text:
Aprelniñ 23-nde derc etilgen blogunda Microsoft şirketiniñ qurucısı, Amerika milliarderi Bill Gates pandemiyanı toqtatmaq ve iqtisadiy faallikke qaytmaq içün beş esas saanıñ innovatsiyalarınen bağlı ğayelerini aydınlattı. O, bütün memleketler bir tarafta olğan cian cenkinen qıyasladı, dep yaza «Amerikanıñ Sesi».
Birinciden, COVID-19 koronavirusınıñ alâmetleri tedaviylenmeli, yüzde doqsan beşi semereli ola, dep yaza Bill Gates. Aşı olmasa da, böyle tedaviylev insanlarğa adiy yaşayışqa qaytmağa imkân berecek.
Gatesniñ yazğanına köre, sınalğan ilâclardan ğayrı, COVID-19-dan tüzelgenlerniñ plazması ve virusqa qarşı eñ yahşı çalışqan sintetik antikorlarnıñ yapıluvı tedaviylev ola bile.
Oña eñ çoq ümüt bergen ilâclar arasında virus ile küreş ve uzviyetniñ immunitet cevabını deñiştirgen preparatları bar. Böyle soylarından biri olaraq gidroksihlorohinni saya.
Ekinciden, Gatesniñ yazğanına köre, insanlıqqa alışqan yaşayışqa qaytmağa yardım etecek şey aşı ola, amma yañı hastalıqtan qoruycaq ve semereli olacaq aşını yapmaq içün orta olaraq beş yıl kete.
Yañı koronavirusqa qarşı aşı yapılmasına ayırılğan diqqat ve resurslarğa baqılsa, Gates, netice doquz aydan başlap eki yılğa qadar ola bile, dep tüşüne.
Üçünciden, çoq test yapılmalı, hususan insanlar özüne yapa bilecek PCR testleri, dep yaza ola. Bill & Melinda Gates Foundation bu testlerniñ tibbiyet hadimleri yapqan testleri qadar semereli olğanını isbatlağan tedqiqatqa qol tuttı. Virus qayd etilse, diger qoranta azalarınen yaşağan insan içün karantin şaraitlerini ükümetler temin etip olacaqlarmı, bu müim mesele olıp qala.
Nevbetteki adım – alâqada olğanlarnı taqip etüv. Cenübiy Koreya ve Qıtay kibi bazı memleketler hastalardan soñki 14 kün devamında qayda olğanlarını, cep telefonlarında ve bank kartlarında bulunuv yerlerine dair malümat bermelerini talap ete, dep yaza Gates. Bunı Avropada ve ABDde tasavur etmek küçtir.
Onıñ qayd etkenine köre, qullanımlar bar, olar virusı qayd etilgen insanğa qayda olğanını, kimnen alâqada olğanını hatırlamağa ve bu malümatnı paylaşmağa yardım eter. Meselâ, yaqında olğan insanlarnıñ cep telefonlarını qayd etken Bluetooth qullanımları bar. COVID-19 testi müsbet çıqsa, bu insanlarğa haber etile ve teşkerilmeleri tevsiye etile bile.
Lâkin, Gatesniñ qayd etkenine köre, hasta insan bir yüzde viruslarnı qaldırğan olsa, bu qullanım yardım etip olamaz.
Bir model olaraq Almaniya tecribesini teklif ete, koronavirus hastalarınıñ intervyüları malümat bazalarınen birleştirile.
Ve soñkisi – iqtisadiyatnıñ ardı-sıra açıluvı, ticaret ve cemaat faaliyetiniñ ğayrıdan tiklenmesi. Bu karantin ve adiy yaşayış arasında orta bir şey olacaq: insanlar sıq olmasa da, çıqa bilecek, amma toplaşmaycaq; restoran ziyaretçileri tek er ekinci masada oturacaq, uçaqlarda ortadaki yer boş qalacaq. Çoqusı ilerilegen memleket bunı kelecek aylarda yapacaq, dep tüşüne Gates.
İqtisadiyatnı açuv qaideleri ardı-sıra deñiştirilmeli ve test neticelerine köre uyğunlaştırılmalı, dep yaza o. İlk evelâ açılacaq iqtisadiyat sektorlarınen bağlı qararlar yerli seviyede alınacaq, dep qoşa. Amma mında beklenmegen şeyler ola bile.
«Birleşken Devletlerde bunıñ qıyınlıqları ola bile, bir ştat iqtisadiyatnı erte açsa ve yuqunç artqanını körse. Diger ştatlar insanlarnıñ ştat sıñırlarını keçmekten tutmalımı?», – dep soray o.
Bill Gates pandemiyağa azırlanmaq kerek olğanını uzun zamandır ayta. Bill & Melinda Gates Foundation aşı azırlanmasına para bere ve dünya boyunca sağlıq sistemalarına qol tuta.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
«Amerikanıñ Sesinden» alındı


c: text/html

text:
Ukraina energetika ve kömür sanayı naziri Vladimir Demçişin Qırımğa Ukraina ve Rusiye arasında elektrik energiyasınıñ ğayrıdan berilmesi aqqında añlaşmalarnıñ olmasına sebep yoq.
Bunı o Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyası devamında ayttı.
«Taraflarnıñ delillerini kördik… Añlaşma boyunca mevamımız bar, başqa taraf onı qabul etmedi. Añlaşma imzalanmağan, bir şey yapmaq içün temel yoq», – dey o.
Demçişin dey ki, qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesi aqta evelki añlaşma Ukrainada serbest quvetlerni yüklemege imkân bere edi. Amma Qırımğa energiya berilmesiniñ meselesi «siyasiydir».
Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında evelki añlaşmada Qırım «Qırım Rusiye federal okrugı» olaraq qayd etilgen edi. Bu añlaşmanıñ müddeti 2015 senesi dekabr 31 künü bitti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İşğal etilgen Yaltada «politsiya» yerli sakinlerniñ maşinasında afyon ile 100-den ziyade torbaçıqnı taptı. Bunı bazarertesi künü noyabr 17-de qırım «politsiya»nıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Maşinanıñ uquq qorçalayıcılar tarafından baqılmasından soñra nebatiy madde ile 100-den ziyade torbaçıq tapıldı. Olğan malümatqa köre, bular 28 yaşında olğan yerli sakinge ve onıñ tanışına aittir. Keçirilgen ekspertiza neticelerine köre, torbaçıqlarnıñ içinde havflı afyon bar eken», – denile beyanatta.
Bu sebepten Rusiye cinaiy kodeksiniñ 228 maddesine köre cinayi iş açıldı.


text:
Krelmlniñ nezaretialtındaki Qırım Yuqarı mahkemesinde Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ mahkeme oturışuvı qapalı tarzda keçe. Bu aqta martnıñ 6-nda Facebookta «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildire.
Figurantlarnıuñ aqraba ve arqadaşları mahkemeniñ yanındaki soqaqta toplaşıp, oturışuvğa kimse kirsetilmegeni içün şikâyet yazalar.
2017 senesi dekabrniñ 22-nde mahkeme Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» fıgurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ tevqif muddetini 2018 senesi fevralniñ 11-ne qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bağçasaray rayonında yağmurnen zararlanğan tayanğıç sebebinden üç köy deyerli 12 saatqa yarıqsız qalğan. Bu aqta “Krımenergo” saytında haber etile.
“Tayanğıç etrafında topraq yuvulğanı neticesinde 169 nomeralı demirbeton tayanğıç egiltildi”, - dep ayttılar müessisede.
“Krımenergo”nıñ malümatın köre, elektrik ağsız bütün Arançı (Suvorovo) köyü qalğan. Bunda ğayrı, Qalımtay (Tenistoye) ve Efendiköy (Ayvovoye) köylerinñ bir qısmı elektrik teminatsız qalğan.
Bunda evel, “Krımenergo” yarımada sakinlerine cedvel boyunca yarıq söndürmeleri aqqında ilân etti.'
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap, Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik, Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırımnıñ Aqmescit rayonı boyunca tahqiqat bölüginde «Agora» halqara insan aqlarını qorçalav gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladinge, ekstremizmde qabaatlanğan İsmail Ramazanovğa dair cinaiy işniñ materiallarınen resim çıqaruv yolunen tanış oluv aqqını qullanmağa imkân bermediler. Bunı advokat iyül 5-te Facebookta bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye uquqında buña ruhset olsa da, tahqiqatçı Dmitriy Kosâkin advokatqa, materiallarnıñ kopiyalanması yalıñız kseroks yardımınen yapıla bile, dedi.
Aleksey Ladin, tahqiqat bölüginiñ rehberi Mihail Şiçkin, «resim çıqaruv esnasında onı gizliden qayd eteceginden qorqqanı içün» tahqiqatçığa qol tuttı, dep qayd etti.
Tahqiqatçılarnıñ areketlerine suiistimal degen advokat, «baqayıq, prokuratura ve mahkeme olarnıñ noqtai-nazarına qoşulacaqmı», dep, olıp keçken adiseni izaladı.
Mevzuğa dair: Aleksey Ladin: «İsmail Ramazanovnıñ işinde milleti – qabaatnı ağırlaştırğan vaziyettir»
Aleksey Ladin, iyül 3-te Aqmescit rayon mahkemesi onı ve İsmail Ramazanovnı, işnen tanış müddeti boyunca iyül 13-ke qadar sıñırladı, aynı zamanda advokat «işniñ materialınen tanış olmağa başlamağan edi, İsmailniñ tanış oluv protokolı ise sahteleştirildi», dep hatırlattı.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırımnıñ Aqmescit rayonı boyunca tahqiqat bölüginde advokatnıñ sözlerini izalamaylar.
İsmail Ramazanov, yanvar 23-te Rusiye telükesizlik hadimleri Novıy Mirdeki evini tintken soñ ekstremizmniñ propagandasında qabaatlanğan edi. Daa soñra mahkeme, yaqalanğannı tevqif etti.
Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde, internet rediosı vastasınen ekstremistik materiallarnıñ tarqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine qarşı tergevciler tarafından cinaiy iş açıldı, dep bildirildi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqyar şeeriniñ Gagarinskiy rayon mahkemesinde açıqtan yapılğan ekstremistik faaliyetke davetlerde qabaatlanğan İgor Movenkonıñ işi boyunca qabaatlav şaatları olğan FSB hadimi ve eki studentni sorğuladılar.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, sorğulanğan FSB hadimi Aleksey Mursa Movenkonıñ evinde tintüv yapqan edi. Aynı zamanda o, tintüvden soñ «suhbetlerge» davet etkenini ve psihologik tazyiq etkenini inkâr etti.
Ondan ğayrı, oturışuv esnasında «Qırım-Ukraina» grubunda bulunğan ve Movenkonıñ izaatlarını körgen eki studentni sorğuladılar. Ekisi de yazılarını ekstremistik tanıdı. Aynı zamanda şaatlarnıñ ekisi de «Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasına» tarafdar olğanlarını bildirdiler. «Qırım-Ukraina» grubuna ise meraqlı olğanı içün qoşuldılar.
Bundan soñ oturışuvnıñ ketişatında, FSB hadiminiñ bu şaatlardan birisiniñ doğmuş ağası olğanı belli oldı, dep bildirile.
Nevbetteki oturışuv fevral 5 kününe planlaştırıldı.
İgor Movenkonı 2016 senesi dekabrniñ 16-sında yaqalap, Aqyardaki FSB idaresine alıp kettiler.
YouTube ağında sentâbrniñ 9-nda zarar körgeniniñ apayı tarafından adiseniñ yerinde çekilgen video peyda oldı. Onıñ aytqanına köre, bir erkek Movenkonı ayaqmaşinasına yapıştırılğan Ukrainanıñ «Azov» batalyonı simvolikası içün kötekledi.
Ekimler İgor Movenkoda açıq qafatası yarası, baş miyi sarsıntısı, qafatası temeliniñ qırılması, çengeniñ qırılması, burun kemikleriniñ qapalı şekilde qırılması, köz almasınıñ yaralanmasını ve diger travmalarnı tayin ettiler.
Ukraina Tış işleri nazirligi (TİN), ilhaq etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilgenlerine raatsız olğanını bildirip, olarğa tazyiqniñ toqtatılmasını talap etti. Ondan ğayrı TİN halqara toplulığına, Rusiye tarafından insan aqları ve söz serbestligini bastırmaq maqsadınen totalitar usullarnıñ qullanılmasını toqtatmaq ve apishanelerinde bulunğan bütün ukrainalı siyasiy mabüsler ve reinlerniñ azat etmek içün Rusiyege qarşı imkânı olğan bütün uquqiy ve siyasiy tazyiq şekillerini tatbiq etmeleri içün muracaat etti.


