text:
Ukrainada, Rusiyede cemaatçılıq ekige bölüngenini tüşüneler. Birinci, büyükçe olğan gruppa, DHC (DNR) ve LHC (LNR)ge qol tutıp, Ukrainanıñ dağıluvını arz ete. Diger – azlıqnı teşkil etken gruppa – Rusiye Sovet Birligi sıfatından vazgeçkenini istey, çünki zaman köpçegi devletni 1961 senesi, Gagarin ve sputnik devirine degil de, 88 senesine, cumhuriyetlerniñ mustaqillik ilân etken vaqıtlarına alıp ketmesi mümkün.
İşte, bu, cenk zamanınıñ hususiyeti – er şey qara-beyaz tüslerge boyalana. Asılında ise, er şey daa çoq mürekkep. Hususan, DHC ve LHC-ni desteklegen, «#putinordunıkirset» dep qıçırğanlarnıñ al-vaziyeti diqqat çeke. Çünki, olar bir soy olıp körünseler de, ep bir farqlanalar.
Olar da ekige bölüneler. Birinciler – akimiyet etrafında bulunıp, onıñ alğışını qazanmağa isteyler. Olarnıñ fikirleri «sovet» ükümetiniñ mevamını añdıra: Ukrainanıñ eyi ve merametli şarqiy topraqları bar, anda «faşistlernen» küreşeler ve eñ esas maqsad – olarğa «halqlar qorantasına» keri qaytmağa yardım etmekten ibaret. Bu vilâyetlerni Rusiyege qoşmaq degil, «federativ Ukrainanıñ» terkibinde qaldırıp, onı idare etmek, Kiyevden mustaqil olğan ve merkezniñ qararlarını istegeni kibi eda etken bir regionnı teşkil etmek mümkün, dep sayalar. Ukraina ile olğan sıñırlar iç bir zaman bozulmasın, bufer – qaviy olmalı, Donetsk ve Lugansk ise, vaqtınca qaçırılğan Kiyev olmalı.
Bu kibi fikirde olğanlar atta, sovet usullarnı qullanalar – onıñ içün, «faşistler», «banderovetsler», «kollaboratsionitler» aqqında aytmağa pek seveler. Em de Ulu Vatan Cenkine ait alâmetlerni işleteler: er kesni azat etermiz, Varşava blokunı qoşarmız ve yerli an-anelerni inkişaf etermiz, çünki biz «doğru» halqlarnen dostluqnı pekitemiz. Bu sebepten Novorossiya olar içün - «Ukrainanıñ doğru parçasıdır».
Ekinci gruppağa kirgen adamlar da bar. Onıñ tarafdarları, Ukraina soñki 20 yıl devamında milliy menlikni tikledi, dep saya. Bu ceryannıñ eñ yüksek noqtası – Maydan oldı. Şu Maydanda, Ukraina Rusiyeden ayırıldı. Parçalanğan savutnı yañıdan yasamaq yerine, Ukrainanıñ degerliklerni qabyl etmegen insanlarğa yardım etmek kerekligini tüşüneler. Rusiye Federatsiyasınıñ terkibine Ukrainanıñ bir qısımını qoşmaq ya da şu topraqlarda diger Rusiyeni qurmaq mümkün, deyler. Bundan sebep, olar içün, Ukrainanıñ şarqındaki vaqialar «faşizm» ile küreş degil, «cenüp-şarqta» yaşağan ruslarnıñ ukrainlilernen küreşi.
Birinci gruppa – bu resmiy ve oña yaqın küçler: Lavrovdan başlap, Sergey Markovğa qadar, «Rossiya 24»ten Sergey Kürginânğa qadar. Ekincisi – radikallıq seviyelerine köre farqlanğan milletçilerdir: Holmogorovdan başlap Ölşanskiyge qadar, Prosvirninden başlap Krılovğa qadar. Birincilerniñ maqsadı – er şeyni keri qaytarmaq, Maydannıñ yeñişlerini yoq etmektir. Ekincilerniñ istegi – ukrain milliy tiklevini qullanıp, tamam bu kibi ceryannı bütün Rusiye boyunca olmasa da, iç olmadım «Novorossiya»nıñ topraqlarında başlamaqtır.
Birincileri, Rusiyeniñ özünde deñişmeler yüz bergenini istemeyler: olar içün er şey yeterli. Ekinciler aksine, şu deñişmeler aqqında arzu eteler, Rusiye aqiqiy imperiya olıp ta, tek ruslarnıñ devletine çervirilmesini isteyler.
Birincilerniñ vazifesi – Ukrainada vaziyet kergin, ekincilerniñ - DHC ve LNC-niñ vaziyeti eyi olmalı. Birinciler içün, «Novorossiya» Kiyevniñ küçsiz qalması içün, ekincilerge, milliy menlik tikleviniñ bir misali içün kerek.
Eñ meraqlısı şu ki, bu gruppalar arz etken Rusiyeni qurmaq niyeti peşinde olıp, Ukrainanı tikleyler. Olarnıñ faaliyeti sayesinde, 20 yıldan soñ, Donbasstaki vaziyet aqqında ukrain kitaplarında neler yazılacagını men pek yahşı bilem.
Bunıñ episi, Rusiyeniñ, bazı yerli sakinlerge tayanıp yapqan istilâsı dep yazılacaq. «Uzun ve qanlı uruşlardan soñ ukrain ordusı devletniñ mustaqilligini qorçaladı», ya da «ukrain ordusı, ale daa Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini qanunsız şekilde basıp alğan separatistlerniñ, ilerige areketini toqtattı» dep qayd eterler. Yani, olacaq esas vaqialar endi belli.
Ruslarnıñ tarih kitaplarında neler yazılacağını men bilmeyim. Olar, «Moskva, Donbasstaki vaqilarğa lâqayd davranıp olamadı ve ordularını yolladı», ya da «Moskva provokatsiyalarğa aldanmayıp, ordularnı yollamadı», ya da «Moskva yollağan ordular öz vazifesini eda etip, keri qayttılar», ya da asılında bir şey yazmamaları mümkün.
Biz, 20 yıldan ziyayde bu deñişmeler sebebinden Rusiyeniñ alı ne olacağını tahmin etip olamaymız. Çünki, siyasiy yöñelişi, esas degerlikleri, sıñırını bilmeymiz. Çünki şimdiki vaqıtta, Donbassta, Ukrainanıñ taqdiri degil, daa çoq Rusiyeniñ kelecegi belgilene. Ukrainanki endi belli.
Pavel Kazarin, qırımlı mühbir, Qırım.Aqiqatnıñ moskvalı közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
Aprelniñ 3-ünde tutulıp alınğan Kezlev şeer yolbaşçısı Andrey Filonovnıñ vazifesini vaqtınca onıñ birinci müavini Konstantin Vavrenük becerecek.
Bu aqta Kezlev şeer şurasınıñ reisi Olesâ Haritonenkoğa esaslanıp, TASS rusiye haber agentligi bildire.
“Kezlev memüriyeti başı vazifesini Konstantin Vavrenük becerecek”, - dedi o.
FSB idaresiniñ bildirgenine köre, aprelniñ 3-nde şeer yolbaşçısı yaşağan yerde, yerli memuriyette ve diger adreslerde tahqiqat tedbirleri keçirile.
«Qırım ve Aqyardaki Rusiye FSB idaresiniñ Tahqiqat bölügi Rusiye Ceza kodeksiniñ 286-ncı maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (ağır aqibetlerge ketirgen vazifesinden tış areketler) Kezlev şeer memuriyetiniñ yolbaşçısına qarşı cinaiy iş açtı», – dep bildire kütleviy haber vastaları FSB idaresiniñ malümatını.
Tünevin Andrey Filonov şeer şurasınıñ onı işten boşatmaq qararı aqqında bildirdi.
2018 senesi oktâbr ayında Kezlev prokurorı Aleksandr Moşegov şeer şurasına şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Andrey Filonovnıñ habarcılıq areketlerinden sebep işten boşatılacağını aydınlatqan edi. Filonovnıñ aytqanına köre, prokuror areketiniñ sebebi ömür arqadaşınıñ babasını Kezlevniñ belediye müessiselerinden biriniñ reberi olaraq tayin etüvi oldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«İ.Ya.Franko adına universal ilmiy kitaphanesi» qırım cumhuriyet müessiseniñ adı deñişecek.
Bunı Krım Media agentligine kitaphane hadimleri bildirdiler.
Neşirniñ malümatına köre, yañı yılnıñ başlanmasınen kitaphane faaliyetine «Qırım universal ilmiy kitaphanesi» Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet bücet medeniyet müessisesi olaraq devam etecek.
Şimdi ukrain yuridik şahıs olğan Franko adına ilmiy kitaphane yoq etilmekte. Yañı şahısınıñ Rusiye uquqiy alanında qayd etilmesi soñuna daa yetmedi, haber ete neşir.
Kitaphane 1843 yılından çalışa. O vaqıt Aqmescitte 600 tomlıq fondu olğan «Oquv içün cemiyet kitaphanesi» açılğan edi. 1921 senesi Qırımnıñ Merkeziy vilâyet kitaphanesi teşkil etildi. 1941 senesine mında endi 350 biñ kitap bar edi.
1956 senesi ukrain yazıcınıñ doğağanından 100 yıl olğanda, kitaphanege İvan Franko adını berdiler.
İşğal etilgen Qırımda eki teatrniñ adını endi deñiştirdiler. Böyleliknen, Aqmescitte Qırım Akademik Ukrain muzıkalı teatri endiden «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet akademik muzıkalı teatri» ola, Gorkiy adına Rus akademik drama teatri ise – «Qırım akademik drama teatri» dep adlana.
Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatri de öz adını deñiştirip, devlet müessisesi olacaq.


text:
Türkiye arbiyleriniñ malümatına köre, Diyarbakırnıñ Hani şeerindeki politsiya bölüginde olğan maşina patlavından sebep can bergenlerniñ sayısı 47 insannı teşkil etti. Sekiz vatandaş yaralandı.
Devlet kütleviy haber vastaları kürt boyeviklerini qabaatlap, ücümni «terroristik» dep adladılar. Şimdilik ücümden mesüliyetli olğanını aytqanlar yoq.
İyül ayında Türkiye ükümeti ve kürt boyevikleri arasında barışıq esnası dağılğan soñ Türkiyeniñ cenüp-şarqında zorbalıqlar başlandı. Zıddiyetten sebep yüzlernen insan, şu cümleden havfsızlıq quvetleriniñ 350 temsilcisi, elâk oldı.


text:
Ukraina halq deputatı Aleksey Gonçarenko Yuqarı Radada yarımada işğalden qurtarılğanına qadar «vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerini Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden suv bermek yasağı» aqqında qanun leyhasını qayd etti, dep haber etile parlament saytında.
«Suvnıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa berilüvi işğalci devlet içün Qırımnı baquv masraflarını eksiltecek, bu da Qırım yarımadasınıñ Rusiye terkibine integratsiyasına yardım etecek. Qalğan para işğalci mahsus ve uquq qoruyıcı organlarına yañı imkânlarına masraf etilecek. «Politsiya devletiniñ» şekillenmesi alında Rusiye işğalci memuriyetiniñ Ukraina vatandaşlarına qarşı repressiyaları Qırımda artacaqtır. Neticede – Qırım yarımadasınıñ demografik qurulışı deñişmege devam eter», – dep aytıla vesiqanen beraber berilgen tezkerede.
Qayd etilgenine köre, işğal altındaki yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden suv berilmesiniñ sıñırlavları «Qırım yarımadası ve Qara ve Azaq deñizlerinde Ukraina devlet suvereniteti ğayrıdan tiklengenine» qadar qalacaq.
«Ukraina Qırımnı suvnen teminlev sıñırlavlarını belgilemeli, Qırım yarımadası ve Qara ve Azaq deñizlerinde Ukraina devlet suvereniteti ğayrıdan tiklense, tek o vaqıt suv berile bile. Qanun leyhamnıñ maqsadı da bu normalarnı qanunlarda qayd etmektir», – dep yazdı Aleksey Gonçarenko Facebook saifesinde.
Noyabr ayında Ukraina prezidenti ofisiniñ reberi Andriy Yermak, işğal etilgen Qırımda yaşağa insanlarnıñ ihtiyaclarına suv yete, dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi oktâbrniñ 11-nde mahkeme binası ögünde tutulğan qırımtatar faalleri Dilâver Memetov ve Reşat Paralamovğa 20 ve 10 biñ ruble para cezasını berdi.
Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqatqa "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber etti.
Berilgen malümatqa köre, qadı Paralamovnıñ davası boyunca qarar çıqarığanda faalniñ 8 muracaatını red etken ve esnasqa advokatnıñ qatılmasına izin bermegen.
"İmayecilerniñ esnasta iştiragine izin ne içün berilmegenini añlamadım. Qadı, olarnıñ uquq tasili olmağanını ayttı, men bu aqlarımnı qorçalap olamağanlarınıñ sebebi olmağanını bildirdim", - dedi Paralamov.
Qadı Dilâver Memetovnıñ da aman-aman bütün muracaatlarını red etken.
"Prokurornıñ mahkeme oturışına celp etilmesi, tercimannıñ çağırılması, imayecilerniñ iştiragina izin berilmesi, mahkeme oturışınıñ audio-video qaydı temin etilmesi, oturışnıñ protokolı tizilmesi, haber vastalarıñ kirsetilmesi, şaatlarnıñ iştirak etmesi aqqında bir sıra muracaat berdim. Doquz muracaattan tercimannıñ çağırılmasından ğayrı episi red etildi", – dedi Memetov.
Aqmescitteki Rusiye İç işler nazirligi idaresiniñ «Merkeziy» üçünci polis bölügi ögünde eñ az beş kişi tutuldı, olarğa qarşı Rusiye Memuriy uquq bozuvları kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden memuriy protokollar tizildi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Aqmescitte Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüne qarşı istinaf baqılacaq olğan mahkeme binası ögünde Rusiye quvetçileri 15 qırımtatarını tuttı.
Bundan evel mahkeme ögünde bir qaç insannıñ tutulğanı belli oldı.
Rusiye kontrolindeki Qırım uquq qoruyıcıları bugün Aqmescitte olğan kütleviy tutuvlar aqqında bildirmey ve tefsir etmey.


