text:
Tüpqarağandıq jastar elimizdiñ Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnalğan mädenï-köpşilik şaralarğa belsene qatıswda. Düy`senbi küni Tüpqarağan gwmanïtarlıq kolledjiniñ stwdentteri osınday` şaralardıñ biri – fleşmob uy`ımdastırdı.
Tüpqarağan gwmanïtarlıq kolledjinde 123 stwdent bilim alwda. Bäri derlik ıntalı, belsendi jastar. Sportpen, şığarmaşılıqpen ay`nalısatındarı barşılıq. Sondıqtan awdandıq jastardıñ reswrstıq ortalığınıñ «25 jıldıqqa fleşmob uy`ımdastıray`ıq! » degen usınısın qwana qabıldadı. Fleşmobqa 100 stwdent qatıstı. - Biz bügin sport formasın kïip, köñildi bï bïledik. Osılay`şa, biz özimizdiñ täwelsiz eldiñ baqıttı ulandarı ekenimizdi, belsendi, bilimdi jastar ekenimizdi körsettik, -dey`di olar. - Ulttıq merekemizge arnap «Täwelsizdigimizdiñ 25 negizi – 25 juldızdı kün» attı şaralar legi ötip jatır. Bulardıñ arasında osınday` fleşmobtar, qızıqtı kezdeswler, sporttıq say`ıstar, tanımdıq-köpşilik şaralar bar, – dedi jastar reswrstıq ortalığınıñ mamanı Ay`dana Muratova – Buğan stwdentter, oqwşılar, jumısşı jastar men memlekettik qızmetkerler öte belsendilikpen qatıswda. Mañğıstaw oblısı jastar reswrstıq ortalığı dïrektorınıñ orınbasarı Arıstanbek Raxman osı fleşmobqa arnay`ı kelip, qatısqan eken. Ol tüpqarağandıq jastardıñ ınta-ıqılasına, belsendiligine tänti ekenin ay`ttı. - Öte pay`dalı, mağınalı, tağlımdı şaralar josparlanğan eken. Olarğa jastar tarapınan biraz usınıstar tüsipti. Bul da tüpqarağandıqtardıñ ärbir osınday` şarağa zor ıqılaspen, şığarmaşılıqpen qaray`tının körsetedi, -dedi ol. Jastar uy`ımdastırğan tağlımdı şaralar awdannıñ barlıq eldi mekenderinde ötip jatır.
Anar RAXÏMBEKOVA


c: text/html

text:
Başqorttar başqa millättärźe duś häm tatıu yäşäügä saqıra
Başqorttar başqa millättärźe duś häm tatıu yäşäügä saqıra.450 yıllıq yubiley uñayınan Bötä donya başqorttarı qoroltayı başqarma komitetınıñ kiñäytelgän ultırışında qatnaşıusılar Başqortostan häm Räsäy xalıqtarına möräjäğät qabul itte. Unda äyteleüensä, milli mäsälälärźe xäl iteü häm federalizmdı nığıtıu här xalıqtıñ Räsäy sostavında üź däülätselegenä xoquğı bulğanda ğına mömkin. Räsäyźä yäşäüse barlıq xalıqtar artaban da duślıq häm tatıulıqtı nığıtırğa, här millätkä ışanıs häm ixtiram menän qararğa teyeş. Olo qorğa Räsäyźeñ 25 töbägenän 4 sit ildän qoroltayźar wäkildäre, yämğehe 300-läp keşe yıyılğaynı. Ularźıñ barıhı la möräjäğät ösön ber bulıp tauış birźe.
Žuñğı xalıq iśäben alıu mäğlümättärenä yaraşlı, millättäştärebeźźeñ sağıştırmasa 25 protsentı respubliqanan sittä yäşäy. Başqortostan menän Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığı ular ösön dä ruxi kütäreleş häm berläşäü osorona äylängän ikän. Räsäy töbäktäre häm sit ildärźä Milli oyoşmalarźıñ barlıqqa kileüe, bötä donya başqorttarı qoroltayı başqarma komitetı eşmäkärlege äüźemläşeüe bığa asıq dälil tielde tantanala.
Başta äytelgänsä, qoroltay ultırışında başqorttarźı borsoğan könüźäk mäsälälär qaralırğa teyeş bulha la, barıhı la 450 yıllıq yubiley şaltırauığı aśtında ütte. Baş başqort Rumil Aźnabaew rayon-qalalarźa yañı harayźar halğanı ösön prezidentqa häm xökümätkä räxmät äytte Sittän kilgän deleğattar Öfönöñ maturlığı menän hoqlanıuın belderźe.
Qoroltay ultırışında ber genä ıñğay mälde äytergä bulalır- mäźäniät häm milli säyäsät ministrı İldus İleşov Öfönöñ üźäk uramdarınıñ berehenä Äxmät Zäki Välidi tuğan iseme bireläsäk tip belderźe. Älegä ul qayźa bulasaq- bildäle tügel. Qoroltayğa yıyılıusılar taralmanı Öfönöñ maturlığı menän tanışıuźarın dauam itä.
B Fatqullin Öfö

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kimendä 5 politsiä xezmätkäre hälak buldı.
Xäbär agentlıqları bombalı maşinalar näq qatı saqlanğan ministrlıq binası yanında uq şartladı dip belderä.
Politsiä xezmätkäre Möxämät Cafar äytüençä, şartlatqıçlar quyılğan maşinalar ministrlıqqa iltüçe yuldan tikşerü qapqasına taba tizlek ala başlağaç politsiä ut açıp alarnı tuqtatqan. Anıñ äytüençä, qorbannar sanı küpkä artığraq bulu mömkinlege dä bulğan.
Bügen Premyer ministr Ayät Älläwi idaräse Älläwi ildä 4 ay elek iğlan itelgän ğädättän tış wäzğiätne tağın 30 köngä ozayttı dip belderde.
AQŞ xärbiläre äytüençä, Bağdadtan könyaqtağı Babil wilayätendä atış waqıtında ber amerikan xärbie ülgän
Ğiraqta 2 yıl çaması elek suğış başlanğannan birle kimendä 1,140 amerikan xärbie hälak buldı.


text:
Ekrem Çelebi - Yürü Güzel Yürü
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Yürü Güzel Yürü
Etiketler : Ekrem Çelebi - Yürü Güzel Yürü türkü indir, Ekrem Çelebi - Yürü Güzel Yürü türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Yürü Güzel Yürü mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Yürü Güzel Yürü türküsü, Yürü Güzel Yürü sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Yürü Güzel Yürü bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Kahveyi Dökerim
Ekrem Çelebi - Bir Doktora Vardır
Ekrem Çelebi - Karanfil Suyu Neyler
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir
Ekrem Çelebi - Felek Değirmenin Döndü Mü
Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan


text:
Räsäy-Başqortostan kileşeüe bulırmı?
Däülät Dumahınıñ üźäk menän Tatarstan arahında wäkälättärźe büleşeü turahındağı ike yaqlı kileşeüźe qabul itergä aşıqmauı Başqortostan säyäsmändären dä borsouğa hala. Sönki Qazandan huñ Başqortostan da Mäskäü menän bulğan ike yaqlı kileşeüźe oźaytıu buyınsa doqumenttar äźerläy başlağaynı. Prezident Mortaza Räximov uqazı menän maxsus qomissiya la oyoştorolğaynı. Başqortostandan Däülät dumahındağı deputat Mansur Äyüpov köslö töbäktärźeñ üźäk menän mönäsäbättärźe kileşeü nigeźendä qorouı qonstitutsiyağa qarşı kilmäy tigän fekerźä. Unitar däülät qorabıź tip bar töbäktärźe lä tigeźläü, qeüätle respubliqalarźı başqalar menän ber rätkä quyıu kire höźömtä birä tigän fekerźä Mansur Äyüpov.
Üźäk mäğlümät saraları yaźıuınsa, Duma deputattarınıñ berehe Andrey Sawelew Räsäy federatsiyahınıñ qayhılır ber töbäk menän kileşeü töźöüe mäğänäheźlek tip beldergän. Unıñ fekerensä ayırım subekttarźa däülät suwerenitetı xaqında tezis küserep yaźılğan. Putin tuqtatırğa mataşqan oşo mäğänäheźlek höźömtähendä eske respubliqalarźa etnoseparatizm barlıqqa kilä. Kileşeüźär töźöp beź däülätselekteñ tarqalıuına barabıź tip iśäpläy Andrey Sawelew. Tatarstandıñ kileşeü xaqındağı proektın dumağa tapşırıuın ul ildeñ bötönlögönä qul huźıu tip tä atağan. Mansur Äyüpov bıl fekerźe töptö döröś tügel tip iśäpläy.
Şulay itep töbäktär menän kileşeüźär bulırmı huñ. Berźäm Räsäy firqähe deputatı Mansur Äyüpov unıñ ıñğay bulırına ışana. Bıl– qonstitutsiya mexanizmına tura kilgän berźän–ber ısul. ‡ź– üźen üśtereügä yöklämä alğan töbäktär üźäk menän mönäsäbättären kileşeü aşa qororğa teyeş tine deputat Mansur Äyüpov Azatlıq radiohı xäbärseheneñ horauına.


text: Bügen Könyaq Korea tışqı eşlär ministrı urınbasarı Lee Tae-Şik Pekiñda Qıtay tışqı eşlär ministrı urınbasarı Wañ Yi belän oçraştı. Könyaq Korea Tönyaq Koreanıñ atom prorgammasın tuqtatu öçen Pxenyanğa basım yasawda Qıtaynıñ aktiv qatnaşuın teli. Oçraşudan soñ Könyaq koreanıñ räsmi xäbär agentlığı Yonhap Könyaq Korea tışqı eşlär ministrlığı wäkile Şin Juñ Seuñnıñ Pekiñ belän Seul atom nizağın çişüdä iñ yaxşısı söyläşülär dip kileüe turında äytkän süzlären kiterde. Juñ Seuñ äytüençä ike il wäzğiätneñ tağın da qatlawlanuına yul quymas öçen bergäläp eşlärgä kileşkän. Bügen Seulda Könyaq Koreanıñ Berläşterü ministrı Jeoñ Se-Hyün Könyaq Korea alda torğan Korea-ara söyläşülärdä Tönyaq Koreanı atom programmasın tuqtatırğa çaqıraçaq dide. Uzğan ayda Yönyaq Korea plutoniy belän eşläwçe atom reaktorı programmasın yañartuın iğlan itte häm reaktor tiräsendäge BMO küzläw cihazların urınnarınnan aldı. Tönyaq Korea xäzer yäşeren räweştä atom qoralı yasawda şiklänelä.


text:
İqtisadi alğa kitkän illär G-8 törkeme bügen Fransiä başqalasında üz eşen däwam itte. Bu däwlätlärneñ tışqı eşlär ministrları Ğiraq, Yaqın Könçığış, Tönyaq Korea, terror häm küpläp üterü qorallarınıñ taraluına qarşı çaralar kürü turında fiker alışa. Kanada tışqı eşlär ministrı Bill Graham bügen utırış başlanğançı, Ğiraq turındağı yaña rezolyutsiä qarşılıqlarnı betersä dä kierenkelek äle barıber qala, dip belderde. Graham süzlärençä Parijdağı oçraşunıñ räsmi bulmağan maqsatlarınıñ berse-transatlantik mönäsäbätlärne caylaw bulıp tora.
Bügen Amerikan Däwlät Sekretare Colin Powell häm Fransiä tışqı eşlär ministrı Dominique de Villepin belän ayırım oçraşıp söyläştelär.


text:
Tatarstannan soñğı xäbärlär...
Däwlät Sovetı deputatları sentäber ayına qädär cıyılmayaçak. Yazğı sessiäneñ soñğı utırışı waqıtında, pänceşämbe könne, Rusiä Konstitutsion mäxkämäse Tatarstannıñ däwlät eşläre buyınça mäs’älälärne prokuror ğomumi häm arbitraj mäxkämälärgä möräcäğät itä alamı, yuqmı digän sorawğa açıqlıq kertte. Däwlät Sovetınıñ 49 deputatı başqa xakimiättä eşläwe döres dip tabılmasa da, respublika qanunnarın çemetkäläw däwam itsä dä, barıber respublika parlamentı üze niqädär eşlärgä teli, şul waqıtqa qädär taralmayaçaq. Xäzer inde Rusiä Däwlät Dumasına, Rusiä prezidentlığına saylaw kampaniäse başlanırğa tora. Şul waqıtta säyäsi, xoquqi uyınnar zurıraq däräcädä baraçaq.Uñ köçlär partiäseneñ räistäşe, Duma räise urınbasarı İrina Xakamada belän Qazanda bik cılı oçraşular ütte. Yäkşämbe könne böten rusiä belän bergä Metallurgiä könen bilgeläde. Xökümät pedagogik uku yortların tämamlap, mäktäplärgä barğan 3400 yäş uqıtuçınıñ eş xaqın 30 protsentqa arttırdı.
Parlament kanikulğa çıqsa da, däwlät, xucalıq eşendä yal itü, kanikullar bulmıydır ul. Cäy könnäre mäşäqätle häm macaralı. Soñğı ay yarım eçendä genä dä Tatarstanda 37 keşe suğa batıp ülgän. Distälärçä keşe, şul isäptän, xatın-qızlar, balalar da, su töbenä töşep kitä yazıp, köç-xäl belän genä qotqarılğannar. Uzğan atnada Yäşel Üzän rayonında ike ir keşe yaña çabılğan peçänne köymägä töyäp, qaytırğa çıqqannar. Susıl ülän awırlığınnan köymä çayqalıp, yılğa awın kertä başlağan. Häm menä şul peçänle su arbası yılğa töbenä töşep kitkän. Ägär dä, yök östendäge ike ir keşene Yäşel Üzän qotqaruçılar kürep almasalar, eşlär xört bulır ide.Säyäsi tormışta da näq menä şulay inde. Xätta qaynar cäy könnärendä dä ber batasıñ da, ber qalqasıñ. Ber ğasır elek bulğan waqiğalar da törleçä bäyälänä. Perestroyka başında häm aña qädär ütkän 60-70 yıl däwamında böyek tatar yazuçısı häm milli liderı Ğayaz İsxaqinı belüçelär bik az bulğandır. Xäzer bu zatlı häm fidaqär şäxes aqrınlap milli tormışqa qayta. Uzğan şimbädä Çistay rayonınıñ Yawşirmä awılında İsxaqi uquları buldı.
Ğayaz İsxaqi millätkä, tuğan ilenä qayta. Läkin bu qaytu härkemneñ İsxaqi icatın, anıñ säyäsi qaraşların añlaw belän bäyle. Qamal teatrı häm mädäniät minitsrı oyıştırğan bu çara, şuşı añlawğa yärdäm itärgä tieş. Çönki haman da äle İsxaqinı belü häm añlaw däräcäse Pavlik Morozov häm Pavel Korçagin turındağı mäğlümattan qalışa.Qazan yanında çit töbäklärdän kilgän tatar balaları öçen lager' oyıştırılğan ide. Düşämbe könne ul üz eşen tämamlıy.
Axırda – sport tormışı. Avtomobil' yarışları buyınça Rusiä çempionatınıñ 7nçe etabı yäkşämbe könne Qazanda ütte. Xäzer böten rusiädä Tatarstan sportçıları belän köç sınaşuçılar siräk oçrıy. Härxäldä, 7nçe etapta ciñüçelärneñ isemnäre şundıy: Ayrat Şäymiev, Röstäm Miñnexanov, Radik Şäymiev. Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov şuşı şaqtıy qurqınıç häm ostalıq taläp itüçe yarışlarda qatnaşsa da, xökümät dilbegäsen, finans ağımnarnı ber sekundqa da quldan ıçqındırmıy dilär. Näticälären köz köne häm yıl axırında kürerbez.Şunıñ belän Tatarstan xäbärläre tämam. Alarnı Azatlıq radiosınıñ Qazan byurosı äzerläde. Tapşırunı Rimzil Wäli alıp bardı.


text:
Ni öçen möhacirlek soñğı yıllarda problemağa äylände? Çitkä kitkän tatarlar millät öçen ni eşli ala?
Soñğı 25 yıl eçendä dönyada möhacirlär sanı ike tapqır artqan. Alğa kitkän däwlätlärdä här 10 keşeneñ berse-immigrant. Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ dönyada xalıq sanın küzätep baruçı bülege berençe tapqır migratsiä turında xisap äzerläde. Ni öçen möhacirlek soñğı yıllarda problemağa äylände? Dönyadağı 175 million immigrantnıñ niçäse tatar? Çitkä kitkän tatarlar millät öçen ni eşli ala? Menä bu häm tağın qayber başqa sorawlarğa cawap bügen Möhacirlek: sorawlar häm cawaplar isemle tapşıruda...
Läkin immigrantlar-küçep yörüçelär genä tügel. Äytik, global säyäsättä bulğan üzgäreşlär arqasında, millionlağan xalıq xäzer möhacir statusında yäşi. İnde 10 yıldan artıq dönya kartasında Sovetlar Berlege digän il yuq. Läkin elek soyuznıñ törle respublikalarında tuıp Rusiä Federatsiäsenä küçkän keşelär-niçä yıllar cafa çigep yäşäw xoquqı ala almıy, “propiska”, birmäs öçen alarnı törle oyışmalarda yörtälär. Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ xisabında bu turında da süz bar.
Estoniä, Latvia häm Qazaxstan-dönyada iñ küp immigrant yäşägän 15 däwlät arasında. Sovet çorında biregä ilneñ törle poçmaqlarınnan kilep urnaşuçılar xäzer immigrantlar bulıp qaldı. Sovetlar Berlegeneñ tarqaluı-möhacirlär dönyasına 27 million keşene östägän. Läkin xäzerge immigratsiä turında ni äytelä soñ xisapta… Xäzerge zaman möhacirlären ixtiyac häm täqdim yörtä. Yevropada xalıq qartaya bara dip söylägän idek, şulay itep Yevropa däwlätläre üzlärenä yäş xezmät köçen cälep itä. BMO belgeçe Chamie süzen däwam itep, immigratsiäneñ tağın berniçä säbäben äytep birde: Könçığış Aziä häm Afrika däwlätlärendä xalıq sanı tiz üsä. Üzlärendä eş küp bulsa da, keşelär yuğarıraq xezmät xaqları häm kübräk eş bulğan Yevropa häm Tönyaq Amerika, Australiägä kitergä qarar qıla.
Globalizaitsiä-küçep kitügä etärgän tağın ber faktor. Afrikadağı ber awıl keşeseneñ, kürşesenä qarağanda 1 käcägä kübräk bulsa, şatlanıp üzen bay itep iğlan itep yäşäp yatqan çaqlar tarixqa kerep qaldı inde, di Chamie.
“Kino häm televidenie, gazet häm jurnallar gel tärräqi itkän illärdäge matur tormışnı sürätläp tora. Ğömer buyı tabiğat qazaları, salqınnan, uñışnıñ citeşmäwennän , ildäge tärtipsezleklärdän tuyğan keşelär älbättä şul matur tormışqa omtıla”, di Chamie.
Çitkä kitep yaxşıraq urnaşa alğannar öydä qalğan tuğannarına aqça cibärä başlıy. Monda da soñğı yıllarda iqtisadqa zur tä’sir yasalğan ikän. 2000nçe yılda Albaniä häm Bosniägä şulay çittän cibärelgän aqça –tulayım tabışnıñ 10% täşkil itkän. Berläşkän Millätlär Oyışması fikerençä, möhacirlek problemasın bügenge köndä-işeklärne yabıp quyıp, immigrantlarnı quıp çığarıp qına xäl itep bulmıy. Töptän säyäsätne üzgärtü kiräk.
Britaniädä çığuçı Economist jurnalı da, näq şul uq fikerne yazıp çıqtı. Moña qadär-dönya illäre möhacirlekne ällä ni qayğırtırğa öyränmägän ide. Moña qadär faciğa bulmıy qaldı. Läkin belgeçlär äytüençä, immigratsiä säyäsätenä üzgäreşlär kertelmäsä xällär yaxşığa barmıyaçaq. Tağın ber tapqır isegezgä töşeräm, xörmätle tıñlawçılar, xäzerge çor immigratsiäse turında söylägändä-möhacirlekne tuqtatu turında süz barmıy, alarnıñ cämğiätkä intergratsiälänüen buldıru, menä ni öçen möhim bügen möhacirlek teması…
Tapşırunıñ başında-dönyada 175 million immigrant digän idem. Şularnıñ niçä millionı –tatarlar dip uylıysız, xörmätle tıñlawçılar… Min äle bu sorawğa cawap birä almıym, häm maqsat ta ul tügel. Şunı ğına äytäsem kilä-dönyanıñ qaysı ilenä barsañ da-anda tatar bulmıy qalmas, anısına ışanam. Tapşırunıñ qalğan öleşendä süz tatar möhacirlege, sänğat, immigratsiäneñ yaxşı häm naçar yaqları turında baraçaq. Tatar kompozitorı Mäsxüdä Şämsetdinovanıñ ğailäse, balaları belän Amerika Quşma Ştatlarnıñ Seattle şähärenä küçenep kitüe turında Azatlıq radiosında xäbär itkän idek inde. Tatar xalqı tarala, çitkä kitep üzañın yuğalta digän töşençä xäzerge zamanda inde üz mäğnäsen yuğalta bara. Tatar yırağraq kitkän sayın üz asılın yaxşıraq añlıy başlıy, çönki Rusiädän ayırmalı bularaq-çit illärdä, könbatışta üzeñneñ tatar buluıñ öçen ğorurlanasıñ, iñ möhime-tirä yağıñ sine xörmät itkäne öçen –milläteñne, teleñne häm dineñne xörmät itä. Mäsxüdä xanım Möhacirlek: sorawlar häm cawaplar tapşıruı öçen maxsus äñgämä birde. Anıñ belän xäbärçebez Näzifä Kärimova oçraştı.
...äñgämä...
Tatar kompozitorı-"dönyada ruxi rizıq iñ möhime" disä dä-babaylarnıñ “Dönya balasın rizıq yörtä” digän süze – küçep kitergä etärgän iñ berençe säbäp bula da inde, xörmätle tıñlawçılar… Xäzerge waqıtta törle illärdä yäşäw-aralaşu öçen ber nindi dä problema tudırmıy. Telefon, internet, virtual oçraşular, xatta dönyanıñ ike poçmağındağı ike keşe komputerları qarşına utırıp ber bersen kamera aşa kürep qara qarşı çäy dä eçep utıra ala.
Uzğan ğasır başında kitüçelär arasında faciğale yazmışlar da bulğan. Küptän tügel radiobızğa Törkiädän ber xat kilep töşte, İstanbulda yäşäwçe İbrahim Aqçura Tatarstanda tuğannarın ezli. Süzne Mälikä Basır däwam itä…
Bügenge köndä Törkiädä yäşägän İbrahim Aqçura turında söyläp işetteräsem kilä. Anıñ ätise Mordoviädän 1912 yılda uq Törkiägä mullalıqqa uqırğa kitkän. Revolyutsiä başlanğaç, ul üzeneñ xatının Törkiägä çaqırtıp ala. 1927nçe yılda ğailädä ikençe bala bulıp İbrahim tua. İbrahim abıy inde pensiädä. Xatını anıñ qırım tatarı-Golzärän isemle. İke ulları bar. İkese dä yuğarı belemle,eşlilär. Qazanda tuğannarı bar, alar belän xat alışalar. Tik alarnı närsä borçıy soñ? Xatlarınıñ bersendä İbrahim Aqçura Qazan şähärendä “Qazan möxbire” isemle gäcit çığarğan Yusuf Aqçuranıñ änise Ömmegölsemne üzeneñ söt änise bulğanlığı turında yaza. Yusuf Aqçuranıñ qızı Ülkän xanımnıñ İstanbuldağı telefonın birä.Tatarstanda yäşägän, yäki ilebezneñ qaysı ğına cirendä yäşäsä dä, üzläreneñ tuğannarın ezläp tabasıları kilgänen belderä. Xatında ul bolay yaza: “ ... tuğanım! Min tuğaç äniem naçar xäldä bulğan, anıñ öçen Qazanlı ber xanım, Ömmegölsem isemle, mine imezgän.Ul miña söt äniem bula. Anıñ ire Ali Şärif isemle ide. Alar da äniem kebek Mädinädän kilgännär. Ömmegölsem äniem Qazanğa Şäränğol awılınnan kilgännär. Gölsem äniemneñ änise Azizä, ä ätise Mozaffar isemle ide. Alarnıñ balaları- Arif, Ömmegölsem,Äxmätgäräy, Zäynäp, Xädiçä, Naimä wä Mahisärwär isemlelär . Ömmegölsemneñ familiäse Yunusova bula. Ä Ömmegölsem belän Ali Şärifneñ balaları: Mozaffar, Mostafa. Mökärämä, Yusuf, Xälimä, Äminä. Äminäneñ öç qızı bar. Äminä üze İbrahim abıy belän yäştäş. Äminäneñ balaları da isänlär. Sälam yazarğa quştılar,- di ul. Alar Törkiädä yäşilär. Radio , TV aşa tuğannarın tabıp bulmas mikän? dip yaza İbrahim abıy.
Xörmätle radio tıñlawçılar! Yusuf Aqçuranıñ señlese Äminä xanımnıñ balaları Törkiädä yäşäp, üzläreneñ tuğannarın özelep sağınıp, analarınıñ tuğannarın ezlilär ikän, yärdäm itäse kilä alarğa. Ä Yusuf Aqçuranıñ qızı Ülkän xanım 1925 yıldan uq İstanbulda yäşägänen häm isän-saw ikänen yaza İbrahim abıy. Ägär dä sezgä bu xaqta berär närsä mäğlüm ikän-Yusuf Aqçuranıñ tuğannarı üz ilenä qaytırğa zarığıp , yulın taba almıy ikän, alarğa bulışu bik tä sawaplı eş bulır ide. Bälki “Azatlıq“ radiosı aşa berär tuğanı işeter. Ülkän xanım isän çaqta anıñ belän oçraşıp, anıñ süzlären işetü bäxete, ul üze ber waqiğa –“ xoдячaя эHциkлoпeдия“ belän oçraşu şikelle bulır ide. Äydägez, mömkin bulğança, yärdäm itik. “Azatlıq“ radiosı öçen Qazannan Mälikä Basıyr.
Şunıñ belän Möhacirlek: sorawlar häm cawaplar tapşıruın tämamlıym…
Alsu Qormaş, Praga


text: Mısırda Safağa diñgez portında Qızıl diñgezdä batqannarnıñ tuğannarı häm polisiä arasında bäreleşlär buldı. Tuğannarı turında häm köymäneñ batu säbäpläre turında ber nindi dä xäbär ala almağan keşelär polisiägä taşlar attı. 1400 yulçısı bulğan 36 yıllıq köymä comğa, 3nçe fivral könne battı. Diñgezçelär, 378 keşe qotqarılğan dip xäbär itä, qalğannarı häläk bulğan dip farazlana. İsän qaluçılar birgän mäğlümatlärgä qarağanda, alar Söğüd Ğäräpstannan çıqqaç köymädä yanğın başlanğan, diñgezçelär yulçılarnıñ köymäneñ ber öleşenä cıyıp üzläre berniçä säğät buyına yanğınnı sünderergä tırışqan. Mısır prezidentı Hösni Möbäräk bu xälne tikşerergä färman birde. İsän qaluçılarnı ezläw däwam itä.


text:
Eçke eşlär ministrı Äsxät Säfärov: terrorğa qarşı toru öçen, ay sayın, öyränülär bulaçaq
Eçke eşlär ministrı Äsxät Säfärov, «Tatar-inform» ağenlığı ütkärgän on-line söyläşüdä, berniçä möhim belderü yasadı. Anıñ äytüençä, 1000 yıllıq bäyrämenä qädär, ay sayın militsiä öyränüläre uzaçaq.
Tärtip saqlaw oyışmalarınıñ şähärdä niçek itep öyränülär uzdıruın küplär xäterli. Mömkin terrorçılarnıñ kilüe häm mömkin şartlaw qurqınıçınnan saqlanu çarası, 27 aprel könne ütkän ide. Şähär üzäge yabıldı, cämäğät transportı äylängeç yullardan cibärelde. Militsiä xezmätkärläre bäyräm çaraların ütkärgändä, üzlären niçek totuların kürsätergä tieş ide. Soñınnan, matbuğat öçen yasağan belderüdä, Eçke eçlär ministrlığı, öyränülär waqıtında tärtip saqlawçılar yuğarı professional äzerlegen kürsätte, dip äytelde. Räsmi belderülärdä, şuşı öyränülär waqıtında keşelärneñ qulğa alınuı, maşinalarnıñ totqarlanuı , tartıp alınğan maşina dokumentları turında ber süz dä äytelmäde. Qızğanıç, uramda barğanda qulğa alınğan häm säğätlär buyı militsiädä utırğan yeget, 12 säğat buyı maşina dokumentların qaytarunı kötkän ikençe ber Qazan keşese dä, bezgä interwyü birüdän baş tarttı. Bu xaqtağı mäğlümatnı raslaw yäki inqär itü öçen, eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat xezmätenä möräcäğät ittek. Anda, bezdä andıy mäğlümat yuq, dip belderdelär.
«Tatar-inform» agentlığında sorawlarğa cawap birgändä, ministr Äsxät Säfärov, bu öyränülär waqıtında zıyan kürüçelär barlığın tanıdı, ämma, närsäne küz aldında totuın äytmäde. Ul, soñğı öyränülär waqıtında, niçek tä bulsa qıyınlıqlar kiçergän keşelär aldında ğafu ütende. Ämma öyränälär däwam itäçäk, häm alar, ay sayın, ütkäreläçäk, dide. Ul şulay uq, här kemgä üze belän şäxes tanıqlığın yörtergä kiñäş itte. Şik tudıra torğan keşelär, totqarlanıp, şäxesen açıqlanğançığa qädär saq astında totılırğa mömkin, dip añlatqan ministr.
Uramda, soraştıru ütkärgändä, Qazan keşeläreneñ qaysıberläre, öyränülär waqıtında qıyınlıqlar kiçerüen, ikençeläre, ber nindi zıyan kürmäwläre turında äyttelär. Beräwlär, öyränülär waqıtında şäxes tanıqlıqları tikşerelüenä qänäğätsezlek belderde. İkençelär, bu kiräkle häm tüzärlek çaralar, dip cawap qaytardı.
Bikä Timerova.


text:
Şimbä könne Könyaq Aziädä bulğan köçle cir teträwdä, Paqstan räsmiläre süzlärenä qarağanda, 20 meñgä yaqın keşe häläk bulğan. Cirle matbuğat bu san 40 meñgä citergä mömkin dip kisätä, şundıy uq farazların Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ balalar agentlığı UNİCEF ta belderde. Yärdäm oyışmaları mäğlümatlärenä qarağanda, 120 meñ keşegä aşığıç yärdäm kiräk, 4 millionğa yaqın keşeneñ yäşär urını qalmağan.
Paqstannıñ Hawa torışın küzätü bülege başlığı doktor Qamar-uz-Zaman Chaudhry, bu cir teträwne 100 yılğa ber bula torğan afät dip atadı:
"Bu töbäktä soñğı waqıtlarda terkälgän iñ köçle cir teträw – Rixter ülçäwe belän 4 däräcägä yaqın ide, bu yaq ul mäsälädä qurqınıç dip sanalmağan ide. Bu çınnan da 100 yılda ber bulğan köçle cir teträw."
Germaniä, Britaniä, Amerika Quşma Ştatları, Fransiä, Törkiä, Yordaniä, Qıtay, Yaponiä, Rusiä İspaniä häm Söğüd Ğäräpstan töbäkkä üz qotqaruçıların cibärde. Tulıraq mäğlümat berniçä minuttan dönya xällärenä küzätüdä bulaçaq.


text:
Ğiraq prezidentı qorallı şiği törkemnärne xuplıy
Bügen Ğiraqta maşinağa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä tağın kimendä 2 sivil keşe häläk bulğan. Şartlaw başqaladan tönyaqqa taba urnaşqan äl-Sada awılında, benzin stansiäsendä bulğan. Şahitlarnıñ berse, Äxmät Qadim süzlärençä, anda ber saqçı da bulmağan:
"İrtänge 10narda maşinalar benzinğa tezelgändä şartlaw yañğıradı. Minem artta 4 maşina tora ide. Min ulım belän çığıp qala aldım. Amerikan xärbiläre dä, politsiä dä, saqçılar da yuq ide, barısı da ber ğäyepsez keşelär ide."
Ğiraqnıñ könyağında, kübesençä şiğilär yäşägän Basra qalasında, ber küper astında sönni ruxanie Şäix Salam Kärim äl-Qärdisineñ üle ğäwdäse tabılğan. Tuğannarı äytüençä, şimbä könne politsiä kiemenä kiengän keşelär anı öyennän alıp çığıp kitkän.


text:
Berdäm däwlät imtixannarı kertelgäç tatar mäktäpläre yäşäp qala alırmı?
Xäyer, bu ölkädäge problemalar inde küptännän kön üzägendä tora häm alar çişelä bara. Ä menä mäğärif ölkäsendäge tağın ber mäs’älä – Rusiä mäktäplärendä kertelä torğan Berdäm däwlät imtixannarı äle yaña problema. Pänceşämbe könne ütkän Mäğärif ministrlığınıñ kollegiä utırışında süz şuşı xaqta bardı. Berdäm däwlät imtixannarın kertü mäs’äläse bezneñ öçen näq menä şul aldan äytelgän milli häm töbäkara komponentı tikşerü yağınnan qızıqlı. Älege imtixannar böten ildä kertelü säbäple, alarnıñ tikşerü eşlären, test materialların Rusiä Mäğärif ministrlığı buldıraçaq. Älbättä inde, bu materiallar barısı da rus telendä eşlänäçäk. Xäyer, alarnıñ küp kenä öleşe äzer häm qayber töbäklärdä eksperiment räweşendä berdäm imtixannarnı inde birä dä başladılar. Tatarstan älegä bu eşkä quşılmadı. Şuşı imtixannarnı kertü uñayınnan milli mäğärifkä qağılışlı berniçä soraw tua. Tatar, ğomumän milli mäktäplär öçen imtixannıñ test häm tikşerü materialları tatar häm başqa tellärgä tärcemä iteläçäkme? İtelsä, bu eş belän kem şöğellänäçäk? Milli mäktäplär öçen rus tele buyınça imtixan öçen maxsus testlar eşlänäçäkme? Kollegiä utırışında çığış yasağan Mäğärif ministrlığınıñ urta belem birü bülegeneñ citäkçese Andrey Nekrasov süzlärenä qarağanda, älegä bu yünäleştä bernärsä dä eşlänelmägän. Alay ğına da tügel, kollegiä utırışınıñ qararında da bu xaqta berni äytelmägän, konkret ğämällär xaqında yazılmağan. Döres, Andrey Nekrasov, bez älege mäs’äläne xäl itärgä tieşbez, monıñ öçen Rusiä Mäğärif ministrlığına xat cibärerbez, eşlärbez, dide. Läkin yış qına bezdä qararlar qabul itelep, aqçalar bülenep birgän oçraqta da tege yäki bu problemanı xäl itü şaqtıy awır bara. Tatar telenä bäyle oçraqta bigräk tä. Citmäsä, böten yuğarı uqu yortları şuşı imtixan näticäläre nigezendä genä uqırğa ala başlasa, tatar telendä belem birüçe VUZlar nişlär? Bu oçraqta tatar tele bötenläy kiräkmäs ber fän genä bulıp qala tügelme? Şulay itep, här uquçığa ber ük törle mömkinleklär birüçe häm Rusiäne aldınğı illär rätenä çığarırğa yärdäm itüçe dip aktiv reklamalanğan Berdäm Däwlät imtixannarı tatar mäktäpläre öçen qäber taşı bulıp çaqmasmı? Tatarstannıñ Mäğärif ministrlığı monı buldırmas öçen qayçan çaralar küräçäk? Qızğanıçqa qarşı, şuşı küpsanlı sorawlarğa älegä cawaplar yuq.
Gölnaz İlgizär


text:
Başqalala Räsäy-Kanada Milli yäştär komandalarınıñ superseriya uyındarı başlandı
Matçtar yañı Öfö arena boź harayında ütäyu Zal 8 meñ tamaşasığa iśäplängän. Mayźanı-32 meñ kvadrat metr. Räsäy xokkey federatsiyahı prezidentı Vladislav Tretyak äyteüensä, yañı boź harayın safqa indereü respublika ösön genä tügel, Räsäy ösön dö ähämiätle vwaqıyğa. Bıl kompleksta xokkeyźı üśtereü, yäş xokkeysılar ösön bar mömkinlektär tıuźırılğan. Respublika prezidentı bögön Kanadanıñ Räsäyźäge ğäźättän tış häm tulı xoquqlı ilsehe Ralf Lisişindı qabul itte. Ul Öfögä Räsäy-Kanada yäştär yıyılma komandaları arahındağı superseriyanı qarau ösön kilgän. Respublika prezidentı qunaqtı Başqortostandıñ sotsial–iqtisadi xäle menän tanıştırźı, Başqortostan menän Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığı uñayınan başqarılğan eştär turahında höyläne. Öfö arena boź harayı yubiley siktärendä töźölgän iñ źur obekttarźıñ berehe tine Mortaza Ğöbäyźulla ulı. Kanadanıñ Räsäyźäge väkile äyteüensä, Başqortostanda sänäğät kiñ üśeşkän. Beźgä bergä eşlärgä, eşqıuarźar arahında bäyläneştärźe nığıtırğa käräk tine Ralf Lisişin. Ul Räsäy xokkey buyınsa böyök däülät Kanadanan huñ tine. Rämzit Äbüläev,Öfö


text:
Amerikan jurnalistları Anna Politkovskayanı iskä aldı
Anna Politkovskayanıñ ülemenä inde 2 ay üttep kitte. Ämma anı iskä alu çaraları äle däwam itä. Dekaberneñ 6sına, Politkovskaya tuğan şähärdä, New Yortkta anıñ Amerikan dusları, anı yaxşı belän jurnalistlar ciyıldı
Anıñ yomşaq, yış qına sağ bulu manerı, anıñ jurnalist eşendä ğadelsezlek häm korrupsiä belän köräştä qurqusız bula aluında berençe qaraşqa ışandırmıy ide. Ul Çeçnädäge cinayätlär häm ezärlekläwlär turında qurqusız yazılğan reportajları aşa tanıldı. Häm närsä onıtıla, yatimnär yortları häm qartlarnıñ awırı xäle turında Anna Politkovskaya yaza başladı. Häm ul bik yaqın dus ide. Russiä Jurnalistlar berlege başlığı, anñ üleme turında xäbär taraluğa ber säğät ütkännän soñ, miña, ul qorbannarnı häm gazap çiğüçelärne yaqlawçı xatın-qız ide dip yazdı. Ul Grozniyıda çınnan da bik küp keşene ülemnnn qotqardı häm ul bernini säyäsi mänfägätlärdän tügel, küñele sorağança yazdı.
Rusça “Forbes” jurnalınıñ elekke baş möxärrire Poul Khlebnikovnıñ xatını Musa da Anna Politkovskyaya belän oçraşqan bulğan. Ul bolay söyli:
"Anna belän ütkän yıl oçraşqan idek, ul üzeneñ şulay ozaq yäşi aluına gäcäplängän ide. Ul eşeneñ qurqınıçın belä ide, ämma tuqtamadı. Ul cäberlänüçelärne kürsennär häm işetsennär dip teläde. Bu anıñ bik zur humanistik teläge ide."
Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı wäkile (CPJ) Kati Martion, Politkovskaya, üzeneñ tormışın qurqnıç astında quyğan jurnalistlarnıñ berse ide, dide.
"Jurnalistlarnı yaqlaw kommitetı öçen Politskovsksya üleme gailäbezdäge yaqın keşene yuğaltu buldı. Min Annanıkı kebek qurqu belmägän jurnalistlarnı bik az beläm. Här waqıt oylären taşlap kitü belän riza bulğan, ülemnär belän oçraşqan ir-at häm xatın-qızlar alar. İrtän balaların übep alar sawbullaşalar, ämma kiçen alarnı alar kürä almasqa mömkin. "
“The New Yorker” jurnaliınıñ möxärrire häm Pultser büläge iäse David Remnick Anna Politkovskayanıñ Könbatışqata abuyı, Rusiädä anıñ turında bulğan qaraşlarnıñ näq kirese ide, dip bilgeläp ütte. "Bu bik zur ironiä, bu şartlarda kötelmägän närsä dä tügel, ul Könbatışta, Quşma Ştatlarda professional büläklärne ala ala ide. Ul Quşma Ştatlarğa kilep üzeneñ batırlığı, omıtılış köçe öçen büläklär ala ide. Häm soñıñnan oyenä qaytıp, ul üz xakimiäte tararfınnan qaraltıla alır ide."
Bikä Timerova


text: Mäskäw. Rusiä tışqı eşlär ministrlığı wäkile Vladimir Doroxin bügen, üzendä Qara diñgez flotın totu öçen Rusiädän kübräk aqça sorarğa Ukrainanıñ xoquqı yuq dip belderde. Doroxin süzlärençä, ike il arasında Qara diñgez flotın bülü xaqında 1997-nçe yılda ireşelgän häm Mäskäwgä Aqyar-Sevastopol'däge xärbi-diñgez nığıtmasın 20 yıl qullanunı röxsät itkän kileşü alay bozıla almıy. Gaz suğışınnan soñ Ukraina Rusiädän Sevastopol' nığıtması öçen bazar bäyälären tüläwne sorayaçağın beldergän ide. Mäskäw älegä yıl sayın 93 million dollar tüläp kilä.


text:
Törkiädä yal itü - "Awlaq öy"neñ Märmäristäge dustı xäbär itä...
Qäderle duslar, sawmısız! "Awlaq öy"neñ çirattağı utırmasına räxim itegez! İnde menä awgust ayı azağına yaqınlaşıp kilä, ildä äle genä 1991-nçe yılğı mäğlüm fetnä häm 1998-neñ şulay uq yaxşı defoltınıñ çirattağı yıllıqların bilgeläp üttelär, Tatarstan 30-nçı avgustta Möstäqillek könen bäyräm itärgä cıyına. Dimäk cäy ayları azağına yaqınlaşa, cäyge yal waqıtı ütep bara digän süz. Anı törlegez törleçä ütkärgänder inde, kem Aznaqayda, peçän çabıp, kem Anapada, ä kem Costa Bravada, xäzer mömkinleklär kiñ, kesägä qarap, älbättä. Bügenge "Awlaq öy"dä bez Törkiädä yal itügä küz salırğa buldıq.
Törek köye
Şuşı törek köye sezne tieşle käyefkä borıp quyğandır, qäderle duslar. Märmäris barları häm diskolarında bıyıl ul iñ yaratıp tıñlanğannarnıñ berse ide. Törkiäneñ Ege diñgeze yarlarında yatqan şul şähärdän "Awlaq öy" dusları öçen maxsus Nail Alan xäbär itä.
Audio, Nail Alan
Bu Törkiäneñ Märmäris şähärennän Nail Alan ide. Qoyınası diñgezlär küp digännän, Märmäris Ege diñgeze yarlarında urnaşqan, ä menä küplärgä tanış Antalya Urta diñgezdä dip sanala. Ser tügel, näq menä Antalya soñğı yıllarda berençe çiratta Rusiädän kilep yal itüçelär belän tula. Gomümän, Törkiägä yalğa kemnär kilä soñ? Berençelekne qaysı illär tota? Şuşı sorawlar belän min, "Törkiä Awazı" radiosınıñ tatar tapşıruların äzerlägän Raynur Şakirğa möräcäğät ittem. Xäzer anı tıñlıyq.
Äñgämä, Raynur Şakir
Änkaradan Raynur Şakir söyläde "Awlaq öy" tıñlawçıları öçen. Çınnan da, ägär dä Törkiägä barıp çıqsağız, üzegezneñ tatar ikänegezne yäşerep yörmägez. Töreklär başta sezne qazaq yä üzbäk dip butasa da, irenmi genä añlatsağız häm äle ber-ike törek süze dä öyränep alsağız, alar küñelenä xuş kilersez. Läkin tatar bulu öçen genä ällä ni zur taşlamalarğa da ömetlänmägez, anda härkem aqça eşli, ä ul urıstan kiläme, tatardanmı, ällä britannanmı, barıber. Törkiä turındağı utırmanı berär matur törek cırı yabar inde, qäderle duslar. İdel-Uralda da tanış Tarkannıñ yaña ber cırı, "Dudu Dillerim". Utırmada qatnaşqan Nail Alan häm Raynur Şakirğa räxmätlär belän min inde bügengä mikrofonnan ayırılam, isän bulığız!
Cır, Tarkan


text:
Törkiä: liberal iqtisad citeşsezläkläre
Dönya illärendä bulğanı kebek, Törkiädä dä bankalar turıdan-turı birgän kredittan tış ayruça şäxeslärgä kredit kartları taratalar. Bolar belän bankanıñ üzenä barmasağız da telägän kibetkä burçlanıp towar alu mömkinelegenä iä bulasız. Şiksez, kredit kartlarınıñ da limitları bar. Bolar keşesenä, keşelärneñ keremenä kürä törleçä miqdärdä bilgelänä. Burçıgıznıñ waqıtı kilgändä, bu ğomumän här ay sayın bula, tüläp barırğa tieşsez. Tüli almasağız, burçıgızga östämä ştraf östälä. Törkiädä soñğı yıllarda bazarda tağı ber sistema barlıqqa kilde. "Bez sezgä şuşı tawarnı 5, 6, yaki 12 ay möddät eçende tüli alu mömkinlegen biräbez" digän propaganda alıp baralar. Reklamalar belän keşelärne soqlandıralar. Adäm balasınıñ küze töşä. Töşmiçä dä bulmıy bit, bazarda hämmä närsä bar, östäwenä tik al ğına bez siña bulışırbız digän reklamalar, näfes tüzmi, alasıñ. Üzeñä tansıq äyberlärne berse artınnan bersen kreditqa ala başlıysıñ. Inde ber niçä şundıy äyber alsağız, ay tiz genä kilep citä dä şuşı kredit burçların tülärgä tieş bulasız. Başqa süzlär belän äytkändä kreditlarnı tüläw öçen eşlisez. Tülämäsägez mäxkämä arqılı sezneñ qulıgızdan ni bar ni yuq şunı tartıp alalar.
Törkiädä şulay tülänmägän kreditnıñ miqdarı ütkän yıldağı belän çağıştırğanda 70 %-qa üskän. Tulayım 1 milliard 200 million yaña törek lirası (915 million Amerikan dolları) burıç cıyılğan. Burıçı bulğannar qullarındağı barnı-yuqnı satarğa mäcbur bulalar, yaki ber öleşe qaçıp ezen yuqqa çığarırğa tırışa. Soñğı çiktä bik küp öy xucalığı bölgenlekkä töşä. İnde xökümät bu atnada kredit karta sistemasın üzgärtü buyınça yaña qanun proyektı äzerläwe turında belderde. Çönki bu sistema tärtipkä salınmasa küp ğailäneñ ziyan küräçägen, ildä tıñğısızlıq çığaçağın üze dä kürde. Här sistemanıqı kebek liberal iqtisad sistemasınıñ da üzenä kürä citeşsezläkläre Törkiä ürnägendä dä kürenä.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Çın tatar ruxı häm tatar dönyası belän qızıqsınuçılar da mäxrüm qalmıy. Sişämbe kiçendä Qazan mädäniät üzägendä Ufada yäşäwçe jurnalist Kärim Yauşev häm ike respublikanıñ ataqlı cırçısı İdris Gaziev millätpärwärlär belän oçraşaçaq. Biredä süz säyäsättän bigräk Başqortstanda tuıp üskän şuşı ike şäxesneñ dönyağa qaraşları, millät öçen qılğan ğamälläre turında baraçaq. Şunda uq Qazan şähäre filarmoniäseneñ, milli-mädäni üzäkneñ artistları da çığış yasarğa wäğdä itälär. Jurnalistika, milli xäräkät, milli sänğät – alar ber-bersennän ayırılmıy, ürelep baralar. Qazan mädäniät üzägendäge bu çara niçek kilep çığar, dönya kürsäter.
Rimzil Wäli, Qazan


text:
Qazanda yäşlär oyışmaları forumı ütte
Respublika saylawçılarnıñ 40% - yäşlär, şuña şuşı çarağa küp köç salınğan ide. Yäşlär oyışmaları forumnarında, ğädättä, yäşlärne borçıy torğan problemalar xaqında söyläşü bula torğan ide. Bu yulı isä tamaşa bilgele firqä öçen tawış birergä öndämälärgä genä qaytıp qaldı.
Tatarstannıñ yäş talantların, sportçıların säxnägä çığarıp qotladılar. Şayannar häm tapqırlar säxnägä çığıp, säyäsi temalarğa mäzäklär kürsätte. Ä Tatarstan cırçıları tuğan yaqnı yaratu turında cırlar cırladı. Şunıñ belän bergä, waqıt-waqıt, alıp baruçılar ni säbäple cielğannı iskä töşerep tordı. Yäşlär arasında tanılğan keşelär dä säxnägä çığıp, bilgele firqä öçen tawış birergä çaqırdı.
Bu firqäneñ yäşlär qanatı citäkçese Aleksandra Buratayeva da bu forumğa kilde häm üze belän yäşlär yarata torğan Mäskäw cırçıların alıp kilde. Räsmi xäbärdä äytelgänçä, «Dinamit», «Fabrika» kebek törkemnär firqäne xörmät itep, bik az bäyägä genä cırlarğa rizalaşqan ikän. Soñınnan, üz ara äñgämälärdä äytkänçä, buşlay konsert qarağan yäşlär bik qänäğät qalğan. Ämma buşlaw ğına tügel ikän.Çarağa Prezident kiler aldınnan, alıp baruçılar zaldağı yäşlärne qıçqırtıp, qul çaptırıp aldılar. Quldan yazılğan şiğerlärne kütärergä, bayraqlarnı selkergä quştılar. Zal buylap, firqä iseme yazılğan külmäklärdän kiengän yäşlär tordı. Alar, bilgele ber waqıtta torıp basıp, yäşlärne üzläre belän bergä qul çaptırdı, şiğär kütärtterde, qıçqırttı.
Bu forum aldınnan şuşı cawaplı keşelär, Basketxollğa cielıp, yäşlärne qul çaptıru künegülären yasap qarağan ikän. Äytergä kiräk, bergäläp qul çabuı häm qıçqıru, şaqtıy ışandırırlıq itep kilep çıqtı. Bigräk tä «Sälät» oyışmasında toruçılarnıñ sarı yawlıqları yış kürende. Läkin bäyrämneñ axırında, yäşlär şaqtıy qızdı häm cawaplı keşelärgä «qul çabığız», dip işärälär kürsätergä turı kilmäde. Säxnägä firkäneñ Yuğarı şura äğzäse Mintimer Şäymiev belän yäşlär qanatı citäkçese Aleksandra Buratayeva çıqqanda, zal alqışlarğa kümelde.Axırda,Tatarstan prezidentı, yäşlärdän yarım çın, yarım şayarıp imtixan aldı. Firqäneñ buletendäge nomerın häm nämzätlären sorap çıqtı. Äytergä kiräk, säyäsätçelärdän barı tik Tatarstan prezidentı ğına bäyrämdä tatarça söyläşte. Häm yäşlär oyışmalarınnan barı «Sälät» fondı balaları ğına tatarça cırlı-biüle çığış yasadı.
Bikä Timerova.


text:
Serbiä tışqı eşlär ministrı Vuk Draşkoviç uzğan yäkşämbe referendumında Serbiädän ayırılu, bäysezlek öçen tawış birgän Montenegro belän Kosovonı çağıştıru bik naçar qarar bulaçaq dide.
Helsinkida bulğan ber söyläşüdä çığış yasap Draşkoviç Kosovo statusın bilgeläw turında xalıqara cämäğätçelekneñ härber adımı Balkanda yaña çualışqa kiterä ala dide.
Xoquqıy yaqtan Kosovo Serbiäneñ ber öleşe bulsa da, Serb köçläreneñ Kosovo albannarına höcümnären tuqtatu öçen NATO xärbi çaralarınnan soñ, 1999-nçe yıldan birle anda waqıtlıça BMO idaräse citäkçelek itä. Tizdän BMO aradaşlığında Kosovonıñ täğäyen statusı turında söyläşülär başlanır dip kötelä.


text:
Tatar klassik dramaturgı Kärim Tinçurin tuuına 115 yıl tuldı
Tatar klassik dramaturgı Kärim Tinçurin tuuına 115 yıl tuldı
Şulay uq milli muzey fondlarınnan häm yazuçı Rabit Batullanıñ şäxsi kolleksiäsenän Kärim Tinçurinnıñ fotoları häm qulyazmaları urın alğan kürgäzmä eşliäçäk.
İkençe ber kürkäm çara comğa kiç Gabdulla Tuqay muzeyında uzdı. Anda böyek şağirebez üz şiğerlären bağışlağan Zäytünä Mäwlüdova-Räsülovağa, anıñ ulı Atilla Rasixqa bağışlanğan kürgäzmä açıldı. Şağir mäxäbbäte turında qäläm ostazları söylädälär. Cırçı Emil Cäläletdinov Tuqay süzläränä yazğan cırlarnı başqardı.


text:
Alev Özdemir - Alişan
Sanatçı : Alev Özdemir
Türkü : Alişan
Etiketler : Alev Özdemir - Alişan türkü indir, Alev Özdemir - Alişan türkü dinle, Alev Özdemir türküleri, Alişan mp3 indir, Alev Özdemir türküleri Alişan türküsü, Alişan sözleri, Alev Özdemir mp3 dinle, Alev Özdemir download, Alişan bedava mp3, Alev Özdemir türkü sözleri, Alev Özdemir türkü dinle, Alev Özdemir son albüm indir
Alev Özdemir Türküleri
Alev Özdemir - Bırak Beni Konuşayım
Alev Özdemir - Kara Duta Yaslandım
Alev Özdemir - Yine Bir Muhabbet
Alev Özdemir - Yavrum Sana Doyamadım
Alev Özdemir - Arguvan da Bahar Ola Yaz Ola
Alev Özdemir - Diller Ali Ali Diyor
Alev Özdemir - La İlahe İllallah
Alev Özdemir - Hasretine Türkü Yaktım
Alev Özdemir - Bir Sen İç Sevdiğim
Alev Özdemir - Arguvan ın Yazısını Gül Edem


text: "İran Xalıqara Atom Energiä Agentlığı ğäyepläwlärenäm, telägän waqıtında cawap biräçäk." Bu belderüne bügen İran Tışqı Eşlär Ministrlığı wäkile Xämit Riza Asefi yasadı. Bilgele bulğança, Xalıqara Atom Energiä Agentlığı belgeçläre, İrannıñ ber atom stansiäsendä, qoral öçen genä qullanıla torğan, nıq-bayıtılğan uran tapqan ide. Agentlıq – Tährannı, Üktäberneñ 31-nä qädär añlatma birergä soradı. Yuq isä, mäsäläne BMOnıñ İminlek Şurasına citkerü belän yanadı. İminlek Şurası İranğa sankiälär kertergä mömkin. İran räsmiläre, añlatma birüdän baş tartmıy, läkin Agentlıq bilgelägän waqıtnı kire qaqtı. Bügenge belderüdä äytelgänçä, İran üz añlatmasın, Üktäberneñ 31-ennän soñ da birergä mömkin.


text:
dila hanim 60
dila hanim 60 benzer aramalar:
dila hanım 35 bölüm, zayıflama hapı 60 90, rimmel 60 sec, dila hanım 49 bölüm, dila hanım 5 bölüm tek parça, dila hanım 54bölüm, sarımsak çayı 60 adet, dila hanım s, dila hanım 3 bölüm fragmanı, yogurt 60 minutes, 6090 zayıflama hapı yorumları, dila hanım 59 bölüm, dila hanim 46, dila hanım jenerik müzik, dila hanım 7bölüm fragmanı, yağ yakan lahana çorbası dilara koçak, dila hanım 3 ocak 2014, dila hanım 10 ocak, dila hanım 03 ocak 2014, dila hanım 6 bölüm fragmanı


text:
Ğiraq İdarä Şurasınıñ berniçä şiği äğzası imzalawdan baş tartu säbäple Ğiraqnıñ waqıtlı konstitutsiäsen imzalaw tantanası kiçekterelde. Bu çara bügen ütärgä tieş ide.
Ğiraqta İslam İnqilabı öçen Yuğarı Şura wäkile Xämit äl-Bayati İdarä Şurasınıñ 5 şiği äğzası, şul isäptän bezneñ partiä wäkile bu konstitusiäneñ qayber öleşlärenä qarşı çıqtı dide.
Şura äğzası Mäxmüt Otman Şiğilar soñğı täğäyenläwçe öleşlärne qarıy dide. Kiçekterügä konstitutsiäneñ qaysı öleşläre säbäp buluın beräw dä äytmi.
Waqıtlı konstitutsiä saylanğan parlament tarafınnan äzerlänäçäk daimi konstitutsiä qabul itelgänçe ğämäldä bulaçaq.
Anda saylawlarnı bu yılnıñ 31-nçe ğinwarınnan soñğa qalmıy ütkärelergä tieşlege äytelä. Baştaraq bu dokumentnı imzalaw çärşämbegä bilgelängän ide, ämma sişämbe könne Bağdad häm Kerbaladağı şartlawlar näticäsendä kimendä 181 keşe hälak bulğannan soñ imzalaw tantanası kiçekterelde.


text:
Ruslan Däminov dusların cıya
12 aprel’ könne Qazanıñ Salix Säydäşev isemendäge zur konsertlar zalında tatar xalıq cırları häm opera äsärlären yaratuçıları öçen bik üzençälekle kiçä uzaçaq. Ul tanılğan cırçı, tatar operası yoldızı Ruslan Däminovnıñ icat yulınıñ 30 yıllıq yubileyına bağışlana. Täteş rayonınıñ Olı Tarxan awılında tuıp-üsep, Ruslan äfände Qazanğa kilep konservatoriä tämamlıy. Şunnan birle ul Musa Cälil isemendäge däwlät opera häm balet teatrında cırlıy. Şulay uq Ruslan Däminov berniçä yıl yıraq Amerikağa kitep, anda da New-York, Çikago şähärlärendä cırlıy, üzen başqa hönärlärdä dä sınap qarıy. Anda barıp, dönya kürep qaytuıma min bik şatmın, di cırçı.
12 aprel’dä uzaçaq icat kiçäsenä kilsäk, Ruslan äfände süzlärenä qarağanda, ul opera teatrında solist bularaq 30 yıllıq eşneñ näticäse. Min anı iñ yaqın duslar häm tamaşaçılar belän bergä ütkärergä telädem, di ul. Konsert ike bülektän toraçaq häm anda Röstäm Äbäzov citäkçelegendäge Lya Primavera orkestrı da qatnaşaçaq. Üzeneñ icat kiçäse turında täfsilleräk itep Ruslan Däminov söyli.
12 aprel’dä uzaçaq kiçäneñ berençe öleşe neapolitan cırlarınnan toraçaq. İkençe kisäktä isä min tatar klassik äsärlärennän özeklär häm tatar xalıq cırların başqaraçaqmın. Konsertta iñ matur, tanılğan äsärlär başqarılaçaq. Min mondıy oçraşularnı bik faydalı, dip sanıym. Xörmätle tamaşaçılar, min sezne barığıznı da minem icat kiçäsenä çaqırıp qalamŞulay itep, bar tatar sänğäten häm Ruslan Däminovnıñ icatın yaratqan tamaşaçı cırçı belän düşämbe, 12 aprel’ könne, Salix Säydäşev isemendäge Zur konsertlar zalında oçraşa ala.
Gölnaz İlgizär


text:
ÖZTAŞ GRANİT MERMER İMALATI
Bursa Bursada Bursadaki Granit Mermer İmalatçıları, Bursa Osmangazi Mermer Tezgah İmalatçıları, Bursa Osmangazi Mutfak Tezgahı Mermer İmalatçıları, Bursa Osmangazi Mezar Mermer İmalatçıları, Bursa Osmangazi Denizlik Mermer İmalatçıları, Bursa Osmangazi Mermer İmalat Ustası, Bursa Osmangazi Mermer İmalatı Yapanlar, Bursa Osmangazi Granit Mermerciler, Bursada Mermerciler, Mermerciler Bursa, Bursadaki Mermerciler, Bursa Merkezde Mermerciler, Osmangazide Mermerciler,
Bursa Osmangazi Mermer Basamak İmalatçıları,bursa bursada bursadaki mezar mermer imalatı yapanlar, bursa mezar mermer ustaları, bursa mezar mermeri imalatçıları, Bursa Osmangazi Mermer İmalatı Yapan Yerler, Bursa Merkezde Mermerci Telefon Numaraları, Bursa Osmangazi Mermer Yapan Sektörler, Bursa Osmangazi Mermer Dekorasyon İşleri Yapanlar Bursa, Bursa Osmangazi Çeşme Mermeri Yapımı, Bursa Osmangazi Mermer Banyo Tezgahı İmalatı, Bursa Osmangazi Mermer Banyo Tezgahı İmalatçıları Bursa,
- Görüntülenme sayısı: 762


text:
İran prezidentınıñ xakimiättä buluına 2 yıl tuldı. Anıñ säyäsi kiläçäge nindi?
Şuşı arada Iran prezidentı Mäxmüd Äxmädinecadnıñ xakimiättä buluyına ike yıl tuldı. Xakimiätkä kilgännän birle ul küp sanlı yañğırawıqlı belderülär yasawı belän iskä qaldı. Bu anıñ şäxesen xalıqara säxnädä küzzallarğa mömkinlek birde. Şuşı belderülär Äxmädinecadqa İranda üzendä dä küpmeder säyäsi köç östäde. Läkin bolar ale, Äxmädinecadqa yañadan prezident itep saylanunuğa yäki anıñ tarafdarlarınıñ kiläse yıl parlament saylawlarında küpçelek urın yawlap ala aluyına ometlänergä nigez birmi
“Min äytergä telim, Sovetlar berlege yuq itelgän häm başqa dönyada bulmağan kebek, zionist rejim da ozaqlamıy yuq iteläçäk häm keşelek cämğiäte irekle bulaçaq”
Anıñ qatı belderüläre häm populärlığı – aña säyäsi köç birä torğan äyberlär. Khatami oçrağında, anıñ populärlıqı häm xalıqnıñ teläktäşlege prezidentlıq mötdäteneñ berençe yıllarında aña konservativ qaraşta toruçılar belän yarışta östenlek birde. Läkin populär häm salmaq säyäsät ütkärägn Khatami häm parlamenttağı reformalar yaqlı küpçelek, İran cämğiäten üzgärtep qora almadı.
Äxmädinecadnıñ belderüläre İrannan çittä dä üz täesiren yasadı. Äxmädinecadqa abruylı din ähele Bağuçılar şurası sekretare Ayatolla Ahmad Jannati häm bilgele konservativ Ayatollaha Mohammad Taqi Mesbah-Yazdi teläktäşlek kürsätep kilde. Alarnıñ yärdäme belän ul qatıraq belderülär yasıy aldı. “ Bez şunı äytäbez, ägär sez (yähüdlär) aldamasağız, sez bäysez häm ğadel tikşerüçelärgä Yevropağa kilergä häm mondağı keşelär belän söyläşergä, dokumentlarnı kürergä häm Holokost turındağı uydırmanı tikşerü näticälären cämäğätçelekkä citkerergä yul quyarğa tieş.”
Äxmädinecad xakimiättä bulğanda, ildä qatı säyäsät ütkärelde, matbuğatqa, xoquq yaqlawçılarğa yañadan basım yasala başladı. Ul xakimiättä bulğanda, 1979 yılğı islam inqıylabınnan soñ bulğan kebek, cämğiättä qurqu urnaştı. Doşmannar, xıyanätçelär, çit illärneñ eçke ağentlar belän xezmättäşlek itep ildä tüntäreş äzerläwe turında söyläşülär yañadan qabındı. İqtisad ölkäsendä Ähmädi necad şirkätlär häm başqarma xakimiät belän bäyläneşlärne kimette. Anıñ däwlät şirkätläreneñ qıymmätle qäğäzlären eşçelärgä bülep birü - xosusyılaştırunıñ ber töre buldı. Läkin küzätüçelär, älege şirkätlär belän, barıber däwlät tarafınnan bilgelängän citäkçelärneñ idärä itelüenä iğtibar birä. Gomum alğanda Äxmädinecadnıñ säyäsäten konservativ cämäğätçelek önämi. Anıñ idärä itü räweşen, ildäge abruylı häm saylawçılarğa täesir yasıy alırlıq din ähelläreneñ yaqlawın tapmadı.
Bikä Timerova


text:
Uzğan yılğı Başqortstan Prezidentı saylawlarında nämzät bulğan Rimma Vodenko Ufada bulıp kitte.Tatar cämägätçelege wäkilläre belän oçraşuda ul üzeneñ Xantı-Mansi okruğında Başqortstannıñ säwdä-iqtisadıy wäkile buluı , saylawlarğa çıqqan öçen bu wazıyfasınnan buşatuların söyläde.Vodenko Seberdä tatar mädäniäte torışı , mäğlumat çaraları turında da fikerläre belän urtaqlaşıp , kabel telewideniese aşa Qazan tapşıruların qarawları häm radiosın tıñlawları turında xäbär itte.Başqortstanda andıy mömkinçeleklär bulmawğa ğäcäplänü belderde.
Başqortstan tatarlarınıñ Mäskäwdä uzğan milli-mädäni möxtäriät oyıştıru qorıltayı iğtibar üzägendä qala kilä.Matbuğat anı tänqitläwen däwam itä.“Moskovskiy komsomoles v Ufe“ gäzite ul çarada qatnaşuçılarnı “provokatorlar“ , säfärne “faşizm häm genotsid qorbannarı säfäre“ dip atadı.


text:
Radio Free Europe
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Radio Free Europe/Radio Liberty ul AQŞ Kongressı tarafınnan oyıştırılğan xäbärlär radiosı. Bu oyışma bülekläre Awrupa, Aziä wä Urta Şäreq yaqlarında bar. Ul üz tapşırularnı 28 teldä qısqa dulqın, AM, FM wä päräwez aşa tapşıra. Bu oyışmanıñ töp äyteme: Çınbarlı xäbärlär tapşırıp, démokratí töşençeleklärene taratu.
Tatar büleme: Azatlıq radiosı
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Säxifälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Azatlıq.org – Tatar-Başqort bülege
- RFERL.org – töp räsmi säxifä


text:
Yıllıq yullamada "bürelär"gä cawap
Vladimir Putinneñ yıllıq yullamasın bıyıl qayberäwlär, anda ul Könbatıştan, bigräk tä Quşma Ştatlar citäkçelege yağınnan yañğırağan tänqitkä cawap birer, dip kötkän ide. Küptän tügel genä amerikan vitse-prezidentı Dick Cheney Rusiäne ildä irekleklärne qısuda, ä kürşe illärgä gaz satunı alarğa säyäsi basım yasaw qoralı itep qullanuda ğäyeplägän ide.
Häm bu Vladimir Putinneñ yıllıq yullamasında da sizelde. İllär, isemnär atamıyça ğına ul Quşma Ştatlarnı elekke xorafatlardan arına almawda ğäyepläde:
"Dönyada äle bar keşe dä doşmanlıq çorınnan qalğan tar xorafatlardan arına almadı, gärçä dönyada inde kire qaytmaslıq üzgäreşlär bulsa da. Häm bu zamana yanawlarına bergäläşep qarşı toru eşenä bik qomaçawlıy", di Putin, Könbatış Rusiägä haman da köndäş bularaq qarıy digän fikeren alğa sörep.
Alay ğına da tügel, Rusiä prezidentı Könbatış, bigräk tä, anıñ üz süzlärennän añlaşılğança, Quşma Ştatlar keşe xoquqları häm demokratiäne yaqlaw şiğaren barı tik üz faydasında ğına qullana, dip isäpli:
"Alarnıñ üz mänfäğätlären qayğırtu kiräk bulğanda, keşe xoquqların häm demokratiäne yaqlaw kiräklege turındağı pafos qaya ğına yuğaladır... Bu oçraqta inde här närsä dä mömkin bulıp çığa. Bernindi dä çikläw yuq. Ämma şuşı mäs''äläneñ bik çetrekle buluın añlağan xäldä dä, bez Sovetlar Berlege xataların, "salqın suğış" xataların qabatlarğa tieş tügel", di Vladimir Putin.
Anıñ çığışındağı şuşı öleşen Dick Cheneyneñ ber atna elek yasağan belderüenä cawap itep qabul itärgä bula. Quşma Ştatlarnıñ üz xärbi qüwäten nığıtuğa Rusiägä qarağanda 25 märtäbä kübräk aqça birüenä soqlanıp, Putin berük waqıtta, menä şul büre üzenä kiräkkändä berkemgä dä qolaq salırğa cıyınmıy, dip belderde. Ämma bu yulı da ayırım isemnär atalmadı.
Kärim Kamal


text:
Seyyare
Seyyare – Küneşniñ etrafında aylanıp turğan kök cismi. Tar manasınen, Küneş sisteması içinde, Küneşniñ doğrudan yoldaşı olğan ve Halqlarara Felekiyat Birligi (International Astronomy Union) tarafından bu tarifke uyğundır dep tanılğan sekiz kök cismini tayinlemek içün qullanıla. Küneş sistemasında, resmen qabul etilgen sekiz seyyareden ğayrı, bu cisimlerlge büyüklik, orbita ve fizikiy hususiyetler ceetinden aynı zümrege qoyulıp olacaq yañı kök cisimleriniñ keşif etilüvi, bir yandan da başqa yıldızlarnıñ etrafında da Küneş sistemasındaki seyyarelerge oşağan kök cisimleriniñ dolanğanınıñ saptanması, seyyare tarifiniñ sıñırlarınıñ bulanıqlaşmasına sebep olğandır.
Halqlarara Felekiyat Birliginiñ, 1919 senesi qabul etken Küneş sistemasınıñ sekiz seyyaresi, küneşke yaqınlıq sırasına köre şulardır:
Bu sekiz seyyareniñ tışında daa evel seyyare olaraq tariflengen Pluton Halqlarara Felekiyat Birliginiñ yañı tariflemesine köre kiçik seyyare olaraq qabul etile.


text:
Tatarstannıñ elektron xaritäse tözelä
Telefon kebek keçkenä genä pul't aşa, siña kiräkle maşinanıñ qaysı cirdä baruın, siña kiräkle keşeneñ qayda yörüen belü oçraqların, moñarçı kinolardan ğına kürgän bar ide. Mondıy yañalıqnı Tatarstanğa da kertergä uylıylar – fänni tel belän äytkändä bu global' iärçenle navigatsion sisteması dip atala. Çärşämbe Tatarstan ministrlar kabinetında premyer ministr Röstäm Miñnexanov şul turıda söyläde.
Monnan distä yıl elek berençe tapqır Qazan elektron xaritäse, yäğni elektron qartası buldırğannar ide. Ul waqıtta bu zur waqiğa bularaq qabul itelde. Läkin yıllar ütä qazan üzgärde, şuña da xäzerge elektron xaritägä qarasañ anda Qazannı tanıy almasın. Bügenge köndä Tatarstan xaritäsen tözü eşe däwam itä. Anıñ üzençälekläre turında geologiä buyınça premyer ministr kiñäşçese Färid Şagidullin söyli.
Tatarstan elektron xaritäsneñ sıyfatı barlıq xalıqara standartlarğa turı kiläçäk. Xäzerge waqıtta Tatarstannıñ kön'yak-könçığış öleşendäge yullar tikşerelä. Anıñ ozınlığı 450 çaqrım. Xaritädä yulda bulğan bilgelär, aşxanälär, şifaxanälär häm başqa möhim obyektlar bilgelängän. Bu qartadan maşina yörtüçe üzenä kiräk cirne bik caylı taba alaçaq. Şulay uq, xäzerge waqıtta barlıq ministrlıylar bu mäğlümat belän qullana alsın öçen berdä nigez buldırıla.Färid Şagidullin äytüençä, bügenge köndä internet çeltärendä elektron xaritälär bixisap, läkin alarnıñ kübese, professional' başqarılmağan häm Roskartagrafiä agentlıygında terkälmägännär. Tatarstan elektron xaritäse isä, tulısınça zakon nigezendä, terkälep yasala.
Röstäm Miñnexanov beldergänçä iärçenle navigatsion sistema qullanu buyınça “Tatneft'” şirkäteneñ täcribäse bar. Bügenge köngä anıñ 1200 maşinası älege sistema belän cihazlanğan. Kiläse yılğa mondıy sistema barlıq mäktäp avtobuslarına urnaştırılaçaq. Şunı da äytergä kiräk, tizdän Qazan däwlät universitetı nigezendä Global' navigatsion sputnik sistemasın öyränü üzäk tä tözeläçäk.
Tatarstanda mondıy külämle proyektnı tormışqa aşıru küpme finans çığımnar taläp itä, xoqümättä bu sorawğa tögäl cawap birä almıylar älegä. Ämma bilgele çığımnar az bulmayaçaq. Şunısı bar, bügen küplär yaña texnologiä ölkäsen añlap betermi, ğadi xalıq bigräk tä, şuña da belgeçlär arasın, “ägär dä bu aqçalarnı keşegä añlaşılmıy torğan sistemalarğa tügel, ä xalıq tormışın yaxşırtu maqsatınnan sarıf itsälär, bu küpkä yaxşıraq bulır ide digännäre dä bar. ”
Respublikanıñ elektron xaritäsen buldırıp anı global' iärçenle navigatsion sistemasına kertüdä Tatarstan xökümäteneñ töp maqsatın isä Färid Şagidullin menä nidä kürä.
Tatarstanda global' iärçenle navigatsion sisteması yuq diyuçelär yalğışa, ul bar, läkin ul kiñ qullanışqa kertelmägän. Bezneñ maqsat älege sistemanı proyekt bularaq tözep çığıp anı massağa añlatu.häm älbättä bu sistemanıñ cihazların buldıru. Bügengä küplär monıñ närsä ikänen añlap betermäsälär dä, minemçä kiläçäktä, älege sistema belän barlıq şirkätlär dä qullanır.Şulay itep Tatarstan citäkçelege, elektron xaritä tözelep betkänne kötä. Tatarstanda Global' iärçenle navigatsion sistema kertü äle yıl axırına ğına bilgelänsä dä, bu turıda söyläşülär inde bügen ük bara.
Ğädel Galämetdinov


text:
Bäyrämnärgä nindi büläk saylarğa?
Dönya bäyrämnär şawqımında yäşi...Yaqınnarığıznı nindi büläklär belän söyenderergä dip baş watasızmı?
Närsä büläk itergä? Awır soraw...isän keşegä bäyrämnär yıl sayın kilep tora, büläklärne saylaw mömkinlege yıldan yıl arta, anıñ qarawı – bu eş ber dä ciñeläymi.... Närsä soñ ul büläk? Berençe çiratta büläk ul – çın küñeldän, keşene uylap saylanğan ber äyber. Anıñ küpme torğanı da, qaysı kibettän alınğanı da ul qadär möhim bulmasqa tieş. İñ möhime – keşegä iğtibar - büläkne saylağanda çınnan da keşegä närsä kileşkäne, anıñ närsä yaratqanı, nindi isle may sipkäne, nindi töstä kiem kigäne, närsä aşarğa-eçärgä yaratqanı turında uylaw ul minemçä – iñ möhime.
Kemgä büläk saylaw ciñel?
Berär qızıq şöğele bulğan keşelärgä – şul şöğellärenä yaraqlı teläsä ni alıp bula, näq telägänenä ireşäçäksez. Aşarğa peşerergä yaratuçılar – kuxnya öçen yaña çıqqan här waq-töyäkkä dä söyenäçäk, göllär üsterüçelär – yaña orlıqqa şatlanaçaq, baqçada qazınırğa yaratqannarğa – köräk sabı da şäp büläk bula ala. Ä menä – miña inde ber ni dä kiräkmi dip toruçı äniegezgä, böten dönyanı satıp alırğa aqçası bulğan iptäşegezgä närsä büläk itergä? Yevropada bıyıl törle macaralar, qabatlanmas xällär büläk itü modada. Monda inde sez närsä büläk itkänne üzegez dä añlap betermäskä mömkin. Çexiädä yal könnärenä ilneñ könyağında şäräp vannaları belän sixät programmaların büläk itep bula. Şulay uq oçqıçtan sikerü, tawlarda cikkän etlär belän säyäxät qılu häm xattä..... ber kön çüp taşuçı bulıp eşläp alunı da büläk itep bula......Boları xalıq arasında ni qadär kötep alınadır, äytüe qıyın, ämma törle massazhlarğa vauçer, restoranğa çaqıru, kibetlärgä sertifikatlarnı xalıq monda inde küptän yarata. Eş urınnarında isä xucalarınnan xezmätkärlär büläkkä äyber tügel, ä iñ küp aqça kötä. xäzer bez bu söyläşüne Nail Alan belän bergä qazan uramnarında däwam itäbez.
Belgeçlär bu könnärdä arıp betep nervalarnı tuzdırıp büläk dip çapmasqa, ä bulğanına riza bulıp kübräk waqıtnı öydä ğailä, balalar belän ütkärergä kiñäş itä. Tämle itep aşarğa peşerergä, öyne bizärgä, kürşeñ belän utırıp çäy eçep nihäyät xällären belergä – yıl buyına waqıt citmägän eşlärgä waqıt tabu – ul da çın büläk bulırğa mömkin!!


text: İrtänge säğätlärdä yaqınça 20 tank belän yaqlanğan İzrael ğäskäriläre Gaza Sızığında Beit Hanun şährenä basıp kerde. Fälästin räsmiläre in kimendä 6 keşe häläk buldı dip äytte. Başqa ber insidentta armie süzçese yähud utarı Netzarim yaqınındağı atışlarda ber keşe üterelde dip belderde. İzrael armiese sonğı waqıtlarda Gazağa yış basıp kerä başladı. Ul üzeneñ aksielären ‘terrorist infrastrukturasın ‘ cimerü dip añlata .İzraeldä Leyboristlar partiäse premier A.Sharon xökümätenä quşılu söyläşülärennän çigenüen belderde. Alar tınıçlıq urnaştıru säyäsätendäge qaraşlar berbersennän nıq ayrıla dip belderde.Bu adım Sharonnıñ ekonomik stabillıq urnaştırunı garantielägän berdämlek xökümäte turındağı ömedlären yuqqa çığara


text:
Qırğızstan: xakimiatkä yaña basım yasala, parlament moña älegä bireşmi
İldä arta barğan totrıqsızlıqnı awızlıqlaw tırışlıqların tikşerü öçen Qırğızstan parlamentı sişämbedä maxsus utırışqa cıyıldı. Uzğan atnada ber deputatnıñ şaqtıy säyer şartlarda törmägä kilüe waqıtında üterelüennän soñ Bişkäk häm Oş şähärlärendä protestlar başlanğan ide, anda qatnaşuçılar premyer-ministr Feliks Qulovnıñ eşennän kitüen taläp itte.
Parlamentta iminlek komitetın citäklägän Äxmätbayev Bişkäk çitendäge törmägä yasağan säfäre waqıtında üterelgän ide. Monıñ niçek buluı xaqında anıq mäğlümat yuq, şul ğına bilgele - deputat törmädä çaqta andağı totqınnar qulına qoral töşergän, şunnan soñ çıqqan fetnä näticäsendä Äxmätbayev üterelgän. Şulay itep, Qırğızstanda bıyıl ğına da 3 deputat üterelde.
Premyer Qulov şunnan soñ üze törmägä barıp andağı totqınnarnı Äxmätbayev mäyeten tapşıruğa künderä aldı, läkin deputatnıñ qärdäşe Rıspek fikerençä, premyer-ministrnıñ häm başqa räsmi wäkillärneñ Äxmätbayevnı üterügä turıdan-turı qatnaşı bar, ul bu xaqta radiobızğa bolay dide:
"Feliks Qulov ul citäklägän komitetqa qarşı ide, premyer añardan xätta anıñ räislegennän kitüne taläp itkän bulğan, miña bu xaqta abıyım üze äytkän ide, xäzer menä anıñ yardämçeläre dä şulay di. Qulovtan tış ülem öçen parlament citäkçese Täkäbayev häm eçke eşlär ministrı urınbasarı Alimbay Soltanov ta cawaplı", dip belderä üterelgän deputatnıñ qärdäşe, Qulovqa qarşı cıyınnarnı oyıştıruçı Rıspek Äxmätbayev.
Parlament binası qarşındağı çatırlı cıyın üktäbrneñ 22-sendä başlanğan ide, yäkşämbedä anda qatnaşuçılar taläben, yäğni premyer-ministrnı urınınnan alunı Oş şähärendä dä xuplap çıqtılar. Sişämbedäge parlament utırışı alay da bu mäs''älägä tügel, ä deputatnı üterüneñ niçek buluın tikşerügä bağışlandı. Parlament citäkçese Täkäbayev, premyernıñ deputatlar tarafınnan eşennän alınuı konstitutsiädä qaralmağan dip belderde:
"Bezneñ konstitutsiädä häm parlament qağidälärendä açıqtan-açıq, deputatlarnıñ barı tik, premyerğa ışanmaw belderü mäs''äläsendä tawış ütkärü üteneçe belän prezidentqa möräcäğät itü mömkinlege genä qaralğan. Häm bu barı tik yılına ber genä märtäbä, premyer parlament qarşında xisap totqanda ğına bula ala. Şunda ğına bez, ägär dä xökümät eşe qänäğätlänerlek bulmasa, anı urınınnan alu üteneçe belän prezidentqa xat yullıybız", di Qırğızstan parlamentı citäkçese Täkäbayev deputatlarnıñ premyer-ministrnı eşennän alu xoquqı turında.
Feliks Qulov elegräk, "min üzem parlamenttan da, prezidenttan da qarşı yaq taläplärenä qarawın ütenäm, ägär dä alar minem kitüem öçen nigez taba ikän, minem yaqtan bernindi dä qarşılıq bulmayaçaq", digän ide.
Läkin älegä Qulov uram cıyınnarında qatnaşuçılarnı qanunnarğa buysınuğa häm ildä totrıqsızlıq çığarudan totılıp toruğa öndi. Qırğızstandağı soñğı totrıqsızlıqnı küzätüçelär yaña xakimiat häm ildä tirän tamır cäygän oyışqan cinayätçelek arasında barğan köräşkä bäyli. Älegä qädär üterelgän bar öç deputat ta näq menä şul cinayätçel törkemnärgä bäyle ide dip isäplänä.
Uzğan ayda deputat İrkenbayev üterelgännän soñ, parlamentta çığış yasap prezident Qormanbäk Baqiev, deputatlar arasında da oyışqan cinayätçelekkä yaqın toruçılar buluına işarälär yasağan ide:
"Cinayätçel zatlarnıñ xoquq saqlaw idaräläre belän tığız bäyläneştä buluı yañalıq tügel, sez monı barığız da bik yaxşı beläsez. Biredä utırğannar arasında da, monı yaxşı belüçelär, kemneñ kemgä häm niçek bäyle buluın belüçe keşelär bar", digän ide prezident Baqiev, Qırğızstandağı xakimiat wäkilläreneñ cinayätçel törkemnär belän bäyläneşe xaqında.
Kärim Kamal


text:
Rusiä İranğa atom yağulığı sata başladı
Atomstroiexport urtaq şirkäte belderüendä berençe yağulıq taşuçı köymäneñ yäkşämbe könne yulğa çığıu äytelä. Rusiä tışqı eşlär ministrlığı İrannañ, Buşehrgä cibärelgän atom yağulığınıñ başqa maqsatlarda qullanılmayaçağın wäğdä itkän xat qabul itülären belderä.
Rusiä, yağulıqnıñ İranğa cibärelüe belän yaña şartlar tua. İrannıñ atom yağulığı ixtiyacın tä'min itü, Tährannıñ qarşılıqlı uran bayıtu programın tuqtuına yärdäm itäçäk dip belderä.
Buşehr Rusiä tarafınnañ tözelä, läkin kiçekterelü arqasında äle proyekt tämamlanmağan. AQŞ, İrannıñ anı atom qoralları citeşterü maqsatında qullanır diyep, proyektkä qarşı çığa.


text:
Abbas İzrail belän tınıçlıq söyläşülären tuqtattı
Ğazza – BMO oyışması general sekretarı Ban Ki-Moon İzrailneñ kiçä Ğazzä sızığına yasağan höcümen täñqitläp çıqtı. İzrailneñ Ğazzägä yasağan xärbi höcümendä yaqınça 60 keşe hälaq buldı, küp kenä keşe yaralandı. Höcümdä ülgännärneñ kübese tınıç xalıqtan buluı xäbär itelä. Bügen Fälisten prezidentı Mäxmüt Abbas Ğazza höcümennän soñ İzrail belän bulğan tınıçlıq söyläşülären tuqtatuın iğlan itte. Töbäktä kiyerenkelek artqanda, höcümgä qarşı xalıqara tänqitlär dä arta başladı. Yewropa Berlege İzrailne ğadilsez şartlarda köç qullanuda ğayepläp höcümne tänqitläde. Läkin xalıqara tänqitlärgä qaramastan, İzrail bügen dä Ğazzädä Xamas xaqimiätendäge urınnardağı suğışçılarnı beterü maqsatında alıp barğan höcümnären däwam itä.


text:
AQŞnın Ğiraqqa kerüenä 5 yıl, xalıq tormışınnan qanäğatme?
Amerikanıñ ğaskärläreneñ Ğiraqqa kerüenä bügen 5 yıl tuldı. 5 yıl eçendä xalıqnıñ xıyalları tormışqa aşqanmı. Bu häm başqa mäsälälär turında Azatlıqnıñ Bağdad burosı xäbärçäse belän äñgämä täqdim itäbez.
Ğiraqlı Jurnalist Nazım Yasinneñ tawışı, berençe tapqır ğaräp dönyasında 1998 yılında azatlıq radisosınıñ Ğiraq bürosında eşli başlağaç işetelä başladı. Ğiraqtağı xällär turında dönyağa xäbär birep torğan Nazım äfände belän soñğı üzgäreşlär turında Döresen äytkändä suğışnıñ başlanuı, Ğiraq xalqı öçen yaña ber çornıñ başlanuı buldı. Böten xalıq diktatorlıq häm zolım çorınıñ cimerelüen kötä ide. Ä ğiraqlılar öçen asıl waqıyğa Bäğdäd şähäre üzägendä Saddam häykäleneñ bärep töşerelüe buldı. Ul çağında xalıq monı çıñ küñeldän bäyräm itte.
Bügen dönya matbuğatında 19 martnı küpläp iskä alalar. Çönki näk şuşı könne, AQŞ xärbilärenen Ğiraqqa kerüenä inde 5 yıl tuldı. Awır yuğaltular belän başlanğan bu könnärne küp kenä ğiraqlı bik söyenep iskä almıydır.
Ğomum alğanda Yasin äfände, Ğıraq xalqı bu könne niçek iskä ala?
"Bezgä kilgän xäbärlärgä qarağannda Ğiraqta iminlek inde ğomum alğanda küpkä yaxşırdı. Läkin wazğiät dulqınlanıp tora, yäğni ber ay yaxşı bulsa ikençe ay naçarayıp kitüe ixtimal. Ägär dä xällärne küzätep barsağız, soñgı 3 atna da wäzğiyät naçarayıp kitte."
Uzğan yıllar da bigräk tä iminlik çaraları arttırıluınnan soñ, Ğiraqta iminlek mäsäläse küpkä inde yaxşırdı şikelle tora. Şulayda, 5 yıl buyına watannarınnañ kitärgä mäcbür bulğan Ğiraq xalqı äle illärenä qaytırğa aşıqmıy. Monın asılında ni yata? Soñgı waqıtta iminlek mäsäläsen xäl itelsädä, xalıq äle ilenä qaytırğa batırlıq tapmıymı? Alar illären äle imin kürmime?
"Xalıq ildä yaxşıraq xezmät buluın teli. Diktotorlıq cimerelde läkin anıñ cimerelüe belän xalıqnıñ xıyalları tormışqa aşmadı. Misal öçen uñay däwlät xezmäte, elektr-su, yullarnıñ yaxşı buluı kebek xalıqnıñ köndälek ixtiyacı känäğatländerelmäde. Saddam waqıtınnan birle bar bulğan bu citeşsezleklär äle xaman däwam itä. Xalıq xıyalına ireşä almadı. Däwlät tämin italmağannı üzem buldırırğa tırışam disä, xalıqnıñ elektr citeştererlek cihazlar alırğa mömkinçelege yuq. Xalıqara yärdäm köçläre bu xälne yaxşırtırğa tırışa dip uylıym. Xaqimiätneñ bu yünäleştä törle preyektläre bar. Läkin iminlekneñ aqsawı säbäble, xalıqnıñ ixtiyacın tämin itüdä qıyınçılıqlar tua."
İminlek mäsäläsennän qala, Ğiraq xalıqı närsägä moxtac, närsä buluın teli?
"Xezmät häm İminlek mäsäläse xalıqnı iñ küp borçığan mäsälälär disez. Bolardañ qala, xalıqnı tağın närsälär borçıy?
Zur mäsälälärdän tağın berse, kürşe illärgä küçenep kitü ağımınıñ äle däwam itüe. Şulay uq Ğiraq eçendä dä öylärennäñ kitärgä mäcbür bolğan yortsızlar sanı da arta bara. BMO bu xaqta zur sallı xisap çığardı. Bu xisapta Ğiraq xalqınınñ tormış mäşäkkätläre täfselläp añlatıla. Närsä alar, başta Ğiraq xalqı tınıç tormış kürmi. Xalıq imin tügel, keşelär balaların mäktäpkä cibära almıy. Öylärdä ut yuq. Bolar xalıqnı borçığan töp mäsälälärdän ber niçäse genä. Üz namusları, üz ğorurları belän räxät yäşär öçen xalıq yaxşı xezmät kürergä xıyallana."


text:
Mintimer Şäymiev rus cämğiäte wäkilläre belän oçraştı
Mintimer Şäymiev rus cämğiäte wäkilläre belän oçraştı
Tatarstan matbuğatında Rusiä prezidentınıñ Qazan Kremlendä oçraşqan waqıtta da rus milläten onıtmawın tabiği xäl dip qaradılar. Ämmä, Tatarstandağı ruslarnıñ xäle turında täfsille häm dälille beleşmä älegä qädär dönyağa çıqqanı yuq. Bik küplär Tatarstanda xäzerge şartlarda da rus tele, rus mädäniäte östenlek itä, dip sanıy. Şulay da, aldan äytkänebezçä, Russkaya obşçina häm başqa oyışmalarnıñ wäkilläre Mäskäwdä terroristlar totıqlar alğannan soñ, säyäsi yaqtan aktivlaşıp kitep, Putinğa xat yazğan idelär. Çärşämbe könne Şäymiev rus cämğiäte wäkilläre belän söyläşkändä urtaq tel häm konstruktiv ğämällär tabılğanmı soñ? Bu xaqta kiläçäktä täfsilleräk xäbär birerbez. Xäzergä şunısı mäğlüm – Tatarstan uruslarınıñ xälen ayanıçlı dip äytep bulmasa da, alarnıñ çirkäwlärne qaytarıp alu, rus telen häm fol'klorın öyränü turındağı ğözerläre xakimiät tarafınnan citdi qabul itelgän häm kiräkle çaralar küreläçäge turında äytelgän.


text:
Açıq mikrofon:1 April könne niçek şayartalar?
Şimbä, 1 aprel' könendä Qazannıñ Bauman uramında "Yumorına - 2006" kölke bäyräme uzaçaq. Bıyılğı kölke bäyrämeneñ bilgese yılmayu bula. Qunaqlarnı klownnar, “Dürt tatar” KVN komandası şayartuları kötä. Şulay uq törle qızıqlı konkurslar, büläklär, syurprizlar da bulaçaq. Ä qazanlılar bu könne niçek uzdırırğa häm niçek itep şayartırğa uylıy ikän.
- Ayırım ğına bilgeläp uzarğa cıyınmıym. Ämma tirä-yun'dä qızıqlı, tapqır keşelär bulğannı iskä alıp qızıqlı xällär kötep yörim.
- Student çağında auditoriäne qadaqlap quydıq häm däreslär bulmadı. Şulay uq minem belän dä şayartqannarı bar. Citäkçegä çaqıralar dip aldap kerttelär. Annan kergäç kenä 1 aprel' ikänne añladıq.
- Minem öçen küñelle kön. Gruppadaşlarım belän oçraşabız. Ämma böten şayartular da çamalı bulırğa tieş.
- Mine şayartqannarı bar häm min dä şayartqanım bar. Ber tapqır mäktäptä uqığanda äyttelär böten däreslär bulmıy dip, şunnan soñ inde şaqtıy awırğa turı kilde.
- Elegräk student çağında säğätlärne ike säğätkä üzgärtep quyğan häm min barası ciremä ike säğät alda bardım.
- Min üzem gel onıtam bu bäyrämne. Aldanıp şähärneñ ikençe çitenä barğanım bar oçraşuğa dip.
Landış Xarrasova


text:
Peterburda da görcilärgä aw bara
Näq ber yıl elek Peterburgta “Millätlär yortı “ açılğan ide. Ul waqıtta “Millätlär yortı”nıñ baş belgeçe, bügen direktor urınbasarı İslam Gatin : “Millätlär yortı ”eşçänlegeneñ ber tarmağı, hiçşiksez, bälägä tarığan törle millät wäkillärenä yuridik, moral'' häm quldan kilgänçä matdi yärdäm kürsätü bulaçaq”, dip wäğdä itkän ide.
Gruziä- Rusiä mönäsäbätläre kiskenläşkäç, Peterburgta da görzilärne qısrıqlaw başlandı. Bu xaqta waqıtlı matbuğat bitlärendä dä materiallar küreneşterep tora. Görzilärneñ “Millätlär yortına” yärdäm sorap kilü-kilmäwläre belän qızıqsınıp İslam äfände Gatinğa möräcäğät ittem.(Ul :”Yärdäm sorap kilüçe bulmadı.Görcilär cämğiäte räise Boris Berulava belän aralaşıp torabız.Alar säyäsmännär kiterep çığarğan nizağnıñ säbäplären belälär, anıñ waqıtlı närsä ikänen añlıylar”,- dide)
Ä inde waqıtlı matbuğatqa küz salsañ, problemanıñ şaqtıy citdi ikänen añlıysıñ. Menä, mäsälän, “Moy rayon”gäzitendäge “Tyuremnaya jizn'' v ojidanii deportatsii” digän mäqälä. Anıñ avtorı Yuri Şulga yazğança, bu könnärdä görzilärne küpläp totqarlıylar häm raspredelitel''gä cibärälär, anda keşe yäşämäslek şartlarda totalar ikän. Zakon nigezendä pasportlarında Rusiä ştampı bulmağannnar ştraf belän genä qotıla alsalar da, ğämäldä alarnı deportatsiä kötä.
Eçke eşlär idäräse başlığı Piotrovskiynıñ 0215 nçe ämere menä şulay yañğırıy:”Provesti şirokomasştabnıye meropriätiä po maksimalnomu vıyavleniyu i deportatsii grajdan respubliki Gruziä, nezakonno prebıvayuşçix na territorii Rossii ”, yäğni registratsiäsez Gruziä watandaşların kübräk tabıp, illärenä ozatırğa. Yuri Şul''ğa , advokat Ol''ğa Seytlina süzlärenä nigezlänep, Zaxar''yevsqaya uramındağı raspredelitel''dä pasportları tärtiptä bulmağan BDB illäre keşeläre yartışar yıl keşe yäşämäslek şartlarda deportatsiä kötep utıralar, bügenge köndä monda başlıça görcilär, dip yaza. Laşa Argvliani utırğan kamera buyğa- 3, arqılığa 5 adım, yatar-utırır urın yuq, matras häm urın –cir äyberläre birmilär, hawağa çığarmıylar.Töşke aşqa ber kisäk qara ikmäk belän ber krujka çäy genä birälär. Şundıy şartlarda Laşa Argvliani 10 täwlek utıra.16 oktäberdä Laşanı häm tağın 29 keşene Mäskäwgä alıp kitälär. Annan inde samolet belän Gruziägä. Ä menä ikençe törkem belän ozatılğan astma belän awıruçı Tengiz Toganidze Mäskäwgä barıp ta citä almıy. Peterburg –Mäskäw yulında tını qısılıp ülä.Federal'' migratsiä xezmäte eşçeläre anı “İkarusta”alıp bardıq, darular birdek, qanunnarnı bozmadıq, disälär dä,Tengiz Toganidzenıñ tuğannarı moña ışanmıylar. Yök maşinasında alıp barğannar, aña meditsina yärdäme kürsätüdän baş tartqannar, dip baralar.
Xalıq arasında görcilärgä qaraş törle: “ponayıxali tut”diyuçelärdän başlap alarğa teläktäşlek kürsätü yözennän familiälären alıştırırğa äzerlärenä qädär. Şundıy ike piterlı 19 oktäberdä Admiralteyskiy rayonnıñ Zagsına kilä. Aleksandra Garmajapovanıñ Ğarmaşwili, Aleksandr Şurşewnıñ Şurşawili yäki Şurşeşwili bulası kilä. Zags citäkçese Larisa Mamıqina alarnı dustanä qarşı ala, familiä alıştıruda bernindi dä qarşılıq bulmayaçaq di.Tuu turındağı yaña tanıqlıq belän 500 sum aqça ğına kiräk ikän. Bulaçaq “gruzinnarnıñ” üzläre belän 500 sumnarı bulmağaç, ğariza blankları ğına alıp, berniçä könnän tağın kilergä wäğdä itep kitälär. Şul uq könne Kirov rayonı Zagsına Nefedze bulırğa telägän Mariä Nefedova belän Dinamidze digän familiäne yaqın kürgän Marina Potexina da möräcäğät itälär. Vıyborgskiy rayon Zagsına da şundıy uq teläk belän ike keşe kilüe mäğlüm.
Gölzadä Kamalova, Peterbur.


text: Moldova, Rusiäneñ Dönya Säwdä Oyışması kerü şartı itep, Mäskäwneñ Moldova şäräplären satıp alu çikläwlären beterüne quydı. Moldovanıñ oyışmadağı wäkile Octavian Calmiç, Moldova Rusiäneñ Dönya Säwdä Oyışmasına kerüenä qarşı tügel, ämma añarçı ike aradağı mäsälälär, şul sanda şäräp mäsäläse xäl itelergä tieş, dip belderde. Rusiäneñ oyışmadağı aradaşçısı Maksim Medvedkov, bu mäğlümatne rasladı. Dönya Säwdä Oyışmasına kerer aldınnan Rusiä anıñ barlıq äğzaläre belän säwdä xezmättäşlege turında kileşülär imzalarğa tieş. Rusiä öçen iñ zur problema – Amerika Quşma Ştatları belän säwdä turında kileşü. Medvedkov, cäy urtalarına qädär nindi dä bulsa kileşügä ireşep buluına ömet belderde.


text:
Tayyip Erdogan kem ul?
Törkiyä Premyer ministrı Recep Tayyip Erdoğan citäklägän partiyä, 22nçe Yül, kiçä bulğan Törkiyä saylawlarında qabat ciñep çıqtı. Ä bu partiyä citäkçese Tayyip Erdoğan, İslamçı fetnä çığaruda ğayeplänep törmädä utırğan, İstabulnıñ fäqir bistäsennäñ säyäsät tormışına ürelgän keşe,Xarizmatik häm ücätle citäkçeneñ ütkäne turında närsä beläbez?
Erdoğan, xökümät başlığı känäfiyenä 2002nçe yılda çıqqan ide.
Saylawlar aldındınnañ yasağan çığışında ul,
Törkiyäneñ dönyäwi däwlätçelege häm könbatışqa qarağan säyäsätenä qarağan ber nindi dä üzgäreşlär bulmayaçağın wäğdä itte ul. Tışqı säyäsättä isä Yewropa Berlegenä quşulunı berençe maqsat itep üz köçendä qaldıraçağın belderde.
Erdoğan Yäkşämbe könge saylawlarda ciñüe bilgele bulğaç, ul Yewropa Berlege yaqlı säyäsi qaraşın bolay qabatlağan ide:
“Cömhüriätebezneñ zur ideallarınnañ berse bulğan Yewropa Berlegenä äğza bulu niätebezdä uñışqa ireşü öçen bez, eşebezne ğayrät belän däwam itäçäkbez. Bu awır eştä, millätebezneñ olı mänfäğatläre häm yañaru taläpläre bezgä yänä, yul-kürsätkeç bulaçaq.”
Erdoğan, 2004nçe yılda Gruziägä yasağan säfäre waqıtında, üz tamırlarınıñ Grüziädäñ buluın açıqlağan ide. Anıñ babaları Qaradiñgez yarındağı Rizä şähärenä Batumidäñ küçep kilgän bulğan.
Erdoğan, eşçe-ğailälär yäşi torğan İstanbulnıñ ber bistäsendä üsä. Waqıtında mäktäp aqçasın tülär öçen football klübında aqçağa tup ta uynıy, uramda simit-kümäç tä sata.
Erdoğan, Märmärä Universitetınıñ İqtisad häm İdaräçelek bülegenä kerer aldınnañ, İmam Xatip Liseyeñ tämamlağan bula.
1994nçe yılda, Milli Sälamät Partiasınnañ İstanbul Merlığına saylana. Erdoğan, İstanbulnıñ küp yıllar däwam itkän problemaların çişep üzen kürsätte. Läkin şul arada, 1998nçe yılda, xalıq aldında kürenekle ber şağirneñ şiğereñ uquğan öçen törmägä xökem itelde.
Erdoğan, säyäsät tormışınnañ baş tartmıy, qabat qaytqannañ soñ, partiyäse tarafınnañ Premyer bulıp bilgelände. Xalıq aldında osta itep söyläşä belüçe xarizmatik citäkçe Erdoğan, Törkiyäneñ iñ mäşhür säyäsätçelärdäñ berse. Anıñ xökümäte, distälägän yıl xärbilär tarafınnañ ber niçä tapqır töşerelgän, urtaq-xökümätlär tarafınnañ totırıqsızlıqqa äyländerelgän ilne yañadañ tärtipkä bastırıp-üz köçenä qaytardı. Häm şunıñ belän partianıñ abruyın kütärde.
Erdoğan şäxsi tormışında, islamça yäşärgä tırışa. Anıñ xatını, xökümät binalarında tıyılğan, islamça xicap-yawlıq bäyli. Ul, Törkiyädä mäktäplärdä yawlıq bäyläp yörü tıyılğan bulı säbäble, üz qızın çit ildä uqıtırğa mäcbür.


text:
Xaşimi: “AQŞqa äle ixtiyac bar”
Xaşimi tarafınnan yazılgan belderüdä, “Giraq xärbi köçlären öyrätü häm alar eşçänlegen arttıru öçen barlıq çaralar eşlänä”, dip äytelä.
Xaşimi, “Giraqta xoquq däwläten torgızu öçen äle xalıqara cämägatçelekneñ yärdämenä ixtiyaç bar, AQŞnıñ bu ölkädäge cäwaplılıgı zur”, dip belderde.
Obama xaqimiäte, Giraqtagı xärbilärneñ zur ber öleşe 2010 yılınıñ awgust ayına qadär çigenäçägen beldergän ide. Şulay itep Giraqtagı Amerikan xärbiläreneñ barlıgı 2011 yılnıñ axırına qadär Giraqtan çigelgän bulaçaq.


text:
Säyäsät tormışı haman elekke xäldä. Milli xäräkätlär, bigräk tä Başqortstannan kilep, Qazanda toruçı millättäşlärebez kürşe respublikadağı xällär belän qızıqsına. Tatarstan yäşläre gazetasınıñ şimbä sanında Sergey Veremeenkonıñ Mäskäwdä yasağan belderüe turında yazğannar. Veremeenko prezident bulıp saylanğan xäldä Başqortstanda tatar telenä nindi dä bulsa räsmi status birü, ğomumän, milli tigezlek wäğdä itä ikän. Şunda uq yazılğança, Veremeenko citäkçelegendä Rusiä töbäklären üsterü fondı tözelgän. Bu waqıfnıñ popeçitel'lär äğzası bulıp, Ästerxan, Kaliningrad, Primor'ye, Xabarovski krayı, Sverdlaw, Novosibirski ölkäläre citäkçeläre, Mordoviä, Kabardino-Balkariä, Yaqutiä prezidentları da toralar ikän. Xäzer inde Tatarstan, Başqortstan üzeneñ şuşı fondqa mönäsäbäten belderergä tieş. Älege fondqa aqça qayan kilä, dip sorasağız, keremnärneñ töp öleşe oligarxlardan qaytarıp alınğan aqçalar bulaçaq imeş. Xäzergä Tatarstan räsmi dairäläre ber süz dä äytmi.
Rimzil Wäli, Qazan


text:
Bötendönya tatar kongressınıñ III qorıltayına qunaqlar kilä başladı
Bötendönya tatar kongressınıñ III qorıltayına qunaqlar kilä başladı
Ä qayber millättäşlärebez Qazanğa üz yulları belän dä kilä başladılar. Çallı kiäwe Şvetsiädä yäşäwçe Törkär Suıqqan da ğailäse belän Tatarstanğa qaytqan. Läkin qorıltaynı oyıştıru komitetı belän Törkär äfände elemtägä kermägän. Küptän tügel Kanadağa küçep kitkän Batuxan Azimov ta şulay uq Çallığa qunaqqa qaytqan. Ul Kongressta Kanada tatarları wäkile bularaq qatnaşaçaq.
Uzğan comğa tapşıruıbızda Latviä tatarlarınıñ “İdel” cämğıäte wäkile Rinat Axunovnıñ çığışın sezgä işettergän idek. Latviägä 4 delegat urını birelsä dä, alarnı fäqät şul ildäge tatar-başqort mädäniät üzäge wäkilläre alğannar. Kongressta un yıl buyı räsmi wäkil bulıp torğan “İdel” cämğıätennän ber delegat ta saylanmağan bulıp çıqtı.
“ЗBeздa ПoBoлжbя” gazetasınıñ soñğı sanında bu xaqta ”Onıtılğan polk” digän mäqälä dä basıldı. Älege wäzğıätne üzgärtü yözennän Bötendönya tatar kongressı Başqarma komiteı räise İndus Tahirov isemennän Rigağa fax cibärelde. Anda tatar-başqort üzägenä 4 delegat urınınıñ ikesen “İdel” cämğıätenä birü turında äytelgän.
Damir Ğismetdin


text:
Xikmätle xällär…
Mondıy wäxşileklärne faşistlar, Gitlernıñ gestapoçıları da eşlämägänder. Başta malların aldap, annan qurqıtıp alalar, annarı üzlären, şahit bulmasınnar dip xarap itälär. Häm bu Tatarstanda bulğan xäl. Çallını Rusiäneñ kriminal başqalası dip tä yaza başladılar. Şulay bulsa ikän. Yuq bit. Keşe talaw häm urlaw, zakaz, yäğni aqça tüläw buyınça keşe üterü här ölkädä här şähärdä kön sayın diärlek bulıp tora. Mondıy xällärgä xalıq künegep bara. Küplär inde ğäcäplänmi. Viktor Fabernı urlap üterüdä tağın ber xikmätle borılış bar. «BocToчHый эkcпpecc» gäzite yazuına qarağanda, urlawçılar añardan 1 million dollar aqça taläp itkännär häm Faber telefon aşa bu aqçalarnı kürsätelgän bankka cibärergä quşqan. 20 million sum cibärelgän dä. Şunıñ 4 millionın banditlar aqçağa äyländerep, alıp kitkännär. Ni barı 150 meñ dollar aqça Fabernı häm anıñ säfärdäşen urlağan öçen gonorar ikän. Belgeçlär bu san bik keçkenä dip taba. Xätta, Bulat Bayazitov kebek urta qul eşquar öçen dä 3 million dollar tüläw quyğannar. Ä Viktor Faber dönyadağı iñ zur metallurgiä zavodınıñ citäkçese bularaq, añardan distälärçä, xätta yözlärçä tapqır qimmätleräk keşe ikän. Belgeçlär fikerençä, Fabernı talaw öçen tügel, ä zavod citäkçelegennän yuq itär öçen tağın da serleräk häm köçleräk keşelär zakaz birgännär.Menä bit nindi xällär, nindi zamanalar. Bügenge süz quzğatunıñ säbäbe bu qädär wäxşilektän ğäcäplänü genä tügel. Tahir'yanov digän isem astında böten dönyağa yañğırağan cinayät yasawçılar törkeme bulu. Äle bit Qazandağı Hadi Taqtaş törkeme bar. Alarnıñ başlıqları Galiäkbärov, Söläymanov digän isem yörtä ikän, dimäk xurlığı barıbızğa da. Ber waqıtta da cinayätçelek, uğrılıq, qan qoyu belän ayırılmağan tatar milläte wäkilläre yäki qärdäş törki xalıq ulları mondıy qotoçqıç eşlär belän şöğellänü mömkin tügel kebek. Möselman keşese, ata-baba tärbiäsen alğan törki mondıy yaman eşlär belän şöğellänmäskä tieş. Här xäldä xämer eçep, eştän qaçıp, can kisep yörü ber xalıqnıñ da ğörefenä kermi. Bigräk tä tatar belän başqortnıñ, üzbäk belän qazaqnıñ, başqalarnıñ.
Xikmät şunda. Bu wäxşilär üz milläteneñ wäkilläre tügel. Alar banditlar millätenä küçkän. Alar internatsionallar, yäğni millätsezlär, dinsezlär. Biş waqıt namaz uqıp, olı cihat keşeneñ üz-üze belän köräşep çistarınu ikänlegen añlağannar andıy cinayät eşli almıy. Äti-änisennän çın tärbiä alğannar, borınğı sağışlı cırlarnı tıñlağannar, tuğan telneñ maturlığına soqlanğannar, keşelek tarixın häm üz milläte ütkänen, ruxi baylıqlarnı añlağannar sälätle tügel andıy cinayätlärgä.Nişläpter, millilek häm üz milläteñne yaratu häm yaqlaw şikle eş bulıp kürenä qayçaqta. Xätta, qayber zur türälär dä millätlärne, bigräk tä keçeräk xalıqlarnı sanlarğa, üsterergä kiräkmi, dip sanıylar. «OT rpexa пoдaлbшe», saqlanğannı saqlağan, millät belän mawıqmasqa dip uylıylar alar. Şunıñ belän alar Eduard Tahir'yanov, Hadi Taqtaş törkemeneñ Galiäkbarovları, Söläymanovları kebeklärne ürçetügä öleş kertä.
Andıy qurqınıç äyberlärdän tormıy dönya. Bu atnada Tatarstan mäğärif ministrlığı tuğan telne öyränü, uqıtu turında mäs’äläne üz kollegiäsendä tikşerde. Uñay näticälär dä bar, şäxeslär dä bar. Änä, Avstraliä yäki Finlyandiä tatarları. Tuğan tel dip yabışıp yatalar. Bäläbäy tatar gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäenov Xuş kiläsez digän süzne tuğan teldä yazır öçen mäxkämägä barıp citte. Bäläbäy gimnaziäse kollektivı yaxşı eşläre belän bilgele. Aprel' ayında aña Qayum Nasıri isemendäge büläk birü turında qarar qabul itelde. Ämma Tatarstanda mäğärif ministrlığıñ şuşı büläge haman tapşırılmağan. Çönki iyün ayında kongressta ütkän maxsus utırışqa N. Xösäenov kilmäde, döresräge anı cibärmädelär. Annarı tağın cayı çıqmağan. İnde uqıtuçılar könendä iltep birergä dip äzerlänä başlasalar, yaña xäbär. N.Xösäenov Başqortostan prezidentlığına kandidat bulıp terkälü öçen imzalar cıyıp yöri. Dimäk, mäğrifät büläge säyäsi eşlärgä kilep terälergä mömkin. Şunlıqtan Qazanda, Mäğärif Ministrlığında Qayum Nasıyri bülägen xäzer tapşırırğamı, ällä poçta aşa ğına cibärergäme, ä bälki N.Xösäenovnıñ Başqortostan prezidentı bulıp saylanuın ğına kötärgäme dip baş watalar.Küp ul xikmätle xällär. İñ xikmätlese şaqqatırğıç yañalıqlarğa ğäcäplänmäw. Bigräk tä jurnalistlarnıñ salqın qanlılığı. Tatarstanıñ 5 million 400 meñ tonna ikmäk üsterüenä berkemneñ ise kitmi. Gektarınnan 34 sentner digän süzne xäzerge yäşlär añlamıy da. Ällä küp bu, ällä az. Radik häm Ayrat Şäymievlarnıñ häm tağın 3-4 Tatarstan yegeteneñ autokross buyınça Yevropa çempionı bulıp, SSSR zamanında da, annan soñ da Rusiä wäkile ireşmägän ciñü qazanğaç ta, aptırağan keşe kürenmäde. Uqıtuçılar könen Piramida dip atalğan mähabät binada ütkärügä dä berkemneñ dä kerfege selkenmäde. F.Möxämmätşinnıñ Soçiğa barıp milli säyäsät turında çığış yasawı da Qazannı der selketmäde. Bezdä xalıq şundıy. Anıñ yaxşığa da, yamanğa da älläni ise kitmi. Kölärgä dä, yılarğa da belmässeñ. Çınnan da xikmätle xäl bu.
Rimzil Wäli. Qazan.


text:
"Keşe qayçan matur bula?" Yäş qızlar basım astında qaldı
"Üzeñ dä küräseñ añlaşıla bit bolay da sin minem belän bulırğa tieş, minem kebek qaynar qıznı telämiseñme ällä?" "Pussycat Dolls"
Amerikan psixologiä assosiasiäse küptän tügel ber tikşerenü uzdırıp anıñ näticälären iğlan itte. Niçek kenä bulsa da yabığırğa, sexy çalbar yä itäkkä sıyarğa tırışqan qızlar depressiägä bireşä, aşamıy başlıy häm bu axırda – alarnıñ üz üzlärenä ışanmawına kiterä. Cırlar, filmnar, kiem reklamaları häm uyınçıqlar qızlarğa näq xolıqları äle formalaşıp ölgermägän, tormış täcribäse tuplanmağan çorda nıq täsir itä.
Xisapnı tözüçelärneñ berse, Eileen Zurbriggen, belgeçlär qarağan bik küp mäğlümat çarasında xatın-qızlar censi obyekt bularaq kürsätelgän ide, di:
"Xatın-qızlar – sexy qiäfät kirägen, ul bulsa – här maqsatqa ireşä alğannarın kürä, monı alarğa mäğlümat çaraları kürsätep tora. Şulay uq, sexy bulu ul – kemder öçen sexy bulunı añlata, ä xatın-qızlar üz teläkläre häm ixtiyacları turında uylamıy başlıy."
Sexy bulu kiräklege kibetlärdä dä yaxşı kürenä. İğtibar itsägez, xörmätle tıñlawçılar, yıldan yıl yäş qızlar modası – ozınraq buylı, neçkäräk bille häm yabığraq qızlar öçen eşlänä bara. Qızlarnıñ üzenä monnan kilgän ziyannı inde yäşerep bulmıy, di Zurbriggen:
"Ruxi sälämätlekkä bulğan ziyan kön kebek açıq – depressiä, üz üzlärenä ışanmawçanlıq häm aşawdan qalu – menä sexy bulırğa tırışqan qızlarnıñ töp 3 probleması. Fizik sälämätlekkä dä zur ziyan kilä, misal öçen qızlar yabığır öçen tämäke tartırğa mömkin."
Ata-analar ni uylıy?
Waşingtonda yәşәwçe 7 hәm 10 yәşlek 2 qız anası Katie Marknı bu mәsәlә inde küptәn borçıy. Katie, anıñ 7 yәşlek qızı yaman tәesirlәrgә birgәk tә birelüçәn dip isәpli.
"Keçe qızım Amerikan televideniesendә kürgәnnәrgә küpkә nığraq birelә. Hәm ul kәttә qız bulırğa teli. Ul bizәnergә hәm qısıp tora torğan tar kiemnәr kiәrgә teli. Billәren borğalaw hәm başqa şundıy nәrsәlәr turında sөyli. Ul moŋa şul qәdәr birelgәn ki, monı matur tügel dip uylaw bik qıyın."
Katie qızların televideniedәge şundıy artıq ciŋel tapşırulardan saqlarğa tırışsa da eştәn nıq aru sәbәple alar qarağan hәm tıŋlağan hәr nәrsәne tikşerep bara almıy. Katie qızlarım inde xәzerdәn ük "matur qızlar ğına yegetlәr taba" digәn fiker belәn yәşi di.
Şulay uq 7 hәm 10 yәşlek 2 qızı bulğan Filadelfiәdә yәşәwçe psixolog Ruth Bergen da üz qızlarına mөxit tәesirenә borçılırğa küp sәbәplәr bar di.
"Minemçә bu problema çınnan da bar hәm ul hәrqayda. Alar belәn kiem alırğa barsaŋ da balalarça, ğadi kiem tabu qıyın, yış qına mөmkin tügel. Hәm tapsaŋ da alar anı kiәrgә telәmәskә mөmkin."
Anıŋ әytüençә, xәtta qızlarınıŋ biü dәreslәrendә dә kiemnәr, hәm xәrәkәtlәr seksy. Әmma alarğa anda yөrmisez dip әytü populyar mәdәniәttәge hәrnәrsәgә yuq dip әytüne aŋlataçaq, di Bergen.
Bergen üz qızlarına nәrsәneŋ yaxşı, nәrsәneŋ naçar buluın yış qına qısqaça üz fikeren qıstıru belәn aŋlatırğa tırışa, tışqı tügel, eçke küreneşneŋ mөhimrәk buluın citkerergә tırışa. Әmma bu turıda artıq citdi itep sөylәsәŋ qızlar kiresençә mine tıŋlamasqa mөmkinnәr, di:
"Alar bu nәrsәlәr belәn qızıqsınaçaq, moŋa cәlep itelәçәk. Min monı küpmeder dәrәcәdә qabul itәrgә tieş buluımnı aŋlıym. Alar üskәn dөnya çınbarlıqta şundıy. Şulay da min üz fikeremne qıstırırğa tırışam, әmma min moŋa ciŋelrәk qarıym. Min alarğa bu nәrsәlәrneŋ barısın da senzura aşa ütkәrmim. Min hәmma nәrsәne tıya hәm alarnı tөp ağımnan ayıra torğan ana bulırğa telәmim."
Bergen üz qızlarına üze ürnәk bulıp tәrbiә birergә tırışa. Ul bizәnmi, çәçen buyamıy, ul üz eşenә bik birelgәn hәm tırışıp eşli. Şulay itep ul bu cәmğiәttәge bәxetle, uŋışlı xatın-qıznıŋ nindi buluın kürsәtergә teli.
Hәm xisapqa qarağanda, ata-analar balalarınıŋ censi zәweqlәren formalaştıruğa yardәm itüdә aktivraq qatnaşırğa tieş.
Näq şundıy uq fikerne Tömändä yäşäwçe 12 yäşlek qıznıñ ätise Renat ta belderde:
"Ata-ana balağa şöğel tabarğa tieş. Sportmı, muzıkamı, berär eşme. Ägär dä balanıñ eşe bulsa – anıñ başqa äyberlärgä waqıtı qalmıy."
Ata-analar dönya quıp balalarnıñ nindi filmnar, nindi tapşırular qarağanın, nindi kitaplar uqığanın küzätep ölgerä almıy. Yäş qızlarnıñ här adımın küzätep torunıñ mäğnäse barmı soñ? Yäş qıznıñ ätise Renat fikerençä, balaçaqtan uq ğailädä – kiñäşläşü häm açıq itep böten temalarğa söyläşü ğädäten kertü möhim:
"Bez atnasına ber tapqır ğailä belän utırıp söyläşäbez. Här kem üz problemaları turında söyli, alarnı bergä çişäbez. Balaçaqtan ul balalarnı şuña öyrätäbez."
Keşe qayçan matur bula? Keşe matur şul çaqta – başqalarnı çaqırğanda üze yaqqan uçaqqa.
Yatlar belän tanışqanda küzläre cılınğanda, şul cılılıqnıñ räxäten canıñ belän toyğanda... . ........
Keşe qayçan yämsez bula? Sabıylarğa aqırğanda, ata-anasın, dusların busağadan borğanda. Torğanda sının qatırıp sırt çıqqan qart aldında,
Renat Xaris
Här temağa açıqtan açıq söyläşä belü – analar häm balalar, irlär häm xatınnar, türälär häm ğadi eşçelär arasında çığıp torğan problemalarnı çişä alır ide...
Alsu Qormaş Naif Aqmal


text: 18 yäşlek çeçen qızı Elza Kungayevanı ütergän polkovnik Yuri Budanovnıñ advokatı Pavel Astaxov süzlärenä qarağanda, Budanovqa yarlıqaw belderüne Ulyanovski ölkäse gubernatorı Vladimir Şamanov xuplap çıqqan. Bu xaqta İnterfax xäbär itä. Mäğlüm bulğança Budanov Ulyanovski ölkäsendä törmädä utıra. Elekke general Şamanov suğış waqıtında Çeçnyada xezmät itte. Çeçnyanıñ premyer-ministr urınbasarı häm respublikanıñ Mäskäwdäge wäkilçelegeneñ citäkçese Ziyad Sabsabi, Rusiä prezidentı Vladimir Putinğa, Budanovqa yarlıqaw beldermäskä çaqırıp märäcäğöt itte. "Exo Moskvı" radiosına ul, Budanovnıñ irekkä çığarıluı – cirle xökümät öçen "citdi ähläqi problemağa" äylänäçäk, çeçennar Rusiä törmälärendäge çeçen suğışçıların irekkä çığarunı taläp itäçäk, dide.


text:
Quşma Ştatlar İrannı Ğiraqqa qoral cibärüdä ğäyepli
Amerikan räsmiläre İranğa beldergän däğwalar bu ilneñ atom programması belän genä çiklänmi.. Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld, koalitsiä köçlärendä İrannıñ çik aşa Ğiraqqa qoral häm bombalar cibärüe turında tögäl mäglümätlär bar, digän belderü yasadı. İran xökümäteneñ moña qatışı barmı-yuqmı, Rumsfeld açıqlamadı. Ämmä anıñ belderüe İran belän Ğiraqnıñ yaña xökümäte arasında tığızraq bäyläneşlär qorıla başlağan çaqqa turı kilde.
"Ğiraqta İrannan cibärelgän qorallar tabıldı, bu şik uyatmıy."
İran xökümäteneñ moña qatışı barmı-yuqmı Rumsfeld açıqlamadı, läkin bu eşçänlekne buldırmaw – xökümätneñ waziafsı dip östäde ul:
"Bu ike il arasında çik zur, mondıy qoralnı çik aşa ütkärü İran faydasına tügel."
Uzğan atna New York Times gäzite, küzläw räsmilärenä tayanıp, Ğiraqnıñ tönyağında zur külämdä İrannan kilgän bombalar tabılu turında xäbär itte. Moña qädär ğisyançılar nigezdä quldan üzgärtelgän şartlatqıç qullanğan bulsa, bu xärbi maşinalarnı cimererdäy kumulativ bombalar sänäğät cimeşe, dielä.
Londondağı xärbi tikşerenülär institutı belgeçe Jonathan Lindley süzlärençä, qoral cibärüne kem oyıştırğanı tögäl mäglüm tügel, ämmä Quşma Ştatlar monıñ artında İrannıñ inqilap gvardiäse kebek berär oyışma tora dip uylıy:
"İranda küp-yäple idarä sisteması bar, törle illärdäge şiği törkemnärgä yärdäm itü belän nigezdä İnqilap gvardiäse şöğellänä. Qoral cibärü artında da şular tora ala."
İran qorallı köçläreneñ tarmağı bulğan İnqilap gvardiäsen Quşma Ştatlar elek tä Livan şiğilärneñ Hezbolla törkemenä yärdäm itüdä ğäyepläp kilde. New York Times yazuınça Ğiraqta tabılğan kumulativ bombalar Hezbolla izrailgä qarşı qullanğan bombalarğa oxşağan.
Läkin bombalarnıñ Ğiraqnıñ tönyağında tabıluı – alarnıñ Ğiraq xökümätenä qarşı suğışqan sönni ğisyançılarğa cibärelgänenä işarä itä. Ğiraqnıñ bu yaña şiği xökümäte belän İran xökümäte soñğı waqıtta bäyläneşlären nığıta. Üzenä kürä qarşılıq. Läkin Jonathan Lindley süzlärençä, bu yaña tabılğan bombalar sönni ğisyanıçlar başqarğan intihar höcümnär öçen turı kilmi, alar ğädättä şartlatqıç tutırılğan maşinalar qullana.
Ä menä Ğiraqnıñ könyağında tabılğan keçkenäräk saqlanma andağı, Saddam çorında uq Tähran belän elemrädä bulğan şiği törkemnärgä yärdäm bulırğa tieş, di belgeç.
Jonathan Lindley fikerençä, İrannıñ Ğiraqtağı maqsatı – Washington belän ğawğa quptarmıy ğına amerikan ğäskärläreneñ kitüen tizlätü häm berük waqıtta Ğiraqnıñ yaña şiği xökümäte belän bäyläneşne nığıtu.
80nçe yıllarda 8 yıl suğış alıp barğan bu ike ilneñ xökümätläre arasında soñğı waqıtta, bigräk tä çığışı belän şiği bulğan İbrahim Äl-Cäğfäri Ğiraq premier-ministrı bulğannan soñ, yaqınayu küzätelä.
Taraflar şiğilär öçen izge bulğan Nacaf qalası yanında hawa alanı häm dä Basra belän Abadan arasında neft ütkärgeçe tözergä cıyına. Şul uq waqıtta Farsı qultığı suğışı waqıtında İranğa cibärelgän 153 oçqıçnı qaytaru mäsäläsendä dä söyläşülär bara.
-Ali Gilmi


text:
Kiläse atnada Tatarstanğa Rusiä premyer-ministrı Mixail Kasyanov…
Şulay itep, Tatarstan yaña tormış başladı, disäñ dä bula. Ämmä monı sizüçelär respublikada ällä ni yuq buğay. Çönki tatarstanlılar yal itä. İnde xäbär itkänebezçä, 9 mayda Qazanda Ciñü könen bäyräm itttelär. Töngä qädär däwam itkän küpsanlı bäyräm çaralarınnan arığan qazanlılarnıñ bügen qaysısı yal itä, ä qaysıları, matur yazğı yal könnären äräm itmiçä, üzläreneñ baqçalarında eşläp qalırğa aşığa. Şuña kürä, soñğı 2-3 köngä respublikada tormış tınlanıp, tınıçlanıp qaldı. Xäyer, bu Tatarstan öçen genä tugel, ä böten Rusiägä xas närsä. Läkin inde kiläçäk düşämbedän ük yal, bäyräm itep arığan xalıq ta, xaqimiätlär dä aktiv eşkä totınaçaqlar. Şuşı waqıtqa respublikağa küp kenä qunaqlar da kilergä cıyına ikän. Mäsälän, Rusiäneñ premyer-ministrı Mixail Kasyanov. Vizitınıñ tögäl waqıtları älegä äytelmi. Kasyanovqa kürsäteläçäk sänäğät obyektlarınıñ isemlege inde äzerlängän. Mäskäü qunağı Qazanda buludan tış, Tübän Kama, Çallı şähärläre belän dä tanışırğa teli ikän. Mixail Kasyanovqa QamAZ, «Nijnekamskneftexim», «Nijnekamskşina» şirkätlären kürsätäçäklär, şulay uq ul Qazanda urnaşqan motor tözü, aviatsiä şirkätläre, boralaq zavodı eşçänlekläre belän qızıqsınaçaq. Premyer-ministrnı Qazan şähäreneñ meñyellığına äzerlege, respublikada şaqtıy uñışlı ğına eşläp kilüçe tuzğan toraqnı beterü programması belän tanıştıraçaqlar.


text:
Milli cämäğätçelekkä «Tatar ğailäse» programması kiräk
Tatar Kongressınıñ Başqarma komitetı utırışında tikşerelgän ikençe mäs’älä, «Tatar ğailäse» programması ide. Millätne saqlaw mäs’äläsen, tatar cämäğätçelege, ir-atlarnıñ abruyın kütärü, ürnäk ğailälärne propagandalaw, tatar yäşlären tanıştıru üzäklären oyıştıru aşa xäl itmäkçe. Bötendönya Tatar Kongressı Başqarma komitet başlığı Rinat Zakirov, könneñ ikençe yartısında başlanğan utırışta «Tatar ğailäse» digän programma belän tanışırğa täqdim itte. Andıy programmanıñ eşläwe zaman taläbe, dielde anda. Bu mäs’älä turında Tatarstan xökümäte qarşındağı grajdannarnıñ xälen terkäw bülege başlığı İldus Ämirxan çığış yasadı. Anıñ äytüenä qarağanda, älege programma 1996 yılda qabul itelgän «Tatar ğailäseneñ äxlaqi kodeksı» nigezendä eşlängän, anı yañartu cähätennän tözelgän. «Tatar ğailäse» mäs’äläse, tatar xatın-qızlar oyışmasın nıq borçığan problemalarnıñ berse. Şuña bu xaqta, «Aq qalfaq» oyışması başlığı Kämäriä Xämidullina çığış yasadı. Ul balalar belän eşläw täcribäsennän alınğan täcribä belän tanıştırdı, tulı bulmağan ğailälärdä balalarnıñ uy-kiçereşläre belän tanıştırdı. «Söyembikä» jurnalı baş möxärrire Firaya Bädertdinova ir-atlarnıñ abruyın kütärergä kiräk xäzer, alarda mäğlümat çaraları aşa cawaplılıq tärbiälärgä çaqırdı.Kongress räiseneñ çığışında, Penza ölkäse Urta Äläzän awılı täcribäse uña dip misal itep kiterelgän ide. Äläzän keşe, avtonomiä räise Qazim Deberdiev ul täcribä turında söyläde. Anıñ añlatuınça, Äläzändä, näseleneñ iñ abruylı keşeläre cıyıla, qıznıñ näselen tikşerä, yıraq tuğanlıq yuqmı, näseldä tärtipsez keşelär yuqmı, awırular yuqmı häm başqa yaqlardan. Başqoda bilgelänä, ul yawçı bulıp ikençe ğailägä bara, anda da, qarşı yaq näselen tikşerälär, möhär külämen bilgelilär, başta, nikax uqıla, mähär tülänä, annan soñ tuy ütkärelä. Cämäğätçelek wäkilläre tarafınnan täqdim itelä torğan «Tatar ğailäse» programması qısalarında ütälergä tieşle çaralar isemlege dä täqdim itelde. Anda mäsälän, tatar ğailäse tärbiäse mäsäläsen öyränüçe fänni instut buldıru, konferensiä ütkärergä, yawçılıq xezmätlären açırğa, ürnäk ğailälär bäygesen uzdırırğa, yaña tözelgän tatar ğailäläreneñ häm yaña tuğan balalarınıñ mäğlümati komputer bankın buldırırğa dielgän. Başqarma komitet utırışında, şulay uq, tatar ictimaği yışma citäkçelärenä, aktivistlarına 1000 yıllıqqa bağışlanğan medal’lär tapşıru buldı. Medal aluçılar arasında, Penza, Samara, Sarıtaw, Çiläbe,
Kirov ölkäläre, Mari El respublikası tatar cämäğätçelek wäkillärenä, Äzerbäycan, Ukraina häm Qırğızstandağı tatar cämäğätçelek wäkilläre dä medal’lär aldı.Bikä Timerova


text:
Sarkozy çorında Fransiäneñ tışqı säyäsäte nindi bulır?
Fransiädä prezidentlıq kampaniäse barışında, Nicolas Sarkozy, irekle bazar iqtisadı bulğan Quşma Ştatlar tarafdarı bularaq tanıldı. Ämma yaña Fransuz prezidetınıñ tışqı säyäsätendäge qaraşları äle axırğıça bilgelänmäde. Yaña prezident saylangannan soñ, Fransiäneñ tışqı säysäte, Yevropa Berlege, Rusiä häm Törkiä belän mönäsäbätläre üzgärerme?
Min, bezneñ amerikan dulsarbızğa möräcägät itärgä, häm alar bezneñ duslıqqa tayana aluları turında äytergä telim, bu bez bergä oçrağan tarix hälaqätlärdä tuğan duslıq. Min şunı äytergä telim, ägär kiräk bulsa Franstiä härwaqıt sezneñ yaqta bulaçaq. Läkin min tağın şunı da äyter idem, duslıq törle fikerdä tora aluıbıznı da añlata
Sarkozynıñ tışqı säyäsätendäge maqsatları nidän ğibärät? Parijda urnaşqan Yevropa Berlegeneñ iminlek tikşerenüläre institutında Yevropa eşläre belgeçe Walter Posch, Sarkozynıñ qaraşların ale bilgelämäde, alarnı saylaw aldınnan yasağan çığışlarınnan ğına çamalap bula, dip belderä. Walter Posch:
“İran häm Ğıraq mäsäläsendä ul Quşma Ştatlar qaraşın yaqlawın sizderä, ämma frantsuz manerı belän ul “bez duslar, ämmä bez ber törle tügel” dip äytä, şulay uq xäzerge waqıtta Sarkozinıñ Yaqın Könçığışqa qarata nindi bulsa planı barmı, belmibez.”
Ämma Sarkozynıñ, mäsälän İran programması tiräsendäge bäxäsne, xärbi çaralar belän tügel, diplomatiä yulı belän xäl itelüenä östenlek birüe mäğlüm. Sarkozy şulay uq Ğıraqtağı suğışqa qarşı buluın häm İzrailgä teläktäşlegen belderde.
Yevropa Berlegenä kilgändä, Sarkozy Yevropağa dus bulırğa häm berdäm konstitutsiäne qabul itüçelär kergän körçektän çığarğa yärdäm itärgä wäğdä itä. Sarkozy Törkiäneñ Yevropa Berlegenä qabul itelüenä qarşı bulın da açıq itep belderde.
Belgeçlär äytüençä, Sarkozy Rusiägä mönäsäbäten ale bilgelämäde. İminlek mäsälälären tikşerüçe Yevropa Berlegeneñ töbäk belgeçe Sabrina Fisher, ul Washingtonğa qarap eş itäçäk, dip belderä.
“Ber närsä açıq kürenä, Sarkozy üzeneñ tışqı säyäsäten Quşma Ştatlarğa qarap töziyäçäk, dip uylıym, Rusiä belän Quşma Ştatlar arasındağı mönäsäbätlärdä soñğı ber –yıl yarım yılda kierenkelek artuın beläbez. Şunıñ aşa bez Sarkozineñ Könçığış yünäleşendäge säyäsäten çamalıy alabız.” Rusiädä çığuçı “Kommersant” gäzite Sarkozinıñ Rusiägä mönäbäte turında küpmeder mäğlümat birä. Fransiä matbuğatınıda, elekke prezident Jacues Chirac Rusiägä cılı qaraşta toruı öçen tänqitlängän ide. Sarkozy üze dä gäzittäge tänqitçelärdän qalışmadı, dip yaza “Kommersant”. Bu gäzit Sarkozynıñ Rusiägä qarata fikeren dä kiterä. “Ägär sez minnän, Fransiä qaysı ilgä yaqınraq bulaçaq, bez Çeçnä suğışı aşa yaxşı belgän Rusiägäme yäki Quşma Ştatlarğamı, dip sorasağız, min AQŞqa dip cawap biräm, dip äytkän bulğan Nicolas Sarkozy.
Bikä Timerova.


text:
Yekaterinburgta yäş buınnı tärbiäläwgä iğtibar
Bu könnärdä Yekaterinburg şähärendä eşläp kilüçe Milli Media-Xolding “Sälätle balalar” programması buyınça çirattağı oçraşunı oyıştırdı. Bu yulı küptän tügel Yekaterinburgta bulıp uzğan tatar cırın yäş başqaruçılar konkursında laureat isemenä layıq bulğan sälätle cırçı balalarnı täbriklädelär. Balalar arasında berençe urınnı 10 yäşlek Eliza Maxiänova yawlap alğan ide. Oçraşu waqıtında dusların ul tağın da matur cırları belän quandırdı.
Oçraşu, ğädättägeçä, bik cılı häm tatu räweştä ütte.
Yekaterinburgta “Sälätle balalar” programması kiläse yılda da däwam itäçäk. Balalarnıñ kiläse oçraşuı Yaña yıl bäyräme könnärendä bulaçaq. Media-Xolding citäkçeläre alar öçen tatarça çırşı bäyräme äzerlilär.
Sverdlov ölkäsendä üsep kilüçe yäş buınğa ruxi, dini tärbiä birügä dä zur ähämiät kürsätelä. Pervoural''ski şähärendä, mäsälän, küptän tügel tağın ber bik matur mäçet açılğan ide. Qazıylat idäräse citäkçeläre tırışlığı belän ike ay eçendä ike mäçet açılu tantanası bulıp uzdı. Yaña mäçetneñ imamı itep Qazannıñ “Möxämmädiä” mädräsäsen tämamlap qaytqan, yäş kenä Gabderäxim xäzrät bilgelände. Anıñ äytüençä, mäçet başqaraçaq töp eşlärneñ berse bulıp yäş buınnı tärbiäläw toraçaq.
Gabderäxim xäzrät din däreslärenä öyränergä teläwçelärneñ sanı citärlek, dip belderde. Yäşlär, balalar belän berrättän, olı keşelär dä islam dine asılların öyränergä teli. Bügenge köndä uqırğa teläwçelärne yäşlärenä qarap törkemnärgä bülü bara.Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg