text:
Bu afta daa bir Qırım kollaborantı - Remzi İlyasov – yarımadanıñ rusiyeli akimiyetinde öz vazifesinden boşadı. Rusiyeli Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, reis muavini müddetinden evel işinden boşacağı aqqında ariza yazğan.
Remzi İlyasov 1958 senesi Özbekistan SSCnıñ Fergana şeerinde dünyağa kele. 1983 senesi Tomsk Müendislik-Qurulış İnstitutınınıñ “Qurucılıq malzemeleri sanayınıñ iqtisadiyat ve teşkilâtlandıruvı” bölüginden mezun olıp, müendis-iqtisatçı zenaat saibi ola. Tanışları onıñ daima karyera qurmağa ıntılğanını qayd ete. İnstitutnı bitirgen soñ o başqa yerge barmadan, doğrudan-doru Fergana vilâyet icra komitetine işke kirgemege istegenine şaşmağa sıra tüşmey. Yaşlıqta İlyasov iş boyunca ilerilevi daa muvaffaqiyetli olsun dep, rus adını bile almağa istegeni aqqında laflar yüre.
Amma qırımtatar kolaborantları içün saylav neticeleri qayğılı edi – qırımtatarlar saylavğa barmadı. Amma Remzi İlyasov rys yetekçilerine halq oña qoltutacaq dep işandırğan edi de.
Qırımtatarlar öz Vatanına avdet etken soñ, Remzi İlyasov akimiyette büyük vazifelerde çalışmaq içün, qırımtatar milliy areketni qullanmaq mümkün olacağını añlay. O, qırımtatarlarnıñ temsiliy organına qoşulıp, Meclis azası ola. Ve birden Reskomnats idare başlığı vazifesinden başlap, QMC-niñ Yuqarı Şurasında daimiy komissiyasınıñ reisi vazifelerine qadar yüksele.
Amma Qırımda “referendum” keçirile. Remzi İlyasov, milletniñ qararı ve Meclisniñ siyasetine boysunmayıp, rusiyeli akimiyet tarafına keçe. Oña 2014 seneniñ saylavlarında “galipler taqımı” terkibinde rusiyeli akimiyetke kirmege teklif etile. Onen beraber Meclisniñ azaları Zaur Smirnov ve Teyfuk Gafarov da rusiyeli akimiyetniñ organlarına yüksek vazifelerge kete. Bularnıñ ekisi de endi masharalıq ile öz vazifelerinden boşatıldı.
Lâkin qırımtatar kolaborantları içün saylav neticeleri qayğılı edi – qırımtatarlar saylavğa barmadı. Amma Remzi İlyasov rus yetekçilerini halq oña qoltutacaq dep işandırğan edi de. Bu vade içün oña tap rusiyeli Qırım akimiyeti yolbaşçısınıñ muavini vazifesi berildi. Amma insanlar qoltutmadı, bundan da ğayrı, onıñ qırımtatarlar arasında olğan cemaat erbabı namı da ğayıp oldı. Endi ise, İlyasov akimiyette bulunsa da, iç bir şeyge tesir etip olamağanı belli oldı.
Mevzunen bağı olaraq: Rusiyede «qazandılar»: Qırımda «milliy mesele» yetekçileri nasıl etip zengin oldı
Yetekçileri ögünde özüne aqlama teşebbüsi olaraq «Qırım» cemaat teşkilâtını qura. İşbu areketniñ maqsadı - qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda keçecek saylâvarda iştirak etmege inandırmaq edi. Aqmescitte, bücet saalarında çalışqan qırımtatarlarnı mecburiy göñülli olaraq toplap, tazyıq altında teşkilâtnı tesis etüv toplaşuvı ötkerile. Lâkin iş yerinden qıbırdamay. Halq Rusiye tarafdarı olğan bu areketnen kesen-kes iş tutmağa istemegeni kibi, kerek maliyeviy yardım da çezilmey qala. Ne yapsañ da, qırımtatar iş adamları semetdeşleri aldatılğanı içün para bermege istemeyler, işte.
İlyasov özüne, onıñ içün paalığa patlağan yüksek bir pensiya elde etti. Aynı zamanda oña yabancı olıp qalğan halqı tarafından nefret de qazandı.
Neticede soñradan keçken saylâvlar İlyasov ile onıñ yetekçileri içün bayağı kederli keçe – qırımtatarlar Qırımnıñ rusiyeli ükümeti keçirgen saylâvlarğa barmaylar. İlhaq etilgen yarımadada ötekerilgen Rusiye prezidenti soñki saylavlarınıñ neticesi yetekçileriniñ sabırını taşırdı. Bu tam manada bir muvafaqiyetsizlik oldı – em İlyasov, em de memurlar ne qadar areket etken olsa da, qırımtatarlar kene de barmadılar. İşte bu yerde yetekçilerniñ sabrı tükendi. Olar İlyasovğa işanğanları yañlış olğanını añladılar, demek ki, o olar içün öz emiyetini coyğan olıp çıqtı. Saylâvlar biter-bitmez mart ayında İlyasovqa öz ihtiyarınen çalışqan vazifesinden ketmek içün ariza yazsın dep teklif etile. O, aytılğanını yapa. Kerçek, beñzer arizalarnı milletlerara munasebetlerni baqqan bazı rayon memuriyetiniñ muavinleri yazması da teklif etile. Meselâ, Qarasuvbazar rayonında Nazim Yunusov da öz vazifesinde marum etile, albuki rayon memuriyeti onıñ işinden memnün edi.
Yanıqtan dünyası qararğan İlyasov öz reberi Vladimir Konstantinovnıñ ögüne, pensiyağa qadar çalışması içün yetekçilerni qandırsın degen ricanen başını egip bara. Konstantinov öz muavinini acıp öz yetekçilerinen İlyasovnıñ istifası keçiktirilmesi boyunca añlaşa. Meger, bu da uzaq sürmeycek eken. İyülde İlyasov bir daa ariza yazmağa mecbur qalıp, öz vazifesini terk ete.
İlyasov özüne, onıñ içün paalığa patlağan yüksek bir pensiya el etti. Aynı zamanda oña yabancı olıp qalğan halqı tarafından neftret de qazandı. İhtimal, İlyasov pensiyağa çıqqan soñ, tanışlarınen sübetleşken vaqıtta peşman etkeni ve aqlını toplap, hatasını añlağanı aqqında aytır. Lâkin oña birisi inanır ekenmi?..
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqta-i nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqta-i nazarını aks etmesi şart degil


c: text/html

text:
İske tatar ädäbi tele
İske tatar ädäbi tele (İske imlâ: يسكى تاتار تلى ), qayber etnik qärdäş xalıqlarnıñ – Tatar, Başqort, öleşçä Qazaq häm Nuğaylarnıñ ğomumi yazma ädäbi tele. Bügenge Tatar tele häm Qırımtatar tele Altın Urda çorında formalaşqan İske Tatar tele nigezendä kilep çıqqannar.
İske Tatar ädäbi tele İdel buyı Bolğar däwlätendä häm Altın Urdada qullanılğan borınğı Törki ädäbi telneñ cirle variantı nigezendä barlıqqa kilä.
XII-XIV ğasırlarındağı ädäbi tel İske Tatar ädäbi tele formalaşunıñ başlanğıç çorı itep qarala. Ul matur ädäbiättä (Qol Ğäli, XIII ğasır) xalıq awaz icatı äsärlärendä, dini ädäbiättä, qäber taşları yazmalarında kiñ çağılış taba.
İske Tatar ädäbi tele Qazan hәM Ästerxan xanlığı çorında formalaşıp betä häm 15. yözdän 19. yözneñ urtası qädär Tatar xalqınıñ törle ictimağ0ı ölkälärendä qullanıla. Bu teldä Möxämmädyar poemmaları, (16. yöz), Mäwla Qolıy xikmätläre (17. yöz), Qadıyrğäli bäkneñ tarixi äsärläre (17. yöz başı), "Däftäre Çıñğıznamä" (17. yöz) häm başqa äsärlär yazıla. Ul çordan qalğan matur ädäbiät äsärlärendä, fänni ädäbiättä, ictimaği-publitsistik yazmalarda, räsmi eş qäğäzlärendä häm başqa janrdağı yazmalarda Bolğar-Qıpçaq söyläşenä häm Uyğır-Uğız tellärenä xas üzençäleklär saqlana. Bu – Törki yazma tradisílarnıñ däwam itüe häm İdel buyında, ş.i. İdel buyı Bolğar däwlätwendä törle etnik qärdäş xalıqlarnıñ aralşuı häm quşılıp kitüe belän dä añlatıla.
İske Tatar ädäbi tele Latıyf Cäläy, Mirfatıyx Zäkiev, Waxit Xaqov, Fazıl Fasiev, Fähimä Xisamova häm başqa ğälimnär tarafınnan öyränelä.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Homer
Gomer İliada ha'm Odissey epikalıq poemaların jazg'an grek shayırı. Ol tuwralı ko'p mag'lıwmatqa iye emespiz, ha'tteki onın' real adam bolg'anlıg'ı da belgisiz. Geybir adamlardın' oyınsha bul poemalar haqıyqatında bir topar adamlar ta'repinen do'relgen. Basqalardın' oyınsha Gomer haqıyqatında hayal adam bolg'an. A'psanag'a ko're Gomer İoniyada jasag'an ko'zi ko'r shayır bolg'an. Ol bizin' eramızg'a shekemgi VIII a'sirinde o'mir su'rgen dep shamalanadı. Ko'plegen zamanago'y ilimpazlardın' pikirinshe, İliada bizin' eramızg'a shekemgi VIII a'sirdin' 2-yarımında jazılg'an.


text:
Sentâbr 26-da, bazarertesi künü Kiyevde Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ (TMU) tantanalı açılış merasiminiñ keçirilmesi planlaştırıla, oquv yurtu işğal etilgen Qırımdan Ukraina qıtaiy qısmına keçti.
Tünevin universitet açıluvı aqqında «Euromaydan-Krım» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Sergey Mokrenük Facebook saifesinde bildirgen edi.
Haber etilgenine köre, yañı teşkil etilgen TMU tantanalı açılışı saat 11.00-de Ukraina Tasil ve ilim nazirligi binasınıñ üçünci qatındaki toplaşuv salonında başlanacaq.
Ukraina Tasil ve ilim nazirligi, sentâbr 23-te TMU-ğa destek aktsiyası keçirilgen soñ, Vernadskiy adına TMU-nıñ ştat cedvelini tasdıqladı.
Bunen beraber, sentâbr 23-te Ukraina Adliye nazirligi Belediye idare etüv akademiyasınıñ mülk komleksiniñ Vernadskiy adına TMU-ne teslim etilmesi aqqında emir leyhasını tasdıqladı, bu yerde talebeler oquycaq ve yaşaycaq. Sentâbr 28-de, çarşenbe künü leyha Ukraina baş naziri Vladimir Groysman tarafından imzalanmaq kerek.
Tavriya milliy universitetinde derslerni sentâbr 27-de başlanmağa planlaştıralar.
Vernadskiy adına Tavriya milliy universiteti 2016 senesinden başlap, Ukraina qıtaiy qısmında çalışa.


text:
Ukraina aq-uquq qoruyıcıları AB ülkeleri, AQŞ ve Kanada liderlerine muvaqqat izolâtorda sağlığı birden yamanlaşqan qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermencige mustaqil ekimlerniñ yiberilmesine yardım etmeleri içün muracaat ettiler.
Qırım aq-uquq qoruyıcı grubu dekabrniñ 14-nde Ukraina aq-uquq qoruyıcı teşkilâtlarınıñ umumiy muracaatını ilân etti.
Bildirüvde: «Halqara teşkilâtlarınıñ vekillerine, Avropa Birligi ülkeleri, İsviçre (Şveytsariya), AQŞ ve Kanada akimiyetlerine, Bekir Degermenciniñ sağlıq vaziyeti ve sözde aqsız yerde para talap etüv boyunca işniñ figurantlarına qarşı siyasiy maqsatlı cinaiy işniñ ketişatı, em de diger siyasiy maqsatlı cinaiy işlerniñ ketişatını közetmeleri içün muracaat etemiz», – denile.
Aq-uquq qoruyıcıları dünya cemaatçılığından, Degermencige azırlıqlı tıbbiy yardımınıñ kösterilüvine yardım etmesini, cümleden Degermencige ve diger tıbbiy yardımğa muhtac olğan siyasiy mabüslerge mustaqil ekimlerniñ halqara grubunıñ yıberilüvini Rusiyeden talap etmesini rica eteler.
Ondan ğayrı aq-uquq qoruyıcı teşkilâtları, Ukraina ve diger devletlerniñ akimiyetlerine, em de halqara teşkilâtlarına muracaat etip, Degermenci ve diger siyasiy mabüslerniñ apisten azat etilmelerine ve olarğa qarşı bildirilgen qabaatlavlarnıñ adaletli surette baqılmasına yardım etmekni rica ettiler.
Bekir Degermenci dekabrniñ 14-ne keçer gecesinden başlap pek ağır vaziyette reanimatsiya bölüginde buluna.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olarn Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Qızılordada Qazaqstannıñ mänerlep sırğanawdan çempïonatı märesine jetti. Bul jolı sayısqa elimizdiñ 6 aymağınan sportşılar qatıstı. Muz aydını sarayında Qazaqstannıñ aytwlı 65 fïgwrïsi öner körsetti. Erler arasındağı sayısta altın medalğa 16 jastağı almatılıq Danïyar Ädilov qol jetkizdi. «Kümis» pen «qolanı» onıñ jerlesteri Artwr Panïxïn men Andrey Lebedev uttı. Al qızdar arasında jalğız sırğanawdan qızılordalıq Elïzabet Tursınbaeva janküyerleriniñ ümitin tağı bir ret abıroymen aqtap şıqtı. Ol erikti bağdarlamanı orındaw kezinde Barbara Streyzandtıñ Papa Can You Hear Me kompozïcïyasınıñ süyemeldewimen sırğanap, körermendi önerimen tänti etti. Söytip, Elïzabet çempïonattıñ altın medalin moynına taqtı. Ekinşi orındı almatılıq Ayza Mambekova ïelenip, Astana qalasınan barğan Alïna Sıdıqova qoladan jüldeni aldı, dep xabarlaydı Sports.kz.
24.kz
Kommentarïï


text:
Blog
Blog (Блor). Tulı iseme – web blog, web saytlarnıñ ayırım ber töre. Blogtağı yazmalar xronologik tärtiptä tözelä. Bloglar, ğädättä, dönya xällärenä bağışlanğan fikerlärne tuplıy häm qatnaşuçılarğa yazmalarnı, şärexlärne qaldırırğa mömkinçelek birä. Küpmeder däräcädä, tözeleşe buyınça, blog elektron köndälekkä oxşaş, läkin ğädäti köndäleklärdän ayırmalı bularaq anda video, audio häm vizual' mäğlümatlarnı urnaştırırğa bula. Bloglarnı totuçı keşelär blogger dip atala.
Soñğı yıllarda blog ayıruça kiñ taralış taptı. Mäsälän Technorati bloglarnı ezläw caylanması 2007 yılnıñ mayında 71 million blognı üz eçenä alğan.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Washington Post gäzite fikerençä, berençe blog Tim Berners-Lee tarafınnan 1992 yılda yañalıqlar turında bäxäsläşü maqsatı belän oyıştırılğan bulğan. Läkin 1996 yılda ğına bu tör web saytlar kiñ populyarlıq qazana.
1999 yılda San Frantsisko şähärendä berençe blog portalı Blogger eşli başlıy. Soñınnan Bloggernı Google satıp ala
«Apple bloglarğa qarşı» xökem qararı näticäsendä Amerika Xakime bloggerlar jurnalistlar kebek mäğlümät çığanaqların faş itmäw xoquqına iä dip qarar çığara.
Blog törläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Media törläre buyınça[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Video roliklarnı tuplağan blog – vlog
- Internet sıltamalrnı tuplağan blog – linklog
- Fotolar blogı – photoblog
- Sänğät turında fiker alışu blogları – artlog
Faydalanılğan cihaz buyınça[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Käräzle telefonnar öçen maxsus eşlängän bloglar moblog dip atala
Janr buyınça[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bloglar ayırım temalarğa bağışlanğan bulırğa mömkin. Şul isäptän
- säyäxätçelär blogı - travel blog
- moda blogı- fashion blog
- xıyallar blogı- dream blog
- säyäsätçelär blogı – political blog h.b.
Bloglarnı ezläw caylanması[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Töp programmalar:
Bloglar häm başqa media[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bloglar kiñ taralğan sayın, keşelär alarnı mäğlümat alu öçen dä faydalana başlıylar. Küp kenä dönya gäzitläre üzläreneñ web saytlarında bloglarnı alıp baralar, alar küpmeder külämdä uquçılar belän aralaşu çarası bulıp tora. Şul uq waqıtta qayber häwäskär blogçılar üzlären traditsion media çaralarınnan ayırım kürä.
Bloglarnıñ möhim çağılışı – keçe tellärdä söyläşüçelärne berläşterü. Mäsälän, blogdar yärdämendä siräk oçrıy torğan Gaelic /Galık/ telendä söyläşüçelär xätta Qazaqstanda da tabıldı.
Şäxeslär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Blognı alıp barunı küp kenä tanılğan artist, jurnalist, eşmäkärlär, fiker iäläre kiräk dip taba.
Mäsälän, soñğı arada AQŞta Whole Foods şirkäte citäkçese John Mackeynıñ bloglarda artıq mäğlümatnı bastıru arasında kilep tuğan wäzğiät kiñ diskussiälänä.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Blogger, İñ popular bloglar saytı
Livejournal, Rusiädä iñ tınlğan bloglar saytı
Ber tatar blogı - IT, design, internet, tatar social çeltərlər


