text:
Cumaaqşamı künü, noyabr 20-de, Qırımdaki Yaltinskaya soqağında qurulacaq Büyük Cuma Cuma yerini temizlediler. Aktsiyağa gençlik ve cemaat teşkilâtları qoşuldılar.
Qırım musulmanları müftisi Hacı Emirali Ablayev, onıñ muavini Ayder İsmailov ve qırımtatar cemaatı aktsiyada iştirak ettiler.
Aktsiya devamında çöplük toplanıldı, 4 sene evelsi ketirilgen taşlar da sıñır boyu tizildi.
Qırım musulmanları müftisi Hacı Emirali Ablayev işbu leyha üzerinde iş 10 yıldan berli devam etkenini qayd etti.
«Bu leyha üzerinde topraq ayırılğan kününen itibaren 10 yıl devamında çalışamız, Türkiye qurucılıqqa para berecek edi, ve bundan vazgeçmey. Qırımnıñ şimdiki vaziyeti halqnı raatsız etmemek kerek, çünki siyaset mında kirişmey. Eñ yaqın zamanda biler devlet organlarınıñ ruhsetini alacaqmız, ve Allahnıñ emiri ile cami qurulmağa başlaycaq. Maddiy yardım aqqında bizler yalıñız Türkiye ile qonuşqan edik, lâkin yardım etecek birisi olsa, biz qarşı degilmiz», – dep ayttı Emirali Ablayev.
Hatırlatamız, Qırım «Devlet şurasınıñ» reis muavini Remzi İlyasov Büyük Cuma Cami qurucılığı meselesine Rusiye prezidenti Vladimir Putin de kirişe bilecegini aytqan edi. Mezkür mesele Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğannıñ körüşüvinde muzakere etile bile.
Hatırlatamız, 2011 senesi baş nazir vazifesinde Vasiliy Cartı olğan vaqıtta Aqmescitteki Yaltinskaya, 22 adresi boyunca Büyük Cuma-Caminiñ temel taşı qoyuldı. Bundan evel bir sıra mahkeme davaları olğan edi. Soñra caminiñ maketi tasdıqlandı.


c: text/html

text:
Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri Qarasuvbazarda kütleviy tintüvler keçirdi. «Degirmenge» qırımtatar iş adamı ve cemaat erbabı Resül Velilâyevke bağlı olğan evler ve iş obyekteleri tüşti.
Rusiye taqiqat komiteti Velilâyevniñ «KrımOpt» şirketine qarşı cinaiy iş açtı. Ukraina bunı repressiyalarnıñ devamı dep saya. Bu husus aqqında tafsilâtlıca malümatnı bizim materialımızda tapa bilesiñiz.
Devlet bir aşlav kibi
«Aksönov ve Qırım ükümetiniñ temsilcileri, dersiñ, devletni bir aşlav dep köreler» - dep yaza Vitaliy Portnikov öz maqalesinde.Onıñ fikrine köre,olarnıñ «Rusiye vatanperverleri» emir kelgen maalde türtip çıqtı. «Devlet olar içün – deger degil de, zenginleşüv vastası sayıla. Olar bütün samimiyetinen hainlik yapmağa aqqı bar dep sayalar» - dep yaza köşe yazıcısı.
«Qırım jurnalistikasınıñ seviyesi»
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ neşiri sayılğan «Krımskaya gazetası» altındaki: «Almaniyanıñ siyasiy ve arbiy erbabı» degen yazı ile Adolf Hitlerniñ portretini derc etti. İctimaiy ağlarda qavğa çıqacağını çoq beklemege acet yoq edi – gazeta atta öz hadimini bile işten boşatmağa mecbur qaldı. Bizim taqrizimiz şu yerde.
Şölkino özek şeeri
1986 senesi Çernobılde yüz bergen facianıñ neticesi olaraq Qırımnıñ Şölkino qasabasında özek elektrik stantsiyanıñ qurulışı toqtatıla. 80% azır olğan ve sovet rublesi olaraq millionlarca para masraf etilgen bina şimdi taşlanıp ketken alda tura. Biz o yerni ziyaret eterek, güzel bir reportaj azırladıq.
Qısqaca
Kseniya Sobçak «Qırımğa barmağa niyeti olmağanı aqqında» ayttı.
Aqyarda mahkeme rusiyeli «ROT Front» firqası üceyresiniñ faaliyetini toqtattı.
Kyivde Rusiye elçihanesi ögünde «FSBge telefon açıñız» şiarı altında bir aktsiya ötkerildi.
Rusiye elçihanesi ögünde faaller ğayıp olğan Qırım sakinleriniñ tapılmasını talap etken aktsiya ne şekilde keçkenini baqıñız.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
08.03.2019
22
Жaлoбa
❖Turniket –tripod ☎ 055 895 69 96 ❖
Turniket kontrol edilen erazilerde istidafe ucun uygundur. Yeni girise ve ya cixisa mehdudiyyet qoymaq, elece de vaxta nezaret etmek ucun ideal vasitedir.
Turniket – tripod metro, avtovagzal, ticaret merkezlerinde, aeroportlarda, xestexanalarda ve s.kimi erazilerde istifade edile biler. Bu turniketlerin bir sira modelleri movcuddur: divar tipli, dusen qollu, tek ayaqli, cut ayaqli
☎ (012) 480 35 17
(055) 895 69 96
Nigar Efendiyeva
✉ nigarefendiyeva.lifeguard.az@gmail.com
nigar@lifeguard.az
ПpeMиyM-oбъяBлeHиe
BИП-oбъяBлeHиe
BыдeлиTb oбъяBлeHиe
ПoдHяTb oбъяBлeHиe
ПoдTBepдиTb oбъяBлeHиe


text:
Qırımda Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Raim Ayvazovnıñ «qurşunğa tizilgenini taqlit etken» Rusiye FSBsiniñ hadimlerine qarşı cinaiy dava açıluvınen bağlı red qararı lâğu etildi. Bu aqta advokat Mariya Eysmont Facebookta bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, 2019 senesi aprelniñ 17-ne keçer gecesi FSB «Raim Ayvazovnı çölge çıqarıp, öldürecek dep qorquzdı, tiz çöktirdi ve başınıñ yanında ateş açtı».
Advokat «Qırım birdemligine» izaat berip, yapqan areketleri ve Rusiye Ceza kodeksiniñ 125-inci maddesine köre bergen şikâyet arizası neticesinde alğan vesiqaları bu dava boyunca Avropa insan aqları mahkemesiniñ işi içün meraqlı olacaq, dep eminliknen bildirdi.
2020 senesi aprel ayında advokat Mariya Eysmont Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ, advokatnıñ aytqanına köre, bir yıl evelsi qırımtatarı Raim Ayvazovnı tutıp, «qurşunğa tizilgenini taqlit etken» FSB hadimlerine qarşı dava açmağa razı olmağanını şikâyet etti.
Hatırlatamız, Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ sakini, qırımtatar faali Raim Ayvazov aprelniñ 17-nde gece Qırım ve esas Ukraina memuriy sıñırından keçkende ğayıp oldı. Tuvğanları onı qıdırmağa ketti, dep haber etilgen edi. Aprelniñ 17-nde kündüz Ayvazov tuvğanlarınen bağlandı. Raim Ayvazov 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına (terrorist tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) istinaden qabaatlanğanını ve «Aqmescitteki ekinci Hizb ut-Tahrir davasınıñ» erkânına qoşulğanını qız qardaşına telefonda haber etti.
Daa soñra memuriy sıñırdan keçkende Rusiye quvetçileri onı gece «çölge çıqarğanını» ve «qurşunğa tizüvni taqlit etkenlerini» tarif etti.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Raim Ayvazov Qırımda apiske alınğan qırımtatar faallerine Rostov-na-Donuğa aş ve urba yollamaqnen oğraşa edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Ayvazovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Film eñ güzel rejissörlıq işi ve eñ yahşı film olaraq mukâfatlarnı qazandı, dep yaza DePo.
Rejissör Ahtem Seytablayevniñ aytqanına köre, bu haberni o iç beklemedi.
Seytablayevniñ filmini Ukrainadan «Oskarğa» da namzet köstergen ediler, lâkin rey berüv neticelerine köre, kinolevha Serj Avedikân ve Yelena Fetisovanıñ «Paracanov» filmine yutturdı.
Bundan ğayrı, qırımtatar halqınıñ sürgünligi aqqında birinci film «Korona Karpat» televizion filmlerniñ Truskavets halqara kinofestivalinde gran-pri qazandı.


text:
Soçi mahkemesi iyül 13, 15 ve 16-ında apellâtsiya şikâyetlerini baqtı ve ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ sekiz iştirakçisini tevqif astında qaldırdı.
"Qırım birdemligi" birleşmesi bildirgeni kibi, Riza İzetov, Remzi Bekirov, Eskender Süleymanov, Tofik Abdulgaziyev, Cemil Gefarov, Farhod Bazarov, Vladlen Abdulkadırov ve Yaşar Müeddinov daa eki ay devamında - sentâbrniñ 15-inece SİZOda bulunacaq.
"Mahkeme, advokatlar apellâtsiya şikâyetlerinde belgilegen bütün delillerni, oturış devamında aytılğan bütün delillerni eşitmedi ve Qırım Cumhuriyetiniñ Yurarı mahkemesiniñ iyün 10 tarihlı qararını amelde qaldırdı", - dep mahkeme qararını tefsir etti advokat Edem Semedlâyev.
İyün 9-ında Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ doquz iştirakçisiniñ sıñırlav tedbirlerini sentâbr 15-inece uzattı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kim olğanı belli olmağan insanlar martnıñ 22-ne keçer gecesi Atinada Rusiye konsullığına granata attı. O, patladı, yaralanğanlar yoq. Davanı Yunanistan politsiyasınıñ terrorizm ile küreş hızmeti baqmaqta. Bu aqta «Naftemporiki» yunan gazetası haber ete.
Neşirniñ malümatına köre, patlav martnıñ 22-nde yerli saatqa köre saat 4:00-lerde oldı. Kim olğanı belli olmağan eki kişi elçihane binası yanındaki bekçi qulübesine granata atıp qaçtı. Daa soñra politsiya Atinada yaqılğan mototsiklni taptı. Tahqiqat bu mototsikl cinayetçilerge ait ola bile, dep tahmin ete, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti.
Rusiye elçihanesiniñ matbuat attaşesi Vasiliy Gavrilov TASS Rusiye haber agentligine granata politsiya qulübesine atıldı, dep bildirdi. «Naftemporiki» qayd etkenine köre, Rusiye konsullığını şahsiy şirket qaravullay.
Neşirniñ menbaları konsullıqqa yapılğan ücüm 2016 senesi olğan adisege oşay, dep tüşüne. O vaqıt kimligi belli olmağan insanlar patlayıcı cihaznı Frenkistannıñ Atina elçihanesine atqan edi. Bir politsiya hadimi yaralanğan edi, dava ise açılmadı.


text:
Evelden, Rusiye yaşayışı aqqında teñqidiy maqalelerde rusiyeliler çökkenlerini oquğanda, men müelliflerniñ bayağı qabartqanlarını tüşüne edim. Amma, ayatımda kerçekten de maqalelerdeki fikirlerniñ tasdiqınen rast keldim.
Men eki biri-birinen bağlı olmağan ikâyeni aytıp bereyim, olar soñunda biri-birine alâqası olğanını körmek mümkün olacaq. Birinci ikâye - menim ikâyem, onıñnen Qırım.Aqiqat oquyıcıları endi tanış oldılar. Qısqadan aytacaq olsaq, men Qırımlı mühbir, işğalnen razı olmayıp, Lvov şeerine köçtim, yarım yıl içinde buña iç te yazıqsınmadım.
Lvov sakinleri açıq göñülli, merametli, bir qaç tilde laqırdı eteler, öz medeniy seviyelerini köterip, filarmoniya, teatr, sergi ve edebiy oquv derslerine qatnaylar, hayriye işlerinde iştirak eteler. Avtobuslarda yaşlar üykenlerge yer bere, çoq qatlı evlerniñ sakinleri tanış olmasalar bile, biri-birinen selâmlaşalar. Bu şeerde er şey yahşı, amma devlette cenk ketkeni içün adamlar raat yuqlap olamaylar. Künlerden bir kün Lvovnı taşlap ketmege mecbur olsam, onı Qırımnı kibi qolay-qolay terk etemem.
Endi ise, başqa bir ikâye. Menim yaqın dostum, tatam desem de olur, aqıllı, işkir qız, rus tili ocası Qırımda yaşap, daima Ukrainanı yamanlay edi. Rusiyege köçmege istegi yoq edi, aksine Qırımda yetişti. Rusiyede tesadüfen olacaq aqayını rast ketirdi ve o yaşağan Podmoskovyege köçti.
Yarım yıl içinde Qırımdan tış yaşap, eki migrant İnternette körüşti. Men – bahtlı köçebe, o da bahtlı, amma qadın olaraq..
«Sen mında nasıl adamlar yaşağanını tasavvur etip olamazsıñ! Episi içe! Soqaqlarda daima saroşlar sallanıp yüre. Halq fuqare yaşay. Men ders bergen mektepte ise, balalar…Mektep daa yahşı sayıla. Olmaycaq bir şey! Beşinci sınıftan başlap, içeler, afyon qullanalar, fahişeliknen oğraşalar. Derslerde yapqanları aqqında asıl aytmağa istemeyim. Bizim qırımlı balalar, olarnıñ yanında zekâlı, terbiyeli, işkir balalardır. Bizim! Qırımlı! Bazılarını men daa terbiyesiz dep saya edim. Men saña şimdi Moskvağa yaqın bir yer aqqında tarif etem. Ya uzaq bir köylerde ne ola eken, aceba?!» – dep añlattı Rusiyeniñ yañı vatandaşı.
Dostum aytqanına köre, Rusiyede ösmürler episi böyle olsa, demek devletni köterecek adamlar yoq. Qayd ettiñizmi, bunı men degil, Rusiyede yaşağan, Ukrainanı sevmegen bir qadın ayta.
Tanışlarımnıñ ekseriyeti Rusiyege köçip ondan nefret etip başladılar. Ukrainanıñ başqa regionlarına saqınıp köçkenler, aksine raat oldılar.
Bizim teessuratlarımıznı teñeştirgen soñ, Lvov Qırımğa baqqanda yüksek bir basamaqta buluna, Qırım ise, Podmoskovyege baqqanda yüksek tura. Rusiyelilerni acıdım, amma asılında olarnı çoq begenmeyim.
Vaziyetni talil etip başlasañ, bunıñ episi ne sebepten ola, kibi sual doğa: rusiyeli akimiyet yaş nesilniñ çökkenini bilmeymi, ya bilse, bu meseleni ne içün al etmey? Avropa memleketleri kendi ve qomşu devletlerde afyoncılıqnı yoq etmek içün belli bir leyhalarnı teşkil eteler, AQŞ köçip kelgenlerni alıştırmağa tırışa… Amma, Rusiyede bu kibi şeyler yapılmay. Körmedilermi? Problemanı qayd etmedilermi? Saçmalıq! Çünki totalitar maşinası er şeyni köre ve bile.
Meselege diqqat ayırılmağanı sebebinden, Türkiyede «Nijniy Tagil» muvafaqiyetsiz raatlanğanı ya da ava limanınıñ saroş hadimi yüzlernen adamlar tolu uçaqnı ğayıp etkeni aqqında ikâyeler eşitemiz.
Yekâne çıqış yolu: meseleni mahsus kötermeyler. Bunıñ öz mantığı bar.
Rusiyeli devlet apparatı totalitar sektası kibi areke tete. Allı-taqatlı adam oña oğramaz. Aqılsız, fuqare, bir qaç menfiy alışqanlığı olğan adam sekta içün pek kelişe. Em de Putin ve taqımı içün kelişe. Putinni çette qaldırayıq. Er diktatorlıq ükümet tekmil bile, tış ve içki siyasetinde muvafaqiyetsiz olğan akimiyetni halq birden yoq etmesi mümkün. Onıñ içün, akimiyetke cemaatçılıqnıñ çökkeni pek elverişli.
Bu akimiyetke zekâlı, ileri ketken, çetelge barıp kelgen adamlar kerek degil. Olar mıtlaqa memnüniyetsizlikni numayış etmege ıntılırlar. Bu adamlar ükümdarlarnıñ eski usul davranışına dayanmazlar. Fikir yüretken, tüşüngen adamlarnıñ sayısı artsa, devletteki vaziyet deñişe.
Rusiyede er şey aksine. Aqıllı adamlar devletni terk etmege tırışalar. Tek közge çarpmağan adamlar yerinde qalalar. İçki ve kendir altında şu adamlar teşviqatqa pek uyalar. Teren ve teñqid ile fikir yürütmege imkânı olmağanlar, televizordan eşitkenine candan inana.
İçtimaiy ağlarda alıp barılğan munaqaşalar bunıñ isbatıdır. Televizion teşviqatından ğayrı başqa bir deliller ketirip olamağan şahıslarnıñ munaqaşalarnı alıp barğanını közetmege pek sevem. Eñ qorqunçlısı şu ki, Rusiyede belli bir vazifelerde bulunğan adamlar bu kibi fikirlerni bildireler. Olarnıñ qafalarında ne olğanını tek tahmin etip olam. Pasta-başlarğa oşaylar.
Olarnıñ sayısı çoq olğanı içün Putin yuttura, amma, umumen Rusiye yutquza. Ondan soñ, akimiyetke kelecek adamlar çeşit meselelernen qarşılaşacaqlar, yañı tehnologiyalarnı uydurğan, IT mütehassıslarnıñ qıtlığı, ve atta oca, ekimler kibi zenaat saipleriniñ yetişmemezligi olacaq. Rusiyede şimdi de, keşf etken, dünya içün müim bir şeyler yapqan adamlar yoq desek, yañlış olmaz.
Vaziyet daa ziyade kerginleşken soñ, onı öz küçünen çezmege mümkün olmaz, tıştan yardım soramağa kerek olacaq. Bu ise, ilk evelâ adamlarnıñ yardımı. Adamlar Rusiyege qomşu devletten kelecekler. Şarqta yerleşken şu devlet çoqtan yañı topraqlarnı arz ete. Ve arbiy areketler de kerek olmaz. Başqa devletlerden çetleşken, içinden çürügen Rusiye özü dağılıp, Qıtay ve Yaponiyanıñ qoluna tüşecek. Aqıllı ve tehnologiya cietinden daa ileri ketken qomşular şu çürük şeyden kebap yapmağa çekinmezler.
Nastâ Drozd, bloger, qırımlı
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
AQŞ pen Resey sırtqı ister ministrleri telefon arqılı dialog ötkizdi. Söylesu barısında AQŞ-Resey qatınasınan tıs Irannıñ yadrolıq kelisimge qayta ora..
6 qazan, särsenbide AQŞ pen Qıtay qatınasında eleuli bir oqiğa boldı. Aq üydiñ wlttıq qauipsizdik jönindegi keñesşisi men QKP-nıñ bas diplomatı arasın..
Päkistannıñ Balokistan aymağında 7 qazannıñ tañında bolğan zilzaladan keminde 20 adam qaza taptı. Jergilikti aqparat qwraldarı qaza bolğandar sanı ösu..
Mwnay bağası eleuli körsetkişke ösip, 3 jıl bwrınğı deñgeyge köterildi. London qwrlıqaralıq birjasınıñ (ICE) sauda derekqorına qarağanda, bügingi tañd..
Telegram messendjeriniñ negizin qalauşı Pavel Durov Facebook jäne Instagram äleumettik jelileri men WhatsApp messendjeriniñ istemey qalğan kezde öz se..


text:
Rusiyeniñ «Pervıy kanal»ı devlet prezidentiniñ saylavından evelki sükünet künü, martnıñ 17-sinde rejissör Aleksey Pimanovnıñ «Krım» bediiy filmini kösterecek, dep bildire TASS.
Agentlik: «Filmde, 2014 senesiniñ baarinde Qırımda olıp keçken kerçek vaqialarğa esaslanğan bir çoq epizod bar. Filmni meydanğa ketirgenlerniñ esas maqsatlarından biri, Rusiye ve Ukraina halqlarına soñ derecede urmet kösterip, Rusiye, Ukraina ve zaten bütün dünyadaki seyircilerge Qırım, Rusiye ve Ukraina sakinleriniñ o künlerde başından keçirmege mecbur olğanlarını añlamağa yardım etmek edi», – dep, telekanal matbuat hizmetiniñ bildirüvini naqil ete.
Rusiyede «Krım» filminiñ premyerası 2017 senesi sentâbrniñ 28-nde keçti. Filmniñ yaratıcıları, onıñ 2014 senesinde yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı fonunda «sevgi, işanç ve şeref, ruh quveti ve kerçek dostluq ikâyesini» köstergenini, tüşüneler. Rusiye kinematografiyası içün bu, propaganda noqtai-nazarından muim olğan tarihiy vaqialar motivleri esasında tam metrli bediiy film çıqarılmasınıñ birinci tecribesi degildir.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Daa evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik şurası ve Baş assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Keriç köprüniñ demiryol qısmından yük areketi 2020 senesi iyün 1-inde açılacaq. Bunı Rusiye naqliyat naziriniñ müavini Vladimir Tokarev haber etti, dep bildire TASS Rusiye haber agentligi.
"İyünnin 1-inde planlaştıramız", - dedi o. Tokarevnıñ aytqanına köre, demiryoldan, birinciden, yaqıt, qurulış mahsulatı ve qum taşıycaqlar.
Daa evel haber etile edi ki, Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, kelecek kurort mevsimine qadar Keriç köpründen Rusiyeden Kefe ve Kezlevge poyezd yürüşlerini başlamağa istey.
Keriç köprüden keçecek yük trenleriniñ areketini 2020 senesi iyün ayında başlatmağa planlaştıralar.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satmağa başladı.
Sentâbrniñ 24-nde Rusiye kütleviy haber vastaları dizelli lokomotiv test şeklinde Keriç köprüniñ demiryol qısmını keçti, dep bildirdi. «Stroygazmontaj» şirketiniñ müdiri, Rusiye iş adamı Arkadiy Rotenbergniñ bildirgenine köre, köpürniñ demiryol qısmında areket 2019 senesi dekabr ayında başlatılacaq.
Daa evel Rusiye akimiyeti Keriç köprüne 166 «yañı vagonnı» bermege vade etken edi. «Qırım demiryolları» müdiri Aleksey Gladilin Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğan soñ andan qomşu Rusiyeniñ 11 şeerinden trenler keçecek, dep ilân etti.
2019 senesi mayıs ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç köprüniñ demiryolu «cedvelden daa tez qurarlar», dep bildirdi.


text:
Úgit-násiyat jumısları alıp barılıp atır
Mámleketlik xızmetlerden onlayn tárizde my.gov.uz elektron portalı arqalı paydalanıw tártibi haqqında hám “Oray-máhálle-puqara” principine tiykarlanıp rayondaǵı mámleketlik xızmetler orayı tárepinen reje-grafigi islep shıǵıldı jáne rayonlıq máhálle hám shańaraqtı qollap-quwatlaw bólimi menen kelisilgen halda tastıyıqlandı.
Usı reje-grafik tiykarında rayon aymaǵındaǵı puqaralar jıyınlarında turaqlı túrde puqaralarǵa úgit-násiyat jumısları alıp barılmaqta.
Taxtakópir rayonı hákimligi Málimleme xızmeti


text:
Litva ükümeti Ukrainağa aman-aman eki million eurolıq silâ ve qurşun bermege qarar berdi, dep bildire Litva mudafaa Nazirligi.
Ukrainağa NATO standartlarına keçilmesinden evel Litva Silâlı quvetleri qullanğan silâ berilecek.
Berilecek silânıñ esas qısmını yedi biñden ziyade Kalaşnikov avtomatı, eki millionğa yaqın qurşun ve cephane teşkil etmekte. Ondan ğayrı 80 yaqın pulemöt, mina topu ve tanksavar ve diger donatmalar berilecek.
«Mülkniñ berilmesi Ukrainağa mudafaa küçüni arttırması ve mustaqilligini temin etmesi içün ardı-sıra ve er taraflama yapılğan yardımnıñ bir qısmıdır», – dep bilidire Litva mudafaa Nazirligi nazir Raymundas Karoblisniñ sözlerini.
Mudafaa Nazirligi, Rusiyeniñ arbiy tecavuzı başlanğanından berli Litva, elinde olğan imkânlar ve uquqiy ceetten musaade etilgen usullarnen Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligine qoltutmağa faal areket etip kelgeni aqqında hatırlata.
Silânıñ teslim etilüvi ukrain tarafınen bazı ameliy meseleler boyunca kelişikenden soñ yaqın vaqıtta yapılacaq, denilmekte haberde.
İlk defa silânı Litva Ukraibnağa 2014 senesi bergen edi. Litva mudafaa naziri Karoblis, Litva ükümeti Ukrainağa öldürgici silâ bergeni ve imkânı olğanı qadar böyle yardımnı devam etecegini bildirgen edi.


text:
Qara deñizde, Ayuv Dağ yanında balalarnen qayıqlarda raatlanğan büyük turistler gruppasını qurtardılar. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi biuldirmekte.
Nazirlikniñ malümatına köre, raatlanıyıcılar Ayuv Dagnıñ yanında olğanda, apansızdan köçken şiddetli yel içün, qurtarıcılardan yardım soradı, çünki özleri yalığa yetişip olamadı.
Mahsus operatsiyada katernen qurtarıcılar ve şahsiy yahta iştirak etti.
"Birleşip, olar 17 adamnı (olardan 4-ü - bala) yalığa ketirip oldı. Kimseniñ tibbiy yardımğa ihtiyacı yoq edi", - denile müessise matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Tünevin qırımda umumen eki suv qazası oldı, 19 adam qurtarıldı, dep bildire ilhaq etilgen Qırımnıñ FVN.
Aluştada, Raboçiy ugolok şeer plâjında deñizde aqay az qaldı batacaq edi, Rusiye FVN-niñ hadimleri ise onı qurtardı.
İyün soñunda Aluştada "banan" suv attraktsionında eglengen 14 adamnı aqıntı deñizge alıp ketti. Olarnıñ arasında 8 bala bar edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov, Qırımdaki Rusiye ukümetinden tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ azat etilmesini talap ete.
Mart 24-te özüniñ Facebooktaki saifesinde Umerov: «Narimanğa qol tutmaq içün bütün ses bergenlerge qoşulam. Azatlıqtan marum etilgen bütün siyasiy reinlerni azat etiñiz. Qırımnı iç bir şartsız azat etip, Ukrainağa qaytarıñız», – dep yazdı.
Onıñ yazğanına köre, Memedeminov «bugünki faalligi, yanaşuv, fikir, Qırımnıñ eñ qısqa vaqıt içinde azat etilmesine ıntıluvı» içün tevqif etildi.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Memedeminovnıñ Bağçasaraydaki evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğulamaq içün alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti.
2016 senesiniñ fevralinde Memedeminovnıñ evi endi tintilgen edi. 2017 senesi iyül 13-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovğa qarşı memuriy işni baqqan edi. O, güya 2017 senesi aprel 13-te, o zaman evi tintilmekte olğan Seydamet Mustafayevniñ evi yanında resmiy izin alınmayıp yapılğan mitingde iştirak etkeninde qabaatlandı. O vaqıt, yurtdaşına qol tutmaq içün eviniñ yanında pek çoq qırımtatar toplandı, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov da bar edi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yaptıra


text:
Yaltada ötkür içekler infektsiyasınen hastalarnıñ sayısı, keçken aftağa köre, 30-ğa çoqça (keçken afta - 65, bu afta - 35), hastalarnıñ ekseriyeti 14 yaşınace balalar, dep bildire Rospotrebnadzornıñ Yalta idaresi.
Ötkür respirator hastalıqlar da biraz arttı - keçken afta 96 edi, bu afta ise 110 adise.
"Alâ daa qızamıq hastalığı qasevetlendi. Yanvarniñ başından büyük Yaltada 4 adise qayd olundı. Aşılav müddeti bitken büyüklerni, tekrar aşılanmağa çağırtamı", - denile müessiseniñ beyanatında.
Daa evel Aqmescitte balalar arasında içekler infektsiyalarınen hastalıq bir aftada 13%-ğa, ÖRVİnen (Ötkür Respirator Virus İnfektsiyası) - 23,5%-ğa arttı, dep haber etile edi.