text:
Sentâbrniñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ Rusiye tahqiqatı Aqmescit civarındaki «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayğan Asan Ahtemovnı apiske almaq qararına qarşı istinaf şikâyetini baqacaq. Bu aqta advokat Ayder Azamatov bildirdi.
«Şikâyetimde 04.09.2021 Asanğa yardım köstermem içün meni kirsetmediler, böylece advokatqa onı imaye etmege mania oldılar, dep qayd ettim. 04.09.21 apis davasınıñ malümatına köre, tahqiqat tedbirlerini Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar FSBsi idaresiniñ tahqiqatçısı 17:49-da keçirip başladı, bu Asannı şübheli olaraq sorğuğa çeküv protokolında bar. 03.09.2021 saat 23:30-dan başlap Asan qayda tutuldı birinci instantsiya mahkemesi soramadı, bu adiselerni tahqiq etüv meselesini kötermedi. Birinci instantsiya mahkemesiniñ yapqan yekâne şeyi – tahqiqatçınıñ sıñırlav tedbiri olaraq apiske almaq muracaatını qanaatlendirmesi», – dep bildirdi Azamatov Facebookta.
Advokatnıñ aytqanına köre, imaye mahkemede bu bozuvlarnı ve birinci instantsiya mahkemesi tarafından esnas tolu olmağanını qayd etmege niyetlene.
«Ve eñ esası, Asannıñ qabaatını tanuv, kelip itiraf etüv ve ilâhre şaatlıqları işkence altında berildi, bunı 13.09.2021 kerçekleştirilgen soraştıruv tasdıqlay», – dep qoştı Azamatov.
Qırımda «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan qırımtatarı Asan Ahtemovğa qarşı qabaatlav sertleştirildi. Bundan Ahtemov onı tutıp, birden aqımnen işkence ettiler, dep bildirdi.
Advokatı Ayder Azamatov Qırımda «gaz borusındaki diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan Asan Ahtemovnıñ ağrıları bar ve nefesi tutula, dep bildirdi.
Rusiye quvetçileri «diversiya davası» mabüsleriniñ advokatları bergen malümatnı açıq şekilde tefsir etmey. Qırım.Aqiqat, apiske alınğan qırımtatar faallerine qarşı FSB tarafından yapılğan işkencelernen bağlı informatsion muracaatnı FSBge yolladı.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Nursultan Nazarbayev Qazahistan prezidenti antını qabul etti. Böylece, reysmiy şekilde cumhuriyet başı olaraq ilân etile. Nazarbayevniñ inauguratsiyasından evel vekâletleriniñ müddetini belgilegen beş top atışı yanğıradı.
Aprel 26 künü Kazahistanda nevbetten tış prezident saylavları keçti. Saylayıcılarnıñ 95 % rey berdi. Malüm olğanı kibi, Nazarbayevge saylayıcılarnıñ 97% qol tuttı. Cumhuriyet başı endi 25 yıldan ziyade memleketniñ yolbaşçısı ola.
Uquq qoruyıcı teşkilâtlar prezidentniñ deñişmegenini «kerçek saylav» olmağanı ile añlatalar ve akimiyetni muhalifetniñ sıñırlavında qabaatlaylar.


text:
Rusiyeden işğal etilgen Qırımğa barğan paromğa yüklenecek maşinalarnıñ nevbeti 300-ge yetti. «Yekâne naqliye müdirligi» bergen malümatına köre, iyün 26 kününiñ aqşamına furtuna havfı ilânı ile paromlarnıñ keçüv vaqtı uzandı.
Bozğun ava sebebinden Keriç keçitinde paromlarnıñ keçüvi «Yeysk», «Kerçenskiy 2», «Nikolay Aksenenko» gemileri ile etile. Paromlar keçitten, yel sebebinden, 45-60 daqiqa içinde keçe.
«Qırım» limanında 250 maşina nevbette tura. İnsanlarnı Qırımğa iyün 28 kününe qadar kelmemege çağıralar.
Evel aytılğanı kibi, furtuna Keriç keçitiniñ işini toqtattı.