text:
Tüv (Tüvturk) Araç Muayene İstasyonlarına Araç Muayene Randevu Alıyoruz.
Randevu aldığımız Tüv araç muayene istasyonları aşağıdadır.
( Tüvturk halk dilinde Tüv olarak da bilinmektedir ) Bazı vatandaşlarımız tüyap tübitak tüvyap tüvsa olarak da söylemektedir
İstanbul Tüv Araç Muayene İstasyonları : Çatalca Tüv, Samandıra Tüv, Pendik Tüv, Esenyurt Tüv, Silivri Tüv, Orhanlı Tüv, Kavaklı Tüv, Sutanbeyli Tüv, Şile Tüv, Mimarsinan Tüv, Haraççı Tüv, Dudullu Tüv.
Ankara Tüv Araç Muayene İstasyonları : İvedik Tüv, Gölbaşı Tüv, İstanbul yolu Eryaman Tüv, Polatlı Tüv, Akyurt Tüv, Şereflikoçhisar Tüv.
Antalya Tüv Araç Muayene İstasyonları : Sütçüler Tüv, Yeşilbayır Tüv, Alanya Tüv, Kumluca Tüv.
İzmir Tüv Araç Muayene İstasyonları : Sarnıç Tüv, Çiğli Tüv, Bergama tüv, Bornova Tüv, Torbalı Tüv, Aliağa Tüv, Ödemiş Tüv, Tire Tüv.
Bursa Tüv Araç Muayene İstasyonları : Bursa Merkez Kestel Tüv, Gemlik Tüv, M.Kemal Paşa Tüv, İnegöl Tüv, Karacabey Tüv.
Diğer Tüv Araç Muayene İstasyonları : Eskişehir Tüv, Denizli Tüv, Zonguldak Tüv, Gaziantep Tüv, Afyon Tüv, Aydın Tüv, Balıkesir Tüv, Bandırma Tüv, Edremit Tüv, Bolu Tüv, Edirne Tüv, Keşan Tüv, Tekirdağ Tüv, Keşan Tüv, Adıyaman Tüv, Diyarbakır Tüv, Aksaray Tüv, Kırşehir Tüv, Yalova Tüv, Mersin Tüv, Manisa Tüv, Muğla Tüv, Tunceli Tüv, Siirt Tüv, Samsun Tüv, Çanakkale Tüv, Düzce Tüv, Erzurum Tüv, Erzincan Tüv, Kahramanmaraş Tüv, Konya Tüv, Kırklareli Tüv, Kastamanu Tüv, Ordu Tüv, Tokat Tüv, Kayseri Tüv, Güneşli Tüv, İncesu Tüv, Elazığ Tüv, Ağrı Tüv, Batman Tüv, Iğdır Tüv, Uşak Tüv, Urfa Tüv, Hakkari Tüv, Hatay Tüv, Sakarya Tüv, Kütahya Tüv, Ardahan Tüv Bilecik Tüv, Çankırı Tüv, Çorum Tüv, Osmaniye Tüv, Burdur Tüv, Yozgat Tüv, Kocaeli Tüv, Isparta Tüv, Rize Tüv..
Tüv Araç Muayene İstasyonlarına Araç Muayene Randevu Alıyoruz. Başvurunuzu Göndermek için Tıklayın


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin dekabrniñ 29-nda Suriyeniñ Tartus limanındaki Rusiye Arbiy deñiz flotu (ADF) bazasınınıñ kenişletilmesi aqqında añlaşmanı tasdiqladı. Qanun, Rusiyeniñ resmiy uquq informatsiyası internet-portalında ilân etildi.
Añlaşmağa binaen, Suriye Rusiyege liman etrafındaki topraqlar ve taşınmaz malnı bedava qullanuv içün bere. Rusiye Mudafaa nazirliginde, añlaşma ADF maddiy-tehnikiy temin etüv noqtası territoriyasını 24 hektarğace kenişletmege imkân bere, dep qayd ettiler. Aynı zamanda Rusiye limannıñ infrastrukturası – sabit rıhtımlar (priçallar) ve anbar obyektlerini qullana bilecek.
Bazanıñ kenişletilmesi içün masraflar yılda 3,2 milliard ruble teşkil etecekler.
Vesiqa, Tartusta bir arada 11 geminiñ bulunması mümkün olğanını tayin ete. 2017 senesi yanvarniñ 18-nde imzalanğan añlaşmanıñ muddeti 49 yıldır. Onıñ avtomatik şekilde 25 yıllıq muddetlerge uzatılmasınıñ imkânı bar.
Dekabrniñ 26-nda Rusiye parlamentiniñ yuqarı palatası olğan Federatsiya şurası, Aq deñizdeki Tartus limanında bulunğan arbiy deñiz bazasında Rusiye askerleriniñ yerleştirilmesine dair Moskva ve Suriyedeki Başar Asadnıñ akimiyeti arasında yapılğan añlaşmanıñ tasdiqlanması aqqında qanunnı maqul etti.
Uzun muddet zarfında Dimaşqnıñ ittifaqdaşı olğan Moskva, prezident Başar al-Asadnıñ rejimine qol tutmaq maqsadınen 2015 senesiniñ sentâbrinde Suriyede ava kampaniyasını başladı.
Ondan ğayrı Rusiyeniñ arbiy hadimleri Latakiya vilâyetindeki Hmeymim ava bazasında bulunmağa devam etecekler.


text:
Qırım.Aqiqatta «Siyasiy mabüsniñ tarihı» videoblogında Ayşe Umerova er afta Rusiyede siyasiy mabüsler olğan Qırım sakinleriniñ ayat ikâyelerini tarif etecek. Videobloglar er cumaaqşamı künü saat 9:00-da çıqacaq.
Birinci bölükte Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqası olğanında qabaatlanğan ilk qırımtatarlarnıdan biri, Ruslan Zeytullayevniñ ayat ikâyesi tarif etilecek. 2015 senesiniñ yanvarinde evine Rusiye telükesizlik hadimleri sürip kirdi. Tahqiqatnıñ versiyasına köre, Zeytullayev «terroristik gruppirovkanı teşkil etti». 2017 senesiniñ yazında mahkeme oña sert rejimli on beş yıl şeklinde ceza berdi. Cezasını Başqortostandaki Salavat koloniyasında çeke.
Ayşe Umerova – Qırım.Aqiqat Radiosında «Azatlıq aqqı» radioeşittirüvniñ muellifi.
Videoblogınıñ nevbetteki bölüginde siz Oleg Sentsovnıñ anası ile eksklüziv kadrlarnı körecek ve Qırım rejissörınıñ birinci kitabını qaç yaşında yazğanını bileceksiz.


text:
Cumaertesi künü, mart 7-de, Lvivde «1917-1920 seneleri Qırımdaki ukrain milliy areketi» mevzulı açıq lektsiya ötkerilecek. Lektsiyanı Qırım tarihçısı Andrey İvanets oquycaq.
Tedbir OO «Ukrain evi» Qırımnıñ iş ve medeniyet işbirligi merkezi», OO «Mecburen köçip kelgenlerniñ birligi» ve Birinci Lviv Mediatekasınıñ yardımı ile keçirile.
Teşkilâtçılarnıñ qayd etkenine köre, bu ğaye çoqtan peyda olğan edi, çünki qıtaiy Ukrainanıñ sakinleri işğalge oğrağan Qırım, onıñ tarihı ve onıñ inkişafına ukrainlilerniñ qoşqan issesi aqqında bilmek kerekler.
Teşkilâtçılar Qırımnıñ cenkten soñ devri, yarımadanıñ ğayrıdan tiklenmesine ukrainlilerniñ qoşqan issesi, Qırımnıñ mustaqil Ukraina terkibinde 23 yıl devamında yaşaması ve şimdiki yaşayışına dair bir sıra lektsiyalarnı keçirmege planlaştıralar.
Lektsiya cumaertesi künü yerli saatke köre saat 16:00 Birinci Lviv Mediatekasında başlanacaq.


text:
Avropa parlamentiniñ tışqı işler komiteti reisi Elmar Brok bildirdi ki, Rusiye Minsk añlaşmaşlarına riayet etmese ve istilâ siyasetini devam ettirse, Avropa birliginiñ cezaları artacaq.
Bunı Brok Ukraina ziyareti ögüne German Marshall Fondunda çıqışta bulunıp ayttı, dep haber ete Radio Svoboda.
«Minsk añlaşmaları yerine ketirilgenine qadar cezalar olacaq, faqat Rusiye istilâsı devam etse, cezalar artacaq», – dep ayttı Elmar Brok.
Onıñ bildirgenine köre, «cezalar – istilâcığa istilâ içün büyük ceza bar olğanını barışıq yolunen köstermege imkân bergen yekâne usuldır».
Broknıñ fikirince, Rusiye energetik rıçakları sayesinde Avropağa tesir etmege devam ete.
«Energetik siyaseti Rusiyege doğru işaret bermege keder ete. Bizler serbest bazarmız, lâkin umumiy energetik strategiyamız yoq. Şimdi Energetik ittifağını quracaq olamız, böylece Pütinge doğru işaretlerni yollamaq imkânlarımız artacaq», – dedi Brok.
Cumaaqşamı künü, iyül 23-te, Avropa parlamentiniñ tışqı işler komitetiniñ reisi Elmar Brok yolbaşçılığında eyyet Ukrainağa kele. Avropa parlamentiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, eyyet Ukrainada iyül 25-ke qadar bulunacaq, soñra Gürcistanğa yol alacaq. Avropa parlamentiniñ deputatları Kiyevde devlet reberleri, siyasiy firqalarnıñ liderleri, OSCE mahsus monitoring missiyasınıñ nezaretçileri ve cemaat ile körüşmege planlaştıralar.


text:
Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ekinci yıllığına bağışlanğan «Qırım – Ukraina!» haber kampaniyası başlandı.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Emine Ceppar dey ki, kampaniya vazifesi – Qırımğa nisbeten ukrainlerniñ cemaat fikriniñ birleşüvi.
«Bu sene kampaniyasınıñ esas ğayelerinden biri – Qırım ile bağ, roliklerde adiy ukrainler ve belli insanlar Qırımğa, qırımtatarlarğa, ukrainlerge destek ile muracaat ete, çoqusı qırımtatar tilinde!» – yaza Ceppar Facebookta.
Levhalar içtimaiy reklama statusını taşıy.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Krasnodar mahkemesinde iyün 2 künü öldürüvde qabaatlanğan kence Cemilevge üküm çıqarmaq kerekler. Mahkemeci olmağanlar bir saat evelsi muşavere odasına çıqqanlar.
Bunı Hayser Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov bildire.
«Endi bir buçuq saatten ziyade mahkemeci olmağanlar muşavere odasında Hayser Cemilevniñ ükmüni muzakere eteler», – yazdı o tvitterde.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Akimiyet tarafdarı olğan «Krımskaya pravda» gazetası saytındaki soravda qırımlılar Qırım referendumında neni saylar edi degen sualge respondentlerniñ 61% «Qırımnıñ Ukraina terkibinde keñ vekâletlerini» saylaycağını bildirdi.
2015 senesi mart 5-ye aşkâr etilgen «Siz umumqırım referendumınıñ suallerine bugün nasıl cevap berir ediñiz?» sualine mart 9 künü saat 8:00-ge qadar 4510 insan cevap berdi. Rusiyege 19% qoşulır edi, daa 20% «referendumğa kelmez edi».
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Keriç paromlı keçitinde avgust 7-de aqşam paromnı tahminen 600 maşina bekley. Qırımğa kirmege istegen maşinalarnıñ sayısı daa da büyük: «Yekâne naqliyat müdirliginiñ» malümatına köre, «Kavkaz» limanında nevbette 2360 maşina tura.
«Qırım-Kavkaz» seferni keçirgen eki büyük paromnıñ bozuluvı sebebinden beklev müddeti uzana bile.
«Şimdilik Keriç keçitinde 4 esas parom yüre. «Nikolay Aksenenko» gemisi bozuldı ve şimdi tamir işleri içün çıqarılğan. «Olimpiada» paromında yuqarı apparel bozuldı, şunıñ içün geminiñ sefer miqdarı eksildi. Qırımğa yol alğan turistlerge cemaat naqliyatnı qullanmağa tevsiye etemiz»,– deyler Yekâne naqliyat müdirliginde.
Evel bildirilgeni kibi, Yekâne naqliyat müdirliginiñ malümatına köre, şimdi Qırımda yarımadanı parom keçiti vastası ile terk etecek tahminen 28 biñ maşina bar eken.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, halq deputatı Mustafa Cemilev Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile Qırım Muhtar Cumhuriyetine elektrik energiyasınıñ berilmesi boyunca muqaveleniñ devam ettirilmesini muzakere etti. Bu aqta o «Zerkalo nedeli.Ukraina» neşirine bildirdi.
«Elektrik energiyasınıñ berilmesi ile bağlı dekabr 31 künü soñuna yetecek muqaveleniñ devam ettirilmesinde sual bar. Tünevin (dekabr 10 künü – QA) bu meseleni prezidentnen muzakere ettik. Muqaveleniñ devam ettirilmesi yalıñız şartlarnıñ amelge keçirilmesi alda mümkün olğanı aqqında aytqan edim», – dey Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, bu vesiqa Rusiye ve Ukraina devlet şirketleri arasında degil, em de Ukrainada qıdıruvda ilân etilgen şahısnıñ («milliyleştirilgen» «Krımenergo» reberi Viktor Plakida – QA) işitraki ile degil de, mütenasip nazirlikler tarafından imzalanılmalı.
Cemilev ve qamaçavnıñ diger teşebbüsçileri bu vesiqada Qırım «Qırım federal okrugı» degil de, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve qavuzlar içinde – Rusiye Federatsiyası tarafından vaqtınca işğal etilgen yarımada olaraq adlanmaq kerekliginde israr ete. «O zaman halqara qaidelerge riayet etecek, ilk evelâ 2014 senesi mart 27-den BMT Baş assambleyasınıñ beyannamesine», – qayd etti siyasetçi.
Yañı muqavele içün üçünci şart olaraq o siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, taqiplerniñ toqtatılması ve esir alınğan faallerniñ, ğayıp olğanlarnıñ qıdıruvı, demokratik serbestlikniñ kefaleti kibi noqtalarnı qayd etti.
«Prezident ne dedi? – Razı oldı. – Bu şartlar amelge keçirilmese (bunıñ ise imkâniyeti daa da büyük), Ukraina üç elektrik yolağından biri boyunca energiya berilmesini toqtatırmı? Prezidentniñ mevamı nasıldır? – E, energiya berilmesi toqtalır. – O öyle dedi? – E», – dep yaza neşir.
Ukraina prezidenti Qırım energetik qamaçavı boyunca öz resmiy mevamını daa bildirmedi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ berimelsi toqtatılğanını «genotsid» ve «ayvanlıq» dep adladı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Slavânskta ATO başlandı. Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Antiterroristik merkezi yolbaşçılıq ete. Memleketniñ bütün bölüklerinden quvetler celp etildi. Bismillah!», – dep yazdı Avakov.
Cumaertesi aqşam Ukraina Yuqarı Şurasınıñ reisi, Ukraina prezidentiniñ vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov reisliginde Milliy havfsızlıq ve mudaafa hızmetiniñ acele toplaşuvı olıp keçti.
Toplaşuv devamında iştirakçiler Ukraina Şarqındaki vaziyetniñ tınçlanuvı ile bağlı olğan tedbir ve suallerni muzakereettiler. ZN.UA bergen malümatlarğa köre, fevqulâde vaziyet kirsetilmesiniñ imkâniyeti de baqıldı. Neticede qabul olunğan qararlar aqqında malümat yoq.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat sitesine qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Hıdırlezni qayd etmek içün 16 Meclis azası qol tuttı, buña qarşı ise 10 adam çıqtı. Mustafa Cemilevniñ haber etkenine köre, işğalge baqmadan, Meclisteki çoqluq qırımtatarlar öz adetlerini kütmek kerek ekenler dep tüşüneler. Mustafa ağa şahsen buña qarşı çıqa.
«Şahsiy men buña qarşı çıqtım. Şimdi bayramlar içün vaqıt degil. Bir kimseni davet etseñ de, tek Rusiyeden davet etmege çare bar. Başqalarını yibermezler. Böyle bayram Rusiye akimiyet içün pek elverişli. Olar qırımtatarlar Rusiyedeki yaşağan halqlar ile qardaş olıp pek yahşı yaşaylar dep körsetecekler», – dedi Mustafa Cemilev.
Ondan da ğayrı halq lideri bu merasimni farqlı şekilde keçirilmesi aqqında laf etkenlerini bildirdi. Teklifler arasında da siyasiy bir aktsıya şekilde keçirilmesi bar edi.
«Bizim fikirimizni körsetmek içün bayramnı milliy ve ukrain bayraqlar ile keçirmek kerek degen fikir de bar edi. Öyle şekilde keçirilse olsun. Bu aynı vaqıtta siyasiy pozitsıyamıznı bildirir edi».
Amma aynı zamanda Qırımda bu kibi aktsıyalarnıñ keçirilmesi ağır olğanını bildire.
Bügün «halq imayesi» Milliy Meclis binasında olğan ukrain bayrağını sürüp aldı. Bu areketler yapılğanda Mecliste çalışqan hadimlerge qarşı aqaretler, qorqutuvlar yañğıradı ve küç te qullanıldı. Keçken raatlıq künleri ise, qırımtatar halqnıñ lideri Mustafa Cemilevni ve Milliy Meclis Reisni Refat Çubarovnı Qırımğa yibermeycek oldılar.


text:
Qör'än:Baqara süräze
- Bismillah-ir-räxmān-ir-räxīm
1. Älif läm mim – mäğnäsen Allah üze genä beläder.
2. Qör'änneñ Allahudan iñderelgän xaq kitap ikänlegendä hiç şik yuq, bu kitap anıñ belän ğämäl qıluçı täqwä mö'minnärgä xaq yulnı kürsätüçe – hidäyätter.
3. Ul täqwä mö'minnär kürmiçä kürgän kebi Allahuğa ışanalar. Häm yöklätelgän namazlarnı waqıtında uqílar, häm Bez birgän baylıqtan sadaqalar birälär.
4. İ Möhämmäd ğäläyhissäläm, ul täqwä mö'minnär siña iñderelgän Qör'ängä ışanıp, anıñ belän ğämäl qılalar häm sinnän elek iñderelgän kitaplarğa da ışanalar (läkin Täwrat wä İncil belän Ğämäl qılmílar) häm axirätkä dä ışanıp, anıñ öçen ğämäl qılalar.
5. Ul täqwä mö'minnär Rabbıları tarafınnan turı yulğa künüçelär häm alar axirättä östenlek tabuçılar.
6. Allahuğa, Qör'ängä ışanmağan käferlärne Allah ğazabı belän qurqıtsañ da, qurqıtmasañ da bertigez, hiç íman kitermäslär.
7. Allahu täğälä käferlärneñ küñellärenä añlamawlıq, qolaqlarına işetmäwlek, küzlärenä kürmäwlek pärdäsen qordı häm alarğa axirättä oluğ ğazap bulır.
8. Möslimnär arasında monafíqlar da bar, alar Allahuğa häm axirät könenä ışandıq dilär, läkin üzläre ışanuçı tügellär.
9. Ul monafíqlar Allahunı häm möslimnärne aldamaqçı bulalar, läkin hiç aldí almaslar, fäqät üzlären aldílar, şunı sizmilär.
10. Alarnıñ küñellärendä Allahuğa qarşılıq çire bar, Allah alarnıñ qarşılıq çirlären arttırdı, wä alarğa axirättä räncetküçe ğazaptır, yalğan söylägännäre öçen.
11. Cir östendä fetnä çığarıp, keşelär arasın bozmağız dielsä alarğa, yuq bez bozmíbız, bälki tözätäbez, dilär.
12. Añ bulığız! Şul monafíqlar keşelär arasın bozıp, cir östendä fäsäd qıluçılar, läkin şunı üzläre sizmilär.
13. Ägär alarğa: “Saf ğaqıllı keşelär ışanğan kebek sez dä saf küñel belän ışanığız”, – dielsä, alar: “Bez axmaqlar ışanğan kebek ışaníqmı”, dilär, añ bulığız! Älbättä, alar üzläre axmaqlar, läkin belmilär.
14. Ul monafíqlar möslimnärgä oçrasalar: “Bez íman kiterdek, sezneñ belän bergäbez”, dilär, ägär üzeneñ şaytan dusları belän qalsalar: “Bez, älbättä, sezneñ belän bergäbez häm sezneñ belän berlektä möslimnärne mäsxärä qıluçıbız”, – dilär.
15. Allah alarnı üzlären qatı mäsxärä qılır häm alarnı adaşu yulında qaldırır, xaq yulnı taba almíça, xayran bulıp yörerlär.
16. Şul monafíqlar turı yulnı taşlap, adaşu yulın aldılar. Alarğa bozıq säwdäläre uñış häm fayda birmäde, häm alar turı yulğa künelüçe dä bulmadılar.
17. Alarnıñ mísalı – qarañğı kiçtä ut yandırıp, üz tirälären yaqtırtqan waqıtlarında Allah utların sünderep, qarañğıda qaldırğan, hiçnärsä kürmäwçe keşelär kebider.
18. Alar xaq süzen işetüdän sañğırawlar, xaq süzne söyläwdän telsezlär, turı yulnı kürüdän suqırlar, alar hidäyätkä qaytmaslar.
19. Yäki alar qat-qat qarañğılanğan tönne kük kükräwle, yäşenle qatı yañğır astında qalğan keşelär kebi. Kük kükräwneñ wä yäşenneñ qatılığında barmaqların qolaqlarına tığalar, ülemnären qurqıp. Allah, ímansızlarnıñ böten eşlären çolğap aluçı.
20. Yäşen utı küz nurların suırıp alırğa yaqınlaştı. Yäşen utı alarnıñ alların yaqtırtsa, berniçä adım atlílar, yäşen utı kilep, qarañğıda qalsalar, bara almíça tuqtílar. Ägär Allah teläsä ide, älbättä, işetülären häm kürülären alıp alarnı qolaqsız, küzsez qılır ide. Älbättä, Allah härnärsägä qädir.
21. İ keşelär! Sezne häm sezdän elek bulğan keşelärne xalıq qıluçı Allahuğa ğíbadät qılığız! Allah ğazabınnan qurquçı cömläsennän bulu öçen.
22. Sezne xalıq qıluçı – Allah sezgä cirne töşäk qıldı, östegezgä kükne bína qıldı, küktän yañğır iñderep, sezgä rízıq bulsın öçen törle cimeşlär, igennär üsterde. Allahuğa hiçkemne, hiçnärsäne tiñdäş, oxşaş qılmağız! Üzegez dä beläsez, Anıñ tiñdäşe yuqlığın!
23. Ägär qolıbızğa (Möxämmäd ğäläyhissälämgä) iñdergän Qör'ännän şiklänsägez, Qör'än süzlärenä oxşaşlı ber sürä kiteregez häm Allahudan başqa barça yärdämçeläregezne yärdämgä çaqırığız! Ägär Qör'än – Allah süze tügel digänegez döres bulsa!
24. Ägär ber sürä kiterä almağan bulsağız, häm kiterä dä almassız! Qurqığız cähännäm utınnan, anıñ eçendä utın bulğuçı – ädämnär häm taşlardır!! Ul cähännäm Qör'än belän ğämäl qılmawçı käferlärgä xäzerlände.
25. İnde íman kiterep izge ğämällär qıluçılarğa, älbättä, aslarınnan yılğalar ağuçı cännätlär belän söyeneç bir! Cännättä alarnıñ allarına cimeşlär kiterelgändä “bu cimeşlär bez donyada aşağan cimeşlär”, – diärlär. Läkin alarnıñ täme başqa bulır. Alarğa anda hiçkemneñ níqaxında bulmağan päq xatınnar bulır, alar cännätlärdä mäñge qalırlar.
26. Allahu täğälä, çebenne wä çebennän östenräk ürmäküçne mísal itüdä, älbättä oyalmas. Qör'ängä ışanuçılar bu mísalnı, älbättä, Rabbılarınnan dip belerlär. Ämmä käferlär şundí xäşärätlärne mísal itep kiterüdä Allahunıñ maqsatı närsä dilär. Allah, şundí mísallar belän küp keşelärne adaştırır, häm küp keşelärne turı yulğa künderer. Läkin xaq yuldan fäsíqlarnı ğına adaştırır.
27. Ul fäsíqlar Allahuğa birgän gäxedlären bozalar, häm kisärlär Allahu täğälä totaşırğa ämer itkän närsälärne. Yäğni möslim bulğan yaqın qärdäşlärdän häm Qör'än belän ğämäl qıluçı möslimnärdän kiselälär häm cir östendä törle bozıqlıq qılalar, alar häläk buluçılar.
28. İ keşelär! Allahuğa ışanmasqa niçek buldıra alasız? Bit sez donyağa kilgänçe mäyet ideğez, Ul sezne tergezde, häm Ul sezne üterer, wä Ul sezne qiämät könne tergezer, annarı Aña xökemgä qaytırsız.
29. Ul – Allah, cirdäge barça närsäne sezneñ öçen xalıq qıldı, soñra kükne tözergä teläde häm kükne cide qat itep tergezde. Ul här närsäne belüçe.
30. Häm äytte sineñ Rabbıñ färeştälärgä: “Min, älbättä, cir östendä xälfä itep Ädamne qılmıqçımın”. Färeştälär äyttelär: “İ Rabbıbız! Bozıqlıq qıluçı, suğışıp qan tügüçe zatnı cir östenä xälifä qılasıñmı? Bez isä Sine maqtap täsbixlär äyterbez, häm Sine här kimçelektän päqseñ dip iqtiqad itäbez”. Allah färeştälärgä: “Döreslektä Min sezne belmägänne belämen” – dide.
31. Allah, Ädämgä isemnärneñ barçasın öyrätte dä, färeştälärgä äytte: “Ägär döres söyläwçelärdän bulsağız, Ädäm belgän isemnärne barçasın äytep biregez”.
32. Färeştälär äyttelär: “İ här kimçelektän päq bulğan Rabbıbız! Bezdä hiç belem yuq, mägär Sin beldergänne genä beläbez, Sin, älbättä, här närsäne belüçe, xikmät belän eş qıluçısıñ”.
33. Allah ädämgä äytte: “Färeştälärgä isemnärneñ barçasın äytep bir” – dip. Ädäm isemnärneñ barçasın äytep birgäç, Allah färeştälärgä äytte: “Min sezgä äytmädemmeni, cirdäge wä küklärdäge yäşeren närsälärne belämen häm sezneñ açıq eşlägän wä yäşeren eşlägän eşläregezne dä belämen dip?”.
34. “Xörmät yözennän Ädämgä säcdä qılığız”, – dip färeştälärgä äytkän waqıtıbızda, alar säcdä qıldılar, mägär İblis säcdä qılmadı, täkäbberlände häm käferlärdän buldı.
35. Wä Ädämgä äyttek: “Üzeñ häm xatınıñ cännättä torığız, häm cimeşlären kiñlek ilä telägänçä aşağız, mägär menä bu ağaçqa yaqın barmağız, ägär şunı eşläsägez, zalímnärdän bulırsız”.
36. İblis, bu ağaç cimeşen aşasağız cännättä mäñge qalasız, dip, alarnı aldadı, alar İblis süzenä iärep, cimeşne aşap aldandılar. İblis alarnı cännättän çığarıp andağı niğmätlärdän ayırdı. Monnan soñ äyttek: “İ Ädäm häm iblis, ber beregezgä doşman bulğanığız xäldä cirgä iñegez! Sezgä cirdä torırlıq urın häm yäşäw öçen kiräk närsälär bar, äcälegez citkänçe yäşägez”.
37. Ädäm ğäläyhissäläm täwbägä aşıqtı, häm Rabbısı tarafınnan öyrätkän täwbä-istigfär süzlärenä yulıqtı, häm, täwbä itep, Allahudan ğafu soradı, Allah täwbäsen qabul itep gonahın ğafu itte. Allah täwbälärne qabul itüçe, räximle.
38. Bez äyttek: “Barçağız da cännättän çığıp, cirgä iñegez! Ämmä minem sezgä turı yulğa künderüçe süzlär, älbättä, kiler, Minem süzläremä iärgän zatqa qurqu häm qayğı bulmas”.
39. Ímansızlar häm ayätlärebezne yalğan diüçelär – ut ähelläreder, alar anda mäñge qalırlar.
40. İ Yağqub balaları! Sezgä birgän niğmätläremne xäterlägez, häm Täwrat belän ğämäl qılırğa sezdän gähed aldım, şul gähedemne ütägez! Ägär Minem gähedemne ütäsägez, Min dä sezneñ gähedegezne ütärmen häm cännätkä kertermen, Miña ğına qol bulığız häm Minnän genä qurqığız!
41. Qulığızdağı Täwratqa ışanğanığız xäldä Bez iñdergän Qör'ängä dä ışanığız, yäğni anıñ belän ğämäl qılığız, Qör'ängä berençe käferlärdän bulmağız, häm Bezneñ ayätlärebezne donya malına satmağız! Yäğni baylar malına qızığıp, yäki alardan qurqıp, Allah xökemnärenä yäşermägez häm üzgärtmägez, Minem ğazabımnan saqlanığız!
42. Xaqnı batıl belän butamağız häm döreslekne yäşermägez! Bit üzegez dä xaqlıqnı beläsez.
43. Namazlarnı ütägez, häm zäkät sadaqasın biregez häm namaz uquçılar belän bergä namaz uqığız, yäğni Qör'än yulında bulğan möslimnärdän ayırılmağız!
44. Sez keşelärne izgelekkä öndisezme? Ämmä üzegezne onıtasız, bit sez Allah kitabın uqísız, şunı uylap qaramísızmı? (Bu ayät wäğäz söyläp tä söylägäne belän ğämäl qılmawçılar xaqındadır).
45. Awırlıqnı kütärergä çıdamlı bulıp, wä namaz uqıp Allahudan yärdäm sorağız! Namazlarnı waqıtında ütäp baru, älbättä, awır yökter, mägär awır bulmas, Allahudan qurıqqan häm räxmäten ömet itkän täqwä keşelärgä.
46. Çönki alar Rabbılarına yulığaçaqların häm Aña xökemgä qaytaçaqların belälär.
47. İ Yağqub balaları! Min sezgä birgän niğmätlärne xäterlägez, häm niğmät birüdä sezne böten donya keşelärennän artıq qıldım, şunı fikerlägez!
48. Häm qurqığız qiämät könennän, yärdäm itä almas ul köndä hiçber zat ikençä zatqa ber eş belän dä! Ul köndä şäfäğät itü qabul itelmäs häm ğazaptan qotılu öçen hiçnärsä alınmas.
49. Firğäwen qäwemennän sezne qotqaruıbıznı da xäterlägez! Alar sezne yaman ğazap belän ğazaplap, qız balalarığıznı qaldırıp, ir balalarığıznı buğazlí idelär. Bu eçlär sezgä Rabbığızdan bälä wä zur qaza ide.
50. Yänä fiker itegez, yardıq bez sezlärgä däryäne häm sezne qotqarıp, Firğäwen qäwemen häläk ittek suda batırıp, üzegez dä qarap tordığız.
51. Yänä xäterlägez şunı, Musağa Täwratnı iñdermäk öçen Tur tawında anı qırıq kön totmaq belän wäğdä qıldıq. Musa Tur tawına kitkäç, sez bozaw yasap, şul bozawğa ğíbadät qıla başladığız. Şunıñ öçen sez zalímnärsez.
52. Şul eşegezdän soñ sezne ğafu qıldıq, şöker itüegez öçen. Çönki alar Musa qaytqaç täwbä ittelär.
53. Yänä şunı xäterlägez, turı yulğa künelmäklegegez öçen Musa ğäläyhissälämgä kitap birdek. Ul kitap xaq belän batıl arasın ayıruçı ide.
54. Musa ğäläyhissäläm qäwemenä äytte: “İ qäwemem! Sez, älbättä, üzegezgä zolım qıldığız bozawğa tabınğanığız öçen, xalqığızğa täwbä itegez, üzegezne üteregez! Yäğni bozawğa tabınuçılarnı üteregez, şul sezgä täwbä bulır. Xalqığız qarşında bu eş sezgä xäyerle. Allah täwbälärne qabul itär, älbättä, Ul – täwbälärne qabul itüçe, räximle”.
55. “Yänä, İ Musa! Bezgä Allahunı açıq itep kürsätmiçä, siñı ışanmíbız, Allahunı bezgä kürsät!” – digänegezne dä xäterlägez! Allahunı kürergä telägän waqıtığızda Anıñ nurı sezne tottı, ul nurğa qarap torğan xälegezdä. (Musa Tur tawına Allahudan Täwrat alırğa barğanda üze belän bergä citmeş keşe aldı, ul keşelärne taw itägendä qaldırıp, üze taw östenä çıqtı, anda Musa Allah belän söyläşte, häm Allah Musağa Täwratnı birde. Musa Täwratnı alıp, älege citmeş keşe yanına kilgäç, ul keşelär: “İ Musa, sin Allahunı kürgänseñ, bezgä dä kürsät”, – didelär. Musa äytte: “Min kürergä telägän idem Allahunı, Ul tawğa qaradı, häm taw yarıldı. Min qurıqtım häm täwbä ittem”, – dide. Alar haman: “Allahunı kürmiçä ışanmíbız”, – didelär. Şunnan soñ Allahu täğälä nurın iñderep, şul citmeş keşene köyderep üterde).
56. Allah äytte: “Nurım belän yanıp ülgänegezdän soñ tergezdek sezne şöker itüegez öçen”.
57. İ Yağqub balaları! Bolıtnı bez sezgä külägä qıldıq häm sezgä küktän şirbät häm qoş iten iñderdek, aşağız Bez birgän xäläl häm päq rízıqlarnı! Bez alarğa zolım qılmadıq, läkin alar üzlärenä zolım qıldılar. (Däryädän qotılğaç, alarğa Allahudan ämer buldı: “Zalím käferlär belän suğış qılığız”, – dip, läkin alar Allahunıñ ämeren ütämädelär. Ğazap öçen Allah alarnı qırıq yıl saxrada qaldırdı, şähärlärgä häm awıllarğa kerä almadılar, qoyaş alarnı ränceter buldı, ämmä Musa şäräfätenä ber aq bolıt öslärenä külägä buldı.)
58. Yänä: “Ärixä şähärenä keregez”, – dip äytkänemne dä xäterlägez! Yäğni qırıq yıldan soñ Musa ülgäç, Yağqub balalarına Ärixä şähärenä kerergä Allahudan ämer buldı. Şähärgä kergäç, andağı rízıqlarnı kiñlek belän telägänçä aşağız, şähär qapqasınnan kergändä baş iep, tübänçelek belän keregez, häm xatalarıbıznı ğagu it, Rabbım, dip äytegez! Şulay qılsağız, xata eşläregezne yarlıqarbız. Yaxşı eşlärne qıluçı mö'minnärgä niğmätlärebezne bik tiz arttırırbız.
59. Yağqub balaları arasında bulğan zalimnär şähärgä kergändä üzlärenä zolım qıldılar, yäğni şähär qapqasınnan kergändä, Allahudan ämer itelgän süzne äytmiçä, başqa süzgä alıştırdılar, yäğni şähärgä kergändä Allahudan ğafu sorap, täwbä itep kerer urnına, şaytan öyrätkän süzne äytep, täkäbberlänep kerdelär. Ul zalimnärgä yawızlıq qılğannarı öçen küktän rísway itüçe ğazap inderdek.
60. Yänä şunı xäterlägez, Musa üzeneñ qäweme öçen Allahudan su soradı, Bez Musağa äyttek: “Tayağıñ belän taşqa suq”, dip. Musa tayağı belän taşqa suqtı, taştan 12 çişmä aqtı, çönki alar 12 qäbilä idelär. Här qäbilä üz çişmäsen belde. Allah birgän rízıqlardan aşağız, eçegez, ämmä cir östendä bozıqlıq qılıp yörmägez, dip äytelde alarğa Allahudan.
61. Yänä äyttegez: “İ Musa, bez ber törle genä rízıqqa sabır itä almíbız, bezneñ öçen Rabbıñnan doğa qıl, cirdä üsä torğan närsälärdän: qíar, sarımsaq, suğan häm waq orlıqlardan sorap”. Musa alarğa äytte: “Allah birgän äwwälge yaxşı rízıqlarnı üzegez sorağan naçar rízıqlarğa alıştırasızmı? Şähärgä keregez, sez sorağan närsälär anda bulır”. Alarğa awır eşlär, xurlıq, meskenlek wä Allahunıñ açulı qähäre yöklätelde. Alarğa bu cazalar Allahudan tieşle buldı Anıñ ayätlären inkár itkännäre häm päyğämbärlärne xaqsız ütergännäre öçen, däxi bu cazalar alarğa tieşle buldı Allahuğa gonahlı bulğannarı häm sızğan sızıqtan çıqqannarı öçen.
62. Ğämälsez genä ışanuçılardan, wä yähüdlärdän, wä nasaralardan häm törle närsälärgä tabınuçılardan beräw Allahuğa íman kiterep, Qör'än, sönnät dälilläre belän izge ğämällär qılsa, andí mö'minnärneñ qılğan äcere Rabbıları xozurında, alarğa qurqu häm qayğı bulmas.
63. Yänä sezdän gähed alğan waqıtıbıznı xäterlägez. Östegezgä Tur tawın kütärdek wä äyttek: "Täwratnı alığız häm anıñ belän íxlas wä tırışlıq ilä ğämäl qılığız, häm anda bulğan Bezneñ wäğäzlär belän wäğäzlänegez, bälki Allahtan qurquçı bulırsız.
64. Tur tawınıñ östegezgä töşüennän Bez sezne qotqarğanıbızdan soñ küp waqıt ütmäde, Täwrat belän ğämäl qılırğa birgän wäğdägezne bozıp, anıñ belän ğämäl qılmí başladığız. Ägär sezgä Allahunıñ fazlı wä räxmäte bulmasa ide, älbättä, hämmäläregez häläk bulır idegez.
65. Şimbä köne xaqında Allah xökemen bozuçılarığıznı, älbättä, beldegez “Xur bulğanığız xäldä – maymıl bulığız” – dip, şunda uq maymıl buldılar. (Yağqub balaları Musa ğäläyhissälämgä qarşı kilep, comğa urınına şimbä könne sayladılar. Şunnan soñ Allah alarğa şimbä könne donya eşen wä balıq totunı xaram qıldı. Alarnı sınar öçen Allah ämere belän şimbä kön yar buyına balıqlar küp kiler buldılar. Yähüdlär balıqlarnı kürep qızıqtılar häm balıqlarnı totu öçen Allahuğa qarşı xäylä qordılar – şimbä kön yar buyına kilgän balıqlarnı yılımnar belän äyländerep aldılar, annarı yäkşämbe könne balıqlarnı sudan çığardılar. Allah alarğa açulandı häm maymıl bulığız dide, maymıl bulıp, häläk buldılar).
66. Bez alarnı şulay xurlıqqa saldıq häm häläk ittek ğibrät öçen wä Allahudan qurıqqanlıqlarğa wäğäz bulsın öçen.
67. Yänä Musanıñ sezgä síır buğazlarğa ämer itkänen xäterlägez! Musa qäwemenä äytte: “Döreslektä Allah sezgä síır buğazlarğa boyıra”. Alar äyttelär: “Bezne síır buğazlarğa quşıp mäsxärä qılasıñmı?” Musa äytte: “Sezne mäsxärä qılıp axmaqlardan buludan Allahuğa sığınam” (Yähüdlärdän ber keşe üterelgän ide, läkin kem ütergänlege mäğlüm tügel ide. Musä ğäläyhissälämgä kilep: “Üterüçene tabarğa bezgä yärdäm it”, – didelär. Musa äytte. "Ber síır buğazlağız häm şul síırnıñ qoyrığı belän mäyetkä suğarsız, mäyet tereler häm üterüçelärne äyter).
68. Alar äyttelär: “İ Musa, Rabbıñnan sora – síırnıñ sífatların bezgä açıq bäyän itsen!” Musa äytte: “Allahu täğälä äytäder: síır qart ta, yäş tä bulmasın, urta yäşlärdä bulsın! Küp soraşıp tormağız, Allah quşqannı eşlägez”.
69. Äyttelär: “İ Musa, Rabbıñnan sora, ul síırnıñ töse nindi, äytsen!” Musa äytte: “Allah äytä, ul síırnıñ töse açıq sarı bulır, aña qarawçılarnı ğäcäpländerer”, – dip.
70. Alar äyttelär: “İ Musa, Rabbıñnan sora, ul síırnıñ böten xälen bezgä bäyän itsen! Ul síır qırda utlap yörüçeme? Yäki cir sörüçeme? Ber-bersenä oxşağan síırlarnı kürdek, läkin üzebezgä kiräk síırnı ayıra almadıq. Ägär ul síırnıñ böten xälen bezgä bäyän itsä, Allah teläsä, ul síırnı tabarbız”.
71. Musa äytte: “Döreslektä Allah äytäder: ul síır, älbättä, cir sörep, cir suğarıp mäşäqät çikmägän síırdır, ul síırda çuarlıq yuq, häm här kimçelektän päq”. Alar: “Xäzer síırnıñ böten xälen bäyän qıldıq, inde tabarğa mömkin bulır”, – didelär häm síırnı taptılar, bik zur bäyägä satıp alıp buğazladılar. Läkin síırnıñ bäyäse bik yuğarı bulu sawaplı, anı satıp aludan ğäciz bula yazdılar.
72. Ber keşene üterep, kem üterde dip şawlaşqan waqıtığıznı da xäterlägez! Allah sez yäşergän närsäne açıp kürsätüçe. Yäğni üterüçelärne mäyetneñ üzennän äytterde.
73. Bez äyttek: “Síırnıñ berär äğzäse belän mäyetkä suğığız”. Síırnıñ qoyrığı belän mäyetkä suqtılar, mäyet terelde häm üterüçene äytte, alar xökem iteldelär. Şul mäyetne tergezgän kebek Allah qiämät konne mäyetlärne tergezer. Änä şulay, Allah üzeneñ barlığına häm berlegenä dälillär kürsätä, bälki ğibrätlänersez häm wäğäzlänep tözälersez! (Bu síır waqíğası keşelär öçen ğibrätter. Musa ğäläyhissäläm síırnı buğazlağız digäç, şunda uq berär síırnı buğazlasalar – Allahunıñ ämeren ütägän bulırlar ide, läkin yähüdlär, täkrar soraw birep, üzlärenä awırlıq kiterdelär, axırdan ul síır öçen üzeneñ tirese tulı altın tülärgä mäcbür buldılar. Şunıñ belän Allahu täğälä kürsätä ki, anıñ ämeren küp tikşerep, sorap tormíça, tirängä kermiçä, şunduq ütäwneñ xäyerlesen. Baqara süräsendä 285. ayättä – “Samignä wä ätägnä” – çın möslimnär Allahunıñ ämerlären işetkäç, küp sorap tormíça: “Bez işettek häm buysındıq”, – dip äytälär di).
74. Allahu täğäläneñ küp moğcízalarınnan soñda, yäğni mäyetneñ terelgänen, häm Allah xökemnären bozuçılarnıñ maymıl wä duñğız sürätenä kerep häläk buluların kürdegez, şunnan soñda küñelläregez yomşarmadı, bälki taştay qattı, xättä taştan da qatıraq buldı. Döreslektä, taş tawlardan yılğalar ağa, zur taş yarılsa, eçennän su çığa, häm Allahudan qurqıp, tawlardan taş yarılıp töşä. İ keşelär! Sezneñ qılğan eşläregezdän Allah hiç tä ğäfil tügel. Allahudan qurqığız, gonahlardan saqlanığız!
75. İ sez möslimnär! Yähüdlärneñ sezneñ dinegezgä kerep möslim buluların telisezme? Döreslektä, yähüdlärdän ber törkem cämäğät işettelär Allahunıñ süzen, yäğni Täwratnı, soñınnan üzgärttelär Allahunıñ süzen, añlağaç häm belgäçten.
76. Ul yähüdlär möslimnärgä oçrağanda “Íman kiterdek”, dilär. Ägär awlaqta ber-bersenä yulıqsalar, äyterlär ul yähüdlär üzara: “Nik xäbär biräsez mö'minnärgä üzegezgä Allah açıq bäyän qılğan eşlärne” (Yäğni alar, Täwratnı uqıp, belälär ide Möxämmädneñ xaq rasül ikänen; läkin awlaqta ber-bersenä äytälär ide: “Täwrattağı şul süzlärne mö'minnärdän yäşeregez” – dip). “Anıñ päyğämbär ikänlegen belä torıp, iñkár ittegez, dip, axirättä Allah xozurında östegezdän torularına dälil bulsın öçen söylisezme? Uylap qaramísızmı?” – dilär.
77. Ul yähüdlär belmilärme alarnıñ kürsätep eşlägän häm yäşerep eşlägän eşlären Allahu täğäläneñ belgänlegen? Älbättä, belälär, läkin mäkerlek qılalar.
78. Yähüdlärdän Täwratnı belmäwçelär dä bar. Alar ata-babadan qalğan yalğan xörafät süzlärne genä belälär. Alar xaqnı belmilär, mägär yalğan, yasalma dinne xaq din dip töşenälär häm şul suqır töşenüläre belän eş qılalar. (Nindi ükeneç! Bügenge bezneñ möslimnärebez dä nadannar, Qör'än xökemnären belmilär häm bidäğätne din dip töşenälär).
79. Ni ükeneç, üzläre kitap yazıp, bu kitap Allahudan diüçelärgä! Alar bu eşne eşlilär nadan xalıqtan az aqça alır öçen. Alarğa häläkätlek yalğan kitap yazğannarı öçen, yänä alarğa häläkätlek yawızlıq qılğannarı öçen.
80. Yähüdlär: “Bezne axirättä cähännäm ğazabı totmas, mägär sanalmış könlek kenä totar”, dilär. Sin alarğa äyt: “Ğazap qılmasqa Allah sezgä wäğdä qıldımı? Ägär wäğdä qılğan bulsa, Allah, älbättä, wäğdäsenä xílaflıq qılmídır. Sez Allah xaqında belmägänne söylisezme?”.
81. Bälki ber keşe fäxeş wä xaram eşlärne käsep itsä, häm ul keşene xatalıqları çırnap alsa, andí keşelär, älbättä, ut ähelläre, alar anda mäñge qalırlar.
82. Ämmä íman kiterep, izge ğämällärne qılğan xaq mö'minnär cännät ähelläre, alar anda mäñge qalırlar.
83. Yänä Yäğqüb balalarınnan gähed aldıq: “Miña ğına ğíbadät qılığız, ata-anağa, möslim bulğan yaqın qärdäşlärgä, yätimnärgä, meskennärgä izgelek itegez! Keşelärgä yaxşı süzlär söylägez, namazlarığıznı waqıtında ütägez, häm zäkät sadaqalarığıznı biregez!” – dip. Soñınnan Allahuğa birgän gähedegezdän ayırıldığız, mägär bik azlarığız gäheden saqlap qaldı. Şulay itep, sez Allahudan baş tartuçısız.
84. İ, Yäğqüb balaları! Suğışıp qanığıznı tükmägez, yawızlıq belän ber-beregezne yortlarığızdan çığarmağız dip sezdän gähed alğan waqıtıbıznı da xäterlägez! Üzegez bu gähedne qabul ittegez häm şähädät birdegez.
85. İ, Yäğqüb balaları! Gähedläregezne bozıp, ber-beregezne üteräsez häm üzegezdän bulğan ber cämäğätne yortlardan quıp çığarasız. Bu xaram bulğan eşlärdä şäriğätkä xílaf yul häm doşmanlıq belän zalimnärgä yärdäm itäsez. Ägär sezgä äsirlär kilsä, alarnı mal birep azat itegez dip tä sezdän gähed aldıq. Mal birep alarnı azat itegez! Ämmä ğäyepsez keşelärne yortlarınnan quıp çığaru sezgä xaram itelde. Sez Allah kitabınıñ qayber ayätlärenä ışanıp, qayber ayätlären iñkár itäsezme? Sezlärdän bu eşne eşläwçelärneñ cazası donyada xurlıqqa töşüder, axirättä ğazapnıñ qatırağına qaytudır. Allah, sezneñ qılğan eşläregezdän ğäfil tügel.
86. Yuğarıda zeker itelgän keşelär, axirätne donyağa sattılar, yäğni donyanı ğına käsep itep axirätkä qul seltädelär. Alarğa axirättä ğazap ciñeläytelmäs, häm alarğa yärdäm birüçe dä bulmas.
87. Şiksez, Musağa Täwratnı birdek häm anıñ ezennän başqa päyğämbärlärne aña iärttek, häm Märyäm uğlı Ğísağa íslam dinen öyrätüçe İncilne birdek, häm Ğísanı Cäbrail färeştä belän qüätlädek. Küñelläregez söymägän ğädel xökemnär belän sezgä päyğämbär kilsä, täkäbberländegez, päyğämbärlärneñ qayberlärenä ışanmadığız, qayberlären üterdegez. (Mísal: Zäkäriä häm Yaxyanı).
88. Yähüdlär maqtanıp äyttelär: “Bezneñ küñelebez belem sawıtı”, dip. Alarnıñ küñelläre belem sawıtı tügel, bälki axmaqlıq sawıtıdır, şunıñ öçen xaqnı iñkár ittelär. Allah alarnı käferlekläre öçen läğnät qıldı. İnde alardan mö'minnär az bulır.
89. Häm kilgän waqıtta ul yähüdlärgä Allahudan Qör'än döresläp, alar qullarında bulğan Täwratnı iñkár ittelär. Üzläre Qör'än iñmäs borın: “İ Rabbıbız! Käfer bulğan doşmannarıbıznı ciñü öçen Möxämmäd ğäläyhissäläm xörmätenä bezgä yärdäm bir”, – diälär ide. Ämmä Möxämmäd ğäläyhissäläm alarğa açıq dälillär belän kilgäç, anı päyğämbär dip tanımadılar, iñkár ittelär. Allahuğa, Qör'änğä yäki päyğämbärgä ışanmağan keşelärne Allahu täğälä läğnät qıladır.
- 90.-286. ayätlären östise bar
- “Amin.”


text:
Üye Paneli
Reklam
Kİmler ÇeviİrİmİçİKullanıcılar :
Arama Motorları :
Şuan Sitede 0 kullanıcı, 1 arama motoru, 4 ziyaretçi ile toplamda 5 kullanıcı bulunmaktadır.
EtiketlerAlaâttin Karaca, anlatı, Cafer Gariper, Cahit Sıtkı Tarancı, Cengiz Aytmatov, Dergi, Elif Şafak, eylül 2009, Hikaye, Hilmi Yavuz, Hülya Argunşah, İbrahim Tüzer, İhsan Oktay Anar, İntihal, İsmail Çetişli, Kemal Tahir, Mecmua, Mehmet Akif Ersoy, Mehmet Tekin, Nazım Hikmet, Necati Tonga, Oğuzhan Karaburgu, Postmodernizm, Ramazan Gülendam, Roman, Tiyatro, türk edebiyatı, Türk Edebiyatı Dergisi, Varlık, Veysel Şahin, Yahya Kemal, Yahya Kemal Beyatlı, Yakup Kadri, Yeni Türk Edebiyatı, Yunus Ayata, Yunus Balcı, Ömer Seyfettin, Öykü, Şiir
Tüm etiketler


text:
Böyle bir qarar qanunsız Qırım parlamentiniñ prezidiumı tarafından qabul etildi.
«İstenmez adamlar» cedveline İğor Grıniv, Yuhım Zvâgilskiy, Olena Kolganova, Vitaliy Krutoy, Olena Ledovskih, Markiyan Lopaçak, İrına Lutsenko, Leonid Makul, Larısa Melniçuk, Taras Osaulenko, Anatoliy Revenko, Ğalina Çörnaya kirdiler.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyeti böyle bir qararnıñ sebebi olaraq mezkür halq deputatlarınıñ «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve serbestligi aqqında» qanun leyhasına ekinci oquvda ve umumen qol tutuvını qayd ete.
«Qara» cedvelde artıq 343 ukrain siyasetçi ve iş adamı bar.
Mart 27-de Qırımda bulunması istenmez olğan Yuqarı Radanıñ 320 sabıq ve şimdiki deputatınıñ cedvelini aydınlattılar.
Cedvelde deputatlar fraktsiyaları ve grupplarınıñ vekilleri, em de icra akimiyetniñ temsilcileri bar – prezident vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov, baş nazir Arseniy Yatsenük, Milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasınıñ kâtibi Andriy Parubiy, Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi Valentın Nalivayçenko, baş prokuror vazifelerini eda etken Oleğ Mahnitskiy ve İçki işler nazir vazifelerini eda etken Arsen Avakov.


text:
YKS Türk Dili ve Edebiyatı B Test 14 - Oğuz Türkçesinin Anadolu’daki İlk Ürünleri (XIII - XIV. Yüzyıl) - 1
YKS Türk Dili ve Edebiyatı B Test 16 - Oğuz Türkçesinin Anadolu’daki İlk Ürünleri (XIII - XIV. Yüzyıl) - 1
YKS Türk Dili ve Edebiyatı B Test 20 - Paragrafta Anlatım, Anlatım Biçimleri, Düşünceyi Geliştirme Yolları -1
2017-2018 Eğitim Öğretim Yılı YGS ve LYS Türk Edebiyatı Kazanım Kavrama Testleri Soru ve Cevapları.
Konu Başlıkları:
Edebi Bilgiler (Şiir Bilgisi), Edebi Bilgiler (Düzyazı Türleri), Destan Dönemi Türk Edebiyatı, İslami Devir Türk Edebiyatı İlk Ürünleri, Oğuz Türkçesinin Anadolu’daki İlk Ürünleri (XIII-XIV. Yüzyıl), Oğuz Türkçesinin Anadolu’daki İlk Ürünleri(XIII-XIV. Yüzyıl), Divan Edebiyatı, Halk Edebiyatı – Anonim Halk Edebiyatı, Halk Edebiyatı – Âşık Tarzı Halk Edebiyatı, Halk Edebiyatı, Halk Edebiyatı / Dinî – Tasavvufî Türk Edebiyatı, Tanzimat Edebiyatı / Yenileşme – Oluşum – Genel Özellikleri, Tanzimat Edebiyatı / Öğrenci Metinleri, Tanzimat Edebiyatı / Coşku ve Heyecana Bağlı Metinler, Tanzimat Edebiyatı / Anlatmaya Bağlı Metinler, Tanzimat Edebiyatı / Göstermeye Bağlı Metinler, Servetifünun Edebiyatı / Oluşum – Genel Özellikler – Öğretici Metinler, Servetifünun Edebiyatı / Coşku ve Heyecana Bağlı Metinler, Fecriati Edebiyatı, Milli Edebiyat, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı / Oluşum ve Genel Özellikler, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı / Öğretici Metinler, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı / Coşku ve Heyecana Bağlı Metinler, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı / Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı / Göstermeye Bağlı Edebi Metinler.
[wpfd_category id=”840″]


text:
İşğal altındaki Qırımnıñ aliy oquv yurtları yerine yerli mezunlar Ukraina ve Avropa universitetlerine oqumağa kireler. Böyel bir malümatnı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde «Almenda» vatanlaşlıq tasil Merkeziniñ işğal etilgen territoriyalardakilerniñ tasil meseleleri boyunca eksperti Valentina Potapova bildirdi.
«11-nci sınıf mezunlarınıñ sayısı azaldı, çünki ana-babalarnıñ çoqusı Rusiyeden ğayrı iç bir yerde tanılmağan aliy oquv yurtlarınıñ diplomı alınğanını istememekte. 2014 senesi Qırım mekteplerini 15 biñ talebe bitirdi, 2017 ise – 10 biñden de az. Biz alğan malümatqa köre, iç olmağanda olarnıñ 1 biñi esas Ukrainağa oquvğa kirmege ketti, o qadarı ya da ziyadesi – Rusiyege, ondan da ğayrı – sanktsiyalarğa baqmadan Poloniya, Çehiya, Almaniya kibi Avropa aliy oquv yurtlarına kettiler», – dep qayd ete ekspert.
Aynı zamanda Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ rektorı Vladimir Kazarin Qırımdan Kyivge kelgen abituriyent sayısı pek artqanını bildirmekte.
«Meselâ TMUğa, diger aliy oquv yurtlarına nibseten kirgen qırımlı abituriyent sayısı epsinden yüksek. Olarnıñ arasında hususan esas Ukraina mekteplerinden mezun olğanlarnıñ sayısı daa da ziyade edi. Universitetimizge bağlı kolejge de bayağı bir qırımlı oqumağa kirdi. Yaqında bizge Qırım federal universiteti denilgen yerden oquvını devam etmek maqsadınen yarım gruppa bizge avuştı», – dep ikâye etti rektor.
Avgust ayında Qırım federal unüversitet ve Aqyar devlet universiteti meşur zenaatlarğa büjet esabına oqumağa kirgen talebe sayısı azalğanı aqqında ilân etti.
Ukraina tasil ve ilim naziri Liliya Grineviç iyünniñ 28-ne köre bergen malümatına binaen,işğal altındaki Qırımdan kelip esas Ukrainadaki aliy oquv yurtlarına kirmek içün 200 abitıriyent ariza yazğan.


text:
M.Äuezov atındağı Qazaq memlekettik akademiyalıq drama teatrınıñ jaña basşısı tağayındaldı
12 aqpan, 2018. Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne sport
ministriniñ bwyrığımen tanımal qazaqstandıq rejisser Ashat
Maemirov M.Äuezov atındağı Qazaq memlekettik akademiyalıq
drama teatrı direktorı bolıp tağayındaldı.
Ashat Maemirov – Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qayratkeri, filosofiya
ğılımdarınıñ doktorı (PhD), «Bolaşaq» Prezident stipendiyasınıñ
iegeri. T. Jürgenov atındağı Qazaq wlttıq öner akademiyasın drama teatr
rejisseri mamandığı boyınşa ayaqtağan. 2008 jılı Franciyanıñ tanımal
Université Sorbonne Nouvelle Paris 3 universitetinde bilim alıp, Drama
öneriniñ Parij wlttıq konservatoriyasında tağılımdamadan ötken
bolatın. 2010 jılı Resey teatr öner akademiyasında (GITIS) teatr öneri
magistri därejesin qorğadı.
Eñbek jolın Batıs Qazaqstan oblıstıq qazaq drama teatrında rejisser
bolıp bastadı. Qwrmanğazı atındağı Oral muzıkalıq kolledjinde
«Akterlik öner» böliminiñ meñgeruşisi, T. Jürgenov atındağı Qazaq wlttıq
öner akademiyasınıñ «Teatr öneri» fakul'tetiniñ dekanı, Qazaq Wlttıq
öner universitetiniñ «Akter şeberligi jäne rejissura» kafedrasınıñ
docenti boldı. Şığarmaşılıq jwmıstarınan bölek, önertanu boyınşa
filosofiya doktorı retinde ğılımi izdenuis jwmıstarınıñ şeñberi -
zamanaui rejissuradağı dästür men jañaşıldıq ürdisteri, qazirgi zamanğı
teatr öneriniñ damu tendenciyaları sındı taqırıptardı qamtidı.
Otandıq mädeniettiñ qazirgi zamanğı üzdik art-menedjerleri qatarına
kiredi. Elimizdiñ mädeniet pen öner salasındağı belgili wyımdar –
«Qazaqstannıñ ruhani qorı» AQ, «Qazaq äuenderi» AQ jetekşilik etti. 2017
jılı qazaqstandıq mädeniettiñ köş basındağı eñ iri muzıkalıq
wjımdardıñ biri – «Qazaqkoncert» memlekettik koncerttik wyımın
basqardı. Elordalıq «Astana myuzikl» teatrınıñ körkemdik jetekşisi
jäne Qazaqstan teatrlar associaciyasınıñ vice-prezidenti bolıp
tabıladı.
Ashat Maemirovtıñ şığarmaşılıq qızmeti teatr önerimen baylanıstı.
Ol Ğ.Müsirepov atındağı Qazaqtıñ memlekettik akademiyalıq balalar men
jasöspirimder teatrında «Qara şekpen» (G. Hugaev), M.Äuezov atındağı
teatrda «Qoştasqım kelmeydi» (A.Volodin), «Wlım sağan aytam»
(B.Bedelhan) attı spektakl'derdiñ, Abay atındağı memlekettik akademiyalıq
opera jäne balet teatrında S.Mwhamedjanvtıñ «Ayswlu» operası, «Astana
Opera» teatrında «Qızjibek» operasın sahnalauğa at salıstı. Sonımen
birge «Romeo men Djul'etta» (J.Presgurvik), «Qız Jibek»
(E.Brusilovskiy), «Astana» (B.Ğafu, A.Orenburgskiy) attı qazaqstandıq
myuziklderdiñ qoyuşı rejisseri retinde tanıldı.
Belgili qazaqstandıq rejisser Qazaqstannıñ teatr önerin birneşe ret
halıqaralıq sahnalarda tanıstırdı. Avstriya, Bel'giya, Germaniya, Izrail',
Resey, AQŞ, Türkiya, Franciya, Armeniya, Gruziya, Pol'şa, Çehiya jäne t.b.
memleketterde ötkizilgen teatr festival'derinde, simpoziumdar men
forumdarğa qatıstı. 2009 jılı Qazaqstan sahna öneriniñ tarihında
twñğış ret N'yu-York qalasında ötken M.Çehov atındağı İ Halıqaralıq
teatr festivalinde «Zooparktegi oqiğa» spektaklimen (rej.A.Maemirov)
laureat atandı (AQŞ). 2017 jılı onıñ «Aqtastağı Ahiko» attı spektakli
(rej.A.Maemirov) Tokio qalasında (Japoniya) qoyıldı. Ötken jıldıñ
soñında «Wlı Dala teatrı» attı europalıq turne şeñberinde «Qız Jibek»
myuziklin (rej.A.Maemirov) älemniñ bes astanası – Bryussel', Parij, Vena,
Berlin jäne Mäskeu qalalarınıñ körermenderi erekşe ıqılaspen
qabıldadı.
QR MSM baspasöz qızmeti


text:
“Qotadğu beleg” äsäreneñ avtorı Yosıf Xas Xacib Balasağuni
Tarixta êz qaldırğan törkilär 18
Bügenge yazmabızda dönya mädäniyatı tarixında möhim urın alıp torğan, äsärläre belän keşelek dönyasınıñ bäxetle buluı öçen ğibrätle süzlär yazıp qaldırğan , törki telne kamilläşterü häm bayıtu öçen tiñsez xezmätlär başqarğan törki yazuçı Yosıf Xas Xacib Balasağuni turında süz alıp barabız. Älege şäxes nigezdä üzeneñ mäşhür “Qotadğu beleg” äsäre belän iskä alına. Ämma läkin anıñ dönyağa qaraşın, tormış fälsäfäsen häm keşelek dönyasına qarata fikerlären öyränmiçä torıp, äsären dä añlaw mömkin tügel. Şuña kürä bügenge yazmabızda Yosıf Xas Xacib Balasağuninıñ tormış yulı, töşençäläre häm äsärlärenä tuqtalabız.
Qızğanıç, ämma Yosıf Balasağuni turında küp mäğ'lümat yuq. 1018 nçe yılda tuğan dip isäplänä. Mähmüd Qaşğari kebek Törkestannıñ tanılğan ğailälarennän berse bulun äytergä mömkin. Çönki töşençäläre häm yazğan äsärläre bala çağınnan bik yaxşı belem aluın kürsätä. Ul waqıtlarda härkem mondıy mömkinlekkä iyä bulmıy. Beleme belän dä üzen isbatlağan ber keşe bulğanğa kürä tirä yağında anı bik xörmät itüläre añlaşıla.
Yosıf Xas Xacib Törkestannıñ Balasağun şähärendä dönyağa kilä. Älegä anıñ tulı biografiyäse äzerlänmägän . Tanılğan äsäre”Qotadğu beleg”tä dä üz isemen barı tik ber tapqır , äsärneñ soñğı bülegendä iskä ala. Törki teldän tış ğaräp häm farsı tellären dä bik yaxşı belä.
Yosıf Xas Xacib - İslam törki ädäbiyatınıñ berençe yazuçısı. Ul üz zamanınıñ ğıylemgä zur ähämiyät birgän olı ğalime,däwlät eşleklese, fiker iyäse häm böyek şağire. 1069-1070 nçe yıllarda könçığış Qaraxanlılar däwläteneñ xökümät üzäge Qaşğarda bula. Şağir Balasağunda yaza başlağan äsäre östendä 18 ay eşläp ,anı Qaşğarda tögälli häm 1070 nçe yılda Qaraxanlı xökemdarı Tabgaç Buğra Äbu Ali Hasan Bin Söläyman Arslanğa tapşıra. “Qotadğu beleg” - törki teldä yazılğan şedevr. Zıyalı xökemdar äsärne yuğarı bäyäli häm anı kiñäşçese itep bilgeli. Äsär 88 bülektän 6645 strofadan tora. Yosıf Xas Xacib törki ädäbiyattağı berençe säyäsätnamäne yaza. Törki ädäbiyattağı berençe şiğriyät räweşen dä ul qullana.
”Qotadğu beleg” äsäreneñ iseme xaqında törle fikerlär bar. Qayber tikşerenüçelärgä kürä , “bäxetle bulu beleme”, qayberläre fikerençä “bäxet birüçe belem”, yağni keşelärne ike dönyada da bäxetkä ireşterüçe belem mäğnäsenä turı kilüe äytelä. “Qotadğu beleg” äsärendä 4 töp töşençä –fiker urın ala:” 1)ädäp-insaf qağidäläre, etika;2) qot, bäxet;3) aqıl;4) belem. Härberse ber simvolnı çağıldıruçı şäxeslär arasındağı dialoglarda däwlät, säyäsät, cämğiyät, hönärlär, äxlaq kebek törle mäs’älälärdä qaraşlar citkerelä.
“Qotadğı beleg”neñ bügenge köndä 3 nösxäse bar. Berençese –Vena nösxäse. Bu nösxä 1439 nçı yılda Heratta tabıla. (uyğır yazunda). Başta Tokatqa, annan İstabulğa kiterelä , ğalim Hammer tarafınnan İstanbul kitap bazarınnan alınıp Vena milli kitapxanäsenä tapşırıla.
İkençese- Qahirä nösxäse.Ğaräp xärefläre belän yazılğan bu nösxäne 1896 nçı yıldqa Qahirä Hidivlik kitapxanäseneñ Germaniyadağı mödire doktor Morits taba.
Färganä nösxäse bularaq belengän öçençe nösxä dä ğaräp xärefläre belän yazılğan. Nösxä Zäki Välidi tarafınnan Törkestannıñ Färganä vilayäteneñ Nämängan qalasında tabıla. Yosıf Xas Xacib zıyalı häm fiker iyäse bulğanğa kürä üz çorı häm moxitendäge barlıq mäğlümatlarğa ireşergä tırışa. Ul watandaşı,tanılğan filosof Farabinıñ äsärlären uqıy häm anıñ fikerlären öyränügä zur ähamiyät birä.
Törki yazma tel üzençäleklären yaxşı belgän häm bu yünäleştä uyğırlarnıñ traditsiyäsen däwam ittergän şağir äsärendä elekke törki şağirlärdän ayırmalı bularaq şiğriyät räweşen qullanıp , kürşe ädäbiyatlarda qullanılğan şiğır räweşlären dä bik yaxşı belüen kürsätergä teli. Tanılğan şağir häm fiker iyäse Yosıf Xac Xacib Balasağuni 1077 nçe yılda Qaşğarda wafat bula häm anda cirlänä
Bügenge yazmabızda dönya mädäniyatı tarixında möhim urın alıp torğan, äsärläre belän keşelek dönyasınıñ bäxetle buluı öçen ğibrätle süzlär yazıp qaldırğan , törki telne kamilläşterü häm bayıtu öçen tiñsez xezmätlär başqarğan törki yazuçı Yosıf Xas Xacib Balasağuni turında süz alıp barabız. Älege şäxes nigezdä üzeneñ mäşhür “Qotadğu beleg” äsäre belän iskä alına. Ämma läkin anıñ dönyağa qaraşın, tormış fälsäfäsen häm keşelek dönyasına qarata fikerlären öyränmiçä torıp, äsären dä añlaw mömkin tügel. Şuña kürä bügenge yazmabızda Yosıf Xas Xacib Balasağuninıñ tormış yulı, töşençäläre häm äsärlärenä tuqtalabız.
Qızğanıç, ämma Yosıf Balasağuni turında küp mäğlümat yuq. 1018 nçe yılda tuğan dip isäplänä. Mähmüd Qaşğari kebek Törkestannıñ tanılğan ğailälarennän berse bulun äytergä mömkin. Çönki töşençäläre häm yazğan äsärläre bala çağınnan bik yaxşı belem aluın kürsätä. Ul waqıtlarda härkem mondıy mömkinlekkä iyä bulmıy. Beleme belän dä üzen isbatlağan ber keşe bulğanğa kürä tirä yağında anı bik xörmät itüläre añlaşıla.
Yosıf Xas Xacib Törkestannıñ Balasağun şähärendä dönyağa kilä. Älegä anıñ tulı biografiyäse äzerlänmägän . Tanılğan äsäre”Qotadğu beleg”tä dä üz isemen barı tik ber tapqır , äsärneñ soñğı bülegendä iskä ala. Törki teldän tış ğaräp häm farsı tellären dä bik yaxşı belä.
Yosıf Xas Xacib - İslam törki ädäbiyatınıñ berençe yazuçısı. Ul üz zamanınıñ ğıylemgä zur ähämiyät birgän olı ğalime,däwlät eşleklese, fiker iyäse häm böyek şağire. 1069-1070 nçe yıllarda könçığış Qaraxanlılar däwläteneñ xökümät üzäge Qaşğarda bula. Şağir Balasağunda yaza başlağan äsäre östendä 18 ay eşläp ,anı Qaşğarda tögälli häm 1070 nçe yılda Qaraxanlı xökemdarı Tabgaç Buğra Äbu Ali Hasan Bin Söläyman Arslanğa tapşıra. “Qotadğu beleg” - törki teldä yazılğan şedevr. Zıyalı xökemdar äsärne yuğarı bäyäli häm anı kiñäşçese itep bilgeli. Äsär 88 bülektän 6645 strofadan tora. Yosıf Xas Xacib törki ädäbiyattağı berençe säyäsätnamäne yaza. Törki ädäbiyattağı berençe şiğriyät räweşen dä ul qullana.
”Qotadğu beleg” äsäreneñ iseme xaqında törle fikerlär bar. Qayber tikşerenüçelärgä kürä , “bäxetle bulu beleme”, qayberläre fikerençä “bäxet birüçe belem”, yağni keşelärne ike dönyada da bäxetkä ireşterüçe belem mäğnäsenä turı kilüe äytelä. “Qotadğu beleg” äsärendä 4 töp töşençä –fiker urın ala:” 1)ädäp-insaf qağidäläre, etika;2) qot, bäxet;3) aqıl;4) belem. Härberse ber simvolnı çağıldıruçı şäxeslär arasındağı dialoglarda däwlät, säyäsät, cämğiyät, hönärlär, äxlaq kebek törle mäs’älälärdä qaraşlar citkerelä.
“Qotadğı beleg”neñ bügenge köndä 3 nösxäse bar. Berençese –Vena nösxäse. Bu nösxä 1439 nçı yılda Heratta tabıla. (uyğır yazunda). Başta Tokatqa, annan İstabulğa kiterelä , ğalim Hammer tarafınnan İstanbul kitap bazarınnan alınıp Vena milli kitapxanäsenä tapşırıla.
İkençese- Qahirä nösxäse.Ğaräp xärefläre belän yazılğan bu nösxäne 1896 nçı yıldqa Qahirä Hidivlik kitapxanäseneñ Germaniyadağı mödire doktor Morits taba.
Färganä nösxäse bularaq belengän öçençe nösxä dä ğaräp xärefläre belän yazılğan. Nösxä Zäki Välidi tarafınnan Törkestannıñ Färganä vilayäteneñ Nämängan qalasında tabıla. Yosıf Xas Xacib zıyalı häm fiker iyäse bulğanğa kürä üz çorı häm moxitendäge barlıq mäğlümatlarğa ireşergä tırışa. Ul watandaşı, tanılğan filosof Farabinıñ äsärlären uqıy häm anıñ fikerlären öyränügä zur ähamiyät birä.
Törki yazma tel üzençäleklären yaxşı belgän häm bu yünäleştä uyğırlarnıñ traditsiyäsen däwam ittergän şağir äsärendä elekke törki şağirlärdän ayırmalı bularaq şiğriyät räweşen qullanıp, kürşe ädäbiyatlarda qullanılğan şiğır räweşlären dä bik yaxşı belüen kürsätergä teli. Tanılğan şağir häm fiker iyäse Yosıf Xac Xacib Balasağuni 1077 nçe yılda Qaşğarda wafat bula häm anda cirlänä.
Rıza Häyät


text:
Avropa Birligi ülkeleriniñ liderleri Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ daa altı ayğa uzatılmasını tasdiq ettiler.
Bunı Azatlıq Radiosınıñ Brüsseldeki muhbiri Rikard Yozvâk Twitterde bildire.
Yozvâk: «AB liderleri Rusiyege qarşı ABniñ sanktsiyalarını daa 6 ayğa uzatılmasına yeşil yarıq yaqtılar. Resmiy uzatuv kelecek aftada», – dep yazdı.
Bunıñ arfesinde Avropa şurasınıñ yolbaşçısı Donald Tusk, dekabrniñ 14-15 künlerindeki sammitte Ukraina boyunca Minsk añlaşmalarınıñ becerilmesi ve Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ uzatılması meseleleri baqılacaq, dep bildirgen edi.
Rusiyege qarşı sanktsiyalar, Moskvanıñ Ukrainadaki Donbassta oynağan rolü ve dunyadaki devletleriniñ ekseriyeti tarafından tanılmağan Qırımnıñ ilhaqı içün 2014 senesinde qabul etilgen ediler. Ondan soñ sıñırlav tedbirleriniñ muddeti bir qaç kere uzatıldı.


text:
Kelecek afta Rusiyede ve onıñ nezareti altında bulunğan Qırımda bir çoq insannın diqqatını celp etken «Yarovayanıñ paketi» işke tüşürilecek. Onıñ müellifleri dey ki, qanunlarğa kirsetilecek deñişmeler «terrorizm ve ekstremizm» ile küreşni quvetlendirecek. Amma, Rusiye muhalifeti ve uquq qorçalayıcılarınıñ fikirince, «Yarovayanıñ paketi» vatandaşlarnı bütünley kontrol altına almaq ve ifade serbestligini yoq etmek içün temel olacaq. Qırım.Aqiqat işbu qanunnıñ qabul etilmesi qırımlılarnıñ ayatına nasıl tesir etecek ögrenmege tırıştı.
«Yarovayanıñ paketi» – Rusiye Federatsiyasınıñ Ceza ve Ceza-uquq kodeksleri ve diger qanunlarına kirsetilgen bir sıra tüzetme. Deputat İrina Yarovaya ve senator Viktor Ozerov onı Devlet dumasınıñ baqılmasına berdiler. İyün 24-te Rusiye parlamenti vesiqanıñ qabul etilmesine qoltuttı, iyül 7-de ise onı prezident Vladimir Putin imzaladı. Tasdıqlanğan qanunnıñ adında tüzetmeler «terrorizm ile küreşte ve cemaat havfsızlığını teminlemesinde qoşma tedbirler alınmasını» belgiley kibi sözler mevcut. Asılında ise, Rusiyede terrorizm ve ekstremizm olaraq tanılğan areketler cedveli arttırıla ve olarnı yapqan insanlarnıñ cezaları deñişe.
Yaşqa baqılmay
«Yarovayanıñ paketi» içinde olğan esas yañılıqlardan biri Ceza kodeksinde peyda olacaq «cinayetten haberdar etilmemesi» maddesi ola. Böylece, akimiyet organlarına azırlanğan terakt, silâlı ücüm ve diger «terrorist ve ekstremist cinayetler» aqqında haber etmegen kişi mesüliyetke çekilecektir. «Haber etmegen» insan 100 biñ rublege qadar para cezasını ala ve atta 1 yılğa qadar azatlıqtan marum qala bile.
Rusiye Ceza kodeksinde insannı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesine «celp etme» içün de mesüliyet kirsetile. Böyle bir areket içün 300-den 700 biñ rublege qadar para cezası ya da 5 yıldan 10 yılğa qadar apis cezasını almaq mümkün.
«Yarovayanıñ paketi» «ekstremizmge qarşı maddelerni» bozğanlar içün de cezalarnı arttıra
«Yarovayanıñ paketi» «ekstremizmge qarşı maddelerni» bozğanlar içün de cezalarnı arttıra. Böylece, «ekstremist birleşmeni» teşkil etüv (Rusiyede, misal olaraq, Qırımtatar Milliy Meclisi böyle sayıla – QA) içün 200-500 biñ ruble yerine 400-800 biñ ruble para cezasını ya da 8 yılğa qadar apis cezasını almaq mümkün.
İnternette «içinde ekstremist sözlerini» qullanğanlar içün de ceza daa sert oldı. 100-300 biñ ruble yerine 300-500 biñ ruble para cezası ola bile.
Qayd etmeli ki, «Yarovayanıñ paketinde» terrorizm ile bağlı cinayetler içün 14 yaşından başlap insanlar mesüliyetke çekile bile. Eskiden mesüliyet 18 yaşından başlap ola edi. Mında «cinayet aqqında haber etmegen», terrorist birleşmede ya da kütleviy çatışmalarda iştirak etken, em de devlet memurınıñ ayatına zarar ketirmege tırışqanlar mesüliyetli olaraq qayd etile.
Endiden soñ telefon subetleri ve mesacları yarım yıl devamında silinmeycek
Ceza kodeksinde Yarovaya ve Ozerovnıñ yardımınen peyda olğan daa bir yañılıq «Halqara terrorizm eylemi» adını taşıy. Mında çetelde Rusiye ve onıñ vatandaşlarına qarşı yapılğan cinayetler kirmekte. 15 yıldan ömür boyu apis cezasını almaq mümkün.
Müim bir yañılıq Rusiye mobil operatorlarınıñ işinen bağlı, endiden soñ telefon subetleri ve mesacları yarım yıl devamında silinmeycek. «Malümatnı tarqatqanlar» – içtimaiy ağlar ve messengerler de – aynısını yapmalı. Federal havfsızlıq hızmetine (FSB) malümat bermegen mobil operatorlar million rublege qadar para cezasını ala bile. Bazı Rusiye poçta servisleri, şu cümleden Yandeks ve Mail.ru, bunı amelge keçirmek içün yañı donatmalarğa çoq para sarf etilecek dep, buña qarşı çıqtılar.
Qullanıcılarnıñ parasına telefon diñlemeleri
«Yarovaya paketiniñ» yardımınen Rusiyeniñ mahsus hızmetleri bütün telefon subetlerini raat diñlemeleri mümkün. Bunı Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik Qırım.Aqiqat mühbirinen subetleşip ayttı.
«Tabiiy ki, bunı belli cinaiy işler çerçivesinde yapacaqlar. Amma Qırımda cinaiy iş açmaq – zor degil. Misal olaraq, Facebook ya da diger içtimaiy ağda paylaşqanlarıñ içün ekstremizm ya da separatizm işi açıla. Bundan soñ FSB ya da prokuratura bu insannen bağlı bütün malümatnı talap ete», – dep qayd etti uquq qorçalayıcı.
«Yarovayanıñ paketinde» olğan tüzetmeler esasında Rusiye mahsus hızmetleri messenger ve içtimaiy ağlarnıñ saiplerinden qullanıcılarnıñ gizli mesaclarını açmağa talap eteceklerAleksandr Olşanskiy
Olga Skripnik Qırımnıñ mobil operatorları bütün malümatlarnı berecegini tüşüne, aksi alda olarnı cinaiy mesüliyet ile qorquzacaqlar.
IT-tehnologiyalar saasında ukrain eksperti Aleksandr Olşanskiy dey ki, malümatnı saqlaycaq donatmalarnıñ satın alınması Qırımnıñ mobil operatorları içün pek paalı ola bile. Onıñ fikirince, cep telefonı bağı daa paalılaşacaq.
«Qullanıcılarnıñ parasına yaparlar. Fiyatlarnı arttırıp, kâr alırlar. Operatorlar içün bu daa elverişli olur. O ne qadar çoq para masraf etse, o qadar para da abonentlerden talap etilecek», – dep qayd etti ekspert.
Aleksandr Olşanskiyniñ aytqanına köre, «Yarovayanıñ paketinde» olğan tüzetmeler esasında Rusiye mahsus hızmetleri messenger ve içtimaiy ağlarnıñ saiplerinden qullanıcılarnıñ gizli mesaclarını açmağa talap etecekler.
Rusiye bunıñ kibi yañılıqlarnı kirsetip, vatandaşlarnı bütünley kontrol altına alğan Şimaliy Koreya yolundan keteAleksandr Olşanskiy
«FSB bütün malümatnı açtıracaq. Bunıñ içün qanunnı qullana bile. Amma tehnik usullarnen devletke qarşı çıqmaq – yañlıştır. Qanunğa riayet etken bir vatandaş bunı yapamaz. Açıq ve gizli olmağan vastalardan faydalanmağa mecbur olacaqsıñız», – dep qayd etti ekspert.
Aleksandr Olşanskiyniñ zanınca, Rusiye bunıñ kibi yañılıqlarnı kirsetip, vatandaşlarnı bütünley kontrol altına alğan Şimaliy Koreya yolundan kete.
Daa çoq siyasiy mabus
Uquq qorçalayıcı Olga Skripnikniñ fikirince, «Yarovayanıñ paketi» FSBge Qırımnıñ siyasiy mabuslarını Rusiyege alıp ketmege imkân berecek.
«Halqara terrorizm maddesi – Ukrainadaki vaqialarğa bir cevaptır. Rusiyege qanunsız bir şekilde ketirilgen Savçenko ya da Sentsovnıñ işini alsaq, halqara terrorizm maddesi Rusiyeniñ bu yapqanlarını aqlay. Maalesef, bunıñ neticesinde Ukraina vatandaşı olğan siyasiy mabuslarnıñ sayısı arta bile», – dep qayd etti o.
Böyle etip qomşu ve iç bir alâqası olmağan insanlarnı cinaiy mesüliyet ile qorquzıp, olarğa kerek olğan malümat bermesini talap ete bilelerOlga Skripnik
Uquq qorçalayıcı «Yarovayanıñ paketinde» qırımlılar içün eñ telükeli madde «haber etmemek» yasağı olğanını tüşüne. Olga Skripnikniñ fikirince, mahsus hızmetler bunı qullanıp, siyasetnen iç bir alâqası olmağan yarımada sakinlerini qorquza ve kerek olğan malümatnı ala bileler.
«Al-azırda Qırımda ekstremizm, terrorizm boyunca bir çoq adam yaqalana. Tasavvur etiñiz, yanında oturğan qomşusı bu madde esasında mesüliyetke çekile bile. «Bunı tahmin etmeñiz kerek edi, ne içün haber etmediñiz?» derler. Böyle etip qomşu ve iç bir alâqası olmağan insanlarnı cinaiy mesüliyet ile qorquzıp, olarğa kerek olğan malümat bermesini talap ete bileler», – dedi uquq qorçalayıcı.
Olga Skripnikniñ fikirince, haber etme qanunı «Hizb ut-Tahrir» işinde qullanıla bile. Onıñ aytqanına köre, bu işte qabaat şübeli şaatlarnıñ delilleri esasında qurula.
Vatandaşlarnıñ ayatını zorlaştırğan qanunlar belli yerde keder etken ya da devlet ve ayrı memurlar ögünde qabaat işlegen insanlarğa qarşı qullanılaAleksandr Popkov
Bu işniñ şahıslarından biri – Emir-Üsein Kukunıñ – adliyecisi Aleksandr Popkov dey ki, al-azırda «Yarovayanıñ paketi» Qırımda nasıl qullanılacaq tam olaraq belli degil.
«Malüm, Rusiyede qanunlar sert olsa da, olarnı er vaqıt yerine ketirmeyler. Bilemiz ki, vatandaşlarnıñ ayatını zorlaştırğan qanunlar belli yerde keder etken ya da devlet ve ayrı memurlar ögünde qabaat işlegen insanlarğa qarşı qullanıla», – dep ayttı adliyeci.
Aleksandr Popkovnıñ fikirince, Rusiye deputatları vatandaş serbestligi sıñırlamağa devam ete, çünki bütün siyasiy taqiplerge baqmadan, insanlar fikirlerini bildire ve akimiyetke qarşı çıqmağa qorqmay.
«Yarovayanıñ paketi» qabul etilgen soñ uquq qoruyıcılarnıñ areketleri ne olacaq iyül 20-de belli olur. Bu künden itibaren prezident Putin imzalağan vesiqa işke tüşürile.


text:
Nesïege bilim alğan stwdentter qarızı endi sot arqılı öndirilmek. Nawrızdan bastap borışkerlerge sotqa şaqırtw qağazdarı jiberile bastaydı. 1999 jäne 2005 jıldar aralığında Ükimet 58 mıñ jasqa 15 mlrd teñge şığındağan. Biraq 15 jıl işinde sonıñ tek 10 payızı ğana qaytarılıptı. Bul twralı Baq.kz xabarlaydı.
Däwren Rabïlov - Ükimetke bereşegi bar borışkerdiñ biri. Ol 2005 jılı äl-Farabï atındağı Qazaq ulttıq wnïversïtetin bilim nesïesimen tämamdağan. Kelisimşartqa say, onıñ 4 jılğa töler oqw aqısı 412 mıñ teñgeni quraptı. Endi onı şuğıl qaytarwğa nïetti. Däwren Rabïlov, borışker: Osı atalğan somanı 2020 jılğa deyin tölep bitirw kerek eken. Endi meniñ köptegen grwppalastarım bar, özim, şının aytqanda, qazaqbayşılıqpen jürdik qoy. Tüsinemiz, endi alğan bilimdi tölew kerek. Atalğan soma boyınşa jılına belgili bir tölemderdi tölep turw tïis. Nesïege bilim alw jüyesi 1999 ben 2005 jıldar aralığında jürgizilgen edi. Ballı joğarı, biraq grantqa tüswge jetpey qalğan abïtwrïentke memleket qarızğa oqwğa mümkindik bergen. Bul - payızı da, ösimi de joq uzaqmerzimdi şart. Nesïe boyınşa 58 mıñ stwdent bilim alıp, qordan 15 mlrd 288 mln teñge bölingen. Biraq sonıñ tek 6 mlrd ğana keri qaytarılıp otır. Mırzabek Äwezxanov, «Qarjı ortalığı» AQ bas menedjeri: 17 mıñ stwdent özderiniñ tolıqtay qarızın ötep şıqqan. Qalğan borışkerler boyınşa qazir bizdiñ qoğammen ülken jumıstar jasalınıp jatır. Birinşi jäne memlekettik kredïttik byuromen kelisimşartqa otırıp, qarızın ötemey jatqan borışkerler boyınşa aqparat berip jatırmız. Endi borışkerler qara tizimge enedi. Demek, oqw aqısın tölew merziminen 180 künge keşikkender bankterden nesïe, ne ïpoteka ala almaydı. Tipti şetelge de şığa almay qalwı mümkin. Al 1 nawrızdan bastap, qarızın mülde tölemegender sotqa şaqırtıladı. Mırzabek Äwezxanov, «Qarjı ortalığı» AQ bas menedjeri: Biz 99-şı, 2000-şı jılğı bitirgen stwdentter boyınşa tolıqtay qaytarmağandardı sotqa berip jatırmız 1 nawrızdan. Sonımen birge qazir mälimetter jïnap, 1 nawrızdan bastap talap-arız negizinde şığındardı öndire bastaymız. Jalpı jumsalğan qarajat borışkerlerden 2020 jılğa deyin tolıq öndirilip bitwi tïis. Qarjı ortalığı eskertw qağazdıñ eselenwi sep bolsa kerek, soñğı 3 jılda tölemde birşama ösimniñ bayqalğanın aytadı. Mäselen, 2013 jılı - 851 mln, 2014 jılı - 1,06 mlrd, al 2015 jılı - 1,3 mlrd teñge qazınağa qaytıptı. Nesïege oqığandardıñ denin Almatıdağı joğarğı oqw orındarın bitirgen tülekter quraydı eken.
Kommentarïï


text:
QİZİQARLİQ VAQİÄLÄR/ Bruneyda sultan Hassanal Bolkiahniŋ padişaliq qilivatqiniğa 50 jil toluşiğa beğişlanğan dağduğiliq täntänilär ayaqlaşti. Tailand koroliniŋ vapatidin keyin u duniyadiki äŋ uzaq vaqit hškümranliq qilivatqan monarh bolup hesaplinidu. Mämlikät ahalisi sultanniŋ hilmu-hil iҗtimaiy yenikçiliklirigä dayim raziliğini bildürüp kälmäktä. Padişa ular üçün şäriät qanunlirini җariy qilğan, amma šzi mäzkür qanunlarğa ançila riayä qilip kätmäydiğandäk: yaş qizlarğa vä başqimu tamaşilarğa heçqaçan ahça ayimaydu. Şundaqla u qimmät bahaliq saraylar, avtomobil'lar vä šz garemidiki balağätkä yätmigän äşnaliri üçün oltirişlarğa ğäznidin milliardliğan dollar särip qilidu, däp yazidu «Lenta.ru» ähbarat agentliği.
Duniya җamaätçiligi 2011-jili Vanity Fair jurnalida elan qilinğan maqalä arqiliq sultan vä uniŋ uruq-tuqqanliri ğäznä ahçisini qançilik häddi-hesapsiz israp qilivatqanliği häqqidä hävärdar boldi. Monarh byudjet ahçisini qäyärgä särip qilivatqanliği häqqidä gäpni qozğiğan adäm türmigä qamilişi tegiş. Şundimu ular jurnalda elan qilinğan maqalidin sultanniŋ sariyida 1700 bšlmä, 257 vanna bšlmisi, bäş basseyn, meçit, bäş miŋ adämgä molҗalanğan ziyapät zali vä 110 maşina siğidiğan garajniŋ barliğini bildi. Bu uniŋ duniyasiniŋ barliği ämäs. Sultanniŋ ailisi The Dovchester Hotel haşamätlik mehmanhanilarniŋ barliğiğa, 17 samoletqa, 9 miŋ qimmät avtomaşiniğa vä duniyaniŋ on ikki dšlitidä 150 šygä vä başqimu närsilärgä egä.
Begimniŋ qosiği toq, quli bilän işi yoq
Birqarimaqqa, moşunçilik bayliq bilän sultanattikilärniŋ ğämsiz hayat käçürüşi toğriliq gäp qilişqa bolar edi. Forbes jurnaliniŋ 2012-jili näşir qilinğan sanida Borneo ariliniŋ şärqiy-ğärbigä җaylaşqan neft' vä gazğa bay Bruney sultanliği duniyaniŋ äŋ bay bäş dšliti qatariğa kirgän. Dšlät 1970-jillardin tartip neft'ni sirtqa satidu (bügünki künlüktä byudjetniŋ 90 payizini «qara altunni» setiştin çüşkän kirim täşkil qilidu). Näq moşu jilliri nami duniyağa tonulğan Shell şirkiti sultanliqta paaliyitini başliğan.
Mämlikät beyişqa qädäm taşliğanda, sultan vä uniŋ uruq-tuqqanliri šziniŋ paydisini untumidi: kirimdin šziniŋ paydisini elip turğan monarh vä uniŋ yeqinliri duniyaniŋ äŋ bay aililiriniŋ qataridin orun aldi. Mämlikät ahalisi säyasiy partiyalär, oppozitsiya, saylam vä mustäqil ammiviy ähbarat vasitiliri degänni bilmäydu, lekin ular kirim seliğini tšlimäydu, bilim eliş vä meditsina hizmätliri häqsiz, pensiya kšlämi üstün vä turuşluq šy yaki maşina setivalğanlar äŋ tšvän payizda qäriz pul alalaydu.
Sultanniŋ qerindişi Djefri on jil davamida künigä ottura hesapta 747 miŋ dollar häşläydekän.
U šziniŋ 50 jilliq tävälludiğa 17 million dollarğa Maykl Djeksonni nahşa eytip berişkä täklip qilğan, däp yazidu «N'yu-York post» geziti. Şähsiy samoletini altun vä qimmät bahaliq taşlar bilän bezälgän sarayğa aylandurğan.
Tuqqanliriğa vä dost-buradärlirigä soğa üçün 17 milliard dollar häşligän. Җümlidin sultanniŋ qiziniŋ (җiyäni) tuğulğan künigä 100 million dollarliq A-340 aerobusini soğa qilğan.
«Suniŋmu soriği bar» degändäk, keyiniräk sultanniŋ qerindişi Djefriğa ğäznini talan-tarajğa salğanliği üçün җavap berişkä toğra käldi. Sultan Hassanal Bolkiah inisiniŋ üstidin London sotiğa ärizä yazdi. Sot on jilğa yeqin vaqit davamlaşti. Ahiri sot sultanniŋ paydisiğa hšküm çiqirip, Djefri ahçiniŋ bir qisimni qayturdi. Qerindaşlar arisida kšŋül ağriş bolğan bolsimu, ular yahşi munasivätni saqlap qalalidi, uniŋ üstigä ilgärki petiçä ahça çeçişni davamlaşturdi.
Ahça yoq, biraq män sultan
Beğäm hayatniŋmu çeki bar degändäk, 2014-jili väziyät käskin šzgärdi. «Qara altunniŋ» bahasi ikki hässigä tšvänlidi. Sultanniŋ vä Djefriniŋ bäŋvaşliq qiliqliri üçinçi qerindişi Mohamedqa ançila yaqmatti. Ähvalni kšrgän sultan Bolkiah uni ministr lavazimiğa tayinlap, ihtisatni islahatlaş tapşurmisini bärdi. Mohamed kšp oylanmay, ğäznidin yänä ikki milliard dollarni elip, šziniŋ ehtiyaҗi üçün särip qildi. Buni aŋliğan sultan uni şu künila istipağa ävätti.
Ahiri bir vaqitta Bruneyniŋ prem'er-ministri, ihtisat vä mudapiä ministri lavazimlirini egiligän sultanniŋ šzigä ihtisattiki eğir ähvalni tärtipkä kältürüşkä toğra käldi. U ahçini kälsä-kälmäs tamaşilarğa çaçmasliq vä ğäznini biraz bolsimu tolturuş qararğa käldi.
Mäsilän, sultan şähsiy tiҗarätçilikni aktiv räğbätländürüşkä kirişti, duniyaniŋ kšpligän dšlätliriniŋ bayväççilirini ahçisini Bruneyğa investitsiyaläşkä täklip qildi, şundaqla mämlikätkä turistlarni җälip qilişqa urundi. Şundimu mäzkür layihilärniŋ heçqaysisi kütülgän nätiҗilärni bärmidi. Bolupmu mämlikätkä çät äl turistliriniŋ kelişigä bağliq iş zadila alğa basmidi. Bruneyda tün klubliriniŋ bolmasliği vä spirtliq içimliklärni içişkä qoyulğan çäk säyahätçilärniŋ käskin aziyişiğa elip käldi.
İhtisat sahasida päyda bolğan muämmalar tüpäyli dinğa çin dili bilän berilip kätmigän sultan bir närsini çüşändi: qol astidiki adämlärni ahçiniŋ yardimi bilän başquruş mümkin bolğandin keyin, ularni ändi dinniŋ yardimi bilän kämtarliqqa җälip qilişni qarar qildi. Mämlikät dinni tehimu küçäytiş yoliğa kšçti. Musulman ailisidä tuğulğan barliq balilarni diniy bilim elişqa mäҗburlidi.
Buniŋdin taşqiri, Bolkiah mämlikättä şäriät qanunini җariy qildi. Ändi җümä namiziğa barmiğanlarğa, musulman ämäs ayallarni bala beqiş işiğa alğanlarğa, spirtliq içimliklärni içkän, Roza eyida җämiyätlik җaylarda tamaq vä härhil içimliklärni istimal qilğuçilarğa, oğriliq qilğanlarğa çoŋ miqdarda җäriman selinidu yaki türmigä qamilip, put-qoli kesilidu. Buniŋdin taşqiri amma arisida savaş vä taş etip җazalaş usullirimu qollinilidu, däp yazidu «N'yu-York tayms» geziti.
2015-jildin tartip Rojdestvo harpisida hristianlarğa vä musulmanlarğa koçilarda Santa-Klaus qalpiğida päyda boluş toluq män°iy qilindi. Qanunni buzğanlarğa 15 miŋ dollar җäriman selinidu yaki bäş jilğa türmigä qamilidu. Şuni qoşumçä qiliş keräkki, mämlikät ahalisi munçilik qattiq qanunlarniŋ җariy qilinişini çüşiniş bilän qobul qildi.
Bruneyliqlarniŋ kšpçiligi sultan vä uniŋ ailä äzaliri mäzkür qanunlarğa tamamän riayä qilmaydiğanliğini bilmäydu. Mämlikättiki barliq ammiviy ähbarat vasitiliri monarh täripidin nazarät qilinidu. Uniŋ buyruği boyiçä härqandaq näşirniŋ paaliyiti tohtitilişi mümkin. Ahaliniŋ 60 payizila İnternet tarmaqliridin paydiliniş imkaniyitigä egä, lekin umu qattiq nazarät astida.
Ekspertlarniŋ pikriçä, 2035-jilğa qädär mämlikätniŋ neft' zapasi tügäydu, şu çağda sultanliqniŋ ähvali qandaq bolar? hazirçä addiy häliq sürilärni yadlavatqanda, Sultan ügängän tamaşisini davamlaşturuvatidu.


text:
Onıñ aytqanına köre, Rusiye Silâlı quvteleri Qırımğa kelmege devam ete.
«Soñki üç afta devamında Kirovskoye aerodromına er gece Rusiye Federatsiyasınıñ Silâlı Qvetleriniñ arbiy naqliy uçaqları eñe. Olar insan ve arbiy tehnikanı alıp ketireler. Şunıñ içün Qırımda arbiy quvetlerniñ miqdarı er kün artta», – dedi Seleznöv.
Prezident memuriyetiniñ başı muaviniñ vazifelerini eda ekten Andriy Sençenkonıñ sözlerine binaen, ukrain gemilerniñ Qırımdan alıp çıquvı boyunca añlaşmalar endi bütünley alındı. İlk olaraq «Ternopol» körveti, «Priluki» raketa kateri ve «Fastov» tankeri çıqarılacaq. Bundan da ğayrı, ukrain uçaqlarnıñ çıquvı aqqında da añlaşma bar.
Ukraina Mudaafa nazirligi bergen malümatına köre, aprel 8-de Ukraina qıtasına Qırımdan 2,2 biñ ukrain arbiy hızmetçisi qorantaları ile keldi.


text:
Bu aqta nazir mayıs 4 künü ARD nemse telekanalı efirinde bildirdi, dep haber ete DW.
Körüşüvde, ümüt ete Steinmeier, «ziddiyetniñ toqtatılması içün açıq-aydın añlaşmalar alınacaq».
«Aks alda bu mesülietsizliktir, çünki daa da çoq fedanıñ olması mümkün olur», – dep tüşüne alman naziri.
O şunı da qayd etti ki, Avropa havfsızılq ve işbirlik boyunca teşkilâtınıñ tesirini quvetleştirmek kerek, «oña ortaqlıq meselelerniñ eda tilmesini, toplaşuvlarnıñ ve yerli ziddiyetlerniñ sakinleştirüvi teşkil etilmesini işandırmaq».
Steinmeier mayıs 25 künü keçirilecek prezident saylavlarına qadar vaqıt az qalğınana baqmadan, olarnıñ keçirilmesi mümkün olğanını aytıp keçti.
Rusiye Prezidenti Vladimir Putin ve Almaniya kantsleri Angela Merkel bazar künü telefon vastası ile Ukrainadakiadiselerni muzakere ettiler. Kreml saytında olğan beyanatqa köre, «Vladimir Putin ve Angela Merkel Ukrainadaki kerginlikni azlaştırmaq içün effektiv halqara, ilk evelâ OBSE tarafından qararlarnıñ qabul etüvniñ müimligini qayd ettiler».


text:
Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev mayıs 14-te saba uquq qoruyıcılar tarafından Aqmescit civarındaki Abdulla Yuvaşevniñ evinde keçirilgen tintüvniñ yekünlengeni aqqında bildire.
Smedlâyevniñ malümatına binaen, Yuvaşevni Rusiyege boysunğan İçki işler nazirliginiñ Qırım baş idaresine alıp kettiler. Tintüv ve yaqalavnıñ soñki sebepleri belli degil.
«Tintüv yekünlendi. Şimdi onı İçki işler nazirliginiñ Qırım baş idaresine alıp keteler. Sebepler añlaşılmağan, ya iqtisadiy cinayette şekleneler, ya öldürüvde şekleneler», – dep bildire Smedlâyev Facebook saifesinde.
Uquq qoruyıcı müessiseleri ve yerli prokuraturanıñ izaatları daa yoq.
Mayıs 14-te saba Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev rusiyeli uquq qoruyıcılar Aqmescit civarındaki Abdulla Yuvaşevniñ evinde tintüv keçirgenleri aqqında bildirdi.
Bundan evel Qrarasuvbazar rayonınıñ Muşaş (Vişennoye) köyü camisinde tintüv keçirilgeni aqqında malümat peyda oldı.
Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Dört insan iyül 11-ge qadar yaqalandı.
Aynı bu kün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ evinde tintüv keçirildi. Onı Rusiye Federal havfsızlığı hızmetinde sorğuğa çektiler, bundan soñ oña Qırımdan çıqışnı yasaq etken vesiqanı berdiler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bu tintüvler yüz bergen soñ Rusiye ükümetinden Qırımda qırımtatarlarğa qarşı alıp barılğan repressiyalarnı toqtatmağa talap etti.
Meclis reisi Refat Çubarov mayıs 12-de yüz bergen vaqialarnı qırımtatarlarğa ücüm dep, adlandırdı.
Ukraina Baş prokuraturasınıñ yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Bağçasarayda mayıs 12-de keçirilgen tintüv ve yaqalanmalar boyunca cinaiy işler açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İyün 29-da, çarşenbe künü Qırımda, «fevral 26 işi» boyunca yaqalanıp, apiste bulunğan siyasiy mabus Ali Asanovnıñ evinde dua keçirilecek, dep bildirdi Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
«Bugün saat 18.00 siyasiy mabus Ali Asanovnıñ evinde dua keçirilecek. Bu kibi dualar hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ evinde ve Ahtem Çiygoznıñ ev azbarında keçirildi», – dep bildirdi Celâl Facebook saifesinde.
İyün 19-da Bağçasarayda qırımtatarlar belgisiz ğayıp olğan Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimovğa bağışlanğan dua keçirdi.
İyün 24-te, cuma künü qırımtatarlar «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evi yanında dua keçirdi. Azbarda olıp keçkenini belli olmağan şahıslar nezaret ete edi, Çiygoznıñ apayınıñ fikrince, olarnıñ rusiyeli mahsus hızmetlerniñ temsilcileri olması mümkün.
İyün 24-te aqşam Elmira Ablâlimova Facebook saifesinde rusiyeli uquq qoruyıcılarınıñ ziyareti aqqında bildirdi, olar oña «qanunsız faaliyetniñ mümkün olmaması aqqında» ihtar berdiler, o ise, bunı qırımtatarlarnıñ dua keçirmege niyetinen bağlı olğanını tüşüne.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarnıñ arasında Ahtem Çiygoz da oldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste bulunğan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
2016 senesi fevral ayında Qırım Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye qırımtatarlar taqipge oğrağan Qırımda diniy azınlıqlarğa zulum etmek içün ekstremizmge qarşı küreş aqqındaki qanunlarınen faydalana. Bu aqta dünya diniy serbestlikke riyayet etüvnen bağlı ABD Devlet departamentiniñ er yıllıq maruzasında söz yürsetile.
Maruzanıñ muellifleri, yarımadada Rusiye ükümeti qırımtatarlarnıñ diniy serbestliklerini bozayatqanı qayd etip, «Memorial» uquimaye cemiyetiniñ yıllıq esabatına qırımtatarlar da kirgen siyasiy mabüsler cedvelini misal etip köstere.
Maruzada, diniy serbestlikten dolayı soñki yıllar devamında siyasiy mabüsler sayısı artqanı, lâkin siyasiy mabüslerniñ iç biri «zorbalıq işletmegeni, zorbalıqqa çağırmağan ya da zorbalıq planlaştırğan areketler yapmağanı» qayd etile.
«Cedvelge kirgenlerniñ ekseriyeti – musulmanlar ve çoqusı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüvde qabaatlana», – denilmekte ABD Devlet departamentiniñ dünyadaki diniy serbestlikke riyayet etüvnen bağlı maruzasında.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Çarşenbe künü, dekabr 10-da, Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma derneginiñ baş merkezi Ankaradaki Rusiye Federatsiyasınıñ binası yanında narazılıq aktsiyasını ötkerdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aktsiyada 500 insan iştirak etti. Olarnıñ qollarında Ukraina, qırımtatar ve Türkiye bayraqları bar edi. Bazıları mart 15-te Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında cesedi tapılğan Reşat Ametovnıñ resimlerinen tura ediler.
Aktsiya iştirakçileri «Qatil Putin, Qırımdan ket», «Sürgün, genotsid devam ete», «Qırımtatarlar teslim olmaycaq» kibi şiarlarnı seslendirdiler.
Aktsiya iştirakçileri Rusiye akimiyetinde Qırımda insan aqları bozumasınıñ toqtatılması ve qırımtatar halqı ve onıñ temsil organı Milliy Mecliske yapılğan basqı toqtatılmasını talap ettiler.
Dekabr 1-de Ankarada qırımtatarlar tarafından Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Türkiye ziyaretine qarşı narazılıq aktsiyası ötkerilgen edi.


text:
Qırımda iyün 22 künü nevbetteki mahkeme toplaşuvında «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan Ali Asanovnıñ işini baqtılar, mahkeme ceza qararını deñiştirmedi ve tevqifni daa eki ayğa uzattı, – deyler Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmetinde.
Böyleliknen, Ali Asanov apiste 2015 senesi avgust 15-ne qadar bulunacaq.
Asanovnı yaşağan İçki rayonınıñ Ferngeym köyünde (Urojaynoye) aprel 15-te yaqaladılar. Uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri onı bir gece Bağçasarayda tutıp, aprel 16-da Aqmescitniñ Qırım taqiqat komitetine sorğuğa alıp kettiler.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, «fevral 26 işi» boyunca 4 qırımtatarı yaqalandı, Asanov beşinci oldı.


text:
Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetlerinde bütün taraflı teminleme çeşitleri boyunca mahsus ögrenüvler başlandı. Rusiye Mudafaa nazirligi matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, ögrenüvler Cenübiy arbiy okrugınıñ poligonları, uçaq alanları ve ögrenüv-idman komplekslerinde ve Qara deñiz suv alanında keçirilecek.
«Maddiy-tehnikiy, müendislik, maneviy-ruhiy teminleme, bağ tiklemesi, radioelektron küreş, radiatsion, himik ve biologik saqlavnıñ teşkil etilmesi meselesi ögrenilip amelde işlenecek», – dep aytıla müessise beyanatında.
Ögrenüvler bir qaç basamaqtan ibaret olacaq, olarnıñ neticelerine köre, arbiy idare, birleşüv ve arbiy bölükler organları «Qavqaz-2016» strategik taqım-ştab ögrenüvinde iştirak etmek içün azır olğanlarınıñ seviyesine qıymet kesilecek.
Mahsus ögrenüvlerge 2,5 biñ asker celp etildi, tahminen 350 arbiy ve mahsus tehnika aleti qullanılacaq.
Ögrenüvler avgust 20-ge qadar devam etecek. Bu, işğal etilgen Qırımdaki vaziyeti kerginleşken vaqıtta keçirile.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri cumaaqşamı bildirdi ki, devletniñ cenübindeki Zaporojye ve Herson vilâyetlerinde arbiy ögrenüvler keçirile.
Avgust 10-da, çarşenbe künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Ukraina «Qırımda terakt» azırlağanı aqqında rusiyeli FSB-nıñ beyanatına izaat berip, ilân etti ki, Kiyev muzakereler yollarını qıdırmay, amma terrorğa keçe.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlniñ Qırım boyunca qabaatlavlarını «mantıqsız ve utanmazca» dep adlandırdı.
Ukraina Silâlı quvetler Baş ştabında Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ beyanatını red ete.
Ukraina Tışqı işler nazirligi ilân etti ki, Ukrainada Kiyevniñ işğal etilgen Qırımda «terrorizm» ile bağlı olğanı aqqında Rusiyeniñ beyanatlarını takbih eteler, bunıñ Kreml tarafından nevbetteki provokatsiya olğanını aytalar ve bütün bu qabaatlavlarnı delilsiz dep red eteler.