırım «parlamentiniñ» nevbetten tış toplaşuvında «ekinci vatandaşlıq» meselesi baqılacaq.
Qırım «parlamentiniñ» saytında berilgen beyanatta aytıla ki, Ukraina vatandaşlığı aqqında laf kete.
«Qırım Cumhuriyetinde yaşağan ve Rusiye vatandaşı pasportını elde etken vatandaşlarnıñ çetel devletniñ (Ukraina) vatandaşı olmaqtan vazgeçüv aqqında arizası olsa, olarnı bu devlet vatandaşı olaraq tanımamağa teklif etile», – dep tekrarlay Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinovnıñ aytqanlarını onıñ matbuat hızmeti.
İşbu mesele toplaşuvda baqılacaq «Rusiye Federatsiyasına Qırım Cumhuriyetini qabul etüv ve Rusiye Federatsiyası terkibinde yañı subyektler – Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal şeeriniñ peyda oluvı aqqında» Federal anayasa qanunınıñ deñişmeler aqqında» federal anayasa qanun leyhasını Devlet Dumasına kirsetüv boyunca qanun çıqarıcı teşebbüs meseleleri cedveline kirmekte.
Umumen nevbetten tış toplaşuvda 49 mesele baqılacaq, olardan 24 – qanun leyhaları (12 – ekinci oquvda, 12 – birinci oquvda), ve 25 qarar leyhası.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi «separatizm»de qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ işi boyunca oturışuvı esnasında evelden jurnalist Nikolay Semenanıñ işi boyunca şaat olğan qabaatlav tarafınıñ eki şaatını sorğuladı. Bunı dekabrniñ 20-sinde Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri bildire.
Şaatlardan biri, Qırım FOMS (Mecburiy Tıbbiy Sigorta Fondı – QA) uquq bölüginiñ mudir muavini Denis Barantsev «Kadırovnıñ işi»nde FSB hadimleri tarafıdan tahqiqat areketleriniñ ötkerilmesi esnasında şaat olaraq celp etilgen edi. Jurnalist Nikolay Semenanıñ işinde Barantsev, Qırım.Aqiqat saytında Semenanıñ maqalesini tapqan ve bunı FSBniñ operatif hadimlerine bildirgen qabaatlav şaatı olaraq keçe.
Diger şaat, Molodöjnoye meskün köy yeri memuriyetiniñ rehber muavini Aleksandr Voytseşçuk de «Kadırovnıñ işi» boyunca tahqiqat areketleriniñ ötkerilmesi esnasında celp etilgen şaat olaraq keçe. «Semenanıñ işi»nde Voytseşçuk, jurnalistniñ qamaçav aqqında maqalesini tapıp, mundericesinden çorlanğan ve bundan soñ FSBge muracaat etken qabaatlav şaatı olaraq keçe.
Dekabrniñ 20-sinde mahkemede yapılğan sorğulav esnasında Voytseşçuk ve Barantsev, «Kadırovnıñ işi» boyunca celp etilgen şaatlar olğanları bir tesadüftir, dediler. Aytqanlarına köre, olar (FSBniñ Qırım boyunca idaresi bulunğan – QA) Franko bulvarına iş boyunca keldiler. Anda olarnıñ yanına bir kişi kelip, özüni FSB hadimi olaraq tanıttı ve tahqiqat areketleriniñ ötkerilmesi esnasında şaatlar sıfatında iştirak etmekni teklif etti.
Rusiye telükesizlik hadimleri 2016 senesi oktâbrniñ 5-nde qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv etmek içün keldiler. Tintüv esnasında evinden noutbuk ve telefon alındı. Tintüv, Radionov soyadlı akem tarafından, Rusiyeniñ sıñırlarını tanımamağa davet ve «Asker» cemiyet birleşmesine qol tutuv sebebi ile şübhe altına bulunğanı içün evni közden keçirilmesine dair alınğan qarar esasında yapılğan edi.
