text:
Soñki eki yıl içinde süküt Qırım sakinleri içün «yaşama strategiyası» oldı. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında psihoterapevt Svetlana Panina bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, yarımada sakinleri problemalarnı muzakere etmege qorqa, «Yarovaya paketinden» deñişme qanunı buna yardım ete.
«Er angi söz içün ekstremizmde qabaatlap yaqalamaq, er angi süküt içün ise, çaqmamada qabaatlanıp yaqalamaq mümkün olğan qanun leyhaları... Adamlar qaysı yılğa tüşkenini añlamağa tırışa: otuz yedincimi, yoqmı. Bunıñ içün, er ihtimalğa qarşı, bir şey yazmaylar. Qırımda bu pek yahşı duyula, çünki o yerde em ükümet, em qanunlar, em de neler mümkün, neler mümkün olmağanınen bağlı meselelerde añlaşılmamazlıqtır», – dep ayttı Svetlana Panina.
Geştalt-terapevt Anastasiya Hromovanıñ fikrince, Qırım sakinlerine süküt problemalardan qaçınmağa yardım ete.
«Alisa mücize dünyasında»da aytılğanını hatırlaysıñızmı: «Bu yerde bir sözniñ fiyatı ne olğanını bilesiñizmi?». Ve sen onıñ ola bilecek fiyatını, neler ola bilecegini bilmeseñ, indememek daa yahşıdır. Bu ömrüñni saqlağan şeydir», – dep ayttı Hromova.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin «terrorizmge qarşı paketini» iyül 7-de imzaladı. Deñişmeler paketi «çaqmama» ve kütleviy nizamsızlıqta iştirak etmesine «yaqınlaşma» içün cinaiy mesüliyetniñ kirsetilmesini belgiley. Bağ operatorları endi müşterilerniñ bütün telefon laflarını ve mesajlarını yazmaq ve saqlamaq mecbur.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Aqmescitniñ ufaq hastahaneleri alâ daa elektrikniñ söndürüv grafigine alışa.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, hastahaneler öz şahsiy yedek generatorlarından elektrik energiyasını qullansa, mesken evlerde yerleşken bala hastahaneleriniñ filialları bu imkâniyetten marum qala.
Bala ekimleri işinde fenerlerni qullanmaq mecbur, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Noyabrt soñunda Rusiye Federatsiyasınıñ saqlıq saqlav naziri Veronika Skvortsova Qırım hastahanelerinde elektrik teminlevi ile vaziyet stabil olğanını qayd etken edi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2017 senesi mayıs ayında «Bizim balalar» fondu qırımtatar siyasiy mabüsleriniñ balalarına 5-er biñ ruble berecek ola. Bunı «Bizim balalar» fondunıñ azası Elzara İslâmova «Qırım birdemliginiñ» toplaşuvında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bu ay da balalarğa beşer biñ ruble ayıramız. Hasta balalarğa daa ziyade para berecekmiz. Bir balağa oña kerek olğan donatma satın alamız», – dedi Elzara İslâmova.
Onıñ qayd etkenine köre, siyasiy mabüslerniñ balalarınen fondnıñ psihologı çalışa. Eñ yaqın vaqıtta «Bizim balalar» Bağçasaray ya da Qarasuvbazarda balalar içün bayram yapmağa planlaştıra.
«Bizim balalar» leyhası keçken sene mubarek Ramazan ayında başlatılğan edi. Leyha teşebbüsçisi jurnalist Lilâ Bucurova oldı. Onıñ maqsadı – Qırımnıñ siyasiy mabüsleri ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantalarına yardım etmektir.
Leyha yalıñız maddiy yardımnı qabul etmey. Leyha çerçivesinde siyasiy taqiplerge oğrağan insanlarnıñ balalarına yardım kösterile: para, urba ve oyuncaqlar, raatlıq ve tedaviylev, psihologik yardım ve ilâhre.


text:
Rusiyedeki Krasnodar Kassatsiya mahkemesi "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkovnıñ "Arslanlar ile kezinti" hızmetine yasağına apellâtsiyasını lâğu etti. Bunı Zubkov YouTube kanalında bildirdi.
"Kassatsiya oldı, e... Amma biz ep bir bütün imkânlarnıqullanırmız, Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesine bile mıtlaq muracaat etermiz... ümüt daima bar", - dedi Zubkov.
Daa evel Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı Mahkemesi "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkovnıñ "Arslanlar ile kezinti" hızmetine yasağına apellâtsiyasını lâğu etti.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ ökilderi
Qazaqstandağı koronavirustıq ahualdı nazarğa alıp, eskertu jasadı.
Elde karantin talaptarı 17 şildeden jeñildetilip, twrğındar birtindep qalıptı ömir süruge köşe bastaydı. Degenmen halıqaralıq wyımnıñ COVID-19 boyınşa tehnikalıq sarapşısı Vitaliy Stecik qwzırlı organdar bekitken sanitarlıq talaptardı orındap, maska tağıp, sanitayzer qoldanıp jüru kerektigin eskertti. Sebebi Qazaqstanda künine 300-den astam keys tirkelip, däri-därmek tapşılığı negizgi mäselege aynalğan.
Sarapşı Vitaliy Stecik: «Barlıq elde karantindik şaralar jeñildetilip jatqanımen osığan deyin nätijeli bolıp kelgen talaptardı orındamau dwrıs emes. Tiimdi vakcinanıñ şıqqanın kütip otırmız. Soğan qaramastan infekciyadan qorğanudı wmıtpau kerek», – deydi.
Qazaqstan Densaulıq saqtau ministrligi jariyalağan mälimetterge süyensek, 16 tamızda elde 337 adamnan koronavirus infekciyası anıqtaldı. Virus jwqtırğan 165 adamda auru belgileri bolğan, 172 adamda koronavirus simptomı bayqalmağan. Sonımen qatar osı uaqıtqa deyin virus deregi tirkelgender sanı 103 033-ke jetken. Epidemiya bastalğalı beri 82 777 adam aurudan ayıqqan.
Äytkenmen, Qazaqstan ükimeti wsınğan derekter men DDSW rastağan resmi mälimetter arasında ülken ayırmaşılıq bayqaladı. Halıqaralıq wyım Qazaqstanda koronavirus jwqtırğandar 119 781 adamğa jetkenin resmi türde rastap otır. Sebebi wyım belgileri koronavirusqa wqsaytın pnevmoniyağa şaldıqqandardı Covid statistikasına qosıp eseptegen. Biraq bwl sanatqa tek 1 tamızdan beri tirkelgender ğana engizildi.


text:
Çobançeşme Pimapen Servisi
Çobançeşme Pimapen Servisi, Çobançeşme Pimapen Tamiri, Çobançeşme Pimapenciler, Çobançeşme Pimapenci, Pimapen Fiyatları, Çobançeşme Pimapen Tamircisi, Çobançeşme Pencere Tamiri, Çobançeşme Pimapen Balkon, Pencere Fiyatları, Pimapen Bayileri, Çobançeşme Pimapen bayii, Pimapen Sistemleri, Pimapen Tamirci, Pimapen Servis, Pimapen Pencere Tamiri, Pvc Tamiri, Pvc Pencere Sistemleri, Pencere Fiyatı, Çobançeşme Camcı, Cam Tamiri, Çobançeşme Pimapen Fiyatı, Panjur Tamiri, Otomatik Panjur Sistemleri, Motorlu Panjur Tamiri,


text:
Kyivdeki Sofiya meydanında oktâbrniñ 15-nde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerge qoltutuv aktsiyası keçirildi. Aktsiya iştirakçileri meydanda Rusiye apishanelerinde siyasiy sebeplerden tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ sayısını timsal etken 87 qapqan qoydı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aktsiyada siyasiy mabüslerniñ tuvğanları ve eski siyasiy mabüsler İlmi Umerov, Vladimir Baluh, İsmail Ramazanov, İgor Movenko iştirak ettiler.
Teşkilâtçılar Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalılar aqqında risalelerni tarqattı.
«Bu aktsiya eki ay devamında Ukrainanıñ büyük şeerlerinde keçirilgen edi. Bugün Kyivde bu aktsiyanıñ matbuat turınıñ mantıqlı soñu oldı. Mence, bu müim aktsiyalar edi, qapqanlar şeklinde yahşı bir installâtsiya oldı, qabaatsız insanlarnıñ Rusiye qapqanlarına tüşip, adaletsiz bir şekilde tutulğanını yahşı köstere», – dedi Mümine Saliyeva, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Seyran Saliyevniñ ömür arqadaşı.
Onıñ aytqanına köre, aktsiyanıñ maqsadı – işğal etilgen Qırımda taqip etilgen qırımtatarlar ve ukrainler aqqında büyük sayıda insanğa tarif etmektir.
«Er bir aktsiyadan soñ monitoring yapıldı, men müsbet dinamikanâ kördim, bir çoq regional jurnalist siyasiy mabüsler meselesine diqqat ayırdı. Aktsiya vaqtında bir çoq insan Qırımda ne olıp keçkenlerini soradı. Çoq insan siyasiy mabüslerniñ sayısına şaştı, ne içün o qadar qırımtatarı olğanını soradı», – dep qoştı o.
Aktsiya «Kreml esirleri» matbuat turı çerçivesinde avgustnıñ ortasından oktâbrniñ ortasına qadar Ukrainanıñ çeşit şeerlerinde keçirildi: Odesa (avgustnıñ 13-ü) ve Hersonda (avgustnıñ 15-i) aktsiyalardan başladı. Bundan soñ faaller Harkiv (sentâbrniñ 3-ü) ziyaret etti, ileride – Mariupol (sentâbrniñ 6-sı), Zaporijjâ (sentâbrniñ 10-u), Dnipro (sentâbrniñ 12-si), Lviv (sentâbrniñ 16-sı), Çernivtsi (sentâbrniñ 19-ı), Vinnıtsa (oktâbrniñ 1-i) ve Çerniğiv (oktâbrniñ 10-u).
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ ilk malümatına köre, Rusiye öz topraqlarında ve işğal etilgen Qırımda daa 110 Ukraina vatandaşını tuta.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheliVladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Mûsılman jâne uaqıt
Dînmûhammed Smanov
Üyîmde zağip bar
Halime Karabulut
1936 jılı ağılşın jazuşısı Doroti Brand «Oyan jâne ömîr sür» («Wake Up and Live») kîtabında midıñ qalıptı jûmıs jasauı üşîn aqıl-keñesîn ûsınğan. Bûl jattığular sîzdî özîñîzge ûnamız ortadan alıp şığuğa septîgîn tigîzedî.
Sonımen miıñızğa jattığudı jasauğa köşelîk.
1. Künîne bîr sağat uaqıtıñızdı artıq söz söylemey, tek tura jauap beruge arnañız. Ârî ortañızğa özîñîzdîñ köñîldî ne köñîlsîz jağdayda ekenîñîzdî bîldîrtpeñîz. Özîñîzdî salqınqandı ûstañız.
2. Künîne jartı sağat tek qana bîr zattı oylañız. Ol zat sîz üşîn bağalı bolğanı abzal. Basqa eşbîr düniege bas qatırmañız, tek sol bağalı zattı oylauğa tırısıñız.
3. Künîne on bes minut uaqıt îşînde «men, mağan, menîñ» deytîn sözderdî paydalanbay söylesîñîz.
4. Künîne kez kelgen bîr ğimaratqa köz salıp, ondağı adamdardıñ köptîgîne qarap ğimarattıñ ölşemîn jâne adamdardıñ sanına mân berîñîz. Îştey esep jasap tûrıñız.
5. Jañadan tanısqan dosıñızğa özî jayında ğana aqparat beruîn qadağalañız. Sîz öz jayıñızda eşqanday sır bermeñîz, ârî sözdîñ bağıtı sîzge auısıp bara jatsa sûraqtar arqılı dosıñızdıñ tek öz turasında söyleuîne jol aşıñız. Mûnı, tîptî, onıñ özîne de bîldîrtpeñîz.
6. Özîñîz jayında maqtanbay, arızdanbay jâne janıñızdağı ârîptesîñîzdî qajıtıp almay ayta aluğa dağdılanıñız.
7. Künîne jospar jasañız. Bîraq bûl jospardıñ erekşelîgî künîne ekî sağatqa ğana sozılsın. Sol ekî sağat îşînde eşteñege alañdamay jasağan josparıñız boyınşa ğana âreket etîñîz.
8. Özîñîzge arnalğan on ekî türlî kezdeysoq jağdaylar jasañız. Jâne kündelîktî jasap tûrıñız. Mâselen, üyge deyîn jiırma şaqırım joldı eşbîr kölîksîz jayau baru sekîldî. Nemese on ekî sağat boyına tamaqtanbay jüru. Kele jatıp özîñîz kütpegen, josparlamağan jerden tamaqtana salu sındı âreketterdî jasañız.
9. Apta îşînen bîr kündî tañdap alıp, künî boyına «iâ» dep qana jauap berîñîz. Kez kelgen ûsınıs pen sûraqqa «iâ» dep jauap berîñîz.
Bûl jattığular sîzdîñ miıñızdıñ qalıptı ârî belsendî jûmıs jasauı üşîn paydalı. Sınap körîñîz!
massaget.kz


text:
Qırım ve Aqyardaki Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Tofik Abdulgaziyevniñ qan zeerlenüvi yoq, dep bildire. Bu aqta Rusiye apishane vekilleri «İnterfaks» agentligine bildirdi.
«Kütleviy haber vastalarında şübheli Abdulgaziyevniñ Aqmescit SİZOsında qan zeerlenüvi oldı, dep haber etildi. Bu malümat kerçek degil, dep bildiremiz», – dep aytıla Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti idaresiniñ matbuat hızmeti haberinde.
Berilgen malümatqa köre, 2019 senesi dekabrniñ 19-ndan berli Abdulgaziyev dava ekspertizası yapılğan №1 Balaban adına Qırım cumhuriyet psihiatrik hastahanesinde buluna.
Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ bildirgenine köre, «Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında bulunğanda Abdulgaziyev sağlıq vaziyetinden şikâyet etmedi».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Aqmescit SİZOsında Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Tofik Abdulgaziyevniñ qanı zeerlendi, dep haber etti.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.


