text:
«Baqauov El men Elbasınıñ senimin aqtay aldı ma» attı maqalağa teristeme
Qwrmetti Abai.kz aqparattıq portalı! Şäriphan Qaysar esimdi jurnalistiñ özdigimen ton pişip, Elbası Nwrswltan Äbişwlı senim artıp, 2016 jılğı 25 naurızda oblıs basşılığına tağayındağan Pavlodar oblısınıñ äkimi Bolat Jwmabekwlı Baqauovtıñ el aldındağı abıroyı men bedeline nwqsan keltiretin sözdermen jazılğan maqalağa teristeme beruiñizdi swraymız.
Sözimiz däyekti bolu üşin maqalada aytılğan är sın pikirge özimizdiñ qarsı uäjimizdi keltirsek. Şäriphan Qaysar jazıp otırğan ötken jılğı Stalindik quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske aluğa arnalğan jiında aymaq basşısı qazaq jäne orıs tilderinde söyledi. YAğni, avtordıñ «aymaq basşısı körşi eldiñ memlekettik tilinde söyledi» degeni şındıqqa janaspaydı. Sözin ana tilimizde bastağan Bolat Jwmabekwlı Stalindik quğın-sürgin qwrbandarına qwran bağıştauğa rwqsat bergen joq degenine aytarımız. Siz osı maqalanıñ astında pikir jazğan, sol şarada bolıp, bärin öz közimen körgen QR Jazuşılar odağınıñ müşesi, Jazuşılar odağınıñ jergilikti filialınıñ törağası, aqın, qoğam qayratkeri, halıqaralıq «Alaş» sıylığınıñ laureatı Qani Arman Baqtanwlınıñ jazğanın oqığan bolarsızdar. Oqımasañızdar, hatımızda keltiru artıq etpes. Arman Qani 2018-02-08 12:54:39 «Şäriphan Qaysar mırza, bıltır Bolat Baqauov aruaqtarğa qwran bağıştatpadı degen söziñiz şındıqpen mülde säykespeydi. Şındığında, bıltır oblıs imamı Nariman qajı jäne quğın-sürgin qwrbandarın eske alu küni OQA-dan Kerekuge arnayı kelgen Qwrbanäli sopı aruaqtarğa qwran bağıştadı, mwnı siz bilmeytin şığarsız. Odan arğı jılı oblıstıñ ortalıq meşitinde aruaqtarğa qwran oqılıp, as berilgeninen de habarsız bolarsız. Kezinde bwl jönindegi aqparattar feysbukte jariyalandı. Qajet etseñiz, sonda tüsirilgen fotolardı sizge jibereyin». El sıylağan ardaqtı ağamız, aqiqattı jırlağan aqınnıñ sözinen artıq dälel joq şığar.
Ruza Zäykenqızı Beysenbaytegimen bolğan jağdayğa keletin bolsaq, ol apayımız tramvayda memlekettik tilde habarlandıru jasalmadı dep dau şığarğanına qatıstı oqiğanı tüsindirip öteyik. Oblıs ortalığındağı, Ekibastwz, Aqsu monoqalalarınadğı qoğamdıq kölikterdiñ bärinde, tramvay nemese avtobus bolsın, ayaldamalardıñ atauları men türli habarlandırular avtomattı türde eki tilde habarlanadı. Ruza Zäykenqızı wltı orıs konduktorğa ana tilimizde swraq qoyıp, oğan jauap almağan soñ tramvaydıñ aldına şığıp twrıp alğan. Jol keptelisin jasap,, tramvay jolauşılarınıñ aşu-ızasın tudırğan Ruza Beysenbaytegin oqiğa ornına tramvay jürgizuşisi qoñırau şalğannan keyin kelgen qalalıq jergilikti policiya ökilderi eki taraptan tüsinikteme alıp, Ruza Zäykenqızınıñ isinde qwqıq bwzuşılıq qwramı joq dep tauıp, onı bosatıp jiberedi.
Aytpağımız, oblısta twrğındardı memlekettik tilge oqıtu, olardıñ tildik qorın bayıtu, özara söylesu dağdıların jetildiru maqsatında aranyı kurstar ötkiziledi. Kurstarğa oblısımızdağı tildi üyrengisi keletin kez kelgen azamat jazıla aladı. Kurs tıñdauşıları üşin oqıtu tegin. Mäselen, 2017 jılı oblıs boyınşa 10570 adam memlekettik tilge oqıtu kurstarınan ötti. Olardıñ 6532-si özge wlt ökilderi. Memlekettik tildi üyretu jäne jañaşa ülgide nasihattau, sonday-aq qazaq tilin üyrenuge nieti bar adamdar üşin tildik orta qalıptastıru maqsatındağı tildik-turistik-mädeni bağıttağı erekşe joba «Til kerueni» qazaq halqınıñ ädet-ğwrpı men salt-dästürin zertteuge ıqpal etetin qazaqşa kiiz üylerde dästürli emes türde ötkizildi. Torayğır köliinñ jağasında ötken «Til kerueni» jobasına Bolat Jwmabekwlı özi de qatısıp, wlttıq dästürimizdiñ wlıqtaluına, özge wlt ökiolderiniñ memlekettik tildi üyrenuge degen ıqılasın küşeytuge septiign tigizdi.
Maqala avtorı jazıp otırğan oblıs basşılarınıñ reytingine keletin bolsaq, «Sayasat.org» aqparattıq portalı jasağan reyting qorıtındısı boyınşa oblıs äkiminiñ jwmısına qatıstı sın pikirlermen qatar, oñ özgeristerdi de keltiriledi. Mäselen, bwğan deyingi basşılar şeşe almay kelgen auıldıq aymaqtardı sumen qamtu mäselesi oñ şeşimin taptı. YAğni, respublikalıq byudjetten qomaqtı qarajat bölinip, aldağı üş jıl işinde oblıstağı auıldıq aymaqtardıñ 50 payızı sapalı auız sumen qamtılatın boladı.
Aymaq basşısı Oñtüstik Koreyanıñ Pusan qalasınan kelgen Dong-A universitetiniñ janındağı auruhaannıñ direktorımen memorandum jasap, aymaqta jaña diagnostkialıq ortalıq aşılatın boldı. Bwdan bölek, Bolat Jwmabekwlı Mäjilis deputattarımen jürgizgen kelissözderdiñ nätijesinde respublikalıq byudjetten 4 milliardqa juıq qarjı bölinip, wzaq jıldar boyı eski äri tar ğimaratta jwmıs istep kelgen onkologiyalıq dispanserdiñ jaña ğimaratınıñ qwrılısı bastalıp ketti. Saualnamağa qatısqan respondentter oblıs ortalığına jaña tramvaylardı jetkizudegi Belorustıq äriptestermen aradağı qatınastar boyınşa Bolat Jwmabekwlınıñ tabandılığın da atap ötken.
Şäriphan Qaysardıñ soltüstik öñirdegi, onıñ işinde Pavlodar oblısındağı, memlekettiligimizdiñ twtastığına alañdauına eş negiz joq. Elbasınıñ tikeley bastamasımen 1995 jılı qwrılğan Qazaqstan halqı Assambleyasınıñ oblıstıq filialı öñirimizdegi halıqtar dostığı, otandıq patriotizmdi damıtu boyınşa köptegen keleli is-şaralar atqarıldı. Aymağımızdağı türli wlt ökilderi qazaq halqınıñ qiın-qıstau kezde olarğa qol wşın sozğan jaqsılığın ärdayım aytıp jüredi. Stalindik quğın-sürgin kezinde öñirimizge jer audarılğan käris, şeşen-inguş, nemis jäne özge de wlt ökilderi Wlttıq jañğıru mektebinde özderiniñ ana tilimen qatar qazaq tilin de oqıp, memlekettik tildiñ märtebesin ösirip keledi. Mäselen, 2014 jılı wltı orıs Babakova Anjelika attı qızımız respublikalıq «Abay oquları » bayqauında Bas jüldeni jeñip aldı. Bwdan bölek, öñirimizde memlekettik tildi avtohtondı wlt ökilderinen artıq bilmese, kem bilmeytin filologiya ğılımdarınıñ doktorı Vladimir Şnayder, «Ertis-Tv» oblıstıq arnasınıñ diktorı Marina Saharova, Assambleya filialınıñ Jastarmen jwmıs böliminiñ basşısı Elina Pauli bar.
Jer-su ataularınıñ qazaqşalanuına baylanıstı aytarımız, 2016 jılı Bolat Jwmabekwlınıñ tikeley bastamasımen oblıs ortalığındağı qanqwylı revolyucioner Terentiy Deribastıñ atındağı köşe dañqtı jerlesimiz, Keñes Odağınıñ Batırı, tehnikalıq ğılımdardıñ kandidatı, pedagog-wstaz Qwdaybergen Mağzwmwlı Swrağanovtıñ atına berildi. Ötken jılı oblıs ortalığındağı Lenin köşesiniñ atauın Astana qalası dep auıstıru turalı wsınıs tüsip, halıqtıñ qoldauına ie boldı. Bwdan bölek, oblıs boyınşa köşeniñ atauı keñestik däuirdegi Sovetskaya, Celinnaya, 70 let Oktyabrya siyaqtı eskilikti ataulardan qwtılıp, olarğa qazağımızdıñ bağına tuğan ataqtı wl-qızdarı: öñirimizden şıqqan batırlar, jalpıwlttıq qaharmandardıñ esimderi, dostıq pen birliktiñ wğımın bildiretin Bäyterek, Astana, Beybitşilik, Atameken siyaqtı ataular berildi.
Qaysarhannıñ «Bolat Baqauov Bayanauıl jwrtınıñ ruhın sındırdı» degeni eş däyekke negizdelmegen ötirik söz. Bolat Jwmabekwlı 2017 jılı qasietti ölke, Jasıbay men Oljabay, Bwqar jırau men äulie Mäşhür Jüsip, Jayau Mwsa men Jüsipbek, Qanış pen Älkey sındı qazaqtıñ batırları men änşileri, aqındarı men ğalımdarı düniege kelgen Bayanauıl audanınıñ damuına 5 milliard teñge köleminde qarajat bölip, audan ortalığı men auıldardı körkeytuge köp küş jwmsadı. Audan ortalığına su qwbırları tartılıp, şağın futbol alañı salındı. Köşelerge asfal't jol men tas trotuarlar töseldi. Alaştıñ wranın jazğan ottı aqın Swltanmahmwt Torayğırovtıñ tuğan auılı Torayğırda auıl klubına kürdeli jöndeu jwmısı jürgizildi. Auıl balalarınıñ sportpen şwğıldanuı üşin şağın futbol alañı salındı. Köşelerge tüngi jarıq şamdarı ornatıldı. Qaysarhan Şärip osınıñ bärin öz közimen körse, Bolat Baqauov bayanauıldıqtardıñ ruhın sındırdı dep emes, kerisinşe, olardıñ ruhın asqaqtattı dep jazar edi.
Maqala avtorı özi bilmeytin mäseleni zerttep, qarañğıda adasqan adam sekildi. Oblısta «qanşa qazaq mektebin aştı» dep swraydı. Pavlodar oblısında är jıldarı aşılğan mektepterdiñ bäri de memlekettik tilde bilim beredi. 2015 jılı oblıs ortalığında №37 memlekettik tilde bilim beretin zamanaui mektep aşılsa, 2016 jılı Ekibastwz qalasında 1200 orındıq №36 qazaq mektep-liceyi aşıldı. Sonımen birge, 2016 jılı Aqsu qalasınıñ №9 şağın audanında büldirşinderge memlekettik tilde bilim beretin 280 orındıq «Aynalayın» bala baqşası paycdalanuğa berildi. Aymaq basşısınıñ ziyalı qauım ökilderimen ötken kezdesude bala baqşalardıñ bärinde oqıtudı qazaq tiline auıstıru jönindegi wsınıstı şarağa qatısqan aqın-jazuşılar, öner ieleri, el ağaları qızu qoldadı. Oblıs äkiminiñ wsınısı qazirgi uaqıtta oblıstıq bilim beru basqarması tarapınan jan-jaqtı zerttelip jatır. Konstituciyalıq normalarğa säykes kelip, oblıs twrğındarınıñ tarapınan qoldau bolsa, bwl joba pilottıq türde öñirimizde engiziletin boladı. Türkistan avtonomiyasın qwrıp, azattıq üşin küresken azamatımız Mwstafa Şoqay «Bala qay tilde bilim alsa, sol wltqa sol tilde qızmet etedi» degen sözi bar. Bolat Jwmabekwlıınñ bala baqşalardağı oqıtudı qazaq tilinde jürgizudi wsınu – nağız wltjandı azamattıñ, el bolaşağın oylağan basşınıñ isine jatadı.
Şäriphannıñ jazuı boyınşa aymaq basşısı Bolat Baqauov öziniñ tuğan jeri eşteñe bitire almay jür-mıs. Bwl endi, jurnalist bauırımızdıñ biliminiñ tayazdığın, maqalanı öñirdiñ jağdayın zerttep-bilmey, atütsti jaza salğanınıñ belgisi. «Añdamay söylegen auırmay öledi» degen halıq danalığın este wstasa, olay jazbas edi. Bolat Jwmabekwlınıñ basşılığımen öñirde köptegen keleli ister atqarıldı. Oğan oblıs jwrtşılığı kuä. Bärin jipke tizip jazbasaq ta, eñ mañızdılarına toqtala keteyik. Bolat Jwmabekwlı basşılıqqa kelgen eki jıl işinde öñirdiñ jalpı işki önimi bwğan deyingi ıldarmen salıstırğanda aytarlıqtay östi. Oblıs äkimi Elbasınıñ tapsırması boyınşa investorlarmen tikeley qarım-qatınas jasap, köptegen şet eldik qarjı instituttarı men jeke kompaniyalardıñ öñirge investiciya qwyuına türtki boldı. Mäselen, oblıs ortalığındağı «Pavlodar» arnayı ekonomikalıq ortalığında avtomobil' diskilerin jasap şığaru jäne qospalı alyuminiy öndirisi aşıldı. Auıl şaruaşılığı salasında da köptegen mañızdı ister atqarıldı. QR Ükimetiniñ memlekettik bağdarlamasına säykes auıldıq aymaqtarda auıl şaruaşılığı kooperativterin qwru isi jospardan artıq orındalıp, jeke şarualar memleketten bölingen subsidiyalardıñ şarapatın körip jatır. Kooperativterge birikken şarualar memleket qarjısına süt salqındatu qondırğıların, asıl twqımdı qara mal satıp alıp, auıldıq jerde naubayhana, tigin cehtarı, şaştaraz siyaqtı käsipter boyınşa öz biznesterin jürgizip igiliginkörip jatır. Mwnıñ bäri oblıs basşısınıñ tikeley basşılığımen atqarılıp jatqandıqtan Bolat Jwmabekwlınıñ iskerligi men menedjerlik qabiletiniñ joğarı ekendigine ayğaq.
Maqala avtorı «Oñtüstikte tığız qonıstanıp otırğan şarualardı Pavlodar oblısına audaru isi müldem jürgizilmeydi» dep jazıptı. Bwl da şındıqpen janaspaydı. Bolat Jwmabekwlı audan äkimderine, äleumettik bağdarlamalar jäne jwmıspen qamtu basqarmasınıñ basşısına tikeley tapsırma jiberip, Oñtüstik Qazaqstan, Jambıl, Almatı, Qızılorda siyaqtı twrğındar tığız ornalasqan aymaqtarğa issaparğa jiberdi. Osı jwmıstardıñ nätijesinde oñtüstiktegi ağayındar Pavlodar oblısına köşip kelu boyınşa keñes aldı. Ötken jılı Pavlodar oblısına Özbekstannan, Moñğoliyadan, Reseyden, Qıtaydan, Ukrainadan 349 adam köşirilip, olardıñ bäri oralman statusına ie boldı. Sonımen birge, oñtüstik öñirlerden 292 adam köşirildi. Olardıñ bäri audandar men auıldıq jerlerde qonıstandırılıp, mektep jasındağı balaları tügeldey oquğa qabıldanıp, mektep jasına deyingi balalar bala-baqşamen qamtıldı. Twrğılıqtı jerlerine tezirek beyimdelip ketulerine jan-jaqtı kömek körsetilip jatır. Qazaqstan Respublikasınıñ zañnamalarına säykes zeynetaqı jäne basqa da äleumettik tölemder tölenude.
Bolat Jwmabekwlı wlttıq ruhtı köterip, jastardıñ boyına otandıq patriotizm sezimderin siñiru maqsatında eki jıl qatarınan Ertis özeniniñ jağasındağı kökoray alqaptarda etnofestvial' ötkizudi dästürge aynaldırdı. Ötken jılı «Wlı Dala eli» festivalinde 100-den asa kiiz üy qwrılıp, wlttıq salt-dästürimiz ben ädet-ğwrıptarımız nasihattaldı. Etnofestival' barısında aymaq basşısı Düniejüzilik qazaqtar qauımdastığı törağasınıñ orınbasarı Zauıtbek Twrısbekpen birge qandas bauırlarmen kezdesip, olardıñ ötinişterin tıñdadı. Aytılğan wsınıstar men tilek-arızdar boyınşa tiisti tapsırmalar berip, olardı baqılauda wstadı. Jıl soñında aymaq basşısı oblıs ortalığına jaqın ornalasqan Ol'ginka auılındağı Qıtaydan köşip kelgen Adal Hamithannıñ üyine bas swğıp, jay-küyin swradı. Bwdan keyin, oblıs ortalığında öñirimizge köşip kelgen qandas bauırlarmen kezdesken Bolat Jwmabekwlı olarğa aldağı uaqıtta da qoldan keler kömek pen qoldauın ayamaytının jetkizdi.
Elbası senim artıp, Pavlodar oblısıınñ basşılığına qoyğanda Bolat Jwmabekwlınıñ aymaqtağı Kaçir audanı, Aqsu monoqalası, oblıs ortalığın basqarudağı jarqın jetistikteri men iskeri qabilettiligin esepke alğanı ayqın. Bolat Jwmabekwlı Wlt Köşbasşısınıñ seniminin aqtap, «Jas kelse iske» degendey wlttıq qwramı jağınan san aluan, asa mañızdı industriya ortalığın şeberlikpen basqarıp otır. Oğan Qazaqstan Respublikası Prezidentiniñ atınan tapsırılatın «Eren eñbegi üşin» medali, «Oblıstıñ damuına qosqan eleuli ülesi üşin» tös belgisi jäne «Qwrmet» ordeniniñ berilui dälel.
Maqala avtorı öziniñ söz soñında «Baqauov El men Elbasınıñ senimin aqtay aldı ma?» degen saualına tiisti jauap aldı dep oylaymız. Bwdan bölek, Qaysarhan Şärip aldağı uaqıtta Pavlodar oblısı, jalpı aymaqtıñ tınıs-tirşiligi bolsın, basqa da mañızdı äleumettik sektor bolsın, maqala jazbaq oyı bolsa, aldımen öñirdiñ jay-küyimen tanısıp, materialdı naqtı zerttep jazsa degen tilegimiz bar.
Pavlodar oblısı äkiminiñ baspasöz qızmeti
Abai.kz


