text:
Bazarertesi künü, avgust 3-de, saat 3:35 Odessada militsiya Kanatnaya, 35 adresi boyunca yerleşken binada patlav aqqında haber aldı. Qaza yerine taqiqat gruppası ve patlav tehnikiy hızmetiniñ mütehassısları çıqtı, haber ete Odessa militsiyasınıñ şeer idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Militsiya hadimleri aytqanı kibi, qolnen yasalğan patlav aleti işledi. Neticede pencere sındı ve «Odessa imayesi» cemaat teşkilâtınıñ odasına kiriş qapıları bozuldı», – denile beyanatta.
Patlav neticesinde zarar körgenler yoq, deyler uquq qoruyıcılar.
Endi yıl devamında Odessada gece patlavları yüz bere. Cinayetçiler patlav aletlerini Ukraina tarafdarları ya da göñülli teşkilâtlarınıñ ofisleri yanında yerleştireler.


c: text/html

text:
Mart 14 künü şeher makemesi, «Hizb ut-Tahrir» işiniñ mabüsi Ruslan Zeytullayevniñ apis müddetini devam ettirdi. Bu aqta, Qırım.Aqiqat agentligine, advokat Emil Kürbedinov bildirdi. Belli ki, o, şahsiy sebeplerden makeme oturışında iştirak etip olamadı.
«Apis müddetini uzattılar, amma şimdilik konkret künni aytıp olamam. Müddetni bir ya da eki ayğa uzattılar», - dep ayttı Kürbedinov.
Onıñ sözlerine köre, mart 15 künü, makeme, «Hizb ut-Tahrir» işiniñ başqa mabüsleri Rustem Vaitovnıñ, Nuri Primovnıñ ve Ferat Sayfullayevniñ apis müddetini baqacaq.
Haber etilgenine köre, olar, 2015 senesi yanvar ayınıñ soñunda apiske alınğan ediler. Olarnıñ episi Rusiye Federatsiyasınıñ 205.5 Qanunını bozğanlarında qabaatlanmaqta. Bu qanunda terroristik teşkilâtını meydanğa ketirmesi ve onıñ faaliyetinde iştirak etmesi aqqında aytılmaqta. Şimdiki vaqıtta olar apiste bulunalar. Qırım advokatı, Emil Kürbedinovnıñ aytqanına köre, şu üç şahıs bir zamanları Ukraina telükesizlik hızmetiniñ celpini çekken edi, amma «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağları öyle de isbatlanmağan edi.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dizel-generator sistemalarınıñ küçü, eñ büyük kölemde energiya kerek olğanı vaqıtta, Qırımnı elektriknen teminlemek içün yeterli olmay bile. Bunıñ içün qazaiy vaziyetlerde qoşma energiya menbaaları qullanılacaq.
Bunı Kreml kontrolündeki «Sistemnıy operator» (Rusiyeniñ yekâne energetik sistemasınıñ dispetçeri) idare yolbaşçısı Boris Ayuyev beyan etti, dep haber ete «Novosti Krıma».
Onıñ sözlerine köre, Qırımda 383 dizel-generatorları çalışmaqta, olarnıñ küçlügi – 144 MVt teşkil ete, lâkin olarnıñ teşkerilüvi ötkerilgende, 134 generator çalışmağanı ya da yoq olğanı belli oldı.
Soñra o qayd etti ki, 383 generator – qazaiy vaziyetlerde degil de, normal rejimde elektriknen teminlemek içün ayırılğan edi.
«Qaza yüz berse, eki biñden ziyade generator ve yedek menbaalar qullanılacaq», – dedi Ayuyev.
Sentâbr ayında Kreml kontrolündeki Aqyar akimiyeti, şeer qışta elektrik enegiyasınıñ yetişmeycegine rast kelmeycegini beyan etken edi.


text:
Filistin milliy memuriyetiniñ prezidenti Mahmud Abbas zorbalıq künü ve musulmanlarğa camige kirmege imkân berilmegen soñ İsrail ile bütün bağlarnı toqtatqanını bildirdi. Bunı iyülniñ 22-de Radio Svoboda haber ete.
Filistin prezidentiniñ aytqanına köre, İsrail Qudustaki cami etrafında quvetleştirilgen havfsızlıq tedbirlerini lâğu etkenine qadar onıñ memuriyeti İsrail ile bütün munasebetlerni toqtata.
İyülniñ 21-de üç israilli ve üç filistinli Qudustaki çatışmalardan soñ memlekette yüz bergen bir sıra adise neticesinde elâk oldılar.
Haber etilgenine köre, cuma künü aqşam filistinli biri üç israillini Urdunnıñ Ğarbiy yalısındaki Galamiş avropalı yerleşmesinde kesip öldürdi.
Bundan evel eki filistinli Qudusnıñ arap qısmında İsrail uquq qoruyıcılarınen çatışıp elâk oldı. Daa bir filistinli «ateş açılğan soñ» can berdi – adise yeri belli degil ve Qudus zıddiyeti ile alâqası-barmı yoqmı şimdilik haber etilmey.
Filistinliler İsrail uquq qoruyıcılarnıñ sıñırından keçmek içün taş atmağa başlağan soñ çatışmalar yüz berdi.
Bundan evel Qudusnıñ Eski şeerinde çoq biñli cuma namazları raat keçti; onıñ sıñırlarında müim bir musulman ibadethanesi yerleşmekte.
İsrail politsiyası 50 yaşını toldurğan ve ondan küçük musulman erkeklerine Eski şeerge kirmege yasaq etken soñ, qartlar ve qadınlar içün ise Eski şeerniñ qapularında maden qıdırıcılarnı qoyğan soñ musulman cemiyetiniñ liderleri kirişi yasaqlanmağan diger müminlerni de camige barmayıp, soqaqlarda ibadet etmege çağırdı.
İsrail uquq qoruyıcıları mezkür tedbirlerni iyülniñ 15-de olğan adiselerden soñ almağa qarar çıqardı. İsrail arapları Qudusnıñ Eski şeer kirişleriniñ birisinde ücüm etip, İsrail politsiyasınıñ eki hadimini öldürdi. O künü musulmanlarnıñ cuma namazı devamlı bir müddet içinde ilk sefer lâğu etilgen edi.
Qudusnıñ tarihiy Eski şeerinde em musulmanlar, em de yeudiyler içün muqaddes olğan bir bayır bar. VII asırda arap fethinden soñ anda «Qaya qubbesi» camisi, El Aksa camisi qurulğan edi. Yeudiyler içün bu İbadet dağı sayıla – olar içün eñ muqaddes yer, bir vaqıtları anda yeudiylikniñ baş ibadethanesi yerleşken edi, onı bir qaç kere yoq etkenler. Şimdi tek Közyaş divar ya da Ğarbiy divar qalğan.


text:
Telegram sociallıq tarmaǵınıń tiykarın salıwshısı Pavel Durov óziniń VKontakte tarmaǵındaǵı jeke betinde Rossiyada messendjerdiń bloklanıwına túsinik berip, bul qarardıń úsh unamsız aqıbetin aytıp ótti. Bul haqqında Xabar.uz saytı xabar berdi.
Birinshiden, onıń pikirinshe, bul 15 million rossiyalınıń turmısın awırlastıradı. Ekinshiden, eldegi terror qáwpi aldınǵı dárejede qala beredi.
«Rossiyadaǵı terror qáwpi aldınǵısınday bolıp qala beredi, sebebi ekstremistler basqa messendjerlerdegi shifrlanǵan baylanıs kanalları yamasa «VPN»nen paydalanıwda dawam etedi», – dep jazǵan Durov.
Úshinshiden, bul Rossiyanıń milliy qáwipsizlik dárejesiniń tómenlewine alıp keledi.
«Rossiyalılardıń jeke maǵlıwmatlarınıń bir bólegi Rossiyaǵa neytral bolǵan aymaqtan AQShtan qadaǵalanatuǵın basqa aymaqlarǵa – WhatsApp/Facebookqa ótip ketedi», – dep óz pikirlerin juwmaqlaǵan Pavel Durov.
Aldınıraq Durov tez arada messendjerde bloktı shetlep ótetuǵın ishki usıllar iske qosılıwın da málim etken edi.
Islam Matekov,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń sholıwshısı.


text:
Raphael
Raffaello Sanzio, a'dette Raphael atı menen belgili bolıp (aytılıwı: Rafael; 6 aprel, 1483 - 6 aprel, 1520) Renessans da'wiri su'wretshisi ha'm arxitektorı bolg'an. Ol Leonardo da Vinci ha'm Michelangelo menen bir qatarda Joqarı Renessans da'wirinin' ullı su'wretshilerinin' biri esaplanadı.
Ol o'zinin' Madonna, Christ Child ha'm Vatikandag'ı su'wretleri menen ju'da' belgili.
Perudjia[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Jaslıg'ı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Raphael İtaliyadag'ı Umbria rayonının' Urbino qalasıda tuwılg'an. Onın' a'kesı Giovanni Santi (1494) ha'm su'wretshi bolg'an al anası Magia di Battista Ciarla (1491). Giovanni Santi Raphaeldin' birinshi ustazı esaplanadı, biraq ol Raphael 11 jasında qaytıs boladı.
15 jasınan baslap Raphael Pietro Perugino atlı su'wretshinin' ustaxanasında sha'kirt boladı. Perugino tek Umbiada g'ana emes, al Leonardo da Vinci ha'm Michelangelolardın' watanı bolg'an Rim ha'm Florentsiyada da ataqlı bolg'an. Ol Vatikandag'ı Sistine kapellasında su'wret salıw huqıqına iye bolg'an su'wretshilerdin' biri.
Perugino su'wret salıwdın' joqarı usıllarina iye bolıwı ha'm su'wretlerdi waqtında pitkere alıwı menen basshilar arasinda belgili bolg'an. Ol bir neshe portretlerdi jaratqan, biraq onın' su'wretlerinin' ko'pshiligi dinge tiykarlang'an. Ol ta'repinen jaratılg'an Madonna ha'm balanın' kishkene su'wretleri shan'araq kapellasında jeke sıyınıw ushın qollanılg'an. Perugino belgili bolg'anlıg'ı sebepli bay basshılardan ha'm shirkewlerden ko'plegen buyrıtpalar alg'an, sonlıqtan ol shirkewde altar u'stinde su'wretler jaratqan. Bulardi islewi ushın og'an sha'kirtlerinin' ja'rdemi kerek bolg'an.
Raphael Peruginodan ko'p na'rse u'yrengen, yag'nıy su'wret salıwdı, adam denesinin' anatomiyasın, boyaw ximiyasın ha'm su'wretke boyawdı tegis qabatta jayıw usılında u'yrengen. Peruginonın' salg'an su'wretlerinde ko'pshilik jag'dayda adamlardın' betleri su'ykimli ha'm jumsaq ko'ringen. Raphaeldin' salg'an su'wretlerinde de bunday belgilerdi ko'riwimizge boladı. Leonardog'a usag'an geybir su'wretshiler o'z stillerin tez o'zgertken ha'm su'wretleri arqalı o'zlerinin' jeke oyın ko'rsetken. Biraq Raphael Perugino uyretken stilde su'wret salıwdı dawam etedi. Ol bug'an basqa su'wretshilerdin' jumısların ko'riwi arqalı u'yrengen jan'a ideyalardı g'ana qosqan. Leonardo ha'm Michelangelolardan ayirmashılıg'ı, Raphael du'nyanın' su'wret salıw sanaatına hesh qanday jan'alıq kiritpegen. Ol tek o'z isinin' sheberligi ha'm adamlar onın' su'wretlerin jaqsı ko'rgenligi ushın g'ana ataqlı bolg'an.
Birinshi jumısları[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Onın' en' birinshi belgili jumıslarının' biri bul Rıtsardın' tu'si kishi su'wreti sanaladı. Bunda uyqlap atırg'an rıtsar su'wretlengen. Onın' tu'sinde eki sulıw hayal ko'ringen. Birewi jen'il tegis kiyim kiygen ha'm og'an gu'l usınıs etpekte. Ekinshisi qara kiyim kiygen bolıp, rıtsarg'a qılısh ha'm kitap usınıs etpekte. Sulıw hayaldın' artında da'rya ta'repke ketken soqpaq ko'ringen. Ekinshisi tik tawlarg'a alıp barıwshı soqpaq. Raphael tan'law haqqında oylang'an edi. Rıtsar jen'il joldan barıwı kerek pe, yamasa o'zgerisler kiritiwge ha'reket etiwi tiyis pe?
Raphaeldin' basqa erte su'wretleri bular Three Graces ha'm A'wliye Maykl.
Raphaeldin' birinshi a'hmiyetli do'retpesi 1504-jılı salıng'an The Marriage of the Virgin bolg'an. Bul su'wret Peruginonın' Sistine Chapel ushın jaratqan İsa Ma'six a'wliye Mayklg'a gilt bermekte su'wretinin' ta'siri astında payda bolg'an. Ha'zir bul su'wret İtaliyanın' Milan qalasında Brera gallereyasında jaylasqan.
Florentsiya[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Shama menen 1504-jılı Raphael İtaliyanın' Florentsiya qalasına Pinturicchio atlı su'wretshi menen ketedi. Florentsiya o'zinin' sanaat jumısları, su'wretshilerdin' ustaxanaları, jan'a Renessans da'wiri imaratları ha'm u'lken shirkewi menen belgili bolg'an. Raphael Michelangelo, Leonardo da Vinci ha'm basqa da ko'rnekli su'wretshilerdin' ha'm skulptorlardın' jumısların ko'riwdi qa'legen.
Madonnalar[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Florentsiya qalası A'wliye Mariyag'a bag'ıshlang'an bolg'anlıg'ı sebepli, ol jerde Madonna ha'm balanın' ko'rinislerin jasaw da'stu'rge aylang'an edi. Derlik ha'r bir ko'shenin' mu'yeshinde Madonna ha'm balanın' suwreti yamasa aqshıl ren'li ha'ykeli jaylasqan edi.[1]
Florentsiyada bolg'an waqtında Raphael o'zinin' ko'plegen belgili Madonna su'wretlerin salg'an. Onın' en' belgili su'wretleri to'mendegiler:
- Madonna of the Goldfinch (1505), ha'zir Uffizi gallereyasında, Florentsiya, İtaliya.
- Madonna del Prato (1505), ha'zir Kunsthistorisches muzeyinde, Vena, Avstriya.
- Esterházy Madonna (1505-1507), ha'zir Ko'rkem sanaat muzeyinde, Budapesht, Vengriya.
- La Belle Jardiniere (Shıraylı bag' Madonnası) (1507), ha'zirgi waqıtta Luvr muzeyinde, Parij, Fransiya.
Rim[redaktorlaw | derekti jańalaw]
1508-jılı Raphael Julius II papası ta'repinen Rimge shaqırıladı. Ol Rimde waqtında onın' atag'ı ku'sheyedi ha'm "Su'wretshiler Printsi" sıpatında belgili boladı. Ol o'mirinin' aqırgı 12 jılın Rimde o'tkeredi ha'm o'zinin' ko'plegen belgili su'wretlerin jaratadı.
Ol Rimde waqtında og'an Sant'Agostino shirkewinde Isaiah payg'ambardın' freskosın salıw jumısı tapsırıladı. Su'wret u'stinde jumısı dawamında ol o'zinin' dostı arxitektor Donato Bramanteni ko'riwge baradı. Bramante Michelangelo Sistine kapellasının' joqarg'ı betine su'wret salıp atırg'an waqıtları Vatikanda edi. A'lbette, Raphael ataqlı usta ne islep atırga'nın ko'riwdi qa'leydi ha'm Michelangelo joq waqtında, Bramante Raphaeldi kapellag'a alıp baradı. Raphael Michelangelonın' payg'ambarlardı su'wretlegen usılın ko'rip qattı ta'sirlengenligi sonshelli Sant'Agostino shirkewine qaytıp, o'zinin' salg'an su'wretin diywaldan qırshıp taslaydı. Raphaeldin' su'wreti Michelangelonın' stilinde salıng'anlıg'ın ko'riw an'sat. Raphael bunnan uyalmag'an. Bul arqalı ol ullı ustag'a hu'rmetin bildirgen.[2]
Stanze[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Raphaeldin' en' belgili su'wretlerine Stanze atı menen belgili bolg'an Vatikan sarayında Julius II nin' bo'lmeleri diywallarına salıng'an freskolar kiredi. Stanza della Segnatura ha'm Stanza d'Eliodoro su'wretler Raphaeldin' o'zi ta'repinen jaratılg'an, al Stanza dell'Incendio Raphael ta'repinen dizaynlang'an bolıp, onın' ja'rdemshileri ta'repinen salıng'an.
Stanza della Segnaturadag'ı freskolardın' birewi ullı a'hmiyetlilikke iye. Bul Afina mektebi dep atalatug'ın su'wret. Bunda A'yyemgi Gretsiyadan bir topar sawatlı adamlar: filosoflar, shayırlar, dramaturglar, matematikler ha'm basqalar su'wretlengen. Olar ortadag'ı adamdı - filosof Platondı tın'lamaqta. Su'wret sol waqıtları, yag'nıy erte 1500-jılları, Rim adamları arasında A'yyemgi Afinanın' ilimi menen ten' bolg'an pikir ha'm oqıwdın' jan'a oyanıwı bolg'anlıg'ın an'latadı.
Bul ko'rinisti anıq ashıp beriw ushın, Raphael o'zi tanıg'an adamlardın' ju'zlerinen paydalang'an. Sınıq murınlı Michelangelo iyegin qolına tirep otır. Uzın shashlı ha'm tegis saqallı uzın boylı Platon bul Leonardo da Vincidin' portreti.
Su'wrettin' en' bir ta'sirlendiriwshi ta'repi bul Raphaeldin' adamlar turg'an imarattı salıw usılı. Arxitektura tap real bo'lmeni ashıp turg'anday ko'rinis beredi.
Arxitektura[redaktorlaw | derekti jańalaw]
1500-jılları su'wretshilerden a'dette arxitekturanı dizaynı menen shug'ıllanıw soralg'an. Raphaeldin' arxitektor sıpatında birinshi jumısı bul Santa Maria del Popolo shirkewindegi jerlew kapellası bolg'an. Leo X papası A'wliye Peter sarayın dizayn qılıwg'a ja'rdem beriw ushın Donato Bramante menen Raphaeldi tan'lag'an. Bramante qaytıs bolg'annan keyin, Raphael saraydı dizaynlawdı o'z qolına alg'an ha'm birinshi qabat rejesin Grek krestinen Latın krestine o'zgertken. Michelangelo Bramantenin' rejesin a'piwayılastırg'an halda qayta paydalang'an. Keyingi arxitektor Maderna Raphael rejelestirgenindey, imarattı uzaytırg'an.
Transfiguratsiya[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Raphaeldin' en' keyingi sanaat jumısı Transfiguratsiya su'wreti bolg'an, biraq Raphael onı pitkeriwinen aldın qaytis boladı. Bul jumıs Raphaeldin' ko'mekshilerinin' biri bolg'an Giulio Romano ta'repinen keyinshelik pitkerilgen.
O'limi[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Raphael o'zinin' 37-tuwılg'an ku'ninde qaytıs boladı ha'm Rim Panteonında jerlenedi. Onın' jerleniwi Vatikanda o'tkeriledi ha'm Transfiguratsiya su'wreti onın' jerlew arbasının' basına qoyılg'an.