text:
Rusiyeniñ Qırım insan aqları vekâletlisi Lüdmila Lubina Aqmescitniñ №1 SİZOsı iyülniñ 1-nde belli olğan qızamıq tarqalmasını toqtattı, dep bildire. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«(Qırğınlıqnıñ – QA) cayılmasını toqtatqanlar, şimdi SİZOda qızamıq yoq. Qızamıq, qırğınlıq bar edi, amma onı bastırğanlar. Bir-eki hasta bar edi, qızamıq alâmetleri bar edi, şimdi olar (mabüsler) hasta degil», – dep ayta ombudsmen.
Advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat mühbirine izaat berip, tahqiqat izolâtorınıñ binasında «Tibbiy maskanı taqıp yürmek» ilânları asılğan, dep tarif etti.
«Bugün (iyülniñ 24-nde) SİZOğa bardım, bütün divarlarda «SİZOda tek tibbiy maska taqıp yürmek» ilânları asılğan. Bilem ki, Edem Smailov (Bağçasaraydaki ekinci Hizb ut-Tahrir davasınıñ mabüsi – QA) ve Rustem Emirüseinov (Qurmandaki Hizb ut-Tahrir davasınıñ mabüsi) alâ daa karantin kamerasında tutula», – dep tarif etti o.
İyünniñ soñunda Gemeci müvekkili Server Mustafayevniñ qızamıq hastalığı telükesine oğratıluvı sebebinden SİZO memuriyetine qarşı dava açtırdı. Advokatnıñ fikirince, dava açılmasınıñ sebebi Mustafayevniñ SİZOdan mahkeme oturışuvına o vaqıt karantin kamerasında bulunğan Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» diger mabüsi Memet Belâlov ile beraber ketirilmesi oldı.
«Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi acayip bir cevap berdi. Mahkemeniñ fikirince, yañlışlar olmadı, çünki mabüslerni taşıycaq naqliyat cinaiy dava çerçivesinde sımarlanğan edi. Bu cevapnı nasıl izaatlaycağımnı bile bilmeyim, bu cevap SİZOğa qarşı davama iç uyğun degil», – dedi advokat.
İyülniñ başında Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Aqmescit SİZOsında mabüsler arasında qızamıq çıqarğanlar bar olğanını Rusiye kütleviy haber vastalarına tasdıqladı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımda «para talap etüv davası» boyunca mahküm etilgen Aluşta Rusiye şeer şurasınıñ sabıq deputatı Pavel Stepançenko Aqmescit SİZOsında qızamıq çıqardı.


text:
Qırımda iyülniñ 2-6-sında yüksek yanğın telükesi beklenile, bildire yarımadanıñ rusiyeli FVN-nde.
Müessisede, bu müddet devamında böyle areketler yasaq olğanını hatırlattı:
- dağ-ormanlarnıñ ziyareti;
- azbarlarda ve bostanlarda ot, çöplük yaqması;
- quru ösümlikniñ yaqması.
-
Bildirmede, yanğınğa qarşı tedbirlerge riayet etmemesi içün 2-den 400-gece biñ ruble cöreme olacağı belgilene.
Bildirmede, yanğınğa qarşı tedbirlerge riayet etmemesi içün 2-den 400-gece biñ ruble cöreme olacağı belgilene.
Müessisede, 2020 senesi aprelniñ 10-undan berli bütün yarımadada mahsus yanğın rejimi tayinlengeni bildirile.
Qırım boyunca Rusiye FVN-nde, quru yelli ava olmasından sebep yarımadada keçken yılnıñ aynı müddetine köre tabiat yanğınları artqanını bildireler.


text:
Dekabrniñ 13-nde Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faaliyetçisi Seytumer Seytumerovnıñ appelâtsiya şikâyetini onsız baqıp çıqtı.
Faaliyetçi: «Şeerde maşinalar tıqalıp qalğan içün oturışuvğa 10 daqiqa keç qaldım. Meger, bu arada akem şikâyetimni mensiz baqıp çıqmağa yetiştirdi. Mahkemeniñ kâtibi, şikâyetim boyunca qarar poçtama yollanacağını bildirdi», – dedi.
Noyabrniñ 8-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Bağçasaray ve Eski Qırım şeerleri ile Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) qasabasında qırımtatar faaliyetçileri ve cemaatçılarınıñ evlerinde tintüvler yapıldı. «Qırım birdemligi»niñ malümatına köre, Seytumer Seytumerov (Bağçasaray), Alimdar Belâlov (Eski Qırım) ve Eldar Kantemirovnıñ (Şumhay) evlerinde tintüvler yapıldı.
Noyabrniñ 8-nde Seytumerovğa qarşı Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 20.3 maddesi («ekstremistik teşkilâtlarınıñ atributikası ya da simvolikasını propaganda ya da numayış etüv») boyunca protokol tizildi. Aynı şu künü mahkeme oña 2 biñ ruble cöreme yazdı.
Bugünki künde Seytumerovdan başqaları üstünden serbest kezmelerine dair sıñırlavlar alıp taşlandı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Herson vilâyetiniñ akimiyeti işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırında tasil malümat noqtalarını açmağa teklif ete. Bu aqta yanvarniñ 13-nde vilâyet devlet memuriyetindeki selektor toplaşuvında aytıldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böyle teklifni Herson vilâyetiniñ devlet memuriyeti tasil, ilim ve gençlik departamenti müdiriniñ muavini Nina Levenets seslendirdi. Onıñ aytqanına köre, 2017 senesinden başlap «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleri üzerinden 234 qırımlı abituriyent Herson aliy oquv yurtuna oqumağa kirdi, olardan 76 insan 2019 senesi oquşqa başladı.
«2019 senesi 600 muracaat oldı ve tek 76 kişi oqumağa kirdi – bu yeterli degil. Daa faal çalışıp, Qırım sakinlerine böyle imkân aqqında malümat bermek kerek – Herson vilâyetinde aliy tasil aluv imkânı. «Çonğar» ve «Kalançak» keçiş noqtalarında memuriy hızmet merkezlerini açmağa teklif etemiz», – dep teklif etti Levenets.
Herson vilâyetinde qırımlılar ve memleket içinde köçip kelgenler içün «mesken şeerçikni» qurmağa niyetleneler.
2019 senesi dekabrniñ 19-nda Ukraina baş naziriniñ muavini Dmıtro Kuleba «Kalançak» keçiş noqtasında hızmet alanını açtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırım mekteplerine 10-uncı sınıf tarih derslikleri qaytarıldı, anda, aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, Ekinci cian cenk vaqtında «işbirlikçi qırımtatarlar» aqqında bapta «qırımtatar halqına qarşı nefret doğurğan» ibareler mevcut edi.
Mektep talebeleriniñ ana-babaları Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, derslikler eski, amma Ekinci cian cenki vaqtında «tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa loyal olıp, bir çoqu olarğa faal yardım etti» degen saifeleri kesilip alındı. Derslikten 6 saife kesildi.
2019 senesiniñ başında Rusiye işğal etken Qırımda Qırım tarihı dersligi qavğa çıqarğan edi. Qırımnıñ sanat ve tasil saasınıñ hadimleri, adliyeciler Kreml kontrolindeki Qırım tasil nazirine muracaat etip, 10-uncı sınıflar içün S. V. Yurçenko muarririyetinde çıqqan «Qırım tarihı» Rusiye dersligini qullanuvdan çıqarmasını rica etti. Derslikte Ekinci cian cenki vaqtında «tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa yahşı yanaşqan, çoqusı faal sürette yardım etken edi» dep yazılğan.
Bunıñ kibi muracaatnı Qırım akimiyetine Kreml kontrolindeki Qırımtatar şurası da yolladı. Şura derslikte qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenkinde iştiraki ve 1944 senesiniñ sürgünligi aqqında berilgen malümatqa açuvlandı.
Bundan soñ mektep kütüphanelerinden derslikler qaytarılıp alındı. Martnıñ 25-nde Qırım tasil nazirliginiñ adliyeci Lenura Yengulatovanıñ muracaatına bergen cevabında 10-uncı sınıf talebeleri içün «Qırım tarihı» dersligi yarımada mekteplerinde qullanılmay, dep haber etilgen edi.
Mayısnıñ 11-nde haber etilgeni kibi, Qırım akimiyeti tarih dersliginiñ qavğa çıqarğan saifelerini «yapıştırmağa», «boyalamağa» ve «kevsim almağa» qarar berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Qırım tarihı» Rusiye mektep dersliginiñ basıluvı sebebinden qırımtatar halqına qarşı milletlerara nefret doğurılğanından cinaiy tahqiqat başlatqan edi.


text:
Rusiye politsiyası Rusiye paytahtı Moskvada Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binası ögüne Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmağa kelgen 50-den ziyade insannı tuttı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı ve rusiyeli aq qorçalayıcı Aleksandra Krılenkova bildireler.
Faaller mahkeme binası ögünde «Balalarımız terrorist degil», «Qırımdaki repressiyalarnı toqtatıñız» yazuvlı şiarlarınen tura edi.
Moskvada Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatar faallerine qarşı «açıq tedbirni keçirüv nizamını» (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-inci qısmı) bozğanları içün memuriy protokollar tizile.
«Umumen mahkeme ögünde 45 faal tutuldı, olardan 27-si Meşçanskiy politsiya bölügine, 18-i Tagan bölügine alıp ketirildi. Er birine qarşı memuriy kodeksniñ 20.2 maddesiniñ 5-inci qısmına istinaden – toplaşuv, miting, numayış ya da narazılıq aktsiyasını keçirüv nizamını bozuv – protokollar tizile», – dep ayttı rusiyeli aq qorçalayıcı Aleksandra Krılenkova Qırım.Aqiqat mühbirine.
Tutulğan faallerden biri Seydamet Mustafayev politsiya bölüginde bulunıp, mahkeme ögünde insanlar «kimsege keder etmeyip, tınç tura edi», dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
Tutqanda bizge qarşı küç qullanılmadı, amma insanca olmadı – 27 insan avtozakqa mindirildi»Seydamet Mustafayev
«Uquq qoruyıcı organlar mahkeme ögüne kelip, qanunsız toplaşuv aqqında tenbilemege başladı, amma insanlar tınç tura edi, mahkeme yanında keçiş açıq edi, kimsege keder etkenleri yoq. Soñra «yaqalamaq» emri kelgendir, eki ya da üç avtozak keldi ve insanlarnı «sarıp bağlamağa» başladılar. Politsiya hadimlerinden iç birisi özüni tanıtmadı ve aqlarımıznı añlatmadı. Politsiya bölüginde çoqmız dep, bizni cedvelde qayd etmediler. Tutqanda bizge qarşı küç qullanılmadı, amma insanca olmadı – 27 insan avtozakqa mindirildi», – dep tarif etti faal.
Cumaaqşamı künü onlarnen insan Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binası ögünde toplaştı. Bu aqta rusiyeli aq qorçalayıcı Aleksandra Krılenkova Facebookta bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, faaller kurtkalarını çıqarıp, «Qırımdaki repressiyalarnı toqtatıñız» yazısı ile kölmeklerde qalğan soñ Rusiye politsiyasınıñ hadimleri cemaat nizamına riayet etmege çağırıp, «qanunsız aktsiyalar yasaqlana», dep tenbilediler.
Qırım.Aqiqat Moskvadaki vaziyetni közetmege devam ete.
Cumaaqşamı künü, iyülniñ 11-nde, mahkeme dört qırımtatarı – Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutovnıñ – ükmüne qarşı berilgen temyiz arizalarını baqmaqta.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
2020 senesi yanvarniñ 8-9-nda Qırımda 2019 senesi iyül ayında Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde narazılıq bildirgen qırımtatar faallerine berilgen 10000 rublelik para cezaları «Qırım marafonı» aktsiyası çerçivesinde tölendi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi haber ete.
2020 senesi yanvarniñ 8-nde Aqmescitte «Qırım marafonı» sermiyasınen Smail Fakidov ve Emin Aliyevniñ para cezaları tölendi.
Yanvarniñ 9-nda Sudaqta Seitmamut Haybullayev, Refat Kamilov, Edem Abdullayev ve Şakir Krestovnıñ para cezası ödendi.
Yanvarniñ 9-nda Bağçasarayda Nuri Abduraşitov ve Osman Hoşçunıñ para cezası tölendi.
Yanvarniñ 9-nda Büyük Onlar qasabasında Rustem Celâlovnıñ para cezası ödendi.
Hatırlatamız, Aqmescitte dekabrniñ 2-nde «Qırım marafonı» aktsiyası çerçivesinde qırımtatar faalleri Server Mecitov ve Seydamet Gafarov iyül ayında Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde keçirgen narazılıq aktsiyaları içün er birine berilgen 10000 ruble para cezalarını ödedi.
Dekabrniñ 1-nde Eski Qırımda faaller Aziz Karahalilov ve Arsen Yakubov iyül ayında Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde keçirgen narazılıq aktsiyası içün berilgen para cezalarını 10 rublelik kapiklernen ödedi.
Daa evet haber etilgeni kibi, iyül ayında Moskvada aktsiya keçirgen qırımtatar faalleriniñ para cezalarını ödemek içün «Qırım marafonı» çerçivesinde 1 161 000 ruble toplandı.
İyülniñ 11-nde Moskvada Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 45 insannı tuttı. Faallerniñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre. Rusiye mahkemesi olarğa para cezalarını berdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İyülniñ 21, cumaertesi künü, Büyük Britaniya arbiy ava quvetleriniñ Raytheon Sentinel R1 uçağı ilhaq etilgen Qırım ve Krasnodar ülkesi sailinde ava hafiyeligi ötkerdi. BunıPlane Radar monitoring resursı bergen malümat tasdıqlay.
ZJ691 sanlı bort nomerge saip uçaq Akrotiri (Qıbrıs) arbiy bazasında çıqqan. Resurs derc etken haritada uçaq eki defa Qırım saili yanından uçıp keçkeni körünmekte.
İyülniñ 9-nda Qara deñizde ukrain-amerikan «Sea Breeze-2018» arbiy talimleri başlandı. Teşkilâtçılardan ğayrı, talimlerde Bulğaristan, Büyük Britaniya, Gürcistan, Yunanistan, Danimarka, Estoniya, Hindistan, İtaliya, Canada, Litvaniya, Moldova, Norvegiya, BAE, Poloniya, Romaniya, Türkiye ve İsveç kibi 17 devlet iştirak ete. Umumen talimlerge 2000den ziyade kişi celp etildi.


