text:
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etkeninde ya da iştirak etkeninde qabaatlı tanıp, olarnı sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, arbiy kollegiya Teymur Abdullayevni 17 yıl, Uzeir Abdullayevni 13 yıl, Rustem İsmailovnı 14 yıl, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yıl apishanede qalmasına üküm etti.
Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev ve Emil Cemadenovğa mahkeme qabaatlav tarafı istegeninden bir yıl çoq berdi.
İyünniñ 17-nde Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri soñki sözüni aytıp, 2016 senesi oktâbr ayında apiske alınğanlarından berli olarğa qoltutqan er keske teşekkürler bildirdi.
Daa evel haber etilgeni kibi, qabaatlav tarafı Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün istegen apis cezalarınıñ müddetlerini aydınlattı. Prokuror Teymur Abdullayev içün 17 yıl, Rustem İsmailov içün 13 yıl, Uzeir Abdullayev ve Ayder Saledinov içün 12-şer yıl, Emil Cemadenov içün 11 yıl koloniyada qalmasına üküm etilmelerini istey.
«Adaletli mahkeme esnasınıñ taqlidi»
Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ imayesi Şimaliy-Kavkaz okrugı arbiy mahkemesiniñ ükmüni şikâyet etecek ola.
«Em imayeci, em de mabüsler içün beklenilgen apis müddetleri. Bu davalar boyunca üküm mahkeme tahqiqatı başlamazdan çoq daa evel çıqarılğan edi, dep aytqan edik, neticesi endi yazılğan edi. Rostovda keçirilgen oturışuvlar adaletli mahkeme esnasınıñ bir taqlitidir», – dedi advokat Lilâ Gemeci.
Onıñ qayd etkenine köre, dava mabüslerini mahkemeniñ üçüne – Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev ve Emil Cemadenovğa – nisbeten cezanı sertleştirmek (qabaatlav tarafınıñ istegine baqqanda) qararı şaşırmadı, amma «soñuna qadar mahkemelerniñ cesareti ve adaletine işanğan ediler».
Repressiyalarnı tek siyasiy iradenen toqtatmaq mümkünLilâ Gemeci
«Bu apis cezası tek kâğıtta bar. Asılında çekecek cezaları qadı ya da prokurorlarnen bağlı degil. Repressiyalarnı tek siyasiy iradenen toqtatmaq mümkün. Amma, ne yazıq ki, ya akimiyet bunı yapmağa istemey, ya da bu belli bir millet ya da dinge qarşı genotsid siyaseti ola. Qırımda bu eki alâmet bir ola», – dep ayttı Gemeci.
«Olar Putin rejiminden çoq yaşaycaqlar»
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, iyünniñ 18-nde uzun apis cezalarına üküm etilgen Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri belgilengen müddetten evel azat etilecek.
«Bu yañı bir şey degil, olar er keske büyük apis müddetlerini bere. Amma bu apis cezasını çekmeycekler, dep tüşünem: olar Putin rejiminden çoq yaşarlar. Olar başqaları kibi ükümden evel azat etilecek. Repressiv maşina ise çalışmağa devam etecek. Başqa çareleri yoq. Putin tek terror sayesinde yaşay», – dedi Cemilev Qırım.Aqiqatqa.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov veAyder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


c: text/html

text:
Ukrain faal Volodımır Baluh ve izolâtornıñ sabıq başlığı Valeriy Tkaçenko arasında Aqşeyh (Razdolnoye) izolâtorında olğan çatışmanıñ videosı Qırım.Aqiqatnıñ eline tüşti. Bu adiseden soñ Tkaçenko, Baluh onı sanki urdı, dep ayttı, bunıñ içün qırımlığa ekinci apis müddeti üküm etildi.
Közetüv kameralarında video Baluhnıñ dava malümatına qoşulğan edi, onı mahkemede köstergen ediler.
"Anda Tkaçenko, Baluhnı arqasına urğanı açıq-aydın körüne. Bundan soñ Baluhnıñ tabiiy reaktsiyası oldı: seni arttan ursalar, refleks peyda ola. Ve o (Baluh - QA), elinen salladı", - dep tefsir ete davanı Baluhnıñ advokatı Olga Dinze.
Baluhnıñ aytqanına Tkaçenkonıñ açıq tefsirleri yoq.
Volodımır Baluhqa qarşı ekinci cinaiy dava 2017 senesi avgust ayında açıldı, o zaman izolâtornıñ başlığı olğan Valeriy Tkaçenko, Baluh saba teşkerüvi vaqtında oña atıldı, dep iddia ete edi. Baluh ise mahkemede, Tkaçenko başqa hadimlerniñ ögünde onı bir qaç kere urdı, dep ayttı. Amma ukrainni qabaatlı saydılar.
Birinci sefer bu video Qırım.Aqiqatnıñ Volodımır Baluh aqqında filminde kösterilgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yaqın künlerde bir sabıq zenaatdaşımnen munaqaşağa kirmege mecbur qaldım. Subet esnasında o ağzından, sen Qırımdaki yañı aqiqatnı qabul etip olamaysıñ, mında kimsege qurşun atmaylar, patlatmaylar, çalışmağa istegen – çalışa, umumen alsaq, er şey yolunda yani normal! – degen lafnı qaçırdı.
Onıñ aytqanlarını normal yaşayış dep esaplap olamaycağımnı añlatmağa areket ettim. Qırımda aqılğa yatmağan pek çoq şeyler olğanı, insan aqlarını ve üriyetni boş laf dep saymağan insanlar içün muitniñ özü bile, asla uyğun degil, ve böyle allar qarardan ziyadedir.
Oña: Qırımdaki cinaiy taqipler esnası artqanı, ictimaiy ağlarda derc etilgen şeyler içün memuriy apiske aluvlar ep artqanı normal bir şeymi? - deyim. Semetdeşlerimniñ apiske alınuvları kösterişli bir tedbir şeklinde qarardan ziyade nizam -tertip hadimleriniñ celp etilüvinen keçirilmesi normal bir almı? Mustaqil faillerge yapılğan memuriy basqı devam etip artması içün butün esaslar mevcut. Açıq menbalardan alınğan malümatqa köre, öz fikrini beyan etkenlerge nisbeten beş dane cinaiy iş açılğanı ve bu mesele boyunca memuriy taqip altına alınğanlar bir sürü olğanı aqqında belli.
Qırımda aqılğa yatmağan pek çoq şeyler olğanı, insan aqları ve üriyetni boş laf dep saymağan insanlar içün muitniñ özü bile, asla uyğun degil ve böyle allar qarardan ziyadedir
Ondan, Qırım jurnalistikasından memnünsiñmi? Qırım KHV (SMİ) «ğalipler taqımınıñ» yüreksiz ruporı olğanından memnünsiñmi? Qırımda serbest çalışqan jurnalistler içün içini qarartqan muit yaratılğanından memnünsiñmi? İnsanlarnıñ aq-uquq ve serbestligi meselesine kelgende yarımadada artıq, adalet yeñecegine işanmaq mumkün olğanını begenesiñmi?- dep soradım. Mahkemeler bu vaziyette tamamile qabaatlama pozitsiyasında turmaqtalar. Qapalı oturuşlarnıñ sayısı ep artmaqta. Qırım mahkemeleri içün bu şekil artıq bir norma olıp qalma telükesi mevcut.
Advokatlarğa yapılğan basqı artqanı, artıq olarğa yapılğan açıq basqı sayısı on kereden ziyade olması normalmi, dep meraqlanam. Susıp tura. Eger bu düşmanıña qarşı anonim mektup yazsañ, E merkezine tüşmeñ mumkün olacağından haberiñ barmı, deyim? İşte bu arada o bütünley soldu. E merkeziniñ hadimleri tarafından insanlarnıñ kütleviy şekilde tutılıp alınğanı aqqında ikâye ettim. Olar hususan slavyan miletlerine mensup olmağan şahıslar. Ekseriy allarda bu areketler, kafe ve camilerde, o al-azırda çalışqan bazarda yapılğanını ayttım. Tutıp alınğanlarnı DNK testi yapmaq içün tükürçigi ve parmaq izlerini alğanları añdım.
Delil ve isbatlarnı sıralamağa devam eter eken, insanlar özüniñ vatandaşlıq pozitsiyasını beyan etkeni içün parmaqlıq artına tıqılğanı ve bu muhalefetçi Aleksey Navalnıynıñ Qırımdaki tarafdarlarına qarşı yapılğanı söyledim. Şu cumleden yalıñız olaraq yapılğan ve kütleviy aktsiya ve piketlerge, yerli akimiyet tarafından qarşılıq kösterilgeni. Ukrain medeniy merkezi ve onıñ faillerine basqı yapılğanı, böyleliknen merkezniñ müşterileri demotive etilgeni ve işleriniñ devam etilmesi pek zorlaştırılğanı, normalmi dep sorayım.
Aşıqam, dep davranmağa başladı ve sağlıqlaşaraq başını sallap yetiştirerek, aman çapa-çapa ketti. Men ise, onı menden degil de, aqiqattan - şiddetli, kederli ve bir taraflama aqiqattan qaçmaqta, dep añladım
Baqam körem ki, menim delillerim sübetdeşimni ketken sayın müşkül utandıra, lâkin o, aqlı olğanımnı tanımağa azır degil. Oña, Qırımda ğayet ciddiy bir ictimaiy problema ep inkişaf etkeni yani köylerde ekimler yetişmemezligi artqanı normalmi, dep aytam. Artıq resmiy olaraq yarımda regionlarında sağlıq ocaqlarınıñ ekimlernen tekmillenmeme oranı 10% ziyade olğanı aqqında bildirilmekte. Kerçek raqam ise ondan qat-qat ziyade.
Aydı, yeter, yeter şunı, dedi subetdeşim. Razım, elbette problemalar bar, er şey tekmil olmağanınen razım, bağışla, amma men aşıqam, dep davranmağa başladı da, sağlıqlaşaraq başını sallap yetiştirerek, aman çapa-çapa ketti. Men ise, onı menden degil de, ne yazıq ki, «ğalipler taqımına» tabi olğan yüreksiz Qırım KHV (SMİ) tarafından saqlanması ve gizlenmesi imkânsız olğan aqiqattan – şiddetli, kederli ve bir taraflama aqiqattan qaçmaqta, dep añladım.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Covid-19 pandemiyası sebebinden çeşit-türlü memleketlerde adamlar özüni izolâtsiya etmeli. "OVD-info" leyhasınıñ jurnalistleri ev tevqifi astında olğan Rusiye mabüslerinde tevsiyelerni topladı. Qırım.Aqiqat ev tevqifine oğrağan qırımlılarnen qonuştı ve dört divarda uzun müddet qalmaqnıñ tecribesini yazıp aldı.
Ali Asanov ("fevral 26 davası"nıñ iştirakçileriniñ birisi) Çöyünçi köyüniñ sakinidir. Rusiye CK-niñ 212 maddesiniñ 2-nci qısmına köre (kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak) qabaatlana edi, 2015 senesi aprel 15-inden başlap SİZOda bulundı. Eki yıldan onı daa eki yıllıq ev tevqifine keçirdiler. 2018 senesi iyün 19-ında dört yarım yıllıq şartlı ev tevqifine maküm etildi. O, 2019 senesi fevral 14-üne qadar ev tevqifi astında tutuldı. "Memorial" uquq qoruyıcı merkez tarafından siyasiy mabüs olaraq tanıldı.
"Fevral 26 davası"nıñ iştirakçisi Ali Asanov hatırlay ki: ev tevqifiniñ mecburiy "aksessuarı" bilezliktir: "Federal Cezalarnı İcra etüv komitetiniñ hadimleri kele, telefon apparatına oşağan bazanı qoya. Ayağındaki bilezlik 30 metr mesafede çalışa. Bu mesafeden uzaq ketsen, birden telefon etip, qayda ğayıp olğanıñnı soraylar". Aqay oña aman-aman er kün telefon etkenlerini ayta: "öyle ola edi ki, bir hanede oturasıñ, amma anda signal tutmay. Misal içün, bu eki yıl öz yataq odamda gecelep olamadım - o evniñ eñ uzaq hanesi, signal anda yetmey edi ve üylede yatıp almaq bile bir problema edi, birden telefon ete ediler".
Ali ve qadını Elnara Asanovanıñ bes balası bar. Aqay ayta ki, cinaiy dava içün eki kere qadını ve balalarını loqsahaneden alıp ketirip olamadı. "Balañnı bile alıp ketirmege çaren olmağanına can sıqıla. Qızım bieaz vaqtından evel doğdı da, apayımnı ava acele yardımı ile Aqmescitke alıp kettiler, o anda daa on kün yattı. Pek ağır, ne barıp olasıñ, ne körip. Evde oturıp telefon çalğanını bekleysiñ".
Bilezlik çıqarılğanından eki yıl soñra Ali ilk barğan yerini - Büyük Onlar qasabasını hatırlay. "Birden tana almağa kettim. Menim bostan, tuvarım bar, evde oturğance traktorlarnı tamir ete edim. Baza yetsin dep evimniñ yanına qoya edim. Amma bu SİZOda olmaqtan yahşıca. SİZOdan soñ ev tevqifi yengilleşüv kibi köründi".
Asanov, adamlarnen qonuşuv pek yardım etkenini ayta: "çoq adam keldi, yoqladı, destek oldı. Sabır dey ediler. Aman-aman er kün musafirlerimiz bar edi, mıtlaqa da birinci yıl. Elbette ki, olar seni qasevet etkenini körgende yengilce ola, küçlüce olasıñ".
Ruslan Trubaç - "Veciye Kaşka davası" iştirakçileriniñ birisi. 2017 senesi noyabr 23-ünde Aqmescitte Rusiye quvetcileri bir qaç qırımtatarnı - Kazim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini - tutıp aldı. Olarnı Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etkenlerinde qabaatladılar. Yaqalav vaqtında qırımatatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Soñradan qadın can berdi.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl, faallerniñ tutulmasınıñ sebebi olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızlağanını ayta. Ruslan Trubaç Aqmescit SİZosında eki yıl, eki ay ve bir kün tutuldı, soñra cezasını ev tevqifine deniştirdiler. Ev apsinde Trubaç bir yarım yıl edi. 2019 senesi aprel 17-sinde üç yıl şartlı apis ile üç yıl sınav müddetini maküm ettiler.
Ruslan Trubaç hatırlay ki, ev apsinde kecirgen bir yarım yıl oña ağır berildi. "Azbarda yürmege mümkün edi. Amma belli mesafe belgilendi. Yani, azbar qapısına barıp birevni yibermege çarem bar edi. Bütün vaqıt bir şeylerni tamir etip oturdım. Küçük ev işlerini özüm yapa edim, çünki boş oturmaq olmaz da". Bilezlik çıqarılğanından soñ ilk yapqanı - Bağçasarayğa ziyaret oldı. "Tizem ağır hasta, onıñ içün birden oña bardım. Soñra qasabamnı dolanıp, qomşularıma kirip çıqtım".
Şimdi Trubac Qırımda karantin şaraitinde buluna. Mecburiy izolâtsiyada er şey kecip ketecegini unutmamaq kerek, dep ayta. "İlk-evelâ sağlıqqa mıqayt olmaq kerek, qorantanı sevip saymaq, çünki maneviy alıñ bütünley qorantağa bağlıdır. Qadın, balalar, ana-baba, bunı unutmayıp olarnı diñlemek kerek. Öz üzerinde çalışmaq. Bazen aqlına kelgen yaramay fikirlerden vazgeçmek kerek. Er şey yahşı olacağına özüni inandırmaq kerek".
Üçünci qaraman - şimdi ev tevqifinde olğan qırımlı. O Qırım.Aqiqatqa şimdi ev apisi onıñ yaşayışına nasıl tesir etkenini aytıp berdi. Aşağıda onıñ ikâyesini tefsirlersiz derc etemiz.
"Qabaatlavdan evel ayat tarzım faal edi. İşim - adamlarnen, müşterilernen ve teminatçılarnen qonuşmaq edi. Bundan ğayrı arap tili ögretkenim bir qaç bala bar edi. Bundan ğayrı, balalarıma camige sevgini aşılamaq içün künde iç olmadım bir kere olarnen camige namazğa barmağa tırıştım. Balalarım küçük ve pek faaldir. Boş vaqıtlarını kezintilernen toldurmağa tırıştım: qorantamnıdeñizge, attraktsionlarğa, parklarğa, qoruqlarğa, müzeylerge alıp bardım. Maña muracaat etken er keske çarem olğanı qadar yardım etmege tırıştı. Bilezligim evde olmağa imkân bere, amma eñ uzaq odağa yetmey. Anda 5-10 daqqadan çoq bulunıp olamayım. Azbarğa barğanda, anda da signal bütünini qaplamay. Polis hadimi añlatqanı kibi, bilezligim çoq qatlı binalar içün yapılğan. Ebet, faal olmaqqa alışqan adam içün evde oturmaq qıyın. Meneviy de, bedeniy de taraftan. Yaqında, misal içün, yaqın soyum öldi, men ise cenazesine bile barıp olamadım. Şimdi ev-azbarımen oğraşmağa isteyim: küçük bir hocalıqnen oğraşacağım. Eski arzumnı ayatqa keçirecek olam - küçük tandırnı yasayım. Aqşamları kitap oquyım. Balalarnen oğraşam. Yañı alıma alışmaq qıyın. Qabaatım olmağan şeyde qabaatlaylar. Ayağıma taqılğan bilezlik olğan statusımnı hatırlata. Evelleri çeşit-türlü plan tizip, olarnı kerçekleştire edim. Şimdi ise uzaq müddetli planlarnı qurmağa qıyınca oldı".