text:
Sibirdeki orman yanğınlarınıñ sayısı mayıs bayramlarından soñ on qat arttı.
Salı künü saba Zabaykalyede 26 orman yanğını eki biñ gektarnı qaplap aldı. Soñki üç kün devamında yanğınlarnıñ sayısı ülkede 35 qat arttı.
Burâtiya orman hocalığınıñ malümatına köre, orman yanğınlarınıñ meydanı 11 qat arttı: 60-tan 689 gektarğa qadar. Alev cumhuriyetniñ 15 rayonında qayd etildi. Aprel ortasından itibaren fevqulâde vaziyet rejimi olğan Burâtiyada orman yanğınlarınıñ qurbanı eki kişi oldı, daa doquz insan yaralandı.
Yanğınlarnıñ esas sebeplerinden biri – ateşke diqqatsız yanaşması, dep qayd etile haberde.
Yanğın ile küreş içün aviatsiya, mahsus tehnika ve yanğıncılar celp etildi.
Salı künü saba berilgen malümatqa köre, Sibirde tahminen altı biñ gektarda 89 orman yanğını qayd etildi, dep bildire Sibir federal bölgesiniñ orman hocalığı departamenti.
Onıñ malümatına köre, yanğınlar Zabaykalye ve Krasnoyarsk ülkelerinde, Altay, Burâtiya ve Tıva cumhuriyetlerinde, em de İrkutsk vilâyetinde yüz berdi.
Aprel ayında Sibirde yüz bergen tabiat yanğınlarınıñ qurbanı 34 kişi oldı, yedi buçuq biñ kişi zarar kördi.


text:
Resey basqınşıları basıp alğan aumaqtarında «referendumdı» jedeldetu arqılı är üyge barıp dauıs jinau arqılı okkupaciyalağan aumaqtağı Ukrayn beybit twrğındarın ürkitip-qorqıtu tipti jazalau arqılı Ukrainanıñ okkupaciyalanğan aumaqtarın anneksiyalauğa qatıstı jalğan referendumğa dayındıqtı jedeldete aladı dep saraptaydı Amerikalıq soğıtı zertteu institutı.
Atap aytqanda, ukrain halqınıñ qarsılığı basqınşılardıñ «referendum» ötkizu josparların ünemi özgertuge mäjbür etedi. Sonday-aq, ukraindıq äskerilerdiñ qarsı şabuılı basqınşılardıñ josparlarına äser etui mümkin.
Bwğan deyin Melitopol' qalasınıñ meri Ivan Fedorov Reseydiñ federaldıq qauipsizdik qızmeti qarulı toppen üylerdi aralap, jalğan referendum ötkizudi josparlap jatqandarı turalı aytqan.
Sonday-aq, «Üyde dauıs beru partizandıq şabuıl jasau mümkindigin şekteydi. Kreml' kütiletin jergilikti qoldauğa, partizandıq şabuıldardıñ boljamdı qaupine jäne byurokratiyalıq nwsqalarğa baylanıstı ärtürli eldi mekenderde dauıs berudiñ ärtürli türlerin wyımdastıruı mümkin», degen boljam aytıp otırğan ISW «reseylikter referendum saualdamaları arqılı okkupaciyalanğan aumaqtardağı ukraindıq oppoziciyanı joyu üşin barlau jwmıstarına aynaldıra aladı» deydi.
Resey 11 qırküyekte Herson men Zaporoj'e oblıstarın özine qosıp aluğa bağıttalğan referendum ötkermek dep boljanğan.
Osığan oray Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Resey Ukrainanıñ oñtüstiginde jalğan referendum ötkizetin bolsa, kelisssözdiñ bolmaytının ayttı.
Resey bwğan deyin referendum arqılı Qırımdı özderine qosıp alğan bolatın.


text:
Poloniyanıñ Gdansk şeerinde raatlıq künleri qırımtatar medeniyeti ve sanatınıñ festivali olıp keçti.
Festivalniñ teşkilâtçıları bergen malümatına köre, böyle bir tedbir Poloniyada ilk sefer ötkerildi. Yerli sakinler qırımtatar halqınıñ medeniyeti ve sanatı ile tanış oldılar.
Tedbirler Gdanskniñ bağçasında keçirildi, qırımtatar yırcıları çıqışta bulundı, milliy oyunlar oynaldı, çolmek ve quyum işler numayış etildi.
Tedbirni «Qırım fondu» teşkil etti. Festival Poloniya Cumhuriyeti Ukraina Elçihanesi ve Poloniya Cumhuriyeti Türkiye Elçihanesinini yolbaşçılığında Qırımtatar Milliy Meclisi ve Gdansk şeeri Oruna rayonınıñ vatandaş teşebbüsleri teşkilâtınıñ qoltutuvı ile keçirilecektir.
Gdansk soqaqlarını qırımtatar bayraqları ile kezdiler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, iyün 3-te Kiyevde flash mob olıp keçti. Onıñ maqsadı – qırımlılar ile birdemlik köstermek içün Ukrainanıñ şeerlerinden qırımtatar bayrağını keçirmek. Qırımtatar bayrağını Ukrainanıñ 14 şeerinden keçirip, iyün 26-da yarımadağa ketirmek kerekler. Rusiye akimiyeti qırımtatar milliy bayrağınıñ künü ile bağlı bir de bir tedbirlerniñ keçirilmesini yasaq etti.


text:
Litvaniya, Latviya ve Estoniya rusiyelilerniñ öz sıñırlarından Avropa Birligine kirişini sıñırlamağa añlaştı. Bu Avropa Birliginiñ devletleri şengen vizası olğan rusiyeliler içün qara sıñırlarnı keçüvde «ciddiy sıñırlavlar» aqqında qararnı qabul etti. Bu aqta Latviya Tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı Edgars Rinkeviç bildirdi.
Yük maşinalarınıñ aydavcıları, qoranta ve gumanitar sebeplerden kirgen diplomat ve vatandaşlar içün istisnalar yapılacaq.
Yasaq aqqında resmiy şekilde yaqın vaqıtta ilân etilecek.
«Qararlar milliy tedbirlerge köre milliy ükümet tarafından qabul etilecek ve aynı vaqıtta işke tüşürilecek», – dedi Rinkeviç.
Baltık memleketleriniñ vekilleri olar içün bu milliy telükesizlik meselesi ola, dep qayd etti. Misal olaraq, fevralniñ 24-nden başlap 300 biñ rusiyeli Estoniyağa ketti, memleketniñ ealisi ise 1,3 million ola.
Aynı vaqıtta Litvaniya, Latviya ve Estoniyanıñ teşebbüsine daa evel qoltutqan Finlândiyanıñ akimiyeti Rusiye turistleriniñ kirişini Avropa komissiyasınıñ qararı olmasa, sıñırlamaycaq, dep qayd etti.
Avropa komissiyası sentâbrniñ 12-nden başlap Rusiye ile viza rejimini qolaylaştıruv añlaşmasından bütünley vazgeçüv qararını tasdıqladı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Usı jıldıń 22-24-avgust kúnleri Jaslar texnoparkinde "TechnoWays"-texnologik rawajlanıw marafonına start berildi.
Bul marafonģa Muhammed al-Xorezmiy atındaģı Tashkent informaciyalıq texnologiyaları universiteti Nókis filialınan bir qatar talantlı hám qabiletli jaslar qatnasıp atır.
Jaslar ózleriniń texnologiyalıq islenbeleri, ájayıp kórgizbeleri hám jańadan jańa joybarları menen qatnaspaqta.
Maģlıwmat ushın, Marafon juwmaģında eń jaqsı dep tabılǵan 3 joybar saralanıp alınadı hám qollap-quwatlanadı.


text:
Sayragül Sauıtbaydıñ isine qatısı sot bıltır Qazaqstan qoğamındağı ayrıqşa oqiğalardıñ biri bolıp qaldı. Qıtay qısımınan qwtılu üşin eki el şekarasın ..
Ükimet jwmısı işinara toqtatılğannan beri AQŞ-qa 11 milliard dollar köleminde şığın kelgen. Bwl turalı Kongrestiñ byudjet jönindegi basqarması mälimde..
Qıtay men Resey bir-birine öte jaqın memleket bolğandıqtan, sayasatta qoldanatın «qaruları» da birdey. Sol sebepti AQŞ pen özge de elder üşin qauipti ..
Tanzaniyadağı BWW-nıñ ökilderi Jombi audanında qaza tapqan balalardıñ isine alañdaulı. Qatañ baqılauına alğan wyım müşeleri tez arada qılmıskerlerdi a..
Aşarşılıq qwrbandarına arnalğan «Zwlmat» derekti fil'mi jarıq kördi. Jurnalist, Janbolat Mamaydıñ avtorlığımen tüsirilgen fil'mde 1921-1922, 1931-193..


text:
Yäşel Üzän
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Yäşel Üzän, Tatarstan Cömhüriäte qaramağındağı şähär, Yäşel Üzän rayonı üzäge. Tatarstannıñ Tönyaq-Könbatışında (Qazannan 38 km), İdel yılğasınıñ sulyaq yarında, Qazan-Tübän Novgorog automobil yulı buyında urnaşqan. Qazan, Mäskäw, Sember, Yoşkar-Ola, Voljsk yünäleşläreneñ timer yul töynäleşe.
1865. yıldan Kabaçiçşe awılı bularaq mäğlüm, soñınnan Paratsk Zatonı dip atala. 1928. yıldan Zelóní Dol (Yäşel Üzän) şähär tíbındağı bistä, 1932.dän şähär; 1958.dän – rayon üzäge. Möydanı 26,6 km2. Xalqı – 1989. yılda 94,1 meñ keşe (Urıslar – 67%, Tatarlar – 29,1 %), 2000. yılda 100,2 meı keşe. "Sergo isemendäge zavod (POZİS)", Maksim Gorki isemendäge qorablar tözü, maşina tözü, faner zavodları; İdel buyı faner-cihaz yasaw, söt häm ikmäk peşerü kombinatları; trikotaj, tegü häm cihaz fabrikalrı. Mexanika kolleje, qorablar tözü texnikumı, medisin kölliät, 19 ğomumí belem birü mäktäbe, hönäri kölliät. Mädäniät yortı. Rayon üzäk xastaxanäse.


text:
Iran islam revolyuciyası Saqşılar korpusı bas qolbasşısınıñ orınbasarı: «Barlıq statistikalıq mälimetter men körsetkişter Amerikanıñ küş- quatınıñ ke..
Äzerbayjan Sırtqı ister ministrligi Armeniyanıñ arandatuşılıq äreketiniñ artıp otırğanına baylanıstı Azerbayjan tarapınıñ alañdauşılığın bildiredi. Se..
Qırğızstan Özbekstanmen qarım-qatınastı nığaytuğa nietti. Osılay dep Qırğızstan prezidenti Almazbek Atambaev Özbekstan prezidenti Şavkat Mirziyaevqa j..
Qazaqstan 2017 jaña jıldıñ alğaşqı künin BWW Qauipsizdik Keñesiniñ twraqtı emes müşe eli bolumen bastadı. Bwl Ortalıq Aziya boyınşa atalğan keñeske m..
Amerikalıq mamandar Amerikanıñ torap jelisinen reseylik ziyankes programmanıñ tabılğanın habarladı «The Qazaq Times» Parstoday-ğa silteme jasap. ..


text:
Avrop şurasında sentâbr 30 künü «Qırım künü» keçecek – Qırım vaziyetine bağışlanğan tedbirler. Bu aqta Ukraina halq deputatı, PACEde ukrain eyyetiniñ azası Georgiy Logvinskiy bildire.
«Bugün Avropa Şurasınıñtarihında ilk sefer «Qırım künü» bayramı başlanacaq. Ümüt etem ki, seviyemizni kösterip olurmız. Çünki bu sene bu PACE soñki körüşüvi, onı itibar ile keçirmek kerekmiz. Yanvarde Rusiyege nisbeten cezalarnıñ uzattırılmasına qol tutsınlar, deputatlar tecavuzcı ne sebepten ceza körgenini aqlından tutsındar», – yazdı o Facebookta.
Böylece, «İşğal etilgen Qırımda insan aqları» «tögerek masa»sı, «Asırlar küreşi» foto sergisiniñ ve belli Qırım artistleriniñ iştiraki ile programmanıñ keçirilmesi planlaştırıla.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaraylı «Hizb ut-tahrir işi» figurantları olğan Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutovnıñ apiste qaluv müddetlweriniñ uzatıluvını baqmaqta.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etkenine köre, mahkeme binası ögünde semetdeşlerine qol tutmaq içün kelgen qırımlılar toplaşqan.
2016 senesi mayıs 12-ndeBağçasarayda rusiye küç idaresiniñ hadimleri bir qaç qırımtatar musulmanıñ evinde ve yerli qavehanede tintüv keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini -Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp alındı. Olar Rusiyede terroristik teşkilât dep tanılğan«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlandı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Rusiye işğalinden soñ, Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Onıñ aytqanına köre, «Groznıy Avia» aviakompaniyası Qırımğa Rusiye Federatsiyasınıñ nevbetteki şeerlerden seferlerni açmağa planlaştıra: Kazan, Voronej, Nijnekamsk, Volgograd, Penza, Groznıy, Mineralnıye Vodı, Stavropol, Rostov na Donu. Bunıñnen beraber aviakompaniya Aqmescit – Yerevan, Aqmescit – İstanbul, Aqmescit – Antaliya, Aqmescit – Trabzon ve Aqmescit – Samsun yönelişler boyunca seferlerni açacaqtır.
«Groznıy Avia» aviakompaniyası 2007 senesi meydanğa keldi. Regional aviakompaniya Groznıy – Moskva, Nalçik – Moskva ve Groznıy – Kiyev yönelişler boyunca seferlerni alıp bara.
Evelleri «Türk hava yolları» Aqmescitke seferlerni toqtatmaq qararnı ilân etti.
Mart 31 künü Avropa kontroli Qırımğa, şu cümlede Aqmescit ve Aqyarğa seferlerni yasaq etti. Qırım rayonında olğan uçuşlar vaqtında ukrain, bulğar, roman, türk dispetçilerine bazanmağa tevsiye etti.
Avropa kontroli Qırımdaki bazı ava boşluqlarındaki idareni Dnepropetrovsk ve Odessa idare merkezlerine bergen edi.


text:
Keriçte Qırımatatar bayraq Kününi munasebeti ile tedbirlerni Mitridat merdiveni yanında keçirdiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, Keriçniñ timsallerinden birisi, Mitridat merdivenni, tamğa ve bayraq tüsteki kürreçikler ile donattılar.
Hayırlav sözleri ile türk medeniy merkeziniñ teşkilâtçılarından birisi, Keriç regional meclisiniñ azası Naciye Batalova çıqışta bulundı. O, qırımtatar bayrağınıñ qabul etüv tarihını ve manasını hatırlattı.
«Kök tüsi qaarni belgiley, tamğanıñ altın tüsi – ruhiy temizlikni. Birleşip, olar yeşil tüsni meydanğa ketireler, o ise ebediylikni temsil ete», – dedi Batalova.
Naciye Batalova dünyada eñ büyük olğan qırımtatar bayrağı aqqında da tariy etti. Uzunlığı 21 metr, keñligi 12 metrni teşkil etken bayraqnı bugün dörtünci sefer Aqmescitte açtılar.
Soñra Mitridat merdiveninde Keriçte tikilgen uzunlığı 16 metr olğan qırımtatar bayrağını yaydılar.
Tedbirde icadiy taqımlar çıqışta bulundı, qırımtatar tilinde edebiyat satıla edi.
Tedbirde tahminen eki yüz insan iştirak etti. Tertip-nizamnı ondan ziyade uquq qoruyıcı nezaret ete edi.
Hatırlatamız, iyün 26 künü Aqmescitte Qırımtatar bayraq Künü munasebeti ile tedbirler Borçoqraq mikrorayonında keçirildi. Qırımtatar bayraq Künü 2009 senesi teşkil etildi. Er sene Qırımtatar bayraq Künü çerçivesinde tedbirler Aqmescit merkezinde keçirile edi.
Milliy bayraq Kününi Kiyevde motoyürüş ile qayd ettiler, bu munasebet ile tedbirler Tbilisi ve Zaporojye şeerlerinde keçirildi.


text:
Mart 15 künü AQŞ Senatında «Rusiyege qarşı sanktsiyalar, nevbetteki adımlar» mevzusında muzakereler ötkerildi. Ekspertlerniñ fikirlerine köre, sanktsiyalar şahsen prezident Vladimir Putinge tesir etmey, amma sıñırlamalarnıñ lâğu etilmesi mümkün degil.
Senatta, akimiyet Putin elinde toplanğanınen raatsız olğanlarını qayd ettiler, ve Rusiye prezidenti öz ariketlerini rusiyelelerniñ menfaatlarınen gizlegenini qayd ettiler, bu ise sanktsiyalarınıñ işini zorlaştıra.
Bunen beraber, ekspertler, IŞİD-ke qadşı küreşmek maqsadınen sanktsiyalardan vazgeçmek ğayesi «yañlış adım» olğanını ve sanktsiyalar şiddetleşe bilecegini tüşüneler.
Mutehassıslarnıñ sözlerine köre, Amerikanıñ uquq qoruyıcı organları Rusiyeli oligarhlarnıñ Amerika Qoşma Ştatlarında olğan taşımaz mülküni esapqa alalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov Qırımda nevbetteki tintüvlerniñ keçirilmesi aqqında haber ete.
«Aqmescit şeeri Kurtsı köyünde tintüvler», – yaza o Facebookta cumaaqşamı sabası. Tafsilâtlı malümat şimdilik yoqtır. Qırım.Aqiqat vaziyetni ögrenmege tırışa.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organlarından resmiy malümat şimdi yoq.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Törkiyäneñ śitrus êksportı artqan
Ul il iq’tisadına 5 ayda 813 million dollar külämendä tabış kitergän
Törkiyä 5 ayda 813 million dollar külämendä śitrus cimeşläre êksportladı.
Uzğan yılnıň 3 nçe sentyabrennän bıyılnıň 28 nçe fevralenä qadärge çorda śitrus êksportı il iq’tisadına zur külämdä tabış kiterde.
Bu sezondağı êksport küläme annan êlekke çor belän çağıştırğanda 12%qa kübräk.
Milli śitrus şurası başlığı Kämal Kaçmaz êksport sezonın bik yaxşı başlawların belderde.
”Yaňa sezonda fevral’ azağına qadär çit illärgä 1 million 552 meň tonna śitrus cimeşläre sattıq häm annan 813 million dollar kerem aldıq. Bu däwerdä iň küp êksport Rusiyägä başqarıldı. Ğıyraq,Ukraina ,Rumıniya häm Pol’şa da Törkiyädän iň küp śitrus satıp alğan illär buldı” dide Kämal Kaçmaz.
Milli śitrus şurası başlığı äytüençä,älege eksportta berençe urında mandarin, annan soň limon, äflisun häm greypfurt tora.
Bäyläneşle xäbärlär
Bötendön’ya bankı Türkiyägä kreditnı rasladı
Türkiyägä 512 million 200 meñ dollar külämendä kredit bireläçäk
Qara diñgezdä tabiğıy gaz êşçänlege däwam itä
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Qara diñgez gaz mäydanında kabel’lärne diñgez töbenä salıp quyaçaq köymäneñ Bosfor buğazına kilüen belderde


text:
Qırımnıñ işğalden azat etilmesinı ayrı halqara meydançığında muzakere etmek kerek, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. Bu aqta o dekabr 30 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırımnı qaytarılması ile bağlı diger adımlarğa kelsek, sanktsiyalarnıñ saqlanuvı ve birleşüvinden ğayrı, bizimce, ayrı meydançıq teşkil etilmeli, halqara, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ile bağlı meselelerniñ muzakeresi içün», – dedi o.
Çubarovnıñ fikrine köre, şimdi tek cemaat ve devlet olmağan teşkilâtlarnıñ ğayreti yeterli degil. «Menimce, vaqıt keldi, bu aq endi devletke keçe», – qayd etti Meclis reisi.
O kene şunı hatırlattı ki, «Qırım meselesi» Minsk añlaşmalarınıñ qısmı olmamalı ve ukrain akimiyetini QMC işğal etüvi ile bağlı meselege diqqat etmege çağırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Basqaq
Basqaq - buysınğan cirlärdä tatar xanı xärbi wäkile. Basqaq süze "basarğa" (basıp alu) tatar fiğelennän kilep çıqqan.
TarixYзrәpTү
Basqaqlar Altın Urda nigezlängännän soñ kilep çıqqanar.
Altın Urda däwläteneñ säyäsi häm ictimaği tormışında basqaqlar belän daruxaçılar (daruxalar) zur urın totqannar. Basqaqlar xärbi xezmättä bulıp, xökümätneñ iminlegen saqlaw wazifasın ütägännär; daruxalarnıñ töp wazifaları isä yasaq cıyunıñ barışın küzätep toru bulğan.
Basqaqlar XIV yözneñ başında uq beterelsä, daruxaçılar äle darux-ölkälärneñ xäkimiät başlıqları sıyfatında Qazan xanlığında dä yäşäp häm eşläp kilgän. Yasaq cıyuda alarğa yärdämçeläre bulışqan; boların bitekçe dip yörtkännär. Xäyer, Cuçi Olısında bitekçe xäyran zur däräcäle keşe sanalğan. Bitekçe xan diwanında da bula, anısı baş bitekçe dip atalğan; annarı ulus sayın bitekçe bulıp, şaqtıy eşne änä şular başqarğan.
Soñraq Altın Urdağa kerüçe olıslarda salım cıyu wazifaları cirle xakimnärgä tapşırıla. Rus Olısında İvan Kalita çorınnan rus kenäze salımnarnı üze cıya häm Böyek xanğa cibärä.
ÄdäbiätYзrәpTү
- PaBил ФәxpeTдиHoB. TATAP XAЛKЫ hӘM TATAPCTAH TAPИXЫ.
- ФëдopoB-ДaBыдoB Г. A. OбщecTBeHHый cTpoй ЗoлoToй Opды. — M.: ИздaTeлbcTBo MockoBckoro yHиBepcиTeTa, 1973. — C. 30—31.


text:
İİM-niñ Polisia.kz aqparattıq resursı Ekibastwzdağı qalalıq policiya qızmetkeriniñ mäyiti turalı tüsinikteme berdi.
Pavlodar oblısı policiya departamentiniñ baspasöz qızmeti oqiğağa qatıstı sotqa deyingi tergeu bastalğanın ayttı.
«Oqiğanıñ sebebi men män-jayı anıqtalıp jatır. Özge aqparat jariyalanbaydı», – dedi oblıstıq policiya departamenti.
Bwğan deyin äleumettik jelidek reseylik nömirmen jürgen kölikte 27 jastağı policiya qızmetkeriniñ denesi tabılğanı turalı aqparat jariyalanğan bolatın. Habarlamada onıñ denesinde zorlıq-zombılıq belgileri bar ekeni aytılğan.
Oqiğa qatıstı qılmıstıq kodekstiñ 99-babı 1-böligine («adam öltiru») säykes is qozğaldı. Bwl bap boyınşa kinäsi däleldengen adam segiz jıldan on bes jılğa deyin bas bostandığınan ayırıladı.


text:
Qırımtatar asıllı professional-boksçı Artur Ziyatdinov aveskârlıq boksında 140 dane uruş keçirdi 120 danesinde ğalebe qazandı. 2017 senesi Artur professional boksqa keçe. Canadalı promouter şirketinen muqavele imzalay. Al-azırda Artur Canadanıñ Monreal şeerinde yaşay. Onıñ nevbetteki uruşı sentâbrniñ 7-nde keçecek. Özüniñ sport karyerası ve ayatı aqqında Artur Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında ikâye ete.
– Artur, siz ne yerde doğdıñız, Qırımğa nasıl etip keldiñiz?
– Taşkentte doğdım, 2008 senesi Aqmescitke köçip keldim.
– Sport avesligi ne zaman peyda oldı?
– Sportnen balalığımda oğraşıp başladım, lâkin iç bir yerde üç aydan ziyade qalmay edim ve esasen, birge-bir küreşlerniñ farqlı çeşitlerinen oğraştım.
– Boksnen ne vaqıt oğraşıp başladıñız? Ocañız kim edi?
– Boksnen 2010 senesi oğraşıp başladım, idmancım Lapin Sergey Yuryeviçedi.
– Aveskârlıq boksında nelerge nail oldıñız?
Defalarca Ukraina biriciliginiñ ğalibi, Avropa birinciliginiñ tunç medal saibi oldum
– Aveskârlıq boksında defalarca Ukraina birinciliginiñ ğalibi, Avropa birinciliginiñ tunç medal saibi, çeşit turnirlerniñ ğalibi ve medal saibi oldım, Ukraina ve Rusiye sport ustasım.
– Ne sebepten professional boksçı olmağa qarar berdiñiz?
– Başından berli men zaten professional boksnı seve edim. 16 yaşından berli men professional boksçı olurım dep hayal etip keldim.
– Promouteriñiz kim?
– Promouterim Kamill Estefan. O, «Eye of the tiger management» şirketiniñ promouteri ola.
– Professional karyerañız yahşı devam etemi?
– Porfessional ringte altı dane uruş keçirdim.Beş danesini nokautnen bitirerek, epsinde ğalip çıqtım.
– Rentingkke köre qaçıncı yerdesiñiz?
90,7 kgğace olğan ağır çekidekiler dünya reytinginiñ 159 yerinde turam
– 90,7 kgğace olğan ağır çekidekiler dünya reytinginiñ 159 yerinde turam.
– Yaqında başlı uruşlar olacaqmı?
– Allah qısmet etse yaqındı başlı ve büyük uruşlar keçecek.
– Canadağa ne sebepten köçtiñiz?
– Canadalı şirket professional boks saasında kontrakt imzalamaqnı teklif etti. Oqup çıqqan soñ, begendim.
– Bu devlette nelerni begenesiñiz?
– Bu devlette yaşağan insanlarnıñ mentaliteti ve istiqrarnı begenem.
– Qırımtatar diasporasınen körüşesiñizmi?
– Ğarpta men pek çoq qırımtatarnen tanıştım.
– Qırımğa barıp turasıñızmı?
– Vatanımğa sıq barmağa sıra tüşmey, lâkin kim olğanımnı asla unutmayım.
– Qırımnıñ ne yerinde raatlanmağa sevesiñiz?
– Deñizde, hususan yarımadanıñ ğarbiy sailinde.
– Boş vaqtıñız nasıl keçe?
– Boş vaqtımnı ailem ve yaqınlarımnen beraber keçirmege areket etem.
– Bokstan ğayrı başqa zenaatıñız barmı?
– Ebet, uquq fakultetiniñ beşinci kursında oquyım.
– Semetdeşiñiz Oleksandr Usikniñ Murat Gassiyevnen keçirgen uruşına nasıl qıymet keser ediñiz?
– Oleksandr Usik ve onıñ taqımı mukemmel bir iş yaptı, doğru strategiyanı belgilediler ve bilgenimiz kibi neticesi - ğalebenen yekünlendi! Bu uruşqa baqıp bir çoq boksçı Murat Gassiyev kibi bir raqip, bir boksçınen nasıl uruşmaq kerek olğanını ögrenmesi mumkün.


text:
Bunı Obozrevatel protestant papası Ruslan Zuyevniñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
«Qırımdan çıqarılacaq tahminen yüz qoranta bar. İç olmağanda bir aileni çıqarmaq içün eñ azı 10 biñ grivna kerek. Çoqusınıñ böyle parası yoq», – dedi Zuyev.
Onıñ malümatına köre, Ukrainağa köçecek olğan qorantalar Bağçasaray, Aqmescit, Aqyar ve Yaltada yaşaylar.
«Çoqusınıñ ufaq balaları bar. Bir qorantanıñ eki yaşında balası bar ve anası ağır ayaqlı yüre. Qırımda qalğan ukrain vatandaşları içün bir de bir içtimaiy qoruv yoq. Bundan ğayrı, er vaqıt mında yaşamağan bir insan olsa, bank esabını açmaq imkânsızdır. Seniñ Rusiye pasportıñ olmasa, sen ekinci derece adamsıñ», – dep qayd etti papas.
Ukraina içtimaiy siyaset Nazirliginiñ resmiy statistikasına binaen, Qırım işğalinden soñ qıtaiy Ukrainada 13-14 biñ qırımlı qayd etildi. Resmiy olmağan malümatqa köre, olarnıñ sayısı 20-30 biñ insannı teşkil ete.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, yarımadada ekspress poyezdini yibermege niyetlengenlerini bildirdi.
Bunı o, öz Facebook saifesinde yazdı.
"Aqmescit ava limanından Qırımnıñ esas turistik yerlerine ekspress poyezdini yibermesi aqqında tüşünemiz. Şimdilik bu mesele boyunca çalışacaq iş gruppasınıñ teşkil etilmesine azırlıq yapıla", - yazdı Aksönov.
2014 senesi mart 26 künü Kremlge bağlı olğan Qırım parlamenti tarafından «Qırım demiryolları» devlet müessisesi teşkil etilgeni aqqında haber etilgen edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqı munasebeti ile 2014 senesi dekabrniñ 27-sinden başlap «Ukrzaliznıtsâ», telükesizlikni temin etmek maqsadınen Qırım ile demiryol alâqasını kestirdi ve yarımadağ qatnağan halqara trenlerini lâğu etti. Qırım doğrultısında qatnağan trenler yalıñız Novoalekseevka ve Hersonğa qadar bara ediler.


text:
Qırım yarımadası ile memuriy sıñırda neler ola? Endi-endi sıñırnı keçtim. Esas hulâsa: Rusiye akimiyeti «işanılmaz» olaraq sayğan faallerniñ areketlerini daa ziyade kontrol ete.
Bundan ğayrı, vatandaşlarğa qarşı küçük provokatsiyalarnı yapmaq ıntıluvlarını kördim – çantalarnı içeride sıñırcı işdeşleriniñ nezareti altında qaldırmağa rica eteler. Maña «qomşu binağa» barmağa teklif etildi. Elbet de, Rusiye sıñırcılarınıñ «nezareti altında» eşyalarımnı qaldırmadım – kim bile, içine ne qoyarlar.
Ve eñ esası: zornen, insanlarnı qorquza-qorquza cep telefonlarını köstermege talap eteler, bermeseñ – aldata-aldata, şahsiy seriya nomerasını köstergen raqamlarnı kirsetmege zorlaylar.
Rusiye akimiyeti faallerni er vaqıt taqip etecek ola
Malümat içün: cep telefonınıñ şahsiy seriya nomerası – ciaznı belgilemek ve o, çalışsa, beş yüz metr radiusında bulunğan yerini tapmağa yardım etken yekâne imkândır. Demek ki, Rusiye akimiyeti faallerni er vaqıt taqip etecek ola.
Bundan ğayrı, sıñırcı/FSB hadimleri esas Ukrainada yaşağan soy-soplar aqqında malümat toplaylar.
Mence, diqqatlı ve muqayt olmalı.
Rita Krımskaya, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müellifniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı tedbirler vaqtında 197 arbiy adam elâk oldı, 655 kişi yaralandı, dep haber ete RNBO malümat merkeziniñ vekili Andriy Lısenko.
«Tünevin ATO vaqtında elâk olğan ve yaralanğan insanlarnıñ umumiy sayısı seslendirildi. Tünevin o 200 adamnı teşkil ete edi. Yahşı ki, tehnikiy hata oldı: tünevin 193 insan elâk oldı», – dep ayttı Lısenko.
«Bugün militsiyanıñ 3 hadimi ve sıñırcı öldürildi – bu 197 insan», – dep qoştı Milliy havfsızlıq şurasınıñ vekili.
Lısenkonıñ malümatına köre, iyülniñ 3-de saat 15:00 qadar Ukraina Silâlı Quvetleriniñ 152 arbiy adamı, Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ 7 arbiy adamı elâk oldı, 8 – Devlet sıñır hızmetiniñ, 12 – Ukraina Milliy gvardiyasınıñ, 18 – Ukraina içki işler Nazirliginiñ .
RNBO bildire ki, Silâlı quvetlerniñ 358 insan, Ukraina havfsızlıq hızmeti – 10, Devlet sıñır hızmeti – 108, Ukraina Milliy gvardiyası – 136, İçki işler nazirliginiñ 43 arbiyi yaralandı.
Yaralanğan insanlarnıñ umumiy sayısı – 655.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı tedbirler aprelniñ 15-den berli devam etmekte.
İyülniñ 2-de RNBO malümat merkeziniñ vekili Andriy Lısenko ATO vaqtında 200 arbiy elâk oldı ve 619 arbiy hızmetçi yaralandı, dep bildirdi.


text:
Qırımda «Qomşularım» leyhası Halqara islâm missiyasınıñ yardımınen başladı, dep bildire Kremlge boysunğan Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti (QAMDİ).
Berilgen malümatqa köre, leyhanıñ teşebbüsçisi Curçı rayonınıñ musulman cemiyeti rayon memuriyetiniñ yardımınen oldı. Leyha maqsadı – «Qırımnıñ çoq milletli müitinde qomşu munasebetleriniñ inkişafı ve pekitmesidir». Dersler rayonnıñ on mektebinde keçirilecektir.
Rayonnıñ musulman cemiyeti reisi Vaid Bilâlov bildire ki, dersler 9-10 sınıf talebelerinen yapıla.
«Talebeler qomşular arasında yüz bere bilecek farqlı vaziyetlerni talil ete, insanlarnıñ birleştirgen ya da zıddiyet içün sebep olğan şahsiyet çizgilerini ögrene, em de qomşular arasındaki vaziyetlerni tasvir etip, müsbet taraflarını tapmağa tırışalar», – dep tarif etti Bilâlov.
QAMDİ qayd etkenine köre, ilk üç ders rayonnıñ üç köyünde olıp keçti – Yüdendorf (Oktâbrskoye), Qıyat (Ostrovskoye) ve Sarıbaş. Qırımnıñ diger köy mekteplerinde de dersler keçirilmesi planlaştırılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qazaq tiliniń máselesi kúni búgin kúıip turǵan taqyryp. Ásirese, mektep oqýshylary arasynda. Nazarbaev zııatkerlik mektebine oqýǵa túsýshiler qazaq tilinen bas tartýǵa kóshken. Osy taqyrypty kótergen bir top ata-ana derbes mekteptiń basqarma basshysy Kúlash Shámshıdınovaǵa barǵany jaıly aqpar tarady. Baǵamdap qarasaq, ortadaǵy másele ana tilimizdiń tóńireginde eken. Oqýǵa zeıindi qazaq tildi talapkerdiń sany edáýir kóp bolsa da, orys tilimen birdeı grant bólingen. «Qazaq tildi synypta básekelestik kóp. Endi qazaq balalary básekelestik az orys tilinde bilim alǵysy kep jatyr» degende jaı túskendeı boldy. Reseıdegi eń sońǵy qazaq mektebi áldeqashan jabylyp qalsa da, bizdiń eldegi jaǵdaı osy.
Til máselesine qatysty ótkir pikir aıtyp, janashyrlyq tanytyp júrgen jýrnalıst Marat Baıdildáulymen suhbattasyp, máseleniń túıinin tarqatqandaı boldyq.
– Marat aǵa, ana tilimizdiń mártebesine qatysty jelidegi daýly oqıǵadan habardar shyǵarsyz? Orys tili minberden bastap mektepke deıin qazaq tiliniń jolyn kes-kestep júr. Til saıasatyna qatysty pikirińiz qandaı?
– Eń áýeli keńestik zamannan bastap sanaǵa sińgen «orys synybyn bitirgen balalar áldeqaıda bilimdi bolady» degen túsinikti joıýymyz kerek. Bul týraly áleýmettik jelide, BAQ-ta, ásirese, orystildi buqaralyq aqparat quraldarynda jappaı aqparat taratqan jón. Onda qazaq synybyn bitirgen balalardyń jetken jetistigine asa mán berip, nasıhatyn arttyrýymyz shart. Tipti, «qazaq mektebin bitirgen balalardyń bilim deńgeıi orys mektebin bitirgendermen salystyrǵanda joǵary» degendi halyq sanasyna sińire alsaq quba-qup. Onsyz biz eldegi orys tiline degen suranysty azaıta almaımyz. Aldymen halyqtyń sanasyn memlekettik tildiń artyqshylyqtaryna buryp, qalǵan sharýany sosyn isteý kerek.
– Aralas mektepter jaıly pikirińiz qandaı? Baıqasańyz, memlekettik tilge basymdyq asa kóp berile bermeıdi eken. Ol da kún tártibinde turǵan másele sekildi.
Aralas mektepti is júzinde sonaý patshalyq zamanda qazaq halqyn hrıstıan dinine engizýdiń bastapqy sharty retinde qarastyrǵan. Bul Ilmınskııdiń ıdeıasymen júzege asyrylǵan dúnıe. «Balalar sabaqty qansha oryssha oqysa da, úzilis kezinde bir-birimen qazaqsha sóılesedi eken. Bulardy orys balalarymen aralastyryp oqytý kerek» degen bastama sol kezeńde júzege asyrylǵan. Nátıjesinen áli de aryla almaı kelemiz. Sondyqtan, otarshyldyq júıeden áli de ajyramaı kele jatqan tájirıbelerdiń bárin toqtatý kerek. Bul meniń jeke pikirim.
– Osy máselelerdiń sheshimi qandaı? Usynysyńyz bar ma?
Bilim salasynda, jalpy, Qazaqstannyń jaǵdaıynda «memleketshildik» degen uǵym bar. Memleketshil tulǵalardy kóbeıtýimiz qajet. Sol máselelerdi sheshetin minberde otyrǵan azamattar meıli qazaq bolsyn, meıli orys bolsyn memleketshil bolǵany durys. Ár sheneýnik ózi basqaratyn mekemede memlekettik tilge basymdyq berip, memlekettiń múddesine jumys isteýi kerek. Memleketshildik psıhologııasy qalyptaspaı biz alǵa basa almaımyz.
– Jurt memlekettik til dese qazaq tilimen qosa orys tilin tilge tıek etip júr ǵoı. Bul endi bilmestik pen adasýǵa saıady. Jalpy, «Qazaqstanda orys tilin qoldanýǵa bolady» degen uǵymdy zańmen bekitý qanshalyqty durys?
– Bul til tóńiregindegi eń ózekti másele. QR Konstıtýııasynyń 7 baby, 2-tarmaǵynda «Memlekettik uıymdarda jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynda orys tili resmı túrde qazaq tilimen teń qoldanylady» delingen. Osy jerde úlken quqyqtyq kiltıpan bar. Ol jerde jazylǵany memlekettik uıym, al, odan basqa memlekettik organ degen bar. Ol – mınıstrlikter. Kez kelgen mınıstrlik, ákimdik memlekettik organǵa jatady. Al, memlekettik uıym degenimiz – memlekettik organǵa baǵynyshty, sodan tómen turǵan mekemeler. Máselen, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi organ bolsa, sonyń ishindegi komıtetter – memlekettik uıym. Memlekettik uıymdarda qajet bolǵan jaǵdaıda orys tili memlekettik tilmen teń paıdalanylady. Al, «organdarda» degen sóz Konstıtýııada joq. Memlekettik uıym men organ degenniń arasyna konstıtýııalyq keńes teńdik belgisin qoıyp jibergen. Al, is júzinde memlekettik organ memlekettik uıymnan joǵary. Osy qaǵıdany zań júzinde, quqyqtyq turǵyda dáleldep júzege asyratyn bolsa, barlyq mınıstrlik pen ákimdikter taza qazaq tilinde is júrgizer edi. Ekeýiniń statýsyn zań júzinde aıqyndaýymyz kerek. Sonda ǵana Konstıtýııalyq normalardyń júzege asýyna qol jetkizemiz.
– Nazarbaev zııatkerlik mektebine qatysty «talapkerlerdi bólgende 50/50 emes, qazaq tiliniń mártebesi basym bolýy kerek» degen jelide sóz bolyp jatyr. Osy jaıly aıtar oıyńyzben suhbatty túıindesek.
Men ondaı paıyzdardyń bárine qarsymyn. Konstıtýııaǵa qulaq asý kerek. Onyń esh jerinde 50/50 degen joq. Qazaqstanda «orys tiliniń mártebesi» degen statýs ne Konstıtýııada, ne Tilder týraly zańda joq. Tek, qoldaný týraly bar. Onyń ózin orysqul shovınster tyqpalap, qosyp jibergen. Biz tek Konstıtýııaǵa súıenemiz, Qazaqstanda qazaq tiliniń mártebesi bárinen bıik bolýy shart.
– Suhbatyńyzǵa rahmet!


text:
Alek Rowe | 723 FollowersHancı şiiri معرض الصور
| إطلع على كل التحديثات 11 صور عن hancı şiiri
من عند 10 .المستخدمين Hancı Şiiri - Bekir Sıtkı Erdoğan, Hancı Şiiri - Fahri Bulut, Hancı Şiiri - Fahri Bulut, Hancı Şiiri - Hikmet Saadet Çakıcı, Hancı Şiiri - Husam Hasret, Hancı Şiiri - İbrahim Necati Günay, Hanci şiiri - Gürkan Başak - Edebiyatdefteri.com, Hancı şiiri - kosarli 47 - Edebiyatdefteri.com, Hancı Şiiri - Osman Onuktav, Hancı şiiri - Nuh Comba - Edebiyatdefteri.com. نقوم بجمع أفضل الصور من مصادر مختلفة نشرها العديد من المستخدمين حول hancı şiiri.


