text:
Aqmescitte II Yekaterinağa abideniñ tiklenmesi bir 100 mln ruble turacaqtır. Bunı RİA Novosti agentligine Rusiye Federal toplaşuvı Federatsiya Şurasında Qırım Devlet şurasınıñ temsilcisi Sergey Tsekov bildirdi.
«Şimdilik abide qoyulmasınıñ maliyeviy ceeti al etile. Bu tahminen 100 mln ruble turacaqtır. Abideniñ ne vaqıt qoyulacağını aytmağa zor», – dey senator.
Onıñ sözlerine köre, şimdi mezkür işke başlaycaq eykelcilerniñ yarışına azırlıq ketmekte.
«Yekaterina abidesini tiklemege istegen eykelcilerniñ sayısı ğayet büyüktir. Olarnıñ arasında belli adlar da bar. Abideniñ tiklenmesi ile oğraşmağa istegen insanlar o qadar çoq olğanı quvandıra», – dey Tsekov.
Aqmescitte II Yekaterinağa abideniñ tiklenmesine aqça toplağan Vasiliy Velikiy adına fondunıñ malümatına köre, şimdilik 10 mln 560 biñ ruble cıyılğandır.


c: text/html

text:
Avgust 9-da Ukrainada Dünya tamır halqlar künü qayd etilecek, bunıñ çerçivesinde bir sıra merasimlerniñ, bu cümleden «Ukraina tamır halqları. Tarih, Zemaneviy vaqıt ve kelecek» serlevalı halqara konferentsiyanıñ keçirilmesi planlaştırıla.
Bu aqta avgust 5-te Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirdi.
«Tögerek masa ya da konferentsiya çerçivesinde tamır halqlar zemaneviy dünyada, tamır halqlarnıñ etnik gruppaları olaraq hususiyetleri, zemaneviy devletlerde tamır halqlar meseleleriniñ çezüv yolları, tamır halqlar meseleleri boyunca halqara uquq inkişafı, Birleşken Milletler Teşkilatınıñ dünya tamır halqları birinci ve ekinci yüzyılı kibi mevzular muzakere etilecek», – dep añlattı Ceppar.
Onıñ malümatına binaen, bu merasimge BMT tamır halqlar meseleleri boyunca daimiy Forumınıñ azası Oliver Loode ve estoniyalı parlamentariy Mart Nyüt kelecek, olarnen beraber Ukraina haber siyaseti nazirligi qırımtatar halqınıñ cemaat ögünde diplomatiyası strategiyası boyunca leyhanı ömürge keçirecek.
İşbu merasimler çerçivesinde qayd etilgen strategiya, bunen beraber, ukrain ve qırımtatar halqları arasındaki tarihiy munasebetler aqqında pyesa taqdim etilecek.
Avgust 9-da qayd etilgen Halqara dünya tamır halqları künü 1994 senesi Birleşken Milletler Teşkilatı Baş Assambleyası tarafından belgilendi.
Seyyarede tamır halqlarnıñ umumiy sayısı tahminen 370 million insannı teşkil ete, olar 70-ten ziyade devlette yaşay ve çeşit til ve medeniyyetlerni temsil ete.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiyev – Türkiyede keçirilecek ekinci Bütündünya qırımtatar kongressine bir aftadan az qala. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ malümatına köre, Rusiye akimiyeti Qırımdan kelecek olğan delegatlarnı qorquza ve basqı yapıp, Ankarağa kelmelerine yol bermeycek ola. Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov idare etken «Qırım» teşkilâtı kongress keçirilmesini takbih etip, Türkiye prezidenti Erdoğannı kongresste iştirak etmekten vazgeçmege çağırdı.
«Aman-aman 200 qırımtatar cemaat teşkilâtınıñ vekâletli eyyetleri qoşulacaq II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ azırlıq işleri muvafaqiyet ile yekünlendi», – dep yazdı Facebook saifesinde Meclis reisi ve al-azırda Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidenti olğan Refat Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina, Qırğızistan, Qazahistan, Kanada, Litvaniya, Poloniya, Rusiye, Amerika Qoşma Ştatları, Romaniya, Türkiye, Frenkistan ve diger Avropa memleketleriniñ teşkilâtları kongresske qoşulmaq niyetlerini bildirdiler.
«Bazıları Qırımğa qaytamaz»
200 insan kongresste Ukrainadan iştirak etecek, olardan 100 kişige yaqın Qırımda yaşay. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Al-azırda qorquzuv ve tenbi tarzında belli subetler devam ete. Er kes çıqıp olurmı belli degil, ayrı vaziyetler bar. Mahsus hızmetlerniñ fikirince, kongresske kesen-kes baracaq Meclis azalarınıñ ekseriyeti ile subetler keçirildi, Qırımğa kiremeyceklerini añlattılar, bazılarınıñ biznes ve işinen problemleri olacağını ayttılar», – dedi Celâl.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri kongress vekillerini yarımada kirişinen bağlı problemlernen beraber cinaiy işlerniñ açılması ile qorquzalar.
«Mahsus hızmetlerniñ hadimleri Qırımdaki vaziyet ile bağlı beyanatlarğa diqqat ayıracağını aytalar. Ve, belki de, bu beyanatlarnıñ müellifleri ekstremizm maddesi boyunca mesüliyetke çekilecek», – dep qayd etti Celâl.
Meclis reisiniñ muavini dey ki, kongresske baracaq olğan bazı qırımlılar iştirakçi olaraq degil, seyirci olaraq baracaqlar.
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ koordinatsion şurasında Qırımnı temsil etken Meclis azası Ali Hamzinniñ zanınca, kongresste ilk-evelâ qırımtatar halqınıñ vatanında bulunma telükesizligini muzakere etmek kerek.
«Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa Birliginiñ ükümet yolbaşçıları, OSCE reberligi ve Jenevadaki OSCE merkeziy ofisine qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyeti aqqında acele diñlevlerni teşkil etmek muracaatında bulunmaq mantıqlı olur edi. Qırımğa büyük qurbanlar berip, küreşniñ demokratik usullarını qullanıp qaytqan halqımız bu qıyın vaziyette halqara toplulıqqa muracaat etmek ve olarnıñ birdemligine ümüt etmek aqqını qazandı», – dedi o Qırım.Aqiqatqa.
İlyasov içün cinaiy iş
Mecliske kirgen qırımtatar siyasetçileri kongressniñ keçirilmesine qoltutsa, Qırımnıñ Rusiye akimiyetinde çalışqan faaller Ankara semetdeşleriniñ areketlerini takbih eteler. Qırım Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov idare etken «Qırım» cemaat teşkilâtı keçken raatlıq künleri toplaşuv keçirip, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannı kongresske kelmemege çağırdı.
«Matbuat vastalarınıñ malümatına köre, teşkilâtçılar sizni de kongresske davet etkenler. Sizge mensüp ikmetiñizni köstermege ve memleketlerimizniñ bölünmesine yönelgen halqara provokatsiyanıñ aleti olmamağa rica etemiz», – dep aytıla cemaat teşkilâtınıñ Türkiye prezidentine qabul etken muracaatında.
«Qırım» toplaşuvında İlyasovdan ğayrı, Qırım müftisi Emirali Ablayev, em de al-azırda Bütündünya kongressiniñ koordinatsion şurasında Qırımnı temsil etken Qırım müendislik-pedagogika universitetiniñ rektorı Fevzi Yakubov bar ediler. Remzi İlyasovnıñ bildirgenine köre, toplaşuvğa kelgenlerden 200 kişi Qurultay delegatı ola.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi ki, bu raqam kerçek degil, «Qırım» teşkilâtınıñ toplaşuvında Qurultaynıñ 20 azasından ziyade yoq edi. O, İlyasovnıñ teşkil etken tedbirini provokatsiya olaraq tanıp, «Moskva qoqlaları» tarafından teşkil etilgenini ayttı.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ bildirgenine köre, «Qırım» toplaşuvınıñ teşkilâtçısı cinaiy mesüliyetke çekile bile.
«Olarnıñ Erdoğanğa Kongressni yasaq etmek muracaatlarından soñ bu aqmaqlarnı psihiatrlar baqmaq kerek. Remzi İlyasov ise Rusiye televideniyesinde Qırım vekillerine bergen «qorantalarıñıznı tüşüniñiz» çağıruvları içün Ceza kodeksiniñ belli maddesi boyunca cevap berecek», – dep ayttı Cemilev QHA agentligine.
Şahin: Olarnıñ kongressni lâğu etmek küçleri yetmez
Kongress teşkilâtçılarından biri, «Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma derneginiñ» azası Mükremin Şahin bildirdi ki, qırımtatar diasporası Kremlge qoltutqan teşkilâtlarnıñ areketlerini zaten beklegen edi.
Rusiye akimiyeti yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa basqı yapa bile, lâkin kongresske keder etmek küçü yetmezMükremin Şahin
«Böyle bir şey yapacağını bile edik. Olarnıñ Erdoğanğa muracaatı iç bir mana taşımay. Kongress keçirilmesini tesiri bile olmaz», – dep ayttı Şahin Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye akimiyeti yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa basqı yapa bile, lâkin kongresske keder etmek küçü yetmez. Şahinniñ bildirgenine köre, 180 cemaat teşkilâtı kongresste iştirak etecegini haber etti.
Qırımtatar diasporasınıñ vekili, Türkiyeniñ «Bilkent» universitetiniñ professorı Hakan Kırımlınıñ qayd etkenine köre, üküm sürgen vaziyette Dünya kongressiniñ Türkiyede keçirilmesi onıñ semetdeşleri içün – halqnıñ fikir-tüşüncelerini bildirmege yardım etecek usullarından biri.
«Rusiye Qırımnı işğal etken soñ bütün qırımtatar milliy teşkilâtları ya sustı, ya da olarnıñ liderleri yarımadanı terk etmege mecbur oldılar. Qırımdaki qırımtatarlar milliy iradesini ifadelep olamaylar. Dünya Kongressiniñ maqsadı bu milliy iradeni ifadelemektir», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Kırımlınıñ aytqanına köre, Kreml idare etken qırımtatar teşkilâtları qırımlılarnıñ Qırımnıñ Rusiyege «qoşulmasına» quvanğanını kösterecek ola.
Türkiye professorınıñ zanınca, bunıñ kibi strukturalar qırımtatarlarnıñ yarımada işğaline qarşı çıqqanı gizleycek olalar. Avgust başında keçirilmesi planlaştırılğan kongress bu yalan ile küreşniñ aleti olmaq kerek, dep tüşüne Kırımlı.
«Qırımtatarlar işğalni iç bir vaqıt tanımaycaqlar, çünki Rusiyeniñ Qırım zaptı olarnı halq olaraq yoq ete bilecegini añlaylar», – dedi Kırımlı.
Kongressniñ esas vazifesi – Qırımda qalğan qırımtatarlarnıñ diaspora temsilcileri ile bir olğanını köstermekHakan Kırımlı
Professor hatırlattı ki, qırımtatar diasporası vatanda yaşağan qırımtatarlarnıñ sayısından büyüktir. Kırımlınıñ zanınca, bundan çar ve sovet Rusiyesi qabaatlı. Ekspert Rusiye Federatsiyasınıñ areketlerinden sebep yarımadanı terk etken semetdeşleriniñ sayısı kün-künden artqanına yazıqsınğanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, kongressniñ esas vazifesi – Qırımda qalğan qırımtatarlarnıñ diaspora temsilcileri ile bir olğanını köstermek.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Aqmescitte Qırım energetik qamaçavına qarşı çoq biñlik qırımtatar mitingini keçirecek ola. Amma keçirilecek künü daa belli degil, dedi Qırım rusiyeli Devlet şurası reisiniñ muavini, «Qırım» regionlarara qırımtatar cemaat areketiniñ reisi Remzi İlyasov bildirdi, haber etti «Krımiform» haber agentligi.
«İnsanlar regionlardan kelmege azır, tek qırımtatarlar degil. Bunıñ ile fevqulâde vaziyet sebebinden keççe toplanmağa daa da yahşı olur edi, mitingni keçirmemek istegimiz ile bağlı degil. Şunıñ içün, vaqtınıñ avuştırıluvı aqqında qarar alındı, dekabr 4-den soñ oturırmız, fevqulâde vaziyet bitkende, qarar alır ve mitingni keçirirmiz», – dey o.
«Qırım birligi» cumhuriyet cemaat teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayevniñ malümatına köre, «mitingde endi 20 biñlen ziyade insan iştirak etmek istegini bildirdi». Şu cümleden, onıñ sözlerine köre, İçki rayonında bir 200 iş adamı insanlarnı aktsiyağa alıp barmaq içün maşinalarnı bermege azır. Nimetullayevniñ sözlerine köre, mitingde kazaklar, halq imayesi ve «Yekâne Rusiyeniñ Yaş gvardiyası» teşkilâtınıñ vekilleri iştirak etmege azır.
Evel Qırım qamaçavı boyunca aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov Facebookta yazğanı kibi, dekabr 1 künü mitingniñ keçirilmesi planlaştırıla, mında «içtimaiy ve devlet saasınıñ qırımtatar hadimlerini mecburen toplaycaq olalar».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kiyevskiy rayon mahkemesi mayıs 22-de, bunıñ arfesinde Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüv şübhesi ile yaqalanğan qırımtatar, musulman Edem Smailovnı 20 künge tevqif etti.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, Smailov tahqiqat izolâtorında iyün 9-ğa qadar qalacaq.
Advokat Konstantin Rustemov: «Tarafımdan qorçalanğan şahısqa qarşı tevqif etüv şeklinde sıñırlav tedbiriniñ saylanmasına dair aynı bunıñ kibi qarar alındı. Muddetniñ 20 kün olması, olarnıñ (Smailov ve Mustafayevniñ) işiniñ Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir» gruppasınıñ işinen birleştirilmesine dair qararnıñ artıq alınğanınen bağlı. Ev apisi aqqında muracaat, tahmin etilgeni kibi, red etildi», – dep añlattı.
«Qırım birdemligi» koordinatorı Dilâver Memetovnıñ malümatına köre, Smailov soñki 15 yıl devamında Bağçasarayda musulman diniy merasimleriniñ keçirilmesi ile oğraşa edi.
Daa evel Aqmescitteki mahkeme, Bağçasarayda bunıñ arfesinde yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Server Mustafayevni tevqif etti.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti.
Rusiye FSBsi, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ Qırımda yaqalanğanını bildirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
İyülniñ 12-sinde Qırımda 7 COVID-19 adisesi qayd etildi, bunı Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov haber etti.
"Olardan dörtü adamlar tibbiy yardımğa muracaat etkende qayd etildi ve üçü - sağlam şahışlarnıñ skriningi vaqtında tasdıqlandı", - yazdı o "Vkontakte" içtimaiy ağında.
Umumen, onıñ malümatına köre, Qırımda 878 yañı koronavirus infektsiyası qayd etildi. Olardan 53-ü - çetelden, 100-ü - Rusiyeden ketirildi, 12 adam koronavirustan vefat etti. Aqyarda, yerli akimiyetiniñ soñki malümatına köre, koronavirusnen 271 adam hastalandı, 210 adam yahşı oldı, 5 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov FSBge sorğuğa çağırıldı, oña video boyunca taqiqattan aldın teşkerüv keçirilgenini haber etkenler. Bunı dekabr 16-da advokat Emil Kürbedinov bildirdi.
«Bugün İlmi Ümerovnen FSB binasında edik. Taqiqatqa köre, İlmi Ümerov Qırım, Rusiye ve Ukrainanen bağlı meseleler boyunca izaat bergen video boyunca daa bir taqiqattan aldın teşkerüv keçirilgenini ayttılar», – dep tarif etti advokat.
Kürbedinovnıñ aytqanına köre, sorğudan soñ cinaiy iş açılacaqtır.
«Nevbetteki adım – cinaiy iş açılmasıdır. Taqiqatçı Ümerovnı sorğuğa çekmege tırıştı. O, şimdilik bir de bir malümat bermedi», – dep qayd etti advokat.
Mayıs 12-de Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya FSB taqiqatçıları İlmi Ümerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqanını bildirgen edi.
Qırımtatar milliy areketiniñ meşur iştirakçisi, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ yaqalanması, evinde keçirilgen tintüv ve oña qarşı cinaiy iş açılması, mecburiy mahkeme-psihik ekspertizanıñ keçirilmesi içün psihiatrik hastahanede tutılması cemaat arasında ve halqara seviyede büyük rezonans doğurğan.


