text:
Yazar: Rüstem MÜYEDİN
TİL VE EDEBİYATIMIZNIÑ VAZİYETİ AQQINDA BAZI FİKİRLER
Rüstem MÜYEDİN*
Tilimiz ve edebiyatımıznıñ zayıflığı aqqında çoq maqaleler yazılğanına baqmadan, o saalarda teraqqiyat körünmey. Aceba, bunıñ sebebi nede? Böyle vaziyet yaqın keçmişte başladımı, yoqsa evelde de şay edimi? Hatırlağanıma köre, mektep talebesi çağımdaki devirden bazı malümatlarnı añmağa isteyim. Şimdiki vaqıtta çeşit gazeta, kitap ve mecmualarda aynı bir sözni çeşit manalarda yazğanları ve ellerine tüşken malzemelerni de özlerince “tüzeltkenleri” içün, bu maqalemniñ sözleri ve ibareleri men yazğanım kibi qaldırmalarını rica etecegim. Yapqan hatalarıma özüm mesül olmağa isteyim.
Tilimizniñ ve edebiyatımıznıñ ketişatı aqqında cenkten evelki yazıcılarımız arasında da çeşit munaqaşalar ola edi. Sebebi: kiçkene Qırımımızda şivelerniñ çoqluğı edi. Esasen yalı boyu ve çöl taraf şiveleriniñ sözlerinden bir edebiy til teşkil etmege qarar qabul etilgenine baqmadan, şu şivelerdeki yerli ağız lehçeleri öz sözlerini edebiy til safına kirsetmege tırışa ediler. Olarnıñ qısqartılıp qullanğan sözleri ise, edebiy tilge kelişmey edi. Qalem saibi olıp işlegen adam angi mıntaqadan olsa, öz lehçesiniñ sözlerini qullana turğan. Şimdiki vaqıtta bu adet öyle ileriledi ki, Aqyar mıntaqasınıñ qullanğan çontuq sözlerini diger mıntaqanıñ müellifleri de qullanmağa devam eteler. Misaller aşağıda berilecekler.
Cenkten evelki devirde GPU-NKVD hadimleri devletniñ maqtavlı evlâtları olıp körünmek içün, qabaatsız adamlarnı özleriniñ uşaqlarına tenqit ettire ve esabat içün şu zavallılarnı ya qapay, ya da attıra ediler. Belli yazıcımız Irğat Qadır bir şiirinde: “Aydı, aydı, aydı duşman avına” dep halqnı avlamağa çağırsa da, şu uşaqlar: “O, Sovet halqını duşmannıñ avı içine kirsetmege çağıra” – dep tenqit ettirerek, zavallınıñ başına neler-neler ketirmediler. Şimdiki vaqıtta til ve edebiyatımıznıñ meselelerinde çeşit fikirlerde olsaq da, yüreklerimizde qorqu yoq. Özbekistanda KGB niñ uşaqları olğanlar, endi milliy meselemizni çezüvniñ qaramanları kibi körünmege tırışa ve bu saada bayağı körüneler.
İşlengen, kemalına kelgen edebiy til olmağancek, eñ meraqlı edebiy eser bile qolaylı oqulıp, lezzet alınmaz. Zayıf yazılğan eser ise, oquyıcını temelli suvundırır. Öyle olğanda, başta tilimizni bir nizamğa qoymaq kerekmiz. Bu meseleniñ üstünde tilcilerimiz yigirmi yıldan ziyade oğraşalar, iç bir şey deñişmey. Ya ne yapmaq kerek? Bu meseleni bir söz çeze bile. Oğraşmaq (kopoşitsa) degil de, meşğul (zanimatsa) olmaq kerek ediler. Ya meşğul olmaq neden ibaret? Tilimiz aqqında bir malzeme çıqtımı, onı suvutmazdan talil etmek alimlerimiznen ocalarnıñ boyun borcları sayıla. Men, Özbekistanda yaşağan devirden berli, tilimiz aqqında bayağı salmaqlı maqaleler çıqardım. Episiniñ soñunda: “Men yol bergen hatalarnı tilcilerimiz gazeta saifelerinde tüzeltirler de, oquyıcılar tilimizni doğru ögrenirler,” – dep yazdım. Bir tilci seslendimi? Yoq. Em seslenip olamaz. Çünki onıñ bilgi seviyesi aşkârı olacaq. Bazı oquyıcılar: “Ya toqtamadan til oğrunda küreşkenlerini ve çeşit qararlar qabul etkenlerini yazalar da,” – dey bileler.
Öyle tüşüngenlerge men şöyle cevap bere bilem. Tilcilerniñ yıllar boyu küreşleri, sabın köpügine üfürip oğraşuv sayıla. Öyle usulnen tilimiz iç bir vaqıt tüzelmez. Bu fikrimni men defalarca ayttım, lâkin oña emiyet bergen olmadı. Endi, ömürge keçirilmeycek kibi bir tetbir daa tüşünip çıqardılır. “Yañı dünya”da derc etilgen (01.04.2011 s) malzemege köre, 21 azadan ibaret daimiy areket etici komissiya tizilgen. Bütün azaları halqımızğa belli, ürmetli adamlardan ibaret. Aralarında tilnen alâqası olmağan azalar da barlar. Bu sayığa yüz adam daa qoşsalar bile, neticesi sıfırdan yuqarı köterilmez. Bir taacipli yeri daa, üç gazetamıznıñ redaktorları: Bekir Mamutov, Enver İbraimov ve Şevket Kaybulla da kirsetilgen. Tatar tilinde çıqqan eki gazetada aynı bir söz başqa-başqa yazılğanına köre, olarnı soñsız davağa davet etmek içün yazıldılarmı aceba? Yoqsa, bu quruntı, olar endiden soñ tilni tüzeltmege istegenlerniñ maqalelerini derc etmemeleri içün yapıldımı? Bundan soñ “Yañı dünya” nıñ (24.06.2011s) altıncı saifesinde, endi 24 aza Qırımnıñ çeşit rayonlarına tayinlengenleri berilgen. Olar şu yerlerge barğanda yerliler: “Siz özüñiz tilimizni qayğırıp qaç maqale yazdıñız da, qaç sözümizni tedaviylep öz yerine qoydıñız?” – deseler, nasıl cevaplar qaytarır ekenler? Böyle suallerni Rumıniyağa til ögretmege ketken ocalarımızğa da bere bilirler, mashara olıp qaytmalarına şübe qalmay. Diasporada, fuqareleşken olsa da, öz dedeleriniñ tilini qullanalar. Biz öz tilimizni nasıl haraplağanımızdan olarnıñ haberleri yoq. Uzun lafnıñ qısqası: bu komissiya ölü doğacaq balanı añdıra. Közboyavçün teşkilâtqandırılğan bu komissiya iç bir şey yapıp olmaycaq. Buña oquyıcılarımız şaat olurlar. Tilimizni tüzeltip inkişaf yoluna qoyuvnıñ üç yolu bar. Birincisi: bu vaqıtqa qadar iç bir şey yapamağan küreşçiler pensiyağa çıqıp raatlansalar, olarnıñ yerine kelgen taze miyliler bir şeyler yapa bilirler. Ekincisi: bu yıl universitetni bitirip oca olğanlar, daa bir türlü deñişiklik yapamazlar. Olarnıñ evlâtları ya da torunları tilimizni belli bir nizamğa qoyarlar degen ümütim bar. Oña köre ne qadar vaqıt keçecegi belli. Üçüncisi: başta alimlerimiz tilimizniñ inceliklerini ögrenmege başlamaq kerekler.
Bazıda bizim münevverlerimiz tilimiz zengin olğanını aytalar. Şahsen men bu fikirnen razı degilim. Bizim tilimiz esasen arap ve fars tilleriniñ sözlerinen zenginleşti deseler, men razı olur edim. Çünki nasıl cümle qursaq, olarnıñ sözlerinden faydalanamız. Farqı şunda ki, o sözlerni öz tilimizniñ hususiyetlerine uydurıp alamız. Arapça: sınf, asr, vaqt, metn, defn kibi bir eceli sözler bizim tilimizde: sınıf, asır, vaqıt, metin ve defin kibi eki eceli sözlerge çeviri-leler. Olarda çoqluq affiksi lar, ler yoq. Olar raqamlar deycek olsalar, erkam deyler, nesiller ensal ola, rükünler erkan kibi qullanıla. Rükün sözü bizde qullanılmay, lâkin onıñ çoqluq şekili olğan erkan sözüni bir bilmirimiz terkip yerine qullanmağa başladı, ondan soñ başqaları da yañı söz ögrendik dep, ur-patlasın devam ettiler. Rükün sözü nufuzlı adam, yolbaşçı adam demek ola. Demek, erkan sözü öyle adamlarnı añlata. Meselâ, polknıñ erkanı degende, şu polknıñ komandiri ve muavinleri aqqında söz ketkeni añlaşıla. Şu polkta hızmet etken asker aqqında söz ketse, polknıñ terkibinde demek kerek. Komissiyanıñ erkanı on kişiden ibaret demek, şu komissiyanıñ on yolbaşçısı bar demek ola.
Bazıda tilimizniñ zenginligine sevinecek olamız ama, onı nasıl berbat etkenimizniñ farqına barmaymız. Meselâ, bizim yazarlarımız rusça poçemu sözüniñ tatarca olğan niçün yerine ne içün, (dlâ çego) ibaresini qullanalar. Bazı birleri daa bilmir olğanını köstermek içün neçün yazalar ama, o da ne içün manasını bere. Tilimiz içün ne qadar küreşsek de, daa kitaphanenen kütüphaneniñ farqına barmaymız. Kütüphane oquyıcılarğa bilgi aluv menbası sayıla. Onıñ terkibinde: kitaphane, oquv hanesi, memurhane, kompyuter hanesi ve başqa haneleri ola bile. Kitaphanesine kimseni kirsetmeyler. Başqa yerdeki kitaphaneler, kitap tükanında, ya da kitaplar saqlı turğan ambarda ola bile. Bazı sözlerimiz degersiz tüzeltileler. Alğancek, kelgencek kibi fiillerni “tüzeltip” yüksekçe uzunca sözlerindeki kibi sıfat affikslerinen yazalar. Fiillerdeki cek taqısı qadar sözünen deñiştirile bile ve yalıñız cek kibi yazıla. Meselâ: alğanğa qadar, kelgenge qadar şekilindeki kibi. Bu qaide sıfatlarnıñ ca, ce taqılarına kelişmey. Çoq hastalıqlarımızdan biri daa alacağım, kelecegim kibi sözlerni alacam, kelecem şekiline çevirip, edebiy tilimizni taptap, yerli ağız şivesine çevirüvimizde ola. Böyle misallerni pek çoq ketirmege mümkün. Şimdilik yeter.
Bazı adamlar çeşit unvanlar, şerefli adlar almağa qılt-qılt etip turalar. 1996 senesi yazıcılarnıñ toplaşuvında Şakir Selim: “Üç esli-başlı yazıcımızğa Kiyevden bir de bir unvan talap etmek kerekmiz,” – dedi. Men: “Maña kerekmey,”-dedim. O vaqıt kimsege unvan berilmegen edi. Şu mesele bu 2011 senesi de köterildi. Men kene: “Maña kerekmey,” – dedim. Eger men yahşı eser yazsam, oquyıcınıñ memnün oluvı men içün unvan sayılır dep tüşündim. Eger zayıf eser yazıp da unvan alsam, o menim vicdanımnı qırpalap turar edi. Taacipli şey. Bazı professorlar iç bir türlü edebiy eser yazmayıp, yazıcı adını almağa talaq qattıralar.Aceba, bu, öz-özüni aşalavmı, yoqsa sahte adnen yükseklerge köterilmege istevmi? Keçen maqalelerimde, tilbilim meselesinde professorlarımıznıñ zayıflıqları aqqında yazğan edim. O sözlerni bir daa tekrarlamağa acet yoq dep sayam. Çünki er bir yazımızda sıq-sıq rastkelgen hatalarnı iç bir alimimiz tüzeltmegeni oquyıcılarğa belli.
1944 senesi men ordu safından boşatılıp, Özbekistanğa yollanğan edim. Halqımız keçken mahrumiyetni men de keçirdim. Şu yılı rahmetli babamnen aptemni defin etmege sıra tüşti. Ket-kelelim, 1957 senesi “Lenin bayrağı” gazetamız çıqmağa başladı. Şu yılları men milletimiz Qırımğa ille qaytar dep tüşüne ve tükanlar çöplükke atqan qalın kağıtlarnı cıyıp, tilimiz aqqında malümatlar yazıp qaldıruvnen meşğul ola edim. Birinci povestim de öyle kâğıtlar üstüne himeviy qarındaş parçasınen yazılğan edi. 1964 senesi Taşkent universitetiniñ jurnalistika fakultetine rus tilinden imtian berip kirgen edim. Birinci kursnı bitirgen soñ, ameliyat da körerim dep, “Lenin bayrağı”na işke kirmege bardım. Qabul etmediler. Tilimizni daa menimsemegen gençlerni ise, özleri çağırıp ala ediler. Şay olsa da, men gazetağa maqaleler, şiirler ve ikayeçikler yiberip turdım. Anda çalışqanlar, ellerine tüşken malzemelerni tüzeltip basmaq kerekler de. Demek, anda çalışqan gençler, malzeme yollağanlardan bilmir sayılalar. Bu mevzuğa bir misal ketireyim. Men, derc etilgen ikayeçiklerni tenqit ete turğanım, lâkin olarnı basmay ediler. Yalıñız Abdulla Dermenci, men onıñ eserini doğru tenqit etkenimni aytıp, maqalem basılmaması içün menim razılığımnı istegen edi. Soñ men, tenqit meselesini açıqlamaq içün “Göl yanında” adlı şiirimni yolladım. Ablâziz Veliyev o şiirde kelişmemezlikler tapıp, işlemem içün dört kere qaytardı. O vaqıtta mektüpleşüvler ola edi. O qaytarğan sayın işlep yollasam da, derc etmegen edi. O şiirimni 2000 senesi çıqqan “Qatmer qaderler” adlı cıyıntığımdan oquy bilesiz.