c: text/html

text:
Ündistan turğındarınıñ biri 70 jasta alğaş ret ana bolw baqıtına bölendi, dep jazadı Bangkok Post jelilik basılımı.
45 jastan keyin äyelderdiñ bala köterw mümkindigi aytarlıqtay tömendeydi, al 50 jastan asqan analar deni saw bala twwı - sïrek kezdesetin jağday dep sanaladı. Äyelder 70 jastan asqan soñ ana bolwdı armandamaydı da, sebebi buğan mümkindik öte az. Osınday jasta egde jastağı äyelder nemere nemese şöbere süyedi. Olay bolğanımen, Ündistanda 70 jastağı Daljïnder Kawr bäri de mümkin ekenin däleldedi.
Ündilik äyeldiñ nekege turğanına 46 jıl bolsa da, bala kötere almağan. Alayda Kawr men onıñ 79 jastağı jubayı qartaysa da, ata-ana atanw ümitin üzbegen. Erli-zayıptılar ol üşin reprodwktïvtik medïcïnağa jüginbek bolıp, Xaryana ştatında ornalasqan otbasın josparlaw ortalığına baradı.
Ündilik därigerler keremet is atqara aldı - Daljïnderge salınğan urıq damıp, ol dünïege deni saw, salmağı eki keli balanı äkele aldı. Egde jastağı erli-zayıptılardıñ ulı 19 säwirde twılsa da, baspasöz ökilderine bul twralı tek jaqında belgili boldı.
Ündilik basılımnıñ atap ötwinşe, ata-ana atanğan qarttar öte baqıttı jäne Qudayğa şeksiz alğısın jawdırıp jatır.
QazAqparat
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımdaki FSB idaresi qırımtatar faili Suleyman Kadırovğa qarşı cinaiy işniñ taqiq etilmesini yekünledi. Rusiye taqiqatı onı separatizm çağıruvlarında (Rusiye Ceza Kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatlay.
Bunıñ sebebi Facebookta paylaşqanları ve qaldırğan izaatları olğan. Bu aqta «Agora» halqara uquq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Suleyman Kadırov dava malümatlarınen tanış olğan soñ (oktâbrniñ 24-de – QA), dava mahkemege berilecek», – dedi Ladin.
2018 senesi Rusiye prezidenti saylavlarında namzet kösterecegini ilân etken Rusiye alıp barıcısı Kseniya Sobçak, o ve qırımtatar faili Suleyman Kadırovnı Ukrainağa ait Qırım aqqında lafları içün mahküm etilmemeli, dep bildirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 5-de Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faili Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege keldi. Tintüv vaqtında bilgisayar ve telefon alındı. Tintüv qadı Rodionovnıñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarını tanımamaq ve «Asker» qırımtatar batalyonına qoltutmaq çağıruvlarını ögrenmek Qararı esasında keçirilgen.
2016 senesi oktâbrniñ 11-de Suleyman Kadırovğa qarşı «separatizm» esasında cinaiy dava başlatıldı.
2017 senesi aprel ayındaqırımlı fail ve uquq qorçalayıcı Suleyman Kadırov, o, ekstremistler cedveline kirsetilgeni aqqında beyan etti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket faalleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (MİD) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirip, basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Xalıq ärtisi Roza Rımbaeva önerdegi mereytoyın keñ kölemde atıp ötip jatır. Aytwlı datağa oray änşi Qazaqstandı tügel aralap, tıñdarmandarın änge bölemek dep xabarlaydı KTK arnası.
Rımbaevanıñ önerdegi jas bwınmen birge 2 ayğa sozılğan än saparı 21 şildeden bastalıp ta ketti. Şara 28-şi qazanda Almatıda ötetin esep berw keşimen ayaqtalmaq.
Talantımen talaydı tänti etken Qazaqstannnıñ Xalıq ärtisi Roza Rımbaevanıñ saxna törinde jürgenine bïıl 40 jıl. Sol kezden beri änşi xalıqtıñ ıstıq ıqılasına bölenip keledi. Repertwarındağı änder sanı büginde 400-den asqan. Ol öner körsetpegen saxna, orındamağan än kemde-kem.
“Xalıqtıñ mağan degen maxabbatı meni ärqaşanda ülken bir belesterge jeteleydi. Ärbir koncertim men üşin şığarmaşılıq emtïxan. Men endi, boldım, toldım dep turğanım joq”, – deydi Rımbaeva.
Änşi önerdegi mereytoyın keñ kölemde atap ötwdi josparlağan. Arnayı uyımdastırılğan än sapar 2 ayğa sozılıp, Qazaqstannıñ barlıq öñirin qamtımaq.
Saparğa mereytoy ïesimen birge jas änşiler de şığadı. Olardıñ qatarında Mädïna Sädwaqasova, Nurjan Kermenbaev, Möldir Äwelbekova men änşiniñ ulı Älï Oqapov ta bar.
Derekköz: KTK arnası
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Madrïdtik fwtbol komandasınıñ bas bapkeri Zïnedïn Zïdan şalbar şaq keltirmeytin boldı. Ol tayawda «Real» men «Mançester Sïtï» ötkizgen matç kezinde şalbarın tağı jırtıp aldı. Tağı deytinimiz, Zïdan osığan deyin «Real» «Volfsbwrgpen» jasıl alañğa şıqqan kezde Benzemanıñ tepken dobı nemisterdiñ qaqpasına tüspey qalğan waqıtta ayqaylap eñkeye berip, şalbardıñ awın jırtqan edi.
Qızığı men şıjığı mol bolğan «Mançester Sïtïmen» kezdesw kezinde de madrïdtik bapker matçtiñ nemen ayaqtaların wayımdap, tolqığan kezde tım şalt qozğalsa kerek. «Real» men «Mançester Sïtï» arasındağı qarımta matç 4 mamır küni Ïspanïya astanasında ötedi, dep jazadı gazeta.ru.
24.kz
Tegï: Sport jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Twmanbaydıñ 1996 jılı aqın inisine jazğan hatı
Bwl künderi kimmen, qaşan, qay jerde kezdesip äñgimelessem boldı Twmağağa bir soqpay ötu – men üşin mümkin emes dağdı. Onsız kezdesu qızıqsız, äñgime dämsiz. Tipti, telefon arqılı söylessek te solay.
Sonday bir äñgime aqın, jazuşı Ädilbek ağa ekeumizdiñ aramızda boldı. Kezekti bir jwmıs babımen qoñırau şalğan Ädilbek Ibırayımwlı mwrağatında Twmağanıñ özine jazğan hatı bar ekenin eskertti. Bwl künde biz üşin Twmanbay ağadan qalğan bir bet hat twrmaq, bir jol sözdiñ özi qımbat! Qoyar da qoymay jürip, swrap aldım. Bwl maqala osılayşa aqınnıñ 24 tomdığına enip, jarıq kördi. Bügin Twmağañnıñ osı hatın «Abai.kz» aqparattıq portalınıñ oqırmandarımen bölisudi jön sanap otırmın.
Auıt Mwqibek
«PİR MEN PIRAQ» KİTABINIÑ AVTORINA HAT
Öleñ jazğanmen, öleñ turalı jazuğa jalqaulana beretin bolıppın. Därigerdey tamırdıñ soğısın däl añğara alam ba, älde lağıp dalağa ketip qalam ba deymin ğoy. Äytpese öleñ örnektep otırudan göri jazılğan öleñ jaylı pikir aytudıñ jeñilirek ekenin qu işiñ sezedi de. Men äñgime eteyin dep otırğan kitap avtorımen jöndep tanıspay twrıp, öleñmen auızşa qaqtığısıp kördim. Äybat bala eken. Köñili aq eken, jaqsılıqqa jaq eken dep oyladım. Öziniñ sırtınday işi de swlu bolar dep oyladım. Bir küni «Jas alaştan» bir top öleñin oqıdım. Ärtürli öleñder. İşime kirgeni de bar, kirmegeni de bar. Äytse de avtordıñ aqındıqqa talasınıñ barına şek keltirgem joq.
Onıñ «Pir men Pırağınıñ» meniñ aldımda jatqanına da eki aydıñ jüzi boldı. Oqıp şığudıñ reti kelmey-aq qoydı bir. Ädilbek jolıqqan sayın öz kitabı jaylı birdeñe ayta ma dep auzıma qaraydı. Men onı bayqamağansıp ötip ketemin. Osı bir eki jeti şaması boldı-au deymin Ädilbek Ibırayımwlınıñ «Pir men Pıraq» attı kitabın paraqtay bastadım. Alğaş kitaptı jaratpay tastadım, bir türli suıq, bir türli jat körindi mağan. Birtindep jaqındastım. Birtindep Ädilbek jüregimniñ qılın şerte bastadı. Birtindep jır pırağı meni alıs bir jaqtarğa alıp ketkendey boldı. Erkin, erkelegen muza ärkimdi alıp alıs qiyalarğa, alısqa, ayğa, jwldızdarğa qaray alıp wştı.
«Pirge ilesip ämbimen jolığıstım,
Periştemen perişte bolıp wştım.
Payğambarlar söz ayttı parasattı,
Jön üyrendim Abızğa qonıp üş kün.
Qıdır kördim, Baq kördim, esendestim,
Endi ala almas bwdan soñ esemdi eşkim.
Pendelerdiñ arası pätuasız,
Perişteler işine köşem… köştim».
Egde tartıp, eñseñ tüskende, qarttıqpen wşırasqanda, boyıñdağı otıñnan, qoynıñdağı totıñnan ayırılğanda aytılar sözdi jas jigit nege sonşa erte ayttı eken degen küdikti oyğa berilgenim bolmasa, Ädilbektiñ osı bir jürek jardı sözine men äbden sendim. Sergeldeñ künder keşkeli, sezimmen kübirlespey, aqılmen arızdaspay aqın bayqws baqıtqa wşırasa ma? Aqın degen aldımen mazasızdıq. Toğayğan ağaydan aldaytın söz şığuı mümkin de, seni arbaytın, seni bolaşaqpen jalğaytın berekeli söz şıqpauı mümkin. Jankeşti tirşilik, jan berisip jan alısqan alapat ayqas qana Aqiqatqa qaray bastaydı. Aqiqattan alıstağan küni qalam alıp şoşañdauğa jol joq. Onsız da telegey ötirik, teksiz söz tuğan eldi qwrdımğa jetelep bara jatır. Aqın sözin oqıp şındıqtıñ auasımen tınıstamasa, ötiriktiñ şirigen auasımen demalıp öletin jaqqa şıqtı oquşı. Keşegi leninşilder bügin Abılaylap ayqaylap jatır. Şındıq qayda osı? İşimiz astañ-kesteñ. Tüsimiz älem-jälem. Qwday aldında qol qusırıp twrıp aytatın sözimiz de joq siyaqtı. Özimiz özimizge wqsamay, qayda tuıp, qayda öskenimizdi, ötirikpen ömir boyı söyleskenimizdi endi moyındap, peyilge erip, peyiştiñ törine şıqpaqşımız.
Ädilbektiñ kitabında äbiger tirşilik bar. Şimay-şimay şındıq şırıldap til qatadı. Ağındağan twlpar, sağınbağan jar, arılmağan sor, bağıñdı alğan or, qazılmağan kör, jazılmağan jır, aytılmağan sır – bäri qanattasıp, bäri qabattasıp köñiliñdi bey-jay etedi. Keyde may işkendey sanañda, jüregiñde bir närse kilkildegendey zildenesiñ. Auırlıq kötergendey alqınasıñ. Bw qalay? Mına jas jigit ömirdiñ şuağın nege az köredi, asqaqtağan arman, biik tau, biik mwrat nege erte ölgen?
«Müttäyimder, müttäyim – zamanaqır,
Azıp-tozıp qwridı adam aqır.
Qatın – jälep, erkekter äuey kileñ,
Qayda barıp tirelmek bala paqır?»
Men bwl şumaqqa qol qoymaymın. Ömirdiñ, qwdaydıñ özi sıylağan mıñ-million jaqsı mwrattarın, sätterin köruge de meyirimdi köz kerek, inim. Adamnan bezip aqıldastı qaydan tabasıñ? Jamannan bezgenmen, jaqsıdan qalay bezesiñ? Ajalıña ara tüser anañnan, seni ğana ümit qıp, seni ğana serik twtınğan atañnan qayda bezesiñ?
Kitabın oqıp otırıp Ädilbek inimmen aytısıp, ayqaylasıp otırğan sätterim de az emes. Qarañğıdan jarıq izdeu, onı tabu, arıqtan semiz, jalqıdan egiz, jamannan jaqsı, qaradan aq izdeu aqınnıñ isi, aqın mwratı. Küdikşil köñilden, sekemşil senimnen sergitin küş tabu mümkin emes. Sondıqtan ömirge balanıñ, säbidiñ közimen de qarap üyrenu kerek. Wlı jırdıñ bäri batırdıñ jeñisimen, wlan asır toymen bitedi. Osını da oylau kerek, Ädilbek. Ömirdiñ qarañğısınan jarıq tabu üşin aqındıq seniñ jüregiñe qonğan, şırağım. Sen meni sergek oyğa, asır toyğa basta.
Aqındıqtıñ arğımağına mingen, qolında qaruı jarqıldağan jaqsı iniden, jaqsı aqınnan erlikke bastar, izgilikke jetekter aqpeyil jırlar, jaqwttay ajarlı jırlar kütuge haqımız bar. Öytkeni onıñ aqındıq düniesinde meniñ de qosqan ülesim, öz eñbegimniñ bar ekenine şübäm joq. Ülken aqın wlı köştiñ aldında atoy salıp jürse ğoy, şirkin. Köştiñ şañına kömilmey şırqap şıq, inim.
«Osı jolda tüsermiz otqa nebir,
Aydalağa bos şappa, toqta köñil.
Qaljırağan kezimde qaltarısqa,
Tastap ketip jürmeşi, kökpar-ömir!» – depsiñ Ädilbek bir öleñiñde. Ömirge öziñ ielik etpeseñ, öziñ basşılıq etpeseñ, anau ardaqtı atalarıñ Äbdildä, Hamit, Quandıq qwsap qwdirettene bilmeseñ, sudıñ tayazına tabanıñ tayıp, mayıp bop ketuiñ äbden mümkin. Jas aqınğa danışpan bolma demeymin, köktemey jatıp solma deymin. Bolma demeymin, bol deymin. Alısqa tartsın asuı köp jol deymin. Egde küniñniñ jemisi tättirek bolatının ğana eskertemin. Közi jastı, köñili dertti Abaydıñ da añsağanı, jetpegeni köp. Soñımnan tuğan oqşau jwldızdardıñ jarığı qazaqtıñ aspanın nwrlandıra bersin, jarqırata bersin demekpin, jwldızım meniñ.
Twmanbay ağañ
1996 jıldıñ qazanı


text:
Ïndwstrïyaldı-ïnnovacïyalıq damwdıñ jaña tujırımdaması äzirlenedi ASTANA. QazAqparat - Jıl soñına deyin «2020-2024 jıldarğa arnalğan Qazaqstan Respwblïkasınıñ ïndwstrïyaldı-ïnnovacïyalıq damw tujırımdaması äzirlenedi. Bul twralı bügin Ükimettiñ selektorlıq rejimdegi otırısında QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstri Jeñis Qasımbek ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat.
OQO-da ïndwstrïyalandırw kartası ayasında 18 joba iske qosılğan ŞIMKENT. QazAqparat - Bügin Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimi Janseyit Tüymebaev ötken jıldı qorıtındılap, xalıq aldında esep berwde. Onda aymaq basşısı 2017 jılı öñirdiñ ekonomïkalıq jäne älewmettik salalarında atqarılğan jumıstarğa toqtalıp, aldağı jılda iske asırılatın jumıs josparları twralı bayandadı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Ïndwstrïyalandırw kartası ayasında 1 trln teñgeniñ 150 jobası iske qosıladı ASTANA. QazAqparat - Ağımdağı jılı Ïndwstrïyalandırw kartası ayasında 1 trln teñgeniñ 150-den astam jobası iske qosıladı. Bul twralı bügin QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstri Jeñis Qasımbek xalıqpen eseptik kezdeswi barısında ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat.
Mäjilis törağası Aqmola oblısındağı birqatar iri älewmettik-öndiristik nısandarda boldı KÖKŞETAW. QazAqparat - Elbasınıñ «Ult josparı-100 naqtı qadam» jäne «Bolaşaqqa bağdar: rwxanï jañğırw» bağdaralamalarında alğa qoyğan mindetterdi xalıqqa tüsindirw maqsatında Aqmola oblısına jumıs saparımen kelgen Qazaqstan Respwblïkası Parlamenti Mäjilisiniñ törağası Nurlan Nığmatwlïn Kökşetaw qalasındağı birqatar älewmettik-öndiristik nısandarda bolıp, eñbek ujımdarımen kezdesti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Şımkenttegi kondïterlik fabrïka öz önimderin Ewropa men Qıtayğa sawdalay bastadı ŞIMKENT. QazAqparat - Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimi Janseyit Tüymebaev Ïndwstrïyalıq-ïnnovacïyalıq damıtwdıñ 2015 - 2019 jıldarğa arnalğan memlekettik bağdarlaması ayasında iske qosılğan «Raxat-Şımkent» JŞS-niñ jaña zamanawï öndirisiniñ jumısımen tanıstı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Prezïdent «Alataw» texnoparkin tekserwdi tapsırdı ASTANA. QazAqparat - QR Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ aytwınşa, cïfrlıq texnologïyalardı damıtw ayasında ğılımğa negizgi basımdıq beriledi. Osı orayda Qazaqstannıñ eki ğılımï ortalığına ülken senim artılıp otır, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
2017 senesi dekabrniñ 6-sı vaziyetine köre, 11 sabıq Aqyar şeer şurasınıñ deputatına qarşı devlet hainligini işlev şübhesi ile qabaatlav aktları mahkemelerge yollandı.
Bu hususta, Qırım.Aqiqatnıñ malümat talabına cevapen Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ (SBU) Kütleviy haber vastaları ve cemaatçılıq ile munasebetler boyunca idaresi bildirdi.
SBUda, tahqiqat bölügi tarafından «Aqyar şeer şurasınıñ 56 deputatına qarşı Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-nci maddesi, 1-nci qısmı (Devletke hiyanet) ile közde tutulğan cinayetni işlev şübhesi boyunca16 cinaiy iş tahqiq etildi», dep qayd ettiler. Olardan 11 şahısqa qarşı açılğan 11 iş, mahsus azırlav tahqiqatınıñ yapılması tertibi boyunca qabaatlav aktlarınen beraber mahkemege yollandı.
SBU idaresinde, 45 kişige qarşı açılğan 5 tahqiqat işinde, şübhe altında bulunğanlar qıdırılğanı içün mahkemeden evelki tahqiqat toqtatıldı, dep ilâve ettiler.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası Qırım.Aqiqatqa, qabaatlavları mahkemege yollanılğan bazı sabıq Aqyar şeer şurası deputatınıñ soyadlarını bildirdi: Natalya Avseykova, Dmitriy Belik, Gennadiy Plotnikov, Aleksandr Antonenkov, Gennadiy Basov, Oleg Antonenkov, Nikolay Dudkin, Sergey Burşteyn, Andrey Grigoryev.
Mezkür deputatlar şimdilik açıq menbalarda izaat bermediler.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, 2017 senesiniñ dekabr ayındaki vaziyetine köre, Qırım Yuqarı Radasınıñ 75 sabıq deputatınıñ qıdırılğanı ilân etildi, dep bildire.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yabanci Kino FIlm DIzi Seriyal izle » Fragmanlar » Bayram Axşamı 2017 Azeri FIlmi izle
Bayram Axşamı 2017 Azeri FIlmi izle
Bayram Axşamı 2017 Azeri FIlmi izle,bayram axsami filmine bax,bayram axsami full hd izle,bayram axsami 2017 online bax,bayram axsami azeri kino filmi izle,bayram axsami yeni azerbaycan kinosu izle,bayram axsami full bax
Bayram Axşamı 2017 Azeri FIlmi izle bayram axsami filmine bax bayram axsami full hd izle bayram axsami 2017 online bax bayram axsami azeri kino filmi izle bayram axsami full bax
AHoHcы
PeйTиHroBoe
KoMMeHTиpyeMoe
ПpocMaTpиBaeMoe
PaзHыe HoBocTи
TeлeфoHы


text:
Fotoda qolı joq jaña atası balanı qarsı alıp turğan säti beynelengen.Kanadalıq jup Dag pen Leslï Feysï osı jılı mawsımda 4 jastağı er balanı asırap aldı. Olar oñ qolı joq qarağandılıq Kïrïlldi alğaş ret 2012 jılı fotodan körgen. Olarğa Dagtıñ äkesi Krïs Feysïde de oñ qolı joq bolğandıqtan, foto erekşe äser qaldıradı. Sodan olar balanı asırap alw üşin zañdı qujattar jïnawğa kirisedi.
Feysïlar mawsımda Qarağandığa balanı körwge kelgen. Olardıñ aytwınşa, Kïrïll olarğa birden özderiniñ balası sïyaqtı äser etken. "Bir körgennen öz balamızday ıstıq körindi", - deydi olar.
Qırküyekte olar balanı asırap alıp, Kanadağa alıp ketti. Kïrïll öziniñ jaña atası Krïspen jolıqtı.
Erli-zayıptılardıñ aytwınşa, Kïrïll tek özi ğana osınday jağdayda emes ekenin, onı da Krïs atasın qurmettep, jaqsı körgendey, maxabbatqa bölew kerektigin sezinwi tïis.
Derekközi: Qazaqparat
Kommentarïï


text:
Sezimderin köpşilikten uzaq waqıt jasırğan Vera Brejneva men Konstantïn Meladze endi resmï türde erli-zayıptı atandı. Ïtalïyada bas qoswdı jön körgen änşi men prodyuserdiñ nekesin Forte-Day-Marmï qalasınıñ meri Wmberto Bwrattï qïdı. Ğalamtorda jas juptıñ otasqan sätinen alğaşqı vïdeo payda boldı.
Şağın rolïkte Vera Brejneva äkimdikten tez qaşıp şıqqanı beynelengen. Fotograftardıñ nazarına ilikpew üşin änşi ayağına ıñğaylı ayaq-kïim kïgen.
Jas jubaylar ädettegiden tıs erekşe kïinip alğan: Brejnevanıñ üstinde qarapayım ülpildek köylek bolsa, Meladze djïns şalbarı men kögildir pïdjak kïip alğan.
Derekközi: nur.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Orıstı jiıp el qılğan – varyag-qıpşaqtar (jalğası)...
(Jalğası. Bası mına siltemede)
Endi, slovenderdiñ osı varyagtardı bilikke şaqırularınıñ sebebine kelelik. Jılnamadan bizder slovenderdiñ varyagtarğa kelip: «Pridite k nam na knyajenie, vladeyte nami, zemlya u nas obil'na, no naryada u nas netu» degenderin oqimız. Orıs zertteuşileri bwl jerdegi «naryad» degen sözdi «poryadok», yağni, tärtip dep tüsindiredi. Bizdiñşe, naryad degenimiz sän-saltanat bolmaq. Osılay bolğanda, naryad degen söz ceremonial, yağni, han köteru tärtibi degendi bildiredi. YAğni, slovenderde han äuleti bolmağan soñ, eşqanday da, «naryad» ta bolmağan. Ejelde, han äuletinde taq kiesi boladı degen wğım bolğan. Taqtıñ kiesi bolsa, onda, sol taqtağı patşağa bağınğan halıqtıñ da kiesi bolmaq. Orhon jazularında sir-qıpşaq Tonıkök, türiktiñ birinşi qağanatı jöninde aytqanda: «Olar öz arasınan qağan taptı» dep aytadı. Bwl jerde taq kiesi bolmadı degen wğım jatır, sondıqtan bwl qağanat qwladı degendey. Qwtlwğtı qağan qoyıp, oğan sir-qıpşaqtardıñ kieli han äuletiniñ Elteris atağın laqabı retinde berip, eldi özi bilegen Tonıkök arı qaray: «...men özim bilikti Tonıkök ielik etpesem, men joq bolsam, Qapağan-qağan türik esir jerinde Bod ta, halıq ta, adam da, el iesi de joq bolğan bolar edi» deydi. Bwl jerde Bod dep taq kiesi aytılıp twr. YAğni, Tonıkök han äuletine jatpaytın teksizdi qağan qoysa da, quırşaq qağan saylap el bilegen öziniñ boyında taq kiesi bolğanın aytıp twr. Tonıköktiñ Aşide äuleti ejelgi Kay Oseden'niñ (aşide-oseden') äuleti ekenin aytqan edik. Osını, Aşide jönindegi: «Ertedegi bir qağannıñ äuleti» degennen wğamız. Tonıköktiñ tañbası üşbwrış bolğan. Aşide äuletiniñ tört aşa tañbasın bizder ejelgi YUeçji-Kuşan (aday-qıpşaq) patşasınıñ altın teñgesinen köremiz. Mine, özderinen han saylasa taq kiesi bolmay tozarın bilgen slovender Kay äuletiniñ ökili dep Ryurikterdi taqqa şaqırğan bolsa kerek. Orıstar taq kiesi degendi «pomazannıy na carstvo» deydi. YAğni, olarğa patşalıq qwruğa qwdaydıñ batasın alğan adam kerek boldı. Olardıñ wğımında onday bata tek monarhtar äuletinde ğana bolğan. Orıs jılnaması varyagtardı «nahodnik» deydi. YAğni, «tabıldı» degen söz. Qazaq şejirelerinde jar tübinen tabılğandar jönindegi äñgime jii kezdesedi. Osı tabılğandar mindetti türde tekti bolıp şığıp jatadı. Mäselen, «Manas» jırındağı Boqmwrınnıñ tabılğan bala (nahodnik) ekeni belgili. Alay da, Köketay han ölerinde Boqmwrınnıñ han boların aytıp, mwrager etedi. Eger de, Boqmwrın teksiz jetim bolsa, onı eşkim de han saylamas edi. Anığında, Şıñğıs hannıñ babası Bodanjar mañqanıñ äkesi de (bayaut-mwğal) tabılğan bala edi. Sondıqtan da, odan tuğan balaların Alan ana Köketay han siyaqtı: «Olar erteñ han boladı» deydi. Bodanjardıñ «mıñğaq» degen qosımşa atı Boqmwrınğa mağınalas «mañqa» degendi bildiredi. Demek, bizderdiñ babalarımız patşa wrqına til men köz timesin dep olardı osılay atağan. Qırğızdardıñ bizdi «mañqa qazaq» deytinderi – patşa qazaq dep jalbañdağandarı boladı. Orıstar da, bizderdi qırğız atağanda «kirgiz-kaysak» dep patşalıq tegimizdi aytıp, naq qırğızdı «dikokamennıe kirgizı» dep, olardıñ patşalıq saqtardıñ wrpaqtarınıñ qasında jabayı halıq ekenderin aytqan.
Köptegen zertteuşiler orıstıñ tarihşısı Tatişev köldeneñ tartıp, Ryuriktiñ tegin slavyanğa jazğandağı «Ioakim jılnamasınınıñ» jalğan qağaz ekenin aytadı. Tatişevtiñ özi bwl qağazdı «hudoe pis'mo», yağni, «arıq qağaz» dep aytqan. Bwl jılnamanıñ payda bolu tarihı, aqiqatı öte kümändi bolğan soñ, ukrain tarihşısı Aleksey Toloçko Tatişevtiñ jazbalarına zertteu jürgizip «Ioakim jılnamasınıñ» jalğan qağaz ekenin däleldep bergen. (I. Danilevskiy). Bizder talay jerde dala auız tarihınıñ derek beruindegi şejirelik täsildi aytqan edik. YAğni, şejirelerde simvoldıq twlğalardıñ bar ekeni jöninde. Mäselen, joğarğı aytılğan şejirelik Müyizdi, Ökireş degenderimiz tarihi twlğalar emes, qıpşaqtar pen naymandardıñ tübiniñ turandıqtar ekenin bildirip twrğan şejiredegi simvoldıq twlğalar boladı. Bwnday simvoldıq twlğalar tärtibi är eldiñ şejiresinde de, jılnamasında da kezdesedi. Osımen qatar şejire men orıs jılnamalarında jasırın mağınalar da kezdesedi. Onıñ üstine, orıs jılnamalarına qıpşaqtardıñ zor äseri bolğanda. Mısal üşin «Alpamıs» jırın alalıq. Zındanda, yağni, qazılğan orda jatqan Alpamıstı eşki aydağan Keyquat (Kay Kuvad patşa) eşkilermen asırap bir küni şwñqırdan şığuına sebepşi boladı. Bwl jerde qazaqtı qoy emes, eşkimen nege asırağan? Onıñ mänisi mınada. Qazaqta: «Erte-erte ertede, eşki jüni börtede» degen söz bar. Bwl jerde Ferğana añğarınıñ jalğız qaqpasınıñ aldındağı Mırzaşölde jayılıp jürgen tübitti eşki jöninde aytılıp twr. Börte degeni Mırzaşöldiñ biik bwtaday börte-jusanı. Jayılğanda tübiti börte-jusanğa ilinip qalatın eşkimiz qazir angor atalatın ejelgi qañlılardıñ eşkisi boladı. Şıqqan jeri Ferğana añğarı bolğandıqtan angor atalğan bwl eşkiler kai-kañlılarmen birge Kişi Aziyağa ketip, qazir sol jaqta (Türkiyada) ösiriledi. Ankaranıñ eski atauı Angor – Ferğana añğarın aytıp twr. Alpamıstıñ tarihınan bizder basına qater töngende ejelgi jaulasqan otırıqşı ariyler men köşpendi ariylerdiñ, yağni, turandardıñ aqırında birigip birine-biri qoldau körsetkenderin wğamız. Keyin, Alpamıs Keyquattı Iran (arian) tağına otırğızadı. Öştesken jau eposta qalmaq bolsa, tarihta solardıñ ataları ğwn-qıtay edi. Estemi, Bumın, Möde, Külteginniñ tübiniñ qıtay ekenin ğalamtordağı «Şıñğıs handı türik qılğan Raşid ad-din» attı maqalamızdan da bile jatarsızdar. Sonımen, Alpamıstıñ zındanı da, qamalğan qazılğan orı da, «Qaraqan tauda qamalım» degendegi Vara-Kangha qamalı boladı. Negizinde, «Alpamıs» jırınıñ mağınası öte tereñ. Osını arğıqazaq mifologiyası ğılımınıñ atası Serikbol Qondıbay ğana tüsine alğan. YAğni, Wltan qwldıñ tarihı, qañlı-qıpşaqtar Ergene qoñğa ketkende, älemdi teksizderdiñ bilegenin aytıp twr. Osı siyaqtı, orıs jılnamalarında da jasırın mağınalar men simvoldıq twlğalar tastalğan. Orıstıñ wlı aqını Aleksandr Puşkin de: «Ertegi jalğan, alay da, onda meñzes bar» degen edi. Endi, qıpşaq teoriyasınıñ twrğısınan orıs jılnamalarındağı osı meñzesterdi taldalıq.
Varyag mäselesin zertteuşi I. Vışegorodcev «Ioakim jılnamasındağı» Ryuriktiñ slavyandıq şeşesi degen Umilanıñ atın «umolyat'», yağni, jalbarınu degennen bolğan añızdıq esim ekenin aytadı. YAğni, slovender varyagtarğa taqqa otıruğa jalbarınğan degendi bildirip twrğanın aytadı. Bizdiñşe, bwl Umila degen esim «umolenie» emes, Umay ananı eske salıp twrğanday. Bizder bwrındarda basına üşbwrıştı täj kigen Umay ananı atası qıtay ğwn-türiktiñ emes, qıpşaqtıñ simvolı ekenin aytqan edik. Mäselen, şejirelik atası qıtay ğwn-türik bolğan Bilge qağannıñ bitiktasında şeşesin aytqanda: «Umay tekti anam» deydi. YAğni, bwl jerde aşina-qıtay (a+sina) Bilge qağan anasınıñ qıpşaq ekenin aytqanı edi. Jäne de, türik degen etnonimniñ bastapqı nwsqası «turkut» - turdıñ köti», yağni, anadan turandıq degendi bildirse kerek degen de edik. Sondağı orıs jılnamasında türik bitiktasındağı siyaqtı, Umila degen esimde «Umay tekti anam» degen meñzes bar. Osıdan bolar, varyag mäselesin jete zerttegen orıs tarihşısı Igor' Danilevskiy Ryurik äuletiniñ anadan «polovcı», yağni, qıpşaq ekenin aytadı. Osımen qatar, Igor' Danilevskiy: «Ryurik kim bolsa, ol bolsın, biraq ta, sloven bolmağan» deydi. Normanğa da tartpaydı. Al endi, ryurikoviçterdiñ kümisterinen bizder qıpşaqtıñ twmar tañbasın eki jerden köremiz. Osı äyel jatırınıñ simvolı üşin Vara qamalın salğan Iemniñ atı Umay anağa aynalıp ketken bolsa kerek. Adaydağı Jemeneydiñ bastapqı atauı Iem eney bolğan dep oylaymız. YAğni, Iem eney degenimiz üşbwrış tañbanıñ bir atauı bolsa kerek. Şejire derekterindegi Jemeneydiñ laqab atınıñ Bwzau bolğanı da qasietti siır ananıñ wlı, mañdayında üşbwrıştı tañbası bolğan qara bwqanı eske salıp twr. Ferğana añğarınıñ äbden qalıptasqan pişininiñ üşbwrıştı ekenin kartadan köruge boladı. Mäselen, Enisey özeniniñ atın Atambaev qırğızdardıñ qoyğanın aytadı. Bizdiñşe, Eniseydiñ bastapqı qıpşaqtıq nwsqası Ene say bolğan. YAğni, bwl özenge de Ergene, Vara Kangha sayınıñ bir atauı berilgen. Qırğızdar bolsa, Ene say degenniñ ne ekenin de bilmeydi. Al endi, Vışegorodcev aytqan «umolyat'» degen söz Ryuriktiñ ağayını degen Sineustıñ atında jasırınğan deymiz. YAğni, Sineus degen esimniñ qıpşaqşa aytıluı Saniyaz bolğanda, bil esim birneşe märte tağzım etu degendi bildiredi. YAğni, san – neşe märte, niyaz – tağzım etu, çelobitie. Ryuriktiñ ekinşi ağayını Truvordıñ atı Twrar esimin eske salıp twr. YAğni, bwl esimde «jalbarınsaq bilikke kelip twrar» degen wğım jatqanday. Al endi, Ryuriktiñ atası degen knyaz' Gostomısldıñ esimi «gost' mosol» degendi eske salıp twr. YAğni, masıl qonaq degen wğımda. Qonaqqa şaqırıp moynımızğa otırğızdıq degendey. Mosol dep jambas jilikti aytadı. Al endi, qıpşaqtardıñ saltında jambas jilik eñ sıylı qonaqtıñ sıbağası boladı. Tipti, «jalğan qağazdağı» Ryuriktiñ äkesi degen Goclavtıñ atı da Vara-Kanghanı aytıp twrğanday. Ryurik jöninde fil'm şığarğan Mihail Zadornov keybir derekterde Goclav degenniñ Gotislav dep berilgenin aytadı. Joğarıda aytqanday, goti, koti degenimiz qamal bolğanda, bwl esim Gotislav – slavnaya krepost' Vara-Kangha degen mağına beredi. Osımen qatar orıstıñ YAroslav degen esimi «slavnıy yar» degendi bildiredi. YAr degennniñ jar, or ekeni belgili. Al endi, Gostomısl, yağni, Gost'mosol degeni «jambas qonaq» degen mağına berip twrğanday. Ryuriktiñ boyarları degen Askol'dimiz - Asqar (tau), Dirimiz - Dür, yağni, Tur bolmaq.
Mine, bwnday joramaldarsız-aq, tañbalar men şejireniñ negizinde Ryuriktiñ qıpşaq bolğanın däleldep berdik deymiz. Ryuriktiñ tübin orıstıñ Lomonosov siyaqtı ğwlamaları tüsine almağandı nadan orıs qaydan tüsinsin? Orıstardıñ tüsirgen «Russkiy kaganat» attı fil'minde Ryuriktiñ zamanınan qalğan qış kirpişke basılğan üşbwrış twmar tañbanı bizder anıq köremiz. Alay da, orıs tarihşısı bwl tañbağa «jaña qaqpağa qarap twrğan qoy siyaqtı» qarap qaldı da, läm-lim dep eşteñe ayta almadı. Varyagtardıñ qıpşaqtar ekenderi jöninde arabtardıñ, parsılardıñ, qıtaydıñ, ejelgi orıstardıñ derekteriniñ negizinde monografiyalıq eñbek jazuğa bolar edi. Mäselen, Biruni arab eliniñ geografı Al'-Maşannıñ Kangdizdi (Kanghanı) nol'dik meridian retinde alğanın aytadı. Demek, ertede bwl Vara-Kangha qamalınıñ geografiyalıq ornı da belgili bolğan. «Skazanie o Mamaevom poboyşe» attı derekten orıs zertteuşileri varyag degenderdiñ qıpşaqtar ekenderin bayağıda wğıp qoyğan sıñaylı. Alay da, olardıñ şovinistik sasıq kökirekteri osını moyındatqızbay otır. Orısta patşa atağın eñ alğaş alğan Qaharlı Ivan taqtağı ryurikoviçterdiñ soñğısı edi. Osıdan keyin orıstıñ tağına qayın jwrttan, nağaşı jwrttan öñşeñ köldeneñ kelgen teksizder otırıp, Romanovtar äuletin qwrıp, aqırında halıqtıñ qaharına wşırap qırılıp qaldı. Olarda taq kiesi bolmadı.
Keybir orıs zertteuşileri Resey prezidenti Vladimir Putindi, Ryuriktiñ näsili knyaz' Mihayl Tverskoydıñ wrpağı ekenin aytadı. Onıñ atası Spiridon - Mihail Tverskoydıñ wrpağı admiral Putyatinniñ wlı deydi. Jäne de, knyaz' Mihail Tverskoydıñ saqtalıp qalğan portretindegi bet-älpeti men Vladimir Putinniñ bet-älpetinde tañğajayıp wqsastıq bar ekenin aytadı. Osımen qatar, Putinniñ köziniñ tüsi slavyandıq kökşil emes, qıpşaqtıq jasıl swr tüsti kelgen. Putyatin degen atı-jönniñ Putinge aynalıp ketui ğajap emes. Mäselen, qazaqta Ablez degen esim Abulgaziz degenniñ qısqartılğan nwsqası boladı. Osı siyaqtı, Spiridon Putyatinniñ atı-jöni qısqartılğan nwsqanı alıp Putinge aynalıp ketui äbden mümkin. Al endi, onıñ Vladimir degen esimi qıpşaqtıñ Wlatemir degeninen qalğan. YAğni, qattı şınıqqan qwrış bolat temir degen söz. Qazaq şejiresinde Wlatemir naymandardıñ bir atası boladı. Vladimir Putinniñ boyında ülkendi asa qwrmetteytin, sıylaytın, qıpşaqtarğa tän qasiet bar ekeni belgili. Ol kisiniñ bwl qasietin bizder elbasımızben kezdesken kezinde anıq bayqaymız. Ärqaşan elbasımızdıñ sözine qwlaq asıp twradı. Al endi, keşegi Atambaevtıñ atası degen Manas jöninde Şoqan, onıñ ata-anasın sıylamağanın aytqan. Tipti, Manastıñ esirip, äkesiniñ malın aydap äketkenin de aytqan edi. Qırğızdıñ tübi - aruağı bölek dep atalarımız aytqan sarmattıñ Azıq taypası boladı. Qıpşaqtarğa jatpaydı. Ertede olardı (azıqtardı) az, as, asiy dep qıtay derekteri tañbalağan. Manas degenimiz man+az degen eki sözden qwralıp, azıq adamı degen mağına beredi. Azıq (yazig) atauı qırğızda, qazaqtardağı qıpşaq atauı siyaqtı saqtalıp qalğan. «Altınşı äjem qalmaqtıñ qızı edi, mümkin soğan wqsauım» dep Säbit Mwqanov aytqanday, bizdiñ babalarımız atası qıtay ğwn-türiktermen miday aralasıp, solardıñ qızdarın alıp nağaşıdan jartılay mongoloidtıq bet-älpetti qabıldasa, kezinde evropeoidti bet-älpetti bolğan sarmattardıñ bir böligi de, ğwn-türikter siyaqtı atadan qıtay bolıp süyek-şatısqa tüsken. Sondıqtan da, qıtaydıñ şejirelik dästürinde qırğızdar qıtay generalı Lı Linniñ wrpaqtarı retinde körsetilgen. Qırğızdıñ bet-älpetiniñ mongoloidtığı qazaqtardikinen basım bolğanı osıdan deymiz. Qaytkende de, ğwn-türikter men qırğızdar qıtaylarmen tikeley süyek-şatısta bolıp mañğol tektes bolğan. Mäselen, Külteginniñ saqtalıp qalğan müsinin qarañız, barıp twrğan sinid-mongoloid, qıtay da, qıtay. Al endi, qıpşaq-qazaqtardıñ atasınıñ qıtay bolğanın eşbir şejire derkteri aytpaydı. Qazaqtardıñ özderiniñ şejirelik dästürinde qaybir ata bolsın, onıñ şeşesiniñ qırğız, qalmaq, qaraqalpaq, qoñırat, orıs, sarı üysin, türkimen qızdarı bolğanı ğana aytıladı.
Endi, Ergene qoñ, Vara-Kangha jöninde birer söz. Raşid ad-din mañğoldardıñ bir taypası qattı qırğınğa wşırağan soñ, osılardan Qiyan men Nüküzdiñ Ergene qoñğa ketip qalıp jasırınğanın aytadı. YAğni, Qiyan men Nüküzdi mañğol dep aytıp twr. Al endi, Ergene qoñ oqiğasınıñ türkilik nwsqasında mañğoldar atalmaydı. Ergene qoñğa Qayan men El hannıñ jieni Toğız ketedi (toh+uz, tohar). Raşid ad-dinniñ mañğoldardı aytqanınıñ mänisi mınada. Şıñğıs han Kök Mañğol Wlısın qwrğannan keyin, barlıq qiyat-qıpşaq, sonıñ işinde nayman, kerey, jalayır, oñğıt-uaq t.b, jäne de mançjur, oyrat taypalarınıñ mañğol atanuı mindet bolğanın aytpasa da, tüsinikti. Mine, qazirgi Mañğol üstirtinde qalğan oyrattardıñ, tañğwttardıñ, tibettikterdiñ, keybir orman halıqtarınıñ mañğol atanuı osıdan bolğan. YAğni, Şıñğıs hannan jüz jıl keyingi Gazan hannıñ twsında ärine barlıq köşpendi halıq mañğol atanıp jürdi. Sondıqtan da: «senim bildiretin adamdardıñ aytuınşa» dep Ergene qoñ jöninde söz bastağan Raşid ad-din, sol senim bildirgen saray adamdarınıñ auızınan mañğoldardı jazıp ketti. Al endi, Şıñğıs hannıñ şıqqan tegi mağoldar han twqımı Qayannan emes, Raşiden aytqan Nüküz ben türkiler aytqan Toğızdıñ (jien) wrpaqtarı boladı. YAğni, han äuletine jien. «Qwpiya şejirede» aytılğan bayauttardıñ da Ergene qoñnan şıqqandarı anıq. «Oğıznamede» Raşid ad-din mağol degendi «moval» deydi. YAğni, bwl sözdi estilui boyınşa jazğan. Äbilğazı bolsa, «munol» söziniñ aytıluı qiın bolğan soñ bwl ataudıñ «mugul» dep aytılıp ketkenin jazğan. Jäne de, «mun» söziniñ qayğı ekenin aytadı (mwñ). Bwl sözdiñ aytıluınıñ qiın bolğanı, bastapqı nwsqasında bizdiñ «ñ» ärpimiz bolğan soñ deymiz. Sondıqtan da, Raşid ad-din «moval» dep, Rubruk «moal» dep bwl sözdiñ bastapqı «mwñal» nwsqasınıñ estiluin jazbalarında barınşa keltirgen. Eger de siz moval dep te, moal dep te aytsañız «mwñal» sözi estiletini haq. Osımen qatar Raşid ad-din «moval» atauınıñ mağınasın: «Ärqaşan da mwñdı (mwñlı) bolıñdar» dep tüsindirgen. Mwñal degenimiz osı boladı. YAğni, mwñlı bolğandar, mwñdı alğandar. Al endi, Äbilğazınıñ aytqanınday, munoldıñ mugul bolıp ketkenin bizder şejire derekterinen de köremiz. Onda Mwñal ruınıñ atı Mwğal dep jazılıp jüredi. Qadırğali Jalayır da, Äbilğazı bahadür han da munol degenniñ mugulğa ayanalıp ketkenin täjik (parsı) tilinen bolğanın aytadı. Olardıñ tilinde «ñ» ärpi joq. Sondıqtan da, kezinde Şağatay wılısınıñ şığısında qwrılğan memleket solardıñ tilinşe Moğolstan (mwğalstan) atalğan. Ejelde mwğal atanıp jürgen mwñaldar osı Şağatay wılısınıñ jerinde köşip-qonıp jürgen. Mäselen, Asqaq Temirdiñ şejiresinde Sozaqtan Mağol, odan Asqaq Temir dep aytılğan. Bwl jerdegi Sozaq degeni su saq (aday), mağol degeni mwñal boladı. Sonda, «Qwpiya şejiredegi» «bayaut-maalih» degenimiz bayaut-mwñallıq, yağni, qazirgi tañda Kişi jüz qwramında Şıñğıs hannıñ tañbasımen jürgen Baywlı Mwñal bolmaq. Mañğol elinen oralğan ğalım, tarih ğılımdarınıñ doktorı Zardıqan Qinayatwlı marqwm, Şıñğıs hannıñ babası Bodanjardıñ osı bayaut-maalihtiñ jigitinen ekenin aytıp ketken edi. Al endi, Bodanjardıñ «nwrdan jaraldı» degenderi, ğalım aytqanday, bar bolğanı ideologiya ğana. Raşid ad-dinniñ moval-mağol-mwñal atauınıñ mağınasınıñ «ärqaşan da mwñlı bolıñdar» (mwñ alıñdar) degendi bildiretinin «Qwpiya şejire» de rastap twr. Raşid ad-din «Oğıznamede» moval söziniñ mağınasın tüsindirgende, olardıñ ağayını degen Oğız hannıñ: «Ärqaşan da mwñlı bolıp, ittiñ terisin jamılıp, qwstıñ etin ğana jep, eşqaşanda Türkistanda (turanda. Q.Z.) körinbeñder!» degen sözderin keltiredi. Oğız han atağan moval söziniñ mağınası osı deydi. Al endi, «Qwpiya şejirede» Şıñğıs hannıñ babası Bodanjardıñ ağayındarımen sıyıspay düzge ketip (quılıp), tek qana qwstıñ etimen qorektenip jürgeni aytıladı. Mañğıstauda jürgen kezderimde qwstıñ qaytqan, kelgen kezinde olardıñ aspandağı tobırınan künniñ közi körinbey ketetinin bayqağan edim. YAğni, Adaylardıñ qazirgi qonısı qısı-jazı qwstıñ eñ köp jüretin jeri boladı. Jäne de, mifologiya Asqaq Temirdiñ aqquğa küykentay salğanın estigen qıpşaq Asan qayğı Bäydibekpen birge kelip: «Aqqu – qanattı qwstıñ töresi, beybitşilik beynesi» dep, aqquğa küykentaydı salmauın eskertken dep aytadı. Qarşığasın salıp qaz-üyrektiñ mamığın qarşa boratqan Bodanjardıñ endi bir wrpağı Asqaq Temir, ärine, aqqudıñ etin jeu üşin oğan küykentayın salğan edi. Şıñğıs hannıñ ata-tegi jöninde tolığıraq ğalamtordağı «Şıñğıs han - Aday ruınıñ wrpağı» attı maqalamızdan bile jatarsızdar.
Keyingi zertteulerden bizder Ergene qoñğa ketkenderdiñ orıs jılnamalarındağı polovcı men peçenegter ekenderin wqtıq. YAğni, Qayan, Qiyan degenimiz polovcılar, Nüküz, Toğız degenimiz peçenegter. Peçeneg degenderimiz şejiredegi Sozaq, yağni, su saqtarı boladı. (A. Abdrahmanov. «Qazaqstan etnotoponimikası». Ğılım-1979 j). Añızda Qiyandardıñ Ergene qoñdı arhardıñ izimen jürip tapqandarı aytıladı. Bwl jerdegi arhar, künniñ simvolı boladı. YAğni, olar Sayan-Altaydan şığıp künniñ artınan, şığıstan batısqa qaray jürgen. Ferğana añğarı bolsa, qıtay derekterinde «Batıs öñiri» dep belgilengen. Osımen qatar qıtay tilinen orıs tiline audarğandar Ferğana alqabın Davan' deydi. Qıtay ieroglifterin jete tanığan qazaqstandıq ğalım YU.Zuev Davan' degendi Dayyuan' dep tüzetedi. Bwl jerde «day» jäne «uañ» degen sözder bar. YAğni, Day (aday) patşalığı degendi bildirmek.
Endi, Kayut, Qiyat äuletiniñ ejelgi halıqtar arasındağı mañızı jöninde ayta ketelik. Qıtay Li Sin'-çuanıñ «Cza-ci» dereginde Şıñğıs han qwrğan mañğol imperiyasınan basqa da, ertede mañğol memleketiniñ bolğanı aytıladı. Onda: «Tağı da bir mañğol memleketi bolğan. Şao-sin bilikte bolğan kezde (1132-1162) olar dürbeleñdi bastadı. Olardıñ basşısı özin birinşi aqsüyek imperator, äulet atası dep zañsız jariyaladı. Czindıq Lyannıñ kezinde olar şekarada elge tınım bermedi» dep aytıladı. Bwl jerdegi Lyan 1122-şi jılı bilikke kelgen. Osıdan bizder Şıñğıs hannıñ arğı atası Kabıl qağannıñ zamanın anıqtaymız. YAğni, qıtaylar «zañsız imperator» dep Kay äuletinen şıqpağan, qiyattarğa kirme qiyat-börjigindik Qabıl qağandı aytqan. Qabıl qağannıñ qıtaylarmen qas bolğanı belgili. Onıñ qağan degen atağınan biz onıñ memleket qwrmaqşı bolğanın tüsinemiz. Alay da, ol ölerinde tağın öz balalarına emes, basqa atanıñ balası Ämbegeyge tastap ketedi. Onıñ mänisi mınada. Ämbegeydiñ tauşıut ruınıñ etimologiyası qıtay tilinen «qanınan hanzada», «taq mwragerleri» degendi bildiredi. Sonda, tauşıuttar han äuletine jatpaytın bayaut-mwñaldan bolsa qalayşa qanınan hanzadalar bolmaq? Mine, osı jöninde biz «Mañğoldardıñ qwpiya şejiresi» men Raşid ad-dinniñ jazğandarınan jasırın mağınalardı köremiz. Sergey Klyaştornıy qıtay derekteriniñ negizinde soltüstikte sir-qıpşaqtardıñ şara jäne kai degen taypalarınıñ bolğandarın aytadı. «Qwpiya şejiredegi» tayşıuttardıñ atası degen Şaraqay linkum şejiredegi Kay äuletin bildiretin simvoldıq twlğa bolmaq. Şaraqay degenimiz älgi şara men kai, yağni, sarı kailar, linkum degenimiz qıtay tilinen «wlı ämir» degendi bildiredi. Al endi, Raşid ad-din bolsa, «Jılnamalar jinağın» Gazan hannıñ qadağalauımen jazğan soñ, tayşıuttardı Alan ananıñ kişi wldarınıñ wrpaqtarı degen jasırın mağına tastaydı. YAğni, bwl jerde «Alan ananıñ kişi wldarı» dep Kay äuletiniñ wrpağı Dubun-Bayan men jarı Alan ananıñ kişi wlı Bögentay aytılıp twr. Mine, sondıqtan da, «Qwpiya şejirede» bwl wrpaq tayşıut, yağni, qanınan hanzada, taq mwrageri, wlı ämir atanğan. Al endi, Alan ana men Dubun-Bayannıñ ülken wlı Belgimtaydan qıtay derekterinde jazılğan Belgunut obağı taraydı. Bwl Belgunuttar qazir Nayman atalıp jür. Sondıqtan da, Nayman şejiresinde Nayman şaldıñ wlı, laqab atı Ökireş degen Belgibaydıñ simvoldıq twlğası payda bolğan. Ärine, «Qwpiya şejireni» Şıñğıs han äuletiniñ ideologtarı özderine, yağni, mwñaldarğa tartıp bwrmalap jibergen. Sondıqtan da, tayşıuttardıñ börjiginderge kirme ekenderin aytpağan. Jäne de, tauşıuttardıñ Şıñğıs hanmen ne üşin jaulasqanın naqtı aytpasa da, «Qwpiya şejireden» bizder bwlardıñ arasında taqqa talas bolğanın añğaramız. Onda: «Ämbegeydiñ közi ketken soñ, sender bizdi basınbaqşı boldıñdar» dep Şıñğıs hannıñ şeşesine aytılğan sözder bar. Endigi, han äuletine jatpaytın börjiginderde taq kiesi bar dep halıqtı sendiru üşin bwrmalauşılar şejirede Şıñğıs hannıñ toğızınşı babası Bodanjardı (Böten sarı) Kök Täñiriniñ nwrınan jaratıp qoyğan. «Altın däpterde» aytılğan, Alan anağa aydıñ säulesimen kiiz üydiñ şañırağınan tüsip, künniñ nwrımen qaytıp ketetin sarı itti bizder Tamğalıdağı tastardan köremiz. Onda, Täñirdiñ denesi - sarı tazı it keypinde, bası - jeti qabat ğarış aspan türinde salınğan. Demek, «Altın däpterdegi» sarı it degeni Kök Täñiriniñ simvolı boladı. Al endi, Şıñğıs hannıñ arğı atasınıñ Qabıl degen esimi - ariylik Kavi atauınıñ mağınasın beredi. YAğni, Kök Täñiriniñ dauısın sanasına qabıldau degen wğımda. Demek, qazaqtağı Qabi, Qabıl degen esimder Kavi söziniñ qıpşaqtarşa aytılğan fonetikalıq nwsqaları boladı. Qazirgi oyrat-mañğoldar bwl Qabıl degenniñ ne ekenin de bilmeydi. Osı siyaqtı, Şıñğıs handı oyrat-mañğolğa sanap jürgen orıs ğalımdarı da, nadandıqtarınan Rarog, Ryurik degen esimniñ ne ekenin bilmeydi. Qabıl men Rarogtıñ mağınasın zoroastra dininen köptegen ädet-ğwrıp, añız-äpsana, salt-dästürdi alıp qalğan bizder, yağni, älemdik tärtip ornatqan ejelgi qıpşaqtardıñ töte wrpaqtarı ğana tüsine alamız.
(soñı)
Qayrat Zarıphan, şejiretanuşı
Abai.kz


text:
Zerttewşiler qatıswşılardan olardıñ qanşalıqtı baqıttı ekenin suradı. Odan keyin eriktilerdiñ jawaptarın aldın ala ölim qawpimen salıstırğan, dep xabarlaydı The Daily Mail.
Baqıtsız adamdar özderin öte baqıttı sezingenderden göri 14 payız jïi qaytıs bolğanı anıqtaldı. Budan basqa, özderin onşa baqıttı emes sezingen qatıswşılar baqıttı adamdarğa qarağanda 6 payız jïi köz jumğan. Mamandardıñ pikirinşe, baqıttı adamdar küyzeliske jaqsı tötep bere alğan jäne olardıñ dostarı köp. Ömirdi uzartatın osı sebepter.
Ayta keteyik, Avstralïya ğalımdarı tayawda adamdardıñ qanşa jasta baqıttı ekenin anıqtağan. Osılayşa, ömirge qanağattanwşılıq deñgeyi 15-ten 20 jasqa deyin kürt tömendey tüsedi. Odan keyin 20-35 jas aralığında birtindep azayu atap ötiledi. Adamdardıñ öz ömirlerine qanağattanwşılıq seziminiñ eñ tömen deñgey - 35 pen 50 jas aralığında. Odan keyin ol joğarılay bastaydı.
Derekközi: QazAqparat
Kommentarïï


text:
Amsterdam bölge mahkemesiniñ «skit altınları» qararı Gaaganıñ dünyanıñ uquq paytahtı olaraq tasdıqlanmaq planlarını yoq ete, dep bildirdi Rusiye Tışqı işler nazirligi.
«Amsterdam bölge mahkemesiniñ «Qırım – Qara deñizniñ altını ve sırı» sergisi eksponatlarınıñ Qırım müzeylerine degil, Ukrainağa berilmesine dair adaletsiz ve qanunsız qararı da aynı mantıqqa aittir. Bizim fikirimizce, bu qarar Gaaganıñ dünyanıñ uquq paytahtı olaraq tasdıqlanmaq maqsadlarını yoq ete», – dep tekrarladı Rusiye TİN resmi vekili Mariya Zaharovanıñ cevabını «RİA Novosti Krım» agentligi.
Qırım müzeyleri «skit altınları» davasınıñ neticelerinden «közleri qaytqanını ve şok olğanını» bildirgenler.
Amsterdamnıñ bölge mahkemesi dekabr 14-de «skit altınları» kollektsiyasınıñ Ukrainağa qaytarılmasına dair qarar çıqardı. «Qırım – Qara deñizniñ altını ve sırı» sergisi 2014 senesi fevral ayından avgust ayına qadar Amsterdamnıñ Allard Pirson müzeyinde numayış etilgen edi. Anda Qırımdaki skit, sarmat ve gotlarnıñ medeniyetini temsil etken dört Qırım müzeyiniñ eksponatları taqdim etilgen edi.
Qırım işğalinden soñ Ukraina akimiyeti eserler müzeyge degil de, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Qırım müzeyleri ise eksponatlarnıñ olarğa qaytarılmasını talap ettiler. Felemenk müzeyi eserlerni ne Ukrainağa, ne de Qırımğa bermedi ve mahkeme qararını ya da taraflarnıñ añlaşmasını beklegen edi.
Qırımnıñ dört müzeyi Amsterdam mahkemesinde Allard Pirson müzeyine qarşı dava açtırıp, kollektsiyanı Qırımğa qaytarmağa talap etken edi.


text:
Cuma künü, avgust 21-de, Aqyarnıñ Qaraman mudafaa abidesi yanında 28 mektep talebesine Rusiye Federatsiyasınıñ pasportı berildi. Tedbirni avgust 22-de qayd etilgen Rusiye Devlet bayrağı Künü ile bağladılar.
«Bugün büyük bayramıñız bar – vatandaşlar olaraq çağına yettiñiz. Büyük bir devletniñ vatandaşı, onıñ emek ve cenkâver şan-şüretiniñ mirasçısı olğanıñıznı tasdıqlağan vesiqanı alasıñız. Sizler – Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşısıñız ve er şey bunıñnen añlaşıla», – dep aytıldı mektep talebelerine.
Rusiye Federatsiyası Devlet bayrağınıñ künü – 1994 senesi Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ buyruğı ile belgilengen resmiy bayram ve avgust 22-de qayd etile. Bayram Rusiyeniñ canlanğan bayrağına – üç renkli devlet bayrağına – bağışlana.
Ukrainada Devlet bayrağınıñ künü avgust 23-te qayd etile. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko memleketniñ sakinlerini bayram arfesinde devlet bayraqlarını ev ögünde asmağa çağıra.


text:
Älemde alğaş ret musılman, ğarış texnologïyası salasınıñ mamanı emdik qasïeti bar jaynamaz oylap taptı. Önertapqış Nadïr Sabrdıñ aytwınşa, jaña jaynamaz tize, siñir awrwlarımen awıratın adamdarğa kömek körsetwde.
Ol sonımen qatar, adamnıñ bwın-qañqa jüyesine jaqsı äser etip, dene älsizdigin, şarşağandı basadı eken.
TIMEZ 5 kilemşesi musılman narığın bir jıl boyı tereñ zerttew nätïjesinde dünïege kelgen. «Men bul ïdeyamnıñ şındıqqa aynalıp, qarïyalardıñ sozılmalı sırqatına qaramastan, namaz oqwına jağday jasay alğanıma qwanıştımın», - deydi ğalım.
Jaynamazdı tek qarïyalar ğana emes, awır jaraqat alğan sportşılar, tipten barlıq musılmandardıñ tutınwına da boladı, - dep jazadı Ansar.rw.
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Ekrem Çelebi - Cumbullu
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Cumbullu
Etiketler : Ekrem Çelebi - Cumbullu türkü indir, Ekrem Çelebi - Cumbullu türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Cumbullu mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Cumbullu türküsü, Cumbullu sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Cumbullu bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Yavaş Yavaş
Ekrem Çelebi - Haydi Güzelim
Ekrem Çelebi - Beyaz Gül Kırmızı Gül
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından
Ekrem Çelebi - Emmioğlu
Ekrem Çelebi - Leylim Ley
Ekrem Çelebi - Olmaz Mıydı
Ekrem Çelebi - Bu Da Gelir Bu Da Geçer
Ekrem Çelebi - Niğde Bağları
Ekrem Çelebi - Bura Mıdır Koçyiğitlerin Vatanı
Ekrem Çelebi - Açmayın Pencereyi
Ekrem Çelebi - Güvenme Yalan Dünyaya
Ekrem Çelebi - Bitti Mahpus
Ekrem Çelebi - Yaban Elleri
Ekrem Çelebi - Ağ Gelin


text:
Älemge äygili amerïkalıq basketbolşı, «Çïkago Bwllz» komandasınıñ oyınşısı Maykl Djordannıñ soñğı oyındağı jeydesi 173 mıñ dollarğa satıldı dep jazadı Trend.az aqparattıq agenttigi.
Atalğan agenttiktiñ aytwınşa, Djordannıñ 1998 jılı 18 säwirdegi soñğı oyınında kïgen jeydesi ekendigin rastaytın arnayı awtentïfïkacïya räsimi ötken. Soñğı kezdeswde «Çïkago Bwllz» quramasınıñ qarsılası "Nyu-York Nïks" quraması boldı. Bul oyında Djordan 44 upay jïnağan edi. Sonday-aq, satılğan lotqa «Çïkago» quramasınıñ jeydeni rastaytın xatı da qosa berilgen.
Sonday-aq, bul satılğan jeydeniñ bağası basketbolşınıñ burın awkcïonğa qoyılğan zattarınıñ işindegi eñ qımbatı bolıp sanaldı. Sebebi, 2013 jılı awkcïonda onıñ UBL-1997 aqtıq sayısında kïgen sporttıq aq kïimi 104 mıñ 765 dollarğa bağalanğan edi. Al, ağımdağı jıldıñ säwirinde basketbolşınıñ alğaşqı kïgen sport ayaq kïimi 71 mıñ 553 dollarğa satılıp ketti.
Ayta keteyik, Djordan olïmpïada oyındarındarınıñ eki ret jeñimpazı, UBL-diñ 6 dürkin çempïonı atandı. Ol öz karerasında mıñnan asa oyın ötkizgen. Maykl UBL klwbın ïelengen tuñğış oyınşı bolıp tarïxta qaldı.
BAQ.kz
Tegï: Sport jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Qırımdaki Ekstremizm ile küreş merkezinden («E» merkezi – Rusiye İçki işler nazirliginiñ bölügi) aprel 1-de Colman (Pionerskoye) köyünde yaqalanğan musulmanlar dört saatten soñ azat etildi. Yaqalanğanlarnıñ DNK talili ve parmaq izleri alındı. Bunı Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov Facebookta bildirdi.
«Tünevin yaqalanğan Qırım musulmanları dört saatten soñ «E» merkezinden azat ettiler – olarnıñ parmaq izleri ve DNK talili alındı», – dep haber ete adliyeci.
Aprel 1-de aqşam Qırımnıñ Colman köyündeki «Bagdad» qavehanesinde 35 musulman yaqalandı. Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, yaqalanğanlar – qırımtatarlar, olarnı Ekstremizm ile küreş merkezine «profilaktik teşkerüv» içün alıp ketken ekenler. Qavehanede bulunğan slavân sıfatlı insanlarnı birden yiberdiler, dep ayttı adliyeci.
Diger mustaqil menbalarnıñ malümatı şimdilik yoq, Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları resmiy bir şey bildirmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qanat Islamnıñ kezekti jekpe - jegi belgili boldı
Birinşi orta salmaqta baq sınaytın qazaqstandıq käsipqoy boksşı Qanat Islamnıñ qaşan jäne kimmen jwdırıqtasatını belgili boldı, dep habarlaydı QazAqparat tilşisi.
Vesti.kz partalı taratqan mälimetterge süyensek, otandasımız 14 tamızda japon boksşısı Yoşihiro Kamegaimen (27-4-2, 24 KO) jwdırıqtaspaq. Jekpe-jek AQŞ-tıñ Kaliforniya ştatında ötedi. Alayda, kezdesudiñ naqtı qay arenada bolatını äzirge belgisiz.
Yoşihiro Kamegai käsipqoy boksta 33 jekpe-jek ötkizgen. 27 ret jeñiske jetken. 24 qarsılasın nokautpen wtqan. 4 ret jeñilip, 2 ret qarsılasımen teñ tüsken. Al Qanat Islam osığan deyin 25 jekpe-jek ötkizip barlığında jeñiske jetken. Onıñ 20-sın nokautpen wtqan bolatın.
Ayta keteyik, Qanat Islam aqpan ayında tanımal menedjer Egis Klimaspen kelisimge kelip, AQŞ-tağı jattığuın bastağan edi. Ol soñğı kezdesuin 2017 jıldıñ 9 qırküyeginde Astana qalasında ötkizip, kanadalıq Brendon Kuktı (18-1, 11 KO) toğızınşı raundta tehnikalıq nokautpen jeñgen edi. Osılayşa otandasımız WBO NABO jäne WBA Inter-Continental çempiondıq belbeulerin saqtap qalğan.
Mwrat Rahımjanov
Abai.kz


text:
Nazım Qızaybay – Qazaqstan tarihında twñğış ret, äyelder arasında ötken bokstan älem çempionatında elimizdiñ bayrağın jelbiretip, änwranın äueletken, halqına altın medal' tartu etken alğaşqı näzik jandı. Äyelder arasındağı bokstan älem çempionatı 2001 jıldan bastap ötkizilip kele jatqanımen, elimizge alğaşqı altın 2014 jılı Oñtüstik Koreyanıñ Çedju qalasında ötken dübirli dodada Nazım Qızaybaydıñ käsipqoylığımen keldi. Oğan deyin el namısın janın sala qorğağan Nazgül Boranbaeva 2006 jılı N'yu-Delide ötken äyelder arasındağı bokstan älem çempionatında qola medal'di ielense, 2008 jılı däl osı jarısta Elena Kol'cova jerlesiniñ jeñisin qaytaladı. 2010 jılğı kezekti çempionatta el ümitin arqalağan Marina Vol'nova altın aluğa bir qadam qalğanda sürinip, kümis jüldeger atansa, Nazgül Boranbaeva Bridjtaunnan qolanı qanjığasına baylap oraldı.
Nazımnıñ äyelder arasında ötetin aytulı dodağa joldama aluı 2012 jılı Qıtayda ötken bokstan 7-şi älem çempionatınan bastaldı. Älemniñ nazarı audarılğan şarşı alañda qarsılastarın janküyerleriniñ köz aldında jığıp, Qazaqstannıñ bedelin tağı bir asqaqtağan arular: Nazım Qızaybay – qola, YUlduz Mamatkulova kümis medal' jüldegerleri boldı.
Birneşe jıl qatarınan jeñiske degen wmtılısımız ben mığım dayındığımızğa qaramastan, uısımızdan şığıp kete bergen altın medal'di alar sät 2014 jılı Oñtüstik Koreya jerinde tudı. Bükil el bolıp, demin işke alıp, kögildir ekrandardan közin almay tamaşalağan bılğarı qolğap şeberleriniñ bäsekesinde, ülkenderdiñ sanatına jañadan qosılğan jas Nazımğa älemniñ täjiribeli boksşıları da teñ kelmedi. «Men osı jolı çempion atanuğa erekşe dayındaldım. 2012 jılı qola jüldeger atanğan soñ, «altınğa» ülken ümit arttım. Jarısqa dayındıq barısında bizben jwmıs istegen psihologtıñ bir jiında «Nege älem çempionı atanğılarıñ keledi?», - dep swrağanı bar. Men «Qazaqstannan şıqqan twñğış älem çempionı bolamın. Elim köp kütken jeñisti alıp kelemin», - dep kesip ayttım. Nege ekeni, sol kezde kökeyimde bir senim sayrap twrdı», - deydi sport jolındağı alğaşqı ülken jeñisin erekşe quanışpen eske alğan Nazım Qızaybay. Qazaqstannıñ asığa kütken altın medaliniñ soñın ala, osı jarısta Läzzat Küngeybaeva kümis twğırdı bağındırıp, elge qos quanış sıyladı.
2016 jılı Astanada ötken äyelder arasındağı bokstan älem çempionatında Nazım Qızaybay ekinşi ret älem çempionı atağın jeñip aldı. El sportşıları jaqsı nätije körsetip, Qazaqstan jalpı esepte 4 altın, 2 qolamen 1-orınğa twraqtadı.
Qazaqstan birinşiliginiñ jeti dürkin çempionı Nazımnıñ sport salasındağı özindik qoltañbası men özgeden erek sürleu-soqpağı birden qalıptasqan joq. Kişkentayınan qimıl-qozğalısı şapşañ, oyındardıñ kez kelgen türin süyetin Nazım mektep qabırğasında sport türin talğamay barlığın bayqap körgen. Eñ alğaş den qoyıp, ömiriniñ jartı jılın arnağan sportı – taekvondo. Biraq bapkeriniñ şet elge, Nazımnıñ ülken qaladan Almatı oblısındağı Jetigen auılına qonıs audaruınan, jas qızdıñ bwl sport türimen qoş aytısuına tura keldi. «Boksqa baramın degen bala arman ne keudeni kernegen qızığuşılıq bolğan joq», - deydi Nazım ötkenin oyğa tüsirip otırıp. «2008 jılı auılımızda bokstan sport sekciyası aşıldı. Bolat Rahimov esimdi jattıqtıruşı meni köşede keziktirip, «Seniñ qimıl-qozğalısıñ, jürisiñ men tür-sipatın boksşı qızdarğa wqsaydı. Bizge kelip, sabaq al» dep şaqırdı. Men kelisip, 4-5 ay alğaşqı bapkerimniñ qolında jattıqtım. Jazğı demalıs ayaqtalar twsta, ağam meniñ boksqa barıp jürgenimdi bayqap, Almatıdağı sport mektebinde bilim aluğa keñes berdi. Anammen birge sınaq tapsıruğa kelgenimizde, basketbol sınıbın tañdaymın dep oyladım. Mekteptiñ aldında auıl arasındağı bokstan jarısta kezdestirgen qızdı körip, qay salanı tañdaytınımdı birjola tüsingendey boldım. Basketbol siyaqtı komandalıq oyınğa qarağanda, jeke dara twlğalıq qasietiñ men jigeriñ sınalatın jerge barğım keldi. Osılay meniñ sport mektebindegi ömirim bastaldı».
Sport mektebiniñ tälimgeri öziniñ aytulı jeñister legin 2009 jılı Qazaqstan birinşiliginde 44 keli salmaqta 3 kezdesudi basınan ötkerip, sanasın şabuıldağan qorqınışın eñserip, Respublika çempionı atanudan bastadı. Qazaqstandağı öz qatarlastarınıñ arasında üzdik ekenin birneşe ret däleldegen 18 jasar boyjetken 2011 jılı Jastar arasında ötken bokstan älem çempionatında 3-orın alğannan keyin, joğarı nätije körsetuge degen qwlşınısı onı jaña jetistikterge qamşıladı. Kün sayın jasalatın jattığulardı eselep, toqtausız, özine degen ayauşılıq sezimin ısırıp qoyıp, wqıptı dayındalu köp wzamay-aq nätijesin berdi. Nazımnıñ jaña salmaq därejesine, äyelder arasında baq sınaytın kelesi kategoriyağa ötken twsta, Qıtayda qolanı käsipqoy sportşılardıñ azuınan qağıp alıp ketkenin joğarıda ayttıq.
Qazir Nazım küzde Pol'şada ötetin bayraqtı bäsekege dayındalıp jatır. Kez kelgen maqsat oñay orındalmaytının biletin ol künine tañerteñ jäne keşke, aptasına 6 kün toqtausız jattığu zalında jüredi. Biılğı bastı nısana – bokstan Aziya çempionatınıñ biigin bağındıru. Al odan äri sportşınıñ közdegeni – 2020 jılğı Olimpiada oyındarında tuğan eliniñ märtebesin tağı bir asqaqtatıp, jwdırığın jeñis üşin sınau. 2016 jılı Rio-de-Janeyroda ötken Olimpiada oyındarına bara almağanına azdap qınjılıs bildirgen el maqtanışı, kelesi älem sayısınıñ joldamasınan qol üzip qalğısı kelmeydi.
Sport – mäñgilik emes. Ädette, sport jolına qolındağı barın arnağan käsipqoylar, jıldar ötip, bwl saladan ketetin uaqıt tayağanda, qayda barıp, nemen aynalısarın bilmey, özin joğaltıp alıp jatadı. «Mwndaydan aulaq bolu üşin sportşı eñ aldımen twlğa bolıp qalıptasuı kerek» degen pikir de joq emes. Nazımnan käsibi sportşınıñ belgisiz bolaşağı turalı oyğa pikir qosuın swrağanımızda, ol: «Iya, sporttağı bizdiñ de uaqıtımız bir küni ayaqtaladı. Qazir mağan da bolaşağıma alañdap, «qosımşa kelesi bir mamandıqtı igerip alsañşı» dep keñes beretin janaşırlar köp. Al men är adam özi qolğa alğan salasında üzdik äri käsibi bilikti maman boluı kerek dep esepteymin. Men qazir basqa mamandıqtı meñgeremin dep talpınğanımmen, ol salada bokstağı sekildi täjiribeli bolmasım anıq. Sondıqtan sporttan ketsem de, jattıqtıruşı bolıp, sanağa toqığanımdı jas jetinşektermen bölisip, jolımdı jalğastıra beremin», - deydi jas ta bolsa, eresekterge tän jauapkerşilikpen.
Ömirge qwştar keyipkerdiñ boyınan qazaqı qızğa tän wyañdıq, azdap balalıq añğaldıq pen sportqa degen şeksiz süyispenşilikti bayqadıq. Qazaq tarihında maqtanuğa twrarlıq talay tau twlğalar boldı, bügin de ol izdi üzbey jalğap jürgen dara bolmıstılar köp. Bolaşaqta da, öskeleñ wrpaq arasınan Qazaqstannıñ atın älem elderiniñ auzına salıp, tamsandıra tañday qaqtıratın talanttılar şığadı. Al Nazım Qızaybay – öz salasın wrşıqtay iirip, eliniñ igiligine eñbek etip jürgen, sol el maqtanıştarınıñ sanatında qalatın sportşı.


text:
Kiyev şeeriniñ Dniprovskıy rayon mahkemesi aprelniñ 25 Salı künü hainlikte qabaatlanğan qırımlı sabıq deputat Ganışnıñ qabaatlayıcı taraf şaatları olğan qırımtatar Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnen Qırım sabıq baş naziri Anatoliy Mogilöv ve başqalarını sorğuğa çekecek.
Bu aqta Ganışnıñ advokatı Andrey Rudenko kütleviy haber vastalarına (KHV) yapqan muracaatında bildirmekte.
«Mahkeme terkibi deñişken soñ işni tayin etilgen yañı terkiptekiler baqacaq. Bu demektir ki, şaatlar tekrar sorğuğa çekilecek, videomateriallar tekrar közden keçirilecek ve yazılı isbatlar tekrar tedqiq etilecek. 2017 senesi aprelniñ 25-nde saat 14:00 qabaatlayıcı tarafnıñ şaatları olğan Refat Çubarov, Anatoliy Mogilöv ve başqaları sorğuğa çekilmeli», – dep qayd etti Ganışnıñ imayecisi.
2017 senesi fevralniñ 22-nde Ukraina Yüksek adliye şurası Vasiliy Ganışnıñ işinen bağlı eyyetke yolbaşçılıq yapqan qadı Aleksandr Fedüknı öz vazifesinden çetkeştirgen edi. O, Evromaydan keçken künlerindeki çatışmalarda narazılıqnıñ eki iştirakçisini apiske alınacağınen bağlı qarar qabul etkeni sebebinden işten boşatılğandır. Bu sebepten Kiyev şeeriniñ Dniprovskıy rayon mahkemesi aprelniñ 5-nde Vasiliy Ganışnıñ işini ğayrıdan baqıp bailadı.
Vasiliy Ganış 2015 senesi aprelniñ 28-nde Qırımdan çıqqan maalinde SBU hadimleri ve ukrain Devlet sıñırcıları tarafından yaqlanğan edi. Sabıq deputat qıdıruvda olğanı içün apiske alınğan edi, Ukraina Baş prokuraturası ise onı devlet hainliginde şeklegenini bildirgen edi.
Ukrain taqiqçileri Ganışnı Qırımnıñ statusınen bağlı «referendum» keçirilgende rey berüvde iştirak etüvinen, kvorum toplanmasına qoltutqan birisi sıfatında, Ukrainanıñ bütünligine qast etilmesine hızmet etmekte qabaatlaylar. Ayrıca siyasetçi, 2014 senesi aprel ayınıñ 11-nde Rusiye nezareti altındaki Qırım parlamentinde Qırımnıñ Rusiye anayasasına rey bermekte de qabaatlanmaqta.
Sabıq deputat ise, Qırım parlamentinde «referendumge» qarşı yalıñız bir özü rey bergenini bildirmekte. Onıñ fikrine köre, devlet hainligindeki qabaatlavlar esassızdır.


text:
Rusiye telükesizlik hadimleri Qırımda 2018 senesiniñ ilk üç ayı içinde 39 kişini tevqif etti ve 170 kere adaletli muhakeme aqqını bozdılar. Bunı mayıs 8-de Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar resurs merkezi idaresiniñ başlığı Eskender Bariyev bildirdi.
Bunıñnen birlikte o, 39 tevqif etilgeninden 28-i qırımtatar edi, dep añlattı.
Bariyev: «Barışıqlı toplaşuv aqqınıñ eki bozuluvı. İlhaq etilgen Qırımnı qanunsız ziyaret etüvniñ 26 ve Qırımdan qanunsız olaraq zornen çıqarıluvnıñ 24 adisesi. Ve işğal etilgen territoriyada qanunsız arbiy talimler ötkerilüvniñ 9 adisesi», – dedi.
Ondan ğayrı o, Rusiye telükesizlik hadimleri yalıñız üç ay içinde 28 kişini yaqaladılar, dep qayd etti.
«Birinci kvartaldaki yaqalanuvlarnıñ umumiy sayısı – 28. Olardan 14-ü – yaqalanğan tamır halqınıñ vekilleri. 40 qanunsız sorğulama adisesi qayd etildi, olarnıñ 22-isi – qırımtatar halqınıñ vekillerine qarşı yapıldı», – dedi Bariyev.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Almatıda er adam sınğan ağaştıñ astında qaldı
17.05.2018 14:01
ALMATI. QazAqparat - Almatıda er adam sınğan ağaştıñ astında qaldı. Basınan jaraqat alğan turğın şuğıl türde awrwxanağa jetkizildi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Oqıs oqïğa Şalyapïn men Beregovoy köşeleriniñ qïılısında bolğan.
Kwä bolğan adamdardıñ aytwınşa, jük köligin tïep alğan manïpwlyator Şalyapïn köşesimen batısqa bağıt alıp bara jatqan. Sol sätte köliktiñ büyiri ağaşqa oralğan trolleybws sımdarın ilip ketken.
Turğındardıñ aytwınşa, kommwnaldı qızmet ökilderi trolleybws sımdarın ağaşqa oray salğan eken.
«Bul jerde beton bağan bolğan. Bıltır oğan kölik soğılıp, bağan sınğan bolatın. Sodan apattıq qızmet ökilderi kelip, sımdardı ağaşqa orap ketken», - dedi turğındar.
Sım oralğan ağaş sınıp ketip, qasında turğan er adamnıñ üstine quladı.
Er adam şuğıl türde awrwxanağa jetkizildi. Oqïğa ornında qazir apattıq qızmet ökilderi jumıs jasap jatır.


text:
1.Ulını armanda
Eger öziñe 100 payız jetistikke jetwiñniñ kepili berilse, sonda qanday zattar ister ediñ? Olardıñ tizimin jazıp, olardıñ işinen birewin tañdap alıp derew twrde orında.
2.Maqsattıñdı tañda
Qağaz betinde oylan. Öziñniñ maqsattarıñnıñ tizimin jäne olarğa jetwiñniñ josparın qurıp, qağaz betine tüsir. Tek osı bir ğana jattığw arqılı seniñ mïllïoner bolwıñ ıqtïmal.
3.Tek öziñe jumıs iste
Seniñ öz jetistikteriñ men qarjı maqsattarıña jetwdegi kedergiler bolıp keletin, öziñniñ eñ süyikti sıltawlarıñ men sebebteriñniñ tizimin jaz. Sağan bul jolda kedergi keltiretin, öziñniñ aldığa jıljï almağandığıñnıñ sebepşisi dep ayıptaytın adam ne zat bar ma? Ömiriñniñ jawaptılığın tolığımen öziñ qabıldap üyren jäne büginnen bastap maqsattarıña kadam bas!
4.Süyikti zatıñmen aynalıs
Öziñe qanday jumıspen aynalısqan qızıqtı jäne osı keziñe deyin qay jumıs ömiriñdegi eñ ülken tabıstarğa jetkizdi? Bul jumıstı maqsat retinde qabıldap, jospar qurıp, büginnen bastap kïmılda.
5.Kämeletke talpın
Öziñniñ joğarı jetistikteriñe jetwiñ üşin, jumısıñnıñ eñ mañızdı jaqtarı men qay elementterin eñ utımdı türde orındaw kerektigin anıqta. Seniñ eñ mıqtı jağıñ qanday? Öziñniñ salañda eñ mıqtı maman bolwdıñ josparın qur.
6.Qajırlı eñbek et
Jumısıña böletin sağattardı qalay arttırwğa bolatını jaylı jospar qur. Jumısıña bir sağat erterek kel, tüski as kezinde de jumısıñdı jalğastır jäne qalğan mañızdı isterdi ülgerw üşin bir sağat keşirek qaytwğa tırıs. Bul strategïya jumıstıñ önimdiligin eki ne üş ese arttıradı.
7.Üyrenwden jalıqpa
Öziñniñ salañda mıqtı maman bolwğa ülken üles qosatın sabaq ne pän tañdap al. Onı tolıq meñgerw maqsatın aldıña qoyıp, üyrenwdi basta. Künde kerekti derekterdi oqı, awdïodïskterdi tıñda, belgili kwrstarğa qatıs. Keleşegiñ osığan täweldi dep tüsinip, talpınıp jumıs iste.
8.Eñ birinşi öziñe töle
Derew türde arnayı şot aşıp, qanday kişkentay bolsa da depozïtiñdi eñgiz. Keyin, bul şotıñdı jïi toltırıp turwğa mümkindik izde. Qarjı nyuanstarın tüsinw üşin qarjı jaylı üyrenwge tırıs. Köbirek kitaptar men arnayı jwrnaldar maqalaların oqı. Materïaldıq täwelsizdikke jetkeniñşe deyin qarjılarıñdı ünemdewdi toqtatpa.
9.Öziñniiñ salañdağı barlıq detaldardı zertte
Salañdağı bazalıq tendencïyalardı anıqtap al jäne olardı zerttep, meñgerwge tırıs.
10.Basqalarğa qızmet et
Öziñniñ kompanïyañ men odan tıs jerlerdegi eñ mañızdı klentterdi anıqta. Sen qay adamdarğa täweldisin jäne qay adamdar senen täweldi?
11.Şınşıl bol
Ömirdegi qïınşılıqtar men mäseleler tügelimen derlik adamnıñ qundılıqtarımenen şeşiledi. Ol qanday qundılıqtar? Öziñniñ senetiniñ ne? Ömirdegi mañızdı prïncïptarıñnan awıtqımawğa şeşim qabılda.
12.Basıñqı mäselelerge köñil böl
Qazirgi tañdağı maqsatıña jetwdegi eñ mañızdı mäseleni anıqtap, onı şeşwge tırıs. Basqa zattarğa köñildi awdarıp, alañdamaw üşin, 100 payız orındalmağanşa deyin tek osı mäselemen aynalaswı kerektigi jaylı sezinip, öziñdi-öziñ tärbïele.
13.Senimdi jumısşı atağına jetwge tırıs
Burınnan istey almay ne istegiñ kelmey jürgen jumıstardı anıqtap, olarğa däl qazir kirisw jaylı şeşim qabılda. Kelesi sïqırlı sözderdi qaytala: “Däl qazir kiris!.. Däl qazir kiris!...Däl qazir kiris!...”
14.Şıñnan şıñğa talpın
Öziñniñ bïznesiñdegi mañızdı tendencïyalardı anıqtap al. Narıq qanday bağıtta jıljıp keledi? Qanday özgerister engizilip keledi jäne keleşekte qanday özgeristerge beyimdelwiñ kerek boladı? Erteñgi künge dayın bolw üşin bügin qanday şarttar orındaw kerek?
15. Öziñdi-öziñ tärbïelep dağdılan
Özgerwiñ birte-birte ötsiñ. Ömiriñniñ qay tusında öziñdi ustay bilw qasïeti jetkiliksiz ekendigin anıqtap, sol bağıtta küş jumsaw kerek. Büginnen bastap osı bağıtta jumıs istep, jaña is-qïmıldarıñ öziñniñ ädetterine aynalmağanşa deyin öziñe eş jeñildikter berme. Bul şeşim ömiriñdi tügelimen özgertedi.
16. Twa bitken darındı aşa bil
Bir qağazğa öziñniñ qïınşılığıñdı ne eñ armandaytın zatıñdı jaz. Odan keyin bul mäsele şeşilgendigin, armandağan zatıña jetkendigin elestet. Bul şeşim qanday bolmaq? Oğan qalay jetwge boladı? Esiñde bolsın, ärket etw-eñ mañızdı zat!
17. Tabıstı jäne jeñisti adamdar arasında bol
Qazirgi jäne erteñgi ömiriñdegi eñ mañızdı adamdardı anıqtap alıp, olarğa sağan ärdayım qol uşın berwge dayın bolatınday jumıs atqar. Jeñisti adamdardıñ qaysısımen mindetti türde tanısw kerektigi jaylı oylan.
18. Densawlığıña köñil böl
Öziñniñ densawlığıña jaqsı äser etetin ädetti künde orındap dağdılanw qajet. Mümkin, bul şılım şegwden, alkogoldi swsındardan bas tartw ne künde deneşınıqtırwmen aynalısw bolw mümkin. Bul mäseleni öziñe sınaq retinde qabılda.
19. Batıl qïmılda
Öziñe mınday suraq qoy: «Qanday is-qïmıldı derew türde istegen qoyğan maqsattarıma utımdı äser etedi?» Bul isti orında!
20. Sätsizdikke mümkindik berme
Ömiriñdegi eñ bastı qorqınışıñdı anıqta. Ol sätsizdik, ayıptaw ne sın bolwı mümkin. Budan bılay bul qorqınıştar joq dep qabılda. Belgili bir äreketti orındaw arqılı, mindetti türde sättilikke jetemin dep elestet. Budan keyin osı äreketti oylanbastan orında!
21. Är zattardan sabaq al
Qazirgi ömiriñ aldında turğan eñ qïın mäsele qanday? Bunı tek öziñe sabaq üyretip, keleşegiñde budan da sätti adam bolw maqsatında ğana berilgen mäsele dep qabılda. Basıña tüsken är qïınşılıqtardan jaña sabaq üyren. Bul seniñ mïllïoner bolwıña ülken üles qosadı.
Derekközi: kk.wikipedia.org
Tegï: Bïznes,
Kommentarïï


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi yanvarniñ 15-nde qırımtatarlarğa qol tutmaq maqsadınen yapılğan bir kişilik piketniñ daa bir iştirakçisi, Aziz Urimovnğa cöreme tayin etti. Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, oña 10 biñ ruble (qararnen 4,9 biñ hrivna – QA) miqdarında cöreme tayin etildi.
Oturışuv esnasında polis hadimi sorğulanıp, Urimovnı kimse yaqalamadı ve o, İçki işler nazirligi bölügine barmağa göñülli olaraq razı oldı, dep işandırdı. Ondan soñ imayeniñ şaatı Edem Yakubov sorğulandı. O, patrul-post hizmeti (PPS) maşinasınıñ kelgenini ve Urimovdan plakat alğanlarını kördim, dep ifade etti. Yakubov bütün bu şeylerni telefonğa çıqardı.
Ondan ğayrı, oturışuv vaqtında akemge red bildirildi, lâkin akem hanım onı red etti.
Daa evel bildirilgeni kibi, Kefe şeer mahkemesi qırımtatarlarğa qol tutmaq maqsadınen yapılğan bir kişilik piketleriniñ eki iştirakçisi, Eral Dani ve Ruslan Rustemovğa cöreme tayin etti. Olarğa da 10 biñ ruble (qararnen 4,9 biñ hrivna – QA) miqdarında cöreme tayin etildi.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Qaraqalpaqlar
Ha'r qanday xalıq tariyxı o'zleri jasap atırg'an jeri, sol jerdegi ma'deniyat tariyxına baylanıslı izertleniwi kerek. Usı ko'z-qarastan qaraqalpaqlardın' ata-babası Tu'slik Rossiyada jasag'an, Orıs xalıqlarındag'ı "ЧepHыe kлoбykи" (qara klobuklar) menen baylanıslı degen pikirler durıs emes. Qaraqalpaq etnografiyası, Qaraqalpaqstan arxeologiyalıq estelikleri, folklorı, mifologiyaları ha'm eski jazba derekler qaraqalpaq xalqının' ata-babaları a'yyemgi jergilikli qa'wimler bolıp esaplanadı. Qaraqalpaqlardın' xalıq bolıp qa'liplesiwinde Tu'slik Aralda IX-XI a'sirlerde qa'liplesken. Sonın' menen birge qaraqalpaqlardın' etnogenezi ha'm etnikalıq tariyxı ju'da' uzaq da'wirden baslanadı. Bul xalıq bir neshe urıw ha'm qa'wimlerdin' birikpelerinen qa'liplesken. Ol haqqında ko'plegen dereklerdi qaraqalpaq urıw atamalarınan da ko'riwge boladı. Son'lıqtan ha'r qanday basqa xalıqlarday-aq qaraqalpaq xalqın bul atamadan, bir urıw bolmasa qa'wim birikpesinen kelip shıqqan degen pikirler qa'te. Biraq bunnan, qaraqalpaq xalqının' kelip shıg'ıwındag'ı a'yyemgi dereklerdi izertlew kerek emes degen pikir kelip shıqpawı kerek. Qaraqalpaq ata-babaları ha'm o'zleri a'yyemgi da'wirlerden berli Tu'slik Aral jag'larında jasaydı. Aral jag'aları ko'plegen xalıqlardın' ata-babalarının' gezlesken, qa'liplesken da'rbenti. Bul jerde Oraylıq Aziya, Sibir, Evraziya, Kavkaz, Orta Aziya ha'm Qazaqstan, aldın'g'ı Tu'slik Aziya xalıqlarının' ata-babaları qa'liplesken, a'yyemgi urıwlar, qa'wimler jasag'an. Olar bir tilde so'ylesip, bir antropologiyalıq tu'rde bolıp, o'z-ara jerleslik, xojalıq, ma'deniy birliklerin payda etken. Son'g'ı da'wirlerde olar ha'r-qıylı tariyxıy sebepler menen bo'lsheklenip Ural tawlarınan İndiyag'a shekemgi jerlerge ko'ship barıp, ol jerlerdegi jerglikli qa'wimler menen aralasıp, jergilikli xalıqlardın' qa'liplesiwine qatnasqan. Demek bul jerlerdegi jasap atırg'an xalıqlardın' hesh birin qanday da bir qa'wim birikpesinen emes, al ha'r tu'rli qa'wimler birikpesinen qa'liplesken xalıqlar dep tusiniwi kerek. B.e.sh. VII a'sirde du'zilgen zoroastrizm dininin' ta'liymatı u'yretiwshi kitap "Avesto" kitabı A'miwda'rya jag'alarında qa'liplesken. Demek bul jerde İran ha'm Tu'rki tilles qa'wimler b.e.sh. birinshi mın'ınshı jılları jasag'an. Olar ha'zirgi jergilikli xalıqlardın' ata-babalarının' qa'liplesiwinde qatnasqan. B.e.sh. V a'sirlerde jergilikli İran tilindegi Saklar, Massagetler, Xorezmliler menen Baktriyalılar arasında tu'rkiy tilles qa'wimlerde bolg'an. B.e.sh. birinshi mın'ınshı jıllardın' aqırlarında bul aralas qa'wimlerdin' bir toparı alanlar, aslar, sarmatlar dep atalg'an. Bul birikpedegi xalıqlar A'miwda'ryanın' eki jag'asında jasag'an. Arab jazba dereklerinde eftalitler, kidaritler (kerderler) dep ataydı arab ilimpazı Yakut. 1219-jılı kerderler Xorezmde aralasıp jasaydı. Olar tu'rkler menen shegaralasqan jerde qonıslasqan. Tili xorezmlide emes, tu'rki tilinde de emes dep ko'rsetedi. Bunın' sebebi ol da'wirdegi jergilikli xalıqlar etnikalıq ha'm tili jag'ınan ele tolıq o'z-ara aralasıp bir etnoslarg'a birige almag'an bolıwı mu'mkin. Son'lıqta olar aralas tilde so'ylesken. Kerderli-kidaritler Qaraqalpaqstanda jasag'an qaraqalpaq, qazaq, o'zbekler arasında elede bar.
Sak-massagetler, augasiler alasiaklar menen a'yyemgi orta a'sirlerdegi tu'rki tilles urıw ha'm qa'wimlerdin' ja'miyetlik du'zimi, xojalıqlardın' tu'rleri neke ha'm semya, da'stu'rleri menen diniy isenimleri haqqında derekler qaraqalpaqlar turmısında elede saqlang'an. Sako-massagetler, alasiak, alanlar shıg'ıstan kelgen gunnılar b.e.sh. II - b.e. IV a'sirlerde, son' tu'rkler menen (VI-VII a'sirlerde) aralasıwınan Aral jag'alarında kerderler, oguzlar, qıpshaqlar birikpesi payda bolg'an. Solardın' xojalıq tu'rleri son'g'ı Aral jag'alarındag'ı xalıqlarda da dawam etken. Sarmat - alan qa'wimine tiyis Samat urıwı qaraqalpaqlardın' mu'yten urıwlarının' birikpesinde qarasiak urıwı qaraqalpaqlardın' mang'ıt ha'm ashamaylı urıw birikpelerinde elege shekem o'mir su'rmekte. Augasiler menen oguz qa'wimlerinen qalg'an arxeologiyalıq estelikler ha'zirgi qaraqalpaqlardın' xojalıq tu'rleri, ma'deniyatları menen uqsas da'stu'rleri, qol o'nerindegi uqsaslıqlar ayqın bayqaladı. Olar xojalıqtın' bir-neshe tu'rleri menen shug'ıllang'an: mal sharwashılıg'ı, balıqshılıq, diyxanshılıq. Qaraqalpaqlar bunday xojalıq tu'rleri menen elede shug'ıllanadı. Ol haqqında awız eki a'debiyatta: u'sh ay shabag'ım, u'sh ay qabag'ım, u'sh ay sawınım, u'sh ay qawınım delinedi. Jıldın' to'rt ma'wsiminde belgili tag'amlar bolg'an.
X a'sir oguzler ma'mleketi Tashkent, Jambıl, U'stirt aralıg'ın qamtıg'an. Oguzlerdi yabı basqarg'an, oraylıq qalası Yangitkent, Sırda'ryanın' to'mengi salasında. Jergilikli qa'wimler tiykarında VIII-XI a'sirlerde qaraqalpaq xalqı qa'liplese baslag'an. XI a'sirlerde bularg'a seljduklar Sırda'rya jag'asınan kelip qosılg'an. Al XI a'sirde bulardı qıpshaqlar bag'ındıradı, olardın' tili en jaydı.
Maxmud Qashqariy XI a'sir oguzler qa'wimi tu'rklerdin' bir bo'legi, olar 22 urıwdan ibarat bolıp ha'r birinin' tan'baları bar, "bassız bo'rik bolmas, tatsız turik bolmas" dep naqıldı keltirip, oguz qa'wimlerinin' aralas urıwlar ekenligin ko'rsetedi. Oguz qa'wimlerinin' qaraqalpaqlardın' etnikalıq tariyxına qatnasqanınan shejirelerinde de aytıladı.
XI-XIII a'sirlerdin' basında Xorezm patshalıq da'wirinde qaraqalpaqlar o'z aldına wa'layat bolg'an. XIII a'sir basında mong'ollardın' jawlap alıw da'wirinde o'z watanı, Aral ten'izinin' tu'sliginde, o'z aldına wa'layat bolg'an. XIII-XIV a'sirlerdin' aqırlarına shekem A'miwda'ryanın' tiykarg'ı tarmag'ı Xojeli-Go'ne U'rgenish aralıg'ı menen Sarıqamıs, Uzboy arqalı Kaspiyge aqqan. Sonın' menen birge A'miwda'ryanın' bir tarmag'ı da'slep Maylıo'zey, Song, Kerder Aralg'a quyg'an. XVI a'sirdin' aqırı, XVII a'sirdin' basında A'miwda'rya tu'slikten arqag'a o'z ag'ısın o'zgertip ha'zirgi bag'darına tusedi. Sarıqamıs, Uzboy boylarındag'ı xalıqlar suwsızlıqtan ko'ship ketedi. Solardın' belgili toparı A'miwda'ryanın' to'mengi alabına, Xojeli, Qon'ırat, No'kis, Kegeyli, Shımbay rayonlarına qonıslasadı. Usı da'wirlerde Sırda'rya boylarındag'ı xalıqlar A'miwda'rya boylarına ko'ship keledi. Bul jag'day jergilikli xalıqlardın' milliy quramların ko'beytedi.
1627-jılı bul xalıqlar biyg'a'rez Aral biyligine birigedi. Bul birikpe 1811-jılı Xiywa xanlıg'ı ta'repinen qulatıladı. Sonnan 1924-jılı g'ana qaraqalpaqlardın' milliy ma'mleketi qayta tiklenedi. A'miwda'ryanın' eki jag'alıg'ındag'ı Qaraqalpaqstan xalıqları bir ma'mleketke birigedi.
Qaraqalpaqlardag'ı erlerdin' kiyimleri: postın, bo'rik, beshpent, shekpen, shapan, hayal qızlardın' kiyimleri‘ sa'wkele, kiyimshek, jegde ko'ylekleri Orta Aziya ha'm Qazaqstan, Volga, Sibir, Kavkaz xalıqlarında da gezlesedi. Bul kiyimler jergilikli a'yyemgi ha'm orta a'sirlerdegi qa'wimlerde, urıwlarda da bolg'an. Ma'selen, sa'wkele a'yyemgi b.e.sh. V a'sirlerde IV a'sirlerde saklarda, massagetlerde, al bo'rik bas kiyim oguzlerde IX-XIII a'sirlerde bolg'an.
XIII a'sir basında mong'ollar topılısında jergilikli xalıqlardı qozg'alısqa, ko'ship qonıwg'a alıp keldi. Etnikalıq quramına qıpshaq sahralarındag'ı tu'rki tilles xalıqlardın' ko'ship keliwine tag'ıda bir basqısh payda etti.
XVI a'sirdin' basında Sheybani xan, Orta Aziyanı jawlap alıwına baylanıslı Sarıqamıs ha'm Uzboy boylarındag'ı tu'rkmen, o'zbek, qazaq, qaraqalpaqlardın' ko'pshiligi ha'zirgi Qaraqalpaqstan jerine ko'ship kelip qonıslasqan. Sheybani xan da'wirinde Qıpshaq sahrasınan qan'lı, mang'ıt, qatag'an, kerder h.t.b. urıw ha'm qa'wim birikpeleri ko'ship keledi. Jergilikli xalıqlardın' etnikalıq quramına a'dewir o'zgertedi. XVI a'sirdin' A'miwda'rya o'z bag'darın U'stirt tu'sliginen arqag'a o'zgertip, ha'zirgi ang'arı menen Aralg'a quyadı. Son'lıqtan Sarıqamıs, Uzboy boylarındag'ı tu'rkmen, qaraqalpaq, o'zbek, qazaqlardın' ko'pshiligi ha'zirgi Qaraqalpaqstan jerine kelip qonıslasadı. 1985-jılı Qon'ırat qalasına jaqın ornalasqan ashamaylı awılının' turg'ını A'bdiraxman ulı To'legen 92 jasta Arallı o'zbek, etnograflarg'a bizin' ata-babalarımız bul jerge 10 ata bunnan burın (250 jıl) Ustirt tu'sligindegi, U'ysin, Qon'ırat, Eliken, Jiydeli Baysın qalasınan ko'ship kelgen, sebebi ol jerden suwsızlıqtan el ko'shipti degen. Qaraqalpaq qaharman da'stanı "Alpamısta"g'ı waqıya sol Jiydeli Baysınnan baslanadı. Alpamıs o'zbek xalqının' perzenti bolıp ko'rinedi. Qon'ırat qalasının' tu'sliginde, Jin'ishke arnasının' boyında jasag'an Qaniyaz ulı Qabıl ag'a, Arallı o'zbek 1904-jılı tuwılg'an, o'zinin' ata-babalarının' bul jerge Ustirt tu'sligindegi Balkan tawınan bunnan (1991-jılı) 8 ata burın (200-jılı burın) ko'ship kelgenin aytadı. Bul eki jası u'lkenlerdin' ma'limlemeleri XVI a'sirdin' aqırı, XVII a'sirdin' baslarına tuwrı keledi. XIV-XVI a'sirlerde tu'rki ha'm mong'ol tilindegi Qıpshaq sahrasında Orta Aziyada jasag'an biraz xalıqlar "o'zbek" dep atalg'an. Qaraqalpaq, qazaq, arallı o'zbekler menen bashkirlerde elege shekem "Tu'men o'zbek tubi bir, tu'p atası Mayqı biy" degen na'siyat so'zleri bar. Tu'men ataması orta a'sirlerde on mın' degendi an'latadı. Mayqı biydi ol xalıqlar o'zlerinin' ata-babaları dep esaplaydı. Mayqı biy XIII a'sirde jasag'an. Tu'men ataması XVI a'sirdegi ha'r tu'rli qa'wimler birikpesi 92 o'zbek urıw ha'm qa'wimlerinin' birikpesine jaqın keledi. Olar Orta Aziya ha'm Qazaqstannın' ko'plegen jerlerinde XII-XVI a'sirlerde jasag'an tu'rki xalıqları. Bular ha'r tu'rli jag'daylarg'a baylanıslı ko'ship, qonıp, aralasıp jasag'an. Mısalı, 1723-jılı Abulxayırxannın' Sırda'rya boyındag'ı xalıqlarg'a topılıp, ol jerdegi xalıqlardın' ko'pshiligin Orta Aziyag'a ko'ship ketiwge ma'jbu'rledi, son'lıqtan Sırda'ryalı qaraqalpaqlar, Arallı o'zbekler XVIII a'sirde Araldın' tu'sligine ko'ship kelip qonıslasadı. Bul jag'day jergilikli qaraqalpaq xalqının' etnikalıq quramın ko'beyitti. Sonın' menen birge qaraqalpaq etnosının' bo'lekleniwi, ata-makanınan ko'shiwlerine ma'jbu'r qılg'an. Go'ne U'rgenish ha'kimi Niyaz benen kelispewshilik bolıp Go'ne U'rgenishte jasap atırg'an qaraqalpaqlar 1670-jılları ko'shedi. Olar da'slep Aqmeshit, onnan Turkistan qalasına, onnan Chimkent, Tashkent, Chinaz, Jizzaq keyin Zarafshan jag'alarına (1770-1840 jj.) kelip qonıslasqan. Olardın' tilinde, da'stu'rlerinde azıraq o'zgerisler bolg'anlıg'ı menen sanasında urıw ha'm o'z etnos atamasın saqlap subetnos tu'rinde jasag'an. Diyxanshılıq, o'nermentshilik penen shug'ıllang'an.
Qaraqalpaqlardın' etnos bolıp qa'liplesken, Go'ne U'rgenish penen Aral ortalıg'ında jasag'anlıg'ı Berdaq shayır o'zinin' shejiresinde, A'jiniyaz shayır "Ellerim bardı" qosıg'ında ko'rsetedi. Ma'selen, Berdaq babamız o'zinin' shejiresinde
Mu'yten, Qon'ırat, Qıtay, Qıpshaq
Keneges, Mang'ıt, Aqpıshaq
Ba'ri atlı urıw qaraqalpaq
U'rgenishti jaylag'an eken.......
Qaraqalpaq U'rgenishten qashtı
Buxara ta'repke astı dep ko'rsetedi.
Sonday-aq, ol ko'shken qaraqalpaqlardın' o'z ata-ma'kanına qaytıp ko'ship kelgenligin ko'rsetedi. Bul mısallardan etnos bir tutas jerde jasap, bir tilde so'ylep, etnikalıq birlikte bolıwı sha'rt emesligi ko'rinedi. Olardın' bir etnonimde, o'z-ara birlik haqqında tu'sinikte belgili bir ma'deniyatqa iye bolıp sha'rt ekenligi ko'rinedi. Etnogenez ha'm etnos o'zgermeliligi ko'rinedi. Belgili bir da'wirde etnos ha'r tu'rli jag'daylarg'a baylanıslı etnos ha'm subetnosqa bo'linedi. Bul etnostan bo'lingen subetnos burıng'ı atamasın saqlamawı, o'zgertpewi mu'mkin. Ol ekinshi bir etnostı qa'liplestiriwde mu'mkin. Ba'rinende beter hesh bir etnos urıw bolmasa bir qa'wimnen emes, bir neshe urıw qa'wimler birikpesinen qa'liplesetug'ınlıg'ı qaraqalpaqlardın' etnikalıq tariyxınan da ko'rinedi Mısalı, qaraqalpaqlardag'ı urıw ha'm urıw birikpeleri, Qon'ırat, Qıpshaq, Qanlı, Balg'alı, Qazayaqlı, Qanjıg'alı, U'ysin, Nayman, Qıyat, Mu'yten, Qatag'an, As etnonimler o'zbeklerde, tu'rkmenlerde, qazaqlar menen qırg'ızlarda, bashkirler menen Arqa Kavkazdag'ı nog'aylarda bolg'an. Bular o'z a'tirapındag'ı urıwlar menen birigip belgili bir etnostı qurag'an.


text:
Sarayçıq
Sarayçıq, Urta Ğasırlar (14-16. yözlär) şähäre. Altın Urdağa, soñraq Nuğay Urdasına kergän. Küptän tügel ütkärgän arxäologik qazılmalar buyınça şähärgä 10. yözdä nigez salğan. Awrupa häm Urta Asiä säwdä yulında, Böyek Yefäk Yulınıí tönyaq tarmağındağı zur ähämiätkä iä bulğan şähär, yöklär almaşu urını. 1580. yılda Cäyek Kazakları tarafınnan cimerelä. Xäräbäläre (şähär qorılmaları, hönärçe ostaxanäläre qaldıqları h.b.) xäzerge Qazaqstanda, Ural yılğası buyındağı Sarayşıq (Qazaqça: Capaйшық) awılı yänläşäsendä saqlanğan.


text:
Ulıbrïtanïyanıñ 103 jastağı turğını Djordj Kïrbï men 91 jastağı Dorïn Lakï esimdi azamatşası älemdegi eñ käri biraq, jas nekeleskender retinde Gïnnestiñ Rekordtar kitabına endi, dep xabarladı bfm.ru saytı.
Ayta ketw kerek, olardıñ toyı bïıl jaz mawsımında ötken. Ol ekewi 27 jıl tanıs bolğan, munday şeşimge keş barwına Rekordtar kitabına enw mäselesi de äser etken. Olar 1988 jıldan beri azamattıq nekede ömir sürip kelgen. Osı qarım-qatınas resmï neke qïdırtwğa negiz bolğan.
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Jartı jıl burın ğana twrïsterge tolı bolğan jağajaylar qazir sortañğa aynalğan. Jağalawğa aynala «Abaylañız, topıraq opırılıp ketwi mümkin!» degen eskertwler jazılğan. Gay Dwnenfeld, Tamar okrwginiñ bas ïnjeneri: - Biz burınğı «Eyn Gedï» kwrortınıñ ornında turmız. Bul jerdegi ömir qızıp jatatın. Al qazir bul mañda tük joq. Ğïmarattar jermen-jeksen bolıp, elektr jelileri üzilgen. Sw qubırı da qïrağan. Keybir şuñqırlardıñ ülkendigi sonşalıq, olarğa 2 qabattı üy sıyıp ketedi. Munda tipti qalpına keltirw jumısın jürgizwi tïis jumısşılardıñ özi kelwge qorqadı. Burın teñizge quyatın Ïordan özeni qazir munda mülde jetpeydi. Onıñ swın orta joldağı awılşarwaşılıq käsiporındarı öz qajetine paydalanadı.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Vardım Bir Doktora
Etiketler : Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora türkü indir, Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Vardım Bir Doktora mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Vardım Bir Doktora türküsü, Vardım Bir Doktora sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Vardım Bir Doktora bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Sultanım
Ekrem Çelebi - Gel Yetiş
Ekrem Çelebi - Arada Bir
Ekrem Çelebi - Emir Dağı
Ekrem Çelebi - Kara Toprak
Ekrem Çelebi - Atım Arap
Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Mavili Yazma
Ekrem Çelebi - Dost İle Sohbet Edelim
Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden
Ekrem Çelebi - Ne Bildi Eller
Ekrem Çelebi - Yaralandım Ey Can
Ekrem Çelebi - Öldürme Beni
Ekrem Çelebi - Bu Zalim Gurbet


text:
Francïyadağı Eyfel munarası jabılıp qaldı. Oğan sebep qızmet körsetwşi kompanïyası twrïsterdi tonawğa qunıqqan qalta urılarınıñ köbeygenine narazı bolıp otır, dep jazadı BBC.
Olar munara işin qılmıstıq top jayladı degendi aytadı. Munday narazılıq alğaş ret ötip otırğan joq. 2013 jılı säwirde Lwvr qızmetkerleri şağım aytqan bolatın, tipti urılar aşıqtan-aşıq küş körsete bastağan. Ol kezde sayaxatşılar jïi ayaldaytın mwzeydiñ 200 qızmetkeri bas kötergen bolatın.
Denïs Vevessorï, käsipodaq ökili:
- Eyfel munarasında qalta urıları bükil kezde bolğan, biraq soñğı kezderi olardıñ qatarı arta tüsti äri betalıstarı öte jaman. Sondıqtan biz erewilge şıqtıq. Osı mäselege polïceylerdiñ nazarın awdarğımız keledi.
Fransïsko Madeïra, Brazïlïyadan kelgen twrïst:
- Ökinişke qaray, munda qalta urıları öte köp. Biz özimizdi qawipsiz sezine almaymız. Onıñ üstine Eyfel munarasına kire almadıq.
2014 jılı Parïjge 22 mlnnan astam şet eldik twrïster qonaq bolğan. Urılar köbine köp mölşerdegi aqşanı özimen birge alıp jüretin Qıtaydan kelgen twrïsterdi tonawdı dağdığa aynaldırıptı. Qıtaylıq twrïsterdiñ şağımınan soñ Parïj ükimeti twrïster köp jüretin tanımal awdandarğı qosımşa baqılaw tobın küşeyte tüsken bolatın. Al bïılğı jılı Parïj köşelerine 26 mıñnan astam tärtip saqşıları jumıldırılmaq.
Derekközi:Baq.kz
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Qırımda bayram künleri olaraq ilân etilgen mart referendumı ve Ğalebeniñ 70 yıllığı künlerinde havfsızlıq tedbirleri quvetleştirilecek. Bunı Federal havfsızlıq hızmeti Qırım idaresiniñ yolbaşçısı Viktor Palagin Qırım prokuraturasınıñ muşaveresinde bildirdi, – dep haber ete RİA Novosti.
Neşirniñ malümatına köre, Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya işbu teşebbüske qoltuttı.
Qırım «Devlet şurasınıñ» deputatları mart 16-nı – «referendum» keçirilgen kününi – tatil olaraq ilân ettiler.
Endiden soñ bu künni «Qırım Cumhuriyetiniñ künü» olaraq qayd etecekler.
Mezkür qanun leyhası dekabr 10-da Qırım «parlamentiniñ» toplaşuvında birinci oquvda qabul etildi. Toplaşuvğa kelgen 65 deputattan 65 kişi vesiqağa qoltuttı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescitte Taras Şevçenko abidesi yanında politsiya maşinası tura. Bunıñ ile Qırım paytahtınıñ sakinleri Sevastopolskaya soqağı boyunca yerleşken «Kobzar»niñ abidesine güledestelerni ketireler. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması.
Başta aqmescitliler Şevçenko 201 yıllığına aktsiyanı Şevçenko abidesi yanında keçirecek ediler. Amma Aqmescit memuriyeti buña izin bermedi.


text:
Rusiye muhalifi, «Sıñırsız Maydan» cemaat areketiniñ tesisçilerinden biri Valeriy Otstavnıh Rusiyeniñ Anayasa mahkemesine Qırımnıñ işğalini Rusiye Devlet dumasınıñ Esas qanunına ters kelgen areket olaraq tanımaq kibi talabı ile muracaat etti.
Bunı Otstavnıh Kiyevde çıqışta bulunıp bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu kibi arizalarnı muhalifetniñ daa eki temsilcisi Mihail Anşakov ve Konstantin Seleznöv de bergenler.
«Biz davanı berdik, Rusiyeniñ yuridik ceamaatçılığı, ukrain ve halqara toplulığınınıñ diqqatını Qırımnıñ qanunsız qoşuluvına celp etmek içün Anayasa mahkemesine muracaat etik. Devlet duması (bu ise Rusiyeniñ yuqarı qanun çıqarıcı organıdır) em Rusiye Anayasasını, em halqara uquqnı boza. Davamız dünua toplulığına bu kolliziyağa seslenmege ve iç olmağanda onı izaatlamağa imkân berir», – dey Valeriy Otstavnıh.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. Aprelde Ukraina Yuqarı Şurası «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ teminlevi aqta» qanunını qabul etti.