text:
Pop cırçı Cämilä 22 yıldan soñ ätisen ezläp taptı
Bu könnärdä, tatar cır sänğäten söyüçelär arasında ğibrätle xälne qat qat söylilär. Finländiädä yäşäwçe tatar cırçısı Cämilä, 22 yıl kürmägän ätisen tapqan. Häm niçek itep äle. Rusiä TV kanallarının bersendä baruçı Jdi menya tapşıruı yärdämendä. Häm bu könnärdä genä ul ätise belän küreşkän. Bu xaqta yaña ğına çığa başlağan “Käyef niçek” gäzite yazıp çıqtı.
Cämilä, bügenge köndä, tatar tamaşaçıları arasında şaqtıy populyar cırçı. Ul, tatar estradasına ber yaña, könbatışçaraq ağım bulıp kilep kerde. Bügenge köndä, Aydar Ğäynullin digän, Awrupada nıq tanılğan bayançı belän duyetlar başqara
Ayдio Cır
Cämilä Rusiädä yätimlektä üskän qız. Perm yaqlarında tuıp, änisennän biş yäştä qala ul. Änisen üterälär. Ätise ul waqıtta ayırım yäşi torğan bula. Cämiläne äbise tärbiäli. Läkin, berniçä yıldan soñ ul da fani dönyadan kitä. Yätim qıznı tuğannarı tärbiäli.
Cämilä Finländiä tatarına kiäwgä çığa. Xäzer inde öç balası bar. Läkin, ğömereneñ iñ bäxetle mizgellärendä yäşäsä dä, üzeneñ süzlärenä qarağanda, anı gel ätisen ezläp tabu, änisen qäberen qayda ikänen belü borçıy. Xäyer, Cämiläne üzen tıñlıyq äle
Minem änineñ qäbere gel küz aldında tordı. Üzem anı kürmägän bulsam da. Min balalarıma, äbiegezneñ qäberen qayda ikänen belmim, babağıznı kürgänem yuq dip äytü bik awır ide
Käyef Niçek gäzitendä basılıp çıqqan, Cämiläneñ 22 yıldan soñ etise belän küreşkänlege turındağı yazma bastırdı. Gäzit redaktorı Danil Säfärov älege oçraşuda qatnaşqan keşe
Perm'dä şuşı oçraşu Cämiläneñ bik ozaq kötep alınğan oçraşuı buldı. Bez anıñ belän bergä bardıq, tuğannarın kürdek. Cämilä süzlärenä qarağanda, ORT kanalınnan Jdi menya tapşıruın qarap utırğanda, anıñ gel nindider ömete bulğan, anı ätise ezlär digän. Häm üze ul, tapşırunıñ internet säxifäsenä kerep, yazıp qaldıra, ätisen ezläw turında. Ozaqlamıy, tapşıru xezmätkärläre, anıñ ätisen tabalar. Perm şähärendä yäşi bulıp çığa. Ätise dä şulay uq, anı äzlägän. Tapşıruğa bu turıda syujet kermi qaldı, çönki, ätisenä tabiplar yıraq säfärgä yörüdän tıyğannar. Şuña kürä, Cämilä başta Qazanğa kilgän ide. Qazannan bez bergäläp Perm'gä bardıq. Cämiläneñ äbise, anı änieñne ätieñ üterde dip tärbiälägän. Läkin, bu çınlıqqa turı kilmi. Çönki, ätise, änise üterelgändä, ğomumän taşkent yaqlarında bula. Ä änise Permdä üterelä. Cämilä, xäzer bu turıda bik ükenep söyliDanil Säfärov, “Käyef niçek” gäzite baş möxärrire buldı.
Cämilä üze bu oçraşu xaqında tınıç qına söyli almıy. Cırçını yaqınnan belüçelär, anıñ xisçän itkänlegenä gel iskärtälär. Älege oçraşu xaqında şuña kürä, Käyef Niçek gäzite redaktorı Danil Säfärovtan soraşabız
Ätise belän küreştelär. Äniseneñ qäberen ezläp taptılar. Cämiläneñ, tağın ike señelese bar bulıp çıqtı. Aları başqa anadan tuğan. Şularnıñ berse ätise belän yäşi. Mäktäptä uıyi. Monnan tış, Cämiläneñ enese dä bulğan. Läkin, berniçä yıl elek anı ütergännär
Cämilä, ul şuşı oçraşunı äzerläwdä yärdäm itkän Käyef niçek gäzitenä räxmätlären citkerde.
Cırçı ätise belän daimi elemtädä tora. Beraz awırraq xäldä yäşäwçe tisenä yärdäm itä.
Räfis Cämdixan


c: text/html

text:
1000 yıllıq Qazan küz aldında sütelä bara
Qazan üzägendä watıla torğan yortlarnıñ sanı yözlär belän isäplänä. Eş daimi räweştä bara. Şähär üzägendäge xäräbälär, zur tizlek belän arta bara. Çärşämbe könne, «Kazanskie Vedomosti» gäzitendä, şuşı temağa qağılışlı ber äñgämä basılıp çıqtı. Qazanda Yevropa Mädäniäte könnäre barğanda, gäzit xäbärçese Yevropa Şurasınıñ mädäniät häm miras idäräse idäräse başlığı Daniel Teron belän söyläşep alğan. Ul, Evropada da, iske yortlarnıñ cimerelep, ul urınnardağı tarixi möhitneñ yuğaluına qızğanıç beldergän. Ber yortnı cimergändä, keşelärne küçergändä, ul urınnıñ yöze, üzençälege cuyılırğa mömkin. Şähär üzäkläreneñ yaltırawıqlı reklama tulı çüllärgä äylänüen bez soñ añladıq. Qazan şähär başlıqları bu eştä bik aşıqmaslar, dip ömetlänäm, digän Yevropa Şurasınıñ mädäniät häm miras idäräse başlığı. Baqsaq, Qazan da, zur tizlek belän, cimerelä bara. İnde xäbär itkänebezçä, şähär xakimiätlär 300läp binanı yuq itü planın quyğan. Üzäk tanımaslıq däräcädä häm küz aldında üzgärä bara. İnde keçkenä biznes da cayğa salınğan. Ber maşina iske kirpeç häm ağaç 1,5 – 2000 sumğa satıla. Belgeçlelär äytüençä, inde qullanğan tözeleş materiallarına bäyälär könnän kön töşä bara.
«Azatlıq» radiosı xäbärçese Mädäniät ministrlığı qarşındağı tarixi häykällärne saqlaw idäräsenä möräcäğät itte. Şuşı oyışma xezmätkärläre äytkänçä, cimerelä torğan yortlarnıñ isemlekläre şuşı oyışma belgeçläre tarafınnan tikşerelergä tieş. Alar här yortnı ayırım qarap, mädäni qıymäte barmı, yuqmı, cawap qaytarırğa burıçlı. Ämma, älegä tarixi häykällärne saqlaw idäräsendä cimerelä torğan yortlar isemlekläre yuq, şuña xäzerge waqıtta qayda närsä waqıtla häm alar arasında tarixi häykäl bulırlıq binalar yuqmı, bu oyışma xezmätkärläre cawap birä almadı.
Bikä Timerova.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eşquar kitaplar çığara
Başqortstan eşquarları Şurası räise Niqolay Şvetsov ike kitabın täğdir itte. Bu kitaplar Başqortstan tarixın bozıp kürsätü, 90Hчы yıllardan soñğı milli säyäsät, başqort xalqınıñ kilep çığışı, Salawat Yulaev häm Başqortstannıñ Rusiägä quşıluı turında yazmalar tuplanğan. Şvetsov Salawat Yulaev milli batır tügel, ä yul basuçı, bandit dip atadı. Salawat Yulaev cinayätçe bularaq xökem itelgän, xökem qararın beräw dä üzgärtmägän, şuña ul milli batır bula almıy dide. Salawat Yulaev urıs xalqın yaratmağan, ul 26 meñgä yaqın urısnı qaratqan dide.
Şvetsov başqortlarnıñ Rusiägä quşıluın da, Başqortstan tarixı häm başqortlarnıñ kilep çığışın da utqa tottı.
Niqolay Şvetsov bu kitaplarnı Rusiäneñ tarix institutına cibärüen häm annan bu faktlarnı inqär itmäwläre turında xat aluın da ireşterde.


text:
Qazan şähär Şurasınıñ X sessiäse uzdı
Qazan şähär Şurasınıñ X sessiäse uzdı
Läkin deputatlarnıñ qayberläre mernıñ optimistik çığışın qabul itmiçä mäsälälärne qabırğası belän quydı. Eşquarlar şähärdän wäğdä itelgän yärdämneñ bulmawın iskä töşerdelär, Mäskäw rayonı xaqimiäte başlığı Güzäl Minkina Qazanda tağın cinäyätçelekneñ baş kütärä, canlana başlawı xaqında söyläde. Ä alar belän köräşüçe militsionerlar waqıtında xezmät xaqı ala almıy, qayberäwläre eştän kitärgä ğariza yaza başlağan. Citmäsä, Çeçnyadağı komandirovkalar da militsiä xezmätkärläreneñ safların nığıtuğa kitermi.
Sessiädä şulay uq Tatarstan Konstitutsiäsenä östämälär häm tözätmälär kertü mäsäläse dä qaraldı. Zakon proektı nigezdä xuplandı, läkin qayber belgeçlär tänqit fikerlären dä citkerdelär. Mäsälän, universitet professorı, politolog Midxät Farukşin Konstitutsiäneñ bu proektı da Mäskäwgä oşamas äle, digän şik belderde. Sessiädä Tatarstan parlamentı citäkçese Färit Möxämmätşin qatnaştı.


text:
Bibigöl Tülägänova Qazanğa berençe tapqır kilde
Aprel' ayınnan başlap bügenge köngä qädär festival' Nurlatta, Riğada, İjauda, Çabaqsarda, Ul'yanda, Berlinda tatarlar yäşägän küp kenä töbäklärdä ütkärelde. Xäzer inde menä Wahapov festivaleneñ yomğaqlaw konsertı Qazanda ütäçäk. Şuşı konsertta qatnaşırğa dip pänceşämbe könne Qazanğa iseme böten dönyağa mäğlüm qazax cırçısı Bibigöl Tülägänova kilde. Şul uñaydan İdel-Press näşriät yortında cırçı qatnaşında matbuğat oçraşuı uzdı. Dön'yaküläm tanılğan cırçı, opera sänğäteneñ mäşhür yoldızı Bibigöl Tülägänova pänceşämbe könne Qazanğa berençe tapqır kilde. Moñarçı isä cırçını küp kenä illärdä soqlanıp qabul ittelär. Ul gastrol'lär belän dönyanıñ 40 tan artıq ilen yörep çıqqan. Alar arasında Amerika Quşma Ştatları, Kanada, Böyekbritaniä, Fransiä, Germaniä, Gretsiä, Yaponiä, Qıtay, Misır , Tön'yak häm Kön'yak Qoreya häm başqa bik küp illär bar.
Matbuğat oçraşuında cırçı ata-babalarınıñ tuğan yağına zur dulqınlanu belän kilüen äytte.
“Min üzemne ütä bäxetle dip sanıym şuşında kilüem belän. Bu festival'gä çaqıru öçen min bik zur räxmätlemen. Monda min berençe tapqır kildem. Belmim nigäder Qazanda moñarçı ber dä kilgänem yuq ide. Küptän tügel genä minem säxnägä eşläp yörüemä 55 yıl buldı, bu waqıt eçendä min bik küp cirlärdä buldım, ämma menä Tatarstan belän Başqortstanğa hiç barıp çıqqanım yuq ide. Allağa şöker soñ bulsa da min Qazanğa kildem. Möğayın mine ata-babamnıñ tuğan cire tartıp alıp kilgän bulsa kiräk. Minem äniem tatar, şunlıqtan bezdä inde tatar qanı ütä küp. Qaywaqıt min maqtanam da üzem tatar buluım belän. Mäktäptä uqıp yörgändä min üzemne Bibigöl tügel, ä Galya, tatarka dip yörtä idem. Annarı inde atañ qazax dip mine qazax dip yörtä başladılar. Läkin min berqayçan da ike xalıqnı ayırmadım. Ägär dä tatarğa tel tidersälär, min tatr yaqlı, qazaxqa tel tidersälär alar yaqlı bulam. Menä şul ike xalıq arasında min qaynap yäşim.”
Şulay uq, Bibigöl Tülägänova Wahapov festivaleneñ oyıştıru komitetı eşen yuğarı bäyäläp, bu ruxtağı festival'lärne kütärergä kiräk dip belderde.
“Bu festival' digän dönya ütä kiräk äyber. Ayıruça bezneñ yäşlärgä kiräk. Şundıy ölkän cırçılarnı işetep, kürep alar üsä. Ägär dä bez ölkän buınnı tanıtmasaq, bezneñ arttan kilüçe yäşlärgä ütä qıyın bulaçaq. Xäzer menä estrada digännäre bezneñ ükçäbezgä basıp kilä. Häm professional' cırçılarğa bik awır. Bu festival'gä mine çaqırğaç min bik quandım. Çönki Räşit abıynı minem berniçä tapqır kürgänep dä bar ide. Äle min student çaqta ul Alma-Atağa kilep çığış yasağan ide. Häm isemdä anıñ cırlawı iskä qalğan. Äytik, Yäxinnıñ “Sandığaç”, häm tatar xalıq cırı “Märfügä”. Şunlıqtan min uylıym bu keşe yuq bulsa da, anıñ iseme cir yara. Ul tatar xalqınıñ maqtanışı häm yäşlär şunı kütärep alıp alğa alıp barırğa tieş. ”
Ğäcäyep kömeş tawışlı koloratur sopranoğa iä mäşhür qazax cırçısı Wahapov festivalendä üzeneñ ataqlı “Bılbıl” cırın, şulay uq tatar xalıq cırların başqarır dip kötelä. Oçraşuda Bibigöl xanım ozaq kıystatmıyça cırlap ta kürsätte. Ä tamaşaçılarğa Bibigöl Tülägänova üz icatın Räşit Wahapov isemendäge festival'neñ yomğaqlaw konsertında täqdim itäçäk.
Gölnaz Şäyxetdin


text: 8nçe mart xatın-qızlar köne yaqınlaşıp kilsä dä, Tatarstanda ağımdağı sotsial' tormış üzeneken itä. Grip awıruı Qazanda bik qatı dulağannan soñ, rayonnarğa, respublikanıñ keçeräk şähärlärenä yul aldı. Ä tabiplärneñ mäşäqäte bolay da az tügel. Soñğı yıllarda qanat cäygän eçkeçelek, narkomaniä belän köräşergä kiräk. Tatarstanda bu sotsial' bälägä qarşı küp çaralar kürelä. Döres, soñğı ber yılda narkomannarnıñ sanı kimräk terkälä başlağan. Narkomaniä belän köräşneñ täcribäsen iskä alıp, küräseñ, 7 ildän kilgän 500 belgeç qatnaşlığında konferensiä näq Qazanda ütkärelä. Düşämbe könne açılğan bu forumda Amerika, Fransiä, Argentina, Şveytsariä, Ukraina, Litva wäkillärennän başqa Rusiäneñ 19 töbägennän belgeçlär kilgän. 2000 yılda narkomannar sanı artu bigräk tä yuğarı templar belän sikergän ide. Rusiä Federatsiäsendä 481 meñ keşegä narkomaniä awıruı diagnozı quyılğan. Bu 100 meñ keşegä 334 narkoman turı kilä digän süz. Niçek ciñärgä bu afätne? Belgeçlär şul turıda söyläşä. Älbättä, tabiplärneñ proyektlarınnan başqa sotsial' häm iqtisadıy, gumanitar çaralar da qabul itelergä tieş.