text:
Aqmescitte yol yarıqlatması ğayrıdan çalışmaqta, bu aqta Fevqulade Vaziyeti yoq etilmesi boyunca keçirilgen toplaşuvda «Gorsvet» niñ müdiri Nikolay Konovalov bildirdi.
Aqmescitniñ rus memuriyetinde haber etkenleri kibi, Aqmescitteki tış yarıqlatması energo köpürniñ üçünci ağı bağlamaq içün keçirilgen azırlanuv işleri sebebinden toqtatılğan edi.
Qırımda 2015 senesiniñ noyabr 22 kününden başlap Ukrainadan elektrik berilmesiniñ toqtatılması sebebinden Fevqulade Vaziyet kirsetilgen.
Dekabr 30 künü Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüri yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ bölgelerniñ baş imamlarınen iş körüşüvi olıp keçti. Adet üzre, iş meseleleriniñ muzakeresinden evel seminar olıp keçti. Bu sefer din erbapları İslâmnıñ fıqhiy mektebi olğan hanefiy mezhebi aqqında maruzanı diñlediler.
Soñra imamlar 2021 senesi, fevral 8 künü dünyanı terk etken Aqşeyh rayonı din cemiyetleriniñ reisi İskender Mambetov ruhuna bağışlap, dua keçirdiler.
Toplaşuv esnasında din erbapları Müftinen bölgelerde qısmiy sıñırlavlarnen bağlı vaziyetni muzakere ettiler, bundan da ğayrı, cami topraqlarınıñ resmiyleştirilüvinen bağlı tehnik meseleler de baqıldı.
Mart 10-11 bağlağan gecesine tüşken Mirac gecesine azırlıqlar muzakere etildi, aynı zamanda, imamlarnı Ramazan ayınıñ keçirilüvinen alâqalı meseleler meraqlandırdı.
Qırım Müftisi vaziyetniñ eyileşecegine ümütini bildirdi.
“Ümüt etemiz ki, vaziyet eyileşecek ve Qırım musulmanları Ramazan ayını güzel keçirip, ibadetlerni ve diniy merasimlerni serbest yerine ketirir, şu cümleden, iftarlarğa qoşulır. Ebet, şimdi bu aqta bir şey aytmaq içün daa ertedir, amma, biz ümütimizni coymaymız ve havfsızlıq qaidelerine riayet etmege devam etemiz. Çoq şey bizge, bizim ve etraftakilerniñ sağlığı içün mesülietligimizge bağlıdır”, – dep, qayd etti Müfti efendi.
İş körüşüviniñ soñunda bölgelerniñ baş imamlarına Qırım MDİ “Hidayet” gazetasınıñ yañı sanı darqatıldı, bundan da ğayrı, Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov toplanğanlarğa bütün Qırım müezzinler yarışınıñ başlanuvı aqqında haber etti. Yarış mart ve aprel ayları devamında keçirilecek, ilk basamağı ise, mart 4 künü, Cürçi rayonında ötkerilecek.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Dersiñ ki, Vladimir Putinniñ Ukrainağa Qırımda işğalciler tarafından hırsızlanğan arbiy tehnikanıñ qaytarıluvınen bağlı «cümert» teklifinden soñ, Kreml iltifatnen yalıñız Ukrainanıñ yolbaşçıları «ulu barıştırıcınıñ» ediyesini qabul etmege azır olacaqlarını haber etecegini beklemeli. Ancaq Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ Moskva Kyivden alâ daa «substantiv» qarşılıq alıp olamağanınen bağlı qarşılığı, gemilerniñ keri qaytarıluvı daa ziyade Kreml içün kerekli olğanını köstermekte.Lâkin ne içün? Rusiyede keçecek prezident saylâvları arfesinde Putin ve onıñ etrfındakiler ğaliba, özleri içün yañı bir aqiqat şekillendirgenlerine oşay.
Eger bu aqiqatnı tek bir cümlenen ifade etecek olsaq ortağa mına böyle bir şey çıqa: iç bir şey deñiştirmeden, er şeyni deñiştirmek kerek. Basit sözlernen aytacaq olsaq, Putin, işğal etken Donbass ve Qırım topraqlarından çekilmege niyeti olmağanına oşay. O, yalıñız Rusiye iqtisadiyatına degil de, aynı zamanda Putin etrafındakilerniñ de menfaatlarına tesir etip başlağan Ğarptan öz sanktsiyalarını lâğu etkenini ya da yımşatqanını istey.
Putin işğal etken Donbass ve Qırım topraqlarından çekilmege niyeti yoq. O, aynı zamanda Ğarptan öz sanktsiyalarını lâğu etkenini ya da yımşatqanını istey
Bunı nasıl elde etmek mümkün olacağını kimse bilmey. İhtimal, Putinniñ özü de bilmey. İşte bunıñ içün Rusiye prezidentiniñ fikrine köre onıñ «barışıqçılığını» kösterecek çeşit türlü yollar uydurıla, amma aynı zamanda, Putinniñ saylâvcıları arasında bizim daimiz küçlü, özünden emin ve ukrainlernen Ğarpqa yol bermez degen şube doğurmamalı.
Madem ki, Donbassta atışmalar epbir devam ete ve iç bir halqara teşkilât davalı zonağa öz kontingentini yollama cesaret etmeycegini belli olğanında, ne içün barıştırıcılar aqqında söz yürsetilmesin ya? Madem ki, Rusiyeniñ özüne epbir kerek olmağanı bile turıp, Ukraina tarafından Qırımnıñ Rusiyege ait olğanını tanımasınıñ bir timsali olaraq qabul etilecegini tüşünerek, hırsızlanğan gemilerni Ukrainağa keri qaytarılmasını ne içün teklif etmesin ya? Eger «eyileştirüv» Kremlde bir teslimiyet, Qırımda Rusiyeniñ suvireniteti ve Donbass Rusiye nezareti altında olğanı qabul etilecek olsa – ne içün Ukraina arasındaki munasebetlerniñ eyileştirilüvi aqqında laf etilmesin ya? İşte böyleliknen Kreml, kiçkene bir bala misali, közüni qapatsa, etrafında aylânğan dünya qurtarıcı qaranlıqqa dalacaq da, areketeleriniñ kerçek manasını kimse ve iç bir zaman körmeycek degen barışıqçı rolüni oynay.
Böyleliknen Kreml, kiçkene bir bala misali közüni qapatsa, etrafında aylânğan dünya qurtarıcı bir qaranlıqqa dalacaq da, areketleriniñ kerçek manasını kimse ve iç bir vaqıt körmeycek degen barışıqçı rolüni oynay
Lâkin aqiqat iç olmağanda, bar olğanı sebebinden, Putinniñ hayalından farq ete. Gemilerniñ keri qaytarılacağınen alâqalı teklifke nisbeten Ukrainanıñ siyasetçileri ve ictimaiy tüşüncesi olaraq köstergen qarşılığı – «Qırım spektakliniñ» muavafaqiytsiz bitecegine ve Putin başqasınıñ mülküni ediye etecek cümert birisi rolünden mahrum qalacağına bir isbat. Rusiye prezidentine: gemiler hırsızlanğan topraqlarnen beraber keri qaytarılmalı degen ğayet basit bir variant teklif etilgen edi. Putinniñ özü içün deprezidentligini yıqılmaqta olğan devlette degil de, tiklenip başlağan devlette bitirmesine fırsat berilgen olacaq edi. Rusiye ealisi içün de, orta asırdan medeniy bir dünyağa qaytmasına bir fırsat berilgen olacaq edi. Qırım ealisi de ilhaq şartları, sanktsiya ve işğalci rejimniñ keyfiy areketleri altında yaşamaqtan qurtulacaq edi.
Menden soraycaq olsañız, yahşısı Putin gemilerni degil de, Qırımnı keri qaytarsın
Amma kerçekte körengeni şudır ki, Putin ve aslında, Rusiye ükümdarınıñ tarafdarları, qaba quvet ve çekist hususisy operatsiyalarından ğayrı adiy ve sağlam bir tüşünce mefhumı bar olğanını, asla tanımağa istemey. Halqlarnen devletlerniñ taqdirinisiyasetçi ve ordu menevraları degil de, hususan işte bu sağlam tüşünce tayinley. Yahşısı Putin gemilerni degil de, Qırımnı keri qaytarsın.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Bu afta içinde yarımadada qırımtatarlarğa qarşı yapılğan repressiyalar bir daa quvetleşti. Mayısnıñ 21-nde FSB Qırımda «ekstremistik gruppa» bulunğanı aqqında bildirdi. Rusiye mahsus hızmetleriniñ versiyasına köre, işbu gruppasınıñ azaları Qırım müftisi Emirali Ablayevniñ evine «Molotov kokteylleri» atqan ekenler. FSB bunıñ teşkilâtlandırıluvında Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ yardımcısı Erol Veliyev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qabaatlanmaqta. Çubarov, FSBniñ beyanatına, halqara cemaatçılıq ögünde Meclisni yamanlamaq içün yaptı dep qıymet kesti.
Bu künü Bağçasarayda Edem Smailov ve «Qırım birdemligi»niñ faali Server Mustafayev tutulıp alındı. Adliyeci Ayder Azamatov nıñsözlerine köre, olarnıñ işleri 2017 senesi Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işi» çerçevesinde tevqif etilgen altı kişiniñ işi ile birleştirilgen.
Qırımtatar faali Zair Smedlâyev: bu işlerniñ epsi yahşı etip planlaştırılğan uzun müddetli bir strategiya olğanından ve onıñ sözlerine köre, qırımtatarlarnı «terrorist-halq» olaraq kösterip, tam bir manada yarımadadan «sıqıştırıp» çıqarmaq istegenlerinden emin.
Telükesizlik organları tapqan er bir «terrorist» ve «ekstremisti» içün yañı rutbe alacaqlarını ümit etelerZair Smedlâyev
«Üç yöneliş boyunca repressiyalarnıñ yañı ceryanı başlaycağını men artıq tahmin etken edim. Birinci nevbette, elbette, «Hizb ut-Tahrir»de iştirak etkeinde qabaatlarlar, ekinciden – Meclis mevzusına qaytmaq maqsadınen qırımlı siyasiy faallerge ücüm etilir, üçünciden ise – qırımtatar iş adamaları üzerine iqtisadiy ceetten basqı yapılır.
Şimdi körgenimiz kibi, rusiyeli telükesizlik organları sıralanğan bütün yönelişler boyunca faallik köstermekteler. Eger ilk başta Meclis ekstremistik teşkilât olaraq tanılğan olsa, nevbetteki adımda o terrorizmde qabaatlanır. Ve, elbette, rusiyeli telükesizlik organ hadimleriniñ şahsiy menfaatları aqqında da unutmamalı, çünki tapılğan er bir «terrorist» ya da «ekstremist» içün olar yañı rutbe alacaqlar, – dep fikir yürsete Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında.
Faalniñ şube doğurmağan menbalardan alğan malümatına köre, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti arasında, daa iç olmağanda 50 qırımtatarı tevqif etilse, halq «din, siyaset, atta milliy mensubiyeti» aqqında unutacaq eken.
Yaqın zamanda Meclis azalarına qarşı repressiyalarnıñ yañı ceryanı başlarZair Smedlâyev
«Şimdi olar bu «buyruqnı» eda etmege başlağanlarına oşay. Tünevinki tevqifler ve Erol Veliyevniñ qıdıruvğa ilân etilüvi, yaqın zamanda Meclisniñ diger azalarına qarşı repressiyalarnıñ yañı ceryanı başlaycağını köstere ve «terrorist-halqnıñ» turğun obrazı şekillendirilmege başlar. Bu qabaatlavlardan soñ, Meclis azaları ve tarafdarlarınıñ tevqifi başlar dep belleyim», – dep saqına o.
Zair Smedlâyev Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ, rusiyeli sıñırcılar tarafından tutulıp alınğan ve FSB «meydanğa çıqarılğan ekstremistik gruppanıñ» bir azası dep sayğan harkivli Oleksandr Steşenko ile bağlı yapqan beyanatına diqqat çeke. Öz şaatlıqlarında Steşenko Erol Veliyev oña ve Oleksandr Tretyakovqa Qırım müftisiniñ evini ateşke berüv vazifesi avale etkenini iddia etmekte. Onıñ sözlerine köre, Cemilevniñ yardımcısı «Molotov kokteylleri» atılacaq evni köstergen eken. Öz nevbetinde Refat Çubarov, Erol Veliyev 2017 senesi mart ayından berli Qırımğa barmağanını, şunıñ içün böyle bir operatsiyalarğa başlıq etmesi atta olarnı amelge keçirmesi mumkün olmaycağını ayta.
Bu arada Zair Smedlâyev Qırım müftisi Emirali Ablayevniñ şahsiyetine diqqat çeke.
Emirali Ablayevniñ evini ateşke berüv teşebbüsine dair beyanatı – onıñ akimiyetnen faal şekilde «işbirlik» yapqanınıñ köstergiçlerinden biri olabileZair Smedlâyev
«Onıñ «26 fevral iştirakçileri» Ali Asanov ve Mustafa Degermencini Ahtem Çiygozğa qarşı yalan şaatlıq yapmağa çağırğanını bilemiz. Belli olğanı kibi, hususan onıñ çaqımcılığı esasında bazı bir qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüv keçirilip, tevqifler yapılğan edi. Böyle bir insannıñ sözlerine inanamaq mumkünmi? Pek kösterişli tarafıda şu ki, müftiy iddia etkenine köre, evini ateşke berüv teşebbüsi yanvar ayında yapığan eken. Öyle ise, ne içün o bu aqta mayıs ayında haber ete eken, aceba? Onıñ evini ateşke berüv teşebbüsine dair beyanatı – onıñ akimyetnen faal şekilde «işbirlik» yapqanınıñ köstergiçlerinden biri olabile. İşbu müftiniñ yardımcısı, Meclis özüniñ tarihı boyunca provokatsiyalar teşkil etmeknen ve musulman mezarlıqlarını yıqmaqnen oğraşqanı aqqında ayta. Bu sözlerge nasıl bir izaat berecegime de aqlım yetmey», – dep ilâve ete Smedlâyev.
Bularnıñ epsi – qorqızuv tedbirleri ve olarnıñ maqsadı – qırımtatarlarnı yarımadadan sıqıp çıqarmaqZair Smedlâyev
«Dersiñ bozuq mahsularlar saqlağanı içün aprelniñ 26-nda tevqif etilgen iş adamı Resul Velilâyevniñ işi aqqında da unutmamalı. Faqat men böyle bir qabaatlav boyunca er angi birisi, Velilâyevke yapılğanı kibi, bu madde boyunca tutulıp alınğan soñ,«Lefortovağa» yollanılğanını hatırlamayım. Qısqası, diniy, siyasiy ve iqtisadiy ceetten üç yönelişte basqı yapılğanı açıq-aydın körünip tura. Men bellesem, bularnıñ epsi – qorqızuv tedbirleri ve olarnıñ maqsadı – qırımtatarlarnı yarımadadan sıqıp çıqarmaq, yani maqsatlı olaraq Qırımnıñ etnik terkibine deñiştirme teşebbüsi. Añlaşılğanına köre, olar qırımtatarlarnı sındırıp olamaycaqlarını, ancaq olarnı iç olmağanda köçmege mecbur etmek mumkün olacağını añladı», – dep saya Zair Smedlâyev.
Onıñ sözlerine köre, bu taktika kerçekten de bazı faallerge nisbeten netice bergenini köstere.
«Tintüv, qorqızuv, tevqif ve köteklevden soñ insanlar köçip başlay. Böylece Qırımnı, daa evel hırsızlanıp zalımca qıynalğan Renat Paralamov terk etmege mecbur qalğan edi. Qorqızuv ve tintüvlerden soñ, Seytumer Seytumerov da köçip ketmege mecbur oldı. «Salaçıq» kafesiniñ saibi Marlen Asanov tevqif etilgen soñ, o bu kafeniñ idarecisi olıp qaldı. Bundan soñ oña, Qırımda qalıp, bu muessise saibiniñ taqdirini tekrarlar ve Renat Paralamovnıñ körgen şeylerni körer, yani işkenceden keçer, ya da bütünley «ğayıp olur» dep añlatqanlar», – dep ayta Zair Smedlâyev.
Buña baqmadan faal, qırımtatarlarnıñ ekseriyeti yarımadada qalmağa devam etkenini ve onı terk etmek niyetinde olmağanını qayd ete.
«Halqara cemaatçılıq işbu repressiyalarğa yañı sanktsiyalar vastasınen tesir eter dep ümit etemiz. İşte o zaman külgen, şimdi ise, biraz qayğılanğan «iskanderler» bütünley ağlamağa mecbur qalır», – dep istiza ete o.