text:
Transformator noqtasında yanğın çıqqanından sebep, Bağçasaraynıñ bir qısmı elektrik teminatsız qaldı, dep bildire “Krımenergo” şirketiniñ matbuat hızmeti.
Energetiklerniñ bildirgenine köre, yanvar 23-ünde saba “KTP 10/0,4 kV yanğını çıqtı”, qaza aqibetlerini yoq etile.
“108 ev ve 3 uquqiy adres yarıqsız qaldı. Qullanıcılarnıñ energetik teminatını devam ettirmek içün, energetikler bozulğan levazimatnı deñiştire”, - denile beyanatta.
Yanğın sebepleri ögrenile.
Yanvar 17-sinde şiddetli yel sebebinden Bağçasaray rayonınıñ bir qaç meskün yeri yarıqsız qalğan edi.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik, Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ aytqanına köre, Türkiyede avgust ayınıñ başında keçirilmesi planlaştırılğan Bütündünya qırımtatar kongressi Rusiye ya da Qırım içün telükeli degil.
Böylece o Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasovnıñ Ankarada keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressiniñ telükesi aqqında laflarını Qırım.Aqiqatqa izaatladı.
«Kongressten Rusiye devleti içün, Qırım içün bir de bir telüke yoq. Böyle bir sözlerni qullanacaq olsaq, qırımtatar ekseriyetiniñ fikirleri, istek ve tahminlerine qarşı çıqıp, olarnı başqa yoldan alıp ketecekler içün telüke ola bile», – dedi Celâl.
Onıñ aytqanına köre, kongresste Qırım ve qırımtatarlarnıñ vaziyeti muzakere etilecek, işbu tedbirniñ delegatları buña cevap berecekler.
Bazarertesi künü Qırım parlamentiniñ spiker muavini Remzi İlyasov Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesinde telüke körgenini bildirdi. Onıñ aytqanına köre, iyül 25-te cemaatçılıq iştirak etecek keniş forum keçirilecek, tedbirde üküm sürgen vaziyet, şu cümleden Türkiyede keçirilmesi planlaştırılğan kongress muzakere etilecek.
Bütündünya qırımtatar kongressini toplamaq qararı aprel 4-5 künleri Ankarada olıp keçken Türkiyedeki qırımtatar teşkilâtları platformasınıñ toplaşuvında qabul etildi. 2015 senesi fevral ayında Türkiyedeki 43 qırımtatar teşkilâtı ğayretini birleştirip, yekâne platforma çerçivesinde işbirlik tutmağa qarar aldılar.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev kongress delegatlarınıñ yarımadağa qaytması ile bağlı problemleri ola bilecegini tahmin ete.
Birinci Bütündünya qırımtatar kongressi Aqmescitte 2009 senesi mayıs ayında olıp keçken edi. 800 delegat iştirak etti – 12 memleketten 160 qırımtatar cemaat siyasiy teşkilâtınıñ vekili. Kongress prezidenti olaraq Refat Çubarov saylanğan edi.


text:
Sentâbr 13 künü keçken Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurası deputatlarınıñ qoşma saylavlarında «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ namzetleri ğalebe qazandı. Bu kibi qarar Qırımnıñ saylav komissiyasınıñ sentâbr 14 künü keçirilgen toplaşuvında alındı.
«Argumentı i faktı» «Spravedlivaya Rossiya» fikrqasınıñ namzeti Aleksandr Yüryevge esaslanıp bildirgeni kibi, saylayıcılarnıñ tek 20% kelgendir.
Evel Qırım.Aqiqat qayd etkenine köre, qoşma saylavlardan evel eki kere «Spravedlivaya Rossiya» firqasınıñ ofisini abrap ketken ediler.
Hatırlatamız, 2015 senesi sentâbr 13 künü Rusiye Federatsiyasında federatsiya subyektleriniñ başları ve Rusiye subyektlerinde devlet akimiyetiniñ qanun çıqarıcı organlarınıñ deputatlarını sayladılar. Aynı şu künü işğal etilgen Qırımda da saylavlar keçirildi.


text:
Fevqulâde vaziyetiniñ red etüvinden soñ balalarnıñ qaytarmaq Kreml nezareti altındaki Qırım akimiyetiniñ qararı - aceledir. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırım ekilogı Margarita Litvinenko ifade etti.
“Aqılcasına - bunı yapmaq mümkün degil. Çünki balalar, aslında, evel olğan şaraitke kene qayta. Ana-babalar balaları içün nafile qasevet etmeyler. Tek resmiy satlarğa baqsañ, kimerleri zararlı maddeler kölemi sıfırğa yaqın dep yaza. Amma yerli sakinler, çeşir-türlü vesiqalarnıñ kopiyalarını kösterip, norma 18 kere yüksetilgenini qayd ete”, - dey Litvinenko.
Ekolognıñ fikrince, Qırım akimiyeti balalarnı ne yapmağa bilmegeninden böyle iş kördi.
“Balalarnı ne yapmaq? Olarnı daima sanatoriylerde tutıp olamazlar. Zavod da çalışacaq. Rusiyede bu yekâne (titan dioksidini işletip çıqarğan - QA) şirket, Qırım şirketi olsa da. Elbette ki, o çalışacaq”, - dep qoştı o.
Qırım şimalinde zararlı taşlantılar aqqanda daa çoq malümat Qırım.Aqiqat saytında tapa bilesiñiz.
Sentâbr 23-yünde yerli sakinler, fevqulâde vaziyetiniñ red etüvinden soñ şeerge balalar qaytarılıp başlağanı içün içtimaiy ağlarda haber etti.
Avgustnıñ 23-nden 24-ne keçer gecesi Ermeni Bazarda zararlı himiyeviy taşlantı atılğanı qayd etildi. Qırım memuriyeti, zararlı maddeler avağa atıluv sebebi - sıcaqtan ve uzun müddet yağış olmağanıdan, “Qırım titanı” qullanğan ekşilik havzularından çıqqan buvlanuvı dep iddia ete.
Faqat Kyiv, Qırımda himiyeviy taşlantılarnıñ avağa atılmasına Rusiye arbiyleri sebepçi olğan dep iddia ete, çünki olar idman yapqanda titan ve soda zavodlarınıñ taşlantılarına ateş açqan emiş.
Qırımnıñ rusiyeli başlığı Sergey Aksönov, Ermeni Bazardan (Armânsk) mektep çağına yetmegen ve mektep çağındaki balalarnı avanıñ bulaşuvı içün Qırım sanatoriylarına yollacaqları aqqında haber etti.
“Qırım titanı” zavodı daa 1971 senesi işinibaşladı, 2000 senelerniñ başında ise, Dmıtro Firtaşnıñ Groop DF şirketiniñ nezareti altına keçti. İşhaneniñ esas yönelişi - titan dioksidiniñ istisalı. Titan dioksidi - lak, boya, rezina, plastmassa işlep çıqaruvında ve daa çoq başqa saalarda qullanılğan madde.
2014 senesi, Qırım işğalinden soñ, Dmitriy Firtaş, zavod idare etilmesiniñ terkibini deñiştirdi. Oktâbr ayında Groop DF, “Qırım titanı” şahsiy aktsiyalı şirketini (ŞAŞ) “Titan yatırımları” açıq aktsiyalı şirketine (AAŞ) berdi. 2015 senesi “Qırım titanı” ŞAŞı “Ukrainian Chemical Products” adını deñiştirdi.


text:
Yanvar 5 cuma künü Aqmescitte eki Qırım sakininiñ evinde tintüvler yapıla. Bunı «Qırım birdemligi» birleşmesi Facebookta bildire.
Faaliyetçilerniñ malümatına köre, tintüvler Lesi Ukrainki rayonınıñ Usadebnaya (Markoviça) soqağı 34 ve Turistov soqağı 49 adresleri boyunca yapıla.
Tintüvler, doğmuş qardaşlar olğan eki qadın – Hatice Kantemirova ve Zera Bazirovanıñ evlerinde yapıla.
Qırım.Aqiqat olıp keçkenniñ tafsilâtlarını tayin ete.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ yarımadada muntazam surette mustaqil jurnalistler, qırımtatar faaliyetçileri, muhalefet ve Ukraina tarafını tutqan cemiyet erbapları ve diniy azlıqlar vekilleriniñ yaqalanuvları, tintüvleri ve sorğulamaları yapıla. Aq-uquq qorçalayıcıları Rusiye telükesizlik hadimleriniñ bu areketlerine siyasiy maqsatlı areketler deyler.


text:
Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı 80 yaşında Veciye Kaşkanı FSB sıñır idaresine sorğuğa çağırdılar. Qadın mayıs 3 işinde şaat olaraq keçe, dep haber ete Gromadske radio.
Onıñ aytqanına köre, dekabr 10-da onıñ yataqhanege yatması kerek edi – onıñ yüregi hasta, amma FSB celpnamesini körmemezlikke urıp olamadı.
«Men hastahanege yatmaq kerek edim, men qorqaq degilim, men bir yerde saqlanmayım ve iç bir vaqıt saqlanmadım ve saqlanmayım», – dedi Veciye Kaşka.
Sorğuğa adliyeci Emil Kürbedinov ile keldi. Onıñ aytqanına köre, qadınnı davet etken iş numarasına köre – o, cinaiy iş şahsı ola.
«Añlağanıma köre, onı mayıs 3 işi boyunca çağırdılar, qırımtatarlar Mustafa Cemilevni qarşılağan ediler – onı bu sebepten şaat olaraq davet ettiler», – dep ayttı Kürbedinov.
80 yaşında Veciye Kaşkanı FSB sıñır idaresinde aman-aman bir saat tuttılar: «Olar meni körip, alıñıznı ne içün añlatmadıñız, dediler».
Kürbedinovnıñ aytqanına köre, sorğu olmadı: o, kendisi ve tuvğanlarına qarşı malümat bermekten vazgeçti. Şaat malümatını uquq qoruyıcılar almadılar.
«Yaşlı olğanından ğayrı, bu adam qırımtatar milliy areketiniñ veteranı ola. Bu olar içün yañı bir şey oldı, ve olarnı eñ çoq şaşırttı», – dep qayd etti adliyeci.
FSB qadınnı daa bir kere çağırmamağa vade etti, yollağan celpnameni ise keri aldı.
Qırımda mayıs 3 işi boyunca adamlarnı sıq-sıq yaqalamağa başladılar. Mustafa Cemilevni qarşılağan qırımtatarlarnı ara-sıra sorğuğa çekeler. Bazı iştirakçilerniñ mahkemesi keçirildi, olar para cezasını aldılar. Uquq qorçalayıcılar bunı basqı ve siyasiy sımarış olaraq tanıylar.


text:
«Spravedlivaya Rossiya» firqasından Devlet duması deputatı İlya Ponomarövnı deputat toqunmazlıqtan marum ettiler. Böyle qarar salı künü, aprel 7-de, qabul etildi. Qararğa 438 deputat qol tuttı, biri qarşı çıqtı.
Qarşı çıqqan deputat Dmitriy Gudkov twitterde yazğanı kibi, «Spravedlivaya Rossiya» azası Valeriy Zubov ve Yuriy Petrov («Yedinaya Rossiya») rey bermegen ekenler.
«Dojd» telekanalı bildirgeni kibi, evel, salı künü, baş prokuror Aleksandr Buksman Rusiye Devlet dumasına muracaat etip, «Skolkovo» fondunıñ işi boyunca Ponomarövnı toqunmazlıqtan marum qaldırmağa ricada bulundı. Rusiye qanunlarına köre, deputatqa qarşı cinaiy işniñ açılması aqta qararı parlamentniñ aşağı palatasınıñ izni ile alına bile. Devlet duması baş komiteti işbu teklifke qol tuttı.
Evel Ponomaröv, onıñ yaqalanuvı aqta qarar alınsa, AQŞdan Rusiyege kelmeycegini bildirgen edi.
2014 senesi aprel ayında LDPR firqası Devlet dumasına Rusiye tarafından Qırım işğaline qol tutmağan «Spravedlivaya Rossiya» fikrasınıñ azaları İlya Ponomaröv, Dmitriy Gudkov, Sergey Petrov ve Valeriy Zubovnı toqunmazlıqtan marum etmege teklifi ile buyurdı.
Aprel 15 künü Devlet dumasınıñ komiteti işbu qararnı lâğu etti, çünki o Devlet dumasınıñ deputat statusı aqqında qanunına ters kele.


text:
Türkiyede azat etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznı ekimler baqtı. Bunı fail ve İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe Facebook saifesinde oktâbrniñ 25-de yazdı.
«Olar Ankaradalar, er şey yahşı, babamnıñ aytqanına köre, olarnı diplomatlar ve türk arbiyleri qarşıladı. Ekisi de hasta olğanı içün ekimler olarnı birden baqtı, soñki 5 kün devamında babam hastahanede edi, bugün sabadan onı andan alğanlar. Babama ilâc tapıldı, biz uçuş olacağını bilmegen edi, bu sebepten onıñ yanında kerekli ilâclar yoq edi», – dep yazdı o.
Umerovanıñ aytqanına köre, «er şey güzel olsa», babası ve Ahtem Çiygoz cumaaqşamı künü, oktâbrniñ 26-da, Kyivge kele bileler.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-nde Türkiyege teslim etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 25-de Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğanğa Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ azat etilmesine köstergen ğayreti içün teşekkürler bildirdi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etken edi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. Çiygoznıñ özü çıqarılğan ükümni Aqmescit SİZOsında bulunaraq videobağ vastasınen diñlegen edi. Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi.