text:
Canada Tış işleri nazirliginiñ başı Chrystia Freeland avgustnıñ 28-nde Ukrainağa kelecek.
Canada TİN-nde qayd etkenlerine köre, o Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, baş nazir Volodımır Groysman, tış işleri naziri Pavlo Klimkinnen körüşecek eken.
“Canada Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligini, em de demokratik, iqtisadiy ve ictimaiy islâatarğa qol tutmağa devam ete”, – dep bildirmekte Canada TİN.
Haberge istinaden, 2014 senesinden itibaren Canada Ukrainağa 27 million dollar gumanitar yardım köstergen.


text:
Aqmescit ava limanı rusiyelilerniñ eñ populâr yañı yıllıq uçuş yönelişleri reytingine kirmedi. Bunı Tutu.ru rusiye turist portalınıñ malümatı köstere.
Böylece, beyanatqa köre, Yañı Yılnı ava qarşılacaq rusiye yolcularınıñ çoqusı Moskovadan Sankt-Peterburgğa uçacaq. Ekinci yerde - Soçi-Ufa yönelişi.
Ecnebiy memleketlerge ketecekler, bayramnı Moskovadan Tailand, Hindistan, Maldivler, Gürcistan, Türkiye ve İranğa uçqan vaqıtta qarşılacaq.
Bir kün evel, Aqmescit, rusiyelilerniñ arasında Yañı Yıl qutlavı içün eñ populâr yerlerniñ reytinginde beşinci yerde tüşkeni bildirildi.
Daa evel, Aqmescit ava limanınıñ matbuat hızmetinde, Yañı Yıl bayramı künlerinde, 1,5 biñ uçaq qonıp ve uçacağını ilân ettildi.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, Ukraina akimiyeti qararınen Qırım ava limanları qapatılğan edi. Anda ve andan yapılğan er uçuş Ukraina qanunları ve halqara qaideleriniñ bozulıvı sayıla.


text:
Mayıs 18 künü, qırımtatarlar sürgünliniñ 70 yıllığı künü Qırımnıñ yañı rusiyeli akimiyeti Aqmescit ve Aqyarda iyunniñ 6-na qadar kütleviy tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler. Bundan evel, cuma künü Meclisniñ toplaşuvında Aqmescitte mayıs 17-18 künlerine belgilengen hatıra merasimleri de lâğu etildi. Amma, qırımtatarlar yaşağan yerlerinde de, mahsus hızmetlerniñ nezareti altında mitinglerni keçirdiler. Bazar künü bu kibi aktsiyalar Moskva ve Peterburgda ötkerileler.
Mayıs 18 künü Aqmescitniñ merkeziy qapatılıp, şeerniñ soqaqlarında OMON ve avtozaklar buluna. Şaatlarnıñ bildirgenine köre, Aqmescit ve qırımtatarlar toplu yaşağan qasabalar üzerinde vertoletlar uçmaqtalar, toplaşuv iştirakçilerni ise, belgisiz adamlar kamerağa çıqaralar. Hatıra tedbirleri ep bir Aqmescitniñ «Salğır» bağçasında ve demir yol vokzalı civarındaki bağçada ötkerildi.
Cuma künü «Qırım Cumhuriyeti» «yolbaşçısı» vazifesini vaqtınca eda etken Sergey Aksönov iyüg 6-na qadar «Ukrainadaki kergin vaziyet sebebinden» kütleviy tedbirlerni yasaqladı. Biraz keççe, matem mitingini qabristanda keçirmege ruhset berdi. Qırımnıñ şimdiki prokuraturası Meclis yolbaşçısı Refat Çubarovnı «ekstremist areketleri» içün tenbiyeledi ve boysınmaycağı taqdirde Meclisni qapatacağını söyledi.
Aqmescitniñ merkezindeki kütleviy tedbirlerni Meclis ta cuma ertesi künü lâğu etti. Bu qararnı izaatlar eken, qırımtatarlar lideri Mustafa Ceilev, temsiliy organ vatandaşlarnıñ havfsızlığını temin etip olamaycağını bildirdi. Aynı zamanda, Mustafa ağa, Azatlıq Radiosına bergen intervyüsında qırımtatarlar ep bir mitingke çıqacaqlarını qayd etti:
– Sürgünlik künü – bu bütün qırımtatar halqı içün hatıra künüdir. Onı dünya boyunca qayd etemiz. Qırımtatarlarnıñ 98-99 fayızı Qırımnıñ işğalini qabul etmeyler ve rus akimiyeti yarımadanı terk etmesini isteyler. Amma, Rusiye olarnı mecburen vatandaşlar sırasına kirsetmege istey. Lâkin, vatandaşlıqnı qabul etmeseler, öz toprağında yabancı olurlar: yaşayış, işnen bağlı meseleler çıqa. Bunıñ içün Ukraina vaqtınca işğal etilgen topraqlar aqqında qanunnı imzaladı, vesiqada, basqı altında Rusiye vatandaşlığını qabul etken insanlar, ukrain vatandaları olıp qlmaqtalar. Rus akimiyeti ukrain pasportlarını çekip alsa bile, Ukraina territoriyasında yañı pasportnı alıp, işğal soñuna kelgen soñ, ukrain vatandaşları ola bileler. Bu ağır vaziyette de, rus pasportından vazgeçken adamlar da bar, - dep qayd eti Mustafa Cemilev.
Mayısnıñ başında vatanına kelgen Mustafa Cemilevge yarımadanıñ territoriyasında kelmege yasaq etildi. Onı beklegen semetdeşleri, Aqmescit, Bağçasaray yanındaki yollarnı qapattılar.
AQŞ-nıñ devlet departamenti qırımtatarlarnıñ sürgünligi künü münsebetinen beyanatnı qabul etti. «Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti içün keçmişteki cinayet ale daa unutılmay. Onıñ içün Rusiyeniñ Qırım işğali kene eski yaralarnı yañarta», - deñile beyanatta. Amerikanlı tış siyaseti departamenti bildirgenine köre, Qırımda insan aqları bozuluvı adiseleri kün-künden arta. Öldürüv, yaqalanuv, köteklenüv, adetke çevirildi. Qırımtatarlarğa ana tilinde laqırdı etmege ruhset bermeyler.
Rusiye uquq-qoruyıcıları, hususan «Memorial» cemiyeti azaları eminler, qırımda kütleviy tedbirlerniñ yasaqlanuvı «kurort mevsimi bozulacağı sebebinden» degil de, yerli akimiyetniñ qırımtatarlarğa mitingni yasaq etmek maqsadında yapıldı.
Mayıs 1944 senesi sürgün etilgen qırımtatarlarğa bir qaç daqiqadan yarm saatke qadar vaqıt berilgen edi. Üç kün içinde, mayıs 18 kününiñ sabası mayıs 20 kününiñ aqşamına qadar, 183 biñ qırımtatarı mal taşığan vagonlarğa yüklenip, Qırımdan Orta Asiyağa yollanıldılar. Resmiy olaraq, sürgünlikniñ esas sebebi faşistler ile yapılğan «kütleviy» işbirlik kibi ilân etildi. Cenk devamında Qırımnı terk etip, 1944 senesiniñ baarinde qaytıp kelgenler de, qızıl ordusınıñ erkânında cenkleşkenler de qabaatlavlarğa oğradılar.
Qırımtatarlarnıñ özleri bildirgenlerine köre, dayanılmaycaq şaraitlerde milletniñ aman-aman 40 fayızı yoq oldı. Sürgünlikke oğratılğan ve vatanlarına 1950-nci yılları avdet olğan diger milletlerge baqqanda, qırımtatarlarğa resmiy olaraq bu aq tek 1974 senesi berildi, asılında ise, 1989 senesi yarımadağa köçip oldılar.


text:
Bunıñ kibi beyanat nazirlikniñ resmiy saytında yerleştirildi.
«Ukraina tasil ve ilim Nazirligini Aqmescitte yekâne olğan ukrain mektep-gimnaziyasınıñ müdiri Natalya Rudenkonıñ 2014 senesi aprelniñ 10-da «Aksönovnıñ halq imayesiniñ» tesiri ve yerli memurlarnıñ qorquzuvları altında olğan işten çıquvı çorlandırdı. Bizler bu olmaycaq vaqianı Qırım yarımadası işğal strukturaları ve öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ repressiyaları, ukrain mektepleri ve ocalarını taqip etüv olaraq tanıyıq», – dep aytıla beyanatta.
Natalya Rudenko 1997 senesi mektep-gimnaziyasınıñ açılışından berli onıñ müdiri ola.
«Şübesiz, Natalya Rudenkonıñ vatandaşlıq mevamı, bilgileri, tecribesi Ukrainağa kerek, ve Nazirlik onıñ taqdirine lâqayt qalmaycaq», – qayd eteler tasil Nazirliginde.
Natalya Rudenko Qırım.Aqiqatqa bergen malümatqa köre, o, qıtağa ketecek ola.
«Bu akimiyet (Qırımnıñ «Rusiye akimiyeti») ebediy degil, Regionlar firqasınıñ soñu keldi, onıñ soñu da kelecek. Separatistler meni işten boşatacağını ve çalışmağa imkân bermeyceklerini bile edim, onıñ içün men biraz raatlanayım da, işlerimni baqayım, ve Ukrainağa köçecem», – dep bildirdi o.


