text:
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından Qırımda ekstremist gruppasınıñ azırlanmasında qabaatlanğan Ukraina Yuqarı Radası deputatı Mustafa Cemilevniñ yardımcısı Erol Veliyev yarımadada soñki kere 2017 senesiniñ küzünde edi. Bunı mayıs 21-de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kyivde bergen matbuat konferentsiyasında ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Çubarov: «Men bugün Veliyevnen laf ettim. O, Qırımda soñki kere 2017 senesiniñ sentâbrinde olğanını ayttı. Steşenko, FSBniñ kamerası qarşısında bunıñ 2018 senesiniñ yanvarinde olğanını ayta. Bundan soñ o, Qırımda olmağanını dedi. Er şey birden darma-dağın ola», – dedi.
Daa evel Rusiye FSBsi, sanki Qırımda, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevnıñ yardımcısı Erol Veliyev tarafından «Refat Çubarovnıñ emiri boyunca ve SBUnıñ qol tutuvı ile» meydanğa ketirilgen ekstremist gruppasınıñ areketini toqtattı, dep beyan etti.
Rusiyeniñ mahsus hizmeti tarafından iddia etilgenine köre, «Harkivde teşkil etilgen gruppağa Veliyevden ğayrı sabıq boksçu sprotçular Steşenko ve Tretyakov kirdiler».
FSBde, «ekstrimist toplulığınıñ azaları 2018 senesiniñ yanvarinde, tutaştırıcı qarışma ile toldurılğan şişelerni qullanıp, Qırım muftisi Emirali Ablayevniñ evini tutaştırdılar», deyler.
FSB, Steşenkonıñ 2018 senesiniñ aprelinde «Qırımğa kirgende» yaqalanğanını ve «anda Veliyev tarafından provokatsiyalarnı azırlamaq ve amelge keçirmek içün yollanılğanını» beyan ete. Rusiye Veliyev ve Tretyakovğa qarşı qabaatlavnı ğiyabiy şekilde çıqardı, olar «federal qıdırıluv cedveline kirsetildi».
Aprel 12-de «Qırım SOS» cemiyet teşebbüsiniñ faaliyetçileri, Harkiv sakini, ukrain Aleksandr Steşenkonıñ anasına atıfta bulunaraq, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ onı «Çongar» keçirüv noqtasında Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa kirgende yaqalağanlarını bildirdiler. Rusiye polisiniñ hadimleri tarafından berilgen raportlarğa binaen, aprel 12-de Steşenkonı «qanuniy talapqa boysunmağanı içün yaqaladılar» (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksi, madde 19.3). Aynı şu künü Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi Steşenkonı 12 künge tevqif etti.
Qırım muftisi Emirali Ablayev daa evler Qırımtatar Milliy Meclisiniñ erkânına kire edi. 2015 senesinde o, temsiliy organnıñ erkânından çıqarıldı.
2015 senesiniñ soñunda Ankarada Meclisniñ reisi Refat Çubarovnıñ Qırım musulmanlarınıñ muftisi Emirali Ablayev ile körüşüvi oldı. O vaqıt Çubarov, Ablayev ile konstruktiv dialog aqqında söyledi. Ablayev özü, «qırımtatar halqınıñ Qırımdaki vaziyeti boyunca muayen teklifler olmadı», dep bildirdi. Rusiye tarafı, Çubarov ve onıñ yardımcılarınıñ mufti başlığındaki eyetke ucüm etkenlerini beyan etti.
2016 senesi aprel 26-da Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararı ile Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye ve ilhaq etilgen Qırım territoriyasında yasaq etildi. Meclisniñ qorçalayıcıları Rusiye Yuqarı mahkemesine apellâtsiya yolladı, lâkin 2016 senesi sentâbr 29-da o, red etildi.
2017 senesi aprel 19-da Halqara mahkeme, Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca ara qararı çıqardı. Gaagadaki mahkeme Rusiyeni, qırımtatarlar ve etnik ukrainlerge qarşı aqlarınıñ sıñırlanmasını toqtatmaq ve ilhaq etilgen Qırımda Meclisni ve ukrain tilinde oqutuvnı ğayrıdan tiklemek mecbur etti.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ FSB yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faaliyetçileri, muhalefet ve Ukrainanıñ tarafdarı olğan cemiyet erbapları ve diniy azlıqlarnıñ vekillerine qarşı muntazam surette yaqalavlar, tintüvler ve sorğular teşkil ete. Aq-uquq qorçalayıcıları Rusiye telükesizlik hadimleriniñ bu areketlerine, siyasiy motiv ile yapılğan areketler, deyler.


c: text/html

text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ "Qırım ve Aqyarğa ketirilgen zararna qıymet kesken" iş gruppası, şimdiki malümatqa köre, "Ukrainadan tiygen zarar" 2 milliard dollardır, dep bildirdi. Bu aqta iş gruppasınıñ başı, Rusiye Devlet Dumasınıñ vitse-spikeri İvan Melnikov bildirdi.
"Bu tek üç komitetniñ ve tek bir qaç yönelişniñ misalleri. Amma biz köremiz, ormannıñ kesilmesi, mesken-kommunal hocalığınıñ sisteması ve içtimaiy müessiselerniñ vaziyeti 2 milliard dollarnıteşkil ete", - dep yaza Melnikovnıñ sözlerinden "İnterfaks".
Onıñ aytanına köre, bu raqamlarnı, ilhaq etilgen Qırımnıñ akimiyet organlarınen işbirlik yapıp belgilediler.
Daa evel Qırımnıñ Rusiye parlamenti 1991 senesinden 2013 senesine qadar «Ukrainadan kelgen zarar» miqdarı 2,5 trln ruble teşkil etti, dep bildire edi.
Martnıñ 15-nde Devlet Dumasınıñ Şurası ve Qırımnıñ Rusiye parlamenti ve Aqyar ükümetiniñ toplaşuvında Volodin Rusiye Ukrainadan Qırım onıñ terkibinde bulunğan 25 yıl içün ivaz tölemesini talap etmeli, dep bildirdi.
Martnıñ 20-nde Rusiye Devlet dumasınıñ reisi Vâçeslav Volodin Rusiye parlamentiniñ alt palatasında «Ukrainanıñ areketlerinden Qırım yarımadasınıñ iqtisadiyatına ketirilgen zararğa» qıymet kesecek mahsus işçi gruppa qurulğanını bildirgen edi.
Bu sene aprel ayında Kreml kontrolindeki Qırım parlamentinde «Ukrainadan kelgen zarar» talili boyunca işçi gruppanıñ birinci toplaşuvı keçirildi.
Ukraina Tış İşler Naziri Pavlo Klımkın Facebookta,Ukraina yarımadağa ketirgen “zararı”nı talil etecek mahsus iş gruppasınıñ tizilüvi aqqında Rusiye Devlet Dumasınıñ qararını, “yañı ğayeler olmağanıñ neticesi”, dep ayttı ve qayd etti ki, Rusiyeniñ bir qaç asırlıq Ukraina işğali içün tazminat, yani zararlarnıñ ödevini talap etmege kimseniñ aqlına ne içündir kelmegen.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı Rusiye şirketiniñ yolbaşçısı Aleksey Miller bildirdi. Bu dava nenen bağlı olacaq belli degil, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Gazprom» gaz ödevlerini iyün 9-na qaldırmaqnen beraber Stockholm arbitraj mahkemesinde «Naftogaz Ukrainı» şirketine qarşı dava açtırmaqnı da bu müddetke qadar toqtattı», – dep bildirdi Miller.
Bugün «Gazprom» Ukraina tarafından borcnıñ bir qısımı ödenilgenini tasdiqlap, evelden tölev rejimine keçüvini vaqtınca toqtatmaq qararı aqqında bildirdi.
Bundan evel Ukraina ükümeti Stockholm arbitraj mahkemesine muracaat etmek niyeti bar olğanını bildirgen edi: baş nazir Arseniy Yatsenükniñ aytqanına köre, Ukraina mahkeme yardımınen gaz fiyatını deñiştirecek ola.
Malüm ki, Rusiye Ukraina içün gaz fiyatı olaraq aman-aman 500 dollarnı belgiledi.


text:
Çetel adamlarını Qırımğa yalıñız izin vesiqalarınen kirsetecekler.
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ qayd ve pasport işi bölüginiñ birinci zabiti Vasiliy Barabaş brifingde bildirdi, dep haber ete UNİAN.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlar aqqında qanunları yarımadağa kirecek olğan yabancılarnıñ Devlet migratsion hızmetiniñ mahsus izni olmasını talap ete, onıñ içün ükümet bunıñnen bağlı leyha azırlay.
Al-azırda çetel adamları qıtaiy Ukrainadan Qırımda çetel pasportlarınen keleler.
«Vaqtınca işğal etilgen territoriyağa kirmek içün mahsus izin vesiqalarını aluv tertibine belgilegen vesiqa Nazirler Şurası tarafından tasdıqlanmaq kerek. Bilgenimiz kibi, o – soñki basamaqtadır», – dedi Barabaş.
Onıñ malümatına köre, bu iş bir afta içinde bitmeli.
Mezkür yañılıq ne zaman işke tüşürilecek şimdilik belli degil.
Qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy sıñır bar, amma asılında bu tam bir sıñır ola. Qırım vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçı muavini Mihail Şeremet iyün 26-da keçirilgen toplaşuvda ilân etti ki, salı-çarşenbe künlerine qadar sakinleri merkeziy suvnen teminlenmeden marum qalğan Eski Qırımğa Kriniçansk suv qorasından 5,5 kilomterni teşkil etken suv boruları qoyulacaq, kelecek bazarertesi kününe qadar ise, aynı böyle uzunlığında diger suv anbarından borular qoyulacaq.
İşbu tedbirler rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ Eski Qırımda merkeziy suvnen teminlenmeni yañıdan qurmaq avalesi çerçivesinde teşkil etildi. 10 biñ kişilik şeer endi bir ay devamında merkeziy suvnen teminlenme olmadan yaşay. Aynı vaziyet Aluşta rayonındaki Aşağı Şuma (Nijnâya Kutuzovka) köyünde. Bu yerge suv avto tsisternalarnen ketirile, amma ava sıcaq olğanından sebep ealige suv yetmey. Bu munasebetten suv taşığan maşnalarnıñ sayısını arttırmaq ve, kerek olsa, arbiy tehnikanı qullanmaq avale etildi.
2014 senesi Şarqiy Qırımda suvnen teminlenme meselesiniñ çezilmesi içün Rusiye Ğarbiy arbiy okrugı bölüginiñ suv boruları qoyuv bölükleri qullanılıp başladı. Olar muvaqqat 40 kilometrlik suv borularını qoydı, suv Prostornenskiy ve Nejenskiy suv qorası qavuşağından Şimaliy-Qırım kanalınıñ şarqiy pıtağına keçirile edi. O vaqıt askerler aynı böyle muvaqqat suv borularını Eski Qırımğa qomşu Kriniçki köyünden keçirdi. Bu ise, yerli ükümetniñ Şarqiy Qırımda suvnen teminlenme meselesi çezilgenini ilân etmesi içün sebep oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalında suv berilmesini toqtattı. Bu kanal vastasınen Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85 fayızını teminley edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Ukrenergo» tamir brigadaları cuma künü noyabr 27-de ve raatlıq künleri «Kahovka – Titan» yolağınıñ tamirini devam ettirip olamaz. Bu aqta energetik şirketniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ukrenergo» temsilcileriniñ Herson vilâyetinde Qırım qamaçavı iştirakçileri ile körüşüvinde energetikler bozulğan elektrik yolaqlarında tamir işlerini devam ettirmek zaruriyetini seslendirdiler, delillerni Qırım qamaçavınıñ merkeziy ştabına berecekler, bundan soñ ilerideki areketler aqqında qarar alınacaq. Faaller bildirgeni kibi,bazarertesi, noyabr 30-na qadar «Ukrenergo» brigadalarına 220 kV «Kahovka-Titan» yolağında tamir işlerini soñunace yapmaq içün irişim açılmaz», – denile beyanatta.
«Kahovka – Titan» yolağınıñ tamiri ile oğraşqan «Ukrenergo» brigadası Qırım energetik qamaçavı faalleriniñ talabı sebebinden cumaaqşamı saat 10:00 işini toqtattı.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Rusiye işğal etilgen Qırımğa «Buk» sistemalarını ketirse, memleketniñ üç yıl devamında yarımadada keçirgen kontseptsiyasına riayet etilecektir. Bunı Ukraina Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ matbuat hızmeti reberi Vladislav Seleznev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Rusiye Qırım yarımadasını silâ, asker, tehnikanen toldura. Bu malümat tasdıqlansa ve raketalarğa qarşı kompleksler ketirilse – Rusiyeniñ üç yıldan berli yarımadada alıp barğan kontseptsiyasına riayet etilecektir», – dep ayttı Seleznev.
Rusiye kütleviy haber vastaları Rusiye işğal etilgen Qırımda «Buk» zenit-raketa komplekslerini yerleştirecek ola, dep bildirdi.
Yanvar ayında Qırımda Rusiye Cenüp arbiy bölgesiniñ S-400 «Triumf» kompleksleri olğan zenit-raketa polku nevbetçilik yapmağa başladı, dep haber etilgen edi.