text:
Ukraina Haber siyaseti naziri Yuriy Stets yanvar 15 künü Aqmescitet «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvı vaqtında Rusiye uquq qoruyıcılarınnı jurnalist Zair Akadırovğa nisbeten areketlerini «Qırımda söz serbestliginiñ tam öldürilmesi» olaraq adladı. Aytqanı kibi, Ukraina Baş prokuraturası yanında QMC prokuraturasında bu vaqia boyunca muracaat qayd etilecek.
«Qırım jurnalisti Zair Akadırovnıñ yaqalanuvı ve sorğusı, şantah ve oña Rusiye uquq qoruyıcıları tarafınan küç qullanuvı – nam qazanğan «OMON» vekilleriniñ areketleri – işğalci memuriyetniñ tek öz, Rusiye qanuniyeti ve halqara uquq qaideleriniñ körmemezlikke urulmasını degil de, insan aqlarınıñ ve professional ahlâq qaideleriniñ bozuluvını köstere», – dey Stets.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.


text:
Kiyev şeer başı Vitaliy Kliçko iyün 26 künü qırımtatar halqını Milliy bayraq Künü ile hayırladı. Bu maqsat ile Kliçko Obolon yalı kenarına keldi. Mında faaller Ukrainada eñ büyük qırımtatar bayrağınıñ resmini yapmaq içün toplandı, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırımtatarlarnı bayram ile hayırlamağa isteyim. Vatanını terk etmege mecbur olğan vaqıtta olarğa qol tutmaq pek müim. Esas vazifemiz – qırımtatarlar mında, Kiyevde, özlerini evde olğanı kibi duymaq kerekler, Qırımnı Ukraina terkibine qaytarmalımız. Çaresini de bilem: islâat neticeleri kösterilgende, Ukrainada ayat standartları Avropa standartlarına uyğun kelgende», – dedi Vitaliy Kliçko.
Kiyev şeer başınıñ fikrine köre, ukrain bayrağı yanında resimi yapılacaq qırımtatar bayrağı «şeer müitine pek kelişir».
«Mında betondan ğayrı bir şey yoq. Bilesiñizmi, modern-art bar, graffiti yapqan insanlar bar. Menimce, iç bir oñaytsızlıq olmaz, timsalcilik ise büyüktir», – dey Kliçko.
Fallerniñ aytqanı kibi, bayraqnıñ resim yapuvı sekiz saatten bir qaç künge uzana bile, ava şaraitlerine köre.
Cuma künü, iyün 26-da, Kiyevde Qırımtatar Bayrağı Kününde bir sıra tedbirniñ keçirilmesi planlaştırıla, olarnıñ çerçivesinde Obolon yalısında büyük qırımtatar bayrağınıñ resmini yapacaqlar. Tedbirlerniñ esas qısmı ise Kiyevde saat 19:00 Şevçenko bağçasında başlanacaq, mında Ukrainada eñ büyük qırımtatar bayrağını açacaq olalar. Meclis yolbaşçılığınıñ çıqışı, yarış ve avto yürüşi planlaştırıla.
İyün 26 künü açılacaq eñ büyük qırımtatar bayrağı aqqında Herson viyaletiniñ faalleri de bildireler.
Evel bildirilgeni kibi, iyün 3 künü Kiyevde flash mob başlandı, maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden keçirip, birdemlik timsali olaraq qırımlılarğa teslim etmek.
Qırım Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov Qırımnıñ rusiyeli prokuraturasından Qırımtatar Bayrağı Kününe qanunsız tedbirlerniñ keçirilmesi mümkün olmağanı aqta tenbiyeni elde etti. Bundan evel böyle tenbiyeni Aqmescitte Ukrain medeniy merkeziniñ teşkilâtçılarından biri Leondi Küzmin elde etti.
Aqmescit akimiyeti iyün 26 künü qayd etilgen Qırımtatar milliy bayraq Kününe tedbir ve avto yürüşleriniñ teşkilâtçılarına bayramnı keçirmege üç kere yasaq etti. Bu sebepten qırımtatarlarnı evler ve maşinalarını milliy bayraqlarnen yaraştırmağa çağıralar.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
Bu aqta arbiy-siyasiy taqiqat Merkeziniñ yolbaşçısı DmıtroTımçuk öz Facebook saifesinde bildire.
Qırımda «Ğalebe kününde iştirak etmek içün» birden 300 arbiy ve 50 aviatehnika peyda oldı.
Rusiye Federatsiyasınıñ Silâlı quvetleriniñ bölükleri arbiy azırlıqta buluna ve emir alğanınen aman arbiy vazifelerine başlamağa azırdır, hatırlata Tımçuk.
Aprelniñ soñunda Rusiye mudaafa naziri Sergey Şoygu Ukraina sıñırında arbiy talimlerniñ yeknünlengeni ve Rusiye Silâlı quvetleriniñ qaytarılmasını ilân etti. Ukraina tarafı bunı tasdıqlamay.
Rusiye öz ordularını Ukraina sıñırında almaq kerekligini Radio Svoboda efirinde Avropa komissarı Ştefan Füle de bildirdi.


text:
rayonı yerli ve regional meclisleri ile körüşti. Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Körüşüv devamında bir sıra mesele muzakere etildi, şu cümleden yañı oquv yılınaazırlıq ve region mekteplerinde milliy sınıflarnıñ açılması», – deyler matbuat hızmetinde.
Bildirilgeni kibi, yerli faallerge Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından teşkil etilgen Noman Çelebicihannıñ 98 yıllığına bağışlanğan «Ant etkenmen!» serlevalı edebiyat yarışı aqqında tarif ettiler. Beklenilgeni kibi, yarışta Qırım umumtasil mektepleriniñ 5-11 sınıflarınıñ talebeleri iştirak etecek.


text:
Kiyev şeherinde yaşağan 27 aileniñ balaları, qırımtatar tilinde neşir etilgen «Armançıq» adlı jurnalına bedava abuneni elde ettiler. Bu aqta, Qırım. Aqiqat agentligine «Qırım ailesi» adlı cemaat teşkilâtınıñ medeniy - maarifçi merkezi yolbaşçısı Anife Kurtseitova bildirdi.
«27 aile - bu merkezimizniñ aman-aman 40 balası», - dep ayttı o.
Kurtseitovanıñ qayd etkenine köre, adları belgisiz qalğanını istegenler, Kanadada yaşağan qırımtatar diasporasınıñ vekilleri, «Armançıq» jurnalına abune olmaq içün 150 dollar bağışladı.
Bunıñnen bir sırada, o, Aqmescitte neşir etilgen jurnalınıñ nushaları Kiyev şeherine nasıl ketirilgenini aytmağa istemedi. «Bu menim sırım», - dep qayd etti Anife Kurtseitova.
Keçenleri, yanvar ayında «Armançıq»nıñ teessisçisi ve baş muarriri Ediye Müslimova qayd etkeni kibi, 2016 seneni abunecilerniñ sayısı 6000- den 3500 - ge tüşken.
«Armançıq» qırımtatar tilinde çıqqan yekâne glânets bala jurnalıdır. 2011 senesinden neşir etilip başlandı, 2012 senesi abune boyunca tarqatılmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
2014 senesinden başlap 28 biñden çoq qırımlı Rusiye ordusına çağırıldı. Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ reber muavini Vladimir Çekrıgin bildirdi.
«İşğal başlağanından 28 biñden çoq insan askerlikke alındı. İşğalciler olarnıñ ordusında hızmet etmege istemegenlerni taqip ete, olarğa qarşı cinaiy davalar aça», – dep qayd etti ekspert. Onıñ aytqanına köre, soñki vaqıtları Qırım sakinleriniñ aq qorçalayıcı teşkilâtlarına bergen muracaat sayısı pek arttı.
Rusiye Mudafaa nazirligi bildirdi ki, 2020 senesiniñ on ayı devamında Aqyarda Rusiye Silâlı quvetlerine 250 insan añlaşma esasında alındı. Vatandaşlarnı askerlikke saylav yeri Aqmescitte añlaşma esasında 500-den çoq qırımlını Rusiye ordusına yolladı.
Qırım işğalinden soñ Rusiye yarımada sakinlerini öz silâlı quvetlerine askerlikke ala. Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, soñki altı yılda tahminen 25 biñ qırımlı ve aqyarlı Rusiye ordusına yollanıldı.
Human Rights Watch halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı, 2019 senesi baarde arbiy hızmetke çağırılğan qırımlılarnıñ tahminen 85%-ı qomşu Rusiyedeki bazalarğa yollanıldı, dep bildirdi.
BM, Rusiye Qırım sakinlerini öz silâlı quvetlerine çağırmamalı, dep çoq israr etken edi. Teşkilât, Moskvanı halqara uquqqa riayet etmesine çağıra.
Rusiye Ukraina ve halqara teşkilâtlarnıñ beyanatlarına qulaq asmayıp, yarımadada askerlik kampaniyasını devam ettire. Em de askerlik yapmağa istemegen Qırım sakinlerini taqip ete. «Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ» malümatına köre, 2020 senesi iyül ayına qadar Rusiye Silâlı quvetlerinde askerlik yapmaqtan vazgeçkenlerge qarşı 125 cinaiy dava açıldı, olar Qırım mahkemelerine berildi. 113-üniñ ükümleri çıqarıldı, daa 12-si baqılmaqta.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ prokurorı İgor Ponoçovnıy, Rusiye ordusına çağırılğan Qırım sakinleri esas Ukrainada cinaiy taqipke oğratılmaycaq, dep haber etti.
Müessise, Rusiye ordusında askerlik yapacağına dair celpname alğan qırımlılardan telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmelerini rica ete.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov sentâbr 1-de №2 I-III seviyeli umumtasil mektebine yol alıp, balalarnı Bilgi künü munasebetinen bilgisayar tehnika sertifikatı ile hayırladı.
Bu aqqında Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Aksönov çıqışta bulunır eken, Qırım mekteplerindeki Rusiye standartları aqqında hatırlattı.
«Men er bir talebeni hayırlayım, yañı oquş yılından başlap sizler Rusiye standartları boyunca ve tınç kök altında bilgi alacaqsıñız!», – dedi o.
Onıñ aytqanına köre, yaz devamında aman-aman 200 mektep tamir etildi. Aksönov tedbirniñ soñunda mektepni yañı bilgisayar donatmaları sertifikatınen taqdirledi.