text:
Esas Ukrainada qıdırılğan «Nord» Keriç gemisiniñ kapitanı Vladimir Gorbenko Rusiye işğal etken Qırımğa qayttı. Video «Komsomolskaya pravda» saytında derc etildi.
Gorbenkonıñ aytqanına köre, «onıñ evge qaytmaq içün iç bir maniası yoq edi». «Rusiye pasportınen sıñırdan keçkenini» ayta. Kapitan Qırımğa kirgen keçiş noqtasını aydınlatmay.
Gorbenkonıñ aytqanına köre, «bir de bir qanunnı bozmadı, özüni qabaatlı dep saymay». Tevqif etilgen geminiñ kapitanı, ileride de balıqçıqlınen oğraşmağa niyetlene, dep ayta. O, Rusiye ükümeti «Nord» ekipajına yañı gemini almağa yardım eter, dep ümüt ete.
Ukraina uquq qoruyıcı organları ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Gorbenkonıñ Qırımğa qaytuvınen bağlı beyanatını daa izaatlamadılar.
Daa evel «Nord» kapitanınıñ advokatı Maksim Mogilnitskiy müvekkili esas Ukrainada ğayıp oldı, dep ariza berdi. Mogilnitskiy müşterisi ile bağı üzülgenini bildirgen edi. Advokatnıñ aytqanına köre, Gorbenkonıñ ğayıp oluvı Ukraina mahsus hızmetlerinen bağlı ola bile. Ukraina telükesizlik hızmeti «Nord» Keriç gemisi kapitanınıñ ğayıp oluvınen bir de bir alâqaları olğanını red etti.
Yanvarniñ 30-nda Zaporijjâ vilâyetiniñ Melitopol politsiyası «Nord» gemisiniñ kapitanı Vladimir Gorbenkonıñ ğayıp oluvınen bağlı cinaiy iş açtı.
2018 senesi martnıñ 25-nde Ukraina Devlet sıñır hızmeti Azaq deñizinde Rusiye bayrağı altında işğal etilgen Qırımdan balıqçı gemisini tuttı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Nord» gemisiniñ Kyiv qapatqan işğal altındaki Keriç limanından çıqqanınen bağlı cinaiy iş açtı, 2018 senesi martnıñ 20-nda Ukraina mahkemesi gemini tevqif etti.
Herson şeer mahkemesi gemi kapitanı Vladimir Görbenkonı nezaret altına aldı. Onıñ içün pey berildi – 35 biñ 240 ğrıvnâ. Daa soñra onı azat etip, Qırımnı ziyaret etmege yasaq ettiler.
2018 senesi avgust ayında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Nord» gemisiniñ kapitanına qarşı mahkemeden evel tahqiqatnı yekünledi.
2014 senesi iyül ayından başlap Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımada limanlarınıñ işini resmiy şekilde toqtattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Bağçasaray mahkemesi qırımtatar bayrağınen maşna aydağan faal Amethan Yusupovnı 10 biñ ruble para cöremesinen cezalamaq qararını çıqardı.
Bu aqta yerli faal Server Mustafayev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, imaye tarafı, mahkemeci em qabaatlav tarafı, em de mahkeme tarafı olmasın dep, toplaşuv protokolı tizilmesi ve davağa prokurornıñ celp etilmesi aqqında şefaat arizalarını berdi. Mahkeme şefaat arizalarını qanaatlendirmedi, dep bildire «Qırım.Aqiqat».
Mustafayev qayd etti ki, diger iştirakçilerniñ memuriy davalarını baquv boyunca toplaşuvlar mayıs 31-de keçirilecek.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, Bağçasarayda mayıs 18-de qırımtatar bayraqlarınen yürgen avtomobillerniñ aydayıcıları yaqalandı. Beş aydayıcığa nisbeten protokollar tizildi. Yaqalanğanlar añlatma mektüplerini yazdı.
Belli ki, keçken sene maşnalarında qırımtatar bayraqları olğanı içün Sudaq, Bağçasaray ve İslâm Terek (Kirovskoye) sakinleri para cöremesinen cezalandı. «Sudaqlı dört kişiniñ» davası eñ belli oldı.
Hatırlatamız ki, 2016 senesi mayıs 18-de şeerde milliy bayraqlarnen maşnanen yürgen Sudaq sakinleri Ablâkim Ablâkimov, Enver Çavuş, Seytmamut Seytumerov ve Alim Muslâdinov memuriy qanun bozğanlarınen qabaatlı tanıldı. Olarnıñ er biri 20 biñ ruble para cöremesinen cezalandı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
İyünniñ 3-üne binaen dünyada koronavirustan ölgenlerniñ sayısı 380 biñ kişiden çoq oldı. Bunı Johns Hopkins Universitetiniñ malümatı köstere, dep bildire Azatlıq.Radiosı.
Umumen COVID-19 ile 6,3 milliondan ziyade adam hastalandı, 2,7 million adam yahşı oldı.
Eñ çoq ölüm AQŞ-nda - 106 180 kişi, Büyük Britaniyada - 39 452 kişi ve İtaliyada - 33 530 kişi qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım mahkemesi apis etken Aqmescit sakini Denis Kaşuk mustaqil imayecilerni red etti.
Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Nazim Şeyhmambetov tasdıqladı, o Kaşuknıñ imayecilerinden birisi edi.
Advokat aqmescitliniñ qararını tefsir etmedi.
Apisliniñ tuvğanları Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde, o yaqınlarnıñ havsızlığını qasevet etip, mustaqil imayeciden vazgeçe, dep ayttılar.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, Rusiye FSBsi Aqmescit sakini Denis Kaşuknı silâ satın alğanından ve saqlağanından şübheli sayıp tuttı. Denis Kaşuknıñ ömür arqadaşı Olga Qırım.Aqiqatqa izaat berip, dekabrniñ 17-nden berli bağda olmağanını ve evlerinde tintüv keçirilgenini bildirdi.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, FSB Kaşuknı eki madde – Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci ve 222.1-incisine istinaden («qanunsız satın aluv, satış, saqlap, silâ, onıñ esas parçalarınıñ taşıması») – şübheli saya, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 20-nde Aqmescit sakini Denis Kaşuknıñ sıñırlav tedbirini belgilep, onı 2020 senesi fevralniñ 18-ne qadar SİZOğa aldı.
Ukraina Tış işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Kaşuknıñ apiske alınmasına qarşı narazılıq bildirdi.


text:
Ten'iz maydanı
Ha'zirgi ten'iz huqıqı ma'lim xalıqaralıq-huqıqıy normalar biyg'a'rez sisteması sıpatında 1982-jılı qabıl etilgen Ten'iz huqıqı boyınsha BMSh konventsiyasında kodifikatsiyalang'an. Onda barlıq ten'iz maydanları, sonın' ishinde ten'iz ha'm okeanlar tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları, olardın' u'stindegi hawa boslıg'ı huqıqıy da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibi belgilengen. Usı universal kodifikatsiyalang'an Konventsiya teksti, qatnasıwshı ma'mleketler ta'repinen konsensus tiykarında Ten'iz huqıqı boyınsha III Konventsiyada islep shıg'ılıp, ten'iz maydanlarınan tınısh maqsetlerde ha'm adamzat pa'rawanlıg'ı ushın paydalanıw ha'm onı qadag'an etiwdi retlestiriwshi ken' ko'lemdegi xalıqaralıq-huqıqıy normalardı kodifikatsiyalaw ha'm progressiv rawajlandırıwdın' ayqın mısalı bolıp tabıladı. Konventsiya eki tu'rdegi, yag'nıy:
birinshiden, qurg'aqlıq boyı ma'mleketleri aymag'ının' quram bo'legin du'ziwshi ha'mde;
ekinshiden, ma'mleketler yurisdiktsiyası ko'leminen tısqarıda jaylasqan ten'iz maydanları huqıqıy da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibin belgileydi.
Konventsiyag'a muwapıq, jag'a boyı ma'mleketinin' suvereniteti (ha'm onın' milliy yurisdiktsiyası) onın' qurg'aqlıq aymag'ı ha'm ishki suwları tısqarısına, arxipelag-ma'mleket bolsa onın' arxipelag suwları shegarası tısqarısına ha'm og'an tutasqan aymaqlıq ten'iz dep atalıwshı ten'iz poyasına jayıladı. Atap ko'rsetilgen suverenitet aymaqlıq ten'iz, onın' tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları, u'stindegi hawa boslıg'ına da tarqaladı. Aymaqlıq ten'iz u'stindegi suverenitet ten'iz huqıqı boyınsha Konventsiya ha'm xalıqaralıq huqıqtın' basqa normalarına muwapıq a'melge asırıladı. İshki suwlar ha'm aymaqlıq ten'iz ja'ne tiyisli ra'wishte arxipelag suwlar ha'm aymaqlıq suwlar, sonday-aq, olardın' u'stindegi hawa boslıg'ı, tu'bi ha'm jer astı baylıqları bunnan kelip shıg'ıwshı barlıq aqıbetler menen tiyisli ma'mleket aymag'ının' bo'legi esaplanadı. Usı maydanlardın' huqıqıy ta'rtibi tiyisli ma'mleket ta'repinen o'z xalıqaralıq-huqıqıy minnetlemelerinen kelip shıg'ıp ha'm og'an say ra'wishte erkin tiykarlarda ornatıladı. Usınday aymaqlıq ten'izge tiyisli xalıqaralıq minnetlerinen biri, yag'nıy basqa barlıq ma'mleketler kemelerine tınısh o'te alıw huqıqının' beriliwi minnetlemesi mazmunı ha'm onnan paydalanıw sha'rayatları Konventsiyada ko'rsetilgen.
Konventsiya aymaqlıq ten'izdin' ishki ha'm sırtqı shegaraların ha'm olardın' delimitatsiya ta'rtibin belgileydi. Sonday-aq, Konventsiya "arxipelag-ma'mleket" ha'm "arxipelag-suwlar" tu'sinikleri a'hmiyetin anıqlaydı. Aymaqlıq suwlar shegarasınan (sonın' ishinde, onın' u'stindegi hawa boslıg'ı, tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları), yag'nıy jag'a boyı ma'mleketleri milliy yurisdiktsiyası ko'leminen tısqarıdag'ı ten'iz maydanı xalıqaralıq maydandı quraydı. Onın' yuridikalıq da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibi tek xalıqaralıq huqıq penen belgilenedi, usı jag'dayda xalıqaralıq ten'iz huqıqı normaları ta'repinen ornatıladı. Ma'lim bir ma'mleket suvereniteti astında bolmag'an bunday maydanlar xalıqaralıq maydanlar yaki ulıwma paydalanıw maydanları esaplanadı.
Olardın' huqıqıy ta'rtibi ma'mleketler ha'm ayırım tiyisli wa'killikke iye bolg'an xalıqaralıq sho'lkemler (atap aytqanda, Evropa Awqamı) ta'repinen kelisilip, Konventsiya qag'ıydalarında o'z sheshimin tabadı. Ulıwma alg'anda bunday ta'rtip xalıqaralıq ten'iz maydanınan paydalanıwshı barlıq ma'mleketler ushın ornatılg'an. Biraq xalıqaralıq ten'iz maydanlarının' ayırım bo'limleri huqıqıy ta'rtibin ornatıwda jag'a boyı ma'mleketleri ha'm usı ma'mleketlerdin' ayrıqsha ma'pleri esapqa alınadı. Sonnan kelip shıg'ıp bul tu'rdegi maydanlar ushın ayrıqsha huqıqıy ta'rtip belgilenedi.
Xalıqaralıq ten'iz maydanı quramında:
- (aymaqlıq ten'izge) tutasıwshı zona;
- ayrıqsha ekonomikalıq zona;
- kontinental shelf usag'an bo'limler bar. Usı tu'si-nikler a'hmiyeti ha'm olardın' huqıqıy ta'rtibi Konventsiyada anıqlap berilgen.
Ten'iz huqıqına tiyisli basqa a'hmiyetli tu'siniklerge "ashıq ten'iz" tu'sinigi kiredi. Ashıq ten'iz huqıqıy ta'rtibin du'ziwshi en' a'hmiyetli bo'limlerden biri "ashıq ten'iz erkinligi" tu'sinigi menen sa'wleleniwshi ta'rtip esaplanadı.
Ten'iz ha'm okeanlardı tınısh maqsetlerde, atap aytqanda, u'yreniw, qorg'anıw ha'm ten'iz ortalıg'ın saqlaw maqsetlerinde paydalanıwdı retlestiriwshi en' a'hmiyetli xalıqaralıq-huqıqıy tiykarları usılardan ibarat.


text:
Qırımdaki Yuqarı mahkeme Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ davasınıñ baqılmasını Bağçasaray rayon mahkemesinden alıp Aqmescit rayon mahkemesine yükledi. Bunı İlmi Umerov özü haber etti.
Umerov: «Bağçasaray rayon mahkemesi, men çoq vaqıt devamında rayon yolbaşçısı olğanım sebebinden, ve sanki bazı mahkemecileriniñ öz menfaatları ola bileceginden saqınıp, menim davamnı baqmağa razı olmadı. Qırım Yuqarı mahkemesi, bu davanı Aqmescit rayon mahkemesi baqacağı aqqında qarar çıqardı, ve bu qararğa itiraz bildirmek içün 10 künümiz bar», – dedi Umerov.
Mart 21 künü Kreml nezaretindeki Qırım prokuraturasında Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı cinaiy işniñ qabaat neticesini taqdim ettiler.
İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabr 30-da bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826.
Evel haber etilgen edi, dekabr 29-da İlmi Ümerov Qırım mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvında iştirak etkeninden oña bergen para cezasını ödep olamadı.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada razonans çıqarğan edi.


text:
Aqyar ve Qırımda tükânlardaki fiyatlar ağır logjistika ve imalatçılar arasına reqabetniñ zayıf olğanından sebep paalılaşa. Bunı qırımdaki jurnalistlerge Rusiye tarafından tain etilgen Monopoliyağa qarşı Federal hızmetniñ idrarecisi İgor Artemyev beyan etti, dep haber ete «Krıminform».
«Qırımda ve Aqyarda imalat masrafları çoq sebeplerten daa paalı olmaq mumkün. Çünki köpürni (Keriç boğazından – QA) qurmağa kerek, ondan mahsulatlartnı yollamağa ve kerekli malzemeleri ve Qırımda çıqarılmağan şeylerni mında ketirmege mumkün olsun dep. Aynı zamanda biz köremiz ki, Krasnodar vilâyetinde imalat masrafları azca ola. Anda raqiplik daa yüksek, daa küçli. Bundan tükândaki fayatlar da ucuzlaşa. İmalatçılar arasındaki raqiplik anda müşterilerniñ kârına kele», – dedi Artemyev.
Kremlin nezareti astındaki Qırım parlamentiniñ Sanayı siyaseti, naqliyat ve yaqarlıq-energetika kompleksi bounca komiteti oktâbrniñ başında mahsulatlarnıñ fiyatları qanunsız şekilde arttırılğanı aqqında beyan etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit rayonınıñ Davıdovka köyünde garaj yanğan, bir er kişi zararlandı. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
“Martnıñ 24-ünde Davıdovka köyünde Vladimirskaya soqağında garaj yanıp başlağan. Ateş 15 metr kvadratlıq inşaatnı yoq etken. Yanğında bir er kişi yaralanğan. Yanğın saat 18:35-te söndürildi”, - denile beyanatta.
Keçken kün devamında yanğın söndüriciler 7 kere yaşalmağan binalarda olğan yanğınlarnı söndürmege çıqa edi. Yalta, Kezlev ve Aqmescitte qullanılmağan binalarda olğan yanğınlarnıñ sebebi - qurulış çöplüginiñ yanması.