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya bildirgeni kibi, onıñ hızmeti eñ qısqa vaqıtta «fevral 26» işi boyunca eksikliklerni yoq etip, onı tekrar makemege yollaycaqlar.
Bu aqta o, «TASS» rusiye agentligine, mart 24 künü makeme tarafından çıqarılğan qararnı izaatlağanda tarif etti.
«Biz eñ qısqa müddet içinde, makeme aytqan eksikliklerni yoq etermiz. Bu iş menim nezaretim astında yapılacaq. Soñra ise işni muakeme etilmesi içün makemege yollarmız. Makeme köstergen hatalarnı oturış devamında da yoq etmege mümkün edi. Bular özüne çoq vaqıt talap etken hatalar degil», - dep ayttı Poklonskaya.
Onıñ sözlerine köre, qabaatlayıcı yekün üzerinde iş soñuna qadar keçirilecek, bazı sözler deñiştirilecek.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi mart 24 künü keçirilgen oturışta, qusurlar sebebinden cinaiy işni prokuraturağa qaytarmaq qararını aldı. Poklonskaya makeme oturışında yoq edi.
Bunıñnen bir sırada, Qırımdaki makeme «fevral 26» işiniñ mabüslerini aprel 24 kününe qadar apiste qaldırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
ATR telekanalı ve Media Holdingge kirgen diger kütleviy haber vastalarına qoltutmaq içün yapılğan muracaatlarğa Qırğızistan qırımtatarları da qoşuldı.
Olar Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaatta bulunıp, qırımtatar matbuat vastalarınıñ müimligini ve diger türk halqları arasında populâr olğanını qayd eteler. Diger muracaatlarda qayd etilgeni kibi, mında da Rusiye prezidentiniñ reabilitatsiya buyruğına esaslanıp, milletlerara munasebetlerde menfiy aqibetler olacağını aytalar.
ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.
Mart 24 künü Moskvada Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı ile bağlı problemler mahsus ziddiyetni doğurmaq maqsadı ile yapılğan muhalifetniñ areketidir, dep aytqan edi. Bundan evel Aksönov ATR telekanalınıñ işini takbih etti ve böyle siyaseti olğan matbuat vastalarınıñ yarımadadaki işi mümkün olmağanını bildirdi.
Mart 25-den telekanal efirinde bu munasebet ile er kün «ATRni oldürmeñiz» telemarafonı keçirilecek.


text:
Moskva vilâyetiniñ Vlasiha şeer okrugındaki Arbiy istinaf mahkemesi oktâbrniñ 26-nda advokat Lilâ Gemeci ve imayecisi Edem Semedlâyevniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ oña qarşı qararına berilgen istinaf şikâyetini baqacaq.
«Qırım birdemligi» bildirgenine köre, mahkeme, Gemeci «mahkeme oturışuvlarınıñ reglamentini çoq bozdı» dep qarar aldı ve 2020 senesi avgustnıñ 17-nde qararını mahkemede seslendirdi.
«Bu şahsiy tarif ile kesen-kes razı degilim. Bir çoq insan bu tarif nasıl çıqarılğanınıñ şaatı oldı. O, qanunsız çıqarıldı, çünki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi evelki mahkeme oturışuvlarına esaslandı. Maña mahkeme oturışuvınıñ protokolını bermeyip, davanı advokatlar palatasına yollağanlar. Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ tarifi lâğu etilmeli, dep tüşünemiz. Mahkeme meni eşitir, dep ümüt etem», – dep izaatladı advokat.
Gemeciniñ fikirince, bu şahsiy şikâyet – oña müvekkilini cinaiy davada faal qorçalağan imayecige olaraq yapılğan basqı şeklidir. O, mahkemede qırımlı aq qorçalayıcı ve «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ menfaatlarını temsil etti. Mustafayev 2020 senesi sentâbrniñ 16-nda 14 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi. Faal Amnesty International tarafından vicdan mabüsi olaraq tanıldı.
«Bu qararnıñ belli bir suvuqlatıcı effekti bar, müvekkilerimniñ imayesinde faal olmamnı eksiltmek ve ileride mahkemege baqıp areket etmem içün. İstinaf şikâyetlerimizniñ mahkeme qararı ne olsa olsun, fikrim deñişmeycek. Müvekkillerimniñ aqlarını, menfaatlarını faal sürette qorçalamağa ve qabaatsız olğanlarını isbatlamağa devam etecem», – dep ayttı Gemeci.
Oña qarşı qararnı bir örnek sayıp, kelecek sefer mahkeme izni olmağanda bir şey aytmağa tırışsa, çetleştirilecegini köstermege tırışalar, dep ayta.
«Başta müvekkilim Server Mustafayev çıqarıldı, ileride meni sustıracaq olalar. Tek maña degil, siyasiy sebeplerden açılğan davalarda iştirak etken advokatlar şahsında bütün aq qorçalayıcı toplulıqqa qarşı bir basqı», – dep ayttı advokat.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Türkiye paytahtı Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressi soñuna yetti. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, forumnı Ukraina ve qırımtatar halqnıñ marşları ile qapattılar.
Bunıñ ile iştirakçiler «Ukrainağa şan-şerefler. Qaramanlarğa şan-şerefler olsun!» kibi şiarlarnı seslendire ediler.
Ukraina prezidentiniñ Vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ teklifi ile nevbetteki Kongressni Qırım paytahtı ya da Kiyede keçirmege qarar aldılar.
«Kongressniñ nevbetteki toplaşuvnı qırımtatar halqınıñ Muhtar Cumhuriyetiniñ paytahtı – Aqmescit şeerinde, ya da Ukraina paytahtı Kiyevde keçirmege qarar alındı», – dey Cemilev.
Nevbetteki qurultay dört yıldan soñ keçirilmeli.
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçe. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar. Bundan da ğayrı, yarımadağa kiriş Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yasaq etildi. Kongresske Meclis azalarınıñ çoqusı kelip olamadı. Olarnı forumnıñ keçirilüv künü «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.


text:
Keçken künü Qırımda 161 koronavirus hastası qayd etildi, 52-siniñ hastalıq alâmetleri yoq, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
«113 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 45-i daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı, 3-ü Ukrainadan keldi», – dep aytıla içtimaiy ağlardaki haberinde.
Onıñ malümatına köre, keçken künü Qırımdaki laboratoriyalar 5626 insannıñ tedqiqini yaptı, bütün müddet devamında 5469 insan tüzeldi.
Qırımda, Rospotrebnadzor tahminlerine köre, koronavirus hastalarınıñ eñ yüksek seviyesi 2021 senesi yanvar ayında olıp, eñ az fevral ayına qadar devam etecek.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukrainanıñ Rusiyege Bergen deñişim cedvelinde qırımtatarlar da bar, dep bildirdi Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova. Onıñ aytqanına köre, olarnı azat etmek içün iş devam ete.
Bu aqta Ukraina ombudsmeni BBC News Ukraina intervyüsında bildirdi.
«Biz bular ukrain, bular ise qırımtatarlar, dep bölmeymiz. Olar Ukraina vatandaşları ola ve cedvelde barlar. Er kesni tüşünemiz», – dep qayd etti Denisova.
O, Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişimniñ nevbetteki basamağınıñ kününi ve diger tafsilâtlarını aydınlatmadı.
«Bu aqta bir şey aytıp olamayım. Bir şey yapacaq olsañ, tınçlıq kerek, deyler de. Çoq şey aytıldı, yalan haberler oldı. Bir şey aytmağanda ise deñişim kerçekleşti. Şimdi de öyle yapmaq kerek, dep tüşünem», – dedi ombudsmen.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Rusiyede apiste tutulğan qırımtatar faalleriniñ azat etilüvi Ukraina-Rusiye almaşuvınıñ ekinci basamağı olacaq.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Rusiye, «ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etüv dialogınıñ er angi şeklinde» işğal etilgen Qırımnen bağlı er şeyni red etmege tırışa.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ soñki malümatına köre, Rusiye öz toprağında ve işğal etilgen Qırımda daa 110 Ukraina vatandaşını apiste tuta.


text:
Aqmescit – Qırım.Aqiqat mühbiri qırımlılarnıñ büyük şeerlerden uzaq yerleşken köylerde yaşayış tarzını ögrenmek içün Qırımnıñ Alabaş Qoñrat köyüne bardı. Köylülerniñ nefaqadan quvançını, Rusiyeni SSCB ile qıyaslağanlarını kördi, suv ile probemalarğa ve «ticaret ölgenine» şikâyet etkenlerini eşitti
Alabaş Qoñrat Qırımnıñ merkeziy şimaliy qısmında yerleşe. Ealisi soñ yılları azlaşa ve şimdi eki buçuq biñ insandan ibarettir. Aluştada, misal içün, 30 biñ insan yaşay.
SSCB zamanları kelirniñ esas qısmı kolhozlardan kele edi, amma bugün insanlarnıñ çoqusı öz bostanları sayesinde yaşay. Faqat şimdi Dnepr suvu yarımadağa kelmey ve er şey zor oldı. Köy sakini pensioner Anna Kiselöva bostannı suvarmaq içün suv olmağanını bildire, amma köyüler episi bir sebze ve meyvalarnı saça. Soñ vaqıtları yağğan yağmurlar bağçacılarnı qurtara.
Annanı köyde er kes bile. O, veteranlar şurasınıñ azasıdır, şunıñ içün jurnalistler ondan intervyü almağa seve. Köylü dey ki, onı sıq «Ukraina aqta» soraylar. «Ukrainada ya da Rusiyede yaşamağa yahşı edi? Em Ukraina vaqtında çare tapa edik, em de şimdi. Şimdi maña qolayca oldı, ebet. Nefaqam, o vaqıt biñ grivna alsam, em de birden masraf etilse edi, şimdi doquz biñ ruble alam ve maña yete», – tarif ete Anna Kiselöva.
Ukraina vaqtında serbest qonuşa edik – köylü
Köydeşi İosif Pogorskiy – Qırımnıñ tamır sakini, 86 yaşındadır. Evel ve şimdiki yaşayışı aqta nasıl farq bar degen sualge pensioner küle. «Bunı nasıl etip de sizge aytayım…», – İosif Nikolayeviç teren nefes ala ve uzun sükünet üküm süre. Bundan soñ pensioner sanki baş egip, dey: «Em o vaqıt yahşı edi, em şimdi».
Qırımnıñ tışında İosif Pogorskiy tek qızında, Harkovda edi. O, Harkovtaki yaşayış ve şimdiki Qırımda olğan yaşayış arasında farq büyük olğanı aqta bildire.
«Ukrainada azatlıq bar, mında biz biraz qapalımız. Çünki İttifaq zamanında biz er şeyden qorqa edik, biznen er şeyni yapa bile ediler. 37-nci sene ne olğanını bilesiñizmi? Köyümizde erkeklerni toplap, yolladılar. Kim qayttı, kim yoq… Ukraina vaqtında serbest qonuşa edik, şimdi – bunı aytmağa olmay, bunı mümkün degil. Rusiye keldi, qanunları ise sovet zamanları olğanı kibi qaldı. Biz endi sustıq», – dey qartbaba ve ne içündir küle.
Biznes öldi – köylü iş adamı
İş adamı Valeriy Büyük Onlar qasabasında bir tükânını qapattı ve Alabaş Qonrat köyünde olğan tükânından bütün hadimlerini işten boşattı.
«Biznes öldi. Qartlıqta raat yaşamağa ümüt etken edim, amma, teessüf ki, er şey yoq oldı. Alış-veriş on qat azlaştı. Bergi, aylıqnı ödemege ne olğanını tasavur etesiñizmi? Bütün hadimlerni işten boşattım, 17 insannı», – dep şikâyet ete iş adamı.
Valeriy turistler sayesinde yaşay edi. Şimdi turizmden kelir artıq kelmey. «Qırımda bir qaç million turist nedir, olar er keske aqça bere edi: mında sebze, meyvalarnı östüre ediler, et bar edi. Bunı yalıda sata ediler – Aqyar ve Yaltada. Andan mında aqça ketire ediler. Şimdi kimse bir şey östürmey, suv yoq», – tarif ete erkek.
İş adamı vaziyet yaqın zamanda eyileşecegine ümüt beslemey ve onı ukrain 90-ncı seneleri ile qıyaslay. «1998 senesi defolt vaqtında tükânımda 25 biñ dollarğa mal bar edi, defolt keçti – 10 biñge qaldı. 15 biñ qayda ketti, alâ bilmeyim. Şimdi defoltqa azırım. Tükânım boş», – dey Valeriy.
«Evel tükân rıqma-rıq tolu edi, ve saibi mında yürmey, satmay edi. Küzgece işlermiz, ğaliba, soñ ise vaqıt kösterir», – dey yavaş sesinen ümüt ve işançını coyğan erkek.


text:
Tamir işleri sebebinden suv qapatılacağı içün, Kezlev (Yevpatoriya) sakinlerine, onı toldurıp qoymağa rica eteler. Bu aqta "Voda Krıma" müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"İstisal işlerini temin etmek içün, iyül 9-ında saat 22:00 başlap, iyül 10-unace saat 8:00 qadar, suv borularında şeer basımını eksiltmek kerek. Suvnı toldurıp qoymağa rica etemiz. Suv ihtiyacı olsa, Kezlev filialı onıñ ketirmesini azırlar. Bu, Kezlev suv sistemasını ve Büyük Yalı Moynaq gölüniñ ekologik vaziyetini yahşılaştırmaq içün yapıla", - denile beyanatta.
Qırımda suvnı sıq-sıq qapatar. Bu, ağlarnıñ ipranğanınen ve suv ve çirkef borularınıñ yarılğanınen bağlı.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Qazaqstanda Çıñğız Aytmatov çaraları
Qazaqstannıñ başqalası Astanada dönyaküläm şöhrätkä iyä kırğız yazuçı Çıñğız Aytmatovnıñ tuuına 90 yıl tulu uñayınnan xalıqara forum ütkärelde
Qazaqstannıñ başqalası Astanada dönyaküläm şöhrätkä iyä kırğız yazuçı Çıñğız Aytmatovnıñ tuuına 90 yıl tulu uñayınnan xalıqara forum ütkärelde. Çarağa Qırğızstan häm Qazaqstan zıyalıları, deputatları häm başqa qunaqlar kilde.
Çıñğız Aytmatovqa bağışlanğan tantanalarnıñ Qazaqstanda başlanuı simvolik mäğ’nägä iyä. Oyıştıruçılar beldergänçä, yazuçığa xörmät kürsätü belän tuğandaş qırğız xalqına da ixtiramnarın belderälär.
Qazaqstan ilbaşı idaräse eçke säyäsät bülege başlığı Aida Balayeva ğalimnärneñ ike xalıqnıñ mäğ’näwi berdämlegen täêmin itäçägenä ışana. Ul, ägär aralarında xörmät bulsa – duslıq çiksez bulacağına, şul säbäple, mönäsäbätlärneñ tağın da nığıyaçağına basım yasıy.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zaur Smedlâyev Taqiqat komiteti tarafından «fevra 26» işi boyunca keçirilgen daa bir sorğu aqqında bildire.
Onıñ malümatına köre, aprel 27-de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Abduraman Egiz sorğuğa çağırıldı, temsil organınıñ diger azaları da sorğuğa çağırıla.
«Meclis Kâtibiyetiniñ reberi Dilâver Akiyev de davet etildi, yarın meni çağıralar. Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında provokatsiyalarnıñ kerçek teşkilâtçıları ne vaqıt çağırılacaq eken ya da olar yanında keçken «aziz sığır» olıp qalacaqlar», – dep yazdı o Facebookta.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Aprel 22-de işbu iş boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev apiske alındı, bundan evel ise Ali Asanov da apiske alınğan edi.


text:
Mustaqillik künü arfesinde Ukraina Millliy politsiyası hızmetniñ küçlendirilgen rejimine keçe dep bildirmekte nazirlikniñ matbuat hızmeti.
«Milliy politsiya yolbaşçısı emirine binaen bügünden itibaren Ukraina Milliy politsiyasnıñı hadimleri Mustaqillik kününiñ qayd etilmesine azırlıq körülmesi sesebinden hızmetniñ küçlendirilgen rejimine keçkete», – denilmekte haberde.
Küçlendirilgen rejim hususiy qarar berilgence devam etecek.
Milliy politsiya yolbaşçısı Sergey Knyazevniñ sözlerine köre, devletniñ soqaqlarında hızmet köstermek içün politsiyanıñ bütün yardımcı qısımları da celp etilecek.
Avgust 24, Ukrainanıñ Mustaqilligi qayd etilgen künü, Kyivde arbiy parad keçirilmesi planlaştırıla.Bu sebepten şeer içinde naqliyatnıñ areketi sıñırlanacaq.
Bunıñ arfesınde telükesizlik Hızmeti Ukrainada «rusiyeli hususiy hızmet hadimleriniñ faalleşkeni aqqında» bildirgen edi.


text:
Avropa Birligi Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı uzattı, dep haber etile AB Şurasınıñ saytında.
“Şura, Rusiye iqtisadiyatınıñ ayrı saalarına qarşı qoyuğan sanktsiyalarnı 2021 senesi iyülniñ 31-nece uzatmağa qarar aldı. Bu sanktsiyalar 2014-nci yılda Rusiyeniñ Ukrainadaki vaziyetni stabilsizleştirgen arektelerine cevap olaraq qoyuldı”, - yazıla beyanatta.
Böyle qarar, Rusiye Minsk añlaşmalarını tam olaraq yerine ketirmegeni içün alındı.
Keçenlerde, AB elçileri Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ uzatılmasını maqul kördi, dep haber etilgen edi.
2014 senesi Qırım işğali ve Donbastaki cenk uruşları başlağan soñ Avropa Birligi Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ bozuluvınen bağlı sanktsiyalarnı kirsetti.
Sektoral iqtisadiy sanktsiyalar belli Rusiye bankları ve şirketleriniñ Avropa Birligindeki ilkingi ve ekilemci sermiya bazarına kirişlerini sıñırlay, silâ ticaretinde ihrac etüv ve ital etüvni yasaqlay, arbiy qullanuv ya da Rusiyede arbiy alıcılar içün eki yönelişli mal ihracını yasaqlay ve Rusiyeniñ cermay çıqarılmasında ve onıñ qıdırıluvında qullanıla bilgen bazı tehnologiya ve hızmetlerge irişmesini sıñırlay.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Riza Ömerovnıñ ömür arqadaşı Sevilâ Ömerovağa politsiya hadimi kelip, bir kişilik narazılıq aktsiyası aqqında soraştırmağa tırıştı. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Sevilâ Ömerovağa soyadı Litvinov olğan politsiya hadimi keldi. Onı soraştırmaq kerek olğanına dair malümat keldi, dep bildirdi. O, bir de bir malümat bermedi, amma Rusiye Anayasasınıñ 51-inci maddesine esaslanıp kâğıt imzaladı», – dep bildirdi Gemeci.
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ idaresi saytında politsiya hadiminiñ areketlerinen bağlı malümat yoq.
2020 senesi dekabrniñ 27-nde Sevilâ Ömerova Canköy rayonınıñ Qalay (Azovskoye) qasabasında bir kişilik narazılıq aktsiyasını ötkerdi. Qadınnıñ yazuvlı şiarında «Qırımtatarlar terrorist degil! Repressiyalarnı toqtatıñız! Aqayımnı azat etiñiz».
Yanvarniñ 12-nde Rusiye mahkemesi Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini sert rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti. Enver Ömerov 18 yılğa, Ayder Cepparov 17 yılğa, Riza Ömerov 13 yılğa üküm etildi. Mahkümler qabaatlarını tanımay.
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova qırımlılarğa çıqarılğan ükümni takbih etti, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyeden mahkeme qararını lâğu etmesini ve qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti. Rusiye tarafı Ukraina nazirliginiñ beyanatına daa cevap bermedi. Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye mahkemesiniñ ükmüni «daa bir repressiya dalğası» dep adlandırdı.
Avropa elçileri Rusiyeniñ Rostov-na-Donu mahkemesiniñ Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri, qırımtatar musulmanları Enver Ömerov, Riza Ömerov ve Ayder Cepparovğa çıqarğan ükümini takbih etti. Olar qırımlılarnı azat etmege çağırdı.


text:
Soñki afta Aqmescit suv anbarlarınıñ yedekleri pek artmadı, dep bildire «Voda Krıma» müessisesiniñ reberi Vladimir Bajenov.
Bu aqta o, martnıñ 15-nde suv teminlevi operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Aqmescit suv anbarlarınıñ yedekleri, ne yazıq ki, Yaltadaki kibi pek tolmay. Ayan suv anbarınıñ vaziyetini biraz eyileştirdik. Bu bizim içün pek müim. Anda 1 mln 300 kub yedegimiz bar. Toqtamağan zararlar vaqtında şeerni suv anbarları sayesinde tutacaqmız. Quyular stabil oldı», – dedi Bajenov.
Keçken afta Bajenov, qaza olsa, Aqmescit ve Aqmescit rayonınıñ sakinlerine suv «toqtamayıp» berilecek, dep söz bergen edi.
Rusiye kontrolindeki Qırım mesken-kommunal hocalıq nazirligi martnıñ 5-nde yerli suv anbarlarınıñ tolmasına dair yañı malümatnı derc etti. Müessise malümatına köre, Aqmescit ve Zagorsk suv anbarları «ölü seviyede» qala. Balanov ve Taygan suv anbarları bu seviyege yaqın.
Suv qıtlığı sebebinden keçken seneden berli Aqmescitte ve diger regionlarda suv berüv cedvelleri kirsetildi. Bunıñnen beraber Aqmescitte suv teminlevi hatlarında qazalar ola, bu da suv kesilüviniñ sebebi ola.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ukrainalılarnı Ukraina halq cumhuriyeti ve Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ birleşüv aktınıñ ilân etilüviniñ yüz yıllığınen tebrikledi.
«Bugün devletimiz içün müim kün qayd etile – Ukraina Halq Cumhuriyeti ve Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ birleşüv aktınıñ ilân etilmesinden 100 yıl. Ukraina Birleşüv künü hayırlı olsun! Yaşasın Ukraina!», – dep aytıla hayırlarda.
Ukrainada yanvarniñ 22-nde UHC ve ĞUHC birleşüviniñ aktı ilân etilmesiniñ yüz yılı qayd etile.
Ukraina Birleşüv Künü er yıl Ukraina Halq Cumhuriyeti ve Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ bir ukrain devletine birleşüviniñ aktı 1919 senesi yanvarniñ 22-nde ilân etilgen künü qayd etilmekte.
Kyivde Birleşüv künü Ukraina reberligi, halq deputatları, ATO iştirakçileri, cemaat ve din teşkilâtlarınıñ iştirakinen tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Paton köprüsinde kyivliler ve şeer musafirleri toplaşıp, «birleşüvniñ canlı silsilesini» yapacaq. O, Ukrainanıñ şarqı ve ğarbi birleşkeniniñ timsaoli olacaqtır. Tedbirde qırımlı faaller de iştirak etecek.


text:
Ukraina Baş prokuraturasında separatizmge alâqası bar olğan Qırım deputat ve memurlarına nisbeten cinaiy işlerniñ açılması aqqında haber eteler. Al-azırda qanunsız referendumnıñ teşkil etilmesinde on bir insan şeklene.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Baş prokuraturanıñ matbuat kâtibi Andriy Demartinov bildirdi.
«Taqiqat neticesinde qanunsız referendumnıñ 11 teşkilâtçı ve iştirakçisi ilân etildi», – dedi Demartino.
Onıñ aytqanı kibi, cinaiy ketişat 2015 senesi yanvar 29 künü başlandı. Cinayette QMC Yuqarı Şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov, Aqyar şeer şurasınıñ reisi Yuriy Doynikov ve Qırım parlamenti, Aqyar şeer şurasınıñ deputatları, QMC diger vekâletli şahısları şekleneler.
Fevral 13 künü Ukraina Yuqarı Şurası Ukraina baş prokurorından Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ ve Aqyar şeer şurasınıñ deputatları, Qırımnıñ diger vekâletli şahıslarını mesüliyetke çekmege talap etti. Ukraina parlamentiniñ fikrine köre, Qırım deputatları memleketniñ topraq bütünligini bozğanı ve devlet hainligini etkeni sebebinden cezalanmalı.


text:
Kreml kontrolündeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, ava fenalaşqan vaqıtta Suvuq Sala boğazında yol areketeniniñ idare etilmesi içün mesüliyetli kişi olaraq baş nazir muavini Oleg Kazurinni tainledi. Bunı Aksönov dekabr 20 künü Nazirler şurasınıñ toplaşuvında beyan etti, dep haber ete «Krıminform».
«Cumaertesi-bazar künleri Suvuq Sala boğazı devamlı tıqanınq edi, furalarnı keri çevire ediler, aşada post qoyulmay edi. Bütün gece FVN esabat bere edi ve biz obalarnı dağıta edik. Yol hızmetleri ne yaptı?» – dep şikâyet etti Aksönov.
Kreml kontrolündeki Naqliyat naziri Anatoliy Volkov ve baş nazir muavini Oleg Kazurin, «Krımavtodor» teşkilâtında ağır tehnika yeterli qadar olmağanını añlattılar, bundan sebep Fevqulâde vaziyetler nazirligine muracaat etmege kerek oldı, abu ki fevqulâde vaziyet ilân etilmegen edi.
Bundan ögüne dekabr 13 künü Suvuq Sala boğazında buzlavuq sebebinden yolda qaza yüz bergen edi, daa 30 fura yoquşnı keçip olamadı.
Suvuq Sala boğazındaki yol qısımı, dekabr ayından mart ayına qadar fena ava vaqıtında yol areketi sıñırlanmaq mümkün olğan qısımlardan biridir.


text:
Rusiye arbiy ve nezaret organlarınıñ temsilcileri işğal etilgen Qırımda 2014 senesi dekabr 4-te qırımtatar iş adamı Sadıh Tabahqa ait olğan «Winta» pencereler şirketini teşkerdiler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına şirketke alâqası olğan qaynaq bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Qırım prokuraturası, FSB, MÇS ve Federal migratsion hızmeti teşkerüvni beraber keçirdiler. Em de, berilgen malümatqa köre, bu teşkerüv soñki üç ay içinde birinci degil.
Adını gizli qaldırmaq muracaatınen malümat bergen adamnıñ aytqanına köre, işbu teşkerüvler Aqmescit regional meclisi yerleşken qomşu binanıñ resmiy şekilde iş adamına ait olğanınen bağlı ola bile.
Bu sene sentâbr ayında qapatılğan merkeziy Meclis binasında «Avdet» qırımtatar gazetasınıñ muarririyeti yerleşe.
Keçenleri bu binada yañı meydanğa ketirilgen «Qırımtatarlarnıñ aqlarını qoruv komitetiniñ «matbuat konferentsiyası olıp keçti.
Sentâbr 16 künü 2014 senesi Meclis binasında rusiyeli qoruyıcı organlarnıñ vekilleri tintüv ötkerdiler. Vesiqa, USB-fleş aletleri, islam mevzusında edebiyat, bilgisayarlar, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tahliye etildi.
Sentâbr 17-de Meclis binasında «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyevge mahkeme qararını seslendirdiler. Bundan soñ «Qırım» Fonduna» ait olğan binanı qapatmaq qararları aqqında bildirdiler. Bundan sebep Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri binanı terk etmege mecbur ediler.
Sentâbr 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri binanı terk etip, onı müürlemege mecbur oldılar.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Ukrainada insan aq-uquqlarına riayet etüv aqqında soñki maruzasında Qırımdaki vaziyet, şu cümleden qırımtatar halqı vekillerine nisbeten basqı qayd etile.
BMT İnsan aqları boyunca idare Qırım akimiyeti ve Rusiye akimiyetine qırımtatarlarğa qarşı basqı, qorquzuv areketlerini toqtatmağa ve yarımadanıñ er bir sakinine esas aqlarını kefil etmege çağıra.