text:
Naberejnıye Çelnı seerinde, mektep talebeleriniñ ana – babalarına, messencer arqalı, mecburiy şekilde tatar tilini ogretilmesinden vazgeçilmeleri aqqında haber keldi.
«Mektep reberiyetinden talap etiñ, ballarıñıznı, oquv planlarında tatar tili olmağan programma boyunca oqutsınlar! Eger balañız aftada eki saat ana – rus tilini ogrenip de, altı saat tuvğan olmağan tatar tilini ogrengenini istemeseñiz, tatar tilinden red etmek içün arizalar yazıñız», – dep qayd etile haberde.
Mektepte toplantılarda muqayt olmaları içün, ana – babalarnı tenbiyediler, imza atacaq vesiqalarına diqqatlıqnen baqmalarını ve iç bir şeyge qol qoymamalarını ayttılar.
«Müdir ve ocalarnıñ laflarına baqmañ – tuvğan olmağan tilden red etiñ (dersler, saatler qısqartılması degil de, umumen yoq etilmesini talap etiñ)», – dep ayta belli olmağan müellifler.
Malüm olmağan müellifler, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emirine atıf etip, Tataristanda, rus ballarınıñ aq – uquları ne şekilde kütülgenini prokuratura teşkerecegini bildirdiler, dep haber ete Chelny-biz.ru.
Avdet haber etkenine köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin, ballarğa region tillerini mecbur şekilde ogretmelerine qarşı çıqqanını, bildirgen edi.
Hatırlatamız, Qazanda ballar endi yigirmi yıldan berli, bütün tatar konstitutsiyasınıñ sert qanunlarına binayen, aftada altı saat tatar tilini ve altı saat rus tilini ogrene ediler.
Tatar tilini ogrenme meselesinen daa tafsilâtlıca, bu yerde tanış ola bilisiñiz.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Rusiyeniñ kütleviy haber vastaları «Krımgazseti» şirketiniñ başlığı Sergey Tarasovğa sıltav etip, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda daa bir gaz boru yolağı zarar kördi, dep bildireler.
Onıñ malümatınına köre, diametri 270 mm olğan orta basımlı gaz boru yolağı aqqında söz yürsetilmekte. Al-azırda borunıñ Zaprudnoye (Şumhay) köyü yanındaki zararlanğan yeri tetqiq etile.
Tarasovnıñ fikrine köre, «bu, bir diversiya olmaq da mümkün».
Qırımnıñ Rusiye tarafından tayin etilgen yolbaşçısı Sergey Aksönov öz Facebookında: «Tamir brigadaları bütün geçe çalıştı ve şimdi endi yedek boru yolağı qullanılaraq energiya ile teminlev ğayrıdan başlandı. Gaz boru yolağı bir kün içinde evelki vaziyetke qaytarılacaq», dep iddia ete.
Qomşu Rusiyeniñ terrorğa qarşı milliy komiteti noyabrniñ 1-nde Aluştada gaz boru yolağınıñ zararlanğanını bildirdi. Bunıñ neticesinde Yalı boyunıñ biñden ziyade sakini gazsız qaldı.
Haberde, uquqqoruyıcıları «er bir tahminni ve şu cümleden diversiya yapılğanınıñ ihtimalını ögreneler», dep qayd etile.
2016 senesi dekabrniñ 27-sinde Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım Kerç boğazınıñ tübünden Rusiyeniñ gaz naqliyatı sistemasına bağlanğan edi. Rusiye prezidenti Vladimir Putin, 4 yıl içinde yarımadada 70 kilometrlik magistral gaz boru yolaqları, eki buçuq biñ köyler ararsı gaz boru yolaqları ve sekiz gaz pompalayıcı stantsiyanıñ qurulacağı ve rekonstsruktsiya yapılacağını bildirdi. Onıñ aytışına köre, bu işler yarımadanıñ energiya ihtiyaclarını tolusınen teminleycek.
Kuban – Qırım gaz boru yolağınıñ qurulışı, sözde, tayin etilgen müddetten daa evel bitirildi. Rusiye tarafınıñ bildirüvine köre, gaz boru yolağı yılda 2,1 mlrd ve basım arttırılsa 4 mlrd kubometr gaznıñ pompalanmasını temin ete bile.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Sevastopolniñ (Aqyarnıñ) vaqtınca işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih etti. Garp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandılar. Rusiye yarımadanıñ işğalini red etip, oña “tarihiy adaletniñ tiklenmesi”, dey.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz davasınıñ oturışında advokat Nikolay Polozov mahkeme Qırım müftisi Emirali Ablayevni sorğuğa çekmege istemey, dep bildirdi. Radio Svoboda mühbiri Anton Naumlükniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Çiygoznıñ imayesi qadılarnı çetleştirmege rica etti.
«Mahkeme müfti Emirali Ablayev esnas iştirakçilerine basqı yapqanından haberdar olğan soñ eñ azından meseleni ögrenmek kerek edi. Bizler onı mahkemege çağırıp, bunı soracaq edik. Mahkeme Ablayevniñ ayta bileceklerinden bir şeyler cemaatçılıqtan saqlamağa istey, belki. Mahkeme Ablayevge söz bermemek içün sebep köre. Bizler müftiniñ aytacaqlarını bilmeymiz, amma prokuror, mahkeme biledir, ve buña yol bermeycek olalar», – dep añlattı Polozov.
Ahtem Çiygoz mezkür muracaatqa qoltutıp, «mahkeme mustaqil yanaşmağanını» bildirdi. Onıñ aytqanına köre, üç Meclis azasından ekisini (Remzi İlyasov ve Emirali Ablayevni – QA) mahkeme sorğuğa çekmege razı olmadı, «çünki diger taraftan kelgen emirlerge köre areket ete». Çiygoznıñ qayd etkenine köre, qayd etilgen Meclis azalarından iç birisi teşkilâttan çıqacağına dair ariza yazmağan edi.
«Emirali Ablayev Rusiye akimiyeti ve, hususan, hızmetlernen işbirligine başladı. Qırımtatarlar arasında ekstremist ve terroristlerni tapmaq içün Rusiye mahsus hızmetlerine yardım ete. Mahsus hızmetler mahkememizge basqı yapa. Mahsus hızmetler davağa kirişse, uquqiy boşluq kerginleşe. Mahkeme mustaqil degil», – dep qayd etti advokat.
«Belli bir şaatlarnıñ sorğuğa çekilmemesi mahkemeniñ qabaat qararına bağlı olğanını ifadeley», – dep qoltuttı muracaatqa advokat Aleksandr Lisovoy.
Mahkeme çetleştirilmesine dair muracaatnı qanaatlendirmedi. Baş qadı «bunıñ temeli yoq», dep ayttı.
«Çiygoz davasınıñ» mahkeme oturışına Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov kelmedi.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi iyülniñ 5-de qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoznıñ imayesine müfti Emirali Ablayevni sorğuğa çekmege izin bermedi. Qadılar «imayeniñ muracaatı temelsiz» olğanını ayttılar.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 27-de olıp keçken oturışında qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz imayesiniñ Qırım müftisi Emirali Ablayevni sorğuğa çekmek muracaatını red etken edi.
Kreml kontrol etken işğal altındaki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyünniñ 22-de Ahtem Çiygoznıñ apiste yatma müddetini üç ayğa – oktâbrniñ 8-ne qadar uzattı. Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Mayıs 26-da, cumaaqşamı künü Yaponiyada Büyük Yedi (G-7) sammiti başlandı. Bu Yaponiyada 2008 senesi Hokkaydoda keçirilgen yüksek seviyede körüşüvden soñ ilk sammit ola. Yaponiya baş naziri Sindzo Abe dünya liderlerini Honsü adasında İse ibadethanesi yanında qarşıladı, dep bildire Yaponiya ükümetiniñ resmiy saytı.
Sammitte G-7 qıymetleri, birdemlik ve global iqtisat aqqında söz yürsetilecek.
Bundan da ğayrı, terrorizm ile küreş, qaçaqlarnen bağlı vaziyet ve iklim deñişmesi mevzuları muzakere etilecek.
Merasim üç kün devam etecek. Mayıs 27-de sammit neticeleri boyunca beyanname taqdim etilecek.
Bildirilgen malümatqa binaen, sammitniñ resmiy olmağan qısmında Avropa Şurasınıñ reisi Donald Tusk ve Avropa Komissiyasınıñ yolbaşçısı Jan-Klod Yünker iştirak etecekler.
Rusiye temsilcileri 2014 senesi Qırım işğali ve Donbassta arbiy basqıncılıq sebebinden G-7 sammitine endi üç yıl devamında davet etilmey.
Keçken G-7 sammitleri Almaniya (2015) ve Belçikada (2014) keçirilgen edi.
«Büyük Yedi» ya da G-7 yedi yetekçi iqtisadiy taraftan inkişaf etken devletlerniñ birligi ola. Olarnı İngiltere baş naziri Devid Kemeron, Almaniya kantsleri Angela Merkel, İtaliya nazirler şurasınıñ yolbaşçısı Matteo Rentsi, Kanada baş naziri Jastin Trüdo, AQŞ prezidenti Barak Obama, Frenkistan prezidenti Fransua Olland, Yaponiya baş naziri Sindzo Abe temsil eteler.


text:
Kyivde dekabr 20, cuma künü «Dünya örnekleri» («Uzorı mira») leyhası çerçivesinde «İvan Gonçarnıñ Müzeyi» Halq medeniyetiniñ milliy merkezinde qırımtatar el sanatınıñ kollektsiyası taqdim etildi.
Çölmekçi, «El-Çeber» icat ustahanesiniñ reberi Rustem Skibin, sergini izaatlap dey ki: «Bizge ecdadımızdan qalğan mirasnı inkişaf ettiremiz. Bu eşyalar, men bellesem, halnıñ öz kimliginiñ işaretleri, halqnı tertip etken elementlerden biri».
Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyevniñ sözlerine köre, bu kibi sergiler milliy özgünlikni saqlamaq içün müimler.
«Ustalarnıñ ve bu saada mutehassıslarnıñ azırlanuvı, diger medeniyet vekilleriniñ qırımtatar medeniyetinen tanış olması – bu medeniy diplomatiyadır», – dep tüşüne Bariyev.
Kyivde yanvar 18 künü «Dünya örnekleri» leyhası taqdim etildi, onıñ maqsadı – qırımtatarlarnı birleştirmek, cemiyetke qoşmaq ve etnik kimligini saqlamaqtır. Leyha çerçivesinde qırımtatar el sanatlar kolektsiyası azırlanıldı.


text:
K. A. Gıynaş And K. (Editor) Özçelik. Mustafa İlmî b. İbrâhîm Tuhfetü'l-İhvân ve Hediyyetü's-Sıbyân Arapça-Farsça-Türkçe Manzum Sözlük. İstanbul: Akademik Kitaplar2018, pp.337
Gıynaş, K. A. And Özçelik, K. (Editor) 2018. Mustafa İlmî b. İbrâhîm Tuhfetü'l-İhvân ve Hediyyetü's-Sıbyân Arapça-Farsça-Türkçe Manzum Sözlük . Akademik Kitaplar, İstanbul.
Gıynaş, K. A. , & Özçelik, K. (Editor), (2018). Mustafa İlmî b. İbrâhîm Tuhfetü'l-İhvân ve Hediyyetü's-Sıbyân Arapça-Farsça-Türkçe Manzum Sözlük . İstanbul: Akademik Kitaplar.
Gıynaş, Kamil, And KENAN ÖZÇELİK. Mustafa İlmî b. İbrâhîm Tuhfetü'l-İhvân ve Hediyyetü's-Sıbyân Arapça-Farsça-Türkçe Manzum Sözlük . İstanbul: Akademik Kitaplar, 2018
Gıynaş, Kamil A. And Özçelik, KENAN. Mustafa İlmî b. İbrâhîm Tuhfetü'l-İhvân ve Hediyyetü's-Sıbyân Arapça-Farsça-Türkçe Manzum Sözlük . Akademik Kitaplar, 2018.
Gıynaş, K. A. And Özçelik, K. (Editor) (2018) Mustafa İlmî b. İbrâhîm Tuhfetü'l-İhvân ve Hediyyetü's-Sıbyân Arapça-Farsça-Türkçe Manzum Sözlük . 1st edn. İstanbul: Akademik Kitaplar.
@book{book, author={Kamil Ali Gıynaş And author={KENAN ÖZÇELİK}, title={Mustafa İlmî b. İbrâhîm Tuhfetü'l-İhvân ve Hediyyetü's-Sıbyân Arapça-Farsça-Türkçe Manzum Sözlük}, publisher={Akademik Kitaplar}, year={2018} }


text:
QMC-nde Ukraina prezidentiniñ daimiy vekili Anton Korineviç, yarımada işğalden boşatılmağance Şimaliy Qırım kanalından Qırımğa suv berilmesi yapılmacağında işandıra.
"İç kimse suv teminatınıñ başlanması aqqında aytmay, Qırımğa suv yalıñız işğalden boşatılğanından soñ berilecek. İşğal devam etkence, suv olmaycaq", - yazdı o Facebookta.
Korineviçniñ malümatına köre, fevralniñ 11-12-sinde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca komitetniñ Qırım ve Aqyar meselelerine dair Herson vilâyetinde köçme otuışı keçirilecek.
"Bu körüşüvde "Kalançak" kiriş-çıqış noqtasını ziyaret etilcek ve bunıñnen beraber Şimaliy Qırım kanalınıñ qapalı qısmınıñ benti de baqılacaq, çünki o kiriç-çıqış noqtanıñ yanında yerleşken. Köçme oturış suv teminatı meselesinen asıl bağlı degil", - dedi Korineviç.
Hatırlayayıq, Ukraina Yuqarı Radasınıñ budjet komitetiniñ başı Yuriy Aristov, Rusiye ilhaq etken Qırımğa suv satmaq ğayesi aqqında Azatlıq Radiosınıñ "Shemı" leyhasınıñ mühbirine ayttı.
Daa evel Rusiye Devlet Dumasınıñ qırımlı mebusı Mihail Şeremet, Dnipro suvunıñ qıta Ukrainadan ilhaq etilgen Qırımğa satılmasını tek selâmlaycaq, dep aytqan edi.


