text:
ABD prezidenti Joseph Bidenniñ yañı memuriyeti Qırımnı işğalden qurtarmaq içün çoq şey yapa bile. Böyle fikirni Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba «Prâmıy» telekanalınıñ yayınında ayttı.
«Evelki memuriyet pek müim adım attı – bu Pompeonıñ «Qırım platforması». Biz «Qırım platformasını» başlatamız ve ABD Qırımnı işğalden qurtarmaq içün kerçekten çoq şey yapa bile», – dedi Kuleba.
Nazirniñ qayd etkenine köre, München telükesizlik konferentsiyasında prezident Biden, Washington Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarı qalacaq, dep qayd etti.
Hatırlatamız, Biden Avropa ittifaqdaşlarını Washington fikirlerinden vazgeçmemelirne çağırdı.
2020 senesi oktâbr ayında ABD diplomatları Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını qurmaq içün Kyiv ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirgen edi.
2018 senesi iyülniñ 25-nde o vaqıt ABD devlet kâtibi olğan Mike Pompeo Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt qabul etmeycegi aytılğan «Qırım beyannamesini» çıqardı. Pompeo, ABD Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesini kene israr etecek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
«İnsan aqları qoruyıcıları olaraq biz Uquq qorçalayıcı alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova ile Boğurçada oktâbr 12 künü yaqalanğan Rustem İsmailovnıñ ailesiniziyaret ettik. Rustemniñ ömür arqadaşı – Fatma ile subetleşip, vaziyetini ögrendik, bilgi ve tavsiye berdik», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
İsmailovlar ailesinde üç evlât: qızları Hatice 7 yaşında, oğulları Fatih – 6 ve Halid – 2,5 yaşlarında.
Uquq qorçalayıcılarınıñ Qırım.Aqiqatnen paylâşqan malümatlarına köre, oktâbr 12 künü saba saat altıda Fatma ve Rustem saba namazını qılmağa azırlanğanda qapını sesli urdılar. Endi yuqudan uyanğan ömür arqadaşlar daa urbalarını deñiştirmege yetiştirmediler, evlerine, qapını qırıp, rus silâlı quvetler vekilleri kirdi. Rustem bir şey aytmağa yetiştirmedi, onı urup ellerini bağladılar. Birazdan o uquq qoruyıcılarğa müsülman erkegi de başqalarnıñ ögünde kiyinmeyip bulunmaq mumkün olğmağanını añlatıp, kinmege razılıq aldı. Soñra onıñ qollarını kene bağladılar.
Uquq qoruyıcılardan biri, bağırıp, evde olğan bütün telefonlarnı ögüne ketirip qoymağa talap etti. İsmailovlarda kün evelsi müsafirlikte olıp telefonını unutıp ketken qomşunıñ da telefonını aldı. Onıñ içün olğan vaziyet aqqında iç bir kimsege haber etmege çare olmadı.
Balalar da seslerden birden uyandılar. Büyük qızları qorqqanından qaltırap başladı
Balalar da seslerden birden uyandılar. Büyük qızları qorqqanından qaltırap başladı.
Taqımnıñ başı özüni tanıttı, o Cumhuriyet ve Aqyar FSB idaresiniñ taqiqat bölüginiñ taqiqatçısı Aleksandr Lavrov eken. Onnen beraber 12 kişi bar edi, olardan yarısı üzleri maskelernen gizley edi.
Silâlı quvetler vekilleri özüni sert alıp bara edi. Ayaqqap çıqarmadılar. Oktâbr 11 tarihı ile tintüv aqqında qararını kösterdiler, amma onda hata bar edi, çünki vesiqada evniñ saibi olaraq Rustem İsmailov keçe edi, albu ki vesiqalarğa köre evniñ kerçek saibi onıñ babası ola.
Tintüvni diqqatnen keçirdiler, bütün kâğıtlarnı baqıp çıqa ediler. Universitetten qalğan Fatmanıñ defterinde himiya formulalarını körüp, bunıñ ne olğanını soraştırıp başladılar. Fatma, TMU diplomını körsetip, himiya ocası olğanını añlatqan soñ olar biraz tınçlandı.
«Silâlı quvetler vekilleri bütün evni qarmalap çıqtılar. Rustemniñ ağası, Krasnodarda işlerini yürsetip, emanet olaraq 13 biñ dollar qaldırğan edi, onı da aldılar», – tarif etti Fatma.
Uquq qoruyıcılar çoq sualler bere edi, ayrıca olarnı Rustemniñ hacılığı meraqlandıra edi. Rusiye Anayasasınıñ 51 maddesine esaslanıp, ömür arqadaşlar uquq qoruyıcılarğa cevap bermediler. Ondan da ğayrı olar tintüvniñ protokolını da imzalamağa red ettiler. Rustem imzalaq içün protokolğa denişmelerniñ kirsetilmesini şart olaraq qoydı, amma olar buña razı olmadılar.
Protokolnıñ kopiyasını tek Fatmanıñ talaplarından soñ qaldırdılar. Rustemni alıp ketler.
Rustemni o künü yaqalanğan diger dört müsülmannen beraber Rusiyede yasaq etilgen ve terroristik sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına bağlı olğanlarında qabaatladılar.
Öz aqayını Fatma müsbet taraftan tasvirley. Rustemde aliy ekonomik tasili bar. Çoq balalı aileni baqmaq içün soñki zamanları qurucılıqta çalışqan.
Aqayımı terrorizmde qabaatlağanlarınen biz iç te razı degilmiz. Qorantamıznı bütün qomşular ve çoq insan tanıy. Kimden sorasañız, er kez bizim ailemiz namuslı biz aile olğanını aytar
«Aqayımı terrorizmde qabaatlağanlarınen biz iç te razı degilmiz. Bizim qorantamıznı bütün qomşular ve çoq insan tanıy. Kimden sorasañız, er kez bizim ailemiz namuslı biz aile olğanını aytar. Bizde balalarımız öse. Kimseden saqlanmadıq. Olarnıñ qabaatlavları – aqsız. Men susmacam. Bu qabaatlavlar aqsız olğanından ğayrı, qanunğa da ters keleler», – dey Fatma.
Birazdan silâlı quvetler vekilleri Qarasubazarda yaşağan Rustemniñ ana-babasınıñ evine de kelip tintüv keçirdiler.
Siyasiy mabuslarnıñ soy-soplarını birleştirgen «Qırım birdemligi» teşkilâtınıñ temsilcileri qorantanı endi ziyaret ettilev, olarnı da qoşulmağa çağırdılar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye ordusı oktâbrniñ 12-nde gece Nikopolge qarşı ateş açtı, dep bildirdi Dnipropetrovsk vilâyetiniñ arbiy memuriyet yolbaşçısı Valentin Rezniçenko.
Onıñ aytqanına köre, gece yedi darbe qayd etildi.
«Barışıqsever Nikopol yüzden çoq snarâdnı attı! Darbelerden biri mustaqil evge tüşti. Yedi yaşında qızçıqnı ve anasını yaraladı. Ücümden zarar körgen olar ve daa bir kişi şimdi hastahanedeler. Alları ağır», – dep yazdı vilâyetniñ yolbaşçısı Telegram kanalında.
O, şeerde 30-dan çoq çoq qatlı ve şahsiy ev zarar kördi, gaz boruları ve elektrik hatları zarar kördi. Eki müessise, eki bala bağçası, mektepler, tükân ve hayriye teşkilâtınıñ ofisine ateş açıldı.
Rusiye ordusı Dnipropetrovsk vilâyetine muntazam sürette ateş aça. Oktâbrniñ 11-ne keçer gecesi Nikopolde ateşler yaqarlıq stantsiyasına ve tükânğa zarar ketirdi.
Moskva Ukrayınada vatandaşlarğa qarşı ücüm etkenini inkâr ete.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
`Äfğanstan` Näticälär
Xäbärlär [360]
- "Bu qışın keşelär isän qalu öçen köräşäçäk"
- Kabulda minalar şarlağan
- İnstitutta terrakt
- İslam xezmättäşlek oyışması mäçetkä höcümne gäyıpläde
- Äfğanstanda boralaq kilep töşte
- Türkiye Rusiyä ilçelegenä höcümne gäyıpläde
- “İgelek poyezdları” ozatıldı
- Şartlawda 21 keşeneñ ülüe açıqlandı
- Äfğanstanda su basular can ala
- Putin: “Äfğanstanda wazğıyätne cayğa salırğa tırışabız”
- Törek Qızılayı Äfğanstanğa yärdäm cibärde
- Äfğanstanda cir teträw: ülüçelär meñgä citte
- Mäçettä şartlaw
- Mäçettä bombalı höcüm
- Äfğanstanda 68 tonna azıq-tölek öläşende
- Törkiyä Äfğanstandağı höcümnärne ğayepläde
- Äfğanstanda xatın-qızlarğa oçqıçqa yalğız menü tıyıldı
- Äfğanstanda mäktäplär açıldı
- Äfğanstanda minomyet yädräse şartladı
- "Böten suğışlar naçarlıq qına kiterä"
- Äfğan armiyase ni öçen Talibanğa qarşı köräşmäde?
- Taliban İlbaşı sarayın qulğa töşerde
- Awrupa äfğannarğa qoçaq açıp tormıy
- AQŞnıñ Äfğanstanğa qatışuı uñışsızlıq belän bette
- Taliban äğ'zaları trenajyer zalında
- AQŞ Äfğanstannan çigenä
- Awrupa Parlamentı äğzase Äfğanstan krizisına da ähämiyät birüne soradı
- Törek ğaskäriläre bäbine yuattı
- 2021nçe yılğa qaraş: “Taliban”nıñ Äfğanstanda il idaräsen üz qulına aluı
- Qabuldağı yäşeren CIA (ŚRU/ ЦPy) bazası
- Amerikan xärbi berlekläre Äfğanstannan kitkän çaqta xärbi texnikanı yuq itte
- Qabuldağı yäşeren CIA (ŚRU/ ЦPy) bazası


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ankarada Qırım musulmanları müftisi Emirali Ablayev ile körüşti. Körüşüvde yarımadada qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar şaraitlerinde diniy erbaplarnıñ rolü muzakere etildi.
«Qırım musulmanları müftisi hacı Emirali Ablayevniñ diqqatını qırımtatar halqına ve onıñ vekilleri, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, vatandaşlıq cemiyetiniñ faalleri Ali Asanov ve Mustafa Degermencige ayırım yapılğanı, maneviy ve bedeniy terror etilgeni vaqıtta diniy erbaplarnıñ rolüne celp ettim», – yazdı o Facebookta.
Çubarovnıñ sözlerine köre, Qırımdaki adiseler ile bağlı körüşüv közme-köz keçti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Türkiyede Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekili Rustem Ümerov ve Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy şurasınıñ azası Lenur İslâmov ile iş ziyareti ile buluna.


text:
"İran berkayçan da atom-töş koralına iyä bulırga tiyeş tügel"
İrannıñ atom-töş programmasın tagın da kiñäytüe kiyerenkelekne arttırdı
Angliyä tışkı eşlär ministrı Dceyms Kleverli İrannıñ berkayçan da atom-töş koralına iyä bulmaska tiyeşlegen äytte. Ul Tvitterdagı yazmasında älege ilneñ atom-töş programmasın tagın da kiñäytüen, monıñ recim tarafınnan dönyaküläm iminlekkä yanavnıñ tagın ber dälile buluın belderde.
“Eçtä üz halkın cäberläüçe recim, hiçşiksez, dus häm berlektäşlärebezgä dä yanayaçak. İran berkayçan da atom-töş koralına iyä bulırga tiyeş tügel,”-dide ministr.
Halıkara atom energiyäse agentlıgı belän citärlek külämdä hezmättäşlek itmäüe säbäple oeşmanıñ idarä şurasında İranga karşı karar çıgarıldı. Tähran idaräse isä moña reaktsiyä bularak Fordodagı atom-töş obyektında urannı 60% çistalıkta baeta başladı.
Angliyä, Frantsiyä häm Germaniyä öçlege kiçä İrannıñ atom-töş programmasın tagın da kiñäytü kararın tänkıytläde. Alarnıñ urtak belderüendä “İrannıñ bu adımı global atom-töş korallarınıñ kiñ cäyelüen kisätü sistemasına karşı kilä” digän yullar bar.


text:
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi aprel 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygozğa qarşı cinaiy iş çerçivesinde şaat Yekaterina Mamutovanı sorğuğa çekti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, o, 2014 senesi fevral 26-da Ukrainağa ve Rusiyege qoltutqan miting iştirakçileriniñ çatışmaları vaqtında Çiygoznı körgenini ayttı. Çiygoz insanlarnı tınçlandırıp, farqlı fikirde olğanlarnı bir-birinden çetleştirmege tırıştı. Mamutovanıñ aytqanına köre, o, bunı yahşı hatırlay, çünki eki gruppa arasında turmaq içün cesaret kerek olğanını tüşünip tura edi. Şaatnıñ qayd etkenine köre, Rusiyege qoltutqan miting iştirakçileri raqiplerini Qırım parlamentiniñ içki azbarından çetleştirmege başlağanda vaqia yerini militsiya hadimleri terk etti. Olarnı o, vaqialarnıñ soñuna qadar körmedi.
Teneffüsten soñ Çiygoznıñ imayesi ceza deñiştirilmesinen bağlı daa bir muracaat berecegini aydınlattı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Ukrain gümrükçileri işğal etilgen Qırımğa ketken yolcularğa «Çonğar» keçirme noqtasından barmamağa muracaat ete.
Herson vilâyetinde Ukraina Devlet fiskal hızmetiniñ territorial idaresinde bildirgenlerine köre, keçirme noqtasında iyül 18-den başlap avtomobil nevbetleri tizildi.
«Fizikiy şahıslarnıñ memuriy sıñırnı «Qalançaq», «Çaplinka» nezaret kiriş-çıqış noqtalarından keçmeleri daa yahşı olur», – dep aytıla beyanatta.
Müessisede bildirdiler ki, memuriy sıñırdaki, Herson gümrügi faaliyet alıp barğan zonadaki qayd etilgen kiriş-çıqış noqtaları adiy rejimde çalışa.
Bundan evel Ukraina Devlet sıñır hızmetinde bildirdiler ki, 2015 senesine köre, 2016 senesi işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda areket etken vatandaşlar ve naqliyeniñ aqını eksile.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy şekilde – memuriy, amelde ise – aqiqiy bir sınır peyda oldı. Memuriy sıñırda üç kiriş-çıqış noqtası çalışmaqta – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text: Necip Fazıl Kısakürek; Nejip Fazıl Kısakürek; Heжiп Фaзыл Kыcakүpek; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek; نجیب فاضیل کیساکورک; Heджип Фaзъл Kъcakюpek; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek; نجیب فاضل قیصاکورک; نجيب فاضل; נג'יפ פאזיל קיסקורק; Necip Fazıl Kısakürek; 네지프 파즐 크사퀴레크; Heжiп Фaзыл Kыcakүpek; Kыcakӱpek, Heджип Фaзыл; Necip Fazil Kisakürek; Necip Fazıl Kısakürek; Kisakoʻrak; Necip Fazil Kisakürek; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek; نەجىپ فازىل كىساكۇرەك; Necip Fazıl Kısakürek; Nexhip Fazëll Kësakyrek; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek; نەجىپ فازىل كىساكۇرەك; Nejip Fazıl Kısakürek; Heджiп Фaзил Kиcakюpek; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek; Heджип Фaзыл Kыcakюpek; Necip Fazıl Kısakürek; Kыcakюpek, Heджип Фaзыл; Heжiп Фaзыл Kыcakүpek; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek; Nəcib Fazil Qısakürək; Kъыcakюpek, Haжиб Пaзил; Necip Fazıl Kısakürek; نجیب فاضل قیساکورک; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek; نجيب فاضل; Necip Fazıl Kısakürek; نەجپ فازıل کıساکüرەک; escritor turco; তুর্কি লেখক; török költő, író, filozófus; Türgi kirjanik; ލިޔުންތެރިއެއް; Typeцkий пиcaTeлb; Typeцbkий пиcbMeHHиk; türkischer Schriftsteller, Dichter und Philosoph; escriptor turc; Turkish writer; شاعر اهل ترکیه; كاتب تركي; tyrkisk poet; scriitor turc; Turkish poet, novelist and playwright (1904–1983); turkisk poet; écrivain turc; فيلسوف من توركيا; tyrkisk poet; tyrkisk poet; Turks dichter (1904-1983); shkrimtar turk; Türk ideolog, şair ve yazar; משורר טורקי-סוני אנטישמי; 터키 시인; escritor turco; Turkish writer; scríbhneoir Turcach; poeta turko; Necip Fâzıl Kısakürek; Necip Fazıl; Necip Fazil Kısakürek; Necip Fazıl Kısakurek; Ahmet Necip Fazıl Kısakürek; NECİP FAZIL KISAKÜREK; Necip Fazıl Kısakürek; Heджип Фaзыл Kыcakюpek; Haжиб Пaзил Kъыcakюpek; NFK; Necip Fazil Kisakurek; Necip Fazil Kisakürek; Kısakürek; Kisakürek; 네지프 파즐; Necip Fazıl; Necip Fazıl Kısakürek; Necip Fazıl Kısakürek


