text:
Buş Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralın tabarğa wäğdä itä
Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralı tiräsendä ğawğa däwam itä, xörmätle tıñlawçılar. Suğışnı başlaw öçen töp säbäp itep kiterelgän bulsa da, bu qoralnıñ älegäçä tabılğanı yuq. Ul arada, Buş administratsiäse suğış başlar aldınnan Saddamnıñ qoralı turındağı mäglümätne küpertkän, digän ğäyepläwlär arta bara. Düşämbedä Amerikan prezidentı George Buş şuşı ğäyepläwlärne kire qağıp, Ğiraqnıñ tıyılğan qoralın tabırğa wäğdä itte..
Jurnalistlar Buşnıñ "qoral" urınına "qoral programması" diyüwenä häm dä ütkän zamanda söyläwenä iğtibar itep, añlatma birergä sorağaç, Aq Yort süzçese Ari Fleischer, prezident "qoral" belän "programma" arasında ayırma yasarğa cıynmıy, programma digändä süz qoral turında da bara digän añlatma birde. Ari süzlärençä, Buş, suğış aldınnan Ğiraqta tıyılğan qoral bulğanında hiçkenä dä şiklänmi.
Şiklänmäw ber närsä, tik menä Ğiratqa suğış betkännän soñ anda yözlägän amerikan belgeçe kilep tikşerü eşläre alıp baruğa qaramastan, älegä küpläp üterü qoralına dälil bulırday ber genä mäglümät tä tabılmadı. Küpläp üterü qoralınnan tış, tağın ber ğäyepläw – Ğiraq belän Äl-Qaidä arasında bäyläneş bar digän belderülär şulay uq, älegä isbat itelmäde.
Ul arada, Buş administratsiäse isemenä törle yaqtan, şul isäptän Capitolidan ğäyepläwlär ağıla. Yänäse Aq Yort, Ğiraqqa qarşı xöcüm başlaw öçen, Saddamnıñ qoralı turındağı mäglümätne maxsus küpertep, qurqınıçraq itep kürsätergä tırışqan. Citmäsä, Pentagonnıñ küzläw idaräse uzğan yılnıñ sintäberendä äzerlägän ber yäşeren xisap yäkşämbe könne kiñ cämägätçelekkä citkerelde. Suğışqa berniçä ay qala yazılğan şul xisapta "Ğiraqnıñ ximik qoralı bar, yä isä ul anı citeşterergä cıyına dip äyter öçen ıçanıçlı mäglümät yuq" digän cömlä bar. Xäzer Aq Yort räsmiläre, bu ayırım ber cömlä genä xisapnıñ ğömüm mäğnäsen üzgärtmi, ä ul mägnä – Ğiraqnıñ qoral programması bareber bulğan digän näticägä qaytıp qala, dip aqlana.
Läkin, şuşı añlatnma belän genä qänägät bulmağan ber törkem Demokrat Kongressta maxsus tikşerü başlarğa çaqıra. Bu xäräkätne Senatnıñ elekke küzläw komitetı räise Bob Graham citäkli. Kiläse prezident saylawlarında demokratlar isemennän namzät bulırğa cıyınğan Bob Graham "ägär Ğiraqta ximik, biologik yä atom qoral tabılmasa, Quşma Ştatlarnıñ dönyadağı abruyı bik nıq töşäçäk" dip belderde. Kongresstağı respublikannar mäsäläne ul qädäre quyırtmasqa, ğädäti räweştä genä tikşerergä öndi. Äytergä kiräk, bu mäsälä belän şögellänäse komitetlarnıñ ikese dä respublikannar qulında.
Ali Gilmi, Praga


c: text/html

text:
Ğiraq tiräsendäge wäzğiatneñ kiyerenkelänüwe belän bergä xällär dönyanıñ ikençe ber poçmağında, Koreä yarımutrawında da qatlawlana bara. Ğiraq suğışına äzerlek sürätendä moña iğtibar bik birelmi, läkin Koreäneñ Tönyağı belän Könyağı arasındağı wäzğiatne dä torğan sayın kübräk suğış töşençäläre belän bäyäläw xas bulıp kilä. Töbäktäge amerikan köçläre Tönyaq Koreä höcüm oçqıçlarınıñ Yapon diñgeze östendä küzläw oçışı waqıtında pilotsız amerikan oçqıçına yaqınlaşuwı xaqında xäbär itte.
Yapon diñgeze östendä şuşı xäl äle uzğan şimbädä ük bulsa da, amerikan xärbiläre bu xaqta cämäğätçelekkä atna başında ğına xäbär itte. Quşma Ştatlarnıñ pilotsız xärbi oçqıçları inde küptännän Koreä yarımutrawı tiräsendä daimi küzläw oçışları yasap tora, alar xalıqara kiñleklärdä alıp barıla häm şuña kürä formal’ yaqtan xalıqara xoquqnı bozmıy. Läkin kommunistik Tönyaq Koreä başqaçaraq fiker yörtä kebek. Amerikan yağı mäğlümatına qarağanda, Tönyaqnıñ 4 höcüm oçqıçı şimbä könne ğädäti oçışta bulğan şul küzläw oçqıçına qurqınıç yaqınlıqqa kilgän, alar anıñ yanınnan 15 metr yıraqlıqta ğına oçıp uzğan. Quşma Ştatlarnıñ küzläw oçqıçına ut açılmasa da, Tönyaqnıñ höcüm oçqıçları anı şulay 22 minut däwamında ozata barğan. Soñraq anıñ oçışı tuqtatılıp ul kire Yaponiädäge Kadena xärbi hawa nığıtmasına äylänep qaytqan. Şuşı oçqıçlar yardämendä Quşma Ştatlar töbäktä ballistik raketalar cibärüne küzätep tora, Tönyaq Koreäneñ andıy qorallarğa iä buluwı, häm yaqın kiläçäktä alarnı sınawnı yañartaçağın belderüwe sürätendä Waşington pilotsız oçqıçlar yardämendä mäğlümat cıyuğa zur ähämiat birä. Uzğan şimbä bulğan xällärdän soñ amerikan xärbiläre xäzer şul pilotsız oçqıçlarnı höcüm oçqıçları ozatuwında yörtüne planlaştıra. Bu isä üz çiratında yaña kiyerenkelekkä säbäp bula ala. Soñğı atnalarda Tönyaqtağı kommunistik propaganda xalıqnı çın mäğnäsendä yaña suğışqa äzerläw eşen alıp bara. Pxenyannıñ uzğan üktäbrdä üzendäge atom programmasın täräqqi itüne tuqtatmawı turında belderüwe Quşma Ştatlarnıñ monı Berläşkän Millätlär Oyışması qaramağına çığarırğa teläwenä, häm berük waqıtta üzen-üze tä’min itä almağan Tönyaq Koreägä azıq-tölek yardämen tuqtatuğa kiterde. İlneñ kommunistik citäkçelege monı şunda uq amerikannarnıñ yaña suğışqa äzerlänüwe dip bäyäläde häm inde yartı ğasır totalitar idarä şartlarında yäşägän ildä suğışçan käyeflärne üsenderä başladı. Näq menä şul täräqqiat sürätendä Tönyaq Koreä höcüm oçqıçlarınıñ uzğan şimbädä amerikan küzläw oçqıçı yanınan oçıp ütüwe şaqtıy qurqınıç närsä bulıp tora. Xäzer Quşma Ştatlarnıñ xärbi citäkçelege kiläçäktäge küzläw oçışların üz höcüm oçqıçları ozaruwında yasıy başlasa, yaqlar arasında inde ber-berenä ut açu ixtimalı da artaçaq digän süz. Ul arada Tönyaq Koreäneñ xalıqara qanunnarnı bozıp tirä-yüngä qarata täkäbber eş itüwe arta bara. Uzğan atnada amerikan küzläw oyışmaları Pxenyannıñ üzendäge atom reaktorı eşen yañratuwı turında xäbär itte. Tönyaq Koreä anda yaqın kiläçäktä atom qoralında qullanırlıq yağulıq citeşterä ala. Ul şulay uq soñğı 3 yıl eçendä berençe märtäbä üzendä eşlängän ballistik raketalar sınawın ütkärde. Häm nihayät berniçä genä kön elek Tönyaq Koreä qorallı köçläreneñ höcüm oçqıçı Könyaq Koreäneñ hawa kiñlegenä kerep annan 2 minuttan soñ ğına çığıp kitte. Läkin bolar barısı da älegä töbäktäge amerikan qorallı köçläre belän turıdan-turı bäylänmägän ide, şimbä kön bulğan waqiğä isä xärbi qarşılıqnıñ Tönyaq Koreä häm Quşma Ştatlar arasında çığuwına kiterä ala. Mondıy kiyerenkelek ike arada 1969-nçı yıldan birle küzätelgäne yuq ide, ul çaqta Tönyaqnıñ qorallı köçläre amerikannarnıñ qoralsız küzläw oçqıçın bärep töşergän ide. Näticädä 31 amerikan xärbie hälak buldı. Pxenyannıñ bernärsäne dä tiktomaldan ğına eşlämäwen iskä alğanda, şimbä bulğan oçraqnıñ kommunistik Tönyaq Koreä yağınnan aldan äzerlängänen farazlap bula.
Kärim Kamal, Praga.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Törkiäneñ Ğiraqtağı ilçese Osman Paksut Ğiraqlılarnıñ Törkiä ğäskärläre kertü mömkinlegenä qarşı çığuı Ankaranı uylanırğa mäcbür itä dide.
AUDİO: Bez okkupatsion köç bularaq kilmäyäçäkbez. Bez monıñ öçen Ğiraq İdarä Şurasınnan açıqtan-açıq çaqıruğa ömetläner idek. Häm çınnan da, terror höcüme tügel, ä alarnıñ mönäsäbäte bezne ikelänergä mäcbür itä. İdarä Şurasınıñ mönäsäbäte çınnan da bezne uylanırğa mäcbür itä.
Küptän tügel Törkiä parlamentı xökümätneñ, AQŞ citäkçelegendäge totrıqlandıru köçlärenä yardämgä, ğäskär cibärü niätlären xuplağan ide. Şunnan soñ ber atna ütkäç intixar terrorçı Bağdadtağı Törkiä ilçelege qarşında bomba şartlatıp üz-üzen üterde häm 6 keşene yaraladı. Ğiraq İdarä Şurası äğzaları Ğiraqtağı AQŞ köçlären almaştırırğa Möselman däwlätlärennän ğäskär kiterelüen telämäwläre turında belderde. Uzğan atna axırında Törkiä premyer-ministrı Recep Tayyip Erdogan ägär dä Ğiraqlılar qarşı çığa ikän, Ankara ğäslär cibärü niätennän kire qaytırğa mömkin dide.


text:
Millätçelär Qazan izge ana ikonası qaytuğa qarşı
Tatarstan räsmi xakimiäte Qazan anası izge ikonasın qaytarunı matur itep kürsätä. Xakimiätkä qanatı astında yäşägän räsmi matbuğat çaraları da, ikonanıñ qaytuın zur bäyräm, tantana, Tatarstanda tolerantlıq, ike din tigezlege çäçäk ata dip añlatalar. Räsmi xakimiätne añlap ta bula. Äle küptän tügel genä zur tantanalar belän Qazan kirmänendä Qol Şärif mäçete açıldı. Tatarstandağı möselmannar öçen zur bäyräm buldı. Respublika prezidentınıñ 1996 yılğı Qol şärif mäçeten torğızu turındağı färmanında uq Kirmändä tağın ber ğıybädätxanäne tözekländerü turında da süzlär bar. Blgoveşçenie soborı. Qazan Yawız İvan ğäskäre tarafınnan alınğaç, ciñü şatlığınnan tözelgän çirkäw. Qazan izge anası ikonası da Qazan alınu tarixı belän bäylängän. Yäş tarixçı Marat Kildeev söyli
16 ğasırnıñ 70 yıllarında elekkege Qazan xanlığında baş kütärülär köçäyep kitä. Qazandağı Yılına taw monastıyre çuaş, mari xalıqları tarafınnan ozaq qına qamap totıla. Alar çuqındıruğa qarşı çığalar. Qazan 16 yıl buyına Mäskäwgä öleşçä genä buysına. Şul waqıtta, xalıqnı yañadan buysındıru öçen, İkona barlıqqa kilä. İkona, tatarlar öçen imperiä säyäsäte simvolı blıp toraTatarstan başqalasına Qazan İzge anası ikonasın qaytarunı , äytelgänçä räsmi xakimiät bik zur şatlıqlı waqiğa itep kürsätergä teli. Bu könnärdä rusiä baş ataqayı Aleksiy ll, älege ikonanı Qazanğa alıp kiler dip kötelä. Şunısı qızıq, Qol Şärif mäçete dä, Blogoveşçenie soborı da Qazannıñ meñ yıllığı aldınnan tözekländerelep bettelär. Rusiä baş ataqayı ikonanı meñ yıllıqqa alıp kilä dip uylarğa kiräkmi. Ataqaynıñ bu könnärdä Qazanğa säfäre Urıs provaslaw çirkäweneñ Qazan cirendä Yeparxiä buldıruına 450 yıl tulu uñayınnan. Bu Çirkäwneñ räsmi añlatması. Ä bu Yeparxiädä Qazan xanlığın basıp alğaç tözelä. Berençe ärxäräydä tatar tarixında köçläp çuqındıru belän mäşhür bulğan Guriy bula. Monısı tarix. Läkin bu könnärdä yalğan taratuçılarda bua buarlıq. İnternettağı ber mäğlümlät säxifäse Qazan cirendä xristianlıq bezneñ eranıñ berençe ğasırlarında uq barlıqqa kilde dip yazıp çıqtı.
Tatarstan pravaslawlıları öçen İkonananıñ Qazanğa qaytuı zur şatlıq. Urıs pravaslaw çirkäwenä kergän Qazandağı keräşennär çirkäwe dä bu waqiğağa zur bäyä birä. Keräşen çirkäweneñ ataqayı Pawıl äti bit, berençe Qazan ärxäräye Ğuriy ataqay buyınça dissertatsiä yaqlağan keşe. Ä ikona näq menä Guriy waqıtında köl astınnan ber kız bala tabıp ala. Qazan xakimiäte ikonanıñ Qazanğa qaytuın bik zur tüzemsezlek belän kötä. Şulay bulğanda, Qazanğa yıl sayın meñlägän pravaslawlılar kiläçäk, üzlärençä xac qılırğa dip bäyäli. Ä bu turizm. Dimäk aqça kilä digän süz.
Qazan uramnarında xalıq niçek uylıy soñ? Menä ğadi qazanlılarnıñ qayber fikerläre
Min üzem möselman keşese, läkin klassik dinnärgä bik äybät qarıym. Qaytarsınnar. MHe Bce poBHo, я He xoжy B цepkoBb Qaytarsınnar, min riza Я paдa, чTo иkoHa BoзBpaщaeTcя Ha MecTo пpeoбpeTeHия
MHe Bce poBHo, я He xoжy B цepkoBb
Qaytarsınnar, min riza
Я paдa, чTo иkoHa BoзBpaщaeTcя Ha MecTo пpeoбpeTeHияTatar milli xäräkäteneñ ber törkeme Qazanda Rusiä baş ataqayı Aleksiy ll kilgän könne, ikonanıñ Qazanda kiräge yuq digän öndämä belän piket quyarğa cıyına. Bu xaqta Azatlıq radiosına Yunıs Kamaletdinov xäbär itte.
Tatar ictimaği üzäge inde ber yıl elek Qazanğa İkonanı qaytarmasqa kiräk, bu impreiäneñ köçläp çuqındıru simvolı bulıp tora dip belderülär belän çıqqan ide. Şulay da, Tatarstanda yartı xalıqnıñ pravaslaw dinenä qarağanın istä totsañ, alar öçen bu bäyräm häm tantana sanalğanda, Qazannıñ tolerantlıq üzäge ikänen kürsätü mömkinlege bulğanda, ikona qaytu naçar närsä tügel dilär säyäsi küzätüçelär.
Räfis Cämdixan


text:
“Azatlıq”tan ayırılmağız!
Dönyada radiolar küp, ä “Azatlıq” ber genä. Menä 54nçe yıl inde ul çit ildä torıp, tatar häm başqort tellärendä zaman, millät, ireklekkä omtılış turında söyläp tora. Sotsializm häm kapitalizm Könbatış belän Sovet sisteması üz ara buğazlaşıp torğanda, bu radio salqın suğış qoralı bulıp torğan. Ä xäzer ul yaqalaşudan bigräk ağartu, keşelärgä tuğan tellärendä xaqiqät taratu belän şöğellänä.
Uzğan yılda berençe tapqır “Azatlıq” tapşıruları ozın dulqınlı däwlät radiosı aşa efirğa çıqmadı. Dimäk, ğömer buyı Qazannan radio tıñlağan Sember, Samar, Başqortstan, Çuwaşiä, Mari häm Udmurtiädä yäşäwçelär “Azatlıq”nı künegelgän räweştä tıñlıy almıylar. Ä kemnärder xätta Tatarstanda yäşäp tä, elekke ozın dulqınlı kuxnyalarda elenep torğan radio alğıçlardan “Azatlıq” işetelmägäç, bezne yuğalttılar. Xälbuki, “Yaña ğasır” radiosı aşa här könne säğät 9 belän 10 arasında häm irtänge 5 belän 6 arasında Qazanda 91,5 metrlı dulqında “Azatlıq” işetelä. Bik azlar ğına belgän fagın ber ısul bar. Ägär dä sez “Tatarstan Yaña Ğasır” kanalın qarar öçen sputnik tälinkä alğan bulsağız, anıñ aşa da “Azatlıq”nı tıñlap bula. Şuşı ğadi genä texnika xikmäten añlamawçılar xäzergä bik küp. Yäğni respublikanıñ üze tözegän, üze oyıştırğan häm yasalma iärçen aşa taratıla torğan radiosın ezläp tabu awır tügel. Ämma barıber yuğalabız, ayırılabız, ä tuğan telne añlamawçı yäki ictimaği milli mäs’älägä salqın qarawçı buın “Azatlıq”tan üze dä waz kiçärgä mömkin.
“Azatlıq”tan, millättän waz kiçüne añlıysızmı? Min dä şulay. Añlap bulmıy. Ämma bezneñ iñ yaqın partnerlarıbız “Yaña Ğasır” radiosınıñ litsenziäse tärtiptä tügel digän bulıp, 91,5 metrlı retranslyatsiäne dä yabıp quyuları mömkin. Xoday yazmasın yaña yılda mondıy xällärne kürergä häm işetergä.
“Azatlıq” döres söylämäs yäki kiräkmägän keşegä mikrofon tottırıp, eşne xarap itär dip şiklänüçelär üz arabızda da bar. Niçek uylıysız, “Azatlıq” radiosınnan zıyan kürgän, yalğan işetkän qazanlılar uzğan yılda buldı mikän. Bulsa, berük bezgä xäbär itegez äle. “Azatlıq” tan yalğan işetüçelär, radionıñ doşmanlıq maqsatında qullanuında şahit buluçılar yazsınnar äle bezgä:
Qazan 12 abonent tartması 155. Häm telefon 5705-245.Äye xäzer ber fiker genä tügel, ike-öç fiker bulırğa mömkin çorda yäşibez. “Azatlıq” radiosı tıyılmıy. Ä bit tıyılğan çaqlarnı xäterlibez. “Watanım Tatarstan” gäziteneñ comğa 29 dekaber sanında jurnalist Asia Yunısova kürenekle şağir häm deputat Razil Väliev belän äñgämä bastırğan. Şunda ber macaralı xälne razil Väliev iskä alğan – ul mäktäptä uqığanda radiouzelğa biklänep, “Azatlıq”nı tıñlıy torğan bulğan. Ber zamana ul nindider knopkağa döres basmıyça, “Azatlıq” radiosın böten uramğa işettergän. Barı tik irtän genä işekne bärep kergännär häm mäktäp direktorı da Razilneñ yañağına tondırğan. Şulay itep, ğömere buyı millät-millät dip, radio, televidenie, jurnal dip yörüçe razil Väliev yäştän ük “Azatlıq” radiosın tıñlağan öçen caza alğan. İnde küp yıl ütkän, ämma şağirebez haman “tözälmägän”. Ul anı äle dä tıñlıy, äle dä millät, tatarnıñ tege töbäktägese, bu ildägese, qiblası turındağı barlıq ğilemnärne tuplasa da, barıber “Azatlıq” tapşıruı kiräk aña. Aqılğa kerergä dä waqıt kebek. Yaña yılnıñ berençe gıynvarında Razil Välievkä näq 60 yıl tula. Menä şundıy üzgärmi torğan millättäşlärebez, ruxı belän üzgärmi torğan mäğlümat çaraları kiläçäktä dä bergä bulırlar dip ömetlänik.
Rimzil Wäli


text:
Udmurtiä mäktäplärendä ana tele uqıtuçıları daimi räweştä kvalifikatsiälären kütärä
Şundıylarnıñ berse — Räzinä Musa qızı Ğafurova. Räzinä üze respublikanıñ tatarlar kümäkläp yäşägän häm tellärendä üzençälekne saqlap kilgän Yukamen rayonınnan, ädäbi tatar telendä yaxşı söyläşä. Baqsañ, Räzinä Ğafurovanıñ kölliätne tämamlap, İjaw şähäreneñ 38nçe sanlı mäktäbendä eşli başlawına da unınçı yıl kitkän ikän. Bu yıllarda Räzinä Ğafurova Glazov pedagogika institutın tämamlap, yuğarı belemgä dä iä bulğan. Uqıtuçı üzeneñ kvalifikatsiäsen kütärü buyınça daimi eşli. Ğomumän, mäktäplärdä tatar tele uqıtuçıları yıl sayın üzläreneñ kvalifikatsiälären kütärüne maqsat itep quyalar. Häm yıl sayın berniçä uqıtuçı maqsatına ireşä. Bıyıl şuşındıy niäte buluın Räzinä Musa qızı Ğafurova da belderde. Häm moña centekläp äzerlänä dä başladı. Sentäberdä tatar tele uqıtıluınıñ quyılışı respublika mäğärif ministrlığınıñ kollegiä utırışında tikşerelde. Kollegiä utırışı bülmädä çinovniklar fiker alışu räweşendä uzmadı, ä mäktäplärdä açıq däreslärdä belgeçlär uqıtuçılarnıñ eşenä bäyä birde. Ul waqıtta Räzinä Musa qızı Ğafurova ürnäk alırlıq açıq däres birgän ide. Ütkän atnada, uqıtuçı berençe kvalifikatsiä alu niäte belän yañadan mäğärif belgeçläre aldında imtixan tottı. Ul ikençe sıynıfta tatar tele buyınça açıq däres kürsätte. Mäğärif bülegennän belgeçlär dä, İjaw şähäreneñ ana tele uqıtuçıları metod berläşmäse citäkçese Färidä Frunze qızı Kaşapova, başqa kollegaları Räzinä Ğafurovanıñ däresen yuğarı bäyäläp, anı berençe kategoriägä layıq uqıtuçı dip belderdelär.Däres xaqında fikerlären 55nçe mäktäpneñ ana tele uqıtuçısı Rämzilä Raxman qızı Ğaneyeva häm metod berläşmä citäkçese Färidä Frunze qızı Kaşapova.
AudioRäzinä Ğafurovanıñ üz täcribäsenä nigezlänep yazılğan tuğan tel däreslärendä balalarnı irken säyläşergä öyrätügä bağışlanğan referatı da xuplanıldı.
Därestän soñ Räzinä Ğafurova belän beraz söyläşep tä aldıq. Ul üzen xäzer inde mäktäptä yaxşı xis itüen, başqa cirdä xezmät itüen küz aldına kiterä dä almıy, balalar belän räxätlänep eşläwen, fänne yaratıp uqıtuın, ata—analar, kollegaları belän añlaşıp eşläwen belderde.Audio
Ana tele uqıtuçılarınıñ daimi räweştä belemen kütärügä omtılışı, berençedän, uquçılarınıñ tuğan telen yaxşı belüendä dä, ikençedän, tatar telenä mäxäbbät tärbiäläwdä, üz xalqı belän ğorurlanu xise uyatuda da, hiçşiksez, yoğıntısı zur buluında şik yuq.Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä.


text:
Mäxkämädä – tatar yazması
Mäğärif xezmätkärläre balalarnı yäşärgä öyrätä, matematika, tuğan tel, çit tellär, geografiä, biologiä, informatika buyınça belemnär birä. Bu sişämbedä tatar yazması turındağı bäxäs uquçılar häm uqıtuçılar, studentlar häm professorlar, näşirlär häm jurnalistlar dairäsendä genä tügel, ä böten däwlätkä, xätta çit illärgä yañğıradı. Başqa waqıtta tatar tele, ädäbiäte, matbuğatı belän üzlären säyäsätçe, iqtisatçı dip sanawçılar bötenläy qızıqsınmıy ide. Şul isäptän, qayber millättäşlärebez dä. Ä bu sişämbedä Rusiä Konstitutsiä mäxkämäsendä Tatarstan Däwlät Sovetınıñ Rusiä Däwlät Duması qararı östennän şikäyäte qarala başladı. Bu şikäyättä Tatarstan tatar älifbasınıñ nindi grafikada buluın xäl itärgä xaqlı, dip äytelgän. Ä Duma häm federal' üzäk wäkilläre milli tellärneñ grafikası barı tik federal' qanun belän genä raslarğa mömkin, dip sanıy. Rusiä qanunnarı häm xalıqara xoquq normaları buyınça bu bäxässez närsä. Här xalıq, milli respublika niçek yazarğa, uqırğa kiräklegen üze belä. Ä Rusiä säyäsätçeläre häm xakimiät wäkilläre moñı qapma-qarşı fikerdä. Qanun buyınça xäl itsäñ, monda tatarlarğa, Tatarstanğa tel tiderep bulmıy. Ä köç belän basqanda, älbättä, kem yuğarıraq utıra, şul xaqlıraq. Citmäsä, Konstitutsion mäxkämä aldınnan Mäskäwdä ber törkem tatarlarnıñ latin imlasına qarşı çirattağı xatın imzalatıp, mäğlümat agentlıqlarına tarattılar.
Bu sişämbedä Rusiä Konstitutsion mäxkämäsendä älifba häm Tatarstanda tatar telen uqıtu turındağı mäs’älälärne tikşerügä bağışlanğan utırışta Tatarstan Däwlät Sovetı räise Färit Möxämmätşin dä qatnaştı. İnterfaks mäğlümat agentlığı xäbär itüenä qarağanda, ber törkem deputatlar Federatsiä Şurası äğzäläre Konstitutsion mäxmäkägä barıp, üzläreneñ taläpläre belän çığış yasağannar. Kavkazdağı suğış terrorizm belän köräştä tuplanğan qüät xäzer tatar yazmasına yunältelä. Mäxkämä utırışı berniçä kön däwam itep, berniçä atnadan ğına basılıp çığa. Ägär dä, Rusiädä iñ zur milli respublikalarnıñ berse ildäge san buyınça ikençe xalıqnıñ tuğan tele qullanışı qanuni räweştä çiklänsä, milli inqıyraz tatarlarnı ğına tügel, barlıq millätlärne dä basıp kitäçäk, dip sanıy Tatarstannıñ qayber säyäsätçeläre.
Rimzil Wäli


text:
Sharm el-Sheikta terror höcüme
Misırnıñ mäşhür yal urını Sharm el-Sheik tä şimbägä qarşı töndä bazar häm qunaq yortlarında şartlağan bombalar 8distädän artıq keşeneñ ülemenä, 200 çaması keşeneñ yaralanuına säbäp buldı, häläk buluçılarnıñ küpçelege misırlılar, ülüçülär arasında in kimendä 8 çit il keşese bar. Dönya illäre terror ğämälen xökem itte . İzrael, qotqaru eşendä bulışlıq kürsätü öçen armiäneñ mäxsus törkemen cibärüne täqdim itte.
şaxit(audio)
berençe şartlaw bik köçle ide , minem täräzälär açıq ide . İkençe şartlaw berençesenä qarağanda zäğifräk ide, keşelär bülmälärennän çığıp dingez buyına yögerde.
Şartlawlar öçen cawaplılıqnı 2 törkem üz östenä alğan Berse Levant häm Misırdağı Äl Qaida ,ikençese Süriä häm Misırdağı Abdulla Azzam Brigadası . Ämma älegä belderülärneñ döreslege raslanmağan.Sharm el Sheikgä kilgän Mısır eçke eşlär ministrı äl Adli
äl Adli(audio)
Terrorizmnıñ ber nindi din belän bäylenşe yuq,barlıq dinnnär üterü, gönaxsız keşene üterüne kire qağa.Alar İslamnıñ imicen boza şunlıqtan alarnıñ islam belän bäylenşe yuq.Ber törkem cinayätçelär şiğarları belän keşelärne yalğış yulğa alıp kerä, alarnıñ islam belän ber törle dä bağlanışı yuq
Sharm el Sheik Misır prezidentı Hösni Möbäräkneñ yaqın könçığış tınıçlıq summitlarında xalıqara citäkçelärne qunaq itkän urın. Dönya citäkçeläre bügen terror aktın xökem itep , Misır prezidentı Möbäräkkä qayğı urtaqlaşu kündermäläre cibärde.Ramallada Fälästin citäkçese M.Abbas belän urtaq mätbuğat oçraşuında Däwlät sekretarı C.Rice (audio) sivizatsiäle dönyada bez terror qurqınıçı aldında berdäm bulıp qarşılıq kürsätergä däwam itäçäkbez alar bezneñ tormış ısulıbıznı cimerä almayaçaq dip belderde.Qoyaş, çista dingez häm märcän qıyaları belän meñnärçä turıstnı cälep itkän Sharm el Sheiykta bügenge höcüm turizm industriäse öçen yaña orım bulıp tora.Ul äle üktäberdä Tabada bulıp alğan höcümneñ täsirennän yaña ğına qotıla başlağan ide färidä xämit


text:
Yal köne İrkutskida bulğan oçqıç hälakäte uñayınnan bügen Rusiädä matäm köne. Soñğı xäbärlärgä qarağanda 124 keşe ülgän. 52 zıyan kürgän keşe xastaxanälärgä salınğan. Oçqıçta barlığı 203 keşe bulğan. 4 keşeneñ yazmışı äle bilgele tügel.
Rusiäneñ Qara diñgez flotı oçqıçı TU-134 Qırımğa mäcbüri töşep utırdı. Aqmäçettän kütärelep kitkändä motorına qoş eläkkän. Yanğın çığıp, berniçä keşe tän cäräxäte alğan. Bu oçqıçta Rusiäneñ xärbi diñgez flotı başlığı Vladimir Mosorin häm anı ozata barğan ofitserlar öyränülärdän soñ Mäskäwgä qaytırğa çıqqan bulğan.
Üzäk Paqstanda yulçılıq oçqıçı hälakätkä yulıqtı. Oçqıçtağılarnıñ barsı da - 45 keşe hälak bulğan. Multannan Laxorğa baruçı oçqıç hawağa kütärelep berniçä minut ütügä cimerelep töşkän.


text:
Omski yağında Yana yıl çaraları
Yaña yılğa bağışlanğan çaralar Omskida ğädättägeçä bixisap buldı. Bıyıl da balalar öçen Gubernator çırşısı, hönärilär berlekläre çırşıları oyıştırıldı, barlıq mädäniät saraylarında yaña yılğa bağışlanğan konsert-kiçälär ütte. Bäyrämnärneñ qayberlärendä tatar balaları da qatnaştı. Döres, çaqıru biletları isäple genä buldı, gubernator çırşısına - 2 şähärneñ töp çırşısına - 9 ğına bala çaqırıldı. Tatar oyışmaları üzläre dä şuşı könnärdä balalar öçen çırşı bäyräme ütkärergä cıyınalar. Ximayäçe birgän 3 meñ rubl' aqçağa tatlı büläklär satıp alıp, tatar milli-mädäni möxtäriäte urnaşqan binada bäyräm kiçäse oyıştırırğa äzerlänälär. Tatar yäşläre dä iğtibarsız qalmadı - “Fäniä” studiäseneñ häm “Tanışu” klubınıñ yaña yılğa bağışlağan kiçäläre dekaber axırında uq ütte.
Ölkäneñ awıl rayonnarında da yaña yılğa bağışlanğan kiçälär oyıştırıldı. Soñğı yıllarda Omski yağındağı tatar awıllarında ber kürkäm ğädät ğämälgä kerep kilä - 31 dekaber kiçendä xalıq çırşı bäyrämenä klubqa cıyıla. Anda çittän qarap toruçılar bulmıy diärgä mömkin, barsı da uyınnarda qatnaşa, cırlap-biep küñel aça. Döres, yaña yılnı qarşılarğa xalıq öylärenä tarala.
Şundıy yaña yıl qarşılaw bäyräme bıyıl Bo'şereç'ye rayon üzägendä dä oyıştırıldı. Tatar xäräkäte aktivistları “Bolğar” ansamble sänğätkärläre belän berlektä “Qoqadu” dip isemlängän kafeda çırşı bäyräme oyıştırdılar. Anda 70 tän artıq keşe qatnaştı. Qunaqlar yaqın-tirä awıllardan häm Omskidan da buldılar. Kiçä küñelle ütte, bitaraf utırğan ber genä keşe dä bulmağandır, barsı da törle uyınnarda qatnaştı, cırladı, biede, ğomumän, küñel açtı. Oyıştıruçılar da, qunaqlar da bäyrämnän qänäğät qaldılar. “Mondıy kiçälärne yışraq oyıştırsağız ide”, - dide barsı da.
Omskinıñ “Qızıl Gvardiä” mädäniät sarayı qarşında eşläwçe “Umırzaya” ansamble sänğätkärläre dä, ozaqqa suzılğan yal könnärennän faydalanıp, Muromsevo rayonına konsertlar belän barıp qaytırğa äzerlänälär. Aldağı şimbä-yakşämbe könnärendä alar älege rayonnıñ tatarlar tuplanıp yäşägän Ğuzeneva, İnsäs häm Çertalı awıllarında çığış yasayaçaqlar.
Saniä Mirxaleewa, Omski


text:
Hadi Atlasi wäqıfı tatar ruxın uyatuğa zur öleş kertä
Kürenekle säyäsätçe, ğalim, publitsist häm möğallim Hadi Atlasi Qazan häm Seber xanlıqları, Söyembikä turındağı fänni xezmätlär avtorı bularaq bilgele. Monnan 130 yıl elek Tatarstannıñ Çüpräle rayonında mulla ğailäsendä tuğan kürenekle tatar ğalimeneñ xezmätläre aşa Qazan xanlığı beterelgän çorda anıñ sotsial'-iqtisadi xäle bilgele buldı. Möğallim Hadi Atlasi ozaq yıllar Älmättä üze buldırğan mädräsäne citäklägän. Ul möstäkıyl' räweştä rus, alman, ğäräp, farsı häm törek tellären üzläştergän. 20 ğasır başında farsı şağire Säğdineñ “Gölstan” dip atalğan şiğeren tatarçağa täcemä itkän. Fevral' inqilabınnan soñ Atlasi ilneñ ictimaği-säyäsi tormışında, milli-mädäni moxtariät'neñ eşçänlegendä aktiv qatnaşa. 1938 yılnıñ fevralendä Hadi Atlasi yalğan ğayıpläw buyınça qulğa alınıp, atıp üterelä. Ul barı tik 58nçe yılda ğına aqlanğan.
Ğalimneñ iseme Tatarstannıñ Bögelmä şähäre belän bik tığız bäylängän. Biredä ul yäşägän, mäğrifätçelek belän şöğellängän. Bögelmä xalqı kürenekle yaqtaşın onıtmıy. Un yıl däwamında anda Atlasi isemendäge ictimaği fond eşläp kilä. Yıl sayın älege fond tatar mädäniäte häm mäğärifenä zur öleş kertkän şäxeslärgä şäräfle isemnär häm büläklär tapşıra. Hadi Atlasi isemendäge premiäneñ lawreatları turında wäqıfnıñ räise Rämzis Qadıyrov söyli
Berençe lawreatıbız - Bögelmädä yäşäwçe tatar tele uqıtuçısı Daniä Aitova buldı. Annarı Färit İdelle, Rawil Fäxretdinov, Mirqasıym Usmanov, Räzil Väliev, Röstäm Aqyeget, Ğäli Dautov, Zinnur Mansurov häm başqalar.Hadi Atlasi isemendäge fond räise Rämzis Qadıyrov buldı.
Bıyıl “Mäğrifätçe” digän şäräfle isem “Mizgellär” dip atalğan fotoal'bomnar seriäse häm çittän ber tienlek yärdäm almıyça, tulısınça üz xisabına Bögelmäneñ Qarabaş eşçelär bistäsendä Hadi Atlasi muzey-kitapxanä açuı öçen cämäğät eşleklese, “Qarabaş” munitsipal' berämlege deputatı Fazıl Väliäxmätovqa; tatar yazuçılarınıñ äsärlären rus telendä bastırıp, kiñ cämäğätçelekkä citkerüdä tırışlığı öçen Krasnoyarsk şähärendä yäşäp icat itüçe, “Den i noç'” ädäbi jurnalınıñ baş möxärrire Roman Solnsevqa, ä üz iseme belän äytkändä Rinat Sufeevqa tapşırıldı. “Fidaqär uqıtuçı” digän maqtawlı isem Bögelmä şähäreneñ 14nçe gimnaziä uqıtuçısı Rimma Taciewağa häm 33nçe balalar baqçası mödire Landış İbrahimovağa birelde. Ä “Şäfäğät iäse” iseme 1921yılğı açlıqta millätne aç ülemnän saqlap qaluğa, çit illärgä barıp, “Amerika payığı” oyıştıru eşenä zur öleş kertkän şäxes Tahir İl'yasi xäzrätkä ülgännän soñ birelde. Mäğlümat öçen Tahir İl'yasigä bağışlanğan yazma “Tatar ile” gäziteneñ 2005 yılnıñ dekaber sanında dönya kürde.
Menä şulay itep Hadi Atlasi wäqıfı elekke yıllarda rus şähäre dip sanalğan Bögelmä yaqlarında çın tatar ruxın uyatuğa zur öleş kertä.
Al'bina Zäynulla


text:
Tatarstanda 6 meñ yäş ğailä fatirğa moxtac
Uzğan yıl respubliqa öçen ikmäkle-aşlı buldı. Yaña yıl aldınnan premier-ministr Röstäm Miñnexanov jurnalistlarnı cıep, respublikanıñ uzğan yılğı iqtisadi-sotsial' tormışınıñ yomğaqları buyınça sorawlarğa cawap birde. Şuşı oçraşuda respublikanıñ iqtisadi-sotsial' tormışınıñ qayber tarmaqları buyınça kiterelgän mäğlümätlärne tıñlawçılarıbızğa da ireşterergä tırışırbız. Älegä statistika oyışmalarınıñ räsmi mäğlümätläre bulmağanğa, täğäyenle sannar-sifrlar atap bulmasa da, awıl xucalığında, hiçşiksez, bıyılğı uñış başqa yıllar belän çağıştırğanda iñ yuğarı rekordlı ğazlaştıru programmasınıñ nigezle öleşe tögällände. Sotsial' tarmaqqa kilgändä, toraq fatirlar tözü programmaları tulayım ütälä. Yaña yıl aldınnan tuzğan toraq programması buyınça tözelgän 20-meñençe fatirda öy tuyı ütkärelüe turında xäbär itkän idek. Xalıqnıñ tormış däräcäse buyınça töp kürsätkeçlär - can başına urtaça aylıq kerem dä üsä, dilär. Härxäldä, räsmi statistika mäğlümätlärendä bu kürsätkeç inde 4-5 yıl üsep kilä, dip kürsätälär. 2000 yılda can başına urtaça aylıq kerem 1753 sum 30 tien bulğan. Läkin tormışta härnärsäneñ dä, xätta yaxşı, uñay küreneşlärneñ, qazanışlarnıñ da ike yağı bula. Uzğan yılğı rekordlı uñışnıñ da bazar şartlarında başqa, tiskäre yaqları da buluın kürsätte. Eş şunda ki, bıyıl awıl xucalığına berniçä bank aqçalata kreditlar birde. Kreditlar qaytaru öçen citeşterelgän aşlıqnı satası bar. Mäğlüm bulğança, bıyıl Rusiä külämendä dä rekordlı uñış citeşterelde. Şuña kürä awıl xucalığı xezmätkärläre aşlığıbıznı sata almıybız, dip zarlana. Premier-ministr Röstäm Miñnexanov Tatarstan aşlığına Rusiädä satıp aluçılar bar, dip täqrarlıy. Xäzergä banklardan alğan kreditlarnıñ ¼ öleşe genä qaytarılğan ikän. Yortlar salu, fatirlar tözü eşlärendä dä problemalar citärlek. Tuzğan toraq programması, hiçşiksez, ütälä. Läkin ğomumän respublikada uzğan yıl kapital' tözeleş, toraq tözü kimegän. Xäzer qaysıdır zavodta fälän yıl eşlägän keşe çirat torıp, fatir alğan, digän xäbärlär bik siräk işetelä. Ä inde yäş ğailälärgä däwlät yärdäme programması ütäleşe bötenläy maqtanırlıq tügel. Xäzerge waqıtqa 6 meñ yäş ğailä fatirğa moxtac. Uzğan yıl älege programma buyınça 150 läp yäş ğailä genä fatirğa iä bula alğan. Ğazlaştıru programması nigezdä ütälde, digänneñ dä şaqtıye «käğäzdä» ütälgän. Qazan çitendä, läkin tramvay tuqtalışınnan ber kilometr çaması yıraqlıqta urnaşqan 200 yortlı «yaña» urıslar häm tatarlar urnaşqan bistäneñ ğazlaştıru turındağı qabul itü käğäze Yaña yıl aldınnan tözelde. Ä inde menä yortlarğa Yaña yılnıñ qaysı aylarında ğaz kilep citüen Alla üze belä. Rayon-awıl cirendä dä şundıy uq xällärgä şahitlär, hiçşiksez, tabılır.


text:
шиMбә, 21 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 20:39
Plenumnıñ aldan bilgelängän kön tärtibendä öç mäs'älä: saylawlarğa qaraş, Xäter könenä äzerlek Häm törlelär yäğni törle mäs'älälär ide. Läkin TİÜ neñ prezidiumındağı qarşılıqlar arqasında öçençe mäs'älä alğa çıqtı. Plenumnı alıp baruçılarnıñ berse plenum äğzälärennän başqa çaqırılğan xakimiät wäkillären, aktivistlarnı çığaru yäğni plenumnı yabıq işeklär artında ütkärü mäs’äläsen quydı. Şaqtıyğa barğan debatlardan soñ bülmädäge barlıq keşe üz urınnarında qaldılar. Läkin şuşı tarqalaşu prezidium äğzäläre arasındağı qarşılıqlarnı belenderde. Älege qarşılıqlar şaqtıy uq zurğa kitep bara ikän. Kötelmägändä plenum äğzäse itep zalda utıruçı Mars Şämsetdinov täqdim itelde. Ul 90 yıllar başın da milli xäräkättä aktiv qatnaşıp 90 yıllar azağında üz ixtiarı belän TİÜdäge wazifaların qaldırıp kitkän keşe. Soñı yıllarda ul Berezovskiynıñ liberal' firqası bülegen citäkläde. Anıñ kandidaturasın alğa sörüçelär tabılğaç räis Räşit Yagfärov plenumğa yaña äğzälär bolayda äzerlänüen, bu mäsäläneñ prezidiumda qaraluın, läkin Mars Şämsetdinov kandidaturasın tikşergändä ikelänep qaluların belderde. Plenumğa yaña äğzälär saylawğa kereşergä turı kilde. Prezidium täqdim itkän nämzätlär ber tawıştan diärlek üttelär, ä Mars Şämsetdinovqa küpçelek qarşı bulıp çıqtı. Şulay itep plenum başında uq Ayrat Gabdullin, Al'bert Ğadelşin, Näcip Näqqaş, Älmirä Ädiätullina häm Radik Usmanov TİÜ plenumına saylandılar. Kön tärtibeneñ berençe mäsäläsen-saylawlarğa qaraş mäs’äläsen tikşergändä dä qapma-qarşı fikerlär äytelde. Döres mart ayında uzaçaq Tatarstan Däwlät Şurasına saylawlarğa qaraş ber: qatnaşırğa häm milli xäräkät wäkillären ütkärergä tırışırğa. Duma saylawlarına qarata TİÜ liderları fikerençä milli mäsälälärne alğa sörüçe firqälär aşa qatnaşırğa häm ütärgä. Uzğan xäbärlärebezdä söylägänebezçä TİÜ citäkçelege şundıy firka dip “Rusiäneñ xaq patriotlar” firqäsen saylap aldı._Firqaneñ Tatarstan bülege buldırıldı, anıñ citäkçese itep TİÜ başqarma komitetı citäkçese Ayrat Gabdullin bilgelände. Plenum barışında şuşı mäsläk iğlan itelgäç qaynar debatlar başlandı. Şulay itep plenum äğzäse Färit Xabibullin Duma saylawlarında qatnaşmasqa barı tik aqça yançıqlarınıñ ber-bersen faş itülären küzätep toru yağında. Ä Tälğat Bariev nindi genä yaxşı firqälär bumasın bersenä dä kermäskä di. Ni öçen. Şulay itep saylawlarda qatnaşu ul saylanğan xakimiätneñ ligitimlığın tanu, dimäk Rusiädä alıp barılğan totalitar däwlät tözü säyäsäten tanu. Başqortstan prezidentı saylawlarına qaratada törle fikerlär äytelde. Plenumda nigezdä qabul itelgän dokumentta bolay dielä. Özek. Plenumnıñ ikençe mäsäläse açıq añlayışlı mäs'älä. 14 oktäber Qazanda xäter köne ütkärelä. Röxsät häm oyıştıru mäsäläläre xäl itelgän. Törlelärdä iñ möhime TİÜ neñ Çallı bülege räise Rafis Kaşapovnı yaqlap xalıq-ara xoquq oyışmalarına möräcäğät itü buldı. Dokumentta anıñ xäle 21 ğasırnıñ berençe wöcdan äsire dip bäyälänä.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Yunıs Ätnäle


text:
Robert Säğirov: “Mançılğan matbuğat çaraları” WT  Raşat Safin: “İärergäme, iärtergäme?”MC
Soñğı atnada Tatarstan matbuğatında sallı-sallı yazmalar küp kenä buldı. Pensiälär häm taşlamalar, “Tatar cırı” festivalendä qatnaşqan cırçılar häm alar başqarğan cırlar, tuplı xokkey buyınça dönya çempionatı, İlham Şakirov isemendäge “Tatar cırı” festivalenä äzerlek häm cırçınıñ 70 yıllıq yübileen ütkärü mäşäqätläre häm başqa şundıy temalar iğtibar üzägendä buldı.
Bügenge matbuğat közgesendä älläni süz quyırtmıyça ğına, Mädäni comğa gäziteneñ ike mäqäläse belän tanıştırabız. Söyembikä Kaşapova Qazannıñ “Tatar aşları yortınıñ” kazinoğa äylänüe turında açınıp yaza. Mälikä Basıyr Söyembikä Kaşapovanıñ mäqäläse belän tanıştırğannan soñ şul uq Mädäni comğada basılğan Raşat Safinnıñ mäqäläse belän tanışıq äle.
“İärergäme, ällä iärtergäme?”dip atalğan bu yazma millätebezneñ iman yañartu mäs’äläse turında. Mäqälädän özeklär tıñlıybız. Raşat Safinnıñ mäqäläsennän özeklär belän Mälikä Basır tanıştırdı. Şunıñ belän matbuğat közgese tapşıruı tämam.
Rimzil Wäli


text: Qırğızstan citäkçelege belän oçraşır öçen bügen Bişkäkkä Qıtay premyer-ministrı Wen Jiabao kilä. Qırğızstan xökümät başlığı Nikolai Tanayev belän oçraşuda süz 2014 yılğa qadär säwdä häm iqtisadi xezmättäşlek turında programma turında barır dip kötelä. Şulay uq Qıtaydan Qırğızstan aşa Üzbäkstanğa timer yulı salu turında da fiker alışu bulaçaq. Çärşämbe könne Qıtay premyer-ministrı Qırğız prezidentı Askar Akayev belän oçraşa. Häm pänceşämbe könne ul Şanxay Xezmättäşlek Oyışması utırışına qatnaşaçaq. 1996nçı yılda terror häm islam ekstremismına qarşı berlektä köräşer öçen cıyılğan Şanxay oyışmasına – Rusiä,Qıtay, Qazaxstan, Taciqstan, Qırğızstan häm Üzbäkstan kergän. Qırğızstannan Qıtay premyer-ministrı säfären Rusiägä däwam itäçäk.


text:
Qazaqstannıñ astıq öndirisindegi mïllïardtar tarïxı tıñ ïgerw jıldarınan bastaw alğandığı belgili. Ötken şaqqa oralatın bolsaq, elimizde 1954-1960 jıldar aralığında, yağnï, 6 jıldıñ işinde 106 mïllïon tonna astıq alınğan. Orta eseppen alğanda, osı merzim işinde är jıl say`ın 17 mïllïon tonnadan astıq alınğan eken. Ärïne, munday` astıqtı sol kezde elimiz bükil Keñes Odağınıñ küş biriktirip, köptegen texnïkalardı Qazaqstannıñ egis alqaptarına şuğıl türde jöneltwi nätïjesinde alğanı anıq. ...Täwelsizdik alğannan key`ingi alğaşqı jıldarı astıq öndirwşiler texnïkalıq qarwlanw mäselesinde köptegen qïındıqtarğa tap bolğan edi. Öy`tkeni, burınğı texnïkalardı almastırwğa olardıñ qoldarındağı qarjı jetpedi. Al, texnïkalar zamannıñ awısıp, ömirdiñ alğa baswına bay`lanıstı eskirip te qalğan bolatın. Bul jağday` Qazaqstan astığın öndirw men onı der kezinde jïnap alwğa, basqa astıq öndirwşi eldermen bäsekelestikke köp kesirin tïgizdi. Osı olqılıqtardıñ ornın toltırw maqsatında «QazAgroQarjı» korporacïyası» akcïonerlik qoğamı qurılıp, ol qajetti texnïkalardı lïzïngtik täsilmen şarwalarğa satıp alıp berwdi jüzege asırdı. Osınıñ nätïjesinde, elimizdiñ astıq sebw keşenderi, qazirgi zamanğı şeteldik astıq jïnaw kombay`ndarı, basqa da jer öñdew quraldarı pay`da bolıp, köktemgi egis, küzgi jïın-terin nawqandarı der kezinde jürgiziletin boldı. ...
Täwelsizdiktiñ on jıldığı qarsañında 18,3 mïllïon tonnadan astam astıq jïnalıp, gektar şığımdılığı 14,1 centnerden ay`nalıptı. Osınıñ özi eldegi älewmettik axwaldıñ jaqsığa oy`ısqanın añğartsa kerek. Elimizdiñ xalıqaralıq rınoktarğa şığarğan alğaşqı önimderiniñ biri astıq boldı. Key`bir jıldarı älemniñ 40-tan astam eline astıq éksporttaldı. Strategïyalıq önimniñ öndirisi men sawdasın jolğa qoyu üşin elimizde «Astıq twralı » zañ da qabıldandı. Al, 2011 jılı, elimizdiñ ékonomïkalıq salaları narıqtıq jağday`da jumıs istewge äbden bey`imdelip, sonıñ nätïjesinde burın- soñdı bolmağan bïikterdi bağındırdı. Eginşilik salasında soñğı elw jılda bolmağan rekordtıq körsetkişke qol jetkizilip, 2 mïllïard putqa jwıq astıq alındı. Bul rekordtıq astıq tabïğattıñ erekşe tartwın bildirmey`di. Osınşama kölemdegi astıqtı alw üşin orasan zor kölemde jer jırtılıp, oraq nawqanın uy`ımdastırwğa tutas äskerï bölimder, stwdentter men qalalıqtar jumıldırılıp, barlıq astıq qoy`malarğa jöneltilip, artınan mal azığına dep onıñ mïllïondağan tonnasın ortalıqtan surap alw jağday`ı da kezdesken. ...Älemniñ birqatar elderi qazirgi kezde Qazaqstandı ülken astıq derjavası retinde tanïdı. Biz Xalıqaralıq astıq keñesine müşe elderdiñ birimiz. Astıq satwmen şuğıldanatın köptegen iri trey`der kompanïyaları Qazaqstan astığı dese, eleñ ete qaladı. Sebebi, bizdiñ astığımız-älemdegi eñ sapalı astıq. Bïıl bıltırğıdan da mol astıq alındı. Awıl şarwaşılığı salasındağı özge dändi daqıldar boy`ınşa da jïın-terin nawqanınıñ nätïjeleri köñil qwantıp otır. Oblısımızda kürişten rekordtıq önim alındı. Elbasımız ay`tqanday`, osınıñ bäri mey`linşe mol ter tögwdi, uday`ı qamqorlıqtı, zor qajırlılıqtı, bilim men täjirïbeni talap etetin salanıñ biri-egin şarwaşılığınıñ tabıstı damıp kele jatqanın dawsız däleldey`di. ...Astıñ atası nanımız mol bolsa, dastarqanımız berekeli, şarwamız say`lı, köñilimiz jay`lı bolmaq. Tek, toqşılıqtıñ qadirin bilgenimiz abzal. Mümkin, qarïyalardıñ äñgimesine unnıñ özin mölşermen alıp, aşqursaqtaw bolğan jıldar arqaw bolğan şığar. Sol kezderi bir tilim nandı bölip jep, tätti dämi awzında qalğan balalardıñ özi nağız jigittik jasta tur. Bir bilse, solar biler dey`miz...
Lawra ÄY`TİMOVA


text:
Başqortstanda sawlıq saqlaw ölkäse ni xäldä?
Başqortstanda yıl sayın köz başında respublikadağı sawlıq saqlaw ölkäse torışın tikşergän Xökümät şurası küçmä utırışı ütä. Här yılnı ayırım töbäktäge berniçä rayon bilämälärendä oyıştırıla ul. Bıyıl şundıy utırış respublikanıñ Kümertaw şähärendä, şulay uq Kügärçen häm Ziançura rayonnarında ütäçäk.
Başqortstanda sälämätlek saqlaw ölkäsendäge xällär totaş Rusiädä bulğan wäzğıyättän älläni ayırılmıy. Problemalar da, bu ölkägä xas kimçeleklär dä ber ük. Ufadağı xastaxanälärneñ matdi xäle, alarnıñ törle meditsina cihazları belän tä'min iteleşe yaxşıra barğan ber mäldä, Başqortstan rayonnarında xällär bik ük şäptän tügel. Küp kenä töbäklärdä xastaxanälär ör-yañadan tözekländerüne taläp itä. Alarda xätta tieşle darular häm zamança meditsina qorılmaları ğına tügel, ä qaysıberdä urın-cir öçen kiräk-yaraqlar da citmi.
Älege citeşsezleklärne respublika Sawlıq saqlaw ministrlığı wäkilläre ğomum Rusiä külämendäge problemalar qaytawazı dip añlata. Küplär federal' ministrlıqlarnı, şäxsän Zurabov äfändene dä sügä. Niçek kenä bulmasın, küp kenä mäsälälärne Başqortstannıñ üzendä dä xäl itep bula. Bu xaqta respublika premyer-ministrı Rafael' Baydäülätov sawlıq saqlaw ölkäsenä bağışlanğan küçmä utırışqa äzerlekne tikşergän kiñäşmädä çärşämbe könne açıq äytte.
Başqortstan Sawlıq saqlaw ministrı urınbasarı Säliä Morzabayıva ul kiñäşmä qısalarında jurnalistlar belän oçraşuda respublikada Sawlıq saqlaw buyınça däwlät proyektınıñ tormışqa aşırıluı xaqında söyläp, tabiplar belän tä'min iteleşneñ yaxşıruı häm başqa uñay üzgäreşlär xaqında äytte.
Morzabayıva – Şäfqät tutaşları, uçastok tabipları belän tä'min iteleş qayber urınnarda 40-50 protsent çaması ğına ide. Xäzer xezmät xaqları artqaç, tä'min iteleş yaxşırdı. Xätta qayber urınnarda kadrlar kiräkmi dä.Başqortstan Sawlıq saqlaw ministrı urınbasarı Säliä Morzabayıva fikerençä, däwlät proyektı qısalarında şäfqät tutaşlarına, uçastok tabiplarına xezmät xaqların arttıru awıl cirlärendä dä, şähärlärdä dä tabiplar belän tä'min iteleşne sizelerlek yaxşırtqan. “Moña qädär buş torğan eş urınnarı soñğı aylarda şaqtıy tulılandı, - di Säliä xanım. – Yuq qına aqçağa eşläp yörügä riza bulmıyça başqa eşkä küçkän tabiplar da kire üz hönärlärenä qayta”.Morzabayıva – Bıltır darular belän tä'min itüdä özekleklär buldı. Monda bezneñ dä ğäyep bulmadı tügel. Darularnı qaytaruçı şirkätlär belän tözelgän kileşülär ütälep betmäde. Bıyıl isä bulğan xatalarnı isäpkä alıp eşlibez. Sez Başqortstan Sawlıq saqlaw ministrı urınbasarı Säliä Morzabayıva fikerlären işettegez. Başqortstanda sawlıq saqlaw torışın tikşergän Xökümät utırışı sentäber ayında ütäçäk. Ul cıyında şuşı ölkägä qağılğan kisken mäs'älälär kütäreler dip ömetlänä tabiplar.


text:
Dönyanıñ yaña 7 moğcizasın saylaw tämamlana
Sezneñ, dönyanıñ 7 moğcizası turında işetkänegez barmı? Asılmalı Semiramida baqçaları, Olimpiädäge Zevs häykäle, Rodos utrawındağı Koloss, Efestağı Artemida ğibädätxanäse, İskändär mayağı, Mısır piramidaları üzeneñ texnik häm sänğäti ostalığı belän borınğı keşelärne şaqqatırğan bulğan.
Şwetsariäle ezlänüçe häm rejiser Bernard Wenger, “ägär ul moğcizalarnı ber kem dä kürä almıy ikän, alardan ni fayda?”, digän sorawnı quyıp, isemlekne yañartu ideyasın kütärep çıqqan. Bu isemlekne ul ğadi keşelärdän sorap häm demokratik tawış birü aşa tözergä bulğan.
7 yıl elek Bernard Wenger üzeneñ aqçasına internet säxifä açqan bulğan. Aña “yaña 7 moğcizalar” digän isem birgän. http://www.new7wonders.com Xäzer bu säxifä ictimaği oyışma aqçasına totıla häm şuşı tikşerenügä bağışlap kitap häm film äzerlänä.
Älege isemlek 2007nçe yılnıñ 7nçe ayında 7nçe könnendä iğlan itelergä tieş. Yaña isemlekne iğlan itü waqiğası Lisabonda Portuпaliä başqalasında zur tantana räweşendä bilgeläp üteläçäk.
Ä aña qädär, distälägän ildän, millionlağan keşe, dönyanıñ yaña 7 moğcizası öçen, internet aşa, tawış birergä tieş. Anda inde 4 millionlap keşe kerep, 28 million tawış birgän. http://www.new7wonders.com säxifäsendä ğäcäyep borınğı qorılmalarnıñ yaqınça isemelege inde tözelgän. Anı törle keşelär täqdim itkän, alar säxifägä räsemnär, video faillar cibärgän, tawış birgän.
Älegä iñ populär häm ğäcäyep qorılmalar isemlegenä Yunanistan Akropolisı, Boyek Qıtay divarı, Hindstandağı Tac mahal, İstanbuldağı Aya-Sufiä ğibädätxanäse, Mäskäwdäge İzge Vasiliy xramı, Parijdağı Eifel manarası, Rio de Janeyroda, taw başına salınğan Ğäysä Päygämbär sını, Mısır piramidaları, Amerikadağı “Azatlıq” häykäle, Ürdündä tawğa uyılıp yasalğan Petra häykäle kertelgän. Zamança qorılmalardan bu isemlekkä - Avstraliä başqalasındağı opera binası täqdim itelgän.
www.new7wonders.com säxifäsen häm ğomumän bu kampaniäne “Yaña 7 moğciza fondı” kommersiäle bulmağan oyışma alıp bara. Ämma ul, yaña isemlekne iğlan utügä bağışlanğan Lisabondağı tantananı kürsätü xoquqlarına iä häm tabışnı da ul alaçaq. Fond wäkilläre, äytkänçä, aqçanıñ yartısın alar bulğan häykälne saqlawğa totıçaq. Mäsälän, Qıtaydağı Boyek divar işelep bara. Hindstandağı Tac mahal hawanıñ pıçranuı säbäple, aq töstän sorığa äwerelä bara. Älege oyışma wäkilläreneñ äytünä qarağanda, alar xäzer uq Äfğänstanda Taliban tarafınnan bombalanğan Buddanıñ borınğı sının torğızu eşen alıp bara.
Älege proyektnıñ süzçese Tia Viering aytkänçä, internet tawış birüdä 100dän artıq il qatnaşqan. Alar arasında Qıtay, Yunanistan, Hindstan, Brazil, Quşma Ştatlar, Peru, Meksika, Avstraliä, Germaniä, Kanada, Britaniä häm başqa illär bar. Viering, internet aşa ğına tügel, başqa yullar belän dä tawış birep bula, di.
“Bezneñ telefon aşa tawış birü bar, tarixi häykällär bulğan illärdä SMS aşa tawış birü açılğan. Häm bez şunı küräbez, bik küp illärdä, bu tawış birü ğädättä bulğannardan ayırıla. Monda küp energiä ciyıla häm keşelär tawış birü urınnarına bara, internet kafelarda cıyıla, internet bulğan dusları yanına kilä, keşelär qatnaşırğa teli. Häm bu energiä häm katnaşu teläge, mondıy eş kön sayın bulmyı, digän añlaw bulğan cirlärdä köçleräk”
Ämma bu ideyağa qarşı çığuçılar da bar. Mısır mädäniät ministrı Farouk Hosni yaña mogzialar isemlegen tözüne “absurd” dip atadı häm Mısırnıñ Borınğılıq Şurası başlığı Zahi Hawass Giza piramidaların isemlektän çığaru turında sorağan. Yaqın Könçığış yañalıqlar agentlığına ul, “Piramidalar dönya moğcizaları arasında tawış birügä möxtac tügel” dip beldergän.
Yaña 7 moğcizanı saylawnı oyıştırğan fond wäkile Viering, “Mısır iñ küp tawış birgän illär arasında buldı. Şuña, küpçelek mısırlılarnıñ alarnıñ räsmiläre belän ber üq fikerdä tügel ikänen küräbez”, dip belderä.
Qazanğa saylaw mömkinlege birelsä, keşelär dönyanıñ yaña 7 moğcizası isemlegenä närsäne täqdim itär ide ikän? Uramda oçrağan yegetlär moğcizalar isemlegenä Qazan kremlen, Söyembikä manarasın, Qol Şärif mäçeten kerter idek, alar tarixi häykäl, alarnıñ teläsä nindi mädäniät öçen qıymmäte bar, dip cawap birdelär. Urta yäştäge ir-at, dönya moğcizalarınıñ berse itep, texnik progress, internetnı atadı. Yäş tatar yeğete, Qol Şärif mäçeteneñ xalıqqa qaytarıluı moğcizağa tiñ, dip cawap birde. Urta yäştäge ber xanım, Qol Şärif mäçetendä ber möslimäneñ namazın şul xätle ixlas häm matur itep uquı möğciza bulıp kürende, dide. Başqa ber keşe, xäzerge zamanda keşene şaqqatırırlıq äyber qalmadı, äti-änigä, Watanğa, yaqınnarğa mäxäbbät kenä qaldı, digän fiker belderde. “Minem öçen, tatar yäşläreneñ tatarça belmäwe - dönyanıñ 8nçe moğcizası”-, dide tatar qızı. Uramda oçrağan tağın ber ir-at, “tormıştağı här närsä, tormış üze – moğciza” dip cawap birde.
Xäzerge waqıtta isemlektä dönya moğcizası däräcäsen däğwä itüçe 21 häykäl häm bina bar. Alar arasınnan 7ne saylap alırğa turı kiläçäk. Tawış birü axırğa yaqınlaşa, iğlan itü könenä 100gä yaqın kön qaldı. www.new7wonders.com
Bikä Timerova


text:
Ravil' Buxaraev: Könbatış uquçısı tatar şiğerlären yaratıp uqi
2001 yılda böten tatar dönyası şağirebez Hadi Taqtaşnıñ 100 yıllıq yubileen bilgeläp ütte. Bu yubiley çaraları waqıtında Mordoviäda Taqtaş xörmätenä basılğan 2 kitap täqdim itelde. Berençese, “Tuğan yaqqa qaytu” isemlese – Taqtaş şiğerlärennän torğan cıyentıq. Anda Taqtaş şiğerläre originalda häm urıs telenä tärcemädä bulsa, ikençe kitapta, anıñ iseme “...ЧToб Mиp yBидeTb c BыcoTы” – Taqtaşqa bağışlanğan materiallar häm Taqtaşnıñ berniçä şiğıre – tatar häm urıs telendä genä tügel, Taqtaş icatınıñ tarixında berençe qat muqşı häm erzya tellärendä dä basılğan ide.
Ul da tügel, Rusiäneñ tarixında berençe qat bu cıyentıykta Taqtaşnıñ 4 şiğıre ingliz telendä basıldı. Bu şiğırlärne ingliz telenä küçerüçe Ravil' Buxaraev – ataqlı şağir, tärcemäçe häm jurnalist. Ul xäzer Angliäda, Londonda yäşi, Bi-Bi-Si radiosında jurnalist, xezmätkär bulıp eşli. Ul 2000 yılda Londonda “Tatar şiğriäteneñ tarixi antologiäse” isemle ber kitap çığardı. Anda böten bilgele tatar şağirläreneñ berniçäşär şiğıre ingliz telenä tärcemädä birelä. Şul könnärdä Ravil' abıy belän oçraşu waqıtında ul tatar şağirläreneñ icatın ingliz telenä küçerep, könbatış auditoriäsına citkerü täcribäse turında şulay söyläde:
– Nu üzegez beläsez min xäzer Londonda yäşäp utıram, çönki min BBC’da sotrudnik, jurnalist. Şunıñ belän anda utırıp, mäytäm, niçek inde anda utırıp ber tatar antologiä tözemibez? Äle min bik elek monı uylap çığarğan idem: mäytäm, ber yaxşı ğına tatar antologiäsen ingliz telendä çığarsaq ide, imeş. Energiä bar, niät bar, niät izge dip añlıym min anı. Şuña kürä min üzem utırıp bezneñ şiğriätne 12–13 nçe ğasırdan başlap ingliz telgä tärcemä itep beterdem. Üzegez beläsez, min rus şağire, tatar şağire, xätta macar şağire dä, çönki macar–vengr telendä dä yazam min şiğerlärne. İnglizçä dä yaza beläm, tik min ber professor tabıp, ul David Matthews, professor, London universitetında eşli ul. Ul bik yaxşı, şärki şiğriätne bik yaxşı belgän keşe. Anıñ belän utırıp, min aña böten närsäne kürsätep, ul inde rifmalap alğan ide kiräk närsälärne monda. Şuña kürä menä bu kitap bik qızıqça – çıqqan waqıtında anıñ bäyäse 35 funt sterling ide, dimäk 50 dollar. Bıltır qaradım min, şundıy İnternet—kibet bar bit äle — “Amazon noqta qom” (amazon.com) digän närsä — anda inde xazer bestsellerda yata ul, 100 dollardan artıq. Dimäk, qızıqsınalar keşelär. Minemçä, menä bu üze ber şatlıq. Menä bu bezneñ şiğriätebez, Qol–Alidan başlap xäzerge şağirlär dä bar şul antologiäda, menä xäzer dön'yaküläm belälär inde. Nu ul berençe genä adım, minemçä, yañadan eşlärgä kiräk anı. Xazer yaña, bik yaxşı şağirlär bar. Annan soñ, tiränräk tä eşlär eşläp bula, çönki bu yaxşı kitap, ämma bezneñ şiğriätebez, bezneñ fälsäfäbez bik tirän, bik kiñ. Ansın da kürsätergä kiräk. Tağın ike kitap çığardım min, Londonda häm New Yorkta berwaqıtta. Berse “İslam Räsäydä” digän kitap. Nu anı min, niçek dip menä şundıy tege şunı atadım anı çönki äytsäm inde “Tatarlar tarixı” dip, berkem añlamas ide anı çönki dönyada bik az belälär tatarlarnıñ kem ikännären. Şuña kürä, şuña da “İslam v Rossii” dip, “Islam in Russia” inglizçä, dip atadım. Nu ul asılda tatar tarixı, tatar dini häm mädäni tarixı. Tağın ber kitap “Model' Tatarstana” dip atala. Ul kitap inde menä tatar reformaları turında. Tağın da menä xazer may ayında, 14 nçe mayda tağı ber yaña kitap çığa Londonda. Ul inde ber şundıy cıyentıq, anı isme “Sufizm Awropada häm Amerikada” digän. Anda minem bik zur mäqälä kergän ide. Ul mäqälä bezneñ Volğa buyları sufizmı turında. Menä bu yaña ber eşem.
– Ravil' abıy, sez xäzer bik möhim bulğan ber eşegezne tämamlıysız – Altın Urda däwläteneñ şiğriäten urıs telenä tärcemä itep ber kitap çığarasız. Şunıñ turında berniçä süz.
– Menä bu waqıtlı min ber kitap äzerlim ber Mäskäw näşriäte öçen. “Altın Urda şiğriäte” dip atala ul. Menä 14 nçe ğasırdan başlap, Xisäm Kätiblär, Xärezmilärne tärcemä itep beterdem inde. Beläsez inde, bu, min bit, niçek dip äytim üzem, propagandist min. Miña menä saf tatar tel, ana tele balaçaqta citmäde. Niçekter mäktäp tä bulmadı. Min waqıt–waqıt üzem yaxşı tatar şağir dip uylıym, ämma telem citmi. Menä, mäytäm, yörägem bar, canım bar, ämma tel citmi. Şuña kürä min şundıy propagandistqa äyländem inde, tärcemäçegä häm äytep bula inde, ni, fänni keşesenä inde. Menä bu antologiä, bu da antologiä bit inde, “Altın Urda poeziäse”. Altın Urda turında Räsäydä bernärsä belmilär, naçar närsälär genä belälär. Ämma ul bit bik zur ber mämläkät, alıp ber mämläkät ide. Mädäni yaqtan bigräk tä, säyäsi häm ekonomik, iktisadi yaqtan da, bik-bik zur häm bik köçle ber mämläkät ide. Menä şunı niçek kürsätergä? Ber närsä xäzer dä tere, xäzer dä isän – ul şiğriät. Min şiğriätne, ul ber närsädän inde ber, ni, mädäni närsä, ikençedän, ul bit dokument – menä närsä kürgän keşe ul waqıtta, menä şunı yazıp quyğan. Anı küp-küp närsälär, küp detal'lär, bar kerer ni dä, küp närsägä işarä dä bar anda şul. Menä şuña kürä min bu kitapnı tözim, ber yaxşı ğına predislovie yazıp, kereş süz yazıp quyam min anda, prosto Altın Urda tarixı turında, nindi mämläkät ide inde, menä şunı kürsätep. İkençedän, minem öçen bik zur-zur närsä inde menä, alarnı matur itep rus telenä tärcemä itep taşlarğa ide. Menä xäzer min monda da, Qazanda bulğanda, min qayber ürnäklärne kürsättem. Xätta “Exo vekov – Ğasırlar awazı” digän jurnalda ber keçkenä genä ürnäklär çığa. Kiläse nomerda äytälär, menä, Xisyäm Kyätibne bastırabız, dip. Nu min närsälärne tärcemä ittem – “Kisek baş”, xazer inde tärcemä itelgän ul. Annan soñ “Qissa-i Awq”, päygämbärebez sällaxu aläyxissalyam turında. Anna soñ äyttem inde, Xisam Kyätib “Cömcömä sultan”nı, Xaräzmine, tağın ber-ike, Sayfi Sarai, “Söhäyl häm Göldersen”ne min tärcemä ittem. Şuña kürä menä xäzer inde menä üzem dä kötäm bu kitapnı. Tärcemälär män bik küp şöğıllänäm min, yäş waqıttan inde. Yäş waqıttan başlap rusçağa tärcemä itkän idem, xäzer inde bik küp tärcemälärem bar, äytep bula, böten tatar klassikası – Gabdulla Tuqay, Musa Cälil tärcemäläre, Därdmänd. Annan soñ bigräk tä, ul waqıtta, siksänençe yıllarda, “Novıy mir” jurnalı öçen min tatar şiğriäten tärcemä ittem, annan inde Xäsän Tufan, Hadi Taqtaş, Sibgat Xaqimlär.
Şulay itep, şağir häm tärcemäçe Ravil' Buxaraev tırışlığı belän, Mordoviänıñ ğorurlığı bulğan Xadi Taqtaşnıñ şiğırläre könbatış dönyasına, Angliäğa, Amerikağa tanış buldı. Könbatış illärdä yäşäwçe meñärlägän şiğır yaratuçılar xäzer Taqtaşnıñ ğına tügel, üzgä tatar şağirläreneñ äsärlären dä yaratıp ingliz telendä uqilar.
Azatlıq radiosı öçen Mordoviädan İrek Bikkinin.


text: İstanbul. Törek tışqı eşlär ministrı Ğabdulla Cöl bügen, Yewropa Berlege citäkçeläre Törkiägä elek birgän wäğdälären ütärgä häm kiläse atnada Änkara belän Berlekkä kerü söyläşülären başlarğa tieş dip belderde. Göl şulay uq, Törkiä şul söyläşülärne başlawğa yaña şartlar quyunı qabul itmiäçäk dip kisätte. Ul arada Yewropa Berlege Änkara belän söyläşülär başlaw mäs'äläsendä haman da urtaq qaraşqa kilä almadı, Austriä Törkiägä tulı xoquqlı äğzalıq täqdim itügä qarşı çığa. Şuşı qarşılıqnı xäl itü öçen Yewropa Berlege illäreneñ tışqı eşlär ministrları yäkşämbedä maxsus oçraşu ütkäräçäk.


text:
Aqtöbe oblısında tirkelgen jeke käsipkerlerdiñ key`biri öziniñ bïznes ïesi ekenin bilmey`di. Köbi 2000-2005 jıldarı jeke käsipker bolıp memlekettik kirister basqarmasına tirkelip, key`in onı umıtıp ketken. Qazir köbi zey`netke şığıp, sawdagerlikti toqtatqan. Sonımen qatar, qay`tıs bolğan aqtöbelikter jeke käsipker tiziminen şığarılmağan. Bul twralı oblıstıq käsipkerlik basqarmasınıñ basşısı Anar Darjanova ay`ttı, dep xabarlay`dı Bnews.kz.
«Aqtöbe oblısında 10 mıñğa jwıq käsipkerlik swbʹektisi jumıs istemey` tur. Onıñ 8 mıñı qalada. Käsipkerlerdiñ tizimi alınıp, zerdelew jumıstarı jürgizildi. Nätïjesinde jumıs istemey` turğan käsipkerlik swbʹektisiniñ köbi 2000-2005 jıldarı tirkelip, qızmetin toqtatqan bolıp şıqtı. Mäselen, avtoparkte jumıs istey`tin adamdar patent alıp, avtobwstı jaldap, kölik jürgizgen eken. Olar zey`netke şığıp ketken. Sonımen qatar, satwşılar da özinde patenttiñ bar ekenin, jeke käsipker retinde oblıstıq memlekettik kirister basqarmasında tirkewde turğanın bilmey`tin bolıp şıqtı»,- dey`di oblıstıq käsipkerlik basqarmasınıñ basşısı Anar Darjanova.
Basqarma basşısınıñ ay`twınşa, jeke käsipker retinde tirkelip, key`in basqa oblısqa, tipti, şetelge köşip ketken adamdar da tizimnen şığarılmağan.
«Germanïya, Wkraïnağa köşip ketken, qaza bolğan käsipkerler de bar bizde. Qaza bolğan adamdar twralı oblıstıq ädilet departamentinen bilip, key`in memlekettik kirister basqarmasınan tirkewden şığarw jumıstarı jürip jatır. Bir aptada qaza bolğan 75 adamnıñ mälimetin taptıq»,- dey`di A.Darjanova.+
Statïstïkalıq mälimetke süy`ensek, oblısta 50 mıñnan astam şağın jäne orta bïznes swbʹektisi tirkelgen. Onda öñirdiñ 130 mıñnan astam adamı jumıs istey`di.


text:
programmabıznıñ xatın qızlarğa ayrılğan bu öleşendä bez sezgä 10yıldan artıq xalıq ara säxnädä iqtibar cälep itkän xatın qızlarğa qağılışlı säyäsi, sotsial mäsälälär, xaq ,xoquqlar , ğomumän cineştäşlär belän bäyläneşle waqıyğälär turında söyläp kiläbez. 21nçe ğasırda xatın qızlarnıñ qayber ölkälärdä ireşkän zur uñışlarğa qaramastan, ni qızğanıç ki xatın qız äle dä ber xoququ da bulmağan qaranğı ğasırlardağı kebek alına ,satıla, faxişälekkä mäcbür itelä, yä dä öylärendä qıynala ezärleklänä.BMOsı xatın qıznıñ öydä köç qullanuğa duçar bulmawı öçen yıllardan birle tırışlıq alıp bara. Fx xatın qıznıñ öydä ezärleklänü mäsäläse Russiä töbäklärendä niçek mikän digän sorau belän xabärçelärebäzgä möräcäğät itte.
Bez tatarlar xatın qız turında söylägändä anıñ maturlığı , fidaqärlege turında medxiälär cırlarğa, xatın qızlar bäyrämendä çäçäk bäylämnäre , büläkläü birüne genä istä totarğa telibez. İsrek yäki aynıq ire tarafınnan qıynalğan , eşlägän aqçası qulınnan tartıp alınğan xatın qızlar turında söyläw küñelsez älbättä, bik küplär bälkim dä kiräksez tema, ,bu här kemneñ şäxsi eşe dip näk Russiä xalqı mentalitetında cawap biräçäklär. Çönki russiedä xalıqnıñ äle dä 43%irneñ xatınıñ qıynauına şäxsi eş dip qarıy,.Russiädä ütkärelgän fiker beleşüdä fikre soralğannarnıñ öçtän ber öleşe qıynalğan(yäğni qorbanğa )ni öçen qıynaluı turında uylarğa kiñäş itkännär. Öydä köç qullanu cinayät tügel ä şäxsi mäsälä digän mönäsäbät Russineñ 1999nçe yılda ğına BMOnıñ xatın qızğa diskriminatsiäne beterü agentlığına birgän xisabında da äytelgän ide. Ämma
Russiä öydä xatın qızğa qarşı köç qullanunı inde inqär itä almas xälgä kilde..Ütkän yılda ul BMOğa täqdim itkän xisabında yılına 14meñ xatın qıznıñ öydäge köç qullanu qorbanı buluın tanıdı . Amnesty İnternational problemağa qarşı köräşü öçen berdänber çara cämäğätçelekneñ bu turıdağı mäğlümäten arttıru dip äytä. Russiä mätbuğatında yaz aylarında öydäge köç qullanunı şäxsi eş dip sanaunı xökem itkän küp kenä yazmalar kön kürde, Russiäneñ bu problema belän köräşü öçen kürgän çaralarınıñ könbatıştan nıq artta buluı qabat qabat äytelde. Xökümättän bäysez oyışmalar bu ölkädä tırışlıq alıp bara. Ämma Russiädä öydäge köç qullanunı cinayät dip sanağan qanun yuq. Yuğarıda äytelgäneçä Azatlıq Radiosı bu mäsäläne üzeneñ törle töbäklärdäge xabärçeläre aşa öyränep , sez xörmätle tıñlauçılarıbzğa işetterergä buldı. Şul temağa bağışlanğan tapşırularıbznıñ berençesendä Tömändäge xabärçebez Nail Alannıñ tikşerü , ezlänüläre belän tanıştırmaqçıbız.
Nail Alan belän ängämä
Sez Tömännän Nail Alan äzerlägän programmanı tıñladığız. Xatın qızlar turındağı kiläse tapşıruıbıznı Azatlıq dulqınnarında ike atnadan soñ düşämbe könne tıñlıy alasız
färidä xämit, praga


text: Ufa. Başqortstanda prezident saylawları näticälären bozuğa qarşı dikäberneñ 13-endä başlanğan açlıq çarası cäyelä bara. Anda qatnaşuçılar sanı xäzer 200-gä citte dip xäbär itä "Azatlıq" radiosınıñ Ufadağı xäbärçese. Ufanıñ üzendä genä 60-lap keşe açlıq tota, alar saylaw näticälären bozu oçraqlarına Başqortstannan çittäge bäysez mäğlümat çaraları iğtibarın cälep itärgä teli. Açlıq çarası Tuymazı, Salawat, Sibay, Başqortstannıñ tağın berniçä töbägendä bara. Anda qatnaşuçılar tawış birü waqıtında xärämläşülär buldı häm şul säbäple saylaw näticäläre ğämäldän çığarılırğa tieş dip belderä. Alarnıñ kübese Başqortstan prezidentlığına däğwa itkän häm räsmi näticälärgä qarağanda, berençe turda öçençe kilgän Ralif Safin tarafdarı, alar saylawlarda küzätüçe bulıp torğan häm xärämläşülärne üz küzebez belän kürdek dip belderä.


text:
Qazaqstannıñ birinşi raketkası älemdik reytïngte 34-şi orında. Qazaqstannıñ birinşi raketkası Zarïna Dïyas WTA reytïnginde Azïyanıñ üzdik tennïsşisi atandı, dep xabarladı Vesti.kz.
Äyelder tennïs qawımdastığınıñ jañartılğan reytïnginde 21 jastağı Zarïna Dïyas 33-şi orınnan 34-şi orınğa tüsti. Qıtaylıq tennïsşi Pen Şway 32-şi orınnan 38-şi orınğa tüsip, Dïyas WTA reytïnginde Azïyanıñ birinşi raketkası atandı.
Azïyanıñ birinşi raketkası atağına biraz waqıttan beri 2014 jılı qırküyekte mansabın ayaqtağan qıtaylıq tennïsşi Lï Na ïe bolğan.
Derekközi: QazAqparat
Tegï: Bizdiñ maqtanışımız,
Kommentarïï


text:
İbraim Bay
İbraim Bay (ukraince ЖaйBopoHkи, rusça ЖaBopoHkи) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 49 kişi (2014 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Eki dos kün sayın ağaş otırğızadı.
Dostar barlıq isti birlesip atqaradı. Olar eki jartı bir bütin.
53- jastağı Xaysya twğan kezde közinde aqawlıq bolğan. 2000 jılı orın alğan jazatayım oqïğa onıñ müldem swqarañğı bolıp qalwına alıp keldi. Al onıñ dosı Vençï 3 jasında eki birdey qolınan ayırığan. Eki dos awıldı köktem mezgilinde tasïtın özen swınan qorğaw, jergilikti ekologïyalıq jağdaylardı jasqartw üşin awıl mañına köp ağaş otırğızwğa bel bwadı. Söytip olar 12 jıldıñ işinde 10 000 tüp ağaş otırğızadı.
Qıtay arnasınan körsetilgen syujet şınayı jaqsılıq istewge quştarlanğan eki dostı älemge äygili etti.
Xaysya jäne Vençïdiñ közsiz erikteri eskerwsiz qalğan joq. Qaziri kezde jarımjan jandardıñ adam sengisiz «erlik isteri» twralı köpşilik añız qılıp aytıp jür. Qıtaydağı köptegen adamdar olarğa qoldaw körsetip jatır, keybiri eki dostı ömirine jetetin järdemaqımen qamtamasız etse, endi birewleri Xaysyanıñ közine operacïya jasaw twralı ötinişter jasap jatır. Mine, şınayı istegen jaqsılıqtıñ ötewi osı...
Kommentarïï


text:
Passport Index portalı älemdegi qonaqjay elderdiñ tizimin jariyaladı. Tizimge 199 el kirgenmen, reytingtegi orın 103. YAğni keybir orınğa birneşe elden kelgen.
Reyting nätijesi boyınşa, Qazaqstan 74 orında. Al eñ qonaqjay elderdiñ alğaşqı ondığın Komor araldarı odağı, Kot-d'Ivuar, Gvineya-Bisau, Madagaskar, Mal'div, Mavritaniya, Mikroneziya Federativti Ştatı, Mozambik, Samoa bastap twr. Odan keyingi orındarğa Seyşel, Şığıs Timor, Togolez Respublikası, Tuvalu jäne Uganda jayğasqan.
Keñes kezindegi elderdiñ işinde Armeniya 29 orında bolsa, Ukraina - 49, Gruziya – 51, Qırğızstan 60 orındı ielenip, Qazaqstannan bwrın twr. Resey - 83, Özbekstan – 96, Äzerbayjan – 97 orında.
Al mülde qonaqjay emes elderdiñ tiziminde Auğanstan, Soltüstik Koreya, Somali, Süriya jäne Türkimenstan elderi twr.
Ayta keteyik, Passport Index reytingi elderdiñ viza beru tärtibine jäne qanşa eldiñ azamattarı memleketke vizasız kele alatınına nemese eldiñ şeteldikterdiñ kelui üşin beriletin elektrondı rwqsatına baylanıstı jasaladı.


