text:
Rusiyede koronavirusnen hastalanğanlarnıñ sayısı 50 biñni aştı, dep bildirdi koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabı. Umumen qırğınlıq başlağanından berli 52 763 insan hastalandı, 29 433-ü Moskvada hasta oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qırğınlıq başlağanından berli memlekette 456 insan (51-i bir künde) vefat etti. 3873 kişi tüzeldi.
Koronavirus hastaları Rusiyeniñ bütün regionlarında qayd etildi. Hasta sayısına köre ilk onğa Moskvadan ğayrı Moskva vilâyeti (5959), Sankt-Peterburg (1973), Nijegorod vilâyeti (860), Kömi Cumhuriyeti (507) kirgenler.
Rospotrebnadzor malümatına köre, Rusiyede aprelniñ 21-ne qadar 2,14 milliondan çoq koronavirus testi yapıldı (bir künde +90 biñ test).
Operativ ştab malümatına köre, yañı koronavirus hastalarınıñ 45%-ından çoqunıñ klinik hastalıq alâmetleri yoq edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
Herson vilâyetiniñ akimiyeti bildirgeni kibi, energetikler dekabr 31 künü «Kahovka – Titan» yolağınıñ tamir işlerine başlaycaq.
«Ukrenergo» devlet şirkeiniñ haber siyaseti idaresiniñ reberi Zinoviy Butse bildirgenine köre, Herson ve Odessa tamir brigadaları işni yarınğace bitirmeli», – denile memuriyetniñ saytında.
«Cenübiy energosistema tamir brigalaları zaruriy şeyler ile teminlegen ve bozulğan tiremeniñ tamirine endi başladı. Obyektte zaruriy işlerni 24 saat içinde becermeliler», – dep bildire şirketniñ matbuat hızmeti.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Böyle malümat Rusiye ombudsmenniñ saytında yerleştirilgen.
"Rusiye Federatsiyasınıñ İnsan aq-uquqları boyunca vekili adına, şu sırada, diger memleketler devlet hızmetçileri adından yapılğan, Ukraina Yuqarı Şurası deputatı Mustafa Cemilev Rusiye Federatsiyasına kirmesine red etilüvi boyunca olğan muracaatlar şu adiseniñ ögrenilmesine esas yarattılar", - dep aytıla resmiy malümatta.
İnsan aq-uquqları boyunca vekili Rusiye Federatsiyasınıñ mahsus organlarına malümat soratmalarını yolladı. Al-azırda M. Cemilev Rusiyege kirmesine red etüv içün kösterilgen esaslar ögrenile.
"Vekilniñ nevbetteki areketler bu teşkerüvniñ neticelerine sıq bağda olmaqtalar", - dep, aytıla haberde.
Mayısnıñ 3-nde Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmediler. Bu sebepten qırımtatarlar Ermeni-Bazarda (Armânsk), sıñırda, narazlıq aktsiyasını keçirdiler.
Birazdan Qırımnıñ Baş prokurorı Natalya Poklonskaya Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa "ekstremizm faaliyetiniñ musaade etilmegeni" boyunca ihtarnı beyan ettirdi, böyle etip, Meclis itaat köstermese, teşkilâtnıñ faaliyeti yasaq etilecek ve Meclis yoq etilecegini bildirdi. Bundan soñra aktsiya iştirakçileri mahkeme olundı ve neticede 10 biñ rublelik cöremeler tayin etildi.
Mustafa Cemilev öz aq-uquqlarını Avropa mahkemesinde qorçalaycağını bildirdi.


text:
Şeerler arasında yürgen trenler, artıq saatte 100 km suratınen yürecekleri sebebinden «Qırım demiryolları» yañı areket cedvelini qabul etecek. Bunı muessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Demiryol naqliyatınıñ yañı areket cedveli 2017 senesi yanvar 26 kününden başlap amelge keçecek ve trenlerniñ areketi saatte 100 km qadar tezleşecegini esapqa alacaq», – dep bildirile.
Berilgen malümatqa köre, Aqmescit-Canköy, Aqmescit-Aqyar tarafına yürgen trenlerniñ yolda keçirecek vaqıtları 1 saat 50 daqqağa azlaşacaq.
Bundan evel Qırımda demiryolunıñ büyük tamir işi yapılacağı aqqında haber etilgen edi. Böylece, alqa yollar yerine eklenmesiz çıtalar qoyulğanı ve neticede trenlerniñ suratı saatte 120 kilometrge qadar arta bilecegi aytıla edi.
Müessisede qayd etkenlerine köre, «eklenmesiz çıtalar Krasnopartizanskaya-Yefremovskaya, Yefremovskaya-Elevatornaya, Elevatornaya-Prolötnaya aralıqlarında, Krasnopartizanskaya, Yefremovskaya ve Elevatornaya stantsiyalarında qoyulacaq».
2014 senesi mart 26 künü Kremlge bağlı olğan Qırım parlamenti tarafından «Qırım demiryolları» devlet müessisesi teşkil etilgeni aqqında haber etilgen edi. Yarımadada demiryol naqliyatınıñ işini teminlegen şirket, müessise ve teşkilatlarnıñ mülkü bu qurulışnıñ idaresine keçti.


text:
«İslâm devletiniñ» boyevikleri Suriyeniñ Palmira şeerinde antik abidelerniñ saqçısını, atiqiyatçıni idam ettiler. 82 yaşında Haled Asaadnıñ başını kesip attılar, vucudını şeerniñ baş meydanında antik sutun üstüne astılar.
Bu aqta BBCge Abidelerniñ qoruvı boyunca Suriye müessisesiniñ başı Maamun Abdulkarim bildirdi. Bundan evel Asaadnı bir qaç afta qıynağan ediler, dey Abdulkarim.
Neşirniñ malümatına köre, Palmirada yarım asırdan ziyade çalışqan Haled Asad, UNESKO asabalığı cedveline kirgen şeer «İslâm devleti» boyevikleri tarafından zapt etilgende, esirlikke tüşti. Şeerniñ zaptından soñ 400-den ziyadet insan öldürildi. Boyevikler bir qaç antik eykelni, eki musulman dürbesini bozdı ve, bazı qaynaqlarğa köre, qadimiy şeer boyunca mina qoyğanlar.


text:
#Liberatecrimea halqara areketiniñ faalleri Rusiniñ Estoniya elçihanesi ögünde Qırımda tevqif etilgen advokat Emil Kurbedinovğa qoltutuv aktsiyasını keçirdi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev Facebookta haber etti.
«İrlandiya, Büyük Britaniya, Frenkistan, Poloniya, Avstriya, Latviya, Litvaniya, Estoniya, Lüksemburg, Belçika ve Ukrainadan #Liberatecrimea halqara areketiniñ faalleri Rusiyeniñ Estoniya elçihanesi ögünde canlı zıncırğa tizilip, narazılıq aktsiyasını ötkerdi ve Qırım, qırımlı advokat Emil Kurbedinov, ukrainalı siyasiy mabüsler ve ukrainalı cenk esirleriniñ azat etilmesini talap ettiler!!!», – dep yazdı o.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 7-nde qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı 5 künge tevqif etti.
Kurbedinov 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca (natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) apiske alındı. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
Daa soñra jurnalist Anton Naumlük bildirdi ki, Rusiye politsiyasınıñ mayorı Ruslan Şambazov apiske alınğan advokat Emil Kurbedinovnıñ «ekstremizm» yazılarını Facebookta sahte saifeni qullanıp qıdırdı.
Emil Kurbedinovnıñ advokatı Aleksey Ladin Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde çıqışta bulunıp, cinayet olmağanı içün dava qapatılmalı, dedi. Ladin 2013 senesi Qırımda «Ukraina uquqı bar edi, oña köre bu timsaller yasaq altında degil. Cinayet işlemek kibi bir niyet de yoq edi», dep hatırlattı. Mahkeme adise eski olğanına baqmadan, memuriy davanı qapatmaq muracaatını red etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Mart 19 künü İstanbul şeherinde olğan patlav neticesinde, 5 insan elâk oldı, olarnıñ arasında özüni patlatqan adam, eñ azı 36 yaralanğan, olarnıñ arasında 12 adam çetel memleket vatandaşlarıdır.
Bundan evel Doğan agentligi bergen haberlerge köre, İsrailniñ üç vatandaşı zarar kördi. Tasdıqlanmağan malümatlarğa binaen, yaralanğan ecnebiyler arasında İrlandiya, Almaniya, İslandiya, İran, OAE - niñ vatandaşları bar. Belli olğanı kibi, olardan bazıları kritik alda qalmaqta.
İstanbuldaki Ukraina baş konsuıl bildirgenine köre, yaralanğan adamlar arasında Ukraina vatandaşları yoqtır.
Frenkistan tışqı işler nazirliginiñ naziri Jan - Mark Eyro, soñki vaqialarnı «qorqaq ve yüreksiz», - dep adlandırğan, Amerika Qoşma Ştatları, Türkiye halqına öz taziyelerini Twitterde bildirdi.
İstanbuldaki ücüm Ankarada olğan terakttan soñ nevbetteki oldı. Mart 13 aqşam, Türkiye paytahtı Ankara şeherinde patlav neticesinde eñ azı 37 insan elâk olğan. Bundan üç afta evel aynı şehede buna beñzegen ucum yapılğan edi, o vaqıt 29 adam vefat etken. Eki terakt içün, mesülietni öz boynuna Türkiyede yasaq etilgen «Kürdistan iş fırqası» teşkilâtından çıqqan «Kürdistan azat etüv qırğıyleri» adlı gruppirovkası aldı.


text:
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov yarımadada nefaqa ve para yardımınıñ berilmesi ile bağlı meseleni yanvar 23-ke qadar al etmege avale etti. Bunı o Qırım «Nazirler şurasınıñ» toplaşuvında çarşenbe künü, yanvar 21-de, bildirdi.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Aksönovnıñ bu avalesini Qırım emek ve içtimaiy qoruv «nazirligi», Hazine idaresi ve Nefaqa fondu aldı.
«Müessise hadimlerine vazife: bugün «soñuna qadar» çalışmaq. Mesele çezilmese, men işte sabağa qadar oturam. Yardım kerek olsa, men federal nazirlernen bağlanırım. Cuma kününe qadar mesele al etilmeli, para berilmeli», – dedi Sergey Aksönov.
Onıñ qayd etkenine köre, qarardan ziyade çalışqan hadimlerni para mukâfatı bekley.
Malüm ki, işğal etilgen Qırımda yalıñız nefaqa ve para yardımı degil, aylıqlar da berilmey.
Yanvar 21-de Qırım maliye «naziri» Vladimir Levandovskiy bildirdi ki, Qırımda aylıqlar berilmegeniniñ sebebi Qırımnıñ bücet sistemasınıñ Rusiye standartlarına keçüvi ile bağlı.
Aqımdaki seneniñ yanvar ayınıñ soñuna qadar Qırımdaki bücet teşkilâtlarınıñ hadimleri aylıqlarını tolusınen alacaqlar, – dedi o.
2014 senesiniñ soñuna Qırım müessiseleriniñ aylıqlar borcu 241,5 mln. rubleni teşkil etti. Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov borclarnı 2015 senesi başlanmazdan evel ödemege vade etken edi.


text:
Mahkeme «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca yaqalanğanlarnıñ biri olğan Muslim Aliyevniñ şikâyet arizasını lâğu etti, bu aqta onıñ qızı Gulsum Aliyeva bildire.
«Er vaqıt olğanı kibi, «mahkeme» başlanğıç mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip qaldırdı, şikâyet arizası qanaatlendirilmedi», – dep yazdı Gulsum Aliyeva.
Bunen beraber, Aliyeva ilân etti ki, Muslim Aliyev Aqmescit SİZO-sında 2016 senesi dekabr 8-ge qadar bulunacaq.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Refat Alimov 2016 senesi aprel ayında rusiyeli uquq qoruyıcılar tarafından aynı «Hizb ut-Tahrir» ile bağlı olğanında şeklenilip, yaqalandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Büyük Britaniyanıñ Birleşken Milletler teşkilâtındaki daimiy temsilcisi Matthew Rycroft Rusiye dünya toplulığından daa ziyade ayırılğanını ayttı. Böyle beyanatnı o BM Telükesizlik şurasında Suriye boyunca Frenkistan ve İspaniya tarafından teklif etilgen rezolütsiya leyhasına Rusiye temsilcisi veto qoyğan soñ seslendirdi.
«Rusiye ayırılmağa devam ete. Beklenmezden degil. Olar Halepte hastahanelerni, mektepleri, qabaatsız canlarnı yoq eteler. BM Telükesizlik şurasında veto aqqınen suriyelilerniñ ümütini yoq eteler», – dep yazdı Britaniyalı diplomat öz Twitter saifesinde.
BM Telükesizlik şura toplaşuvınıñ soñunda Rusiye elçisi Vitaliy Çürkin, oktâbr ayı devamında şuranıñ reisi olup, Suriye prezidenti Başer Asad rejiminiñ temsilcisine söz berdi. Bundan soñ meclis iştirakçileriniñ çoqusı salonnı terk etti.
Bundan ögüne oktâbr 8 künü BM Telükesizlik şurasınıñ rezolütsiyasını Rusiye blok etken edi. Şu rezolütsiya Suriyedeki Halep şeeri üzerinde arbiy uçuşlarnı ve uçaq darbelerini yasaqlamaq kerek edi. Rezolütsiya leyhasını Frenkistan ve İspaniya diplomatları beraberlikte azırlağan ediler. Leyhanı Frenkistan Tışqı işler naziri Jean-Marc Ayrault taqdim etti.
Frenkistan-İspaniya leyhasına Telükesizlik şurasıñ 11 azası, şu cumleden Ukraina da qoltuttı. Eki aza bitaraf qaldı, olardan biri de – Çin. Leyhağa qarşı Rusiyeden qayrı Venesuela da rey berdi, lâkin Rusiyeniñ reyi eñ emiyetli oldı, çünki o Telükesizlik şurasınıñ daimiy azası ola.
Evelleri bu afta AQŞ devlet kâtibi John Kerry Frenkistan Tışqı işler naziri Jean-Marc Ayrault ile körüşüv keçirmezden ögüne Rusiyeniñ Suriyede yapqan areketleri, yani barışıqlı suriyelilerniñ bombalanması, arbiy cinayetler olaraq taqiq etilmek kerek olğanlarını beyan etken edi. Rusiye TİN vekili Mariya Zaharova AQŞ devlet kâtibiniñ bu sözlerini «propaganda» kibi adlandırdı.


text:
Kosovoda fäxeşxänälär un märtäbä artqan
Xoquq yaqlawçı Amnesty İnternational oyışması, Kosovoda xatın qızlar häm bäliğ bulmağan qızlar belän satu itü çäçäk ata dip belderä. Xoquq yaqlawçılar mäğlümätenä qarağanda Kosovoda qollıqqa töşerelgän xatın-qızlar tapşırıla torğan fäxeşxänälär dürt yıl yeçendä un tapqır artqan. Xäzerge waqıtta Kosovoda 200 fäxeşxänä sanala. Anda yörüçelär arasında BMO politsiäse xezmätkärläre häm tınıçlıq saqlaw köçläre. Kosovoğa fäxişälärne Moldaviädän, Ukrainadan, Rumıniädän häm Bolğarstannan kiterälär.


text:
Aqmescitte Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve onıñ imayesine işiniñ malümatı ile tanışuv müddetini 2015 senesi dekabr 4-ne qadar qısqarttı. Bunı Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Bugün Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde taqiqatçınıñ Ahtem Çiygoz ve onıñ imayesine işiniñ malümatı ile tanışuv müddetini 2015 senesi dekabr 4-ne qadar qısqartmaq aqqında şefaatını baqtılar. Taqiqatnıñ bildirgenine köre, Çiygoz aselet işniñ 24 cıltı ile tanışuv müddetini uzattıra. Şimdilik imayesi tek altı-yedi cıltnı ögrendi. Öyle aşıqmaq kerekmi, evel taqiqat uzattırıla edi, añlaşılmay», – yazdı o Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, Çiygoznıñ 2015 senesi yanvar 29-da yaqalanuvından evel oña qarşı delillerni bergen gizli şaat bar eken.
«Mahkemeci qararnı oqup Çiygozndan «Er şeyni añladıñızmı?» sorağanda, o: «Añlaşılmazmı? Başqa qarar alsa ediñiz, mında menim yerimde siz olur ediñiz», – dedi Celâl.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde noyabr 17 künü Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ ceza qararı boyunca mahkeme toplaşuvı keçti, neticede apis müddetini 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzattılar.


text:
Canköy - Keriç marşrutınen ketken eletrik poyezd, Bagerovo qasabası yanında demir yolunı keçip turğan adamnı urdı. Bu aqta Qırım FVN bildirmekte.
"Canköy - Keriç eletrik poyezd, 25 yaşındaki oğlannı, Bagerovo köyüniñ sakinini urdı, genç o zaman demir yolunı belgilenmegen yerde keçe edi. Poyezd maşinisti adamnıñ apansızdan peyda oluvına birden qarşılıq kösterip ve 300 tonnalı poyezdni toqtatıp yetiştirmedi. Oğlannı eki qırılğan ayaqnen merkeziy rayon hastahenesine alıp kettiler", - denile beyanatta.
Müessisege köre, oğlan Bagerovo qasabası ve Büyük Onlar köyü arasındaki 79-ıncı kilometrde uruldı. Adise yerine polis hadimleri bardı.
İyün 5-inde Novofödrovka-İslâm Terek stantsiyalarınıñ arasında elektrik poyezd aqaynı urdı, o birden keçindi.


text:
ЯpдәM:İnterwiki
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
İnterwiki yäki Telara sıltama — berär Wikipedia mäqäläsennän şul uq turında başqa teldäge Wikipedia mäqäläsenä bağlanışnı añlata. Şulay uq bu terminnı qaywaqıt Wikimediä proyektları arasında bağlanışlar öçen dä qullanalar.
Telara sıltamalar Monobook tışlawında sul yaqtağı Başqa tellärdä isemle tezmädä kürsätelä. Alarnıñ küreneşe tışqı sıltamağa oxşaş.
2013 yıldan İnterwikilär Wikidata bitendä östälä: terkälgän qullanuçı sul yaqta urnaşqan "Sıltamalar östäw" yazmasına basqannan soñ Wikidata bitendä tatarça mäqäläneñ isemen östi ala, yäki redaktsiäli.
Elekke ısulYзrәpTү
Wikipediä'dä telara sıltamalar bolay kertelä:
- [[tel kodı:Mäqälä başlığı]]
wä mondağı tel kodı ul tel isemeneñ ISO 639 buyınça 2-xärefle qısqartması. Tatarçanıñ qısqartması – “tt”, Törekçäneñ – “tr”, İnglizçäneñ – “en”, Almançanıñ – “de”, w.b.ş.
Bit azağında
[[en:Wikipedia:Interlanguage links]] kertep qaldırğanda, İngliz Wikipedia'da yazılğan «Wikipedia:Interlanguage links» atlı mäqälägä bäyläneş sul tirädä «Başqa tellärdä: English» itep kürsätelä.
Bu bäyläneşlär mäqälä eçendä tügel, alar cıyılıp bitneñ «Başqa tellärdä:» isemle tirädä kürsätelä.
- Üteneç: Telara läñkerlärne bitlärneñ «Monı da qara» isemle bülegenä kertmä zinhar, mäqälä azağında ğına yatsınnar.
Mäten eçendä urnaştıruYзrәpTү
- Bit bäxäse wä Meta bitlärendäge mäten eçendä telara läñker ğädäti länker kük kürenä.
- Ğädäti mäqälälärdä isä telara läñker alda quyıla torğan östämä ikenoqta belän yasala:
[[:en:Ghabdulla Tuqay]]itep kertelgän läñker bolay kürenä: en:Ghabdulla Tuqay.
- yä ki Ğabdulla Tuqay turında
[[:en:Ghabdulla Tuqay|İnglizçä mäqälä]]itep kertelgän läñker bolayraq kürener: İnglizçä mäqälä.
Ayırım tellär turındaYзrәpTү
Qıtay tele ike älifbada bar (ğadí wä ğädäti), wä alarğa läñker beraz başqaçaraq yasala.
Başqa telle Wikipedia'lar belän eşläw turında kübräk mäğlümät Wikipedia:Wäkilçelek wä Wikipedia:Telara idärä bitlärendä tabıp bula.
Monı da qaraYзrәpTү
- Tel adı qısqartması:
- Läñker:
Üzgärtü: Bit başlaw | Mäqälä isemnäre | Bit üzgärtü | Wikiläşterü | Mäten bizäw | Sıltama | Räsem | Cädwäl | İnterwiki | Wikiara bäy | Maxsus bilge | Formul | Mäqälä bülekläre | Üzgärmälär | Töpçeklär | Soñğı üzgärtülär
Kiñäşlär: Yärdäm:Töslär | İsem yazılışı | Şäp mäqälä yasaw


text:
«Discursus» edebiy agentligi, «Strana» mecmuası ve «E» kitap tükânı «Qırım ukraince» kitabınıñ Kiyevde sentâbr 15 künü keçirilecek taqdimine davet eteler.
Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, kitap – «Novella ukraince» yarışında toplanğan novellalarnıñ cıyıntığıdır.
«Ukraina ve diger memleketlerde yaşağan müelliflerniñ yarımada aqqında şahsiy ikâyeni yazmağa imkânı bar edi. Yekâne talap – adiselerniñ yüz bergen yeri – Qırımdır. Yarışnıñ eñ yahşı novellalarını «Qırım ukraince» kitabına topladılar», – qayd eteler agentlikte.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ davasını Kremlniñ nezaretinde baqqan Aqmescit rayon mahkemesi nevbetteki oturışını ötkerdi. Toplaşuv devamında advokat Mark Feygin, mahkemeci Andrey Kuleşovdan, onıñ eki vatandaşlığı olğanına dair izaat istedi.
Bunı Facebookta mahkümniñ qızı Ayşe Umerova haber etti.
«Advokat Mark Feygin mahkemeci Kuleşov Andrey Sergeyeviçten oñın ekinci ukrain vatandaşlığı olğanına dair añlatuv istegenini beyan etti ve o, eki devletniñ vatandaşı olıp, nasıl etip mahkemeci vazifesini eda ete bilecegini soradı. Sual – onıñ kerçekten ukrain vadandaşlığı barmı. Mahkemeci bu hususta bir de bir añlatuv bermege razı olmadı ve bu cinaiy dava çerçivesinde o iç bir şey añlatmaq mecbur olmağanını dedi», – dep yazdı Ayşe Umerova.
Onıñ yayınlağan video-muracaatında advokat Mark Feygin: «Bizler mahkemeniñ statusı ve onıñ vekâleti aqqında soradıq. Zanımızca, mahkemeci Kuleşov Ukraina vatandaşı ola, buña dair isbatlarımız da bar. «Mahkemecilerniñ statusı aqqında» qanunnıñ 4-ci qısımı, 3-ci maddesine binaen, o aslında vekâletli mahkemeci olmaq mümkün degil ve onıñ İlmi Umerovğa nisbeten adaletli qarar almaq aqqı da yoq. Bu sebepten, biz bundan soñra, Ukrainadan vesiqalarnı qabul etkenimizde, mahkemeci bu davada öz vazifesini munasip şekilde eda etemeceginde kene israr etecemiz», – dep ayttı.
Mahkeme oturışında qabaatlayıcı tarafnıñ şaatları ifade berdi. Mahkeme kelecek afta iyünniñ 21-nde çarşenbe künü, saat 14.30 devam etecektir.
İyünniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı.Er afta çarşenbe künleri mahkeme oturışları olacağı haber etile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
İyül 4 künü saat 14:00-ke ukrain tarafından 9 arbiy adamı elâk oldı, 13 yaralandı. Bunı ATO matbuat merkezi bildire.
Matbuat merkeziniñ malümatına köre, saba saat 9:20-10:45 arasında Slavânsk civarında Karaçun dağında ATO blokpostına ateş açılğan edi. Zarar körgenler aqqında malümat yoq.
Saat 12:00 Zakotnoye köyüniñ ağaç köpürinde «Ural» patladı, bir arbiy adamı yaralandı, denile beyanatta.
Matbuat merkezinde ATO quvetleri angi mesken yerlerinde ve nasıl şaraitlerde telâf körgeni aqqında malümat bermeyler.
İyül 3 künü SNBO terroristlerge qarşı ameliyatnıñ başlanmasından Ukraina şarqında 197 arbiy adamı elâk olğanı ve 655 zarar körgeni aqqında bildirdi.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terroristlerge qarşı ameliyat aprelniñ 15-den keçirile.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti (SBU) Herson vilâyetinde Rusiye Federatsiyasına Qırımnı zapt etmege yardım etken separatistni tuttı. Bunı cumaaqşamı künü, sentâbr 10-da, SBU matbuat hızmeti bildire.
SBU malümatına köre, 2014 senesi fevral ayında cinayetçi «samooborona» bölüklerine qoşulmaq maqsadı ile Qırımğa keldi.
«Kazaklarğa qoşulıp, blokpostlarda silâ ile nevbette tura, ukrain arbiy bölüklerini blok ete, vatandaşlarnı Qırım statusı aqqında qanunsız referendumda iştirak emtege çağıra edi. Çıqışları içün separtist bıltır sentâbr ayında Qırımnıñ sahte akimiyeti tarafından ştandart ile taqdirlenildi», – denile beyanatta.
Herson vilâyetine qaytqanda, Ukraina havfsızlıq hızmeti tarafından yaqalanıldı.
Evinde keçirilgen tintüv vaqtında av tüfegi ve RGD-5 granatası tapıldı.
Oña apis cezası berildi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Petro Poroşenkonıñ bloku»ndan deputat Sergiy Kaplin Ukraina prezidenti baş prokuror Vitaliy Yaremanıñ istifasını imzalağanı aqqında bildirdi.
Bunı deputat öz Facebook saifesinde bildirdi.
Vitaliy Yaremanıñ istifası aqqında resmiy malümat şimdilik yoqtır.
Evel matbuat vastalarında bildirilgeni kibi, Ukraina baş prokurorı Vitaliy Yarema Ukraina Yuqarı Şurasındaki tenqitten soñ prezidentke istifası aqqında arizanı berdi.
Jurnalistlerniñ malümatına köre, üç afta içinde «Petro Poroşenkonıñ bloku» firqasınıñ 39 halq deputatı baş prokurornıñ istifağa yollanılması ile bağlı talapnı imzaladı.
Hatırlatamız, Ukraina Yuqarı Şurasında baş prokurornıñ istifasını yanvarniñ soñunda talap etmege başlağan ediler.


text:
Ankara, martnıñ 3-nde Suriyeniñ şimal-ğarbinde Türkiye arbiyleri yerli ükümet quvetleriniñ uçağını tüşürdi, dep bildirdi.
Türkiye Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, darbeTürkiye quvetleri yolbaşçılığında prezident Başar Asadnıñ ordu mevzilerine qarşı yapılğan ücüm vaqtında endirildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Müessise bildirgenine köre, tüşürilgen uçaq Aero L-39 «Albatros» ola. O, daa Çehoslovakiyada yapılğan edi ve dünyanıñ onlarnen memleketinde, Suriyede de bar, dep qayd ete «İnterfaks».
Bu ay Türkiye arbiyleri Suriye şimalinde Suriye arbiy ava quvetlerine ait eki Su-24 uçağını tüşürdi, dep bildirgen edi.


