text:
___________________________________________________________________________________________
© Copyright 2005 by Hayrettin Güleçyüz, Munich.
All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording, or otherwise, without written permission of the author.
____________________________________________________________________________________________
Bolgar töreklәreneñ dinnәre
İdel-Kama buylarına kilep utıruçı bolgar töreklәre berençe mәrtәbә mәcüsi bulıp, başqa töreklәr kebek şaman dinendә idelәr. Sәwdә tәrәqqi itüe belәn bolarga da çit mәdәni illәrdәn sәwdәgәrlәr kilep yöri başladılar. Bu sәwdәgәrlәr möselman, xristian illәrennәn hәm Xәzәr ilennәn kilәlәr; bu sәwdә belәn kilüçelәr arasında din öyrәtüçelәr dә bulıp, alar üzlәreneñ dinnәrenә xalıqnı öndilәr ide.[1] Lәkin Bolgarlarga küberәk möselman sәwdәgәrlәre kilgәnlektәn, din mәs’әlәsendә alarnıñ bolgarlarga tә’sire köçlerәk buldı hәm VII-nçe gasır urtalarınnan başlap islam dine bolgarlar arasında tarala başladı. Kürenekle tatar arxeologı A.X. Xaliqownıñ süzlәrençә, islamnı Bolgar qabilәlәrennәn iñ elek bәrәncәrlәr 644-nçe yılda qabul itәlәr. 737-739-nçı yıllarda alar garәp yaularınnan qurqıp tönyaqqa, bulaçaq Bolgar cirlәrenә qaçalar, hәm soñraq Bolgar cirendә şәhәr xalqınıñ nigezen tәşkil itәlәr. „Şuña kürә bolgar şәhәr xalqı arasında islam dineneñ tarala başlauı VII. gasır urtalarına uq qaytıp qala“, -dip yaza A.X.Xaliqow.[2] Şunnan soñ, islam dine Bolgar cirlәrendә tamır cәyә başlıy. A.X.Xaliqow bu fikerne arxeologik materiallar belәn quәtli: „İñ borıñgı nigezdә mәcüsi bulgan Olı Tarxan (VIII-IX-nçı gasır) hәm Tәnkәy (IX-X-nçı gasır) qaberleklәrendә qaberlәrneñ 30%’qa yaqını inde möselmança kümelgәn – mәyetneñ әyberlәre yuq, başı könbatışta, yöze qıyblaga qaragan“.[3]
Lәkin islam dine bolgar xalqı arasında taralsa da anıñ rәsmi dәwlәt dine xәlenә kilüe, 922-nçe yılnıñ 21-nçe mayına turı kilә. Aña qadәr Bolgar cirlәrendә mәçetlәr eşlәp torsa hәm comga xotbәlәrendә xanga doga qılınsa da Bolgar xanı Sülki ulı Almas (yaki Almış) xan üzeneñ hәm xalqınıñ möselman buluın bu könne xәlifә ilçelәre aldında rәsmәn bәyan itkәn hәm şul rәweştә islam Bolgar ilendә dәwlәt dine tösen algan. Bu waqiga İbne Fazlan Sәyәxәtnamәsendә tәfsillap añlatıla. Bu sәyәxәtnamәgә kürә, Bolgar xanı Almas 921-nçe yılda ul zamandagı Bagdad xәlifәsenә xat yazıp cibәrgәn. Bu xaqta sәyәxәtnamәneñ „Bagdadtan sәfәr“ digәn öleşendә bolar әytelә:
„Sәqlab (Bolgar) qәweneneñ padişahı bulgan Almas bin Sülki Bәltuardan Әl-Moqtәdir billah xәlifәgә: „Bezgә din öyrәter wә islam şәrigate belәn tanışır hәm dә mәscet wә minbәr tözer, mәmlәkәtebezgә din xökemnәren işetterer wә üzebezgә qarşı bulgan padişahlardan saqlanırlıq itep qalgalar (krepostlar) salır öçen galimnәr hәm ostalar cibәrsәgez ide“, -digәn üteneç xatı kilde. Oşbu üteneçne xәlifә qabul itte (galimnәr, eşçelәr wә ostalardan gıybarәt ber törkem cibәrde)…“[4]
Bu törkemdә İbne Fazlan sәrkatip (sekretar) bulgan hәm törkemneñ Bolgarga sәyәxәten tәfsillәp yazıp bargan. Ul, sәyәxәtnamәsendә üzlәreneñ Bolgar şәhәrenә kilep citülәren hәm Almas xan belәn oçraşuların bolay dip taswirlagan:
„…Bolgar şәhәrenә citüebez 310-nçı yıl, moxәrrәmneñ unikençe könendә (miladi belәn 922-nçe yıl 17-nçe mayda), yәkşәmbe kön ide. Xarәzem mәmlәkәteneñ başqalası bulgan Cörcaniyә şәhәre belәn Bolgar arasındagı sәfәrebez citmeş kön buldı.
Mәmlәkәtneñ xörmәtle adәmnәre wә tübәn dәrәcәdәge padişahlar, türәlәr xәlifәneñ xatı uqılaçaq mәcleskә әzer bulsınnar wә cıyılsınnar öçen, bez üzebez öçen xәzerlәngәn çatırlarda çәrşәmbe köngә qadәr tordıq.
Pәnceşәmbe kön citkәç töyennәrebezne çiştek wә Bagdadtan cibәrelgәn iәr belәn atnı iәrlәdek tә Gabbasi xәlifәlәreneñ bilgese bulgan qara kiemne padişahqa (Bolgar xanına) kiderdek, başına çalma uradıq. Min xәlifәneñ xatın buqçadan aldım da qıçqırıp uqıdım. Bu waqıtta padişah xәlifәne xörmәt qılu niәte belәn ayagürә basıp tordı. Monnan soñ wәzir Xәmid bin әl-Gabbas tarafınnan cibәrelgәn xatnı da uqıdım. Bu waqıtta da padişah ayaq östendә tordı. Xәlbuki, padişah awır gәwdәle adәm ide. Padişah keşelәre bezneñ östebezgә tәñkәlәr çәçtelәr. Bez xәlifә tarafınnan cibәrelgәn bülәklәrne padişahqa tәqdim ittek wә xatınına da bülәk itelgәn kiem kiderdek. Üzlәreneñ goref wә gadәtlәrenә kürә xatını üz yanında utırgan ide...
Bez kilgәngә qadәr xotbә waqıtında padişah öçen mönbәrdә „Allahümmә әslix әl-mәlike Bolgar“, -dip doga qılına torgan bulgan. Min: „әl-mәlik“ (iә) süze Allahü Tәgalәneñ üzenә genә xas isemnәrdәn, xosusәn yalwaru hәm doga urını bulgan mönbәrlәrdә әlege isemne başqalarga atap birü yaramıy, menә sineñ xucañ -mö’min-möselmannarnıñ xucası- böten könçıgış wә könbatış mәmlәkәtlәrendәge mönbәrlәrdә üzen: „Allahümmә әslix gabdәkә wә xәlifәtәkә Cәgfәr әl-imam әl-Moqtәdir billah әmir әl-mö’mininә!“ (I Allam, üzeñneñ qolıñ hәm xәlifәñ mö’min-möselmannarnıñ xucası Cәgfәr imam әl-Moqtәdir billahnı izgelekkә yünәlder!), -dip telgә alırga boyırdı“, -didem. Padişah: „Alay bulgaç niçek әytergә kirәk bulır?“ –dide. Min: „Üzeñneñ hәm dә atañnıñ iseme telgә alınır“, didem. Padişah: „Minem atam möselman tügel ide, üzem dә möselman bulmadım, elekkege isememne xotbәdә telgә alasım kilmi, böten mö’min-möselmannarnıñ xucası bulgan xucamnıñ iseme niçek? Şunıñ isemen üzemә birsәm yararmı?“ –dide. Min: „Böten mö’min-möselmannarnıñ xucası Cәgfәr isemle, anıñ isemen üzeñә quşuınnan tıyu yuq!“ –didem. Padişah: „Alay bulsa, min üzemne Cәgfәr wә atamnı Gabdulla dip isemlәdem“, -dide. Monnan son wәgaz söylәwçe –xatıyb: „Allahümmә әslix gabdәkә Cәgfәr bin Gabdulla әmire Bolgar mәwla әmir әl-mö’mininә!“ (İAllam, Bolgar әmire, qolıñ Cәgfәr bin Gabdullanı, mö’min-möselmannarnıñ xucasın izgelekkә yünәlder!) –dip doga qıla başladı.“[5]
İnde bu yazmalardan añlaşılgança, Bolgar xanı Almas xan 922-nçe yılnıñ 21-nçe mayında üzeneñ möselman bulganlıgın rәsmi rәweştә iglan itkәn hәm şunnan soñ üzeneñ isemen „Cәgfәr“ hәm atasınıñ isemen „Gabdulla“ iseme belәn alıştırgan.
Xәlifәgә yazgan xatınnan añlaşılgança, Almas xan Bagdadtan tözü ostaların isә alarga Bolgar ilendә mәçet-mәdrәsәlәr saldıru belәn berrәttәn, ilne xәzәr hәm rus höcümnәrennәn saqlau öçen krepostlar saldıru maqsatı belәn çaqırtqan. Çönki ul zamanda bolgarlar Xәzәr xanlıgına buysınıp, anıñ xanına yasaq tüli torgan bulgannar. Ara-tirә bu ike xalıq arasında sugışlar ta bulgalıy ikәn. Şulay uq, ruslar da yış qına Bolgar cirlәrenә talau höcümnәre yasap torgannar.
Bolgar şәhәrendәge Xan mәçetenen qaldıqları
İslamnıñ İdel-Uralda cәyelüe
Üzlәre möselman bulgannan soñ, bolgarlar islam dinen başqa xalıqlarga da tarata başlagannar. Mәsәlәn, İbne Fazlan kilgәn zamannarda mәcüsi bulgan başqort xalqı alarnıñ әsәre belәn barçası da möselman bulgan. Xisameddin әl-Möslimi başqortlardan Bolgar şәhәrenә kilep uqıgannan soñ, asıl watannarına qaytıp, islam dinen taratqan keşelәrneñ isemnәren, xәtta başqort golәmasınıñ (din galimnәreneñ) qaberlәre qayda ikәnen dә yazgan.
Bu töbәklәrdәge fin xalıqlarında da berniçә islam әsәre bar, lәkin alarnıñ tellәre başqa bulganlıqtanmı, ni sәbәptәnder barçası möselman bula almagannar.[6]
Әwәldә mәcüsi xalqı bulgan ruslarnıñ kneze Wladimir, agaçtan yasalgan altın mıyıqlı potlarga tabınu belәn qәnәgәtlәnmiçә, xalqı belәn bergә ikençe dingә küçmәkçe bulgan. Şul xәbәr taralgannan soñ, Wladimirga üz dinnәren qabul itterü niәte belәn törle xalıqlardan ilçelәr kilә başlagan. Mәsәlәn, yәhüdilәr, nemetslar, greklar, Wolga buyındagı bolgarlar da bulgannar. Wladimirga islam dine bik oşagan. Xosusan, cәnnәt sıyfatların söylәp kürsәtkәç, bik yaratqan, tagı küp xatın alunı bik yaratqan. Lәkin möselmannarnıñ araqı eçmәülәren yaratmagan hәm: „Russiәdә iñ küñelle eş –araqı eçü, bez annan başqa tora almıybız“ dip әytkәn.[7] Menә şul sәbәptәn çıgıp, ruslar islam dinen qabul itmi qalgannar.
Hәrxәldә, bolgar töreklәrendә islam dine nıqlı rәweştә urnaştı, xәlifәlek üzәgennәn hәm islam bişegennәn yıraq bulularına qaramastan, Allahe Tәgalәneñ östenlege hәm mәrxәmәte belәn dini qadәtlәr ütәlep tordı. Bu eş –bolgar töreklәreneñ islam qabul itülәre dönyadan ber kiñlek öçen genә bulmıyça, bәlki xaqlıqnı tirәn añlauları arqasında dinne küñeldәn tanularına dәlil.[8]
Bolgar ilendә İslam dinen rәsmi töstә dәwlәt dine dip qabul itü, berençedәn, dәwlәt
Bolgarlarda fәn, mәgarif hәm әdәbiat
Şәrıq illәre belәn tıgız iqtisadi hәm mәdәni baglanışlar arqılı Bolgar cirendә islam dineneñ bik irtә ütep kerep hәm taraluwı, anda garәp yazma kulturasınıñ hәm islam mәdәniәteneñ çәçәk atuına kiterә. Bolgarlar garәp yazuına qadәr borıñgı törki run yazuın da qullangannar. Bolgar cirlәrendә qazıp tabılgan çülmәklәr, möherle baldaqlarda bu yazu tamga rәweşendә çagıla.
İslam qanunnarı buyınça qırıq farıznıñ berse –gıylem alu. Şәrigat xökemnәren cirenә citkerep ütәgәn Bolgar xalqı uqu-uqıtu mәs’әlәlәrenә zur igtibar birgәn. İbne Rüstә yazmalarına qaraganda, X-nçı gasır başlarında uq xәtta Bolgar awıllarında da mәktәp-mәdrәsәlәr eşlәgәn.
XII-nçe gasırnıñ berençe yartısında yәşәp icat itkәn Bolgar şagire Sölәyman bin Dawud Saksin Suarinıñ tugan yaq tabigatenә, Bolgar qızlarınıñ güzәllegenә mәdxiә cırlagan şigırlәre bezneñ könnәrgә qadәr kilep citkәn.
Ataqlı Bolgar şagire Qol Galineñ islam mәdәniәte altın fondına kertelgәn mәşhur „Qıyssa-i Yosıf“ әsәre XIII-nçe gasır başlarına qarıy. Qol Gali üz әsәrendә saf mәxәbbәt, duslıq, tuganlıq, tatulıq, iman baylıgı kebek töşençәlәrgә yugarı bәyә birә. Bu әsәr xalqıbız tarafınnan yaratıp uqılıp, anıñ tormışında yöz yıllar buyınça matur әxlaqi yulkürsәtkeç bulıp xezmәt itә.
Mongol yauına qadәrge çor әdәbiat, sәñat hәm ictimagıy fikerlәw bik alga kitkәn çor bulıp tarixqa kerep qalgan. Bolgar әkiәtlәre, bәyetlәre, bolgarlar hәm bortaslarnıg duslıgı, Alıp Batır turında riwayәtlәr şuşı çorda tugan. Alar bügeñe köndә tatar xalqınıñ әdәbi mirasın tәşkil itәlәr.
Bolgar qazıye hәm tarixçısı Yaqub ibne Nogman „Bolgar tarixı“ digәn zur külәmle gıylmi әsәr yazgan.[11] Bolgar galimnәre meditsina gıylmennәn dә kitaplar yazgannar. Qaysıları başqa möselman galimnәre tarafınnan yazılgan kitaplarga şәrexlәr (=añlatmalar) baglagannar. Bolgar galimnәre tönyaq cirlәrenә barıp, ul cirlәrdә qoyaşnıñ, yoldızlarnıñ yöreşlәren qarap, tikşerep qaytqannar. Lәkin bu әsәrlәr bezneñ zamanıbızga qadәr qalmagannar. Törle sugışlarda qalalar doşmannar tarafınnan alınıp talanganda yanıp, yırtılıp, talanıp, bozılıp betkәnnәr. Barı tik ber-ike qısqa kitap hәm qaber taşları östendәge yazular gına qalgan.[12] Bolgar şәhәren qazu eşlәre waqıtında tabılgan şaşka, şatmat uyınçıqları, yazu caylanmaları bolgarlarnıñ mәdәni tormışı turında söyli.[13]
Bolgarlarnıñ mәşhür şәhәrlәre
Bolgar töreklәre sәwdәgәr hәm hönәrle, şul zamanga kürә mәdәniәtle bulganlıqlarınnan şәhәrlәre hәm awılları küp bula ide. Bolarnıñ şәhәrlәrennәn qayberlәre bu köndәge şәhәrlәr urınnarında bulırlar, qayberlәre sugış waqıtlarında doşmannarı tarafınnan cimereldelәr hәm watıldılar, xәtta urınnarı da yugaldı.
Bu köngә qadәr isemnәre qalgan şәhәrlәrdәn Arnasnı, İbrahim (Braximov), Uyşil, Basıf, Bilәr, Bolgar, Tuxçin, Saksin, Suwar, Kirmәnçek, Cükәtaunı kürsәtergә bula…
Bolgar töreklәreneñ öç başqala şәhәrlәre buldı: Berse –üz waqıtında bik mәşhür hәm bu köndә xarap bulgan Bolgar şәhәre. İkençese -Qazan yılgası östendәge, bu köndә inde xarap bulgan Qazan şәhәre. Öçencese –bu köndә sәlәmәt bulgan Qazan şәhәre.“[14]
Bolgar şәhәrlәre şaqtıy zur bulalar, alarnıñ qaysılarında tora torgan xalıqnıñ sanı 10 meñnәn arta ide. Şәhәrlәr kübrәk yılga buyına salınalar , tirә yagı tirәn çoqır belәn әylәnderep alınıp, çoqırnıñ eçke yagınnan biek qalın imәn bürәnәdәn salıñan qoyma belәn şәhәr çolgap alıñan bula; şәhәrdәge gadi keşelәrneñ öylәre bürәnәdәn salıngan öylәrdәn qibarәt bula ide. Bolgarlarnıñ binaların taswirlaganda ber yazuçı: „Bürәnә östenә bürәnә salu yulı belәn tözilәr wә bürәnәlәrne agaç qadaqlar belәn ber-berenә berketep baralar“ –di.
Bolgarlar X-nçı gasırnıñ başında rәsmәn İslam dine qabul itkәnnәr. Şuşı waqıygadan soñ Gәrәbstannan möselman ostaları kiterelep, taştan mәscedlәr, saraylar salgannar; qayber şәhәrlәrendә әllә niçә manaralı mәscedlәr salıngan; taş munçalar, çittәn çişmәlәrdәn şәhәrgә kilә torgan su yulları (wodoprowod) yasalgan. Mәşhur keşelәr ülgәç, alarnıñ qaberlәre östenә bik maturlap gömbәz yasap binalar salıp quygannar. Şәhәrdә uramnar tar, lәkin sәwdәghәrlәrgә satu öçen bazar itep, kiñ mәydannar qaldırılgan.[15]
Wolga Bolgarları hәm Ruslar
Wolga bolgarları belәn ruslar arasındagı mönәsәbәtlәr xaqında kürenekle tatar tarix fәnnәre galime Әnwәr Xәyrullinnıñ 2000-nçe yılda yazgan „tatar-urıs mönәsәbәtlәre tarixınnan“ digәn mәqalәsenә mörәcәgәt itәp, annan maglumatlar tәqdim itәbez:
„Çal İdel hәm Çulman buylarında bik borıngı zamannardan birle yәşәp kilgәn bolgarlar tınıç tormışta yәşәp, üzlәreneñ kürşelәre bulıp yәşәwçe xalıqlar belәn sugışmıyça, alarnı talamıyça, mañgay tirlәren tügep eşlәp, üz könnәren üzlәre kürgәnnәr. Alar bixisap küp törle hönәr-kәseplәre belәn tormış kötkәnnәr, üzlәreneñ şәxsi hәm il baylıqların arttırgannar. Nәq menә bolgarlarnıñ tırış xezmәtlәre nәticәsendә, Bolgar dәwlәte üz çorında dönyada Borıñgı Gretsiә, İran mәmlәkәtlәrennәn qala iñ alga kitkәn dәwlәt bulıp tanıla. Dönyada öçençe urında torgan iñ bay, iñ alga kitkәn әlege Bolgar dәwlәtenә kürşe xalıqlar tarafınnan әledәn-әle talau höcümnәre oyıştırılgan, ul alarnıñ hәrwaqıt küzlәren qızdırıp, ımsındırıp-qızıqtırıp torgan. Anıñ keremeneñ küp öleşen dönyanıñ bik küp illәre belәn uñışlı sәwdә itü, mal tabu tәşkil itkәn. Nigezdә, Bolgar dәwlәte üzeneñ köndәlek tormışın hәm kilәçәgen dönya illәre belәn tınıç, üzara kileşep, nıqlı sәwdә baglanışları urnaştırıp tә’min itkәn…
Wareglardan, yaki normannardan çıqqan hәm slawyannar tarafınnan üzlәre belәn idarә itәr öçen çaqırıp alıñan Ryuriklar dinastiәse 864-nçe yılda monarxiә xakimiәte urnaştırgan. Russiә belәn Borıñı Bolgar dәwlәte arasında mönәsәbәtlәr elek-elektәn ber törle genә, şoma gına bulmagan… İnde 7-nçe gasırda uq üzeneñ dәwlәten buldırıp, tınıç tormış belәn kön kürüçe Bolgar dәwlәtenә –tabigatlәre belәn sugış, talau, üterü, eçü kebek hәm başqa törle qırgıy, wәxşi sıyfatlarga iyә bulgan slawyannar, yәgni borıñgı urıslar ber dә tınıçlıq birmәgәnnәr, bay il bulgaña kürә, әledәn-әle bolgarlarnı talau poxodları oyıştırıp torgannar. Әgәr Russiәneñ rәsmi dәwlәte, yәgni monarxiә dәwlәte tarixın küzdәn kiçersәñ –gacәpkә qalasıñ: alar –yә il eçendә üzara sugışıp-talaşıp yatqannar, baylıq hәm xakimiәt bülgәnnәr; yәisә kürşe dәwlәtlәrne qanga batırıp, üterep, yandırıp, talap, baylıgın tartıp algannar, xalqın әsir itkәnnәr hәm qollıqqa satqannar, әnә şulay tabılgan malga eçep, tipterep yәşәgәnnәr dә, betkәç –tagın şul gamәllәrenә kereşkәnnәr…“.[16]
Ruslarnıñ Bolgar dәwlәtenә poxodları
Tatar tarix fәnnәre galime Әnwar Xayrullin, mәqalәseneñ dәwamında, Bolgar ilenә rus poxodları xaqında kürenekle rus tarixçısı N.M. Karamzinnıñ „Russiә dәwlәte tarixı“ isemle kitabınnan özeklәr kiterә:
„…879-nçı yılda Ryurik ülgәnnәn soñ, anıñ tuganı Oleg xakimiәtkә kilgәç, üz qan qardәşlәren üterep Kiewne basıp algaç, şәhәrneñ Dnepr yarında, uñaylı urında urnaşqanlıgın, annan torıp başqa bay illәr belә berrәttәn Bolgar dәwlәtenә dә sәwdә yaki sugış belәn barırga caylılıgın istә totıp, Kiew şәhәren „Russiә şәhәrlәreneñ anası“, yәgni başqala itep iglan itә…
968-969-nçı yıllarda böyek knez Swyatoslav gaskәrlәre Bolgar dәwlәtenә talau sugışı belәn kilep, xalqın üterep, baylıgın talap, şәhәrlәren yandırıp, cirlәren basıp alalar. Qaça algan bolgarlar qaysı-qaya qaçsa da, soñınnan kire qaytıp, ruslarga buysınu şartı belәn kileşü tözergә mәcbur bulalar…
985-nçe yılda böyek knez Wladimir, tınıç tormış belәn yәşәwçe, hönәrçelek hәm igençelek belәn kön kürüçe, su yullarınnan faydalanıp Russiәneñ tönyagı, Kaspi diñeze arqılı İran hәm başqa bay illәr belәn sәwdә itüçe Bolgar dәwlәtenә talau sugışı belәn kilә. Küpsanlı gaskәre belәn ul bolgarlarnı ciñә, talıy, üterә, xalqın әsirlekkә ala. Anıñ gaskәr başlıgı Dobrinya әsir töşkәn bolgar sugışcılarına küz sala da, alarnıñ ayaqlarında iteklәr kürep Wladimirga: „Alar bezgә yasaq tülәmәyәçәklәr, ayaqlarına iteklәr kigәn xalıqnıñ bezgә qarşı torırlıq qına köçe bulır, әydә, bez üzebez kebek çbatalılar östenә barıyq“, -dip әytә. Wladimir anıñ süzenә qolaq salıp, bolgarlar belәn solıx tözi. „Bez üzebez tözegәn solıxnı suda taş yözә başlagançı, qolmaq töpkә batqançı bozmayaçaqbız!“, -dip ike yaq ta ant iteşep, tantanalı vәgdәlәr bireşep ayrılışalar…
Ruslarda din
Bu waqıtlarda әle Russiәdә mәcüsilek xökem sörә. Wladimirne hәm anıñ belәn bergә böten Russiәne dә üz yaqlarına tartu niәte belәn aña bik küp din başlıqları mörәcәgәt itәlәr hәm üz dinnәren qabul itәrgә öndilәr. Mondıy ilçelәrneñ iñ berençelәre bulıp Wladimirga bolgarlar kilәlәr. Gomere buyı kәyef-safa qorıp yәşәrgә öyrәñәn Wladimirnı cәnnәttәge xur qızları bik ımsındırsa da, araqı eçüdәn, zina qıludan hәm başqa naçar eşlәr eşlәwdәn tıya torgan dinne qabul itmi. Sönnәtkә utırtunı –ul „qırgıylıq“ dip atıy, ә araqı eçüne –„küñelle yәşәw çıganagı ul, bez annan başqa yәşi almıybız“, -dip, Bolgar dәwlәtennәn kilgәn ilçelәrne kire bora…“.[17]
Ruslarnıñ ortodoks-xristian dinenә kerülәre
Zamança tatar tarix fәnenә nigez saluçı galim Şihabeddin Mәrcani birgәn mәglumatqa qaraganda, islam dinen qabul itmәgәn Wladimir 985-nçe yılda başlap xristian dinenә kerә, xalqı, ışanıç kürsәtep, aña iәrә.
Wladimir Russiә mәmlәkәtenә berniqadәr reformalar yasıy, danın kütәrep, üze „böyek“ quşamatı belәn isemlәnә. Rum (Wizantiә) dәwlәte belәn sugışıp, alarnıñ berniqadәr cirlәren yaulap ala hәm ike imperator –Wasilius hәm Konstantin aña qız qardәşlәren birep, solıx yasıylar. Şunnan soñ ul yaulap algan cirlәren Wizantiә Kayserlәrenә kire birep üz ilenә kitә…
Başqa dindә bulu arqasında xatını üzenә buysınudan baş tartqaç, Wladimir xristian dinenә kerә. Şunnan soñ alarnıñ sorauları buyınça Konstantinopel (bugünge İstanbul)dan Pontus isemle patriarx, din öyrәtü öçen Mixail isemle slawyannı hәm başqa ike keşene cibәrep, din hәm dini qadәtlәrne öyrәtәlәr. Şulay uq Russiә gıybadәtxanәlәre barısı da Grek patriarxlarına buysınıp, qıybadәtlәre grek telendә ütelә. 1587-nçe yılda üzlәrenә maxsus patriarx bilgelәnә. Mәzhәblәre –Rum mәzhәbe, yәgni „monarxistik“ dip tanılgan ortodoks mәzhәbe. Nikolay Pawlowiçnıñ axırgı yıllarında, bu mәzhәb üzlәreneñ uylarınça „döres mәzhәb“ mәgnәsendә bulgan „prawoslawiye“ dip atala.
Patriarx hәm anıñ qaramagındagı ruxani başlıqlar dini kiemnәrdә, papas (Wizantiә ruxanıyları başlıgı) surәtendә, yәgni dini patşa bulıp, mәmlәkәt eşlәrendә dә bik nıq qatnaşalar.[18]
İnde bolgar-rus mönәsәbәtlәre xaqında tatar tarix fәnnәre galime Әnwәr Xayrullin mәqalәsenә qaytabız. Mәqalәseneñ dәwamında, ul, bu turıda Karamzin kitabınnan özeklәr kiterüne dәwam itә:
„1023-nçe yılda böyek knez Mstislaw idarә itkәn waqıtta, Russiәneñ Suzdal ölkәsendә bik köçle açlıq bula. Elek tözelgәn solıxqa turılıqlı qalıp, keşeleklelek hәm kiñ küñellelek kürsәtep, bolgarlar iñ berençe bulıp açtan qırılıp yatuçı xalıqqa yardәm qulı suza. İdel buylap bik küp ikmәk taşıp, alar açlıqnı ciñәlәr hәm xalıqnı aç ülemnәn qotqarıp qalalar…
1164-nçe yılda böyek knez Andrey Bolgar dәwlәtenә talau sugışı belәn kilep, talap, üterep, yandırıp, baylıqların tartıp alıp qan qoya, can qıya. Çulman buyındagı İbrahim qalasın hәm başqa şәhәrlәrne basıp ala. Xalqın üterep, malların talap, şәhәrlәrne yandırıp, kölgә әylәnderep qaytıp kitә…
1171-nçe yılda böyek knez Andrey üzeneg ulı Mstislaw belәn tagın Bolgar dәwlәtenә talau sugışı belәn kilә. Awıllarnı, şәhәrlәrne yandırıp, xalqın üterep, baylıgın talap, xatın-qızların hәm balaların әsirlekkә quwıp alıp kitәlәr…
1183-nçe yılda böyek knez Wsewolod III. Georgiyewiç, üzeneñ tırış xezmәte belәn tınıç tormışta yәşәp çәçәk atuçı Bolgar dәwlәtenә talau sugışı oyıştıra, Bu tabışlı sugışqa qatnaşırga başqa knezlarnı da çaqıra. Alar bergә cıyılıp, öyerlәre belәn mәmlәkәtneñ başqalası Böyek Şәhәrgә yabırılalar. Lәkin şәhәrne saqlauçılar tarafınnan Wsewolodnıñ tugannan tugan enese İzyaslaw uq belәn atıp üterelgәç, talarga kilüçelәr kire çigenәlәr…
1186-1187-nçe yıllarda şul uq knez Wsewolod III. Georgiewiç Bolgar dәwlәtenә tagın talau sugışı belәn kilep, xalqın üterep, awılların, şәhәrlәren yandırıp, malın talap, küpsanlı әsirlәr quıp alıp kitә…“.[19]
Bolgar ile östenә Mongol yauları
Menә bu әytep ütkәn Rus poxodları belәn yödәgәn İdel buyı bolgarları östenә, 1223-nçe yılda, bu yulı ilneñ könyaq-könçıgış yagınnan sugış afәte kilep töşә. Bu yulı, alar östenә Aziәdә Çingiz xan tarafınnan tözelgәn Mongol İmperiәseneñ 30 meñlek gaskәre yau belәn kilә. Garәp tarixçısı İbn әl-әsir yazmaları buyınça, bolgarlar mongollarnıñ yaqınlaşuın sizep, doşmannıñ zur gaskәren xәylә belәn tozaqqa töşerep, törle yaqlap qılıç belәn turıylar. Zur gaskәrdәn nibarı 4 meñ sugışçı qaçıp qotıla. Bolgar gaskәrenә aqıllı, aldan kürüçәn İlham xan citәkçelek itә hәm cinügә ireşә. Şulay itep, mongollarnıñ Bolgarnı yaulap aluı distә yılga totqarlanıp tora.[20]
Әmma ber distә yıldan soñ, 1236-nçı yılda, Çingiz xannıñ onıgı Batu xan hәm gaskәr başlıgı Subutay citәkçelegendә, aralarında tatar, uygur, qırgız hәm başqa törki xalıq gaskәrlәre dә bulgan mongollar Bolgar ile östenә ikençe mәrtәbә hәm bu yulı tagı da kübrәk xәrbi köç (yaqınça 450 meñ soldat) belәn kilәlәr. Tarixi maglumatlarga qaraganda, bu jauga Çingiz xannıñ ulı Cucineñ ulı bulgan Batudan başqa, Cucineñ bütәn ulları Bәrkә, Horda hәm Şәyban, Çingiz xannıñ bütәn ulları Ügәdәy, Tolu hәm Çagataynıñ balaları Göyük, Qada, Mәnge hәm Bayda da qatnaşalar.[21] Ul waqıtta, bolgarlarnıñ şundıy zur armiәne ciñәrlek dәrәcәdә xәrbi köçlәre bulmıy. Şuña da qaramastan, alar Batu gaskәrlәrenә batırlarça qarşılıq kürsәtәlәr, ike arada qızu sugış-bәreleşlәr bula. Lәkin köçlәr tigezlege bulmagan bu bәreleşlәrdә, bolgarlar ciñelәlәr. Bu sugış-bәreleşlәr waqıtında Batu gaskәrlәre bolgar xalqınnan bik küp keşene üterәlәr, küp kenә Bolgar şәhәr hәm awılların talap, öy-yortların yandırıp, alarga zur ziyannar kiterәlәr.[22] Soñgı yıllarda alıp barılgan arxeologik tikşerülәrgә qaraganda, Batu gaskәrlәreneñ yaularınnan soñ Bolgar şәhәrendә tormış dәwam itsә dә, bolgarlarnıñ Bilәr hәm Suar şәhәrlәre yәşәwdәn tuqtalgan.
Garәp tarixçısı Cüwәyni Batu gaskәrlәreneñ Bolgar şәhәrenә höcüme xaqında bolay dip yaza: „Mongollar dönyada baş birmәs şәhәr bularaq tanılgan Bolgar şәhәren ut hәm köç belәn yaulap aldılar. Xalıqnıñ ber öleşen üterep, ber öleşen әsir aldılar“. 1236. yılnı urıs yılyazmaçısı „Könçıgıştan kilgәn dinsez tatarlar Böyek Bolgar şәhәren basıp aldılar, balalar hәm qart-qorını üterep, bik küp mal talap, şәhәrne yandırıp, böten cirne buysındırdılar“, -dip yazıp qaldıra.
Bolgar şәhәrendә soñgı yıllarda ütkәrelgәn qazu eşlәre waqıtında köl-kümer qatlamı arasında üterelgәn keşe söyәklәre tabıla.[23] Bolarnıñ şәhәrgә Batu gaskәre höcüme waqıtında hәlәk bulgan keşelәrneñ söyәklәre buluı mömkin.
Batu gaskәrlәreneñ Bolgar ilenә yasagan rәximsez höcümnәre bolgarlardan ber öleşeneñ yәşәgәn cirlәren taşlap, ilneñ tönyaq yaqlarına, fin xalıqları arasına qacıp kitüenә kiterә. Lәkin, tarixi maglumatlar buyınça, bolarnıñ kübese mongol-bolgar sugışı betkәç, elekke yәşәgәn cirlәrenә aqrınlap kira qaytıp kilәlәr.[24] Bolgar şәhәrendә dә şundıy uq xәl bula: tar-mar itelüdәn saqlanıp qalgan xalıq tiz arada şәhәrgә әylәnep qayta.[25]
Mongol yaularınnan soñ bolgarlar
Bolgar ilendә Batu gaskәrlәre belәn bolgarlar arasında 1236-37-nçe yıllarda bulgan sugışlar[26] axırında, Batu gaskәrlәre bolgar ilen bötenlәy üz qullarına alalar, әmmә bolgar xökümәten betermilәr. İke arada tözelgәn kileşü buyınca, bolgarlar Mongol ileneñ ber öleşe bulırga, mongol xanına salım tülәp torırga, aqça suguda hәm xotbәlәrdә alarnı telgә alırga riza bulalar.[27] Şulay itep, Bolgar ile, başında bolgar nәselennәn xan torırga dәwam itsә dә, Mongol dәwlәtenә buysıngan ber wassal xәlenә kilә. Әmma şulay da bolgarlarnıñ ber öleşe Batu kilmeşәklәrenә ciñel genә birelmilәr, alar bu kilmeşәklәrgә qarşı 1261-nçe yılgaça berniçә mәrtәbә baş kütәrәlәr. 1261-nçe yılda bulgan soñgı başkütәrüne bik küp bolgarnıñ qanın qoyıp, ul zamandagı Altın Urda xanı Mәñge Timer bastıra.[28]
İdel buyı bolgarları turında video qaragız:
http://www.youtube.com/watch?v=a1DmlmoTEqU&feature=share
[1] Gaziz Gobәydullin, Tatar tarixı, Qazan, 1923, s. 30
[2] Rafael M.Wәliew, Cәmil A. Muhammәtşin, Böyek Bolgar, Ankara, 2000, s. 129-130
[3] Şul uq әsәr, s.29
[4] Rizaetdin Fәxretdinew, Bolgar wә Qazan töreklәre, Qazan, 1993, s. 63
[5] Şul uq әsәr, s. 68-69
[6] Gaynetdin Әxmәrow, Bolgar tarixı, Qazan, 1909 hәm 2000, s. 57
[7] Şul uq әsәr, s. 57
[8] Şul uq әsәr, s. 48
[9] Rafael M. Wәliew, Cәmil A. Muhammetşin, Ankara, 2000, s. 129
[10] Gaziz Gobәydullin, Tatar tarixı, Qazan, 1923, s. 31
[11] Rafael M. Wәliew, Cәmil A. Muhammetşin, Böyek Bolgar, Ankara, 2000, s. 142-143
[12] Gaziz Gobәydullin, Tatar tarixı, Qazan, 1923, s. 31
[13] Rafael M. Wәliew, Cәmil A. Muhammetşin, Böyek Bolgar, Ankara, 2000, s. 143
[14] Rizaeddin Fәxreddinew, Bolgar wә Qazan töreklәre, Qazan, 1993, s. 30
[15] Gaziz Gobәydullin, Tatar tarixı, Qazan, 1923, s. 28
[16] Әnwәr Xәyrullin, Tatar-urıs mönәsәbәtlәre tarixınnan, Qazan, 2000
[17] Әnwәr Xayrullin, Tatar-urıs mönәsәbәtlәre tarixınnan, Qazan, 2000
[18] Şihabetdin Mәrcani, Möstefadel-Әxbar fi Әxwali Qazan wә Bolgar, Qazan, 1989, s.104-105
[19] Әnwәr Xayrullin, Tatar-urıs mönәsәbәtlәre tarixınnan, Qazan, 2000
[20] Rafael M. Wәliew, Cәmil A. Muhammәtşin, Böyek Bolgar, Ankara, 2000, s. 140
[21] Şener Üşümezsoy, „Tatar“ kavramının politik-etnik içeriği, Bizim Kırım Dergisi, 1/2004, s. 7
[22] Azade-Ayşe Rorlich, The Volga Tatars, A Profile in National Resilience, Stanford, California, 1986, s. 17
[23] Rafael M. Wәliew, Cәmil A. Muhammetşin, Böyek Bolgar, Ankara, 2000, s. 140
[24] Azade-Ayşe Rorlich, The Volga Tatars, A Profile in National Resilience, Stanford, California, 1986, s. 18
[25] Rafael M. Wәliew, Cәmil A. Muhammetşin, Böyek Bolgar, Ankara, 2000, s. 140
[26] Tatarstan in the New Century, Qazan, 2001, s. 18
[27] Şihabetdin Mәrcani, Möstefadel-Әxbar fi Әxwali Qazan wә Bolgar, Qazan, 1989, s. 139
[28] Azade-Aışe Rorliç, The Volga Tatars,


c: text/html

text:
Amerïka ğalımdarı atılğan oqtı toqtatıp qana qoymay, onı şañğa aynaldırıp joyıp jibere alatın materïaldı oylap şığardı. Qalıñdığı 25 mm metaldandırılğan kompozïttik köpirşikke uqsas bul materïaldı oq ötpeytin sawıtqa paydalanwğa boladı.
Materïaldı NATO-nıñ bolattı tesip ötetin oqtarımen atıp sınap kördi. Vïdeorolïkte körinip turğanday, ïnnovacïyalıq taqtağa tïgen oq bölinip, usaqtalıp qaladı. Soltüstik Karolïna ştatı wnïversïtetiniñ zerttewşileriniñ aytwınşa, jaña materïal birneşe qabattan turadı. Köpirşiktiñ özinen basqa, onıñ quramına küyiktas pen kevlar kiredi.
Jaña materïal oq ötpeytin kewdeşelerdi jasawdan bölek, ğarış salasında jäne yadrolıq qaldıqtardı tasımaldaw üşin paydalanwğa boladı, sebebi ol rentgen säwlesin, gamma jäne neytron säwlelerin ötkizbeydi.
islam.kz
Tegï: Texnologïya,
Kommentarïï

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Arheologlar «Tavrida» trassası qurucılığında qadimiy mezar taptılar – Kütleviy haber vastaları
İlhaq etilgen Qırımda arheologlar, kütleviy idam yerinde bulunğan ve tahminlerine köre Altın Ordu devrine ait olğan mezar taptılar. Bunı dekabrniñ 6-sında TASS agentligine Rusiye Arheologiya institutındaki Klassik arheologiya bölüginiñ ilmiy hadimi Sergey Vnukov bildirdi.
«Başı qılıçnen kesilgen adamlarnıñ kemiklerinen tam manada nıqtalıp toldurılğan eki endek tapıldı – cemi, kesilüv izi olğan 70-ten ziyade insan qalımtısı… Episinde qafa tasları yoq, endekke abul-qubul atılğanlar. Bu, esirlerniñ kütleviy idamı qurbanları. Bizler içün bu, adden tış bir manzaradır», – dep, ketire Vnukovnıñ sözlerini TASS.
Mezarnıñ daa doğru peyda oluv vaqtı, insan qalımtılarınıñ radiouglerod (radiokarbon) talili esasında tayin etilecektir, dedi alim TASSqa.
Mezar, Bağçasaray rayonında, «Tavriya» trassası keçecek yerlerniñ tetqiq etilüvi esnasında tapılğan edi, dep yaza agentlik.
Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım avtomobil yolları hizmeti ile iş yapıcı taraf olğan Vologda şeerinden VAD şirketi arasında «Tavrida» avtomobil yolunıñ quruluvı boyunca 137 milliard rublelik (qararnen 54 milliard hrivnalıq – QA) kontrakt imzalandı.
Satın aluv vesiqasında, söz Keriç – Kefe – Qarasuvbazar – Aqmescit – Bağçasaray – Aqyar avtomobil yolunuñ quruluvı ve ğayrıdan yapıluvı aqqında yürütile, dep bidirilmekte.
Qırımda «Tavrida» avtomobil yolunıñ quruluvı başlağanı aqqında haber bu yılnıñ mayısında bildirildi. «Tavrida» trassasınıñ qullanuvğa teslim etilüvi 2018 senesine planlaştırılğan edi, lâkin Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım avtomobil yolları hizmetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Mohna, qurucılıq müddetiniñ eki yılğa uzatılğanını bildirdi.
2017 senesi ağustosında Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev, «Tavrida»nıñ qurucılığına 14,36 milliard rubleniñ (qararnen 6,5 milliard hrivnanıñ – QA) ayırılacağını közde tutqan büdjetniñ 2018 senesi ve 2019-2020 seneleri müddetine masrafları boyunca buyruqnı imzalağanını bildirdi.


text:
Cemilev: apiske alınğan oğlumnen bağ yoq
Rusiye akimiyeti Qırımğa kirişni yasaq etken qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev apayını soñki sefer yazda körgen edi, Rusiyede apiste olğan oğlu ile bağ aslı da yoq.
Bunı o DePo neşirine bildirdi.
Cemilevniñ aytqanına köre, soñki kere apayını o iyün ayında körgen edi. «Biz Poloniyağa beraber barğan edik, soñra körüşmedik», – dedi Cemilev.
Hayser oğlumnen yalıñız adliyeciler laf ete. «O, Rusiyede, onıñnen bağ yoq. Adliyeci anda bar», – dep bildirdi Cemilev. Onıñ aytqanına köre, Hayserniñ apis müddetini 2 ayğa arttırdılar ve «soñra kendi qanunlarına köre mahkeme etecek olalar».
Malüm olğanı kibi, Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine avuştırdılar. Lâkin İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi ve Ukraina taqiqat organlarınıñ Hayser Cemilevni azat etüv qararları bar eken.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de Bağçasaraydaki evniñ azbarında yaqaladılar. O, 44 yaşında Fevzi Edemovğa qarşı ateş açıp, onı öldürdi.
Militsiya Cinayi kodeksiniñ 115-inci maddesi 1 qısmı (aselet öldürüv) boyunca cinaiy iş açtı. Mecliste bunı muqaytsızlıq sebebinden öldürüv dep adlaylar. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apske almağa qarar berdi.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları onıñ işini ğayrıdan ögrenmege istediler. Bu arada Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi Hayserniñ areketlerini muqaytsızlıqtan öldürüv olaraq tanıp, onı azat etüv aqqında qarar aldı. İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Cemilevniñ oğlunı azat etmege çağırdı. Lâkin Rusiye buña qulaq asmay.


text:
Moñğoliya elinde bir qandasımız sol eldiñ Qwrılıs jäne qala qwrılısı ministrine wsınıldı. Ministr atanğan Bädelhan Qabdisilämwlı bwğan deyin Bayan-Ölgey aymağınıñ äkimi, Parlament müşesi, Önerkäsip ministrliginiñ vice-ministri qatarlı lauazımdı qızmetterdi atqarğan. Bädelhan Qabdisilämwlı Moñğoliyada 21 jıldan keyin ministr atanıp otırğan qazaq azamatı. Bwl turalı Moñğoliyanıñ qazaq tildi aqparattıq portalı «KAZNEWS.MN» habarladı.
1962 jıldan beri Moñğoliyada bes birdey qazaq azamatı ministr bolğan.
1. Moñğoliya qazaqtarı arasınan alğaşqı bolıp 1962-1965 jılı, 1968-1982 jıldarı Moñğol Halıq Respublikasınıñ Qwrılıs, qwrılıs materialdarı önerkäsip ministri qızmetin Tileyhan Orınwlı atqarğan. Qwrılıs salasında siñirgen eñbegi, özindik qoltañbası qalğan. Wlanbatır qalasındağı Qwrılıs Politehnikalıq kolledji Tileyhan Orınwlınıñ atına berilgen.
2. 1980-1987 jıldarı Geologiya, tau-ken ministri, 1987-1991 jıldarı Tabiğat qorğau ministri qızmetin Mäulet Wtqanwlı atqarğan. Nalayhan şahtasınıñ damuına zor üles qosıp jaña tehnika, tehnologiyalıq jañartu engizgeni üşin «Memlekettik sıylıq iegeri» atanğan.
3. Moñğoliyanıñ Totaritarlıq jüyeden narıqtıq jüyege auısu kezeñi yağni 1991-1992 jıldarı Moñğoliyanıñ Ministrler Keñesi törağasınıñ orınbasarı qızmetin Zardıhan Qinayatwlı atqarğan.
4. 1992-1996 jıldarı Moñğoliyanıñ Kölik kommunikaciya jäne infraqwrılım ministri qızmetin Sandalhan Razdıqwlı atqarğan. Moñğoliya Parlamentine Bayan-Ölgiyden eki märte saylanğan.
Al osı izdi jalğap, besinşi ret moñğol jwrtında ministrlik qızmetke tağayındalğan Bädelhan Qabdisilämwlı. 17 qazan küni el prezidenti H.Battulga B. Qabdisilämwlın qabıldap, oğan atalğan salanıñ aqsap twrğan jwmıstarın senip tapsırdı.
Ayta keteyik, bwğan deyin moñğol jwrtında 9 qazaq qandasımız vice-ministr lauazımında bolğan.
Älemniñ är tükpirinde de qazaqtıñ maqtanışı men abroyı ortaq. Al sol abıroy-bedelin asqaqtatıp jürgen azamattardıñ är qadamına sättilik tileymiz!


text:
SNBO: Donbassta boyeviklerni Qırımda elge keçirilgen silâ ile temin etmekteler
Soñki kün devamında Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde boyevikler nice sefer ateş toqtatuv rejimini boza edi.
Bunı SNBO Haber merkeziniñ matbuat kâtibi Andriy Lısenko qayd etti. O, ukrain arbiyleri tarafında telef olmağanını da ayttı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Rusiye terroristik teşkilâtlarğa qol tutmağa devam ete, şu cümleden Qırımda zapt etilgen silâ ile teminlemekte. Techizat gumanitar yardım şeklinde ketirilir, terroristik teşkilâtlarğa yañı boyevikler qoşula. Terroristlerge ağır zıhr tehnika berilüvi aqta malümat bar», – dey Lısenko.
Onıñ sözlerine köre, tanknıñ Lugansk soqaqlarında avtomobil platformasında avuştıruvı aqqında malümat bar.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iyün 27 künü ukrain arbiyleriniñ yolbaşçıları ile keçirilgen toplaşuvdan soñ ateş toqtatuv rejimniñ müddetini 72 saatqa uzatmağa qarar alğan edi. Müddet iyün 30 künü saat 22:00 soñuna yete.