text:
Bir qaç sene evvelsi şehrimiz gençlerinden müteşekkil (teşkil olunğan) teatro destesi milliy lisanımızda bir-iki oyunlar icra itmiş idiler. Bade(soñra) behisap (esapsız) çaresizliklerden dolayı mezskür deste erkanı dağılıp şeher teatrosında milliy lisanda oyun temaşa qoyulmamıştı. Bu defa yeñiden tertip olunmış deste yanvarin 13-nci aqşamı birinci defa olaraq Dağılan tıfaq (Yıqılmış aile) oyunını kosterdiler. Dağılan tıfaq kavkazlı genç ediplerimizden Abdulrahim bek Ahverdov cenaplarınıñ eser-qalemiyesi olup, Kavkaz musulmanlarınıñ halını tasvir ider ibretli bir faciadır. Bu facia Kavkazın çoq şeherlerinde icra olunıp, ziyade alğışlara nail olmuş idi. Biz asıl eserin intiqadından (tenqidinden) sarf-ı-nazar iderek (vazgeçerek) bir azaçıq onıñ icrasından asıl eyledigimiz tesirini naqil idecegiz( söylecekmiz).
Umumiyetle oyun guzel icra idilip, temaşagirlerniñ( seyircilerniñ) mazhar iltifat (ayrıca diqqatı) ve taqdiri olunmıştı. Bağçasaray şeher teatrosınıñ sahnasındaki nuqsanlıqlar ile beraber, butün oyun esnası teatro mudiri Nasip bek Yusufbekov cenaplarınıñ ğayreti sayesinde Kavkaz mahişeti (ayatı) ve qıyafeti tasvir olundı. Asıl eser metni(teksti) azerbaycan şivesinde olduğı halda, pek cüziy (azaçıq) tebeddül idilmiş (deñiştirilgen) lisan-ı-azin (tilniñ dülberlik) qıymetine zarar vermedi-diye biliriz. N.Yusufbekov Necaf Bek rolüni kemal-i maharet ve hissiyatle icra idup, butün oyuna şevq verdi. Ahır perdede Nevaf beki tilenci sıfatında tasvir iden Yusufbekov cenapları pek çoq qattı yureklere riqqat-ı-ilqa ittigi (merhamet duyğularını fışqırtqanı) zahir idi. Yusufbekov cenapları haqiqiy müşahhaslıq (aktörlıq) tabiatına maliktir.
Celal Meinov dahi Suleyman bek rolüni pek muvafıq(uygun) amele ketirdi. Bahusus Suleymanbekni vefatında kosterdigi sanat, bu biraderimizni müşahhaslıqtaki istidatnamesini isbata kafidir. Faqat yaralanmış Suleymanbekin ahır nefesinde can çekiştigi bir vaqıt, ikinci avcıyı kostergen Zaytsevin onıñ qalpağına tama itmek( koz taşlamaq) kibi bir taqım usul, oyunda bulunmayan alametler kostermesi yersiz ve munasebetsiz idi. İleride bu ğayrıtabiy hallara diqqat olunır,deyu umit idiyurız.
Ornek eşhaslardan (iştiraqçi şahslardan) Selim bek rolüni icra iden Settar Mishorlı cenapları kendi rolüni ustalıqle icra idup maharet kostermiştir. Mishorlı biraderimizni oyundan can ve duygu eserleri aks ittigi, oyunı bir qat daha yaraştırıyurdı.
Ğayrı ornek müşahhasların cumlesi vazifelerini oldukça maharetle icra ittiler. Qadın rollerine kelince, bunları dahi bezzarure (keregi taqdirde) gençler nizam ile icra ittiler. Onlardan İbrahimov efendi Sonya hanım rolüniñ pek muvafıq ve guzel icra idup, sadaca(ses ceetinden) birazaçıq qabalıq olmayidi, hareket vaziyetinden Sonya hanımın bir erkek tarafından icra olundığı heman şuphe idilirdi. Qadın rolleri dahi gençler tarafından guzel icra olundılar.
Dağılan tıfaq bağçasaraylılardan rağbetini qazanıp kavkaz mahişetinden (omründen) ibret olaraq islah-ı-hal (kendi alını eyileştirme) ve ahlaq noqta-i-nazarından qırımlılar içün muvafıq bir vasta olmaya şayan (munasip) al idilir.
Terciman-1907-Yanvar 17.
Bu maqale Keşfi Çelebi
tahallüsi altında basılğandır.
(Arab urufatında)


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda mahsus hizmetler, arbiy komissariatlarnı qullanıp, emekdaşlıqqa celp etüv ile oğraşalar.
Aq-uquq qorçalayıcısınıñ sözlerine köre, o, Qırım sakinleri celpname ile arbiy komissariatlarğa çağırılğan soñ, anda Rusiyedeki mahsus hizmetleriniñ hadimleri tarafından qarşılap alınğanları aqqında haber aldı.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Qırımda Rusiyeniñ mahsus hizmetleri tarafından qullanılğan yañı usul aqqında belli oldı – insannı celpname ile arbiy komissariatqa davet eteler. O kele ve onı, kabinetke ketirip, FSB hadimleri ile yüz-yüzge qaldıralar. Olar ise kelgen kişini emekdaşlıq yapması içün qandırmağa başlaylar. Olarnıñ birisi, emekdaşlıqnı red etüv nasıl yaman neticelerge ketire bilecegini ayta, ekinci ise emekdaşlıq sayesinde nasıldır nimetlerniñ elde etilecegini vade ete», – dep ikâye etti.
Al-azırda Rusiye mahsus hizmetleri ve Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti tarafından bu haberge berilgen izaatlar yoq.
Bundan evel ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye arbiy komissariatları, qomşu Rusiyeniñ arbiy oquv yurtlarına kirmek daveti ile teşviqat kampaniyasını başladılar.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kavkaz
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Kavkaz ul Könçığış Awrupa belän Künbatış Asiä arasındağı ber töbäk, aña Qara Diñgez häm Kaspi Diñgeze arasında bulğan Kavkaz tawları häm yanındağı cirlär kerä.
Könyaq Kavkaz ɵçen Kavkaz artı ataması qullanıla.
Kavkaz tawları arasında iñ biege Elbrus/Mäñge tawı, anıñ bieklege 5642 m, ul şulay uq Awrupanıñ iñ biek tawı da bulıp tora.
Kavkazda Görcistan, Ärmänstan, Azärbaycan, Osetiä, Çiçänstan, İnguşetiä, Dağstan häm tağın berniçä il ursnaşılğan. 1990. yıllar başında Kavkaz yılları Kavkaz Konfederaţiäsenä kergännär.
Kavkaz bügenge dönyanıñ iñ küptelle häm iñ küpmillätle cir bulıp sanala, anda 100dän artıq teldä söyläşälär dilär. 20. yözgä tikle xalıqara tel bularaq Törki teleneñ Kavkaz söyläme yöri ide. Annan soñ, Urıslar kilgäç, idärä tele öçen Urıs tele kertelä başladı. Soñğı arada Räsäyneñ tä'sire kimi bara.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Töp waqıyğalar:
- Ğäräp-Xäzär suğışı
- Urıs qıyrallığı basıq ala
- 1. Bötendönya Suğış
- 1991. yılda bäysez Görcistan, Ärmänstan, Azärbaycan barlıqqa kilälär.


text:
Qırımnıñ memuriy sıñırı yaqınındaki Herson vilâyetiniñ Novooleksiyıvka qasabasında yanvarniñ 4-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovğa qoltutuv aktsiyası olıp keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, aktsiya yerli cami yanında keçirildi, iştirakçileri yazuvlı şiarlarnen keldi: «Geniçesk rayonınıñ cemaatı – Edem Bekirovğa azatlıq», «Ayatını qurtarmağa yardım etiñiz», «Ukrainalı siyasiy mabüslerge azatlıq».
«Birisiniñ acısına lâqayt qalmağa olmay. Edem ağa saqat olsa da, cami qurucılığına issesini qoşqan edi. Dua etemiz ki, Allah oña yardım etsin, oña küç-quvet bersin, eñ yaqın vaqıtta onı azat ettirsin», – dep ayttı Novooleksiyıvka qasabasındaki cami imamı Üsein Tohlu.
Mabüs Edem Bekirovnıñ ömür arqadaşı, Geniçesk rayon devlet memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Gülnara Bekirova toplaşqanlar ögünde çıqışta bulunıp, aktsiya iştirakçileri tek onıñ aqayını degil, Rusiye ve işğal etilgen Qırımda tutulğan diger siyasiy reinelerni de azat etmege talap ete, dep qayd etti.
«Lâqaytlıqtan zarar köremiz. Bu vaziyette insanlarnıñ lâqayt olmağanını köremiz, insanlar bir belâ etrafında birleşe, çünki bu belâ Qırımğa barğan er bir Ukraina vatandaşınıñ başına kele bile, onı da aynı şekilde sahte qabaatlay bileler. Anda Stalin repressiv sistemasınıñ izdeşleri çalışa», – dep qayd etti Herson vilâyetindeki regional Meclisniñ reisi Lenur Lümanov.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, aktsiyada cemaat teşkilâtları, yerli meclis ve Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ vekilleri iştirak etti.
Daa evel belli oldı ki, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ ofisi Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova ve Rusiye prezidenti yanındaki insan aqları şurasınıñ reisi Mihail Fedotovğa muracaat etip, Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovğa yardım kösterilmesinde iştirak etmege rica etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qırımtatar faali Edem Bekirovnı apiske almaq qararına qarşı itiraz arizasını fevralniñ 10-nda baqmağa planlaştıra.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, mabüs şeker hastası ola. Onıñ ayağı kesilgen edi, er vaqıt sarğılavlar yapılmaq kerek.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Keriç köpründe tehnologik işlerniñ yapılmasından sebep, 2019 senesi dekarniñ 18-inden 25-ine qadar naqliyat yürüşini sıñırlay bileler, dep bildire Rusiye Naqliyat Nazirligi.
"Yoil areketiniñ iştirakçilerini haberdar etemiz ki, "Qırım köprü"nde tehnologik işlerniñ yapılması sebebinden dekabrniñ 18-inden 25-ine qadar naqliyat yürüşini sıñırlana bile. "Qırım köprü"nden keçken yolculıqlarnıñ planlaştıruvı vaqtında bu malümatnı közde tutmağa rica etemiz", - denile beyanatta.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satmağa başladı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Keriç köpründe poyezdlerniñ yürüşi açılmasında iştirak ete bile. Bunı jurnalistlerge Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov haber etti.


text:
Martnıñ 20-nde Qazahistannıñ işke başlağan yañı prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Qazahistan paytahtına memleket prezidenti vazifesinden ayırılğan Nursultan Nazarbayevniñ Nursultan adını bermege teklif etti.
«Ulu zamandaşımız Qazahistan Cumhuriyetiniñ birinci prezidenti Nursultan Abişeviç Nazarbayevniñ adını ebediyleştirmek kerek olğanını tüşünem. Paytahtımız prezidentniñ adını taşıp, Nursultan dep adlandırılmalı», – dedi Tokayev, dep bildire «Nastoyaşçeye vremâ».
Tokayev 2020 senesi aprel ayına qadar saylav müddeti bitkenine qadar prezident vazifelerini eda etecek, soñra saylavlar olacaq. Saylavlarda Qazahistan prezidenti vazifesine bir qaç insan namzet kösterecek. Olarnıñ arasında – Nazarbayevniñ qızı Dariga, onıñ ömür arqadaşı ve oğlu.
Qazahistan prezidenti Nursultan Nazarbayev martnıñ 19-nda istifağa çıqqanını bildirdi. O, vazifesinden ketkenini milletke muracaat etip ilân etti. O, ömür boyu Qazahistan Havfsızlıq şurasınıñ reisi ve «Nur-Otan» ükümran firqasınıñ reisi olacaq.
Nursultan Nazarbayev 1990 senesi aprel ayından berli Qazahistannıñ prezidenti edi. 2015 senesi aprel ayında o, nevbetten tış saylavlarda beşinci kere prezident olaraq saylanğan edi. O, saylayıcılar reyleriniñ 97,75%-nı qazandı.


text:
Qırğızstanda saylaw näticäläre ğamäldän çığarıldı
Oppoziśiyä berläşep ilbaşı Sooranbay Cäänbäkov citäkçelegendäge xökümätneñ kitüen taläp itmäkçe
Qırğızstannıñ Üzäk saylaw komissiyäse 4nçe oktyabr’dä uzğan parlament saylawlarınıñ näticälären ğamäldän çığardı. Tawış birüdän soñ ildä çualışlar başlandı. Kiçä häm bügen saylaw näticälärenä rizasızlıq belderüçe bik küp keşe uramnarğa çıqtı. Anda 1 keşeneñ ğomere özelde, 590 keşe yaralandı.
Qırğızstan ilbaşı Sooranbay Cäänbäkov älege waqıyğalardan soñ belderü yasadı. Ul saylaw şurasına centekle tikşerü öçen kürsätmä birüen, xilaflıq açıqlanğan oçraqta, saylaw näticälären ğamäldän çığaru mäs’äläsen qarayaçağın citkerde.
Üzäk saylaw komissiyäse isä tawış birü näticälären ğamäldän çığarunı rasladı.
Qırğızstanda saylaw näticälären oşatmawçı oppoziśiyäneñ däwlät oyışmaların basıp aluı däwam itä. İldä wäzğıyät’ne kontrol’gä alu öçen Koordinaśiyä şurası tözelde. Anda êlekkege xökümät räisläre Ömürbäk Babanov belän Temir Sariyev ta urın ala. Şuranı Berdäm Qırğızstan partiyäse liderı Adaxan Madumarov citäkli.
Madumarov, jurnalistlarğa belderü yasap, Koordinaśiyä şurasınıñ maqsatı, ildäge wäzğıyät’ne kontrol’gä alu häm xoquqıy nigezgä utırtudan tış, Qırğızstan ilbaşı Sooranbay Cäänbäkov citäkçelegendäge xökümätneñ kitüen taläp itü öçen êlekkege parlament äğ’zaların bergä cıyu buluın citkerde.
Süz uñayınnan, Dastanbäk Cumabäkov räislegendäge parlament äğ’zalarınıñ bügen ber qunaqxanädä cıyılaçağı belderelde.
Demonstrantlar kiçä kiç İlbaşı sarayın häm anıñ êçendäge parlament binasın basıp alğan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Qazaqstanda xökümät tarqaldı
İlneñ başministrı Askar Mamin citäkçelegendäge xökümät wazıyfasınnan kitte
Azärbaycannıñ Tawlı Qarabax suğışındağı yuğaltuları
Azärbaycan saqlanu ministrlığı suğıştağı yuğaltular xaqındağı mäğ’lümatlarnı yaňarttı
Azärbaycan, Rusiyä häm Ärmänstan urtaq beldergese
Azärbaycan, Rusiyä häm Ärmänstannan Tawlı Qarabaxta iq’tisadi bäyläneşlärneñ salınuı häm asqormağa qağılışlı proyektlarnın üsterelüe mäs’äläsendä urtaq belderge


text:
Beyanatta köre, Meclis azası, «Qırım» cemaat fondınıñ reisi Riza Şevkiyev kendisi Ukraina vatandaşı ve bina cemaat teşkilâtınıñ mülki olğanını añlatıp, idiia sebepleri añlaşılmağanını ayttı.
Agentliginiñ malümatına köre, polisler qayd ettiler ki, ziyaret sebebi – «lâqaytsız vatandaşlarnıñ» telefon etkenidir. Ve işğal olunğan Qırım toprağında Ukraina bayrağı ücüm ve tariklerge sebepçi ola bileceginde tenbiyelediler. Şevkiyev ise cevap olaraq, nizamnı nezaret etmege, tariklerniñ ögüni almağa ve provokatorlarnıñ cezalarını bermege – uquq qorçalayıcılarnıñ vazifesi olğanını qayd etip keçti. O şunı da hatırlattı ki, 23 yıl devamında mustaqil Ukraina milisinde çalışqan uquq qorçalayıcılar içün ukrain Qırımda köterilgen Rusiye bayraqları – ziyaret sebebi degil edi.
Ukraina bayrağını Meclis binasında cumaertesi künü Qırımğa qırımtatar lideri, çoq yıllar devamında işbu organnıñ başı olğan Mustafa Cemilevniñ kelgeni munasebeti ile köterdiler. Cemilev yarımadanıñ Rusiye tarafından işğal olunğanından soñ Qırımğa ilk sefer kele. Bunıñnen beraber, separatist akimiyeti emri ile oña başta regionnıñ memuriy sıñırından keçmege izin bermemege tırıştılar.


text:
Bundan ğayrı, Podmoskovyede, Tula matbuat vastalarınıñ malümatına köre, keriçliler içün aftanıñ soñuna qadar Keriçke alıp ketirilecek eki çöplük maşinasını satın aldılar. Daa eki aynı maşina 20 kün içinde ketirilecek.
Tula sakinleri buldozerge de para berdiler.
Keriç içün kommunal tehnikağa 10,5 million ruble sarf etildi. Lâkin para daa toplanıla, dep bildire «Tulskiye SMİ».
Aprel ortasında Keriç ve Tula akimiyetleri işbirlik ve Keriçke kösterilecek yardım aqqında añlaşma tizdiler.
Tula sakinleri Keriç sağlıq saqlav İdaresine reanimobil ve suniy nefes aluv apparatını bermege vade ettiler. Bundan ğayrı, şeer mekteplerinden biriniñ damı ve bala bağçasınıñ qızdıruv sisteması tamir etilecek.
Tula yolbaşçısı Aleksandr Prokopuk dedi ki, leyhalar şeer büceti ve bağışlardan maliye etilmeli.


text:
Avgustnıñ 31-den sentâbrniñ 1-ne keçer gecesi belgisiz şahıslar Aqmescitte Şmidta, 2 adresi boyunca yerleşken Qırımtatar Milliy Meclis binasını çirkin ve pis laflarnen aqaretlediler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Meclis kâtibiyetiniñ reisi Dilâver Akiyev bildirdi.
«Saqçı gece saat ekilerde nezaret kamerağa baqıp, Meclis binasınıñ kiriş qapusını ayağınen itegen ve saqlanğan belgisiz şahısnı kördi, bundan soñ o binadan çıqtı ve Meclis binasınıñ divarında çirkin işaretler ve nişanğa oşağan bir resimlerni kördi», – dep tarif etti Akiyev.
Onıñ aytqanına köre, birden uquq qoruyıcılar, şu cümleden FSB hadimleri davet etildi, olar kameralardan videolarnı alıp, vaziyetni ögrenecekler, dep bildirdiler.
«Mence, taqiqat, er daim olğanı kibi, bir şey tapmaz, çünki bir qaç ay evelsi Meclis binasına boya atılğan edi, bugünge qadar bir kimseni mesülietke çekmediler», – dep qayd etti Meclis kâtibiyetiniñ reisi.
O, işbu vandallıq areketini «qırımtatarlarğa qarşı provokatsiya ve meyil» dep adladı.
«Bu daa bir provokatsiyadır. Bilesiñiz, Qırımda saylavlar künü yaqınlaşa ve Meclis qırımtatarlarnı, ve er kesni olarda iştirak etmemege çağıra. Bizim malümatımızğa köre, halqımıznıñ ekseriyeti buña emiyet berdi», – dedi Akiyev.
Onıñ bildirgenine köre, al-azırda Meclis binasından mezkür yazılarnı sileler.


text:
Aqmescitte oktâbr 31 künü Qırımnıñ şimdiki parlamenti başınıñ Kupuna Sağlıq künü keçecek. Bunı Qırımnıñ Devlet şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım cumhuriyeti devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinovnıñ kupu içün Qırım parlamenti, Qırım Nazirler şurası, Aqmescit, Kezlev, Canköy şeerleriniñ memuriyetleri, Aqmescit, İçki ve İslâm-Terek rayon şuralarınıñ memuriyetleriniñ komandaları küreşecek. Yarışnı Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov açacaq», – denile beyanatta.
Sport yarışlarında memurlar GTOnı berecekler. Programmada – yengil atletika, masa tenisi, şahmatlar, mini-futbol, çeki sportu, yaldama boyunca yarışlarnıñ keçirilmesi planlaştırıla.
Tek yarışta iştirak etkenlerni degil de, faal mühlislerni de mukâfatlandıracaqlar.
Qırım mekteplerinde bu sene birinci ders GTO sovet areketine bağışlanğan edi. GTO – «Gotov k trudu i oborone SSSR» («SSCB mudafaası ve emekke azırım»).
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Ukraina diplomatları Moskvada Novodeviçe mezarlığında qırımtatar uçucısı, Sovetler Birliginiñ Qaramanı Amet-Han Sultan eykeline çeçeklerni qoydılar.
Bunı mayıs 18-de, çarşenbe künü, qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününde Rusiye Federatsiyasındaki Ukraina elçihanesi Twitterde bildire.
Sovet uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuş yaptı, şahsen özü 30 ve grupp erkanında 19 lüftvaffeniñ uçağını urdı. Uçuş vaqtında uçucı tahminen 100 uçaqnıñ çeşitini ögrendi, uçuşları ise 4237 saatni teşkil ete eken. 1971 senesi fevral 1-de Tu-16 uçma laboratoriyasında deñeme uçuşında elâk oldı. Moskva Novodeviçe mezarlığında defn etildi.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatar sürgünligi genotsid olaraq tanıldı. Memlekette bunıñnen bağlı matem tedbirleri keçirilmekte. Sürgünlik qurbanlarını çetelde de añalar.
Er yıl Qırımda sürgünlik kününe bağışlanğan kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etildi. Qırımtatar Milliy Meclisi bildirdi ki, Qırımdaki regional meclisler Rusiye kontroli altında bulunğan akimiyet mayıs 18 qırımtatar sürgünligi yıllığında matem tedbirleriniñ keçirilmesine izin alamaylar.
Bundan sebep Meclis yarımadadaki semetdeşlerine hatıra yerlerinde sürgünlik qurbanlarını dua ile añmağa tevsiye ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Barroso Putinge Ukraina buhranı sebebinden telefon açtı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Prezident Barroso Avropa birliginiñ mevamını hatırlattı. Yani vaziyetniñ tınçlandıruvı ve ateşniñ toqtatılmasınıñ zaruriyeti boyunca olğan pozitsiyasını, o, separatist taqımlardan silânı teslim emtege, Ukrainada silâ ve boyeviklerniñ aqımını toqtatmağa ve Devlet dumasında alınğan qanunlarnı lâğu etmege talap etti», – denile beyanatta.
Barroso ve Putin Ukraina ve Rusiyeniñ gaz boyunca muzakerelerini añıp keçtiler.
«Prezident Barroso taraflarnıñ ekisi de Avropa komissiya tarafından belgilengen parametrler boyunca kerek olğan areketlerniñ etecegine ümütini bildirdi», – denile beyaatta.
NATO baş kâtibi Anders Fogh Rasmussen kene de Rusiyeni Ukraina sıñırından ordularını qaytarmağa ve silâlı separatistlerge tesir etip, olarnı silânı teslim etmege ve zorbalıqnı toqtatmağa mecbur etmege çağırdı.


text:
Ukraina prezidentiniñ Memuriyet binası yanında Şarqta barışıq ilân etilmesine qarşı çıqqan yüzlernen adamlar toplaştı.
Adamlarnı Memuriyet binası yanında toplaşmağa çağırğan «Donbass» batalyonınıñ komandanı adamlarnı özüni lâyıq bir şekilde alıp barmağa – bir şeyni atmamaq, sındırmamaq ve «moskallerge» oşap ketmemege çağırdı, dep haber ete «Ukrainskaya pravda».
«Donbass» batalyonınıñ diger vekili Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa ukrainlilerden muracaatnı seslendirdi. Oña binaen, barışıq toqtatılmaq, Ukrainada arbiy vaziyet ilân etilmek, arbiylerni zarur olğan silânen temin etmek ve terroristlerni yoq etüv tedbirlerini başlamaq, AB ve AQŞ-dan Rusiyege qarşı cezalarnıñ 3-ünci basamağı talap etilmek kerek.
Bundan ğayrı, muzakerelerden Medvedçuk, Şufriç ve «diger satqınlarnı» çetleştirmege talap etildi.
Prezident memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Gennadiy Zubko bildirdi ki, Ukraina tarafından resmiy vekil tek Leonid Kuçma olğan edi.
Miting iştirakçileri öz muracaatını Zubkoğa berip, Maydanğa halq toplaşuvına yol aldılar.
Malüm olğanı kibi, iyünniñ 27-de prezident Petro Poroşenko «barışıq» müddetiniñ daa 72 saatke arttırılması aqqında qarar aldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ işğal olunğan Qırımda Rusiye Yüksek mahkemesi tarafından yasaq etilmesi qırımtatarlarnı toplu şekilde cezalanacaqlarını añlatmaqtadır. Bu aqta Türkiye Tışqı işler naziriginiñ sitesinde yerleştirilgen beyanatta söz yürsetile.
«Rusiye Federatsiyası Yüksek Mahkemesiniñ, itirazlar üzerine alğan yasaqlama qararı teessüf ile qarşılanğandır», – dep buyurıla beyanatta.
«Qanuniy talaplarını er zaman demokratik ve barışıq usullarnen ortağa qoyğan, muabbetlik, tınçlıq içinde, kendilerini serbest şekilde ifade etip olacaqları bir ayat keçirmekten başqa maqsatları olmağan Qırımtatarlarınıñ, toplu cezalandırma añlayışını akis etken bu tür usullarnen basqı altına alınmaq istenmesi çoq kederledricidir», – dey Türkiye Tışqı işler nazirigi.
Beyanatta ayrıca Türkiye «oğratılğanları bu basqılar qarşısında Qırımtatarlarını desteklemege devam etecegi» de qayd etile.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprel 26 künü Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Dünya toplulığı rus akimiyetiniñ böyle faaliyetine qatiyen qarşı çıqtı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi.
Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq, Qırımtatar Milliy Meclis areketiniñ yasaqlanmasını tasdiqladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Biz şimdi yerli saylav bölükleriniñ protokollarını körmeyik, çünki olarnı başta bölge saylav komissiyaları baqıp çıqmalı. Soñra ise olarnı «Saylavlar» sistemasına kirseteler», – dep ilâve etti Ohendovskiy.
O, şunı qayd etti ki, Merkeziy saylav komissiyası «Saylavlar» sistemasına malümat kirsetüvinen memnün qala ve yarın Merkeziy saylav komissiyası bölge saylav komissiyaları protokollarınıñ 97%-nı ala bile.
Reylerniñ yarısından ziyadesini teşkerüv neticelerine köre, Ukraina prezidenti vazifesine namzet köstergen Petro Poroşenko saylayıcılar reyleriniñ 53,86%-nı qazana.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, Yuliya Timoşenko 13,1% qazandı, Oleg Lâşko – 8,48%, Anatoliy Gritsenko – 5,48%, Sergey Tigipko – 5,18% qazandı. Bütün ekzit-pollar Poroşenko ğalebe qazanacağını bildirgen ediler.


text:
Türkiyedeki Ukraina elçiliginiñ vekilleri, Ankarada mayıs 13-te qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan mitinginde iştirak ettiler. Elçilikniñ Twitterdeki resmiy saifesinde bildirilgenine köre, diplomatlar birleşmege ve «Rusiyege repressiv usullarnı cezasız qullanmaq içün imkân bermemege» davet ettiler.
Bildirüvde: «Bugünki miting – 1944 senesinde elâk olğan ve esir etilgenlerniñ hatırasına ürmettir. Sovet ukümetiniñ qorqunçlı cinayeti olğan qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesini beraber hatırlaymız. Bundan soñ Rusiyege repressiv usullarnı cezasız qullanmaqnı iç bir vaqıt bermeycekmiz», – denile.
Türkiyedeki Ukrainanıñ elçisi Andriy Sıbiha mitingde Tış işleri naziri Pavlo Klimkinniñ muracaatını oqudı.
Sıbiha Twitterde: «Sürgün etilüvniñ 74-nci yıllığına bağışlanğan qırımtatarlarnıñ mitinginde Pavlo Klimkinniñ muracaatını oqudım. Qırımtatar qardaşlarımız ile umumiy ağrımıznı paylaşamız. Sürgün etilüv halqara uquq tarafından genotsid olaraq tanılmalı. Umumiy ğalebe içün çalışamız», – dep yazdı.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ malümatına köre, Ankarada mayıs 13-te qararnen 5-6 biñ kişiniñ toplanması planlaştırıla. İstanbulda miting mayıs 20-de Rusiye baş konsullığı qarşısında yapılacaq.
Daa evel Çubarov, qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda mayıs 18-de, Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarını hatırlama kününde umum Ukraina sükünet daqqasına qoşulmağa davet etti.
O, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri Herson vilâyeti, Geniçesk rayonı, Novoalekseyevka, Odesa, Lviv ve tedbirler ukrain ve yeudi cemaatlarınıñ iştiraki ile Holokost muzeyinde yapılacaq Dneprde keçecekler, dep qayd etti.
Qırımdan qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarını hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Bunı RİA-Novosti agentligi bildire.
«Özüni qorçalap, yaralanğan rusiyeli arbiy hızmetçisi silânı qullanıp, ukrain ordusınıñ mayorı Stanislav Karaçevskiyge ateş açtı», – dedi Vaselkov.
İş «öldürüv» maddesi boyunca açıldı, azamiy sanktsiya – 15 yıllıq apis cezası.
Tünevin aqşam Qırımda rusiyeli arbiy hızmetçisi Ukraina halqına bergen antqaına sadıq qalğan ukrain zabitni atıp ölüdirdi. Facia Novofödorovka köyündeki Saq aviabazasınıñ 3-cı yataqhanesiniñ binasında yüz berdi. Elâk olğan zabit Ukraina Silâlı Quvetleriniñ Arbiy-Deñiz Quvetleriniñ arbiy qısımlarından birisinde hızmet ete ve Ukraina qıtasına ketmege azırlıq köre edi.
Onıñ arqadaşını Ukraina Silâlı Quvetleriniñ arbiy qısımınıñ operativ ştabınıñ zabiti Yermolenko Artem Volodımırovıçnı canavarcasına köteklep, rusiyeli orduları qısımına alıp kettiler. Al-azırda o Qara deñiz Flotunıñ taqiqat bölüginde buluna.
Bunı Ukraina Mudaafa Nazirliginiñ matbuat-hızmeti tasdıqladı. Mında öldürilgen ukrain zabitine bir qurşun köküsine, digeri – közüne urulğanı aqqında bildirdiler.
Öz başına tayinlengen Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı bildirgeni kibi, yerli uquq qorçalayıcılarnıñ bergen malümatlarına köre, garnizon patruliniñ arbiy hızmetçileri bu gece huliganlar tarafından Qırım ğarbındaki arbiy qısımlarınıñ KPP ve garnizon yataqhanesiniñ ücümını qaytarğan ekenler.


text:
Qırım.Aqiqat muhbiri, Kyivde «Amerika evi» medeniyet merkezinde dekabrniñ 12-sinde üç sabıq siyasiy mabüs, qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev, Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnen körüşüv yapıldı, dep bildire .
«Umumiy insan aqları beyannamesi»niñ 70-nci yıllığına bağışlanğan tedbirni Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Ukrainadaki elçisi Mari Yovanoviç açtı.
«Bugün siz Qırımda yaşaysız – 4 yıl evel yapılğan işğal neticesinde esasiy aqlarıñız ücümlerge oğraylar. Rusiyeniñ mahsus hizmetleri, işğalge qarşı er angi narazılıqnı bastırmaq içün keniş mıqyaslı qorqutuv kampaniyasını başladılar», – dedi o.
Yovanoviçten soñ qırımtatar milliy areketiniñ liderleri çıqış yaptı. Olar, nasıl etip siyasiy mabüs olğanlarını ikâye etip, bütün istegenlerniñ suallerine cevap berdiler.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim ettiler. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.
Halqara teşkilâtları, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri oña qarşı bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda mayıs 30-ında eki qırımtatar faalini tutıp aldılar - Lütfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyevanı. Olarnı yasaqlanğan timsalât numayışında qabaatlaylar. Zudiyevanı Canköyde tuttılar, Saliyevanı ise Bağçasarayda
Lütfiye Zudiyeva - uquq qoruyıcı, cemaat jurnalisti ve “Qırım birdemligi” birleşmesiniñ faali. Mümine Saliyeva - “Qırım balalığı” teşebbüsiniñ koordinatorı ve ekinci Bağçasaray “Hizb ut-Tahrir” davasınıñ iştirakçisiniñ qadını. Mayıs 30-ında aqşam rusiye quvetçileri bir qaç saatlıq sorğudan soñ eki faalni de yiberdi.
Qırımtatar faali Mümine Saliyeva, rusiye quvetçileri onı siyasiy sebepler ile taqip ete, dep tüşüne.
Bu Qırımda faallerge, silâsız qarşılıq köstergenlerge, aqiqatnı yarımadada ve onıñ tışında tarqatqanlarğa basqı yapmaqnıñ bir yoludırMümine Saliyeva
- Men Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine köre qabaatlanam. Bu - Facebook ağında 2013 yılı yasaq etilgen “Hizb ut-Tahrir” timsalâtınen derc etilgen malümat, amma olar kiminki olğanını men öyle de körmedim. Bu mayıs 31-inde mahkeme oturışında belli olacaq. Şübesiz, men qabaatımnı qabul etmeyim. Men añlayım, bu Qırımda faallerge, silâsız qarşılıq köstergenlerge, aqiqatnı yarımadada ve onıñ tışında tarqatqanlarğa basqı yapmaqnıñ bir yoludır. Böylece, men bunı özüme, aqayıma, bütün faallerge ve umumen Qırımdaki bütün qırımtatarlarğa basqı kibi körem. Sorğu vaqtında advokatım yoq edi. Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri, protokolğa advokatlar kelmedi dep yazılsın, dediler. Amma advokatlar mında bir qaç saat turğanları şimdi belli oldı.
Qırım advokatı Emil Kurtbedinov, Lütfiye Zudiyevanı memuriy tevqif astında tutmağa Rusiye qanunlarına köre aqları yoq, dep ayta.
Lütfiye Zudiyevanı memuriy tevqifinen cezalap olamaylar, çünki onıñ dört balası bar, olardan üçü - kiçik yaştaEmil Kurtbedinov
- Bu maddege köre meni de eki kere qabaatlağan ediler, men 10 ve 5 kün oturğan edim. Mayıs 31-inde saat 10:30 Kiyev rayon mahkemesinde mahkeme oturışı keçirilecek. Qayd etmege isteyim, Lütfiye Zudiyevanı memuriy tevqifinen cezalap olamaylar, çünki onıñ dört balası bar, olardan üçü - kiçik yaşta. Mahkeme tek para cezasını maküm ete bile - 1000 rubleden 2000 rublege qadar. Daa bir qayd - qadınlarğa üç yarım saat devamında advokatlarnı yibermey ediler.
Qırım advokatı Edem Semedlâyev, böylece Rusiye quvetçileri faallerni tenbilley, dep tüşüne.
Bu eki qadınnıñ tutulması, tamam qadınlarğa qarşı yañı basqı dalğası başlanğanını köstereEdem Semedlâyev
- 20.3 maddesine binaen çoqusı alda cemaat faallerini qabaatlaylar, oña köre zenaatdaşım Emil Kurtbedinovnı ve daa çoq yaş faal qırımtatarlarnı da qabaatlay ediler. Men bellesem, Ekstremizm ile küreş merkezi böyle malümatnı çoqtan taptı ve kerekli vaqıtqace onı tuta. Bu eki qadınnıñ tutulması, tamam qadınlarğa qarşı yañı basqı dalğası başlanğanını köstere. Bugünki adise, rusiye quvetçileri bir şeyden saqınmaycağını köstere. Ebet, Rusiye akimiyeti bütün qırımtatarlarnı, bütün faallerni oturtıp olamaz. Onıñ içün böyle qarışıq çarelerni köre: birisini oturta, birisini Qırımdan çıqmağa mecbur ete. Adam başqa Qırımda qalıp olamasın ve mından ketsin dep şarait yaratalar. Onıñ içün, ebet, böyle memuriy davalardan soñ çoqusı dayanmayıp, kete. Bunı ihtar kibi körmek mümkün. Bu birinci alâmet.
2019 senesi mart 27-sinde apis etilgen üç aqaynıñ tuvğanı Fatime Yanikova, Lütfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyeva öz faaliyetini devam eteceginde emin.
Halqımıznı qorquzmaq pek qıyın, biz başımızdan çoq şey keçirdik ve, belki de, daa keçirecekmizFatime Yanikova
- Olar “Qırım birdemligi”niñ koordinatorları, Mümine - “Qırım balalığı”nıñ koordinatörı. Ümüt etem ki, olar devam etecek, toqtamazlar, çünki bu bizge kerek, bizim balalarımızğa kerek. Soñki malumatqa köre, rusiye quvetçileri endi 170-ge yaqın balanıñ babasını tutıp aldı. “Qırım balalığı” bu balalarğa bayram yapa. Yaqında Ramazan ayı şerefine restoranda siyasiy mabüslerniñ qadınları ve balaları içün bayram yapıldı. Men öz balalarıma deyim, aqaylarnı aqsız alıp kettiler ve yaqında yibererler, olar ümüdini kesmesin ve dua etsin dep. Qayd etem ki, olar balaları içün cinayetçi degil, olar qaramanlar… Halqımıznı qorquzmaq pek qıyın, biz başımızdan çoq şey keçirdik ve, belki de, daa keçirecekmiz.
2019 senesi martta qırımtatar faali Lütfiye Zudiyeva Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde “Qırım birdemligi” nasıl peyda olğanı aqqında aytıp bergen edi:
“2014 yıldan soñ tek qırımtatarlar degil de, amma yarımadanıñ başqa sakinleri de tintüv, tevqif, mahkemeler adiy bir şey olğan şaraitke oğradı. Bugün, bellesem, tuvğanlarına apis ya da mahkeme mevzusı toqunmağan iç bir qırımtatar qorantası qalmadı. Devamlı basqı şaraitinde 2016 senesi aprel ayında siyasiy mabüslerniñ apayları ve advokatlarınıñ birleşmesi peyda oldı, olar ayda bir kere körüşip, mahkeme qararlarını muzakere etmege ve yapılacaq adımlarını tüşünmege añlaştı. Birinci körüşüvde 12-15 adam bar edi, bir qaç aydan soñ nice adamlar kele edi, olarnıñ arasında tek siyasiy mabüslerniñ soyları degil, lâqayt olmağan qırımlılar da. Böylece bu körüşüvler uquq qoruyıcı toplulığına çevirildi, onıñ adı da “Qırım birdemligi” qoyuldı”, - dedi Lütfiye Zudiyeva.
Malümatname: Rusiye quvetçileri mayısnıñ 30-nda eki qırımtatar faalini tuttı: aq qorçalayıcı ve cemaat jurnalisti Lütfiye Zudiyevanı ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyevanı. Olar bir qaç kere halqara meydançıqlarında yarımadadaki basqı aqqında ikâye ete edi. Keççe qadınlarnı yiberdiler. Ekisi de Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden qabaatlana – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
En Yakın ŞOK Çorum Mağazaları
- A101 Çorum Akşemsettin Mağazası
- A101 Çorum Alaca Mağazası
- A101 Çorum Bahar Mağazası
- A101 Çorum Bayat Mağazası
- A101 Çorum Çiftlik Mağazası
- A101 Çorum Eşref Hoca Mağazası
- A101 Çorum Hacı Bektaşi Veli Mağazası
- A101 Çorum İkbal Mağazası
- A101 Çorum İnci Mağazası
- A101 Çorum İpekli Mağazası
- A101 Çorum İskilip Mağazası
- A101 Çorum Kafkas Mağazası
- A101 Çorum Kargı Mağazası
- A101 Çorum Melikgazi Mağazası
- A101 Çorum Osmancık Mağazası
- A101 Çorum Osmancık Mağazası
- A101 Çorum Şenyurt Mağazası
- A101 Çorum Sungurlu Mağazası
- A101 Çorum Sunguroğlu Mağazası
- A101 Çorum Üçtutlar Mağazası
- A101 Çorum Valikonağı Mağazası
- A101 Çorum Yıldızhan Mağazası
- BİM Çorum Adliye Mağazası
- BİM Çorum Akşemseddin Mağazası
- BİM Çorum Albayrak Mağazası
- BİM Çorum Ata Caddesi Mağazası
- BİM Çorum Bağcilar Mağazası
- BİM Çorum Bahabey Mağazası
- BİM Çorum Bahar Mağazası
- BİM Çorum Bahçelievler Mağazası
- BİM Çorum Bayat Mağazası
- BİM Çorum Binevler Mağazası
- BİM Çorum Bişkek Mağazası
- BİM Çorum Buhara Mağazası
- BİM Çorum Çağdaş Mağazası
- BİM Çorum Cemilbey Mağazası
- BİM Çorum Çevreyolu Mağazası
- BİM Çorum Denizhan Alaca Mağazası
- BİM Çorum Devane Mağazası
- BİM Çorum Dr.Sadik Ahmet Mağazası
- BİM Çorum Emniyet İskilip Mağazası
- BİM Çorum Eşref Hoca Mağazası
- BİM Çorum Fatih Mağazası
- BİM Çorum Fevzi Çakmak Mağazası
- BİM Çorum Gülabibey Mağazası
- BİM Çorum Gülnihal Mağazası
- BİM Çorum GünhanAlaca Mağazası
- BİM Çorum Hacettepe Sungurlu Mağazası
- BİM Çorum Hastane Mağazası
- BİM Çorum Hitit Mağazası
- BİM Çorum İkbal Mağazası
- BİM Çorum İskilip Mağazası
- BİM Çorum Kafkas Mağazası
- BİM Çorum Kale Osmancik Mağazası
- BİM Çorum Karakol Sungurlu Mağazası
- BİM Çorum Kargi Mağazası
- BİM Çorum Köroğlu Mağazası
- BİM Çorum Lise Osmacik Mağazası
- BİM Çorum Mecitözü Mağazası
- BİM Çorum Mehmet Akif Ersoy Mağazası
- BİM Çorum Milönü Mağazası
- BİM Çorum Mimarsinan Mağazası
- BİM Çorum Osmancik Caddesi Mağazası
- BİM Çorum Özgür Evler Mağazası
- BİM Çorum Şenyurt Mağazası
- BİM Çorum Siteler Mağazası
- BİM Çorum Tavukluk Mağazası
- BİM Çorum Uğurludağ Mağazası
- BİM Çorum Ulukavak Mağazası
- BİM Çorum Yeniyol Mağazası
- BİM Çorum Yildizhan Alaca Mağazası
- ŞOK Çorum Adnan Özejder Mağazası
- ŞOK Çorum Alaca Denizhan Mağazası
- ŞOK Çorum Alaca Yildizhan Mağazası
- ŞOK Çorum Alperen Mağazası


text:
Ukraina gimni azat etilgen Qırım ve Aqyarda em de Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde yañğıraycaq, dep ayttı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yanvarniñ 15-nde, memleketniñ devlet gimni redaktirlengenine 26 yıl tolğanını izaatlar eken.
«Donetsk vilâyetiniñ Pokrovsk şeerinde balalar Ukraina gimnini bütün samimiyet ve isteknen icra etkenlerini pek yahşı hatırlayım. Böyle anlar ukrain gimni Donetsk ve Lugansk, Aqmescit ve Aqyarda illâ ki yañğıraycağına olğan inamnı qaviyleştire», – dep yaza Poroşenko özüniñ Facebook saifesinde.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Aqyar devlet memuriyetiniñ reis muavi Elimdar Ahtemovnıñ aytqanına köre, bücet müessiselerniñ hadimleri öz aylıqlarını işhaneleriniñ kassalarında alacaqlar.
«İnsanlar saqınmasın, aqça PrivatBanktan berilmeycek, – dedi o. – Şimdi bizde eki vekâletli bank bar – ÇBRR ve Deñiz bankı. Bücet müessiselerine ödevlerini olarnıñ yardımınen keçirecekmiz».
O şunı da qayd etti ki, Aqyarda olğan Sberbank ve VTB ukrain bölükleri Rusiye territoriyasında qaydından daa keçmediler.
Yerli akimiyet insanlarğa aylıqlarnı bergan soñ, ticaret ağlarında rusiye rubleleriniñ zaruriy miqdarı olacağına ümüt ete. Al-azırda ise Aqyarnıñ tükân, restoran ve diger ticaret merkezlerinde insanlardan rublelerni qabul eteler, amma qaytımnı grivnanen bereler.


text:
Mayıs 1-de Qırım insan aqları kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov Qızıltaş (Krasnkamenka) qasabasında apiske alınğan musulman Refat Alimovnıñ qorantasını ziyaret etti.
Refat Alimovnıñ em tuvğanları, em dostları Qırım insan aqları kontakt gruppasınıñ koordinatorı ile körüşmek içün keldiler. Abdureşit Cepparov kelgenlerniñ aytqanlarını diñlep qayd etti ve ilerideki adımları boyunca tevsiyelerde bulundı.
Aprel 12-de Federal havfsızlıq hızmeti Refat Alimovğa qarşı cinaiy iş açtı, amma Refatnı apiske alğan soñ aprel 23-te qorantasını haberdar ettiler.
Refatnıñ anası Emine Lümanovanıñ aytqanına köre, aprel 18-de saba erte oğluna kölmeklerini yuvmaq içün uyandı. Çamaşırlarnı asmağa çıqqanda azbarlarına üç maşina yaqınlaşqanını kördi. Bular Rusiye uquq qoruyıcıları edi.
Rusiye uquq qoruyıcıları oğlan yaşağan evde tintüv keçirgenler. Onıñ sistem blokunı, diniy filmler olğan disklerni alıp, Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresine alıp ketkenler. Al-azırda o Aqmescitte SİZOda yata. Refat Rusiyede terrorist sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüv ile şeklene.
«Oğlumnıñ bir qabaatı yoq. Onı babasız östürdim. Olarnı bir özüm terbiyeledim, üç balam bar – eki qızım ve oğlum. Saba işke ketip, aqşam qayta edi. Aytılğan teşkilâtlarğa ne vaqıt barsın, bilmeyim. Balam SİZOda yata, bağımız yoq demem mümkün, bir şeyler yollaymız», – dep ayta Emine Lümanova.
Oğlannıñ iş yerinden kelgen hasiyetname anasınıñ sözlerini isbatlay, o, bütünley işke dala edi. Ticaret vekili olaraq çalışıp fayda ketire, işdeşleri ürmet etile ve tertip-nizamnı bozmay edi.
Refatnıñ köydeşleri de oğlan aqqında tek müsbet şeyler aytıp, oña qoltutmaq içün imzalarını toplağanlar.
Refatnıñ anası pek qasevetlene, o hastadır. Oğlu – qorantasını baqa.
Bu sene fevral 12-de mında yerli musulman cemiyetiniñ 53 yaşındaki iştirakçisi Enver Bekirovnıñ evinde tintüv olıp keçti. O, Emine Lümanovanıñ üç doğmuş ağası ola. «Oğlum Enver dayısı oña tek yahşı şeylerni ögretkenini ayta edi – içki içmemek, ibadet etmek, vicdanlı olmaq», – dep paylaştı körüşüvde Refatnıñ anası.
Soy-soplarınıñ aytqanına köre, şimdi apiste yatqan genç Rusiye Federatsiyası Anayasasınıñ 51-inci maddesini, «İç kimse özüne, ömür arqadaşı ve federal qanun belgilegen eñ yaqın tuvğanlarına qarşı malümat bermege mecbur degil» kibi aqqını, qullana.
Abdureşit Cepparov bildirdi ki, Refat Alimovnıñ işi Qırım insan aqları kontakt gruppasınıñ nezareti altında bulunacaq. «Sizge yardım etmek içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dep vade etti o apiske alınğan oğlannıñ soy-soplarına.


text:
Rusiyeniñ "Yujnaya" taşıyıcısı şirketi, aprel ayında Qırımda "Aqyar - Aqmescit - Kezlev" ekspress poyezdiniñ yürip başlaycağını ilân etti.
Bunımartnıñ 16-sında taşıyıcınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Aprelden başlap yarımadada şeerler arasında eki qolay elektrik poyezd qatnap başlaycaq. Olar Aqyar ve Kezlev şeerleri arsında yürecek", - haber ete matbuat hızmeti.
Şirketniñ malümatına köre, poyezdler künde üç kere Bağçasaray, Aqmescit ve Saqta toqtav yapıp qatnaycaq.
"Yol ücreti - 250 rublege yaqın. Aqyardan Aqmescitkece 30 daqqalıq yol, Kezlevden Aqmescitkece 27 daqqalıq. Soñki turaqqa qadar 2 saat 40 daqqa", - bildirdiler taşıyıcınıñ matbuat hızmetinde.
Martnıñ 7-sinde ilhaq etilgen Qırımnıñ Keriç şeerinden qomşu Rusiyeniñ Krasnodar ülkesiniñ Anapa şeerine elektrik poyezdni yiberdiler.
Dekabrniñ 23-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçken köpründe poyetlerniñ yürmesini başladı.
Keriç köpründen keçken ilk 100 rusiye poyezdi 85 biñ yolcunı taşıdı.
QMC prokuraturası Keriç köpründen ilhaq etilgen Qırımğa Ukraina devlet sıñrından adamlarnıñ qanunusız keçirilmesi sebebinden cinaiy dava açtı.


text:
Ukrainada aprelniñ 1-nde aqşam 794 COVID-19 koronavirus hastası (vaqtınca işğal etilgen topraqlar sayılmay) qayd etildi. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
«Umumen Ukrainada COVID-19 hastalığından 20 kişi vefat etti. Umumen 13 insan endi tüzeldi. Tekrar yapılğan laborator tedqiqi virusnı tapmadı», – dep aytıla haberde.
Aprelniñ 1-nde saba Ukrainada 669 COVID-19 hastası bar, dep haber etilgen edi.
Dünyada aprelniñ 1-ne qadar 911 biñden çoq COVID-19 hastası qayd etildi, 45 407 insan vefat etti, 191 biñden çoq tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
- 0
+
- Дapaжa:
- Oлий TaълиM
- Myaллиф:
- Tanimov Sh.
- ЙўHaлиши:
- ИлMий-TaълиMий
- Haшp эTилraH йили:
- 2019
- HaшpиëT:
- NDPI tipografiya
- Caҳифaлap coHи:
- 74
- ЯpaTилraH BaқTи:
- 2020-03-26 15:12:22
"Milliy ǵárezsizlik ideyası» páni dáslep, ideya hám ideologiya tuwralı, olardıń tariyxıy, filosofiyalıq tamırları haqqında tereń bilim beredi. Bul óz gezeginde bul túsiniklerdiń mazmunın, olardıń dóretiwshilik hám wayrangerlik qásiyetleri, insaniyat rawajlanıwı ushın unamlı hám unamsız bolıwı, ǵárezsizlik ideyasınıń dóretiwshilik mánisi, ǵárezsizliktiń eń muqaddes qádriyat ekeni, onı abaylaw, saqlaw,qorǵaw hár birimizdiń wazıypamız ekenligin ańlawǵa járdem beredi.
Ideyalar tuwralı bilimlerge insaniyat tarıyxınıń eń qádimgi dáwirlerinen baslap úlken itibar berilgen. Bul atamanıń mazmun, mánisi «ideya» túsinigi arqalı beriledi. Ideya grekshe «idea» sózinen alınǵan bolıp «obraz», «sırtkı kórinis» degen mániske iye. Rawajlanıw barısında bul túsiniktiń mazmunı ózgerip barǵan hám filosofiya tarıyxında hár qıylı mániste isletilgen."


text:
«Batkivşçına» firqası Qırım teşkilâtınıñ yolbaşçısı Andriy Sençenkonıñ fikirince, Qırım Devlet Şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov yarımadanıñ işğaline 2013 senesi küzde azırlıq körmege başlağan edi.
Bunı Tsentr jurnalistskih rassledovaniy bildire.
«Bilem ki, Kiyevdeki Maydan vaqialarından evel, oktâbr-noyabr aylarında, Vladimir Konstantinov (2013 senesi küzde – Qırım Yuqarı Radasınıñ spikeri) Moskva ziyaretinden soñ Qırım Yuqarı Radasınıñ uquq hızmetiniñ reberini çağırıp, 1954 senesiniñ seneti boyunca («Qırım vilâyetini Rusiye Sovet Federativ Sotsialistik Cumhuriyetinden Ukraina Sovet Sotsialistik Cumhuriyetine berilmesi aqqında» seneti, – muar.) bütün vesiqalarnı ketirmege rica etken edi. Bese-belli, bunı azırlay ediler», – dep ayttı Andriy Sençenko.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Telekörüv ve radiyoyayınlav meseleleri boyunca Ukraina Milliy şurası provayderlerge ATR qırımtatar telekanalına qol tutmağa ve yayınlarınıñ Ukraina kabel ağlarında temin etmege çağırdı.
Bunı Milliy şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Böyle bir göñülli areket Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ealisine, hususan tuvğan toprağında zulumğa rastkelgen qırımtatar halqına Ukraina media saası onıñ söz serbestligi ve mustaqilligi ğayelerinde oña qol tutqanını kösterir», – deyler mında.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavınıñ toqtatılması mümkün. Eger de telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre matbuat vastası olaraq qayd etilmese, işi toqtatılacaq.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir


text:
Qırım musulmanları Diniy İdaresiniñ informatsion-neşriyat bölüginiñ reberi Emir-Asan Ümerov, noyabr 22-de Qırım müendislik-pedagogika universitetinde keçirilgen, “Qırımda milliy kütleviy matbuat vastaları (KMV): tarihı, ananeleri, perspektivaları” II milliy-ameliy Konferentsiyasında iştirak etti. Konferentsiya devamında Emir-Asan Ümerov, Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adından tedbir iştirakçilerine selâmlar yolladı, teşkilâtçılarğa teşekkürler bildirdi ve semereli çalışmalar tiledi.
Emir-Asan Ümerov: “Qırım musulmanları Diniy İdaresi, “Hidayet” gazetası ve “İkmet çoqrağı” mecmuasınıñ tesisçisidir. Mezkür neşirler rus ve qırımtatar tilinde çıqa. Qırım Müftiligi milliy degerliklerniñ populârlaştırıluvı içün çalışa ve ileride de bu yönelişni devam etecek”, dep ayttı.
Bundan da ğayrı, Emir-Asanov Ümerov, Qırım müendislik- pedagogika universitetiniñ Qırımtatar filologiyası, tarihı ve Qırım etnoslarınıñ medeniyeti İlmiy-tedqiqat İnstitutı ile işbirlikte qırımtatar tilini edebiy normağa ketirmek teklifinen bulundı.
Konferentsiya çerçivesinde, iştirakçiler maruzalarnı diñledi ve milliy KMV ait olğan bir sıra meselelerni muzakere ettiler. Bu cümleden, neşirlerniñ populârlaştırıluvı, tirajlarnıñ arttırıluvı, oquyıcılarnıñ diqqatını celp etilüvi, tele- ve radioyayınlarında milliy yayın efir vaqıtınıñ arttırıluvı, milliy neşirlerde çalışqan jurnalistlerge destek kösterüv ve statuslarınıñ yükseltilüvi, milletlerara dostane munasebetlerniñ pekitilüvi, Qırım etnik neşirleriniñ inkişafı içün yañı şekillerniñ qıdırıluvı ve darqatıluvı kibi mevzular muzakere etildi.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
30 may könne “Tatarstan Yaña ğasır” televizion kompaniäse “Mordoviä tatarları” isemle yaña ber fil'm kürsätte. Mondıy fil'mnar älegä qadär töşerelgäne yuq ide. Bu Bötendönya tatar kongressı töşerä başlağan “Tatar awazı” isemle qısqa metrajlı fil'mnar seriäsınnan berençe fil'm. Älbättä, 20 minutlıq fil'mğa küp närsäne sıydırıp bulmıy. Uzğan iyül ayında Tatarstan televizionçıyları şundıy küp material töşergännär ide – ul materialdan, hiçşiksez, 2 säğätlek fil'm da eşläp bulır ide. Mordoviä tatarlarınıñ tormışınnan qayber möhim momentlar töşep qalsa da, bu fil'm bik qızıqlı bulıp çıqtı.
Operator bik osta itep Mordoviä tabiğateneñ matur küreneşlären, tatar awılların, keşelären töşergän. Mordoviäda yäşäwçe iñ kürenekle tatar keşeläreneñ kübese bu fil'mğa eläkte – qayberlärenä süz dä birelde, qayberläre fil'mda berniçä sekundqa bulsa da, kürenep qaldı. Saranskida eşläwçe “Tatarstan“ säwdä yortı häm aña nigez saluçı eşmäkär Şämil Bikmaevqa ayırım ber syujet bağışlanğan ide.Fil'mda ataqlı Azyurqa awılınıñ uramnarı, mäçetläre, keşeläre kürsätelde, Azyurqa mäktäbendä xicab kiep utırğan uquçı qızlar da, Mordoviä möftie Räşit xazrät Xalikov ta interv'yu birde. Uzğan yılda Saranskida Bötendönya tatar kongressı yärdäme belän bastırılğan “Tatar-mişär ruxi mirası” kitabı da fil'mğa elägep qaldı.Fil'mda Lämberä awılınıñ “Umırzaya” ansamblenä küp iğtibar birelgän. Şulay uq fil'mdağı bik küp küreneşlär Lämberä rayonınıñ 70 yıllığı bäyrämennän. Qayber kürenekle tatarlar belän häm Mordoviä başlığı Niqolay Merquşkin belän interv'yular näq şul bäyräm barışında yazıldı: sälämätlek ministrı Rafael' Aşirov, respubliqa başlığınıñ administratsiäsendä möhim urın biläwçe Näzıyf Yenaleev häm Agrar institutı direktorı professor Şämil Axmetov. Mordoviänıñ iñ köçle awıl xucalığı citäkçese, tatar xatın-qızınıñ ğourulığı, Adilä Färit qızı Kolesnikova da kürsätelde.
Fil'mda Taqtaşnıñ şiğırlärennän özeklär uqıla bardı, “Umırzaya” ansambleneñ qartlar gruppası başqarğan ozın köylär işetelep tordı. Fol'klor digännän, Eduard Kasıymovnıñ “Qoyaş kön dä çığa” digän kitabınıñ töp geroe bulğan Abdulla Krotov ta fil'mğa töşerelgän. Abdulla abıydan 50-60 yıllarda 50 dän artıq borınğı tatar xalıq cırları yazılğan bulğan. Abdulla abıy, tatar fol'kloristikasınıñ tere legendası, suqır buluına karamastan, 86 nçı yäşendä buluına karamastan, İsa awılında yalğız yäşäwenä karamastan, xäzer dä optimist, xäzer dä akkordeonın qulına totıp, kamera qarşında cırlarğa äzerlegen kürsätte.Mordoviä tatarlarınıñ ğorurlığı, Tatar Tawlası awılınnan 5 tuğan köräşçe sport masterları Xalilovlar – Qasim, Fatix, Şämil, Änwär, Malik ta fil'mda üz süzlären äyttelär. Şämil Xalilov, Mintimer iseme Mordoviä tatarlarında bötenläy bulmasa da, üzeneñ onuğına Tatarstan prezidentı Şäymiev xörmätenä Mintimer iseme quştırğanın äytte.Lämberä rayonı mädäniät xezmätkärläre bu fil'mnı videomagnitofon yärdämendä qarap çıqtılar häm xäzer üzläreneñ tä'sirläre belän urtaqlaşalar. Berençe süz Lämberä tatar mädäniätı üzäge direktorı Räşidä İpqayıwağa.
– Sez xäzer Mordoviä tatarları turında fil'm baqtığız. Närsä äytäläsez?
– Fil'm bezgä bik oşadı. Bez xezmätkärlär män bergä baqtıq. Bik zur räxmätläremne äytäsem kilä Tatarstan Respublikasına, Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı, Rinat Zinuroviç Zakirovqa, tatar xalqıbıznı şatlandırğan öçen. Bügen min böten tatar xalqım isemennän zur räxmätläremne citkeräm sezgä Tatarstanda yäşäwçe bezneñ tatar millätebez. Bez sezdän yıraqta yäşäsäk tä, küñellärebez bergä. Bez telibez, Mordoviäda yäşäwçe tatarlar, bu fil'mnı Rossiänıñ böten töbäklärendä kürsätsä idelär. Kürsä idelär bezneñ Mordoviä tatarların niçek yäşilär. Beraz ozınraq bulsa fil'm tağı yaqşı bulır ide. Bezneñ bit xezmätebez bik küp, küp eşlänä. Biredä inde bik qısqa ğına bötenese kürsätelä, monarğa da inde bik şat bez, räxmät sezgä.
Bu Lämberä tatar mädäniätı üzäge direktorı Räşidä İpqayıwa ide. Xäzer süz “Umırzaya” tatar xalıq cır häm biyu ansamblenıñ citäkçese Failä Ravilovağa.
– Berençedän, Mordoviäda yäşägän tatarlarnıñ tarixların quzğattılar. Häm dä alarnıñ tormışların, bik uñışlı tormışların kürsättelär. Miña fil'm bik oşadı. Bik yaqşı bulır ide, ägär mişär tatarlarınıñ ğoref-ğadätlären tiränräk kürsätsä idelär.
Bu “Umırzaya” ansamble citäkçese Failä Ravilova ide. Lämberä tatar mädäniätı üzäge metodistı, Mordoviä tatarlarınıñ tanılğan cırçısı Al'fiä Maksimova şulay äyte:
– Miña bik oşadı. Tatarlarıbıznı kürsättelär, Mordoviä tatarların. Kürsennär barısı da respublikabıyzda da, kürsennär, şto şandıy Mordoviä tatarları bar, şto şandıy ansamblebıyz “Umırzaya” bar. Bik matur, räxmät kürsätüçelärgä dä, tözüçelärgä dä.
Bu cırçı Al'fiä Maksimova ide. Lämberä awılında bik küptännän inde muzıqa mäktäbe eşläp kilä. Berniçä yıl elek şul muzıqa mäktäbeneñ direktorı itep Rafael' Avyazov bilgelände. Ul Lämberä muzıqa mäktäbeneñ direktorı itep quyılğan berençe tatar keşese buldı. Rafael' üze dä cırlar yaza häm “Mordoviä tatarları” fil'mında işetterelgän “Äy, Lämberä” cırın da ul yazğan.
– Rafael', sez xäzer genä Mordoviä tatarları turında fil'm baqtığız. Üzegezne dä kürdegez, üzegezneñ yırığız da anda sezneke yañğıradı. Sezneñ nindi süzläregez bar bu fil'm turında?
– Berençedän, fil'mnı töşerüçelärgä bik zur räxmät äytkem keli. Monda bez kürdek awıllarnı, bik küp tatarlarnı, qaysıların bez, Lämberä rayonında yäşäp, qaysı awıllarda bulğanıbız da yuq, bu xalıqnı kürgänebez dä yuq. Alarnıñ tırışlığın, xezmätçänleklären bu fil'mda kürdek. Üzebezneñ ansambl' turında ber-ike süz äytkem keli. Ansambl' 34 yıl eşli i här waqıtta bik küp xalıq yöri bezneñ ansambl'ğa. Yaña cırlar, üzebezneñ babaylarnıñ, äbilärneñ borınğı cırların notalarğa yazıp ansambl'da öyrätep cırlıybız, säxnägä küçeräbez. Lämberä rayonında bik zur muzıykal' mäktäp eşläp bara. Şunda bez üzebezneñ ölkän äbilärebezne, babalarıbıznıñ cırların notalarğa salıp keçkenä balalarğa öyrätäbez. Alar, öyrätep, üzläreneñ balalarına öyrätep qalsınnar – şunıñ öçen tırışabız, eşlibez.
Bu Lämberä awılı muzıqa mäktäbe direktorı, kompozitor Rafael' Avyazov ide.
Şulay itep, Lämberä awılı mädäniät xezmätkärläre Bötendönya tatar kongressı başlap cibärgän fil'mnar seriäsınnan berençe fil'm bik uñışlı buldı dip äytälär. Tizdän bu fil'mnı Mordoviänıñ da ber televizion kanalı kürsätäçäk. “Mordoviä tatarları” fil'mı Atyur'yewo rayonı Teneş awılı yanında töşelergän aq atnıñ yögerüe belän başlana. Şul uq aq at belän betä dä. Mordoviä tatarlarınıñ da kiläçäge şul awıl atı kebek progresstan çittä qalmasa ide.
Azatlıq Radiosı öçen Mordoviädan İrek Bikkinin.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde “Merhametlik lâlesi” aktsiyasınıñ neticeleri çıqarıldı. “Balalarnıñ ellerinen ve büyüklerniñ eyi niyetinen yapılğan merhametlik” şiarı astında ötkerilgen aktsiya 2020 senesi dekabr 10-26 künleri keçirildi. Tedbirde iştirak etmek içün Aqmescit şeer mektepleriniñ talebeleri davet etildi, olar aktsiyanıñ timsali olğan lâleni öz ellerinen yaptılar, bundan soñ el işi lâleler satışqa çıqarıldı. Umumen, bir yarım biñ lâle yapıldı. Lâleler Aqmescitniñ memuriy müessiselerinde, “Aşan”, “Tsentrum” kibi ticariy merkezlerde satıldı. Eki aftalıq hayriye aktsiyasında 120 biñ ruble toplanıldı.
Toplanğan paralar ağır hasta balalarnıñ tedaviylenüvine yollanılacaq.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi aktsiyanıñ teşkil etilüvinde ve keçirilüvinde yardım etken Aqmescit şeer memuriyetiniñ başlığı Yelena Protsenkoğa, Aqmescit şeeri tahsil ve medeniyet hadimlerine, Aqmescit rayon memuriyetiniñ başlığı Dionis Aleksanov ile muavini Ruslan Yakubovğa, V.İ. Vernadskiy adına Qırım federal universitetiniñ rektorı Andrey Falaleyev ve onıñ yardımcısı Ervin Musayevge, ressamlar Ayşe Dere, Elzara Seydametova, Madina Abdullayevağa, destek köstergen göñülliler taqımına ve aktsiyada iştirak etken er kesge teşekkürini bildire.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımda Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen qırımtatar faali Server Mustafayev ukrain ve halqara uquq imayecileri, siyasetçi ve faallerge muracaat yazaraq, siyasiy qabaatlavlarnen tutulğan Qırım sakinlerine qol tutmaq kerekligini qayd ete.
Qırımtatar faali yazğan mektübini halqqa «KrımSOS» cemaat teşkilâtı bildirdi.
«Bizler defalarca aytqan zorbalıqsız küreş içün bugünki kerçek ayatta bizler serbestlikten marum etilemiz ve, afsus ki, bazen ayatımızdan da. Faqat bizim teslim olmağa aqqımız yoq, çünki pek çoq şey yaptıq, çoq şey coydıq, ileride de bizni çoq şey bekley», – dep qayd ete Server Mustafayev.
O, Qırımda repressiyalarğa qarşılıq köstermek ve zarar körgen Qırım sakinlerini qorçalamaq içün çetel mutehassıs ve siyasetçilerinden ükümet tışında çalışacaq iş gruppası teşkil etmek kerekligini qayd ete.
«Men bizim halqımıznen Qırımda qabaatsız olğan sakinlerniñ aqqını qorçalağanda biri-biri deñiştirip çalışabilecek pek çoq faal qaldırıp ketkenimden memnünim. Bağlar qoğtı, leyhalar bitti dep bellemeñiz, lütfen. Deñiştirilmeycek insanlar yoq denilmesin, olar yerine başqaları kelir. Men özümni de doğrulıq ve adalet oğrundaki küreş meydanından silip atmayım», – dep qayd ete Server Mustafayev.
Mayısnıñ 21-nde Qırımda «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar musulmanı Edem Smailov tutulıp alınğan edi. Olarnıñ işi Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işi»nen birleştirildi.
İyünniñ 14-nde Krem nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasarayda tutulğan qırımtatar faali Server Mustafayevniñ tevqif muddetiniñ uzatıluvınen bağlı adliyeci şikâyetini red etken edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye tahqiqatı, Qırım yalısı yanında zapt etilgen deñizcilerniñ tevqifini 2019 senesi iyül 29-ına qadar uzatmağa şefaat ete. Bu aqta Rusiye advokatı Sergey Badamşin Facebookta haber etti.
Bundan ğayrı, advokatnıñ aytqanına köre, Rusiye tahqiqatı, ukrain deñizcilerniñ davası boyunca azırlıq tahqiqatınıñ müddetini üç ayğa, yani avgustnıñ 25-inece uzattı.
Sıñırlayıcı tedbirlerniñ uzatılması boyunca mahkeme oturışı aprelniñ 17-sinde keçirilecek.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Qırım Yuqarı Radasınıñ sabıq reisi Anatoliy Gritsenkonı saylavaldı raqiplikten çıqardılar. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, avgust 26-da Qırım Apellâtsion mahkemesi Qırım «Devlet şurası» saylavlarından Anatoliy Gritsenkonıñ namzetini alıp taşladı.
Qayd etmeli ki, Gritsenkoğa qarşı mahkeme davası eki kere açtırılğan edi. Er sefer dava açtırğanlar yeñgen edi. Gritsenko saylav komissiyasına bütün malümatnı bermegen eken.
«Firqa cedvelleri boyunca Anatoliy Gritsenko «Spravedlivaya Rossiya» firqasından namzet köstergen edi. Qırımda yolbaşçısı olğan «Patriotı Rossii» firqasından dava açtırılğan edi. Gritsenko majoritar okrug boyunca namzet köstergen edi, №12 bölge boyunca namzet köstergen «KPRF» namzeti Oleg Popov ekinci mahkeme davasını açtırdır», – dep bildirdi Qırım.Aqiqat mühbiri.
Anatoliy Gritsenko qayd etilgende mesülietke çekilmegenini bildirdi, çünki oña nisbeten çıqarılğan mahkeme davasınıñ maddesi Ukrainada 2014 senesi fevral ayında lâğu etilgen edi.
Böyle etip, Anatoliy Gritsenko Ukraina qanunları boyunca mesülietke çekilmegen şahıs olaraq tanıla.
Kommunistler firqası ve «Patriotı Rossii» firqasınıñ namzetleriniñ fikirince, on yıl keçmegence Anatoliy Gritsenkonıñ mesülieti deñişmey qala.
Qırım mahkemecileri Anatoliy Gritsenkoğa qarşı mahkeme davalarını qanaatlendirip, onıñ Qırımnıñ Yedi Quyu rayonındaki №12 majoritar okrugı boyunca namzetini çıqardı. Mahkeme toplaşuvlarınıñ ekisi de salı künü, avgust 26-da, olıp keçti.
Anatoliy Gritsenkonıñ temsilcileri mahkeme qararına şikâyet etecek olalar.


text:
Kreml nezareti altındaki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi «26 fevral işi»niñ oturışuvını prokurornıñ kelmegeni ve advokatniñ meşğul olğanı sebebinden saat 16:30ğa avuştırdı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa rusiyeli Azatlıq Radiosınıñ muhbiri haber etmekte.
2015 senesinde bir gruppa qırımtatar faallerine qarşı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlatıldı. Olar kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Saq rayonınıñ Cağa Quşçu (Ohotnokobo) köyünde noyabr 20-sinde 10-ıncı sınıf talebesi, derste yaramayıp, vefat etti. Bunı, cumaaqşamı künü Qırım Tasil, İlim ve Gençler Nazirliginiñ matbuat hızmeti, "İnterfaks" rusiye agentligine bildildi.
Bu malümatnı "VKontakte" içtimaiy ağnıñ qullanıcıları da tarqattı.
Matbuatqa köre, ölüm sebebi yürek hastalığı ola bile. Keçingen talebeniñ beden medeniyeti dersinden boşatuv vesiqası bar edi.
Matbuat hızmeti cinayetçilikni red etti ve, balanıñ şahsiy kederleri sebep olmaq mümkün edi, dep tüşüne: yaqında talebeniñ babası elâk oldı.
"Qırım gazetası", talebe derste esini coydı, dep haber etti. Sınıfdaşları, onı ellerine alıp, emşirege alıp ketti, amma o tek nefes aldı ve çıqarıp olamadı.
Bu malümatnıñ resmiy tasdıqı şimdilik yoq.
Noyabr 13-ünde ilhaq etilgen Qırımda "Artek" bala lagerinde Dağıstandan kelgen 15 yaşındaki qızçıqnı yuqudan soñ ölü taptılar. Qırım ve Aqyarda Rusiye tahqiqat komitetiniñ ilk bergen malümatına köre, aqşam o yuqlamağa yattı, saba ise ölü tapıldı.


text:
Free Crimea leyhasınıñ müellifi, siyasiy tehnolog Taras Berezovets dey ki, Ukraina mustaqillik Künü Qırım sakinleri vatanperverlik duyğularını gizlemek zorunda qaldılar.
Bunı o Qırım.Aqiqatnıñ mahsus leyhası - «Qıtadan hayırlavlar» - çerçivesinde qayd etilgen video muracaatında ayttı.
«Sizler bugün vatanperverlik duyğularını gizlemege mecbursıñız, ve mavı-sarı bayraqlar bütün Ukrainada, evlerde, balkonlarda ve maşinalarda asılsa, siziñ yürekleriñizde olar daa ziyade dalğalanacaqlar», – dedi Berezovets.
Onıñ aytqanına köre, «Donbasstaki cenkke baqmadan, Ukraina Qırım sakinlerini unutmay ve olarnıñ azat etilmesini talap etecek».
Ukrain bayramı munasebetinen Qırım.Aqiqat mahsus leyhağa başlay – «Qıtadan hayırlavlar». Kün devamında Qırım.Aqiqat siyasetçi, memur, siyasetşınas ve jurnalistlerniñ yarımadada yaşağan qırımlılar içün qayd etken video muracaatlarını aydınlatacaq. Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev, Ukrainanıñ Avropa insan aqları mahkemesi işlerinden ükümet vekâletlisi Boris Babin ve Qırım kurort sabıq naziri Aleksandr Liyevniñ muracaatları endi aydınlatıldı.


text:
Saq rayonınıñ Frunze adına quşçulıq zavodı yaqın vaqıtta işini toqtata bile. Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkenine köre, 300 işçiniñ aylığı eki ayğa yaqın berilmey turdı.
Oktâbr 8-inde olar, reberler vaziyetni añlatsın talabınen memuriyet binasınıñ yanına keldi.Keçken ay müessisede işçilerniñ kütleviy qısqartuvı keçti.
“Bizim hocalığımızğa endi 89 yıl! O ilerley edi, amma, apansızdan, 2014 senesinden başlap biz kimsege kerekmey olıp qaldıq. Topraq ve boğdaynı tutıp aldılar, ayvanlarnı aşatmağa şey yoq, tavuqlar ölüp kete! Er şeyni tutıp aldılar. Şimdi iç bir şey kâr ketirmey! Ebet, kâr ketirmeycek, çünki er şey aç öle. Er şey yoq etile. Aselet yoq etile”, - dey çiftlikniñ işçisi Yekaterina Bondarenko.
İşçiler haber etkeni kibi, üç ay evelsi olar, tuvar ve tavuqlarnıñ yemi yetmemezligine oğradı. Mal-süt fermasınıñ başı Galina Romançenko añlatqanına köre, bu, bu yılnıñ qurğaq mevsiminen ve para berilmegeninen bağlı.
Aynı bu sebepten, işçilerniñ aytqanına köre, quşçulıq fabrikası mal-mülküniñ bir qısmı endi satıldı.
“Bir afta devamında tavuqlar iç bir şey aşamağan. Yımırta ucuzlandı. Bugün menim kümesimde yımırta olmadı, amma kümesimniñ 14,5 biñ tavuğı bar. İşte, sayıñız - 0%. Evelde semerelilik 96-97% edi. Şimdi ise - sıfır!”, - dep aytıp berdi dep aytıp berdi fabrika hadimi Viktor Konnov.
İşçiler bir saattan çoq memüriyet binasınıñ yanında turdı, amma olarğa reberlerden iç kimse çıqmadı. Memuriyette bunı, başlıqlar Aqmescitte müşaverede buluna dep añlattılar.
Qırım.Aqıqat hadimine, vaziyet tefsirini telefon bağı ile bermege de red ettiler. Müessiseniñ qapatılması aqqında resmiy haber olmadı.
2015 senesi sentabr ayında Rusiye Maliyeviy nezaret hızmeti, Frunze adına quşçulıq zavodında 20 million rublelik maliyeviy qanun bozuluvını meydanğa çıqardı. Quşçılıq fabrikasınıñ müdirinen bozuluvlarnı yoq etmek buyruğı berildi


text:
Audio
Bolarnıñ barısına da, Yäsir Arafatnıñ Gaza sızığındağı iminlek öçen cawaplı töp citäkçe itep üzeneñ tuğannan tuğanın Musa Arafatnı bilgeläwe säbäp buldı. France Press agentlığına yullağan belderüendä äl-Aqsa fidailäre törkeme, üz höcümnäre belän Arafatnıñ şuşı qararına qarşı buluın kürsätergä teläwen belderde. Şuşı suğışçan törkem, Arafatnıñ üz Fatax xäräkätenä yaqın torsa da, andağı fälästin radikalları 60 yäşlek Musa Arafatnı Gaza sızığınıñ iminlek başlığı itep bilgeläw İzrail säyäsätenä qarşı toru eşenä yardäm itmiäçäk digän fiker belderä. Alar anı ğomumän, fälästin idaräsendä çäçäk atqan rişwätçelek häm qodaçılıq simvolı itep kürä. Arafatnıñ üz tuğanın şundıy yuğarı urınğa bilgeläwe belän kileşmi, yäkşämbedä fälästin idaräseneñ yar buyı sağı başlığı Cuma Ğäli dä üz urınınnan kitüen belderde. Şulay itep, Arafat xakimiateneñ nigeze qaqşıy başlap, bu anda tirän ber krizis çığuğa säbäp buldı. Üz eşen barı tik uzğan noyäbrdän birle genä başqarıp kilgän premyer-ministr Äxmät Qıray da Arafatqa, bu eşennän kitü üteneçe belän ğariza tapşırdı, läkin fälästin citäkçese älegä monı kire qaqtı. Düşämbedä premyer-ministr üzeneñ şul telägen yänä qabatladı.
Audio, Äxmät Qıray
"Min premyer bularaq üzemneñ eştän kitüem xaqında ğariza birdem, min monı, räis Arafatqa mäğlüm säbäplär arqasında yazma ğariza yullawımnı yänä ber qabatlıym häm raslıym, ä ul säbäplär şul - fälästin cirlärendä xaos häm qanunsızlıqnıñ cäyelüe" dip añlata üz qararın fälästin premyer-ministrı Äxmäd Qıray. Anıñ süzlärençä, şul ğarizağa älegä yazma cawap alınmağan.
Audio, Äxmät Qıray
Düşämbedä Yäsir Arafat kierenkelekne beraz yomşartu maqsatında, tuğanın bilgeläw turındağı bäxäsle qararın ğämäldän çığardı häm Gazadağı ğomumi iminlek öçen cawaplı başlıq itep yañadan general Ğäbdelrazaq Mäcäyde rasladı. Ä ul isä şunda uq üzeneñ Arafatqa tuğrılığın belderep bolay dide.
Audio, Ğäbdelrazaq Mäcäyde
"Qorallı köçlärebezneñ şaqtıy ğına tarixı bar, Fälästin häm anıñ xalqı öçen bez küp närsä eşlädek häm eşlibez dä. Xäzer dä, ütkändäge tösle ük bez Arafat ğalicanäpläre citäkçelegendä eşlibez häm bu kiläçäktä şulay däwam itäçäk" di Gazadağı ğomumi iminlek başlığı general Ğäbdelrazaq Mäcäyde.
Kärim Kamal


text:
Boeing 737 Max qabat oça başladı
Yözlärçä keşe ülgän ike zur qazadan soñ bu tip oçqıçnıñ hawağa kütärelüe tıyılğan ide
AQŞnıñ Boeing şirkäteneñ 737 MAX oçqıçı, modelendäge texnik citeşsezleklär säbäple kilep çıqqan ike zur hälakättän soñ, täwge tapqır hawağa kütärelde. Andağı berençe yulçılar massaküläm mäğ’lümat çaraları wäkilläre ide.
İndoneziyädä 2018nçe yılda kilep töşkän Boeing 737 Max oçqıçında 189 keşeneñ ğomere özelde. Uzğan yıl Êfiopiyada şundıy uq model’ oçqıçnıñ qazasında 157 keşe hälaq buldı.
Bu ike waqıyğadan soñ böten dön’yada 737 MAX törendäge oçqıçlarnıñ barısı angarga quyıldı.
20 ay däwam itkän tikşerenülärdän soñ AQŞ federal’ aviaśiyä oyışması oçqıçlardağı citeşsezlekneñ beterelüen belderde. Alarnıñ ışanıçlı buluın äyttelär häm bu model’lärneñ oçuına röxsät birelde.
Boeing 737 Maxnıñ täwge oçışı Dallastan Oklaxomanıñ Tulsa şähärenä yasaldı. Yulçılıq problemasız ütte. Oçqıç berençe kommerśiyä reysın isä 29nçı dekabr’dä başqaraçaq.