text:
Mayıs 21-de Bağçasarayda faaliyetçiler Server Mustafayev ve Edem Smailovnıñ evlerini tintken Rusiye telükesizlik hadimleri imayeleri altında olğanlarğa advokatlarnı yibermeyler. Bunı Emil Kurbedinov ve Ayder Azamatov Facebookta bildirdiler.
Kurbedinov: «Rusiyeniñ Cinaiy protsessual kodeksi bozularaq, men, S.R. Mustafayevniñ advokatı sıfatında, (tahminen) Ekstremizmge qarşı merkez ve FSB hadimleri tarafından tintüv yapılğan yerde bulunğan muvekkilim yanına yiberilmedim. Bu, imaye etilmek aqqınıñ ciddiy bir bozuluvıdır. Yuqarıda bildirilgen faktlar boyunca munasip teşkerüv keçirmekni ve prokuraturanıñ qarşılıq kösterüvi çarelerini körmege rica etem. Ondan ğayrı, men Qırım prokuraturasınıñ resmiy saytlarında bildirilgen telefon nomeraları boyunca nevbetçi prokuror ve prokuraturanıñ qabulhanesi ile bağlanıp olamadım», – dep yazdı.
Öz nevbetinde advokat Ayder Azamatov da, imayesi altında olğan şahısqa yiberilmegeni içün Rusiye prokuraturasına şikâyet etkenini bildirdi.
Azamatov: «İmayem altında olğan Edem Smailovnıñ evi yanında bulunam, Topçuköy (Dolinnoye). Tahqiqatçınıñ maña çıqmasını ve yiberlmegenimniñ sebebini añlatmasını rica etem. Cevap aldım – o, meşğul, yaza. Bu fakt boyunca elektron qabulhane vastasınen Qırım prokuraturasına, imaye etilmek aqqınıñ bozuluvı ve uquqiy yardım kösterilmesi içün advokatnı yibermemek qanunsız olğanı aqqında şikâyet yolladım», – dep yazdı.
Daa evel Rusiye telükesizlik hadimleriniñ Qırımda tintüv yapqanları aqqında bildirilgen edi. Şu cümleden, Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçuköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evleri tintildi.
Federal telükesizlik hizmeti, Qırımda, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ yaqalanğanını iddia ete. Yaqalanğanlarnıñ adları bildirilmey.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
1346 senesi. Bizans Devletinde, qıraliçe Anna Savoyskaya ve onıñ duşmanı İoann Kantakuzen arasında, tahtqa çıqmaq içün grajdan cenki başladı. Cenk devamında, eki tarafta qomşu devletler yardımına muracaat ettiler. Boyleliknen, bu çatışmağa, Osmanlı devletiniñ esasçısı emir Osman ve Saruhannıñ emiri de qoşulğan ediler. Muarebede Bizans qıraliçesiniñ tarafdarı olaraq, Şimaliy Priçernomoryeden nasıldır, Balihan degen qıpçaq knȃzi de bar edi.
Yazıq ki, bügün biz, İogan Tunmannıñ kitabında hatırlanğan bu qıpçaq knȃzi kim olğanını bilmeymiz, amma Şimaliy Priçernomoryede yaşağanı belli. XVIII asırnıñ tarihçisi Dmitriy Kantemir, bildirgenine köre, Balihan adlı knȃz Karabun şeerinde yaşay edi. Böyle şeer, bir vaqıtları kerçekten de olğan ve Kogılnik özeniniñ sağ yalısında, Sasıq limanına kelip tüşken yerinde yerleşe eken. Bugün bu yerde, Odessa vilȃyetinde Tatarbunarı degen zemaneviy şeer tura.
Balihan, Anna Savoyskayağa ne qadar ve ne ile yardım etkeni belli degil. Devamlı çatışmalardan soñ, Anna Savoyskaya barışıq añlaşmasına qol qoymağa mecbur ola, ve tahttan çetke çekile. Yazıq ki, onıñ da knȃz Balihannıñ da ilerideki taqdirleri belli degil. Belkide, olıp keçken cenkte Balihan öz ayatını qayb etti, ya da yurtuna, Karaburğa, Tatarbunarğa, ya da soñradan Bucaq, dep adlandırğan yerlerge qaytıp keldi.
Bucaq şerleri aqqında aytır ekenmiz, bir qaç söz bu yerler aqqında da aytmaq kerek. Onıñ tabiy sıñırları olaraq Turla (Dnestr) ve Dunay özenleri edi. Bu yerler dağsız ve ormansız tegizlik edi. Mında pek yahşı aşlıq ve zahireler öse edi. Amma yaz – sıcaq künleri suv yetişmemezligi duyula edi.
Bu yerlerniñ eñ balaban özeni – Kogılnik – yaz aylarında qurıp kete edi. Onıñ içün yerli halq, bucaq tatarları ve noğaylar, yaşağan yerlerinde çuqur quyular qaza ediler. Böyleliknen Qırım hanlığında quyu qazmaq ve suv çıqarmaq güzel bir adet olıp qalğandır.
Dağlıq – ormanlıq olmağanı içün bucaq tatarları, kodrânov degen moldova halqınen añlaşma yapalar ve olar, er yıl qırımtatarlarğa moldova ormanlarından bir miqdar ağaç ketire ediler.
Bucaqlılar pek güzel ziraatçılar, ayvanbaqıcılar, avcılar ve balcılar kibi belli ediler. Boğday, arpa, cılap ve atta yüzüm östüre ediler. Artqaçı Akkermanğa, Dunay ve Kilioğa alıp ketip satıla edi.
Moldovanen qomşuluq da öz izini qaldırğandır. Bu halqlar bir vaqıt barışıq içinde yaşamağanlar.
Bucaq er vaqıt canlı bir yer edi. Mında bir çoq qabileler ve halqlar kelip tamır taşlay ediler. Amma yerli hakq dep, mında frakiylerni tanıylar. Soñradan olarğa skifler, sarmatlar, gotlar, gunlar, peçenegler, qıpçaqlar ve Ordu qabileleri qarışqan. XV asırdan başlap, qıpçaqlarnıñ yerlerini de valahlar, de madyarlar zapt etkenler.
1399 senesiniñ menbasında, Bucaq yerleri Mirze degen adamğa (belkide o, yerli qıpçaq knâzlardan edi) mensüp olğanı qayd etile, amma 1412 seneden başlap, bu yerler moldova knâzi Aleksandrğa keçken.
1469 senesinden 1474 senesine qadar bu yerlerde Drakula adlı knâz üküm sürgen, lâkin 1474 senesi, o bu yerlerni osman sultanı Muhammed II Fatihke teslim etken. Bir qaç yıldan soñ, Bucaq, moldova saibi Ulu Stefanğa keçe. Eki yıldan soñ ise, bu yerler tatarlarğa, daa doğrusı noğaylarğa keçe ve ilkide mında 30000 noğay qorantaları yaşamağa kele.
Öz adlarını yerli qabileler, Bucaq degen köyden alğandırlar. Tahminlerge köre, bucaq sözü, türkiy tillerden kelip, «köşe» manasını bildire. Ve aynı bu yer bir qaç vaqıtqa Bucaqnıñ paytahtı ola.
Bucaqta eki emiyetli qabile peyda ola: Orak – Oğlı ve Orumgent – Oğlı. Bu sülâlelerniñ başları Qırım hanına tabi ola ediler ve kerek olğanda 30000 den 56000 qadar asker cebege yolly ediler. Bu askerlerözleriniñ serbesligi ve cesürlikleri ile belli ediler. Bir qaç zamanlardan soñ, bu askerlerden Qırım hannıñşahsiy – qapı – qulu askerleri tizile edi.
Serbestlikke ogrengen bucaqlılarnı qol astında tutmaq içün, Qırım hanı bu yerlerge, oğlanlarından, ya da başqa soylarından serasker tayin ete edi. Olarnıñ yaşağan yerleri Tatarbunar edi. Amma serbestlikke alışqan bucaqlılarnı kontrol etmege pek zor edi.
Halim Giraynıñ oğlı Tohtamış Giray, yerli beylernen özüni pek yaramay alıp bardı ve böyleliknen bütün bucaqlılarnı özüne qarşı qoydı.Qırım hanı ise, oğlına aqıl berecegi yerine, onıñ tarafını tuttı ve başını kötergen bucaqlılarnı apis etmege emir berdi. Amma bucaqlılar bu areketlerni qabul etmediler, neticede Halim Giray tahtnı terk etmege mecbur oldı.
Şagin Giray zamanlarında da Bucaqnı Osmanlı devletiniñ imayesi altına kirsetilecek edi, amma bucaqlılarnıñ bir çoqı buña qarşı çıqtı ve neticede iş soñuna qadar barmadı.
Atta Bucaqta Qırım hanlığını ve paytahtını quracaq ola ediler. Bunıñ sebebi de XVIII asırnıñ 60 – nci seneleri daa genç Şagin Giray bu yerlerde seraskerlik ete edi, ve aynı bu vaqıtta Şagin Giray yerli tatarlarnıñ ürmetini qazanğanedi.
Çoqusı seyaatçılar aytqanlarına köre, bucaq tatarları pek doğru, merametli ve musafirperver ekenler. Evlerinde, adetlerinde, tilinde ve dininde olar başqa noğaylarğa oşay ediler. Olarnı idare etken murza ve beyleri Qırım hanlığınıñ şurası olğan Divanğa kire ediler.
Meraqlısı şunda ki, Bucaqta Qırım hanlarınıñ yaşağan sarayları tura edi. Bu Kauşanı ve Benderı şeerleri. Olar şimdi Moldova yerlerine kire. Mında muhteşem saraylar tura edi ve olarğa Qırım hanı, özüniñ bir çoq aylesinen kelip yerleşe edi.
Aytılğan şeerlerden başqa mında Akkerman şeeri, Yalpuş gölü yanında yerleşken Tobak şeeri, Dnestr üstünde turğan kiçik Bir şeerçigi, Gura – Kuruder, şimdi Sarata qasabası. Ve elbette, Kogılnik özeni yanında bulunğan Tatarbunar şeeri.
Bugünki künde, az bir kimse, daa eki yüz yıl evelsi bu yerler Qırım hanlığına kirip, Bucaq adını taşığanını tasavur etip oladır. Bu yerlerniñ sakinleri qırımtatarlar olğanını, olarğa çoqça bucaq noğayları, dep ayta ediler. Amma şimdiki vaqıtta qırımtatarlar aqqında, mında tek toponimler hatırlata bile. Olardan bir misal olaraq Tatarbunar şeeridir. Şimdi bu şeerde çeşit halq çoqtır, amma onıñ esasçılarından kimse yoqtırdır.
Zemaneviy Tatarbunar şeerinde, hanlıq devirine ayit bir bina qalmağandır. XIX asırnıñ menbalarından belli olğanı kibi, qırımtatarlardan soñ kelgen birinci sakinler, mında turğan evlerni bozup başlağanlar. Camiler ve mezarlıqlar da yoq olıp ketken. 1816 senesinde, eski qaleni tar – mar etip, taşlarnı taşıp bitirgenleri aqqında yazılar bar. Eñ çoq qırımtatar hammamı saqlanıp qalğandır, onı şeer sakinleri hammam olaraq pek çoq vaqıt qullanğanlar, soñradan ise, onı degirmen kibi qullanğanlar.
Şeerniñ eski körünişini deñiştirmege tırışsalar da, o özüniñ şarqiy manzaralarını coymağandır.
Belli olğanı kibi, Bucaqta pek çoq özen ve göller olmağan, onıñ içün mında çoqça quyular qazma adeti peyda olğan eken. Böyle quyularnı şeer içinde ve onıñ tışında pek çoq körmek mümkün.
Aynı quyu qazma ve suv peyda etme adeti, ileride şeer adına tesir etkendir. Tatarbunar sözü, «Tatar quyusı», ya da çoqraq kibi tercime etilgendir.
Birinci keresi, haritalarda bu şeer, frenk arbiy injeneri Giyon Levasser de Boplan niñ, 1648 senesi sızğan haritasında peyda olğandır. Amma mında şeerniñ adı doğru yazılmayıp, «Tatarebarlat» kibi belgilengendir.
Oyle kibi hatalar, o zamanları tabiy bir şey edi. Çünki o vaqıtları malümatlarnı ağzaviy şekilde toplağanlar ve azır harıtalarğa eşitilgeni kibi yazğanlar. Meselâ, osmanlılarnıñ haritalarında 1694 senesi, bu şeer Tatar Pinar kibi hatırlana.
Yerleşken yeri yahşı olğanına baqmadan, bu şeer Qırım hanlarınıñ rezidentsiyası olmağan, amma tarihiy vaqiyalardan da uzaqta qalmağan.
Tatarbunar boş bir yerde meydanğa kelmegendir. Qadimiy zamanlardan berli mında insanlar yaşap kelgen. Arheologlar, mında tunç zamanına ayit mezarlar tapalar. Skifler qabileleri qaldırğan izlerni de tapmaq mümkün. XI asırnıñ ortalarından ise, qıpçaq qabileleri öz mesken yerlerini qurıp başlaylar ve birinci qıpçaq şeerine temel qoyalar. Qıpçaqlar qurğan qale aqqında daa XVIII asırda Dmitriy Kantemir hatırlatqan edi.
Tatarbunarnıñ qurucılığı tepeliklerde başlap, yavaş – yavaş özen böyuna endi. Tepelikte qurulğan qale aqqında malümat içte saqlanıp qalmağandır, amma 1646 senesi Kemal paşa degen şeer başı tarafından tamir etilip qaviyleştirilgeni bellidir. Aynı bu qaleni 1657 senesi Evliya Çelebi kelip körgendir.
Seyaatçınıñ bildirgenlerine köre, bu qale dört köşe şeklinde olıp, köşelerinde yüksek qulleleri olğandır. Qaleniñ büyüklügi bir biñ adımlıq edi. Onıñ cenübiy tarafında araba qapı bar eken. Qaleniñ içinde cami, arbiy garnizon, silâ ve boğday ambarları yerleşe edi.
Qaleniñ qalımtıları
Qaleniñ tışında mesken maleler yerleşe edi. Evliya Çelebi eki yüzden ziyade ev olğanı aqqında ayta edi. Şeerde karavansaray, cemiyet hammamı, cami ve mekteb bar edi. Liman yaqın olğanına baqmadan, şeerde balaban bazaar yoq edi, tek bir qaç dane bazaar masalarında yerli, ya da Kiliya ve Akkermen şeerlerinden ketirilgen mallar satıla edi. Ve elbetteki, bir sıra qavehanelerni de körmek mümkün edi.
Evliya Çelebi bildirgenine köre, şeer kenarında bağ ve bağçalıqlar bar eken. Bu yerniñ avası ve toprağı yüzüm ve meyva östürmek içün pek kelişikli eken. XVII asırnıñ soñlarında XVIII asırnıñ başlarında bu yerler Bucaq seraskeriniñ rezedentsiyası ola. Bu serasker de kelecekte meşuer ve cenkâver Qırım Giray ola.
Genç serasker Qırım Giray er kesniñ ürmetini ve sevgisini qısqa zamanda qazanıp, öz devletiniñ güzel bir şekilde çetel memeleketlerge bildire.
Onıñ siyaseti halqara miqyasnı qabul etti. 1750 senesi o, öz vekillerini Prussiya qıralı Fridrih II yollay ve Qırım – Prussiye alâqalarını qaviyleştire.
Amma vaqıt keçe ve ulu serasker Tatarbunardan kete. Şeer ise, kenede addiy şeerler sırasına qayta.
Soñki serasker olaraq, Tatarbunarda, kelecekte soñki Qırım hanı olacaq Şagin Giray yaşağandır. Yerli halq bu Girayğada sevgi beslep, ürmet köstergendirler.
Rus – türk muarebesi vaqtında, 1770 sene Tatarbunar qalesi, rus arbiyleri tarafından zapt etilgendir, amma dört yıl soñra, Küçük – Kaynarcir barışığına binayen kenede Qırım hanına qaytarıla.
Nevbetteki darbeni Tatarbunar, 1783 senesi, Qırım hanlığı yoq etilgende ala. Bu künden soñ Rusiye, Bucaq noğaylarını tuvğan çöllerinden çıqarıp başlay.
İç bir qanuniy vesiqaları olmadan bu devlet, mındaki yerlerni, şubeli eus mırzalarına tarqatıp başlay. O «mırzalar» ise, yerli halqnı ağır bergilernen yükley ve o milletlerge qullarğa kibi davrana. Noğaylar ise, böyle şeyni kötermediler.
Ve birinci keresi 1784 senesi icret ettiler. Amma 1807 senesine qadar Tatarbunar noğay şeeri olaraq qala edi. Bu sene ise, mında, bir vaqıtları, Zaporojskaya Seç viran etilgen soñ, Osmanlı devletine ketken zadunay kazakları keldi.
Seçleri olmağanına baqmadan, kazaklar Rusiyeden izin alıp, «tatar ordalarında» yaşap başladılar. 1806 – 1812 seneleri, bu yerler, Bessarabiya terkibinde Rusiyege keçtiler.
XIX asırnıñ başında Tatarbunarda tek Bucaq tatarları degil de, qaçaq ukrainler, askerler ve kazaklar yaşay ediler. Vaqıt keçkence, şeer içüne, mahsus, başqa milletler ketirtile edi. Böyleliknen, 1816 senesi mında 365 insan yaşay olsa, eki yıl soñra, yani 1818 senesi, 901 insan olğan edi.
XIX asırda Tatarbunarda sakinler yerleşkenleri haritası. Sarı renknen qırımtatarlar ayırılğan.
Şeerde pek tez, çeşit qurucılıqlar başlağan edi. Evler ve binalar güzel taşlardan qurula ediler. Bu taşlar ise, bir vaqıtları qale taşları edi. Kelmeşekler qaleni viran etip, taşlarnı öz qurucılıqlarında qullana ediler. Olar, bu yerlerniñ medeniy asabalığına qulaq asmay ediler.
Qırım, Şarq cenki vaqtında şeerni soñki qırımtatarı terk etken edi. Olar Osmanlı devletine icret ettiler. Ketalmağanlar ise, kelme halq arasında yoq olıp kettiler. Bugünki künde, bu yerlerniñ sabıq saipleri aqqında tek şerniñ adı hatırlata – Tatarbunar.
Tatarbunardan uzaq olmağan yerde, daa eki şeer yerleşe – bu İzmail ve Kiliya. Olarda Qırım hanlığınıñ tarihinen sıqı bağlıdırlar. Yazıq ki, bu şeerlede de Qırım hanlığı zamanından iç bir abide, ya da bina qalmağandır. İstisna olaraq, tek İzmaildaki camini ayta bilemiz. Tahminen, bu cami XVII asırda qurulğan eken. İzmail liman şeerlerinden olıp, Mekke ve Medine vaquflarına baqqan. Anda eki binge yaqın ev yerleşe edi. Şeerniñ üç maalesinde bucaq tatarları yaşağani qalğan sakinler ise, hristiyan ve yeudiy olğan.
Episi karavansaraylar, qavehaneler ve camiler müsülman maalelerinde yerleşe ediler. Mında olğan cami, İzmail qalesi yanında tura edi. Cami bütün cenk ve çatışmalarnı yıqılmadan keçirgen edi.
Amma 1790 senesi, nevbetteki cenk esnasında caminiñ minaresi, köşe sütünleri yıqıldı, abdest alınğan quyu ise, topraqnen toldırıldı. Ve eñ esası şundaki, şimdi, cami binasında müzey yerleşe, daa doğrusı, «İzmail qalesiniñ ucumı» dioraması.
İzmaildeki cami
Gülnara Abdullayeva