text:
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ hadimleri Aqmescitte, Vorovskiy, 7 adresi boyunca yerleşken Salğır baba azizinde talaqa keçirdi.
Talaqanıñ keçirilmesine şeer memuriyeti destek kösterdi. Bundan da ğayrı, öz yardımlarını Yedinci kün hristian adventistleri kilisesiniñ hızmetçileri teklif ettiler, olarnıñ kilisesi azizniñ yanında yerleşe.
Talaqa iştirakçileri topraqnı temizledi, çöplükni çıqardı, terek ve çalılarnı kestiler. Yazıq ki, ava vaziyeti sebebinden azizde yerleşken çeşmeni temizlemege imkân olmadı.
Talaqada iştirak etken Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov müftiyat hadimlerine, şeer memuriyeti ve Yedinci kün hristian adventistleri kilisesiniñ hızmetçilerine yapqan işleri içün teşekkür bildirdi ve qayd etti ki, musulmanlar içün aziz cuma künü yapılğan hayırlı işler daa da qıymetlidir, em de güzel bir adettir.
Hatırlatamız, Aqmescit şeer akimiyetiniñ 26.11.2020 senesiniñ qararı ile Vorovskiy, 7 adresi boyunca yerleşip, Salğır baba azizi olaraq belli olğan topraq müftiyatımıznıñ mülkiyetine keçirildi. Al-ı azırda tarihçılar taqdim etken tarihiy malümatlarğa esaslanıp, topraqnıñ abadanlaştıruv leyhası boyunca işler alıp barıla.
İHTAR: Salğır baba azizi XVII asırdan başlap, aziz bir yer olaraq bellidir. Rivayetlerge köre, Salğır baba salih ve zahid bir zat olaraq belli olıp, ibadet içün Salğır özeniniñ yalısında yerleşken emenlikke inzivağa çekile edi. Onıñ duasını almaq ve şifa tapmaq içün yanına bir çoq insan kele edi. Aqmescitteki şu tarihiy mekân uzun yıllar devamında harabe alında edi. Ancaq 2020 sene şu topraq, niayet, Qırım musulmanları diniy idaresiniñ mülkiyetine keçirildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ er yıllıq matbuat-konferentsiyası dekabr 22, cumaaqşamı kününden dekabr 23, cuma kününe qaldırıldı. Bunı Putinniñ matbuat-kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi.
Peskovnıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ Tükriyede öldürülgen elçisi Andrey Karlovnen vedalaşuv merasimi 22 dekabr künü keçirileceginden ve ozü de bu merasimde iştirak eteceginden sebep prezident böyle qarar aldı.
Öldürülgen diplomatnıñ cesedi Ankaradan Moskvağa dekabr 20 künü ketirildi.
Karlov deabr 19 künü atılıp öldürildi. Türkiye akimiyeti, ücüm etken insan – mahsus bölükniñ polis hadimi (bazı beyanatlarğa köre – sabıq hadimi – QA) 22 yaşıdaki Mevlüt Mert Altıntaş olğanını bildirdi. Altıntaş ile bağlı olğan altı kişi endi polis tarafından yaqalandı.
BM Baş kâtibi Ban Ki-moon bu adiseni «manasız terroristik ücüm» olaraq adlandırdı, BM Teşkilâtınıñ Telükesizlik Şurası ise bir ağızdan bu teraktnı takbih etti.


text:
Rusiye Ukraina territoriyasından ordularınıñ 70% çıqardı, dep bildirdi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ükümetniñ kenişletilgen toplaşuvında, haber ete Azatlıq Radiosı.
«İstihbaratımıznıñ baş idaresi bergen soñki malümatlar – Rusiye Federatsiyası ordusınıñ 70% sıñırdan çetleşti, bu kene de barışıq teşebbüslerge ümüt beslemege imkân bere», – dep ayttı o.
Sentâbr 9-da, Almaniya tışqı işler naziri Frank-Valter Ştaynmayyer bildirdi ki, Ukraina ve Rusiye arasında Rusiye ordusı ve tehnikasınıñ Ukrainadan çıqarılması aqqında añlaşma olmaq kerek.


text:
SSCBniñ dağılğanına yazıqsınğan rusiyelilerniñ payı, 2009 senesinden soñ eñ yüksek raqamğa irişip, 58 faizni teşkil etti. Bunı Rusiyedeki «Levada-tsentr»niñ soravı köstere.
Neticelerge köre, soralğanlarnıñ çerigi SSCBniñ dağılğanına yazıqsınmay, rusiyelilerniñ 16 faizi sualge cevap beralmadı.
SSCBniñ dağılğanına yazıqsınğanlar arasında 54 faizinde «umumiy iqtisadiy sistemanıñ yoq etilgenine», daa o qadar kişide «qarşılıqlı işançsızlıq, sertlik artqanına» yürekleri yana. Soralğanlarnıñ 25 faizi «er yerde evde kibi olğanıñnıñ duğusı»nı ğayıp etkenlerine teessüf eteler.
Soravnıñ köstergenine köre, Rusiye sakinleriniñ yarısı, Sovet Birliginiñ dağılmasından qaçınmaq mümkün edi, dep saya. Soralğanlarnıñ 29 faizi onıñ qaçınılmaz olğanından emin.
«Levada-tsentr»niñ bıltırki soravına köre, rusiyelilerniñ yarısından ziyadesi SSCBniñ dağılğanına yazıqsına edi. Faqat soralğanlarnıñ yalıñız 12 faizi Sovetler Birliginiñ eski şekilde ğayrıdan qurulmasını istedi.


text:
Ukrainanıñ tahminlerine köre, Donbassnıñ azat etilgen topraqlarını ğayrıdan tiklemek içün 1,5 mlrd. dollar kerek.
Bunı Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük umummilliy kanallarğa bergen intervyüsında bildirdi.
«Bizler merkeziy akimiyetniñ nezareti altına keri alınğan topraqlarda Ukrainanıñ zararlarına qıymet kestik. Bunı ükümet saydı, bizler USAID (AQŞ halqara inkişaf agentligi) celp ettik, olar tedqiq ettiler – 1,5 mlrd dollar. Bu para nezaretimizniñ altına alğan regionlarnıñ ğayrıdan tiklenmesine kerek», – dep ayttı Yatsenük.
Baş nazirniñ aytqanına köre, terroristler infrastrukturanı yoq ettiler ve bunı yapmağa devam eteler.


text:
«Fokus» ukrain mecmuası 2019 senesiniñ 100 «eñ itibarlı ukrainalını» ayttı.
Berilgen malümatqa köre, Rusiye apishanesinden azat etilgen ukrainalı rejissör Oleg Sentsov reytingniñ 45-inci yerini aldı.
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev cedvelde 66-ncı yerde kete.
Ukrainalı boksçı, qırımlı Aleksandr Usik reytingde 76-ncı yerde buluna.
Cedvelge ukrainalı rejissör Nariman Aliyev (90) de kirsetildi. O, bu yıl Donbastaki cenkte elâk olğan oğlunı defin etmek içün işğal etilgen Qırımğa qaytmağa tırışqan qırımtatar baba ve oğlu aqqında ikâye etken «Evge» filmini taqdim etti.
Bu sene «Fokus» versiyasına köre «eñ itibarlı» birinci on kişi: prezident Volodımır Zelenskıy, Prezident ofisiniñ yolbaşçısı Andriy Boğdan, oligarh İgor Kolomoyskiy, baş naziri Oleksiy Ğonçaruk, baş prokuror Ruslan Râboşapka, Ukraina telükesizlik hızmetiniñ reisi İvan Bakanov, Yuqarı Rada spikeri Dmitriy Razumkov, İç işler naziri Arsen Avakov, oligarh Rinat Ahmetov, Zelenskıynıñ mesleatçısı Sergey Şefir.


text:
Aprel 19-da Bağçasarayda Han sarayınıñ binası yanında bir kişilik piketniñ iştirakçisi Edem Ablayev saraynıñ şimdiki rekonstruktsiyasını toqtatmağa davet etti.
Ablayevniñ izaatları ile videonı Facebookta Leylâ Yaşlavskaya derc etti.
Ablayev: «Bu tedbirniñ vaqtı endi çoqtan berli keldi. Han sarayında olğanına, tarihımıznıñ muntazam surette, adım-adım mahv etilgenine içim yana. Buña cemaatçılıqnıñ, yerli akimiyetniñ diqqatını celp etmek isteyim. Çünki bu, tarihımıznıñ yoq etilmesinden başqa bir şey degil. Ve menim fikrimce, bu qasten yapıla», – dep qayd etti.
O, rekonstruktsiyağa alâqası olğanlardan yapqan işleri içün mesüliyetke çekilüv aqqında tüşünmelerini ve «böyle bir vandalizmni toqtatmalarını» talap etti.
Ablayev: «Cinayet içün er vaqıt cevap bermek kerek ola. Lâkin eñ yahşısı şimdi, daa büyük bir belâlarğa sebep olmağance, qırımtatar halqına çoq zarar ketirmegence aqılnı başqa toplamaq ve, vandalizmden vazgeçip, yalıñız bu ceryanğa celp etilgenlerniñ küçü ile degil de, aynı zamanda halqara teşkilâtlarnıñ yardımı ile şuurlı bir tarihımıznı saqlav ceryanına, kerçek restavratsiyağa keçmek. Bilgeniñiz kibi Han sarayı boyunca endi UNESCOnıñ qararı bar. Men er kesni maña qol tutmağa ve, bütün imkânlı olğan usullarnı qullanıp, bu vandalizmni toqtatmağa davet etem», – dedi.
Ablayevniñ aytqanına köre, piket vaqtında yanına kelgen uquqqoruyıcı organlarınıñ hadimi, şahsiyetini tayin etmeknen sıñırlandı.
Ablayev: «Narazılığım, qanun bozmaq teşebbüsi degil edi. Narazılığımnıñ maqsadı – şahsen özüme degil de, Han sarayına diqqat çekmek. Añlağanım qadar, tamam bu sebepten polis hadimi, sözde, iç bir qanun bozuluvını tayin etmedi. Menden yalıñız izaatlar aldı. Bunıñle sağlıqlaştıq», – dep añlatti.
Aprel 19-da Bağçasarayda «Han sarayı» kompleksiniñ kirişi yanında yarımadanıñ tamır halqına ait bu medeniy miras abidesini qorçalamaq maqsadınen ekisi de bir kişilik olğan eki piket keçti. Birinci bir kişilik piket esnasında iştirakçiniñ (Edem Ablayevniñ) yanına Rusiye polis hadimi keldi. Bundan soñ piketçiniñ tedbiri toqtatıldı. Onı, «suhbet» keçirmek içün çetke alıp kettiler. Birazdan soñ daa bir erkek, üstünde «qırımtatar tarihınıñ yoq etilmesini» toqtatmaq talabı olğan plakatnen çıqtı
Qırımdaki Rusiye ukümeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete. Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımdaki Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımda olğan Geray hanlarına ait yazlıq rezidentiya yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
Mahkemeniñ Nariman Memedeminovğa dair qararı Qırımda vatandaş faaliyetçileri ve jurtalistlerine, olarğa qarşı tazyiqnıñ toqtatılmaycağını köstere. Bu fikirni advokat Edem Semedlâyev, imayesi altında olğanğa tevqifniñ uzatılması neticesinde boyunca Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarında ifade etti.
Advokat: «İmaye ve Nariman özü mahkemeniñ oña tevqifniñ uzatılmasına dair bugünki qararına Qırımda vatandaş jurnalistikasına tazyiq etüv, dep qıymet kese. Narimannıñ musulman, qırımtatar ve bunıña ilâve olaraq bir de jurnalist olğanı, tahqiqatnı böyle qararlarnı qabul etmege ve insannı terrorizmniñ propagandası kibi ağır maddeler boyunca qabaatlamağa aveslendire. Ondan ğayrı, bu, diger qırımtatar jurnalistlerine şimdiki vaziyette böyle bir havflı işnen oğraşmamaları içün bir işarettir. Lâkin Narimannıñ mahkemede ifadelegen noqtaiy-nazarı, repressiyalarnıñ artması ile Qırımda faaliyetçilik ve vatandaş jurnalistikası kibi adiseniñ inkişaf etecegini açıqtan köstere», – dep saya.
Daa evel Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Kyivskiy rayon mahkemesi qırımtatar faaliyetçisi, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovğa tevqifni dört ayğa uzattı. Memedeminov tahqiqat izolâtorında ağustos 15-ke qadar qalacaq.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Bağçasaray rayonında Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğuğa alıp ketildi. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti .
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun buzuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina jurnalistleriniñ milliy birligi (UJMB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve kenişletmek aqqınıñ bozuluvı» dedi.
Ukraina TİNi vatandaş faaliyetçisiniñ yaqalanmasını taqbih etip, ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümetinden Nariman Memedeminovnıñ azat etilemsini talap ete.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqyar başı Mihail Razvojayev, gastroenterit alâmetleri ile şeer hastahanesine sekiz studentniñ barğanını tasdıqladı, amma kütleviy zeerlenüv olmadı, dep bildire.
"Yedi ada tedaviylene. Bir kişini artıq hastahaneden çıqardılar. İnfektsiya hastahanesiniñ hadimleri bütün kerekli analizleni yaptı. Hastalarnıñ episi ekimlerniñ nezareti astındadır, olarğa kerekli tibbiy yardım etile. Rospotrebnadzor bu adiseni tahqiq ete. Birden bildirmege isteyim ki: bu kütleviy zeerlenüv degil. Vaqia mütehassıslarnıñ nezaretindedir. Amma olğan şeyniñ sebeplerini bilmege pek müimdir", - yazdı Razvojayev öz İnstagramında.
Aqyarnıñ rusiyeli şeer akimiyetini atıf etip, yanvarniñ 23-ünde aqşam Qırım matbuatı, Aqyarda Özek energiyası ve sanayı institutınıñ talebelerniñ gastroenterit alâmetlerinen hastahanege qoyulması aqqında haber etti.


