text:
Sankt-Peterburgda er sene keçirilgen Nefretke qarşı yürüşte eki aktsiya iştirakçisi yaqalandı.
Yaqalanğan kişilerniñ biri Ukraina bayrağını, digeri ise, qırımtatar bayrağını tutqan edi. Levhalarnıñ birinde «Ukrainağa qarşı nefret cinayetleri» sırasında qırımtatarlarğa ve Ukraina tarafını tutqan faallerge qarşı repressiyalar qayd etile.
«Bu, bizim qabaatımız ve bizim milliy ayıbımızdır!» – dep yaza leyhanıñ müellifi.
Yürüş Vasilyev adası aqrebinde başlandı, iştirakçiler – tahminen yüz adam – Saharov meydanına keçti, bu yerde Rusiyeniñ Ukrainağa nisbeten siyasetini muzakere etti ve merasimniñ manası aqqında hatırlattı. Bu an eki kişi yaqalandı.
Bundan evel uquq qoruyıcılar toplaşqan insanlarğa haber etti ki, yürüşniñ keçirilmesine razılıq berildi, amma bayraq ve şiarşız, dep bildire Fontanka.ru. Böyleliknen, yürüş uyğunlaştırılmağan serbest «kezintiler» şeklinde keçirildi, çünki şeer memurları, keçken sene kibi, merasimni keçirmekni red etti.
Nefretke qarşı yürüş — er sene Sankt-Peterburgda keçirilgen yürüştir, merasim dayanuvsızlıq, ksenofobiya ve cınıs, ırq, millet, teri renki, til, tamır, mal-mülk ve vazife, içtimaiy mensüplik, yaşağan yer, din mensüpligi, fikir, cemaat teşkilâtlarında iştirak etüv ayırımlarına qarşılıq kösterüvine bağışlanğan.
Aktsiya 2004 senesinden başlap, nefret cinayetleri boyunca mahkemelerde ekspert olaraq iştirak etken, neomilliyetçiler tarafından öldürilgen alim-antropolog ve uquq qoruyıcı Nikolay Mihayloviç Girenkonıñ hatırasına ve onıñ doğğan kününe (oktâbr 31) bağışlanıp, keçirile.
Yaqalav kadrlarını 10-cı daqqadan seyir etiñiz.


c: text/html

text:
Qırım ilhaqından 5 yıl keçse de, Ukraina yarımadanı oña ait işğal altındaki topraq dep saya, dünya memleketleriniñ ekseriyeti oña bu ceetten qoltuta. Faqat işğalden qurtaruv meselesi tek halqara toplulıqqa degil, Ukraina ükümetine de yönelgendir, o, yapqan areketlerinen bu esnasnı ya qolaylaştıra, ya zorlaştıra bile.
Ukraina koyğan küç-quvetinen Qırımnıñ işğalden qurtuluvına ne qadar yaqınlaştı, ekspertler Qırım.Aqiqat ve «UA: Krım» Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü munasebetinen keçirgen leyhasında alıp barıcılar Osman Paşayev ve Andrey Kulikov ile muzakere eteler.
Ukrainanıñ tele ve radio meseleleri milliy şurasınıñ azası Sergey Kostinskiy emin ki, Ukrainağa Rusiyege qarşı turmasında yeterli qadar halqara yardım kösterile.
Ortaqlarımıznıñ yardımınen duşmannı toqtatmağa çare oldı, onıñ iqtisadiyatına zarar ketirileSergey Kostinskiy
– Asılında, acayip bir şey oldı. Küçük memleket – iqtisadiyat aqqında aytam, Rusiye içün pek müim olğan topraqnı aytmayıp – istilâcı devlet tarafından yapılğan basqığa dayanmağa yardım etken eñ büyük, eñ küçlü ğarbiy memleketlerniñ yardımını aldı. Bir özümiz qalsa edik, belki de, Ukrain isyan ordusınıñ taqdirini tekrarlar edik – ormanlarda saqlanıp, duşmannı urar edik, amma bir özümiz olğanını is eter edik. Kene yahşı, öyle olmadı, ortaqlarımıznıñ yardımınen duşmannı toqtatmağa çare oldı, onıñ iqtisadiyatına zarar ketirile. Bizge yapa bilecek bir çoq şeyni yapmaylar, gibrid usullarnı qullanalar. Amma açıq cenk yoq, şeerlerimiz bombardıman etilmey, duşmannıñ ordusı ileri ketmey.
Ukraina informatsion siyaset naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ fikirince, memleket Qırımnıñ işğalden qurtaruvı içün mesüliyetni halqara toplulıqqa yüklemey.
İşğal etilgen topraqlarda yaşağan vatandaşlarımız içün tasil aluvnı qolaylaştırsaq, siyasiy mabüslerniñ qorantalarına yardım etsek, bizler endi işğalden qurtaruvnı yaqınlaştıramızEmine Ceppar
– Birinciden, telükesizlik ve barışıq – dünyanıñ mesüliyetidir. Böyle meselelernen oğraşqan mahsus meydançıqlar bar, misal olaraq, BM. Hatırlatam, 1994 senesi emsalsiz adım atıldı, Ukraina dünyada üçünci nükleer silâ arsenalından telükesizlik kefaleti içün vazgeçti. Mence, bu vaziyette memleketniñ yardım beklemek aqqı bar. Elbette, bu iç vazifelerini unuttırmay. «Qırımnıñ işğalden qurtaruvına yaqınlaştıqmı?» sualini doğru dep saymayım, mında kritik kütle olmalı. Dünyanıñ er bir rezolütsiyası ve Ukrainanıñ er bir adımı, meselâ, işğal etilgen topraqlarda yaşağan vatandaşlarımız içün tasil aluvnı qolaylaştırsaq, siyasiy mabüslerniñ qorantalarına yardım etsek, bizler endi işğalden qurtaruvnı yaqınlaştıramız.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov vaqıt Ukrainağa qarşı çalışa, dep israr ete.
– Bugün maña telefon etip, bir şey yollağanlarını aytqanlar. Baqsam, köpürde bir banner asılğan, «Rusiye, def ol! Qırım – bizim evimiz!» yazısı bar. Bunı Qırım vatanperverleri yaptı. Menim içün yarımadada yapılğan bu areketler esas Ukrainadaki «boş laflardan» qat-qat emiyetli ola. 5 yıl pek çoq olğanını añlamaq içün Qırımdaki insanlarnı eşitmek bizim içün müim. Sual, kerçekten, pek doğru ve qıyın, ve oña tam bir cevap yoq: işğalden qurtaruvğa qaç metr ya da kilometr yaqınlaştıq. Şunı aytmaq mümkün ki, aksine, Rusiye Qırımda daa tamır atmadı, qaytmaycaq noqtağa yetmedi. Bunı müsbet bir şey dep adlandırmaq mümkün: Qırımnı qaytarmaq içün bütün imkânlarımız bar. Amma bizim içün Qırım qaytarılmağan er daqqa onıñ qaytarıluvını yaqınlaştırmay.
Qırımlı siyasetşınas Yevgeniya Gorünova ukrain cemiyetinde Qırımnen bağlı tüşüncelerge diqqat ayırmağa teklif ete.
Qırım er birimiz içün daimiy mevzu olsa, ukrain cemiyetinde Qırım meselesi bam-başqa duyğular doğurırEvgeniye Gorünova
– İleride Qırımnı işğalden qurtarmaq içün yeterli qadar yapamızmı? Bu tek memurlarğa, deputatlarğa berilgen bir sual degil – cemiyetke berilgen bir sual. O, Qırımnı qaytarmaq kerekligini is etemi? Yarımada fevralniñ 26-nda, martnıñ 16-nda mevzu ola, amma daimiy sürette olmay, ne içün? Qırım er birimiz içün daimiy mevzu olsa, insan prezident, ükümet ya da başqa birisi tarafından areket beklemeyip, özü bir şey yapmaq kerekligini añlamağa başlar, ve ukrain cemiyetinde Qırım meselesi bam-başqa duyğular doğurır. Qırımdaki fikirlerge baqsaq, anda Ukraina siyasetinen meraqlanalar. Qırımlılar Ukraina siyasetinen meraqlanğanı qadar Rusiye siyasetinen meraqlanmay. Olar ukrain informatsion alanında qalalar, bu pek yahşı. Eñ esası olarğa em esas Ukrainada, em Qırımda olıp keçkenler aqqında doğru malümat bermemizdir.
Ukraina işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgenlerniñ meseleleri naziriniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi dey ki, qırımlılarğa Ukraina kerek, hususan biometrik çetel pasportları ve diger vesiqalarını resmiyleştirüv meselesinde.
– Herson vilâyetindeki memuriy sıñırdan keçüv sayıları ep artmaqta. İşğal altındaki topraqlarda vatandaşlarımıznen ağlarımız saqlap qala. Monitoringimizniñ neticelerine köre, insanlar soy-soplarını ziyaret etmek içün ketmey – bu soñki nevbette. Birinci yerde – vesiqa resmiyleştirilüvi, ekinci yerde – tibbiy hızmetler, üçünci yerde – oquş. İşğal etilgen topraqlarda vatandaşlarımıznıñ ihtiyacı olğan şeylerni devletimiz teklif ete bile, bu pek müim.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şanğay Xezmättäşlek Oyışmasınıñ Bişkäktäge soñğı utırışında, Tacikstan Saqlanu Ministrı Şärali Xäyrullayev, Äfğanstanda igelgän Afyun uñışı cıyılğannañ soñ suğışçı törkemnärneñ Üzäk häm Könyaq Aziädä äwzemeräk xäräkät itä başlıyaçaqlar digän farazıñ beldergän ide.
“Al-Qaidä, Taliban häm Üzbäkstan İslamçı xäräkäte yün ayınnañ başlap eşçänleklären arttıraçaq. Alarnıñ Färğana Üzänlegendäge täserläre mäsäläsenä kilgändä, bezne kübräk Üzbäkstan İslamçı xäräkäte borçıy. Mäğlüm bulğança, alar çit illärneñ xökümätläre tarafınnañ finanslana, häm alar üzläreneñ barlığıñ kürsätergä tiyeş, ägärdä eşçänlek kürsätmäsälär, aqça yärdeme bulmayaçaq.” Xäyrullayev, Üzäk Aziadağı berektäşläre aldında çığışında, Üzbäkstan İslamçı xäräkäte äğzäläre eşçänleklärenä yul quymaw öçen Tacikstan häm Üzbäkstan çiklärendäge iminlekne artturı yulların qarağannarın belderde.
Räsmilärneñ kisätülärenä, Üzbäkstan İslamçı xäräkäte äğzälären qulğa alularğa häm xökem itülärgä qaramastan, qaysı ber küzätüçelär suğışçılarınıñ tağında äwzem bulularıñ kürsätüçe dälillär yuq di.
Tänqit belderüçelär, Üzäk Azia illäreneñ qatı xaqimiätlären, ildäge qarşı fiker häm fitnälärlärne bastıru öçen , üzlärenä qurqınıç yaniy dip kürsätergä tırışuda ğayepli.
Michael Hall, Xalıqara Krizis Törkeme dip atalğan Tabışsız analatik häm advokatlıq törkemeneñ Üzäk Azia proyekte bülege başlığı. Ul sonğı waqıtta töbäktäge xaqimiätlärneñ Üzbäkstan İslamçı xäräkäte qurqınıçı xaqında kisätülären artaçaq dip isäpli. Häm anıñ fikerençä, Räsmilärneñ bu yünäleşe Şanğay Xezmättäşlek Oyışması äğzäse bulğan Rusiä häm Qıtay kebek zur illärdän zurraq yaqlawğa layıqlı, terrorçılıqqa qarşı köräşkän qaderle berektäş il buluların kürsätü tırışlıqları.
Ozaq yıllar, Üzbäkstan İslamçı xäräkäte Üzäk Azia öçen törle däräcädä qurqınıç bulsa da, Quşma Ştatlar 2001nçe yılda Terrorçılıqqa qarşı köräş başlağannañ soñ, elekke zamannarğa qarağanda anıñ köçe xäzer inde küpkä kimide.
“Bu könnärdä Üzäk Aziada Üzbäkstan İslamçı xäräkäte qaldıqları bulırğa mömkin. Läkin alarnıñ Pakstandağıları belän yäisä üzaralarındağı bäyläneşläre ni däräcädä tora? Yäisä zur terorçı xäräkätlär başlarğa alar ni qadär sälätle… Bu bäylämdä alar turında nindider ber belderü yasawı bik awır. Minem uylawımça, törkemnär xaqında qurqunıç belän yanaw oçraqları bik açıq, bik açıq däräcädä, arttırılıp äytelä.”
Üzbäkstan İslamçı xäräkäte kebek törkemnärneñ töbäktä zur däräcädä ber totırıqsızlıq tudıra alaçaq köçkä iyä bulmawı turındağı qaraş belgeçlär arasında urtaq ber fiker. Läkin şulayda bu alar çiklängän terror eşçänlekläre alıp baralmas digän süz tügel.
Küzätüçelär Demokratik reformalarğa basım yasap, süz häm din ireklege artqan, säyäse eşçänleklär tıyılmağan çağında, Radikal törkemnärneñ Cämäğatçelek tarafınnañ yaqlanuı kimer ide dip farazli.
Fäqirlek xöküm sörgän Üzäk häm Könyaq Aziä kebek illärdä, küzätüçelär fikerençä, mondıy sotsial rizasızlıqlar törle şäkildä üzen kürsätüe ixtimal. Alarnıñ xäzerge waqıtta nindi qurqınıç tudıruına qaramastan, Üzbäkstan İslamçı xäräkäte kebek radikal törkemnär, keşelärneñ ömetsezlegen bik osta qullana belälär.


text:
Rusiye FSBsi, “Armânsk” kiriş-çıqış noqtasında Qırımğa başqa adamnıñ soyadına berilgen pasportnen kirmege istegen Ukraina vatandaşını tutıp aldılar, dep bildire. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti haber etti, dep yaza “Krıminform”.
Rusiye quvetçilerge köre, Ukraina vatandaşı “vesiqalarını mahsus deñiştirgen, çünki onıñ Rusiye kirmek yasağı bar edi”.
Aqayğa qarşı cinaiy dava açıldı, oña 4 yılğa qadar tevqif müddetini bere bileler. Bildirile ki, tutulğan adam çıqmamazlıq vesiqasını imzaladı.
FSB tutulıp alınğan ukrainniñ adını bildirmey. Onıñ da bu aqta tefsirleri yoq.


