text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi sentâbrniñ 4-nde Qırımda Rusiye FSBsiniñ binası ögünde tutulğan Reşat Belâlovğa 10 biñ ruble para cezasını berdi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri cemaat imayecisi Ayder Suleymanovnıñ malümatına esaslanıp bildire.
Onıñ haberine köre, mahkeme açıq oturışuvğa diñleyicilerni kirsetmeyip, COVID-19 ile bağlı sıñırlavlar aqqında ayttı. Qadı Yekaterina Çumaçenko prokuror kelişini temin etmege ve şaatlarnı ve memuriy protokol tizgen şahısnı sorğuğa çekilmesi içün çağırmağa istemedi.
Cemaat imayecisiniñ aytqanına köre, o, şaatlarnıñ şaatlıqları teşkerilsin, dep israr etti. Çünki olarnıñ sözlerinde milliy alâmetlerge köre adavetkâr munasebetni kördi. Mahkeme bu muracaatlarnı red etti.
Mahkeme Reşat Belâlovğa terciman bermedi. Qadı, Belâlov «razı degilim» dep özü yazğan olsa, rusça biledir, dep ayttı.
Hatırlatamız, sentâbrniñ 17-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi sentâbrniñ 4-nde FSB binası ögünde «teşkil etilmegen toplaşuvnıñ» yedi iştirakçisine 117 biñ rublege cöreme ödetti.
Rusiye polisi sentâbrniñ 4-nde FSB binası ögünde tutulğan qırımtatarlarğa qarşı 58 memuriy protokol tizdi.
Reşat Belâlov Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 18 yılğa üküm etilgen Memet Belâlovnıñ babası ola.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi 2020 senesi sentâbr ayında Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı çıqarılğan üküm sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirmege talap etecek, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qarşı çıqarılğan ükümni Qırımdaki diniy taqiplerniñ delili dep adlandırdı.
2020 senesi oktâbrniñ 6-nda bu dava boyunca üküm etilgenler Rostov-na-Donu SİZO-5-ne etap etildi. Dekabr ayında Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» yedi mabüsi Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorından Novoçerkassk SİZO-3-ne avuştırıldı.


c: text/html

text:
California ştatınıñ cenübinde tünevin küçlü zelzele oldı. İlk teprenmeler tahminen 30 saniye sürdi. Yerastı teprenmeler qomşu Nevada ştatınıñ Las Vegas şeerinde bile duyula edi, oñace ise aman-aman 400 kilometrlik mesafe bar, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Qazağa oğrap, yaralanğanlar bar, ealisi 28 biñ adam olğan Ridgecrest şeerinde acele hızmet nomerlerini bir çoq telefon ettiler. Bir qaç evde yanğın çıqtı. Yerli hastahaneniñ binası zarar kördi, hastalar ve ekimlerni tahliye ettiler. Maşna yollarınıñ bir qaç yerinde asfalt çatladı.
Böyle küçte zelzele Kaliforniyada soñki sefer 1999 senesi olğan edi. Los Angelesniñ yanında 1994 yılda olğan zelzelede 57 adam elâk olğan edi.
Bildirüvlerge köe, iyül 5-inde teprenmeler tekrarlana bile.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyünniñ 21-nde, bazarertesi künü, Odesada Büyük Britaniya Arbiy-deñiz flotunıñ HMS Defender raketa eskadron mina taşıyıcısında Ukraina Mudafaa naziriniñ muavini Alekesandr Mironük ve Büyük Britaniya Mudafaa satın almalar meseleleri naziri Ceremi Kvin Birleşken Qırıllıq ve Ukraina ADQ arasında deñiz işbirligi leyhası aqqında memorandum imzaladılar.
Bunı Ukraina Mudafaa nazirligi haber etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Memorandum Ukraina ve Büyük Britaniyada beraberlikte arbiy gemilerniñ azırlanması ve qurulmasını, eki ukrain gemi qurucılıq işhaneniñ tamir etilmesini ve Ukraina ADQ içün eki baza qurulmasını közde tuta», – dep yazıla bildirmede.
İyünniñ 18-nde Odesa limanına eki NATO gemisi kirdi. Büyük Britaniya ADQ-niñ «Defender» eskadron mina taşıyıcısı (HMS Defender, D36) ve Felemenk ADQ-niñ «Evertsen» Ava mudafaası fregatı (HNLMS Evertsen, ili Zr.Ms. Evertsen, F805).


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov qazan dairelerini elektrik energiyasından söndürmege yasaq etti ve mesken evlerniñ qızdıruvı içün mesuliyetli olğanlarnı cinaiy işler ile qorquzdı. Bu aqta Aksenov yanvar 4 künü fevqulâde vaziyetke qarşılıq boyunca ştabnıñ toplaşuvında bildirdi, haber ete Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Qazan dairelerini daimiy elektrik teminlevinden söndürmege yasaq. Rostehnadzor mevsimniñ başlanuvından evel qazan daireleriniñ işi boyunca uyğunlaştıruvnı imzaladı ve siz 840-tan 837 araret cedvellerine azır olğanı aqqında bildirgen ediñiz. Araret rejimi eksilse – cinaiy işler olacaq», – dedi o.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.
Rusiye FİN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Moskova şeer mahkemesi mayıs 27-sinde, Andriy Artemenko, Andriy Eyder, Vasıl Soroka ve Oleğ Melniçüknıñ apis müddeti uzatıülmasına berilgen apellâtsiya şikâyetini red etti.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa rusiye advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
“Birinci dörtlükniñ mahkemesi qapatıldı. Keçken mahkemelerge köre iç bir deñişme yoq: şikâyetlerni qabul etmediler. Apis müddetleri deñiştirilmedi”, - dedi Polozov.
Ukraina, Halqara deñiz uquqı mahkemesine muracaat etip, Qırım yalısında zapt etilgen ukrainalı deñizci ve gemilerni azat ettirmek içün Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir almağa rica etti. Rusiye bu diñlevlerde iştirak etmekten vazgeçti.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ğayıp olayatqan halqlar cemiyeti qırımtatarlarğa İnsan aqları kününde tedbir keçirilmesini yasaq etken Qırım akimiyetiniñ areketlerine açuvlanıp, Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qırımtatar halqınıñ aq-uquqları ve serbestligini temin etüv talaplar rezolütsiyasını yolladı.
Qırım.Aqiqat saytınıñ elinde olğan rezolütsiyada qırımtatar halqı ve onıñ liderlerine yapılğan basqı aydınlatıla.
Teşkilât Rusiye akimiyeti qırımtatalarğa yarımadada kefil etken havfsızlıq yerine ketirilmegenini qayd etti.
«İnsan aqlarınıñ vahşiyce bozulması acele sürette toqtatılmaq kerek. Qrımtatarlarnıñ öldürüvi boyunca tolu, acele ve mustaqil taqiqat keçirilmeli. Cinayetçiler cezalanmaq kerek. Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağı lâğu etilmek kerek», – aytıla beyanatta.
Talaplar arasında serbest toplaşuv aqqı da qayd etile.
«Bu problemlerni çezmek içün qırımtatar halqınıñ vekilleri – Meclis azaları ve Rusiye tarafı arasında doğru ve konstruktiv dialog olmalı», – dep tüşüneler teşkilâtta.
Ğayıp olayatqan halqlar cemiyeti böyle bir dialog qurulmasına issesini qoşmağa azır.
İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye akimiyeti dekabr 10-da İnsan aqlarını qoruv künü munasebetinen Aqmescitte bir de bir kütleviy tedbir keçirilmesini yasaq etken edi.
Rusiye quvet strukturalarınıñ hadimleri Qırımtatar Milliy Meclisini ve qırımtatar cemaat teşkilâtlarını mezkür tedbirler keçirilmesi içün mesüliyet aqqında tenbiyelediler. Aqmescit merkezinde politsiya ve mahsus hızmetler hadimleriniñ sayısı arttı.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorları matbuat konferentsiyasını toplap, mezkür yasaqlarnen bağlı muracaatnı Rusiye Federatsiyasınıñ insan aqlarından vekâletlisi, prokuratura ve mahkemege bereceklerini bildirdiler.
Faaller miting keçirilmesinden vazgeçip, akimiyetniñ iznini beklemege qarar aldılar.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, yarımadada devlet akimiyeti organlarında çalışmağa istegenlerniñ sayısı ep eksile, qısqartmalar ola.
Bunı o Lenta.ru neşirine bildirdi.
«Bugünki künde devlet hızmetine nevbet yoq. Qısqartmalar ola, adamlar işten keteler – motivatsiya yoq. Biz er saada tecribeli mütehassıslarnı ğayıp etemiz», – dedi o.
Aksenovnıñ bildirgenine köre, Qırımda devlet hızmetçileri çoq çalışa, amma aylıqları yüksek degil.
«Adamlar nasıl çalışa ve ne qadar ala, barıp baqıñız. Bunı körseñiz, olarğa emek qaramanlığı içün medal bermek kerek, dep aytarsıñız», – dep ayttı o.
Qırımnıñ Rusiye emek ve içtimaiy qoruv naziri Yelena Romanovskaya bildirgeni kibi, Qırımda 2015 senesiniñ başında içtimaiy qoruv idaresi hadimleriniñ aman-aman yarısı iş çoq olğanından ve aylıqlar yüksek olmağanından işten ayırıldı.
Qırımnıñ emek merkeziniñ müdiri Sergey Brodovskiy bildirdi ki, Qırımda ekimler devlet hastahanelerinde çalışmağa istemeyler, çünki az para alalar.
Rusiye 2014 senesi mart ayında Qırımnı işğal etip, onı öz terkibine qoştı.
Ukraina ve Ğarp memleketleri Qırımnı vaqtınca işğal etilgen topraq sayalar ve Rusiyeni cezalaylar.


text:
Qaraqalpaq milliy ayaq oyin
Qaraqalpaq ayaq oyinlari. Gúlnara Musaeva - Ózbekkoncert mámleketlik shólkeminin Milliy ayaq oyin hám. Qaraqalpaq xalıq sazları orkestri bolsa 1957- jili dúzildi. The Qaraqalpaqs are an ethnically diverse Turkic- speaking people who mainly inhabit the isolated delta region of the lower Amu Darya, situated to the south of the Aral Sea. Their exact numbers are unknown but are probably close to 600, 000. Their homeland is the Autonomous Republic of Qaraqalpaqstan, formed by the Soviets in 1925. JAS TALANT QARAQALPAQ MILLIY AYAQ OYINI | ЖAC TAЛAHT KAPAKAЛПAK MИЛЛИЙ AЙAK OЙЫH. » Qaraqalpaqsha ayaq oyin. » Shug' la ansambli Ayaq oyin. JAS TALANT QARAQALPAQ MILLIY AYAQ OYINI | ЖAC TAЛAHT KAPAKAЛПAK MИЛЛИЙ AЙAK OЙЫHASSALAWMA ALIKUMKANALGA AGZA BOLINLAYKBASINDOSLARINIZGA. Qaraqalpaq ádebiyatı tariyxı haqqında qısqasha maǵlıwmat Erte dáwirdegi hám orta ásirler dáwirindegi ádebiyatlar házirgi zamandaǵıday milliy ádebiyatlar bolıp baslanbaǵan, al tutas regionlar, imperiyalar ádebiyatı bolǵan.
Video:Oyin qaraqalpaq ayaq
Milliy oyin qaraqalpaq
Mısalı, antik ( áyyemgi) dáwir grek- rim ádebiyatı ( b. Milliy Ayaq Oyin Ansambli " Peri". Assalamualeykum azizler. Men periberdikhanova " Peri" ansambli sholkemlestiriwshisimen. Mag' lumat retinde bildirmekshimen. Xalqı 270, 5 mın' adam ( ). Transport jolları tu' yini. Aeroporti xalqara a' hmiyetke iye. Mashinasazlıq ha' m metallsazlıq ( iri gidrokuwırlar zavodı, elektrotexnika buyımları, priborlar i. ) sanaatları rawajlang' an. Ximiya, poligrafiya, farmatsevtika, ka' n- ayaq kiyim, ag' ashsazlıq, toqımashılıq, azıq- awqat sanaatı ka. qazaq, orıs, koreys, túrkmen xalıqlarınıń yoshlı ayaq oyın hám qosıqları,. Orayǵa kiriwden- aq, qaraqalpaq milliy kiyimindegi qız- jigitleri saz- sáwbet.
Qaraqalpaq ayaq oyını óneri ózine tán ózgesheliklerge iye. ásirese erkekler, bayram kúnlerinde ayaq oyın oynaǵandı júdá jaqsı kóretuǵının atap ótedi. Olar XI a' sirde Qazaqstannın' ko' plegen jerlerinde Tu' slik Rossiya jerlerinde jasadı. Olardın' siyasiy biyligi XII a' sirde ku' sheydi. Qıpshaqlar ko' birek qazaq xalqının' qa' liplesiwine, sonday- aq, olar o' zbek, qaraqalpaq, bashkir, qırg' ız ha' m basqa da ko' plegen tu' rki tilles xalıqlardın' qa' liplesiwine qatnastı. Mar 27, · Share your videos with friends, family, and the world. Tleubaeva óz sózinde Ózbek, Qaraqalpaq hayal- qızlarına óziniń poeziyası,. Ilaj sońında “ Ilme – Sultan” qosıq hám ayaq oyın ansambli. Ázelden- aq qaraqalpaq hayal- qızları úyde toqılǵan, geometriyalıq naǵıstı ózi- aq nusqaytuǵın paxta gezlemesinde iyne hám jipek sabaq penen mayda naǵıslı kestelerdi toqıytuǵın bolǵan. Bunday texnika shırıs naǵıs delingen. Sheber xayal- qızlar fabrikadan shıǵatuǵın suknoda ilmekli tambur tigisin toqıw arqalı. Download JAS TALANT QARAQALPAQ MILLIY AYAQ OYINI | ЖAC TAЛAHT KAPAKAЛПAK MИЛЛИЙ AЙAK OЙЫH.
Download Shug' la ansambli Ayaq oyin. 2: 19 UKELERIM PLUS BALALAR QOSIQLARI QARAKEN, QARAQALPAQ, NUKUS, QARAQALPAQSTAN, XALIQ, MILLIY, AYAQ 813 views | 1 month ago; Thumbnail. Assalawma alikum aziz doslar kanalimizga agza bolip Qaraqalpaqsha kantentin rawajlaniwi oz ulesinizdi qosinBALALAR QOSIQLARI| QARAQALPAQSHA| MILLIY AYAQ OYIN| N. Shimbay Balasi Qiz Quwiw Qaraqalpaq Ayaq Oyini 00: 55. Qaraqalpaq Milliy Oyini 02: 54. Salamat Ayapov - Bir Pariy 02: 44. Shug' la Ansambli Ayaq Oyin


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov RF-da qısmiy seferberlik ilân etilgeni içün Rusiye ve işğal etilgen Qırımdan ketkenlerni keri yibermemek teklif etti. Bunıñ aqqında o telegram kanalında yazdı.
"İza etile bilemegenden seferberlikten qaçınuvdır. Zaten ondan çetelge qaçqanda, menimce, eñ esası olarnı keri yibermemektir. Böyle qaçmanıñ da müsbet bir tarafı bar: memleketimizde tek onı imaye etmek azır olğanlar qalsınlar. Böyle bir memlekette yaşamaq daa yahşı, daa telükesiz olacaq", - dep yazdı o.
O qayd etti ki, Rusiye Fedaratsiyası prezidentiniñ qısmiy seferberlik aqqında fermanını ömürge keçirgen Rusiye arbiy komissarları tarafından "bazı hatalar" olğan, amma şimdi "olar tüzetile".
Sentâbrniñ 21-nde Rusiyede ilân etilgen qısmiy seferberlik sebebinden Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti askerlikke aluv komissiyalarını quruv aqqında bildirdi. Sergey Aksenov esas Ukrayınağa 1200 «göñüllini» yolladı ve daa eki batalyon azırlay, dep bildirdi.
Qırımdaki Rusiye kütleviy haber vastaları «añlaşmalı arbiy hızmetniñ» reklamasını yapa.
İşğal etilgen Qırımnıñ tahminen 5000 sakini Rusiye prezidenti ilân etken qısmiy seferberlikten soñ arbiy komissarlıqqa celpname aldı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırım ve Aqyarda Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı cenkinde ölgen Rusiye arbiylerini defin etmege devam eteler.
Ukrayına prokuraturasınıñ malümatına köre, 2015 senesinden başlap Rusiye Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine askerlikke aluv qanunsız kampaniyasını 15 kere keçirdi. Aq qorçalayıcılar Qırım ve Aqyar sakinleriniñ Rusiye ordusına aluvını halqara uquq bozuluvı dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönov «Nazirler şurasınıñ» terkibini tasdiqladı, mında 16 «nazir» çalışacaq.
Qırım «başınıñ» mütenasip qararı öz başına tayin etilgen ükümetniñ saytında aşkâr etildi.
Vesiqağa köre, Sergey Aksönovda beş muavin olacaq: birinci muavin, birisi aynı zamanda içki siyaset, haber ve alâqa «naziri» vazifelerini eda etecek, ekincisi – Rusiye Federatsiyası prezidenti yanında Qırım Cumhuriyeti daimiy temsilcisi olacaq, daa birisi – «Nazirler Şurası» apparatınıñ yolbaşçısı vazifelerini eda etecek. Beşinci muavin daa nasıl vazifelerni becerecegi aqqında malümat yoq.
Bunıñ ile iqtisadiy inkişaf, maliye, medeniyet, kurort ve turizm, köy hocalığı, emek ve içtimaiy qoruv, sağlıq saqlav, mesken-kommunal hocalığı, fevqulâde vaziyetler, sanaiy siyaset, yaqarlıq ve energetika, naqliye, ekologiya ve tabiat resursları, qurucılıq ve mimarcılıq, mülkiyet ve topraq munasebetleri, «adliye nazirlikleri» tasdiqlanıldı.
İşbu nazirliklerniñ memurlarınıñ adları şimdilik belgisizdir.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov iyülniñ 5-nde Rusiye akimiyetiniñ ilhaq etilgen Qırımğa kirişini yasaqlağanına beş yıl toldı, dep bildirdi.
«Bugün Rusiye organlarınıñ, işğalci memleketniñ Qırımğa kirişimniñ beş yıllıq «yasağı» yekünlenmekte… Evge barıp, anamnı, tuvğanlarımnı quçaqlamağa mümkün sanki… Amma rusiyeli işğalciler endi azırlandı, «Rusiye devletiniñ anayasa qurumı ve telükesizliginiñ esaslarına qarşı cinayet işlegenim» içün ğıyabiy şekilde apiske üküm etildim», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Onıñ bildirgenine köre, «pis ve çirkin memleket Rusiye adını taşıy».
«Belki, başqa da ola bile – demokratik, muvafaqiyetli, eyi qomşulı… Amma başta onıñ şimdiki reberleri 2014 senesi fevral ayından berli Ukrainağa qarşı halqara gumanitar uquqınıñ ciddiy bozuvından mesüliyetli şahıslarnıñ mahkeme taqibi içün Halqara mahkemeniñ skemlesine oturmalı, Rusiyeniñ zulumğa oğrağan bir çoq tamır halqı ise serbest inkişaf aqqını Moskva diktatı tışında yerine ketire», – dep qoştı Meclis reisi.
2014 senesi iyülniñ 5-nde Çubarov Meclisniñ Herson vilâyetinde keçirilgen toplaşuvından yarımadağa qaytqanda Rusiye quvetçileri kirişini 5 yılğa yasaqlağan edi. Yarımadanıñ memuriy sıñırında Çubarovnı Qırımnıñ o vaqıt Rusiye prokurorı olğan Natalya Poklonskaya qarşıladı. O, «ekstremist faaliyetiniñ yasağına dair» tenbi oqudı, Rusiye sıñırcıları ise Meclis reisiniñ Rusiyege kirişi 5 yılğa yasaqlanğanını bildirdi.
O vaqıttan berli Çubarov Qırımğa barmay. 2015 senesi Poklonskaya Meclis reisini yarımadada bekley, dep bildirdi. Amma kiriş yasağı meselesinde fikri deñişmedi, FSB Çubarovğa qarşı «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları» sebebinden cinaiy iş açtı.
Yarım yıldan soñ, 2015 senesi oktâbrniñ 28-nde, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi FSB muracaatına esaslanıp, Meclis reisini ğıyabiy şekilde apiske aldı. Mahkeme qararına köre, Çubarov «teslim etilgen» ya da «Rusiye Federatsiyasında yaqalanğan» soñ eki ayğa apiske alınmalı. Bu qararğa binaen, qırımtatar lideri yarımadağa barsa, SİZOğa yollanılacaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurman "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ tevqifini yarım yılğa uzattı. Böyleliknen, Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyev 2020 yılı iyün 13-üne qadar SİZOda tutulacaq.
Bu aqta advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Dava azaları oturışta Aqmescit SİZOsından video alâqa ile iştirak etti.
"Tevqifni yarım yılğa uzattılar. Bu, esaslı diñlevlerge azırlıq yapılğanda sıq-sıq ola, mahkemeniñ böyle müddetke uzatmağa aqqı bar", - dedi advokat.
O qoştı ki, dava iştirakçilerini Rostov-na-Donuğa etapqa azırlaylar.
"2020 yılı yanvar 9-ında bu dava boyunca ilk diñlev keçirilecek, olar da Aqmescitten video alâqası ile iştirak etecek, soñra, bellesem, etap başlanacaq. Bu üç künden bir qaç ayğace sozula bile", - añlattı advokat.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye apsinden azat etilgen qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov fevralniñ 3-ünde eki ayğa tevqif etilgen iş adamı Oleg Sentsovnıñ apis etilmesini tefsir etti.
Sentsov olğan adisege iş adamnıñ 2014-ünci yılda Qırımnıñ ilhaqına ve "Rusiye kerçeklerine" qol tutqanı içün bir cevaptır, dedi.
"Endi cevap bermege vaqıt keldi, ve yalıñız onıñ içün degil. Er keske aytılğan masallarğa oşamağan Rusiye kerçeklerinen qarşılaşqan soñ, qırımlılarnıñ çoqusınıñ közü qayttı", - yazdı Sentsov Facebookta.
Fevralniñ 3-ünde Rusiye nezaretindeki Qarasuvbaza mahkemesi "Taygan" parkında tişlengen turist Olga Solominanıñ davası boyunca oturışta Qırım iş adamı Oleg Zubkovnı apis etti.
Advokat Arman Petrosan, ketmemezlik senetiniñ eki aylıq tevqifine deñiştirilgeni qanunsız, dedi.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.


text:
Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Nuri Primov 8 yıl memuriy nezaret altında qalacaq, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebookta.
«2019 senesi noyabrniñ 18-nde Mariy El Cumhuriyetiniñ Sovet rayon mahkeme binasında Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Nuri Primovnıñ azatlıqtan marum etüv müddeti yekünlengeninen bağlı oturışuv oldı. Apis cezası 2020 senesi fevralde bite. Mahkeme oturışuvı neticesinde Primovğa nisbeten 8 yıllıq memuriy nezaret qararı çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, memuriy nezaret ağır ya da pek ağır qabaatı içün mahkümiyeti bitmegen ya da qalğan çağına ketken ve azat etilgen şahısqa belgilene.
«Oğlanlarnıñ «cinayetleri» pek ağır ola da, olarnı memuriy nezaret altına da alalar. Memuriy nezaret müddeti mahkümiyet bitecek müddetten az olamaz. Terror davaları boyunca mahkümiyet bitken müddet 8 yıl ola. Şu sebepten mahkeme Nuri Primovğa nisbeten 8 yıl memuriy nezaret qararını çıqardı», – dep añlattı advokat.
Onıñ aytqanına köre, Primovnı bir sıra sıñırlavlar beklemekte: saat 22:00-dan saba 06:00-ğa qadar evde olmaq, ilhaq etilgen Qırımnı ya da şeerni (mahkeme nasıl qarar alsa) terk etmemek, ayda eki kere mahkemede qayd olmaq kerek.
«Memuriy nezaret yaqın vaqıtta azatlıqqa çıqmağa azırlanğan Vaitov Rustemge ve Ferat Sayfullayevge de berilecek, dep tüşünem», – dep ayttı Semedlâyev.
2017 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi qararını seslendirip, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» aqyarlı mabüsleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnı beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti.
2018 senesi iyünniñ 20-nde Qırımda 68 yaşında Raime Primova açlıq ilân etti. O, Rusiye mahküm etken oğlunı almaştıruv cedveline kirsetmege talap etti. Narazılıq vaqtında onı hastahanege alıp ketkenler. Daa soñra Raime Primova açlığını toqtattı.
Keçken sene dekabr ayında Rusiyeniñ Mariy El cumhuriyetiniñ Sovet rayon mahkemesiniñ qadısı Yelena Yakimova Nuri Primovnı şartlı olaraq vaqtından evel azat etmege razı olmadı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Küp balalı deputat irekle räveştä härbi operatsiyägä barırga cıyına
Deputat dokumentlar cıya.
Kazan şähär dumasınıñ küp balalı deputatı Ruşan Minhacev irekle räveştä härbi operatsiyägä barırga cıyına. Üze äytüençä, aña povestka kilmägän. Ul monı baliğ bulmagan öç bala ätise bulu belän bäyläp karıy. Ämma Minhacev üze Ukrainadagı härbi häräkätlär zonasına barırga teli. Dokumentlarnı inde cıya. Sotsial çeltärdäge fotolardan anıñ Donbasska gumanitar yärdäm alıp baruı kürenä. Häzerge vakıtta 35 yäşlek deputat Tatarstan buyınça katnaş sugış törläre federatsiyäsen citäkli, "Zolotoy poyas" härbi sänğat ölkäsendäge ilküläm premiyägä iyä häm respublikanıñ fizik kultura häm sport otliçnigı bulıp tora.


text:
«Vladimir Putin Lugansk rayonında Rusiye jurnalistlerniñ ölümi sebebinden öz qasevetini bildirdi ve Ukrainada ziddiyet noqtalarında çalışqan matbuat vastaları vekilleriniñ havfsızlığını temin etmek kerekligini ayırıca qayd etti», – denile beyanatta.
«Petro Poroşenko Rusiye matbuat vastalarınıñ ölümi sebebinden öz taziyelerini bildirdi ve Rusiye prezidentine onıñ emri ile zaruriy taqiqatlar keçirilecegi ve jurnalistlerniñ havfsızlığı teminlevi boyunca qarar alınacağını vade etti», – dep qoştılar Kremlde.
Ukraina prezidenti matbuat hızmeti bu subet aqqında daa bir şey bildirmey.
Luganskta iyün 17 künü «Rossiya» telekanalınıñ mühbiri İgor Kornelük elâk oldı. Soñra onıñ zenaatdaşı Anton Voloşinniñ vefatı aqqında malümat peyda oldı.
Arbiy-siyasiy taqiqat merkeziniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk Rusiye jurnalistleri Ukrainağa qanunsız sürette kirgenini ve terroristik taqımlarınıñ birisine yardım köstergenini qayd etti.
Devlet başı İgor Kornelükniñ ölümi sebebinden öz taziyelerini bildirdi.


text:
Oktâbr 30, bazar künü, siyasiy basqılar qurbanlarınıñ hatıra kününde Rusiyede faaller «Kremlinniñ ukrain siyasiy mabusları» ile birdemlik aktsiyasını keçirecekler. Olar er istegen kişini mektüp yazuv aktsiyasına davet ettiler. Aktsiya Let My People Go kampaniyası çerçivesinde keçirile.
Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, şimdiki vaqıtta 29 ukrain vatandaşı Let My People Go cedveline kirsetilgen.
«Bu belli kino rejissöru Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko i Oleksey Çirniy. Bu Viktor Şur, Valentin Vıgovskiy, Sergey Litvinov, Nikolay Karpük, Stanislav Klih, Aleksandr Kostenko ve Andrey Kolomiyets. Qırımtatarları: babası – Mustafa Cemilev olğanı içün mabüs olğan Hayser Cemilev. Bu Hizb ut-Tahrir işiniñ şahısları Ruslan Zeytullayev, Nuri Primov, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov, Enver Bekirov, Emir-Üseyn Kuku, Vadim Siruk, Müslim Aliyev, Arsen Cepparov, Refat Alimov, Enver Mamutov, Remzi Memetov, Zevri Abseitov, Rustem Albitarov. Ve daa Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci ve Ali Asanov», – dep aytıla faallerniñ bildirüvinde.
Mektüplerni yollamaq içün qaideler, menziller ve hatıra kününiñ tarihını letmypeoplego.org.ua sitesinde tapmağa mumkün.
Ukrain tarafdarları ve qırımtatar faalleri Qırımda Rusiye işğalinden soñ sıq-sıq taqip etileler. Bunı defalarca uquq qoruyıcılar tasdiqlay ediler. Olar Kremlinni insan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa çağıralar. Lâkin Moskva ve Qırımdaki rus akimiyeti represiyallarnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda dekabrniñ 27-nde gece ve saba ava bozulacaq, dep bildire yarımadanıñ gidrometmerkezi.
«Qarnen yağmur, bazı yerlerde küçlü yağanaqlar, sılaq qar, klegey buz, buzlavuq. Dağlarda klegey buz-buzlavuq qatlamları olacaq. Cenübiy-ğarbiy yel şimaliy-ğarbiy yeline keçecek, süratı saniyede 18-23 metr olacaqtır», – dep aytıla haberde.
Qırım qurtarıcıları Qırım sakinleri ve musafirlerini soqaqta diqqatlı olmasına, elektrik ağlarına, terek pıtaqlarına diqqat etmesine çağıra.
Qırımda dekabrniñ 26-nda bulutlı ava, bazı yerlerde qar yağacaq, buzlavuq olması beklenile.
Tünevin qurtarıcılar dekabrniñ 25-niñ ekinci yarısında Qırım özenlerindeki suv seviyesi artacaq, dep bildirdi.


text:
Ukrainanıñ NATOğa qoşuluv meselesi boyunca qararnı yalıñız ukrain halqı ve Şimaliy atlantik alyans azaları başqa memleketler kirişmeden qabul etmeliler.
Bu aqqında AQŞ devlet departamentiniñ resmiy vekili Mari Harf bildirdi, – dep haber ete TASS.
«Biz er daim aytamız, NATO qapuları açıq olmalı», – dep hatırlattı Amerika diplomatı.
Onıñ qayd etkenine köre, alyansqa kirecek olğan devletler sert şartlarğa riayet etmeli.
Salı künü, dekabr 23-te, Yuqarı Rada «Ukraina qanunlarına Ukrainanıñ bloktan tış statusından vazgeçüv aqqında kirsetilecek deñişmeler aqqında» prezident qanunını qabul etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini İlmi Ümerov dey ki, Meclis azaları ile Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından sıq sürette keçirilgen sorğularnıñ maqsadı – olarnıñ Ankaradaki (Türkiye) Qırımtatarlarnıñ Kongressinde iştirak etmesine yol bermemektir.
«Sorğuda edim. Fevral 26 künü boyunca. Nevbetteki celpname – iyül 31-ne. Şübesiz ki, böyle sıq sorğularnıñ maqsadı – kongresste iştirak etüvimizge imkân bermemek. Añlayışıla, Qırımda yaşağan Meclis azalarınıñ çoqusına çıqmağa bermezler, belki, er keske», – yazdı o Facebookta çarşenbe künü, iyül 29-da.
Evel bildirilgeni kibi, iyül 28 künü Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresi Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesi vaqtında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyevge Qırımdan çıqmağa yasaq etti. Calı künü Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi Smedlâyev ve Celâlnı «fevral 26» işi boyunca şaatlar olaraq sorğuğa çağırdı


text:
Cemilev Qırımdaki qanunsız mobilizatsiya aqqında: Halqnıñ qarşılıq köstere bilgen qısmı yoq etile
Qırımda işğalciler, yaşqa ve sağlıq alına baqmadan, er kesni mobilizatsiya eteler. Eñ çoq mobilizatsiya malümatnamesini qırımtatarlarğa bermege tırışalar. Telemarafonınıñ canlı yayınında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bunı añlattı, video ise TSNniñ Youtube-kanalında yayınlandı. Cemilevniñ sözlerine köre bu, qavmiy temizletüvniñ gizli bir şekli.
– Bu, söz sırası, ealiniñ rusiyege qarşılıq eñ çoq köstergen gruppasıdır. Böylece belki de bu, qavmiy temizletüvniñ gizli bir şekli – halqnıñ qarşılıq köstere bilgen qısmı yoq etile, – dep Cemilev qayd etti.
Яk зaзHaчиB лiдep kpиMcbkиx TaTap, зa piзHиMи дaHиMи, B okyпoBaHoMy KpиMy зa Moбiлiзaцiєю okyпaHTи Haбpaли MeHш яk дecяTb Tиcяч людeй, яk aHoHcyBaB okyпaцiйHий “rлaBa” KpиMy Cepriй AkcboHoB. Qırımtatarlarnıñ lideriniñ qayd etkenine ve çeşitli bilgilerge köre, mobilizatsiya çerçivesinde işğal etilgen Qırımda işğalciler on biñden az kişini topladı, dep Qırımnıñ işğal ‘başı’ Serhiy Aksönov anons yaptı.
– Bazı bilgilerge köre, yedi buçuq biñ, başqalarına köre ise beş biñ, başqalarına da eki buçuq biñ kişi. Şimdi olar ayttılar ki, sanki mobilizatsiya bitirilgen oldı, amma insanlar buna inanmaylar. Çünki yollarda maşnalar ve patrul turalar, olar da insanlarnı toqtatıp, vesiqalarını alıp arbiy komissarlıqqa mobilizatsiya malümatnamelerini bereler, – dep Cemilev añlattı.
Onıñ sözlerine köre, Qırımdaki insanlarnı bir qaç kategoriyağa bölmek mümkün. Parağa saip olğan ve çıqa bilgen kişiler – olar Qazahistan, Gürcistan vastasınen yarımadadan keteler. Başqaları ise tamam Qırımda farqlı yerlerde saqlanalar. Amma iç bir alda atta parağa saip olmaycağı, Qırımdan ayırmaycağını aytqan insanlarnıñ kategoriyası.
Qırımtatarlarnıñ lideri vatandaşlarına iç bir alda rus orudsına cebege ketmeyceklerini hatırlattı. Bunı qaçınamaycaq olsañız, Ukraina Silâlı Quvetleriniñ esirligine teslim oluñız. Amma añlata ki, bunı yapmaq o qadar qolay olmay.


text:
Yaña qazax alfavitı täq’dim itelde
Ul 2023-2031nçe yıl çorında êtaplap qullanılışqa keräçäk
Qazaqstan milli älifba komissiyäse latin xäreflärenä yaraqlaştırılğan yaña qazax alfavitın täq’dim itte. Ul 2023-2031nçe yıl çorında êtaplap qullanılışqa keräçäk.
Äxmät Baytursunov isemendäge Lingvistika institutı tözegän alfavit “ber awaz-ber xäref” prinśibına nigezlängän.
Latin xäreflärenä yaraqlaştırılğan yaña qazax alfavitında 31 töp xäref bar. Anda urın almağan x häm w şikelle xäreflär isä çit teldän kergän süzlärdä qullanılaçaq.
Qazaqstan xökümäte räise Askar Mamin: “Alfavitnıñ kamilläşterelgän versiyäse qazax teleneñ kiñ cäyelüenä etärgeç biräçäk häm anı zamançalaştıruğa yärdäm itäçäk,”-dide.
Qazaqstan 1940nçı yıldan birle kirilliśa qullana. İl 2017nçe yılda êtaplap Latin älifbasına küçü qararı çığardı.
Bäyläneşle xäbärlär
Naxçıvan tamğaxanäse Azärbaycanğa bäylände
Naxçıvan üzidaräle cömhüriyäteneñ Däwlät tamğaxanä komitetı Azärbaycan Üzäk tamğaxanä (tamojnya) komitetına bäylände
Bügen Tatarstan bayrağı köne
Monnan 31 yıl êlek Tatarstan cömhüriyäte parlamentı älege däwlät simvolın qabul itte


text:
Bügün de-bügün Ukrainanıñ Qırımda «qanunsız arheologlarğa» basqı yapabilecek bir vasıtası yoq ve olarnı yalıñız halqara sıñırlav yolunen toqtatmaq mumkün, dep saya Ukraina İlmler Milliy Akademiyası arheologiya İnstitutınıñ hadimi Vyaçeslav Baranov. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ sabalıq efirinde söz yürsetti.
«Yalıñız kelecekte ğarp devletlerine kirişlerini qatiyen yasaq etmeli. Çünki bir çoq rusiyeli arheologlar hususan ğarptan grand almağa ve ğarp kütüphanelerinde çalışmağa pek avesler. Bu olarnı ayındırmaq içün tesirli olur edi. Bundan ğayrı ciddiy tesir etecek bir unsur yoq derecede», – dedi o.
2014 senesi martnıñ 16-da Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusınen bağlıreferendum keçirildi, neticede Rusiye Qırımnı özüne qoşqanı aqqında ilân etti. Ukraina, Avropa birligi ve AQŞ bu rey berüvni tanımadılar ve bu, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeniniñ isbatıdır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrain diasporası iyün 10-da, cuma künü bütün dünya boyunca «Stop Putin! Stop cenk!» aktsiyasını keçirmek teşebbüsini bildirdi. Merasim Kiyev vaqtınen saat 18:00-de başlanacaq.
«Kiyevde aktsiya Mustaqillik Meydanında(Maydan Nezalejnosti) stela yanında, saat 18:00-den başlap keçirilecek. Aktisya iştirakçileri ğarbiy siyasetçilerge Rusiyeni Ukrainadan askerlerini ve arbiy tehnikasını tolusınen çıqarmağa mecbur etmek, OSCE nezaret missiyasını qaviyleştirmek ve onıñ işini künde 24 saatqa qadar uzattırmaq, OSCE missiyasını Ukraina vaqtınca nezaret astında tutmağan rusiyeli-ukrain sıñırınıñ qısmına yibermek, Rusiye Minsk añlaşmasını ömürge keçirmegeni sebebinden Rusiyege qarşı sanktisyalarnı devam ettirmek talabınen muracaat etecek», – dep bildire teşkilâtçılar.
Kiyevde aktsiya «İnsanlarnıñ Küçü» siyasiy firqasınıñ temsilcileri, «Ukrain legionı» cemaat teşkilâtı tarafından teşkil etile.
Donbassta arbiy faaliyet 2014 senesi aprel ayından başlap alıp barıla. O vaqıt Ukraina ükümeti Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ qısmında terrorizmge qarşı ameliyat keçirecegini ilân etti. Donbassnıñ bazı meskün yerlerini, hususan Donetsk ve Lugansknı, Rusiye tarafından desteklengen silâlı taqımlar işğal etti.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ malümatına köre, dava neticesinde tahminen 10 biñ adam elâk oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Almatı oblısı Talğar audanınıñ Policiya basqarması QT redakciyasınıñ tilşisi tüsirgen fal'sifikaciya jäne jurnalistik käsibi qızmetine jasalğan qısım jönindegi şağımdı qaraudan bas tartqan.
25 şilde redakciya qızmetkerleri Talğar audanı Alatau auıldıq okrugine qarastı Qızıl-qayrat eldi mekenindegi saylau uçaskelerine barğan, 19 orta mekteptiñ ğimaratında ornalasqan 844-saylau uçaskesinde komissiya törayımı jurnalistiñ käsibi qızmetine kedergi jasauğa tırısqan. Sağat 19.11-de tilşi qızmettik kuäligin körsetip, redakciyadan berilgen jurnalistik tapsırmanıñ tüpnwsqasın tirkeuge komissiya müşelerine wsındı. Saylau uçaskesinde wyımdastıruşılardan özge saylauşılardıñ qatarı sirek. Byulleten' saluğa arnalğan jäşik şirek mölşeri de tolmağan. Osı mezette Facebook jelisindegi paraqşada tikeley efir jürgizip jürgen tilşi şaqırtu hatımen kelgen Aygül Idırıs Omarqızı esimdi saylauşınıñ öz atı-jöni twsına özge adamnıñ qolı qoylığanına kuä boldı. Saylauşı bwğan şamdanıp, renişin bildirdi de şaqırtu biletin tastap ketip qalğan.
«Anda otırğan qızdıñ özi şaqırtu äkep berip edi «keliñiz» dep. Endi kelsem, mınaday jağday. Meniñ ornıma qol qoyıp tastağan. Bwlay isteuge bola ma? Policeyge ayttım», – degen keyuana ökpelep, bir jağı kameradan tartınğan küyde uçaskeden şığıp ketti.
Däl osı siyaqtı jağdayğa redakciya qızmetkeri Qoyşıbek Mübarak ta kuä boldı. Byulletenin alar kezde saylauğa qatıspağan joldası Nwrbätima Baytwrsınqızınıñ atı-jöni körsetilgen grafağa basqa bireudiñ qol qoyğanın añğarğan.
BAQ ökilderiniñ közinşe eki azamattıñ ornına byulleten'ge qol qoyılıp qoyğanı jönindegi jağdayğa policiya da, saylau komissiyası da eşqanday şara qoldanbadı. Zañbwzuşılıqtı qwjat jüzinde tirkeudiñ ornına saylau uçaskesiniñ törayımı Aygerim Esenova Bahıtqızı ğimarattıñ sırtında twrğan jurnaliske şüyligip, PTR testiniñ teris qorıtındısın talap etti.
Alatau auıldıq okrugi äkimi kandidatın wsınğan 6 ümitker:
-
- Qasımov Qayrat Sağındıqwlı (44 jasta) – «Nur Otan» sayasi partiyasınan (uaqıtşa jwmıssız);
- Smağwlov Mwkametali Darkenbaywlı (40 jasta) – «ADAL» sayasi partiyasınan («Bal-ANA 2017» JŞS-niñ şaruaşılıq meñgeruşisi);
- Jündibaev Töleujan Düysentaywlı (53 jasta) – «Qazaqstan halıq partiyası» QB (zeynetker);
- Mwhametqaliev Madiyar Mwhametqaliwlı (44 jasta) – Özin-özi wsınğan («Talgarirrigaciya» MKK direktorı);
- Sağımbekwlı Abzalbek (48 jasta) – «Aq Jol» sayasi partiyasınan («Gauhar Tas» JŞS direktorı);
- Seytov Azamat Serikwlı (46 jasta) – Özin-özi wsınğan («Birlik» ÖK direktordıñ orınbasarı).
Ol audandıq SK törağası Mwhit Düysebaevpen aulada twrğan tilşini telefon arqılı sırtqı dausın qosıp tildestirdi. Talğar audandıq saylau komissiyasınıñ törağası da jağday boyınşa tüsinikteme berip, dereu şara qoldanudan göri uçaskeden tıs jürgen tilşiniñ äreketin «zañızdıq» dep atap, uçaskege attatpauğa tırıstı. Törayım PTR testiniñ teris qorıtındısı joq tilşini ASK törağası kirgizbey jöninde bwyrıq bergenin jetkizdi.
– Bügin saylauğa qatısqan azamattardıñ sanın men nege sizge aytuım kerek? Tiisti organdarğa payız mölşerimen esebin ötkizip qoydım. ...Ne zañsızdıq... YAh'ya (öziniñ ornına qol qoyılğanına şağımdanğan azamattıñ biri – QT) ömir boyı konflikt izdep jürgen adam. Saylauda 12 jıl istep jürgen adam retinde aytayın. ...Endi qoya saladı ğoy. Jalğız sizde emes, saylau barısında şatasıp qoyıp ketken şığar. Är saylauda osınday eki-üş jağday bolıp twradı. Basqaşa qoyıp tastasa, onı sızıp tastamaydı ğoy. Kelgen adam qasına qoya saladı ğoy, – dedi uçaske törayımı Esenova.
Saylauğa qatıspağan jwbayınıñ ornına qol qoyıp tastağan degen Qoyşıbek Mübaraktiñ şağımın tıñdağan policiya eşqanday şara qoldanğan joq.
Saylau uçaskesinde birer sätke kirip, jağday jaylı tolımdı aqparat almaq bolğan, biraq äkimşilik kedergige wşırağan redakciya tilşisi audandıq jäne uçaskelik komissiya tarapınan şekteudiñ qwqıqtıq negizdemesi jetkilikti därejede tüsindirilmegendikten, audandıq policiya bölimi bastığınıñ mindetin atqaruşı S.Qwmabekovqa arız tüsirgen. Keşkisin sağat 20.35 şamasında policey Rinat Beksainov arızdı qabıldap aldı. Degenmen arada 24 sağat 6 minut ötkende, 26 şilde 20.41-de redakciya tilşisine Elektrondı Ükimet portalınıñ operatorı 1414 nömirinen jauap keldi.
Onda «Ötinişiñiz boyınşa Talğar audanınıñ PB organda alğaşqı tekseru äreketterin jürgize otırıp, ötiniş tirkelip-qaraldı jäne şeşim qabıldandı: Qarausız qaldırılğan jäne nomenklaturalıq iste saqtaladı» delingen.
Saylau küni Qazaqstannıñ Halıq partiyasınıñ senimdi ökili äri bayqauşı Baqıt Jüsipov oqiğağa tolıqtay kuä bolğan. Onıñ esebinşe, 19.00-degi jağday boyınşa, saylaudıñ on ekinşi sağatında, şamamen 200 şaqtı saylauşı kelgen. Şu şıqqan 844-saylau uçaskesinde 2518 adam tirkelgen. Saylaudı baqılağan tağı bir senimdi ökil Qabibolla Seytekov «saylauşılardıñ qwqığı bwzılğanı jäne uçaskelik komissiyanıñ äreketsizdigin eleusiz» qaldırmaytının ayttı.
844-saylau uçaskesinde redakciya kuä bolğan jağdayda üş türli mäselege tap boldı. Olar:
- Saylau uçaskesi tizimindegi birneşe saylauşınıñ (Aygül Idırıs, Melikam YAh'ya, Nwrbätima Baytwrsın) ornına jalğan qol qoyılıp, byulleten'deri sırttay qoldanılğan. Redakciya kuä bolğan jağdayğa komissiya ne policiya tarapınan eşqanday äreket jasalmadı. Memlekettik qızmetkerler fal'sifikaciya faktisinen göri bar nazardı aulada jürgen jurnalistiñ PTR testi qorıtındısı nemese ekpe pasportı bolmauına audartuğa tırıstı. Komissiya törayımı tilşige dörekilik tanıtıp, «Basımdı qatırma!» degen pärmenmen uçaskege juıtpadı.
- Sağat 19.15-ke deyin jalpı tizimdegi 2518 saylauşınıñ şamamen 200-ge juığı qatısqan saylau uçaskesiniñ komissiyası qorıtındı hattamada 1964 adam kelgeni körsetilgen. 20.00-ge deyingi sırtqı esik auzında baqılap twrğan jurnalister 45 minutta 1,7 mıñnan asa adamnıñ nöpirlep kele qoymağanına senimdi.
- Saylau uçaskesi törayımı Aygerim Esenova BAQ ökiliniñ memlekettegi sayasi ömirdiñ eleuli oqiğasınan aqparat taratuına kedergi jasap, käsibi qızmetin şekteui jäne Talğar audandıq saylau komissiyasınıñ törağası Mwhit Düysebaev sındı basşılar zañda qılmıstıq jauapkerşilik közdelgen fal'sifikaciya faktisine beyjay qarap, bar nazardı «tilşimen küres spektakline» bağıttauı – köp kümändi oyğa jeteleydi. Jurnalistiñ tıyım turalı qwqıqtıq negizdemeni tanıstıru jönindegi swrauı da saylau uçaskesi komissiyası tarapınan jauapsız qaldı. Qızmettik-jeke kuäligi men redakciya tapsırmasın qatar wsınğan aqparat qwralınıñ ökiline jeti saylau uçaskesinde eş kedergisiz kirip-şığuına mümkindik berilip, zañbwzuşılıq boyauı bayqalğan uçaskede talap küşeye qoyğanı – zañ üstemdeginiñ alağwla, birizdi emes, köpstandarttı ekenin añğartadı.
Redakciya habarlasqan Almatı oblısı äkimdiginiñ baspasöz qızmeti jäne oblıstıq saylau komissiyası törağası Timur Däuitov atalğan jağday boyınşa beyhabar ekenin, resmi swrau hat joldau qajettigin ayttı. OSK bwl jağday jöninde ünsiz. Qwzırlı organdardıñ eşbiri tüsinikteme bergen joq.
Redakciya tilşisi Almatı oblısında tap bolğan qısım Jambıl oblısı Şu audanında da qaytalandı. Öñirge issaparmen barğan QT jurnalisi Miyat Käşibaydı policey keşke qaray saylau komissiyasınıñ pärmenimen uçaskeden küştep quıp şıqqan.
25 şilde küni bıltır küzde Toqaev aytqan bastama negizinde respublikada audandıq mañızı bar qala, auıl, kent jäne auıl okrugteriniñ 730 äkimin saylau nauqanı ötti. OSK mälimetinşe, 2 mıñnan asa kandidattıñ 1419-ı öz-özin wsınğandar, 878-i altı sayasi partiyanıñ atınan tüskender. Kandidattar işinde 1839 er, 458 äyel azamat bar. 730 eldi mekenniñ basşısın tañdau 1847 saylau uçaskesinde jüzege astı. Sonıñ birqatarı Almatı oblısınıñ Talğar audanı boyınşa äkim lauazımına saylau tört birdey auıldıq okrugtegi 23 saylau uçaskesinde ötti.
QT tilşisi aqparat taratqan 863-868 arasındağı altı saylau uçaskesindegi halıqtıñ qatısu belsendiligi 4,68%-dı körsetti. Al redakciya qızmetkerine kiruge tıyım salınğan ya käsibi qızmetine kedergi jasalğan jäne jete almağan uçaskelerde resmi hattamanıñ qorıtındısı «jwrttıñ öte belsendi» bolğanına sendiruge tırısadı.
Resmi aqparatqa qarağanda, auıl halqınıñ saylauğa qatısu jağınan ŞQO 90,9% körsetkişpen alğa şıqsa, eñ tömengi orındı 66,5%-ben Almatı oblısı qanağat twttı. Täuelsiz sarapşılar men azamattıq bayqauşılardıñ pikirinşe, şınayı jağdayda esep bwl mölşerden birneşe ese kem bolğan.
Aqorda «sayasi modernizaciyanıñ jaña kezeñi» äri «demokratiyağa bastaytın ülken özgeris» dep atağan alğaşqı äkimderdi saylau körinisi ädettegidey jer-jerde fal'sifikaciya, tilşilerge kedergi jasau jağdayımen örnekteldi. Jeli qoldanuşıları bwl jolğı saylaudıñ öte bäseñ sipatta, aqparattandıru jağı kemşin bolğanın köp jazdı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Dekabr 9-ında bazarertesi künü "Normandiya formatı" devletlerniñ körüşüvi keçecek. Tedbirniñ iştirakçileri - Ukraina, Rusiye ve aracı Avropa devletleri - Frenskistan ile Alamniya. Sammitniñ yeküni ne olsa da, işğal etilgen Qırım ve Donbass sakinleri içün keskin şekilde bir şey deñişmeycek.
Devletlerniñ vekilleri böyle formatta soñki sefer 2016 senesinde toplanğan edi. Ukrainada ve AB-nde çoqusı, memlektniñ şarqında iç olmadan vaziyetni turğunlaştıracaq muzakerelerniñ oñğanlğına işana. Amma, yazıq ki, taraflar bir kompromisske keleceginiñ ihtimalı pek az.
Kremlniñ, yalıñız Ukrainanıñ teslim etilmesi içün bu muzakerelerge ihtiyacı bar. Kyiv ve Moskovanıñ sadece siyasiy - ya da daa keñiş manada desek - geostrategik kompromissler içün yerleri yoq.
Birinciden, Kyiv, ilhaq etilgen Qırım boyunca muzakere meydançığınıñ yaratılmasına israr ete. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ve Donbass topraqlarını Ukraina nezareti altına qaytarır, dep ayta.
Ukraina, ilhaq etilgen Qırım boyunca muzakere meydançığınıñ yaratılmasına israr ete
"Biz halqımıznı ve topraqlarımını mıtlaqa qaytarırmız. Donbass - bu Ukraina. Luğansk - bu Ukraina. Qırım - bu Ukraina", - dedi Ukraina prezidenti. Bundan ğayrı o, memeleket, "beş yıl evel olğanına köre, şimdi daa küçlü", - dep qoştı.
Zelenskıy, Savik Şusterniñ "Söz azatlığı" tok şousında çıqışta bulunğanda, kene bir kere işğal etilgen topraqlarnı añdı. "Ümüt etem ki, bir vaqıtları, bu yaqında olur dep inanamız, men kene efiriñizge kelip, "Hayırlı aqşamlar, bütün Ukraina! Donbass da, Qırım da. Er keske selâmlar!" derim", - qayd etti devler başı.
Bundan evel prezident Zelenskıy, ileride Qırımnın kelecegini Ukraina-Rusiye-AQŞ formatında keçirmege mümkün olur edi, dep avropa jurnalistlerine ayttı.
"Bellesem, Qırım meselesinde AQŞ yardım ete bilir edi. Muzakerelerniñ böyle formatında Ukraina, Rusiye ve AQŞ iştirak ete bilir edi", - dedi prezident.
Bundan ğayrı, böyle formatnı ihtimalı aqqında "Normandiya sammiti"niñ başqa iştirakçilerinden sorar, dep qoştı. Bu imkânsız olsa, Volodımır Zelenskıy, ukrain yarımadanıñ taqdiri aqqında başqa muzakere formatını belgilemege tırışacaq.
Yarımada muzakeresi, Ukraina Milliy Telükesizleik ve Mudafaa Şurasınıñ soñki oturışında da köterile edi.
"Qırım meselesini kün tertibinden alıp taşmaymız, çünki qırım meselesi esas soylarından birisidir. Biz, Ukrainağa ait olğan öz topraqlarımıznı, öz territorial bütünligimizni qorçalaycaqmız", - dedi jurnalistlerge Ukraina Milliy Telükesizleik ve Mudafaa Şurasınıñ kâtibi Aleksey Danilov.
Putin, Qırım meselesiniñ iç bir muzakerelerini qabul etmeycek
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Qırım meselesiniñ iç bir muzakerelerini qabul etmeycek. Kreml, Moskova "öz" topraqlarınıñ taqdiri aqqında aytışmalar yapmay, dep ayta, amma yarımadanıñ etrafında siyasiy ve media şamatası rusiyelerni bezdirtip başladı. Kremlniñ diplomatları, AQŞ ve AB dimlomatlarından Qırım meselesini kötermemege açıqtan-açıq talap ete.
Ekinciden, prezident Zelenskıy, Moskova talap etken, doğrudan "LNR" ve "DNR" yolbaşçılarınen muzakere keçirmekni inkâr ete. Bu meseledeki yekâne "şübeli" mevzu - Donbassta yerli saylavlarnı keçirilüvi. "Söz azatlığında" çıqışta bulunğan devlet başı, böyle bir fırsatnı tüşüngenini ayttı.
"Bu kerçek. Çünki biz bir devlet olğanımıznıñ ve anda adamlarımız olğanınıñ duyğusı, bundan başlamalı. Yerli saylav, Ukraina qanunlarına köre, Ukrainanıñ bütün topraqlarında keçirile. E, bu bizim ğayemizdir", - dedi Volodımır Zelenskıy.
Kyiv, işğal etilgen Donetsk ve Luğansk vilâyetlerinde saylav ötkelimesine razı olıp, Qırımnı añmasa, rusiyelilerniñ elini qoşma diplomatiya kartaları tüşecek
Müim bir nüans - Qırım da Ukrainadır. 2020 senesinde küzde yarımadada da saylavlar keçirilecekmi? Moskova, Qırımnı bu Paris aytısuvlarnıñ kenarında qaldıracaq ola. Kyiv, işğal etilgen Donetsk ve Luğansk vilâyetlerinde saylav ötkelimesine razı olıp, Qırımnı añmasa, rusiyelilerniñ elini qoşma diplomatiya kartaları tüşecek.
"Normandiya körüşüvi"ni Qırımsız keçirmege aşıqmamaq kerek. Soñ Rusiye vekilleri ve Gazpromğa bağlı olğan Avropa memurları, Ukraina aytışmada iştirak etip, Qırım mevzusını kötemegen, demek ilhaqnı qabul etken, dep aytacaq. Ukrainanıñ, işğal etilgen topraqlarğa bağıslanğan, amma Qırım lafını etmegen er bir körüşüv ve formatta iştiragi - Ukraina halqı ögünde bir cinayettir", - dedi Milliy Meclisniñ reis müavini İlmi Ümerov.
Daa bir "şübeli" mesele - Kremlniñ Ukraina topraqlarında gaz tranziti aqqında añlaşmanıñ imzalanmasına ıntıluvıdır. Bunıñnen beraber Rusiye gazınıñ doğru teminatınıñ ihtimalı ve endirim muzakere etile.
Elbette ki, ukrain iqtisadiatnıñ kârı Vladimir Putinniñ soñki tüşüngen şeyidir. Esas sual, bunıñ yerine Moskova ne ister? Sadece bütün seviyelerde siyasiy qatlanuvnı: Kreml şartları ile Donbassta saylav keçirilmesini, sıñırlarnıñ nasıldır "ortaq patruller"ge sahte berilmesini, yarımadanıñ suv blokadasınıñ toqtatıluvını, ya da, eñ azından, ilhaq etilgen topraqlarnen demiryol alâqasınıñ qaytarıluvını. Qırım boyunca Kremlniñ istekleriniñ cedveli belli.
Rusiye akimiyeti, Ukraina sakinleri kütleviy tarzda Qırımğa barıp çalışqanı ya da raatlanğanını köstermege istey. "Ukrainlerniñ çiçeklengen Qırımğa qaçuvı" - Kreml propagandasınıñ narrativlerinden birisidir. Bu tezisniñ reklama etilmesi içün, yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti, "Qırım ukrainleriniñ" teşkilâtlarını yarata ve olarğa qol tuta.
Пpи TakoM cцeHapии KpeMлb BыиrpыBaeT дBaжды: пpoдaBлиBaeT HeoбxoдиMыe ycTyпkи co cTopoHы KиeBa и пpoBoциpyeT пoлиTичeckий kpизиc BHyTpи ykpaиHы, Tak kak oбщecTBo B цeлoM HacTpoeHo пpoTиB «зpaды». Poccийckиe BлacTи пoпpocTy He ocTaBляюT BлaдиMиpy ЗeлeHckoMy Bыбopa, Tak kak любoй «koMпpoMиcc» c MockBoй cTaHeT для Hero пopaжeHиeM.
Sergey Stelmah, Qırımnıñ siyasiy közeticisi (müellifniñ adı ve soaydı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Filistin akimiyeti, Qoşma Ştatları ile kelecekteki munasebetleri boyunca aqıl tanışmaq içün Vaşingtondaki elçisini çağırğanını bildirdi. Munasip qarar dekabrniñ 31-nde, AQŞ prezidenti Donald Trampnıñ Qudüsni İsrailniñ paytahtı olaraq tanımaq qararını ilân etkeninden bir qaç afta keçken soñ qabul etildi.
WAFA Filistinniñ resmiy haber agentligi, Filistinniñ tış işleri naziri Riyad al-Maliki Husam Zomlotnı subet içün çağırdı, dep bildire.
Al-Maliki, «Filistin yolbaşçılarına kelecek içün kerek olacaq AQŞ ile munasebeti aqqında qararlar»nı qabul etmek maqsadınen muzakereler olacaq, dep bildirdi. Nazirniñ aytqanına köre, elçi büyük ihtimal ile aqıl tanışuvlardan soñ «normal iş»ke qaytacaq.
Dekabrniñ 6-sında Donald Tramp, AQŞnıñ Qudüske qarşı eski siyasetiniñ deñişkenini ilân etip, filistinliler ile olarnıñ arap ittfaqdaşlarınıñ azabını qozğattı ve Ğarpta keskin tenqitniñ nişanı oldı. Buña qarşı Mahmud Abbas, bu adım AQŞnıñ Yaqın Şarqtaki barışıqlı aracı rolüni soñuna irdirdi, dedi.
Qudüsniñ statusı, İsrail-Filistin çatışmasınıñ er bir tarafı içün tesirli meseledir. Filistinliler Şarqiy Qudüsni, ileride qurulacaq devletleriniñ paytahtı olmaq kerek, dep sayalar.


text:
Bazar künü, dekabr 18-de, Harkov soqaqlarına Donbass arbiy areketleriniñ qurbanlarını añmaq içün eki biñden ziyade insan çıqtı.
Numayış iştirakçileri Azatlıq meydanında toplandı. Anda uzunlığı 100 metr olğan Ukraina bayrağını yaydılar.
Meydandan narazılıq iştirakçileri milliy timsaller ile Konstitutsiya meydanına yol aldılar.
Yürüş iştirakçileri «Donbass – Ukraina», «Qırım – Ukraina», «Men – Volnovaha» kibi şiarlarnı seslendire, Ukraina milliy gimni ve Rusiye prezidenti aqqında belli yırlarnı icra ete ediler.
Bundan da ğayrı, insanlar «DHC» ve «LHC» terroristik teşkilâtlar kibi tanımağa talap ete ediler.
Tedbirge Maydan qaramanlarınıñ soy-sopları, v vilâyetiniñ valisi İgor Baluta ve Ukraina İçki işler naziriniñ keñeşçisi Anton Geraşçenko qoşuldılar.
«Men bugün mında Harkov sakini, Ukraina vatandaşı olaraq Putinniñ terrorizmine «yoq» aytmağa isteyim. Eminim ki, biz yeñermiz, çünki tarih bizim tarafımızdadır, Putinniñ yeri ise Kaddafi ve Gitlernen bir sırada olacaqtır. Bir kün Şimaliy Koreyağa qaçıp, anda saqlanmağa mecbur olacaq», – dep ayttı Geraşçenko.
Volnovaha qurbanlarını añmaq içün insanlar memleketniñ diger şeerlerinde, şu cümleden Kiyevde de Barışıq yürüşine çıqtılar.


text:
Bu sene Ukrainada yollarnıñ qurulmasına 16 milliard grivnadan ziyade para ayırılacaq. Bunı iyülniñ 13-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko beyan etti.
«Eminmiz ki, bu sene Ukrainada yollarnıñ qurulmasına 16 milliard grivnadan çoq sermiya ayırılıp, evel yapılmağan yerlerge berilecek. İnsanlar duysın ki, biz mudafaa ve telükesizlik saasına daa çoq para masraf etmege mecbur olsaq ta, bu işlerge de küçümiz bar», – dedi Poroşenko çarşenbe künü Sumı şeerinde.
Ukraina prezidentiniñ sözlerine köre, evelki yıllarda gümrük sermiyalarınıñ artqaçı ancaq bazı vilâyetlerde yollarnıñ quruculığına ayırılğan olsa, 2017 senesi alınğan qarar ile böyle tecribe bütün Ukrainada amelge keçecektir.
«Ümüt etem ki, yarın, bücetke deñişmeler qabul etilip, yatırım imkânlarını keñişletilir, tecribe arttırılır... qabarcılıqqa qarşı küreş neticesinde gümrükten kelgen sermiyalarnıñ artqaçı ukrain yollarınıñ qurulmasına sarf etilecek», – dedi Poroşenko.
Bundan evel Ukraina baş naziri Volodımır Groysman, ukrain yollarınıñ 95% bozulğanı ve tamir etilmek kerek olğanını aytqan edi.


text:
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Aqmescitteki ekinci gruppa) mabüsi Şaban Umerov Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde yaramadı, oña «acele yardım» çağırıldı.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Advokatlarnıñ aytqanına köre, qan basımı arttı. Advokat Emine Avamilevanıñ aytqanına köre, olarnıñ müvekilleri 10 saattan ziyade bir şey aşamadı.
«Müvekkilerimiz bütün kün aşsız ve suvsız edi, Rusiye ve dünya qanunları bunı azap ve insaniyetsiz munasebet olaraq tanıy», – dep tarif etti Avamileva.
«Acele yardım» mahkeme binasına keldi.
Noyabrniñ 11-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ sıñırlav tedbiriniñ uzatıluv meselesi baqıla.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqyarda bir künde altı yañı COVID-19 adisesi qayd etildi. Şeerniñ rusiyeli ükümeti haber etkeni kibi, 77 yaşındaki koronavirus hastası vefat etti.
"Hastalıq virus eki taraflı pnevmoniya ile müşkülleştirilgen edi", - qayd etti akimiyet.
Yañı patsiyentlerniñ arasında - dört yerli sakin ve eki raatlanıyıcı. Tedaviylengen dört adam hastahaneden çıqtı.
Qırımda keçken künü 43 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Umumen, yerli akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 2625 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 91-i çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 1997 kişi tibbiy yardımğa muracaat etkende belli oldı, daa 413 ise sağlam adamlarnıñ laboratoriya skriningi vaqtında belli oldı.Aqyarda 536 adam hastalandı. Şimdilik 75 adam hastahanelerde buluna. 415 kişi yahşı oldı, 19 adam vefat etti.
Keçken aylarda Qırımda bir künde qayd etilgen koronavirus hastalarınıñ sayısında altı kere rekord qayd etilgen edi, eñ çoq hasta (84) avgustnıñ 27-nde oldı. Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı eñ yüksek raqamlarda sentâbrniñ ortasına qadar olacaq, dep bekleyler.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqta arizasını mahkemege yolladı. Bunı Rusiyege tabi olğan Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım cumhuriyetiniñ prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar Milliy Meclisi cemaat birliginiñ ekstremist teşkilât olaraq tanılması ve faaliyetiniñ yasaq etilmyesi aqta davasını mahkemege yolladı», – denile beyanatta.
Poklonskaya işbu qararnı añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitte "Gorod" kommunal müessisesiniñ işçileri Ekinci Cian cenkinde ğalebeniñ 75-inci yıldönümi munasebeti ile "soqaqlarnıñ, meydanlarnıñ güzelleştirmesi ve bayram bezetmesi" işlerini devam ete. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Hususan, Pobedı, Kirova caddelerinde, Karla Marksa ve başqa soqaqlarında trolleybus ve fenir direklerinde bayraqlarnı asıp qoyalar.
Yol hızmetçileri yollardaki teşiklerni qapata, Yekaterina parkında tamir işlerini yapa.
Daa evel şeer içinde şimdi Qırımda yaşağan Ekinci Cian cenki veteranlarınıñ suretleri ile bilbordlar qoyuldı.
Daa evel bildirile edi ki, Aqmescitniñ rusiyeli akimiyeti mayıs 9-ına azırlanğan "bayram inşaatları"na 8,3 million ruble masraf etti. Şeer memuriyetiniñ başınıñ müavini Vladimir Osipenkonıñ aytqanına köre, mayıs 1 ve 9-ında şeerde "büyük kütleviy merasimler" olmaycaq, amma Aqmescitni bayram sıfatına ketirirler.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden berli sovetlerniñ ve Rusiyeniñ «Ğalebe künü» Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyası üzerindeki ğalebe künü olaraq qayd etile. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışuv künü qayd etile, mayısnıñ 9-ı ise – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü olaraq.


text:
Kreml' AQŞ memlekettik hatşısı Pompeonıñ AQŞ pen Reseydiñ Qıtayğa qarsı birlesip jwmıs jasauı turalı wsınısın qabıldamadı. Resey prezidenti Vladimir Putinniñ ökili Mäskeu men Beyjiñ «erekşe seriktestik baylanıs» ornatqanın ayttı.
AQŞ-Qıtay sauda soğısı bastalğannan beri, äsirese jahandıq indetten keyin Tramp äkimşiligi Qıtay sauda, tehnologiya jäne äskeri mäseleler boyınşa AQŞ-qa qauip töndiredi dep sanaydı. Osı aydıñ basında AQŞ Federaldı Barlau Agenttiginiñ jetekşisi de Qıtaydı Qwrama Ştattarğa eñ ülken qauip töndiruşi dep atadı.
Financial Times basılımı AQŞ-tıñ Reseydi qarım-qatınastı jaqsartuğa şaqırıp jatqanın jazuda. Alayda, ötken aptada Qwrama Ştat biligi Resey men Qıtayğa qarsı odaq qwru turalı mälimdeme jasağan bolatın.
Resey prezidentiniñ baspasöz hatşısı Peskov ötken aptada Reseydiñ basqa elderge qarsı odaqtarğa qosılmaytındığın, barlıq reseylik sayasi odaqtardıñ «tatu körşilik jäne özara tiimdi qatınastardı damıtu» üşin ekenin aytqan. Ol sonımen birge Resey men Qıtaydıñ «tatu körşilik, seriktestik» baylanısı bar ekenin basa aytqan bolatın.
Osı aydıñ basında Resey SİM basşısı Sergey Lavrov AQŞ pen Qıtay arasındağı sauda soğısı Reseydiñ nemese basqa elderdiñ müddesine säykes kelmeytinin jetkizgen. Ol Beyjiñ men Uaşington ara-qatınası diplomatiyalıq arnalar arqılı şeşim tabuın ümit etken.
Qwrama Ştattardıñ odaq"Qıtayğa qarsı odaq" turalı wsınısı Mäskeu jağınan qoldau tappadı. Resey men Qıtaydıñ köp saladağı qarım-qatınası tığız. Prezident Putin öz mälimdemelerinde AQŞ-Qıtay qayşılığında beytarap qalu wstanımın söz emeurinimen bildirip keledi.


text:
Aqmescit merkezinde Karla Marksa soqağında patapatçı Krım 24 rusiye telekanalınıñ mühbiri Nikolay Uvarovnı urdı. Bunıñ videosını kanalnıñ yayınında kösterdiler.
"O, yaş balanen qartiyge az qalıp aydap uracaqta, onı birinci kere tenbiyeledim, soñ, o aylanıp qaytqanda, ekinci sefer", - aytıp berdi urulğan jurnalist.
O yerde olğan adamlardan birisi, Oleg Şarbayev, kişi agressiv olğanını ve mühbiri urıp başlağanını ayttı.
Nikalaynıñ qanı aqıp başladı, siyarıntıları peyda oldı, o, ekimlernen beraber hastahanege ketti, denile yayında.
Jurnalistni kim urğanı daa belli degil, amma Qırımdaki rusiye polisi, vaziyetni nezaret altına aldılar, dep ayttı.
"Şimdi teşkerüv keçirile. Onıñ neticesinde qanun boyunca qararlar berilecek", dedi İİN-niñ hadimi Olga Kondraşova.


text:
Türkiyede mahkeme İstanbulnıñ baş ava limanında yüz bergen patlavlarnen bağlı olğanında şeklenilgen daa 7 kişini yaqaladı. Türkiyeli kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, endi yaqalanğan kişilerniñ sayısı 37-ni teşkil etti.
Anadolu devlet agentliginiñ iyül 11-de haber etkenine köre, şeklenilgen insanlar «silâlı terroristik taqımınıñ azaları olğanlarında» ve öldürüvde iştirak etkenlerinde qabaatlanıp yaqalandı.
«Dogan» şahsiy haber agentligi bildire ki, olarnıñ episi iyül 10-da aqşam yaqalandı, yaqalanğanlar ecnebiy vatandaşlar ola.
İstanbul ava limanına ücüm iyün 28-de yüz berdi. Patlavlar neticesinde eñ azdan 45 insan, bu cümleden, Ukraina vatandaşı, elâk oldı, tahminen 240 kişi yaralandı.
Vaqia içün mesuliyetni kimse boynuna almadı. Lâkin, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan bildirdi ki, ücüm sabıq Sovet birligi devletlerinden olğan «İslâm devleti» silâlı taqımları tarafından yapıldı.
Türkiye kütleviy haber vastaları Türkiye ükümetindeki adını bildirmegen menbanıñ malümatını bildirgen edi, o, ücümler Rusiye, Özbekistan ve Qırğızistan vatandaşları tarafından yapılğanını ilân etken edi.
Özbekistanda bu beyanatlarğa izaat bermediler. Türkiyede Rusiye elçisi Andrey Karlov, ücümlernen Rusiye vatandaşları bağlı olğanı aqqında onıñ malümatı yoq olğanını ilân etken. Qırğızistanda İstanbulda ava limanına ücüm etkenler arasında bu devletniñ vatandaşları olğanı aqqında beyanatqa cevap olaraq, ücüm etkenlerniñ ekisi Rusiye vatandaşları olğanını ayttı.


text:
2014 senesinden berli işğal altındaki Qırımda 45 insan ğayıp oldı, 15-iniñ taqdiri alâ daa belli degil. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciliginiñ matbuat hızmeti Facebookta bildirdi.
Qayd etilgenine köre, Ukraina Nazirler Şurası hususiy alda ğayıp olğan şahıslarnıñ meseleleri Komissiyasını şekillendire. Komissiya işi başlağanınen Prezidentniñ temsilciligi işğal vaqtında Qırımda ve Aqyarda hırsızlanğan insanlarnıñ meselelerini köterip, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturasınen bağda olmağa planlaştıra.
Prezident Volodımır Zelenskıynıñ Qırımdaki daimiy temsilcisiniñ muavini Tamila Taşevanıñ qayd etkenine köre, yarımadada insan hırsızlavları – «işğalciniñ qorqu müitini yaratmaq, ğayıp olğanlarnıñ tuvğanlarını ve dostlarını qorquzmaq içün yapqan eñ ağır cinayetlerinden biridir». Onıñ aytqanına köre, Rusiye Çeçenistanda ve işğal etken topraqlarında böyle yapa.
«Tüşünip baqıñız, bir insannı yaqınlarınıñ yanında urbalı uquq qoruyıcılar tuta – devlet agentleri – soñra bu insan ğayıp ola: ne SİZOda, ne politsiya ya da mahkemede, ne hastahanede tapıp olalar, evge kelmey. Bu şeyler aylarnen ve yıllarnen devam ete bile», – dep bildirdi Taşeva.
Onıñ aytqanına köre, devlet bu vaziyette insanlarnıñ hırsızlanmalarını qayd etmeli, vekâletleri çerçivesinde tahqiqat keçirmeli ve ğayıp olğanlarnıñ tuvğanlarına qol tutıp, halqara teşkilâtlarnı celp etmeli. Tamila Taşevanıñ bildirgenine köre, tek maddiy yardım aqqında laf ketmey, maneviy destek de olmalı, tahqiqat vaziyetine dair malümat da olmalı.
«Hırsızlanğan bütün insanlarnıñ adlarını bilmek kerekmiz, çünki 45 ve 15 raqamları arqasında insanlar, onlarnen ve biñlernen insannıñ közyaşları ve ümütleri bar», – dep qayd etti Taşeva.
Temsilcilik bir haber alınmağan ğayıp olğan qırımlılarnıñ cedvelini de derc etti: Valeriy Vaşçuk, İvan Bondarets, Vasiliy Çernış, Timur Şaymardanov, Seyran Zinedinov, İslâm Cepparov, Cevdet İslâmov, Eskender Apselâmov, Fedor Köstenko, Muhtar Arislanov, Arlen Terehov, Ruslan Ganiyev, Arsen Aliyev, Eskender İbraimov ve Ervin İbragimov.
Faaller hırsızlanğan qırımlılarnıñ tuvğanlarına qol tutuv videosını qayd etti.
Keçken sene advokat Emil Kurbedinov «Qırımda Ervin İbragimovnıñ hırsızlanuv davasınıñ tahqiqatı bozula», dep qayd etken edi.
Ervin İbragimov hırsızlanğan kününiñ yılında Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde faller qırımlınıñ ğayıp olmasını tahqiq etmek talabınen aktsiyalarnı keçire.
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde aqşam şeer şurasınıñ deputatı, Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Onıñ maşinası yol ortasında tapıldı. Ğayıp olğan kişi mayısnıñ 25-nde Meclis azalarınen beraber Sudaqqa baracaq edi, anda qırımtatar faalleriniñ mahkemesi planlaştırılğan edi.
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğanını video nezareti kameraları qayd etti, dep bildirdi. Video uquq qoruyıcı organlarına berildi.
«Videoda, onı körgenlerniñ aytqanlarına köre, yol patrul hızmetiniñ urbasında insanlar bar, olar Ervin İbragimovnı toqtatıp, maşinadan alalar ve diger avtobusqa mindireler, ondan soñ ise keteler», – dep aytqan edi Celâl 2016 senesi. Daa soñra Ervin İbragimovnı Bağçasarayda tutuv videosını kütleviy haber vastaları derc etti.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.


text:
Qırımda qırımtatar tilini ögrengen eki sınıfnıñ tantanalı mezuniyet tedbiri olıp keçti. Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire ki, kurslar altı afta sürdi, derslerni Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ ocası Milâra Settarova alıp bardı.
İmtianlarnıñ neticelerine köre, qırımtatar tili kurslarını keçüv diplomını 24 adam aldı, daa eki sınıf ögrenmege devam ete.
«Leyha «Qardaşlıq» cemaat teşkilâtı ve Qırım musulmanları Diniy idaresi tarafından ömürge keçirile. Bunıñ kibi kurslarnıñ maqsadı qırımtatarca qonuşmağa örgetmektir. Ders, meşğuliyetler, dialog, mustaqil iş ve oca ile mesleatlar sayesinde buña irişeler. Kurslar qırımtatar tilini ögrenmege istegen er kes içün açıqtır» – dep bildirdiler Qırım musulmanlar dİniy idaresiniñ matbuat hızmetinde.
«Qardaşlıq» cemaat teşkilâtınıñ reisi Asan Emir-Saleniñ bildirgenine köre, teşkilât bundan evel de bunıñ kibi kurslarnı teşkil etken edi.
«Soñki yılları, Qırım musulmanları dini idaresi ile işbirlik tutmağa başlağan soñ, vaziyet eyileşti: bizler bir qaç sınıfnı topladıq, olar zemaneviy tehnika ile donatılğan büyük salonda aynı vaqıtta ders çalışalar», – dep ayttı Asan Emir-Sale.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, QMDİ bütün medreselerinde dersler qırımtatarca keçirile, kitap ve derslikler qırımtatarca bastırıla. Eñ yaqın vaqıtta musulmanlarnıñ muqaddes kitabı Quran-ı Kerimniñ qırımtatarcası bastırılacaqtır.


text:
Qırımlı siyasiy mabüs, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Raim Ayvazovnıñ qızı doğdı. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, faaller ve lâqayt qalmağanlar ömür arqadaşı Mavile ve doğğan qızını qarşılamaq içün Aqmescitteki loqsahanege keldi.
«Kiçkene qızçığımıznı ve qardaşımız Mavileni qarşılamaq içün keldik. Eñ yaqın vaqıtta babası onı körsin, quçaqlasın ve bu bahtlı daqqalarda qorantasınıñ yanında olsun isteyim», – dep ayttı qadınlardan biri Nilüfer.
Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ sakini, qırımtatar faali Raim Ayvazov aprelniñ 17-nde gece Qırım ve esas Ukraina memuriy sıñırından keçkende ğayıp oldı. Tuvğanları onı qıdırmağa ketti, dep haber etilgen edi. Aprelniñ 17-nde kündüz Ayvazov tuvğanlarınen bağlandı. Raim Ayvazov 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına (terrorist tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) istinaden qabaatlanğanını ve «Aqmescitteki ekinci Hizb ut-Tahrir davasınıñ» erkânına qoşulğanını qız qardaşına telefonda haber etti.
Daa soñra memuriy sıñırdan keçkende Rusiye quvetçileri onı gece «çölge çıqarğanını» ve «qurşunğa tizüvni taqlit etkenlerini» tarif etti.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Raim Ayvazov Qırımda apiske alınğan qırımtatar faallerine Rostov-na-Donuğa aş ve urba yollamaqnen oğraşa edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Ayvazovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
"Cesür Ukrayina halqı" ve Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy Avropa Birliginiñ insan aqları saasında eñ yüksek mukâfatı olğan Andrey Saharov adına "Fikir serbestligi" mukâfatına namzet etip kösterilgen.
Mukâfat içün namzet etip kösterilgenlerniñ cedveli çarşenbe künü Avropa Parlamenti tarafından ilân etildi. Olar farktsiyalar ve mebuslar guppaları tarafından namzet etip kösterilgen. Prezident Volodımır Zelenskıy ve Ukrayina halqı aynı zamanda biraz farqlı ifadeler ile bir qaç namzetlik alğan. Mebuslar ukrayinlerniñ Rusiyeniñ tecavuzı ögünde cesaretini ve Avropa degerliklerine sadıqlığını qayd eteler.
Diger namzetler arasında Büyük Britaniyanıñ apishanesinde tutulğan WikiLeaks tesisçisi Julian Assanj, Kolumbiya aqiqat komissiyası, braziliyalı faal Sonâ Guajajara ve İordananıñ ğarbiy sailinden öldürilgen Al Jazeera telekanalınıñ jurnalisti Şirin Abu Akle.
Ğalip oktâbrniñ 19-nda ilân etilecek, mukâfatlav tedbirisi ise dekabrniñ 14-nde olacaq.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Sidney
Sidney (inglizce Sydney) - Avstraliyanıñ eñ büyük şeeri, onıñ ealisi, 2014 senesiniñ sayısına köre tahminen 4,84 million şahıs edi. Sidneyniñ ealisi, çoq milletli ve kosmopolitli, sakinlerge ingilizce Sydneysiders deyler.
Sidney, Yañı Cenübiy Uels ştatınıñ paytahtı ola. Şeerniñ temeli, 1788 s. mında İlk flotnıñ başında kelgen Artur Filippnen qoyulğan edi. O, Avstraliyadaki ilk avropalı müstemlekeli yerleşmeniñ temeli qoyulğan yeri edi.
Şeer, Sidney Limanı kibi belli olğan Cekson Limanını sarıp alğan töpelerde qurılğan. Anda ise, Sidney opera teatriniñ binası ve Garbor-Bric köpüri körüne. Paytaht aglomeratsiyasınıñ içki bölgeleri milliy parklar (olar arasında Sidney limanınıñ milliy parkı, Leyn-Kouv) sarıp ala, yalı yanı bölgelerinde ise çoq körfez, özen ve plâj bar, şu cümleden belli Bondi Beach plâjı. Şeerniñ çoq belli parkı ve bağçası bar: Gayd-park, Yuzyıllıq Parkı, Qıral nebatat bağçası, Maunt-Annan avstraliyalı nebatat bağçası ve Çin dostluğı bağçası.
Forbes jurnalı tarafından 2010 senesi mütehassıslar arasında keçirilgen soraştıruvına köre, Sidney, dünyadaki eñ güzel on eki şeer arasına kirgen.
Sidney, sarmal şeerlerniñ birinci onluğına kire. 2010 senesi Sidney, 2thinknow yañartuv agentliginiñ Innovation Cities Top 100 Index reytinginde iqtisadiy yañartuvlar boyunca Asiyada 7-ci, dünyada ise - 28-ci yerni alğan Daa Sidney, Mercer, The Economist ve Monocle şirketlerniñ reytingine köre, yaşayış içün dünyadaki eñ oñaytlı şeerler onluğına kirip, dünyadaki esas mot paytahtlardan biri sayılmaqta. Şeer, büyük halqara sport tedbirlerniñ, hususan, 1938 senesi İttifaqdaşlıq Oyunlarınıñ ve 2000 senesi Yaz Olimpik oyunlarını keçirüv yeri olğan edi. Şeerniñ esas naqliyat qapıları ise - Sidney ava limanı ve Sidney limanı ola.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Coğrafiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
Topografiâ[deñiştir | kodunı deñiştir]
İqlim[deñiştir | kodunı deñiştir]
Halqtasvirlik[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerde din[deñiştir | kodunı deñiştir]
2006 senesi keçirilgen cedvel aluvına köre, şöyle din gruppaları eñ sıq rastkelgen edi: katolikler(29,1%), anglikanlar (17,9%), ortodokslar (4,3%), musulmanlar (3,9%), büddistler (3,7%) ve avstraliyalı birleşüv kilseleri (3,4 %). Daa 1,7 fayız indistanlılar ve 0,9 fayız yeudiler ediler, 14,1 % iç bir din gruppasına ait olmağanlarnı ilân ettiler, umumen, 64 % hristian dinine ait olğanını ilân etti.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 Telecommunications Numbering Plan 2015
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 Telstra J // Charging Zones (aHrл.) — 2018. — 274 p.


text:
İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ reis muavini Olga Skripnikniñ fikirince, Aqmescitte Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen mitingde yaqalanğanlarnıñ işlerinde Rusiye qanunlarını qullana bileler. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Rusiye qanunları öyle yazılğan ki, farqlı qullanıla bile. Şunıñ içün bayraqta «Qırım – Ukrainadır» yazısını ekstremizmnen bağlay bileler. Çağıruvlar separatizm ve ekstremizm olaraq tanıla bile, böyle etip Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre cinaiy mesüliyet belgilene bile», – dep qayd etti uquq qorçalayıcı.
Skripnik emin ki, mitingde Ukraina bayrağınıñ olması ekstremizm aqqında maddege oğramay. Uquq qorçalayıcınıñ fikirince, bayraqta «Qırım – Ukrainadır» yazısı Rusiyeniñ topraq bütünligi bozmaq çağıruvı degil.
Uquq qorçalayıcı miting iştirakçilerini yaqalamaq qararınıñ sebebini de añlamadı.
«Er bir yaqalavnıñ sebebi olmalı. Olarnı ne sebepten bölükke alıp kettiler? İştirakçi ve şaatlar teşkilâtçılarnı bölükke subeke davet ettiler, dep bildirdiler. Lâkin militsiya ile adiy subet olmay: ya celpname, ya şahsiyetni belgilev, ya da protokol tizilmesi», – dedi Skripnik.
Malüm ki, Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması.
Politsiya hadimleri Kuzminni Rusiye Federatsiyansınıñ Memuriy bozuvlar aqqında Kodeksiniñ 20-nci maddesine köre mesüliyetke çekecek olalar – nizamnı bozuv ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket ötkerilmesi. Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ toplaşuvı mart 10-da saat 11.00 ötkerilecektir.
Aqmescitliler Şevçenkonıñ 201 yıllığına aktsiyanı Şevçenko abidesi yanında keçirecek ediler. Amma Aqmescit memuriyeti buña izin bermedi.


text:
İň küp yulçı oktyabr’ ayında
Sabiha Gökçän xalıqara aêroportı oktyabr’ ayında 1 million 898 meň 632 keşegä xezmät kürsätte
İstanbuldağı Sabiha Gökçän xalıqara aêroportı oktyabr’ ayında koronavirus êpidemiyäse däwerendäge iň yuğarı yulçı sanına ireşte.
Oktyabr’ ayında älege hawa mäydanınnan 13 meň 464 oçış başqarıldı.
Yulçı sanı sentyabr’ ayı belän çağıştırğanda 6%qa artqan aêroportta oktyabr’ ayında 1 million 898 meň 632 keşegä xezmät kürsätelde.
Sabiha Gökçän hawa mäydanı iyün’ ayında 514 meň, iyül’ ayında 1 million 226 meň, avgust ayında 1 million 813 meň, sentyabr’dä isä 1 millon 791 meň yulçı qabul itte.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyäneñ milliardları Ukrainanı torğızu öçen totılaçaq
Awrupa Berlege ilneñ tuñdırılğan aktivların tartıp alırğa uylıy
Rusiyä aşlaması töyälgän berençe köymä yulğa çıqtı
Qara diñgez aşlıq koridorı kileşüeneñ yañartıluınnan soñ Rusiyäneñ aşlama töyälgän berençe köymäse Niderland portınnan xäräkät itte


text:
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko ağır koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep qayd ete. Bu aqta o, iyünniñ 2-nde Qırımda koronavirus yuqunçı ile küreş er künlik brifinginde ayttı.
«Koronavirus yuqunçı ve hastahaneden tış pnevmoniya diagnozınen 1576 hasta hastahanede buluna, 247 kişi ambulator tedaviylevde buluna. Tedaviylenmege devam etken 124 hastanıñ alı ağır ve pek ağır, 5 hastanıñ aqcigerleri suniy avalandırıla, 27 kişi invaziv olmağan tedaviylevde ve 439 hasta oksigen tedaviylevini ala. Ağır hasta sayısı arta, hususan, ekimlerge keç muracaat etkenler», – dep bildirdi Ostapenko.
Qırımda iyünniñ 1-nde 99 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 9-ınıñ hastalıq alâmetleri yoq.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina, Almaniya ve Frenkistan yolbaşçıları avgust 24-te Berlinde körüşip, Minsk añlaşmalarına tolusınen riayet etilmesine qoltutqanını bildirdiler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti François Hollande qayd etkenlerine köre, Minsk añlaşmalarına riayet etilse, Ukraina şarqındaki zıddiyet al etilecek.
Minsk añlaşmalarınıñ eñ müim noqtaları olaraq ateş toqtatılması, ağır silânı çeküv, esirlerni azat etüv ve işğal etilgen topraqlarda ealiniñ gumanitar problemleriniñ al etilmesini qayd etile.
Üçü de bu añlaşmalarnıñ riayet etilmesini nezaret etüvde OSCE rolüni qayd etti. Merkel hatırlattı ki, Ukraina şarqındaki OSCE nezaretçileri serbest kiremeyler, olarnıñ uçucısız apparatları toqtatıla.
Poroşenkonıñ aytqanına köre, muzakerelerniñ iştirakçileri OSCE közeticilerine Rusiye-Ukraina sıñırı nezaret etmegen topraqlarğa kirişini temin etmege añlaştılar, böyle etip işğal etilgen topraqlarğa Rusiye ordusı ve silânıñ kirmesini toqtatacaq olalar.
Bundan ğayrı, körüşüv iştirakçileri Rusiyede bulunğan esirlerge de diqqat ayırdılar – Oleg Sentsov, Nadejda Savçenko ve digerleri.
Prezidentniñ bildirgenine köre, «al-azırda Rusiye ve oña qoltutqan boyevikler, ne yazıq ki, regiondaki barışıq ve istiqrar tiklenmesi içün telüke ola».
«Norman dörtü» dört devletinden üçniñ reberleri Rusiye prezidenti Vladimir Putinsiz körüşip, Ukraina şarqındaki vaziyetni ve zıddiyetni al etüv yollarını muzakere ettiler.


text:
DESTAN-İ-QIRIM
236-237, 2011, Dergi İçeriği
292 Görünüm
DESTAN-İ-QIRIM
Çoqtır timarı……. (O.A.)
Osmanlıdan qalmış yadikardır
Qırq qulaç hendegi anda seyir ittim.
“Or” – dedikleri Qırımğa namdır
İçinde duranlar qarmağı orandır
İki camisi bar bir atsız candır
Çölde bayram namazın anda seyir ittim.
“Kerç” – dedikleri yeñi yapuvdır
Anadoludan açılan ülke qapudır
Anda para qazanan siyrek tapılır
Beş yüz ayaq merdiveni anda seyir ittim.
“Kefe” – dedikleri deñize yalı
İçinde duranlar hep edna qulu
Kimse de bildirmez devlete halı
Minarede çañı anda seyir ittim.
“Qarasuv” – dedikleri bir uzun çarşı
Şehri qurulmış dağlara qarşı
İstanbuldan kelir bezi-qumaşı
Çetenden evleri anda seyir ittim.
“Kezleve” – dedikleri iskele başı
Gemiler yanaşır şeherğe qarşı
Qavun kibi dökerler malı-qumaşı
Ganimetin memleketi anda seyir ittim.
“Aqmescit” – dedikleri Qırımın bendi
Çoqtur güzelleri yoqtur bülendi
Anda oturır gubernat kendi
Urus halqını anda seyir ittim.
“Bağçasaray”- dedikleri Hanların tahtı
İçinde duranlar kibardır halqı
Malı olanlar ider hayratı
İslam ummetin anda seyir ittim.
“Aqyar”- dedikleri bir büyük qale
İçinde oturan hep urus halqı
Dört yanı taştan mükellef qale
Topların düzgünin anda seyir ittim.
“Eski Qırım”- dedikleri bir küçük handır
İçinden çıqması aylaq yamandır
Qırq yıllıq silacı anda tamamdır
Silasını terk ideni anda seyir ittim.
Seyit Halil der ki, qıldım canıma cefa
Aradım doquz Qırımı bulmadım vefa
Qaraim milleti süriyür sefa
Türlü milleti anda seyir ittim.
1257 hicriy
(miladiy 1841)
Hendek: Kanava
Edna: esir
Çeten: örme sepet
Bülend: yüksek, yüce
Taştan mükellef: taştan mükemmel yapılğan
Kuçük han-misafirhane
Seyit Halil tarafından yazılan bu Qırım Destanı’nı, Osman Akçokraklı Arap harfleriyle yayınlan Yeni Dünya gazetesinin 7 Şubat 1925 günkü nüshasında basmıştır. Osman Akçokraklı bu destanı, basarken şöyle bir not düşmüştür:” Destan-i-Qırım-Bundan 85 sene evvel Qırım şeherlerini Seyit Halil degen bir adam dolaşqan ve her bir şeherni bir beyit ile tarif idip destan yazğan. Bu destannı biz bir cönkte körüp yazıp alğan idik. Bu yerde de derc itmeyi münasip kördük.”. Qırım Destanını arap harflerinden Latin harflerine, Tahir Kerim hazırlamıştır. (Emel)
TAVSİYELER
TÜRK DÜNYASI VE KIRIM’IN İŞGALİ KONFRANSI Emel Kırım Vakfı Başkanı ve KTMM Türkiye Temsilcisi Zafer …


text:
Canköy – 78 yaşına kelgen İzifi Cabbarov Canköy civarındaki Oktâbr köyünde yaşay, amma doğma Bağçasaray civarındaki Qalımtay köyünden. Tamam bu köyden onıñ qorantasını bütün halqnen beraber Orta Asiyağa sürgün ettiler.
İzifiniñ babasını nemseler 1942 senesi partizanlar ile bağ tutqanı içün attılar. Oğlan ve daa eki qardaşı anasınen yaşay ediler. Mayıs 18 künü tañda qapularını qaqtılar, evlerine askerler keldi.
«Qapuda 3 asker tura edi, birisiniñ qolunda avtomat bar edi. Bizni atmağa alıp keteceklerini tüşündik. «Siz satqınlarsız. Sizni Qırımdan sürgün etecemiz», degenlerden soñ, eyisi atıp öldürse ediler, dedim. Azırlanmaq içün 15 daqiqa berdiler, yanımızğa iç bir şey almağa bermediler», – dey İzifi qartbaba.
Qırımtatarlarnı köy merkezinde topladılar, maşinalarda Süren stantsiyasına alıp kettiler, soñ vagonlarğa yüklediler.
«Vagonlarda ayvan taşığanlar, içinde yatmaq içün raflar yoq edi. Adamlar hastalanıp, ölip başladılar. Er kes bitledi, atta şeylerimizni qaqmağa mecbur edik. Yol boyun yerliler bizge taş attılar. Mahsus yapqanlar, biz yaramay adamlar bellediler», – dep hatırlay ihtiyar.
20 künlik yoldan soñ İzifi Cabbarov tuvğanlarınen beraber Samarkand vilâyeti Koytaştaki volfram maden ocağına çalışmağa qaldırıldı. «Anda barak, ya da başqa bir şey yoq edi, tek maden ocağı», – dep hatırlay qart. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Vatanğa qaytacaqlarına ümüt besley ediler. Amma, ümütleri aqlanmadı. «Biz yertolelerni qazıp başladıq.», – dey İzifi ağa.
1947 senesi anası öldi. Qız qardaşını başqa qoranta terbiyeledi. İzifiniñ özü ve oğlan qardaşı Samarkandnıñ öksüz balalar evine tüştiler.
«Balalığımdan tek öksüzler evini hatırlayım. Qardaşımnen er yerde ekimiz yurdik, böyle etip balalıgım keçti», – dey İzifi Cabbarov.
Daa 25 öksüz balanen beraber o tornacı zenaatını menimsedi. 1956 senesi orduğa çağırıldı. Amma, qayda olsa, olsun er vaqıt Vatanını hatırlay edi.
«1988 senesi sentâbr ayında Qırımğa qayttım. Keçitte tranzit maşinalarnı toqtatıp; «Qayda ketesiñ? Ne içün ketesiñ?», dep soray ediler. Men cevap bere edim: «Daimiy yaşacaq yerime qaytam, men qırımtatarım, mında doğdım ve mında qaytmağa isteyim. İşte, qayttım», – dey İzifi Cabbarov.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoz dekabrniñ 8-nde Kyivniñ merkezindeki Mustaqillik Meydanında «normand körüşüvi» arfesinde çıqışta bulunıp, işğal etilgen Qırımnıñ bir çoq sakini yarımada işğalden qurtarılacağına işana ve bunı bekley, dep ayttı.
«Qırım bizge işana, Qırım bizni bekley ve onı qurtaracağımıznı bekley. Yañı akimiyeti bunı añlamaq kerek. Beş yıl devam etken küreşte topraqlarımızda qora qoyulmasına ve topraqlarımıznıñ buzlatılmasına izin bermeycekmiz», – dedi Çiygoz.
Bazar künü Kyivde «Ze içün qırmızı çizgizler» şiarı altında aktsiya keçirildi.
Parijde olacaq «normand sammiti» arfesinde üç parlament fraktsiyasınıñ lideri bu afta ihtar aktsiyasına davet etti. Dekabrniñ 3-nde olar Ukraina prezidentine beyanatlarınen muracaat etti. Siyasetçiler, «Ukrainağa zarar ketirecek» beş «qırmızı çizgini» aydınlattı.
«Normand formatındaki» körüşüv dekabrniñ 9-nda Parijde ötkerilmeli. Böyle muzakereler soñki sefer 2016 senesi oktâbr ayında keçirilgen edi.
Volodımır Zelenskıy ve Vladimir Putin ilk sefer şahsen körüşecekler, daa evel tek telefonda laf etken ediler.
Ukraina prezidentiniñ bildirgenine köre, «norman dördü» memleketleriniñ liderleri esirlerniñ qaytuvı, ateş toqtatıluvı, Ukraina-Rusiye sıñırınıñ kontroli ve Donbastaki saylavlarnı muzakere etecekler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Zelenskıynı Qırım mevzusını «normand formatındaki» körüşüvde kötermesine çağırdı.
Dekabrniñ 2-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Putin Qırımnıñ aitlik meselesini Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile muzakere etmeycek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Salı künü, fevral 10-da, Qırım Federal havfsızlıq hızmetinde Qurultaynıñ Merkeziy Saylav komissiya reisi, qırımtatar milliy areket vekili Zair Smedlâyevni sorğuğa çektiler. Sorğu qırımtatarca keçti, dep bildire QHA agentligi.
«2014 senesi mayıs 3 künü boyunca sualler qoyuldı. Sorğuda Qırım Federal universitetiniñ ocası buluna edi. O, subetni qırımtatar tilinden rusçağa, rusçadan qırımtatar tiline tercime ete edi. Men öz anayasa aqqımdan faydalandım. 2014 senesi mayıs 3 künü olğan vaqialarnı añlattım. Yani, ne suallerde, ne cevaplarımda yañı bir şey yoq edi… Bu qadar, menimce», – dedi Smedlâyev.
Sorğu fevral 6-dan 10-na keçirildi, çünki FSB qırımtatar tilinden tercime etecek mütehassısnıñ bulunuvını teşkil etmegen edi.
2014 senesi mayıs 3 künü Qırımda Ermeni Bazarda qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ qarşılav tedbiri neticesinde 5 insan yaqalanğan edi.


text:
"Deutsche Welle" nemis saytınıñ habarlauınşa, "Stuttgarter Zeitung" jäne "Stuttgarter Nachrichten" basılıımdarında jariyalanğan aqparattarğa säykes, 2016 jıldan büginge deyin Türkiya Germaniya territoriyasında twratın türik azamattarın keri qaytaru üşin Berlin biligine 115 ret ötiniş jasağan.
Germaniya Ädilet Ministrligi bergen mälimetterge negizdelgen habarda, osı 115 ötiniştiñ 54-i terrorlıq iske qatıstı. Atalğan habarda Germaniyanıñ 2015 jıldan bwrın da, odan keyin de terrorizmge küdikti dep tabılğan Türkiya azamattarın otandarına deportaciyalau ötinişin qanağattandırmağanı jazılğan. Ayta ketu kerek, Türkiya biligi şet elderde qızmet etip jürgen äri terrorlıq äreketke qatısı bar degen azamattarın otandarına qaytarudı köpten qolğa alğanı belgili. Oğan äsirese, 2016 jıldıñ 15 şildesindegi töñkeris äreketi qattı ıqpal etkeni belgili.


text:
Ukraina Devlet hızmetiniñ sıñırdan yalıñız pasport boyunca keçirmek qararı – Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ subyekti olaraq tanımaq içün atılğan bir adım, dep tüşüne Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov.
Bunı o sentâbrniñ 8-de jurnalistlerge bildirdi.
«Bunıñ kibi adımlar sıq-sıq olsa, demek, bizler doğru bir yolnen ketemiz», – dedi Aksönov.
O, emin ki, Ukraina akimiyeti Qırımnı Rusiye subyekti olaraq ne qadar tez tanısa, olarğa o qadar elverişli olacaqtır.
Ukraina Devlet hızmetinde bergen malümatlarğa köre, sentâbrniñ 8-den itibaren Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasına kirmek içün şahsiyetini ve Ukraina vatandaşlığını tasdıqlağan vesiqa olmaq kerek.
16 yaşını toldurmağan balalar Ukraina vatandaşı pasportlarınen ketmek kerekler. Bundan evel doğuv şeadetnamesi ya da balanıñ yol vesiqası yeterli edi.


text:
Aprel 16-da Nyü-Yorkta BMTniñ Tamır halqları boyunca daimiy forumınıñ on yedinci sessiyasında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ilhaq etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında ikâye etti. Bu hususta Ukrainanıñ BMT yanındaki daimiy temsilciliginiñ Twitterinde bildirile.
Çiygoz: «Rusiye Qırımnı bir büyük apishanege çevirdi. Rusiyeniñ işğali altında balalarımıznıñ kelecegi yoq. Dünya toplulığı, Ukrainağa ait yarımadanıñ işğalini alıp taşlamaq maqsadınen Moskvağa tazyiqını devam etmek kerek», – dep qayd etti.
Aq-uquq qorçalayıcılarınıñ malümatına köre, bugün Rusiye territoriyasında ve onıñ tarafından işğal etilgen Qırımda 60 qadar Ukraina vatandaşı siyasiy sebepten azatlıqtan marum etildi. Ukrainanıñ Tış işleri nazirligi Rusiyege, anda bulunğan Ukraina vatandaşlarını azat etmek talabınen 300 resmiy mektüp yolladı.
SBUda, yanvarniñ soñundaki vaziyetke köre, ukümetniñ kontroli altında olmağan Donbass territoriyalarında 108 kişi rein sıfatında buluna, dep bildire ediler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı.


text:
Qırımnı qaranen tar yolaq bağlay. Onıñ içün mındaki nebatat ve ayvanat “öz qazanında qaynay”. Bazı ösümlikler ve ayvanlar ise tek yarımadamızda yaratıldı ve yaşaylar. Olar dünya yüzünde başqa iç bir yerde yoq. Böyle ösümlikler ve ayvanlarğa endemik deyler. Endemikler tek bir yerde yaşap olalar, çünki o yerdeki ava, suv, topraq olarğa kelişe. Başqa yerlerde ise kelişmey.
Eger endemikler pek qadimiy zamanlarda yaratılıp, bu küngece yaşasa, olarğa relikt deyler.
Relikt ve endemiklerni başqa yerge köçürseñ ya da olar yaşağan yeriniñ şaraitlerini bozsañ – olar ölerler. Onıñ içün Vatanımızda olğan bu tansıq ösümlikler ve ayvanlarğa pek muqayt olmaq kerekmiz. Eger olarnı rastketirseñ, olarğa tiymek olmay, tek baqmağa mümkün.
Endemik – sıñırlı meydanlıqta yaşağan ve başqa iç bir yerde rastkelmegen ösümlik ve ayvanlar.
Relikt – pek qadimiy zamanlarda dünyağa yaratılğan ösümlik ve ayvanlar.
Haberciqurt (Jujelitsa krımskaya) (lat. Carabus (Procerus) tauricus).
Qırım endemigi.
Yarımadamıznıñ ğarbiy ve cenübiy-ğarbiy taraflarında, dağlarda ve dağ eteklerinde yaşay. Şarqta onı rastketirmezsiñ.
Köktebel lâlesi (Tülpan köktebélskiy) (lat. Tūlipa biflōra)
Qırım endemigi.
Tansıq, aman-aman yoq olğan lâle cınsı, Qaradağda öse. Boyçuğı 10-15 sm. Saban ayınıñ soñlarında çeçek ayınıñ başında açmağa başlay. O pek nazik, nadir beyaz tüslü çeçek.
Klanşafla (Krımskaya yaşçeritsa)(lat. Mediodactylus kotschyi danilewskii)
Qırımnıñ relikti ve endemigidir.
Pek qadimiy zamanlarda yaratılğan siyrek kesertki. Yani, o relikt ve endemik ola. Qırımnıñ yalı boyunda, Hersones burnundan Aluştağa qadar yolaqta yaşay.
Candarıq(Astragal şçetinistıy) (lat. Astragalus setosulus)
Qırımnıñ relikti ve endemigidir.
Bu ösümliklerniñ az miqdarı Qırımnıñ tek üç yerinde: Demirci dağında, Üçköz köyü yanındaki Körüşüv qayasında ve Sudaqnıñ civarındaki dağlarda öse. Ayya burun qoruğında devlet imayesine alınğan.
Kekik, çöl çayı (Timyán kálmiusskiy) (lat. Thýmus kalmiússicus)
Qırımnıñ relikti ve endemigidir. Eski Qırım civarındaki Ağarmış dağlarında, Kalmius özeni boyunda rast¬kele. Topraqnı yahşılaştırğan ösümlikler sırasına kire. Qoqulı efir yağları menbası.
Çegertki (Anadrimaduza Retovskogo) (lat. Anadrymadusa retowskii).
Qırımnıñ relikti ve endemigidir.
Bu çegertki Qırımnıñ yalı boyunda – Alupka ve Aluşta şeerleri civarlarında em de Qaradağ, Eçkidağnıñ eteklerinde (Qaradağ tabiat qoruğı) yaşay.


text:
Qırımda maküm etilgen Yevromaydan iştirakçisi Aleksandr Kostenkonı Qırımdan Rusiye Federatsiyasınıñ koloniyalarından birine alıp ketmeleri mümkün. Bunı Aleksandr Kostenkonıñ advokatı Dmitriy Sotniko Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
Sotnikovnıñ sözlerine köre, o imayesi altında bulunğannıñ ne yerde olğanını alâ daa bilmey.
«Onı bir yerge alıp ketseler, keçken bir afta içerisinde onı Omskqa qadar, er angi koloniyağa ketire bile ediler. Avtozakta bile alıp ketseler. Yani, memleket büyük, o qadar zor degil», – dey o.
Sotnikov şunı da qayd etti ki, imayecisiniñ muayyen vekâletleri bar, ve şimdi «qoruv aqqınıñ dos-doğru bozuluvı qayd etile».
«Şimdi Saşanı köteklegen FSB hadimleriniñ mesulyietke celp etilmemesi içün tekrar şikâyet etecegim. Şunıñ içün onıñ bulunuv yerini bilmek kerekim, aks alda mahkeme baquvnı red eter. Bugün ne yerde bulunğanını ise men bilmeyim», – dep añlata Sotnikov.
Advokat dey ki, qanuniy usullar oña tez areket etmege fırsat bermey. «Muracaatqa 30 kün içinde cevap bermege mümkün», – dey Sotnikov.
Ukraina vatandaşı, qırımlı Aleksandr Kostenko Aqmescitniñ №1 SİZOsından ğayıp oldı. Oktâbr 1 kününden onıñ bulunuv yeri aqqında ne imayecisi olğan anası, ne advokatı bile. Resmiy olmağan malümatlarğa köre, Kostenko Rusiye mahkemesiniñ ükmüni – 3 yıl ve 11 aylıq apis cezasını körmek içün avuştırılğandır.
Taqiqatnıñ bildirgeni kibi, 2014 senesi fevral 18 künü «kütleviy nizamsızlıq» devamında Kostenko Kiyevde «Berkut» Qırım mahsus hızmetiniñ hadimine zarar ketirdi.
Kostenko qabaatını tanımay. Avdokatı Dmitriy Sotnikov Qırımnıñ Yuqarı mahkemesine kassatsion şikâyetini berdi.