text:
Avropa birligi iqtisadiy ceetten zayıflaşqan Rusiye ile devamlı muqavemetke azırlanmalı. Bunı dekabr 19 künü Avropa Şurasınıñ reisi Donald Tusk bildirdi.
«Biz, Avropalımız, şunıñ içün özümizge işanıp, kendi quvetli taraflarımıznı bildirtmek kerekmiz», – dedi o Brüsselde Avropa birligi sammitinde», – dep haber ete «Gromadske TV».
Avropa şurasınıñ reisi aytqanı kibi, Rusiye – Ukrainanıñ degil, Avropanıñ strategik problemasıdır.
«Bugün Rusiye Ukrainanıñ degil de, bizim strategik problemamızdır. Bugün Rusiyeniñ tek Ukrainağa degil de, Avropa birligine olğan munasebeti büyük bir havftır»,– dey Tusk.
Öz nevbetinde, Almaniya kantsleri Angela Merkel, sammit devamında, Rusiyege qarşı sanktsiyalar Ukrainada ziddiyet bitkeninden soñ lâğu etilecegi aqqında bildirdi.


text:
Bütündünya ukrain kongressi halqara toplulıqnı Rusiyeden ukrain rejissörı Oleg Sentsov ve faalli Aleksandr Kolçenkonıñ azat etilmesini talap etmege çağırdı, kongress iştirakçileriniñ fikrine köre, olarnıñ apiste bulunuvı – qanunsızdır.
Bütündünya ukrain kongressi «Rusiye akimiyet strukturalarınıñ tsinik ükmü sebebinden çorlana», denile muracaatta. Sentsov ve Kolçenko Rusiye apishanesinde 2014 senesi mayıs ayından «siyasiy qabaat boyunca» buluna, deyler teşkilâtta.
Bundan da ğayrı, Bütündünya ukrain kongressi Yevgeniy Çoliy aytqanı kibi, Rusiye strukturaları acele sürette qanunsızca tutılğan mabüslerni, Minsk añlaşmalarına köre, azat etmeli.
Avgust 25 künü Rusiye mahkemesi Sentsovnı 20 yılğa apiske aldı. Faali Aleksandr Kolçenkonı – 10 yılğa. Olarnı Qırımda teraktlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlaylar. Olar öz işlerini siyasiy adlap, qabaatlarnı tanımaylar.


text:
Kreml kontrol etken Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ) Oraza bayramı munasebetiniñ Qırım apishanelerinde tatlı sofra donattı, dep bildirdi iyülniñ 3-de QAMDİ matbuat hızmeti.
«Bayram merasimleri Aqmescitteki 1 nomeralı apishanede ve SİZOda, em de Keriçteki 2 nomeralı apishanesinde olıp keçti. Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ vekilleri musulmanlarnıñ bayramını tebrikledi. Aqmescit imamı Muhammed İslamov apiste yatqanlarğa Qırım müftisi acı Emirali Ablayevniñ sağlıq, qorantalarınen tezce qavuşma ve cemiyetniñ vatandaşları olma tileklerini yetkizdi. Apiske alınğanlar içün tatlı sofra donatıldı», – dep aytıla haberde.
Oraza bayramı – islâm taqviminiñ eki büyük bayramınıñ birisidir. Bu sene iyünniñ 25-de qayd etildi.
QAMDİ 2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yapacaq areketlerini Meclis ile muzakere etmey. Yanvarniñ 16-17-de Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında olıp keçken Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ toplaşuvında esas Ukrainada Müftiylikni qurmağa qarar alındı. 2016 senesi noyabrniñ 19-da 14 qırımtatar din cemiyeti Kyivde toplaşıp, müftiylikni qurdılar. Müfti Ayder Rustamov oldı, o, Kyivdeki qırımtatar cemiyeti yanında Musulmanlarnıñ diniy qıymetleri komitetiniñ yolbaşçısı ola. Alimler şurası da quruldı, onıñ yolbaşçısı olaraq Ukraina musulmanları birliginiñ reisi Suleyman Hayrullayev saylandı.


text:
Böyleliknen Qırımnıñ öz başına tayin etilgen Sergey Aksönov öz muavininiñ istifasını añlattı.
Nasıl yollar aqqında söz ketkenini Aksönov añlatıp olamadı.
«Rustam Temirgaliyev akimiyette keñeşçi olaraq qalacaq. Men onıñ yardımına ümüt besleyim ve yolnıñ eñ qıyın basamaqlarını birlikte keçkenimiz içün oña minetdarım. Çoq şey yapıldı, amma ögde daa da çoq yapılacaq şey bar», – dep bildire Qırım «baş naziri»niñ sözlerine onıñ matbuat hızmeti.
Çarşenbe künü, iyün 11-de, Qırım «parlamenti»niñ deputatları Qırımnıñ birinci «baş nazir muavini»niñ istifasına qol tuttılar. Mütenasip qararğa 73 deputattan 72 deputat rey berdi. Qarar Temirgaliyevniñ öz istegi ile vazifeden boşatılması aqqında arizası ile alınğandır.


text:
Yanvar 30-ında Aqmescitniñ Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ bir qısmı, elektrik tayanğıç tamirlevi sebebinden yarıqsız qaldı.
“Krımenergo” bildirgenine köre,"Avtobusnik", "Energiya", "Urojay", "Şinnik", "Prival", "Yagodka", "Domostroitel" ortaqlıqlarında, Gavena soq., 21-25 (tek), Sokolinaya soq., 2, Topolevaya soq., 20-56a (çift), 21-53 (tek) saat 8-den saat 17-gece yarıq olmaycaq.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik, Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy komitetiniñ nevbetteki toplaşuvı Litvaniyada keçecek. Bu qararnı yanvar 16 künü Herson vilâyeti Geniçesk rayonında icraiy komitetniñ toplaşuvı devamında alındı, dedi Qırım.Aqiqatqa icraiy komitetniñ azası Ali Ozenbaş.
Onıñ sözlerine köre, toplaşuv devamında bir sıra mesele muzakere etildi. Şu cümleden, evelki toplaşuv qararlarınıñ amelge keçirilmesi boyunca esabatnı diñlediler.
Cumaertesi künü, yanvar 16-da, Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy komitetiniñ üçünci toplaşuvı keçti. Toplaşuv iştirakçileri qıtaiy Ukrainada Qırımtatar Müftiyliginiñ teşkil etilmesi aqqında meseleni kötelrdiler. Qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilevniñ fikrine köre, Qırım Müftiyligi şimdi «işğalcige boysunğan».
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, cumaertesi künü Kongressniñ icrai komitetiniñ azaları toplaşuvnı keçirdi, soñra «Çonğar»da Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanı ziyaret ettiler. Aqşam iştirakçiler ögünde qırımtatar bediiy taqımları çıqışta bulundı. Bundan soñ ATR qırımtatar telekanalı komitet azaları ile canlı efirni keçirdi, onıñ devamında seyirciler olarğa meraqlandırğan suallerni qoydı.
BQTK icraiy şurası 2015 senesi avgust 1-2 künleri Ankarada saylanıldı.


text:
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ başı Sergey Aksönov, Rusiye yarımadada arbiy küçüni arttırmaq kerek dep saya. Böyleliknen o Qırım memuriy sıñırında ötkerilgen Ukraina arbiy talimlerine nisbeten öz fikrini bildirdi.
İyünniñ 27-nde Aksönov özüniñ Facebook «yarımadada arbiy küçlerniñ arttırılması tamamile esaslı ve şart» ve «ukrain ordusınıñ real imkânları Rusiye Silâlı quvetlerinen degil de, atta Rusiye ordusınıñ Qırımdaki qısmınen muqayese etilecek seviyede olmağanını» qayd ete.
Ukraina Arbiy-Deñiz quvetleri topçıları Rusiye ilhaq etken Qırım memuriy sıñırında talimler ötkerdi.
Arbiy-Deñiz quvetleriniñ deñiz piyadesi komandanlığı topçılar bölüklerinen beraber Herson vilâyetinde deñiz sailiniñ mudafaası ve ilhaq etilgen Qırımdan ücüm etilgeni farz etilgen duşmandan imaye etüv talimleri ötkerdi.
Ukraina Arbiy-Deñiz quvetleri deñiz aviatsiyası yanvar ayında Qara deñizde Amerika Birleşken Devletleriniñ Arbiy-Deñiz quevetleri ihtiyarındaki USS Carney (DDG64) gemisinen beraber ortaq talimler keçirgen edi.
Ukraina Arbiy-Deñiz quvetleri aprel ayınıñ soñunda da ayrıca ve Qırım memuriy sıñırına yaqın yerde deñiz sailiniñ mudafaasınen bağlı talimler ötkergen edi.


text:
Mecburen köçip kelgenler ve iş adamlar ukrain akimiyetiniñ diqqatını işğal etilgen Qırımdan kelgen insanlarnıñ meselelerine celp etmege tırıştılar, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aluşta iş adamı Vâçeslav Ostapkonıñ sözlerine köre, bugünki künden yalı kenarında «Qırım manzaraları ve itibarğa lâyıq olğan çeşit yerler ile güzel çadır peyda oldı».
Onıñ aytqanı kibi, böyle çadırnı Aluştada da qoyğan ediler, anda ise onı yerli «halq imayesi» darma-dağın etken edi.
«Al-azırda Qırımdan Kiyevge kelgen iş adamlarında ticaret ile oğraşmaq içün iç ir vesiqa yoq. Bizge vaqtınca vesiqasız çalışmağa ve qorantalarımıznı baqmağa imkân berilmesi içün akimiyetniñ diqqatını celp etmege tırışamız», – dedi Ostapko Qırım Aqiqat mühbirine.
İş adamlarnıñ sözlerine köre, «Qırım çadırında» 5-6 insan bulunacaq, umumen ise qırımlılarnıñ toplulığı 3 biñ insannı teşkil ete.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi bazı KHVnıñ Rusiyede «çetel agenti» olaraq ilân etilmesini takbih etip, «öz vatandaşlarına qarşı yapılğan ir cinayet» dep adlandıra. Bu aqta dekabrniñ 6-nda nazirlikniñ resmiy saytında derc etilgen beyanatta söz yürsetilmekte.
«Repressiya maşinasınıñ sırası çetel KHV kelip yetti. Azatlıq Radiosı ta sovetler devrinden berli serbest ve alternativ noqtai nazarğa saip olğan, yüksek standart ve bitaraflıq timsali edi», – denilmekte nazirlikniñ beyanatında.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı (PCE/PC) bağlı bazı jurnalistler ve leyhalarınıñ «çetel agenti» olaraq ilân etilmesi, «serbest ve demoktratik dünyadan tecrit (izolâtsiya) etmege devam etüvidir».
Rusiye adliye nazirligi dekabrniñ 5-nde Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı (PCE/PC),«Nastoyaşeye vremya» telekanalı, Azatlıq Radiosunuñ tatar-başqırd hızmeti (Azatliq Radiosi, «Idel.Aqiqat», «Faktograf», «Kavkaz.Aqiqat» Qırım.Aqiqatnı«çetel agenti» cedveline kirsetti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin noyabrniñ 25-nde Federatsiya Şurası tarafından qabul etilgen KHVnen bağlı «çetel agenti» qanunını imzaladı. Bu qanunğa istinaden Kreml, çetel haber vastalarınıñ maddiy yardım menbalarını açıp bermesi istemege ve rusiyeli seyircige bu şekildeki haberni azırlağan malümat menbalarını «çetel agenti», dep tanımağa imkân bere.
Rusiyedeki KHV faaliyetiniñ sıñırlanmasınen bağlı qarar, Rusiye tarafından finansirlengen RT telekanalında ABD akimiyetiniñ ABDde «çetel agenti» sıfatında qayd olması talabına cevap bergenini ilân etken soñ peyda oldı.
Rusiye adliye nazirligi daa evel Qırım.Aqiqat AzatlıqRadiosı leyhasına işiniñ sıñırlanabileceginen bağlı tenbiyelev yollağan edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyası öz beyanatında – Rusiye ükümeti tarafından çetel KHV qarşı nasıl tedbirler kirsetilecegi ve işbu tedbirler media teşkilâtına nasıl tesir etecegini tahmin etmekten çekingen edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyasınıñ maqsadı - dünyadaki çeşit devletlerde, şu cümleden Rusiyede de, oquyıcı ve seyircilerge doğru ve halis malümat taqdim etmekten ibaret olğanını qayd ete. «Bizler muhbirlik işimizni devam etecekmiz», – denilmekte beyanatta.
Ukraina Tışişleri nazirligi Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosına bağlı yerdi leyhanıñ «çetel agenti» cedveline kirsetilüvini «söz serbestligine ücüm» dep adlandıra.