text:
2014 senesi martnıñ 18-nde Rusiye bir sıra halqara añlaşmalarğa binaen, özü Ukraina toprağınıñ mustaqil bir qısmı dep tanığan Qırımnıñ qanunsız işğalindeki soñki adımını attı.
«Biz qanınsız işğal etilgen Qırım aqqında unutmammız», ‒ denilmekte sekiz Avropa tış işleri naziri azırlap, euobserver.com saytında derc etken ortaq maqalesinde. Maqaleniñ muellifleri arasında:
Anders Samuelsen, Danimarka tış işleri naziri;
Sven Mikser, Estoniya tış işleri naziri;
Edgar Rinkevics, Latviya tış işleri naziri;
Linas Linkevicius, Litva tış işleri naziri;
Jacek Czaputowicz, Poloniya tış işleri naziri;
Teodor Viorel Milişcanu, Romaniya tış işleri naziri;
Margot Wallström, İsveçiya tış işleri naziri;
Pavlo Klimkin, Ukraina tış işleri naziri bar.
Qanunsız ilhaqqa qarşı çıqqan Qırımnıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarnen bir sırada, etnik ukrainler de repressiyanıñ esas nişan tahtası oldı
«Qırımnıñ sakinleri apansızdan de-facto Moskva ükümdarlığı altına tüştiler. Olarnı Rusiye vatandaşlığını qabul etmege ve Rusiye silâlı quvetlerinde hızmet etmege mecbur etiller ve bunıñ ekisi de halqara aq-uquqnı boza. Olarğa qarşı keñ kölemli repressiya siyaseti başlatıldı, bu ise insan aqlarınıñ keniş kölemde bozuluvına, hususan, siyasiy hulâsalarğa, KHV ve mekteplerniñ qapaluvı, qatillik ve insanlarnıñ ğayıp oluvına alıp keldi. Qanunsız ilhaqqa qarşı çıqqan Qırımnıñ tamır halqı olğan qırımtatyarlarnen bir sırada, etnik ukrainler de repressiyanıñ esas nişan tahtası oldı. Onlarnen insanlar uydurılğan qabaatlavlarnen mahkeme etildi. İşte, bu şekilde Ukrainanıñ kinorejissörı Oleg Sentsov da masharalıqnen «terrorizm» içün 20 yılğa azatlıqtan marum etildi», ‒ denilmekte maqalede.
Sentsov ve 60-tan ziyade diger siyasiy mabüs tez vaqıtta azat etilmek kerek, dep qayd ete nazirler.
Ayrıca Avropa Birligi Rusiyeniñ Qırımda ötkergen saylâvlarınıñ neticesini tanımay.
«Qırımnıñ qanunsız işğali Qara deñiz regionında havfszılıq tehdidini arttıra, amma onıñ aqibetleri bölgeniñ bayağı tışına çıqa. Al-azırda Rusiyeniñ Donbasstaki tecavuzınen beraber bir sırada, o Suvuq cenk bitkeninden berli Avropada istiqrar ve telükesizlik içün esas olıp hızmet etken Avropa havfsızlığı, qaideleri printsiplerini bozmaqtadır. Qırımda olıp keçkenler Ukrainadan ğayrı bizim epimiznen de alâqalı. İşte, onıñ içün biz Qırımnı ne unutır, ne de qaldırarmız», ‒ denilmekte beyanatta.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Qırım tahqiqat izolâtorında bulunğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevge Ukraina ekimleriniñ yiberilmesini talap ete. Bunı aprel 30-da Twitterde Ukraina TİNi sözcüsi Maryana Betsa yazdı.
Bildirüvde: «Aqmescit tahqiqat izolâtorında qanunsız yaqalanğan Uzeir Abdullayev kritik vaziyette buluna. Vaqıt endi saatlarnen ölçene. Ukraina ekimleriniñ yiberilmesini talap etemiz», – denile.
Aprel 30, bazarertesi künü Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkünler.
Daa evel Uzeir Abdullayevniñ advokatı ve apayı yaqın vaqıtta Cezalarnı içra etüv federal hizmetiniñ idaresi (UFSİN), tahqiqat izolâtorı, prokuratura ve FSBge, tsivil bir hastahanede munasip tibbiy yardımnıñ kösterilmesini temin etmek ve qabaatlanğanğa diagnozını bildirmek talaplarınen bir sıra arizalar bereceklerini bildirdiler.
Bundan evel Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ mülkiyet ve topraq nisbeti naziri Aleksandr Gordetskiy Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönovnıñ izni ile istifağa çıqtı.
Mütenasip vesiqa Qırım Nazirler Şurasınıñ saytında aşkâr etilgen.
Vesiqada aytılğanı kibi, Aleksandr Gordetskiy öz istegi ile ariza yazdı.
Gordetskiyni daa iyün ayında vazifelerinden boşattılar. Aksönov o vaqıt Qırım mülkiyet ve topraq nisbeti boyunca nazirlik tarafından imzalanığan bütün vesiqalarnı teşkerecek mahsus komissiyanıñ teşkil etilmesi aqta bildirgen edi.
Gordetskiy topraq ve mülkiyet nisbeti naziri vazifesine 2014 senesi okâtbr ayında tayinlendi.


text:
Yaqında qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mstafa Cemilevniñ oğlu Rusiye Federatsiyası vatandaşı olğanı aqqında malümatnı Facebook qullanıcısı Yuriy Fetiyev «Qırım Cumhuriyeti» boyunca Rusiye UFMS malümatına esaslanıp, bilidirdi.
Öz sözlerini isbaatlamaq içün qullanıcı Camilov (Cemilev) Hayser Mustafa oğlu adına vesiqalarnıñ fotolarını aşkâr etti.
«Camilov adliyeci Aleksandr Lisovoy tevsiyesi ile yapılğan cinayeti içün cezasını çekmemek maqsadında Rusiye vatandaşlığını qabul etti. Çünki 2014 senesi aprel 14 künü Rusiye Baş prokuraturası Qırım mabüslerine saylavnı bermege qarar alğan edi – Rusiye vatandaşlıqnı qabul etip, Qırımda qalmağa, ya da Ukrainağa ketip, anda cezanı körmege. Bunıñ ile Rusiye pasportını elde etken vatandaşlarğa nisbeten 2013 senesi dekabr ayında Rusiye Anayasasınıñ 20 yıllığı munasebeti ile kirsetilgen amnistiya qullana bilecek edi», – yaza Yuriy Fetiyev.
Aleksandr Lesovoy Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Hayser Cemilev Kiyevde qayd etilgeni sebebinden Rusiye vatandaşlığını red etmek içün bütün kerek olğan vesiqalarnı bergenini qayd etti. Vesiqalar em Aqmescitte, em de Moskvada taqdim etildi.
«Bundan da ğayrı, taqiqat izolâtorı yolbaşçısınıñ resmiy cevabında qayd etilgeni kibi, Hayser Cemilevge Rusiye vatandaşlığını red etmek içün vesiqalarnı taqdim etmege kerek olmağanı aqqında tarif etile, çünki o Kiyevde qayd etilgen»,– qayd ete advokat.
Lesovoy qayd etti ki, işbu malümat onı ayrette qaldırdı.
«Şuña diqqatıñıznı celp etmek isteyim ki, nasıl etip Hayser Cemilevniñ şahsiy vesiqaları ve Rusiye UFMS vesiqaları işbu şahısnıñ ellerine tüşti, em de bundan ne men, ne Hayser Cemilevniñ haberi yoq edi», – dedi advokat.
Hayser 2013 senesi mayıs 27 künü Bağçasaray evindeki azbarında yaqalanğan edi. Onıñ atışı neticesinden yerli sakin, 43 yaşında olğan Fevzi Edemov elâk oldı. Mustafa Cemilevniñ sözlerine köre, silânı oğlı onıñ evinden alğan eken.
Kiyevde etilgen ruhiy teşkerüv Hayserniñ sağlam olğanını kösterdi. Prokuratura onı yaramazlıq sebeplerden yapılğan öldürüvde qabaatlay. Maddeniñ cezası 10-15 yıllıq ya da ömürniñ soñuna qadar apis cezasıdır.
Yarımadanıñ işğalinden soñ Hayser Cemilevniñ işini Qırım «prokuraturasına» «hatalarnı tüzetmek içün» yolladılar. Bunıñnen beraber mayıs 15 künü Rusiye uquq qorçalayıcıları Hayser Cemilevniñ işi boyunca taqiqatlarğa inanmağanını aytıp, halq deputatı Mustafa Cemilevniñ evinde tintüvni keçirdiler.
«ДжaMилoB пpиHял rpaждaHcTBo Poccии пo coBeTy cBoero aдBokaTa AлekcaHдpa ЛecoBoro, чToбы избeжaTb yroлoBHoй oTBeTcTBeHHocTи зa coBepшeHHoe пpecTyплeHиe, Tak kak 14aпpeля 2014 roдa poccийckoй ГeHepaлbHoй пpokypaTypoй былo pacпpocTpaHeHo cooбщeHиe o peшeHии пpeдocTaBиTb kpыMckиM зakлючeHHыM Bыбop — пoлyчиTb poccийckoe rpaждaHcTBo и ocTaTbcя B KpыMy, либo oTпpaBиTbcя oTбыBaTb HakaзaHиe Ha ykpaиHy. Пpи эToM k лицaM, пoлyчиBши poccийckиe пacпopTa, MoжeT быTb пpиMeHeHa aMHиcTия, oбъяBлeHHaя B Poccии B дekaбpe 2013 roдa пo cлyчaю 20-лeTия KoHcTиTyции Poccии», – пишeT Юpий ФeTиeB.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan davalarda «Rusiye tarafınıñ qabaatlavı saçma olğanını isbatlamaq içün» Avropa insan aqları mahkemesine barmağa niyetlene, dep bildirdi.
Bu aqta Cemilev oktâbrniñ 5-nde Kyivdeki brifingde ayttı.
Matbuat konferentsiyasında iştirak etken advokat Nikolay Polozov da açılğan cinaiy davalarnıñ «uquqiy sebepleri yoq ve tamamen sahte ola», dep qoştı.
«Cinaiy davanıñ siyasiy sebepleri bar olğanı içün mahkemeniñ bir çoq bozuvı bar, hususan imaye aqqı, uquq alanı tamamen bozula», – dep qayd etti advokat.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
2013 senesi Hayser Cemilev babasınıñ tüfegini diqqatsız qullanıp, qorantasınıñ tanışı Fevzi Edemovnı öldürgeninde qabaatlı tanıldı. Qırım işğalinden soñ Rusiye tahqiqat organları davasını yañıdan tahqiq etmege istedi.
2015 senesi iyül ayında Avropa insan aqları mahkemesi Hayser Cemilevniñ davası boyunca qarar çıqarıp, onı SİZOdan azat etmege ve Rusiyeni sağlığına zarar ketire bilecek bir şey yapmamasına çağırdı.
2016 senesi noyabrniñ 24-nde Astrahan mahkemesi Hayser Cemilevge qarşı memuriy nezaret qararını lâğu etti. Bu Rusiye tışına çıqmağa imkân bere. 2016 senesi noyabrniñ 25-nde Hayser Cemilev koloniyadan azatlıqqa çıqıp, Kyivge ketti.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Yuqarı Radağa «Ukraina prezidentini vazifeden çıqaruv (impiçment) aqqında» qanun leyhasını kirsetti. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Qanun leyhasınıñ nomerası 1012, bugün qayd etildi.
Vesiqa metni parlamentniñ saytında şimdilik yoq, amma prezident onı acele baqılacaq dep qayd etti.
Daa evel prezident Volodımır Zelenskıynıñ Yuqarı Rada vekili Ruslan Stefançuk prezidentniñ impiçmenti aqqında qanun leyhası yañı çağırılış Yuqarı Rada baqacaq ilk qanun leyhalarından biri olacaq.
Avgustnıñ 29-nda saba doquzıncı çağırılış halq deputatları Yuqarı Radanıñ tantanalı toplaşuvında ant etti.
İlk iş kününde halq deputatları yañı parlamentniñ reberligini saylamağa, Nazirler Şurasını şekillendirmege, Ukraina telükesizlik hızmetiniñ reisi ve baş prokurornı deñiştirmege planlaştıra. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ nevbetten tış muracaatı yapılmalı.