text:
Koronavirusqa qarsı vakcinalardı öndiruşiler men barlıq memlekettiñ ükimetteri pandemiyağa qarsı tiimdi äreket etu üşin bäsekelestikten bas tartıp, ıntımaqtastıqtı küşeytui kerek, – dep Qazaqstannıñ eks-prezidenti Nwrswltan Nazarbaev älem elderine ündeu jasadı.
Aziya ekonomikalıq forumınıñ aşılu saltanatında Qazaqstannıñ atınan mälimdeme jasağan Nazarbaev: «Adamzat üşin vakcinalardı öndiruşiler men ükimetterdiñ ğalamşardağı jappay vakcinaciya mäselesin şeşudegi ıntımaqtastığı mañızdı. Bwl mäselede bäsekelestik pen sayasilandıru keri äser etedi. Vakcinalarğa qol jetkizu jekelegen elderge qısqa merzimdi payda äkeletin jwmsaq gibridti küş qwralına aynaladı, biraq jahandıq baqılausız jekelegen elderdiñ jetistigi nätije bermeydi», – degen.
Nazarbaevtıñ aytuınşa, pandemiya kezinde «jahandanu jäne halıqaralıq özara is-qimıl procesteri bayaulağan».
Biıl Aziya ekonomikalıq forumı (AEFB) 18-21 säuir aralığında «Transformaciyadağı älem: «Bir beldeu – bir jol» bastaması boyınşa jahandıq basqaru jäne ıntımaqtastıq üşin küş-jigerimizdi biriktiremiz» taqırıbımen ötip jatır. Talqılauğa wsınılğan negizgi problemalar tiziminde pandemiyadan keyingi jahandanu jäne sauda-ekonomikalıq qatınastardı ilgeriletu, DSW reforması sındı taqırıptar bar.
Nazarbaev bilikten ketse de, Qazaqstanda «qos bilik» fenomeniniñ beleñ alğanı jii aytıladı. 2019 jılı Wlıbritaniyanıñ halıqaralıq qatınastar boyınşa bedeldi saraptama ortalığı Qazaqstandağı bilik tranziti jöninde zertteu jariyalap, is jüzinde Toqaev prezident retinde aldıñğı prezident qalıptastırğan jüyedegi qos biliktiñ jartısı sanalatının ayttı.
Zertteuge qatısqan sarapşılardıñ pikirinşe, «Bwrınğı keñes respublikalarınıñ eşqaysısı äli basınan ötkermegen mwnday wrpaqaralıq tranzittiñ qaupi köp. 1991 jılğı täuelsizdikten bwrınğı uaqıttan beri elde üstemdik etip kelgen öz dästürin saqtap qalumen qosa, Nazarbaev Qazaqstannıñ özi bastap bergen bağıttan bwrılmay, küşeyip kele jatqan köptegen işki jäne sırtqı sın-qaterler konteksinde rejimniñ twraqtılığın saqtap qalğanın qalaydı».
Sonımen qatar, sarapşılar «Nazarbaev öz ökiletin wzartıp, biligin nığaytu üşin konstituciyağa jii özgeris engizdi, söytip jabıq, beyresmi sayasi jüye twraqtadı. Bwl instituttıq basqarudı, jalpı alğanda eldiñ damuın tejedi» dep sanaydı. Biraq Qazaqstannıñ bwrınğı jäne qazirgi prezidentteri elde «qos biliktiñ» ornağanın joqqa şığarıp keledi.


text:
Sankt-Peterburgda noyabr 18-de qırımtatarlarğa qoltutuv aktsiyasınıñ keçirilmesi planlaştırıla. Bu aqqında Facebookta Sankt-Peterburg Birdemligi saifesinde aytıla.
«Er aynıñ 18-inci künü şeerimizniñ soqaqlarına qırımtatarlarğa qoltutmaq içün çıqacaqmız», – dep aytıla ilânda.
Teşkilât qayd ete ki, aktsiya künü tesadufen saylanmadı.
«1944 senesi mayıs 18-de facia oldı. Qırımtatarlarnı sürgün etmege başladılar. Ayvan vagonlarında erkek ve qadın, qartı ve yaşı bar edi. Bir çoq yolda ve ğurbette can berdi. On yıllar soñra qırımtatarlar evine qaytıp oldılar. Er kes avdet olmadı: yalıñız sağ qalğanlar. Halqnıñ sürgünligi – genotsid, insanlarnı etnik sebeplerden yoq etüvdir», – dep aytalar teşkilâtçılar.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Senegal
Senegal, resmiy ad Senegal Cumhuriyeti (frenkçe Senegal, République du Senegal) - Senegal özeniniñ cenübinde, Ğarbiy Afrikada bir memleket. Senegal ğarpta Atlantik okean, şimalde Muritaniya, şarqta Mali, cenüpte ise Gvineya ve Gvineya-Bissau ile qomşudır. Yeşil Burun adaları Senegal yalısından 560 km uzaqlıqtadır.
Senegalnıñ paytahtındaki pempe göl bakteriyalardan başqa iç bir canlınıñ yaşap olamaycağı qadar tuzludır.
- Ortalama ömür: 62,93 yıl (2002 tahmini)
- Oqur-yazarlıq seviyesi: 39,1% (2001 tahmini)
- Kişi başına tüşken milliy kelir: $ 1 580 (2001 tahmini)
Tış bağlantılarDeñiştir
- Senegal ükümeti resmiy internet saytı (Frenkçe)
- BM Senegal haritası (pdf formatında)
- Senegal memleket malümatı


text:
Qırımtatarlarnı faşistlernen işbirlik tutqanlarında qabaatlağan ve olarnıñ sürgün etilmesini aqlağan qavğalı belli «Hatırlamağa rica ettiler» Şarqiy Qırım hatıra kitabı» kene de işğal etilgen Qırım territoriyasında tarqatıla.
Bu aqta «Krımskiy telegraf» neşrine bergen intervyusında onıñ müelliflerinden biri Vladimir Şirşov bildirdi.
«Yarımada Rusiyege qoşulğan ve bu yerde Meclis yoq etilgen soñ vaziyet deñişti, endi biz raat-raat kitabımıznı tarqata bilemiz. Lâkin, bizden keçirilmegen taqdimden hırsızlanğan nushalarnı yerli erbaplar, bilgenime ve añlağanıma köre, Qırımdan uzaqça ediye olaraq yollamağa tırışalar», ‒ dep bildirdi Şirşov.
Onıñ qayd etkenine köre, bir qaç kün evel «Sizni hatırlaymız» adlı kitapnıñ ekinci tom boyunca iş yekünlendi.
«Bu kitap «gidrogen bomba» olacaqtır ve Rusiye ve sabıq SSCB territoriyasında bu mevzu boyunca eñ aqiqiy kitap olacaqtır», ‒ dep ayttı Şirşov.
2013 senesi Qırımda bücet parasına «Hatırlamağa rica ettiler» Şarqiy Qırım hatıra kitabı» çıqarıldı, kitapta yarımadada milletlerara munasebetlerni kerginleştirgen ksenofobik fikirler aytıla.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına binaen, kitaplarnıñ erbaplarınıñ birinde qırımtatarlar Ekinci cian cenki vaqtında amama-aman episi duşman tarafına keçkeninde qabaatlana. Müellifler, efsaneviy qırımtatar istihbaratçısı Alime Abdennanovağa da «işğalcilerniñ yardımcısı» dep ayttı, o, çoq devat etken qıynavlardan soñ faşistler tarafından öldürildi. Abdennanova, qaramanlığı içün Qırmızı Sancaq nişanına nail oldı.
Kütleviy haber vastalarında malümat peyda olğan soñ, Qırımda narazılıq aktsiyası keçirildi, onıñ çerçivesinde iştirakçiler qavğalı kitapnı yoq etmege talap etti. Bundan soñ neşirniñ bütün tirajı yaqalandı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırım meselesi köterilgende Qırım qamaçavı aqqında degil, qıtaiy Ukrainadan yarımadağa mal ve hızmetlerniñ berilmesi aqqında laf yürsetmek kerek.
«Energetik ya da erzaq qamaçavı aqqında aytmaz edim. Söz qıtaiy Ukrainadan Ukrainanıñ işğal etilgen qısmına mal ve hızmetlerniñ berilmesi aqqında ketmeli», – dedi Çubarov dekabr 2 künü yedi ukrain matbuat vastaınıñ umumiy efirinde.
Çubarovnıñ sözlerine köre, Qırım qamaçavınıñ neticelerinden biri – «Qırım mevzuatınıñ» Ukraina ve dünya siyasetiniñ kün tertibine qaytarılmasıdır.
Aynı zamanda o şunı qayd etti ki, sentâbr 20 künü qırımtatar yetekçileriniñ tarafından başlanğan aktsiyanıñ bütün maqsatları yerine ketirmegen. Şu cümleden, Qırımda «Qırım içün küreşken» faali-qırımtatarlar, Rusiyede ukrain-qırımlı siyasiy mabüsleri Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Gennadiy Afanasyev apiste qala.
Qırım.Aqiqat, Tsentr jurnalistskih rassledovaniy, Hromadske.TV, ATR telekanalı, «Ukrainskaya pravda» neşiri, UA: Pervıy, Çernomorskaya TRK akimiyet ve cemaat arasında munasebetni tiklemek içün eki saatlıq efir içün birleştirler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
1944 senesi mayıs 18-20 künlerinde NKVD-NKGBniñ mahsus operatsiyası esnasında bütün qırımtatarlar Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa sürgün etildi (resmiy malümatqa köre, 194 111 kişi sürgün etildi). Qurultaynıñ mahsus komissiyası «Unutma» umum halq kampaniyasını keçirdi. Onıñ esnasında sürgünlikniñ şaatlarına ait 950 hatırlav toplandı. Qırım.Aqiqat bu arhivlerde yer alğan şaatlıqlarnı derc ete.
Men, Dilâra Nurmambetova (qızlıqta Denişayeva), qırımtatar, 1938-inci yılda fevral 16-sında dünyağa keldim, Qırım ASSR-niñ Aqmescit şeerinde doğdım.
1944-ünci yılda mayıs 18-inde sabıq SSSR-niñ Stalinist kommunist rejimi tarafından yapılğan qırımtatar halqınıñ tamamınen sürgünliginiñ şaatım olam.
1944-ünci yılda mayıs 18-inde NKVD ordularınıñ mahsus operatsiyası vaqtında men ve qorantamnıñ azaları, dört adam olıp sürgün etildik: Bağçasarayda doğğan anam Safiye Denişayeva (1911 yılı doğma), ağam Reşat Denişayaev (1931 yılı doğma), men, Dilâra Denişayeva (pasportqa köre 1938 yılı doğma, arhiv kâğıtına köre – 1939 yılı doğma) ve qardaşım – Şevket Denişayev (1939 yılı doğma).
Sürgünlik zamanında babam yanımızda degil edi, partizanlarda edi ve yalıñız 1944-ünci senede bizge keldi. Çıqarmadan evel, fevral ya da mart ayında (yahşı hatırlamayım), eki asker tüfeknen keldi ve babamnı iş ordusına dep alı kettiler. Bundan soñ babamnen öyle de iç körüşmedik...
Askerlerden biri anama dedi: «Maşinağa azırlanıñız, eñ kerek şeylerini alıñız». Anam Qurannı, babamnıñ foto portretini ve öz suretini aldı
Çıqarılğanda Aşağı Abdalda, sovhozda edik (şimdi Aqmescitniñ şimaliy tarafınıñ Zagorodnıy mikrorayonı – QA). Bir yük masnası keldi, maşnada artıq adamlar bar edi. Askerlerden biri anama dedi: «Maşinağa azırlanıñız, eñ kerek şeylerini alıñız». Anam Qurannı, babamnıñ foto portretini ve öz suretini aldı. Biz, balalar, maşnada ketecegimizge pek quvandıq. Men altı yaşında edim, Şevket – beş, Reşat – on eki, anam – otuz. Amma anam olarğa inanmadı, bizni öldürmege alıp keteler dep ayttı, çünki onıñ tatasını ve daa 12 adamnı okoplarğa alıp ketip attılar, olarnı çingene bellediler (mında işğalci nemse akimiyeti çingenelerni atqanı aqqında aytılğanına oşay – QA). Onıñ içün anam iç bir şey almadı.
Stantsiyalarnıñ birisinde alamnıñ balalarınen bitamnı (babamnıñ anasını) kördik, amma bizge olarğa qoşulmağa qayil olmadılar
Bizni vagonlarğa yüklegenlerini hatırlamayım. Poyezdde ketkende pek yaramadıq: aşımız yoq, urbamız da yoq – yanımızğa bir şey almadıq. Vagonda pek çoq bala, bitaylar ve emizgen qadınlar bar edi. Olar aç edi, balalar öle edi, bitaylar da öle edi. Üç-dört kün ölülernen beraber ketkenimiz vaqıt da oldı. Balalar ve qartanaylar ölgenini añlamay edim, amma olar yürmese, demek bir şey oldı dep aqlıma kele edi. Böyle de kete edik, amma bir yerde toqtanğanda aşamağa şey tapmağa tırışa edik, böylece bir sefer az qaldıq kadamni coyacaq edik. Stantsiyalarnıñ birisinde alamnıñ balalarınen bitamnı (babamnıñ anasını) kördik, amma bizge olarğa qoşulmağa qayil olmadılar. Amma men sizge mına ne aytacağım: cenk vaqtında 1941-1944-kece Aqmescitte bombalanmaq qorqusı ile yaşadıq, amma aç olmadıq – ötmek payını ala edi ve iç olmadım tekaran toya edik.
On doquzıncı kün Taşkentteki vokzalda tuvar vagonlarından çıqarıp taşlağan soñ, öyle de tışarıda qora tübünde yaşadıq, adamlar bizde qorqqanı şaşırtıcı bir şey degil
Demek isteyim ki, bizni sürgün etkende yolda bizge pek qıyın edi. Özüñiz tüşüniñiz: biz yolda o qadar aç ve bitli edi ki, bizni on doquzıncı kün Taşkentteki vokzalda tuvar vagonlarından çıqarıp taşlağan soñ, öyle de tışarıda qora tübünde yaşadıq, adamlar bizde qorqqanı şaşırtıcı bir şey degil. Beş künden soñ bizni at arabalarına yüklep Pskentke alıp kettiler. Anda amamğa yolladılar ve mazut kibi qara sabun berdiler. Soñra kene otuz kilometr Domqurğanğa alıp kettiler ve beş qorantanı bir mektep sınıfına yerleştirdiler. 1946-ncı yılğace ölye de mektepte yaşadıq, anam anda cıyıştırıcı olıp çalıştı. 1946-ncı yılnıñ mayıs ayında bizni bir özbek qadınnıñ evine yerleştirdiler.
Anam ve ağam gece-kündüz çalıştı. Ağam çoban edi ve ev saibesine yardım ete edi, onıñ adı Hidoyat apa edi. Amma şaraitsiz yaşağanımız içün, başta vetrânka, soñ malâriyanen hastalandıq. Ağam kirpilerni ve türlü otlarnı ketire edim, anam ise ondan bizge aş pişire edi. Onıñ içün keskin içek infektsiyasınen hastalandıq ve hastahanege tüştik, biraz yahşıca olğanımızdan soñ meni ve oğlan qardaşımnı Pskentteki bala evine berdiler, biz anda üç-dört yıl keçirdik. Biz bala evinde olğance, anam ve ağam Pskentke köçip, saipleriniñ amamında yerleşti. Anam meskenni tamir etti, sıladı, öyle de yaşadıq. Soñ men 0 yaşında birinci sınıfqa barıp başlağanda, anam bizni aldı.
Ebet, ağır edi, çünki anam ve ağam tola zavodına çalışmağa ketti, eki nevbet çalışa ediler, biz ise oqudıq. Kiymege urbamız yoq edi: ekimizge biz galoş, menim bir marlâ anterim. Amma adamlar acıy edi, eski urba bere edi ve atta kimerde aşata ediler. Anamnı pek acıy ediler – o pek mülâyim edi, adamlarnıñ ve Allahnı seve edi. Onıñ içün onı ürmet ete ediler ve seve ediler, onıñ duşmanı iç olmadı ve o 78 yaşınace yaşadı. Hasta edi, pensiya almay edi, çünki biz qaysı vesiqalar kerek olğanını bilmey ve añlamay edik. Qırımda Aqmescitniñ konserva zavodına, Pskentte – tola zavodında çalıştı. Amma bir yerge elâk olğan babam içün de pensiya almay edi.
Biz Qırımda yaşasa edik, sürgün etilmese edik, Qırım mekteplerinde oqıp ösip çıqacaq edik, eki kere köçmez edik
Körgen bütun şeylerimizni tarif etecek olsañ, bir kitap da yetmez. Biz Qırımda yaşasa edik, sürgün etilmese edik, Qırım mekteplerinde oqıp ösip çıqacaq edik, eki kere köçmez edik, öz evlerimizde, doğğan yerlerimizde çalışıp yaşar edik... Ğurbetlikte horlanmayıp, Vatanda yaşamağa arzu etmegen vaqtımnı hatırlamayım.
1970-inci yılda aqayım ve küçük qızımnen Qırımğa keldik. Aqmescitte Kirova soqağında evimni körgende, topraqnı öpe edim. Evimizde yaşağan adamlar maña rastkeldi, olar, bizden qalğanı eki yılğa – 1946-ncığace yetkenini ayttılar, oña ola sag qaldılar. Ellerimni öpe ediler ve anama, o olarnıñ canlarını qurtarğanını söylemege dediler, bizimkini ise Allah qurtardı.
1997-nci yılda men özüm, qorantasız keldim, vatanğa qaytmaq mümkünmi-yoqmı bilecek edim. Anam aldatmamağa, hırsızlamamağa ögretti, yaşayışımıznı vicdanlı yaşadıq, amma vatanımızda qaldırğan ana-baba mülkümizden marum qaldıq. Şimdi beş adam olıp kiralı evde yaşaymız. Bizge qıyın: oğlum çalışmay, kelinim balanen, pensiyama yaşaymız, Allahqa şükür, aç yürmeymiz. Esası, cenk ve açlıq olmasın, qalğan er şey yahşı olur...
Men er vaqıt tek yahşılıqnı tüşünem. Küçük olğanda – er ötmek tilimine quvana edik, şeker ve qanfet ise bizim içün degerlik edi.
Taşkent televideniyesinde 20 yıl çalıştım, pensiyağa çıqtım ve qırımtatarlarnıñ avdet komitetine yardım etip başladım
İşke nasıl barğanımnı tarif eteyim. 70nci sınıfta oqudım ve tatil vaqtında MTS anbarında çalıştım. Aylığım pek az edi, amma anter ve ayaqqap alğanıma quvandım. 1959-ıncı yılda eñ ucuz ayaqqap kiyip büyük yaşayışımnı başladım. Qırq yıl çalıştı, şimdiki pensiyam 880 ğrıvnâ, oña da şükür.
Taşkent televideniyesinde 20 yıl çalıştım, pensiyağa çıqtım ve qırımtatarlarnıñ avdet komitetine yardım etip başladım. O vaqıt, 1992-nci yılda, Taşkentte Ediye Cemileva deputat edi, o, Taşkent ve civarında yaşağan adamlarğa yardım etmek içün olduqça çalıştı. Biz, qadınlar, toplanıp, Qırım gazeta ve mecmualarını ala edik ve adamlarğa tarqata edik, Qırımğa köçkenlerge biletlernen ve konteynerlernen yardım ete edik.
Men Qırımğa 1997 senesi keldim ve Ukraina vatandaşı oldım, aqayım 2004-ünci yılda keldi, oğlum – 2006-ncı yılda, qadını ve eki torunım kelmedi – çare yoq, olar Taşkentte qaldı. Raat yaşap, öz ikâyemnen qırımtatar talebelerinen paylaşmağa isteyim. «Unutmanı» tüşünip tapqanlar sağ olsunlar.
(2009 senesi oktâbrniñ 6-nda yazılğan hatırlav)
Neşirge Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqınıñ genotsidini ögrenüv ve onuñ neticelerine qarşı çareler körüv boyunca mahsus komissiya reisiniñ muavini Elvedin Çubarov azırladı


text:
Yılnıñ soñuna qadar Aqmescit sakinlerine eki yañı bala bağçasını qurmağa vade eteler
Kremlge bağlı Qırım maarif nazirligi Aqmescitniñ Borçoqraq ve Ana Yurt qasabalarında eñ azı 500 million ruble (8,6 million dollar) fiyatında eki bala bağçasınıñ qurucılığı başlanğanı aqqında bildirdi. Bunı fevral 13 künü «Krıminform» haber ete.
Müessiseniñ matbuat hızmeti: «Bala bağçalarınıñ ekisi de 2020 seneside qadar Qırım ve Aqyar içün federal inkişav programması çerçivesine qurula. Er biri 260 yerlik olacaq, ve 2017 senesiniñ soñuna qadar açılmaq kerek. Borçoqraqtaki balalar bağçasına 258,5 million ruble masraf etilecek, Ana Yurttaki – 262 million rubleden biraz ziyade», – dep yaza.
Matbuat hızmetiniñ bergen malümatına köre, şimdiki Qırım Tasil, ilim ve gençlik nazirligi, 2017 senesi devamında umumen bala bağçalarında qoşma 10 biñ yer azırlaycaq ola.
Bundan evel Rusiyeniñ Qırımdaki ükümeti Aqmescit içün 18 bala bağçası qurulacağı aqqında söz bergen ediler.
Keçken sene mayısnıñ başında işğal etilgen Qırımnı ziyaret etip, Rusiye ombusmeni Tatyana Moskalkova bala bağçalarına uzun nevbetler tizilgeninen bağlı olğan problemağa diqqat çekken edi.
Qırımda bala bağçalarına nevbetler sozulğanını – Rusiyeli memurlarnıñ uzun müddetke Qırımğa yollanılğanlarınen bağlaylar.


text:
ГiMH kpиMcbkoTaTapcbkoro Hapoдy/
Qırımtatar milliy gimni
KypyлTaєM kpиMcbkoTaTapcbkoro Hapoдy 30 чepBHя 1991 пicHя Ant Etkenmen (Я ПpиcяrHyBcя) aBTopcTBa HoMaHa ЧeлeбiджixaHa бyлa зaTBepджeHa HaцioHaлbHиM riMHoM.
Nasıl olsun bu zavallı qardaşlarım çürüsin?
Onlar içün ökünmesem, qayğırmasam, yaşasam,
Yüregimde qara qanlar qaynamasın, qurusın!
Ant etkenmen, şu qaranğı yurtqa şavle sepmege,
Nasıl olsun eki qardaş bir-birini körmesin?
Bunı körip buvsanmasam, muğaymasam, yanmasam,
Közlerimden aqqan yaşlar derya-deñiz qan olsun!
Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege,
Bilip, körip milletimniñ közyaşını silmege.
Bilmey, körmey biñ yaşasam, Qurultaylı han olsam,
Kene bir kün mezarcılar kelir meni kömmege.


text:
Bunı Ukrainda Türkiyeniñ elçisi Yonet Can Tezel bildirdi, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
Elçiniñ aytqanı kibi, Qırım yarımadasında «bizim qardaş ve soylarımız, Ukraina ve Türkiye arasında dostluq köpüri olğan qırımtatar halqı yaşay».
Dimlomat şunı da qayd etti ki, Ukrainada peyda olğan meselelerni tek Ukraina çezmeli. Amma bunı halqara cemaatnıñ yardımı ile yapa bile.
«Epimiz vaziyetni arbiy areketleri vastası ile çezmemek kerekligini aytamız. Onı tek muzakereler ve diplomatik yollarınen çezmek lâzim. Şubesiz, Rusiyenen pek müim munasebetlerimiz bar. Ve bütün bu tüşüncelerimizni biz rusiye şeriklerimizge de aytamız», – dep aytı Türkiye elçisi.


text:
Kiyevde Ukraina tarihınıñ milliy müzeyinde qırımtatar bayrağına ve Qırım hanlarınıñ sülâle tamğasına bağışlanğan sergi açıldı. Sergi ziyaretçileri «taraq tamğa» timsaliniñ halef qulanuvını taqdim etken eksponatlar ile tanış ola bileler», – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qırımtatar bayrağı» foto sergisinde Qırım, Lviv, Kiyev, Amerika ve diger memleket fotograflar iştirak etti. Er bir fotoresimde bayraq tasvirlengen – Ukrainada ve onıñ tışında.
Bunıñ ile müzeyde qırımtatarlarnıñ sürgünligine bağışlanğan sergi çalışmaqta.
Qırım meseleleri boyunca Ukraina Devlet hızmetiniñ reisi Aslan Ömer Qırımlı Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, qataiy Ukrainada böyle tedbirlerniñ keçirilmesi ümüt bere ve işğal etilgen topraqta qalğan vatandaşlarğa destek köstere.
«Bu adise bizler içün pek müim, çünki qırımtatar medeniyetiniñ yañıdan doğuvı, cemiyetniñ qırımtatar halqınıñ timsalleri, tarihı ve faciaları ile tanışuvı pek müimdir. Añlav içün pek emiyetlidir», – dedi o.
Belli qırımtatar ustası ve El-Cheber ustahanesiniñ tesisçisi Rustem Skibin Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, bayraq aqqında foto sergisini teşkil etmek ğayesi çoqtan peyda olğan edi, şimdi ise buña eñ kelişken zamandır.
Rustem Skibin dey ki, ileride «Qırımtatar bayrağı» sergisi Ukraina prezidentiniñ memuriyetinde taqdim etilecektir.
Evel bildirilgeni kibi, iyün 3 künü Kiyevde flash mob başlandı, maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden keçirip, birdemlik timsali olaraq qırımlılarğa teslim etmek.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
Aqmescitte Jidkova soqağı boyunca yerleşken yataqhanede cumaqşamı künü iyül 2-de tintüv keçti. Binanı maskalı ve silâlı insanlar tintti, olar özlerini tanıtmadı ve yataqhane sakinlerine öz areketlerini añlatmadılar.
Yerli sakinler Qırım.Aqiqatqa añlatqanı kibi, silâlı insanlar yataqhaneniñ Ruslan adlı sakinini qıdıra edi.
«Bu oğlan yaşagan odanı alt-üst etiler, qazan ve çanaqlarnı bile qarıştırdılar»,– dep tarif eteler yataqhane sakinleri.
Tintüv sebebini politsiya hadimleri sakinlerge öyle de añlatmadılar.
Şaatlarnıñ aytqanı kibi, böyle areketler yataqhane sakinlerini, şu cumleden qartlarnı ve balaları olğan qadınlarnı pek qorquzdı.
Qırımnıñ İçki işler Nazirliginiñ saytında nasıldır bir qıdıruv tedbirleri aqta malümat yoq.


text:
Dünya insan aqlarını qorçalav kününde, dekabrniñ 10-nda, «Qırım ğayesi» teşebbüsiniñ teşkilâtçıları 2014 senesinden berli yarımadada ilk olacaq aq qorçalayıcı konferentsiyasını keçirip olamadı. Olarnıñ aytqanına köre, «Rusiye uquq qoruyıcıları olarnı qorquzmağa başladı».
Bu aqta qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparov tarif etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Tedbir başlamazdan evel bugün toplaşqan yerimizniñ saibine telefon etip tenbilediler: tedbir lâğu etilmese, onıñ problemleri olacaq. Bu insannı yahşı bilemiz ve onı telükege oğratmağa istemeymiz, şunıñ içün konferentsiyanı belli olmağan vaqıtqa qaldırmağa qarar aldıq», – dep tarif etti aq qorçalayıcı.
Advokat Emine Avamilevanıñ qayd etkenine köre, «böyle vaziyetniñ eñ tendentsioz tarzı bar».
«Bizge yer berilmedi. Qırımda insan aqları muntazam sürette bozula. Ve bugün bunı açıq aytmağa imkân berilmegeni – bunıñ delilidir», – dep ayttı Avamileva.
Rusiye uquq qoruyıcı organları qırımlı aq qorçalayıcılarnıñ malümatını açıq sürette izaatlamadı.


text:
Bunı o, yañı tış işler naziri Pavel Klimkinni taqdim etip, bildirdi, dep yaza İnterfaks-Ukraina.
Prezidentniñ aytqanına köre, vesiqa imzalanmasından soñ onı yerine ketirüv boyunca ciddiy iş olacaq.
O, tış işler naziri tışqı siyaset nazirligini deñiştirecek ve onıñ semerelik derecesini arttıracaq degen ümütte.
Poroşenkonıñ bildirgenine köre, Ukraina memleket şarqında üküm sürgen vaziyetni barışıq al etüv planını iyün 23-de Lüksemburgda Avropa Birliginiñ tış işler nazirleri körüşüvinde taqdim etecek.
Bu künleri Poroşenko assotsiatsiya Añlaşmasını kenişletüv ve eyi qomşulıq siyaseti meseleleri boyunca Avropa komissarı Štefan Füle ile muzakere etti.


text:
Rusiyeniñ daa bir vatandaşı Ukrainada siyasiy sığınaqnı soradı.
Bunı salı künü Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Mında şunı qayd eteler ki, avgust 5 künü «Borispol» ava limanında «Şeremetyevo»dan kelgen yolcularnıñ qayd etüvi vaqtında sıñırcılarğa Rusiyeniñ vatandaşı qaçaq statusınıñ berilüvi aqqında muracaatta bulundı.
Adam Sverdlovsk vilâyetiniñ sakini olğanını ve evel Ukrainağa kelip-ketkenini añlattı.
«Evge qaytıp, semetdeşlerine Ukrainadaki vaziyet olarğa kösterilgeninden farqlı olğanını añlatmağa tırıştı. Faqat etraftakiler onı añlamadı ve o, insan fikirlerini deñiştirmege istegeni sebebinden mahsus hızmetler tarafından taqipke oğradı», – denile beyanatta.
Bunı sıñır bekçileri migratsion hızmetniñ vekillerine bildirdiler.


text:
Romaniyada er yıl, dekabr 13 künü, resmiy seviyede Qırımtatarlarnıñ Künü qayd etile.
Bu aqta öz Facebook saifesinde qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Böyleliknen, demokratik Romaniya XVIII – XIX asırları mecburiy icretler neticesinde bu topraqlarda yerleşken qırımtatarlarnıñ Romaniya tarihındaki rolüne emiyet ayıra», – dep yazdı.
1989 senesi arbiy avdarmasından soñ Romaniya türk-musulmanlarnıñ Demokratik birligi teşkil etildi. 1990 senesi eki teşkilâtqa bölündi – Romaniya türkleriniñ Demokratik birligi ve Romaniya türk-tatar musulmanlarınıñ Demokratik biriligine.
Soñkisi özüni qırımtatarlar ile bağlay ve milliy menlik, til, din ve medeniyetniñ saqlanması oğrunda tura. Memleket boyunca yigirmiden ziyade filialı bar.


text:
Bäşşar Äsäd
Bäşşar Hafiz äl-Äsäd (rapәп. بشار حافظ الأسد,11 sentäber 1965, Dimäşq) - Süriä säyäsi häm däwlät eşleklese, Süriä prezidentı häm Baas firqäseneñ töbäk bülekçäseneñ särqätibe (2000 yıldan).
Tärcemäi xäl[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bäşşar Äsäd 1965 yılda Süriä särğäskäre, brigada generalı - Hafiz Äsäd ğailäsendä tuğan. Anıñ ğailäse dini kimçelekkä - alawitkä (şiğilek tarmağı) qarıy.
Bäşşar ğäräp-frantsuz "Xörriät" kölliäten 1982 yılda tämamlağan. 1988 yılda Dimäşq Universitetı meditsina fakultetın oftalmolog belgeçlege buyınça tämamlağannan soñ Tişrin xärbi hospitalendä eşlägän.
1991 yılda Böyekbritaniägä stajirovkağa küçkäç, London şähärendä Western Eye Hospital oftalmologiä üzägendä eşlägän.
Xakimiätkä kilü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Däwlät xakime Hafiz Äsäd başta ölkän ulın üz wärise itep bilgelämäkçe bulğan, läkin Bäsil 1994 yılda avtohäläkättä wafat bulğan.
Abıyı ülgännän soñ Bäşşar Watanğa qaytqaç xärbi xezmätkä kergän häm 1999 yılda palkawnik däräcäsen alğan.
Ätise ülgännän soñ 2000 yılda Bäşşar Äsäd Süriä prezident wazifasına kergän. 20 iyündä Baas firqäseneñ general' särqätibe bulıp saylanğan.
Tışqı säyäsäte[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1967 yılda İzrail Golan biekleklären Süriädän yawlap alğannan soñ, Süriä xalimiäte üz cirlären kire qaytarırğa tırışqan. Bäşşar Äsäd şul säyäsättän baş tartmağan.
AQŞ häm İzrail Süriäne xärbi törkemnärgä (Xezbollah, Xamas, İslam cihadı) bulışuğa ğäyeplilär.
Bäşşar Äsäd İslam qarşılığın Livanda, Fälästindä açıq yaqlağan, läkin 2003 yılda İzrail belän kileşülärne torğızırğa täqdim itä.
AQŞ Süriäneñ İraq xakimiäten yaqlağanın ğäyepläde, häm "yawızlıq küçäre"nä kerrte. AQŞ beldergänçä Süriä İraqqa qorallar belän bulışqandır.
Watandaşlar suğışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2011 yılda ğäräp illärendä rizasızlıqlar häm çualışlar başlana.
15 martta Süriädä şul çualışlar başlana. Çit il yaqlawı yärdämendä xakimiätkä qarşı rizasızlıqlar watandaşlar suğışına äwerelä.
2013 yılda awır qorallar belän suğış däwam itä, avgust ayında ximik qoral qullanılğan. Könbatış illär Bäşşar Äsädne cinäyätlärgä ğäyeplilär, Rusiä terrorist köçlären qotoçqıç cinäyätlärgä dä ğäyepli. AQŞ häm Rusiä söyläşüläre näticäsendä ximik qorallarnı Süriädä yuq itärgä tieş.


text:
Aqmescitte mayısnıñ 18-nde Lenin bulvarında, tren vokzalı yanında, qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına tedbirler keçirildi. Qırımtatar faalleriniñ aytqanına köre, tedbirler adet üzre keçirilgen abide yanında Rusiye polisi bar edi.
Berilgen malümatqa köre, saba sürgünlik qurbanları abidesine yerli akimiyet çeçek qoydı. Bundan soñ qırımtatar faalleri kelip, dua etti ve çeçekler qoydı.
Mayısnıñ 18-i arfesinde qırımtatar faallerini polis tenbiledi.
Salı künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün etip başlağanına 77 yıl tola. Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıla.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina akimiyeti Qırım yarımadasını kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları Ukrainanıñ Türkiye elçihanesinde de añıldı, matem şeritli qırımtatar bayrağı endirildi, dep bildirdi Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa. Türkiye Tış işler nazirligi qırımtatarlarğa qol tutmağa ve «Qırımnıñ qanunsız ilhaqından soñ zulumnı toqtatmağa tırışmağa» devam etecek, dep bildirdi.
Mayıs 18 qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma yılına Kanadanıñ New Brunswic vilâyetiniñ paytahtı Fredericton Ukrainanıñ Kanada elçihanesiniñ teşebbüsine qoşulıp, qırımtatar bayrağını köterdi. Bayraq Ukraina devlet bayrağınen beraber Fredericton meriyası ögünde asıldı.
Kyivdeki «Qırım evinde» bugün «Tañ» («Svitanok») installâtsiyası açılacaq. Mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma tedbirlerinde Latviya Seyminiñ spikeri Ināra Mūrniece iştirak etmege niyetlene.
Qırımtatar Milliy Meclisi mayısnıñ 18-nde eglenceli tedbir keçirmemege çağırdı. «Qırımtatar resurs merkezi» ise «Genotsid olmasın!» adlı informatsion kampaniyanı başlattı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar temsilciligi ocalarnı ve gençlik merkezleriniñ ocalarını mayısnıñ 18-nde Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına ders keçirmelerine çağırdı.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda 2019 yılda 7,43 million turist raatlandı, bu ise 2018 senesi köstergiçlerinden 9,3% çoqçadır, dep yazdı Fecebookta Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov.
"Musafirlerimizniñ 57% "Qırım köprü"nden keldi, şu cümleden altı biñden ziyade adam yılnıñ soñunda açılğan demiryolundan keldi. Umumen köpürden Qırımğa 2,5 million naqliyat kirdi", - dep qayd etti Aksönov.
Onıñ aytqanına köre, 1,1 millionğa qadar adam Qırımğa qıta Ukrainadan keldi. Ecnebiy raatlanıcılarnıñ 20% - Belarustan, 11% - Qazahistandan, 7% - Almaniyadan, 4% Özbekistanda ve 4% Ermenistandan, 3% - Estoniyadan, 2% - Azerbaycandan.
Daa evel Rusiye nezaretindeki turizm, kurort ve sport komitetiniñ başı Aleksey Çernâk, 2019 senesinde ilhaq etilgen Qırımğa 159 memleketten musafir kelgenini bildire edi.
2019 senesi oktâbrniñ başında Rusiye nezaretindeki Qırim ükümetiniñ Kurortlar nazirligi, 2019 senesinde yarımadanı 6,6 million turist ziyaret etti, dep bildire edi.


text:
Berlek ilçesen telämilär
Beninda xökümät Oliver Nettenı persona non grata itep iğlan itte
Afrika ile Beninda xökümät Awrupa Berlegeneñ Kotonudağı ilçese Oliver Nettenı ildä persona non grata itep iğlan itte.
Citäkçelek Nettenı ilneñ êçke mäs’älälärenä häm wazifasınnan başqa êşlärgä qatışuda ğayepläp, ildän kitär öçen 1 dekabr’ könenä qadär waqıt birde.
Tışqı êşlär ministrlığınıñ üzen berniçä tapqır iskärtüenä qaramastan Oliver Nettenıñ bu totışınnan waz kiçmäwe häm Bryussel’ avtoritetınıñ artına sıyınuı belderelä.
Awrupa Berlege räsmi zatlarınıñ qararnıñ kire alınuı öçen citäkçelek belän küreşüe, fäqat Benin xökümäteneñ kiregä adım yasamawı açıqlana.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukrainadan 7 köymä xäräkät itte
Aşlıq cibärü qısalarında bügen Ukraina portlarınnan 7 köymäneñ xäräkät itüe belderelde


text:
Ukraina tışqı işleri Nazirligi, işğal altındaki Qırımnıñ İçki rayonı Eseniñki (Puşkino) köyünde yaşağan qırımtatar tili ocası Lenara Mustafayevanıñ evinde tintüv keçirilgeni sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu aqta noyabrniñ 16-nda Ukraina MİD’iniñ spikeri Maryana Betsa Twitterde yazmaqta.
«İşğalci qırımtatarlarına nisbeten basqını ep arttırmaqta. Mecburiy sürgün içün «esas» azırlay. Rusiye Federatsiyasına nevbetteki narazılığımıznı bildiremiz», – dep yaza Betsa.
Qırımtatar Milliy Meslisiniñ reisi Refat Çubarov noyabrniñ 16-sı, cumaaqşamı künü, Qırımnıñ İçki rayonında yaşağan qırımtatar tili ocası Lenara Mustafayevanıñ evinde tintüv yapılğanı aqqında bildirgen edi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri qırımtatar tili ocasınıñ evinde tintüv yapılğan soñ, qocası - Mustafa Mustafayevni, Aqyarğa alıp ketkenleri aqqında haber etken edi.
Şaatnıñ bildirgenine köre, noyabrniñ 16-nda Eseniñki (Puşkino) köyünde eki dane tintüv yapılğan eken.
Rusiye küç idaresi bu hususnen bağlı daa iç bir kütleviy izaat bermedi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.


text:
Mäskäw däwlät universitetı
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
M. V. Lomonosov isemendäge Mäskäw däwlät universitetı (M. B. ЛoMoHocoB иceMeHдәre Mәckәү дәүләT yHиBepcиTeTы ) – Rusiäneñ aldınğı yuğarı uqu yortı häm fänni-metodik üzäk. Qısqaça – ‘’MГy’’ (MDU). Universitetqa nigez 1755nçe yılda salınğan. Xäzerge waqıtta ul Rusiäneñ iñ zur yuğarı uqu yortı. 2004çe yılğı mäğlümatlar buyınça universitetta 31 meñ talib häm 7 meñ aspirant belem alğan. Universitet citäkçese – rektor – Viktor Sadovniçiy.
TarixYзrәpTү
Universitet İvan Şuvalov häm Mixail Lomonosov teläktäşlege belän başlanıp kitä. Patşabikä Yelizavetanıñ Universitetnı tözu turındağı qararı 1755nçe yılnıñ 25 ğiynwarında dönya kürä. Berençe däreslär 26nçı apreldä ütä.
Xäzerge waqıtta Mäskäw däwlät universitetı häm Pitırbur däwlät universitetı arasında qaysı yuğarı uqu yortı ölkänräk buluyı turında bäxäs bara.
Başlıça Qızıl mäydannıñ Töp Daruxanäse yanında urnaşqan universitet Böyek Yekaterina (Äbipatşa) tarafınnan xäzerge urınına, Moxovaya uramına küçerelä. Töp bina 1782-1793 yıllarda Matvey Kazakov surätläre buyınça tözelä.
18nçe yözdä universitetta öç fakultet bula: fälsäfä, meditsina häm xoquq. 1799nçe yılda Mixail Xeraskov zatlı keşelär öçen äzerläü mäktäbe (БлaropoдHый пaHcиoH) buldıra. Ul 1830nçı yılda gimnaziäga äylänä. Universitet basmaxänäse imperial Rusiädä iñ popular gäcit – "Moskovskiye Vedomosti"nı çıǧara.
1905nçe yılda universitetta sotsial-demokratik tügäräk patşanı urınınnan kitärgä häm Rusiäne respublikağa äyländerergä çaqıra. Patşa xakimiäte universitetnı yaba başlıy. 1911nçe yılda gäskärlärneñ universitet cirlegendä buluına häm qayber professorlarnı cäberläügä qarşı 130 uqıtuçı-professor universitettan kitü turında ğariza yazalar. Meñnarça student universitettan quıla.
1917nçe yılğı Oktäber inqıylabınnan soñ universitet işeklären ğadi eşçe häm krestiän balaları öçen aça. 1919nçı yılda universitetta uqu öçen tüläü beterelä. Eşçe balaları öçen maxsus äzerläü mäktäbe dä açıla.
1940nçı yılda universitetqa Mixail Lomonosov iseme birelä.
İkençe Bötendönya suğışınnan soñ universitetqa yänä can kerä. Däwlät birgän aqçası biş tapqır arta, Mäskäwneñ Çıpçıqlar Tawında (BopoбbeBы Гopы) yaña kampus barlıqqa kilä. Bu kampus, zamanına qarap, iñ yaña cixazlar belän eşlänä. Xäzerge waqıtta MDU kampusı dönyada iñ zur universitet kampusı bulıp sanala.
1992nçe yılda Rusiäneñ maxsus qararı belän universitet ayırım finanslauğa ireşä. Bu aña mäğärif ministrlığınnan küpmeder däräcädä bäysezlek birä.
KampusYзrәpTү
1953çe yıldan başlap, universitetnıñ küp fakultetları Çıpçıqlar tawında urnaşa. Töp bina Lev Rudnev proyektı buyınça eşlänelä. Tözeleş waqıtında ul New York City’dan qala dönyada iñ zur bina sanala. Häm ul Awropada iñ böyek bina bulıp 1988nçe yılğa xätle sanala. Töp binanıñ böyeklege 240 metr, 36 etaj. Ul professorlar häm studentlar yäsi torğan dürt qanat belän äyländerep alınğan. Qayber mäğlümätlärğä qarağanda, töp bina koridorları 33 kilometrğa cıyıla häm and barlığı 5000 bülmä urnaşqan. Bina eçendä konsert zalın, teatr, muzey, kitapxanä, basseyn, militsiä bülekçäsen, poçta bülekçasen, ker yuu, çäçtaraşxanä, kafeteriälär, bank bulekçälären h.b. tabıp bula. Universitet administratsiäsennän qala töp binada dürt fakultet: Geologiä, Geografiä, Mexanika-Matematika häm Sänğät fakultetları urın alğan. Bina başındağı yoldız eçenä manzara qaraw platforması häm keçkenä bülmä sıyğan.
Töp binadan tış, kampusta berniçe uqu binası urnaşqan. Şulay uq monda Rusiädä berdanber baseball stadionın da tabıp bula.
Moxovaya uramında urnaşqan tarixi binada xäzer Jurnalistika, Psixologiä fakultetların, Aziä häm Afrika illaren öyränü institutın tabıp bula.
FakultetlarYзrәpTү
2005 yılda unversitetta barlığı 29 fakultet häm 15 fänni-tikşerenü üzäge bulğan:
- Mexanika häm matematika fakultetı
- Xisap matematikası häm kibernetika fakultetı
- Fizika fakultetı
- Ximiä fakultetı
- Biologiä fakultetı
- Bioinjeneriä häm bioniformatika fakultetı
- Tufraq fäne fakultetı
- Geologiä fakultetı
- Geografiä fakultetı
- Materiallar fäne fakultetı
- Tarix fakultetı
- Filologiä fakultetı
- Fälsäfä fakultetı
- İqtisad fakultetı
- Yuğarı Biznes mäktäbe
- Xoquq fakultetı
- Jurnalistika fakultetı
- Psixologiä fakultetı
- Aziä häm Afrikanı öyränü institutı
- Sotsiologiä fakultetı
- Çit tellär fakultetı
- Däwlät idaräse fakultetı
- Sınlı sänğät fakultetı
- Cihan säyäsäte fakultetı
- Mäğärif fakultetı
- Östämä belem fakultetı
- Mäskäw iqtisad mäktäbe
- Xärbi xezmät fakultetı
KeşelärYзrәpTү
MDUnı tämamlağan tanılğan tatarlar
- Akademik Robert İskändär ulı Niğmätulin
- Akademik Räşid Ğali uğlı Sönniev
- Elvira Näbiullina – Rusiä iqtisad ministrı (2007-)


text:
Alan Türing
Alan Matison Türing (inglizce Alan Mathison Turing; 1912 senesi kiraz ayı 23, London, İngiltere, Büyük Britaniya - 1954 kiraz ayı 7, Vilmslou, Çeşir, İngiltere, Büyük Britaniya) - ingliz riyaziyatçı, mantıqçı ve kriptografiyacı. Türingge zemaneviy informatikanıñ babası dep aytalar.
Ekinci cian cenkinden evel Britaniyada Kembric Qıral kollecinde ve Amerikada Prinston universitetinde oquy edi.
Cenk vaqtında amerikalı alimler ve arbiylernen beraber britan gizli Bleçli Park institutında nemse komandalıq şifrleriniñ açıluvı üzerinde çalışmaqta edi. Ayrıca, “Enigma” adlı nemse şifrlegen maşnasınen kodlanğan beyanatlarnıñ açıluvında iştirak etken edi. Tafsilâtlarnıñ çoq yıllıq gizlenüvinden soñ tek şimdi yayınlandırılğan edebiyatına binaen, bu iş, daima muvafaqiyetli olmağanına baqmadan, Hitlerge qarşı küreşken ittifaqdaşlarğa bazı arbiy kampaniyalarında ğalebe qazanıp biñlerce insan ömrüni saqlamağa yardım etken.
Suniy intellektni tetqiq etüvge emiyetli isse qoşqan; Türing testi kibi belli olğan deñevni teklif etken.
Gomoseksualist olğanı içün qadın gormonları ile himiyeviy tedaviyligine mahküm etilgen edi. Özüni öldürdi.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Hodges A. Alan Turing — Unwin Paperbacks, 1985. — ISBN 978-0-04-510060-6
- ↑ 2,0 2,1 Internet Movie Database (aHrл.) — 1990.
- ↑ 3,0 3,1 Bibliothèque nationale de France идeHTифиkaTop BNF (фp.): açıq malümat platforması — 2011.
- ↑ http://www.telegraph.co.uk/technology/news/9314910/Britain-still-owes-Alan-Turing-a-debt.html
- Pages using ISBN magic links
- İyün 23 künü doğğanlar
- 1912 senesinde doğğanlar
- Bиkипeдия:CTaTbи c иcToчHиkaMи из BиkидaHHыx
- İyün 7 künü ölgenler
- 1954 senesinde ölgenler
- Bиkипeдия:CTaTbи co ccылkaMи Ha элeMeHTы BиkидaHHыx бeз pycckoй пoдпиcи
- Vikipediya:CTpaHицы c иcпoлbзoBaHиeM пapaMeTpa «HaзBaHиe» B шaблoHe «Infobox»
- Elifbe sırasına köre adamlar
- Alimler
- Büyük Britaniya adamları


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım prokuraturası Bağçasaraydaki Suvlu Qaya qadimiy mezarlığında qanunsız qurucılıq işleri yapıla, dep bildire.
Müessiseniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, prokuratura kütleviy haber vastalarınıñ derc etkenlerini teşkerdi. Qayd etilgenine köre, III-V asırlarnıñ Suvlu Qaya mezarlığı tapılğan medeniy miras (arheologiya) obyektleri sırasına kirsetildi.
«Qanunğa zıt bir şekilde Bağçasaray akimiyeti medeniy miras obyektini saqlap qalmaq, onı kerekli tehnik, sanitar vaziyetini saqlamaq, abadanlaştırılmağan medeniy miras obyektiniñ yer vaziyeti daa beter olmasın dep vazifelerini yapmadı», – dep qayd ete prokuratura.
Müessise bildirgenine köre, «yerli idare organına mezarlıq aqqında çoq haber etilse de, qurucılıq toqtatılmadı, medeniy mirasnı qoruv organlarınen kelişmeyip, mesken ve yarcımcı inşaatlar quruldı».
Qayd etilgenine köre, Bağçasaray memuriyetiniñ yolbaşçısına haber etildi, al-azırda qayd etilgen bozuvlarnı toqtatmaq içün iş yapıla. Bağçasaray Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı mezarlıqtaki qurucılıq işlerinen bağlı malümatnı izaatlama


text:
Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birliginiñ tarihında devlet tarafından biñlernen qabaatsız insannıñ öldürülmesinen bağlı facialı saifeler bar. Bugün o vaqıt aqqında o qadar çoq yazılğan ve aytılğan soñ, arhiv vesiqaları derc etilgen soñ – kommunizm qoruyıcıları ve qanlı diktator Stalinniñ tarafdarları alâ daa bar. Qırımtatarlarnıñ tarihında eñ qara künlerinden biri – 1938 senesi aprel 17 künü, qırımtatar halqınıñ ziyalıları qurşunğa tizilgen edi.
Buharintsı... zinovyevtsı... trotskistı...
İ daje vsâk, kto koso posmotrel!
Dela ih zlı i pomıslı neçistı:
V türmu ih! Na doprosı! Pod rasstrel!
Mı strah na obıvatelâ nagonim:
Vseh nenadejnıh – v lagernuyu pıl!
Mı Gitlera v terrore peregonim!
Kostâmi jertv üseyem vsü Sibir!
Şair Aleksandr Dıbinniñ «God 1937» şiiri Sovetler Birligi tarihında «Büyük terror» adını alğan deşetli devirni tam bir şekilde ifadeley.
1921 senesi qurulğan Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinde (Qırım MSSC) yarımadanıñ milliy grupplarınıñ inkişafı, eñ evelâ qırımtatar halqınıñ ilerilemesi ilân etilgen edi. Qırımtatarlarnıñ tarihı, qavmiyatı, medeniyeti ögrenilmege başlağan edi, milliy mektepler, qırımtatar teatri açıldı, qırımtatar gazeta ve mecmuaları neşir etilmege başladı... Qırım MSSCniñ Moskvada Daimiy Temsilciligi bar edi – bu vazifeni er daim qırımtatarı yapqan edi.
Faqat 1920-nci seneleriniñ ekinci yarısından itibaren yerli «milletçilik» ile küreş şiarları altında devamlı repressiyalar keçirildi. 1928 senesi mayıs ayında sovet milliy cumhuriyetleri tarihında ilk sefer Qırım MSSC yolbaşçısı Veli İbraimov mahküm etilgen ve qurşunğa tizilgen edi. Bundan soñ qırımtatar firqa reberlerine qarşı basqılar sıq-sıq yapılmağa başladı. Kollektivizatsiya zamanında tahminen 30 biñ qırımtatarı – «kulak» qorantalarınıñ başları ve azaları yoq etilgen ya da yarımadadan sürgün etilgen edi.
1930-ıncı seneleri Stalinniñ kursu amelde büyük devletçilikniñ ğayrıdan tiklenmesine yönelgen edi. Veli İbraimovnıñ qurşunğa tizilüvinden soñ qırımtatarlarnıñ tarihında yañı facia yüz berdi – lâkin bu sefer qurbanlarnıñ sayısı daa ziyade oldı... Qabaatsız qurbanlarnıñ.
«Stalinniñ cedvelleri» – Stalinniñ şahsiy cezası ve onıñ Birlik bolşevikleriniñ kommunistler firqasınıñ Merkeziy komiteti Siyasiy bürosınıñ yaqın ortaqlarınıñ cezası boyunca farqlı ceza berilgen adamlarnıñ adları – çoqusını qurşunğa tizmek qararı çıqarılğan edi
«Stalinniñ cedvelleri» – Stalinniñ şahsiy cezası ve onıñ Birlik bolşevikleriniñ kommunistler firqasınıñ Merkeziy komiteti Siyasiy bürosınıñ yaqın ortaqlarınıñ cezası boyunca farqlı ceza berilgen adamlarnıñ adları – çoqusını qurşunğa tizmek qararı çıqarılğan edi. 1938 senesi mart 5-ke ait cedvelde qırımtatar ziyalıları bar: Asan Sabri Ayvazov, Yaqub Ablâmitov, Yaqub Azizov, Osman Aqçoqraqlı, Ramazan Aleksandroviç, Üsein Bodaninskiy, Yağya Bayraşevskiy, Cafer Gafarov, Kerim Cemaledinov, Suleyman İdrisov, İbraim İsmailov, Abdulla Lâtif-zade, Fevzi Musanif, Mamut Nedim, Abduraim Samedinov, İlyas Tarhan, Server Trupçu, Seitcelil Hattatov, Bilâl Çagar ve başqaları. Bular cedvelde olğan eñ belli şahıslar. Faqat belli olmağanlar, «adiy» insanlar, ne qadar çoq edi – olarnıñ tercimeiyallarını bizler artıq ögrenemeycekmiz...
Bir kün – ve bir sıra münever yoq oldı. Üç kün içinde ise asırlar devamında Qırımda yaşağan halqnıñ taqdiri deñiştirildi – qırımtatarlarnıñ 1944 senesi mayıs 18-20 künleri olğan sürgünligi şu qadar sürdi...
Esas sual – olarnıñ qabaatı bar edimi ve olğan olsa, sovetler rejimi ögünde ne qabaatları olğan...
Misal olaraq, Üsein Bodaninskiy. Ressam, sanatşınas, qavmiyatçı, tarihçı, Qırım boyunca atiqiyat ve qavmiyat ekspeditsiyalarnıñ teşkilâtçısı ve reberi, qırımtatarlarnıñ ilk milliy müzeyi – Bağçasaray saray müzeyiniñ – tesisçisi ve müdiri. Resmiy hasiyetnamelerden birinde şöyle aytıla: «Bağçasaray müzeyiniñ müdiri Üsein Bodaninskiy – qırımtatar medeniyetini yahşı bilgenlerden biri. Qırımtatarlar arasında büyük alimlerden biri. Sanatşınas. Bediiy zenaatqa saiptir». Lâkin bu büyük insan 1934 senesi Bağçasaray müzeyinde işten boşatılğan edi. Soñra Moskva ve Gürcistanda qurucılıqta ressam-dekorator olıp çalıştı. 1937 senesi Tbilisinde milletçilikte qabaatlanıp apiske alındı. Mahkeme ükmü – eñ büyük ceza. 1938 senesi aprel 17-de Aqmescitke qurşunğa tizildi.
Bu kün Osman Aqçoqraqlı içün de ömrüniñ soñki künü oldı. Bu alimniñ entsiklopedik bilgileri bar edi – tarihçı, felsefeci, atiqiyatçı, folklorcı, muqaddeme ustası, oca, yazıcı. Alim er daim ilimnen oğraşmaq istedi – qırımtatar yadikârlıqlarını, öz halqınıñ tarihı ve medeniyetini ögrenmek istedi, faqat... – olmadı.
1934 senesi yazda Osman Aqçoqraqlı milletçilikte qabaatlanıp oca vazifesinden boşatılıp, Qırım Pedagogika institutından işten boşatıldı. Belli bir müddet devamında komsomol mektebinde coğrafiya derslerini berdi, soñra tatasına Bakuğa köçip ketti. 1937 senesi aprel 5-te (başqa malümatlarğa köre – 7-de) yaqalanıp, Aqmescitke yollanğan; İsmail Gasprinskiyniñ pantürkizm ğayelerini maqtav, akisinqilâp ve casuslıq teşviqatında qabaatlandı. Mahkemede qabaatı olmağanını ayttı. 1938 senesi aprel 17-de SSCB Yüksek Mahkemesi Yuqarı Kollegiyasınıñ çıqış sessiyasında oña eñ büyük ceza berildi, o künü de qurşunğa tizildi.
Şair, filolog, edebiyatşınas, oca Abdulla Lâtif-zade Aqmescitte oca qorantasında dünyağa keldi. Balalıq çağını Qırımnıñ şimalinde keçirip, qırımtatar şivelerini yahşı ögrengen edi. Soñra uzun bir zamandır oqudı, şiir yazdı, ocalıq yaptı. 1915 senesinden itibaren 1917 senesine qadar askerlik yaptı. İnqilâp yılları Lâtif-zade Qurultay faaliyetinde iştirak etken edi. Qırım MSSC qurulğan soñ sovet akimiyeti ile işbirlik tutmağa başladı, zenaat birliklerinde çalıştı. 1927-30 yılları – qırımtatar tilini arap urufatından latin urufatına keçirüv kampaniyasınıñ faal iştirakçisidir; yañı türk elifbesi komitetiniñ mesüliyetli kâtibi. Moskvadaki Sanatşınaslıq devlet akademiyasına aspiranturağa yollanğan edi. Qırımğa qaytqan soñ ocalıq yaptı. 1937 senesi mart 21-de «milletçi» olaraq işten boşatıldı, aprel 19-da ise apiske alınğan edi. 1938 senesi aprel 17-de qırımtatar medeniyetiniñ bir sıra diger müneveri ile beraber Aqmescitniñ İçki işler halq komissarlıq apishanesiniñ (NKVD) azbarında qurşunğa tizilgen edi.
Asan Sabri Ayvazov – büyük cemaat erbabı, oca, yazıcı. 1917-1918 seneleri Ayvazov – «Millet» gazetasınıñ muarriri, Qurultay reisi olaraq eki kere saylanğan edi, Qırım ülke ükümetiniñ Türkiyedeki elçisi olğan edi. Qırımda Sovet akimiyeti tiklengen soñ Merkeziy İcra komitetniñ tercimanlıq bölüginde çalıştı, 1922 senesinden itibaren pedagogika institutında arapça ve türkçe ders bergen edi. 1926-1927 seneleri onıñ tilşınaslıqqa dair bir qaç maqalesi «Yeñi dünya» gazetası, «İleri» ve «Oquv işleri» mecmualarında basıldı; «Köz-aydın» bala mecmuasınıñ muarriri olıp çalıştı. 1930 senesi apiske alınğan, amma eki aydan soñ azat etildi. Yedi yıldan soñ, 1937 senesi aprel 5-te, tekrar apiske alınğan edi. 1937 senesi dekabr 27-de apiste olıp, Asan Sabri Ayvazov taqiqatçığa 1930 senesinden itibaren NKVD organlarınıñ gizli agenti olğanını bildirdi. Sorğu protokolına inansaq, o, «NKVD agenti olıp, digerlerniñ sovetlerge qarşı faaliyeti aqqında malümatnı gizlegenini» aydınlattı. 1938 senesi aprel 17-de qurşunğa tizildi.
Daa bir meşur cemaat erbabı, teatr tenqitçisi, 1928-29 seneleri Qırım MSSC maarif halq komissarı olğan Mamut Nedim, em de yazıcı, belli siyaset erbabı İlyas Tarhan öldürilgen ediler. 1925 senesinden itibaren Tarhan Qırım MSSCde firqada çalışqan edi. 1931 senesi fevral ayından itibaren Merkeziy İcra komitetini, 1934 senesi avgust ayından itibaren de Qırım yazıcıları birliginiñ yolbaşçısı olğan edi. Onı «sovetlerge qarşı pantürkizm casus-diversion terroristik teşkilâtınıñ reberlerinden biri» olğanında qabaatladılar. Mahkemede qabaatını tanımadı. SSCB Yüksek Mahkemesi Arbiy kollegiyasınıñ çıqış sessiyası tarafından mahküm etilgen, ve aprel 17-de idam etildi.
1938 senesi aprel 17-de qurşunğa tizilgen insanlarnıñ tercimeiyallarını daa yaqında arhiv malümatlarına (kene de bütün malümatlarğa degil!) irişim imkânını qazanğan tedqiqçiler ğayrıdan tikleycek. Bu künni ise – 1938 senesi aprel 17 kününi – bizde, balalarımızda, başqalarda, adamlarnı yoq etken rejimlerniñ ögünde qabaatı olmağanlarda bir daa tekrarlanmasın dep, aqılımızda qaldırmaq kerekmiz.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Kiyevde salı künü, oktâbr 14-te, Yuqarı Rada binası yanında çatışmalarda iştirak etip yaqalanğan insanlardan on kişi apske alındı.
Bu aqqında Ukraina kütleviy haber vastaları içki işler nazir mesleatçısı Zoran Şkirâkniñ bildirgenine köre haber eteler, – dep bildire Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, «yaramazlıq» maddesi boyunca cinaiy iş açıldı. Yaqalanğan daa 17 insanğa nisbeten memuriy protokol tizildi. Olarnı yiberdiler.
Şkirâkniñ malümatına köre, çatışma iştirakçileri ve teşkilâtçılarınıñ şahısları ögrenildi.
Salı künü, oktâbr 14-te, «Svoboda» birleşmesiniñ aktsiyası devamında Yuqarı Rada yanında militsiya ile çatışmalar yüz berdi. Toplaşqanlar UPAnı Ekinci cian cenkinde cenkleşken taraf olaraq tanılmasını talap ettiler. Soñra «Pravıy sektor» bayraqlarınen adamlar Rada yanına yaqınlaştılar. Olar binağa Molotov qarışmasını attılar.
«Pravıy sektor» ve «Svoboda» çatışmalarğa alâqaları olmağanını bildireler.


text:
Aqmescitniñ bir qısmı dekabr 26 künü ışıqsız qaldı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre ışıqnı şeerniñ yataq rayonlarınıñ birinde söndürdiler, bu kibi malümat Aqyar sakinlerinden de kele.
Aqşam, dekabr 25 künü, Qırım paytahtınıñ bir qısmı bir qaç saat devamında ışıqsız edi.
Cumaaqşamı kunü Qırımda elektroteminlevniñ vaqtınca sıñırlavı cevdeli işletildi. Qırım eki kere bütünley ışıqsız qala edi.
Ukraina energetika ve kömür sanayı naziri Volodımır Demçişin aytqanı kibi, Qırım yarımadası elektroenergiyanıñ ziyade qullanuvı sebebinden elektrik ağından kesilgen edi.
Qırım işleri boyunca Rusiye naziri Oleg Savelyev Qırım Yañı yılda bile ışıqsız qala bilecegini tüşüne.