text:
2014 senesi fevral 26-da «kütleviy nizamsızlıq teşkil etüv» içün rusiyeli ükümet tarafından Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova sentâbr 5-te Çiygoznıñ muracaatını halqqa bildirdi, muracaatta Meclis reisiniñ muavini destek içün teşekkr bildire, onıñ sözlerine köre, bu oña «küç ve sabır» bere.
«Aqmescit taqiq izolâtorında bulunğanımnıñ 18-ci ayı başlandı. Çoq insan sağlığım ve alım içün qasevetlene... Elbet, yaqınlarnı ve soy-sopnı körmeyip, torunlarnıñ öskenine baqmayıp, olarnı körmege imkân yoq olğanda, esli başlı ana-babamnı körecemmi-yoq bilmeyip, kün künden bu yerde, apiste bulunmağa ağırca ola... Bütün bu fikirlerden bazı pek ağır ola», – dep aytıla beyanatta.
Çiygoznıñ sözlerine köre, qıyınlıqlarğa baqmadan, onıñ teslim etilmege niyeti yoq.
«Er şey bitsin dep, neler yapmaq kerek olğanını bir tüşünsem, yüzsüz ve pezevenkler, satqın kiçik adamçıqlar ögünde tiz çökmek, öz noqta-i nazarını deñiştirmek, özümi ve bütün qırımtatar halqını masqara etmek kerek olğanı aqqında tek bir fikirden qanım qaynay! Halqımnıñ ve bütün dünyadaki çoq insannıñ destegi maña küç ve sabır bere. Er kes sağ olsun», – dep bildirdi Ahtem Çiygoz.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi.
«Ernest İbragimov 10 yıldan çoq «Salaçıq» karavan-sarayında aşçı olıp çalıştı ve «Qırım balalığı» siyasiy mabüslerniñ balaları içün leyha faali ola. 2017 senesi oña qarşı memuriy dava açılğan edi. FSB bildirgenine köre, tintüv mahsus hızmetlerniñ hadimleri tarafından cinaiy dava çerçivesinde keçirile», – dep bildirdi faaller.
«Qırım birdemligi» malümatına köre, Azamat Eyupov 2019 senesi iyül ayında Moskvanıñ Qızıl meydanında qırımtatarlarnıñ narazılıq aktsiyasında iştirak etti ve qırımlı musulmanlarğa qarşı davalar boyunca açıq mahkeme oturışuvlarında er vaqıt bara.
«Mahamadinov Abdulboriniñ 7, 5 ve 2 yaşında üç çağına yetmegen balası bar. İbragimov Ernest dört balasını baqa, beşinci balaları doğacaq», – dep qoştı faaller.
Olarnıñ malümatına köre, FSB hadimleri tutulğanlarnıñ soy-soplarına olar Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – muar.) qabaatlana, dep bildirdi.
Tutulğan qırımlılarğa advokatlar Siyar Paniç, Lilâ Gemeci, Yunus Refat, Marlen Halikov, Emil Kurbedinov ve Taras Omelçenko uquqiy yardım kösterecek.
«Faallik diqqatsız qalmadı»
Ekinci Bağçasaray gruppasınıñ davası on insanğa arttıLilâ Gemeci
Qırımdaki tintüvler Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» çerçivesinde keçirildi. Bu aqta qırımlı advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Tintüv vaqtında uquq qoruyıcılarnıñ aytqanlarından añlağanımızğa köre, Ernest İbragimov, Oleg Fedorov terror teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlana. Olar camide keçirilgen subette qabaatlana, bu ekinci Bağçasaray gruppasınıñ cinaiy mesüliyetke çekilmesi içün sebep oldı. Böylece, ekinci Bağçasaray gruppasınıñ davası on insanğa arttı», – dedi Gemeci.
Lilâ Gemeci, qırımlılarnıñ evlerinde keçirilgen tintüv ve tutuvlarını olarnıñ faaliyetinen bağlay.
«Mahkeme ögünde keçirilgen barışıq aktsiyalarınıñ iştirakçileri ola. Semetdeşlerine qol tutmaq içün çıqqan, Qırımda farqlı bayram, tedbirlerni teşkil etken ediler. Bu faallikleri diqqatsız qalmadı», – dep qayd etti advokat.
Gemeci, tutulğan musulmanlar Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresine ketirile, dep bildirdi.
Qırımlı advokat Emil Kurbedinov tutulğanlardan biri Azamat Eyupov neden şübheli sayılğanını aydınlattı.
Azamat Eyupov özüne qarşı taqipniñ siyasiy sebepleri bar, dep bildirdiEmil Kurbedinov
«Şimdi Aqmescitteki FSB binasında müvekkilim Azamat Eyupovnı ziyaret ettim, oña Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-nci qısmına istinaden şübheli olğanını, Qarasuvbazarda Hizb ut-Tahrir bölügini qurğanını bildirgenler. Berilgen malümatqa köre, tintüv ükmü endi çıqarılğan Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» çerçivesinde keçirildi. Müvekkilim qabaatını tanımağanını bildirip, Ukraina vatandaşına olaraq dördünci Jeneva şartnamesini qullanmağa talap etti. Azamat Eyupov özüne qarşı taqipniñ siyasiy sebepleri bar, dep bildirdi», – dedi advokat.
Advokatnıñ malümatına köre, fevralniñ 17-nde yerli saatnen 16:30-da Aqmescitte Eyupovnıñ sıñırlav tedbiri belgilenecek mahkeme keçirilmesi planlaştırıla.
Emil Kurbedinovnıñ daa soñra Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye tahqiqatı Azamat Eyupovğa psihiatrik ekspertiza yapılmasını istedi.
«Fikrimizni bildirdik – bu tamamen qanunsız bir şey, onı Aqmescit psihiatrik hastahanesine yerleştirmek içün bir sebep yoq», – dep ayttı advokat.
FSB: «Regionlarara ekstremist cemiyetiniñ faaliyeti toqtatıldı»
Rusiye FSBsiniñ matbuat hızmeti, Rusiyeniñ cenübinde ve işğal altındaki Qırımda müessisede terror teşkilâtı dep adlandırılğan «At-Tekfir val-Hicra» iştirakçileri tutuldı, dep bildirdi.
«Rusiye FSBsi, tekfirizm («kâfirlikte» qabaatlav) mefküresi «kâfirlerge», şu cümleden musulmanlarğa qarşı teologik esaslar bergen ve «halifelik» teokratik islâm devmletiniñ qurulması kerek olğanını aytqan ve Rusiyede yasaqlanğan «At-Tekfir val-Hicra» halqara islâm teşkilâtınıñ regionlarara ekstremist cemiyetiniñ faaliyetini toqtattı», – dep bildirdi FSB.
Müessise, tutulğan şahıslarnı «radikal» dep adlandıra. FSB malümatına köre, tintüvler vaqtında «Qaraçay-Çerkesiyada 40-tan çoq ekstremist neşir, gizli qurşunatqıç, avtomat, patronlar ve elnen yapılğan patlayıcı maddeler (şu cümleden fedaiy quşağı) tapılıp alındı».
«19 radikal yaqalandı, olar mefküresiniñ propagandasından ve yañı tarafdarlarını qıdırmaqtan ğayrı, Şimaliy Kavkazda diversion-terror ücümlerini kerçekleştirmege planlaştırğan edi», – dep bildire FSB.
Mahsus hızmet tutulğanlarnıñ adları ve soyadlarını aydınlatmay, izaatları da yoq.
Esas Ukrainada berilgen cevap
Esas Ukrainadaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası işğal etilgen Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı) evlerinde keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
«Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmı (mesken tiyilmemezligi) ve 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmına (azatlıqtan qanunsız marum etüv) istinaden açıldı. Mezkür qanunsız areketler içün beş yıl qadar apis cezası berilmesi mümkün», – dep aytıla prokuratura haberinde.
Mahkemeden evelki tahqiqat Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Milliy politsiyanıñ Qırım idaresi tarafından keçirile.
Bundan ğayrı, Qırımdaki tintüvlerge Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi de cevap berdi. Berilgen malümatqa köre, yarımadadan malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq.
Müessise, Qırımda saba olğan adiselerni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Sahte uquq qoruyıcılarnıñ bu areketleri qabaatsızlıq prezumptsiyasını, azatlıq aqqını ve şahsiy tiyilmemezlik, uquqiy yardım aqqını bozdıLüdmila Denisova
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bildirgenine köre, fevralniñ 17-nde tintüvler vaqtında tutulğan qırımlılar «qabaatsızlıq prezumptsiyası bozulıp», FSB idaresine ketirildi. Onıñ fikirince, bu vaziyette Ukraina Rusiyeden «adaletli mahkeme aqqına riayet etmesini» talap etmeli.
«Sahte uquq qoruyıcılarnıñ bu areketleri qabaatsızlıq prezumptsiyasını, azatlıq aqqını ve şahsiy tiyilmemezlik, uquqiy yardım aqqını bozdı, çünki tintüvler kerekli mahkeme qararları olmağanda, advokatlar iştirak etmegende ve protsessual vesiqalar berilmegende keçirildi», – dep aytıla Denisovanıñ izaatında.
Rusiyeden adaletli mahkeme aqqına riayet etmesini talap etmelimizLüdmila Denisova
Onıñ fikirince, yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüviniñ «siyasiy sebepleri bar ve qanunsız apis cezası ve ükümnen bitmesi mümkün».
«Bu vaziyette halqara gumanitar uquq ve insan aqları saasında halqara uquqqa köre işğalci devlet olğan Rusiyeden mecburiyetlerine uyğun adaletli mahkeme aqqına riayet etmesini talap etmelimiz», – dep qoştı o.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye quvetçileriniñ qırımlılarnıñ evlerinde keçirgen tintüvlerini «cezalav ve qorquzuv şekli» dep adlandırdı.
«Siyasiy taqip stsenariyi ve işğal altındaki Qırımda Ukraina vatandaşlarını sustırmaq ıntıluvları böyle ola. Ukraina vatandaşları çeşit tenbi, basqı ve şantaj ile «subetlerge» davet etile. Soñra tintüv keçirile ve terrorizm ve ekstremizm ile küreş manaçığınen insanlar tutula. Soñra siyasiy sımarış ile yapılğan «mahkeme» ve ükümler. Qorquç ükümler, manyak cinayetçiler bile böyle üküm almay. Vatanda barışıqta yaşağan, işğal şaraitlerinde maneviy ve bazı vaqıtları fizik olaraq yaşamağa tırışqanlarğa ükümler çıqarıla», – dedi Ceppar.
Onıñ aytqanına köre, tintüvlerniñ maqsadı – «tirenüvge yol bermemek ve rejimge razı olmağa mecbur etmek».
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvlarğa qarşı narazılıq bildirdi. Müessise, halqara institutlarnı bu areketlerge qıymet kesmege çağırıp, soñki tutuv ve tintüvler aqqında malümatnı BM Baş Assambleyasınıñ sessiya baqıluvına çıqarmağa planlaştıra.
Bu beyanat Ukraina Tış işler nazirliginiñ saytında derc etildi. Vesiqada qayd etilgenine köre, Qırımdaki adiseler «yarımadanıñ işğalci akimiyeti siyasiy sebeplerden areket etkenini» köstere.
«Bu areketler Moskvanıñ halqara gumanitar uquqnıñ esas normalarını, işğalci devlet olaraq mecburiyetlerini tamamen körmemezlikke urğanını, siyasiy ve diniy fikir çeşitligini bastırmaq ve vaqtınca işğal etilgen Ukraina toprağında aq qorçalayıcı faaliyetini blok etmek içün qanunsız quvet usullarını qullanmaq azır olğanını köstere», – dep bildire matbuat hızmeti Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ aytqanlarını.
Müessise, al-azırda Qırım yarımadasını kontrol etken Rusiyege 2014 senesi martnıñ 27-nde qabul etilgen BM Baş Assambleyasınıñ 68/262 qararı, BM Halqara mahkemesiniñ Ukrainanıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı davası çerçivesinde ırqiy ayırım şekillerini yoq etüv halqara şartnamesiniñ qullanıluvına dair buyruğı aqqında hatırlattı.
«Bu vesiqa ve qararlar halqara toplulıqnıñ vaqtınca işğal etilgen Qırımda siyasiy taqiplerni qabul etmegenini ve yarımadada insan aqları ve esas serbestliklerine riayet etüv içün Rusiye mesüliyeti aqqında ayta», – dep aytıla Tış işler nazirliginiñ beyanatında.
Ukraina baş nazir muavini, Reintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov bildirgenine köre, Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal altındaki Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvları «diniy ve milliy alâmetlerge köre daa bir qorquzuv ve taqip ıntıluvı ola». O, halqara toplulıqnı buña cevap bermesine çağırdı.
«Rusiye Federatsiyasınıñ böyle areketleri Cenk vaqtında vatandaş ealisini qoruv şartnamesiniñ (1949) 27-nci ve 43-ünci maddelerini, hususan diniy aqlarğa riayet etüv ve işğal etken devletniñ qanunlarına köre cinaiy taqipke yol bermeme ceetinden boza. RF qanunsız tutulğanlarnıñ qoranta (ömür arqadaşları ve balalarınıñ) aqlarını boza. Halqara toplulıqnı cevap bermege çağıramız», – dep aytıla Reintegratsiya saytında derc etilgen Reznikovnıñ beyanatında.
Baş nazirniñ muavini böyle areketlerni «Qırımdan vazgeçtirmek» içün «Ukrainanı muvafaqiyetsiz qorquzuv ıntıluvı» dep saya.
«Amma bu olmaycaq. İnsanlarımız ve toprağımız içün küreşecekmiz. İşğalci rejim mıtlaqa dağılacaq ve Qırım kene serbest Ukrainağa qaytacaq», – dep ayttı Oleksiy Reznikov.
Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları Qırım sakinleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi. Bu aqta ZMINA insan aqdarı merkeziniñ saytında haber etile.
«Aq qorçalayıcılar quvetçilerniñ yapqanlarını Rusiye işğalci akimiyetiniñ Qırımda vatandaş cemiyetini yoq etüv areketleriniñ devamı dep saya, çünki tutulğan yedi insandan dördü faal ola. Lenur Seydametov SİZOğa bir şeyler alıp ketken edi. Oleg Fedorov siyasiy sebepli mahkeme oturışuvlarını ziyaret etti, qırımtatar siyasiy mabüslerine qol tutuv haber kampaniyalarında iştirak etti ve siyasiy mabüslerniñ qorantalarına maddiy yardım kösterdi», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, Ernest İbragimmov «Qırım birdemliginiñ» faali ola, Azamat Ebpov ise 2019 senesi iyül ayında Moskvanıñ Qızıl meydanında qırımtatarlarnıñ narazılıq aktsiyasında iştirak etti.
Ariza müellifleri arasında aşağıdaki Ukraina teşkilâtları mevcuttır:
- OO «KrımSOS»
- ZMINA insan aqları merkezi
- Kreml siyasiy mabüsleriniñ soy-sopları birleşmesi
- Vatandaş serbestlikleri merkezi
- Qırım insan aqları evi
- Qırım aq qorçalayıcı gruppası
- İnsan aqları media teşebbüsi
- Ukraina Helsinki insan aqları birligi
- İnsan aqları regional merkezi
- «Almenda» vatandaş maarifi merkezi
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, saba Qırım sakinleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvler Ğarpnıñ Rusiyege qarşı areketlerine berilgen cevap ola, dep bildirdi. Bu aqta o, Facebooktaki video muracaatında ayttı.
«Qırımtatar halqını boysundırmaq içün daa bir adım, qırımtatarlarnı Qırımdan ketmege mecbur etecer olalar. Belli ki, bir afta evelsi qabul etilgen ve Rusiye Qırımnı azat etmeli dep aytılğan Avropa Parlamentiniñ qararına da cevap berildi. Anda tamır qırımtatar halqınıñ aqları, Ukraina devletiniñ qanunlarnı qabul etmek kerek olğanı aqqında aytıla. Bu şimdi Ğarpnıñ Rusiyege qarşı baqılğan sanktsiyalarına cevap oldı. Qırımtatarlar Rusiye Federatsiyası tarafından taqip etile», – dedi Çubarov.
«Vesiqalarnı ve bütün pasportlarnı alıp ketkenler»
Ukraina pasportımnı bermedim, olar qarıştırıp tapqanlar ve alıp ketkenlerAzamat Eyupovnıñ apayı
Fevralniñ 17-nde evleri tintilgen qırımlı musulmanlarnıñ soy-sopları Rusiye quvetçileri olarnıñ Ukraina pasportlarını alıp ketti, dep bildirdi.
«Er şey baqıp, vesiqalarnı ve bütün pasportlarnı alğanlar. Ukraina pasportımnı bermedim, olar qarıştırıp tapqanlar ve alıp ketkenler. Aqayımnı alıp ketkende bir şey demediler, bir şey aytmağa mecbur degil ekenler», – dep bildirdi birleşme faallerine tutulğan Azamat Eyupovnıñ ömür arqadaşı.
Pasportlar alınğanını tutulğan Timur Alkabovnıñ soyu da haber etti: «Pasportlar, cep telefonını alğanlar, şaatlar olarnıñ edi».
Tutulğanlarnıñ mahkemeleri
Kreml kontrolindeki Qırım mahkemeleri saba tintüvlerden soñ tutulğan insanlarnıñ sıñırlav tedbirlerini baqıp başladı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi faaller Ernest İbragimov, Timur Yalkabov ve Oleg Fedorovnı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp, bir ay ve 28 künge apiske aldı. Böylece, saba tintüvlerinde tutulğan qırımlılar 2021 senesi aprelniñ 15-ne qadar SİZOda qalacaq, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugün Ernest İbragimov ve Fedorov Olegniñ imayecisi olaraq mahkeme oturışuvında iştirak ettim. Qabaatlayıcı olarnı apiske alıp, SİZOğa qapatmağa talap etti. Ernest İbragimov ve Oleg Fedorov Ukraina vatandaşları olğanını aytıp, dördünci Jeneva şartnamesiniñ normalarını qullanmağa talap etti. Ernest İbragimov başından berli, apiske alınğanından berli terciman istedi, lâkin ne tutulğanda, ne de mahkemede terciman yoq edi. Mahkeme qarar çıqardı – İbragimov ve Fedorovnı 2021 senesi aprelniñ 15-ne qadar SİZOğa apiske almaq», – dep tarif etti Emil Kurbedinov.
Daa soñra aynı mahkeme kene bir ay ve 28 künge, 2021 senesi aprelniñ 15-ne qadar, saba tintüvlerinde tutulğan daa eki qırımlı Lenur Seydametov ve Azamat Eyupovnı tutıp aldı.
Oturışuv açıq olsa da, soy-soplar mahkemege kirsetilmedi. Mahkeme koronavirus tarqaluvı ile küreş tedbirlerine esaslandı, dep bildirdi Qırım.Aqiqat mühbiri.
Saba tintüvlerinden soñ tutulğan qırımtatarlarnıñ sıñırlav tedbirleri belgilengen Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ binası ögünde 300-den çoq insan toplaştı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Halq bu insan tutuvlarını añlamay, insanlar daa kele», – dep ayttı birleşmege izaat bergen cemaat imayecisi Seytosman Karaliyev.
O, bu şekilde qırımtatar halqı birdemligini köstere ve Rusiye quvetçileriniñ areketlerine razı olmağanını isbatlay, dep ayttı.
«Qırım birdemliginiñ» faali Lutfiye Zudiyevanıñ Facebook saifesinde yazğanına köre, insanlar kelmege devam ete ve yanına sıcaq qave ve çay alıp kele.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Stepan Erzya
Stepan Erzä (psevdonim, çın iseme Stepan Dmitriy ulı Nefödov, эpз. HeфëдoBoHb MиTpeeHb CTëпyk, pyc. HeфëдoB CTeпaH ДMиTpиeBич (1876, Sember gubernası-1959, Mäskäw) — sınçı. Metalldan häm ağaçtan uyıp yasağan sänğät äsärläre belän dönya külämendä mäşhürlek qazanğan sänğätkär. Çığışı belän Mordoviädän. Rossiä imperiäsendä, RSFSRda, çit illärdä - İtaliä, Frantsiä (1906-1914) häm Argentinada (1925-1950), SSRBda icat itä. Ağaçlarnıñ siräk oçrıy torğan toqımınnan yasalğan ekspressiv portretları, simvolik obraz-masqaları, monumental' kompozitsiäläre belän bilgele.
Tärcemäi xäle[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1876 yılnıñ 27 oktäberenda (8 noyäberendä) Sember gubernası Alatır' öyäze (xäzerge Mordoviäneñ Ardatov rayonı) Bayevo awılında qrästiän ğailäsendä tuğan. Çirkäw qarşındağı mäktäpne tämamlağan. 1892 yılda ğailäse belän Alatır'ğa küçenä.
1893-1895 yıllarda Qazanda balta eşendä, annarı P. A. Kovalinskinıñ ikona bizäw ostaxanäsendä eşli, Qazan sänğät mäktäbeneñ yäkşämbe klasslarına uqırğa yöri. İdel buyı şähär häm awıllarındağı çirkülärne bizi. Mäkärcä yärminkäsendä M. Wrubel kartinaların kürgäç, Mäskäwgä uqırğa kitü teläge uyana.
1902-1906 yıllarda Mäskäw sınlı sänğät, sın äwäläw, tözeleş sänğäte ukuxanäsendä, äwwäl Sergey Volnuxinnıñ sınlı sänğät klassında, soñraq Pavel Trubetskoynıñ squl'ptura klassında uqıy. Başqa uquçılardan yäşe belän ölkänräk bulğanğa, aña törle törtmä süzlär işetergä turı kilä. Şunlıqtan, därestä härwaqıt modelgä genä tekälep torğanğa, waq qına detal'lärne dä nıqlap istä qaldıra, küz xätere bik yaxşı üsä. Biremnärne öydä tönlä eşli torğan bula, çönki köndez Mäskäwdä yäşäw öçen aqça eşlärgä turı kilä: Butırqa törmäsendä fotoğraf, ğäzetalarda retuşer, Mäskäw däwlät universitetınıñ anatomiä teatrında sanitar bulıp eşli.
Üzeneñ berençe icat eşlären mordwa xalqınıñ üze çıqqan etnik törkemeneñ iseme - Erzä psevdonimı belän tamğalıy.
Çit ildä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
30 yäşendä, aqçasız, telne belmägän kileş, İtaliägä kitep bara. 3 yıl eçendä, berüze eşläp, statuya häm squl'pturalardan tulı galereya tudıra. Rus yazuçısı Aleksandr Amfiteatrov anıñ berkemnekenä oxşamağan eşlären kürep şaqqata, anı üzeneñ tanışları A.M. Gor'kiy, F.İ. Şaläpin, İtaliä muzeyları inspektorı Uğo Nebbia belän oçraştıra.
U. Nebbia Milanda S. Erzänıñ kürgäzmäsen oyıştırğaç, sınçınıñ iseme dönyağa bilgele bula. «Çäçüçe», «Peçän çabuçı», «Atıp üterü», «Sağış», «Soñğı tön» sınnarı tamaşaçını ekspressiv häm faciğäle süjetı belän cälep itä. Tamaşaçılarğa sınnarda çağıldırılğan qaharmannarnıñ psixologik yaqtan tulı açılğan xolqı, muzıkal'lege, iskitkeç sığılmalılığı oşıy. Mordwa sınçısınıñ İtaliädä 1907-1909 yıllarda eşlägän äsärläre Venetsiädä, Nitsada, Münxenda kürsätelä, sınçını Parijda ütkärelep kilüçe «Közge salonnar»ğa härwaqıt çaqırıp toralar.
Alatır' öyäze xäkimiätläre şähärdä S. Erzä muzeye açarğa uylağaç, S. Er'zä tuğan ilenä qayta. Läkin Berençe bötendönya suğışı başlanıp kitü älege plannı tormışqa aşırırğa irek birmi. S. Erzäğa xärbi hospital'dä muläjçı bulıp xezmät itärgä turı kilä.
Oktäber inqıylabı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İnqıylab mordwa sınçısına yaña mömkinleklär aça. Ul Parij kommunarlarınıñ häykällären yasıy, Yekaterinburg uramnarı öçen squl'pturalar uylap taba, şähärdä Ural squl'ptura akademiäsen oyıştıra. İl buylap säyäxät itä, Novorossiysk, Batumi, Baqu şähärlärendä squl'ptura ostaxanäläre aça. Sınçı küp kenä täcribälär yasap qarıy. Sınnarnı qoyar öçen kislotağa tüzemle timer-beton uylap çığara. 1920 yıllarda şul timer-betonnı qullanıp yasağan Baqu neftçeläreneñ squl'pturaları bügen dä isän tora.
Argentinada[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1926 yılda RSFSR mäğärif xalıq komissariatı qararı belän Parijda şäxsi kürgäzmäsen aça, tağın 3 xalıqara kürgäzmädä qatnaşa. 1927 yılda anı kürgäzmäse belän Latin Amerikasına çaqıralar. 1927-1950 yıllarda Argentinada yäşi häm icat itä. Andağı tropik urmannarda dulqınsıman cepselle häm tabiği buyawlı, taş sıman qatı toqımlı ağaçlarnı taba, icatında qullana başlıy. Latin Amerikasında älege ağaçlardan timer yul öçen şpallar yasağannar. Sınçınıñ icadi fantaziäse, fakturanı iskitkeç toyımlawı, waq detal'lärne totıp ala belü säläte belän qatı ağaçlarnıñ maturlığı açıla. Kebraço, urunday häm alğarrobo ağaçları tamırlarınnan, käwsälärennän, zur töplärennän Erzänıñ ayırım dönäsı xasil bula. Çit ildä ozaq yıllar yäşäsä dä, S. Erzä üzen emigrant dip sanamıy, xätta täqdim itelgän Argentina watandaşlığın da almıy. Sınçı, cay çığu belän, 1950 yılda SSRBğa, Mäskäwgä qayta, küpyıllıq xezmät cimeşe bulğan yözlägän icat eşen tuğan ilenä alıp qaytıp, büläk itä.
S. Erzänıñ zur-zur tawlarnı iskitkeç zur squl'pturalarğa äyländerü xıyalı, aqça citmäw säbäple, tormışqa aşmıy qala.
1959 yılda Mäskäwdä wafat. Saranskida kümelä.
Ayırım xezmätläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1908 Sağış (Avtoportret)
- 1910 Norwegiä xatın-qızı
- 1912 Xatın-qız başı
- 1912 Tuğannan tuğan eneseneñ portretı
- 1915 Ğaysä päyğämbär başı
- 1918 Balerina Fedorova portretı
- 1918 Xatın-qız portretı
- 1922 Pışıldaw
- 1930 Şärä xatın-qız
- 1932 Batırlıq
- 1932 Musa päyğämbär
- 1933 Boliwiä ir-atı
- 1944 Mordwa qartı
- 1956 Xatın-qız fiğurası
- Arçadağaçı Bogoyavlenskiy çirkäwendä räsemnär yasağan.
Büläkläre, maqtawlı isemnäre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xäter[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Saranskida häykäl quyılğan
- Saranskida S. Er'zä isemendäge Morda respublikası sınlı sänğät muzeye eşli.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Nemçinov V . Stepan Er'zä. Kitapta: yчиcb быTb пepBыM (Uçis' bıt perwım). M.: Дpoфa (Drofa), 2006. ISBN 5-358-01080-7
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İskärmälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
İyün 17-sinde Aqyarda dört yañı koronavirus hastası tasdıqlandı, bildire şeerniñ rusiyeli akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
"Bu, evel Sankt-Peterburgdan hastalanıp kelgen adamnıñ babası ve Aqyarğa qazanmaq içün kelgen adamlar, olarnıñ testi müsbet edi", - denile beyanatta.
Akimiyetniñ malümatına köre, Qırım ve Aqyarda 512 koronavirus hastası qayd etildi. 137 adam Qırım hastahanelerinde tedaviylene, 361 adam yahşı olıp hastahaneden çıqtı.
«Ha ceroдHяшHий дeHb B иHфekциoHHoй бoлbHицe HaxoдиTcя пoд HaблюдeHиeM 78 чeлoBek, B ropoдckoй бoлbHицe № 9 – 88. Пoд HaблюдeHиeM пo MecTy жиTeлbcTBa – 745 чeлoBek. Зa 16 июHя TecTиpoBaHиe Ha пyHkTax пpoпycka и Ha жeлeзHoдopoжHoM Bokзaлe пpoшли 833 чeлoBeka. B peжиMe oбcepBaTopa paбoTaeT пaHcиoHaT «ИзyMpyд», – пoдчepkHyли B cooбщeHии.
İlhaq etilgen Qırımda çarşenbe künü saba COVID-19-dan ölgenlerniñ sayısı 18-ge keldi.
Qırımda, Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, 575 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Aqyarda 187 kişi hasta oldı. 152 insan tüzeldi, 3 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Azerbaycan, Ermenistan, Qıbırz ve Sırbistan eyyetleri, bunıñ ile Avstriya, İsveçre, Felemenk, Hırvatistan ve Türkiye vekilleriniñ büyük bir qısmı Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Rusiyeni rey berüv aqqından marut etmege teklifke qol tutmadılar. Bunı PACE saytında aşkâr etilgen malümat tasdiqlay, dep yaza Ukrainskaya pravda.
İşbu memleketlerniñ arasında çoqusı, AQŞ ve Avropa birliginiñ cezalarına baqmadan, Rusiye, ya da işğal etilgen Qırım ide alâ daa ticariy munasebette buluna.
PACE qaideleri boyunca Rusiye eyyeti rey berip olamay, çünki rezolütsiya onıñ memleketine aittir.
Rusiyeniñ rey berüv aqqını almaq kibi teklifke 148 deputat qol tuttı, 64 – qarşı çıqtı. Rezolütsiya boyunca – 160 – qol tuttı, 42 – qarşı.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev Rusiye musulmanları diniy cemiasınıñ Müftisi Albir Krganov ile körüşti. Musafir Müfti Qırımğa “Pandemiya zamanında Rusiye musulmanları diniy idareleri: içtimaiy hızmetniñ yañı usulları” halqara ilmiy-ameliy konferentsiyasında iştirak etmek içün keldi.
Ziyaret esnasında Qırım Müftisi yarımadada yaşağan musulmanlarnıñ yaşayışı ve QMDİ şurası tarafından qabul etilgen Ramazanda teravih namazlarınıñ qılınacağı ile Covid-19 hastalığınıñ yañı suratnen darqatıp başlamasından sebep camilerde iftarlar keçirilüviniñ sıñırlanması qararları aqqında tarif etti.
Albir Krganov ise, öz nevbetinde, Qırım musulmanlarına sağlıq, hastalarğa şifa ve, Allahnıñ yardımınen, şu qıyın zamannı ğayıpsız keçirmege tiledi.
Aprel 8 künü Albir Krganov Aqyarda keçirilecek “Pandemiya zamanında Rusiye musulmanları diniy idareleri: içtimaiy hızmetniñ yañı usulları” halqara ilmiy-ameliy konferentsiyasında iştirak etecek.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Lenur Usmanov – Qırım ve Aqyarnıñ cemaat erbabı, etnologiya ve etniklerara munasebetler departamentiniñ yolbaşçısı, Aqyar İlimler Akademiyasınıñ siyasiy eksperti Qırımdaki cemaat-siyasiy vaziyetini Qırım.Aqiqatqa aydınlattı.
– Lenur, yılnıñ soñunda belli olğanı kibi, federal bücetten Qırım inkişafı programmaları içün para alınmadı, çünki Qırım akimiyeti bu programmalarnı azırlamağan eken. Siziñ fikiriñizce, bunı nasıl etip añlatmaq mümkün?
– Añlatacaq şey yoq. Er şey ortada. «Ğalipler taqımı» iş yapmağa bilmey. İnqilâp yapmaq ve siyasetnen oğraşmaq bu bir, amma hocalıq faaliyetini köstermek bam-başqa bir şey. Bular farqlı şeyler.
Qırım, yani qırımlılar, yañı infrastruktura obyektleri, yañı yol, yañı mektep ve bala bağçalarını köremediler
Neticede Qırım, yani qırımlılar, yañı infrastruktura obyektleri, yañı yol, yañı mektep ve bala bağçalarını köremediler. Aynı vaqıtta Qırım yolbaşçısı özüni Putin seviyesinde köstere. Bu derece muvafaqiyetsiz işni yapıp, qırımlılarnıñ işançına ümüt etmek mümkünmi?! İlerilegen buhran vaziyetinde paranı bu yıl berecekler kibi bir kefil barmı? «Ğalipler taqımı» qırımlılarnıñ milliardlarnen paranı hırsızladı asılında!
– «Ğalipler taqımı» hocalıqnen oğraşacaq adamlarnı ne sebepten işke almadılar?
– Devlet şurası, Qırımnıñ cemaat palatası, Nazirler şurası erkânlarına baqsañız, Qırım yolbaşçısınıñ soy-sopları ve ortaqlarını körersiñiz. Bu insanlarnıñ devlet tefekküri yoq. Añlağanıñız kibi, insanlarnı işke alğanda olarnıñ zenaatlarına baqılmadı, aqraba, dost, firqa bağlarına emiyet berildi, bu sebepten de mütehassıslar çette qaldı.
– Siziñ fikiriñizce, Moskva Qırım reberligini deñiştirmek isteymi?
– İstey, amma belli bir qıyınlıqlar bar. Qırımda çette qalğan idareci mütehassıslarnıñ bir namzeti yoq. Şimdilik Moskva başqa bir yerden adam yollamağa istemey, çünki «ğalipler taqımı» toplağan bütün menfiy fikirler Qırımnıñ yañı yolbaşçısına zarar ketirecek. Oña çılaşmağa keder etecekler, idareci ise regionnı yaqından bilmeyip çekişecek. Bu şaraitlerde çalışamaz, belki. Soñra da, Putin onı tayin etti, amma o da «ğaliplerden» farq etmey, derler. Qırımlılar idare esnaslarında faal iştirak etmek, özüni ezilgen kibi is etmemek, vatandaş cemiyetini qurmaq kerekler. Soñra Qırım lideri de olur.
Bugünde-bugün Qırım iqtisadiyatını tertip-nizamğa ketirmek içün bütün obyektler teşkerilmeli
Bugünde-bugün Qırım iqtisadiyatını tertip-nizamğa ketirmek içün bütün obyektler teşkerilmeli. Olarnıñ alını bilip, nege esaslanmaq kerek ögrenmek kerek. İşni alıp baruv halqara şartlarını qullanmaq kerek. Şimdilik iqtisadiyat añlaşılmağa bir vaziyette kibi kele. Bir şeyni ala çekeler, böle, pıçlaylar... Bu sebepten Qırımda yatırımcılar yoq ve bu onıñ içün birinci ve... soñki sebeptir. Aksenov – inqilâpçıdır, Qırımnıñ şimdiki vaziyetinde ise biznes ya da başqa saalarda kendi menfaatlarını tüşünmeyip çalışacaq hocalıq adamı, tecribeli iqtisadiyatçı kerek. Soñra Qırım iqtisadiyatı inkişaf etmege başlaycaq.
– Akimiyetke kirgen qırımtatarlar, ilk evelâ baş nazir muavini Ruslan Balbek, spiker muavini Remzi İlyasov ve milletlerara munasebetler komitetiniñ reisi Zaur Smirnov aqqında ne ayta bilesiñiz?
– Bular er bir vaziyette çaresini tapalar. Öz siyasiy kârı içün Mecliste ediler, şimdi ise aynı fikirlernen Rusiye akimiyetine kirdiler. Bu adamlar qırımtatarlar arasında itibarlı degiller. Olar, «ğalipler taqımı» kibi, – zayıf idareci mütehassıslar.
Misal olaraq, Qırım yolbaşçısı Balbekke Öleg Zubkovğa inkişaf etmek içün yardım etmege avale etken edi, amma o bu işni beceremedi. Al-azırda Zubkovnıñ kelecek leyhaları aqqında laf bile yoq, çünki eki ayvaniyat bağçası narazılıq bildirmek içün qapatıldı. Balbekniñ işi bu.
– Adamlar elektrik kesilgenine nasıl baqalar?
– Işıqsız yerli akimiyet yoq eken. Deputatlar bu meseleni körmemezlikke uralar. Adamlar bu problemlerni özleri çezeler. Lenur İslâmov, Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ lafları ise – tam bir ücüm areketleridir. Amma Qırım ve Aqyar ükümetleri yarımadanıñ energetik havfsızlığına mesülietsiz yanaşqanı kibi, Qırım ealisi içün telükeli ola bilecek diger mevzularğa da diqqat ayırmaylar. Aşayt havfsızlığı, suv resursları telükesizligi ve ilâhre azır degiller.
– Ne yapmaq kerek?
– Qırımda vatandaş cemiyeti şekillendirmek kerek, akimiyetke işini bilgen adamlar kirmek kerek.
Metnde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan ıstılalar mevcut


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ advokatı – Nikolay Polozov emin ki, Rusiye kontrolündeki Qırım Yuqarı mahkemesi onıñ müsterisine qarşı qabaatlayıcı qarar çıqaracaq.
Qırım.Aqiqatqa 15 noyabrde bergen izaatında Polozov qayd etti ki, «mahkemeciler endi özüni tutmaylar, qabaatlağanlanlarnıñ tarafını tutalar», ve çoqusı şaatlar Çiygoznıñ qabaatını tasdiqlap olamasalar bile, mahkeme bir-qaç «gizli şaatnıñ» malümatına esaslanacaq.
«Mesele şunda ki, Ukraina vatandaşlarına qarşı Rusiyede ve işğal etilgen yerlerde alıp barılğan iç bir mahkemede iç bir aqlayıcı qarar alınmağan edi. Butün bu qararlar evelden belgilene ve, elbette ki, Çiygozğa qarşı şaatlıq etmegenlerniñ malümatları qararnıñ esasına qoyulmaycaq», – dedi Polozov.
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkemede yuzden ziyade insannı sorğudan keçirdiler, olardan iç biri qabaatlanğanğa qarşı şaatlıq etmedi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
İyünniñ 1-nde Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa çıqarğan ükmü Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Prokuraturası tarafından «qanun ve cenk adetleriniñ bozuluvı» olaraq tasnif etile. Bu aqta nezaret müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«İşğalci devlet ve işğalci idaresi cinaiy adliye sistemasını siyasiy maqsadlarnen qullanmağa devam etip, yarımadanıñ Ukraina tarafdarları olğan ealisini taqip etüv siyasetini devam ettire. Prokuratura, işğalcilerniñ qanunsız areketlerini Ukraina Ceza kodeksiniñ 438-inci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (qanun ve cenk yapuv adetlerini bozuv) olaraq tasnif ete. Maddege köre, ceza sekiz yıldan on eki yılğa qadar berile bile», – dep aytıla prokuratura haberinde.
Müessise, halqara gumanitar uquq normaları, hususan 1949 senesi IV Jeneva Cenk vaqtında ealini qoruv şartnamesiniñ talapları bozula, dep qayd etti. Rusiye tarafı Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturasınıñ malümatına şimdilik cevap bermedi.
Aqmescitteki Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 1-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, ğıyabiy üküm çıqardı. Mahkeme Çubarovnı altı yıl apis cezasına ve 200 biñ rublege üküm etti. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ imayesi ükümni şikâyet etmege niyetlene.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı esnasnı ve çıqarılğan ğıyabiy ükümni «ayıp mahkeme» dep adlandırdı.
Mayısnıñ 24-nde olıp keçken oturışuvda qabaatlav Çubarov içün 9 yıl apis cezası berilmesini istedi. Meclis reisi qabaatlav tarafınıñ talabını izaatlap, Qırımdaki «mahkeme» onıñ ayatına tesir etmeycek, dep ayttı.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyül ayında Aqmescitteki mahkeme Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı. Tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisine qarşı mahkemeni şikâyet etti.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı yañı repressiya dalğasını başlattı».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bu davanı qanunsız dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
Sabıq siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirov, Yañı yıl bayramı künlerinde SİZO hadimlerinden iç yımşaqlıq olmadı, dep Qırım.Aqiqat hadimine aytıp berdi.
"Yahşı bir şey yoq. Kamerada yarı açıq pencere ve pencere artında fişenk atılğanını baqasıñ. Adamlar bayram ete, sen ise kamerada oturıp bunı seyir etesiñ. Er şeyni ve er kesni hatırlaysıñ: kim seni anda oturttı ve ilâhre. SİZO hadimleri tarafından bir yımşaqlıq olmadı. SİZOda Yañı yıl - sade bir saba, sade kün. Bir şey qoşulmadı, bir şey azlaşmadı. Sadece oturasıñ ve bu ayatnı lânet etesiñ", - qayd etti Bekirov.
Edem Bekirov 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye denişimi vaqtında Kyivde qayttı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi azası Ali Hamzinge Rusiye memuriy bozuvlar aqqında kodeksniñ bozuluvında qabaatlav taqdim ettiler ve onı mahküm etecekler.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde bildirdi.
«Bugün soravdan soñ, Qırımtatar Milliy Meclisi azası Ali Hamzinge Bağçasaray ROVD, E merkezi hadimleriniñ iştiraginen, Rusiye Memuriy Kodeksiniñ «Faaliyeti toqtatılğanı aqqında qarar alınğan cemaat ya da din birleşmesiniñ faaliyeti teşkil etilmesi» 20.28 maddesiniñ 1-ci qısmı bozuluvında qabaatlavnı taqdim ettiler. Yaqın saat içinde mahkeme keçirilmek kerek», – dep yazdı Celâl.
Sentâbr 26-da Qırımtatar Milliy Meclis azaları, bunen beraber, Qırımtatar Qurultayınıñ bazı delegatları Aqmescitteki Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge çağırıldı.
Nariman Celâlnıñ bildirgen malümatına binaen, bir qaç insan körüşüvge razı oldı, digerleri ise, resmiy vesiqanı beklemekni sayladı.
«Uquq qoruyıcılar Meclis azaları Ablayev Emirali, Yakubov Ruslan ve Ayder Acımambetovnıñ vekâletleri toqtatılğanı, bunen beraber, soñkisiniñ Meclis reisi muavini vazifesinden boşatılması aqqında yaqında qabul etilgen Meclisniñ qararlarınen meraqlana», – dep yazdı Celâl Facebook saifesinde.


