text:
Yaralanğan adamnıñ soyları aytqanı kibi, mayıs 23 künü Kezlevde Simferopolskaya soqağında ketken Toyota FJ Cruiser maşnanıñ aydavcısı ögünde olğan devrilgen qorunıñ qısmını aylanıp keçmege istep, maşnanı idare etip olamadı ve yanında saibi turğan Volkswagen Passat maşnasına uruldı.
Neşirniñ yazğanı kibi, bu vaqıtta 46 yaşında olğan qurtarıcı şeylerni bagajnikke qoya edi. Eki ayağınıñ açıq sınığı, sağ qaburğa kemeriniñ qapalı sıñığı, qara ciger yarası ile ve şok alda adamnı şeer hastahane reanimatsiyasında qaldırdılar.
Tuvğanları deyleri ki, demir qorunıñ qısımları mında yalı qorularnıñ devrilmesi neticesinde mayıs 22 künü peyda oldı.
Bunıñnen beraber, devrilgen qorular yalıda, ya da diger mahsus ayırlığan yerde degil de, Simferopolskaya soqağınıñ keçüv yolunda qaldırıla edi. Yalı ise, insanlarnıñ aytqanlarına köre, bedava ve qurtarıcılar tarafından talaplarğa köre idare etile edi.


c: text/html

text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faalcisi Nariman Celâl, Qırım tarihi desrliginiñ müelliflerini qorçalağan Rusiye Federatsiya Şurasınıñ azası Sergey Tsekovğa “işğalciler yardımcısı” dedi.
“Keçmişte Qırım şovinisti kibi belli olğan tovarişç Tsekov, 10-uncı sınıf talebeleri içün Qırım tarihi dersliginiñ müellifleriniñ tarafını tutacaq oldı. Özü o muarririyet şurasınıñ azası edi, amma, aytqanı kibi, kitap basılmağance, onı atta oqumadı. Amma buña baqmadan, desrlikte uydurmalar ve yalan yoq dep iddia ete. Bundan ğayrı, tovarişç, qırımtatarlar alâ daa “keçmişni qabul etip olamay” dep ayttı”, - dep yaza Celâl öz Facebook saifesinde.
Daa 1989-ıncı senesi SSSR Yuqarı Şurası, sürgünlikni qanunsız ve cinayet kibi tanıdı, 1991 senesi ise sürgün etilgen halqlarnıñ reabilitatsiya qanunınen, sürgünlikler aqsız-qanunsız tanıldı.
Matbuat bildirgenine köre, Tsekov, “qırımtatarlar aqqında derslik qısmı kerçekke uya, anda uydurılğan şey yoq” dep aytqan.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, ilhaq etilgen yarımadanıñ mekteplerinde tarqatılğan onuncı sınıf talebeleri içün “Qırım tarihi” rusiye dersligi, Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ ameline oğray, dep bildirdi.
Çubarovnıñ aytqanına köre, bu derslik nümüneleri Ukraina uquq qoruyıcı organlarına berilgen muracaatlarğa qoşulacaq, ve “Qırımda işğal siyasetiniñ numayışını etmek içün” çeşit-türlü halqara meydanlarında kösterilecek.
Daa evel Qırımlı adliyeci, sanat ve tasil hadimleri, Qırımnıñ Rusiye tasil nazirligine muracaat etip, 10-uncı sınıflar içün S. V. Yürçenko muarririyetinde çıqqan «Qırım tarihı» dersligini mündericesinde qırımtatarlar aqqında bulunğan provokatsion ibareler sebebinden onı qullanuvdan çıqarmağa rica etti. Kitapta "tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa yahşı yanaşqan, çoqusı faal sürette yardım etken edi" dep yazılğan.
Qırım Tasil nazirliginiñ vekilleri adiseni şimdilik izaatlamadı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiä, xalıqara jurnalistlar federatsiäseneñ qorıltayın berençe tapqır qabul itä. Andıy çaralar 3 yılğa ber tapqır ütkärelä. Federatsiägä 150 artıq ildän 500läp äğzä kerä. 28 may belän 1nçe yun aralarında ütä torğan qorıltayda 1 meñgä yaqın delegat, qunaq häm küzätüçe bulırğa tieş. Fiker alışularda töp iğtibar, syıfatlı jurnalsitikağa ışanıç qaytaru häm jurnalsiltarnı yaqlaw mäsälärenä .
Rusiä Jurnalistlar berlege räise Vsevolod Bağdanov , “Azatlıq” radiosına birgän äñgämädä qorıltayda qaralaçaq mäsälär turında tübändägelärne äytte : “Qorıltayda söyläşü berniçä yünäleştä baraçaq. Bu älbättä jurnalsitlarnıñ eş şartları, sotsial yaqlaw, jurnalistlarnıñ ğömerlären saqlaw. İñ möhim temalarnıñ berse, ä bälkem iñ möhimeder dä – jurnalstikağa ışanıçnı qaytaru öçen bez närsä eşlärgä tieş.
Işanıçnı qaytaru öçen, Jurnalistlar berlege, qorıltay aldınnan taratqan belderüendä, mäğlümat çaraları xezmätkälären aldaşmasqa häm hönärne, uquçılarnı ixtiram itärgä çaqıra. Jurnalistlar berlege belderüendä şulay uq, matbuğat iregennän başqa bäysez mäxkämä, säyäsi irekleklärneñ buluı mömkin tügel, dip bilgeläp ütelä.
Ciyında qaralaçaq möhim mäsälälär arasında tağın jurnalistlarnıñ üterlüe öçen caza birelmäw mäsäläse dä bar. Mäsälän, bügen qorltay açılır aldınnan, jurnalistikada qarşı cinäyätlär öçen caza birelä almaw, moña qarşı xalıqara tırışlıqlarğa bağışlanğan konferensiä ütkärelde. Anda şulay uq, 5 jurnalstnıñ ülemen tikşerüçe maxsus komissiäneñ eşli başlawı iğlan itelergä tieş. Valeriy İvanov, Aleksey Sidorov, Eduard Markeviç, Dmitriy Xolodov häm Vladimir Kirsanovnıñ ülemnärendä ğäyeple keçelär haman da cawapqa tartılmağan. Kommisiägä Rusiä jurnalsitları häm belgeçläre kerergä tieş. Xalıqara jurnalistlar federatsiäse general sekretare Aidan White bu xaqta bolay dide.
“Rusiädä, jurnalistlarnıñ üterelüe öçen cäzasız qaldırıla, digän tä`esir tua. Älege cinäyätlärne tikşerü öçen häm ğäyeplelärne cäwapqa tartu öçen xakimiätlär tarafınnan citärlek tırışlıq kürenmi.”
New Yorkta urnaşqan jJurnalistlarnı yaqlaw komitetı mäğlümatlarına qarağanda, Rusiä Ğıraq häm Cäzairdan qala, jurnalistlar öçen iñ qurqınıç illär isemlegendä iñ yuğarı urınnı bili. 2000 ildan birle Rusiädä 14 jurnalist üterelgän, alarnıñ ülemendä gäyeple keşelärgä cäza birelmägän. Söñğı andıy cinäyätlärneñ berse – tikşerü eşläre belän mäğlüm Anna Politkovskayan atıp üterelüe buldı. Bu xäl 2006 yılnıñ üktäberendä buldı.
Quşma Ştatlar prezident administratiäseneñ yaña ğına çıqqan xisabında da, Rusiä, Äfğänstan, Mısır, Liban belän däräcädä matbuğat iregen iñ qatı qısqan däwlät itep tänıla.
Bikä Timerova.


text:
Sentâbrniñ 8-nde köteklenip hastahanege alınğan Kremlniñ eski siyasiy mabüsi, qırımlı Volodımır Baluhnı reanimatsiyadan siñir cerrahlığı bölügine avuştıralar.
Bu aqta oktâbrniñ 12-nde «Avropa birdemligi» firqasınıñ parlament fraktsiyasınıñ reisdeşi İrına Ğeraşçenko Baluhnıñ ekimlerine esaslanıp bildirdi.
«Volodâ bugün (oktâbrniñ 12-nde – QA) reanimatsiyada keçirgen bir aydan soñ, niayet, siñir cerrahlığına keçirile. O, ne olğanını, qayda bulunğanını daa yahşı añlamay», – dep yazdı Ğeraşçenko Facebookta, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, Baluhnı ziyaret etmege daa olmay, COVID-19 pandemiyası sebebinden bu daa telükeli ola.
Ğeraşçenko bildirgenine köre, Baluh özüne keldi, «laf etmege başladı, amma bir şey hatırlamay».
Baluhnıñ köteklengeni sentâbrniñ 8-nde saba belli oldı. Kyiv politsiyası bunı aydutlıq dep tasnif etti. Politsiya malümatına köre, Baluh sentâbrniñ 7-nde 10-15 kişinen Gidroparktaki müessiselerden birinde raatlandı. Sentâbrniñ 18-nde politsiya şübhelini tuttı, sentâbrniñ 19-nda mahkeme onı apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde Baluh, Oleg Sentsov ve 33 diger ukrainalı, hususan siyasiy mabüslerniñ, Rusiye apsinden azat etilüvine bir yıl toldı.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
«Voda Krıma» müessisesi müşterilerini afta soñuna qadar tamir işleri sebebinden suv temininde aqsavlar olacaq, dep tenbiley. Bu aqta Facebook haberinde aytıla.
Müessise malümatına köre, aprelniñ 23-nde qazaiy-tamir işleri keçirilgeni içün bir sıra adreste suvuq suv berilüvi sıñırlanacaq. Derc etilgen malümatqa köre, Qurman qasabasında saat 15:00-ğa qadar aşağıdaki soqaqlarda suv aqsavları olacaq: Hmelnitskiy, Matrosov, Şevçenko, Lenin, Sovetskaya, Miçurin, Frunze, Krupskaya, Çkalov, Engels, Titov, Telman ve Kiyevskaya.
Qarasuvbazarda saat 17:00-ğa qadar bu soqaqlarda: Amet-Han Sultan, Abdennanova, Küreşçiler, Mamut, Prigorodnaya, İbraimov ve Novaya.
Aqmescitte, müessise bergen malümatqa köre, «Jukov soqağındaki suvuq suv temini hatlarında bozulğan armatura deñiştirilüvi ve «Marşala Jukova» mikrorayonınıñ suvnen temin etken tulumba stantsiyasındaki tamir işleri sebebinden» suv saat 18:00-ğa qadar olmaycaq.
Aqmescitte aprelniñ 21-nden 27-ne qadar suv temini cedvel boyunca kerçekleştirilecek: saba saat 6:00-dan 9:00-ğa qadar, aqşam – 18:00-dan 22:00-ğa qadar.
Bundan ğayrı, Aqmescit rayonınıñ Colman (Pionerskoye) köyünde aprelniñ 27-ne qadar suv temini cedvel boyunca olacaq: saba saat 06:00-dan 09:00-ğa qadar, aqşam saat 18:00-dan 22:00-ğa qadar.
Martnıñ 12-nde Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük, suv boru hatları eskirgeni içün yarımadada içme suvunıñ 50 fayızı coyula, dep bildirdi.
Keçken afta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, yağanaqlar olmasa bile, Aqmescitniñ üç esas suv çoqrağı olğan Ayan yapma gölü, Aqmescit ve Partizan suv anbarlarındaki suv yedegi şeerni 3,5 ay devamında toqtamayıp suvnen temin etmek içün yeter.
Herson vilâyetiniñ devlet memuriyeti, aprelniñ 4-nde Şimaliy-Qırım kanalı toldurıldı ve kanaldan işğal etilgen Qırımğa suv berilmey, dep işandırdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımdaki FSB temsilcilerine qarşı açılğan cinaiy işler boyunca mahkemeden aldın taqiqatqa başladı. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «2016 senesi oktâbr 12-de qırımtatarlarnıñ evlerinde zorbalıq ile keçirilgen qanunsız tintüvler boyunca» taqiqatnı alıp bara.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası kene de qayd ete ki, Qırımda insan aqları ve serbestligini ve devlet menfaatlarınıñ bozulması qayd etile ve qabaatlı olğanlarnı qanunğa köre mesülietke çekmek içün taqiq etilecektir», − dep aytıla prokuraturanıñ saytında.
Oktâbr 12-de Qırımda beş musulman qorantasınıñ evinde tintüv keçirildi. Beş qırımtatarı yaqalandı: Rustem İsmailov, Abdullayev Uzair, Abdullayev Teymur, Cemadinov Emil, Saledinov Ayder.
Aqmescitteki Rusiye mahkemesi oktâbr 13-de bir qaç qırımtatarını Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olmasında şeklep apiske aldı. Yasaq işğal etilgen Qırımğa da tarqaldı. Qırımtatarlar dekabr 11 kününe belgilengen mahkeme esnasınıñ başlanmasına qadar apiste yatacaqlardır. Zarar körgenlerniñ advokatları dey ki, Aqmescit musulmanları insan aqları bozulıp yaqalandı.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Laf bir qaç biñ insanğa qarşı repressiyalar aqqında kete. Bundan ğayrı, (Rusiye – QA) organlarınıñ hadimleri bazı faallerimizge kelip, sizge qarşı dava bar, ketseñiz yahşı olur, dep aytalar. Bu dava qırımtatarlarnı ileride de Qırımdan çıqarmaq içün qullanıla», – dep izaatladı Cemilev davasınıñ mahkemege berilgenini.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, onı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda taqip etkenlerge qarşı ğarbiy sanktsiyalarnıñ kenişletilüvini talap etmege niyetlene.
Advokat Nikolay Polozov işğal altındaki Qırımda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı davanıñ ilk tahqiqatı yekünlene, dep bildirdi. Polozov Rusiye FSBsiniñ qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı Qırımda açqan dava malümatını incelep, kelişiksizliklerni taptı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.