text:
Bıyıl Tatarstanda 1nçe sentäber – Belem bäyrämen zurlap bilgeläp üttelär. Respublika citäkçelege qatnaşlığında şaqtıy yaña binalar açıldı, küp büläklär tapşırıldı, matur qotlaw süzläre häm räxmätlär äytelde. Bäyräm könne Rusiäneñ Mäğärif ministrı Vladimir Filippovnıñ üzeneñ kollegası – Faris Fäxrazov isemenä cibärgän qotlaw xatı da dönya kürde. Anda ministr respublikanıñ mäğärif xezmätkärlären, uquçılarnı, ata-analarnı yaña uqu yılı başlanu uñayınnan täbriklägän häm Rusiäneñ yaqtı kiläçäge xaqına bergäläp uñışlı ğına eşlärgä çaqırğan. Xäyer, Belem köne uñayınnan tantanalar, bäyräm itülär äle 2nçe sentäber könne dä däwam itte. Mäsälän, Aqsubayda respublika prezidentı Mintimer Şäymiev qatnaşlığında yaña mäktäp açıldı. Neftyaniklar yärdämendä safqa bastırılğan älege mäktäp 500 balağa isäplängän. Uqu yortın cihazlawnı da neftyaniklar üz östenä alğannar. Prezident ta qunaqqa buş qul belän kilmäde. Ul Aqsubaynıñ yaña mäktäbenä kompyuter klassı büläk itte. Sişämbe könne şundıy uq tantanalı çaralar Tatarstannıñ Laeş häm Älki rayonnarında da ütte. Alarda da zur qunaqlar qatnaştı, matur büläklär tapşırıldı. Äytergä kiräk, waqıtlar awır, iqtisadi mömkinçeleklär çikle buluğa da qaramastan, Tatarstanda mäğärif ölkäsen onıtmıylar. Äle küptän tügel genä respublika mäktäplärenä buşlay kompyuterlar tarattılar, alarnı İnternetqa totaştırdılar. Uqıtuçılarnıñ xezmät xaqın tüläw dä xökümätneñ daimi kontrole astında tora. Tatarstanda yuğarı uqu yortları da tözekländerelä, yaña mäktäplär dä şaqtıy tözelä. Mäğärif ministrı Faris Fäxrazov süzlärenä qarağanda, Tatarstan yaña açıla torğan mäktäplär sanı buyınça Mäskäw şähärennän qala Rusiädä ikençe urında tora ikän.
Ä inde bäyräm çaraların düşämbe könne ük tämamlağan uqu yortları 2nçe sentäberdä uquğa kereştelär. 2003-2004nçe uqu yılında Tatarstanda 2 meñ yarımnan artıq mäktäp eşläyäçäk. Alarda 500 meñnän artıq bala belem alaçaq. Rusiä Mäğärif ministrlığı mäğlümatlarına qarağanda, ildä 100dän artıq mäktäp 1nçe sentäberdän açılmağan, çönki alar balalarnı uqıtırlıq xäldä tügel. Respublika mäktäplärendä bu mäs’älädä xällär niçek tora soñ? Bezdä dä andıy mäktäplär barmı? Şuşı sorawlarnı bez Tatarstannıñ Mäğärif ministrlığına yulladıq. Anda bezgä, respublikada ber genä mäktäp tä üz eşen başlamıy qalmadı, 1nçe sentäberdän barısı da balalarnı qabul itte, dip belderdelär. Xäyer, yanğın sünderüçelär ütkärgän tikşerülär respublika mäktäplärendä yanğınğa qarşı qurqınıçsızlıq ölkäsendä eşlärneñ şäptän bulmağanın kürsätkän. Bu xaqta sişämbe könne ütkän mäğlümat oçraşuında yanğın sünderü bülekçäse citäkçese Aleksandr Kuropyatnik äytte. Elek bu eşkä älläni iğtibar itelmi ide, xäzer isä, Rusiä mäktäplärendä bulğan berniçä qotoçqıç faciğädän soñ, yanğınğa qarşı qurqınıçsızlıqnı tä’min itü ölkäsendä uñay yaqqa üzgäreşlär sizelä başladı. Bıyıl, mäsälän, mäktäplärgä şuşı eşkä 11 million sum aqça bülenep birelde. Bıltırğa qarağanda, bu 3 million sumğa kübräk. Läkin yıllar buyı älläni qaralmağan mäktäplär öçen bu aqçalar ğına citärlek tügel ikän. Aleksandr Kuropyatnik süzlärenä qarağanda, finanslanu şuşı külämdä genä saqlansa, Tatarstan mäktäpläreneñ yanğınğa qarşı qurqınıçsızlığı 10 yıldan soñ ğına rätlänäçäk.
Gölnaz İlgizär


text:
Foto: kaz.365info.kz
Mektepterde är-türli jağday`lardı sıltaw etip, oqwşılardan aqşa jïnaw dawlı mäselege ay`nalğanı belgili. Bul twralı bügin QR Bilim jäne ğılım mïnïstriniñ orınbasarı Élʹmïra Swxanberdïeva arnay`ı mälimdeme jasadı, dep xabarlay`dı Vaq.kz tilşisi.
«Buğan dey`in osı mäselege qatıstı mïnïstr bir emes, birneşe ret buy`rıq şığarğan bolatın. Qujattıñ mazmunımen barlıq ökiletti orındar tanıstı. Biraq qanşa jerden tıy`ım salınsa da, mäsele şeşimin tappay` otır. Degenmen munday` jağday` tirkele qalğan jağday`da biz derew jergilikti äkimşilik jäne atqarwşı organdarmen birlesip qatañ şara qoldanamız. Munday` jağday`dı boldırmaw üşin ata-analardı da jumıla jumıs istewge şaqırıp otırmız»,- dedi arnay`ı brïfïngte vïce-mïnïstr.
Al osı mäsele twrasında Astana äkimi Äset Ïsekeşev Facebook-tegi jeke paraqşasında: «Mektepterde aqşa jïnaw mäselesine qatıstı arnay`ı komïssïya jumısın bastadı. Kez kelgen jağday` jiti nazarğa alınatın boladı. Biz bul mäseleni tekseremiz. Dawlı mäsele töñireginde kez kelgen turğınmen kezdesip, pikirlesemiz. Qalada qanşa mektep bolsa, sonıñ barlığı baqılawda boladı», - dep jazdı.
Kez kelgen ata-ana bilim basqarmalarınıñ say`tına kirip, qajetti aqparattı ala aladı.
Mektepte aqşa jïnalıp jatqandığınan xabardar bola qalsañız, Astana qalası boy`ınşa mına senim telefondarına xabarlaswğa boladı: 55-01-62, 87782550162


text:
Swhbat
Bastı bet Swhbat
Erkebwlan Dayırov: Qazaqtı altı qwrlıqqa tanıtatın kez keldi
Otandıq rejisserlerdiñ bäri onı öz fil'minen körgisi keledi. Öytkeni onıñ jalğandıqqa jol bermeytinin, halturağa wrınbaytının biledi. Moynına artılğan mindetti mejeli biiktikke jetkizgenşe tınbaytınına kino...
Qazaq handığınıñ körkem tarihı
Jaqında «Qazaq handığı. Almas qılış» fil'mi körermenge jol tarttı. Köp wzamay atalmış fil'mniñ keñeytilgen nwsqası – serialı qazaq handığınıñ qwrılu twsındağı tarihi oqiğalardı qalıñ...
Bekswltan Nwrjeke-wlı: Tarihşınıñ köbi özgelerdiñ jazğanın qaytalaudan aspaydı
Bekswltan Nwrjeke-wlınıñ ärbir tuındısı oqırmanına ümit sıylaydı, adamgerşilikke şaqıradı, adami qarım-qatınastı däripteydi. Al jazuşınıñ tarihi taqırıptağı tuındıları tarihi däldigimen halıqtıñ bastan keşkenderin köz aldıña...
Mwsa YILDIZ: YAsaui ruhaniyatı qayta tüleuge tiis
Baytaq dalamızğa danalıq dänin ekken Qoja Ahmet YAsauidiñ bay mwrasın wrpaq jadında jañğırta tüsu maqsatında Täuelsizdigimizdiñ eleñ-alañında tu tikken Türkistan memlekettik universiteti Qoja Ahmet...
Ädilbek Niyazımbetov: Äli bağındırmağan biigim bar
Ädilbektiñ esimin alğaş ret 2007 jılı estidim. Baluan Şolaq atındağı sport sarayında bokstan jastar arasındağı Aziya çempionatı ötip jatqan. Sol sınğa jinalğan janküyerler de,...
Mwrat Jwrınov: Nağız ğalım eşqaşan bos bolmaydı
Ol – ğalımdıq pen qayratkerlikti bir arnağa toğıstıra bilgen twlğa. Ol – talay şäkirttiñ sanasına säule tüsirgen wstaz. Ol – elimizdegi alğaşqı halıqaralıq universitettiñ...
Talğat Esenaliev: Quırşaqtar da mäñgilik qwndılıqtar turalı aytadı
Qazaq topırağındağı eñ alğaşqı käsibi wlttıq quırşaq teatrı retinde aşılğan wjımnıñ tarihı tereñde. Sonau 1935 jılı qwrılğan Almatı Memlekettik Quırşaq teatrı büginge deyin quırşaq...
Baqtıgül MAHANBETOVA: Qazaq jazuşıların älemge tanıtsaq dep edik
Zaman alğa ozdı. Biik mansaptıdan qarapayım qoyşığa deyin ädebietti däriptep, jata-jastana kitap oqitın künder artta qaldı. Bwrın qolına qalamı men qağazın berip, tañdaulı demalıs...
Qazaq diplomatiyasınıñ hanşayımı
Baljan Böltirikqızınıñ tuğanına 95 jıl toluına oray Ötken ğasırda ömir sürgen francuz filosofı Jyul' Kambon elşilerdiñ eleusiz qalatın eñbegi turalı: «Tarihşılar soldattarğa qarağanda, diplomattardıñ esimin...
Azamathan Ämirtay, «Baytaq bolaşaq» ekoal'yansınıñ törağası: Ekonomika men ekologiya arasında tepe-teñdik...
Büginde el aumağındağı qoqıs poligondarında 100 million tonnadan astam qattı qaldıqtar kömilipti. Oğan jıl sayın 6 million tonna qosılıp otıratının eskersek, bwl körsetkiş eselenip...


text:
Azärbaycan prezidentı İlham Aliev Mäskäwgä kilde. İke il arasındağı mönäsäbätlär nindiräk?
Azerbaycan prezidentı İlham Aliev , Russiä prezidentı Putin häm yuğarı däräcädäge başqa räsmilär belän söyläşülär öçen öç könnek räsmi vizit belän Mäskävgä kilde. Küzätüçelär vizit Mäskäv belän Baku arasındağı çılı mönäsäbätlärne tağı da nığıtaçaq dip kötälär. Azerbaycannıñ yaña citäkçese dä ätise Heydar Aliev kebek ük ber yaqtan Russiä häm ikençe yaqtan AQŞ belän mönäsäbätlärdä balans totarğa tırışa.
Audio
Azerbaycan üz territoriäsendäge Russiäneñ Qabala xärbi radar qorılması buyınça Mäskäv belän bäxäsne xäl itte, Rus şirkätlärenä energiä bazarın açtı häm üzendä sıyınğan çeçen separatistlarına qarşı da çaralar kürä. Bakudağı bäysez küzätüçe Elhan Nuriyev , Alievneñ Mäskäv vizitı ike arasındağı mönäsäbätlärne tağı da küberäk yaxşırtaçaq, nığıtaçaq digän fikerdä.
Audio
Läkin, söyläşülärdä çeterekle ber mäsäläneñ dä kütärelüe ixtimal. Ul da bulda Washingtonıñ Baku-Tbilisi-Ceyhan nefteütkärgeçen saqlau öçen anda AQŞ yäisä NATO xärbilären urnaştırırğa tırışu ixtimallığı. AQŞ generalı Çarls Wald berniçä ay elek bu mäsäläne quzğatqan ide. Läkin, İlham Aliev Mäskävgä vizitı aldınnan moña qağılıp , bu mäsälä Azerbaycannıñ tışqı politikasınıñ köntärtibendä tormıy dip belderde. Anıñ süzlärençä, Baku mänfäğät urtaqlığı bulğan mäsälälärdä zur dävlätlär belän xezmättäşlek itä, bulmasa itmi ikän. Läkin, Rezaqulievneñ fikerençä, bu mäsälä äle yabılmağan.
Audio
Älbättä, Mäskäv söyläşülärendä Taulı qarabax konfliktı da telgä alınaçaq. Aliev uzğan ayda Yevropada İminlek Häm Xezmättäşlek Oyışmasın qänğätlänerlek tınıçlıq planın täqdim itmäven tänqitläde. Azerbaycan mätbuğatında aradaşçı Mink törkeme ağzası bulğan Mäskäv yaña plan täqdim itkän digän xäbär taraldı. Läkin, anıñ eçtälege mäğlüm tügel häm Rezaquliev bu xaqta törle spekulativ fikerlär yüri dip belderde.
Audio
Politik küzätüçe Elhan Nuriyevneñ fikerençä, 80-nçe yıllarnıñ azaqlarında Azerbaycan-Ärmänistan bäxäseneñ qabınıp kitüendä rol uynağan Russiä, Erivan belän yaqın xärbi häm politik elemtä tota häm anıñ bu regionda üz küntärtibe bar. Şuşı köntärtibe isä AQŞ häm Azerbaycannqına turı kilä dip äytep bulmıy. Şulay da Mäskävneñ üz iminlege säbäple Qarabax bäxäsen tınıç yullar belän xäl qıluğa äleş kertüe mömkin.
Audio
Nuriyevneñ fikerençä, Kremlneñ Azerbaycanda totrıqlılıqnıñ buluı belän qızıqsınuın, anıñ prezident saylaularınnan alda uq İlham Alievne yaqlap çığuı da kürästä.
Färit İdelle, Praga.


text:
Dönyanıñ tabiğat baylıqları 50 yıldan betärgä mömkin
Ber kemgä dä ser tügel, dönya sänäğäteneñ üsä baruı cir baylıqların qullanunı da artırunı täläp itä. Bu gasırınıñ illençe yıllarına, keleşelek dönyası tabiğat resurların qullanıp betergä mömkin. Tabiğatne saqlaw bötendönya föndı, şuşı könnärdä “Cir şarınıñ yäşäyeşe” turında xisabın iğlan itte. Anıñ töp fikere – keşelek dönyası kiçekmästän tabiğatkä bulğan mönäsäbäten üzgärtergä tieş.
Süz nigezdä çista su, ağaç, urman, balıq, häm cirdä üskän üsemeklär turında bara. Xäzerge xällärgä bäyä birgändä, Mott, keşelek döndyası, cirdän, ul birä alağannan kübrägen sorap kilde, di. Mott, cir baylıqları betäçäk 2050 yılnı kötmäskä täqdim itä.
Fondnıñ xisabında äytelgänçä, keşeleklelek cir baylıqları qullanu tizlegen 1961nçe yıldan başlap 2003 yılğa qädär arada öç tapqırğa arttırdı. Häm şunsı borçu tudıra, dönyanıñ näfese üsüdän tuqtamıy. Älege tikşerü, bez tabuğat mömkinleklären qullanunı üzgärtä başlarğa tieş, digän fikerne alğa sörä.
Mott, berençe başqa kilgän yullar, çınlıqqta real bulmasqa mömkin, dip basım yasıy. Misal itep, Mott xäzerge waqıtta kullanışqa kerep bargan ısulnı - bezninnı kukuruzdan çığarılğan etanol belän quşunı kiterä. Etanolnıñ berniçä östenleke yağı bar, di Mott. Ämma nefttän etanolğa küçärgä teläsägez, sez million hegtar urmannı etanol eşläp çığaruçı üsemleklärgä birerçä tieş bulaçaqsız, di ul.
Tabiğatne saqlaw bötendönya fondı wäkile Richard Mott keşelek dönyası qıybat häm zur bulmağan eşlär eşäp, üzgäreşlär yasıy ala, di. Tübändäge şartlarnı ütägändä, Mott fikerençä, cir baylıqları betüenä qarşı torıp bula. :
“Ul äyberlär, çista sunı uylanbraq totu, azraq yaqulıq qullanuçı maşinalar buldıru, keşelär eşlägän cirgä yaqın torsın öçen, şähärneñ aqıllraq planlaştıru, ışanıçlıraq transport buldıru, energiä saqlıy torgan binalar tözü, tabiäğat energiäsen qullanu, çup-çarnı eşkärtü. Şundıy äyberlärne bar illär dä eşlärgä tırışırğa tieş.”
Tabuğatne saqlaw fondınıñ soñğı xisabında dönyadağı tereklekneñ törlelegen bilgeläwçe Planeta yäşäşe indeksı da telgä alında. Byılğı index şunı kürsätä, dönyada üsemleklär häm hayvanannarnıñ sanı 1961 yıldan başlap 2003 yılğa qädär arada 31% , ä dingez suyında yäşäwçe üsemlek törläre 27 % kimegän.
Bikä Timerova.


