text:
Omskida Zaqir Şahban konsertı
Sibelep yäşägän xalqıbızğa tatarlığın saqlawda yärdäm itep, ilne iñläp-buylap yörgän İlham abıy Şakirov, Älfiä apa Afzalova, Xämdünä Timerğaliewa, Gölzada Safiullina, Zöhrä Şärifullina, Azat Xösäyen-Timerşäyex, Lena Biçarina, Älfis Kıyämov, Xänäwi Şäydullin, Wäfirä Ğizatullina kebek mäşhür artistlarıbıznıñ, “Zaman”, “Bolğar”, “Qazan qızı” törkemnäreneñ häm başqalarnıñ qayçandır konsertlar belän Omskida yış qına buluların bügen dä sağınıp iskä töşerälär. Ämma zamanalar üzgärep, yıraq töbäklärdä konsertlar oyıştıru ütä qatlawlanğaç, Tatarstan artistları belän oçraşular sirägäyde. Yarıy äle xäzer dä artistlar arasında çit töbäklärdä yäşäwçe tatarlarğa milli can örep yörüçe tınğısız yöräklelär yuq tügel. Çığışı belän Seber yağınnan bulğan millättäşebez, Tatarstannıñ atqazanğan artistı Zaqir Şaxban şundıylardandır möğayın. Uzğan şimbä, yäkşämbe könnärendä anıñ citäkçelegendä Tatarstan artistları törkeme Omski häm Novosibirski şähärlärendä bulıp kittelär.
Zaqir Şahban belän anıñ icattaş dusları- cırçı häm alıp baruçı Fännür Xäsänov, skripkaçı İldar Nigmätcanov, yäş cırçı Güzäl Gallämova, biyuçe İldar Xämidullin buldılar. Konsertqa xalıq küpläp kilgän, 600 keşe sıyışlı zalda alma töşärlek urın da qalmağan ide dip äytergä bula. 3 säğätkä yaqın yañğırağan cır-moñnarnı tamaşaçı tın almıyça tıñladı,İldar Xämidullinnıñ iyüllärenä soqlandı, artistlarnıñ här çığışın köçle alqışlarğa, çäçäklärgä kümde. Mondıy oçraşu tamaşaçı öçen genä tügel, artistlar öçen dä bäyrämgä äwerelde.
Yıraq säfärgä, Seber yaqlarına berençe märtäbä çıqqan Güzäl Gallämovanı konsertta yäşlärneñ az buluı borçıy. Fännur Xäsänov tamaşaçınıñ här süzne añlap, çın küñeldän qabul itep utıruına iğtibar itkän.
Zaqir Şaxban üze dä bu säfärennän qänäğät buluın belderde, konsertlarnı oyıştıru yıldan-yıl awırlaşsa da eşlärgä kiräk dide, millätne saqlap qaluda mömkin bulğan qadär üzeneñ öleşen kertäçäge turında äytte.
Şulay zur awırlıqlar belän oyıştırılğan mondıy eşkä başqa alınmam axrı digän Zaqir Şahban, Omskidan kitkändä, cäy aylarında seber yağındağı tatar awıllarına da konsertlar belän barıp çığarğa niätläwe turında belderde. Millätpärvär artistnıñ izge niätläre tormışqa aşsın dip telärgä qala.
Rozaliä Sayganova, Omski.


c: text/html

text:
Acarstanda Tbilisi xakimiate urnaştırıldı, xäzer inde çirat Abxaziäme?
Gruziädäge üzäk xakimiatneñ Acarstan citäkçese Aslan Abaşidze belän qarşılığı suğışsız ğına tämamlandı - Rusiä aradaşlığı yardämendä acar citäkçese xakimiattän kitüen iğlan itte häm şunda uq Acarstannan Rusiägä kitep bardı. Batumda yänä Tbilisi idaräsen urnaştırunı üzeneñ zur uñışı dip bäyälägän gruzin prezidentı Saakaşvili yaqın kiläçäktä bar ilne berdäm itärgä cıyınuın belderä.
Audio, Aslan Abaşidze
Soñğı könnärdäge täräqqiatne küzätep barğannan soñ Abaşidzeneñ Saakaşvili belän qarşılığı yaña watandaşlar suğışına kiterä ala digän qurqularnı arttırğan ide. Şuşı qarşılıq älegä tınıç qına xäl itelde. Wäzğiatne caylaw eşenä Rusiä dä quşıldı, çärşämbe kiçen Batumğa Mäskäwdän İminlek Şurası sekretare İgor'' İvanov kilde häm kire Rusiägä qaytqanda ul üze belän Abaşidzene, anıñ ulın häm berniçä yaqın kiñäşçesen dä aldı. Acarstannıñ Mäskäwdäge wäkillegennän alınğan mäğlümatqa qarağanda, Aslan Abaşidzeneñ anda küpme waqıtqa qaluı bilgele tügel, şul ğına mäğlüm, elekkege acar citäkçeseneñ Rusiädäge säyäsi dairälär belän tığız elemtäläre bar ide, anıñ iñ yaqın duslarınnan berse bulıp Mäskäw xakime Yuri Lujkov tora, misal öçen. Ul Batumnan kitü belän Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili televideniä aşa Acarstannıñ Abaşidzedän qotıluın xäbär itte.
Audio, Mixail Saakaşvili
"Gruziä xalqı, Aslan qaçtı, Acarstan xäzer irekle. Min härkemne şuşı ciñü belän täbriklim. Gruziä berdäm bulıp kütärelergä tieş. Gruziä berdäm bulaçaq!" dip belderde Abaşidzeneñ töp köndäşe prezident Mixail Saakaşvili. Şunnan soñ ul da, parlament citäkçese Nino Burjanadze belän bergä Batumğa oçtı. Acarstandağı şuşı waqiğälär izge Georgiy könenä turı kilde, näq menä şul izge Gruziäne yaqlawçı bulıp tora. Batumdağı uñış Gruziä citäkçeläre iğtibarın xäzer qalğan ike baş kütärgän töbäkkä - Abxaziä häm Könyaq Osetiägä bora ala, Saakaşvili ilneñ berdämlege turında yışraq söyli. Gruziäneñ pravoslav patriarxı İlya ikençe monı açıqtan-açıq belderä, izge Georgiy köne uñayınnan ul xalıqnı qotlap, "xäzer yul Abxaziä häm Tsxinvaligä, Könyaq Osetiä başqalasına" dip belderde.
Audio, İlya İkençe
Ämma Tbilisi Acarstanda yañadan üzäk xökümät idaräsen urnaştırsa da, anıñ avtonomiäsen beterergä cıyınmawın belderä. Bu xaqta premyer-ministr Zurab Jvaniä maxsus belderü yasadı. Anıñ süzlärençä, acar parlamentına yaña saylawlar inde yaqın kiläçäktä ük ütäçäk. Belgeçälär fikerençä, räsmi Tbilisi Acarstannı xäzer, buysındırası küpkä awırraq bulaçaq Abxaziä häm Könyaq Osetiä öçen ber ürnäk avtonomiägä äyländeräçäk.
Kärim Kamal, Praga

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tärele namaz
Millät dip artıq mawığıp kitmibez mikän? Çınnan da, qaywaqıt arttırıp cibärmibezme? Üzebezneñ din, üzebezneñ tel, tarixi watanıbız dip kön sayın, säğät sayın qabatlawdan kemgä fayda? Anı bit millätsez dä, dinsez dä yäşäp bula. Xäteremdä, Xabarovski yaqlarında ber Xäyrullin familiäle millättäşebez belän oçraşırğa turı kilde. “HeT, я He TaTapиH” di bu. Aldan beleştem, çığışı belän Tatarstannan, tatarlar yäşägän rayonnan. Ata-babası da bezneñ toqım. Xäyrullinnan miña bernärsä dä kiräkmi ide. Barı tik qızıq itep kenä tanışırğa telädem. Çit cirlärdä qañğırıp yörgän ber qärdäşebez, citmäsä üze baş tabip, milli cämğiätkä yöri başlasa, üzenä dä, azsanlı tatarlarğa da küñelleräk bulır dip uylağan idem. Ä tege “min tatar” tügel di. Ä min äytäm, bälki sin başqort yäki kazaxtır, üzbäk-fälän tügelme? “HeT” dip qırt kisä tege. hiç kenä dä törki millättän bulası kilmi. Ällä, min äytäm, bu yaqta yapon yağına tägäri başlağanmı? Anısı da raslanmadı. Sizäm ki, ul şähärdäge küpçelek tanışları, bigräk tä citäkçelär belän ber ük millät bulırğa teli. “Ä nişläp familiäñ Xäyrullin soñ sineñ?” dip sorağaç, axırğı cawabı şul buldı: “cлyчaйHo” di.
Älegä qädär onıta almıym. Bälki çınnan da adäm balasınıñ tege yäki bu näsel, millät, däwlät, qala, awıl, ğailä qoçağında tuıp üsüe Xoday häm oçraqlıq quätennän genä xäl itelgänder? Läkin inde xäl itelgäç, härkem üzeneñ kemlegen, nindi ğöref-ğadätlärgä, mädäniätkä iärüen üze belä. Sez ber aq çalmalı qom ğäräbeneñ qızu taş östendä duñğız salosın kisep araqı çömerep utırğanın küz aldına kiteräsezme? Qıyın. Küñele belän üzeneñ ata-baba imanına, xätta xorafatına buysınğan bu ğäräp luçşe yatıp ülä, ä bu eşne eşlämi. Dimäk, keşeneñ milli, dini xise häm ışanıçı bar häm anıñ belän sanlaşırğa kiräk. Milläten ciñel genä üzgärtep, ata-baba ruxınnan qotılıp, zur däräcälär, baylıqlar yaulaw mömkinlege bulsa, nişlärseñ? Xoday bit andıy sınawnı da cibärä.
Bu atnada Başqortstannıñ xalıq şağire, tirän fikerle häm talantlı şäxes Mostay Kärim küptän tügel Tatarstan xalıq şağire isemenä layıq bulğan Renat Xarista qunaqta buldı. Bu ike şağirlärneñ ikesen dä Mintimer Şäymiev qabul itte. Prezidenttan çıqqaç, Mostay Kärimnän soradılar: sin tatarmı, başqortmı? Başqortstan respublikası başqort xalqın häm ädäbiäten yaqlağan häm kütärgän şağir mondıy sorawlarğa ber süz belän genä cawap birmi. Min Mostay Kärim, di ul. Qaywaqıtta “min başqort” yäki “min tatar” dip şul könne oçraşqan dairäneñ küñelen kürü ciñelräk bulır ide. Üzeneñ kemlegen, milläten härkem üze xäl itä. Näsel genä tügel, üzañ buyınça. Monda närsä iğtibarnı cälep itä? Mostay Kärim üzeneñ çığışı belän tatar, tiptär buluın açıqtan-açıq tanıy. Äbiseneñ tamırları başqorttan buluın iskä alğaç, añlaşıla inde. Başqort telendä icat itsä dä, ul barıber tatar keşese bulıp qalğan. Äle dä öydä onıqları belän üz telendä söyläşä. Başqortstan Respublikasınıñ, başqort xalqınıñ simvolına äylänsä dä, barıber Mostay bulıp qalğan. Ä Mostaynıñ kem ikänen beläbez. Anıñ awıldaşları Färidä Kudaşeva, Säyfi Kudaş, Zıya Qamali kebek zatlı millättäşlärebez tatar xalqınıñ ğorurlığı. Xäyer, ber ük mädäniättä, fol'klorda, sänğättä, ğöref-ğadättä ğömer itkän tatar-başqort berlegen ayırıp quyu da döres bulmas. Ayırırğa tırışsalar da. Mäs’äläne Mostay ağanıñ onığı Timerbulat üzençä xäl itep quydı. “Min rossiänin” dide ul. Läkin andıy millät yuq.
Monısı şulay. Milläten alıştıruçılar siräk bulsa da, oçrıy. Alar turında berkem dä söyläşergä telämi. Niçekter uñaysız. Tege Yıraq Şärıqtağı Xäyrullin iskä töşä. Ni äytäseñ? Ne stoit.
Häm öçençe törle qärdäşlär. Millätsez häm dinsez kileş teläsä qaysı din häm millät qarşında yaraqlaşuçılar. Qazanğa ataqlı ikona qaytuına şatlanğan pravoslav din totuçılar öçen şatlanırğa kiräk. Alar arasında keräşen tatarları da bardır. Ä menä böten dönyasın, äbiseneñ namazlığın, ätiseneñ bismillasın onıtıp, äx, nindi Бoжbя MaTepb, Mäskäwdä qala kürmäsen, Qazanıbızğa qaytsın, turistlar cıyarbız, turistlar kiler, yepiskoplar cıyılır, doşmannardan qotqarır diyuçe möselman tatarların niçek añlarğa? Bu bit alarnıñ eşe tügel. Qorban çalıp, mäçettä sädaqa salıp yörgän waqıtta andıylar ixlas bulğan dip uylıysızmı? İke imannıñ, ike dinneñ dönyawi Tatarstanğa, Qazan Kremlenä sıyuı yaxşı. Ä keşe küñelenä ber genä iman sıya. Başqa dinnärne ul xörmät itä ala. Läkin ışanğanı ber genä. Ä qalğanı barı tik uyın ğına. Yäki säyäsät. Ä monısı inde bötenläy başqa närsä.
Rimzil Wäli


text:
Polşa parlamentı Rusiägä, 1940nçı yılda Katın'da polyak suğış totqınnarınıñ Sovet küzläw oyışmaları tarafınnan küpläp üterelüen xökem itüne sorap möräcäğät itte.
65 yıl elek Rusiäneñ Smolenski şähäre yanındağı Katın urmanında 4 meñnän artıq Polşa xärbie üterelgän.
Polşa parlamentı qabul itkän rezolüsiädä, Rusiä belän Polşa arasındağı mönäsäbätlär 65 yıl elek bulğan faciğa turında "böten döreslekne" açıqlaw häm bäyän itü, anı oyıştıruçılarnı xökem itügä bäyle, dielä.
Katındağı kümäk qaberlekne 1944nçe yılda Germaniä ğaskärläre tapqan. 1990nçı yıldağı prezident Mixail Gorbaçev çorına qadär Sovetlar Berlege moña qatnaşı buluın kire qağıp kilde. Faciğane tikşerä başlağan Rusiä räsmiläre eşne uzğan yıl ğayepläwlär beldermi yaptı. Bu ayda Rusiä, Polşanıñ üteneçen kire qağıp, 65 yıl elek bulğan bu waqiğanı genosid dip iğlan itüdän baş tarttı.


text:
Rusiä prezidentı Putin Britaniä premiere Blair belän oşraşıp söyläşte. Alar sävdä , anti-terror häm başqa mäsälälärne tikşerdelär. İke aradağı xezmättäşlek täräqqi itsä dä, Mäskävneñ Ändijan vazğiäsen tikşerügä qarşı çıqqan Üzbäkstan xökümäten yaqlauı häm İrannıñ atom programması mäsäläsendä citdi ayırmalıqlar da bar.
Kiçä Rusiä-Yevropa Berlege summitı bulsa, bügen Rusiä-Britan summitı uzdı. Blair belän Putin bu märtäbä ikeyaqlı mönäsäbätlärgä qarağan temalarnı tikşerdelär. İke il arasındağı sävdä 2003-nçe yıl belän çağıştırğanda uzğan yılda 43 protsentqa artqan, 9 miliard dolarğa citkän. Putin belän Blair oçraşudan soñ anti-terror mäsäläsendä xezmättäşlekne kiñäytünı küz aldında totqan urtaq belderü dä iğlan ittelär. Putin şulay uq berençe çit il dävlät başlığı bularaq Cobra dip atalğan yabıq üzäktä dä buldı. Bu üzäk Londonda bulğan şartlaulardan soñ buldırıldı. Anda terror häm başqa ğädättäntış xällärdä törle organarnıñ eşçänlege koordinatsiälänä. Äyye, Rusiä belän Britaniä häm älbättä, Putin belän Blair arasındağı mönäsäbätlär yaxşı. Läkin, bu äle ike il häm Rusiä belän Yevropa Berlege arasında här närsä al da-göl digän süzne añlatmıy. Rusiäneñ İranğa atom programmasın täräqqi itterüne yardäm itüe problemmaları mäsälälärneñ berse. Könbatış İran atom programmasın tik tınıç maqsätlär öçen genä tügel, ä üzeneñ atom qoralların eşläp çığaru öçen dä faydalana dip şiklänä. Rusiä İranğa berençe atom eletrstansiäsen tözügä yardäm itä. Mäskäv şulay uq Yevropa Berlegeneñ İrannıñ atom programması BMOsı İminlek Şurasında tikşerelsen digän telägen dä kire qaqtı. Mäskävdäge AQŞ-Kanada İnstitutı mödireneñ urınbasarı Viktor Kremenyuq, Kremlneñ İran mäsäläsendäge pozitsiäsen radiobıznıñ Mäskäv xäbärçesenä bolay dip añlattı.
Audio
"Bez İran belän atom ölkäsendäge mönäsäbätlärebezgä berävneñ dä tıqşınuın telämibez. Bez İran belän kileşü tözedek, aña atom programmasın täräqqi itüenä yardäm itäbez. Bu bezneñ öçen bik möhim, çänki başqa bazarıbız qalmadı. här närsä tözelgän kileşülärgä esasän eşlänä."
Rusiä şulay uq Ändijan mäsäläsendä Üzbäk xökümäteneñ totqan pozitsiäsen yaqlauı beländä Yevropa Berlegen açulandırdı. Mäskäv Yevropa Berlegeneñ May ayında Ändijanda bulğan vazğiälär turında bäysez tikşerülär ütkärergä çaqıruın kire qaqtı. Keremenyuk bu mäsälädä dä Rusiäneñ pozitsiäsen bolay dip añlattı.
Audio
"Rusiä Üzäk Aziädä üz täiren saqlap qalırğa teli. Ul Ändijan vağiğälären tikşerü öçen komissiäneñ tözelüenä qarşı çıqtı. Ul bu Üzbäkstannıñ eçke eşe dip xisaplıy häm anıñ belän Üzbäkstan üze şäğellänergä tieş digän fikerdä."
Putin Tın Okenanıda Rusiä suastı köymäsen qotqatu eşendä qatnaşqan Britannarnı medal belän dä büläkläde.
Ferit İdelle, Praga.