text:
Aqyarda Ğalebe kününe bağışlanğan kontsertte Rusiye yırcısı Oleg Gazmanov çıqışta bulundı. Bunı şeerniñ Rusiye ükümeti haber etti.
«Tedbirniñ seyircileri içün, cenk yıllarındaki er kesniñ eñ sevimli yırları sanadan seslendi. Bayram kontsertiniñ kulminatsiya noqtası Rusiye halq artisti Oleg Gazmanovnıñ çıqışı oldı», – dep yazıla bildirmede.
2021 senesi QMC ve Aqyar şeeriniñ prokuraturası Keriç köprüniñ açıluvında iştirak etken 23 rus artistine qarşı cinayet davasını açtı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit – Oktâbr ayında kommunal hızmetleri fiyatlarınıñ artmasından üç ay bile keçmedi, lâkin Qırımda JKH hızmetleriniñ fiyatı kene artmaqta. Yanvar 1-den itibaren kommunal hızmetleriniñ fiyatı 8-17%-ğa artacaq. İleride ise tarifler ardı-sıra artacaq ve yılda bir qaç kere bile artması beklenile – kommunal saanıñ masrafları «tolusınen qarşılanğanına qadar».
Böylece, Qırımnıñ fiyat ve tarif «devlet komiteti» bergen malümatqa köre, 2015 senesi yanvar 1-den itibaren elektrik energiyasınıñ yañı fiyatı tasdıqlandı. Yañı yıldan başlap elektrik fiyatı 15%-ğa artacaq, iyül 1-den itibaren ise – daa 15%-ğa. Böyle etip, kelecek sene elektrik energiyasınıñ fiyatı üçte birge artacaq. Hatırlatamız, oktâbr ayında, yerli saylavlar keçirilgen soñ, elektrik tarifi «ukrain» fiyatından 15%-ğa arttı.
Yañı yılda gaz da paalılaşacaq – kene de 15%-ğa, ve daa 15%-ğa – yılnıñ ekinci yarısında. Malüm ki, Qırım akimiyeti tabiiy gaz fiyatını arttırmaq acet yoq, çünki «Çernomorneftegaz» gazı yarımada ihtiyaclarını öyle de qarşılay, dep bildirgen edi.
Bundan ğayrı, yanvar 1-den itibaren suv temini ve suv kanalizatsiya hızmetleriniñ fiyatı 15%-ğa artacaq, qızdıruv temini – 10%-ğa, çöplük çıqarılması – 8%-ğa, çoq qatlı evlerniñ tamiri – 17,3%-ğa paalılaşacaq.
Akimiyet kommunal hızmetlerniñ paalılaşmasını fiyatlarnı umumrusiye derecesine arttırmaq ihtiyacı (Rusiye regionlarında JKH hızmetleriniñ fiyatı 2-3 qat ziyadedir) ile bağlay. Fiyat ve tarif «Devlet komitetiniñ» reisi Olga İgoşinanıñ aytqanına köre, al-azırda eali ödevleri kommunal masraflarnıñ yalıñız 40% qarşılay.
Ayrı bir davranış
Memurlarnıñ planlarına köre, umumrusiye, yani iqtisadiyat ceetinden qarşılanacaq fiyatlar derecesine Qırımda eki yıl içinde yetecekler – 2017 senesi yanvar 1-ne qadar. Em de eski usullardan birini saylap aldılar, esnasnı bir qaç qısımğa böldiler. Yılda 2-3 kere olacaq tariflerniñ artması eali içün o qadar zararlı olmaycağını tüşüneler. Lâkin neticesi aynı: eali eñ azından eki qat ziyade ödeycek.
Dekabr 5-te, Qırımda JKH tarifleriniñ artmasını ilân etmezden evel, Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev yarımada tarifleriniñ derecesini hususiy bir cedvel boyunca belgileycek qararnı imzalağan edi. Vesiqağa binaen, Rusiyedeki tarifler yılda bir kere arttırılsa, bu sıñır Qırımğa ait degil. Aynı vaqıtta qullanıcılar içün ödev miqdarı farqlı olması mümkün. Federal tarifler hızmeti (FTH) minimal ve maksimal fiyatlarnı belgileycek. Rusiye baş naziriniñ muavini Dmitriy Kozak qabul etilgen qararnı izaatlar eken dedi ki, bücet saasında bazı qırımlılarnıñ aylıqları artsa da, Rusiyeniñ orta aylıqları ile aynı degil.
Soñsuz ikâye
Şübesiz, fiyat ve tariflerniñ artması rubl tüşken sırada Qırımda aylıq ve nefaqa miqdarınıñ artmasını is ettirmey. Qayd etmeli ki, rubl tüşse, adamlarnıñ kelirleri de qısqartılacaq. Onıñ içün qırımlılar «Rusiye aylıqlarını» alsalar da, tariflerni qolay-qolay ödemezler. Ekincisi, eki yıldan soñ tarifler artmaycağını bir kimse kefil etip olamay. Çünki inflâtsiya sebebinden hızmet köstergen müessiselerniñ masrafları da artacaq. Qayd etmeli ki, noyabr ayınıñ neticelerine köre, Rusiyede inflâtsiya 9,1%-nı teşkil etti. Demek ki, Qırım akimiyeti toqtamayıp artqan «Rusiye derecesine» yetişmek içün kommunal hızmetleriniñ paalılaşmasını tezleştirmege ya da 2017 senesi yanvar 1-den soñ da tariflerni arttırmağa mecbur olacaq. Ya da, daa bir red etilmegen şey, ekisini de yapmağa mecbur qala bileler.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Azatlıq Radiosına «Qırım platforması»nıñ diger halqara formatlar, şu cümleden BMT ile koordinatsiya ve işbirlik planları aqqında aytıp berdi.
Evel, Emine Ceppar böyle tedbirni er yıl keçirmek ve onı keçirdirmek imkân olmağanını bildirdi. Kuleba muavininiñ bildirmesini tevsir etip, qayd etti ki: «Bellesem, Emineniñ bu mevamı keñiş köntekstten tış edi. Eki şeyni aytmaq isteyim. Birincisi. Ukraina, topraqlarını işğalden azat etmek içün paranı, adamlarnı ve serbestlikni er vaqıt tapacaq».
«Ve ekincisi. Qırım platformasını iç bir yerde taşlamaycaqmız. Çünki bu mustaqil bir mehanizm. Amma Qırım platformasınıñ diger halqara formatlar, şu cümleden BMT sinegriyası üzerinde çalışacaqmız», – dedi o.
Ukraina TİN Dmıtro Kuleba avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek «Qırım platforması» sammiti iştirakçileriniñ tolu cedvelini ilân etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Avgustnıñ 12-nde Kreml kontrolindeki Qırım Nazirler şurasınıñ reis muavini, Rusiye prezidenti yanındaki Qırım vekili Georgiy Muradov «Qırım platformasınıñ» iştirakçilerini «ağır aqibetler» bekley, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ şifahanelerinde 2014 senesi okâtbr ayından bedava yollanmalar boyunca Rusiye Sverdlovsk vilâyetinden kelgen 5 695 insan, şu cümleden tahminen 600 bala raatlandı. Bu kibi malümatnı Rusiye içtimaiy sigorta fondunıñ regional bölügi reisi Roza Zelenetskaya bildirdi, – haber ete TASS.
«Birinci sefer oktâbr 24 künü keçirildi, soñkisi dekabrniñ 31-de. Qısqa müddet devamında o qadar insan daa kelmegen edi», – dedi o.
Neşirniñ malümatına köre, 2014 senesi Qırım şifahanelerinde region sakinleriniñ qış tatillerini teşkil etmek içün federal bücetten 218 million ruble ayırılğan edi.
«Yardımnı yerli akimiyet ve insanlarnı Koltsovo ava limanına alıp ketirmek içün avtobuslarnı bergen şirketler köstere edi, biñge yaqın göñülli qoşulğan edi», – denile beyanatta.
«Ava limanında gruppalarnı qabul etüv tertibi, qayd etüv tikmesi ve yerleştirüv odası teşkil etilgen edi», – dep qoştı «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ regional bölüginiñ kâtibi Viktor Şeptiy.
2014 senesi işğal etilgen Qırımda imtiyazlı yollanmalar boyunca Sverdlovsk vilâyetiniñ 12 biñ sakini raatlandı, – dep yaza neşir.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Tataristan işğal etilgen Qırımda studentlerni yarımada ve Rusiye regionlarında köy hocalığı ve ocalıq işlerine celp etmek içün talebe taqımlarnıñ ştabını teşkil etecek.
Tataristan student iş taqımlarınıñ cumhuriyet merkeziniñ müdiri Rinat Sadıkovnıñ sözlerine köre, bu bölük Bağçasaray rayonında yerleşecek ve «kelecek qurucılıq mevsiminiñ başlanması ile işke buyuracaq» eken.
Sadıkovnıñ aytqanına köre, işbu ştabnıñ teşkil etilmesi zaruriy iştir. Onıñ sözlerine binayen, soñki 20 yıl devamında bu yöneliş ile kimse oğraşmadı.
«Studentlerni meyva bereketiniñ cıymasına bile celp etmey ediler», – dedi müdir.
«Kelecek sene Bağçasaray rayonında yollarnıñ tamir işleri başlaycaq. Qırım studentleri bu işlerde iştirak emtese, kim etecek», – dep añlata Sadıkov bu kibi bölüklerniñ peyda etüv maqsadını.
O şunı da qayd etti ki, bu sene Tataristan studentleri qırımlılarğa meyva bereketini cıymağa yardım etecek eken.
«Şimdi biz Qırımnıñ Bağçasaray ve Qurman rayonlarına studbolüklerniñ yollanıluv meselesini al etemiz. Olar şeftali, yüzüm ve almalarnı cıyacaqlar. Mında tahminen 50 insan iştirak ete bilecek», – dedi Sadıkov.
Tataristanda tahminen 200 student bölügi çalışa, umumiy sayısı – 10 biñden ziyade insan. Studentler tek cumhuriyette degil de, Rusiyeniñ diger regionlarında da çalışa.


text:
Ukraina haber siyaseti nazirligi «Qırım – Ukrainadır» içtimaiy kampaniyasını amelge keçirdi. Ukrainada «Qırım – Ukrainadır» eki biñ levhası yerleştirildi, dep bildirile nazirlikniñ saytında.
Bundan ğayrı cemaat milliy radioları, milliy ve regional televizion kanallarnıñ audio- ve videolevhalarında yayın keçirilmekte.
«İleride em Ukrainada, em de ondan tış Qırım mevzusına diqqatnı celp etmek içün haber siyaseti nazirligi yarımadanı ukrain informatsion alanına çeküv devlet siyasetini adım-adım ömürge keçirecek», – dep ayttı Ukraina haber siyasetiniñ naziri Yuriy Stets.
Kampaniyanıñ sımaları qırımlılar oldı: Ahtem Seitablayev – rejissör, prodüser, müellif, «Hrabrıye serdtsa» leyhasınıñ alıp barıcısı, Olga Duhniç – siyasiy psiholog, «Novoye vremâ» mecmuasınıñ jurnalisti, Sevgil Musayeva-Borovik – «Ukrainskaya pravda» internet neşiriniñ baş muarriri, Vladislav Seleznev – podpolkovnik, Ukraina Silâlı quvetleri Baş ştabı matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı, Liza Bogutskaya – bloger, dizayner, Aleksandr Yankovskiy – «Çernomorskaya teleradiokompaniyanıñ» baş prodüseri, «Qırım.Aqiqat» teleleyhasınıñ reberi.
2014 senesi mart 16-da Qırımda ve Aqyarda sahte referendum olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ukraina ve Ğarp bunı tanımayıp, Rusiye Qırımnı işğal etkenini bildireler.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ meselelerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Vilniuske (Litvaniya) yol aldı, mında aprel 11-13 künleri Dünya qırımtatar kongressiniñ toplaşuvı keçecek.
Bunı Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Plan boyunca, tedbir «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı» halqara konferentsiyasından başlaycaq.
Litvaniyağa işbu tedbirge Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da ketti.
Evel bildirilgeni kibi, konferentsiya Litvaniya parlamentiniñ reisi Loretta Graujinene reberligi altında Litvaniya parlamenti binasında azırlanacaq.
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ eyyetleri Litvaniya reberligi tarafından qarşılanacaq.
İdare şura toplaşuvında Qırım, Türkiye, Romaniya, Poloniya, Kanada, Amerika Qoşma Ştatlarından tahminen 70 teşkilât temsilcisi iştirak etecektir.
Fevral 4-te Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda qırımlılar, hususan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih etip, bunıñnen bağlı rezolütsiyanı qabul etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada insan aqları bozulmağanını bildire. Qırımtatar resurs merkezi mart ayı devamında Qırımda aq ve serbestlik bozulmasını 68 kere qayd etti. Merkez Qırımda insan aqlarınıñ bozulması artqanını bildire. Fevral malümatına binaen, 40 bozuv qayd etilgen edi.
Tintüv, yaqalav, qorquzuv, çeşit türlü yasaqlar Qırımda adiy bir şeyge çevirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Tış İşler Nazirligi başınıñ müavini Vasıl Bondar, Almaniyanıñ sabıq kantsleri Gerhard Şrederniñ Ukraina elçisi Andriy Melnikniñ aqaretlegenine cevap berdi.
"Almaniyanıñ sabıq kantsleri içün bu pek alçaqçasınadır, amma, kimnen dost olsañ, ondan ögrenirsiñ. Şrederniñ bu tefsiri - Avropada Rusiyeniñ başqa tarafdarları içün bir ihtardır: Rusiye aqçasına qoşulmañız", - yazdı Bondar.
HakaHyHe Шpeдep B пoдkacTe, пepBый Bыпyck koToporo был oпyблиkoBaH 26 Maя, HaзBaл ykpaиHckoro пocлa B ГepMaHии AHдpeя MeлbHиka «kapлиkoM из ykpaиHы». TakиM oбpaзoM Шpeдep oTpearиpoBaл Ha kpиTиky co cTopoHы MeлbHиka из-зa зaяBлeHий o caHkцияx и KpыMe.
Almaniyanıñ sabıq kantsleri, "Rosneft" şirketiniñ müdirler şurasınıñ reisi Gerhard Şreder (Gerhard Schroeder ), dünya burhanı vaqtında Rusiyege qarşı sanktsiyalar manasız dep saya ve Ukraina elçisi Andrey Melnikniñ fikri "kimsege meraqlı degil" dep qoştı.
Gerhard Şreder "Gazprom" rusiye şirketinde çalışa, o "Şimaliy aqı,-2"niñ müdirler şurasınıñ başı ola, 2017 senede onı ğarbiy sanktsiyalar altında olğan "Rosneft"niñ müdirler şırasınıñ reisi olaraq da tayin ettiler.


text:
Jaqında Nawayí mámleketlik kanshilik instituti Nókis filialinıń oqıtıwshıları Tleumuratov S.J., Ibraymov I.E. hám Saliev I.B. avtorlıǵında tayarlanǵan «Joqarı matematika» (Kompleks analiz bólimi) atlı metodikalıq qollanbası baspadan shıqtı.
Metodikalıq qollanba joqarı matematika páninıń kompleks analiz bólimine
sáykes dúzilgen bolıp, onda tiykarǵı teoriyalıq materiallar qısqartılǵan túrde keltirilgen. Kópshilik tastıyıqlawlar (teoremalar) dálillewsiz keltirilgen. Tiykarǵı teoriyalıq materiallar paragraflarǵa bólingen bolıp, olardıń sheshiliwi hám ózbetinshe sheshiw ushın mısallar keltirilgen.
Kompleks analiz matematikanıń tiykarǵı bólimleriniń biri bolıp esaplanadı. Bunda kompleks ózgeriwshili funkciyalardıń qásiyetleri hám olardıń qollanıwları keltirilgen. Metodikalıq qollanbanıń baslı wazıypası usı pánniń tiykarǵı túsinikleri, tastıyıqlawları hám basqada matematikalıq maǵlıwmatlar jıyındısı menen tanıstırıwdan ibarat bolmastan, studentlerdi logikalıq pikirlewge, matematikalıq usıllardı ámeliy máselelerdi sheshiwge qollanıwın úyretiwdi óz ishine aladı.
Bul qollanba Nawayí mámleketlik kanshilik instituti Nókis filialında oqıp bilim alıp atırǵan kanshilik isi, texnologiyalıq processler hám islep shıǵarıwdı avtomatlastırıw hám basqarıw, ximiyalıq texnologiya hám mashinasazlıq texnologiyası, islep shıǵarıwdı támiyinlew hám avtomatlastırıw tálim baǵdarları birinshi hám ekinshi kurs studentlerine arnalǵan.
Biz de óz gezeginde kitap avtorların qutlıqlap, aldaǵı ilimiy-dóretiwshilik jumıslarına tabıslar tilep qalamız.
Filial Baspasóz xızmeti.


text:
«İnterfaks» Avstraliya TİN atfı etip, Avstraliya akimiyeti Keriç köprüniñ quruluvına alâqası olğan bir hususiy şahıs ve dört Rusiye şirketine qarşı sanktsiyalar qoyulması aqqında qarar aldı, dep haber ete.
«Avstraliya, Rusiyeniñ ve QMC ve Aqyar şeeriniñ (Ukraina) qanunsız işğal etilgen topraqları ile bağlağan Keriç boğazı üzerinde demiryol köprüniñ quruluvı ve areketke ketirilüvi ile alâqalı rus hususiy şaqısqa ve dört Rusiye şirketine qarşı maqsatlı maliye sanktsiyalar qoydı ve yolculıqlarnı yasaq etti», – dep yazıla Avstrailiya TİN beyanatında.
Qayd etilgenine köre, sanktsiyalar «Kanada ile beraberlikte ilân etilgen ve Birleşken Qırallıq ve Avropa Birligi tarafından körülgen areketler ile kelişken».
Bundan ğayrı, Avstraliya TİN-nde qayd ettiler ki, «memleket Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini desteklemege devam ete».
2014 senesinden Avstraliyanıñ sanktsiyalar cedveline Rusiyeden 168 hususiy şahıs ve 52 uquqiy şahıs oğradı.
Martnıñ 29-nda Kanada Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi sebebinden qoyulğan sanktsiyalar cedveline daa eki husisiy ve dört uquqiy şahısnı qoştı.
AB elçileri Keriç köprüniñ qurucılığı içün eki şahıs ve dört şirketke qarşı sanktsiyalarnı tasdıqladı.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar AB daimiy vekiller komitetine Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini bozuv, hususan Keriç köprü qurucılığı ile bağlı şahıs ve teşkilâtlar cedvelini kenişletmek qararını qabul etkeni içün teşekkürler bildirdi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qıbrız Keriç köprü qurucılığı sebebinden kirsetilgen Avropa Birligi sanktsiyalarını blok ete. AB, bu köpürni qurğan şirketlerge qarşı sanktsiyalarnı 2018 senesi iyül ayında kirsetti.
İyünniñ 18-nde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirgenine köre, Avropa Birligi Şurası Qırım işğali sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı.
Sanktsiyalar 2014 senesi Rusiyeniñ yarımada işğaline cevap olaraq kirsetildi. O vaqıttan berli bir qaç kere uzatılıp kenişletilgen edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
2019 senesi dekabr ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin köpürniñ tren areketini başlattı.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.


text:
«Fevral 26 işi»niñ iştirakçilerinden biri, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Qırımda bulunğan Avropa Şurası eyyetiniñ temsilcilerine yanvar 27 künü keçirilecek mahkeme toplaşuvına kelmege teklif ete.
«İnsan aqlarınıñ vaziyetine qıymet kesecek Avropa Şurasınıñ nezaret eyyeti Qırımda olsa, olarnı Aqmescitte «fevral 26 işi» boyunca keçirilecek mahkeme toplaşuvına kelmege teklif etem». Saat 13:00», – yazdı Polozov twitterde.
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviu tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Malümat resursı narkotik qarışmanıñ azırlaması aqqında malümatnı silmese, «Roskomnadzor» «Vikipediyanı» Rusiyede blok etmege vade ete. Bunı RİA Novosti Rusiye agentligi hızmetniñ matbuat hızmetine esaslanıp bildire.
Bunıñ kibi talaplarnıñ sebebi Astrahan vilâyeti Çernoyars rayon mahkemesiniñ 2015 senesi iyün 25-te Rusiyede narkotik qarışmalarnıñ azırlaması aqqında malümatnı tarqatmaq yasağı aqqında qararı oldı. Bunıñ aqqında malümat «Vikipediyanıñ» rus tilli versiyasında mevcut.
«Roskomnadzor» bildire ki, «Vikipediya» bu malümatlarnı silmese, hızmet bağ operatorlarına «Uquqqa qarşı malümat cedveli» mehanizmi vastasınen bu saife aqqında malümatnı yollamağa mecbur olacaq».
«Vikipediya» reberleriniñ qararına köre, internet-resurs HTTPS protokolı esasında çalışa, ayrı saifeler sıñırlanmaz, bütün resurs blok etilecek», – dep aytıla «Roskomnadzor» haberinde.
İyül ayında «Roskomnadzor» YouTube servisiniñ ayrı saifelerini müellif aqlarını bozğanlar cedveline qoştı, anda «Fizruk» ve «Çernobıl» Rusiye serialları yerleştirilgen edi.


text:
Ukraina Merkeziy saylav komissiyası nevbetten tış parlament saylavlarında protokollarnıñ 95,48%-ını teşkerdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Halq hızmetçisi» («Sluğa narodu») reylerniñ 43,13%-ını qazana, «Muhalifet platforması – Ayat içün» (Opozıtsiyna platforma – Za jıttâ») – 13,06%, «Vatan» («Batkivşçına») – 8,18%, «Avropa birdemligi» («Yevropeyska solidarnist») – 8,12%, «Ğolos» («Ses») – 5,85%.
Qalğan firqalar parlamentke kirmek içün kerek olğan 5%-dan az ala.
Ukraina Yuqarı Radasına firqa cedvelleri boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ beş vekili namzet kösterecek: qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz (Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqası), Meclis reisi Refat Çubarov (İgor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqası), Gayana Yüksel (Ukrainanıñ yeşiller firqası), Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası ve Abmecit Suleymanov («Ukraina Halq Areketi»).
Yuqarı Rada saylavlarına tek Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri namzet köstermey. Olarnıñ arasında – ukrain jurnalisti ve qırımtatar asıllı devlet erbabı, Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar («Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqası), Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov, «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva ve «VostokSOS» hayriye fondunıñ icra müdiri Aleksandra Dvoretskaya (üçü de Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ses» firqasından), qırımlı bloger ve dizayner Liza Bogutskaya (Volodımır Zelenskıynıñ «Halq hızmetçisi» firqası), qırımlı, Ukrainanıñ sabıq halq deputatı Andrey Sençenko («Aq küçü»), cemaat faali, göñülli, Qırımdan köçken Natalya Lütikova («Ukraina Halq Areketi»).
Bir vaqıtları Qırımnıñ icra organlarında çalışqan ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Rada deputatları olğan bir sıra ukrain siyasetçisi (Aleksandra Kujel, Nikolay Skorik, Nestor Şufriç ve digerleri) namzetini kösterdi.


text:
Ukraina Milliy bankı oktâbrniñ 7-nde qırımtatar uçucısı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ süreti ile 2 ğrıvnâlıq hatıra pulını qullanuvğa kirsete.
Qayd etilgenine köre, moneta uçucı doğğanından 100 yıl tolğanına bağışlana.
Ukraina Milliy bankınıñ saytında haber etilgenine köre, pulnıñ ög tarafında Ukraina tuğrası, ava uruşınıñ dinamikasını timsal etken resim, Ekinci cian cenkiniñ uçağı ve tüşürilgen duşman uçağınıñ çevre sızığı yapılğan.
Monetanıñ ters tarafında ise Amet-Han Sultannıñ süreti mevcut.
Qırımtatar halqınıñ erbabı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, uçucı Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 25-nde Alupkada doğdı. Babası – lakets (doğma Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı. Em dağıstanlılar, em qırımtatarlar Amet-Han Sultannı milliy qaramanları dep sayalar. Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını kerçekleştirip, natsist Almaniyanıñ ava quvetlerine ait 30 uçaqnı şahsen ve 19 danesini taqım erkânında urıp tüşürdi. Uçucı 100 çeşit uçquçnıñ qullanuvını ögrendi, onıñ ücümleri 4237 saatnı teşkil etti. Amet-Han Sultan Tu-16 adlı uçqan laboratoriyada sınav uçuşını kerçekleştirgende elâk oldı. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defin etildi. 2015 senesi mayısnıñ 14-nde Ukraina Yuqarı Radası «Aqmescit» ava limanına Amet-Han Sultan adını berdi. Onıñ adını Mahaçkala (Dağıstan, Rusiye) ava limanı da taşımaqta.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Baş tahqiqat idaresi, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ qabaatını aprelniñ 13-nde bildirecek.
Bu aqta advokat Nikolay Polozov yazdı.
Onıñ aytqanına köre, Cemilevni üç maddege istinaden qabaatlaycaq olalar – 322 maddeniñ 3-ünci qısmı (Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçüv), 224 maddeniñ 1-inci qısmı (Silânı diqqatsız saqlav), 222 maddeniñ 1-inci qısmı (Silâ, onıñ parçalarını qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşuv).
Mustafa Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa tasdıqlağanına köre, Qırımda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ hadimleri aprelniñ 10-nda qabaatını bildirmege niyetlene. «Ömür arqadaşım telefon etip, FSB hadimleri keldi ve bir celpname ketirdi, onı imzalamasını isteyler, dep ayttı. Bir şey imzalamasın, dep ayttım. İsteseler, öyle bersinler. Çoqtan açqan ediler bunı. Olacaq yürüş (Qırım yürüşi – QA) sebebinden qorquzmağa isteyler», – dep ayttı Cemilev.
Cemilevge Aqmescitteki Tahqiqat komitetiniñ idaresine advokatnı yollaması teklif etildi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.


text:
İş aftası bir sıra körüşüvlernen yekünlendi. Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilcilik taqımı Estoniya Cumhuriyetiniñ Elçihanesini ziyaret etti ve Estoniya Cumhuriyetiniñ Fevqulâde ve Tolu Vekâletli Elçisi Kaimo Kuusk ile körüşti.
Körüşüv esnasında insan aqlarınıñ bozuluvı meselesinen bir arada Qırımnı ve Qaradeñiz regionını silâlaştiruv, yarımadağa Rusiyeden avuştırılğan adamlar esabına yerli ealini almaştıruv, bala aqlarını bozuv, Rusiye Federatsiyası tarafından teşkil etilgen arbiy teşkilâtlarğa balalarnı celp etüv, Rusiye ordusına qanunsız şekilde gençlerni çağıruv, tabiatqa ketirilgen zarar, Ukraina Ortodoks Kilisesine basqı, tamır qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını bozuv kibi meseleler muzakere etildi. Körüşüvlerniñ müim meselelerinden biri, sanktsiyalar tertibi meselesi, Ukraina ortaqları tarafından sanktsiyalar cedvelini daqatuv ve 2014 senesi saban (mart) ayında qabul etilgen BM Baş Assambleyasınıñ qararında qayd etilgen tanımamazlıq siyasetini devam etüvdir. Ayrıca işğalci organlar tarafından areket sıñırlanması ile bağlı olğan yañı çağıruvlar da ayrıca muzakere etildi.
Estoniya Cumhuriyeti Ukrainanıñ Rusiye tecavüzine qarşı küreşinde memleketimizniñ daimiy ortağı, çünki topraqlarını işğalden azat etüvge ve işbu topraqlar içün küreşke dair öz tecribesine saiptir. Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç Estoniya Cumhuriyetiniñ Fevqulâde ve Tolu Vekâletli Elçisi Kaimo Kuuskka Qırım mevzusınen meraqlanğanı içün öz minnetdarlığını bildirdi.