text:
Dangıl tüzlede, tavladaça kün aşıgıvsuz akırın çıkmay, kim ese da bir dev tebergença erlay çıgıp cerni cılıtıp koyadı.Kün alay çıgıp cerni carıtsa, Stavropol şahardan uzak bolmay burungu şaharnı tübün aruv körgüzedi. Ol şaharnı atı Macar edi, deydile endigile. Anı burungu atı va Kırk Macar bolgandı. Burun zamanlada, Karaçay degen başçını üyürleri ol şaharnı tögereginde caşagandıla. Kırk Macar aları ara şaharı bolgandı.Ol üyürleni adamları alamat atçıla bolgandıla. Atda çaphan zamanda at bıla bir bolup kalgandıla. Anı üçün alaga şohları “carım adam-carım at” dep atagandıla. Anı üçün sanalgandıla ala kün çıkganda em usta atçılaga. Tuvar mal da tuthandıla ala.
Dangıl tüzlede, tavladaça kün aşıgıvsuz akırın çıkmay, kim ese da bir dev tebergença erlay çıgıp cerni cılıtıp koyadı.Kün alay çıgıp cerni carıtsa, Stavropol şahardan uzak bolmay burungu şaharnı tübün aruv körgüzedi. Ol şaharnı atı Macar edi, deydile endigile. Anı burungu atı va Kırk Macar bolgandı. Burun zamanlada, Karaçay degen başçını üyürleri ol şaharnı tögereginde caşagandıla. Kırk Macar aları ara şaharı bolgandı. Ol üyürleni adamları alamat atçıla bolgandıla. Atda çaphan zamanda at bıla bir bolup kalgandıla. Anı üçün alaga şohları “carım adam-carım at” dep atagandıla. Anı üçün sanalgandıla ala kün çıkganda em usta atçılaga. Tuvar mal da tuthandıla ala. Taş mekâmla işlerge küreşgendile. Atların östürüp, alanı üretip, kiyiklege uvga avlanıp, tuvar kütüp, köp zamanlanı tınçlıklıcaşağandıla. Alay a cıllanı birinde suvuk kelivçü canından bir ullu halk kelgendi. Tışından kelgenle alanı keslerine boysundurğandıla, casak salgandıla. Bir kereni koy, eki kere casak cıyganları bolgandı bir cılga.
Bir cıl, kaçhı künleni birinde patçahnı kullukçusu kelip:
- Köp turmay sizge Obadiy Han kesi kellikdi. Casaknı hazır etip turuguz, dep ketgendi.
Küçlü açuvlangandıla macarçıla. İgitda deyse: ekinçi kere casak izleydi Obadiy bıyıl.
- Bizni tonap koyarga tebregendile bıla, caman zatla, degendile bir kavumla.
- Keteyik bılaydan. Ala bizge caşav berlik tüldüle, degendi, ekinçi kavum.
- Uruş açayık. Uruşsuz bolluk tüldü, degendile üçünçüle.
- Ala bizden üç-tört kere köpdüle, casak bereyik. Alay tınçlıklı bollukdu, dep küreşgendi bir kavum da.
- Tavladagılaga keteyik. Anda alkın cer köpdü. Ala ogay derik tüldüle. Men colnu bileme, degendi Karaçay.
- Artıklıkga tözmeyik, uruş etmey ketmeyik, dep kadalgandıla cengilligi ozgan cigitle.
Köp davlaşıp, ingirde, keç bolganlay, ol kün oguna caşırtın tavlaga keterge begim etgendile macarçıla. Alay a tolmagandı ol begim. Ala ketginçi, kündüz Obadiy Han askeri bıla kelgendi, casaknı tonagança cıygandı. Askerçile köp üynü tonagandıla. Bir kavum üyde cuk da koymagandıla.
Karşçılanı öltürüp tebregendile,
Algı burun kesleri kan tökgendile.
Macarçıla da sora köl kengdirgendile.
Uruşha, kuşça Karaçay cetgendi,
“Obadiyni koyçuguz menge!” degendi.
Birinçi ullu cigitligin
Bılayda etgendi, şıbılaça urup,
Obadiyni uzununa eki etgendi.
- Birin ıçhındırmagız. Bizni izley, askerin keltirlikdi, degendi Karaçay. Anı buyrugun tolturgandıla macarçıla. Ol kün alaydan bir zorçu da ketalmagandı.
İngir bolgandı ol zamanga. Sora macarçıla terk zamanda hazırlanıp colga çıkhandıla. Cav bilip ızlarından cetginçi. tar özenlege kelgendile.
Ol zamandan keledi: “Obadiy Hança soyulgun”, degen kargış.
Aytuvnu Maganası:
Belgilisiça, sav cüz cılnı Karaçay-Malkar halknı kaydan çıkganını üsünden cazılganla 1896 cıl Canközlanı M. aythan aytuvnu keltiredile. Ol aytuvga köre, karaçaylıla Koban başına 600 cılnı mından alga kelgendile. Andan alga sav 90 cılnı cazılgan aytuvla va Karaçay-Malkar halknı ata-babaları Mingitavnu tögeregine, Koban başına VIII-çi ömürde kelgendile, dep aytıladı (töbenirekde karagız).
Nek boladı ol alay? Alay cazganlanı bir kavumu iş etip keltiredi ol aytuvnu. Ala; Mingitavnu tögereginde, Koban başında XIII-XIV ömürlege deri tegeylileni ata-babaları bolgan alanla caşagandıla, Karaçay-Malkar halknı ata-babaları va alayga XIII-XIV ömürde kelgendile, degen hipotezni begitirge küreşedile anı bıla.
Ol aytuvnu begitirge küreşgenleni ekinçi kavumu teren, keng, köp türlü bilimge tayanmaydıla, oyumları uçharadı, iynamlı tüldü. Ol kavum, birinçilege karşçı barırga da süymeydi. Anı amaltın kesin kıynap, izlep, kazıp da küreşmeydi.
Bu aytuvnu Orus İlmu Akademiyada işlegen, 1807-1808 cılda Kafkazda (Narsanada, Kabartıda, Terek başında) aylanıp, maganalı materiyal cıyıp ullu kitap çıgarğan Ü. Klaprot, Malkarlılanı avuzlarından cazgandı (Alman tilden köçürülgendi aytuv).
Karaçay-Malkar tilge köçürsek, ol bılay boladı: “Alanı kartları aythanga köre, Gum tüzleden Donga deri ala köp zamanlanı caşagandıla. Alanı ara şaharlarını atı Kırk Macar bolgandı. Ol bek alamat bolurga kerekdi. Kırk Macar atı, alanı tilinde “Kırk taş mekâm” ne da “Kırk tört çarhlı arba”dı. Bılayda alanı türlü türlü biyleri biylik etgendile.
la hiciranı II-çi ömürünü allında ( “Hicira” arapça cıl tergevdü. Ala, bir kavum arapla 630 cıldan tergep tebregendile, deydile) honşuları bıla taymazdan tik bolgandıla, emda ahırında honşuları alanı kıstap cibergendile. Ala alaydan Ullu Kabartıga kelgendile. Artdarak alanı çerkesle alayladan ıhtırgandıla. Anı üçün, bir kavum tukum em miyik tavlaga, Kobannı, Bashannı, Çegemni çıkgan cerlerine barıp caşarga ornalgandıla.
Alanı bir kesegi va Malkarda kalgandı. Alay a ol da keçirerek, Çerekni çıkgan cerine bargandı. Ol Malkarda kalgan üçün, anga Malkar ne da Balkar degendile. Cangı ornalgan cerlerinde ala köp zamannı tınçlıklı caşagandıla. Gürcüde Tamara patçah bolgandan sora, ol basiyanlanı (bir kavum avtor aythança, Klaprot da malkarlılaga ‘Basian’ deydi. -B.A), alanı honşuları tegeylileni em da kalgan Kafkaz halklanı boysundurup , Hıristiyan dinni cayıp küreşgendi. Ol dinden tatarlada (bılayda Klaprot, ol közüvdegi bir kavum avtorça Karaçay-Malkar halkga ‘Tatar’ deydi. - (B.A) bügünge deri ız em da kilisala saklangandıla. Gürcünü mongolla algandan sora, basiyanla cangıdan başlarına boş bolgan edile. Art zamanlada va ala Kabartılılağa boysungandıla.
Tüzleden tavlaga Karaçay-Malkar halknı Türk tilli ata-babaları talay kere kirgendile.Birinçi kere bizni eraga (İsa’dan sonraki dönem) deri bolur. Ekinçi kere bizni eranı birinçi ömürlerinde, üçünçü kere IV-çü ömürde. Bu aytuvda aytılgan kesegi kertisi bıla da IV-çü ömürde (asır) kirgen bolur. Anga şagatlık etgen talay zat bardı.
1. Arkeologla aythanga köre, VIII-IX ömürlede Alan kabırla Karaçay-Çerkessyanı teritoriyasında (cerinde) mardadan artık köp koşulgandıla, artık da bek kayalada kabırla (E.P. Alekseyeva. Drevnaya i srednevekobaya istoriya Karaçayevo - Çerkessii, M., 1971. 86 b.). Biz ol zatnı alanlanı cangı kavumu kelgeni üçün bolganga sanaybız.
2. Künbathan Alanyanı ara şaharını atı Macar bolgandı (burungu atı). Anga XIX ömürde da Macar degenley turgandıla. Anı üsünden P.D. Şestakov (P.D. Şestakov. “Napominaniye o drevnem gorode Macar “Trudı IX arkedlogiçeskogo sezda v Rosii”, t, l, Kazan, 1971, 194 b.), V.A. Kuznetsov da cazadıla. Çerkesle anga Macar üyle (Macar ovne) degendile (V.A. Kuznetsov. “Alanya v X-XIII vv., Orconikitze, 1971, 194 b.) Aytuvda va Karaçay-Malkar halknı tüzledegi ara şaharını atı Kırk Macar bolgandı. Eşta, Alanla cangı şaharlarına eski şaharlarını atın atagan bolurla.Ol zat köp halklada, alanı içinde Türk halklada da bolup turgan adetdi.
Stavropoldan uzak bolmay Macar dep burungu ullu, alamat taş mekâmları bolgan şaharnı kim da biledi. Busagatda ol arkeologiya esketmedi. Macar degen atnı cürütgen şaharla va Şimal Kafkazda VI ömürde oguna bolgandıla. Alanı birini atı Kiçi Macar bolgandı (E. V. Rtvelatze K. “İstorii goroda Macar”. Jurnal “Sovetskaya arkeologiya”. Nr. 3. 1972, 149). Ol şaharla 720 cılda da sagınılgandıla (ol kitapda).
Aytuvda eskertilgen başha şaharla, tüz kertisi bıla da bolgan zatladıla. Gürcünü XI. ömürnü ayağında XII ömürnü allında caşağan patçahı Tamara (Alan patçah Durgulelni egeçini, Borenanı kızı bolgandı) tahtada zamanlada Gürcü, Hıristiyan dinni cayıp küreşgendi; adıglanı (kabartılıla) ne ertde bolsa da XV. ömürnü birinçi carımından alga alaylada caşamaganları ajımsız belgilidi. Adıgla mongollaga deri kelgendile (köçgendile) beri, degeni-ol sıngar tarihge kelişmeydi. Adıgla (kabartılıla) XV ömürnü arasında da Karatengiz bıla Azovtengizni (Azak ) cagalarında caşaganları, XV. ömürde salıngan italyan kartadan (harita) belgilidi (ABK, 407).
Bu cerlede gürcülüleni hıristiyan dinni cayıp küreşgenlerine Malkarda, Tegeyde, Kabartıda gâvur kaçnı atı Gürcü söz bolganı şagatlık etedi (dzuvar. cor, cora).
Ol zamanlada bu cerlede caşagan üyürle Karaçay-Malkar halknı ütü-babaları bolganına köp türlü belgili materyal cıygandı avtor. Ol materyalnı bir kesegi “Aktualnıe problamı karaçaevo-balkarskogo i nogayskogo yazıkov” degen, 1981 cıl Stavropolda çıkgan bıla 1982 cıl Çerkesskede çıkgan “Şorka” degen kitapda basmalangandıla.Kalganı da basmalanır degen umut bardı.
Bu aytuv Malkar kartlanı avuzlarından cazılgandı. Anı amaltın mında “Karaçay” degen kişini atı sagınılmaydı, Malkarda unutulgandı anı atı. Anı çurumu, “Karaçay” nı Koban başında caşaganıdı.Anga şagatlık etgen talay zat bardı.
1. Hurzuk elni burungu atı “Karaçay” bolgandı. XIX. ömürnü al cıllarında da anga “Karaçay” degendile (ABK. 246, 254).
2. Halk aytuvlanı birinde “Karaçay bıla Frankla” degen aytuvdaça Karaçay, Koban başında biylik etgendi, dep aytıladı. (Caşavnu Oyuvları, Bayramuklanı. A., b. 13).
Bu aytuvnu karaçaylılanı avuzlarından cazılgan varyantında zaman körgüzülmeydi (ol Orus tilge tüz köçürülgen ese) Halk a Karaçaynı başçılıgı bıla köçgendi tavlaga.
Obadiy. Bu at XIII. ömürde caşagan Hazar patçahnı atıdı (M. İ. Artamanov. “İstoria Hazar”, L., 1962. b. 278, 285). “Obadiy soyulgança soyulgun” degen kargış, karaçaylılada XX ömürnü arasında da cürütülgendi. Anı avtorga (Bayramuklanı Ahmat) Çerkeskede caşagan Hasanlanı Nazir aythan edi.
Basian, Basiani. Ullu seyirligi emda maganası bardı malkarlılanı Çerek özende caşagan kavumunu Basian degen atını. Birinçisi, Kafkazda caşagan alanlanı bir ullu üyürünü atı Basiani bolgandı (A. V. Galdo. Etniçesya istorya Severnogo Kavkaza IV-X vv., L. 1979. b. 67). Ekinçisi; Kabartıda, Tegeyde, Gürcüde aylanıp materyalla cıyıp kelgen Orus İlmu Akademiyanı çileni (üyesi) İ. A. Goldenşted, gürcüle Malkarın em ullu üyürüne / Çerek özende caşagan kavumuna emda anı cerine Bazianı, Baziana, Baziania degenlerin çertedi (ASK. Adıgi, Balkartsı i karaçaevtsı v izbestiah evropeyiskikh avtorov XIII-XIV vv., Nalçik, 1974. b. 206, 208). Belgilidi dagıda, Basian Malkar biyleni bir kavumunu tukumu bolganı (ABK. 207). Üçünçüsü, Malkarlılaga Gürcüle XIV ömürde da Basiani degenlerin L. İ Lavrov körgüzgendi (L. İ Lavrov. “Karaçay i Balkariya do 30-x godov XIX v.” ‘Karaçayskiy etnografiçeskiy svornik’, IV. M., 78-79). Törtünçüsü, burungu bulgarlanı (Türk Bulgarla) Batbay degen patçahını tukumu da Basian bolgandı. Anga Batbay Basian (grekça Batbay Basianus) degendile (Venelin Ü. “Drevnie i nıneşnie bolgarı v otnoşenii k Rossianam”, t. l., M., 1829. b. 29-32).
Alay bıla, aytılgan zatla malkarlılanı Basian degen üyürü Alan üyür bolganına, bulgarlanı da Batbay degen patçahını tukumu Alan üyürden çıkganına şagatlık etedile.
Basian kesi da Türk-Alannı sözü bolurğa bollukdu. Teňleşdirigiz, alanlanı caşağan cerlerini eki başha cerde eki atı da başha zamanladan tavuşlaga boşaladıla: Alanlian-Kazakhstanda III-IV ömürlede alanla caşagan cerni atı; Alania-VII ömürde Koban başında caşagan alanlanı cerini atı, bolgandıla (alanı üsünden basmağa ençi iş hazırlanıpdı). Budian dep, dağıda anga uşaş Karaçay-Malkar atla bardıla.
Ol Aytuvnu Karaçay Kartlanı Avzundan Cazılgan Variyantı
Anı, 1829 cıl Mingitavnu tübünde Venger (Macar) profesor J. de Sess cazgandı. Ol Orus tilge bılay köçürgendi : “Men ala bıla ekspedisyanı (izlem üçün aylanganla) tilmaçı turganlay uşak etgenme (ol, Çerkes bolsa da, orusça, türkça, karaçayça da bile edi). Meni igi seyirsindirgen edi alanı, men Macar bolganımı bilgenlerinde kuvanganları... Kaçan ese da bir zamanlada ala, bu kıralnı aytuvuna köre, bitimli cerlede, Don’dan Derbentge deri caşagandıla. Ala dagıda koşhan edile: ol millet Kobannı arı canında, busagatda kazakla-karatengizçile caşagan cerde caşagandı. Ol zamanlada ala ullu, küçlü halk bıla honşu bolgandıla. Ol zalimlik etip turgandı. Har üydegiden cıl sayın kara başı bolgan bir ak iynek davlagandı.Allay iynegi bolmasa va, anı ornuna üç iynek berirge kerek bolgandı. Anı amaltın ala Kobannı sol canına barırga begim etgendile. Anda miyik tavlada kişige da boysunmay caşar üçün, ala Karaçaynı (Karaçay degen başçını) başçılık etivü bıla busagatda caşagan cerlerine kelgendile. Anı atın algandı halk kesine atha, anı tukumu kurup kalgan ese da, ol atnı saklaydı. Bizni lagerden (kamptan) üç künlük colnu barsang, beş el ne da beş halk bardı. Ala barısı bir Macar tamırdan çıkgandıla. Ala Oruspie, Bizingi, Huliam, Balkar em da Duğurdula. Bu halkla Kafkazda caşagan halkladan çırtda başha tilde söleşedile. Ala em miyik tavlada caşaydıla, honşu tegeylile, imeretinle (ebzele) bıla baylam tutadıla.
Biz, karaçaylıla bıla uşak etgen zamanda, alanı cüreklerine cararga süyüp, ‘Macarda da allay atnı cürütgen üydegi bardı’, -Karaçay- dep bir inaral a bizini busagatdağı cüyüshanıbızdı, Avusturyanı patçahını askerinde kulluk etgendi. Eşta, ol Macar üydegi alanı burungu başçışı Karaçay degen kişi bıla et cuvukla bolurla, degen edim.
Ol sözleni aythan zamanda alanı birbirine kaygılı bolup karaganların esledim. Sora ala, bilmey turganlay, alaydagılaga ‘savkalıgız’ demegenley, bizni koyup, ketip kaldıla. Bir talay sagatdan bildim, men alanı kaygılarını çurumun”. (ABK. 330-331).
Ala va, J. de Bess “Macardagı karaçaylılaga bildirirge burungu Karaçaynı tübün izlep kelgendi” dep korkgandıla. Eşta ala Karaçaynı eki kavumu da et cuvukla bolganların algın bilip turgan bolurla. Alanı kaygıları J. de Besss, “men anı üçün kelmegenme” degenden sora tohtagandı.
_________________________________________________________
Caşavnu Oyuvları - İstorya Haparla - Bayramkullanı Ahmat,
Stavropol, atlı kitapdan, Kartcurt sayı : 7
_________________________________________________________


text:
Aqyarda iyülniñ 3-ünde yañı COVID-19 adisesi qayd etilmesi. Bunı şeerniñ rusiyeli akimiyeti haber ete.
Umumen yılnıñ başından berli Aqyarda koronavirus infektsiyasınen 236 adam hastalandı. Şimdilik 37 adam hastahanede yata. 187 adam yahşı oldı, 4 adam vefat etti.
Tünevin işğal etilgen Qırımda daa bir koronavirus hastası vefat etti. Böylece, ölgenlerniñ umumiy sayısı 30 adam oldı.
Bundan ğayrı, 3 477 adam tibbiy nezaret astında olğanı bildirile. Olardan 2506-ı - evlerinde, 277-si - hastahanelerde ve 694-ü - observatorlarda baqıla.
Hatılatamız, Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, hastalanğanlarnıñ umumiy sayısı - 712 adam
Ukrainada iyülniñ 3-üne qadar 46 763 COVID-19 hastası qayd etildi, 1212 adam vefat etti, 20 558 hasta yahşı oldı.
Dünyada 10,9 millionğa yaqın koronavirus hastası qayd etildi. 521 298 adam vefat etti, 5,7 milliondan ziyade adam yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Zäytün êksportında rekord
2021-2022 zäytün êksportı sezonı 30 sentäbr’da tämamlandı
Türkiyäneñ bu sezondağı zäytün êksportı 110 meñ tonna belän rekord quydı.
2021-2022 zäytün êksportı sezonı 30 sentäbr’da tämamlandı.
Êksport uzğan sezon belän çağıştırğanda 24%lık artış belän 110 meñ tonnağa kütärelde. Zäytünnän täêmin itelgän valyuta isä 15%lık artış belän 173 million dollarğa citte.
Ägäydäge Zäytün häm zäytün mayı êksportçılar assoŝiaŝiyaseneñ İdarä şurası başlığı Davut Êr açıqlaw yasap: “Zäytün mayı êksportıbız miqdar yağınnan 28%ka artıp, 40 meñ tonnadan 52 meñ tonnağa kütärelde. Êksport küläme 44%ka artıp, 180 million dollarğa citte,” – dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyäneñ milliardları Ukrainanı torğızu öçen totılaçaq
Awrupa Berlege ilneñ tuñdırılğan aktivların tartıp alırğa uylıy
Rusiyä aşlaması töyälgän berençe köymä yulğa çıqtı
Qara diñgez aşlıq koridorı kileşüeneñ yañartıluınnan soñ Rusiyäneñ aşlama töyälgän berençe köymäse Niderland portınnan xäräkät itte


text:
Qırımtatar Wikipediası nevbetteki yıllığını qayd ete – 2008 senesi yanvar 12 – leyhanıñ resmiy Doğğan künüdir.
Leyha teşebbüsçisi qırımtatar tilini yahşı bilgen Moskva sakini Aleksandr Gorâinovdır. Bölükniñ maqaleleri II Qırımtatar Milliy Qurultayında qabul etilgen latin urufatında yazmağa qarar aldılar ve kelecek künü Wikipedianıñ yañı bölügi 500-den ziyade maqaleden ibaret edi.
«Wikimedia Ukraina» cemaat teşkilâtı öz blogunda qayd etkeni kibi, bu qırımtatar Wikipediası içün eñ büyük muvafaqiyet edi, ileride inkişaf suratı eksildi. Umumen, sekiz yıl devamına 4500 maqale yazıldı, çoqusı 2012 senesi dekabr ayından 2014 senesi mayıs ayına qadar çıqtı.
Teşkilâtta deyler ki, Wikipediya qırımtatar tiliniñ gençler arasında rağbetleştirüvi boyunca teşebbüslerni amelge keçirmege ve qırımtatar tilinde çıqacaq haber alanınıñ temelini qoymağa yardım eter.
2015 senesi dekabr ayında qırımtatar cemaatçılıq vekilleri ve Ukraina Haber siyaseti nazirligi işbirlik ve «Wikipediya» bütündünya ağında qırımtatarlar aqqında ukrain ve ingliz tillerinde malümatnıñ tarqatılacağı aqqında añlaştılar.


text:
Versal muqavelesi
Versal barışıq muqavelesi - 1919 senesi kiraz ayınıñ 28-inde Versalde Birinci cian cenkinde bir taraftan ğalip çıqqan devletler (AQŞ, Büyük Britaniya, Frenkistan, İtaliya, Yaponiya, Belçika ve digerleri) ve o bir taraftan yeñilgen Almaniyanıñ imzalanğan muqavelesi. Birinci cian cenki vaqtında Almaniyanıñ tarafında iştirak etken diger merkeziy devletlernen ayrı muqaveleler imzalanğan edi. 1918 senesi qasım ayınıñ 11-inde imzalanğan ateş toqtatuv, cenk areketlerini aqiqaten bitirgenine baqmadan, barışıq muqavelesini tizmek içün Paris barışıq konferentsiyasındaki muzakeresine daa altı ay kerek olğan. Muqavele, 1919 senesi ekin ayınıñ 21-inde Milletler Ligasınıñ kâtibiyetinde resmiyleştirilip Treaty Series-te bastırılğan edi.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırımda qırımtatar halqınıñ zulum altında olğanı aqta malümatnı red ete.
Bu aqta o Rusiyeniñ NTV telekanalına bildirdi.
«Temiz yalan. Qırımda iç bir vaqıt olmağan bir de bir erbaplar bunı ayta», – dedi Aksenov.
Aytqanı kibi, ğarbiy jurnalist ve ekspertlerge defalarca kelip eksperiment keçirmege teklif etken edi – «azırlanmayıp, Qırımnıñ bir de bir köyüne barmağa ve insanlarnıñ Rusiye Qırımda yaşayışı aqqında soraştırmağa».
«Menimce, ondan doquzı doğru rey bergenleri aqqında aytırlar, ve daa saylamağa kerek olsa, 100 kere öyle eteceklerini bildirirler», – dey Aksenov.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina delegatsiyası, sentâbr 30 - oktâbr 4 künleri keçecek Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyasınıñ küz sessiyasında iştiragini resmiy şekilde red etti.
Delegatsiya başı, "Halq hızmetçisi"nden halq mebusı Yelizaveta Yasko, benatan metnini Facebookta derc etti, o, Ukraina parlamentiniñ saytında da bar.
"Biz, sentâbr 30 - oktâbr 4 künleri keçecek PACE-niñ küz sessiyasında yañı Ukraina delegatsiyasınıñ vekâletini tasdıqqa bermemege qarar aldıq. Bu areketimiz - Ukrainağa qarşı rusiye tecavuzı neticesinden qabul etilgen Assambleya qararlarını yerine ketirmezden, Rusiyeniñ PACE sessiya zalına qaytarılmasına cevap olacaq", - yazdı Yasko, dep bildire Radio Svoboda.
Aynı vaqıtta, delegatsiya azaları, "Assambleyağa, Avropada demokratiya, uquq ve insan aqları imayesiniñ üstünligi nümünesi itibarını qaytarmağa usullar ve yollarnı tapmaq içün", PACE ortaqlarınen mesleatlaşuv keçirecek.
Hatırlatayıq, sentâbr 21-inde Tış siyaset Yuqarı Rada komitetiniñ reisi Boğdan Yaremenko, sentâbr 30 - oktâbr 4 künleri keçecek Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyasınıñ sessiyasında Ukraina delegatsiyası iştirak etmeycegini haber etti.
Ukraina halq deputatı, qırımlı iş adamı Rustem Umerov Ukrainanıñ Avropa Şurası Parlament assambleyası eyyetiniñ reis muavini olaraq saylandı. Bu aqta Umerov sentâbrniñ 20-nde Facebook saifesinde yazdı. Eyyet yolbaşçısı olaraq Yelizaveta Yasko («Halq hızmetçisi»), reisniñ birinci muavini olaraq Sergey Sobolev («Batkivşçına» umumukrain birleşmesi) saylanğan edi.
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 26-nda Rusiye eyyetini sanktsiyalarsız qaytarmağa qarar aldı. Estoniya, Gürcistan, Latviya, Litvaniya, Poloniya, Slovakiya ve Ukraina eyyetleri Avropa Şurası Parlament assambleyasında Rusiye eyyetine qarşı bütün sanktsiyalar lâğu etilgen soñ toplaşuv salonını terk ettiler.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Rusiyede yasaq etilgen Hizb ut-Tahrir teşkilâtında iştirak etüv ile qabaatlanğan imam Raif Fevziyevni tevqifli qaldırdı. Bunı Qırım birdemligine advokat Edem Semedlâyev bildirdi.
Haber etilgenine köre, mahkeme advokat Edem Semedlâyevniñ tevqif etilmesine dair evelki mahkeme qararına berilgen istinaf şikâyetini baqqan.
Adliyeciniñ bildirgenine köre, mahkeme mudafaa tarafınıñ iç bir delilini köz ögüne almağan.
"Raif böyle fikirde: o kendini qabaatlı tanımay, davanı ise siyasiy saya" dedi Semedlâyev.
Evel Raif Fevziyev SİZOda tutuv şaraitlerini şikâyet etti.
Hatırlatamız, avgustnıñ 17-nde Rusiye quvetçileri Qırımda birden beş qırımtatarınıñ evini tintti. Soñra faaller Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyev tutuldı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov Ukraina Yuqarı radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevni mukâfatlandırmağa istegeni aqqında bildirdi. Bu aqta o fevqulâde vaziyet aqibetleriniñ yoq etüvi boyunca ştabnıñ toplaşuvında bildirdi, haber ete TASS.
«Cemilevni Devlet şurasında körmege ve mukâfatlandırmağa isteymiz. Amma davetnameni qayda yollamağa, bilmeymiz. Prokuraturadan yollarmız, Natalya Vladimirovna (Poklonskaya, Qırımnıñ rusiyeli prokurorı – muar.) oña bulunuv yeri boyunca yollar», – dedi Aksenov.
Evel aynı şu toplaşuvda Cemilevge minnetdarlıqnı bildirmek ricası ile Aksenovğa Qurman rayonı memuriyetiniñ başı Vladimir Ganaga muracaat etti. «Bizge belâ ketirecek edi, amma halqımıznı birleştirdi. Zayıf yerlerimizni tapıp, qoyulğan vazifelerge mesuliyet ile yanaşmağa ögretti», – dedi o.
Qırımnıñ rusiyeli devlet şurasınıñ spikeri Vladimir Konstantinov, öz nevbetinde, Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmemesi içün Cemilev degil de, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mesuliyetli olğanını ayttı. «Oña (Cemilevge – muar.) öyle büyük emiyet bermeñiz, büyük oyunda piyadedir. Poroşenko belâlarımıznıñ birinci sebepçisidir», – dedi o.
Bildirilgeni kibi, Rusiye sıñırcıları Qırımğa 2014 senesi aprel 22-de Mustafa Cemilevge kirişni beş yılğa yasaq ettiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Aqmescit – Rusiye Federatsiyası Mustafa Cemilevge qarşı. Ukraina halq deputatı, Meclisniñ sabıq reisine yarımadağa kiriş ale daa yasaqtır. Qırımda qalğan Cemilevniñ qorantası Rusiye mahsus hızmetlerniñ nezareti altında buluna. Mustafa Cemilevniñ qorantasına basqı yapıp ta, mevamını deñiştirmek maqsadında çeşit türlü usullar qullanıla. Soñki «yañılıq» – öldürüvde qabaatlanıp, taqiqat altında bulunğan Cemilevniñ oğlu – Hayserge qarşı yapılğan informatsion ücümi oldı.
Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu – Hayser, Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını elde etkeni aqqında davalı malümatnı Facebook-ta qullanıcı Yuriy Fetiyev «Qırım Cumhuriyeti» boyunca Rusiye Federal Migratsion Hızmetiniñ bildirmesine esaslanıp yazdı. Qullanıcı, onı müessisede çalışıp, «lâqayd qalmağan» hadimlerden alğanını haber etti. Delil olaraq, aprel 26 künü qoluna tüşken Cemilev Hayser Mustafa öglu adına vesiqalar fotoresimini de yerleştirdi.
Adliyeci küçük-Cemilevniñ Rusiye vatandaşlığı aqqında malümatnı red etti.
Hayserniñ özü şimdiki vaqıtta taqiqat izolâtorında buluna, şimdiki vaqıtta onıñ işi baqıla. Belgisiz, amma ğayet haberdar olğan internet qullanıcınıñ tahminlerine köre, Rsiye pasportı oña mesülietlikten qaçmağa yardım eter.
«Camilov (Cemilev – müel.) Rusiye vatandaşlığını yapqan cinayetligi içün mesülietsiz qalmaq maqsadınen adliyecisi Aleksandr Lesovoynıñ tevsiyesi ile aldı, çünki aprel 14 künü 2014 senesi Rusiye Baş prokuraturası qırımlı mabüslerge qarar almağa imkân berdi – rusiyeli vatandaşlıqnı alıp ta Qırımda qalmaq ya da Ukrainağa ketip, anda cezasını körmek. Aynı zamanda, Rusiye pasportlarını alğanlar, devlet anayasasınıñ 20 yıllığı munasebetinen 2013 senesi dekabr ayında ilân etilgen amnistiyağa oğray bileler», – dep yazdı Yuriy Fetiyev.
Küçük-Cemilevniñ adliyecisi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Hayser resmiy olraq Rusiye vatandaşlığını red etti.
«Cemilev Hayser Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, vesiqalarnı Aqmescit ve Moskva migratsion hızmetine vaqtında berdi, vesiqalarda Ukraina vatandaşlığında qalması ve Rusiye Federatsiyası vatandaşlığından vazgeçkeni aqqında beyan etile. Bunen beraber, Kiyev şeerinde qayd etilgen ve yaşağanı bildirildi», – dep qayd etti adliyeci.
Lesovoy, Hayser Cemilev Rusiye grajdanlığını qabul etmege istemegenini vesiqalar nushalarınen tasdiqladı ve Qırım.Aqiqatqa taqdim etti.
Aynı zamanda, adliyeciniñ fikirince, Hayser Cemilevniñ red etkenine baqmadan, Rusiye pasportı kerçekten de mevcut olğanını tahmin ete.
Lesovoy, bu kibi müim vesiqalar aqqında o ve Hayser Cemilev içtimaiy ağlardan haber alğanından şaşıp qaldı.
«Eñ taacip etici fakt – cinaiy işniñ taqiqatında iştirak etmegen, amma, şahsiy malümat ve vesiqalarğa irişe bilgen adiy şahıs bu vesiqalarnı internette yerleştirdi», – dep qayd etti adliyeci.
Mustafa Cemilevge tesir etmek içün yapılğan daa bir adım – mütehassıs
Yaqın şarqiy taqiqatlar Merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ bildirgenine köre, bu informatsiyaon ücümi Mustafa Cemilevge basqı tesir etmek içün daa bir ıntıluvdır.
«Şimdiki vaqıtta Rusiye akimiyeti Mustafa beyge «basqı etmek» ya da qaralmaq içün er türlü imkânlarnı qullanacaq. Onı küçsüz ve ümütsizlikke qapılğanını isteyler. Oğlunı qayğırğanı açıqtan-açıq körüne, onıñ içün de bu oña qarşı yapılğan doğrudan-doğru basqıdır», – dedi ekspert.
Onıñ fikirince, Cemilevniñ qorantasını sıqırcaqları mümkün. «Mustafa-bey cesür insan, bir çoq qıyınlıqlar kördi ve bu kibi «ayın-oyunlar» qatiyligini deñiştirmez ve yıqmaz», – dedi İgor Semivolos.


text:
Frenkistanda iyül 14-te aqşam frenk Nitstsada yüz bergen teraktnıñ qurbanlarına bağışlanğan üç kün matem ilân etildi, dep bildireler kütleviy haber vastaları.
Radio Svobodanıñ bildirgenine köre, iyül 14-te aqşam İngiltere yalısında kezgen ve Bastiliyanı alma kününe bağışlanğan fişenkni baqqan onlarca insanlarnı urğan yük maşnasınıñ aydavcısınıñ şahsiyeti resmiy olaraq belgilendi.
Ücüm etken insan 31 yaşındaki frenk-tunisli kişi oldı, o, politisyanen atışma neticesinde elâk oldı.
İyül 14-te aqşam yüksek sürat ile ketken 19 tonnalı yük maşnası adam sürüsine uruldı ve eki kilometr devamında sağ adamlarnıñ üstünde keçti.
84 kişi elâk oldı. Elâk olğanlar arasında çoq bala oldı. 100-den ziyade insan zararlandı, 18 yaralanğan kişi ağır alda buluna.
Frenkistan prezidenti Fransua Olland yüz bergen vaqianı terakt dep adlandırdı. Cuma kününe keçer gecesi o, mahsus televizion muracaatında elâk olğanlarnıñ qorantalarına taziye bildirdi.
Nitstsada bütün kütleviy merasimler lâğu etildi ve plajlar qapatıldı.
Şimdilik ücüm içün mesüliyetni kimse boynuna almadı.


text:
Azatlıq Radiosı bildirgenine köre, türk telekommunikatsiya idaresi saytından yasaq aqqında bildirüv yoq oldı. Kütleviy haber vastalarında bunı yasaqlarnıñ red etüvine ilk adım olaraq belgileyler.
Bu afta Türkiye Konstitutsion mahkemesi böyle yasaqnı vatandaşlarnıñ aqqları bozuluvı kibi tanıdı ve servisni kene açmağa avale etti.
Twitterge irişim ükümet qararınen mart ayında yasaq olundı. Baş nazir Recep Tayyip Erdoğan bu servisni yoq etmege vade etken edi. Böyle memnüniyetsizlikniñ sebebi – Erdoğannıñ sanki qabarcılıqqa olğan bağını tasdıqlağan audio yazuvlarınıñ peyda olmasıdır


text:
Çanaqqala bäreleşe
Çanaqqala bäreleşe yäki Gallipoli bäreleşe yäki Dardanell operatsiäse (törekçä Çanakkale Savaşı; inglizçä Gallipoli Campaign) — Berençe Bötendönya suğışında 1915-1916 yıllarda bulğan xärbi operatsiä: Winston Çerçill niäte buyınça Antanta illäre, ayıruça Britan imperiäse Törkiä başqalası Stambul şähären basıp alırğa uñışsız tırışa. Töp maqsatı - Rusiägä diñgez yulın açu.
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Köndäşlär:
- Ğosman imperiäse häm Alman imperiäse
- Britan imperiäse häm anıñ koloniäläre, Fransa, öleşçä Rusiä imperiäse
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Berençe çorda 1915 yılnıñ 19 fevrale - 18 martında ingliz-frantsuz flotı Dardanell tışqı kirmännärenä atıp höcüm itä. Töp höcüm uñışsız bulıp çığa: 3 korab yuq itelä, 3 korab zur zıyan kürä, ä Törkiä kirmännäre cimerelmägän diärlek.
- İkençe çorda 25 apreldä frantsuz, ingliz, Yaña Zeland diñgez cäyäw ğäskärläre häm yunan irekle legionı, barlığı 18 meñ keşe Dardanell buğazı yanına desant töşerä.
Qanqoyğıç bäreleşlär näticäsendä 2 Britan linkorı yuq itelä häm ingliz-frantsuz köçläre berni ireşä almağannar.
1916 yılnıñ 9 ğinwarında frantsuz-ingliz köçläre uñışsız bäreleşlärdän çığarıla. Şulay itep, Gallipoli operatsiäse tämamlana, faktik räweştä Törkiä ciñä.
Töp başlap cibärüçe Winston Çerçill bu ciñelüdän soñ ministr xezmät urınınnan otstavkağa kitärgä mäcbür bula.
İstälek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
24 apreldä Törkiädä Çanaqqala bäreleşendä ciñü könen bäyräm itälär, 2015 yılda 100 yıllıq yübeleye ayıruça kiñ bilgeläp ütä.
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ДapдaHeллbckaя oпepaция Ha caйTe XpoHoc
- БиTBa пpи ЧaHakkaлe
- 100 лeT пocлe ЧaHakkaлe. Пoбeдa, изMeHиBшaя иcTopию
- yчacTиe Poccии B ДapдaHeллbckoй oпepaции(үлe cылTaMa)
- д/ф «ПoдBoдHыe TaйHы Гaллипoли» (Gallipoli´s Deep Secrets, 2010)
- [1] 2015 eлHың 10 ceHTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- ЗиMиH A.A. BиTязb Ha pacпyTbe. ФeoдaлbHaя BoйHa B Poccии XV B. M.,1991.


text:
Dr. Ahmed İhsan Qırımlı Edebiyat Qonqursı Qaideleri
Dr. Ahmed İhsan Qırımlı Edebiyat Qonqursı 2012 senesi içün ikâye saasında tertip etilğendir. Qonqursnıñ qaideleri asttaki kibidir :
1- İştiraqçiler 12-29 yaş arasında olmaq kerektir.
a. Eserler,
b. 17-29 yaş arası (doğğan tarihı 01.01.1982-31.12.1994 arası olğan gruppa)
c. 12-16 yaş arası (doğan tarihı 01.01.1995-31.12.1999 arası olğan gruppa)
Olaraq eki ayrı kategoriyada olacaqtır.
2- Eserlerniñ, Qırımtatar Milliy Qurultayı tarafından qabul etilgen latin urufatınen qırımtatarca yazılması şarttır.
3- Yiberilecek eser yaki eserler, daa evel iç bir yerde ve iç bir usulneñ neşir etilmemek kerektir.
4- Qonqursqa pek çoq sayıda eserneñ iştirak etmek mumkündir.
5- Tertip etken teşkilâtlarnıñ İdare Eyeti azaları, Yuqarı Şura azaları, qonqurs qomissiyası azalarıneñ bu kişilerniñ qorantalarındañ oğlan kişiler qonqursqa iştirak etip olamazlar.
6- Yiberilecek eser, qonqursnıñ internet saytında olğan örnek eser qalıpı boyunca azirlenmek kerektir.
7- Muracaatlar internet boyunca elektron poçtanen yapılacaqtır.
8- İştirakçilerniñ eserlerinen beraber passportlarınıñ skanerden çekilgen kopiyalarıñ ve qısqa tercimeiallarıñ (biografiyalarıñ) yibermeleri kerektir.
9- 2012 senesi içün qonqursqa soñki muracaat 30 Yanvar (Ocaq) 2013 künidir.
10-Tertip etici teşkilâtlar qonqursqa yiberilgen eserlerni ğalibiyet qazanğanına baqmay neşir etüv ususunda tolu aq ve uquqqa saiptir.
11-Qonqursqa birden çoq eser yibergen iştirakçiler tek bir esernen ğalebe qazanabilecektir.
12-Qonqurs mükafatları berilmezden öğüne adları ilân etilğen iştirakçiler Qonqurs Qomissiyası tarafından mülaqattan keçirilecek, mükâfat qazanğanlar tek mülaqattan soñ belgilenecektir.
Mukâfatlar
Qonqurs qomissiyası birinci, ekinci, uçüncü ve umüt bergenler laureantlarını belgileycektir.
17-29 yaş qategoriyası içün mukâfatlar:
1.nci yer : 4000 $
2-nci yer : 2000 $
3-nci yer : 1000 $
* Ayrıca qomissiyanıñ seçken 5 dane rağbetlendirici mukâfatı laureantlarına berilecektir.
12-16 yaş qategoriyada qomissiyanın seçken beş eser laureantı olaraq er adamğa 200 $ para mukâfatı
berilecektir.
Muracaat: Qonqursga muracaat usulü elektron poçtanen yapılacaqtır. Başqa usulnen yiberilgen ikayeler
qonqursga qoşulmaycaqtır. Muracaat adresi: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Eserler, astta yazılğan usulnen MS Word 2003 formatıneñ (*.doc), Times New Roman yazuv şeklinde, 12 punto büyüklüğü ve 1,5 satır mesafesineñ azirlenmeli. Qapaqta oğlan eser adı, ad soyad, doğan tarihı, cep telefonu, adres, elektron potça adresi, mektep/zenaat kibi malümatlar bir tamam toldurılmalıdır. Eserler qapaqnen birlikte eñ çoq 15 saife olacaqtır.
-
-
- Gösterim: 4751


