text:
İzrail' fälestinlelär belän cir almaşırğa äzerlegen belderde
AUDİO: Minem wazıyfam aldağı yıllarda İzrailne, anıñ iminlegen häm iqtisadın nığıtu. Bu minem öçen bik tä bik tä awır, ämma bu minem cawaplılıqlığım. Häm min äytkännäremne tormışqa aşırırğa cıyınam. Häm minemçä İzrail'neñ kiläçäge xaqına monı eşläw zarur.
Şaron wäkile Ranaan Gissin ägär dä terrorçılıq bastırılsa häm tınıçlıq söyläşülärendä İzrail'neñ Fälestin partnerı bulsa taraflar arasında cir almaşu turında kileşep bulır ide dide. Kiçä İzrail premyer-ministrı tınıçlıq turında kileşügä ireşü-ireşmäwgä qaramastan Gaza Sızığındağı yähüd bistälären küçeräçägen beldergän ide. Bügen Şaron İzrail'neñ Maariv gazetına İzrail'neñ isän qaluı öçen Gazadan çığu zarur dip Bez İrandağı tärräqiätne bik yaqınnan küzätep barabız. Bez üzebezneñ barlıq xezmättäşlärebez belän mönäsäbätlärdä irekle häm ğädel saylawlar ütkärügä zur ähämiät biräbez. Häm bez tiz arada İrandağı törle taraflar arasında çişeleş tabılıp İran xalqınıñ telägen çağıldırğan saylawlar ütkäreler dip ömelänäbezäytkän. Fälestin wäkile Saeb Erekat Şaronnıñ bu belderülären şuşı ayda AQŞ prezidentı George Bush belän oçraşır aldınnan cämäğätçelek aldında küz buu ğına dip isäplim dide.


c: text/html

text:
Söğüd Ğäräbstän Süriäne Livannan çığıp kitergä çaqıra
Süriä xärbilären Livannan çığıp kitergä çaqırğan illär rätenä Söğüd Ğäräbstäne dä quşıldı.Britaniä Tışqı eşlär ministrı J.Straw BMO İminlek Şurasında sintäber ayında qabul itelgän rezolutsiägä esasän Süriäneñ Livannan çığıp kitergä tieşlege açıq anıq dip belderde. Sonğı könnärdä AQŞ, Fransiä häm Rusiä dä Damasknı Livannan çığıp kiterdä öndilär. Analitiklar Süriä nindi cawap biräçäk ,bilgele tügel digän qaraşta.
Leenders(audio)
Minemçä Başar Assad Söğütlär yanına xärbilärne Livannan opozitsiä taläp itkäneçä şunduq tügel ä aqrınlap çığarırğa digän üz pozitsiäsenä yaqlaw ezläp bardı . Söğütlärneñ AQŞları häm Livan opozitsiäsenä quşıluı Süriä rejimı öçen zur ciñelü bulıp tora.
Söğüd Ğäräbstän tışqı eşlär ministrı Saud al-Faisal comğa könne ''al-hayat'' basmasına Süriä citäkçese belän söyläşülär yaxşı bardı häm anıñ uñışlı näticäläre tizdän kürener dip äytkän. Şulay da Leenders fikernçä Süriäneñ nindi cawap biräçäge bilgele tügel , Süriä rejimı üz pozitsiäsen ällä ni üzgärtmiäçäk, alar bälki dä satulaşular yulına basıp , nindider taşlamalar yasıyaçaq ämma cawap itep närsäder taläp itär dip qarıy Leenders. Ütkän ayda eleke Livan premyere Rafik Hariri üterelgännän birle Süriä ğäskärilären Livannan çığarsın digän xalıqara basım artıp bara.Küplär cinayät öçen Süriäne ğäyepli , Damask xökümäte cinayätkä qatnaşı buluın kire qağa. Süriä xärbiläre Livanda watandaşlar suğışı barğanda ilne totrıqlandıru öçen urnaştırıldı. Xäzer bik küplär ğäskärlär kiräkmi , alar ilne okupatsiälägän köç bulıp tora dip äytä. Ämma Damask stabillıknı garantiäläw öçen xärbilär kiräk digän noqtada tora.Atna başında Başar Assad AQŞ jurnalı Time-ğa birgän ängämädä Süriä xärbilärne ber niçä ay eçendä çığarır digän ide. Qayber küzätüçelär moña şik belderde. Söğüt Ğäräbstäne kire qağu ike il arasındağı mönäsäbätlärne kierenkeländeräçäk dip yanadı. Leenders Söğütlär Haririnıñ üterelüenä nıq açulı di
Leenders(audio)
Hariri üterelgännän soñ söğütlärneñ açuı çıqqan. Hariri Söğüt watandaşı ide , alar keşese ide . Üterü häm cinayätneñ artında Süriä tora digän köçle şiklänülär söğütlärneñ bitenä çaltıratu kebek qaraldı.
Bügen Britaniä tışqı eşlär ministrı J.Straw Süriä tizlektä xärbilären Livannan çığarmasa dönya aña paria möğämäläse kürsätäçäk dide. Straw süzlärençä, BMO İminlek Şurası äğzaları Süriä xärbiläreneñ çigenüen qarap baru öçen Livanda tınıçlıq ğäskäriläre urnaştıru turında räsmi bulmağan söyläşü ütkärgän.
Prezident G.Bush(audio)
AQŞ , Fransiä häm küp kenä başqa illärneñ Süriä Livannan xärbilären genä tügel ä küzläw idarälären dä çığarırğa tieş digän kündermäläre açıq.
G.Bush Süriäneñ çığıp kitüe Livanda demokratiäneñ çäçäk atuına yardäm itäçäk dide Comğa könne Mäskäwdä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov Süriä tışqı eşlär ministrınıñ urınbasarı Walid Muallem belän küreşä. Damask dustı Mäskäw dä sonğı könnärdä xärbi köçlärneñ Livannan çığıp kitüe öçen basım yasıy, ämma ul çigenü stabillıqqa zian kitermäskä tieş dip äytä Xabärlärgä qarağanda prezident Başar şimbä könne parlamentta çığış yasayaçaq. Süriä mätbuğatı çığış sonğı säyäsi täräqiät turında dip beldersä dä, başqa çığanaqlar Livannan öleşçä çigenü turında süz bulaçaq dip äytä. färidä xämit

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Başqortstan qunaqları Qazanda...
Bu säfärne başqa bik küp kenä mädäni çaralar belän ber rättän bezneñ Ufa şähäreneñ törki milli ağartu üzäge oyıştıra. Alar bıyıl inde 11 märtäbä ütkärelä. Bu säyäxät kenä tügel, bu äle ike respublikanıñ kürenekle, sälätle keşeläre belän aralaşu daÄlege säfärdä qatnaşuçılar öçen bik bay mädäni programma da äzerlängän. İke respublikanıñ da tanılğan cırçıları, artistları, yazuçıları, ğalimnäre belän oçraşular, aralaşular bik küp bulğan monda. Citmäsä, här yılnı säyäxät berär kürenekle şäxeskä, anıñ icatına bağışlana ikän. Bıyıl ul üzeneñ 55 yıllıq yubileyın bäyräm itüçe şağir, säyäsätçe Robert Miñnullinğa bağışlanğan. Anıñ üzen dä tıñlap qarıyq.
Bu säfär minem öçen ikelätä qäderle, çönki bıyıl alar minem icatıma bağışlanğan ide. Bu säfär minem küp yıllar elek şundıy uq aq paroxodqa utırıp 20 yäşlek yeget bulıp berençe märtäbä Qazanğa kilüemne xäterlätte. Min monda üzemneñ uquçılarım belän bik qızıqlı, eçtälekle oçraşular ütkärdemRobert äfände Azatlıq radiosı tıñlawçılarına bu säyäxät turında fikerlären dä citkerde:
Bu säyäxättä törle millät xalıqları cıyılsa da, küpçelekne inde älbättä tatarlar täşkil itä. Monda zıyalı, ixtiramlı, tatar mädäniäten, telen, moñın yaratuçılar cıyılğan. Oyıştıruçılar äytüençä, älege säfärdä qatnaşırğa teläwçelär bik küp ikän, böten teläwçelär teploxodqa sıymağan da xätta. İke respublika arasındağı duslıqnı süzlär belän tügel, ä näq menä şundıy eşlär belän urnaştırırğa kiräkComğa köne buyı Qazan belän tanışıp, başqalabıznı kürep yörgännän soñ, Zaytsev teploxodı häm andağı säfärçelär kire yulğa çığıp kittelär. Alda alarnı äle tağın küpsanlı qızıqlı oçraşular, mädäni kiçälär, Yar Çallı şähäre belän tanışu kötä.
Gölnaz İlgizär, Qazan


text:
Moxtariät probleması häm saylawlar…
Omskinıñ “Umırzaya” tatar-başqort xalıq ansamble üzeneñ çirattağı konsert - kiçäsen Rusiädä kiñ külämdä bilgelänä torğan xatın – qızlar könenä bağışladı. Konsert programması asılda güzäl zatlar öçen icat itelgän cırlardan tözelgän ide. Şunsı da kürkäm buldı, başqarılğan härber diärlek cır, zalda utırğan ölkän apalarğa isemläp ayırım bağışlandı. Waqıtına kürä konsertnıñ tağı ber üzençälege buldı - alda şähär başlığı saylawları torğanlıqtan, berniqädär säyäsi tösmer dä aldı. Seber yağı möselmannarı möftie Zölqarnäy xäzrät Şakircanov doğa belän kiçäne açıp, ansambl'neñ xatın-qızlarına çäçäk bäylämnäre tapşırğannan soñ, tamaşaçılarğa şähär başlığı wazifasına däğwa itüçe gubernator urınbasarı Viktor Şreyder öçen tawış birergä öndäp möräcäğät itte. Bu nämzätneñ möselmannarğa yärdämle buluı, cämiğ mäçeteneñ tämamlanıp betmägän tözeleş eşlären üz östenä aluı, bu xacätkä inde aqça da bülep birüe turında bäyän itte.
Konsert-kiçä barışında tağın ber säyäsi moment bulıp aldı. Ölkä milli-mädäni moxtariäteneñ räis urınbasarı Xälil Sadıykov zalda utırğan xalıqqa moxtariät urnaşqan bina öçen arenda bäyäseñ küpkä artuı, bolay da zur çitenleklär belän xäl itelep torılğan tüläw problemasınıñ xäzer xäl itelmäslek däräcädä kilep citüe, kiläçäktä binadan baş tartırğa turı kiläçäge xaqında citkerde. Bu mäs`äläne xäl itüdä yärdäm soradı, kiñräk cämäğätçelekkä belderü, anı xäl itüne xakimiät aldına quyu maqsatınnan tiz arada konferensiä oyıştırılaçağın belderde häm anda aktiv qatnaşırğa çaqırdı.
Konsert tämamlanğannan soñ şähär xakimiätenä bina öçen barlıq tüläwlärne byudjet isäbenä kertüne sorap yazılğan xatqa imza cıyu oyıştırıldı. Xatnı imzalağan ber millättäşebezdän min bu ğämällär näticäse bulırmı dip soradım.
Şulay itep moxtariät citäkçelege binanı uz qaramağında qaldıru xästären kürä. Anıñ näticäläre nindi bulır, aldağı xäbärlärebezdä beldererbez.


text:
Kiläse atnada Germaniädä yaña kansler bula ala, läkin bu äle tögäl bilgele tügel
Saylawlar atna azağında tuqtawsız suğışlardan intekkän Äfğanstanda ğına tügel, mul Germaniädä dä uza. Andağı ike töp säyäsi köç - xäzerge kansler Gerhard Schroedernıñ sotsial-demokratları häm inde şaqtıy waqıt oppozitsiädä torğan xristian-demokratlar arasında saylawçı tawışları öçen ayawsız köräş bara. Alarnıñ öçtän ber öleşe äle haman da kem öçen tawış biräçägen xäl itmägän.
Üzeneñ sotsial reformaları säbäple soñğı yıllarda abruyı nıq töşkän kansler Gerhard Schroedernıñ sotsial-demokratlar partiäse eçtän genä bulsa da yäkşämbe saylawlarında inde barıber ottıruı belän aldan uq kileşep quyğan ide, ämma tawış birügä ber atna qalğanda alarnı yaqlaw arta başladı. Xäzer inde süz xätta sotsial-demokratlarnıñ oppozitsiägä kitüe tügel, ä alarnıñ "yäşellär" häm yaña sulçılar belän bergä yaña xökümät tözi alu ixtimalı xaqında da bara. Küzätüçelär şuşı üzgäreşne xristian-demokratlar citäkçese Angela Merkel'' täqdim itkän iqtisadi reformalar programması tiräsendäge tınğısızlıqqa bäyli. Saylawlarğa äzerlekne Merkel'' Germaniä iqtisadındağı torğınlıqnı tänqitläwgä qorıp alıp bardı, soñğı yıllarda ul bötenläy üsmäde, östäwenä eşsezlek tä haman yuğarı bulıp qala birä.
"Schroeder äfände il buylap, üz xökümäte idarä itkän 7 yılnıñ Germaniä öçen iñ şäp yıllar buluı turında söyläp yöri, döresen genä äytim, küplär öçen bu süzläre başqa sıymaslıq safsata bulıp tora", di Germaniäneñ yaña kanslerı bulırğa telägän Angela Merkel'', xristian-demokratlar citäkçese.
Gerhard Scroeder Germaniäneñ xäzerge iqtisadi problemaların tanısa da, xökümäteneñ sotsial'' häm xezmät bazarı ölkäsendä reformalar başlap cibärüenä häm alarnıñ iqtisadnı üsterügä zur etärgeç biräçägenä basım yasıy.
"Min xäzerge xälne qänäğätlänerlek dimim, niçek inde min monı äytä alıym? Läkin şul da açıq kürenä - bez başlağan reformalar, ä älegä qädär berkemneñ dä andıy qıyulığı bulmağan ide, inde näticälären kürsätä başladı. Şuña kürä dä alar däwam itterelergä tieş", dip belderä german kanslerı Schroeder.
Sotsial-demokrat kansler fikerençä, Germaniäneñ iqtisadi problemaları äle 1990-nçı yıllarda uq, xristian-demokratlar citäkçelegendäge elekke xökümät çorında başlanğan ide. İlneñ könbatışı 40 yıl kommunistlar qulı astında yäşägän könçığışı belän berläşkännän soñ, Helmut Kohl xökümäte könçığışqa milliardlağan markalıq yardäm yulladı. Bu anda qısqawaqıtlı üseşkä kitersä dä, axırğı çiktä bar ilne torğınlıqqa teräde, di sotsial-demokratlar.
Angela Merkel'' häm anıñ xristain-demokratları isä töp ğäyepne, Germaniädä salımnarnıñ yuğarı buluında häm xezmät wä sälämätlek saqlaw ölkäsendäge qulaylıqlarnıñ iqtisadi üseş öçen faydağa qarağanda kübräk zian kiterüendä kürä. Näq şunıñ arqasında şirkätlär yaña eşçelär alırğa bik telämi häm citeşterüne azraq çığımnar taläp itkän illärgä küçerä, di xristian-demokratlar.
Kärim Kamal


text:
TÖRKİYÄ
“Färat qalqanı” xäräkätendä törek ğaskärläre bulğan Äl Bab töbägendäge berlekkä “DEAŞ” terror oyışması bombalı höcüm oyıştırdı
Germaniya kanŝlerı Angela Merkel’ kiläse ay başında Törkiyägä êş säfäre belän kiläçäk
Rusiyäneñ Änkara tulı wäqalätle ilçäse Andrey Karlovnıñ qorallı höcüm näticäsendä üterelüe belän bäyle tikşerü qısasında mäxkämägä çığarılğan 1 poliśiyä xezmätkäre qulğa alındı.
Trampnıň ant itü tantanasında Törkiyäne tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu wäkillek itä
Törkiyä İtaliyanıñ urta qatlamında 18nçe ğınwar könendä barlıqqa kilgän cirteträwlär häm artınnan yäşängän tawlardan qubarılğan qar körtäse fälakäte arqasında İtaliyan xalqına qayğı urtaqlaşu yullamasın yasadı.
Törek Qorallı Köçläre Rusiyä belän Süriyädä DEAŞ terror oyışmasınıñ êlementlarına qarşı berençe urtaq hawa operaśiyäseneñ oyıştırğanın rasladı.
Şveyśariyadäge konsullıqqa çärşämbe tönne feyerverk belän höcüm oyıştırılğan
Törkiyä Böyek Millät Mäclese ğomum şurası ilbaşı idaräse sistemasın küzdä totuçı Töp Qanun üzgäreşeneň 2 nçe tur tawış birüe öçen cıyıla
6 aylıq barışta Törkiyä säwdä häm awıl xucalığı tarmaqlarındağı xezmättäşlekkä östenlek biräçäk
Cıyılışınıň berençe utırışında NATO idarä strukturasınıň näticäle êşläwe häm xäzerge missiyäläre xaqında süz bardı
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Rusiya Federaŝiyäse däwlät başlığı Vladimir Putin belän êksport mäs’äläse xaqında söyläşülären citkerde