text:
Şeerniñ qapatıluvı aqqında sualni sessiya toplaşuvında kötergen Aqyar deputatları işbu mesele boyunca referendumnı keçirmege isteyler, dep bildire Sevastopolskiye novosti neşiri.
Şu cümleden, İvan Yermakov «Narodnıy kanal» efirinde öz zenaatdaşı Vasiliy Parhomenko ile referendum keçirmege istegini bildirdi. Mında Aqyar sakinleri şeerniñ qapatuvına munasebetini belgileycekler.
Deputatnıñ sözlerine köre, olar beyanname-anketalarnı azırladılar. Anketalarda Aqyarda yaşamağan insanlarnıñ şeerge kirişlerini sıñırlamaq teklifke «razım» ve «razı degilim» cevaplar olacaq.
İvan Yermakov şunı da bildirdi ki, eger de buña 50 biñ insan qol tutsa, sualni kene de Qanun çıqarıcı meclisniñ sessiya toplaşuvında baqacaqlar. Soñra ise Rusiye Federatsiyası ükümetine yollaycaqlar. Anda ise, İvan Yermakovnıñ sözlerine köre, Aqyar sakinleri ve deputatlarnıñ teşebbüsi ile ne yapmaqnı bileler.
Hatırlatamız. Aqyarnı «ğarbiy cemaatnıñ istilâsı» ve tariklerniñ ögüni almaq içün qapatmağa isteyler.
Faqat bu qararğa 42 deputattan tek 10 insan qol tuttı.


text:
Ukraina Cenüp-Şarqındaki arbiy areketler keçirilgen yerde «Krım» devlet teleradiokompaniyasınıñ erkândan tış çalışqan mühbiri Anna Mohovanı azat etmek içün Rusiye uquq qoruyıcıları celp etildi.
Bunı GTRK «Krım» baş muarrir Yekaterina Kozır bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform» saytı.
Kozırniñ qayd etkenine köre, jurnalistni Harkov vilâyetiniñ SBU bölüginde tutalar.
«O, Harkov civarındaki İzüm şeeriniñ SBU bölüginde buluna. Bu resmiy haber edi. SBU yardımcı olmağa istemey», – dedi o.
«Krım» devlet teleradiokompaniyasınıñ jurnalisti Anna Mohova avgust 24-te Donbasstaki arbiy areketler keçirilgen yerni ziyaret etkende ğayıp oldı.
Jurnalistni onıñ zenaatdaşı Aleksets Şapovalov ile birlikte Makeyevka yolunda belgisiz şahıslar yaqaladı.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, Donetsk civarında yaqalanğan «Krımskiy telegraf» neşiriniñ jurnalistleri Yevgeniya Korolöva ve Maksim Vasilenko avgust 27-de Aqmescitke keri qayttılar.


text:
Qırım – Faal olğan qırımlılar qıtaiy Ukraina ile memuriy sıñırdaki Rusiye kiriş noqtasını zor keçe. Fevral 25-te FSB hadimleri ukrain jurnalisti Anastasiya Ringisniñ yarımadağa kirişini yasaq ettiler, dört künden soñ ise Rusiye mahsus hızmetleri anda Qırımdaki «Ukrain medeniyet merkeziniñ» faallerini yaqaladılar. Uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, memuriy sıñırda cemaat erbapları ve jurnalistlerden ğayrı, qıtağa sıq-sıq çıqqan adiy qırımlılar da sorğuğa çekile.
«Yazıq, pek gençsiñ»
Fevral 26-da saba «Ukrain medeniyet merkezi» Qırım teşkilâtınıñ faalleri Mihail Batrak, Galina Balaban ve İrina Daniloviç «Çonğar» kiriş-nezaret noqtasından yarımadağa kirmege tırıştılar. Olar Rusiye sıñırcılarına pasportlarını bergen soñ soyadlarını bazağa kirgenler, bundan soñ da olarnı çetke çekkenler.
«20 daqqa FSB hadimlerini bekledik, soñra bizni tışarıda olğan odalarğa alıp ketkenler. Anda sorğu oldı», – dep ayttı yaqalanğanlardan biri Mihail Batrak.
Men Rusiye vatandaşlığından vazgeçtim, ne içün, dep soradılar. Tabiiy ki, eşyalarımnı baqtılarMihail Batrak
Onıñ aytqanına köre, ondan ve eki diger faalden qıtağa ne içün barğanlarını ve Ukrainada bağları olğan insanlarnı sorağanlar.
«Özleri bilse de, ne qadar sıq çıqqanımnı soradılar. Men Rusiye vatandaşlığından vazgeçtim, ne içün, dep soradılar. Tabiiy ki, eşyalarımnı baqtılar», – dedi Batrak.
Faaller eki buçuq saat sıñırda qalmağa mecbur oldılar. Olarnıñ aytqanına köre, FSB hadimleri bir de bir qabaat ya da iddialar aqqında aytmadılar. Sorğu vaqtında özüni lâyıq bir şekilde alıp barğanlar.
«Subetniñ başında meni açuvlandırmağa tırıştılar. Yaşımnı soradılar. 30 yaşında olğanımnı ayttım. Olar maña: «Yazıq, pek gençsiñ». Olar nezaketli bir şekilde ayta ediler, amma qorquzmaq içün bunı yapqanlar», – dep ayttı Mihail.
Sorğudan soñ faallerni azat etkenler, ve olar Aqmescitke yol aldılar.
Stolârovadan sebep cevap olaraq
«Ukrainskaya pravda» jurnalisti Anastasiya Ringis fevral 25-te Qırım ile «sıñırda» daa beter vaziyetke oğradı. O, ana-babası yaşağan Qırımğa «Çonğar» kiriş noqtasından kirmege tırıştı.
Pasportnı köstergen Ringisni FSB hadimlerine sorğuğa ozğardılar. Amma bundan soñ oña Rusiye Federatsiyasına 2020 senesine qadar kirişi yasaq etilgenine dair vesiqa berildi. Vesiqada aytıla ki, oña «devletniñ mudafaası ve havfsızlığı, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığını qorumaq» içün Qırımğa kelmege yasaq etile.
Anastasiyanıñ zanınca, bu yasaq onıñ faaliyetinen bağlı.
«Ukrain jurnalisti olğanımdan ola bile. Qırımda olğanlarnı ukrain matbuatında çoq aytmasınlar dep. Onı «qapatalar» kibi kele maña. Al-azırda qırımlılar suvaltı gemisine mingenler, olar yalıñız Rusiye mediasını köreler», – dedi jurnalist.
Ringisniñ aytqanına köre, onıñ Qırımğa kiriş yasağı Rusiye vatandaşı olğan «Podrobnosti nedeli» yayınınıñ icadiy prodüseri Mariya Stolârovanıñ Ukrainadan sürgün etilmesine cevap ola bile. Malüm ki, fevral 24-te Ukraina havfsızlıq hızmeti (SBU) onı «Ukraina mentfaalarına zarar ketirgen areketlerden» sebep sürgün etmege qarar aldı. Ukraina mahsus hızmetleriniñ malümatına köre, Stolârova Ukraina nezaret etmegen Donbass topraqlarında bulunğan edi ve, belki de, «DNR» ve «LNR» teşkilâtlarında iştirak etken edi.
Anastasiya Ringisniñ fikirince, kiriş yasağı – eñ beteri degil.
«Kirişimni yasaq ettiler, amma kirmege izin berip, qapatmaları da mümkin edi. Bu da ola bile», – dep qayd etti jurnalist.
Ringisniñ Qırımğa kirişi çetel adamınıñ kibi yasaq etildi
Ringisniñ aytqanına köre, o, kiriş yasağına razı degil ve oña mahkemede itiraz bildirecek. Anastasiyanıñ pasportında Qırımdaki adresi qayd etilgen. Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, oña Rusiye vatandaşlığı avtomatik şekilde berilmek kerek. Buña baqmadan, oña çetel adamına kibi kirişini yasaq ettiler.
Qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi Sinaver Kadırov da aynı vaziyetke oğrağan edi. Daa üç qırımlı Qırımdan aynı şekilde quvuldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve mesleatçısı İsmet Yüksel, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev de aynı vaziyetke oğradılar.
Malümatnı qanunsız şekilde toplav
Anastasiya Ringis bildire ki, Qırımğa kiriş yasaqları daa çoq, faqat ukrain kütleviy haber vastaları bundan haberdar degiller. Onıñ aytqanına köre, memuriy sıñırda yüz bergen vaqiadan soñ tahminen yigirmi kişi aynı meselenen oña muracaat etti.
«Bu adamlarnıñ ikâyeleri daa banaldir. Bila Tserkva şeerinde yaşağan müendis anasını ziyaretke bardı. Soñra qomşusı onı begenmedi, yeli politsiyağa şikâyet ettiler, ve adamnıñ kirişi beş yılğa yasaq etildi», – dep ayta jurnalist.
Mustaqil qaynaqlar şimdilik bu malümatnı tasdıqlamay. Federal havfsızlıq hızmeti ve Rusiye akimiyetiniñ diger organları Anastasiya Ringisniñ yarımadağa kirişiniñ yasaqlanmasını ve «sıñırda» faallerniñ yaqalanmasını izaatlamaylar.
Ukrain akimiyetiniñ organları ve resmiy adamlarından jurnalistniñ quvulmasına şimdilik yalıñız haber siyaseti naziri Yuriy Stets seslendi.
«Bunıñ kibi bozuvlarğa köz yumıp baqıp olamaymız artıq, küçlerimizni birleştirmek kerek. Vatandaşlarımıznı aşalamaqnen beraber, tuvğanlarını körmekten marum qaldıralar. Bütün uquq qorçalayıcı teşkilâtlar, em ukrain, em halqara teşkilâtlarnı bu meseleniñ al etilmesine qoşulmağa çağıram», – dep ayttı nazir.
Bilgisayar ve telefonlarnıñ teşkerilmesi
Uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, FSB hadimleriniñ «sıñırda» keçirgen sorğu ve tintüvleri adiy bir şeyge çevirildi. Qıtaiy Ukraina ile memuriy sıñırdan keçken jurnalist, cemaat erbapları ve atta adiy insanlarnı em Qırım çıqışında, em kirişinde «subetleşmege» toqtatalar. Aynı vaqıtta, «subetler» ğayet nezaketli bir şekilde keçirile, malümatnı toplamaq içün degil, daa çoq adamlarnı qorquzmaq içün yapalar, dep aytalar Qırım.Aqiqatqa «sıñırda» FSB hadimlerinen laf etken insanlar.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, Rusiye hızmetleriniñ hadimleri bir de bir vesiqa tizmeyler, amma sorğu olsa, protokol olmaq kerek.
«Qanunsız areket eteler. Adamlarnı malümat toplamaq içün subetke alalar, asılında bunıñ içün bir sebepleri yoq. Adamlar cinaiy iş boyunca keçmey, cinayet yapılması ile şeklenmey. Demek, olarnı sorğuğa çekmek içün bir sebep yoq», – dep ayttı Skripnik.
Uquq qorçalayıcınıñ aytqanına köre, FSB hadimleri telefon ve bilgisayarlarnı alıp, malümatnı yazıp alalar. Skripnik qayd ete ki, bu qanunsız bir areket, çünki bunıñ kibi bir şey yalıñız cinaiy iş çerçivesinde ola bile.
Adamlarnen uzun subetleşip, telefon ve bilgisayarlarnı köstermege talap etelerOlga Skripnik
«İnsanlarnıñ malümatını qanunsız alda toplaylar. Köremiz ki, bu ukrain faalleri ve qıtaiy Ukraina ile alâqaları olğan insanlar», – dedi uquq qorçalayıcı.
Onıñ malümatına köre, Rusiye kiriş noqtasında faal olğanlardan ğayrı, memuriy sıñırnı sıq-sıq keçken insanlar da sorğuğa çekile. Skripnikniñ bildirgenine köre, bu adamlarnen uzun subetleşip, telefon ve bilgisayarlarnı köstermege talap eteler.


text:
2020 senesiniñ aprel ayı. Yalta yolunıñ eñ başındaki şahsiy sektor üstünde beş qulleli qubbe körüne. Dört qulle – Aqmescit Cuma Camisiniñ minareleridir, daa bir – qırmızı qulle kranıdır. Qırımda COVID-19 pandemiyası sebebinden özüni izolâtsiya etüv rejimine baqmadan, cami qurucılığı devam ete.
Qurucılar bir yıl keç qala – Qırımnıñ Rusiye akimiyeti camini 2019 senesi aprelniñ 21-nde açmağa vade etken edi. Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Qırımnıñ sürgün etilgen halqlarınıñ reabilitatsiyasına dair buyruğını imzalağanından 5 yıl keçken edi. Şimdi ise yañı müddetler aydınlatıla – 2020 senesiniñ iyün ayı.
Başta Cuma Cami eki prezident – Ukraina ve Türkiye – imayesi altında qurulacaq edi. 2014 senesi aprel ayında hatıra taşını ve bina temelini qoyacaq ediler. Qırımnıñ Rusiye işğali sebebinden planlar deñişti, artıq Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannı Rusiye prezidenti cami açılışına davet ete.
İşğalden soñ Rusiye eyyeti erkânında Türkiyege bir qaç kere barğan Rusiye Devlet dumasınıñ Qırım deputatı Ruslan Balbek ise cami açılışı «halqara bayram» olacaq, dep ayta: «Qırımtatarlar, musulmanlar öz evinde Cuma Cami açılışında pek müim musafirlerni qarşılamağa azırlanmalı».
Bazı qırımtatar faalleri de cami qurucılığını «savap iş» dep adlandıra. Aynı vaqıtta qayd etkenlerine köre, cami diniy sebeplerden taqip etilecek yañı insanlarnı tapacaq «FSB yeri olmamalı». Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ fikirince, Aqmescitteki Cuma Caminiñ gumanitar ya da içtimaiy-medeniy vazifesi yoq: «Putinniñ imic leyhasıdır, Keriç köprü, «Tavrida» yolu ve ala limanı kibi».
Cuma Cami qurucılıqnıñ bu basamağında nasıl körüne – Aqmescitten kelgen fotoresimlerde baqıñız.


text:
Yanvarniñ 7-sinde yarımadada Qırımnıñ cenübiy yalısında eñ sıcaq, Aqmescitte ise eñ suvuq olacaq. Bunı yarımadanınıñ gidrometeorologiya merkezi haber ete.
Qırım sinoptikleri bergen malümatqa köre, Aqmescitte yağanaqlarsız deñişici bulutlılıq beklenile. Gece ve saba yolnıñ bazı qısımlarında buzlavuq olacaq. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s, bazı yerlerde 17 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +1...+3 derecede.
Aqyarda bulutlılıq, yağanaqlar olmaycaq. Şimal-şarqiy yel 12-17 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +1...+3 derecede.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +5...+10 derecede.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Kündüz yağmur. Gece ğarbiy yel, kündüz cenübiy 15-20 m/s, bazı yerlerde 17 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +8...+10 derecede.


text:
Rusiyeniñ Salavat şeerindeki (Başqortıstan) koloniyada tutılğan qırımlı Ruslan Zeytullayevni dekabrniñ 21-nde Ukraina konsulı ziyaret etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi haber ete.
Faallerniñ malümatına köre, Zeytullayev onıñ adresine çetel mektüpleriniñ kelmesi meselesinde yardım istedi, çünki soñki vaqıtları olarnı almay eken.
Haber etile ki, Ukraina konsulı koloniya reberliginden Zeytullayevge ömür arqadaşınen uzun körüşüv aqqı berileceginden tasdıq cevabını aldı, apayınıñ kelmesi 2018 senesi dekabr ayına planlaştırıla.
Zeytullayev Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ bölügini teşkil etkeninde qabaatlanıp mahküm etilgen edi.
2017 senesi iyül ayında Rusiye Yuqarı mahkemesi Zeytullayevniñ apis müddetini 15 yılğa arttırdı. Buña cevap olaraq Aqyar sakini açlıq ilân etti.
Ukraina Tış İşler Nazirligi müddetniñ arttırmasına qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, maqsatqa bu irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımnıñ Aqmescit rayonında mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimovnı tintüv vaqtında atıp öldürdi. Resmiy versiyağa köre, erkek «qıdıruvğa ilân etilgen halqara terror teşkilâtınıñ azası olıp», FSB hadimlerine qarşı ateş açtı.
Aynı vaqıtta Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye quvetçileriniñ versiyasına işanmağanını bildirdi, Ukrainanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası adiseni tedqiq etmek ve onıñ uquqiy tasnifini yapmaq içün kerekli tedbirler ala, dep qayd ete. İşğal etilgen Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komiteti «uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ ayatına qast etüvden şübheli sayılğan» (Rusiye Ceza kodeksiniñ 317-nci maddesi) Aqmescitniñ 49 yaşında sakinine qarşı cinaiy dava açtı. Rusiye quvetçileri tarafından Özbekistan vatandaşınıñ öldürilüvi ile facia tafsilâtları Qırım.Aqiqat Radiosı yayınında aytıldı.
Mayısnıñ 11-nde saba erte «Qırım birdemliginiñ» faalleri Rusiye FSBsi Qırımnıñ İçki rayonındaki Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyüniñ sakini Ayub Rahimovnıñ evinde tintüv keçire, amma özü evde yoq, tek apayı ve eki balası bar, dep bildirdi. Daa soñra Aqmescit civarındaki Dubki köyünde keçirilgen tintüvler aqqında haber etildi, anda Rahimov qurucılıq işlerinen oğraşqan eken. Vesiqalarda Rahimovnıñ adı Nabi dep keçe, o, Özbekistan vatandaşı ola ve bir qaç yıl evelsi Rusiyeden Qırımğa qorantasınen beraber köçti.
«Qırım birdemliginiñ» faali Raul Dittannıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, quvetçiler Dubki köyünde ötkerilgen tintüv yerinde uzaqtan bile foto ve video çıqarmağa yasaq etti.
Saat ekilerde ritual hızmet maşinası keldi, insanlar daa 20 metrge çetleştirildiRaul Dittan
– Anda uylu vaqtına yaqın keldim: soqaqta evden tahminen yüz metr mesafede eki OMON hadimi turıp, insanlarnı kirsetmegen edi. Anda zenaatdaşım bar edi – o, quvetçiler foto ve video çıqarmağa izin bermeyler, dep ayttı. Etrafta em vatandaş qıyafetinde, em mahsus urbada hadimler yüre edi, men telefonnı çıqarıp, kamera açtım ve çıqarıp başladım. Faqat OMON hadimlerinden biri yapmamağa rica etti, çünki operativ-qıdıruv tedbirlerini qayd etmek yasaq ola. Men ise tedbirler yüz metr uzaqlıqta, evde, keçirile, men ise olarnı çıqarmayım, dep cevap berdim, – başqa ne kibi qanuniy sebepler ola bile? O, bunıñ içün qanuniy sebepke ihtiyacı yoq, dedi – maña video çıqarmağa yasaq etmege istey eken. Saat ekilerde ritual hızmet maşinası keldi, insanlar daa 20 metrge çetleştirildi, ve biz anda ne olğanını körip olamadıq.
Raul Dittan, kelgenler anda birisi öldürilgenini endi tahmin etip başladı, çünki ateş sesleri eşitilmegen edi, dep qayd etti. Onıñ aytqanına köre, Rahimovnıñ qomşuları ses ve patlavlar eşitildi, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov mayısnıñ 12-nde Facebook saifesinde bir kün evelsi tedbirlerde iştirak etken Rusiye quvetçilerine teşekkürler bildirdi. Aksenovnıñ aytqanına köre, olar «qırımlılarnı terror telükesinden qoruy».
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye quvetçileriniñ Dubki adiselerinen bağlı versiyasını şübhege oğartqan beyanatını aydınlattı:
Bu telükeli bir şey. Qırım işğali başlağanından böyle bir şey daa olmağan ediRefat Çubarov
«FSB hadimleri bizni Nabi Rahimov tirengenine işandırmağa tırışa, olar öldürilgen insanğa ait kibi tanıtılğan granata ve diger silâ parlçalarını köstere. Faqat FSB Kavkazda insanlarnı öldürip, olarğa gizliden silâ qoysa, böyle usullarnı nasıl qullana yahşı bilemiz. Bu telükeli bir şey. Qırım işğali başlağanından böyle bir şey daa olmağan edi, quvetçiler insanlarnıñ evlerine kire, olarnı öldüre, soñra silâ qoya ve insan tirendi dep onı öldürgenini daa aytmadı. Bu ilk oldı».
Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanovanıñ advokatı Siyar Paniç Rusiye quvetçileri mayısnıñ 11-nde kün devamında oña aqayınen bağlı yalan malümat berdi, dep ayta.
Sohiba şaat olaraq sorğuğa çekildi, davanı tahqiqatçı aytmadı, tek dava nomerini ayttıSiyar Paniç
– Çift uzun zamandır Rusiye Federatsiyasında yaşay, 2015 senesinden berli Qırımda yaşay. Nabi boyacı olıp, qurucılıqta çalışa ve qorantasını baqa edi. Bir – bir buçuq yılğa para qazanmağa kete edi, qaytıp, belli bir müddet evde qala edi. Olar Özbekistan vatandaşları ola, bu Sohiba ve eki balasını migratsion hızmetine ketirmek içün sebep oldı, anda saat birge qadar qaldılar. Soñra olarnı Qırım ve Aqyardaki Baş tahqiqat idaresine alıp ketkenler, saat 17:30-nda men keldim ve tahqiqatçı sorğu başlattı. Sohiba şaat olaraq sorğuğa çekildi, davanı tahqiqatçı aytmadı, tek dava nomerini ayttı, amma bu bir şey ifade etmey. Oña aqayı tutuldı, dep aytqanlar, yani öldürilgenini haber etmediler. Sohibanıñ bukkal epitelini almağa tırışqanlar, amma razı olmadıq, çünki qarar sebepsiz edi. Biz bunıñ sebebini bilmey edik. Siyar Paniçniñ aytqanına köre, Rusiye quvetçileri çiftniñ 15 yaşında oğlunıñ da DNA örneklerini almağa tırıştı, faqat o da razı olmadı.
– Soñra tahqiqatçı qarar çıqarıp, ekspertizağa yollaycaq kepkasını aldı. Ekspertizalar aqqında vesiqalarda aytılmay. Sohibağa yañlış malümat berildi, aqayı öldürilgenini bilip, aqşamğa qadar tutuldı, dep aytqanlar.
Qırımlı aq qorçalayıcı, «Qırım birdemliginiñ» faali Lutfiye Zudiyeva yerli musulmanlar Rusiye quvetçileriniñ resmiy versiyalarına ne içün inanmağanını añlata.
insanlarnıñ dissonansı oldı, resmiy versiya olaraq aytılğanlar ve bu insan aqqında bilgenleri arasındaLutfiye Zudiyeva
– Lafta terror telükesi ile küreş Qırımda yedi yıldan berli devam ete – Rusiye Federatsiyası yarımadağa istilâ etkeninden berli. Şu sebepten insanlar böyle cinaiy davalarğa işanmay, çünki bir çoqunıñ oğlu, qardaşı, torunı ve başqaları uydurılğan qabaatlavlar boyunca apiste yata. Mında diniy kimlik meselesi de bar: öldürilgen insan din kütken musulman edi, qasaba sakinlerinen bağları bar edi. Şunıñ içün insanlarnıñ dissonansı oldı, resmiy versiya olaraq aytılğanlar ve bu insan aqqında bilgenleri arasında. Sohiba Qırımdan sürgün etile bile. Mahkemeniñ sürgün qararını beklegen kiçik ve çağına yetmegen balaları ne olacaq kimse bilmey.
Lutfiye Zudiyevanıñ qayd etkenine köre, ananelerge köre Nabi Rahimovnıñ cenazesi olacaq dep, öldürilgen insannıñ evi yanında mayısnıñ 12-nde musulmanlar toplaşıp başladı.
– İslâm normalarına köre, mevta bir kün içinde defin etile, lâkin Tahqiqat komiteti Rahimovnıñ naaşını bermeyip, eñ az eki ya da üç kün içinde mahkeme-tibbiy ekspertizalar keçirilecek, dep bildirdi. Daa soñra naaşnı bermege vade etkenler. Lâkin şimdi Rahimovnıñ Yanış Taqıldaki evi yanında tahminen 400 insan bar, ve faaller azbarda çadır qurula, dep bildire. Qorantağa qol tutmağa kelgenler Ramazan ayınıñ soñki künü anda iftar yapacaqtır.
2010 senesi mart ayında Özbekistan Milliy telükesizlik hızmeti Rahimovnı 1990 senesinden 1998 senesine qadar Rusiyede ve Özbekistanda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azası olğanından şübheli sayıp, cinaiy dava açtı. 2013 senesi Rusiye müessiseleri Rahimovnı yaqalap, onı eki kere vatanına yollamağa tırıştı, lâkin 2014 senesi yazda o, azatlıq aqqı bozula dep, Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etti. Mahkeme Rahimovnıñ şikâyetini qabul etip, Rusiyeden oña mahkeme ve maneviy masrafları içün 17 biñ euro miqdarında ivaz tölemesini talap etti.
Rusiye insan aqları institutınıñ «Sığınaq aqqı» leyhasınıñ advokatı Kirill Jarinov bu dava nasıl yekünlendi, dep tarif ete.
Rahimovnı quvmağa tırışqanlar, lâkin Avropa insan aqları mahkemesi Avropa şartnamesi bozulğanını qayd ettiKirill Jarinov
– İnsan aqları institutınıñ uquqçıları ve advokatları Nabi Rahimovnıñ menfaatlarını Avropa insan aqları mahkemesinde temsil etti, em onı Rusiyeden yollav meselesinde, em Rusiye Federatsiyasında sığınaq istev muracaatında. Onı o vaqıt «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlağan ediler, Rahimov halqara qıdıruvğa ilân etildi, lâkin cinaiy mesüliyetke çeküv müddeti bitti, onı Özbekistanğa öyle de teslim etip olamadılar. Soñra Rahimovnı quvmağa tırışqanlar, lâkin Avropa insan aqları mahkemesi Avropa şartnamesi bozulğanını qayd etti: Özbekistanğa sürgün etilse, işkence telükesi, insaniy olmağan, sert yanaşuv telükesi bar edi. Soñra onı mahsus müessiseden azat etip, Rusiyede bir qaç kere uzatılğan sığınaq bergenler.
Kirill Jarinovnıñ malümatına köre, Nabi Rahimov qanunğa riayet etip yaşadı ve yasaqlanğan teşkilâtlar ile alâqaları bar olğanını inkâr etken edi.
Al-azırda Rahimovnı qıdırmaylar – soñki vaqıtları Rusiyede de qıdırılmağan ediKirill Jarinov
– O, o vaqıt cinaiy faaliyet olmasa da, kerçek ya da uydurılğan diniy itiqatlar içün taqip etilgen diger onlarnen ve yüzlernen insan kibi, diniy sebeplerden taqip etilgenini aytqan edi. Rahimov Moskvada migratsion hızmetinde qayd etilgen edi, ara-sıra migratsiya meseleleri idaresini ziyaret ete edi, Rusiye Federatsiyası uquq qoruyıcı organlarınıñ diqqatı üzerinde edi. 2019 senesi Rahimovnıñ menfaatları içün Migratsiya meseleleri baş idaresine muracaat etip, onı migratsion esapqa almağa rica ettik – bu onıñ teşebbüsi edi. Baş prokuratura onı teslim etmege razı olmağan soñ, Özbekistan talabınen Rusiyede qıdırıluvı toqtatılmaq kerek edi. Al-azırda Rahimovnı qıdırmaylar – soñki vaqıtları Rusiyede de qıdırılmağan edi.
Qırımtatar resurs merkeziniñ reberi Eskender Bariyev emin ki, Nabi Rahimov Rusiyeniñ yarımadadaki repressiv apparatınıñ qurbanı oldı.
İşğalciler Qırımda keçirgen repressiyalarğa baqsaq, meni bu qasevetlendirmege başlayEskender Bariyev
– Kerçekten qıdırılğan olsa edi, bunı bilip, insanlarnen körüşmez edi. Şimdi Rahimovnıñ ömür arqadaşına qarşı memuriy tahqiqat açıldı, o, ise rusça pek az bile, subetleşmege pek zor ola. İşğalciler Qırımda keçirgen repressiyalarğa baqsaq, meni bu qasevetlendirmege başlay. Yanış Taqılda olğanlar Kavkaz stsenariylerine pek oşay, tintüv vaqtında ya da Rusiye mahsus hızmetleri kelse, qadınlar çıqarıla, erkekler ise terrorist kibi mahkeme ve tahqiqatsız öldürile. Şimdi bu aqta aytmasaq, problem işğal altındaki Qırımda da sistematik ola bile, dep qorqam. Evelden camlarnı qırıp, saba ya da gece evlerge kire, insanlarnı qorquza ediler, amma öldürmek içün silâ qullanmağan ediler. Qırımlılarnıñ birdemlik köstermesi akimiyet içün yahşı bir işaret ola.
Eskender Bariyev, laf Rusiye quvetçileri aytmağa tırışqan terrorizm ile küreş aqqında degil, Qırımda farqlı fikirler ile küreş aqqında kete, dep tüşüne.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskoye) rayonında "Tavrida" trassasında yengil maşna yük maşnasınen çatıştı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildire.
Müessise malümatına köre, yengil maşnanıñ aydavcısı qarşı yolaqqa çıqıp, yük maşnasına uruldı.
Beyanatqa köre, yol qazasında üç adam zarar kördi. Nissan Qashqai maşnasınıñ 1971 senesi doğma aydavcısı, 1993 senesi doğma yolcusı ve 2020 senesi doğma bala yaralandı.
Keççe belli oldı ki, Nissan Qashqai maşnasınıñ 1991 senesi doğma yolcusı elâk oldı.
Salı künü, martnıñ 10-unda, aqşam qırımnıñ Qurman rayonında Dewoo Lanos ve Mersedes Sprinter maşnaları çalıştı. Doquz adam yaralandı.
Fevralniñ 13-ünde, Aqmescitte Opel Vectra ve Chevrolet Aveo maşnaları qazağa oğradı. Neticede üç adam yaralandı.
Bağçasaray rayonınıñ Ulaqlı (Glubokiy Yar) köyü civarında "Tavrida" trassasında fevralniñ 5-inde aqşam yol qazası oldı.


