text:
Maqaleniñ soñu. Başı Qırım.Aqiqat saytında 2015 senesi mart 26 künü
İyün 7 künü beş biñ özbek köy sakinleri yük maşinaları, avtobus ve traktor tirkemelerinde Kokandğa yol aldı. Anda türk-meshetinler yaşay edi, olardan çoqusı şeerden çıqmağa tırıştı, amma olarnı şeer civarında turğan militsiya hadimleri keri qaytara edi. Kokandda insan sürüsi tola zavodı ve İçki İşler şeer bölügi binasını zapt etti, amma tezden militsiya qarşılıqnı kösterdi. Taqiqat izolâtorından 68 mabüs azat etildi. Yerli akimiyet avtobaza ve şifahanede qalğan türkslerni toplap oldı, şunıñ içün olarnıñ arasında qurban yoq edi, amma evleri, em de yerli özbeklerniñ evlerini yıqa ve yaqa ediler.
Ertesi künü Kokandda ve civarında olğan meskün yerlerde kene tertipsizlik başlandı. İnsanlar Kokand demir yol vokzalını ve yaqarlıq ile sostavnı zapt ettiler.Bir saqadan yaqarlıqnı tökip aldılar, eger de yaqalanğanlar azat etilmese ve türk meshetinler ile insanlarğa ateş açqan millitsionler teslim etilmegen alda onı yaqıp patlamağa vade etken ediler. İçki ordu askerleri vokzalnı qurtarıp oldılar. Turk-meshetinlerniñ çoqusını şeerden şu künniñ arfesinde tahliye ettiler, qalğan 60 insannı vertolöt ile alıp çıqardılar.
Ferğana vilâyetiniñ meskün yerlerinde tertipsizlik iyün 11-ne qadar uzandı. Bir aftadan soñ Ferğana vilâyetinden Rusiye Sovet Federativ Sotsialistik Cumhuriyeti (RSFSR) altı vilâyetinde aviatsiya yardımı ile 16 biñden ziyade türk-meshetin ketirildi. 1989 senesi soñuna qadar Ferğana vilâyetinde komendantlıq rejimi saqlanıla edi
Bütün bu adiseler bir qorqunçlı tüş kibi edi…
İyün vaqiaları vaqtında 103 insan elâk oldı, olardan 52 – türk meshetin, 36 özbek, biñden ziyade insan yaralandı, 137 arbiy hızmetçi ve 110 militsiya hadimi zarar kördi, biri vefat etti, yüzlerce meskün ev, onlarca devlet obyekti abraldı ve yaqıldı. 1991 senesine tertipsizlikte iştirak etken bir 100 insan apiske bıraqıldı, ekisi – ölüm cezasını aldı.
Sentâbr ayına qadar Özbekistandan 50 biñden ziyade türk meshetin, 1991 senesiniñ başına qadar – 90 biñ köçip ketti. Olar Rusiye, Azerbaycan, Qazahistan, Ukrainağa köçti.
1944 senesi sürgünliginden soñ mında yaşağan qırımtatarlar da işbu diyarnı terk etti…
1944 senesi sürgünliginden soñ mında yaşağan qırımtatarlar da işbu diyarnı terk etti… Ferğana vadiyisindeki facia qırımtatarlarnıñ avdetine büyük bir isse qoştı. Aqmescitte Qırım vidâyet komiteti binası ögünde 1989 senesi iyünniñ soñunda qırımtatarlarnıñ – Ferğana vadiyisinden qaçaqlarnıñ – olarğa mesken ve iş yerlerini bermek talabı ile dört künlik numayışından soñ, bu sual çezilgen edi.
İşbu adiselerniñ sebebi aqta sual alâ daa açıqtır.
Jurnalist Maks Luryeniñ fikrine köre, türk-meshetinlerniñ yerinde «er kes ola bile edi, çünki ücüm etkenler öz küçüni köstermege istey edi. Türkler «kötek aşaycaq oğlanlar» oldı – olarnıñ artında devlet turmay edi, ve qattı tamırı olmağan er bir halq olarnıñ yerinde ola bile edi.
Tarihçı-etnolog Aleksandr Osipov olğan fikirlerni talil ete.
1. «Huligan areketlerniñ artması». Bazı vekâletli insanlarnıñ fikrine köre, adiselerniñ başlanmasından soñ ilk künlerniñ teraqqiyatı böyle edi: Kuvasayda cinaiy taqımlarnıñ qarşlığı mayıs 23-24 künleri çatışmalarına ketirdi, neticede vilâyetteki vaziyet kerginleşe, öşeklerden sebep özbek yaşları türklerden intiqam almağa ıntıldı, qarşılıq areketleri ücüm etkenlerniñ açuvını arttırdı.
2 «İqtisadiy versiya» şundan ibaret: türklerniñ daa da büyük kelir ve yüksek yaşayış tarzı olğanda, özbeklerniñ kendi iqtisadiy vaziyetinden hoşnutsızlığı tertipsizlikke ketirdi.
Osipov dey ki, işbu versiyanıñ, obyektiv malümat ceetinden, negizi zayıftır. Türklerniñ idare ve tarqatuv devlet tertibatında temsilligi büyük degil edi. Şeerniñ yolbaşçıları arasında bir türk bile yoq edi. Sağlıq saqlav sistemasında 132 ekim çalışsa, arasında kene de bir türk te yoq. Faqat, dey Osipov, insanlarnıñ añlarında olğan tüşünceler aqiqiy iqtisadiy vaziyetni doğru köstermey bile ve türklerniñ «zenginligi» aqta fikir olarnıñ aqiqiy yaşayış seviyesine bağlı olmasa kerek. O şunı da qayd ete ki, insanlar türklerni miqdarı büyük ve maliyeviy ceetten daa da ileri olğan halqlar, misal içün körey ve qırımtatarlar ile qıyaslamaq kerek edi.
3. Cinaiy versiya. Mında müellif olıp keçken adiselerni siyasiy maqsadı olmağan cinaiy taqımlarnıñ areketleri ile añlata. Vaqialar vaqtında general-mayor Şatalin tertipsizlik büyük miqyaslı abravlarnı keçirmege ıntılğan mahsus bir cinayetçilerniñ tarafından meydanğa ketirilgeni aqta bildire. Ferğana vilâyeti boyunca Devlet Havfsızlıq Komitetiniñ idaresiniñ başı Leskov de aynı fikirde olıp, iyün kerginliginden evel Ferğana vilâyetine RSFSR havflı cinayetçilerniñ kelmesi qayd etilgenini bildire edi. Amma ileride ekisi de bu versiyağa qaytmadı.
4. Milletçi versiya. İşbu serleva altında müellif adiselerni akimiyet meselesine bağlamayıp, olarnı «milletlerara munasebet»lerniñ kerginleşüvi ile añlata. Mündericesi böyledir: Ferğana zulum sebebi – Özbekistanda soñ vaqıtları tarqalğan milletçilik ğayeleri oldı. Özbekistannıñ içtimaiy ve iqtisadiy problemlerinde qabaatlı olğan «yabancılar» ve «milliy devlet» aqqında tasavur cemaatçılıqta istilâiy keyfni olduqça arttırdı. Ufaq-tüfek sebep vaziyetni kergin ete bile edi, öyle de oldı.
5. Siyasiy versiya. Mında Ferğana adiseleri «fitne» olaraq añlatıla. Bu kibi fikirler ekige bölüne: ükümetke qarşı «fitne» ve aksine – akimiyet strukturaları tarafından meydanğa ketirilgen «fitne».
«Vatan» türk cemiyetiniñ tüşüncesi bundan ibaret: ittifaq ve özbek akimiyeti mahsus hızmetlerge, cinaiy elementlerge, milletçilerge, yerli seviye yolbaşçılarına tayanıp, türklerniñ qıyır-çıyır ve quvğunlığını teşkil etti. Bunıñ ile ittifaq akimiyeti Rusiyege ücüz iş küçüni ketirmege areket ete edi, Özbekistan yolbaşçıları, milletçi siyasetini keçirip, özbek olmağanlarnı qorquzıp, olarnı icretke itemege tırıştı. 1991 senesi «Vatan» cemiyeti tarafından qabul etilgen «Türk mehsetinlerge muracaat»tan: «İttifaqta halqımız yañı torpaqlarda işleycek qul olaraq kerektir. Stalin 1944 senesi halqımıznı er şeyden marum etse, türklerni Orta Asiya ve Qazahistan pamuq ve pirniç tarlalarına işlemege quvsa, bugünki yolbaşçılar aynı şu sürgünlikni keçirip, halqımıznı Rusiye Federatsiyasınıñ unutılğan topraqlarğa quvdı».
Aleksandr Osipov qayd etkeni kibi, ealiniñ tertipsizlikte iştirak etmek azırlığına yol bergen şaraitler alâ daa tam belli degil. «Ğayrıdan qurucılıqnıñ» esas qısımlarından biri şundan ibaret edi ki, çeşit küçler (İttifaq ve cumhuriyet akimiyetleri, matbuat vastaları, ilim, yañı cemaat areketleri) kene de sovet insanlarına içtimaiy meselelerni qavmiy mesele olaraq qabul etmege tevsiye etken ediler. Özbekistan qıyınlıqları tıştan ketirilgen özbek halqınıñ problemleri olaraq tanılmaqta edi. Bu er şey özbek halqında qurban duyğusını doğura edi. Bu vaqıtta cemiyette ümütsizlik, adaletsizlik, tecavuz duyğuları peyda ola. Böyle şaraitlerde apansızdan çıqqan qarşılıq istilâğa yol aça edi.
Ne olsa da, bugün bu adiseler Qırım içün qorqunçlı bir ders olğanı bellidir. Mında «halqlarnıñ qardaşlıq ve teñligi» yalıñız kâğıtta bardır, ealiniñ bir qısmı, akimiyetniñ yardımı ile, Qırım ealisiniñ diger qısmınıñ ecdatlarını yoq etken zalımnı ebediyleştire. Bu ders Qırımda terence ögrenilmeli.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


c: text/html

text:
Rusiye nezaretindeki Qarasuvbazar rayon mahkemesi "Taygan" safari parkında tişlenilgen turist Olga Solominanıñ davası boyunca mahkeme oturışını avuştırdı. Bunı YouTube kanalında onıñ saibi Oleg Zubkov haber etti.
"Zarar körgen Solomina ve onıñ advokatı kelmedi, Solomina hastalanğanı aqqında arizanı kösterdiler, onıñ içün mahkemeni avuştırdılar. Mahkeme iyülniñ 3-ünde olacaq. Azırlanmağa vaqıt bar. Men advokatlarıma işanam, olar bütün mümkün olğanını yapar", - dedi Zubkov.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Koktebel Jazz Fest ukrain festivali avgust 25-te, cumaaqşamı künü açıldı, bu sene merasim Odessa vilâyetindeki Çernomorskta keçirile.
«Kerçekten de, yañı meydançıq, pek güzel, mence, Odessa vilâyetinde eñ mavı deñiz», – dep qayd etti festival prezidenti Liliya Mlinariç.
Mlinariç merasim teşkil etilmesinde yardım köstergeni içün Aqmeçit şeer şurasınıñ medeniyet bölügi yolbaşçısı Yuliya Kristanovağa teşekkür bildirdi, o ise festivalniñ ukrain qalğanınıñ müimligini qayd etti.
«Bu festivalniñ bütün teşkilâtçılarına o ukrain brendi qalğanı içün teşekkür bildirmege isteyim. Bizim içün qabul etken taraf olmaq, şeerimizniñ vaqialı turizmde yañı saifeni açmaq şereftir. Bu leyha İlyiçevsk gemi tamiri işhane ve şeer akimiyeti, medeniyet bölügi müessiseleriniñ destegi neticesinde mümkün oldı», – dep ayttı Kristanova.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Koktebel Jazz Festivali mecburen Ukrainanıñ qıtaiy qısmında, evel merasim keçirilgen Köktebel köyünden uzaqta, keçirile. Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, endi bu yerge belli ecnebiy artistlerni ketirip olamaylar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka bütün qırımtatarlarğa tarihiy vatanı oğrunda canını ayamayıp küreşüvniñ örnegi olaraq belli edi. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı yayınında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, noyabrniñ 23-nde 83 yaşlı qadınnıñ ölümini izalar eken, söyledi.
«Bizler içün bu elbette bir şoktır. O, qırımtatar milliy areketiniñ efsanelerinden biridir ve Qırımda halqımız arasında onı bilmegenler yoq edi. O, gençliginden başlap, iç bir kösterişsiz qırımtatarlarnıñ vatanlarına qaytmaları içün ayatını feda etti. Veciye Kaşka, o devirniñ yetekçi dissidentleri olğan Pötr Grigorenko ve Andrey Saharovnen işbirligi yapa ve körüşe edi. Bu kerçekten de büyük ğayıptır», – dedi Meclis yolbaşçısı.
Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova Veciye Kaşkanıñ daa sovetler zamanında qırımtatarlarnıñ aqları oğrundaki küreşi aqqında ikâye etti: «1960-ncı yıllarnıñ sonuñda çıqqan sahte aqlav qararına baqmadan, qırımtatarlarnı yarımadada kene de resmen qayd etmeyip, quva ediler. Veciye Kaşkanıñ qorantası 1969 senesinde Qırımğa kelip, ev aldı. Faqat olarnı da, evleri ile mallarını iç bir kompensatsiyasız tutıp alıp, Qırımdan çıqarıp attılar. 1974 senesinde olar kene ev aldı, amma endi başqa köyden. Evlerine sarhoş adamlar basıp kirdi, pencerelerniñ camlarını qırdı ve atta Veciye Kaşkanıñ ağzını qapatacaq olıp, çengesini perttiler. Neticede qoranta Krasnodar bölgesinde yerleşti, lâkin vatanğa qaytmaq teşebbüslerini toqtatmadı», – dep yekünledi tarihçı.
Bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay oldı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası noyabrniñ 23-nde qanunsız tintüvler, yaqalavlar ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiaları boyunca cinaiy işler açtı.
Veciye Kaşka – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı. O, 1934 senesinde Aluştağa yaqın yerdeki Üsküt (Privetnoye) köyünde doğdı. 1944 senesinde qırımtatar halqı sürgün etilgen soñ Veciye Kaşka qorantasınen Özbekistanda yaşay edi. 50-nci yıllarda o, ömür arqadaşı Bekirnen beraber qırımtatar milliy areketine qatıldı.


