text:
Aral teńizi
Aral ten'izinin' qısqasha tariyxı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Aral ten'izi qumlı qurg'aq klimatlı ortalıqta jaylasqan bolıp ol a'yiemgi Sarmat ten'izi qaldıqlarının' biri bolıp esaplanadı. Ten'izdin' uzınlıg'ı 1950 jılları 426 km bolsa, al eni 284 km di qurag'an, onın' en' shuqır jerinin' teren'ligi 68 metr bolg'an. Ten'izdin' 96%in suw menen qaplag'an, onın' 4%in qurg'aqlıq qurag'an. Ten'iz suwı aylanısı yamasa ha'reketi saat tili boyınsha ha'reket etedi. Ten'iz kaynozoy erası ortalıg'ında 21 mln. jılı, 1200 jıl burın Aral ten'izi Kaspiy ten'izi menen baylanısta bolg'an, bul 1573 jılg'a shekem dawam etken.
Burın A'miwda'rya (Okus) Uzboy deltasınan Kaspiy ten'izine quyg'an, al Torg'ay daryası Aralg'a quyg'an. Belgili grek alımı Klavdiy Ptolomey 1800 jıl burın jasag'an bolıp, ol o'zinin'"Almagest" (Ullı qurılısshı) miynetinde du'nyanın' kartasın sızg'an, ol kartanı 27 bo'lekke bo'ldi. Sonın' 22-kartasında Aral ten'izi menen Kaspiy ten'izleri su'wretlengen. Kartada ko'rsetiwinshe Kaspiyge Zarafshan ha'm A'miwda'rya (Okus) quyıp turg'an. A'miwda'rya 62000 jıl burın Tyanshan tawınan baslap Fergana oypatlıg'ınan ag'ıp o'tken. Sonın' menen birge sayaxatshı Marko Polo og'an "İon" dep at bergen, al Sırda'ryanı Yaskart dep atag'an. Aral ten'izi jag'asınan (Sarıqamıs, Akespe) den 80 m teren'likten arxeologiyalıq qazılmalar boyınsha tasqa aylang'an kit omırtqasının' ha'm qızıl balıqtın' su'yekleri tabıldı, ol oligatsena da'wirinde jasag'anı anıqlandı. Usı orıng'a jaqın yamasa No'kistin' qubla ta'repinde jaylasqan Shılpıqtın' a'tiraplarınan akula tisi qaldıg'ı tabıldı, bul sonnan derek beredi ten'iz a'yyemgi da'wirlerde du'nyalıq okeanlar menen baylansta bolg'anın ko'rsetedi.
A'yyemgi tariyxıy qol jazbalarda Aral ten'izin o'z da'wirlerinde ha'r qıylı atlar menen atag'an, mısalı: 880 jılı İbn Xordadbek onı "Kurder" ko'li dep atasa, 961 jılı İstaxdi "Kazbin" dep atag'an, al 1334 jılı Xafizi "Abduda" dep atag'an, son' XIII-a'sirden baslap ha'zirgi atı menen atalıp kiyatır.
Sayaxatshılar Aral ten'izin kartag'a ha'r qıylı da'wirlerde suwretke tu'sirgen. Onı kartag'a anglichanlı Djenkinson 1758 jılı kartag'a tu'sirgen bolsa, al 1664 jılı gollandlı Nikolay Bitsen tu'sirgen. Ten'izdin' ta'biyatın izertlewde Butakov penen Shevchenkonın' miynetleri ju'da' ko'p boldı. Butakov ekspeditsiyag'a eki qayıq tayarlap, kemenin' kapitanı etip Qara ten'izdin' ten'izshisin qoydı, al ekinshi kemede Shevchenkonın' o'zi 27 adam menen ten'izdi sayaxat etti. Aral ten'izin Butakov o'zinin' ekspeditsiyası menen birge ju'rip 1840 jılı kartag'a tu'sirgen.
Mag'lıwmatlar boyınsha 1592 jılı Barsakelmes atawının' batıs bo'limi qurg'aqshılıq penen qosıldı, al keyin ala ten'izdin' tolısıwı menen qaytadan qurg'aqshılıqtan ayırıldı. Angliyalı Tomson 1740 jılı jazıwınsha to'mengi A'miwda'ryada qaraqalpaqlar jasaydı dep ko'rsetken, olar qamıstan jasalg'an qayıqlarda ju'zip balıq awlaydı ha'm qamıstan jasalg'an u'ylerde jasaydı dep jazıp ketken. Son'g'ı XVI-XVII a'sirlerdin' baslarında Jan'a Qosjetpes, Uyalı, Vozrojdenie atawları payda boldı. Aral ten'izine Jan'a da'rya 1819 jıldan baslap suw quyıwın toqtattı, al Quwan da'rya 1823 jıldan suw quymay qaldı. Ten'iz 1870 jılları Sarı qamıs ko'li menen baylanısta bolg'an dep ko'rsetedi.
Rossiya en' birinshi ret Aral ten'izine o'z kemesin 1853 jılı tu'sirdi. 1886 jıl A.Nikolaevtin' basshılıg'ında Aral ten'izine ekspeditsiya sho'lkemlestirildi. Aral ten'iznin' arqa bo'leginde akademik L. Berg ten'izdin' balıqlar du'nyasın izertledi. Ten'izdi balıqshılıq retinde paydalanıw maqsetinde patsha Rossiyası 1905 jılı jan'a temir jol qurılısın basladı. 1913-jılı Aral ten'izi poselkasında 1026 adam jasag'an, ol 30 jılday qala dep ataldı. Aral balıqshılıq izertlew stantsiyası 1920 jılı du'zildi, 1970-jılg'a shekem Aralda 34 tu'r balıq bolıp, sonın' 24 tu'ri o'ndiriste a'hmiyetli bolg'an. Ha'zirgi waqıtta bul tu'rlerden hesh qaysı qalmag'an. Aral ten'izinde 1946-jılı 234-320 ts. balıq awlanıp, Qazaqstan bo'liminde 5 balıq zavodı, bir balıq kombinatı, al qubla Aralda 5 balıq zavodı 1 balıq konserva kombinatı, 20 balıq qabıllaw punkti bolg'an. Aral ten'izi jag'alawında Moynaq qalasında 33 milletke jaqın xalıq jasag'an. 1960-1990 jıllar aralıg'ında Moynaq qalasının' xalg'ı 15 mın' adamg'a qısqarıp, al Qazaqstannın' Qızıl orda oblastı jag'alawlarında 40 mın'g'a shamalas adamlar ko'ship ketken. 1992 jılı ten'izdin' qa'ddi 1948 jılg'a salıstırg'anda 50 metrge tu'sip ketti. 1961-1981 jılları suwdın' qa'ddi 8 metrge tu'sti. 1992 jılı 18 metrge tu'sip ketti, al ten'izdin' ko'lemi 3,1 metrge qısqarıp duzlılıg'ı 2,5-3 ma'rtebe astı. 1960-jılları Aral ten'izi basseynde su'rilgen jerlerge suwg'arıw 1913-jılg'a salıstırg'anda 3 mln ga o'sti. A'miwda'rya ha'm Sırda'ryanın' 64,6 kub metr suwdı suwg'arıw ushın paydalanıldı. 1957 jılı 58 gektarlı A'miwda'ryanın' ag'ımı bo'limindegi jerinde ondatra terisi jılına 1 mln. dana jetistirildi. Ha'zirgi waqıtta ol 10 mın' danag'a shamalas awlanadı.
A'miwda'rya menen Sırda'rya suw jıynawshı maydanı taw bo'liminde 350 km kv quraydı. Sırda'rya suw balansın qar ha'm muzlardın' esabınan toplap, al A'miwda'rya muzlı, qarlı ha'm jer astı suwları ha'm az mug'darda jawın-shashın suwları menen toyınadı.
Aral ten'izinin' suw resursı 127 kub km quraydı. 1970-jılları da'ryanın' suwg'armalı jerlerge paydalanıw boyınsha ha'r qıylı mag'lıwmatlar bar onın' 33,5-37,0 km kubtı qurag'an. Keyingi waqıtları ulıwma suw menen ta'miyinleniw sisteması joqarı ag'ısı 22 km kub, ortasha ag'ıs 10-12 km kub, to'mengi 10 km kub. 1930-40 jılları da'rya suwının' ortasha minerallıg'ı 0,25 ml/g bolsa, al joqarı bo'liminde 0,50 ml/g bolg'an. 1960-jıldan baslap suwdın' duzlılıg'ı joqarı da'rejede artıp ketti. 1960 jılları to'mengi A'miwda'rya bo'limindegi qamıslıqlar florası 200 mın' gektar bolıp, onın' o'nimdarlıg'ı 78-255 ts ge deyin boldı. Da'rya suwının' tartılıp ketiwi sebebinen bul jerlerde qamıslıqlar azayıp ketti. Ha'zirgi waqıtta onın' o'nimdarlıg'ı 5-15 ts ge tu'sip qaldı. A'miwda'rya tiykarınan muzlı qarlı suw menen ta'miynlenip onın' azg'antay bo'limin 1 mm jawın-shashın suwı menen ta'miynlenedi. No'kiske jaqınlag'anan baslap A'miwda'rya deltası baslanadı. Ol 7 mın' km kv iyeleydi. A'miwda'rya suwg'armalı jerlerdin' 2,5 mın' gektarın ta'miynleydi. Ulıwma Qaraqum kanalı aralıg'ında ha'zirgi waqıtta 1200 km den zıyat bolıp, kanaldın' suwının' 20% ti qumg'a sin'ip ketedi, al 22% ti ha'r qıylı tarmaqlarg'a ketedi. A'miwda'rya 1934-60 jılları Aral ten'izine 38,6 km kub di quyg'an. Ha'zirgi waqıtta 2-4 km kub suwdı jılına quyadı. Aral ten'izi basseynide biotanın' o'zgeriwi, jerdin' shorlanıwı, qurg'awı ulıwma 3,23 mln gektardı quraydı. Ha'zirgi waqıtta A'miwda'rya deltasında ten'iz jag'alawlarında ortasha jer u'stindegi fito massa yamasa qamıslıqlar 1876 ts ga bolıp qurg'aq jerlerde 37,6 ts ga, al duzlı jerlerinde 18,3 ts ga quraydı.


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov, noyabrniñ 12-nde Kyivde keçirilecek VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayı konferentsiyasınıñ tafsilâtlarını aydınlattı.
«Qırımtatar halqınıñ liderleri, devlet akimiyeti, elçihane, halqara teşkilâtlarnıñ vekilleri ve diger musafirler ve tedbir iştirakçileriniñ çıqışta bulunması beklenile», – dep aytıla haberde.
Umerovnıñ aytqanına köre, konferentsiyada Qırımdaki vaziyet ve «vaqtınca Qırım işğali şaraitlerinde milliy idare organlarınıñ vazifeleri» muzakere etilecek.
Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı 1917 senesi noyabr ayında saylanğan edi. 1917 senesi dekabrniñ 9-ndan 26-na qadar esas qırımtatar qanunlarını qabul etken milliy tesis toplaşuvı olaraq çalışqan edi.
1991 senesi Qırımtatar Milliy Qurultayı faaliyetini yañıdan başlattı. Ukrainada qırımtatarlarnıñ yuqarı temsil organı olaraq tanıldı. Qırım işğalinden soñ Rusiye onıñ faaliyetini yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ankarada keçken raatlıq künleri Türkiye qırımtatar teşkilâtları platformasınıñ toplaşuvı keçti. İşbu platformağa 43 teşkilât kire. Toplaşuvda qırımtatar halqına problemlerniñ al etilmesinde yapılacaq yardım aqqında qararlar qabul etildi.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden veklâtlisiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımtatar diasporasınıñ temsilcileri qırımtatar mektep ve sınıflarnıñ, bala bağçaları, cami ve qırımtatar tiliniñ ve medeniyetiniñ inkişafı içün medeniy merkezlerniñ açılması ile bağlı teşebbüslerge qol tutacaq olalar. Ukrainada qırımtatarlarnıñ yaşağan yerlerinden, Herson vilâyetinde bu kibi merkezlerni teşkil etecekler», – denile beyanatta.
Mında şunı da qayd eteler ki, qabul etilgen bütün qararlar Qırımtatar Milliy Qurultayı, Qırımtatar Milliy Meclis ive Bütündünya Qırımtatar Kongressi ümdelerine uyğun kele.
2015 senesi qıtaiy Ukrainada bala bağçasında yekâne qırımtatar gruppasını açtılar.


text:
Halıqaralıq qarjı instituttarınan beriletin 1,8 mlrd dollar qarız esebinen wzaqtığı 2 184 şaqırım bolatın 10 jol jobası jüzege asırıladı. Bwl turalı Q..
Türkimenstan Respublikası – Orta Aziya memleketi. Halıq sanı 6 mln şamasında. Jer kölemi 488,1 şarşı şaqırım bolıp, onıñ 80 payızı qwmdı şölder, tastı..
Qazaqstan Prezidenti Nwrswltan nazarbaev Aqmola oblısınıñ äkimi Mälik Mırzalindi qabıldadı. Ol kezdesude oblıstıñ turistik äleuetin, sonıñ işinde «Bur..
Özbekstan prezidenti Şavhat Mirzieev jurnalister küninde BAQ ökilderin qoğamdağı özekti mäselelerdi aytuğa şıqırdı. Bügin jurnalister küni qarsañında ..
Almatınıñ ülken aynalma kölik jolı qwrılısın saluğa 150 mlrd teñge qajet, dep mälimdedi QR Investiciyalar jäne damu ministrligi avtokölik joldarı komi..