text:
İspanyalı senator Pedro Agramunt PASE reisi vazifesinden müddetinden evel istifa etmege mecbur qaldı. Bu vaqia Assambleyada bu meselenen bağlı rey berilmesine bir qaç kün qalğanda yüz berdi. Onıñ özü istifa etmesi, masharalıqnen öz vazifesini terk etkeni – Moskva tarafından qullanılmağa istegen ğarplı siyasetçiler içün ciddiy bir tenbilevdir.
Moskva ise, Pedro Agramuntnıñ ziyaretinen 100 faiz faydalanıp oldı, demek mümkün. Rusiye propagandası PASE reisi rusiyeli deputatlarnen beraber Suriyeni ziyaret etip, diktator Başar Asadnen quçaqlaşqanını köstermege ihtiyacı bar edi. Kreml bunı baş etmege yaradı. Agramuntnıñ siyasiy karyerasınen bağlı kelecegi işbu propaganda kampanyanıñ teşkilâtçılarını asla qasevetlendirmey edi. Aynı zamanda PASE reisinden böyle bir «cesür» adımı içün «banderalar», «amerikalı agentler», «rusofoblar» intiqam alalar dep añlatmaq mümkün edi. Moskva ise, intiqam ve rusofoblıq aqqında ikâye etmekni yahşı becere.
Bu insanlar demokratiyanı qullansalar da, ondan nefretleneler. Olar tek küçnü ürmet eteler
Elbette ki, ukrainalı oquyıcı, ğarplı bir siyasetçi Suriyege barıp kelmesinen öz itibarını feda etkenini añlamaqta zorluq çekmektedir. Agramuntqa bu ne kerek edi? Lâkin ğarplı siyasetçiler de çeşit türlü ola. Ancaq, Agramunt – bügünki künde İspanyanıñ idaresinde bulunğan Halq firqasınıñ üyken nesiline ait olğanını bilmek kerekmiz. Ukrainada pek az kimse onıñ nasıl bir firqa olğanını añlay. Er angi bir siyasiy spravoçnikten sizler olarnıñ sağ merkeziyetçiler olğanını bilmeñiz mümkün. Aslında Halq firqası avtoritar rejim yıqılğan soñ frankist firqasınıñ harabeleri üzerinde qurula ve çoqqa barmadan siyasiy arenadan bulunğan kerçek merkeziyetçişlerni sıqıp çıqararaq, solcularnıñ yekâne alternativasına aylâna. Onıñ teşkilâtçıları sırasına demokratiyanı qabul etmege mecbur qalğan Franko rejiminiñ sabıq memurları kire. Lâkin olar arasındaki ekseriyetiniñ demokratiyağa olğan munasebeti, sabıq kommunistlerniñ munasebetini añdıra.
Bu insanlar demoklratiyanı qullansalar da, ondan nefretleneler. Olar tek küçnü ürmet eteler. Aynı zamanda, avtoritar rejim devrinde olarnıñ muvafaqiyetli ömür tecribesi esapqa alınğan taqdirde, olar professionalca ayaq uydurğanlardan biri olğanları seyrek degildir. Agramuntnıñ rusiyeli arbiy uçaqlarınen asla problemi olmağanı ayrıca, zemaneviy Rusiyeniñ onıñ gençligi keçken o zamandaki frankist İspaniyağa oşağanı sebebindendir. İspaniyalı parlament azası - PASE qoltuğında bulunuvını degil de -hususan işbu uçaqta bulunuvını özüniñkiler arasında dep is etkenge oşay.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
“Eurovision-2019” yır yarışında jüri ve seyircilerniñ rey berüvi neticesinde Felemenk yırcısı Duncan Laurence ğalebe qazandı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Bu qarar beklenilmegen edi, çünki jüri rey berüvinde İsveçiya yarışçısı ögge çıqa edi, o aman-aman soñuna qadar Şimaliy Makedoniya vekilinen yarışlaşa edi.
Konkursnıñ finalı mayıs 18-inde İsrailde Tev Avivde keçti.
“Eurovision-2019” yarışını ilk sefer 1956 senesi, Avropanı Ekinci cian cenkinden soñ birleştirmek içün keçirgen ediler. Şimdi onıñ seyircilerniñ sayısı pek büyüktir - 200 nillion adamğa qadar.


text:
“Bu festival Ordu şähärendä inde dürtençe yıl bara ikän. Bu şähärdä elek narkomaniya probleması bulğan. Menä şularnı beterü öçen şähär xakimiyäte çara uylap tapqan. Bu çara bularaq, älbättä, sänğät arqılı balalarğa taesir yasaw nigezendä menä şuşındıy festival oyıştırğannar.
İke ay elek älege festivalgä üzebezneñ iñ matur spektakllärebezneñ yazmasın cibärdek. Balalar öçen bik küp spektakllär säxnägä quyabız. Maqsatıbız - klassik yäki proza äsärläre ürnägendä balalarğa tärbiyä birü. Bu Musa Cälil äsärläre, Ğabdulla Tuqaynıñ “Şüräle”, “Su anası”, “Peçän bazarı” spektakläre, Ğayaz İsxaqinıñ “Ostazbikä”, “Sönnätçe babay”, “Käläpüşçe qız” spektakläre. Älege spektaklär aşa bez balalarğa nindi tarafta bulırğa tiyeşlege fikeren täqdim itäbez. Kiläse yılda, älbättä, bezneñ bik zur telägebez yänädän menä şuşı Ordu şähärendä spektaklebezne kürsätü.”
Xalıqara teatr festivale belän tanışu öçen Ordu qalasına qunaq bularaq çaqırılğan Qazan yäş tamaşaçılar teatrı baş rejissorı Renat Äyupov belän bergä teatrnıñ äydäp baruçı artistı Marsel Maxmutovnıñ ta Törkiyäneñ Qaradiñgez buyında törek teatr sänğäte häm şulay uq festivaldä qatnaşqan başqa il sänğätçeläre belän tanışu mömkinlege buldı. Marsel äfände añlata:
“Demokratik festival. Ni disäk tä barısı da balalar öçen. Barısı da sänğäti yaqtan uylanılğan, barısı da qamil, minemçä. Törle akterlarnıñ uyınnarın qarıysıñ, alarnı küzätäseñ häm üzeñneñ icatıñnı bäyäliseñ. Bik küp aralaşabız İtaliya artistları belän, Räsäydän qalmıqlar belän. Söyläşergä süzlär bik küp, çönki tema ber: ul icat, teatr, sänğät.”
Ordu qalasında teatr wäkilläre, üzara tanışıp, üz ostalıqların häm täcribälären kürsätkän bulsa, Törkiyä başqalasında isä fän eşlekleläre ğilmi mäğlümatläre, belemnäre belän urtaqlaştı. Ankarada ütkärelgän II Törkiyät tikşerenüläre simpoziumı törki dönyanıñ mäşhür urtaq ğalime Qaşğarlı Mahmud häm anıñ däwerenä bağışlandı. Tatarstannan öç keşe qatnaştı: tanılğan ğalim Mirfatix Zäkiyev belän bergä yäş ğalimälär Güzäliyä Xaciyeva häm Zöbäydä Biktahirova. Zöbäydä tutaş xalıqara konferentsiyälärgä inde iyäläşä başlağan bulsa (Aqşähär qalasında uzdırılğan Xuca Näsretdin cıyılışında da qatnaşqan ide), Güzäliye tutaş Törkiyädä ütkärelgän fänni cıyında äle berençe tapqır qına qatnaşa. Güzäliyä Xacieva tä’sirläre belän urtaqlaşa:
“Törek dönyası ğalimnäre belän bez, älbättä, kitaplar aşa, alarnıñ xezmätläre aşa tanışıp beleşä idek. Bügen inde turıdan-turı üzläre belän tanışu mömkinlege buldı. Bu bezneñ öçen zur forsat inde. Menä şuşı fiker alışu, bigräk tä fän dönyasındağı fiker alışuı forsatına iyä buldıq şuşı simpoziumda qatnaşıp.
Simpozium bik oşadı. Törki tellärdä ir-at isemnäre häm alarda tipologik berlek. Tabiğät kul’tı belän bäyle isemnärneñ niçek itep Mahmut Qaşğarlı süzlegendä çağılışın tikşerdem. Tabiğät kul’tı belän bäyle isemnär bik küp häm alar bezneñ törki xalıqlarnıñ urtaq xäzinäse bulıp tora. Bügenge köndä dä qullanılış tabalar häm alar inde bügenge köndä turıdan-turı kul’t belän bäyle tügel, mäsälän, ay, qoyaş kul’tı belän bäyle tügel, ä barı tik motiv bulıp qına kilalär. Mäsälän, ay kebek matur yäisä qoyaş kebek matur kebek motiv räweşendä kilälär.”
Xalıqara fänni cıyınnarda qatnaşu täcribäsenä iyä bulğan tanılğan ğalim Mirfatix Zäkiyev isä, yäş ğalimnärneñ dä xalıqara fän dairälärendä tanıla başlawnıñ bik uñay häm möhim waqiğa buluına basım yasap, üzeneñ fikerlären häm kiñäşlären dä citkerä:
“Min inde Törkiyädä 1972 yıldan birle kilep dokladlar söyläp yörim. Ğalimnärneñ kübese tanıy, belälär. Min dä alarnı beläm. Urtaq fikerdäge ğalimnär bar häm urtaq fikerdä bulmağannarı bar. Yäşlär äle traditsion yünäleştä iske kitaplarnı uqıp, türklärne dönyağa Ural tawlarınnan ğına, Altay tawlarınnan ğına soñınnan ğına taralğan dip ışanıp yörilär. Kiläçäktä, bälki, äle türklärne bez dä kiñ Awrupa xalıqları kebek borınğı xalıqlar, dip äytä alırbız. Törkilärneñ bik borınğı çorları turında doklad söylädem. Törkilärne traditsion tarix fänendä bezneñ eradan soñ VI, VII, VIII yözlärdä formalaşıp soñınnan ğına cir şarına, Yevraziyägä taralğan, dip yazıp kilälär. Türk süze şulay taralğan, läkin türk süzenä qadär türklärneñ başqa isemnäre bulğan. Menä şul isemnärdän çığıp min türklärneñ xäzer qayda yäşäsälär, dürt meñ yıllar elek şuşında yäşägännär dip, isbatlarğa tırıştım.”
Törkiyädä ütkärelüçe xalıqara cıyınnar monnan arı ölkän buın wäkilläre belän yäş varislarnıñ oçraşıp, fiker alışularına da mömkinlek birä.