text:
Saniye hanım Nalbantova – Nalbantovlarnıñ icadiy sülâlesiniñ vekilidir. Ağası – belli bestekâr Edem Nalbantov, tataları – halq yırcısı Sakine Nalbantova, aktrisa Subiye Nalbantova, torunı Ahtem Seytablayev – belli ukrain kinorejissörı.
Saniye Nalbantova icadiy yolunı cenkten evel Qırımda çalışqan «TatarDevDramteatr» sanasında başladı.
Teatr oquv yurtını bitirip, yaş aktrisa avropalı ve türk müeliflerniñ oyunlarında iştirak etip, qaramanlarınıñ unutılmaz obrazlarını yarata edi. Onıñ belli rolleri bulardır: «Aliye banu» oyunında Aliye rolü, «Nasredin Hoca»da Leyla obrazı, «Arzı Qız» ve «Toy devam ete» oyunlarında baş rolleri.


text:
Kalendar
Kalendar bul kalendar sa'nelerin ku'nlerge belgilew sisteması. Sa'neler aspandag'ı zatlar, ma'selen ku'n yamasa aydın' qozg'alıwına tiykarlang'an bolıwı mu'mkin.
Kalendar tag'ı da jazılg'an sistemanı ko'rsetiwshi qandayda bir zattı (a'dette qag'azdı) an'latıw ushın qollanıladı (ma'selen, stol u'stinndegi kalendar).
Bul termin rejelestirilgen waqıyalar toplamın an'latıw ushın da qollanıladı (ma'selen, kort kalendarı). Batıs xalıqlarının' ko'pshiligi Gregorian kalendarın qollanadı.
Qosımsha mag'lıwmat[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- Anno Domini (AD)
- Jan'a Era (CE)


text:
BM Ukraina insan aqları Monitoring missiyasınıñ reisi Matilda Bogner sentâbrniñ 23-nde Kyivde taqdim etken yañı maruzasında Aqmescitte altı yılğa ğıyabiy şekilde üküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davasında halqara standartlar bozuldı, dep qayd etti.
«Qırımda bugün esas Ukrainada yaşağan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davasında adaletli mahkeme aqları kene bozuldı. O, Qırımdaki mahkeme tarafından 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamenti ögünde miting vaqtında qalabalıqlarnı teşkil etkeninde qabaatlanıp, ğıyabiy şekilde 6 yılğa üküm etildi, bu halqara standartlarnı boza», – dep qayd etti Bogner.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
İyünniñ 1-nde Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa çıqarğan ükmü Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Prokuraturası tarafından «qanun ve cenk adetleriniñ bozuluvı» olaraq tasnif etile. Bu aqta nezaret müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Aqmescitteki Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 1-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, ğıyabiy üküm çıqardı. Mahkeme Çubarovnı altı yıl apis cezasına ve 200 biñ rublege üküm etti.
Çubarov Qırım.Aqiqatqa tefsir etip, çıqarılğan ükümni «uquq ceetinden boş» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 10-nda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apiste qaluv müddetini uzattı. Alim Karimov, Rustem Şeyhaliyev, Erfan Osmanov, Osman Arifmemetov, Mecit Abdurahmanov, İzzet Abdullayev, Vladlen Abdulkadırov ve Ruslan Suleymanov 2021 senesi yanvarniñ 14-ne qadar apiste qalacaqlar, dep bildire «Qırım birdemligi» Facebookta.
«Mahkeme oturışuvında Rustem Şeyhaliyev sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep ayttı. İmaye, em Aqmescit SİZOsında, em Rostov vilâyetiniñ eki SİZOsında bulunğan 21-inci ayı devamında müvekkilim Rustem Şeyhaliyev sağlıq vaziyetini bir qaç kere şikâyet etken edi. Amma bütün muracaatları diqqatsız ve cevapsız qaldı», – dep tarif etti mahkeme aqqında Emine Avamileva.
Advokat Lilâ Gemeci Ruslan Suleymanovnıñ sağlıq vaziyeti aqqında da ayttı.
«Ruslannı apiste tutuv müddeti 1 ayğa uzatıldı. Öksüre, amma bu şaraitlerde alı bir qarar, dep aytmaq mümkün. Qol tutqanıñız içün epiñizge teşekkürlerini bildirdi», – dep bildirdi Lilâ Gemeci.
Mahkemede Aqmescitteki ekinci gruppa mabüsleriniñ ömür arqadaşları da bar edi.
«Qaç aydan berli, aman-aman bir buçuq yıl devamında körüşmek içün ariza beremiz, amma izin bermeyler, aqayımnı körmege çarem yoq. Şunıñ içün bu mahkemeler – tuvğanlarımıznı körmek içün bir ümüt», – dedi Vladlen Abdulkadırovnıñ apayı Gülzar.
Qomşu Rusiyeniñ Soçi üçünci İstinaf mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Ruslan Suleymanov ve Seyran Murtazanıñ 2020 senesi dekabrniñ 15-ne qadar apiste qaldıruv qararlarına qarşı imaye şikâyetlerini red etti.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
ÜREKLİ, Bayram
-
Sayı 6 (1991): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
XVII. YÜZYILDA KONYA'DA BAZI EŞYA VE YİYECEK FİATLARI
Öz PDF
-
Sayı 13 (1999): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
KONYA ŞEREFEDDİN (ŞERAFEDDİN) CAMİİ
Öz PDF
-
Sayı 11 (1997): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
DÖRDÜNCÜ MURAD DEVRİNE DÂİR KADI-ZÂDE'NİN BİR MANZÛMESİ
Öz PDF


text:
O qayd etti ki, bu insanlar reyestrden çıqarıldı ve yarımadağa daima yaşamaq içün ketkenlerini tasdiqladılar.
Aynı zamanda Harkov vilâyetine Qırım ve Aqyardan tahminen 466 insan keldi.
BMT qaçaqlarnıñ işleri boyunca Agentliginiñ malümatına köre, Ukrainada Qırımnıñ mart ayında keçirilgen «referendum»ndan evel ealiniñ faal köçüvi közetile. Böyle insanlarnıñ sayısı tahminen 10 biñge yetti.
Köçip kelgenlerniñ ekseriyeti – qırımtatarlardır. Ealiniñ üçte biri – balalardır. Ailelerniñ çoqusı merkeziy (45%) ve ğarbiy Ukrainağa (26%) köçe, daa bir qısmı memleketniñ cenübi ve şarqında yerleşti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilcisi Anton Korınevıç Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukrainanıñ «tamır halqlar» qanun leyhasınen bağlı izaatlarını «propagandacı» dep adlandırdı.
«Bu izaatnıñ açıq propagandacı alâmetleri bar ve ayırım tarifine qol tuta, Rusiye propagandacıları onı Ukraina qanun leyhasını itibardan tüşürmek içün qullana», – dep yazdı Korınevıç Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, «tamır halqlar» ıstılası halqara uquqta ve bir çoq devletniñ qanunlarında bar.
«Ukraina prezidentiniñ qanun leyhasında angi halqlar tamır halq sayıla dep aytıla. Ukraina toprağında ayrı etnik cemiyetler olaraq şekillengen, etnik azlıqta olğan ve öz devleti olmağan halqlar tamır halq sayıla. Ukrainada böyle halqlar sırasına qırımtatarlar, qaray ve qırımçaqlar kire. Böyle tarif halqara uquqqa uyğundır», – dep bildirdi Korınevıç.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhası «ruslarğa qarşı yapılğan küçlü bir darbe» ola, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde Ukraina yarımadanı kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti. O, tamır halqlar qanun leyhasını parlament baqsın dep kirsetti, dep haber etken edi.
Zelenskıynıñ qayd etkenine köre, o, «Qırım platforması» sammiti ögüne qırımtatarlar ve qırımlılar içün «müim olğan» qanunlarnı imzalamağa istey, dep qayd etken edi.
İyünniñ 8-nde Rusiye Devlet Duması Ukrainanıñ qanun leyhasını takbih etken beyanatnı qabul etip, PACE ve OSCEge muracaat etmege niyetleri bar, dep bildirdi.
Yuqarı Rada deputatı, Ukrainanıñ PACE eyyetiniñ azası Rustem Umerov buña cevap berip, «iç bir memleketniñ Ukrainanıñ iç işlerine qarışmağa aqqı yoq», dep qayd etti.
Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıma
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.


text:
Rostov-na-Donuda Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 5-nde keçken ilk oturışuvında Aqmescitteki “Hizb ut-Tahrir işi”nen bağlı materiallarnı ilâve tahqiqat yapılmaq kerekligi sebebinden prokuraturağa keri qaytardı.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, qabatlanğan beş kişi şu cumleden Rustem İsmailov Ayder Saledinov, Emil Cemadinov Uzeir ve Teymur Abdullayevniñ tevqifi üç ayğa uzatılğan edi. Olar yanvarniñ 11-ne qadar SİZOda qalacaq.
“Bizim içün beklenilmegen bir qarar oldı. Daa bir afta evel başqa yerge yollanılacaq eken, şimdi iç olmağanda Yañı yılğace Rostovda makhkeme lâğu etile. Adliyeciler aytqanına köre, bu qarar iş materiallarında pek çoq hatağa yol qoyulğanı sebebinden qabul etilgen. Atta qabaatlavnıñ özünde de hatalar bar eken”, – dep ayttı Uzeir Abdullayevniñ apayı Fera.
Daa evel avgustnıñ 21-nde Rıstov-na-Dobıuda aynı mahkeme Yaltadaki “Hizb ut-Tahrir işi”nen bağlı materiallarnı da Qırım prokuraturasına keri qaytarmağa qarar bergen edi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-nde Qırımda beş musulman qorantasında tintüvler yapıldı. Neticede, Rusiye ve o ilhaq etken Qırımda yasaqlanğan “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
“Hizb ut-Tahrir” halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtını “terrorist” birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
“Hizb ut-Tahrir işi” boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Türkiye Ukraina elçisi Andriy Sıbiğa, onıñ malümatına köre, Rusiye teşkil etken «Türkiye-Qırım iqtisadiyat forumını» qabul etken İstanbuldaki Renaissance Polat otelini boykot etmege çağırdı.
«Sahte Qırım iqtisadiyat forumınıñ keçirilmesi içün yer bergen İstanbuldaki Renaissance Polat oteli Rusiye işğalcisinen fikirdeşligini kösterdi. Endiden soñ musafirhanede Ukraina eyyetleri qalmaycaq. Ümüt etemiz ki, ukrainalı turistler de aynısı yapar», – dep yazdı Sıbiğa Twitterde.
Otel temsilcileri forum keçirilmesini açıq sürette izaatlamay.
Ukraina Türkiye Cumhuriyeti elçisi Andriy Sıbiğa Rusiye akimiyetiniñ İstanbulda «Türkiye-Qırım iqtisadiyat forumını» keçirmek teşebbüsini takbih etken edi.
Türkiye Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımadı. Bu sene avgust ayında Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu memleketiniñ Rusiyeniñ Qırım ilhaqı ve qırımtatarlarğa qarşı basqı meselelerinen bağlı fikri deñişmedi, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korineviç Keriç boğazı üzerinde Keriç köprüniñ qurulmasına alâqası olğan şirketlerge qarşı sanktsiyalar quvetleştirile bile, dep ayta. Onıñ fikirince, «Qırım» sanktsiyalarınıñ meselesi «Ukraina seviyesinde pek ciddiy şekilde» muzakere etilmeli. Bu aqta o, «Segodnâ» ukrain neşirine ayttı.
«Mence, Qırım sanktsiyaları meselesini Ukraina seviyesinde pek ciddiy şekilde muzakere etmek kerekmiz. Belki, qanunlarğa belli bir deñişmeler kirsetilir. Belki, sanktsiyalarnı yerine ketirmegenlerniñ mesüliyetke çekilmesi baqılır, ğarbiy ortaqlar Ukraina buña cevap berecegini añlamaq kerek», – dep qayd etti Korineviç.
Korineviçniñ fikirince, «al-azırda Qırım boyunca sanktsiyalar vaziyetini umumen deñiştirecek ve eyiliştirecek meydançıq bar».
Daimiy vekilniñ qayd etkenine köre, onıñ fikirince, Ukrainanıñ Keriç köprüniñ qurucılığına keder etmege imkânı yoq edi.
«Ne yazıq ki, Rusiye işğal etilgen ukrain Qırımını vaqtınca kontrol etkenini aytmağa mecburmız. Ukrainanıñ bu köpürniñ qurucılığına keder etmege kerçekten imkânı yoq edi. Diger taraftan, uquq qoruyıcı organlarında, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasında bu köpürniñ qanunsız qurucılığına, hususan Qara ve Azaq deñizleriniñ ekologiyasına ketirilgen zararğa dair cinaiy dava açılğan edi. Bu köpürniñ qurucılığına çetel şirketleriniñ celp etilgenini de bilemiz», – dedi Korineviç.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarnıñ işini resmiy şekilde toqtatqan edi.