text:
Yäşlär parlamentı büdjettan 150 million sum sorıy
4 noyäberdä, küptän tügel oyıştırılğan yäşlär ictimaği palatası, inde 3nçe utırışın ütkärde. Olılar parlamentı byudjet aqçasın bülgändä, yäş deputatlar da çittä qalmıy. İctimaği palata utırışında toraq programmasına byudjettan aqça alu kebek mäs’älälär qaraldı.Prokuror «Yäşlär turında»ğı qanunğa däğwä belderä. Mäsälän, Tatarstan qanunında, respublika watandaşları turında süz bara, şul mätdä belän Prokuror kileşä almıy ikän. Yäşlär, bu alarnıñ xoquqların bozmıy dip, prokuror däğwäsenä qarşı çıqmadı. Alar, Tatarstan yäşläreneñ Rusiänekennän qala, başqa törle watandaşlığı yuq, digän cömlälär belän rizalaştı. Älege mäs’älä, Däwlät Şurasında qaralaçaq. «Yäşlär turında»ğı qanunğa ictimaği palata äğzäläre üz tözätmälären äzerlägän ide, ämma olılar parlamentında yäşlär tözätmälärenä çirat citmi. Älegä, Däwlät Şurası sessiäsendä «Yäş ğailälärne toraq belän tä’min itü» turındağı qanunğa tözätmälär genä qaralaçaq. Yäşlär, toraq tözüçe oyışmanıñ xisabın tıñlap, Tatarstan xakimiätlärennän, programma ütäleşe öçen, byudjettan 150 million sumnı bülep birüne soradılar. «Yäşlär tözeleş berläşmäse» citäkçese, xäzer tikşerelä torğan sotsial ipoteka, klassik ipoteka, häm tözeleş kooperativları yäş ğailälärgä turı kilmäyäçäk, digän belderü yasadı. Näticädä, utırışta yäş ğailälärne toraq belän tä’min itü programması bik äkren ütälsä dä, ä Qazanda anıñ öçen bötenläy aqça bülenmäçädä, programmağa teläktäşlek kürsätergä kileşelde.
Yäşlär palatasınıñ oyıştırulı belän ruxlanıp, Bawlı mäktäp balaları üz fikeren belderergä teläp, yäşlärgä qağılışlı qanunnarğa üz tözätmälären äzerlägän bulğan. Alar belän Bawlı wäkile Sädretdiov İlyas tanıştırdı. Anıñ äytüençä, awıl balaları belem alu öçen, yäş ğailägä öygä cihaz alğanda protsentsız kredit birelüen teli, alar, oyışmalar aldında yäşlärne eşkä alu burıçın quu turındağı matdälär yaqlı.Yäşlär palatası yegetlär häm qızlarnıñ fikeren işetterü öçen oyıştırılğan bulsa da, alarğa kübräk olılar süzen tıñlarğa turı kilä. İctimaği palata utırışında olılar parlamentı deputatı Dmitriy Ftorov çığış yasap, byudjetnı bülgändä nindi bäxäslär barğanın häm küpçelek tözätmälärneñ kire qağıluın añlattı. Ämma yäşlär barıber ömetlären özmi, yıl buyına rayonnarda törle çaralar ütkärep, konferensiälär oyıştırıp, säyäsät mäktäben buldırıp wazğiätne yaxşı yaqqan üzgärtergä teli.
Bikä Timerova.


text: Jeninda İslam Cihadı oyışmasınıñ yulbaşçısı Abdel Xalim İzzadin qulğa alındı. Kiçäge intixar höcümennän soñ İzrail Gazağa hawa höcüme yasadı. Könbatış Yarğa distälägän İzrail xärbie kerde, Jeninda atışlar buldı, Kiçä Hadera şähärendä şartlaw oyıştırğan 20 yäşlek intixarçınıñ ätise qulğa alındı. İzrail premyer-ministrı Ariel Şaron, fälestin xakimiäte fälestin suğışçılarına qarşı çaralar kürä başlağançı, İzrailneñ köç qullanmıy başqa çarası yuq, dip belderde: "Bez terrorğa qarşı zur külämle çaralar kürergä kileştek. Bez ber nindi şartlarda da terrornı qabul itä almıybız. Şuña kürä bezneñ çaralar kiñ külämle bulaçaq, häm terror betkänçe – tuqtamayaçaq." dide Şaron. İran prezidentınıñ kiçä İzrailne haritadan sörtep taşlarğa çaqıruınnan soñ, İzrail bügen tağın ber tapqır, İslam Cömhüriäte Berläşkän Millätlär Oyışmasınnan quılırğa tieş, dip belderde. Tışqı eşlär ministrı Silvan Şalom, BMO tarixında berençe tapqır ber äğza ikençesenä yuq itü belän yanadı, dide.


text:
Milli berdämlek simvolına äylängän söyekle şağirebez Ğabdulla Tuqayğa bağışlap İzmir qalasında oyıştırılğan kiçä maqsatına ireşteme?
Quyılğan maqsat ütälgän
Kiçägä qırım tatarları häm töreklär dä qatnaştı
Ruşaniya Altay däwam itä: "
Ruşaniya Altay: "Här tuy üpkäsez bulmıy, dip äytälär bit inde. Bezneñ dä kimçelekle yaqlar buldı. Annan soñ bezneñ tatarda kümäklek dä citep betmi, döresen genä äytkändä. Menä şuşı kümäklek bulmawı bik küp närsäne boza, bik küp närsägä zarar kiterä. Menä bu bezneñ öçen iñ zur ayanıç. Şuña da qaramastan bez ike şähärdä dä İstanbul häm İzmirda kiçäbezne matur ğına itep oyıştırdıq. Berençe qoymaq töyerle bula di, berençese bolay uzdı, ikençesen tağın da maturraq, tağın da iğtibar birebräk oyıştırırbız, dip uylıym. Tuqay kiçäsen biredä ütkärü matur küreneş, monıñ yañadan şulay qabatlanuın, däwam itüen telim. 20, 30 yıl eçendä genä tügel, kiläse yöz yılda da Törkiyädä Tuqay iskä alınsın ide.”
Tuqay şiğerlären törek uquçı yäşläre dä ixlas küñeldän uqıdı
“Elek Qazanda ğına Tuqay belän küreşä idek, menä xäzer inde bez anı Törkiyädä dä ütkärä alabız ikän. Biredä inde qatnaş tatar-törek niqaxlarınnan yäisä gel tatar niqaxlarınnan tuğan balalar kilep, Tuqay şiğerlären söyläde. Dimäk, tatar balaları qayda da tatar bulıp üsä ala, Tuqaynı qayda da tanıy alalar. Üzemneñ uquçılarımnı da alıp kildem, “Çordaş törki tellär häm ädäbiyatlär bülegendä uqıtqaç min, älbättä, alarnı da mondıy bäyrämnärdä qatnaşuı faydalı bulır, dip uyladım, çönki tatar ädäbiyatın barı tik däreslektä genä uqıtu citmi, alarnıñ menä şuşı moxitnı tanuı, şuşı hawanı kürüe, şuşı keşelär belän oçraşuı da kiräkter. Häm alar çınnan da söyendelär"
Mondıy bäyrämnär alar tarixta qala
Çulpan Zarif Çetin : "
Balalar başqaruında Tuqay şiğerläre häm cırları yañğıradı
Kiçägä Tatarstannıñ Törkiyädäge wäqalätle wäkilçelege sponsorlıq itte
Tuqay kiçäseneñ ütkärelä alınuı öçen zur tırışlıq kürsätkän Sait Teniş isä kiläçäktä dä mondıy cıyınnar bulır, dip ışana:
“Bez monı yıllardır eşlärgä tırışa idek. Bügen nasip buldı. Monı bez tağın da zurraq itep eşlisebez kilä ide, monnan soñ tağın da zurraq märtäbädä, zur urınnarda, Qazannan da bezgä şağirlär, cırçılar kilep, monı bez tağın da maturraq uzdırırğa ğayrät itärbez. Tuqay kiçälären, mäwlüt ayların, tuğan könnärne uzdırırğa, Allah nasip itsä, şulay eşlärgä tırışırbız.”
Küñellär Tatarstanğa, Qazanğa talpına
Kiçäneñ ädäbi-muzıkal öleşennän cawaplı Möslix Wäli Tuqaynıñ millätebezneñ üseşendäge ähämiyätenä tuqtalıp uza:
Tatarlarğa härwaqıt berlek bulırğa kiräk, berdämlek bulmağanda tatar xalqınıñ kiläçäge dä bik yaqtı bulmas, dip uylıym.”
“Tä’sirlär, älbättä, qarşılıqlı häm törle, çönki min problemalarnı beläm, tel problemasın da, oyıştıru problemasın da, ekonomik yaqtan bulğan problemalarnı da beläm. Şuşı törek dönyasında yäşäp, üzlären tatar itep xis itkän keşelär şuşında cıyılğannar. Bik quandırğanı – töreklär dä bar. Häm başqa millät wäkilläre dä bezneñ Tuqayıbız belän qızıqsınalar ikän. Tuqayıbıznıñ şuşı törek dönyasında töreklärne dä qızıqsındıruı quandıra torğan xäl. Tä’sirlär köçle. Törek dönyasında bezneñ Tuqayıbız zurlana, barlana häm aña iğtibar bar ikän. Zur şäxeslärebezne zurlap, millät itep totarğa tırışqan keşelärne xoday üze dä zurlar.”
İzmir kiçäsendä Tuqay äsärläre belän ber rättän üzeneñ şiğerlären dä täqdim itkän Fänis Zıyalı:
“Bu kiçädä maqsatıbızğa ireştek. Keşe küp tügel ide, ämma alar arasında Tuqayğa, Tuqaynıñ icatına, şiğerlärenä ğaşiq keşelär cıyılğan ide. Şiğri icatıbıznı urtaqlaştıq. Min üzem Arça rayonı Öçile awılınnan. Tuqay bit inde ul bezneñ awılda küp tapqırlar bulğan, şiğerlär yazğan. Min awıldaşı bularaq bik toyğılandım, bik xisländem. Bez Tuqaynı onıtmasaq, ğoref-ğadätebezne dä, telebezne dä, dinebezne dä onıtmıybız digän süz ul. Tuqay yäşäsä, tatar yäşi.”
Kiçä yaqınayu häm xezmättäşlek ürnäge buldı
“Atna sayın cämğiyättä cıyılışabız, tatar aşların, anda inde kübräk qırım tatar aşların törek xalqına tanıtabız. Bez üzebez qazan tatar aşları pärämäç belän çäkçäkne tanıttıq. Bez tatarlar bit inde: qırım, qazan, noğay, ästerxan, seber. Böten tatarlar cıyılışqan çaqta berdämlek tağın da nıq bula bit.
May ayınıñ uncidesendä yañadan ber cıyılış ütkäräbez: qırım tatarlarınıñ zıyalı keşese İsmäğil Ğaspralı turında konferentsiya bulaçaq. Ul konferentsiyädä üzebezneñ millättäşebez Nadir Däwlät kilep söyläşä. Annan inde ikençe könne Nadir Däwlät monda qala. 18 nçe may – alarnıñ qara köne, sörgen könendä cämğiyät zalında cıyılış ütkäreläçäk.”
Säğit Xäyri, İzmir-Änkara, Törkiä.


text:
Diğer Makaleler...
- 9. Sınıf Arapça 5. Ünite Çalışma Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 5. Ünite Ders Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 4. Ünite Ders Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 6. Ünite Çalışma Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 6. Ünite Ders Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 7. Ünite Çalışma Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 7. Ünite Ders Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 4. Ünite Çalışma Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 8. Ünite Çalışma Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 8. Ünite Ders Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 9. Ünite Çalışma Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 9. Ünite Ders Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 3. Ünite Ders Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 2. Ünite Ders Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 2. Ünite Çalışma Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 3. Ünite Çalışma Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 1. Ünite Ders Kitabı Cevapları
- 9. Sınıf Arapça 1. Ünite Çalışma Kitabı Cevapları
- Arapça Ders ve Öğrenci Çalışma Kitabı ( MEB ) İndir


text:
Novosibirskida II törki xalıqlar festivale uzdı
15-19 noyäber könnärendä Novosibirski şähärendä törki xalıqlar mädäniäteneñ “Seber çäyxanäse” dip isemlängän 2- nçe regional' festivale bulıp uzdı. Ul Novosibirski, Tomski, Barnawıl, Omski şähärlärendä, Altay kraenda, Tuwa, Yäkutiä Xaqasiä, Tatarstan, Başqortstan, Uzbäkstan, Qazaxstan, Qırğızstan respublikalarında yäşäwçe tatarlarnı, başqortlarnı, qazaxlarnı, azerbaycannarnı, qırğızlarnı, üzbäklärne, xaqaslarnı, yaqutlarnı, altay xalıqların häm başqa törkilärne bergä tupladı.
Festival' ölkä mädäniät idaräse häm tatar mädäniät üzäge insiativası belän oyıştırıldı. Teläktäşlek häm yärdäm kürsätüçelär küp buldı. Oyıştıru eşlärendä şähärdä eşläp kilüçe törki xalıqlarnıñ küp kenä ictimaği oyışmaları qatnaştı. İğanäçelär dä törle millätlärdän buldılar, totılğan çığımnarnıñ küp öleşen kütärdelär. Ölkä häm şähär xakimiätläre yağınnan kürsätelgän yärdäm dä sizelerlek ide. Alar tarafınnan metodik häm aqçalata yärdäm kürsätelde. Festival' çaralarına birelgän binalar: muzeylar, kitapxanälär, mädäniät yortları , kinoteatrlar öçen dä arenda bäyäläre alınmadı.
Tıñlawçılar xäterläsä, “Azatlıq” radiosında 2004 yılnıñ noyäberendä Novosibirskida törki xalıqlarnıñ 1- nçe festivale uzuı turında xäbär itkän idek. Ul waqıtta qatnaşuçılarnıñ küpçelege häwäskärlär bulıp, asılda, törki xalıqlarnıñ cır-biyu sänğate kürsätelgän ide. İkençe festival'neñ üzençälekläre şaqtıy buldı. Berençedän, çaralar cır-biyu belän genä çiklänmädelär, festival' barışında matbuğat, fän häm mädäniät eşlekleläre belän tügäräk öställär artında oçraşular, keramika häm dekorativ qul eşläre kürgäzmäläre, törki xalıqlar turında kinofil'mnar kürsätü häm başqa küp törle çaralar oyıştırıldı. İkençedän, festival' konsertlarında çığış yasawçılar, asılda, hönärilär buldılar.
Festival' tantanalı räweştä “Pioner” mädäni yal üzägendä açılıp kitte. Qatnaşuçılarnı häm qunaqlarnı gubernatornıñ dini häm milli eşlär buyınça urınbasarı Vladimir Lımar' täbrikläde. Qatnaşuçılarğa ul gubernatornıñ sälämen dä citkärde. Annan soñ xalıqqa qazax kärdaşlärebezneñ irek öçen köräşen yaqtırtqan “Koçevnik” fil'mı kürsätelde.
Festival' barışında qatnaşuçılar Qazan kinostudiäse töşergän “Qazannıñ meñellıq yubileyına”, Qayum Nasıyri icatına, Musa Cälilneñ 100 yıllığına bağışlanğan fil'mnär belän dä tanıştılar. Festival'gä fil'mnärne maqsatın Qazan kinostudiäseneñ bülek mödire Räysä Sabirova alıp kilgän ide.
Törki xalıqlar festivale qısalarında ölkä däwlät kitapxanäse binasında ütkärelgän tügäräk östäl söyläşüenä ayırım tuqtalırğa kiräk. Anda seber törkiläreneñ tarixına häm bügengesenä bağışlanğan çığışlar yasaldı, fiker alışular bardı. Xaqasiä respublikasınıñ yazuçılar berlegeneñ propaganda byurosı räise, jurnalist Yuri Zabelinnıñ çığışı qatnaşuçılarnıñ iğtibarın ayıruça cälep itte. Ul Xaqasiädä 2004 yıldan başlap sentäber ayınıñ 3-nçe yäkşämbesendä “Törkilär yazuı häm mädäniäte könnäre” bilgelänep kilüe turında bäyän itte, bäyrämneñ qabul itelü tarixı belän dä tanıştırdı. “1721 yılnı seber yaqlarına Peter berençe tarafınnan oyıştırılğan fänni ekspeditsiä törkilärneñ runi yazmaların tapqan. Soñınnan bu yazmalarnıñ ber-niçä meñ yıl elek yazılğan buluı isbat itelgän. Yazulı bulu – xalıqnıñ yuğarı mädäniätle buluın kürsätä”,- di Yuri Zabelin. Zabelinnıñ süzlären Xaqasiä däwlät universitetı dotsentı Lyudmila Rostoşçenova da xupladı. “ Yäşägän xalqınıñ küpçelegen törkilär täşkil itkän respublikalarda “Törkilär yazuı häm mädäniäte könnäre”n buldırıluın telär idek. Ul waqıtta bu datanı Rusiä külämendä dä bilgelärgä mömkin bulır ide dide”,- ul.
Berençesendä kebek, ikençe törki xalıqlar festivalendä dä “Törki çibäre” konkursı oyıştırılğan ide. Anda tatar, qazax, buryat, üzbäk, qırğız millätlärennän bulğan qızlar, uzara yarışıp, xalıqlarınıñ milli kiemnären, yolaların, rizıqların, cır-iyüllären kürsättelär. Yarışlarnı ölkä häm şähär mädäniät idaräläre belgeçlärennän torğan märtäbäle jyuri bilgeläde. Näticädä, törki çibäre dip üzbäk qızı Nadirä kürsätelde. Başqalarğa “Söykemle qız”, “Zifa buylı qız”, “Köläç yözle qız” kebek isemnär birelde. Tatar qızı – Liliä “Millät qızı” isemenä layıq buldı. Ämma şunı da äytergä kiräk, “törki çibäre” konkursı da, festival'neñ başqa çaraları da ifrat rus telendä genä alıp barıldı. Konkurs barışında qızlarnıñ tuğan tellären belü-belmäwlärenä iğtibar bötenläy birelmäde. Barı tik törki çibäre isemen yaulağan üzbäk qız Nadirä genä tuğan telendä berniçä süz äytte.
Festival' “Maksim Ğorki” isemendäge mädäniät sarayında zur konsert belän tämamlandı. Konsert programması eçtälekle häm qızıqlı itep tözelgän ide. Anda festival'dä qatnaşqan barlıq kollektivlarğa da urın birelde. Çığış barışında alar tamaşaçılarnı üz millätläreneñ kiemnäre, cır-iyülläre, uyın qoralları belän tanıştırdılar. Konsert barışında kollektivlarğa räxmät käğäzläre, istälekle büläklär birelde. Qatnaşuçılar da oyıştıruçılarğa räxmätle buluları turında äyttelär. Ust'-Kamenogorskidan kilgän artist, Qazaxstannın atqazanğan mädäniät eşleklese Gibrat Asubaev festival'neñ töp oyıştıruçısı Rauza Tixomirovağa üzençälekle büläk – aña bağışlap maxsus yazılğan cır alıp kilgän ide.
Barsı da mondıy çaralar yışraq bulsın ide digän teläk belderde. Festival'neñ töp oyıştıruçılarınıñ berse bulğan tatar mädäniät üzäge citäkçese Rauza Tixomirova kiläçäktä dä bu eşne däwam itäçäge turında äytte.
Saniä Mirxaleeva, Novosibirski