text:
Bioximiya
Bioximiya sonın'day Biologik ximiya tiri organizmler ha'm hujayralarda ximiyalıq ha'diyselerdi u'yreniwshi ilim. Bioximiya qag'ıydaları ba'rshe tiri organizmler ha'm ha'diyselerdi basqaradı. Mag'lıwmatdın' bioximiyalıq signal arqalı o'tkiziliwi ha'm ximiyalıq energiyanın' metabolizm ha'mde basqa bioximiyalıq ha'diyseler arqalı basqarılıwı ha'm bir neshe basqa faktorlar bul ilimnın' qıyınshılıq da'rejesinin' da'rejesinin' ko'rsetkishi.
Bioximiya rawajlana barıp, 3 tiykarg'ı tarmaqqa bo'linip ketdi. Statistik B. (ximiyalıq topografiya) organizmlerdin' ximiyalıq quramı ha'm olardı quraytug'ın zatlardın' ximiyalıq du'zilisin; dinamik B. organizm bo'limleri ha'm toqımaları du'zilisi ha'm janalanıp turıwı ushın kerekli organik zatlardın' sintezleniwi (assimilyatsiya)ni, ja'nede organizm ushın kerekli bolg'an energiya payda bolıw ha'diysesinde zatlardın' bo'liniwi (dissimilyatsiya)nı u'yrenedi.
Funksional B. tiri organizmnin' ayrım organları ha'm sistemaları funksional ha'reketine tiykar bolatug'ın ximiyalıq o'zgerisler (mas, mu'skil qısqarıwı, nerv impulyelarının' o'tiwi, biologik aktiv zatlardı endokrin sistemada sintezi ha'm olardın' ta'siri)n u'yrenedi. B. fiziologiya menen u'zliksiz baylanıslı. Haywanlar, o'simlikler ha'm mikroorganizmler bo'limlerinde bolatın zatlar almasınıwı ha'diyseleri bir tu'rli bioximiyalıq reaksiyalarg'a tiykarlang'an, biraq ha'r bir tu'r ha'm organizmnin' o'zine mas morfologik ha'm fiziologik o'zgeshelikleri sebepli bul ha'diyseler tu'rlishe keshedi. A'ne sol o'zgesheliklerdi o'simlikler Bioximiyası, haywanlar Bioximiyası ha'm mikroblar Bioximiyası u'yreniledi. Medicina Bioximiyası ya'ki klinik B. bolsa kesel organizmdegi bioximiyalıq o'zgerislerdi teksiredi, kesellik analizin anıqlaydı, tuwrı dawalawdı bioximiyalıq usıllar menen baqlap turadı. Bulardan tısqarı, texnik B. ha'm bar, u biologik materiallardı islewdegı B.lıq ha'diyselerdi, texnikada B.viy usıllar ha'm reaksiyalar ja'rdeminde tu'rli zatlar alıwdı, biologik preparatlardan paydalanıw qag'ıydaları ha'm metodların u'yrenedi. B. biologiya Menen ximiya aralıg'ındag'ı pa'n bolg'anı ushın sol pa'nlerdin' maglıwmatları ha'm ideyalarına tiykarlanadı.
B. ga'rezsiz pa'nge aylanıwda organik ximiyanın' 19-a.nin' 2-yarımında toplang'an mag'lıwmatları ha'm a'meliy ka'shpiyatlarg'a, o'simlik ha'm haywanlardın' ximiyalıq quramı ha'm olardag'ı o'zgerislerdi izertlewge tiykarlang'an.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin aytqanına köre, Rusiyeniñ kütleviy haber vastaları (SMİ) devlet idaresi altında degil. Bu aqta o, amerikalı kinorejissör Olıver Stone’ge Showtime telekanalınıñ efirinde bergen intervyusında söz yürsetti.
Putinniñ aytqanlarına binaen «bu imkânsız bir şey».
Muhalefetniñ problemasını Rusiye prezidenti, Kreml raqipleriniñ saylavcı tarafından qoltutulması içün keder etken siyasiy programmasınıñ meraqsız olğanından meydanğa çıqa dep tüşünmekte.
Ondan ğayrı Putin, bazıları Rusiyeniñ dağılmasını hayal etkenleri aqqında ayttı.
«Bazıları hayal ete, bazıları ise Putin's Russia down (Putin Rusiyesi çökecek – QA) dep tüşünecek olalar. Bu olarnıñ hayalı.Lâkin bunıñ kerçeknen iç bir alâqası yoq...», – dedi o.
İyünniñ 12-nde Rusiyeniñ bir çoq şeerinde biñden ziyade insan tutılıp alınğan qaparcılıqqa qarşı mitingler ötkerildi. Bu arada devlet idaresi altındaki KHV o künü narazılıqlar aqqında haber bermemege qarar berdiler.
Oliver Stone’niñ «Putinden alınğan intervyu» adlı vesiqalı tsikl bu künlerde Showtime kabel kanalında numayış etilecek.


text:
Canköyde faaliyetçiler, qırımtatar faaliyetçisi Riza Asanovnıñ bir kişilik piket içün cöremesini on rublelik maden aqçalar ile tölediler. Bunı mart 16-da «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi Facebookta bildire.
2017 senesi iyül 31-de «Qırım birdemligi» birleşmesi, Qırımda siyasiy mabüsler ve cemiyet faaliyetçilerine qol tutmaq maqsadınen «Qırım marafonı» adı altında para toplanıp başlağanını ilân etti.
Tedbir teşkilâtçılarınıñ niyetine köre, «pervasız olmağanlarnıñ birdemligi»ni köstermek içün paranı 10 Rusiye rublesi (qararnen 4 hrivna – QA) qıymetinde maden aqçalar ile toplaylar.
Qırım Rusiye tarafından ilhaqın etilgen soñ mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq kütleviy surette tintile.


text:
Oktâbr 15-te Ukrainada Prometheus kütleviy onlayn-kurslarınıñ cemaat leyhası başlandı. İşbu leyha Şevçenko adına Kiyev milliy universiteti, Kiyev politehnik institutı ve Kiyev-Mogilân akademiyası ocalarından ders almağa imkân bere.
Prometheus kendi saytında kütleviy açıq onlayn-kurslarını açmaqnen beraber, universitet, mütehassıs ve şirket-liderlerine kendi saasında kurslarnı yerleştirmege imkân bere.
Leyha maqsadı – ayrı bir kurslar degil de, memleketimiz içün ğayet müim olğan mevzular boyunca dersler (biznes, IT, yabancı tiller, uquq, tarih ve il.), dep haber eteler leyha esasçıları.
Prometheus leyhasınıñ er bir kursı ukrain aliy oquv yurtlarınıñ videodersleri, interaktiv vazifelerden ibaret olacaq. Studentler ocalarğa sual bere bileler ve biri-birinen subetleşe bileler.
Böyle bir kurs içün bilgisayar ve internet yeterlidir.
Kursnı muvafaqiyetli keçken iştirakçiler bilgi alğanını isbatlaycaq elektron sertifikatını elde etecekler.
Birinci dört kütleviy onlayn-kursına bu saytta qayd etilmek mümkün: http://prometheus.org.ua


text:
Bunı Rusiyeniñ Qırım işleri naziri Oleg Savelyev bildirdi, dep haber ete RİA Novosti.
Bundan evel Qırımnıñ gaz teminlevinen bağlı eki variant seslendirilgen edi. «Çernomorneftegaz» Qırım müessisesiniñ «Baş müdiri» Andrey İlin mayısta bildirdi ki, 2016 senesine qadar Kubandan Qırımğa 2 milliard kubometrlik gaz borusı qurulmaq kerek.
Bundan ğayrı, Anapadan gaz borusını qurmaq teklifi olğan edi. Onıñ uzunlığı 110 kilometrni, fiyatı ise – 200 million dollarnı teşkil etecek edi.
Savelyevniñ bildirgenine köre, «Cenübiy aqım» eski yöneliş boyunca ketecek, lâkin ayrı boru olacaq.
Aprelniñ soñunda Rusiye ükümeti Qırımnıñ gaz teminlevini köz ögüne alıp, «Gazpromnıñ» 2016 senesine qadar yatırım programmasını deñiştirmege avale etti. Şimdilik vesiqa deñiştirilmesi aqqında malümat yoq.
Avropa komissiyasınıñ «Cenübiy aqım» gaz borusı leyhasınıñ Avropa Birligi qanunlarına uyğun kelmesi aqqında muzakereler toqtatıldı. Avropa Birliginiñ energetika yolbaşçısı Günter Ettingerniñ malümatına köre, bu adımnıñ sebebi Rusiyeniñ Bütündünya ticaret teşkilâtına Avropa Birligi territoriyasındaki gaz borularına «Gazpromnıñ» kiriş izinni sıñırlağan Avropa Birliginiñ yañı qanunları aqqında şikâyeti oldı.


text:
Ükümetniñ böyle bir qararı aprel 17-de toplaşuvda qabul etildi, dep bildire Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, sermiya Silâlı quvetler, İçki işler Nazirliginiñ İçki orduları ve Devlet sıñır hızmetiniñ arbiylerine ve Ukraina vatandaşları ve arbiy hızmetçilerinen oquv toplaşuvlarnıñ keçirilmesine sarf etilecek.
Bunıñnen beraber, para silâ, arbiy tehnika ve diger arbiy mülkini satın aluv, deñiştirüv ve tamirine ayırıldı.
Mudafaa nazirligine 3,1 milliard grivna berilecek, İçki işler Nazirligi içki ordularınıñ Baş idaresine – 1,8 milliard grivna, Devlet sıñır hızmetiniñ memuriyetine 108,7 million grivna ayırılacaq.
Ukraina mudafaa Nazirliginiñ malümatına köre, «Ukraina ordusına qol tutayıq» aktsiyası çerçivesinde Ukraina Silâlı Quvetlerine yardım olaraq 100 million grivna toplandı.


text:
Qazaqstanda 15 jeltoqsan 749 adam koronavirusqa, 14 jeltoqsan 181 adam koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqanı anıqtalğan. Qazir elde 25 mıñ adam (U07.1 nemese KVI+ boyınşa 13 358, U07.2 nemese KVI- boyınşa 11 922) auırıp jatır.
#U07.1 Koronavirus PTR testi arqılı tabılğan jaña keysterdiñ eñ köbi – astana (86), Pavlodar (80), Almatı (77), Qostanay (70), Aqmola men SQO (ärqaysı 70-ten) öñirlerinen. Ötken täulikte 1122 adam auruınan ayğıp şığıp üyine jiberilgen, sonday-aq 7 adam ömirden ötken.
#U07.2 Aldıñğı küni, yağni jeltoqsannıñ 14-i koronavirus pnevmoniyasına jatatın 181 jağday tirkelgen. Oğan qosa, düysenbi küni 158 adam emdelip şıqqan.
#Jalpı DenMin-niñ resmi mälimetinşe, emdelip jatqan 25 280 nauqastıñ 4163-i auruhanada. Tağı 21 117 adam ambulatorlıq terapiyada. Ministrlik resmi habarlamanı jañarttı. Onda auırıp jatqan balalar turalı aqparat alınıp tastalğan. Jäne koronavirus pnevmoniyasınıñ merzimine baylanıstı aylap qoldanılğan qatelik tüzetilmegen.
Ahualı naşar 251 nauqastıñ arasında 38 adamnıñ jağdayı qattı qiındağan. Jäne 46 sırqat ökpeni jasandı jeldetu apparatımen tınıstap jatır.
Qazaqstanda koronavirus pnevmoniyası («KVI-» – QT) bir künge keşigip jariyalanğanına qaramastan, «ötken täuliktegi» derek dep beriledi. Mısalı, särsenbi küni tañda koronavirus siyaqtı seysenbiniñ emes, düysenbi künge tiesili mälimet beriledi. Biraq nege ekeni belgisiz «aldıñğı» dep berudiñ ornına resmi aqparattarda «ötken täulikte» dep jazıladı. Osığan deyin eldegi koronavirus jağdayı turalı resmi aqparat közi bolıp sanalatın coronavirus2020.kz saytı men Densaulıq saqtau ministrliginiñ aqparat resurstarında jariyalanğan derekter tört aydan beri qate berilip kelgeni jaylı wstanımımızdı bölisip, aqparat qwraldarına eskertkenbiz. Degenmen äli künge deyin keybir basılımdar eki künge tiesili derekti bir künge telip habarlap keledi.
The Qazaq Times redakciyası tömendegi kesteni eñ şınayı nwsqa dep sanaydı.
Astana jäne Atırau oblısı «qızıl aymaqta» twr. Pavlodar, SQO, BQO, ŞQO, Qostanay, Aqmola oblıstarı men Almatı qalasındağı epidemiya ahualı «sarı aymaqta». Basqa öñirler jasıl aymaqta.
9 jeltoqsan densaulıq saqtau vice-ministri, bas memlekettik sanitar-därigeri Erlan Qiyasov Qazaqstanda koronavirus infekciyasın jwqtırudıñ şarıqtau kezeñi turalı jaña boljamın bölisken. Onıñ aytuınşa, ekinşi tolqınnıñ şarıqtau kezeñi 2021 jıldıñ qañtar jäne aqpan aylarına säykes keledi.
13 naurızdan beri COVID-19 infekciyasın jwqtırğandar qatarı 143 mıñnan, 1 tamızdan bergi koronavirus pnevmoniyası 44 mıñnan asqan. DDSW mälimetinşe, Qazaqstanda auırğandardıñ sanı 186 mıñğa jetse, al Wlttıq statistikada 188 mıñğa juıqtağan. Degenmen Ükimet koronavirus pen onıñ pnevmoniyasın eki bölek esepteydi. Pandemiya bastalğalı jalpı virus jwqqandardıñ 3389-ı (KVI+ / U07.1 – 2159, KVI- / U07.2 – 466, ilespe aurulardan – 764) qaytıs bolğan. Alayda Qazaqstan biligi boyınan koronavirus tabılsa da, basqa aurulardıñ sebebinen qaytıs boldı delingen 764 adamdı jalpı statistikağa qosıp eseptemeydi. Sarapşılar bwğan qarsı. Olardıñ aytuınşa, koronavirustıñ janama äserinen qaytqandardıñ jartısınan astamınıñ sebebi qan aynalımı jüyesiniñ auruları bolğandıqtan, oğan infekciya dert qozdıruşı faktor retinde ölimge äkep soqtırğan.
Qoğamda biılğı 256 mıñ pnevmoniya jağdayın esepke qospay, jalpı statistikanı «mausım-şilde qırğınan» keyin jürgize bastağan Ükimettiñ esebine kümänmen qaraytındar köbeygen.
Qazaqstan virus taraluı boyınşa älemde Worldometers derekqorı jäne DDSW tiziminde 44-şi orında twr.