text:
Soltüstik Ïrlandïyada turatın bes jasar bala «kïnder-syurprïz» jemek bolıp, işin aşadı. Biraq, bul tättiniñ işindegi plastïktiñ arasınan ädettegidey oyınşıq emes, aq untaq şıqtı.
Tosınnan tap kelgen munday sıydı balaqay äkesine, al äkesi bolsa, polïcïyağa tapsırıptı, dep xabarlaydı The Telegraph. Qazir polïceyler osı jäytke baylanıstı tergew amaldarın bastadı. Aldın ala aqparatqa säykes, «kïnder-syurprïzden» metamfetamïn esirtkisi şıqqan.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Glavnaya, Älewmettik jeli,
Kommentarïï


text:
21 nawrızda elimizdiñ basım böliginde tuman tüsip, jel küşeyedi
ASTANA. QazAqparat - 21 nawrızda atmosferalıq ağındardıñ ötwine baylanıstı respwblïkanıñ batıs, oñtüstik-şığıs, şığıs jäne oñtüstik aymaqtarınıñ key jerlerinde jawın-şaşın kütiledi. Key jerlerde tuman kütilip, jeldiñ küşeyui saqtaladı, oñtüstikte key jerlerde şañdı dawıl, nayzağay boladı, dep xabarlaydı Qazgïdromet.
Jambıl oblısınıñ key jerlerinde jel 15-20, ekpini 23 m/s küşeyedi, key jerlerinde tuman baqılanadı.
Qızılorda oblısınıñ key jerlerinde jel 15-20, ekpini 25 m/s şañdı dawıl soğadı.
Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ key jerlerinde jel 15-20, tañerteñ jäne kündiz ekpini 23 m/s boladı, key jerlerinde nayzağay kütiledi.
Mañğıstaw, Qarağandı oblıstarınıñ key jerlerinde tuman bolıp, jel 15-20 m/s küşeyedi.
Qostanay, Pavlodar, tünde jäne tañerteñ Aqmola, Soltüstik Qazaqstan, tünde Almatı oblıstarınıñ key jerlerinde tuman bayqaladı.
Aqtöbe oblısınıñ key jerlerinde jel 15-20 m/s küşeyedi


text:
Orta salmaqtağı qazaqstandıq boksşı Gennadïy Golovkïn kezekti tïtwlğa ïe boldı, dep xabarladı Sports.kz.
«Dünïejüzilik boks keñesi «Golden Boy Promotions»-ten Sawl Kanelo Alvarestiñ orta salmaqtağı WBC beldiginen bas tartwı jaylı resmï xabar aldı. Gennadïy Golovkïn WBC nusqası boyınşa orta salmaqtağı älem çempïonı atandı. WBC Kaneloğa karerasında sättilik tileydi, bolaşaqta Golovkïn-Alvares jekpe-jegin körwge ümit artıp otırmız». - delingen uyım qawlısında.
Tegï: Bizdiñ maqtanışımız, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qazaqstanda jumıs ornı qısqarğan jağdayda joğarı bilikti qızmetkerlerdiñ jalaqısın saqtaw şarası qarastırılwda. Bul twralı QR densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw vïce-mïnïstri Birjan Nurımbetov mädimdedi, dep xabarlaydıToday.kz tilşisi.
"Biz qazir "Eñbektiñ jol kartasına" özgeris engizw mäselesin qarastırwdamız, ol özgeris iri önerkäsipterdegi joğarı bilikti kadrlerge qatıstı. Onday jumıskerlerdi saqtap qalw üşin biz swbsïdïyalaw mäselelerin dayarlawdamız.
Eger jumıs berwşi – önerkäsiptiñ iri ökili – adamdardı qısqartwğa mäjbür bolsa, onda biz jumıs orındarın saqtap, jumıs waqıtın qısqartwğa köşwin usınamız. Ol jağdayda memleket joğarı bilikti qızmetkerlerdiñ joğaltqan paydasınıñ 2/3 böligin swbsïdïyalawğa dayınbız. Osı arqılı biz, osı mamandı qaldırwğa, saqtap qalwğa tırısamız", - deydi Birjan Nurımbetov
Tegï: Narıq jäne turmıs,
Kommentarïï


text:
“Biz jıl soñına deyin narıqqa ïslamdıq quraldardı usınamız. Äzirge tek swkwk, mwdaraba tärizdi quraldarmen şektelemiz”, dedi ol banktıñ jaña strategïyasın tanıstırw kezinde. Onıñ sözinşe, jeke ïslamdıq bank qurw mümkindigi de talqılanıp jatır. “Eger narıqta suranıs ülken ekendigin bayqasaq, kelesi jılı enşiles bank qurw mäselesin talqılaytın bolamız. Sebebi qazir banktıñ balansında barlıq aktïvterdi zañ boyınşa birden ïslamdıq qarjılandırwğa awıstırw mümkin emes”, -dedi Qazkom dïrektorlar keñesiniñ törağası.
Sonday-aq ol BTA banki bazasınıñ negizinde stressti aktïvter qorın qurw josparlanıp otırğandığın da xabarladı. “BTA men Qazkom qosılğannan keyin biz banktıñ ülken problemalarına da ïe boldıq. BTA-dağı stressti aktïvter portfelin tazalaw – jeke özim täwligine 24 sağat, jılına 365 kün köñil bölip otırğan mäselelerdiñ biri. Eki bank ïntegracïyalanğan waqıttan beri 1 mlrd dollardan astam qarjı qaytarıldı, bul bağıttağı jumıs äli de jalğaswda. Qazir jobanı qarjılandırw twralı birneşe ïnvestïcïyalıq toptarmen kelissözder jürgizip jatırmız “, -dep atap tüsindirdi K.Raqışev.
Dïrektorlar keñesi törağasınıñ mälimdewinşe, bank jalpı qunı 300 mln dollarğa deyingi bolatın ewrobondtardıñ 3 şığarılımın merziminen burın satıp almaq. Resmï xabarlandırw London bïrjası aşılğannan keyin aytıladı. Qazirgi waqıtta Qazkommercbanktiñ ötimdi aktïvteriniñ deñgeyi ortaşa körsetkişten joğarı 2,5 mlrd dollardı quraydı.
“Men feysbwktegi barlıq kommentarïylerdi oqıp şıqtım. Qızmet körsetw mäselesine kelgende bizdiñ artta qalıp kele jatqanımız bayqaladı. Bir jağınan, klïentterimizdiñ negatïvti pikir qaldırwın da jön dep sanaymın. Demek äli de bizben birge jumıs istep kele jatqan klïentterimizdi alıp qalwımız qajet. Men özim jäne özge de bank basşılığı osı mäselemen jeke aynalıswğa dayın”, – dep atap ötti Keñes Raqışev.
Banktıñ aldağı josparlarınıñ biri – şağın jäne orta bïzneske köbirek qoldaw körsetip, rïteylge awısw. BTA bankiniñ mıqtı tustarınıñ biri bolğan aymaqtıq bïznesti damıtw mäselesine nazar salınadı. “Meniñ birneşe jıl boyı “Öz bïznesiñdi qur” jobasına qoldaw körsetip kele jatqanımdı bilesizder. Şağın jäne orta bïznesin jürgizgisi keletin käsipkerlerdiñ barlığı – öte jawaptı adamdar. Bank olarmen äriptes bolw üşin, olardıñ bïznesine qoldaw körsetw üşin barlıq mümkindikterdi paydalanw qajet”,- deydi ol. Qazir banktiñ şağın jäne orta bïznesti nesïelendirw körsetkişi 20%-dı quraydı.
Banktıñ jaña strategïyasınıñ tanıstırılımı kezinde KazkomLab qarjı zertxanasınıñ jobası tanıstırıldı. Bank qazir jobanıñ dayındıq kezeñinde. KazkomLab maqsatı – bankter paydalanbaytın aldıñğı qatarlı önimder öndirw, ïnnovacïyalıq startapşılardıñ bïznesine qoldaw körsetw.
Qazkommercbank 2016 jıldıñ I toqsanınıñ qorıtındısı boyınşa Qazaqstandağı 35 bank arasınan aktïv kölemi jöninen 1 orındı ïelenedi.
Derekközi: http://7kun.kz/
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka,
Kommentarïï


text:
Halqara yarışlar keçirilmesi baqımından kelecekte ukrain kinosınıñ inkişafı
Mayısnıñ 10-da, saat 11.00-de “Halqara yarışlar keçirilmesi baqımından kelecekte ukrain kinosınıñ inkişafı” mevzusında press-konferentsiya keçirilecek. (1-ci Zal)
Teşkilâtçı: Haber siyaseti Nazirligi.
Teşkilâtçılar: Andriy Halpahçı – Ukraina kinofundatsiyasınıñ başlığı, “Molodist” Kiyev halqara festivaliniñ esas reberi; Pılıp İllenko – Kino meselelerinden Ukraina devlet agentliginiñ Başlığı; Artem Bidenko – Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ Devlet kâtibi.
Qısqaca. Press-konferentsiyada ukrain kinosı populârlaşmasınıñ ve onıñ ilerideki inkişafı meseleleri taqdim etilecek. Haber siyaseti Nazirligi ve HSN yanındaki Studentler şurası ukrain kinoyaratıcılığı saasında irişmeler taqdimi yardımınen dünyada Ukrainanı populârlaştırmaq içün bu tedbirni teşkil eteler. Bundan da ğayrı, HSN ukrain kinosınıñ saytını numayış etecek.
Malümat olaraq. Press-konferentsiyadan evel ve ondan soñ tele ekranlarda videoleyhalarnıñ kösterilüvi beklenile.
Cedvel


text:
Rosselhoznadzor nezaretçileri Qırımğa tavuq qıymasını kirsetmediler.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Artömovsktan Aqmescitke ketirilgen yükniñ teşkerüvi vaqtında, tavuq qımaysı olaraq qayd etilgen yükniñ Rusiye Federatsiyası qanunlarınıñ qaba bozuluvları belgilendi», – denile beyanatta
Rosselhoznadzornıñ malümatına köre, tavuq qıymasını içini qolaylıqnen deñiştirmek mümkün olğan savutta ketire ediler.
Böyleliknen, qayd etilgeni kibi, iş adamlar yasaq etilgen mahsulatnı kendi imalâtı olaraq kirsetmege tırıştılar.
Bu sebepten mahsulatnı qıtaiy Ukrainağa qaytardılar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, ukrain siyasiy mabüslarınıñ azat etilmesi içün, Ukraina kerek olğan er şeyni yapar, dep ayttı. Bu aqta o, oktâbrniñ 27-nde «Borispol» ava limanına keçken brifingte söz yürsetti.
Çubarov işğal altındaki Qırım ve qomşu Rusiyede SİZO ve apiste tutulğan mabüslarnıñ soyadını oqudı.
«Bu, Qırımnıñ azat etilmesi oğrunda yapılğan küreş esnasında acele azat etilmesi kerek olğan siyasiy mabüslarnıñ cedveli. Biz epimiz, Qırımdaki daimiy repressiyalar generatorını toqtatmaq kerek olğanını bilemiz. Bu generatornıñ adı - Moskva», – dedi Çubarov.
Qırımtatat Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznı ketirgen uçaq oktâbrniñ 27-nde «Borispol» ava limanına kelip qondı.
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz oktâbrniñ 26-sı, cumamaqşamı künü Ankarada Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan körüşken edi.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Rusiye Devlet Duması, prezident Vladimir Putinden qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ afu etilmesini, Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev rica etken eken dep ayta.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşıp, kütleviy haber vastalarında çıqış yapmaqnı yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi.Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.