text: TÄHRAN -- Berläşkän Millätlär oyışmasınıñ atom tikşerenü törkeme, İran atom programı nizağı mäsäläse xaqında söyläşer öçen bügen Tähranga kilde. İrannıñ, Vianada urnaşqan Xalıqara Atom Energiä İdaräsendäge wäkile bu xaqta Fars xabär agentlığına belderde. Anıñ belderüençä tikşerenü törkeme İranda 3 kön qalaçaq. İran belän Xalıqara Atom İdaräse arasında Avgust ayında, atom tırışlıqları tiräsendä çıqqan sorawlarğa cäwap qaytaru öçen ber tarix belgeläw turında kileşü bulğan ide. Xalıqara Atom idaräse uzğan ay çığargan xisabında, İran qaysı ber mäsälälärdä İdarä belän xezmättäşlek kürsätä - läkin tulısınça tügel dip beldergän ide.


text:
M.Benaissa: Riyadhtağı şartlawlarğa äzerlek çit illärdä barğan
Livan Şiği möselmannarınıñ dini yulbaşçısı Mohammäd Hösäin Fadlalla, kiçä-bombalawnı täñqitläp fätwa çığardı.
Morokko räsmiläre comğa bulğan şartlawlar belän bäyle 14 keşe qulğa alındı, dip belderde. Eçke eşlär ministrı Mostafa Sahel, alarnıñ barısınıñ da "xalıqara terrorrismğa" qatnaşı bar, dip belderde.
Morokko tışqı eşlär ministrı Mohammäd Benaissa, Londonda, Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw belän berlektä uzdırğan matbuğat oçraşuında, Kasablanka'da 40 keşeneñ ğömeren özgän terror höcümnären oyıştıruda "çittän qatnaşqannar" dip belderde: "Kemnärneñ cawaplı bulğanın xäzer ük tögäl äytä almıym, läkin höcümnärneñ qabatlanuı häm terror ğamälläreneñ asılı-alarnı oyıştırırğa tıştan bulışqannar digän ışanıç birä. Häm älbättä, Morokkoda şundıy zur külämdä terror höcümnäre oyıştırırlıq oyışma tabıp buluına ışanmıym", dide Benaissa.
Söğüd Ğaräpstan bügen iminlekne tä'min itüe öçen östämä çaralar kürüe turında xäbär itte. Tışqı eşlär ministrı şaxzadä saud al-Faisal, terror höcümnäre qurqınıçı äle dä bar, Söğüd Ğaräpstan terrorçılarğa qarşı ğına tügel-kiläçäktä bula ala torğan höcümnärgä qarşı da köräş alıp bara, dip belderde.


text:
Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw, Amerikanıñ, Süriädä ximik qoral bar digän däğwalären şik astına quyıp Damask belän söyläşülär uzdırırğa täqdim itte. Kiçä Süriäneñ ximik qoralğa iä bulu ixtimalı turında Amerikan prezidentı George Bush beldergän ide. Läkin xäzer Säddäm rejimı inde yuq, häm Damaskka mönäsäbäten üzgärtergä kiräk, dide Straw. “Süriä öçen, Säddäm rejimınıñ betüen añlaw bik möhim, häm şulay uq, yaña çınbarlıqta säyäsätne üzgärtü dä zarur”, dide Straw. Bügen Bahrainda Britaniä wäkile İranğa Amerika Quşma Ştatları citäkçelegendäge koalitsiä belän xezmättäşlek itüe öçen räxmät belderde. Britaniä saqlanu ministrı Farsı Qultığı buylap säfären däwam itä.
Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsäte başlığı Javier Solana, Quşma Ştatlarnıñ Süriägä basım yasawı Yaqın Könçığışta kierenkelekne arttırırğa mömkin, dip belderde. Törkiä tışqı eşlär ministrı Abdullah Gül, Süriä-Ğiraqtan soñ Amerika Quşma Ştatlarnıñ ikençe xädäfenä äylänergä tieş tügel. dide. Süriä üze böten ğayepläwlärne kire qağa. Ğaräp Ligası başlığı Ämr Mussa da, ğayepläwlärne mäğnäsez dip atadı häm alarnıñ töbäktä tağın da östämä kierenkelek tudıruı öçen borçılu belderde. Xäzer, böten köçne Fälestin mäs’äläsen çişügä quyarğa kiräk, dide Ämr Mussa.


text:
Respublikala yäşäüselärźeñ 53 protsentı güzäl zat wäkildäre
Başqortostanda 8-se mart bayramın 2 million 200 meñ qatın-qıź bildäläy. Statistika mäğlümättärenän küreneüensä 1 meñ ir-atqa 1 meñ 142 güzäl zat tura kilä. Qatın- qıźźarźıñ 902 meñe eş menän mäşğül. Ularźıñ 53 protsentı yuğarı häm maxsus hönäri belemle. Bıl yähättän qatın-qıźźar ir-egettärgä qarağanda belemleräk. Yuğarı uqıu yorttarında belem alıuğa kilgändä, barlıq studenttarźıñ 57 protsentı qıźźar. Meditsina, pedağoğiya yuğarı uqıu yortttarında barlıq studenttarźıñ 70-75 protsent samahı güzäl zat wäkildäre. Barlıq eşlägän qatındarźıñ 61 protsentı niqaxta tora, 15 protsentı – ayırılğandar. Qatın-qıźźar urtasa 73 yäşkä tiklem yäşäy. Bıl yähättän dä ular ir- egettärźe artta qaldıra. Eşheźźärźeñ 73 protsentı qatın- qıź bulıuın, eşlägändäreneñ dä irźärgä qarağanda tübäneräk xeźmät xaqı alıuın iśäpkä alğanda la ayırma źur bulıp qala.


text:
Rusiä prokurorları könbatış faydasına küzläw eşläre alıp baruda ğayeplängän atom belgeçe İgor Sutyaginğa 17 yıl törmä cäzası birergä täqdim itä. Keşe xoquqları aktivistları älege mäxkämä eşe başınnan uq ğadel tügel, dip belderde. Xökem qararı irtägä iğlan iteler dip kötelä. Zur däräcägä iä bulğan Amerikan-Kanada institutında eşlägän Sutyagin Britaniä häm Amerika Quşma Ştatlarına su astı atom köymäläre häm raketadan saqlanu sistemaları turında yäşren mäğlümat tapşıruda ğayeplänä. Sutyaginnıñ advokatları cämäğät mäxkämäsen xakimnärgä basım yasawda ğayepläde häm eşne yañadan appelyatsiägä biräçäklären äytte.
Sutyagin mondıy mäğlümatne tapşırğanın tanıdı, ämma anıñ yäşren bulğanın kire qaqtı. Anıñ advokatları, xakimnär ber tapqır da – mäğlümatneñ yäşren bulu-bulmawı turında soraw quymadı, dip belderde.


text:
Tarixi miraslar kem öçen?
Ural başqalası bulıp sanalğan Yekaterinburg şähärendä tarixi miras isemlegenä kertelgän binalar bik küp. Alar arasında biredä yäşäwçelär öçen bik tanış Tınıçlıq häm Duslıq yortı, Puşkin yortı, Profsoyuzlar yortı... Barısı da şähärneñ näq üzägendä urnaşqan, üzençälekle arxitektura bizäklärenä bay bulğan yortlar.
Soñğı waqıtlarda Ural başqalasında şuşı yortlar tiräsendä zur ığı-zığı bara. Barısı da Rusiä milek mönäsäbätläre ministrlığı häm mädäniät ministrlığı qarşında “Tarixi häm mädäni häykällärne qullanu belän citäkçelek itü agentlığı” tözelü belän başlandı.
Rusiäneñ başqa töbäklärendä niçekter, ä menä agentlıqnıñ Ural bülekçäse citäkçese Vera xanım Korotkova, qulına wäqälät kilep kerü belän älege binalarnı moña qädär xalıq öçen eşläp kilgän oyışmalardan tiz genä buşatıp quydı. Törle milli oyışmalarnıñ tuğan oyası bulıp sanalğan Tınıçlıq häm Duslıq yortı da, bay kitapxanäse belän dan totqan, studentlar, balalar yaratıp yörgän, küptörle icadi şiğriät kiçäläre, oçraşular uzdırıla torğan Puşkin yortı häm başqa xalıqqa xezmät itä torğan oyışmalar “uramda” qaldı.
Agentlıq citäkçeläre bu başqa sıymıy torğan eşne “tarixi häykällärne, istälekle mirasnı saqlaw, restavratsiälätü öçen, başbaştaq oyışmalardan saqlap qalıp, arenda xaqın daimi tüli ala torğan keşelärgä tapşıru” dip añlata. Bu oçraqta ber närsä borçıy: barlıq binalarnı da arendağa alırğa cıyınğan arendatorqnıñ iseme ber ük. Bu oçraqlı xäl tügelder. Xäzer arenda öçen bik zur külämdä aqçalar wäğdä itkän qalın kesäle ağaynıñ annan soñ şähär urtasındağı güzäl obyektlarnı üz milegenä satıp alu yulı tabılmasmıni? Zur appetitlı qalın kesäle ağaylar monıñ da yulın tabar...
Ä ğadi xalıq wäkillärenä, bu mädäni mirasnı moña qädär saqlap kilüçelärgä qaya barırğa?
Bu soraw bügengä qädär açıq bulıp qala birä. Xäzer eş xoquq saqlaw orğannarı qaramağında. Sud nindi qarar çığarır.
Fäwiä Safiullina. Yekaterinburg.


text: Qıtay başqalasındağı iñ zur xastaxanälerneñ berse-Pekin Universitetınıñ Cämäğätçelek Klinikası karantinğa yabıldı. Politsiä binalarnı uratıp alıp ber kemne dä kertmi häm çığarmıy . Mondıy çaralarnıñ ni qadär däwam itäçäge xäbär itelmäde. Bügen Pekinda ike atnağa mäktäplär yabıldı. Dönya buylap yaña tör üpkä yalqınsınuınnan kimendä 250 keşe ülde.Qıtaynıñ sälämätlek ministrlığı tağın 120 keşeneñ bu çirne yoqtıruları turında xäbär itte. Dönya Sälämätlek Oyışması kiçä Qıtay häm Kanadanıñ Toronto şähärenä barudan tıyılırğa çaqırğan ide. Kanada räsmiläre bu belderügä rizasızlıq belderde.


text: Caracas. Äle genä räsmi säfär belän Venezuelada bulıp kitkän Möxämmät Xatami, İran prezidentı, üz ileneñ atom programması häm anıñ fäqät tınıç maqsatlarda ğına täräqqi itelüen raslaw mäs''äläsendä xalıqara cämäğätçelek belän xezmättäşlek itäçägen belderde. Ul, "Quşma Ştatlar häm Yevropa bezneñ qanuni xoquqıbızdan waz kiçüebezne teli, bu millätebezneñ ğorurlığı mäs''äläse häm bez şuşı xoquqıbızdan waz kiçmiäçäkbez, ämma berük waqıtta bez, İrannıñ atom qoralların eşläwgä taba barmayaçağın raslaw eşendä dönya belän xezmättäşlek itäçäkbez" dip öytte.


text:
Kiçä Macarstanda uzğan referendumda xalıqnıñ 80%tan artığı Yevropa Berelgenä kerüne xuplap tawış birde. Referndumğa kilüçelärneñ sanı bik az bulsa da-tawış birü näticäläre qabul itelde. Yevropa Berlegeneñ Başqarma Komitetı Macarstan xalqınıñ qararın xuplap çıqtı häm bu adım-Macarstannıñ Yevropadağı demokratik illärdän faciğale ayırılu çorınıñ betüen añlata, dip belderde. Yevropa Berlegenä kerü turında şundıy uq referendumnar tağın ike namzät il-Litvada 11 may könne häm Slovakiädä 16 may könne uzaçaq.
Malta başqalasında bügen xakimiättäge Millätçe Partiäse ciñüne bäyräm itte. Premyer-ministr Eddie Fenech Adami, çärşämbe könne Malta xalqı isemennän ilneñ Yevropa Berlegenä kerü turındağı kileşügä qul quyaçağın belderde. Kiçä tawış birüdä qatnaşqan xalıqnıñ küpçelege –Berlekkä kerü yaqlı bulğan Millätçe Partiäsen sayladı. Oppozitsiädäge Leyborist firqase Maltanıñ Yevropa Berlege äğzase buluına qarşı çıqqan ide.


text: Manama. Baxreyn patşasınıñ cämäğäte Şäyxä Sabiqä, "Ä-Şarq-äl-Äwsat" basmasına birgän äñgämäsendä, parlament eşendä xatın-qızlarnı da qatnaştıru öçen anda alarğa ayırım urınnar birelergä tieş dip belderde. Baxreyndağı xatın-qızlar saylaw häm saylanu xoquqın 2002-nçe yılğı parlament saylawları aldınnan ğına qazanğan ide, läkin ul çaqta anda ber genä xatın-qız da saylana almadı. Patşa cämäğäte xäzer, ilneñ konstitutsiäsendä xatınnar öçen urın bülü qaralmağan, ämma andıy tözätmä kertelä ala dip isäpli.


text:
Meşçan mäxkämäse saq astındağı YUKOS citäkçelärenä Europa parlamentı wäkile belän oçraşırğa röxsät birmägän.
Meşçan mäxkämäse Europa parlamentı wäkilenä saq astında utıruçı Mixäil Xodorqovskiy, Platon Lebedev , Aleksey Piçuğin belän oçraşırğa rizalıq birmägän. YuQOS şirkäte aksíonerları advokatı bu kire qağunı nigezsez dip saní.Europa şurası parlament assambleyäsı wäkile Sabína Loytxoyzer Şnarrenberger bügen Mäskäwdä, Aleksey Piçuğinnıñ xatını häm advokatı belän oçraştı. Oçraşu Germaní ilçelegendä ütte. Advokat Kseniä Qostromína süzlärenä qarağanda, Europa şurası wäkile Piçuğinğa qarata törmädä ruxına zían kiterä torğan matdälär qullanılmí mikän dip, qızıqsınğan.