text:
Bazarertesi künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiye zenaatdaşı Recep Tayip Erdoğan ile Ankarada körüşmeli, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye prezidentiniñ tışqı siyaset mesleatçısı Yuriy Uşakov bildirdi ki, körüşüv Suriye meselesinen bağlı olacaq.
«Boyevikler azırlıq körgen Türkiyedeki lagerler aqqında da söz yürsetilecek», – dedi Uşakov.
Putin ve Erdoğan energetika saasında işbirligini, şu cümleden Rusiye tabiiy gazınıñ ucuzlaştırılması ve qışta italât arttırılmasını muzakere etecek olalar.
Rusiye Suriye prezidenti Başar al-Asadnıñ baş ittifaqdaşı olıp qala, lâkin Erdoğan Suriye prezidentiniñ devirmesini istey. Ankaranı Rusiyeniñ Qırım işğali ve qırımtatar halqı uquqlarınıñ bozulması da raatsızlay.
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, Türkiye prezidenti Pütin ile körüşip, Qırımda tamır halqnıñ vaziyeti ve qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ yarımadağa kiriş meselesi aqqında qonuşmaq niyetinde.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reis muavini İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe bildire ki, avgust 11-de mahkeme zalından hastahanege alıp ketirilgen onıñ babası bu yerde bazarertesi kününe qadar qalacaq.
Umerov, Aqmescit 7-ci şeer hastahanesiniñ kardiologiya bölügine infarkt telükesinen yatqızıldı. Onıñ qızı bildirgen malümatqa köre, şimdiki vaqıtta o kapelnitsanen yata.
«Babamnıñ qan basımı tüzetleştirildi, özüne kele. Bazarertesi kününe qadar 7-ci şeer hastahanesi kardiologiya bölüginde bulunacaq», – dep bildirdi Ayşe Umerova Facebook saifesinde.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit şeer 7-ci hastahanesine alıp kettiler. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.
Bundan evel Umerov, Kremlge boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesine oña qarşı cinaiy iş açılması aqqında qararğa qarşı şikâyet arizasını berdi. Bunen beraber, o, FSB taqiqatçısı adına ambulatoriyada mahkeme-psihiatrik ekspertizadan öz isteginen keçmege red etkeni aqqında arizanı berdi, bunı şahısnı itibardan tüşürme ve iş adı-sanını aşalama ıntıluvı olaraq körgenini bildirdi.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
«Memorial» rusiyeli uquq qoruyıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Mart ayından aprelniñ 26-sınace 874 Rusiye askerinde koronavirus hastalığı tasdıqlandı, bildire Mudafaa nazirligi. Olardan dörtü ağır alda, 15-i - orta qarar aldalar. Em de episiniñ sadece 320-si hastahanege qoyuldı, qalğanlarnıñ ihtiyacı yoq, bildire Azatlıq Radiosı.
Bu, Rsuiye ordusındaki COVID-19 hastaları aqında müessise seslendirgen ilk malümattır.
Ayrıca Mudafaa nazirligi, koronavirus 779 kursant ve arbiy aliy oquv yurtlarınıñ diñleyicilerinde, 192 arbiy orta tasil oquv yurtlarınıñ oca ve talebelerinde ve Rusiye Silâlı quvetlerniñ 245 grajdan işcisinde tapılğanını qoşa.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
`Ukraina aşlığı` Näticälär
Xäbärlär [928]
- Zelenskiy Putinnıñ qararına qarşı qarar çığardı
- Ukraina toraq punktlarnı kire ala
- Ukraina portlarınnan cibärelgän aşlıq
- Kollektiv qurqınıçsızlıq oyışması Rusiyä-Ukraina suğışında qatnaşmıy
- Ukrainadan 7 köymä xäräkät itte
- Makron belän Zelenskiy söyläşte
- Äminä Ärdoğan belän Olena Zelenska oçraştı
- Rusiyä-Ukraina suğışı kiskenläşä bara
- Aşlıq koridorınnan moña qadär 235 korab uzdı
- Ärdoğan Zelenskiy belän söyläşte
- Ukrainanıñ töbäklärendä referendum tögällände
- Niderland Ukrainağa qoral yärdämen arttıra
- Ukraina portlarınnan aşlıq cibärü däwam itä
- Tağın 9 köymä aşlıq töyäp yulğa çıqtı
- Äsir belän almaşuda Türkiyä aradaşçılığı Awrupa matbuğatında
- BMOdan Türkiyägä räxmät
- Ukrainadan Afrika illärenä yärdäm
- Ärdoğan: “Türkiyä dialognıñ häm diplomatiyanıñ köçenä ışana”
- Türkiyä tırışlığı belän Ukraina häm Rusiyä äsir almaştı
- "Möstäqıyl’ däwlätne kartadan sörtergä teläde"
- Odessa portınnan berençe korab quzğaldı
- Ukraina aşlığın çığaru başlana
- Buçanı şartlamağan suğış kiräk - yaraqlarınnan çistartalar
- Ukraina ğaskäriläre diplomatiya telämi
- Ukraina belän Rusiyä suğış çigendä
- Pol’şa Ukraina qaçaqlarına urın tabuda awırlıq kiçerä
- Ukraina uramnarında xaos häm ömet däwam itä
- Ukrainada Yepifaniy bäyräme
- Ukrainada xrizantema festivale
- Ukrainalı ana ulınıñ üle gäwdäsen kürep yıladı
- Yul tığınnarı ukrainalılarğa kürşe illärgä barırğa qomaçawlıy
- Benzin salu stanśiyälärenä ağıldılar
- Ukraina iminlek wazıyfalıları Xar’kov metro stanśiyasına sıyındı
- Ukraina Axtırkada Rusiyä höcümendä 70 ğaskäriyın yuğalttı
- Mariupol’ şähäre berniçä atna qamalıştan soň ni xäldä?
- Ğailäsez bäbilär
- Ukraina ğaskäre Rusiyä armiyasınıñ desant köymäsenä atıp tidergän
- Kel’ndağı töreklär Rusiya höcümnärennän qaçqan ğailälärgä yärdäm qulı suzdı
- Ukraina Rusiyäne vakuum bombası qullanuda ğayepläde
- 500 meñ dollarğa lyuks bombadan sıyınu urınnarı


text:
Qırımda suv anbarları ufuqları azlaşa ve eksile, bildirdi sentâbr 18-inde operativ ştabnıñ oturışında "Voda Krıma" müessisesiniñ başı Vladimir Bajenov.
"Yazıq ki, suv anbarlarınıñ ufuqları azlaşa ve eksile. Ayan suv anbarında 1,359 million kub, Aqmescit suv anbarında 6,130 million kub, Partizanskoye suv anbarında 5,952 kub metr suv bar. Bu istegenimiz qadar suv kötermege imkân bermey. Tünevin bütün suv anbarlarından 75 biñ kub suv köterdik. Amma artezian suv kele, 49 biñni pompaladıq, onıñ içün şeerge berilgen suvnıñ kölemi azlaşmadı", - ayttı Bajenov.
Soñki bir afta içinde Aqmescit sakinlerinde suv teminatı problemaları ile bağlı muracaatlar bayağı arttı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qırımda suv olmağanından sebep bereketniñ yarısı ğayıp oldı, haber ete 5 kanalğa Ukraina Agrar siyaseti ve aşayt naziri Oleksiy Pavlenko.
«Vaziyet şöyledir – pirniç hocalığı Qırımda aman-aman ğayıp olğan. Bu ise küçlü bir saa edi – topraqnıñ 19000 ga. Suvnıñ qıtlığı sebebeinden bereketlilik yoq olacaq, malümatımızğa köre, Qırım suvsız bereketniñ 50% coyar – yani 350-400 biñ tonna. Qırım böyle şaraitlerde özüni mahsulat ile temin etip olamaz», – dey Pavlenko.
Onıñ sözlerine köre, şimdi endi Herson vilâyeti ve Qırım arasında farq duyula.
Ukraina naziriniñ malümatını tasdiqlaycaq delil şimdilik yoqtır.
Evel Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti 2014 senesi pirniç bereketi suv olmağanından sebep tamamınen yoq olğanı aqta bildirgen edi.


text:
Bayram ve raatlıq künleri, martnıñ 7-sinden 10-una qadar Rusiye Fevqulâde Vaziyetler Nazirliginiñ Qırım idaresiniñ bütün quvetleri küçlendirilgen rejimde çalışacaq, haber ete müessiseniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgeni kibi, "KRIM-SPAS"nıñ Aqmescit, Aluşta, Yalta, Qarasuvbazar, Bağçasaray, Kefe ve Sudaq taqımları, turistler ziyaret etken dağ-orman mıntaqada nevbetçilikni teşkil etti:
"Yardım etmek içün qurtarıcılarnıñ bütün kerekli aletleri bar: radio stantsiyaları, alpinist donatmaları, dürbinler", - denile beyanatta.
Martnıñ 4-ünde Simeiz qasabasında Rusiyeden kelgen turist Cıva qayasından deñizge yıqıldı.
Daa evel Yaltada dalğa aqaynı pirsten deñizge alıp ketti. Furtunalı ava sebebinden onıñ qurtarıp olamadılar.


text:
Bügin Talğar audanına qarastı Jañalıq eldi mekeninde Almatı oblısınıñ halqı sayasi quğın – sürgin qwrbandarına tağzım etti.
«1917-1938 jıldar aralığında bolğan sayasi quğın –sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu» şarasına Almatı oblısınıñ äkimi Amandıq Batalov, QR sayasi quğın – sürginge wşırağandar qauımdastığınıñ törağası Jwmabek Aşuwlı, respressiya qwrbanı, aqın, qoğam qayratkeri İliyas Jansügirovtıñ wlı Sayat Jansügirov jäne respublikalıq «Ädilet» qoğamdıq birlestiginiñ törağası Änes Ğarifolla qatıstı. Şara barısında sayasi quğın – sürgin qwrbandarına qwran bağıştalıp, as berildi. Bwdan bölek oblıs äkimi Jañalıq auılında salınıp jatqan quğın – sürgin qwrbandarına arnalğan mwrajay qwrılısımen tanıstı.
Jañalıq auılında 2001 jılı aşılğan eskertkiştiñ salınu tarihı men ötken ğasırda qazaq halqınıñ basınan ötken näubet jöninde ğalım, tarih ğılımdarınıñ kandidatı Beybit Qoyşıbaev bılay dedi:
«Bwl jer Keñes Odağınıñ twsında «daça» qwrılısına berilgen. Qwrılıs barısında bwl jerden adamnıñ bas süyegi tabılğan. Süyekterdi tapqan KGB ardagerleri 1990 jıldıñ kökteminde «Ädilet» qoğamına habarlasqan. Sodan zertteu jwmıstarı bastalıp, «Ädilet» qoğamınıñ adamdarı qwzırlı organdarmen birlese otırıp bwl jerden üş qap adamnıñ süyegin tapqan. Sodan sot medicinalıq saraptama jwmıstarınıñ qorıtındısı boyınşa bwl jerge 1937 jılı atılğan adamdardıñ süyekteri kömilgendigi anıqtalğan. Aşarşılıq degen qazaqtıñ ömirindegi ülken tragediya. Biz täuelsizdik alğan jılı Joğarı Keñes "wjımdastıru tarihın" zertteuge arnalğan ülken komissiya qwrğan. Bwl komissiya öte jaqsı jwmıs istedi. Nätijesinde komissiya müşeleri «1931-1933 jıldarı köşpendilerge qarsı genocid jasaldı» - degen qorıtındı şığardı. Biraq sol qorıtındı ükimet tarapınan maqwldanbay «genocid» degen wğım aytılğan joq. 1992 jıldan bastap 31 mamır aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni bolıp belgilengen. Biraq ükimet 1997 jılğa deyin bir de bir ret resmi atap ötken joq. Sebebi onı jasıratını joq ükimet aramızdağı orıstardan jasqandı, irgemizdegi Mäskeuden jasqandı. Biraq biz aytamız bwl dwrıs emes dep. Öytkeni oğan orıs ta kinäli emes, qazirgi Mäskeudiñ de kinäsi joq, demokratiyalıq Reseydiñ de kinäsi joq. Mäsele ötken jüyede, bolşeviktik jüyede. Ol memleket joq qoy qazir. Onıñ qılmısın aytu kerek».
1918-1938 jıldarı aralığında qazaq dalasında aşarşılıq pen repressiya saldarınan 3 millionnan astam adam köz jwmğan. Onıñ işinde sayasi quğın – sürgin körip, atu jazasına kesilgen bes mıñğa juıq adam däl osı Jañalıq auılında jerlengen.


text:
Rusiyege boysunğan Aqyar gubernatorı Sergey Menâylo emin ki, rusiyeli turistler içün Türkiye yönelişi açılğanına baqmadan, raatlanıcılar ep bir Qırımğa kelecek. Onıñ fikrince, şimdiki vaqıtta Türkiyedeki vaziyet çoqusını qorquza.
Bu aqta o, mühbirlernen körüşüvde ilân etti, dep bildire şeerniñ rusiyeli akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
«Er raatlanıcı istiqrar olğan yerge kete. Türkiyedeki vaziyet raatlanıcılarnı qorquza. Elbet, o yerde hızmetler seviyesi bayağı yüksekçe. İklimiy şarait bu yerde mükemmeldir. Raatlanıcılar Qırımnı tek raatlanmaq içün degil de, amma yarımadanıñ itibarğa lâyıq yerlerinen tanış olmaq içün de saylay. Aqyar kurort bir şeeri degil, amma bu yerdeki er taş tarihtır. Biz berilgen hızmetler ve infrastruktura seviyesini avropalı seviyege ketirmek kerekmiz», – dedi o.
İyün soñunda Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiyege turlarnıñ satılmasına sıñırlanmanı red etti. Bunen beraber, Rusiye ve Türkiye arasında çarter ava seferlerine yasaq lâğu etildi.
Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğan iyün 29-da telefon lafı çerçivesinde turizm saasında işbirlik yañıdan tiklemesi ve ticariy-iqtisadiy munasebetlerniñ eyileştirilmesi başlaması aqqında añlaştılar.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı.
O vaqıt Moskva Ankarağa qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda hırsızlanğan Butündünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı rusiyeli telükesizlik hadimleri qorquzğan ekenler. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa onıñ babası Umer İbragimov ikâye etip berdi.
«Yaqında vaqıtta yañı bir haber aldım. Meger mahkeme keçken vaqıtlarda (ilhaq etilgen Qırımda – QA) onıñ yanına FSBciler kelerek, çetke çekip ya qorquzğan ya da işbirlik yapqanını istegenler. Temellisini bilmeyim. O, red etkende: «Sen qorqmaysıñmı? Seniñ qız ve oğlan qardaşlarıñ bar, degenler», – dep ikâye ete Umer İbragimov.
Mevzuğa dair: «Hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ babası: «Oğlumnı körerim degen ümütnen yaşayım»
Onıñ sözlerine köre, Ervin bunı tek dostlarına aytqan «belki de qorantası eyecanlanğanını istemegendir».
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlandı. Video nezaret kamerası Rusiye yol inspektorları urbasındaki eki kişi İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa çekip kirsetkenini qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppası bu hızrsızlıqqa rusiyeli akimiyet ya da paramillitar gruppalarnıñ alâqası bar olğanını iddia ete.
Qırımdaki Rusiye Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresi hırsızlıq boyunca cinayet işi asqan olsa da, ale bu küngece Ervin İbraimov ne yerde olğanına dair malümat yoqtır.


text:
Freedom House Amerika ükümetten tış teşkilâtı dünyada söz serbestliginiñ vaziyetine dair maruzasını derc etti, dep haber ete «Nastoyaşçeye vremâ» telekanalı.
Maruza müellifleriniñ qayd etkenine köre, avtoritar rejimlerde başqa fikirlernen küreşniñ yañı usulları peyda ola.
Rusiye aqqında aytılsa, akimiyetniñ Telegram messencerini blok etmek ıntıluvları tenqit etilmekte.
Akimiyet «tirenüv seslerini bastırmağa devam ete, çünki kütleviy haber vastalarında olarnıñ ükümdarlığını bozmaq ıntıluvı bozuvlarnı aydınlata bile». Rusiyelilerniñ tek dörtte biri jurnalistlerge inana, bu da vaziyetni daa beter yapa, dep qayd ete Freedom House.
Maruzanıñ Bir qısmı Qıtay akimiyetiniñ siyasetine bağışlana. Teşkilât vekilleriniñ fikirince, QHC dünya informatsion kampaniyası vastasınen memleket aqqında fikirlerni eyiliştirmege tırışa. İşbu kampaniyanıñ maqsadı QHC Sintszân-Uyğur muhtar rayonında insan aqları bozulmağanı aqqında yañlış malümat bermekten ibaret.
Freedom House dünyada söz serbestliginiñ vaziyeti tek avtoritar rejimlerde degil, demokratiyalarda da fenalaşa, dep bildire. Ekspertler Macaristan ve Sırbistan aqqında ayta, anda akimiyet muhalifet medialarınıñ faaliyeti çeşit manaçıqlarnen sıñırlana.
Freedom Housenı ABDdeki vaziyet de, hususan prezident Donald Trumpnıñ kütleviy haber vastalarınen subet şekilleri qasevetlendire. ABD Anayasası jurnalistlerge küçlü mustaqillik kefaletlerini bere, amma prezidentniñ aytqanları vatandaşlarnıñ mediağa olğan itibarını tüşüre, dep tüşüne teşkilât.


text:
Qırımtatar faaliyetçisi, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ tevqifi, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ yarımadada başqa fikirde olğanlarğa qarşı küreşniñ numünesidir. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ATR telekanalınıñ alıp barıcısı, «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ iştirakçisi Seytumer Seytumerov söyledi.
Seytumer Seytumerov: «Nariman – «Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi. O, faal bloger edi, mahkemelerden strimler yapa edi. Onıñ evi birinci kere 2016 senesinde tintildi. Bu, «qarmaqqa tüşkeniniñ» signalı edi. Lâkin o, onıñ yerine bunı başqası yapmaycağını añlay edi. Kerçekten de, Qırımda olğan şeyler aqqında haber etilmesiniñ probleması bar. Nariman, büyük ihtimal ile yaqalanıp alıp ketilecegini yahşı añlay edi, lâkin öz faaliyetiniñ emiyetini añlap, onı taşlamadı. Narimannıñ tevqif etilmesi – vatandaş jurnalistikasına tazyiq, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ yarmadada başqa fikirde olğanlarğa qarşı küreş», – dedi.
ATR telekanalınıñ alıp barıcısı, qırımtatar faaliyetçisi, «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ iştirakçisi Seytumer Seytumerov ile intervyüni Qırım.Aqiqat saytında yaqın künlerde oquñız.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Bağçasaray rayonında Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğuğa alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti .
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksindeki 146-ncı maddeniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddeniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun buzuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina TİNi vatandaş faaliyetçisiniñ yaqalanğanını taqbih ete ve ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümetinden Nariman Memedeminovnıñ azat etilemsini talap ete.


text:
Bunı Yalta tasil idaresiniñ yolbaşçısı Valentina Kabanova bildirdi, dep haber ete Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
Kabanovanıñ sözlerine köre, işbu mektepte gimnniñ icra etilüvinden soñ ocalarnı işten boşatmağa istegenleri aqqında malümat aqiqatqa uymay eken.
«Resmiy şekilde aytam, bu malümat yañlıştır. Ne talebelerge, ne zenaatdaşlarğa ve mektep hadimlerine iç bir basım kösterilmedi, bu doğrudan-doğru bir kimseniñ tarafından uydurılıp çıqarılğan malümattır. Nasıl basım, hususan mezunlarğa basım ola bilirmi?», – dedi o.
№15 ukrain «mektep-gimnaziya-bala bağçasınıñ» hayriye inkişaf fondınıñ şurası başı Leonid Yakimiv de bu malümatnı red ete. Onıñ sözlerine köre, soñki çañ bayramında Ukraina gimnini icra etmege yalıñız talebelerniñ teşebbüsi edi.
«Ebet, nasıldır bir qasevtni doğurdı. Tasil idare yolbaşçısı da meraqlandı. Mahsus degil, elbette, çağırdı, bazı iş sualleri edi, o soradı, işte. Añlatuv arizalarnı kimse yazmadı, ne talebe, ne mezunlar»,– dedi Leonid Yakimiv.
Bunıñ ile beraber şusı da qayd etile ki, Yalta ukrain mektebiniñ müdiri ve ocaları ile subetleşmege imkân olmadı. Mektepte bulunğan ocalar matbuat vastalarınıñ temsilcileri ile subetleşmege razı olmadı.
Hatırlatamız, Yaltada şeer mekteplerinden birisinde mezunlar soñki çañ bayramında Ukraina gimnini icra ettiler. Rusiye gimni yañğırağanda, talebeler ellerini bağrına basıp, Ukraina gimnini icra ettiler. Olarnıñ çıqışını elçırpmalar ile alğışladılar.
Telebelerni bu sebepten añlatuv arizalarnı yazmağa mecbur eteler. Bunı mektepniñ mezunlarından birisi bildirdi.


text:
Bağçasarayda yanvar 26 künü advokat Emil Kurbedinovnı yaqaladılar. Bunı Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev öz Facebook saifesinde haber etti.
Bunen beraber Emil Kurbedinov özü de bir video yayınladı, onda körüne ki, Qırımdaki FSB hadimleri maşnağa yaqınlaşalar. Bu maşnada advokat, zenaatdaşı Edem Semedlâyev ile birlikte, evinde o arada tintüv ötrekilgen Seyran Saliyevniñ evine kete ediler.
Advokat Nikolay Polozov öz Twitter saifesinde Emil Kurbedinovnıñ ofisinde tintüv ötkerilgenini haber ete.
Keçende Aqmescitte FSB hadimleri, İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalamanı qaçıruv olaraq tanıy.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca bir-qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete.
Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.


text:
“Yılnıñ balqıp toruçı yoldız” namzäte İsmail Näzir
Törek milli atletı İsmail Näzir Awrupa atletizm berlegeneñ "2022 Golden Tracks" büläklärendä "Yılnıñ balqıp toruçı yoldızı" kategoriyası öçen namzät itep kürsätelde
Awrupa atletizm berlege sezon buyı iñ uñışlı Awrupalı atletlernı büläkländergän yıl axırı kiçäse bulğan “Golden Tracks”ta 2022nçe yılnıñ kandidatların bilgeläde.
Kiçädä irlär häm xatın-qızlar arasında iñ yaxşı atlet belän yılnıñ kütärelüçe yoldızı büläkläre bulğan 4 töp kategoriyädä saylaw ütkäreläçäk.
Türkiyädän "2022 Golden Tracks"ta 400 metr kirtädä 20 yäş’kä qadär bötendönya çempionı İsmail Näzir "Yılnıñ kütärelüçe yoldızı" namzätläre arasına kerde.
İsmail Näzir tawışqa quyudan soñ 10 atlet arasında berençe öçkä kergän oçraqta kiçädä jyuri ütkäräçäk saylawğa uzaçaq.
Sport söyüçelär, Awrupa atletizm berlegeneñ (EA) sośial’ media akkauntlarındağı tawış birüdä qatnaşıp, 19 yäşendäge İsmail Näzirne yaqlıy alaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyägä küpme turist kilä?
Törkiyägä bu yılnıñ 8 ayında 29 million 334 meñ 652 çit il keşese kilde
Göbäklitäpä xäräbälärenä küpme turist kilde?
Qızıqsındıruçı tarixi urın här yıl meñnärçä cirle häm çit il turistın qabul itä


text:
Ukrainanıñ Avropa ve Avroatlantik integratsiyası meseleleri üzre baş nazirniñ muavini Dmıtro Kuleba, Qırımnıñ işğalden boşatıluvı meselesiniñ muzakeresi içün halqara formatnı saylamaq kerek, dep saya. Onıñ aytqanına köre, Ukraina, Rusiye böyle teşebbüslerge qarşı çıqacağını añlay.
"Biz buña raat baqamız, amma, birinciden, ne formatnı istegenimizni belgilep, Rusiyeniñ iştiragi olmazdan bile onda laf etip başlamalımız. Muzakere etmelimiz, Qırımnıñ işğalden boşatıluvına ketken yol ne olacağına dair bir tüşüncelerge ihtiyacımız bar", - dedi Kuleba.
O, Ukraina akimiyeti Normandiya formatına oşağan, amma Qırımnı da muzakere etken bir şeyni tüşüne, dep qayd etti.
Ukraina prezidentiniñ QMC-nde daimiy vekili Anton Korineviç, vekillik baş nazir muavininiñ bu teşebbüsine qol tuta ve bu işte kerekli destekni yapmağa azır olğanını Qırım.Aqiqatqa aytıp berdi.
Qırım muzakereleriniñ böyle halqara formatı bizge kerek, Rusiye iştirak etmese bile. Onıñ işi Qırım işğali meselesine kerekli halqara diqqatnı celp eter ve Rusiyege, işğalci ükümetke kibi kerekli basqı yapılmasına sebep olurAnton Korineviç
"Biz, Prezidentniñ QMC-de Vekilliginde, Qırım boyunca halqara muzakere formatı kerek dep çoqtan berli aytamız, ve bu muzakereler tamam Qırımnıñ işğalden boşatıluvına, Qırım meselesine bağışlanğan olmaq kerek. Ukraina baş naziriniñ muavini Dmıtro Kuleba böyle "Qırım formatı"nda muzakerelerniñ lâzimligini ğayesini seslendirgenine quvanamız, ve biz, şübesiz, bu yöñelişte işke qoşulmağa azırmız. Başında bu muzakereler Rusiyesiz keçe bilecegi açıq-aydındır - Rusiye "Qırım meselesi qapalı" dep sayıp, böyle platformada iştirak etmege istemez. Amma ne de olsa, Qırım muzakereleriniñ böyle halqara formatı bizge kerek, Rusiye iştirak etmese bile. Onıñ işi Qırım işğali meselesine kerekli halqara diqqatnı celp eter ve Rusiyege, işğalci ükümetke kibi kerekli basqı yapılmasına sebep olur", - aytıp berdi Prezident vekili.
Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ fikrince, Qırımnıñ işğalden boşatıluvı meselesi muzakere etilgende, Rusiye iştirak etmese, daa semereli olur.
Rusiyege siyasiy, iqtisadiy ve diplomatik basqınıñ - sanktsiyalar tesir ete bilecek derecegeci - arttıruvı aqqında ortaq memleketlernen ve halqara teşkilâtlarnen añlaşmaq kerekİlmi Ümerov
"Putinniñ Qırım qaytarıluvınen bağlı muzakere esnasına qoşmaq kerekmey olğanınen razım. Rusiyege siyasiy, iqtisadiy ve diplomatik basqınıñ - sanktsiyalar tesir ete bilecek derecegeci - arttıruvı aqqında ortaq memleketlernen ve halqara teşkilâtlarnen añlaşmaq kerek. Amma Ukrainanıñ özü işğalci ve tecavuzcınen ket-kete ziyadece bazar yapqanda, başqa devletlerden destek sorap olamaymız. Balıq tutuvı ve gaz tranziti aqqında añlaşmalar artıq imzalandı. Bu, Ukrainanıñ suverenitetine telüke ola bile, havflı areketlerdir. Bundan da gayrı, bu Ukrainanıñ bar olmasına telükedir. Rusiyenen ve Putinnen añlaşmaq mümkün degil. Olarnı sadece bu cenkte yeñip, Qırımnı qaytarmağa mecbur etmek mümkün", - dep paylaştı öz fikirlerinen Meclis reisiniñ muavini.
Ukraina uquq qoruyıcısı Oleksandra Matviyçuk, Qırım mevzusında böyle formatnı teşkil etilüvi sadece işğalden boşatuvnı degil, amma Qırımda insan aqlarınıñ bozulması meselesini halqara meydançıqlarda daa çoq kötermege imkân berir, dep tüşüne.
"Şimdilik Ukraina, işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulması meselesini kötere bilecek halqara meydançıq yoq. Amma ekspertler ve uquq qoruyıcılar onıñ teşkil etilmesiniñ kerekligi aqqında bir qaç yıldan berli ayta. Bu muzakere formatına Rusiyeni nasıl etip süyrep tıqmaq sualine kimseniñ cevabı yoq. Kreml vekilleri "Qırım meselesi qapalı" dep mantra kibi tekrarlap oturalar. Onıñ içün bir yerde taptanmamaq içün, halqara aytışmalarnıñ başqa formatlarını qıdırmaq kerek", - dey uquq qoruyıcı.
Ukrain uquq qoruyıcı Ğalına Koynaş ise Dmıtro Kulebanıñ teklifine şübenen baqa, o, Qırım mevzusını Normandiya formatına qoşmaq kerek edi, dep saya.
"Men, ilk basamaqta olsa da, amma işğalci devlet iştirak etmesden keçirilgen halqara "formatları"nda şübelenem. Ukrainanıñ ğarbiy ortaqları Rusiyeni Qırımdan quvmaq içün nasıldır kerçek bir areketlerini yapmağa añlaşacaqlarına inanmaq ister edim, amma birinciden sual tamam böyle qoyulacağına, ekinciden nasıldır ciddiy tedbirler muzakere etilecegine pek inanmayım. Böyle tedbirler körülmese, Rusiye ileride de Qırım meselesini bastırmağa tırışacaq. Qırımsız Normandiya formatına razı olmaq doğru olğanında alâ daa şübelenem, mında ise atta Putinsiz", - dedi uquq qoruyıcı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Parijde keçken "Normandiya formatındaki" körüşüvden soñ matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunğanda, Ukraina ve onıñ halqınıñ temel fikrini qayd etti. Hususan, o, Donbass da, ilhaq etilgen Qırım da Ukrainanıñ qısmı olğanını qayd etti.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarğa qol tutmaq içün yapılğan bir kişilik piketniñ iştirakçisi Memet Lümanovğa cöremeni tayin emek aqqında qararnı lâğu etti.
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ fevral 20-de Facebookta bildirgenine köre, cöremeniñ tayin etilmesi aqqında iş «işlenip bitirilmesi ve hatalarınıñ tüzetilmesi içün» birinci maqam mahkemesine qaytarıldı.
Memet Lümanov, 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde yarımadada Rusiye telükesizlik hadimleriniñ repressiyalarına qarşı ötkerilgen bir kişilik piketlerniñ iştirakçilerinden biri edi. Oña 10 biñ ruble (4,7 biñ hrivna) miqdarında cöreme tayin etildi.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piketniñ ötkerilmesine dair tayin etilgen tertipni bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesi, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları keçti. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev dey ki, qırımtatarlar şimdi sürgünlik yerlerinden – Özbekistan ve Tacikistandan yarımadağa qaytmağa aşıqmay. Onıñ sözlerine köre, qaytmağa istegen qırımtatar aileleri içün yarımadada şimdi zaruriy şaraitler yaratılmay.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«İşğalniñ başlanuvından ve bugünge qadar, bilgenime köre, Qırımğa ya 87 aile, ya insan kelgen edi. Kimsege Qırımda yerleşmege izin bermediler. Çünki olarda (Qırımda – Q.A) kvota bitken eken. Böyle vaziyet ve şunıñ içün qırımtatarlar şimdi işğal etilgen Qırımğa qaytmağa ister dep tüşünmez edim», – dey o.
Mustafa Cemilev bu insanlar içün Herson vilâyetinde şaraitlerni yaratmağa teklif etti.ü
Qırımnıñ Rusiye akimiyetine yaqın olğan ekspertler bildirgeni kibi, qırımtatar halqınıñ tarihiy vatanına adveti soñuna yetkendir. Olarnıñ fikrine köre, Qırımda tamır halqınıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı içün bütün zaruriy şarait bardır. Qırımtatar memurları ve Meclis temsilcileri bunıñ ile razı degil. Hatırlatqanları kibi, yarımada tışında yaşağan qırımtatarlarnıñ sayısı on biñlerge yete. Amma Vatanğa qaytqanlar pek çekişedir.
2001 senesi yapılğan teşkerüvge köre, Qırımda sürgünlik yerlerinden qaytqan bir 250 biñ qırımtatarı yaşay.


text:
Yanvar 16 künü Aqmescitte «Qırım musulman ümmetiniñ birligine yañı çağıruvlar» serlevalı konferentsiya iştirakçileri beyannameni qabul etip, Ukraina Milliy gvardiya terkibinde Noman Çelebicihan adına batalyonnıñ teşkil etilmesini takbih ettiler.
«Bugün qomşu devletten Qırımnıñ barışıq ealisi arasında arbiy areketlerge çağıruvlarnı köremiz, 1918 senesi anarhist qollarından vefat etken Müfti-Şahid Noman Çelebicihannıñ adına anarhist batalyonınıñ teşkil etilmesini köremiz. Bundan da ğayrı, bugünki anarhistler o vaqıt olğanlarğa oşay, çünki olar da Qırım Müftisiniñ öldürüvine çağıra», – denile beyanatta.
Konferentsiya işitrakçileri qırımtatar yaşlarını Qırımnı terk etmemek ve Herson vilâyetinde silâlı teşkilâtlarğa kirmemek çağıra, çünki, beyanname müellifleriniñ malümatına köre, bu qırımtatar halqınıñ menfaatına qarşı çıqa ve vatandaki yaşayışına telüke ketire.
Evel «Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavı» aktsiyasınıñ yetekçisi Lenur İslâmov Noman Çelebicihan adına qırımtatar göñülli batalyonınıñ teşkil etilmesi aqqında bildirdi. Bu ğayege Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qol tuttı.


text:
İçtimaiy ağlarda Kiyevde fevral 6-da olıp keçken «Eurovision-2016» ukrain yarı finalında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım sakinleriniñ rey bermege imkânları olmağanı muzakere etile. Jüri finalğa çıqqan birinci üç insannı sayladı, qırımtatarı olğan ukrain yırcısı Jamala eñ yüksek baa aldı. Qırımlılar içtimaiy ağlarda rey berip olamağanlarından sebep açuvını bildirdiler, Qırımtatar Milliy Meclisi bunıñnen bağlı milliy yır yarışınıñ teşkilâtçılarına muracaat etti.
«1944» – Jamalanıñ 1944 senesi qırımtatar sürgünligini añlatqan yırı «Eurovision-2016» ukrain yarı finalında güzel qarşılandı. Jüri azaları arasında olğan yırcı Ruslana qırımtatar yırcısını ayaqqa turıp alğışladı.
«Bugün muzıka yolunen Qırımnı coyğanımıznı añlamağa imkân berdiñ. Seniñnen beraber ağladım», – dep ayttı Ruslana Jamalanıñ çıqışından soñ.
Jamala seyirci ve jüriden 18 baa alıp, «Eurovision-2016» Milliy saylavınıñ finalına keçti. Ukraina vatandaşları sms vastasınen rey berdiler. Qırım rey berip olamağanından açuvlanğan insanlar oldı. Qırımtatar Milliy Meclisi milliy yır yarışınıñ teşkilâtçılarına muracaatta bulundı.
«Yarı finalda 166 biñ Ukraina vatandaşı rey berdi. Qırımlılar rey berip olamadı. Eminim, Qırımnıñ rey bermege imkânı olsa edi, eñ azından daa 100 biñ reyimiz olur edi. Qırım bunıñ kibi yarışlarda rey berip olamasa, bizler Qırım Ukraina olmağanını tanığan olamız. Qırımlılar Ukrainada yarı finalda ve finalda, em de «Eurovisionde» Ukraina vatandaşları olaraq rey bersinler dep, yarış teşkilâtçılarına mektüp azırlaymız. Tırışacaqmız», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa.
Yarışqa baracam-yoqmı farq etmez – bu ikâyeni tarif etkenimni is ettim. Yırlağanda qartanama yırladımJamala
Jamala qırımlılarnıñ qoltutuvını is etkenini bildirdi. Yırcınıñ Radio Svobodağa aytqanına köre, sürgünlik aqqında bu yır daa bir buçuq sene evelsi yazıldı.
«Pek yazıqsındım. Qırımda mühlislerim çoq olğanını bilem. Maña qoltutmaq içün bir çoq insan mesac yolladı. Ayttım olarğa – para masraf ettiñiz, smsleriñiz ep bir sayılmadı, olar ise yollağanını ayttılar. Qorantam, qartanam aqqında bir yır. Bunı yazmamaq mümkün degil. Onı yazğanda da, sanada çıqışta bulunğanda da bu ikâyeni yaşadım. Bu bağışlanğan bir yır. Onı yırlamaq zor oldı. Ukraina onı bu şekilde qabul etkenine quvanam – o qadar rey, sms, teessuratlar. Yarışqa baracam-yoqmı farq etmez – bu ikâyeni tarif etkenimni is ettim. Yırlağanda qartanama yırladım», – dep ayttı yırcı.
Qırımtatar yırcısı hatırlattı ki, onıñ qorantası işğal etilgen Qırımda yaşay ve o, olar içün pek qasevetlene. Yırcı 1944 senesiniñ faciasını yalıñız mayıs 18-de degil, er vaqıt aqılda tutmağa çağırdı.
«Qırımtatarlar işğal etilgen yerde bulunalar, olarnıñ alı pek zor. Olarğa basqı yapıla, olar ğayıp olalar. Men qorqam, tarih tekrarlanmasını istemez edim», – dep qayd etti Jamala.
Nevbetteki yarı final Ukrainada fevral 13-de olacaq, final ise – fevral 21-de
Nevbetteki yarı final Ukrainada fevral 13-de olacaq, final ise – fevral 21-de. Seyirciler ve jüri reylerine köre «Eurovision-2016» yarışında Ukrainanı temsil etecek artist saylanacaq.
61-inci «Eurovision-2016» halqara yır yarışı Stockholmde (İsveçiya) mayısta keçirilecek. Bu sene yarışta dünyanıñ 43 memleketinden iştirakçiler qoşulacaq.
Keçken sene Ukraina «Eurovision» yarışında iştirak etmedi (memleketteki vaziyetten sebep ve artistni azırlamaq içün sermiya olmağanından böyle bir qarar qabul etilgen edi).


text:
Mausım ayınıñ 16-sı men 29-ı künderi aralığında Astanada İİ Düniejüzilik «Astana» teatr festivali ötedi.
Mädeniet jäne Sport ministrliginiñ qoldauımen «Qazaqkoncert» memlekettik koncerttik wyımı wyımdastırıp otırğan İİ Düniejüzilik «Astana» teatr festivaline «Piccolo Teatro di Milano» (Italiya), «1927» (Wlıbritaniya), «THEATER 11» täuelsiz internacionaldıq teatrı (Germaniya), «Meno Fortas» (Litva), «TRWarszawa» (Pol'şa), Ş.Rustaveli atındağı Gruzin memlekettik akademiyalıq teatrı (Gruziya), «Beijing People’s Art Theatre» (Qıtay), «Nakamura Gekijo» (Japoniya), Özbek wlttıq akademiyalıq drama teatrı (Özbekstan), «Moskovskiy Gubernskiy Teatr» jäne Lensovet atındağı Sankt-Peterburg akademiyalıq teatrları (Resey) qatısadı dep kütilude.
Qazaqstan atınan atalmış şarağa M.Äuezov atındağı Qazaq memlekettik akademiyalıq drama teatrı, Q.Quanışbaev atındağı akademiyalıq qazaq muzıkalıq drama teatrı jäne «Astana myuzikl» teatrları qatıspaq.
Bwdan bölek «Astana» teatr festivali ayasında franciyalıq kino jäne teatr ärtisi, Oskar sıylığınıñ iegeri Jyul'et Binoştıñ şeberlik sabağı men monospektakli ötpek.


text:
«Silâlı insanlar qaravul meselesini çezip, özlerini Aksönovnıñ imayesi olaraq tanıttılar ve zavodnıñ meydanını zapt ettiler. Administratsiya vekillerini içeri yollamayıp, ateş açmağa vade eteler. Qırım milisi kelmege razı olmadı», – dep yazdı içtimaiy ağda jurnalist Pavlo Veselık.
«Livadiya» devlet işhanesiniñ matbuat-kâtibi Oleksandr Gorduz yüz bergen vaqia aqqında izaat bermedi. Onıñ aytqanına köre, şu ziddiyetini çezmek içün müessiseniñ müdiri Qırım «baş naziri» Sergiy Aksönov ile körüşecek ola.
Yalta milisi şeer idaresiniñ matbuat-kâtibi Natalya Verbovayanıñ aytqanına köre, Yalta İçki işler nazirliginiñ baş idaresiniñ qısımına kerçekten de devlet işhanesiniñ zapt olunuvı aqqında malümat keldi. Vaqia yüz bergen yerge Livadiya bölüginiñ taqiqat gruppası ve Yalta şeeriniñ devlet idaresi barğan edi. Yalta milisiniñ matbuat-kâtibi aytqanına köre, al-azırda ziddiyet çezildi eken.
Mart 26 künü Qırım akimiyeti limanlarınıñ, agrosanaiy kompleks şirketleriniñ, olarnıñ arasında «Magaraç» ve «Massandra» şarap zavodları, «Novıy Svet» şampan – şaraplar zavodı, milliyleştirüvi aqqında qarar aldı. Öz başına tayinlengen cumhuriyetiniñ mülkiyetine Qırımnıñ bütün qorurları, tabiat parkları, dağ ve av hocalıqları da keçti.


text:
Qırımda mayıs 16-sından başlap dört künlük yüksek yanğın ihtarı ilân etildi. Bu rusiyeli Qırım FVN nazirliginiñ saytında bildirile.
Müessise, 2020 senesi aprel 10-undan başlap yarımadada mahsus yanğın rejimi tayin etilgenini hatırlattı. Oña köre, Qırım sakinleri ve musafirleri yanğın qaidelerinden ğayrı daa qoşma talaplarğa uymalı.
Hususan, dağlarnı ziyaret etmek yasaq, ormanlarnıñ maşnalarnıñ kirmesi sıñırlanğan, ateş yaqması yasaq, bundan ğayrı hususiy azbarlarda çöplük, ot, yapraqlarnıñ yaqması yasaq.
Bu yasaqlarnıñ bozuluvı içün 2 biñden 400 bingece cömere ola bile.
Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada ormanlarnı ziyaretlerge qapatıp, yanğın telükesi müddetini mayısnıñ soñuna qadar uzattı.
Qırımda yaznıñ yanğın telükesi mevsiminiñ başlanğıçını aprelniñ 1-nden belgiledi.


text:
Etiketler: divandivan edebiyatı pdfdivan edebiyatı pdf indirdivan edebiyatı pdf kitap indirEbû Bekir Kâni EfendiEbû Bekir Kâni Efendi Kani DivanıEbû Bekir Kâni Efendi Kani Divanı pdfEbû Bekir Kâni Efendi Kani Divanı pdf indirEbû Bekir Kâni Efendi Kani Divanı pdf kitap indirEbû Bekir Kâni Efendi pdfEbû Bekir Kâni Efendi pdf indirKani DivanıKani Divanı ekitapKani Divanı pdfKani Divanı pdf indirKani Divanı pdf kitap indir
- Sonraki yazı Zatî Dîvânı – PDF Kitap İndir
- Önceki yazı Apply Image ve Calculations Araçları Kullanımı – Photoshop Dersleri
Bunlar da hoşunuza gidebilir...
-
Aganta Burina Burinata – Halikarnas Balıkçısı – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 9 Kasım 2021 · Last modified 2 Kasım 2021
-
Cemiyet İçinde Fert – Krech – S.Crutchfield – E.L.Ballachey – Mümtaz Turhan – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 24 Mart 2022 · Last modified 26 Mart 2022
-
Ataol Behramoğlu – Rus Edebiyatında Puşkin Gerçekçiliği – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 11 Ağustos 2021
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


text:
Qırım internet cemaatçılığını, yarımadağa Tavrida adını bermek teklifinen kene eyecanlandırdılar. İçtimaiy ağlarda bu fikirge hucur ve aqılsız dediler, ve Rusiye memurlarına kerçek işnen oğraşmaqnı tevsiye ettiler.
Keçken yıl Qırımnıñ ad deñiştirmesini, qırım yunanlarınıñ "Tavrida" milliy-medeniy cumhuriyetiniñ başı İvan Şonus faal şeklinde lobbi ete edi. O zaman qırımlılar bu fikirni duşmanlıqnen qarşıladı. Ancaq şimdi Şonusnıñ küçlü tarafdarı peyda oldı - Kreml tayin etken Qırım ükümetiniñ baş naziriniñ müavini, Rusiye prezidenti yanında cumhuriyetniñ daimiy reisi Georgiy Muradov. Rusiye matbuatınıñ malümatına köre, o, Qırımnıñ başqadan ad bermesi teklifine "emiyetli bir teşebbüs" dedi ve, yarımada sakinleri oña qol tutsa, bu ğayeni akimiyet organlarında muzakere etmege teklif etti.
Amma içtimaiy ağlardaki tefsirlerge köre, qırımlılarnıñ çoqusı evelki fikirde qaldı.
Biz, öz şeerimizde ne deñiştirmege istegenimizni muzakere etkende, Qırım memurlarınıñ başlarında daa global meseleler peyda ola! Nasıl eteyik de, özümizni köstereyik ve Qırım yarımadasına başqa ad bereyik? Yollarnı yaptıq, yalı kenarlarını abadanlaştırdıq, şeerlerni ad sıfatına ketirdik, tibbiyetni köterdik... İşte, mesele tek yarımadanıñ adında!
Sanki Qırımnı degil de, ya da şimdi o endi Qırım degil, amma başqa yarımadanı hırsızladılar?
Ya bu doğrultuv kerçekten kerekmi?
Ya "Qırım baari"? Hatıralarda silmek isteylermi?
Referendumnı teklif etem, biz içün qarar almağa yeter artıq
Ğaliba, Qırım akimiyetiniñ canı sıqıla, ne yapacaqlarını bilmeyler
Qırım ve Rusiyeniñ bütün meseleleri çezilgenini közde tutsaq, adnı deñiştirmege de vaqıt keldi.))
Bizim başqa meselelerimiz yoqmı? Bu paralarnı birden maña bere bilesiñiz)
Adamlarnıñ başqa işi olmağanı alı...
Aqça tıqmağa yer yoqmı? Ad deñiştirmesinen bu oyunlar ne kerek!? Canları sıqıldımı? Sade adamlarğa ne qadar aleket, pasportlar, vesiqalar, müürler, şeadetnamelerni kene deñiştir. Ebet, daa yañı bayraq, yañı tuğra ve daa bir şeyler! Bu multfilm degil de... Gemige nasıl ad berseñiz, öyle de yaldar! Yarımadanıñ adı ne olsa, olsun, yollar, normal tibbiyet, inkişaflı infrastruktura, inkişaflı turizm, normal fiyatlar olmasa, o kimge kerek olacaq?! 1000 elva deseñ de, ağzıñda tatlıca olmaz!
Bezdirdiler endi, adnı deñiştirmege ne hıyar bar?! Başqa problemalar yoq, tek Qırımnıñ adını deñiştirmege qaldı, qırımlılar memnünlar, kim memnün olmasa -  .
Adnı deñiştirirmiz - adamcasına yaşap başlarmız...:-)
Muzakere etkenler, şaqa olaraq, Qırımnıñ başqa adlarını da teklif ete edi.
Yoq, yahşıca Qırım-Tavr-İskiteriya. İskitler bu topraqlarda daa evel yaşadı da. Olardan evel ise (yañlışmasam), etruskler de yaşadı. Aysa, demek, Qırım-Tavr-İskiteriya-Etruskeriya olsun. Amma daa yahşısı, yüzden ziyade olğan bütün halqlarnı añmaq, o zaman kimseniñ canı ağırtmaz :-)))
Ya da neandertaletslergece barmaq
Çifte ad - bu az, menim teklifim - Krım Tavriya Kimmeriy Büyük Ermeniy Deñiz Ermeniy Ceneviz Qırımlı ada, bunıñ içün ise, bütün küç ve paralarnı israf etip, boyunnı qazıp çıqamaq kerek.
Referendum keçirmek kerek, men İsveçre içün rey berem.
Tefsirciler, Qırımnıñ adını deñiştirmek ğayesiniñ konkret maqsatları bar, dep tüşüne.
Bütün bu areketler, qırımlılarnıñ qavğalaştırmaq içün yapıla
* * *
Mında yazılğan bütün şey açıq menbalardan alındı


text:
Keyingi künderi äleumettik jelide reseylik auır äskeri tehnika tielgen poyızdardıñ birneşe videosı taradı. Türli aqparat közderi poyızdardıñ Sibirden Ukrainamen şekaralas audandarğa bara jatqanın aytadı. Al Resey baqılauındağı Qırım köpiri qısqa uaqıtqa jabılıp qalğan. Bwl da qaru-jaraq tasımalına baylanıstı boluı mümkin.
Reseydiñ memlekettik telearnaları bolsa, Ukraina men Reseydiñ qoldauına ie separatistik küşterdiñ şarttı şekarasında artilleriyalıq atıs bolıp jatır degen üreyli aqpar taratumen älek.
Mwnıñ bäri Ukraina men Resey arasındağı “qırği-qabaq” soğıs keskilesken şayqasqa aynaladı degendi bildire me?
Azattıq mäseleniñ jay-japsarın tüsindiru üşin Ukraina-Resey teketiresine qatıstı altı negizgi swraqqa jauap wsınıp otır.
UKRAINANIÑ ŞIĞISINDA ONSIZ DA SOĞIS BOLIP JATQAN JOQ PA?
Iä. Ukrainanıñ şığısında ornalasqan Donbass aymağındağı qaqtığıs jeti jıl bwrın däl osı ayda bastalğan. Wrıstı toqtatu turalı köp kelisim jasalğanına qaramastan, Donbastağı qaqtığıs toqtağan joq. BWW-nıñ dereginşe, 2014 jıldıñ säuirinen beri 13 mıñnan astam adam qaza tauıp, bir millionğa juıq halıq üyin tastap köşuge mäjbür bolğan.
Soñğı iri qaqtığıstardıñ biri 2017 jılı qañtarda Avdeevka qalasında bolğan. Biraq snayper men minomettan atılğan oq dauısı kündelikti estilip twradı. Keyingi aylarda köp adam şığınına äkelgen wrıstardıñ biri 26 naurızda Doneckiniñ soltüstigindegi Şuma audanında ötken.
Ötken ayda ukrainalıq şeneunik 2020 jıldıñ şildesinen beri Ukraina äskerinde 45 jauınger qaza tauıp, 320 adam jaralanğanın habarladı.
Naurızdıñ soñınan bastap Resey äskeriniñ Ukraina men 2014 jılı naurızda özi jaulap alğan Qırım şekarasına jaqınday tüskeni bayqaladı.
Bwl batıs elderin alañdatıp otır.
ÄSKERI TEHNIKANI ŞEKARAĞA APARUDIÑ QAJETİ QANŞA?
Keyingi eki aptada Resey qarulı küşteriniñ Ukraina şekarası men oğan jaqın mañdağı audandarğa jäne Qırım territoriyasına qaray qozğalğanın rastaytın foto, videoayğaqtar jäne özge de derekter taradı.
Suretterdiñ qay jerde tüsirilgenin anıqtap, Kreml' bolmasa da, Resey äskeriniñ nietin bilu üşin bwl aqparat aşıq derekközdermen jwmıs isteytin zertteuşiler, jurnalister jäne basqa da twlğalarğa jiberildi.
Resey mwnı äskeri quatın körsetip, Kievti qorqıtıp, batıs elderine “Qajet bolsa, Ukrainağa az uaqıttıñ işinde basıp kire alamın” degen belgi beru üşin jasap otır degen boljam jii aytıladı.
Mäskeudegi Karnegi ortalığınıñ qızmetkeri Maksim Samorukov 5 säuirde jariyalağan maqalasında “Resey öz äskeriniñ Ukraina şekarası men Qırımğa jaqındağanın aşıq körsetu arqılı körşi memleketti ayaq astınan şabuıldap, qapıda qaldırudı emes, qoqan-loqı körsetudi közdep otırğanın däleldedi” dep jazdı.
Jağdaydı baqılap otırğan mamandar Resey äskeri bwrın da twraqtı äskeri jattığular kezinde köşip-qonıp jürgenin, biraq eşqanday elge basıp kirmegenin aytadı. Key sarapşı äskerdiñ bwl jolğı qozğalısınıñ äskeri dayındıqtarğa qatısı joq dep esepteydi.
RESEY NE DEYDİ?
Resey bwl mäselege jöninde naqtı mälimdeme jasağan joq. Ötken aptada Kreml'diñ baspasöz hatşısı Dmitriy Peskov jurnalisterdiñ Resey äskeriniñ Ukraina şekarasına jaqındauı turalı swrağına jauap beruden bas tartıp, “Alañdauğa sebep joq. Küş qwrılımdarınıñ şekaradağı qozğalısı – Reseydiñ işki mäselesi” degen.
Biraq Qırım Reseydiñ işki mäselesi degendi Kiev te, Batıs elderi de, tipti älemniñ basım böligi moyındamaydı. Olar Mäskeudiñ Qara teñizdegi tübekti ielenuge qwqığı joq dep esepteydi.
Donbass pen Soltüstik Kavkaz şekarasına jaqın ornalasqan audandarğa jauaptı Oñtüstik äskeri okrug äskerdiñ dayındığın tekseru üşin 29 naurız ben 30 säuir aralığında ondağan jattığu ötkizetinin habarladı. Bwl okrug Reseydiñ Qırımdağı äskeri qwrılımınıñ da jwmısın qadağalaydı.
Birneşe kün bwrın Reseydiñ qorğanıs ministri mäseleni odan äri uşıqtırdı. 25 naurızda Sergey Şoygu eldiñ soltüstik-batısındağı Pskov qalasında ornalasqan 56-desanttıq şabuıl jasağı qayta qwrılıp, Qırımdağı Feodosiya portına jiberiletinin ayttı. Kerçenskiy bwğazındağı köpirdiñ jabıluı äskeri tehnika tasımaldaumen baylanıstı degen aqparat bar.
Resey qatısatın kölemdi äskeri dayındıqtardıñ bwrınnan ötkizip jürgenimen, sarapşılar qaru-jaraq tasımal ädettegiden auqımdı deydi.
6 cäuirde Şoygu eldegi barlıq äskeri okrugte keñ kölemdi äskeri jattığular bastalğanın ayttı.
OQ ATU TOQTADI MA?
Ukrainanıñ şığısında jii bwzılatın oq atpau turalı kelisim Minsk şartınan bastalğan. Qos bölimnen twratın kelisimniñ ekinşisine 2015 jılı aqpanda qol qoyıldı. Qol qoyuşılar qatarında Ukraina, Resey jäne Ukrainanıñ jikşil oblıstarı Doneck pen Lugansk, Europa qauipsizdik jäne ıntımaqtastıq wyımı boldı.
Odan bölek, qaqtığıstı toqtatuğa müddeli Resey, Ukraina, Franciya jäne Germaniya ökilderinen twratın Normandiya formatı bar. Biraq bwl toptıñ maqsatı orındalğan joq. Oğan Reseydiñ Ukrainanıñ şığısındağı separatisterdi qarjılandıruı, Ukrainanıñ işki sayasatı, Franciya men Germaniyanıñ Mäskeuge qarsı twrıp, Kievti qoldauğa kelgende bir şeşimge kele almauı siyaqtı birneşe faktor äser etken.
Germaniyanıñ sırtqı ister ministrligi 3 säuirde jariyalağan mälimdemesinde qazirgi şieleniste sabır saqtau keregin eskertip, bwl ündeuin barlıq tarapqa arnağan.
Bwl mälimdeme birqatar resmi twlğanıñ sınına wşıradı. Olar Resey äskeriniñ şekarağa jaqındap, qauip töndiruin Ukrainanıñ Donbastağı qorğanıs amaldarına teñestiruge bolmaytının aytıp, narazılıq bildirgen (7 säuirdegi derek boyınşa, Ukrainanıñ qaru-jarağın jappay basqa jaqqa tasımaldap jatqanın rastaytın aqparat joq. Reseydiñ Qırımdağı äreketimen salıstırğanda, Ukrainadağı kez kelgen äskeri qimılı şekara işinde ğana jürip jatır).
Europa odağı Ukrainanı qoldadı. Odaqtıñ jetekşi diplomatı Jozep Borrel' qañtarda Europa elderiniñ Mäskeumen qarım-qatınasın nığaytu üşin Reseyge barıp, qorlanıp qaytqan. Osıdan soñ sarapşılar “Bwl mäselege kelgende Euroodaqtıñ Reseyge ıqpal etu tetigi az” degen qorıtındığa kelgen.
Resey jönindegi sarapşı Mark Galeotti öz kitabında “Mäskeu Batısqa “Ukrainanı söz jüzinde qoldaudı jalğastıra berseñder, sözdi iske aynaldıruğa mäjbür bolasıñdar” degendi tüsindirgisi keletin siyaqtı. Al Kreml' Europa iske köşuge qwlıqtı emes dep oylaydı” dep jazadı.
AQŞ-TIÑ QATISI QANŞA?
Sarapşılardıñ aytuınşa, Resey qimıldarınıñ uaqıtı men auqımı Mäskeudiñ AQŞ pen onıñ jaña saylanğan prezidenti Djo Baydendi sınap körgisi keletinin bildirui mümkin. Bayden vice-prezident kezinde Ukrainanıñ berik qoldauşılarınıñ biri retinde tanılğan.
Resey Qırımdı anneksiyalağannan keyin Vaşington Mäskeudi sankciyanıñ qıspağına aldı. Keyingi jıldarı AQŞ Reseyge jılı qabaq tanıtqanday bolğanımen, Baydenge deyingi prezident Donal'd Tramp Mäskeuge qarsı sankciyalardı küşinde qaldırğan.
Bayden äkimşiligi Reseyge qatıstı äldeqayda qatañ sayasat wstanıp otır: jaña prezident qızmetine kiriskeli qos memlekettiñ qarım-qatınasın qayta qarau nemese nığaytu mäselesi qaralmaytını birneşe ret aytılğan.
AQŞ memlekettik departamentiniñ ökili Ned Prays 5 säuirde “Reseyden bwl arandatuğa tüsinikteme berudi swradıq. Bastısı, ukrainalıq äriptesterimizdi qoldap, olardı sabırğa şaqıratın habarlama jiberdik” dedi.
AQŞ-tağı jaña prezident äkimşiligi reseylik oppozicioner Aleksey Naval'nıy jüyke jüyesin zaqımdaytın “Noviçokpen” ulanıp, Baydenniñ ant beru räsiminen üş kün bwrın Germaniyadan Reseyge oralğan kezde birden twtqındalğannan keyin Mäskeuge qarsı ekonomikalıq sankciyalar salğan.
Bayden äkimşiligi Reseydiñ barlau qızmetin AQŞ ükimetiniñ komp'yuterlerine kiberşabuıl jasadı dep kinälap, Mäskeudi bwl üşin jauap alamız dep qorqıtqan. Biraq jaña prezident Reseyge qarsı naqtı qanday şaralar qoldanatının aşıp aytpadı.
2 cäuirde Djo Bayden Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiymen telefon arqılı söylesip, Kievti tolıqtay qoldaytının bildirgen. Bwl qoñıraudan bwrın AQŞ pen Ukrainanıñ qorğanıs ministrligi men qarulı küşteriniñ şendi ökilderi söylesken.
Euroodaq Ukrainağa jaqsı jwmıs isteytin, jemqorlıqtan taza ükimet qwru üşin jüzdegen million euro aqşa berse, AQŞ Ukraina äskerin dayındıqtan ötkizip, tankige qarsı zımıran, qarsı taraptıñ qaru-jarağın anıqtaytın radar jäne tünde köruge arnalğan közildirik siyaqtı qwrılğılarmen qamtamasız etken.
1 naurızda AQŞ-tıñ qorğanıs ministrligi Ukrainağa 125 million dollar köleminde kömek bergen. Bwl jolı Ukraina äskerine artilleriyağa qarsı radarlar men taktikalıq qwraldardıñ kömegimen wşu, basqaru jäne baqılau qabiletin jaqsartu, qalıptasqan jağday turalı aqparat aludı küşeytu, sputnikten tüsirilgen suretterdi taldau, äskeri evakuaciya jäne jaralanğan jauıngerlerge medicinalıq kömek körsetu mümkindigin arttıratın qwrılğılar jiberilgen.
Kreml' Ukrainanıñ NATO-ğa qosıluına tübegeyli qarsı. Juıq aradaı Kievtiñ äskeri odaqqa kirui ekitalay bolğanımen, Zelenskiy bwl mäselege qatıstı aşıq mälimdemeler jasap ülgerdi.
Zelenskiy NATO-nıñ bas hatşısımen söyleskennen keyin Twitter paraqşasına “Äskerdi jäne qorğanıs sektorın reformadan ötkizgimiz keledi. Biraq Reseydi toqtatuğa bir ğana reforma jetkiliksiz. Donbastağı soğıstı toqtatudıñ jalğız jolı – NATO” dep jazdı.
RESEYGE BASIMDIQ BERETİN QADAM QANDAY BOLMAQ?
Kiev, Vaşington men batıs elderi “Kreml' birneşe iri äskeri jattığu ötkizip, küş qwrılımdarın arı-beri köşirumen ğana şektele me?” degen swraqqa naqtı jauap taba almay otır.
Bwl üşin Reseydiñ aynalasındağı basqa qaqtığıstarğa qanday reakciya bildirip otırğanına köz jügirtip köruge boladı. Sovet odağı tarağannan keyin Gruziyadan bölingen Abhaziya men Oñtüstik Osetiya, Moldovanıñ Pridnestrov'e aymağı siyaqtı aumaqtarda bwrın “uaqıtşa toqtatılğan kikiljiñder” qayta örşidi.
Resey küşteri bwl qaqtığıstardıñ bärine ne bitimger, ne kädimgi äsker retinde qatısqan. Biraq Resey äsker kirgizerde BWW nemese EQIW-dan rwqsat almağandıqtan, qaqtığıs aymağındağı jağdaydı öz paydasına şeşu üşin twraqsızdıq tuğızuğa tırısadı.
Osığan deyin Venada Donbasqa EQIW wranımen halıqaralıq bitimgerler jiberu bastaması köterilgen. Biraq bwl wsınıs şeşimi tabılmağan birneşe mäselege, onıñ işinde “Bitimgerlerge Resey-Ukraina şekarasındağı nemese Ukrainadağı baqılau sızığındağı tärtipti qadağalauğa rwqsat berile me?” degen swraqqa kelip tireldi.
Sarapşılardıñ köbi Resey ülken soğıs bastap, Ukrainanıñ basım böligin jaulap aluğa tırıspaydı, däl qazir Mäskeu onday täuekelge barmaydı dep esepteydi.
Chatham House taldau ortalığındağı Resey jönindegi bağdarlamanıñ bwrınğı basşısı Djeyms Şer Ukraina territoriyasına Reseydiñ bitimgerlik küşterin kirgizu Mäskeudiñ de köñilinen şığatın şeşim boluı mümkin dep esepteydi.
“Jergilikti teketires küşeyip, mäsele Reseydiñ bitimgerlik küşterin tüyisu sızığınıñ boyına ornalastırumen ayaqtaluı mümkin degen nwsqa şındıqqa köbirek wqsaydı” dedi Şer Estoniyadağı halıqaralıq qorğanıs jäne qauipsizdik jönindegi ortalıqqa bergen pikirinde.
Azat Europa / Azattıq radiosı


text:
Qırımlı siyasiy mabüs, Ukraina tarafdarı faal Oleg Prıhodkonı Rusiye cezahanesinde "yavaş-yavaş öldüreler" - bunı qızı Natalya Şvetsova bildirdi. Çoq vaqıt devamında Şvetsova babasınen körüşmegen ve niayet yanvarnıñ 18-nde Qırım sakininiñ tutulğan Rusiyeniñ Vladimirsk vilâyetindeki Vladimirskiy tsentral apishanesinde onıñ ile körüşip olğan.
Rusiye apishanesinde Oleg Prıhodko ile ne ola? Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi bu vaziyetke nasıl qarşılıq köstere? Rusiye tahqiqatına Prıhodkonı sorğularğa çekip, arbiy areketlerde iştirak etkenini itiraf etkeni nege kerek? Bu ve diger aktual mevzular Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında.
Vladimirskiy tsentral apishanesinde babasını ziyaret etmezden evel Natalya Şvetsova onı yalıñız 2021 senesi baarde üküm elân etilgen zaman körgen. Bunı Şvetsova Qırım.Aqiqatqa bildirdi. Onıñ sözlerine köre, tuvğanları oña bir qaç mektüp yollağanlar, amma cevap kelmegen. Soñra belli oldı ki, Prıhodko şu mektüplerni almağan bile.
Yanvarnıñ 18-nde babasınen körüşken soñ Şvetsova baquv şaraiti aqqında yañı tafsilâtlar aytıp berdi.
Onı pek qıynağanlar, eki kün qollarını büklü tutmağa mecbur etkenler, üstüne suv tökkenler ve arbiy uruşlarda iştirak etkenini itiraf ettirecek olğanlar
"Körüşüvden soñ yaramay tesir qaldı, çünki babamnı pek acınıqlı bir alda kördik. Pek yaramay köründi. Tamamınen şişken edi. Keçken yılnıñ iyün ayından berli ilâclar berilmegenini ayttı. Etap vaqtında aqtarma cezahanesinde bulunğan, anda onı pek qıynağanlar, eki kün qollarını büklü tutmağa mecbur etkenler, üstüne suv tökkenler ve arbiy uruşlarda iştirak etkenini itiraf ettirecek olğanlar. O buña razı olmağan ve onı yahşı etip köteklegenler. Tibbiyet bölüginde, çöküp oturıp yuqlap qalğanı içün (bu ise yasaq) beş künge ceza izolâtorına yollağanlar", - dedi Şvetsova.
Onıñ sözlerine köre, Oleg Prıhodkonıñ sağlığı ile bağlı ciddiy problemaları bar eken, amma oña tibbiy yardım iç köstermey ekenler.
Babasınıñ sözleri: "Meni mında öldüreler, men mından sağ çıqmam, meni bir qutuğa kömerler, ne yerde kömgenlerini bile bilmezsiñiz".
Qırım.Aqiqat. Prıhodkonıñ sağlığı aqqında malümat almaq içün Rusiye FSİN-ne muracaat etti.
Bundan ğayrı, Şvetsovanıñ bildirgenine köre, Oleg Prıhodkoğa qarşı "FSB hadimini aqaretlegeni" içün yañı cinayet davası açılğan.
"Prokuror babam içün 11 yıl istegen edi, şunıñ içün beş yılnı az dep saya", - dedi o.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Oleg Prıhodkonıñ qızınıñ babasınıñ iskencelerge oğratılması ile bağlı haberine cevap berdi.
"Aman-aman yarım yıl devamında Vladimir şeeriniñ (Rusiye) FKU E-2 apishanesinde tutulğan ukrain siyasiy mabüsine asla tibbiy yardım kösterilmedi ve tuvğanlarınıñ yollağan ilâcaları da berilmedi. Tüzetüv müessiseniñ müdiriyeti BMT-niñ İqtisadiy ve içtimaiy şurası tarafından tasdıqlanğan 30.08.1955 tarihlı Mabüslerge munasebetniñ minimum standart qaideleriniñ 22-nci maddesinde közde tutulğan kerekli tibbiy yardım almaq içün aqnı temin etmey", - ded yazdı Denisova.
Bu sebepten, o, Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etti ve "Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını qorçalamağa, hususan kerekli tibbiy yardım köstermege" talap etti.
Denisova dünya toplulığını "Qırımdaki bütün esirlerniñ mümkün qadar tez evge qaytarmaq ve ukrain yarımadasında adiy adamlarnıñ taqibini toqtatmaq içün küçlerini birleştirmege ve tecavuzcı memleketke tazyıqnı arttırmağa" çağırdı.
Denisova Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında Rusiyede "Rusiye vatandaşı" sayğanları sebebinden Rusiye ombusmanı Tatyana Moskalkovadan onıñ sağlığı ili bağlı kerçek malümat ala bilemegenini bildirdi.
"Oleg Prıhodko ile bağlı Tatyana Moskalkovağa muracaat etkenim birinci kere degil. Endi defalarca alğanımız cevapnı bekleymiz. Sözü-sözüne böyle yazılacaq: "Rusiye vatandaşı Oleg Prıhodkoğa köstergen diqqatıñız içün sağ oluñız". Olar onı Rusiye vatandaşı sayalar, bunıñ içün sağlığınıñ vaziyetini tasdıqlağan ya da red etken malümat bermeyler", - dedi Denisova.
İhtimal ki, Moskalkovanıñ cevabında Oleg Prıhodkonıñ baquv şaraitiniñ ve tibbiy teminatınıñ "Rusiyeniñ ameldeki qanunlarına ve halkhara standartlarğa uyğun olğanı" yazılacaq, dep qoştı Denisova.
Bundan ğayrı, Denisova, "Ukrainanıñ bütün vatandaşlarınıñ şartsız keri qaytarılmasını ve yüz bergen qılınuvlarnı, şu cümleden Oleg Prıhodkonıñ iskencelerge oğratılmasını toqtatmağa" talap etti.
Lüdmila Denisova yañı sorğular aqqında malümatnı da tefsir etti: "Bu, bu insannı yoq etmek ve yapmağan suçunı itiraf etip boynuna almağa mecbur etmek içün qullanğan yañı tazyıq mehanizmidir".
O, evel Rusiye ukrain siyasiy mabüsleri Stanislav Klıh ve Nikolay Karpükni de arbiy uruşlarda iştirak etkeninde qabaatlağanını hatırlay.
Ukrain siyasiy mabüsi Nikolay Karpük Vladimireskiy tsentral apishanesinde eki yıl ve yedi ay tutuldı. "Baquv şaraiti pek qattı, anda aman-aman er şey yasaq, körüşüvler tek kimrde mümkün. Buña baqmadan, o zaman maña qarşı böyle qanunsızlıq olmadı. Amma 2019 senesi cezahaneniñ müdiriyeti deñişti", - dey Karpük.
Prıhodkoğa qarşı açılğan yañı cinayet davasını tefsir etken Karpük, bunıñ sebebini, ukrain faaliniñ boysunmamağanı olğanını saya.
2021 senesi Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdı ve 5 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırım sakini, ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarılğan ükümni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi, Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıp, 5 yıl sert apis cezasına mahküm etkenine narazılıq bildirdi.
Qırımda Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi Anton Körineviç Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarğan ükümni takbih etti.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


text:
Suretter söyleydi Tarih Twlğalar Qazaq şejiresi
Related Articles
-
GERMANIYA NEGE SOĞIS AŞTI?
Jazuşı-publicist Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev): Erteñ, 22-mausımda Germaniyanıñ Sovet Odağına qarsı şabuıl bastağanına 81 jıl boladı eken. Jıl sayın osınday kezeñde «1941 jılı 22 mausımda faşistik Germaniya opasızdıqpen soğıs jariyalamastan Sovet Odağına basıp kirdi» degen qwlaqqa siñisti twjırım kezekti ret qaytalanıp jatadı. Osı şındıqqa üylese me? Nemisterdiñ opasızdıqpen basıp kirgeni ras pa? Resey tarihşıları 2009 jılğa deyin bwl taqırıpqa auız aşıp körgen emes. Öytkeni aqiqattı aytuğa jol berilmeytin. Tarihi qwjattar bolsa ne deydi? Tarihi qwjattar Germaniya 1941 jılı 21 mausımda soğıs jariyalau turalı Berlinde äzirlengen qwjattıñ 22-mausımğa qarağan tünde Mäskeudiñ resmi ökilderine tapsırılğanın aytadı. Germaniya elşisi Verner fon der Şulenberg 1941 jılı 22 mauımda Kreml'ge kelip, qabıldau bölmesinde birneşe sağat tosıp,
-
QARATAUDIÑ QARA BEKETİNDEGİ QIS
JWMAT ÄNESWLI (Tarihtıñ bir sabağı– äñgime) QARATAUDIÑ QARA BEKETİNDEGİ QIS Bwl 1917-jıldın keyin bolğan uaqiğa. Qarataudıñ soltüstigindegi Betpaqdalanıñ arğı betindegi köterilistiñ u şuı basılıp, , qızıl men aqtıñ äskeri Betpaqdalanı äli oyqastap jürgen kez. Qarataudağı qara beket qıstıñ qiın kezinde, adasqan, ne toñğan jolauşı jılınıp, esin jinaytın beket edi. Osı bekette elmen birge köşe almay , eluden asqan äyel men jası on toğızğa tolğan qızı Qarğaş amalsız osı Qara beketti qıstap qalğan. Olardıñ bir siırı bar edi, sonı kündelikti qorek qılıp, künderin körip otırğan. Tün qarañğısı tüsken kezi edi. Kire beriste baylanğan jas bwzau men qaşar twr, aldına salınğan azğantay şöpti kürt kürt şaynap twrğan. . Bir kezde qoydıñ
-
Ukraina äskerindegi qazaq: Eki balamnıñ boyında ukrain qanı bar, olardı qorğau – parızım
Säniyaş TOYKEN Reseydiñ Ukrainağa basqınşılığı kesirinen qirağan twrğın üylerdiñ qasınan ötip bara jatqan reseyşil küşter äskeri tanki. Popasnaya qalası, Lugansk oblısı, Ukraina, 26 mamır 2022 jıl. Arqalıqtıñ tuması, wltı qazaq Jaswlan Düysembin üş jıl bwrın Ukrainağa köşip barıp, qazir sol eldiñ äskeri sapında Resey basqınşılığına qarsı küresip jür. Ukrainalıq äyelmen şañıraq qwrğan Düysembinniñ eki balası bar. Ol äleumettik jelilerdegi paraqşalarında maydandağı ahual, Qazaqstandağı sayasi jüye turalı oy-pikirin jii bildirip twradı. Jaswlan Düysembin wrıs dalasında uaqıt tauıp, Azattıqqa swhbat berdi. “ÖMİR BOYI JALDAMALI PÄTERDE TWRDIQ” Azattıq: Jaswlan, öziñiz turalı aytıp berseñiz, nemen aynalısasız, mamandığıñız qanday? Ukraina äskeri qatarında Resey basqınşılığına qarsı küresip jürgen qazaq Jaswlan Düysembin. Jaswlan Düysembin: Arqalıq qalasında tuıp-östim. 1999 jılı
-
AHMETTANUŞI JAZUŞINIÑ JAÑA KİTABINIÑ TWSAUKESERİ
Mädeniet jañalığı Wlt wstazı, Alaş kösemderiniñ biri Ahmet Baytwrsınwlınıñ tuğanına 150 jıl Tayauda Almatıdağı Wlttıq Akademiyalıq kitaphanada aqın, jazuşı Jwmat Äneswlınıñ «Tarihi hikayattar» attı kitabınıñ twsaukeseri ötti. Bwl kitap qazaq älipbii men grammatikasınıñ, ädebiettanu ğılımdarınıñ negizin qalağan, Alaş kösemderiniñ biri Ahmet BAYTWRSINWLINIÑ 1919-1920- jıldarı alğaşqı Qırğız Qazaq avtonomiyalıq respublikasınıñ qwrıluına siñirgen zor qayratkerlik qızmeti bayan etilgen. Jaña kitaptıñ avtorı Wlt wstazı A.Baytwrsınwlın ünemi wlıqtauımen oqırmandarğa jaqsı mälim. Jwmat ÄNESWLINIÑ Ahmet Baytwrsınwlınıñ ömiri men şığarmaşılığın, Alaş qozğalısı men partiyasınıñ tarihı bayan etilgen « Maqtanışı elimniñ», Wltına ğwmırın arnağan twlğa», «Alaş tuın kötergender attı tarihi kitaptarı Wlttıq kitaphananıñ katalogına engen. Jaña kitaptıñ twsaukeserine belgili aqın Ayan Nısanalin, belgili jazuşı , «Balbwlaq» jurnalınıñ
-
Qara teñizde Reseydiñ “Mäskeu” kreyseri suğa battı. Oğan ne boldı?
Mark KRUTOV “Mäskeu” kreyseri Reseydiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı bolğan. 14 säuir keşke Resey qorğanıs ministrligi eldiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı – “Mäskeu” kreyseri suğa batqanın habarladı. Sarapşılar zımıran qaruı bar kreyserden ayırılu Resey flotına eleuli soqqı bolıp tietinin aytadı. 13 säuir keşke Ukrainanıñ Odessa oblıstıq äskeri äkimşiliginiñ basşısı, polkovnik Maksim Marçenko telegram-kanalına Reseydiñ Qara teñiz flotınıñ flagmanı (jolbasşı keme) sanalatın, zımıranmen jabdıqtalğan “Mäskeu” kreyserine Ukrainanıñ kemege qarsı eki “Neptun” zımıranı tigenin jazdı. Birneşe sağattan keyin Resey qorğanıs ministrligi TASS agenttigine kemede ört bolğanın rastadı. Äskeri vedomstvo “Ört saldarınan “Mäskeu” zımıran kreyserinde oq-däri qorı jarıldı. Kemege edäuir zaqım keldi. Ekipaj tolıqtay evakuaciyalandı” dep mälimdep, örttiñ şığu sebebi anıqtalıp jatqanın aytqan.
Pikir qaldıru (Cancel)
İzdeu…
Soñğı jazbalar
- “Qazaqstandı kemsituge tırısadı”. Mäskeu Toqaevtıñ mälimdemesine qalay jauap beredi?
- “Liderleri köregendik tanıtpağanda, birinşi qwrban Qazaqstan boluı mümkin edi”
- “Qısım körsetu qwralı”. Toqaev Resey wsınğan AES-ti saluğa nege asıqtı?
- Maykl N'yutonnıñ «Jan jihanı» kitabınıñ audarmasınan üzindi
- Şabdarbaevtıñ WQK-ni men basqarğanda bäri tamaşa bolsa älgi jihadşılar men dağuatşılardıñ bäri aspannan tüsti me?
-
kerey.kz TV
ZAMANBEK NWRQADİLOVTİÑ WLI ÄKE KEGİN QAYTARMAQŞIkerey.kz| Mar 3, 2022 | 1,904 views
-
kerey.kz TV
Qañtar ayında bolğan qayğılı oqiğalar turalı swhbatımnıñ qazaq tilindegi nwsqasıkerey.kz| Feb 12, 2022 | 1,990 views
-
kerey.kz TV
Elordalıq filarmoniyanıñ ärtisteri aq halatı abzal jandarğa än arnadı.kerey.kz| Apr 8, 2020 | 7,120 views
-
kerey.kz TV
Qwtılayıq indetten! Şıqpa sırtqakerey.kz| Mar 31, 2020 | 7,033 views
-
kerey.kz TV
Qazaq Sibir handığına – 800 jıl!kerey.kz| Oct 17, 2019 | 13,135 views


text:
Qırımtatar Milliy Areketiniñ faaliyetçisi Bekir Degermenci 57 yaşında. Onıñ nesiline ait diger qırımtatarlarda olğanı kibi, Bekirniñ balalığı sürgünlikte keçti. Mektep çağında at sportu ile oğraştı, er vaqıt çoq oquy edi. Aliy tasil almadı, çünki çalışıp, Bekirden ğayrı daa beş bala olğan büyük qorantasına yardım etmek kerek edi.
Ömür arqadaşı Aliye ile 1988 senesinde tanış oldı. O, oña aqayğa çıqacaq dep, başta iç bir vaqıt aqlına bile kelmedi, dey. Lâkin bir yıl soñra endi toy yaptılar.
Qadın: «Bekirde meni, onıñ böyle israrlı olğanı iliştirdi. Men «yoq» degenimde bile o, er vaqıt kele edi. Onıñ pek oqumışlı suhbetdeş olğanını, onen munaqaşalar yapmaqnı begene edim. Bu meni onda iliştire edi», – dep hatırlay.
Toydan yarım yıl keçken soñ Bekir Degermenci, qorantanı köçüre bilecek yerni qıdırmaq içün Qırımğa ketti. Böyle yer Suvdağ civarındaki Suvuq Sala (Gruşevka) qasabasında tapıldı.
Bu yerge kelmegence bu Qırımnı körgenim yoq edi. Lâkin onıñ menim vatanım olğanını er vaqıt bile edimBekir Degermenci
Bir intervyüde Bekir: «Bu yerge kelmegence bu Qırımnı körgenim yoq edi. Lâkin onıñ menim vatanım olğanını, Özbekistanda musafir olğanımnı er vaqıt bile edim. Men anda pek yahşı yaşay edim. Bizde ev bar edi, men taksici olıp çalıştım, taksiciler ise o vaqıt yahşı qazana ediler. Amma maña bu kerekmey edi. Men bu yerge, Qırımğa kelmek istey edim. Çünki onıñ menim, balalarımnıñ, ecdatlarımnıñ vatanı olğanını bile edim», – dep ikâye etti.
Köçken soñ yaşayış pek ağır edi. Degermenciler qorantası Suvuq Sala köyünde, ne yolu, ne de gazı olğan yerde bir topraq arsasını alıp, ev qurmağa başladı. Qırımğa qaytqanlarınıñ birinci yıllarında qırımtatarlarğa işke kirmek pek qıyın edi. Degermenciler qorantası, teplitsada sebzeler yetiştirip ve bazarda satıp keçinmege mecbur oldı. Ondan soñ Bekir Suvdağ sanatoriyleriniñ birisine şoför olıp işke kirdi. Daa soñra o, o yerde ufaq bir musafirhane açıp, yazın bütün qorantasınen anda çalışa edi.
Bekir Degemenci er vaqıt milliy areketniñ faal iştirakçisi edi. Mitinger, aktsiyalar ya da bayramlar olsun, iç bir tedbirni qaçırmay edi. Ömür arqadaşı, ağırayaqlı olğanda bile, sıq-sıq öz başına qalmağa mecbur olğanını hatırlay: «Ve men oña, Bekir, men bir özüm qalam da, degende, o er vaqıt: «Bir şey degil! Sen bir özüñ degilsiñ, sen halqnen berabersiñ! Men ise halqım qayda olsa, anda olacam!», dep cevap bere edi».
Bekir Degermencide eki yetişken balası bar: oğlu Mustafa 29 ve qızı Mavile 24 yaşındalar. 2015 senesi aprelinde Rusiye telükesizlik hadimleri Mustafanı yaqalap, 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkeninde qabaatlağan soñ olarnıñ soyadı birinci kere haberlerde peyda oldı. O vaqıt on biñlerce kişi aktsiyağa çıqtı. Olarnıñ arasında Bekir Degermenci de bar edi.
Qırım.Aqiqatnıñ «Qırım. Ğalipler muhakeme etilmez» filminde o: «Halq çoq edi, er kes özü istegenini qıçıra edi: biz Ukraina dep qıçırdıq, olar Rusiye dep qıçırdı. Er şey oldı. Soñ men yaramadım, meni qalabalıq içinde pek sıqtılar. Oğlum meni qalabalıqtan çıqardı. Ondan soñ men qalabalıq içine kirmedim, çetten közettim, baqa edim. Lâkin soñuna qadar degil», – dep ikâye ete.
Mustafa Degermenci tahqiqat izolâtorında aman-aman eki yıl keçirdi, ve endi bir yıldan berli ev apisinde buluna. «Fevral 26 işi» ale daa devam ete, ve uküm daa ileride. Bu davanıñ baş figurantı – Ahtem Çiygoz – 2017 senesinde afu etilgen edi. Advokatlarnıñ aytqanına köre, şimdi akemler bu keniş aks-sada doğurğan işiniñ diger figurantlarına qarşı ne yapmaqnı bilmeyler.
Mustafa tevqif etilgen soñ Bekir Degermenci, oğlunı qorçalamaq içün qolundan ne kelse, er şeyni yaptı: defalarca Avropa Parlamenti ve Avropada Telükesizlik ve emekdaşlıq teşkilâtınıñ oturışuvlarında iştirak etti, Kyivde matbuat konferentsiyalar ve türlü KHVlerge intervyüler berdi. Er şeyni oğlu Mustafanı qurtarmaq içün yaptı, çünki Qırım mahkemeleriniñ adaletli qararına inanmay edi. Aq-uquq qorçalayıcıları ve ömür arqadaşı onıñ, bu faalligi sebebinden zarar körgeninden eminler.
İhtimal, bütün belâmıznıñ tek bir sebebi – qırımtatarlar olğanımızdırAliye Dermencini
Degermenciniñ ömür arqadaşı: «İhtimal, bütün belâmıznıñ tek bir sebebi – qırımtatarlar olğanımızdır. Bütün bu aqsımlavlarnı özümizge qarşı yapılğanını kördik. Men bunı daa balalıqta körgen edim, Bekir ve qorantam artıq bu yerde kördiler» – dey.
Oğlunıñ tevqifinden bir yıl keçken soñ Aliye Dermencini 17 yıl çalışqan laboratoriyadan boşamağa mecbur ettiler. Çünki o, mahkeme oturışuvlarğa barmaq içün pek sıq izin soramağa mecbur ola edi.
Aliye: «Meni, ya mahkemelerge qatnamaqnı toqtatmağa, ya da işten boşamağa mecbur olacağıma büyük bir ustalıqnen ketirdiler. Men de bulardan ekincisini sayladım. Oğlumnı ve şimdi endi aqayımnı körmek içün bu, yekâne çaremdir, dedim. Bu sebepten ariza yazdım da işten çıqtım», – dedi.
Tanışlar Bekir Degermencini merhametli ve yardımğa daima azır adam olaraq tasvir eteler. Birisi ağır vaziyette olsa, o, pek telâşlana ve türlü yollarnen yardım etmege tırışa edi. Tamam bunıñ kibi de o, ölüminden az evel qırımtatar milliy areketi veteranı Veciye Kaşkağa yardım etmege qarar berdi. Torunınıñ Türkiye vatandaşı olğan ömür arqadaşı qadından büyük miqdarda paranı, tahqiqatnıñ versiyasına köre, borcğa alğanda ve, aileniñ vesiyasına köre, hırsızlağanda o, diger faaliyetçiler ile birlikte bu adamnen bir qaç kere körüşip, hırsızlağannı qaytarmaq kerek olğanında qandıracaq oldı. Lâkin o adam Veciye Kaşkağa paranı berecek kününde, 2017 senesi noyabr 23-te, olar yaqalandı ve aqsız yerde para talap etkenlerinde qabaatlandılar.
Bekir Degermenci pensiyada, o – astmatik, 3-nci gruppa saqatı. Tevqiften üç afta keçken soñ sağlığınıñ vaziyeti o qadar fenalaştı ki, onı Aqmescit hastahanelerinden biriniñ reanimatsiya bölügine alıp kettiler. Daa bir qaç kün keçken soñ onı pulmanologiya bölügine keçirdiler ve, palatada yer qalmağanına sıltap, koridorda yerleştirdiler. Bütün bu muddet içinde esini coyıp yatğan adamnı üç telükesizlik hadimi qaravulladı. Yanına ne aqrabaları, ne de advokatlarını yiberdiler. Aliye bütün malümatnı ekimniñ aytqanından ala edi.
Aliye Degermenci: «O laf etip olamay, çünki o, intubatsiya etilgen alda, onıñ yerine aqcigerlerni avalandıruv cihazı çalışa. Lâkin o, er şeyni eşite, başını sallay. Bu, ekimniñ aytqanına köredir. Şimdilik o, tolusınen ilâclarnen tedavilene. Olar onı daa çoq ilac yuqusında tutmağa tırışalar, çünki o basımnı kontrol etalmay», – dep aqaynıñ vaziyetini izaladı.
Bekir Degermenci hastahanede 20 künden ziyade qaldı. Lâkin mahkeme onıñ alını, sıñırlav tedbirini daa yımşaqqa deñiştirmek içün yeterli esas, dep tanımadı. Qorçalavı, iç olmadı, ev apisini soradı. Amma Degermencini kene tahqiqat izolâtorına yolladılar.
Oturışuvlardan birinde Degermenci kamerada oksigen maskası ile buluna edi, akemler ise oturışuvnı bile başqa künge avuştırmadılar. O oturışuvğa Bekir yanına mektüp alıp keldi ve onı ailesine berip oldı. Metküpte o, yaqalavlarından evelki hususlar ve adiselerniñ tafsilâtlarını yazıp berdi. Onıñ mektübini daa soñra qızı Mavile neşir etti.
Qızı: «Bir adamğa yardım etip de, başqasına ağrı bereyim dep, aqılımda bile yoq edi. Men bellesem, insanlar añlarlar ki, insaniyetlilik ve ahlâq ceetinden menim ve tanışlarımnıñ ayıbı yoq. Çünki biz bu alçaq adamnı iç de qorquzmadıq. Biz ondan yalıñız bu meseleni tezce çezmekni istey edik. O ise, ne sebepten ve kimniñ sözüne uyıp, bilmeyim, bizni nasıldır 90-ncı yıllardan qalma cinayetçiler olaraq kösterdi. Yani, buña köre, dört qart adam, qorquzıp ve öz menfaatlarını kütip, ondan aqsız yerde para talap ete edi. Bu bir sandıraqlamadır», – dep, o mektüpniñ satırlarını oquy.
2017 senesiniñ noyabrinde telükesizlik hadimleri, aqsız yerde para talap etüv qabaalavı boyunca Bekir Degermencinen beraber daa bir qaç qırımtatarnı yaqaladılar. O künü mahsus operatsiya esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, 83 yaşlı Veciye Kaşka elâk oldı. Faaliyetçiler bu tevqifni, siyasiy sebepten yapılğan ve olarnıñ faaliyeti ile bağlı dep sayalar. Olar dörtü de Rusiyeniñ mahsus hizmetleri ve telükesizlik hadimleri tarafından taqip etilgen yurtdaşlarına faal surette yardım ete ediler.
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ fikrini aks etmey bileler


text:
Rusiye ordusı Çerniğivge açqan ateş neticesinde «Kombinat Astra» Devlet müessisesinde snarâdlardan biri cermay bazasına tüşti, dep haber ete Ukraina fevqulâde vaziyetler devlet hızmeti.
«5 biñ metr kub dizel yaqıtı rezervuar Yandı. Elâk olğan ya da yaralanğanlar aqqında malümat yoq», – dep aytıla haberde.
Qurtarıcılar adise yerinden aydınlatqan foto ve videolarda qoyu qara tütün yaqıt rezervuarları üzerinde köterile.
Ukrainada Rusiye ücüm etken soñ arbiy vaziyet ilân etildi. Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.