text:
Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu dey ki, ükümetniñ esas muhalif firqası ile muzakereler muvafaqiyetli olmadı, bu sebepten nevbetten tış saylavlarnıñ keçirilmesi mumkün oldı, haber ete Radio Svoboda.
«Ortaqlıq içün temel bar olğanını añladıq», – dedi Davutoğlu cumaaqşamı künü, avgust 13-de muhalif «Cumhuriyet halq firqası»nıñ yetekçisi Kemal Kiliçdaroğlu ile körüşüvinden soñ.
Türkiyede yañı ükümetniñ teşkil etilmesi içün soñ müddet kelecek afta soñunda biter.
«Aq ve adelet» firqasınıñ yetekçisi Davutoğlu dey ki, nevbetten tış saylavlarnıñ keçirilmesi mümkün. «Aqiqaten nevbetten tış saylavlarnıñ keçirilmesi – Türkiye içün yekâne imkândır», – dedi Davutoğlu.
Kemal Kiliçdaroğlu aytqanı kibi, Ahmet Davutoğlu muvaqqat ya da azlıq ükümetini teşkil etmege teklif etti. Kiliçdaroğlu nevbetten tış saylavlarnı yekâne imkâniyet olaraq tanımağa yañlış olğanını qayd etti.
«Aq ve adalet» firqası iyün 7 künü parlamentte çoqluqnı ğayıp etti. 2002 senesinden ilk sefer öyle oldı.


text:
«Eurovision-2016» halqara yır yarışınıñ ekinci yarım finalı mayıs 12-de İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde keçirilecek. Aynı bu basamaqta Ukraina temsilcisi Jamala yarışta ğalebe qazanmaq içün küreşini başlaycaq. O qırımtatar sürgünligine bağışlanğan «1944» yırını icra etecek.
Tünevin Jamala Qırım.Aqiqatqa öz çıqışınıñ bazı incelikleri aqqında añlattı: «Çıqışımda yırlağanımdan doğacaq terek kösterilecek. Sanada doğacaq ve parıldaycaq. Bu pek simvolik olacaqtır. Ukraina kibi, Qırım kibi, azaplardan ğayrıdan doğacaq».
Yarışnıñ birinci yarım finalı mayıs 10-da «Ericsson Globe» sanasında keçirildi.
61-ci «Eurovision» yarışında 42 devlet iştirak ete.
Jamala sanağa 14-ünci nevbette çıqacaq.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel, Frenkistan prezidenti Emmanuel Makron ve Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye akimiyetini vaziyetni kerginleştirmemek maqsadınen qoşma ordusını dağıtmağa ve Ukrainanıñ sıñırlarından keri çekmege çağırdı, dep haber ete Merkelniñ matbuat hızmeti.
Volodımır Zelenskıy iş ziyaretinen Pariste balunmaqta, anda o Makron ile körüşti, soñra olarğa video bağ ile Merkel qoşuldı. Normandiya dördüniñ bu onlayn oturışında Rusiye prezidenti Vladimir Putin de iştirak etmek kerek edi, amma Volodımır Zelenskıynıñ jurnalistlerge bildirgeni kibi, Rusiye prezidenti qoşulmadı, dep haber ete Nastoyaşçeye vremâ telekanalı.
Merkel, Makron ve Zelenskıy Ukraina şarqında telükesizlik meselelerni ve ukrain topraqlarınıñ işğalden boşatıluvını muzakere ettiler ve Rusiye ordusınıñ Ukraina sıñırlarında ve işğal etilgen Qırımda toplanması aqqında raatsızlıq bildirdiler.
«Memleketimizniñ şarqındaki telükesizlik vaziyeti, 2020 senesi iyülniñ 20-den berli quvette olğan ateşni toqtatuv rejimi aqqında laf ettik. Kerçekten ölgenlerniñ sayısı azlaşqan edi, amma ne yazıq ki 2020 senesiniñ dekabr ayınıñ ortasından ve 2021 senesi yanvarnıñ başından cebede vaziyetniñ kerginleşmesini kördik, ateşke tutmalar çoqlaştı. Bütün bu vaziyetelr aqqında tafsilâtlıca Makron ve Merkelge aytıp berdim», – dedi Zelenskıy.
Almaniya kantsleri ve Frenkistan prezidenti Ukraina topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilligine deñişmegen destegini tasdıqladılar. Olar Minsk añlaşmaları tam olaraq yerine ketirilmeli dediler.
Martnıñ 30-nda Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçak bildirdi ki, Rusiye, «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke. Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dedi.
Ukrainanıñ ğarbiy ittifaqdaşları oña qol tutqanını bildirdi. Aprelniñ 2-nde ABD ve Ukraina prezidentleri Joseph Biden ve Volodımır Zelenskıy telefonda laf ettiler. Beyaz saraynıñ malümatına köre, «prezident Biden Rusiyeniñ Donbas ve Qırımdaki istilâsı vaziyetinde Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutqanını tasdıqladı».
Daa soñra Avropa Birliginiñ Tış siyaset ve telükesizlik siyaseti yuqarı temsilcisi Josep Borrell Ukraina akimiyetini Rusiye tarafından yapılğan istilâ vaziyetinde «Avropa Birligi destek köstergenine» işandırdı.
Sıñırda ve Donbasta olğan adise-vaqialar sebebinden NATO da Ukrainağa qol tutqanını bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırım ile demir yol alâqasınıñ tiklenmesi içün Ukraina ükümetiniñ qararı kerek. Böyle qarar olğnada, yarımada tarafına trenler bir qaç saat içinde qatnamağa başlar. Bunı Kiyevde iyül 14 künü keçirlgen matbuat konferentsiyasında «Ukrzaliznitsâ»nıñ baş müdir vazifelerini eda etken Aleksandr Zavgorodniy bildirdi.
«Ükümet al etecek. Eger de alâqanıñ ğayrıdan tiklenmesi aqta qarar olsa, bir saatte bunı etermiz», – dey o.
Dekabr 27-den «Ukrzaliznitsâ» Qırım ile demir yol alâqasını toqtattı, em de yarımadağa qatnağan halqara trenlerni lâğu etti. Qırım yönelişinde trenler endi yalıñız Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar bara.
2015 senesi iyün 16 künü Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ temsilcisi işğal etilgen Qırım ile demir yol alâqası yaqın kelecekte tiklenmeycegi aqta bildirgen edi.


text:
«Asıltaş» mäktäbe tagın da yugarırak ürlärgä kütärelergä, kiñäergä äzer» ← kire kaytirga
X Xalıkara «Cälät» yaşlär uku-ukıtu forumınıñ dürtençe smenasında «Sälät – kiçä, bügen, irtägä» dip atalgan onlayn-oçraşu uzdı. Katnaşuçılar berläşmäneñ tugan telne öyränü häm saklauga kertkän öleşe turında fiker alıştı. Töp tema isä Sälät «Asıltaş» mäktäbeneñ üseş mömkinleklären bilgeläü buldı.
Çarada märtäbäle kunaklar, ministrlık wäkilläre häm partnerlarıbız da katnaştı. Alar arasında Tatarstannıñ yaşlär eşläre ministrı Damir Fättaxow, mägarif ministrı Ilsur Hadiullin, Rossiya Federatsiyase Däülät Duması deputatı, «Sälät» berläşmäseneñ Popeçitellär sowetı räise Marat Bariew, Kazan şähäre Başkarma komitetı citäkçese urınbasarı Güzäl Sägıytowa, yazuçı, dramaturg, «Äkiyat» Tatar däülät kurçak teatrınıñ baş rejisserı Ilgiz Zäyniew, şagıyrä Rezeda Zäyniewa, Tatarstannıñ atkazangan sängat eşleklese, kompozitor Elmir Nizamow, Bilär muzey-tıyulıgı direktorı Zöfär Şakirow, «Adımnar-Alabuga» polilingwal belem birü mäktäbe direktorı Nadir Kuramşin bar ide. Şulay uk tügäräk östäl artında Sälät berläşmäse wäkilläre – yaşlär üzäge direktorı Aygöl Gabdraxmanowa, anıñ urınbasarı Igor Smirnow, «Sälät»neñ Mägarif häm belem birü texnologiyaläre üzäge citäkçese, filologiya fännäre kandidatı, dotsent Dilärä Yakubowa, Sälät Klubı prezidentı Timerxan Şäyxetdinow häm oeşma aktiwistları da katnaştı. Çaranıñ moderatorı Tatarstan yaşlär eşläre ministrınıñ berençe urınbasarı Timur Söläymanow buldı.
Onlayn-äñgämädä Törkiya, Sogud Garäbstanı, Kanada, Çexiya, Awstraliya, Ispaniya häm Kıtayda yaşäüçe Sälät aktiwistları katnaştı. Alar berläşmä turındagı istälekläre belän urtaklaştı, ireşkän uñışları, çit ildäge könküreşläre xakında söyläde. Watandaşlar Sälätneñ uku-ukıtu proektlarında katnaşırga äzer buluları xakında äyttelär.
Sälätneñ «Asıltaş» mäktäbe 2020 elda açıldı häm 1 nçe «Ä» sıynıfına 12 balanı kabul itte. Ä yaña uku elına inde yaña sıynıf tuplandı. Älege mäktäp Sälätneñ uku-ukıtu, tärbiyaläü ölkäsendäge 25 ellık täcribäsenä, Sälät sotsial-pedagogik kompleksınıñ infrastruktura häm mömkinleklärenä nigezlänep buldırıldı. «Asıltaş»nıñ belem birü kontseptsiyase nigezendä ukuçı şäxesen törle yaklap üsterü maksatı tora.
«Telne mäcbüri öyrätep bulmıy, monıñ öçen dairä kiräk. Ä Sälät 27 el däwamında xalkıbıznıñ yaşlären, mäktäp balaların cıya, telne öyrätü, anı yarattıru öçen tırışa. Bu – bik zur eş. Ul däwam itä häm itäçäk. Çönki millätneñ tele, moñı, añı häm yaşäeşe barlık xalıklar öçen ürnäk bulırga tieş», – dide Ilsur Hadiullin.
Tatarstannıñ mägarif ministrı fikeren Marat Bariew ta cöpläde.
«Sälät xäräkäte belem birü, hönär öyrätü arkılı yaşlärdä tugan telgä, xalıknıñ tarixına karata mäxäbbät uyatu mäsäläsendä başkalarga ürnäk bulıp torırlık», – dide ul. – Sälät üsä: uzgan el Sälät sıynıfları oeşa başladı. Ä bit kayçandır Sälät mäktäpläre bulır digän uy fantastika sıman yañgırıy ide!» – dide Marat Bariew.
Äñgämädä katnaşkan yazuçı, dramaturg, «Äkiyat» Tatar däülät kurçak teatrınıñ baş rejisserı Ilgiz Zäyniew Sälät mäktäbe tabigıy üseştä bulırga tieş digän fikerdä. Anıñ kızı Gäühär «Asıltaş»nıñ 1 nçe «Ä» sıynıfın tämamlagan.
«Sälät, miña kalsa, üzeneñ tabigıy üseşendä barganga yaşi, kiräkle bulıp kala. Äti keşe bularak ta şunı äytä alam. «Asıltaş» mäktäben dä menä şundıy üseştä küräse kilä. Tulı ber mäktäp bulıp oeşırga tieş kebek. Menä bez ber-ike ay başka mäktäpkä yördek. Läkin balabızga ul turı kilmäde. Ä xäzer Asıltaşka küçkäç, ul mäktäpkä barırga teli, xätta cäyge kanikullar tizräk tämamlanuın kötä. Çönki ul aña turı kilä. Sälät mäktäbe – tatar mäktäbe häm ul – bügenge kön tatarınıñ mäktäbe».
Sälät proektları citäkçese Cäüdät Söläymanow katnaşuçılarga räxmäten belderde. «Bez zur eşlär başkarabız. Häm tagın da yugarırak ürlärgä kütärelergä, mäktäpne kiñäytergä äzer», – dide ul üz çıgışında.