text:
“Söyembikä” jurnalınıñ 10 sanına küzätü
“Söyembikä” jurnalınıñ bu oktäber sanı “Ni xäleñ bar keşe tuğanım! dip atalğan säxifäsendä uqıtuçılarnıñ bäyräme uñayınnan alarnıñ jurnalğa yazğan xatlarınnan tözelgän. Uqıtuçılarnıñ tormış kön-küreşläre bik yaxşıdan bulmasa da, bäyräm könendä alar ,älbättä, zarlanırğa yaratmıylar. Bu xatlar kübräk Baltaç, Arça rayonnarınnan, Qazan şähärennän uqıtuçılarnıñ yazğan xatları , alarnıñ mäktäptä ütkän yıllarındağı qızıqlıraq xällär turında. Ä jurnalnıñ soñğı bitendä pedagogika fännäre doktorı , professor , akademik Änwär Xuciäxmätewneñ fotosınıñ baş östendä Qazan pedagogika universitetınıñ töp binası , häm anıñ avtorlığında basılğan bik küp kitapları –“Keşe – keşe öçen qimmätle daru ul”digän borınğılar äytkän ğibäräne uqıtuçı pedagoglarğa quşıp qullanğanda, pedagognıñ şäxsi ürnäge, süze , kiñäşe- uquçı balalar öçen alıştırğısız daru ikänen dälillider”,-digän süzlär yazılğan.
Ä jurnalnıñ ikençe yartısı kübräk mädäniät sänğät ähellärenä bağışlanğan diärgä dä bula. Çönki jurnalnıñ bitlären açıp cibärü belän Tatarstan radiosında rejisser bulıp küp yıllar eşlägän Ğosman Äxmätcannıñ “Sanduğaç” dip atalğan istälek- yazması, tatar xalqınıñ böyek cırçısı, kompozitorı Sara Sadıyqovağa bağışlanğan. “Tatarstan sanduğaçı ”isemen yörtkän cırçını şähär säxnälärendä “Arşin mal alan”, häm “Başmağım” muzıkal' komediälärdä ul cırlağan cırlarnı tıñlarğa teatrlarğa yörülären , anıñ Ğömär Bäşirov süzenä yazğan “Cidegän çişmä” , “ Öçençe kön totaş qar yawa” dip isemlängän cırların üz yöräge aşa ütkärep tıñlağannarı turında häm şul uq waqıtta Sara Sadıyqovanıñ üze bik ğadi dä, häm keşeleklege, şäfqät'lelege belän başqalardan ayırılıp toruın bik sağınıp söyli. Şunı dä äytep kitik äle, Başqalada anıñ tuğan könendä mädäniät, sänğät ähelläre häm kiñ cämäğätçelek aña bağışlap kiçälär uzdırdılar, häm anıñ qäberenä çäçäklär saldılar. Ä Roza Kamaletdinova “Tawlar ruxı tansıq miña...”dip atalğan Mäsgüdä Şämsetdinova turındağı yazmasın bolay başlıy:-Üzebezneñ yaratqan, milli kompozitorıbız- Mäsgüdä Şämsetdinova bar ide. Dissertatsiä yaqladı da , menä bit nindi beznekelär dip söyenep kenä torğanda , tottı da Amerikağa kitep bardı. 5000$ Grand alğan ikän, ğailäsen şuşı kapitalistik il qarap- tärbiäläp- aşatıp tora ikän, didelär. Niçek bolay kilep çıqtı soñ?-digän soray quya ul, häm jurnal bitlärendä Mäsgüdä Şämsetdinova belän qorğan äñgämäne birä. Äñgämä barışında avtor, “Dala” , İbn-Fadlan”, “Çıngızxan” kebek äsärlär tudırğan Mäsgüdä Şämsetdinovanıñ äsärne icat itkän waqıtta nindi xislär toyğanın da jurnal bitlärendä açıp sala. Ä anıñ “ noyäberdä Qazanğa qaytam, konservatoriäneñ Zur zalında ”Çıñgızxan”nı tıñlatırğa isäbem”,- digän süzlären äle küplär işetkäne bulmağandır. Bişek säxifäsendäge “Täwge tamçılar”dip atalğan yazma da Başqortstannıñ Oktäberskiy şähärendäge ”Läysän” tatar balalar baqçası turında . Balalarnıñ tärbiäçeläre Flera Ğaniewa , häm milli muzey mödire Ruzilä Xäliullina här balanıñ çigelgän qul sölgelären kem çikkänen tanıp toralar. Ä matur itep çigelgän tastımallarnı , mendär tışların, pärdälärne Amerikadan kilgän eşmäkärlär qunaqlarğa büläk itep cibärgännän soñ , alarğa Amerikadan bik küp cete tösle müline cepläre cibärgännär. Häm , ğomumän , küzätüebezçä , soñğı aylarda Tatarstanda basılğan jurnallarda Başqortstanda yäşägän tatarlar tormışı turında yazmalar yışraq kürenä başladı. “Söyembikä”jurnalınıñ oktäber sanındağı Rässam säxifäsendä dä Başqortstanda yäşäp icat itüçe Wasil Xannanov turında “Ay balqışı” dip isemlängän Güzäl Ğalimovanıñ yazması da moña ber dälil bulıp tora. Bu , älbättä, ike yaqlı: ber yaqtan ul Tatarstannan çittä yäşäwçe tatarlar turında respublikanıñ qayğırtuı itep qabul itelsä , ä ikençe yaqtan Başqortstanda yäşägän tatarlarğa, alar yäşäp häm eşläp, salım tüläp tä Başqortstan respublikası basmalarında tatarlar tormışın çağıldıruda iğtibar kimegängä, Başqortstan tatarlarınıñ Tatarstan basmalarına möräcäğät itüe bulıp qabul itelä. “Söyembikä” jurnalı bu izge Ramazan ayın da istä totıp, häm möselman ir-atları turında da qayğırtıp “Sönnät-ul çistalıq qına tügel...”digän isem astında yazma urnaştırğan. “Ä minemçä , moña dini yola , ğöref-ğadät dip kenä qaraw döres bulmas ide”dip cawap birä bu sorawğa Tatarstannıñ häm RF atqazanğan tabibı, Tatarstannıñ xalıq deputatı Täwfiq Safin. Qazan şähäreneñ 12 sanlı xastäxanäseneñ ul baş tabibı. Meditsina ölkäsendä osta oyıştıruçı bularaq qına tügel, fänni xezmätläre belän dä yaxşı tanış. “ Sönnätneñ gigiena- çistalıq yağınnan ğına dimim, estetik häm sälämätlek yağınnan da ähämiäte iskitkeç zur. İğtibarğa layıq tağı ber närsäne istän çığarmıyq: ir balanı sönnätle itü- ul irlek qüäte öçen dä zarur. Mäsälän, ir- yegetlärneñ iñ qüätleläre- töreklär, alar barısı da sönnätle,” -di baş tabip. Häm bu operatsiäne 3-5 yäşenä citkän malaylarğa yoqlatıp yasawları turında söyli. Bu xastäxanädä mondıy operatsiälär yılına meñär eşlänä ikän. Häm anıñ “bäyäse dä 900 sum”,- di ul.
Söyembikä jurnalınıñ Tatar dönyası dip atalğan säxifädäge Fayaz Fäizneñ “Cirdäge Cännät” dip atalğan yazmasınnan “... 1915 yılnıñ cäyendä Sankt-Peterburg şähärendä çeçen jurnalistı häm cämäğät eşleklese Wassen Gäräy-Cägbü (Ğägıbaev) belän polyak tatarı Ğäliä Bayraşewsqaya ğailäsendä Cännät isemle qız tuuı häm anıñ tormış yulları turında uqıp bay mäğlümat alırğa bula”. Şulay uq Fäniä Sabirnıñ “İke aqlıq arası” dip atalğan yazması 40 yıl buyı keşe ğömeren saqlap qaluğa bağışlağan Gölfara xanımnıñ bik küp yıllar Zinaida Mavlyutova bulıp yörergä mäcbür bulğan tatar keşese turında. Ä menä Şiğriät säxifäsendä urın alğan Firaya Zıyätdinovanıñ şiğırläreneñ bersen genä bulsa da işettermäsäk, küzätüebez tulı bulmas kebek. “ Min bit cirneñ ğadi balası” dip isemlängän şiğeren uqıp ütäm. Xörmätle radio tıñlawçılar. Şuşınıñ belän bez şimbä matbuğat küzätüen tämamlıybız.Sez tapşıruda ”Söyembikä” jurnalınıñ oktäber sanına küzätü tıñladığız.
Mälikä Basıyr .


text:
“Ğasırlar awazı” jurnalınıñ 3-4 sannarı
“Ğasırlar awazı” jurnalınıñ bu 3-4 sanındağı Tarix töpkelennän säxifäse yazmaları arasında 18 ğasırda Qazan öyäzendäge tatar mäçetläreneñ yazmışı turında tarix fännäre kandidatları Fäyzulxaq İslaev belän Räşit Ğällämovlar äzerlägän yazma iğtibarnı cälep itä.Alar äytüe buyınça, “Rossiäneñ däwlät arxivında borınğı aktlar arasında 1742 yıldağı Qazan guberniäseneñ tatar mäçetläre turındağı tarixi dokumentlar saqlanğan. Anda äytelüençä:“ Qazan öyäzendä häm Qazannıñ tatar bistäsendä, barlığı 418 mäçet cimerelgän.Şular arasında-Ğaliç yulında -17 mäçet, Alat yulında- 91, Zöräy yulında – 96, Nuğay häm Arça yullarında -83 häm 127 mäçet. Bu unikal' dokumentnıñ arxivta saqlanuın, häm Rossiädä islam dine belän pravoslav dinnäreneñ yänäşä yäşäwen isäpkä alğanda, häm tatar xalqınıñ tarixın öyrängän waqıtta da bu kiñ cämäğätçelektä, älbättä, zur qızıqsınu uyata”.-dip yazalar yazma avtorları.Häm mäçetlärne cimerergä mäcbür säbäplär buluı turında alar bolay dip yaza: “1740 yılnıñ 11 sentäberendä Äbi patşa (Anna İoannovna) Rossiädäge başqa dindäge xalıqlarnı xristianlaştıru turındağı ukazğa qul quya. Ukaz buyınça bu eşlärne başqarırğa Sviäjskiydağı monastır'neñ arximandritı Dmitriy Seçenov täğäyenlänä. Bu eştä missionerlar bik aktiv eş başqaralar, häm 1741-1742 yılnıñ ğıynwarında inde 9159 keşe çuqındırılğan bula. Şular arasında- 143 möselman, 3808- mordva, 3785- çirmeş, 806- votyak , 617-çuwaş.Ä 1742 yılnıñ azağına barlığı 17362 keşe çuqındırılğan bulğan. Tatarlarnıñ çuqınırğa telämäwlären , häm möselman diniä näzaräteneñ bu eşkä qarşılıq kürsätüe säbäple, mäçetlärne separatizm üzäge dip atap, urıslarğa qarşı öndäw alıp barunıñ töp urını dip sanap, mäçetlärne cimerergä qarar qabul itelä. Novokreşçenskiy kontoranıñ arximandritı D. Seçenov 16 noyäberdä Sinodqa yazğan möräcäğätendä assızıqlap, mäçetlärne möselmannarnı çuqındıru eşen totqarlawçı dip sanıy. Häm anıñ şuşı sorawı buyınça 1742 yılnıñ mayında Sinod mäçetlärne cimerergä digän qarar qabul itä. Häm Qazan guberniäsendä 536 mäçettän- 418 cimerelä. Seberdä häm Tobol'skiyda, Täredä, häm öyäzlärdä 98 häm 133 , ä Ästerxanda 40 mäçettän -29 cimerelä”,- dip tarixi dokumentlardan sannar kiterä yazma avtorları. Ämma möselmannar bu eşlärgä riza bulmaw säbäple , şunda uq bu mäçetlärne kire torğızu häm yaña mäçetlär yäki ğibädät qılu urınnarı saldıru turında qayğırta başlıylar. İñ berençelärdän bulıp Qazannıñ tatar bistäsendä yäşägän Säfär Umarov Senatqa xat yaza. Läkin anıñ bu xatına qarşı 1742 yılnıñ 19 dekaberendä mäçetlärne cimerergä digän yaña ukaz çığa. Başqa cirlärdä yäşägän tatarlar da yaña mäçetlär tözü turında qayğırtıp Senatqa xat yazalar. Şulay itep Ufa guberniäseneñ dürt yulınnan 17 başqort häm mişär starşinaları tarafınnan xatlar yazıla. Ä Orenburgnıñ vitse-gubernatorı Aksakovnıñ mäçetlärne cimerü säbäple başqortlar arasında tınıçsızlıq uyatu qurqınıçı buluı, häm baş kütärülär buluı mömkin digän fikeren äytä. 1744 yılnıñ 1 martina Senat Ufa guberniäsendäge tatar mäçetlären 1736 yılnıñ 11 fevralenä qadär salınğan mäçetlärgä totınmasqa digän qara çığara. Ä Sinod 1744 yılnıñ 12 martında Senat belän rizalaşa. Ämma läkin yaña mäçetlärne saldıruğa qarşı çığa. Rossiäneñ uzğan tarixı çit illärdä dä qızıqsınu uyata. Jurnalda bu mäs’älägä qağılışlı tağın ber dokument basılğan. Şundıylarnıñ arasınnan Yapan ile tikşerenüçese M.Xamomoto tarafınnan yapan telendä yazılğan eşennän tärcemä itelgän ber yazma birelä. Anda pravoslavie dinen qabul itkännärgä nindi büläklär, kiem-salım, birelüe turında mäğlümat bar. Alarğa cir dä bülep birelä torğan bulğan. Häm pravoslav dinen qabul itterü öçen keşene tağın nindi taşlamalar häm titullar belän qızıqsındırğannarı turında jurnal uquçıları üzläre uqıp tanışırlar. Jurnalda şulay uq Germaniädä yäşeren oyışmada torğan tatar äsirläre tarafınnan “İdel –Ural” gäziteneñ 1943-44 yıllarda çığarılğan sannarına küzätü birelä. Ul waqıtta anıñ redaksiäsendä eşlägän keşelär turında äytelä. “ Äsirlektäge watandaşlarıbıznıñ sınğan ruxi qanatların nığıtuğa yärdäm itkän, alarnı tuğan telebezgä, tuğan ilebezgä yaqınaytıp torğan , sağınu xislären dörlätep köçäytüçe bulğan” gäzitneñ küpçelek sannarınıñ keçeräytelgän küçermäläre Tatarstanğa qayttı.”,- dip yaza tarixçı häm Arxiv idäräse başlığı Damir Ğarifullin üzeneñ yazmasında. Qaytu tarixın ul qısqaça bulsa da yazıp ütmäsäk, süzebez äytelep betmäs”,- dip ul, anıñ tatar emigrantlar dairäse latin şriftı belän çığarğan “İdel- Ural” gazetası töplänmäseneñ Berlinnan alınğan küçermälären Tatarstan däwlät arxivı fondına qaytu tarixın söyli. Jurnalda şulay uq tanılğan pedagog, ğalim, terminolog häm cämäğät eşleklese Ğabdulla Sälix ulı İbrahimov-Şinasinıñ tuuına 120 yıl tulu uñayınnan anıñ tärcemäi xäle , fänni-pedagogik eşçänlege turında filologiä fännäre kandidatı Räsimä Şämsetdinovanıñ yazması birelä. Ul 1885 yılnıñ ğinwar ayında da Orenburg gubernası Troitsk şähärendä tuıp, tormış yulında Ufa, Qazan, İstambul şähärlärendä häm tağın berniçä şähärlärdä berniçä tel üzläştergän ğalim terminologiäne üsterü yunäleşendä dä aktiv eşçänlek alıp bara.. Häm jurnalda KDU N.İ. Lobaçevskiy isemendäge fänni kitapxanäsendä saqlanğan qayber xezmätläreneñ isemlege birelä. Qısqası, bu ”Ğasırlar awazı” jurnalınıñ soñğı sannarında bik küp fänni- dokumental' materiallar belän tanışırğa bula.
Mälikä Basir, Qazan.


text:
Bayramğa benzinhıź häm Niqax yorthoź
Başqortostan menän Räsäy berźämźämlegeneñ 450 yıllığına arnalğan bayram saraların 9 meñdän aşıu yaqın militsiya xeźmätkäre xäüefheźlekte tä`min ittäsäk. Bıl turala oyoştorou komitetınıñ huñğı ultırışında äytelde. Töp bayram saraları 11-se häm 12-se uktyabrźä Öfölä uźasaq. Unda räsäy Prezidentı Vladimir Putindıñ, premer-ministr Viktor Zubkovtıñ, töbäktär etäkseläreneñ sit ildärźän dä qunaqtar qatnaşıuı kötölä. Däülät Sovetınıñ ultırışı Kongress-Xollda uźasaq. Başqortostan prezidentı xakimiäte etäksehe Radiy Xäbirov äyteüensä, Däülät sovetında il iqtisadına investitsiyalar yälep iteü mäs`älähe tikşerelä.
Yubiley köndärendä, xäüefheźlek mäsälähenä iğtibar bik nıq źur bulasaq. Oşo säbäple huñğı arala xalıq arahında törlö horauźar yöröy. Şul iśptän qalala yöröü siklänäsäk, aMtomobildärźe zapraMqalau stantsiyaları yabılasaq häm başqalar tigän hüźźär bar.
Ğäźättän tış xäldär ministrlığı ihä 10-sı oqtyabrźän alıp bayramdar tamamlanğanğa tiklem Öfö tirähendä Ağiźel buylwap kämälärźä yöröü tıyılıuın xäbär itte. Bıl osorźa maxsus xeźmättär yılğa buyında dejur oyoştora. Žıu obekttarında xalıqtıñ xäüefheźlegen tämin iteü maqsatında tip añlatıla bıl tıyıu.
450 yıl asarbaq häm beräźäktärgä genä tügel, höyöü- höyölöüselärgä lä ayaq sala- Öfölä Niqax büleksäläre yabıla. Başqalala Niqax tantanaları töp yubiley saraları ütkäs kenä terkälä başlayasaq. Tuyźarźı ber kem dä tıymay, ämmä 7-se oqtyabrźän 13-önä tiklem ZAGS-tar eşlämäyäsäk. Xoquq haqlausılar äyteüensä, başqalanıñ töp mayźandarında uźasaq saralar tuy tantanalarına qamasau bulasaq. Ä Öfölä Niqax könöndä barıhı la Salauat Yulaew häykäle yanına kilä. Ä bında beleüebeźsä Kongress- xoll töźöldö. ZAGS-tar 13-sö oqtyabrźän eş başlay.
Yubiley köndärendä şulay uq qoraldar źa tartıp alına. Eske eştär ministrlığı qanun buyınsa hatıp alınğan häm qanunhıź haqlanğan qoraldarźı yıya başlağan. Räsmi mäğlümättärźän küreneüensä, Öfölä 2 meñ yarım qoral terkälgän. Bıları qanun buyınsa hatıp alınğandarı. Töp bayram saraları ütäsäk urındarźan yartı kilometr alıślıqta urınlaşqan yorttarźa yäşäüselärźeñ qoraldarı tartıp alına, Xoquq haqlau xeźmätkärźäre qoraldı bayram bötkäs xujahına Kire qaytarıp birergä wäğäźäläy.


text:
Sember qalasınıñ Mostovaya bistäsendä ikençe mäçet safqa bastı...
Mäçet açu tantanasınıñ ber uñay näticäse tormışqa aştı da kebek. Eş menä närsädä. Tantanada Yevraziä firqase liderlarınnan berse Pavel Borodin da qatnaştı. Başta ul matbuğat konferensiäse oyıştırdı. Sember tatar cämäğätçelegen iñ borçığan närsä – qaya qarama möselmannarnıñ, ikegä bülenep, qapma-qarşı toruı. Uzğan saylawlar waqıtında “Refax” belän “Mäcles” firqäçekläre üzara köräştelär. Bu yulı – ike ”Yevraziä”. Monıñ säbäpläre, kemgä faydalı buluı turındağı sorawğa Pavel Pavloviç cawap birmäde. Cawap urınına Aziä öleşeneñ möhimlege turında süz tottı. Sorawnı qabatlaw da näticä birmäde.Şulay da anıñ belän oçraşu faydalı buldı. İmamnar ğozerenä cawap itep ul ölkä üzägendäge 6 mäçetkä märxümnärne cirlägändä faydalanır öçen 6 UAZ avtobusı wäğdä itte. Ay yarım eçendä bulır, dide. Ä cir arendası öçen 110 000 sum sorağanğa: “Tüläw öçen sçet biregez, irtägä ük tüläner”, - dide. Qısqa häm anıq cawap.
Mäçet açu tantanasın räsmi yaqtan tanılmağan Fatix xäzrät Aliullov alıp bardı. Räsmi möfti Säwbän Söläymanov ta üz tarafdarları belän kilgän ide. Läkin alar artta basıp tordılar da kittelär. Säbäbe dä añlaşıla: Tälğät Tacetdin “başqa” Yevraziä yağında. Aleksandr Duğinlı Yevraziä yağında.Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Yaponiä mäğlümat çaraları xäbär itüençä, Quşma Ştatlardan qaçıp çıqqan şaxmat dönyası yoldızı Bobby Fischernı Yaponiä İslandiägä tapşırırğa äzer. İslandiä tanılğan şaxmatçığa watandaşlıq birergä riza.
Fischer Yaponiädä uzğan yılnıñ iülendä qulğa alındı. Quşma Ştatlar aña 1992nçe yılda elekke Yugoslaviädä şaxmat turnirında qatnaşıp iqtisadi sanksiälärne bozuda ğayepläw beldergän ide. Häm Fischer Amerika Quşma Ştatlarına tapşırılırğa tieş ide. Ämma düşämbe könne İslandiä Fişerğa watandaşlıq täqdim itte. Fischer 1972nçe yılda näq biredä Sovetlar Berlege şaxmatçısı Boris Spassky'nı ciñep dönya çempionı bulğan ide.


text:
Blagoveşçenda yañadan mäxkämä utırışları başlandı
Başqortstannıñ Blagoveşçen şähärendä 2004 yılda şuşı şähärdä militsiä häm OMON köçläre tarafınnan qılınğan çistartularğa bäyle mäxkämä utırışları yañadan başlanıp kitte. 3 mayda Blagoveşçen şähäre eçke eşläre bülege citäkçelärenä qarata açılğan mäxkämä eşen qaraw yañartıldı. Anda ğäyeplänüçe öç militsiä xezmätkäre häm alarnı yaqlawçı advokatlar, şulay uq qaza kürgän 7 keşe qatnaştı.
Utırış Blagoveşçen şähäre eçke eşlär bülegeneñ elekke başlığı İldar Ramazanovnıñ qayber däğwäların tikşerüdän başlandı. Ul, üz eşen tikşerüdä xoquq bozular bar digän sıltaw belän, barlıq tikşerü käğäzlären prokuraturağa kire qaytarunı taläp itä. Bu däğwä buyınça qararnı mäxkämä 7 may könne ütäçäk utırışta iğlan itäçäk, dip äytelde. Şunnan soñ İldar Ramazanov üzeneñ tağın ber möräcäğäten tapşırdı. Anda ul Başqortstan prokuraturasınıñ üz eşen tikşerüçe barlıq xezmätkärlären almaştırunı taläp itä. Monı ul respublika prokurorı Sergey Xurtin belän şäxsi mönäsäbätläre bozılu belän bäyläp añlata. Alay ğına da tügel, üzenä qarata ğädelsezlek qılına dip, Sergey Xurtinnı cawapqa tarttıru turında sorap, Rusiä General' prokuraturasına şiqayät belän möräcäğät itüe xaqında da belderde Ramazanov. Mäğlüm buluınça, Sergey Xurtin moña qädär militsiä xezmätkärlärenä qarata çığarılğan qayber yomşaq qararlarnı ğamlädän çığarunı sorap, Rusiä Yuğarı mäxkämäsenä möräcäğät itkän ide. Menä şuşı xäl Blagoveşçen Eçke eşlär bülege başlığına oşamağan.
Blagoveşçenda mäxkämä utırışı comğa könne dä däwam itte. Bu yulı ğadi militsiä xezmätkärläre eşläre tikşerelde. Aldağı mäxkämä utırışı yal könnärennän soñ, 7 mayğa bilgelände. Şulay itep bar ilgä yamanatı taralğan “Blagoveşçen eşe” ike yıldan artıq inde däwam itä häm törleçä totqarlawlar, yañadan-yaña däğwälar kilep çığu säbäple, äle anıñ azağı da kürenmi, şikelle.


text:
Gamsaxurdia 12 yıldan soñ watanına qayttı
Audio (Konstantin Gamsaxurdia)
"12 yıl sörgennän soñ Gruziä cirenä ayaq basuıma min bik şat. Watanınnan çittä yäşärgä mäcbür bulğan Gruziäneñ başqa patriotları şikelle ük, mine ber soraw borçıy: Min ilemä närsä äytergä tieş? Häm ilem miña närsä äytergä tieş?"
Konstantin Gamsaxurdiä Martnıñ 28-ndä ütäçäk saylawlarda qatnaşa. Anıñ "Tavisupleba" yağni Azatlıq partiäse Parlamentqa üter öçen citärlek tawış cıyar dip kötelä.
Gruziä xäzerge citäkçese Mixail Saakaşvili Zviad Gamsaxurdianıñ mäyete ilgä qaytarılıp cirlänergä tieş, dip belderde. Gruziäneñ sovet çorınnan soñğı berençe prezidentı Zviad Gamsaxurdia berniçä ay xakimiättä torğaç bärep töşerelgännän soñ, Ärmänstanğa, annarı Çeçnyağa kitep sıyındı. 1993tä xakimiätkä qaytu tırışlığı kürgändä, ul Gruziäneñ könbatışında üterelde häm Çeçnyada cirlände.


text:
Bush iminräk dönya,Yaqın Könçığış illären irekle itergä wäğdä itte
Respublikannar partiäseneñ Nyu York şährendäge 4 könlek qorıltayı G.W.Bushnı ikençe möddät prezidentlıqqa namzät itep kürsätüe belän tämamlandı. Bush entusiastik yaqlauçıları aldında yasağan çığışında xökümätneñ terrorğa qarşı alıp barğan strategiäse uñışlı häm yañadan saylansa höcümçe taktikanı däwam itteräçägen belderde.Ul şulayuq Äfganstan häm Ğıraqnı yaqlarğa däwam itäçäkbez dip äytep anda totrıqlılıq urnaşır digän ömed belderde.
Min Amerika yaña ğasırda ireklek mäsäläse belän citäklärgä çaqırılğan dip ışanam. Min yaqın könçığışta millionnarça keşe ireklek öçen yalwardı dip ışanam.Min şans birelgän oçraqta alar keşe buldırğan in möqämmäl xökümät formasın buldıraçaqlar dip ışanam. Min bolarğa ışanam, çönki ireklek Amerikanıñ tügel ä qodrätle Allanın bu dönyada här xatın-qız häm ir-atqa birgän büläge
Bush çığışınıñ yartısın tışqı säyäsätkä ayırıp,terrorğa qarşı suğış häm yaqın könçığışta demokratiä inisiativasın üzäk urınğa quydı.Fiker beleşülärdä Bush demokrat köndäşe Kerry belän başbaşqa bara . Yaqınça meñ amerikan soldatınıñ häläk bulğan Ğıraq mäsäläsendä ul tänqitlänä.Nyu York şährendä här kön prezidentqa qarşı demonstratsiälär oyıştırıla.Yäkşämbedä 125meñ keşe qatnaşqan suğışqa qarşı zur cıyın bulıp ütte. Bush Ğıraqqa basıp kerüne yaqlap çıqtı , Saddam Xösäinneñ küpläp üterü qoralları mäsäläsendä xezmättäşlek itüne kire qağuı anıñ suğış qararın aluına säbäb bulğan. Ğıraqta ğıynuarda paralemnt saylauları ä Äfganstanda üktäber ayında prezident saylauları ütä. İminlek här ike ildä dä totrıqlı tügel . G.Bush här ike ildä dä demokratik reformalar urnaşqançı xärbilärne çığarmıyaçağın belderde. (audio)
Bezneñ Äfganstan wä Ğıraqtağı missiäbez bilgele:bez yaña citäkçelärgä alarnıñ armiälären künegülärdän ütkärü totrıqlılıq häm demokratik suqmaqqa mömkin bulğan qädär tizlektä kerep kitüläre öçen yardäm itäçäkbez. Şunnan soñ ğäskärlärebez xaq itkän dan belän öylärenä qaytaçaq.
İlbaşı äytüençä AQŞqa Äfgan suğışında 40il ä Ğıraq suğışnada 30ildän torğan koalitsiä yardäm itkän.Ul Britan premyere T.Blair, İtalianıñ xökümät başlığı Silvio Berlusconi, Awstralia premyere John Howard häm Polşa prezidentı A.Kwasniewskinı ayruça telgä aldı. Qorıltayda Ğıraq, Äfgan suğışları komandirı xäzer pensiädäge general Tommy Franks ta çığış yasadı. (audio)
Äfganstan häm Ğıraqta terror häm zolımnıñ urının ireklek, ömed häm mömkinçelek aldı.Minem ilem AQŞları 50million keşegä andıy şans birgän öçen min ğorurlanam.
Prezident Bush üzeneñ yaqın könçığış demokratiä inisiativasınıñ detallärenä, qaysı illärne küzdä totuın söylämäsä dä,ul AQŞ säyäsäteneñ ğämälgä quyılğan illärne telgä aldı. İrekle Äfganstan terrorğa qarşı köräşä, Pakistan terroristlarnı qulğa ala , Liviä qoral programmasın yuqqa çığara dip söyläde.4kön däwam itkän qorıltay azağında G.Bush (audio)
Min Amerika prezidentınıñ in möhim eşe Amärika xalqın saqlau dip ışanam. Amerika bu unyıllıqta ikelänü yäki zäğiflek kürsätsä, dönya tragediägä taba şuışaçaq. Bu minem möddätemdä bulmayaçaq
Demokratlarnıñ namzäte Vietman suğışı veteranı J.Kerry qorıltayda üzenä yünälderelgän tänqitlärgä kiçä kisken cawap qaytardı.2nçe noyäber saylaularınnan elek Bush belän Kerry cämäğätçelek aldında berberse belän 3märtäbä oçraşaçaq.
färidä xämit,praga


text:
Germaniä Kanslerı Gerhard Schroeder belän Ukraina prezidentı Leonid Kuçma oçraştı
AUDİO: Alda torğan prezident saylawları uñayınnan Ukrainadağı wäzğiät turında tirän häm kiñküläm söyläşü dä buldı. Häm bez totrıqlı, demokratik ukrainada Ukrainada qanun xökem sörüen bik nıq teläwebezne belderdek häm bu uñaydan Ukraiana prezidentı ildäge konstitutsion protsesnı täfsilläp añlattı.
Ukraianada saylawlar aldınnan Kuçma tarafdarları belän oppozitsion partiälär arasında kierenkelek arttı. Könbatış räsmiläre Ukrainanı matbuğat iregen çikläw öçen tänqitläde.


text:
Kördlärgä östämä xoquqlar birelerme?
Bu atnada Törkiädä kördlärgä östämä xoquqlar birü mäsäläse kön üzägendä ide.
“Törkiädä kördlär mäsäläse bik möhim, bez anı tiz arada çişärgä tieşbez. Anı çişü öçen tarixi forsat ta tudı, bez monı quldan ıçqındırmasqa tieşbez”, dip belderde prezident Gül Pragadan qaytışlıy jurnalistlarğa. Premer Recep Tayip Erdoğan da Azärbaycanğa oçar aldınnan: “Prezidentıbız yaxşı niäten kürsätte. Hämmä keşe yaxşı närsälär öçen tırışsa yaxşılıqlar, naçarlıqlar teläsä naçarlıqlar bulır”, dip belderde.
Eçke eşlär ministrı Bäşir Atalay: “İsemen niçek kenä quymağız, aldıbızda Törkiäneñ iñ möhim probleması tora. Bügenge köndä eçke häm tışqı şartlar xäzer yaxşıraq. Bez härdaim terror belän yäşäw urınına tınıç tormış telibez. Bergäläp yäşäw yulın tabarğa tieşbez”, dip belderde.
Ul premer Erdoğannıñ kördçä awıl isemnären yañadan torğızu mömkin digän täqdimenä, “taläp bulsa, ni öçen yasalmasın”, dip cawap qaytardı.
“Milliyet» gazetasında Hasan Cemalnıñ Tönyaq Ğıyraqta, Kandili tawında, PKK bazasında anıñ citäkçese Murat Karayalçın belän ütkärgän äñgämäse basılğan ide. Karayalçın bu äñgämäsendä älegä qoral taşlarğa niätläre bulmawın äytkän. Moña Erdoğan: “Bez här törle taläpne küzätep barabız”, dide.
Fırat universitetı dotsentı Harun Tunçelneñ tikşerenülärennän kürengänçä, 1940 belän 2000-nçe yıllar arasında Törkiädä 13211 awılnıñ, yäğni Törkiädäge awıllarnıñ 35 %-nıñ isemnäre üzgärtelgän. Döres, alar arasında körd isemnäre genä tügel, gruzin, tatar, çärkäs, laz, ğäräp, grek, ärmän, xätt şümär kebek tarixi xalıqlar belän bäyle isemnär dä törekçägä almaştırılğan.
Xökümät TRT-neñ kördçä tapşırular yasağan ber kanalın qarağaç, kördçäneñ här cirdä räxätlänep qulanıluın täemin itü turında citdi adımnar yasıy başladı. Ämma Törkiädä PKK terrorı däwam itkändä, kördlär belän bäyle reformalar yasaw hiç tä ciñel tügel. Bu atnada şartlatqıçlarğa basıp hälaq bulğannar arasında ğaskärilär häm ğädi xalıq ta bar ideye. Ütkän atnada ber ködr awılında 44 keşe hälaq bulğan ide.
Şul säbäple dä oppozisia xökümätneñ bu pozisiasenä köçle qarşılıq kürsätä. CHP liderı Deniz Baykal parlamentta partianeñ cıyılış zalında yasağan çığışında, “PKK terrornı taşlıymı, äytelgän närsä qorallarnı taşlaw tügel, ä waqıtlıça qullanma ğına”, dip belderde. MHP liderı Dewlet Bahceli isä: “Xökümät kem belän kileşäçäk”, dip xökümätneñ terror oyışması PKK belän mönäsäbätkä kerü niäte buluına işarä itte häm xökümätne xıyanättä gäyepläde.
Kördlärneñ DSP lidere Ahmät Türk isä, mäsäläneñ konstiusiadä yasalaçaq üzgäreş belän çişelä alaçağına işarä itte. “Törkiä Kosowadağı 5% töreklärneñ törekçä söyli aluına niçek ähämiät birsä, Törkiädäge 20 million kördneñ üz telendä söyläw xoquqına şulay uq ähämiät birsen”, dide.
Ozın süzneñ qısqası, terror tuqlatmıyça, kördlärgä mädäni xoquqlarnı tağın da kübräk birelä alu ixtimalı qomğa terälä. PKK-nıñ taläplären tormışqa aşıru batırlığın kürsätäçäk ber xökümätneñ isä xakimiattä qala aluı bik mömkin bula almas ide.


text:
Udmurtiä qupmillätle respublika. Biredä 70 millät weqile dustanä mönäsäbättä yäşi. Millätara mönäsäbätlärne tağın da nığıtu niäte belän milli säyäsät ministıyrlığı berniçä yıl rättän cäyge yal waqıtında şähär çitendäge lager'larda yal itüçe balalarnı tärle millätlärneñ mädäniäte, ğöref—ğadätläre belän tanıştırunı maqsat itep quyıp — duslıq kärvannarı oyıştırğan ide. Ul waqıtta sänğat tügäräklärenä yörüçe balalarnı häm yäşlärne tuplap, konsert programmaları äzerläp, lager'larda yal ituçe balalar aldında çığışlar yasap, alar belän uyınnar, çaralar oyıştırıp yördelär. Bıyıl bu eşkä beraz ikençe yunäleş birelde. Respublikada san yağınnan qupçelekne täşkil itkän cide —udmurt, rus, tatar, mari, yähüd häm nemes, çuaş milläte wäkilläre balaların «Prometey» lagerena bergä cıydı. Elege aksiä —ber berebez belen tanışıp, ber berebez xaqında qubräk meğlumat tuplıyk dip atalğan. Aksiädä qatnaşuçı balalar lager'ğa başqalardan ber atna soñraq kilüenä qaramastan, alar lager' tormışına zur üzgäreşlär kertkän. Milli törkemnärdä yal itüçe balalarnıñ citäkçese Lyudmila Muşegova moña basım yasap, bolay dide: Tasma «Kiçleren balalar diskotekada bilgele cırlar uynatıp biergä tügel, milli cırlar tıñlarğa, milli biyu xäräkätlären üzläşterergä yörde…»
Döresten dä, lager'ğa kilep keru belen, monda ğadi smena bulmawı sizelep tora—tawış köçäytkeçlärennän başta tatar çırları, biyu köyläre yañğıradı, annan soñ udmurt, yevrey häm başqa milli köylär yıraqtan işetelep tordı. Qupçelek balalar milli kemnerden ide. Alar arasında tyubätäy kigän, zäñgär qamzol kigän yegetlärne yıraqtan kürep, alar yanına kildem.
Balezino rayonı Kistem awılınnan fol'klor törkemenä yörüçe yegetlär häm ber qız. Citäkçeläre Kistem klubında metodist bulıp eşläwçe Rinat Gabdulla ulı Kasimov balalar äçen söyenep, awıl xucalıqlarında qızu eş waqıtı, bu beraz säyerdäräk inde, ämmä balalar räxätlänep yal ittelär dide
İnde balalarnıñ uzlere belän tanışıyq, alarnıñ fikerlären dä tıñlıyq.
Tasma « biredä yal itü bik oşadı, öygä qaytası da kilmi. Bik qup millätlär, alarnıñ kul'turaları belän tanıştıq, üzebezneñ iyüllärne, cırlarnı da yarattılar yuaşqa balalar. Tatar cırları, iyülläre üzebezgä tağın da yaqın bulıp kitte…..»
Dörestän dä, Kistemnän dä çıqmıy yäşägän 12—14 yäşlek yegetlärgä «Prometey» lagerında uzdırğan ber atna — zur büläk. Kistemlelär monda üzlären dä bik yaxşı yaqtan kürsätkännär, lager'dağı barlıq balalar da alarnı yaratqan, üzläre dä bik küp mäğlumat tuplağan, yaña duslar tapqan. Näq şuşı — uzara duslıqnı buldıru maqsatın quzallap, bu smenanı oyıştırdıq ta, dip añlattı respublikanıñ milli säyäsät ministrı urınbasarı Natal'ya Smirnova.
Eye, şuşındıy aksiälär yışraq bulsa, balalar başqa millätlärneñ tarixı, ğöref—ğadätlre, mädäniäte belän qubräk tanışır ide. Çänki bolarnı mäktäptä däreslärdä kitaplardan uqıp häm uqıtuçı söyläwen tıñlap belep bulmıy. Tatarlarnıñ yaratqan — tatar totıp qaramıy ışanmıy digän äytemen iskä alsaq, balalar ber—berseneñ mädäniäte belän bu könnärdä uzdırılğan bäyrämnärdä, kiçlären uçaq yanında, diskotekalarda aralaşular waqıtında üzläşterde, cırların otıp qaldı — ruxi yaqtan bayıdı dip äytergä mömkin. Häm alar şuşındıy oçraşularnı tağın kötep qaluların belderde.
Xämidä Ğayfullina, İjaw


text:
Zinnatulla Biläletdinov Qazanda Aq Bars belän tanıştı
3 oktäberdä Yögerü könenä bağışlap böten Rusiä buylap ütäçäk Millätlär krossında Qazan dä qatnaşaçaq. Başqalada törle yıraqlıqtağı distansiägä yögerügä 12 meñ qazanlı çığar dip kötelä. Älege aksiädä şulay uq Yar Çallı şähäre dä qatnaşaçaq. Qazannıñ Aq Bars xokkey komandası yaña trener belän uynıy başladı. Çex Vladimir Vuyteknı, aldan äytelgänçä, millättäşebez Zinnatulla Biläletdinov alıştırdı. 30 sentäber könne ul Qazanğa kilep, komandanıñ citäkçese Şäfäğät Tähautdinov belän oçraştı. Kileşü buyınça Biläletdinov Aq Barsnı 3 yıl däwamında citäklärgä tieş. Anıñ töp maqsatı bulıp 2004-2005 uyın sezonında Qazan komandası tarafınnan Rusiä çempionatınıñ berençe urınnarınıñ berse yawlaw tora. Aq bars xokkeyçılarınıñ soñğı uyınnarı belän tanışıp barsa da, Zinnatulla Biläletdinov älege maqsatqa nindi yullar belän baraçağın älegä iğlan itmäde.Gölnaz İlgizär


text:
Oçqıç qazasında hälak bulğan Makedoniä prezidentı Boris Trajkovskinıñ mäyete bügen Sarayevodan Skopyega qaytarıldı.
Trajkovski häm tağın 8 keşe utırğan keçkenä oçqıç uzğan atnakiçtä Bosniäneñ könyağında quyı toman säbäple tawğa bärelep andağı keşelärneñ barısı da hälak buldı.
Bu qazada hälak buluçılarnıñ tabutları Bosniädän Makedoniä älämnäre belän yabılıp oçqıçta alıp qaytıldı.
Alarnı xökümät wäkilläre häm hälak buluçılarnıñ tuğannarı qarşı aldı.
Trajkovski mäyete xuşlaşu öçen irtägä parlament binasına quyılaçaq. Ul comğa könne cirlänäçäk. Başqa qorbannar irtägä cirlänäçäk.


text:
2016 jıldıñ 21 jeltoqsanında Arnawlı älewmettik qızmetter körsetw balalar ortalığında Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray` 2016 jıldıñ 15 qaraşa men 15 jeltoqsan aralığında Qızılorda oblısı awmağında «Täwelsizdik şapağatı» qay`ırımdılıq ay`lığın ötkizw jönindegi jäne «Ulı Dala Eli- Täwelsizdiktiñ negizi» attı 25 juldızdı kün is-şaralar josparı ayasında ötkiziletin «Bar jaqsılıq balalarğa» attı qay`ırımdılıq aqcïyası ötkizildi. Qay`ırımdılıq akcïyasınıñ maqsatı mey`irimdilik pen izgilikti qajetsinetin balalarğa ay`rıqşa nazar awdarw. Qoğamnıñ «äljwaz» toptarı mümkindigi şektewli mügedek balalarğa qoldaw körsetw arqılı olardıñ älewmettenw, kirigw deñgey`in jäne qay`ırımdʹşıq akcïyasına tartw, üles qosw arqılı azamattardıñ älewmettik jawapkerşiligin arttırw. Akcïyağa «Elaray`», «Ümit» qoğamdıq qorları, «Kamïlla» gülder dükeniniñ üjımı, «Ay`gerim» jeke käsipker jäne qızmet alwşı balalar, ata-analar men qızmetkerler qatıstı.
Akcïyağa kelwşiler balalarğa arnalğan oy`ınşıqtar men bey`nelew terapïyasına arnalğan toptamalar tartw etti. Akcïya barısında Qızılorda oblısı boy`ınşa Jas swretşiler Odağınıñ töreğası Toy`şıbaev Dawlettiñ «Säbï baqıtı» attı qum anïmacïyası körsetilip, ortalıqtıñ jetistikteri ay`tıldı. Akcïyağa qatıswşılar balalık şaqqa bir sätke oralıp, balalarmen birge ertegiler key`ipkerlerin somdadı. Türli oy`ındarğa qatısıp, swret saldı. Ortalıq balalarınıñ day`ındağan änderi men bïlerin tamaşaladı. Şara soñında balalar özderi day`ındağan sıy`lıqtardı qonaqtarğa usındı.
K.JOMARTOVA Älewmettik jümıstar jönindegi orınbasarı


text: Maxaçqala. Dağstan başqalasında bügen, qoral häm xärbi kiräk-yaraqlar urlawda häm alarnı soñraq satuda ğäyeplängän 7 urıs ğäskärie häm ber sivil xezmätkärneñ eşen qarağan xärbi mäxkämä utırışı açıldı. Alar barısı da, uzğan yılnıñ mayında Kaspiyski şähärendä bulğan köçle şartlawnı tikşerü barışında qulğa alınğan ide. Älege şartlaw näticäsendä barlığı 43 keşe, şul isäptän 13 bala da hälak buldı. Tikşerüçelär äytüwençä, şartlawnı oyıştıruda qullanılğan mina näq menä, xäzer mäxkämä qarşına basqan ğäskärilär tarafınnan birelgän bulğan. Läkin mäxkämä şuşı ğäyepläwne raslawçı dälillär citärlek tügel dip, alarnı qarawdan baş tartı, utırışta barı tik, qoral kiräk-yaraqların urlaw, saqlaw häm transportlaw ğäyepläwläre genä tikşerelä. Ğäskärilär arasınnnan ikese üz wazifaların wayımsız başqaruda ğäyeplänä. Alarnı yaqlawçı advokatlar, saq astında totılğanda alar qıynaldı häm cäberlände dip belderde.


text:
Qazan awır ğına tatarlaşa kebek
Qazan xakimiäte Qazandağı qayber uramnarnıñ isemnären alıştırırğa niätli. Qazanda Hadi Atlasi isemendäge uram barlıqqa kiläçäk. Ul älegä qädär Kirpiçno-zavodskaya dip yörtelgän uram isemen alıştıraçaq. Qazan üzägendäge Yaña Kremel' uramına, qayçandır, Qazan xanlığı çorında görlägän Taşayaq yärminkäse iseme birelä. Aviatözeleş rayonındağı Armavirskaya 2 uramı Musa Bigi isemen yörter dip kötelä. Monnan tış, Qazandağı qayber uram isemnäre Bişbalta, danlıqlı fabrikant Alafuzov, säyäsi eşlekle, wäisilär xäräkäte liderı Sardar Wäisov isemnären yörtäçäk. Şulay uq, rusiä möftiyätläre tarixında berençe saylanıp quyılğan möfti, Qazanda Möxämmädiä mädräsäse başlığı bulıp torğan din ğalime Ğalimcan Barudi iseme beän dä ber uram atalaçaq.
Tatarstan başqalasında soñğı waqıtta berniçä uram gına tatar böyekläreneñ isemnäre birelgän ide inde. Läkin, alar dokumentlarda uram bulıp torsalar da, çınbarlıqta tıqrıq kebek uramnar. Mäsälän, Näği İsänbät iseme birelgän uram şundıy tıqrıq qına. Älege yazuçınıñ tuğannarı, şähär xakimiätenä, böyek yazuçınıñ isemen mısqıl itü bu dip möräcäğät itkännär ide. Yäki, Röstäm Yäxin isemen yörtkän uramda ike yort bar. Monnan tış, elegräk, Qazan uramnarına dürt tatarça isem birelde dip xäbär itelde. Bu uramnar da, çittäge bilämälärdä, yäğni poseleklarda bulıp çıqtı. Qazan tatarstan başqalası ğına tügel, ä tatarnıñ märkäze bulıp torsa da, monda küpçelek uramnar urıs isemnären yörtä. Tağın ber uram yazmışı, Bauman uramı iseme açıq qala. Qazan xakimiäte bu uram atamasın da alıştırırğa niäte barlığın beldersä dä, küptän tügel genä Tatarstan prezidentı, Bauman bulıp qalsın, kiläçäk buınnar üzläre qarar annarı dip fikeren äytte. Älege uramnıñ isemen tatar cämäğätçelge Xannar uramı, yäki Söyembikä uramı dip üzgärtergä täqdim itkän ide. Meñ yıllığın yaña ğına bilgeläp ütkän Qazanda tatarlaşu şulay bik äkren bara
Räfis Cämdixan


text: Slobodan Miloşeviçnıñ xatını Miryana Markoviç iminlekneñ citärlek bulmawın säbäp itep, iren cirlärgä Belgradqa kilüdän baş tartqan. Watanında anı berniçä cinayat eşendä ğäyplilär. Cirläwlär köne älegä bilgelänmägän. Sişämbe könne Miloşeviçnıñ ulı Marqoğa birelgän cäsäd, bügen Haagadan Serbiäneñ başqalasına kiterelelde. Serbiä xäkimiätläre Miloşeviçnıñ ğäiläsenä anı xökümät keşelärenä birgän xörmät kebek cirlämäyäçäklären beldergän. Xärbi cinayatlärdä gäyeplängän, Yugoslaviäneñ elekke citäkçese 11 martta Haağa xalıqara mäxkämä törmäsendä, yöräk öyänägennän wafat buldı. Miloşeviçnıñ wafatı säbäben belergä kilgän Rusiä tabibları Hollandiä belgeçläre belän kileşülären beldergän. Miloşeviç çınlap ta yöräk öyänägennän wafat bulğan. Rusiäneñ däwlät duması, Slobodan Miloşeviçnıñ wafatı belän bäyle bulğan möräcäğät qabul itte. Bu möräcäğättä, Haağadağı xalıqara tribunal qararların ber tarafnı ğına qayğırtıp çığara dielgän. Häm deputatlar, xalıqara Haağa mäxkämäseneñ alğa taba eşçänlege faydasız dip sanawın beldergän.


text:
Tatarstannıñ Bua şähärendäge suğış - taqırbaşlar belän bäyle tügel
Kiñ cämäğätçelek, bigräk tä qüät strukturaları, faşistlar yulbaşçısı Adolf Hitlernıñ tuğan könen tetränep kötte. Näq şul könne Rusiä faşistları, taqırbaşlar uramğa çığıp suğışalar. Qazanğa qırğan başlı xuligannar kilmäde. Gönah şomlığı digändäy, uzğan yal könendä Bua şähärendä xuligannar cıyılıp suğışqannar. Xättä, beräw ülgän, berniçä keşe imgängän. Bu fakt matbuğatta, radio-televidenie tapşırularında yañğıramıy. Çönki Bua xuligannarı säyäsi protsesstan yıraq tora. Biredä kümäkläp suğışu yazın da, cäyen dä, közen dä bula. Bua şähäre uzğan yılda Tınıçlıq kulturası şähäre bularaq, yäğni “Kul'tura mira” digän isem alıp, UNESCOnıñ “Altın pal'ma botağı”na layıq bulğan ide. Xalıqara säyäsät propagandası botaqları häm Bua suğış çuqmarları ber-berse belän oçraşmıyça, härqaysı üz baqçasında üsä.


text:
Mod
Pvpserverlar.gen.tr ile Metin2 Server Ekle indir, Pvpserverlar.gen.tr ile Metin2 Server Ekle Videosu, Pvpserverlar.gen.tr ile Metin2 Server Ekle online izle, Pvpserverlar.gen.tr ile Metin2 Server Ekle Bedava indir, Pvpserverlar.gen.tr ile Metin2 Server Ekle Yükle, Pvpserverlar.gen.tr ile Metin2 Server Ekle Hakkında, Pvpserverlar.gen.tr ile Metin2 Server Ekle nedir, Pvpserverlar.gen.tr ile Metin2 Server Ekle Free indir, Pvpserverlar.gen.tr ile Metin2 Server Ekle oyunu, Pvpserverlar.gen.tr ile Metin2 Server Ekle download
Son Mesaj: riad
Son Mesaj: nullsix
Son Mesaj: lova1
Son Mesaj: lova1
Son Mesaj: osman75
Bu Konuyu Arkadaşına Gönder
Konuya Abone Ol


text:
Dönyada bügen 1 May, Xezmät köne bilgelänä. Bolğarstan başqalası buylap 5 meñgä yaqın oppozitsiä tarafdarları ütte. Sotsialist partiäse yaqlılar Bolğarstan xökümäteneñ wazifasınnan kitüen taläp itte.
Bağdadta berniçä yöz Ğiraq kommunistı niçä yıl uzğaç 1nçe tapqır May könen bilgeläde. Uramğa çığuçılar qızıl bayraqlar häm “İminlek, tınıçlıq, demokratiä” digän şiğärlär totqan ide.
Kiprda Törek häm Grek yaqların bülgän çiktä kontrol yomşartılğaç, törek hönär berlege wäkilläre 45 yılda berençe tapqır Grek yağına çıqtı.
Ukrainada meñlägän keşe sovet bayraqları kütärep çıqsa, oppozitsiä tarafdarları şulay uq xäzerge xökümätkä qarşı çığışlar yañğrattı.
Mäskäwdä uram cıyınında 15 meñgä yaqın keşe qatnaşqan.
Qırğızstanda 200gä yaqın keşe cıyılğan uram cıyınında Sovetlar Berlegen qaytaru şiğarläre belän bergä respublikadağı Amerikan xärbi bazasına qarşılıq belderelde. Çexiä başqalası Pragada 10 meñgä yaqın kommunist, küpçelege olı yäştäge keşelär Ğiraq suğışı, eşsezlek häm Yevropa Berlegenä kerügä qarşı şiğarlär totıp uramnarğa çıqtı.
Könyaq Afrikada, iñ zur hönär berlegeneñ 90ğa yaqın äğzase utırğan avtobus su saqlağıçına töşep batqan dip xäbär itelä. 80 keşe häläk bulğan.


text:
Tatarstan kügen Boeing belän Tu-214 büleşä
Urıslar berençe çiratta oçqıç, annarı ğına qızlar dip cırlıylar. Ä bit kem arbasına utırasıñ digändäy, kem yasağan oçqıç belän oçasıñ bit. Ul caylı häm ışanıçlı oçqıç bulğanda ğına şul qızlar turında uylap bula. Ä rusiä oçqıçında oçqanda şul oçqıç turısında uylasañ ğına. Bit, soñğı yıllarda rusiädä citeşterelgän samoletlarnıñ äle tanzaniädä, äle İordaniädä yığılıp töşkänen yış söylilär. Cimerelä inde, Rusiä oçqıçları.
Tatarstan aviakompaniäsendä şulay itep, üzendä citeşterelä torğan oçqıçlarnı tügel, ä Quşma ştatlarnıqın satıp alırğa cıyına. Samolet ul küktä oçqanda ğına keçkenä kürenä. Ällä ni isebez kitmi. Ä menä anıñ bäyäse- başnı qaşırlıq. Mäsälän älege dä bayağı Boeing oçqıçı 45 million tiräse tora. Ä Tatarstan şirkäte ni öçen soñ çit il oçqıçın ala. Säbäp ike-ikeñ dürt kebek bik ğadi. Şirkätneñ general' direktorı Möxämmät Zäkärcaev Britaniäneñ ber konsalting kompaniäse belän xezmättäşlek itä başlarğa cıyına. Älege Britaniä kompaniäse Tatarstanğa un Boeing häm Airbus samoletları alırğa yärdäm itä. Döres, bu samolet parkın yañartu 5-6 yıl däwam itäçäk. Tatarstanda citeşterelgän samoletlar alırğa da bula di direktor. Läkin, aqça yuq. Tatarstan xökümätenä, yärdäm itegez dip möräcäğät itkän bulğannar. Aqça tabılmağan. Iştu, sin, süz bit distä million dollarlar turında bara. Ber xökümät, ällä Rusiäneñ eşsezlektän aptırağan töbäklären aşatır öçen millionlağan salımnar tüläp torsın, ällä samolet alsın. Töpsez tügel bit. Monısı inde xökümätneñ cawabı bulğan. Nu şundıyraq mäğnädä. Ä tege investorlar, aqçaları da bar üzläreneñ, läkin, alar Qazanda yasalğan oçqıçlarğa qarağanda, çit illärneken ışanıçlıraq kürgännär. Ägär, bu samolet alularğa kitkän aqçanıñ, ul oçqıçlarnı yörtüçelärne yañadan öyrätü, ekspluatatsiä kebek eşlärgä kitkän aqçanı sanasañ, is-aqıllarıñ kitär. Älege dä bayağı, oçqıçlarnı ekspluatatsiägä äzerläw genä dä 7 dän un million dollarğa töşüe ixtimal.
Döres, Qazanda yasala torğan samoletlar belän dä bolay uq xäl naçar tügel. KAPO dip atalğan samoletlar tözü şirkätendä mäsälän, 2008 yılğa qädär Transaero aviakompaniäsenä un TU-214 samoletın yasap, satarğa tieş. Bu yılda dürtese äzer bulaçaq inde, oçqıçlarnıñ. Bu un samolet bäyäse 600 million dollar tora. Tik yatmıy.
Bu könnärdä, KAPOda Tatarstan premyerı Röstäm Miñlexanov qararı belän oyışqan tikşerü komissiäse eşli. Menä, samoletlar tözü könnän kön bäyärä bara ikän. Miñlexanov şuşı bäyälär kütärelüneñ säbäplären açıqlarğa quşqan. Menä küz aldına kiteregez, ber şirkät, samolet yasarğa zakaz birä. Monnan tış, aqçasın da tüläp quya. Ul tülägän aqça, bäyälär kütärelgängä, samoletnı yasap beterergä citmi. Miñlexanovnı bu aptıratqan. Nik bäyälär kütärelä. Yüri kütärälärme, ällä, başqa säbäplär barmı. Menä komissiä tikşerä inde xäzer. Niçek kenä bulmasın, yaxşımı, naçarmı, respublikada samoletlar yasaw däwam itä. Bit, rusiäneñ qayber töbäklärendä, samolet yasaw eşläre bik xörti bara bit. Ulyannıñ samolet zavodında mäsälän şundıy xäl. Monnan tış, küp kenä problemalar buluğa qaramastan, respublikada, boralaq- vertolet yasaw da tuqtalıp qalmadı. Yasaw ber xäl, alarnıñ remontlap toru da bit şaqtıy zur fayda kiterä torğan äyber. Vertolet zavodında mäsälän, törkiäneñ distälägän boralağı bügenge köndä tözekländerelep yata. Döres, zavod citäkçeläre, aqçağa zarlana anısı. Az dilär. Ä kemdä ul xäzer küp. İñ möhime, eş bit bara.
Yomğaqlap äytkändä, respublika da Boeing samoletları belän oça başlasalar da, Tatarstanda citeşterelgäne dä äle bazardan kitärgä cıyınmıy. Eşläp kilä.
Räfis Cämdixan.


text:
Ekrem Çelebi - Avşar Elleri
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Avşar Elleri
Etiketler : Ekrem Çelebi - Avşar Elleri türkü indir, Ekrem Çelebi - Avşar Elleri türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Avşar Elleri mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Avşar Elleri türküsü, Avşar Elleri sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Avşar Elleri bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur
Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene
Ekrem Çelebi - Çiçekler Ekiliyor
Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım
Ekrem Çelebi - İsmini Haber Aldım
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze
Ekrem Çelebi - Gel Sevdiğim Gel
Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı


text:
Bügen Ğiraqtağı şığıy din ähele Moqtada äs-Sadrnıñ meñnärçä tarafdarı Ğiraqta AQŞ citäkçelegendäge okupatsiägä protest belderde.
Associated Press xäbärçeläre isäpläwençä, Nasıriä, Näcäf häm Kufadağı demonstatsiälärdä qantaşuçılarnıñ ğömümi sanı 6 meñgä citä.
Bağdadnıñ töp sönni mäçetläre irtägädän başlap 3 köngä yabıla. Alar sönni din ähelläreneñ Şığıy suğışçılar tarafınnan üterelüenä protest belderä.
Mäçetlärne 3 köngä yabunı Möselman Ğölämälär Şurası täqdim itte.
Bügen Ğiraq premyer ministrı İbrahim äl-Cäğfäri Ğiraq delegatsiäse tizdän Süriägä barıp Süriä xakimiätläreneñ Süriä aşa Ğiraqqa ütep kerüçe çit il suğışçıların tuqtatuı taläp itäçägen äytte.


text:
Bağdad-Kirkuk olı yulında höcüm: 10 keşe ülde
"Prezident Bush, AQŞ xärbi köçlären 17 brigadadan 15kä qaldıru qararın rasladı. Amerikan xärbi köçläreneñ sanı älbättä üzgärep toraçaq, citäkçelek töp basımnı Ğiraq iminlek köçläreneñ xärbi äzerlegenä yasıy."
Ğäskärlär sanınıñ küpmegä qısqartılaçağı tögäl äytelmäde, ämma qayber xäbärlärgä qarağanda, 7 meñnän alıp 9 meñgä qädärge san turında süz bara. Ul arada BMiOnıñ New Yorktağı matbuğat wäkile Robert Sullivan, oyışma, uzğan atnada Ğiraqta uzğan saylawlarnıñ näticäsenä bäysez tikşerü ütkärmiäçäk, dip belderde. Oppozisiädäge sönnilär Berläşkän Millätlärne saylawlarnı tikşerergä soarağan ide.


text:
Rusiädäge televideniä Gruziä xällären üzençä yaqtırta
Gruziädäge xällärne bu yulı Rusiä telekanalları da bik yaqınnan yaqtırta, xörmätle tıñlawçılar. Anda yaña täräqqiät bulğan sayın bu xaqta xäbär, göl inqilabı çorınnan ayırmalı bularaq, waqıtında birelä. Ämma iğtibarnı şul cälep itä - Rusiä televideniäse xäzer kübräk politsiäneñ qansızlığı, oppozitsiä wäkillären qıynawlarnı kürsätü belän mawığa. Belgeçlär, tulısınça däwlät qaramağına küçkän telekanallar Gruziädäge xällärne añlı räweştä üz küzlegennän çığıp yaqtırta, di.
Şul uq waqıtta, Gruziädän soñ kürsätelgän Rusiä xäbärlärendä tärtip, oyışqanlıq, Duma saylawlarına äzerlängän xalıqnıñ üz xökümätenä ışanuı alğa sörelä.
Heritage Foundation fiker üzägeneñ Mäskäwdäge idaräse mödire Yevgeni Volk, Rusiä televideniäseneñ Gruziä turındağı xäbärläre asılda Kreml'' qaraşların çağıldıra, dip isäpli. Anıñ süzlärençä, yañalıqlarnı, xäbärlärne niçek birü ısulları, ul xakimiätneñ kiñräk propaganda kampaniäseneñ ber öleşe bulıp tora. Gruziädäge wäzğiät turında xäbär birü nigezdä ağımdağı xällärne küzätüne tügel, ä Kreml''neñ könyaqtağı kürşesenä qarata alıp barğan säyäsäten yaqtırtunı añlata, di Volk:
"Minemçä, biredä ike möhim närsä bar - berençedän, Gruziädäge oppozitsiäneñ ähämiäten arttırıp kürsätü, häm ikençedän, Tiflistäge xakimiätneñ uram cıyınnarına qarşı kürgän çaraların arttırıp sürätläp. Menä şuşı ike närsä Rusiä televideniäsendä Gruziä xällären yaqtırtunıñ iñ açıq kürengän aspektı bulıp tora", di Yevgeni Volk.
Häm mondıy alımnarnıñ näticäläre kürenep tora. Mäskäwdä yäşäwçe 92 yäşlek Eleonora Leonidovna, bar xäbärlärne dä televideniädän, yäğni Rusiä telekanallarınnan beläm di, häm Gruziädäge wäğiätkä qarata mondıy fiker belderä:
Ğadi ber mäskäwle Eleonora Leonidovna, şulay itep, Gruziäneñ üzen niçek totuın oşatmawın, Saakaşviline yaratmawın, Gruziäneñ başqa illär belän tügel, ä Rusiä belän genä dus bulırğa tieş dip isäpläwen belderä. Qabatlap bulsa da şunı äytü urınlı - bu xanım dönya xäbärlären Rusiä televideniäsennän genä işetep belüen äytä.
Heritage Foundationnan Yevgeni Volk, Rusiä xalqınıñ zur küpçelege öçen televidenie berdänber mäğlümät çığanağı bulıp tora, di:
"Xäzer xalıq gazetalarnı az uqıy, alar şaqtıy qıybat. Bu, Putin häm Kremlneñ ni öçen näq menä televideniäne üz qulına alırğa teläwe säbäpläreneñ berse bulıp tora. Ul xalıq fikere belän uynaw öçen iñ töp qoral", di Yevgeni Volk.
Häm andıy uyınnar Gruziädäge xällärne yaqtırtuda ğına tügel, dikäbrdä uzaçaq Duma saylawlarına äzerlektä dä kürenä. Rusiäneñ üzendäge oppozitsiä partiäläre, telekanallarda nigezdä Yedinaya Rossiä genä östenlek itä, dip zarlana.
Kärim Kamal


text:
Zurna
Zurna - ekseriy alda zerdali ya da dut ağaçından yapılğan alettir. Onıñ ağızğa alınğan tarafı inceçik olsa da, uc tarafı konus şekilinde keñ ola. Uzunlığı 370 mm. Üst tarafında yedi teşik ola ve ast tarafında yuqarıdaki birinci teşikniñ qarşında bir teşik daa ola. Başqa halqlarnıñ zurnalarından ayırdı olaraq, qırım zurnasınıñ büyük rastrubı ola. Zurnanıñ ses sırası bir oktava çerçivesinde diatoniktir. Üfürüv usulını deñiştirseñ ise sesler bir buçuq oktavağace bara. Zurna ekseriy alda çalğı taqımı erkânında qullanıla. Onıñ hususiyeti şu ki, davuşı üzlüksiz ve devamlı ola. Ağız ise bu vaqıtta ukrain volınkasınıñ kürkü kibi, kürk vazifesini icra ete. Zurnanıñ davuşı keskin ve şiddetli ola. Zurna


text:
Äfğanstan: İntixar höcemendä, balalar ni säbäble hälaq bulğan?
BMOnıñ cirle xisabında, bu ay başında ber törkem äfğan deputatına qarşı bulğan intixarçı höcümdä, küp keşeneñ xälaq buluına tän saqçılarının ut açuınıñ säbäbçe buluı belderelä. Läkin Äfğan xökümäte bu belderüne älegä tanımi.
Bu köndä 77 keşe hälaq buldı. Ülgännär arasında 6 deputat häm mäktäp balaları bar ide. Alardan qala bu faciğadä 100läp keşe dä yaralandı.
Bu atna, Associated Press mäğlümät agentılığınıñ BMO iminlek xisabınnan kitergän yazmasında, qorbannarnıñ ülüenä bombaçılar ğına ğayeple tügel diyelä. Bu atna çıqqan xisapta, BMOnıñ iminlek häm saqlanu bülege, ülüçelär sanıñ artuına, bomba şartlağannañ soñ, deputatlarnıñ tän saqçıları tarafınnan, basıp torğan keşelärneñ kem buluına qaramıyça, wayımsızça ut açıluı säbäbçe buluı farazlanıla. Anda, şul uq waqıtta fabrika açılışına qatnaşqan deputatlarnı sälämnär öçen kilgän balalarnın da yaqın atışlarda qorban kitüe xaqında äytelä.
Äfğan xökümäte belän Äfğan parlamentı intixar höcümen tikşerü eşlären başladı. Läkin, Äfğanstan eçke eşlär süzçese, Zmary Bashari Azatlıq radiosına, Äfğan xökümäte tikşerenü näticäse belän BMO xisabınıñ tängäl kilmäwe turında äytte.
"Bezgä kilgän mäğlümatlarğa qarağanda, deputatlarnıñ tän saqçıları bomba şartlağannan soñ ut aça başlağan. Läkin dälillär alarnıñ hawağa taba ut açuın häm utnıñ keşelärgä yünälderelmäwen kürsätä. Ülgän häm yaralanğan keşelärdäge yarada, mıltıq eze tügel, anda bomba qaldıqları bulğan. "
Xaqiqattä, höcümdä niçä keşeneñ xälaq buluı häm bularnın niçäsenen atudan ülgäne älegä täñgäl belenme. Läkin ülgän 77 keşeneñ häm yaralanğan 100 keşeneñ 3tän ike öleşeneñ qoral belän atıp üterelüenä ışanıla.
Xisapta, niçä keşenen niçek ülüenä qaramastañ, qorallanğan saqçılarnın cıyılğan xalıq aldında, qoralsız keşelärne, qaramiça häm belä torıp ut atuı turında belderelä.
BMOnıñ Äfğanstandağı Yärdäm köçe süzçese Adrian Edwards, radiobızğa, Äfğan parlamentı häm xökümäteneñ urtaq qararğa kilüne kötülären belderde.
“Äfğanstanda bu-eşe waqiyğalarnı öyränü öçen BMO ber niçä idaräse bar. İminlek häm Saqlanu bülege, BMO öçen eşlägän keşelärneñ iminlegen qayğırta. Ğadi xalıq ülgän oçraqta, keşe xoquqları sıyfatında küzätäbez. Häm waqiyğalarnı öyränü öçen xökümät dälillärenä dä küz salabız, waqiyğanı alar aşa añlarğa tırışabız. Mondıy waqiyğalarnı öyränü öçen törle ısullar qullanıla.”
Edwards, BMO soñgı näticälärne räsmi bularaq beldererme, bu xaqta älegä qararğa kilenmäwe turında äytte.


text:
Bayramdı oyoştorow komitetı yeteşheźlektärźe tiź arala bötörörgä häm yübileyźı layıqlı itep ütkärew käräklegen bildäläy. Xökümät premier ministrı İldus İleşev äytewensä, Mäjit Ğafuríźı başqort yäki tatar şağírı tip kenä qararğa yaramay. Ul ike xalıqtı berläşterep torowsı şağir. Başqortostandıñ xalıq şağírı yübileyın bildälägändä mäźäni saralarğa ayırıusa źur iğtibar bireläsäk. Başqort Däwlät akademia drama teatrı Tuqay menän Mäjit osraşıuın säxnäläştereregä niätläy. Teatr 86-sı ijad miźgelen maxsus Ğafurí yübileyına bağışlap asa. Tamaşasılarźı yañı premieralar kötä. Ular arahında Mäjit Ğafuríźıñ yübileyına arnalğan "Qıźıl yondoź" spektakle lä bar. Spektakldeñ rejisserı Ayrat Äbüşäxmanov äytewensä, ul yañı küźlektär sığıp säxnäläşterelgän: (audio)
Kitap näşriäte Mäjit Ğafuríźıñ Küñelgä tigän şiğırźar yıyıntığın baźıp sığarźı.


text:
İsrael häm Fälestin iminlek xezmäte wäkilläre bügen köç qullanunı tuqtatu yulları turında çirattağı söyläşülären uzdırdı.. Oçraşunıñ näticäse turında ber süz dä äytelmäsä dä-Fälestin räsmiläre-söyläşülärne "uñay" dip bäyäläde. İsrael radiosı xäbär itüençä, xärbilär Gaza sızığınıñ tönyağınnan çığıp kitergä äzerlänä, läkin tögäl waqıtı bilgele tügel. Ğaskärlärne çığaru "tınıçlıq yulı" planı qısalarında oyıştırıla. Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştıru planın ğamälgä kertü öçen cawaplı amerikan wäkile John Wolf bügen İsrael premyer-ministrı Ariel Şaron häm fälestin räsmiläre belän oçraşa. İsrael küzätüçeläre törkeme, yähüdlärneñ tağın 4 awılı yuq itelde, dip xäbär itte.
Bügen Rim Papası İoann Paul İkençe dä üzeneñ wağäzendä , xalıqara cämäğätçelekne, böten iğtibarnı Yaqın Könçığışta köç qullanunı beterü tırışlıqlarına yünältergä çaqırdı.


text:
Tacik tili
Tacik tili (tacikçe: Toҷиkӣ, تاجیکی, tojikī) – çoqusı Tacikistanda yaşağan Taciklerniñ laf etken tili. İran tillerinden birisidir. Tacik tili, Tacikistan tışında, Özbekistan, Afğanistan, Türkmenistan, İran kibi memleketlerde yaşağan Taciklerniñ de tilidir. Bugün qararnen 6 mln. adam tacikçe laf ete.
Yazı sistem[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Al-azırda Tacikçe kiril elifbesinen yazıla, faqat tarihı boyunca em latin em de arap elifbesinen yazıldı. Tacik Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetinde, latin elifbesiniñ qullanuvı 1928-de başladı, amma soñra 1930-li yıllarında onıñ yerine kiril elifbesi qullanılmağa başladı. Afğanistandaki tacikler arap yazı sistemini qullanmağa devam ettiler, ve bu yazı sistemi alâ daa Afğanistanlı tacikleri tarafından qullanıla. Bugün Tacikistanda bazı cemaat erbapları İran ve Afğanistan (farsça laf etken memleketler)nen daa yaqın medeniy bağlar qurmaq niyetinde olıp kiril elifbesinden arap sistemine dönecegini isteyler.