text:
Äygili Şıñğıs qağannıñ alıp imperiyası qwramına talay türki taypaları kirgeni belgili. Sol taypalardan imperiyanıñ joğarğı bilik buınında qızmet etken tanımal tarihi twlğalar şıqtı. Bwğan wlı qağannıñ senimdi serigi, äskeriniñ bas qolbasşısı bolğan Mwqalı dälel.
Al, Ügedey men Möñkeden keyin imperiya tağına otırğan Qwbılay han zamanında da türki näsildi mıqtılar köp boldı. Qıtay memleketiniñ aumağın negiz etken «YUan'» patşalığın qwrğan Qwbılay däuiriniñ Şıñğıs qağan twsınan köp özgeşeligi bar. Köşpendilikten göri qalalıq basqaruğa beyim bolğan YUan' däuirinde hat-qağaz jazıp, oqımıstılıqpen tarihta qalğan türkiler nedäuir edi. Endi, solardıñ birazına şolu jasap köreyik.
Qwbılay qwrğan YUan' patşalığı kezinde mädeniet, körkemöner, än-jır aytarlıqtay damığan. YUan' däuirinde otız mıñ şumaq öleñ jazılıp qaldırılğan deydi derekter. Bwğan ärine, türki jwrtınan şıqqan qalamgerler de zor üles qosqanı anıq. Solardıñ biri – Qañlı aqını Bwqwm. Aqın 1255-1300 jıldar aralığında jasağan. Onıñ öleñderi köp emes. Biraq, az jazsa da, ataulı qalamger retinde tanılıptı. Aqındığımen qatar ol, kompozitor da bolğan. Bwqwmnıñ Qwbılay ordasına qalay kelgeni turalı mınaday derek aytıladı. Onıñ äkesi Qayranbay Kerey taypasınıñ hanı bolıptı. Şıñğıshan Kerey taypasın jeñgen soñ, balaların twtqınğa alğan. Bwqwm Qayranbaydıñ ekinşi wlı edi delingen. Alayda, bwl jañsaq derek boluı mümkin. Sebebi, ol kezdegi Kerey handığınıñ basşısı Twğırıl han ekeni tarihtan belgili. Sonday-aq, derekterde Bwqwmnıñ on altı jasında-aq, Qıtaydıñ tarihın tolıq bilip, öleñderin jattap alğanı aytıladı. Qalay desek te, qıtay tilinde qalam terbegen aqınnıñ öz däuirindegi üzdik talanttardıñ biri bolğanı dausız.
Qañlıdan şıqqan tağı bir darın iesi – Toto YAqiyawlı. Ol da YUan' däuirinde, yağni 1272-1327 jıldarı ğwmır keşken. Öz ortasına sayasi qayratker, kolbasşılıq dañqımen tanılğan adam. Qwbılay hanğa keñesşi bolğan. Ordanıñ äskeri ister jetekşisi, oñ qol uäzir, Jiyañjı äkimşilik aymağınıñ sol qol uäziri lauazımdarına tağayındalğan.
Şığısta ornalasqan qıtaylar batıs öñirde qonıs tepken türki jwrtı aumağın «Batıs öñir» dep atağan. Sol Batıs öñirdiñ talanttı tumalarınıñ biri – Sağidolla. Derekterde «Batıs öñir aqını Sağidolla» degen atpen qalğan qalamger, 1272 jılı ömirge kelgen. Qaytıs bolğan jılı turalı mälimet joq. Onıñ şıqqan tegi turalı jazılğan derekter de birizdi emes. Ol key jazbalarda qıpşaq, endi birinde mwsılman, tağı bireuinde seyim dep aytıladı. Arğı atası Sarbwqa, bergi atası Alaş dep te jür. Qalay delinse de, Sağidolla YUan' patşalığınıñ dauılpaz aqını äri bilikti kompozitorı sanalğan. Birneşe jinaq ta şığarıptı. Sol kezdegi Juan Uıngan degen zertteuşi Sağidollanıñ şığarmaşılığın bağalay kelip, oğan «aspannıñ boranınday wytqıp, teñizdiñ tolqınınday alaswrıp ketetin, aspannıñ aydaharınday aybat körsetetin, Taysan men Huasan tauınday eñseli, saharanıñ alıp qarağayınday dara twratın» degen sipattama beripti. Büginge deyin aqınnıñ 789 öleñi tabılğan. Onıñ wrpaqtarı da iri ğalım, qalamgerler bolğan.
Dulat taypasınan şıqqan tanımal aqınnıñ biri – Hı Tyantiñ. Bwl adamnıñ türktik atı turalı derek joq. Aqın 1247-1313 jıldarı ömir sürgen. Tuğan jeri bayırğı Üysin ordası atalatın Dwnhuañnıñ şığısı delinedi. Qalamgerdiñ bes kitabı şıqqan. Sonımen birge ol körnekti äskeri qolbası bolıptı.
Qwbılay zamanındağı ataqtı äskeri qolbası äri sayasi qayratkerderdiñ biri – Toto Mazartay balası. Toqtay dep te aytıladı. Daiwñ degen janama atı da bar. Merkit taypasınan şıqqan. 1314-1355 jıldar şamasında ömir keşken. Onıñ oqımıstılığı da bir töbe. Qıtaydıñ klassikalıq şığarmaların sarqa oqığan. Bilim öresi joğarı Toto qıtaydıñ Lyau, Jin, Swñ patşalıqtarınıñ tarihın jazu bwyrığı tüsirilgende, osı auqımdı şaranıñ sarapşı wlığı bolıp tağayındalğan.
Türk näsildi kelesi darındı twlğa – qañlı Särsen. 1295 jılı tuılıp, 1345 jılı qaytıs bolğan. Ol – Bwqwmnıñ wrpağı. Qıtay derekterinde Särsen-Zısan, Naunau dep te ataladı. 51 jasında YUan' patşalığınıñ astanası Hanbalıqta qaytıs boladı. Az ğwmır keşse de artına köp mwra qaldırğan. Biraq, ömiriniñ soñında joqşılıq küy keşipti. Tipti, jerleuge kebin tabılmağan. Särsen aqındığımen qosa tadanttı hatker, (siyalı qauırsınmen jazatın körkem jazu şeberi-redakciya) bolğan. Qıtaylar onı hatkerliktiñ negizin qalap, erejesin jazıp ketken twlğa retinde äli künge esimin ardaqtaydı. «Soltüstikte Zısan, oñtüstikte Jau Mıñjau – eki degdar, qos gauhar» atanğan.
Hatkerlerdiñ qatarına qañlı Bwqanı qosuğa boladı. Ol da Qwbılay qwrğan YUan' patşalığı zamanındağı körnekti körkem jazu şeberiniñ biri. Şansiu degen janama atı bar. Baqılauşı wlıq bolğan. Qıtay mädenieti men ğılımına üles qosqan twlğa.
Hatkerler qıpşaqtardan da şığıptı. YUan' däuirindegi körkem jazu önerine atsalısqandardıñ biri qıpşaq Taybwqa.
Al, aqındar turalı jalğastırar bolsaq, Qarlwq taypasınıñ ökili Taşannıñ soñına mol mwra qaldırğanın köremiz. Onıñ 239 öleñi saqtalğan. Ijı degen qosalqı atı bar aqın qıtay tilinde qalam terbegen. Ol turalı «Taşan än-muzıkağa öte şeber, suırıp salma, bir egey talant iesi» dep bağa berilgen.
Qarlwq taypasınıñ tağı bir tuması Nayjan da aqındığımen közge tüsken. Äueli onıñ şığarmaların jwrt talasa-tarmasa oqığan. Sebebi, aqın halıqtıñ köñil-küyin, auırtpalığın, mwñ-mwqtajın özek etken ölmes öleñ jazğan. Nayjannıñ qazirge deyin 158 öleñi bar. Sonday-aq, ol Onda ejelgi jer şejiresi, qwrılıs şejiresi qatarlı dünieler jazılğan 16 tomdıq mwra qaldırğan.
Kelesi aytulı twlğa – Asabwqa. Qazirgi zaman qıtay tarihşısı Su Bihaydıñ «YUan handığınıñ tarihı» degen kitabı bar. Tarihi derekterge süyenip jazğan avtor sol şığarmasında imperiya gvardiyasınıñ işinde arnayı «qañlı qolı» bolğandığın aytadı. Mine osı jasaqqa qañlı batırı Asabwqa basşılıq etipti. Sonımen qatar, qolbasşınıñ batırlığı men erligin jan-jaqtı bayandağan.
Qañlı taypasınan şıqqan körnekti adamdardıñ biri – Altın Qara aqın. Ol aqın ğana emes, sıqaqşı da bolğan. Alayda onıñ da köp öleñi keyinge jetpepti. YUan' patşalığınıñ tağı şayqalğan twsta ol Toğantemirmen birge teristikke attanğan. Biraq, sodan keyingi tağdırı belgisiz.
Bwlardan özge de batıs öñir aqını Alseyn, qarlwq aqını Jaleş, arğın aqındarı Nağıbay, Janqisa, qıpşaqtan Saban, Dadios, Daduke, Taybwqa tağı basqa qalamgerler bolğan delinedi.
Qısqarta aytqanda, bir ğasırğa juıq bilik jürgizgen YUan' patşalığı däuirinde türk taypalarınan şıqqan talay kemeñger twlğa tarihqa iz qaldırğan. Öz zamanınıñ mädenietine, önerine ülken üles qosqan. Olardıñ halıq aldında, patşa ordasında wlıqtaluı da tegin bolmasa kerek. Sebebi, alıp YUan' imperiyasınıñ tağanın qalağan Şıñğıshan nemeresi Qwbılay da poeziyağa jaqın, tipti örnekti öleñ jazatın adam bolğan. Qalay desek te, qıtay aumağın negiz etip qwrılğan YUan' patşalığı qıtay tarihı men mädenietine ülken serpilis, jañaru jasap ketkeni anıq. Osı bağıtta türki näsilinen tarağan twlğalardıñ ülken üles qosıp, atı ardaqtalıp jatuı sonıñ ayğağı.
Eskertu: Maqalada Qıtay jazbaları, Zeynolla Sänik, Swltan Janbolat, Su Bihay sekildi tarihşı-qalamgerlerdiñ eñbekterinen mälimetter alındı. Sonday-aq, Qayrat Ğabithannıñ audarmaları paydalanıldı.
«The Qazaq Times»


text:
Yañı Zelandiya akimiyeti Yañı Zelandiyadaki eki camige kerçekleştirilgen ücümler neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısı 49-ğa artqanını bildire. Daa 20 kişi yaralandı. Bundan evel elâk olğan 40 insan aqqında haber etilgen edi.
Kraystçerç şeeriniñ merkeziy qısmındaki Al-Nur camisi ve şeer civarındaki camige kerçekleştirilgen ücümni memleketniñ eñ qanlı ücümi dep adlandıralar.
Yañı Zelandiya baş naziri Casinda Ardern ücümni terakt olaraq takbih etti.
«Memleketniñ tarihında eñ qara künlerinden biri», – dedi baş nazir.
Politsiya eñ az dört insan yaqalanğanını bildirdi. Olardan biri martnıñ 16-nda mahkemege çıqarılacaq, onı öldürüvde qabaatladılar, dep bildire politsiya vekili Mayk Buş.
Bundan evel Avstraliya baş naziri Skott Morrison Yañı Zelandiyanıñ Kraystçerç şeerindeki eki camige yapılğan ücüm davası boyunca yaqalanğanlardan biri Avstraliya vatandaşı ola, dep bildirdi.
Atış mesüliyetini öz boynuna alğan insan 28 yaşında avstraliyalı olğanını ayttı. O, ücümni planlaştırmaq ve azırlamaq içün Yañı Zelandiyağa kelgen eken.
Ücüm etken kişi insanlarğa ateş açqanda bunı içtimaiy ağlarda canlı yayında köstere edi.
Politsiya içtimaiy ağlarnıñ qullanıcılarını bu videonı saifelerde paylaşmamağa çağıra, Yañı Zelandiya sakinlerine ise camige barmaqtan vazgeçmege tevsiye etile.
Yerli politsiya komissarınıñ bildirgenine köre, ücümniñ bir qısmı patlavlar olmaq kerek edi. Politsiya hadimleri ücüm etkenlerniñ maşinalarına qoyulğan bombalarnı taptı. Olarnı zararsız alğa ketirgenler.
Memlekette yüksek telüke seviyesi ilân etildi.


text:
Nazirler Şurasınıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Aksönov Qırım keçüv devirde Başqortostandan yardımğa muhtac olğanı aqqında ayttı.
Rustem Hamitov ise «Başqortostan Cumhuriyeti Qırımda fevral-mart aylarında olğan vaqıyalarnı büyük coşqunluqnen qabul etti, Cümhıriyet sakinleri ise «Qırımğa qol tuttuv fondını» açtılar», – dedi.
«Şunıñ içün, Başqortostan olğan yerinde eyi ve sistematik iş olacağında emin oluñız. Biz Qırım ve Belegosrk rayonıñ sakinleri aqıqiy dostlar bir birilerine daima yardım etkenlerini körseterik», – dep vade etti Başqortostanıñ başı.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, eñ yaqın zamanda Ufa-Aqmescit avia yolunıñ açılması, sanatkâr gruppalarınıñ gastrolleriniñ teşkil etilmesi ve Başqortostan balalarnıñ Qırımda raatlanması teşkil etilecek.
Başqortostan tanılmağan Qırım Cumhuriyetinen añlaşma tizmege qorqmağan birinci rus regionı degildir. Tünevin Qırım separatistleri ile añlaşmanı Tver vilâyetiniñ gubernatorı Andrey Şevelöv imzaladı.