text:
Bazarertesi, noyabrniñ 4-ü, ilhaq etilgen Qırımda rusiyeli Halq Biriligi Künü sebebinden raatlıq künüdir.
Bundan sebep yarımadada bir sıra tedbir keçirilecek ola, onıñ içün Rusiye nezaretindeki şeer ve rayon akimiyetleri yollarda naqliyat yürüşi sıñırlanacağı aqqında haber ete.
Eñ büyük bayram merasimleri Aqmescitte keçecek. Şeer memuriyeti, Lenina meydanında esnaf yarmalığı ve Rusiye halq yemekleri festivali olacağını bildire. Bundan ğayrı, şeerniñ baş soqaqlarında avto yürüş, sport yarışmaları ve yerli taqımlarnı bayram kontserti olacaq. Fişenk saat 21:00 patlaycaq.
Aqyarnıñ bayram programmasında esasen kontsert çıqışları, Aqyarnıñ milliy-medeniy cemiyetlerniñ sergileri ve bala ekskursiyaları olacaq.
Qomşu Rusiyede 2005 senesi noyabr 4-ünden berli Halq Biriligi Künü devlet bayramını qutlaylar. Bu bayramnı keçirmek teşebbüsini Rusiye Dinlerara Şurası kösterdi. Qırımda bu künni ilhaqtan soñ qutlap başladılar.
Bundan evel Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda 2018 senesi dekabrniñ 30-ı – 2019 senesi yanvarniñ 8-i, fevralniñ 23-24-ü, martnıñ 8-10-u, mayısnıñ 1-5-i, noyabrniñ 2-4-ü (Halq birligi künü) raatlıq künleri olaraq ilân etilgen edi. Bundan ğayrı, iyünniñ 12-si – Rusiye künü – tatil olacaq.


text:
Ukraina Yuqarı Radası salı künü, dekabr 2-de, Stepan Poltoraknı Ukraina mudafaa naziri vazifesine tayinledi. Buña 347 halq deputatı qol tuttı, – dep haber ete UNİAN.
Ukraina Anayasasına binaen, Stepan Poltoraknıñ namzetini bu vazifege Ukraina prezidenti Petro Poroşenko teklif etti.
Neşirniñ bildirgenine köre, Stepan Poltorak 1965 senesi fevral 11-de Odessa vilâyetiniñ Tarutinskiy rayonınıñ Veselaya köyünde dünyağa keldi. Sovetler Birliginiñ MVD Orconikidze aliy arbiy komandanlıq oquv yurtını, Ukraina Silâlı quvetleriniñ arbiy akademiyasını bitirdi. 1983 senesinden itibaren askerlikte bulundı.
Ukraina içki işler nazirligi içki quvetleriniñ arbiy ve mahsus azırlıq yolbaşçısı vazifesinden 2002 senesi mart ayında Ukraina içki işler nazirliginiñ içki ordu akademiyasınıñ yolbaşçısı vazifesine tayin etildi. 2014 senesi fevral 28-de prezident emrinen İçki işler naziriniñ içki ordular komandanı olaraq tayinlendi.
2014 senesi aprel 15-te Yuqarı Rada Poltoraknı Ukraina Milliy gvardiyasınıñ komandanı vazifesine tayin etti. 2014 senesi avgust 23-te oña general-polkovnik rutbesi berildi. 2014 senesi oktâbr 14-te Yuqarı Rada Poltoraknı mudafaa naziri vazifesine tayinledi, buña 245 deputat qol tuttı. 2014 senesi oktâbr 27-den itibaren – RNBO azası.
Salı künü, dekabr 2-de, Ukraina Yuqarı Radası Pavlo Klimkinni tışqı işler naziri vazifesine tayin etti. Sessiya zalında qayd etilgen 383 halq deputatından 351 kişi qol tuttı.