text:
Kezlev yalı kenarınıñ rekonstruktsiyasını tış icracısınıñ işini begenmegenleri içün toqtattılar. Şeerniñ rusiyeli akimiyeti, işi içün yarım milliard ruble tölengen "Kaştak" şirketinen muqaveleni üzdi. Şimdi memurlar yañı tış icracısını qıdıracaq, ve obyektniñ yañıdan paranen temin etilüvini soraycaqlar.
Qırımnıñ rusiyeli Qurucılıq naziri Mihail Hramov, "Krım 24" kanalına tefsir bergende, teşkerüv vaqtında ciddiy hatalar ve malzemelerniñ satın aluvında adden tış fiyat qoyulğanı aydın oldı, dep aytıp berdi, böylece, esassız 240 million ruble tölendi. İlk leyhağa köre, yalı kenarınıñ rekonstruktsiya 770 million rublege çıqacaq edi ve onı 2019 senesiniñ yaz mevsimine qadar açacaq ediler. Bu ne içün becerilmegeni Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde muzakere etile edi.
Rusiye federal maqsat programmasınıñ parasına Kezlev yalı kenarında park ve piyade zonalarnıñ abadanlaştıruvı, gidro inşaatlarnıñ rekonstruktsiyası ve yalı kenarını pekitüv tedbirleri yapılmaq kerek edi. Tamir işleri şeer memuriyetiniñ başı daa Andrey Filonov olğanda başlandı, şimdi oña qarşı salâhiyetini aşuv davası açılğan. Qırımnıñ rusiyeli vitse-premyeri Yevgeniy Kabanovnıñ aytqanına köre, tış icracısı iddialarnen razı olmadı, ve bu davanen küç organları oğraşıp başladı. "Kaştak" şirketiniñ özü bu vaziyetni tefsir etmedi.
Kezlevniñ şimdiki memuriyet başı Roman Tihonçuk, yalı kenarınıñ tamirini bir yıldan soñ kene başlamağa niyetleneler, dep Qırım jurnalistlerine bildirdi:
"2020 yılda biz bu obyektniñ yuridik taraflarınen oğraşacaqmız. Yapılacaq tamir işlerini belgileycekmiz. İlk leyhada nazarğa alınmağan çoq incelikler bar. Tış icracısınen mahkemede meseleni çezecekmiz, çünki o muqaveleniñ üzülmesinen razı degil. 2020 yılınıñ soñunda bu obyektniñ ekspertizasını yapacaqmız, ve onı keyfiyetli tarzda yapıp bitirmek içün ne qadar para kerek olğanını belgileycekmiz. 2021 senesinde Tereşkovskayanıñ yalı kenarını qurıp turacaqmız. Sakinlerimiz ve musafirlerimizniñ açuvını yahşı añlayım. Yañı leyhanı tizgende, yalı kenarınıñ adım-adım açılışını közde tutmağa tırışacaqmız, yani leyha tamamlanmağance bile adamlarnıñ onen qullanmağa çaresi olacaq".
Amma Tihonçuk, para teminatını eki kere, yani bir yarım milliard rublege qadar, arttırmağa kerek olacaq, dep ayta, çünki, onıñ sayğanına köre, ilk yatırımlar yeterli degil edi.
"Qırım qabarcılıqqa qarşı komiteti"nin reisi İlya Bolşedvorov, Qırım.Aqiqatqa añlattı ki, para ayırıluvınıñ arttırmasınen bağlı meseleler bütün yarımadada peyda ola.
- Bizde Qırımda bu sade bir şeydir. Aqmescitte qoqla teatri - küçük beş qatlı bina - bir milliard rublege qurula. Bugün ise, bu obyektni kimse faaliyetke keçirmegeni belli oldı: tış icracısı dey ki, smetanı tüzetmek, yañı tarihlerni tayinlemek, yañıca bezetüv malzemelerni qullanmaq ve donatmanı satın almaq kerek - bunıñ içün ise milliard degil, bir yarım milliar ruble kerek. Cumhuriyet tıp merkezinen de aynı al oldı - onı qura ediler-qura ediler, mına-mına faaliyetke keçirmege söz bere ediler, amma bir qaç ay evel, vaqtında bitirip yetiştirmeycekleri ve smetanıñ yarı fiyatına çıqacaq yañı donatmanıñ satın aluvınıñ zaruriyeti aqqında haber peyda oldı. Kimse bularnı nezaret etmey. Teşkerüvi yapılmağan qusurlı leyhalarğa para ayıralar.
İlya Bolşedvorov, bala bağçalarnıñ ve mahsuslaştırılğan internatlarnıñ qurulışında bile keyfiyetsiz leyhalar qullanılğanını qayd ete.
Qırım akimiyetiniñ maqsatı - federal paralarnı tezce masraf etip, esabatnı azırlamaqİlya Bolşedvorov
- Qırım akimiyetiniñ maqsatı - federal paralarnı tezce masraf etip, esabatnı azırlamaq, çünki başqa türlü Rusiye ükümetinden tenbi olacaq. Bir qaç yıl evel Rusiye prezidenti Keriçte Mitridat merdiveniniñ tamirini bitirmege buyurğan edi, amma onıñ alâ daa soñu körünmey. Zar-zorunen leyha vesiqalarını azırladılar, aqça ayırıldı, amma nege, kimse soñunace añlamay.
Kezlev şeer şurasınıñ kurort ve turizm bölüginiñ baş mütehassısı Sergey Vikarçuk, şeer yalı kenarı ilhaqtan evel de yaramay alda olğanını hatırlay.
Bellesem, yerli akimiyetniñ basqısına oğrağan tış icracısı neticelerni köstermege istedi, amma er şeyni yahşı etip tüşünmedilerSergey Vikarçuk
- Biz foto ve videoğa çekken edik, meseleniñ çezilüvine yatırımcılarnıñ ve cumhuriyet komitetleriniñ diqqatını celp etmege tırışa edik, türlü-türlü leyhalarımız bar edi.
OcoбeHHo ближe k CиMфepoпoлbckoй Bce былo B yжacHoM cocToяHии, эTo Haдo былo ycTpaHяTb. He To чToбы cocToяHиe B цeлoM былo kpиTичHыM – Ho Bce жe HaбepeжHyю HyжHo былo pekoHcTpyиpoBaTb. Я Tak пoHиMaю, poccияHe peшили пo пoлиTичeckиM MoTиBaM дokaзaTb, чTo MoryT cдeлaTb чTo-To HacToлbko бoлbшoe BoT Tak лerko, зa paз. Бpocилиcb, Haчaли, a B peaлbHocTи okaзaлocb Bce He Tak пpocTo. Bce жe TaM жиBoe Mope, TaM ecTb paзHыe пpoцeccы и эkoлorичeckиe MoMeHTы. BидиMo, пoдpядчиk пoд дaBлeHиeM BлacTeй oчeHb xoTeл пokaзaTb peзyлbTaT, Ho He Bce пpoдyMaли, ckopee Bcero, и TeM caMыM HaBpeдили MecTHыM жиTeляM и oTдыxaющиM.
Simferopolskaya soqağına yaqın mıtlaq alı yaramay edi, onı tamir etmek kerek edi. Yoq, bütün yalı kenarı berbat edi demem, amma onıñ rekonstruktsiyasını yapmağa kerek edi. Añlağanıma köre, siyaset sebepleri ile rusiyeliler böyle büyük bir işni birden yapıp olğanlarını tasdıqlamağa istedi. Atıldılar, başladılar, amma kerçekte er şey öyle qolay olmadı. Anda canlı deñiz, çeşit-türlü protsesseler, ekologiya incilikleri bar. Bellesem, yerli akimiyetniñ basqısına oğrağan tış icracısı neticelerni köstermege istedi, amma er şeyni yahşı etip tüşünmediler ve böylece yerlilerge de, musafirlerge de zarar ketirdiler.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işleri boyunca vekâletli Mustafa Cemilev Türkiye memurlarına Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa olarnıñ uçaq ve gemileriniñ kirgeni boyunca vaziyetni ögrenmege ricası ile bulundı.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Cemilevniñ malümatına köre, Türkiyede olğan vaqıtta, cumaaqşamı künü, o, Türkiye ükümetiniñ vekilleri ile körüşti.
«Türkiye uçaqları alâ daa Aqmescitke kelgenini muzakere ettim. Rusiyeniñ işğali sebebinden bu yasaqtır. Ukraina akimiyeti buña razılıq bermedi. Memurlar maña şunı bildirdiler ki, vesiqalar boyunca bu sefer «Anapa – İstanbul» kibi belgilene. Bu uçaqlar aqiqaten Aqmescitte mingenini teşkermege söz berdiler»,– dedi o.
Bundan da ğayrı, Cemilev Türkiye akimiyeti vekilleriniñ diqqatını Qırım limanlarına türk gemileriniñ kelüvine de celp etti.
«Soñki vaqıtta Qırım limanlarına kirgen bir qaç türk gemini hatırlattım. Amma maña işbu gemiler endi çoqtan Rusiyege satılğanını bildirdiler. Türkiye olar içün mesülietli degil eken. Maña böyle dediler», – dedi o.
Avgust 28 künü, Ankarada, Türkiye prezidenti Recep Erdoğannıñ inauguratsiyası olmalı. Tantanalı tedbirge davet olğan eyyetler arasında ukrain eyyeti de bar edi, onıñ terkibine prezident Petro Poroşenko bar edi. Amma Ukraina şarqında vaziyetniñ kerginleşüvi sebebinden devlet başı bu ziyaretni lâğu etti. Ukrain tarafnı inauguratsiyada qırımtatarlarnıñ işleri boyunca vekâletli Mustafa Cemilev temsil etti.


text:
Jurnalist, iqtisadiy ekspert Andrey Yanitskiy dey ki, Qırımda fiyatlar daa yarımadanıñ sentâbr 20 künü Herson vilâyeti tarafından başlanğan «erzaq qamaçavından» evel paalılaşqanını bildire. Onıñ fikrine köre, ticaret yañı şaraitlerde bile zenginleşmek imkâniyetini qaçırmaz.
Bunı o sentâbr 22 künü Qırım.Aqiqat radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Fiyatlar daa qamaçavdan evel paalılaştı, çünki satıcılar içün fiyatlarnı kötermek güzel bir manaçıq edi. Bilemiz ki, iş adamı iç bir vaqıt mal fiyatını kötermek fırsatını qaçırmaz», – dey o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Kontinent
Kontinent yamasa materik bul jer ju'zindegi birlesken u'lken jer maydanları. Materiklerdin' sanı ma'selesinde adamlar ele bir anıq sheshimge kelmegen. Bazı birewlerdin' pikiri boyınsha ha'zirgi waqıtta jeti materik bar.
Okeaniya bul Avstraliya, Jan'a Zellandiya ha'm Tınısh okeanı atawların o'z ishine alatug'ın region. Geybir adamlardın' aytıwınsha Okeaniya materik emes[1], biraq a'dette materik sıpatında qaraladı. Basqa bir topar adamlardın'[2] isenimi boyınsha, ol materik ha'm Avstraliya bul materiktin' bir bo'legi.
Geybir adamlar Arqa Amerika ha'm Qubla Amarikalardı bir materik dep esaplaydı. Birewler Evropa ha'm Azianı Evraziya dep atalg'an materiktin' bo'limleri esaplaydı. Evrazia ha'm Afrika Evrafraziya materigin quraydı dep esaplawshılar ha'm tabıladı.
Britaniya adamları "kontinent" (yamasa "kontinentlik") haqqında so'yleskeninde ko'binese olar Evropanı na'zerde tutadı. Bul ma'ni aldıng'ıday ko'p qollanılmaydı, biraq elege shekem "kontinent azangı awqatı" (sırlı, djemli bulochkalar, pisirilgen "Inglis azang'ı awqatı") sıyaqlı ibaralarda ushırawı mu'mkin.


text:
Moskva faaliyetçileri aprel 18 aqşamında «Strategiya-18» ananeviy Qırım sakinlerine qol tutuv tedbiri ile soqaqlarğa çıqtılar. Bu sefer Rusiye paytahtınıñ sakinleri ukümetke ve vatandaşlarğa qırımtatar halqınıñ tarihındaki facialı künni hatırlatmağa qarar berdiler. Bunı Qırım.Aqiqatqa mitingniñ iştirakçisi Vera Lavreşina bildirdi.
Lavreşina: «1938 senesi aprel 17-de Aqmescitte NKVD apishanesinde qurşun cezaları icra etildi. Casuslıq ve milletçilik içün qırımtatarlarnıñ eñ yahşıları – milletniñ eñ parlaq vekilleri qurşunğa tizildi. Bu, qararnen yigirmi isim. Olarnıñ arasında jurnalistler, yazıcılar, Qurultaynıñ reisi, muzeyniñ mudiri yer ala ediler. Biz qırımlılarğa taziye bildiremiz», – dedi.
Ondan ğayrı faaliyetçiler, vatandaş jurnalisti olaraq çalışqan ve yarımadadaki tevqiflerni aydınlatqan, şimdi apis etilgen qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovğa qol tutqanlarını bildirdiler.
Tedbirniñ iştirakçisi hanım: «Qırımda mustaqil jurnalistika böyle etip öldi. Biz Nikolay Semenanıñ işini de unutmaymız. Jurnalistlerni bir-biri artından tevqif eteler. Olarnıñ yerine ise blogerler kele», – dedi.
Faaliyetçiler Tverskaya soqağında: «Vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminov, FSB tarafından pancalandı», «Qırımdan tatarlarnıñ hibrid şekilde sürgün etilmesi – cinayettir», «Nikolay Semena: söz serbestligine qarşı mahkeme qararı», «Qırımda telükesizlik hadimleriniñ qanunsız areketleri toqtatılsın» yazıları ile plakatlarnı açtılar.
Sankt-Peterburg ve Moskvadan olğan Rusiye faaliyetçileri, qırımtatarlarnıñ 1944 senesi mayıs 18-de sürgün etilüvi hatırasına «Strategiya-18» adlı muddetsiz tedbir içün birleştiler. Er aynıñ 18-nci kününde faaliyetçiler, ilhaq etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında ikâye etmek ve Rusiye cemaatçılığına insan aq-uquqları ve ürriyetleriniñ bozuluvı vaqiaları aqqında haber bermek içün şeerniñ soqaqlarına çıqalar.


text:
Cumaertesi künü, avgustnıñ 23-de, Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı ötkerilecek. Tedbirde Qırım akimiyeti ile işbirlik tutqan azalarını Meclisteki vazifelerinden vazgeçmege çağıracaqlar.
Bu aqqında 15 minut saytı Mecliste olğan qaynaqlarğa esaslanıp bildire.
Milliy Meclis toplaşuvında eki esas mesele baqılacaq. Olardan biri Devlet şurası ve Qırım akimiyet organlarınıñ saylavlarınen bağlı olacaq. Malüm ki, qırımtatar halqınıñ temsil organı mezkür saylavlarda iştirak etmeycegini bildirdi.
Kün tertibiniñ ekinci meselesi kadrlarnen bağlı olacaq. Meclis azaları yerli akimiyet ile işbirlik yapqan işdeşleriniñ areketlerine qıymet kesecekler.
Böylece, reis muavini Zaur Smirnov ve uquq idaresiniñ reberi Teyfuk Gafarov Mecliste yapqan işlerinden vazgeçe bileler. Malüm olğanı kibi, Gafarov bu afta Aqmescit şeer yolbaşçısınıñ muavini vazifesine tayin etildi.
Hatırlatamız, Qırımtatar Milliy Meclisi Zaur Smirnovnıñ namzetini Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ yolbaşçısı vazifesine teklif etse de, birazdan, daa doğrusı bu yılnıñ iyül ayında, öz qararını lâğu etti. Buña baqmadan Smirnov bugünge qadar bunı yapmadı.
15 minut saytınıñ subetdeşi bildire ki, meclis azaları saflarından çıqarmaq aqqı yalıñız Qurultayda bar. Onıñ içün Gafarov uquq bölüginde vazifesinden marum qalacaq, Smirnov ise – Meclis reisiniñ muavini vazifesindendir. Demek ki, ekisi de Meclis prezidiumınıñ azaları olmaycaqlar.


text:
İş adamı, ATR telekanalınıñ saibi, Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiyaınıñ idarecisi Lenur İslâmov aytqanı kibi, oña qarşı Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından açılğan cinaiy işniñ mündericesi evel Rusiyede öz başına ilân etilgen Çeçen Cumhuriyetiniñ prezidenti Cahar Dudayev ve çeçen boyevikleriniñ yetekçisi Şamil Basayevge nisbeten açılğan işlerniñ mündericesi kibidir.
«Bu maddelerge köre, elbette ki, tek interpol degil de, dünya mahsus hızmetleri qara cedvelge kirsetmeli. Olar nasıl inkişaf etecek, bilmeyim. Şamil Basayevniñ torunı ve Cahar Dudayev ğayeleriniñ, Meclis ve Ukraina tarafdarı olğanımdan soñ, tabiiy ki, maña bütün bu talarlar seslendirilecek ve, añlağanım köre, iqtisadiy talaplarnıñ olması da bekenile», – dey İslâmov.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Rusiyeli sıñırcılar tarafından yaqalanğan Qurultaynıñ teftiş komissiyası reisi Ali Özenbaş endi azatlıqta. Şimdiki vaqıtta o Kiyevge ketken trende buluna.
Ali Özenbaş Qırım.Aqiqat mühbirine aytqanı kibi, onı yaqalağan soñ, üç saat tintüv ve soravnı keçirdiler.
«Laqırdı etkende, men «Rusiyege qarşı» olğanımda qabaatladıla. Men soradım, ne içün böyle belleyler. Tekmil cevap bermediler. Men qabaatlanğan, yaqalanğan ya da nasıl bir diger statusta bulunğanım aqqında sualge cevap bermediler», – dedi Özenbaş.
Onıñ sözlerine köre, sıñırcılar qaba davrandılar: yüznen aşağı attılar, qolunı yaradılar. Kiyevge kelgen soñ, Ali Özenbaş tibbiyet yardım soraycağını ayttı.
Özenbaşnıñ aytqanına köre, yaqalanuvnıñ esas maqsadı, onı qırımtatar cemaatçılığının faal azası olğanı içün qorquzmaqtır.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, milliy areket iştirakçisini «Aqmescit-Lvov» treninden alıp tüşürdiler, ve nasıldır kamerağa qapattılar. Sıñırcılarnıñ Özenbaşnı yaqalamağa sebepleri yoq, onı özleri ayttılar.
Qurultaynıñ teftiş komissiyası reisniñ sözlerine köre, o Lvovğa kete edi, anda qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve halq deputatı Refat Çubarov ile körüşmek kerek edi.


text:
Mayıs 3 künü Ermeni Bazarda memuriy sıñırda Mustafa Cemilevniñ qarşılavında iştirak etken daa bir qırımtatarı yaqalandı, dep haber ete adliyeci Emil Kürbedinov.
Onıñ malümatına köre, kene de «politsiya hadimine etilgen basım» kibi qabaat çıqarılacaq.
«Mayıs 3 künü» (Cemilevniñ qarşılavı) işi boyunca daa bir qırımtatarnıñ yaqalanuvı aqqında haber keldi. Politsiya hadimine nisbeten etilgen basım kibi qabaat olacaqtır, menimce. Taqiqatnıñ fikri – bayraq tayağınen hadimlerni ura edi»,– dep yazdı Kürbedinov öz Facebook saifesinde.
Qırımda bu iş boyunca soñki yaqalanğan insan – Qurultaynıñ Merkeziy Saylav komissiya reisi Zair Smedlâyevniñ qardaşı Tair Smedlâyev edi. Faalni Eski Qırımda oktâbr 22 künü yaqaladılar. Şimdilik o SİZOda buluna.
2014 senesi mayıs 3-de Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmediler. Bu sebepten qırımtatarlar Ermeni Bazarnıñ «sıñırı»nda numayışnı keçirgen ediler.
Birazdan Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovğa «ekstremist faaliyetiniñ yasaq olğanı» aqqında tenbiyeni seslendirgen edi. Aks alda Meclisniñ yoq etilecegini de bildirdi. Bundan soñra numayış iştirakçilerine qarşı mahkeme toplaşuvları keçirildi ve neticede insanlarğa para cezalarını belgilediler.