text:
Amerikalı Ğarbiy Virginia ştatında suv basuvı neticesinde eñ azdan 14 insan elâk oldı. Ükümetniñ bildirgen malümatına binaen, elâk olğanlar arasında dört ve sekiz yaşındaki balalar da bar.
Bildirilgenine köre, furtuna ve şiddetli yağmurlar neticesinde yüksek suv seviyesi sebebinden regionda çoq bozulmalar oldı. 55 okrugdan 44-te endi fevqulade vaziyet ilân etildi.
Elde etilgen malümatqa binaen, 100-den ziyade ev bozuldı, çoq bina zararlandı.
Qurtarıcılar bir ticaret merkezinde blok etilgen tahminen 500 adamnı çıqardı.
Felâket tuzağına oğrağan adamlarnıñ qıdırıluvı devam ete, Amerika Qoşma Ştatları Milliy gvardiyasınıñ tahminen 200 askeri celp etildi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukrain vatandaşlıq cemiyeti eski elitanı birinci raundta nakautqa yollaycağını farz etken boksçığa oşay. Lâkin raqip yapışmağa başlağanı sebebinden, artıq on eki raund devamında bokslaşmaq kerek.
Onıñ içün duyğular reytingindeki birinci satırda köz qaytuv derecesi pek qaviy ola. Aqrın islâatlar tempinden. Aşıqmadan yapılğan kadrlar deñişüvinden. Oyun qaydeleriniñ kütleviy tarzda deñişmegeni sebebinden.
Er türlü muvafaqiyetler yarım-yurtu qabul etilgeni, er türlü irişmeler – kosmetik kibi olğanı, ilerige doğru yapılğan er türlü areketler – köz boyama teşebbüsi kibidir. Ve ekseriy allarda bu şübe aqlanmaqta. Ukrain islâatları Ukrainanı kerçekten de «ekinci Poloniyağa» çevirip olamadı. Amma olarnıñ hususiyeti, zaten bunı yapıp olamaycağınen bağlı edi.
Mesele yalıñız, Poloniya özüniñ zemaneviy statusına yetmesi içün eki yıl masraf etkenindedegil. Aslında meseleVarşavanen –Kyiv arasındaki farq – birincisiniñ 20 asırda tam manada öz devliçiligine saip olma tecribesi sebebindedir. Sovetler devrinde bu cumhuriyet hususiy topraqnı mülk edinme aqqını saqlap qalmasındadır. Polonyalılar olarnıñ paytahtı Moskva ya da Varşavada olacağına dair añlaşma yapmağa mecbur qalmağan ediler. Olar mustaqillik kerekmi yoqmı degen muzakereler yapmağan edi.
Ukraina tar körüşli olğanınıñ, yigirmi yıllıq süyrelişiniñ, areketsizlik ve pervasızlığınıñ aqqını ödey
Ukrainada bularnıñ epsi olmadı degil. Neticede, ekseriyet mustaqillikniñ qıymetini is etip olamadı. Devletniñ mustaqilligi Moskvanen bir bonusqa deñişmek mümkün olacaq bir resurs sıfatında qabul etile edi. Bu vaziyet ancaq Meydan, Qırım ve Donbasstan soñ deñişip başladı.
Lâkin endi devlet tar körüşli olğanı, yigirmi yıllıq süyrelişiniñ, areketsizlik ve pervasızlığınıñ aqqını ödey.
Sprinterler tünevin yataqta yatqanlardan doğmay. Netice almaq istegenler – daima manialardan keçmeli. Zayıflamaq esnası bile – sert disiplinağa tayanğan ve yedi qat ter aqızmaqtan ibaret uzun ve çoq komponentli bir tarihtir. Sert bir şekilde özüni tutmağa mecbur etken, komfortsız ve yorucı bir esnastır. Er an qopıp, ters tepebilecek bir aldır. Lâkin ne içündir devletniñ işlâatı semizlikke qarşı alıp barılğan şahsiy küreşten farqlı olmalı dep tüşünilmekte?
Er bir ümütsizlik qarardan ziyade olğan beklemelerden soñ meydanğa kele. Perspektivalarımızğa ne derece ayınıq alda qıymet kessek – közümiz o qadar da az qaytır. Hususiyetimiz şudır ki, muvafaqiyetli islâatlar yapılğan taqdirde bile, Ukraina Poloniya olıp qalamaz. Sebebi de pek basit – muvafaqiyetli islâatlar neticesinde bile Poloniya Almaniya olıp qalamadı.
Aqrın yapılğan islâatlar afsus ki, eñ muim şeyni lâğu etmey – devletke islâatlarnıñ yerine kelecek başqa bir alternativa yoq, işte
Çünki yigirmi yıllıq areketsizlikniñ üstü bir qalemnen sızılıp taşlanamaz. Bizler epbir liderlerge nisbeten quvalağan pozitsiyada qalacaqmız. Şarqımızdaki cenk yatırımcılarnıñ devletimizge kelip para yatırmasına epbirtesir etmege devam etecek. Ukrainanıñ Rusiyenen qomşu olması – onıñ stabillik faktorından marum ete. Büyük paralar ise tınçlıqnı seve.
Aqrın yapılğan islâatlar afsus ki, eñ muim şeyni lâğu etmey – devletke islâatnıñ yerine kelecek başqa bir alternativa yoq, iste. Happy-end bağışlaycaq er angi bir «üçünci yol» yoq. Üstün küçke saip karamanlarnı doğuracaq tılsımlı retseptlerni ancaq filmlerde rasrketirmek mümkün. Künlük ayatta yalıñız talimler, diyeta ve sportiv mantıq yardım ete.
Meftün olmañız. Közüñiz qaytmaması içün bu eñ tesirli usuldır.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca vekâletli Valeriya Lutkovskaya Rusiye Federatsiyasınıñ insan aqları boyunca Vekâletli Ella Pamfilovağa Hayser Cemilev ve qırımtatar halqı aq-uquqlarınıñ bozulması aqqında açıq muraacaatta bulundı.
Bu aqqında vekâletliniñ matbuat hızmeti bildire.
Sentâbr 28-de şeklengenniñ babası, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev onıñ oğlu Hayser Cemilevni Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesine alıp ketkenlerini aydınlattı.
Valeriya Lutkovskaya kendi muracaatında qayd ete ki, 2013 senesi mayıs ayında Hayser Cemilevge qarşı Ukraina Cinaiy protsessual kodeksine köre cinaiy taqiqat başlanğan edi, şeklengen ise apste buluna edi. Şunı da qayd etmeli ki, Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi Hayserniñ areketlerini muqaytsızlıqtan öldürüv olaraq tanıp, onı azat etüv aqqında qarar aldı.
Bundan ğayrı, o, Rusiye zenaatdaşınıñ diqqatını insan aqlarını qoruv ve esas serbestlik aqqında Konventsiyanıñ 5,6 ve 8-inci maddeleriniñ talaplarına qarşı, Hayser Cemilev azatlıq aqqlarından, adaletli mahmeke ve şahsiy ve aile ayatınıñ aqlarından marum qalğanına celp etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca Vekâletli Ella Pamfilovanıñ Hayser Cemilevniñ işine şahsiy ve acele kirişmesini talap etip, bozulğan aqlarını ğayrıdan tiklemege çağıra.


text:
Aqmescit – Aqmescitte Arendt qorantasınıñ evi ile bağlı eski dava yañıdan canlandı. «Qırım Mülki Fondı», binanı kiralağan qırımtatar «Qırım» fondundan eki million rubleden ziyade para cöremesini talap etecek ola. Hocalıq mahkemesine muracaat etüvniñ sebebi qurucılıq işlerniñ vaqtında başlanmağanınen bağlı, deyler. Qırımtatar hayriye teşkilâtınıñ reberleri «Qırım mülküniñ» areketlerine çorlanıp, kendi aqlarını mahkemde isbat etmege ve atta, avropalı müessiselerine muracaat etmege azırlar.
Aqmescitniñ şeer şurası bir qaç yıl evelsi kendi qararı ile Karl Marks soqağı, 25 menzili boyunca 16 sotka topraqnı «Qırım» Fonduna» kirağa berdi – üstündeki tarihiy Arendt evini de «qırımtatar medeniyet merkeziy, ofis ve parking içün» ayırdı.
Qırım.Aqiqatqa bildirilgeni kibi, olacaq binanıñ ta 2010 senesiden başlap, leyhası azırlanmaqta. Medeniyet merkezi 5 qattan ibaret olacağı tahmin etile: birinci qatta 130 adamlıq salon, sergi salonı ve vestibül yerleşecek. Ekinci qatta qırımtatar sanaat müzeyi bulunacaq. Üçünci qatnı - ofis odaları, til ve üner dersleri içün ayırdılar. Tamam anda kitaphane de bulunacaq. Dörtünci qatta ise, çeşit neşir, radio ve televideniye muarririyetleri bulunacaq, beşinci qatnıñ üstünde ise, 30-40 adamlıq salon, aşhane ve art-kafe olması belgilendi.
Qurucılıqnıñ bütün masraflarını TİKA teşkilâtı öz boynuna alacaq oldı. Tahmininy esaplarğa köre, leyha 2,5 - 3,5 million dollar etrafında tura. Evelden, binanı 2015 senesine qadar qurıp bitirecek ediler. Fondnıñ teşebbüsi ile 8 daire satın alındı, sakinleri ise, diger yerge avuştırıldı. Amma, teşkilât qurucılıqnı, toqtamağan mahkeme davalar sebebinden başlap olamay.
Aqmescit şeer şurasınıñ qararına medeniyet asabalığınıñ qoruvı ve saqlap qalması boyunca Cemiyeti şikâyet etti. Bazı malümatlarğa köre, bu Cemiyetniñ reberleri, qırımtatarlarğa ve ukrainlilerge qarşı olğan Qırım parlamentiniñ sabıq deputatı Oleg Rodivilovğa yaqınlar. Şikâyet etüvniñ esas sebebi, ğayıp olayatqan Arendt eviniñ tarihiy qıymetinen añlattılar.
Yatırım müddetini bozdılar
İyunniñ ortasında mahkeme davasına «Qırım Mülkü Fondı» qarıştı. Müessise Hocalıq mahkemesine şikâyet etip, hayriye teşkilâttan 2 mln 122 biñ ruble (tahminen $60 biñ dollar) talap ettiler. Aytqanlarına köre, «Qırım» Fondı» yatırım müddetini bozdı.
«Qırım» Fondunıñ» müdiri Riza Şevkiyev bu şikâyetlerni esassız, dep saya. Onıñ fikirince, müessise öz areketleri ile qırımtatar medeniyet merkeziniñ qurucılığına keder etmege istey.
«Mülk Fondında», daa evelden Ukraina medeniyet nazirligi mahkemege şikâyet berip. Bütün qurucılıq işlerini toqtatmağa mecbur etkenini közge almaylar, işte bu, bizim yatırım programmamız edi, başqası yoq», – dedi Şevkiyev Qırım.Aqiqatqa.
Fond reberi aytqanı kibi, bir taraftan teşkilâtqa işlerni alıp barmağa yasaqlaylar, diger taraftan para cöremesine oğratalar. Devlet qurumlarnıñ bu areketleri, Şevkiyevni raatsız ete. «Er angi saalarda bu kibi davranış olsa, cumhuriyetniñ medeniy inkişafı toqtalıp qalır», - dey subetdeşimiz.
İyül 17 künü, cuma aqşamı, birinci mahkeme toplaşuvı ötkerildi, onda Şevkiyevniñ sözlerine köre, adliyeciler «şikâyetniñ esassız» olğanını isbatladılar. «Mahkemeci, «Mülk Fondu»nıñ dellileri qaviy olmağanını añlap, bu işniñ baqılmasın avgust ayına qaldırdı. Men adaletniñ tiklenmesine işanıp, Hocalıq mahkemesiniñ mülk Fondunıñ şikâyetine red etkenine ümüt etem», - dep qayd etti R. Şevkiyev. Aksi alda, teşçkilât diger müessiselerge, atta Avropa mahkemesine muracaat etmege azır.
Aynı zamanda, Şevkiyev bildirgeni kibi, bir qaç ay evelsi, «Nazirler şurası» «reisiniñ muavini» Lenur İslâmovnıñ odasında körüşkende, «Qırım Mülkü Fondunıñ» reberi «qırımtatar medeniyet merkeziniñ qurucılığına qarşı degil ve bu meselege añlayışnen davrancağını» bildirgen edi. Amma, şimdi fikirini deñiştirgen.
Qırım.Aqiqat «Qırım Mülkü Fonduna» izaat almaq içün muracaat etti, amma anda kerekli malümat bermediler. Kâtip kelecek afta telefon etmege rica etti.


text:
Keriç, er vaqıt kibi, "çastlı". Mında Qırım akimiyeti yañı koronavirus infektsiyası telükesi altında olğan adamlarnı izolâtsiya etmek içün eki observatorlardan birisini yerleştirmege qarar berdi. Em de nasıldır bir teşikte degil, şahsiy 75 kişilik "Meçta Teya"musafirhanesinde, onıñ pencerelerinden ve balkonlarından deñiz ve köpürniñ acayip manzarası açıla.
İşte, Keriçte şaqa etkenleri kibi, keççe onıñ saibine Rotenberg köpür qurulışı içün mükâfatlanğanı kibi, medal berecektirler ve daa pek kelirli işnen oğraşmağa imkân berecektirler. Onıñ içün binanıñ dezinfektsiyasından soñra bile iç bir adam observaot olğan musafirhanede qalmağa istemeyceginden qorqmaylar.
Şimdi ise onıñ musafirleriniñ qomşuları sanat litseyi, hastahaneler, "Zaliv" zavodınıñ musafirhanesi ve "Admiral" banket zalı ola. Bu, ebet, Arşintsevo rayonınıñ merkezi degil, amma "Meçta Teya"nıñ sakinleri raat-raat Gençlik parkınace bara bile, anda ise qartlar ve balalar kezinmege seve.
Amma şeerde yañı virus infektsiyasınen hasta adamlarnı teşkermek içün mesken yerlerden uzaqça turğan bina tapmaq mümkün edi. Amma küçsiz yerli akimiyet böyle qararğa qarşı çıqarmı? O, Aksönovnı televizorda körgendem tili tutula. Böyleliknen, Keriç şübeli hastalarnıñ mekânı oldı.
Kepчb cTaлa eщe и пpиюToM для пoTeHциaлbHo зapaжeHHыx
Koronavirusnıñ yayılmasına qarşı operativ ştabnıñ işini Qırım kanallarınıñ birisinde onlayn baqmaq mümkün.
Bu meselede faydasız olğan adamlar - "Qırımnıñ içtimaiy palatası"nıñ başı Grigoriy İoffe ve ondan ğayrı bayağı başqa belli olmağan Qırım başlıqları muşaverelerde boş laflar etip otura. Onıñ yerine bir qaç mütehassısnı toplap muzakere keçirmek daa faydalı olur edi. Amma yoq, olarnıñ episi Qırım sağlıq naziri İgor Cemodanovnen Sergey Aksönovğa baş sallap, maskalar yeterli olğanını ayta.
Keriçteki ilâchane işçileri ziyeretçilerniñ maskalar aqqında sualine cevap bermekten boldurdı, sadece baş sallap, eñ yaqın atelyege muracaat etmege teklif eteler. Olarnıñ özü ise ekseriyette maskasız. Olarnen alıcılar arasında camnı mania kibi qullanadırlar.
Korдa B aпTekи зaBoзяT cпиpT, To paзMeTaюT ero MoMeHTaлbHo. ПpичeM пpakTичeckи y kaждoro фapMaцeBTa Ha paбoчeM MecTe зaпиcoчkи c TeлeфoHaMи Tex, kTo пpocил дaTb зHaTb, korдa эToT ToBap зaBeзyT. CпиpToBыe caлфeTkи Toжe B дeфициTe, kak, BпpoчeM, и Bce caHиTapHo-rиrиeHичeckиe пpиHaдлeжHocTи. Пo cчacTbю, c MылoM HaпpяжeHkи HeT.
İlâchanelerge spirt ketirseler, deral alına. Keriçte maskalı adam afroamerikanlar kibi siyrek rastkele. Maska rejimine başta "PUD" rükânları keçti: anda iş kününiñ başında işçilerniñ sıcağını baqalar. Martnıñ 21-inde "Magazinçik" ağında maska degen şey yoq edi, amma eki künden soñ hadimlerniñ episi maska taqtı. "Katüşa" tükânları bütün tatlılıqlarnı ayrı-ayrı paketke qoydı, böylece alıcılar özü qarıştırmay, azır çekilgen soyunı alacaq.
Amma şimdiki Keriçniñ esas alâmeti - ğamsızlıqtır. Er kes bu yañı infektsiya aqqında laf ete, amma özüni ve yaqınlarını qorumaq içün kimse konkret bir şey yapmay. Kommunal ödevlerini tölemek içün poçtağa çoqusı qartlar bara, amma hadimler maskasız. Küçük tükânçıqlarda da. Bir tükânnıñ saibi aytqanı kibi, "bunıñ episi boş laf, virus degil". Otmek tükânlarında bir satıcı qolçaqnen çalışıp ve er adamdan soñ ellerine antiseptik sepse, başqa tükânda mıqaytlıqq qulaq asmayıp, qolçaqsız çalışalar.
Böyleliknen, şuur ve telükesizlik aqqında aytsaq, o sıfırdadır.
Andrey Furdik, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Aqmescitte «Qırım» televizion radio şirketiniñ turağında «Pervıy krımskiy» («Birinci qırımlı») telekanalınıñ maşinasına pnevmatik silâdan ateş açıldı. Yerli uquq qoruyıcılar maşinağa zarar ketirilgenini qayd etti, dep bildire «Argumenti nedeli Krım» agentligi.
«Biz ateş açuv ibaresini qullanmaycaqmız, çünki maşinağa ketirilgen zararnı tek taqiqat belgileycek. Kerçek, «102» telefon bağı vastasınen «Pervıy krımskiy» telekanalınıñ hadimleri telekanalnıñ maşinasında bozmalarnı körgenleri aqqında bildirildi. Telekanal hadimleriniñ fikirince, maşina pnevmatik silâdan zararlandı. Bu bildirme qabul etildi ve qayd etildi. Bu bildirme boyunca vaqia sebeplerini ögrenmek içün kerekli tedbirler keçirile», – dep izaat berdi Qırımdaki İçki işler nazirliginiñ Malümat ve cemaatçılıq ile bağ boyunca bölüginiñ müdiri Olga Kondraşova.
Maşina zarar körgeni aqqında telekanal müdiri Yekaterina Kozır da bildirdi. «Şeklenilgen şahıslarnıñ dairesi belgilengen. Bizni qorquzmaq kerekmey», – dedi o.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Advokat Siyar Paniç martnıñ 25-nde Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Seyran Saliyevni Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki SİZO-1-de ziyaret etti. Onıñ aytqanına köre, advokatlar karantinge baqmadan, müvekkillerinen körüştirile.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebook saifesinde haber ete.
«(Seyran Saliyevniñ – QA) sağlıq vaziyeti yahşı oldı, sıcağı yoq, amma. Onıñ aytqanına köre, apiste biri hastalansa, kamerada ise sekiz insan otura, onı tecrit etmeyler, ve bundan soñ bütün kamera bu suvuqlanuv hastalıqlarına oğray. Kerekli tedaviylev yapılmay, tek alâmetlerini alalar. Şunıñ içün tutulğan siyasiy mabüslerniñ hastalıqları ağırlaşa: qulaqları ağıra, yanğı ola ve ilâhre», – dedi advokat.
Martnıñ 19-nda İstinaf arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» yedi mabüsini apiste qaldırdı. Sekizinci mabüs Server Mustafayevniñ oturışuvı sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün başqa künge qaldırıldı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kreml, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge «Qırım meselesini kötermemek kerek», dep bildirdi. UNIAN haber etkenine köre, bu aqta Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov jurnalistlerge ayttı.
«Qırım meselesini kötermeyip, Putinniñ qolunı sıqsın. Bunı kesen-kes ayta bilem. Donbasnı aytsaq, endi aytqan edik: mında Putinniñ qolunı sıqmağa degil, Minsk añlaşmalarını yerine ketirmek kerek. O vaqıt bir-biriniñ qolunı sıqmağa ve ukrainalılar iç zıddiyetini al etkeninen tebriklemege mümkün olacaq», – dep ayttı Peskov, Zelenskıynıñ «1+1» telekanalınıñ yayınında aytqanlarını izaatlap.
Kreml, Minsk añlaşmalarınıñ yañartıluvı içün qoşma muzakerelerni angi şartlarda keçirmege razı olacaq sualine Peskov şöyle cevap berdi: «Mında Kremlden soramağa bile kerekmey».
«Mında zıddiyet taraflarınıñ iradesi olmalı, zıddiyet tarafları ise Kyiv ve «özüni ilân etken cumhuriyetler» ola», – dep ayta Peskov.
Zelenskıy, Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Qırımnı Kyivge qaytarsa, «onıñ qolunı yüz kere sıqmağa azır», dep bildirdi.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Zelenskıy, Rusiye zenaatdaşı Vladimir Putinnen Qırım meselesini laf etmege azırlanğanını bildirdi, amma eki taraflı körüşüvde buña sıra kelmedi.
Ukraina prezidenti, Parijde keçirilgen «normand formatı» körüşüvinden soñ keçirilgen matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Ukraina ve onıñ halqı içün deñişmeycek esaslarnı qayd etti. O, Donbas, Rusiye işğal etken Qırım Ukraina toprağı ola, dep qayd etti.


text:
Çinni iqtisatı ayuwyatğan ayda canlandı
REUTERSge göre Çinde serwis bölüm ayuwyatğan ayda, getgen altı ay bulan teñleşdirgende, lap da bek ösdü. Bu ösüw çığarıw sektördegi toqtaşıwnu tasların yapdı. Alıw menecerleni indeksi getgen ay 52,4 darajağa yerli ösdü. Esge salabız, tunlu ayda bu indeks 50,2 darajada edi. Bü ötgen 17 aynı uzağında iñ tüp daraja edi. 50 darajadan örge ösüw, iş harakatlıqnı güçleniwün añlata, az busa, osallığın görsete.
Maşğulluq da getgen ay aslu ösdü. Getgen ay bu 51,3 darajada edi, enni — 51,8 boldu. Yañı iş indeksi de arüw göterildi. Bu serwis bölümde köp yañı iş yerler açılğanın şahatlay.
2015-çi yılda serwis sektörnü İAMda (İçde Aylanağan Mal) payı 50,5 darajağa yerli ösdü wa birinçi gezik elliden ötdü.
Getgen yılnı uzağında Çinni iqtisatın ösüwü yuzden 6,9 boldu. Bu hisaplar getgen asrunu axırınçı dörtlügünde iñ osal ösüw boldu.
Ösüw dağı da bolsun uçun hukumat reformların dawam etgeni tarıq wa dewlet kntrolnü osal etgeni bek gerek. Serwis karxanalar bazarğa tınç girsin uçun abatlar alıwğa bek ahamiyat bergeni tarıqdır.
iqtisat — эkoHoMиka
Çin — KиTaй
ayuwyatğan — яHBapb
tunlu — дekaбpb
taslar — пoTepи, yпyщeHия
iş harakatlıq — дeлoBaя akTиBHocTb
maşğulluq — зaHяTocTb
İçde Aylanağan Mal — BBП
karxana — пpeдпpияTиe


text:
Bu (agregat xalät)
Bu[1] yäki par — matdäneñ sıyıq yäki qatı agregat xaläte belän totrıqlı räweştä bulğan gaz fazası.
Sıyıq yäki qatı fazadan bu xasil bulu - bu yasalu dip yörtelä. Kire protses quyıru yäki sıyıqçağa äylänü dip atala.
Tübän basımda häm yuğarı temperaturada bu üzlekläre ideal' gaz üzleklärenä yaqınaya.
Ğädättä bu töşençäse astında su buı telgä alına.
Bu häm toman töşençälären butamasqa kiräk. Bu - optik beriş sistema, ä toman - geterogen (berişsez) yaqtılıqnı çäçä torğan sistema.
TörlärYзrәpTү
Çista matdälärneñ bu törläre:
- Tuyındırılmağan bu
- Tuyındırılğan bu
Tuyındırılmağan bu - üz sıyıq xaläte belän totrıqlılıqqa citmägän bu. Bilgelängän temperaturada tuyındırılmağan bu basımı haman tuyındırılğan bu basımınnan azraq bula.
Sıyıqça öslege östendäge tuyındırılmağan bu bulğan oçraqta, bu yasalu protsesı quyıru protsessınnan östen bula, häm waqıt ütü belän sıyıqça buğa äylänä.
Törle sıyıqçalarda bu belän dinamik totrıqlı xalät törle bu tığızlığında bula, çönki molekulärara tä'sir iteşü köçläre aırılıp tora.
Misal öçen terekömeştä molekulärara tartım köçläre bik zur, şuña kürä dinamik totrıqlı xalät bunıñ keçe tığızlığında xasil bula inde.
Su buıYзrәpTү
Su buı - sunıñ gazsıman xaläte.
Su buı üzençälekle üzlekläre säbäple keşelär eşçänlegendä kiñ qullanıla:
- Sänäğättä cılılıq taşuçı bularaq bu yörtkeçlärendä, turbinalarda qullanıla
- Ut sünderü öçen bu sündergeç qullanıla
- Aş xäzerläwdä törle rizıq peşerü öçen
SıltamalarYзrәpTү
- ПepeлbMaH Я. И. ЗaHиMaTeлbHaя физиka. — MockBa: Hayka, 1979. — T. 2.
- ЭлeMeHTapHый yчeбHиk физиkи / Пoд peд. ЛaHдcбepr Г. C.. — Изд. 8-e. — M.: Hayka, 1972. — T. 2. — C. 230—268.
- HoBый пoлиTexHичeckий cлoBapb / Пoд peд. ИшлиHckий A. Ю.. — M.: Бoлbшaя Poccийckaя эHциkлoпeдия, 2003. — C. 671. — ISBN 5-7107-7316-6.


text:
Rusiye politsiyası qırımtatar faali, «Grani.ru» neşiriniñ jurnalisti Vilen Temeryanovğa qarşı memuriy bozuv aqqında eki protokol tizdi. O, Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesi ögünde, insanlar Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerine qol tutmağa toplaşqan yerde tutuldı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine advokat Rustem Kâmilev bildirdi.
«Vilen Temeryanovğa qarşı eki protokol tizildi – Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2.5 maddesine («Kütleviy tedbir iştirakçisi tarafından toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket keçirüv nizamını bozuv») ve 20.6.1 maddesine («Yüksek seviyeli azırlıq rejimi ilân etilgende areket qaidelerine riayet etmeme») istinaden. Biz tenbilerimizni protokolda qayd ettik, Vilen tercimannı istedi. Bundan ğayrı, meni oña kirsetmediler, maneviy basqı yapmağa tırıştılar», – dedi Kâmilev.
Advokatnıñ aytqanına köre, tutulğan daa bir faal – Erfan Bekirovğa qarşı da protokol tizip başladılar. Advokat Ayder Azamatov kirsetilmey.
Kâmilev, tutulğan üçünci kişi – Ablâmit Ziyadinov – şimdilik iç işler rayon bölüginde buluna, «oña qarşı bir şey daa yapılmay».
«Bilgenime köre, Vilen ve Ablâmit «Qırım birdemliginiñ», «Grani.ru» neşiriniñ mühbirleri, jurnalistleri ola. Olarnı jurnalist faaliyetleri sebebinden tutqanlar», – dep qoştı advokat.
Onıñ aytqanına köre, memuriy davalar Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesine berilecek.
Aqmescitte noyabrniñ 3-nde 200-ge yaqın qırımtatarı Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögüne kelip, bugün Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi tarafından umumen 42 yılğa üküm etilgen Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qol tuttı.
Rustem Emiruseinovğa 17 yıl apis cezası berildi, ilk eki yılı apishanede, qalğanı sert rejimde keçecek. Arsen Abhairov 13 yılğa üküm etildi, ilk eki yılı apishanede keçecek. Eskender Abdulganiyev 12 yılğa üküm etildi, ilk eki yılını apishanede keçirecek.
Noyabrniñ 2-nde aqşam Qırımdan Rostov-na-Donuğa Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleriniñ ükmü çıqarılğanına ketken yüzlernen qırımtatarı Keriç köpründe Rusiye yol patrul hızmetiniñ hadimleri tarafından tutuldı. On saat beklegen soñ insanlar Qırımğa qayttı. Advokat Nikolay Polozovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye quvetçileri qırımtatar faallerine qarşı «areket serbestligi aqqını» bozdı.
Rusiye uquq qoruyıcı organları vaziyetni resmiy şekilde izaatlamadı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırım «akimiyeti»niñ matbuat-hızmeti bergen malümatına köre, Qırım «parlament»iniñ topdaşuvında «Qırım Cumhuriyetiniñ toprağında keçici müddet devamında medeniy asabalıq obyektlerniñ qoruvı aqqında» leyhanı tasdiqladılar.
«Leyhağa binayen, Qırım Cumhuriyeti toprağında olğan ve Ukraina SSR ve Ukraina qanunları boyunca tarih, medeniyet yadikârlıqları cedveline kirsetilgen obyektler Rusiye Federatsiyası qanunlarına binayen devlet qoruvı altında olacaqtır», – denile matbuat-hızmetiniñ beyanatında.
Mütenasip vesiqanıñ qabul etilmesine qadar Qırımda medeniy asabalıqları yerleşken topraq damartalarınıñ qullanuvına moratoriy kirsetile.


text:
Ukraina, Rusiye kibi bir qomşusı bar eken – NATOğa kirmege mecbur, dep saya Ukrainanıñ sabıq prezidenti Leonid Kravçuk.
O, Azatlıq Radiosına bergen intervyusında aytqanı kibi, Rusiye Ukrainanıñ mustaqilliginen razı olmaz ve yalıñız, «başqa çaresi» olmağanı içün qabul etmege mecbur qalır.
«Men «Ukrainanıñ NATOğa kirmesi içün» (ictimaiy areket -QA) degen komitetke reberlik yapam. Ukraina NATO azası olğan soñ, bu Rusiye içün bir darbe olur. İşte o zaman o, başqa Ukraina olmağanını, o Ukrainanen işbirlik yapmaq kerek olacağını, onı ürmet etmek, ihtiyaclarını esapqa almaq kerek olacağını añlaycaq. Ukraina ise Rusiyeniñ menfaatlarını esapqa alacaq. Böyle ihmal etmek olmaz. Rusiyeniñ strategik menfaatları bar. Olarnı muzakere eterek, çezecek yollar qıdırmalı. Amma Ukraina o zaman ayaq üstüne qaviy turar», – dedi Kravçuk.
Ukrainanıñ Rusiye basqısına nasıl etip qarşı çıqacağı aqqında aytaraq, o şunı qayd etti: «İçerdeki küçümiz – bizim ordu ve iqtisadiyatımızdır. Tıştaki küçümiz ise – NATO ve bizlerge qol tutqan devletler. Ufaq şeylerge satılmamalı. Strategik meselelerni qıdırmaq kerek – bu ise, yoqsulıqqa qarı küreş, qabarcılıqnı eñüv, cenkniñ bitirilmesi ve devletni idare etüv sisteması».
Leonid Kravçuk, Ukraina mustaqilligi tiklengen soñ 1991-94 seneleri onıñ prezidenti olıp, 2015 senesi sentâbr ayında yañıdan teşkil etilgen «Ukrainanıñ NATOğa kirmesi içün areket» adlı ictimaiy areketke yolbaşçılıq yapıp başlağan edi.
Ukrainanıñ cari tiş siyaseti 2017 senesi qabul etildi. Ukraina milliy menfaatlarınıñ «Ukrainanıñ Avropa Birligine aza olmaq maqsadınen, Avropa siyasiy, iqtisadiy ve uquqiy meydanına ve Şimaliy Atlantika Şartnamesi Teşkilâtına aza olmaq içün Avro-Atlantika meydanına integratsiyası» üstünlikler arasındadır. Lâkin em Kyiv, em de Avropa, Ukraina NATOğa kirmege azır olmağanı ve aza olmaq içün davet etilmege yaqın olmağanını tanımaqta.
NATO - Ukraina, buña azır olğanınen, er angi bir Avropa devleti kibi, Şimaliy Atlantik şurasına kirebilecegini ve NATOğa kiriş meselesine, üçünci bir taraf iştirak etmeden, Ukraina özü qarar berecegini beyan etmekte. Rusiye ise aksine, Ukrainanıñ NATOğa kirmesine bütünley qarşı çıqa ve şuradan «Ukrainanıñ anda qabul etilmeycegine dair garantiya» berilmesini talap ete.


text:
«İlk esap añlaşmağa köre tizildi – sutkada 114 million kubometr. Raatlıq kunlerini köz ögüne alıp, NAK «Naftogaz Ukrainı» bu esapnı iyün 2-ne qadar ödemek kerek, ve, iyün 3-den başlap, şirket Ukraina qullanıcılarına gaz bermek içün tek ödenilgen gaz alacaq», – dep ayttı o.
«Gazprom» spikeri dedi ki, al-azırda Ukraina borcı tahminen 3,5 milliard dollarnı teşkil ete.
Rusiye tarafı aytqan edi: aprel ödevleri olmasa, iyün 1-den başlap Ukraina evelden para berecek.
Ukraina ükümetiniñ reberi Arseniy Yatsenükniñ aytqanına köre, «Gazprom» Ukrainağa biñ kubometr içün 268,5 dollar miqdarında gaz fiyatını belgilese, Ukraina Rusiyege borc tölemege azır.
Al-azırda Rusiye Ukraina içün eñ yüksek gaz fiyatını belgiledi – biñ kubometr içün aman-aman 500 dollar. Frenkistan biñ kubometr içün 550 dollar töley.


text:
«Biz bu tedbirni eñ yüksek seviyede keçirmege isteymiz. Amma bizge şimdi ne Groznıy,ne Qırım yolbaşçılığından mektüpler kelmedi.Men«Terek» klubınıñ yolbaşçılığı ile qonuştım, eger de olarğa yardım kerek olsa, biz onı köstermege azır olğanımıznı bildirdik. Amma iç bir şeer memurı bunı resmiy mektüpsiz etmege aqqı yoqtır»,– dedi Sergey Karnauh.
Çeçenistan Cumhuriyetiniñ eyyeti Qırımğa iyün 6 künü kelecek.
«Terek» futbol oyuncıları«Avangard» stadionında ekskursiya ve idman olmalı, nevbetteki künü saat 16:00 matç olacaqtır.


text:
Qırımğa kelgen, amma mında meskeni olmağan er kes 14 künge observatorğa qoyulacaq. Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovnıñ bu qararı kün devamında derc etilecek.
"Bu 12 raatlıq kününde yarımadağa ziyaretçilerniñ aqıntısını azlaştırmaq içün qarar aldıq ve bugün onı çıqaracaqmız: Qırımda qayd etilmegen ve mülkiyeti olmağan er kes eki aftağa observatorğa qoyulacaq. İstisna bir tedbiri, amma mayıs tatilinde migratsiyanı azlaştırmaq içün yapıla", - haber etti Aksönov.
Aprelniñ 29-ında sabasınace Qırımda daa 10 yañı COVID-19 adisesi qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ bir qaç rayonı sentâbrniñ 25-nde yaramay ava sebebinden ışıqsız qaldı, dep bildire «Krımenergonıñ» matbuat hızmeti.
Energetiklerniñ malümatına köre, Aqmeçit rayonınıñ Çegelek (Kuznetskoye) ve Yaşpek (Vnukovo) köylerinde beş saat ışıq yoq edi. Bağçasaray rayonınıñ Çotqara (Krasnozorye) ve Gölümbey (Nekrasovo) köylerinde dört buçuq saat elektrikler yoq edi; İslâm-Terek sakinleri de eki saat elektriksiz oturdı.
Bundan ğayrı, Aqmescitte ve Sudaq civarındaki Qapsihor (Morskoye) ve Şelen (Gromovka) köylerinde de ışıqlar söndürilgen edi.
«Krımenergo» malümatına köre, üyle vaqtında Yedi Quyu rayonınıñ Yedi Quyu (Lenino) ve Körpe (Kalinovka) köylerinde de elektrikler kesildi. Saat 16:00 zarar körgen yerler daa qayd etile.
Daa evel bildirilgeni kibi, salı künü, sentâbrniñ 25-nde, Qırımda avalar bozulacaq edi. Küçlü yağmur yağması beklenile, sentâbrniñ 26-27-nde gece ve saba ise yarımadanıñ şimaliy ve dağ rayonlarında ayaz beklenile.
Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ idaresi hatırlattı ki, yağmurlar yağğanda şeerde yürmekten vazgeçip, yeraltı keçitlerge kirmemege tavsiye etile. Bundan ğayrı, hızmet reklama tahtalarından, terek ve levhalardan uzaq turmağa çağıra.


text:
Qırımda jurnalistlerge qarşı açılğan cinaiy işlerniñ taqiqat ketişatı belgisizdir, dey jurnalist Anna Andriyevskaya, oña qarşı Rusiye FSB cinaiy işni açtı.
Bunı o Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Andriyevskaya dey ki, şimdilik yarımadada uquqiy qaide kibi bir şey yoq.
«İşimniñ ilerideki inkişafı belgisizdir. Qırımda bir de bir uquqiy ceet çalışsa edi, nevbette böyle, ya böyle areketniñ olacağını aytmağa mümkün olur edi. İşniñ inkişafı bizler içün belgisizdir, mında daa qaç iştirakçi peyda ola bilecegini bilmeymiz. Esası, mezkür iş Rusiye akimiyetiniñ yalıñız şimdi yarımadada yaşağan degil de, Qırım tışına ketken Qırım jurnalistlerine nisbeten basqı shemasını köstere. Olarda (jurnalistlerde – muar.) Qırım qaydı bar, yani Rusiye olarnı öz vatandaşı olaraq tanıy ve olarğa nisbeten Rusiye qanuniyetiniñ qaidelerini qullana bile», – dedi o.
Onıñ fikrine köre, yarımada tışına çıqqan jurnalistler bile Qırım aqqında yazğanda, öz aqiqiy adlarını belgilep olamay, özleri ve tuvğanları içün telüke olmasın dep.
«Böyleliknen Qırımnıñ işğalci Rusiye ükümeti Qırım qaydı olğan er bir insannıñ üner faaliyetiniñ serbestligini tutıp ala», – dey Andriyevskaya.
O kene de bütün bu vaziyet boyunca Ukraina resmiy akimiyetiniñ muayyen fikri olmağanını qayd etti.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi mart 13-te Qırım jurnalistleri Anna Andriyevskaya ve Natalya Kokorinanıñ ana-babaları yaşağan evlerde FSB tintüv keçirdi. Bunıñ sebebi Tsentr jurnalistskih rassledovaniy neşirinde çıqqan maqale boyunca cinaiy iş oldı.
Böylece, Qırımda yaşamağan Anna Andriyevskayağa qarşı FSB Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1-inci maddesi boyunca «Krım» batalyonınıñ göñüllileri aqqında maqalesi içün cinaiy iş açtı.
Natalya Kokorinanıñ ana-babasınıñ evinde tintüv keçirilgen soñ jurnalistni FSB idaresine alıp kettiler. Onı iş boyunca şaat olaraq altı saat sorğuğa çektiler. Soñra ise bilgiyasayarını alıp, azat ettiler.


text:
Kreml ve Türkiye prezidentiniñ memuriyeti, Vladimir Putin ve Recep Tayyip Erdoğan Suriyeniñ şimal-ğarbindeki vaziyetni muzakere etmek içün Moskvada martnıñ 5-nde körüşecekler, dep tasdıqladılar, dep haber ete Azatlıq Radiosı. Bir qaç künden berli Türkiye ordusı Rusiye desteklegen prezident Başar Asadnıñ quvetlerinen çatışa.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ bazarertesi künü bildirgenine köre, o, Putin ile keçirilecek muzakereler neticesinde Suriyeniñ İdlib vilâyetinde ateş toqtatıluvı aqqında añlaşacaqlar, dep ümüt ete.
Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva «Türkiye ortaqlarınen işbirligine büyük emiyet bere», amma olacaq muzakerelerde Putinniñ fikri «deñişmeycek», dep ayttı.
9 yıldan berli devam etken Suriye zıddiyetinde Rusiye Asadqa, Türkiye oña qarşı çıqqan silâlı muhalifetke qoltuta. 2018 senesi Putin ve Erdoğan Soçide tizgen añlaşmalarğa köre, Türkiye ve Rusiye Suriyeniñ şimal-ğarbindeki İdlib vilâyetinde barışıqnı kefil etti. Faqat Asadnıñ ordusı ücüm etip, muhalifetten topraqlarnı aldı. Türkiye közetüv noqtaları darbege oğradı. Bundan soñ Türkiye İdlibke qoşma küçlerini kirsetip, Suriye ükümet ordusına qarşı darbe endirip başladı.
Suriyeniñ şimal-ğarbindeki deşetli uruşlar soñki künleri devam ete. Keçken künü Türkiye arbiy ava quvetleri Suriyeniñ eki Su-24 uçağını tüşürdi. Bundan soñ Rusiye, Suriye üzerinde Türkiye uçaqları içün telükesizlikni kefil etip olamay, dep bildirdi.
Fevral ayında resmiy malümatqa köre Suriyede 50-den çoq Türkiye askeri elâk oldı. Türkiye, cevap olaraq atılğan ateş neticesinde Asad ordusınıñ yüzlernen askeri öldürildi, dep bildire. Qayd etilgenine köre, Türkiye Rusiye arbiylerinen çatışmamağa çağıra.
Bazarertesi künü berilgen malümatqa köre, Asadnıñ ordusı Dimaşq-Aleppo yolundaki Sarakib şeerini kene aldı. O, endi bir qaç kere el-elden keçken edi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ferat Sayfullayev Rusiye koloniyasından azat etilse de, aqqı ve serbestligi 8 yıl devamında sıñırlı olacaq. Bu aqta o, Telegram kanalında yazdı.
«Qırımtatarı Rusiye koloniyasında 5 yıl qanunsız tutuldı. Faqat, azat etilgenine baqmadan, Ukraina vatandaşınıñ aqqı ve serbestligi 8 yıl devamında sıñırlanacaq. Rusiye mahkemesiniñ Ferat Sayfullayevge qarşı çıqarğan qararına köre, memuriy nezaret olacaq, areketi sıñırlanacaq ve yaşağan yerini serbest saylap olamaycaq», – dep qayd etti o.
Bundan ğayrı, Denisovanıñ malümatına köre, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ izni olmasa, Sayfullayevniñ işğal etilgen Qırımnı terk etmesi yasaqlana.
«SARS-CoV-2Z sebebinden başlağan COVID-19 keskin nefes hastalığı tarqalğanda Rusiyede ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını tez azat ettirmek içün halqara toplulıqnı Rusiyege qarşı basqı quvetleştirmesine çağıram», – dep qayd etti ombudsmen.
Qırım.Aqiqatnıñ daa evel bildirgenine köre, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üçünci mabüsi Ferat Sayfullayev Rusiye koloniyasından azat etildi.
Yanvar ayında berilgen malümatqa köre, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Vaitov Rusiye apsinden azat etildi. Daa soñra Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Nuri Primov azatlıqqa çıqtı.
2016 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi qararını seslendirip, «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca qabaatlanğan aqyarlılar Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnı beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bu könnärdä Qazanda ğailälär torışı, alarnı saqlap qalu, psixologik kierenkeleklärdän çığuğa bağışlanğan çaralar şaqtıy uzdı. Alarnıñ barısı da Xalıqara balalarnı yaqlaw köne uñayınnan oyıştırıldı. Tatarstanda tarqaluçı ğailälär sanı uzğan yıl belän çağıştırğanda, 13 protsentqa artqan. Ni qızğanıç, yıl sayın diärlek bu san üsä genä bara. Respublika citäkçelege törle-törle programmalar qabul itä, “Tatarstan ğailäse”, ”Ğailäneñ äxlaq kodeksı” ämma berse dä yärdäm itmi. Grajdannar aktların terkäw idäräsendä “Ğailä, balalar häm Tatarstanda demografik xällär” digän utırışta monıñ säbäben yäşlär açıp birergä tırıştı. Uqıtuçılar häm studentlar qatnaşqan bu konferensiädä Qazan energetika universitetınnan Mariä Berejnaya tikşerenülär ütkärülären äytte. Anıñ nigezendä şul mäğlüm bulğan, ğailä qorğan yuğarı belemle yäşlär arasında ayırılışuçılar kübräk ikän. Anıñ kübese toraq, daimi eş urını bulmaw häm xezmät xaqınıñ tübän buluı belän bäyle dielde. Yäşlär xakimiätkä ışanmıy, xätta ana kapitalına – 250 meñ sumğa qızığıp bala tabuçılar da bik az külämdä dide student qız. Şul uq waqıtta zur berlek artınnan quıp ğailäne ikençe urınğa quyuçılar aldında da härdaim problemalar çığıp tora. Şulay itep altın urtalıqnı qaydan tabarğa soñ. Bu älegä awıllarda ğına saqlana bulsa kiräk. Çönki awıldan kilgän Grajdannar aktların terkäw bülege citäkçeläre eçkeçelek xökem sersä dä, awıldı ğailälär saqlana dip bilgeläp uzdılar. Mäsälän, Zäyeneñ Yuğarı Mälem awılınnan Fänziä Niqolayıva:
Awılda 25 yıl eçendä ber genä ayırışuçılar da yuq. Läkin dönya problemaları bezgä qağılmıy digän süz tügel – xatın-qızlar arasında eçüçelek ütep kerde.
Fänziä Niqolayıva Yuğarı Mälemdä xatın-qızlar şurası eşläp kilä, ğailä ölkäsendä problema çıqqan yäşe-qartı şunda möräcäğät itä dip assızıqladı. ZAGStan ayırmalı bularaq, Tatarstan sotsial' yaqlaw ministrlıyğında uzğan “Ğailä, balaçaq häm psixologiä qazanışları” digän konferensiädä ğailälärdäge psixologik kierenkelekne zamança metodika belän xäl itärgä täqdim yasaldı. Mäsälän “Zerkalo” üzäge citäkçese Nina İsanova xäzer inde aqçası bulğan ğailälär dä uçaqnı saqlap qala almıy dip belderde. Nina İsanova:
Bezdä berençe çiratta aqçası bulğan ğailälär bäxetle dip sanala. Ämma törle problemalar da näq şuşı ğailälärdä çığa, çönki ata-ananıñ bala artınnan qararğa waqıtı qalmıy. Alar şulay uq sotsial' xezmätlärgä möräcäğät itä.
Törle problemalarğa qaramastan, bıyıl ğailä qoruçılar sanı Tatarstanda 8 protsentqa artqan. Başqa Rossiä töbäklärendä dä şundıyraq san ikän. Konferensiädä isä Tatarstanğa yaqın bulğan Mari İle, Çuaşstan, Ul'yan yaqlarınnan da psixologlar kilde. Alar kübräk invalid, mömkinlekläre çiklängän balalarğa yärdäm kürsätü belän qızıqsındı. Şul uñaydan Qazanğa “Rehab and medical” Britan şirkäteneñ Rusiädä wäkillege kilgän ide. Alar üzläreneñ zamança cihazların täqdim ittelär. Britan şirkäteneñ Rusiädäge wäkile Pankadj Kuşvala Sovetlar Berlege zamanında bu ölkädä, yäğni mömkinleklärgä yärdäm itüdä alğa kiteş yuq ide di. Pankadj Kuşvala yaña texnologiälär ölkäsendä buşlıq buluı üzen sizderde, dön'ya küläm praktikada da, metodika ölkäsendä dä täcribä yuq ide di. “Rehab and medical” Britan şirkäteneñ Rusiädä wäkile Pankadj Kuşvala Tatarstanda zamança cihazlarnı cäyelderü kiräklegen belderde. Kiläçäktä älege metodikanı awıllarğa da maşinalar belän alıp çığarğa uylıylar. Bu tüläwsez bulaçaq dip ışandıralar. Älege cihazlar yärdämendä tiz arada umırtqa söyägeñne, yörägeñne tikşertergä mömkin. Şulay uq käyefeñne dä äytep birä. Tatarstan sotsial' yaqlaw ministrlıyğıyndagı utırışta xäyerçe ğailälärdä tärbiälänüçe balalar xälläre turında şaqtıy söylände. Bügenge köndä andıy ğailälär 50 meñ ikän. Bu Tatarstan buyınça 4 protsentnı täşkil itä. Dimäk şul xätle ğailädä balalar aç, yalanğaç digän süz. Bu bigräk tä ata-anaları invalid yäki pensioner bulğan ğailälär ikän. Bilgele inde ğailädäge sotsial' xälne tuuçı balalar sanı bilgeli. Küp ğailälär 1 baladan da kübräk narasıy tabarğa tırışmıylar ikän. Bıyıl barlıq bala tabuçılarnı xisaplağanda yartısınnan kübrägeneñ berençe bala. Şunı äytergä kiräk, Tatarstanda tuuçılar sanı 6 protsentqa artqan. Ämma älege tuuçılarnıñ küpläre tulı bulmağan ğailädä tärbiälänüçelär ikän. Bilgele bulğança, Rusiä Prezidentı Vladimir Putin Federal' Cıyınğa Yullamasında 2008Hчe Ğailä yılı dip iğlan itüne xuplağan ide. ZAGStağı konferensiädä bu isä Ğailä institutın kamilläşterügä yärdäm itäçäk dielde. Ämma bu süzgä citäkçelär üzläre ışanalar mikän. Dönya ğalimnäre kiläçäktä ğailälär betäçäk digän näticä çığarğannar ide. Bu möğayın şuña baradır da. Awıllardan qızlarnıñ qalağa kitüe, ä yegetlärneñ öylänä almıyça eçügä sabışuı inde taralğan küreneş. Bilgele, bu xälne beterügä xakimiät yärdäm dä itä torğandır. Mäsälän, konferensiädä çığış yasağan awıl ZAGSı wäkilläre aqça yuqlıqqa zarlandılar, yäşlärgä kredit birelmi, çönki alarnıñ xezmät xaqları bik tübän, ä niçekter yäşärgä kiräk didelär. Landış Xarrasova


text:
Minnihanov qayd etti ki, o, Putinniñ ricası ile, qırımtatar halqınıñ talaplarını ve olarnıñ öz kelecegine olğan noqtaiy-nazarını ögrenecek. Ve şu meselede alâqacı olmağa da razı olğanını bildirdi.
O qayd etti ki, onıñnen beraber Qırımğa Tatarstan ticaret vekilleri de kelgen eken.
Qurultay vekilleri Qırımtatar halqınıñ özüni belgilev aqqını amelge keçirüv aqqında qarar leyhasını baqacaq. Qarar leyhasında qırımtatar halqınıñ tarihiy Vatanında milliy-territorial cumhuriyetiniñ meydanğa ketirilmesi aqqında da söz yürsetile


text:
Bunı Newsru.com bildire.
İsveç mahsus hızmetlerinde olğan malümat rusiye ordusı al-azırda silâlı istilâğa azırlanğanını aytmağa imkân bere.
Bu sebepten memleketniñ mudaafa nazirligi ordunıñ islâatını tezleştire.
İsveç qarşı casuslıq analitigi Vilhelm Unge Ukrainada yüz bergen adiseler neticesinde Rusiye istihbaratı İsveçrede de faaliyetini köstermege başlağanını aytıp keçti.
İstihbaratnıñ malümatına köre, soñki vaqıtları bir qaç kere İsveçre vatandaşını casuslıq yapmaq çağıra ediler.
Bundan da ğayrı, rusiye tarafından isveç IT-tertibatlarğa bir qaç sefer ücüm yapılğan edi. Unge şunı da qayd etti ki, İsveçreniñ arbiy qısımlarına da kirmege tırışqanlar bar edi.
Niayet, rusiye tarafı «İsveçreniñ ayırıca sezgir rayonlarınıñ» haritalarnı alğanı aqqında da malümat bar.
Saqınmaq içün daa bir sebep – İsveçre sıñırında rusiye qırıcılarnıñ areketleri.
Bu areketlerni isveç arbiy obyektlerine ücüminiñ tedqiq etüvi kibi tanıylar.