text:
«Biz Ukraina boyu qırıtımtatarlarğa qol tutmaq kerek olğanında eminmiz. Olar buña muhtaclar. Ondan da ğayrı, Qırımnıñ işğalı aqqında mevzunı kötermek kerekmiz. Çünki, yañı vaziyette qırımtatar halqı kene basqığa oğradı», - dep aytalar «Demokratik Alyansında»
Hatırlatamız, Refat Çubarov, qırımtatarlar merkeziy meydanda miting yasaq etilgenine baqmadan matem mitingine merkezge çıqa bilecekleri aqqında bildridri.
iyevde tedbir saat 10-da Cenübiy demiryol vokzalında başlanacaq. Soñunda ise, saat 12-de Rusiye Federatsıyası konsullığı yanında gimn yırlanacaq.


text:
Moskova şeer mahkemesi mayıs 27-sinde, Andriy Artemenko, Andriy Eyder, Vasıl Soroka ve Oleğ Melniçüknıñ apis müddeti uzatıülmasına berilgen apellâtsiya şikâyetini red etti.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa rusiye advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
“Birinci dörtlükniñ mahkemesi qapatıldı. Keçken mahkemelerge köre iç bir deñişme yoq: şikâyetlerni qabul etmediler. Apis müddetleri deñiştirilmedi”, - dedi Polozov.
Ukraina, Halqara deñiz uquqı mahkemesine muracaat etip, Qırım yalısında zapt etilgen ukrainalı deñizci ve gemilerni azat ettirmek içün Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir almağa rica etti. Rusiye bu diñlevlerde iştirak etmekten vazgeçti.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
«Eurovision-2016» ğalibı, Qırımdan ukrain yırcısı Jamala «Golos krayini» («Memleketniñ sesi») ukrain istidat şounıñ yañı, yedinci, mevsiminiñ idmancısı olacaq.
Bu aqta şou alıp barıcısı Yekaterina Osadçaya leyhanıñ altıncı mevsiminiñ finalında yırcınıñ sanağa çıqışından soñ ilân etti. Bu malümatnı Jamala da tasdıqladı.
«Men kerçek seslerni sevem ve «Golos krayini» yarışında vaqıttan tış olğan tembrlerni qıdıracam. «Golos krayini» bu kelecekte yañı muzıka ve yañı sesler peyda olacaq bir şoudır. Er kesni leyhanıñ yedinci mevsim kastinglerine davet etem. Men qayğılı seslerni qıdıracam», – dedi Jamala sanada öz yırını yırlağan soñ.
Ukraina temsilcisi, Qırım yırcısı Jamala «Eurovision-2016» yır yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi. Konkurs qaidelerine köre, kelecek sene Ukrainada «Eurovision» yarışı keçirilecektir.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yırcığa «halq artisti» unvanını, Kiyev şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko ise, oña «Kiyev fahriy sakini» unvanını berdi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye akimiyeti regional geopolika oyuncılarından er fırsatta Qırım işğalini kerçek olaraq qabul etmelerini talap ete. Eger de başında Kreml daa ziyade AB arasındaki ittifaqdaşlarından destek qıdırğan olsa, şimdi Moskvadaki «stratejistler» Türkeyege köz tikleyler.Devlet Dumasına Qırımdan keçken «deputatlar» nevbetteki kere «ayneci plan» teklif ettiler, onıñ manası – Türkiyeli siyasetçilerni qırımtatarlarğa basqı yapmaq içün qullanmaqtır.
Türkiye ile munasebetler biraz tüzelgenini qulanıp, Rusiye akimiyeti Qırımnıñ işğalini qırımtatarlar arasında maqbul qılmağa niyetli
Türkiye ile munasebetler biraz tüzelgenini qulanıp, Rusiye akimiyeti Qırımnıñ işğalini qırımtatarlar arasında maqbul qılmağa niyetli. Bu aqta Facebookta «İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ yolbaşçısı Dmitriy Tımçuk yazdı. Onıñ elde etken malümatına köre, Devlet Duma «deputatı» Ruslan Balbek öz işançlı insanları arasında dedi ki, Federal parlamentniñ şimdiki vaqıtta yapması kerek olğan eñ müim areketlerinden biri – işğal etilgen yarımadanıñ «akimiyeti» ve Türkiyeniñ resmiy şahısları arasında munasebet qurması eken.
«Balbekniñ sözlerine köre, o şahsen özü türk akimiyetiniñ vekilleri ile muzakereler alıp bara ve olarnı Qırımda ötkerilecek medeniy ve iqtisadiy merasimlerge celp etmege tırışa, ki soñra böyle areketler rus haber vastalarında Türkiyeniñ, yarımada işğali ile razı olğanı kibi kösterilecek», - dedi Dmitriy Tımçuk.
Balbek sanki, Ankaradan Qırımğa remiy eyyet kelecegi aqqında añlaşmalar endi bar olğanını degen eken. Ziyaretniñ farz etilgen maqsadı – Aqmescitte 2018 senesiniñ soñuna belgilengen Cuma Caminiñ açılış merasimi. Tımçuk hatırlattı ki, keçken aynıñ soñunda, «Avrasya Kalkınma Platformu» yolbaşçısı Hasan Cengizniñ reberliginde Türkiyeden yarımadağa ğayrı resmiy eyyet kelgen edi. Musafirler, Cuma Caminiñ açılışında prezident Recep Erdoğannıñ iştirak etmesi içün ellerinden kelgenini yapmağa vade etken ediler.
Birinciden, bu «ayneci plan» aqılsız olğanı ve yaramay işlenilgeni körüne. Onıñ müellifleri, asılında, öz şahsiy maqsatları peşindeler, ve bu maqsatlar Rusiyeniñ işğalini halqara seviyede uyğunlaştırmaqnen iç te bağlı degil. Ruslan Balbek şimdi Devlet Duma «deputatlığı» için borcunı eda etmek kerek, prezident idaresi ögünde öz kerekligini köstermeli. Qırımtatar Meclis azalarını «celp etip» olamağan soñ, ve cepte olacaq öz milliy idare organlarını meydanğa ketirip olamağan soñ, bu kibi yañı beyanatlar daa emiyetli ola. Evelleri Balbek atör şekilinde, Kremlniñ kütleviy haber vastaları ögünde şerefsiz izaatlar berip, millet vekilleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnı aqaretlegen olsa, şimdi o özüni diplomatik dubaralar mutehassısı kibi tanıtmağa tırışacaq.
Türkiye ve Rusiye arasındaki munasebetlerde iç bir «eyileşüv» yoqtır. Suriyede bu devletler biri birine qarşı vastalı cenk alıp bara ve bir oñaytsız areket açıq çatışmağa sebep olmaq mümkün
Ekinciden, Türkiye ve Rusiye arasındaki munasebetlerde iç bir «eyileşüv» yoqtır. Suriyede bu devletler biri birine qarşı vastalı cenk alıp bara. Bir oñaytsız areket – açıq çatışmağa sebep olmaq mümkün. Olarnıñ Yaqın Şarqtaki menfaatları biri birine tam ters kele. Kreml Beşşar Esadnıñ akimiyetini qorumağa tırışa ya da, eñ azından, keçici akimiyet teşkil etilecekte elverişli şaraitler qazanmaq içün bazarlıq yapmağa azırlana. Ankara, yaqında Recep Erdoğan aytqanı kibi, arap cumhuriyetine kirip üküm etken alevi zümreni devirecek ola. Türkiyeniñ maqsatları sadece Dimaşqta orta islâm rejimini ortağa ketirmeknen sıñırlanmay. Ankara, bu memleketniñ topraqlarında Kürd cumhuriyetiniñ ya da mustaqil devletiniñ peyda olmasına qarşı çıqa, çünki bu mesele Türkiyege de toqunmaq mümkün. Bundan da ğayrı Erdoğan, şii İranğa raqiplik yapmağa tırışa. Yaqın Şarqta İrannıñ pekinmesi Türkiyeniñ uzun müddetli maqsatlarına uymay.
Esadnıñ tarafını tutqan ve Tahrannıñ resmiy şerigi olğan Rusiye Erdoğanğa ancaq keder ete. Qararını bilmegen Kreml idarecilerini aqılğa qaytarmaq içün, Türkie akimiyeti Rusiyeniñ Su-24 arbiy uçağını urup tüşürmege avale etken edi. Prezident Vladimir Putin, türklerni qorqutıp, «pomidorlarnen iş bitmeycegini» aytqan olasa da, qabiliyeti sadece televizorde boş laflarğa yetti. Ve Ankara tarafından az-buçuq dostluq işareti kösterilgeninen, Rusiye akimiyeti birden Erdoğannıñ taqımını eybetlemege atıldı. Moskva urulğan uçaqnı, öldürülgen askerlerni, yüzsüzlik aqımlarını ve Erdoğannıñ İŞİD ile işbirlik yapqanı aqqında sahte «delillerini» tez-tez unutmağa aşıqtı. (Kreml içün) eñ iyisi – Ankara bazı formal reveranslar köstere bile, lâkin Türkiye, kerçekten, Qırımnı Rusiyeniñ qısımı olaraq tanımaz. Bunıñ episi Ankaranıñ uzun müddetli planlarına zıt kele. Su-24 uçağı ile olğan adiseden soñ Türkiye – Qara deñiz etrafında eñ küçlü devlet statusını aldı, ve Rusiyeni çetke çekti.
Üçünciden, Ruslan Balbek ve oña beñzegen kişiler yüz birinci kere eski hatanı tekrarlaylar. Olar tamır halqınıñ iç dünyasını añlamağa tırışmaylar bile. Mesele şunda ki, qırımtatarları başından berli Rusiye Federatsiyasını – Sovetler Birliginiñ devamı olaraq qabul ete, onnen ise eñ fena hatıralar bağlı. Federal akimiyetniñ areketleri, faalerniñ taqip etilmesi, qanunsız tintüvler ve yaqalamalar bu duyğunı ancaq küçledire. Sıradan adamlar halqara uquqnıñ inceliklerini añlamamaq ta mümkünler, lâkin milliy şuur olarğa işğalnen razı olmağa fırsat qaldırmay. Qırımğa yüz çeşit eyyet Türkiyeden kele bile, lâkin bu – tamır halqınıñ fikirine iç bir türlü tesir etmez.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırım özenleriniñ suv seviyesi 0,5-1,5 metrge köterile bile. Bu aqta yarımadanıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti haber etti.
«Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ malümatına köre, iyülniñ 15-nde künniñ soñunda ve iyülniñ 16-nda kün devamında Qırımnıñ ayrı özenlerinde suv seviyesiniñ 0,5-1,5 metrge köterilmesi beklenile», – dep bildirdi Fevqulâde vaziyetler nazirligi.
Sinoptiklerniñ haber etkenine köre, salı künü, iyülniñ 16-nda, yarımadada ğarbiy yel süratı 7-12 metr, bazı yerlerde saniyede 15 metr olacaq. Gece ava arareti 12-17, kündüz 22-27 derece olacaq. Bazı yerlerde sağanaq, boranlı yağmur, iri burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratlı yel esmesi beklenile.