2016 senesi oktâbrniñ 11-nde Suleyman Kadırovğa qarşı «separatizm» şübhesi ile cinaiy iş açıldı. 2017 senesi aprelinde Rusiyeniñ maliye monitoringi boyunca hizmeti Suleyman Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqatnıñ muellifi olğan Qırım jurnalisti Nikolay Semena, açıqtan yapılğan Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq davetinde qabaatlandı.
2017 senesi sentâbrniñ 22-sinde Aqmescitte mahkeme Semenağa qarşı şartlı olaraq 2,5 yılğa azatlıqtan marum etüv ve 3 yıl devamında cemiyet faaliyetlerinde iştirak etmesini yasaq etüv şeklinde ceza tayin etti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Mayısnıñ 13-nde ve 14-nde Rostov vilâyetiniñ mahkemelerinde martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler vaqtında tutulğan 23 qırımtatar faaliniñ sıñırlav tedbirini uzatuv oturışuvları keçirilecektir. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı Facebook saifesinde bildirdi.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu Lenin rayon mahkemesinde ve Taganrog şeer mahkemesinde Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Şaban Umerov, Seyran Murtaza, Enver Ametov, Mecit Abdurahmanov, Rustem Seythaliyevniñ oturışuvları keçirilecek.
Mayısnıñ 14-nde Rostov-na-Donunıñ Şahtinskiy şeer mahkemesinde, Oktâbrsk ve Kirov rayon mahkemelerinde Alim Karimov, Yaşar Muyedinov, Tofik Abdulgaziyev, İzet Abdulgaziyev, Cemal Gafarov, Erfan Osmanov, Asan Yanikov, Osman Arifmemetov, Vladlen Abdulkadırov, Server Gaziyev, Rustem Şeyhaliyev, Bilâl Adilov, Farhat Bazarov, Akim Bekirovnıñ oturışuvları olacaq.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Shet el abiturientlerine
Ózbekstan Respublikası joqarı tálim mákemelerine shet el puqaralardı oqıwǵa qabıllaw ministrler Mákemesiniń «Shet el puqaralardı Ózbekstan Respublikası tálim mákemelerine oqıwǵa qabıllaw hám oqıtıw rejimin jetilistiriw tuwrısında» 2008 jıl 4 avgustdaǵı 169-san sheshimine muwapıq ámelge asıriladı.
Sheshimge muwapıq:
- shet el puqaralar joqarı tálim mákemeleri bakalavriatına OTM tárepinen belgilengen tártipte ótkeriletuǵın sáwbet nátiyjesine kóre qabıl etiledi;
- joqarı tálim mákemelerine ulıwma orta yamasa orta arnawlı, kásip-óner tálimi maǵlıwmatına muwapıq maǵlıwmatqa iye bolǵan shet el puqaralar qabıl etiliwi múmkin;
- sırt el puqaraların tólew-kontrakt tiykarında oqıtıw ma`nisi joqarı tálim shólkemi tárepinen tiyisli bakalavriat tálim baǵdarı hám magistratura qánigeligi boyınsha O’zR puqaraları ushın belgilengen bazalıq tólew-kontrakt muǵdarınan kem bolmaǵan muǵdarda belgilenedi.
680


text:
Ukrainda Devlet Sıñır Hızmetiniñ Hersin bölüginiñ sıñırcıları tünevin "Çaplınka" kiriş-çıqış noqtasında, halqara qıdıruvda olğan maşnanı taptı, dep bildire müessisesiniñ matbuat hızmeti.
"Ukraina vatandaşı, Mıkolayivska vilâyetiniñ sakini, Mercedes Benz maşnasında "Çaplınka" kiriş-çıqış noqtasına taba yol tuta edi. Ukrain sıñırcılar, vesiqalarnı teşkergende, maşna Interpol malümatına köre, 2015 senesi Ukrainada hırsızlanğan edi ve halqara qıdıruvda bulunğanını, bildi", denile beyanatta.
Sıñırcılar Ukraina Milliy politisyasınıñ Kalançak bölügine adise aqqında haber etti ve aydavcı ile maşnanı olarnı yolladı.