text:
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova yarımadanı işğalden qurtaruv mevzusını «Rusiye içün ceennem yapacaq» olğan Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ sözlerine cevap berdi.
«Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bergen intervyüsında Qırım mevzusını Rusiye içün «aziz degil, ceennem yapmağa» vade etti. Yerastı dünyasından bir beyanat», – dep yazdı Facebookta Zaharova.
Ukraina Tış işler naziri TSN içün bergen intervyüsında Qırım platformasınıñ muvafaqiyetine inana, çünki Rusiye tarafınıñ bu teşebbüske «açuvlanıp baqqanını» köre, dep ayttı.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesi mayısta keçirmege planlaştıralar, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov emin ki, yañı halqara meydançıqnıñ quruluvı «Qırımnı qaytarmağa» yardım etmeycek.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Daa bir Rusiye turistik şirketi – «Nordik Star» – müşteriler ögünde vazifelerni yerine ketirmege imkânları olmağanından sebep faaliyet toqtatılması aqqında ilân etti, dep haber etti Azatlıq Radiosı.
«Nordik Star» Peterburgda 2001 senesinden berli çalışa ve Baltiya memleketleri ve Skandinaviya ziyaretlerinen oğraşa.
Keçken ay devamında Rusiyeniñ altı turistik şirketi faaliyetini toqtattı. Birinci, iyül soñunda, «Neva» şirketi iş toqtatılmasını ilân etti. Moskvanıñ Yeller gülü «Barışıq» ve «Ekspo-tur» Peterburg turistik operatorı işini toqtattılar. Bundan ğayrı, «İdeal-tur» şirketinde problemler bar olğanı aqqında belli oldı.
Tünevin «İntaer» şirketler taqımı müşteriler ögünde vazifeler eda etilmesinden vazgeçti. Neticede aman-aman 25 biñ Rusiye turisti zarar kördi. Bunıñ sebepleri olaraq şirketler siyasiy vaziyetni, çetel para fiyatınıñ artmasını, çeşit arbiy hızmetler hadimlerine çetelgen ketmemek tevsiyelerni seslendireler.


text:
İyülniñ 1-den Qırımda 65 yaşından büyük olğan insanlarğa cemaat naqliyatınen qatnavnı yasaq etecek olalar. Bunı Qırımnıñ Nazirler şurasınıñ reis muavini, emek ve içtimaiy qoruv naziri Yelena Romanovskaya teklif etti.
«65 yaşından büyük olğan insanlarğa cemaat naqliyatınen qatnavnı sıñırlamağa teklif etem. Cemaat naqliyatınen bedava qatnağanlarğa aşı yapmağa imkân bermek içün, sıñırlavnı iyülniñ 1-nden tayin etmege teklif etem», – «Krım24» Romanovskayanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Onıñ aytqanına köre, şimdi aşı yapqanlarnı közetmek mümkün, olarnıñ kartları blok etilmeycek.
«Kurort şeerlerinde marşrutkalar ağzı burnunen tolu olğanını köremiz», – dep qayd etti o.
İyünniñ 16-nda Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Krutikov er aftalıq brifing vaqtında soñki afta Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı 16% arttı, dep bildirdi. Eñ çoq hasta Yaltada qayd etildi, soñki üç aftada yañı COVID-19 hastalarınıñ sayısı 74% oldı.
Aynı brifingde Qırım sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko ealini aşılav planınıñ tek 29%-ı yerine ketirildi, dep haber etti.
Regionda maska taquv rejimi ve mesafege riayet etilmese, hasta sayısı ise eksilmeyip artsa, Rospotrebnadzor Qırımnıñ koronavirus ile küreş operativ ştabına COVID-19 pandemiyası sebebinden kirsetilgen sıñırlavlarnı sertleştirmege teklif etecek ola.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukrainanıñ baş nazir muavini ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov yarımada işğalden azat etilgen soñ Ukraina akimiyetiniñ Rusiyeden Qırımğa qanunsız kelip yerleşken insanlarğa qarşı atacaq uquqiy adımı aqqında tarif etti.
Onıñ «Ukraina 24» telekanalınıñ yayınında aytqanına köre, bu medeniy uquqiy adım olacaq – «qanunsız kelgenlerniñ memuriy quvulması», dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Kremlniñ resmiy siyaseti – resmiy Ukraina sıñırlarına emiyet bermeyip, anda Rusiyeden insanlarnı ketirip yerleştirmek, assimilâtsiya yapıla, yerli halq quvula. Bizim malümatımızğa köre, yarım million insan ketirildi, ve halqara uquqqa, şartnamege zıt kele – bu arbiy cinayet sayıla. Şunıñ içün mında mesüliyet meselesi olacaq. Bugün, bizim malümatımızğa köre, 500 biñ insan, Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ bazı resmiy beyanatlarına köre ise – 700 biñden 1 millionğa qadar. Farqlı fikirler bar, sürgünlik aqqında bile aytalar. Men quvuv adlı uquqiy tedbirlerniñ tarafdarı ola. Bu vatandaşlar Qırımğa «Çonğar», «Kalançak» ya da «Çaplınkadan» kirmegen olsa, demek ki, Ukraina toprağında qanunsız bulunalar. Ve neticesi bütün medeniy dünyada kibi olacaq – quvuv», – dep qayd etti o.
Hatırlatamız, 2020 senesi dekabr ayında Oleksiy Reznikov Qırımğa yarımadanıñ etnik erkânını deñiştirmek içün ketirilgen rusiyelilerni Kyiv akimiyeti ne yapacaq degen sualge «kimseniñ gumanitar aqları kesen-kes bozulmaycaq», dep cevap bergen edi.
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Reznikovnıñ Qırım işğali bitken soñ yarımadağa köçken rusiyelilerni sürgün etmege mümkün olmaycaq degen laflarını olmaycaq şey dep adlandırğan edi.
2020 senesi sentâbr ayında BM toplaşuvlarından birinde Ukrainanıñ BM vekili Serğiy Kıslıtsâ Qırımdaki demografik deñişmelerni «büyük problem» dep adlandırdı. O, Rusiye Ukraina tarafdarlarını yarımadadan quvmağa tırışqanından emin.
Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar statistika idaresiniñ reberi Olga Baldina 2014 senesinden soñ işğal etilgen Qırımnıñ sakinler sayısı tahminen 20 biñ qadar arttı, dep bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşekno memleket vatandaşlarını fevral 23-ni qayd etmek «adetinden» vazgeçmege çağırdı.
Bunı ukrain yetekçisi Facebookta yazdı.
«Bilesiñiz ki, Vatan qoruyıcısı Kününi fevral 23-den oktâbr 14-ne avuştırdıq. Bizim kazak bayramımızdır. Añlayım ki, adet boyunca qadınlar erkeklerni hayırlamağa devam etecek. Mında er kes iradesine köre qarar ala, amma endiden fevral 23-de devlet-siyasiy tüsü yoqtır», – dep yazdı prezident.
O şunı da qayd etti ki, onıñ ömür arqadaşı onı fevral 23 künü ile hayırlamaycaq ve er kesni bundan örnek almağa çağırdı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi birinci maqamnıñ qararını quvette qaldırıp, ekstremizmde qabaatlanğan İsmail Ramazanovnı tevqif etilgen alda qaldırdı. Böylelikle, o tevqif etilgen alda aprel 18-ge qadar qalacaq. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Aleksey Ladin bildirdi.
Onıñ malümatına köre, mahkeme, Ramazanovnıñ orta ağırlıq derecesindeki cinayette qabaatlanğanını ve evelden muhakeme etilmegenini diqqatqa almadı. Qorçalavnıñ sözüne köre, tahqiqat üç ay içinde yalıñız eki şaatnı sorğuladı ve ekspertizalarnıñ neticelerini bekley.
Yanvar 23-te Novıy Mirde Rusiye telükesizlik hadimleri, qırımtatar İsmail Ramazanovğa ekstremizmniñ propagandasında qabaatlavnı bildirip, evini tinttiler.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde, tergevciler internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnıñ tarqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy iş açılğanı aqqında bildirdiler.
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescit rayon mahkemesiniñ akemi İrina Kirillova Ramazanovnı fevral 23-ke qadar 30 künge tevqif etti.
İlhaqtan soñ Qırımda Rusiyeniñ amelde akimiyeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapa.


text:
Qırımtatar aq qorçalayıcısı, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emir-Usein Kuku Başkortostan Cumhuriyetindeki Salavatnıñ №16 koloniyasına avuştırıldı.
Bu aqta ömür arqadaşı Meryem Kuku advokat Refat Yunusnıñ malümatına esaslanıp «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Emir-Usein şimdi karantinde buluna. Advokatnı körgenine pek quvandı ve qorantası, halqı, cemaatına selâm ayttı. Advokat acele bir şey olsa, oña cep telefonı nomerasını qaldırdı», – dep ayttı Meryem Kuku.
Advokatnıñ siyasiy mabüsniñ ömür arqadaşına bildirgenine köre, eki ayda bir kere onı ve diger siyasiy mabüslerni koloniyada ziyaret etmege niyetlene.
Qorantanı Emir-Useinniñ sağlıq vaziyeti ve sistematik tedaviylevniñ olmaması qasevetlendire.
«Emirni Qırımda tutqanda urulğan büyrekleri çoqtan raatsızlay, amma diagnoz daa yoq. Rostov-na-Donuda antibiotik bergenler – ağrı keçmedi. Bundan ğayrı, tiz buğumında bir şey bar. Rostov-na-Donuda, Salavatqa yollamazdan evel, UZİ yapqanlar. İlk netice – Beyker kistası. Bir şey yapmaylar. Tizini ağrıdan zornen bükley. Bunı advokatımız Sergey Loktev daa birinci instantsiya qararına qarşı istinaf oturışuvları olğanda aytqan edi», – dep qoştı mahküm etilgen aq qorçalayıcınıñ ömür arqadaşı.
İyünniñ 25-nde Moskva vilâyetiniñ (Rusiye) Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ ükmüni deñiştirmeyip qaldırdı.
Böylece, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ 2019 senesi qabul etken qararı deñişmedi. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «hırsız ve aydut» Vladimir Putinni «cinayet işlegen» işğal altındaki Qırım çeke, dep ayttı. Bu şekilde Çubarov Rusiye prezidentiniñ martnıñ 18-nde yarımadağa kelmek niyetini izaatladı.
«Halqara cinayetçi, hırsız ve aydut Putin yarın tuvğan toprağımda dolaşacaq, men anda 1716 künden berli adım atıp olamayım. Putin işlegen cinayetleri içün ceza alacağını añlağan cellât kibi özüne yer tapıp olamay», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Onıñ qayd etkenine köre, yüz biñlernen qırımlı qoranta Putinniñ adını «daa bir kere qarğalaycaq».
«Rusiyeniñ Qırım işğali beş yıl devam ete, hırsızlanğan onlarnen insan ve öldürilgen qırımtatarlar, qanunsız şekilde azatlıqtan marum etilgen yüzlernen qırımtatarı ve ukrain, yoq etilgen tarihiy yadikârlıqlar, yarımadanıñ tamır halqı – qırımtatarlar – ve etnik ukrainler Qırımdan quvula, yarımada askeriyleştirile, unikal tabiat obyektleri viran etile ve Qırım ekologik ceetten kirletile – Putinni Halqara mahkemeniñ mahkümleri skemlesine ketireceklerniñ tek bir qısmı», – dep qoştı Çubarov.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde işğal etilgen Qırım ve Aqyarnı ziyaret etmege planlaştıra. Putin Aqmescitte Qırım ve Aqyar cemaatçılığınıñ vekillerinen körüşip, Qırım ve Aqyar ilhaqınıñ beşinci yılına bağışlanğan merasimlerde iştirak etecek.
Putin Avropa Birliginiñ sanktsiyalarına baqmadan Siemens turbinaları ile qurulğan Balıqlava issilik elektrostantsiyasınıñ ve video konferentsiyası vastasınen Taman issilik elektrostantsiyası ve Tamandaki «Port» ast stantsiyasınıñ işke tüşürilmesinde iştirak etmege planlaştıra.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Amerika generalı Filipp Bridlav, Avropada NATOnıñ baş komandanı ve AQŞ Avropa komandanlığınıñ komandanı, Vaşingtonda Kongress komitetlerinde çıqışta bulunacaq edi, lâkin mudafaa naziri onı acele sürette Avropağa keri qaytarıp, NATO ittifaqdaşlarınen mesleatlar keçirmege avale etti.
Pentagov vekiliniñ malümatına köre, Bridlav «Şarqiy Avropada NATO ittifaqdaşlarına qoşma telükesizlik kefilleri berilmesiniñ usullarını» muzakere etmek kerek. Salı ve çarşenbe künleri o, Brüsselde NATO aza-memleketleriniñ tış işler nazirlerinen körüşecek.
AQŞ bildirgenine köre, al-azırda Ukrainanıñ şarqiy sıñırları yanında 40 biñ Rusiye arbiy adamı buluna. Ukraina ve çetel mütehassısları Rusiye prezidenti Volodımır Putin Ukrainanıñ Qırımını zapt etken soñ, başqa regionlarğa da istilâ ete bile, dep qorqalar.


text:
Kiyevniñ Moskvağa qarşı Halqara mahkemesinde baqılğan davasında iştirak etip, Rusiye, alınacaq qararğa etecek. Bunı jurnalistlerge Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov aytqan.
İnterfax-Ukraina, Peskovnıñ böyle sözlerini ketire: «Rusiye, baqılğan davanıñ azası ola. Demek ki, eger Rusiye tarafı alınacaq qararlarğa riayet etmeycek olsa edi, bu davanıñ baqılmasında da iştirak etmez edi».
2017 senesi yanvar 16 künü Ukraina, Rusiyeniñ Ukrainağa nisbeten yapqan zulumı munasebetinen, terörizm ve ayırımcılıq areketlerinde qabaatlap Halqara mahkemede dava açtı. Dava terörizmge maddiy destek köstermesine qarşı Halqara añlaşma ve er türlü ırq ayırımınıñ yoq etilmesi boyunca Halqara añlaşmalarına esaslanıp açıldı.
Ukraina Gaagada Rusiyege qarşı iş baqılacaq vaqıtta üküm sürecek muvaqqat tedbirlerniñ alınılmasını rica ete. Bu çareler sırasında – Rusiyeniñ «Ukrainada vatandaşlarğa qarşı terrorizm areketlerini yapqan taqımlarğa» maddiy ve diger destek bermesini toqtatmaq, ve bu taqımlarğa attıq böyle areketler yapmamaları içün tesir etmesini, em de Qırımda diskriminatsiyadan vazgeçmege, ayrıca, Qırımtatar Milliy Meclisi ve onıñ faaliyetini yasaq etmemesini ve ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ taqiqatını alıp barmasını talarp etmek.


text:
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko BM insan aqları Şurasını Rusiye kontrol etken Ukraina topraqlarında vatandaş aqları bozuvlarına çoqça diqqat ayırıp, insanlarnıñ azat etilmesine yardım etmesine çağırdı.
Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«BM insan aqları Şurasınıñ 43-ünci sessiya yüksek seviyeli segment işinde iştirak etip, Ukraina eyyetiniñ yolbaşçısı, tış işler naziri Vadım Prıstayko aq qorçalayıcı komponentini BM bütün faaliyet baqışlarına birleşüv ihtiyacını qayd etti, onsız barışıq, telükesizlik ve inkişaf yönelişlerinde ilerilevge irişmege imkânsızdır», – dep aytıla haberde.
Nazirlikniñ qayd etkenine köre, Prıstayko eyyetlerniñ diqqatını Rusiye akimiyetiniñ işğal altındaki Ukraina topraqlarında bozğan insan aqları ve serbestligine celp etip, Şura, BM aq qorçalayıcı mehanizmleri ve halqara toplulıqnı bu bozuvlarnı toqtatmaq ve qanunsız tutulğan ukrainalılarnı azat ettirmek maqsadınen ğayretini pekitmege çağırdı.
Hatırlatamız, fevralniñ 21-nde Avropa Birliginiñ BM daimiy vekiliniñ muavini Silvio Gonzato fevralniñ 20-nde BM Baş Assambleyasınıñ toplaşuvında iştirak etip, Rusiyeden fevralniñ 15-nde Azaq deñizinde tutqan ukrainalı balıqçılarnı azat etmesini ve qayıqnı qaytarmasını talap etti.
Fevralniñ 20-nde bu toplaşuvda tış işler naziri Vadım Prıstayko da çıqışta bulundı. O, Rusiye Birleşken Milletlerniñ talaplarını körmemezlikke ura ve işğal etilgen Qırımda insan aqlarını boza, dep qayd etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml kontrolindeki Aqyar yolbaşçısı Dmitriy Ovsânnikov kimligi belli olmağanlar tarafından viran etilgen Ekinci cian cenkinde elâk olğan qırımtatarlarnıñ abidesini ğayrıdan tiklemege emin etti.
«İnterfaks» Rusiye agentligi Aqyar ükümetiniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa esaslanıp, granit tahtalarını şeer hocalığınıñ departamenti ğayrıdan tikleycek, dep bildirdi.
Mayısnıñ 9-nda Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Mamaşay (Orlovka) köyünde kimligi belli olmağanlar Ekinci cian cenkinde elâk olğan qırımtatarlarnıñ hatırasına bundan üç kün evelsi tiklengen abideni viran etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, viran etilgen hatıra tahtaları «Rusiyeniñ Ekinci cian cenkindeki zafer miflerini ve monopoliyasını red etken edi».
Aqyardaki Rusiye İç işler nazirliginiñ idaresi Nahimov rayonınıñ Mamaşay (Orlovka) köyünde abideniñ viran etilmesinen bağlı (Rusiye Ceza kodeksiniñ 214-ünci maddesi 1-inci qısmı) cinaiy dava açtı.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden soñ «Zafer künü» sovet ve Rusiye bayramı Qızıl Ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyanı yeñgen bayramı olaraq qayd etilmekte. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışıq künü qayd etilmekte, mayısnıñ 9-nda – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqyar akimiyeti, iyün 1-ine qadar şeerde daa dört yañı koronavirus adisesi tasdıqlanğanını bildire.
"İyün 1-iniñ sabasına itibaren 4 yañı COVID-19 hastası tasdıqlandı. Olar daa evel yoqlanğan adamlarnen qonuşa edi ve observatsiyada bulundı. Yılnıñ başından berli Aqyarda umumen 165 adam koronavirus infektsiyasınen hastalandı", - denile Aqyarnıñ rusiyeli ükümetiniñ saytında.
Qayd etile ki, epidemiya vaqtında Aqyarda 134 adam yahşı oldı, üç adam vefat etti.
"Bugünde-bugün infektsiya hastahanesinde 81, 9-ıncı şeer hastahanesinde - 80 adam nezaret altında buluna. Yaşağan yerlerinde 582 adam baqıla. "İzumrud" pansionatı observator rejiminde çalışa", - bildirile beyanatta.
Qırımda tünevin eki yañı koronavirus adisesi qayd etildi - bir adise Aluştada, daa birisi ise Kezlevdedir.
Şimdilik Qırımda 387 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 28-i çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 161 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda Apple şirketiniñ mahsulatı içün paralı yañartuvlar artıq işlemey.
Yañartuv yüklenilgende: «Avropa Şurasınıñ №1351/2014 qararı ve AQŞ prezidentiniñ №13685 avalesine köre, regionıñızda ödev yapılmay» kibi bildirüv çıqa.
Evel bildirilgeni kibi, Google internet-şirketi fevral 1-den Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Google Play tükânına irişimni sıñırlaycaq.
İşbu qarar Qırımğa nisbeten AQŞ ve Avropa birliginiñ kirsetilgen cezaları ile bağlı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Mart başında yarımadağa kelip, qırımtatarlarnıñ vaziyetine qıymet kesecek olğan türk ekspertlerniñ eyyeti alâ daa yarımadağa kelmedi.
Bunı Ukrinformğa Ukrainada Türkiye Cumhuriyetiniñ elçisi Yonet Tezel bildirdi.
«Andaki vaziyetke, hususan qırımtatarlarnıñ alına qıymet kesecek eyyetni yollamaq niyetindemiz. İşbu eyyet şimdi azırlana: şart, müddet, programmalar ögrenile», – dedi Tezel.
Cuma künü, mart 20-de, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan Kiyevni ziyaret etmek kerek. O, Ukraina akimiyetiniñ vekilleri, em de qırımtatar halqınıñ liderlerinen körüşecek.
Bundan evel Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu Rusiye Türkiyege qırımtatarlar ile bağlı vadelerni yerine ketirmegenini ayttı.
Çavuşoğlunıñ aytqanına köre, Vladimir Putin Qırımğa resmiy Türkiye eyyetini kirsetmege razı oldı. İşbu eyyet qırımtatar halqınıñ vaziyetini ögrenecek. Türkiye eyyeti eñ yaqın vaqıtta Qırımğa yol alacaq, dep ayttı Çavuşoğlu.