text:
Ukrainler Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıquv kününde içtimaiy ağlarda flash mobqa başladılar. Bunı aktsiyanıñ teşebbüsçisi, Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım işlerinden mesleatçısı Emine Ceppar Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bugünde-bugün Ukrainada bir mif bar, Qırımda 100% işğalge qoltutqan ve «tuvğan yurtunda» bahtlı yaşağan separatistler olğanını aytalar. Faqat öyle degil. Aksine olğanını tasdıqlağan bir şey bar – Qırımtatar Milliy Meclisi Qırım parlamenti yanında teşkil etken barışıq mitingi. Aman-aman 15 biñ Ukraina vatanperveri Qırım parlamentine işğalni resmiyleştirmege imkân bermedi. Fevral 26 künü – Qırım ve baqışları içün işğalciniñ baş nişanı olğan qırımtatarlarnıñ zorbalıqsız qarşılığınıñ timsalidir. «Fevral 26 işi» – Vatan oğrunda küreş timsalidir», – dedi Emine Ceppar.
Onıñ aytqanına köre, flash mobnıñ esas vazifelerinden biri – Qırımda Rusiyeniñ yarımada işğaline qoltutqan insanlar yaşağanını red etmektir.
Flash mob çerçivesinde içtimaiy ağlarnıñ qullanıcılarına Qırım işğaline qarşı çıquv kününde baş fotoresim yerine levha qoymağa teklif etile. Qırım ve qıtaiy Ukrainanıñ sakinleri, cemaat teşkilâtları ve nazirliklerniñ vekilleri aktsiyağa qoltuttılar.
Ukraina «Qırım – Ukrainadır!» haber-bağ kampaniyası keçirilmekte.
Belli ukrain jurnalistleri ve oyuncıları «öz Qırımını» tarif eteler. Kampaniya çerçivesinde levhalar azırlandı, meşur ve adiy ukrainler Qırım sakinlerine qoltutqanlarını bildireler. Ukrainanıñ teleradioyayın milliy şurası levhalarğa içtimaiy reklama statusını berdi. Böylece levhalarnıñ Ukrainanıñ merkeziy ve vilâyet telekanallarında kösterilmesi tevsiye etile.
Qırımnıñ kütleviy haber vastaları, şu cümleden ATR qırımtatar telekanalı ve Çernomorskaya teleradiokompaniyası kampaniyağa qoltuttı.
Qırım işğali ve Qırımdaki ukrainlerge qarşı yapığan siyasiy basqı aqqında vesiqalı film kelecek afta kösterilecektir. O da «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ bir qısmı olacaq.
Qırım meselesinen oğraşqan onlarnen kütleviy haber vastaları «Qırım meselesi» leyhası çerçivesinde Qırımda işğalge qarşılıq künü munasebetinen marafon keçirecekler.
2014 senesi fevral 26-da QMC Yuqarı Radası yanında Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ tarafdarları ve olarğa qarşı çıqqan Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov reberliginde «Rus birligi» firqası faalleriniñ mitingi olıp keçti. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qara deñizde yanıp turğan eki tankerden zararlanğan deñizcilerni alâ daa hastahanege alıp barmadılar. Qırım Qaza tibbiyeti merkeziniñ müdiri Sergey Olefirenko bildirgenine köre, yaralanğanlarnı tek üyleden soñ Keriç limanına alıp baracaq olalar.
“Yaralanğanlarnı yedi gemiden toplaylar, olar deñizde tarqalğan, yan-yanaşa degiller. Gemi kapitanınıñ tahminine köre, olar zararlanğan deñizcilerni saat üçten beşkece Keriç limanına ketirirler, biz ise olarnı anda beklecemiz. Yani, saat üç-dörtte adamlar, niayet, yardım körer”, - dep yaza Olefirenkonıñ sözlerinden “İnterfaks” habet agentligi.
Rusiye matbuatınıñ deñiz hızmetlerinde menbaası bu malümatnı tasdıqladı: “Merkuriy” buksiri reydde, alâ daa adamlarnı gemilerde toplay”, - dedi o.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Keriç boğazında yanğan eki gemide 14 deñizci elâk oldı.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında «Maestro» ve «Kandi» tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Kandi» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Rusiye Tahqiqat komiteti Qırım yalısında yanğın neticesinde tankerlerde insanlarnıñ elâk olğanı sebebinden «diqqatsızlıqtan sebep eki ve daa ziyade şahısnı öldürüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler qanunsız şekilde Suriyege şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Avgustnıñ 3-ünde öz-özüni yaqmağa tırışqan qırımlı Vatan Karabaş, 6-ncı şeer hastahanesiniñ yanıq bölügine yatqızıldı dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
Ekimler onı baqıp çıqacaq, şimdilik onıñ sağlıq alı aqqında tefsir bermeyler.
“Ekimler, o eki-üç kün devamında özüne kelir, deyley”, - Qırım.Aqiqat muhbirine Karabaşnen hastahanege bargan “narazlıq meydanı”nıñ faalcisi Rinat Şaymardanov haber etti.
Diqqat! Tesir etici video!
Vaqıanıñ şaatları aytqanına köre, “acele yardım” maşnası adise olıp keçken yerge 10 daqqadan soñ keldi. Rusiye polisleri ise Vatan Karabaş özüni yaqqan vaqıtta iç bir şey yapmadı.
“Qırım akimiyeti bizden tamam böyle areket yapqanımıznı istey. Bu memurlar bizni ne alğa ketirgenlerini köresiñiz”, - dep olıp keçken adiseni tefsir etti Rinat Şaymardanov.
Vatan Karabaş evli ve üç balanıñ babası olğanı belli.
Avgustnıñ 3-ünde Aqmescitte “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ faalcisi Vatan Karabaş öz-özüni yaqmağa tırıştı. O yanıcı şingenlik üstüne töküp, öz-özüni yaqtı. Amma yanında toplanğan adamlar aqaynıñ yanıp başlağan urbasını tez söndürdi. Yaquvdan evel, aqay akimiyetniñ zulum areketlerine qarşı öz-özüni yaqacağını ilân etti.
Qırımnıñ rusiye akimiyeti vekilleri qırımtatarlarnıñ evleri yerleşken topraqlarnı sata. Adet üzre, qurdurıcılar qora qoymasından başlay. Yerli sakinler ise buña qarşı narazlıq köstere.
Qırımtatarlar ev qurğan “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ yerinde yañı 9 biñ adamlıq rayon qurmağa isteyler. Mesken evlerden ğayrı, mektepler, bala bağçaları, spor meydanları ve tükânlar qurmağa azırlanalar. Şimdilik anda esasen avdetçiler (repatriant) yaşay.


text:
Odesa psihiatrik hastahanesinde yanğın çıqtı, altı insan – beş hasta ve bir emşire – elâk oldılar. Bu aqta «Nastoyaşçeye vremâ» telekanalı haber ete.
Yanğın çıqqanda hastahanede 51 insan bar edi. Olardan tek beşi hastahanege alındı, dep bildirdi qurtarıcı hızmetler.
Azatlıq Radiosı ukrain bürosınıñ mühbiri bildirgenine köre, yanğın 500 metr kârelik alannı qavrap aldı.
Yanğın sebebi daa belli degil. Politsiya «qanun belgilegen yanğın telükesizliginiñ bozuluvı» maddesi boyunca cinaiy dava açtı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Twitterde yanğın – «qorqunç bir facia», dep yazdı. O, baş nazir Volodımır Ğroysmanğa adiseni tahqiq etecek komissiyanı qurmağa avale etti.


text:
Ukraina Tış İşler Nazirliginiñ içtimaiy ağlardaki resmiy saifeleri yarımadada Roskomnadzor qararından yayınlavı toqtalğan ATR qırımtatar telekanalınıñ belgisi altında çalışa, haber ete Qırım.Aqiqat.
Şu cümleden, qırımtatar telekanalınıñ logosını Ukraina Tış İşler Nazirliginiñ twitter ve Facebook saifesinde körmek mümkün.
Evel Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko bütün Ukrainada ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavını tiklemege avale etti. Devlet başı qayd etkeni kibi, yaqın zamanda Ukrainada, şu cümleden Qırımda, ATR yayınlavını tiklemek Ukraina akimiyeti içün şeref ola. Bundan ğayrı, Poroşenko Ukraina ATR telekanalını Strasbourgtaki İnsan aqları halqara mahkemesinde qorçalaycağını ayttı.
Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı. Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.


text:
İtaliyädä - Yasir Arafat mäydanı
Fälästinneñ êlekkege däwlät başlığınıñ iseme Siśiliyä utrawlarınıñ iñ zur şähäre Palermodağı ber mäydanğa birelde
Fälästinneñ êlekkege däwlät başlığı häm Fälästin bäysezlek oyışması liderı Yasir Arafatnıñ iseme İtaliyäneñ kön’yağındağı Siśiliyä utrawlarınıñ iñ zur şähäre Palermodağı ber mäydanğa birelde. Ul qalanıñ portına yaqın Foro İtaliko rayonında urnaşqan. Märxüm fälästinle lidernıñ xörmätenä anda “1994nçe yılğı Nobel’ solıx büläge iyäse Yasir Arafat” dip yazılğan taqta êlengän.
Palermo mêrı Leoluko Orlando şähärdä monnan alda Arafat belän bergä Oslodağı tınıçlıq söyläşülärendä qatnaşqan êlekkege İzrail xökümäte räise İsak Rabin isemeneñ mäñgeläşterelüen, xäzer isä Fälästinneñ tanılğan liderınıñ isemen mäydanğa birülären belderde.
Orlando bu adım belän Oslo kileşüläre ruxına kire qaytu häm xalıqlar arasında däwamlı tınıçlıq täêmin itü yünäleşendä ber işarä yasawların belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Fil’m töşerü törkeme dön'yağa qayttı
Rusiya törkemne 5 nçe oktyabr’dä fil’m töşerü öçen Xalıqara ğaläm stanśiyäsenä cibärgän ide


text:
Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ başı Andriy Gordeyev, Unraina zapt etilgen Qırımğa ne elektrik energiyasını ne de suvını bermemek kerek, dep tüşüne. Bunı fevral 28 künü Gordeyev öz Facebook saifesinde yazdı.
O: «Qırımğa suv kene berilmesini istegen siyasetçilerge cevap bermege isteyim. Men basqığa baqmadan Şimaliy-Qırım kanalını açmağa bermem. Qırımdaki işğalcilerge ne enegiya, ne de suv », – dep yazdı.
Bundan evel kütleviy haber vastaları Mustafa Nayyem, Kyivde matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Qırımğa suv ve elektrik teminlevini ğayrıdan tiklenile bile dep aytqanını bildirgen ediler.
Fevral 28-de Ukraina halq deputatı Mustafa Nayyem işğal etilgen Qırımğa suv ve elektrik berilmesi başlaycağına dair malümatnı red etken edi. Bunı millet vekili Facebook saifesinde fevral 28 künü yazdı.
Uquq qorçalayıcılar Ukraina akimiyeti ve Yuqarı Radasını qırımlılarnıñ aq-uquqlarını sıñırlağan bazı qanunlarnı lâğu etmege ya da deñiştirmege çağırğan edi. Hususan, Qırımdan eşyalarnıñ çıqarılması, qırımlılarnıñ rezident olmağanı ve yarımadağa kiriş ile bağlı problemler qayd etildi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Ukraina Şimal-Qırım kanalı üzerinden yarımadağa suv berilmesini toqtattı. Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-nı bu kanal vastasınen qarşılağan edi.
2015 senesiniñ soñundan başlap esas Ukraina Rusiye işğal etken yarımadanıñ elektrik teminlevine qoltutmay. Qırım öz generatsiyası, Rusiyeden ve Kubanden energetik köpür ile teminlene, lâkin Qırımdaki elektrik ağlarında alâ daa qazalar ola.