text:
Advokat Emil Kurbedinov salı künü, iyülniñ 30-nda, Aqmescitniñ psihiatrik hastahanesinde tutulğan Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Emiruseinovnı ziyaret etti. Bu aqta Kurbedinov Facebookta yazdı.
Advokatnıñ aytqanına köre, Emiruseinov «bir şeyni şikâyet etmey». Bunıñnen beraber, Kurbedinov, bu tedbir insannıñ aq ve serbestligini boza, dep qayd etti.
«Sağlığı yerinde ve tutuv şaraitler de yahşı. Elbette, diger taraftan, qayd etilgen cinayetlerde qabaatlanğan şahıslarnen beraber tutulması, mahkeme qararı olmağanda devamlı psihiatrik tedqiqqe yatqızılması ve bu tedbirniñ diger hususiyetleri mahsus hızmetlerniñ ameliyatında telükeli bir meyil ola», – dep qayd etti o.
Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, o, apiske alınğan qırımtatarlarnıñ psihiatrik hastahanege avuştırılmasını sebepsiz dep saya, çünki bunıñ kibi psihiatrik tedqiqler belli bir cinayetlerde, hususan qatil ve subyancılarda yapıla.
Daa evel haber etilgeni kibi, iyülniñ 25-nde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Qurman gruppası) üç mabüsi Arsen Abhairov, Rustem Emiruseinov ve Eskender Abdulganiyev psihiatrik hastahanege yatqızıldı.
Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ psihiatrik hastahanege yerleştirilmesine dair malümatnı izaatlamay.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Arsen Abhairov, Eskender Abdulganiyev ve Rustem Emiruseinovnıñ sıñırlav tedbirini sentâbrniñ 13-ne qadar uzattı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Türkiyeniñ paytahtı Ankarada 1944 senesi qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilgeniniñ 75-inci yılına bağışlanğan resmiy devlet tedbiri keçirildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Hatıra tedbiri çerçivesinde 1944 senesi qırımtatar sürgünligine bağışlanğan resim sergisi, sürgünlik şaatınıñ çıqışı, qırımtatar genotsidi aqqında vesiqalı film taqdimi, qırımtatar sanatkârlarınıñ çıqışları oldı.
Tedbirge Çetel türkler ve Aqraba toplulıqlar nazirliginiñ naziri Abdullah Eren, Qırımtatar Milliy Meclisi ve Dünya Qırımtatar Kongressiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, Türkiye medeniyet ve turizm naziriniñ muavini Serdar Çam, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel ve Ukrainanıñ Türkiye Vekâletli elçisi Andriy Sıbiğa teşrif buyurdı.
Merasim Türkiye Cumhuriyeti Çetel türkler ve Aqraba toplulıqlar nazirliginiñ Qırımtatar Medeniyet ve Yardımlaşma Dernegi ile işbirliginde yapıldı.
Mayısnıñ 18-nde Ankarada qırımtatar sürgünliginiñ 75-inci yılına bağışlanğan hatıra mitingi keçirildi.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
İñur suvnu başı tar özende ornalgan, Gürcüge aylanñan al eşiklerine, Karaçayga açılgan art eşiklerine, küz ayladan başha közüvde kürt kiritle atılıb kalıvçu Ebze elni ullu üydegilerinden ekisini caşları Zurab Dadiani bla Goçiya Capriani tiyrede em çıraylı kıznı süygendile. Cüregi uşathannı tışına çıgarırga tavlu kıznı adeti tüldü, ol da allay zat aytalmagandı, Caşla da birça aşhı caşla bolgandıla da, kaysına erge çıksa da, muratından keñde kalmazın tanıganı sebebli, birin-birinden ayırıb, birin saylab koyalmay, ekisin da tüñültmey turgandı.
Zurab künleni bir kününde kız bla Goçiyanı ençi uşak ete turganların körüb kalgandı. Katlarına bargandı. «Aranı ayırıb koyayık» deb kölüne kelgendi da caşnı bir canına çakırgandı. Kız da arbazına kaythandı.
«Kız tişirıvnu, elni tuvrasına çıgarıb, andan arı deri canşagıña tıyganıñ uşagıvlumudu?» deb ilinñendi. «Kız bla ençi sözüm bar edi. Anı onovu saña cetib kalay kaldı?» deb dürgenirek cuvab kaytargandı Goçiya da.
«Ol tavlu kızdı, biyçe kibik birevdü. Kesi da Dadianlaga kelinlikdi» deb, işi bitib boşagança söleşgendi Zurab. «Anı kelin eterge muratlıla dagıda bardıla. Dadianlanı caşladan kem tüldüle. Kıznı cüz tiler, bir alır, anı üçün ullu carsıma» - degendi Goçiya. Ekisi tavlada bir sokmakda tübemezlik bolgandıla.
- Endi, - degendi Zurab, - elni, camagatnı köz tuvrasında horazlaça cırtışmayık da, elden arlakga canlayık. Taşa kaya tübü bizge tabılır. Erkişi kesin alayda tanıtır. Goçiya ogay demegendi.
Caşla, canlarına kümüş tokmaklı tapançaları, kamaları tagılıb, tavlu kişini kaygılı coluna har zamanda da hazırlanıb turgança kiyinib bolgandıla. Tüzlükge deb, birgelerine teñlerinden eki caş alıb, özenni örge tayanñandıla. Törtüsü da, çıñıl kayanı tübü bla tizilib atlab barganlay, Goçiya Zurabnı tapançaga uzalgança eslegendi. Urub koyarga başladı deb, seskekli bolub, tartıb kamasın çıgarıb, caşnı bıgınından tıgıb koygandı.
Goçiya andan sora, eline, camagatına körünmey, kiyikle sokmagın ızlavçu bolub, talaynı keçinñendi. Alay bla uzak baralmazın añılaganında, elge caraşıb kalalmazın da bilgeninde. Kaçhınçılaga konakbay-konuş boluvçu, cunçuvluga tıbır cılıvundan ülüş etivçü, demenñili çomart honşulaga - Karaçayga avub keterge allanñandı.
Alay a kız bla sözün bitdirmegenley, ketib kalalmagandı. Bir avuz aytır sözüm bar edi, erinmesin da bir iñirde biyagı cerge çıksın deb, cuvukladan, teñlerinden tileb, kızga aytdırgandı. Kız, aşham bola, arbaz kıyırga çıkgandı. “Elimde menñe caşav kalmadı. Cür, bılaydan keteyik. Barır cerim hazırdı”,- deb tilegendi Goçiya, süygen kızın da birgesine alıb keterge umutlu bolub. Kız unamagandı. “Elde teñiñi öltürüb, bu palahnı başıña aldıñ. Seni katış kaçhınçı bolub, başha curtlada kalay aylanayım?” - deb suvuk cuvab etgendi. Goçiya kıznı cüregi ezillikdi deb muratlı edi, cuvabın eşitgeninde va sanlarına suvuk urgandı.
“Seni amaltın kesimça birevnü kanına boyalganma. Süymekligim teli etdi, ne kıçırık, ne sıyıt eteyim? Ters boldum. Başımı kayadan atıb ketalmayma. Mında va keçinmeklik kalmagandı. Canı sav adam caşavdan umutçudu, sensiz caşav maña karañı bollukdu. Kel birgeme, Karaçayga keteyik”, - deb börkün alıb tilegendi tavlu caş. Alay a kıznı cüregi erimegendi, cuvab da kaytarmay, tıñılab koygandı. “Seni amaltın kalganma bu kıyınlıklaga, vahtı bazmanına minib turama. Bıllay künümde katılık etme. Allından oguna ogay deseñ, men bu künlege ceterik tül edim”, - degendi biyagı Goçiya. “Elge caraşsañ, aytırsa alay. Busagatda va seni bla kaçhınçı bolub, curt avuşdura aylannallık tülme”, - deb ahır sözün eşitdirgendi kız.
Zavallı Goçiya, elni camagatına kavga, bölek adamga cılav, sarnav salıb, kesin uzak colovçulukga kurab, savutun-sabasın caraşdırıb, avuşla taba aylanñandı. Kiyikleni collarına, canıvarlanı sokmaklarına caraşıb, tavdan avgandı. Ullu Kam özenni başına aylanıb, enişge tüşüb kelgenley, kaya ernine cuvukda, cagalaşıb, oynay turgan bu curtlada az tübevçü, bolcar sarı salam türsünlü eki kolan barsnı eslegendi. Taş canına bugub, bavurlanıb, ışanña alıb maragandı. Canıvarla oynay kelib, kayanı ernine cuvuklaşhanlay, kavalın candırgandı. Uzun şkoknu, burnundan çıkgan tütün çaçılıb boşarga, karasa, biyagında kaya ernindegi mazallı kşptekleden biri da cok. Ok tiygeni bla, ekisi da kayadan kuyulub ketgendile, deb kelgendi Goçiyanı kölüne.
Tav curtlada - bu cerlede allay haznaga - tavruhlada aytılıvçu, çegetle başı tikli, kayalı özenleni iyesi kolan barslaga bek az vuçu co-luguvçandı. Kolan barsnı terisiça allay ömür baylıkga kimle tübegen bolurla, kaydam, Goçiyaga va ekisi tüşüb kalgandıla. Kaya tübüne enñendi, eki barsnı da terilerin soygandı. Költürüb, alıb keter ceri cok, «caşar cerime ornalsam, kelirme da koratırma» deb, aşhı onov etib, terileni kayaga cayıb ketgendi. Eki künden, Karaçayga tüşüb, camagatnı tamadalarına tübegendi.
- Cunçuvlulaga kuru da konuş boluvçu camagatha kesimi konakga coralab keleme. Kaçhınçıma, cañızma, cagım cokdu. Köresiz, abzırab kelgenme. Hurmetli camagatnı etek ışıgın menden kızganmagız - elge adam etigiz, - deb tilegendi.
Ol bargan künle Karaçay camagatha da cunçuvlu, kaygılı bir zaman bolgandıla. İncikdegi Kasay ulu kara Kasaybiy bla davur çıgıb turgan bir közüv. Zalim honşunu, cuk üzerge umut etib, kavga başlarga hazırlana aylanñan haparı kelgendi. Anı adeti alay bolgandı - söz kozgab, tavlu camagatdan ne bolsa da bir macal zat üzüb, andan sora dagıda bölek zamanña kaygını tohtata turgandı. Goçiyaga camagatnı kerti adamı boluruna ant etdirgendile, tayak tübünden ötdürgendile. Ol a kesini curtundaça, tukum ayırırga umut etgendi.
- Ogay, bizni curtda adamla barı teñdile, bizni camagat kul cekmegen, erkinligi bolgan camagatdı, sen da barı teñlikde caşa, - degendile törede tamadala.Alay bla onovnu tındırgandıla da, kara Kasayga alımga, casakga ne zat uzatayık degen kaygını teşerge kirgendile. Anı razı eterça cuk tabalmay kıynalganların körgeninde, tavda koygan terileri Goçiyanı esine tüşgendile. Kablan terile bersek bolmazmı? - deb sorgandı camagatnı cañı kişisi. Bolured, Alay a bu curtlada köb coluguvçu zat tüldü, kaydan tabayık? - degendile kişile. İncikdegi biyni otov tübüne cayılıb turmaganların biledile, ol sebebden cut biy kuvanıb oguna koyarıkdı, alay a kayda allay hazna?
- Eki allay teri bla kutulallık esek, tabarma, - degendi Goçiya. Camagat tamadala allay nasıb çıgıb kalganına ullu kuvanñandıla. Cañı elçi al künlerinden oguna curtunu kaygısın teşerge sebeb bolganı bla camagatdaşlarını barın da kuvandırgandı. Boluşurga eki nöger da berib, Goçiyanı bars terilerine aşırgandıla. Keltirib, cıyılıb, tazalab caraşdırgandıla, pırh-çırh etib, ürke turgan atlaga cükleb, İncikdegi celmavuzga iygendile. Goçiya öltürgen eki barsnı terileri talu camagatnı bir azabından kuthargandıla. Kasay ulu kara Kasaynı cutlugun bir kerege söñdürgendile.
Kolu çemer Goçiya temir ustalıkga caraşhandı. “Kesim etalmasam da, tuvduklarım tavlada kablan atarlay kavalla işlevçü ustala bolur esele va” deb, ol ustalıknı kolga aşhı innet bla algandı. «Bir athanı bla tavlada eki kablannı öltürgen caşnı» atı Üç özenñe ogay, Koban-arı, beri canlaga da cayılgandı - ol zamanlada em cigitge maravçula, tavlaga tırnaklab, örleb aylanıvçu vuçula sanalgandıla. Bölek cıldan İncikde Kasay ulu kara Kasayga da kara kavga tüşgendi - kesinden da zalim kimle esele da birle bla ilinişib kalgandı: ömürleden beri duniya alaydı - ne zalimme deb turgan da kesinden da zalimge colukmay kalmagandı, duniyanı boylarıkma, duniyanı cutarıkma deb turgannı boylagan, anı da cuthan bir tabılıb bargandı. Kasayga da tabılgandı allay bir. Kasay ulu kara Kasay, duşmanın oñlarga kgoçü cetalmazın körgeninde, boluşluk tileb, Ebzede eski şohuna Capriyan-biyge keleçile çabdırgandı.
Capriyani altmış atlı kuragandı. «Cıyırmaşar atlıga başçıla etib, Ebzeden eki caşımı aşırama. Üçünçü cıyırmaga başçıga Karaçayda üçünçü caşımı Goçiyanı salsınla. Caşladan da, atlıladan da kişi çarpımazına sak bolurga küreşigiz» deb aytdırgandı kart Capriyani.
Kavgalaşhan biyle araların Kül-tübünde (busagatdagı Kardonikni allı künbetle) ayırgandıla. Eki asker da kagışmaganlay, soguşmaganlay, ızlarına, har kim kesi curtuna aylañandı. Goçiya, cıyırmaga başçı bolub, boluşlukga çıkgan künlerinde, sanı-süyegi bla, çırayı-sıfatı bla, sözü-tabışlıgı bla, cigerligi, tiriligi bla Kasaylanı adamlanı közlerine ilinñendi. Bizni camagatda alay tüldü ansı, macal akıllı, cigit adamnı keslerine tarta biliv oñlu halklada adetdi. Kasayları da Goçiyaga artık zs bölgendile, iynak bolgandıla. Kara Kasaynı karnaşı Tavsoltan, caşlanı sıyına etilgen ullu toyda egeçi Marcanña: - Ne da et, bu caşnı mında tıy, degendi. Ariuv kıznı iynak karamı Goçiyanı horlagandı. Goçiya İncikde Kasay-kızı biyçe Marcan bla üydegi kuragandı. Biraznı anda caşay turgandı. Alay a oñsuzluk kününde, karıvsuz, tabsız zamanında, kaçhınçılıkda tıbır ışıgın andan kızganmagan tavlu camagatnı unutalmagandı- Karaçayga kaytırga tüşgendi. Küyöv bolub, kayınlarında caşaganı da avur tiygendi.
Koban özenni barın keslerine cersinib turgan Kasayları küyövge Marcasın-ayagın (cerni eski atıdı, bir atı Taşköpürnü ogarı canında kulak «Tavlu caşagan taladı») bergendile. Goçiya alaylaga burun urub körgekdi da, uzaksınñandı, caratmagandı.
— Tabsız cerdi, alayda caşav kurayallık tülme, — degendi.
Kasayları dagıda çomartlık etgendile: zorluk bla Karaçay camagatdan küçleb turgan cerlerinden Marcanı, Sılla-artın, Keli-kolnu, Küzlük-orunlanı, Tohtamişleni, İndiş-ayagına deri bergendile. Küçleb turganlıkga va, tolu iyelik etalmagan cerlerin küövden kızganmagandıla.
Erkin cerlege iye bolgan Goçiya Küzlük-orunlaga urunmagandı, alayın koygandı. Caraklı deb bir cerin da, keñ cüregini açıklıgı bla, Ermenli kaçhınçılaga Aybazlaga bergendi — kesi kaçhıkçılıkdan ötgen kişi allaylanı incivün biledi. (İstoriyadan spravka: Goçiyalanı tukum revolütsiyaga deri Marcada 308 desyatina biçenlik, 975 desyatina da caylık cer tuthandıla).
Goçiyanı üç caşı — Mahamet, Karaş, Kaysın — Goçiyaları tukum bolub başlagandıla. Üç kızını biri Sılpagarlanı, ekinçisi Batdılanı, üçünçüsü Golalanı tiyrelerinde birer atavulnu anaları bolgandıla deydile.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciliginiñ ekspertler şurasına eki qırımlı qoşuldı – «Qırım eviniñ» programma müdiri Alim Aliyev ve «Qırım strategik tedqiqatlar institutı» cemaat teşkilâtınıñ leyha koordinatorı, Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ sabıq müdiri Elmira Ablâlimova, dep bildire temsilcilikniñ matbuat hızmeti Facebookta.
«İnformatsion, medeniy ve tasil saalarında rolümni körem. Mütehassıs olğan saalarımda. Temsilcilikniñ ekspertligini quvetleştirmek içün. Çeşit akimiyet organlarına sıq-sıq mesleat berip, yapılacaq ve yapılmaycaqlarnı ayta bilemiz. Amma bu iş neticeleri bizge bağlı», – dep izaatladı tayinlevini Alim Aliyev Qırım.Aqiqatqa.
2019 senesi noyabr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy prezidentniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ birinci muavini vazifesine Darya Sviridovanı ve muavini olaraq «KrımSOS» aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ koordinatorı Tamila Taşevanı tayin etti.
Keçken sene avgust ayında Ukraina gumanitar siyasetini azırlağan ofis koordinatorı olaraq qırımlı, «Vostok SOS» hayriye teşkilâtınıñ icra müdiri Aleksandra Dvoretskaya tayin etildi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Cuma künü, oktâbr 28-de, Aqmescitte Cuma-Caminiñ temeli qoyuldı. Merasimde Kreml kontrol etken Qırım ükümeti, parlamentiniñ vekilleri, em de şeer akimiyeti ve müftiylik iştirak ettiler, dep bildire «RİA Novosti Krım».
«Temeli qoyulmağa başladı. Soñki dört-beş ay devamında qazma işleri keçirildi, ve bugün Cuma-Caminiñ temeli peyda ola», – dep ayttı Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca komitetiniñ Rusiye yolbaşçısı Zaur Smirnov.
Qırımdaki Cuma-Cami qurucılığı Aqmescitte 2015 senesi sentâbr 25-de başlağan edi. Qurucılıq 3 yıl devam etecektir. Cami 3 ga meydanda yerleşip, ibadethaneden ğayrı, bir sıra diger binanı, şu cümleden memuriy inşaatlarnı da birleştirecektir. Umumen 4000 insan qızdırılacaqtır.
Cami şeerniñ cenübiy töpesinde, Aqmescitniñ suv anbarı civarında qurula. Leyhağa köre, cami eki qısımdan ibaret olacaq: 28 metr qubbeli esas bina (ölçüsi 37x37) ve iç azarı (abdesthaneli). Caminiñ dört minaresi olacaq, er biri 50 metrdir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Beş yıl evel Rusiye Qırım yarımadasını işğal etti. O vaqialarnı biz “Qırım: işğal kündeligi” mahsus leyhamızda tasvirleymi
2014 senesi zemaneviy qırım tarihinde ilk sefer ve şimdigece sonki sefer martnıñ 8-i künü öz manasını ifade etti - Qadın-qızlar aqları oğrunda küreş.
Kün ketişatı
Martnıñ 8-ine gece rusiye quvetçileri “Şçölkino” ukrain sıñır hızmetiniñ bölügini, silâhanesini ve, sıñırcılarnıñ qorantalarını azbarğa quvıp, evlerini zapt etti.
“Şçölkino” ukrain sıñır hızmetiniñ bölüginiñ zapt etüvi, 2014 senisi, mart 8
Saba Aqmescitte “Qırım samooboronası”ndan 3 avtobusnen kelgen 100 silâlı adam cumhuriyet arbiy komitetini elge alıp, anda öz ştabını teşkil etti.
Rusiyede, Sankt-Peterburg şeerinde Mars tarlasında silâğa qarşı - Ukrainada rus ordularınıñ olmasına qarşı - miting keçti.
Aqmescitke uçıp kelgen halq mebusı Oleğ Lâskonı “Qırım samooboronası” ava limanında tuttı.
Aqmescitte Merkeziy medeniyet parkında “vatanperver” cıyıştıruv keçti.
Bir qaç yüz faalci park yolaqlarını sarı-mavı renkte olğan sipirtkilernen sipirdi, sarı ve mavı çantalarğa çöplük cıydı. Qadınlar sarı-mavı şeritlerni saçlarına ördi, aqaylar Ukraina bayraqlarınen oldı.
Rusiye kinocılarından 50-den çoqu Rusiye interventsiyasına qarşı mektüpni imzaladı.
Rusiye askerleri Çonğar qasabasını ve Herson vilâyetine ait olğan Arabat beliniñ simaliy tarafını elge aldı.
Aqmescitte “Qırım samooboronası”zapt etilgen arbiy komitetke kelgen Kyiv faalcilerine atıp başladı. Keççe Moskova tarafdarı olğan adamlar on ukrain jurnalistke ücüm etti.
Aqmescit arbiy komitetinin yanında atuvlar, 2014 senesi, mart 8
Aqmescit merkezinde bir qaç yüz adam "referendum" ve rusiye qanunsız kirişine qarşı mitingge çıqtı.
"Referendum"ğa qarşı miting Aqmescitte, 2014 senesi, mart 8
Bütün Qırım boyunca (Çonğar, Novooleksiyivka, Canköy, Qurman, Kezlev, Aqmeçit, Bağçasaray, Keriç, Kefe, Eski Qırım, Qarasuvbazar, Zuya, Aluşta, Aqmescit)12 biñden çoq qız-qadın cenkke ve rusiye işğaline qarşı aktsiyalarğa çıqtı.
Qadınlar ukrain ve qırımtatar bayraqlarınen Qırım yolları boyunda canlı sıranı tizdi.
“Biz barışıq içün” qadın aktsiyası, 2014 senesi, mart 8
50 adamdan teşkil olğan “Qırım samooboronası”nıñ birinci “rota”sı Gagarin parkında “Qırım halqına sadıqlığı”nda yemin etti.
Poloniya Aqyardaki konsullığınıñ işini toqtattı ve hızmetçilerini Odessağa tahliye etti.
OBSE közetüv komissiyasını üçünci kere Qırımğa yibermediler. Anda olğanlar avağa tenbiyelici atışlar olğanını ayta edi.
Qırımda OBSE missiyasına atuvlar, 2014 senesi, mart 8
Aqmescitke Qarasuvbazar tarafından rusiye askerlerinen 70-ge qadar arbiy maşna kirdi.
Rusiye arbiy masnalarını kolonnası Aqmescitte, 2014 senesi, mart 8
Ermeni Bazarda “Diamond” Ukraina sıñı devriye uçağına attılar. Uçucılar zararlanmadı.
Ukrain sıñırcılarnıñ uçaqına atuvlar, 2014 senesi, mart 8
Prezident vazifelerini becergen Oleksandr Turçinov, Qırımda Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Baş idaresiniñ başı rütbesine Oleg Absalâmovnı tayin etti.
Blok etilgen ukrain arbiy qısımlar yürek şeklinde tizilip, qadınlarnı bayramnen hayırladı.
Ukrain arbily adamları Qırım qadın-qızlarını mart 8-inen hayırlay


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ LDPR deputatı Roman Hudâkov Roskomnadzor yolbaşçısı Aleksandr Jarovğa muracaatta bulunıp, Qırım ve Aqyar işğali aqqında «Vikipediya» internet-entsiklopediyasınıñ maqalelerini saytlarnıñ «qara cedveline» kirsetilmesini istedi, dep yaza «İzvestiya» neşiri. Onıñ deputat yazğan muracaat metnni bar eken.
Neşirniñ malümatına köre, Hudâkovnıñ muracaat sebebi yarımadanıñ Rusiye terkibine kirmesi zorbalıq tarzında keçirilgen birleştirüv aqqında maqaleler oldı.
Roskomnadzor ve «Vikipediya» memuriyetiniñ vekilleri neşirge işbu meseleni izaatlamadılar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımda Tarhan Qut burnunıñ yanında deñiz tübünde 1920 senesiniñ “Çetvörtıy” adlı gemisini taptılar, tıştan o zırhlı gemi ya da tarama gemisine oşay. Bunıñ aqqında “Neptun” rusiye suv tübü ekspeditsiyasınıñ reberi Roman Dunayev haber etti.
“Keçirilgen araştırmalardan soñ, deñiz tübünde evel bilinmegen gemi tapıldı. Tafsilâtlı tetqiqlerden soñ, ekspeditsiyanıñ dayverleri geminiñ adını oqup oldı”, - Dunayevniñ sözlerinden yaza TASS.
Onıñ aytqanına köre, şimdilik geminiñ ögrenilmesi devam etmekte. O qayd etti ki, ileride bu gemi dayverler içün meraqlı bir ziyaret yeri ola bile.
Avgustnıñ başında “Neptun” suv tübü ekspeditsiyası Balıqlava yanında batqan tahtalı gemini tapqanları aqqında haber etken edi.
Fevralde Aqyar yanında rusiye atiqiyatçıları, tahminen Roma vaqtından qalğan, qadimiy geminiñ qalıntılarını tapqan edi.
Ukraina Medeniyet Nazirligi, işğal etilgen Qırımda Rusiye areketleri, yarımadadaki Ukraina medeniy mirasına zarar ketire dep iddia ete. Böyle areketler “Medeniy mirasnıñ qoruvı aqqında” qanunnı ve 1972 senesi UNESCO Konventsiyasını boza.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/08-11
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Zölfät Xäkim (11.08.1960, TASSRnıñ Çallı rayonı Şäñgälçe awılı, RSFSR, / SSRB) — tatar cırçı, kompozitor, dramaturg, cämäğät eşleklese.
1990-yıllarda üz povestları häm pyessaları belän dan qazana.
2009 yılda «Telsez küke» teatral' romanı buyınça säxnäläşterelgän spektakl' öçen Ğ.Tuqay isemendäge Däwlät bülägen ala.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Bazarertesi künü, dekabr 22-de, saat 10:00, «Kiyev-Mogilân akademiyası» Milliy universitetinde «Qırımtatarlarnıñ, Ukraina tamır halqı olaraq, aqları teminlevinde ukrain yolu» serlevalı konferentsiya başlandı.
Tedbir maqsadı – VIII çağıruv Ukraina Yuqarı Şurasınıñ uquq çıqarıcı faaliyeti içün qırımtatar meselesini aktual etmek ve uquq qaidelerini icraiy akimiyet organları tarafından amelge keçirmektir.
Konferentsiyağa Ukraina ve Qırımnıñ cemiyet ve siyasiy erbapları, tarih ve uquq taqiqatçıları, devlet hızmetçileri, uquq çıqarıcı ve icraiy akimiyetiniñ vekilleri davetli edi. Tedbirden evel, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev jurnalistler ile subetleşti.
Tedbir teşkilâtçıları: «Kiyev-Mogilân akademiyası» Milliy universiteti, Ukraina Nazirler Kabineti Kâtibiyetiniñ Qırım ve Aqyar sualleri boyunca Departament, Ukraina prezidenti yanında qırımtatarlarnıñ işleri boyunca vekâletli Mustafa Cemilev.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiya reisi Ali Özenbaş Qırımtatar Milliy Meclis azaları ve faallerge qarşı suniy qararlarnı çıqarğan mahkemeciler kelecekte özleri halqara mahkemelerine tüşe bilecek, dep tüşüne.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ fikrine köre, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalunvından soñ «bu kibi qanunsızlıq ve munasebetke qarşı» narazılıqlarnıñ sayısı ğayet arttı.
«Birleşken milletler teşkilâtı, Avropa birligi, em de diger memleketlerniñ ükümet başlarına mezkür işlerniñ halqara mahkemelerinde, şu cümleden İnsan aqları boyunca Avropa Mahkemesinde baqılması ve cinaiy icracı ve emir etkenlerniñ cezalarını bere bilecek Halqara tribunalnıñ teşkil etilmesi boyunca talaplarnı beklemek kerek. Böyle alda ise, bu kibi repressiyalarnıñ aqibetlerini esapqa alsaq, er bir muayyen şahısnı belgilemek ve eñ qattı şekilde cezalamaq kerek», – dep tüşüne Ali Özenbaş.
Akimiyetniñ 2014 senesi fevral 26 künü kütleviy tertipsizlikni teşkil etüvde qabaatlanğan Ahtem Çiygoznı on yılğa apiske qapatmaq kibi qorquzuvını Meclis azası 1919 senesi vatandaşlıq cenki vaqtında Denikin akimiyetiniñ areketleri ile qıyaslay.
«O zaman vatandaşlıq cenkiniñ eñ kergin vaqıtlarında arbiy-alan mahkemeleri mabüs bolşeviklerni çeşit katorgalarğa yollay edi, amma aynı zamanda olarnıñ şahsiy kelecegi ise belgisiz edi», – dey Ali Özenbaş.
Yanvar 19 künü «mayıs 3 künü işi» boyunca Edem Osmanov yaqalana. Yanvar 23-de «Ermeni Bazar» kiriş noqtasında Federal Havfsızlıq Hızmeti ve Rusiye sıñır hızmeti faali Sinaver Kadırovnı yaqalap, Qırımdan sürgün eteler. Yanvar 29 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ vazifelerini eda etken Ahtem Çiygoz apiske alına. Bundan soñ evinde tintüv keçirile. Bundan evel tintüv ATR qırımtatar telekanalında keçirile.
Qırım akimiyetini yarımada tamır halqına nisbeten ayırımnı toqtatmağa çağıralar, amma Qırım «ükümeti» qırımtatarlarğa etilgen basqını tanımay.


text:
Änqaradağı terror ğämäle (mart, 2016)
Änqaradağı terror ğämäle - 2016 yılnıñ 13 martında kiçke 18:45 säğättä Törkiäneñ Änqara şähärendä bulğan terror ğämäle. İntixarçı bomba şartlatu näticäsendä 37 keşe häläk bula, 125 keşe yaralana. Qorbannar arasında kimendä 1 intixarçı bulğan.
Minalanğan ciñel aftamabil xökümät binası yanındağı avtobus tuqtalışında şartlağan. Ul waqıtta tuqtalışta küp keşe bula.
İntixarçınıñ aftamabile ike avtobus arasında şartlağan.
İntixarçı - Balıkesir Universitetınıñ studentkası Seher Çağla Demir bulıp tanılğan.
Kördstan azatlığı laçınnarı (körd. Teyrêbazên Azadiya Kurdistan, tör. Kürdistan Özgürlük Şahinleri) qorallı törkeme terror ğämälen oyıştırunı tanığan, bu törkem 2004 yılda oyışa häm Kördstan eşçelär firqäse belän xezmättäşlek itä.


text:
Büyük adamlar çalışalar. Olar çeşit-çeşit işlerni becereler. Dünyada ne qadar çeşit işler olsa, o qadar da zenaat bar. Böyleliknen, birde-bir mahsus yapılğan işni zenaat, dep saymaq mümkün.
Zenaatlar olğanı pek yahşı, çünki insan bütün işlerni özü yapıp olamay. Onı usta, zenaat saibi becerse, bu iş keyfiyetli ve tez yapıla.
Ebet, evde aşnı anañız pişire. Bu mıtlaqa onıñ zenaatı degildir. Lâkin büyük aşhanelerde, qavehanelerde aşnı aşçılar pişirmek kerek. Olar bu aşlarnı lezetli pişirmek içün mahsus ögreneler, çoq adamğa ve tez vaqıt içinde pişire bileler.
Siz de anañızğa evni cıyıştırmağa yardım etseñiz, cıyıştırcı olmazsıñız. Lâkin işhanelerde, er bir insan öz işinen oğraşqanda, mahsus cıyıştırıcı tutalar.
Siz de ösken soñ, oqup, zenaat saibi olursıñız. Nasıl zenaatnı saylasañız da, qorantañızğa, em de bütün halqımızğa faydası tiysin. O vaqıt adamnı da, onıñ zenaatını da ürmet eterler.
Eski zamanlarda adamlar biraz başqaca yaşağan. Er işni özleri yapqanlar. Tez yürmek içün atqa, ya da arabağa mingenler. Arabalarnı ağaçtan yasağanlar. Topraqnı da traktornen degil, saban sürip, qazğanlar. Sabannı ise demirciler öz ustahanelerinde yasağan.
Siz bugün saqacı ne işnen oğraşqanını tasavur etesizmi? Başta er bir evde “vodoprovod” olmağan. Adamlar quyu, çeşmelerden suv alğanlar. Şeerlerde suvsağan adamlar saqacılardan suv satın alıp, içkenler. Saqacılar ev bikelerniñ sımarışınen evlerge de suv ketire ekenler. Şimdi suvnen teminlemekni öz boynuna bir sıra işhaneler ve mütehassıslar aldı.
Ya dellâl ne yapa eken? Bu zenaatta insanlar köy ve şeerlerde haber darqatqanlar. Halq arasında mal satmağa yardım etkenler. Bugünde bir dellâlnıñ işini çeşit zenaat saipleri becereler. Misal, haberlerni gazet, radio ve teleyayınlav vastasınen jurnalistler darqata. Lâkin bu saalarda haber azırlavnen bağlı daa pek çoq insanlar çalışa: basmahane hadimleri, kompyuternen çalışqanlar, operatorlar, rejissörlar ve ilâhre.
Böyleliknen, zenaatlar ğayıp olmay, olar şekilini deñiştire.
Amma, misal, quyumcılar (yüvelirı) daima qıymetli maden ve taşlardan ilvanlar yasap kelgen ve ale bu künü yasaylar. Ayaqqapçı, qasap (mâsnik), terici, çölmekçi, demirci ve daa çoq zenaat saipleri de bir vaqıt işsiz oturmadılar. Bunen beraber, yañı yaşayış yañı zenaatlarnı dünyağa yaratılmasına sebep ola. Bu zenaatlar esasen yüksek tehnologiyalarnen bağlı.
Bazı zenaatlar ise, biz añlağanımız kibi, tek adını deñiştirdi. Sahribazlar (znahar) ekim oldılar, arabacılar – aydavcı ve ilâhre. Episi zenaatlarnı bir şey birleştire. Olar insannıñ yaşayışını yengilleştirmek içün yaratılğan.


text:
Prinston universitetı
Princeton universitetı (ПpиHcToH yHиBepcиTeTы). AQŞnıñ Nyu Cersi ştatınıñ Prinston şähärendä urnaşqan xosusıy universitet, Ürmäle göl ligası äğzası.
Başlıça Elizabeth, Nyu Cersi ştatında açılğan bu uqu yortı, 1756 yılda Prinston şähärenä küçerelä häm xäzerge isemen ala. Prinstonnıñ berqayçan dingä tirän qatnaşı bulmıy, bu şul zamandağı universitetlar arasında siräk sanala.
Ozaq yıllar däwamında Prinston üzeneñ eşçänlegen başlıça bakalavr studentlarına belem birügä häm fänni ezlänlärgä yünältä. Läkin soñğı waqıtta magistr studentarına da iğtibar arta bara.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İñbaşta Prinston Presbeterian din ähellären äzerläw öçen oyıştırılsa da, yaña urınğa küçkäç, bu maqsat üzgärä. Amerika inqıylabı waqıtında universitet ike yaq tarafdarları qulında bulıp ala. Prinston suğışı Corc Waşington yaqlı keşelär öçen iñ zur ciñülärneñ berse bula. Prinston şähäreneñ ike iñ mäşhür yäşäwçese Azatlıq turında Deklarasiägä qul quya. 1783 yılda Kontinental Kongress Prinston universitetı binalarınıñ bersendä cıyıla.
1969 yılda Prinston universitetı berençe tapqır xatın-qızlarnı qabul itä.
Prinston universitetınıñ devizı — Dei sub numine viget (Allahı Täğälä qulı astında ul çäçäk ata).
Kampus[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Princeton universitetınıñ töp binaları neo-gotika stilendä eşlängän häm kübesençä 19nçı -20nçe ğasırlar başına qarıy. Berençe bina Nassau Hall, Kampusnıñ tönyaq noqtasındla urnaşa.
Universitet cirendä urın alağan Prinston Sänğät muzeyı tarixi yädkärlärgä bay häm 60,000 yaqın eksponatnı tuplıy. Şul isäptän, Qıtay sänğäte ürnäkläre iñ köçläyelärdän sanala. Muzeyda Clod Mone häm Endy Warhol äsärlären dä tabıp bula.
Oyışma[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Princeton 14.2 milliard dollar endowmentı belän dönyanıñ iñ bay universitetlarınnan sanala.
Barlığı altı kolledj eşli. Härber collegeda berniçä toraq korpusları, aşxanälär, kitapxanälär h.b. urnaşqan. Şulay itep bu kolledjlar ayırım yuğarı uqu yortı strukturasın xäterlätä.
- Wilson College
- Forbes College
- Rockefeller College
- Mathey College
- Butler College
- Whitman College (tözelü etabında)
Bakalavriat studentları, härber ekzamen aldınnan Akademik tuğrılıq antın yaza häm qul quya. Bu ant süzläre tübändägedän ğıybarät: «Min bu ekzamen waqıtında Namuslıq Kodeksın bozmawıma ant itäm». Ekzamen tämamlanğaç, studentlar maxsus qömietqa aldaw oçraqları turında xäbär itärgä tieş dip sanala. Şulay itep, uqıtuçılar studentlarnıñ ekzamen waqıtında küçerü-küçermäwen küzätmi. Akademik yalğan Princetonda iñ qatı tärtip bozu bulıp sanala, häm anıñ öçen studentlar uqu yortınnan quılırğa mömkin.
Universitet kitapxänäse 8 millionğa yaqın kitapqa iä
Universitet rangları, däräcälär
US News & World Report gäzite isäpläwençä, sigezençe yıl rättän 1nçe urın (2001-2008) Washington Monthly buyınça, Amerika millätenä kitergän fayda buyınça yuğarı belem birü yortları arasında 43nçe.
Keşelär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Universitetnı törle yıllarda tämmlawçılar arasında Wudro Wilson häm Ceyms Medison, Bangladeşnıñ xäzerge prezidentı Faxruddin Ahmed, Con F. Kennedi (awırtu säbäple Harvardqa kühärgä mäcbür bula), Google prezidentı Erik E. Şmidt, korporativ rayder Karl Aykan, Nobel büläge laureatları Con Neş, Stiven Wainberg, Gari Bekker h.b.


text:
General Valeriy Gerasimov, Rusiye baş ştabınıñ yolbaşçısı, mayıs 23 künü Rusiye ordularına qaytmaq içün 20 künü kerek olğanını ilân etti.
Evelleri Rusiye mudaafa naziri Anatoliy Antonov quvetler sıñırnı «bir qaç kün içinde» qaldıracağını ayta edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ordularnı qaytarmaq içün emiri olğanını üç kere aytqan edi. Washington ve Brüsselde Rusiye ordularınıñ bulunuvını istilâ, Şarqiy Ukrainada kerginlikniñ arttıruvı ve mayıs 25 kününe belgilengen prezident saylavlarına keder etüv olaraq tanıy.
Mayıs 23 künü pentagon Rusiye ordularınıñ Ukraina sıñırından avuştırıluvını ilân etti, amma ordunıñ bütünley çıquvı aqqında da aytmağa erte olğanını qayd etken edi.