Qırım kirişinde tutulğan aydavcınıñ açıq tefsirleri yoq.


text:
Rostov-na-Donu Rusiye şeeri yanında polis, Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mahkemesine ketken dört qırımtatar tutulıp alındı.
“Qırım birdemligi” bildirgeni kibi, saat 00:20 Rostov-na-Donu şeeriniñ kirişinde Yol devriye hızmeti (DPS) noqtasında dört qırımtatar ketken maşna toqtatıldı. Keççe o yerge Rusiye polisi kelip çıqtı. Olar maşnanı baqıp çıqtı, pasportlarnı teşkerip, malümatlarını yazıp aldı.
Polis binasına Ali Seytablayev, Ridvan Memetov, Emin Rustemov ve Marlen Kadırov keldi. Olarnıñ episi “Qırım birdemligi”niñ faalcileri.
Keççe Rusiye polisi olarnı yiberdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Harvard universitetı
Harvard universitetı - AQŞnıñ Kembric şähärendä (Massaçusetts ştatı) urnaşqan xosusıy universitet, Ürmäle göl ligası äğzası. 1636 yılda eşen başlap cibärgän, häm AQŞnıñ iñ qart universitetı bularaq sanala. Yäş din ähele Harvard iseme universitetqa 1639 yılnıñ 13 martında birelä.
Harvard kitapxanäsendä 15 millionnan artıq kitap saqlana. Zurlığı buyınça ul dönyanıñ Böyekbritaniä (British Library), Kongress (Library of Congress) häm Fransiä Milli kitapxanälärennän (Bibliothèque Nationale) genä qalışa.
Harvard kitapxanäsendä tatar telendä yazılğan kitaplar da şaqtıy zur urın alıp tora. Monıñ belän berrättän tatar xalqınıñ tarixına bağışlanğan kitaplar da bar.
Harvard dönya universitetları arasında iñ zur "endowment" waqfına (fondına) iä. 2006 yılda anıñ küläme 29.2 milliard dollar täşkil itte.
Harvardta 2400 yaqın prafisır-uqıtuçı xezmät quya, 6,700 bakalavr häm 12,400 magistr belem ala. Universitetnıñ räsmi töse – qızğılt şämäxä.


text:
Bağçaray rayonında üç maşinanıñ çatışması neticesinle erkek ve bir yaşındaki bala elâk oldı.
Bu aqta Qırımda GİBDD idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qaza bazar künü Aqmescit-Bağçasaray-Aqyar yolunda Topoli köyüniñ yanında yüz berdi
Müessiseniñ malümatına köre, VAZ 2109 maşinanıñ aydavcısı Aqmescitke taba ketkende qarşı yolaqqa çıqtı, mında Volkswagen Tiguan maşinası ile çatıştı. Dümen başında 41 yaşındaki aydavcı edi. Soñra bu maşinağa Mitsubishi Lancer kelip toquştı. Soñkisini 40 yaşında olğan aydavcı idare ete edi.
Qaza neticesinde Jiguli maşinasınıñ aydavcısı ve bir yaşındaki balaçıq elâk oldılar. Aynı bu maşinada olğan üç yaşındaki balada miy sarsıntısı, san sınığı ve diger yaralar peyda oldı. Bu maşinanıñ 27 yaşında olğan yolcunıñ açıq qava-dimağ yarası, san sınığı ve diger yaralar qayd etildi.


text:
Qırımda yılnıñ başından berli 84 suv qazası oldı, 58 adam elâk oldı, Bunısentâbr 20-sinde Rusiye Fevqulâde Vaziyetler Nazirliginiñ (FVN) Qırım idaresi.
Beyanatqa köre, qurtarıcılar er kün Yalı Moynaq (Zaozörnoye, Kezlev) qasabasınıñ, Otar Moynaq (Uyutnoye) ve Terekli Qoñrat (Moloçnoye) köy şuralarınıñ yalısınıñ közetüvini yapa, ve Saq rayonınıñ Terekli Qoñrat köyünde suv havfsızlığını temin etmek içün, muvaqqat qurtarıcılar noqtası çalışa.