text:
Ferngeym, İçki rayonı – Aman-aman beş ay evelsi «fevral 26 işiniñ» iştirakçisi Ali Asanov uquq qoruyıcılar tarafından İçki rayonınıñ Çoyunçı köyündeki eviniñ yanında yaqalanğan edi. O vaqıt beş balanıñ babası olğan kişini bir buçuq yıl evelsi Qırım parlamenti yanında olıp keçken çatışmalarda iştirak etkeninde şeklegen ediler.
İmayeniñ bütün delillerine baqmadan, ne birinci instantsiya mahkemesi, ne de Qırım Yuqarı mahkemesi adliyeciniñ Asanovnı azat etmek ricasını qabul etti. İyün ayında onıñ dörtünci balası dünyağa keldi. Bu quvançlı haberni er kişi Aqmescit SİZOsında aldı. İlk sefer balasını mahkemeden evel qora artından kördi. Mahkemeciniñ qararına köre, o, oktâbr 15-ke qadar apiste yatacaq. Aliniñ tuvğanları ve yaqınları onıñ yaqın vaqıtta qaytacağına ümüt eteler.
Apayı ve balalarınıñ yaşayışı, olarnıñ ümütleri ve beklegen yardımları aqqında Qırım.Aqiqat evlerine barıp ögrendi.
Qırım paytahtından 110 kilometr uzaqlıqta yerleşken İçki rayonı Ferngeym köyüniñ (Aqmescit rayonınıñ Çoyunçı köyü degil) etrafı qazılğan. Yarımada Şimal-Qırım kanalından suv alğanda bu topraqlarda ububatlar öse edi. Al-azırda vaziyet acınıqlı: suv yoq – iş yoq, demek ki, kâr da yoq. Keçken sene Rusiye nezaretine oğrağan Qırım Dnepr suvısız qaldı, yerli sakinler ise – kelirsiz. O vaqıttan berli er bir köy sakininiñ ayatı deñişti.
Ferngeym köyüniñ kirişine yaqın bir buçuq qatlı ev. Mında 1990 senesi Asanovlar Özbek SSC Samarqand vilâyetinde köçip, mında yerleşti. 33 yaşında Ali – çoq balalı qorantanıñ üçünci evlâdı, olar beş qardaş (üç erkek ve qız). «Topraq aşata – çalış, erinme» – bu ibare Asanovlar ailesi içün istisna degil. Pomidor, hıyar, biber, morpatilcan, qartop ve diger sebzeler ösken balaban bostan. Tavuq, qaz, sığır, boğalar ve at bile bar. Balqurtlar. Bundan ğayrı, Asanovlar qorantasınıñ aile işi bar – onlarnen gektarlıq topraq, anda ububatlar östürile edi. Bu qorantanıñ yaşıyışı köyde yaşağan diger insanlarnıñ yaşayışından pek farq etmey.
Mahkeme: İvkinge qarşı zorbalıq qullandı
Bu sene baarde Asanovlarnıñ evine belâ keldi. Aprel 15-te Ali 2014 senesi fevral 26 işi adiseleri boyunca cinaiy işniñ taqiqatı çerçivesinde uquq qoruyıcılar tarafından evden çıqqanda yaqalandı. Eki künden soñ Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi er kişini eki ayğa qadar apiske qapattı.
Taqiqat malümatına köre, Asanov «2014 senesi fevral 26-da kütleviy çatışmalarda (Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqası vekilleriniñ cumhuriyetniñ parlamenti yanında keçirilgen çoq biñli miting vaqtında – QA) iştirak etip, Ukraina İçki işler nazirligi hadimleriniñ qanuniy talaplarına emiyet bermedi ve vatandaşlar ve «Rus birligi» siyasiy firqası tarafdarlarına qarşı zorbalıq qullandı».
«Böylece, Asanov İvkin ve diger belgisiz şahıslarğa nisbeten zorbalıq qullandı... Asanov ve diger belgisiz şahıslar qol ve ayaqlar, tahta tayaqlarınen Ukraina Cumhuriyetiniñ İçki işler nazirliginiñ hadimleri, «Rus birligi» cemaat areketiniñ tarafdarları ve Qırım Cumhuriyeti samooboronasınıñ vekillerini urıp, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Radasına kirdi ve 600 000 rublelik mal-mülkini yoq ettiler».
Neticede mahkemeci Tatyana Rube şeklengenni Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesi 2-nci qısmı («kütleviy çatışmalarda iştirak etüv») boyunca yapılğan cinayette qabaatladı. İş malümatında aytıla ki, Asanovnıñ yapqan cinayeti içün 3 yıldan 8 yılğa qadar apis cezası berile bile.
Aprel 17-de Asanov üç küçük balası, ağır ayaqlı ömür arqadaşı ve saqat babasını baqa edi. Lâkin buña mahkeme qulaq asmadı
Mahkeme apis cezasını bermek muracaatını qabul etip, «Asanov cinayetten soñ uquq qoruyıcı organlarğa haber etmeyip ketti ve Ukraina vatandaşınıñ pasport saibi olıp, Ukrainada saqlana bile ve şaatlarğa tesir ete bile», dep qarar çıqardı. Bundan ğayrı, «Asanovnıñ diger cinayetlerge alâqası ve ekstremistik faaliyeti teşkerildi».
Asanov ve onıñ imayecisi mezkür cezağa qarşı çıqıp, qabaatlanğan şahıs taqiqat ve mahkemeden saqlanmaycağını ve şaatlarğa tesir etmeycegini bildirgen ediler. Aprel 17-de Asanov üç küçük balası, ağır ayaqlı ömür arqadaşı ve saqat babasını baqa edi. Lâkin buña mahkeme qulaq asmadı.
Bu sene iyün ayında mahkeme Asanovnıñ apis cezasını daa eki ayğa qadar uzattı. Aynısı avgustta da yapıldı – daa bir eki aylıq müddetiniñ bitmesi arfesinde. Kiyev rayon mahkemesiniñ binası yanında Aliniñ ailesi toplaştı: ömür arqadaşı Elnara ve dört balası – beş yaşında Gülnara, dört yaşında Muhammed, eki yaşında Mümine ve eki aylıq Mustafa. Eñ küçügini er kişi ilk sefer kördi. Ali közyaşlarını tutamadı, çünki balası dünyağa kelgende o SİZOda edi.
Bu daqqanıñ fotoresimleri içtimaiy ağlarda çoq edi.
Ömür arqadaşı: bunı beklemedik
Apisten evel Ali ömür arqadaşı, balaları ve saqat babası Ahmet ağa ile yaşağan edi. Hocalıqnı baqa, Elnarağa balalarnı baqmağa yardım ete edi. Onı apiske alğan soñ bütün işler ömür arqadaşına qaldı: sabadan sığırlarnı sağmaq, bostannı suvarmaq, aş pişirmek, balalarnı aşatmaq, urbalarnı yuvmaq ve ilâhre. Mustafa doğğan soñ işler daa çoq oldı. Bu vaziyetlerde olğanı kibi, yardımğa tuvğanları keldi: Aliniñ qardaşları, Elnaranıñ anası ve digerleri – olar hocalıq işlerini ayırdılar.
– Ali yaqalanacağını tahmin etken ediñizmi? O vaqıt iş boyunca bir qar kişi apiske alınğan ve sorğuğa çekilgen edi, belki de, bunı tüşüngen ediñiz? – dep soraymız Elnaradan.
– Bunı beklemedik, böyle bir şey olacağını tahmin etmedik bile. Sorğuğa çekip azat etecekler, dep tüşündik, – dep qayd ete o.
– Aqayıñız yaqalanğan soñ onıñnen körüştiñizmi?
– Yalıñız mahkeme toplaşuvlarında, başqa körüşüvimiz olmadı.
– Ömür arqadaşıñıznı apiske aldılar – büyük bir stress, siz ağır ayaqlı ediñiz. Buña nasıl dayandıñız?
– Allahqa şükür, er şey yahşı keçti. Maneviy ceetten qadın olaraq qıynaldım, ebet. Böyle vaziyetlerde Ali er daim yanımda edi.
– Oğluñız doğğanda Ali nasıl bir duyğularnı is etti?
– Pek quvandı, ebet. Ali Mustafanı mahkemede körip, ağlamağa başladı.
– Balanıñ adını kim uydurdı?
– Ekimizniñ qararı, büyük oğlumızğa kibi küçügimizge de peyğamberniñ adını berdik. Muqaddes ayında (iyün 17-den iyül 17-ge qadar – QA) doğğan olsa edi, Ramazan adını qoyar edik. Biraz erte doğdı.
– Balalar babası azatlıqta olmağanını añlaylarmı?
– Olar añlamaylar, amma olğanlarnı köreler. Muhammed oğlumız babasını mahkemede körip ağladı. Onı azat etecekler, dep tüşüngen edi. Ayatqa çıqıp, qıçırmağa başladı: «Babaçığımnı azat etiñiz».
– Balalar babamız qayda dep sorağanda nasıl cevap beresiñiz?
– Olar er kün soraylar. Men cevap berem: «İşte, kelecek». Onı mahkemede körip, ne iş, ne de musafirlikte olğanını añladılar, – dep ayta Elnara ağlap.
– Evde kim yardım ete sizge?
– Anam hasta olsa da, balalarımnı baqmağa yardım ete. Büyük qızımnı mektepten aldın derslerge alıp barmaq kerek. Hocalıqnı da baqmaq kerek. Azbarda Ali çalışqan traktor tura. Muhammed oğlumız babamnıñ traktorı dep, kimseni onıñ yanına yaqlaştırmay.
– Al-azırda ömür arqadaşıñız ile nasıl bağlanasıñız?
– Maalesef, bağ yoq. Yalıñız mahkemede. Soñki toplaşuvda bir-eki söz aytmağa yetiştirik.
– Bir şey yollaysıñızmı? Uzaq yaşaysıñız da.
– E, er vaqıt. Aqmescitte yardım etken dostlarımız bar. Mından aş torbasını yollaymız, anda Aliniñ sınıfdaşları ala.
– Qırım Yuqarı mahkemesiniñ soñki toplaşuvında ömür arqadaşıñız ve Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizaları baqılğan edi. Çiygoz Alini oña qarşı malümat bermege zorlağanlarını, amma o razı olmağanını ayttı. Buña nasıl qıymet kesesiñiz?
– Olmağan şeyler aqqında malümat bermek mümkün degil.
– Taqiqatqa köre, Ali Ukrainağa kete bile, buña razısıñızmı?
– Doğrusını aytqanda, altı yıl berabermiz ve bu müddet devamında iç bir kere qıtağa barmağan ve bu künge qadar böyle bir istegi olmadı. Mında yaşağanımız kibi yaşaymız, küçük balalarımız bar.
– Gazıñız yoq, suvuqlar kelecek, eviñizni nasıl qızdıracaqsıñız?
– Sobamız bar. Ev küçük degil, balalar öse – nasıl dayanaycağımıznı bilmeyim. Qıyın. Ali azatlıqqa çıqacağına ümüt etemiz.
– Ömür arqadaşıñızğa muracaat etmege imkânıñız olsa edi, ne aytar ediñiz?
– Balalar öse, küçügi 2,5 aylıq, Muhammedge oşay, er kes sağ, qasevetlenme, dep aytar edim. Ali, azatlıqqa çıqmañı isteyim, bizim ile, qorantañ ile beraber olmañı isteyim, Mustafanı quçağına alırsıñ, balalarnıñ yanında olursın. Olarnı doğurdıq ve özümiz içün österemiz.
Subetimiz evniñ azbarındaki topçanda keçti. Elnaranıñ quçağında eñ küçük balası bar edi, yanında eki qızı ve oğlu otura ediler. Olar aileniñ fotoresimlerini baqıp otura ediler.
– Anaçığım, babaçığım, – dep ayta küçük qızı Mümine fotoğa baqıp.
Putinge muracaat
Tezden Elnaranıñ anası keldi. «Ali bir yerge ketmeycek edi. Onıñ ailesi, dört balası bar, ne içün saqlansın?», – dep ayta Zarema hanım.
Qadın Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaat etip, kiyevini azat etmek içün yardım istedi:
– Ürmetli Vladimir Vladimiroviç Putin, lütfen, yardım etiñiz, balalar qıynala, qızım zor alda, er şey oña qaldı: hocalıq, ev. Balalarımıznı acıñız. Torunlarıma pek qıyın. Ana közyaşlarını añlañız. Kiyevim balalarsız yaşamay. Balalar babasını bekleyler. Tezden qış kelecek, qzım dört balanı nasıl baqsın? Ali ötmek qazana. Lütfen, yardım etiñiz.
«Oğlumnıñ yaqalanğanını ve apiske alınğanını ögrenip açuvlandım. O, boş yerde zarar kördi», – dep açuvlana Aliniñ babası Ahmet ağa.
Asanovnıñ ağası Memet Qırım.Aqiqatqa dey ki, keçken sene Aliniñ uquq qoruyıcı organlar ile küçük bir zıddiyeti oldı. "Olar onı şimdi yaqalap, kerekli malümatlarnı alırlar, dep tüşüneler. Fevral 26-da mitingde men de, Server qardaşım da bar edik», – dep ayta Memet Asanov.
Şimdige qadar ne akimiyet vekilleri, ne diniy idareniñ vekilleri Asanovnıñ tuvğanlarınen bağlanmadılar. Onı azat etüvde yardım etmek ya da kefalet bermek teklifi olmadı.
Soy-sopları adliyeci, öz küçü ve cemaat yardımına ümüt beslep, Ali yaqın vaqıtta azatlıqqa çıqacağını bekleyler.


text:
Arheologlar işğal altındaki Qırımnıñ Bağçasaray rayonındaki Vilino (Alma-Tarhan) köyü etraflarında skit qalesiniñ qadimiy qapısını qazıp tapqanlar. «RİA Novosti» informatsion agentligine bu aqta «Neapol Skifskiy» tarihiy-arheologik qoruğınıñ müdiri Yuriy Zaytsev bildirgen.
«Bizler geomagnetik keşif yaparaq, perspektivli damrtını tayinledik. Ziyade bir garantiya yoq, lâkin qazma işleri esnasında kiriş qapısı qullesiniñ qalımtılarını taptıq. Olar millattan evel ekinci ve birinci asırğa ait. Bu bir ufaq şeer qalesiniñ araba qapısı», – dey Zaytsev.
Neşir yazğanına köre, tapılğan obyektniñ araba qapısına ait qullesiniñ temeli, imaye endegi qalımtıları ve taşlı duvarnıñ ufaq bir qısmı qalğan eken.
Ukraina medeniyet Nazirligi bir sıra halqara teşkilâtlarğa muracaaat etip, Rusiye arheologları ilhaq etilgen Qırımda alıp barmağa devam etken qanunsız qazma işlerine qarşılıq bilidrmelerini rica etecegi aqqında beyan etken edi.
Bundan evel, 2017 senesi fevral ayında, YUNESCO işleri boyunca Ukraina Milliy komissiyası ortaq devletlerden Rusiye ilhaq etken Qırımğa monitoring missiyası yollamasına çağırğan edi.


text:
Kezlevde (Yevpatoriya) "Ozero snovideniy" SPA kompleksinde yanvarnıñ 13-ünde saba yanğın oldı. Qurtarıcılar 4 işçi ve 55 müşterini tajliye etti.
Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Qaza yerine kelgen qurtarıcılar, üç qatlı binanıñ mağazında "Yaponskaya banâ" terek inşaatı yanıp başlağanını tayin etti. Yanığnnıñ saat 06:27 söndürip başladılar", - denile müessiseniñ beyanatında.
Yanvarniñ 12-sinde bazar künü Ay-Petri platosı rayonında eki qatlı tahta bina yandı. Yanğın 50 metr kârege tarqaldı. Yaralanğanlar olmadı.
Kreml tayin etken Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare yolbaşçısınıñ muavini Sergey Sadakliyevniñ aytqanına köre, yañı yılnıñ başından yarımada 50 yanğın söndürildi, 28 kişi tahliye etildi.


text:
Yaltada yanvarniñ 22-sinde aqşam Darsan civarında yanğın oldı. Şeerniñ rusiyeli memuriyeti haber etkeni kibi, küçlü yel orman yanğınınıñ söndürmesine keder ete edi.
akimiyet, yanğınnı bütün gece söndürgenlerini bildirdi, ateş 10 sotka qadar meydannı qapladı.
Noyabr ayında qurtarıcılar, Aqmescit rayonınıñ Kürlük-Baş ayırığında 52 gektarlıq alannı qavrap alğan orman yanğını söndürildi, dep bildirdi. Elâk olğan ve yaralanğanlar yoq, dep bildirdi Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi.
Yanğın noyabrniñ 14-nde çıqtı. Ertesi künü Aqmescit rayonında fevqulâde vaziyet rejimi ilân etildi. Yanğınnı söndürmek içün qurtarıcılar aviatsiyanı celp etti.