text:
Rospotrebnadzor Qırımda koronavirusnıñ tarqaluv vaziyetini qıyın dep saya, hasta sayısı arta, dep bildirdi Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ reberi Natalya Penkovskaya.
«Hastalıq seviyesi arta. Ciddiy seviyede arta. Ve bugünki künde, ne yazıq ki, yolbaşçınıñ buyruğında qabul etilgen sıñırlavlarnı kirsetmege mecbur oldıq», – dep bildire Penkovskayanı TASS Rusiye haber agentligi.
Qırımnıñ baş sanitar ekimi yarımadada «kollektiv immunitet aytmağa mümkün degil».
«Yañı koronavirus yuqunçı boyunca epidemiologik vaziyetni tek yolbaşçınıñ buyruğınen qabul etilgen sıñırlav tedbirlerini kirsetip idare etmek mümkün», – dep qoştı Penkovskaya.
İyünniñ 22-nde Qırımda hastalıq artqanı içün pandemiya sebebinden kirsetilgen sıñırlavlar kene sertleştirildi.
Turizm ve hızmetler saalarınıñ hadimlerini koronavirustan aşılamağa tevsiye etildi. Sentâbrniñ 1-ne qadar cemaat aşağan yerlerniñ gece işi, eglence terdbirleriniñ keçirilüvi yasaqlandı. Aqmescit ve Aqmescit rayonında, Yalta ve Aluştada diskoteka ve gece klublarınıñ işi yasaqlandı. Teatr ve kinoteatrlerde zallarnıñ 50%-dan çoq bilet satışı yasaqlana.
Rospotrebnadzor malümatına köre, pandemiya başlağanından Qırımda 46,5 biñ koronavirus hastası qayd etildi. 42 biñ kişi tüzeldi, tahminen 1,5 biñ insan vefat etti.
Hatırlatamız, keçken künü Qırımda 6 koronavirus hastası vefat etti, iyünniñ 27-nde yarımadada 276 koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Soñki künleri nefes almaq hususan zor. Ava, ava basımı, ava dımlığınıñ alâqası yoq.
Ekisi işkencege oğratılıp, «itiraf etmelerine» mecbur etilgen üç qırımtatarınıñ apiske alınması, körgenlerinen ve daa neler köreceklerinen bağlı fikirler, er kesniñ başına kele bilecegini añlağanımızdan nefesimiz tutula.
Apiske alınğanlarnıñ qorantaları nasıl yaşay? Tasavvur etmek bile qorqunç. Bir şey yapamağanından da qorqasıñ, çünki yapa bilecek tek bir şeyiñ bar – olarnıñ dualarına qoşulmaq. Amma elimizden kelgen şeyler de bar: yahşı söz, maneviy qoltutuv. Babaları sağ olsa da, öksüz qalğan balalarımızğa biraz yardım ete bilemiz, mektep taqımı, oyuncaq, urba ala bilsinler.
Er kesniñ başına kele bilecegini añlağanımızdan nefesimiz tutula
«Bizim balalar» çağına yetmegen 197 balanı baqa. Soñki yedisi – Nariman Celâl, Aziz ve Asan Ahtemovlarnıñ balaları. Narimannıñ qorantasında onı 4 balası bekley: Adile, Emine, 5 yaşında Cemil ve bir yaşını tolduracaq Nial. Aziz Ahtemovnıñ qızı Asiye de pek kiçik – daa 2 yaşını toldurmadı. Asan Ahtemovnıñ üç balası bar: 7 yaşında Refat ve 3 yaşında Safiye.
Babasız qalğan qırımtatar mabüsleriniñ ailelerine köstergen yardımımız paylaşqan dertimizniñ bir timsali olsun. Olarnen paylaşqan ümütimizniñ bir timsali olsun, Allah balalarımıznı ve babalarını qorusın.
«Bizim balalarnıñ» bank esabı yoq, daa evel para kelgen şahsiy kartlar ise qapatıldı. Halqımız on yıllarnen qullanğan usulğa qaytmağa mecburmız – el-elden yardım yollaycaqmız. Genç faallerge muracaat etem: bu işni boynuñızğa alıñız. «Bizim balalarnıñ» göñüllileri oluñız.
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi sentâbrniñ 4-nde Qırımda Rusiye FSBsiniñ binası ögünde tutulğan Reşat Belâlovğa 10 biñ ruble para cezasını berdi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri cemaat imayecisi Ayder Suleymanovnıñ malümatına esaslanıp bildire.
Onıñ haberine köre, mahkeme açıq oturışuvğa diñleyicilerni kirsetmeyip, COVID-19 ile bağlı sıñırlavlar aqqında ayttı. Qadı Yekaterina Çumaçenko prokuror kelişini temin etmege ve şaatlarnı ve memuriy protokol tizgen şahısnı sorğuğa çekilmesi içün çağırmağa istemedi.
Cemaat imayecisiniñ aytqanına köre, o, şaatlarnıñ şaatlıqları teşkerilsin, dep israr etti. Çünki olarnıñ sözlerinde milliy alâmetlerge köre adavetkâr munasebetni kördi. Mahkeme bu muracaatlarnı red etti.
Mahkeme Reşat Belâlovğa terciman bermedi. Qadı, Belâlov «razı degilim» dep özü yazğan olsa, rusça biledir, dep ayttı.
Hatırlatamız, sentâbrniñ 17-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi sentâbrniñ 4-nde FSB binası ögünde «teşkil etilmegen toplaşuvnıñ» yedi iştirakçisine 117 biñ rublege cöreme ödetti.
Rusiye polisi sentâbrniñ 4-nde FSB binası ögünde tutulğan qırımtatarlarğa qarşı 58 memuriy protokol tizdi.
Reşat Belâlov Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 18 yılğa üküm etilgen Memet Belâlovnıñ babası ola.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi 2020 senesi sentâbr ayında Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı çıqarılğan üküm sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirmege talap etecek, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qarşı çıqarılğan ükümni Qırımdaki diniy taqiplerniñ delili dep adlandırdı.
2020 senesi oktâbrniñ 6-nda bu dava boyunca üküm etilgenler Rostov-na-Donu SİZO-5-ne etap etildi. Dekabr ayında Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» yedi mabüsi Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorından Novoçerkassk SİZO-3-ne avuştırıldı.


text:
Aqmescit (Şimferopol) etrafındaki Kurtsı köyüniñ sakinleri geceleri yuqlap olamaylar. Bunıñ sebepleri – yaqın yerde yerleşken karyerde patlavlar, “Tavrida” yolunıñ qurucılığı içün yaqında yerleşken karyerden çaqıl taşığan yük maşnalarınıñ gürültisi ve neticede peyda olğan toz direkleridir.
Köy sakinleri buña gece kündüz dayanmaq kerekler.
“Bu sıcaqta pencerelerni açmağa imkân yoq. Amma şimdi olarnı gece de açıp olamaymız: sesler ve tozdan yuqlamağa çare yoq”, – dep añlata yerli sakin İldar İbragimov.
Mesele şunda ki, kündüz ava arareti yüksek olğanı içün KAMAZlarğa yürmege izin bermeyler.
Müşkül alğa kelgen Kurtsı sakinleri gece yolğa çıqıp, yük maşnalarğa yolnı qapattılar, kündüz ise narazılıq bildirip, piket yaptılar.
“Yarım saat içinde insannıñ üstü bütünley toz ola ve adam ses, gürültülerden, artıq, bir şey eşitmey. Biz bu vaziyetni deñiştirmege ve karyer maşnalarnıñ başqa yolnen yürmelerini rica etemiz”, – dep çağıra köy sakini Yuliya.
Köy sakinleri ballarnı bir özlerini mektepke yollamağa qorqalar, çünki yüklü maşnalarnıñ aydavcıları olarnı idare etip olamazlar dep qasevet eteler.
Bundan da ğayrı, olarnıñ sözlerine köre, yük maşnaları köy yolunı bozalar.
Piketler birinci neticeler berdiler. Keçken gece yük maşnaları köyden keçmey ediler. Amma köy sakinleri bu sessizlik çoq devam etmeyceginden qorqalar. Bazaertesi künü olar bu vaziyetni köy başlığı ve karyer saibinen muzakere etmek kerekler. Köylüler yük maşnalarınıñ keçme yollarını deñiştirmege ve köyge kirmeden aylanıp keçmelerini, bozulğan yollarnı ğayrıdan yapılmasını talap etken kollektiv mektüp azırladılar, dep haber ete Crimeantatars.club.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukrainada bir künde, martnıñ 19-nda, 15292 yañı COVID-19 hastası (vaqtınca işğal etilgen Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ rayonları ve işğal altındaki Qırım ve Aqyar sayılmay – QA) qayd etildi.
Keçken künü 4369 insan hastahanege alındı, 5190 kişi yahşı oldı, 260 insan vefat etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir künde 114719 test yapıldı.
Soñki künde eñ çoq hasta Kyivde (1070), Lviv (1180), Dnipro (1104), Jıtomır (1082) ve Odesa (1037) vilâyetlerinde qayd etildi. Pandemiya vaqtında Ukrainada 1,53 mln insan hastalandı, 29775 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Çıñğız Äytmätov iskä alındı
Dön’yaküläm tanılğan qırğız yazuçısı Çıñğız Äytmätov ülemeneñ 11 yıllığında käbere yanında iskä alındı
Äytmätovnıñ Qırğızstan başqalası Bişkäktäge Ata Bäyit memorial ziratındağı käberenä ğailäse häm xezmättäşläre çäçäk bäylämnären salıp, doğa qıldı.
Milli fännär akademiyası binasında däwam itkän iskä alu programmasında yazuçı belän bäyle xatirälär añlatıldı häm dokumental’ fil’m kürsätelde.
Çıñğız Äytmätov Talas rayonınıñ Şikär awılında 1928nçe yılnıñ 12nçe dekabr’ könne dönyağa kilä.
Ädäbiyat êşçänlege belän ber rättän ilen Lyuksemburg, Bel’giya häm Niderlandta ilçe bularaq wäkillek itkän Äytmätov Awrupa Berlege, NATO, BMOnıñ YUNESKO oyışmasında da Qırğızstan wäkile wazıyfasın başqarğan ide.
Äsärläre 157 telgä tärcemä itelgän Äytmätov 2008nçe yılnıñ may ayında Rusiyäneñ ber televideniye kanalınıñ dokumental’ fil’mına töşü öçen kitkän Tatarstan başqalası Qazanda awırıp kitä, däwalanuı öçen alıp barılğan Germaniyada 2008nçe yılnıñ 10nçı iyün’ könne wafat bula.
Bäyläneşle xäbärlär
Konyada velosipedta yörergä yaratalar
Bu şähärdä köndälek tormışta velosiped qullanu ğadäti xälgä äwerelgän


text:
Bağçasarayda rusiyeli şeer şurasınıñ başı olaraq kene Oleg Daperko saylanıldı. Bunı şeerniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Bildirile ki, Bağçasaray şeer şurasınıñ birinci oturışında Qırım parlamenti reisiniñ birinci müavini Yefim Fiks, Qırım içki siyaset, malümat ve alâqa naziri Sergey Zırânov ve Qırım parlamentiniñ mebusı Olga Vinogradova bulunğanı bildirile.
Oleg Daperko Bağçasarayda doğdı. O, Qırım ilhaqından evel "Çörnıye Vodı" suv devalama müessisesinde çalıştı, bundan ğayrı Bağçasaray rayon leyha ve analitika taqımınıñ başı vazifesini becere edi. 2014 senesinden 2015 senesinece Bağçasaray şeer şurasınıñ reis müavini olıp çalışa edi.
2015 senesinden başlap Bağçasaray şeer şurasınıñ reisi rutbesinde bulundı.
Daa evel, Yaltada yañı şeer şurasınıñ reisi saylanılğanı bildirile edi. Bu vazifeni Konstantin Şimanovskiy becere. Olesâ Haritonenko, ise Kezlev (Yevpatoriya) şeer şurasınıñ reisi olaraq saylanıldı. Keriçte rusiyeli şeer şuraşınıñ başı Maya Hujina oldı.
Sentâbr 8-inde Rusiye akimiyeti Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şuralarnıñ saylavlarını keçirdi.


