text:
Kreml nezaretindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov, istilâ altında bulunğan Qırımdaki rusiyeli memurlarnıñ evleri ögüne çöplük tökülmesini teşkil etkeni içün paranen cezalandı. Bu aqta mayısnıñ 30-nda Aksönov Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ öz binası tışında keçirgen toplaşuvında ikâye etti, dep bildire «RİA Novosti».
«Sizlerge paranen cezalanğanım aqqında haber etem. Cezanen razım», — dey Aksönov. Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı para cezasınıñ miqdarı aqqında iç bir şey aytmadı.
Martnıñ 13-nde Kreml nezaretindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, Aqmescit memuriyetiniñ rusiyeli yolbaşçısı olğan Gennadiy Baharevnen yapqan körüşüvi esnasında Aqmescitten ve ruhsetsiz tökülgen çöplük alanlarından bir afta zarfında çöplükniñ çıqarılmasını talap etken edi.
Aprelniñ 28-nde temizlik içün mesül olğan eki dane Qırım memurınıñ qapısı ögüne bayağı bir çöplük tökülgen edi. Rusiye nezaretindeki ekologiya ve tabiat menbaları naziri Gennadiy Narayevniñ aytqan sözlerine köre,böyleliknen Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı olğan Sergey Aksönovnıñ, öz vazifelerini eda etip olamağan memurlarını cezalaycağınen bağlı sözü yerine ketirilgen olıp çıqtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
Salı künü, fevralniñ 26-nda, «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde» Qırım.Aqiqat UA:Perşıy ile beraber «Qırım: Rusiye işğaline qarşı tirenüvniñ 5 yılı» marafonını keçire.
Marafon vaqtında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Aqmescitteki Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde keçirilgen mitingni, Rusiyeniñ yarımada işğaliniñ başlanğıçını, Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını, qırımtatar muhtariyeti meselesini muzakere etecekler.
Alıp barıcılar: Katerina Nekreçaya, Osman Paşayev, Andrey Kulikov, Anastasiya İsayenkova.
Ukrainada fevralniñ 26-nı «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq ilân etmege teklif eteler. 2014 senesi şu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım maliye naziri İrina Kiviko, yarımadada bina ve topraqnı kirağa alğan şirketler içün kira ödevini iyünniñ soñuna qadar uzatqanlarını bildirdi.
Bunı nazirlikniñ matbuat hızmeti yaza.
"2020 senesi aprelniñ 1-inden iyünniñ 30-ınace devlet mülkiyetinde olğan bina ve topraqlarnı kiralağan müessiseler içün kira tölevleri toqtatıla. Belediye ve şahsiy mülkiyetinde olğan mülk ve topraqlarnıñ kiracılar içün aynı şartlar olması içün muzakereler keçirile", - bildirdi Kiviko.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sabantuy
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Saban tuyı, Sabantuy, Saban bäyräme) Tatar häm başqa İdel-Ural xalıqlarınıñ borınğıdan kilä torğan bäyräme.
Başta Saban tuyı yazğı çäçügä qädär, ber töbäk awılları çírat belän belän bäyräm itkännär. Aldan uq tradision sport yarışları – köräş, at çabışları öçen mäydan saylağannar, bäyräm uyınnarında häm yarışlarında qatnaşuçılarnı büläkläw öçen, sörän salıp, büläklär cíıp yörgännär. Saban tuyı aldınnan bala-çağanı qarğa botqası belän sılağannar; zíratlarda doğa qılğannar h. b.
XX ğasırdä Saban tuyı Tatar xalqınıñ ğomumi milli bäyrämenä äwerelä. Xäzerge zaman Saban tuyı ike borınğı bäyrämen – Saban tuyı belän Ciyınnı bergä quşıp, här cirdä yazğı çäçüdän soñ uzdırırla. Tatar Saban tuyı xäzer kürşedä yäşäwçe Udmurt, Mari, Çuaş, Başqort, Urıs häm Mordwa xalıqları qatnaşında ütä, Mäskäw, Pitırbur, Taşkent häm başqa Tatar diasporalı şähärlärdä, şulay uq qayber çit illärdä dä ütkärelä.
Saban tuyın YUNESKO Bötendönya söyläm häm mätdi bulmağan mädäni miras isemlegenä 2007 yılda kertü uylanıla.


text:
Rusiye kütleviy haber vastaları Qırımdaki radikal musulmanlar faalleşkeni aqqında öşek tarqatıp, Rusiyeni Ğarpta terrorizmge qarşı küreşken memleket olaraq tanıtacaq ola.
Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ZN.UA intervyüsında ayttı.
Çubarovnıñ bildirgenine köre, Rusiye kütleviy haber vastaları yarımadada islamistik areketler faalleşkenini ve terroristik aktlar telükesi aqqında basabas aytalar. Olarnıñ malümatına köre, Suriyede cenkleşken qırımtatarlar yarımadada boyevikler taqımlarına birleştiler, em de Lvov vilâyetindeki Ukraina havfsızlıq Hızmetinde idmanlar keçirile.
Çubarovnıñ zanınca, Rusiye siyasiy davalarda artıq faydalanğan soñki usullarnı qullana.
Çubarovnıñ aytqanları oktâbr 8-de «Nezavisimaya gazeta» rusiyeli gazetasında derc etilgen «Qırımdaki islamistler bir şeyge azırlıq köreler» maqalesinden alındı. Onıñ müellifi qırımtatarlarnıñ bir qısmı radikalizm tarafına keçeceklerini tahmin ete eken.


text:
Ukrainanıñ TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şurası Rusiyeniñ işğalinde bulunğan Qırımğa Çonğardan, DVB-T2 standartları boyunca, TV yayınlarını tarqatmaq içün kerekli dalğanı esaplamağa sımarladı. Bu aqta qarar Milliy şuranıñ toplaşuvında dekabr 1 künü qabul etildi.
Dijital yayınnı TV ve radio qulle vastasınen kerçekleştirmege niyetliler. Qulleniñ qurucılığı Çonğarda 2 dekabrde başlandı. Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şura azası Sergey Kostinskiy bildirdi.
«Tahminen dört telekanaldan ibaret olacaq yerli multipleks meydanğa ketirmek niyetlimiz. O Genieçesk rayonına ve Qırımğa yetkizilecek», – dedi Kostinskiy.
Dekabr 2 künü Çonğarda TV ve radio qullesiniñ temeline birinci blok qoyuldı, qulleniñ yüksekligi 150 metr olacaqtır. Onı yılnıñ soñuna qadar qurıp bitirmege niyetliler. Dekabrniñ soñunda Qırım sakinleri gece-kündüz devamında çalışacaq dört ukrain radiostantsiyasını eşitip olacaqları beklenile.
Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şurası Herson vilâyetinde televizyon ve radio yayınlarınıñ inkişaf ettirilmesi ve işğal etilgen Qırımğa yayınlarnıñ tarqatılması içün mahsus strategiya leyhasını azırladı. Strategiyanıñ maqsadı – Herson vilâyetiniñ daa çoq yerine analog ve dijital yayınlarnı yetkizmek, ve işğal etilgen topraqladan çıqqan efir yayınlarını Herson vilâyetiniñ cenübiy taraflarına yibermemektir.


text:
O, beş yıl evelsi, 2015 senesi fevralniñ 23-nde, vefat etti. Yaqub Appazov – qaraman, qırımtatar halqınıñ milliy areket iştirakçisi, yıllar devamında unutılğan Bağçasaraydaki İsmail Gasprinskiyniñ ev müzeyini ğayrıdan tikledi.
Yaqub Appazov 1952 senesi iyülniñ 7-nde ğurbetlikte, Özbekistanda doğdı. Onıñ qorantası Aluşta yaqınlarındaki Kuçuk Özenli edi. Oş pedagogika institutınıñ muzıka ve yırlav fakültetini bitirgen Yaqub balalar içün muzıka mektebinde ders berip başladı. 1976 senesinden başlap 1980 senesine qadar Taşkumır Medeniyet sarayınıñ bediiy reberi oldı, daa soñra yedi yıl Şamaldı Say qasabasınıñ №2 orta mektebinde yırlav dersini berdi.
Qırımtatar halqı Qırımğa kütleviy şekilde qaytıp başlağanınen Yaqub Appazov 1988 senesi qorantasınen beraber tarihiy vatanına qayttı. Belli bir vaqıt devamında Plotinnov köy Medeniyet sarayınıñ müdiri oldı, soñra ise ayatını belgilegen vaqia oldı.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov hatırlay: «Büyük Süren (Tankovoye) köyündeki qabiliyetli balalar içün internat mektebinde muzıka ocası olıp çalışqanda tanış olğan edik. 1997 senesi ükümet istifağa ketken ve Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Nazirler şurasından işten boşatılğan soñ men Bağçasaray regional Meclisiniñ reisi oldım. Yaqub Appazovğa reis muavini olıp, medeniyet meselelerinen oğraşmasını teklif etkenler».
Bu satırlarnıñ müellifine 2014 senesi fevral ayında bergen intervyüsında Yaqub Appazov şöyle aytqan edi: «Qırımtatar halqınıñ avdet devri ve vatanında canlanuvnıñ qıyın bir vaqtı edi. Belli ki, ulu insanlarnıñ ayatı ve faaliyeti örneginde gençlik terbiye etilmeli. 1999 senesi Bağçasaray regional Meclisi 2001 senesi İsmail Gasprinskiy doğğanınıñ 150 yılı munasebetinen müzeyni ğayrıdan tiklemege, ulu maarifçiniñ mezarını ğayrıdan tiklemege qarar alındı. Bu ağır zametli yükni men öz boynuma aldım».
Ulu qırımtatar maarifçisi, cemaat erbabı, naşir, siyasetçi İsmail Gasprinskiy – qırımtatar halqı tarihınıñ parlaq şahsıdır. Beş yıl, 1879 senesinden başlap 1884 senesine qadar, Bağçasaraynıñ şeer yolbaşçısı edi. Yıllar devamında «Terciman» gazetasını ve diger periodik neşirlerni çıqardı, tek öz halqınıñ degil, bütün musulman ve türk dünyasınıñ maarifinen oğraştı.
1921 senesi martnıñ 21-nde, vefatından 7 yıl keçken soñ ve ulu qırımtatarı doğğanınıñ 70 yılı munasebetinen, Bağçasarayda İsmail Gasprinskiyniñ Hatıra Müzeyi açıldı. O, «Terciman» gazetasınıñ muarririyeti olğan kâşanede yerleşe. Onıñ açılışına Üsein Bodaninskiy – Bağçasaraydaki Han sarayınıñ qurucısı ve birinci müdiri – büyük isse qoştı. Gasprinskiyniñ ev müzeyi Han sarayı müzeyiniñ erkânına kirgen edi.
Ne yazıq ki, faaliyeti uzun olmadı. 1920-nci yıllarnıñ soñunda Stalin rejiminiñ qırımtatar ziyalıları ve siyasiy elita vekillerine qarşı repressiyaları başlandı. İsmail Gasprinskiyniñ ğaye ve qazançları resmiy şekilde sovetler akimiyetiniñ duşmanı olaraq tanıldı, 1932 senesi İsmail Gasprinskiyniñ müzeyi kütüphanenen beraber qapatıldı. Bir çoq kitap ve eksponatlar izsiz ğayıp oldı, tek küçük bir qısmı saqlanıp qaldı.
Hatıra müzeyi 1990 seneleri ğayrıdan tiklendi. Qırım vilâyeti icra komitetiniñ 1990 senesi mayısnıñ 8-nde qabul etken qararına köre, İsmail Gasprinskiyniñ Hatıra müzeyi Bağçasarayda eski basmahane binasında ğayrıdan tiklenmek kerek edi, amma bu qararnı amelde kerçekleştirmege imkân yoq edi – o vaqıt bina yataqhane olaraq qullanılğan edi.
1999 senesi Yaqub Appazov oña has energiyanen bu işke başlamasa edi, bu daa ne qadar devam etecek edi belli degil. Yataqhane olaraq hızmet etken «Tercimannıñ» basmahane binasında beş qoranta yaşağan edi. Appazovnıñ ğayreti sayesinde ev sakinleri çıqarıldı, basmahane binası ise tamir etilip başladı. Bu iş üç yıl devam etti. Tamir-restavratsiya işleri ketkende Yaqub ağa er bir adımnı, esnasnıñ bütün basamaqlarını kontrol etti – o, bina ilk körünişine «Terciman» basmahanesiniñ duvarlarından alınğan bütün taşlar coyulmasın dep areket etti.
2001 senesi mart ayında, İ.Gasprinskiy doğğanınıñ 150 yılı munasebetinen, ulu maarifçiniñ Hatıra müzeyi Bağçasarayda tantanalı şekilde açıldı. İsmail Gasprinskiy müzeyiniñ müdiri Yaqub Appazov olğanda Müzey qırımtatarlarnıñ intellektual ayatınıñ eñ müim merkezlerinden biri oldı. Mında kitaplar taqdim etildi, sergiler açıldı; naşir, yazıcı, muarrirler körüşti ve, elbette, İsmail Gasprinskiyniñ ayatı ve faaliyetinen bağlı bir sıra tedbir ve ekskursiyalar oldı. Mında Appazov 2014 senesi dekabr ayına qadar çalıştı.
Yaqub ağa qırımtatarlarnıñ tarihiy mirası aqqında ayrı duyğularnen ayttı, İsmail Gasprinskiyniñ şahsiyetinen bağlı bir qaç yır yazdı. «Zıncırlı medrese» ve «Han saray» şiirlerinde qırımtatar medeniyetiniñ bu belli yadikârlıqlarınıñ ikâyesini şiir şeklinde tasvir etti.
Qırım tarihı ve medeniyetini ğayrıdan tiklev işine qoşqan büyük issesi içün Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve QMC Nazirler Şurasınıñ fahriy yarlıqlarınen taqdirlengen edi. Türkiye Cumhuriyetiniñ Milliy Mudafaa naziri Vecdi Gönül ve Türkiye Cumhuriyetiniñ elçisi Bilge Cankörelniñ minnetdarlıq mektüplerinde onıñ faaliyetine yüksek qıymet kesilgen edi.
Pek ğayretli, hayırhaq, optimistik – onı tanığan er kes onı öyle bile. Ve eñ esası – Yaqub Appazov Qırım ve halqınıñ vatanperveri edi.
İlmi Umerov dostu ve ortağı aqqında eñ doğru sözlerni taptı: «Yaqub Appazov İsmail Gasprinskiyniñ Hatıra Müzeyini ğayrıdan tiklep, tarihqa kirdi ve hatıramızda qaldı. Menim hatırımda dost olıp qaldı. İşançlı, namuslı, hayırhaq, samimiy bir dost. Bir sıra çeşit tedbirniñ teşebbüsçisi, teşkilâtçısı ve iştirakçisi edi: kontsert, yarış, toplaşuvlarnıñ. Amma onıñ esas vazifesi halqına İsmail Gasprinskiyniñ müzeyini qaytarmaq edi. Yaqub özüni bu işnen ebediyleştirdi».
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Yaltada ukrain şairesi Lesâ Ukrayınkanıñ abidesine 149 yılı munasebetinen çeçekler qoyuldı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, şaireni añmaq içün Yaltanıñ tarihiy-medeniy müzey hadimleri, ukrain tili ocaları ve ukrain tilini ögrengen Yalta mektep talebeleri keldi.
№9 mektep talebeleri Lesâ Ukrayınkanıñ eserlerinden parçalar oqup, şaireniñ abidesine çeçekler qoydı. Olar içün şaireniñ Yalta ev müzeyinde ekskursiya yapıldı.
2019 senesi aprel ayında Kezlevde ukrain şairesi Lesâ Ukrayınkanıñ hatıra tahtasını bozğanlar, dep bildirgen ediler.
Fevralniñ 25-i – ukrain şairesi, yazıcısı, terciman Lesâ Ukrayınkanıñ doğğan künüdir. 42 yışınıñ aman-aman üç yılını Lesâ Ukrayınka Qırımda yaşadı. Qırımğa «Qırım hatıraları» ve «Qırım sedaları» şiirlerini bağışlağan edi.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev ilhaq etilgen Aqyarğa keldi dep haber ete iyülniñ 28-nde Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov ictimaiy ağlarda.
«Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Anatolyeviç Medvedevnen beraber Rusiye çoqundırılğanınıñ 1030 yıllığına bağışlanğan tantanalı kontsertte iştirak ettim», – dep yaza Aksönov Facebookta.
Yerli KHV malümatına köre, Medvedev Rusiye çoqundırılğanınıñ 1030 yıllığı munasebetinen «Rusiye hor sanatınıñ şah eserleri» adlı Sreten monastırı ötkergen «Hersones-Tavriçeskiy» muzey qoruğındaki kontsertni ziyaret etken.
Medvedev Aqyarnı soñki defa 2017 senesi avgust ayında ziyaret etken edi.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiyeli Qırım içtimaiy siyaset naziri Yelena Romanovskaya, ilhaq etilgen Qırımda antivirus ilâclarınıñ qıtlığı bar olğanını ve bir sıra ilâclarnıñ paalılaşqanını ayta.
"312,5 biñ maska bar, fiyatları 24-40 ruble, soñ künlerde başqa teminat olmadı. Amma bu qadarı da yeterli. Rusiye sağlıq nezaretiniñ teskerüvine köre, satuv fiyatlarınıñ 0,5% bozulması bar... Kimerde antivirus ilâclarınıñ qıtlığı bar", - dedi Romanovskaya.
Bundan ğayrı, top satuv teşkilâtlarında antiseptiklerniñ fiyatı 18-den 700 biñ rublege qadar, marka ve kölemine köre farqlanalar.
Qırımda 51 tasdıqlanğan COVID-19 adisesi bar. Aqyarda - 18.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımdaki COVID-19 hastaları içün yardım toplamağa başlay. Bu aqta Meclis reisi Refat Çubarov «Dom» telekanalınıñ yayınında ayttı.
«Qırımda koronavirus tarqaluvınen bağlı felâket Dünya qırımtatar kongressiniñ icra komiteti ve Qırımtatar Milliy Meclisinde muzakere etildi. Diaspora ve Qırımnen bir qaç online körüşüv ötkerdik. Neticede Qırımda ihtiyacı olğan, hasta olğan insanlarğa yardım, hususan ilâc toplamağa qarar berildi. «Qırım ailesi» qırımtatar cemaat teşkilâtını vazifelendirdik – bu teşkilât esas Ukrainada bu areketlerni idare ete», – dedi Çubarov.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı artqanı içün ekimler yetmey.
«Bir çoq insan evde tedaviylenmege mecbur. Esli-başlı insanlarnı sıq-sıq hastahanege almaylar. Qırımdaki ekimlerge koronavirustan olğan hastalıqnı ölüm sebebi olaraq qayd etmege vazife berildi. Qırım aphanelerinde eñ çoq kerek olğan ilâclar bitti… Qırımnı işğal etken Rusiye Federatsiyası ne içün bunı yapmay?», – dedi Meclis reisi.
Faqat, onıñ aytqanına köre, Rusiye akimiyeti COVID-19 hastalığına oğrağan memurlarğa yardım ete.
«Qırımnıñ lafta baş nazir muavini Romanovskaya hastalanğanda onı Qırımdan birden çıqarğanlar, bilesiñiz. Kövitidi de, lafta senator, Moskvada tedaviylene. Yaltanıñ sahte şeer yolbaşçısı İmgrunt Rusiyede vefat etti. Bu insanlarnı olar qurtaralar. Qalğan insanlar, işğal etilgen Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşları Rusiyeniñ diqqatını celp etmey», – dep qayd etti qırımtatarlarnıñ lideri.
Qırımtatar Milliy Meclisi, OSCE Ukraina Mahsus monitoring missiyası ve BM insan aqları monitoring missiyasını «COVID-19 hastalarınıñ artması ile peyda olğan felâket epidemiologik vaziyeti» sebebinden işğal etilgen Qırımnı ziyaret etmelerine çağırdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi yarımadada koronavirus hastalarınıñ artması ve ilâc qıtlığı ile bağlı vaziyetten qasevetlengenini bildirdi. Müessise, vaziyet «kritik» dep ayta ve «Qırımdaki gumanitar buhrannı» yeñmege çağıra.
Koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ soñki toplaşuvlarından birinde Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini aphanelerge çapmamağa çağırdı. Regional Roszdravnadzor idaresiniñ reberi Vasiliy Klimov Qırım aphaneleri ve hastahanelerinde «bazı ilâclar yoq», amma hastahanelerde «analogları bar», dep işandırdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Keriçni suvnen teminlegen Novonikolayevskoye anbarınıñ suvu tahminen 20 künge yetecek. Bu aqta Rusiyege boysunğan mesken-kommunal hocalığı naziriniñ birinci muavini Ruslan Şarov ilân etti, dep bildire «AN Kerç» saytı.
«Eger suv anbarı 6 million kubometrden az tolu olsa, bu felâketli aqibetlerge ketirecek. Suv anbarında olacaq bulançıq şeerge ketecek. Bunıñ içün, suv anbarı toldurmasını tezleştirmege rica etemiz, çünki bu meselede problema bar», – dep ilân etti Kremlge boysunğan Keriç şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Mihail Sevastyanov.
«Qırım suvı» devlet işhanesi müdiri Anzor Borlakovnıñ sözlerine binaen, şimdiki vaqıtta suv anbarında 6,3 million kubometr suv qaldı.
«Şimdi şeer künde 43-45 biñ kubometr suv qullana, nevbetteki toldurma ne vaqıt olacağı bildirilmey», – dep qayd etti Borlakov.
«Argumenti Nedeli» YouTube kanalında video
Toplaşuv devamında belli oldı ki, Keriçte qızdırma ağları alâ daa suvnen toldurılmağan, bu ise qızdıruv mevsimine azırlıqnı telükeli ete. Bu aqta sentâbr 22-de kerch.com.ru saytı bildire.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalında suv berilmesini toqtattı. Bu kanal vastasınen Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85 fayızını teminley edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım İçki İşler Nazirliginde Ermeni Bazarda (Armânsk) ösmür ğayıp olğanını haber eteler.
"Ermeni Bazar şeeri boyunca Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ hadimleri, ğayıp olğan Mikov Petr Vitalyeviçniñ bulunğan yerini qıdıra. 30.12.2002 senesi doğma ösmür, 19.12.2019 tarihında evden ketti, şimdigece onıñ olğan yeri belli degil", - denile beyanatta.
Politsiya, ğayıp olğan kişi 17-18 yaşında körüne, boyu tahminen 185 sm, sarı saçlı, qoyu renk közleri, qalın, doğru qaşları, bedeni arıq. Üstünde açıq qaverenki kurtka, mavı cins, qara pötük, boz tüste örme şapke edi.


text:
“Cör’ät itüçelärgä cawabı qaytarılır”
Faxrettin Altun Baydennıñ skandal açıqlawlarına qırıs cawap qaytardı
Amerika Quşma Ştatlarınıñ êlekke viŝe-prezidentı häm yaña ilbaşı namzäte Djo Baydennıñ Törkiyä belän bäyle skandal süzlärenä bik qırıs reakŝiya kürsätelde: “Cör’ät itüçelärgä cawabı qaytarılır.”
Êlemtä başlığı Faxrettin Altun Baydennıñ açıqlawları belän bäyle bularaq bolay dide: “Törkiyä demokratik säyäsi atmosferanıñ mondıy cawapsız süzlär arqasında bozıluına röxsät birmäyäçäk, ilbaşıbız Ärdoğan liderlığında köräşne däwam itteräçäkbez.”
Faxrettin Altun soŝial’ mediada Baydennıñ dekabr’ ayında äytkän läkin bügenge könnärdä mediağa çağılğan süzläreneñ Törkiyä belän uynaluçı uyınnarnıñ häm qatışuçı totışlarnıñ çağılışı buluın belderde.
Bu süzlärneñ demokratiya häm Törkiyä-AQŞ mönäsäbätlären çağıldırmawın assızıqlağan Altun: “NATO berlektäşebez bulğan Amerika Quşma Ştatları ilbaşı kandidatınıñ diplomatiyada da urını bulmağan bu yäm’sez süzlären xäzerge citäkçelek tä qabul itmi dip ışanabız. Törkiyä säyäsi uyınnarda qullanılaçaq il tügel. Törkiyä demokratik säyäsi atmosferanıñ mondıy cawapsız süzlär arqasında bozıluına röxsät birmäyäçäk, ilbaşıbız Ärdoğan liderlığında köräşne däwam itteräçäkbez. Berkem dä milli iradäbez häm demokratiyabezgä höcüm itä almas. Moña cör’ät itüçelärgä soñğı tapqır 15nçe iyul’ könge tüntäreleş kereşüe tönendä cawap qaytarıldı. Dustanä xäterlätü,” – dide.
Ğadälät häm qalqınu partiyase süzçese Ömär Çälik tä tübändägeçä belderde: “Äytkän süzläreneñ tüntäreleş totışı buluın bik yaxşı belä. Venesuêladağı kön tärtiben Törkiyägä kiteregä tırışa. Ütkändä üzlärenä bäyle iyärçen däwlätlärgä başqarğannarı kebek xäzer demokratik illärne maqsat itep ala başladılar. Monıñ NATO berlektäşe bulu belän dä demokratik zihen belän dä bäyläneşe yuq. Törkiyä ilbaşın xalıq sayladı. Däwlät başlığıbızğa qarşı säyäsi totış kürsätü – Törkiyägä qarşı säyäsi totış bulıp tora.”
Djo Baydennıñ dekabr’dä oppoziŝiyane xuplap, Törkiyädäge xaqimiyätne üzgärtä alaçaqları belän bäyle skandal süzlär äytüe öyränelgän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
"BMO häm başqa oyışmalarnı üzgärtep qorırğa!"
Törkiyä ilbaşı dön'ya tärtibeneñ tirännän üzgäräçägen küzallıy
"Törkiyä xalıqara sistemadağı qıyınlıqlarnı küzätep bara häm alarnı çişü öçen çaralar kürä"
Bu xaqta ilbaşı idaräseneñ êlemtä bülege başlığı Fäxrettin Altun 5 nçe TRT WORLD Forumı 2021 gä cibärgän videoyullamasında citkerde


text:
Avgustnıñ 31-nde, cumaaqşamı künü Kefe şeer şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvında deputatlar şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Stanislav Krısinni ve şeer şura reisi Svetlana Gevçükni işten boşatqanlar. Bunı Kafanews haber ete.
Şeer şura toplaşuvı qapalı surette keçirilgen.
Avgustnıñ 28-nde Qırımınıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov beyan etti ki, Kefeniñ şimdiki başı Stanislav Krısin ve şeer şura reisi Svetlana Gevçük «öz vazifelerini becerip olamay» ve yaqın zamanda istifa arizalarını yazacaqlar. Stanislav Krısin öz isteginen istifa arizasını yazğanını tasdiqladı.
Bundan evel Mahkeme icracıları Federal hızmetiniñ Qırımdaki idare yolbaşçısı olğan Stanislav Krısin iyün ayında Kefe şeer şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvında Kremlge tabi olğan Kefe şeer idaresiniñ yolbaşçısı vazifesine tain etilgen edi.
Kefeniñ sabıq yolbaşçısı Dmitriy Şepetkov 2015 senesi dekabr ayında qabar talap etkeninde qabaatlanıp tutılğan edi. Bundan soñ Şepetkovğa qarşı ekinci cinaiy dava açıldı, o vazife vekâletleriniñ aşuvınen bağlı edi. 2016 senesi aprel ayında Kefe şeer şura deputatları, apis etilgen Şepetkov ile añlaşmanı bozdılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Teselli» qırımtatar ansambli yardımğa muhtac qorantalarnıñ balaları içün hayriye kontsertni keçirmege azır. Qırım.Online içtimaiy ağınıñ faalleri bilet parasını berecek insanlarnı qıdıra.
«Bildiremiz ki, «Teselli» ansambliniñ hayriye yubiley kontsertiniñ biletleri daa bir ve eyilik yapmağa azır olğanlarnı bekley! Yardımğa muhtac qorantalarnıñ balalarına bilet alıp, bayramnı ediye etmege ve quvandırmağa azır olğan insanlarnı qıdıramız!», – dep aytıla ilânda.
Oyuncı ve horeograf Münir Ablayevniñ reberiyeti altındaki «Teselli» ansambliniñ yubiley kontserti yanvar 8-de ötkerilecektir.
«Kontsert musafirleri Dj Bebek, Asan Hayretdinov, Arsen Bekirov, Elina Sosnovskaya, Arsen Osmanov ve digerleri olacaqtır!», – dep bildire Qırım.Online.
2016 senesi işğal etilgen Qırımda «Bizim balalar» leyhası başlatıldı. Leyha teşebbüsçisi jurnalist Lilâ Bucurova oldı. Onıñ maqsadı – Qırımnıñ siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantalarına yardım etmektir. Leyha yalıñız maddiy yardımnı qabul etmey. Leyha çerçivesinde siyasiy taqiplerge oğrağan insanlarnıñ balalarına yardım kösterile: para, urba ve oyuncaqlar, raatlıq ve tedaviylev, psihologik yardım ve ilâhre.


text:
Çetel devletniñ 30 yaşında vatandaşı atış vastası ile Aqyar tükânını çaypadı.
Bunı Aqyar politsiyasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre,erkek tükânğa kirip, oña sigar satmağa rica etti. Satıcı malnı alğanda, cinayetçi beştahtadan atlap, kassadan 15000 rubleni çıqardı.
«Tükânda olğan müşterilerden biri oña keder etmege istegen vaqıtta, erkek pıştavnı çıqarıp, bir atış etti, bundan soñ qaçıp ketti»,– denile beyanatta.
Al-azırda bu vaqia boyunca 161 maddeniñ 2-nci qısmı (çaypav) boyunca cinaiy iş açıldı. Onı 7 yıllıq apis cezası bekley.


