text:
Köyörgäźe rayonı üźäge Ermolaevola tarixta berense tapqır mäset töźölä. Bığa tiklem urıś atamahın yörötkän auılda mosolmandarğa yoma namaźına yörörgä urın bötönläy bulmağan. Mäsette xäyriä iśäbenä halalalar. Xujalıqtar köstärenän kilgänsä aqsa birä, rayonda maxsus fond buldırılğan, unda rayon xalqı aqsa küserä. Ber ışqıuar 14 meñ kirbes birgän. Ermalay mäsete oźaqlamay töźölöp bötäsäk. Tik ber mäsälä- unıñ manaraların, ä mäsetteñ manarahı ikäü bulasaq- şularźı kütäreü ösön oźon beläkle kran yuq. Köyörgäźe rayonında 84 auıl bar, ularźıñ 7-hendä genä mäset halınğan, Ermalayźağıhı 8-sehe bulasaq.
Äytkändäy, Baymaq qalahında sirkäüźe yandırıusını qulğa alğandar. Azatlıq radiohın tıñlausılarğa mäğlümder, sirkäüźe ber qayźa la eşlämägän Ämir atlı 36 yäşlek ir yandırğaynı. Töźölöş urınında bığa tiklem unıñ yorto häm şäxsi xujalığı urınlaşqan bula. 4 yıl elek Ämirgä urındağı eşqıuarźarźıñ berehe er uçastqahın qoram töźölöşö ösön hatıu täqdime menän sığa. Ul riza bula. Ämmä sirkäü halıusılar izge eştären yalğan menän başlap uğa wäğäźä itelgän 45 meñ rublde birmäy. Yorton hatqan Ämir yäşär urınhıź torop qala. Qanun mäsäläneñ bıl yağın qaramay. Uğa ut törtkän ösön 5 yılğa tiklem irkenän mäxrüm iteü yazahı yanay.


c: text/html

text:
2014 senesi Qırım ile memuriy sıñırda qırımtatar milliy yetekçisi Mustafa Cemilevni qarşılağan faallerge nisbeten Ermeni Bazarda oktâbr 27-ne planlaştırılğan mahkeme toplaşuvı kene olmadı, dep bildire Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy Saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev.
Aytqanı kibi, buña kene şaatnıñ olmaması sebep oldı. Toplaşuvnı cuma künü, oktâbr 30-na keçirdiler, şaat ile videobağnı quracaq olalar.
Ermeni Bazarda işbu aktsiya iştirakçileri – Tair Smedlâyev ve Edem Osmanovğa nisbeten işler baqıla.
Tair Smedlâyevni 2014 senesi oktâbr ayında yaqaladılar. 2014 senesi dekabr ayında Tair Smedlâyevni kefalet boyunca azat ettiler.
Edem Osmanov yanvar 19-da Aqmeçitte yaqarlıq noqtasında yaqalanğan edi. Onı 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Ermeni Bazarda qarşılav aktsiyasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı küç qullanuvında şekleyler. Yanvar 21-de mahkeme onı eki ayğa apiske almağa qarar aldı. Fevral 25-te, «mayıs 3» işi boyunca yaqalanğan Edem Osmanovnı SİZOdan azat ettiler.
Evel Qırımnıñ rusiyeli prokuraturası Ermeni Bazarnıñ şeer mahkemesi Aqmescit rayonınıñ sakini 45 yaşında Edem Ebulisov «mayıs 3» işi boyunca qabaatlı olğanını bildirdi. Oña 40 biñ ruble miqdarında para cezasını berdiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyün 21-de, salı künü Kiyevde vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda medeniy asabalıq saqlavı boyunca «tögerek masa» keçirmege planlaştıralar.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, merasimniñ esas maqsadı Lugansk, Donetsk vilâyetleriniñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda medeniy asabalıq obyektlerini saqlav boyunca devlet ve cemaatçılıqnıñ beraberlikte yapacaq kerekli faaliyetiniñ işlep çıqarılmasıdır.
«Tögerek masa» Qırım reintegratsiyası ve işğalden azat etilmesi meselelerinen bağlı haber kampaniyasınıñ qaviyleştirilmesi boyunca Ukrain buhran media merkeziniñ teşebbüsi çerçivesinde teşkil etile.
Planğa köre, merasimde Ukraina Medeniyet nazirlgi, Adliye nazirligi, Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar meseleleri boyunca nazirlik, Tışqı işler nazirligi, bundan da ğayrı, Abideler ve itibarğa lâyıq yerler meseleleri boyunca Halqara şurasınıñ Ukrain milliy komiteti, «Müzey işi inkişafı ukrain merkezi» temsilcileri iştirak etecek.
«Tögerek masa» saat 14:00-te Ukrain buhran media merkezinde başlanacaq.
Ukraina Medeniyet nazirliginiñ bildirgen malümatına binaen, devletniñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalarında 99 müzey bar, o yerde eki millionğa qadar eksponat buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bazarertesi künü, iyünniñ 7-nde, Keriçte burçaqlı küçlü yağmur yağdı ve şeer soqaqlarını basıp, naqliyat areketini zorlaştırdı, dep bildire yerli kütleviy haber vastaları.
Kerch.com.ru malümatına köre, Vokzalnoye şossesi, Proletarskaya soq., Kozlov soq., Kirov soq. ve Furmanov soq. yanında Gorkovskiy köpründen enişni suv bastı.
«Gorkovskiy köpründe naqliyat tıqanıqlığı oldı: maşinalarnı suv o qadar bastı ki, saipleri çıqıp olarnı itmege mecbur. Yağmurda qalğan yaya şeerliler başqa tarafqa keçmek içün ayaqqaplarnı çıqarmağa mecbur edi», – dep yaza neşir.
Keriçte yaramay aqqında KerçFM neşiri de haber ete.
Qırımda iyünniñ 7-nde künniñ soñuna qadar furtuna havfı ilân etildi, küçlü yağmur, burçaq, boranlı yağmur yağması, saniyede 17-22 metr süratlı yel esmesi beklenile.
Aqmescitte mayısnıñ 29-nda küçlü yağmur yağdı, yel bir çoq soqaqta tereklerni yıqtı. Suv Semaşko tibbiy merkeziniñ birinci qatını bastı. Bu lokal temizlev inşalarında avtomatika işinde bozuvlar sebebinden oldı.
Mayısnıñ 30-nda Aqmescitte küçlü yağmur yağdı, 30 millimetr yağanaqlar yağdı.


text:
2019 senesi dekabr ayında Donbastaki zıddiyetni al etüv üç taraflı bağ gruppası «tanılğan er kesni tanılğan er keske» deñişim aqqında añlaştı. Tutulğanlar dekabrniñ 29-nda Donetsk vilâyetiniñ «Mayorsk» keçiş noqtasında deñiştirildi. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede siyasiy sebeplerden tutulğan qırımlılarnıñ azat etilüvini talap etmege niyetlene, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiyede tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aytqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoqu – qırımtatarlardır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs qayd etile. Aynı raqamnı Qırım aq qorçalayıcı gruppası da bere.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
Qırım.Aqiqat, «Unutılmağanlar» maqalelerinde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda SİZO ve apishanelerde azatlıqqa çıqacağını beklegen qırımlılar aqqında tarif ete. Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davası» aqqında mında, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» gruppası ve ağa-qardaş Seitosmanovlar aqqında mında oqumañız mümkün. «Tebliğ Cemaatı davasınıñ» mabüsleri ve Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» aqqında mında oquñız. Taqip etilgen bağçasaraylı musulmanlar aqqında mında oquñız. Qırımdaki «terrorizm» davalarınıñ mabüsleri aqqında mında oqumañız mümkün. «Hizb ut-Tahrir davasında» Qurman, Qarasuvbazar, Aqmescit rayonları ve Büyük Aluşta musulmanları aqqında mında, Aqmescit ve Aqmescit rayonında yaşağan 24 qırımtatarını birleştirgen 2014 senesinden berli eñ büyük Qırım davasınıñ mabüsleri aqqında mında oquñız. «Casuslıqta» ve «Noman Çelebicihan batalyonında iştirak etkeninde» qabaatlanğan qırımlılar aqqında mında oquñız.
«Ukraina diversantları» davası»
Bu dava çerçivesinde beş aqyarlı, sabıq arbiyler taqip etile. Rusiye mahsus hızmetleri olarnı Ukraina istihbarat baş idaresinden vazife alıp, Qırımda diversiya yapmağa planlaştırğanında qabaatladı. Aq qorçalayıcılar olarnıñ davasını siyasiy dep adlandıra.
Dmitriy Ştıblikov
Aqyarlı. «Nomos» analitik merkeziniñ arbiy eksperti olıp çalıştı, kütleviy haber vastalarınen ekspert olaraq iş tuttı. Apiske alınmazdan evel Aqyardaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ anbarında anbarcı olıp çalıştı.
2016 senesi noyabr ayında FSB hadimleri onı Qırımda diversiya, hususan «arbiy infrastruktura ve yaşayış teminlevi obyektlerini» patlatmağa azırlağanında qabaatlap tuttı.
2017 senesi mayısında tahqiqat ile kelişti.
Bundan soñ mustaqil advokatlarğa oña kirmege izin berilmedi.
2017 senesi noyabr ayında Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi Dmitriy Ştıblikovnı diversiya azırlağanında ve silâ saqlağanında qabaatlı dep tanıdı. O, beş yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
2016 senesi noyabrniñ 9-ndan berli apiste buluna.
Aleksey Bessarabov
Aqyarlı. Eskiden arbiy jurnalistikanen oğraştı, «Nomos» analitik merkezinde talilci olıp çalıştı. Dmitriy Ştıblikovnen beraber diversiyalarnı planlaştırğanında qabaatlanıp tutuldı. Qabaatını tanımay.
2014 senesi aprel ayında Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi Aleksey Bessarabovnı 14 yılğa azatlıqtan marum etip, 300 biñ ruble para cezasını aldı. Qırımlı ükümge itiraz bildirmege tırıştı, amma Rusiye Yuqarı mahkemesi şikâyetini red etti. Aleksey Bessarabov temyiz instantsiyasına muracaat etmege niyetlene.
2016 senesi noyabrniñ 9-ndan berli apiste buluna.
Vladimir Dudka
Aqyarlı. Ekinci mertebeli yedek kapitanı, qazmacı. Eskiden «Aqmescit» ukrain radioelektronik istihbarat gemisiniñ komandanı edi. 2013 senesi Aqyardaki Ukraina mudafaa naziri Pavel Lebedevniñ cemaat qabulhanesiniñ azası edi. 2014 senesinden soñ, apayınıñ aytqanına köre, turmuş mayınsazlaştıruvda, Qırımda «Tavrida» yolu ve yañı elektrik stantsiyaları içün qurucılıq meydanlarını azırlavında iştirak etti. Apiske alınmazdan evel Qırımnıñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginde çalıştı.
2016 senesi noyabr ayında FSB hadimleri tarafından yarımadanıñ arbiy infrastruktura obyektlerinde diversiya azırlağanında qabaatlanıp tutuldı. Qabaatını tanımay. FSBde elektrik aqımınen eziyetlengenini bildirdi.
2014 senesi aprel ayında Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi onı 14 yılğa azatlıqtan marum etip, 350 biñ ruble para cezasını berdi. Qırımlı ükümge itiraz bildirmege tırıştı, amma Rusiye Yuqarı mahkemesi şikâyetini red etti. Vladimir Dudka temyiz instantsiyasına muracaat etmege niyetlene.
2016 senesi noyabrniñ 9-ndan berli apiste yata.
Gleb Şabliy
Aqyarlı. Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ zabiti edi. İşten boşatılğan soñ gidrograf zenaatını aldı. Apiske alınmazdan evel gemi ve qayıqlarnı yapqan «Era» Aqyar şirketinde çalıştı.
Rusiye mahsus hızmetleri onı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi içün «istihbarat vazifelerini yerine ketirgeninde», hususan patlayıcı maddelerni yapıp taşığanında qabaatladı. Gleb Şabliy, FSBde eziyetlengen soñ «qabaatını tanıdı».
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi onı siyasiy mabüs olaraq tanıp, davası «sahte, qabaatı isbatlanmadı, o, ise cinayet işlemese de, azatlıqtan marum etildi», dep qayd etti.
2018 senesi Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi qırımlını beş yılğa azatlıqtan marum etti.
2016 senesi noyabrniñ 15-nden berli apiste yata.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve balası bar.
Aleksey Stogniy
Aqyarlı. «Getman Sagaydaçnıy» ukrain fregatında arbiy hızmet keçti. Apiske alınmazdan evel Aqyarda yazuv tükânında çalıştı.
2016 senesi noyabr ayında FSB hadimleri onı Qırımnıñ memuriy sıñırında, yarımadadan esas Ukrainağa çıqmağa tırışqanda tutıp aldı. Aleksey Stogniy Qırımda diversiya planlaştırğanında qabaatlandı. O, qabaatını tanımay.
2017 senesi iyül ayında Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Aleksey Stogniyni 3,5 yılğa azatlıqtan marum etti. Üküm, tahqiqat bildirgeni kibi, diversiya faaliyeti içün degil, silânı qanunsız satqanı ve saqlağanı içün çıqarıldı.
2016 senesi noyabrniñ 15-nden berli apiste yata.
Andrey Zahtey
Lvivde doğdı. Apiske alınmazdan evel Saqta ömür arqadaşı ve qızınen beraber yaşadı. Şahsiy taşuvnen oğraştı. Daa evel yağma, dolandırıcılıq ve vesiqalarnı sahteleştirgeni içün mahküm etilgen edi. 2011 senesi qorantasınen beraber Moskva vilâyetinde yaşadı, qurucı olıp çalıştı. Soñra apayınen beraber Qırımğa köçti.
2016 senesi avgust ayında FSB hadimleri Andrey Zahteyni yarımadada terror ücümlerini azırlağan kibi tanıtılğan «Ukraina diversantları davası» çerçivesinde tuttı. Onı Rusiye Ceza kodeksiniñ dört maddesine istinaden qabaatladılar: 30-ıncı maddeniñ 1-inci qısmı – 281-inci maddeniñ 2-nci qısmı (diversiyağa azırlıq), 222-nci maddeniñ 3-ünci qısmı (silânı qanunsız satış), 324-ünci madde (resmiy vesiqalar ve devlet mukâfatlarını satın aluv ve satuv) ve 327-nci madde (sahte vesiqalarnı yapuv ve satuv). Onıñnen beraber Zaporij vilâyeti Energodar şeeriniñ sakini, faal ve «Ukraina diversantları» davasınıñ daa bir mabüsi Yevgeniy Panov diversiyalarda qabaatlandı. Panov 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişim çerçivesinde azat etildi.
Andrey Zahtey tahqiqatnen işbirligi yaptı, o, añlaşqan advokatından vazgeçmek mecbur edi.
2018 senesi fevral ayında Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi onı 6 yıl ve 6 ay sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etip, 220 biñ ruble para cezasını berdi.
Koloniyada bulunğan Andrey Zahtey Rusiye prezidenti Vladimir Putin adına mefa aqqında ariza yazdı.
2016 senesi avgustnıñ 10-ndan berli apiste yata.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve qızı bar.
«Ayrı davalar»
Oleg Prihodko
Saq rayonınıñ Orehovo köyüniniñ sakini. Demirci, Ukraina tarafdarı faal. 2014 senesine qadar siyasetnen oğraştı, «Svoboda» birleşmesiniñ azası oldı, Kyivdeki Euromaydanda faal iştirak etti. Qırımda Rusiye yurisdiktsiyasını tanımay.
Oktâbr ayında Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından garajında trotil taşlarını qanunsız saqlağanında ve Saq rayon devlet memuriyetiniñ patlavını azırlağanında qabaatlanıp tutuldı. Apiste buluna. Qabaatını tanımay. Üküm çıqarılmadı.
2019 senesi oktâbrniñ 10-ndan berli apiste yata.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve qızı bar.
Denis Kaşuk
Aqmescitli, iş adamı. Apiske alınmazdan evel Aqmescitte soqaq reklama bazarında çalıştı. 2019 senesi dekabr ayında Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından silânı qanunsız satın alğanından ve saqlağanından şübheli sayılıp tutuldı.
Tuvğanlarınıñ bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri Denis Kaşuknı eziyetledi, bundan soñ o, qabaatını tanıdı. Qırımlınıñ advokatı Nazim Şeyhmambetovnıñ bildirgenine köre, müvekkiliniñ mahkemede yapqan areketleri «ciddiy şübhe ve qorqu doğurmaqta».
Resmiy şekilde 2019 senesi dekabrniñ 20-nden berli (dekabrniñ 17-nde tutuldı) berli apiste buluna.
Üküm yoq.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve oğlu bar.
Cedvel tolu degil
Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri daa bir sıra insannı tuttı. Olar çeşit sebeplerden yarımadada bulundı ya da tutulğan soñ anda ketirildi.