text:
Qırımda avgustnıñ 4-9-da pek sıcaq ava olması beklenile. Bunı işğal etilgen yarımadanıñ Kreml kontrol etken Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildire.
«Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ» malümatına köre, avgustnıñ 4-9-da Qırımda pek sıcaq ava olması beklenile: avanıñ arareti iklim normasından 7 derece yüksek olacaqtır», – dep aytıla haberde.
Qurtarıcılar küneş çarpması aqqında hatırlatıp, böyle vaziyetlerde yapılacaq areketler aqqında ayta: zarar körgen kişi kölgege alına ya da töşekke yatqızıla, çoq suv içtirile, başına suvuq bir şey qoyula. Sıcağı köterilse, ilâc berile. Ava kirgen odada qalmalı. Alı pek ağır olsa, insannı dım çarşafqa saralar, kerek olsa, yürek ilâcları berile. Ekim kelgenine qadar suvuqlatmağa devam etmeli ya da zarar körgen kigini hastahanege alıp ketmeli.


text:
Sazağan aqqında malümatnı ilk kere milâttan evel II asırdaki Çinde (Kitay) tapmaq mümkün. Yazılğanına köre, onı pek qolay yapmaq mümkün. Biz qadimiy çinlilerden üner alıp, zemaneviy sazağannı kökke uçuracaqmız.
Kerek olacaq şeyler:
50 sm ve 30 sm uzunlığında 2 ince çıta (reyka), çeşit qalınlıqta qaviy yipler, skotç, tutqal, kalka ya da polietilen paketi, marker.
1. Çıtalarnıñ qısqasını ortalap, uzunını kenardan 15 sm çekilip, has şekilinde bağlaymız. Bu sazağannıñ negizi olacaq.
2. Çıtalarnıñ çetlerinde teren olmağan alqa kesip çıqaramız ve bu alqalarğa ince yip bağlap, dört tarafını qoşamız. Yaratılğan dörtköşelik üstüne kâğıt çekilecek.
3. Sazağanğa ince kâğıt ya da polietilen paketini açıp kermege mümkün. Yengil sazağan yahşıca uça. Şekilge köre biraz artqaçını qaldırıp, şu kâğıtnı kesip çıqaramız. Soñ negizine yapıştıramız.
4. Shemağa baqıp, çetlerine ince yip bağlaymız (qaviyce tursın dep, daa skotçnen yapıştırmaq mümkün).
5. Asılıp qalğan yiplerni bir yerge ketire ve buğumlaymız. Şu buğumğa qalın yip (leyer) bağlaymız. Leyerni qolda tutacaqmız. O, uzun olmalı.
6. Sazağannıñ süyrü köşesine skotçnen (D noqtası) şerit ya da kâğıttın quyruq bağlaymız.
7. Sazağannı markernen yaraştıramız.


text:
2015 senesi avgust 18 künü Kiyevde köçip kelgenlerge yardım etken cemaat teşkilâtlarını birleştirecek «Serbest insanlar evi» işke başlaycaq, bildire «KrımSOS» teşebbüsi.
«Köçip kelgenlerge yuridik ve maneviy yardımnı, iş ve iş tapuv boyunca tevsiyelerni, gumanitar yardımnı köstermek ve diger müim meselelerni muzakere etmek içün imkân bermek maqsadı ile «Serbest insanlar evi» teşkil etildi. Mında nevbetteki teşkilâtlar kire: KrımSOS, Vostok-SOS, Serbest insanlarnı meşğul etüv merkezi, Yañı Donbass», – añlatalar teşkilâtta.
Yardımnı köçip kelgenler Kiyevde Frunze soqağı, 13 D (yañı serleva – Kirillovskaya, 13 D) adresi boyunca elde ete bilecek.
«Serbest insanlar evi» «KrımSOS» cemaat teşebbüsi tarafından «Cemaat işançını pekitüv ukrain teşebbüsi» leyhasınıñ çerçivesinde teşkil etildi.
Ukraina İçtimaiy siyaseti nazirliginiñ soñki malümatına köre, 2015 senesi avgust 3-ne Donbass ve Qırımdan 1414798 köçip kelgen insan qayd etildi.


text:
Kil Äxmäd
Kil Äxmäd - tatar morzası, XV ğasır axırında Qazan xanlığınıñ säyäsi däwlät eşleklese, xökümät başlığı.
Tatar tarixında Kil Äxmädne "sorı kardinal" dip atap bula, çönki ul xanlıqnıñ eçke häm tışqı säyäsätendä töp rol' uynağan, xan kem bulğanın bilgelägän.
Anıñ eşçänlege bik qarşılıqlı, ber qaraş buyınça Kil Äxmäd Qazan xanlığınıñ Mäskäwgä qarşı turı suğışında kermägänen ireşkän, läkin bu säyäsät säbäple Mäskäw Qazannıñ eçke eşlärenä aktiv tığıla başlağan.
Bütän qaraş buyınça Kil Äxmäd eşçänlegenä tiskäre bäyä birelä, çönki ul Qazan xanlığınıñ bäysezlegen çiklägän häm däwlätneñ Mäskäwgä bäylelegenä kitergän.
Läkin şul qarşılıqlı säyäsät näticäsendä Qazan xanlığınıñ iqtisadi üseşe bulğan, bäylelegenä qaramastan Qazan xanlığı räsmi möstäqil däwlät bulıp qalğan.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1490 yıllarda Olığ Möxämmädneñ Qazandağı turı näsele özelgän, häm Qasıym xanlığındağılar Qazan täxetenä däğwä itkännär. Mäskäw böyek kenäze İvan III Olığ Möxämmädneñ onığınıñ ulı Möxämmäd Äminne yaqlağan, näticädä ul Qazan täxetendä utırğan häm urıslarğa tabışlı säyäsätne ütkärä başlağan.
Qazan xalqı Mäskäwneñ xanlıq eçke eşlärendä qısılğanına zur rizasızlıq kürsätä başlağan. Şunı kürep, morzalar Kil Äxmät, Uraq, Äliş häm Sadır urıs qısıluına qarşı däwlät tüntäreleşen oyıştırğan.
1495 yılda Seber xanlığınnan Mamıq Qazan täxetenä çaqırılğan. Mäskäw Möxämmäd Ämingä yärdämgä ğäskärne cibärgän, läkin ul kitkäç Qazan täxetenä Mamıq xan utırğan, ä Ämin qaçqan. Mamıq xan Qazan öçen yat keşe bulğan, zur säwdä şähären niçek idärä itkänen belmägän, Kil Äxmädne qulğa alğan. Näticädä Kil Äxmäd Mäskäw firqäse faydasına qaraşların üzgärtkän, häm Mamıq xanğa qarşı yaña däwlät tüntäreleşen oyıştırğan.
Mamıq xan Arça bäklegenä qarşı yaw belän barğanda, Kil Äxmäd Qazanda xakimiät alğan häm kirmänneñ qapqaların biklägän, näticädä Mamıq Sebergä qaytırğa mäcbür bulğan, ä Qazanda yänä urıs yaqlı firqä xakimiätkä kilgän.
Däwlät tüntäreleşe näticäsendä Kil Äxmäd xökümät başlığı bulğan, ä Qazan täxetenä Qasıym näselennän Ğabdel Latıyf çaqırılğan. Könçığış firqäseneñ başlığı Uraq morza sörgengä kitkän.
1499 yılda Uraq morza könçığış yaqlı xannı Qazan täxetenä utırtırğa tırışqan, läkin Kil Äxmäd yärdämenä Mäskäwdän ğäskär kilgän häm täxet saqlanğan.
1501 yılda Ğabdel Latıyfqa 25 yäş tulğan häm ul bäysez säyäsätne ütkärä başlağan. Kil Äxmäd Qazan bäysezlegenä qurqıp, Mäskäwgä zarlanırğa barğan häm yaña däwlät tüntäreleşen oyıştırıp, täxettä yänä Möxämmäd Äminne utırtqan.
Läkin Möxämmäd Ämin Mäskäw sörgenendä bulğanda, üz qaraşların üzgärtkän häm Qazan xanlığınıñ bäysezlegen yaqlıy başlağan. Täxettä utırğaç, Möxämmäd Ämin Kil Äxmädneñ barlıq xiyänäten iskä töşerep, anı ülem cäzasına xökem itkän.
Riwäyät buyınça Kil Äxmäd üleme aldınnan "Möxämmäd Ämin tözegän manara berqayçan xan isemen yörtmäyäçägen" aldan äytkän, çınnan da xäzer bu manara Söyembikä manarası dip atala.
1505 yılda Möxämmäd Ämin Qazan yanında urıs ğäskären tar-mar itep, Qazan xanlığın Mäskäwgä bäylelegennän azat itkän.
Kil Äxmädneñ üleme belän Qazan xanlığı möstäqillek yulın totqan, läkin Mäskäw belän suğışlar çorı da başlanğan.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
M.Г.XyдяkoB. Oчepkи пo иcTopии KaзaHckoro xaHcTBa. "ИHCAH", MockBa, 1991


text:
Keriç köprüniñ deñev demiryol areketini bu sene avgust-sentâbr aylarında başlatmağa planlaştıralar, dep bildirdi cumaaqşamı künü, aprelniñ 18-nde, Qırımnıñ Rusiye ükümeti reisiniñ muavini Mihail Seleznöv «Yalta iqtisadiyat forumında» çıqışta bulunıp.
«Köpürniñ Taman tarafından ve Qırım tarafından birinci töşemesi endi bar… Küçük bir sır aytayım, avgust-sentâbrde Keriç köprüniñ bütün esnaslarını tertiplemek içün ilk areket (demiryol areketi – QA) başlatılacaq. Seferler, planlaştırılğanı kibi, dekabrde başlaycaq», – dep bildira Seleznövniñ aytqanlarını TASS.
Bundan evel Rusiye prezidenti Vladimir Putin 2019 senesi Keriç köpründeki demiryol areketi başlaycaq, dep bildirgen edi.
«Qırım demiryolu» yolcularğa hızmet idaresiniñ yolbaşçısı Vladimir Rezniçenko qurulğan Keriç köpründe ilk yolcu treni dekabrniñ 8-nde sefer yapacaq, dep bildirgen edi. Yarımadağa ketken trenlerniñ biletleri sentâbrden başlap satılacaqtır.
«Qırım demiryolu» Rusiye müdiri Aleksey Gladilin Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğan soñ andan qomşu Rusiyeniñ 11 şeerinden trenler keçecek, dep ilân etti.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı yengil maşinalarnıñ keçişine bu sene mayıs ayında açıldı. Oktâbrniñ 1-nde yük maşinalarınıñ areketi açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa qurulmadı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.


text:
Bunı «Ukrainskaya pravda» haber agentligine onıñ soyları haber etti.
«Tünevin o, apayınen bağlanıp oldı. O, üç söz ayttı. Qasevetlene, sağ-selâmetim ve er şey yahşı olacaq. Başqa bir de bir malümat yoq», – tarif etti tizesi.
Al-azırda Demyanenkonı azat etüv aqqında muzakereler keçirile.
Ukraina prezidenti memuriyetiniñ reis muavini Andriy Sençenko Ukraina arbiy adamı FSB qolunda olğanını ayta, çünki Rusiye Silâlı quvetleri ukrain kapitanı aqqında bir şey bilmeyler.
Demyanenko martnıñ 23-de İnformatsion-ruhiy areketler Merkeziniñ ücümı vaqtında ğayıp oldı.


text:
Aqmescitte memurlar bazı devlet müesseseleriniñ hadimlerinden iyünniñ 12-nde Rusiye Künü munasebetinen teşkil etilgen bayram merasimlerinde iştirak etmelerini talap etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Tasil müessisesiniñ hadimlerinden biri, müdirlik tarafından bütün hadimlerge şeerniñ merkezinde yürüşte iştirak etmege ve Lenin meyadanında bulunmağa emir etilgenini haber etti. İşçiler, bayram kününde çalışmağa mecbur olğanları içün aylıq maaşlarına bir şey qoşulmaycağına açuvlandı, albu ki, qomşu Rusiyeniñ qanunlarına köre, maaş arttırılmaq kerek edi.
İstilâ etilgen Qırımda iyünniñ 12-nde Rusiye Künü bayramına bağışlanğan merasimler teşkil etildi.
Qırımnıñ şeerlerinde tantanalı merasimler ötkerilecek. Ayrıca, Aqmescitte çeşit flashmob, matröşka (ananeviy rus oyuncağı) boyalama dersleri, canlı eykeller kösterüvi, yürüşler ve Lenin meydanında icadiy taqımlarnıñ kontsert programması ötkerilecektir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılğan eñ az 25 insannıñ evinde tintüv keçire. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, tahqiqat tedbirleri qırımtatarlar yaşağan evlerde keçirile.
Tintüv yerlerine kelgen advokatlarnı Rusiye uquq qoruyıcıları içeri almay.
Daa evel haber etilgeni kibi, tintüvler Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Strogonovka) köyü, Aqmescitniñ Bavurçı qasabası, Qarasuvbazar rayonınıñ Köneçi (Vladimirovka) köyünde keçirile.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqlap, şübhelilerniñ sayısını ve olarnıñ soyadlarını aydınlatmadı.
Faallerniñ bildirgenine köre, Bavurçı qasabasında tintüvler keçirilgen maalleni Rusiye gvardiyası qapattı. Yerli sakinlerni evlerine yibermeyler.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Martnıñ 26-nda saba Qırımnıñ memuriy sıñırında Rusiye sıñırcıları «Qırım birdemliginiñ» faalleri Remzi Bekirov ve Ruslan Suleymanovnı tutıp aldı. Bir qaç saat tutıp, olarnı yibergenler. Ekisi de pasportlarnı bozğanında qabaatlandı. Aynı vaqıtta, memuriy bozuv aqqında bir de bir protokol berilmedi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qazaqstan M'yanmadağı rohindja mwsılmandarına 500 mln dollar köleminde gumanitarlıq kömek jiberedi. Bwl turalı şeşimge QR Prem'er-ministri Baqıtjan ..
Iran Joğarı sotı osıdan eki kün bwrın Ahmet Reza Jallel attı azamatın «Izrail' tıñşısı» degen ayıppen ölim jazasına ükim etti. Oğan tağılğan ayıpta «I..
2017 jıl Qazaqstan halqı üşin jañalıqqa tolı jol boldı. Prezidenttiñ «Ruhani jañğıru: Bolaşaqqa bağdar» maqalasınan bastap, "EKSPO" körmesine deyingi..
Amerika Qwrama Ştatı men Resey Federaciyası arasında osı aptada älemdegi keybir kürdeli qaqtığıs mäselelerinde pikir qayşılığı boldı. Osığan qarap, 20..
NASA ğarış zertteu ortalığı qıs mezgilindegi Marstıñ suretterin jariyaladı. NASA ğalımdarı atalmış suretterdi «Mars Reconnaissance Orbiter» apparatıme..