text:
2012 jılı jeltoqsannıñ 25 - i küni Oñtüstik Qazaqstan oblısı Sayram audanı Sayram auılınıñ qasına qwlağan An - 72 wşağındağı qaza bolğan Qazaqstan Respublikası Wlttıq qauipsizdik komitetiniñ Şekara qızmetiniñ äskeri qızmetşileriniñ qazağa wşırauına baylanıstı, artında qalğan otbasılarına Şardara audanı boyınşa imam moldaları men «Şardara» ortalıq meşitiniñ jamağatı qayğılarına ortaqtasıp köñil aytadı.
Qwran Kärimniñ Baqara süresiniñ 153 - şi ayatında: «Ey müminder! Sabır jäne namazbenen (Alladan) järdem tileñder, küdiksiz Alla sabır etuşilermen birge» dep bwyıradı.
Şardara audanı «Şardara» ortalıq meşitiniñ baspasöz qızmeti


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/08-27
Evora Sezariya - 1941 yılnıñ 27 avgust'ta Kabo Verde'neñ São Vicente utırawındağı Mindelo port qalasında tuğan folklor cırçı xatın. Cesária "Yalanayaqlı diva" isemendä bilgele, çönki ul yarlı häm öysez watandaşlarğa solidarlığınnan säxnädä härwaqıt yalanayaqtan başqara.
Cesária Portugal fado janrınnan kilep çıqqan Kreol-Portugal telendä başqarıla torğan morna isemle moñlı janr patşası, ul sentimental sağışlı häm moñlı xalıq cırların gitara, cavaquinho, skipka, akkordeon häm klarnet akustik tawışları akkompanementı belän qatnaştırıp cırlıy. Évora'nıñ Kabo Verde blüzı – ilneñ qatı häm ozın tarixı, izoläsiä häm qollıq tarixı turında, şulay uq ul emigratsiä turında – Kabo Verde xalqınnıñ öçtän ikese çit illärdä yäşi.
Évora'nıñ tawışı – melanxolik häm yağımlı, beraz qarlıqqan, ayırım süzlärenä basıp yasap Cesária'nıñ emosional täğbirene tapşıra. Xättä tamaşaçılar Évora'nıñ telen añlamílar da, alarnı başqaruına ap-açıq xisläre tarta. Däwamı.... Obamanıñ äni yağınnan 1 ügi bertuğanı, äti yağınnan isä 7 ügi bertuğanı bar.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Martnıñ 24-ünde saba Aqyarnıñ şeer infektsiya hastahanesinde 17 adam nezaret altında buluna, daa 173 adamnı evlerinde baqalar. Bunı Aqyar sağlıq departamenti haber ete.
Müessise, şeerde koronavirus hastları olmağanını qayd etti.
Daa evel Aqyaryarnıñ rusiyeli şeer başı Mıhail Razvojayev haber etkeni kibi, bala bağçaları çalışıp tura, amma sanitar nezareti rejimini küçleştirdiler.
Tünevin Razvojayev, çetelden kelgen aqyarlılarnı bu malümatnı gizlememek çağırttı.
Martnıñ 23-ünde Aqyarda 164 adam ev nezaretinde buluna, olarndan 151 adam çetelden qayttı.
Qırımnıñ rusiyeli Sağlıq Nazirliginiñ başı İgor Çemodanov, Qırımda koronavirus yayılması sebebinden 754 adam nezaret altında bulunğanını haber etti.


text:
Televizion
Televizion, daa telekorüv ( ğarbiy avropalı tillerien qadimiy yunanca tῆλe - uzaq ve latince vīsiō- körüv sözlerinden alınğan) - aqiqiy vaqıtta sesli ozğaruvnen areket etken resimlerniñ telsiz yayınlavınen bağlı tarzfenliklerniñ ve ameliy faaliyetniñ bütün ceetlerini kirsetken umumiy ıstıla.
Telekorüv, uzlaşuv, kütleviy haber vastalarnıñ şiddetli vatası ola. Bunen beraber, daa tar manasında telekorüv degende tehnika ve uyğun tehnikiy ilimniñ saası, dep belleyler.
Telekorüv degende daa auidovizual programmalarnı işlep çıqaruvnı ve yayınlavını ya da satın alınğan audiovizual programmalarnı ve olarnı yayınlavnı ve tarqatıluvnı tehnikiy usullarına baqmadan olarnıñ tarqaluvını tekmillev dep sayalar.
Telekorüv, qaba deñev şeklinde daa 1920 senelerniñ soñunda mümkün olğan. Ekinci cian cenkinden soñ qara-beyaz telekorüv yayınlavınıñ mükemmelleştirilgen şekli AQŞ’da, soñra ise dünyanıñ başqa memleketlerinde rağbet qazanğan. '60 seneleriniñ ortasında inkişaflı memleketlerde renkli yayınlav keniş sürette darqalğan. Betamax ve VHS kasetler, lazer diskleri, fleş toplağıçlar ve resimlerniñ yazuv ve kösterüviniñ diger kompakt usullarnıñ işlep çıqaruvı ile televizorlarnı tek teleyayınnı qabul etmek içün degil, yazılğan malümatnı seyir etmek içün de qullanmağa başladılar. İnternetniñ işlep çıqarılması ile İnternen telekorüvi, peyda olıp inkişaf ete.


text:
Oraza bayramınıñ ekinci künü Bağçasaray Han-Çair 6-ncı mikrorayonınıñ musulman cemiyeti ananeviy olaraq balalarğa bağışladı. Andaki Mahmud evendi camisiniñ meydanında balalar içün oyun yerleri ve attraktsionlar teşkil etildi, lezetli aşlar pişirildi, balalar arasında küreş keçirildi.
Qayd etmek kerek ki, 6-nci mikrorayon Han-Çair Çürük suv özeniniñ sol sailinde yerleşken. Bağçasaraynıñ eñ büyük mikrorayonlarından biri yaqınlarda peyda oldı ve onıñ resmiy adı yoq. Tarihçılarnıñ malümatına köre ise 6-ncı mikrorayonnıñ yerleşken plato evel Han-Çair adılandırılğan.
Han-Çairda Oraza bayramı bizim resimler toplamımızda.
Qayd etmek kerek ki, 6-nci mikrorayon Han-Çair Çürük suv özeniniñ sol sailinde yerleşken. Bağçasaraynıñ eñ büyük mikrorayonlarından biri yaqınlarda peyda oldı ve onıñ resmiy adı yoq. Tarihçılarnıñ malümatına köre ise 6-ncı mikrorayonnıñ yerleşken plato evel Han-Çair adılandırılğan.
Han-Çairda Oraza bayramı bizim resimler toplamımızda.


text:
Mustafa Cemilevniñ evine ve Lenur İslâmovnıñ «SimCityTrans» şirketine yarımada qamaçavı başında yımırta atqan Rusiye tarafdarı Eyvaz Ümerovnıñ arqadaşları İslâmovnıñ evine «Molotov qarışmalarını» atmağa ıntıldı. Bunı Aqmescitte matbuat konferentsiyasında Meclisniñ muhalifet küçleriniñ tarafdarı Eyvaz Ümerov bildirdi, dep haber ete QHA.
Ümerovnıñ sözlerine köre, böyleliknen gençler yarımada energetik qamaçavına cevap berecek ediler.
«Evime eyecanlı gençler kele edi. Bağçasarayda bir qaç flash-moblarnıñ teşebbüsçisi edim, Lenur İslâmovnıñ «SimSitiTrans» şirketi yanında, oña taba yımırta atıla edi. İnsanlar Lenur İslâmovnıñ Qırımda yaşağan yeri, evi aqqında soray ediler: «Amma bu sefer yımırta degil de, Molotov qarışmasını atar edik». Yaşlarnı tınçlandırmaq içün ğayet areket etmege mecbur oldım, yaqında bu mesele çezilecegine işandırıp», – dey Ümerov.
Matbuat konferentsiyasında Rusiye tarafdarı qırımtatar teşkilâtlarınıñ temsilcileri qırımtatar yaşlar forumını toplap, mında Mustafa Cemilev, Refat Çubarov ve Lenur İslâmovnıñ yarımada vatandaşlıq qamaçavı ile bağlı areketlerini takbih etecek olğanlarını bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qazaqctan xalqı Accambleyacı oblıctıq xatşılığınıñ qoldawımen «Biz Qazaqctan xalqımız» attı oblıctıq étnomädenï birlectikteriniñ fectïvali ötti. Onda oblıctıq étnomädenï birlectikterdiñ şığarmaşılıq ujımdarı men Taraz qalacınıñ änşileri öner körcetti.
Ötken jılda atqarılğan jumıctardı caralağan jïında oblıc äkimi apparatınıñ «Qoğamdıq kelicim» mekemeciniñ bacşıcı Rano Wbaydwllaeva öñirdegi biregeylik pen kelicimdi nığaytwğa qocqan üleci üşin mekeme janınan qurılğan aqcaqaldar, analar keñecteriniñ müşeleri men ğılımï-caraptamalıq top, medïacïya ïnctïtwtınıñ ökilderi jäne şığarmaşılıq ujımdar, étnomädenï birlectikter men cpïkerler, «Aqjelken» jactar lïgacınıñ belcendilerin ärtürli nomïnacïyalarmen marapattadı. Jıl üzdigi atanğandar aracında Qazaqctan xalqı Accambleyacı ïnctïtwtınıñ ïdeyacın BAQ-ta jarïyalağan qalamgerler de bar.
Jalpı, étnomädenï birlectikter ötken jılı öñirimizdegi cayacï-qoğamdıq mäni zor icterdiñ bacı-qacınan tabılıp, awızbirşilik tanıttı. Köptegen ïgi icterge bactamaşı bolıp, belcendiligimen közge tücti. Conıñ biri – «Qoğamdıq kelicim» mekemeciniñ uyımdactırwımen ötken «Qayırımdı jan – 2017» akcïyacı.
Qoğamdıq birlectikterdiñ jetekşileri akcïyağa käcipkerlerdi köptep tartıp, akcïya barıcında jïnalğan barlıq qarjını nawqac balalarğa ülectirdi. Naqtıraq aytcaq, oblıctıq balalar awrwxanacında türli dïagnozben uzaq waqıt emdelip jatqan mümkindigi şektewli 5 qamköñil büldirşinniñ emine 900 000 teñge bölindi. Qarajattı şın muqtaj jandarğa berilwin qadağalaw üşin Accambleya müşelerinen arnayı komïccïya da qurılğanın ayta ketw kerek.
Conıñ nätïjecinde nawqacınıñ dïagnozına qaray D.Potapovqa 150 mıñ, neyrocencorlıq kereñ awrwına şaldıqqan X.Canaxwnğa 300 mıñ, mümkindigi şektewli balğındar A.Rıcbay men A.Nurmağambettiñ ärqaycıcına qocımşa em-domına dep 150 mıñ teñgeden berildi. Al «Axıcka» türik étnomädenï birlectiginiñ müşeci M.Davrïşev qayırımdılıq akcïyacına ülec qocıp, bir özi 200 mıñ teñge köleminde qarjılay kömek körcetti.
Oblıctıq balalar awrwxanacınıñ neyroxïrwrgïya böliminiñ meñgerwşici Talacbek Omarovtıñ aytwınşa, olar ärdayım medïcïnalıq baqılawda bolwları tïic eken. «Ökiniştici – munday nawqac balalar köp. Keybirewiniñ derti twabitti payda bolğan», – deydi däriger.
Ardaq Üceyinova


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvını Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında keçirmege planlaştıralar.
Bunı Herson regional Meclisiniñ reisi Asan Aliyev Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Geniçesk rayonında bayağı qırımtatarı yaşay – ealiniñ aman-aman 12%. Milliy keñeşimiz – Meclisniñ regional Meclisler reisleri, Mustafa Cemilev (qırımtatarlarnıñ milliy lideri – muarrir) ve Refat Çubarovnıñ (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi – muarrir) iştiraki ile kenişletilgen bir toplaşuvı olacaq», – dep ayttı Aliyev.
Onıñ malümatına köre, 60 adamnıñ kelmesi beklenile. Toplaşuv eki kün devamında keçirilecek – iyülniñ 4-den iyülniñ 5-ne qadar.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı Herson vilâyetinde keçirilecek degen haber peyda olğan edi. Kün tertibi daa belgilene. Toplaşuvda qırımtatar milliy Qurultayı bazı azalarınıñ Qırımdaki küz saylavlarında iştirak etüv imkâniyeti muzakere etilecektir.
İyün 12 künü qırımtatar milliy Meclisi «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası» saylavlarını boykot etmege qarar aldı.
Yerli şuralarğa saylavlarnı Qırım «parlamenti» saylavları ile aynı zamanda keçirmege planlaştıralar – 2014 senesi sentâbr 14 künü.


text:
Hizb ut-tahrir teşkilâtınıñ faaliyetine alâqası bar olğanıda şekengen üç qırımlığa apis müddetini uzattılar. Böyle qararnı mart 16 künü Aqyar şeer mahkemesi qabul etti, bildire İnsan aqları boyunca Qırım alan eyiyeti.
Adliyeci Emil Kürbedinovnıñ atqanı kibi, mahkemeniñ böyle qararınıñ añlamı: «şeklengenlerniñ taqiqattan saqlanılması mümkün, şunıñ içün olarnıñ apiste bulunması taqiqat işlerniñ keçirilmesi içün kerek» eken.
Yanvar 23 künü Aqyar civarında Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri üç insannı yaqaladı, tintüvni keçirdiler. Aynı şu künü mahkeme keçti ve yaqalanğanlarğa eki ay apis cezasını belgilerdiler.
Yaqalanğanlarnı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesini («Terroristik teşkilât faaliyetini teşkil etüv ve bunıñ kibi teşkilâtlarnıñ faaliyetinde iştirak etüv») bozğanlarında şekleyler. İşbu madde boyunca 15-20 yıllıq apis cezası ya da ömür boyu apis cezası belgilene.
Kürbedinovnıñ sözlerine köre, işbu insanlar Ukraina Havfsızlıq Hızmeti tarafından nezaret etilse de, olarnıñ Hizb ut-Tahrir teşkilâtına aitligi öyle de tasdiqalanılmadı.