text:
(Äñgime)
- Oybay orıs keldi, soldat keldi! – dep Erğalïdıñ kişkene balaları üyge apalaqtap kirdi.
Üyde Erğalï peşke arqasın süyep, bäybişesiniñ jırtılğan mäsisin bastap otır edi. Bäybişesi Dämetken qolında urşığı, törde şıntaqtap jatqan Jamaq degen qaynısımen söylesip otır edi. Erğalï tiginin bäybişe urşığın, Jamaq äñgimesin qoyıp, balalardan beter bular da ürpïise bastadı. Laspasta jatqan moynaq, orıs körgende, üretin dawısına salıp, arsıldap dalanı basına köterdi.
- Quday-ay, öziñ saqtay gör! Jıldıñ özi awır. Orıs ormanda köbeyip ketti. Qılışın süyretip üyge kirip kelgende, osı zäre qutım qalmaydı! – dep Dämetken kürsindi.
- Kim qorıqpaydı deysiñ, mazanı ketirip-aq tur ğoy, – dep Jamaq şığa qaşwğa ıñğaylanğan adamşa tizerlenip aldı.
Erğalï qorqaq adam edi, közi adırayıp ketti. Qolındağı bılğarısın birese kïizdiñ astına, birese qobdïına saldı. Soldattıñ közine ilinse jamawlıq kişkene bılğarısın alıp ketetindey kördi. Budan bir kün burın kelgen soldat közine elestedi.
Körşi poselkedegi bol’şevïkterdi ustay kelgen otryadtıñ adamı eken. Basında qazaqtıñ tımağı, ayağında jaña bılğarıdan tikken jarma qonış, saqtïyandı etik. Kïimine qarap qazaq bola ma dep janına jetip barğanda, orıs ekenin bir-aq bilgen. «Seniki bälşebek bar», – dep bürkittey tüyilgende, Erğalï janın qayda qoyarğa bilmey sasqan. Ol kezdegi ükimetke bol’şevïktiñ jeksurın ekendigin sezetin edi. Sondıqtan özimdi bol’şevïk dep tur ma dep üreylenip, soldattı jalınıp üyine kirgizgen jerinde balasınıñ bolıskey er-toqımın körip qalıp, soldat qoltıqqa qısadı. Alma deytin Erğalïda därmen bar ma? Barmaqtı tistep qala berdi. Er-toqımdı öñgerip alıp, qoqïlanıp şawıp bara jatqan soldattıñ äbden qarası üzilgen soñ barıp, zığırı qaynap ketip: «Sol ketkennen kelme, jolıña jwa bitsin!» – dep Dämetken bäybişe qarğap edi. Odan artıq qılar därmeni de joq edi.
Soldat kelgen xabardı esitken soñ, tağı qanday närsemizden ayrılar ekemiz degen qawip twdı. Erğalï közine qatınınıñ törkinen äkelgen ala küpisi tüsti.
- Sorlı-aw, ana küpiñdi tıqsayşı, ili ketedi ğoy, – dedi.
- Älgi soldatıñ kelip qalmasa?! – dep bäybişe qozğala bergende, Moynaqtıñ arsıldawı üdep, esik aşıldı. Sart etip tabaldırqqa tïgen qılıştıñ dawsın estigende, bäybişe selk ete qalıp, ornına otıra ketti.
Qoldarında vïntovka, tüsteri kisi öltirgen adamday sup-sur bolıp eki jigit kirip keldi. Ekewi de:
- Salawmäläyküm! – dedi.
Erğalï qwanıp ketken nemedey, solardıñ kelwin tilep, sağınıp otırğan adamday:
- Älik sälem, e, şıraqtarım, joğarı şığıñdar! – dep ornınan turıp, bükşeñdep körpe salıp jatır.
Kelwşiler üy işimen amandastı, añ-tañ bolıp otırğan bäybişege ülkendew birewi.
- Amansız ba, bäybişe! – dedi.
- Ïbäy-aw, qazaqsıñdar ma, şıraqtarım?
- Qazaqpız, qorıqpañız.
- Qazaq körnidei ğoy, keşegiden tüsi jılılraq, – dep Erğalï ayağın kösilip otırdı.
Jamaq jön suray bastadı.
- Biz alaşordanıñ delegatımız. Swlı bolısına baramız. Ilaw kerek, attı tezirek jetkiziñizder, – dep tolıqtaw kelgen qara sur jigit buyrıq berdi. Üstinde qasqır işik, äkesinen qalğan murası qusatıp jağasın qayırıp, qoqïlanıñqırap otırdı. Işki kïimderi soldatşa, beline baylağan kişkene mıltığın, «mınanı kördiñ be?» degendey ğıp, söylegen waqıtta qozğap qoydı. Ekinşisi – uzın boylı, sarı bujır jigit. Basında jündi börik, üstinde şïnel’, ayağında soldattıñ kïetin sarı etigi, maldas qurıp otırğanda moynındağı qılışın äldïlegen baladay aldına öñgerip otırdı.
Bäybişe ekewin de bastan-ayaq qarap şığıp:
- Oy, quday-ay, qazaq balalaarınıñ da soldat bolıp qalğanı-aw, – dedi.
- Qatın tur, şay qoy, balalar toñıp kelgen şığar, – dep Erğalï şayğa aynaldırıp, attı awılınan tawıp jegwge ıñğaylanıp edi. Qara sur jigit ızğarlanıp-aq qaldı.
- Senen şay surağan adam joq, jegetin bolsañ, tez jek!
- Mına şirkinder qaytedi, orıstan da jaman qatañ ğoy – dep bäybişe seskenip qaradı.
Erğalï da, Jamaq ta ayaqtı uşınan bastı. Awıl abır-sabır, birewi arba maylap jatır, birewi qorap tañıp jatır, birewleri üzilgen delbeni jalğap jatır – bäri de asığıs, jantalasıp äzirlenip jatır…
Jürginşiler üyden şıqqanda, tal qoraptı, tört ayaqtı arbağa bir kök, bir torı attı parlap jegip, ton kïgen saqaldı qara kisi delbeni ıñğaylap, köşirge mingeli tur edi.
Arbağa endi mine beremiz degende, sarı bujırı joldasına küñk ete qaldı. Ekewiniñ de közi Jamaqtıñ ayağına qadaldı.
Jaña tiktirip kïgen baypaqtı etikke eki köz birden qadalğan soñ, Jamaq ıñğaysızdanayın dedi. Janındağı kisiniñ artına taman turıp edi, qara sur jigit jekirdi.
- Äy, qara saqal, nege ığısasıñ beri kel!
Közi möldirep Jamaq keldi. Awzı-bası jını ustağan adamday jıbırladı.
- Ayağındağı etigiñdi sat!
- ,Oybay qaraqtarım, kedey adammın. Munı satsam jalañ ayaq qalamın, qaytadan etik alatın küşim joq.
- Sözdi qoy, şeş, aqşañdı poştamen jiberemiz.
Sarı bujır jigit toñğan ayağın Jamaqtıñ baypaqtı etigine tıqqanda janıp turğan peşke tıqqanday boldı, közi şıraday jandı.
***
Jamantiktiñ üyiniñ janında on şaqtı adam söylesip otır. Ötken-ketkendi äñgime qıladı. Burınğı tınıştıq künderdi sağınadı.
- Alaşorda bolsa, közimizdi aşamız ba dep edik, osınıñ özi basqalardan asırıp jiberdi ğoy, – dedi birewi.
- Qaysısı oñdırar deysiñ, bäriniki de alw ğoy, qurtpay qoyar deysiñ be, -dep ejireygen sarı şal aldağını boljap aytqan boldı.
Kespeltek qara kisi nasıbayın şırt tükirip alıp:
- Munıñ qızığın äli «bälşebek» kelgende körermiz, – dedi.
«Bilseñ aytşı, ol qaytedi eken?» – degendey jurt sonıñ betine qaray qoydı.
- Axmettiñ wçïetl’ balasın körip edim, sol käzet alıp turadı eken. Petrbor, Mäskew jağı kileñ talaw deydi. Bolşaybek meniki-seniki bolmasın deydi eken.
- Tıbay-maya, maya-tıbaya deydi eken ğoy.
Ol kelse qazaqtı bitti de de qoy.
Manadan beri ündemey otırğan ïmek qara kisi de sözge qatıstı, körgenin, bilgenin ayta bastadı:
- Keşe Kavrïlanıñ üyine barıp edim, şay işip otırğanımızda Epem kelip, Kavrïla ekewi ilinise ketti. Epem bolşaybekti maqtadı, Kavrïla jamandadı.
- Osı qalada Epemnen osalı joq. – dedi birew ilip ala jöneldi. Ekinşi birewi qarsı boldı:
- Qate aytasıñ, Epemnen oñdı orıs joq, birdeñege dilger bolıp surasaq, toqtawsız beredi. Eñ arğısı bïıl awıldıñ sïırın qala ustağanda, ol arağa tüsip, bosattırıp jiberdi ğoy.
- Qoy, Epem oñdı bolsa bolşaybekti qoldamas edi ğoy.
- Endi kim qoldasın? Bïılğı qazaşïlerdiñ soqqan 25 qamşınıñ tañbası arqasınan äli kete qoyğan joq şığar.
- Apırım-ay, qazaşïlerdiñ, osı qalağa sondağı isi mıqtı jäbir boldı ğoy, pravlenïyanıñ aldında jatqızıp qoyıp, 80 adamın urğan ğoy, orıs bolsa da adam ayaydı eken. Men özim sonda jaman ayadım.
Tömen qarap otırğan Jamantik basın köterdi. Manadan bergi aytılğan äñgimege özinşe qorıtındı istedi.
- Pälen-tülen degenmen sol bolşaybegiñ teris bolmas deymin, patşalıq bolğan soñ birinen biriniñ özgeşeligi bolwı kerek qoy. Osı kündegilerdiñ bar isi – talaw-tartw. Bolşaybekter de talawğa üyir bolsa, bularmen biriger edi ğoy. Tübinde solar osı küngi jürgenderge qarsı bolğanda, osı talap alwına qarsı şığar…
- Ilayım solay bolğay da, – dep otırğandar külisti.
Awıldıñ jel jağındağı köldiñ belesinen bir arbalı asıp tüsip, şañdatıp keledi. Jurt köz qadadı. Söytkenşe bolmay arbalı qara joldan burılıp, awılğa qaray saldı, bul Erğalïdıñ üyinen şıqqan jigitter edi.
- Jay kisi emes şığar, jürisi qatw eken. Soldat-maldat bola ma, ıdırañdar, – dedi Jamantik.
Uylığıp turğan jurt üydi üyine jöneldi. Keybirewleri qorağa kirip ketti.
Qurabay degen kedey şaldıñ üyi awılğa keletin jiñişke joldıñ üstinde edi. Üyine tike jürse kezdesip qaltınday körip. Boqtıqtıñ arasımen qadamday basıp kele jatır edi, qara sur jigit körip qalıp ayqay saldı.
- Äy, jaman tamaq, qaşıp barasıñ ba? Beri kel!
Äy degende, Qurabay selk ete tüsti. Barwğa qorıqsa da qazaq ekenin bilgen soñ, tas qoymas dep arbağa qaray jügirdi.
- Bassayşı ayağıñdı, öziñ ne qılğan nemesiñ?
Qarabay eñkeñdep kelip jetti.
- Nege qaşıp barasıñ?
- Qaşıp bara jatqanım joq, taqsır, besin oqwğa asığıp bara jatır edim.
- Öleyin dep jürip sopısın qara. Jamantik üyde me?
- Üyinde taqsır!
- Jorğası qayda?
- Albarında, taqsır.
- Äyda, bastap jür.
Qurabay bükşeñdep, par attıñ aldına tüsip, Jamantiktiñ üyine alıp keldi.
- Bar, Jamantikti şaqır.
Jamntik şıqtı. Qolında tayağı, mañ-mañ basıp arbanıñ qasına keldi.
- Amansızdar ma, balalar!
- Qula jorğa qayda?
- Qaydağı jorğa?
- Jamantiktiñ jorğasın aytam, sen Jamantikpisiñ? Jorğañdı äkel!
- Sebebi ne, taqsır?
- Sen äli surağıñ kelgen eken. Äkel degendi qulağıñ estï me? Äkel, jorğanı jetegime bayla, äytpese qan qılıp ketermin!
Jamantik surlanıp ketti. Tula boyı qaltırayın dedi. Qayırıp söz aytwğa şamsası kelmey albarına qaray jürdi. Boq kürep jürgen balasına qoradağı qula jorğanı şığartıp äkelip, öz qolımen jetegine bayladı.
- Taqsır, qarsılığımız joq, bayla dediñ, jetegiñe baylap jatırmız. Bul attı öziñiz alıp jatırsız ba, älde basqa kisi aldı ma? – dedi.
- «Alaşorda» aldıradı.
- «Alaşordağa» ne jazığım bar eken?
- Qarsılıq qılıpsıñ, Älïxandardı boqtapsıñ.
- Astapralda, şırağım. Jorğam odan ärmen ketse de, öytip jalamen almasañ eken.
- Endi, söziñdi qısqart, jorğañ berilmeydi.
- Joq, ala ber, jorğanıñ qulağın urayın. Eki-üş bïem saw bolsa, tağı birewi qulındar. Biraq jolsız alğanıñızğa renjïmin.
Qara sur jigit ajırayıp qaradı. Közi Jamantiktiñ tw sırtınan ötip ketkendey boldı. «Ayda, attı!» dep köşirdi türtip qaldı. Burılıp albardan şığıp, qara jolğa bet alğanda qosarğa baylağan qula jorğa teñselip ala jöneldi…
Jamantiktiñ balası kişkene qarap turdı da, közinen jası monşaqtap, üyine kirip ketti.
Jamantik şomnıñ üstine şığıp, köz janarına jas tolıp, qarası üzilgenşe qarawmen boldı. Aşwlı ıza boydı kernep bwlıqtı.
- Osı ızalarıña qaray bolşaybek keletin kün bolsa, aldımen özim jazılamın ğoy. Senderdiñ izderiñe tüsetin de kün bolar! – dedi.
Beyimbet Maylïnniñ “Qula at” äñgimesin mına jerden oqï alasızdar.
Beyimbet Maylïn, argymaq.kz
(Bastı swret ğalamtordan alındı)


text:
Muğalimine pışaqpen şabwıl jasağan brïtanïyalıq jetkinşek 11 jılğa bostandığınan ayırıldı.VVS xabarlağanday, 11 mawsımda 14 jastağı ayıptalwşı 50 jastağı muğalimi Vïnsent Wzom uyalı telefonın alıp qoyatının aytıp qorqıtqanğa onı as üy pışağımen urğan.
Batıs Yorkşïrde Bredford qalasındağı sottardıñ biriniñ alqa bïleri isti awırlatatın jağdaydı bayqağan. Muğalimge şabwıl jasar aldında jasöspirim onı näsildik belgisi boyınşa balağattağan, oqïğadan keyin mektepten qaşıp, bolğan jaydı maqtanıp aytqan.
Sonımen qatar ayıptawşı jaqtıñ aytwınşa, jasöspirim şabwıl aldında bul äreketin dostarımen talqılağan.
Kommentarïï


text:
Êgey diñgezendä kiyerenkelek
Törkiyä Êgey diñgezendä Greśiya belän bulğan kiyerenkelekneñ ike yaq öçen dä kiräksez ikänen belderde
Törkiyä Êgey diñgezendä Greśiya belän bulğan kiyerenkelekneñ ike yaq öçen dä kiräksez ikänen belderde. Tışqı êşlär ministrı süzçese Xämi Aqsoy monıñ belän bäyle açıqlaw yasadı: “Ministrlıq kiñäşçese Greśiya Tışqı êşlär ministrlığınıñ gomum särqatibenä şaltırattı häm Êgey diñgezendäge kiyerenkelekneñ ike ölkägä dä fayda kitermäwen, Greśiya tarafınıñ xätär xäräkätlärne tuqtatu kiräklegen açıqtan-açıq anlattı”.
Greśiya tarafı isä rizasızlıq belderä häm üz fikerlärendä qaluın däwam itä.
Bu könnärdä Kardak qıyaları yanında Greśiyäneñ yar buyı iminlek köymäläre xätär xäräkätlär yasağan ide. Törkiyä iminlek xezmätläre dä cawapsız qalmadı, ämma il citäkçelege bu kiyerenkelekne däwam itmäw yağında.


text:
Buğan deyin benzïnge akcïzder 2015 jıldıñ 25 qaraşasınan bastap Qazaqstanda eki esege artatını xabarlanğan bolatın.
«Benzïn qunı äli künge tolıqtay erkine jiberilmegen. Janarmaydıñ naqtı bağası äldeqayda joğarı… Men buğan deyin bağa lïtrine 140 teñge bolıp köteriletinin boljağan bolatınmın. Solay boldı da. Alayda odan keyin xalıqtıñ dürligwinen qorqıp, bağanı kürt tüsirdi. Munay bağasın eskeretin bolsaq, benzïnniñ 160-170 teñge turwı – qalıptı jağday. Munıñ özinde Resey benzïn bağasın kötermegen jağdayda. Reseyde benzïnniñ lïtrine 34 rwbl aladı. Alayda bağam özgerwimen qosa, benzïn de lïtrine 45 rwbl bolıp köteriletini aytıldı. Eger Resey köterse, bizde lïtrine 220-230 teñge boladı dep oylaymın”, – deydi ekonomïst Krïvoşeev.
Tegï: Avtojañalıqtar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Tatar balasına tatar telen kem öyrätergä tieş? Balasına zur ömetlär baglagan ata belän anamı, ällä xäref tanırga öyrätep, dönyaga küzen açkan mäktäpme?.. Tatar telenä mönäsäbät tormışnıñ küp törle surätlärennän oeşadır mögaen. Bügen tatar balası üz ana telenä karaşın eş kına gailädäge fikerlärgä, mäktäptäge östenleklärgä, cämgıyattäge väzgıyatkä karap bilgelärgä mäcbür. Şuşı könnärdä Kazanda ber törkem ata–ana, alar arasında berençe çiratta tatar millätennän bulgannar, mäktäplärdä tatar tele ukıtu däreslären kimetüne taläp itep, Rossiyaneñ mägarif häm fän ministrına xat yullagan. Xat avtorları mäktäplärdä tatar telen öyränü rus telen ukıtırga komaçaulıy dip açına, tatar telen öyränü bik kıen häm ul, gomumän, balalarnıñ kiläçäge öçen faydasız dip belderä...
Tatar analarınıñ şuşındıy adımı cirle televidenie tapşırularında häm Internet bitlärendä dä kiñ yañgıraş aldı. Tatarstannıñ xalık yazuçısı, TR Däülät Sovetı deputatı Tufan Miñnullin tatar ata–analarınıñ bu gamälen isä – üz xalkıñ östennän donos yazu dip atıy.
Tufan Miñnullin:
“27 martta “Tatarstan – Yaña gasır” televideniesendä Ilşat Äminov alıp bara torgan “7 kön”, yagni “7 dney” digän çirattagı tapşıru buldı. Şuşı tapşıru aldınnan älege kanalnıñ xäbärçese kilep, mäktäplärdä tatar telen ukıtu mäsäläläre turında minem belän bik ozaklap söyläşte. Ul çakta bügenge köndä kilep tugan väzgıyat buença fikerläremne täfsilläp citkersäm dä, tapşıru efirga çıkkaç, anda minem süzlärdän ike cömlä genä kaldırılgan ide. Ul cömlälär tulı ber teksttan özep alıngan bulgaç, ällä niçegräk yañgıradı, inde bu mäsälädä yañadan televidenie belän söyläşep üzemneñ dägvalarımnı belderäsem kilmi, şuña “Intertat.ru” gazetası aşa fikerläremne millättäşläremä jitkerergä telim.
Mine bik borçıganı, döresen äytkändä, bik tä açunı kitergäne – tatarlarnıñ “mäktäplärdä nigä tatar telen rus telenä karaganda kübräk ukıtasız?” dip çıgışlar yasavı. Ruslar bu mäsäläne kütärä ikän – ber xäl, alarnıñ üz problemaları, üz karaşı... läkin tatar keşeläreneñ ata–babaları telennän baş tartıp, oyatlarça şikayatlär yazuın – Mäskäügä üz xalkıñ östennän donos yazu! dip atar idem. Berençedän, mondıy süz söyläüçelär yalganlıylar! Eş menä närsädä: mäktäptä tatar telen ukıtu sägatlären sanaganda tatar tele belän tatar ädäbiyatı däreslären bergä kuşalar, ä rus telen häm rus ädäbiyatın aerıp karıylar. Ägär tatar tele häm ädäbiyatın bergä kuşıp birälär ikän, rus telen häm ädäbiyatı däresläre külämen dä şulay sanarga kiräk. Kayber millättäşlärebezneñ faktlarnı bozıp, dimäk yalgan faktlarga tayanıp, Mäskäügä donos yazuı – yöräk ärnetkeç küreneş.
Balalarıbıznı rus telendä ukıtsak, alar tormışta üz urınnarın tabıp, berär zur näçälnik bulıp utıraçak digän säer ışanu bar. Minem fikerem: küsäkne nindi teldä ukıtsañ da, ul küsäk bulıp kalaçak. Balalarnıñ sälätsezlegen xäzer tatar telenä sıltıy başladılar. Bügenge cämgıyattä üzeñneñ zur urınıñnı bilär öçen rus tele kiräk bulsa, böten rus xalkı näçälnik bulıp utırır ide, uramda isereklär dä, cinayatçelär dä kalmas ide. Yugıysä, eş teldä genä tügellekne, rus xalkınıñ facigasın kürep torabız. Äle bezneñ tatar mäktäplärendä ber narkoman yuk, ä rus mäktäplärendä ukuçılarda nindi problemalar bar?! Üz telen belmägän, üz telendä ukımagan tatar balasınıñ küpmeseneñ "Yujnaya trassa"da basıp toruın, küpmeseneñ törmädä utırganın, küpmeseneñ alkogolizm, narkomaniya çirläre belän çirlägänen belmilärmeni ul keşelär?!
Mäskäügä bezneñ ana telebez kiräk tügel, Amerikaga da, Almaniyagä dä kiräkmi. Bezneñ telebez – üzebezgä kiräk, şuña kürä bez anı yaklıybız da. Ä nigä Tatarstan yaklamıy? digändä, Tatarstan östendä Rossiya Däülät Duması aşa kabul itelgän varvarlarça zakon tora: 309nçı federal zakon Rossiyadä yaşäüçe törle millät xalıklarına karşı kabul itelgän växşilär zakonı ul. Şuña Mäskäü anı xäräkätkä kertergä aşıkmıy da, ul yalgışın añladı, törleçä borgalana xäzer.
Ber tarixçınıñ mäkaläsen ukıgan idem, ul anda bezneñ yalgışlık şunda – yazmışıbıznı xökümätkä tapşırdık, ä xökümätneñ üz problemaları, di. Üz telen xalık üze genä yaklıy ala. Xalık üz yazmışın üze kaygırtu xälendä kalgan vakıtta, bik tübän fiker yörtüçe kayberäülärneñ Mäskäügä xalkıbız östennän donos yazuı härberebezne borçırga tieşle xäl. Üz tuganıñ östennän donos yazu nindi äşäkelek bulsa, üz xalkıñ östennän donos yazu da şundıy uk äşäkelek, xalkıña xıyanät itü belän ber.


text:
Barak Obamağa da aq toz cibärgännär
Êçendä “Sin qurqınıç keşe häm menä xäzer tiyeşlesen al” digän yazu bar
Donald Trampnıñ kilene Vanessağa cibärelgän şikle matdä salınğan xat Amerikanıñ êlekkege prezidentı Barak Obamağa da kilgän. Ul şundıy uq şäkeldä paketlanğan häm konvertqa quyılğan. Êçendä “Sin qurqınıç keşe häm menä xäzer tiyeşlesen al” digän yazu bar. Tikşerülär toz şikelle aq matdäneñ kukuruz kraxmalı buluın açıqladı.
Bu ike oçraq 11nçe sentyabr’ höcümennän ber kön ütkäç 5 keşeneñ ülemenä säbäp bulğan tülämä viruslı xatlarnı xäterlätte.


text:
Haberler
Qırımtatar Milli Meclis reis muavini Ahtem Çiygozniñ “Qırım yuqarı mahkemesiniñ” qanunsız oturışında aytqan “soñki sözü”
Anam vefat etmezden evel özünden afu soradım, çünki oğlusı olaraq omüriniñ soñki ağır künlerinde onıñ yanında bulunamadım. Bütün küçüni toplap maña: “Boyle oğul terbiye etkenim içün ğururlanam!”, - dedi.
Ne yapqan olsam da, şimdi ne qadar qıynalsam da, ölü mi, tiri mi çıqacağımnı bilmesem de men, areketlerim, fikirlerim, sözlerim insan olaraq, qırımtatarı olaraq meni masqara etebilir, meni Qırımtatar Milli Mecliske saylağan, maña işanğan halqım utanabilir, dep qorqam.
“Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege…”
Bu antnı men Meclisniñ diger azalarınen beraber, devletçiligimizniñ qadimiy merkezi, halqımıznıñ timsali olğan Hanlar Sarayınıñ azbarında bir tizimizni çökip ve milliy bayrağımıznı öpüp seslendirdik.
Bir qaç sürgünniñ, aqiqatta ise soyqırımnıñ sebebi - Rus imperiyasınıñ, devamında ise Sovetler Birliginiñ, Qırımnı qırımtatarlardan temizlemek ve halqımıznı yoq etip, onıñ tarihını silmek istegi edi. Er bir qırımtatarı bu sözlerni aytqanda yemin ete ve kelecek nesiller ögünde öz halqınıñ takdiri, Vatannıñ taqdiri içün mesüliyetni issete.
Halq öz yetekçilerini özü saylay. Halqnıñ iradesini iç bir şey yıqmadı, nesilden nesilge miras olıp keçken milliy menlikni, Vatanğa ve topraqqa sevgini yoq etip olamadı. Qırımtatarlar içün, diger milletler içün olğanı kibi, “vatandaşlıq borcu”, “vatanperverlik”, “milli şeref” degen ibareler ayrı qıymet taşıy.
2014 senesi fevral 26 künü qırımtatarlar ve diger Ukrayina vatandaşları Ukrayina topraqlarnıñ bütünligini telüke altına alğan vaziyetke qarşı çıqıp, siyasiy iylebazlar ve iqtidar adına dolandırıcılarğa seslenip olardan cevap bermege talap etiler.
Daa soñra, Qırımnıñ işğali esnasında qırımtatarlar diger Ukrayina vatandaşlarınen beraber, bu quvetlerniñ bir çoq tahriklerine, insan qaçıruvlarına, öldürüvlerge, cinayetlerge, tintüvlerge, apis cezalarına, matem merasimlerniñ yasaq etilüvine, eñ ufaq narazılıq areketleri sebebinden berilgen büyük para cöremelerine, keñ sürette işletilgen basqıncı usullarğa baqmadan öz vatandaşlıq vazifelerini yerine ketirmege devam ettiler ve eteler.
İşte bu al şu küçlerni raatsız ete, olarnıñ açuvını qozğalay ve qabaatsız insanlar üzerinde “mahkemelerni” alıp barmağa zorlay. Tarihqa “26 fevral davası” olaraq keçken siyasiy dava endi eki yıldan ziyade devam ete. Davanıñ maqsadı, şübesiz, qırımtatarlarnı qorquzmaq, öz aqlarını qorçalav oğruna olarnıñ faalciligini boğıp, Qırımnıñ qanunsız istilâsını tanımağan dünya toplulığı ve Ukrayinanıñ destegini mümkün olğan derecede azlatmaq. Erkes içün belli ki, Ahtem Çiygozğa qarşı cinaiy iş degen şey yoq. Fevral 26 künü Qırımtatar Milli Meclisi ilân etken tınç mitingte yüz bergen vaqialarnıñ sebepçisi, ileride Qırımnıñ arbiy işğaline yol açqan küçler oldı. Yani, aslında, ihanet etken, Ukrayinanı parçalamağa niyeti ve ğayesi olğan, insan qaçırıp öldürgen, özlerine qanundan tış üküm ve akimiyet aqqını bergenlerni degil, öz memleketini ve halqara qanun-qaidelerni qorçalağanlarnı mahkeme eteler.
Şu, sözde “mahkemeni”, aqqı olmağan işğalci devlet alıp bara. Böyle vaziyette, bu davanı sımarlağanlarnıñ aqiqiy niyetleri belli olğanı içün, mahkemeniñ bir-de-bir tarafsızlıq ve mustaqilligi bahis mevzusı bile degil. Demek, Vatanımnı basıp alğan Rusiye Federatsiyasınıñ bu adliyeviy qararını, qırımtatar halqına berilgen kibi qabul etmek baş yazımdır.
Avgust 9 künü, 2017 s. Aqmescit, Rusiye Federatsiyası tarafından muvaqqaten işğal etilgen Qırım.


text:
Ündistannıñ Bangalor qalasında jergilikti mekteptiñ awlasına kirip ketken qabılandı ustap almaq bolğan altı adam jaraqat aldı.Zardap şekkender - ğalım, ormanşı jäne jergilikti telearnanıñ teleoperatorı. Olar qawipti janwardı ustaw üşin 10 sağat arpalısqan.
Xalıqaralıq mekteptiñ awmağına kirip ketken qabılandı aqırı olar ïne atıp uyıqtatıp, ol körşi qorıqta bostandıqqa jiberildi.
Tayawda ötkizilgen esepke säykes, Ündistanda 12-14 mıñ qabılan mekendeydi, dep jazadı şeteldik BAQ.
Tegï: Glavnaya, Janwarlar älemi,
Kommentarïï


text:
Qırımda terroristik bölükniñ teşkil etkeninde qabaatlanğan Aqyarlı Ruslan Zeytullayev boyunca mahkemeniñ alacaq qararı kelecekte aynı maddeki qararlarğa tesir etecek. Böyle fikirni mart 25 künü advokat Emil Kurbedinov seslendirdi.
«Bu arada Rostovda keçken Ruslan Zeytullayevniñ mahkemesi pek müim. Ağır maddede bu birinci tecribemiz, çünki Ruslannı bir añlaşılmağan bir zümreni teşkil etkeninde qabaatlaylar. Tezden mahkeme öz qararını çıqaracaq ve kelecekte bu aynı maddedeki qararlarğa tesir etecek», – dedi Kurbedinov.
Advokatnıñ sözlerine köre, mahkeme ketişatında «davanıñ bir sımarış olğanı açıqtan körüne. Ceza qararını çıqarmağa aşıqalar».
«Men bellesem, iyülge qadar Ruslan daa Rostovda bulunacaq, iyülniñ soñunda ise onı Rusiyeniñ bir de bir apishanesine yollarlar. Öz şaatlarımıznı çağırğanımız eki üç mahkeme toplaşuvı qaldı. Mart 29-30 künleri Ruslan bir qaç beyanat berecek, mahkemede bir de bir kütleviy haber vastası olsa, pek yahşı olacaq», – dep qoştı Kurbedinov.
Keçende Rostovda mahkeme «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabusı Zeytullayevniñ imayesinden kelgen muracaatlarnıñ 8-den ziyadesini red etti.
Ruslan Zeytullayevniñ davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı mart 29 ve 30 künleri olacaq. Toplaşuvlarda imaye tarafınıñ şaatları ifade berecekler.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, iyün 1-de mahkemeni başlap, sentâbr 7 künü «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarınen qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işi boyunca ükmüni çıqardı. Mahkeme qararına binaen, Aqyar sakini Ruslan Zeytullayev «Hizb ut-Tahrir» bölügini teşkil etti dep yedi yılğa, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov ise beş yılğa qadar apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, Rusiye akmiyeti tarafından yapılğan «nevbetteki safsata mahkemesini» takbih etti ve Rusiyeden deral ükümüni lâğu etmesini talap ete.


text:
Saylavlar keçirilgeninden sebep Qırımnıñ bütün mekteplerinde sentâbr 15-te raatlıq künü olacaq, dep ayttı Qırım tasil, ilim ve gençlik «naziri» Natalya Gonçarova, haber ete KİA.
«Er şey teşkil etildi. Cumaertesi kününden başlap nevbetçilik teşkil etilecek, sentâbr 15-te territorial saylav bölügi olmağan mekteplerde bile raatlıq künü olacaq. Soñra bu künni tatilden alıp taşlaycaqmız», – dep añlattı Gonçarova.
Qırımnıñ 85 mektebinde saylav bölükleri teşkil etilecek.
Sentâbr 14-ne işğal etilgen Qırımda Qırımnıñ «Devlet şurası» ve yerli akimiyet organlarınıñ saylavlar keçirilmesi belgilendi.


text:
Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Çaya İner Ağlarım
Etiketler : Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım türkü indir, Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Çaya İner Ağlarım mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Çaya İner Ağlarım türküsü, Çaya İner Ağlarım sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Çaya İner Ağlarım bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Haydi Güzelim
Ekrem Çelebi - Getir Berber
Ekrem Çelebi - Sürmeli
Ekrem Çelebi - İnsanoğlu
Ekrem Çelebi - Engin Ol Gönül
Ekrem Çelebi - Hasta Olup
Ekrem Çelebi - Duydun Mu Anam
Ekrem Çelebi - Şu Dağlarda Kar Olsaydım
Ekrem Çelebi - Dinek Dağı
Ekrem Çelebi - Kara Dağın Boz Yılanı
Ekrem Çelebi - Çekirge
Ekrem Çelebi - Gel Sevdiğim Gel
Ekrem Çelebi - Ya Dost
Ekrem Çelebi - Allı Sunam
Ekrem Çelebi - Su Sızıyor Sızıyor


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye akimiyetiniñ Qırımdan sürgün etilgen Nedim Halilovğa qarşı yapqanlarını «cinayet» dep adlap, halqara uquq qorçalayıcılarğa muracaat etti. Muracaat metnini Meclis reisi Refat Çubarov dekabr 28-de derc etti.
«Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye Federatsiyası ve Qırımdaki işğalci Rusiye akimiyetiniñ qanunsız organları Nedim Halilovğa qarşı yapqan cinaiy areketlerini takbih etip, buña alâqası olğan bütün memurlarnı ceza alacaqları aqqında tenbiyeley. Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnı acele sürette Rusiye ükümeti ile Nedim Halilovnıñ ayatı ve sağlığınıñ havfsızlığını temin etüv meselesinde bağ qurmağa çağıra», – dep aytıla beyanatta.
Sürgün etilgen qırımtatarı Nedim Halilov bir aydan ziyade Krasnodar ülkesindeki mahsus noqtada açlıq tuta, onı hastahanege zornen yatqızmağa isteyler. Rusiye uquq qorçalayıcıları Halilov 20 kilogrammğa azğanını ayttı.
Sürgün etilgen qırımlı faal Nedim Halilov bundan evel Rusiye uquq qoruyıcı müessiselerine muracaat etip, sağlığı fenalaşqan taqdirde hastahanege yatqızmamalarını rica etti.
Noyabr 7 künü Kreml kontrolündeki mahkemeniñ qararı ile qırımtatarı Nedim Halilov Qırımdan tış çıqarıldı. Halilovqa evine kirip, sıcaq urba, para ve vesiqalarını almağa imkân berdiler. Qırımtatar faali Zevid Gaziyev Facebookta yazğanı kibi, şimdi Halilov Krasnodar vilâyetinde filtreme noqtasında buluna.


text:
Sawd Arabïyasında ädettegiden tıs oqïğa orın aldı – däl toy bastalar aldında qalıñdığı turmısqa şığwdan bas tartıp, ketip qalğan jigit sawıqtıñ şırqın buzbay, müldem basqa qızğa üylene saldı. Bul twralı IslamNews saytına süyengen ras.kz xabarladı.
Atalmış oqïğa älewmettik jelide biraz dw-dabır twğızdı. Al xïkayattıñ tüyini qalıñdıqtıñ anası belgili bir änşiniñ nöser jañbırdıñ quyıp turwı sebepti üylenw toyınıñ saltanatı kezinde öner körsete almaytın bolıp qalwına baylanıstı qızın küyewge berwden bas tartwınan tarqatılıp ketken eken. Bul äyel özi jaqsı köretin önerpaz qatıspasa, toydıñ ötpey-aq qoyğanı durıs dep şeşipti. Söytip, bola jazdağan küyew balasına qızın bermeytinin däl toy ötetin küni xabarlaptı.
Älbette, küyew jigit bolıp kete jazdağan qayın enesiniñ mına äreketine qattı küyinedi. Öytpegende şe, toy saltanatı ötkiziletin banket zalı jalğa alınıp, barlıq aqşası aldın ala tölenip qoyılğan. Budan basqa da biraz şığın şığıp ketken.
Biraq kütpegen jerden tuyıqtan şığıp ketwdiñ jolı tabıla qaldı. Sol kezde jigittiñ nağaşı ağası bolıp keletin kisilerdiñ biri äyeldikke öz qızın alwdı usına qoyadı. Jigit buğan oylanbastan kelisedi. Osılayşa ayaq astınan qalıñdıqtıñ özgerip ketkeni bolmasa, üylenw toyı öziniñ barlıq saltanatımen ötedi de ketedi.
Al älewmettik jelidegiler qızınıñ jolın baylğan alğaşqı qalıñdıqtıñ anasın irep jatır. Olar sonımen birge tağdırdıñ jazwımen kütpegen jerden erli-zayıptı bolıp şığa kelgen eki jasqa baqıttı tirşilik tilep otır.
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï