text:
Ekrem Çelebi - Postacı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Postacı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Postacı türkü indir, Ekrem Çelebi - Postacı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Postacı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Postacı türküsü, Postacı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Postacı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum
Ekrem Çelebi - Yiğit Gurbet Elde Sağ Mı Olur
Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim
Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur
Ekrem Çelebi - Ezanlar Bizim İçin Okunuyor
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Sen Bunu Unuttun Mu


c: text/html

text:
Mäskäw Görcestanğa iqtisadi basım yasıy - şäräb, mineralka bäxäse
Rusiä öç atna ğına elek Görcestan şäräben tıyuı belän şaqqatırğan ide. Xäzer isä yasalma häm tübän sıyfatlı Borjomi mineralkası tabıldı dip belderelde. Borjomi Rusiädä in tanılğan mineralka häm ul Görcstannıñ eksportında zur rol uynıy. Tiflis başta şäräpne tıyu häm xäzer mineralkanı tıyu niäte Könbatış yaqlı säyäsät säbäple cazalau aktı bulıp tora dip belderä.
"Bez mäsälä tağı da küberäk naçarlanmas häm säyäsi täsire bulmas dip ömetlänäbez. Ber närsäne äytä alam- Nabeghlavinıñ sıyfatı garantiälängän. Bezneñ Londonda birelgän İSO Standart turındağı xalıqara oyışmanıñ sertifikatı bar häm bezneñ Kosme Kronos zavodıbız bar. Ul dönyadağı iñ yaxşı Avstriä- Germaniä zavodı. Bu ğına da sıyfatnı garantiäläv öçen citä."
Uşveridze Rusiä şirkät belän elemtäge kerep , nindi dä bulsa dokument taläp itmäde dip belderde. Gärcstanda mineralka häm berençe oçraqta Borjomi tıyılır digän borçılu bar. Uzğan yılda Görcstan Rusiägä 23 milion 600 meñ dolar qimmätendä mineralka , berençe oçraqta Borjomi satqan ide. Rusiä görçe şäräben 27-nçe Martta tıydı , elegeräk yäşelçä häm cimeş importın tıyğan ide. Küpçelek görçelär Rusiä Görcstan iqtisadın tezländerergä teli digän fikerdälär. Görcstannıñ elekke tışqı eşlär ministere Zurabişvili yalğan tovar problemması buluın iqrar itä.
"Monda nindider xäqiqät bar. Bez Görçe şäräben falsifikatsiäläv yuq dip äytä almıybız. Ul bar . Läkin, Rusiädä satıla torğan yalğan Görçe şäräbe , Rusiäneñ üzendä eşlänä. Görce şäräben tıyu belän problemma xäl itelmäs."
Görcstan NATO häm Yevropa Berlegenä quşılırğa teläve , Abxaziä häm Könyaq Osetia belän konfliklarında Rusiäneñ aradaşlığına qarşı çığuı öçen tüli bulsa kiräk. Älegä Gärcelär prezident Saakaşviline yaqlıylar kebek kürenä. Läkin, Rusiägä qarşı çığu öçen yuğarıraq bäyä tülärgä kiräk bulıp çıqsa, vazğiätneñ üzgärüe dä mömkin.
Färit İdelle, Praga.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Inguşetiädä qorallı höcümnär arta, säyäsi elitada qarşılıqlar köçäyä
Inguşetiädä elekke FSB generalı Murat Zyazikov prezident itep saylanğannan soñ respublika iqtisadı kisäk tübän tägäri, korrupsiä isä köçäyä başladı. Militsiä yäki başqa iminlek köçläre tarafınnan totqarlanğan yözlärçä keşe yuğaldı. Soñğı aylarda Çeçen ğisyançıları belän berläşkän inguş suğışçıları militsiä häm xakimiät wäkillärenä höcümnärne arttırıp cibärde.
Zyazikov xakimiätkä kilü belän möhim citäkçe urınnarğa üzeneñ tuğannarın häm yaqınnarın quya başlağannan soñ Inguşetiä iqtisadı kisäk tübän tägäräde, rişwätçelek qotırınıp arttı. Xäzer Inguşetiäneñ yıllıq büdjetına aqçalarnıñ 88 protsentı Mäskäwdän kilä, eşsezlek 65-70 protsentqa citte.
Zyazikov 1992 yılda Tönyaq Osetiädän Rusiä ğäskärlärenä tayanuçı osetinnar ezärlekläwennän qaçıp kitkän inguş qaçaqların öylärenä qaytaru öçen berni dä eşlämäde. Küräseñ Zyazikovnıñ wayımsızlığınnan faydalanıp Tönyaq Osetiädäge militsiä häm FSB köçläre soñğı berniçä yılda bik küp inguşlarnı totqarladı, alarnıñ kübese şunnan xäbärsez yuğaldı. Keşe xoquqların yaqlawçı Memorial oyışması isäpläwençä 2002-2006 yıllarda Inguşetiädä 400-läp keşe essez yuğalğan.
Bu xällär Inguşetiädä Zyazikovqa qarata rizasızlıqnıñ nıq artuına kiterde. Inguşetiya.ru säxifäse ütkärgän fiker beleşüdä qatnaşqan 735 keşeneñ nibarı 11.7 protsentı ğına Zyazikovnıñ eşçänlegen uñay bäyälägän, 83 protsentı qänäğätsezlek beldergän.
Tuğannarı totqarlanğan häm yuğalğan küp kenä yäşlär Çeçen qarşılığına quşıldı. 2004neñ yünendä militsiä häm iminlek xezmätlärenä höcümnärdä 80-läp keşe hälak buldı. Soñğı atnalarda isä xökümät häm milistiä xezmätkärlärenä höcümnär, üterülär köndälek xälgä äwerelde. 21 yüldä qorallı keşelär Magasta Zyazikovnı ozata baruçı maşinalarğa ut açtı. 27 yüldä FSB nığıtmasına minaatqıçlardan höcüm näticäsendä kimendä ber xezmätkär üterelde.
Cirle säyäsi oppozitsiä soñğı arada tınıp torğan ide. Zyazikovnıñ elekke berektäşe, respublika parlamentı äğzası Musa Ozdoyev 2005neñ yazında üz tarafdarların cıyıp protest çaraları oyıştırdı. Ämma berniçä aydan ul Tönyaq Osetiäle inguş qaçaqların öylärenä qayratu turında Mäskäw belän söyläşülärdä Zyazikovqa qomaçawlamaw öçen rizasızlıq demonstratsiälären tuqtattı.
Tik Zyazikovtan qänäğätsezlek xäzer respublikanıñ säyäsi elitasına da taralğanğa oxşıy. Yün urtasında Zyazikovnı Berdäm Rusiäneñ Inguşetiä bülege citäkçese itep saylatu tırışlığı uñışlı barıp çıqmadı. Mäskäw bu eşkä tıqşınıp citäkçelekkä köndäş namzätneñ saylanuın ğämäldän çığarırğa mäcbür buldı.
21-nçe yüldä Inguşetiä parlamentınıñ 32 äğzası AQŞ Kongressına, Senatnıñ Tışqı bäyläneşlär komitetına häm AQŞ Senatınıñ Helsinki Komissiäsenä Rusiä xakimiätläre tarafınnan Inguşetiädä alıp barılğan qatı ezärlekläwlärgä rizasızlıq belderep zur açıq xat yulladı.
Xatta 1944 yılda inguşlarnı Urta Aziägä sörü, Inguşlar yäşägän Prigorodnıy rayonın Tönyaq Osetiä qaramağına küçerü, Rusiä citäkçelegeneñ osetinnar tarafınnan prigorodnıy rayonındağı inguşlarnı ezärlekläwlärne yaqlawı turında yazıla häm Rusiä soñğı 15 yılda Tönyaq Kavkazda primitiv kolonial säyäsät alıp bara dielä.
Respublikadağı oppozitsiä awazı bulğan Inguşetiä.ru säxifäse uzğan ayda korrusiädä ğäyeplänüçe elekke eçke eşlär ministrı Beslan Xamxoyev belän äñgämä bastırdı. Xamxoyev ministr bulıp torğan çağında Zyazikovqa ay sayın 30-60 meñläp dollar rişwät tülärgä mäcbür itelüe turında belderä.


text:
Dağstan räsnmiläre äytüençä ber militsioner häm ber ütep baruçı hälak bulğan.
Elegräk Rusiä kiñküläm mäğlümät çaraları cirle parlament äğzası üterelgänneñ ikençe könendä Maxaçqala üzägendä iminlek xezmätkärläre ber bombanı zararsızlandırdı digän ide.
Deputat häm Daggaz cirle tabiği gaz şirkäte bülekçäse mödire Zöbäir Tatayev kiçä kiç Dağstannıñ Çeçnägä yaqın öleşendä maşinada barğanda atıp üterelde.
Maşinada Tatayevnıñ abzıyı İbragim Tutuşev ta bulğan häm ul da üterelgän.
Uzğan comğa könne Maxaçqalada köçle şartlawda 10 rusiä xärbie hälak bulğan ide.


text:
O'ndiris revolyutsiyası
O'ndiris revolyutsiyası bul zatlardın' islep shıg'arıw usılında u'lken ha'm tez o'zgerisler bolg'an tariyxıy da'wirge berilgen at.
Bul 18-a'sirdin' ortalarında Ullı Britaniyada baslang'an ha'm 19-a'sirdin' baslarına kelip Evropa ha'm Amerikag'a jayılg'an. Bul ko'pshilik zatlardın' qol ku'shi menen kishkene ustaxanalarda emes, al zavodlarda ku'shli mashinalar ta'repinen ko'p mug'darda aytarlıqtay arzan islep shig'arılıwın an'latar edi.
Jan'a pikirler ha'm ashılıwlar shaxtyorlıq, metal o'ndirisi ha'm tovarlardı jetkerip beriwde de payda boldı. O'ndiris revolyutsiyasının' en' a'hmiyetli ashılıwı puw dvigatelinin' oylap tabılıwı boldı. James Watt (Djeyms Watt) ta'repinen oylap tabilg'an puw dvigatel fabrikalardı isletiwde ha'm teren' shaxtalardı qazıwda qollanıldı. Bul sonın' menen birge temir jol dvigateli sıpatında qollanıldı. Janıwshı ko'mir ıssılıg'ı tiykarg'ı energiya jetkerip beriw o'zegine aynaldı.
Geybir tariyxshılardın' pikirinshe, o'ndiris revolyutsiyası 1820 jıllarda juwmaqlanga'nday bolg'an, biraq olar ha'zirgi waqıtqa shekem dawam etip atırg'an o'ndiris o'zgerislerinin' baslanıwı bolg'anlıgın moyınlaydı.
Tariyxshılar elege shekem o'ndiris revolutsiyanın' baslang'an waqtın ha'm ne sebepli ol birinshi bolıp Angliyada baslang'anlıg'ın haqqında elege shekem bir sheshimge kelmegen. Bul o'z na'wbetinde, tariyxshılar ta'repinen Bilim da'wiri dep atalg'an 17-a'sirdegi ilim arqalı waqıyalardı uyreniw ruxın payda etti. Angliya 1700-jıllar dawamında hesh qanday urısta qatnaspag'an siyasiy turaqlı ma'mleket bolg'an.
Angliya sonın' menen birge, o'z shegarasında o'ndiris ushın kerekli ko'plegen shiyki zatqa ha'm mashinalardı isletiw ushın energiyag'a iye bolg'an. Angliyada sonday-aq islep shıg'arılg'an zatlardı satıp alıwshı ha'm paxta, qant siyaqlı shiyki zatlar menen arzan bahada ta'miyinlewshi koloniyaları bolg'an. O'ndiris revolyutsiyası da'wirinde qulshılıq Britaniya İmperiyasının' ko'plegen jerlerinde a'melde bolg'an, bul jan'a o'ndirislerdi islep shıg'arıwg'a sarplanatug'ın puldın' tiykarı bolg'an.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 22.V.2008
►Yul saluçılar Bolğar istäleklären aqtarıp taşlağan ►Tatarstanda üzgärtelgän minimäl azıq-tölek kärzine buldırıldı ►19 yıldan soñ Omskida tatar teatrı
►Yul saluçılar Bolğar istäleklären aqtarıp taşlağan
Prokuratura belä torıp ber çara da kürmägän. Tarixi häykällärne cimerü däwam itärme?
“Yul tözüçelär ber toraq urnın tulısınça yuq itkännär. Tatar ziratı da yuq itelgän. Ul 11-12 ğasırğa qarıy”,- di Şaqirov. Traktorlar belän aqtarıp taşlanğan cirdä mäyet söyäkläre äle xäzer dä kürenep tora ikän. Bu zıyrat Alekseyevski rayonındağı Kürküle awılı yanında.
Tatarstan transport häm yul xucalığı ministrlığı bu tarixi urınnarnıñ häm tatar ziratınıñ tabıluı turındağı xäbärne äkiätkä tiñläde. Ministrlıqnıñ matbuğat xezmätennän yul tözeleşe öçen böten doqumentlarnıñ da kileşengän buluın äyttelär. Häm mondıy waq-töyäklär belän şöğellänep torırğa alarnıñ waqıtı yuq ikän, ministrlıq bügenge köndä zur eşlär belän mäşğül.
Arxeoloğlar uzğan yıl bu yul tözeläse cirneñ 90 çaqrımın tikşergän bulsa, bıyıl tağın 50 çaqrımğa eksperteza ütkärä. Ä qanunğa kürä, eş başlağançı uq bu eşlärne yul tözüçelär üz öslärenä alırğa, belgeç-arxeoloğlar cälep itergä häm finanslarğa tieş bulğan. Problema xaqında yulçılar belän ike tapqır söyläşü dä bulğan.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatarstanda üzgärtelgän minimäl azıq-tölek kärzine buldırıldı
2006-2007 yıllarda Däwlät Şurası deputatları minimäl azıq-tölek kärzinen nıq tänqıytläp, anı tağın da qämilläşterergä kiräk dip, kire xökümätkä qaytarğan ide. Şuña kürä dä bu kärzinneñ, ber yıl soñarıp qabul itelüen, deputatlar, hiçtä, üzläreneñ ğäyepläre dip sanamıy. Bu yulı dikqät belän tıñlap utıruçı deputatlar aldında Tatarstan iqtisad ministrınıñ berençe urınbasarı, respublikanıñ sosial' häm iqtisadıy tikşerülär üzäge citäkçese Alevtina Kudryavseva imtixan tottı.
Bügenge köndä Tatarstanda 35% keşe yäşäw minimumınnan azraq aqça ala. Respublikanıñ 2005 – 2010yılğa sosial' – iqtisadıy üseş planı buyınça, bu yıllarğa respublikadağı iñ tübän xezmät xaqı yäşäw minimumı belän täñgäl bulırğa tieş.
Şulay itep, Däwlät Şurasında minimäl azıq - tölek kärzin mäsäläse qaraldı. Deputatları älege kärzinneñ küläme, sıyfatı belän qänäğät bulmasalar da, Däwlät Şurası başlığı Färit Möxämmätşin quşuı buyınça bu qanunnı ikençe çaqırılışqa qaldırmıyça qabul ittelär.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►19 yıldan soñ Omskida tatar teatrı
19 yıldan artıq waqıt ütkännän soñ Omski tatarları, nihäyät, tuğan tellärendä spektakl qarıy aldılar.
Omskiğä qädär bu spektakl Surğut, Tübän Warta, Neftiuganski, Kagalım, Tubıl häm Tömän şähärelärendä kürsätelde. Omskidan soñ Kärim Tinçurin teatrı gastrolläre Novosibirski ölkäseneñ Kuybeşev şähärendä, Novosibirskinıñ üzendä häm Tomski şähärlärendä däwam itäçäk.
Artistlar, tamaşaçılar oçraşudan qänäğät qaldılar. “Yullar yıraq, autobuslar belän yörülär uñaysız bulsa da, ozaqqa suzmıy, qabat bu yaqlarğa kilep çığarbız äle ”, - dide Tatarstannıñ xalıq, Rusiäneñ atqazanğan artistı, küp kenä spektakllärneñ autorı häm qayber äsärlärne säxnägä quyuçı İslamia Mäxmütova.
Menä şundıy ike yaq öçen dä faydalı oçraşu buldı Omski şähärendä. Qabat oçraşular bik ozaqqa suzılmasın ide inde, digän teläktä qalıyq.


text:
Üzbäkstannan kilgän millättäşlärebez Qazan belän tanışa
Üzbäkstannıñ Taşkent häm Sämärqand şähärlärennän kilgän 10 millättäşebezneñ barısı da inde olı yäştä. Tarixi watannarın kürü teläge belän yanğannar. Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetında uzğan oçraşu barışında da alar möhim problemalar kütärmädelär. Kongress xezmätkäre Röstäm Gaynetdinov Tatarstan belän tanıştırdı, kongress eşçänlege turında söyläp uzdı. Küptän tügel genä Qazaqstannan kilgän millättäşlärebez Yaña Ğasırnı qararğa iärçen tälinkäse, komp'yuter, kitaplar sorap kilsälär häm töyäp alıp ta kitsälär, Üzbäkstandağı millättäşlärebez bernindi problemaları yuqlığı turında belderdelär. Taşkent şähärendäge tatar mädäni-ictimaği üzäge idärä äğzası, delegatsiäneñ citäkçese İyünn Möxämmät'yanov
Millättäşlärebez yaxşı yäşi. Yäşlärgä ğöref-ğadätlärebezne onıtmasınnar öçen kiçälär uzdırabız. Taşkenttağı üzäktän barısı da böten xäbärne alıp tora.
Üzbäkstandağı tatarlar Tatarstan basmaların aldırmıylar ikän, üzlärendä dä tatar gazetası näşer itelmi. Şulay uq Tatarstan televideniesen dä qaramawları xaqında äyttelär. Üzbäkstannıñ üzendä ike atnağa ber tapqır “Miras” digän televizion tapşıru çığa. Anda kübräk tatar cırçılarınıñ konsertları, Tatarstanda häm Başqortstandağı törle kiçälärne kürsätälä di. Bu tapşırularnı Tatarstannıñ Üzbäkstandağı tulı wäqälätle wäkile internet aşa ala ikän. Radioda atnasına ike tapqır tatar, ikençe atnada ike tapqır başqort telendä tapşırular çığa. Kiläçäktä alar Tatarstannan tuğan telebezdäge jurnalları aldırırğa niätlilär ikän.
Qazanğa millättäşlärebez berençe çiratta tarixi Watannarı belän tanışırğa kilgännär . Pänceşämbe könne alar Qazannıñ 1000 yıllıq muzeenda, Qol-Şärif mäçetendä, İske tatar bistäsendä häm Qazannıñ başqa tarixi urınnarında buldılar. Millättäşlärebez Qazannıñ maturlığı belän tañ qaluları turında belderdelär häm kilüebez yuqqa tügel ikän didelär. Comğa könne alar Bilär muzey-tıyulığına baraçaqlar. Monnan tış öç könlek säfär qısalarında mädäni çaralar belän tanışaçaqlar, yäğni G. Kamal teatrında “Äldermeştän Älmändär” spektaklen, Räsim Nizamov konsertın qarayaçaqlar. Şulay uq programmağa G. Tuqay, S. Säydaşev, B. Urmançı muzeyları belän tanışu da kergän.
Landış Xarrasova


text: Paqstannıñ Multan şähärendä maşina şartlap kimendä 39 keşeneñ hälak buluına kitergän terror ğamälennän soñ köç qullanu başlanmasın öçen bügen uramnarğa polisiä häm yarım xärbi ğaskärlär çığarıldı. Şartlaw – sönnilärneñ uzğan yıl üterelgän yulbaşçısı Azam Tariq'nı iskä alır öçen cıyılğan waqıtta buldı. 100dän artıq keşe cärähätlär alğan. 6 kön elek ilneñ könçığışındağı Sialkot şähärendä mäçettä intixar terrorçısı üz üzen şartlatıp 30 şiği möselmanı hälak bulğan ide. Räsmi mäğlümatlärgä qarağanda – bügenge şartlaw – üç alu maqsatı belän oyıştırılğan bulğan. Cıyında qatnaşuçılarnıñ küpçelege – şiğilärgä höcümnär oyıştıruda ğayeplängän tıyılğan sönni törkeme wäkilläre ide, dip xäbär itelä.


text:
Pänceşämbe könne Rusiä Däwlät
Pänceşämbe könne Rusiä Däwlät Duması xalıq sanın alu buença qanunnı tulısınça qabul itte. Xalıq sanın alu Yaña yılnıñ 9 oktäberenä bilgelände. Älege zakon ber genä qarşı tawış belän qabul itelde. Tatarstanda da älege qanunğa reaksiä uñay. Xalıq sanın alu mäslixät eş. Tik tatar cämäğätçelegenä älege qanunnıñ tormışqa aşırunıñ gämäli yaqları oşamıy. Älege qanunnı tormışqa aşıru buença Rusiä xökümäte qarar çığarğa tieş. Älege çaranıñ gämäli, matdi yaqları täğäyenlänergä tieş. Xalıq sanın alğanda, här keşe cisemen, milläten yazdırırğa tieş. Xökümät qararı belän millätlär atamaları isemlege raslana. İnde xäbär itkänebezçä, Rusiä Däwlät Dumasına Tatarstannan saylanğan deputatlar älege millätlär isemlege proektın qulğa töşerep, andağı gäcäp xällärgä cämäğätçelek iğtibarın cälep ittelär. Älege proektta tatarlarnıñ altı törgä bülenüläre mäğlüm buldı. İsemlek kopiäse Qazanğa kilep ireşkäç, täfsilleräk itep tikşergännän soñ tatarlarnıñ altı törgä tügel, ä 8 törgä bülgälängäne açıqlandı. Seber tatarları da ikegä bülenä ikän - seber tatarları häm barabalılarğa. Bolğarlar, keräşennär, nağaybäklär tatarnıñ ber töre itep kenä tügel, ä ayırım millät itep kiterelgän. Älege isemlektä kürşelärebez marilar da taw marilarına häm bolınlı könçığış marilarına bülenälär ikän. Rusiä Däwlät Dumasınıñ xalıq sanın alu turındağı qanunnı qabul itkäç, menä şuşı inde käğäzgä töşerelgän millätlär isemlege üzgärtelmäs, dip sanıy tatar cämäğätçelege. Şuña kürä älege qanun qabul itügä berençe reaksiä - wäzğıät tağın da qatlawlanır, mondıy bülgäläwlär belän tatarlar ğına tügel, äytik, marilar da kileşmäs, digän fiker buldı.


text:
1937 yılğı Stalin zolımı başlanuğa 70 yıl tuldı
Monnan 17 yıl elek, Sovetlar berlegeneñ prezidentı Mixail Gorbaçev, Stalin säyäsi zolımı waqıtında üterelgän yäki törmälärgä yabılğan millionlarça keşene aqlaw turında qarar çığardı. Repressiälär 1937-38 ayıruça kiñ külämle buldı. 37 yıl facigası yözlärçä tatar zıyalıranıñ da gömeren özde. Bıyıl iñ küläme repressiälär başlanuğa 70 yıl tuldı.
Bu waqıtta rumın telendä yazu häm uqu cinäyät itep sanalğan, kitaplar tartıp alınğan, mäktäplärdä rumın tele tıyılğan bulğan. Bik qurqınıç bulsa da, Besleaganıñ änise, urlap alıp qaytqan rumın telendäge berdänber kitapnı - zoologiä däreslegen uqırğa quşa torğan bulğan. Yazuçı Vladimir Besleaga, balaçağında bulğan qurqu xisennän ul ber qayşa da arına almadım di. “Qurqu böten keşene biläp aldı. Ber kem ber süz äytä almadı. Härkem anı barıp äyterlär dip qurqıp yäşäde. Qurqu şundıy zur buldı. Ul bezneñ qanibizğa señep qaldı şikelle.”- di yazuçı.
Stalin regimı uqığan, zıyalı keşelärne yuq itte. 1992 yılda, arxeologlar, Qırğızstan başqalası Bişkäk yanında zur qäberlek tapqan bulğan. Anda 138 keşeneñ söyäkläre bulğan. Qäberlekkä yäşeren räweştä üterelgän häm yandırılğan yuğarı däräcäle citäkçelär häm zıyallar kümegän bulğan. Qırğızstannıñ elekke deputatı häm yazuçı Mar Baijievnıñ ätisedä repressiälär çorında ülgän. Ul bolay di : “Xällärneñ niçek bulğanın añlağan, uqımışlı keşelärne atqannar, qırğannar. Menä Atabeyitqa qarağız. Şuşı cirdä küpme yaxşı keşe yata. Bu äytep betergesez qurqıçınıç zaman buldı. Bezneñ ätilärebez törmädä bulsa da, bezgä “Yäşäsen Stalin!” dip qıçqırğa quşalar ide. Ul waqıtta propağada bik köçle bardı. Bez tağın närsä eşli alabız. Minem ätiem Qazaxstanda, Karağandada cirlärngän. Min anıñ qaberenen kürep qayttım.” Belarus şağire Todar Klyaştorny da 37nçe yıllarda üterlgän. Anıñ qızı Maya ğailä tarixın söyli : “Min 1937 yılda tuğanmın. Minem ätiem inde törmädä utırğan, äniem yabıp totılğan. Ber tapqır, ber tanışnıñ yärdäm belän alarğa küreşergä röxsät itelgän. Alar berbeseneñ nindi naçar xäldä buluın kürep şaqqatqan. Ätiem xätta añın yuğaltqan.”
Todar Klyashtornıy bu xäldän soñ berniçä ay ütügä üterelgän. Änıñ xatını, axırğaça, yäş balası bulğanğa cällärlär, anı azat itärlär, dip ömmetlängän, häm atıluın belmägän.
Tatar yazuçıların da bu äfät urap uzmağan. Yazuçı Rabit Batulla bezneñ tapşıruda bolay dip äytkän ide. “Mirsaet soltangaliev, Hadi atlasi, Galimcan Nigmati, Ğaziz Gobäydullin, Camal Validi, Mähmüt Gälläw, Kärim Tinçurin, Gomär Ğali, Gomär Tolenbay, Galimcan İbrahimov, Şamil Usmanov, Mohtar Mutin, Fätxi Bornaş, Fätxi Ğilmi, Säyfi Saraylı, Säğit Sünçäläy sovet zindannarında cäzalap üterlede. Gäräfi Xäsänov, Kärim Cämanoqlı, Gomär İsmagilov, Qawi Näcmi, Naqi İsänbät, Baqi Urmançı, Mirsäy Ämir, Xäsän Tufan, Ayaz Ğıyläcev, Adler Timerğalin, Ğali İlyasov sovet zindannarında cäfalandırıldı”
Zıyalı bulğan öçen genä tügel, yaramağan millättän bulğan öçen dä keşelär zolımğa duçar itelgän. Stalin xakimiättä bulğanda 1944 yılda, qırım tatarları sörgen itelgän, 1937 yılda da ayırm millät wäkilläre, milli cämğiätlär başlıqları üterelgän bulğan.
Xäzerge waqıtta, arxivlar açılğanda, säyäsi zolım turında mäğlümat dönyağa çığa. Ämma qorbannarnı aqlaw äkren bara. Qurqu xise belän balaçaqçalrın ütkärgän millionarça keşe, ğailäläreneñ ğäyepsezgä üterelüe, qulğa alınuı, cäfalanuı öçen açuyın qaytarırğa teli.


text: Falluca şährendä yul çitendä şartlatılğan bomba ike amerikan soldatınıñ häläk buluına säbäp buldı. AQŞ xärbi komadalığınıñ bu turıdağı belderüe, anıñ Bagdadnıñ tönyağında Samarrada şartlawda 2 ğıraqlı ülde 40keşe şulsanda 7 amerikan soldatı yaralandı dip xabär itüennän soñ yasaldı. Musul şährendä politsiä maşinasına ut açıluı näticäsendä ğıraqlı poitsiä üterelgän ,ikençese yaralanğan Bagdadta bügen BMOnıñ ike belgeçe xalıqara xezmätkärlär kire qayta alamı digän mäsäläne tikşerä başladı. Dönya oyışması xezmätkärläre başkvartiradağı şartlawda 22 keşe häläk bulğannan soñ ,yktäberdä ildän çığıp kitte. AQŞ vitse prezidentı Dick Cheney BMO häm demokratik illärne Ğıraqta demokratiä oyıştıruda yardäm itergä çaqırdı. Kiçä Ğıraq idarä şurası äğzası Axmäd Çalabi ,Ğıraqta turıdan turı saylawlar ütkärelergä tieş dip taläp itüçelärgä quşıldı.


text:
Eduard Xämitov milli-mädäni möxtäriätlär tözügä qarşı
Ufada “Russkaya gratsiä“ isemle maturlıq konkursı bulıp ütte. Ul Bötenrusiä konkursında qatnaşu öçen töbäkara saylaw bäygese bularaq oyıştırılğan. Bäygedä Ural häm İdel buyı töbäklärennän kilgän 20dän artıq sılu qatnaştı. Berençe urınnı Ufada yäşäwçe 15 yäşlek Arina Yalaletdinowa yawladı. Afen şähärendä barğan 12nçe Paraolimpiadada Başqortstan sportçıları medal artı medal yawlıy. Bügenge köndä respublika sportçıları öç altın , ike kömeş häm biş bronza medalgä iä.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Musa Cälil turında yaña kitap
Sişämbe kiçendä Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı binasında Mäskäw däwlät xalıqara mönäsäbätlär institutı professorı Äbdulxan Äxtämcannıñ “Faşistlarğa qarşı köräştä Musa Cälil häm anıñ köräştäşläre” digän yaña kitabın täqdir itü kiçäse uzdı. Bilgele bulğança, soñğı waqıtta Musa Cälilgä bağışlanğan küp kenä xezmätlär dönya kürde, şağirneñ tormışı häm icatı da şaqtıy kiñ öyränelde. Äbdulxan Äxtämcannıñ “Faşistlarğa qarşı köräştä Musa Cälil häm anıñ köräştäşläre” kitabı Qazannıñ “İdel – Press” näşriätında 1000 danä belän basılıp çıqtı. Äbdulxan Äxtämcan Musa Cälil belän küptännän qızıqsınıp, 1953 yıldan birle anıñ xaqında xezmätlärne tuplıy. Tarixçı bularaq, Albaniädäge häm Rusiädäge xärbi arxivlarnı tikşerep häm şunıñ näticäse itep älege kitapnı yazğan. Bu kitapta Cälilneñ köräştäşläre, alar tarafınnan alıp barılğan yäşeren köräş turında mäğlümat birelgän. Kiçädä Cälilneñ tormışın häm icatın öyrängän Rafael Mostafin yaña kitapqa retsenziä yazuçı bularaq kitapnıñ üzençäleklären äytep uzdı. “Äxtämcan kitabınıñ uñay yağı şunda, ul Cälil turında ğına yazmıy, ä cäditçelärneñ härberse turında yaña süzlär äytep kitä. Min möräcäğät itär idem, bez dä ber Cälil belän genä çiklänmiçä anıñ köräştäşlären dä öyränik häm kütärik, xalqıbızğa qaytarıyq”. Şulay uq älege çarada Musa Cälilneñ yaqtaşı, yazuçı Mösäğit Xäbibullin anıñ icatın däwam itärgä tırıştım dip belderde: “Min Musa Cälilneñ şiğerlären uqıp üstem, läkin anıñ şiğriäten däwam itä almadım. Min tatar xalqınıñ tarixına ğömeremne bağışladım. Häm şul xaqta bik küp tarixi romannar yazdım häm buldıra alğan qädär Musa Cälilneñ ädäbi yulın däwam ittem dip äytsäm bula”. Bu Tatarstannıñ xalıq yazuçısı Mösäğit Xäbibullin buldı. Çarada qatnaşqan tanılğan ğalim Damir İsxakov, Musa Cälil tarixı äle öyränelergä, tikşerelergä tieş dip sanıy. Bu tikşerülär, bötenläy başqa näticälärgä kiterüe ixtimal digän fiker dä belderde:
“Musa Cälil minem ätiem belän bergä Volxov frontında äsirlekkä töşä. Anda Tatarstannan häm tatarlar bik küp bulğan. Şuña kürä Cälil miña ätiem belän bergä şul sazlıqta yatqan keşe häm millättäşem bularaq yaqın. Musa Cälil häm anıñ tiräsendäge tarixi faktlar alğa taba bezneñ iğtibarnı cälep itärgä tieş. Bilgele, bälki ul bez bügen uylağança näticägä kitermäs, ämma ul tarix ber yaqlı ğına bulıp üsmi, anda törle yullar kilep çığarğa mömkin. Äbdulxan Äxtämcannıñ çıqqan kitabı şuşı yulda ber adım”. Şulay uq monda çit illärdän häm Rusiä töbäklärennän kilgän 150 yaqın tatar fevral' ayında dönya kürgän "Musa Cälil - Mäskäwdä"digän kitap belän dä tanışa aldı. Kitapnı yazu ideyäse belän Mäskäw tatarlarınıñ milli-mädäni moxtäriäte çığa. Mäskäwdä ğömer kiçerüçe, tatar xalqınıñ kürenekle wäkilläre - Rinat Aqçurin, Äxtäm Galimov, Äbdulxan Äxtämcan, Yaxya Ğibadullin Musa Cälil yazmışına qarağan dokumentlarnı Mäskäwneñ barlıq arxivlarında ezli, barlıy. Kitapta Qazanlılar öçen äle mäğlüm bulmağan itelmägän dokumentlar häm materiallar belän dä tanışıp bula. Alar arasında - Musa Cälil qızı Çulpan xatları, "İdel-Ural" legionı çığarğan gazetanıñ ber sanı, cäzağa tartıluçılarnıñ isemlege häm başqa dokumentlar bar.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
“Yaña ğasır” tele-radio kompaniäse tapşıruların arttıra, ä “Tatarstan” tele-radio kompaniäse – kimetä
“Yaña ğasır” tele-radio kompaniäse tapşıruların arttıra, ä “Tatarstan” tele-radio kompaniäse – kimetä
Bilgele bulğança, elekke «Tatarstan» kanalı, VGTRK xoldınğına kermägän ike kompaniäneñ berse ide. İkençese -Yäqutiädä. Ütkän yılnı xolding citäkçelege, “Tatarstan” tele-radio kanalınıñ möstäqıllege belän rizalaşırğa telämiçä, anı bötenrusiä çeltärenä kertü türında aktiv söyläşülär alıp bardı. Tatarstan citäkçelege häm Rusiä xoldinğı wäkilläre arasındağı fiker alışularnıñ näticäsendä Tatarstanğa yaña kanal birelü häm respublikada eşläwçe televidenie kompaniäseneñ ğömum çeltärgä quşılu turında kileşende. Cihazlarnı, xezmätkärlärne bülü turında söyläşülär inde küptän barsa da, çınlıqta ayırımlanu gämälläre şuşı könnärdä genä başlandı. Rusiä tele-radio kompaniäseneñ Tatarstan bülege citäkçese İrek Mortazin xäbär itkänçä, cirle kompaniä televidenie, radio häm reklama yasawçı büleklärdän toraçaq. Şulay uq, Mäskäwneñ ike üz xäbärçese dä şuşı kanal cihazları belän eşliäçäk. Çığımnarnı Mäskäw yağı kütärergä tieş häm İrek Mortazin bilgeläp ütkänçä, aqça şul xätle külämdä birelğän ki, kanal xätta, yögerek yul reklamasınnan da baş tarta alğan. İrek Mortazin bolay dide:
“Televideniedä bezneñ 2,5 säğät, radioda – 3,5 säğät efir waqıtı bulaçaq. Mäskäwdäğe citäkçelek tellär üseşenä uñay qarıy häm milli respubikalarda eşläğän televidenie bülekçälärendä milli tapşırular saqlanğan”.
Matbuğat oçraşuında bergä utırğan “Tatarstan” häm “Yaña ğasır” tele-radiokompaniälär başlıqları İrek Mortazin häm İlşat Äminev alğa taba da bergä-bergä eşlärgä ciena. Berençedän, ber ük binalarda utırğan ike kompaniäneñ xezmätkärläre älegä ber ük cihazlarnı qullana. İkençedän, “Tatarstan” telekanalınıñ küp kenä jurnalistları, tapşıruları belän bergä «Yaña ğasır» şirkätenä küçkän.
“Tatarstan” telekanalında da üzğäreşlär buldı. 1 avgusttan başlap yaña yañalıqlar tapşıruları çığa başladı. Rusiä kanalınıñ «Vesti» xäbärlär programması kürsätelä başladı. İrek Mortazin äytkänçä, “Tatarstan” «Yaña ğasır» kompaniäse tuplağan tatarça xäbärlär programmasın üz kanalında kürsätäçäk. «Yaña ğasır» şirkätendä 550 xezmäktär bulsa, elekke «Tatarstan» kompaniäsendä 250 keşe eşliäçäk dip kötelä. 50 keşe tiräse eşsez qalaçaq. «Yaña ğasır» telekanalınıñ tapşıruları kübesençä tatar telendä çığaçaq, xalıq yaratıp ölgergän tatarça seriallar da kürsäteläçäk. “Yaña ğasır” tele-radio kanalı Tatarstannan çittä yäşäwçe millättäşlärebez mänfäğätlären istä totıp qorılaçaq ikän. Xätta tatarlar yäşägän töbäklärdä, xäbärçelär çeltären buldıru da qaralğan. Bu xaqta «Yaña ğasır» tele-radio şirkät citäkçese İlşat Äminev söyläde.
İlşat Äminevnıñ bu süzläre kübesençä radioğa qarıy. Radio tapşırularnıñ waqıtın arttıru, teleprogrammalarğa qarağanda, azraq çığımnar taläp itä, şuña kürä efir säğätlären 24-kä qädär arttıru tiz arada bulırğa mömkin.
Ozın dulqında taraluçı “Tatarstan” radiosınıñ efir säğätläre 3,5-nan artmayaçaq. Moña qadär anda çığıp kilgän tapşırularnıñ qayberläre efirda üz urının saqlap qalaçaq, ä programmalarnıñ küpçelege «Yaña ğasır» radiosına küçäçäk. Ul FM radiosı bula. Älege kanalnı Tatarstandağı tıñlawçılar yaxşı belä. Moña qädär ul “Bolğar FM” digän isem astında tapşıruların alıp bardı. “Bolğar FM” radiosı kilçäktä, yäşlär tapşıruları räweşendä, kiçke häm tönge säğätlärdä üz eşen däwam itterergä tieş. Tatarstannan çittä yäşäwçe millättäşlärebezğä «Yaña ğasır» tapşıruların qarıy häm tıñlıy alsın öçen, sputnik tälinkäsen alırğa kiräk.
Matbuğat oçraşuında belderelgänçä, “Tatarstan” radiosı häm «Azatlıq» radiosı arasında tözelgän kileşülär üz köçendä qalaçaq, programmabıznı “Tatarstan” radiosı dulqınnarında tapşıru 1 ğınwarğa qädär hiçşiksez däwam itäçäk.


text:
Çin tili
Çin tili (çince: 汉语 / 漢語, pinyin: hàn yǔ) – Çinde ve etrafında yaşağan 1 milliarddan ziyade kişi tarafından laf etilgen biñlerce kiçik tillerniñ cümlesine birden berilgen addır ve bular tek bir til sayılsa, dünyada en çoq qullanıcısı olğan tildir. Bu til Çin-Tibet til ailesine mensüp.
Dünyadaki er beş kişiden bireviniñ tuvğan tili olaraq laf etkeni Çince, tamamen ayrı birer til olaraq qabul etile bilecek qadar farqlı "tilçik"lerden ibaret. Onıñ içün Çinceniñ bir til degil, bir til ailesi olğanı iddia etile. Eñ çoq laf etilgeni Mandarindir, faqat Çinden tış yaşağan Çinliler arasında eñ çoq Kanton şivesi qullanıla. Bunıñ sebebi, köçmen Çinlilerniñ esasen cenübiy kesimlerden olmasıdır.
Çin yazısı bu tilge has bir yazı sistemidir. Bu sistemniñ 3500 yılğa barğan bir tarihı bardır.
Tış bağlantılar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Lüğatlar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- MDBG free online Chinese-English dictionary
- Chinese Characters Dictionary
- Chinese - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition
- CEDICT Chinese-English Dictionary Project
- English-Chinese Translation Dictionary
- CantoDict: Cantonese-English Dictionary Project
- Chinese-English dictionary
- Deutsch - Chinesisch Almanca - Çince Sözlük
- Learn Chinese -- 学习中文


text:
Ğiraq suğışınıñ 20-nçe köne: Bagdadta 3 jurnalist xäläk buldı
Audio
Bezneñ Bagdadtağı xäbärçebez Ron Synovitz äytüençä, yaña urınnar alınğan sayın, kolaitsiä köçläre şähärdä qarabraq xäräkät itä ala. Misal itep ul bügen töştän soñ başqaladağı 25 qatlı binanıñ bombalanuwın kiterde:
Audio
Amerikan xärbiläre иl binada Ğiraq xärbiläreneñ küzläw idaräse urnaşqanın açıqlanğannan soñ yärdämgä Britaniäneñ Tornado oçqıçları çaqırılğan. Häm alar lazer belän idarä itelgän bombalar belän binanıñ öske 4 qatın cimergän.
Kolaitsiä köçläre xäräkät itkändä tınıç xalıq arasında yuğtalular buldırmasqa tırışuın belderä. Ämmä, ni ayanıç, andıy yuğaltular bulıp tora, şul isäptän jurnalistlar arasında. Sişämbedä Bagdadta tağın 3 jurnalistnıñ ğömere özelde. İrtän bulğan hawa xöcüme waqıtında bombalarnıñ berse Äl-Cäzirä telekompaniäseneñ Bagdadtağı burosına eläkkän. Tariq Ayup isemle xäbärçe xäläk bulğan, operator yartalanğan. Beraz soñraq amerikan tankı Fälestin isemle qunaqxanägä ut açu näticäsendä İspan televideniese operatorı Jose Couso häm Reuters operatorı Taras Protsyuk xäläk buldı, berniçä jurnalist yaralandı. Bu qunaqxanädä jurnalistlar yäşäğäne mäglüm, ämmä amerikan xärbiläre äytüençä, binanıñ ber täräzäsennän granatomettan ut açılğan bulğan.
Äle genä Pentagonda ütkän matbuğat oçraşuında Pentagon räsmiläre bu xällärgä tirän ükeneç belderde, läkin koalitsiä köçläreneñ üzlären saqlarğa xoquqı buluın äytte. Räsmilär äytüenä qarağanda Ğiraq xärbiläreneñ qarşılığı könnän-kön kimi bara, läkin başqalada äle dä küpmeder sanda Cömhüriät saqçıları qalığra mömkin. Koalitsiä köçläre möxim urınnarnıñ ber-ber artlı alınuwın xäbär itkän ber mäldä, Ğiraqnıñ mäglümät ministrı Möxämmät Säet Äl-Sahaf üzeneñ eşen däwam itä, Ğiraq köçläre amerikan xärbilären cimeräçäk digän belderülär yasıy. Kiçä başqalanıñ Mansur bistäsendä ber binağa 900 kilogramlı 4 bomba taşlanğan ide. Amerikan xärbiläre bu binada Saddam häm anıñ ulları bulğan digän mäglmät alğan bulğan. Bina urınında 18 metr tiränlektä çoqır utırıp qalğan, ämmä älegä Saddamnıñ ülüwen yä yaralanuwın raslağan ber mäglümät tä yuq.
Xalıqara Qızıl Xac komitetı şähärneñ xastaxänälärndä qotıçqıç wazğiät turında xäbär itä. Komitetnıñ süzçese Nada Doumani äytüençä, tabiplar täwlek äylänäsenä eşli, anda ğap-ğadi medikamentlar, kiräk-yaraqalar citmi. Sivil xalıq arasında qorbannar sanın tögäl äytü mömkin tügel, Nada bulğan üzäktäge ber xastaxänägä soñğı 28 sägät eçenedä genä 150 yaralanğan keşe kiterelgän.
Sişämbedä bäreleşlär Ğiraqnıñ başqa urınnarında da bardı. Bagdadtan 100 çaqırım yıraqlıqta urnaşqan Hilla şähärendä Amerikan xärbiläre belän Cömhüriät saqçıları arasında bäreleş buldı. Tönyaqtağı Kirkuk şähäre tiräsendä Ğiraq nığıtmaları köçle bomba utına totıldı.
Ali Gilmi, Praga


text:
Qazanda tatar uqıtuçıları qorıltayı eşli başladı
Sişämbe irtäsendä Qazannıñ Kamal teatrı binasında Rusiäneñ törle töbäklärennän kilgän millättäşlärebez cıyıldı. Monda 500dän artıq tatar tele uqıtuçıları, milli mäğärif belgeçläre tatar telen uqıtu, ana telen saqlap qalu, üsterü problemaları xaqında kiñäşläşte. Kamal teatrı 28 mart könne ğädättägeçä kiç tügel, ä irtännän ük şığrım tulı ide. Läkin monda kilüçelär bu yulı spektakl’ qaramadılar, alar Rusiä töbäklärendä milli mäğärif problemaları xaqında kiñäşläşergä cıyıldı.
Cıyılış ütkän zalda Ğabdulla Tuqaynıñ İ tuğan tel, i matur tel, ätkäm, änkämneñ tele dip yazılıp quyılğan bulsa da, cıyılış monda bik tä urınlı bulğan Tuğan tel cırı belän tügel, ä Rusiä gimnın yañğıratu belän başlanıp kitte. Artınnan Tatarstannıñ gimnı da başqarıldı. Annarı çığışlar kitte. Berençe bulıp qorıltay qunaqların Tatarstan parlamentı citäkçese Färit Möxämmätşin sälämläde. Ul çittä yäşäwçe tatarlarnı qıyuraq bulırğa, üzläreneñ xoquqların yaqlarğa çaqırdı häm Rusiädä milli eşlärgä qaraşnı tänqitläde. Ul üzeneñ çığışın tatarça yasadı, läkin qayber fikerlären rusça, spiker süzlärençä, tatarnıñ ikençe däwlät telendä, äytte. Bu süzlär Rusiäneñ Fän häm Mäğärif ministrlığınnan kilgän wäkilgä añlaşılsın öçen kiräk, äytkäläşäse kilä, dide ul. Xäyer, Mäskäwdän kilgän qunaq äytkäläşep toru niäten beldermäde, barı tik Rusiä ministrı Andrey Fursenkonıñ qorıltayda qatnaşuçılarğa sälämnären genä citkerde. Xäyer, ministrlıqnıñ ber departamentınıñ baş belgeçe ällä ni äytergä dä xoquqlı tügelder şul inde.
Möxämmätşinnan soñ Tatarstannıñ Fän häm mäğärif ministrı Räis Şäyxleslamov çığış yasadı. Ul soñğı berniçä yılda tatar mäğärifen üsterü yünäleşendä eşlängän eşlär turında söyläde, mäğärif ölkäsendä Rusiä töbäkläre belän imzalağan kileşülär, çittäge tatar yäşlärenä respublika yuğarı uqu yortlarına kerü mömkinlegen birgän kvotalar, tatar mäğärife könnäre häm başqalar turında söyläde. Rusiä ölkälärendä yıldan-yıl tatar mäktäpläreneñ sanı kimüe xaqında da äytte ul. Çığışınıñ axırında
Ministrdan soñ süz alğan Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı citäkçese Rinat Zakirov ta bik borçılıp küp kenä tatarlar yäşägän şähärlärdä haman da tatar mäktäpläre açılmawı turında söyläde. Tatarstannıñ mäğärif ministrlığı eşçänlege xaqında da ul tänqit süzläre äytte. Urınnardağı milli cämäğätçelekne yaxşıraq eşlärgä, balaların tatar telendä uqıtırğa telämägän ata-analar belän aktivraq eşlärgä çaqırdı, şuşı eşne bik äybät başqarğan Samar, Sember yaqların ürnäk itep kiterde. Kürşe Başqortstandağı tatar mäğärifeneñ yazmışınıñ ayanıçlığı ayırımlap äytelde. Läkin soñınnan çığış yasağan Başqortstannıñ Mäğärif ministrlığınıñ töp belgeçe Flüzä Nazarğulova Zakirov fikere belän kileşmäde, respublikada tatar teleneñ xäle bik äybät dip belderde. Xäyer, monıñ belän inde üz çiratlarında zalda utıruçılar kileşmiçä, Flüzä xanım söylägän waqıtta qul çabıp rizasızlıq belderde. Rinat Zakirovnıñ çığışında Rusiäneñ milli säyäsäte xaqında, tatar telen onıta barğan islam din ähelläre turında tänqit süzläre buldı, ana telen belmägän yäşlär, yıl sayın azaya barğan tatar mäktäpläre problemaları da iğtibarsız qalmadı.
Respublika Däwlät Şurası deputatları Räzil Wäliev, Tufan Miñnullinnıñ çığışları da şuşı problemalarğa bağışlandı häm bik canlı, yalqınlı buldı. Qazan däwlät universitetı, tatar däwlät humanitar-pedagogika universitetı ğalimnäre, ministrlıq belgeçläre isä tatar telen Rusiä töbäklärendä saqlap qalu, milli mäğärif problemaları turında fänni yaqtan çığıp qaradılar.
Menä şulay ütte tatar tele uqıtuçılarınıñ IV Böten Rusiä qorıltayınıñ berençe köne. Çärşämbedä isä qorıltaynıñ eşe seksiälärdä däwam itäçäk.
Gölnaz İlgizär


text:
İlgiz Qadıyrov – eşlägän keşe qartaymıy
TR mädäniät ministrlığı qarşında xalıq icat üzäge eşläp kilä. Bu üzäktä Tatarstannan çittä yäşägän tatarlarğa, mädäniät xezmätkärlärenä yärdäm kürsätüçe bülek eşli. Tatar mädäniäten çit töbäklärdä üsterü öçen Rossiäneñ törle töbäklärenä , mäsälän - Ästerxan, Sverdlovskiy, Başqortstan, Komi, Penza, Tübän Novgorod yaqlarınnan alıp, Perm, Tömän, İjaw, Çiläbe Semipalat, häm Yıraq Könçığıştağı Bayqal, İrkutskilarğa qädär tatar mädäni tormışına yärdäm itüçe -İlgiz Qadıyrovnı bik küplär belä, härqayda anı xörmät itälär. Bügen İlgiz Qadıyrov Azatlıq radiosında qunaqta. “Bu bülek 1998 yılnıñ 1okTябpeHдә (aña inde menä 15 yıl tuldı) RF häm BDB illäre mädäniät oyışmalarına, tatar mädäniät üzäklärenä häm milli cämğiätlärgä xalıq icat ölkäsendä yärdäm itü bülege dip oyıştı. Şuşı 15 yıl däwerdä bez Qazan şähärenä çit ölkälärdä tatarlar belän eşläwçe mädäniät xezmätkärlärenä seminar praktikumnar ütkärdek. 21 seminarda 600 dän artıq xezmätkär qatnaştı. İkençe töp yünäleş: çit ölkälärgä çığıp üzebezneñ belgeçlär yärdämendä seminar –praktikumnar ütkäräbez. Bu mäs'älä buyınça 16 seminar ütkärdek.Şuşı seminarlarda üzebezneñ belgeçlär, xoreograf Liliä Möxämmätşina, metodist - Ruşan Nasriev, bülek mödire- Fäniä Xäsänova qatnaştı. Andıy seminarlar Tömän , İjaw,Kurgan, Sverdlovskiy, Ästerxan, Orenburg, Tübän Novgorod häm başqa ölkälärdä ütte. 25 ölkädän kildelär. Alarğa tatar xalıq traditsiälären çağıldırğan kiçälär, bäyrämnär: zıyalılarğa bağışlanğan kiçälärne , Sabantuy bäyrämnären, Näwrüz, Narduğan bäyrämnären niçek uzdıru turında törle leksiälär uqibız. Kiç belän törle mädäni çaralar uzdırabız. Awıllarğa alıp barabız.Alar şul atna un kön eçendä çın tatar bulıp qaytıp kitälär.”-dide ul. İlgiz Qadıyrov şulay uq Başqortstannıñ kollektivları turında da , Yıraq Könçığıştağı İrkutstiy, Semipalat yaqlarındağı konkurslardağı jürilarda qatnaşqannarı turında da, Azatlıq xäbärçeläreneñ mondıy çaralar turında daimi xäbär itep torğan xäbärçelären dä äytep uzdı häm bik şatlanıp, täfsilläp söyläde . Tatarstannıñ mädäniät ministrlığı qarşındağı xalıq icat üzägendä eşläwçe İlgiz Qadıyrov üze ber zur milli oyışma, yäki institut qädär eş başqara. Bıyıl anıñ yäşe 65 citsä dä , İlgiz äfände yäş yegetlärçä mölayım, häm yegärle. Eşlägän keşe qartaymıy şul.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Raxman awılında qışqı kanikullar faydalı ütä
Alarnı qızıqsındıru öçen çaralarnıñ barısı da kürelgän: biredä dini däreslär belän bergä tuğan yaq tarixın öyränü, tatar tele, fizkul'tura däresläre dä qızıqlı itep, uyın räweşendä oyıştırılğan. Öylägä qädär alıp barılğan dini däreslärne qız balalar öçen Qazannıñ Möxämmädiä mädräsäsennän kilgän ike qız – möğallimälär, ir balalar öçen Yekaterinburgtan kilgän Ruslan xäzrät alıp bara. Biredä balalarnı islam dine tarixı, anıñ nigezläre belän tanıştıralar, ğäräp tele buyınça başlanğıç belem birälär, doğalarğa, namaz uqu tärtibenä, qor’än sürälären döres itep uqırğa öyrätälär. Öylädän soñ ğädättä sport uyınnarı, törle yarışlar oyıştırıla, tuğan tel häm tarix däresläre alıp barıla. Könenä öç märtäbä tuqlanu da oyıştırılğan.Yaña yılnıñ iñ berençe könnärennän ük açılğan seminarğa bu köngä qädär balalar bik teläp häm qızıqsınıp yörilär. Qazıylat idäräse citäkçese Danis xäzrät Däwlätov äytüençä, mondıy seminarlar Sverdlov ölkäsendä berençe tapqır ğına oyıştırılmıy.
Möselman balalarına ruxi tärbiä birü mömkinçelege monnan dürt yıl çaması elek Sverdlov ölkäse mäğärif ministrlığı belän Qazıylat idäräse arasındağı kileşügä qul quyğannan soñ barlıqqa kilde. Mondıy çaralarnıñ tärbiäwi faydası bäxässez.Daimi räweştä mondıy seminarlar oyıştıru, bilgele inde, ciñel tügel. Bu bik küp ruxi häm matdi çığımnar taläp itä torğan eş. Bu eştä Qazıylat idäräseneñ teläktäşläre, yärdämçeläre, şöker, küp. Bu eştä möğallimnär belän daimi räweştä tä'min itep toruları öçen Qazıylat idäräse citäkçeläre Tatarstan diniä näzarätenä, Möxämmädiä mädräsäse citäkçelärenä bik räxmätle. Seminarlarnıñ matdi yağın Milli Media-Xoldingqa nigez saluçılardan Rinat Askarov häm Al'bert Afzalov tä'min itkän.
Sverdlov ölkäse möselmannarınıñ Qazıylat idäräse yäş buınnı din-äxlaq yulında tärbiäläw buyınça üz östenä alğan burıçnı änä şulay namus belän başqara. Mondıy küçmä seminarlardan tış, Yekaterinburg şähäreneñ Raxman mäçetendä, Pervoural'ski şähäre mäçetendä daimi räweştä dini yäkşämbe mäktäpläre eşläp kilä. Alarğa olısı-keçese bik teläp yöri.Şundıy maqtawlı eşlärne alıp baruçı Qazıylat idäräse citäkçelärenä xalıq bik räxmätle.
Fäwiä Safiullina.Yekaterinburg.


text:
Tatarstan jurnalı Florid Äğzämov isemendäge premiä buldırdı
Matbuğat közgeseneñ bügenge çığarılışında bez sezne küptän tügel genä 85 yıllıq yubileyın bilgeläp ütkän Tatarstan jurnalınıñ soñğı sannarı belän tanıştırıp kitärbez. Jurnalnıñ 12 sanı basmanıñ yubileyına bağışlanğan. Monda Tatarstan jurnalı redaksiäseneñ xezmätkärläre belän tanışırğa, bäyräm uñayınnan uzğan çaralar, alarnıñ niçek ütüe xaqında belergä bula, şulay uq basmanı qotlawçılarnıñ cılı süzlären uqırğa mömkin. Jurnalnıñ tarixı da basılğan älege sanda. 1920 yıldan Vestnik Tatarskogo oblastnogo komiteta RKP(b) digän isem astında dönya kürä başlağan basma Tatarstan isemen 1991 yılnıñ 1 ğinwarınnan ala. Jurnalda Tatarstan säyäsäte, iqtisadı, mädäniäte, tarixı, xalıqnıñ könüzäk sotsial’ mäs’äläläre kiñ yaqtırtıla. Xäzer ul xaqlı räweştä respublikanıñ berençe jurnalı sanala, dip yazalar üzläre turında Tatarstan jurnalında.
Monnan tış basmanıñ 12 sanında Qazannıñ yaña citäkçese İlsur Metşinnıñ älege wazifadağı berençe äñgämäsen uqıp bula. Ul bügenge könneñ iñ aktual’ temalarına üz fikerlären citkerä, üzeneñ kiläçäkkä eş plannarı belän urtaqlaşa. Mäsälän, töp eş yünäleşläre dip İlsur Metşin Qazanda, mäğärif, sälämätlek saqlaw, toraq-kommunal’ taqmaqlarına ayıruça iğtibar kürsätäçäge xaqında belderä. Ruxiät rubrikasında isä Valeriya Poroxova xaqında uqırğa mömkin. İslam dinen qabul itkän, Qor’änne rus telenä tärcemä itkän İman Valeriya Poroxovanıñ qızıqlı fikerläre belän dä tanışırğa bula yazmada.
Tatarstan jurnalınıñ 2006 yıldağı berençe sanı isä Mintimer Şäymiev belän oyıştırılğan äñgämädän başlanıp kitä. Ul Maqsat-telägebez – härwaqıt berençe bulırğa dip isemlängän. Şul uq sanda respublikanıñ 2006 yılğa byudjetı belän uquçılarnı Tatarstannıñ finans ministrı Radik Ğayzatullin tanıştıra. Däwlät Şurasınıñ byudjet, salımnar häm finanslar komitetı räise İlsur Safiullin belän äñgämä dä şuşı uq temanı däwam itä. Şulay uq jurnalnıñ 1 sanında respublikanıñ Bua rayonı xaqında da beleşmä alırğa bula. Rayon häm anıñ eşçänlege turında Bua başlığı Äğläm Sadretdinov häm rayon citäkçeläre söyli. Ä Tatarstannıñ Däwlät Şurası deputatı Räzil Wäliev isä, milli elita xaqında uylana. Milli elita qayan başlana digän yazmada ul tatar xalqınıñ elitası başqa xalıqlar, millätlärnekennän bik nıq ayırılıp tora, digän fiker belän urtaqlaşa. Şulay uq ul, XIX ğasır axırı-XX ğasır başı tatar bayları millät öçen närsä genä eşlämägän, mäktäp, mädräsälär açqan, gäcit-jurnallar da çığarğan, ä bügenge millionerlarıbız, milliarderlarıbız zavod-fabrikalar totalar, aqçaları bixisap, läkin alarnıñ ber genä mäktäp açuın dä iskä töşerep bulmıy, dip uftana ul. Tatarstan jurnalınıñ älege sanında Räşit Xämädiev turında istäleklär belän da tanışırğa bula.
Bügenge programmada Tatarstan jurnalına möräcäğät itüebezneñ tağın ber säbäbe bar. Şuşı könnärdä genä ber qızıqlı xäbär bilgele buldı. Jurnal redaksiäse jurnalistlar öçen premiä buldırğan ikän. Älege aqçalata büläk tanılğan jurnalist häm respublikadağı şaqtıy ğına qäläm ostalarınıñ ostazı bulğan Florid Äğzämov isemen yörtäçäk. Bu xaqta tulıraq mäğlümät alır öçen bez Tatarstan jurnalınıñ baş möxärrire Rifat Fättäxovqa möräcäğät ittek. Florid Äğzämov isemendäge premiä turında ul bezgä menä närsälär söyläde.
Premiälär 3 nominatsiädä bulaçaq – Tatarstan matbuğatın üsterü öçen, Tatarstan gäcit-jurnallar, matbuğat, kitap näşriäte ölkäsendä ozaq yıllar näticäle eşlägän öçen, tatar matbuğatı tarixın öyränü ölkäsendäge qazanışlar öçen. Şulay uq Qazan däwlät universitetınıñ jurnalistika bülege studentları öçen dä ike premiä buldırılaçaq. Premiälärne Florid Äğzämovnı iskä alu kiçäsendä tapşırılaçaqRifat Fättaxov fikerençä, Florid Äğzämov isemendäge premiä buldırudan tış, anıñ yubileyı uñayınnan başqa iskä alu çaraları da kürelergä tieş. Ul şähärneñ ber uramına tanılğan jurnalistnıñ isemen birergä, ul soñğı yıllarda yäşägän yortqa memorial’ taqta urnaştırırğa täqdim itä.
Gölnaz İlgizär


text:
AQŞ Dävlät sekretarı Powellneñ Mäskävdä vizitı vaqıtında tikşerelgän temalar.
AQŞ Dävlät Sekretarı Colin Powell Russiä citäkçeläre belän söyläşülär öçen Mäskävgä kilde. Russiä prezidentı Putin ike il arasındağı mönäsäbätlär nığıdı häm bäxäslärne dialog aşa xäl qılıp bula dip belderde. Powell da ike il arasındağı mönäsäbätlär nıq bulsa da, Rusisädä demokratiäneñ torışına, Mäskävneñ Gruziä häm Moldovada xärbi yaqtan toruına AQŞnıñ borçıluın bäyan itte.
Audio
Putin ber ük vaqıtta BMOsı Ğıraqqa kire qaytırğa yäğni anda aktiv rol uynarğa tieş dip belderde häm Russiä Ğıraqnıñ yaña xakimiätlärenä politik häm moralyaqlau birä dip äytte.
Audio
Dävlät sekretarı Powell , AQŞ prezidentı Buş Russiä belän mönäsäbätlärneñ täräqqiätenä qänäğät dip belderde. Anıñ süzlärençä fiker ayırmalıqları bulğan ölkälärdä dä xäzerge mönäsäbätlär ul turıda açıq häm eçkersez söyläşülärgä mömkinlek birä ikän. Bolar cämağätçelek aldnda äytelgän näzakätle süzlär. Ämma, läkin, yabıq işeklär artındağı söyläşülär andıy diplomatik bulmağandır dip äytergä bula. Monı Powellneñ bügen İzvestiädä basılıp çıqqan maqäläse dä işarä itä. Anda dikäber ayında Dumağa bulğan saylaularda liberal partiälärneñ parlamentqa kerä almaularına häm Xodkorkovskiynıñ qulğa alınuına, iseme belän äyelmäsä dä, AQŞnıñ borçıluı belderlgän. Powelleneñ yazuınça, Russiäneñ demokratik sistemasında başqarma, qanunçığaru häm justitsiä arasında balans buldırıla almadğan. Sivil cämğiätneñ töp aspektları İrekle mätbuğat, politik partiälärneñ täräqqiäte äle bäysez tügel. Powell şulay uq Russineñ Çeçnägä häm kürşelärenä qarata säyäsäteneñ qayber aspektları bezne borçıy dip tä yazğan. Mäskävdäge Carnegie Üzäge başlığı Andrey Kuçinsnıñ radiobız xäbärçesenä belderüenä qarağanda, AQŞ belän Rusisä arasındağı mönäsäbätlärneñ uzğan yıl azaqlarında kiskenäşä töşüendä Çeçnä häm Duma saylauları rol uynağan. AQŞnı Russiäneñ elekke sovet respublikaları Görcstan häm Moldovağa qarata alıp barğan säyäsäte borçıy. Powell Tbilisidä çaqta yasağan çığışında Mäskävdä, Rusisäneñ Gruziädäge xärbi bazaların yabuğa qarata 1999-nçı yılda İstanbulda ireşelgän kileşüne ütäve mäsäläsen kütärep çığaçağın äytkän ide. Mäskäv Gruziädä qalğan ike bazanı yabu häm Moldovadan döreseräge Dnestrartı respublikasınnan qoral häm xärbilären çığarunı suzai. Powell bügen bu xaqta täfsille söylämäde, tik tışqı eşlär ministere İvanov belän söyläşülärgä Gruziä häm Moldova mäsäläsendä yaxşı diskussiä buldı dip kenä äytte. Diplomatik teldä bu , tikşerelgän mäsälädä telgä alırlıq alğa kiteş bulmadı digän mäğnäne añlata. Bu vizit amerikan-rus mönäsäbätlärendä nindi dä bulsa üzgäreşkä säbäp bulmas. Buş ta , Putin dä bu yılda yanañadan saylanu öçen tırışalar. Dimäk alar nindi dä bulsa möhim adımnar atlaudan totlıp toraçaqlar.
Färit İdelle. Praga.


text: Mäskäw. Rusiäneñ qayber säyäsätçeläre, kiçä Groznıyda bulğan şartlawlarğa qaramastan Mäskäw, prezident Vladimir Putinneñ çäçän solıx planın ğämälgä quyunı däwam itärgä tieş dip belderä. Çeçnäneñ Mäskäw yaqlı xakimiate binasın şartlatu tağın, Rusiä anda üz-üzen yaqlıy alamı soñ digän soraw uyatsa da, Federatsiä Şurasınıñ saqlanu häm iminlek komitetı räise Viktor Ozerov bügen İzvestiä basmasında, Rusiä panikağa birelmiçä elekke säyäsäten däwam itärgä tieş dip yazıp çıqtı. Rusiäneñ Üzäk saylaw komissiäse räise Alexander Veşnäkov ta, martqa bilgelängän referendumğa äzerlek aldan qaralğança däwam itterelergä tieş dip belderde. Kiçä Groznıyda, şartlatqıç töyälgän ike yök maşinasınıñ xökümät binasına bärep kerüwe häm şunnan soñ bulğan şartlaw näticäsendä, soñğı xäbärlärgä qarağanda, kimendä 55 keşe hälak buldı, 250-dän artığı törle cäräxätlär aldı.


text:
Yewropa Berlege Gaza Sızığında 3 amerikalını ütergän bomba şartlawı uñayınnan tikşerü başlarğa çaqırdı
AUDIO: Bez bügen Erezda Amerikan diplomatlarına qarşı ğämälgä bik tirän qızğanıç belderäbez. Bez monı qatı ğäyeplibez. Bez anda üterelgännärneñ ğailäläreneñ qayğısın urtaqlaşabız. Häm yaralanğannarnıñ bik tiz arada sälamätlänüenä ömetlänäbez.
Qurai bu uñaydan tikşerü ütkärergä wäğdä birde. Tel Avivtağı AQŞ ilçelege Gaza Sızığındağı barlıq amerikannarğa annan kitärgä kiñäş itä häm Könbatış Yardağı amerikannarnı höcümnär bulu mömkinlegennän saq bulığız dip kisätä.


text:
Çuwaşiädä millättäşlärebez küñelle yäşi
Bilgele bulğança, soñğı yıllarda Räsäyneñ törle töbäklärendä yäşäwçe millättäşlärebez Qazanğa kilep konsertlar oyıştıra başladılar. Ästerxan, Mordoviä tatarları çığışların Qazan xalqı äle dä iskä alıp söyli. Çönki Tatarstannan çittäge millättäşlärebezneñ cır-iyüllärendä üzgä, tatar xalqı küñelenä yatışlı çalımnar bar. Alar küp oçraqta zamanında ata-babalarıbız başqarğan, tatar küñelenä tansıq bulğan, sağındırğan xalıq cırların başqaralar. Tatarstan xalqı küptän onıtqan awlaq öy, yözek salış kebek milli uyınnarnı küñellärdä yañartalar. Çuwaşiä respublikası tatarları da üz cır-iyülläre belän Qazan xalqın uyatıp cibärgändäy buldı.
Bügenge köndä Çuwaşiädä 40 meñ çaması tatar yäşi. Ayıruça tatarlar Batır, Komsomol, Kozlovka rayonnarında şaqtıy. Alarda çuaşlar räxätlänep tatarça, ä tatarlar çuaşça söyläşä. Bu duslıq xätta säxnä dä kürende. Çuaşlarnıñ “Suyar” törkeme tatar biüen bik osta başqardı. Tamaşaçı alarnı alqışlarğa kümep qabat säxnägä çaqırdı. Ämma küräseñ tatarlarnı uzıp kitü yaxşı bulmas, qunaq bulsañ tıynaq bul dip alar kire çıqmadılar.
Äytergä kiräk, Çuwaşiä belän Qazan arası yulı älläni yıraq tügel, şul säbäptänder elemtälär özelmi. Tatar balaları mäktäpne tämamlağaç kübese Tatarstannıñ yuğarı uqu yortlarına uqırğa kerä häm şuşında uq urnaşıp ta qalalar. «Watanım Tatarstan» gäcite baş möxärrire Miñnazıym Säfärov, «Sälät» fondı citäkçese Cäwdät Söläymanov, kongressta yaqın häm yıraq çit il tatarları belän eşläwçe bülek citäkçese Damir Ğismetdin şundıylarnıñ berniçäse genä. Ämma tatarlar öçen başqarğan eşläre şaqtıy. Konsertta da Çuwaşiädän çıqqan bilgele keşelär küp ide. Tağın şunısın äytü kiräk, Çuwaşiädäge millättäşlärebez alar şaqtıy tırış, xezmät söyüçän. Qazan bazarlarındağı itneñ 80 protsentı Çuwaşiäneñ Şığırdan awılındağı millättäşlärebezneke. Şul uq waqıtta alar Çuwaşiädä dä, Tatarstanda da eş belän genä tügel ä cır belän dä bilgele.
Konsertta Çuwaşiä tatarlarına ğına xas cır-biyüllärne dä işetergä mömkin buldı. Bilgele bulğança biredä mişärlär yäşi. Şuña Urmay mişärläre biyu, yegetlärne cirle dialektta «laçınnar» dip söylägän şiğerlär Qazan xalqına bälki beraz añlaşılıp ta citmägänder. Tağın şunısın äytergä kiräk, biredä şaqtıy küp ansambl'lär oyışqan. Alarnıñ kübesendä balalar yöri. Dimäk Çuwaşiädäge millättäşlärebezneñ kiläçäge bar, yäş buın üsep kilä.
Landış Xarrasova.


text:
İndus Tahirov III Bötendönya Tatar Kongressınıñ burıçın tatarnı ber tel, ber mädäniät tiräsendä tuplawda kürä.
Tatar kongressında qaralaçak mäs'älälärneñ berençe ürnäk planı inde äzer. Anda äytelğänçä, 28 -29 avgust könnärendä plenar utırışlar, öç sektsiä ciınarı bulaçaq.
Berençe seksiäneñ eşe milli fän, mädäniät, sänğät temalarına bağışlanaçaq. İkençe yünäleştä eşläwçelär, milli göref-ğädätlär, zamança mädäniät, tatar yäşläre problemaların tikşeräçäk. Öçençe sektsiädä ciıluçılar - iqtisadıy mäs'älälär, Tatarstannıñ häm çittäge eşmäkärlärneñ xezmättäşlek itüe turında söyläşäçäk.
Ğomum ciıınnarda xalıq sanın alu häm latin grafikasına küçü kebek möhim mäs'älälär tikşereläçäk. Rusiä häm Tatarstan Prezidentlarına, xalıqara oyışmalarğa häm tatar xalqına möräcäğätlärneñ tekstaları da xäzerge waqıtta äzerlänep kilä. Anda nindi fikerlär äyteler, älegä bilgele tügel.
Çärşämbe könne, «Watanım Tatarstan» gäzitendä Bötendönya Tatar Kongressı Başqarma komitetı räise İndus Tahirovnıñ çığışı dönya kürde. Anda ul ütkän kongressta qabul itelgän qararlarınıñ iñ möhime - latinğa küçärgä digän täqdim - ütälmi qaldı di. Tahirov «Watanım Tatarstan» gäzite bitlärendä tatarlarnıñ berdäm bulmawına rizasızlığın belderep, millätne ber tel, ber mädäniät tiräsendä tuplarğa kiräklege turında äytkän. Kongressnıñ burıçın da ul şunda kürä.
Bikä Timerova


text:
Tөrkiә: uqıtuçılar arasında eşsezlәr 200 meñnän aştı
Tөrkiәneñ kөntәrtibendә tөpqanunnı, konstitutsiәne üzgәrtü, yaña prezident Gülneñ aktiflıqları, Ankarada şartlağıç tulu ber yөk maşinasınıñ tabıluwı kebek asılda turıdan turı rejimnı qızıqsındırğan mәs`әlәlәr tora kebek kürensә dә eşsezlek probleması Tөrkiәneñ mөhim temalarınnan bere buluın dәwam itә.
Tөrkiәneñ xalıq sanı 70 millionnı beraz aşa. Şunıñ өçtәn bere , çağıştırmaça 25 millionı eş yәşendәgelәr dip isәplәnә. Rәsmi statistikalarğa kürә eşsezlek 10 % tirәse. Yәğni 2,5 million keşe eşsez. Bolar arasında da yuğarı belem alğannarnıñ xәle çın mәğnәdә eç poşırğıç. Çөnki alar başlanğıç, urta hәm yuğarı belemnәren tәmamlağannar, yәğni iñ kimendә 15-16 yıl uqığannar, ata-anaları alar өçen küp aqçalar sarıf itkәn. Nәticәdә isә alar eş tabalmıy.
Menә soñğı kөnnәrdә 200 meñ tirәse uqıtuçı niçә yıllardan birle eş kөtә digәn xәbәrlәr diqqәtne cәlep itte. Tөrkiә xalqı yәş bulu sәbәple 15 million tirәse bala hәm yәş üsmer tөrle uqu yortlarında belem ala. Bolar өçen 600 meñ uqıtuçı Mәğarif Ministerlegeneñ kadrlarında eşli. Ğomumәn alğanda uqıtuçılar universitetlarnıñ pedagogiә fakultetları belәn fәn hәm әdәbiat fakultetlarında citeşterelә. 2007/2008-nçe uqu-uqutı yılında 62 meñ uqıtuçı diplom alaçaq. Mәğarif ministerlege bıyıl 30 meñ yәş uqıtuçını eşkә aldı. Әmma kilәse yıl uquların tәmamlağan uqıtuçılar belәn eşsez uqıtuçı sanı 232 meñgә üsәçәk dip faraz itelә. Dөres şularnıñ ber өleşe xosusi başlanğıç hәm urta mәktәplәrdә eş taba alaçaq. Lәkin xosusi mәktәplәr tulayım başlanğıç hәm urta mәktәplәrneñ un protsentın da tәşkil itmi.
Mәğarif ministerlege bezdә yıl sayın urtaça 20 meñ keşe pensiәgә çığa yäki üze telәp eşen taşlıy, dimәk yılına 20 meñ uqıqtuçını ğına eşkә alalabız digәn argument qullana. Tabiğıy monda uqıtuçılarnıñ nindi yünäleştä buluları faktı da bik mөhim. Misal өçen soñğı biş yılda Japon tele uqıtuçılığına ber, Rus telenә 11, Fransuz telenә 25, Alman telenә nibarı 41 genә kadr birelgәn. Şulay uq tarix, fälsäfә kebek büleklärne tәmamlağannarnıñ da eş tabu şansı nolgә yaqın. Ә 90 niçә universitetnıñ 70 protsentında tarix kafedraları bar. Tik başlanğıç mәktәp, İngliz tele, Tөrek tele, komputer, matematika belәn din mәdәniәte hәm әxlaq uqıtuçılarınıñ ğına eş tabu şansı bik yuğarı.
Dimәk Tөrek mәğarif sisteması kirәgennәn küberәk yәşkә yuğarı belem birә. Monıñ өçen Yuğarı Uqu Oyışması (YUO) ğәyeplәnә. Asılda YUO planlawdan cawaplı, ul eş tabu şansı bulmağan fәnnәrdә kafedralar açmasqa tiyeş ide. Lәkin Tөrkiәneñ başqa ber çınbarlığı liseylarnı tәmamlağannarnıñ sanınıñ yuğaru buluı. Liseyda hөnәr tügel, tik ğomum belem birelә. Yәğni lisәyne tәmamlağannar bik az eş xaqqı tülәngәn, asılda әllә nindi belem dә kirәkmәgәn eşlәr genә taba alalar. Şul sәbәple dә hәr yıl sayın ber millionnan artıq yәş üsmer universitetlarğa kerü өçen imtixannarğa mөrәcәğәt itә hәm alarnıñ biştәn bere genә tөrle programmalarğa qabul itelә. Dimәk, başlanğıç belemnәn başlap, Tөrkiәdә uqıtu sistemasında qay ber xatalar bar. Şul sәbәple dә YUO tөptәn kilgәn basımnı kimetü өçen kirәkme kirәkmime yaña universitetlar aça.
Qısqası Tөrkiәneñ mәğarif өlkәsendәge şuşı problemasın çişüen yaqın kilәçәktә kөtep bulmıy.
Әxtәm İbrahim, İstanbul


text:
Kıymet Güler - Cevizin Yaprağı
Sanatçı : Kıymet Güler
Türkü : Cevizin Yaprağı
Etiketler : Kıymet Güler - Cevizin Yaprağı türkü indir, Kıymet Güler - Cevizin Yaprağı türkü dinle, Kıymet Güler türküleri, Cevizin Yaprağı mp3 indir, Kıymet Güler türküleri Cevizin Yaprağı türküsü, Cevizin Yaprağı sözleri, Kıymet Güler mp3 dinle, Kıymet Güler download, Cevizin Yaprağı bedava mp3, Kıymet Güler türkü sözleri, Kıymet Güler türkü dinle, Kıymet Güler son albüm indir
Kıymet Güler Türküleri
Kıymet Güler - Cevizin Yaprağı
Kıymet Güler - Evleri Var Engin
Kıymet Güler - Ayağında Dar Şalvar


text: Ärmänstanda bügen parlament saylawları ütä. Kön urtasına saylawçılarnıñ 18 protsentı tawış birgän dip xäbär itelä. Älegä tärtip bozular küzätelmägän. Töp köräş prezident Robert Koçariannıñ Respublikan partiäse häm opozitsiädäge "Ğädellek" partiäse arasında barır dip kötelä. "Ğädellek" citäkçese Stepan Demirçian Mart ayında ütkän prezident saylawlarında Koçarianğa ottırğan ide. Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması ul saylawlarda tärtip bozlar buluın terkäde. Bügenge tawış birüne 400-läp küzätüçe küzätä. Berençe näticälär düşämbe irtäsendä kötelä.


text:
Polieftı kemdär üsterä?
Blağoveşendağı Polief yämğiäteneñ eteştereü qeüäte aldağı yıldarźa 2 tapqırğa artırğa teyeş. Bınıñ ösön investorźar 840 million dollar summa halasaq. Lukoyl- Neftexim, Sibur-Xolding häm Selena zavodı- Polieftıñ aksionerźarı bulıp tora. Ular Öfögä kilep prezident Mortaza Räximov qatnaşlığında kileşeügä qul quyźı. Başqortostan prezidentı bıl aksionerźarźı ışanıslı partnerźar tip atanı häm kileşeüźeñ älegä tiklem imzalaştırılmauın äytte.
Kileşeügä qul quyıu vakiğahı barışında Poliefqa aksionerźarźan tış Başqortostan qaźnahınan aqsa tığılasaqmı tigän horau źa buldı. Mortaza Räximov Başqortostan Polieftı oźaq yıldar ber üźe finanslanı, 7 milliard aqsa tuźźırźı, nisek inde beźźeñ qıśılışıbıź yuq tip äytergä mömkin tip yauaplanı.
Polief yılına 230 meñ tonna tereftal kislotahı häm 120 meñ tonna polietilentereftalat sığarıu qeüätenä eyä.


text:
Törkiä premyer ministrı Recep Tayyip Erdogan Britaniäne terrorçılarnıñ Törkiädä yaña terror höcümnäre oyıştıru mömkinlege turında küzläw mäğlümätlären Törkiä belän urtaqlaşmawda ğäyepläde.
Kiçä Britaniä tışqı eşlär idaräse İstanbulda häm Ankarada yaña terror höcümnäre bulu mömkinlege turında mäğlümätlär bar dip beldergän ide.
Uzğan atnada İstabuldağı Britaniä konsullığı yanında häm Törkiädäge Britan bankı bülekçäse yanında bombalar şartlatılu näticäsendä distälärçä keşe hälak buldı, yözlärçä keşe yaralandı.
Bügen Erdogan ägär dä törle illär xalıqara terrorçılıqqa qarşı köräştä berläşergä teli ikän alar mondıy mäğlümätlärne matbuğatqa tügel bu eşkä qatnaşı bulğan däwlätkä birergä tieş dide.
Bügen Erdogan şulay uq, Britaniä belän İtaliägä möräcäğät itep Yewropanıñ 3 futbol matçın Törkiädä ütkärü niätennän iminlekkä ışanıç bulmaw säbäple baş tartunı sorarğa cıyınuı turında belderde.


text:
2007 yıldı Başqortostan xalqı bayram itep ütkäräsäk
Bögön Respublika parlamentı ultırışı la waqıtında başlanmanı. Yabay voditeldärźän ayırmalı militsiya xeźmätkärźäre qıybatlı–qıybatlı sit il maşinaları ösön Parlament yortona eterlek asıq yul qaldırıuıla yarźam itmäne. Şulay itep, deputattar bögön yıl dauamında respublikanıñ yäşäyeşen bildäläüse prezident yullamahın qaranı. Bıl xattan añlaşılıuınsa, bıyıl respublikala bayram itep yäşäyäsäk. Yäğni, dokumentta bildälängän saralarźıñ barıhıla tierlek 450 yıllıq yubileyğa bäyle. İqtisadqa kilgändä, qayğırahı tügel, 2006-sı yılda la Başqortostan ildeñ yıldam üśeüse töbäge bularaq, üź pozitsiyaların tağı la nığıtqan. Bıltır tulayım töbäk produqtı 8 protsent samahına etkän. Xalıqtıñ kileme lä Räsäyźäge urtasa kürhätkestän artıp kitkän, tine Respublika prezidentı ultırışta. Prezident Sowetı ultırışı respublika Prezidentına narkotiktar äyläneşen küźäteüźä totou buyınsa Federal xeźmätteñ wedomstvo nagradahın tapşırıuźan başlanıp kitte. Başqortostan Prezidentı nagradanı respublikala narkotiktarğa qarşı köräş alıp barıu ösön yauaplı barlıq oyoşmalar eşenä yuğarı baha tine. Doqumenttıñ töp yünäleştären barlap, Xökümät premer–ministrı dokumentqa innovatsion yünäleş xaslığın, unda respublika üśeşeneñ könüźäk mäsäläläre bildäläneüen hıźıq öśtönä aldı. Däülät Yıyılışı – Qoroltay räyese Konstantin Tolqaçevtıñ beldereüensä, yıllıq xat parlament ağzalarına la olo yauaplılıq öśtäy. Ultırışta Yıllıq Xat proektı törlö yünäleştärźä entekläp tikşerelde. Prezident Sovetı ağzaları dokumentta xalıqtı sotsial yaqlau, haulıq haqlau, mäğarif häm fän tarmaqtarın üśtereü mäsälälärenä, sotsial häm mäźäni ölkälärźe kamillaştırıuğa źur iğtibar büleneüen bildäläp ütte. Ultırıştı yomğaqlap, respublika Prezidentı yıllıq Xattıñ ütäleşenä ıñğay baha birźe, aldağı burıstarğa tuqtaldı.
Ekaterinburgta Başqortostandıñ Räsäygä quşılıuınıñ 450 yıllığına arnap Urta Ural xalıqtarı könö ütkäreläsäk.Milli mäźäniättär bayramı Sverdlovsk ölkähe gubernatorı Eduard Rossel täqdime menän 2002 yıldan alıp bildälänä. Tantanala töbäkteñ 30 milli-mäźäni avtonomiyahı häm yämğiäte üź programmaların kürhätäsäk, ularźıñ kübehe Başqortostan menän Räsäy berźämlegenä arnalasaq. Bınan tış, unda Sverdlovsk ölkähe başqorttarı qoroltayı tarafınan «Milli ixata» kürgäźmähe oyoştorolasaq. Tiźźän Sorğot qalahı başqorttarı delegatsiyahı Stärletamaqqa kiläsäk. Bında ike qala arahında xeźmättäşlekte üśtereü, sänäğät predpriyatieları arahında bäyläneş urınlaştırıu mäsäläläre qaralasaq. Xantı –Mansı avtonomiyalı oqruğında äle 36 meñdän aşıu millättäşebeź yäşäy. Här qalala tierlek başqort sinıftarı bar. Okrugtağı Başqortostan wäkillege etäksehe Räüźät Qolmänbätov äyteüensä, äle töbäktä 450 yıllıq yubileyğa arnalğan saralar başlanğan.


text:
Hamas suğışçan törkeme Fälestinlelärgä xalıqara yardämne tuqtatu turındağı şantajğa birelmäyäçäkbez dip belderde.
Hamas Fälestin cirlärendä xakimiätkä kilgännän soñ İzrail'ne tanu häm qoralsızlanu taläplären kire qaqtı. Hamas wäkile Sami äbü Zuhri Azatlıq radiosına interviewda xalıqara cämäğätçelekneñ bu taläpläre ğädel tügel dide. "Könbatışnıñ pozitsiäse fälestinlelärgä qarata fäğädelsezlek häm despotizm, İzrail' okupatsiäsenä qarata yaqlaw pozitsiäse. Bezneñ xalqıbız barı tik demokratiäne uñışlı qullanğan öçen genä cäzalana. Şuña kürä bez Könbatış cämğiätlären üz pozitsiäläre häm qararları turında tağın ber märtäbä uylarğa çaqırabız" dide äbü Zuhri.
Törkemneñ sörgendäge citäkçelege wäkile Usama Hamdan Associated Press agentlığına Hamas başqa finans çığanaqları ezli dide.
Törle illärneñ citäkçeläre Hamasnı köç qullanudan baş tartırğa, İzrail'ne häm yul xaritası dip atalğan tınıçlıq protsessın tanırğa çaqırğan ide.
Hamas süzçese Sami Äbü Zuhri İzrail' okupatsiäsen beterü taläp itelergä tieş dip bu taläplärne kire qaqtı. Hamasnıñ nizamnamäse İzrail'ne cimerergä çaqıra.
İzrail' waqıtında, 1-nçe fevral'dä tamojnya tüläwlären Fälestin idaräsenä küçererme-yuqmı bilgesez. Fälestinlelärgä xezmät xaqlarınıñ zur öleşen şul aqça täşkil itä.


text:
Ämmä bıl barıhı ösön dä tügel, ä sosial ipotekağa däğüä itewselärgä genä qağıla. Ber ük waqıtta Öfö qalahı qala oqruğı şurahı sosial' ölkägä yünältelgän fatirźarźıñ hanın arttırıu maqsatında ğämäldäge qararğa ber aź töźätmälär indergän. Äle Öfölä sosial' torlaq alıu ösön l'ğotalı siratta 17 meñdän aşıu keşe tora. Qala xäkimiäteneñ yılına 200 genä keşene fatir menän tämin itewen iźäpkä alğanda, bıl sirattıñ bik oźaqqa huźılıuı ixtimal. Tap şunıñ ösön dä qala sowetı deputattarı sosial' ippoteqä programmahın töźögän. İñ möhim şarttarźıñ berehe–ul ğäilälärźeñ matdi xäle. Ber bülmäle fatir alıu ösön budjet ölkähendä eşläwse ğäilälärźeñ döyöm eş xaqı 20 meñ humdan käm bulmaźqa teyeş. Sosial' ipoteqä ösön töźöläsäk yorttarźıñ döyöm mayźanı kilähe yılda 1 meñ kvadrat metr, ä 2008 yılda ike tapqır küberäk kötölä. Yäğni, yılına 20-40 ğäilä fatirlı bula tigän hüź. Bınan tış, töźölöş oyoşmaları oşoğa tiklem safqa inderelgän torlaqtıñ 20 prosentın sosial' ölkägä yünälter ösön xäkimiät qaramağına küserä ine. Qala şurahı qararı menän bıl han xäźer 30 prosentqa tiklem arttırıldı. Älbittä, töźölöş oyoşmaları tarafınan sosial' ölkägä küserelgän fatirźarźıñ xaqtarı törlösä. Mäźälän, kirbes yorttarźağı fatirźar bik qimmätkä barıp baźha, paneldän töźölgändäre ber aź oshoźoraq. Oşono küź uñında totop xäźer qala xäkimiäte yuğarı xaqlı fatirźarźı hatıp, unıñ aqsahına ike–ös fatir alırğa, yä ihä sosial' torlaq töźörgä xoquqlı. Bıl üź siratında sosial' torlaqqa däğüä itewselärźeñ siratın kämetergä yarźam itäsäk, ti belgestär.
Rämzit Abulyayıv, Öfö


text: Bügen Ukraina başqalasında, kiläse atnada ütäçäk prezident saylawlarında oppozitsiä namzäte Viktor Yuşçenko tarafdarları miting ütkärde. Oyıştıruçılar äytüençä "Yalğan häm xärämläşügä qarşı xalıq köçe" digän şiğär astında ütkän çarada 200 meñläp keşe qatnaşqan. Räsmilär, bu san küpkä azraq dip belderä. 31 üktäberdä ütäçäk saylawlarda oppozitsiädäge "Bezneñ Ukraina" bloğı citäkçese Viktor Yuşçenko, xäzerge prezident Leonid Kuçmanıñ warisı, premier-ministr Viktor Yanukoviç belän köräşä. Fiker beleşülärgä qarağanda ikeseneñ dä ciñü ixtimalı ber däräcädä.


text: Ukraina AQŞnıñ Üzäk Yevropada raketalardan saqlanu cihazların tözü planın täñqitläp çıqtı. Premyer-ministrnıñ berençe urınbasarı Mykola Azarov, raketalar Ukrainağa qurqınıç tudıra ala häm turıdan turı nizağqa kiterä ala, dip belderde. Amerikanıñ Çexiä häm Polşada cihazlar urnaştıru niäten Rusiä dä kisken täñqitläp çıqqan ide. AQŞ, bu cihazlar, İrannan yanağan qurqınıçqa qarşı toru öçen kiräk, dip belderä. Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko, Volodymyr Ohryzkonı tışqı eşlär ministrı itep raslawnı sorap parlamentqa möräcäğät itte. Ohryzko, 30 ğinwarda urınınnan kitkän tışqı eşlär ministrı Borys Tarasyuk wazifaların başqara ide.


text:
Narkomaniädän qotılıp bulamı?
Bu zäxmättän qotılu yulları barmı soñ? Ber enägä utırğan, ukol yasap, üz-üzen ağulanudan räxät kürüçelär qartaymıylar. Alar yäş kenä kileş yaqtı dönya belän xuşlaşa. İsän çağında da üzläreneñ häm yaqınnarınıñ tormışın tämuğqa äyländerä. Ber niçä säğät tännärenä narkotik kertmäwçelär qotoçqıç ğazap kiçerälär, üz-üzlären beleştermiçä bärgälänälär. Rusça lomka dip atala torğan şuşı qotoçqıç ğazapnı kiçerüçelärne qızğanırğamı, alarğa yärdäm itärgäme? Konferensiädä bu turıda ike qapma-qarşı fiker äytelde. Beräwlär “lomka” yäğni awırunıñ narkotik qullanmaw ğazaplarında anı däwalarğa kiräkmi, dip sanıy. Ä bit näq menä şul “lomka” narkomannarnı yış qına äcäl quyınına sala. “Lomka” waqıtında narkotik tügel, ä faydalı daru - qayber illärdä qullanıla torğan metadon daruı belän däwalıylar. Rusiädä mondıy ısul xäzergä röxsät itelmi. Kiräkme bu, yuqmı? Ällä inde narkomannıñ üze teläp alğan bälädän darusız ğına qotılğanın kötärgäme? Berläşkän millätlär oyışmasınıñ narkotik häm cinayät mäsäläläre belän şöğellänüçe Signe Rotberg bu xaqta zamança bu darunı kertkändä, älbättä, başqa illärneñ dä ikelänep toruın, ä ğämälgä aşırğaç çınlap ta fayda kürüen äytte.
Qayber mäsälälärdä belgeçlär berdäm fikerdä dä buldı. Ul da bulsa däwlätneñ narkomaniä kebek global' awıruğa östän genä qarawı. Qazandağı “Nadejda” digän narkomannarnıñ reabilitatsiä üzäge citäkçese Vladimir Mendeleeviç äytüençä, uzğan yıllarda narkomaniä cinayätçelege belän köräşü öçen däwlät narkoküzätüe törmälärgä narkotik satuçılarnı tügel, ä narkotiklardan arınalmawçı awırularnı yabıp quyğan. Näticäse şul - narkomaniä zolımı tağın da köçäyä. Vladimir Mendeleeviç fikerençä, Rusiädäge narkologiä zur krizis kiçerä häm bu krizistan otış tabuçılar da bar.
Bügenge köndä Tatarstanda barlığı sigez meñ narkoman terkälgän. Uzğan yılğa qarağanda bu san ike protsentqa ğına artqan. Bu ğomum Rusiädä bu çirneñ taralu tempınnan tübänräk.
Şuşı yılnıñ tuğız ayı eçendä genä respublikağa narkotik kiterüçe 11 üzäk tabılğan häm ğämäldän çığarılğan. Narkotiklarnıñ kübese Urta Aziädän kiterelä. Häm şuşı tuğız ay eçendä genä respublika külämendä 22 killogramm geroin xoquq saqlaw orğannarı tarafınnan qulğa alınğan. Yäğni uzğan yılğıdan ike yarım tapqırğa kübräk.
Qazanda öç kön däwamında barğan konferensiädä narkomaniäneñ profilaktikası, reabilitatsiä yäğni däwalawdan soñ da awırunı iğtibardan qaldırmaw turında süz alıp bardılar. Konferensiä axırında qabul itelgän rezolyutsiädä Rusiä xakimiätendä narkomaniäneñ däwalawın tikşerüçe maxsus oyışma tözü, zamança däwalaw ısulın qullanu kebek mäsälälär kütärelgän. Älege rezolyutsiä Rusiä xakimiät orğannarına häm Bötendönya sälämätlek saqlaw oyışmasına cibärelä.
Narkomaniäneñ milli tösmere barmı? Elek tatar awıllarında, milli ruxlı ğailälärdä araqı eçü, tämäke tartu siräk oçrasa, xäzer inde enägä utıru yäğni narkotik qullanıp tilerep yörü, narkotik satıp alu öçen fatir basu, keşe talaw, maşinalarnı botarlap, eçke cihazların oçsız bäyägä satu şähär öçen dä, awıl öçen dä ğädäti küreneş. Bu zäxmät mäktäplärgä, institutlarğa da ütep kerä. Tatar gimnaziälärendä narkomaniäneñ, eçkeçelekneñ bötenläy oçramawı üze ber ğibrät. Narkomannar da kemneñder ğäziz balası. Alarnı qotqaru çarasın kürmäw mömkin tügel. İñ möhime - enägä utıruçılarnıñ xälen ciñeläytü, yäşlärne narkomaniä upkınına yaqın cibärmäw. Fänni cıyılışnıñ töp näticäse şul buldı.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
”Başinform“ ağentlığı Bignovnı “säyäsi orientatsiäse açıq bulmağan , yäşel aqçalar tä'sirendä mutatsiä kiçergän keşe” dip atıy. Bignovnıñ antisosial säyäsätkä qarşı köräşen üz mänfäğäte öçen köräş dip bäyäli.
“Respublika Başqortostan“ gäzite Bignov , Dilmöxämmätov häm Dubovskiylarnı qandalalar dip atıy. İmeş , keçkenä genä bulsalar da , sasısı nıq.
“Rodina“ firqäse imza cıya.21nçe ğinwar Rusiä Däwlät dumasınıñ biş deputatı antisotsiäl säyäsätkä qarşı açlıq iğlan itkän ide. Rodinaçılar alarnı yaqlap respublikta imza cıyu eşläre belän mäşğül. Bügenge köndä cide meñnän artıq imza cıyılğan.


text:
Ğiraq eçke eşlär ministrlığı matbuğat wäkile, bügen Bağdadtan könyaqqa taba 50 çaqrımdağı İskändäriä şähärendä Milli Gvardiä xärbiläre yanında maşinağa quyılğan bolba şartladı, dip belderde. Tabiplar, 3 keşeneñ hälak buluı, 15seneñ yaralanuı turında xäbär itte. Falluca tabibı Ahmed Mohammäd, Reuters mäğlümat agentlığına, soñğı amerikan hawa höcümnärendä 5 keşe, şul sanda ber xatın-qız häm bala hälak buldı, dip belderde.
Amerikan ğaskärläre Fallucada zur xärbi çarağa äzerlänä digän xäbärlär bar. Bügen "çiklärne tanımağan tabiplar" isemle xalıqara yardäm oyışması üzeneñ Ğiraqtağı eşçänlegen tuqtatuın belderde. Keşe ğömerenä qurqınıç yanağanda eşne däwam itep bulmıy, dide tabiplar. Oyışmanıñ Belgiädäge başlığı Gorik Ooms, oyışma üz xezmätkärläreneñ iminlegen tä'min itä almıy, dip belderde. Bu xalıqara oyışma Ğiraqta 2002nçe yılda birle eşli ide. Bügen Çexiä parlamentı Basra yanındağı üzeneñ 100gä yaqın xärbien kiläse yılnıñ fevral ayı azağına qadär Ğiraqta qaldıru öçen tawış birde. Şulay uq parlamentnıñ yuğarı palatası ildä professional xärbi köçlär buldırunı xupladı. Älege xärbi reforma prezidentnıñ qul quyın kötä.


text:
Karami elekke premyer ministr Räfqi Xäriri üterelgännän soñ başlanğan zur protest çaraları näticäsendä çigenergä mäcbür buldı.
Süriägä qarşı çığuçı, bu demonstratsiälärne oyıştırğan oppozitsiä Karaminıñ kitüen xuplasa da, Süriä Livannan çigenmi torıp protest çaraların tuqtatmayaçağın belderä.
Bäyrüt uramnarında bügen dä yözlärçä keşe demonstratsiädä qatnaştı.
Londonda AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice Quşma Ştatlar Livanda demokratiäne torğızuğa taba adımnarnı xuplıy häm Waşington Livanda irekle häm ğädel saylawlar ütkärüne yaqlarğa äzer dide.
Bügen Rice häm Fransiä tışqı eşlär ministrı Michel Barnier Livandağı çit il ğäskärlären annan kitärgä çaqırdı.


text:
Annapolis söyläşüläre: fälästinlelär yänä İzrail belän aralaşa, İran moña açulana
Ameika Quşma Ştatlarınıñ Annapolis şähärendä äle genä tämamlanğan xalıqara konferensiädä Yaqın Könçığıştağı solıx mäs'äläsendä ällä ni zur alğakiteş bulmasa da, cıyın üze fälästinlelär belän İzrail arasında söyläşülärne yañartu öçen zur etärgeç buldı. Anda qatnaşqan ğäräp illäre dä, Könbatış wäkilläre bu, töbäktäge wäzğiätne normalläşterügä häm andağı radikal köçlärne ciñärgä yardäm itär dip ömetlänä.
Annapolis konferensiäse İzrailne dä, fälästin yağın da, kilep tuğan mizgeldän faydalanıp qalıp, ikeyaqlı nizaqnı beterü yulların tabuğa öndäw belän tämamlandı. Cıyın azağında xuca ilneñ däwlät sekretare Condoleezza Rice, bez barıbız da bu eştä uñışqa ireşergä tieşbez, dide:
"İzrail belän fälästinlelär arasında solıxqa ireşü ul Quşma Ştatlarnıñ da mänfäğätendä. Xäzer bezneñ alğa kitü öçen çın mömkinlegebez bar. Tınıçlıqnıñ, Yaqın Könçığıştağı ireklekneñ kiläçägen garantiäläw öçen uñış kiräk, berkem dä biredä uñışsızlıq turında uylamıy da. Yaqlar bügen üzläreneñ şuña ireşeregä teläwen yaxşı kürsätte", di däwlät sekretare Rice.
Annapolis konferensiäsendä Yaqın Könçığış nizağına turıdan-turı qatnaşı bulğan taraflar ğına tügel, başqa bik küp illärneñ wäkilläre dä qatnaşa. Berençe çiratta, ğäräp illärennän. Alarnıñ üz mänfäğäte, älbättä - İzrail-fälästin nizağınıñ çişelmi pısqıp yatuı, Yaqın Könçığışta ğına tügel, bar möselman dönyasında radikal' qaraşlarnıñ köçäyüenä kiterä häm şul illärneñ eçke totrıqlılığın qaqşata ala.
Cıyında qatnaşqan söğüd tışqı eşlär ministrı Söğüd äl-Fäysal, misal öçen, solıx eşläreneñ torğınlıqta qaluı törle extremistik täğlümätlär taralu ixtimalın arttıra, dip isäpli.
Alay ğına da tügel, radikalizmnıñ köçäyüe ğäräp illäre öçen, bigräk tä Könbatış berektäşläre bulğan ğäräp xakimiätläre öçen tağın ber qurqınıç tudıra - bu şul radikallar belän uynawçı İran tä'siren arttıra ala. Washington bu xaqta inde küptännän kisätep kilä häm monıñ misalı itep, bar Ğäzzä sızığın xäzer üz qulında totqan Xämäsne häm Liban prezidentı saylawlarına kirtä quyıp kilgän Xizbullanı kiterä. Bu xäräkätlärneñ ikese dä räsmi Tähran tarafınnan yaqlana.
İzrailneñ Berläşkän Millätlärdäge ilçese Gillerman, ğäräp citäkçelären Annapolis konferensiäsenä näq menä şul qurqular kiterde dä inde, dip isäpli:
"Bez biredä ğäräp qärdäşlärebezneñ dä solıx protsessın yaqlawın küräbez, häm alar monı başqa ber olı qurqınıç - prezidentı sataşqan İrannan qurqıp eşli", di İzrail wäkile.
Privat söyläşülärdä qayber ğäräp wäkilläre monıñ çınnan da şulay buluın tanıy. "New York Times" basması çärşämbedä, misal öçen, şulardan berseneñ fikeren kiterä - ul "ğäräplär biregä, yähüdlärne, yä fälästinlelärne yaratuı säbäple tügel, ä Quşma Ştatlar belän İranğa qarşı strategik berektäşlek qoru kiräklegen añlap qına kilde", dip beldergän.
İran üze isä Annapolis konferensiäsenä çaqırılmadı, häm anda barırğa bulğan ğäräp illären, bigräk tä, üz berektäşe sanağan Süriäne, konferensiädä qatnaşuı öçen tänqitläp çıqtı. Xökümät wäkile Ğöläm Xösäyen İlham şul ğäräp illären İzrail belän bernindi dä kompromisqa barmasqa çaqırdı.


text:
2005: Bush idaräse öçen awır yıl buldı
Yıl axırı yaqınlaşqanğa ütep baruçı yılnı küzdän kiçerep, näticälär yasaw ğädäte bar.. Bez dä bügen "2005 yılğa küzätülär" şälkemen başlap cibäräbez, xörmätle tıñlawçılar. Şälkemneñ berençe yazması dönyanıñ iñ qüätle ile häm anıñ citäkçese turında bulır. İke süz belän äytkändä, 2005 George Bush öçen ber dä ciñel bulmadı.
Tik bu 4 yılnıñ berençesen Bush saqlanuda ütkärerde diärgä bula. Respublikan partiäseneñ yuğarı räsmiläre qırın eşlärdä ğäyeplände, Küzläw İdaräseneñ yäşeren agentı faş itelde, vitse-prezident Dick Cheney yärdämçese Lewis Libby häm Bushnıñ üzeneñ säyäsi kiñäşçese Karl Rove yalğanda totıldılar. Qayber küzätüçelär fikerençä, monıñ işe cancallar Bush administratsiäsenä qimmätkä töşä ala. Bush Texas ştatında gubernator bulıp eşlägändä bu ştatta Respublikan partiäsen citäklägän Tom Pauken süzlärençä, "Administratsiäneñ xäle şaqtıy möşkel. Vitse-prezident, Aq yortnıñ baş säyäsi kiñäşçese.. Mondıy wazifalar belän bäyle cancallar prezidentnıñ mödäte betkänçe ük şartlap bar administratsiägä tarala ala."
American Enterprise İnstitutında ölkän möğallim Norman Ornstein süzlärençä, iñ qızığı şul, bu cancallarnı ciñel genä buldırmıy qalıp bulır ide. "Mondıy oçraqta keşelär säyäsi awırlıqtan qaçırğa tırışa. Yalğanlıy başlıy, kiräkmägän süzlär söyli. Näticädä tikşerülär başlana, eşlär xökemgä qädär barıp citä" di ul.
Monnan tış 2005 yılda Bush administratsiäse Katrina ğarasatına äzersezlek öçen ğäyeplände. Ike ay elek Ğiraqta häläk bulğan amerikan xärbiläre sanı 2 meñne uzıp kitte. Soñğı fiker beleşülärgä kürä bügen amerikanarnıñ 40%tı Ğiraq suğışına qarşı çığa.
Washingtondağı Cato institutı belgeçe Patrick Basham süzlärençä, menä şuşı cancallar, xatalar, kötelmägän waqiğalar barısı bergä Bush öçen köçle dawıl bula ala.
Xäyer, 2005neñ tiskäre näticäläre Bushnıñ üzenä inde zıyan itmäs sıman. Quşma Ştatlarda 3 möddät prezident bulıp bulmıy. Ä menä anıñ Respublikan partiäsenä zıyan kilergä mömkin. Tik bu Demokratlar partiäsenä bäyle bulaçaq. Demokratlar Respublikannarnıñ xataların faydalana alırmı- yuqmı. Älegä alar ildäge mäsälälärdä ber fikerdä torsa, şul uq Ğiraq suğışına qarata törle qaraşlarda toralar.
ali gilmi


text:
Rusiäneñ sänäğät, fän häm texnologiä ministrı İlya KlebanovAlabuğa Saban tuyında qatnaştı.
Rusiä xökümäte ägzäse, sänäğät ministrı İlya Klebanov, Tatarstanğa, KamAZ şirkäteneñ yıllıq utırışında qatnaşu öçen kilgän ide. Ul bu şirkättä direktorlar şurası räise bulıp tora. KamAZ şirkäteneñ ütkän yılda kereme 78 million bulsa da, elekke burıçlar 30 milliard sumğa tiñ. Şunıñ arqasında şirkät qibatlı käğäzlär iälärenä divident tüli almağan. Tulayım alğanda KamAZnıñ eşçänlege uñay bäylängän.İkençe könne, İlya Klebanov häm Röstäm Miñnexanov Alabuğa Saban tuyında qatnaştı. Anda şulay uq «Tatneft» şirkäte citäkçelege, Rusiäneñ Tula ölkäse wäkilçelege dä qatnaştı. Tulanıñ Aleksin şähäre Alabuğa belän tuğanlaşqannar ikän, şuña kürä xäzer ike şähär başlığı ber-bersenä qunaqqa yöreşä, büläklär bireşä.
Bikä Timerova, Qazan.


text:
Törkiädä Näwrüz bäyräme tınıç ütte
İnde 21-nçe Martqa kilsäk Ankarada Premierminister häm ministerlär qatnaşqan räsmi Näwrüz qotlaw yolası buldı. İñ qızığı da mädäniät häm turizm ministere Attila Koçnıñ täbänäk häm yuwan gäwdäse belän ut östennän sikerüwe buldı. Yola maydanında törki xalıqlarnıñ şul isäptän Tatarstan belän Başqortstan bayraqları da elengän ide.
Läkin tabiği iñ zur diqqätne küpçelek Kördlär yäşägän könyaq-könçığıştağı Diyarbakırda ütkärelgän yola buldı. Şuşı yolağa farazlarğa kürä 250-300 meñ qatnaştı. Yolanıñ tınıç ütüwe häm provokatsiä bulmawı öçen 2.500 politsiä dä küzätep bardı. Şulay da zur maydanda idänastı körd partizan oyışması PKK-nıñ törmädä totılğan liderı Abdullah Öcalannıñ räsemnäre, PKK bayraqları belän konfederalizm bayraqları, yäğni barlıq kördlärne berläştergän bayraqlar da kütärelde. Öcalan yaki PKK-nı yaqlağan şiğarlar qıçqıruçılarnı polistiä qarattı, qayberläre küz sağı astına alındı. DCP liderı Ahmet Türk yasağan çığışında “Bez ildä tınıçılıq urnaştıru öçen küp köç sarıf ittek, atışlarnı tuqtaunıñ iğlan itelüwendä zur rol uynadıq. Mart ayında partiäbezneñ 254 citäkçese küz sağı astına alındı, 72-se isä xökemgä tartıla. İnde Körd mäsäläse yaqın könçığışnıñ häm dönyanıñ mäsäläse bulıp tora” dip belderde.
Elekke DEP partiäsenän deputat bularaq parlamentqa saylanğan, läkin ant itü yolasında kördçä çığış yasağan öçen törmä cazasına xökem itelgän Leyla Zana çığışınıñ ber öleşen kördçä yasadı. Törekçä yasağan öleşendä isä “Kördlärneñ öç liderı bar. Bere Ğıyraq prezidentı Cälal Talabani, ikençese Kördistan federal rayon citäkçese Mäsud Barzani häm öçençese Citäkçe Öcalan bulıp tora. Körd xalğı kemgä dä qurqınıç täşkil itmi. Bergä yäşägän xalıqlarnı arttan çänçkän xalıq tügel. Körtlär arasında üz başığızğa mı, yuğisä bezneñ belän tigez räweştä me yäşärgä telisez digän anketa ütkärelsen. Min ışanam ki bu anketadan Kördlärneñ 90 %-ı bergä yäşärgä telibez dip äytäçäklär”, dide. Törek gazetalarınıñ diqqäten iñ küp Kördlärneñ öç liderı bar digän süzläre cälep ite. 24e Martta İstanbuldağı Tatarstan wäkilçelege bıyıl bişençese bulaçaq yäşlär bäygesen uzdıraçaq.İnde wäkilçelekneñ ni xätle ğomere qaldı, monısı isä mäğlüm tügel. Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Respublika yılğalarında hıu kimäle tübänäyä başlanı
Bıl turala täbiğätte fayźalanıu, urman resurstarı häm tirä yaq möxitte haqlau ministrlığınan xäbär itälär. Žuñğı mäğlümättär buyınsa, Öfö ergähendä Ağiźel hıuı 9 metr samahına etkäyne. Uźğan täülektä ul ber nisä santimetrğa kämegän. Başqalala bötähe 3 meñdän aşıu torlaq yort häm iqtisadi ähämiättäge 13 obekttı hıu baśqan. Bıl bilämälä 13 meñdän aşıu keşe yäşäy. Taşqınğa qarşı qomissiya mäğlümättäre buyınsa, Äbyälil, Dıuan, Qariźel, Nuriman rayondarında taşqın xäle totoroqlana. Şulay źa hıu kimäle kütäreleüeneñ yuğarı nöktähe uźźı tip äytergä äle irtäräk, tip bildäläy belgestär. Eyänsurala xalıq ayırıusa ıźa sigä. Bıyıl säseü eştären respubliqa auıl xujalığı ministrı Griğoriy ğorobetshıź başlayasaq. Bınıñ säbäbe yabay.Başqortostan Prezidentı respubliqa qonstitutsiyahınıñ 87–se statyahına yaraşlı ,,Başqarma vlast orğandarı strukturahın qamillaştırıu,, turahındağı uqazğa qul quyźı. Uğa yaraşlı xökümät premer–ministrınıñ berense urınbaśarı häm altı urınbaśarźarı bulasaq. Berense urınbaśarğa şulay uq auıl xujalığı ministrı wäkälättäre yökmätelä. Uqazğa yaraşlı auıl xujalığı ministrılığı strukturahın qaytanan qarau quşıla. Er resurstarı häm er qoroloşo komitetın auıl xujalağı ministrlığı qaramağındağı er qoroloşo idaralığı itep üźgärtergä quşıla. Unıñ struqturahına munitsipal häm qala oqruğtarındağı töbäk orğandarı inderelä. Respubliqa xökümätenä uqazğa yaraşlı auıl xujalığı ministrlığı häm er qoroloşo idaralığı turahında polojenielarźı raślau häm üźgärtep qorouźarğa bäyle saralarźı başqarıu burısı yökmätelä. Respubliqa prezidentınıñ uqazı menän Şamil Växitov xökümät premer–ministrınıñ berense urınbaśarı häm auıl xujalığı ministrı itep täğäyenlände. Griğoriy Gorobets ikense eşkä küsereleü säbäple auıl xujalığı ministrı wazifahınan buşatıldı. Griğoriy Gorobetstıñ wazifahınan ni ösön buşatılıuı turahında xäbär itelmäy.


text:
Ramazan ğäyete möbaräk bulsın
14 oktäber dönya möselmannarı öçen iñ oluğ bäyrämnärneñ berse – Uraza ğäyete bulaçaq "Kemder sälämät xälendä şuşı aynı kürsä uraza totsın"dielä bu möbaräk ay turında Qor’än Kärimdä. Xodaynıñ şuşı ämerenä buysınıp millionlağan möselmannar ay buyına uraza totıp kildelär. Ramazan ayında izgelek qılu, başqa aylarda uylanıp ta eşlänmiçä qalğan yaxşı ğämällärne eşläp ölgerergä tırışu, yätim-fäqirlärne söyenderergä omtılu, tuğannar belän küreşü, awırularnıñ xällären belergä aşığu bu ay eçendä bigräk tä yış buldı. Häm menä yätimnärneñ, fäqirlärneñ, tol xatınnarnıñ xälen belä torğan, alarğa yärdäm itä torğan, tuğannar belän aralarıbız bozılsa, alar belän duslaşa torğan ay uzdı da kitte. Aylar soltanı dip atalğan Ramazan ayı dährilek, ateizm belän ağulanğan tatar-möselmannar arasında soñğı yıllarda olı ber bäyrämgä äylänä bara Ğädättä möselman illärendä, Ramazan ayında gönah qılu bermä-ber kimi dilär. Ä Tatarstanda monı yaqtırtqan tögäl statistika yuq. Läkin, awıllarda Ramazan ayında eçkeçele azayıp torğanmı, şähärlärebezdäge millättäşlärebez bozıqlıqtan tıyılıp torğanmı?! Ul ğına da tügel, şaqtıy awıllarda ğädättä zur tantanalar belän açıp ta, başqa könnärdä buş torğan, işegenä yozaq elengän mäçetlärdä dä tarawixlarğa xalıq cıyılğanmı-yuqmı, bolar Xodayğa mäğlümder. Tik şulay da, tatarlar arasında yıldan-yıl uraza totuçılar kübäyä barğanlığın iskä alsañ, tıyılular da arta bara dip, dimäk imannarıbız kamilläşä, äxlağıbız nığıy uylarğa nigez bar. Ramazan ayında Tatarstanda, ayırım alğanda Qazanda xäläl it, qazı kebek rizıqlar satu arttı. Bu ayda berniçä xaywannarnı möselmança çala torğan, eşkärtä torğan yaña sexlar açıluı moña misal bulıp tora.Ramazannıñ soñğı könnärendä genä dä Ätnä rayonınıñ Yaña Ätnä awılında, Yutazı rayonınıñ Äbsäläm , Älki rayonınıñ Yuğarı Älki, Leninagorsk rayonınıñ Qarlığaç awıllarında 4 yaña mäçet açılırğa tora. Bıyıl uraza totqan möselmannar sanı arttı. Küzätüçelär, islam ğädätläre ğadi möselman tormışında yıl sayın nığraq urın alaçaq dip belderälär. Awıl-qalalarda tigez, matur şämnär kebek basıp, qalqıp torğan manaralı mäçetlär, yañaları da buş tormas mikän? Päygambär gäläyhis-sälämneñ ber xädise bar. “İnnämäl äğmälü bin-niät”. Yäğni, här ğämäl niätkä qarap bäyälänä. Mäçetlär kürkäm, matur. Läkin ul namazlar uqıp, täräwixlar äyter öçenme, ällä inde qayberäwlär min tözedem dip, üzlärenä häykäl, istälek qaldırır öçen tözeläme? Çınlap ta, “İnnämäl äğmälü bin-niät”.
İnde Ramazan bäyrämenä, yäğni qayıt könenä kilgändä, Tatarstan Diniä näzaräte bu uñaydan üzeneñ qararın çığardı. Gayıt namazı Respublikabıznıñ böten awıl-şähärlärendä 14 noyäberdä irtänge säğät sigezdä başlanaçaq. Tatarstan möftie bu uñaydan bäyräm qotlawı belän dä möräcäğät itte.
Tatar xalqı, inde niçä ğasırlar däwamında başqa millättäge, başqa dindäge keşelär belän aralaşıp yäşi. Häm, Allahığa şöker, arabızda älege qurqınıç nizağlarnıñ bulğanı yuq. Ägär inde nindider waq-töyaq tawışlar, nindider rizasızlıqlar çığa ikän, alar bezneñ şäxsi belemsezlektän, mädäniätebez tübänlegennän kilä.
Ğäziz qärdäşlärem, bügen cömhüriätebezdä bulğan iminlek-tınıçlıqqa, mullıq öçen dä Cänäbel Xaqqa meñnärçä räxmätlärebezne belderik. Allahı Täğälä kiläçäktä barıbızğa da dinebez öçen, millätebez öçen, Watanıbız öçen xäyerle xezmätlär kürsätergä nasıyp itsen. Härberebezgä bäxet-säğädät, awırularğa xäyerle şifalar, dinsezlektä yörüçe bändälärneñ küñellärenä hidäyät nurın birsen. Bu ğayıtebezne äybät kenä ütkärep kiläse namazlarda, comğalarda, kiläse ğayıtlärdä dä oçraşırğa yazsın. Bu Tatarstan möftieneñ Ramazan ayı uñayınnan qotlaw süzläre buldı. Rusiä möselmannarın premyer Fradkov ta qotladı. Monnan tış, bu könnärdä Tatarstan prezidentınıñ da, başqa räsmilärneñ dä qotlawı bulır dip kötelä. Rusiä prezidentı inde berniçä yıl, Rusiädä yäşäwçe 14 millionlap möselmannı qotlarğa onıtıp kilä.
İdel-Ural töbägendä, ğomumän dönyada yäşäwçe tatar-başqortlar , Xänäfi mäzhäbendäge başqa möselmannar İslam iseme belän ber waqıtta da suğış-ğawğa çığarmadılar. Tatar-başqortlar, Olı cihat, yäğni zur suğış – üz näfeseñne ciñüne, yaman eşlärdän tıyılıp, xaqiqätne üzeñdä buldıru, iñ täwdä mäçet manaraların üz küñeleñdä torğızunı östenräk kürdelär. Xoday täğäläneñ izge Kitabındağı “İnnällahü mäğäs-sabirin”- Allah sabır itüçelär belän bergäder digän ayätenä iärep, sabırlıqqa, eş söyügä, ğilemgä omtıldılar. Tatar-başqort zolım-äfät bulğanda da, şatlıq bulğanda da moñlanuda, Xodayğa tabınuda buldı. Mönäcät- bäyetlär belän küñelen yuattı. Ramazan ayı belän dä tatar-başqortlar mönäcätlär çığarıp sawbullaşqannar.
Räfis Cämdixan


text:
Putinnıñ kiñäşçeläre Cirneñ cılınuına qarşı Kyoto kileşüenä quşılmasqa çaqıra
Cir şarındağı zur tabiği qazalarğa kiterüçe cılınuğa qarşı çaralar kürergä teläwçe illär Rusiäneñ bu mäs''älädä qarar qabul itüen kötä. Cılıunğa säbäp bulğan yapma tä''sire birüçe gazlarnı kimetü turındağa Kyoto kileşüe ğämälgä kersen öçen aña rusiäneñ dä quşıluı şart. Ämma Rusiä fännär akademiäse bu kileşü cirneñ cılınuın tuqtatırğa yadäm itmiäçäk, barı tik Rusiäneñ iqtisadıy üseşenä genä qomaçawlıyaçaq dip isäpli.
Rusiäneñ elekke tabiği möxit ministrı, xäzerge Su Problemaları İnstitutı mödire Viktor Danilov-Danilyan Bu kileşügä kübräk bezneñ iqtisadnıñ qazılma yağulıqlarğa häm çimal satuğa nigezlängän bulıp qaluın teläwçe ere şirkätlär qarşı çığa, kyotonı yaqlawçılar isä ilneñ neft'' exportına bäylelegen beterergä häm aldınğı texnologiälärgä nigezlänüen teli di.
Rusiä ğalimnäreneñ kübese cirdä cılınu protsesı baruın tanıy häm moña sänäğät üseşe säbäpçe digän fiker belän kileşä diärgä bula. Kübräk bu cılınuğa qazılma yağulıqlar qullanu, cılılıq elektr stansiäläre häm maşinalar çığara torğan kümer gazı säbäpçe dip isäplänelä. Bu gazlar kükkä kütärelep cirne qaplap tora, yäğni yapma tä''sire birä häm cirdäge cılılıq citkä kitä almaw säbäple cılılıq arta bara.
Xökümätneñ Hawa torışın häm tabiği möxitne küzätü idaräse başlığı Aleksandr Berditski soñğı 30 yılda bezdä qışlar cılıraq bula bara di. Anıñ fikerençä bu cılınu bigräk täm mäñgelek tuñ bulğan urınnarğa qurqınıç tudıra. Biredä temperaturanıñ 1-2 protsentqa ğına artuı da tuñnıñ cebüenä kiterergä mömkin. Näticädä yortlar, yullar häm ütkärgeç torbalar saz östendä qalaçaq.
Kyoto kileşüenä iñ nıq qarşı çığuçılarnıñ berse Putinnıñ iqtisadıy kiñäşçese Andrey İllarionov. İllarionov kileşü Rusiäneñ iqtisadıy üseşen genä totqarlıyaçaq di. anıñ fikerençä kileşü Rusiä prezidentı quyğan maqsatqa, 2010 yılğa ğömümi citeşterü külämen 2 märtäbä arttıruğa ireşü mömkinlege birmiäçäk. Kyoto kileşüen barlığı yözläp il inde rasladı. Bu illärgä dönyada çığarılğan barlıq kümer gazınıñ 40 protsentı turı kilä. Ägär dä dönyada çığarılğan kümer gazınıñ 55 protsentın üz eçenä alğan illär raslasa kileşü ğämälgä keräçäk. küme gazınıñ 30 protsentın Quşma Ştatlar çığara. Amerikan prezidetnı George Bush bu kileşüne imzalaw Amerikağa iqtisadıy zıyan kiteräçäk dip anı ratifikatsiäläwdän baş tarttı. Dönyada çığarılğan kümer gazınıñ 17-20 protsentı Rusiägä turı kilä. Ägär dä Rusiä dä quşılsa zarur bulğan 55 protsent kirtäse üteler häm kileşü ğämälgä kerer ide. Ämma bu 17-20 protsent Rusiädä 1990-nçı yılğı isäpläwlärgä nigezlänä. Sovetlar Berlege cimerelgännän soñ Rusiä sänäğäte dä köçsezlände häm anda soñğı distä yılda hawağa kümer gazı çığaru bolay da nıq kimede.
Kyoto kileşüe nigezendä, ber il ikençe ilgä aqça tüläp, üzendä kümer gazı çığarunı kimetmi genä üz öleşen başqa illärdän kimetä ala. Yäğni Rusiä hawağa zıyanlı gazlarnı çığarunı kimetep monı başqa il kimetkän sıman itep isäplärgä häm ul ildän monıñ öçen aqça alırğa mömkin. Äykänemçä, soñğı distä yılda Rusiädä kümer gazı çığaru bolay da nıq kimede. Qayber isäpläwlärgä qarağanda öçtän ber öleşkä kimegän. Kileşü ğämälgä kersä Mäskäw bu kimetüne başqa ilgä yazdırıp, qayber belgeçlä fikerençä monıñ öçen yılına 10 milliard dollar alıp torırğa mömkin. Rusiäneñ kileşügä quışluı teläwçelär xätta bez monıñ öçen altın yañğırında qoyınır idek dilär. Qarşı çığuçılar isä küktäge tornağa ışanmasqa çaqıra. Säyäsät fondı perzidentı Vyaçeslav Nikonov, bezgä kem aqça birsen, AQŞ Kyotoğa quşılmayaçaq, üsep kilüçe illär anda isäplänmi, Yewropa illäre kümer gazın çığarunı üzläre kimetäçäk şuğa kürä aqça tülärdä beräw dä qalmıy di.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Söyembikä - Nailä Poteeva: “Qazan-XaciTarxan arası”
“Söyembikä” jurnalınıñ bu noyäber sanında änilärgä bağışlanğan yazmalar küp. Ämma jurnalnıñ baş möxärrir süze astında Firaya Bädretdinova äytüençä, Xalıqara analar köne noyäber ayında bäyräm itelgängä genä tügel. “Bez bit ana häm bala qädere turında söylär öçen tuğan jurnal.... Ana belän bala ber-berse öçen cannarın fida itärlek ceplär belän bäylängän bulğanğa, mäxäbbätneñ närsä ikänen belmägänebez xälendä anıñ üzen belgänebezgä kürä cirdä xäyät bar”,-dip çığa.
Tatarstanda yäşägän analar turında “Ğadi xanımnarğa gimn” dip atalğan yazması belän Gölnur Safiullina yazması birelä. Bu yazma jurnalnıñ tışlığında uq bik küp xatın-qızlarğa xas sıyfatı, fidaqär xezmäte häm tıynaqlığı, sabırlığı yözenä çıqqan häm küñeleneñ yaqtılığı küzlärennän nurday balqıp torğan Rozaliä xanım Şakirova turında.
Anıñ yäp-yäş qulları belän sarıq tiresennän qalıplağan bürekläre, zamana üzgärü belän qarakül tunğa küçep häm bügenge köndä böten dönyağa tanılğan “Melita” kebek zur berläşmä dä üzenä berözleksez qırıq yıl buyı xezmät itkän keşeläreneñ küplege belän maqtana almıydır., - dip yaza mäqälä avtorı.
Mädinä Avzalovanıñ “Ber kön” dip isemlängän mäqäläse Quqmara rayon sovetı räise Rawiä Karimullinalarnıñ äniläre “17 yäşendä ğap-ğadi ber awıl qızı , il öçen iñ qazalı , iñ xätär zamanda Leningradqa barıp citkän buxgalter, yurist , üzen rayon poçta elemtäse citäkçese, dürt bala anası batır yöräkle Särbicamal apa” kebek keşelär turında.
Ğıbrätle yazmışlar säxifäsendä “Qıyular yulı”dip atalğan Zölfiä Tuğanovanıñ yazması Qazan şähäreneñ Texnik fännär ğalimäse , ataqlı “Katyuşa” lar öçen ( ul sintezlağan yaña ximik quşılmalar darı äzerläwdä qullanılğan), Firdäws Urazayıvanıñ änise Ömmehani apanıñ qatlawlı tormışı häm yazmışı anı Qırğızstannıñ Oş şähäre , Üzbäkstannıñ Taşkent şähärlärendä yörtep, ämma balaların tärbiälär öçen nindi awırlıqlar ğına bulsa da sınmağan xanımnar turında.
Ğäm'le äñgämälär säxifäsendä Roza Kamaletdinova “ Mäñgelek moñ bulıp qalırbız ” digän yazmasında Tatarstannnıñ xalıq artistkası Ğ.Kamal teatrı säxnäsendä yaqtı yoldız bulıp balqığan Ğayni, Kordeliä, Gölcamal, Aysılu kebek rol'läre belän meñnärçä tamaşaçını yılatqan, soqlandırğan, ğäcäpkä qaldırğan, kiñ diapazonlı, tanılğan aktrisa Asiä Ğalieva belän äñgämä qorğan.
Şiğriät säxifäsendä şağirä Näcibä Safinanıñ “ Mindä vulkan küz yäşe...” digän isem astında tuplanğan yaña şiğerlär bäyläme birelä. Anda şağiräneñ tuğan cirne sağınıp yäşäw, mäñgelek dönya turındağı uylanuları, häm anıñ yaqtaşı bulğan oluğ yazuçı Nurixan Fättaxqa bağışlanğan häm, “Min genäme... Vulkannar da yılıy” dip atalğan şiğri yulları urın alğan.
Häm anıñ icat cimeşläre arasında bügenge yäşlärneñ küñelen yaulıy alırlıq mäxäbbät, tuğan tel turındağı şiğri yulları iğtibarnı cälep itä. Şulay uq ul keşe küñelenä ni kiräge turında da uylanudan tuqtamıy.. “Ni kirägen beläseñ bit, Kiräk tatar dulqını! Dulqınsızlıq- tuğan telne Buıp torğan upqın ul”.- di şağirä.
Söyembikä jurnalınıñ “Tele barnıñ -ile bar ”säxifäsendä Güzäl ğäm'le qaytawaz säxifäsendä Qazannıñ meñyellığına “Tatarstan xatın –qızları” ictimaği oyışması, “Aq qalfaq” Bötentatar xatın-qızlar berläşmäseneñ berläşterelgän bäyräm mäclese häm dä böten dönya tatar kongressı başqarma komitetı oyıştırğan iñ küpsanlı, iñ sağınulı, iñ ğäm'le “tügäräk östäl” söyläşülären kürsätäsebez, assızıqlap söylise kilgän ide dip anda qatnaşqan Tatarstannıñ Premyer-ministr urınbasarı , mädäniät ministrı “Tatarstan xatın-qızları ”oyışması räise Zilä Wälievanıñ, Premyer- ministr Röstäm Miñnexanovnıñ , Qazannan Flera Safiullina, Marat Lotfullin, AQŞnan- Roqıya Safa, Qıtaydan- Räğdä Aqmullina, Finlyandiädän- Aynur Nizametdin, Pragadan Färit İdelle, Mäskäwdän Lemma Ğıyrfanova, Taşkenttan Venera Latıypova, Udmurtiädän Fändäs Xucin fikerläre birelgän.
“Söyembikä” jurnalın Tatarstannan çittä yäşägän millättäşlär dä aldıralar, häm anı yaratıp uqilar. Aña üzläreneñ yazmaların cibärep ber- berse belän tığız bäyläneştä torğan millättäşlär dä az tügel. Menä jurnalnıñ bu sanında Ästerxan ölkä tatar Xaci-tarxan cämğiäte räise urınbasarı Nailä Poteevanıñ “Qazan- Xaci-Tarxan arası”dip isemlängän mäqäläse bastırılğan. Bez, telefon aşa aña, Ästerxanğa şıltıratıp, soraw birdek. Ul menä närsälär dide. audio :
Sez, Tatarstan matbuğatına küzätü tapşıruında “Söyembikä ”jurnalında basılğan ber yazma xaqında anıñ avtorı Nailä Poteevanıñ üzen tıñladığız. Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Çiläbedä Biredä Qazaxstan belän Rusiä prezidentları Nursoltan Nazarbayev häm Vladimir Putin oçraştı.
Alar ike il watandaşlarınıñ urtaq çik aşa ütü tärtiben ğadiläşterü häm çik aşa säwdäne ciñeläytü turında kileşkän, Kaspiy diñgezendä neft' häm tabiği gaz çığaru xezmättäşlege turında söyläşkän.
Putin belän Nazarbayev şulay uq yül başında Astanädä ütäçäk Şanxay xezmättäşlek oyışmasınıñ sammitı turında da süz alıp barğan.
Söyläşüdä tağın Baykonur ğäläm alanınıñ 50 yıllığı tantanalarında bergäläp qatnaşu turında kileşengän.
Rusiä Sovet çorınıñ töp ğäläm alanı bulğan Baykonurdan äle dä arenda kileşüe nigezendä üz ğäläm korabların oçıra.


text:
Tatarstannıñ statusı referendum näticäsendä genä üzgärtelergä mömkin
Tatarstannıñ statusı referendum näticäsendä genä üzgärtelergä mömkin
Kinät kenä deputat Marat Ğalievneñ 122. tözätmäse yañğırağaç, moña başta xätta deputatlarnıñ reaksiäse dä bulmadı. Marat Ğaliev Konstitutsiäneñ berençe maddäse barı tik respublika referendumı näticäsendä üzgärtelergä mömkin digän tözätmä täqdim itte. Tözätmä berençe tawışqa quyudan xätta ütmäde. Marat Ğalievne deputat İndus Tahirov häm räislek itüçe Färit Möxämmätşin xuplağaç qına, deputatlar añğa kilep, tözätmäne xupladılar. Şulay itep, räsmi xäbärlärdä äytelgänçä, Tatarstan deputatları federal' yaqnı ikeseneñ bersen saylaw aldına quydı: yä ikençe uqılış näticäsendä saqlanıp qalğan töp qanunnıñ yaña redaksiäse häm federal' qanunnar arasındağı qarşılıqlarğa küz yomarğa, yä bulmasa, bu subyektınıñ suverenlığına protest belderep, Tatarstanda referendum oyıştıru öçen cawaplılıqnı üz östenä alırğa.
Ğayre räsmi çığanaqlardan belengänçä, İdelbue federal' okrug citäkçelege Rusiä prokuraturasına Tatarstan Konstitutsiäseneñ yaña redaksiäsenä ekspertiza ütkärüne sorağan. Prokuratura yaña redaksiädäge maddälärneñ yartısı diärlek federal' qanunnarğa qarşılıqlı digän näticä yasağan. Şulay bulğaç, yaña redaksiäne dä mäxqämälär, protestlar kötä, bulıp çığa. Ğayre räsmi çığanaqlar “Tatarstan Konstitutsiäsenä üzgäreşlär häm östämälär kertü turında” qanun proektın ikençe uqılışta qabul itü aldınnan yañğırağan häm qabul itelgän Marat Galiev tözätmäse çınnan da menä şul federal' üzäkne ikeseneñ bersen saylaw aldına quyu, dip sanıy. Älegä saylar öçen waqıt bar. Däwlät Şurasınıñ plenar sessiäse eşen 19 aprildä däwam itäçäk.


text:
Gruziäneñ yaña prezidentı Mixail Saakaşvili bulır dip kötelä
Uzğan yıl Gruziädä bulğan "bärxet inqilabın" mäglümät çaraları yıl waqiğası dip atağan ide. Yaña yılnıñ berençe säyäsi waqiğası da şuşı il belän bäyle bulır tösle. Bu yäkşämbe Gruziädä prezident saylawları ütäçäk. Ciñüne, "bärxet inqilabın" oyıştıruçılarnıñ berse, Quşma Ştatlarda belem alıp qaytqan 36 yäşlek Mixail Saakaşvili yawlar dip kötelä
Noyäber ayında ütkän parlament saylawlarında xakimiättäge partiä ciñde dip iğlan itelgännän soñ, Saakaşvili, başqa opozitsiä wäkilläre belän berläşep, bu nätäciälärne xärämläşü dip atıy, xalıqnı uramğa çığara. Şevarnadzenıñ kitüwen taläp itep 3 atna demonstratsiä ütkärälär, noyäberneñ 22sendä Parlament binasın basıp alalar. İkençe köngä Şevarnadze wazifasınnan kitä. Ozaq yıllar Quşma Ştatlar tarafdarı sanalğan Şevarnadze soñraq bu xällärne xıyanät dip atıy. Tawış birü aldınnan räsmi Waşington Tbilisğa saylawlar ğädel bulırğa tieş digän kisätü yasıy. Tawış birügä berniçä kön qala Şevarnadze Bushnıñ bu turıda yäşeren xatın ala. Küzäteçelär monı Washington märxämäteneñ prezidenttan opozitsiägä küçüwe dip atıy.
Mäskäw belän Waşington arasında Gruziä öçen diplomatik köräş başlana. Ser tügel, Washingtonnıñ bu töbäktä üz mänfägäte bar, şul uq Baqı-Cäyxan neft ütkärgeçen äytik. Mäskäw dä Gruziäne üz qolaçınnan ıçqındırırğa telämi. "Bärxät inqilabı" könne Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı İgor İvanov Tbilisiğa kilep, qarşı taraflar belän söylöşülär ütkärä. Berniçä könnän Rusiä prezidentı Vladimir Putin Gruziäneñ, Tbilisidan bäysezlek dawlağan 3 respublikası, Acarstan, Abxaziä, Tönyaq Osetiä citäkçelären Mäskäwgä çaqıra. Öçese dä üz respublikalarınıñ 4 ğinwar saylawlarında qatnaşmaw ixtimalın belderä. Dikäberneñ 5-ndä Pentagon başlığı Donald Rumsfeld Tbilisiğa kilep opozitsiä citäkçeläre belän oçraşa, Acarstan häm başqa Rusiä taraflı töbäklärdän Rusiä ğäskärlären çığarırğa kirägen äytä.
Soñnan bulğan xällärne diplomatiäneñ keçkenä ciñüläre dip atap bula. Dikäberneñ 23endä Amerikan ilçese Richard Miles Acarstanğa bara. İkençe köngä Gruziäneñ waqıtllı prezidentı Nino Burjanadze Mäskäwgä kilä. Putin belän 2 säğät söyläşüwen Nino xanım "zur qazanış" dip atadı. Gruziäneñ yaña xökümäte Könbatış taraflı säyäsät alıp baraçaq, dide ul, ämmä şul uq waqıtta, Rusiä belän dä urtaq fiker ezliäçäk, dip östäde. Berniçä könnän Aslan Abaşidze, Acarstannıñ yäkşämbe saylawlarında qatnaşaçağın belderde.
Äytkänemçä, bu saylawlarda Mixail Saakaşvili ciñäçägendä berkem dä şiklänmi. Ämmä anıñ tänqitçeläre äytüwençä, mitinglarda qaynar çığışlar yasaw, qaraqlarnı törmägä utırtu belän yanaw ber närsä, ä menä Gruziä kebek iqtisadı möşkel xäldä bulğan il belän idarä itü – ikençe närsä. Şevarnadze da, yäşlärneñ närsä qılaşağın tizdän kürerbez digän ide. Xäyer, uqımışlı Mixail Saakaşvili soñğı waqıtta üzen däwlätçänräk itep kürsätergä tırışa. Elegräk Rusiägä bärep yasağan çığışların, xäzer yamaştıra başladı. Misal öçen, prezident bulğaç üzeneñ berençe räsmi säfären ul Mäskäwgä yasayaçağın belderde.
Ali Gilmi, Praga