text:
Rusiye Keriç boğazında köpür qurması qanınsız ve bu qurucılıqta iştirak etkenlerge qarşı şahsiy sanktsiyalar qullanılması mümkün. Ukraina adliye naziri Pavlo Petrenko dekabrniñ 7-nde derc etilgen «İnterfax Ukraina»daki intervyusında beyan etti.
«Bu – gemilerniñ areketi sıñırlana ve bizim topraqlarımızda qanunsız qurulış yapıla degen manağa kele. Aslında mesele daa ziyade bu esnasqa celp etilgen şirketlerge qarşı sanktsiyalar kirsetilmesinen bağlı», – dedi nazir.
Onıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ Keriç boğazındaki areketi, BMT (OON) Deñiz uquqı şartnamesinen bağlı olğanı içün, Ukrainanıñ BMT (OON) halqara mahkemesi çerçivesinde tribunal tarafından körip çıqılması içün açılacaqdavasına sebep oldı. Söz - Qırım ve Qara deñizdeki şelf ve tabiiy resurslarnıñ qanunsız şekilde qullanılğanı aqqında kete.
Keriç boğazında köpür qurulması kerekligi aqqında Putin ta 2014 senesi Qırım işğalinden soñ aytqan edi. Köpür 2018 senesine qadar qurulıp, 2019 senesi yaz aylarında işke tüşürilecegi vaad etilgen edi.
Ukraina infrastrukturası naziri Vladimir Omelyan iddia etkenine köre, Keriç köpüriniñ qurulışını acele sürette toqtamaq kerek ve bu yalıñız, Ukrainanıñ halqara ortaqlarınıñ basqısı ve Rusiyege qarşı kirsetilgen ilâve sanktsiyalar vastasınen yapılması mümkündir.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü olaraq qabul etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İşğal altındaki Qırımda insan aqları rezolütsiyasına qoltutqan Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ Üçünci komitet qararı cumhuriyetteki Kreml tarafdarı olğan qırımtatarlar içün müim aqibetler ketire bile. Endiden soñ Birleşken Milletlerniñ bütün vesiqalarında yarımada Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen toprağı olaraq qayd etilecektir. Bu vaziyette Rusiye prezidentiniñ memuriyeti, qırımtatarlar Rusiye Federatsiyası çerçivesinde «kelecegini belgiledi» kibi beyan ete bilecek boysunğan milliy idare organlarını qursa-qurmasa da, iç bir faydası olmaz.
Ukrain siyasetçileri, ekspert ve jurnalistleri qabul etilgen rezolütsiyanıñ aqibetlerini alâ daa muzakere ete. Büyük diqqat mustaqil insan aqları monitoring missiyasınıñ Qırımğa alınması ya da qırımlılarnıñ istilâcı memleket ordusına askerlikke alınmasına celp etile. Asılında, vesiqanıñ Qırım «akimiyeti» içün sistem aqibetleri ola bile. Şu cümleden milletlerara munasebetler meselesinde hiyanetlik yapqan vekilleri de aynısını köre bile.
Qırımtatarlar yarımadanıñ rus statusını sovetler zamanına keri qaytuv olaraq köreler
BMT rezolütsiyası yerli «akimiyet» üç yıldan berli şekillendirmege tırışqan boysunacaq milliy qırımtatar organlarınıñ qurulmasını manasız qaldırdı. Moskvanıñ qırımtatar alanındaki areketlerinde öz cizvit mantığı bar edi. Rusiye diplomatiyasınıñ «Qırım halqına» dair yayğarağa baqmadan, yarımadada olıp keçken «referendum» yarımadanıñ rus ealisine Ukrainadan ayırılma aqqını bermedi. Zapt etilgen topraqta yalıñız qırımtatarlar, qaray ve qırımçaqlar kelecegini belgiley bileler. Soñki eki halqnıñ vekilleri, maalesef, az qaldı. Tek qırımtatarlar qala. Olar yarımadanıñ rus statusını sovetler zamanına keri qaytuv olaraq köreler, bunıñ siyasiy alâmetleri de bar: millet mensüpligine köre basqı, medeniy assimilâtsiya, ana tili yasağı, tarihnıñ yañlış añlatılması ve tamır halqnı kelmeşekler olaraq kösterme ıntıluvları.
Medeniy memleketler Rusiye «referendumını» tanımadı. Eki buçuq yıl içinde Moskva Brüssel ve Washington Kremlniñ ukrain topraqlarında yapqanlarına köz yummacağına yaqınlaşmadı bile. Moskvanıñ işğal olunğan yarımada etrafındaki diplomatik çatışmada (büyük olmasa da) fayda körmege imkânı bar edi. Qırımtatar Milliy Qurultayında ekseriyetniñ aytqanlarına emiyet bermek kerek edi. Ya da tamır halqnıñ çoqluğı tanıycaq milliy idare organlarını şekillendirmek kerek edi.
Boysunğan «Milliy Qurultay» yarımadanıñ Rusiyege bağlı olmasına dair rey berüvni keçirir edi. Rusiye diplomatları ise bunı daa bir delil olaraq qullanıp olur ediler. Tamır halq bile BMT esas vesiqaları belgilegen aq-uquqları esasında «tuvğan yurtunda» yaşamağa azır. 2007 senesi qabul etilgen Birleşken Milletlerniñ tamır halqlar beyannamesi qırımtatarlarnıñ öz siyasiy qurulışlarını saqlap qalma ve pekitme imkânını kefil etmektedir.
Reberiyetinde şovinistler yer alğan Qırım «nazirler şurası» ve «devlet şurası» qırımtatarlarnıñ aqlarını sıñırlamaq içün elinden kelgenini yaptı
Nazariyede er şey mükemmel körüne edi, amma amelde Qırım «akimiyetiniñ» tamır halqqa nisbeten tam bir strategiyası olmağanı añlaşıldı. O vaqıt Rusiye prezidentiniñ daimiy temsilcisi olğan Oleg Belaventsev Şimaliy Kavkazda qullanılğan usullarnı kirsetmege tırıştı: para, şantaj, boysunmağanlarğa qarşı basqı. Aynı vaqıtta, reberiyetinde şovinistler yer alğan Qırım «nazirler şurası» ve «devlet şurası» qırımtatarlarnıñ aqlarını sıñırlamaq içün elinden kelgenini yaptı. Ana tilinde tasil berilmesi darma-dağın etildi.
2014 senesi baarden küzge qadar Kreml ve onıñ Qırımdaki hızmetçileri Meclisni «boysundırmağa» tırışıp, şimdiki «spiker muavini» Remzi İlyasov etrafında toplaşqan Qurultay delegatlarını sıylay ediler. Halq deputatları Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kirişleri yasaq etilgen soñ Qurultayğa benzetip, «Qırımnıñ qırımtatar areketini» şekillendirmege tırıştılar.
Anda qırımtatar memurlarını zornen topladılar, amma halq olarnı kerçekten öyle de tanımadı. Belli ki, İlyasovnı idare etken «spiker» Vladimir Konstantinovnıñ etrafında Rusiyege qoltutqan Qurultay «saylavları» meselesi bar edi. Halq böyle bir «maskaradnı» körmemezlikke urır dep, bu ğayeden vazgeçtiler. Kreml ögünde cumhuriyet «akimiyeti» böyle bir masqarağa azır degil edi. Qırım «Devlet şurası» saylavları kösterdi ki, qırımtatarlar siyasiy oyunlarda iştirak etmeycek.
Qırımtatarlar – Kreml yutturğan altın aktsiyadır. (Mücize oldı deyik) Moskva ve tarafdarları Qurultayğa oşağan bir şey qurıp, istegen qararlarnı alsalar da, netice sıfır olacaq. Rusiyeniñ ğamlı olıp meşur olğan Vitaliy Çurkin BMT toplaşuvlarında qırımtatarlar Qırımnıñ Rusiye statusına qoltuta kibi laflarnı biñ de aytsa, bunı boş laf olaraq körecekler.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, Aqmescit sakinlerini suvnen temin etken suv borusını artezian quyularından toldurıp başladılar.
Online rejimde suv berilüvi içün tulumbanı Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov açtı.
«Voda Krıma» müessisesiniñ reberi Vladimir Bajenovnıñ haber etkenine köre, quyulardan Aqmescitke 21,6 biñ metr kub artezian suvı çekilecek.
Onıñ aytqanına köre, bu «Partizanskoye suv anbarından suv alınuvını eksiltmege» yardım ete.
Akimiyet ileride er kün quyulardan 55 biñ kub suv çekmege planlaştıra.
«Berecek suvıñız şeerniñ suv ihtiyaclarınıñ dörtte birini qarşılaycaq. Aqımdaki sene, pek qurğaq yılda, bu kerekli bir şey. Qırım suvsız qalmaycaq», – dedi Aksenov.
Aksenovnıñ bildirgenine köre, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ qurğaq oldı. Mayısta Qırım suv anbarları 7,1 mln metr kubqa daa az toldı, dep bildirdi Qırımnıñ suv hocalığı komiteti.
Ukraina suv problemleri ve melioratsiya institutınıñ müdir muavini Mıhaylo Yatsükniñ fikirince, Qırım suv anbarlarınıñ yedekleri o qadar az ki, yazda yarımadada fevqulâde vaziyet ilân etilecek.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
İyünniñ 11-nde Ukraina baş naziri Denıs Şmığal Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Qırımğa Dnipro suvınıñ berilüv meselesi Ukraina kün tertibinde yoq, dep ayttı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Tarihnıñ şart meyili yoq deyler, amma bu yalandır. Asılında, e, şart meyili yoq. Faqat Solovyev ve Karamzinniñ masalları, «moğol-tatar zulumı», Aleksandr Nevskiy, sahte Tmutarakan taşı aqqında olmağan şeyler ve diger «yılnamelerniñ» sahte nushaları – bular şart meyili degilmi, olarğa kerçek şeylerge kibi çoqtan inanmaymızmı? «Tarih» aytqanımız fenomenge birisiniñ siyasiy tasavvurında tasvir etilgen şart meyili aqiqattan da ziyade aittir. Bazıda kerçek tarihımız yoq, onıñ yerine – «belki, öyle oldı» kibi tüşünceler mevcut, olarğa itiraz bildirmekten qabul etmek daa qolay.
Ekinciden, tarih ile deñev keçirmesini kimse yasaq etmedi. Onı terenden añlamaq içün ara-sıra özüne sual bermek yeterlidir – böyle olsa edi, ne olur edi?
Meşur qırımtatar mütefekkiri, Ulu Oca İsmail GasprinskiyXIX ve XX asırlarda Qırımnıñ tarihını közetip yaşasa edi, ne olur edi eken.
Meşur qırımtatar mütefekkiri, Ulu Oca İsmail Gasprinskiy 1914 senesi bu dünyanı terk etmese, XIX ve XX asırlarda Qırımnıñ tarihını közetip, bu künlerge qadar yaşasa edi, ne olur edi eken. Bağçasaraydaki evinde yaşap, Bağçasaray soqaqlarını dolaşır, qırımtatar halqınıñ Stalin repressiyalarını, sürgünlikni, 2014 senesiniñ Qırımnıñ yañı işğalini körer edi. Asılında, böyle bir şeyni tasavvur etmek bile zor, çünki Ulu Oca, biñlernen alim, mütefekkir, ilim, medeniyet ve siyaset adamı, vatanperver kibi, mahkeme tarafından «burjua milletçisi», «pantürkçü», «panislamcı» olaraq tanılıp, 30-ıncı seneleri qurşunğa tizilir edi. Eki ya da üç ömüri olsa edi, 1944 senesi mayıs 18-de sürgün etilir edi, ve, niayet, 2014 senesi oña, Cemilev ve Çubarovğa yapılğanı kibi, Poklonskaya biri kim olğanını da bilmeyip, Qırımğa, tuvğan evine, kirişini yasaqlar edi. Menim fikirimce, usul-i cedidniñ tesisçisi halqınıñ taqdirini yaşar edi. Mesele şu ki, o, bu künleri neler tüşünir edi, nasıl cevap berir edi, buña ne aytar edi, ve «Rus musulmanlığını» angi bablar ile devam eter edi?
Kulikov Cenkinden soñ kimler nasıl neticeler çıqardı?
İsmail Gasprinskiy «Rus musulmanlığınıñ» kiriş sözüni yazğan soñ: «500 yıl evelsi Külikov meydanında tarih ve taqdirniñ qararı ile şimal ve şarq musulmanları, şu cümleden türk-tatar qabileleri, rus qabilelerine boysunacaq, dep qarar alındı», – Rusiye cemiyetiniñ farqlı parçaları bunıñ farqlı neticelerini çıqardı.
Bir taraftan, İsmail Gasprinskiyniñ ümüti bar edi, – o, rus oquyıcılarına bir şey yetkizmege tırıştı! – «ileride, belki de, yaqın zamanda, Rusiye büyük musulman devletlerinden biri olacaq, amma onıñ hristian devleti olaraq emiyeti iç eksilmez, dep tüşünem», ve bu sebepten rus (bütün halq degil, akimiyet!) ükümdarları memleketiniñ musulman qısmına, tuvğanlarına, ileride Rusiye tarihına büyük isse qoşacaq diger halqlarğa kibi yanaşacaq.
Rusiye ükümdarları Kulikov cenkinde ğalip çıqıp, türk ve musulmanlarnıñ menfaatları körmemezlikke urula bile, akimiyet olarnıñ eline keçkenini tüşünmege başladılar
Ekinci taraftan, Rusiye ükümdarları Kulikov cenkinde ğalip çıqıp, türk ve musulmanlarnıñ menfaatları körmemezlikke urula bile, akimiyet olarnıñ eline keçkenini tüşünmege başladılar.
Rusiye ükümdarlarınıñ türk olğan Gasprinskiyge munasebetleri nonsense kibi körünse de, bu Rusiye akimiyetiniñ adiy areketleridir. Mantıqlı. Tatar halqları Külkov cenkiniñ neticelerini bir olmaq fursatı olaraq qabul etken olsalar, Rusiye ükümdarları kelecek nesillerge moğol-tatar zulumını «añlatıp, Kulikov cenkini «zalımnı deñiştirmek» sebebi dep tanıdılar. Olarnıñ zanınca, eskiden moğol-tatarlar ruslarnı zulum etken olsa, şimdi aksine olmaq kerek. Ve zulum asırları başladı.
Muhtariyet zamanında Qırımnıñ parlament ayatından bir levha meraqlı körüne. Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ sessiyalarından birinde milliy meseleler muzakere etilgende Rusiyege qoltutqan deputatlar o vaqıt deputat olğan Refat Çubarovdan Kulikov cenkinde kimniñ tarafını tutar edi, dep sorağan ediler. «Böyle bir sual olurmı, – dep açuvlandı Çubarov, – elbet de, öz tarafımnı tutar edim». Meraqlısı şu ki, XX asırnıñ soñunda – XXI asırnıñ başında Qırımnıñ Rusiyege qoltutqan deputatları Külikov cenkini rus ve türk-musulmanlarnıñ içtimaiy-siyasiy vaziyetini bölüv, yolbaşçı halqınıñ deñişüvi, baş millet deñişüv timsali olaraq qabul ete ediler, tarih esnası ise olardan onı (yalıñız cenkni degil, bütün tarih esnasını!) bir olmaq, iş tutmaq ve bir-birine yardım etmek sebebi olaraq qabul etmelerini talap etken edi.
Gasprinskiy rus musulmanlığı öçerklerinde em rus halqı, em de türk musulmanları tarafını tutacaq ola. Gasprinskiy rus ükümdarları, rus halqı uslu olğanına işanıp, olarğa eñ eyi çizgiler ait olğanını ayta edi. O, yañılğanını bile edi, belki, amma mücize olacağına ümüt ete edi.
«Rus musulmanlığı» ve «Rus-şarq añlaşması» nedir? 2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel, tarihnıñ faktlarına baqmadan, mezkür öçerkler Gasprinskiyniñ rus milliy siyasetiniñ ikmetini maqtamaq istegi olaraq qabul etilgen edi.
Olarnıñ oquyıcıları rus-musulman munasebetleri Gasprinskiyniñ ölümi ile bitkenini tüşüne ediler, çünki bundan soñra onı ne talil etken, ne de idraq etken oldı. Bazıları tarih quvançlı ve yahşı olsun dep, 30-ıncı seneleri qırımtatar ziyalılarınıñ qurşunğan tizilgenini, sürgünlik olğanını, muhtariyet yoq etilgenini ve qırımtatarlar adını taşımaq yasağı olğanını bile aytmay ediler. Qırımnıñ yañı işğalinden soñ ise bir çoq tedqiqçi XX asır tarihınıñ faktlarını unutmamaq kerek olğanını añladı, «Rus musulmanlığı» – tasil alğan türk musulmanınıñ Rusiye ükümdarlarına bergen dersi, milliy meselelerde bir şey añlamağan yolbaşçılarğa muracaatıdır.
Rus akimiyetiniñ boysunğan ve boysundırılğan tatar qabilelerine olğan munasebetine baqsaq, bizler onıñ areket etken toprağını bilmegenini, tatarlarnı, olarnıñ içki turmuşı ve qurumını az bilgenini köremizİsmail Gasprinskiy
Gasprinskiy öz vazifesini terenden ve er taraflama añlay edi: «Rus akimiyetiniñ boysunğan ve boysundırılğan tatar qabilelerine olğan munasebetine baqsaq, bizler onıñ areket etken toprağını bilmegenini, tatarlarnı, olarnıñ içki turmuşı ve qurumını az bilgenini köremiz. Bilgenim kibi, ruslarnıñ tatarlardan üstün olması böyle ifadelene: men üküm etem, siz para berip, istegeniñiz kibi yaşaysıñız. Ğayet adiy bir şey, amma iç bir manası yoq... Asılında, tatarlar ve ruslar arasındaki munasebetler nasıl olmalı? Tatarlar, rus musulmanları, ruslarğa ve aksine munasebetlerde ne olmalı, ruslar olarğa köre ne olmalı? Rus akimiyeti diger musulman halqlarğa nisbeten angi yahşı maqsatqa irişe? Ruslar olar içün ne yapmaq kerekler, nasıl yapacaqlar ve olardan neni talap etecekler? Ruslar ve rus musulmanları aynı topraqta, bir qanun altında apansızdan beraber yaşamaq kerekmi, ya da ulu vatanımıznıñ halqlar qorantasınıñ balaları arasında olğan kibi olarnıñ arasında yaqın aqraba munasebetleri peyda olmaq kerekmi?.. Rus akimiyetiniñ rus musulmanlığına nisbeten munasebetler ve areketler çoqrağı olğan ğaye qayda?»
Gasprinskiy bir devletniñ inkişafı esnasında halqlarnıñ birligi ve işbirligi bu ğaye olmaq kerek, dep tüşüngen edi. Amma işler onı daima aqiqatqa qaytara.
«Rus musulmanlığı arasında medeniyet artması ğayesi ile ilhamlandırılğan tam, ardı-sıra bir siyaset olmağanı alâ daa is etile ve em bizim içün, rus musulmanları, em de vatanımız içün accı neticeler ketirdi... (…) Konstantinopol, Smirna, Qaire, Damask, Tunis ve digerleri kibi bir çoq Asiya merkeziniñ musulman cemiyetleri rus musulmanlarına köre er bir alanda ögge keteler – musulmanlar arasında sizler Avropanı is etesiñiz, aqıl ve ahlâq ayatı canlana, yañı, asiyalılardan uzaq olğan ğaye ve ıntılışlar eşitesiñiz; Bağçasaraylı, Qazanlı, Qasımlılar ve digerlerniñ şimdiki maddiy ve aqıl levhası ise bizge İoann Groznıy, Yermak ve Çoban-Geraynıñ zamanlarını añdıra, bir şey deñişmey ve inkişaf yoq, hucur bir şey degilmi? (…) Rus devleti musulmanlarnı inkişaf ve medeniyetke alıp barmay, kederli bir şey degilmi. Bundan da ğayrı, – aytmaq isteyim ki, rus devletinde tatarlarnıñ aqıl inkişafı vastaları da tüşti...»
Birinci baqıştan razı olğan Gasprinskiyniñ metnlerinde Rusiye akimiyeti tarafına bir-sıra açuv ve keder bar, amma basqılar keçmişte qaldı, ileride ise añlaşma olacaq kibi ümüt yaşay. Bunıñ sebebi barmı?
Devamı bar.
Valentin Gonçar, siyasetşınas
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ İçki rayonı baş yollarnıñ tamir işlerine 7 million ruble aldı. Bunı İçki rayon «memuriyetiniñ yolbaşçısı» vazifelerini eda etken Vladimir Tregub cuma künü, noyabr 14-te, bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı.
Onıñ bildirgenine köre, rayondaki ekinci seviyeli yollar da tamir etile.
Malüm ki, işğal etilgen Aqyar ükümeti şeer yollarına qıymet kesmek içün çoq millionlı añlaşma tizecek ola. Yollarnı teşkerecek Sankt-Peterburgda qayd etilgen OOO «Avtodor» şirketi şeer bücetinden 30 mln. rub alacaq.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım sakinleri ukrain telekanallarını Avropa şirketlerine ait olğan sputniklerden baqa. Aynı zamanda, Qırım telekanalları öz yaynlavını, iqtisadiy cezalardan sebep, diger, mot olmağan sputniklerden keçirmege tırışa.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Haber siyaseti naziriniñ keñşçisi Emine Ceppar bildirdi.
«Haber siyaseti nazirdigi Qırım işğalci akimiyeti telekanalınıñ ABS 2 sputnigi vastası ile yaynlavını ögrene. Şimdi belli olğanı kibi, işbu şirket Bermut adalarında qayd etilgen. Sputnik Ukrainada rağbetli degil. Ukrainler Avropa şirketine ait Astra 4a (Sirius) işlete. Amma Qırım telekanalları işbu sputniklerge sanktsiyalardan sebep irişip olamay. Ve aynı şu sputniklerden Qırımğa ukrain telekanalları yayınlay», – dey Ceppar.
Qırımda, fevral 3 künü, Qırım Rusiye akimiyetiniñ içki siyaset, haber ve alaqa naziri Dmitriy Polonskiy «Krıminform» agentligine bildirgeni kibi, ABS 2 sputnik ağından «Krım 24» telekanalı bütün Ukrainağa yayınlacaq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.Qırım sakinleri ukrain telekanallarını Avropa şirketlerine ait olğan sputniklerden baqa. Aynı zamanda, Qırım telekanalları öz yaynlavını, iqtisadiy cezalardan sebep, diger, mot olmağan sputniklerden keçirmege tırışa.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Haber siyaseti naziriniñ keñşçisi Emine Ceppar bildirdi.
«Haber siyaseti nazirdigi Qırım işğalci akimiyeti telekanalınıñ ABS 2 sputnigi vastası ile yaynlavını ögrene. Şimdi belli olğanı kibi, işbu şirket Bermut adalarında qayd etilgen. Sputnik Ukrainada rağbetli degil. Ukrainler Avropa şirketine ait Astra 4a (Sirius) işlete. Amma Qırım telekanalları işbu sputniklerge sanktsiyalardan sebep irişip olamay. Ve aynı şu sputniklerden Qırımğa ukrain telekanalları yayınlay», – dey Ceppar.
Qırımda, fevral 3 künü, Qırım Rusiye akimiyetiniñ içki siyaset, haber ve alaqa naziri Dmitriy Polonskiy «Krıminform» agentligine bildirgeni kibi, ABS 2 sputnik ağından «Krım 24» telekanalı bütün Ukrainağa yayınlacaq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Dekabr 19-da Aqyarda rusiye nezaretindeki prokuratura binası yanında, ticaret merkezini açmaq talabınen“Musson”nıñ 200-ge qadar hadimi toplandı dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
İş adamları, o arada bina içinde olğan prokuror Mark Bolşedvorskiynen körüşmek istey.
Adamlar, şeer prokurorınen körüşüv keçmegence, müessise yanında er kün toplanmaq niyetlerini bildirdi.
İş adamlarnıñ aytqanına köre, ticaret merkezi açılır ve Yañı yıl bayramınace aqça qazanıp yetiştirirler dep ümüt eteler.
Dekar 18-de de insanlar “Musson”nı açmaq talabınen Aqyar prokuraturası yanında toplana edi.
Mayısnıñ 24-ünde Kreml nezareti altındaki Aqyar şeer mahkemesi, aynı - yanğın havfsızlığı qaideleri bozulğanı içün, “Musson” TM-niñ işini toqtattı. Qırım ve Aqyarda büyük sayıda adamlar toplanğan yerlerde itinanen yapılğan teşkerüvler martnıñ soñunda başlandı. Onıñ sebebi - Kemerovo rusiye şeerinde yüz bergen facia, anda yanğında, resmiy malümatqa köre, 64 adam elâk oldı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Rusiye Federal bergi hızmetiniñ yolbaşçısı Mihail Mişustinni Devlet dumasına baş nazir vazifesine namzet olaraq teklif etti. Bu aqta Kreml matbuat hızmeti bildirdi.
«Prezident Vladimir Putin Mihail Mişustinnen iş körüşüvini keçirip, oña ükümet reisi vazifesini almağa teklif etti. Müsbet cevap alıp, Mişustinniñ namzetini Devlet dumasına baş nazir vazifesine teklif ettim», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Daa evel haber etilgenine köre, Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev ve ükümeti Rusiye prezidenti ilân etken Rusiye anayasasınıñ deñişmeleri aqqında teklifler sebebinden istifağa çıqa.
Mişustin 2010 senesi aprel ayından berli Federal bergi hızmetiniñ yolbaşçısı edi.
Mihail Mişustin 1996 senesi Moskvada dünyağa keldi. 1998 senesi avgustniñ 22-nden başlap Rusiye Devlet bergi hızmetiniñ reber muavini edi. 1999 senesi mart ayından başlap 2004 senesi mart ayına qadar Rusiye bergi ve alım naziriniñ muavini edi.
2004 senesi martnıñ 22-nden başlap 2006 senesi dekabrniñ 18-ne qadar – Federal mülk obyektleri kadastr agentliginiñ reberi (2009 senesi mart ayında lâğu etilgen Rosnedvijimost).
2006 senesi dekabr ayından başlap 2008 senesi fevralniñ 29-na qadar Mihail Mişustin Federal hususiy iqtisadiy alanlarnı idare agentliginiñ reberi (2009 senesi oktâbr ayında lâğu etilgen RosOEZ).
2008-2010 seneleri – UFG Capital Partners şirketiniñ prezidenti ve UFG Asset Management şirketler gruppasınıñ idareci ortağı (aktiv, yatırım biznesiniñ idaresi), vençur vaqfını, mal-mülk ve regiondaki biznes inkişafı vaqfını ve başlatuv leyhalarını idare etti.


text:
Kurów
Kurów – ul Polşanıñ könyaq-könçığışında awıl, Puławy belän Lublin arasında, Kurówka yılğasında urnaşqan. Lublin Voyevodalığınıñ Kurów gminasınıñ üzäge. 2005. yılda xalıq sanı 2811.
1431-1442. yıllar arsında awılğa şähär xoquqları birelä, Kurów säwdä üzäge bula. Anda tire häm kün manufakturalar eşlilär. 16. yözdä Kurów Kalvinizm üzäklärdän berse bula, 1660. yılğa qädär xalqınıñ küpçelege Arianizmgä äylänä. 1795.dä, Polşanı Bülüennän soñ, Kurów'nı Austriä basıp ala. 1809. yılda şähär Warşaw Kenäzlegenä kerä, annan soñ 1815. yılda Räsäygä buysınğan Polşa Patşalığına kerä. 1831.neñ Febrälendä, Nöyäber Fetnäse barışında, şähär tire-yağında Kurów suğışı kilep çığa, şundí suğışında Läxlär general Józef Dwernicki citäkçelegendä Urıslarnı tar-mar itälär. 1870. yılda, Ğínwar Fetnäsennän soñ Kurów şähär xoquqların yuğalta. 1918. yıldan qabat Polşanıñ öleşe. İkençe Bötendönya Suğışı başında (Polşa Saqlanu Suğışı barışında), 1939.nıñ 9 sentäberendä Luftwaffe şähärne bik nıq bombağa tota. Başqa tsellärdän tış, Almannar sivil hospitalnı bombağa totıp betälär, bik küp keşene üterep. Basıp aludan soñ, şähärdä qol xezmäte lagere oyıştırıla. 1942. yılda Alnmannar getto oyışalar. Läkin totqınnar küpçelege qaçırğa omtılalar, häm uñışlı qaçuçı cirle urman partizannarğa (Armia Krajowa'ğa) quşılalar.
Míğmarlıq häykällärdän renaissance çirkäwe (1692. yılda yañartqan), Zbąski ıruğı qäberläre häm Santi Gucci sınnarı (1587) atap çığıp bula. Monnan tış, Kurów Polşa säyäsätçe general Voytsex Yaruzelskiy tuğan urını. Räsmi website


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamenti yarımadada memuriy cinayetler qanunınıñ tüzetüvlerini soñki oquvda qabul etti.
Deputatlar, Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejiminiñ bozuluvı içün para cezalarını sertleştirdi.
Parlament saytında haber etilgenine köre, qanun leyhasınıñ tüzetüvleri uzaqtan rey berüv rejiminde qabul etildi. Para cezalarını sertleştirüv teşebbüsine 59 deputat qol tuttı, daa üçü qarşı çıqtı.
Qabul etilgen qanunğa köre, memurlar 30 biñden 40 biñ rublege qadar (10,8 – 15,5 biñ ğrıvnâ) para cezasını; şirketler – 200 biñden 300 biñ rublege qadar (72,6 – 108,9 ğrıvnâ) para cezasını alacaq.
Adiy vatandaşlar 4 biñ ruble (1,4 biñ ğrıvnâ) miqdarında para cezasını alacaq.
Memuriy cinayet tekrar yapılsa, memur 40 biñden 50 biñ rublege qadar (15,5 – 18,1 biñ ğrıvnâ); şirket 300 biñden 500 biñ rublege qadar (108,9 – 181 biñ ğrıvnâ) para cezasını alacaq.
Adiy vatandaş tekrar memuriy cinayet yapsa, 5 biñ ruble (1,8 biñ ğrıvnâ) memuriy para cezasını alacaq.
Naqliyat qullanılğan memuriy cinayet içün 5 biñ ruble para cezası berilecek.
Aprelniñ 10-nda saba Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus telükesi sebebinden ilân etilgen izolâtsiya rejimini bozğan yolcu ve maşina aydavcılar içün para cezası qanunını qabul etmege çağırdı.
Aprelniñ 10-nda Qırımda daa eki koronavirus hastası qayd etildi. Qırımlılar Tailanddan qayttı, Keriçte yaşaylar. Umumen Qırımda 28 COVID-19 hastası qayd etildi.
Aqyarda altı insan hastalandı, yördü tüzelip yahşı oldı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Azatlıq Radiosı haber etti.
Ukraina boyunca eki künlik ziyaretine yekün çekerek, AQŞ prezidenti muavini devlette habarcılıqnı yeñmek içün daa çoq müim adım atılmaq kerek, dep qayd etti. Vaşington ukrain liderlerine milletni birleşüv meselelerinde, energetika cietinden mustaqillikni temin etüvinde destek köstermege azır olğanını bildirdi.
Ukrain parlamenti qarşısında çıqışta bulunır eken, Biden mayıs 25 küknüne belgilengen Pezident saylavları Ukraina tarihında eñ müim tedbir olaraq qalacaqtır.
Bugün Joe Biden Ukraina prezidenti vazifesini vaqtınca eda etken Aleksandr Turçinov ile körüşti. Bunen beraber, baş nazir muavini Arseniy Yatsenük ile muzakerelerni keçirmege planlaştırdı.
Amerika Qoşma Ştatları prezidentiniñ muavini Joe Biden bugün Qırımğa yiberilmeycegi aqqında kâğıt alğan, qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevnen körüşecek.


text:
Rusiye Aqyar akimiyetiniñ Sağlıq bölügi, qızamıq aşınıñacele yedegini yapqanlarını iddia ete. Bu aqta fevral 14-ünde bölükniñ baş mütehassıs-epidemiologı Sergey Grıga bildirdi.
“Sağlıq bölügi acele aşı yedegini yaptı, ilk evelâ epidemiyağa qarşı tedbirler keçirmek içün. Şimdilik qızamıq aşılavı içün üc biñ doza satın alınmaqta. Bundan ğayrı, 47 biñ doza Aqyarğa aprelde ketirelecek ve kütleviy aşılav yapılacaq”,- dep, qayd etti o.
2018 senesiniñ soñundan şimdigece Aqyarda 5 qızamıq çıqarması (3 büyük, 2 bala) qayd etildi.
Evel bildirile edi ki, yılnıñ başından Qırımda 12 qızamıq çıqarması belgilendi.
2018 senesi noyabrde Aqyarda qızamıq adisesi qayd etildi.
2018 senesi ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit, Kezlev ve Saq rayonlarında qızamıq çıqarması qayd etile edi. Rospotrebnadzor 17 adiseni tasdıqladı.
2018 senesi Bütün dünya sağlıq saqlav teşkilâtı Avropada qızamıq adisesiniñ rekordlı çıqaruv sayısı belgiledi. İlk altı ay devamında 41 biñ adamdan çoq qızamıq çıqardı, bu - keçken 10 yılnıñ eryıllıq köstergiçlerinden çoq.
Qızamıq adamdan-adamğa qolaylıqnen keçe, öksürik, yaqın toqunuvlarnen keçe. Virus eki saat devamında faal qalıp, avada ya da ten üstünde yaşay. Hasta başta sade suvuqlanuv alâmetlerini duya: tımav, sıcaqlıq, öksürik, tahminen bir aftadan eşken peyda ola (evelâ başta, soñ - bedenniñ yuqarı ve tüpteki qısımlarında). Qızamıq sebep olğan ağırlaşuvlarnıñ arasında - siñir sistemasınıñ zararlanuvı (entsefalit), pnevmoniya, otit, körüv qabiliyetiniñ ğayıp oluvı bar.


text:
«Ukrnafta» Qırımda 16 AZS tuta. Şimdi şirketniñ binası silâlı adamlar ile qırşavlandı. Anda kimseni yibermeyler. Şirketniñ baş ofisinde Qırım militsıyasına esirge alınğan hadimlerni tapmaq ve binanıñ zapt etilmesinen bağlı taqiq işini keçirmek talabınen ariza yazacaq olalar.
Kefede «Halq imayesi» «Ukrnafta»nıñ üç hadimini tutıp esir etti
TSN bildirgenine kore, endi ekinci kün devamında «Ukrnafta»nıñ üç hadimini tapıp olamaylar. Salı künü sabadan şırketniñ Kefedeki ofisine 20 silâlı adam kirdi. Özülerini başta «halq imayesi» soñra ise «havfsızlıq hızmeti» olaraq adlandırğanlar. Binadan bütün serverlerni ve vesiqalarnı çıqarğanlar. Şırketniñ Qırımdaki idaresiniñ reisini Andrey Habarovnı, onıñ muavinini ve daa bir ofis hadimini maşınağa oturtıp belgisiz olğan yerge alıp kettiler. Başqa hadimlerge işke çıqmamağa teklif ettiler.
«Ukrnafta» Qırımda 16 AZS tuta. Şimdi şirketniñ binası silâlı adamlar ile qırşavlandı. Anda kimseni yibermeyler. Şirketniñ baş ofisinde Qırım militsıyasına esirge alınğan hadimlerni tapmaq ve binanıñ zapt etilmesinen bağlı taqiq işini keçirmek talabınen ariza yazacaq olalar.
«Ukrnafta» Qırımda 16 AZS tuta. Şimdi şirketniñ binası silâlı adamlar ile qırşavlandı. Anda kimseni yibermeyler. Şirketniñ baş ofisinde Qırım militsıyasına esirge alınğan hadimlerni tapmaq ve binanıñ zapt etilmesinen bağlı taqiq işini keçirmek talabınen ariza yazacaq olalar.


text:
KORWIN Poloniya firqasınıñ yetekçisi, Avropa parlamentiniñ deputatı Janusz Korwin-Mikke saylav kampaniyasınıñ soñuna qadar Qırımğa barmaycağını bildire, amma bu ziyaretiniñ ola bilecegini red etmey.
Bu aqta onıñ matbuat kâtibi Warshavada radio Svoboda mühbirine bildirdi.
KORWIN firqasınıñ saylav bölüginiñ matbuat kâtibi Konrad Berkoviçaytqanı kibi, saylavlardan evel firqa yetekçisi Qırımğa barmaycaq, saylavlarlan soñ ise bu ziyareti ola bile.
«Firqa yetekçisi Qırımğa memnüniyet ile baracağını açıqtan ayttı, amma al-azırda saylav kampaniyası kete, şunıñ içün ziyaret olamaz», – qayd etti matbuat kâtibi. Bunıñ ile o, aytqanı kibi, ziyaret «er vaqıt keçirile bile».
Janusz Korwin-Mikke Avropa Birligine şübeli munasebetinde bulunıp, Qırım işğalini «tabiiy» protsess olaraq tanıy.
Poloniyada parlament firqalarından başqa iç biri onıñ Ukrain-Rusiye ziddiyetine olğan munasebetine qol tutmay.
Poloniyada parlament saylavları oktâbr 25 künü olacaq.


text:
Rusiye Devlet Dumasında hosteller ile küreşke çağırdılar. Devlet Dumasınıñ Mesken-kommunal hocalıq komitetiniñ reisi Galina Hovanskaya bildiri ki, onıñ fikirince, hosteller, «qomşu dairelerde oturğanlar içün telükeli ola bile», – dep haber ete «Dojd» telekanalı.
Onıñ aytqanına köre, mesken evlerdeki hostellerniñ «narkomaniya ve alkogolizm» ceetinden havfı ve terroristik telükesi bar.
«Hostellerde qaydsız ve añlaşmasız oturalar. Qomşular ise bunıñ kibi musafirhanelerde toqtalğanlar içün kommunal hızmetlerniñ parasını ödeyler», – dep ayttı Devlet Dumasınıñ komitet reisi.
İçki işler nazirliginiñ yolbaşçısı Vladimir Kolokoltsev bildirdi ki, nazirlik videokameralar, inspektor ve patrul hızmetleriniñ yardımınen hosteller ile küreşmekte. Nazir hostellerni «cinayetçilerniñ yeri» olaraq adlap, nazirlik ve deputatlar olarnen küreşeceklerini bildirdi.
«Hostel» sözü inglizceden «musafirhane» olaraq tercime etile. Hosteller ekseriyette daimiy sürette qalğan adamlarğa töşekten ğayrı bir şey bermey, odalarda bir qaç kişi qala.


text:
BMO räsmilärennän beräw xätta anı “keşelek dönyasına qarşı cinäyät” dip tä atadı. Tänqitçelär bu mäsälä turıda utırıp yañadan uylanası waqıt citte dip fiker bäyan itä.
Amerikada cıyılğan kukuruz uıñışınıñ 5/1 öleşe ethanol citeşterü öçen qullanıla. Bioyağulıqta qullanılğan etanol isä küpçelek kukuruz yäisä şikär qamışınnañ yasala. Braziliä şikäre qamışınnañ yasalğan ethanolnı çit illärgä satqan illärneñ başında tora.
Maşinalardan xasil bulğan ağulı gaznı kimetü maqsatında 15. areldän soñ Britaniädä benzin häm mazut kebek yağulıqlarda kimendä 2.5 % bioyağulıq quşılaçaq. Britaniä xökümäte bu adımnıñ klimat üzgäreşe belän köräşneñ ber öleşe buluın belderä. Britaniädä, global cılınuğa säbäpçe bulğan kümer gazınıñ 4/1 öleşe transportta qullanılğan maşinalardan çığa.
Yewropa Berlege, neftkä bio yağulıq quşu miqtarın 2020 yılda, 10%qa arttırırğa planlaştıra.
Bioyağulıqnıñ soñgı yıllarda kübräk qullanuının säbäbe, yağulıq eşkärtelgännäñ soñ annañ äz ziyanda maddäneñ taraluı. Şunıñ belän bergä normal yağulıq qullanğan motorlarda, eşläw tärteben üzgärtmiçä şul kileş qullana aluı.
Läkin tirä-yün möxetne saqlarğa tırışqan törkemnär, säyäsätçelär häm iqtisat belgeçläre, anıñ faydasınnan kübräk ziyanı bulaçağına basım yasıy. Yäğni ozın möddättä uylanğanda. Çönki, soñgı arada aşamlıq bäyäseneñ küpkä artıp kitüendä alar bioyağulıqnı ğayeple, bu da bioyağulıq turında söyläşkändä keşelärne ike tapqır uylanırğa mäcbür itä.
Aşamlıq mı, ällä yağulıqmı?
Aşamlıqnı yağulıqqa äyländerergä ölgerä alırbızmı? Bu sorawnı cir säyäsäte belgeçe Janet Larsengä soradıq:
Ğomum alğanda bioyağulıqnıñ faydası küp, global cılınuğa säbäpçe bulğan kümer gazın kimetüdä küpkä otışlı bula. Läkin etanol citeşterü öçen ğadättä başqa üsemleklär igeläse qırlarnıñ, küpçelegeneñ yağulıq öçen qullanılğan üsemleklärgä “ğadelsez” bülenüe, çäçelmägän üsemlek bäyäläreneñ artuına kiterä. Yäisä Braziliä misalında bulğan kebek, şikär qamışı igü öçen küpkenä tropikal urmannarı yuq itelä. Bu tegezselek ozın möddättä zur problämnärgä genä itäräçäk diyelä.
Dönyada xäzerge waqıtta aşamlıq bäyäläreneñ artuında bälki bioyağulıqqa birelgän iğtibarnıñ kübräk buluı ğayepleder läkin, älegä bu dönya öçen bereçe täcribä buldı. İkençe buın bioyağımlıqnı üstergändä bu xäl üzgärer digän ömettä torğan keşelä dä bar. İkençe buın bioyağulıqta isä, üsemlekneñ üze tügel salamları qullanılaçaq. Läkin älegä monı üsteräçäk säwdä şartları üsmägän. Bu ölkädä kiräkle aqça 5-6 yıl eçendä genä tiyeşleçä bülenep bireler dip farazlana.
Ethanol yağulıq citeşterep anı çitkä satqan illärnen başında Braziliä tora. Braziliä prezidentı bioyağulıq fikeren axırğaça yaqlıy. BMO igençelek cıyılışındağı çığışında ul bolay dide:
Qaysı ber bilgeçlär, tabiğiy yağulıqnıñ tegezsez şartlarda bülenep birelüenä borçılu beldergännärgä qarşı, BMOnıñ 2030 yılda bioyağulıqnıñ aşamlıq qırlarınıñ ni barı 2 % ğına täşkil itäçäk digän xisabıñ xäterlätä.


text:
Oktâbr 4 künü Herson vilâyeti ve işğal etilgen Qırım ile arasında memuriy sıñırda, Çonğar kiriş noqtasında, Qırım qamaçavınıñ faalleri «Porsche» maşinasını toqtattılar.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine Pravıy sektornıñ azalarından biri bildirdi. Saat 17:00 ukrain nomeraları ile maşina aydavcısı işğal etilgen yarımadağa kiriş sistemasını körmemezlikke urıp, blokposttan keçecek edi. Faaller demir ağını köterdi, bundan sebep «Porsche» köpçekleri teşildi ve maşina artıq areket etip olamadı.
Maşinada Rusiye Federatsiyasınıñ pasportları olğan eki yolcu bar edi. Faaller militsiya hadimlerini çağırdı.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.


text:
Şuşı wazğiättä Yeltsin, ber yıl eçendä inde 3nçe tapqır xökümät citäkçesen alıştıra. Sergey Stepaşin urınına moñarçı bik tanılmağan, ul çaqtağı FSB başlığı Vladimir Putin bilgelänä. Minem prezident bulırğa niätem yuq ide, läkin bez, xärbi keşelär bularaq, prezident qararın ütärgä tieş, dide ul.
1999nıñ Awgustında Rusiädä iñ popular säyäsmän – korrupsiäneñ tamırın qorıtırğa wäğdä itkän elekke küzläw ostası ide. Läkin anıñ iseme Putin tügel - Yevgeni Primakov ide. Mäskäw merı Yuri Lujkov, Tatarstan prezidentı Miñtimer Şäymiev belän Watanım-Böten Rusiä firqäsen tözegän säyäsätçeneñ prezidnet bulu öçen här närsäse bar ide kebek.
Ä menä Yeltisnnıñ abruyı şul qädär tübän ki, ul bilgelägän keşe öçen, anıñ bu bilgeläwe – faydağa tügel, kiresençä, zıyanğa ğına ide, di Mäskäwdäge säyäsät belgeçe Vladimir Pribılovski.
Läkin tarix tägärmäçe başqa yuldan kitte. Çeçen komandirı Şamil Basaev kürşe Dağıstanğa basıp kerde. Mäskäw häm başqa şähärlärdä bulğan toraq bina şartlawlarında 300-läp keşeneñ ğömere özelde. Bu şartlawlar artında çeçennar tora dip iğlan itelde.
Xökümät citäkçese wazıyfasın başqaruçı Vladimir Putin, "terrorçılarnı här urında, xättä bädräftä mançu" turında qanatlı süzlären äytte.
Rusiä ğäskärläre Çeçnägä basıp kerde. Putinnıñ abruyı çüprädä şikelle qabardı. 2000neñ Martında ul prezident bulıp saylandı.
Qayber küzätüçelär bu faciğäle waqiğalar oçraqlı bulmağan digän qaraşta. Başqaları, Putinnıñ abruyı bolay da yuğarı ide, aña östämä çüprä kiräk tä tügel ide, di. Niçek kenä bulmasın, şiklär qaldı:
"Bu qotıçqıç xäl buldı, çönki härkemneñ aqılına xakimiätkä şundıy yul belän dä kilep bula digän fiker kerep qaldı. Kiläçäktä, 2008 saylawlarında da, ul qädäre bulmasa da, provakatsiälär bulmas dip äytep bulmıy" di "Qarañğı tañ: Rusiäneñ cinäyätçel däwlät bularaq üsüe" digän kitap avtorı David Satter.
Soñğı fiker beleşülärgä qarağanda, saylawçılarnıñ 40%-tı kiläse yıl saylawlarında Putin törtep kürsätkän namzätkä tawış birergä äzer. Ul namzät kem genä bulmasın.
Ämmä säyäsät belgeçe Vladimir Pribılovski süzlärençä, ul namzätlärneñ barısınıñ da ber zur problemı bar – alar ber-bersennän qurqa, Putinnıñ tirä-yağı alarnıñ bersenä dä tulısınça ışanıp betmi. Bu problem sistemanıñ nigezenä salınğan häm anıñ tamırları 1999-nçı birle kilä.
ali ğilmi


text:
Şulay da, ni öçen näq menä Viktor Zubkov? Bu sorağwa cawap ezlär aldınnan, başta, ğomümän, kem soñ ul Viktor Zubkov, digän sorawğa cawap birü kiräk.
Soñğı ber täwlek eçendä jurnalistlar qazıp çığarğan mäğlümätlärdän şul mäğlüm buldı:
Viktor Zubkov ğomereneñ zur öleşen Leningrad ölkäsendä, awıl xucalığında eşläp ütkärgän. Läkin 1992-93 yıllarda qısqa ğına waqıt eçendä Peterbur meriäsendä Putinnıñ urınbasarı bulıp alğan. Küräseñ, şul citkän dä. Soñğı yıllarda ul Rusiäneñ finans küzläw idaräsen citäkli. Bu şimbädä aña 66 yäş tula.
Qayber küzätüçelär Putinnıñ saylawın Zubkovnıñ soñğı eş urını belän añlata. Yänäse, xökümättä korrupsiäneñ çäçäk atuı ber kemgä dä ser tügel, ministrlar üzläreneñ millioner buluın berkemnän dä yäşermi, elekke finans ministrı urınbasarınıñ xatınına 55 million dollarlıq asıl taş büläk itüe turında Rusiä matbuğatı yaza. Zubkov bu xällärne tamırınnan belä. Putin bu adımı belän korrupsiäne qorıtmaqçı, di alar.
Atankiç Dumada fraksiä citäkçeläre belän oçraşqannan soñ Zubkov xökümättä üzgäreşlär bulaçağın açıqtan-açıq äytte.
Putinnıñ kiläse adımı nindi bulır, şuşımı inde küptän kötelgän waris, digän soraw tağı da mawıqtırğıçraq.
Qayber küzätüeçlär fikerençä, Zubkovnıñ premier itep bilgelänüe, anıñ kiläse prezident bulaçağın añlatmıy. İke töp namäzt, vitse-premier Dmitriy Medvedev häm bigräk tä Sergey İvanovnıñ prezident bulu ixtimalı äle dä yuğarı, di alar häm menä närsägä iğtibar itä: Zubkovnıñ bilgelänüe turında iñ berençe añlatmanı näq menä İvanov birde. Ul monı çärşämbedä Qazannan qaytıp töşkän Valdai klubı äğzaları belän bulğan oçraşuında yasadı. Äytkändäy, moñarçı Valdaiçılarnı Putin üze qabul itä ide.
Şul uq waqıtta, warisnıñ iseme inde mäğlüm, Rusiäneñ kiläse prezidnetı näq menä Viktor Zubkov bulaçaq, diyüçelär dä bar. Alarnıñ mantıyğı bik ğadi häm şuña bik ışanıçlı kürenä. Putinğa tuğrı bulğan Zubkov waqıtlı prezident bulaçaq, di alar. 4 yıldan soñ aña 70 yäş tulaçaq häm ul urının kire Putinğa qaytaraçaq. Putinnıñ äle çäçäk atqan çağı, Konstitutsiägä xilaflıq kitermiçä ul känäfienä qabat menep utıraçaq.
Şuşı faraznı totuçılarğa Viktor Zubkov bügen üze dä ömet çatqısı birde. Ber jurnalistnıñ, sezneñ prezident bulu niätegez barmı, digän turı sorawına, Zubkov, premier wazıyfasın uñışlı ğına başqarsam, andıy ixtimal da bar, digän cawap qaytardı.
ali ğilmi


text:
Hıdırlez
Hıdırlez - qırımtatarlarnıñ eñ sevimli milliy bayramlarından biri. Bereket ve amanlıq bayramıdır. Adeti̇nce, mayısnıñ bi̇ri̇nci̇ aftası - i̇lk boğday başağı peyda olğan soñ, bayram eti̇le.
Hıdırlez bayramınıñ adı Hıdır ve İlyas evliyalarnıñ adlarından kelip çıqa. Hıdır ve İlyas talmay-toqtamay bütün dünyanı aylanıp, insanlarğa yardım eteler, afatlardan, bahtsızlıqlardan qorçalaylar. Hıdır oñ taraftan kele, İlyas ise sol taraftan kele. Olar körüşken yerde Hıdırlez bayramı keçirile.
Qırımda, ta eski devirlerden başlap, Hıdırlez bayramı mayıs ayınıñ 6-ncı künü qutlana.
Bayram arfesi̇nde ev bi̇keleri̇ evlerni̇ temi̇zleyler. Bayram arefesinde er bir evde aqşamdan qalaqay, kömeç, köbeteler pişirile. Ertesi künü sabadan balalar, qalaqay kömeçlerni alıp, qartlarnen beraber töpelikke çıqalar. Hıdırlez şerefine dualar oqulğan soñ, qalaqaylarnı, kömeçlerni bayırdan aşağı tığırtalar. Eger kömeç, qalaqay üst tarafınen töpege tüşse, demek yıl oğurlı ve bereketli olacaq. Bundan soñ balalar ve büyükler alanlıq yerde oturıp ketirgen yemeklerni aşaylar. Soñra Hıdırlez bayramınıñ şeñlenüv qısmı başlana. Balalar oynay, yırlay, küreşeler, salıncaqlarda sallanalar, çeşit bala oyunlarını oynap zevqlanalar. Bayramnıñ soñunda horan - mi̇lli̇y oyunnen yekünlene.
Hıdırlez bayramında azbarda ve boş yerlerde meyva tereklerini tikmek ve çiçek saçmaq evelden adet oğlan.


text:
Yaltada suv basuvından zarar körgenlerniñ sayısı 55-ten 58-ge qadar arttı, bir kişi elâk oldı. Bu aqta Moskva kontrolindeki Yalta memuriyetiniñ yolbaşçısı Yanina Pavlenko «Rossiya 24» yayınında ayttı.
«58 kişi zarar kördik, aman-aman episiniñ zararı yengil, er keske yardım kösterildi. Altısı hastahanege alındı, amma bugünge qadar dördü hastahaneden yiberildi», – dep bildire Pavlenkonıñ aytqanlarını TASS.
Onıñ qayd etkenine köre, iyünniñ 18-nden berli ğayıp olğan kişi olaraq sayılğan qadın qıdırıla.
Yaltanıñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Yanina Pavlenko suv basuvı vaqtında ğayıp olğan qadınnı sağ tapmaq ihtimali kün-künden eksile, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresi bildirgenine köre, 2021 senesi iyünniñ 16-ndan 18-ne qadar küçlü yağanaqlar neticesinde 426 azbar, 356 ev, 18 içtimaiy ceetten müim obyektni suv bastı. İyünniñ 22-nde saba, Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, Yalta ve Yedi Quyu rayonında 37 ev suvda qala. Umumen suv basqan yerlerden 1783 insan tahliye etildi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımğa afat aqibetlerini yoq etmek içün «acele ve büyük» yardım köstermege emir etti.


text:
İşğal etilgen yarımadada Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov mayısnıñ 12-nde iş ziyaretinen Keriçte oldı. O yerde El Tiygen (Geroyevskoye) qasabasında deñiz yalısını baqıp çıqqanda, çöplük qopqalarını körüp, açuvlandı, çünki olar Ukraina devlet bayrağınıñ renklerine boyalanğanlar. O sarı-mavı qopqalar içün yerli memurlanı para cezasınen qorquttı.
Ziyaretniñ video-parçalarını yerli kerch.fm agentligi yayınladı.
Aksönov: «Devletke qarşı kelgen renklerge boyalı çöplük qopqalarını kördiñizmi? Bu içün 5 mln. ruble (2,3 mln. grivna – QA) para cezası olmaq kerek. Çünki ekologiyanı bozalar ve ahlâqnı aqaretleyler», – dep çorlandı.
Kreml nezaretindeki Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov aprelniñ başında Aqmescitte «Mir Burger» fast-food yemekhanesiniñ açılışında «Ukrainanıñ qalımtılarını» yoq etmege talap etken edi. Bunen o, Qırım işğalinden soñ qapanğan, McDonald's restoranınıñ eski levhalarına qarşı çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqyarda büyük tükânlar benzoelektrik agregatlarnı satın aldı ve kassa aparatlarını, buzdolap ve ticariy meydanlarnı elektrik energiyası ile teminledi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildirire.
«Okean», «Lider», ATB ve diger supermarketlerniñ kirişlerinde mobil genaratorlar tura, olarnı qaravullar nezaret ete. Büyük tükânlarnıñ zalları yarıqlanğan.
«Lider» tükânınıñ qaravulları Qırım.Aqiqat mühbirleri ile laf etkende, mobil generatorlarğa masraf, tükânnıñ iç te işlemeycegine ya da mahsulatnıñ bozulacağına köre, bayağı eksik olğanını qayd etti.
Aynı zamanda saipleri generatorlarnı alıp olamağan ufaq tükânçıqlar yarı qaranlıqta çalışa – çıraq ya da cep fenerleri yarığında.
Satıcılar eski mehanik terazelerine keçti, bundan müşteriler içün oñaytsızlıq yaratıla.
Ufaq erzaq tükânları tez bozulğan malnı satmayıp, makaron, kürpe, qartop ve tez bozulmağan diger malnı satmaqta.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi silânı qanunsız satın alıp saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali İlver Ametovnıñ dava oturışuvında oktâbrniñ 5-nde mermi ekspertini sorğuğa çekti. «Qırım birdemliginiñ» toplaşuv neticeleri aqqında advokat Aleksey Rostovtsev tarif etti.
«Yahşı sorğu oldı. Ekspert tarafsız, yahşı cevap berdi. Müvekkilimden alınğan müzey eşyası silâ olaraq qullanıla bilemi degen sualge cevap berip olamağanını añlattı. Yani canlı nişan içün kelişemi ya da yoq aytıp olamadı. Şu sebepten mahkeme oturışuvında oktâbrniñ 21-ne qadar teneffüs ilân etildi ve ilk ekspertizanı yapqan ekspert davet etildi», – dedi imayeci.
Qayd etilgenine köre, ekspertizanı ekspert-kriminalistik bölüginiñ üyken inspektorı keçirdi, onıñ aliy tasili ve ekspert-kriminalistik inspektorı zenaatı bar.
«Qırım birdemligi» mühbiriniñ bildirgenine köre, mahkemede seslendirilgen dava malümatına köre, «2019 senesi sentâbrniñ 27-nde keçirilgen tintüv vaqtında İlver Ametovdan tutıp alınğan silâ «Nagan» (1895 senesi) sistemasınıñ bir namlulı, qısqa namlulı, tegiz namlulı, kesken, bir tolduruvlı, yedi tolduruvlı ekvivalenti ola». 1891-1930 seneleriniñ kesken, nariye silâsınıñ boş qutusı, boş mehanizmi bar».
İlver Ametov içün bu eşyalarnıñ medeniy ve tarihiy emiyeti bar, o, antika eşyaları mahkeme qararına köre yoq etileceginden qorqa.
2019 senesi sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tintti. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aza şeadetnamesi, müzey eşyaları, bazı vesiqalar «ekspertizağa» alındı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri tintüvlerni Rusiye Ceza kodeksiniñ 280, 282 ve 238 maddelerine istinaden cinayetlerden şübhe bar olğanı içün «tahqiqattan evel teşkerüvi çerçivesinde» keçirdi.
Bu sene mayıs ayında berilgen malümatqa köre, Kreml kontrolindeki Sudaqnıñ Mirovoy mahkemesi İlver Ametovğa 150 biñ ruble para cezasını bermege qarar aldı. Para cezası onıñ iş adamı olaraq köstergen faaliyetinen bağlıdır.