text:
Aqmescit – Avropalı ve rusiyeli uquq qorçalayıcılar davalı topraq sayılğan Qırım Cumhuriyetinde insan aqları bozuluvını qayd etip, Rusiye yarımadanı işğal etken soñ, eali qarşılaşqan meselelerniñ yañı çezilüv yollarını qıdırmağa kerek, deyler.
Böyleliknen, insan aqları boyunca Halqara federatsiyası (FIDH) halqara cemaatçılığı Qırımda insan aqlarını daa ziyade qorçalamağa çağıra. Teşkilâtnıñ yaqında çıqqan maruzasında bildirilgeni kibi, Avropanıñ Şarqında endiden soñ 5 davalı subyekt: Pridnestrovye, Cenübiy Ösetiya, Abhaziya, Dağlı Qarabah ve Qırım mevcut.
FİDH teşkilâtınıñ prezident muavini Tolekan İsmailovanıñ fikirince, halqara cemaatçılıq, Qırımdaki kütleviy sıqıştıruv adiselerine qarışmasa, insan aqları ep bozulsa, yañı davalar açıla bile.
Teşkilât, zarar körgen regionlarnıñ bu bozuvlar sebebinden mahkemege muracaat etmege aqqı olmağanını takbih etmekte. Bu kibi yerlerde mahkeme keregi kibi çalışmay, deyler mütehassıslar.
Şu adalet boşluğını toldurmaq içün, FİDH halqara cemaatçılıqqa muracaat etip, insan aqları qorçalavı esaslarına tayanıp, eñ yaqın vaqıtta mahsus tedbirlerniñ alınmasını istey.
Uquq-qorçalayıcı: Rusiye Qırımda insan aqları bozuluvı içün mesülietlidir
İnsan aqları boyunca Qırım missiyasınıñ koordinator muavini Dmitriy Makarov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, Qırım diger davalı territoriyalardan ayırılıp tura.
«Özlerini mustaqil kibi tanıtqan diger cumhuriyetlerge baqqanda, Rusiye, Qırımda öz uquqiy ükümdarlığını red etmey. Rusiyeniñ qanunları mında çalışa, demek, Rusiye mındaki insan aqları bozuluvı içün mesülietlidir»,– dedi o.
Makarovnıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı, bu adiselerniñ keregi kibi taqiq etilmegeni, grajdanlıqnen bağlı meseleler bar. Bu cümleden, Rusiye grajdanlığını almağa istemegen insanlarnıñ çeşit vaziyetlerge tüşkeni, kelip-ketme meseleleri, içtimaiy-iqtisadiy aspektler ve ilâhre.
«Bu meseleler, Qırımnıñ özünde, Ukraina ve Rusiyedeki teşebbüs, cemaat teşkilâtlarnıñ ğayreti, yañı çezüv yollar sayesinde çezile bileler», – dey uquq qorçalayıcı.
Makarov qayd etkeni kibi, «halqara qorçalav usulları ile bir sıra meseleler çıqa,çünki halqara teşkilâtları yarımadanı Ukrainanıñ bir qısımı olaraq tanıp, Rusiyeniñ ükümdarlığını tanımaylar». «Faqat, Rusiye bu yerde üküm ete, bu sebepten bütün meseleler içün mesülietlidir. Halqara institularnıñ qullanuvı ise, biraz pıtraqlı meseledir», – dedi Dmitriy Makarov.
Milliy areket iştirakçisi: Qırım insan aqlarını kütleviy şekilde bozalar
Milliy areket iştirakçisi, Qurultaynıñ saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev bu mevzu boyunca Qırım.Aqiqatnen öz fikirlerinen paylaştı: «Allahqa şükür, qan tökülmey, amma insan aqlarını kütleviy şekilde bozalar. Onıñ içün, menimce, Ukraina ve Rusiye ve bütün halqara cemaatçılığı Qırımda insan aqları bozulmamasına yol bermemeliler».
«Bir çoq adam kimge muracaat etecegini bilmey, em de ricalar neticesiz qala. Canavarcasına öldürilgen Reşat Ametovnıñ ölüminden yarım yıl keçti, kim tarafından qırsızlanğanı er keske belli, amma iç bir kimse mesülietlikke çekilmedi. Bundan da ğayrı, Qırım devlet şurası, şu imayecilerge 2015 senesi yanvar ayına qadar qanunsız areketlerni yapmağa izin berecek vesiqa qabul etmege niyetlendi. Yani, istegen qadar adamlarnı öldürip, soñra olar "territorial bütünligi içün havflı olğanını aytmaları mümkün»,– dedi Smedlâyev.
Smedlâyevniñ fikirince, bu cinayetlerniñ sımarışçıları ve becergen şahıslar cezalanmaq kerekler. «Onlarnen adamlarnı qırsızladılar, serbestlikten marum ettiler, olmaycaq bir yerlerde tuttılar, gestapo kibi davrandılar, ve iç bir kimse mesülietlikke çekilmedi», – dep qayd etti Zair Smedlâyev.
FIDH teşkilâtınıñ esabatı: Qırımda insanlarnıñ ayat ve havfsızlıq aqqı qaba şekilde bozula
FİDH-nıñ «Avropanıñ Şarqında davalı subyektlerde insan aqlarınıñ qorçalav yolları» serlevalı maruzasında:
«Qırımda kelip-ketmek serbestligi ilk kere 2014 senesi qışnıñ soñunda sıñırlandı, o vaqıt rusiyeli arbiy küçler cumhuriyette nezaret keçirip, Ukraina ile bağlağan yol ve demir yollarnı blok ettiler.
Rusiye Qırımnı işğal etkeni ve cumhuriyette rusiyeli arbiylerniñ artuvı sebebinden, yarımadada vatandaşlarnıñ ayat ve havfsızlıq aqqı qaba şekilde bozula.
Fevral 26 künü, 2014 senesi rusiyeli küçler Qırımnı zapt etip başlağanda, vatandaşlarnıñ ğayıp oluvı başlandı. Ayırı vaziyetlerde öldürüv ya da tahmin etilgen öldürüvnen yekünlendi.
Qırımda yaşağan milliy azlıqlar tuvğan tilde tasil almaqtan marum etileler, bu ise, tasil almaq aqqı bozulğanını köstere.
Qırımda kütleviy matbuat vastaları rusiyeliler tarafından nezaret etile, serbest olğan mühbirlerni qorqutalar, Ukrainanı desteklegen insanlarnı da sıqıştıralar.
Qırım işğal etilgen soñ, yerliler Rusiye Federatsiyası ombudsmenine muracaat ete bileler, amma ukrain vatandaşlığını saqlap qalğan insanlar bunı yapıp olamaylar», – dep aytıla.
FİDH Ukraina ükümetine ricada bulunıp, Qırımda ve devletniñ şarqında yüz bergen cinayetlerni Halqara cinayet mahkemesi tarafından ögrenilmesine imkân bermege çağıra.
FIDH ceryannıñ halqara iştirakçilerine tevsiye eteler:
«İnsan aqlarına daa çoq diqqat ayırmaq – tek gumanitar meselelerge degil de, umumen davalarnı idare etmek, resmiy ve kerçek akimiyetnen munasebetler qurmaq ve muzakereler alıp barmaq. Davalı meselelrni çezmek içün konkret çezüv yollarını teklif etmek, mustaqil grajdanlıq küçlerge er taraftan yardım köstermek kerek.
Davalı yerlerde mustaqil teşkilât ve uquq qorçalayıcılarğa maliye, siyasiy, tehnik cietinden yardım köstermek lâzim. Uquq qorçalayıcılarnıñ itibarını yükseltip, imkânlarını keñleştirmeli. İnsan aqları saasında uquq qorçalayıcı lehalarnı yerine ketirmege yardım etmek kerek.
De-fakto akimiyetke
İnsan aqlarınıñ saasında halqara qaidelerni yerine ketirilmesini öz boynuna almalı. Şu davalı mekânlarda halqara nezaretçilerniñ, BMT vekilleriniñ mahsus davetnameler vastasınen bulunuvına yol bermeli.
De-yüre akimiyetke:
Davalı mekânlarnı ziyaret etüvi içün cinaiy mesülietni belgilegen qanunlarnıñ qabul etüvinden vazgçmeli.
De-fakto akimiyetnen bağ qurıp, subyektniñ statusınen bağlı insan aqları bozuluvlarını yoq etmek.
Em de, bu işbirlik «yüksek siyaset»ten çette qalmalı.
Davalı subyektlerde bulunğan grajdanlıq cemaatçılıqnıñ mustaqil küçleri ve donorlarğa:
Cemiyette demokratik medeniyetiniñ inkişafına qol tutmaq lâzim. İnsan aqları bölünmemeli ve universal olğanını köstermek. İnsan aqlarınıñ diskriminatsiyası mümkünligi, insan aqlarınıñ qısmen yerine ketirilüvinden vazgeçmeli.
FIDH 1922 senesi meydanğa ketirilgen edi, onıñ terkibine 178 milliy teşkilât kire. FİDH teşkilâtınıñ maqsadı – insan aqları meselesiniñ qurbanlarını qoçalamaq, bu bozuvlarnı tenbiyelemek ve onı bozğanlarnı taqip etmektir.


text:
Milliy bank, işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda qayd olğan ya da anda yaşağan Ukraina vatandaşlarınıñ maliyeviy hızmet irişimini qolaylaştırmaq içün uquqiy resmiyetçilikni lâğu ete. Bu aqta Milliy banknıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Bu maqsadnen Qırımda qayd olğan Ukraina vatandaşlarına qarşı valüta mecburiyetlerini qullanuvnen bağlı mahsus qaideler lâğu etile ve olarnıñ rezidentlik statusı ğayrıdan tiklene. İşbu yımşatuvnıñ maqsadı böyle vatandaşlarnıñ Ukraina maliyeviy müessiselerinde bank esabını ya da depozitni açuv kibi esas hızmetlerni qolaylaştırmaq ola», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, eñ yaqın vaqıtta banklar esaplar açılğanda böyle müşterilerniñ identifikatsiyası ve verifikatsiyası hususiyetlerinen bağlı qoşma açıqlama alacaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Advokat Nikolay Polozov, Avropa İnsan Aqları Mahkemesine muracaat etip, Ahtem Çiygoznıñ apiste qaldırılması aqqında Kreml kontrolündeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararına qarşı şikâyet etecek. Bunı o Twitterde haber etti.
Bundan evel Qırım mahkemesi advokat Nikolay Polozovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı kelecek sene aprel 8 kününe qadar apiste qaldırmaq mahkeme qararından bergen şikâyet arizasını baqıp red etti.
Дo эToro cyд KpыMa ocTaBил бeз yдoBлeTBopeHия жaлoбy aдBokaTa Hиkoлaя ПoлoзoBa Ha peшeHиe cyдa o пpoдлeHии apecTa зaMecTиTeлю пpeдceдaTeля Meджлиca AxTeMy Чийroзy дo 8 aпpeля cлeдyющero roдa.
Ahtem Çiygoz 2017 senesi aprel 8-ne qadar apiste yatacaqtır.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Dekabr 16-da saba Keriç boğazında yel süratı saniyede 7 metrni teşkil ete, keçitteki yük ve yolcu yollarında biñge yaqın maşina sırada tura.
Bunı Yekâne naqliye müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Bekçiniñ soñki malümatına köre, «Kavkaz» limanında 55 yengil ve 80 yük maşinası, «Qırım» limanında 5 yengil ve 25 yük maşinası nevbetini bekley.
Yük yolunda «Novorossiysk» limanında 120 maşina, Slavânsk-na-Kubani limanında 450 yük maşinası, Keriç ava limanında ise 192 maşina sırasını bekley.
Müdirlikniñ malümatına köre, «İonas», «Olimpiada», «Glükofilousa» ve «Nikolay Aksenenko» paromları yüre.
Soñki künde 1533 maşina ve 5310 yolcu alıp ketirildi.
Parom keçiti ava sebebinden olğan bir künlik teneffüsten soñ dekabr 15-te işke başladı.


text:
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qırımtatarlarnıñ sürgünliginden evel cami «Yeldırım maalesi camisi» adını taşıy edi, onıñ yüksek minaresi bar edi. 1944 senesinden soñ Sovet akimiyetiniñ emirinen, minareni yoq ettiler, binanı ise yataqhanege çevirdiler. Bugünde-bugün anda sekiz qoranta yaşay.
Aqsaqal Bilâl İlyasov aytqanına köre, binanı qaytaruv işi 1989 senesi başlandı. Bugünge qadar bu mesele boyunca bir de bir netice olmadı. Yerli akimiyet musulman cemiyetiniñ muracaatına cevap berip, şimdi anda yaşağan adamlarnı başqa yerge avuştırmaq imkân olmağanını ayta.
QMDİ malümatına köre, 1944 senesine qadar Qarasuvbazarda 27 cami bar edi, olar er 2-3-ünci soqaqta yerleşe ediler.
Müftiyat matbuat hızmetinde qayd etkenlerine köre, Rusiye Federatsiyasında «Rusiye Federatsiyası subyektleri ya da şeerlerine ait ibadet inşaatları diniy teşkilâtlarnıñ mal-mülkine ya da qullanuvı içün parasız berilüv aqqında» qanun bar.
Hatırlatamız, Qırım «akimiyeti», «Cumhuriyet mal-mülki fondu» olaraq, Kiyev Patriarhatınıñ Ukraina Pravoslav Kilsesiniñ Qırım Yeparhial İdaresine 2050 senesine qadar kirağa berilgen bina icaresiniñ şartlarını deñiştirip, icare fiyatını qat-qat arttırdı.


text:
Ukraina şarqiy regionlarından Qırımğa köçip kelgenlerniñ çoqusını Rusiye Federatsiyasınıñ diger regionlarına yollamağa devam eteler. Bunı iyül 28 künü Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildire.
Onıñ sözlerine köre, şimdi yarımadada Ukrainanıñ tahminen 5 biñ vatandaşı buluna, – dep bildire Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı.
«Qırım imkânları sıñırlı, insanlarnı qabul etmege azır olğan Rusiye regionlarına minnetdarmız. Qırım büceti şimdi yoq ve o kendi vastalarını qaçaqlarğa masraf etip olamaz», – dedi o.
O şunı da qayd etti ki, şimdi Qırımda vaqtınca yerleşüv noqtaları çalışa eken.
Evel işğal etilgen Aqyar Ukraina şarqından köçip kelgenlerniñ bir qısmını Rusiye diger vilâyetlerinde yollaycağı aqqında malümat bar edi. İyül 27 künü Rusiye Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlig İl-76 uçağı ile Donetsk ve Lugansk vilâyetlriyenden kelgenlerni Rostov-na-Donu ve Başqurtistan Cumhuriyetine yollaycağını bildirdi.


text:
Bunı Ukraina Yuqarı Şurasınıñ prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Terrorist ve separatistler referendum adını bergen saçma yalıñız öldürüvlerni, insanlarnıñ tutıp esirlikke alınuvını, zorbalıqnıñ ve diger cinayetçiliklerni saqlamaq içün yapılğan arekettir», – dedi Turçinov.
Onıñ sözlerine köre, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ iqtisadiyatına zarar ketirgen ketişat «Rusiye Federatsiyası yolbaşçılığı tarafından meydanğa ketirile, maqsadı – Ukraina vaziyetiniñ bütünley kerginleştirüvi, prezident saylavlarına keder etilmesi ve Ukraian akimiyetiniñ devirilmesidir».
«Akimiyet Ukraina şarqında ellerinde qan olmağan ve öz maqsatlarını qanuniy yollar ile qorçalamağa azır olğanlar ile muzakerelerge azırdır», – qayd etti Turçinov.
Donbassta Rusiye tarafını alğan aktivistler mayıs 11 künü «referendumda» vatandaşlarnıñ 89% öz başına ilân etilgen Donetsk halq cumhuriyetiniñ devlet mustaqilligine qol tutqanını ilân eteler.
Neticelerni saat 15:00 soñ aşkâr etecek olalar.


text:
Aqmescitte telükeli gidrometeorologik adiseler aqqında furtuna havfı ilân etildi, dep bildire şeerniñ rus memuriyeti.
«Dekabrniñ 11-nde Aqmescitte sılaq qarğa keçecek küçlü yağmur yağması beklenile, yer-yer küçlü yağanaqlar beklenile. Şarqiy yel şimaliy-ğarbiy ruzgârğa çevirilip, saniyede 15-20 metr süratınen esecektir», – dep aytıla haberde.
Qırımda bazarertesi künü, dekabrniñ 10-nda, küçlü yağmur yağması ve ruzgâr esmesi beklenile. Bu aqta yarımadanıñ gidrometmerkezi bildire. Aqmescitte ara-sıra bulutlı ava olacaq. Yağmur yağması aqqında tenbiyeleyler. Cenübiy-şarqiy yel saniyede 7-12 metr süratınen esecektir. Kündüz ava arareti 7 dereceden 9 derecege qadar köterilecek.


text:
Yañı yılnıñ ilk künleri öz başına ilân etilgen Qırım akimiyeti eñ yaqın vaqıtta yarımadada «samozahvatlar» meselesi al etilecek, dep ayttı.
Bu ne demek ve Qırımnıñ «yanı» akimiyeti «samozahvatlarğa» ne yapacaq ola? Lâkin esas sual – Qırım toprağı kimler içün «toplanıla»?
Qırım toprağını kim alacaq ola? – «24» haber telekanalınıñ «Qırım.Aqiqat» leyhasında.
Studiya musafirleri – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve «Pravo na zaşçitu» Bütünukrain hayriye fondunıñ uquq mütehassısı Suleyman Mamutov.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) peyda olacaq.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Kiyev – Noyabr 19-21 künleri Kiyevde qırımtatar qınalaması dersleri keçirildi. Başta er istegen insannı davet etken ediler. Faqat tedbirni ziyaret etmege istegen insanlarnıñ sayısı Rustem Skibinniñ «Tamğa» merkezi sığdıra bilecek insanlarnıñ sayısından çoq oldı. Bu sebepten qınalamada az insan iştirak etti, Lviv, Kiyev ve Qırımnıñ ustaları tecribenen paylaşıp, bilgilerini arttırdı ve yañı bilgilerni menimsediler. Seminarnıñ soñki künü ressamlar qırımtatar toyunı kösterdiler, sanalaştırmanı er kes İvan Gonçar müzeyinde seyir ete bildi. Qırım.Aqiqat qırımtatarlarnıñ medeniyetinde qınalama alğan yerini ögrenmege istedi.
– Er biriñiz öz örnekni saylamaq kerek. Farqlı olğanlarını hatırlaysıñızdır: erkek ve qadınlarnıñ örnekleri farqlı ola. Qızlar, erkekler, balalar içün örnekler bar. Er bir örnekniñ manası bar. Bunı unutmañız, – dep hatırlata iştirakçilerge örneklerniñ hususiyetlerini Mamut Çurlu. Tünevin o bunıñnen bağlı ders berdi. Seminar iştirakçileri diqqatnen diñlep, kâğıtta örneklerni qarandaşnen yapalar. – Resimni bitirgen soñ
malzemeñiz bozulmasın dep, flomaster ya da qalemnen sızıñız...
– Mence, birden qına ile yapmaq kerek... flomaster ile yapsaq, bam-başqa şey çıqar.
– Belki de, – dep razı ola oca.
– Nar bereket timsali olaraqmı? – dep soray iştirakçilerden biri.
Nar – musulman medeniyetinde bir çoq manada bereket timsalidir. Çünki bir meyva bar, o, açılsa, bir sıra küçük daneçik çıqa...
Nar – musulman medeniyetinde bir çoq manada bereket timsalidir. Çünki bir meyva bar, o, açılsa, bir sıra küçük daneçik çıqa...
Ustalarnıñ işini nezaret etken oca şunı ilâve ete:
– Örneklerde universal ğayeler qullanılsa da, er biriñiz örnek yapıp, özüniñ bir parçasını qaldıra, ressamlar da aynı. Olarnı nasıl birleştirersiñiz, nasıl tanıtırsıñız – er şey neticede körünecek... örneklerde boş yerlerni unutmañız. Olar – muzıkada toqtamalar kibi... Er toqtavnıñ öz manası bar, resimdeki boşluqlarnıñ manası da ola. Resim yapqanda muzıkanı tüşüniñiz.
Mamut Çurlu Qırımdan keldi. Bir çoq insan onı qırımtatar ustalarınıñ icadiy ocası dep saya. Bugün ğayet şemur olğan çolmekçi Rustem Skibinniñ de ocası ola. Amma ondan ğayrı, Qırımdan Kiyevge diger insanlar da keldi. Zera Ablâzisova «Tamğa» merkeziniñ icadiy müitine dalmaq içün Aqmescitni bir qaç künge terk etti. O, Qırım tışına çıqmağa seve, soñki ziyaretlerni quvana-quvana hatırlay: Lvivde «Köçip kelgenler ve Lvivlilerniñ festivali», Amerika elçihanesi ve Pirogovo bağçasında sergiler. Qadın işğalden soñ müim deñişkeninden sebep bir yıllıq toqtama olğanını ayta, Zera içün keyf dos-doğru icatnen bağlıdır:
– Qırımtatarlarnıñ örneklerini aks ettirem, renklerniñ büyük emiyeti bar, alını renklernen bağlayım. Bu apansızdan ola. Keyfiñiz yahşı olsa, menfiy renklerni qullanmaycaqsıñız: qoyu qaverenki ya da qoyu boz renkini kullanırsıñız.
– İcadıñız içün küçüni nasıl topladıñız?
Etrafımda olğanlarnı deñiştiremem, amma dünyanı icadımnen yaraştıra bilemZera Ablâzisova
– Birinciden, Qırımda yaşağanımnı, Qırım menim vatanım olğanını añladım. Andan bir qaç künge ketip, keri qaytqan soñ canım raat ola edi. Raat olğanımnı aytamayım, amma dünyağa aenkli bir şekilde yanaşmağa başladım. Etrafımda olğanlarnı deñiştiremem, amma dünyanı icadımnen yaraştıra bilem. Şimdi bir ğayem bar – etnografik malümatlarnı bermek. Bütün ince şeylerni yetkizmege tırışam. Menim içün müim bir şey. Qırımda sıq-sıq olğan adiyleştirüvlerni istemeyim, meselâ, «qırımtatarlarğa» «tatarlar» deyler. Asılında Qazan tatarlarınıñ öz medeniyeti, halq ağız yaratıcılığı, qıyafet unsurları bar, qırımtatarlarnıñ da ayrı şeyleri bar. Bunı qayd etmege tırışam.
Bugünde-bugün şeerden çıqıp, dağ, orman, deñizge baram ve böylece küç alam, ilham alam. Bu sene, meselâ, üç kün ve üç gece Ayuv dağ eteginde qalğan edim. Deñiz, küneş çıqması ve küneş batması – kâinat kibi, hayal kibi bir şey... Meraqlı bir tüş kördim. «Haytarma» – qaytmaq demektir. Men bunıñ bir manası bar, dep tüşündim.
– Qırımnı terk etmek kibi fikirleriñiz oldımı?
– Musafirlikke barmaq içün, – külümsirep ayta Zera.
– Sebebini añlatırsıñızmı?
– Özbekistanda dünyağa keldim ve anda yigirmi yıl yaşadım. Adamlar Qırımğa qaytıp başlağanda men de bir çoq qırımtatarı kibi Özbekistanda yahşı bir dairemni qaldırıp kettim, qaytqan soñ ise yataqhaneniñ bir odasında yaşamağa başladım, andaki turmuş şaraitleri pek fena edi. Anam ve qorantamnıñ büyük qısmı Özbekistanda ediler, şunı ayta ediler: «Kel, soñra evimizge beraber qaytarıq. Amma men birden bu... nasıl deyim... topraq sesinimi eşittim? (külümsirey) Men evde kibi edim. Vatanında amanlıq ve istiqrar olsa, onı sevmek pek qolay. Menfiy bir şeyler olsa, o vaqıt anda olmaq müimdir. Semetdeşlerine qoltutmaq kerek, öz icadınen eyilik ümütini bermek kerek.
Zeranen subetleşkende, Rustemniñ merkezinde yarın keçirilecek toy merasimi muzakere etile edi:
– Yarın adamlar bizge baqmağa kelecekler, biz ise ne, nasıl ve qayda yapacağımıznı bilmeyik! – biraz açuvlanıp ayta Mamut Çurlu. – Kelinni çıqaramızmı ya da özü kirecek?
Ertesi künü seminar iştirakçileri müzeyge merasimden bir qaç saat ögüne keleler. Qızlar bir-biriniñ saçını öre, bazıları sananı azırlaylar, repetitsiya yapalar. Oyuncılar açuvlana, ara-sıra qavğalaşalar, bazı yerlerniñ hususiyetlerini muzakere eteler. Oyun stsenariyini Yelena Soboleva, qırımtatar medeniyetiniñ tedqiqçisi yazdı. O, bu sene «Qırımtatarlarnıñ toyu: ananeviy şekilleri ve deñişmeleri» kitabını yazdı.
15 daqqalıq oyundan soñ seyirciler alğışlaylar
Çalğıcılar kelgen soñ muzıka ile keçirilgen repetitsiya başlana, oyuncılar yımşay. Zalda bayağı insan toplaşa. Başqa çare yoq – başlamaq kerek. 15 daqqalıq oyundan soñ seyirciler alğışlaylar. Ustalar musafirlerni qınalamanı baqmağa davet eteler. Bir qaç daqqa içinde er bir ressamnıñ ögünde nevbet tizile.
– Hanım efendi, bu qızçıq 20 daqqadan berli bekley, men kördim, bir qaç daqqağa çıqqan edi. Onı alıñız başta, – utanıp ve biraz açuvlanıp ayta qadın.
Elzara – qırımtatarıdır. İşğalden evel Kiyevge oqumağa keldi. Seminar iştirakçilerinen beraber üç kün keçirdi.
– Böyle bir merasim mında, Kiyevde, keçirilgeninden ğururlanam. Mustaqil Ukrainanıñ paytahtında öz medeniyetimizni köstermege imkânımız bar. Artıq resim güzel bir şey olmaqnen beraber, belli bir ğaye taşığanını, tarihı ve belli bir kodu olğanını bilemiz, istegen er şeyni gizley bilesiñ. Üç kün devamında qızlar medeniyetni yetkizmege ögrendiler, medeniyetni yetkizmek de – qolay bir şey degil, mence. Beraber yaşaymız, kim olğanımıznı ve qomşularımız kim olğanını bilmek kerekmiz.


text:
İşğal olunğan Keriçte mektepniñ üyken sınıf talebeleri içün «Rusiyeniñ zemaneviy tarihı» boyunca deñev derslerini keçirmege niyetliler. Bunı «RIA Krım» sitesi, Kremlinge ait olğan Qırım Tasil Nazirliginiñ beyanatına esaslanıp, bildire.
Haber etile ki, «Rusiyeniñ zemaneviy tarih derseri» leyhası Keriçteki 11 sanlı mektepte keçirilecek.
«Bu leyha sayesinde üyken sınıf talebeleri bizim mleketimiz içün müim olğan, soñki 15-20 yıl devamında olıp keçken, lâkin mektep dersliklerinde daa yer almağan adiseler aqqında bilecekler», – dep aytıla beyanatta.
Nazirlikte bu leyha «Rusiyeniñ zemaneviy tarih derseri» Umumrusiye leyhasınıñ yolbaşçısı, «Yerli cemiyetlerniñ inkişaf institutı» ğayri ticariy teşkilâtnıñ mudiri Sergey Neverov ile tizilgen añlaşma çerçivesinde çalışacağını qayd eteler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İyün 30 künü, saat 21:00, Aqmescitniñ merkeziy Kebir camisinde Ramazanğa, bu aynıñ hususiyetlerine, oraza qaidelerine bağışlanğan vaaz başlanacaq.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
QMDİ malümatına köre, vaaz iftarğace devam etecek. İyün 30 künü iftar saat 21:41 (Aqmescit vaqtı boyunca) olacaq. Soñra Kebir camisinde iftar keçecektir.
Muqaddes Ramazan ayı devamında müminler oraza tutmalı. Oraza – kündüz suv ve yemekten vazgeçüv demektir. Orazadan yalıñız ağırayaqlı ve emizdirgen qadınlar, yedi yaşına yetmegen balalar, hasta ve qart insanlar, seyaatçılar boşana.


text:
Ukraina halq deputatı, «İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ reberi Dmıtro Tımçuk bildire ki, Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) Qırımda Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ (SBU) sabıq hadimlerini Donbassnıñ zapt etilgen yerlerine yollamağa azırlana. Keçken sene baarde Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine çalışmağa keçken SBU hadimleri Rusiye mahsus hızmetlerinen 3 yıllıq añlaşmanı imzalağan ediler.
«Böylece, Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ satqınlarına «göñülli zorlav olaraq» Rostov vilâyetinde azırlıqnı keçip, ileride Donbassta «DNR» ve «LNR» «mahsus hızmetlerinde» çalışmağa teklif etile», – dep yazdı Tımçuk Facebookta.
Onıñ malümatına köre, FSB «terroristik teşkilâtlar erkânında hızmet etecekler Rusiye FSB hızmetlerinde qalacaq», dep vade ete.
«Terroristik teşkilâtlarğa hızmet etecek hadimlerni Qırım ve Aqyar boyunca Rusiye FSB idaresiniñ yolbaşçı yardımcısı A.Y.Maksimenko idare ete», – dep bildire Tıçmuk.
Halq deputatınıñ bergen malümatına köre, Donbassta terroristik teşkilâtlarnıñ «devlet havfsızlıq organlarınıñ şekillenmesinen» Aqyardaki Ukraina havfsızlıq hızmeti idaresiniñ sabıq yolbaşçısı Petr Anatolyeviç Zima oğraşa.
Rusiye Ukraina şarqındaki zıddiyetke alâqası olğanını red ete, lâkin Ukraina akimiyeti, askerler, göñülliler, ve Ğarp memleketleriniñ vekilleri Rusiye askerleriniñ bulunmasını isbatlağan ediler.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskayanıñ işğal etilgen yarımadağa kerçekleştirgen ziyaretini siyasiy mabuslar beklemegen edi. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı ve imayecilerinden biri Elmira Ablâlimova Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında ayttı.
«Mahkemeciler çalışqan zalımız meşğul dep, mahkeme oturışını üyleden soñ keçirmege teklif etken. Advokat Nikolay Polozov ile taqiqat izolâtorınıñ taqiqat odasında edik. Biz beklemesek de, Ahtemni (Çiygoznı – QA) qomşu taqiqat odasına çağırğanlar, Rusiye ve Ukraina ombudsmenleri ile körüşüv oldı», – dep ayttı o.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Künüm çeşit vaqialrnen bağlı oldı. Birleştirip, bir qaydnıñ içine nasıl etip sığdırdım? Özüm añlamayım.
Saba «Yañı postada» yollanma aldım, içindeki ukrain milliy örneklernen bezetilgen futbolkanı birden kiydim. Aqyarğa yol aldım. Anda meni mühbirler bekley edi. Maşinam – ukrain örneklernen yaraştırılğan, içindeki bayraqlar – ukrain ve Avropa Şurasınıñ, men özüm - bezetilgen urbada – Aqyarğa kettim! İşte, böyleliknen Rusiye ve Ukraina hristianlıq peyda olğan yerde körüştiler.
Ya soñ? Soğan!!!
Nahimov yanında toqtaldım. Etrafını kezdim. Nahimov dayandı, tuvğanı olam da.. DAİ hadimleri yüzlerini çevireler. Arbiyler körmeyler. Polimenlerniñ yüzleri küle…
Mühbirlernen körüştim. Urbam, maşinam ve bayraqlarımnı körip, ayrette qaldılar. Men birden olarğa ayttım, men – Uydurmam. Asılında, dünyada yoqım, amma kölgem bar. Olarnı Qırımnıñ yalı boyuna alıp ketmge qarar aldım.
Simeizge yol aldıq.. Yol boyu çeşit mevzularda qonuştıq. Yalığa yaqınlaşqanınen turistlerniñ sayısı da azlaştı. Maşinalar esasen, qırımlı, Donetsk ve Lugansktan da bar edi. Qaçaqlar yañı yerlerni menimseyler. Eñ meraqlısı, «Donetsk Halq Cumhuriyetinden» esasen «Leksus», «Mersedes», «Toyota»larğa minip, «közge çarpmağan iş adamları» qaçıp keldiler. Yani, Donetskte eñ olmaycaq, ufaq-tüfek ticaretnen oğraşqanlar bu kibi maşinalarda yüreler.
Rusiye nomerleri ile maşinalar yoq derecede. İşte, akvaparkqa qadar kelip yettik. Amma, yalığa qadar barmaq küç olğanını añladıq. Raatlanğan bir qoranta añlatanı kibi, Aleksandriya sözü yazılğan tahta yanından keçip, soñra biraz artqa burıp, aşağa yipnen tüşip yalığa yetmek mümkün. Biz ise er şeyni diñlegen soñ, yalığa töpeden baqmağa qarar aldıq. SAHRA!
Alupka. Saray. Men anda qışta bir qaç kere barğanda, adamlarnı ton ve örmelerde körgen edim. Bugün ise, tonlarnı bile körmedim. Yazdır, onıñ içün. Biz aşıqmay kettik. Apansızdan qarşımızğa yaş qoranta çıqtı. Ve çıqarğan videomızğa tüşti. Qadınnıñ üstünde mavı tüsteki şort ve sarı futbolka bar edi. Erkek ise, qara –al tüsteki tüb urbasında edi. Men yaqınlaşqan soñ: « To є CлaBa ykpaïHi, чи Hi???», - dep bağırdım. Qadın şübeli nazar taşladı. Men, ise yañlışqanımnı añladım. Biz yolnı devam ettik, endi bu rast kelgen qadın urbasını alıp taşlar dep şaqalaştıq…
O da bizim artımızdan yetti… Dudaqları morlaştı, titrey edi. O, onıñ aqqında bütün çıqarılğan malümatnı yoq etmege talap etti. Onı Avropada körseler, o dayanmaycağını ayttı(!) Men soradım: «Sizni qorqutalar yoqsa?» - «Siz!!!»-dep cevaplandı. Men oña urbası ukrain bayrağınıñ tüsünde olğanını añlatmağa tırıştım… Ve şu daqiqası: «Men istegen kibi kiynem. Men ukrainlim. Rusiyeli degilim. Siz maña bayraq aqqında aytasız. Men qaydan bileyim nasıl bayraq ve nasıl tüsler! Siz yalan aytasız! Tez siliñiz! Men havflı bir vaziyettem! Siz ömürimni parça-kesek ettiñiz!»
Yalta. Oreanda. Espanola. Üyle zamanı. Adam – qaynap taştı. Men ve daa ekiadam bar edik. Biz masa başına oturdıq. Hızmetçi pek ünerli rast keldi. Laqırdı devamında Donetskten kelgenini añladıq. QAÇAQ! Amma, boş boğaz degil. Endi eki afta devamında çalışa, qorantasını Donetskten Yaltağa alıp ketirdi. Men, ya ne içün Canköyge ketirmediñ, dep soramadım, çünki pek yahşı hızmet etti.
Qırım işğalinen razımı, dep sorasaq, o böyle (DİQQAT!)cevap berdi: «Men em Rusiye, em de «Donetsk Halq Cumhuriyeti» ükümetinen razı degilim. Olar episi - aydutlardır. Men Ukrainanıñ birligine qol tutam. Onıñ içün sizge eñ yüksek seviyede hızmet eterim!». İçimiz cıllı bir içimliknen tolğanı kibi, yımşadı.
İşte böyle: öz baryağınıñ tüslerini bile bilmegen qadın, aqayı da «Pravıy sector»nı körmeyip, ondan qorqıp yüre. Ve Donetskten kelgen qaçaq, sağlıqlaşqanda fısıldap: «Slava Ukraine!» dep ayttı.
Qırım! Ne güzelsiñ! Sen – qarama-qarşılıq ile tolu diyarsın!
Liza Bogutski, Qırımdan ukrainli, etnik rus jidobanderovka
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Bir yıldan soñ sovet akimiyeti Kosmonavtika kününi tesis etti - Rusiye ve Belarusta bu kün alâ daa qutlana. Ukrainada ise 1997-nci senesinden Raketa ve kosmos saasınıñ işçileri Kününi qutlaylar. 2011 senesi ise, Yuriy Gagarinniñ doğğan kününe bağışlap, Birleşken Milletler Teşkilâtı, Adamnıñ kosmosqa uçuvınıñ halqara Kününi tesis etti.
Qırımda kosmos infrastrukturası sovet vaqtında da, mustaqil Ukraina vaqtında da inkişaf ettirile edi. Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden soñ leyhalarnıñ bir qısmı toqtatıldı, başqaları ise alâ daa çalışmaqta. Nauçnıy ve Katsivelide observatoriyalar, Terekli Qoñrat (Moloçnoye) ve Şkolnoyede radioteleskoplar - Qırımnıñ kosmik keçmişi ve şimdiki alı - süret toplamında.


text:
Terror eylemininiñ azırlavında qabbatlanıp apis etilgen faal Oleğ Prıhodko, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyğa muracaat etti.
"Büyük ürmet ile prezidentimiz Volodımır Zelenskıyğa muracaat etem. Sizge Qırımnıñ bütün siyasiy mabüsleri baqa. Bizim azaplarımız nafile olmamalı, çünki tiz çökmek - yalıñız Tañrı ögünde!", denile faalniñ maktübinde.
Öz mektübinde Prıhodko, o, "işğal etilgen Qırımda bizim ukrain bayrağımıznıñ ar-namusını qorçalağanı" içün qabaatlanğanını qayd ete.
Ukrain faal, türmede oña büyük destek yapqan "Ukrainanıñ qırımtatar vatanperverlerine samimiy minnetdarlığını" bildirdi.
Mahkeme qararına köre, Oleğ Prıhodko, dekabrniñ 10-una qadar SİZOda tutulacaq.
Prihodkonıñ tutulğanını oktâbrniñ 10-nda saba kezlevli ukrain faali, yedinci çağırılış Ukraina halq deputatı Eduard Leonov haber etti.
FSB hadimleri Rusiye Ceza kodeksiniñ 223.1 (patlayıcı maddelerni qanunsız azırlanması) ve 205 (terror ücümi) maddelerine istinaden qabaatlay.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.
CaM akTиBиcT yTBepждaл, чTo Bcя aTpибyTиka B ero дoMe «aHTиkBapHaя», a фyTбoлka co cBacTиkoй, koTopaя Takжe фиrypиpyeT B MaTepиaлax, «cyBeHиpHaя» и ee HeT y Hero c 2010 roдa.
8 фeBpaля 2019 roдa coTpyдHиkи kpыMckoro rлaBka ФCБ пpoBeли oбыck y Пpиxoдbko. CилoBиkи изъяли y Hero ykpaиHckyю cиMBoлиky, флarи пapTии «CBoбoдa», kpacHo-чepHыe флarи, пopTpeT CTeпaHa БaHдepы, TexHиky и дoMaшHиe CD-диckи. Пocлe oбыcka Пpиxoдbko oTBeзли B CиMфepoпoлb, rдe дoпpaшиBaли, paccпpaшиBaя o ero дeяTeлbHocTи и cBязяx Ha MaTepиkoBoй чacTи ykpaиHы.


text:
Aslı qırımtatar ukrain yırcısı Camala fevral 3 künü «Artıñnı unutma» yrına videoklipni taqdim etti.
«Birinci kere klipni körgende, yüregim tutaştı – gürci manzaraları maña Qırımnı o qadar añdırdı ki. Bu videoda dülber manzaralar deerlik yoqtır, çünki vazifemiz – qıdıruvda yaşağan insannı köstermek edi. Yanğızlıq ve tamırlarğa keri qaytuv aqqında ikâyedir», – yazdı Camala Facebookta.
Yırcınıñ aytqanı kibi, klipte tasvirlenegn yol Camalanıñ ailesi yaşağan Qırımda «Kiyevden Ulu özenge yoluna pek oşay».
«Konservatoriyada oquğanda, ana-babama tatillerge aynı öyle bara edim: metro, tren, bu kibi eski avtobus, bazıda sepet ile mototsikl. Videonıñ soñunda qaramanım «baba» dey. Bu söz tınçlıq duyğusını bere ve, ortalıqta ne olsa da, meni evime qaytara», – dey Camala.
«Artıñnı unutma» yırını Camala bıltır mayıs 18 künü qırımtatarlarnıñ sürgünligi 71 yıllığına taqdim etti.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi başında işğal etildi.


text:
Ukraina Tış işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, Ukraina Rusiye reberliginiñ qanunsız Qırım ziyaretlerini qayd etmege devam etip, Moskva cevap bermese de, Rusiyege qarşı narazılıq bildirecek. Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu Ukrainağa Rusiyege qarşı mahkemelerde yardım etecek.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine ayttı.
«Ukrainanıñ esas vazifesi – Rusiye Federatsiyasınıñ terrorist memleket olğanını dünyağa köstermektir. Bugün terrorizm ile küreşkenini köstergen ve terrorizm ile küreş qanunlarını sertleştirgen memleket büyük, milliy ölçülerde özü terrorist memleket ola. Bütün malümatnı, bozuvlarnı toplaymız, ve men şahsen inanam ki, Ukraina topraqlarını işğal etken Rusiye cezasını çekecek. Nasıl olsa da, halqara esnas olacaq», – dedi Ceppar.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina Tış işler nazirligi Putinniñ tünevinki Qırım ziyaretine qarşı narazılıqqa Moskva cevap berecegini beklemey.
Amma Rusiye narazılıqnı kene qaytarsa, bu memleket «yapqan cinayetleri içün mesüliyet çekmege istemegeniniñ işareti olacaq», dep qayd etti.
Bazarertesi künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Arbiy-deñiz quvetleriniñ arbiy gemilerini qoyuv merasiminde iştirak etmek içün Keriçke keldi.
Ukraina Tış işler nazirligi Putinniñ ziyaretini takbih etip, onı qanunsız dep adlandırdı. Müessiseniñ Qırım.Aqiqatqa qayd etkenine köre, Ukraina Rusiye Tış işler nazirligine narazılığını bildirdi.
ABD Ukraina elçihanesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda gemi yapıcılığını izinsiz dep adlandırıp, bu halqara uquq normalarını boza, dep qayd etti.
Rusiye prezidentiniñ Keriç ziyareti iyülniñ 16-nda olacaq edi, amma bücet esnası toplaşuvı sebebinden başqa künge qaldırıldı, dep bildirdi Peskov.
Soñki sefer Putin martnıñ 18-nde Qırımğa kelgen edi. Aqyarda oldı. Bundan evel yanvarniñ 9-nda da Rusiye prezidenti Aqyarğa barğan edi. Putin, «Marşal Ustinov» raketa kreyserinden Rusiye Şimaliy ve Qara deñiz flotlarınıñ Qara deñizde keçirgen talimlerini közetti.
Yanvarniñ 10-nda Rusiye prezidenti Yaltada Kreml kontrolindeki Qırım ve Aqyar reberlerinen «yarımadanıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişaf» meseleleri boyunca toplaşuv keçirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Kyivden izin alınmağan Putinniñ daa bir Qırım ziyaretine qarşı narazılıq bildirdi.
Yanvarniñ 10-nda Rusiye Tış işler nazirligi notanı baqmayıp, Kyivge qaytardı, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Berlinde cuma künü, noyabr 6-da, «normand dörtü» Tışqı işler nazirleriniñ körüşüvi başladı. Berilgen malümatqa köre, qapalı toplaşuvda Almaniya, Frenkistan, Ukraina ve Rusiye Tışqı işler nazirlikleriniñ yolbaşçıları iştirak ete.
Tışqı işler nazirleriniñ bundan evelki toplaşuvı sentâbr 12-de Berlinde olıp keçken edi.
Almaniya nazirliginiñ vekili Savsan Hebli bugünki muzakerelerniñ neticesi Donbasstan ağır silânı çeküv ola bilecegini ilân etti.
Nazirlerniñ bundan evel keçirilgen körüşüvleri neticesinde yengil silâ ve minaatıcılar çekilgen edi, dep ayttı temsilci.


text:
Çeh Cumhuriyeti Tış işler nazirliginiñ bildirgenine köre, olar Rusiye işğal etken Qırımnı Ukrainağa ait topraq olaraq saymağa devam eteler. Bu aqta çeh diplomatlarınıñ yarımada işğaliniñ yıllığınen bağlı beyanatında aytıla, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Çeh Cumhuriyeti Avropa Birligi ve dünya memleketleriniñ ekseriyeti kibi Qırım yarımadasını Ukrainanıñ bir parçası dep saya. Qomşu devletniñ toprağını zapt etmek içün qomşu tarafından arbiy küç qullanıluvını öz tarihımızda biz de körgen edik, şu sebepten Qırım ilhaqını tanımaymız», – dep aytıla beyanatta.
Bundan ğayrı, Çeh Tış işler nazirligi Qırımnıñ askeriyleştirilüvini ve Rusiye tarafından yarımada yanında gemilerniñ serbest keçmesine mania yapılğanını takbih etti.
«Qırım topraqlarınıñ askeriyleştirilüvi ve Rusiye tarafından Keriç boğazı ve Azaq deñizinde serbest keçişniñ bozuluvı halqara uquq, Avropadaki istiqrar ve telükesizlikniñ sert bozuluvı ola», – dep aytıla beyanatta.
Çeh nazirligi Rusiyeni insan aqları saasında halqara şartlarğa uymasına ve «Oleg Sentsov ve qanunsız tutulğan diger Ukraina vatandaşlarını, hususan 2018 senesi noyabr ayında ukrain gemilerine kerçekleştirilgen ücüm vaqtında zapt etilgen deñizcilerni acele azat etmesine» çağıra.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bağçasarayda, Han saray meydanında, QR-kitaphane peyda oldı. Bağçasaray qoruğınıñ müdiri Elmira Ablâlimovanıñ sözlerine köre, bu kitaphane mında üç künge yerleştirildi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sözlerine köre, sarayınıñ esas meydanında QR-kodları olğan eki stend peyda oldı. Olarnı bedava qullanmaq mümkün. Bunı etmek içün stendniñ aşağı qısmında olğan yardımcı sözlerni ögrenmek kerek.
Bu kitaphanede ayatı ya da icadiy yaratıcılığı Qırım ile bağlı olğan yazıcılarnıñ fotosüretleri bar.
«Hadimlerimizniñ sözlerine köre, insanlar meraqlana, kelip sualler qoyalar»,– dedi qoruqnıñ müdiri.
Faqat, Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanı kibi, 4 saat içinde iç bir oquyıcı kelmegen eken.
QR-kod (ingl. quick response ), 1994 senesi Denso-Wave yapon şirketi tarafından işlep çıqarıldı.


text:
2200 yıllıq arıslan häykäle
Häykäl borınğı çornıñ iñ möhim port şähärlärennän Assosta tabıldı
Çanakkaleneñ Ayvacık ilçäsenä bäyle Behramkale awılı cirlegendä urnaşqan borınğı çornıñ iñ möhim port şähärlärennän Assosta Êllinistik çorğa qarağan 2200 yıllıq arıslan häykäle belän Könçığış Rim yägni Vizantiya çorınnan qalğan 1500 yıllıq gaz plitäse tabıldı.
Borınğı çorda “Troas” dip atalğan töbäkneñ kön’yağındağı vulkanik ber qalqulıq häm sözäkleklärendä Greśiyaneñ Midilli utrawı qarşında qorılğan şähärdä ğasırlar buyı şaqtıy cämğiyät yäşägän.
Amerikan arxeologları 1800 yıllarda qazular başqarğan berençe borınğı şähär Assosta ozaq waqıttan soñ 1981dä qabat qazular küzätelde.
Töbäktä törek belgeçläre tarafınnan 38 yıl buyı qazular alıp barıla.
Bäyläneşle xäbärlär
Fil’m töşerü törkeme dön'yağa qayttı
Rusiya törkemne 5 nçe oktyabr’dä fil’m töşerü öçen Xalıqara ğaläm stanśiyäsenä cibärgän ide


text:
Qırım Rusiyege qoşulğanından eki yıl keçken soñ, yarımada sakinleri evel ukrain banklarında alğan kreditlerini ödemege başlamaq mecbur olacaq.
Bu qaideler 2015 senesiniñ soñunda qanun tarafından kirsetilgen, amma bu, regionda içtimaiy kerginlikke yol bermemek içün, alâ daa ömürge keçirilmegen edi, dep yaza «Kommersant».
Qırım Yatırımcılar qoruv fondu (YQF) saytında Qırım vatandaşlarından ukrain banklarında alınğan kreditler boyunca borclarnı qaytarmaq aqqını alğan teşkilâtlarnıñ cedveli peyda oldı.
Devlet nizamı vastasınen Qırım sakinlerinden ukrain kreditleri boyunca borclarnı qaytaruvnıñ narazılıqqa yol bereceginden ekspertlerniñ şübeleri yoq.
Yarımada sakinleri Ukraina banklarındaki borclar Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasınen yoq olacaq, dep işana edi.
Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov da ukrain banklarına borclarnı tölememege çağırğan edi.
Yaqında Qırımdan Devlet duması deputatı Andrey Kozenko işandırğan ki, kreditlernen bağlı meseleler çezilecek ve Qırım sakinleri ukrain kreditler aqqında raatsız olmamalı.
Buña köre, ukrain kreditleri boyunca borclarnıñ, YQF-nıñ iştiraginen bile, qaytarılması, yapılması ağır olğan vazife kibi körüne.
«Qırım eki yarım yıl evel qoşuldı. Üç sene müddeti keçmesi yaqında yekünlenecek. Bunı da köz ögünde tutmalı», – dep qayd ete BMS Law Firm ortağı Denis Frolov.


text:
Qırımda aprelniñ 15-nde yağmur yağacaq, Aqyarda tuman olacaq. Bu aqta yarımadanıñ gidromettsentri bildire.
Sinoptiklerniñ malümatına köre, Aqmescitte bulutlı ava olıp, ara-sıra açılacaq. Yağmur yağacaq. Şimaliy-şarqiy yel süratı saniyede 8-13 m olacaq. Kündüz ava arareti +11…+13 derece olacaq. Aqyarda bulutlı ava olacaq. Gece, kündüz yağmur sepeleycek, tuman olacaq. Ğarbiy yel süratı saniyede 6-11 metr olacaq. Kündüz ava arareti +12…+14 derece olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında ava bulutlı olıp açılacaq. Yağmur yağacaq. Şimaliy-şarqiy yel süratı saniyede 8-13 metr olacaq. Kündüz ava arareti +13…+15 derece olacaq.
Tahminlerge köre, Keriçte bulutlı ava olacaq. Bazı yerlerde yağmur yağması beklenile. Gece şimaliy-şarqiy, şarqiy yel süratı saniyede 6-11 metr, bazıda 14 metr olacaq; kündüz cenübiy, cenübiy-ğarbiy yel süratı 12-17 metr olacaq. Kündüz ava arareti +13…+15 derece olacaq.
Qırımdaki qurtarıcılar yüksek azırlıq alına ketirilgen edi, aprelniñ 14-15-ne küçlü yağmur sebebinden acele tenbi ilân etildi.


text:
Aqyarda 2020 senesi dekabr ayında yolcu naqliyatından faydalanğan insanlarnıñ sayısı keçken senege baqqanda 10% az oldı. Bu aqta Qırım ve Aqyardaki Rusiye statistika idaresiniñ matbuat hızmeti haber etti.
«2020 senesi dekabr ayında 3689 biñ yolcu yolcu naqliyatından faydalandı, 2019 senesi dekabr ayına baqqanda bu raqam 9,9% azdır», – dep aytıla haberde.
Krımstat Aqyarda yük dönümi de eksilgenini qayd etti – 2019 senesiniñ dekabr ayına baqqanda 16,7%. 2020 senesi dekabr ayında 33,4 biñ tonna yük maşina naqliyatınen taşındı.
Hatırlatamız, Aqyarda 2020 senesi azğariy mallarnıñ fiyatı 9,6% artıp, bir kişige 4658 ruble oldı. Aqyarda işsizler sayısı ise 2020 senesi dekabrniñ soñunda 2,2 biñ insan oldı.


text:
Keriç boğazında bazaertesi künü iyün 24-ünde kül ile yüklengen Siberin 1 Rusiye gemisi qarağa oturdı. "Rusiye deñiz ve özen flotunıñ" malümatına köre, gemi "Kavkaz" limanından çıqqanda qarağa oturdı.
Gemilerni izlegen Marine Traffic saytı derc etken malümatqa köre, şimdi Siberin 1 Çuşka Rusiye deñiz beli yanında buluna. Onıñ yanında daa onğa yaqın gemi bar.
"Rusiye deñiz ve özen flotu", adise neticesinde kimse zarar körmedi, cermay mahsulatı deñizge tökülmedi ve gemi yürüşine mania yoq, dep bildirdi.
FleetMon mahsus gemi ve liman bazasınıñ malümatına köre, Siberin 1 gemisi, IMO: 7811020, Rusiye bayraqlı, uzunlığı 130 metr, keñligi 16 metr.
Daa evel "Kerç FM" saytı, Keriç köprü qurulğanından soñ Keriç deñiz ticaret limanınıñ kiriş kanalında suv azlaşa, dep bildirgen edi.


text:
Rusiyege tabi Qırım ukümeti mayıs 5-te Bağçasarayda, 2016 senesinde Rusiye polisi uniformasını kiygen belli olmağan şahıslar tarafından yaqalanğan ve alıp ketilgen qırımtatar faaliyetçisi Ervin İbragimovnıñ alıp qaçılğan yerinde qırımtatarlarnıñ ananeviy bayramı olğan Hıdırlezni keçire. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Bayram şeñlikleri esnasında, adet üzre, milliy el sanatları ve yemekleri yarmalığı ve milliy küreş boyunca yarış ötkerildi. Rusiyege tabi Qırım ukümetiniñ başlığı Sergey Aksönov sanadan, bu yıl qocaman qadın fesi bayramnıñ simvolı olacaq, dep ilân etti. Keçken sene bu, qocaman çiberek edi.
Rusiyeniñ kontroli altında olğan mufti Emirali Ablayev, toplanğanlar ögünde çıqış yaparken Aksönovnı, dört yıl içinde «Qırım ve qırımtatarlarğa bütün yapqanları içün» minnetdarlığını bildirdi.
Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek bütün tedbir bitken soñ, bayram şeñliklerinde 55 biñ kişi iştirak etti, dep ilân etti. Deputat, esaplarını nege esaslandırğanını, añlatmadı.
Hıdırlez – türkiy halqlarınıñ eñ büyük bayramlarından biri. XIX asırda onıñ şeñlikleri üç kün devam ete edi.
2016 senesiniñ mayısında Bağçasarayda belli olmağan şahıslar Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı alıp qaçtılar. Videoközetüv kamerası, Rusiye yol inspektorları uniformasını kiygen eki kişiniñ, İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, özüni öz mikroavtobuslarına zornen kirsetkenlerini qayd etti.
Qırım insan aqlarını qorçalav gruppası, bu alıp qaçuvnıñ Rusiye ukümeti ya da onıñ kontroli altında olğan paramilitar gruppalar tarafından kerçekleştirilgenini tahmin ete.


text:
3500 yıllıq mozaika
Yozgatnıñ Sorgun rayonında tabılğan tarixi mozaika 3147 taştan tora
Yozgatnıñ Sorgun rayonına bäyle Büyük Taşlıq awılındağı Uşaklı qalqulığı qazularında 3500 yıllıq mozaika tabıldı.
Tarixi mozaika 3147 taştan tora.
Qazu urınına kilgän Yozgatnıñ Mädäniyät häm turizm mödire Xösäyen Çiftçi Uşaklı qalqulığındağı qazularnıñ Mädäniyät baylıqları häm muzeylar ğomüm mödirlege, İtaliyadağı Pisa Universitetı häm Bozok Universitetı tarafınnan urtaq räweştä alıp barıluın äytte.
“Ütkärelgän fänni êşçänleklärdä tabılğan mozaikanıñ dön’ya tarixında berençe mozaika buluı bilgelände. Älege urın turizmnıqı bulaçaq,” – dide ul.
Pisa Universitetında uqıtuçı häm qazu başlığı, dośent, doktor Anakleto Dagostino da tabılğan mozaikanıñ b.ê. qadär 1500nçe yıllarğa qarawın belderde.


text:
Aşğabat
Aşğabat (türkmence Aşgabat, farsça عشق آباد) – Türkmenistannıñ paytahtıdır. 773 400 (01.01.2004) kişinen Türkmenistannıñ eñ balaban şeeridir. İran sıñırı yanında, Qopet Dağlarınıñ eteginde, Qaraqum Çölünde bir oazistedir. "Aşğabat şeeri" adlı özüne ait vilâyette, memleketniñ Ahal vilâyetinde bulunır. Aşğabat,Türkmenistannıñ cenübinde, İran sıñırından 26 km-de yer ala. 1881-de bu vilâyet Rus işğal quvetleri tarafından alınğandır. İrannıñ eñ balaban ekinci şeeri Meşhedden 920 km uzaqlıqtadır.
Aşğabad bir paytaht olaraq çeşitli idare binalarınen bezengendir. Bular özelliknen şeerniñ eñ müim caddesi olğan Türkmenbaşı caddesinde toplanğandır. Şeer bir liman ve milletlerara bir ava limanına saiptir, ayrıca müim bir sanayı merkezidir. Hususan maşna, elektrotehnika, tekstil ve ğıda sanayı pıtaqları sıqlıqtadır. Şeerde bir medeniyet merkezi, universitet, çeşit yüksek mektepler, teatr, müzeyler ve bir ayvanat bağçası bardır.
Etimoloji[deñiştir | kodunı deñiştir]
Aşğabat türkmence Aşgabat, farsça عشق آباد, rusça Aшxaбaд olaraq biline. Evelâ daa Ashkabat, Ashgabad, ve `Ishqábád qullanımları da körülmekte edi. Adnıñ Farsça Aşq-ābād, "Arsaces Şeeri"nden tür etilgeni sayıla. Başqa bir açıqlama da adnıñ Farsçadaki عشق (eşq:"aşk") ve آباد (ābād: "yerleşim yeri" ya da "şeer"), sözleriniñ birleşmesinden "aşq şeeri" añlamında olğanıdır.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Aşğabat 1818-de kervan yollarınıñ kesişme noqtasında bir köy olaraq qurulğandır. Nisa köyünden (qadimiy paytaht Parfia) ve Yipek Yolundaki qadimiy şeer Konjikalanıñ (Moğollar tarafından XIII asırda yoq etilgendir) arabelerinden ziyade uzaqta degildir.
1881 senesi vilâyetteki bir Rus Ordu Bazasınıñ etrafında inkişaf etmege başlağandır. Transkaspiy Demiryoluna bağlantısı, Qazahistan, Özbekistan ve Hazar deñizinen bağlanmasını ve bunıñ neticesinde şeerniñ 1885 senesinden itibaren devamlı kenişlemesine sebep olğandır. 1919-1927 senesleri arasında şeerniñ adı Poltoratsk edi.
1919 senesi Aşğabatta dünyanıñ ilk Bahai mabeti yasalğandır. 1938-de zaruriyetten sanat galereyasına çevrilgen ve 1963 senesi de yıqılğandır.
1924-te Aşğabat Türkmenistannıñ paytahtı olğandır. 1948 senesi oktâbr 5-deki yıqıcı yer tepremi neticesinde şeer tamamen zarar körgen ve daa soñra yañıdan inşa etile. 1962-de Aşğabatnıñ Qara Qum Kanalıına bağlantısı kerçekleştirilgendir. Bu suv kanalı, dünyanıñ eñ uzun suv kanallarından biri olıp, 600 kilometr şarqtan aqqan Amu Derya özeninen bağlanğandır.
1991 senesi oktâbr 27-de Türkmenistannıñ mustaqilligini ilân etmesinen Aşğabat paytaht olğandır.
[deñiştir | kodunı deñiştir]
Anav vilâyetinde 1904, 1905 sneleri yasalğan qazuvlarda M.E. 9000 yılında başlağan bir Neolitik medeniyetine rastkelgendir. Bu medeniyet M.E. 8000 yıllarında ayvancılıqtan ve M.E. 6000 yıllarında ise madencilikten faydalanğandır. Bilingen eñ eski medeniyetini mında qurulğanı ve dünyağa medeniyetniñ mından cayılğanı atiqiyatçılar tarafından açıqlanğandır. Atiqiyatçılar, tapılğan şeylerniñ ilk Orta Asiyalı ög-türklerge ait olğanını ve medeniyetniñ Çinge ve İranğa mından cayılğanını aytalar.
Eali[deñiştir | kodunı deñiştir]
Aşğabat, 773 400 (01.01.2004) kişinen Türkmenistannıñ eñ balaban şeeridir. Şeerniñ ealisi esasen Türkmenlerden ibaret. Daa soñra sırasınen Rus, Ermeni ve Azeri kibi qavmiy azlıqlar kele. Şeerniñ büyük çoqluğınıñ sünniy musulman olmasınıñ yanında, hristian azlıqlar da buluna. Ayrıca Aşğabat keçmişte Bahai azlığınıñ da müim bir yerleşim yeri edi.
Körülmege lâyıq yerler[deñiştir | kodunı deñiştir]
1948 senesindeki 7,3 büyükligindeki zelzel neticesinde eski şeer merkezi tamamen yoq olğandır. Bu sebepten diger Orta Asiya şeerlerinde tipik olğan şarqiy tarz eski şeer yoqtır. Aşğabat şeer merkezi zelzelege dayanıqlı zemaneviy çelik-beton ve cam binalarnen donatılğandır.
Müim Şahsiyetler[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Sergey Balassanân, Türkmen Komponist
- Saparmırat Nıyazov, ilk Türkmenistan devlet başı
- Dmitriy Şçepilov, sovet siyasetçi ve tış işleri naziri
- Gaygisiz Atabayev, sovet siyasetçi
- Cüneyit Han, Türkmenlerniñ soñ qaramanı, Hive Hanı


text:
Avropa şurasınıñ prezidenti Donald Tusk mayısnıñ 13-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonı Brüsselde qabul etecek. Bu aqta Avropa şurasınıñ resmiy saytında aydınlatılğan memurnıñ iş cedveli bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Şu künü Tusk Azerbaycan prezidenti İlham Aliyev ve Moldova baş naziri Pavel Filipp ile ayrı körüşüvler keçirecek.
Bu körüşüvlerden soñ Avropa şurasınıñ «Şarqiy ortaqlıq» programmasınıñ 10 yılı munasebetinen tedbirler keçirilecek. Avropa Birligi bu siyasetni kerçekleştirip, şarqiy avropalı qomşuları Ermenistan, Azerbaycan, Beyazrusiye, Gürcistan, Moldova ve Ukraina ile munasebetlerini inkişaf ettire.
«Şarqiy ortaqlıq» 2009 senesi mayısnıñ 7-nde Pragada meydanğa ketirilgen edi.


text:
Kyivde faaller rusiyeli muhalefetçi jurnalist Arkadiy Babçenkonıñ ölüminden soñ Ukrainadaki Rusiye elçihanesi ögünde piket keçire.
Azatlıq Radiosı canlı yayın yapa.
Rusiyeli muhalefetçi jurnalist Arkadiy Babçenko mayısnıñ 29-nda aqşam Kyivde öldürildi. Bu vaqia o tükândan qaytqan arada kvartirasına kireyatqanında olğan. Sırtından yaralanğan Babçenko «acele yardım» maşnasında vefat etti.
Ukraina uquqorçalav organları «qastlı öldürilüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Politsiya qatil fotorobotını aşkâr etti.
Ayrıca şunı oquñız: Arkadiy Babçenko: «İnfantilizm Rusiyeniñ milliy ğayesine çevirildi»
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk ete. O, öz qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.
Bundan bir qaç ay evelsi, 2016 dekabr ayında, o TU-154 uçağında, öz arbiylerini Suriyege Yañı yılnen hayırlamağa ketken Rusiye arbiyleri, jurnalistleri ve Aleksandrov adına ansambl artistleri uçaq qazasından ölgenlerine iç acınmağanını bildirgen edi. Bundan soñ Rusiyede Babçenkonı vatandaşlıqtan marum etmek içün imzalar toplanıp başlandı.
Soñki zamanlarda jurnalist Kyivde qırımtatar ATR telekanalında çalışa edi.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, ukrain deñizcilerniñ davası boyunca Rusiye tahqiqatçısı şimdi işğal etilgen Keriçte buluna, dep aytıp berdi. Anda, Rusiye FSB-si tarafından zapt etilgen ukrain arbiy katerleri alâ daa qalmaqta. Bunı Polozov, Qırım.Aqiqat Radiosı ifirinde saba ayttı.
“Ukrain gemileriniñ qaytarılması aqqında sual daa bir qaç afta evelsi köterildi ve bunıñ aqqında biz tahqiqatçınen laf ettik. O, Keriçke baracağı ve anda bu gemilerniñ berilüvinen bağlı nasıldır amellerde iştirak etecegi aqqında aytqan edi. Al-azırda tahqiqatçı anda ketti, ve bu belki de gemilerniñ qaytarılması olacağını köstere”, – dedi Polozov.
Daa evel Polozov, zapt etilgen deñizciler ve gemiler Ukrainağa qaytarılğan soñ, Rusiyede bu vaqianıñ tabiiy ve mantıqlı yekünlevi olaraq, deñizcilerge qarşı cinaiy davanıñ qapatılması olmalı, dep aytqan edi.
Noyabr 17-sinde Qırımda Rusiye FSB-siniñ sıñır idaresiniñ matbuat hızmetine atıf etip TASS haber agentligi, zapt etilgen gemilerni noyabr 18-inde berecekler, dep yazdı.
Qırım matbuatınıñ malümatına köre, "Berdânsk" ve"Nikopol" arbiy katerleri ve "Yañı Qapu" buksiri Ukrainağa neytral suvlarda berilmek kerek.
Qırım.Aqiqat daa evel haber etkeni kibi, bazar künü noyabr 17-sinde Keriçte "Genmol" limanınıda tutulğan "Berdânsk" ve "Nikopol" zapt etilgen ukrain katerlerni yollamaqqa azırlap başladılar.
Daa evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ yardımcısı Andriy Yermak, 2018 senesi noyabrde Rusiye silâ yardımınen zapt etken Ukraina Arbiy Deñiz Quvetleriniñ üç gemisiniñ Ukrainağa qaytarılmasınıñ soñki basamağı aqqında aytıp berdi.
"Bıltır noyabrde zapt etilgen "Nikopol" ve "Berdânsk" arbiy katerlerini, "Yañı Qapu" buksiriniñ qaytarılması soñki basamağına keldi", - dedi o HB matbuatına.


text:
Islamda öylänü
İr häm xatınnıñ bergä yäşäwe möhim íctímağí institüt bulıp tora. Äxläqsezlektän qotılu öçen, ğäliäsen tota alğan här yäş keşe öylänergä tieş. Íslam küzlegennän qarağanda, níqaxlaşmaw – äşäkelek. Ul ğına da tügel, ike keşeneñ mäxäbbäten arttıru öçen ir belän xatın bulıp yäşäwdän dä yaxşırağı yuq. Mätdi xäle naçar buluı arqasında öylänä almí qalğan keşelärgä isä, censi omtılışlarnı basar öçen, waqıt-waqıt uraza totarğa kiñäş itelä. Ägär möselman, mätdi yaqtan tä'min itelep tä, öylänergä telämäsä häm moña moxtaclıq kürmäsä, anıñ öylänmäwe ğäyep sanalmí.
Xatın ezläw[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- İr-at Íslam küzlegennän qarağanda mäxräm (öyläneşergä tíılğan keşelär) tuğannarğa öylänä almí. Qan qärdäşlege arqasında öylänergä yaramí torğan cide törle xatın-qız bar.
- Íslamğa birelgän xatın iñ yaxşı xatınnardan sanala. Xatınğa anıñ baylığına, cämğiättä totqan urınına, maturlığına qarap öylänergä mömkin. Ämma bergäläp tormış qorır öçen bu närsälär genä citmi, alarnıñ níqaxnı bozuı íxtímal. Şunlıqtan üzara añlaşıp yäşäw häm fiker qarşılıqların buldırmaw öçen ğömümi nigez bulırğa tieş. Wä mondí nigez bulıp Íslamğa tuğrılıq sanala.
- Yaxşı xatınnıñ başqa äybät sífatları – ädäple oyalçanlıq häm sizgerlek.
- Xatın öçen yaxşı sífatlardan sanala torğan närsälär, bar bulğanına qänäğät bulıp, artıq sarıf itmäskä torışıp yäşäw. Yünsez xatın aqçanı küp häm faydasız totar.
- Tuğannar yağınnan bulmağan keşe belän öylänäşü tuğannarnı arttıra.
- Balalar bäxetle níqaxnıñ möhim närsä bulğanlıqtan, bala tapmí torğan xatınğa öylänergä kiñäş itelmi.
- Ayırılışqan, ämma berençe irenä kire qaytırğa omtılmağan xatınğa öylänüneñ ğäyebe yuq.
- Níqaxta bulğan xatınğa öylänüneñ ber naçarlığı bulmasa da, qız keşegä öylänü yaxşıraq.
- Ni däräcädä Íslamğa birelgänlegen, ata-anasınıñ ni räweştä yäşäwen häm başqa kiräkle närsälärne belmi torıp, ir-at xatın-qızdan üzenä kiäwgä çığuın sorarğa tieş tügel.
- Öyläneşergä teläwçe ir-at belän xatın-qız ber-bersen kürergä tieşlär.
- Öyläneşergä teläwçe keşelär níqax röxsät itelmägän mäxrämnär qatnaşında ğına oçraşırğa tieşlär.
- İr-at xatın-qıznıñ biten häm qul çuqların ğına kürergä tieş. Bite ir-atqa anıñ maturlığın, qulları – gäwdäseneñ nindi buluın söyli ala.
Xatın-qıznıñ ir saylağandağı xoquqları häm burıçları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xatın-qız blgele ber ir-atqa kiäwgä çığu-çıqmaw xoquğınnan faydalanırğa tieş, şunıñ östenä ul aldan kürüçänlek häm ziräklek kürsätergä burıçlı. Bulaçaq irneñ yaxşı sífatları anıñ bay buluı, cämgiättä abruy qazanuı häm yaxşı eşe genä dä tügellegen onıtmasqa kiräk.
Yäräşü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- İr yäki xatın bulu, ğäilä qoru – bik cawaplı eş, şuña kürä aña bik citdi qararğa kiräk.
- Xatın-qıznıñ qulın «íddax» waqıtında soraw Íslam ädäbençä tügel.
- Kem bulsa da täqdim yasasa, ul xatın-qızğa kiäwgä çığarğa täqdim itü ädäplelek tügel. İkençe ber keşe annan baş tartsa ğına şulay eşlärgä yarí.
- Xatın-qıznıñ ximäyäçeneñ anı kiäwgä birügä bernindi xoquğı yuq. Monı eşlärgä xoquqlı berdänber keşe – xatın-qız üze, häm ul monı bernindi basımsız eşlärgä tieş. (Mälikä Baqírax mäktäbe öyrätkänçä, qız keşe wäli, ximäyäçene röxsätennän başqa kiäwgä çığa almí).
- Xatın-qızğa qağılışlı mäs'älälärne anınñ belän tikşerergä kiräk. Ägär ul yätim qız ikän, tínaqlıq saqlap berni dä äytmäsä, bu anıñ ríza buluın añlata. Ämma ayırılğan yäki tol ikän, anıñ deşmäwe rízalığın añlatmí. Ägär xatın-qız baş tarta ikän, ximäyäçe üz abruyın aña qarşı quya almí.
- Xatın-qızğa turıdan-turı täqdim yasaw kileşmi. Monı anıñ ximäyäçese aşa eşlärgä kiräk.
Níqax turında kileşü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Níqax turında kileşü şartların ütäw bik tä möhim eş bulıp sanala.
- Níqax kileşüe xatın-qıznıñ tärbiäçesez (ximäyäçesez) häm ike şahít irdän başqa tözelä almí.
- Öyläneşäçäk ike keşeneñ bergä ozaq waqıtlar yäşärgä niät qıluları kiräk. Íslam waqıtlı níqaxlarnı tía.
- Kiäw öçen tuynıñ artıq zur yök bulıp töşmäwe xäyerleräk.
- Níqaxlaşu öçen mähär möhim närsä bulıp tora. Mähärneñ nindi bäyädä buluına qaramastan, ir-at üz xatınına nindi dä bulsa büläk birergä tieş. Şulay da ul artıq zurdan qubarğa tırışmasqa, xälennän kilgänçä genä büläk alırğa tieş.
- Xatın-qıznıñ ximäyäçese möselman ir-at bulırğa tieş. Xatın-qız ikençe ber xatın-qıznı kiäwgä birä yäki ximäyäçesez üze kiäwgä çığa almí.
- Íslam quşqança, níqaxlaşqanda iñ möhim şartlarnıñ berse – ir-at belän xatın-qıznıñ ikeseneñ dä rízalığı.
Níqax[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Hиkax kыз Bә ereT, xaTыH hәM иp apacыHдa бyлa, yл aлapHы зиHaдaH Bә xәpәMHәH cakлый hәM өcләpeHә oлы бypычлap йөkли. CөHHәTHeң иң aBыpы бyлып Hиkax caHaлa. HиkaxHы cakлay, TapkaTMacka Tыpышy, үзapa Tyrpылыkлы бyлy xaTыH Bә иp өcTeHә бepдәй бypыч йөkли. Hиkaxka биш keшe kилeprә Tиeш. yл биш keшe бoлapдaH rыйбapәT: бepeHчece — Hиkax xөTбәceH ykyчы, иkeHчece — Bәли, яkыH kapeHдәшe, өчeHчe hәM дүpTeHчece — иke шahиT, бишeHчece — kияү ereTeHeң өлkәH TyraHы яkи aTacы. ШahиTлapHың иke бaлиrъ бyлraH иp зaTыHHaH, MөceлMaH бyлyлapы шapT. Hиkax ykыp aлдыHHaH kыздaH: «CиH фәләH kызы фәләH! ФәләH yrлы фәләHrә xәләл җeфeTлekkә pизa бyлып бapдыңMы?» — дип, ereTTәH: «CиH фәләH yrлы фәләH! ФәләH kызы фәләHHe xәлөл җeфeTлekkә kaбyл иTeп aлдыңMы?» — дип copaлыp. Hиkax MәҗлeceHдә kияү keшeHeң, xөTбә ykылraHHaH coң, Aллahы Tәraләrә pәxMәTөH җиTkepeп, MөxәMMәд пәйraMбәpHe MakTaп hәM үзeH шyл өMMәTTәH дип kүpcәTeп cүзләp әйTүe Bә KopъәHHәH бepәp aяTb ykyы kиpәk бyлa hәM cөHHәT caHaлa. Шyлaй yk, Hиkax Hыkлыrы Mәhәp, яrъHи kaлыM бeләH билreлe бyлыp. yл-бy Bә aңлaшылMayчылыk бyлMacыH өчeH, MәhәpHe aлдaH yk kилeшeп Bә cөйләшeп kyялap. TaTapлap apacыHдa Mәhәp aлyHың Hәpcә иkәHeH oHыTып Ta бeTeprәHHәp иHдe. AHың ypыHыHa «kыз aлy», яkи «kыз caTy» дип йөpTeлә TopraH yөH yйHaлыHa. ӘMMa MoHың acылыHдa дa Hәkъ MeHә шyшы Mәhәp kүздә ToTылraHлыrыH kүпләp бeлeп бeTepMиләp hәM kыз aлыpra kилrәH ereT үзe дө aHың acылыH TөшeHeп җиTMичә, xәTTa MoHдый yeH бyлыpra TиeшлereH дә kүз aлдыHдa ToTMыйчa, әзepлekceз kилә hәM kөлkerә дә kaлraлый. ШyHлыkTaH, өйләHүчe ereTләp «kыз caTып aлy» диrөH yeHHың MәrъHәceH бeлeп TopcыHHap hәM HиreзeHдә шәpиraTb kaHyHы яTkaHлыrыH TөшeHceHHәp. ӨйләHrәHдә Mәhәp xakыH TyлыcыHчa Tүләү cөHHәT caHaлa.
- Yäşerep kenä, bu xaqta berkemgä dä äytmiçä öylänü Íslam ğädäte bulıp sanalmí. Níqax turında bar keşe dä belergä tieş.
- Níqax uñayınnan uyın-kölke röxsät itelä. Ğädättä Íslam cırlawn tísa da, tuy bulğanda monı eşlärgä yarí. Qıznı kiäwe anına ozatqanda anıñ belän cırlawçı ber keşene cibärü yaxşıraq. Ämma cır äybät bulırğa häm kürşelärne borçımasqa tieş.
- Kiäw kiräkmägän çığımnar totmasqa tieş, çönki monıñ yäşlärneñ mätdi xälen naçaraytuı íxtímal, häm bu Íslamça da bulıp sanalmí.
- Xacda häm Ömrädä qatnaşuçı öylänä häm tuy yasí almí. (Ömrä – Mäkkägä baru, ämma, Xacdan ayırmalı bularaq, ul yılnıñ teläsä qaysı waqıtında bula ala.)
İr belän xatın bağlanışları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Íslamda «ballı ay» yuq häm ul çit ğädäte bulıp tora.
- Duslarğa häm tuğannarğa tuydan soñ berençe könnärdä yäşlär yanına bik yış kilep yörmäskä kiñäş itelä.
- Yağımlıq, yomşaqlıq häm olı canlılıq mäxäbbät eşeneñ iñ yaxşı närsälärennän sanalalar.
- Mäxäbbät belän şöğellängändä irdän dä, xatınnan da tämle is kilep torırğa, tännäre saf bulırğa tieş.
- İr xatınına qarata yomşaq bulırğa tieş, şulay bulğanda, alar arasında süzgä kilü yäki qarşılıqlar bulmas.
- İr üz qulın xatınınıñ mañğayına quyıp: « Yä Rabbım, min Sinnän aña häm anıñ tabíğatına igeleklelek birüeñne sorím, min andağı häm Sin birgän tabíğatındağı yawızlıqlardan Sindä qaçu urını ezlim», – dip, Allahıdan xäyer-fatíxa sorarğa tieş.
- Mäxäbbät belän şöğelläner aldınnan irgä dä, xatınğa da ike räqäğät namaz uqırğa kiñäş itelä.
- Yaqınlıq cenes yulı aşa eşlänsä, mäxäbbät belän teläsä niçek şöğellänergä yarí, Artqı yul belän yaqınlıq qıludan saqlanırğa kiräk.
- Ägär ir xatını belän ber tapqır yaqınlıq qılıp, monı tağın qabatlarğa niätläsä, ul başta yuınsa yaxşıraq bulır.
- Mäxäbbät belän şöğellängännän soñ yoqlarğa yarí, ämma başta yuınsañ yäki qoyınsañ äybäträk.
- Kürem kürgän waqıtta xatınıñ belän yaqınlıq qılırğa yaramí. Ägär inde monı eşlägänsez ikän, yartı altı dínar külämendä xäyer birergä kiräk. Şulay da ir keşe kürem kürgän çaqta xatını belän teläsä ni eşli ala, tik censi yaqınlıq qına qılmasın.
- Xatınnıñ kürem kürüe betkännän soñ häm ul böten gäwdäsen yuğannan soñ ğına mäxäbbät belän şöğellänergä yarí.
İrlärgä kiñäşlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Xatınıñ üz ire belän waqıt-waqıt censi yaqınlıqqa kerergä xaqı bar. İr üzeneñ xatınıñ qarata üz burıçlarınnan baş tartırğa tieş tügel.
- Ägär ir köndeze bik dorfa ikän, xatınnıñ kiçen yäki tönlä anıñ belän censi yaqınlıqqa keräse kilmi. Mondí oçraqlarda ir mäxäbbät belän şöğellänmi torırğa tieş.
- Censi mömkinlegen kimetü yäki köçäytü maqsatında ir medisin wä başqa darular qullanudan tíılırğa tieş.
- Bik yış censi yaqınlıqnıñ zararlı buluı íxtímal. Şunlıqtan totnaqlılıq saqlarğa kiräk.
- İrneñ täne saf bulırğa häm tämle is çığarıp torırğa tieş.
Xatınnarğa kiñäşlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Uraza totqanda (Ramazan ayında), kürem kürgän, bala taşqan yäki awıru çaqlardan tış, ire anı yataqqa çaqıra ikän (açıqtan-açıqmı, yäki berär törle sizderepme), xatın aña qarşı kilergä tieş tügel.
- Ägär xatın mäcbüri bulmağan uraza totarğa teli ikän, ul moña irennän röxsät sorarğa tieş. Ägär ire röxsät itmäsä, ul uraza tota almí. Eş şunda ki, irneñ xatını belän censi yaqınlıq qılırğa teläwe íxtímal, wä bu uarazanı boza.
- Ägär xatın iren qızıqtırmasa häm uyınnarda xäräkätçänlekne üzenä almasa, bu xäl censi yaqınlıq qıluğa tiskäre yoğıntı yasayaçaq häm öydä gel qarşılıqlar, bäreleşlär tudıruğa kiteräçäk.
- Xatın här waqıt pöxtä, saf, ire aldında güzäl bulırğa tırışırğa, annan tämle is kilep torırğa tieş.
Tuy mäclese[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Níqaxnıñ ikençe könendä ir elek üzlärendä bulğan tuğannarına barırğa, alarğa räxmät äytergä, Allahıdan alarğa yaxşılıq telärgä, alarnı walímax dip atalğan tuy mäclesenä çaqırırğa tieş.
- Sí bik ük muldan bulmasa da, Íslamda tuy mäclesläre ütkärü yaxşı ğädätlärdän sanala. Mäcles Íslam qağídälärenä turı kilmägän oçraqta ğına çaqırunı qabul itmäskä bula. Çaqırılğan keşelär çaqırunı qabul itärgä häm bäyrämgä kilergä tieşlär.
- Bäyrämne níqaxtan soñ, anıñ barışında tügel, ütkärü sönnät sanala. Bu eş níqaxtan soñ öç kön dawamında eşlänä ala.
- İgelekle möselmannar bay yäki yarlı bulularına qaramastan çaqırılırğa tieşlär. Çönki iñ naçar tuy mäclese – baylar çaqırılıp, yarlılar çaqırılmağanı.
- Bäyrämgä ber yäki, mömkin bulsa, kübräk sarıq suyarğa yarí. Şulay uq täm-tom häm başqa sílar äzerlärgä kiräk.
- Ägär mätdi yaqtan tä'min itelgän bulsalar, aqça yäki azıq-tölek cíıp, qunaqlar häm tuğannarı bäyräm çığımnarın qaplarğa yärdäm itä alalar.
- Tuğannar häm qunaqlar härberse ayırım-ayırım isemläp çaqırılırğa tieşlär.
- Käläş qunaqlarğa xezmät kürsätä ala, ämma bu alarnıñ qızıqsınuın tudırmaslıq itep başqarılırğa tieş.
- Tuy mäclese Allahıdan igeleklär teläw öçen bik yaxşı forsat, şunlıqtan anda Íslamğa qarşı kilä torğan barlıq närsälär kire qağılırğa tieş, mäsälän, alarğa törle cenestäge keşelärneñ irekle aralaşuı, isertü eçemleklär eçü h.b. kerä.
Küp xatın belän toru[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Íslam täläp itkänçä, ber xatını bulğan ir qız keşegä öylänä ikän, ul anıñ belän cide tön yoqlarğa, şunnan soñ waqıtın ike xatınına da tigez bülärgä tieş. Wä inde qayçan da bulsa irdä bulğan xatınğa öylänsä, ul anıñ belän öç tönen ütkärergä häm qalğan waqıtın ike xatınına da tigez bülärgä tieş.
- Nindi genä xällärdä dä ir üz xatınnarı yanında tigez däräcädä bulırğa iteş.
- Ägär ir awırí ikän, anıñ qaysı xatını yanında qalırğa tieşlegen xatınnarı üzläre xäl itärgä tieşlär.
- Xatınnar belän mäxäbbät mäs'äläsendä tigez şöğellänü täläp itelmi. İrdän täläp itelgän ber närsä – waqıtın xatınnarına tigez bülü häm tönne alarnıñ berse belän qunu.
- Ägär ir säyäxätkä kitärgä teli ikän, üze belän qaysı xatınıñ alırğa kiräklegen açıqlaw öçen ciräbä salınırğa tieş.
- İr Xacğa yäki Ömrägä barırğa cíınğanda da şulay eşlärgä kiräk.
- Xatınnar könnäre belän alışsalar, ir äle köne kilep citmägän xatını belän yoqlí ala.
- Ägär ir üz-üzen tikşerep totarğa tieşle mäs'älälärdä tigezlek häm ğädellek urnaştıra aluına ışanmí ikän, ul çaqta ber xatın belän torırğa tieş.


text:
Ukraina Tış işleri nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa, Ukrainanıñ Rusiyeden ilhaq etilgen Qırımda ve Donbassnıñ işğal etilgen territoriyasında kütleviy haber vastaları (KHV) serbestligine tazyiqnıñ toqtatılmasını talap etkenini bildirdi. Bunı o, mayıs 2-de özüniñ Twitterinde yazdı.
Bildirüvde: «Bugün #WorldPressFreedomDay2018de işğalci ukümetten işğal etilgen Qırım ve Donbassta KHV serbestligine tazyiqnıñ toqtatılmasını talap etemiz», – denile.
Aprel 10-nda Ukraina jurnalistleri milliy birliginiñ konferents-zalında «Terciman» qırımtatar gazetasınıñ birinci nomerası çıqqanına 135 yıl toluvı ve Qırımtatar jurnalistikası künü munasebeti ile «tögerek masa» keçti. Tedbirde Qırım jurnalistleri, aq-uquq qorçalayıcıları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ilhaq etilgen Qırımda söz serbestligi saasındaki vaziyetni, yarımadada vatandaş jurnalistlerine qol tutuv ve qırımtatar kütleviy haber vastalarını inkişav ettirüvni muzakere ettiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Saudiy Arabistan Qırallığınıñ Ukraina elçisi Muhammad Suleyman al-Musger al-Cibrin ile körüşip, işğal etilgen Qırımda insan aqları muntazam sürette bozula, dep bildirdi. Bu aqta Ukraina nazirliginiñ matbuat hızmeti haber ete.
«İşğalge razı olmağan yarımada sakinlerine qarşı Rusiye işğalci akimiyeti tarafından devam etken repressiyalar qayd etildi, diniy sebeplerden olğanlarnı eñ çoq qırımtatarlar çeke», – dep aytıla haberde.
Nazirlikniñ malümatına köre, körüşüv vaqtında subetçiler eki memleketniñ halqara teşkilâtlar çerçivesinde işbirligini ve destegini muzakere etti.
«Emine Ceppar Ukrainanıñ İslâm İşbirligi Teşkilâtında közetici statusını aluv teşebbüsine büyük diqqat ayırdı, bunıñ sayesinde islâm dünyasınıñ devletleri ile yañı iş imkânları olacaq, Ukrainanıñ musulman cemiyeti inkişafına yardım olacaq», – dep qoştı matbuat hızmeti.
Bundan evel Ukraina Tış işler nazirliginde Ceppar Filistinniñ Ukraina elçisi Gaşem Dacani ile körüşip, Rusiye işğal etken Qırımdaki insan aqları ve serbestligi aqqında malümat berdi.
Ukraina prezidentiniñ ofisi Qırımda diniy sebeplerden taqip ve tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
Birleşken Milletlerniñ insan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi avgustnıñ 27-nde Qırım ve Donbasta insan aqlarınıñ bozuluvına dair yañı maruzasını derc etti. Maruzada qayd etilgenine köre, eñ çoq qanunsız tutuv ve apis cezaları, uzun mahkeme esnasları, advokat aqqınıñ olmaması, işkence ve sert yanaşuv, semereli uquqiy imaye vastalarınıñ olmaması ola.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.