text:
Çiygoz mart 29 mahkemesinde Rusiye bütün qırımtatar halqına qarşı küreşkenini ayttı – Smedlâyev
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırımda apiste yatqan Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ mart 29-da mahkemede yapqan çıqışını aydınlattı.
Smedlâyevniñ aytqanına köre, Çiygoz Rusiye işğal etken yarımadada bütün qırımtatar halqına qarşı küreşkenini bildirdi.
«Bugünde-bugün Rusiye Federatsiyası apiske alınğan qırımtatarlarnen degil, bütün qırımtatar halqına qarşı küreşe», – dep tekrarladı Çiygoznıñ aytqanlarını Smedlâyev.
Onıñ bildirgenine köre, Meclis reisiniñ muavini emin ki, qırımtatarlarğa qarşı büyük provokatsiyalar olacaq.
«Ahtem Çiygoz basqı artqanına baqmadan, printsiplerinden vazgeçmegenini ve canını feda etmege kerek olsa da, soñuna qadar dayanmaq niyetlengenini yetkizmege rica etti», – dep qayd etti Smedlâyev.
Rusiye kontrol etken Qırım Yüksek mahkemesinde mart 29-da «fevral 26 işi» iştirakçileriniñ apiske alınmasından berilgen apellâtsion şikâyetleri boyunca üç toplaşuv olıp keçti. Mahkemeciler aprel 6 ve 7 künlerine qadar teneffüsni ilân etkenler. Mahkeme videokonferentsiya şeklinde olıp keçti, Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci yoq ediler.
Çiygoznıñ adliyecisi Polozov videokonferentsiya qabaatlılarnıñ çıqışlarını toqtatıp yayınlamamağa imkân bere, Rusiyeniñ Qırım Yüksek mahkemesi bu fursatnı qaçırmadı, dep bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Boston marafonı kezinde terakt jasağanı üşin ölim jazasına kesilgen Djoxar Carnaevtiñ qorğawşıları Bostonnan tıs jerde sot tıñdawın uyımdastırwğa qatıstı sotqa suraw joldadı, dep xabarladı TASS. «BAQ tarapınan birjaqtı taratılğan xabar, oqïğalar men Bostondağı köñil-küy atalğan is boyınşa ädil sot ürdisin ötkizwge kedergi boldı», delingen joldanğan ötinimde.
Advokattar sonımen qatar, BAQ pen älewmettik jelilerde jarïyalanğan lañkestik oqïğadan keyin aman qalğandardan alınğan suxbat pen Carnaev jäne onıñ januyası müşeleri twralı aqparattar sottıñ ädil ötwine kedergi keltirgenin de aytıp otır.
Osığan deyin Carnaev apellyacïyalıq sottıñ şeşimin kütkenşe, qatañ tärtiptegi türmege köşirilgeni xabarlanğan bolatın.
Kommentarïï


text:
Cemilev: qırımtatar yetekçisiniñ apayı Qırımnı terk etse, fena işmar olacaq
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ve Yuqarı Rada deputatı Mustafa Cemilev ailesi ne içün Qırımda yaşağanını añlattı. Siyasetçiniñ aytqanını «Petro Poroşenko Bloku» parlament firqası aşkâr etti.
«Vatandaşlarımıznı Qırımnı terk etmemek çağıramız. Qırımtatar yetekçisiniñ apayı terk etse (yarımadanı – QR), pek fena işmar olacaq. Başqalarğa anda qalmağa azırlığını aşlağanımızda, özlerimiz ketemiz. Em de onıñ esli başlı anası, ev, mülk, tuvğanları anda. Ara-sıra oña telefon eteler (vatandaşlar – QA), kettimi-yoqmı teşkereler», – dey Cemilev.
O kene de qorantasından uzaq bir yerde yaşamağa mecbur olğanda, böyle zor vaqıtta oña ne daa da qıyın kele degen sualge, öz siyasiy faaliyeti devamında sıq sürette ailesinden uzaq ve «pek hoş olmağan yerlerde» bulunğanını hatırlattı. «Şunıñ içün maña bu vaziyetten büyük stress olmay», – qayd etti qırımtatarlarnıñ milliy lideri.
«Vatanıma qaytmaq içün o qadar yıl küreştim, şimdi kene…Amma ne eteceksiñ, yaşayış», – dedi Mustafa Cemilev, ve «ailesi endi alışqanını» qoştı.
Cemilev – sovet uquq qoruyıcısı ve dissident, ukrain siyasetçisi, qırımtatar milliy areketiniñ yetekçisi, 1991 – 2013 seneleri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
Öz siyasiy baqışları içün Cemilev aliy oquv yurtundan quvuldı ve yedi kere maküm etildi. Apiste 15 yıl yatıp çıqtı. Sovet apishanesinde 306 kün açlıq tuttı. SSCB İnsan aqlarınıñ qoruvı boyunca teşebbüs gruppasınıñ tesisçi ve azalarından biri.
Ukraina mustaqilliginiñ ilân etilüvinden soñ Cemilev siyasiy ayatnıñ faal erbabı oldı. 1998 senesinden – Ukraina halq deputatı. Nobel mukâfatına namzet kösterildi.
2014 senesi baar vaqialarından soñ Rusiye akimiyeti Mustafa Cemilege Rusiye Federatsiyası territoriyasına ve nezareti altında olğan Qırımğa kirişini yasaq etti.


text:
Texnologïya salasınıñ mamandarı Light Phone dep atalatın antïsmartfondar äzirlep jatır. Antïsmartfon — elektrondı gadjetterge täweldilikti joyatın devays. Ïä, gadjetterge degen täweldilikpen gadjetterdiñ kömegimen ğana küreswge boladı.
Light Phone qurılğısımen tek qoñıraw soğwğa boladı. Bul - jaña qurılğınıñ eñ bastı erekşeligi. Yağnï ğalamtorğa kirwge mümkindik bolmaydı. Jıl soñına deyin eki mıñ antïsmartfondı satılımğa şığarw josparlanğan. Ayta ketw kerek, bul qurılğılar ayfondardı şığaratın Foxconn fabrïkalarında şığarıladı.
Derekköz: planet-today.ru
Tegï: Texnologïya,
Kommentarïï


text:
Xalıqaralıq olïmpïada komïteti (XOK) 21 mawsımda Lozannada bolatın otırısta Reseydiñ barlıq sportşıların Rïo-de-Janeyroda ötetin oyınnan şettetwi mümkin. Bul jöninde atı-jönin qupïya ustağan keñeske qatıswşılardıñ biri xabarladı dep jazadı centralasian.org saytı Spiegel-ge silteme jasap.
Basılımnıñ mälimeti boyınşa, XOK basşısı Tomas Bax sportşılardı oyınnan şettetwdi talqılaw aldında Resey prezïdenti Vladïmïr Pwtïnmen söyleswge nïetti. Kreml bolsa, bul jağdaydan xabarsızbız degen. "Bizge bul mäsele belgisiz", – deydi Resey prezïdentiniñ baspasöz xatşısı Dmïtrïy Peskov.
Ötken juma küni Xalıqaralıq jeñil atletïka federacïyasınıñ qawımdastığı (IAAF) dopïngti paydalanğanı üşin reseylik sportşılarğa qatıstı sankcïyanı uzartıp, olardı Olïmpïadadan şettetken. Reseydiñ sport mïnïstri Vïtalïy Mwtko osıdan keyin IAAF-ti taratıp jiberw kerek dep mälimdegen.
2015 jıldıñ qaraşa ayında Xalıqaralıq dopïngke qarsı agenttik (WADA) Mäskew zertxanasındağı qwlıq-sumdıq jayında bayandama jasağan. WADA Resey sportında tıyım salınğan preparattardı paydalanw "memleket qoldaytın mädenïetke aynaldı" dep mälimdegen.
Tegï: Sport jañalıqtarı, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Al, reseylik kompanïya jumıstan ketip jatqandar negizinen tayawda jumısqa kirgen jastar ekenin ayttı.
Jumıstan ketip jatqandardıñ işinde täjirïbeli mamandar da bar. Olardıñ köpşiligi älewmettik jelidegi jeke paraqşalarında qawipti jumıs istewge twıstarı qarsı bolğandıqtan osınday şeşimge kelgenin jetkizgen.
Derekközdiñ xabarlawınşa, kompanïyada psïxolog bortseriktermen äñgimelesip, olardıñ köñil-küyimen böliskennen keyin, 20 adam jumıstan ketw twralı şeşim qabıldadı. Sonday-aq, qızmettegi äriptesterin qoldaw üşin demalıstarın üzip, merziminen burın jumısqa şıqqandarı da bar.
Kommentarïï


text:
Qırımnıñ qara saifesi
Qırımda hoşnutsız laflar arta. Eskiden yarımadadaki vaziyetten memnün olmağanını esasen meseleni talil etip olğan insanlar, – cemaat erbapları, jurnalist, ziyalılarnıñ vekilleri bildirgen ediler, o da çoqusı allarda içtimaiy ağlarda olğan edi, amma artıq bunıñ kibi laflar bütün Qırımda eşitile.
«Ğalipler taqımı» hocalıq faaliyetinde biri-biri artından yutquza – Qırım cemaatçılığı da açuvlana. Qırımnıñ sanki qara saifesi başladı. Qırımlılarnıñ başına belâlar kele, sanki kökten taşlar ene!
Soñki damla ya da taş domuz taunınıñ «ortağa çıqması» ola
Soñki damla ya da taş domuz taunınıñ «ortağa çıqması» ola. Qırım köylüleri kelecekleri içün qasevetleneler, çoqusı bunıñ kibi hocalıqtan para qazana.
Yaz kurort mevsimi de yaqınlaşa. Aksenovnıñ ükümeti Rusiyeden kelecek insanlarnı çoq sayıda qabul etmege planları olğanını bildire, amma turist ola bilecek kişiler içtimaiy ağlarda Qırımğa barmaqtan qorqqanını yazalar!
Qırımlılar ne olğanını añlamaylar. Qırımda hucur şeyler ola, kurort mevsimine yaqlaşqanınen daa beter ola, fiyatlar arta, inflâtsiya – Rusiyeniñ diger regionlarına baqqanda daa beter, «taun» tarqala, biznesni tartıp alalar, Zubkovnıñ bağçaları qapalı ve ilâhre. Qısqaca aytacaq olsaq, turistni Qırım ziyaretinden vazgeçtirmek içün başqa bir şey kerekmey. Nedir bu? Qırım akimiyeti bir şey yapıp olamaymı ya da obyektiv kerçekmi? Qırımnıñ cemaat-siyasiy faallerine bu sualni berdim.
Yuriy Meşkov, Qırımnıñ birinci prezidenti: «Qarşılaşqanımız kerçekler umumiy medeniyetniñ alçaq seviyesi, bilgisizlik ve Qırım akimiyeti vekilleriniñ bilgi alamağanınıñ aqibetidir».
Gennadiy Veretelnikov, Aqmescit şeeri şurasınıñ deputatı: «Şarq sözü: Adamğa iç bir vaqıt yapamaycaq şeyni yaptırmaq faydasızdır».
Añlağanımızğa köre, yerli ükümetniñ soñki künleri keldiGalina Lomakina
Galina Lomakina, Yaltadaki «Skazka» ayvanat bağçası ve «Taygan» arslanlar bağçası yanındaki Vasiyler şurasınıñ azası: «Añlağanımızğa köre, yerli ükümetniñ soñki künleri keldi. Üküm sürgen şeyler azapqa oşap kete. Az qalğanını añlaylar, er şeyni yapıp yetiştirmege isteyler. Bir çoq iş adamı zarar köre, amma er kes Oleg Zubkov kibi degil, er kes küçlü degil ve açıq-açıq qarşı çıqıp olamay... Qanun er keske nisbeten çalışmaq kerek, ayrı insanlar içün yapılmay. Soñra tertip de olur, turist de kelecek».
Olga Kramnaya, jurnalist: «Qırımnıñ soñki problemleri, menim fikirimce, bir taraftan Qırımda yüksek vazifeler alğan insanlarnıñ beceriksizligi, ekinci taraftan – bu problemlerni añlamaq istemegenlerinden kele. Maalesef, akimiyetke hocalıqnen oğraşmağanlar kirdi, anda olğanlar kendi menfaatlarını qorup, ortaqlarına yardım eteler. Yayın ve gazetalarda özüni maqtaylar. Eki yıl devamında tizilgen sistema vaziyetni eyiliştirmege tırışqan er bir insannı çıqarıp ata. Ya boysunmaq, ya da ketmek kerek ola. Soñki yıl devamında akimiyetniñ yardım etken insannı körmedim, kamerağa çıqarılğan ikâyelerni aytmayım. Qırımda faydalı olacaq teşebbüsler olmağanını tüşünseñiz yañılasıñız. Olar barlar, amma memurlarnıñ olarnı baqacaq vaqtı yoq. Adamlar odadan odağa kirip çıqalar, sağlığına zarar ketireler, kerçekke irişmek içün dünya parasını bereler. Yarımadanıñ eñ populâr turistik yerlerinden biriniñ meselesinde qabarcılıq er kesni qaplap aldı, – cumhuriyetniñ Devlet şurası, Nazirler Şurası ve prokuraturasından başlap yerli memurlarğa qadar, – Qırım akimiyeti bugünde-bugün qoltutmaq içün degil, yoq etmek içün çalışa. Olar yapqan işini añlamaylar, region ihtiyacalarını añlamaylar. Qırım yañı şaraitlerde Rusiyeniñ diger regionları içün örnek olmalı, dey ediler. Şimdiki vaziyetke baqsaq, «Luzer olmaq içün» kitabındaki parlaq örneklerden biri ola bilemiz. Qırım cemaatçılığı keçici müddet ve tış duşmanlarına artıq inanmay, amma memurlar bunı körmey, ğaliba».
Natalya Kiriçenko, turistik biznesniñ reisi: «Diversiya ola bilemi? Boysunacaq ve soy-sop olğan insanlarnı oturtqanlar, bundan sebep bu vaziyettemiz. Zubkov meselesi çoqtan al etilir edi, bağçanıñ yañı leyhası çezilse, topraq resmiyleştirilse edi, amma yoq, gizli-gizli oyun çevireler. Taun fermacılarnı bastırmaq içün bir usul, kesen-kes diversiya. Fiyatlarnı arttırıp ğayrıdan satmaq ya da qıtlıq çıqarmaq elverişlidir, kâr qazanacaq olalar. Bütün biznes nişan altında. Yatırımcılarmı? Battırıp, bir rublege almaq».
Ukraina Yuqarı Radası Qırım ve Aqyar işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı buyruq imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırım işğalini qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy ceza kirsettiler. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, oña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklenmesi» dey.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Haber vastaları: Moskvada 2014 senesi Odessadaki vaqialarnen bağlı aktisyada Ukraina elçiligine «fayerler» atıldı
Moskvada Ukraina elçiligi yanında «Antimaydan» rus areketi «Hatırlaymız» aktsiyasını keçire. Aktisya 2014 senesi mayıs 2-de Odessada yüz bergen vaqialarnen bağlı. Bu aqta «Govorit Moskva» («Moskva ayta») rusiyeli agentligi, areket reisi Anton Demidovnıñ sözlerine esaslanıp, bildire.
Onıñ sözlerine binaen, aktsiyada tahminen 500 insan iştirak ete.
Bunen beraber, Demidov tuman bombalarını yaqqan «nasıldır insanlar» elçilikke kelgenlerini qayd etti.
Bundan evel Rusiyede qayd etilmegen «Drugaya Rossiya» («Başqa Rusiye») firqasınıñ azası Aleksandr Averin Twitterde Ukraina elçiligine «fayerler» atılğanını bildirdi. Üç faal kişini politsiya hadimleri tuttı.
Rusiye politsiyası bu vaqiağa izaat daa bermedi.
Bugün Odessadaki Külikovo pole meydanında 2014 senesi mayıs 2-de yüz bergen facialı vaqialarnıñ bir yıllığınen bağlı aktsiyalarnıñ keçirilmesi planlaştırılğan.
2014 senesi mayıs 2-de Odessa merkezinde futbol mühlisleri ve ukrain quvetleriniñ marşına Rusiye tarafını tutqan faaller silânen ucum etti. Marşnıñ altı iştirakçisi öldürildi. Bundan soñ Ukraina tarafını tutqanlar yañı numayışnı teşkil etti ve Kulikovo pole meydanına yol aldılar, o yerde Rusşye tarafını tutqan faallerniñ çadır lageri buluna edi.
Rusiye tarafını tutqan faaller ve olarnıñ tarafdarları Zenaat birlikleri evinde saqlandı. Eki taraf bir birine yanıcı qarışmanen şişeler ata edi.
Binada yüz bergen yanğın neticesinde, binadan sekirmek ıntıluvlar ve Rusiye tarafdarları silâ qullanğanları sebebinden o yerde davanıñ eki tarafından daa 42 insan elâk oldı. Bunen beraber, o kün tahminen 200 insan yaralandı.
Şimdiki vaqıtta Odessa Malinovskiy rayon mahkemesinde şeer merkezinde yüz bergen kütleviy nizamsızlıq vaqiaları aqqında işniñ levhaları baqıla.


text:
Rusiye Bağçasaraydaki Han sarayınıñ autentikligini mahv ete – Qırım faaliyetçisi
Bağçasaraydaki Han sarayında sözde qazağa qarşı işlerni yapqan Rusiye şirketleri tarihiy abideniñ autentikligini mahv eteler. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı efirinde QMC Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ sabıq rehberi Edem Dudakov söyledi.
Faaliyetçi: «Restavratsiya bam-başqa şekilde yapıla: bir şeyni sıfırdan başlap yañıdan yapmaq kerek olsa bile, mimari abidesiniñ yaratıcıları tarafından qullanılğan tehnologiyalar ve malzemelerniñ aynısını qullanalar. Bu, yañıdan yapılğan kopiya olmamalı – obyekt autentikligini ğayıp etecek. Anda kiramet qalmasa, Han sarayı amelde UNESCO obyekti sıfatını ğayıp etecek. Maña köre, Ukraina abideniñ statusını, maalliy emiyetke malik statusından milliy emiyetke malik statusına qadar yükseltmek kerek. O zaman, dünya cemaatı da, belki, bu meselege diqqat eter», – dep qayd etti.
Bağçasaraydaki Han sarayında Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyetiniñ teşebbüsinen yapılğan qazağa qarşı işler devam ete. Şaatlarnıñ bildirgenine köre, saraynıñ baş binası etrafında ağır demir karkas qurula, onı üstten qoruma damınen örtecek olalar. Mutehassıslar, konstruktsiyanıñ ağırlığından topraq çökmek mümkün, dep qorqalar. Ondan ğayrı, işçiler mezar sanduqaları ve caminiñ kalligrafik yazılarını muafaza etmek içün mahsus qorumalar qoymadı, qadimiy ağaç pekitmeleri üstüne ise asıl da beton töktiler.
Daa evel Qırım adliyecileri ve advokatları Bağçasaraydaki Han sarayını qorçalav boyunca uquqiy kampaniyanı başlamaq niyet etkenleri aqqında bildirdiler.


text:
Qıtay därigerleri doñız köziniñ aq qabıqşasın adamğa salw operacïyasın jüzege asıra bastadı, dep xabarladı www.24.kz.
Bïoïnjenerlik zerttew nätïjesinde 70 nawqastıñ janarına nur bitken. Qazir kürdeli operacïyanı jasaytın käsipqoy xïrwrgter sawsaqpen sanarlıq. Osığan baylanıstı qazir bilikti mamandar dayarlanıp jatır. Şençjendegi şoşqa ferması etten ğana payda tappaydı, janwardıñ janarın adamğa salwmen aynalısatın zerttew ortalığına satadı. Älemdegi soqır jandardıñ 5/1-i Qıtayda turadı. Bul - 8 mln adam körwge zärw degen söz. Nawqastardıñ basım böligi şırıştı qabattıñ awrwına şaldığadı eken. Olar üşin jalğız ümit - transplantacïya.
«Soñğı 10 jılda bizdiñ kompanïya osı salanı zerttew men jañalıq aşwğa 1 mlrd yuan jumsadı. Osı waqıt aralığında biz türli janwarlarğa zerttew jürgizdik. Sïır, qoy, ïtke qarağanda doñızdıñ aq qabıqşası quramı jağınan adamdikine öte jaqın bolıp şıqtı», - deydi xalıqaralıq közdi qalpına keltirw ortalığınıñ bas dïrektorı Şao Çjenkan,
Osılayşa ötken jıldan beri jaña täsildiñ arqasında janarı solğan jandarda ümit payda boldı. Aylap, tipti jıldap donor kütetinder üşin doñız közi nağız kömektiñ özi.
«2015 jılı aq qabırşaqtı salw boyınşa 5000 operacïya jasalğan. Yağnï jıl boyı 5 mıñ donor ğana tabılğan. Al mïllïondağan adam bolsa sarılıp kütip jatır», - deydi Çjwnşan köz ortalığınıñ professorı Yuan Czïn.
Därigerlerdiñ aytwınşa, bïoïnjenerlik texnologïyanıñ arqasında nawqas jandarğa bir aydıñ işinde operacïya jasaladı. Sonıñ biri - Çjow Vanczo. Ötken jılı säwirde salınğan köz täwir köre bastağan.
«Sol közim tük körmeytin, qazir janarıma säwle tüsti», - dedi emdelwşiÇjow Vanczo.
Büginde Qıtayda doñız köziniñ şırşıttı qabatı salınğan 70 adam bar. Äzirge bilikti mamandar tapşı. Sondıqtan osı salada köz därigerlerin qayta dayarlaw jumısı qolğa alındı. Bul eldegi 8 mln soqır jannıñ barlıq ümiti solarda.
QazAqparat
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text: Salam men 05.2013-ci ilden 07.2015 ile kimi Berke MMC wirketinde iwlemiwem,2013-2014 ci ilde resmi maawim 1125manat olub bu elektron hokumet portalindada gormek olar,2014-2015 ci ilde ise 320 man. gosterilib(maawim ise 1500 man) bu il erzinde wirket terefinden mene avtomobil teklif olunub mende 2 edet avtomobil muqavile esasinda almiwam.1-ci Niva ,2-ci Mitsubishi . Muqavilede gosterilib ki men avtomobile ilkin olaraq 1000$(avtomobilin qiymeti 17800$) odemiwem ve 26 aydan sonra avtomobil mene qalmalidi,avtomobilide butun servis xercleri menim terefimden odenilib ve yalniz wirketin iwleri ucun istifade olunub buda muqavilede gosterilib. yalniz men 12 aydan sonra muqavile bitdiyi ucun ve oz erzemle iwden cixmiwam 1-ci Niva yerde qalan parasini odiyib almiwam keciribler menim adima,yalniz 2-ci Mitsubishi avtomobilini satiblar bawqasina indide ne 12 aya hesablanmiw parami alabilirem nede ilkin odediyim 1000$. bu barede iddia erzesiyle mehkemeye muraciet etmiwem,lakin mehkeme mene deyir ki nece subut edersen? xahiw edirem mene komeklik ve ya meslehet veresiz,


text:
Boxrec.com nusqası boyınşa P4P täwelsiz reytïngi amerïkandıq Floyd Meyvezer men fïlïppïndik Mennï Pakyao arasındağı urıstan keyin jañartıldı. 12 rawndtıñ qorıtındısımen töreşilerdiñ birawızdan dawıs berwimen jeñis Meyvezerge berildi, ol WBA (Super) jäne WBC nusqası boyınşa atağın saqtap qaldı jäne Pakyaonıñ WBO belbewin ïelendi.
Söytip, Meyvezer 48-şi jeñisine qol jetkizip. R4R reytiïngisindegi köşbasşılığın bekitti (2059 upay). Pakyao mansabındağı altınşı jeñiliske uşırap, üşinşi orınnan segizinşi tarmaqqa tömen tüsti.
Fïlïppïndik boksşınıñ quldırawı Golovkïndi üşinşi orınğa köterdi. Qazaqstandıq tizimdegi ekinşi orındı ïelenip otırğan Vladïmïr Klïçkoğa jol berdi.
Budan burın Pakyaonı jattıqtırıp jürgen Freddï Rowç qazirgi kezde Golovkïn salmaq sanatına qaramastan älemniñ üzdik boksşısı bolıp qalıp otır, degen bolatın. Onıñ aytwınşa, qazaqstandıq boksşı Andre Wordpen birge Floyd Meyvezerden joğarı turwı tïis.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qızılordada ekonomïkalıq qılmıs boyınşa ayıptalğan eki käsipker ustaldı QIZILORDA. QazAqparat - Qızılordada eki käsipkerdiñ iri kölemde salıq tölewden jaltarw jönindegi isi äşkere boldı. Oblıstıq memlekettik kirister departamenti ekonomïkalıq tergew qızmetiniñ mamandarı küdiktilerdi ustadı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi departamentke silteme jasap.
Qızılordada sawnalardıñ birinen zañsız oyınxana anıqtaldı QIZILORDA. QazAqparat - Qızılorda oblısı boyınşa memlekettik kirister departamentiniñ Ekonomïkalıq tergew qızmeti jürgizgen jedel-izdestirw şaraları nätïjesinde, zañsız oyın ornı anıqtaldı, dep xabarladı QazAqparat tilşisi departamentke silteme jasap.
Jas ğalım: Ekonomïkanıñ aqparattıq texnologïya arqılı damwı - älemdik jol QIZILORDA. QazAqparat- Ekonomïkanıñ aqparattıq texnologïya arqılı damwı - älemdik jol. Osı jolğa qadam baswğa arnalğan Joldawdıñ ornı erekşe. Munday pikirdi Qorqıt Ata atındağı Qızılorda memlekettik wnïversïtetiniñ kafedra meñgerwşisi, PhD doktorı Säbït Ïbadwlla bildirdi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Qızılordadağı şını zawıtı ğılım men ïnnovacïyağa negizdelip iske qosıladı - Erjan Sağımbaev QIZILORDA. QazAqparat - Elbası jıl sayınğı Joldawlarında ğılım men ïnnovacïyağa erekşe köñil böledi. Öytkeni ğılım jañalığın öndiriske engizgen jağdayda ğana kez kelgen memleket qarıştap alğa qadam basadı. Elbası Joldawı twralı öz oyın «Orda Glass» JŞS basqarma törağası Erjan Sağımbaev osılayşa bildirdi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Senat törağasınıñ orınbasarı Sırdarïya awdanında kezdesw ötkizdi QIZILORDA. QazAqparat - QR Parlamenti Senatı törağasınıñ orınbasarı Bektas Beknazarov, senatorlar Murat Baqtïyarulı men Bekmırza Elamanov jumıs saparımen Sırdarïya awdanına kelip, awdandıq mädenïet üyinde awdan aktïvimen kezdesti. Bul twralı QazAqparat tilşisi xabarladı.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
Mendeleev kestesi retinde belgili xïmïyalıq elementterdiñ perïodtıq jüyesine jaña tört element engizildi.Bul tört elementtiñ bäri budan birneşe jıl burın aşılğan bolatın, alayda saraptamaşılarğa mälimetterdi qayta tekserwge waqıt qajet boldı. Endi kesteniñ jetinşi qatarı tügel toltırıldı, dep xabarladı Bï-bï-sï.
113, 115, 117 jäne 118-şi nömirlerdi ïelengen jaña elementterdiñ äzirge turaqtı atawı joq. Ğalımdar olardı keyinirek oylap tappaq. Tört elementtiñ bäri de asa awır elementterge jatadı.
115, 117 jäne 118-şi elementterdi alğaşqı aşwşılar bolıp reseylik jäne amerïkandıq ğalımdardan qurılğan xalıqaralıq zerttew tobı tanıldı.
Bul top 113-şi elementti de alğaşqı aşwşı quqığın ïelenwge ümitker boldı, alayda qorıtındısında sarapşılar bul aşılımdı Japonïya ğalımdarına bekitti.
Soñğı ret xïmïyalıq elementterdiñ perïodtıq jüyesiine özgerister 2011 jılı engizilgen bolatın. Sol kezde oğan 114-şi jäne 116-şı elementter qosıldı.
Tegï: Texnologïya,
Kommentarïï


text:
Bayan Esentaeva jumısqa kirisip, özi jetekşilik etetin toptardıñ jañalığın bölisip jatır. Mawsımnıñ 10-ı küni orın alğan oqïğanı kişi qızı Ayarw Baqıtbek qabılday almay jürse kerek. Ol öziniñ ïnstagram jelisindegi paraqşasınan äkesiniñ swretterin tolıqtay öşirip tastağan. Onıñ qïnalıp jürgenin Bayan Maqsatqızı da sezgen-di. Ayarwdı äke-şeşesimen birge şetelge jiberwdi jön köripti.
“Jaz nağız demalatın waqıt. Ayarw ata-anammen birge Rixos Premium Belek keşenine demalwğa barıp, “The Land of Legend” sayabağında köñil kötermek. Demalısı twralı Ayarwdıñ özi tolığıraq aytıp beredi. Onıñ paraqşasın jiti baqılap otırıñızdar. Ol jerde pozïtïvtiñ köp boları anıq!”, – deydi Bayan Esentaeva.
Prodyuser qızınıñ köñilin awlap qana qoymay, jumısqa kirisip ketkenin de bayqattı. “Jwırda “Laşın” tamaşa än usınadı”, – dep jazıp, beynebayannıñ üzindisin jüktegen.
Derekköz: Stan.kz
Kommentarïï


text:
Poroşenko: ukrain tili memlekette yekâne devlet tili olacaq
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko hatırlata, yekâne devlet tili olaraq ukrain tili qala.
«Ukrainanıñ yekâne devlet tili ukrain tili edi, bar ve olacaq», – dep ayttı Kiyevde yerli idare organları ve devlet akimiyet organlarınıñ vekilleri toplaşuvında prezident, haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, qararlarnı qabul etüv boyunca vekâlet ve mecburiyetlerni akimiyetniñ merkezinden diger teşkilâtlarğa avuştıruv til ve medeniyet saalarına da tesir etecek.
«Yerli cemiyetlerniñ ukrain tilinen bir derecede diger tillerni de, şu cümleden rus tilini qullanmaq aqqı bar», – dep qayd etti devlet yolbaşçısı.
Onıñ aytqanına köre, yarın Ukraina Yuqarı Radasında Avropa Şurasınıñ Venetsiya komissiyasına yollanılacaq akimiyetniñ vekâletlerni merkezden diger teşkilâtlarğa avuştıruvnen bağlı Anayasa deñişmelerini kirsetüv aqqında qanun leyhası qayd etilecek.
Onıñ qayd etkenine köre, Esas qanunğa deñişmelerni kirsetüv aqqında qanun leyhası vilâyet ve rayon devlet memuriyetlerini yoq etecek ve prezident temsilcileri vazifelerini kisretecek. Bunıñnen beraber, devlet akimiyetiniñ yerli işini alacaq yerli şuralarnıñ icra komitetleri meydanğa ketirilecektir.
Prezident Yuqarı Rada kelecek afta Anayasa deñişmelerini birinci oquvda qabul etecek degen ümütte.