text:
Aqmescit SİZOsında tutulğan Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Vadim Bektemirovnıñ sırtı ağıra, tiş problemleri bar.
Bu aqta «Qırım birdemligi» dava mabüslerini ziyaret etken advokatlarnıñ malümatına esaslanıp, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, Bektemirovnıñ cinaiy dava malümatlarınen tanış oluv esnası yekünlenmekte, soñra onı Rostov-na-Donuğa etap etecekler.
«Advokat Edem Semedlâyevniñ haber etkenine köre, mabüslerniñ çoqusında olğanı kibi, Vadim Bektemirovnıñ da tiş problemleri bar, olar apishane şaraitlerinden daa beter ola, ve sırtı ağıra. Etapnen ve mahkeme oturışuvlarınen bağlı sualleri çoq, strategiyanı muzakere ettik», – dep bildire «Qırım birdemligi».
Faallerniñ malümatına köre, advokatlar SİZOda diger mabüsler Lenur Seydametov ve Yapparov Ruzilnen körüşti.
Seydametovnıñ imayecilerine aytqanına köre, onıñ kamerasında 10 insanğa 6 yataq tura, pek suvuq.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Skype
Skype — paydalanıwshılarg'a internet tarmag'ında telefon qılıw imka'niyatın berıwshı da'stur. Xizmetdin' basqa paydalanıwshılarına (kompyuterden kompyuterge) qon'ıraw qılıw bepul, biraq u'y telefonı ha'm mobil telefonlarg'a qon'ıraw qılıw ushın haq to'lenedi. Sonın' menen birge, skype qısqa xabar jollaw, fayllar almasıwı ha'm video konferensiya uqsag'an imka'niyatlarg'a iye.
2011-jıl 10-mayda Microsoft shirketı Skype'dı $8.5 milliardg'a satıp aldı.[1][2][3] Bul Microsoft'dın' en' u'lken sawdası boldı.


text:
Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildire ki, Herson vilâyetiniñ Qırımnıñ memuriy sıñırına yaqın bir yerde yaqalanğan Rusiye sıñırcıları «yolunı coydı». Bunı iyünniñ 30-da Rusiye kütleviy haber vastaları Qırımdaki Rusiye FSB sıñır idaresiniñ malümatına esaslanıp bildire.
«İyünniñ 29-dan 30-na keçer gecesi Ermeni Bazar şeeri civarındaki Rusiye-Ukraina sıñırında keçirilgen talimler vaqtında idareniñ eki hadimi yolunı şaşırıp, Ukraina tarafına çıqtı, anda ise qomşu devletniñ sıñır bölüginiñ vekilleri tarafından yaqalandı», – Rusiye idaresiniñ malümatına esaslanıp bildire TASS.
Hızmetniñ malümatına köre, Rusiye sıñırclarınıñ keri qaytarılması baqıla ve halqara qanunlarnıñ aytılmağan qaidelerine esaslana, dep bildire Rusiyeniñ «İnterfaks» neşiri.
İyünniñ 30-da Kalançak mahkemesi iyünniñ 30-na keçer gecesi Herson vilâyetinde yaqalanğan Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti sıñır bölüginiñ eki hadimini 15 künge apiske ald.
Cuma künü, iyünniñ 30-da, Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ reisi Viktor Nazarenko iyünniñ 30-na keçer gecesi Herson vilâyetinde Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti sıñır bölüginiñ eki hadimi yaqalanğanını bildirdi.
Devlet sıñır hızmeti Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti sıñır bölüginiñ hadimleri muracaat yollap, yaqalanğan eki Rusiye askeri aqqında malümat bermege rica ete, dep bildirdi.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 10-nda Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ tevqifini eki ayğa uzattı. Bunı Qırım.Aqiqatqa qabaatlanğanlardan biriniñ advokatı Sergey Legostov bildirdi.
Legostov: «Er biriniñ mahkemesi ayrı-ayrı yapıldı. Men Uzeir Abdullayevni qorçaladım. Oña eki ayğa – 2018 senesi iyün 11-ge qadar uzattılar. Qalğanlarğa da, mence, aynen böyle yaptılar», – dedi.
«Qırım birdemligi» birleşmesi, bu işniñ figurantlarına tevqifniñ uzatılmasını advokat Ayder Azamatov tasdiqlay, dep yaza.
Fevralniñ başında Rusiye mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarını aprelniñ başına qadar tevqif etilgen alda qaldırdı.
2016 senesi oktâbr 12-de Qırımdaki beş musulman qorantası tintildi. Tintüvlerniñ neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi noyabr 28-de ukrain jurnalisti Roman Suşçenkonıñ apis cezasını eki ayğa qadar uzattı. Bunı advokatı Mark Feygin Twitterdeki saifesinde bildire.
«Lefortovo mahkemesi Roman Suşçenkonıñ apis cezasını 2017 senesi yanvar 30 kününe qadar uzattı», – dep yazdı Feygin.
Lefortovo mahkemesi yanvar 28-de prokuror muracaatı ile mahkeme oturuşını qapalı şekilde keçirmege qarar aldı.
Ukrain jurnalisti, «Ukrinform» agentliginiñ Frenkistandaki mühbiri Roman Suşçenko 2016 senesi sentâbr 30-da Moskvağa soy-soplarını ziyaret etmege kelgende yaqalanğan edi. Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti onı casuslıq yapqanı ile qabaatlap, «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ hadimi» olğanını ayttı. Mahkeme jurnalistni eki ayğa qadar apiske alğan edi.
Ukraina Mudafaa nazirligi jurnalistniñ istihbarat ile alâqası olğanını kesen-kes red etti. Roman Suşçenko ise qabaatını tanımay.


text:
«Aqmescit» ava limanınıñ yañı ava limanı kompleksi 2018 senesi çalışmağa başlasa, şimdiki komplekste Qırım paytahtınıñ merkeziy avtovokzalı qurula bile. Bunı dekabr 23-de OOO «Aqmescit» halqara ava limanı» qurucılıq müdiri Dmitriy Çernenkov ayttı, dep bildire «RİA Novosti Krım».
«Yañı kompleks ve uçaq uçqan ve qonğan yolaq işke tüşürilse, şimdiki ava limanı kompleksinde biznes-aviatsiyası uçuşları, resmiy şahıs ve eyyetler içün zal qalacaqtır. Şimdiki ava limanında Aqmesjitniñ merkeziy avtovokzalı da ola bile. Bu mesele şimdi baqıla», – dep ayttı Çernenkov.
Dekabr ayında ava limanınıñ matbuat hızmeti bildirdi ki, RNKB bankı Aqmescit ava limanında 78 biñ metr kâre yañı terminalnıñ qurulmasına para berdi.


text:
Qırımda yüksek yanğın telükesi olğanı sebebinden furtuna havfı aqqında ilân etildi. Bu aqta mayısnıñ 5-de Qırım nezaret etken qomşu Rusiye MÇS idaresiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
İdare hadimleri yanğın telükesi olğan vaqıtta ateş yaqmaq, mangal ve patlav aletleri qullanmaq, yanğan sernik taşlamaq ve alanlarnen terek tübündeki otlarnı yaqmaq yasaq olğanı aqqında hatırlatmaqta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye prezidenti vazifesine namzet olğan Kseniya Sobçak, Rusiyedeki Ukraina elçiliginiñ, siyasetçiden qıtadaki Ukraina tarafından Qırımnı ziyaret etmek ricası ile arizanı almağanı aqqında malümatqa «yalan», dedi.
Sobçak, Cибиpb.Peaлии neşiri içün bergen intervyüde: «Men, Ukraina ukümetinden Ukraina toprağından Qırımğa kirmek içün izin sorağan yekâne Rusiye siyasetçisi olam. Ukrainanıñ Rusiyedeki elçiliginiñ vekilleri, bu arizanıñ kopiyasını almağanlarını aytalar, bu yalandır», – dedi.
Ukraina diplomatları tarafından bu hususta açıq menbalarda şimdilik izaat berilmedi.
Bunıñ arfesinde Ukrainanıñ Rusiyedeki elçiligi «İnterfaks.Ukraina»ğa, Rusiye prezidenti vazifesine namzet olağan Kseniya Sobçaktan, qıtadaki Ukraina tarafından keçip ilhaq etilgen Qırımnı ziyaret etmek imkânıñ berilmesi aqqında arizanı almağanını bildirdi.
Martnıñ 6-sında «Vatandaşlar teşebbüsi» fırqasından Rusiye prezidenti vazifesine namzet olğan Kseniya Sobçak Rusiyede Ukrainanıñ elçiligine, Qırımğa Ukraina territoriyasından kirmege izin sorap, mektüp yollağanını bildirdi.
Ukraina İnformatsion siyaset nazirliginde, Sobçak ilhaq etilgen Qırımğa Ukrainanıñ qıtadaki territoriyası tarafından munasip teşkerüvlerden soñ bara bilecegini bildirdiler.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bir yıl evelsi, 2019 senesi martnıñ 27-nde, Rusiye FSBsi qırımtatarlarnıñ evlerinde Rusiyeniñ yarımada işğalinden berli eñ kütleviy tintüvler keçirdi. Tintüvler qırımtatarlar toplu yaşağan qasaba ve mikrorayonlarda – Mamaq (Strogonovka), Bavurçıda (Kamenka), Aqmescitteki Aykavanda, Qarasuvbazar rayonında keçirildi.
Bundan soñ açılğan cinaiy dava – Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» – Rusiye qırımlı musulmanlarnı taqip etken vaqtınıñ eñ büyügi oldı: 25 alâ daa apiste qala, dördü qıdırıla. Ekseriyeti siyasiy mabüslerge ve qorantalarına yardım etken «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faali ola. Halqara aq qorçalayıcılar ve esas Ukrainadaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası apis cezalarını qanunsız ve siyasiy sebepli dep adlandıra. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
2019 senesi mart ayında keçirilgen tintüvler vaqtında Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Facebooktaki saifesinde mahsus beyanatını derc etip, FSB areketlerine açıq şekilde qoltuttı:
«Cumhuriyet ükümeti alınğan tedbirlerge tolusınen qoltuta. Uquq qoruyıcılarına ihtisaslı, sistematik işleri içün teşekkürlerimni bildirem. Bütün tahqiqat tedbirleri qanun çerçivesinde, daa evel açılğan cinaiy davalar çerçivesinde yapıla. Yarımadadaki repressiyalar aqqında laflar yalan ve demagogiya, davağa siyasiy renk qoşmaq ıntıluvı ola. Cinayetçilik ve ekstremizmniñ milliy ve diniy mensüpligi yoq. Çetel devletleriniñ menfaatları içün çalışqan yasaq altındaki teşkilâtlarnıñ bütün iştirakçileri millet mensüpligine baqmadan, Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre cevap berecek».
Human Rights Watch Avropa ve Merkeziy Asiya müdir muavini Tatyana Lokşina, 2019 senesi kütleviy tintüvlerden soñ Qırımğa kerçekleştirgen monitoring ziyaretinden teessuratları aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Keçken baarde qayd etilgen apis cezaları, elbette, siyasetnen bağlıTatyana Lokşina
– İnsan felâketiniñ büyük seviyesi eñ çoq aqlımda qalğandır. Aqayları, babalarını coyğan qorantalar. Keçken baarde qayd etilgen apis cezaları, elbette, siyasetnen bağlı. İnsanlarnı vatandaş baqışları içün, Rusiye işğaline qarşı çıqqanları içün tutqanlar. Bu vaziyette baarniñ apis cezaları bizim içün iş prioriteti oldı, çünki böyle bir şey olmamaq kerek. Amma çoq vaqıt keçse de, insanlar uydurılğan, siyasiy sebeplerden şekillendirilgen qabaatlavlar esasında apiste qala. Şimdi olarnıñ taqdiri daa çoq qasevetlendire, çünki epimiz koronavirus buhranı vaziyetine oğradıq, qapalı müessiselerde, hususan SİZOda bulunğan insanlar eñ büyük telükede qala.
Tatyana Lokşina, halqara aq qorçalayıcılarnıñ Rusiye quvetçileri terror maddelerine istinaden qabaatlağan insanlarnı siyasiy mabüs olaraq tanımaq içün nege esaslanğanını añlata.
Yani siyasiy sebeplerni qayd etmesek bile, halqara uquq ceetinden bu apis cezaları qanunsız olaTatyana Lokşina
– Apiske alınğanlarnıñ soy-soplarını soraştırğanda çoqusı olarnıñ aqayları cemaat faali olğanını, cemaat jurnalistikasınen oğraşqanını, Qırımdaki yekâne yüksek muhalifet sesi olğan «Qırım birdemliginiñ» faalleri olğanını ayttı. Episi apiske aluvlarnı vatandaş ve siyasiy faalliginen bağladı. «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı Rusiyede terror teşkilâtı olaraq tanıldı, şunıñ içün onıñ azaları terror içün cezalana. Faqat Ukrainada qanunğa köre çalışa, Rusiye ise işğalci devlet olaraq işğal etken toprağında öz uquqına zorlamamalı. Yani siyasiy sebeplerni qayd etmesek bile, o mında, ne yazıq ki, zaten belli, halqara uquq ceetinden bu apis cezaları qanunsız ola.
Tatyana Lokşinanıñ fikirince, bir yıl keçse de, Rusiye akimiyeti işğal etilgen Qırımda farqlı fikirlerni bastırmaq içün elinden kelgenini yapa.
Rusiyeli advokat Aleksey Ladin, bir yıl içinde apiske alınğanlarğa qarşı açılğan davalarnıñ tahqiqatı pek az ileriledi, dep qayd etti.
– Apiske alınğan mabüslerniñ sayısına köre – 25 insan – bu davanıñ emsali yoq. Bu dava tahqiqatınıñ esas vaqtını lingvistik ve dinşınaslıq ekspertizaları ala, ekspertler FSB hadimleri gizli yazğan ve soñra «Hizb ut-Tahrir» azalarınıñ gizli körüşüvleri olaraq tanıtqan körüşüvlerniñ ses qaydlarını talil ete. Bu davada ekspertler FSB hadimlerine birden ayttı, ekspertizalar eki yıldan çoq yapılacaq, bu sebepten ses qaydları gruppalarğa bölündi ve farqlı mütehassıslarğa yollanıldı. Bilgenim qadar, şimdi ekspertizalarnıñ bir qısmı endi keçirildi, ve qabaatlanğanlar ve olarnıñ imayecilerini tanıştırıp başlaylar. Gizli şaatlar qabaatlanğanlarnı tanığan tedbirler keçirildi, ve bu esnasta ciddiy bozuvlar oldı.
Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, şübhelilerniñ apiske alınmasından bir yıl keçken soñ davada yañı qabaatlavlar peyda oldı.
– Yaqında davağa anayasa qurumını küçnen devirmek azırlığında qabaatlav qoşuldı – bu Rusiye Ceza kodeksiniñ pek ağır 278-inci maddesi. Bunı ne içün yapalar? «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlav esasında apis cezası tek bir yıl devam ete bile. Böylece, FSB hadimleri ekspertizalarnı yapıp yetiştirmeyip, pek ağır cinayetlerde suniy şekilde qabaatladı, bunıñ esasında ise ilk tahqiqat içün bir buçuq yıl apiste tutmaq mümkün. Şimdi terror maddeleri de pek ağır oldı, ve anda da müddet bir buçuq yıl oldı. FSB hadimleri qabaatlanğanlarnı 278-inci maddege istinaden qabaatlamağa imkânları olğanı içün bunı yapa. O, qabaatlayıcı ükümde qalsa, apis cezaları arttırılacaq.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkeziniñ islâm terrorizmine qarşı programmasınıñ reberi Vitaliy Ponomarev, «Aqmescitteki ekinci Hizb ut-Tahrir davası» kibi büyük davalar aslında quvetçiler içün de elverişli degil, dep qayd ete.
– Bütün regionlarda FSBniñ cedvelleri bar, olarnıñ sayısı cinaiy taqiplerge oğrağanlardan qat-qat yüksektir. Neticede olar belli insan gruppalarını belgiley, cinaiy dava aça, soñra nevbetteki gruppa diqqatlarını celp ete. Bu iş talap etken davalar, ve quvetçilerniñ resursları cedvelde olğan er kesni mesüliyetke çekmege imkân bermey – amma olarnıñ böyle vazifesi de yoq, çünki içtimaiy kerginlik olur edi. Aslında, böyle büyük gruppalar FSB içün pek elverişli degil: çoq iş ola, nezaret altında tutuv ve ilk tahqiqat müddetleri aynı qala.
Aleksey Ladinniñ fikirince, böyle davalarda yekâne semereli alet ilk tahqiqatnıñ ve mahkemeniñ aydınlatıluvı ola.
Mında olğan yekâne ümüt – cemaat rezonansı ve qabaatlanlarnıñ deñişim ihtimaliAleksey Ladin
– Men neticeni imayeci olaraq añlayım, amma davanıñ siyasiy sebeplerine baqsaq, apiste tutuv müddetini uzatılacaq, qabaatlayıcı üküm olacaq, bu bes-belli. Yaqın bir qaç ayda ilk tahqiqat devam etecek, çünki bir sıra ekspertiza daa yekünlenmedi. Bir qaç aydan soñ dava malümatlarını körermiz, dep tüşünem, yarım yıldan soñ, belki, ilk temel mahkeme olur. Mında olğan yekâne ümüt – cemaat rezonansı ve qabaatlanlarnıñ deñişim ihtimali. Er biri azatlıqqa çıqar, dep ümüt etem.
«Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Çolakçikniñ fikirince, Qırımdaki tintüv ve apis cezaları yarımadada faallerniñ sayısını arttıra.
Bizim halqımız içün soñki onlarnen yıl içinde bu eñ büyük tarama ve eñ büyük basqı oldıServer Çolakçik
– «Aqmescitteki ekinci Hizb ut-Tahrir davasında» 25 insandan 18-i «Qırım birdemliginde» yer aldı. Bizim halqımız içün soñki onlarnen yıl içinde bu eñ büyük tarama ve eñ büyük basqı oldı. Elbette, bu diqqatsız qalmaycaq. Bugün Qırımda bir insan cemaat faaliyetinen oğraşsa, dünyanı eyiliştirmek içün belli bir komfort alanından çıqmalı. Apishanede olğanlar buña azır edi, bugün vatandaş faaliyetinen oğraşqanlar da buña azır – olarnıñ sayısı arta. Biz er şeyni yapamız: mabüslerge uquqiy ceetten, olarnıñ tuvğanlarına ve vaqtınca babasız qalğan qorantalarğa yardım etemiz. Halqımıznıñ zorbalıqsız küreş tecribesi pek büyük, ve Rusiye vatandaş cemiyeti onı ala.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlarnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Polis, Tifliste (Tbilisi) noyabr 18-inde demonstratsiya dağıtuvı vaqtında 37 iştirakçini yaqaladı. Bunı, Gürcistan İçki İşler Nazirliginiñ malümatına esaslanıp, Azatlıq Radiosı bildire.
Nazirlikniñ malümatına köre, çatışma vaqtında altı adam yaralandı, olardan ekisi - polis hadimleri.
İİN-nde, narazılıq aktsiyasınıñ dağıtılmasını, iştirakçlerniñ "qanundan tış çıqqanları"nen añlattı.
"Avropa Gürcistanı" muhalefet partiyasınıñ lideri David Bakradze ise, "şimdiki akimiyet içün dağıtmanıñ ciddiy neticeleri olacaq", dep ayttı.
Avropa Birligi ve Amerika Qoşma Ştatları, Gürcistan ükümetini, siyasiy firqalarnı ve cemaatçılıqnı, narazılıq iştirakçileri talap etken müddetten tış saylavlarda "raat ve ürmet ile muzakere" keçirmege çağırttı.
Noyabr 18-inde parlament binasını boşatmaq içün berilgen 30 daqqadan soñ, İİN-niñ bir qaç qısmı, muhalefet vekilleriniñ etraftaki soqaqlardan dağıtmasını başladı.
Daa evel bildirile edi ki, Gürcistan polisi, narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçilerini suvatqıçnıñ yardımınen dağıta edi ve yigirmige yaqın adamnıyaqaladı, olarnıñ arasında muhalefet firqasınıñ lideri Zurab Caparidze de bar.
Gürcistan parlamenti, mütenasip saylav sistemasına keçmekni red etken soñ, noyabr 14-ünde Tifliste narazılıq aktsiyaları başlandı.
"Gürcistan arzusı" üküm partiyası, evelce vesiqağa qol tutar, dep vade etken edi, amma soñ rey berüvde deñişmelerni qabul etip olamadılar.