text:
Oleg Sentsov apiske alınğan soñ şöyle dedi: – «Men topraqnen beraber berilecek qul degilim». Rusiye akimiyetini bitmegen horlav ve aqaret olaraq qabul etken qırımlılar aynı bunıñ kibi vaziyette qaldı – olarnı bu vatandaşlıqqa zorlap berdiler.
Esas Ukrainağa köçken qırımlılar anda qalğanlarnıñ er kün is etken duyğularını aks ettirmek pek qıyındır. Qısmen tasavvur ete bileler, amma yalıñız bir qısımnı... İşğal çoq sürmez ümütleri yavaş-yavaş ğayıp ola.
Anda qalğanlarnıñ vaziyeti ise qat-qat beterdir: öz toprağında gizli qalalar, işğalcilerniñ akimiyeti altında yaşaylar
Köçip kelgen qırımlılar yañı qaçaq turmuşını abadanlaştıralar, olar Qırımdan uzaq olsa da, tolu nefes ala ve özüni tapa bileler. Zengin olmasa da, serbest bir şekilde, tuvğan şeerinde olmasa da, öz memleketinde yaşaylar. Anda qalğanlarnıñ vaziyeti ise qat-qat beterdir: öz toprağında gizli qalalar, işğalcilerniñ akimiyeti altında yaşaylar. Eski dost, ortaq, semetdeşleri olğan işbirlikçi qırımlılarnen qomşu olmağa mecburlar. Satqınlar er yerde, betlerine baqıp, bir şey de aytıp olamaysıñ, çünki seni çaqmağa er daim azırlar.
Kyivdeki İnqilâp vaqtında Qırımda tınçlıq ve amanlıq edi, bu ise daa qorqunçtır
Hatırlayım, Kyivdeki İnqilâp vaqtında, qurbanları endi bar edi, maşinalar yana ve «tituşkalarnıñ» avtobusları qatnay edi, nasıl olsa da Kyiv Aqmescitten qat-qat şeñ ve öptimistik edi. Qırımda o vaqıt tınçlıq ve amanlıq edi, bu ise daa qorqunçtır. Aqşam evge qaytqanda qapunıñ ögünde bir pusu bekleysiñ. Qırımlı dostlarım bir qaç yıldan berli böyle yaşay.
Qırımlılar başqa vaziyetke oğradı – olar saqlanalar. Olar bir şey yapmayıp, devletniñ gizli duşmanları olğanlar
Rusiyede şimdi mod bir şey bar – «iç icretke» ketmek. Misal olaraq, Kalugada yaşaysıñ, amma oña sanki uzaqtan baqasıñ. Seni alâqadar etmez kibi. Qırımlılar başqa vaziyetke oğradı – olar saqlanalar. Olar bir şey yapmayıp, devletniñ gizli duşmanları olğanlar. Çünki bir devlet yerine birden başqa devlet keldi. Amma bu büyük mertlik talap ete – Qırımda yaşamaq!
İvan Ampilogov, rus yazıcısı, qırımlı, ATO iştirakçisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
NATO baş kâtibi Anders Fogh Rasmussenge yollanılğan mektübinde «Mistrallerniñ» alyans tarafından satın alınuvı Rusiye prezidenti Putinge «ciddiy işmar» olacağı aqqında aytıla.
Mektüpni Palatanıñ çetel işler boyunca komitetiniñ azası Eliot Engel, AQŞ NATO Parlament assambleyasında eyyetiniñ yolbaşçısı kongressmen Michael Turner, Kongressniñ avropa işleri boyunca komitet azası William Kiting imzaladılar.
Frenksitan Rusiye ile añlaşmanı red etmeycegini bildirdi. Çünki bu al Moskvağa degil de, Pariske zarar ketire bilecek.


text:
2015 senesi dekabr ayından 2016 senesi fevral ayına qadar Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvları haritasında 27 bozuluv qayd etildi. Bunı Qırım.Aqiqatqa «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ tesisçisi Tamila Taşeva bildirdi.
«Dekabr ve yanvar devamında insan aqlarınıñ bozuluvları haritasında onlarnen adise qayd etilgen. Bu yalıñız qayd etilgen vaqialardır, eminim, cemaat içün gizli olğan adiseler bundan da çoqtır. Biz nasıl yardım ete bilemiz – cemaatçılıqnıñ, halqara şeriklerimizniñ diqqatını celp etmek, Qırım territoriyasında halqara eyyetlerniñ bulunuvını talap etmek. İnsanlarnıñ qoruvı içün alet ola bile», – dey Taşeva.
Soñ ayları bozuluvları arasında: memuriy sıñırda naqliyat vastalarınıñ keçiş sıñırlavı, Qırım vatandaşlıq qamaçavı teşebbüsçisi Lenur İslâmov mülkiyetiniñ apsi, tınç toplaşuvnıñ keçirilüv yasağı, qırımtatarlarnıñ ğayıp oluvı, Mustafa Cemilevniñ ğıbiy apsi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Mart 4 künü Kiyevde qırımtatar muzıkası aqşamı keçirildi. Teşrif buyurğanlarda evel qırımtatarlarnıñ çeşit merasimlerinde yañğırağan milliy muzıkalı aletlerni eşitmege imkân oldı.
«Qırımtatarlarda maneviy muzıka daima inkişaf etken, yırlar, ayneniden başlap soñ yolğa ozğaruvğa qadar, farqlı ayat sebeplerini akis etmek içün, uydırıla edi. Qırımtatarlar Qırımda asırlarnen bar olğan muzıkalı aletlerde çalmağa bile ediler. Amam bu aletler XX asırda yoq olıp başladı. Menim vazifem ise, qırımtatar muzıkasınıñ janrını ve aletlerini ğayrıdan tiklemektir», - dep ayttı qırımtatar muzıkantı, folklorci Cemil Karikov.
Qırımtatar muzıkasına bağışlanğan aqşam devamında folklorci-muzıkant santur, ud, bağlama ve başqa muzıkalı aletlerde çaldı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Gece küçlü yel Canköydeki mektep damını qoparıp alıp ketti. Bu aqta işğal etilgen Qırımnıñ acele ve qurtaruv hızmetleri bildire.
«Gece küçlü ruzgâr Canköy şeerindeki №7 mektepniñ damını qoparıp alıp ketti, onıñ büyükligi 840 metr kâre edi, kimse zarar körmedi», – dep bildirdi yarımadanıñ acele hızmeti TASS Rusiye agentligine. Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi de bu malümatnı yerli kütleviy haber vastalarına tasdıqladı.
Rusiye kontrolindeki Canköy memuriyetiniñ yolbaşçısı Eduard Selivanov akimiyetke qoltutqan «Krıminform» saytına bildirdi ki, qaza sebebinden mektepte dersler lâğu etildi.
«İlk evelâ tüşkenlerni baqacaqmız. Bugün mektepte tatil ilân etildi, bazarertesi kününden itibaren dersler olacaq. Soñra tamir işleri yapılacaq, şimdi çalışamız», – dep ayttı o.
Qırımdaki Fevqulâde vaziyetler nazirligi ve Canköy memuriyetiniñ saytlarında bu malümat şimdilik yoq.
Qırımlı qurtarıcılar yarımadada ava bozulacaq, dep tenbilegen edi. Daa evel Qırımda noyabrniñ 22-ne qadar yel quvetleşkeninden furtuna havfı ilân etilgen edi. Qırımlılar dekabrniñ 1-nden itibaren yollarda areket sıñırlanacaq, dep ihtar etildi.


text:
Canköyniñ №7 mektebinde tüşkenlerniñ toplanması ve dam töşelmesi oquş esnasına keder etmeycek. Bu aqta Canköyniñ Rusiye memuriyet yolbaşçısı Eduard Selivanov bildirdi.
«Müddetini (tamirniñ) aytıp olamayım. Balalar bazarertesi künü mektepke qatnap oquycaq, tamir üzerinde çalışamız. Komissiya çalışa. Mektepte bütün balalar yerleştirilecek yer bar. Oquş esnası adiy rejimde devam etecek», – dep bildire Selivanovnıñ aytqanlarını Krıminform.
Canköyniñ №7 mektep talebeleri bazarertesi künü, noyabrniñ 25-nde, derslerine devam etecek.
Noyabrniñ 22-nde gece küçlü yel Canköyniñ №7 mektebinde damnı qoparıp aldı. Dam 840 metr kârelik edi, kimse zarar körmedi, dep bildirdi yarımadanıñ acele hızmetleri.
Qırımlı qurtarıcılar yarımadada ava bozulacaq, dep tenbilegen edi. Daa evel Qırımda noyabrniñ 22-ne qadar yel quvetleşkeninden furtuna havfı ilân etilgen edi. Qırımlılar dekabrniñ 1-nden itibaren yollarda areket sıñırlanacaq, dep ihtar etildi.


text:
Qırımda Keriç yarımadasındaki «Opuk» aviatsion poligonında üç künlik uçuş-taktik talimleri yekünlendi. Rusiye Mudafaa nazirliginiñ Cenübiy arbiy bölgesiniñ matbuat hızmeti bildire ki, talimlerde Mi-28N, Ka-52 ve Mi-35M ordu aviatsiyasınıñ vertolötları, em de Su-27 qırıcılarınıñ ekipajları iştirak etti.
Vertolötlarnıñ ekipajları 500 m başlap 5 km qadar kündüz ve gece nişan, vertolöt ve alçaq süratlı uçaqlarnı tapıp, duşmannı yoq etmege ögrene ediler.
Su-27 uçucıları çift uçuşlarını sınap baqtılar.


text:
İyünniñ 21-i sabası itibarınen Aqyarda 71 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 11 hasta tedaviylengen soñ hastahaneden çıqarıldı, 77 yaşında bir insan öldi. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümeti haber etti.
«Umumen pandemiya vaqtında Aqyarda 15 711 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 14 245 insan tüzeldi, 710 kişi vefat etti. 386 insan közetile – bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, COVID-19 diagnozları tasdıqlanmadı», – dep yazıla haberde.
B KpыMy пpoдoлжaeTcя pocT koличecTBa зaбoлeBaHий kopoHaBиpycoM. Зa MиHyBшиe cyTkи, пo дaHHыM BлacTeй, BыяBлeHo 193 cлyчaя COVID-19.
Regionda maska taquv rejimi ve mesafege riayet etilmese, hasta sayısı ise eksilmeyip artsa, Rospotrebnadzor Qırımnıñ koronavirus ile küreş operativ ştabına COVID-19 pandemiyası sebebinden tayın etilgen sıñırlavlarnı sertleştirmege teklif etecek ola.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.


text:
Bir kün içinde koronavirus hastalarınıñ sayısı 10452 insanğa arttı, 665 kişi öldi. Martnıñ 16-na qadar dünyada COVID-19 koronavirusınen hastalanğanlarnıñ sayısı 162671 insan oldı, yuqunç qurbanlarınıñ sayısı 6446 insanğa arttı, 75,5 biñden çoq insan tedaviylendi, dep bildire «Nastoyaşçeye Vremâ» South China Morning Post gazetasına esaslanıp.
Neşir memleketlerniñ resmiy malümatlarına esaslanıp, hasta olğan, ölgen ve tedaviylengenlerni saya.
Esas Qıtayda 80844 hasta qayd etildi (3199 kişi vefat etti), İtaliyada – 24747 (1809), İranda – 13938 (724), Cenübiy Koreyada – 8162 (75), İspaniyada – 7753 (1200), ABDde – 2794 (56), İsviçrede – 2,2 biñ (11), Yaponiyada Yokogamada karantinde turğan kruiz gemisinen beraber – 1529 (31), Büyük Britaniyada – 1372 (35), Norvegiyada 1090 (üç kişi).
Bundan ğayrı, koronavirus hastaları daa 131 memlekette qayd etildi.
Martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus yuqunçı sebebinden pandemiyanı ilân etti.
Yañı çeşit koronavirusnıñ tarqaluvı keçken sene dekabr ayında Qıtaydan başlandı. Qıtay Halq Cumhuriyeti hastalarnıñ sayısına köre lider olıp qala – 80 biñden çoq kişi. Üç biñden çoq insan vefat etti.
Faqat Hubey vilâyetiniñ akimiyeti hastalarnıñ sayısı eksildi dep, karantinni yımşattı.


text:
Qumuq tİl, 20 baysan 2021
Qumuq tilden orusçağa wa tersine tarcumasın bilmek uçun «Sözlükler» bölmege qarağız. Söyleşiwde köp qollanağan cumlälanı — misal uçun, «Neçiksen», «Atıñ kimdir?» wa şoğar oşaşlı — «Cumlä kitapda» tapmağa yaray, bilim kitaplanı qollap özbaşına tilni üyrenme de yaray. Qumuq haybatlı çeber adabiyat asarlanı tapmaq uçun «Kitapxana» bölmege girigiz. Siyrek qollanağan sözleni bilme uçun — bizin Telegram kanalıbız. Xoş geldigiz!
Axırınçı yañılıqlar | Arxİv
Erewül yañırtıw / 14.03.19
Bizin proyektibizde bugün bir ullu iş bolğan — Grav CMS'ğa (Content Management System, İçdelik Yürütüw Sistemge) göçüwü. Tarixibiz giççi wa har yañırtıw qol bulan etilegen statik… Oxuwnu uzatmaq
Ses wa Translİterasya / 15.06.18
Bugün eki yaxşı süyünç xabar bardır! Birinçisi, kitapxanabızda çeber adabiyatı qumuq latin yazıw nizamı bulan açıq: transliterasya navigasya paneldegi tüymege basmaq bulan yağıla… Oxuwnu uzatmaq


text:
Obamanıñ aytqanına köre, AQŞ «Rusiyeniñ provokatsiyaları daa beter izolâtsiya olmasınıñ sebebi olacaq ve bu memleket içün büyük zarar ketirecek», – dep qayd etti o.
Obama Varşavada Poloniya parlamentiniñ serbest saylavlarınıñ 25 yıllığına bağışlanğan tedbirlerde çıqışta bulunıp, Poloniya, Estoniya, Latviya, Litva, Romaniya iç bir vaqıt bir özleri qalmaycağını qayd ettiler.
Obama 25 yıl evelsi Poloniyada olğanlarnı Ukrainanıñ bugünki vaziyeti ile qıyasladı.
O, Qoşma Ştatlarınıñ Şarqiy ve Merkeziy Avropada Poloniya ve NATO boyunca ittifaqdaşlarınıñ havfsızlıq teminlevine qol tutqanını tasdıqladı.
Bu künü Barack Obama Ukraina prezidenti saylavlarında ğalip çıqqan Petro Poroşenko ile Varşavada körüşti.


text:
‘‘Qırım Titanı’’ zavodınıñ faaliyeti neticesinde vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ topraqlarında ekologik vaziyetniñ kerginleşüvi, avanıñ kirlenüvi ve Herson vilâyetiniñ Qırım MC ile yaqın mesafede bulunması munasebeti ile istimalcılarnıñ qorçalavı ve aşayıt mallarınıñ havfsızlığı boyunca devlet Hızmetiniñ Herson vilâyetinde Baş idaresi aşağıdaki umumiy-profilaktik tevsiyelerge riayet etmege rica ete:
– sahsiy gigiyena qaidelerine riayet etmek (duşta sıqça yuvunmaq, teriñizniñ açıq yerlerini sabun ile yuvmaq, közleriñizni, burunıñiznı ve ağızıñıznı diqqatnen suv ile çayqamaq);
– ekseriyetnen soda ve yağ ile beraber çay, süt ve mineral suvnı içmek;
– sebze ve yemislerni sodalı suv vastasınen yuvıp, soñra temiz suv ile çayqamaq, qabuqlarını temizlep aşamaq;
– zararlı maddelerni başqa yerlerge köre ziyade toplağan alçaqlıqlarnı ve yılğalarnı ziyaret etüvden vazgeçmek, anda ev ayvanlarını otlatmamaq;
– suvı kirlengen havuzlarda bulunmamaq, olarnıñ suvını ev ayvanlarına içirmemek.
Eger alıñız beterleşse (ağızıñızda hoşsız dam peyda olsa, közleriñiz yaşlansa, nefes aluv orgalarıñız ve teriñiz raatsızlasa) deral hastahanege tıbbiy yardım içün muracaat etmelisiñiz.
+38 (0552) 262643 ve +38 (067) 3487727 telefonları vastasınen istimalcılarnı qorçalav ve aşayıt mallarınıñ havfsızlığı boyunca Devlet hızmetiniñ Herson vilâyetinde Baş idaresiniñ sanitar qanuniyetke riayet etüv boyunca idaresinden tevsiye almaq mümkün.


text:
Qır Baylar
Qır Baylar (ukraince ЛeHiHcbke, Kиp-Бaйлap, rusça ЛeHиHckoe, ЛeHиHдopф, Kиp-Бaйляp) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 875 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ http://www.webcitation.org/6bKnaJmPV


text:
Operatsion sistema
Operatsion sistema (ko'binese OS ha'mde O/S dep qisqartıladı) kompyuter sistemasının' bag'darlama komponenti bolıp, kompyuterdin' sheklengen resursların basqarıw ha'm koordinatsiya ha'reketlerine juwap beredi.
Ha'zirgi da'wir operatsion sistemalarına Microsoft Windows, Mac OS, Linux, BSD and Solarislerdi mısal qılıp keltiriw mu'mkin. Desktop ha'm notebook kompyuterleri arasında Microsoft Windows jetekshi esaplanıp kelmekte, al serverlerge ko'binese Linux yamasa Unix-sıyaqlı sistemalar qoyıladı.


text:
İyül 15 künü saba erte şeer yolbaşçlığı üzerinde Ukraina bayrağını kötergen Yalta sakinini azat ettiler.
Bunı Yalta «politsiya şeer idaresi» yolbaşçısı muavini, ştabnıñ başıYevgeniy Plengey bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Plengeyniñ sözlerine köre, «politsiya» hadimleri iyül 15 künü şeer şurası binasına çıqıp, Rusiye bayrağı yerine Ukraina devlet bayrağını tiklegen adamnı yaqaladılar.
Plengeyniñ sözlerine binayen, adamnı «politsiya» şeer bölügine ketirip, sorğudan keçirdiler.
«Adamnı sorğudan keçirdiler, protokol tizdildi. O, kendi arketini öz vatandaşlıq mevamını bildirmek içün yapqan eken. Sorğudan soñ adamnı evge yolladılap. Şimdi işbu areket içün ceza belgilenmekte», –dedi.
Ukraina bayrağı Yalta üzerinde tahminen 30 daqiqa asıldı. Nevbetteki kün adamnıñ evinde tintüvni keçirdiler.
Prokuratura Yalta sakinini Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 329 maddesi boyunca – «Rusiye Federatsiyasınıñ devlet bayrağınıñ aramlanuvı» maddesi boyunca mesülietke çağıracaq ola. Azamiy ceza – bir yıllıq apis cezası.


text:
Norvegiya, Albaniya, Qaradağ, Gürcistan ve Ukraina Rusiyeniñ istilâsına oğrağan Qırımğa qarşı iqtisadiy sıñırlamalarnı daa bir yılğa uzattı. Bunı Avropa Birliginiñ Tışqı işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Baş temsilcisi Federica Mogherini beyan etti.
AB ise iyünniñ soñunda sanktsiyalarnıñ müddetini uzatqan edi. Avropa Birligi Şurasınıñ qararı Kremlde tenqid etilgen.
Sıñırlamalar Qırımda çıqarılğan er angi mahsulatnı AB devletlerine ital etmege ve Avropa tarafından Qırımğa yatırım etmege, ayrıca yarımadada taşınmaz mülkni satın almağa, bizneske para bermege ve hızmetlerni eda etmege yasaqlay. Avropalı gemiler de, fevqulâde vaziyetlerden hariç, Qırımnıñ deñiz limanlarına kirip olamay.
2014 senesinden berli Ğarp devletleri Rusiyege qarşı bir qaç basamaqtan ibaret sanktsiyalar qabul etti – ilk başta Qırımnıñ zapt etilmesi, ondan soñ – Donbassta üküm sürgen ve Moskva tarafındfan qoltutulğan silâlı dava sebebinden.Sanktsiyalar rusiyeli şahıs ve şirketlerge, em de Donbass ve Qırımdaki ayırımcılarnıñ adamları ve müessiselerine, ve Ukrainanıñ sabıq idarecilerine aittir. Bunen beraber Rusiye iqtisadiyatınıñ bazı saaları da sıñırlav ükümine oğradı.


text:
Birinci mayıs, ya da Emekdarlar birdemligi künü, Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda Baar ve emek künü olaraq qayd etile. Yarımadada bu yıl bayram programması ananeviydir: kontsertler ve büyük şeerlerde paradlar. Artıq 2015 senesinde Birinci mayısnıñ arfesinde Qırım sakinleri içtimaiy ağlarda, rehberler olarnı numayışlarğa çıqmağa mecbur ete, aks alda işten çıqaracaqları ile qorquzalar, dep şikâyet ete ediler. Em de, hususiy iş adamlarını bile paradda iştirak etmege mecbur ete ediler.
2017 senesinde Rusiyege tabi Qırım parlamentiniñ başlığı Vladimir Konstantinov Birinci mayısnıñ ekinci nefesi aqqında aytıp başladı. Tamam o vaqıt numayışta, Qırım medeniyet hadimleriniñ professional birligi, Rusiye milliyleştirilmesi dep bilingen milliyleştirme neticesinde ondan «Salüt» balalarnı sağlamlaştıruv lageriniñ qanunsız olaraq alınğanını beyan etti. Faqat professional birliginiñ azalarına bayram yürüşi esnasında narazılıqnı bildirmege bermediler.
Qırım faaliyetçisi, tarihçı Maksim Osadçuk, yarımadada Birinci mayıs Rusiye ukümetiniñ ğayreti ile değradatsiya etkeninden emin.
İnsanlarnıñ öz aqları içün küreşmesi saasında Ukraina zamanında elde etilgen progressiv deñişmeler bile yoqqa çevirildi. Qırım ve Rusiye pek tez keri, soñ devir Sovet Birligine doğru yuvarlanıp ketelerMaksim Osadçuk
– Ne deseñiz de, Birinci mayıs – esas olaraq küreş künüdir. Bu bayram degil. 19-nci asırnıñ eñ soñunda bu künde işçiler, sekiz saatlıq iş künü talap etip, munayışqa çıqtılar. Lâkin bir provakatsiya neticesinde polisler olarğa qarşı ateş açtı. Faqat Sovet Birliginde o, bir merasimge, baar ve emek bayramına çevirildi, ve onıñ esas manası qısırlaştırılğan edi. Sabıq SSCBniñ devletlerinde bu, birinci nevbette, ukümetke sadıq küçlerniñ – devlet işhaneleriniñ memuriytlerine bir de-bir şekilde bağlı olğan teşkilâtlar ve professional birleşmelerniñ mumayışıdır. Soñki yıllarda Qırımda bu sovet trendi tekrar üstünlik qazandı, ve atta insanlarnıñ öz aqları içün küreşmesi saasında Ukraina zamanında elde etilgen progressiv deñişmeler bile yoqqa çevirildi. Teessüf ki, Qırım ve Rusiye pek tez keri, soñ devir Sovet Birligine doğru yuvarlanıp keteler.
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescit şeer şurasınıñ Rusiye KPRF (Rusiye Fedratsiyası Kommunistik fırqası) fırqasından deputatı Stepan Kiskin, Qırım tam olaraq Sovet Birligine qaytsa, zarar olmaz edi, dep saya.
İnsanlarnıñ memnüniyetsizligi arta, oligarhlarğa ise sanktsialar tatbiq etilgeni içün yardım eteler. Yani «keri kelecekke», sotsializmge doğru ketmek kerekStepan Kiskin
– Bizde Qırımda asılında emekdarlar aman-aman qalmadı. Bütün fabrikalar, zavodlar endi çoqtan berli qapaldı. Bu sebepten hizmet berüv saası, bank hadimleri, turistik saa denilse doğru olacaq, tam manada emekdarlarımız pek az. Umumen aqlar kütüle, lâkin kapitalizm şartlarında er şey keregi kibi degil. Bizge sotsializm kerek – o zaman em emekdarlar, em pensionerler, em de balalarnıñ aqları qorçalanacaq. Kapitalizmde ise er şey olmaq mümkün. Er keske qıyın – em pensionerlerge, em çalışqanlarğa, em de çoq balalı qorantalarğa. Bizde fiyatlarnıñ öskenini özüñiz körip turasız: ayrıca beñzin soñki eki kün içinde 40 kapikke paallaştı. İndeksatsiyalar artlarından yetmey. Aylıqlar pek yüksek degil. İnsanlarnıñ memnüniyetsizligi arta, oligarhlarğa ise sanktsialar tatbiq etilgeni içün yardım eteler. Yani «keri kelecekke», sotsializmge doğru ketmek kerek.
Qırım tarihçısı, Qırım.Aqiqatnıñ muellifi Sergey Gromenko, Birinci mayıs numayışlarınıñ nasıl etip memuriy mecburiyetke çevirilgenleri aqqında fikir yürsete.
Qırımda Birinci mayıs – sovetler devri bayramınıñ hatıra künüdir. Anda Rusiye olmasa ise – o, şu daqqada emekdarlarnıñ degil de, kebap bayramına çevirilecekSergey Gromenko
– SSCB, yeñgen işçi sınıfınıñ devleti sayıla edi. Buña köre, sovet proletariatına, kapitalistik devletlerde yapılğanı kibi, aqlar oğrunda küreşmek içün çıqmaq olmay edi, çünki onda öyle de er şey bar. Ve bu sebepten sovetler devriniñ Birinci mayıs numayışları tantanalı, zaferane surette, dülber bayraqlar ve diger beñzer şeylernen yapıla ediler. Amma Sovet Birligi dağılğan soñ bütün bu bayram muiti ve oña ilâve olaraq raatlıq künü ve memurlarğa işhaneler, mektepler ve diger muessiselerniñ mudirlerinden, isteklerine baqmadan, adamlarını yollamaqnı talap etmege imkân bergen idare sisteması miras olaraq qaldılar. Bu vaziyette işçiler sınıfı içün nasıl küreş olmaq mümkün? Bu vaziyette, bu mecburiyetni tezce eda etip, kebap aşamağa ketmek istek peyda olmaq mümkün. Qırımda Birinci mayıs – sovetler devri bayramınıñ hatıra künüdir. Anda Rusiye olmasa ise – o, şu daqqada emekdarlarnıñ degil de, kebap bayramına çevirilecek.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Ukrainanıñ yañı tayinlengen baş naziri Volodımır Groysman bildirdi ki, onıñ ükümeti Rusiye işğal etken Qırımnıñ Ukraina nezareti altına keri qaytarılması meselelerine diqqat ayıracaq.
«Ükümetniñ yañı erkânı ayrı diqqat ayıracaq daa bir mesele – Qırım ve vaqtınca işğal etilgen Donbass topraqlarınıñ qaytarılması, azat etilgen topraqlarda yaşayışnıñ ğayrıdan tiklenmesi ve köçip kelgenlerniñ avdet olmasıdır», – dedi Groysman.
Onıñ aytqanına köre, Nazirler şurasında ayrı nazirlik olacaq. Baş nazirniñ bildirgenine köre, bu yönelişte baş nazirniñ muavini çalışacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Volodımır Groysman reberligi altında Ukraina ükümetiniñ yañı erkânına rey berdi. Buña 239 deputat qoltuttı.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilciligi Hersonda, Baş prokuratura yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Kyivde, Ukraina ükümeti yanında Qırım ve Aqyar meselelerinden devlet hızmeti, Ukraina İçki işler nazirliginiñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Baş idaresi Odessada çalışalar. Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ola.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Çarşenbe künü, avgustnıñ 13-de, Aqyarda Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ, Rusiye ükümetiniñ ve Devlet Duma azalarınıñ ziyareti sebebinden şeerde naqliyat yürüşini ve limanlarnı qapatacaqlar.
Bunı «Aqyar valise vazifelerini eda etken» Sergey Menâylo bildirdi.
«Avgust 13 künü saat 00.00-20.00 arasında Aqyar-Şimaliy, Aqyar-İnkerman içki deñiz yol yürüşi yolcularınıñ oturtuv-endirüv № 146 ve №147 limanları qapatılacaq», – dedi vali
Onıñ malümatına köre, çarşenbe künü saat 00.00-20.00 arasında Aqyar ve Cenübiy körfezde bütün ufaq gemilerniñ areketini sıñırlaycaqlar, bundan da ğayrı Lenin soq., Nahimov caddesi, B.Morskoy – Admiral Oktâbrskiy soqaqlarında naqliyat yürüşi qapatılacaq.
Çarşenbe künü Aqyarda Putin Havfsızlıq Şurasınıñ, avgust 14 künü – Devlet Duma siyasiy firqalarınıñ azaları ile körüşecek.
Evel, Ukraina çetel işler nazirliginde qayd ettiler ki, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ ve Devlet Duma deputatlarınıñ Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kelmek niyetleri mümkün olğan bir şey degildir.