text:
77 qaçaq qotqarıldı
Greśiya yar buyı qurqınıçsızlığı törkemnäre tarafınnan Törkiyä territorial’ sularına êtep cibärelgän qaçaqlarnı töreklär yar buyına alıp çıqtı
Muğlanıñ Marmaris ilçäse sulıqlarında Greśiya yar buyı qurqınıçsızlığı törkemnäre tarafınnan Törkiyä territorial’ sularına êtep cibärelgän 77 qaçaq qotqarıldı.
Rezin köymälärdä qaçaqlar buluı turında xäbär aluğa Törkiyä yar buyı iminlege komandirlığı törkemnäre älege töbäkkä ul tottı.
Alar 77 qaçaqnı yar buyına alıp çıqtı.
Qaçaqlar tiyeşle prośedural...
-
21.10.2021
-
21.10.2021
-
21.10.2021
-
-


text:
Aprelniñ 30-nda Ukraina 8549 koronasirus hastası qayd etildi (ORDLO ve işğal etilgen Qırım ve Aqyar esaplanmay – QA).
Keçken künü 3051 adam hastahanege yatqızıldı, 14956 hasta öldi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir künde 83336 test yapılğan, 37455 PTsR usulınen.
Eñ çoq hasta Dnipro (745), Harkiv (730), Kyiv (671), Donetsk (570), Çerkası (537) vilâyetlerinde qayd etildi.
Ukraina Sağlıq saqlav nazirliginiñ malümatına köre, pandemiya vaqtında episi olıp Ukraina 2078086 insan koronavirusqa oğradı, 44436 hasta vefat etti.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım uquq qorçalayıcısı, İnsan aqları Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku bir aydan berli apiste yata. Fevral 11-de Kukunıñ evinde tintüv keçirildi, onı ise yaqaladılar. Uquq qorçalayıcığa qarşı Rusiyede terrorist sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüv boyunca cinaiy iş açıldı. Fevral 12-de mahkeme Emir-Üsein Kukunı aprel 8-ge qadar apiste tutmağa qarar aldı.
Yaqalanğannıñ ömür arqadaşı Meryem Kuku ve onıñ eki küçük balasını kimse unutmadı. Meryemniñ aytqanına köre, evlerine sıq-sıq musafirler kele, tanış ve tanış olmağan insanlar maneviy ve maddiy taraftan yardım eteler. Bu sebepten qadınnı ömür arqadaşınıñ vaziyeti daa çoq raatsızlay. O, Aqmescitteki SİZO kamerasında yata, anda 23 insan yata, amma yalıñız 16 yataq bar.
Meryem bir yañlışlıq olğanını tüşüne: «O, printsipleri olğan, büyük yüregi olğan bir adam, onıñ qabaatlanğan şeyge iç bir vaqıt alâqası olmaz edi».
Apayınıñ aytqanına köre, o, em işte, em uquq qorçalayıcı meselelerinde pek faal, insanlar yardımğa muhtac olğan iç bir vaziyette lâqayt qalmay. Er keske yardım etmege tırışa edi, adamlar bunı istemese de. Meryem bu qabaatlar lâğu etilecegine ümüt ete.
Uquq qorçalayıcı bir yıl evelsi Rusiye uquq qoruyıcıları ile problemlerge rastkeldi. Aprel 20-de saba işke ketkende onı yaqaladılar, soñra ise uquq qoruyıcılar onı sorğuğa çektiler. Evinde tintüv keçirildi.
Bundan soñ İnsan aqları Qırım kontakt gruppasınıñ vekiller Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov ile körüşmediler. Olarğa ortaqlarından vazgeçmege teklif etildi, amma olar razı olmadılar.
Keçken sene devamında Emir-Üsein Kuku ara-sıra sorğuğa çekile edi.
– Meni bazarertesi künü Taqiqat komitetine ekstremizm ile şeklep çağıralar. FSB zarar körgen edi, halqara zıddiyet de oldı, ekstremizm şimdilik tapılmadı, – dep yazğan edi o Facebook saifesinde noyabr ayında.
Emir-Üseiniñ dost ve tanışları qabaatlı olğanına inanmaylar. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Emir Mecidov Kukunıñ tercimeiyalını ayta:
– Emir-Üsein Kemaloviy Kuku 1976 senesi Krasnodar ülkesiniñ Novorossiysk şeerinde Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Kemal Kuku qorantasında dünyağa keldi. Balalıqtan berli qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklev küreşi müitinde östi, çünki babası Krasnodar ülkesiniñ Novorossiysk şeerinde qırımtatar milliy areketiniñ belli faali edi, anda gruppalarında yolbaşçılıq ete edi. Olarnıñ evi sanki bir ştab edi, er kün bütün Krasnodar ülkesinden adiy insanlar ve faaller kele edi, Milliy areketniñ çeşit meseleleri anda baqıla edi. SSCB reberligine muracaat ve arizalarnıñ leyhaları azırlana edi, delegatlarnı Moskvağa yollamaq içün para toplanıla edi. Barışıq aktsiyaları baqıla edi – ülke ve şeer yolbaşçılığınıñ qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca körüşüvler, miting keçirilmesi planlaştırıla edi.
Balalıq çağından berli o adalet, zulum etilgenlernen duyğudaş olmaq küreşiniñ printsiplerini menimsey ve babası Kemal Kukudan örnek alıp, eyi maqsatlarğa irişkende israr ve sebat olmağa ögrendi.
1993 senesi qoranta Qırımğa qaytıp keldi. Olar Kemal Kukunıñ tuvğan Köreizinde qurucılıq içün topraq damartısını aldılar. Emir-Üsein babasınen beraber tuvğan topraqta ev qurmağa başladı.
2000 senesi Emir-Üsein Herson devlet tehnik universitetiniñ «menecment» bölügini bitirdi. 2001 senesi – Harkov maliye-iqtisadiy universitetiniñ «muasebecilik» bölügini. Bitirmegen uquq tasili de bar.
2005 senesi evlendi, eki balası, oğlu ve qızı bar. Emir-Üsein Yalta regionındaki qırımtatarlarnıñ cemaat yaşayışına faal qoşulğan edi. Köreiz qasabası ve Yalta şeerinde keçirilgen bütün cemaat tedbirleri, 1944 senesi mayıs 18 kününiñ facialı sürgünligine bağışlanğan matem tedbiri ya da Yaltada «Hıdırlez» bayramı, ya da eski Köreiz camisiniñ tamir işleri olsa, er vaqıt faal iştirak etken edi. O, tıpqı babası kibi, tuvğan topraqta medeniyetimizni, tasilimizni ğayrıdan tiklemek içün, halqımıznıñ facialı adiselerini unuttırmamaq içün ne sağlığını, ne de vaqıtını sarf etmekten qorqmay edi.
2014 senesiniñ adiselerinden soñ faal cemaat yaşayışını devam ettirgen edi. Ğalebeniñ 70 yıllığı arfesinde babasınen beraber babası ve Köreiz ve Mishornıñ eski sakinleriniñ arzusı – Ulu Vatan cenkine bu yerlerden alınğan qırımtatarlarnıñ hatırasını ebediyleştirmek ğayesini yerine ketirmege başladı. Çatal-Qayalı gençlernen beraber Köreiz ve Mishor doğmalı olğan insanlarnıñ hatırasına «Hatıra alleyası» yapılğan edi.
Qırımda genç qırımtatarlar ğayıp olmağa, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilip başlağanda o, iç tüşünmeyip, İnsan aqları Qırım kontakt gruppasına qoşuldı
Qırımda genç qırımtatarlar ğayıp olmağa, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilip başlağanda o, iç tüşünmeyip, İnsan aqları Qırım kontakt gruppasına qoşuldı. Bu teşkilât ğayıp olğanlarnı qıdıra ve apiske alınğan qırımtatarlarğa uquqiy yardım köstere. Elinden kelgeni qadar Kontakt gruppasında iştirak etken edi.
Vicdanı ve terbiyesi Qırımdaki adiselerge indemeyip baqmağa imkân bermey edi. Babası Kemal Kukunıñ oña lâyıq bir oğlu bar, o da, tıpqı babası kibi, adalet, qırımtatar halqınıñ aq-uquqları oğrunda küreşe.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ilhaq etilgen Qırımda Rusiye ötkergen saylâvlarnı qanunsız dep saya. Yalıñız Ukraina prezidentiniñ saylâvları qanuniy sayılacaq. Bu aqta o martnıñ 18-nde Quveytke yapqan ziyareti esanasında beyan etti.
«Qırım saylâycaq yekâne prezident – Ukraina prezidentidir. Bundan bir direm bile şübelenmeyim», – dep qayd etti Poroşenko.
Martnıñ 18-nde Rusiyede prezident saylâvları ötkerile. Saylâvlar ilhaq etilgen Qırımda da teşkil etildi. Resmiy Kyiv, ayrıca bir qaç halqara teşkilât ve dünyanıñ bir çoq devleti yarımadada keçken saylâvlarnı tanımay. Qırım.Aqiqat metin yayınlavını yürseterek, Qırımda olıp keçkenlerni taqip ete.
Ukraina MİDi martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qırımda ötkerilgen saylâvlar qomşu Rusiyedeki prezident saylâvlarınıñ qanuniyligini şübe doğurğanını beyan ete.
Yanvar ayında Qırımtatar halqı Milliy Meclisinıñ reisi Refat Çubarov çeşit millet mensübi olğan Qırım sakinlerini Rusiye prezidenti saylâvlarını boykot etmege çağırğan edi.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavlarınıñ neticelerini tanımamağa çağırğan edi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prerzidentiniñ saylâvları tanılmaması aqqında ABniñ çetel işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyanatında söz yürsetilmekte.
OSCE Rusiyedeki saylâvlarnı taqip etecek Demokratik institutlar ve insan aqları Bürosının (DİİAB) közeticileri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylâv bölüklerinde iştirak etmegenleri aqqında haber ettiler.
Danimarka, Estoniya, Latviya, Litva, Poloniya, Romaniya, İsveç ve Ukraina MİDleriniñ yolbaşçıları Rusiye Qırımnı ilhaq etkenine dört yıl tolğanı munasebetinen umumiy beyanat azırladılar. Metinde qayd etilgenine binaen, Avropa tış işleri nazirleri «Qırımnıñ halqara kün tertibinden çoyulmasına musaade etmeycekler».