Bundan ğayrı, qurtarıcılar, er kün ealinen tenbiyelev subetlerini keçirgenlerini bildireler.
Daa evel bildirile edi ki, Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Aq Manay (Kamenskoye) köyü yanında, sentâbr 7-sinde ğayıp olğan, aqaynıñ cesedi tapılğan.
Sentâbr 10-unda Keriçte 15 yaşındaki ösmür yuvunğanda, onı aqıntı deñizge alıp ketti.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi yaltalı «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ iştirakçileri Emir-Üsein Kuku ve Refat Alimovnıñ apiste yatma müddetini 2017 senesi fevral 8-ne qadar uzattı. Bunı dekabr 8-de Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Bundan evel Emir-Üsein Kuku mecburiy psihiatrik ekspertizağa yollanılğanını bildirgen ediler.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
"TransAzia Airways" yabıla
Tayvannıñ 3nçe zur hawa yulı şirkate TransAzia Airways finans mäsälälär arqasında yabıla
Tayvannıñ 3nçe zur hawa yulı şirkäte TransAzia Airways finans mäsälälär arqasında yabıla.
Tayvannıñ räsmi xäbär agentlığı Focus Taiwannıñ xäbärenä kürä, säfärlärneñ kübese Änkara-Qıtay,Tayvan, Könyaq Aziya häm Tönyaq Aziya marşrutında başqarğan 65 yıllıq hawa yulı şirkäte yabıla.
Şirkatneñ uzğan yılda 1,16 milliard yaña Tayvan dolları (yaqınça 35 million dollar) häm bıyılnıñ berençe çirägendä 2,22 milliard yaña Tayvan dolları (yaqınça 70 million dollar) külämendä zararı bulğan.
Şirkät 2014nçe yılnıñ iyul häm 2015nçe yılnıñ fevral ayında Tayvan Törkiyädäge säfärlärdä yälänğän qazalardan soñ finans mäsälälär belän şöğıllänä ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte
Törkiyä iq’tisadı bıyıl 8,6%qa üsäçäk
Xalıqara kredit bäyäläw oışması “Standard & Poor’s" şulay dip farazlıy
"Afrikada xezmättäşlek başqarılmağan il qalmayaçaq”
İlbaşı bu xaqta üzeneň sośial’ media akkauntında Törkiyä – Afrika iq’tisad häm êş forumına qağılışlı belderüendä citkerde


text:
Jurnalistlerni qorçalav komiteti (KZJ) halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı Azerbaycan akimiyetini jurnalist Hadica İsmaylovanıñ mahkeme taqibini toqtatıp, onı azat etmege çağırdı.
KZJ Avropa ve Orta Asiya içün programmalarınıñ koordinatorı Nina Ognânovanıñ beyanatında Baku mahkemesi «uquq mısqılı» dep adlandırılğan.
Cuma künü, avgust 21-de, devlet qabaatlayıcısı Hadica İsmaylovanı 9 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırmağa çağırdı – onı iqtisadiy cinayetlerde qabaatlaylar.
Esnasta çetel elçihaneleriniñ yalıñız bir qaç vekili buluna.
Serbest jurnalist ve faallerni mahkeme zalına almaylar.
Radio Svoboda Azerbaycan hızmetiniñ hadimi İsmaylova ve halqara uquq qorçalayıcıları deyler ki, iş siyasiy sebeplerden açıldı – jurnalist Azerbaycan akimiyetiniñ habarcılıq areketleri, şu cümleden prezident İlham Aliyev ve onıñ qoranta azalarınıñ para masrafları aqqında yazğan edi.
Hadica İsmaylova jurnalistika saasında bir çoq halqara mukâfatqa nail olğan edi.


text:
Çıñğız Äytmätov iskä alındı
Qırğızstannıñ Oş şähärendä törle çaralar oyıştırıldı
Qırğızstannıñ kön’yağındağı Oş şähärendä yazuçı Çıñğız Äytmätov tuuınıñ 90 yıllığı uñayınnan iskä alu çaraları oyıştırıldı.
Oş Milli drama teatrında “Oş-Çıñğız Äytmätovnıñ yazmışında” isemle konferenśiya uzdı, şähär mäydanında kürgäzmä açıldı.
Çaralar qısalarında yazuçınıñ tormışın añlatuçı spektakl’ quyıldı. Ayıruçça ippodromda kök-börü milli at uyınnarınıñ finalı uzdı.
Däwlät başlığı Sooronbay Ceenbekov, Parlament başlığı Dastanbäk Cumabekov, ministrlar, vilayät’ başlıqları qatnaşında uzğan çaralarğa ilneñ barlıq töbäklärenän delegaśiyalär zur qızıqsınu kürsätte.
Xalıqara törki dönya mädäniyät oyışması TÜRKSOYnıñ 2018ne Çıñğız Äytmätov yılı itep iğlan itüen xäterlätkän Ceenbekov yazuçınıñ tuuınıñ 90 yıllığı uñayınnan Törkiyä, Üzbäkstan, Rusiyä Federaśiyase, Qazaqstan häm Azärbaycanda däwlät däräcäsendä iskä alınuın citkerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
Aqmescitte, cumaaqşamı künü, iyün 4-de, belgisiz şahıslar Qırımtatar Milliy Meclisi bulunğan binadan qırımtatar milliy bayraqnı, em de kiriş ögünde asılğan levhaçıq, nezaret kameralarını qoparıp aldılar.
Qırım.Aqiqatqa şaatlarnıñ aytqanına köre, bayraqnıñ olmağanını olar saba qayd ettiler, kündüz ise nezaret kameraları, levhaçıqlar yoq oldı.
«Bunı kim yaptı, belgisiz. O vaqıt olğanı kibi, qapı açılğan, bayraq tüşürilgen, amma soñra onı kene yerine astılar», – dey şaat.
Saat 17:00 yaqın binağa politsiya maşinası keldi. Mında advokat Cemil Temişev ve «Larişes» Qırım tarih müzeyiniñ tesisçisi Güliver Altın endi buluna edi.
Ne Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarında, ne Qırımtatar Milliy Meclisinde işbu ziddiyetni izaatlamaylar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescitte iyün 1-de aqşam belgisiz şahıslar Şmidta, 2 adresi boyunca Qırımtatar Milliy Meclisi yerleşken binanıñ qapusını açıp, milliy bayraqnı alıp taşladılar.
2014 senesi sentâbr ayında belgisiz şahıslar Aqmescitteki Meclis binasından bayraqnı alıp taşladılar.
2014 senesi sentâbr 16-da Şmidta, 2 adresi boyunca Aqmescitteki Qırımtatar Milliy Meclisiniñ binasında on eki saatlik tintüv keçirilgen edi. Neticede vesiqa, protokol, islâm edebiyatı ve bilgisayarlar alındı.
Sentâbr 17-de Meclis binasına mahkeme vekilleri kelip, bu bina ve «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtına ait daa altı binanıñ tevqifi aqqında tenbiyelediler. Sentâbr 19-da Meclis binası müürlengen edi.
Kiyev rayonı mahkemesi «Qırım» Fondu» HT müdiri Riza Şevkiyevni 350 biñ rublelik para cezası ile cezalandırmağa, fondnı ise 4,5 million rublelik para cezası ile cezalandırmağa qarar aldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov bildirdi ki, «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ mal-mülki Qırım musulmanları Diniy idaresine berilmek kerek. Bu teşebbüs Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovğa seslendirilgen edi.
Soñra peyda olğan malümatqa köre, «Qırım» Fonduna» ait binada hanlar devriniñ «Kalga-sultan» tarih ve medeniyet müzeyini açacaqlar.