Bu dünyada meraqlı adamlar ola eken. Men şeerde soqaq boyu ketem. Qarşımda bir adam tebessümnen kelgenini körem de, meni birevge oşattı ğaliba dep tüşünem. O doğru menim ögüme kelip: “Merabañız Rustem ağa!” – dey. Biz al-hatir soraşqan soñ, men onı tanımağanımnı aytam. O: “Siz meni tanımaysız, men rayondan keldim. Men sizni televizorımda körip, gazetalarda maqaleñizni oqup bilem. Alla sizniñ sağlığıñıznı bersin de, öyle yahşı şeyler yaza beriñiz,” – dedi. 18 mayısta bir körümli qadın maña baqıp turğanını eslep, başımnı kenarğa burğanımnen, o: “Rustem ağa, siz meni tanımaysız ama, men sizni pek yahşı bilem. Siz kibi adamlarımız çoqça olğay edi, ortalıqta çör-çöplük tolu” – degen edi. Böyle misallerni çoq ketirmege mümkün. Lâkin bu dünyada yalıñız merametlik degil de, zorbalıq da üküm süre eken. Buña da misal ketireyim.
Men rus tilinde maqale yazıp, “Poluostrov” gazetasında bastırmaq içün Ayder Emirovğa berdim. O:”Rustem ağa, siz cailce yazasız.Tatarca yazsañız, özümiz tercime eter edik,”-dedi. Öz tilimizde de yazıp berdim ama, kene basmadı. Endi özü caillikke oğrasa kerek.
Men tilimizni qayğırıp, öz parama “Qırımtatar edebiy tilini ögreneceklerge yardım” adlı kitapçıq çıqararaq, tilnen meşğul olğanlarğa bedava tarqatqan edim. O kitapçıqta da menim hatalarımnı gazetalarımızda tüzeltmelerine rica etken edim.Kimse seslenmegen soñ, tasil ministriniñ birinci muavini V. Kavrayskiyge muracaat etip, şu kitapçıqnı çoq miqdarda çıqarıp, mekteplerge tarqatmaqnı teklif ettim. O maña: “Yahşı iş tutqansız ama,soñundan sizniñkiler meni qabaatlamamaları içün, başta tilcileriñizge muzakere ettireyik,” – dedi. Men ondan: “ Bizimkilernen siz añlaşıp olamaysız. Sebebi nede aceba?” – dep soradım. O, cevabında: “ Sizniñkilerni bilgisiniñ seviyesine baqmadan kötere bereler, olarnıñ ellerinden iç bir şey kelmegen soñ, qabaatnı kimge yüklemege bilmeyler,”-degen edi. O bu sözlerni mecaziy manada aytqandır bellegen edim ama, tilciler toplanğan soñ, olardan eñ bilmir bir neferi: “ Biz talebelerge yañlış olsa da bayağı sözler ögrettik, endi o sözlerniñ doğru şekillerini ögretip talebelerni qıynayıqmı?” – degen soñ, Kavrayskiyniñ sözlerine inandım.
O vaqıt şu mesele çezilmegen soñ, malzemeni İsmail Kerimovğa berip, özüniñ tilci ocalarınen muzakere etip bir qararğa kelmeleri avale olunğan edi. Aradan eki ay keçkencek maña iç bir şey aytılmağan soñ, Kerimovğa özüm bardım. O: “Ocalar öz fikirlerini yazmağa istemeyler ama, bir oca yazdı,” – dep elime eki tabaq kağıt tuttırdı. Onı yazğan oca endi vefat etkeni içün adını yazmaycağım. Kerimovğa: “Ya özüñiz niçün yazmadıñız?” – dep soradım. “Men onıñ taqririni oqudım, onıñ fikirlerinen yüz fayız razım.” – dep cevaplandı o. Evge qaytqan soñ şu taqrirni oqudım ama, saçlarım tiklendi desem yalan olmaz. Menim kitapçığım birinci arifinden soñki arifine qadar yañlış, iç bir şeyge keçmey, özüm ise til bilgisi ceetten pek alçaq seviyede ekenim. Men meseleni suvutmadan, onıñ er bir cümlesini talil etip bir maqale yazıp, gazetalarımızğa kettim. Refat Ahtem bir kereden basmaycağını ayttı, Ablâziz Veliyev de basmaycağını bildirgen soñ, “Maarifçige” berip bastırmamnı tevsiye etti. Meseleni men anda añlatqanda, Safure hanım pek taaciplenip: “ Nasıl ola da böyle malzemeni basmadılar? Biz mıtlaq basarmız” – dedi ama, eki aydan soñ, basmaycaqlarını bildirdiler. Sebebi belgisiz.
Tilimiznen muvazi (parallel) olaraq, edebiyatımıznı da qayğırmaq kerek olğanına isbat kerekmey. Yuqarıda aytıp keçilgeni kibi, zayıf tilnen yazılğan eñ meraqlı nesir bile oquyıcını suvundıra bile. Bizde tilci ve edebiyatçılar arasında yüksek unvanlılır barlar. Taacipli şey.Bizim tilimizde o qadar hatalar bar, olarnı alimlerimiz bile körmeyler.Edebiyatımızda da edebiy hususiyetlerden çetlevler bar. Olarnı da yüksek unvanlı yazıcılarımız körmeyler. Bizim yazıcılarımız arasında eki akademik olğanını çoq kişi bilmeydir. Nuzzet Ümerov ve Ablâziz Veliyev ne vaqıt, angi akademiyada qaç yıl oqudılar da nasıl imtianlardan keçip akademikler olğanlarını men bilmeyim. Özleri aytqanlarına köre, olğanlar işte. Yazıcılar çeşit türlü olalar. Aqiqiy yazıcı nasıl menbalardan faydalansa faydalansın, esas eserini öz miyinden keçirip, meraqlı adiselernen zenginleştirip yaza. Bazı birleri tarihiy kitaplardan alğan malümatlarını bir nizamğa qoyıp yaza. Daa birevleri gazeta ve mecmuada basılğan malümatlarnı toplap, eser çıqara. Olar bir-birleriniñ eserlerine qıymet kesmekten acizler. Vazifesi mücibi qalem işanılğan adam er daim özüni, malzeme bergenden bilmir saya. Neticede malzeme noqsanlıqqa oğray. Meselâ, menim 1991 s. “Yıldız”nıñ üçünci nomerasında Şevqi Bektore aqqında çıqqan maqalem keregi kibi çıqarılmağanı içün, onı 1995 s. №5-6 tekrar çıqarılğan edi. Ablâziz Veliyev menim maqalelerimni basmağa istemegenini bilsem de, 1997 senesi oña uzun bir maqale bergen edim. Aradan eki ay keçken soñ bir haber almağa barsam, yaqında tatilge ketken. Onıñ yerine qalğan rahmetli Yunus Qandım: “O maña qaldırmadı. Men onı tapıp mıtlaq basarmız,” – dedi ve “Yañı dünyanıñ” – 1997 senesi №№ 35, 36, 37, 38 derc etip çıqardı.Yatqan yeri nurlu olsın. 1999 s. Ablâziz maña ağam Memet Sevdiyar keçingenini aytqanınen, men ateş içinde qalğan kibi oldım. Masa başına oturıp, közyaşlarımnı aqıza-aqıza ağama itaf etip bir şiir yazdım da, “Yañı dünya” ve “Qırım” gazetalarına alıp bardım. Ateşli yüregimnen yazğan “ELVİDA, AĞAM” şiirimni “Qırım” gazetası 12 iyünde basıp çıqardı. Ablâziz Veliyev taziyename yanında, birevler bir – qaç künden doğğan künlerini qayd eteceklerini bildirmekni o şiirden üstün kördi. Şiirni begenmese kerek.
Suvda boğulayatqan adamnı qurtarmaq içün, oña şu an suvda batmaycaq kibi bir şey atalar. Bizim tilimiz ve edebiyatımız batayatqanını körgen eki iş adamımız qurtaruv çarelerini körmek içün,Ebazer Emiraciyev “Can yürekten” mukâfatını, Resul Velilâyev ise “Çoban-zade” adına mukâfatnı tesis ettiler. Alla olarğa uzun ve bahtlı ömürnen birge qazançlarını arttırsın! Lâkin bu meselede biraz kelişmemezlik bar. Men “Bekir Çoban-zade” konkursına, diletantlarğa darbe olacaq kibi, til ögretken kitapçığımnen, milletimizniñ tarihı aqqındaki poemamı yollağan edim. Olarğa qıymet kesilmegen edi. Çünki olarnıñ manasını ve qıymetini añlağan adamlar tapılmağan. Başqa iç bir konkursta iştirak etmemege qarar alğan edim. Televizor baqqan sayın, tedaviylenmege muhtac olğan balaçıqlarımız aqqında aytılğan laflar, maña muracaat etken kibi kele edi. Şu sabiylerge bir yardım eteyim dep, konkursqa soñki romanımnı yolladım. Er bir yazıcı özüniñ eserine yüksek qıymet kesüvi tabiy mesele ama, menim romanımnı rus tiline tercime ettirmege bile coşqanlar olğanları içün qıymet kesilir bellegen edim. On yedi malzemeden on beşini saylap, altısına mukâfat bergenler. Lâyıq nesir eser tüşmegeni içün, o mukâfat kimsege berilmegen. Menim romanım edebiy eser sayılmağan. Öyle olğanda, şu mukâfatnı saqat balaçıqlarımıznı tedaviylevge yollamaq kerek edi.
Konkursqa tüşken malzemelerniñ iç birine leke taşlamağa istemeyim. Olar episi belli bir qıymetke degerliler. Lâkin, şu konkurslarnıñ esas maqsadı tilimiz ve edebiyatımıznı teren yuqudan uyantmaqtan ibaret degil edimi. Qırımtatar tilinde yazılğan ve iç bir tilci onda noqsanlıq tapmağan, tilimizni bir kereden belli bir derecege köterilecegi açıq-aydın körüngen eser mukâfat komissiyasınıñ diqqatını celp etmeyüvi şaşılacaq kibi degilmi? Yoqsa bu komissiya endi tatar tilini tatar mekteplerinde polâk tilinde alınıp barılmasını lâyıq kördilermi? Bazı adamlarımız “zagraniçnıy” şeylerni pek begeneler. Moskvalı Aleksandr Gorâinov reskomnatsnıñ parasına çıqarğan “Doğru yazamız” kitapçığı angi mekteplerde ögrenile eken? Ebazer Emiraciyev Şemi-zade adına olğan konkursnı aqiqaten can yürekten alıp bardı. Ayşe Kökiyeva birinci mukâfatnı almasınen, diger eserlerniñ qıymeti eksilmedi de. O, Zakir Qurtnezirge ve Server Bekirge ruhlandırıcı mukâfatlar bergen soñ, “Yaşlar şurasına”da on biñ grivna yardım berdi. Ebazer efendinen Resul efendiniñ dönüşleri arasında büyük farq bar. Menim fikrimce Resul efendi til ve edebiyat meselelerinde zayıf olğanını duyğan, yükseklerge tırmaşmağa istegenler, onıñ parasından faydalanalar ve ap berecekleri yerine şap bereler. Resul efendige samimiy tevsiyem: şu komissiyası eline almağa bile istemegen eserlerni oqusa, etrafında kimler dolanğanını bilip iş tutar. Alla episiniñ sağlıqlarını bersin.
Bu maqalemni oquğanlar menim vaziyetimni añlağandırlar. Men yigirmi yıldan ziyade vaqıtta tilimizni bir nizamğa qoymaqnen meşğul olğanda, menim bir hatamnı tüzeltamağan diletantlar, til bilgime ve edebiy faaliyetime qıymet kesüvlerine pek ıncınmayım. O marifetlerge alıştım. Saqat evlâtçıqlarımızğa yardım berip olamağanıma da pek ıncınmayım. Merametli, temiz yürekli adamlarımız çoq. Olar yardım eterler. Meni ıncıntqan bir şey olsa, o da, bu maqtavlı diletantlar milletimizni caillik bataqlığına tartıp, milletniñ ğayıp oluvını yaqınlaştıruvları ola. Men “Yılname” adlı poemamnıñ epigrafı olaraq şu sözlerni yazğan edim. O fikirim ket-kete tasdiqlana.
Kele bizge ğaddarlardan,
Er bir türlü yamanlıq.
Eki yüzlü tatarlardan,
Halqım körmey amanlıq.
* Rüstem Muedin, 1919 yılında Akmescit’te doğdu. II:Dünya Savaşında Kırım’ın Almanlardan geri alınmasında rol oynayan ve Kırım’a ilk giren Kızıl Ordu Birliklerinde subay olarak görev yaparken, Akmescit’te halkının sürgün edilmesine tanıklık etti. Emrindeki bir askerden annesi ve ailesinin sürgün edildiğini de öğrendi. Kızıl Ordu’dan terhis edilerek o da Özbekistan’a sürgüne yollandı. 1972’de ilk hikayesi basıldı. Yayınlanmış hikaye ve romanları vardır. 25 Ocak 2012 de Akmescit’te vefat etti. Kalemi keskin bir yazarımızdı. Mekanı cennet olsun (EMEL)


c: text/html

text:
«Eurovision-2016» ğalibı, Qırımdan ukrain yırcısı Jamala «Golos krayini» («Memleketniñ sesi») ukrain istidat şounıñ yañı, yedinci, mevsiminiñ idmancısı olacaq.
Bu aqta şou alıp barıcısı Yekaterina Osadçaya leyhanıñ altıncı mevsiminiñ finalında yırcınıñ sanağa çıqışından soñ ilân etti. Bu malümatnı Jamala da tasdıqladı.
«Men kerçek seslerni sevem ve «Golos krayini» yarışında vaqıttan tış olğan tembrlerni qıdıracam. «Golos krayini» bu kelecekte yañı muzıka ve yañı sesler peyda olacaq bir şoudır. Er kesni leyhanıñ yedinci mevsim kastinglerine davet etem. Men qayğılı seslerni qıdıracam», – dedi Jamala sanada öz yırını yırlağan soñ.
Ukraina temsilcisi, Qırım yırcısı Jamala «Eurovision-2016» yır yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi. Konkurs qaidelerine köre, kelecek sene Ukrainada «Eurovision» yarışı keçirilecektir.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yırcığa «halq artisti» unvanını, Kiyev şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko ise, oña «Kiyev fahriy sakini» unvanını berdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cuma künü, dekabr 23-de, Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» şahısları Arsen Cepparov ve Refat Alimovnıñ apis cezalarınıñ uzatılmasından bergen şikâyet arizalarını red etip, Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını deñiştirmedi.
Böylece, Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2017 senesi fevral 8-ne qadar apiste yatacaqlar, dep bildirdi Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bundan evel işğal etilgen Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Cepparov ve Alimovnıñ apiste yatma müddetlerini eki ayğa qadar uzatqan edi – fevral 8-ne qadar, İsmailovnıñ – 2017 senesi mart 11-ne qadar.
Qızıltaş qasabasınıñ sakinleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutmasında şeklenilip yaqalanğan ediler.
Rustem İsmailov ve daa beş qırımtatarı oktâbr 12-de Qırımda yaqalandı. Olarnı da «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtında iştirak etmesi ile qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Wlttıq bank ekinşi deñgeyli bankter arqılı 10,20,30 gramdıq tazartılğan altın qwymaların satılımğa şığaradı. Bwl turalı baspasöz konferenciyasında Wlttıq bank törağası Daniyar Aqışev mälimdedi.
"Altın qwymaları - bwl qımbat jäne sınaması 9999-ğa teñ tazartılğan altın. Boljaldı türde aytayın, 31 mamır küngi älemdik fiksingte10 gramdıq altın qwymasınıñ qwnı şın mäninde 127 mıñ teñge, 20 gramı 254 mıñ teñge, 50 gramdıq altın qwyması 635 mıñ teñge, al 100 gramı 1,27 mln teñge boldı", - dedi Daniyar Aqışev.
Negizi altın unciya boyınşa ölşengenmen, qazaqstandıqtar onı grammen ölşep üyrengen. Endi Wlttıq bank älemdik narıqtağı altınnıñ qwnın esepke ala otırıp, kündelikti qwymalardıñ bağasın jariyalap otıradı. Altındı satu, satıp alu bağası valyuta kursına baylanıstı esepteledi.
"Siz valyutanı satıp alğanda artıq töleysiz, al satqanda az beriledi. Bankter eşbir şekteusiz alğaşqı talap boyınşa qwymalardı satadı nemese satıp ala aladı. Qwymalar ekinşi deñgeyli bankterde satıladı", - dedi Wlttıq bank törağası.
Qazirgi uaqıtta retteuşi altın qwymaların satu boyınşa Halıq bank jäne Euraziyalıq bankpen kelisim jasağan. Endi Astana, Almatı, Öskemen, Atırau qalalarında satıp aluğa boladı.


text:
G20 sammitinde Kanada baş naziri Stiven Harper Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile qol tutuşıp, Ukrainanı raat qaldırmağa tevsiye etti.
Bunı cumaertesi künü, noyabr 15-de, baş nazirniñ matbuat kâtibi Jason MakDonaldniñ sözlerine esaslanıp malümatnı bergen Bloomberg neşirine tayanıp, «Ukrainskaya pravda» bildire.
«Qoluñıznı sıqmaq kerekim, dep tüşünem, amma sizge tek şunı ayta bilem: Ukrainanı raat qaldırıñız», – dedi Stiven Harper.
«Putiniñ cevabı müsbet degil edi. Russiye eyyeti de izaat bermedi», – dep haber ete neşir.
Evel Kanadada Rusiyege, ordularınıñ Ukrainadan çıqmağanına qadar basım etmege azırlığı aqqında bildire ediler.
Belli olğanı kibi, Avstraliya sammitinde Avropa şurası reisi German van Rompuy Avropa birligi Ukrainada vaziyetniñ siyasiy çezilmesine irişmek içün areketini devam etecegi aqqında aytqan edi.


text:
Qırım ükümeti aşaytnıñ qıtlığına yol bermemek içün Qırım sıñırlarından köy hocalıq mahsulatınıñ ketirilüvini ve çıqarıluvını nezaret etecek ola. Bunı Qırım nazirler Şurasınıñ reis muavini Nikolay Yanaki salı künü mart 3-de bildirdi, – haber ete Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Bugün esas vazifelerden biri – aşayt havfsızlıqnı temin etmektir. Çarşını çeşit mahsulat ile toldurmaq içün bütün zaruriy imkânlar qullanılacaq», – dedi o.
Toplaşuvda Qırım köy hocalığı naziri Vitaliy Polişçuk, Qırım baytar devlet komitetiniñ reis muavini Anastasiya Lisovskaya-Çudinova, Qırım sanayı şirketleri ve şeer memuriyetleriniñ vekilleri iştirak etti.
Evel Qırım iqtisadiy inkişaf nazirliginiñ başı Nikolay Korâjkin Qırım Ukrainadan Rusiyege mahsulat keçirilmesiniñ tranzit noqtası olayatqanını bildirdi.


text:
Qazaq xanlığı
Qazaq xanlığı (qazaqça Қaзaқ xaHдығы) — Äbelxäyer xanlığı tarqalğannan soñ, Çu häm Talas yılğaları arasında 1465 yılda barlıqqa kilgän däwlät. Qazaqstan tarıxçıları buyınça Gäräy Qazaq xanlığına nigez salğan.
TarixYзrәpTү
Altın Urda tarqaluıYзrәpTү
1428 yılda Oluğ Möxämmäd Bäräk xannı ciñep, anı Altın Urdanıñ könyaq öleşenä qua. Keçe Möxämmäd Saray şähärendä xakimiätkä kilgännän soñ, Altın Urda tarqala başlıy. Oluğ Möxämmäd Qazan xanlığına nigez sala. Altın Urdanıñ könyaq-könçığış öleşe Aq Urda tarqala häm könyaq öleşendä başta Bäräk xan, soñraq Äbelxäyer xäkimiätkä kilä. Läkin täxet öçen tuqtawsız köräş däwam itä.
1468 yılda Abelxäyer xan ülgännän soñ, Äbelxäyer xanlığı tarqala, anıñ könbatış öleşen Noğay Urdası basıp ala, könyaq öleşendä Gäräy (Qazaq xanlığı) häm Canibäk Qazaq xanlığına nigez sala.
Barlıqqa kilüYзrәpTү
1457 yılda Üz Timer citäkçelegendäge oyratlar (mongol qäbiläse) Äbelxäyer ğäskären tar-mar itä. Oyratlar Taşkänt häm Törkistan şähärlären cimerä.
Oyratlar höcüme Äbelxäyer däwläten bik qaqşata, anıñ säyäsäte belän riza bulmağan köndäşlär Canibäk häm Gäräy Mogulistanğa (Balxaştan könyaq töbägenä) küçep, Çu häm Talas yılğaları arasında Gäräy üz däwlätenä nigez sala.
Gäräy ulı Borındıq xan idärä itkän çorda (1480-1511) Sırdärya buyları basıp alına.
Qasıym xan idärä itkän çorda (1511-1521) Maweranahr tönyak öleşe, xättä Taşkänt basıp alına, Noğay Urdasına qarşı suğış uñaylı tämamlana, Sarayçıq basıp alına.
Üzara nizağlarYзrәpTү
Läkin Qasıym xan ülgännän soñ, Noğay Urdası qarşı höcümne oyıştıra, Turğay yılğasına qädär cirne kire qaytara. Qazaq xanlığı ciñelä häm anda üzara nizağlar başlana.
Seber xanlığı Nura yılğasına qädärge territoriäne basıp ala. Näticädä Qazaq xanlığı Cidesu töbägenä taraya.
1520 yıldan oyratlar höcümnäre başlanalar, citmäsä watandaşlar suğışı däwam itä.
Watandaşlar suğışında Qasıym ulı Xaq Nazar ciñä, ul Manğışlaqnı basıp ala.
Qazaq xanlığı yış Noğay Urdası, Xiwä häm Boxara xanlıqlarına qarşı suğışa.
İsem xan (qaz. Esim xan) (1598 — 1628) başqalasın Sığnaq qalasınnan Törkistan şähärenä küçerä, qaraqalpaq baş kütärüen bastıra.
1598 yılda İsem xan Boxara belän solıx kileşüen tözi, anıñ buyınça Taşkänt (200 yılğa) xan xakimiäte astında qalğan.
Cuñğarlar höcümeYзrәpTү
1635 yılda oyratlar Könbatış Mongoliädä berläşep, Cuñğar xanlığına nigez sala, häm Qazaq xanlığına höcüm başlıy.
Cuñğarlar qazaqlarğa zur zıyan kiterä, çın qırğın, genotsid oyıştıra. Cuñğar-qazaq suğışları 1643—1756 yıllarda suzıla, näticädä qazaqlar tulı beterü yanawı aldınnan Rusiä imperiäsenä möräcäğät itä.
Tarqalu häm beterelüYзrәpTү
XVII ğasırda qazaqlar öç yözgä (qaz. jüz) bülenä.
1731 yılda Keçe Yöz Rusiä imperiäsenä kerä, 1740 yıldan Urta Yöz, soñraq Olı Yöz quşıla. Olı häm Urta Yözlär Canibäk ulları toqımına buysınğan. Urta Yözneñ soñğı kürenekle xanı Abılay xan bulğan (1711-1781).
Cuñğarlar höcümnäre säbäple qazaq xalqı Rusiä imperiäsenä kerergä mäcbür bulğan, quşılu qazaqlarnı qırıp beterüdän qotqarğan.


text:
Çarşenbe künü aqşam Kefe (Feodosiya) yanındaki Orconikidze qasabasında 10-dan çoq gektar mıntaqada quru ot yanğını çıqtı. Bir qaç saatta yanığn 30 gektarnı qaplap aldı.
Bunı, Rusiye FVN-niñ Qırım idaresine atıf etip, bir sıra Qırım ve Rusiye matbuatı bildire.
"Saat 18:50 ealiden, Orconikodze qasabasında quru ösümlik yanıp başlağanı aqqında bildirüv keldi. Küçlü yel qısqa vaqıtta ateşni yaydırdı. Saat 21:30, orman müdirliginiñ malümatına köre, yanğın 30 gektarlıq mıntaqanı qapladı", - dep bildirdi Krıminform saytına müessiseniñ matbuat hızmeti.
Qurtarıcılar, daçalarnıñ yaqınlığını qayd etti, "yanğıncılar ateş tarqalamsına yol bermemege tırışa". TASS rusiye agentligi bildirgeni kibi, FVN malümatına köre, yanğın söndürmesinen 50 adam, şu cümleden askerler, ve 20 tehnika oğraşa.
FVN-nıñ Qırım idaresiniñ saytında şimdilik resmiy beyanat yoq.
Qırımda sentâbrniñ 20-sinece fevqulâde yanğın telükesi rejimi ilân etildi.


text:
Aqmescit – «Qırım ükümeti» «reis muavini» vazifesinden boşatılğan soñ, Moskvalı iş adamı Lenur İslâmov közden ğayıp oldı. İntervyü ve izaatlarnı ne özü, ne de top-menecerleri bermey. Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, İslâmovnıñ Qırımdaki işi çoq yürmey. Atta, iş adamğa ait ATR kanalınıñ satıluvı aqqında malümat peyda oldı. Aynı zamanda, İslâmovnıñ naqliyenen bağlı biznesine de basqı yapıla.
Aqmescit şeer şurasınıñ naqliye ve alâqa idaresi, Qırımda eñ büyük taşıyıcı şirketlerden biri - «SimSitiTrans» şirketini bozuluvlarda qabaatladı ve 3 şeer marşrutı boyunca añlaşmalarnı bozacağını bildirdi.
Akimiyet Lenur İslâmovnıñ ticaretinen «oğraşıp» başladı
İdare yolbaşçısı vazifesini vaqtınca eda etken Yuriy İvaşçenko qayd etkeni kibi, teşkerüvler neticesinde, añılğan marşrutlar boyunca şirket belgilengen naqliye vastalarından artqaç avtobuslarnı qullana.
«Taşıyıcı şirketke qarşı akt tizilecek ve Rusiye qanunlarına köre kerekli tedbirler alınacaq», – dedi İvaşçenko.
Qırım.Aqiqatqa izaat bergen, «SimSitiTrans» şirketiniñ icraiy müdiri Aleksandr Glebko qabaatlavlarnı esassız, dep tanıdı.
«Devlet şurasınıñ teşkerüvlerni keçirmek içün sebebi yoq edi», – dey Glebko. – Ötkerilgen tedbirlerni tasdiqlağan vesiqalarnı bizge teslim etmediler, yani, olarnı asılında keçirgenlerinde şübelenemiz».
«SimSitiTrans» kendi aqqı ve şanını mahkeme ve prokuraturada isbatlamağa azırlana. Bunen beraber, şirkette bildirgenleri kibi, 12 yıl devam etken faaliyeti devamında daima şeer akimiyetniñ diqqatını celp etken edi.
Ve bunıñ esas sebebi, reber ve hadimlerniñ milletinen bağlı, dep aytalar. Çalışqanlarnıñ aman-aman 70% qırımtatarlardır, saibi ise, Moskvalı iş adamı Lenur İslâmov.
ATR telekanalını az qaldı Temirgaliyevge satacaq ediler
İslâmovnıñ işi yürrüşmegeni, AAC «Atlant-SV» holdingine mensüp ATR qırımtatar telekanalı, «Meydan» ve «Lider-FM» radio stantsiyaları, «Lale» bala qırımtatar telekanalı, ve «15 minut» internet qaynağınıñ işine köre qıymet kesmek mümkün.
Holding reberleri resmiy izaattan vazgeçtiler. Faqat, Qırım.Aqiqat saytı elde etken malümatqa köre, soñki vaqıtları hadimlerge aylıqlarnı vaqtında bermeyler, bir qısımı parasız raatlıqqa yollanıldı. Reklama kölemi bayağı azlaştı.
İslâmovnıñ özü ise, «baş nazir muavini» vazifesinden boşatılğan soñ, izaatlar bermey. Qaynaqlardan biri bildirgeni kibi, keçenlerde İslâmov ATR aktsiyalarınıñ bir qısımını satıp yibermege tüşüngen edi. Telekanalnıñ hadimleri de, bunı isbatladılar. İş adamı aktsiyalarnıñ 25 - 50%-na qadar satmağa niyetlengen edi.
Müşteriler arasında, Qırımnıñ daa bir «baş nazir muavini» Rustam Temirgaliyevniñ adı da añıldı. Şimdiki vaqıtta, Temirgaliyev «Trans-M-Radio», ve «ye-Krım» informatsion agentliginiñ saibidir.
Faqat, vaqıt keçken soñ, bu mesele boyunca Temirgaliyevnen atta körüşken İslâmov niyetinden vazgeçti.
Qırımda Rusiye musulmanları içün telekanal üzerinde çalışacaqlar
ATR telekanalınıñ informatsion siyaseti boyunca baş müdir muavini Lilâ Bucurovanıñ aytqanına köre, şimdiki vaqıtta telekanalnıñ esas vazifesi – Rusiye şaraitlerinde çalışmalarnı devam ettirmektir.
«15 minut» neşiri bildirgeni kibi, mayıs 16 künü, telekanal reberleri Qırım «prokuraturası» tarafından tenbiyelev aldılar. Anda, efirde «terrorist», «işğal» ya da «Qırım işğali» kibi sözlerniñ qullanuvı ekstremistik faaliyetke teñ kelgeni aqqında bildirile edi.
Bucurova qayd etkeni kibi, ATR – «ayırı qırımtatar liderlerniñ telekanalı» degil de, dünyada yekâne qırımtatar telekanalıdır. «Onıñ içün ATR-ni yasaqlanuvdan qorçalamaq içün, bir de bir sözni deñiştirmege kerek olsa (elbette, kerçkeni deñiştirmeden) biz bunı yapacaqmız. Ve bizni añlarlar, dep ümüt etecekmiz», – dedi o.
Eñ meraqlısı şu ki, Lenur İslâmov, soñki vaqıtları musulmanlar aqqında ve musulmanlar içün belgilengen «Al-RTV» federal telekanalınıñ işinde iştirak etmekte. Qırım.Aqiqatqa bildirlgeni kibi, Rusiye islam telekanalınıñ yayınları ATRniñ tehnikiy küçü ile yapılacaq. Belli ki, «Al-RTV» 2012 senesi çalışıp başladı.
Rusiyeniñ avropalı qısımı musulmanlarınıñ Diniy İdaresiniñ reis muavini Damir Mühetdinovnıñ aytqanına köre, telekanalnı ayrı iş-adamlarınıñ sadaqası, Rusiye federal bücetinden ayırılğan grantlar esasında maliye eteler.


text:
Kezlev yalı kenarınıñ rekonstruktsiyasını tış icracısınıñ işini begenmegenleri içün toqtattılar. Şeerniñ rusiyeli akimiyeti, işi içün yarım milliard ruble tölengen "Kaştak" şirketinen muqaveleni üzdi. Şimdi memurlar yañı tış icracısını qıdıracaq, ve obyektniñ yañıdan paranen temin etilüvini soraycaqlar.
Qırımnıñ rusiyeli Qurucılıq naziri Mihail Hramov, "Krım 24" kanalına tefsir bergende, teşkerüv vaqtında ciddiy hatalar ve malzemelerniñ satın aluvında adden tış fiyat qoyulğanı aydın oldı, dep aytıp berdi, böylece, esassız 240 million ruble tölendi. İlk leyhağa köre, yalı kenarınıñ rekonstruktsiya 770 million rublege çıqacaq edi ve onı 2019 senesiniñ yaz mevsimine qadar açacaq ediler. Bu ne içün becerilmegeni Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde muzakere etile edi.
Rusiye federal maqsat programmasınıñ parasına Kezlev yalı kenarında park ve piyade zonalarnıñ abadanlaştıruvı, gidro inşaatlarnıñ rekonstruktsiyası ve yalı kenarını pekitüv tedbirleri yapılmaq kerek edi. Tamir işleri şeer memuriyetiniñ başı daa Andrey Filonov olğanda başlandı, şimdi oña qarşı salâhiyetini aşuv davası açılğan. Qırımnıñ rusiyeli vitse-premyeri Yevgeniy Kabanovnıñ aytqanına köre, tış icracısı iddialarnen razı olmadı, ve bu davanen küç organları oğraşıp başladı. "Kaştak" şirketiniñ özü bu vaziyetni tefsir etmedi.
Kezlevniñ şimdiki memuriyet başı Roman Tihonçuk, yalı kenarınıñ tamirini bir yıldan soñ kene başlamağa niyetleneler, dep Qırım jurnalistlerine bildirdi:
"2020 yılda biz bu obyektniñ yuridik taraflarınen oğraşacaqmız. Yapılacaq tamir işlerini belgileycekmiz. İlk leyhada nazarğa alınmağan çoq incelikler bar. Tış icracısınen mahkemede meseleni çezecekmiz, çünki o muqaveleniñ üzülmesinen razı degil. 2020 yılınıñ soñunda bu obyektniñ ekspertizasını yapacaqmız, ve onı keyfiyetli tarzda yapıp bitirmek içün ne qadar para kerek olğanını belgileycekmiz. 2021 senesinde Tereşkovskayanıñ yalı kenarını qurıp turacaqmız. Sakinlerimiz ve musafirlerimizniñ açuvını yahşı añlayım. Yañı leyhanı tizgende, yalı kenarınıñ adım-adım açılışını közde tutmağa tırışacaqmız, yani leyha tamamlanmağance bile adamlarnıñ onen qullanmağa çaresi olacaq".
Amma Tihonçuk, para teminatını eki kere, yani bir yarım milliard rublege qadar, arttırmağa kerek olacaq, dep ayta, çünki, onıñ sayğanına köre, ilk yatırımlar yeterli degil edi.
"Qırım qabarcılıqqa qarşı komiteti"nin reisi İlya Bolşedvorov, Qırım.Aqiqatqa añlattı ki, para ayırıluvınıñ arttırmasınen bağlı meseleler bütün yarımadada peyda ola.
- Bizde Qırımda bu sade bir şeydir. Aqmescitte qoqla teatri - küçük beş qatlı bina - bir milliard rublege qurula. Bugün ise, bu obyektni kimse faaliyetke keçirmegeni belli oldı: tış icracısı dey ki, smetanı tüzetmek, yañı tarihlerni tayinlemek, yañıca bezetüv malzemelerni qullanmaq ve donatmanı satın almaq kerek - bunıñ içün ise milliard degil, bir yarım milliar ruble kerek. Cumhuriyet tıp merkezinen de aynı al oldı - onı qura ediler-qura ediler, mına-mına faaliyetke keçirmege söz bere ediler, amma bir qaç ay evel, vaqtında bitirip yetiştirmeycekleri ve smetanıñ yarı fiyatına çıqacaq yañı donatmanıñ satın aluvınıñ zaruriyeti aqqında haber peyda oldı. Kimse bularnı nezaret etmey. Teşkerüvi yapılmağan qusurlı leyhalarğa para ayıralar.
İlya Bolşedvorov, bala bağçalarnıñ ve mahsuslaştırılğan internatlarnıñ qurulışında bile keyfiyetsiz leyhalar qullanılğanını qayd ete.
Qırım akimiyetiniñ maqsatı - federal paralarnı tezce masraf etip, esabatnı azırlamaqİlya Bolşedvorov
- Qırım akimiyetiniñ maqsatı - federal paralarnı tezce masraf etip, esabatnı azırlamaq, çünki başqa türlü Rusiye ükümetinden tenbi olacaq. Bir qaç yıl evel Rusiye prezidenti Keriçte Mitridat merdiveniniñ tamirini bitirmege buyurğan edi, amma onıñ alâ daa soñu körünmey. Zar-zorunen leyha vesiqalarını azırladılar, aqça ayırıldı, amma nege, kimse soñunace añlamay.
Kezlev şeer şurasınıñ kurort ve turizm bölüginiñ baş mütehassısı Sergey Vikarçuk, şeer yalı kenarı ilhaqtan evel de yaramay alda olğanını hatırlay.
Bellesem, yerli akimiyetniñ basqısına oğrağan tış icracısı neticelerni köstermege istedi, amma er şeyni yahşı etip tüşünmedilerSergey Vikarçuk
- Biz foto ve videoğa çekken edik, meseleniñ çezilüvine yatırımcılarnıñ ve cumhuriyet komitetleriniñ diqqatını celp etmege tırışa edik, türlü-türlü leyhalarımız bar edi.
OcoбeHHo ближe k CиMфepoпoлbckoй Bce былo B yжacHoM cocToяHии, эTo Haдo былo ycTpaHяTb. He To чToбы cocToяHиe B цeлoM былo kpиTичHыM – Ho Bce жe HaбepeжHyю HyжHo былo pekoHcTpyиpoBaTb. Я Tak пoHиMaю, poccияHe peшили пo пoлиTичeckиM MoTиBaM дokaзaTb, чTo MoryT cдeлaTb чTo-To HacToлbko бoлbшoe BoT Tak лerko, зa paз. Бpocилиcb, Haчaли, a B peaлbHocTи okaзaлocb Bce He Tak пpocTo. Bce жe TaM жиBoe Mope, TaM ecTb paзHыe пpoцeccы и эkoлorичeckиe MoMeHTы. BидиMo, пoдpядчиk пoд дaBлeHиeM BлacTeй oчeHb xoTeл пokaзaTb peзyлbTaT, Ho He Bce пpoдyMaли, ckopee Bcero, и TeM caMыM HaBpeдили MecTHыM жиTeляM и oTдыxaющиM.
Simferopolskaya soqağına yaqın mıtlaq alı yaramay edi, onı tamir etmek kerek edi. Yoq, bütün yalı kenarı berbat edi demem, amma onıñ rekonstruktsiyasını yapmağa kerek edi. Añlağanıma köre, siyaset sebepleri ile rusiyeliler böyle büyük bir işni birden yapıp olğanlarını tasdıqlamağa istedi. Atıldılar, başladılar, amma kerçekte er şey öyle qolay olmadı. Anda canlı deñiz, çeşit-türlü protsesseler, ekologiya incilikleri bar. Bellesem, yerli akimiyetniñ basqısına oğrağan tış icracısı neticelerni köstermege istedi, amma er şeyni yahşı etip tüşünmediler ve böylece yerlilerge de, musafirlerge de zarar ketirdiler.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Kanada Mudafaa naziri Harjit Singh Sajjan Qırım ilhaqınıñ beşinci yılında Ukraina halqına «Rusiye istilâsına qarşı» küreşinde qoltuttı.
«Kanada Ukrainağa qoltutmağa devam etecek. Rusiye istilâsı ve devam etken Qırım işğaliniñ beşinci yılını qayd etkende olar (ukrainalılar – QA) Ukrainanıñ telükesizlik ve istiqrarını pekitmek içün çalışqanı kibi bizler de ukrain halqınen beraber Rusiye istilâsına qarşımız», – dep aytıla nazirniñ Twitter mesacında.
Martnıñ 15-nde Kanada 114 şahıs ve 15 Rusiye şirketine qarşı Qara deñizde ukrain gemileri ve askerleri zapt etilgeninden sanktsiyalar kirsetti.
Rusiye Tış işler nazirligi Kanada ve ABDniñ Rusiyeniñ Qara deñizdeki istilâsı ve Qırım işğali içün kirsetken yañı sanktsiyalarını «eki taraflı munasebetlerniñ tamamen yoq etilmesine taba bir adım» dep adlandırdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aprelniñ 30-nda Ukraina 8549 koronasirus hastası qayd etildi (ORDLO ve işğal etilgen Qırım ve Aqyar esaplanmay – QA).
Keçken künü 3051 adam hastahanege yatqızıldı, 14956 hasta öldi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir künde 83336 test yapılğan, 37455 PTsR usulınen.
Eñ çoq hasta Dnipro (745), Harkiv (730), Kyiv (671), Donetsk (570), Çerkası (537) vilâyetlerinde qayd etildi.
Ukraina Sağlıq saqlav nazirliginiñ malümatına köre, pandemiya vaqtında episi olıp Ukraina 2078086 insan koronavirusqa oğradı, 44436 hasta vefat etti.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda Rusiye uquq qoruyıcılar Ukrain medeniy merkeziniñ faallerini Veldar Şukurciyev ve İrina Kopılovanı yaqaladılar. Bu aqta Ukrain medeniy merkeziniñ tesisçilerinden biri Leonid Kuzmin bildirdi.
«Qırımda razı olmağanlarğa qarşı repressiyalar devam ete. Böylece, avgust 12 künü, Aqmescit şeerinde Ukrain medeniy merkeziniñ faallerini Veldar Şukurciyev ve İrina Kopılovanı yaqaladılar. Olarnı, tüşüniñ! ukrain bayrağı ile foto yapqanları içün yaqaladılar! Qanun qayda? Adalet qayda?!», – yazdı o Facebookta.
Birazdan Şukurciyev Facebookta olarnı sorğudan soñ azat etkenlerini yazdı.
Qırım.Aqiqat bu ziddiyet aqta Qırımnıñ uquq qoruyıcılarından izaat almağa tırışa.


text:
«Biz Donetsk ve Lugansknı olarnıñ kelecegine zarar ketirmege istegenlerden azat etecekmiz. Rusiye tarafından desteklengen banditizm ve terrorizm yoq etilecek»,– dedi Yatsenük.
Ukraina havfsızlıq hızmeti Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde sekiz kiriş noqtasında areket toqtatılğanını bildirdi, şu cümleden Marinovkada da, mında tünevin sıñır bekçileri ve boyevikler arasında uruş yüz bergen edi.
Ukraina ükümeti öz qararını terroristler Rusiye tarafından kelgenini aytıp añlattı.
Rusiye çetel işler nazirliginde sıñırda kiriş noqtalarınıñ qapatıluvı içün açuvlı olğanlarını bildirdiler.
Hatırlatamız, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Frenkistan prezidenti Fransua Hollande ile subetinde Ukraina separatistlerine onıñ tesiri olğanı ile razı oldı.
Bunı RTL teleradiokompaniyasına körüşüvde bulunğan Frenkistan çetel işler naziri Loran Fabius bildirdi, dep haber ete Deutsche welle.
Vladimir Putin ile körüşüvde Fransua Hollande Ukraina ile barışıqnıñ zaruriyeti aqqında laf yürsetti.
Putin, öz nevbetinde, bazı bir Rusiye tarafdarı olğan separatistlerge, belki de, tesiri ola bilecegini qayd etti. Faqat, bunıñ ile tesiri sıñırlı olğanını da aytıp keçti, dey Frenkistan çetel işler nazirliginiñ başı.
Bundan da ğayrı, Putin Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ mustaqilligi aqqında referendumğa qarşı çıqqanını da ayttı, faqat o, episi bir, keçti.


text:
Qazaqstanda alğaş ret ötkizilgen auıl äkimderin saylau qorıtındısın Ortalıq saylau komissiyasınıñ ornına bilik basılımı jariyaladı. «Kazpravda» gazetinde jarıq körgen resmi nätijege säykes, saylauda köbine «Nwr Otan» kandidattarı men memlekettik qızmetkerler jeñgen.
25 şildede Qazaqstannıñ 14 oblısındağı 2346 äkimniñ 31%-ın saylau nauqanı ötti. Aldağı tört jılğa saylanğan 730 äkimniñ arasında negizinen «nwrotandıqtar» men «memqızmetkerler» ekenin bayqauğa boladı. 2297 kandidattıñ arasında 730-ı äkim ornına qayta nemese jañadan jayğastı.
Qalğan 45 äkim osı jıldıñ soñına deyin saylansa, özge 1571-i endigi jılı ötedi.
Saylau qorıtındısına qarağanda, Türkistan men Qarağandı oblısında öz-özin wsınğandar arasında salıstırmalı türde jeñgender köbirek.
Almatı oblısında jurnalisti quıp, «byulleten' wrlığın» bürkemelegen saylau
Redakciya tapsırmasımen barğan QT jurnalisi PTR testiniñ qorıtındısı joq degen uäjben saylau uçaskesinen quılğan Almatı oblısında 71 äkim saylandı. Onıñ 60-ın sayasi partiyalar jäne 11-i özin-özi wsınğan kandidattar. 16 audannan 225 ümitker äkim ornına talastı. Jeñimpazdardıñ 39-ı, yağni jartısınan astamı bwrınğı äkimder. Jalpı saylanğan 71 äkimniñ 53-i memlekettik qızmetkerler qatarında bolğan.
25 şilde 10 şaqtı uçaskeden baqılauğa, aqparat taratuğa tırısqan QT redakciyası halıq belsendiliginiñ öte tömen bolğanına köz jetkizgen. Mäselen, tilşi barğan 863-868 arasındağı altı saylau uçaskesindegi azamattardıñ belsendiligi 4,68%-dı körsetti. Al redakciyağa ayaq bastırmağan jäne jete almağan uçaskelerde resmi hattamanıñ qorıtındısında el «öte belsendi qatıstı» delingen. Saylau ayaqtalardan jartı sağat bwrın 200 şaqtı adam keldi degen №844 saylau uçaskesi resmi esepte 2 mıñğa juıq adam bolğanı turalı aqparat berdi. Tilşi №843 saylau uçaskesiniñ dauıs jäşiginen birneşe byulletenniñ bumasın kördi, atı-jöniniñ twsına qol qoyılıp, dauıs beru qwqığınan ayırılğan birneşe saylauşımen tildesti. Fal'sifikaciya jağdayı tikeley efirde bolğanına qaramastan, Talğar audandıq policiya basqarması jäne aumaqtıq saylau komissiyası eşqanday şara qoldanbadı. Policiya aqparat qwralınıñ arızın qarausız qaldırğan.
Sarapşılar men täuelsiz bayqauşılar 222 mıñğa juıq saylauşısınıñ 67,5%-ı ğana qatısıp, respublika boyınşa eñ soñğı orınğa jayğasqan Almatı oblısında şın mäninde jağday birneşe ese kem bolğanın aytadı.
Özge öñirler...
Resmi mälimetti öñirler boyınşa taratıp aytsaq, Aqtöbe oblısında 35 äkim saylanğan. Saylau qorıtındısı boyınşa, «Nwr Otannıñ» – 28 kandidatı, «Auıldıñ» – 2, «Aq jol», «Adal», «Qazaqstannıñ halıq partiyasınıñ» ärqaysınan bir kandidattan jeñgen. Mwnda öz-özin wsınğan eki adam jeñiske jetken.
Türkistan oblısında 60 auıl äkimi saylanğan. «Nwr Otannıñ» – 41 kandidatı, «Auıldıñ» – 1, «Adaldıñ» bir kandidatı jeñgen. Mwnda öz-özin wsınğan 17 adam jeñiske jetken. Bwl respublika boyınşa eñ joğarı körsetkiş bolsa kerek.
Atırau oblısında saylanğan 18 äkimniñ 15-i – «Nwr Otandıkı», bireui – «Adal» partiyasınıñ müşesi. Ekeui – öz-özin wsınğan.
Şığıs Qazaqstan oblısına jeñiske jetken 77 adamnıñ 60-ı – «Nwr Otan» kandidatı. 11 adamdı – «Auıl» wsınğan, ekeui – «Adal», bireui – «Aq jol», bireui – «Qazaqstannıñ halıq partiyasınıñ» müşesi. Ekeui – öz-özin wsınğan.
Jambıl oblısında «Nwr Otannıñ» 31 kandidatı, «Auıldıñ» – 1, «Aq joldıñ» – 1, «Qazaqstannıñ halıq partiyasınıñ» bir müşesi jeñiske jetken. Mwnda öz-özin wsınğan üş adam jeñiske jetken.
Batıs Qazaqstan oblısında «Nwr Otannıñ» – 22 kandidatı, «Auıldıñ» – 1, «Jalpıwlttıq social-demokratiyalıq partiyasınıñ» 1 müşesi jeñiske jetken. Öz-özin wsınğan jeti adam köp dauıs jinağan.
Qarağandı oblısında «Nwr Otannıñ» 56 kandidatı, «Auıldıñ» – 3, «Aq joldıñ» – 1, «Adaldıñ» bir kandidatı jeñiske jetken. Mwnda jeñgender arasında öz özin wsınğan 14 kandidat bar.
Qostanay oblısında «Nwr Otannıñ» – 52 kandidatı, «Auıldıñ» – 2, «Aq joldıñ» – 2, «Adaldıñ» eki kandidatı jeñiske jetken. Mwnda jeñgender arasında öz özin wsınğan 7 kandidat bar.
Resmi aqparat boyınşa, Qızılorda oblısında partiyalar wsınğan 35 adam jeñgen. 30-ı – «Nwr Otandıkı». Mwnda öz-özin wsınğan 75 adamnıñ beseui auıl äkimi saylauında köp dauıs alğan.
Pavlodar oblısında «Nwr Otannıñ» 34 kandidatı jeñgen. «Auıldıñ» – 2 adamı, «Aq joldıñ» – 1, «Adaldıñ» bir kandidatı jeñiske jetken. Öz-özin wsınğan 6 äkim jeñgen.
25 şildede Qazaqstanda auıl äkimin saylau ötken. Biıl zañnamağa engizilgen özgertulerge säykes, alğaş ret auıl äkimin halıqtıñ özi saylaydı. Bilik mwnı «demokratiyağa bastaytın ülken özgeris» dep atasa, sınşılar «kandidattarğa birdey jağday jasalmağan, täuelsiz kandidattarğa kedergi köp» degendi alğa tartqan.
Aymaqtağı belsendiler men baqılauşılardıñ aytuınşa, kandidattarğa qoyılğan memlekettik qızmette kemi bir jıl nemese qoğamdıq wyımdı keminde 2 jıl basqarğan adam ğana ümitker bola aladı degen talap jwrt ömirin jaqsartqısı kelgen köp isker azamattıñ jolın baylağan. Osığan deyin äkimdikte nemese memqızmette istegender ğana äkim bola boluı kerek degen talap kandidat bolğısı keletin adamdardı azaytqanğa wqsaydı. Öytkeni şağın auıldarda auıl äkimi men äkimdiktegi birer qızmetten özge memlekettik qızmet joq.


text:
Bir yıl evel, 2018 senesi mayıs 21-inde Bağçasarayda rusiye quvetçileri “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesiniñ koordinatorı, cemaat jurnalisti Server Mustafayevniñ evine tintüvnen keldi. O künü onı tutıp aldılar.
Kreml nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi 2018 senesi mayıs 22-sinde Mustafayevni tevqif etti. Ondan berli faalci Aqmescit SİZOsında bulunmaqta. Onıñ qabaatlavını “Hizb ut-Tahrir davası”na qoştılar.
Server Mustafayevniñ evde qadını ve dört balası qaldı. Tevqif künü onıñ küçük qızı Naciye eki ayını toldurğan edi.


text:
Teleintervyu
Teleintervyu - informatsiyalıq janr bolıp, onda telejurnalistikanın' o'zine ta'nligi da'rhal ko'rinedi. Teleintervyudın' du'zilisi eki bo'limnen turadı: jurnalisttin' komponent shaxsqa berip atırg'an sorawları ha'm bul sorawlarg'a alıng'an juwapları, intervyu alıp atırg'an jurnalisttin' tiykarg'ı maqseti – intervyu berip atırg'an shaxstan ilajı barınsha ko'birek mag'lıwmat alıw ha'm teletamashagoylerge tu'sinikli etip jetkerip beriw.
Teleintervyudın' gazetadag'ı intervyudan ayırmashılıg'ı gazetada jurnalist intervyudı o'zi bayan etedi, yag'nıy sorawlardı ha'm alg'an juwaplardı qa'legen ta'rtip ja'ne bag'darda bere aladı. Televideniede bolsa intervyu alıp atırg'an payıtta teletamashagoy ta'repinen qabıl etiledi, gazetadag'ı jurnalist intervyu alıng'annan keyin g'ana ol u'stinde jumıs alıp baradı. Telejurnalist bolsa, kerisinshe, intervyu alıw ushın aldın tayarlanadı. İntervyu bergen shaxstın' juwapların, oy-pikirlerin gazetashı-jurnalist tuwrılap, du'zetip beriwi mu'mkin, televideniede bolsa bul juwaplardı du'zetip, durıslap bolmaydı. Olar qalayınsha tasmag'a jazılg'an bolsa, yamasa tuwrıdan-tuwrı efirden berilgen bolsa, televizor ko'riwshiler ta'repinen solayınsha qabıl etiledi.
İntervyu da g'a'rezsiz ko'rsetiw sıpatında da basqa ko'rsetiwler quramında beriliwi mu'mkin. G'a'rezsiz ko'rsetiw sıpatında teleintervyu kompozitsion ha'm mazmunlıq jaqtan tamamlanıwı menen ajıralıp turadı. Basqa janrlarda paydalanatug'ın intervyu bolsa eki funktsiyanı orınlawı mu'mkin:
- Sıpat funktsiyası intervyu ko'riwshini intervyu berip atırg'an adamnın' pikiri, ko'z-qarasları menen tanıstıradı, ishki du'nyasın ashıp beredi.
- Mug'dar funktsiyası - intervyu barısında so'z etilip atırg'an waqıya haqqındag'ı ayırım konkret da'liller, ma'limlemelerge anıqlıq kirgiziledi.
Teleintervyuda jurnalist sorawlardın' avtorı, atqarıwshı, sho'lkemlestiriwshi ha'm ma'lim da'rejede ko'rsetiwdin' rejisserı rolin atqaradı. Sonın' ushın komponent shaxslar menen so'ylesiwge tayarlang'an waqıtta, ol to'mendegi talaplarg'a juwap beriwi lazım:
- intervyu qaharmanın jaqsı biliwi sha'rt, sonda berip atırg'an sorawları anıq ha'm mazmunlı bolıp shıg'adı;
- intervyudın' maqseti ha'm redaktsiyanın' wazıypaları haqqında umıtpaw kerek;
- intervyu alıp barıp atırg'anda teletamashagoylerdin' talap ha'm qızıg'ıwshılıqların esapqa alıw za'ru'r;
- jaqsı qoyılg'an, jag'ımlı hawaz iyesi ja'ne tartımlı bolıw lazım.
İntervyu aldınan bir neshe minut, mu'mkinshiligi bolg'ansha intervyu beriwshi menen ra'smiy emes formada so'ylesip alıw, onı tasmag'a jazıp alıwg'a tayarlaw kerek. Onda jurnalisttin' sa'wbetlesi intervyudın' maqseti ha'm tayarlang'an sorawları menen tanısıp shıqsa maqsetke muwapıq boladı. İntervyu bolatug'ın ornında ashıq kewil, doslıqlarsha ortalıqtı ju'zege keltiriw za'ru'r. Eger tayarlıq jaqsı alıp barılsa, intervyu beriwshi mu'layım boladı, pikiri so'z etilip atırg'an sorawlarg'a qaratılg'an, basqa so'z benen aytqanda, ha'r ta'repleme intervyu ushın tayar boladı ha'm hesh bir tele texnikag'a jaltaq bolmay, berilgen sorawlarg'a ta'biyiy ja'ne isenimli juwap bere aladı.
İntervyu alıp atırg'an waqıtta telejurnalist te o'zin erkin sezse, onın' sa'wbetlesi de o'zin biyma'lel, erkin tutadı.
İntervyu qaharmanına beriletug'ın sorawlar anıq ja'ne a'piwayı bolıwı kerek. Beriletug'ın sorawlar a'piwayı ja'ne konkret formada g'ana, paydalı ma'limleme alıw mu'mkin.
Teleintervyu jurnalisttin' yaki sonın' sa'wbetlesinin' monologına aynalıp qalmawı kerek. Ha'dden tısqarı berilgen sorawlar da intervyudın' kompozitsiyasın buzıp jiberedi. Jurnalist a'depli, o'tkir zeyinli, ju'da' sheberlik penen so'ylesiwdi alıp barıwı lazım.
İntervyu alıwda telejurnalistke mınaday a'meliy qag'ıyda ha'm usıllarg'a a'mel etiw usınıladı:
- provokatsion sorawlardı bermewlikke umtılıw;
- bir waqıttın' o'zinde eki soraw bermewge umtılıw;
- juwabı birdey bolg'an sorawlardı du'zbew;
- intervyu beriwshinin' so'ylewine mu'mkinshilik beriw, onı son'ına shekem esitiw, ga'pin orınsız bo'lmewge umtılıw;
- intervyu beriwshinin' juwap beriwden qashıwg'a jol qoymaw;
- intervyu berip atırg'an shaxstın' ko'rinisi ha'm so'ylewi jaqsı shıg'ıwına ko'meklesiw.


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoznıñ davasında mahkeme taqiqatı yekünlendi. Malüm ki o,2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni ve onı teşkil etkeni içün mahküm etilgen.
Taqiqatnıñ yekünlenüvi aqqında bildirip, Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Facebookta böyle yazdı: «Munaqaşalar avgustnıñ 7-ne tain etildi, saat 9:30 başlanacaqtır».
Keçende Aqmescitte Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoz davasınıñ» 150-nci mahkeme toplaşuvı ötkerildi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Türkiye Tış işler nazirligi qırımtatar matbuat vastalarınıñ, şu cümleden ATR telekanalınıñ qayd etüv redini takbih etti.
Bu aqta Türkiye nazirliginiñ beyanatına aytıla.
«Qasevet çeke ve vaziyetni takbih etemiz», – deyler mında.
Mında şunı deyler ki, çaluşv izniniñ berilmemesi «qardaşlarğa qarşı ayırım siyasetniñ» nümünesi ola.
«Öz aqlarını barışıq ve demokratik yolu ile qorçalağan qırımtatarlar içün söz serbestligini qullanuv aqlarına manialarnıñ peyda etilmesi qardaşlarımızğa qarşı ayırım siyasetniñ nümünesi ola», – denile beyanatta.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.
Qırımtatar kütleviy haber vastaları arasında Rusiyede yalıñız «Golos Krıma» gazetası qayd oldı, gazeta rusça çıqa. Neşirniñ malümatına köre, gazetanıñ cemi olaraq 6 biñ nushası çıqacaq ve yañı adı olacaq – «Golos Krıma New»


text:
ANKA rekord yasadı
Milli keşesez hawa apparatı ber könnän artıq oçıp yörde
Milli keşesez hawa apparatı ANKA ber könnän artıq oçıp yörde.
Törkiyä aviaśiyä häm ğaläm sänäğat’ şirkäte TUSAŞtan yazılğan belderüdä äytelgänçä, ANKA 26 säğat’ 30 minut buyı tuqtawsız oçıp rekord yasadı. Ä bit anıñ töp xarakteristikasında hawada qalu waqıtı 24 säğat’ bularaq belderelä.
Milli KHA tönlä häm köndez naçar hawa şartlarında da êzläw, küzätü, maqsatnı tabu, êzärlekläw, videotranslyaśiyä häm başqa wazıyfalar başqara ala.
Bäyläneşle xäbärlär
Togg İstanbul aêroportında kürsätelä
Türkiyäneñ avtomobilen aêroportınıñ xalıqara terminalında kürgäzmägä quydılar
Urtaq künegülärdä xärbilär yuğarı professional’lek kürsätte
Türkiyä häm Azärbaycan qorallı köçläre xärbi künegülär ütkärde


text:
Avgust 29-da, bazarertesi künü Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi belli ukrain mühbiri Mıkola Semenanıñ adliyecisi bergen FSB taqiqatçısınıñ areketlerine qarşı şikâyetini red etti. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde bildirdi.
«Taqiqatçı, adliyeci ve onıñ tarafından imaye etilgen kişige şefaat arizasınıñ qanaatlendirilmesi boyunca red etüv aqqında qararlarnen imkân bermey, bu ise, Mıkola Semenanıñ aqlarını tolusınen imaye etüvde mania ola. Mahkeme şefaat arizasınıñ qanaatlendirilüvini red etti», – dep yazdı Celâl.
İşğal etilgen Qırımda «separatizmde» qabaatlanğan yarımada mühbiri Mıkola Semenanıñ imayecisi onıñ Kiyevge tedaviylenüv içün yiberilmesi aqqında şefaat arizasını berdi.
Baarde Qırımda kütleviy şekilde tintüvler, bu cümleden, Qırım.Aqiqat ile işbirlik tutqanında şeklenilgen mustaqil mühbirlerde tintüvler keçirildi. Radio Svoboda müellifi Mıkola Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağırğanında şeklenilüv boyunca cinaiy iş açıldı. Rusiyeli taqiqat oña yarımadadan çıqmağa yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu rayonındaki Şçölkino şeerinde 2016 senesi dekabr 22-de tamir işleri yekünlengen Şçölkino bala sanat mektebiniñ açılış merasimi olıp keçti. Bunı Kreml kontrol etken Yedi Quyu rayonı memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımda «sıfırdan» tamir etilgen qoşma tasilniñ birinci oquv yurtudır. 13 mln 840 biñ ruble yarımada bücetinden ayırılğan edi», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
Matbuat hızmeti bildirgenine köre, Kreml kontrol etken Qırım Devdet şurasınıñ qararı ile sanat mektebiniñ müdiri Stanislav Belügağa «Qırımda nam qazanğan medeniyet hadimi» unvanı berildi.
«Oca, talebe, ana-babalar, Şçölkino şeeriniñ sakinleri qırmızı şeritni tantanalı sürette kesken soñ ders odaları baqıldı. Mektepte yañı meşrubatlı ders sınıfları, eki kontsert zalı – 72 yerli teatr ve muzıka zalı bar», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye FSBsiniñ Ukraina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresiniñ ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ «narazılıq aktsiyaları» ve Qırımdaki gaz borusında «diversiyanıñ» teşkil etilüvinen olğan alâqaları aqqında malümatını tefsir etti.
«Bu qabaatlavlarnı, hususan gaz borusındaki diversiyağa alâqamıznı Rusiye Federatsiyası tarafından yapılğan daa bir provokatsiya dep sayamız. Qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ kütleviy haber vastalarında tarqatılğan «itiraf» videosı deşetli işkenceler neticesinde alındı. Bu qırımtatar ealisine qarşı repressiyalarnı gizlemek içün Rusiye işğalci repressiv organlarınıñ daa bir muvafaqiyetsiz ıntıluvı oldı», – dep ayttı jurnalistlerge Ukraina Tış işler nazirliginiñ spikeri Oleg Mıkolenko.
Bundan ğayrı, Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden «qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını acele azat etmesini ve qırımtatar halqı vekillerine qarşı işkence ve taqiplerni toqtatmasını» talap etip, halqara toplulıqnı «qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ Rusiye apsinden azat etilmesi içün» qoşulmasına davet etti.
Rusiye FSBsi bildirgenine köre, 2016 senesi aprel ayından itibaren Rusiye Ceza kodeksiniñ farqlı maddelerine istinaden 32 «Meclis tarafdarı» mahküm etildi, 50 «tarafdarı» cinaiy mesüliyetke çekildi, 306 «tarafdarı» memuriy mesüliyetke çekildi, 33 kişiniñ kirişi yasaqlandı, 301 prokuror tenbisi çıqarıldı ve 297 polis tenbisi oldı.
FSB, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Ukraina mahsus hızmetlerinen alâqada olğanına dair malümat aldı, dep haber ete.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa tefsirini aytıp, Rusiye quvetçileriniñ yañı qabaatlavlarını «intiqam» dep adlandırdı.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Aqmola oblısında Kokshetau Asia saytınıñ redaktorı Nwrjan Baymuldin "tötenşe jağday kezinde tärtiptiñ bwzıluına ıqpal etetin äreketi üşin" (478-bap) on künge qamaldı. Bwl jöninde jurnalistiñ özi äleumettik jelidegi paraqşasında habarladı dep jazdı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti.
Aqparatqa qarağanda, jurnalistiñ äkimşilik jazağa tartıluına prezident Qasım-Jomart Toqaevqa äleumettik jeli arqılı swraq qoyuı türtki bolğan. "Toqaev Putinge esep berdi" attı jazbasında Baymuldin Toqaevtan jaña ükimet qwramın jariyalaytını jöninde ne üşin WQŞW jiınında ayttı dep swrağan.
"Toqaevqa swraqtar qoyğanım üşin 10 künge qamaldım. Tüngi sağat 11-de qarauıldı kütip twrmın. Tüski sağat 12-den beri as- cusız otırmın. Aşpın. Özin policiya bastığınıñ orınbasarı dep tanıstırğan uäkil aldap şaqırdı. Üş sağattan astam uaqıt boyı advokatsız wstadı. Meni müdirtu üşin uçaskede hattamağa üş ret jaña swraqtar engizildi. Tergeuşi bir jaqqa baradı da, aldın ala kelisilgen jaña swraqtar alıp keledi" dep jazdı ol.
Keyin policiyada jurnalistiñ jağdayı naşarlap, jedel järdem qızmeti şaqırılğan. Biraq därigerler onı auruhanağa jatqızudan bas tartqan. Jedel respiratorlıq virustıq infekciya (ORVI) diagnozın qoyıp, paracetomol işuge keñes bergen. Öziniñ aytuınşa, sud'ya fel'dşer jazıp bergen qağazğa külip, "eger kinäñdi moyındağanda, ayıppwl alatın ediñ" dep aytqan.
Qazaqstanda qañtar ayındağı narazılıqtar men tärtipsizdikterden keyin prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ ötinişimen elge WQŞW äskeri kirgizilgen. Biliktiñ bwl şeşimin köptegen belsendi sınağan edi.
Bwğan deyin Toqaev WQŞW äskeri 13 qañtardan bastap şığarıla bastaydı, äsker şığaru procesi on künnen aspaydı dep mälimdegen.


text:
Rizıqnıñ 17%ı çüpkä kitä
Bu xaqta BMOğa bäyle Azıq-tölek häm igençelek oyışması belderde
Xalıqara Azıq-tölek yuğaltuları häm azıq qaldıqları turında xäbär itü köne uñayınnan yasalğan açıqlawda azıq-tölek yuğaltularına qarağan mäğlümatlar urtaqlaşıldı.
Açıqlawdan kürengänçä bar dön’yada rizıqnıñ 14%ı uñış cıyıp alınğannan soñ zıyan bula, satu häm qullanu êtabındağı azıq-töleklärneñ 17%ı israf itelä.
İsraf itelgän azıq-tölek miqdarı uglerod gazı qullanunıñ 8-10%ına turı kilä. Bu külämdäge uglerod gazınıñ bülenep çığuı isä citdi klimat problemalarına kiterä alaçağı assızıqlandı.
3,1 milliard keşeneñ sälamät tuqlanu räweşeneñ bulmawı häm 828 million keşeneñ açlıq belän köräşüe urın alğan açıqlawda barlıq illärgä azıq-tölek israfına qarşı çaralarnı tizlätü çaqıruı yasaldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Aşlıq koridorınnan uzğan korablar...
Qara diñgezdäge koridor aşa 501 korab belän 12 million tonnadan artıq aşlıq taşıdılar
İtaliyädä cir ubıluda yuğalğannarnıñ gäwdäläre tabıla
26nçı noyabr’dä bulğan afättä yuqqa çığuçılarnı êzläw däwam itä


text:
Martnıñ 13-nde Rusiyeniñ bir çoq şeerlerinde Rusiyeniñ Ukraina topraqlarında arbiy areketlerinine qarşı narazılıq aktsiyaları keçirildi. "OVD-İnfo" Rusiye resursınıñ bildirgenine köre, polis Rusiyeniñ 37 şeerinde eñ azından 903 adamnı yaqalağan.
Rusiye quvetçileri Uralda ve Sibirde cenkke qarşı mitinglerniñ iştirakçilerni yaqalağan, eñ çoq adam Moskva, Sankt-Peterburge ve Yekaterinburgda yaqalanğan.
Rusiye İİN temsilcileri şimdilik tutulğanlarnıñ sayısı ile bağlı malümatnı izaat etmedi.
"OVD-İnfo"nıñ malümatına köre, fevralniñ 24-nde Rusiye işğali başlanğandan berli Rusiyede cekke qarşı mitinglerde 14 biñden çoq adam yaqalanğan.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Europa Odağı Prezidenttiñ sayasi reformaların tolıq qoldaydı
Memleket basşısı Europa Odağınıñ Ortalıq Aziya jönindegi arnaulı ökili Teri Hakalanı qabıldadı-dep habarladı
Aqorda baspasöz öızmeti.
Memleket basşısı Qazaqstannıñ Europa Odağımen aradağı strategiyalıq seriktestikti odan äri nığaytuğa basa män beretinin atap ötti.
Qasım-Jomart Toqaev Europalıq Keñestiñ Prezidenti Şarl' Mişel'ge 10 qañtardağı beynebaylanıs rejiminde ötken kezdesu barısında elimizdi qoldap söylegeni jäne ıntımaqtastıqtı nığaytuğa nıq senim bildirgeni üşin rizaşılığın aytıp, sälemin joldadı.
Qasım-Jomart Toqaev Teri Hakalanıñ ötinişi boyınşa «qasiretti qañtar» oqiğası jöninde aytıp berdi. Sonday-aq Bas prokuraturağa bolğan oqiğağa qatıstı tergeu jwmıstarın aşıq äri ädil jürgizu jöninde tapsırma berilgenin mälimdedi. Memleket basşısı adam qwqıqtarı men bostandığınıñ saqtaluı elimizdegi barlıq bilik tarmağı üşin basımdıq sanalatınına nazar audardı.
Qazaqstan Prezidenti sayasi jüyeni odan äri jañğırtuğa jäne äleumettik teñsizdikti säykestendiruge, wlttıq ekonomikanı ärtaraptandıruğa bağıttalğan Jaña ekonomikalıq bağdardı iske asıru josparı jöninde mälimet berdi.
Qasım-Jomart Toqaev Europa Odağımen ıntımaqtastıqtıñ barlıq bağıtı boyınşa tığız baylanıstardı damıtuğa jäne bwğan deyin qol jetkizilgen uağdalastıqtardı tolıqqandı jüzege asıruğa nietti ekenin naqtıladı.
Öz kezeginde Teri Hakala Bryussel'diñ Qazaqstanmen aradağı baylanıstardı damıtuğa müddeli ekenin jetkizdi. Europalıq diplomat Prezidentke mazmwndı äri paydalı pikir almasqanı üşin alğıs bildirdi. Sonday-aq Europa Odağı Prezidenttiñ sayasi reformaların tolıq qoldaytının jäne elimizdiñ örkendeuine, twraqtılığına müddeli ekenin ayttı.


text:
Aqmescitniñ rayonlarara tabiat qoruvı boyunca prokuratura Aluştada Qara deñiz yalısınıñ qullanuv qanuniyetini teşkerdi, neticede bir sıra obyektni yıqmağa qarar çıqardı. Şu cümleden, Quru Özende yedi qavehane yıqıldı.
Bu aqta Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Qayd etilgeni kibi, Quru Özen, Tuvaq ve Küçük Özende deñiz yalısında qanunsız sürette qurulğan binalar bar», – denile beyanatta.
İşbu obyektlerniñ yıqıluvı aqqında diger menbalardan malümat yoq, qavehane saiplerinden de izaat kelmedi.
Qırım prokuraturasında deyler ki, iyülde Aluştanıñ Tuvaq ve Küçük Özen köylerinde 12 obyektniñ yıqıluvı planlaştırıla.


text:
Bağçasaray rayonınıñ Hanışköy (Otradnoye) köyünde Şerif Ganiyevniñ evinde tintüv olıp keçti. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Facebookta bildirdi.
Ümerovnıñ aytqanına köre, Şerif Ganiyevniñ evinde ömür arqadaşınıñ qardaşı Emir Hasanov otura, onı hırsızlıq yapqanında şekleyler.
«Bu evde saibiniñ ömür arqadaşınıñ 20 yaşında qardaşı Emir Hasanov otura. O, din kütken musulmandır. Onı hırsızlıq yapqanında şekley ekenler, cinayet yerinde onıñ maşinası qayd etildi deyler. Gençni bölükke (angisine daa belli degil) alıp kettiler, maşinası ise ekspertizağa alındı. Tintüv vaqtında narkotik, silâ, yasaq etilgen edebiyat qıdırıldı», – dep aytıla Ümerovnıñ haberinde.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, «Aqmescit rayonınıñ Sofiyevka köyünde yerli iş adamı Yusuf ağanıñ evinde de tintüv keçirile. Sebebi şimdilik belli degil».
Qırım.Aqiqat tintüvler aqqında tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Monnan yöz yıllar êlek tatar cırı niçek yañğırağan?
Tatarstan xäbärläre 10/2022
Tatarstan xäbärläre 10/2022
Tatarstanda çığıp kilüçe “Säxnä” mädäniyät häm sänğät jurnalı “Säxnä FM” isemle radioprogramma belän böten törki-tatar dönyasına barıp ireşüne maqsat itä häm şul isäptän tatar telle “Türkiyä awazı” radiosı belän dä êlemtä urnaştırdı.
Tatarstan başqalası Qazannan “Türkiyä awazı” öçen cibärelgän “Säxnä FM” radiojurnalınıñ çirattağı çığarılışında Tatarstannıñ häm Başqortstannıñ xalıq artistı İdris Ğaziyıv tuplağan grammofon yazmaların añlata.
Äñgämäne TAWIŞ UYNATQIÇINNAN tıñlıy alasız.


text:
Türkiye akimiyeti, Ankara şeheriniñ merkezinde, avtobus durağında yüz bergen patlav neticesinde 27 insan elâk olğanı, 75 insan yaralanğanı aqqında haber etti. Patlav mart 13, bazar künü, aqşam olıp keçken.
Azatlıq Radiosı bildirgenine köre, başta terroristlerniñ arabası patladı, soñra ise, daa bir qaç naqliyat yanıp başladı.
Mesülietni boynuna daa kimse almadı.
Patlav yüz bergen yerde bir qaç akimiyet binaları ve nazirlikler yerleşmekte.
Bundan evel bazar künü, Ankaradaki patlav sebebinden 5 insan elâk olğanı aqqında haber etken ediler. Bir ay evel ise, turk paytahtında yüz bergen patlav, aman-aman 30 insannıñ ayatlarını aldı, 60 - şı yaralanğan edi. O vaqıt Türkiye akimiyeti şeherdeki telükesizlik tedbirleriniñ küçleştirmesi aqqında söz yürütken edi.


text:
Toshiba yazıcı modellerinde tamir ve bakım işlemlerini firma olarak yapmaktayız. Firma olarak müşterilerimiz için deneyimli ve hızlı Toshiba yazıcı servis hizmeti sağlamaktayız. Tüm Toshiba yazıcılara yerinde servis de verilerek kullanıcının zamandan tasarruf sağlanıyor.
Tüm Toshiba lazer yazıcılar ve Toshiba FAX makineleri için verilen tamir ve bakım onarım hizmetleri 6 ay işçilik ve parça GARANTİSİ ile yapılmaktadır. Bu zaman zarfında herhangi bir şekilde Toshiba cihazınızda değiştirilen parçada (Kullanıcı Hatası Dışında) sorun yaşarsanız ücretsiz parça değişim işlemi yapılmaktadır.
Müşterilerimize yerinde teknik servis hizmeti ile İstanbul'un tüm ilçelerine hizmet vermekteyiz. Bize telefon ya da iletişim formu ile ulaşıp yerinde Toshiba teknik servis hizmetimizden yararlanabilirsiniz.
Toshiba Yazıcıların Orijinal ve Muadil Toner Satışı ve Dolum İşlemlerini Servisimizde Yaptırabilirsiniz. Toner alım işlemlerinde adetli ve kurumsal kullanıcılar için özel indirimlerden yararlanabilirsiniz.
Toshiba Yazıcı Cihazlar İçin İstanbul'da Teknik Servis Hizmet Verdiğimiz Bölgeler
Toshiba Teknik Servis hizmetlerini İstanbul'da aşağıdaki bölgelere aynı gün yerinde servis olacak şekilde veriyoruz.
Toshiba Yazıcı Servisi Adalar, Toshiba Yazıcı Servisi Arnavutköy, Toshiba Yazıcı Servisi Ataşehir, Toshiba Yazıcı Servisi Avcılar, Toshiba Yazıcı Servisi Bağcılar, Toshiba Yazıcı Servisi Bahçelievler, Toshiba Yazıcı Servisi Bakırköy, Toshiba Yazıcı Servisi Başakşehir, Toshiba Yazıcı Servisi Bayrampaşa, Toshiba Yazıcı Servisi Beşiktaş, Toshiba Yazıcı Servisi Beylikdüzü, Toshiba Yazıcı Servisi Beyoğlu, Toshiba Yazıcı Servisi Büyükçekmece, Toshiba Yazıcı Servisi Beykoz, Toshiba Yazıcı Servisi Çatalca, Toshiba Yazıcı Servisi Çekmeköy, Toshiba Yazıcı Servisi Esenler, Toshiba Yazıcı Servisi Esenyurt, Toshiba Yazıcı Servisi Eyüp, Toshiba Yazıcı Servisi Fatih, Toshiba Yazıcı Servisi Gaziosmanpaşa, Toshiba Yazıcı Servisi Güngören, Toshiba Yazıcı Servisi Kadıköy, Toshiba Yazıcı Servisi Kadıköy, Toshiba Yazıcı Servisi Kağıthane, Toshiba Yazıcı Servisi Kartal, Toshiba Yazıcı Servisi Küçükçekmece, Toshiba Yazıcı Servisi Maltepe, Toshiba Yazıcı Servisi Pendik, Toshiba Yazıcı Servisi Sancaktepe, Toshiba Yazıcı Servisi Sarıyer, Toshiba Yazıcı Servisi Silivri, Toshiba Yazıcı Servisi Sultanahmet, Toshiba Yazıcı Servisi Sultangazi, Toshiba Yazıcı Servisi Şile, Toshiba Yazıcı Servisi, Toshiba Yazıcı Servisi Şişli, Toshiba Yazıcı Servisi, Toshiba Yazıcı Servisi Tuzla, Toshiba Yazıcı Servisi Üsküdar, Toshiba Yazıcı Servisi Ümraniye, Toshiba Yazıcı Servisi Zeytinburnu.


text:
QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
International Business Machines Corporation, qısqasha IBM (aytılıwı: Ay-Bi-Em) kompyuter texnologiyaların ha'mde konsalting xızmetlerin ko'rsetiwshi AQSh korporatsiyası. Informatsion texnologiyaları kompaniyaları arasında IBM basqalardan o'zinin' 19-a'sirden baslang'an tariyxı menen ayırılıp turadı. Kompaniya kompyuter bo'leklerin ha'm bag'darlamaların islep shıg'arıw ha'mde satıw menen birgelikte, infrastruktura, xosting ha'mde konsalting xızmetlerin ko'rsetedi.IBM-niń jıldaǵı miylard tabısı 2020 jılda 73Miylard dollardı quradı.IBM qızmetkerlerdiń sanı 2020 boyınsha 340,900 adam jumıs isleiydi.Eń alǵashqı amerikalıq kompuyter bul 1943 jılı IBM islep shıǵarıldı.


text:
Kerek şeyler: qanfet 500-600 gramm (bir çeşit), qalın karton, tutqal, maqas, eki taraflı skotç; narat ilvanları (boyuncaq, renkli şeritler).
1. Qalın karton alıñız.
2. Yarım daireni yapıp, konus şekilinde sarıñız.
3. Tutqalnen çetlerini yapıştırıñız.
4. Konusnıñ tübüni resimdeki kibi kesip, içine katlañız, üstüne de bir daire yapıştırıñız. Bu naratqa sağlam turmağa yardım eter.
5. Konusnı eki taraflı skotçnen yapıştırıp, konusnıñ aşasından başlap, sıranen qanfetlerni yapıştırıñız. Yahşısı, qanfetler yengil olsun. Eger şokoladlı qanfet yapıştırmağa isteseñiz, tutqal kerek olur.
6. Endi ise çeşit süslernen naratnı yaraştırıñız.


text:
Aqmescitte, cumaaqşamı, aprel 23-de, ağa-qardaş Ayvazovskiyler abidesi yanında adetiy «Hatıra çırağını yaq» aktsiyası ile «Ölmez qalpler» aktsiyası keçti. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, böyleliknen qırımlılar ermeni halqınıñ genotsid qurbanlarını añdılar.
Genotsid qurbanlarını añmağa bir 150 insan keldi, olarnıñ arasında gençlerniñ sayısı çoq edi.
Aktsiya iştirakçileri 300 beyaz kürreni azırlap, üstüne vefat etken ziyalılarnıñ adlarını yazğanlar.
Aqşam, saat 20.15 (2015 senesiniñ timsali kibi) iştirakçiler kürreçiklerni kökke yollağanlar.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitte aprel 24 künü ermeni mezarlığında genotsid qurbanlarına abideniñ tantanalı açılışı planlaştırıla. Abideni bütün Qırımdan kelgen hayriye vastalarına tiklediler.
1914 senesi aprel 24 künü İstambulda ermeni ziyalılarınıñ 800den ziyade temsilcisi yaqalandı, birazdan ise öldürildi. Genotsid qurbanlarınıñ umumiy miqdarı 1,5-2 mln insannı teşkil ete. Bu sebepten aprel 24 künü Ermenilerniñ genotsid qurbanlarınıñ hatıra Kününi qayd eteler.


text:
«Bizim balalar» cemaat areketi oktâbr 12-de Qırımda yaqalanğanlarnıñ balalarını baqmağa vade ete. Bunı Qırım jurnalisti Lilâ Bucurova Facebook saifesinde bildirdi.
«Bugün Qırımda tintüvlerden soñ daa beş musulmanı yaqalandı. Belli ki, olar ya «hizb» ve «terrorist» olacaqlar, Allahqa inanıp ve dua yapıp, Rusiye havfsızlığı içün telükeli sayılalar», – dep bildirdi jurnalist.
Bucurovanıñ aytqanına köre, bugün babaları yaqalanğan beş qorantanıñ 17 balası bar. «Bu vaqıtqa qadar «Bizim balalar» cemaat areketi siziñ yardımıñız ile mabus, ğayıp olğan ve öldürilgen Qırım musulmanlarınıñ 47 balasını baqtı. Bugün olarnıñ sayısı arttı – 64. Amma eminim: büyük qırımtatar qorantamıznıñ eyiligi ve merameti er keske yeter», – dep yekünledi jurnalist.
Qırımda çarşenbe künü, oktâbr 12-de, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Qırımtatarlarnıñ advokatları ve Rusiye kütleviy haber vastaları beş tintüv aqqında bildirdiler.
Qırım siyasetşınası Yeleonora Dülber Facebook saifesinde oktâbt 12-de sabadan Rusiye uquq qoruyıcıları kelgen insanlarnıñ adlarını ve yaşağan yerlerini yazdı.
«Tintüv keçirilgen qırımtatarlar cedveli: Rustem İsmailov, 32 yaşında, Boğurça (Kamenka), Abdullayev Uzair, 42 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Abdullayev Teymur, 41 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Cemadenov Emil, Saledinov Ayder», – dep bildirdi Dülber.
Qırım advokatı Emil Kürbedinov bildirdi ki, Qırımda yaqalanğanlar «terroristik madde» boyunca şeklene.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarında tintüvler sıqlaştı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Auğanstannıñ ortalıq qalası Kabulda äskeri bazağa terrorlıq şabuıl jasalıp, keminde 11 äsker qaza taptı. Bwl şabuıldı «Islam memleketi» terrorlıq wyımı öz moynına aldı. Bwl turalı BBC habarladı.
Kabul qalasınıñ batısındağı äskeri bazağa «IM» terrorlıq wyımınıñ müşeleri qarulı şabuılmen basıp kirgen. Qwraldı şabuılmen birge jankeşti jarılıs ta jasağan. Qauipsizdik qızmetkerleri men terrorlıq top müşeleri arasındağı qaqtığısta tört sodır oqqa wştı nemese özin jarıp jiberdi, terrorlıq toptıñ bir müşesi qolğa tüsti. Jarılıstar men granatomet şabuıldarınan 11 äsker qaza tauıp, 7 adam auır jaraqat alğan.
Bwl Kabul qalasında bir aptanıñ işinde tuılğan üşinşi retki terrorlıq şabuıl. Ötken senbidegi qala ortalığındağı jarılısta 100-den asa adam qaza tapqan. Al onıñ aldında qonaq üyge jasalğan şabuıl kezinde 22 adamnıñ qaza bolğanı anıqtalğan.


text:
Seberdä mamont skeletı tabıldı
Anı Tön’yaq Seberdäge ber küldä tapqannar
Tön’yaq Seberdäge ber küldä yonlı mamont skeletı tabıldı.
Rusiyaneñ tön’yağındağı Yamalo-Neneŝ töbägendäge Peçevalavato küleneñ say urınnarında 23 iyul’ könne kötüçelär kürep alğan skeletnıñ çığarıluı öçen rus belgeçläre êşçänlek alıp bara.
Kim digändä 10 meñ yıl êlek yäşäwe uylanılğan mamontnıñ baş söyäge, asqı iyäge, berniçä qabırğasınıñ kisäkläre häm ayaq kimerçäkläre tabıldı, bu kisäklärneñ yaxşı saqlanuı kürelde.
Arktika Fänni tikşerenülär üzäge mödire Dmitriy Frolov mamontnıñ qalğan söyäklären êzläwne däwam itteräçäklären belderep: “Mamontnıñ qaysı yıllarda yäşäwen yäisä niçä yäşendä ülüen belmäsäk tä, qaldıqları kim digändä 10 meñ yıllıq,” – dide.
Rusiyäneñ törle töbäklärendä monnan alda da şaqtıy tuñğan xayvan qaldıqları tabılğan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
"Time" jurnalı Zelenskiynı "Yıl keşese" itep sayladı
Redakśiyä anıñ ukrainalılarğa ilham birep, Rusiyäneñ cimergeç basıp aluına qarşı kürsätkän qıyulığı häm liderlığı öçen saylanuın belderde


text:
Qırım Rusiye başı Sergey Aksenov aytqanı kibi, biteyatqan bu yıl onıñ içün «ağır, amma can sıqıcı degil» edi.
«Bu sene ağır, amma can sıqıcı degil edi. Birilikte ciddiy manialardan keçtik ve bu vaqıt içinde yekâne, bölünmez ve er şeyge azır taqım olğanımıznı kösterdik», – yazdı o Facebookta ve Qırım «mıtlaq muvaqiyetlerge irişecegini» qayd etti.
Qırım cuma künü 2016 senesine 19,3 mlrd ruble qıtlığı ile bücetni qabul etti.
Yaqında Qırım başı Sergey Aksenov Moskvadan yarımadağa ayırılğan para yeterli olmağanı aqqında bildirgen edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sentâbrniñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Rusiye tahqiqatı Aqmescit civarındaki «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayğan Asan Ahtemovnı apiske almaq qararına qarşı istinaf şikâyetini red etti. O noyabr ayınace tevqifli qalacaq, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ malümatına köre, mahkeme oturışı qapalı edi. Asan Ahtemovnı mahkemege ketirmegenler, çünki o karantide eken. Advokat Ayder Azamatov, böyle alda mahkme oturışını keçirmek mümkün degil, dep bildirgen. Amma buña baqmadan mahkeme oturışı devam etken.
Advokat, Ahtemovnıñ SİZO-da sorğuğa çekilmesiniñ protokolını (mında o iskencelerge oğratılğanı aqqında aytıp berdi) ğayrıdan baqıp çıqmağa muracaat etken. Azamatovnıñ sözlerine köre, mahkeme 30 saniye içinde resmiy olaraq onı baqıp çıqqan. Soñra qadı Nana Petüşina qarar çıqardı - "şikâyetni red etmek ve başlanğıç makemeniñ qararını quvette qaldırmaq".
Qırımda «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan qırımtatarı Asan Ahtemovğa qarşı qabaatlav sertleştirildi. Bundan Ahtemov onı tutıp, birden aqımnen işkence ettiler, dep bildirdi.
Advokatı Ayder Azamatov Qırımda «gaz borusındaki diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan Asan Ahtemovnıñ ağrıları bar ve nefesi tutula, dep bildirdi.
Rusiye quvetçileri «diversiya davası» mabüsleriniñ advokatları bergen malümatnı açıq şekilde tefsir etmey. Qırım.Aqiqat, apiske alınğan qırımtatar faallerine qarşı FSB tarafından yapılğan işkencelernen bağlı informatsion muracaatnı FSBge yolladı.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Halqara "Qırım platforması"nıñ 1-nci Parlament sammitiniñ çerçivesinde sentâbrniñ 21-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesi tarafından "gaz borusında diversiyada" qabaatlanıp 17 yıl apis cezasına mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavni Nariman Celâl aqqında vesiqalı film taqdim etildi.
"The Voice of Crimea. Nariman Dzhelyal" Nariman Celâl aqqında ikâyet etken vesiqalı film. Film çekişleri Rusiyeniñ Ukrayinağa büyük istilâsına qadar devam etti.
Nariman Celâlnıñ qomşularınıñ, dostlarınıñ, fikirdeşleriniñ ve imayecileriniñ intervyüleri esasında çekilgen bu film işğal etilgen Qırımda siyasiy taqipler aqqında ikâye ete.
Filmniñ taqdim etilüv tedbirinde apis cezasına mahküm etilgen Qırım.Aqiqat frilanseri Vladislav Yesipenkonıñ apayı Yekaterina Yesipenko ve film rejissörı Anna Tsigima iştirak etti.
"Qırımda bir operator tapamadıq, çünki olar anda yoq. Kim ketti, kim saqlandı, kimni artıq alıp kettiler. Bu pek ağır", - dedi Tsigima.
Öz nevbetinde, filmniñ taqdim etilüv tedbirinde Yekaterina Yesipenko "Qırım platforması"nıñ mehanizmleriniñ "ukrain siyasiy mabüsleriniñ rusiye esirliginde azat etilmesine" yardım etecegine ümüt etkenini bildirdi.
"Bugün cenkke, büyük istilâğa baqmadan, halqara "Qırım platforması" sammiti keçirile. Ve men onıñ mehanizmleriniñ ukrain siyasiy mabüsleriniñ rusiye esirliginde azat etilmesine yardım etecegine ümüt etem", - dedi o.
Oktâbrniñ 24-nde Horvatiyada "Qırım platforması"nıñ 1-nci Parlament sammiti öz işini başladı. Sammit eki kün devam etecek. Birinci kün Qırımnıñ işğalden azat etilmesinden soñ reintegratsiyası meselelerine, keçüv adliye ve Rusiyeniñ halqara cinayetleri içün mesüliyetke çekilmesi aqqında munaqaşalarğa bağışlanğa
Avgustnıñ 23-nde bu yıl Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı büyük istilâsından soñ online şekilde «Qırım platformasınıñ» ekinci sammiti keçirildi.
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitini açıp, qırımlılarğa Ukrayina akimiyeti Qırımğa «kesen-kes qaytacaq», dep ayttı.
«Qırım platforması» – Ukrayinanıñ teşebbüsinen qurulğan halqara mesleat-koordinatsion formattır. Onıñ maqsadı Qırım işğaline qarşı halqara cevap semereligini arttırmaq, telükesizlik havflarınıñ artmasına cevap bermek, Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara basqını quvetleştirmek, insan aqlarınıñ bozuluvına yol bermemek ve Rusiye rejiminiñ qurbanlarını qorumaq, em de esas maqsadı Qırımnı işğalden azat etip, Ukrayinağa keri almaqtır.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Farqlı din liderlerine yapılğan karikaturalar dindarlarğa nisbeten sayğısızlıq ve medeniy terrorizmdir.
Bunı çarşenbe künü, fevral 4-te, Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov Rusiye Federatsiyasınıñ milletlerara ve dinlerara munasebetler eyiliştirmesi cemaat palatasınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Bizler er angi din liderine karikatura yapmaq ayıp olğanını tüşünemiz. Bu Ğarpnıñ siyasiy küçleri tarafından teşviqat etilgen medeniy terrorizmdir. Bu diger dinge sayğısızlıq ve aqaretlev timsalidir», – dedi o.
Aksönov bildirdi ki, Qırım akimiyeti böyle bir şeyge «kesen-kes yol bermez».
Çarşenbe künü, fevral 4-te, Иçki qasabasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri tarafından Asan Çebiyev yaqalandı. O, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorlarından biri olğan Abmecit Suleymanovnıñ yaqın soyu ola. Onı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Rada binasınıñ yanında keçirilgen kütleviy numayışlarda iştirak etüvde qabaatlaylar.


text:
«Maydan poçtası» cemaat teşkilâtı Qırımğa bağışlanğan hatıralıq mektüp pullarını çıqardı. Bunı Kiyevde keçirilgen birifngde «Maydan poçtası»nıñ reisi Yuriy Reglis bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qırım – Ukrainadır» mektüp pulları bir mevzu üzerinde birleşken dört süjetten ibarettir. Olarda Qırım Ukrainağa bağlı olğanını tasdiqlağan tarihiy, medeniy ve diger degerlikler tasvir etilgen», – dedi Reglis.
Birinci marka Petro Sagaydaçnıy yolbaşçılığında Kefe mudafaasına bağışlanğan, ekincisinde Aqyardaki Kiyev knâzi Vladimirniñ Kilsesi, üçüncisi – Şimaliy-Qırım kanalı, dörtüncisinde yarımadada yaşağan halqlarnı aks etken resimler tavsirlengen.
«Qırım – Ukrainadır» hatıralıq mektüp pulu ile mektüpni, raatlıq künleri Mustaqillik Meydanında olğan «Maydan poçtası»na kelip, yollamaq mümkün. Pullarnıñ deci BMTnıñ Ukraina topraq bütünligi aqta rezolütsiyasınıñ qabul etüv yıllığına bağışlanğan.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Roskomnadzor içtimaiy ağlarnıñ, şu cümleden «Odnoklassniki» ve «VKontakte», elektron poçta, Agent.Mail.ru, ICQ qullanıcılarınıñ şahsiy mektüpleşüvlerni teftiş etecek. Bu kibi qararnı RF baş naziri Dmitriy Medvedev imzaladı. Qayd etilgeni kibi, bu kibi qarar Rusiye vatandaşlarınıñ aqlarını qoruycaq «terrorizmge qarşı» paket çerçivesinde qabul etildi, haber ete Rosbalt.
İşbu qararğa binayen, Roskomnadzorda şahsiy beyanatlarnı teftiş etmege aqqı peyda ola. Bundan da ğayrı, haber tarqatqan teşkilâtçınıñ resurslarını talil etecek, qullanıcılarnıñ irişiminde olğan areketlerni qayd etecektir.
Şahsiy mektüpleşüvni yalıñız uquq qoruyıcı organlarınıñ soratuvı ile teftiş etmege mümkün olur. Bunıñ ile teşkerüv eki kere keçecek. Ekinci teşkerüv 60 künlik müddet içerisinde keçirilecek.
Evel İnsan aqları boyunca BMT Komiteti Rusiyeni «Qırım sakinleri içün söz ve informatsiya serbestligini temin etmege» çağırdı.


text:
Bunı devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Plan 15 adımdan ibaret ve muzakerelerniñ er bir iştirakçisine havfsızlıq kefaletini nazarda tuta, silânı teslim etkenler ve ciddiy cinayetlerge alâqası olmağanlar cinaiy mesülietten boşatılacaq», – dep qayd etile beyanatta.
Böylece, Rusiye-Ukraina devlet sıñırında 10-kilometrlik bufer zonasını açmağa planlaştırıla.
Planğa köre, qanunsız silâlı birleşmeler çıqarılacaq, silâ teslim etilecek, Rusiye ve Ukraina ücretli askerleri içün kefil etilgen ayat meydanğa ketirilecek.
Bundan ğayrı, İçki işler nazirliginde nevbetçilik yapmaq içün mahsus bölükni açmağa planlaştırıla.
Planğa binaen, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde qanunsız alda zapt etilgen memuriy binalar boşatılmalı.
Nevbetteki adımlar arasında – yerli idare akimiyet organları faaliyetini ğayrıdan tiklemek, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde merkeziy tele- ve radioyayınlavnı yañartmaq.
Planda akimiyet detsentralizatsiyası boyunca adımlar qayd etile (icra komitetlerini saylav, rus tilini qoruv, Anayasa deñişmeleri vastasınen).
Vilâyet devlet memuriyetlerniñ reberler namzetleri Donbass vekilleri ile muzakere etilecek.
Plan nevbetten tış yerli ve parlament saylavları ötkerilmesini belgiley.
Regionda iş yerlerini açuv ve sanayı ve içtimaiy infrastruktura obyektlerini ğayrıdan tiklev programması aqqında da söz kete.


text:
Rusiyäneñ basketbol komandalarına naçar xäbär
Alarnı Awrupa ligalarınnan qudılar
Ukrainağa suğış açqan Rusiyägä sport dön’yasınıñ sankśiyäläre däwam itä. Rus basketbol klubları THY Awrupa ligası häm ULEB Awrupa kuboğınnan räsmi räweştä quıldı. Komandalar uynağan barlıq matçlar ğamäldän çığarıldı.
Monnan alda EuroLeague oyışması yaña qararğa qadär Rusiyä komandaları öçen sezonnıñ “tuñdırıluın” beldergän ide.
Soñğı belderü belän ŚSKA Moskva, Uniks Qazan, Zenit Sankt-Peterburg häm Lokomotiv Kuban’ğa 2021-2022nçe yılğı Awrupa ligası häm Awrupa kuboğı sezonnarına yul yabıldı.
Näticädä Törkiyäneñ “Anadolu Äfäs” komandası 5nçe urınğa mende, “Fänärbaxçä”neñ urını üzgärmäde – 11dä qaldı.
“Anadolu Äfäs” Rusiyä komandalarına qarşı uynağan 6 oçraşudan 2sendä ciñde, 4sendä ciñelde. “Fänärbaxçä Beko” isä älegä qadär rus komandaları belän bulğan 3 oçraşunıñ barısında da östen çıqqan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Niderland häm Argentina çirek finalda
9 dekabr’ comğa könne uzaçaq çirek final matçı Lusail stadionında uynalaçaq
Antaliyağa kilgän turist sanı artqan
Antaliyağa yılnıñ berençe 11 ayında hawa yulı belän kilgän turist sanı 13 million 138 meñ 88gä citkän


text:
Qırım yalısı yanında bir aydan çoq yanıp turğan Maestro ve Candy tankerleriniñ yanğını söndürildi. Bu aqta Rusiye deñiz-özen flotunıñ matbuat hızmeti bildirdi.
“İnterfaks” haberine köre, Maestro tünevin saat 18:50-de tamamınen söndürildi.
Tankerlerniñ yanında Rusiye deñiz-özen flotunıñ gemisi turıp, tankerlerniñ havsızlığını qoruy.
Candy tankeri söndürilgeni aqqında haber fevral 28-inde berilgen edi.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında MAESTRO ve CANDY tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Candy» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Haber etilgenine köre, 10 insan elâk oldı, daa 12-si qurtarıldı. Yaralanğan deñizciler №1 Keriç şeer hastahanesine alıp ketirildi.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler Suriyege qanunsız şekilde şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.