text:
Uquq qoruyıcılar Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımnıñ türmelerinde tutulğan 101 siyasiy mabüs aqqında haber ete ve siyasiy taqibat devam etkenini ve tutulğanlarnıñ sayısı artqanını bildire. Bunı "COVID-19 vaqtında Kremlniñ siyasiy taqibatı" matbuat konferentsiyasında aytıp berdiler.
Avgustnıñ başında Ukraina prezidenti ofisiniñ yolbaşçısı Andrey Yermak «100-ge 100» formatında yañı deñişim azırlanıla, dep bildirdi. Yermak, deñişim «tezden» olacaq, dep ümüt etti, amma tam kününi aytmadı.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile kerçekleştirgen soñ subetinde işğal etilgen Qırımdan 22 qırımtatarını azat etmege teklif etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.


text:
Tınısh okeanı
Tınısh okeanı bul batısta Aziya ha'm Avstraliya, shıg'ısta Amerikalar, qublada Qubla okeanı, ha'm arqada Arktika okeanı aralıg'ında jaylasqan suw ko'lemi esaplandı. Ol en' u'lken okean esaplanıp, jer ju'zi betinin' u'shten-birin iyeleydi. Ol Horn tumsıg'ı, Chili/Argentinadan qublag'a Antarktikag'a sızılg'an sızıqta Atlantika okeanına, ha'm Tasmaniya, Avstraliyadan qublag'a Antarktikag'a sızılg'an sızıqta Hind okeanına qosıladı.
Atlantika okeanı ken'eygen sayın, Tınısh okeanı a'ste kishireyip barmaqta. Bul ten'iz tub'in Jerdin' orayına qaray bu'klew arqalı bolip atır. Bul urılıw ju'da qattı bolıp basım jıynalg'an waqıtta ıssı taslardın' ham' shan'nın' u'lken jarılıwı arqalı ko'plep jer silkiniwler ha'm vulkanlar payda etedi. Suw astında jer silkiniw bolg'anda, bul tez qozg'alıs tsunami payda etedi. Usi sebepli tsunamiler basqa jerlerge qarag'anda Tınısh okeanı jag'alarında ko'p bolıp turadı. Jerdin' ko'pshilik vulkanları Tinish okeanı atawlarında jaylasqan, yamasa okean jag'alarınan bir neshe ju'zlegen kilometr qashıqlıqtag'ı kontinentlerde jaylasqan. Tektonik plitalar Tınısh okeanı kishireyiwine tag'ı bir sebep esaplanadı.


text:
Avropa Birliginiñ tış işler yüksek vekiliniñ spikeri Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavını yañıdan başlatmağa çağırdı. Bunı çarşenbe künü, aprel 1-de, Radio Svoboda bildirdi.
«Bu söz ve fikir serbestligi aqqını bozup, qırımtatarlarnı taqip etüv ve qorquzuv keniş kampaniyasınıñ bir qısmı ola», – dep bildireler Avropa birliginde.
Mart 31-den aprel 1-ge keçer gecesi ATR qırımtatar telekanalı, Lâle bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları yayınlarını toqtattılar. Roskomnadzor Rusiye akimiyetine yollanğan bir sıra muracaat, «ATRni öldürmeñiz» adlı telemarafonğa baqmadan, mezkür matbuat vastalarını Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastaları olaraq qayd etmey.
Mediaholdingniñ reberligi üküm sürgen vaziyette çalışmaq içün imkânlarnı qıdıra.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko İnformatsion siyaset nazirligine ATR telekanalına qıtaiy Ukrainada çalışmağa ve yayınlamağa imkân berecek şaraitler yaratmasını emir etti.


text:
İşğalni qabul etmegen edik – Refat Çubarov | İşğal hatırlavları (video)
«Qırımnıñ bütün belâları ve halqımıznıñ faciaları er vaqıt Şimalden kele – Moskvadan», – dep hatırlay 2014 senesiniñ adise-vaqialarını Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. Fevralniñ 27-nde Qırımnıñ eñ müim obyektlerini «yeşil adamçıqlar» zapt etti – daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin olarnıñ Rusiye arbiyi olğanını tasdıqladı. Bir ay keçmedi, Qırımda olarnıñ kontroli altında sahte referendum olıp keçti, ondan soñ Rusiye yarımadanı qanunsız ilhaq etti. İşğalniñ altıncı yılı munasebetinen Qırım.Aqiqat qırımlı siyasetçi, faal ve cemaat erbaplarınen o adise-vaqialar aqqında laf etti. Dördünci intervyüda Refat Çubarov 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Şurasınıñ sessiya keçirilüvini nasıl toqtatmağa tırışqanını tarif ete. Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlar «işğalni qabul etmemekte bir ediler».


text:
Bir qaç kün evelsi apis etilgen Server Karametovğa qol tutıp, 14 avgust künü, Aqmescitte (Simferopol) öz başına piketke çıqqan ve politsiya tarafından yaqalanğan, faallerniñ bir qısmı azat etildi.
Jeleznodorojnıy polis bölüginden üç insannı çıqardılar, olar sırasında: Seytumer Seytumerov, Aleksandr Dyaçkov, Selim Teyfukov. Dörtünci aktsiya iştirakçisine – esli – başlı Yarikul Davlatovğa qarşı memuriy protokol tizile. Birazdan Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy mahkemesine alıp ketilecegi beklenile.
Bu malümatnı Edem Semedlȃyev bildire, dep ayta «Kırım.Aqıqat».
«Üç gençni yiberdiler. Biri daa polis idaresinde.Oña qarşı Rusiye Memuriy Qanun bozuvlar aqqında Kodeksniñ 20.2 maqalesi boyunca «bir insan keçirgen piketlerniñ tertibini bozğanı içün» ˗ degen protokol tizildi. Bu qabaatlavğa kore, oña ya para cezası, ya da mecburiy işler mahküm etilecek. Mahkemeni bekleymiz», ˗ dep qayd etti Semedlȃev.
Advokatnıñ bildirgenine kore, Kiyevskiy polis bölüginde bulunğan piket iştirakçileriniñ de episini azat ettiler. Faaller içtimaiy ağlarda azat etilgen esli – başlı Osman Ablayevnen olğan vıdeonı paylaştılar. O. Ablayevni Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ baş binası yanında yaqalağan edi.
Avdetniñ haber etkenine kore, Aqmescitniñ (Simferopol) Jeleznodorojnıy mahkemesi 9 avgust künü qırımtatar milliy areketniñ faalini Server Karametovnı Rusiye Memuriy Qanun bozuvlar aqqında Kodeksniñ 19.3 maqalesiniñ 1-ci qısmı «Polis hadiminiñ qanuniy emirine boysunmaması» boyunca qabaatlı tanıp, 10 künge memuriy apiske mahküm etti.
Hatırlatamız, qart qırımtatar faaline qarşı eki memuriy protokol tizdiler. Olardan birisine köre, Rusiye Memuriy Qanun bozuvlar aqqında Kodeksniñ 20.2 maqalesi boyunca «bir insan keçirgen piketlerniñ tertibini bozğanı içün», ekincisi – «Polis hadiminiñ qanuniy emirine boysunmaması» içün. Ekincisine köre, Karametovnı qabaatlı tanıp, mahkeme 10 biñ ruble para cezasını berdi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
İyül 6 künü Aqmescitniñ Kozlova soqağındaki yıqılayatqan çarşınıñ satıcıları Qırım Nazirler Şurası binasınıñ yanında numayış keçirmege yol aldılar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, bir 50 insan ükümet binasına kelip, «malnı qaytarmaq» talap eteler.
İş adamları deyler ki, olarğa daa gece başlanğan çarşınıñ yıqıluvı aqqında kimse haber bermedi. Aytqanları kibi, şimdilik endi 50 ticaret noqtası yıqılğan.
«Malnı bizge kimse bermey, qayda olğanını da aytmaylar», – dep şikâyet eteler satıcılar.
Matbuat vastalarınıñ temsilcilerini çarşığa kirsetmeyler, tek yerli akimiyet tarafdarı olğan telekanalnıñ hadimleri çalışa.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya Kozlov soqağında yerleşken çarşını sarıp aldı, mında ticaret noqtalarını yıqmağa başladılar. Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev dey ki, «tedbirler Nazirler Şurasınıñ RK№465 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» ve şeer memuriyetiniñ №25 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» qararları negizinde keçirile».
Evel şeer memuriyetinde aytılğanı kibi, mında ticaret qanunsız sürette keçirile eken. Aqmescitniñ Kozlova soqağındaki çarşını endi bir qaç sene devamında yıqacaq olalar, amma iş adamlarınıñ narazılığı keder ete edi.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç Rusiye işğali sebebinden Qırım ve Aqyarda koronavirus pandemiyasınen bağlı vaziyet «pek qıyın», dep bildire.
Bu aqta o, aprelniñ 23-nde «Segodnâ» gazetasına bergen intervyüsında ayttı.
«Vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Aqyardaki vaziyet yahşı degil, atta pek qıyın. Anda ilâc, qoruv vastaları ve testler yetmey. Bazı hastahaneler yuqunç bar şübhesinen qapatıla, Ermeni Bazarda ve Aqyarda öyle oldı. Qırım medeniy dünyadan ayrı qaldı. Rusiye işğali sebebinden Qırım çetelden test ve ilâc alıp olamay, çünki, şübhesiz, iç bir çetel memleketi bunı yapmaz», – dedi Korınevıç.
Onıñ qayd etkenine köre, yarımadağa yuqunç esasen qomşu Rusiyeden ketirile.
«Bir çoq insan virusnı Rusiyeden, meselâ, Moskvadan ketire. Vaziyet yaramay. Özüni izolâtsiya etüv rejimi ilân etildi. Bozğanlarğa büyük para cezaları berile. Qırım bundan evel de qapalı bir alan edi. Amma koronavirus pandemiyası sebebinden Qırım daa beter vaziyetke oğradı. Anda olğan vatandaşlarımız içün pek qasevetlenemiz», – dep qoşma prezident vekili.
Korınevıç emin ki, Rusiye akimiyeti yarımadada COVID-19 hastaları aqqında kerçek malümatnı gizley.
«Bu malümatnıñ kerçek olmağanını tahmin ete bilemiz, çünki iç bir halqara teşkilât ondan mesüliyetli degil, iç bir halqara közetici onı tasdıqlap olamay. Eminmiz ki, bir şeyler gizlene, vaziyet olğanı kibi aydınlatılmay», – dep qayd etti o.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, Ukraina diplomatınıñ işğal etilgen Qırımda koronavirus tarqaluvınen bağlı zor vaziyetnen bağlı laflarını tenqit etti.
«Qırım aq qorçalayıcı gruppası» bildirgenine köre, aprelniñ 13-nden 19-na qadar işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda resmiy şekilde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñs ayısı aman-aman eki qat arttı. Aq qorçalayıcılar, monitoring vaqtında elde etilgen malümat Rusiye akimiyeti derc etken resmiy raqamlarnıñ kerçek olmağanını köstere, dep bildire.
Böylece, Qırımda tasdıqlanğan 53 COVID-19 hastası bar. Aqyarda 25 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala qırımlılar içün video muracaatını çıqarıp, olardan karantin vaqtında evde qalmalarını ve onıñ esas şartlarına riayet etmelerini istedi.
«Şimdi epimizniñ karantin şartlarına riayet etmemizni isteyim. Menim içün bu – kerekli yerde maska taqmaqtır. Tınçlıqnı saqlap qalıñız, amma bu sanitar normalarğa riayet etiñiz, rica etem. Böyle yanaşmañıznı isteyim, çünki epimiz bir taqımmız», – dedi Jamala.
Yırcı, bütün dünya aynı vaziyetke oğrağanını hatırlatıp, tınçlıqnı saqlap qalmağa, amma sanitar normalarını unutmayıp, sıq-sıq ellerni sabunnen yuvmağa çağırdı.
«Sizni sevem, qol tutam, er daim yanıñızdam, siziñ içün yırlayım», – dep qayd etti o.
Martnıñ 24-nde Jamala karantin şaraitlerinde online kontsertini ötkerdi.
Aqyarda ilk beş koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire martnıñ 27-nde Aqyarnıñ Rusiye ükümeti reisiniñ vazifelerini vaqtınca eda etken Mihail Razvojayev.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, Qırımda martnıñ 27-nde saba yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece hastalanğanlarnıñ sayısı 14 oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Avgustnıñ 13-ünde Taganrog (Rusiye) şeer mahkemesi, ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ dört iştirakçisiniñ apis müddetini uzattı. Böylece, Seyran Murtaza, Mecit Abdurahmanov, Enver Ametov ve Rustem Seythalilov noyabr 14-üne SİZOda bulunacaq.
"Qırım birdemligi" bildirgeni kibi, mahkeme oturışında Ukraina konsulı İvan Zagorodnıy bulundı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.


text:
"OVD-İnfo" uquq qoruyıcı leyha, Moskova merkezinde keçken aktsiyalarda 828 adam tutuldı, dep saydı. Moskova İçki İşler Baş İdaresiniñ resmiy malümatına köre, qararnen 600 adam tutuldı, dep bildire "Nastoyaşçeye vremâ".
Matbuatqa köre, mustaqil namzetlerniñ saylavlarğa yiberilmegeninden sebep narazılıqlar, cumaertesi künü saba Moskova merkezinde başlandı. Aktsiyağa izin berilmegeni içün, muhalifet, kezinti formatını sayladı: adamlar bulvardan bulvarğa yüre edi, olarnıñ artlarında OMON ve Rosgvardiya izley edi.
Moskova merkezinde internet ve telefon alâqası yaramay çalıştı. "Mcdonalds" ve başqa aşav yerlerinde wi-fi söndürildi. "Şokoladnitsa" hadimi aytqanına köre, bir künge wi-fini söndürmege politsiya talap etti.
Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, tutulğanlarnıñ arasında - İnsan aqları Şurasınıñ azası, İşkencelerge qarşı Komitetiniñ başı - İgor Kalâpin. Avtozaklarğa tüşkenlerniñ arasında - eñ azından altı jurnalist.
Moskovada iyül 31-inde gece iyül 27-si aktsiyanıñ eñ azından eki iştirakçisiniñ evinde tintüv keçirildi, aktsiya iştirakçileri Moskova şeer duması saylavlarına mustaqil mabuslarnıñ iştirak etmek içün yiberilmesini talap ete edi.
İyül 27-sinde Moskovada Moskova şeer duması saylavlarına mustaqil mabuslarnıñ iştirak etmek içün yiberilmesini talap etken izinsiz aktsiya keçti. Uquq qoruyıcılarğa köre, aktsiyada politsiya ve Rosgvardiya 1373 adamnıtutıp aldı, olardan 200-den ziyadesi geceni politsiya bölüklerinde keçirdi. Narazılıq iştirakçilerniñ 70-den ziyadesi yaralandı.


text:
Aprelniñ 7-nde saba yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, dep bildire Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümeti.
«Bugünki künde yuqunç hastahanesinde 25 insan buluna. 1340 insan yaşağan yerinde közetüv altında qala. Yılnıñ başından 4952 insan közetüvde edi, karantin müddeti bitkeninen 3612 insan közetüvden çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Aprelniñ 6-nda Aqyarda 1800 insan koronavirus telükesi sebebinden közetüv altında qala edi.
Aqyarda qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñ sayısı 5 oldı.
Qırımda aprelniñ 7-nde daa bir koronavirus hastası qayd etildi. Hasta Moskvadan kelgen Qırım sakinidir. Böylece, Qırımda 22 yañı koronavirus hastası bar, 18-i ketirildi, dördü eki qorantadan yerli ola.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım yarımadası Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ yalıñız Keriç limanından keçken mal seviyesi azalmadı dep ayttı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ukrainalı naqliyat talilcisi Maksim Gardus.
«Keriç limanı esasen parom keçiti sıfatında çalışıp başladı. Aqyar, atta bir qaç kerege pek müşkül azaldı. Ayrıca Kefe ve Yalta da yük oranı da azaldı. Ukraina devrinde Qırım limanları esasen Ukrainanıñ qıta qısmından kelgen bürtüklilerni, Aqyar Dondasstan kelgen demirni ihrac ete, Kefe ve Keriç cermay mahsulatlarını ithal ete edi. Körünip tura ki, artıq bu limanlarnıñ logistik manası qalmadı», – dep qayd etti talilci.
Aynı zamanda «Ukraina limanları» mecmuasınıñ tesisçisi Konstantin İlyinskiy 2014 senesinden berli sanktsiyalar tübüne kirgen Qırım limanlarında yüklegen yüklerniñ miqdarı pek azalmadı, amma olar Rusiyege yönelip alışmağa başlayaraq, sturuktura ceetinden pek deñişti.
«2018 senesi yüklengen mal miqdarı 11,5 million tonnanı teşkil etti. Bu 2013 senesi köre 12,5% daa az. Lâkin bu arada yüklengen mal strukturası bütünley deñişkeni pek muim. Eger evelki zamanlarda esas yükler ithal-ihrac yükleri olğan ise, bugünki künde Rusiye noqta-i nazarından, bu devlet içinde yapılğan naqliyat, kabotaj sayıla. İthal-ihrac yükleri umumen 800 biñ tonnanı teşkil ete», – dep qayd etti mutehassıs.
2017 senesi dekabrniñ 1 ile 2018 senesi yanvarniñ 1 arasında 26 dane yük gemisi ilhaq etilgen Qırım limanlarına kiriş yasağını bozıp kirdi, dep haber etti yanvarniñ 4-nde Ukraina vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde köçken şahıslar nazirligi.
2014 senesi iyül ayından başlap Ukraina resmiy olaraq Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım limanlarınıñ işini toqtattı ki, yarımada limanları halqara deñiz gemiciligi içün qapalı sayılmaqtadır.


text:
Meclisniñ tış alâqalar idaresiniñ reberi Ali Hamzin, Rusiye Federal Hafvsızlıq Hızmeti tarafından Bağçasaraydaki evinde tintüvler aqqında tavsilâtlıca ikâye etti.
– Ali bey, eviñizde tintüvler ötkerilgen soñ, işleriñiz nasıl kete? Sizge bir de bir qabaatlavlar seslendirildimi ya da qabaatıñıznı tasdiqlağan deliller bildirildimi?
– Birinciden, tintüv aqqında vesiqa kösterilgende, bir qaç hata yüz berdi. Olar yanlarına mahsus adamlarnı almadılar. Bu ise, Rusiye qanunlarınıñ bozuluvıdır. Kösterilgen vesiqada, Ali Hamzin terroristik teşkilâtlarnen bağ tutqanında şeklengeni yazılğan edi. Episi olıp 14 adam keldi, olar bütün evni 2 saat içinde tintip çıqtılar.
– Bir şey taptılarmı?
– Yoq. Qıdırğan patlayıcı maddeler, silâ, yasaqlanğan kitaplarnı tapmadılar. Bunı, Aqmescitteki FHH-nde bulunğan protokolında qayd etildi. Tintüv keçirilgende men Kiyevde edim, protokolda men imza çekmedim. Bundan soñra, Mecliste maña FHH-ke sorav kelmek içün davetname berdiler. Mayıs 22 künü men soravğa bardım, soravda umumiy sualler berdiler.
– Neni soradılar?
– Olar terroristik faaliyetinde şeklegen ve atta yapqanında qabaatlağan şahıslarda menim vizitkamnı tapqanları meraqlandıra edi.
– Bu şahıslar Qırımda ya da ondan tış bulunalar?
– Olar endi Moskvada bulunalar ve olarğa qarşı mahkeme işi açılacaq. Olar, menim vizitkamnı tapıp, olarnıñ qoluna nasıl etip tüşkenini soradılar.
– Mühbirler degilmi?
– Men tekmil aytıp olamam.
– Sizni endi şeklemeyler?
– Men bunı aytmaz edim. Menim ziyaret varaqam em Leh Valensa, em Aleksandr Kvasnevskiyniñ qolunda bar. Fevral-mart aylarında menden bir çoq varaqa alınğan edi, şimdi de intervyü devamında, belki olardan birisine men varaqamnı berdim.
– Bunıñnen sizge qarşı iş qapatılamı ya da yoq?
– Yoq, men bellesem, bu bir basamaqtır.
– Maqsadları ne?
– Malümatnı teşkerüv, kibi añlam bar. Olar varaqamnı taptılar ve olarğa tüşken yollarnı ögrendiler. Men añlattım, er türlü yollarnen qollarına tüşe bile edi, belki özüm berdim. Amma, Meclis ile bağlı faaliyetim de bar.
– Bu kibi tintüv Meclisniñ sabıq reisi Mustafa Cemilevniñ evinde de ötkerildi. Bu tesadüfiy bir almı?
– Menim evimde tintüv keçirilmezden bir kün evel, Mustafa Cemilevniñ evinde tintüv ötkerildi. Men endi aytqan edim, bunı basqı kibi tanıyım. Varaqa boyunca tintüvni eki KAMAZ tolu silâlı «Berkut» hadimleri, olardan ğayrı daa 14 adam – bunıñ episi, bir yalıñız Meclis azası Ali Hamzinge qarşı basqı degil, umumen, Qurultay-Meclisniñ sıqıştıruvıdır.
– Demek, siznen bağlı mesele açıq qalmaqta, ve siz tüşken vaziyet, Mecliske tesir etme ıntıluv kibi añlamaq mümkünmi?
– Ebet, bu birinci adımlar.


text:
Ukrainada prezident saylavları başlandı. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalışacaq, dep bildire Radio Svoboda.
Bu yer içün 37 namzet küreşe. Billütende Oleksandr Moroz ve Sergey Taruta da bar, amma olar saylavda iştiraktan vazgeçken edi.
Ukraina prezidenti saylavları umumiydir. 18 yaşına kelgen bütün Ukraina vatandaşlarınıñ rey berüv aqqı bar. Saylavda iştirak etmek içün saylavcınıñşahsiyetini tasdıqlağan vesiqa olmalı.
Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek.
Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek.
Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, ilhaqtan soñ Kreml nezareti altındaki memurlar onı «satın almaq» istegenleri aqqında ikâye etti. Bu aqta o Ukrainanıñ «Gordon» neşirine bergen intervyusında ikâye ettip berdi.
«İlhaq yapılğan soñ, olar uzun vaqıtqace meni satın almaq istedi. Aksönov, Belavantsev, Temirgaliyev (Sergey Aksönov – Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı, Oleg Belavantsev – 2014-2016 seneleri arasında yarımadada Rusiye prezidentiniñ temsilcisi, Rustam Temirgaliyev – Qırımnıñ sabıq birinci vitse-premyeri- «Gordon») 2014 senesi baarde meni bir qaç sefer körüşmege davet etip, men ile işbirligi yapmağa azır olğanlarını aytqan ediler, ve, Mustafa Cemilev degeninden qaytmaz, halq arasında bizim itibarımız da olardan eksik degil... yani, aytacağım,ufaq ve ucuz bir qıyaslama yapqan ediler.Men diñlep, lafnı ne yerge alıp baracaqlarını beklegen edim. Dediler ki: «Ahtem ağa, siz – qırımtatarlar arasında belli ve körüngen insansıñız, qatiy bir küreşçi, bizge ise, Qırımda öz Ramzan Qadırovımız kerek», – dep ayttı Çiygoz.
Onıñ sözlerine köre, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye akimiyetiniñ tarafdarı olğanlar işbirlik yapmaq içün para teklif etken.
«Birinci sefer 3 million dollar teklif ettiler. Raqamnı maña şahsen Aksönov ve Belavantsev telâffuz etti. Meselâ, Remzi İlyasovnı 300 biñ dollarğa satın alğan ediler. Eline yalıñız 70 biñ dollar berildi» – dep qayd etti Çiygoz.
Mevzuğa dair: Rusiyede« qazandılar»: Qırımda «milliy mesele» kuratorları nasıl eytip zenginleşti
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi istinaf arizasını red etip, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabüsini SİZOda qaldırdı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Böylece Farhod Bazarov, Akim Bekirov, Yaşar Muyedinov, Seitveli Seytabdiyev ve Rustem Seythalilov 2020 senesi fevralniñ 15-ne qadar apiste qalacaqlar.
«Müvekkilim Seythalilov mahkemege ketirilmedi, ne salonda , ne de video bağı vastasınen oturışuvda iştirak etmedi, çünki al-azırda dava tahqiqatçısı belgilegen psihiatrik ekspertizada hastahanede buluna. Müvekkilim mahkemege ketirilmedi dep, oturışuvnı başqa künge qaldırmağa rica ettim, amma mahkeme muracaatımnı red etti. Üç istinaf şikâyeti baqıldı. Red etilecegini tahmin etken edik. Mahkeme, fevralniñ 15-ne qadar apiste qaldırmaq qararını deñiştirmedi», – dep ayttı advokat Konstantin Rustemov.
Tünevin Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsini apiste qaldırdı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabüsi Aqmescitniñ №1 SİZOsında qomşu Rusiyege avuştırılğan edi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımğa «erzaq» qamaçavınıñ başlanmasından soñ qıtaiy Ukrainadan iç bir maşina kirmedi. Bunı Herson vilâyet militsiyası reberiniñ muavini İlya Kiva Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qamaçavnıñ başlamansından soñ iç bir yük maşinası işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırdan keçmedi», – dedi o.
Kiva Rosselhoznadzornıñ Qırımğa qıtaiy Ukrainadan tek ösümliklerden yapılğan mahsulatnıñ ketirilmemesi aqqında malümatını «nevbetteki yalan» olaraq adladı.
«Bu destabilizatsiya ve Rusiye Federatsiyasınıñ işğalci ordularınıñ yalanı. Ve böyle alda bu kibi bildirüvlerge seslenmege – olarnıñ yapqanlarına qoşumlaqtır», – dedi o.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ spikeri Oleg Slobodân bildirgeni kibi, «Rusiyeniñ mahsus hızmetleri Qırımnıñ qamaçavını yamanlamağa tırışalar».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.


text:
İyünde Ukraina paytahtında işine devam etken ATR qırımtatar telekanalınıñ hadimlerinden çoqusı Kiyevge köçti.
Bunı Qırım.Aqiqatqa ATR telekanalınıñ saibi, iş adamı Lenur İslâmov bildirdi.
«ATR telekanalınıñ (Qırımdaki – QA) büyük qısmı endi mındadır (Kiyevde – QA). Jurnalistler çalışa: biri levha çıqarmaq içün Herson vilâyetiniñ sıñırına ketti, başqası Lvivge. Şimdi Ukraina Yuqarı Şurası ve diger devlet müessiselerine akkreditatsiyanı almaqtamız», – dey İslâmov.
O şunı da qayd etti ki, Kiyevde çalışqan ilk künleri telekanalnıñ hadimler açlığı edi.
«Qırımda jurnalistler ile laf etkende, olar Kiyevge köçmek kibi ğayege şübe ile yanaşqan ediler. Bazıları bu ğaye yahşı olmağanını ayta edi, çünki siziñ beklegen ve körgen Ukrainañız daa yoq eken. Digerleri özleri içün, qıyın saylav olsa da, Vatanda qalmağa qarar aldılar. Amma insanlar, episi bir, kelmekteler (Kiyevge – QA)», – dedi o.
İş adamı telekanalğa, aytqanı kibi, «vatniklerni» almağanını bildirdi.
«Nabziy insanlarnı sevem, özüne yük almağa azır olğan insanlarnı. Bu insanlar er şeyni becerir. Bir şey yapmağanlar, bir şey becerip olamaz. Menim içün vatnik – Qırım – Rusiye olğanını tüşüngen insan. Olarnı daa vatnik-hard ve vatnik-light adlandıram. Vatnik-hard – nazarda tutqanımnı añlaysız. Vatnik-light – em de Kiyevde olar çoqtır – qavğa etmege kerekmey olğanını aytqan soyları, Ukraina yutquzdı degenler, yani o küreşmege azır degildir», – dey İslâmov.
O şunı bildirdi ki, yaqın zamanda ATR Herson ve Lvivde haber merkezlerini açacaqtır, çünki o yerlerde qırımtatarlar yaşay. İslâmov dey ki, Qırımnı «eñ yahşıları» terk ete, amma olarnıñ mıtlaqa yarımadağa qaytacaqlarından emindir.
«Qoyun degil, börü olmağa istegen insanlardır. Şunıñ içün insanlar şimdi Qırımnı terk eteler, amma soñ olar qaytacaq, biz de, ögrenip, tecribemizni paylaşmaq içün yurtumızğa qaytacaqmız. Missiyamız keñleşti», – dey ATR saibi.
ATR qırımtatar telekanalı 2015 senesi aprel 1-den Qırımda işini toqtatmağa mecbur edi. 2015 senesi iyün 17-den kanal Kiyevde işlemege başladı.


text:
Moskovada Qızıl meydanda iyül 10-unda kütleviy piketten soñ qırımtatar milliy areketiniñ 7 veteranını tutıp aldılar.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Rusiye uquq qoruyıcısı Aleksandra Krılenkova aytıp berdi.
"Doğru saat 11:00 Qızıl meydanda Lenin mavzoleyiniñ qarşısına, menimce, onlarnen qırımtatar milliy areketiniñ veteranı çıqıp, plakatlarnı açtı. Olarnıñ piketi birinci Bağçasay "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ apellâtsiyasına bağışlanğan. Beş daqqadan soñ polisniñ eki yengil maşnası kelip, er keske: cıyılıñız, dep ayttı. Soñunda piketniñ üç iştirakçisini bir maşnağa oturttılar, daa üçüni - başqa maşnağa, ve daa birisini - bir yerge alıp kettiler", - dep aytıp berdi Krılenkova.
Piket iştirakçileriniñ pkalatlarında: "Qırımda milliy ve diniy alâmetke köre basqını toqtatıñız", "Qırımda "terrorcılıq"nen küreş - bu başqa fikirde olğanlarnıñ taqibidir", "Balalarımız terrorcı degil" ve il., dep yazılğan edi.
Şimdilik bu vaziyetnen bağlı Rusiyeniñ mesuliyetli müessiseleriniñ açıq tefsirleri yoq.


text:
Bunı Obama Varşavada Poloniya prezidenti Bronislav Komorovskiy ile muzakerelerinden soñra matbuat konferentsiyada bildirdi, dep bildire Radio Svoboda.
«Yañı saylanğan prezident Petro Poroşenko Rusiye ile eyi munasebetleri onıñ merağında olğanını qayd etti. Bunıñ ile o, Ukraina işbu maqsatlarnıñ amelge keçirüvinde feda olmamaq kerekligini de ayttı, biz onıñ bu fikrine bütünley qol tutamız», – dedi Obama.
Amerika prezidenti mayıs 25 künü keçirilgen nevbetten tış prezident saylavlarını Ukrainada adiselerniñ musbet ilerilevine etilgen «yahşı bir adım» olaraq tanıdı.
Obamanıñ sözlerine köre, ukrainliler öz memleketiniñ kelecegini öz başına belgilemek kerekler.
Hatırlatamız, Qırımtatar halqınnı lideri Mustafa Cemilev salı künü, iyün 3-de, Varşavada «Birdemlik» mukâfatınen taqdirlenecek. Matbuat içün qapalı körüşüvde AQŞ prezidenti Barak Obama ve diger liderler iştirak etecekler.
Mustafa Cemilevniñ Azatlıq Radiosına aytqanına köre, o, Obamağa Rusiyege qarşı cezalarnı amelge keçirmege rica etecek. Sözlerine binayen, işbu cezalar işğal etilgen Qırımnıñ soñki kvadrat metri boşanmağanına qadar işlemeli.
«Birdemlik» mukâfatınıñ para miqdarı – million avro. Cemilevniñ aytqanı kibi, bu paranı o «Qırım inkişaf fondı»ndan masraf etecektir, tahminen 100 biñ avronı Nebesnaya sotnâ qaramanlarınıñ qorantalarına bağışlaycaq.
Tahminlerge köre, mukâfatnı Cemilevge Poloniya tış işler naziri Radoslav Sikorskiy taqdim etecek.
«Birdemlik mukâfatı» ile taqdirlev merasiminde AQŞ devlet kâtibi John Kerry, Polniya, AQŞ, Frenkistan prezidentleri, Ukrainanıñ yañı saylağan prezidenti Petro Poroşenko ve qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevniñ ömür arqadaşı Safinar bulunacaqlar.


text:
Bunı Qırım müftiyatınıñ matbuat hızmeti bildire.
Qubbeniñ qoyuv tedbirine yerli sakinler toplaştılar. Qarasuvbazarğa kelgen Qırım müftisi Aci Emirali Ablayev er kesni hayırladı ve dua etti.
«Bugünde bugün, bizim halqımız ağır künlerni yaşay, amma kelecekke ümütimiz bar, çünki dinimiz, kitabımız bizim ile, camilerniñ sayısı arta ve bizni qanaatlendire. Amma, camilerniñ qurucılığını devam ettirmek, olarnı kelecek nesillerge qaldırmaq eñ büyük istegimizdir», - dep qayd etti Aci Emirali Ablayev.
Caminiñ qurucılığı 2013 senesi yanvar ayında metsenat ve iş adamı Resul Velilâyev ve ağasınıñ desteginen başlandı. Cami 500 adamnı sığdıracaq. O eki qattan ibaret olıp, mağazında dershane, salon, abdesthane ve aşhane bulunacaq.
R. Velilâyevniñ aytqanına köre, şimdiki vaqıtta minarelerni qurmaq içün Türkiye mütehassıslarnı celp etmek lâzim.
Bu cami, qırımtatarlar vatanğa avdet olğan soñ, birinci büyük camidir. Sürgünlikten evel, Qarasuvbazarda 27 cami bar edi.


text:
Türkiye Tış işler nazirligi Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanen körüşüv keçirilgen soñ Qırımnı işğalden qurtaruv platforması ğayesine qol tuta, dep bildirdi. Bu aqta müessiseniñ Twitter saifesinde haber etile.
«Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanen dostane körüşüv kerçekleştirdik. Munasebetlerimizni, hususan arbiy işbirligi ve mudafaa sanayısı saalarında pekitmege devam etecekmiz. «Qırım platforması» ğayesini destekleymiz», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, çarşenbe künü, dekabrniñ 2-nde, Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba tış işler nazirleri seviyesinde Ukraina ve Gürcistan iştiraki ile NATO toplaşuvında iştirak etmek içün Türkiye Cumhuriyetine iş ziyaretinen bardı. Kuleba, Rusiyeniñ Qırım işğali Qara deñiz regionı içün telükeli olğanını iştirakçilerge bildirmeli.
Tış işler nazirligi bildirgenine köre, ziyaret programmasında Türkiyeniñ resmiy vekillerinen eki taraflı körüşüvler, hususan Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile körüşüv bar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov Washingtonnı ziyaret etkende işğal altında bulunğan Qırımdaki qırımtatarlarınıñ problemaları aqqında ikâye etecek. Bu aqta Polozov Twitter saifesinde bildirmekte.
«Yaqın künlerde Washingtonda olacam. Qırımtatarlarınıñ problematikasınen bağlı pek çoq işim bar. Ayrı keyslernen bir sırada umumiy meseleler de bar«, - dep yaza advokat.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov istilâ altındaki Qırımda taqip etilgen qırımtatar halqı Meclisi reisiniñ yardımcıları Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ imayecisidir.
Qırım işğal etilgen soñ, mustaqil jurnalistler, qırımlı failler, qırımtatar halqı Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut Tahrir» teşkilâtınen bağlılığında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde kütleviy şekilde pek sıq tintüvler keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal altındaki Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilüvinen bağlı raasızlığını bildirip, olarğa yapılğan basqını bitirmelerine çağırğan edi. Aynı zamanda MİD halqara cemaatçılıqqa muracaat eterek, insan aqları ve söz serbestligini bastırmaq içün Rusiye totalitar usullarnı qullanmaması ve ukrain siyasiy mabüslerinen reineleriniñ epsini azat etmesine mecbur etmek maqsadınen oña qarşı imkân çerçivesindeki bütün uquqiy ve siyasiy basqı şekillerini qullanmasını rica etken edi.


text:
Kreml kontrol etken Bağçasaray mahkemesi qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlovnıñ mahkeme oturışını advokat iş yollanmasında olğanı içün başqa künge avuştırıldı. Bunı Qırım faali Server Mustafayev iyünniñ 30-da Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tünevin (iyünniñ 29-da – QA) Belâlovnıñ advokatı iş yollanması sebebinden mahkeme oturışınıñ başqa künge avuştırılması içün muracaat yazdı. Qaytqan soñ kelecek oturışnıñ künü belli olacaq», – dedi Mustafayev.
Bu davanıñ birinci oturışı salı künü, iyünniñ 27-de, keçirilecek edi, lâkin «mahkemeniñ işi çoq olğanı içün» cuma künü, iyünniñ 30-na, avuştırılğan edi.
İyünniñ 28-de Qırım faali Server Mustafayev bildirdi ki, Osman Belâlov «qanunsız mitingde» iştirak etkeni içün 30 kün memuriy apis cezasını ya da 150 biñden 300 biñ rublege qadar (66 biñden 132 biñ grivnağa qadar – QA) para cezasını ala bile.
Martnıñ 7-de Kreml kontrol etken Qırım mahkemesi Bağçasarayda keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlovnıñ şikâyet arizasını qanaatlendirmedi. Onı qanunsız kütleviy aktsiyada iştirak etmesinde qabaatlaylar.
Yanvar ayınıñ soñunda Bağçasaraydaki Rusiye mahkemesi Osman Belâlovğa 10 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi.
Mayısnıñ 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bazarertesi künü, mart 23-te, Qırımnıñ yüksek «mahkemesi» «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Talât Yunusovnıñ mahkemeniñ apis cezası aqqında qararına şikâyetini red etti, dep haber ete QHA agentligi, faalniñ adliyecisi Cemil Temişevge esaslanıp.
Çarşenbe künü, mart 11-de, saba Qurman rayonınıñ Temir köyünde (Yastrebovka) 1984 senesi doğma Talât Yunusov yaqalandı. Onıñ evinde tintüv keçirildi. Mart 13-te Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar faali Talât Yunusovnı eki ayğa apis etmeğe qarar aldı.
Mart 6-da, bu iş boyunca Asan Çaruhov yaqalanğan edi. Bir qaç saat devam etken sorğudan soñ onı azat ettiler. Bir qaç saat devam etken sorğudan soñ onı azat ettiler.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırılmasınıñ tarafdarları ve qarşı çıqqanlarnıñ büyük bir mitingi olıp keçken edi. Qırımnıñ Ukraina terkibinde qalmasına qoltutqan qırımtatarlar, Meclis vekilleri ve Ukrainağa qoltutqan faaller al-azırda Qırım ükümetiniñ reisi olğan Sergey Aksenovnıñ yolbaşçılığında «Rus birligi» («Russkoye yedinstvo») liderleri teşkil etken Rusiyege qoltutqan faallerge qarşı çıqtılar.


text:
Qırım Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya dey ki, yarımada qamaçavından zarar endi 361 mln rubleni teşkil etti. Bu aqta o yanvar 13 künü jurnalistlerge bildirdi. Ses yazısı Krıminform saytında aşkâr etilgen.
«Bugün diversiya boyunca 361 million. Resmiy olaraq. Amma bu miqdar artacaq. (Cinaiy işniñ – QA) açılması vaqtında 70 mln edi», – dedi Poklonskaya.
«Qırım cumhuriyetiniñ Yuqarı mahkemesi cinaiy işni memnüniyet ile baqacaq. Qabaatlı şahısqa endi ceza qararı alınğan», – dep qoştı o.
2015 senesi dekabr 21-de Poklonskaya degeni kibi, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırnıñ qamaçavı boyunca aktsiyasınıñ idarecisi, iş adamı Lenur İslâmovnı diversiyada qabaatlaylar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi. Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Nuri Primov 8 yıl memuriy nezaret altında qalacaq, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebookta.
«2019 senesi noyabrniñ 18-nde Mariy El Cumhuriyetiniñ Sovet rayon mahkeme binasında Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Nuri Primovnıñ azatlıqtan marum etüv müddeti yekünlengeninen bağlı oturışuv oldı. Apis cezası 2020 senesi fevralde bite. Mahkeme oturışuvı neticesinde Primovğa nisbeten 8 yıllıq memuriy nezaret qararı çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, memuriy nezaret ağır ya da pek ağır qabaatı içün mahkümiyeti bitmegen ya da qalğan çağına ketken ve azat etilgen şahısqa belgilene.
«Oğlanlarnıñ «cinayetleri» pek ağır ola da, olarnı memuriy nezaret altına da alalar. Memuriy nezaret müddeti mahkümiyet bitecek müddetten az olamaz. Terror davaları boyunca mahkümiyet bitken müddet 8 yıl ola. Şu sebepten mahkeme Nuri Primovğa nisbeten 8 yıl memuriy nezaret qararını çıqardı», – dep añlattı advokat.
Onıñ aytqanına köre, Primovnı bir sıra sıñırlavlar beklemekte: saat 22:00-dan saba 06:00-ğa qadar evde olmaq, ilhaq etilgen Qırımnı ya da şeerni (mahkeme nasıl qarar alsa) terk etmemek, ayda eki kere mahkemede qayd olmaq kerek.
«Memuriy nezaret yaqın vaqıtta azatlıqqa çıqmağa azırlanğan Vaitov Rustemge ve Ferat Sayfullayevge de berilecek, dep tüşünem», – dep ayttı Semedlâyev.
2017 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi qararını seslendirip, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» aqyarlı mabüsleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnı beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti.
2018 senesi iyünniñ 20-nde Qırımda 68 yaşında Raime Primova açlıq ilân etti. O, Rusiye mahküm etken oğlunı almaştıruv cedveline kirsetmege talap etti. Narazılıq vaqtında onı hastahanege alıp ketkenler. Daa soñra Raime Primova açlığını toqtattı.
Keçken sene dekabr ayında Rusiyeniñ Mariy El cumhuriyetiniñ Sovet rayon mahkemesiniñ qadısı Yelena Yakimova Nuri Primovnı şartlı olaraq vaqtından evel azat etmege razı olmadı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Herson vilâyeti ealisiniñ havfsızlığını teminlemek içün Ukraina Milliy gvardiyasınıñ «Azov» polku gece-kündüz nevbetçilik yapacaq patrullerni qoydı. Bunı «Azov» polkunıñ askerlerinden biri Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Novoalekseyevkada yüz bergen terakttan soñ «Azov» polku gece-kündüz nevbetçilik yapmağa başladı. Demir yol vokzalı, şeer merkezi, mektepler, insanlar toplu olğan yerlerni nezaret etemiz», – dedi o.
Onıñ bildirgenine köre, Geniçesk rayonı, em de Qırım ile memuriy sıñırda nevbetçilik yapıla.
«Terroristik telükelerge yol bermemek içün elimizden kelgenini yapacaqmız. Adamlar mında raat-raat kelip, raatlana bileler, qorqmasınlar», – dep ayttı «Azov» polkunıñ askeri.
Er bir askerniñ Ukraina Milliy gvardiyası şeadetnamesi ve silâ bar, olar insanlarnıñ vesiqalarını baqa ve şübe doğurğan maşinalarnı teşkere bileler.
Geniçesk politsiyasınıñ yolbaşçısı Andrey Leşçenko Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, nevbetçilik resmiy şekilde yapıla ve yerli uquq qoruyıcı qurulışları ile muzakere etildi.
Aprel 15-te Geniçesk rayonınıñ Novoalekseyevka qasabasında, işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırğa yaqın bir yerde, Odessa nomeraları olğan VAZ-2101 maşinasında patlav yüz berdi. Bunıñ neticesinde bir kişi elâk oldı, dört insan yaralandı.
Patlav terror eylemi olaraq tanıldı ve, vilâyet ükümetiniñ bildirgenine köre, rayon territoriyasında toplu yaşağan qırımtatarlarğa qarşı yapılğan arekettir. Cinayetçilerni qıdıralar.


text:
AQŞ prezidenti Donald Tramp Brüsseldeki NATO sammitinde ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile şahsen körüşkeninde özüni köstergenine köre, AQŞnıñ dünyadaki global liderligini ya ğayrıdan tikleycek, ya da onı «yoq etecek».
Bunı Barak Obama prezidentligi vaqtındaki Devlet departamentiniñ sabıq memurı Viktoriya Nuland, The New York Times tarafından neşir etilgen sütüninde yazdı.
AQŞ prezidenti iyül 11-12-de Brüsselde keçecek NATO sammitinde iştirak etecek ve ondan soñ iyül 16-da Helsinkide Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşecek.
Nuland özüniñ sütüninde AQŞ prezidentine bir qaç ameliy tevsiye bere. Şu cümleden o, AQŞnıñ Qırım boyunca printsipial noqtai-nazarınıñ müimligine diqqat çekti.
Nuland: «Tramp efendi, Qırımnıñ ilhaqını tanımaq ve Putinge saylavlarımızğa qarışqanını afu etmek ve sanktsiyalarnıñ alıp taşlanmasını teklif etmek yerine –başta NATOdan qol tutuv alsa ve soñ Putinge, Rusiye-AQŞ münasebetleriniñ eyileşmesi içün Rusiyeniñ özüni medeniy devlet kibi tutmaq kerek olğanını kösterse, Amerika diplomatiyasınıñ ululığını qaytara bilecek. Bunıñ alternativası – viran etilgen NATO ve quvet alğan Putin ve, demek ki, Amerika daa zayıf olacaq, Tramp ise özü ilân etknen üstün devletlerniñ yarışmasını yutquzacaq», – dep yaza.
Mevzuğa dair: «Bütün dünya içün telüke»: Tramp ve Putinniñ körüşüvinden neler beklemeli
Ondan ğayrı o, Trampqa, Putinnen şahsen körüşkende koz olaraq qullanmaq içün, NATO sammitini Alyansnıñ birleştirilmesi, müttefiqler ile münasebetlerniñ qaviyleştirilmesi içün qullanmaqnı tevsiye etti.
Nuland: «Prezident, müttefiqlerni sögmek yerine olar tarafından müdafaa içün masraflarınıñ arttırılmasına meyilini qayd etmek, buña özü yardım etkenini bildirmek ve aza devletlerniñ müdafaa içün masrafları boyunca tayin etilgen maqsatlarğa irişmek içün eki taraflama işni quvetleştirmek kerek», – dep qayd ete.
Aynı zamanda diplomat, Trampnı Rusiyege bir taraflama imtiyazlar bermekten saqındırdı ve Putinge Ğarp ile münasebetleriniñ eyileşmesi, Ğarpqa Moskva ile münasebetleriniñ eyilişmesinden daa ziyade kerek olğanını hatırlattı.
Tramp bundan evel, fikrince, yetersiz olğan NATOğa paralar ayıruv seviyeleri içün NATOğa kirgen devletlerni ve şu cümleden Almaniyanı defalarca tenqit etti. İyül 6-da Montana ştatında çıqışta bulunğanda o, Almaniya kantsleri Angela Merkel AQŞtan Avropanıñ qorçalamasını istey, amma aynı zamanda özü Rusiye ile gaz boyunca añlaşmalar yapa, dedi. Ondan ğayrı Tramp, Putin ile körüşüv kibi vaqialarğa bütün ömür azırlanğanını ve Rusiye lideriniñ onı «yeñip olamaycağından» emin olğanını söyledi.


text:
Qırımda insan aqlarına riayet etüviniñ nezaretine köre, yarımadada soñki yarım yıl içinde yüzden ziyade tintüv, sorğu ve yaqalav keçirildi. Yarımadada serbestlik vaziyeti kergin qala, bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde uquq qoruyıcı ve «YevromaydanSOS» teşebbüsiniñ temsilcisi Mariya Lısenko bildirdi.
Fikrine köre, Qırım sakinleri «yerli uquq qoruyıcılarnıñ qattı nezareti altında» buluna , insan aqları ile bağlı vaziyetni «zor» adladı.
«Kergindir, kerçekten, çünki soñki vaqialardan sebep (yarımada qamaçavı – QA) işğal etilgen yarımadağa uquq qoruyıcı organlarınıñ diqqatı ğayet arttı», – dey Lısenko.
Nezaretniñ malümatına köre, Qırımda soñki yarım yıl devamında 150-den ziyade sorğu, 100-den – tintüv, 100-den ziyade – yaqalav, bir 100 mahkeme toplaşuvı, olardan 30 – sentâbr-noyabr ayları içinde keçirildi.
Dekabr 9 künü aşkâr etilgen BMT Ukrainada insan aqlarına riayet etüv boyunca 12-nci maruzasında qayd etilgeni kibi, Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından insan aqlarınıñ bozuluvı ep devam ete.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan açlıq ilân etken ukrainalı faal Volodımır Baluhnıñ tutuluv şaraitlerini teşkerip, «onıñ Ukraina konsulı ile körüşüv aqlarını ğayrıdan tiklemek içün tedbir almasını» rica ete.
«Bu endi ekinci açlıq. Bıltır Volodımır 205 kün açlıq tuttı. Sağlığı büyük zarar kördi. Ekinci açlıq ayatı içün telükeli ola. Qorqunç tutuv şaraitleri, hususan eki ay devamında ceza izolâtorında qalması ve konsul ile körüşmege imkân berilmege onı kene radikal adım atmağa mecbur etti», – dep yazdı Denisova.
Onıñ bildirgenine köre, Ukrainanıñ Rusiye konsulı Baluh ile üç kere körüşmege tırıştı.
«Volodımır Ukraina vatandaşı olğanını ne qadar aytsa da, müessise memuriyeti Qırımda qayd olğanına esaslanıp, onıñ Rusiye vatandaşlığını qayd ete», – dep bildirdi Denisova.
Ukraina ombudsmeni Baluhnıñ açlıq ilân etecegine dair arizanı da derc etti.
Moskalkova Denisovanıñ muracaatı ile bağlı izaat daa bermedi.
İşğal etilgen Qırımda Rusiye mahkemesi tarafından mahküm etilgen ve Rusiyeniñ Tver vilâyetindeki koloniyada tutulğan Volodımır Baluh kene açlıq ilân etti. Bu aqta Rusiye Apostol pravoslav kilsesiniñ yepiskopı, Sankt-Peterburg Aq qorçalayıcı şurasınıñ azası Grigoriy Mihnov-Vaytenko iyünniñ 27-nde Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Bir qaç kün evelsi ukrainalı faal Volodımır Baluh Tver vilâyetiniñ koloniyasındaki ceza izolâtorına qapatıldı. Daa evel Baluhnı ceza izolâtorına avuştırğanda anda o, aman-aman eki ay bulundı. Soñra onı apishane hastahanesine avuştırğan ediler.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte aylançıq yolda ve "Tavrida" trassasında Aqmescitke taraf ketken eñ azından 40 arbiy tehnika qayd etildi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Bundan ğayrı, Aqmescitniñ özünde açıq arabaları ile arbiy yük maşnaları köründi. Olarnıñ çoqusında "tosol zeer" yazısı bar.
KpoMe rpyзoBиkoB Takжe былa зaMeчeHa koлoHHa из чeTыpex бpoHeTpaHcпopTepoB c бoлbшиM koличecTBoM paзHooбpaзHыx rpyзoB Ha бpoHe. Eщe oдиH БTP пepeдBиraлcя Ha бykcиpe.
Aprelde Aqyarda 20-den ziyade Rusiye BTR-ni büyük gemige yüklediler.


text:
Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova martnıñ 20-nde Kyivge «RİA Novosti-Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiyniñ mahkemesine keldi.
«Kirill Vışinskiyniñ aqlarına nasıl riayet etilgenini, alını ve imkân olğanı qadar oña bütün rusiyeliler tarafından qoltutulğanını körmek içün mahkemege keldim», – dep bildire Moskalkovanıñ aytqanlarını Rusiye ombudsmeniniñ resmiy saytı.
Ukraina Yuqarı mahkemesi martnıñ 20-nde Vışinskiyniñ imayesi «qanunsız tutulğanına» dair temyiz şikâyetini baqmaqta. Bundan evel mahkeme jurnalistniñ oturışuvda şahsen iştirak etmek muracaatını qanaatlendirdi.
Vışinskiy 2018 senesi mayısnıñ 15-nde Kyivde tutulğan edi. O, devlet hainligi ve Ukrainağa qarşı informatsion faaliyetten şübheli sayıla.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ malümatına köre, Vışinskiy Moskvadan vazife alıp, Rusiyeniñ ukrain yarımadası ilhaqını aqlamaq içün Qırımda, soñra Kyivde «DNR» ve «LNR» gruppalaşmalarına qoltutmaq içün malümat azırlay edi. Er ay, tahqiqatçınıñ malümatına köre, bu faaliyetke 53 biñ euro ala edi. SBU bildirgenine köre, bu para Rusiyeden Sırbistan üzerinden kele edi.
Vışinskiy bütün qabaatlarını inkâr ete. Tutulğanından berli o, SİZOda buluna.
2018 senesi iyülniñ 2-nde Ukraina Yuqarı Radası spikeriniñ birinci muavini İrına Geraşçenko Ukraina Vışinskiyni deñiştirilecekler cedveline kirsetilüvini baqmağa azır, dep bildirgen edi.


text:
Nanfangao küpere astında qaluçılarnı taptılar
Cimerelgän küper astınnan 4 keşeneñ mäyete çığarıldı
Tayvan’nıñ Nanfangao portında arkalı küperneñ işelüennän soñ 4 keşeneñ cansız gäwdäse tabılğan. Tağın 2 keşe yuğalğan sanala. Alarnı da cimereklär arasınnan êzlilär.
Waqıyğa kiçä bulğan ide. 140 metr ozınlığındağı Nanfangao küpereneñ ber öleşe sudağı köymälärneñ östenä kilep töşte.
Belgeçlär Tın okean yar buyında urnaşqan balıqçı şähärçege Nanfangaoda aldağı könne bulğan Mitag öyermäseneñ küpergä zarar birü ixtimalın söyli. Älege küper töbäktä turistlarnıñ in yaratqan urınnarınnan berse bula. Ul 1998nçe yılda açılğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäxäbbät tituldan östenräk
Yaponiyä prinśessası ğadi keşegä kiyäwgä çıqtı häm imperatorlıq titulın yuğalttı


text:
Qırımnıñ Yuqarı radası Qırım jurnalisti, «QARA DENIZ PRODUCTION» studiyası baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurovanıñ onıñ evinde 2015 senesi noyabr 2 künü tintüvni keçirgen Rusiye FSB hadimlerine qarşı davası boyunca şikâyet arizasını lâğu etti. Yuqarı mahkeme Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını qaldırdı.
Bundan evel, 2015 senesi noyabr ayında, mahkeme Bucurovanıñ evinde tintüvni keçirgen FSB hadimlerine nisbeten davanı lâğu etti. Buña sebep – taqiqat tedbiri keçirilgen yerde jurnalistke bulunmağa izin bermediler.
«Menim içün tesadüfiy bir şey olmadı. Öyle de tüşündim. Qırımda mahkeme FSB ile davalaşqan vatandaş tarafını alır dep tüşünmege kerekmey», – dedi Bucurova jurnalistlerge.
«Amma bu bir taraflama oyun olğanını añlayım, bu territoriyada aqlarnıñ qoruvı – bir taraflama oyun ve bu tarafqa tek küç olğanlar kete bile. Amma, ileride de davalaşacağımnı tüşünem», – dedi o.
Qırımnıñ uquq qouryıcı ve mahkeme organlarınıñ bu aqta izaatları şimdilik yoqtır.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler. Bu sene mayıs ayında ATR sabıq baş müdiri Elzara İslâmova Lilâ Bucurova ile birlikte «QARA DEÑİZ PRODUCTION» mustaqil production studiyasını teşkil ettiler.


text:
Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayonı boyunca Rusiye Tahqiqat komitetiniñ tahqiqat bölügi qırımtatar şairesi Aliye Kenjaliyevanıñ «Qırım» gazetasında cenkke qarşı şiirlerniñ derc etilmesi boyunca tahqiqattan evelki teşkerüv materiallarında cinayet alâmetlerini tapmadı. Bunı tahqiqat bölügi rehberiniñ muavini Tagir Magomedov Kenjaliyevanıñ yazılı şekildeki talabına bergen cevabında bildirdi.
Magomedovnıñ bildirgenine köre, teşkerüv «cemiyetke açıqtan ürmetsizlik ifade etken askeriy şan – sovet halqınıñ 1941-1945 senelerindeki Ulu Vatan cenkinde Ğalebe künü aqqında malümatnı tarqatuv vaqiası boyunca» keçirile edi. Bunıñ kibi areketler Rusiye Cinayet kodeksiniñ 354.1 maddesiniñ 3-nci qısmına uyğun keleler.
Cinayet aqqında malümatnı İçki işler nazirliginiñ (İİN) Aqmescit boyunca idaresiniñ hadimleri bildirdi.
Bildirilgenine köre, rayon tahqiqat bölügi teşkerüv materiallarını Aqmescitniñ Rusiyege tabi prokuraturasına yolladı. O, polis hadimleri tarafından alınğan cinayet aqqında haberdar etmek qararınıñ qanunğa uyğun olğanını ya da olmağanını teşkermek kerek.
Mevzuğa dair: «Ölüm – bayram içün sebep degil». Cenkke qarşı şiirler içün qırımtatar qızına qarşı cinaiy iş açıla bile
Aliye Kenjaliyeva Qırım.Aqiqatqa, 2018 senesi mayısında «Qırım» gazetasında derc etilgen şiiri boyunca tahqiqattan evelki teşkerüvniñ ne maqsatnen yapılğanını añlamağanını bildirdi.
Aliye Kenjaliyeva: «Bir taraftan men er şeyniñ bitkenine quvanam. Diger taraftan ise canım ağıra. Teşkerüvniñ maqsadı maña tazyiq etmek olsa, bu, can ağırtıcı şeydir, lâkin, belki de, bu adiy bir hata edi. Ekinci variant olğanına, ve kelecekte men sevgen işimnen raat-raat oğraşa bilecegime ümüt eteyik», – dedi.
İyün 27-de Rusiye İİNniñ Qırım boyunca idaresiniñ cinayetçiler qıdıruv şubesiniñ tahqiqatçısı Kenjaliyevağa, 2018 senesi mayıs 9-da «Qırım» gazetasında derc etilgen cenkke qarşı şiirleri içün Rusiye Cinayet kodeksiniñ 354.1 maddesiniñ 3-nci qısmı (natsizmniñ aqlavı) boyunca tahqiqattan evelki teşkerüv keçirilgenini bildirdi.


text:
Qırım Cumhuriyetine «Artek» Halqara bala merkeziniñ inkişafına bücetlerara para ayırılması boyunca Qaide tasdıqlanması aqqında Qararnı Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev imzaladı, dep haber ete Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı.
Tasdıqlanğan Qaidelerge binaen, «Artek» merkeziniñ inkişafına bücetlerara yardım miqdarı Qırım Cumhuriyetiniñ ihtiyaclarına köre belgilene.
«İşbu merkezniñ inkişaf tedbirleri sırasına yañıdan quruv, merkez binasınıñ tamiri, donatma, tehnikanı satın aluv ve tamir etüv, video nezareti, yanğın ve saqçılar sistemalarınıñ yerleştirüvi kire», denile beyanatta.
Qırım işğalinden sebep Ukraina 118 pioner lageri, şu cümleden «Artek» Halqara bala merkezinden marum qaldı. Rusiye akimiyeti onı Rusiye tasil ve ilim Nazirligine boysundırdı.
«Artekniñ» yañı tayin etilgen reberi Aleksey Kasprjak bildirgenine köre, bala merkezi ükümet statusını alması mümkün.


text:
Kreml nezareti astında bulunğan Qırım makemesi tarafından qırımtatar milliy Meclisiniñ ihtimal «ekstremistik teşkilâtı» olaraq tanılması, qırımtatar halqına cenk ilânı kibi olacaq. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili Mustafa Cemilev bildirdi.
«Meclisniñ ekstremistik teşkilâtı olaraq tanılması qırımtatar halqına qarşı cenkniñ ilân etilmesi kibi olacaqtır», - dep izaatlay Cemilevniñ çıqışını matbuat hızmeti.
Cemilevniñ qayd etkenine köre, Qırım Ukrainağa qaytarılmağanına qadar, yarımadada yaşağan insanlarnıñ uquqlarını qorçalamağa imkânsızdır. «Rusiye Federatsiyası tarafından insaniyetlikke qarşı yapılğan cinayetlerniñ taqiq etilüvi boyunca halqara tribunalı qurılmaq kerek», - dep ayttı Ukraina prezidentiniñ vekili.
Nyü - Yorktaki OON-nıñ ştab kvartirasında, Arriya formulası boyunca telükesizlik Şurasınıñ toplaşuvı keçirildi. O, Qırım boyunca havfsızlıqqa bağışlanğan. Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili Mustafa Cemilev, bu toplaşuvda yarımadada üküm sürgen vaziyetini açıqlap, çıqışta bulundı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
2016 senesi Qırımda sürgün etilgenlerniñ abadanlaştıruvına ayırılğan üçte bir qısmı «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyasına» ayıracaqlar. Bu aqta Qırım Devlet şurasınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Cumhuriyet bücetinde 2016 senesi «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası»nıñ faaliyeti teminlevine ve donatuvnıñ satın aluvına 116,1 mln ruble, 27,9 mln ruble – «Dostluq evi»ne, Devlet komitetine ait olğan diger müessiselerniñ ihtiyaclarına ve medeniy tedbirlerniñ keçirilmesine ayırılacaq»,– denile beyanatta.
Umumen Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ maliye nazirliginiñ malümatına köre, 2016 senesi Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetine 428,5 mln ruble ayırılacaq.
Bildirilgeni kibi, «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası» 2015 senesi iyün 10 künü Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ avalesi boyunca teşkil etildi. Telekanalnıñ tesisçisi – Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetidir.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar jurnalistleri Qırımda Rus akimiyeti tarafından daa çoq nezaret etile. Bunı aprel 10 künü Qırım.Aqiqatqa qırımtatar milliy areketiniñ faali Ali Hamzin tarif etti.
Ali Hamzin: «Yarımadada qırımtatar gazetecilikniñ işine kelgende, o yerli akimiyet tarafından daa çoq kontrol etile, malümat daa çoq quru habercilik şekilinde keçe, ve, belki de, daa qaviy sıñırlar peyda oldı», – dedi.
Cemaat faaliniñ ayqanına köre, Qırımda Qırımtatar jurnalistikası kününiñ qayd etilüvi aqqında haber etilmey.
Qırımtatar jurnalistikası künü 2011 senesinden berli er yıl aprel 10 künü qayd etile. Böyle qarar Bağçasarayda qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ konferentsiyasında tasdıqlanğan edi. 1883 senesi aynı aprel 10-da İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» eki tilli qırımtatar neşiriniñ ilk sanı dünya yüzüni körgen edi.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları işğal etilgen Qırımda anonim arizalar esasında sıq-sıq tintüv keçirip başladı. Bu aqta «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Bekir Degermenciniñ ömür arqadaşı Aliye Degermenci Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«Qırımda anonim çaquvlar sebebinden tintüvler aqqında sıq-sıq eşitmege mümkün. Uquq qoruyıcılar Aqmescitten kelip, yerli politsiya hadimlerini tintüv keçirilmesine celp ete. İnsanlar bunı aydınlatmay, cemaat da diqqat etmey. Noyabrden dekabr ayına qadar bunıñ kibi yedi tintüv aqqında bilem», – dedi Aliye Degermenci.
Aliye Degermenci tintüv keçirilmesinen bağlı tafsilâtlarnı paylaşmadı.
Bundan evel Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Bekir Degermenciniñ apiste qaluv müddetini uzatmasına qarşı itiraz arizasını red etip, onı apiste qaldırdı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov salı künü, dekabr 9-da, Brüsselde bulunır eken, Avropa birligini Rusiye prezidenti Vladimir Putinni toqtatmağa ve qırımtatarlarnı taqiplerden qorumağa çağırdı.
«İşğalci akimiyet taqip etilgen qırımtatarlarğa nisbeten içtimaiy yaşayışnıñ Putin standartlarını köstere», – dedi Çubarov.
Azatlıq Radiosınıñ malümatına köre, Çubarov «Ukraina Avropa birdemligi içün bir sınav olaraq» konferentsiyasında iştirak etti.
«Eñ esası – Qırımda insanlarnıñ, qırımtatarlarnıñ ve digerleriniñ, telükesizligi, anda daimiy halqara nezaretçiler missiyası olmaq kerek», – dey o.
Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Brüsselge kelip, Avropa parlamentiniñ işi ve diger tedbirlerde iştirak etmege başladılar. Olarnıñ programması üç künü sürecek.
Çubarovnıñ Facebook saifesinde yazğanlarına köre, Avropa parlamentiniñ eñ büyük fraktsiyası olğan Avropa halq firqası ile beraber azırlağan programmaları ğayet büyük ve toyğundır.


text:
Birleşken Milletlerniñ Halqara mahkemesi işğal altındaki Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ aq-uquqlarını qorçalamaq içün «Ukraina Rusiyege qarşı» davası boyunca muvaqqat tedbirlerini kirsetmege razı oldı. Bunı aprel 19-da Gaagadaki açıq diñlevlerde mahkeme reisi Ronni Abraham bildirdi.
Mahkeme ukrainlerniñ aq-uquqlarına ketirilgen zarar deliller bar olğanını tasdıqladı.
Böylece, mahkeme Rusiyeden Meclis faaliyetini yasaq etmek qararı ile qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etmesi mevzusında aq-uquqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa ve işğal etilgen yarımadada ukrain tilinde tasil berilmesini temin etmekni talap etti.
Yanvar ayında Ukraina BM Halqara mahkemesinde Rusiyeni terrorizmge maddiy destek köstermesine qarşı Halqara añlaşma ve er türlü ırqiy ayırımnıñ yoq etilmesi boyunca Halqara añlaşmalarını bozğanında qabaatlap, oña qarşı dava açtırdı. Mart başında Birleşken Milletlerniñ Halqara mahkemesinde dava baqılmasınıñ birinci basamağı ile bağlı açıq diñlevler yekünlendi.
Ukraina Gaagadaki Halqara mahkemeden Rusiyege qarşı iş baqılacaq vaqıtta muvaqqat tedbirlerniñ alınması aqqında rica etti. Bu çareler sırasında – Rusiyeniñ «Ukrainada vatandaşlarğa qarşı terrorizm areketlerini yapqan taqımlarğa» maddiy ve diger destek bermesini toqtatmaq, ve bu taqımlarğa artıq böyle areketler yapmamaları içün tesir etmesini, em de Qırımda diskriminatsiyadan vazgeçmege, ayrıca, Qırımtatar Milliy Meclisi ve onıñ faaliyetini yasaq etmemesini ve ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ taqiqatını alıp barmasını talap etmek.
Rusiye Qırımnı zapt etken soñ Donbasta silâlı çatışma devam ete, onıñ neticesinde, BM malümatına köre, aman-aman 10 000 insan elâk oldı. Ukraina ve Ğarp, Rusiyeni separatistlerge qoltutqanı ile qabaatlaylar. Kreml bunı inkâr etip, Donbassta Rusiye «göñüllileri» bar ola bile, dep bildire.


text:
İnternette Russia Today telekanalınıñ teşviqat videosına cevap olaraq video rolik peyda oldı: «QırımBizimkidegil ise. Qırım aqqında alternativ ikâye». İşbu video Russia Today kanalınıñ videosı içtimaiy ağlarda peyda olğan bir qaç saattan soñ peyda oldı. Onıñ yapıcıları Qırımda, o yerge Rusiye kelgen soñ, aqiqaten neler olğanını kösterdi.
«Alternativ olmağan ikâye» adlı cevaplı videonıñ temelinde zemaneviy «rusiyeli» Qırımda yüz bergen vaqialar – Kezlevde yerli satıcılarnıñ şikâyetleri ile bazarnıñ yoq etilmesi, politsiya tarafından Aluşta sakinleriniñ sailde qanunsız inşaat boyunca deputatlar ile körüşüviniñ dağıtıluvı, Qırım sakinleriniñ para yetişmemezligi aqqında bildirmeleri kösterile. Bundan da ğayrı, Süriyedeki vaqialar ve o yerde ilk elâk olğan rusiyeli asker aqqında söz yürsetile.
Rusiye telekanalı bundan evel paylaşqan videoğa baqqanda, stsenaristlerniñ planlaştırğanlarına binaen, ukrain Qırımda «Pravıy sektor» ve «Antimaydan» tarafdarları arasında qanlı çatışmalar yüz bergen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümeti, mütenasip resmiy emirlerni yollap, emek kollektivleri ve balalar vastasınen «Hıdırlez» bayramı iştirakçileriniñ sayısını arttırmağa niyetlene. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl aprel 28-de Facebook saifesinde bildirip, Aqmescit memuriyetiniñ Tasil idaresi emiriniñ nushasını paylaştı.
«Mına böyle şekilde «halq» bayramında insanlarnıñ sayısını arttıracaqlar. Devlet müessise ve işhaneleriniñ yolbaşçıları imza qoyıp, öz işdeşlerini ve balalarını bile bayramğa ketirecek, işten çıqaruv ve diger cezalarnen qorquzacaqlar. Teşkilâtçılar unutmasıñ ki, «töpeden manzaranı» videoğa çıqarmasınlar, çünki soñ nasıldır oñaytsız ola», – qayd etti Celâl.
Vesiqa nushasında alıcılarğa «qırımtatar «Hıdırlez» bayramında iştirak etmege», mektep talebeleriniñ merasim keçirilecek yerge ketirilmesini teşkil etmege emir eteler, bundan da ğayrı, o yerde oquv müessiseleriniñ cedveli qayd etilgen.
Kremlge boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov qırımtatar Hıdırlez bayramınıñ keçirilmesi boyunca merasimler cedvelini tasdıqladı. Bu yerde dekorativ-ameliy sanat mahsulatı sergisiniñ keçirilmesi, milliy moda taqdimi, qırımtatar medeniyet erbaplarınıñ kontserti, küreş sport yarışı ve diger merasimlerniñ teşkil etilmesi planlaştırıla.
Keçken sene saçuv işleri başlanılmasınıñ timsali olğan Hıdırlez bayramı aynı Rusiye ükümetiniñ teşebbüsi ile qayd etilgen edi. Onı mayıs 3-te Aqmescit-Bağçasaray yolundaki «Şaherezada» medeniy-eglence merkeziniñ yanında teşkil ettiler. Ükümetniñ bildirgenine köre, bayramğa 35-40 biñ insan keldi. Merasimniñ teşkil etilmesinde iştirak etmegen Qırımtatar Milliy Meclisi ise, 5-6 biñ insan qayd etti. Keçken sene temsilci organ vatandaşlarnı Qırımda ükümet tarafından keçirilgen bayramda iştirak etmemege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ baş nazir muavini Svetlana Maslova, yarımadanıñ suv anbarlarında toplanğan suv ihtiyatları sekiz ayğa yetecek, dep iddia ete. Bunı o, aprelniñ 26-nda suv teminatı ile bağlı brifing vaqtında bildirdi.
«Aqmescit suv anbarındaki faydalı suvnıñ seviyesi 17 faiz, Ayan suv anbarında 91 faiz, Partizan suv anbarında 26 faiz teşkil ete. Umumiy faydalı seviye aman-aman 11 million metr kub suvdır. Bi afta içinde üç suv anbarındaki suv kelmesi 1,2 million, masraf ise – 360 biñ metr kub teşkil etti. Suv anbarlarından kelgen suvnıñ ortalama künlük seviyesi – 46 biñ metr kub», – «Krıminform» Maslovanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Aqmescitte saatlıq suv berilüv cedvelini lâğu etmek içün suv anbarlarına suv kelmesi nasıl olmaq kerek olğanını ayttı.
«Er kün şeerni suvnen temin etmek içün 130 milion metr kubğa ihtiyacımız bar. Böyle suv kelmesi suv anbarlarında suvnıñ toplanmasına imkân berecek ve yañı quyularnı köz ögüne alıp, Aqmescitte saatlıq suv berilüv cedvelini lâğu etmek mümkün olacaq», – «Vesti.Krıma» Maslovanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Keçken afta, Rusiye suv teminatı ile bağlı meselni çezmek maqsadınen Qırım ve Aqyar içün 3,3 milliard ruble ayırğanı haber etilgen edi.
Aprelniñ 19-nda, Qırımnıñ Nazirler şurası yarımadanıñ suv anbarlarında suv kelmesi eksilgenini bildirgen edi. Şu sebepten suvnıñ tutumlı qullanması devam ete. Eñ fena vaziyet Aluştadadır.
Suv qıtlığı sebebinden keçken seneden berli Aqmescitte ve diger regionlarda suv berüv cedvelleri kirsetildi. Bunıñnen beraber Aqmescitte suv teminlevi hatlarında qazalar ola, bu da suv kesilüviniñ sebebi ola.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.