text:
Nikolayev vilâyetinde regional derecede fevqulâde vaziyet ilân etile. Böyle bir buyruqnı Nikolayev vilâyeti devlet memuriyeti reisiniñ birinci muavini Nikolay Romançuk imzaladı.
Onıñ aytqanına köre, 750 dane tehnika qardan azat etildi.
Salı künü saba Fevqulâde vaziyetler boyunca devlet hızmetiniñ bölügi 2700 naqliyat vastasını qardan temizledi.
Bazarertesi künü Nikolayev vilâyetinde yollar qapatıldı.
Bundan ğayrı, Fevqulâde vaziyetler boyunca devlet hızmetinde bildirdiler ki, dekabr 30-na keçer gecesi ava sebebinden Ukrainanıñ on vilâyetinde 516 mesken yeri ışıqsız qaldı.
Odessa, Herson, Dnepropetrovsk ve Nikolayev vilâ


text:
Referendumnıñ azırlanuvı boyunca teşkil etilgen gruppa azası Abduraman Egizniñ fikirince, referedum Birleşken Milletler Teşkilâtı ve Avropa Şurası Havsızlıq ve İşbirlik boyunca teşkilâtı kibi halqara teşkilâtlarnıñ Meclisniñ referendumğa azırlıq boyunca teşkiliy gruppasınıñ azası Abduraman Egizniñ fikrince, işbu referendum BMT ve Avropa Havsızlıq ve İşbirlik boyunca Teşkilâtınıñ imayesi altında keçirimeli. Onıñ qanuniy oması ve dünyada tanılması içün halqara teşkilâtlarından ve memleketlerden nezaretçilerni celp etmek kerek.
Faqat muayyen bir müddet ve referendum asılında ya da yoq, bunı teşkiliy gruppada daa aytmaylar. Egiz referendum «siyasiy maqsatqa muvafıqlıq maqsadı ile» keçirile bilecegini de aytıp keçti.
«Referendumnıñ açıq-aydın olmasını isteymiz, oña diger memleketlerden ve halqara teşkilâtlarından nezaretçilerni celp etmege niyetimiz bar», – Eskender Bariyev.
Bunıñnen beraber teşkiliy gruppanıñ reisi Eskenler Bariyev «tamır halqnıñ özüni belgilev ve iradesini serbest şekilde aks etip, angi memlekette yaşaycağını saylamaq aqqı bar olğanı»nı qayd ete.
Bariyev referendumınıñ azırlıq işlerinde qırımtatarlarınıñ Ukraina akimiyeti ile işbirlik oluvında israr ete. Çünki Ukraina BMT-nıñ subyekti ola. Onıñ aytqanı kibi, tek qırımtatarlar degil de, Ukraina çetel işler Nazirligi de referendumnı keçirmek içün BMT-na muracaat etmek kerektir.
O şunı da aytıp keçti ki, referendumınıñ azırlığında aralıq etapı olaraq qırımtatar tamır halqınıñ havfsızlığı ve özüni belgilev boyunca halqara konferentsiyanıñ keçirilmesi ola bile.
Bariyev referendumnıñ azırlığında ukrain qanunlarına tayanmaq kerekligini de qayd etti. Ukrainada yerli referendumlar aqqında qanun olmasa bile, memleketniñ Anayasasında halqara aktlarnıñ milliy qanunlarğa nisbeten üstünligini belgilegen maddeler bardır. Demek, böyle referendumınıñ keçirilmesi mumkündir.
«Referendumnıñ açıq-aydın olmasını isteymiz, oña diger memleketlerden ve halqara teşkilâtlarından nezaretçilerni celp etmege niyetimiz bar», – dedi referendumnıñ azırlığı boyunca teşkiliy gruppanıñ reisi.
Ekspertelr ola bilecek basqı sebebinden vaqıtnı uzatmamağa çağıralar
Aynı şu zamanda ukrain ekspertleri böyle referendumnıñ keçirilmesi kerek olğanınen razı olıp, referendumnıñ teşkilâtçılarına ve onıñ iştirakçilerine nisbeten ola bilecek qorquzuvlarnı tüşünip, meseleni çoqqa uzatmmamağa tevsiye eteler.
«RF grajdanlığını alğan ya da yaqın vaqıtları elde etecek qırımtatarları öz Vatanınıñ statusını muzakere etüvi içün, ya da referendumınıñ azırlığı ve keçirilmesinde iştirak etkenleri içün 5 yılğa apske qapatıla bilecekler», – dedi Pılıp Orlık adına demokratiya İnstitutınıñ eksperti Natalya Belitser.
Onıñ sözlrine köre, «Siyasiy-uqqiy aspektlerni, bu kibi tedbirni ötkermek içün sebep ve aqibetlerni, teşkiliy meselelerni, iştirakçi ve teşkilâtçılarnıñ telükesizligini köz ögüne alsaq, işğal etilgen Qırımda qırımtatar referendumnıñ keçirilüvi ğayet mürekkep bir meseledir». Aynı zamanda, qorquzuv ve qıyınlıqlar nasıldır al etilse bile, sreferendumğa çıqarılacaq suallerniñ şekilini yahşı etip tüşünmek kerek. Bu mesele üzerinde şimdiki vaqıtta Meclisniñ iş gruppası çalışa.
Referendumnıñ keçirmek içün yuridik ve siyasiy-uquqiy esas olaraq, ekspert, BMT Baş Assambleyası 2007 senesi sentâbr 13 künü qabul etken tamır halqlarnıñ umumiy deklaratsiyası olmaq mümkün. «Anda qırımtatarlarnıñ qıyın vaziyetinen bağlı ve kendi kelecegini belgilemek aqqı, em de bu aqnıñ yerine ketirüv yolu – referendum olğanı aqqında maddelerni tapmaq mümkün», – dedi Natalya Belitser.
Bunen beraber, mütehassıs, bu meselede Ukraina tış işler nazirligi qırımtatar halqına qol tutması mümkün edi, dep qayd etti «Nazirlik kendi vekâthanesi vastasınen BMT-niñ insan aqları boyunca Yuqarı Komissarı, tamır halqlar Daimiy forumınen bağlanıp, Deklaratsiya maddelerine esaslanıp, qırımtatar halqını, tamır halq statusını aluv meselesinde kesen-kes desteklenini ve onıñ idare etüv organlarını qabul etmeli», – dedi ekspert.
Qırımnıñ statusı boyunca qırımtatar referendumnıñ keçirilüvi aqqında ğayesi birinci kere Mustafa Cemilev tarafından seslendirilgen edi. BMT-niñ Havfsızlıq Şurasında çıqışta bulunğanda o, mart 16 künü ötkerilgen referendum saçmalıq olğanın bildirgen edi. Çünki referendumnı keçirmek aqqı tamır halqqka aittir, Qırımnıñ tamır halqı qırımtatarlardır, olar ise, referendumnı boykot ettiler.
Referendum aqqıdda mesele Qurultayda köterilmegen olsa da, onı ilerideki Qurultayda kötere bileler, nevbetteki sessiyanı aprel 15 kününe qadar keçirmege qarar aldılar.


text:
72-nci Cannes festivaliniñ ekinci resmiy programma yarışında qırımtatar asıllı ukrain rejissöri Nariman Aliyev çıqarğan «Evge» filminiñ premyerası olıp keçti.
Aliyev sanada olıp, Rusiye koloniyasında tutulğan ukrainalı rejissör Oleg Sentsovğa qoltutqanını bildirdi ve Rusiyeniñ Qırım işğali, yarımadada ukrain ve qırımtatar faalleri taqip etilgenini ikâye etti, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ mühbiri.
«Bugün Qırımda olıp keçkenlerge yanam. Rusiyede apiste yatqan rejissör Oleg Sentsov, memleketi ve milletini satmağan ve bu sebepten apishanede yatqan yüzlernen qırımtatar ve ukrain reinesi aqqında aytmaq kerekim», – dep ayttı Nariman Aliyev.
O, «Debüssi» salonında «onıñ ana tili yanğıracağı içün» bu film onıñ içün pek müim olğanını qayd etti: «Evge» filmi üç tilde – qırımtatarca, ukraince ve rusça – çıqarıldı.
«Qırımtatar tarihı aqqında aytmağa imkân bergeniñiz içün sağ oluñız. Olarnıñ tek bir vatanı bar – Qırım. 80 yıl içinde eki kere ondan marum qalğan ediler. 1944 senesi olarnı Stalin sürgün etti, beş yıl evelsi Qırımnı Rusiye ilhaq etti. Qayd etmek isteyim ki, Ukrainada sizler kibi insan qıymetleri içün küreşemiz: itibar ve azatlıq içün küreşemiz, şu sebepten Rusiyede tutulğan siyasiy mabüsler Oleg Sentsov ve digerlerini azat ettirmek içün eñ azından siyasiy basqıñızğa muhtacmız», – dedi prodüser Vladimir Yatsenko. O, rejissörnen beraber levhanı taqdim etip, çıqışını «Yaşasın Ukraina!» sözlerinen bitirdi.
«Evge» levhası qırımtatarı Mustafa aqqında tarif ete. Eki oğlu Qırım işğalinden soñ Kyivge ketti. Büyük oğlu Nazim vefat ete, babası onı Qırımğa alıp, musulman ananelerine köre defin etmek ve küçük oğlu Alimni evge qaytarmaq içün paytahtqa yol ala.
«Evge» filminiñ baş rollerini Ahtem Seitablayev («Kiborğı» rejissöri) ve Remzi Bilâlov oynadı. Levha prodüseri Vladimir Yatsenko («Dıke pole») oldı, film yapıluvınen ise Limelite kino şirketi oğraştı. Film Ukraina medeniyet nazirliginiñ yardımınen çıqarıldı, onıñ halqara satışınen ise Wild Bunch şirketi oğraşacaq.
«Ayrı bir baqış» – Cannes kinofestivaliniñ ekinci derece (esas yarıştan soñ) müim programmasıdır. Farqlı zamanlarda bu programmada rejissörlar Yorgos Lanthimos, Kim Ki Duk, Apiçatpong Verasetakul ve digerleri ğalip çıqqan edi.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.
72-nci Cannes kinofestivali mayısnıñ 14-nden 25-ne qadar devam etecektir.


text:
Keriç politehnik köllecindeki kütleviy öldürüv – «Qırımda terrorizmge qarşı telükesizlikni temin eteceklerniñ muvafaqiyetsizligidir». Böyle bir fikirni qırımlı advokat Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa seslendirdi.
Kürbedinovnıñ aytqanına köre, Rusiye mahsus hızmetleri «yarımadada qabaatsız qırımtatarlarnı tutmaq içün o qadar vaqıt sarf etip, kerçek telükeniñ ögüni almaq içün bir şey yapmadı».
«Tünevinki facia Qırımda terrorizmge qarşı telükesizlikni temin eteceklerniñ tam bir muvafaqiyetsizligini kösterdi. Anda Qırım yolbaşçısı degil, Qırımda terrorizmge qarşı tedbirlerni temin etken diger hızmetniñ reberi olmaq kerek edi. Keriçteki facia yerinde insanlarnıñ közüne baqmaq kerek edi», – dedi advokat.
Keriçteki kütleviy öldürüvde elâk olğanlarnıñ tolu cedveli derc etilgen edi. Daa soñra belli oldı ki, Keriçteki ücüm neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısı 21-ge arttı.
Patlav çarşenbe künü Keriç politehnik kollecinde oldı. Rusiyeniñ terrorizmge qarşı milliy komiteti, kollecde bomba patlağanını bildire.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Odessa limanından Qırımğa mal alıp ketmesi aqqında malümatnı teşkere, dep bildirdi ukrain sıñır hızmeti reisiniñ yardımcısı Oleg Slobodân noyabr 5 künü.
«Odessa limanından mallarnı alıp ketüv shemaları aqqında malümat teşkerile, bunıñ kibi bir şey olsa, uquq ceetinden cevap berilecektir», – dep tekrarlay Slobodânnıñ aytqanlarını RBK-Ukraina.
Onıñ bildirgenine köre, bundan evel mallar Herson vilâyetindeki limandan Qırımğa yollanıla kibi malümat peyda olğan edi, lâkin teşkerüv tedbirleri bunı red etti.
Qırım ile memuriy sıñırda mallarnı qanunsız şekilde alıp ketmege tırışqan sıñırcılar yaqalanğan edi.
Sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa mal ve aşayt mahsulatı ile ketken yük naqliyatını blok etüv aktsiyası başlandı. Qamaçav teşebbüsçilerinden biri, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev bildirdi ki, mallarnı Skadovsk şeerinden Qırımğa deñiz üzerinden alıp keteler.


text:
Qırımdan kene ukrain mobil operatorlarına telefon etmek mümkün. Salı künü, mart 3-de, Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, telefon nomeraları aynı şekilde yazıla: mobil operatorınıñ kodu ve telefon nomerası.
Ukraina şeerlerine telefon etmege alâ daa imkânsız.
«Bağ üzülgen. Birazdan telefon etiñiz», – degen cevap kele.
Qırımlılar ev telefondarından yalıñız Rusiyege telefon aça bileler. Evel qırımlılar em Rusiye, em Ukraina ile telefon bağı yoq olğanına rastkele edi. Birazdan Rusiye şeerleri ile telefon bağı tiklendi, ukrain müşterileri ile bağ öyle de yoq edi. Yarımada sakinleri qıtaiy Ukrainada yaşağan soy-soplarından ayırılığanına şikâyet ete ediler.
Fevral 10 künü Qırımda «Ukrtelekom» ukrain operatorınıñ bağı yoq odı. Qırım akimiyeti buña alâqası olmağanını bildirdi. Yarımadada «Ukrtelekom»nıñ eki bölügi çalışa edi: biri Aqyarda, digeri – Aqmescitte. «Ukrtelekom»nıñ Qırım bölügi Qırım qullanıcılarınıñ 80% hızmet ete edi. Şirketniñ saibi – Rinat Ahmetov.
İşğal etilgen Qırımnıñ Devlet Şurası fevral 11 künü «Ukrtelekom» Qırım filialınıñ «milliyleştirüvine» qol tuttı. Qırımnıñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy aytqanı kibi, milliyleştirilgen «Ukrtelekom»nı endi «Krımtelekom» idare etecek.