text:
2015 senesi aprel ayında köteklengen, soñra ise FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) tarafından sorğuğa çekilgen ve Yaltadaki evinde tintüv keçirilgen İnsan aqları kontakt gruppasınıñ vekili, qırımtatar uquq qorçalayıcısı Emir-Üsein Kuku cinaiy işni açmaq talabını red etken vesiqanı kösterdi.
«Tintüvden evel köteklemek FSB içün – adiy bir iş, qanunğa da uya... Qırım politsiyası böyle tüşüne. Sizni urğan olsalar, maña yapqanları kibi, cinaiy işni açmaycaqlar», – dep yazdı o Facebookta ve Alupka İçki işler nazirligi qararınıñ kopiyasını ilâve etti.
Vesiqada mayıs 1 künü qayd etile. Lâkin, uquq qorçalayıcınıñ malümatına köre, mektüp zarfı oña cumaertesi künü, iyün 6-da, keldi, mektüpte ise mayıs 25 sanı qayd etilgen.
«Sovetlerniñ aynecilikleri – qarar qabul etilgen soñ 1 ay keçti. Şikâyet müddeti bitsin dep. Ya da aksine, zarfnı yollamadan başqa sannı yazdılar. Mayıs 1-de politsiya yolbaşçısı er şeyni taşlap, menim meselemni baqmağandır», – dep qayd etti Emir-Üsein Kuku. O, bu qarardan şikâyet etecegini red etmey.
Qırım uquq qoruyıcıları bunı izaatlamaylar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada faal, uquq qorçalayıcı, jurnalist, Qırımtatar Milliy Meclisi azalarınıñ sorğuları ve evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı.
Politsiya, FSB, taqiqat organları yapqan areketlerini izaatlamaylar. Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Qırımda insan aqlarınıñ bozulması artqanını bildireler. Qırımnıñ şimdiki akimiyeti bunı inkâr ete.


text:
Ärdoğan Qırğızstannı Bäysezlek köne belän qotladı
31 nçe avgustta Qırğızstanda Bäysezlek köne bilgeläp ütelä
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Qırğızstannı Bäysezlek köne belän qotladı.
”Dus häm tuğandaş il Qırğızstannı 31 nçe avgust - Bäysezlek köne belän täbrik itäm. Törek xalqı isemennän Qırğızstan xalqına sälam häm söyü xislärebezne citkeräm. Bez Qırğızstannıň totrıqlılığın häm üseşen yaqlayaçaqbız” dip yazdı ilbaşı sośial’ media akkauntında.
Bäyläneşle xäbärlär
Bill Geyts Fätxiyägä kilde
Forbs isemlegendäge iñ bay 4nçe keşe yaxtası belän Törkiyä yarların iñlärgä yarata
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı


text:
Pariste yanvar 7 ve 9 künleri yüz bergen ve neticede 13 insannıñ ölümine sebep olğan terroristik areketler Rusiye Federatsiyası içün elverişlidir.
Bunı bazar künü TSN programmasınıñ canlı efirinde qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev bildirdi.
«Bu kibi facialar yüz bergen vaqıtta cemaatçılıq fikir yürsetmege başlay – bu kimniñ menfaatında ola bile, aceba. Neticede işbu teraktlar Rusiye içün elverişli olğanını añlamaq mümkün. Bunı cemaatçılıqnıñ Rusiye tarafından Ukrainağa nisbeten etilgen terrorizmge olğan diqqatını «islâm terrorizmine» çekmek içün yapalar», – qayd etti Cemilev.
Halq deputatı aytqanı kibi, bu kibi teraktlar radikal «faşist»lerniñ areketlerini daa da faal ete bile.
«Bu cinayetçilik Mari Le Pen firqasını («Milliy front», ödünç Rusiye tarafından berilgen edi, – muar.) ve diger memleketlerde – Macaristan ve Bulğaristanda olğan «faşistler»ni areketke celp etecek. Olar ise, öz nevbetinde, körgenimiz kibi, ekseriy allarda Rusiye tarafını tutalar»,– dedi Cemilev.
Cemilev Charlie Hebdo satirik mecmuasınıñ muarririyetine etilgen ücümge Moskvanıñ alâqası bar olğanı aqqında aytqan edi.
Öldürüvler Frenkistanda yanvar 7 künü Charlie Hebdo muarririyetine etilgen ücüm ile başlandı. Üç kün devamında 17 insan, şu cümleden 3 politsiya hadimi elâk oldı. Eki ameliyat neticesinde cuma künü üç terroristni öldürdiler.
Yanvar 10 künü Frenkistanda tahminen 700 insan zulum qurbanlarınıñ hatırasına keçirilgen matem tedbirlerinde iştirak etti.


text:
Qırımtatar milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov noyabrniñ 8-nde, Parijde «Kommunizmniñ 100 yıllığı. Tarih ve hatıra» konferentsiyasında esnasında, «Avropanıñ hatıra ve namus plotformaları» adlı mukâfatnen taqdirlendi. Bu aqta noyabrniñ 6-nda Qırımtatar resurs merkezi idaresiniñ yolbaşçısı Eskender Bariyev, Kyivde keçken matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Bunıñ arfesinde Qırımtatar resurs merkezi idaresiniñ yolbaşçısı Eskender Bariyev Umerovnıñ namzeti Qırımtatar resurs merkezi ve qırımtatar halqınıñ Milliy Meclisi teşebbüsinen teklif etilgeni aqqında ikâye etken edi.
«Avropanıñ hatıra ve namus plotformaları» adlı mukâfatnıñ resmiy saytında haber etilgenine köre, teşkilâtnıñ azaları mukâfatnıñ «totalitarizmge qarşı demokratiya, insan aq-uquqı ve azatlığı, qanun üstünligi oğrunda alıp barğan küreşiniñ tanılması» içün İlmi Umerovke berilmesine rey bergen.
Qırımtatar milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etilip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyaset sebebinden olğanını aytqan edi.
Rusiye akimiyeti İlmi Umerovnen Qırımda mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı azat etip, oktâbrniñ 25-nde Türkiyege teslim etken edi. Ondan soñ Umerov ve Çiygoz Kyivge kelip çıqtılar.
İlmi Umerov Almaniyada ekimlerniñ teşkerüvinden keçip tedaviylengen soñ, Qırımğa barmaq niyetinde olğanını bildirgen edi.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescit akimiyeti, toplu surette yaşama yerlerinde «aqlanğan vatandaşlarğa devlet tarafından qol tutuv ve ekstremizm ideologiyasına qarşılıq kösterüv»ge dair añlatma işini alıp barğan iş grubunı meydanğa ketirdi.
Şeer memuriyeti yanındaki matbuat hizmetiniñ bildirgenine köre, mahsus iş grubunıñ birinci körüşüvi şeerniñ qırımtatarlar toplu surette yaşağan Aq-Meçet mikrorayonında keçti.
Körüşüv şeer memuriyetiniñ milletlerara munasebetler boyunca bölüginiñ rehberi Emil Mamediyev, memuriyetteki munasip bölükleriniñ hadimleri ve cemiyet vekillerinin iştiraki ile muessiseniñ yolbaşçısı İsmet Ablayevnıñ rehberligi altında keçti.
Bildirüvde: «Rusiyeniñ 2025 yılına qadar muddetke milletlerge dair devlet siyaseti, aqlanğan vatandaşlarğa içtimaiy qol tutuv ve ekstremizm ideologiyasına qarşılıq kösterüv strategiyası»nıñ ömürge keçirilüvi, müzakerelerniñ mevzusı oldı», – denile.
Aynı zamanda mikrorayon sakinleri yol qaplamasınıñ qanaatlendirmegen vaziyette olğanına, kanalizatsiya ve yarıqlandıruvnıñ olmağanına şikâyet ettiler.
Öz nevbette İsmet Ablayev, yaqın vaqıtta mikrorayonnıñ abadanlaştırılacağını vade etip, bu işniñ endi başlağanını söyledi.
Matbuat hizmetiniñ bildirgenine köre, «Rusiyeniñ milletlerge dair devlet siyaseti, aqlanğan vatandaşlarğa içtimaiy qol tutuv ve ekstremizm ideologiyasına qarşılıq kösterüv strategiyası»nıñ ömürge keçirilmesi ile alâqalı meseleler aqqında haberdar etüv ve olarnı añlatuv boyunca» iş grubu, şeerde problemli meselelerni qıdırıp tapmaq ve çezmek içün meydanğa ketirildi.


text:
BMT İnsan aqları Nezaret etüv missiyasınıñ Ukrainadaki reisi Matilda Bogner, Ukraina akimiyeti 2020-nci yılnıñ sentâbr ayından itibaren memleketteki insan aqları vaziyetini yahşılaştırmaq içün tevsiyelerniñ 12 faizini tam şekilde yerine ketirdi, öz-özüni ilân etken «DNR» ve «LNR» 3 faizini, Rusiye ise işğal etilgen Qırımda «tam şekilde iç birisini yerine ketirmedi», dep bildirdi.
Bunı o, martnıñ 11-nde Kyivde BMT Nezaret etüv missiyasınıñ Ukraina ile bağlı maruzasınıñ taqdim etilüvi vaqtında haber etti.
«2020 senesi sentâbr ayında qıymetlendirmemizden soñra Ukraina ükümetiniñ Ukraina ile bağlı keçken devriy ve mevzuiy maruzalarda taqdim etilgen tevsiyelerniñ 57-den 12 faizini yerine ketirdi. 31 faizi yerine ketirilmegen. Bu ilerilev ümüt bere. Öz-özüni ilân etken cumhuriyetler tam şekilde 3 faizni ve qısmen 19 faizni yerine ketirdiler. Daa 78 faizi yerine ketirilmegen. Rusiye ise işğal etilgen Qırımda tam şekilde iç bir tevsiyeni yerine ketirmedi ve qısmen 3 faizini yerine ketirdi. Yani, tevsiyelerniñ 97 faizi yerine ketirilmegen», – dep qayd etti o.
Rusiye tarafı BMT temsilcisiniñ maruzasına daa cevap bermedi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç BM Ukraina sistemasınıñ koordinatorı Osnat Lubrani ve BM insan aqları monitoring missiyasınıñ reisi Matilda Bogner ile işğal altındaki Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını ve COVID-19 pandemiyasınen bağlı gumanitar buhrannı muzakere etti.
Ukraina Yuqarı Radası halqara institutlarğa muracaat etip, Qırımnıñ Rusiye taarfından işğal etilmesini ve yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etmege çağırdılar.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qırımda 19 meskün yer bütünley ışıqsızdır. Bunı «Krımenergo» şirketiniñ başı Viktor Plakida noyabr 26 künü rusiyeli ükümette keçirilgen muşaverede bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Sözlerine köre, çarşenbe künü, noyabr 25-de, aqşam böyle 335 meskün yer bar edi. Plakidanıñ qayd etkenine köre, ışıqsız qalğan qasabalarnıñ miqdarını yarımadağa kelgen Rusiye energetika hadimleriniñ yardımı ile qısqartıp oldılar. Böyle 88 brigada bar, mütenasip donatuvları ile muhtar sürette çalışalar.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini tamirlediler.
Elektrik teminlevi ile eñ beter vaziyet Keriç, Şçolkino, Qırım şimalinde, Bağçasaray, Aqşeyh, Aqmeçet, Cürçi rayonlarında qayd etile.


text:
Üç afta devamında Aqmescitniñ psihiatrik hastahanesinde mecburiy mahkeme-tibbiy ekspertizanıñ keçirilmesi içün tutılğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov sentâbr 7-de azat etildi. O, hastahaneden çıqıp, Azatlıq Radiosınıñ suallerine cevap berdi.
– İlmi Rustemoviç, mahkeme-tibbiy ekspertiza ne şekilde keçirildi?
– Gece-kündüz yata edim, mennen subetleşe ediler. Sualler pek adiy edi: qayda doğdım, qayda oqudım, çalıştım...
– Netice ekspertizası nasıl yapıldı?
– Men anda edim.
– Neticesi ne?
– Olar 12 kün içinde ekspertiza neticelerini aydınlatmaq kerekler.
– Bu ekspertizağa mecburiy sürette yollamañızğa nasıl qıymet kesesiñiz?
Psihiatrik ekspertizağa kerek yoq edi. Buña tesir usulı dep aytamİlmi Ümerov
– Bu birinci basamaqtır. Maña qarşı açılğan iş maddesine köre, psihiatrik ekspertizağa kerek yoq edi. Buña tesir usulı dep aytam.
– Sizni itibardan tüşürcek oldılarmı?
– Böyle bir şey olsa edi, meni ruhiy ceetten hasta aytar ediler. Böyle bir sımarış kelmedi, belki.
– Bu birinci basamaq olğanını ayttıñız. Bu iş boyunca sizni ileride ne bekley?
– Taqiqat devam etecek, taqiqatçı toplağan malümatlarnı prokuraturağa teslim etecek, soñra olar qarar çıqaracaq mahkemege yollanacaqtır.
– Qırımnı terk etmek niyetiñiz barmı?
– Yoq. İstese edim, bunı çoqtan yapar edim.
Ayşe Ümerova – İlmi Ümerovnıñ qızı – mahkeme-tibbiy ekspertiza neticelerine köre, babası «ruhiy ceetten sağlam» olğanını ayttı.
İlmi Ümerov çıqma yasağı altında buluna. Onı Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruv yapqanınen qabaatlaylar.
Men Ukraina ve Rusiyeniñ topraq bütünligi ğayrıdan tiklensin isteyimİlmi Ümerov
2015 senesi ATR qırımtatar telekanalında «Rusiyeni Qırım ve Donbasstan çekilmege mecbur etmek kerek» lafları Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları olaraq tanıldı. İlmi Ümerovnıñ fikirince, onıñ sözleri aytqanlarından çıqarılğan edi. «Men devletniñ topraq bütünligini bozmağa çağırmadım. Men Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarsın dep, oña qarşı cezalarnı quvetlendirmege çağırdım. Men Ukraina ve Rusiyeniñ topraq bütünligi ğayrıdan tiklensin isteyim», – dep ayttı İlmi Ümerov mahkemelerden birinde.
Onı mahsus psihiatrik hastahanesine zorlap yerleştirgen soñ onıñnen birdemlik aktsiyaları Avroapnıñ bir çoq memleketi ve şeerinde olıp keçti. Human Rights Watch, Avropa Birligi, Ukraina Tışqı işler nazirligi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ çetel işleri komiteti, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oña qoltutqanını bildirdiler.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar ormanında gece qıdırılğan üç yaşında oğlançıq hastahanege alındı. Bunı faaller bildire.
«RİA Novosti» haber etkenine köre, Qırımnıñ Rusiye taqiqat komiteti bildire ki, mart 4 künü üç kiçik bala ana-babası olmağanda Qarasuvbazar rayonınıñ Köktaş köyü civarındaki Beymurza özenine taba ketip, aqbardaq cıyacaq ediler. 30-40 daqqadan soñ balalar üç yaşındaki oğlançıqnı coydı ve evge qaytıp, bunı ana-babasına ayttılar, olar ise faal, qurtarıcı ve uquq qoruyıcılarnı celp ettiler.
Bir qaç saatten soñ oğlançıq Köktaş köyünden 3 km uzaqlığında dağ yolunıñ çetinde tapıldı.
«Al-azırda bala «umumiy üşütme» diagnozınen «Qarasuvbazar merkeziy rayon hastahanesine» alındı, sağlığı stabil olaraq belgilene. Oña qarşı zorbalıq areketleri yapılğanını köstergen bir de bir alâmetler yoq», – dep bildirildi.
Alim Aydamak qullanıcısınıñ videosı
Mart 4-de aqşam Facebookta üç yaşında bala ğayıp olğanını haber ettiler. Oğlançıq Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Köktaş köyüne yaqın ormanda coyuldı.
Qasaba sakinleri ve lâqayt qalmağanlar balanı qıdırmağa keldi. Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresi bildire ki, vaqia yerine qıdıruv-qurtarıcı hızmetleriniñ küçleri ve vastaları yollanıldı – 212 insandan ibaret taqım şekillendirildi.


text:
Zorlu Words oyunları oynamayı seven her oyuncuya yardım ediyoruz. Tam olarak bu sayfa WOW Özbekistan Timur Müzesi kategorisini çözmek için ihtiyacınız olan her şeye sahiptir. Bu yerde tüm 60 seviyelerini geçerek cevaplara, çözümlere, örneklere bakabilirsiniz. WOW oyununda zor bir seviyede kalıyorsanız, ihtiyacınız olan tek yer orası. Bu oyun, portföyünde başka oyunların da bulunduğu Fugo Games ekibi tarafından geliştirildi.WOW Cevaplari
WOW Özbekistan Timur Müzesi Cevaplari:
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7721
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7722
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7723
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7724
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7725
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7726
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7727
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7728
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7729
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7730
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7731
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7732
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7733
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7734
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7735
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7736
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7737
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7738
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7739
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7740
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7741
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7742
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7743
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7744
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7745
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7746
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7747
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7748
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7749
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7750
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7751
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7752
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7753
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7754
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7755
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7756
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7757
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7758
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7759
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7760
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7761
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7762
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7763
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7764
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7765
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7766
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7767
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7768
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7769
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7770
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7771
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7772
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7773
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7774
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7775
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7776
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7777
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7778
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7779
- WOW Özbekistan Timur Müzesi Bölüm 7780


text:
Ukraina qurtarıcıları Çornobıl alanındaki yanğınlarnı söndürmege devam ete, dep haber ete Ukrainanıñ Fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ matbuat hızmeti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Aprelniñ 14-nde saba saat 7:00-da çet ve yaşayış içün qapatılğan yerlerde Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ bölükleri Korogodske, Detâtkovske, Parişivske ve Denisovetske orman müdirliklerinde yanğın söndürilüvine yardım ete. Ot ve orman otu parça-parça yana», – dep aytıla haberde.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, yanğın söndürilüvine 415 insan ve 98 dane tehnika celp etildi.
Kyiv ve vilâyetteki radiatsion vaziyet stabil, yerdeki ekspozitsion doza küçü ve suvdaki radionuklid qabilden çoq degil, dep qoştı Fevqulâde vaziyetler hızmeti.
Çornobıl alanında büyük yanğınlar eki aftadan berli söndürile.


text:
Rusiyege boysunğan Keriç memuriyeti Rusiye Federatsiyası İqtisat nazirliginen sürgün etilgen vatandaşlar içün 72 daireli ev qurması boyunca vesiqalarnıñ keliştirilmesi aqqında bildire.
«Qırım cumhuriyeti Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ malümatına binaen, şimdiki vaqıtta topraq damartısınıñ şeer quruvı planı işlep çıqarıldı ve alğışlandı. Bütün kerekli vesiqalar ekspertizadan keçti ve Rusiye Federatsiyası iqtisat naziri tarafından imzalandı», – dep aytıla Qırım müessisesiniñ beyanatında.
Keriçte sürgün etilgenler içün çoq daireli ev quruvı «2020 senesine qadar Qırım cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı» Federal programmasında planlaştırılğan.
Evniñ Marat – 5 rayonında (Blüher soqağı) qurulması beklenile. Evniñ işke tüşürilmesi 2018 senesine planlaştırıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
UYANIK, Necmi
-
Sayı 20 (2008): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
ATATÜRK'ÜN TBMM AÇILIŞ KONUŞMALARI IŞIĞINDA TÜRK-SOVYET SİYASİ İLİŞKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ (1923-1938)
Öz PDF
-
Sayı 19 (2008): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
MEŞRUTİYET'TEN CUMHURİYET'E HASAN FEHMİ'NİN YAŞADIKLARI
Öz PDF
-
Sayı 18 (2007): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
DR. JULES (GYULA) GERMANUS VE TÜRK İNKILABINA DAİR RİSALESİ
Öz PDF
-
Sayı 17 (2007): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
BİR DEVRİN GİZLİ ÇEHRESİ: M. RAZİ YALKIN VE ESERLERİ ÜZERİNE
Öz PDF