text:
Memlekettik qızmetşilerge jumısta şay` işip, temeki tartwğa tıy`ım salınbay`dı. Tek olar jumıs waqıtın tïimdi pay`dalanwdı üy`renetin boladı. Bul twralı bügin baspasöz mäslïxatında QR Memlekettik qızmeti isteri jäne sıbay`las jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttigi törağasınıñ orınbasarı Ay`gül Şay`ımova ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Jumıs waqıtın baqılaw tetikteri boy`ınşa ötken aptadağı brïfïngte tüsindirildi. Yağnï, eşqanday` tetikter engizilmey`di. Biz qazirgi waqıtta memlekettik basqarw akademïyası ayasında oqıtw kwrsı, bılay`şa ay`tqanda, tay`m-menedjment engizildi. Onıñ ayasında ärbir memlekettik qızmetşi özin-özin tärtipke salw, öz jumıs waqıtın baqılaw dağdıların üy`renedi. Tïisinşe, eşqanday` jawapkerşilikke tartw şaraları qoldanılmay`dı. Zañdı türde şay` işwge nemese temeki tartwğa eşqanday` talaptar qoy`ılmay`dı», - dedi agenttik törağasınıñ orınbasarı.
Osığan dey`in Ay`gül Şay`ımova memlekettik organdarda qızmetkerlerdiñ şay` işw men temeki tartwğa jumsağan waqıtı esepteletinin mälim etken bolatın.


text:
”Azatlıq” nı Tatarstanda niçek tıñlarğa?
Bügenge tügäräk östäl söyläşüe bik möhim, qızıqlı häm xikmätle temağa bağışlana. ”Azatlıq” radiosın niçek tıñlarğa? Tatarstanda yäşäwçelär öçen ”Yaña ğasır” kanalında alıp barılğan retranslyatsiä yabılğaç, tapşırularnı qayan ezläp tabırğa? Ğomumän yabılğanmı ul? Qayandır xäbärlär taratıla, radio yabılğan ikän, yä Qazan byurosı bötenläy yabılıp bara imeş. Yözlägän imzalar cıyu, uram cıyılışları, piketlar turında xäbärlär kilä. Bez ”Azatlıq” radiosında da andıy xäbärlärne işetäbez, qayberlären dä işetmiçä qalabız. ”Yaña ğasır” häm başqa kanallarnıñ üz mäşäqätläre häm mönäfäğätläre buluı tabiği. Läkin urtaq eşlärebez dä bar. Radiolar açılsın, eşläsen, yıraqlarğa işetelsen. ”Azatlıq” radiosın törle ısullar belän törle kanallarda işetep bula. Elekkeçä ”Yaña ğasırda” da, yegerme minut bulsa da, här könne, irtän altı tulırğa yegerme minutta häm kiçke un säğät tulırğa yegerme minutta tıñlarğa mömkin. Tağı şundıy sorawlar bar. Bez radio tapşıruların äzerläwçelär häm tıñlawçılar, niçek yäşäyäçäkbez? Nindi xäl kilep tudı? Menä şuşı turıda söyliäçäk ”Yaña ğasırnıñ” baş möxärrire İlnur Fäyzraxmanov; radio tıñlawçı, böten Rossiä suqırlar cämğiäteneñ Qazan bülegeneñ citäkçese urınbasarı Räis Abdullin häm bezneñ tapşıruda ekspertlar tawışları işeteler. Bu Qazannıñ Mirnıy digän bistäsendä yäşäwçe İl'yas Möxämmätşin häm Xaci Ğädel Kotdus abıy. Başkorstostanda yäşäwçe Ämir äfände, ul xäzerge waqıtta radionı tıñlamawçı. Ul da üzeneñ teläklären belderep, fikerläre belän büleşer.
Rimzil Wäli. Räis äfände, sez nıq borçılıp, prezidentqa xat yazdığız. Niçek xällär? Xäzer radio işeteläme?
Räis Abdullin. Läkin yegerme minutta temanı äytep çıqqan formada ğına bez mäğlümat alabız. Ä bezneñ elekke kebek eçtälegen, çın barlıqnı, millättäşlärebezneñ xällären beläsebez kilä. Bezneñ suqırlar cämğiäteneñ Qazan bülegendä ike meñnän artıq keşe bar. Kürmägän keşe dönya yañalıqların radio aşa işetep belä. Ä tatarlar üz tuğan telendä tapşırular tıñlarğa teli. Alar, ”Azatlıq” bulmasa, başqa illär säyäsäte, mäğrifät, sotsial' tormış turında xäbär işetä almıy. Şul bezne bik borçıy. Sezneñ yegerme minut eçendä böten xäbärne töpläp söylärgä waqıtığız citmi. Bez xakimiät strukturalarınnan ”Azatlıq” radiosınıñ yañadan ber säğät, mömkin bulsa, tağın da artıq, tapşıruların alıp baruların sorıybız.
Rimzil Wäli. Älbättä, yegerme minut küp tügel, älbättä citmi. Ä retranslyatsiä bulğan waqıtta radionı küpme keşe tıñlağan? Sotsiologlar äytä, utız ike minut tıñlıy ikän beryulı. Annarı ul torıp kitä ikän. Şuña kürä ber säğättä yañğırağan tapşırularnıñ iñ tämlelären saylap ”Yaña ğasır” aşa işettersäk, äybät bulır ide. Älbättä, ideal dip äytmim bügenge xälne. Läkin problema bar, anı gel genä xäl itep bulmıydır.
Min haman da ”Yaña ğasır” belän xezmättäşlekneñ däwam itkänen häm telägän keşeneñ şuşı efirğa kiçke 21.40 da kerep tıñlarğa kiräklegen, häm şunda işetep, başqa ısullar, internet, yäki qısqa dulqınnar yärdämendä dä tıñlaw mömkinlegen belep beraz söyenep tä yäşim. İlnur äfände, äytegez, sez kön sayın ”Azatlıq” belän eşlisez, sezneñ taesirläregez nindi häm ”Azatlıq” turında sorağan keşelärgä niçek cawap biräsez?
İlnur Fäyzraxmanov. ”Yaña ğasır” radiosın ”Azatlıq” radiosı belän qarşı quyarğa kiräkmi, bu berençedän. Bu ”Yaña ğasır” radiosınıñ üz teläge belän efirdan alıp atu tügel. Bu adımğa ni öçen barırğa buldıq, çönki uzğan yılnıñ avgust aylarında Rossiä Federatsiäse wäkälätlegendäge massaküläm mäğlümat çaraları häm mädäni mirasnı saqlaw buyınça zakonnarnıñ ütäleşen küzätü oyışması şundıy tikşerü ütkärde radio- häm televidenie efirında. Şuşı tikşerü näticäsendä açıqlandı: bez üzebezgä birelgän litsenziäne radiotapşırularnı efirğa çığarğanda ütämibez, üzebez tözegän konsepsiäne bozabız. Radio litsenziä buyınça üze äzerlägän tapşırularnı ğına çığarırğa tieş. Başqa stansiälärne, çit il kompaniälären kertmäskä tieş. Dimäk, tikşerüçe xezmät bu xälne ğamäglä yaraqsız dip tapqan. Şunı istä totarğa kiräk, ”Yaña ğasırnıñ” üzeneñ yabılu qurqınıçı kilep basa ide. Retranslyatsiä tärtibe üzgärgäç, ”Azatlıq” radiosınıñ tıñlawçılarnıñ xatları bezgä dä bik küp kilä başladı.
Rimzil Wäli. Ä berär tapqır ”Azatlıqta” yalğış söylädelär digän xat bulmadımı yäki şaltıratu?
İlnur Fäyzraxmanov. Yuq, andıy xat, şaltıratu miña eläkmäde. Min üzem elektän ”Azatlıqnıñ” tapşıruların tıñlap bara idem. ”Azatlıqnı” yuğaltu bezneñ küñelgä dä tiä, çönki barıbız dä tatar balası.
Rimzil Wäli. Reytingqa tiäme?
İlnur Fäyzraxmanov. Alay äytmäs idem. Çönki bez oktäber-noyäber ayında sotsiologik tikşerenü ütkärgän idek. Bez üzebez dä aña bik ğäcäpländek - kiçke tuğızdan soñ bezneñ tıñlawçılar armiäse nıq kimegän. İrtänge altıdan tuğızğa qädär tıñlawçılar sanı arta, annarı beraz kimi, häm unikedän soñ arta bara. Kiçke altıdan tuğızğa qädär bik yaxşı reyting.
Rimzil Wäli. Älbättä, xäzer muzıka radiolarında, säwdä radiolarında bernindi mäğlümat yuq. Şuña kürä bik küplär qänäğätsez häm dönya häm millät turında xäbärlär ezläp yöri. Menä ”Exo Moskvı” köne buyı söyläp utıra. Mäğlümätsez radio häm televidenie ul eş poşırğıç häm nigä açırğa anı, mäğlümat birmägäç? ”Yaña ğasır” televidenieneñ Qazandağı reytingı öç protsent. Möğayın, ul Bögelmädä yäki Arçada kübräk.
Retranslyatsiä qısqartılğaç, cämäğätçelek şaw-gör kilde. Minem aldında yatalar konvertlar belän Çallıdan kilgän imzalar yata. Altı yözgä yaqın. Küptän tügel Rosoxrankul'tura federal' xezmäteneñ İdel buyındağı citäkçese Svetlana Jdanovağa şundıy soraw birdem: sezneñ xaqığız bar litsenziäne tikşerergä häm tänçäsezlekne faş itergä. Ä yözlägän tıñlawçı ni eşläsen? Alar bi tınıçlana almıy. Ul ”Azatlıqnıñ” tatar häm başqort tıñlawçıları öçen berdän-ber mäğlümäti-milli produkt ikänen belmägän dä. Aptırap qaldı çınnan da. Bu sorawğa cawap birep bulmıy. Ölkän buındağı keşelär bigräk tä tınıçsızlana. Meñlägän häm yözlägän keşe, millätneñ qaymağı, tuğan teldä yañğırağan tapşırudan qorı qalsa, ul bik naçar bula. Şuña kürä bu bik çeterekle mäs'älä.
İlnur Fäyzraxmanov. Utırıp söyläşülärdän, uylanulardan soñ, şundıy fikergä kilende, iñ qızıqlı yazmalarnı, qısqartıp bulsa da, yegerme minutqa ”Yaña ğasır” efirında qaldırırğa.
Rimzil Wäli. Küptän tügel min küzätüçe häm tikşerüçe nadzor keşeläre belän oçraşıp, bäxäsläştem. Qayber materiallarnı tabıp, uqıdım. Çınnan da, böten Rossiä buyınça xäzer tikşerü bara. Niçä distä stansiälärneñ litsenziäsen kiskännär häm, üzläre äytüençä, tağın kisäçäklär ikän. ”Yaña ğasır” litsenziäse bezne fatirğa kertergä röxsät itä, ämma tikşerelmägän tapşırularnı quyıp, bezne efirnıñ xucası itep qaldırırğa röxsät itmi. Şuña kürä, ”Yaña ğasır” şuşı yegerme minutnı zakaz birep eşlärgä tieş. Ägär dä, yegerme minut tügel, öç säğät zakaz birep eşläsägez, litsenziäğa yarıymı bu?
İlnur Fäyzraxmanov. Anısın uylaşırğa kiräk. Çönki ixtıäc barlığın, ixtıäc zur ikänlegen kürsätte bu ay yarım. Söyläşülär däwam itär dip uylıym. Bernindi qarşılıq bulmasqa tieş ike radio arasında. Yegerme minutnı kimetü turında süz barmayaçaq. Artu turında söyläşülär bulır dip uylıym.
Rimzil Wäli. Räis äfände, sez küräsez, şundıy vertikal' çaralar häm qaywaqıt qanunnar eşlämi qala da, waqıtı citkäç, şul qanunnı tikşerä başlıylar.
Räis Abdullin. Min könnän köngä un yıl däwamında ”Azatlıqnı” küzätep, tıñlap bardım. Läkin berwaqıtta da ”Azatlıq”ta döres bulmağan fikerlär işetkänem bulmadı. Bu çınbarlıq. Bezneñ bit telebez bar. Ul qaya kitärgä tieş? Bez rus telen tıñlap, rusça fikerli başlıybız. Bezneñ balalar rusça tıñlıy.
Rimzil Wäli. Bez böten radiolarnıñ bergä citäkläşep baru yağında. Çönki ğomum informatsion balans yuq. Bez bik az, şuña kürä ber berebezgä yärdäm itärgä tırışabız. Ä küñel açu radioları belän ber rättän mäğlümat, fiker, tärbiä, säyäsi açıqlıq kiräk.
İlnur Fäyzraxmanov. Başqa radiolar küñel açuğa ğına qorılğan dip, alarnı yuğarı quabız dip, alay eşlärgä telämibez. Bezneñ sotsial' tikşerenü kürsätte küpçelek tıñlawçılarıbıznıñ urtaça yäşe utız biş –qırıq. Dimäk, alarğa küñel açu tapşıruları kiräge şulqädär genä.
Rimzil Wäli. Ä bit kemgäder altmıştan yuğarı. Nişlätäseñ ul keşelärne? Alar bit kemneñder ätiläre, babaları.
İlnur Fäyzraxmanov. Älbättä şulay. Läkin bezneñ radionıñ daimi tıñlawçıları iskä alalardır, bezdä gel genä cırlar, sälämnär tügel. Bezneñ yañalıqlar çığışları, mädäniät ölkäsenä qağılışlı tapşıruları bar. Äytik, atnağa biş märtäbä ”Mädäni mazara” digän tapşıru çığa. Anda artistlar da, kompozitorlar da, şağirlär dä – barısı da yañğırıy. Şulayuq bezneñ awıl xucalığına bağışlanğan tapşıruları bar. Atnalıq waqiğalarğa bezneñ küzätü bara. Älbättä, ”Azatlıqnıñ” häm ”Yaña ğasır” radiosı jurnalistlarınıñ köndälek waqiğalarğa mönäsäbätläre törle.
Rimzil Wäli. ”Azatlıqta” mönäsäbät bulmasqa tieş, ä xäbär bulırğa tieş.
İlnur Fäyzraxmanov. Alay bulğaç, qızıqlıraq, çönki böten keşe ber törle uylasa da, dönyada yäşäw qızıq bulmas ide.
Rimzil Wäli. Räis äfände, sez sizäsezme, berük kanalda Qazannan söylilär, Pragadan söylilär, ”Yaña ğasır”, ”Azatlıq” söyli. Ayırmasın sizäsezme? ”Tatarstan” radiosı bar, ”Quray” bar, ”Yaña ğasır” bar. Ni öçen ”Azatlıq” kiräk?
Räis Abdullin. ”Azatlıq” kiräk, çönki kübräk mädäni xäbärlärgä iğtibar itälär. Utız biş yäştän soñ keşe niçekter başqaça fikerli başlıy. Tatarlar bit üz respublikasında, çit illärdä nindi waqiğalar bula belergä, añlarğa teli. Cır da kiräk, üzebezneñ milli tatar moñı, häm şul uq waqıtta mäğlümat alırğa kiräk.
İl'yas Möxämmätşin. Yegerme minutlıq tapşırular bik az. Gazetalarnı uqi almıybız. Şuña kürä radio belän küñellärebezne tınıçlandırıp, dönyadağı bar xällärne beläse kilä. Qısqa dulqınnarda tıñlağan keşelärne oçratqanım yuq äle. Ägär dä ”Yaña ğasır” radiosındağı baş möxärrirlärebez belän urtaq tel tabıp, ”Azatlıq” radiosı tuğızdan başlap unınçı yartığa qädär efirğa çıqsa, anısı dä xäyerle. Şundıy xälgä kilüebez yegerme berençe ğasırda ayanıç.
Xaci Gabdel Kotdus. Keşe iälängän, kiçke tuğızda tıñlarğa. Yañadan tuğızda ”Azatlıq” efirğa çıqsa, bik äybät bulır ide.
Rimzil Wäli. Ämir äfände, sez bit Başqortstannıñ yıraq rayonında yäşisez. Tıñlıysızmı ”Azatlıqnı”?
Ämir. Elek Ufada yäşägändä, bik qızıqsınıp tıñlıy idem. Xäzer, rayonda yäşägändä, qısqa dulqında tıñlaw mömkinlege çikleräk. Ütkän atnada, min Tatarstandağı waqiğalarnı beler öçen ”Yuldaş” tälinkäsen satıp aldım. Min bik qızıqsınıp, ”Yaña ğasır” kanalın qarıy başladım. Bez soñğı waqıtta maqtawğa qorılğan mäqälälärne yäisä tapşırularnı işet, uqıp öyrängänbez. Ä Tatarstanda çın küñeldän çatnatıp birdelär. Miña şul oxşadı. Zelenodol'sk rayonında Vasil'yevo bistäsendä işelergä torğan mäktäp bar ikän. Ber xäzrät xökümätkä qarata üzeneñ mönäsäbäten belderde. Yış qına buldırabız dip äytäsez, ä menä şuşı mäktäpne tergezüne buldırabızmı?
Rimzil Wäli. Monı qarap, Tatarstan bik naçar digän taesir qalmıymı?
Ämir. Yuq, här töbäktä, här rayonda citeşsezleklär bar.
Rimzil Wäli. Ä nigä ”Azatlıqnı” tıñlamıysıñ?
Ämir. Anı tıñlarğa minem isäbem bar. Ämma qısqa dulqınlı radio alğıçım yuq. ”Yaña ğasır”nı kürsätä torğan sputnik tälinkäse aşa radio tıñlaw mömkinlegen moñarçı belmägän idem.
Rimzil Wäli. Äye, xäzer bit ”Yaña ğasır” radiosın televizordan da tıñlarğa bula. Älbättä moñsu xällär bula, mäğlümat citmäw, yäki bulğan gazetanı, jurnalnı uqımaw, tuğan teldän waz kiçü, äläktän, millättän, tärbiädän, ğöreftän... Qotoçqıç xällär!
İnde tapşıruıbız axırına citep kilä. Sezneñ kiläçäkkä ömetläregez häm teläkläregez nindi?
Räis Abdullin. Minem teläklär böten dönyada yäşägän millättäşlärebezgä. Üzebezneñ tatar telen niçekter üsterü räweşendä, köçebezne cillämiçä eşläw, häm şul uq waqıtta balalarıbızğa döres tärbiä birü. Alarnı telebezne yaratırğa, ata-babalarıbıznıñ telen onıtmasqa öyrätü.
İlnur Fäyzraxmanov. Minem teläklärem eş belän bäyle. Berençedän, aprel' ayı bezneñ öçen bik cawaplı. Bez aña bik äzerlänäbez. Tel bäyrämen, Tuqay bäyrämen tieşle däräcädä ütkärergä tırışabız. Häm bez İrannan xäbär kötäbez. Anda ”Xäyerle irtä” tapşıruıbız islam respublikalarınıñ radio- televidenie festivalenä cibärelde. Häm iñ zur telägem – ”Yaña ğasır” tıñlawçıları ”Azatlıq” radiosınıñ tıñlawçıları belän dus bulsınnar.Rimzil Wäli. ”Azatlıq” xezmätkärenä üz pozitsiäsen belderergä yaramasa da, üzemneñ teläkläremne äytim äle. Alar ikäw. Berse zur. Sistemalar, xalıqlar, däwlätlär törle çikläwlär, litsenziä açqıçları kütärep, şöreplärne nığıtıp, ber bersenä, qarşı ğämällär qırmasınnar ide. Zur däwlätlär ber bersenä yodrıq yanap, açulanıp, aralarnı bozmasınnar ide. Salqınlıq qaytmasın. Keçkenäse. İlnur, uylağız äle, ”Azatlıq” retranslyatsiäse kiçke tuğız da qırıqta başlana dip äytep bulmıy. Başqa sıymıy, istä qalmıy, dilär keşelär. YÄ tuğızda başlansın, yä unınçı yartıda. Tapşıru niçädä digän sorawnı işetkäç, min yä tuğızda, yä unınçı yartıda äytergä telim. Şundıy tügäräklänäse kilä bit. Çönki keşeneñ başı tügäräk äyberlärne yaxşıraq sıydıra.


text:
Kirienko latin älifbası turında
Latin älifbasına qaytuğa ayaq teräp qarşı toruçılar bäyräm itä. Tarixçı, ğalim İskändär Ğilacev fikerençä, latin älifbası mäsäläsendä çigenü – tatar milläteneñ ciñelüe. Çönki süz monda älifba turında ğına barmıy. Ä milli mäsälälärdä tupas räweştä xalıqqa basım yasau kiläçäktä bötenläy keçeräk xalıqnı assimilyatsiä tegermänenä töşerep cibäräçäk. Sergey Kirienko Tübän Kamada çaqta Däülät Dumasınıñ “Rusiä xalıqlarınıñ älifbaların kirill xärefenä bäyläw” turındağı qanunnı qabul itügä tiskäre fikeren äytte. Ul älifbanıñ yazmışın Duma tügel, ä uqıtuçılar, ğalimnär xäl itärgä tieş, dip sanıy. Bälki Sergey Kirienko, tatarlarnıñ latinğa küçüen yaratmıydadır, ämmä qanun buyınça yäşäw kiräklegen añlawçılar Rusiäneñ säyäsi elitasında da oçraştırğalıy.


text: Şimbä könne İzrailneñ raketa höcüme näticäsendä fälästinnärneñ Hamas oyışması citäkçese Äbdel Aziz Rantissi haläk buldı. “Hamas” anıñ üleme öçen üç alu belän yanıy. Fälästin premier-ministrı Äxmät Qurei, bez dönya cämäğätçelegen İzrailneñ qanun bozularına, tuqtawsız keşe üterülärenä citdi qararğa çaqırabız. Alarnıñ bu ğämälläre nindider säbäplär belän qayberäwlär tarafınnan aqlanıp kilä, dide ul. Niçek inde aldan uq planlaştırğan, programğa kertelgän ütereşlärne saqlanu dip añlatırğa bula. Şundıy säyer mantıyq bu säyer dönyada. İzrail berük waqıtta bezneñ doşmanıbız häm bezneñ xalqıbızğa, bezneñ citäkçelärebezgä xökem qararı çığaruçı bezneñ xäkimebez da bula almıy, dide ul.


text:
BMO General' Sekretare Kofi Annan häm Germaniä tışqı eşlär ministrı Joschka Fischer İranda irekle häm ğädel saylawlar ütkärergä çaqırdı
AUDİO: Bez anda citdi säyäsi diskussiälär häm tärräqiät buluın beläbez. Häm min alar üzara fiker ayırmalıqların beterep barlıq taraflar da qatnaşqan irekle häm ğädel saylawlarğa yul açar dip ömetlänäm.
İranda vitse prezident Möxämmät ali Abtahi ägär dä qädimçe saqçılar şurası 3 meñläp reformaçıl namzätne kiläse ayda ütäçäk parlament saylawlarınnan çitläşterüçe qararın üzgärtmäsä qayber reformaçıl xökümät äğzaları häm vitse prezidentlar wazıyfalarınnan kitärgä äzer dip belderde. Reformaçıl köçlär saqçılar şurası qararları üzgärtelmägän oçraqta saylawlarğa boykot iğlan itü belän yanadı häm protest yözennän 11 kön buyı parlamenttan çıqmıy utırdı. Kiçä saqçılar şurası 200-läp namzätkä saylawlarda qatnaşunı yañadan röxsät itte.


text:
Alaköl – Qazaqstannıñ injw-marjanı. Şïpalı swğa jıl say`ın san mıñdağan sayaxatşılar kelip, dertine dawa izdey`di, jağalawında tınıstay`dı. Endi Alakölge at arıltıp kelwşiler sanı eselep artatın boldı. Sebebi munda zaman talabına say` twrïstik klaster qalıptasadı. Şïpalı sw, janğa jay`lı demalıs orındarı, kelbetti nısandar, keñ äri jarıq köşe, serwendewge arnalğan sayabaqtar men än salatın türli tüsti swburqaq - munıñ bäri sayaxattawşılarğa qolay`lı jağday` twğızw üşin jasalmaq.
«Alaköl ay`mağımız ğana emes, külli Qazaqstan maqtanatın awmaqqa ay`naladı»,- dedi oblıs äkimi Danïal Axmetov ötken aptada Ürjar awdanına saparlay` barğanında.
ŞQO – nıñ äkimi Danïal Axmetovtiñ törağalığımen Alaköl jağalawın twrïstik bağıtta damıtwğa arnalğan jïın ötti. Aldımen Alaköl köli jay`lı derekti fïlʹm körsetildi. Ay`dındı kölge, elimizben qatar, alıs – jaqın şetelderdiñ de sayaxatşıları jïi keledi. Qazaqstannıñ injw-marjanı sanalatın ay`dındı kölde jıl say`ın jaña demalıs orındarı, sanatorïy`ler köptep aşılwda. Twrïsterdi köldiñ tuzdılığı men mïneraldı swı, tabïğï qay`narı tartadı. Biraq Alaköldiñ Qazaqstan twrïzminiñ bastı ortalıqtarınıñ birine ay`nala almay` otırğanı jasırın emes. Onıñ bastı sebepteri - jağajay`da demalıs orındarın turğızğan käsipkerlerdiñ demalwşılarğa lay`ıqtı jağday` jasay` almawı, ïnfraqurılımnıñ köñilden şıqpawı, antïsanïtarïya, ört qawipsizdiginiñ buzılwı jäne tağı basqalar. Älbette, bul tikeley` käsipkerlerge qatıstı mäsele bolğandıqtan, Danïal Kenjetay`ulı käsipkerlerge qarata sın ay`ttı.
- Käsipkerler kelip, köl jağalawında bir mawsımda jüz mıñdap tabıs tabadı. Şıntway`tına kelgende, solardıñ eşqay`sısı abattandırw jumıstarın tolıqtay` orındağan joq. Restoran, kafe sındı orındardıñ kelbeti de kelisti emes. Barlığı birdey` sanïtarlıq talaptardı saqtay`dı dep ay`twğa kelmey`di. Käsipkerlikke jawapkerşilikpen qaraw kerek. Osıdan bılay`, twrïsterge jağday` jasamay`ınşa, aqşa tabwğa jol berilmey`di,- dep atap ötti Danïal Kenjetay`ulı. Kölge kelwşiler, dertke şïpa izdewmen qatar, demalw mädenïetiniñ de talapqa say` bolwın qalay`tını şındıq. Osı rette, Danïal Axmetovtiñ tapsırmasına säy`kes, Alaköl jağalawınıñ demalıs ay`mağın damıtw maqsatında jay`lı twrïstik klaster qalıptastırıp, sanïtarlıq jağday` jasaw üşin, jergilikti atqarwşı organdar demalıs orındarınıñ menşik ïeleri men jalğa alwşılarğa öz awlalarında abattandırw jumıstarın jürgizwge bay`lanıstı tapsırmalar berilip, osı bağıtta keşendi jospar da äzirlengen. Ol jospar orındalsa, Alaköldiñ kelbeti adam tanımastay` özgermek. Ay`ta ketey`ik, oblıs äkiminiñ tapsırmasımen qurılğan jumıs tobı sanïtarlıq-épïdemïologïyalıq jäne örtke qarsı qawipsizdik talaptarınıñ buzılw faktilerin köptep anıqtadı. Munımen qosa 80 nısan boy`ınşa säwlet, qurılıs talaptarınıñ orındalmağanı belgili boldı. Tekseristiñ qorıtındıları boy`ınşa awdandıq äkimdik ärbir käsipkermen anıqtalğan kemşilikterdi kelesi demalıs mawsımı bastalğanğa dey`in joyu twralı memorandwmdı bekitti. Sonımen birge oblıs qazınasınan ay`dındı Alaköldiñ ajarına är berw üşin 500 mln. teñge bölinetinin de mälimdedi.
- Käsipkerler jüktelgen mindetterin waqtılı orındawı kerek. Atalğan mindetter şomılw mawsımı bastalğanşa tolıqtay` orındalatın bolsın. Ol orındalmay`ınşa, birde-bir käsipker jumıs istewge ruqsat almay`dı. Sonımen birge biz jaña qurılıs nısandarın salwğa jer berwdi toqtattıq. Jüy`esiz qurılısqa da jol joq. Jağalawdı jaqsartıp, jospardı tolıqtay` orındaw üşin 500 mln. teñge qarjı bölemiz. Sodan soñ komïssïya kelip tekseredi,- dep käsipkerlerge qarata söy`ledi oblıs basşısı.
Al demalw mädenïetin köterw maqsatında atqarılıp jatqan jumıstar jay`ında oblıstıq jawaptı basqarmalar basşıları taratıp ay`ttı.
- Köl jağalawında ört qawipsizdigi erejelerin saqtaw, tötenşe jağday`lardıñ aldın alw maqsatında awqımdı şaralar atqarıldı. Jağalawdağı 185 nısannıñ barlığına baqılaw-tekserw jumıstarı jürgizilip, basşılarına nısandarın 1 mamırğa dey`in ört qawipsizdigi erejelerine say` jabdıqtaw jöninde tapsırma berildi. Ört söndirw kölikteri erkin qozğalwı üşin birqatar demalıs üy`leri awmağındağı köşeler keñey`tildi. Sonday`-aq oqıs oqïğağa jol bermew maqsatında Ürjar awdanında turatın 160 demalıs ornınıñ basşılarımen memorandwmğa qol qoy`ıldı. Awdanda emes, özge öñirlerde turatın qalğan 25-ine aqparattıq xattar jiberildi,- degen ŞQO TJQ basşısı Nurlan Madʹyarov jıl boy`ı qawipsizdik erejeleriniñ saqtalwı qadağalawda bolatının jetkizdi.
ŞQO Tutınwşılardıñ quqığın qorğaw jönindegi departament basşısınıñ orınbasarı Bolat Qwanışbekovtiñ ay`twınşa, zañ jüzinde demalıs üy`leri sanïtarlıq–épïdemïologïyalıq qadağalawdan bosatılğan, 2014 jılı moratorïy` jarïyalanwına bay`lanıstı jeke käsipkerlerge, jeke tulğalarğa qatıstı tekserwler toqtatılğan. Üş jılda jañadan demalıs orındarı salınğan, burınğılarına jöndew jumıstarı jürgizilgen, bir sözben ay`tqanda, tekseris bolmağan soñ jağday` da özgergen.
- Moratorïy`ge bay`lanıstı 2016 jılğa dey`ingi 3 jılda biz birde-bir demalıs ornın teksergen joqpız. Ağımdağı jılı 26 demalıs bazasın tekserdik. Onıñ 25-de zañ talaptarın buzwşılıq tirkeldi. 7-ewine äkimşilik jaza qoldanıldı. Munday` olqılıqtar orın almawı üşin, biz 2017 jıldıñ 1 jartı jıldığınan bastap jumıs jürgizemiz, tekserw de boladı. Awdan äkimdigimen tığız bay`lanıs ornağan, aldağı jılı Alaköl jağalawında awqımdı semïnar uy`ımdastırwdı josparlap otırımız,- dedi B.Qwanışbekov.
ŞQO memlekettik säwlet-qurılıs baqılawı basqarmasınıñ basşısı Dmïtrïy` Garïkov memlekettik säwlet-qurılıs basqarmasınıñ baqılaw jumıstarı barısında birqatar tärtip buzwşılıqtar anıqtalğanın atap ötti. Qurılıs-montaj jumıstarı eskertwsiz bastalğanı, jobalaw-smetalıq qujattarınıñ joqtığı, qurılıs-montajdaw jumıstarın jürgizwge texnïkalıq jäne avtorlıq qadağalawdıñ bolmawı jäne osı qurılıs-montajdaw jumıstarın jürgizwge merdigerdiñ tïisti lïcenzïyasınıñ joqtığı sındı olqılıqtar orın alğan. Basqarma basşısınıñ ay`twınşa, keleñsizdikter keleşekte şeşimin tabadı.
Ürjar awdanınıñ äkimi Serik Zay`nwldïn Alaköl jağalawın abattandırw jumıstarınıñ jobasımen tanıstırdı:
- Demalıs ay`mağın abattandırw maqsatında 493 mln. 600 mıñ teñge qarjığa jobalıq-smetalıq qujattar day`ındalwda. Onıñ işinde jalpı qunı 150 mln. teñge bolatın sayabaq qurılısınıñ jobalıq-smetalıq qujattarı «Semproekt» JŞS-de day`ındalwda. Jobada jalpı uzındığı 434 metr alañdı qorşaw, küzet postı, jazdıq kafe, demalıs orındıqtarı, uzındığı 1 şaqırım velotrek, altıbaqan, balmuzdaq kafesi, ürlenetin saxna, şağın fwtbol, voley`bol alañdarı, swburqaq, kögaldandırw, jarıqtandırw, balalar alañı, oy`ın attrakcïonın salw jumıstarı qarastırılğan. Jobalıq-smetalıq qujattardıñ ékspertïzalıq saraptamasınıñ oñ şeşimi ağımdağı jıldıñ 10 jeltoqsanına dey`in alınatın boladı,- dedi Serik Zïnabekulı.
Yağnï, joba boy`ınşa, jalpı uzındığı 434 metr bolatın alañdı qorşaw, küzet postı, 5,8 şaqırımdıq avtokölik jolın ortaşa jöndew jäne köşelerdi jarıqtandırw jumıstarı josparlanıp otır. Sonday`-aq avtobeket awlasın abattandırw, avtoturaqtar salw, arbat, swağar men jarıq dïodtı 170 şam ornatw da közdeldwe. Sonımen birge Serik Zïnabekulı jağalawdağı sawda üy`leriniñ sırtqı kelbetin körkey`tw maqsatında oblıstıq Käsipkerler palatasımen birlese otırıp sırtqı bey`ne keskinderi day`ındalıp, jeke käsipkerlerge usınılğandığın tilge tïek etti.
Jobağa säy`kes, Alaköl adam tanımastay` özgeredi degen pikirin bildirgen awdan basşısı munda demalwğa arnalğan sayabaq pen än salatın türli tüsti swburqaq ta salınatının, bul jospar waqtılı orındalatının atap ötti.
- Täwelsizdiktiñ 25 jılında elimiz awqımdı joldı jürip ötti. Biz Astana, Almatı qalaların ğana emes, öz öñirimizdi, ay`dındı Alakölimizdi de maqtan tutwımız kerek. Alaköl tek şığısqazaqstandıqtardıñ ğana emes, külli Qazaqstan xalqınıñ maqtanışına ay`naladı. Sizder men bizder birlese eñbektene otırıp, ol künge jetetindigimizge men senemin,– degen Danïal Kenjetay`ulı köl jağalawında twrïstik klaster qalıptassa, awdannıñ ékonomïkalıq damwı artıp, turğındarğa jaña jumıs orındarı aşılıp, jergilikti xalıqtıñ äl-awqatı jaqsara tüsetindigin basa ay`ttı.