text:
Cemilev: Rusiye elline keçirgen Qırım medeniy obyektlerini Ukrainağa qaytarmağa mecbur olacaq
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev emindir, Rusiye öz medeniy asabalığı cedveline kirsetken Qırımnıñ tarihiy obyektleri Ukrainağa qaytarılacaq.
«Rusiye Federatsiyasınıñ ükümeti oktâbr 20 künü Qırımnıñ tarihiy obyektlerini onıñ medeniy asabalığına qoşqan qararnı qabul etti… Rusiyeniñ bu kibi areketleri XVII asır zapt eticilerine ait», – dep bildire vekâletliniñ matbuat hızmeti.
Cemilev dey ki, «tarihiy obyektlerni zapt etip» Rusiye Qırımnıñ tarihiy inşaatlarını UNESKO asabalığı sırasına kirsetken Ukrainanıñ ve qırımtatarlarnıñ ğayretini yoq ete.
«Rusiye Qırımnıñ medeniyet obyektlerine büyük zarar ketire. Amma alsınlar, ertemi-keçmi keri qaytaracaq, şunıñ içün bu kibi areketler biz içün pek müim degil», – dedi Cemilev.
Qırım ve Aqyar toprağında 200-den ziyade tarih obyekti oktâbr 20 künü Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedevniñ fermanı ile federal emiyeti olğan medeniy obyektlerge qoşuldı.
Ukraina Tış işler nazirligi ve Medeniyet nazirligi bu areketlerge qarşılığını bildirdi ve halqara toplulıqnı «Rusiye Federatsiyasınıñ Ukraina medeniy asabalığını elge keçirmek ıntıluvlarını takbih etmege» çağırdı.


text:
Tağı da boran boluı mümkin
Bügin äleumettik jeliden maza ketti. Astana qalasındağı bwrqasındağan boran bükil eldi äbigerge salıp qoydı.
Aqmola oblısındağı birqatar audanda sabaqtar toqtatılğan. Bilim basqarmasınıñ saytında erteñ de sabaq bolmauı mümkin ekeni jariyalandı. Erteñ qanday jağday sabaq bolmaydı?
«Bilim beru mekemelerinde sabaq kelesi jağdayda keyinge şegeriledi. Aua temperaturası 25 gradustan tömen jäne jeldiñ jıldamdığı sekudına 2 metr nemese odan joğarı bolğan jağdayda 1-4 sınıptarğa. 27 gradustan tömen jäne jeldiñ jıldamdığı sekundına 2 metr nemese odan joğarı bolğan jağdayda 1-9 sınıptarğa, 30 gradustan tömen jäne jeldiñ jıldamdığı sekundına 2 metr nemese odan joğarı bolğan jağdayda 1-11 (12) sınıptarğa, käsibi mektepter (licey), kolledjdiñ 1-kurs studentterine, sonday-aq jeldiñ jıldamdığı sekundına 2 metrden asıp, aua temperaturasınıñ körsetkişi 5 gradustan tömen tüsse keyinge şegeriledi».
Boran kezinde 100-den asa kölik apatı orın alğan. Sol sebepti Aqmola oblısında respublikalıq mañızı bar birqatar joldar jabıldı.
Äleumettik jelilerde «Qazaqstan temir jolı» wlttıq kompaniyasınıñ bas keñsesinde tüsirilgen video tarap ketti. Atalğan videonıñ ğimarattıñ 28-şi qabatında ornalasqan dälizde tüsirilgenin bayqauğa boladı. Ol däliz eki mwnaranı qosıp twr. Sol jerde qattı jeldiñ saldarınan nısannıñ qalayşa teñselip twrğanın anıq bayqauğa boladı.
«Qazaqstan temir jolı» wlttıq kompaniyasınıñ baspasöz qızmetiniñ mälimdeuinşe sondaylıq alañdauğa negiz joq körinedi.
Atmosferalıq fronttardıñ ötuine baylanıstı 12 qañtar küni Qazaqstannıñ basım böligine ciklonnıñ ıqpalı saqtaladı. Key jerlerde qar jauıp, twman, köktayğaq boladı, jeldiñ küşeyui, bwrqasın kütiledi, - dep habarladı «Qazgidromet». Atap aytqanda, Aqmola, Soltüstik Qazaqstan, Pavlodar, Qostanay, Şığıs Qazaqstan oblıstarınıñ key jerlerinde jel 15-20 m/s deyin küşeyedi. Tünde Aqmola oblısında onıñ ekpini 25 m/s jetedi. Jekelegen aumaqtarda bwrqasın soğadı, Qostanay oblısında key jerlerde twman kütiledi. Tünde Qarağandı oblısınıñ basım böliginde, kündiz key jerlerinde jeldiñ jıldamdığı 15-20 m/s artadı, bwrqasın boljanadı. Jambıl, Oñtüstik Qazaqstan oblıstarınıñ jekelegen jerlerinde jeldiñ küşi 15-20 m/s jetedi, twman, köktayğaq, bwrqasın kütiledi. Almatı, Mañğıstau oblıstarınıñ key aumaqtarında twman, köktayğaq jäne 15-20 m/s ekpindegi jel boljanadı. Qızılorda oblısınıñ key jerlerin twman basıp, köktayğaq boluı ıqtimal.
Şäriphan Qaysar
Abai.kz


text:
Qırımda mahkeme sentâbrniñ 13-nde Umerovnı sorğudan keçirecek
Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesi qırımtatar milliy areket yetekçilerinden biri İlmi Umerovnıñ davası çerçivesinde nevbetteki toplaşuvnı kelecek çarşenbe kününe, avgustnıñ 13-ne qaldırdı. Toplaşuvda Umerovnıñ özü sorğudan keçirilecektir.
Mahkemeci sentâbrniñ 8-ne tain etilgen toplaşuvda İlmi Umerovnı soraştıracaq edi, lâkin mahkümniñ dört imayecisinden üçü mevcut olmağanları sebebinden sorğunı başqa künge qaldırdı. O qayd etti ki, imayeciler sorğudan soñra birden munaqaşalarğa azır olmaq kerek, dep bildirdi Ayşe Umerova Qırım.Aqiqatqa.
«Umerov davası» esnasında sentâbrniñ 8-nde ötkerilgen toplaşuvda mahkeme, imaye tarafınıñ muracaatını red etip, İlmi Umerovnıñ nutuğını tekrar lisaniy ekspertizadan keçirmege razı olmağan.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Herson akimiyeti vilâyetniñ mudafaasını küçlendirmege niyetli
Herson vilâyetiniñ mudafaa küçlerinen bağlı mesele 9 sentâbr künü Vilâyet şurasınıñ toplaşuvında baqılacaq. Bunı işğal etilgen Qırım ile sıñırdaş olğan Herson vilâyetiniñ devlet idare matbuat hızmeti bildire.
Müessisede, ayrıca, vilâyetniñ devlet idare yolbaşçısı Andriy Gordeyevniñ vilâyet şura reisi Andriy Putilovqa yazğan mektübine atıf eteler. Mektüpte Herson bölgesiniñ mudafaa masraflarına qoşma sermiyalarnıñ ayırılmasınen bağlı sualni muzakere etmek muracaatı mevcut.
«Vilâyetniñ devlet idaresine Hersondaki Ukraina telükesizlik hızmeti idaresi, Herson vilâyetinde yerleşken Ukraina arbiy quvvetler ve Devlet sıñır hızmetiniñ bölükleri tarafından, vilâyetniñ mudafaasını acele küçlendirmek muracalatına binaen, ve teşebbüsçilernen birlikte kerekli tedbirlerniñ munasip şekilde alınması ve maddiy teminlenmesi maqsadı ile», − degen sözlerni vilâyet idaresinde Gordeevniñ mektübinden açıqlaylar.
Soñki vaqıtta Moskva ve Kyiv arasındaki kerginlik beterleşti.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti ilân etti ki, işğal etilgen Qırımda «yarımada infrastrukturası ve ayat teminlemesi içün pek müim obyektlerde» teraktlarnıñ ögüni kördi, Ukraina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresini bunı azırlağanında qabaatladı, «diversiya» teşkilâtçılarından biri yaqalanğanı aqqında bildirdi. Rusiye prezidenti Vladimir Putin, FSB beyanatını izaatlar eken, Kyivni muzakere yollarını qıdırmaq yerine teror usullarına keçkeninde qabaatladı.
Ukraina Arbiy quvvetlerniñ baş merkezinde FSB beyanatını inkâr ettiler ve onı provokatsiya kibi tanıdılar. Ukraina Devlet sıñır hızmeti Rusiyeniñ soñki künler devamında qıtaiy Ukraina ve işğal etilgen Qırım arasındaki memuriy sıñırğa yañı tehnika ile arbiylerni yaqınlaştığanı aqqında beyan etti, ve ukrainlilerni yarımadanı ziyaret etmemege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte Rusiye çetel pasportlarını berüv merkezini açtılar
Federal migratsion hızmetiniñ idaresi Aqmescitte çetel pasportlarnı berüv ilk noqtasını açtı. Merkez Gagarin, 18-a adresi boyunca yerleşe.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Yerli akimiyet merkezde büyük nevbetler olacağına azırlıq köreler.
«2015 senesi yanvar 1-ne qadar qırımlılarğa çetel pasportlarnı bedava berecekler. Pasportnı berüv müddeti 1 ay sürecek. Başında, elbet de, nevbetler olacaq, lâkin er kes ardı-sıra çetel pasportını elde etecek», - dep qayd etti Qırım FMS reberi Pötr Yaroş.
Onıñ aytqanına köre, merkezniñ bütün donatmaları, blank ve müürleri bar. Çetel pasportnı almaq içün vesiqalar cedvelini Federal migratsion hızmetiniñ idaresinde ögrenmek mümkün.


text:
Radada qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını bozuv boyunca dünya liderlerine muracaat ile qarar leyhası qayd etildi
Ukraina Yuqarı Radasında 2015 senesi mayıs 13-te qırımtatar halqınıñ aq-uquqları ve serbestligini bozuv ile bağlı Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa Parlamenti, Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası, OSCE Parlament Assambleyası, dünya liderleri ve halqara toplulıqnıñ bütün azalarına muracaat aqqında qarar leyhası qayd etildi.
Vesiqa teşebbüsçileri ve müellifleri halq deputatları gruppası, şu cümleden qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev olalar.
«Qarar leyhasınıñ maqsadı Ukraina tarafından tamır halq olaraq tanılğan qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasına yol bermemek ve halqara toplulıqnıñ diqqatını bu problemge celp etmek», – dep aytıla qararnıñ tezkeresinde.
Muracaatnıñ esas maddelerinde al-azırda Rusiyeniñ nezareti altında qalğan yarımadada qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını bozuvnı takbih etmek, qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi ve ayırımını toqtatmaq çağıruvları mevcut. Qarar halqara toplulıqnı çette qalmamağa çağıra.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ukrain parlamentiniñ yaqın toplaşuvında qarar qabul etilecek, dep ümüt ete.
Mayıs 13-te Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqan Tış işler nazirleri seviyesinde Ukraina-NATO Komissiyasınıñ beyanatında Rusiyeni Qırımnıñ yerli ealisiniñ aq-uquqları ve serbestligine sayğı köstermege, em de yarımadada insan aqları vaziyetini halqara seviyede nezaret etmek imkânını bermege çağırdılar.
Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Qırımda insan aqlarınıñ bozulması ve basqı aqqında bir çoq kere aytqan ediler. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bunı sebepsiz, bazı malümatlarnı ise yañlış, dep tanıy.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti Jamalağa vatandaşlıqnı deñiştirmege teklif ete
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ükümeti Jamalağa ukrain vatandaşlığını Rusiye vatandaşlığına deñiştirmege ve yarımadağa qaytamağa teklif ete.
Bunı rusiyeli TASS devlet haber agentligi, Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Georgiy Muradovnıñ sözlerine esaslanıp, bildire.
«Qırım Jamalanıñ sanağa çıqışlarına daima memnün olacağını qayd etem, bu onıñ vatanıdır... Oña tek vatandaşlıq deñiştirilmesinen bağlı bazı şeylerni yapmağa qaldı, vatanğa kelmege ve özünde sanağa çıqmağa», – dedi Muradov.
Ukrainanı temsil etken qırımtatar yırcısı Jamala (Susanna Camaladinova) «Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazandı. Yarış finalı mayıs 14-te İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde keçirildi. Jamala 1944 senesi qırımtatar halqınıñ Orta Asiyağa kütleviy şekilde sürgünligi aqqındaki «1944» adlı yırnı icra etti.
Konkursta ekinci yerni Avstraliya qazandı, üçünci basamaqta Rusiye yerleşti.
Qaidelerge köre, nebetteki yarış ğalebe qazanğan devlette keçirilmek kerek.


text:
Täjikstanda azıq-tülik bağasınıñ qımbattau sebebin tekserdi
Täjikstannıñ monopoliyamen küres qızmeti, Memlekettik wlttıq qauipsizdik komitetiniñ ötinişimen, eldegi azıq-tülik bağasınıñ qımbattau sebebin tekserdi. Bwl turalı monopoliyağa qarsı sayasat jönindegi mekeme 11 qañtarda habarladı.
Ötken jıldıñ kökteminde MWQK monopoliyağa qarsı qızmetten azıq-tülik bağasınıñ qımbattau sebebin tüsindiruin swradı. Arnayı qızmetti eldegi azıq bağasınıñ ortaşa eseppen 20 payızğa qımbattau sebebi qızıqtırğan. Sol kezde respublikada twrmısqa eñ qajetti azıq bağası şaşamen eki ese köterilgen.
Komitet saualına jauap retinde Monopoliyağa qarsı qızmet azıq-tülik bağasın qoldan ösiru jağdayı anıqtalmadı dep jauap berdi.
Monopoliyağa qarsı qızmettiñ habarlauınşa, azıq bağasınıñ qımbattauına birneşe faktor äset etken, atap aytqanda bağanıñ köteriluine tauar öndiru üşin sırttan äkeletin şikizattıñ qımbattauı da sebep bolğan. Basqa da sebepteri ataldı. Mısalı, ötken jılı qısta Päkistannan keletin kartop importı toqtap qalğan, sonıñ saldarınan ol 57 payızğa qımbattap ketken.
Abai.kz


text:
Ayatımızdaki dehşet 2017 senesi noyabrniñ 23-nde başladı – Kâzim Ametovnıñ qızı (video)
Naciye: «Noyabrniñ 23-nde saat 10-nda bizde tintüv başlandı. Babamnıñ yaqalanğan yerine kettim. Tahqiqat areketleriniñ yapılğanına yetiştirdim, lâkin babamnen laf etip olamadım. Ertesi künü babama ögüni aluv çaresini tayin ettiler. Men babama urbanı bermek içün Aqmescitniñ vaqtınca tutuv izolâtorına (VTİ) beş kün bardım. Lâkin altıncı künü, yaqalanğanlarnıñ Bağçasaray ve Saq VTİlerinde yerleştirilgenini bilip oldıq. O zaman olarğa bir parça aşnen sıcaq urba bere bildik», – dep ikâye ete. Noyabrniñ 24-nde Rusiye kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi, noyabrniñ 23-nde nevbetteki tintüvler dalğası esnasında tevqif etilgen qırımtatarlar faaliyetçileri Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.


text:
Kiyevde Qırım işğaline qarşılıq merkezini taqdim ettiler – «Free Crimea»
Çarşenbe künü, fevral 4-te, Kiyevde «Free Crimea» adlı Qırım işğaline informatsion qarşılıq merkezini taqdim ettiler.
Leyha teşkilâtçısı Taras Berezovets bildirdi ki, «Free Crimea» Qırımnı Ukrainağa qaytarılmasınıñ temelini qoymaq içün meydanğa ketirildi.
Leyha qırımlı, ukrainliler ve halqara toplulıqnı yarımadada üküm sürgen vaziyet ile tanış etecek ve Rusiyeniñ informatsion cenki şaraitlerinde maarif faaliyetini alıp baracaqtır.
«Leyhanıñ daa bir vazifesi – Ukrainanıñ devlet qurumları ve diplomatik korpuslarınıñ vekilleri içün analitika azırlamasıdır», – dep ayttı Berezovets.
Onıñ bildirgenine köre, leyha iştirakçileri Qırımda insan aqlarınıñ bozulması, biznes sıqıştıruvı ve «devletleştirüv» vaqialarını qayd etip, ileride qırımlılarnıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara mahkemelerde açacaq davaları içün malümatnı toplaycaqlar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Usul-i Cedid
Usul-i Cedid (zemaneviy tilge yañı usul olaraq tercime etile) - İsmail Gasprinskiy tarafından 1884 senesi Bağçasaray maalle mekteplerinde başlatılıp, daa soñra Rusiye İmperiyasınıñ pek çoq musulman şeerlerinde inkişaf ettirilgen yañı talim ve terbiye usullarına köre oqutılğan mekteplerge berilgen isim edi.
Gasprinskiy 1884 senesi Bağçasaraynıñ Qaytaz Ağa maallesinde açqan mektebinde ilk tecribesini yaptı. Kerek olğan para, alet ve levazimatnıñ tapılması, oquv programmasınıñ azırlanması, muallimlerniñ yetiştirilmesi, derste oqutılacaqlarnıñ basılması, episi İsmail Gasprinskiy tarafından yapıldı. Usul-i Cedid ariflerni degil seslerni ögretmek esasına tayana edi. Lâkin, qadimciler (eski usuldan tarafdarları) ve halq oña en başta razı kelmedi. O yañı mektepni menimsetmek içün qırq künde oquma-yazma ögretecegini devam etti. Tam qırq kün soñra Bağçasaray halqınıñ aldında talebelerni imtian etti, episi de oquma-yazmanı ögrengen ediler. Bu vaqiadan soñra Gasprinskiyniñ itibarı artqan edi. Qadimciler şalt ögrenilgen ilim şalt unutılır dep qarşı kelmege devam ettiler.
Gasprinskiyge köre, maarif sisteması, ana tiliniñ ögretilmesine hızmet etmeli ve diniy malümatlarnen beraber dünyeviy malümatlar da olması kerek edi. Usul-i Cedidde muayyen ders zamanları ve talebe sayıları edi. İlk mekteplerde oquv zamanı eki yılnı keçmeycek, bir muallim 30 - 40-tan ziyade talebege aynı vaqıtta ders bermeycek edi. Aftada altı kün ve bir ders kününde zamanı 45-er daqqanı aşmağan eñ çoq beş ders oqutılacaq edi. Talebeniñ yorulmaması içün ders aralarında teneffüsler bar edi. Bedeniy cezalar da berilmey edi. Maalle mektepleriniñ tersine, Usul-i Cedid mekteplerinde er afta ve semestr soñlarında bütün fenlerden imtianlar yapıldı. Mektepni tamamlamaq içün bu imtianlardan keçmek kerek edi. Mekteplerniñ avasına, temizligine, yarıq olmasına diqqat etildi. O zamanğa qadar yalıñız Rus mekteplerinde körülgen raleler, qaratahta, kitaplıq ve diger oquv levazimatı mekteplerde ola edi.
Oquv programmasında da büyük deñişmeler oldı. İlk basamaqta ana tilinde oquma-yazma, esap (arifmetika), hat, Quran oquma ve İslâmnıñ esasları, ekinci basamaqta coğrafiya ve tarih, İslâm ve memleket tarihı aqqında dersler ve tabiat bilgisi dersleri de oqutıldı. Çoqusı ilk sefer berilgen bu dersler içün ders kitabı da olmağanından, Usul-i Cedid mekteplerinde qullanılacaq esas ders kitabını da 1884 senesinde Hoca-i Subyan adınen Gasprinskiyniñ özü yazıp, kene özüniñ matbaasında bastırdı.
Bu vaqıtta Tercimanda devamlı Usul-i Cedidnen alâqalı maqaleler yazğan Gasprinskiy, körüşlerini Rusiye türkiy halqlarnıñ episine qabul ettirmek ğayesinde edi. Bunıñ içün er sene Rusiyeniñ er tarafından musulman tuccarlarınıñ kelgeni Nijniy Novgorod panayırına barıp onıñ propagandasını etti. 1887 senesi Bağçasaray nümüne mektebi muallimi Bekir Efendini Râzan vilâyetindeki Ankermanğa yiberdi. Bekir Efendi ekinci nümüne mektepni o yerde açtı. Usul-i Cedid er yaqta duyulıp başladı. Türlü yerlerden 80 qadar molla Bağçasarayğa kelip Usul-i Cedidni ögrenip memleketlerine qayttılar. Bundan soñ Rusiyeniñ aman er vilâyetinde ekişer-üçer mektep teşkil etildi. 1893 senesi Samarqandğa barğan Gasprinskiy anda bir nümüne mektep açtı, bu mektep üç ay soñra qapatılğan olsa da savtiy (fonetik) usulnıñ (usul-i savtiye) ketirgen faydalarını köstergeni içün, Orta Asiyada peş-peşke Usul-i Cedid mektepleri açılmağa başlandı.
Gasprinskiyniñ başlatqan bu inqilâbına eñ başta qoltutqanlar bütün Rusiye turkiy halqları arasında em iqtisadiy em de medeniy taraftan en quvetli olğan Qazan Tatarları edi. Evelâ Qazan Tatarları artında da Azeriler arasından çıqqan ileri körüşli mollalar, muallimler, tuccarlar ve zengin musulmanlar Usul-i Cecid areketini baş destekçisi oldılar. 1914 senesine kelgende Rusiyedeki Usul-i Cedid mektepleriniñ sayısı 5000 qadar oldı.
Gasprinskiy musulman qızları içün ilk Usul-i Cedid mektebini tatası Pembe hanım Bolatuqovağa 1893-de Bağçasarayda açtırdı. Bu nümüne diger yerlerge de qısqa zamanda cayıldı. Usul-i Cedid inqilâbı Rusiye turkiy halqları arasında qadın areketini bir başlanğıç noqtası oldı.


text:
Aqmescit rayonlarından birinde yüz bergen qazadan sebep ışıq ve suv yoq
Aqmescitteki Marşal Jukov soqağınıñ rayonında ışıq ve sıcaq suv yoq.
Bunı Tsentr jurnalistskih rassledovaniy haber agentligine rayon sakinleri bildirdi.
«Krımenergo» dispetçeriniñ malümatına köre, yüksek voltlı yolaqlarından birinde qaza yüz berdi, «bir çoq adam elektrik energiyasız qaldı». Aynı bu sebepten suv da yoq, dep tahmin eteler.
Mütehassısnıñ aytqanına köre, qaza aqibetleri ne vaqıt al etilecek belli degil.
«Qazanıı al etmek içün elimizden kelgenini yapamız», – dep ayttı usta.
Şirket bildire ki, elektrik energiyasınıñ diger qaynaqlarından sistemanı «toldurmağa» tırışalar.


text:
Osman Öztunç - Suları Islatamadım
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Suları Islatamadım
Etiketler : Osman Öztunç - Suları Islatamadım türkü indir, Osman Öztunç - Suları Islatamadım türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Suları Islatamadım mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Suları Islatamadım türküsü, Suları Islatamadım sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Suları Islatamadım bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Mevlana
Osman Öztunç - Ağlarım
Osman Öztunç - Ağlama Küçüğüm
Osman Öztunç - Göçtü
Osman Öztunç - Mehmedim
Osman Öztunç - Hoşçakal İzmir
Osman Öztunç - Üzerine Alınanın
Osman Öztunç - Git Buralardan
Osman Öztunç - Bekliyorum
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet
Osman Öztunç - Şeyhin Şahı
Osman Öztunç - Yan Çizdim
Osman Öztunç - Deprem
Osman Öztunç - Ölümü Gör
Osman Öztunç - Köroğlu


text:
Ümerov: Qırımda halqara eyyetlerniñ yardımı ile dünya yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında bilir
Qırımda halqara nezaretçilerniñ bulunuvı ukrain yarımadasında insan aqlarınıñ bozuluvına diqqat etmege yardım eter. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini İlmi Ümerov bildirdi.
Ümerovnıñ aytqanı kibi, Qırımda keçken afta üç kün devamında bulunğan Avropa Şurası eyyetiniñ ziyareti vaqtında qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler, qırımtatar müessiselerinde teşkerüvler keçirilgen edi. Yanvar 28 künü Aqmescitte İslâm medeniy merkezinde Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirip, «tesadüfen» yasaqlanğan edebiyatnı taptı. Aynı şu künü Rusiye mahsus hızmetleri Lenin rayonında yaşağan qırımtatar ailesine tintüv ile keldi.
«Şunıñ içün bir kimse bir şeyni zayıflaştırır (mahsus hızmetlerniñ basqısını – QA) dep tüşünmege acet yoq, menimce. Er alda, olarnıñ bulunuvı vaziyetni yenginleştirmese, Avropa Şurası strukturalarından buña diqqat çeker», – dedi Meclis reisiniñ muavini.
Ümerov dey ki, Avropa Şurası eyyetiniñ temsilcileri ile körüşüvde, yanvar 30 künü, Meclis azadarı OSCE eyyetiniñ Qırımda daimiy bulunvı imkâniyetini baqıp çıqmağa teklif ettiler.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Neke
Neke du'nyanın' ko'pshilik bo'limlerinde er adam menen hayal adamnın' nızamlı tu'rde birlesiwi. Geybir ma'mleketlerde er adam nızamlı tu'rde to'rt hayal menen neke qurıwı mu'mkin. Keyingi bir neshe jıllıqta, bir neshe ma'mleketler eki er adamnın' yamasa eki hayaldın' turmıs qurıwına ruxsat etiw ushın nızamg'a o'zgeris kirgizgen, degen menen basqa ko'pshilik ma'mleketler bunı ta'n almaydı.
Hindistan ma'deniyatında neke a'wliye ha'm qudaylıq esaplanadı ha'm bul "Lakshmi" qudayı menen "Narayan" qudayının' birlesiwidir.


text:
Azerbaycanda mahkeme Radio Svobodanıñ yerli muarririyet saytını qapatacağına dair qarar aldı
Azerbaycan mahkemesi devlet akimiyetinden mustaqil olğan bir sıra saytnı qapatmağa qarar aldı. Bu sırada Radio Svobodanıñ Azerbaycandaki hızmeti – AzadlıqRadiosu saytı da bar.
Paytaht Bakunıñ Sabail rayon mahkemesi qarar alıp, Naqliyat, rabıta ve yüksek tehnologiyalar Nazirliginiñ iddia talabını qanaatlendirdi ve bu saytlarğa kirişni yasaqladı.
Böyle etip, azadliq.org saytı, "Azadlıq" gazetası ve "Meydan TV" saytları, ve daa eki telekanalnıñ saytlarına kiriş, mahkeme qararı ile sıñırlandı.
Nazirlik bu saytlarğa kirişni daa martnıñ 27-nde, Azerbaycan Baş Prokurorlığınıñ avalesinen sıñırlağan edi. Prokuratura bu saytlar memleketniñ milliy telükesizligi içün havflı olğanını aytqan edi.
Baş Prokurolıq olarnı «zorbalıqqa, nefretke ya da ekstremizmge çağıruv olaraq tanılğan malümatlarnıñ derc etilmesi, şahsiy ayatnıñ qoruma qaideleriniñ bozuvı ya da iftira atmaqta» qabaatlağan edi.
Bunıñ episi Azerbaycan prezidenti İlham Aliyevniñ aile azaları ve oña yaqın olğan şahıslarnen bağlı maliyeviy faaliyet aqqında bir sıra jurnalist taqiqatları AzadlıqRadiosu tarafından yayınlanğan soñ yüz berdi. Bu taqiqatlarnı jurnalistler Qabarcılıqqa ve müteşekkil cinayetçilikke qarşı jurnalistika leyhası (OCCRP) ile birlikte keçirgen ediler.


text:
Jamala Qırımda tintüv ve yaqalavlar aqqında: «Eurovision» yarışında yırım daa aktual oldı
«Eurovision» yarışında Ukrainanı temsil etken qırımtatar yırcısı Jamala konkursta icra etken öz yırını mayıs 12-de Qırımda keçirilgen tintüv ve yaqalavlardan soñ daa aktual olğanını saya.
Bu aqta o Stokgolm şeerinde cumaaqşamı künü, öz çıqışından soñ ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat.
«Yazıq ki, böyle vaqialar aqqında eşitkende, menim yırım daa aktual olğanını duyam», – dedi Jamala.
«Şimdiki vaqıtta Qırımda yüz bergen vaqialar pek kederlete. Ümüt etem ki, er şey yahşı olacaq. Men bütün Ukrainağa yırlayım, Qırım içün yırlayım, ve kerçekten de, menim yırım deñizdeki tamçı olıp, ihtimal, Ukrainadaki ve qırımtatarlarnıñ vaziyetini añlatmağa yardım etecegini isteyim», – dedi Jamala.
«Eurovision-2016» yarışında Ukrainanı temsil etken qırımtatar yırcısı Jamala (Susana Camaladinova) mayıs 12-de halqara yır konkursınıñ finalına keçti, final mayıs 14-te Stokgolm şeerinde keçirilecek.
Jamala yarışta Qırımdan qırımtatarlarnıñ sürgünligine bağışlanğan «1944» yırını icra ete.
Mayıs 12-de rusiyeli uquq qoruyıcılar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda musulmanlarda ve yerli qavehanede nevbetteki tintüvlerni keçirdi. Bir qaç insan yaqalandı.
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mayıs 12-de operativ-taqiqat işleri alıp barılğanı, ve neticede «Hizb ut-Tahrir» tarafdarları yaqalanğanı aqqında bildire. Onıñ malümatına köre, 4 insan yaqalandı, 3 Bağçasaray sakinine qarşı cinaiy iş açıldı.
Söz Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov aqqında yürsetile.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bu tintüvler yüz bergen soñ Rusiye ükümetinden Qırımda qırımtatarlarğa qarşı alıp barılğan repressiyalarnı toqtatmağa talap etti.
Aynı bu kün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ evinde tintüv keçirildi. Onı Rusiye Federal havfsızlığı hızmetinde sorğuğa çektiler, bundan soñ oña Qırımdan çıqışnı yasaq etken vesiqanı berdiler.
Meclis reisi Refat Çubarov mayıs 12-de yüz bergen vaqialarnı qırımtatarlarğa ücüm dep, adlandırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aksönov Girkinniñ aytqanlarını red etti: Qırım deputatlarını sessiyağa zorlap kirsetmediler
«Cumhuriyet «yolbaşçısı» Sergey Aksönov İgor Girkinniñ (Strelkovnıñ) aytqanlarını red etti. Girkinniñ bildirgenine köre, 2014 senesi fevral 27-de Qırım Yuqarı Radasınıñ deputatlarını «salonda cenkçiler topladılar».
«Er bir insan belli bir yerden başqasını köre. Mında kün tertibini Vladimir Konstantinov (o vaqıt cumhuriyet parlamentiniñ spikeri – muar.) da belgilegen edi. Birleşmede olğan 10 biñ insandan er birisiniñ rolüni belgilemek zordır. Bir şeyni 100% ayta bilem: deputatlarnı zorlap kirsetmey ediler, mında bir kimsege inanmañız», – dedi Aksönov «Kommersant FM» intervyüsında.
Alıp barıcınıñ, Girkinniñ (Strelkovnıñ) vazifesi neden ibaret edi sualine, Aksönov tam bir cevap bermedi: «Men rollerni ayırmağa istemeyim, belli bir sebepler ve incelikler bar».
Malüm ki, İgor Girkin (Strelkov), Rusiye vatandaşı ve resmiy Kiyev tarafından terroristik birleşme olaraq tanılğan «DNR» reberlerinden biri, «Neyromir-TV» Rusiye internet-telekanalında dedi ki, «cenkçiler» Qırım Yuqarı Radasınıñ deputatlarını «salonda toplamaq içün» olarnı zorlap ketirdiler. İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcılar yayınnıñ bu qısmını ğayet faal sürette muzakere ettiler.


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
16:20 140
-
-
-
15:09 389
-
-
14:15 228
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
09:03 324
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Qazaqstan-Resey öñiraralıq forwmınıñ nätïjesi qanday
ASTANA. QazAqparat - Elimizdiñ Sırtqı ister mïnïstrligi küni keşe Çelyabïnsk qalasında ötken Qazaqstan men Reseydiñ öñiraralıq 14-şi forwmınıñ qorıtındısın jarïya etti, dep xabarlaydı QazAqparat.
«Keşe Çelyabïnskide Qazaqstan men Reseydiñ öñiraralıq 14-şi forwmı ötti. Bul forwm Memleket basşımızdıñ bastamasımen 2013 jıldan bastap jıl sayın är elde kezek-kezek ötkizilip keledi. Mäselen, ötken jılı Astanada uyımdastırılıp, onda forwm barısında kölik-tranzïttik mäseleler talqılanğan bolatın. Osı jılı Çelyabïnsk forwmı adam kapïtalın damıtw taqırıbına arnaldı jäne onda birqatar is-şara uyımdastırıldı», - dedi bügin BAQ ökilderine atalğan forwmnıñ qorıtındısına oray arnayı suxbat bergen QR SIM TMD departamentiniñ dïrektorı Nurjan Qadjïakbarov.
Onıñ aytwınşa, Çelyabïnskide Rektorlar forwmı, eki eldiñ arasındağı Iskerlik keñestiñ kezekti otırısı jäne özge de jïındar ötti. Al forwmnıñ jalpı otırısına eki eldiñ Prezïdentteri, Qazaqstan men Resey öñirleriniñ basşıları qatısqan.
«Forwm qorıtındısında birqatar ekijaqtı qujattarğa qol qoyıldı. Olardıñ işinde memleketaralıq, ükimetaralıq jäne Qazaqstan men Reseydiñ öñirleri arasındağı birneşe kelisimder men şarttar bar. Buğan qosa, iskerlik toptardıñ arasında da birqatar kelisim jasaldı. Jalpı aytqanda forwm nätïjesin öte joğarı bağalaymız. Bul Qazaqstan men Reseydiñ arasındağı strategïyalıq äriptestiktiñ odan arı damwına üles qosatınına senimdimiz», - dedi departament dïrektorı.
- Qayrat Äbdiraxmanov Nyu-Yorkte ekijaqtı birneşe kezdesw ötkizdi
- AQŞ xalqı Qazaqstan twralı bile bermeytin - amerïkalıq tilşi
- Qazaqstan BUU QK-de Awğanstan men Ortalıq Azïya boyınşa mïnïstrlik debatın ötkizdi
- Nursultan Nazarbaevtıñ AQŞ-qa saparı: Strategïyalıq ıntımaqtastıqtıñ jaña kezeñi
- BUU Qawipsizdik keñesi: OA elderi Qazaqstanğa joğarı bağa berdi
- BUU QK-de Terrorïzmnen azat älemge qol jetkizw tärtibi kodeksiniñ jobası tanıstırıldı
- 2017 jılı Qurıq portı arqılı Bakwge jöneltiletin jük kölemi 45,1 % köbeydi
- Beyjiñde Qıtay men Qazaqstan radïostancïyalarınıñ ıntımaqtastığı söz boldı
- Elbası joldawı
- Joldaw jüktegen mindetter
- Qazaqstan tarïxı
- Älemdik BAQ Qazaqstan twralı
- Jaña ïndwstrïyalandırw
- Bolaşaqqa 100 qadam

seg_langs: unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn ltz_Latn crh_Latn crh_Latn ayr_Latn uzn_Latn


text:
Kompanïyanıñ is jüzindegi basşısı bolıp tabılatın Çje Ën sıbaylas jemqorlıqqa qatısı bar dep ayıptalıp otır. Tergew mälimeti boyınşa ol burınğı prezïdent Pak Kın Xeniñ jaqın qurbısı Çxve Swn Sïlge qarjılay qoldaw körsetken. Ötewine öz bïznesin tïimdi jürgizw üşin türli jeñildikter alğan. Çje Ën Çxve Swn Sïlge jïını 38,3 mln dollar bergen. Sonday-aq Prokwratwra Samsung kompanïyasınıñ basqa pop-menedjerlerin de on jıl abaqtığa keswdi talap etip otır. Käsipkerdiñ özi kinäsin moyındağan joq. Al sot soñğı şeşimdi 27 tamızda şığaradı.
Derekköz: life.ru
Kommentarïï


text:
Alev Özdemir - Arguvan ın Yazısını Gül Edem
Sanatçı : Alev Özdemir
Türkü : Arguvan ın Yazısını Gül Edem
Etiketler : Alev Özdemir - Arguvan ın Yazısını Gül Edem türkü indir, Alev Özdemir - Arguvan ın Yazısını Gül Edem türkü dinle, Alev Özdemir türküleri, Arguvan ın Yazısını Gül Edem mp3 indir, Alev Özdemir türküleri Arguvan ın Yazısını Gül Edem türküsü, Arguvan ın Yazısını Gül Edem sözleri, Alev Özdemir mp3 dinle, Alev Özdemir download, Arguvan ın Yazısını Gül Edem bedava mp3, Alev Özdemir türkü sözleri, Alev Özdemir türkü dinle, Alev Özdemir son albüm indir
Alev Özdemir Türküleri
Alev Özdemir - Yürek Dağlar Aman
Alev Özdemir - Bırak Beni Konuşayım
Alev Özdemir - Dolana
Alev Özdemir - Bundan Sonra
Alev Özdemir - Hasretine Türkü Yaktım
Alev Özdemir - Maden Ocağı
Alev Özdemir - Gel Gel
Alev Özdemir - Sor Beni Beni
Alev Özdemir - Elin Memleketi Bize Yar Olmaz
Alev Özdemir - Bir Sen İç Sevdiğim
Alev Özdemir - Kara Duta Yaslandım
Alev Özdemir - Arguvan ın Yazısını Gül Edem
Alev Özdemir - Diller Ali Ali Diyor
Alev Özdemir - Yavrum Sana Doyamadım
Alev Özdemir - Yine Bir Muhabbet


text:
Emel Taşçıoğlu - Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar
Sanatçı : Emel Taşçıoğlu
Türkü : Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar
Etiketler : Emel Taşçıoğlu - Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar türkü indir, Emel Taşçıoğlu - Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar türkü dinle, Emel Taşçıoğlu türküleri, Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar mp3 indir, Emel Taşçıoğlu türküleri Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar türküsü, Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar sözleri, Emel Taşçıoğlu mp3 dinle, Emel Taşçıoğlu download, Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar bedava mp3, Emel Taşçıoğlu türkü sözleri, Emel Taşçıoğlu türkü dinle, Emel Taşçıoğlu son albüm indir
Emel Taşçıoğlu Türküleri
Emel Taşçıoğlu - Ey Şahin Bakışlım Bülbül Avazlım
Emel Taşçıoğlu - Yeşil Yaprak Arasında Kırmızı Gül Goncası
Emel Taşçıoğlu - Çanakkale İçinde Aynalı Çarşı
Emel Taşçıoğlu - Bir Sabahtan Yolum Düştü Geline
Emel Taşçıoğlu - Kader Torbasına Elim Uzattım
Emel Taşçıoğlu - Fidayda (Ankara Türküleri)
Emel Taşçıoğlu - Bir Çift Güzel Gördüm
emel taşçıoğlu - cevizin yaprağı dal arasında (afyon-dinar)
Emel Taşçıoğlu - Ben Kendimi Gülün Dibinde Buldum
Emel Taşçıoğlu - Kekliği Vurdum Daşda
emel taşçıoğlu - dersini almış da ediyor ezber (yozgat)
emel taşçıoğlu - asker oldun vatana-zalifim (ankara-çubuk-karaköy)
emel taşçıoğlu - gönül dağı yağmur boran olunca (kırşehir)
emel taşçıoğlu - seher vakti çaldım yarin kapısını (kırşehir)
Emel Taşçıoğlu - Uzun İnce Bir Yoldayım


text:
Donal'd Tramptıñ Ierusalimdi Izrail' astanası dep moyındauınan keyin AQŞ pen Palestina qatınasınan tınış ketti. Osıdan keyin Palestina jağı AQŞ-tağı öz elşiligin qaytaru turalı şeşimi ot üstine may qwyğanmen birdey boldı. Al, AQŞ prezidentiniñ 2 qañtar küni äleumettik jelidegi paraqşasında Palestinanıñ äreketterin sınğa alıp, osığan deyin AQŞ-tıñ Palestinağa bağıttağan kömek qarajatı men qoldauların toqtatatının aytqan edi.
Orta-Şığıs elderiniñ aqparat qwraldarı jasağan saraptamada, «Tramptıñ bwl sözderi Palestinağa körsetken qırı» dep bağalağan. Onda jäne Tramp osı arqılı Palestinanı AQŞ-tıñ Orta-Şığıstağı sayasatın moyındauğa mäjbürleu ekeni aytılğan.
Al, Franciya aqparat agenttiginiñ 3 qañtardağı habarına qarağanda, Palestina jaq Tramptıñ bwl äreketterine jauap qaytarıp: «Ierusalim – bağa jetpes baylıq. Onı eşkim qanşa aqşa berse de satıp ala almaydı», – degen.
Palestina azattıq qozğalıs wyımınıñ müşesi Hanan Aşrauidıñ pikirinşe, Tramptıñ wstanımı Tayau-Şığıs beybitşilgi üşin asa qauipti bwzğınşılıq. Palestina AQŞ-tıñ jasağan qwqay körsetuinen imenbeydi.
Palestinadağı «Ierusalim» basılımı «Tramptıñ körsetken qısımı, sayasi twrğıda orınsız äreket. Sebebi, onda AQŞ-tıñ tek Izrail' müddesin ğana küytteytinin anıq bayqauğa boladı» dep jazğan.
Mısır «Al Akhbar» basılımınıñ habarında, «Tramptıñ äreketi birqatar qaqtığıstardı tudırdı. Aytalıq, Tramptıñ Ierusalim şeşimi jariyalanğannan keyin, narazılıq şerulerinde 14 palestinalıq Izrail' qauipsizdik qızmetkerlerimen qaqtığıs kezinde oqqa wştı.
Qıtaydıñ «Şinhua» aqparat agenttiginiñ atalğan taqırıptağı habarında «AQŞ-Palestina qarım-qatınası salqınday bastağan orayda, Izrail' jağı Irusalimdı baqılauğa aludı küşeyte tüsti» delingen.
Tanımal «The New York Times» basılımınıñ mälimdeuinşe, Izrail' parlamentiniñ 2 qañtardağı otırısında qabıldanğan şeşim boyınşa, Izrail' ükimetiniñ aldağı uaqıtta Ierusalimge qatıstı är qanday bir sayasi qadamdarı Parlamenttik dauıs beru kezinde parlament müşeleriniñ üşten eki böleginen köbirek qoldauğa ie boluı kerek dep belgilendi. Bwl osıdan bwrın parlament müşeleriniñ jartısınan asa dauıs beruimen qoldau tabatın edi.
Sarapşılardıñ pikirine süyensek, bolaşaqta qandayda bir partiya nemese wyımnıñ Izrail' ükimetimen beybit kelisimder jasau kezinde Ierusalim mäselesinde bwrın-soñdı bolmağan qiınşılıqqa wşıraytın bolmaq.
Alğıs Serikwlı


text:
Demdelip şäy ornına tutınılıp jürgen ïtmurın ösimdigin, quramındağı vïtamïnder qorımen şïpa bulağı dese de boladı. 100 gr ïtmurında 500-1700 mïllïgram arasında S vïtamïni boladı. Sonımen qatar ïtmurında A, V1, B2, K, P vïtamïnderimen proteïn, mïneraldar, kalïy, natrïy, kalcïy, magnïy, fosfor, jemis qışqıldarı jäne şeker bar. Süyeginde vanïlïn bar.
Ïtmurın juqpalı awrwlarğa jäne swıq tïyuge qarsı, deneniñ ïmmwnïtetin küşeytip, jalpı älsizdikterge jäne şarşağanğa qarsı da qoldanıladı. Qorektendirwşi jäne küş berwşi jeñil iş aydawşı, näjis şığarwşı qasïetterimen iştiñ qatwı, öt, büyrek jäne qwıq mazalawında ïtmurınnıñ kömegi öte zor. Sonımen qatar büyrek üsti bezderin jaqsartıp mañızdı garmondardıñ qalıptaswına kömektesedi. Ïtmurın jaranı jazwda, qandı tazalawımen birge büyrek, näjis kanalındağı tastardı, qumdardı, qan aralas näjiste, swıqtağanda, grïpte, jatırdıñ qanawında, asqazan şanşwında, kwyikterde jaralarda, maylı tağamdar jürekke tïetin jağdaylarda qoldanıladı. Qan köbeytw, qan qısımın rettew, deneniñ awrwlarğa qarsı tözimdiligin arttırw sekildi qasïetteri jäne gemoroy, qaterli isikterde de paydaları köp.
Vïtamïn qorına öte bay bolğan ïtmurınğa közderdiñ dosı dep te aytıladı. A vïtamïniniñ qarañğıda köre almaw jäne basqa da köz aqawlarına kömegi öte zor. Bezew sekildi keybir teri awrwlarınıñ aldın aladı, ïmmwnïtetti küşeytedi, qaterli isik awrwlarına qarsı qorğawşı äser beredi. Işindegi V1 vïtamïni qannıñ köbeyuin, mïdıñ fwnkcïyalarınıñ damwın qamtamasız etedi. Durıs öswge, üyrenw qabiletine paydalı äserleri bolğan ïtmurın deneni qartayudıñ jäne temekimen spïrttik işimdikterdiñ zïyandı äserlerinen qorğaydı.
Işindegi S vïtamïni tinderdiñ qalıptaswın qamtamasız etedi jäne ïmmwnïtetti küşeytedi.
bilim-all.kz
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Germanïya Kancleri Angela Merkel bir jınıstı nekeni qoldamaytındığın bildirdi dep xabarlaydı Lenta.ru The Independent silteme jasay otırıp.
Älemge tanımal sayasatker öz sözinde, bir jınıstı nekeni quptamaytındığın bildire kele, neke ol - äyel men erkektiñ odağı bolğan, bolıp qala beredi,-dedi.
Bügingi waqıtta bir jınıstı neke älemniñ 20 elinde resmï tirkewge tura aladı.
Angela Merkel Germanïyanın alğaşqı äyel-kancleri. Xrïstïan demokratïyalıq odaqtın basşısı. Birneşe ret Forbes jwrnalınıñ älemniñ eñ ıqpaldı äyelder tizimin bastadı.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Şevçenkonıñ doğğan kününe bağışlanğan aktsiyanıñ teşkilâtçısını işten boşattılar
Aqmescitte ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına bağışlanğan aktsiyanıñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin Aqmescit mektebinden işten boşatıldı. O, tarih ocası olıp çalışqan edi. Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, mektep memuriyeti ocanı «vazifege uymağanından sebep» işten boşattı.
Leonid Kuzmin mektep memuriyetiniñ qararına itiraz bildirecekmi daa bilmey.
«Bu qararğa itiraz bildirecemmi daa bilmeyim. Tüşünem», – dep ayttı qırımlı Qırım.Aqiqat mühbirine.
İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ malümatına köre, Kuzminni madde boyunca işten boşatmağa vade etken ve ariza yazıp işten çıqmağa tevsiye etken ediler.
Malüm ki, Leonid Kuzmin, Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyevni politsiya hadimleri yaqaladı, olarnıñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olmasıdır.
Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ memuriy bozuluvlar aqqında Kodeksiniñ 20-maddesi boyunca qabaatlaylar – toplaşuv, miting, numayış, yürüşniñ belgilengen nizamınıñ bozuluvıdır.
Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesi üç Qırım faaliniñ memuriy bozuv işiniñ baqılmasını mart 12 künü sabağa qaldırdı. Yaqalanğan faallerniñ adliyecisi Emil Kürbedinov işni ögrenmek içün muracaat etken soñ mahkeme yarınğa qaldırıldı.


text:
Hersonda Qırım işğalinden sebep çıqqan meseleler boyunca tögerek masa ötkerilecek
Hersonda dekabr 24-te «Herson vilâyeti sıñır civarı olaraq» mevzusında tögerek masa ötkerilecek. Tedbir maqsadı – Qırım yarımadasınıñ vaqtınca işğali sebebinden regionda peyda olğan meselelerni aydınlatmaqtır.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Tedbirge devlet akimiyet organları, yerli idare organlarınıñ vekilleri, cemaat ve siyasiy erbapları, ilmiy tedqiqçiler qoşulması beklenile.
«Tögerek masada munaqaşa esasında Herson ve Herson vilâyetinde 2015 senesi yanvar-fevral devamında amelge keçirilecek leyhalar cedveli tizilecek», – bildire matbuat hızmeti.
Böylece, Herson vilâyetiniñ iqtisadiy, gumanitar tarafları ve havfsızlıq tarafları muzakere etilecek.
İşbu tedbir teşkilâtçıları Ukrainadaki Büyük Britaniya Elçihanesiniñ qoltutuvı ile «Ukrain Barıştırıcı Mektebi» ve Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki temsilciligi, em de Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ qoltutuvı ile keçirile.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.