text:
Yaznıñ başında yağmurlar neticesinde suv basqan Alupkadaki Vorontsov saray-müzeyinde eki sergi salonı ziyaretke qapatıla. Bu aqta müzeyniñ saytında haber etile.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, ekinci qattaki Şuvalovskiy korpusınıñ «Professor V.N.Golubevniñ bahşışı» sergisi ve «Pod platanom» sergi salonı oktâbrniñ 15-ne qadar ziyaretke qapalı olacaq.
Müzeyde tehnikiy sebepler bar, dep bildireler, amma olarnı aydınlatmaylar.
Daa evel haber etilgeni kibi, qasırğa yeli Vorontsov sarayınıñ vaqtınca töşelgen damını qoparıp aldı. Neticede yağmur birinci ve ekinci qattaki odalarnı bastı. Müzey memuriyeti saraynıñ parad salonlarını bir qaç künge ziyaretke qapatqan edi.


text:
Kreml tarafından tayin etilgen Qırım ükümeti yarımadağa turistler ceryanınıñ artqanı aqqında esabat berdi. İçtimaiy ağlarda bu malümat şübhe doğurdı.
Qırımnıñ Rusiyege tabi başlığı Sergey Aksönovnıñ malümatına köre, keçken sene ile qiyas etilgende Qırımğa turistler ceryanı 3 qattan ziyade arttı ve 2 million kişi teşkil etti. «Bunıñ kibi bir kereden ösüv, elbette, eñ evelâ Keriç köprüniñ işletüv içün açılması ile bağlıdır», – dep yazdı o, özüniñ Facebookında.
Şimdilik quvanmağa şey yoq, bir çoq yol darma-dağın, servis bir şeyge keçmey, bir çoq plâjlar qapalı, muzeyler ve parklarğa kiriş biletleriniñ fiyatları şaşılacaq derecede büyük. Aynı şu Ay-Petrige marşrutkacılar 400-er ruble sıdırıp ala, 17:00-den soñ ise 750-şer ruble, bunı nege esaslanıp yapalar? Ve ne içün şeer avtobusı künde yalıñız bir kere kele, yoqsa, Yaltağa para kerekmeymi? Aşayt malları ile problema bar, keçenlerde Aqmescitte, merkezde, almalı rulet aldım, küften yeşil olıp çıqtı, supermarkette et alasıñ – piçen ve tezek qoqusı kele. Qırımnıñ cenübiy yalısında evler ale daa kelişi güzel şekilde qurula, kanalizatsiya ile problema nasıl çelzilmegen olsa, çöplük ile de çezilmedi. Yani quvanmaq daa erte.
Şu turistlerge kezinecek yer olsun dep, daa parklar açıñız.
Lâkin Aksönovnıñ postu altındaki izaatlarda bile top-top kelgen turistler aqqında malümattan şübhelendiler.
Yalta plâjlarınıñ fotoresimine köre, ceryan kene de mına saña degen kibi degil
Bu, iç şübhesiz, ayrı yerlerdeki anşlag, esas olaraq Ukraina ile oğanına köre azdır
Üfürtip qar boranı çıqarmañız. İnsanlar az ya.
İçtimaiy ağlarda Qırım kurortlarınıñ plâjları ve yalılarında turistlerniñ qıdırılması boyunca büyük meraq doğurıcı bir kvest devam ete. Bazı yerlerde insanlar kerçekten de çoqlaştı, lâkin olarnıñ sayısı «Ukraina zamanlarındaki» rakamlar ile asla qiyas etilmez.
Keriç boğazındaki köpürde de büyük bir turistler ceryanı körünmey.
İzalağanlar arasında, 2018 sezonını bundan evelkinden daa muvafaqiyetli sayğanlar da bar. Munaqaşa başlandı.
Men vahşiyce afu isteyim, lâkin eger şimdi olğanına «ayaq basmağa yer yoq» demek mümkün olsa, Aleksandr, belki de, Köktebelde «ayaq basmağa yer yoq» ne olğanını bir vaqıt körmegendir… bu, qararnen, keçken yıllarda, tahminen, sentâbr 10-15-ten soñ…
Yaltada bile halq az, aqşam üstü plâjğa bardım, Köktebelni aytmağa ne bar… şeerde añlaşılmağan insanlar anda-mında yüre, körüniş yaratalar


text:
Aqmescitte şeer naqliyatnıñ beş marşrutında areket sheması deñişti. Bu aqta rusiye şeer memuriyetiniñ matbuat hızmetinde haber ettiler.
“Dörtünci şeer marşrutı №93-üncisine deñiştirildi. Bazarertesi künü biz, şeerlilerniñ şikâyetleri ve itinasız işi içün hususiy taşıyıcınen muqaveleni bozdıq. Şimdi bu marşruttan daa büyük “Goravtotransport” avtobusı yürecek. Avtobuslarnıñ arası 10-12 daqqa olacaq”, - dep qayd etti memuriyetniñ baş muavini Pavel Kuznetsov.
“Krasnoarmeyskaya soq. - Krımskaya soq.” marşrutınen yürgen №12 avtobusnıñ ve “Danilova soq. - Cumhuriy arbiy komitet” marşrutınen yürgen №67 avtobusnıñ areketi de deñiştirilecek. Akimiyetniñ malümatına köre, soñkisi “Zavodskoye” ava limanı - Davıdovka” №50 marşrutınen birleştirilecek.
“Bitumnoye - “Ğarbiy” avtostantsiya” №55 marşrutı da deñişecek. Endiden o Aqmescit rayonınıñ Molodöjnoye köyüne de kirecek. Bundan ğayrı, №6 şeer marşrutı Aqmescit rayonınıñ Beki Eli (Jivopisnoye) köyünece uzunlaştırıldı. Şimdi o Balaklavskaya soqağından başlap, Amet-Han Sultan ve Moskovskaya meydanlarından keçip, köygece baracaq.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko noyabr 15 künü BMT General Assambleyasınıñ Üçünci kömütet toplaşuvında baqılğan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsıyanıñ qabul etilmesini alğışladı.
Öz Twitter saifesinde Poroşenko vesiqanıñ qabul etilüvini «adaletniñ ğalebesi» olaraq tanıttı, ve «Ukraina parçası olğan Qırımnı azat etmek içün halqara uquq bazasınıñ küçlendiremiz», dep qoştı.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ üçünci komiteti toplaşuvında noyabr 15, salı künü Ukraina teşebbüsi ile azırlanılğan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsiyası qabul etildi.
Mezkür rezolütsiyada BMT vesiqalarında ilk kere Rusiye «işğalci-devlet» olaraq adlandırıldı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile Aqyar ise – «vaqıtınca işğal etilgen topraqlar».
Rezolütsiyağa 73 devlet qol tuttı, 23 – qarşı çıqtı, 76 – bitaraf qaldı. Qarşı rey bergenlerniñ arasında – Ermenistan, İran, Belorusiye, İndistan, Qıtay, Qazahistan, Rusiye, Özbekistan.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq nazirligi yarımada ealisine koronavirus aşısını yaptırmağa azırlana. Bu emirni qış başında qomşu Rusiye reberliginden alacaqlar.
Bu aqta Kreml kontrolindeki Qırım sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko «Krıminform» Qırım neşirine bergen intervyüsı ayttı.
«Dekabrniñ 1-nden emir bekleymiz, er şey federal merkeznen bağlı. Qısqa vaqıt içinde aşılarnı yapacaqmız», – dedi o.
Hatırlatamız, «Sputnik V» Rusiye aşısı sınavlarınıñ bazı iştirakçileriniñ koronavirus testi müsbet çıqtı.
Oktâbrniñ 22-nde bildirilgenine köre, Qırımda ilk tibbiyet hadimlerine Rusiye koronavirus aşısı yapılıp başladı.
Oktâbrniñ 29-nda Qırımda COVID-19 Rusiye aşısı ekimlerge yapılıp baqıldı.
Bundan evel Aqyar akimiyeti COVID-19 aşısını alğan ilk tibbiyet hadimleri aqqında esabat berdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte tamir işleri sebebinden şeerniñ bir qısmı bir afta cedvel boyunca suv alacaq.
Bunı aprelniñ 28-inde "Voda Krıma" müessisesi bildirdi.
"Mate Zalki soqağında temiz suv rezervuarlarında tamir işleri sebebinden, "Mate Zalki" mikrorayonı ve 51 Armii soqağı ve yanındaki soqaq ve aralıqlar 28.04.20-den 05.05.20-gece cedvel boyunca suv alacaq", - denile beyanatta.
Malümatqa köre, añılğan adresler boyunca suv saba saat 06:00-dan 09:00-ğace ve aqşam saat 18:00-den 22:00-gece berilecek.
Martnıñ 12-nde Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük, suv boru hatları eskirgeni içün yarımadada içme suvunıñ 50 fayızı coyula, dep bildirdi.
Keçken afta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, yağanaqlar olmasa bile, Aqmescitniñ üç esas suv çoqrağı olğan Ayan yapma gölü, Aqmescit ve Partizan suv anbarlarındaki suv yedegi şeerni 3,5 ay devamında toqtamayıp suvnen temin etmek içün yeter.
Herson vilâyetiniñ devlet memuriyeti, aprelniñ 4-nde Şimaliy-Qırım kanalı toldurıldı ve kanaldan işğal etilgen Qırımğa suv berilmey, dep işandırdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Ukrainanıñ qırımtatar yırcısı Jamala ELLE mecmuasına bergen intervyusında onıñ «Eurovision-2016» yarışında taqdim etken «1944» yırı ne içün Rusiyede «Rusiyege qarşı» olaraq qabul etilgenini añlattı. Jamalanıñ fikrince, Rusiye sakinleri tarihiy vaqialarnı Qırımdaki bugünki vaziyetinen qıyaslağanlar.
«Bellesem, bu «hırsıznıñ qalpağı da yana» degen kibidir. Sürgünlik tarihı olarnıñ aqıllarında Qırım işğalinen ve bugünki künde qırımtatarlarğa qarşı yapılğan zulumnen bağlı assotsiatsiyalarnı peyda etti, amma türküde bu aqta bir söz bile yoq... «1944» bu menim şahsiy ikâyem», – dep añlattı Jamala.
Onıñ qayd etkenine köre, Avropa bu yırnı «doğru» qabul etti ve bunıñ delili rey berüvniñ neticesi oldı.
Jamala yarışta Rusiyeni temsil etken Sergey Lazarev ile bir-birine destek köstergenlerini da hatırladı.
«Biz quçaqlaştıq ve bir-birimizge muvafaqiyet tiledik. Ve men Sergeyge provokatsiyalarğa diqqat etmemege rica ettim, çünki oña da, maña kibi, basım yapqanlar», – dep hatırlay Jamala yarış finalından evelki sana arqasındaki körüşüvni.
Ukraina temsilcisi, Qırım yırcısı Jamala «Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi. Konkurs qaidelerine binaen, endi kelecek sene Ukraina «Eurovision» yarışını öz devletinde qabul ete bile, amma onıñ bunı red etmege de aqqı bar.
Ukraina «Eurovision» yır yarışında 2003 senesinden başlap iştirak ete. 2004 senesi Ukraina temsilcisi Ruslana «Wild Dances» yırınen ğalebe qazandı.
Ukraina konkursnıñ rekordçı devletlerinden biri ola, çünki yahşı neticelerni köstere. 2015 senesi devlet Ukrainanıñ Birinci milliy kanalınıñ arizasınen ilk sefer yarışta iştirak etmekten vazgeçti, bunıñ sebebi devlette kerginleşken maliye ve siyaset vaziyeti oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Oktâbr 17-sinde Yuqarı Rada, Ukrainanıñ territorial bütünligini qaytarmaq ve suverenitetini temin etmek içün devlet siyasetiniñ şekillenmesi ve kerçekleştirmesi meseleleri boyunca Muvaqqat Tahqiqat Komissiyasını (MTK) yarattı. Bu qararğa 316 mebus qol tuttı, dep bildire Radio Svoboda.
Komissiya terkibine 12 halq mebusı kirdi. MTK-niñ başı "Ğolos" ("Ses") fraktsiyasınıñ reisi Serğiy Rahmanin oldı, onıñ müavini olaraq "Sluğa narodu" ("Halq hızmetçisi")fraktsiyasınıñ reisi Oleksandr Korniyenko tayinlendi.
Komissiyağa "Halq jhızmetçisi"niñ yedi vekili kirdi - David Arahamiya, Maryana Bezuglaya, İgor Gerasimenko, Aleksandr Zavitneviç, Nikita Poturayev, Maksim Tkaçenko, Bogdan Yaremenko. Komissiyada "Avropa birdemligini"niñ vekili İrına Geraşçenko olacaq, "Batkivşçina"nıñ - Serğiy Sobolev, "Kelecek içün" mbus taqımını - Dmıtro Lubınets.
Donbassta silâlı çatışuv Qırım ilhaqından soñ, 2014 senesi başlandı. Ukraina ve Ğarb, Rusiye boyeviklerge qol tutqanında qabaatlay. Kreml bunı red ete.
BMT-nıñ sayuvlarına köre, 2018 senesi dekabr 31-ine qadar Donbassta silâlı çatışmada 13 biñge qadar adam elâk oldı.


text:
Elektrik tiremelerniñ patlavı Qırımnıñ energetik qamaçavınıñ başlanuvı sayılamı, bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde bildirdiler. Programma musafirleri – energetika meselelerinden ekspert, «Strategiya XXI» merkeziniñ prezidenti Mihail Gonçar ve Ukraina halq deputatı Aleksey Gonçarenko.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ temsilcileri Bulğaristanda ziyaretnen bulunğan vaqıtta yarımadanıñ turizm saasında imkânlarını taqdim ettiler. Bu aqta Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Er istegen kişini yarımadanıñ unikal tabiatını ve çoq asırlı tarihını şahsen ögrenmek içün Qırımğa davet etem», – dedi Moskvağa boysunğan Qırım medeniyet nazirliginiñ reisi, eyet yolbaşçısı Arina Novoselskaya.
Arina Novoselskayanıñ qayd etkenine köre, «iç bir siyasiy manialarğa baqmadan, dostluq adetleri, işbirlikve asırlar devamında inkişaf etken Bulğaristan ve Rusiye halqları arasındaki ruhiy bağlar saqlanıp qalacaq».
Ziyaret çerçivesinde Rusiye medeniyet ve malümat merkezinde «Qırım ve Bulğaristannıñ işbirliginiñ imkânları ve kelecegi» mevzulı tögerek masa teşkil etildi. Bundan soñ Qırım Cumhuriyeti eyetiniñ azaları Bulğaristan Cumhuriyetindeki Rusiye Federatsiyasınıñ elçiliginde keçirilgen toplaşuvda iştirak etti, dep bildire Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ temsilcileriniñ Bulğaristanğa ziyaretine izaat daa bermedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.