text:
Gendzi ikâyesi
'Gendzi ikâyesi' (yaponca 源氏物語, げんじものがたり - Gendzi monogatari) - klassik yapon edebiyatınıñ abidesi, monotogatari üslüpli Heyan devriniñ lirik eseridir. 1001 ve 1005 seneleri arasında yaratılğan. 54 parça-suvoydan ibaret. Müelliflikni, saraydaki hanımda yazıcı ve şair Murasaki Sikibuğa yazdırıla.
Eserniñ esasını, şeyhzade Hikaru Gendziniñ parlaq aşıq maceraları ve gençlikniñ gunaları içün esli yaşta azapları ikâyeleri teşkil ete. İkâye, zamannıñ mot olğan buddist fikirlerden tolu: karmadan qaçınılmazlığı ve evelki ve şimdiki ayatlarında yapılğan şeyler içün mesüliyetlik.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, keçirilmesi belgilengen Bütündünya qırımtatar kongressini itibardan tüşürüv işine Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri ve Rusiye Federatsiyasınıñ diger mahsus organları qoşuldılar.
Bunı o Facebookta yazdı.
«Belli olğan Goebbelsniñ tarzında olmaycaq laflarnı işğalcilerniñ çızmalarına oqalanğanlar seslendire...», – dep qayd etti Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Qırım akimiyeti kongressni toplamaq qararına açuvlana.
«Ekinci Bütündünya qırımtatar kongressininiñ künü ve yeri belgilengen soñ işğalcilerniñ ve olarnıñ semetdeşler arasındaki qoqlalarınıñ Qırımda işğalciler tarafından yapılğan ve yapılayatqan cinayetlerni gizlemek içün çoq millionlı qırımtatar diasporasını qullanmaq ümütleri bozuldı», – dep yazdı Çubarov.
İyül 31-den avgust 2-ge qadar Türkiyede Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesi planlaştırıla. Kongressni toplamaq qararı aprel 4-5 künleri Ankarada olıp keçken Türkiyedeki qırımtatar teşkilâtları platformasınıñ toplaşuvında qabul etildi. 2015 senesi fevral ayında Türkiyedeki 43 qırımtatar teşkilâtı ğayretini birleştirip, yekâne platforma çerçivesinde işbirlik tutmağa qarar aldılar.
Ekinci Bütündünya qırımtatar kongressi angi şeerde keçirilecek belli degil.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev kongress delegatlarınıñ yarımadağa qaytması ile bağlı problemleri ola bilecegini tahmin ete.
Birinci Bütündünya qırımtatar kongressi Aqmescitte 2009 senesi mayıs ayında olıp keçken edi. 800 delegat iştirak etti – 12 memleketten 160 qırımtatar cemaat siyasiy teşkilâtınıñ vekili. Kongress prezidenti olaraq Refat Çubarov saylanğan edi.


text:
Cumaaqşamı künü, dekabr 5-inde Novıy Svet qasabasında (Sudaq) Qapçıq burnunda bir turist uçurımdan yıqılıp, elâk oldı.
Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti bildire.
"Mütehassıslar qıdıruvnı başladı ve 20 daqqadan soñ ölü aqaynı taptı. Bunıñ sebebinden politsiya hadimleri celp etildi", - denile beyanatta.
Müessise başı Sergey Şahovnıñ aytqanına köre, mevtanı qayıqnen deñizden tahliye ettiler.
Ölgen adamnıñ adı belli degil, tahqiqat yapıla.
Sentâbrniñ 20-ında Sudaqta şeer iskelesi yanında qurtarıcılar, suvdan aqay cesedini çıqardı.


text:
Bunı matbuat konferentsiyada festivalniñ art-müdiri Mihail Konnikov bildirdi, dep haber ete 15minut.
«Enver İzmaylov ile añlaşırmız dep ümüt etem. Onıñ şu künleri kontsertleri bar ve onıñ iş cedveli bizimkiden biraz farqlana. Amma bu meseleni çezermiz, menimce: bizde dört kün bar, şunıñ içün çare taparmız», – dedi Konnikov.
O şunı da qayd etti ki, çalğıcılarnı festivalge toplamaq qıyın degil edi: red kibi bir şeyler yoq edi, çetel artistleri de Qırımğa kelecekler.
Hatırlatamız, rusiyeli şamatalı alıp barıcı Dmitriy Kiselöv Odessağa avuşqan Koktebel Jazz Festivalniñ yerine başqasını taptı.
Kiselövnıñ sözlerine köre, festivalni onıñ başlığında olğan «Rossiya segodnâ» halqara haber agentligi keçire. Ve Qırım içün muzıkağa bücet parasını marsaf etmeycekler.


text:
Bunı Parisde UNESCO baş kâtibi ile körüşüvden soñ Ukraina medeniyet naziri Yevgen Nişçuk bildirdi, dep haber eteUkrinform.
«Men İrina Bokova (UNESCO baş kâtibi) ile körüştim. O Ukraina akimiyetiniñ Qırımdaki medeniy degerlikleri ve mahsus itibarğa lâyıq şeyler içün olğan qasevetini añlağandır», – dedi Nişçuk.
Onıñ aytqanlarına köre, Ukraina «UNESCO destegini kördi… ukrain medeniy degerlikleriniñ qoruvı ve Ukraina ile Rusiye Federatsiyası arasındaki meselelerniñ çezilüvi boyunca rezolütsiyanıñ qabul etüvinde».
Bundan da ğayrı, Nişçuk aprel 22-23 künleri Bokova Ukrainadaki bütündünya mirası yadikârlıqlarnıñ saqlanuvı boyunca suallerni muzakere etmek içün Kiyevge kelecegini de ayttı.
Evelleri medeniyet naziri «Hersones Tavriçeskiy» qorurınıñ eksponatlarını saqlamağa vade etip, UNESCOdan yardım sorağan edi.


text:
Ukrainada Donbassta keçirilgen terrorizmge qarşı tedbirler yerlerinden ve vaqtınca işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen 633 biñ 824 kişi qayd etildi.
Bunı Ukraina fevqulâde vaziyetler devlet hızmeti yanındaki hızmetlerara koordinatsion ştabı bildire.
Yanvar 11-ne qadar 613 biñ 841 insan Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden köçip keldi, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden 19 biñ 983 kişi köçip keldi.
BMT malümatına köre, 2014 senesi dekabr 26-na qadar Ukrainada vaqtınca köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 610 biñ 413 insannı teşkil ete.


text:
Qırımtatar Halqınıñ Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Facebookta, ilhaq etilgen Qırımda Qırımtatar Halqınıñ Milliy Qurultayı vekili Server Mennanov ve sportçu – trener Ruslan Usmanovnıñ yol qazasında elâk olğanlarını bildirdi.
«Qırımda yol qazasında Server Mennanov ve Ruslan Usmanov elâk oldılar. Qırımtatar Halqınıñ Meclisi adından ve öz adımdan Qırımtatar Halqınıñ Qurultayı vekili Server Mennanov ve sportçu – trener Ruslan Usmanovnıñ soyları ve yaqınlarına samimiyetle baş sağlığı tileyim», – dep yazdı Çubarov.
Sentâbrniñ 29-nda ilhaq etilgen Qırımda avtobus oğrağan yol qazasında 18 kişi zararlandı.
Sentâbrniñ 29-nda kündüz Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonı tarafından Keriçten on kilometr uzaqlığında Neoplan avtobusınıñ aydavcısı dümen kontrolini coyğanı içün avtobus alt-üst olıp avdarıldı.
Avtobus, Keriç keçidinde paromğa nevbetke turğanından tam vaqtında kelip olamağan 40 kişini alıp kelmekte edi.


text:
Suriye ukümeti, bir qaç yıl türlü isyancı gruppirovkalarınıñ kontroli altında olğan Damask şeeriniñ civarı Şarqiy Gutanıñ tam bir kontrol altında alınğanını bildirdiler.
Suriye mudafaa naziriniñ bildirüvini Rusiye arbiyleri de tasdiqladı. «Ceyş-al-İslâm» silâlı gruppirovkasınıñ uruşmacıları ve aileleriniñ azaları Duma şeerini terk etti.
Rusiye mudafaa naziriniñ malümatına köre, 20 biñ qadar kişi avtobuslar ile Suriyeniñ şimalinde Türkiye arbiyleri tarafından kontrol etilgen territoriyalarğa alıp ketildi.
Aprel 7-de oldı dep iddia etilgen himiyeviy ucüm tamam Duma şeeriniñ zapt etilmesi esnasında yapılğan edi. Aprel 14-ke keçer gecesinde AQŞ, Britaniya ve Fransa tarafından Suriyedeki nişanlarğa endirilgen raketa darbeleri bu ucümge qarşılıq oldılar. Dumadaki isyancılar, ihtimallı himiyeviy ucümden soñ çoqqa barmadan şeerni terk etmege razı oldılar.
Ğarp devletleri Asadnıñ rejimini himiyeviy silânıñ qullanılmasında qabaatlaylar. Damask ve Moskva bunı inkâr eteler.
Yaqın vaqıtta Dumağa Himiyeviy silânıñ yasaq etilmesi boyunca teşkilât tarafından yollanılğan ekspertlerniñ kelecegi beklenile. Cumaertesi künü olar Damaskqa keldi.


text:
Aqmescitteki Trenöv şeer bağçasında musulmanlarnıñ Qurban Bayramı keçirildi. Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, tedbirlerni yarımadada Rusiyege tabi Devlet milletler komitetiniñ kontroli altında olğan «Halqlar dostluğı evi» teşkil etti.
Sanağa «Haytarma» qırımtatar yır ve oyun ansambli, «Qırım» folklor ansambli, Qırım artistleri Alim Aliyev ve Zera Kenjikayeva çıqtılar.
Ondan ğayrı bayramda küreş boyunca yarışma, balalar içün animatsion meydançıqları, suvenirler ve qırımtatar simvolikası ile ticaret yerleri teşkil etildi.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, bayram şenliklerine 400-ge yaqın insan qatıldı.
Ağustos 21 salı künü bütün dünya musulmanları eñ büyük bayramlarından biri olğan Qurban Bayramını keçirip başladılar.
Qırımtatarlar onı Qırımda ve Ukrainanıñ qıtadaki qısmında keçireler. İlhaq etilgen yarımadada qoşumça raatlıq künü ilân etildi.


text:
İyün 24-25 künleri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «İnsan belâda» («Člověk v tísni») belli çeh teşkilâtınıñ daveti ile Praganı ziyaret etti, dep bildire QHA.
Ziyaret çerçivesinde Çehiya Tış işler Nazirliginiñ siyasiy müdiri İvan Yestrjab ile körüşti. Körüşüv devamında qırımtatar halqınıñ Qırım ve onıñ tamır halqınıñ taqdiri ile bağlı halqara munaqaşalarda iştiraki muzakere etildi.
Bundan da ğayrı, körüşüv «İnsan belâda» cemaat teşkilâtınıñ ofisinde körüşüv keçti. Refat Çubarov muzakere etilgen mevzular kelecekte muayyen leyhalarnıñ negizi olacağına ümütini bildirdi.
Ziyaret soñunda Çeh qurucılıq akademiyasınıñ salonında «Çehoslovakiya 1968/Qırım 2014. Eki işğalniñ muvazileri aqqında» açıq cemaat muzakeresi keçti.


text:
Donetsk vilâyetinde Artemovsk şeerine boyevikler tarafından açılğan ateş aqibetinde bala elâk oldı, daa 5 adam yaralandı. Bunı fevral 13-te Donetsk vilâyeti devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi, – dep haber ete Radio Svoboda.
Donetsk vilâyetinde İçki işler nazirligi idaresiniñ yolbaşçısı Vâçeslav Abroskin Facebook saifesinde bildirdi ki, yedi yaşında bala elâk oldı. Onıñ aytqanına köre, boyevikler «Graddan» şeerge ateş açtılar, Zagorodnaya soqağı, 22 adresi boyunca №4 mektebiniñ yanında darbe tüşti.
Militsiyanıñ taqiqat-operatik gruppası çalışmaqta.
Separatistler Artemovskqa açılğan ateşni izaatlamaylar.
Fevral 3-te Birleşken Milletler Teşkilâtı Ukraina şarqında zıddiyet qurbanlarınıñ sayısı 5358 insanğa qadar artqanını bildirip, tarafları vaziyet kerginleşmesini toqtatmağa çağırdılar.
Fevral 12-de Minskte Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleri fevral 15-ten itibaren ateş toqtatılması aqqında añlaştılar. ATO ştabı qayd ete ki, Donbassta ücümler toqtatılmay, olarnıñ küçü ise artmaqta.


text:
Qırımtatar halqı liderlerinden biri, siyasiy mabüs Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova intervyü bermezden evel meni ev yanındaki şeftali bağçasına alıp bara. «Bu şeftalilerni Ahtem oturtqan, aşlağanımız yoq, buyurıñız!» – dep ayta o. Qadın yerge tüşken şeftalilerni toplap evge alıp kete. Elmira gizlemeyip ayta: mında er şey tezden aqayınıñ ükmü çıqarılacağını añdıra.
Bu esnasta yalanğa eñ çoq qıymet berile
– Bu esnasta yalanğa eñ çoq qıymet berile, – dep ayta Elmira Ablâlimova. – Böyle bir sistema qurulğanda pek qorqasıñ. Başından soñunace er şey yalanğa esaslana. Qabaat şaatlarınıñ malümatı, zarar körgenlerniñ aytqanları, millet mensüpligine köre tizilgen qabaat, bütün qırımtatar halqı qabaatlana. Yaşağan memleketine hainlik yapqan insanlar vatandaş borcunı yerine ketirmege, memleketiniñ topraq bütünligini qorçalamağa çıqqan insanlarnı qabaatlay.
– Ahtem Çiygoz üzerinde keçirilgen esnasta siziñ içün eñ qıyını ne?
– Adaletsizlik. Ahtemge nisbeten adaletsizlik, qırımtatarlarğa nisbeten adaletsizlik, Qırımda yaşağan ve vatanını, devletini sevgen ukrainlerge nisbeten adaletsizlik. Ümüt etem ki, «azatlıq», «itibar», «şeref» kibi sözler manasını coymadı. Ümüt etem ki, bu sözler bizler içün ne qadar müim olsa, diger insanlar içün de o qadar müim. Amma bazı vaqıtları, elbet de, pek qıyın ola, çünki ümüdiñi coyasıñ. Ümüt – pek müim söz...
– Şimdi esnas nasıl alda?
– Munaqaşalar keçti. Mahkeme bir aylıq teneffüs alıp, muzakere odasına ketti, sentâbrniñ 11-de saba saat 10-da üküm çıqarılacaq.
– Üküm nasıl olacağını tüşünesiñiz?
– Elbet de, güzel bir şey olacağına inanmaymız. Prokuratura 8 yıl istedi. Yıl olaraq aytmağa istemeyim, tahmin etmege de sevmeyim, belli ki, qabaat ükümi olacaq.
– Tintüv vaqtında ve şimdi siz eki farqlı insansıñızmı? Bu adiseler sizni ne qadar deñiştirdi?
Tezden üküm çıqarılacağını añlayım, Ahtemnen keçirecek vaqtım azlaşa
– Elbet de, bu eki farqlı insan. Şimdi daa da sabırlı oldım. Eskiden o qadar sabırım yoq edi. Küçük şeylerge quvanmağa ögrendim. Beklemege de ögrendim. Mahkemesiz keçken künler mahkeme olğan künlerden daa qıyın. Tezden üküm çıqarılacağını añlayım, Ahtemnen keçirecek vaqtım azlaşa. Cemaat imayecisi statusım onı ekinci instantsiya ükmü, apellâtsiyağa qadar ziyaret etmege imkân bere. Sentâbrde üküm çıqarılsa, eki-üç ay şikât baqılacaq – onı ancaq yılnıñ soñuna qadar er kün ziyaret etmege fursatım olur. Soñra meni kirsetmeycekler, şübesiz, menim içün pek qıyın olacaq.
– Nasıl areket etmege planlaştırasıñız? Şikâyet berilecekmi?
– Ahtem şikâyet arizasını bermege qarar aldı. Apellâtsion instantsiya qararından soñ onı apis cezasını çekecek yerge alıp ketecekler. Qayda olacağını bilmeymiz. Apishanege avuştırılğan soñ belli olacaqtır. Avropa İnsan aqları mahkemesine şikâyet etecekmiz.
– Ahtem Çiygoznıñ özü ne ayta, nasıl dayana, Qırımdaki vaziyetke, bu esnasqa nasıl qıymet kese?
– Ahtem bu mevzuda pragmatik strategikçi ve taktikçidir. Bunıñ soñu ne olacağını yahşı añlay edi. O, pek cesür, dayana. Üküm qabaatlayıcı olacağını, mahküm etilip apishanege yollanılacağını añlay. Lâkin o aqlı olğanını bilip, böyle devam etmeycegini yahşı añlay.
– Bilem ki, ömür arqadaşıñıznen körüşkende oña esas Ukrainadaki haberler aqqında tarif etesiñiz. Esas Ukraina ve Qırımdaki vaziyet aqqında ne ayta?
Ahtem Çiygoznı Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqsız vaziyeti pek raatsızlay. O, al-azırda bir şey yapıp olamağanından da pek qasevetlene
– O, Ukraina ve Qırımda olıp keçken adise-vaqialarnı taqip ete. Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqsız vaziyeti onı pek raatsızlay. O, al-azırda bir şey yapıp olamağanından da pek qasevetlene. Ukrainanıñ ğalebeleri içün quvana ve muvafaqiyetsizligi içün raatsızlana. Onıñ fikirince, Ukrainanıñ şimdiki prezidenti Petro Poroşenko mustaqil Ukrainanıñ temellerini qoya: kommunizmden qurtula, Sovetler Birliginden çetleşe. O, bu esnaslarnı pek müim dep saya. İmperiyadan çetleşüv, vizasız rejim – bunı büyük quvançnen qarşıladıq. Öligarhlarnıñ taqımları saasında çoq şey deñişe. Ukrainada qurulğan küçlü ordu – bular pek müim şeyler, bir şey yapılmağanını aytmağa olmay. (Ahtem Çiygoz – QA) sözde vatanperverler mevzusına da büyük accınen yanaşa. Vatanperverlik ve sahte vatanperverlik ne olğanını añlamaq kerek, qaraman areketi ve böyle olmağan areketlerni ayırmaq kerek, dep tüşüne. Taqiqat ile iş tutqan siyasiy mabüsler mevzusında pek açuvlana, böyle insanlarnıñ yapqanları neticesinde diger insanlar apiske qapatıldı.
– Oleg Sentsov kibi insanlarmı? Oña iftira atqan insanlarnı aytamızmı?
– Oleg Sentsov kibi insanlar da. Bizim davamızda da taqiqat ile iş tutqan insanlar bar.
– Ahtem apiste yatqanda anası vefat etti. Buña nasıl dayandı?
– Aliye hanım pek küçlü, vatanperver, teren, nezaketli, yahşı bir qadın edi. Oña qaynana bile aytıp olamayım, ekinci anam edi. Öyle bir vatanperver, küçlü, cesür erkekni östürdi, Ahtemniñ anası ile munasebetleri pek nezaketli edi. Onıñ yüregi pek yandı. Soñki sözünde aytqanı kibi, anasınıñ zor künlerinde yanında olıp, oña yardım etip olamadı. Amma eñ azından on daqqa körüşkenlerine quvandı, men bellesem, Aliye hanım da quvanğan edi. Ekisi içün de bu körüşüv pek müim edi.
– Sizge em esas Ukrainadan, em qomşu Rusiyeden qoltutalar, öylemi?
– Ebet. İçtimaiy ağlarda Moskva ve Sankt-Peterburgda qırımtatarlar, Qırımdaki ukrainlerge qoltutuv aktsiyalarını keçirgen insanlarnı sıq-sıq körem. Er aynıñ 18-de bu gruppa («Strategiya-18» teşebbüs gruppası – QA) Sankt-Peterburg ve Moskvada yazuvlı şiarlarnen çıqa. Soñki kere Ahtemniñ soñ sözünden alınğan ibare ile şiar bar edi. O, «Vatanımnı işğal etken Rusiye Federatsiyasınıñ bu ükmüni bütün qırımtatar halqı içün bir üküm olaraq qabul etmege mecburım», dep ayta. İnsanlar böyle yazuvlı şiarlarnı alıp çıqa. Soñki vaqıtları Ahtem Rusiyeden beş mektüp aldı. Mümkün olsa, men seslendireyim.
«Ürmetli Ahtem! Memleketim, Rusiye Federatsiyası, siziñ, dostlarıñız – qırımtatarlar – ögünde pek qabaatlı. İlk sefer degil. 2014 senesi Qırımnı işğal etti, halqıñıznı taqip ete. Halqıñız oğrunda küreşip zarar kördiñiz, nafile olmağanına ümüt etmege qaldı. Kün kelir, maalesef, tezden degildir, amma qırımtatarlarnıñ aqları ğayrıdan tiklenecek, azatlıq olacaq».
Mına daa bir dane: «Ahtem, merabalar, eviñizge qaytmañıznı isteymiz, halqıñıznı serbest körüñiz, Allah yardımcı olsun. Sizge ve qorantañızğa sağlıq tileymiz. Ukraina, Qırımnı qasevetlenemiz, ğalebe ve azatlıq isteymiz. Ürmet ile, Yelena Zaharova».
Bunı da oqumağa isteyim.
«Sabır etiñiz! Qabaatsız olğanıñıznı bilemiz, siz tuvğan toprağıñıznı zapt etken rus işğalcileriniñ qurbanı oldıñız. Sağlığıñıznı tüşüniñiz, zalımlar ebediy degil, azatlıq kelir, sizni qıynağanlar cevap berecek. Qırım – Ukrainadır. Aleksandr».
Moskvadan kelgen mektüpler. Er birinde «teşkerilgen» işareti bar. Böyle bir işaret zarfta da bar. Onı oqup Ahtemge bermege izin bergenler, demek.
– Ahtem Çiygoznıñ evge qaytmasını arz etedirsiñiz. İlk evelâ ne yaparsıñız?
– Quçaqlarım, sadece quçaqlarım, tınçlıq kelir. Buña er kün dua etem!


text:
Endi kez-kelgen qala turǵyny jergilikti tirkelgen emhanasyna baryp, kovıdke qarsy vakına alýyna bolady. Bul týraly búgin qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Baqytjan Pozılov baspasóz májilisinde málimdedi.
Basqarma basshysynyń sózinshe, ekpeden aldyn azamat mindetti túrde dárigerdiń tekserýinen ótedi. Keri kórsetilimder bolmasa, óz erkimen kelisim bergen adamǵa kovıdke qarsy vakına salynady. Kovıdke qarsy vakına saldyrǵysy kelgen azamattarǵa jergilikti emhanalarynda ekpe egý jumystary júrgiziledi.
– Qala turǵyndaryn kovıdke qarsy vakına saldyrtýǵa shaqyramyz. Óz erkimen kelisim bergen jaǵdaıda, dáriger mindetti túrde tekseredi. Alda Oraza aıyn eskerip, senbi jáne jeksenbi kúnderi de ekpe egý pýnkteri qarqyndy jumys isteıtindigin aıtqym keledi. Vakınaǵa keri kórsetilimi joq, 18 jastan asqan árbir turǵyn vakına alýǵa nıet etse, jeke kýáligimen tirkelgen emhanasyna barý qajet, – deıdi Baqytjan Pozılov.
Óz erkimen vakına saldyrǵysy keletinderdi tolyqtaı qamtamasyz etý úshin qalaǵa taǵy 30 000 doza kovıdke qarsy vakına jetkizildi. Qazir qalada 37 ekpe egý pýnkti bar. Onyń 14-i memlekettik bolsa, qalǵandary tegin kepildendirilgen medıınalyq kómek aıasynda halyqqa qyzmet kórsetetin jekemenshik emdeý mekemeleri.
Shymkent qalasy ákimdiginiń baspasóz qyzmeti


text:
İşğal etilgen Aqmescitte Seit-Settar camisinde rekonstruktsiya işleri keçirilecek. Bu aqta Qırım musulmanları diniy idaresiniñ resmiy saytında söz kete.
Müftiyatta şunı da qayd ettler ki, noyabr 14 künü camide soñ cuma namazı keçti.
İleride cami territoriyasında bütün qurulğan binaçıqlar devirilecek. Leyhağa köre, caminiñ tamir işleri, medrese, memuriy korpuslarnıñ qurucılığı planlaştırıla.
Qırım musulmanları diniy idaresi Seit-Settar camisine kelgen müminlerge diger camilerni ziyaret etmege teklif ile buyurdı, çünki tamir işleriniñ keçirilgeni vaqıtta namazlar bu yerde keçmeycek
QMDİ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, tamir işleri tahminen bir yıl devamında keçirilecek.


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsi Rusiyeden işğal etilgen Qırımğa dava tekrar tahqiq etilmesi ve qabaat deñiştirilmesi içün avuştırıldı. Bu aqta jurnalist Anton Naumlük Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ malümatına köre, eñ soñ Muslim Aliyev ve Emir-Usein Kuku Qırımğa ketirildi. Şimdi bütün mabüsler Aqmescit SİZOsınıñ tranzit kamerasında buluna.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 22-nde olğan oturışuvda Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasını» Qırımdaki prokurorğa tekrar baqması içün yollamağa qarar aldı.
Noyabrniñ 22-nde Rusiye mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini apiste qaldırdı. Olar fevralniñ 28-ne qadar nezaret altında bulunacaqlar.
Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Usein Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutuldı. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasını» Aqmescitte tış oturışuvlarda baqqan edi, soñra tutulğan qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine avuştırıldı.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
aöf, aöf ilahiyat, aöf ilahiyat İbadet İbadet Esasları kitabı,İslam İbadet Esasları 1 indir, İslam İbadet Esasları 1 kitabı pdf indir, Aöf ders kitapları, İslam İbadet Esasları öğrenmek, İslam İbadet Esasları nasıl öğrenilir, İslam İbadet Esasları yardımcı kitabı, İslam İbadet Esasları dersleri, ilahiyat arapça dersi ,İslam İbadet Esasları
İslam İbadet Esasları Ders Kitabı PDF İndir - Aöf İlahiyat
aöf, aöf ilahiyat, aöf ilahiyat İbadet İbadet Esasları kitabı,İslam İbadet Esasları 1 indir, İslam İbadet Esasları 1 kitabı pdf indir, Aöf ders kitapları, İslam İbadet Esasları öğrenmek, İslam İbadet Esasları nasıl öğrenilir, İslam İbadet Esasları yardımcı kitabı, İslam İbadet Esasları dersleri, ilahiyat arapça dersi ,İslam İbadet Esasları


text:
17 ON YEDİNCİ DERS
· Soñki çañ
Mına 2006–2007 oquv yılı da soñuna yetti. Yıl boyu tırışıp ve ğayret etip oquğan talebeler özüniñ bilgi seviyesini bayağı arttırıp, bir basamaq daa yüksekke köterildi.
Mayısnıñ 25-inde Qırımnıñ episi mekteplerinde, er yıl olğanı kibi, tantanalı sürette ve bayram sıfatında soñki çañ qaqılacaq – bu bir anane oldı. Başlanğıç sınıflar yazlıq tatilge çıqıp, üç ay devamında çeşit yerlerde raatlanacaq ya da ana-babalarınıñ yardımcıları olacaq. Yuqarı sınıf talebelerini ise imtianlar bekley. Raatlıq olarğa imtianlardan soñ kelecek.
14 milliy mektebimizde de bu ananenen bağlı merasimler keçirile. Milletimizniñ vatanperver ve milletperver nesli bu mekteplerde asrala. Mında oquğan evlâtlarımıznıñ fenler boyunca bilgisi başqa (rus tilinde oqutılğan) mekteplerde berilgen bilgiden eksik degil, belki de ziyadedir. Lâkin, sayğılı vatandaşlar, olarğa milliy çizgiler tek milliy mekteplerde aşlana. Oqutuv başqa tilde alınıp barılğan mekteplerde balalarğa başqa halqnıñ, başqa milletniñ çizgileri (bizim milletniñ çizgilerine oşamağan çizgiler) aşlana.
Baqıñız, balalarımıznıñ 82 % rus mekteplerinde oquy ve terbiye ala. Köresiñizmi, canım vatandaşlarım – 82 %? Böyle ketse, biz öz mekteplerimizni açırtmayıp, qol qaçlap ya da yuqusırap otursaq, biz yaş neslimizni coyarmız, özümiz de halq olaraq ğayıp olurmız.
Biz kimseden eksik degikmiz: dülber ve aqıllı bir milletmiz. Başqa milletlernen qarışıp ketsek, Allanıñ ögünde günakâr olurmız. Çoq türlü müsibetliklerniñ tübünden çıqqan halqımız, milliy mektepler açırmaq işini de, inşalla, muvafaqiyetnen becerir.
Onıñ içün, fırsat daa elimizde ekeç, davranmaq kerekmiz, geceleri raat-raat yuqlamayıp, neler yapmaq kerek olğanını tüşünip, ameliy işler yapmaq kerekmiz. Çetten seyir etip turmayıp, epimiz qolumızdan kelgenini yapıp, mekteplerimizniñ sayısını yıl-yıldan arttırmaq kerekmiz. Unutmañız, cenkten evel Qırımda 800-den ziyade mektebimiz bar edi.
Şu sayığa yaqınlamaq içün bizge çoq tırışmaq, çoq çapqalamaq ve daa çoq davalaşmaq kerek olacaq. Bu ise qolay iş degil, buña aqaylıq, buña cesürlik kerek.
Milliy mekteplerni özümizden başqa bizge açıp berecek yoq, aksine “dostlarımız” qırq dereden suv ketirip, bizim başımıznı küte, assimilâtsiya yoluna tarta.
Saqt olayıq! Balalarımıznıñ taqdirini, halqımıznıñ taqdirini, vatanımıznıñ iaqdirini özümiz çezmek kerekmiz.
Milliy mekteplerimizniñ sayısını özümiz tırışıp arttırmaq kerekmiz.
Bu muqaddes işte Alla qolay ketirsin!
MİLLİY MEKTEPLERİMİZGE BAĞIŞLANA!
YAŞASIN HALQIMIZNIÑ KELECEK NESLİNİ ASRAĞAN MİLLİY MEKTEPLERİMİZ!
YAŞASIN MİLLİY MEKTEPLERNİ VE SINIFLARNI BÜYÜK ZORLUQNEN AÇTIRĞAN ANA VE BABALAR!
YAŞASIN TALEBELERİMİZGE EM BİLGİ BERGEN EM DE MİLLİY ÇİZGİLER AŞLAĞAN ÜRMETLİ OCALARIMIZ, MİLLİY MEKTEPLERİMİZDE ÇALIŞQAN İNSANLARIMIZ!
BİÑ YAŞASIN CESÜR HALQIMIZ!
Sayğılı ocalar!
Aşağıda berilgen terminler az da olsa sizlerge yardımcı material olur. Alicenap işinñizde Alla yardımcıñız olsun!
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Atalar sözleri
Başı başqanıñ aqlı başqa. – Kaждaя roлoBa MыcлиT пo-cBoeMy.
Aytılğan söz – atılğan oq kibi, artqa qaytmay. – BыckaзaHHoe cлoBo cлoBHo BыcTpeлeHHaя пyля, Haзaд He BoзBpaщaeTcя (эkBиBaлeHT: CлoBo чTo Bopoбeй, BылeTиT – He пoйMaeшb)
Ölüge ağlamaz, tirige külmez. – He зaплaчeT пo yMepшeMy и He yлыбHëTcя жиBoMy.
Yalancınıñ evi yanğan da inanmağanlar. – y лryHa cropeл дoM и HиkTo B эTo He пoBepил.
Başta aqıl olmasa, eki ayaqqa zor berir. – ДypHaя roлoBa HoraM пokoя He дaëT.
Uzaqtan davulnıñ sesi hoş kelir. – Издaлeka и зByk бapaбaHa kaжeTcя пpияTHыM.
Çoq bilgen, çoq yañılır (yañlışır). – KTo MHoro зHaeT, ToT MHoro и oшибaeTcя.
Baqma, kim ayta, diñle, ne ayta. – HeBaжHo kTo roBopиT, BaжHo To, чTo oH roBopиT.
Çoq yaşağan çoq bilmez, çoq yürgen çoq bilir. – He ToT зHaeT, kTo дoлro жиBëT, a ToT, kTo MHoro иcxoдил.
Qalem qılıçtan keskindir. – Пишyщee пepo ocTpee kиHжaлa.
· Frazeologizmler
üstün çıqmaq – бpaTb Bepx (B бopbбe, cпope и T.п.)
yürekten almaq – бpaTb зa дyшy, TporaTb (BызыBaTb yMилeHиe)
üstüne almaq – бpaTb Ha ceбя (oTBeTcTBeHHocTb, BиHy и T.п.)
örnek almaq – бpaTb пpиMep (c koro-л.)
sözini keri almaq – бpaTb cBoи cлoBa oбpaTHo
söz almaq – бpaTb cлoBo (для BыcTyплeHия)
özüni tutmaq – бpaTb (BзяTb) ceбя B pykи (дoбиTbcя caMooблaдaHия)
· Mektepte qullanılğan terminler
aзбyka, aлфaBиT – elifbe
akkypaTHoe пиcbMo – mismil yazı
akkypaTHый – mismil
apифMeTичeckoe дeйcTBиe – arifmetik amel
aTTecTaT зpeлocTи – kemalatlıq attestatı
aTTecToBaTb – attestatsiya yapmaq
бerлoe чTeHиe – serbest oquv
бeceдoBaTb – subet etmek
библиoTekapb – kitaphaneci
биorpaфия – tercimeial
бoлbшaя пepeMeHa – büyük teneffüs
быcTpый – tez
BeжлиBыe BыpaжeHия – nezaketli ibareler
BeжлиBыe cлoBa – nezaketli sözler
BHekлacHoe чTeHиe – sınıftan tış oquv
BHиMaTeлbHo чиTaTb – diqqatnen oqumaq
BoлHиcTaя лиHия – dalğalı sızıq
BыpaзиTeлbHoe чTeHиe – ifadeli oquv
BыyчиTb HaизycTb – ezberlemek
rлyбokиe зHaHия – teren bilgi
дeTckoe TBopчecTBo – bala(lar) icadı
диcциплиHa – 1. nizam, intizam (пopядok); 2. fen, predmet (Hayka)
дHeBHиe – kündelik defter
зaдaTkи – qabiliyet alâmetleri
зaHяTиe – meşğuliyet
изoбpaзиTeлbHoe иckyccTBo – tasviriy sanat
изoбpaжeHиe – resim (pиcyHok), tasvir (oпиcaHиe)
изoбpaжaTb – tasvir etmek
иHTepec k yчëбe – oquvğa meraq
иHTepecHaя kHиra – meraqlı kitap
иHTepecoBaTbcя – meraqlanmaq
kakoe ceroдHя чиcлo? – bugün (aynıñ) qaçı?
kakoй ceroдHя дeHb Heдeли? – bugün (aftanıñ) ne künü?
kaлeHдapb зHaMeHaTeлbHыx дaT – müim tarihlar taqvimi
kpyok xyдoжecTBeHHoй caMoдeяTeлbHocTи – bediiy aveskârlar tögeregi
MeдлиTeлbHый – ağırmaq
Meлkи цBeTHыe – renkli borçıqlar
MиpoBoззpeHиe шkoлbHиka – mektepliniñ dünyabaqışı
HerpaMoTHый – oqumağan, cail
oбpaзoBaHHый – oqumış, savatlı
oбcyждaTb – muzakere etmek
oбcyждeHиe – muzakere
oдapëHHocTb – istidatlılıq
oдapëHHый – istidatlı
ocTpoyMHый yчeHиk – zarif talebe
oTличHиk yчëбы – oquv alâcısı
пeдarorичeckoe MacTepcTBo – pedagogik ustalıq
пoBeдeHиe – areket tarzı (ya da özüni tuta bilüv)
пoдpoбHый pacckaз – tafsilâtlı ikâye
пoHяTлиBый – zekiy, er şeyni tez añlağan (bala)
пocлeдHий зBoHok – soñki çañ
пoxBaлbHaя rpaMoTa – şeref yarlığı
пpaBилa пpиличия – nezaket qaideleri
пpaBилa пoBeдeHия – areket tarzı qaideleri
пpaBилo – qaide
пpилeжaHиe – çalışqırlıq
пpиMepHoe пoBeдeHиe – ibretli areket tarzı
paзBиTый peбëHok – aqıl-baliğ bala
pиcoBaTb – resim yapmaq
cBязHaя peчb – bağlamalı nutuq
cпocoбHый peбëHok – istidatlı (ya da qabiliyetli) bala
cиMпaTичHый – şırnıqlı
ckpoMHocTb – alçaq göñüllilik
coBepшeHHoлeTHий – çağına yetken
coBepшиTb пpocTyпok – qabaat işlemek
coзHaTeлbHыe дeйcTBия – añlı areketler
coзHaTeлbHaя диcциплиHa – añlı intizam
cooбpaзиTeлbHый – zekâvetli
cпokoйHый – yuvaş
cпocoбHocTи – qabiliyetler
cпocoбHый – qabiliyetli
cпpaBeдлиBocTb – adalet
cпpaBeдлиBый – adaletli
cTapaHиe – ğayret
cTapaTeлbHый – ğaret etken, ğayretli
Taбeлb yчeHичeckий – talebe tabeli
TaлaHTлиBый – istidatlı
Tиxий – sakin
yBaжeHиe cTapшиx – büyüklerni ürmet etüv
yBepeHHocTb – eminlik
чepTиTb чepTëж – sızma sızmaq


text:
Rusiyede daa 113 Ukraina vatandaşı tutula, olarnıñ çoqusı – qırımtatar halqınıñ vekilleri.
Bunı sentâbr 10-unda "1+1" televizion kanalınıñ efirinde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova ayttı.
"Rusiyede daa 113 Ukraina vatandaşı tutula, olarnıñ 89-ı - qırımtatarlar. Bu adamlarnı qaytarmaq içün şimdi Rusiyenen muzakereler etile. Amma ne vaqıt olacağını aytıp olamayım. Ümüt etem, yılnıñ soñunace olur", - dedi Denisova.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ukrainalılarnı ava limanında qarşıladı. O, Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Rusiyede apiste tutulğan qırımtatar faalleriniñ azat etilüvi Ukraina-Rusiye almaşuvınıñ ekinci basamağı olacaq.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Rusiye, "ukrain siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesi aqqında muzakereler etilgende", ilhaq etilgen Qırım mavzusınen bağlı bütün laflarnı kestirmege tırışa, dep tüşüne.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba salı künü, mayısnıñ 25-nde, Türkiye Cumhuriyeti Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile «Qırım platforması» sammitine ketken azırlıq işlerini muzakere etti.
Ukraina nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Dmıtro Kuleba Türkiye tarafına Rusiyeniñ Qırım ilhaqını qanunlaştırmaq ıntıluvlarını tanımağanı içün ve Ukrainağa ait «Qırım platforması» teşebbüsine qol tutqanı içün teşekkürler bildirdi.
«Ukraina Qırım meselesinde printsipial olğan Türkiyege minnetdardır. Kyiv ve Ankara Qırım Ukraina olğanında birler. Böyle edi ve böyle olacaq. Rusiyeniñ vaqtınca yarımada işğalini qanunlaştırmaq ıntıluvları muvafaqiyetsiz olacaq», – dep qayd etti Ukraina naziri.
Mevlüt Çavuşoğlu, Türkiyeniñ Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine qol tutqanını bildirip, Türkiye «Qırım platforması» sammitinde ve ilerideki işte iştirak etmege azır, dep işandırdı.
«Türkiye naziri, Ukraina topraq bütünligine kösterilgen destek ve Rusiyeniñ qanunsız Qırım ilhaqını tanımama tek Ankaranıñ eski ve ardı-sıra siyaseti degil, Türkiye içün printsip işidir, dep qayd etti», – dep bildire Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov Rusiye ve Türkiyeniñ Qırım meselesinde fikirleri farqlı ola, dep qayd etken edi. O, Ankaranı yarımadanen bağlı «Ukraina teşebbüslerine qol tutqanında» yüzlep, bunı «Rusiye topraq bütünligine qast etüvnen» qıyasladı.
Bundan evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom» telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Latviya Seymi Qırımnı işğalden qurtaruv ve halqara seviyede tanılğan sıñırlarda topraq bütünligini ğayrıdan tiklev ğayretlerinde Ukrainağa qol tutmaq içün «Qırım platforması» deputatlar gruppasını qurdı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Martnıñ 8-nde OSCE Daimiy Keñişinde Avropa telükesizlik ve işbirligi Teşkilâtında ABD işleri boyunca muvaqqat vekili Harry Camian, ilhaq etilgen Qırımda insan aqları qaba şekilde bozulğanı, şu cümleden qırımtatar faali Suleyman Kadırovqa nisbeten çıqarılğan qarar içün yazıqsınğanını bildirdi.
O, Rusiyeden Qırımda faqrqlı tüşüngenlerni bastırmaqnı toqtatmağa ve halqara insan aqları közeticileriniñ Qırımğa kirmesini ruhset berüvi boyunca ABD öz çağıruvlarını tekrarlağanını qayd etti.
«Bizler martnıñ 1-nde, ictimaiy ağlarda Qırım – Ukraina toprağı dep yazğan haberi içün Suleyman Kadırovqa nisbeten cemiyet içünde faaliyet köstermekni yasaqlağan eki yıllıq şartlı ceza berilgeninden raatsız oldıq. Bizler ayrıca, işğalci akimiyet bu aynıñ soñunda keçirilmege niyetlengen qanunsız saylâvlarda iştirak etmesi içün ealige basqı yapqanından da raatsızmız», – dep ayttı Camian.
Camian yapqan çıqışınıñ tolu metini ABD OSCEdeki missiyasınıñ saytında derc etilgendir.
Fevralniñ 28-nde Rusiye prokurorı Suleyman Kadırov içün şartlı olaraq üç yılğa azatlıqtan marum etüv ve cemiyet içünde faaliyet köstermekni yasaq etüv cezası istegenn edi. Kadırov özü cinaiy işni – onıñ cemaat faali sıfatındaki noqta-i nazarı ve uquq imayecisi faaliyetine qarşı mahsus hızmetler tarafından berilgen provokatsion cevap olğanını iddia ete.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım Naqliyat Nazirligi "Krımtrolleybus" devlet şirketinen beraberlikte Aqmescit-Aluşta ve Aluşta-Yalta trolleybuslarnıñ sayısını arttıracaq. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Qırım Cumhuriyeti sakinleriniñ bir çoq muracaatı içün ve Aqmescit-Aluşta ve Aluşta-Yalta trolleybuslarnıñ ekimlerge kerek olğanı içün, bu yöñelişlerde naqliyatnıñ sayısı arttırılacaq", - denile beyanatta.
Bundan evel "Krımtrolleybus" müessisesi aprelniñ 6-sından şeerara trolleybuslar kene yürip başlaycağını bildirgen edi.
Daa evel Rusiye akimiyeti aprelniñ 2-sinden 14-ünece yañı naqliyat sıñırlavlarını tayin etti.
Aprelniñ 1-nden itibaren Qırımda cemaat naqliyatı tek saba ve aqşam cedvelge köre olacaq. Aqyar sakinlerine aprelniñ 1-nden itibaren acele vaziyet olmağanda evden çıqmaları yasaqlandı. Martnıñ 31-nde Aqyar akimiyeti şeer kirişlerinde blokpostlar qurdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Baş awırtuı öçen tabiğıy däwalaw çaraları
Sälamät bulıyq - 6/2021
Sälamätlek probleması bularaq yış oçratılğan baş awırtuı keşelärneñ köndälek tormışlarına täêsir itä. Törenä qarap üzgäleklär kürsätkän baş awırtuı berniçä säğät yäki berniçä kön bulırğa mömkin.
Tabiğıy däwalaw kiñäşlärebez isä tübändägeçä:
Lavandanıñ êfir mayı:
Turıdan-turı isnäw, diffuzergä 2 tamçı salıp bülmäne cillätü, salfetkağa ike tamçı tamızıp isnäw räweşendä bula.
Mediśina bötnegeneñ êfir mayı
Mediśina bötnegeneñ êfir mayının ciñeläytüçe yoğıntısı arqasında yuğarı qan basımı häm kiyerenkelek belän bäyläneşle baş awırtularında räxätlätüçe tabiğıy däwalaw ısulı bularaq qullanıla.
Bazil êfir mayı:
Bazilneñ êfir mayı muskul yomşartuçı bularaq täêsirle. Baş awırtularına häm köçsez muskullarğa da êffektiv.
Citen orlığı:
Citen orlığı da omega 3 yağınnan bay buluı belän baş awırtularına ciñeläytüçe yoğıntısı bula.
Törek kähwäse häm çäy:
Kähwä häm çäyne dä baş awırtunı ciñeläytü öçen qullanırğa bula. Kähwä êçendäge kafein baş awırtuın azayta ala. Ber çınayaq törek kähwäse yäki çäy êçü awırtunı beterüçe yoğıntısı arqasında başlangıç ‘etapta bik êffektiv bulırğa mömkin. Läkin şulay da artıq küp qullanırğa kiräkmi.
Barmak belän akupunktura urınına basım yasaw:
- Qulda baş barmak belän imän barmağı arasında qalğan noqtağa başqa qul belän basıp totsağız, bu baş awırtuınıñ uzuına yärdäm itärgä mömkin.
- Qaşlar arasındağı noqtada urnaşqan akupunktura basım noqtasına basıp alu stress häm arığanlıq säbäp bulğan baş awırtuların ciñeläytä.
- Borın häm küz çoqırı arasındağı noqta borın bileneñ häm küz çorınıñ östendä, qaşlarığıznıñ astında urnaşqan. Stress yäisä salqın tiyügä bäyle baş awırtularınnan qotılu öçen imän barmaqların qullanıp şuşı urında basıp torırğa bula.
Qaynar duş:
Ägär baş awırtuı gripp yäki sinusit belän bäyle bulsa, bu cılı hawa borın yulların açu täêsiren dä kürsätä.
Mañğay häm çigä urınına boz quyu:
Mañğay häm çigä urınına yüeş sölge quyu yäki boz paketı belän salqın kompress yasaw ciñellek kiterergä mömkin. Mañğayğa häm çigägä salqın kompress yasağan çaqta baş awırtuınnan tizräk qotılu öçen cilkä arkasına qaynar kompress yasarğa kiräk. Täêsirle buluı öçen bu ğamälne qabatlarğa bula.
Susız qalmasqa kiräk:
Baş awırtu säbäplärennän berse - susaw. Şuña kürä baş awırta başlaw belän su äçärgä däwam itärgä kiräk. Baş awırtuı bulğan çaqta bik salqın su êçmäskä kiräk.
Başnıñ arqasına, muyınğa häm cilkägä massaj:
Baş awırtuın ciñeläytü öçen qullanırğa bula.
Sulış künegüläre:
Qayçağında barı tik döres itep sulış alıp birü genä dä xätta däwalanu urınına uzarğa mömkin. Tirän sulış alıp birü belän räxätlätep, tändäge kiyerenkelekne azaytıp, baş awırtuın da minutlar êçendä ciñeläytergä bula.
Qaranğı häm tawışsız urında yal itü:
Salqınça, qarañğı häm tawışsız, tınıç urında kim digändä 30 minut yal itep, sulışığızğa yünälü sezne räxätläter häm baş awırtuın ciñeläyter.
Alma sirkäse, uksusı:
1 stakan qaynar suğa 1 desert qaşığı alma uksusın salırğa. Yaxşılap bolğatırğa. Äkren genä alma uksusı suın êçärgä.
Limon suı:
Ber stakan qaynar suğa yartı limonnı sığıp bolğatırğa. Annan soñ êçärgä.
Qanafer (gvozdika):
Bik quyı bulmağan çäyneñ êçenä 9-10 danä qanafer-gvozdika salırğa häm şikärsez êçärgä.
Rozmarin çäye:
Migren öçen ber stakan su qaynatıla, êçenä ber desert qaşığı rozmarin quşıla. 9-10 minut az êsselektä peşerelä. Qaynatqannan soñ sözep aştan soñ êçelä. Bu ber köndä 2 tapqır häm 21 kön buyı başqarıla.
Yäşel çäy:
Yäşil çäy baş awırtqanda êçärgä kiñäş itelä.
Yükä:
Yükä çäye dä baş awırtuı öçen yış kiñäş itelä. Romaşka çäye:
Romaşka çäyeneñ tınıçlandıruçı yoğıntısı baş awırtuın ciñeläyter.
Avtor: tabib Mäxmät Uçar


text:
Roza çäçägennän yasalğan şirbät
Törek aş-suları 31
Ciläk-cimeşle tuñdırmağa oxşağan häm cäy könnärendä bik yaratıp aşalğan,ingliz häm franśuz tellärendä sorbet,italyan telendä sorbetto dip yörtelgän tatli rizıqnıñ isemeneñ törek telendäge şirbät süzennän kilep çığuın belä idegezme? Şirbät - tarixı bik borıñğığa barıp totaşuçı ,üsemlek, çäçäk häm ciläk-cimeşlär belän tämlätkeçlär quşıp , şikâr yäisä bal östäp yasalğan êçemlek. 16 nçı ğasır urtalarınnan başlap Ğosmanlıda bik kiñ taralğan şirbät qısqa wqıtta Könbatışnıñ da iğ’tibarın cälep itä. 17 nçe ğasırda isä limonlı, roza çäçägennän yasalğan häm
konśentrat şirbät qatnaşmaların Angliyägä êksportlıy başlıylar. 17 nçe ğasırda İtaliyada bu konśentrat şirbätlärdän ciläk-cimeşle tuñdırma yasıy başlıylar häm şulay itep mäşhür İtaliya sorbettosı barlıqqa kilä.
Bügen sezgä roza çäçägennän yasalğan şirbät reśeptın täq’dim itäbez.
Roza çäçäge şirbäte öçen kiräkle äyberlär:
50 gramm isle roza çäçäge yafrağı
1 stakannıñ dürttän ber öleşe qadär limon suı
1 stakan şikär
5 stakan su
Ä xäzer şirbätne äzerläwgä kereşik. Başta roza çäçäge yafraqlarınıñ töbendäge aq öleşen qayçı belän kisep alabız. Çäçäk yafraqların pıyala yäisä farfor sawıtqa quyıp östenä limon suın salabız. Alarnı yaxşılap uabız häm 30 minut kötteräbez. Su belän şikärne kästrüldä beraz qaynatıp sünderäbez. Ul beraz suınğanç aña limon suındağı roza çäçäkläre yaqraqların quşabız häm bu qatnaşmanı suıtqıçta 10 säğät’ totabız. Annan soñ sözep êçäbez. Şirbätegez tämle bulsın.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovğa nisbeten Rusiye mahsus hızmetleriniñ areketlerini aqladı. Onıñ fikrine köre, bu İslâmovnıñ Qırımğa qıtaiy Ukrainadan mal ve elektrik energiyasınıñ ketirilmesini blok etmek çağıruvlarına «adaletli» cevap.
«Qırımnıñ İslâmov tarafından idare etilgen «qamaçavı» oña Qırımda ticaretni alıp barmağa keder etmey edi. Alem-aşkâre köstergen Rusiyege nefreti oña Rusiye vatandaşı olmağa keder etmey», – yazdı Aksenov Facebookta.
«İslâmov qırımlılarnı açlıqqa oğratmağa, suv, elektrika, zaruriy mahsulatsız qaldırmağa çağıra ve aynı zamanda cebini toldurmaq içün Qırımda aqça qazana. Alçaqlıq ve ruyakârlıqtır. Uquq qoruyıcı organlarnıñ areketleri – adaletniñ ğayrıdan tiklenmesidir», – dey o.
Saba noyabr 2 künü Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleri – ATR telekanalınıñ muarriri olğan Lilâ Bucurova, sabıq baş müdiri Elzara İslâmovanıñ ve telekanal saibi Lenur İslâmov ana-babasınıñ evlerinde tintüvler keçirildi. Moskvada yaşağan İsâlmovnıñ tatası Lenaranıñ evini de tinteyler.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ işbu sebepten resmiy izaatları şimdilik yoqtır.
Aynı zamanda, Qırımnıñ Devlet milletler komitetiniñ başı Zaur Smirnov RİA Krım neşirine aytqanı kibi, İslâmov «Rusiyege qarşı ekstremist faaliyeti içün cevap bermeli».
Rusiye Merkeziy bankı saytında ATR telekanalınıñ saibi, iş adamı Lenur İslâmovnıñ «Just Bank» şirketiniñ bank ameliyatlarınıñ keçirilmesine litsenziyanıñ qaytarılması aqqında malümat peyda oldı.
Şimdi İslâmov qıtaiy Ukrainada yaşay ve sentâbr 20 künü başlanğan Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri ola.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Qırım «akimiyeti» «Dobrolöt» ava şirketi yerine çalışacaq şirketni qıdıra. Malüm ki, «Dobrolöt» ava şirketi yazda Rusiyeden Qırımğa ava seferlerini yapqan edi, lâkin avgustnıñ 4-den başlap Avropa Birliginiñ cezalarından sebep olarnı toqtatmağa mecbur oldı.
Bunı bazarertesi künü, avgustnıñ 4-de, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, cezalar «zarar ketire», şirketler Avropadaki biznesten vazgeçmege istemeyler, ve Qırım boyunca qararlar iqtisadiy degil de, siyasiy olacaqtır.
İyül ayınıñ soñunda Avropa Birligi Rusiye ve Ukrainağa qarşı cezalar cedveline «Dobrolöt» ava şirketini kirsetken edi.


text:
Yazar: Osman AKÇOKRAKLI
İsmail Bey Gasprinskiy
Osman AKÇOKRAKLI.(‘‘Terciman’’ gazetesiniñ neşrine yigirmi yıl tolmaq münasebetile icra olunan yevm-i-mahsus yadikãrına yazılmıştır) Ne içün şad olmayayım men, eyya ehvan, Bugün bayram k ünüdir göñüller şad olsun! Yigirmi yıl itti hızmet bize ‘‘Terciman’’, Bu güzel hızmeti onıñ mübarek olsun! Sezadır dimeye namına onıñ qahraman, Muharrir İsmail bek bugün şad olsun! Hub-u-millet ile meşhur olmuş bu insan Ki, hızmetler itti isbat bu namını. Aceptir macerası onıñ ey, yaran, Bilmem ki, naqile qadirmiyim men onu. Şebabında itmiş tahsile feda-i-can, Dolaşmıştır Rusiye ve Frenkistanı. İdup diqqat maişet-i-aleme ol yar Körür ki, say ve teraqqide cümle cihan. Niçün qalsun cihalette millet-i-Tatar Deyup, sarılup cehd ile qaleme heman Bu yolda bu zat nice müşkülate oğrar, Nihayet doğar meydana kelir ‘‘Terciman’’! Yigirmi yıl oldu millete terciman bu zat,


text:
Çallı TİÜe räise R.Kaşapov törmädä, psixbol'nitsada ütkärgän waqıtları öçen ruxi häm madti zıyannı tülätü buyınça Rusiä kaznaçılığın mäxkämägä birüen äytep kitkän idek. Aprel' ayında ruxi zıyan buyınça şikayät qaralsa, 26-nçı iyündä madti zıyannı tüläw buyınça mäxkämä ğacäyep tiz arada eşne Kaşapov faydasına xäl itep quya. Ul üze bu xaqta bolay di:
- Öç minut eçendä qazıy Dan Şakirov miña 82 meñ sum tüläw turında qara çığardı. Miña da, yaqlawçığa da, şahitlarğa da süz birep tormadılar. Bu minem öçen qızıqlı buldı. Läkin ikençe yağı bar, mäxkämä qararı buyınça tieşle aqçanı qayçan alırbız. Keşe däwlätkä tieş bulğanda anı törle yullar belän bik tiz alalar. Ä menä däwlät keşegä tieş bulğanda, anıqın ozaq kötäbez.
Şulay itep, R.Kaşapovnıñ mäxkämä eşläre ciñel genä, şaw-şusız, uñay yaqqa xäl itelde, diärgä bula. İke mäxkämä qararı buyınça aña cämğıse 282 meñ sum tieş.
Çallı, Ğafiulla Ğaziz


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki bala bağçasında terbiyeciler Oleg Gazmanovnıñ «Rossiya» («Rusiye») teşviqatçı yırınıñ refaqatında balalarğa qıldırğan saba gimnastikası videoğa çıqarıldı.
Bağçasaray bala bağçasında çıqarılğan video Youtube kanalında 2016 senesi mayıs 27-de peyda oldı.
Videoda bala bağçasınıñ ögündeki işareti yahşı körüne, işarette «Bağçasaray şeeriniñ belediye devlet mektepten aldın tasil müessisesi 8 sanlı «Gnözdışko» («Yuvaçıq») bala bağçası» dep yazılğan.
Gimnastika yapqanda balalar Gazmanovnıñ «Rossiya! Rossiya!» yırı refaqatında, terbiyeciniñ areketlerini tekrarlap, arbiycesine yüre, yumruqlarını töpege kötere.
Oleg Gazmanov Ukrainada non-grata şahısı sayılğan rusiyeli medeniyet erbapları cedveline kirsetilgen. Bunıñ sebebi, onıñ Rusiye ükümetiniñ Ukrainağa qarşı yapılğan basqıncılıqqa ve Qırım işğaline qol tutqanı oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Respublika narkokontrol xeźmätkärźäre Öfönöñ xalıq telendä Siğan ixataları tip yörötölgän urınında narkotik taratıusılarźı qulğa aldı.
Çernikovka biśtähendäge Uşakov uramında 30 yäşlek ir narkomanğa ber-nisä dozalıq geroin hatqanda totoldo. Bığa tiklem 3 tapqır xököm itelgän bıl keşe oşo yul menän üźenä aqsa eşlägän. Uğa 3 yıldan 7 yılğa tiklem irkenän mäxrüm iteü yanay.
Narkokontrolerźar şulay uq bıl irźän narkotiktar hatıp alıusını la qulğa alğan. Ul geroindı qayışına yäşergän bulğan. Tanıuınsa, bıl keşe narkotiktarğa kön hayın ber meñ hum sarıf itä. Başqortostanda ber täülek esendä genä lä 100 doza geroin tartıp alınğan.


text:
Qırım advokatları Emil Kurbedinov, Edem Semedlâyev ve Mammet Mambetov, Şahtı Rusiye şeerine tevqif etilgen qırımtatar faallerinen körüşmek içün ketti.
Bu aqta Facebook saifesinde Kurbedinov yazdı.
“Rostov vilâyetiniñ Şahtı şeerine yol aldıq. Halqara qanunına qarşı (4-ünci Jeneva şartnamesi) Qırımdan çıqarılğan siyasiy mabüs olğan qırımtatar musulmanlarınen körüşmege niyetlenemiz. Menim müşterim - Tofik Abdulgaziyev”, - dep yazdı Kurbedinov.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban UmerovRusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Bunı kütleviy haber vastalarında peyda olğan mütenasip malümatnı izaatlap, dey qırımtatar milliy Meclisniñ reisi Refat Çubarov, dep haber ete «Krımskotatarske pitannâ.online».
O, qırımtatarlarınıñ ilerideki taqdiri daa belgilenmegenini qayd etti.
Bunıñnen beraber, Çubarovnıñ fikrince, qırımtatarlar öz taqdiriniñ muzakerelerinde iştirak etken taraflardan birisi olmalıdır.
«Qırımtatarlar 4-nci taraf olmalı: halqara cemaat, Ukraina, Rusiye ve qırımtatarlar», – dedi o.
Öz nevbetinde, Meclisniñ tış alâqaları boyunca idaresiniñ reberi Ali Hamzin Devlet dumasında qırımtatarlarınıñ ola bilecek temsilcillikni böyle izaatladı: «Ya ola bilmezmi?»
Onıñ fikrince, böyle qarar qırımtatarlarnıñ bayağı meselelerni çezmege yardım eter edi.
«Bugün çeşit türlü bildirüvler ilân etile… Amma Qırımnı teslim ettiler… Em Ukrainadaki, em Rusiyedeki bazı quvetleriniñ vazifesi – qırımtatarlarnıñ köçip ketmesidir. Bizim vazifemiz – buña yol bermemek», – dep cevap berdi Hamzin.
Azerbaycan neşirleriniñ birisinde peyda olğan malümatqa köre, Çubarov RF Devlet Dumasında qırımtatar halqınıñ temsilcillik imkâniyetini inkâr etmey.
Evelden Meclisniñ musaadesi ile öz başına tayinlengen Qırım qanunsız akimiyetine qırımtatarlardan eki vekil kirgen edi.


text:
Renault, Lada çığarılğan AvtoVAZ şerkäteneñ çirek xissäsen ala
PARİJ – MÄSKÄW -- Fransiäneñ maşina citeşterü şirkäte Renault, Rusiäneñ iñ zur avtomobil şirkäte AvtoVAZnıñ çirek xissäsen alırğa kileşte. Renault şirkäteneñ iqtisad eşläre mödire Thierry Moulounguet kiçä, Rusiägä 2015 yılına qadär 3 – 4 million maşina satırğa isäplibez dip belderde. Moulonguet xissä öçen ni xätle aqça tülänüen açıqlamasa da, AvtoVAZnıñ bügen bazar bäyäseneñ 5 milliard 700 meñ dollar buluın äytte. Renault belän AvtoVAZ 15 meñ dollar qimmätendä yaña maşina citeşterergä planlaştıra. Şunıñ belän Rusiäneñ üsä barğan maşina bazarına yılına 1 yarım million maşina çığartu küz aldında totıla.


text:
Estoniya, Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt tanımaycaq. Bu aqta Estoniya parlamentiniñ reisi Hennos Pylluaas Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile körüşip ayttı.
«Estoniya – Ukrainanıñ sadıq dostudır. Devletniñ suvereniteti ve topraq bütünligine destegimiz deñişmedi», – dedi Pılluaas, dep bildire parlamentniñ matbuat hızmeti.
Eki taraf da eki devlet arasında sıqı munasebet ve konstruktiv işbirligi aqqında müsbet ayttı. Prezident ve spiker, Estoniya ve Ukrainanı bir degerler ve tarih birleştire, dep qayd ettiler.
Pylluaasnıñ bildirgenine köre, «Estoniya Qırımnıñ qanunsız ilhaqını iç bir vaqıt tanımaycaq ve Donbastaki cenkniñ bitmesine ve işğal etilgen topraqlarnıñ Ukrainağa qaytarılmasına yardım etken bütün teşebbüslerge qoltuta».
«Ne Avropa Birligi, ne de NATO ortaqlarımızğa bu meseleni unutmağa bermeycekmiz. Estoniya, Ukrainanıñ eki teşkilâtta da aza olmaq ıntıluvlarına qoltuta», – dep qayd etti parlament reisi.
Zelenskıy, Estoniyağa dostluğı ve destegi içün teşekkür bildirip, cumhuriyetniñ yardımı eñ emiyetli ola, dep qayd etti.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve Estoniya prezidenti Kersti Kaljulaid noyabrniñ 26-nda Tallinde körüşip, Rusiyeni Qırım işğalini ve Donbastaki istilânı toqtatmasına çağırdılar.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım ve Aqyar boyunca rusiyeli Tahqiqat komitetiniñ idaresinde, saba "Tavrida" trassasında olğan qazada doquz adam elâk olğanını ve daa doquz adam yaralanğanını bildirdiler.
"Qaza vaqtında maşnada 18 adam bar edi, olardan 7-si, şu cümleden aydavcı, şu yerde elâk oldı, daa bir qadın hastahanege ketkende vefat etti ve daa birisi - hastahanede. 9 adamnı hastahanege ketirdiler, anda olarğa tibbiy yardım yapıla", - denile beyanatta.
İyül 31-inde saba erte "Tavrida" trassasında Aqmescitke taraf ketken "Mercedes Sprinter" mikroavtobusı, arabalı KAMAZ maşnasına barıp uruldı.
Çarşenbe künü, iyül 15-inde, Aqmescit-Kezlev yolunda Opel Vectra ve Škoda Octavia çatıştı. Bir adam yaralandı.
Aqmescitte iyül 3-ünde yol qazası neticesinde Trolleybusnaya soqağında maşna yandı.
İyün 30-ında "Tavrida" trassasında Yedi Quyu rayonında Çuqul (Vinogradnoye) köyünde eki yük maşnası çatıştı.
Qırımda Seyit Eli (Juravki) köyü ve Curçı (Pervomayskoye) qasabasınıñ arasında "Tavrida" trassasında yol qazası oldı, Hyundai yük maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.


text:
Keçken künü Aqyarda daa bir COVID-19 hastası qayd etildi – 23 yaşında şeer sakini hastalanlı, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti. Yerli akimiyetniñ malümatına köre, yılnıñ başından Aqyarda 591 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 448 kişi tüzeldi, 20 insan vefat etti.
«Al-azırda 94 insan hastahanelerde buluna. Bugünki künde 183 insan yuqunç hastahanesinde közetile, 147 kişi №9 şeer hastahanesinde buluna. 421 kişi yaşağan yerde közetile», – dep aytıla haberde.
«İzumrud» ve «Solnışko» pansionatları observator rejiminde çalışa.
Keçken künü Qırımda 67 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 3010 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 93-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 1966 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yañı koronavirus adamdan adamğa nasıl keçkeni, hastanen yaqın qonuşma ne demek ve adam ne vaqıt yahşı oldı dep sayıla bile? Bu suallerge cevap İtaliya Sağlıq Nazirliginiñ malümatında berile.
1. Yañı koronavirus adamdan adamğa nasıl keçe?
Yañı koronavirus - respirator virusıdır, ilk-evelâ hasta adamnen yaqın bulunmadan keçe bile. Esasen:
- hasta adamnıñ tükürçigi, öksürigi, aqsırığından;
- hastanen yaqın bulunmaqtan;
- hastağa ya da hasta adamdan virusnı alğan şeylerge toqunmadan soñ kirli (ya da daa yuvulmağan) ellernen ağız, burun ya da közlerniñ tiyesinden.
Siyrek allarda infektsiya boqtan keçe bile. Onıñ içün hastalarnıñ gigiyena tedbirlerine uymaları, misal içün ayrı poşuğa ya da tirsekke öksürmeleri ve tükürmeleri müim.
- Hasta adamnen yaqın qonuşmaq nedir?
Hastalıqlarnıñ profilaktikası ve nezareti boyunca Avropa merkezi (ECDC) yaqın qonuşmanıñ aşadaki izaatını bere:
- hasta adamnen 2 metrden az mesafede 15 daqqadan çoq yan-yanaşa bulunma;
- hasta adamnen qapalı odada (misal içün, meclis hanesi) 2 metrden az mesafede 15 daqqadan çoq bulunma;
- hasta adamnen bir evde yaşama;
- hasta adamnen beden kontaktı (misal içün, qol tutuşma);
- hasta adamnıñ çıqartılarınen kontakt (misal içün hasta adam qullanğan poşunıñ çıplaq elnen tiymesi).
3. Yañı koronavirus sathıda ne qadar yaşay?
Şimdiki malümatqa köre, virus sathıda bir qaç saat yaşay.
Sade dezinfektsiya maddeleri virusnı öldüre ve başqa adamlarnıñ yapışmasına yol bermey. Misal içün, terkibinde 70% spirt ya da 0,5% hlor olğan şingenlikler. Sıq-sıq qullanğan şeyleriñizni (misal içün, cep telefonı) dezinfektsiya yapmağa unutmañız.
(Bazı tetqiqatlar köstere ki, korinavirus demir ya da plastik kibi satıhlarda 72 saatqa qadar yaşay bile).
4. Koronavirus, simptomları olmağan hasta adamdan başqa adamğa yapışıp olamı?
Dünya Sağlıq Teşkilâtınıñ malümatına köre, virus, esasen, simptomları olğan adamlarnen yaqın qonuşmadan yapışa. Amma sayıla ki, siyrek allarda hastalıqnıñ başlanğıç seviyesinde simptomlar asıl olmağanda ya da pek yengil olğanda da virusnıñ yapışması mümkün.
5. Hastalanğan adamnı ne vaqıt sağlam saymaq mümkün?
Biri-birisinden soñ yapılğan eki koronavirus testi menfiy olsa, adam sağlam sayılır.
6. Yañı koronavirus infektsiyası aşta yapışa bilemi?
Çoqusı alda respirator hastalıqları aştan yayılmay. Amma aşnen bütün gigiyena qaidelerine uyıp oğraşmaq kerek. Şimdilik mütehassıslar virus yapışma yollarını alâ daa ögrenip tura.
7. Soqaqlarnı dezinfektsiya yapmaq kerekmi?
Yol ve soqaqlarnıñ virus yapışmasına tesiri bar olğanını iç bir delili yoq. Soqaqlarnı sade sabun/yuvucı vastalarnen yuvulması tevsiye etile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım müftisi, Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ reisi acı Emirali Ablayev mart 13-te Saudiy Arabistanğan iş ziyareti ile yol aldı.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire ki, müfti Saudiy Arabistanda Rusiye acılıq missiyası erkânında buluna.
Ziyaret devamında iştirakçiler Rusiye ve Qırım musulmanları içün yer meselesini, em de bu sene acılıq fiyatını muzakere etmege planlaştıralar.
Malüm olğanı kibi, 2014 senesi 150 Qırım musulmanı Mekkege barğan edi.
2014 senesi Qırım musulmanları içün acılıq fiyatı 2,5 biñ dollarnı teşkil etti.
Acılıq – İslâmnıñ beş farzlarından biri. Er bir musulman ömürde bir kere bu farznı yerine ketirmeli.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesi Seytasan Asanovğa dair polis hadiminiñ qanuniy talaplarına boysunmağanı aqqında işniñ yürütilmesini cinayet terkibiniñ olmağanı sebebinden toqtattı. Bunı mayıs 18-de Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Raport ve memuriy protokolğa binaen, Asanov polis hadimi Buçenkoğa boysunmadı. Bu, onıñ qanunğa qarşı areketleriniñ (naqliyat içün ayırılğan qısımda turdı, areketke keder etti, ellerini salladı ve qıçırdı) toqtatılmasını ve polis maşinasına keçmesini red etkeni ile ifadelengen edi.
Asanov qabaatını tanımadı. Hatıra tedbirinde iştirak etmegenini, yanında keçip, bir çoq insan ve uquqqoruyıcı organları hadimleriniñ toplaşqanını körip, neler olğanını bilmek içün toqtağanını ikâye etti.
Asanovnıñ aytqanına köre, bundan soñ onıñ yanına polis hadimleri kelip, polis maşinasına ifadeler bermek içün keçmege teklif ettiler. Lâkin cevap bergenini beklemeyip, qollarını qayırmağa ve maşinanıñ yaqalanğanlar içün ayırılğan bölügine itep başladılar.
Asanov: «Qorllarımnı qayırıp başladılar. Tam olaraq üç kişini kördim. Bu sebepten de qollarımnı çekip almağa tırıştım. Endi qaranlıq edi. Meni maşinanıñ yük bölügine tıqacaq oldılar. Böyle vaziyetke birinci kere oğradım, bilmegen şeyim meni qorquza edi», – dep añlattı.
Akem Aleksandr Voronoy, polisler uniformalı olıp da, Asanovnıñ muayen olaraq nenden qorqqanını soradı. Aynı zamanda akem, advokat Semedlâyevniñ, Ervin İbragimovnıñ alıp qaçılması aqqında sualini, işke munasebeti yoq dep, alıp taşladı.
Qorçalav şaatları, qabaatlanğannıñ qarşılıq köstermegenini, uquqqoruyıcı organları hadimlerine aqaret etmegenini ve olardan qaçmağanını tasdiqladılar.
Ondan ğayrı advokatlar, polis hadimleri tarafından pek çoq protsessual hatalar yapılğanını, tizgen memuriy materiallarında pek çoq hata ve tüzetüv olğanını qayd ettiler. Aynı zamanda, uquqqoruyıcı organlarnıñ üç hadimi tarafından tizilgen raportlar bir-biri ile aynıdır.
Semedlâyev: «Raportlar ya üçü de bir kişi tarafından aytılıp, ya da bir-birinden köçürilip yazılğanlar. Olarnıñ hataları bile bir-biri ile aynı», – dep qayd etti.
Seytasan Asanov mayıs 17-de aqşam keç maalinde Aqmescitte, qırımtatarlar toplu yaşağan Aq-Meçit Cami rayonında keçken qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi qurbanlarını añma tedbirinden soñ yaqalanğan edi.
Aralarında çağına yetmegen balalar olğan yigirmi qadar yaqalanğannı polis maşinaları ile Aqmescitniñ türlü İçki işler bölüklerine alıp kettiler.
Daa soñra bazı yaqalanğanlarnı, başta añlatuvlarını, parmaq izlerini ve DNE nümunelerini alıp, yiberdiler.
Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Türkiyeniñ içtimaiy ve medeniy institutları yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa qol tutmalı. Faqat, 2014 senesi Qırımnıñ işğalinden soñ Türkiye ve Qırım arasında resmiy bağ bütünley üzüldi. Bu aqta Yeni Akit Türkiye gazetası yaza.
Qırım meselesinde Türkiye Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarıdır, dep yaza neşir. Aynı zamanda, Rusiyege nisebeten Avropa birligi, AQŞ ve NATO siyasiy ve iqtisadiy cezaları olğan yerde, Türkiye Rusiye ile ciddiy siyasiy ve iqtisadiy işbirligini devam ete.
«Ne yazıq ki, qırımtatarlar qazanğan destegini körmeyler. Qırımtatarlarnıñ siyasiy mevamı Kosovo, Makedoniya ve Şarqiy Turkistanda yaşağan insanlarnıñ mevamına pek yaqın», – denile maqalede.
Şarqiy Turkistan (Uyğurstan) – Orta Asiyada Qıtay terkibine kirgen regionnıñ tarihiy serlevasıdır. Nice yıllar devamında uyğurlar mustaqillik içün milliy-azatlıq isyanlarnı keçire ediler.
Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressi devamında Türkiye yolbaşçılığı qırımtatar halqına ve Ukraina topraq bütünligine destegini bildirdi.
Türkiye, Ğarp memleketleri kibi, Rusiyeniñ Qırım işğalini tanımay.


text:
Yerli akimiyet Sudaqnıñ «Alçaq» massivinde qırımtatar evleriniñ saiplerine kompromiss variantını teklif etti, evler yer yüzünden silingenini istemeseler, on kün içinde 76 mln. ruble ödemek kerekler ya da binalar yıqtırılacaq. Bu aqta mart 23 künü Qurultayınıñ icra komiteti reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Bir şahıs bu yerni begengeni içün, şeer şurasında kompromiss olaraq tapıp çıqarılğan qarar, evlerniñ saiplerine iç bir taraftan uyğun kelmey! Bazıları quvançnen: «yaşa» evlerimiz daa on kün turacaq,- deyler, başqaları ise, «yaşa-maşa yoq», ya da siz on kün içinde 76 mln.ruble ketiresiñiz ya da evleriñizni yıqtıracaqmız. Ne yaşası şu, yalıñız qararnı biraz uzattıq, - dep aytalar», - qayd etti Smedlâyev.
Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, akimiyet, Rusiye tarafından qırımtatarlarnıñ aqlaması qararı aqqında defalarca aytqanlar, amma kerçekte, bu künge qadar yerli halqqa sürgünlikten soñ marum etilgen mal - mülkü qaytarılmağan.
«Şeer akimiyetiniñ tarafından mezkür meselesiniñ böyle çezilüvi, Rusiye prezidenti Qırımdaki status ve başqa şeyler aqqında aytqan gür sözleriniñ ömürge keçirilüvi boyunca kösterici olacaq. Baş yazısını köz körer», - dep qayd etti Smedlâyev.
Onıñ qoşma malümatlarına binaen, başqa yerlerde de böyle vaziyet peyda olmaycağınen bağlı iç bir kefalet yoq, atta Alçaqtaki evlerniñ saipleri paranı tapıp, ödeseler bile, başqa künü olarnıñ toprağına ellerinde vesiqaları olğan başqa saipler kelmeycegini aytmağa mümkün degil.
Kreml nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ saytında bu vaqianen bağlı iç bir malümat berilmey.
Mart 23 künü, Sudaqnıñ Alçaq massivinde qırımtatarlarnıñ 6 tane evini yıqtırmaq içün, 100 - ge yaqın silâlı uquq qorçalayıcılar keldi. Bu aqta Qırım.Aqiqat agentligine qırımtatar milliy Meclisiniñ yolbaşçısı muavini Nariman Celâl bildirdi.
Celâlnıñ sözlerine binaen, mezkür evler çoq yıl evel qurılğan ve kerçekten, qurulışqa ruhset bergen vesiqaları yoq. Amma böyle vaziyet bütün qırım boyunca üküm sürmekte ve tek qırımtatarlarğa ait degil.
Qırımdaki insanlar aq-uquq qoruma gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparovnıñ bildirgenine köre, rusiye askerleri ketti, 150 - den ziyade toplaşqan qırımtatarlar da tarqaldı.
Evel haber etilgeni kibi, mart 23 künü Sudaq şeherinde qırımtatarlarnıñ 6 tane evleri ve bazarı yıqtırılacaq edi.
Tintüv arfesinde Rusiye telükesizlik Şurasınıñ yolbaşçısı Nikolay Patruşev keçirilgen toplaşuv devamında, yarımadada vaziyetniñ destabilizatsiya havfı üküm sürgeni aqqında bildirdi.
Mart 22 künü, Qırımda Qurultaynıñ üç delegatınıñ evlerinde tintüv keçirildi. Aynı bu künü Rusiye Federatsiyasınıñ telükesizlik naziri Sergey Şoygu yarımadağa iş ziyareti ile keldi.
Halqara cemaatçılıqlar bir çoq kere Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ, daa çoq qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulğanları aqqında aytıp, Moskvanı böyle bozuvlarnı toqtatmağa çağırdılar. Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti mezkür arizalarnı «ziyade arttırılğan» kibi saymaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırım işğaliniñ ekologik aqibetleri meselesi Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı – Qırım platformasınıñ – diqqat fokusında olacaq. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirligi noyabrniñ 6-nda Dünya cenk ve silâlı zıddiyetler vaqtında tabiatnı qullanuvnıñ ögüni aluv kününde bildire.
«Yedi yıldan berli Donbasta Rusiye silâlı istilâsı ve vaqtınca Qırım işğali devam ete. Şunıñ içün bu meseleni halqara teşkilâtlarnıñ kün tertibinde tutamız, ve devletlerni bu saada halqara normalarnı yerine ketirmesine çağıramız», – dep aytıla haberde.
Ukrainanıñ teşebbüsinen 2016 ve 2017 seneleri BM Assambleyası eki tabiat qararını qabul etti, bular «Silâlı zıddiyetler olğan rayonlarda tabiatnı qoruv» ve «Silâlı zıddiyetler ve terrorizmden zarar körgen rayonlarda tabiat kirletilüvini yımşatuv ve sıñırlav». Bir çoq eyyet ve ükümetten tış teşkilât olarnı bu saada çerçiveli dep saya.
Haber etilgenine köre, Ukraina BM halqara uquq komissiyasınıñ silâlı zıddiyetler sebebinden tabiatnı qoruv esaslarını azırlamasına qoşula.
Berilgen malümatqa köre, Ukraina Kyivde «Qırım platforması» teşebbüsini muzakere etmek içün sammit ötkerecek ola. Bir çoq memleket, hususan Türkiye, ABD ve Baltiya memleketleri iştirak etmege meraqlı olğanını bildirdi, Kyiv Rusiyeni de muzakere masasına davet etmege niyetlene.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
«Bizler buhrannı al etecek ve zorbalıqnı toqtatacaq er angi teşebbüske açıqmız. AB yuqarı vekili Vaşingtonda buluna, o, cuma künü Berlinde buhran al etilüv muzakerelerinde edi», – dep ayttı Kosyançiç .
Onıñ bildirgenine köre, AB Jeneva añlaşmalarına qol tuta ve olarğa riayet etilmesini talap ete.
Aprel 17-de Ukraina, AB, AQŞ ve Rusiye tış işler nazirleri Jenevada Ukrainadaki vaziyet boyunca añlaşmanı imzaladılar. Vesiqağa binaen, Ukraina şeerlerinde er bir qanunsız silâlı birleşmeleri dağıtılmaq kerek, zapt etilgen ev, soqaq, meydan ve cemaat yerleri boşatılmaq kerek.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Türkiye Cumhuriyetiniñ baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüşip, işğal etilgen yarımadada qırımtatar halqınıñ al-vaziyetini muzakere etti.
Bunı Ukraina devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
Poroşenko qırımtatar halqınıñ aqlarına riayet etilmesi vaziyeti içün qasevetlengenini qayd etti.
«Bugünki künde qırımtatarlar büyük basqı altında bulunıp, yardımğa muhtaclar», – dedi o.
Ahmet Davutoğlu dedi ki, Qırım meselesi er daim kün tertibinde olmalı. O, Türkiye Qırım işğalini tanımaycağını qayd etti.
«Ukrainanıñ topraq bütünligi ve mustaqilligi yalıñız sizler içün degil, bütün dünya içün müimdir», – dep ayttı Davutoğlu.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, eki tarafl işbirlik de muzakere etildi, şu cümleden arbiy-tehnik ve energetik saalarında.
Türkiye baş naziri Ukrainağa onıñ memleketi iqtisadiyatnıñ 25 saasında keçirgen islâatlar tecribesinden faydalanmağa teklif etti.
Ukrainağa Halqapa para fondu ve Türkiyeniñ Ukraina iqtisadiyatına yatırımları çerçivesinde maddiy yardım kösterilmesi de baqıldı. Petro Poroşenko ve Ahmet Davutoğlu eki memleketniñ maliye ve energetika nazirleri yaqın vaqıtta körüşecekler, dep añlaştılar.
Yanvar 17-de Aqmescitte Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ bütünqırım konferentsiyasınıñ iştirakçileri ukrain parlamentine muracaatta bulunıp, Ukraina tışqı işler nazirligine 2015 senesi aprel ayında Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ imayesi altında qırımtatar halqınıñ havfsızlığı halqara konferentsiyasınıñ keçirilmesine teşebbüs köstermege rica ete. Konferentsiyada Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ve BMT Baş kâtibi Pan Gi Munğa muracaatları qabul etildi.
Bundan evel Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu Rusiye Türkiyege qırımtatarlar ile bağlı vadelerni yerine ketirmegenini ayttı. Qırım akimiyeti ise qırımtatarlarğa basqı yapılğanını red ete.


text:
Qırımdaki Ekstremizm ile küreş merkezinden («E» merkezi – Rusiye İçki işler nazirliginiñ bölügi) aprel 1-de Colman (Pionerskoye) köyünde yaqalanğan musulmanlar dört saatten soñ azat etildi. Yaqalanğanlarnıñ DNK talili ve parmaq izleri alındı. Bunı Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov Facebookta bildirdi.
«Tünevin yaqalanğan Qırım musulmanları dört saatten soñ «E» merkezinden azat ettiler – olarnıñ parmaq izleri ve DNK talili alındı», – dep haber ete adliyeci.
Aprel 1-de aqşam Qırımnıñ Colman köyündeki «Bagdad» qavehanesinde 35 musulman yaqalandı. Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, yaqalanğanlar – qırımtatarlar, olarnı Ekstremizm ile küreş merkezine «profilaktik teşkerüv» içün alıp ketken ekenler. Qavehanede bulunğan slavân sıfatlı insanlarnı birden yiberdiler, dep ayttı adliyeci.
Diger mustaqil menbalarnıñ malümatı şimdilik yoq, Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları resmiy bir şey bildirmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında Tana Suv özeni (Büyük Qarasuv özeniniñ sağ kirişi) qurudı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Yerli sakinlerniñ malümatına köre, sentâbrniñ ortasına qadar özende biraz suv bar edi, amma sentâbrniñ soñunda özen qurudı.
Qarasuvbazar rayonınıñ Bürçek (Kirpiçnoye) köyünde ayvanlarğa suv bergen ve yerli sakinler içün balıqçıqlıq yeri olğan tıynaq çoq yıl devamında ilk sefer qurup qaldı.
«Pek quru ve sıcaq sentâbr qalğan suv obyektlerini yoq ete. Bu ay tek Tana Suv özeni degil, avutımız da qurudı. Mında çoqtan yaşağanlar da böyle bir şey hatırlamay. Quyular da boşula. Qorqunç bir şey ola ve bizni qorquza. Suv meselesi bizni kün-künden daa çoq qasevetlendire», – dep tarif etti Qırım.Aqiqat mühbirine Bürçek köyüniñ sakini, adını telükesizlik maqsadınen aytmay.
Qırım Gidromettsentri malümatına köre, avgust ayında yarımadada suv anbarlarını toldurğan bir qaç özen qurudı. Alma, Qazıqlı Özen ve Belbek özenleri aqqında aytıldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar. Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımnıñ suv teminatı tek yarımada işğali bitken soñ yañıdan tiklenecek, dep bildirgen edi.
BM Ukraina monitoring missiyası da «Rusiye Qırımda insanlarnıñ suvğa irişüvinden mesüliyetli ola», dep israr ete.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, Rusiye tarafından Qırımnı arbiyleştirüv ve yarımadağa ealisini avuştıruv suv ve tabiat resurslarınıñ yoq etilüvine keteri, dep saya.
«Rusiye tarafından ukrain yarımadasını faal arbiyleştirüv, işğal etilgen Qırımğa Rusiye vatandaşlarını avuştıruv suv ve diger tabiat resurslarını yoq ete d ve ekologik felâket içün telüke yarata. Yerastı suvlarnıñ qullanılması içün quyularnıñ faal qazuluvı topraqnıñ tuzlaşuvına sebep ola. Ve bu buzdağınıñ daa tek töpesi», – dep yazdı Ceppar.
Ukraina TİN «halqara uquqqa ve konkret faktlarğa esaslanıp bütün vaqıt bu mevamnı dünyağa añlatmağa tırışa».
Aynı zamanda, Ceppar, Rusiyeniñ Qırım ealisini suv ile temin etmek mesülietinden qamağı tırışqanına emindir.
Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Mesken-kommunal hocalığı nazirligi yarımadanıñ esas suv anbarlarınıñ tolmasına dair malümatnı yañarttı.
Keçken afta qırımlı iş adamı, «Skazka» ayvanat bağçası ve «Taygan» arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qarasuvbazar ve Taygan suv anbarlarında pek az suv qaldı. Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, Aqmescit suv anbarlarınıñ yedekleri pek artmay.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti keçken afta yerli telekanalnıñ yayınında Beşterek-Zuyadan Aqmescitke suv berilip başladı, dep bildirdi.
Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Qırım ve Aqyarnıñ suv teminlevini eyiliştirmek içün Rusiye bücetinden 3,2 mlrd ruble berilecektir.
Suv qıtlığı sebebinden keçken seneden berli Aqmescitte ve diger regionlarda suv berüv cedvelleri kirsetildi. Bunıñnen beraber Aqmescitte suv teminlevi hatlarında qazalar ola, bu da suv kesilüviniñ sebebi ola.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımda bir kün içinde 35 yanğın, eki yol qazası ve dağda bir adise oldı, dep haber ete sentâbrniñ 3-nde Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti.
Müessiseniñ qayd etkenine köre, adiselerniñ «aqibetleri olmadı».
Daa evel Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hızmeti keçken afta Qırımda 283 yanğın ve 28 yol qazası oldı, dep bildirdi.
Hatırlatamız, sentâbrniñ 3-nden 6-na qadar Qırımda yüksek telüke rejimi ilân etildi.
Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi 2019 senesi keçken seneniñ aynı müddetine baqqanda orman yanğınlarınıñ sayısı eki qat ziyade eksildi, dep bildirgen edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda Ukraina şarqından köçip kelgen ve qayd olunmağan insanlarnıñ sayısı beş biñni teşkil ete, dep tüşüne Qırım ombudsmeni Lüdmila Lubina. Onıñ fikirince, Qırımda köçip kelgenlerniñ sayısı artsa, «işsizlik ve cinayetlik seviyesi de artacaq». Bunı İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasınıñ dekabr ayı boyunca esabatında aytıla.
Qırım «Federal migratsion hızmetiniñ» malümatına köre, Ukraina şarqınıñ 16 biñ 790 sakini vaqtınca mesken yardımını istedi.
Lüdmila Lubinanıñ zanınca, beş biñ insan mustaqil evlerde qayd olmayıp yaşay.
Malüm ki, Qırım alan missiyası Qırım yarımadasında 2014 senesi mart 5-ten itibaren monitoring faaliyetini alıp bara.
Qırım alan missiyası er ay 2014 senesi mart 16-dan soñ Qırımda insan aqları vaziyetini aydınlatqan analitik esabat azırlay.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.