text:
Açıq mikrofon: Narkomaniädä niçek qotılırğa?
İyünyunğa qarşı köräş Rusiädä aktual' problemalarnıñ berse bulıp qaluın däwam itä. Narkomaniädä niçek qotılıp bula? Bu sorawğa, älbättä, härkemneñ üz cawabı bar. Äydägez Qazanlılar fikere belän tanışıyq äle.
Minemçä narkomaniädän qotılu öçen Rusiädä qatğıy qanunnar kertergä kiräk. Äytik, mäsälän Germaniädä keşe äyberen urlasañ barmaq yäki qulın kisälär. Bezneñ ildä dä şundıy çaralar kertelsä, narkomannar sanı kimer ide.
İñ berençe çiratta, eşne yuğarı däräcädä eşläwçe dairälärdän başlarğa kiräk. Zakonnarnı qatğıylatıp, rişwät alu yulların yabarğa kiräk. Bilgele bulğança, küp kenä narkotik satuçılar keşelärgä rişwät birep, narkotik taratalar. Televizorlardan waq partiä narkotiklar tabular turında söyläp, kürsätälär, läkin bu bik az küläm.
Äti-änilär balalarınıñ buş waqıtların qayda uzdırğannarın tikşerep, dusların belep torırğa tieş. Bar närsä dä ğailädän tora. Äti-änilär balaların küz uñaylarınnan cibärergä tieş tügel.
Narkomaniädä qotılu öçen şifaxanälärgä yatqızıp, alarnı däwalarğa kiräk. Maxsus darular eşläp çığarıp, qotılu yulların ezlärgä kiräk.
Narkomaniä iñ zur problemalarnıñ berse, minemçä narkomaniädän qotılu keşeneñ üzennän häm anıñ tirä-yağında bulğan keşelärdän tora. Şul uq waqıtta militsiä xezmätkärläre narkomaniä yulların yabarğa tieş.
İñ berençe çiratta, narkotik satuçı keşelärne cazalarğa kiräk. Narkotik taratu yulın yabarğa kiräk, şunnan soñ ğına narkomannarnı däwalarğa mäcbüri.
Monıñ öçen mäçetlärgä yörergä kiräk. Dingä ışanğan keşe üzen köçle dip sanıy häm narkotiklar belän mawıqmıy.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Serbiä politsiäse, premyer-ministr Zoran Djindjiç’nı üterüdä ğayeplängän trökemneñ citäkçese qulğa alındı, dip xäbär itte. Mladjan Miçiç häm Zemun isemle cinäyätçelär törkemenä kergän tağın 6 keşe Belgradnıñ könyaqkönçığışındağı awılda qulğa alınğan. Serbiädä ğadättäntıñ wazğiät däwam itä, politsiä 180nnän artıq keşene qulğa alğan.
Demokratik reformalar uzdırunı yaqlağan Zoran Djindjiç kiçä Belgradta cirlände. 1980nçe yılda kommunist yulbaşçı Josip Broz Titonıñ ülemennän soñ-Djindjiç belän xuşlaşu yolası iñ küp xalıq cıydı. Serbiä xäzerge waqıtta premyer-ministr häm prezidentsız qaldı.
Bügen Zoran Djindjiçnıñ partiäse premyer-ministr urnına elekke Yugoslaviä Eçke Eşlär ministrı Zoran Zivkoviçnı täqdim itte. Zivkoviçnı parlament xuplarğa tieş. Parlamentta Demokratik Partiä küpçelekne täşkil itä.
Djindjiçnıñ tabutı yanında anıñ Demokratik partiäsendäge urınbasarı Zoran Zivkoviç-Djindjiç başlağan reformalarnı däwam itergä süz birgän ide.


text:
Bügen Dönyanıñ törle şähärlärendä Afrika illärendäge fäqirlekkä iğtibar cälep itü maqsatında konsertlar ütä. Live 8 dip atalğan konsertlar seriäsendäge iñ töp konsert Londonda bara. Biredä konsert başınmda elekke Beatles cırçısı Paul McCartney, häm U2 cırçısı Bono 150 meñläp keşe aldında bergäläp cırladı.
Buşqa ütkärelüçe bu konsertlar kiläse atnada Şotlandiädä ütäçäk Sigezlek illäre citäkçeläre oçraşuı uñayınnan oyıştırıla. Oyıştıruçılar bu konsertlar Sigezlek citäkçelären Dönyanıñ iñ yarlı illärenä fäqirlekkä qarşı köräştä yardäm itügä etärer dip ömetlänä.
Londonnan tış bu konsertlar Berlin, Parij, Rim, Mäskäw, Filadelfia, Johannesburg häm Toronto şähärlärendä dä ütä.
Bu konsertlarnı qararğa dönya buylap10 millionlap keşe cıyılır dip kötelä. Alarda barlığı 160 törkem çığış yasıy.


text:
İsrael premyer-ministrı Ariel Şaronnıñ bülenü säyäsätenä fälestinnär borçılu belderä
Bu xaqta Fälestin premyer-ministrı kiçä Yerusalimda belderde. Annan alda İsrael xökümäte başlığı Ariel Şaron iminlek mäsälälärenä bağışlanğan cıyında çığış yasap, Könbatış Yarda İsrael belän Fälestinne ayırğan iminlek diwarı tözü eşlären tizlätergä çaqırğan ide.
Quşma Ştatlar, İsraelne ber yaqlı ğına qararlar qabul itüdän tıyılıp qalırğa çaqırdı, İsrael häm Fälestin citäkçelären tiz arada oçraşırğa öndäde. Quşma Ştatlarnıñ bu täqdimenä, şulay uq "tınıçlıq yulı" planın tormışqa aşıruda aradaşçı bulğan Rusiä dä quşıldı.


text: Bügen şulay uq Kiryat Şmona şähäre dä utqa totılğan, zıyan kürüçelär yuq. Livannıñ könyağında urnaşqan "Hezbollah" törkeme bez Livannıñ hawa kiñlegen bozıp kergän İzrail oçqıçlarına ut açtıq dip belderä. Bügen şulay uq, İordan yılğasınıñ könbatış yarında İzrail xärbiläre izraille ğäräpne ütergännär häm anıñ belän bergä buluçını yaralağannar. Xärbilär süzenä qarağanda, alarnıñ maşinası, xärbilär ezärleklägän terrorçı maşinasına bik oxşaş bulğan. Tuqtarğa quşsalar da maşina tuqtamağan, şunnan soñ xärbilär ut açqan. Barı soñınnan ğına maşina yörtüçeneñ maşina yörtergä xoquq birä torğan dokumentları bulmağanlığı häm anıñ totqarlawdan qurqıp tuqtamağanlığı açıqlanğan.


text:
Bögön töndä Baymaq rayonınıñ Käreşkä awılında bürelär awıl xalqınıñ 17 harığın bıuğan. Hunarsılar äytewensä, bıl osorźa bürelär balaların awğa sığırğa öyrätä. Respublika bilämälärendä huñğı osorźa yamğırźar küp yawa. Oşo uñaylı mälde fayźalanıp bürelär balalarına üź oźtalıqtarın öyrätew ösön harıq kötöüenä taşlana. Rayonda yäygelegen hunar tıyılha la, yetäkselär 2 hunarsığa bürelär kötöüen yuq itergä quşqan. Bıltır Baymaqta horo yırtqıstar 35 yılqı häm 32 hıyırźıñ başına yetkän. Bıyıl qış rayonda 22 büre ülterelewgä qaramaźtan, Baymaqta bürelär hanı haman da kämemäy. Respublikala büre awlawsılar arahında bäyge iğlan itelgän. İñ küp büre ülterewselärgä premialar tapşırıla.
Baytulla Fatqullin, Öfö


text:
Kanada parlamentı Quebeknı ilneñ milli töbäge itep tanıdı
Uzğan atnada Kanada parlamentı ilnen Quebek öleşen milli töbäk bularaq tanıdı. Bu qararnı 226 deputat xupladı, 16sı qarşı çıqtı. Kanada premier-ministrı Stephen Harper parlamenttağı cığışında “Quebeklılar ber dawlat eçenda millät bula alamı?" digan sorawğa “äye” disä, töbäkneñ Kanadadan bäysez buluına kilganda, özderep “yuq” dide.
Quebek - ğadi genä itep äytkändä Kanadanıñ fransuzlar häm fransuz telendä söyläşüçe başqa millätlär yäşägän öleşe. Xäzer frankokanadalılar dip atalıp öyrgän xalıqnıñ äbi-babaları monda berniçä ğasır elek Fransiädän kilep urnaşa başlağan. Bügenge köndä dä, Quebeknıñ işekläre immigrantlar öçen härwaqıt açıq. Ämma dönyanıñ teläsä qaysı töbägennän kilergä teläwçelär arasınnan östenlek, iñ berençe çiratta, fransuz telendä söyläşüçelärgä birelä. Quebeknıñ zur şähärlärendä açılğan migrantlarnı qabul itü urınnarında, fransuz telen bik ük yaxşı belmäwçelär öçen buşqa tel öyränü üzäkläre açılğan.
Şähärlär digännän, Quebeknıñ töp şähäre- Moneriäl nigez salınğannan alıp 3 ğasır däwamında, uzğan ğasırnıñ 1970 yıllarına qädär, ilneñ iñ zur iqtisadıy üzäge bulıp sanalıp kilde. Bu statusnı soñıraq Torontoğa tapşırsa da, ilneñ romantik stildäge, yewropaça küz yawın alıp toruçı mädäni üzäge bulıp qaluın ul däwam itä. Moneriäldä Quebek töbäge xalqınıñ 45%-ı, 3 million 330 meñläp keşe yäşi. Şähär uramnarında “Çäçläre böderä, ämma yöräkläre quebekça”, yäisä “badäm-mindal kebek küzläre belän dönyağa quebeklarça qarıylar” digän süzlär hind-qıtay töbägennän küçep kilgännärdä dä, ğasırlar buyı monda yäşäwçelärdä dä ğorurlıq xisläre genä uyata.
Quebeklılarnıñ üzbilgelänüen böten keşe dä xuplıy digän qaraş ta tuarğa mömkin. Ämma bu alay tügel. Misal öçen, Kanadanıñ xökümät ara eşlär ministrı Michael Chong Ottavada il parlamentında yasağan çığışında, Kanadanıñ bör bötenlegen yaqladı häm Quebeknı ayırım millät itep tanuğa kraşı çıqtı.
“Min bezneñ böyek ilebez, Kanada isemle berdäm däwlätebezgä ışanam. Bu minem öçen töp prinsip. Min annan berqayçan da taypılmayaçaqmın. Minemçä, quebeklılarnıñ Kanada äçendä bulsa da bäysezlegen tanu- millätçelekne tanu bulaçaq. Monı min berqayçan da yaqlamayaçaqmın”,- dip ul protest yözennän urnınnan kitüen iğlan itte.
Quebeknıñ milli wiläyät itep üzbilgelänüe millätçelekme soñ? Uzğan ğasırnıñ 60-nçı yıllarında “tınıç inqıylab” tan soñ üskän quebeknıñ biznesta, fän ölkäsendä uñışlı eşläp kilüçe yaña buınınıñ 80 protsenttan artığı fransuz telen tuğan tele itep sanıy häm eşlären dä şul teldä alıp bara. Fransuz tele wiläyätneñ räsmi tele bulıp isäplänä. Ämma Böten Kanada külämendä räsmi däwlät tele bulğan iñgliz tele, federal'' qanunğa kürä, Quebekta da federal'' xezmätlärneñ räsmi tele bulıp sanala. Quebektağı “milli” üzençälekne, tar qaraştağı başqalarnı kürergä telämäwçe, üze turında ğına uylawçı milli ağım dip hiç kenä dä uylarğa yaramıy. Millätara näfrätkä ber genä mısqal da mönäsäbäte bulmağan bu üzbilgelänü barı tik lingvistik ölkägä- telgä xörmät, anı saqlaw häm başqalarnı kimsetmiçä, alarnı da ixtiram itep, üzeñneken üsterü belän bäylängän. Fiker beleşülär tağın şunı da kürsätä- Quebektağı tuğan telen fransuz tele dip beldergän 5 million 750 meñ keşeneñ yartısınnan kübe üzlären berençe çiratta kandalılar itep isäpli.
Nail Alan


text:
Balalı ğailälärgä däwlät yaña aqça wäğdä itä
Soñğı arada balalı ğailälärgä däwlät tarafınnan zur iğtibar birelä başladı. “Ana kapitalı” turındağı qanun yäğni ikençe yäki öçençe sabıyın tapqan änilärgä 250 meñ sumğa sertifikat birelü kebek yañalıqlarğa tağın ike yaxşı xäbär östälde. Xäzer balanı yäş yarım tulğançı üsterüçe analar aylıq posobiene artığraq itep alaçaqlar. Şulay uq, yañartılğan qanun nigezendä, ata-analarnıñ balalar baqçasına tülängän aqçağa kompensatsiä alu mömkinlege dä bar.
Bilgele bulğança älege yılnıñ berençe ğinwarınnan “Balalı keşelärgä däwlät tüläwläre turında”ğı Federal' qanunğa östämälär kertelde. Şularnıñ berse öydä bala qarap utıruçı analarğa aylıq posobiene arttıru xaqında. Ägär elek yäş änilär ay sayın eş urınınnan 700 sum aqça alğan bulsalar, xäzer isä anıñ küläme kimendä 1,500 sumğa qädär arttırılğan. Busı berençe bala öçen. İkençe häm annan da kübräk bala öçen isä analarğa 3000 sum tüläyäçäklär ikän. Bu aqçalarnı dekret yalına çıqqançı eşlägän analar da, eş urınnarı bulmağan änilär dä ala alaçaq. Posobieneñ niçek tülänüe turında Tatarstannıñ sotsial' yaqlaw ministrı yärdämçese Ence Minhaceva söyli.
Yäş änilärgä balağı yäş yarım tulğançı ay sayın tüli torğan posobie xäzer aylıq eş xaqınnan 40 protsent dip sanala. Şul uq waqıtta ul 1,500 sumnan artmasqa, 6000 sumnan kim bulmasqa tieş. Dekret yalğa eş urınınnan kitkän analar älege aqçalarnı alu öçen eş urınına barıp ğariza yazarğa tieş. Eşlämägän analar elek bötenläy posobie almıy idelär, ğinwar ayınnan alarğa da şul uq külämdä aqça tülänä başlayaçaq. Monıñ öçen alar üzläre torğan urınına sotsial' yaqlaw büleklärenä barıp ğariza yazarğa häm qayber dokumentlar iltergä tieş. Alar: pasport, balalarnıñ tuu tanıqlıqları, eşlämäwlären isbatlawçı käğäz, şulay uq başqa dokumentlar da kiräk bulırğa mömkin. Çönki qayber oçraqlarda balanıñ ätise dä, änise dä eşlämi, pasportlarında torğan urınnarı törleçä yazılğan bula. Şuña kürä yä ätise, yä änise sotsial' yaqlaw büleklärenä başqa cirdän posobie almawların isbatlawçı dokument alıp kilergä tieş. Aqça Aq Bars bank aşa tülänä, şuña kürä ata-ana şul bankta sçet açıp, anıñ nomerın da äytergä kiräk. Posobie ğinwar ayınnan tülänä başlıy. Ence Minhaceva äytüençä, ğinwar ayında uq barlıq dokumentların cıyıp beterä almağan ğailälärgä borçılırğa urın yuq. Dokumentlarnı qayçan ğına tapşırsalar da, posobie ğinwar ayınnan başlap tülänäçäk.
Balalı ğailälär öçen qanunğa tağın ber yañalıq kertelgän. Ul sabıyları balalar baqçasına yörgän ğailälärgä qarıy. Xäzer ata-analar balalar baqçasına tülängän aqçanıñ küpmeder öleşen kire qaytara ala. Balalar baqçasına yörgän berençe bala öçen tülängän aqçanıñ 20 protsentın alıp bula. İke bala yörsä, kompensatsiä här bala öçen tülängän aqçadan 50 şär protsent, öçär häm tağın da kübräk balaları yörsä, 70 şär protsent qaytarılaçaq. Monıñ öçen ğailägä sotsial' yaqlaw büleklärenä ğariza yazarğa, pasport, bala tuu tanıqlığı, balalar baqçası belän tözelgän şartnamäneñ kopiäsen, baqçağa tülängän berençel aqçanıñ kvitansiäse häm Aq Bars bankta açqan xisapnıñ nomerın alıp kilergä kiräk. Ence Minhaceva äytüençä, älege dokumentlarnı balalar baqçasına da kiterergä mömkin.
Güzäl Zıyätdinova


text:
2016 jılğı 30 qaraşa, sağat 15:00-de Näzïra Däwletova atındağı körmeler zalında Täwelsizdiktiñ 25 jıldığına, QR Tuñğış Prezïdenti künine oray` oray` döñgelek üstel ötkiziledi.
Uy`ımdastırwşılar: QR Ulttıq kitapxanası, S.Asfendïyarov atındağı Qazaq ulttıq medïcïna wnïversïteti.
İs-şaranıñ bastamaşıları Qazaqstannan tıs ay`maqtarğa belgili ataqtı swretşiler äwleti - Aqanaevtar bolıp tabıladı. Olardıñ jumıstarı Resey`, Ewropa, Amerïka Qurama Ştattarınıñ murajay`larında, sonday`-aq älemniñ köptegen elderindegi jeke toptamalarda usınılğan.
Döñgelek üstel ayasında QR Ulttıq kitapxanasınıñ qorınan «Elbası» attı kitap körmesi jäne Aqanaevtar otbasınıñ «Qazaqstan Respwblïkasınıñ bey`nelew öneri akademïyası» körkem swret ékspozïcïyası uy`ımdastırıladı.
Döñgelek üstel S.Asfendïyarov atındağı Qazaq ulttıq medïcïna wnïversïtetiniñ stwdentteri day`ındağan ädebï-mwzıkalıq kompozïcïyamen jalğasadı.
Atalğan is-şaranıñ maqsatı - Täwelsizdik jäne öskeleñ urpaqtı tärbïelew, memleket Basşısınıñ sayasatı men turaqtı damwınıñ irgetası bolğan, öskeleñ urpaqtıñ patrïottıq sezimin uqıptı otbasılıq qundılıqtarğa arnalğan.
Äwlettiñ negizin qalawşı - Aqanaev Amandos Atıbekulı, QR öner qay`ratkeri, QR Memlekettik sıy`lığınıñ lawreatı, QR öner akademïyasınıñ müşesi, «Qazaqstan Respwblïkasınıñ bey`nelew öneri akademïyası» qoğamdıq qorınıñ bastamaşısı.
Onıñ jubay`ı - Nellï Vïtalʹevna Bwbe, QR eñbek siñirgen mädenïet qay`ratkeri, akademïk, keskindemeşi, swretşi. Köptegen dïplomnıñ, swret kitaptarınıñ ïegeri jäne «Çelovek ï ego tvorçestvo» bay`qawınıñ Gran-prï ïegeri. «Ulı Jibek jolı» swretter serïyasınıñ avtorı.
Balaları men nemereleri de belgili swretşiler.
Urpaqtar sabaqtastığı jäne talanttı Aqanaevtar otbası eldiñ qurmeti men maxabbatına ïe. Olar respwblïkalıq «Merey`li otbası 2016» bay`qawınıñ oblıstıq kezeñiniñ jeñimpazdarı bolıp tabıladı.


text:
Bahalaw
Bahalaw – bul esap obektlerin natural o'lshemlerden pul o'lshemlerge o'tkiziw usılı bolıp tabıladı. Bahalaw arqalı buxgalteriya esabında ha'r qıylı o'lshemlerde ko'rsetilgen esap obektlerin ulıwmalastırıwg'a erisiw mu'mkin. Mısalı, tiykarg'ı qurallar, materiallıq emes aktivler, investitsiyalar, materiallar, shet el valyutası ha'm tag'ı da basqalar ulıwmalasqan o'lshem – pul o'lsheminde ko'rsetiledi.
Bahalaw ja'rdeminde xojalıq qarjılarına sarplang'an ha'm xojalıq protsessinde paydalanılg'an, tovar ha'm miynet qa'rejetlerin durıs ko'rsetiliwi ta'miyinlenedi. Sonın' ushın buxgalteriya esabında xojalıq qarjıların bahalaw tiykarında olardın' haqıyqıy o'zine tu'ser bahasın esaplaw du'ziledi. O'zine tu'ser baha formalanıwı ha'm islep shıg'arıwdın' bo'lek jerlerındegi basqa qun o'lshemlerinin' formalanıwı tuwrısında tolıg'ıraq mag'lıwmatqa iye bolıw ushın bahalawdın' basqa usılları da qollanıladı. Ma'selen, tiykarg'ı qurallar, materiallıq emes aktivler, olardı satıp alıw, qurıw ha'm tiklew da'slepki qunı boyınsha ha'm de tozıw summası alıp taslang'annan keyingi qaldıq, yag'nıy sap qunı boyınsha bahalanadı. Tozıw yamasa amortizatsiya esaplaw tiykarg'ı qurallardın' bahasın anıqlastırıw usılı esaplanadı. Shiyki zat ha'm materiallar, basqa tovar materiallıq zapaslar haqıyqıy o'zine tu'ser baha menen bir qatarda ko'tere satıw bahası, normativ o'zine tu'ser baha boyınsha, tayar o'nim islep shıg'arıw joba o'zine tu'ser bahası boyınsha esaplanadı. Miynet haqını esaplaw a'hmiyetine qaray miynet o'lshemin pul o'lshemine o'tkeriw usılı esaplanadı.


text:
Şähri Semberneñ yawlap alınuı iskä alındı
Çarada 30 çaması ğına keşe qatnaştı. Elekke yıllarda yözläp sanalğan çaqlar da bar ide. Başta Sember qalasın yaqlawda şähit kitkän babaylar ruxına yäsin uqıldı. Soñnan törle borçığan närsälär turında fiker alıştılar. Berse turında täfsilläbräk. “Tuğan tel” oyışması räise Mäxmüt Xäyrullin ölkä Prokuraturasınnan kilgän cawap xatı belän tanıştırdı. “Tuğan tel” xatında “Djamaat” iseme tağılğan banditlar törkeme turındağı şaw-şularnıñ näticäse, kemneñ nindi “vaxxabitlı” cinayät qılğanı turında mäğlümlät çaraları aşa anıq cawap sorala. Çönki vaxxabitlar törkemeneñ banditlıykları turında barısı da awız çayqağannar ide. Yustitsiä Sovetniğı Vinogradov qul quyğan “cawapta” mondıy mäğlümätlärne sudtan sorarğa täqdim itelä.
Vinogradov äfände şuşı uq xatta “Tuğan tel”neñ ikençe ğözerenä dä cawap birgän. Monısı arxitektura häykäle dip tanılğan Aqçurinnar mäçeten xosuslaştıruğa yul quyğanı öçen elekke möfti Äyup Deberdeewnı cawapqa tartu kiräklege turında ide. Bu açıqtan-açıq eşne tikşerü, nigäder, uçastok militsionerı Rifqat Xäsänevkä tapşırılğan bulıp çıqtı. Ölkän leytenant Xäsänev, mondıy aferalar cäzasız qalmas, dip ışandırğan ide. Bu yeget, tikşerü näticälären tapşırsa da, berni dä işetelmägängä, Tuğan tel prokuraturadan açıqlıq kertüne soradı. Baqsañ, ölkä üzägeneñ Lenin rayonı Eçke eşlär idäräse cinayät eşe açunı kiräk dip tapmağan, ikän.
Prokuraturanıñ cawap xatında bolay dielä: “Maynıñ 20 Prokuratura Lenin rayonı militsiäseneñ mondıy qararın yuqqa çığardı häm bu eşne yañadan tikşerügä yunältte”.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İrbrahim, Sember.


text:
COŞKUN BRANDA REKLAM
kocaeli izmit körfez özel tasarım branda imalatı, kocaeli izmit körfez branda tente imalatı, kocaeli izmit körfez şantiye çadırları imalatı, kocaeli izmit körfez forklift brandası imalatı, kocaeli izmit körfez kartvizit broşür imalatı, kocaeli izmit körfez folyo kesim imalatı, kocaeli izmit körfez dijital baskı işleri, kocaeli izmit körfez şeffaf branda imalatı, kocaeli izmit körfez araç giydirme işleri, kocaeli izmit körfez sanayi körükleri imalatı, kocaeli izmit körfez balkon brandası imalatı, körfezde reklam firmaları, körfezde reklamcılar, körfezde led tabelacılar, körfezde led tabela imalatı, körfezde kayan yazı imalatı, körfezde kayan yazı yapan yerler,
kocaeli izmit körfez körüklü branda imalatı, izmitte branda tenteciler, körfezde branda tenteciler,mafsallı branda tente imalatı, motorlu branda imalatı, pergule branda tente imalatı, tır branda kaplama, kamyon branda kaplama, izmit körfez en ucuz branda tente imalatı, izmit körfez en uygun branda tente imalatı,
- Görüntülenme sayısı: 1987


text: Tiflis -- Ber atna tänäfestän soñ bügen Gruziägä Rusiä gazın cibärü yañartıldı. Tönyaq Osetiä räsmiläre süzlärençä, gaz yäkşämbe irtäsendä cibärelä başlağan. Xäbärne Gruziä premier-ministrı Zurab Nogaideli da rasladı. Ber atna elek Tönyaq Osetiädä bulğan şartlawlardan soñ gaz ütkärgeçenä zıyan kilde, Gruziägä gaz cibärü özelde. Bu Rusiä belän Gruziä arasında kierenkelek artuğa kiterde. Kiçä Gruziä Rusiäneñ Tiflistağı ilçelegenä elektr birüne tuqtattı. Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrlığı moña tänqit belderde. Gaz qıtlığına östäp, Gruziäneñ könbatışında köçle qarlar säbäple elektr çıbıqları özelep, qayber töbäklär elektrsız qaldı.


text:
Törkiä prezidentı Ahmet Näcdät Sezer Rusiäda
Törkiä Prezidentı Ahmet Näcdät Sezer vizit belän Rossiä Federatsiäsendä. Bu vizitnıñ ähämiäte ber Törek prezidentınıñ Rossiägä yasağan berençe vizitı buluı, yäğni tarixi ber vizit. Şuña qaramastan bu vizitqa ni Rus ni Törek matbuğatı ällä nindi ähämiät birmäde. Rossiä soñğı un yılda Törkiäneñ iñ möhim säwdä partnerlarınnan berenä äwerelde. Almaniädän soñ Rossiä ikençe zur partner. Menä şulay bulğaç Sezerneñ vizitına nigä ähämiät birelmäde digän soraw tua. Cawabı asılda bik tä qatmawlı tügel. Çönki Törkiädä prezidentlıq sisteması yuq. Prezident beraz simvolik ber statusqa iä. Döres ul parlamentta tikşerelep qabul itelgän qanunnarnı raslamıyça köçkä kerä almıy. Ämma ul ber qanun proyektın kire qaqsa da, şul uq qanun proyektı ikençe märtäbä anıñ aldına cibärelsä qabul itep rastrlawdan başqa çarası bulmıy. Rossiädä yäşäwçelär öçen köçsez prezident niçek säyer toyılsa, Törkiädägelär öçen dä Putin kebek ğädättän tış, diktatorlar dip bäyälänerlek köçlär belän bizälgän ber prezident ta säyer toyıla. Bu atnada Ğıyraqta üterelgän Rus diplomatlarınıñ üçen alığız dip maxsus büleklärgä ämer birüe Törek matbuğatınıñ şunduq berençe bitlärendä urın aldı.
Inde Sezer ägär dä üze belän törek eşquarların da Mäskäwgä alıp barsa ide, ul çaqta iñ kimendä törek kiñ küläm mäğlümat äsbapları bu vizitqa zurraq diqqät kürsäterlär ide. RF-se tışqı eşlär ministrlığı süzçese Mixail Kamynin “Törkiä Rossiäneñ tışqı politikasında möhim urın ala. Baytaq xalıqara häm regional mäs’älälärdä ike ilneñ pozitsiäläre urtaq” dip belderde. Törek prezidentlıq sekretariatı isä” Bigräktä energiä sektorı ölkäsendäge ekonomik xezmättäşlek mäs’äläsendä diskussiä bulaçaq Törkiä Rossiä belän bulğan yıllıq säwdä külämen 15 milliard dollardan 25 milliard dollarğa üsterergä teli” dip belderde.
Sezer kollegası Putinnı Rus neftesen Qaradiñgezdäge Samsunnan Urta Diñgezdäge Ceyhan portına iltäçäk ütkergeç saluğa künderergä tırışaçaq. RF-se isä Törkiägä T-80 yäki T-90 tibındağı tanklar , xärbi boralaq-vertolet häm başqa xärbi cihazlar satarğa tırışaçaq dip kötelä. Tege yaqtan Yevgeniy Primakov törek eşquarların çaqırdı digän xäbär buldı. Läkin alar belän Putın häm kollegası Sezer oçraşırlarmı bu ikele.Tege yaqtan Lukoilneñ Törkiäneñ Qaradiñgez yarında nefte eşkärtü zavodı tözü buyınça qızıqsınuı mäğlüm. Törkiädäge oppozitsiä isä energiä ölkäsendä kirägennän artıq RF-nä dilbegäne tapşıruğa qarşılar. Bolay da tabiği gaznıñ 60 %-ı turıdan turı Rossiädän kilä. Tege yaqtan Avropa Berlegeneñ dä energiäne ölkäsendä tik Rossiägä bäyle bulırğa telämäwe arqılı İran belän Urta Aziä illärennän energiä satıp alu öçen Törkiä aşa uzaçaq ütkärgeçlärne salu buyınça Nabucco proyektına köç saluı Törkiägä yaña mömkinleklär tudıra. 3 meñ 300 km.lıq şuşı ütkärgeç öçen bu atnada Energiä ministr Hilmi Güler tarafınnan qul quyıldı.
Anqaranıñ Mäskäwdän Tönyaq Kiper ölkäsendä Törkiäneñ pozitsiäsen yaqlaw buyınça taläpläre bar. Dumanıñ Törkiäne Ermenärgä genosida yasawda ğäyeplägän qararı Anqaranı borçığan problemalar arasında.
Qısqası ike yaq ta ekonomika ölkäsendä xezmättäşlekkä zur ähämiät birä. Läkin tege yaqtan tarixi, sotsial häm mädäni mäs’älälärdä çişelä almağan, qay çaqlarda kierenkelek tä xasil itkän problemalar bar. Inde Prezident Sezerneñ vizitı ike il mönäsäbätlärenä şiksez uñay öleş kerter dip kötelä. Ämma här il başta üz mänfäğäten qayğırtaçaq.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Saakaşvili Abxazia mäsäläsendä xalıqara cämäğatçelekkä möracäğat itte
Saakaşvilinen bu çaqıruı kiçä Rusiä saqlanu ministrınıñ Abxaziädäge tınıçlıq saqlaw köçläreneñ arttılaçağın belderüennän soñ yañgıradı.
Saakaşvili, Rusiänen bu xäräkäten bik xätär dip atap bu mäsälä buyınça xalıqara cämäğatçelekkä möracäğat itte:
“Bez xalıqara cämäğatçelekneñ häm Yewropa Berlege kebek illärneñ älege mäsälägä iğtibar yünälderüen, Rusiänı tıyılırğa çaqırıp soñgı waqıtta yasağan bu adımının töbäk öçen qurqınıç tudıraçağın yaxşılap añlatuına ömet itäbez”
Rusiä Gruziänı Abxazia häm Könyaq Osetiädä xärbi köçlären arttıruıda ğayepläp moña qarşı üzeneñ tınıçlıq köçlären nığıtaçağın beldergän ide.
Rusiä saqlanu ministrı şulay uq bügen yasağan belderüendä, qarşılıqlı Abxaziä häm Könyaq Osetiada BMO küzätüçeläre belän yaqınraq xezmättäşlek iteläçägen äytte.
NATO häm Yewropa berlege Rusiänı töbäktäge kiyerenkelekne artturıda ğayepli. BMO isä ikü kürşe il arasında kiyerenkelenen artuı borçu tudıra dip beldergän ide.


text:
Bush häm Blair Afrika burıçların sızıp taşlarğa, Ğiraqqa iğtibarnı kimetmäskä kileşte
Kiçä Waşingtonda AQŞ prezidentı George Bush häm Britaniä premyer-ministrı Tony Blair oçraştı. Soñıraq matbuğat oçraşuında iğlan itelgän iñ berençe qarar – Afrika illäreneñ burıçların sızıp taşlaw turında ide. Ämma afrika däwlätlärenä ozın möddätle yardäm planı turında citäkçelär kileşmägän. Söyläşülärdä tağın ike mäs''älä qaraldı – Ğiraq häm global cılınu. Ğiraqta demokratik cämğiät tözügä amerikan häm britan citäkçeläre iğtibarnı kimetmäskä kileşte, global cılınu turında isä fikerlär ayırıldı.
Bush, Blairnıñ, Dönya Bankı häm Afrikanıñ Tärräqiät Bankı, burıçlarnı sızıp taşlawdan küp ziyan kürmäsen öçen alarğa yärdäm itergä tigän töqdimen xupladı. Bush, Afrika däwlätläre dä üz tarafınnan – mondıy adımğa äzer bulğannarın kürsätergä tieş, dip belderde. Blair anıñ belän bu mäsäläde kileşte:
"Alda bezneñ konkret burıç tora, ämma ul burıç ike yaqlı. Prezident Bush ta bu xaqta äytte – bez Afrika illäre citäkçelärennän üz çiratında korrupsiägä qarşı köräş, demokratiäne üsterü häm qanun xakimiäten urnaştırunı taläp itäbez," dide Blair.
Blairnıñ Afrika illärenä yardäm itü turında ozın mäddätle planı amerikan citäkçelegendä yaqlaw tapmadı.
İnde oçraşuda qaralğan ikençe mäsälä – Ğiraq tiräsendäge wazğiät. Ğiraq suğışı ike citäkçeneñ dä cämäğätçelek aldında däräcäsen töşerde. Bush häm Blair kiçäge oçraşuda, Ğiraqta demokratiä tözü eşenä däwam itäçäklären belderde. Bu, Blair süzlärençä ber ük waqıtta ğiraqlılarnıñ ireklege häm xalıqara iminlek öçen möhim.
Tıñlawçılarıbız xäterläsä, uzğan ayda, 2002nçe yılğı ber belderü bilgele bulğan ide. Anda Britaniä küzläw xezmäteneñ yuğarı wäkile, amerikan räsmilären suğışnı başlaw öçen Saddamnıñ küpläp üterü qoralı buluı turındağı yalğan mäğlümat qullanuda ğayepläp çıqtı.
Kiçä Bush häm Blair, faş itü zur ähämiätkä iä tügel dide. Bush, 2002nçe yıl azağına qadär Ğiraq mäsäläsen tınıç yul belän çişüne ezlädek, xärbi köç qullanu – iñ soñğı xäl itü çarası ide, dide.
"Kemder äytte – "bez Saddamğa qarşı xärbi köç qullanırğa qarar ittek imeş". Bu yalğan. Bez premyer-ministr Blair belän mäsäläne tınıç yul belän çişü turında söyläşülär uzdırdıq. Närsä eşli alır idek?"
Hawanıñ üzgärüe turında ike citäkçe elekkegeçä üz qaraşlarında qaldı. Mäğlüm bulğança Amerika Quşma Ştatları hawanı cılıta torğan gazlarnı kimetü turındağı Kyoto kileşüen imzalamağan. Ämma matbuğat oçraşuında, maqsat – tirä yaq möhitne saqlap qalu, barıber ber bulıp qala, dip äytelde.
Alsu Qormaş


text:
Rawil Moratov eşkä irtänge cidedä yörergä boyırıq birde
Tatarstan prezidentı yalda. Ul Törkiäneñ Antaliä töbägendä. Şuña bäyle räweştä, Tatarstanda däwlät däräcäsendä säyäsi waqiğalar ällä ni küzätelmi. Prezident yalda dip anısı tormış ta tuqtap tormıy. Respublikanıñ berençe vitse-premyerı Rawil Moratov mäsälän, comğada Tatarstan terkäw palatasında ubldı. Bu däwlät terkäw palatası tiräsendä wäzğıät inde berniçä ay kön qadağınnan töşmi. Elek ul başqa ber binada, Qazan üzägendä ide. Qısan, keşelär çiratta könnär buyı torğanğa, anı Teplokontrol' binasına küçerdelär. Şäymiev üzeneñ yıllıq yullamasında, älege terkäw palatasınıñ citäkçesen bastırıp eläkterep tä iğlan ide. Annan soñ, Şäymiev üze dä bu yaña binağa barıp, wäzğıätne öyränep qayttı. Ä Rawil Moratov isä monnan un kön ber märtäbä terkäw palatasına bardı. Şunda ul çirat-miratlarnıñ äle betmägänen kürgäç, binada uq, eşen ciñeläytü öçen qayber ministralıqlar qatnaşında ber ştab buldırırğa kiräk digän ide. Ä bu ştabta eşläwçelär eşkä ğädätlängänçä irtänge tuğızda tügel, ä cidedä ük yörergä tieşlär dip quştı. Comğada isä un kön elek birgän qararın tikşerergä bardı.
Räfis Cämdixan


text:
Amerikan jurnalistı Paul Xlebnikovnı üterüdä ğäyeplängän 3 çeçen keşese bügen Mäskäwdä mäxkämä aldına bastı. Fail Sadretdinov, Musa Vaxayev häm Kazbek Dukuzovnıñ advokatı Ruslan Xasanov, qulğa alınğannar ğäyeple tügel, dip belderde.
Forbes jurnalınıñ Rusiädäge möxarrire Xlebnikov 2004nçe yılda Mäskäwdä eşe yanında atıp üterelgän ide. Prokuratura, Xlebnikov, çeçen keşese Xoca-Axmet Nuxayev kürsätmäse belän, ul yazğan kitapqa üç itep üterelgän, dip sanıy. Nuxayev häm üterügä qatnaşı buluda şiklänelgän tağın 2 keşe äle tabılmağan.


text:
Başqortstan xökümäte utırışı ütte
Xökümät başlığı çığışınnan soñ, respublikanıñ qayber ministrları da süz aldı häm üz eşçänlek dairäse ölkälärendä kön üzägendä torğan mäsälälär buyınça täqdimnären äytte. Sälamätlek saqlaw ministrlığı, Mäğärif ministrlığı, tözeleş ministrlığı citäkçeläre aldağı ike-öç yılda başqarılası eşlär xaqında söyläp bu yünäleşlärdä küpme çığımnar taläp itelüen dä täğayın sannarda äytte.
Utırışqa yomğaqnı premer-ministr Rafael Baydäwlätov yasadı. Qayber çığış yasawçılarnıñ tege yäki bu fikerläre belän kileşüen, ä qaysıdır täqdimnären xuplamawın belderde ul. Ayıruça respublikanıñ tözeleş ministrlığı eşçänlegenä qänägätsezlegen belderde Xökümät başlığı.
Başqortstan xökümäte başlığınıñ respublikatağı tözeleş tarmağı eşçänlegenä tiskäre bäyäse moñarçı da işetelä ide. Soñğı yıllarda Başqortstanda tözeleş eşläre şaqtıy kimüe kiñ bilgele faqt. Ayıruça toraq yortlar tözü yünäleşendä eşlär xört. Ufanı ğına alğanda da, biredä kübräk bik zatlı yortlar ğına tözelä. Alarnı kesäse qalın bulğannar ğına alala. Ä inde buşqa fatirlar birü ğädäte bötenläy dä beterelde. Buşqa fatirnı zur türälär genä ala xäzer. Oçsızraq dip tözelgän yortlarnıñ da bäyäse yaqın kilerlek tügel. Monı xökümät başlığı üze dä tanıy. Ufada yaña yortlardağı toraq bäyäläre Tatarstan başqalası Qazandağı bäyälär belän çağıştırsañ, 35-40 protsentqa qıymmäträk kilep çığa ikän. İpoteqa buyınça fatirlar alu tärtibe dä yaxşılap eşlänmägän. Bu yul belän fatir alu da küp xalıq öçen xäl citmäslek eş. Menä şuşı yünäleşlärdä ilneñ qayber töbäklärendäge aldınğı täcribäne öyränü kiräklegen assızıqladı Rafael Baydäwlätov.


text:
Kama Alanında Tatar atom elektrostansiäse tözeleşe däwam ittereläçäk
Kama Alanı digän cirdä Tatar atom elektrostansiäse tözeleşe däwam ittereläçäk digän xäbär, iske awızdan yaña süz digändäy, üzenä kürä ber sensatsiä bulıp yañğıradı. Döres, älegä bu Kama Alanı bistäseneñ cirle üzidarä şurası qararı ğına. Çärşämbe könne şuşı cirle üzidarä xalıq cıyını ütkärde. Anda çığış yasağan barça xalıq bistäneñ iqtisadi-sotsial xäleneñ axırğı çikkä citkänen söyläde. Älege bistädä yäşäwçe 10 meñgä yaqın xezmätkä yaraqlı keşeneñ yartısınıñ ğına eşe bar. Häm bolar barısı da xatın-qızlar diärlek. Ä irlär barçası da eş ezläp çitkä çığıp kitälär. Ğailälär atasız yäşi. Biredä barlığı 16 meñnän artıq keşe yäşi. 80-nçe yıllar urtasında biredä tözeleş başlanğaç, alarğa şähärçä 9 qatlı yortlar salındı. Perestroyka yılları başlanğaç, häm bigräk tä Çernobıl haläkätennän soñ Tatarstanda atom stansiäse tözügä qarşı köçle xäräkät başlandı. Häm 1990 yılda şul waqıttağı Tatarstannıñ Yuğarı Sovetı Tatar atom elektrostansiäse tözeleşen tuqtatu turında qarar qabul itkän ide. Xäzer menä Tatarstan Däwlät Şurasına Kama Alanı cirle üzidaräse şurasınnan älege qararnı yuqqa çığaru turında täqdim bulır. Añlaşıla ki, mondıy zur tözeleş 5 meñgä yaqın keşegä eş urını buldıru öçen genä tözelmiäçäk. Şulay uq xalıqta saqlanıp qalğan Çernobıl sindromı, yäğni ekologik haläkättän qurqu belän dä isäpläşmäyäçäklär. Xökümätneñ energiä çığanaqların arttıruda mänfäğätläre bar, inde berniçä yıl Tübän Kama su saqlağıçınıñ bieklegen kütärü eşläre alıp barıla. Läkin ber tügel, ike atom elektrostansiäse tözep quysalar da, Tübän Kama su saqlağıçın ber metrğa tügel, 10 metrğa kütärsälär dä - energiä çığanaqları ikelätä, öçlätä artsa da, elektrenergiäneñ kWt/säğäte bäyäse ber sumğa bulsa da töşärme? Xalıqqa şunısı qızıq. Ä ğalimnär, geologlar, cämäğät oyışmaları tağın monnan 10-15 yıl elek dälillängän mäğlümatların qabatlıylar. Atom elektrostansiäse tözeleş urını döres saylanmağan. Anda cir ubılu häm cir teträw qurqınıçı bar.
Atom stansiäse Tatarstannıñ awıl xucalığına zur zıyan kiteräçäk. Reaktordan 50-100 km radiusta radiatsiä fonı kütäreläçäk. Tatarstannın atomtöşkä qarşı cämğıäte iyün başında Qazanda Tatarstanda häm Başqortostanda atom stansiälären tözügä qarşı miting uzdırırğa cıyınuların belderdelär.


text:
Estoniädäge tärtipsezleklär: ber keşe ülgän, distälägäne yaralanğan, yözlägäne totqarlanğan
Atnakiç çualışlarında pıçaq cäräxäte alıp xastaxanädä wafat bulğan keşeneñ Estoniädä yäşäwçe Rusiä watandaşı 20 yäşlek Dmitriy Ganin bulğanı açıqlandı. Eston räsmiläre, politsiäneñ moña ber qatışı da yuq dip belderä.
Tallinndağı sovet soldatı häykälen estonnarnıñ kübese sovet okkupatsiäse bilgese dip sanıy. Rusiä – bu häykälne sütü – faşizmğa qarşı suğışta qorban bulğannarnıñ xäteren mäsxärä itü di.
Comğa könne Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov, Estonaiägä qarşı citdi çaralar küreläçäk dip kisätte.
Estoniäneñ saqlanu ministrlığı süçese Madis Mikko häykelne urınınnan alu qararın bolay añlattı:
"Estoniä İkençe dönya suğışı tarixın kiredän yazırğa cıyınmıy. Estoniä berqayçan da, bu häykäl cimereläçäk, dip äytmäde. Mäsälä şunda – zamanında propaganda maqsatı belän anda quyılğan qäberlär – ziratta tınıç urın alırğa tieş" dide Estoniä wäkile.
Çualışlar, Tallinnan qala, urıslar küp yäşägän Johvi, Kohtla-Jarve şähärlärendä dä bulğan. Şimbä könne Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Germaniä kanslerı Angela Merkel belän telefon aşa söyläşüendä, Estoniädäge xällärgä "citdi borçılu" belderde.
Comğa könne BMOnıñ general sekretare Ban Ki-moon, taraflarnı çıdamlıq kürsätergä, mäsäläne ber-bereñä ixtiram nigezendä xäl itergä çaqırdı.
Ali Ğilmi


text:
BMO Iminlek Şurasında Ğiraq turında AQŞ täqdim itkän rezolütsiä proyektına açıqlawlar sorala. Fransiä BMOğa Ğiraqta zurraq rol'' birergä çaqıra.
Bağdadqa qarşı çikläwlärne beterep Ğiraqnı kimendä ber yılğa AQŞ häm Britaniä qaramağına tapşıru turında Quşma Ştatlar äzerlägän rezolütsiä proyektına BMO İminlek Şurasında açıqtan-açıq qarşı çığuçılar bulmasa da küp kenä açıqlawlar soraldı. Fransiä häm Germaniäneñ BMOdağı ilçeläre bigräk tä BMOnıñ Ğiraqtağı role häm Ğiraq nefte keremnäre turındağı sorawlarğa cawaplar kötüe turında belderde.
Fransiä isä BMOğa Ğiraqta bu proyektta äytelgännän kiñräk säyäsi rol’ birüne sorıy. Rezolütsiä proyektında BMOnıñ Ğiraqtağı koordinatorına nigezdä kiñäşçe role genä birü küzdä totıla. Fransiäneñ BMOdağı ilçese Jean-Marc de La Sabliere aña Ğiraqtağı säyäsi tärräqitkä nığraq tä’sir itü mömkinlege birergä kiräk dide.
Fransiä prezidentı Jacques Chirac BMOğa Ğiraqta töp rol’ne birergä çaqırdı häm Fransiä AQŞnıñ täqdime turında açıqtan-açıq, konstruktiv ruxta söyläşäçäk dide.
Russiä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Yuriy Fedotov ta İnterfax agentlığına bu rezolütsiä BMO İminlek Şurasında qaralğanda Rusiä BMOğa töp rol’ne birü kiräklegenä basım yasıyaçaq dip belderde.
BMOdağı Germaniä ilçese Gunter Pleuger Ğiraqqa neft-öçen azıq-tölek programmasın aqrınlap beterü öçen proyektta täqdim itelgän 4 ay gina citärme digän soraw quya. 1996-nçı yıldan birle BMO citäkçelegendä eşläp kilgän bu programa Ğiraqqa azıq-tölek häm meditsina kiräk-yaraqları alu öçen çiklängän külämdä neft’ satunı röxsät itä. Pleuger çığışınnan ber özek:
AUDİO: İqtisadıy tözekländerü, neft’ häm neft’ keremnäre belän eş itüne xoquqıy kileşterü mäs’älälärenä kilgändä bu rezolütsiäneñ qayber bik qıyın häm qatlawlı öleşläre bar. Häm anı belgeçlär qarap çığarğa tieş bulaçaq.
İlçelär şulay uq BMO qoral tikşerüçeläreneñ Ğiraqtağı role mäs’äläsen dä kütärä. Çönki AQŞ täqdim itkän rezolütsiä proyektında ul turıda ber süz dä äytelmi. AQŞ belän Britaniä Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralların tabu häm yuq itü öçen cawaplılıqnı üz östenä ala. Russiä tışqı eşlär ministrı urınbasrı Fedotov äytüençä, Russiä Ğiraqqa qarşı çikläwlärneñ mömkin qädär tizräk beterelüen teli, ämma alar BMOnıñ moñarçı qabul itelgän rezolütsiäläre nigezendä beterelergä tieş dip sanıy. Ul rezolütsiälär nigezendä isä Ğiraqta küpläp üterü qorallarınıñ bulmawın yäki yuq itelüen BMO tikşerüçeläre raslarğa tieş.
Şul uq waqıtta diplomatlar rezolütsiädä Ğiraqnı okkupatsiäläwçe illärneñ yöklämäläre turında äytelüe bik möhim dip belderä. Anda 1949-nçı yılğı Jeneva Konvensiäläre turında äytelä. Bu konvensiälär okkupatsiäläwçelärneñ tınıç xalıqnı saqlaw häm suğış äsirlärenä yaxşı möğämälä kürsätü yöklämäläre turında. Rezolütsiädä okkupatsiäläwçelärneñ sivil xakimiät buldıru yöklämälären kürsätüçe Haaga Qağidäläre dä telgä alına.
AQŞ däwlät sekretare Colin Powell Däwlät Departamentında jurnalistlar aldında çığış yasap BMO İminlek Şurasın bu rezolütsiäne tiz arada raslarğa çaqırdı:
AUDİO: Bu rezolütsiä dönya yañadan Ğiraq belän säwdä itsen öçen çikläwlärneñ beterelüenä kiteräçäk. Ul, şulay uq, bez il citäkçelegen Ğiraq xalqı qulına tapşıra alğançığa qädär citäkçelek itü öçen Ğiraqtağı koalitsiäneñ cawaplı buluın açıq itep bilgeli.
Uzğan comğada BMO baş idaräsendä 3 säğät çaması däwam itkän söyläşülärdän soñ qayber diplomatlar İminlek Şurasında bu rezolütsiä proyektına qarata konstruktiv rux barlığı sizelä dip belderde.
Britaniäneñ BMOdağı ilçese Jeremy Greenstock ul utırışnı yaxşı başlanğıç dip bäyäläde:
AUDİO: Älegä şurada hiçşiksez konstruktiv atmosfera bar. Anda rezolütsiäne niçek añlaw turında küp kenä sorawlar, bigräk tä xoquqıy sorawlar bar. Säyäsi tözeleşneñ nindi bulaçağı turında da sorawlaw küp. Bolar barısı da kötelgän närsälär.
Uzğan atna axırında Yaqın Könçığış säfäre barışında AQŞ däwlät sekretare Powell Waşington täqdim itkän rezolütsiägä berençel reaksiäne yaxşı dip bäyäläde häm aldan uq xalıqara cämäğätçelek tarafınnan sorawlar bulaçaq dip kötkänlege turında belderde.
15 ildän torğan İminlek Şurası belgeçläre bu rezolütsiäneñ texnik yaqların düşämbe könne qarıy. Annan soñ çärşämbe könne anı şuradağı ilçelär qarar dip kötelä.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Şulay uq utırışta qatnaşqan İsrael tışqı eşlär ministrı Silvan Şalom, kiläse atnada İsrael häm Fälestin premyer-ministrları oçraşuı planlaştırıla, dip belderde. Oçraşu könen Şalom Quşma Ştatlar däwlät sekretare Colin Powellğa xäbär ittem, dide. Jurnalistlarğa başqa mäğlümat birelmägän. Ariel Şaron häm Ahmed Qurei, "yul kartası" isemle tınıçlıq planın yañadan küzdän kiçerü öçen oçraşa. Bügen Ramalla'da Qurei, İsrael räsmiläre belän elemtälär yañartıla , läkin alar äle täwge stadiäsendä genä, dip belderde: "İsrael yağı belän kontaktlarnı yañartuda äle berençe adımnarnı ğına yasıybız, älegä elemtä buldırunıñ uñay yäki tiskäre yağın kürmim, ämma bez bu eşkä citdi qarıybız. İsraellelär dä bezneñ kebek citdi qarıylardır, dip ömetlänäbez, İsrael bernindi dä taktik üzgäreşlär yasamasın digän teläktä qalabız" dide fälestin premyer-ministrı.
Gaza sızığında Rafah şähärendä bügen İsrael köçläreneñ xärbi operatsiäse waqıtında kimendä 8 keşe yaralanğan. Beithlehem yanında ike İsrael keşe hälak bulğan, dip xäbär itelä.


text:
2006 yılda Tömän tatarları
“Yaña ğasırnı” kön sayın qarıybız anı. “Tatarstan xäbärlären” räxätlänep qarıybız. Tatarstanda nilär bulğanı bezgä bik qızıq. Kiç belän eştän qaytabız da, 7 kanalda bara ul bezneñ, şunı açabız da, räxätlänep qarap yatabız”,- di Rawil Ğilfanov.
Tatarstannan kilä torğan xäbärlärne, yañalıqlarnı bigräk tä urta yäştägelär, ölkän buın yaratıp qarıy. Ädäbi telne bik ük añlap betermägän, şähärdä tuıp-üskän, yäşlär nişli soñ? Alar da bu yañalıqnı äti-äniläre kebek üz itkänme? Rawil Ğilfanov äytüençä, alarnıñ ike qızları bar, alar xit-paradlar, tatarça konsertlarnı üz itkän. Tatar tapşırularınıñ yäşlär tormışına da zur yoğıntısı bar di, Tömängä Qazannan, Ufadan tatar cırçıların çaqırıp, konsertlar oyıştıruçı Färit Xäkim.
“Küptän tügel genä Güzäl Urazovanıñ konsertları uzıp kitte. Mine şäxsän bik şatlandırdı yäşlärneñ kilüe. Alar bu konsertta 25% ide. “Yaña ğasırnı” qarap beldek Güzäl Urazovanı, dip äytüçelär buldı”,- di Xäkim. Färit Xäkimnär fatírı 12 qatlı yortnıñ cidençe qatında. Anıñ äytüençä, ul yortta, alardan qala tağın 8 tatar ğailäse yäşi. Barsı da eştän qaytuğa uq “Yaña ğasırnı” elderep cibärä. Seberdä yäşäwçe tatarlar televizor qabızam digänne, elderep cibäräm dip äytä.
Tömändä kabel-çıbıqlı televidenie kertüçe iñ ere şirkät- “Komintel” wäkile süzlärenä qarağanda, alar berençe çiratta bu yañalıqnı “yoqı bistäläre”ndäge küp qatlı yortlarğa kertkännär. İsäpläre şähär çitendäge 3-4 qatlı yortlarğa da barıp citü. “Ayırım öylärgä dä kertä alabız”,- dilär alar. Ämma andıylarğa kabel suzu bik qıybat bulğanğa, xalıq “Yaña ğasırnı” iärçennän totuçı tälinkä alıp quyunı qulayıraq kürä. “Yaña ğasır” ölkännär küñelenä dä xuş kilgän. Tömän şähärendä yäşäwçe pensiädäge Näsimä apa Zıkova, olığayğan könemdä Yaña ğasır aşa, mäktäp uquçısı kebek yaña süzlär öyränäm, yäş waqıtta cırlağan cırlarnı iskä töşeräm, di.
2006 yılda “Tatarstan yaña ğasır” nı qarıy başlaw Tömän xalqı öçen ber yaqtan zur quanıç bulsa, ikençe yaqtan ölkäneñ üzeneñ tatar telendäge “Oçraşular” tapşıruınıñ efirğa çıqmıy toruı borçuğa saldı. 17 yıl däwamında “Oçraşular”nı qaraw, Tömän ölkäsendä yäşäwçe tatarlar tormışı belän atnağa ber tapqır tanışıp baru ğädäti küreneşkä äylängän ide inde. “Oçraşular”nı äzerläwçe häm alıp baruçı Gölsinä Niazova: “Tapşıruıbız 10 ay efirğa çıqmıy tordı. Min üzem baş tarttım. Baş tartuımnıñ säbäbe şul- tapşırunı rus telendä äzerlärgä mäcbür itälär. Añlatuları şul- bezneñ däwlät tele urıs tele. Litsenziädä başqa tellärdä söylärgä röxsät yuq. Şuña kürä böten tapşıru urıs telendä bulırğa tieş. Xäzer qabat rus telendä alıp barabız, qızğanıçqa qarşı. Olı keşelärdän äñgämä alğanda tatar telendä birergä röxsät itälär. Ämma, barıber tärcemä biräbez. İmeş küp xalıq añlamıy. Berniçä säbäp tabıp urıs telenä küçerdelär. Minem 10 ay efirğa çıqmıy torğan zabastovkam da ber näticä birmäde. Xäzer efirğa çığa torğan kanalıbız studiä TRTR, alarnıñ üzläreneñ täläpläre bar. “Ägär ölkä xäkimiäte finans yağınnan yärdäm itmäsä, tapşıru efirğa çıqmas”,- digän süzlären işetkän idem. Administrasia süz birde, aqça biräbez dip. Bulırmı, yuqmı ul da bilgele tügel”,- dide.
Ä menä Tobol şähärendä xällär niçek soñ? “Yaña ğasır” tapşıruları alarğa kilep citkänme? Bu qalada xalıq ike öleşkä bülenep yäşi. Üzlärençä äytsäk, taw östendä häm taw astında. Tobolnıñ üzendä tatar telendä tele häm radío tapşırularnı alıp baruçı Rimma Ömetbayıva: “Taw östendä yäşäwçe Tubıllılar bäxetleräk. “Tatarstan yaña ğasır”nı qarıylar. Lena Nikolayıvağa 23 yäş. Keçkenä qızı Yulya belän 7 yoldız tapşıruların yaratıp qarıym, di. Ul cırlar, xit paradlarnı yarata ikän. Luíza İliasova Tobol şähärenä küptän tügel genä küçep kilgän. “Şähärdä bu tapşırularnı kürep min bik şatlandım”,- di.
Tobol şähäreneñ üzeneñ tatar telendä tele tapşıruı bar. Ul «Seber ile» dip ala. 10 minut bulıp här atna sayın efirğa çığa. Ölkä külämendäge «Oçraşular» tapşıruınnan ayırmalı bularaq, şähär Tobol xakimiate bu tapşırularnı finanslawdan baş tartmadı. Menä 2007 yılnıñ fevralendä «Seber ile» 10 yıllığın bäyräm itergä äzerlänä. Rimma Ömetbayıva äytüençä, şähär xäkimiäte tatar tapşıruların finanslawnı 2007 yıl budjetına da kertkän.
Tömän ölkäseneñ könyäğında yäşäwçe tatar xalqı, bez bit ölkägä dä salım tülibez, federal' budjetqa da ölkä aqçası kitä. Şulay bulğaç, tatar xalqı urındağı, cirle tapşırularğa häm ay sayın aqça tülämi torğan, tatar telendäge federal' kanalğa da tulı xoquqı bar, di. Alar älegä çıbıqlı kabel televideniäse öçen ay sayın 250 rubl' tüläp toralar.
2006 yıl ber yaqtan Tatarstan, tatar dönyası yañalıqları “Yaña ğasır” kanalı aşa Tömän ölkäsenä kilep citkän yıl bulsa, ikençe yaqtan “Oçraşular”nıñ ozaq waqıtlar çıqmıy toruı häm älegä qädär yazmışınıñ bilgesezlege, Seberdä yäşäwçe tatarlarnı bik küp, bik waqıyğalar belän xäbärdär buludan mäxrüm itte. Berniçäsen genä iskä alsañ da, zäñgär ekrannar aşa xalıq küñelenä barıp citergä layıq waqıyğalar buldı bit. Tuqay büläge iäse ğälim Xämit Yärmineñ şähsi äyberläre, kiläçäktä açılaçaq muzey öçen, Tömängä kilep citte. Seber tatarları cırları disk bulıp dönya kürde, Tobol rayon xakimiate Seber xanlığınıñ başqalası İsker bulğan urınnı tatarlarnıñ “Miras” oyışmasına birde. Häm başqalar, häm başqalar...
Nail Alan, Tömän


text:
George Bush Yevropada - Washington yaña xezmättäşlek urnaştırunı täqdim itä
Amerika Quşma Ştatları prezidentı George Bush üzeneñ ikençe prezidentlığında berençe märtäbä yäkşämbe kiçendä Yevropağa kilde. Anıñ şuşı säfärenä bu yulı bigräk tä zur ähämiat birelä. Bush, Ğiraq suğışı säbäple Yevropa belän Amerika arasında kierenkelängän mönäsäbätlärne normal''läşterü maqsatın quya. Amerikan citäkçeläreneñ moña qädär yasağan belderüläre häm Bushnıñ düşämbe könne Brüsseldäge çığışı şunı kürsätä.
Audio, George Bush
"Prezidentneñ "berqayçan da" dip äytüen berkem dä telämi, şuña da qaramastan, köç qullanu prezidentnıñ berençe bulıp qarağan çarası tügel. Berençe urında härwaqıt, härxäldä mindä, diplomatiä tora" dip belderä amerikan prezidentı. Monı ul düşämbe könne Brüsseldä, Yevropa Berlege räsmiläre qarşında yasağan çığışında da qabatladı:
Audio, George Bush
"İrandağı xakimiat üzeneñ terrornı yaqlawın tuqtatırğa häm atom qoralların citeşterüdän waz kiçärgä tieş. İrekle däwlätlärneñ iminlegen qayğırtqanda ber genä çaranı da kire qağarğa yaramıy, läkin İran Ğiraqtan ayırıla häm bez xäzer diplomatiä çorı başında torabız" di prezident George Bush. Häm Yevropa räsmiläre monı alqışlar belän qarşı ala. Alar şulay uq Quşma Ştatlar prezidentınıñ Livandağı Süriä ğäskärlären "basıp aluçı köç" dip atawın da alqışlıy.
Audio, George Bush
"Süriä xakimiate Ğiraqta ğisyan yaqlawçılarnı tuqtatu ölkäsendä näticäleräk çaralar kürergä, İzrail belän fälästinlelär arasındağı solıxqa qarşı çığuçılarnı yaqlawın tuqtatırğa, Livannı basıp aluın beterergä tieş" di Quşma Ştatlar prezidentı. Anıñ Yevropa säfäre asılda öç öleştän tora - düşämbedä ul Belgiä citäkçeläre belän oçraşa häm kiçen Fransiä prezidentı Jacques Chirac belän aş mäclesenä bara. Sişämbedä ul başta, Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko da qatnaşqan NATO summitında bula, annarı Yevropa Berlegendäge 25 ilneñ citäkçeläre belän oçraşa. Şunnan soñ ul Germaniäneñ Mainz şähärenä, ä annan Slovakiä başqalası Bratislavağa yul tota. Anda George Bushnıñ Rusiä prezidentı Putin belän söyläşüläre uzaçaq. Brüsseldäge çığışında ul Rusiägä qağılıp bolay dide:
Audio, George Bush
"Rusiäneñ Yevropa ile bularaq täräqqi itüe öçen Rusiä xökümäteneñ demokratiägä häm qanuni tärtipkä tuğrı bulıp qaluı kiräk. Añlıybız ki, reformalar ber tön eçendä genä ğämälgä quyıla almıy, ämma bez Rusiägä bertuqtawsız, bergä buluıbız nigezendä irekle matbuğat, tormışçan oppozitsiä, wäkalätlärne bülü, qanuni tärtip prinsipları yatuın iskä töşerep torırğa tieşbez" di prezident Bush Quşma Ştatlar häm Yevropanıñ Rusiä belän xezmättäşlek itüe turında.
Kärim Kamal


text:
Bügin Oñtüstik Qazaqstan oblısı äkiminiñ ökimimen QR Densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstriniñ kelisimi boyınşa Oñtüstik Qazaqstan oblısı densawlıq saqtaw basqarmasınıñ basşısı lawazımına Muqan Egizbaev tağayındaldı. Bul twralı oblıs äkiminiñ baspasöz qızmeti xabarladı.
Muqan Keñesbekulı 1962 jılı dünïege kelgen. Bilimi joğarı. Mamandığı pedïatr-däriger, ékonomïst, joğarı sanattı densawlıq saqtawdı uyımdastırwşı, medïcïna ğılımdarınıñ doktorı.
Eñbek jolın 1987 jılı Şımkent qalalıq balalar juqpalı awrwlar awrwxanasınıñ däriger-ordïnatorı bolıp bastağan. Al 1988-2008 jıldarı Şımkent qalalıq balalar juqpalı awrwlar awrwxanasınıñ bölim meñgerwşisi, bas därigeri, oblıstıq dermatovenerologïyalıq dïspanseriniñ bas därigeri, oblıstıq balalar awrwxanasınıñ bas därigeri qızmetterin atqarğan. 2008 jılğı qırküyek ayınan bastap oblıstıq klïnïkalıq awrwxanasınıñ bas därigeri bolıp eñbek etip keledi.


text:
Ğosman xäzrät İsxaqi: “Min tatar dip yazılırğa çaqıram”
Qazan inde nıqlap III Bötendönya tatar kongressına äzerlänä. İnde xäbär itkänebezçä, «Böek İdel yulı» fänni-ğamäli konferensiäse tämamlandı. Anda Tatarstan Diniä Näzäräte räise möfti Ğosman xäzrät İsxaqi da qatnaştı. Fänni-gämäli konferensiä barışında Ğosman xäzrät, mondıy çaralar häm bigräktä yaqınlaşıp kilüçe III Bötendönya tatar kongressı çitkä sibelgän tatarlarnı tuplawğa yärdäm itäçäk, dip isäpli. Tatarstannıñ dini liderı, xalıq sanın alu aldınnan kilep tuğan ayırılışu protsessına Kongressta cawap birerlek konsepsiä tuar, dip ömetlänä. «Bez tatar millätennän, bezne ayıru, köçebezne kimetu öçen eşlänä. Min tatar dip yazılırğa çaqıram»,- dip beldergän ul İntertat.ru agentlığına.


text: İrannıñ saqçılar şurası , üzeneñ saylawlarda qatnaşuçılarnı centekläp tikşerü xoquqın kimetkän yaña qanun ölgesen raslamadı. İrannıñ räsmi İRNA mäğlümat agentlığı, 12 äğzadan torğan Şura yaña qanun ölgesendä 39 cirdä konstitutsiäne bozu häm 7 tapqır İslam prinsiplarına qarşı kilü oçraqları tapqan. Parlamentta küpçelekne alıp torğan Prezident Mohammad Khattami yaqlı reformaçıl köçlär Saqçılar Şurasın namzätlärne üz telägenä qarap qına bilgeläwdä ğayepli. Bu qanunnı xuplasa Saqçılar Şurası üz wäkälätlären çiklärgä tieş bulaçaq.


text:
Waşington ğäräp häm İslam dönyası belän mönäsäbätlären yaxşırta alamı?
2001-neñ 11 sintäber waqıyğalarınnan soñ Quşma Ştatlarnıñ ğäräp häm İslam dönyası belän mönäsäbätläre naparaydı. Waşingtonnıñ Äfğänstandağı häm Ğiraqtağı xärbi kampaniäläre, Yaqın Könçığış protsessında İzrail''ne däwamlı räweştä yaqlap kilüe kierenkelekne tağın da arttırdı. 11-nçe sintäber höcümen öyränüçe Amerikan komissiäse ägär dä Waşington üzeneñ tışqı säyäsäten nıq üzgärtmäsä bu wäzğiät tağın da naçarayırğa mömkin dip kisätä. Amerika möselman dönyası belän mönäsäbätlären yaxşırta alamı?
11 sintäber komissiäseneñ räis urınbasarı Lee Hamilton uzğan atnada Waşingtonda şulay dip çığış yasadı. Älege komissiäneñ xisabında xökümätkä kiñäşlär dä birelä. Anda AQŞ Äfğänstan, Ğiraq häm Paqstanğa kübräk iqtisadıy yardäm kürsätergä, Ğäräp häm Möselman dönyasında AQŞnıñ däräcäsen kütärü öçen törle çaralar kürergä kiñäş itelä.
Ämma analitiklar bu eşneñ qıyın bulaçağı turında kisätä. Waşingtonda urnaşqan, Amerikan Möselmannarı Yerusalim öçen dip atalğan advokatlar törkeme citäkçelärennän berse Raid Tayeh Möselman illärenä kübräk yardäm cibärü genä citmi, Amerika ul yardäm aqçalarınıñ tieşençä qullanıluına da ireşergä tieş, Ğäräp häm Möselman qimmätlärenä qarşı kilmi torğan tışqı säyäsät alıp barılırğa kiräk di.
AUDİO: Mondıy tışqı yardäm AQŞnıñ aqça belän satıp alu aşa tä''sir itüe dip bäyälänäçäk. Moñarçı yözlärçä million dollar yardäm alğan illärdä ul şulay qabul itelde. Çönki ul yardäm ul illärdä yäşäwçe xalıqnıñ tormışına yä sizelerlek tä''sir itmäde, yä AQŞ xökümäteneñ tışqı säyäsäte ul tä''sirne kümep kitte.
Tayeh ğäräp häm möselman dönyasında küplär AQŞ xökümäteneñ niätlärenä şik belän qarıy, çönki yış qına Waşington möselmannar öçen möhim bulğan mäs''älälärdä ike törle standardlar qullanğan kebek di. Misal öçen AQŞ barlıq illärne keşe xoquqların saqlarğa çaqıra, şul uq waqıtta Rusiäneñ Çeçnädä keşe xoquqların bozuına küz yoma.
Tayeh AQŞnıñ tışqı säyäsätendäge töp problema anıñ Fälestin-İzrail'' nizağına qarata pozitsiäse di. Waşington Yaqın Könçığış tınıçlıq protsessında aradaşçılıqnı, citäkçelekne üz östenä aldı, ämma Amerikanıñ İzrail'' premyer-ministrı Ariel Şaronnı yaqlawı näticäsendä söyläşülär tuqtalıp qaldı di Tayeh. Tahey üze Amerika watandaşı. Anıñ fikerençä, iñ möhime AQŞ üzeneñ mönäsäbäten üsgärtergä tieş, möselmannar üzlärenä häm dinnärenä qarata xörmätne sizärgä tieş. Elek AQŞ Däwlät Departamentında häm Saqlanu ministrlığında küzätü analitigı bulıp eşlägän, Yaqın Könçığış mäs''äläläre belgeçe Anthony Cordesman AQŞ belän Möselman dönyası arasındağı problemalarnıñ üzägendä İzrail'' toruın tanısa da, bu mäs''älägä başqa çişeleş täqdim itä. Cordesman Amerikanıñ ğäräp häm möselman dönyaları belän mönäsäbäten yaxşırtu öçen ğömümi, urtaq ber yul bula almıy, här il belän ayırım, andağı şartlarğa kürä eş itärgä kiräk di. Bu bigräk tä İzrial''-Fälestin nizağına qarata döres bulaçaq, Waşington taraflar arasında tınıçlıq kileşüenä ireşü öçen ğädel aradaşçı buluın kürsätergä tieş di Cordesman.
AUDİO: Ul illärneñ barısında da diärlek bezneñ töp problema – İzrail belän berektäşlegebezne saqlap qalu yulların tabu häm tınıçlıq protsessındağı adımnar aşa ğäräp häm islam dönyasına çişeleş ezläwebezne, citäkçelekne üz östebezgä alunı kürsätü. Bu bik tä, bik tä citdi mäs''älä, häm monda terrorçılıqnıñ säbäplären beterü öçen ğömümi kiñäşlär genä çişeleş birä almıy.
Ul 11 sintäber komissiäseneñ qayber kiñäşläre belän kileşmi. Şul isäptän, Ayırım ğäräp häm möselman illärenä yardämne arttıru turındağısı belän. Komissiä AQŞnıñ İzrail'' belän tığız elemtälärne saqlap qalıp ta ul illärdäge xalıqlar belän mönäsäbätlälre yaxşırtu öçen başqa närsälär eşli aluı turında äytmägän di Cordesman.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Osman Aziz - Mustafa Çavuş
Sanatçı : Osman Aziz
Türkü : Mustafa Çavuş
Etiketler : Osman Aziz - Mustafa Çavuş türkü indir, Osman Aziz - Mustafa Çavuş türkü dinle, Osman Aziz türküleri, Mustafa Çavuş mp3 indir, Osman Aziz türküleri Mustafa Çavuş türküsü, Mustafa Çavuş sözleri, Osman Aziz mp3 dinle, Osman Aziz download, Mustafa Çavuş bedava mp3, Osman Aziz türkü sözleri, Osman Aziz türkü dinle, Osman Aziz son albüm indir
Osman Aziz Türküleri
Osman Aziz - Alçacık Meşe Dalları
Osman Aziz - Yüzüne Bakınca Ay Doğdu Sandım
Osman Aziz - Merdivenden İnsene (Kamilem)
Osman Aziz - Yunan Çeşmesinde Sular Akmasın
Osman Aziz - Çıkabilsem Şu Balkanın Düzüne
Osman Aziz - Dut Dibinde Yatarım
Osman Aziz - Bir Atarım Beş Ardıma Bakarım
Osman Aziz - Çayır Uzun Salıverdim Kazları
Osman Aziz - Yaprak Dökümünde Girdim Kışlaya
Osman Aziz - Yağmur Yağar Yer Yaş Olur
Osman Aziz - Kemanımın Telleri (Baygın Cemilem)
Osman Aziz - Dalgalar Çarpışıyor Martılar Uçuşuyor


text:
Açıq mikrofon: Kazan büdjetına sez niçek yärdäm itä alır idegez?
- Min üzem student qına äle. Bezneñ aqça yuq inde. Min berniçek tä yärdäm itä almıym.
- Döresen genä äytkändä, bu turıda uylağanım bulmadı. Meñellıqtan soñ byudjet awırraq xäldä qalğanın işettem, ämma xälneñ alay uq kisken torğanın belmädem. Bik bay sponsorlar yärdäm itä alır ide. Ämma min uylıym bu oçraqta sponsorlarğa qarağanda da, xalıq bit bik küp, xalıq yärdäm itä alır ide.
- Monıñ öçen xalıqnıñ xezmät xaqınnan küpmeder protsent alıp qalırğa mömkin bulır ide dip uylıym. Ämma ul zur bulmasqa tieş!
- Metro tözelgändä aqçalar küp kitkänder inde, añlıybız. Ämma ul aqçalarğa xisap döres tözelgängä min bik şiklänäm. Cir şarındağı ber metroğa da tiñ bulmağan, här kilometrı da nindi qimmätkä töşkän metro tözegännär bit! Aldanraq uylarğa ide anı! Xäzer xalıqtan aqça sorap yörergä kiräkmi.


text:
Tatarstanda da, Mäskäwdäge kebek, faciğä bula alamı? Matbuğat küzätüe
Qazandağı su parkında tübä işelep töşmäsme? Watanım Tatarstan gäzitendä şuşı sorawlarğa cawap basılıp çıqtı. Arxitektura häm tözeleş ministrı urınbasarı İvan Pluşinnıñ äytüenä qarağanda, Qazanda töreklär tözegän şaqtıy bina bar, läkin alarda eş sıyfatlı itep başqarılğan. Qazandağı su parkınıñ tübäse dä nıqlı, timerdän eşlängän ikän. Anı da törek şirkätläre tügel, ä Tatarstan tözüçeläre yasağan bulğan. Şuña kürä, su qoyınuçılarğa ber dä qurqası tügel ikän, digän yazma bastırıp çığarğan Watanım Tatarstan gäzite.
Şul uq gäzittä yaña säxifä çığa başladı : uzğan atna qaytawazı. Anda törle bilgele keşelär ütkän 7 köndä bulğan häm istä qalğan waqiğalarnı sanap çığa. Mäsälän, ber keşe Piterburda häm Mäskäwdä niçek itep Whitney Houston konsert quyıp kitüen iskä ala, bezneñ milli muzıkanıñ da şundıy däräcägä kütärelüen teli, Mäskäw-Qazan şartnamäseneñ 10 yıllığı da anıñ küñelendä qalğan. Gäzitneñ äñgämädäşen, yäşlärneñ, İzge Valentin köneneñ öyeleşep eçü belän bäyräm itüläre, bigräktä teträndergän ikän.
Tağın ber äñgämädäş, izge Valentin köneneñ bezneñ cirdä bäyräm itelüe globalizmnıñ ütep kerüe belän bäyli. Ä İvan Rıbkin tarixı, anıñça, saylawlar tärtibendäge tärtipsezlekne kürsätä.
Fiker belderüdä qatnaşqan öçençe keşe, Mäskäwdäge faciğäle xällärne iskä ala häm , Allağa şöker, Tatarstanda andıy xäwef-xätärlär yuq, dip söyenep quya.
Watanım Tatarstan häm Pecпyблиka TaTapcTaH gäzitlärendä Tatarstan deputatı bulırğa telägän nämzätlärneñ çığışları basılıp çıqtı. Saylawçılarnıñ alarnıñ wäkile bulırğa cıyına torğan keşelärneñ uy- fikerläre belän tanışırğa häm yözlären kürergä mömkinleklär buldı. Nämzätlärneñ qaysıberläre, tärtip urnaştırırğa wäğdä itä, ikençeläre kommunal’ tüläwlärne cayğa salaçaqmın, dip belderä. Ber xatın-qız nämzät yäşäw däräcäsen kütärergä yärdäm itäçäkmen, bala häm ananı yaqlıy torğan qanunnar buldıraçaqmın, dip wäğdälär birä. Küpçelek çığışlarda sotsial mäs’älälär töp urını alıp tora, ä milli mäs’älä bersendä dä telgä alınmıy.
Bikä Timerova.


text:
AQŞ-Rusiä söyläşüläre: kön tärtibendä raketa qalqanı
12-13 üktäberdä Mäskäwgä Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Condoleezza Rice belän saqlanu ministrı Robert Gates kilä. Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov häm saqlanu ministrı Anatoly Serdukov belän "2x2" oçraşuda ike il arasındağı törle mäsälälär tikşereläçäk. Ämmä iğtibar üzägendä Amerikanıñ Yewropada raketa qalqanı tözü planı bulır dip kötelä.
Misal öçen, Kosovo statusı mäsäläsendä qaraşlar ayırıla, Tönyaq Koreanıñ atom programması mäsäläsendä – berük. Ä inde İranğa kilgändä, ikese dä, anıñ atom qoralı bulmasqa tieş di, fäqät moña ireşü yulların başqaça kürä.
Mäskäwdä ütäçäk söyläşülärdä şuşı häm başqa mäsälälär kütäreläçäk, tik şulay da, töp iğtibar Amerikanıñ Yewropada urnaştırılası raketa qalqanına bireler, dip kötelä.
Amerikan prezidentnı George Buş, bu qalqan Quşma Ştatlarnı häm anıñ Yewropağı tarafdarların İran kebek illärneñ ixtimal höcümennän saqlaw öçen dip belderä. Rusiä prezidentı Vladimir Putin moña ışanmıy, bu qalqan Rusiäneñ üzenä qarşı bulırğa mömkin di häm ul ğämälgä quyılğan oçraqta Yewropada ğädäti qoral turındağı kileşüdän çığu belän yanıy.
Daniel Freid süzlärençä, amerikannar Mäskäwdä Rusiä räsmläreneñ şuşı borçuları turında centekläp söyläşergä cıyına:
"Ägär Rusiälelär Polşada urnaştırılaçaq 10 qoralsız raketanı üzlärenä yanaw itep kürä ikän, äydägez bu turıda söyläşik. Ägär alar Polşada soñnan tağın berär närsä urnaştırılırğa mömkin dip borçıla ikän, bu turıda da söyläşep bula. Yağni, bez mondıy söyläşülärgä açıq" dide däwlät sekretare yärdämçese.
Älbättä, bu mäsälälärneñ barısı da, yä isä qayberläre Mäskäw söyläşülärendä xäl iteler dip berkem dä ömetlänmi, läkin bu söyläşülär ber-bereñne añlaw öçen nigez bulaçaq, dide Fried.
Berniçä jurnalist Rusiädäge demokratiä häm Buş administartsiäseneñ moña qarata fikere turında soradı. Fried süzlärençä, administratsiä, ayırım alğanda, Rice xanım, Rusiädä prezidentlıq institutı köçle bulsa, başqaları bik zäğif, ägär başqaları da köçleräk bulsa, demokratiä dä köçleräk bulır ide, digän fikerdä tora.
Friednıñ Yewraziä mäsälälärenä dä qarawın iskä alıp, jurnalistlar şul töbäkkä qarağan sorawlar da birde. Sorawlarnıñ berse wäkillär pulatında tikşerelgän "Ğosmanlı töreklärneñ ärmännärgä qarata genotsidı" turındağı qanun turında ide. Fried, administratsiä bu qanunğa qarşı, dide:
"Bez bernärsäne dä kire qaqmıybız. Läkin bu qanun tarixi xaqiqätne qaytarır, yä isä töreklär belän ärmännärne duslaştırır, yä isä ul Quşma Ştatlar mänfäğtendä dip uylamıybız" dide däwlät sekretare yärdämçese.
Daniel Fried süzlärençä, Buş administartsiäse bu qanunğa qarşı, läkin bu anıñ 1915 yılda bulğan üterülärne kire qağuın añlatmıy. Eş şunda ki, bu qanun qabul itelsä, ul Amerika-Törkiä, Törkiä-Ärmänstan mönäsäbätlärenä, xättä Ğiraqtağı amerikan xärbilärenä zıyan kiteräçäk. Çönki bu xärbilär Ğiraqqa näq menä Törkiä aşa bara.


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin bügen üzeneñ saylawaldı kampaniäsen başlawı turında iğlan itte. Däwlät televideniä kanalları aşa möräcäğät itep, Putin, üzeneñ ikençe dürt yıllıq möddätendä reformalarnı tizlätergä häm millionlağan Rusiä watandaşınıñ tormışın yaxşırtırğa süz birde.
"Başqarası eşlärneñ barısı da eşlänmägän, eşneñ näticäläre belän bez qanäğät bula almıybız. Maqsat – keşelärneñ yäşäw sıyfatın yaxşırtu. Ämma iqtisadnıñ üseşe iñ yuğarı däräcägä citkäç kenä, bernindi parlament yä prezident saylawları aña tä'sir itä almıy başlağaç qına – menä bu iñ zur üzgäreş bulaçaq," dide Putin.
Putinnıñ televideniä debatlarında qatnaşırğa baş tartuına qarşılıq yözennän anıñ köndäşläre dä bäxäslärdä qatnaşmasqa qarar qabul itte.


text:
Britaniäneñ Rusiädäge ilçese Anthony Brenton Rusiädäge britan diplomatlarınıñ küzläw belän şöğellänüe turındağı cäncalda Britaniäneñ Rusiädä xökümättän bäysez oyışmalarnı finanslawın yaqlap çıqtı.
Rusiäneñ Federal' iminlek xezmäte 4 Britan diplomatın şpionlıqta ğäyepläp alarnıñ berse xökümättän bäysez oyışmalarnı aqça belän tä'min itep torğan dide.
Brenton Britaniä tabış kitermäwçe oyışmalarnı finanslawın däwam itäçäk, çönki alar Rusiä öçen dä Britaniä öçen dä faydalı dide. Brenton Britaniä bu ğämäle belän berniçek tä Rusiäneñ eçke säyäsätenä tıqşınmıy dide.
Şpionlıq ğäyepläwläre turında söyläwdän çitläşep ul ilçelekkä Rusiäneñ räsmi protestı kilmäde dide.