text:
Mayıs 21-de saba Bağçasarayda yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Server Mustafayevni mahkemege qadar vaqtınca tutuluv izolâtorına yerleştirecekler. Mahkemede ise oña sıñırlav tedbiri saylana bilecek.
Azatlıq Radiosındaki rus hizmetiniñ muhbiri Anton Naumlükniñ Facebookta bildirgenine köre, Mustafayevni, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı (terroristik teşkilâtta iştirak etüv) boyunca iş açılğanı aqqında ve oña qarşı qabaatlavlarnıñ (Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan) «Hizb ut-Tahrir işi» ile birleştirilmesi aqqında eki qarar ile tanıştırdılar.
Muhbirniñ malümatına köre, Mustafayevge dair şübhe, onıñ 2016 senesi dekabr 2-de Bağçasaraynıñ 6-nci mikrorayonında bulunğan camideki körüşüvi aqqında malümatqa esaslana. Qırımtatar faaliyetçisi şübhelerni esassız sayğanını qayd etti. O, Rusiye Anayasasınıñ 51-nci maddesine atıfta bulunıp, ifade bermekten vazgeçti.
Bildirilgenine köre, mayıs 22-ge Kremlniñ kontroli altında olğan Kiyevskiy rayon mahkemesiniñ Mustafayevge qarşı sıñırlav tedbiriniñ saylanması boyunca oturışuvı planlaştırıldı.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti.
Daa soñra Rusiye FSBsi, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ Qırımda yaqalanğanını bildirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti tibbiy maska, qolçaq ve diger şahsiy qoruv vastalarını aphaneler tışında satmağa yasaq etti. Hususan, eñ yaqın üç ay devamında olarnıñ satışına tek «Krım-Farmatsiya» müessisesiniñ aphanelerinde izin berildi.
Bu aqta Qırımdaki Roszdravnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Vasiliy Klimov aprelniñ 7-nde koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
«Regional operatorlar belgilendi, «Krım-Farmatsiya» olacaq. Maskalar ve qoruv qolçaqları üç ay devamında supermarket ve diger tükânlarda satılmaycaq – tek aphanelerde satılacaq», – dep ayttı Klimov.
Onıñ qayd etkenine köre, qoruv vastalarınıñ fiyatı eñ çoq 10% arttırıla bile.
Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, aprelniñ 7-nde Qırımda koronavirus sebebinden 2900 insan tibbiy közetüv altında buluna. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov aprelniñ 7-nde yañı koronavirus hastası aqqında haber etti.
Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti, şeerde yañı hastalar yoq, amma 1340 insan yaşağan yerinde közetüv altında buluna, dep bildirdi.
Aprelniñ 6-nda qayd etilgen yañı koronavirus hastası aqqında haber etildi, aman-aman üç biñ insan tibbiy közetüv altında buluna, beş kişi hastahaneden çıqarıldı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan aprelniñ 10-nda olıp keçken körüşüvniñ neticesi olaraq beyanname imzaladılar. Vesiqanıñ ukrain tilinde metinini Prezident ofisi yayınladı.
Oña köre, Ukraina ve Türkiye arasında yüksek seviyeli Strategik şurasınıñ doquzıncı oturışınıñ neticesi olaraq taraflar böyle şeyler aqqında kelişti:
- «iqtisadiyat, ticaret, turizm, telükesizlik, mudafaa sanayısı, ilim, tasil ve gencler saalarında taraflar arasında işbirlikni ve koordinatsiyanı terenleştirmek içün küçlerni birleştirmek;»
- nazirler ve koordinatorlar seviyesinde Kvadriga formatında işbirlikni devem ettirmek;
- «Ukrainanıñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarında topraq bütünligi ve suverenitetine destegini tasdıqlamaq»;
- «Qırım platforması»nıñ meydanğa ketirilüvini desteklemek;
- «muvaqqat işğal neticesinde vatanaları Qırımnı terk etmege mecbur olğan Ukraina vatandaşları, şu cümleden qırımtatarlarnıñ yaşayış şaraitini yahşılaştırmaq maqsadınen ortaq küçlerni» qvetleştirmek;
- terrorcılıq, ayırılıqçılıq ve aşırıcılıqqa qarşı küreşüvde işbirlikni ve küçlerni quvetleştirmek;
- ekstraditsiya aqqında talaplarnıñ tez işlevini temin etmek;
- bar olğanlarnı yekünlemek ve yañı ortaq leyhalarnı azırlap, mudafaa saasında işbirlikni daa da quvetleştirmek;
- kiriş protseduranı sadeleştirmek ve eki devletniñ vatandaşları içün seyaat imkânlarını yahşılaştırmaq ve qarşılıqlı turizimni rağbetlendirmek içün sıñır nezaretiniñ daa da tekükesizileştirilmesini temin etmek;
- Ukrainadaki Türkiyeniñ «Maarif» tasil fondunıñ faaliyetini desteklemek
Bundan ğayrı, Prezident ofisiniñ malümatına köre, aprelniñ 10-nda Ukraina delegatsiyasınıñ Türkiyege ziyareti çerçivesinde, Ukrainanıñ birinci hanımı Olena Zelenska eki ukraintilli sesli qılavuznı faaliyetke ketirgen – İstanbuldaki Galata qullesinde ve Ankaradaki Anadolu Medeniyetleri Muzeyinde. Merasim Türkiyeniñ birinci hanımı Emine Erdoğannıñ iştiragi ile olıp keçken.
Evel, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan İstanbulda Ükrina prezidenti ile körüşüv vaqtında Ankara Qırımnıñ işğalini tanımama qararını bir daa tasdıqladı.


text:
Novooleksiyıvka qasabasındaki din cemiyetiniñ vekilleri ve Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında yaşağan qırımtatarlar Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Yuqarı Rada deputatı Refat Çubarovğa yarımadanıñ Rusiye mahkemesi tarafından eki ayğa apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ azat etilmesine yardım etmeleri içün muracaatnı imzaladı.
Faaller Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğanğa da video muracaatını çıqarıp, «Bekirovnıñ azat etilmesi aqqında Putin ile añlaşmağa» rica etti.
«Qırımtatar cemaatı bütün insanlıqqa muracaat etip, faalimiz Edem Bekirovnı azat etmege rica ete. Dünyada er kes bilsin ki, insan aqları – eñ müimidir. Türkiye prezidentine muracaat etip, semetdeşimizniñ apishaneden azat etilmesi içün Putin ile añlaşmasını rica etemiz», – dep qayd etti Qırım.Aqiqatqa Geniçeskteki «Qırımtatar cemiyeti» cemaat teşkilâtınıñ reisi Nariman Ablâzov.
Novooleksiyıvka qasabasınıñ camisinde Edem Bekirovnıñ tez vaqıtta azat etilmesi içün dua yapıldı. Novoalekseyevka camisiniñ imamı Üsein Tohlu Bekirovnı aytıp, onı «qırımtatar halqınıñ ruh küçü timsalinen» qıyasladı.
«Edem Bekirov – din cemiyetimizniñ azası, aqsaqallardan biri. O – halqımıznıñ ruh küçü tüşmegeniniñ timsalidir. Aman-aman bütün vaqialarda iştirak etti, bu caminiñ qurucılığında da. Oğrağan vaziyeti – bizim acımızdır. O, apiste yata, halqımız ise sıñır tışında», – dep ayttı Üsein Tohlu.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Rusiye FSBsi tarafından ilhaq etilgen Qırımnıñ yalısında 2018 senesi noyabr ayında zapt etilgen gemilerniñ eñ genç ukrain deñizcisi Andrey Eyder dekabr 31-inde Marina adlı kezgen qızına evlendi.
Andrey ve Marina biri-birine yüzüklerni taqtı, bundan soñ kelin meydanda toplanğan seyircilerge güldestesini attı.
Azat etilgeninden soñ ukrain deñizci Volodımır Varimez ve Viktor Bespalçenko da evlenip yetiştirdi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarov saqatlığını tasdıqlağan vesiqalarnı aldı, dep bildirdi advokat Rifat Yahin Qırım.Aqiqat mühbirine.
«Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ 91 tibbiy bölügine qarşı açtırğan memuriy davamızdan soñ teşkil etilgen tibbiy-içtimaiy ekspertiza bürosınıñ tibbiy komissiyası bugün Gafarov Cemilniñ ekinci derece saqatlığını tasdıqladı, saqatlığı daa 2019 senesi noyabr ayında bitken edi ve o vaqıttan berli Qırımnıñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi bir şey yapmadı», – dedi Yahin.
Advokatnıñ bildirgenine köre, bu tasdıqlav toqtatılğan pensiyanıñ berilüvini ğayrıdan başlatmaq içün kerek.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarov, SİZOda oña tibbiy yardım kösterilmese, öle bile, dep bildirgen edi.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüs Cemil Gafarov (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsi) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Yanvarniñ 29-nda Qırımdaki Rusiye CYKFH idaresiniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Gafarov tibbiy yardımğa muhtac degil.
2019 senesi martnıñ 27-nde Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal tutuldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İyünniñ 18-i sabasına Aqyarda dört yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Üç hasta bir qorantadan: ana ve qızı yuqunç hastahanesine alınğan edi, şimdi aqayı, oğlu ve qomşusınıñ testi müsbet çıqtı. Daa bir insan daa evel qayd etilgen hastanen alâqada olğan edi», – dep aytıla haberde.
Yerli akimiyetniñ malümatına köre, daa eki insan yahşı olıp hastahaneden çıqarıldı.
«Bugünki künde 89 insan yuqunç hastahanesinde közetile, 86 kişi – №9 şeer hastahanesinde. 717 insan yaşağan yerinde közetüv altında buluna. İyünniñ 17-nde keçiş noqtalarında ve tren vokzalında 718 insannıñ testi yapıldı», – dep qoşmı Aqyarnıñ Rusiye ükümeti.
Akimiyetniñ malümatına köre, yılnıñ başından Aqyarda 195 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 22 insan hastahanede buluna. 163 insan yahşı oldı, 3 kişi vefat etti.
Keçken künü Qırımda bir koronavirus hastası qayd etilmedi, dep bildire Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov. Keçken künü Qırımda eki COVID-19 hastası vefat etti.
Onıñ malümatına köre, Qırımda 575 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 90-ı qomşu Rusiyeden kelgenler ya da olarnen alâqada olğanlardır. 389 insan tüzeldi, 20 COVID-19 hastası vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda bazarertesi künü, iyülniñ 6-nda, sıcaq ava ve küçlü yel olması beklenile. Sinoptikler furtuna ihtarını ilân etip, yarımadada yüksek yanğın telükesi bar, dep hatırlattılar. Bu aqta Qırımnıñ Gidromettsentri matbuat hızmeti bildirdi.
Aqmescitte ara-sıra bulutlı ava olması tahmin etile. Yağanaqlar beklenilmey. Şarqiy yel süratı saniyede 7-12 metr olacaq. Ava arareti gece 22-24°, kündüz 34-36° olacaq.
Aqyarda az bulutlı ava olacaq. Yel süratı saniyede 3-5 metr olacaq. Ava arareti gece 22…24°, kündüz 30…32° olacaq.
Qırımnıñ yalı boyunda ava ara-sıra bulutlı olacaq. Yağanaqlar beklenilmey. Şimaliy-şarqiy yel süratı 7-12 metr olacaq.
Ava arareti gece 23-25°, kündüz 31-36° olacaq.
Keriçte de az bulutlı ava olacaq. Yağanaqlar yağmaycaq. Gece yel süratı saniyede 2-5 metr, kündüz şimaliy yel saniyede 5-10 metr olacaq. Ava arareti gece 21-23° derece, kündüz 34-36° olacaq.


text:
Aluşta
Aluşta (ukraince AлyшTa, rusça AлyшTa) — Qırımnıñ cenübiy yalı boyunda bir şeerdir, belli kurort. Cumhuriyetke boysunğan şeer statusı bar. Qırımnıñ Aluşta regionı (Büyük Aluşta) — Aluşta şeer şurasına boysunğan yer, onıñ terkibinde Aluştadan ğayrı bir qaç köy ve qasaba bar.
Şeerniñ şimdiki adı — Aluşta yunanca Ἄλouσtov (Aluston) adınıñ bozulğan şekli, tercimesi – “yuvulmağan”.
TarihDeñiştir
Aluston qalesi VI asırda imperator I Yustiniannıñ emrinen qurulğan edi. Orta asırlar boyu Aluston Qırımnıñ yalı boyuna saip olğan devletler içün (Bizans İmperiyası, Hazar Qağanlığı, Feodoro Prinsligi) müim tayama noqta edi. Cenevizliler üküm etken devirde şeer Gotiya Kapitanlığınıñ (tahminen Foridan (şimdiki Foros) Alustonğa qadar yerleşken cenevizliler Qırımdaki saip olğan yerleriniñ bir parçasınıñ adı) pekitilgen merkezleriniñ biri de cenevizlilernen Feodoro Prinsligi arasında daimiy cenk çarpışmalarınıñ sebebi edi. İtaliyalılar şeerge Lusta dey ediler. Bugüngece Orta asırlar qalesiniñ yalıñız bir qullesi saqlanıp qaldı.
Osmanlılar Qırımnıñ yalı boyunı fetih etken soñ Aluşta öz arbiy emiyetini coyıp kiçik balıqçı qasabası olıp qaldı. Osmanlılar üküm etken devirde o Sudaq qadılığı terkibinde edi.
Qırım Rusiye İmperiyasına kirsetilgen de Tavriya guberniyası meydanğa ketirilgen soñ Aluşta başta Aqmescit uyezdi, soñra ise Yalta uyezdi volostiniñ merkezi oldı. XIX asır soñunen XX asır başınıñ arasında Aluşta kurort olaraq rağbet qazanıp başladı da 1902 yılda şeer statusını qazandı.
Vatandaşlıq cenki vaqtında bir çoq barışıqlı Aluştanıñ sakini elâk olğan edi. 1930 yılda şeer Qırım MŞSCniñ Aluşta rayonınıñ merkezi oldı, o milliy qırımtatar rayonlarından birisi edi.
1941 senesi oktâbr 4-ünden başlap 1944 senesi aprel 15-ine qadar devam etken alman işğali şeerge büyük zarar ketirdi. İşğalciler 500-den ziyade aluştalı öldürdi, 231 kişi zorbalıqnen Almaniyağa işlemege alındı. 1944 senesi mayıs 18-inde qırımtatarlar sürgün etilgenden soñ şeer daa da ziyade boş oldı.
Cenkten soñ Aluşta yalı boyu kurortı olaraq inkişaf olmaqta edi, bir çoq yañı pansionat ve raatlıq evi quruldı.
Halq sayısınıñ dinamikasıDeñiştir
İklimDeñiştir
Subtropik (Aq deñiz tipinde), quru, sıcaq, yımşaq qışlı iklimi bar. Dekabrniñ orta arareti — +2,8 °C, avgustnıñ — +23,8 °C. Yıllıq yağanaqlar — 430 mm, yıllıq küneşli saatlarnıñ miqdarı — 2320-ge yaqın, avanıñ eñ az nisbiy dımlılığı avgustta — 63-68 %. Yuvunuv mevsimi mayıs ortasından oktâbr ortasınace devam ete, balalar içün — iyün soñundan sentâbr soñunace (suv arareti tahminen 20 °C ve ondan da ziyade).
İqtisadiyatDeñiştir
Aluştanıñ sanayısı — demirbeton konstruktsiya zavodı, süt ve ötmek kombinatları. Şeerde 20-den ziyade populâr şarap çeşitini işlep çıqarğan 4 zavod bardır. Eali ve yazda aqça işlep qazanmaq içün kelgen Ukraina grajdanlarınıñ esas derameti turistlerge bağlı. 2004 yıldan berli Aluştanıñ plâjları tölemeli olıp qaldı.
Devlet orman hocalığı (gosleshoz) ve devlet av hocalığı bar.
1959 yıldan berli Avropa ve MDİ (Mustaqil Devletler İttifağı) içün unikal vızlı şeerlerara Aqmescit—Aluşta trolleybus yolu amelde, 1961 yılda o Yaltağa qadar sozuldı.
BağlantılarDeñiştir
- Şeer saytı (Rusça)
- Aluşta interaktiv haritası (Rusça)
- Aluşta panoraması (Rusça)
- Aluşta şeeriniñ 3, 5, 7 künge ava alını evelden bildirüv (Rusça)
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Qırımtatar ukrain rejissörı Nariman Aliyevniñ "Evge" filmini martnıñ 18-inden başlap online baqmaq mümkün.
"Şimdi er kesimizniñ toqtanıp, öz fikirlerimiznen baş-başqa qalıp, tuvğanlarımıznıñ emiyetini añlamağa vaqıt bar. Ümüt etemiz ki, bu, qoranta, vatan ve iç razılaşmağa qıyın yolumız aqqında film, bu şeylerni yañıdan tüşünmege sebepçi olur", - denile filmniñ saifesinde.
Qayd etile ki, filmni Ukraina territoriyasından baqmaq mümkün.
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi oktâbrniñ 24-nde «Eñ eyi uzun film» nominatsiyasında «Kinokolo» Ukraina kinokritikleri milliy mukâfatını aldı.
Levha 7-inci Halqara Bosfor film festivaliniñ eñ eyi çetel filmi olaraq tanıldı.
Nariman Aliyevniñ filmi «Oskar» mukâfatınıñ long listine kirdi. Film, Odesa halqara film festivalinde gran-pri qazandı.
Aliyevniñ «Evge» filmi Cannes festivaliniñ «Ayrı bir baqış» yarış programmasınıñ iştirakçisi edi, Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını qazandı.
Süjetke köre, baş qaraman Mustafanıñ (bu rolni qırımtatar asıllı ukrainalı oyuncı ve rejissör Ahtem Seitablayev – QA) büyük oğlu Ukraina şarqındaki cenkte elâk ola. O, onı vatanda, Rusiye işğal etken Qırımda defin etmege qarar ala. Küçük oğlu ve elâk olğan oğlunıñ naaşınen beraber Mustafa yarımadağa yol ala.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
"Matematik seyir defteri bilfen yayınları 8. Sınıf cevapları" Word Dosyaları
"Matematik seyir defteri bilfen yayınları 8. Sınıf cevapları" ile İlgili Word Dosyası Bulunamadı!.
"Matematik seyir defteri bilfen yayınları 8. Sınıf cevapları" PDF Dosyaları
"Matematik seyir defteri bilfen yayınları 8. Sınıf cevapları" ile İlgili PDF Dosyası Bulunamadı!.
"Matematik seyir defteri bilfen yayınları 8. Sınıf cevapları" PowerPoint Dosyaları
"Matematik seyir defteri bilfen yayınları 8. Sınıf cevapları" ile İlgili Sunum Dosyası Bulunamadı!.


text:
Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ müdir muavini Valeriy Maksimenko CYKFH tibbiy hadimleri Labıtnangi şeeriniñ hastahane zenaatdaşlarınen beraber Rusiye koloniyasında üküm etilgen Ukraina rejissöri Oleg Sentsovnı zornen aşatmağa azırlanğanlarını tasdıqladı. Maksimenko «İzvestiya» neşirine intervyü berip, «onıñ (Sentsovnıñ – QA) ayatını qurtarmaq içün yapılğan bir adım olğanını ayttı.
«Zornen aşatuv telükesi – hastanıñ tedaviylenmesi telüke olurmı? Sentsovğa ayatı ve sağlığı içün küreşeceklerini ve ölmege bermeyceklerini ayttılar. Qalğanı oña qala edi», – dedi Rusiye memurı.
O, Sentsov açlıqnı toqtatmasa edi, bir şey yapıp olamaycaq edi, dedi.
Haber etilgeni kibi, Oleg Sentsov oktâbrniñ 6-nda açlıqnı toqtatacaq. O, «bunı zornen aşatuv telükesi olğanı içün mecburiy adım» dep adlandırdı.
Amnesty International zornen aşatuv azap ola, dep bildirdi.
Oktâbrniñ 5-nde Rusiye apishane nezaretçileri Sentsov «aşamağa razı olğanını yazma şekilde bildirdi», dep haber etti.
Advokat Dmitriy Dinze ve Sentsovnıñ qız qardaşı Natalya Kaplan üküm etilgen rejissörniñ cigeri çürip dağılmağa ve büyrekleri çalışmayıp qala bilecegini aytqan ediler. Rusiye ekimleriniñ fikirince, Sentsov açlıqtan çıquvğa dayanmay bile.
Mayısnıñ 14-nde Oleg Sentsov Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen müddetsiz açlıq ilan etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
Qırımda elektrik ağlarında qazalarnı yoq etmege devam eteler, bundan sebep yarımada sakinlerini elektrik teminleviniñ söndürilmesi aqta tenbiyeleyler.
Şu cümleden, Qırım Rusiye ükümetiniñ saytında dekabr 14 künü bildirilgeni kibi, Kezlevde yerli vaqıtqa köre 12:00 – 16:00 saatleri arasında 110 kVt yolağında yuz bergen qaza sebebinden yarıq olmaycaq. Tamir işlerniñ keçirilmesi bir 3-4 saat devam etecek.
0,4 kVt yolağında tamir işlerniñ keçirilmesi ve tiremelerniñ tiklenmesi sebebinden Kefede Panova soqağında saat 10:00 – 17:00 arasında elektrik energiyası söndürilecek.
Seyitler rayonında işlerni Ali Keç (Ohotskoye) köyünde saat doquzdan aqşam saat dörtke qadar yapacaqlar.
Qırım Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Keriçte elektrik yolağınıñ üç yerinde qaza yüz berdi, ışıqsız bir 80 abonent qaldı. «Tamir işleri keçirile, dekabr 14-niñ birinci yarısında soñuna yetmeli», – denile beyanatta.
İçki rayonında bazarertesi künü saat 16:00-ğace 430 qullanıcı ışıqsız qalacaq.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.


text:
Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ azaları, advokat Edem Semedlâyev ve zenaatdaşı Emil Kürbedinov, Aqmescit rayonında yaqalanğan musulmanlarnı qorçalaycaq olalar. Bunı advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tünevin Qırımda beş qırımtatarı yaqalandı. Ekisiniñ añlaşma boyunca advokatı bar, üçüniñ tayin etilgen advokatları mevcut. Al-azırda advokatlarnı qıdıramız», – dep ayttı Semedlâyev.
Advokatnıñ aytqanına köre, olar öz zenaatdaşlarını yaqalanğanlarnıñ soy-soplarına tevsiye etecek olalar.
«Müşterim Cemadinov Emil Rusiye Anayasasınıñ 51-inci maddesine esaslanıp, bir de bir malümat bermey, çünki taqiqatnıñ onıñ qabaatını isbatlaycaq delillerini bilmey», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Edem Semedlâyev.
Emil Kürbedinov Teymur Abdullayevniñ menfaatlarını temsil etmek niyetinde. Onı Rusiye Ceza kodeksiniñ eñ ağır 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca qabaatlaylar. Abdullayev terrorist bölüginiñ teşkil etmesi ile qabaatlana.
Qırımda oktâbr 12-de beş musulman qorantasınıñ evinde tintüv keçirildi. Beş erkek yaqalandı: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadinov, Ayder Saledinov.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Taşkent şeer mahkemesi sabıq Özbekistan prezidentiniñ qızı Gülnara Karimova davasınıñ tahqiqatını bitirdi. O, 13 yıl ve 4 ay apiste qalmasına üküm etildi, dep bildire Özbekistan Yuqarı mahkemesi, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Ceza çeküv müddeti 2015 senesi avgustnıñ 21-nden sayılacaq.
Yanvarniñ 8-nde Özbekistan Yuqarı mahkemesiniñ matbuat hızmeti, Taşkentte Karimovanıñ davası boyunca yañı mahkeme esnası başlandı, o, qapalı şekilde keçirile, dep tasdıqladı. Bu esnasnıñ başlanğanını Karimovanıñ İsviçre advokatı Greguar Manja ve Gülnaranıñ qızı İman daa sentâbrniñ 16-nda bildirgen ediler.
Bu sefer Karimova ve bir qaç diger insan «cinaiy birleşme erkânında para talap etüv, bücet sermiyasını hırsızlav ve çetel memleketlerinde cinaiy kârnı qanuniyleştirüvnen bağlı cinayet yapqanında» qabaatlana.
2017 senesi, İslam Karimovnıñ vefatından soñ, onıñ üyken qızı Gülnara Karimova Özbekistanda 10 yılğa azatlıqtan marum etildi. Onı bergi tölemegeninde, hırsızlıqta ve para talap etkeninde, em de ofşor şirketleriniñ vesiqalarını yoq etkeninde qabaatladılar.
- Özbekistanda prezident qızına qarşı davalar ABD ve bir qaç Avropa memleketinde bunıñ kibi qabarcılıq davalarınıñ iştirakçisi olğan soñ açıldı. Tahqiqat malümatına köre, Karimova, Özbekistanda cep telefonı bağı litsenziyasını bermek şartınen telekommunikatsion ve diger şirketlerden (esasen çetel şirketleri: MTS, «Vımpelkom», ING, Telia Sonera) $1 mlrd qabar aldı. Daa soñra o ve yaqınları bu paranı çetelge ofşor şirketleri üzerinden çıqarıp, dünyanıñ çeşit köşelerinde ondan çoq villa ve diger mal-mülk satın aldı.
- Berilgen paranıñ bir qısmı – tahminen $555 mln – İsviçre esaplarında tapıldı. Daa $200 mln – diger memleketlerniñ esaplarında. Al-azırda Özbekistan akimiyeti bu paranı memleketke qaytarmağa tırışa.
- Birinci ükümden soñ Karimova ev apsinde yaşadı, amma 2019 senesi mart ayında onı nezaret altında tutuv şartlarını bozğanında qabaatlap, Taşkent vilâyetiniñ koloniyasına yolladılar. Karimova ve qızı apis şartlarını bozmadı, dep bildirgen ediler. Tezden oña qarşı ekinci cinaiy dava açıldı.
- 2017 senesi dekabr ayında ABD Maliye nazirligi Karimovanı «Magnitskiy qanunı» boyunca sanktsion cedvelge kirsetti. Maliye nazirliginiñ malümatına köre, Karimova «devlet subyektlerini biznesni çekip almağa, bazarlarnı inhisarlaştırmağa, qabar almağa celp etken ve para talap etken küçlü cinayet birleşmesini idare etti».