text:
Rusiyä Ukrainada pasport tarata
Zaporoj'yeda 70 meñnän artıq ukrainalı pasport öçen möräcäğat’ itte
Rusiyä Ukraina belän suğışta kontrol’ altına alğan töbäklärdä Rusiyä watandaşı bulırğa teläwçelärgä pasport birergä däwam itä.
Däwlät başlığı Vladimir Putinnıñ barlıq ukrainalılarğa Rusiyä watandaşlığın birüne qulaylaştıruçı qararğa qul quyuı belän Ukrainanıñ qulğa töşerelgän töbäklärendä Rusiyä watandaşlığına möräcäğat’ itüçelärgä pasport birelä.
Ukrainanıñ Melitopol’ häm Xerson şähärlärendä 11 iyun’ könne Rusiyä pasportın tarata başladılar.
Rus matbuğatında çıqqan xäbärlärgä kürä Zaporoj’ye töbägendä 70 meñnän artıq ukrainalı pasport öçen möräcäğat’ itte.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukrainada xastaxanägä höcüm
Kupyansk şähärendäge xastaxanägä oyıştırğan raketalı höcümdä ber anesteziolog ülde


text:
Rusiye naqliyat nazirligi Türkmenistanğa onıñ paromlarnıñ Keriç keçitinde qullanuv imkâniyetini ögrenmege teklif etti.
Bunı Rusiye naqliyat nazirligi bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, Rusiye Federatsiyasınıñ naqliyat naziri Maksim Sokolov Türkmenistan deñiz ve özen naqliyatınıñ Devlet hızmetiniñ reisi Rustam Kutlıyev ile cuma künü Astrahande körüşti.
«Rusiye tarafı Qırımda ve Keriç paromlı keçitinde yük ve yolcu taşuvlarnıñ hızmeti içün türkmen paromlarnıñ qullanuv imkâniyetini ögrenmege teklif etti», – denile beyanatta.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Keriç keçitinde er künü biñlernen maşina nevbette tura.


text:
Uquq qorçalayıcılar Rusiye işğal etken Qırımda Rusiyege qoltutqan faaller taqip etilmege başlağanını qayd ete. Bunı dekabr 8-de İnsan aqları malümat merkeziniñ yolbaşçısı Tatyana Peçonçik Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Başta işğalge qoltutqan, soñra ise ukrain adetine köre yerli bozuvlarnı tenqit etmege başlağan jurnalistlerge qarşı cinaiy işler açıla ve olar ücüm nişanı olalar. Rusiyeni destelegen ve işğalge qoltutqan faallerge miting keçirmege bermeyler, bugün ise olar memnün olmayıp, narazılıq bildirmege azırlar. Böyle şeyler Qırımda ola, ukrain haberlerinde bular pek az aydınlatıla. Bizler uquq qorçalayıcılar olaraq bunı qayd etip, insan aqları yalıñız Ukrainağa qoltutqan qırımlılar ya da qırımtatarlar içün degil, olar er bir insan içün barlar, dep aytamız», – dep qayd etti Peçonçik.
Uquq qorçalayıcılar serbestlikniñ bozulması (ifade serbestligi, barışıq toplaşuvlarnıñ aqqı) ileride Qırımda er angi insanğa zarar ketireceginden qorqa.
Oktâbr ayında Qırımda uquq qorçalayıcılar jurnalistke basqı yapılğanını qayd etti. «Rusiye gazetası» neşiriniñ Qırım bölüginiñ hadimi Marina Reznikova işten boşatılğan edi.
Qırım.Aqiqat qaynaqlarınıñ malümatına köre, Reznikova işten boşatıldı, bunıñ sebepleri belli degil ve zenaat işinen bağlı olmasa kerek.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet etkenini bildirip, basqılarnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Eki yıl evelsi, 2018 senesi iyünniñ 28-nde, filolog, luğatçı, oca, qırımtatar luğatları ve derslikleriniñ müellifi Seyran Useinov vefat etti.
O, 1938 senesi Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Aluşta rayonındaki Körbek köyünde dünyağa keldi. Bütün qırımtatar halqınen beraber 1944 senesi mayısnıñ 18-nde tuvğan toprağından quvuldı. Qorantası Özbekistanğa tüşti.
Balalıqta resim yapmağa pek seve edi, ressam olmağa arz etti. Lâkin ayatı başqa oldı – askerlik yapqan erkek Ferğana devlet pedagogika institutınıñ «Rus tili ve edebiyatı» bölügine oqumağa kirip, 1965 senesi oquşını bitirdi.
Oca oldı, ve bu işte o qadar muvaffaq oldı ki, zenaatı adınıñ bir parçası oldı – er kes oña Seyran oca dey edi. 1974 senesinden başlap Useinov Hamza Hakim-Zade-Niyazi cumhuriyet bala şifahanesiniñ pedagogika bölüginde müdirlik yaptı, eki yıldan soñ ise Özbekistan Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ №2 Cumhuriyet şifahane-orman mektebiniñ müdir muavini oldı.
Safure Kacametova – Seyran Useinovnıñ eski dostu ve zenaatdaşıdır. Ayatınıñ bu qısmı aqqında ikâye ete: «Seyran oca belli bir şahıs, Ferğanada ürmet qazanğan oca, qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi, Yuriy Osmanovnıñ ortaqlarından biri edi. Seyran ocanıñ aytqanına köre, babaları dost edi ve qorantaları bağda edi. Bizni Ulugbek Ferğana devlet pedagogika institutınıñ müdir muavini olıp çalışqan ağam, Muyedin Hayruddinov, tanıştırdı. Seyran ocanen o vaqıt bile iş yapıp, «Qırımtatarlarnıñ edepi» mevzusı üzerinde çalıştılar. 1988 senesi Vatanğa qaytqan Seyran Useinov Qırım vilâyetiniñ ocalar ihtisasını arttıruv institutınıñ qırımtatar tili usulcısı vazifesine qabul etildi. O vaqıt mında Qırımğa qaytqan qırımtatar semetdeşleriniñ yañıdan azırlanuv kursları keçken edi.
1992 senesi Seyran Useinov Qırımnıñ ihtisasnı arttıruv ve tasil hadimlerini yañıdan azırlav cumhuriyet institutınıñ qırımtatar tilinde derslik ve ders-usuliy edebiyatnı azırlağan laboratoriyada müdir oldı, 1993 senesi «Aliy dereceli usulcı» ihtisas kategoriyasını aldı.
Safure Kacametova Useinovnıñ bu teşebbüsini «Qırımtatar tili inkişafınıñ laboratoriyası» dep adlandıra. «1944 senesiniñ sürgünligi toqtatqan qırımtatarlarnıñ halq tasilini ğayrıdan tiklev problemlerini al etmege şahsen maña ilham bergen eñ parlaq vaqıtlardan biridir. Yani bu ğayrıdan yaratıluv başlanğıçı oldı, o ise ruhımızğa, coşqunlar ruhına ğayrıdan yaratıluv urluğını ekti – bizim eybetli, boylu ve dülber, ana tiline sevda olğan Oca – ustaz! Bu ilk kurslar kelecek qırımtatar mektepleri içün ocalarnı azırlağan yer oldı. Derslikler yetmegenine baqmadan, kurslar mündericeli ve toyğun edi, işi o qadar parlaq edi», – dep ikâye ete Safure hanım.
Tezden laboratoriya qapatıldı, ve 1993 senesi Qırımnıñ tasil problemleri merkezine Qırım halqlarınıñ til inkişafı laboratoriyasına müdir vazifesine qabul etildi; mında pensiyağa qadar çalıştı. 1998-1999 oquv yılında Seyran Useinov Qırım Devlet müendislik pedagogika institutınıñ qırımtatar tili ve edebiyatı kafedrasınıñ müdir vazifesini eda etti.
1995 senesi qırımtatar ocaları tarafından qurulğan «Maarifçi» qırımtatar tasil hadimleriniñ birliginde onıñ maarifçilik faaliyeti eñ parlaq oldı. 1997 senesi Birlik reberi Safure Kacametova oña «Maarifçiniñ» qırımtatar tili ve tasil inkişafı bölüginiñ yolbaşçısı olmağa teklif etti. «Bir çoq meseleniñ al etilüvinde bir fikirde olmamız, sevimli işimizde qarşılıq beklemeyip çalışmamız bizni meslekdeş ve ortaq olaraq uzun yıllarğa birleştirdi. Seyran oca güzel tabiatlı, insaniyetli, alicenap ve pek işkir edi, amma alicenap olsa da, halqnıñ milliy menfaatları meselesinde printsipial edi. Maarifçilik, bir sıra ders ve usuliyet qullanmaları, derslik, bala kitaplarınıñ basıluvı ve qırımtatar tili luğatı üzerindeki iş… Maarif işine özüni berdi», – dep hatırlay Kacametova.
Bir qaç luğat ve oquv qullanma işinde onıñnen çalışqan naşir Ediye Muslimova şöyle dey: «Seyran oca yanında er vaqıt bir defter taşıy edi, anda bilmegen sözlerni yazıp ala edi. Meselâ, men qırımtatar tiliniñ Sudaq şivesini bilip laf etem. Seyran oca bilmegen bir söz eşitse, onı defterine yaza edi, manasını soray ve yaza edi. Onıñnen çalışmaq pek qolay edi».
Cemaat içün müim leyhalarnen oğraşqan Seyran Useinov içün keri bağlanuv pek müim edi, işi kerekli olğanını añlamağa istey edi. Bir kün 1-inci sınıf talebesi Nial Kacametova qapunı açqanda elinde Seyran Useinovnıñ «Men anamnen laf etem!» Bala kitapçığını tuta edi, Seyran ocanıñ közleri quvançından yaşlandı. O, bir çoq şiirine muzıka yazğan bestekâr Server Kakurağa minnetdar edi, olarnı «Tebessüm» bala ansambliniñ icrasında diñlemege seve edi.
Ömrüniñ soñki yılında Seyran Useinov 7 cıltlı qırımtatar luğatı üzerinde çalıştı, eki cıltını yubiley aqşamında taqdim etken edi. «Er bir halqnıñ öz tili bar. Tilimizni coysaq, halq olaraq yoq olacaqmız, tarihımıznı coyacaqmız. Betimizni coyacaqmız, ve vatan aqqında aytmaqnıñ emiyeti olmaycaq. Netice – assimilâtsiya», – dep ayttı o taqdim merasiminde.
Ne yazıq ki, bu büyük emek bitirilmedi. Luğatnıñ dördünci cıltı üzerinde çalışqan müellif 2018 senesi iyünniñ 28-nde vefat etti. Qızı Susannanıñ aytqanına köre, o, turıp, yüregini tuttı, qıçırıp, bilgisayarnıñ yanına tüşti. Luğatnıñ üçünci cıltı müellifi – alim, oca, vatanperver Seyran Useinovnıñ vefatından soñ neşir etildi.
Gülnara Bekirova
Tarihçı, siyasiy ilimler namzeti. 2014 senesine qadar Qırımda ATR qırımtatar telekanalında çalıştı ve Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde ders berdi. 2014 senesi noyabr ayından berli – Qırım.Aqiqatta «Qırım tarihınıñ» müellifi. ATR telekanalında çıqqan «Tarih sedası» programmasınıñ müellifi ve alıp barıcısıdır, Ukrain PEN-merkeziniñ azası. Onlarnen kitapnıñ müellifi, altı vesiqalı filmniñ stsenariy müellifi, bir çoq maqale ve Ukraina ve çetel künleviy haber vastalarında çıqqan yazılarnıñ müellifi. Bekir Çoban-zade Halqara mukâfatınıñ laureatı, «Yıl kitabı-2017» kitap reytinginiñ finalcısı. Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ qırımtatar genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ reis muavinidir.


text:
Türkiyede, Ankara şeerinde, Rusiye elçihanesi yanında «Qırım haberleri» haber agentliginiñ tesisçisi, Türkiyede qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım Cemiyetiniñ azası İsmet Yükselniñ Qırımğa kiriş yasaqlığına qarşı numayış keçti.
«Qırım haberleri» haber agentliginiñ malümatına köre, numayışnı keçirgen Dernek azaları muracaatnı oquv, Rusiye elçihanesiniñ poçta qutusında qaldırdılar
«İsmet Yüksel 20 yıl devamında Qırımda ailesi ile yaşay. Çoq yıllar devamında Qırımda TİKA tesisçisi edi, «Qırım haberleri» haber agentligini teşkil etti, bundan da ğayrı TRT türk devlet telekorüvge leyhalarnı azırlay edi. İşbu yasaq aynı zamanda matbuat vastalarnıñ serbestlik sıñırılanuvnı ve qırımtatar halqınıñ meselelerini dünyağa bildirmek içün imkân berilmegenini tasdiqalay», – denile beyanatta.
Narazılıq bildirgenlerniñ sözlerine köre, Qırım işğalinden soñ, qırımtatarlarğa etilgen basım küçleşti. Başta Rusiye akimiyeti qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevni, soñra Meclis reisi Refat Çubarovnı, şimdi ise İsmet Yükselni yarımadağa kirsetmey.
«Biz Türkiye qırımtatar diasporası Rusiye akimiyetiniñ areketlerini takbih etemiz ve dünya toplulığını işbu meseleniñ çezilmesine yardım etmege çağıramız», – denile beyanatta.
Türkiye vatandaşı, «Qırım haberleri» haber agentliginiñ tesisçisi, Türkiyede qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım Cemiyetiniñ azası İsmet Yükselge Qırımğa kirişini avgust 9 künü yasaq ettiler. Şu künü o, ailesi ile beraber tatillerden qayta edi. İsmet Yüksel Türkiye ükümetine muracaat etecek ola.


text:
Qırımtatar halqı liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ imayesi işğal etilgen Qırımnıñ Kremlge tabi olğan Yuqarı mahkemesiniñ 8 yıl apis cezası qararından şikâyet etecek ola. Bu aqta Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov mahkeme binası yanında toplaşqan insanlarğa ayttı.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemesi Ahtem Çiygoznı Ukraina vatandaşı olaraq tanıdı.
Advokatnıñ aytqanına köre, imaye Ukraina ükümetinen beraber Çiygoznıñ azat etilmesini talap etecek.
«Ahtem Çiygozğa qarşı üküm – bütün qırımtatar halqına qarşı bir ükümdir. Er biriñiz bugün 8 yıl apis cezası aldı», – dep qayd etti Polozov.
Polozov sözge çıqqan soñ insanlar «Ahtem, biz yanındamız!» degen şiarlarnı seslendirgenler.
Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı 8 yılğa azatlıqtan marum etti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ gece saatlarında yarıqlandıruv seviyesi 2012 senesinen muqayese etilgende 2016 senesi 26% tüşti, dep haber ete vaqtınca işğal etilgen territoriyalar meseleleri ve köçken insanlar nazirligi.
Ukrain nazirliginiñ malümatına köre, bu yarımadadaki iqtisadiy kerilüvniñ köstergiçi olabile.
«Bölgeniñ iqtisadiy vaziyetini dolaylı yolnen degerlendirüv usullarından biri, suniy yoldaştan çekilgen resimlerni talil eterek, bölgedeki yarıqlandıruv seviyesini ölçemektir», – dep qayd eteler nazirlikte.
Talil etmek içün NASA Eart Observatoryde yerleşken Suomi-NPP (ABD) suniy yoldaştan alınğan malümatlar qullanılğandır.
Mevzu boyunca: Qırım iqtisaadiyatı: ne millionlar, ne de yatırımcılar
Kreml nezareti altındaki Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksönov, 2017 senesi Qırım ükümetiniñ faaliyeti boyunca esabat berir eken, Qırımda iqtisadiyat yükselişi 10%ni teşkel etkenini ayttı.
Bunen beraber Aksönov, iqtisadiyat saasında Qırım sakinleriniñ ortalama aylığı ve tarifler siyaseti kibi bir sıra problemli meseleler oğanını qayd etti.
Rusiye tarafından tayin etilgen Qırım Maliye nazirligi daa evel, 2018 senesi yanvar-fevral aylârında bücetke yollanılğan para miqdarı 4,9 mlrd ruslege eksilgeni ya da keçken 2017 senesiniñ aynı aylârına nisbeten54,1% daa az olğanını qayd etken edi.


text:
«Normand» muzakereleriniñ iştirakçi memleketleri Ukraina ve Rusiyede tutulğan şahıslarnıñ «er kesni er keske» şeklinde 2019 senesiniñ soñuna qadar azat etilüvine yardım etecek, dep bildirdi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Bu aqta o, «normand» formatındaki körüşüv neticesinde keçirilgen matbuat konferentsiyasında ayttı.
«İştirakçi memleketler 2019 senesi dekabrniñ 31-ne qadar «er kesni er keske» printsipine köre tutulğan şahıslarnıñ (Rusiye ve Ukraina arasında – QA) azat etilüvine yardım ete», – dep ayttı Zelenskıy.
Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Bundan evel Zelenskıy, Ukraina ve Rusiyede tutulğan adamlarnıñ «er kesni er keske» şeklinde «büyük» almaşuv olmasını istey, dep qayd etti.
Qırımtatar faalleriniñ Rusiye apishanelerinden azat etilmesi Ukraina-Rusiye almaşuvınıñ ekinci basamağı olacaq, dep bildirdi sentâbr almaşuvından soñ Ukraina prezidenti Qırım.Aqiqatqa.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
ABD prezidenti Joe Biden mayısnıñ 9-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa qarşı başlatqan cenkinden çıqmağa çaresi olmağanından qasevetlene, dep bildirdi.
Reuters agentligi yazğanına köre, Washingtondaki tedbirde çıqışta bulunğan Biden Putin Ukrainağa büyük ücüm etse, NATO ve Avropa Birligi dağılırlar dep yañlış tüşündi, dep ayttı. ABD ve bir çoq Avropa memleketi Ukraina etrafında birleştiler.
Biden Putin er şeyni esaplağan bir insan, dep ayta, ve onı qasevetlegen mesele Rusiye prezidentiniñ «bir çaresi olmağanı» ola.
ABD prezidenti ne yapacağını añlamağa tırışa, dep qoştı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrainağa qarşı büyük ücüm başlattı, amma ukrainalılar tirengeni içün istegenine irişemedi, Kyiv zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye «Ukrainadaki mahsus operatsiyanıñ» ekinci fazası vaqtında yañı planları aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa ayat yapmaq ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbasnı ve cenübiy Ukrainanı bütünley kontrol altına almağa niyetlene, dep bildirdi. Ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Rusiye ordusınıñ Donbastaki muvafaqiyetleri sıñırlı ve Ukraina küçlü tirengeni içün Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük ola.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Biden Putinniñ Ukrainağa qarşı cenkten çıqmağa çaresi olmağanında qasevetlene
ABD prezidenti Joe Biden mayısnıñ 9-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa qarşı başlatqan cenkinden çıqmağa çaresi olmağanından qasevetlene, dep bildirdi.


text:
Qırım qurıp qala. Aqyarda içilecek suv yalıñız eki aftağa yetecek. Dnepr suvını bir yıldan berli almağan işğal etilgen yarımadağa ne olacaq? Ne sebepten qırımlılar suv içün eñ azından 17 grivna ödeycekler? Deñiz suvını tuzdan temizlemek ğayesi ne sebepten ömürge keçirilmeycek? Topraqastı suvlar qullanılğan soñ ne olacaq?
Bunıñ aqqında tafsilâtlı malümat – «24» haber telekanalınıñ «Qırım.Aqiqat» leyhasınıñ yañı yayınında söz yürsetilecek.
Studiya musafiri – Suv meseleleri ve melioratsiya institut müdiri Mihail Romaşçenko.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) efirge çıqa.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) peyda olacaq.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Sentâbr ayında Aqmescitte yol omravı aqibetinde zarar körgen bir buçuq yaşında Selim Saliyev eki aylıq tedaviylevden soñ Moskvadan Aqmescitke ketirildi.
Oğlançıqnı uçaqnen alıp keldiler.
Ekimlerniñ bildirgenine köre, balanıñ alı bir qarar, dep yaza Qırım akimiyetiniñ ruporı Krıminform saytı.
Noyabr ayınıñ başında Qırım «ükümeti» sentâbr 28-de yüz bergen yol eşilüviniñ ilk neticelerini aydınlattı. Böylecek, maşina yolu ve tonnel leyhasında bir sıra hatalar tapılğan eken.
Hatırlatamız, sentâbr 28-de gece Aqmescitte yol omradı. VAZ maşinası peyda olğan çuqurğa tüşti.
Altı insan, şu cümleden eki üç yaşında bala, elâk oldı. 12 yaşında qızçıq ve bir yaşında oğlançıq sağ qaldılar. Birazdan balanı Moskvağa tedaviylevge yolladılar. Onıñ tatası Leviza Qırımda tedaviylev kursından keçti.


text:
Rusiye ordusı Donetsk vilâyetiniñ bütünley zapt etilüvi ve Ukrayınanıñ cenübi ve şarqında zapt etilgen regionlarnı baqmaq içün toplaşmağa devam ete. Bu aqta Ukrayına Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı sentâbrniñ 10-nda saba bildire.
Rusiye ordusınıñ ava istihbaratı keçe, bütün Ukrayınada raketa ve aviatsiya darbeleri telükesi qala, dep bildire Ukrayına komandanlığı.
«Keçken künü duşman Ukrayınadaki obyektlerge 13 raketa ve 23 aviatsiya darbesini kerçekleştirdi. Hususan Velikı Prohodı, Avdiyıvka, Nevelske, Maryınka, Velika Novoselka, Neskuçne, Svodobne Pole, Poltavka, Mali Şçerbakı, Biloğirrâ, Ternovi Podı, Blağodatne, Suhiy Prud, Kostromka ve Bezımânne mesken yerlerinde infrastruktura zarar kördi», – dep aytıla haberde.
Ukrayına komandanlığı 36 Rusiye uçucısızınıñ çıqqanını qayd etti.
«Vaqtınca zapt etilgen Herson vilâyetiniñ topraqlarında Rusiye gruppirovkasını quvetleştirmek içün millet mensüpligine köre saylanğan 1300 insanğa qadar «kadırovcılar» bölügi keldi», – dep bildire Ukrayına Silâlı quvetleriniñ ştabı.
Berilgen malümatqa köre, Ukrayına Mudafaa quvetleri Donetsk vilâyetindeki Zaytsevo, Vesela Dolına, Soledara, Bahmut ve Pervomaysk rayonlarında Rusiye bölükleriniñ ücümlerini toqtattı. Ukrayına aviatsiyası Rusiye obyektlerine 33 darbe endirip, silâ anbarlarını ve 25 tayanç noqtasını ve asker ve tehnikanı yoq etti.
«Soñki künleri raketa ordusınıñ ve yerustü ordularımıznıñ top ateşi tesiri neticesinde çeşit seviyeli 18 idare noqtasına, duşmannıñ arbiyleri toplaşqan rayonlarğa, ava mudafaa ve radio elektronik küreş vastalarına, top bölükleri ve 20-den çoq silâ ve yaqarlıq anbarlarına zarar ketirildi», – dep aytıla haberde.
Ukrayına komandanlığı Milliy polis ve azat etilgen topraqlarnıñ stabilizatsion tedbirlerniñ işi yañıdan başlatıldı, dep esabat berdi.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayınağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayınadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayınanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayınanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Wikipedia:Wikipedia haqqında
Qaraqalpaqsha Wikipedia - baslı máqseti jer júziniń hámme tilindegi entsiklopediyasın jaratıw bolǵan kóp tilli proekttiń bólimi.
Qálegen adam Wikipediadan qálegen maǵlıwmatın (eger bar bolsa) biypul tabıwı múmkin. Eger siz izlegen maǵlıwmat tabılmasa, qapa bolmań. Azǵana waqıttan keyin Wikipediaǵa jáne kirip kóriń, bálkim siz izlegen maǵlıwmat payda bolıp qalar. Yamasa, ózińiz bir-eki maqala qosıń.
Siz maqalanı qashan moderator jariyalaǵanǵa shekem kútemen be dep oylawıńız múmkin, biraq Wikipediada onday emes. Wikipediada moderator joq, qálegen paydalanıwshı qálegen maqalanı ózgerte aladı. Bul ózgerisler dárhal basqa paydalanıwshilarǵa kórinedi, hátteki registratsiyadanda ótiw shárt emes (biraq, akkaunt jaratıwıńizdı máslahat etemiz).
Eger Wikipedia proektlerinde birinshi ret qatnasıp atırg'an bolsan'ız, Baslawshılar ushın qısqa qollanba betinen baslawın'ızdı ma'slahat etemiz.
Eger Wikipediada maqala jaratıwdın' qag'ıydaları menen tanıs bolsan'ız, biraq qanday maqala jazıwdı bilmey tursan'ız, Ha'mme Wikipediyalarda bolıwı tiyis maqalalar dizimi menen tanısıp shıg'ın', sol jerden ba'lkim o'zin'izge qızıq bolg'an maqalalardı tabarsız.
Maqala jaratqanda ishindegi mag'lıwmattı tek qaraqalpaq tilinde jazın', basqa tillerde jazıw qadag'an etiledi ha'm olar administratorlar ta'repinen sorawsız o'shiriledi.
Maqala jaratıwdan aldın bul maqala aldın jaratılg'an yamasa jaratılmag'anlıg'ın tekserip ko'rin. Onın' ushın usı bettin' shep jag'ında jaylasqan "izlew" bo'limindegi tekst maydanına maqala atamasın jazıp, "İzle"ni basın'.
Wikipedia ashıq ensiklopediya bolıp, ha'r bir qa'lewshi bul ensiklopediyada qatnasıp o'zinin' u'lesin qosıwı mu'mkin.
BİZ SİZDEN O'ZİN'İZDİN' U'LESİN'İZDİ QOSIWIN'IZDI SORAYMIZ.


text:
Ağustos 21-de İnformNapalm halqara tahqiqat gruppası Qırımnıñ silâlı zaptında iştirak etken Rusiye arbiyleriniñ yañı adlarını ilân etti. Tetqiqatta iddia etilgenine köre, bu yerde « maskalar ve ayırıcı işaretleri olmağan uniformalar ile Qırımda Ukraina arbiy qısımlarını zapt etken» Rusiye Qaradeñiz flotunıñ 810 nomeralı ayrı deñiz piyadeleri brigadasınıñ arbiyleri aqqında söz yürsetile.
Neşir etilgen materialda, 2014 senesi fevralniñ soñu – martnıñ başında ilhaq etilgen Qırımda bulunğan Rusiye arbiyleriniñ fotosuretleri ile Rusiye deñiz piyadeleriniñ öz içtimaiy ağlarında yerleştirgen «Qırımnıñ qaytarıluvı içün» medalleriniñ fotoresimleri örnek olaraq taqdim etileler. İnformNapalm gruppası devletniñ türlü regionlarında yaşağan Rusiye vatandaşlarınıñ kimligini tayin ete bildi.
İnformNapalmnıñ matbuat kâtibi Mihail Makaruk, Qırımdaki Rusiye arbiyleri özlerini faş ete bilecek malümatnı özleri taqdim etti, dep qayd ete.
Çastımızğa, Rusiye ordusında ahmaqlar çoq, bunıñ içün olar sağ olsunMihail Makaruk
– Biz sıq-sıq olarnıñ sabıq ordu arqadaşlarını tapıp, arbiy bölükniñ tolu zıncırını tayin etemiz. Lâkin ekseriyeti – olarnıñ derc etken vesiqaları: er birinde «Qırımnıñ qaytarılması içün» medali, ondan yüksek turğan şahısnıñ imzası ve müüri bar edi. Olar kelişi güzel şeklinde tarqatılmay edi. Rus askerleriniñ bizim territoriyanıñ bir qısmını zapt etüv boyunca areketleri esnasında Qırımda bulunğanına dair malümat zerre-zerre toplanğan edi. Çastımızğa, Rusiye ordusında ahmaqlar çoq, bunıñ içün olar sağ olsun. Al-azırda biz istilâcılarnıñ Qırımğa kelüv yollarını, askeriy bölükleriniñ 70%-inden ziyadesini ve 2 biñden ziyade arbiylerniñ şahsiyetlerini tam olaraq tayin ettik. Suratsız kişiler adlar, soyadları, unvanlar ve rütbelerge saip olıp başladı ve bundan qorqalar, çünki olar, zaman aşıması müddeti olmağan cinayetlerni
Mihail Makaruk, bütün toplanğan malümat halqara mahkemelerde Rusiyege qarşı qullanılacaq, dep qayd etti.
– Biz Ukraina Adliye nazirligindeki, başında İvan Lışçına turğan genç komanda ile çalışqanımızdan şeref duyamız. Ukrainanıñ Rusiyege qarşı şu qabaatlav aktlarını tertip etken kişi, tamam odır. Bütün bu faktlarnı biz işlep çıqıp olarğa teslim etemiz, çünki olar onı işni bilgen insanlar ve mutehassıslar sıfatında uquqiy saağa keçireler. Ondan ğayrı biz, askerlerimizniñ ayatlarını qurtarğan Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı ve Telükesizlik hizmeti ile emekdaşlıq yapamız.
İnformNapalm tarafından yapılğan tahqiqatnıñ yañı qısmından kelip çıqqanına köre, Ukrainağa ait Qırımnıñ istilâsında Saratovlı kence serjant Mihail Komlev, Rostov-na-Donu şeerinden olğan Anatoliy Şulga, Urüpinskli Artöm Yerömin, Morozovsklı Andrey Petrenko ve Artöm Zlobin, Volgodonsklı Aleksandr Askolzin, Krasnodar diyarındaki Temijbekskaya stanıtsadan olğan Pavel Kuzminov, Novoçerkassklı Aleksandr Muntiyev, Magnitogorsklı Maksim Starikov ve Votkinskli Aleksey Çirkov iştirak ettiler.
İliya Devlet universitetiniñ (Gürcistan) professorı, Moskvadaki Ekstremal jurnalistika merkeziniñ tesis eticisi ve müdiri Oleg Panfilov, gürcülerniñ regionda Rusiye arbiylerini közetüv tecribesi ile paylaşa.
Muayyen arbiylerni tayin etmek bayağı qıyın edi. Lâkin bizge işğalcilerniñ açıqlığı yardım ete: olar mahtanmağa pek aveslerOleg Panfilov
– 2008 senesinde cinayetlerde, Gürcistannıñ istilâsında iştirak etken Rusiye arbiyleriniñ tayin etilmesi – bu, esasen İnformNapalmnıñ işidir. Bizde bir qaç cenk oldı ve 1990-ncı senelerniñ başındaki vaqialarnıñ izlerinden muayyen arbiylerni tayin etmek bayağı qıyın edi. Lâkin bizge işğalcilerniñ açıqlığı yardım ete: olar mahtanmağa pek avesler. Bu sebepten, neşirlerni toplap, Abhaziyada 1992-1993 senelerinde olıp keçken ve vatandaşlar arasındaki dep tanıtılmaqta olğan zıddiyette qaç kişi iştirak etkenini tayin etmek mümkün. Cenübiy Osetiyadaki çatışmağa kelgende ise, 2008 senesinden soñ anda Rusiye ordusı tura, ve arbiylerniñ muayyen ve olarnıñ yapqan areketleriniñ tayin etilmesi ile mahsus cemiyet gruppası oğraşa. O, volontörlar vastasınen tertibatlarnı satın ala ve Rusiye arbiylerniñ, olar tarafından sıñır dep adlandırılğan memuriy sızıq boyunca areket etken mobil gruppalarınıñ areketlerini közete.
Oleg Panfilovnıñ aytqanına köre, Rusiye-Gürcistan çatışması boyunca Halqara cinayet mahkemesiniñ tahqiqat gruppası çalışa. O, malümat toplamaq içün endi Gürcistannı ziyaret etti. Jurnalist, Rusiyeni işlegen cinayetleri içün cevapqa çekmek içün başqa çareni körmey.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Sentâbr 23-25 künleri İsmail Gasprinskiy hatırasına II Bağçasaray ilmiy oquvlar ötkerilecek. Tedbir İ.Gasprinskiy müzeyinde keçirilecek. Köntserentsiyanıñ birinci künü qırımtatar erbabınıñ qabiri yanında dua oquycaqlar.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti yaza.
Eki künlik oquvlar çerçivesinde aşağıdaki mevzular boyunca maruzalar olacaq: «Qazan tatarlarnıñ er künlik yaşayışında İsmail Gasprinskiyniñ sıması» (XIX asırnıñ soñu – XX asırnıñ başı)», «XIX asırnıñ soñu – XX asırnıñ başında Edil boyu ve Ural civarındaki tatarlarnıñ cemaat areketinde İsmail Gasprinskiyniñ rolü», «İsmail Gasprinskiyniñ maqalelerinde mizah ve icviye («Ha-Ha-Ha» gazetası esasında)», «İ.Gasprinskiyniñ «Terciman» gazetası saifelerinde qırımtatarlarnıñ tasil islâatlarınıñ problemleri», «XX asır başında Astrahan musulmanlarında yañı usul mektebiniñ tiklenmesi ve inkişafına İsmail Gasprinskiy ğayeleriniñ köstergen tesiri» ve diger mevzular.
İşbu tedbirge Rusiye Federatsiyası ve Qırımnıñ devlet akimiyet organları, medeniyet saaları, ilim vekilleri, Bağçasaray yerli idare organlarınıñ temsilcileri kelecekler. Rusiye Federatsiyası ve Ukrainanıñ çeşit şeerlerinden tedqiqçiler çıqışları olacaq.
İsmail Gasprinskiy – qırımtatar maarifçisi, yazıcı, oca, medeniy ve cemaat-siyasiy erbap. O, qırımtatarlar arasında zemaneviy ğayelerni tarqatqan edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi iyülniñ 2-nde advokat Yevgeniy Yegoroçkinniñ Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Alim Karimovnıñ apiste tutuv müddetini uzatmaq qararına qarşı bergen istinaf şikâyetini qanaatlendirmedi.
Bu aqta Yegoroçkin «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Videokonferentsiya vastasınen laf etmege imkân berdiler. Karimovnıñ alı yahşı, er keske selâm ayta. Mahkemede faal ve qızğın laf etti. Qol tutqanlarğa minnetdarlığını aytmağa rica etti», – dep izaatladı advokat.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda koronavirus telükesi sebebinden 3837 insan tibbiy közetüv altında buluna, soñki künde 374 kişi közetüv altına alındı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi bildire.
«2755 insan evde dinamik közetüv altında, 302 insan hastahanede buluna, 780 kişi observatorlarğa alındı. 182 insan tibbiy müessiselerde tedaviylene, 478 kişi yahşı olıp çıqarıldı», – dep aytıla müessise haberinde.
Soñki künde işğal etilgen Qırımda dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Yerli akimiyetniñ malümatına köre, umumen Qırımda 685 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 94-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 478 insan yahşı oldı, 25 kişi vefat etti. Aqyarda 229 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, dört kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Böyek Bolğar ile
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Böyek Bolğar ile — (viz. Πaλaιά MeYάλn BouλYapίa; bolg. Beлиka Бълrapия) — hunnar däwläte tarqalğannan soñ Könçığış Awrupada barlıqqa kilgän bolğarlar qäbiläläreneñ berläşmäse, bolğarlarnıñ tarixi däwläte, başqalası Fanagoriädä urnaşqan bulğan. Böyek Bolğar ilendä şulay uq başqa xalıqlar da yäşägän (fin-uğır telle xalıqlar h.b.).
Böyek Bolğar ile 512 yılda tözelep, 679 yılda xäzärlär basımı astında tarqala.
Nigez salu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
VI ğasırnıñ 80 nçe yıllarında Azaq buyı bolğarların häm alarğa qärdäş başqa qäbilälärne Törki qaxanlığı üzenä buysındırğan. Läkin bu könçığış törkilärenä qarşı köräştä bolğarlar, bergä oyışıp, qäbilälärneñ zur häm qüätle berlegen tözi alğannar. Bu berlek tarixta Böyek Bolğar digän isem belän mäğlüm. Bolğarlarnı berençe bulıp berläştergän keşe Dulo ıruınnan çıqqan kenäz Orğana ikänlege bilgele (üz waqıtında hunnarnıñ başlığı, dähşätle Attila da şuşı ıruğa qarağan).
Däwlät urnaştıruı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Böyek Bolğar ile Azaq buyı, Donnıñ tübänge ağımındağı häm Taman yarımutrawındağı cirlärne biläp torğan. Başqalası Tamandağı elekke grek şähär-portı Fanağuris (Fanağöriä) bulğan. Tamatarxa da zur şähärlärdän sanalğan, soñraq rus çığanaqlarında ul Tmutaraqan' iseme belän mäğlüm.
Xalıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Däwlätneñ xalqı yarım küçmä tormışta yäşägän. Don buylarında küçmälärneñ cäyläwläre tezelep kitkän bulğan. Qayberläre yılğa buylap ber, ber yarım çaqrımnarğaça suzılğan. Läkin keşelärneñ küpçelege daimi awıllarda häm cir öyemnäre belän äyländerep alınğan nığıtmalı şähärlärdä yäşägän. Alarnıñ qayberläre taş stenaları 7 metrğa qädär qalınlıqqa citä torğan çın kirmän räweşendä bulğan. Tirmälärdä dä, öylärdä dä yäşägännär. Tik tirmälär küçenep yörü öçen genä tügel, ä awıllarda, xätta şähärlärdä utraq kön itü öçen dä caylaştırılğannar. Bu urta ğasırlardağı böten küçmälär dönyası öçen xas bulğan. Älege awıllar häm toraqlar, matdi kul'turanıñ başqa tör qaldıqları belän bergä, Saltı-Mayaq arxeologik kul'turasın täşkil itälär. Älege kul'turanıñ iseme ike borınğı istälek: Ukrainanıñ Xarkov ölkäsendäge Saltovo (Saltı) qäberlege häm Woronej ölkäseneñ Mayaq şähärlege atamalarınnan yasalğan. Gärçä Saltı-Mayaq Xäzär qaxanlığınıñ däwlät kul'turası sanalsa da, asılda anı borınğı bolğarlar häm alannar tözegän, şuña kürä ul ber ük däräcädä Böyek Bolğar kul'turası dip tä sanala. Älege kul'turağa, awıl häm yort qaldıqlarınnan tış, küp sanlı qäberleklär, törle-törle xezmät häm suğış qoralları, könküreş äyberläre, balçıq häm pıyala sawıt-saba, bala uyınçıqları h. b. kerä. Alar barısı da yarıysı uq bay, aldınğı mädäniät, nıq üskän iqtisad, xärbi eşlärneñ yuğarı däräcädä buluı turında söyli.
Yazuı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Borınğı bolğarlar run yazuın da üzläştergännär. Ul monda Xäzär ile aşa Törki qaxanlığınnan kilep citkän. Siräk-miräk bulsa da, täñkä aqçalar da tabılğalıy. Alar başlıça VIII—X ğasır başında suğılğan ğäräp dirhämnäre häm öleşçä Vizantiä aqçaları. Saltı-Mayaq kul'turası VIII—IX ğasırlarnı eçenä ala.
Bez qısqaça tanıştırğan kul'tura urta ğasırlar başındağı Yevraziä törkiläreneñ iñ zur arxeologik kul'turalarınnan berse bulıp isäplänä. Soñraq ul İdel bolğarları mädäniäte nigez taşlarınıñ bersenä äwerelgän.
Qubrat xan[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
632 yılda Böyek Bolğar däwläteneñ xanı bulıp Orğananıñ ber tuğanınıñ ulı Qubrat täxetkä utırğan. Qayber çığanaqlarda, mäsälän, Vizantiä tarixçısı İoann Nikuisskiy xronikasında Qubrat çuqındırılğan häm Vizantiädä impiratır İrakliy sarayında tärbiä alğan dip birelgän.
Läkin qayber tarixçılar bu xäbärgä şik belderälär häm Qubrat tügel, ä anıñ ağası Orğana Konstantinopol'dä yäşägän häm çuqındırılğan dip raslıylar. Qubrat isä mäcüsi bulıp qalğan, ul waqıtlardağı barlıq törkilär kebek ük Täñregä tabınğan («täñrelek» — ber allalıqnıñ başlanğıç forması ul), citmäsä törki süze belän «xan» dip atalğan häm iseme dä törkiçä bulğan. Osta säyäsätçe häm talantlı ğäskär başlığı bulğan Qubrat üzäkläşterelgän däwlät tözi alğan, häm şul çor çığanaqlarında bu däwlät xaqlı räweştä «Böyek» dip zurlap yörtelgän.
Qubrat VII yözneñ 50 nçe yıllar axırı—60 nçı yılları başında ülgän (qayberäwlär irtäräk, tögälräk waqıtnı kürsätälär—642 yılda, dilär). Anıñ üleme çınında üze tözegän berläşmäneñ yäşäwdän tuqtawına kitergän. Ğomumän, mondıy arada barlıqqa kilgän däwlätlär, nindi genä yañğırawıq kemnär belän atalmasınnar, qüätle monarx xakimlek itkändä genä yäşi alğannar häm ul ülügä, qağidä bularaq, tarqalğannar, cimerelgännär. Böyek Bolğar belän dä şulay bulğan.
Qubratnıñ ulları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Vizantiä monaxı Täwbäçe Feofannıñ 810—815 yıllarda terkäp qaldırğan yılyazmasında ber borınğı bolğar riwayäte kiterelä. Anda söylängänçä, Qubratnıñ biş ulı bula. Ul alarğa hiçqayçan ber-bersennän ayırılmasqa, başqalar östennän xakimlek itü häm qollıqqa töşmäs öçen härçaq berdäm yäşärgä wasiät äytep qaldıra. Bu riwäyät soñraq könbatışta kiñ tarala. Anda şundıy ber waqiğa kiterelä: menä xan, ülär aldınnan, ulların üz yanına çaqırta, alarğa ber bäyläm sıyıq tal çıbığı kiterergä quşa häm härqaysına şul bäylämne sındırıp qararğa boyıra. Berse dä buldıra almıy. Şunnan soñ xan bäylämnän ber çıbıq suırıp ala da ciñel genä sındırıp birä. Menä, di ul, bäylämne yäş, köçle keşe dä sındıra almadı, ä ayırım ber çıbıqnı ülep yatuçı xälsez qart ta sındırdı. Tormışta da näq şulay: bergä tuplanğan bolğarlarnı berkem ciñä almas, ä ayırılğan här urdanı doşman ciñäçäk häm üzenä buysındıraçaq.
Riwäyättä Qubrat ullarınnan öçeseneñ iseme atalğan: ölkäne — Batbay, ikençese— Qotrağ, öçençese — Asparux (ike keçeseneñ isemnäre kürsätelmägän). Ämma xäzärlär häm protobolğarlar tarixın tikşerüçe M. İ. Artamonov häm S. A. Pletneva, tarixi çığanaqlarğa nigezlänep, Qubratnıñ ike genä ulı: Batbay belän Asparux qına buluın raslıylar. Qotrağ isemen alar bolğar qäbilälärennän berse qotrağlar belän bäylilär. Ğomumän, xannıñ biş ulı turındağı riwäyät Böyek Bolğar ilendä bulğan biş etnik törkem, biş ere qäbiläne gäwdäländerä.
«Böyek Bolğar ile» warisları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bu çorda Böyek Bolğar cirläre könçığıştan höcüm itep toruçı xäzärlär tarafınnan nıq kimetelgän bulğan. Qubratnıñ ulları Qawqaz aldı tiräsendäge könyaq töbäklärgä genä xuca bulıp qalğannar.
- Batbayğa Quban buyı cirläre, Asparuxqa şul yılğanıñ yuğarığı ağımı buyları häm xäzerge Stavropol' qalqulığı tigän.
Xäzärlär bolğarlarnı torğan sayın qısrıqlağannar.
Dunay Bolğäriäse barlıqqa kilüe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Asparux onağurlar qBolğarbiläse belän könbatışqa taba küçenep kitkän: başta Dunay yılğası tamağına barıp utırğan, monda aña elegräk ayırılıp kitkän bolğar qäbiläläre — qutriğurlar häm bu yaqlarğa küptän tügelräk töplängän slavyannar kilep quşılğannar. Bolğarlarnıñ qüätle suğışçan oyışması slavyannarnı da üz eçenä alğan, häm alar tizdän, qüätle berlekkä tuplanıp, Vizantiäneñ 50 meñle ğäskären, yağni şul çordağı iñ zur daimi armiäne tar-mar itkännär.
Bu xäl 679 yılda bulğan, ike yıldan soñ, 681 yılda, könbatışta yaña bolğar däwläte—başqalası Plisqa şähäre bulğan Dunay Bolğäriäse barlıqqa kilgän.
Bolğar xannarı dinastiäse ildä 300 yılğa yaqın — başta 816 yılğa qädär Asparux, annarı Omutarx näselläre xakimlek itkän. Läkin aqrınlap bolğarlarnıñ slavyanlaşuı köçäyä barğan, 865 yılda slavyan Boris (852—889) patşalıq itkändä ük inde xristian dine qabul itelgän, ä 894 yılda bertuğan Kirill häm Mefodiylar uylap tapqan slavyan yazuı kirillitsa ğämälgä kertelgän. Slavyan tele räsmi töstä çirkäw häm däwlät tele bulıp äwerelgän. Törki telle bolğarlar belän könyaq slavyannar arasındağı etnik ayırma aqrınlap yuqqa çıqqan. Asılda, bolğarlar küp sanlı slavyannar tarafınnan yotılıp betkännär, tik alarnıñ ataması ğına etnonim—xalıq iseme bulıp saqlanıp qalğan.
Batbay warisları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Qubrat xannıñ ölkän ulı Batbay Tönyaq Qawqazda üz cirlärendä torıp qalğan häm xäzärlärgä buysınğan. Tora-bara anıñ citäkçelegendäge bolğarlar, yağni quban bolğarları, «qara bolğarlar» dip atala başlağannar. Bügen alar belän xäzerge qaraçaylar (qaraçalılar) häm balqar xalıqların bäylilär. «Bolğar» häm «balqar» süzläreneñ yaqınlığına iğtibar itegez. «Qara» süze ğomumän törki telle küp kenä xalıqlarğa xas üzençälek. Ul alarnıñ qara tutlı bulularınnan alınğan. Mäsälän, qaraçalardan tış qara nuğaylar, bezgä mäğlüm qara xäzärlär, qara qıtaylar bulğan (qara qıtaylar—alar qıtaylar tügel, ä VI—VIII yözlärdä tönyaq-könçığış Qıtayda yäşägän törki qäbilälär). Şunısın da äytergä kiräk, fändä mäğlümlek alğan Pereşçepkino xäzinäse dä — altın häm kömeş sawıtlar, qimmätle qorallar, bizänü äyberläre, altın yözeklär h. b.— Batbay iseme belän bäyle. Ul Poltawa ölkäseneñ Keçe Pereşçepkino awılı yanında tabılğan.
İdel Bolğarı — Qotrağ warisları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Elegräk yıllarda bolğarlarnıñ Qotrağ citäkçelegendäge öçençe törkeme Qubrat ülgännän soñ Urta İdel buyına kitkän dip yazalar ide. Läkin andıy xanzadäneñ bulmawı, ä qotrağlar qäbiläse genä yäşäwe fändä isbatlandı inde. Şunıñ östenä, arxeologik tikşerenülär kürsätkänçä, Tatarstan yaqlarına bolğarlar VII ğasır urtasındağı bez taswirlağan waqiğalardan soñ uq kilep çıqmağannar äle. Azov buyında häm şul tirä töbäklärdä qalğan bolğarlar xäzär qäbiläläre berläşmäsenä kergännär häm alar belän, ayırata alannar belän berlektä, yuğarıda äytelgän Saltı-Mayaq arxeologik kul'turasın barlıqqa kitergännär häm VIII yöz azağına tikle diärlek şunda yäşägännär.
Urta İdel buyına, Tatarstan cirenä häm aña yänäşä könyaq häm könyaq-könbatış ölkälärgä bolğarlar näq menä VIII yöz azaqlarında — IX yöz başlarında kilep utırğannar häm monda İdel buyı Bolğar däwläte barlıqqa kilgän.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar bizäleş sänğäte
- Bolğar çigä asılması
- Bolğar
- Ağa bazar
- Bolğar-Rus kileşüläre
- İdel buyı Bolğar däwläte
- İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşe
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar däwläte
- ПoBecTb BpeMeHHыx лeT. M.-Л., 1950. Ч. 1-2; ПoлHoe coбpaHиe pycckиx лeToпиceй. M., 1949. T. 2; M., 1962. T. 1, Bып. 2.
- Boлжckaя Бyлrapия и Pycb. KaзaHb, 1986.


text:
Koronavirus pandemiyasınıñ örşui sebepti Europalıq odaq pen Şengen aumağına kiretin elderdiñ şekarası jabıladı. Bwl turalı Franciya prezidenti Emmanuel' Makron teleündeude habarladı.
Franciya prezidenti sözinde: «Kez kelgen jinalıstar, otbasılıq merekelerdiñ wyımdastırıluına tıyım salınadı. Biliktiñ bwğan deyin qoyğan şekteulerine qaramastan, halıq sanitarlıq normalarğa säykes talaptardı orındamay jatır. Köşege şığudı da doğaru kerek. Barınşa saqanuğa tırısayıq», – dedi.
Şekteu 30 künge sozılmaq. Sonımen qatar jergilikti bilik azamattardıñ el işindegi qozğalısın da şektedi. Ereje büginnen bastap küşine enip, 15 künge jalğasadı.
Franciya ükimeti keşeden beri şağın käsiporındar üşin komunaldı tölemder men salıqtı uaqıtşa tölemeuge rwqsat berdi. Qazir elde barlıq oqu orındarı, meyramhanalar, sportzaldar men kitaphanalar jabıq. Soñğı derekterge säykes Franciyada 6,5 mıñ adam koronavirus jwqtırğan. Al 148 nauqas osı dertten köz jwmdı.


text:
“Krımska svitlıtsâ” gazetası Ukrainada Creative Commons halqara litsenziyasını qullanıp başlağan matbuatlarnıñ birincilerinden oldı. Bunıñ aqqında “Milliy gazeta-mecmua neşriyatı” ukrain devlet teşkilâtınıñ baş müdiri Andrey Şçekun haber etti.
“2017 senesi aprel ayından başlap, “Krımska svitlıtsâ” gazetasınıñ basma versiyasınıñ ilk menbasında CC BY litsenziyası qayd etilgen. Böylece, “Krımska svitlıtsâ” Ukrainada Creative Commons halqara litsenziyasını qullanıp başlağan matbuatlarnıñ birincilerinden oldı. Wikitoplamğa (Wikimedia Commons) gazetanıñ bütün nushalarınıñ pdf-arhivi yüklenile ve muntazaman yañartıla”, - yazdı Şçekun.
Creative Commons - qullanuvı bedava olğan standart muqavelelerni (serbest ve serbest olmağan cemiyet litsenziyaları) işletip çıqarğan ticariy olmağan teşkilât. Olarnıñ yardımınen müellifler ve aq saibleriniñ öz fikirlerini ifade etmege ve öz eserlerini daa keñ ve serbest tarqatmağa imkânı bar, istimalcılar ise legal ve qolayca bu eserlerni qullanıp olur.
“Krımska svitlitsâ”nıñ ilk sanı 1992 senesi dekabr 31-inde Aqmescitte çıqtı. Qırımda gazeta 2014 senesine qadar neşir etildi. 2016 senesi gazeta muarririyeti Kıyivge keçirildi. Bundan soñ gazetanıñ neşiri devam etildi.
İyünniñ başında ilân etilgen “Krımska svitlitsâ” gazetaınıñ baş muarriri yerine konkursnıñ ğalibi Aqmescitten doğma Viktor Merjvinskiy oldı.


text:
Mart 26-da saba Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ 22-nci maşinalar kolonnası Rusiye FVH qurtarıcı merkezinden çıqıp, Rusiye-Ukraina sıñırından keçti. Bunı Rusiye FVH matbuat hızmeti bildirdi.
«Donetsk ve Lugansk vilâyetleri içün gumanitar yardım» kolonnası «Matveyev – Kurgan» ve «Donetsk» kişir noqtalarında sıñırdan keçip, Donetsk ve Lugansk yoluna devam etti.
FVH malümatına köre, 140 maşinadan ziyade Lugansk ve Donetsk vilâyetlerine 1600 tonnadan ziyade gumanitar yardımnı alıp ketecekler.
Noginsk FVH qurtarıcı merkeziniñ yolbaşçısı Aleksandr Lekomtsev bildire ki, «gumanitar yardım ketirilmesi boyunca tedbirler halqara qaidelerge köre» keçirildi, Rusiye «gumanitar yükü" ise «vaziyetni eyiliştirmek ve gumanitar felâketke yol bermemek içün» yollanıldı.
Ukraina dey ki, Rusiye Ukraina iznini almayıp, bunıñ kibi «gumanitar konvoylarnı» kirsetilmesinen Ukraina ve halqara qanunlarını bozmaqta. Ukraina ve Qızıl Haç Halqara komiteti bu «gumanitar yardımlarnı» qabul etmekten ve ozğarmaqtan vazgeçeler, çünki Rusiye yük aqqında malümatnı bermey.
Ukraina bildire ki, bunıñ kibi «yükler» kirsetilgen soñ separatistlerniñ ücümleri quvetleşe. Bundan ğayrı, ukrain tarafı bildire ki, bu maşinalar ile Donbass zavodlarından donatmalar ve elâk olğan rusiyelilerniñ cesedleri çıqarıla edi.
Rusiye tarafı maşinalarda yalıñız kerek şeyler bar olğanını bildire. Faqat bugünge qadar Ukraina gumanitar yükni baqıp olamadı.


text:
Qırımda müşterilerniñ elektrik teminlevi yarımadada eñ azından eki elektrik stantsiyasınıñ qurucılığına qadar stabil olamaz. Bu aqta dekabr 1 künü fevqulâde vaziyetler aqibetleriniñ yoq etilmesi boyunca ştabnıñ toplaşuvında Qırım rus ükümetiniñ başı Sergey Aksenov bildirdi.
«Qırım territoriyasında eki elektrik stantsiyası qurulmağance, muayyen kergin vaziyet saqlanılacaq, amma eminim, qıtadan elektrik energiyasınıñ berilmesi ealiniñ ihtiyacını yerine ketire bilir», – dedi o.
Söz Aqmescit ve Aqyarda eki elektrik stantsiyasınıñ qurucılığı aqqında kete, 2018 senesi çalışıp başlamaq kerekler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ (FMH) hadimleri oktâbrniñ 11-nde saba Qarasuvbazardaki şahsiy evde tintüv keçirip, «gizli migrantlarnı» qıdırğan eken. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildire.
Olarnıñ malümatına köre, tintüv Ali Kuroşnıñ evinde yapıldı. O, «Vad» şirketiniñ işçilerine binanı kirağa bere. Kuroşnıñ aytqanına köre, Rusiye FMH hadimleri «vesiqalarnı teşkerdi».
«İşbu tedbirler Lugansk, Donetsk, Ermenistan ve Azerbaycandan kelgen qanunsız migrantlarnı tapmaq içün keçirildi, 50-ge yaqın insan tutuldı. Qırım Cumhuriyetinde bulunğanlarınıñ qanunğa uyması ve iş izniniñ bar olması teşkerilecektir», – dep aytıla haberde.
Haber etile ki, FMH hadimleri Ali Kuroşnıñ bir de bir bozuvını qayd etmedi.
Bu malümatnı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar milliy areketiniñ faali Zair Smedlâyev isbatladı.
Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ izaatları yoq.
Oktâbrniñ 11-nde saba qırımtatar milliy areketiniñ faalleri Qarasuvbazarda keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirmege başladı.


text:
"AQŞ belän totqınnarnı almaştırırğa äzer bez"
Bu turıda İrannıñ tışqı êşlär ministrlığı süzçese belderde
İran Amerika Quşma Ştatları belän totqınnarnı almaştırırğa äzer buluın açıqladı.
İrannıñ tışqı êşlär ministrlığı süzçese Nasır Kenani jurnalistlarnıñ bu mäs’älädäge sorawlarına cawap birde.
“İran atom-töş kileşüdän bäysez bularaq törle kanallar aradaşçılığı belän AQŞ tarafına totqınnar problemasın çişärgä äzer buluın küp tapqır iğlan itte,” – dide ul.
İranlı totqınnarnıñ AQŞnıñ çınbarlıqqa turı kilmäwçe däğwaları arqasında saq astında buluın äytkän süzçe bolay dide: “AQŞnıñ ğadellek sisteması qorbanı bulğan İranlı totqınnar qısqa waqıtta irekkä cibärelergä tiyeş.”
Bäyläneşle xäbärlär
Ukraina toraq punktlarnı kire ala
Zelenskiy kiçäge belderüendä sentyabr’dän birle barı Xar’kov töbägendä 450dän artıq toraq punktnı Rusiyä köçlärennän kire aluların äytte
Ukraina portlarınnan cibärelgän aşlıq
Ukraina portlarınnan cibärelgän aşlıq miqdarı 6 millon tonnadan artıp kitte


text:
Tavriya gumanitar platforması, mejburen köçip kelgenlerniñ birligi ve diger cemaat teşkilâtları er yıl avgust 28-de Rusiye tarafından ayırımğa oğrağan Qırımdaki etnik ukrainlerniñ aq-uquqlarını qorçalav kününi keçirmege teklif eteler.
Bunı Kyivde «Bizim Qırım: ukrain yarımadasınıñ Rusiye ile bağlı olmağan ikâyeleri» kitabınıñ taqdim merasiminde onıñ müelliflerinden biri, Tavriya gumanitar platformasınıñ koordinatorı Andrey İvanets bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu kün 1917 senesi avgust 27-29 künleri Tavriya ukrainleriniñ qurultayı ve 1918 senesi avgust 28-29 künleri Qırım ukrainleriniñ qurultayınen bağlıdır.
«Rusiyeniñ ayırım siyaseti Qırımdaki ukrainlerni assimilâtsiyağa oğratmaq içün yapıla, çünki Ukrain cemiyetiniñ aq-uquqlarını qorçalav kününde onıñ vaziyetini, onı qorçalaycaq tedbirlerniñ semereligini hatırlamaq kerek, ukrain ve dünya toplulıqlarınıñ problemlerine diqqat celp etmek kerektir», – dep tüşüne İvanets.
Bu kün, onıñ zanınca, bayram degil, Qırımdaki ukrainlerniñ problemleri al etilecek vaqıt olmalıdır.
Tavriya gumanitar platformasınıñ koordinatorı qayd etti ki, yarımadanıñ Rusiye akimiyeti Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ, millet mensüpligine baqmadan, aq-uquqları ve serbestligini boza. BMT, Avropa Şurası, OSCE, diger halqara teşkilât ve ekspertlerniñ malümatına köre, yarımadada eñ küçlü ayırımğa qırımtatar halqı ve etnik ukrainler oğray. Olarnı ukrain haber, tasil ve gumanitar boşluğından ayıralar, Qırımda ukrain tilli tasil sistesı, ukrain tilli kütleviy haber vastaları yoq etile, ukrain teşkilâtları ve firqaları yasaq etile, ukrain faallerine qarşı repressiyalar yapıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ruisye nezaretindeki Yalta akimiyeti, turistler aqıntısı 15%-ğa artar, dep ümüt ete. Bu aqta şeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Yılnıñ başından berli Yalta bölgesine, şahsiy sektorlarda raatlanğanlarnı saymasaq, turistlerniñ umumiy sayısı 176 biñ adam oldı. Keçken yılğa köre, bu 12%-ğa çoqçadır. 2018 senesine köre, turistlerniñ sayısı 15%-ğa artar, dep bekleymiz", - dep yaza şeerniñ rusiyeli başı Aleksey Çelpanovnıñ sözlerinden matbuat hızmeti.
Turistlerniñ sayısı, "Yaltada meraqlı merasimler ve festivaller keçirilgeni" içün arttı, dep saya Çelpanov. Yalta başı, yaz başında yekünlengen "Bospor padişalığınıñ altın yüzügi" festivalini, misal olaraq ketirdi.
Rusiye nezaretindeki Aqyar akimiyeti, keçken yılğa köre, bu yıl Aqyarda turistlerniñ sayısı 23%-ğa arttı, dep bildirgen edi.
Qırımnıñ rusiyeli Kurort ve turizm nazirleginde, yılnın başından yarımadanı 2 milliondan çoq turist ziyaret etti, dep bildirgen ediler.
Qırımdaki Rusiye kurort nazirliginiñ bildirgenine köre, 2018 senesi ilhaq etilgen yarımada 6,8 mln turistni qabul etti, bu raqam 2017 senesinde olğan turistlerden aman-aman üç qat ziyadedir. Nazirlikniñ malümatına köre, olardan yarım millionğa yaqın kişi Ukraina vatandaşı edi. Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımnıñ memuriy sıñırından keçken yolcularnıñ sayısına esaslanıp, bu malümatnı inkâr etti.


text:
Ukraina prezidetni Petro Poroşenko Ukrainada iş ziyaretinen bulunğan Yunanistan Cumhuriyetiniñ baş naziri Aleksis Çiprasqa Ukrainanıñ topraq bütünligini desteklegeni ve Qırım işğalini tanımağanı içün minnetdarlıq bildirdi.
Ukraina prezident memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, devlet yolbaşçılarınıñ körüşüvi fevral 9 künü olıp keçti.
Ukrainanıñ topraq bütünligi, suveriniteti ve mustaqılliginiñ qoruv meselesinde qattı turğanları, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı yapqan ucumlarına qarşı çıqıp, Qırım işğalini tanımağanları içün Poroşenko Yunanistanğa minnetdarlıq bildirdi, dep bildireler matbuat hızmetinde.
Berilgen malümatqa köre, Yunanistan baş naziri Aleksis Çipras öz nevbetinde, onıñ devleti Ukraina içün muabbetlik ve istiqrar tilegenini ve buna yardımcı olmağa azır olğanını qayd etti. Müessisede, o Ukraina ve Yunanistan arasında eki taraflı munasibetlerini qaviyleştirmege istegenini bildirdiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyeli «YuVT Aero» uçaq kompaniyası Aqmescitten qomşu Rusiyeniñ yedi şeerine qatnaycaq yañı uçaq seferler aça. Bu aqta Aqmescit avalimanı matbuat hızmeti bildirmekte.
«Bugulma, Nijnevartovsk, Belgorod, Voronej, Perm, Ufa ve Qazan şeerlerine yapılğan seferler sentâbr ayınıñ soñuna qadar devam etecek.
İyün ayınıñ başında «Aqmescit» avalimanınıñ binasında Qırımdaki meşur yönelişlerge qatnağan avtobus biletleri satqan kassa açıldı.
Rusiye Qırımnı zapt etken soñ, Ukraina bir devlet olaraq, onıñ semasını ve vatandaşlarğa hızmet bergen bütün Qırım avalimanlarını qapattı. Keççe Qara deñiz üzerinden vatandaşlarnıñ uçması içün hızmet etken bazı uçaq yolaqları ğayrıdan açıldı. Rusiyeli uçaq kompaniyaları, yasaqqa baqmadan, halqara normalarnı bozaraq, işğal etilgen Qırımğa uçaq seferleri yapmağa devam ete.


text:
Qırımda iyülniñ 2-de Rusiye akimiyeti tarafından yarımadada Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün apiste tutulğan qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ anası vefat etti. Bunı Radio Svoboda mühbiri Anton Naumlük Facebook saifesinde bildirdi.
«Aliye Çiygoz, Ahtem Çiygoznıñ anası, keçindi», – dep yazdı jurnalist.
Qırımtatar faali Nariman Celâl cenaze iyülniñ 2-de saat 14.00 Bağçasaray rayonınıñ Topçiköy (Dolinnoye) köyünde qılınacaq, dep yazdı.
«Men er kesni cenazege kelmege çağıram. Oğlu anasını ebediy dünyağa ozğarmaq kerek. Ahtem ağa bugün kelip olamazdır. Olar onı anasınıñ cenazesine ketirmege qorqarlar. Onıñ vazifesini biz yaparmız. Bu er bir musulmannıñ vazifesidir. Men Ahtem Çiygoz olacam! Siz de olacaqsıñız!», – dep yazdı Celâl.
İyünniñ 15-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi eki buçuq yıldan berli SİZOda yatqan Ahtem Çiygoznıñ imayesi bergen hasta anasınen körüşme muracaatını red etken edi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Qırımnıñ siyasiy mabüsi Ahtem Çiygoznıñ anası hasta olğanını haber etken edi.
İyünniñ 20-de Ahtem Çiygoznı Aqmescit SİZOsından gizli şekilde çıqarıp, Bağçasarayda hasta anasınen körüşmege imkân berdiler. Ahtem Çiygoz izolâtorğa keri ketirildi, anasınen körüşken soñ mahkeme oturışına devam etip olamadı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Rusiyege boysunğan Bağçasaray rayon şurası deputatları nevbetteki sessiyada Bağçasaray rayonı memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifesine Viktor Knâzevniñ tayinlenmesi içün rey berdi. Bu aqta rayon memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Bundan evel Viktor Knâzev Bağçasaray rayonı memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini vazifesini eda etken edi.
«Konkurs komissiyasınıñ qararına binaen, bu vazifege namzetlernen subetleşme neticelerine köre, Viktor Viktoroviç ihtisas talaplarına uyma boyunca eñ çoq baa aldı», – dep aytıla müessise matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Elde etilgen malümatqa binaen, Knâzev 1979 senesi noyabr ayından 2011 senesi avgust ayına qadar KGB ve FSB sıñır ordusında hızmet etti. O, sıñır qaravul gemisiniñ topçu taqımı yolbaşçısı, yalı bazasınıñ mahsulat hızmeti müdiri, arqa boyunca merkezniñ müdir muavini vazifelerini eda etken edi. Arbiy hızmetten 1-ci rang kapitanı unvanında ihtiyatqa çıqarıldı.
2011 senesinden 2012 senesine qadar Yeudiy muhtar vilâyeti ükümeti ve gubernator apparatı yolbaşçısınıñ muavini, bundan soñ, 2015 senesine qadar Yeudi muhtar vilâyeti Leninskoye belediye rayonınıñ memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini edi.
2016 senesi iyün 9-da Bağçasaray rayonı memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini vazifesine tayinlendi.
Bağçasaray rayonı şurasınıñ ameldeki reisi Refat Derdarov Viktor Knâzevni vazifege buyurğanınen hayırladı ve onıñ «Bağçasaray rayonı memuriyeti yolbaşçısınıñ vazifesini eda etip çalışqan vaqıt devamında köstergen zenaat muvafaqiyetleri ve işke mesüliyetli davranmasını» qayd etti.
2016 senesi fevral ayınıñ ortasında rusiyeli Bağçasaray memuriyeti yolbaşçısı Vladimir Verhovod ve Kremlge boysunğan Bağçasaray şeer şurası reisi Yuriy Gulâyev vazifelerinden boşatıldı.
İyül ayında Bağçasaray memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini vazifesine Şevçenko adına Kiyev universitetiniñ mezunı Dana Korotkova tayinlendi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Qırımda bu yaz mevsiminde Rusiye vatandaşlarınıñ tahminen 2% raatlandı, 9% ise raatlanmağa ister edi. Bu kibi malümatnı Bütünrusiye cemaat fikirniñ ögrenüv merkeziniñ baş müdiri Valeriy Fedorov bildirdi, – dep haber ete İTAR-TASS.
«Bu ve diger malümatlar Qırımnıñ rusiyeliler arasında populâr olğanını tasdiqlay», – dep yaza neşir.
Fedorov eki bütünrusiye içtimaiy soravnıñ malümatına ve Qırım turizm ve kurort «nazirliginiñ» qayd etkenine esaslana.
İşbu müessiseniñ malümatına köre, 2014 senesi Qırımda yaz mevsimi devamında 2,8 mln turist bulundı, olardan 1,96 mln – rusiyelilerdir. Keçken senege köre, vaziyet ğayet deñişkendir, o vaqıt raatlanğanlarnıñ umumiy sayısı – 5,9 mln edi, rusiyelilerniñ sayısı – 1,53 mln.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiye tarafdarı «Qırım» qırımtatar teşkilâtı «Qırım vatandaşlıq qamaçavı» teşebbüsçileri Mustafa Cemilev, Refat Çubarov, Lenur İslâmov üzerinde «halq mahkemesi»niñ başlanuvını ilân etti. Bu qarar dekabr 19 künü «Qırım» teşkilâtınıñ ekinci qurultayında qabul etildi, dep bildire TASS.
«Qırım aqibetleriniñ ögrenüvi ve olarnıñ halqqa qarşı faaliyetini taqiq etmek ve oña qıymet kesmek içün iş gruppasını teşkil etmek», – denile qurultaynıñ beyannamesinde.
«Qırım» cemaat teşkilâtınıñ reisi – Qırım Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasovdır.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda jurnalist Nikolay Semenağa yanvar 20 künü separatizm (Rusiye CK 280.1 maddesi – QA) boyunca mahkeme işiniñ iddianamesini taqdim ettiler. Taqiqatnıñ iddiasına köre, Qırımlı jurnalist «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları ile «Blokada – Qırımnıñ azat etilmesi içün kerekli olğan ilk adım» serlevalı maqale azırladı».
İddianamede, taqiqatnıñ «separatist» olraq tanığan metinniñ parçaları ketirilgen ve Nikolay Semena maqaleniñ metinini muarririyetke nasıl etip yollağanı tetamatnen kösterilgen. Semenanıñ özü bu qabaatnı inkâr ete. Taqiqatnıñ iddiasına köre, Semena «Rusiye Fedaratsiyasına qarşı siyasiy zıddiyet sebebi ile» qanunnı bozdı.
İddianıñ isbatı olaraq Semenanıñ sözleri ve onıñ muarririyetke yollağan, ve birden silgen, elektron mektübi ketirile.
Vesiqada, qabaatlayıcılar tarafından soraştırılğan şaatlarnıñ ifadeleri de ketirile. Şaatlar olaraq FSB hadimleri çıqtı. Olar ifadelerinden ğayrı, «işniñ operativ ceryanı» – tintüvler, alınğan tehnikada tapılğan malümat, şu cümleden onıñ şahsiy yazışuvları aqqında tarif ettiler.
Şaatlardan biri – şimdi, ilk malümatlarğa köre, «LNR» zümresiniñ matbuat hızmetinde çalışqan, Qırımlı jurnalist Sergey Meşkovoy çıqtı. Jurnalist dey ki, «Semenanıñ azırlağan maqaleleri er zaman Qırım cumhuriyetinde olğan içtimaiy-siyasiy vaziyetni yeterli qadar obyektiv olaraq tariflemey edi, ve açıq-aydın şekilde Ukrainanı desteklep Rusiyege qarşı noqta-i nazarğa riayet ete edi».
İddianamege binayen, işniñ malümatlarına FSB teşebbüsinen keçirilgen (lisan ve müellif) ekspertizalarnıñ neticeleri qoşulğan. Malümatlarğa rusiyeli ekspert Mihail Savvanıñ siyasetşınas teşkerüvi de qoşulğan, o «Qırım toprağı Ukrainağa ait olğanı ve Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları bu topraqlar içün keçerli olmağanını» yaza. Mihail Savva vesiqada imayeniñ şaatı olaraq keçe. Ondan da ğayrı imayeciler Qırım.Aqiqatnıñ muarriri Volodımır Prıtuladan ve ekspertten sorğu soramağa niyetli.
Semenanıñ advokatı Emil Kurbedinov qayd etti ki, iddianame cinaiy-protsessual kodeksniñ bozuvı ile taqdim etildi: vesiqanı prokuraturanıñ temsilcisi bermeli edi, Semenağa ise FSB taqiqatçısı Aleksandr Parşutin, idare binasında teslim etti.
Baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Nikolay Semenanıñ imayesi, Halqara ve Avropa Jurnalistler Federatsiyası, em de Söz serbestligi boyunca OSCE temsilcisiniñ ofisi, Rusiye Federal telükesizlik hızmetini – jurnalistni, tedaviylenmek içün, Qırımdan yibermege çağırdı, şimdige qadar musbet cevap daa alınmadı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Türkiyada «Islam memleketi» terrorlıq wyımınıñ aqparat ministri twtqındaldı – dep habarlaydı Anadolu aqparat agenttigi.
Agenttik mälimetinşe, Türkiya policiyası Ankara qalasında «Islam memleketi» lañkestik wyımınıñ aqparat ministri Ömir Yetekti arnayı operaciya barısında twtqındağan. Jergilikti qwqıq qorğau organdarı taratqan aqparat boyınşa, Yetek osı uaqıtqa deyin «Islam memleketi» terrorlıq wyımınıñ aqparat salasın basqarğan jäne el aumağında bolğan birneşe lañkestik şabuıldardı wyımdastırğan.
Esteriñizge salayıq, bwğan deyin Türkiya biligi qañtar ayında «Islam memleketi» terrorlıq wyımınıñ auıl şaruaşılığı ministriniñ twtqındalğanı jöninde mälimdeme taratqan bolatın.


text:
2-yanvar 2022-jıl
2022-jıl 2-yanvar kúni Qaraqalpaqstan Respublikası I.V. Savickiy atındaǵı mámleketlik kórkem óner muzeyinde “Ashıq esikler kúni” bolıp ótti.
“Ashıq esikler kúni” sheńberinde muzeyge kelgen miymanlarǵa muzey ekspoziciya zalları boylap ekskursiyalar ótkerilip, muzey kino zalında muzey haqqında hújjetli filmler kórsetildi. Ilaj sońında kishkene balalarǵa hár qıylı oyınlar shólkemlestirildi hám balalar ushın arnalǵan jańa jıl sawǵaları tapsırıldı.
Sonday-aq muzeyge kele almaǵan balalar ushın ruwxıylıq hám aǵartıwshılıq bólimi xızmetkerleri tárepinen “Assalam Jańa jıl” atlı mádeniy ilaj shólkemlestirildi. Mádeniy ilaj sheńberinde muzey xızmetkerleri Nókis qalasında úy sharayatında tarbiyalanıp atırılǵan imkaniyatı sheklengen balalardı Jańa jıl menen qutlıqlaw hám hallarınan xabar alıw maqsetinde balalardıń úylerine barıp, olarǵa muzey tárepinen tayarlanǵan Jańa jıl sawǵaların tapsırdı.


text:
Advokat Nikolay Polozov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davası boyunca 59-ıncı mahkeme oturışınıñ ketişatını Facebookta aydınlattı. Toplaşuvda Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi fotoresim delilleriniñ tedqiq etilmesini devam ete.
«Bugün 64 fotoresim tedqiq etildi, 12:34-ten 12:41-ge qadar, yani – 7 daqqa. Bundan evel tedqiq etilgen fotoresimlerde olğanı kibi körüne ki, «Rusiyege qoltutqan» mitingniñ iştirakçileri Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ azbarında mitingden bir buçuq saat ögüne bulunıp, Ukraina bayraqları ile resmiy miting iştirakçilerine keder etip, bayraqlarnı tutıp almağa, çatışmağa tırışalar. Qayd etmeli ki, Sergey Aksenov provokatsiyalar yanında tura. Ya o olarnı, ya da olar onı celp ete», – dep yazdı Polozov.
Advokat bildirdi ki, Ahtem Çiygoz eki fotoresimde bar, o, «o vaqıt vekâletlerini yerine ketirgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ diger azalarınen beraber miting iştirakçilerini tınçlandırmağa tırışa».
Polozov Ahtem Çiygoz davasınıñ 2017 senesi yanvar ayında olacaq mahkeme oturışlarınıñ cedvelini derc etken.
«Mahkeme Ahtem Çiygoz davasınıñ yanvar ayındaki mahkeme oturışlarınıñ cedvelini belgilegen: 16, 17, 18, 19, 23, 24, 25, 26, 30, 31, 1, 2», – dep yazdı Polozov.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov PACEniñ sanktsiyalarnı kirsetüv, hususan Rusiyege qarşı, tertibini qıyınlaştıruv qararı sebebinden Mustaqillik Meydanında umummilliy toplaşuv keçirmege çağıra.
«Ukraina siyasiy milletiniñ Rusiye istilâsına tirenüv ve Ukraina topraq bütünligininiñ Qırım ile ğayrıdan tiklenüvi meselesinde qararlı olğanını bütün dünyağa köstermek kerek. Böylece, vatandaş cemiyeti iç zıddiyet ve qavğalarnı çette qaldırıp, yaqın künlerde, belki, iyünniñ 28-nde – Ukraina Anayasası kününde – millionlarnen vatandaşnı Mustaqillik Meydanında umummilliy toplaşuvğa çağıra bile», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, bugün «Ukrainağa hainlik yapqan, Qırım ve sakinlerini Rusiyege parçalamağa bergenler azimkârlığımız ve sarsızlağımıznı körmeli».
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 25-ne keçer gecesi keçirilgen toplaşuvında PACE qaidelerini deñiştirgen ve sanktsiyalarnı qullanuv tertibini, hususan Rusiyege qarşı, qıyınlaştırğan qararğa qoltuttı. Buña 118 PACE azası rey berdi, 62-si qarşı çıqtı, 10-u bitaraf qaldı.
Rusiye eyyeti Assambleya sessiyalarında 2015 senesi yanvar ayından itibaren, eyyetniñ vekâletleri ciddiy şekilde sıñırlanğan soñ, iştirak etmey.
Ukraina aq qorçalayıcılarınıñ fikirince, Rusiye eyyeti Avropa Şurası Parlament assambleyasına qaytsa, Rusiyeniñ teşkilât talaplarına riayet etmegen taqdirde bu devletlerara teşkilâtnıñ «ahlâqiy teslimiyeti» olacaq. Bu aqta aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ PACE tertip, immunitet ve qurulış işleri komitetine, Avropa Şurası iştirakçi memleketleriniñ milliy eyyetlerine yapqan açıq muracaatında aytıla.
Muracaatqa 12 ukrain aq qorçalayıcı teşkilâtı, şu cümleden «Vatandaş serbestligi merkezi», «Kreml siyasiy mabüsleri soy-soplarınıñ birleşmesi», «KrımSOS», «Qırım aq qorçalayıcı gruppası», «İnsan aqları media teşebbüsi» qoltuttı.


text:
Azatlıq radiosı
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
"Azatlıq" radiosı, İrekle Awrupa – Azatlıq radiokompaniäseneñ Tatar, Başqort tellärendäge tapşıruları. AQŞ Congressı tarafınnan finanslana. Tatar-Başqort redaksí 1953. yılda Tatar möhacirläre qatnaşında oyıştırıla. Direktorları: Şihap Niğmäti, Ğärif Soltan, 1989. yıldan Färit İdelle.
Tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Başta München, 1995. yıldan Praha şähärlärendä urnaşa.
Tapşırular[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tapşırular qısqa dulqınnarda könenä 4 säğät alıp barıla, ozın häm FM dulqınnarında translyatsiälänä, İnternettä eçtälege birelä (Radio Free Europe'nıñ Tatar-Başqort Xezmäte). Tapşırular Awrupa, Aziä illärendä häm Avstraliäda qabul itelä. 1996.dan Azatlıqnıñ Qazan wäkillege eşli (2000. yıldan direktorı – Rimzil Wäli).
Räsäydä Yekaterinburg, İjaw, Amurdağı Komsomolskidä (Komsomolsk-na-Amure), Mäskäw, Omski, Orenburg, Pitırbur, Samara, Tömän, Sember (Ulyanovsk), Ufa (Öfä) h.b. şähärlädä xäbärçelär üzäkläre oyıştırılğan; dönya xäbärläre, Tatar, Başqort, Qırım Tatarları tormışındağı ictimaği-säyäsi waqiğalr häm mädäniät yañalıqları yaqtırtıla.


text:
Aqmescitte «fevral 26» işiniñ mahkeme esnası devam ete. Men bu işte Ali Asanovnıñ menfaatlarını temsil etem.
Bazarertesi künü, oktâbr 3-de, esnas Ceza-tedbir kodeksiniñ bozulmasından başladı, esnas iştirakçilerine eki kün ögüne haber etilgen olsa, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci bunıñ arfesindeki aqşam Aqmescit şeeriniñ Merkeziy rayon mahkemesine alıp ketirileceklerini ögrendiler.
Maña, mahküm etilgenniñ resmiy temsilcisine, haber bile etilmedi, tayin etilgen advokatnı davet ettiler.
Mahkemeci prokurornıñ Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ apiste yatma müddetini uzatma muracaatını baqmağa başladı, faqat advokat Solodkov A.Y. mahkemege bundan evel bir toplaşuv keçirmege rica etkenini bildirdi, bundan soñ mahkemeci 2016 senesi oktâbr 7 kününe qadar teneffüsni ilân etti. Faqat böyle bir adım atıp, mahkeme Rusiye Federatsiyasınıñ CTK 231-inci maddesiniñ 4-ünci noqtasını kene bozdı: «Taraflar mahkeme toplaşuvı keçirilecek yer, kün ve saatini onıñ başlamasına eñ az 5 kün qalğanda ögrenmeli».
Amma hoş daqqalar da oldı. Ali balalarını körip, olarnen biraz subetleşti. Fotoresimde küçük oğlunıñ quvanç tolu közleri körüne.
Edem Semedlâyev, advokat, Qırımnıñ uquq qorçalayıcısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Yaltanıñ rusiyeli memuriyeti başınıñ yardımcısı Maksim Dvoretskiy, fevralniñ ekinci dekadasında bütün plâj alanlarnıñ planlaştırılğan teşkerüvi başlanacağını haber etti.
“Birinciden, atta şimdi, qışta bile, plâjlarnıñ sanitar vaziyetine diqqat etecekmiz. Çöplük ve tertipsizlik içün cöremeler olacaq”, - yaza Dvoretskiynıñ sözlerinden şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Aynı zamanda şeer memuriyeti memurlığınıñ başı İrina Romanets, plâjlar mayısnıñ 1-inece qadar azır olmaq kerek olğanlarını haber etti.
“Qabul etilgen abadanlaştıruv qaidelerine köre, mayısnıñ 1-ine qadar bütün tamir işleri, boyalav, yalı kenarınıñ abadalaştıruvı yekünlenmeli. Akis alda, memuriy cöremeler alınacaq”, - qayd etti Romanets.
Onıñ aytqanına köre, iyünniñ 1-ine qadar bütün plâj alanları boyunca azırlıq vesiqaları imzalanmalı.
Daa evel Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Yuriy Gotsanük, Qırımda yalı kemarlarınıñ cıyıştırılması icün mesuliyetli şahıslarnı tayin etecegini bildirgen edi.


text:
C-400 «Triumf» kompleksinen temin etilgen, Rusiyeniñ Cenübiy arbiy ogrugınıñ zenit-raketa polkı Qırımda arbiy bekçilikke qoyudı. Bunı yanvar 14 künü TASS bildire.
«Qırımda ilk kere unikal PVO kompleksi arbiy bekçilikke keçti, o ava ücümlerine qarşı ordunıñ mudafaa imkânlarını küçlendirecek. Bu Qırım ealisini töpeden qorçalaycaq», – dedi Rusiyeniñ Ava quveteleriniñ 4-ci ordu ve PVO komandanı Viktor Sevastyanov.
Onıñ sözlerine köre, yañı kompleksniñ imkânları tek Qırım yarımadasını degil de, Krasnodar vilâyetiniñ qısımını da qorumaq mümkün.
Keçende, arbiy mutehassıs Sergiy Zgurets, işğal etilgen Qırımda yerleştirilgen C-400 «Triumf» kompleksi Ukraina ve qomşu devletler içün telükeli olğanını beyan etken edi.
C-400 komlekleriniñ er biri 400 km uzaqlıqqa ateş aça bile ve aynı vaqıtta 36 nişanğa ücüm etip 72 raketa uçurta bile.


text:
Ukrainanıñ qırımtatar asıllı yırcısı Camala insan ticaretine qarşılıq kösterüvde hususiy yararlıqlar içün mukâfatlama merasiminde iştirak etecek. Bu hususta tedbir teşkilâtçılarınıñ matbuat bildirüvinde aytıla.
«Dekabrniñ 7-sinde Kyivniñ akademik Genç teatrinde VII İnsan ticaretine qarşılıq kösterüvde hususiy yararlıqlar içün mukâfatlama merasimi ötkerilecek. Merasimde diplomatik missiyalar ile halqara teşkilâtlarınıñ vekilleri ve Migratsiya boyunca halqara teşkilâtınıñ eyi niyet elçisi Camala iştirak etecekler», – denile bidirüvde.
Camala 2016 senesi İsveçte (Şvetsiyada) keçken «Eurovision» yarışında qırımtatar halqınıñ sürgün etilüvi aqqında «1944» yırını icra etip, ğalebe qazandı. Ukrainalı yırcınıñ ğalibesinden soñ 2017 senesinde yarış Kyivde ötkerildi.
Yırcı, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tarafından «halq artisti» ve Kyiv belediye başlığı Vitaliy Klıçko tarafından «fahriy Kyivli» unvanlarınen mukâfatlandı.
2016 senesi dekabrniñ soñunda Camala, BMT ve Migratsiya boyunca halqara teşkilâtınıñ insan aqlarını qorçalav kampaniyasına qatıldı. O, bir rolikte oynap, ukrainlerni mustaqil olmağa ve öz aq-uquqlarını qorçalamağa davet etti.