text:
Qırımda ve Aqyarda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi vaziyetinde ealini haberdar etüv köçüci sisteması işletildi. Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ saytında berilgen malümatqa köre, dinamiklerden ekimlerniñ tevsiyelerine riayet etip, evde qalmağa çağıralar.
«Mobil kompleksler şeerniñ bütün rayonlarını dolaşa. Sakinlerni haberdar etmek içün bütün bağ kanalları qullanıla. Sevmobayl ve Volnamobayl er kün evde qalmaq ricasınen sms yollay. Künde eki kere bunı soqaqta seslendireler», – dep bildire şeer akimiyeti.
Rusiye kontrolindeki Qırım fevqulâde vaziyetler naziri Sergey Şahovnıñ bildirgenine köre, bildirüv sisteması olmağan yerlerde ealini haberdar etmek içün mobil bildirüv kompleksi qullanılacaq.
Martnıñ 31-nde saba Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus yuqunçına oğrağan ekinci yerli insan tasdıqlandı, dep bildirdi. Böylece, Qırımda 16 kişi qayd etildi. Olardan 14-ü kelgenlerde, ekisi – yerli. Aqyarda 5 kişi koronavirusnen hastalandı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Aprelniñ 1-nden itibaren Qırımda cemaat naqliyatı tek saba ve aqşam cedvelge köre olacaq. Aqyar sakinlerine aprelniñ 1-nden itibaren acele vaziyet olmağanda evden çıqmaları yasaqlandı. Martnıñ 31-nde Aqyar akimiyeti şeer kirişlerinde blokpostlar qurdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Magellan buǵazı
Magellan buwazı — Qubla Amerika materigi menen Órtlı Jer arxipelagi arasındaǵı buwaz. Atlantika okeanın Tınısh okeanı menen baylanıstıradı. Uzınlıǵı 575 km, eń tar jeri 2,2 km, farvaterida eń sayız jeriniń tereńligi 19,8 m. Kúshli batıs samallar bolıp turadı. Suw astı jar tasları hám sayızlıqlarınıń kópligi keme reysin qıyınlastıradı. Magellan buwazına Órtlı Jerden muzlıqlar kelip túsedi. Punta-Arenas (Chili) portı bar. Buwaz dáslep (1520-jıl) onı kesip ótken portugal teńizshisi F. Magellan atı menen atalǵan[1].
Derekler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- ↑ ÓzME. Birinshi bet. Tashkent, 2000-jıl


text:
Ukraina Adliye nazirligi Meclis ile birlikte İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaat azırlay. Muracaat rus mahkemesi tarafından Qırımtatar halqınıñ temsil organına Rusiyede çalışmağa yasaq etilgeninen bağlı olacaq. Bunı Yuqarı Radada yapqan çıqışı devamında Ukraina Adliye naziri Pavlo Petrenko bildirdi.
«Rusiye Federatsiyasında Meclisniñ faaliyeti sözde yasaqlanğanına qarşı Meclis ile birlikte şikâyet azırlaycağımıznı evelden haber etmege isteyim», – dedi Petrenko.
Ukrain Naziriniñ sözlerine köre, böyle bir yasaq «Avropa topraqlarında bütün halqqa nisbetten genotsid areketleriniñ yapılması, milliy tarihnıñ misilsiz vaqiası olaraq sayıla». Petrenko qayd etti ki, İnsan aqları boyunca Avropa mahhkemesi qurulğanından berli episi olup tek 16 devletlerara iş baqtı.
«Soñki eki yıl devamında Ukraina 5 şikâyet yolladı. Olar cenknen, ukrain vatandaşlarınıñ genotsidinen ve Avropa topraqlarında insan aqlarınıñ kütleviy sürette bozulmasınen bağlılar», – söyledi Pavlo Petrenko.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprel 26 künü Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Dünya toplulığı rus akimiyetiniñ böyle faaliyetine qatiyen qarşı çıqtı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi.
Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq, Qırımtatar Milliy Meclis areketiniñ yasaqlanmasını tasdiqladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqyar Rusiye prokuraturası cemaat naqliyatında yol fiyatını kötergen taşıyıcılarnı teşkerecek. Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye valisi Sergey Menâylo Facebook saifesinde bildirdi.
«Sovet zamanları: «Vatandaşlarnıñ nice ricası ile» der ediler. Menimce: prokuraturağa sebebi olmadan yol fiyatını kötergen «cigitler» ile oğraşmağa emir «Adaletlik boyunca» berildi», – dedi Menâylo.
Aqyarda taşıyıcılar öz başına yol fiyatlarını köterdi, böylece, «Sevtranstrest» yol fiyatını dekabr 26 künü 10 rubleden 12 rublege qadar köterdi.


text:
Büyük, aqıllı zatlarnıñ sözleri
Laqırdısı çoq olğan adamnıñ hata ve yañlışı da çoq olur.
İnsannıñ selâmetligi tiliniñ saqlavındadır.
Dil özü küçüktir, lâkin yarası büyüktir.
Aqıllı kişiniñ duşmanlığı, cail adamnıñ dostlığından hayırlı.
Aqıllı kişinen müşere etken doğru yolğa keter.
Er türlü yardım, tilni keser, qısqartır.
Huyı, tabiatı osal kişiniñ aşaycaq rızqı tar olur.
Yahşı adamnıñ ne güzel adeti bardır ki, özine yardım etkenge o da yardım eter.
Fursat bulutnıñ keçmesi kibi tez keçer. Onıñ içün eliñe fursat tüşkende qaçırma.
Vaqıt keskin qılıçtır.
Vaqıt aqça demektir.
Bugünki işiñi yarınğa bıraqma.
Yarınnıñ da bir işi bardır.
Er işte doğru areket etmek,
Sıfatlarnıñ eñ güzelidir.
Bütün ciannı dolandım
Tapmadım başıma tac,
Egrini toq körmedim,
Doğrunı aç.
Ased em özüni ve em de başqasını yaqar.
Qabaatnı bağışlamaq, aqılnıñ zekâtıdır.
İkmetli bir qart şöyle dey:
Başından tuttırmağan sert bir asav atnıñ tutıp başından noqtasını alğandan soñ o atnı tekrar tutmaq mümkün. Lâkin ağızdan çıqqan sözni bir daa tutmaq mümkün olmay. Onıñ içün bu sözni aytacaqta başta aruv duşünip soñ aytmaq kerek.
İnsanlarnıñ ömüri aqqında
Bu dünya bir degirmendir ki,
Turmadan döner.
* * *
Çeşm insan ise, bir fenerdir ki,
Aqibet bir kelir söner.
Azerbaycanlı FİRDEVS degen şair şöyle dey:
Özenler aqar gider,
Etrafını yıqar gider,
Bu dünya bir penceredir ki,
Er kelen baqar da gider.
Diger bir ŞAİR şöyle degen:
Ne aceptir ne ikmettir
Nazar qıldım şu dünyağa,
Faqirge itibar olmaz
İderler ürmetni bayğa.
* * *
Ne müşküldir vefa olmaq
Dünyanıñ bi vefasından.
Müib sıdıq yektir
İnsannıñ aqrabasından.
(Yani, insanlar bergen sözini yerine ketirmegen bir vaqıtta bergen söziñi yerine ketirmek pek müşkül, aqiqiy bir dost seniñ aqrabañdan da hayırlıdır demektir).
Mağrur olma bu dünyada,
Demeki yoq menim kibi,
* * *
Bir muhalif (ters yel) ruzkâr eser
Savurun seni bir duman kibi.
Tapsam da anamnı
Bürüşük yanaqlar
Bürüşük mañlay,
Tapsam da, men sizni
Bir öpüp toysam.
Tapsam da, tizleriñ
Üstüne Anay
Bir sabi bala
Başımnı qoysam.
Tapsam da, mulâyim
Közüñe baqsam,
Sabilik çağımnı
Eşq ile añsam.
Söziñni diñlemey
Özenge qaçsam,
Künlerim içün de
Elâllıq alsam.
* * *
Arablarda – el hatta yebqa zemanen badul katibe, ve katibul hattatul erdu medfon, degen söz bar. Yani, yazı degen yazı yazılğan soñ o qalır. Onı yazğan yazıcı yerniñ astında defn olunğandır demektir.
Men de bu yazılarnı savlığım yerinde olğanından faydalanıp, yazdım. Bunı ise, ebediy hatire tüsum bolması içün sevimli üyken qızımız Zişanğa ve torunlarım Sabrige, Remzige, Zeynebke qaldıram. Ümüd etem olar kâde bir ellerine alıp oquğanda bunı bizge qartbabamız yazıp qaldırıp ketken edi derler.
Yazğan: Samedin BEKİROV. 28/VII-1972 senesi.
Memba Leyla Emir


text:
Aqmescitte mayıs 9-ında Gagarin parkında Ebediy meşal ögüne güldestelerni qoydılar ve cenk aqqında türkülerni yırladılar. Aqmescitliler anda sabadan başlap birer, qorantalarnen, gruppalarnen kelip başladı, bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Parknıñ ziyaret etkenlerniñ arasında cenk pensiyalıları, Afğan cenkiniñ veteranları, kazaklar, Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ vekilleri edi. Amma tibbiy maskalarnı er kes taqmadı.
Ebediy meşalğa çeçek qoyulğanından soñ adamlar suret çekti ve cenk aqqında türkülerni yırladı, hususan, akimiyet tevsiyet etken "Ğalebe künü" türküsini. Bazıları öz cebeci soylarınıñ portretlerinen keldi.
Şeer içinde Ğalebe bayrağınıñ kopiyasınen yürgen ayaqmaşnacılarnı ve "Ölümsiz polk" aktsiyasınıñ tarafdarlarını körmek mümkün edi.
Aqmescit memuriyetiniñ emri ile "Estrada sanatının merkezi"niñ orkestriniñ çalğıcıları cenk veteranlarınıñ pencereleriniñ tübünde küçük kontsert yaptı.
Keriçte mayısnıñ 9-ında koronavirus sebebinden "Ulu vatan cenkinde ğalebeniñ 75 yıllığına bağışlanğan" adiy parad yerine uçaq paradı keçti.
İlhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda mayısnıñ 9-ında "Ğalebe künü" qayd etile.
Daa evel bildirilgeni kibi, ilkaq etilgen Qırımda mayısnıñ 9-ında koronavirus pandemiyasından sebep kütleviy tedbirler olmaycaq. Mayısnıñ 7-sinde Qırımda mayıs 9-ında keçirileck merasimlerniñ cedvelini ilân etiiler, olarnıñ çoqusı onlayn olacaq.
Aqyarda mayıs 9-ında koronavirus epidemiyasına baqmadan bir sıra merasimlerni keçirecekler. Hususan, gemi ve uçaqlarnıñ paradları olacaq.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu mayıs 9-ında bir sıra Rusiye şeerlerinde ve ilhaq etilgen Qırımda bayram salütlarnıñ patlatılmasını buyurdı.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden berli sovetlerniñ ve Rusiyeniñ «Ğalebe künü» Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyası üzerindeki ğalebe künü olaraq qayd etile. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışuv künü qayd etile, mayısnıñ 9-ı ise – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü olaraq.


text:
Qırım Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ baş idaresi bergen tahminlerge köre, Qırımda sağanaq yağacaq, yel süratı saniyede 15-20 metrni teşkil etecek. Bazı yerlerde tuman olacaq, 50-500 m körünecek.
«Bölgede yerli seviyede fevqulâde vaziyetlerniñ yüz bermesi tahmin etile, naqliyat işiniñ sıñırlanması; qazaiy-tüzetüv işleriniñ keçirilmesinde sıñırlar; elektrik ve bağ yollarınıñ bozulması; reklam levhalarınıñ tüşmesi», – dep aytıla hızmetniñ saytında.
Yol qazalarınıñ sayısı arta ve tuman sebebinden ava limanları ve vertolöt meydanlarında qıyınlıqlar peyda ola bile.


text:
Qırımda bu yılnıñ başından itibaren eali arasındaki ölüm seviyesi tüşti. Bu aqta Rusiye nezaretindeki Qırım sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Qırımda 1000 kişi üzerinden esaplanğanda başına 2017 senesi yanvar-sentâbr aylârı arasında ölgenler seviyesi 3,9%gece tüşip, 14,6-ni teşkil etti (2016 -15,2). Ölgenlerniñ sayısı 2017 senesi doquz aylıq muddet içinde tam olaraq 20,8 biñ insannı teşkil etken ve bu - 2016 senesi doquz ay içinde ölgen 21,6 biñ insan sayısına köre 721 daa azca», – denilmekte haberde.
Qırım Sağlıq nazirligi ölgen balalar sayısı 5,3%gece tüşkeni aqqında beyan ete.


text:
Ukrayına prezidentiniñ ofisi bildirgenine köre, Rusiye raketalarınıñ çoqusı memleketniñ merkezinde ve şimalinde energetik infrastruktura obyektlerine tüşti, «vaziyet kritik».
«Paytahttaki vaziyet pek qıyın, qazaiy söndürüv cedvelleri kirsetile. Ukrenergo energosistemanı balanslamaq ve donatmalarda qazalarğa yol bermemek içün elektrik söndürmege mecbur», – dep yazdı Ukrayına prezidenti ofisiniñ yolbaşçı muavini Kırılo Timoşenko.
Lviv, Vinnıtsâ, Volın, Rivne, Jıtomır, Harkiv, Poltava ve Kirovoğrad vilâyetlerinde kritik infrastrukturanıñ Rusiye ücümlerine oğrağanı haber etildi.
Soñki vaqıtları Rusiye kritik infrastruktura, hususan energetika obyektlerine qarşı ücümlerni quvetleştirdi. Ukrayına akimiyetiniñ malümatına köre, Ukrayınada Rusiye atışları sebebinden energetik infrastrukturanıñ tahminen 40%-ı «ciddiy seviyede zarar kördi». Bu sebepten elektrik energiyası sıq-sıq söndürile.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ğiraqta neft ütkärgeçläre şartlatıla
Bügen Ğiraqnıñ könyağında tağın ber neft ütkärgeçe şartlatıldı. Näticädä, Basra terminalına neft cibärü tulısınça tuqtatıldı. Ğiraqnıñ neft şirkäte wäkile Samir Jassim süzlärençä, anı tözätü öçen kimendä ber atna kiräk bulaçaq. Kiçä şul uq ütkärgeç yanında 2 şartlaw yañğırağan ide. Uzğan töndä ğisyançılar tönyaqtağı Dibis şähäre yanında tağın ber ütkärgeçne şartlattı. Bügen Kirkuk şähärendä Tönyaq neft kompaniäseneñ İminlek xezmäte başlığı üterelde. Ul arada radikal ruxani Moqtada Äl-Sadr, Nacaftan bulmağan suğışçılarına bu şähärdän kitergä quşqan, digän xäbärlär bar.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/17 aprel
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 17 aprel biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1906 — Käşfi Basıyrov, tatar yazuçısı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1515 — Miñlegäräy I, Gäräylär näselennän Qırım xanlığı xanı.
- 1998 — Märyam Wälieva, berençe tatar traktorçı qızlardan berse.


text:
Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz qanunğa köre kartserge atıldı, dep bildire Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ (FSİN) Qırım idaresi matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Alena Mamutova.
«15.07.1995 senesine ait №103-F3 Federal qanunnıñ 40-ıncı maddesine binaen, Ahtem Çiygoz apishane rejimini bozğanından sebep SİZO-1 yolbaşçısınıñ qararına köre ve ekimniñ onıñ kartserde bulunması mümkün olğanını tasdıqlağan qararına köre kartserge atıldı», – dep ayttı o. Onıñ qayd etkenine köre, böyle bir qarar içün prokuratura ya da mahkeme qararına acet yoq, dep bildire Krım.Media.
Matbuat hızmeti Ahtem Çiygoznıñ açlıq grevi aqqında malümatnı red etti.
Çarşenbe künü, mayıs 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, Qırımda Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı kartserge attılar. Ahtem Çiygoz ise açlıq grevine başladı.
Onı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar. Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da bu müddetni mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Salı künü, oktâbr 20-de, Qırım jurnalisti, «Ukrainanıñ mustaqil media-birligi» komitetiniñ azası Anna Andriyevskaya Jenevada Milletler sarayında (BMT bölügi) keçirilgen konferentsiyada çıqışta bulunıp, şimdi Rusiye Federatsiyası nezareti altında olğan Qırımda zenaatdaşarına nisbeten etilgen repressiyalar aqqında bildirdi.
Beyanatqa köre, Andriyevskaya rusiyelilerniñ Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ – «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruv» – qullanılmaması aqta bildirüvini red etti.
«Qırım Ukrainanıñ qısmı, işğal etilgen olsa da, qalğanına baqmalan, anda Rusiye qanunları çalışa. Jurnalistlerge qarşı aynı şu maddege köre bir sıra cinaiy iş açıldı», – dedi jurnalist ve buña özü misal olğanını qayd etti – Qırımda oña qarşı aynı şu maddege köre cinaiy iş açıldı.
Ukrain media-birliginiñ malümatına köre, konferentsiyada bulunğan Rusiye uquq qoruyıcısı Galina Arapova bunıñ ile razı oldı, amma topraq bütünliginiñ bozuluvı aqqında mahkeme qararları olmağanını da qayd etti.
«Ukraina mustaqil media-birliginiñ» reisi Yuriy Lukanov Rusiye zenaatdaşlarını Ukrainağa sayğısız munasebetelrinden vazgeçmege çağırdı ve «memleketimizni nasıl etip abadanlaştırmaq meselesinde bizge tevsiye bermemege» teklif etti.
Konferentsiya iştirakçileri matbuat vastalarında duşmanlıq tiliniñ takbih etilüvi ile umumiy beyanatnı qabul ettiler.


text:
Eski siyasiy mabüs Oleg Sentsov dekabrniñ 22-nde azat etilgen diger siyasiy mabüsler ve qorantalarınen körüşti. Körüşüv neticesinde Rusiyedeki bütün siyasiy mabüslerni Kreml mabüsleri gruppasına birleştirip, olar aqqında aytmaq ve azat etilmeleri içün işni toqtatmamaq kerek, dep ayttı.
«Eski siyasiy mabüsler, daa apiste olğanlarnıñ qorantaları, faal ve devlet hızmetçilerinen faydalı bir körüşüv oldı. Bizni Veteran Habta toplağan İgor Kotelânets sağ olsun. Alâ daa duşman qolunda qalğan esirlerimizşe nisbeten «Soñuna qadar» cemaat strategiyasına qoltutam», – dep yazdı Sentsov Facebook saifesinde.
Sentsovnıñ qayd etkenine köre, körüşüv vaqtında bir çoq yañı insannen tanışıp, problemlerini eşitti.
«Kostenkoğa ğayıp olğan babasınıñ dairesini kimse qaytarmağa istemey, Vıgovskiyniñ oğlunı oña kerek olğan mektepke avuştırmaylar, birisine ise devletten para yardımını bermeyler. Problem çoq, amma eñ esası – balalarımız alâ daa anda», – dep yazdı Sentsov.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
2010 seneisniñ 27 fevral künü İstanbulda “Cevahir” musafirhanesinde Türkiye devlet naziri Faruk Çelik tarafından türkiy dünyası halqlarınıñ içtimaiy teşkilâtlerı temsilcileri şerefine berilgen resmiy ziyafet keçirildi. Tedbirde Türkiye baş naziri Recep Tayip Erdoğan iştirak etti. Tedbir yañı devlet müessisesi – Türkiye Cumhuriyeti Nazirler Şurasınıñ yanında Türk dünyası ile munasebetler boyunca departamentiniñ açıluvını muzakere etmek maqsadı ile keçirildi. Qırımnı Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ve Türkiye ile munasebetler meseleleri boyunca Meclis Reisiniñ mesleatçısı, QHA haber agentliginiñ general koordinatorı İsmet Yüksel temsil ettiler.
Evelde Türkiye KİV’ına devlet naziri, yañı departament açıluvınıñ mesüliyetçisi Faruk Çelik haber etkeni kibi, bu müessise çetel memleketlerde yaşağan Türkiye vatandaşlarınıñ meselelerini çezmek içün, qardaş türkiy halqlarınıñ içtimaiy, medeniy, iqtisadiy meselelerini çezmek maqsadı ile açıla. Ondan da ğayrı, Departamentniñ vazifelerinden biri – Türkiyege oqumağa kelgen studentlerge yardım etmek. Şimdi Türkiye Cumhuriyeti Nazirler Şurasınıñ yanında Türk dünyası ile munasebetler boyunca departamentiniñ büdjeti şekillenmesi boyunca iş yürsetile.
“QHA” HA malümatları boyunca


text:
Aprel 28-de «Hizb ut-Tahrir» işi» boyunca mahkemede qabaatlanğanlar mahkeme ve prokurornı red etüvni ilân etti. Bu aqta adliyeci Emil Kurbedinov bildirdi.
«Bütün qabaatlanğanlar ve imayeciler mahkemeni red etüvni ilan ettiler. Mahkemeci red etüvni lâğu etti. Şimdiki vaqıtta prokurornıñ red etilüvi baqıla. Bellesem, o da qanaatlendirilmez», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesinde aprel 28-de, cumaaqşamı künü dört musulman – Muslim Aliyev, Enver Bekirov, Emir-Usein Kuku, Vadim Siruknıñ apiste bulunması müddetniñ uzattırılmasına qarşı şikâyetleri boyunca toplaşuv başlandı.
Bu sene fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâmnı kütken insanlarnıñ evlerinde tintüvler keçirip, bir qaç kişini yaqaladı. Umumen olaraq, 14 insan yaqalandı, olarnıñ dörtü apis etildi: Yaltadan İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta regionınıñ sakini Muslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. Federal havfsızlıq hızmetiniñ taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkenlerinde qabaatladı. Episi dört kişi şimdiki vaqıtta Aqmescitteki SİZOda buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aynı zamanda Ukrainanıñ bütünligi ve bölünmemesine qol tutqan qırımtatar cemaatçılığı arasında yañı munaqaşalar köterile. Şimdiki alda angi küçke qol tutmaq ve nasıl adımlar yapmaq - bunıñ episi Meclisniñ soñki toplaşuvlarında baqıldı. Neticede, mezkür meseleni keñiş dairede muzakere etmek ve cuma ertesi künü qırımtatar milliy keñeşei - Qurultaynıñ nevbetten tış toplaşuvını keçirmek qararı alındı.
1991-2013 seneleri Meclis reisi olğan Mustafa Cemilev martnıñ 29-nda Qırımğa kelip olmağanı sebebinden, Qurultaynı başqa künge keçirmege teklif etti. Aksi alda, işbu Qurultay milliy keñeşniñ tarihında birinci kere Mustafa Cemilevsiz ötkerilecek.
Milliy areketni ğayrıdan canlandırmaqmı?
Şimdiki vaziyette qırımtatar halqı yuqarıda añılğan yolnen kete bile. Bu ise, Qırım akimiyetinen işbirlik tutmağa red etip, milliy devletçilikni ilân etmek demektir. Keçenlerde, milliy areketni tiklemek ğayelerni teşebbüsçi Nedim Halilov seslendirgen edi. Onıñ fikirince, Rusiye endi ekinci kere qırımtatarlarnıñ Vatanını işğal ete.
Amma, Mecliste bu beyanatlardan vazgeçtiler. Meclisniñ matbuat-hızmeti ise, qırımtatarlarnı temsil etken qurumnıñ mevamı diger olğanını bildirdi.
Bunen beraber, Qurultay vekilleri mezkür fikirler darqağanını qayd eteler. Küreşni de, sovetler devirinde yapılğan yalıñız petitsion kampaniyaları, muracaatlar, mitingler sıfatında körgenlerine baqmadan amma, bu yolnı seçkenlerge qarşı repressiyalar qullanması mümkünliginden saqınlar.
Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâlnıñ fikirince, Rusiyede insan aqları, hususan, söz serbestligi ve toplaşuvlarnıñ ötkerilüvi közge alınsa, bu usuldan eñ faal iştirakçiler zarar köre bileler.
İşbirlik yapmaq, amma nasıl?
Diger yol - Qırımda "rusiye akimiyetinen" işbirlik tutmaqtır. Meclis azalarına "tanılmağan Cumhuriyette" ükümet ve diger organlardan endi vazifeler de teklif tildi. Bu cümleden, Meclis azaları Remzi İlyasov ve Zaur Smirnovğa cumhuriyetniñ parlament ve ükümetinde vazifeler azır olğanı bildirildi.
Remzi İlyasovnıñ aytqanına köre, qırımtatarlarnıñ temsiliy organı izin berse teklifni qabul eter edi. Bunnen beraber, o, ukrain deputatları, işğal etilgen yarımadada hocalıq faaliyeti okkupantlarnen işbirlik kibi sayılması aqqında qararnı ğayrıdan baqılacağına ümüt ete.
Öz nevbetinde Nariman Celâl, qırımtatarlarğa közde tutulğan kvotalar - Meclisniñ evelki talaplardır. Onıñ içün, şimdiki vaqıtta, Meclis, olacaq memurlarnıñ namzetlerni muzakere etecek. Bu sebepten, Meclis "namzetler"iniñ Qırım akimiyetinde, hususan, "Qırım Cumhuriyetiniñ" anayasasını işlep çıqaracaq komissiyalarda çalışmaları müimdir.
"Qırımtatarlarnıñ aqları ve miliy organlarınıñ işinen bağlı temellerni qoymaq - bizim içün müimdir. Şimdiki vaqıtta, bu namzetler etrafında muzakereler alıp barıla. Olar, Meclis, Qurultay azaları olmaq mümkünlermi ya da Meclis akimiyetten asıl da mustaqil olmaq kerekmi", - dedi Nariman Celâl.
Aynı zamanda Qurultay vekilleri, Qırım akimiyetiniñ qırımtatarlağa kerçekten de vazifeler bereceginde şübeler. Böyle taqdirde, ukrain tarafdarı mevamında qattı turmaq mümkün olacaq. Amma, bunıñ içün qırımtatarlar Ukraina akimiyetiniñ yardımını isteyler. Bu cümleden, yerli sakinlerge kerekli subventsiyalarnıñ berilüvi ve ilâhre.
Qurultaynıñ kün tertibine vatandaşlıq seçimi meselesi qoyulacaq.Bu noqtada bir qaç fikir bar – ukrain grajdanlıgıını qaldırmaq, eki devlet grajdanı olmaq ya da rusiye grajdanlığını seçmek.
"Ukraina Qırımnı qaytarmaq imkânını qaçırdı. Biz ise, qalğan şaraitlerni közge almalımız. Bu sebepten, bizim içün eki ciddiy meseleni çezmek kerek. Bu vatandaşlarımıznıñ havfsızlığı ve Qırım tamır halqınıñ aqlarını qorçalamaqtır", - qayd etti Nariman Celâl.
Cemilev: qırımtatarlarğa kendi referendumnı keçirmek kerek
Mecliste çoq yıllar yolbaşçılıq yapqan sabıq reis, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev, Qurultayda yañı referendum aqqında mesele koturile bilecegini bildirdi. Aytqanına köre, qırımtatarlar qanunsız "referendumda" iştirak etmediler, onıñ içün qanun boyunca "özüniñ" referendumını keçirmek mümkünler.
Qurultay azalarınıñ fikirince, Qurultay qararlarına ukrain akimiyeti ve dünya cemaatçılığınıñ nevbetteki areketleri tesir etecek. Tedbirden soñra, Ukraina akimiyeti, halqara teşkilâtları ve dünya cemaatçılığına beyanatlar yollanıla bile.
Qurultay arfesinde qırımtatarlar arasında halqnıñ taqdiri muzakere etile. Yañı şaraitlerde, milliy areketni canlandırmaq, Rusiye tarafdarlarınen çalışmaq, Rusiye Federatsiyası erkânında milliy devletçiligini qurmaq ve ya Ukrainanıñ bütünligini saqlap, rusiyeli ordularınnı çıqarılmasını talap etmek - esas noqtalardır.
Bundan evel ötkerilgen Qurultayda Meclisniñ yañı reisi, erkânı tayin etilgen olsa, ögümizdeki Qurultay da ğayet müim olacaqtır. Çünki, qırımtatarlarnıñ olğan şaraitlerde yañı siyaseti ve areketleri belgilenecek. Em de, milliy lider onda iştirak etmeycek.
Meclisniñ şimdiki reisi Refat Çubarov milliy liderniñ teklifine baqmadan, altınca Qurultaynıñ nevbetten tış sessiyası başqa künge keçirilmeycek. "Başqa künge qaldırılmaycaq, amma bizim künümizde er şey ola bile", - dedi Refat Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, sabıq reis yaqında ötkerilmesi mümkün nevbetteki sessiyalarda da iştirak ete bilecek. "Qurultay sessiyaları sıq-sıq ötkerilmesine alışmaq kerek", - qayd etti Meclis reisi.


text:
Keriç boğazında Romaniyadaki Köstence limanından Azaq deñizine yol tutqan eki çetel yük gemisi çarpıştı. Bu aqta FleetMoon portalı haber etmekte.
“Keriç boğazında Lady Maria yük gemisi areket yapqanda Azov Concord yük gemisinen çarpıştı. Gemilerniñ ekisi de Romaniyadaki Köstence limanından Ukraina ve Rusiyeniñ Azaq deñiz limanlarına yol tuta edi, ekisi de boğazdan keçmege ruhset bekley edi”, - dep noyab 30-ında berilgen haberde belgilene.
Portal, adise neticesinde Lady Maria yük gemisinde köçüriciniñ vintı bozuldı , Azov Concord ise zıncırnen lengerni coydı dep yaza.
FleetMoonnıñ malümatına köre, Azov Concord Rusiye şeeri Anapa yanında tura, Lady Maria ise - Keriç yarımadasınıñ yanında.
Noyabr 30-ında aqşam Keriç köprüniñ eki tarafında onlarce gemiler toplandı. Olarnıñ arasında - ukrain, rusiye ve başqa memleketlerniñ gemileri. Keriç boğazında gemi qatnavı bir kün evel quvetli yel neticesinden furtuna ihtarı sebebinden toqtatıldı.
Noyabr 30-ında aqşam “İnterfaks” rusiye haber agentligi, “Keriç boğazı ve Azaq deñizi içün furtuna ihraı ilân etildi” dep Rusiye deñiz-özen flotunıñ matbuat hızmetiniñ bildirüvinden yazdı.


text:
Qazahistan parlamenti martnıñ 20-nde Anayasa tüzetüvine qoltuttı. Devletniñ paytahtı Astana Nursultanğa deñiştirilecek. Vesiqanı prezident imzalamalı. Martnıñ 20-nde bu vazifede Kasım-Jomart Tokayev işke başladı.
Tokayev ant etip, Qazahistan paytahtı Nursultan adını taşımalı, prezident vazifesinden ayırılğan Nursultan Nazarbayev ise «yekâne ve ömürlik» milliy lider olıp qalacaq, dep bildirdi.
Tokayev 78 yaşında Nazarbayevniñ şerefine abide tiklemege, Qazahistan şeerleriniñ merkeziy soqaqlarına birinci prezidentniñ adını bermege teklif etti.
Qazahistan prezidenti Nursultan Nazarbayev martnıñ 19-nda istifağa çıqqanını bildirdi. O, vazifesinden ketkenini milletke muracaat etip ilân etti. O, ömür boyu Qazahistan Havfsızlıq şurasınıñ reisi ve «Nur-Otan» ükümran firqasınıñ reisi olacaq.
Nursultan Nazarbayev 1990 senesi aprel ayından berli Qazahistannıñ prezidenti edi. 2015 senesi aprel ayında o, nevbetten tış saylavlarda beşinci kere prezident olaraq saylanğan edi. O, saylayıcılar reyleriniñ 97,75%-nı qazandı.


text:
2022- jıldıń yanvar-iyun juwmaqlarına kóre, Qaraqalpaqstan Respublikası boyınsha awıl, toǵay hám balıqshılıq xojalıǵında jaratılǵan jalpı qosılǵan qunı (JQQ) kólemi 2 137,0 mlrd. sumdı quradı hám 2021- jıldıń yanvar-iyun ayları menen salıstırıwlaganda 3,2 % ke ósti. Gúzetilgen dáwirde JAÓ quramında usı tarawdıń úlesi 18,2 % ke jetti hám ótken jıldıń yanvar-iyun ayları menen salıstırıwlaganda 0,2 procent punktke azayǵanlıǵı hám de 2018- jıldıń sáykes dáwirine salıstırǵanda 1,2 procent punktke asqanlıǵı gúzetildi.
Málimleme xızmeti


text:
Fevralniñ 28-nde Kefe şeer mahkemesi, Rusiye topraq bütünligini bozma çağıruvında qabaatlanğan qırımtatar faali Suleyman Kadırov içün prokuror üç yıllıq şartlı apis cezasi berilgenini istedi.Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Azatlıq Radiosınıñ muhbiri haber etmekte.
Mahkeme munaqaşalarınıdan evel Kadırovnıñ işinen bağlı mahkemede reislik yapqan mahkemeci Anastasiya Şapoval, iş materiallarına BMT Havfsızlıq Şurası ve Ukrainanıñ, Qırımnıñ kimge ait olğanını tasdıqlağan ve 2014 senesi baarde Rusiyeniñ Qırımnı qanunsız şekilde ilhaq etip aluv areketlerine qıymet kesken Avropa Birligi organlarınıñbütün qararlarını ilâve etti.
Ondan da ğayrı iş materiallarına, Ukraina territorial bütünliginiñ garantiyası olğan Budapeşt memorandumı, ayrıca sıñır Keriç boğazından keçkenini köstergen, Ukraina ve Rusiye arasındaki sıñır aqqında añlaşması ilâve etildi.
Bu arada mahkemeci matbuatta prezdentlikke namzet Kseniya Sobçaknıñ Qırımnıñ kimge ait olğanı aqqındaki beyanatını iş materiallarına qoşıp oturmadı.
2016 senesi oktâbrniñ 5-nde rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri qırımtatar faali Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege kelip, onıñ bilgisayar ve telefon tutıp alğan ediler. Kadırov Rusiye sıñırlarını tanımayuv ve «Asker» vatandaşlar birleşmesine qol tutuvda qabaatanğan edi.
2016 senesi oktâbrniñ 11-nde Kadırovğa qarşı separatizmde qabaatlav esasında cinaiy iş açıldı. 2017 senesi aprel ayında rusiyeli maddiy monitoring hızmeti Kadırovnı ekstremist ve terroristler cedveline kirsetti.
Kadırov cinaiy işni – onıñ cemaat faali sıfatındaki noqta-i nazarı ve uquqimaye faaliyetine qarşı mahsus hızmetler tarafından berilgen provokatsion cevap olğanını iddia ete.


text:
Rostov-na-Donu (Rusiye) №1 tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Mecit Abdurahmanovnıñ sağlıq vaziyeti pek fenalaştı. Bu aqta Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Facebook saifesinde bildirdi.
«Mecit Abdurahmanov sırtı ağıra, dep şikâyet ete, özü areket etip olamay. Mecitniñ daa bir mahkeme oturışuvında bulunması içün oña yerli anesteziya yapıldı. Bundan soñ areket etmesi içün mahsus tibbiy vasta yardımmınen mahkemege ketirildi», – dep aytıla haberde.
Denisovanıñ malümatına köre, SİZO hadimleri Abdurahmanovnıñ memuriyetke tibbiy yardım aqqında muracaatlarını körmemezlikke ura, bu da insan aqlarını boza.
«Bugün SİZO memuriyeti Ukraina vatandaşına kerekli tedqiq ve tedaviylev köstermey, SİZO tibbiy bölügine berilgen muracaat ise körmemezlikke urıla. Bu BM İqtisadiy ve İçtimaiy şuraları qabul etken Mabüslerge yanaşuv esas qaideleriniñ 22-nci maddesini boza ve işkence ya da insaniyetsiz, ya da itibarnı aşalağan yanaşuv sayıla», – dep yazdı Denisova.
Denisovanıñ qayd etkenine köre, o, Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Abdurahmanovnıñ aqlarını ğayrıdan tiklemege ve oña kerekli tibbiy yardım köstermege talap etti.
Hatırlatamız, fevral ayında Mecit Abdurahmanov daa 12 qırımtatarınen beraber Rostov-na-Donu №1 tahqiqat izolâtorına etap etildi. Onı Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi olaraq tutalar.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Onıñ aytqanına köre, iyül başında qabaatlanğanlarnı ve zarar körgenlerni cinaiy taqiqatnıñ malümatlarınen tanış etecekler.
Ukraina Baş prokurorınıñ beyanatı «Nebesnaya sotnâ» elâk olğanlarnıñ soy-sopları içün teşkil etilgen UBP Baş taqiqat idaresinde açıq qapular Künü çerçivesinde olıp keçti, – dep bildire Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmeti.
Açıq qapular Künü kütleviy öldürüvler vaqtında zarar körgen tahminen 200 insannı topladı.
Ukraina Baş prokurorı Vitaliy Yarema «kerçekni belgilemek ve Maydanda cinayetlerde qabaatlanğanlarnı mesülietke celp etmek bizim esas vazifemiz olaraq qala», dep qayd etti.
Soñra qabaat senetleri mahkeme muzakeresine taqdim etilecek.
Bundan evel Baş prokuratura narazılıq aktsiyalarnı dağıtuv boyunca cinaiy faaliyetniñ cedvelini aydınlatqan edi.


text:
İzrael xökümäte premyer-ministr Ariel Şaronnıñ Gaza sızığınnan yähüdlärne çığaru turındağı ber yaqlı planın tikşerä
İzrael xökümäte bügen premyer-ministr Ariel Şaronnıñ İzraelneñ Gaza sızığınnan çığıp kitü turında ber yaqlı planın tikşerä. Utırış başlanğançı Şaron, planğa üzgäreşlär kertelde, dip belderde: "Ministrlar bügen üzgärtelgän, berniçä öleştän torğan plannı tikşeräçäk. Beläm, elekke plan belän qanäğät bulmawçılar bar ide, busı üzgärtelgän" dide Şaron. Ämma mäğlümat çaraları xäbär itüençä tawış birü bügen bulmayaçaq, çönki küpçelek älege plannı xuplamıy. Könbatış xäbär agentlıqları belderüençä, Şaron barıber bu plannı yaqlıy, häm anıñ nigezendä Gaza sızığınnan yähüd utarların çığarırğa çaqıra. Şaron planğa xuplaw alır öçen böten çaralarğa, xattä xökümätne üzgärtü yäisä kisken säyäsi adımnarğa barırğa äzer bulğanın belderde. Gaza sızığınıñ üzendä isä bügen İzrael köçläre höcüm waqıtında elektän ük ezlängän Hamasnıñ xärbi yulbaşçısı häm anıñ ike wäkilen atıp üterde.


text:
Avropa Birliginiñ prezidenti Donald Tusk, Brükselde ötkerilgen sammit devamında AB yetekçileri Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı devam ettirmege añlaşqanlarını bildirdi.
«Añlaştıq. AB Rusiyege qarşı, Minsk añlaşmalarını eda etmegeni sebebinden, iqtisadiy sanktsiyalarnı devam ettirecek», – dep yazdı Tusk iyünniñ 22-nde öz Twitter saifesinde.
İyünniñ 22-nde Brükselde eki künlik AB sammiti başlandı. Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti Emannuel Macron devlet yolbaşçılarını Minsk añlaşmalarınıñ vaziyeti aqqında haberdar etecek ediler. Rusiyege qarşı iqtisadiy sektoral sanktsiyalar, yazılı ceryan ile, Almaniya kantsleri ve Frenkistan prezidentiniñ munasip tevsiyelerinden soñra qabul etile.
ABD, Avropa Birligi ve başqa Ğarbiy memleketler bir-qaç basamaq ile Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı qabul etken edi – başta Qırım işğali sebebinden, soñra – Donbasstaki silâlı davada Moskvanıñ tutqan yeri sebebinden.
AB tarafından Rusiyege qarşı qabul etilgen sert sektoral sanktsiyalarnıñ müddeti iyül ayında soñuna ire.


text:
Ukraina Yuqarı Radası salı künü «2016 senesi hatıra künleri ve yubileylerniñ qayd etüvi aqqında» qararını qabul etti, oña köre fevral 26 künü devlet seviyesinde qayd etilecek.
Fevral 26 kününi Aqmescitte 2014 senesi Ukraina bütünligine qol tutqan qırımtatarlarnıñ mitinginden eki yılnıñ keçmesi qayd etilecek.
İşbu teklifni parlamentniñ medeniyet meselelerinden komitetniñ reisi Nikolay Knâjitskiy seslendirdi.
«Bundan soñ qırımtatarlarğa Kiyevde mütenasip tedbirlerni keçirmege imkân bermek içün mahsus qarar azırlanacaq», – dey o.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan miting keçti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ Rusiye uquq qoruyıcıları mitingde iştirak etken qırımtatarlarnı taqip etmege başladı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Beklenile ki, internet-ombudsmeni internet meydançıqları ve bu saada mesülietli olğan memurlar ile muzakerelerni keçirecek ve bu saanı nezaret etecektir.
Gazeta qaynaqları qayd ettiler ki, böyle vazifeniñ meydanğa ketirüviniñ sebebi – soñki vaqıtları internet ile bağlı ziddiyetler oldı. Yani bu içtimaiy ağlarnıñ blok etilmesi, korsan köntentiniñ problemleri, Ağda ekstremist mananı taşığan malümatnıñ tarqatıluvı ve ilâhre.
Yaqında Rusiye prezidenti Vladimir Putin blogerlerni matbuat vastalarınıñ temsilcileri ile qıyaslağan qanunnı imzaladı, böyleliknen internete söz serbestligi aqqı olduqça sıñırlana.
İnternet-ombudsmeni vazifesini meydanğa ketirmek ğayege Rusiye Devlet dumasında qol tuttılar. İnsan aqları boyunca prezident Şurasınıñ azası, internet-neşircileri Birliginiñ başı İvan Zasurskiy böyle insan eki taraf ile subetni keçire ve Rusiyeniñ internet saasınıñ inkişafına tesir ete bilecegini tüşüne.


text:
180 künden berli müddetsiz açlıqnı devam etken ukrain faali Vladimir Baluh Aqmescit SİZOsında köteklendi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ bildirgenine köre, Baluhnı «kameradan çıqarıp, köteklegenler ve öldürmege vade etkenler».
Onı urıp betonğa yatqızğanlar, ayaq, ciger ve başına urğanlarAhtem Çiygoz
«Kamerasına SİZO yolbaşçısı Berejnoy keldi, onen qaba laf etti, soñra kameradan çıqarıp, tiz çökmege talap etkenler. O, istemedi, onı köteklep betonğa yatqızğanlar, ayaq, ciger ve başına urğanlar», – dedi Çiygoz. Onıñ aytqanına köre, faalniñ «başı ve cigeri pek ağıra».
Qırım aq qorçalayıcı gruppası bildirdi ki, ukrain faali Vladimir Baluhnıñ advokatı onı cumaertesi künü, sentâbrniñ 15-nde, ziyaret etecek ola.
Advokat vaziyetni ögrene bilmek içün yarın faalni körmege tırışacaqQırım aq qorçalayıcı gruppası
«Vladimir Baluhnıñ advokatı SİZO nevbetçisinen telefonda laf etti. Nevbetçi advokatnı bir adise olmağanını, şu cümleden Vladimir Baluhnen bağlı bir şey yoq, dep işandırdı. Advokat bundan emin olmaq içün mabüsni körmek kerek, dep bildirdi. Nevbetçi yarın kelip, yolbaşçı izin berse, Vladimir Baluhnı körmege mümkün olur, dep cevap berdi. Vaziyetni ögrenmek içün yarın advokat faal ile körüşmege tırışacaq», – dep yazğanlar aq qorçalayıcılar Facebookta.
Qırım SİZOsında açlıq tutqan ukrain faalini arhiyepiskop Kliment de ziyaret etecek ola.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko İçki işler naziri Arsen Avakov ile acele toplaşuvnı keçire.
Bunı halqara tehnikiy ve maliyeviy yardım ve insan aqlarınıñ nezareti boyunca ekspert şurası donorları teşkilâtınıñ körüşüvi vaqtında içki işler naziriniñ muavini Tigran Avakân bildirdi.
«Nazir bizge kele edi, amma onı prezidentke acele körüşüvge çağırdılar», – dedi o.
Arbiyler ile soñki toplaşuvda Poroşenko Maydan vaqialarında iştirak etken insanlarğa qarşı etilgen cinayetlerniñ taqiqatını tezleştirmek ve taqiqat organlarını daa da faal olmağa çağırdı.


text:
Bir qaç ukrain siyasiy firqası Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekillerini saylavaldı cedvellerine kirsetti. Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqasınıñ cedveline kirsetildi. Meclis reisi Refat Çubarov İğor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqasınıñ cedvelinde, qayd etkeni kibi, «Qırımnen bağlı belli fikri» olğanı içün üçünci yerde buluna.
Ukraina baş naziri Volodımır Ğroysman «Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqası cedveliniñ başında onıñnen beraber kelgen doquz azasını taqdim etti. Olarnıñ arasında Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ muavini Emine Ceppar bar. Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ğolos» firqası cedveline ASTEM şirketiniñ icra müdiri, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov ve «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva kirdi.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında bildirgenine köre, mezkür qararnı almazdan evel Meclis firqalarnıñ siyasiy programmalarını ve liderleriniñ baqışlarını ögrendi, ilk evelâ işğal etilgen topraqlar ve Avropaatlantik integratsiyası meselelerine diqqat ayırıldı.
«Bu eñ müim meseleler edi ve vekillerimiz kirgen cedvellerniñ firqaları bu meselelerde bizler kibi tüşüneler. Firqalar arasında bir de bir zıddiyetler olsa, qırımtatarlarnıñ fikirlerini ayrıca muzakere ettik. Er bir davalı mesele boyunca Meclis qararı olacaq ve bizim deputatlarımız oña köre areket etecek degen qararğa keldik. Firqalarnıñ liderleri razı oldı, Meclis itibarı yeterli qadar yüksek», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
Ahtem Çiygoz şunı qayd ete: qırımtatar liderleriniñ halqara seviyede belli olğanı köz ögüne alınsa, siyasiy firqalarnıñ qırımtatar vekillerini öz sıralarına almaq ihtiyacı bar edi.
«Qırım saylav esnaslarında eñ azından ismen iştirak etsin ve vekillerini saylasın, dep teklif etken edik. Elbette, qırımlılar rey bermek içün esas Ukrainağa çıqmağa mecbur olacaq edi ve, belki, böyle rey berüvde eskisi kibi yüz biñlernen insan degil de, tek on biñlernen insan iştirak eter edi. Faqat bu teşebbüs qanun seviyesinde öyle de pekitilmedi. Neticede Ukraina parlamentinde Qırım vekillerini temin etmek içün başqa yol sayladıq», – dep ayttı Meclis reisiniñ muavini Qırım.Aqiqatqa.
Refat Çubarovnıñ fikirince, Ahtem Çiygoz ve Mustafa Cemilevniñ keçirilecek Yuqarı Rada saylavlarındaki fırsatları yüksek. Mustafa Cemilevniñ bildirgenine köre, o, kene deputat olsa, esas vazifelerinden biri Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyetke çevirilmesine dair qanun leyhasınıñ qabul etilüvi olacaq.
«Sabıq prezident Petro Poroşenkonıñ emrinen Anayasağa kirsetilecek deñişmelerniñ şeklinen bağlı tevsiyelerni azırlağan işçi gruppa şekillendirilgen edi. Ne yazıq ki, prezident olarnı Yuqarı Radağa taqdim etip yetiştirmedi, işbu tüzetüvler anda tasdıqlanmalı. Başta olar anayasa komissiyasına yollanıla, ve, bilgenime köre, komissiya azalarınıñ çoqusı teklif etilgen deñişmelerge qoltutmalı. Soñra deputatlarnıñ ekseriyeti tüzetüvler metniniñ Anayasa mahkemesine yollanılmasına rey bermeli, anda ise tüzetüvlerniñ Anayasağa uyğun olğanı baqıla. Bundan soñ metin Yuqarı Rada deputatlarınıñ üçte eki reylerinen çoqluq tarafından qabul etilmeli. Bu teşebbüsni esas vazifelerimden biri olaraq körem. Ne yazıq ki, saylavlarnıñ birinci ve ekinci turı arasında Zelenskıyge Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyeti aqqında sual bergende bu bulanıq cevap berilgen suallerimden biri oldı. Faqat bizler hulâsa çıqarmağa aşıqmayıq: belki de, Zelenskıynıñ taqım hadimleri o vaqıt bu mevzuda çoq şey bilmey edi. Bu meseleni Volodımır Zelenskıy ile şahsiy körüşüvde muzakere etmege ümüt etem», – dep bildirdi Mustafa Cemilev.
Bundan ğayrı, Ahtem Çiygoz evelki memuriyet vaqtında başlatılğan ordu pekitilüvi ve Avropaatlantik integratsiyası leyhalarınıñ inkişaf ettirilmesi müim olğanını qayd etti.
«Ukraina devletçiligi ve mudafaasınıñ pekitilüvi yoluna devam etmek kerekmiz. Dekommunizatsiya, ordu pekitilüvi, Avropa Birligi ve NATOğa ıntıluv – bütün bular Qırımnıñ işğalden qurtarıluvına yardım ete. Ordu küçüniñ pekitilüvi – istilâcını Ukrainağa emiyet bermege mecbur etecek eñ müim faktorlardan biri olması mümkün. Bu ğalebeler içün insanlar canlarını feda etti, bunı unutmamaq kerek. Elbette, Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyet statusını aluvı da büyük rol oynay», – dep qoşa Meclis reisiniñ muavini.
Kseniya Kirillova, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi olğan aqmescitli din adamı Vadim Bektemirovnı siyasiy mabüs dep tanıdı. Bu aqta aq qorçalayıcılarnıñ saytında haber etile.
«İnsaf, din ve birlik serbestligi aqqını zorbalıqsız yerine ketirgeni içün taqip etilgenini tüşünemiz. Berilgen malümatqa köre, o, cinayet yapmayıp azatlıqtan marum etildi, diniy faaliyetini toqtatmaq, işğal etilgen Qırım sakinleriniñ vatandaş faaligini bastırmağa tırışalar», – dep aytıla haberde.
Vadim Bektemirov bu sene aprel ayında etap etilgen Rostov-na-Donu (Rusiye) SİZO-1-de tutula.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti. Aralarında Vadim Bektemirov da bar edi.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 2021 senesi fevralniñ 2-nde Vadim Bektemirovnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini red etti. Böylece, o, eñ az 2021 senesi iyünniñ 2-ne qadar apiste qalmalı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescit – Rusiye İçki İşler Nazirliginde Qırımda avtomobil mekteplerniñ qısqartıluvı aqqında haber ettiler. Esas sebep – 2014 senesi avgust ayından başlap, vesiqalarnıñ yañı qaideler boyunca berilüvidir. Mekteplerde vesiqalarnı elde etip, yañı yıldan soñ, çalışmağa devam eteceklerine ümüt besleyler. Amma, bugünki künde aydamağa ögrenmege istegenler belli bir qolaysızlıqlarnen qarşılaşalar.
Bugünki künde Qırımda 69 avtomobil mektebi mevcut, amma, olarnıñ sayısı adım-adım qısqartılacaq. Bu malümatnı Aqmescitte matbuat-konferentsiyası devamında Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ yol areketi havfsızlığını temin etken Baş idareniñ reberi muavini Vladimir Şvetsov ayttı.
Onıñ sözlerine köre, rusiyeli avtomobil mektepleri de ağır vaziyette bulunalar, çünki litsenziya ile bağlı yañı qaideler 2014 senesi avgust ayında kirsetildi. «Qırımda biz bir kimseni aşıqtırmaycaqmız», – dedi Vladimir Şvetsov. («Krım Media»dan alınğan tsitata). Ukraina zamanında berilgen vesiqalar 2016 senesi yanvarniñ 1-ne qadar çalışacaqlar. «Amma, bu vaqıtqa qadar müddeti yekünlese, yañı rusiyeli qanunlarına binaen almağa kerek olacaq», – dedi o.
Yañı litsenziyanı almaq içün, mektepler donatmalarnı Devlet Avtoinspektsiyası tarafından tasdiqlamaq mecburlar. Avtomobil mektepleri yañı talaplarğa uymaq kerekler – 0,24 ga meydançığı, tibbiy donatmaları olmalı. Bundan da ğayrı, mektepniñ saytı olmaq kerek, nizamı qabul etilmeli, ocaları aliy tasilli olmalı.
Şevtsovnıñ malümatına köre, bugünge qadar Qırımda qayd etilgen 69 mektepten iç biri donatmalarnı köstermek ve uyğunlaştırmaq içün ariza bermedi. Aqyarda 8 mektepten 3 mektep ariza yolladı.
Oqutuv fiyatı paalılaşa
Qırım.Aqiqat muracaat etken bir sıra mektep vekilleri, yañı talaplarğa baqmadan, 2015 seyenesi de faaliyetlerini devam ettireceklerini ayttılar. Litsenziyanıñ aluvınen problemler çıqmaz, deyler.
Aqmescitteki Kirov 1, caddesinde yerleşken DOSAAF mektebinde, «V» kategoriyasınıñ aydavcılıq vesiqalarını almağa istegenler, 2015 senesiniñ fevral 9 kününden başlap, cedvelge yazıla bileler, şimdi ise yer yoq. Oquş fiyatı 22 biñ ruble etrafında olacaq, şimdi 20 biñ ruble tura. Oquv müddeti 3 ay.
«2015 senesi yanvarniñ 1-nden bizim mektebimiz işini devam etecek, – dedi Qırım.Aqiqatqa mektep vekili. – Nasıl olsun, bütün mektepler öz işini toqtatsın. Em de, mudafaa nazirligi (Rusiye. – Müel. qaydl.) mutlaqa yaş askelerni oquşqa yollamaq kerek».
Aqmescitniñ Mayakovskiy, 6 menzili boyunca yerleşken Qırım devlet avtouçkombinat tamam bu kibi vaziyetti. Mında gruppanı fevralniñ 9-ndan başlap tertip etecekler.
Aqmescitniñ Kreyzer soqağındaki mektepte bu seneniñ dekabr 10 kününden başlap oquycaq gruppağa boş yerler bar, deyler. «Oquşnıñ fiyatı 17 biñ ruble etrafında, buña daa A-95 benzinniñ 100 litrni almaq kerek. Oquş eki ay devam ete», – dediler mektep vekilleri. Aynı zamanda, bu talaplar şartlı olğanını ayttılar: «Oquş müddeti ve parası arta bile – kelecek afta daa tekmil bilecekmiz». Bundan evel aydavcılıq kurslarına yazılğanlar, oquş içün 12 biñ berip, daa 100 litr benzin içün para berecekler.
Çehov 2, menzili boyunca avtomobil mektebinde oquşqa bir kimseni almaylar. «Oquşnıñ konkret müddeti ve fiyatını daa bilmeymiz»– dep añlattılar mektepte. Qırım.Aqiqatqa bildirgenleri kibi, Ukraina tasil, ilim ve yaşlar nazirliginden alğan vesiqalar 2015 senesiniñ mayısnıñ 25 qadar kerçek sayılacaq.
Avtomobil mektepleri saasınıñ kerginleşüvi?
Aynı zamanda rusiyeli Matbuat vastaları qasvetleneler: memlekette avtomobil mekteplerniñ ekseriyeti qapatılmaq mümkün. Yañı qaidelerge uyğun olmamaları içün, er dörtünci mektep faaliyetlerini devam ettirip olur, dep yaza Gazeta.ru.
«Gildiya avtoşkol» idaresiniñ reisi Sergey Lobarevniñ aytqanına köre, mekteplerniñ eñ büyük meselesi - 0,24 ga meydançıqnı tapmaq problemasıdır. Moskvanıñ özünde bu kibi meydançıqnı ayırmaq içün arizanı bir ay devamında baqalar. Ekspertler esaplağanları kibi, bütün kerekli donatmalarnı almaq içün mektepler 300 biñ ruble sarf etmeliler. Böyle etip, oquş fiyatları da eki qat artacaq. Moskvada talebeler 45 biñ ruble bergen olsalar, ileride 80-100 biñ ruble bermeleri mümkün.
Moskva avtomobil mektepleri birleşmesi icra müdiri Yelena Zaytseva aytqanı kibi, bu vaziyet avtomobil mektepleri saasınıñ kerginleşüvine ketirecek. Devlet avtoinspektsiyasında ise, er şey yerinde, attestatsiya devam etkeni ve mekteplerde şamata olmağanını bildireler.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/02-15
İrena Sendler (15.02.1910, Varşava gubernası Otwotsk qalası, / Polşa patşalığı, / Rusiä İmperiäse - 12.05.2008, Warşaw, Polşa, Awrupa Berlege) — poläk sotsial xezmäte eşçese, şäfqät tutaşı.
İkençe bötendönya suğışı waqıtında natsistlarğa qarşı poläk qarşılığında "Jolanta" täxällüse astında yörgän Sendlerowa 2500 yähüd balasın üterelüdän qotqara, üze Gestapo tarafınnan qulğa alına.
Bötendönya cämäğätçelegenä anıñ qılğan qaharmanlığı 1999 yılda ğına açıla.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Ospan batır – 120 jıl. Wltazattıq köterilisiniñ jetekşisi Ospan batır Silämwlınıñ 120 jıldıq mereytoyı halıqaralıq deñgeyde atalıp ötilde. Osı aptada batırdı eske alu şaraları Türkiyada jalğasın taptı.
Stambul qalasındağı Mimar Sinan Universitetinde 25 säuir küni Ospan batırğa arnalğan halıqaralıq konferenciya ötip, batır esimi wlıqtaldı. Ospan batırdı eske aluğa arnalğan şara atalğan universitettiñ Tarih fakul'tetiniñ qoldauımen, tarih ğılımdarınıñ doktorı Äbdiuaqap Qaranıñ wyımdastıruımen ötken. Konferenciyağa Qazaqstan men Türkiya jäne Europanıñ är elinen kelgen tarihşı, jazuşı ğalımdar, qoğam qayratkerleri, diplomattar jäne Türkiya men Europada twratın qazaq diasporasınıñ ökilderi qatıstı.
Konferenciyada Qazaqstannıñ Türkiyadağı bwrınğı ökiletti elşisi, sayasatker Baltaş Twrsınbaev, Ş. Uälihanov atındağı Tarih jäne etnologiya institutınıñ direktorı Ziyabek Qabıldinov, t.ğ.d. Äbdiuaqap Qara, «Er Jänibek» halıqaralıq qoğamdıq qorınıñ prezidenti Jeñis Türkiya, jazuşı Jädi Şäkenwlı, belgili däriger, aqın-kompozitor Tolqın Aqan, sonday-aq, Ospan batır jäne Türkiya qazaqtarı turalı alğaş doktorlıq dissertaciya qorğağan ğılım doktorları Dosjan Toqtar Ömirqwl men Tekin Tunjar qatarlı qatısuşılar söz tizginin wstap, Ospan batırğa arnalğan jiınnıñ mazmwnın keñeytti.
Sonımen birge, alqalı jiında Altaydan Anadolığa jetken köştiñ kuägeri Dälelhan Janaltay estelikteriniñ türik tilindegi jaña kitabınıñ twsauı kesilip, jiın qonaqtarına wsınıldı. Aqın Tolqın Aqanwlı "Ospannıñ armanın arqalap qinalıp jürgen wrpaqtarına ie bolğan Türki halqına rahmet retinde "Türki elim" attı jırın oqıdı.;feature=youtu.be
Ospan batır Silämwlı – qazaq wltazattıq köterilisiniñ ötken ğasırdağı körnekti jetekşileriniñ bir häm biregeyi. Ol Altaydağı wltazattıq köterilisine jetekşilik ete otırıp, eki birdey qızıl imperiyağa, Gomin ükimetine jäne Keñes odağı tarabınan qwrılğan quırşaq ükimet ŞTR-ğa qarsı küres jasağan wlt qaharmanı. Biıl Ospan batırdıñ düniege kelgenine 120 jıl toluına oray, «Er Jänibek» halıqaralıq qoğamdıq qorı bas bolıp, özge de qoğamdıq wyımdardıñ at salısuımen jıl boyı merekelik şaralar ötkizilmek.


text:
اَنْصَرُ ismi tafdil müfret müzekker manası, ziyade yardım edici bir erkek
اَنْصَرانِ ismi tafdil tesniye müzekker manası, ziyade yardım edici iki erkek
اَنْصَرُونِ ismi tafdil cemi müzekker musahhah manası, ziyade yardım edici cemi erkekler
واَناصِرُ ismi tafdil cemi müzekker mükesser manası, ziyade yardım edici cemi erkekler
نُصْرى ismi tafdil müfret müennes manası, ziyade yardım edici bir bayan
نُصْرَيَانِ ismi tafdil tesniye müennes manası, ziyade yardım edici iki bayan
نُصْرَيَاتٌ ismi tafdil cemi müennes musahhah manası, ziyade yardım edici cemi bayanlar
ونُصَرُ ismi tafdil cemi müennes mükesser manası, ziyade yardım edici cemi bayanlar


text:
İşğal etilgen Qırım «Devlet şurasınıñ» deputatları cumhuriyet paytahtı aqqında qanunnı soñki oquvda qabul ettiler. Bu statusnı Aqmescit aldı. Bu aqqında dekabr 24-te TASS bildire.
Qanunğa köre, Qırım paytahtı yarımadanıñ memuriy, siyasiy, iqtisadiy, medeniy-tarihiy, ilmiy-maarif merkezi ola. Al-azırda Aqmescitte «Qırım devlet akimiyetiniñ organları, icra akimiyet federal organlarınıñ territorial organları, çetel devletler, Rusiye Federatsiyası ve halqara teşkilâtlarnıñ temsilcilikleri» yerleşe.
Qırım paytahtınıñ vazifeleri olaraq federal ve cumhuriyet obyektleri ve müessiseler faaliyetiniñ temin etilmesi, transport infrastrukturasınıñ inkişafı ve tertip-nizam tedbirleri belgilendi. Qanunğa köre, bu vazifelerniñ amelge keçirilmesine cumhuriyet bücetinden para ayırılacaq.
«Qanunnıñ qabul etilmesi böyle bir status olmağanınen bağlıdr. Aqmescit paytaht sayıla edi, lâkin bu iç bir yerde belgilenmegen edi. Bizim içün bu yañı bir şeydir», – dedi Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev.
Aynı vaqıtta, neşirniñ qayd etkenine köre, qanun ileride başqa şeer paytaht olmasını red etmey.
«Devlet şurasınıñ» qanunlar komitetiniñ reisi Yefim Fiks dedi ki, Qırım anayasasına belli bir deñişmeler kirsetilse ve referendum keçirilse, paytahtnı deñiştirmege imkân olacaq.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kyiv şeeriniñ yolbaşçısı Vitaliy Kliçko «Eurovision» yarışınıñ ğalibi Jamalağa Vladimir Kliçkonıñ Tyson Fury ile uruşından evel Ukraina gimnini icra etmege teklif etti, uruş iyül 9-da Britaniya Manchesterde olacaq. Bunı o, mayıs 17-de Jamalağa körüşüvde ayttı, dep haber ete Kyiv şeeri devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
«Sen Moskvada Volodya Povetkin ile uruştan evel gimnni ayttıñ. Mence, bu sefer de bu büyük timsal olacaq», – dep qayd etti Kyiv şeeriniñ yolbaşçısı.
«Jamala onıñ için şeref olacağını ayttı», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ haberinde.
«Devlet ve şeer için daa yahşı reklamanı uydurmaq zor», – dep qayd etti Vitaliy Kliçko Jamalanıñ ğalebesi aqqında aytqanda.
Jamala 1944 senesi qırımtatar halqı sürgünligini añlatqan «1944» yırınen mayıs 15-ke keçer gecesi İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde olıp keçken «Eurovision» yır yarışınıñ finalında ğalebe qazandı. Ekinci yerni Avstraliya, üçünci yerni Rusiye aldı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Jamalağa «Ukraina halq artisti» unvanını berdi.


text:
İşğal etilgen Qırımda ruslar arbiy yaştan büyük olğan sakinlerge celpnameler berip seferberlikni devam eteler. Bunı "QırımSOS" uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ reisi Oleksiy Tılnenko haber etti.
"Kreml yolbaşçısı Vladimir Putinniñ oktâbrniñ soñunda seferberlikniñ yekünlenmesi aqqında bildirgenine baqmadan işğal etilgen Qırımda gizli seferberlik jdevam etmekte. Celpnameler küzki askerlikke cel etüv çerçivesinde degil le, seferberlk çerçivesinde berilgeni aqqında bir qaç adise aqqında bizge malüm oldı. Arbiy yaştan büyük olğan sakinlerge celpnameler berilgeni de bunıñ daa bir isbatı ola bilir", - dedi o.
Rusiyede sentâbrniñ 21-nde seferberlik ilân etildi. Rusiye prezidenti Vladimir Putin onı «qısmiy» dep adlandırdı, askerlik yapqan ve arbiy tecribesi olğanlar seferber etilecek, dep ayttı. Faqat bir tatili ve azırlığı olmağanlar seferber etildi ve cebege yollanıldı.
Putin bildirgenine köre, oktâbrniñ 14-ne qadar 300 biñ 222 biñ kişi seferber etildi. «Mediazona» seferberlik ilân etilgen soñ toylarnıñ sayısı artqanına dair malümatqa (celpname alğanlar muracaat künü evlenmege imkân bere) esaslanıp, cenkke alınğan Rusiye erkekleriniñ sayısını saydı. Eñ az 492 biñ kişi seferber etildi.
Keçken afta Ukrayına Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı, Rusiyeniñ arbiy-siyasiy reberligi qısmiy seferberlikni resmiy şekilde bitire, amma bazı Rusiye vatandaşlarına celpnameler berile.
Rusiyede seferberlik ilân etilgen soñ Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti askerlikke aluv komissiyaları quruldı, dep bildirdi. Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, 5 biñden çoq insan celpname aldı. Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti tahminen 2 biñ insan endi Rusiyege ant etti, dep bildirdi. Ukrayına Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı olarnı endi Herson vilâyetine ketirdiler, dep bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.v


text:
2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platforması» sammitinde ABD prezidenti Joe Bidenniñ iştiragini beklemege büyük sebepler bar. Bunı fevralnıñ 27-nde, Qırım ve Aqyarnıñ işğalge qarşı tirenüv kününe bağışlanğan «Qırım evi»ndeki tedbirde qırımtatar halqı lideri Musta Cemilev ayttı.
«Tünevin prezident Qırım platforması yaratıluvı aqqında fermannı imzaladı. Biz buña büyük ümütler bağlaymız. Dünyanıñ bir çoq memleketi, şu cümleden AB memleketleri, ABD qoşulmağa istegenlerini bildirdiler. Şimdilik avgustnıñ 23-nde sammitte olacaqlarmı, yoqmı aytıp olamayım. Amma avgustnıñ 23-nde ABD prezidenti Joe Biden mında olacağını beklemege büyük sebepler bar. Er alda bunıñ etrafında çoq şalışacaqmız», – dedi Cemilev.
Şunı da qayd etti ki, «Qırım platforması» yarımadanıñ işğalden azat etüv yolunda büyük bir adımdır.
«İşğal etilgen Donbas meselesi azmı, çoqmı Minsk añlaşmalarında muzakere etile. Amma Qırımnıñ işğalden azat etüv mevzusını Putin muzakere etmege asla istemey. Ve utanmazdan bu Rusiyeniñ topraqları olğanını ve anda, işğal etilgen topraqlarda olayatqan vaqialar içki meseleler olğanını ayta. Ukraina ve dünya toplulığı bunen razı degil ve iç bir vaqıt razı olmaz. Ve işğalden azat etüv içün kerekli tedbirler yapılacaq», – dep qostı o.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, fevralnıñ 26-nda, cuma künü, Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası içün yapılğan tedbirler aqqında ferman imzaladı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.