text:
Bu atnalarda Başqortstanda tatar qorıltayınıñ uzuı –respublikadağı başqa yañalıqlarnı artqı planğa küçerde kebek. Kongress qızuı sürelmi äle. Cämäğätçelek fikere räsmi xakimiätlär qaraşınnan ayırıla. Kongressnıñ başqarma komitetı-maqsatlar bilgelände, eşne däwam itäçäkbez, dip belderde.
Başqortstanda keşe xoquqları mäs'äläse uzğan atnada Mäskäwdä tikşerelde. Matbuğat oçraşuın uzdırğan keşe xoquqların yaqlawpı Mäskäw-Helsinki törkeme-keşe xoquqları torışı mäs'äläsendä Başqortstan iñ naçar töbäklär isemlegendä, dip belderde.
Mönir Wafin, Ufa


text: BMO- BMO Ğomumi Assambleyası yaña 2 yıllıq budjetnı raslasa da, anda elek kürelmägän çikläwlär bar. Comğa könne 191 äğzadan torğan assambleya 2yıl öçen 3 milliard 800million dollarlıq rezolutsiäne qabul itte. Ämma rezolutsiä çığımnarnı 950million dollar belän çikli , bu miqtar berençe 6 ay öçen genä citärle. 6 aydan soñ general sekretar K.Annan xezmätkärlärgä tüläw öçen yañadan aqça sorarğa tieş bulaçaq. Diplomatlar belderüenä kürä, çikläw BMOnıñ 2006nçe yılnıñ berençe yartısında menecment reformaların qabul itüe öçen basım bulıp tora.Bay illär häm Annan üze rişwätçelek häm naçar idarä itü ğäyepläwlärennän soñ reformalar kertü öçen tırışalar


text:
Bötendönya kileşterelgän waqıtı
Bötendönya kileşterelgän waqıtı yä UTC (inglizçä Coordinated Universal Time) - bötendönya tärtipkä saluçı standartı.
Atom waqıtınnan berniçä böten sekunda häm bötendönya UT1 waqıtınnan waqlanma sekunda sanı belän ayırıla.
UTC sisteması Grinviç buyınça urtaça waqıt - GMT urınına kertelgän. GMT waqıtı Cir äylänüe säbäple tögäl bulmadı.
UTC waqıtı atom waqıtı tigez şkalası nigezendä yasalğan.
UTC häm UT1 arasında ayırma 0,9 sekundağa tigez, ägär zurraq tögällek kiräk bulmasa Bötendönya waqıtı - UT töşençäse qullanıla.
Köndälek tormışında sekundalar waqlanma öleşe kiräkmägän oçraqta Grinviç urtaça GMT - waqıtı UTC häm UT1 ekvivalentı bulıp sanala.
Säğät zonaları UTC buyınça uñay häm tiskäre küçeş belän buldırılalar.
UTC cäyen häm qışın üzgärtelmi, tik qayber illärdä UTC waqıtına qarata küçeş üzgärä.
UTC häm bütän waqıt ülçäw sistemaları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bötendönya waqıtı UT - zamança Grinviç buyınça urtaça waqıtı versiäse.
- Grinviç buyınça urtaça waqıtı yä GMT - Grinviç meridianında urtaça qoyaş waqıtı. Cir bertörle bulmağan äylänüe säbäple Grinviç meridianı üze törleçä äylänä, şuña kürä bu waqıt tögäl tügel.
- UT0 - ber mizgeldä ülçängän Grinviç meridianında waqıt, astronomiä küzätüläre yärdämendä ülçänä.
- UT1 - urta Grinviç meridianında waqıt, Cir qotıpları xäräkäten isäpkä ala.
-
- UT1 = UT0 + Aλ
- UT2 - sezonlı Cir äylänüe törlelegen isäpkä ala.
-
- UT2 = UT1 + ATs.
Şuşı şkala tigez bulmıy häm uñaysız, şuña kürä qullanılmıy.


text:
Säyäsät: kemgä törmä şulpası, kemgä restoran
Mixail Xodorkovskiy tatar gubernatorı Ğiniätullin citäklägän Çita ölkäsendä törmädä utıra. Qayber mäğlümat çığanaqlarına qarağanda, anı inde, törmädä mujik, yäğni, eşlärgä tieşle keşe rätenä kertkännär, törmädä utıruçılarnıñ üzläre kertkän tärtiplär buyınça. Şul uq waqıtta, Xodorkovskiynıñ advokatları xäbär itkänçä, aña, Rusiyäneñ elekkege iñ bay keşeläreneñ bersenä, törmädä bernindi dä artıq östämälär, yuanıçlar yuq. Başqalar kebek ük törmä balangası belän tuyınaçaq, başqalar kebek ük rejimda yäşäyäçäk. Küzätep baruçılar, Xodorkovskiynı törmägä elägüeneñ säbäben, Rusiädäge xäzerge rejim belän añlatalar. Yäğni, oşamağan, xäzerge vertikalle federatsiä türälärenä liberal säyäsätçe Xodorkovskiy. Küzätüçelärneñ fikere şundıy. Monnan tış, rusiä prezidentı Putinğa oppozitsiädä bulğan köçlärgä dä, Xodorkovskiynıñ aqçalata yärdäm itep toruı kemnärneñder açuın qabartqan.
Ä Xodorkovskiy aqçalata yärdäm itep torğan oyışmalar säyäsi genä tügel. Mäsälän, Rusiäneñ 40 lap töbägendä Açıq säyäsät mäktäpläre eşläp kilä. Xodorkovskiynıñ bay, şäwkätle, köçle zamanında, Rusiädä beraz demokratik qaraşlar, grajdanlıq cämğiäten tözü maqsatına xezmät itär öçen tözegän “Otkrıytaya Rossiä” cämğiäteneñ ber proyektı ul. Xodorkovskiy xäzer törmädä, ä eşe däitä. Döres, bu “Açıq Rusiä” cämğiäten ber Xodorkovskiy ğına tözemägän, anıñ fikerdäşläre küp bulğan. Läkin cämğiätneñ prezidentı älegä törmädä utırırğa mäcbür bulğan olligarx. Kem äytmeşli, keşe kitä, cırı qala.
Bu könnärdä, “Açıq säyäsät mäktäbe”neñ Tatarstan bülegendä berençe uqıp çığuçılar qullarına sertifikat aldılar. Älege mäktäptä uqıp çıqqannarı xaqında. Xa, Xodorkovskiy üzenä ber firqä, partiä oyıştıra, şuña tarafdarların äzerli tügelme soñ dip uylawçılar küp, bu mäktäp turında. Ä mäktäptä eşläwçelär yuq di. Açıq säyäsät mäktäbeneñ Tatarstandağı PR menedjerı Ruslan Aysin söyli:
Açıq säyäsät mäktäbe ul, säyäsät, sotsial' problemalar belän qızıqsınuçı yäşlärgä yünältelgän belem birä torğan ber mägrifäti proyekt. Proyektnıñ maqsatı, ildä grajdanlıq cämğiäte buldırırğa, demokratik qimmätlär urnaştırırğa yärdäm itü öçen oyıştırılğan. Mäktäp säyäsät, säyäsi wäzğıät, kilep tuğan mäs’älälär xaqında däwlätneñ, cämğıyätneñ problemaları xaqında Rusiädä bilgele bulğan belgeçlär, ekspertlar belän fiker alışu mömkinlege birä. Bu diskussiälär oyıştırır, törle proyektlarnı ğämälgä aşırır öçen bik äybät cirlek. Mäktäp, säyäsi proyekt tügel. Säyäsät, xakimiät öçen köräşü Mäktäpneñ kompetentsiäsendä tügel. Uqular törle qaraşta, fikerdä toruçılar öçen açıq. Uñnar da, sullar da, urtadağılar da uqıy bezdä. Läkin, qatı radikalizmda torğannar ğına yuq. Ä bolay, Tatarstandağı mäktäptä törle säyäsi strukturalar wäkilläre, kommunistlar, demokratlar, millätçelär , däwlät oyışmalarında eşläwçelär, jurnalistlar uqıy
Älege Açıq säyäsät mäktäben bıyıl Tatarstanda 46 keşe tämamladı. Alar Ruslan sanap ütkän törle sotsial' törkemnär wäkilläre.
Yıl buyına, ay sayın Mäskäwdän kilgän ekspertlar qatnaşında seminarlar ütte, kvartalğa ber ike könlek uqular oyıştırıldı.
Ruslan Aysin söyli:
Minemçä, tıñlawçılar öçen, iñ qızıqlı tä'sir qaldırdı säyäsättäge liderlıq turında bulğan seminar. Qızığı şunda, bu seminarda qatnaşqan küp kenä Tatarstan säyäsätçeläre dä, üzlären bik beldekle dip yörgännär, seminardan soñ, aptırap qaldılar. Bik küp mäğlümatnı qullanmıy kilgännärenä
Açıq säyäsät mäktäbe, şulay itep, Xodorkovskiynıñ törmädä utıruına qaramastan, eşläp kilä. Bu könnärdä genä uqırğa dip tağın ber törkem tuplanğan. Ber urınğa 4 keşe köräşkän konkurstan 46 keşe saylap alınğan . Alarda, elgärläre kebek ük, rusiädä säyäsät alıp baru üzençäleklären, Mäskäwdä kilgän ekspertlar belän öyränäçäklär.
Räfis Cämdixan


text:
җoMra, 20 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 02:54
Tuymazı mäxkämähe Räsäyźä tıyılğan islam oyoşmahına kergän 3 keşegä xököm qararı sığarğan. Bıl turala Regnum ağentlığı yaźa. Bıl egettär Xizb-ut- taxrir oyoşmahı ağzaları bulğan. Agentlıq Tuymazı qalahı proquraturahı mäğlümättärenä tayanıp bıl keşelär üźźäreneñ ğäyeben tanığan tip yaźa. Ular milli, rasa häm dini doşmanlıq tıuźırıuźa ğäyeplänep 1 yıldan yıl yarımğa tiklem waqıtqa şartlı räüeştä xököm itelgändär. Tıñlausılarğa mäğlümder, 2 yıl samahı elek respublikala Xizb-ut- taxrir oyoşmahınıñ 9 ağzahı xököm itelgäyne. Ular qoral, şartlatqıstar haqlauźa, diversiyala, enäyät qılıu ösön törköm oyoştorouźa ğäyeplänep 3 yıldan alıp higeź yıl yarımğasa räşätkä artına oźatılğaynı.


text:
Berläşkän Ğiraq İttifağı İbrahim äl-Cäfärine premyer ministr itü turında berençel kileşügä ireşte
AUDİO: Söyläşülär axırında ike töp namzätneñ bersen saylaw mäs'äläse kilep bastı. Däwa partiäse wäkile äl-Cäfäri yäki Ğiraq İslam İnqilabı öçen Yuğarı Şura wäkile Adel Abdul Mähdine. Cawaplılıq xisen toyıp häm mäs'äläneñ zur ähämiätkä iä buluın istä totıp ike partiä äl-Cäfärine premyer ministr wazıyfasına quyu turında berençel kileşügä ireşte.
Saylawlarda Berläşkkän Ğiraq İttifağı 48 protsent tawış cıydı. Ul aldan kötelgän 60 protsentnı cıyuğa ireşä almasa da premyer ministrnı bilgelärlek köçkä iä bulaçaq. Ğiraqnıñ yaña saylanğan Milli Mäclesendä xökümät oyıştıru öçen öçtän ike küpçelekkä iä bulu zarur.


text:
Yewropada yaña bäysez däwlät - Montenegro xalqı möstäqillek yulın saylıy
Montenegro, Crna Gora, Çernogoriä - bolar barısı da Yewropanıñ könyağında urnaşqan häm yäkşämbedä bäysezlek yulın saylağan keçkenä genä ilneñ törle isemnäre. Moña qädär ul zur kürşese Serbiä külägäsendä yäşäp kilde, Montenegro Serbiä belän berdäm däwlättä tordı, xäzer inde andağı xalıqnıñ küpçelege ilneñ bäysezlegen yaqlap çıqtı. Montenegronıñ bäyräm itkän başqalası Podgoritsadan kilgän soñğı xäbärlär şunı kürsätä.
"Montenegro bäysezlege öçen watandaşlarnıñ 55.4 protsentı tawış birde, qalğan 44.6 protsentı isä Serbiä belän bergä qalunı yaqladı", di Frantişek Lipka.
Referendumnı oyıştıru häm anı tieşle itep ütkärü eşenä Yewropa Berlegeneñ qatnaşuı yuqqa tügel - elegräk şul berlek Montenegro bäysezlegen barı tik, anı bötenxalıq referendumında saylawçılarnıñ kimendä 55 protsentı yaqlağan oçraqta ğına tanıyaçağın äytep quyğan ide. Montenegro xökümäte üz yağınnan, ägär dä bäysezlekne yaqlaw 55 protsenttan da kim bulsa, ilneñ elekkeçä Serbiä belän berläşkän xäldä qaluın qabul itäçägen belderde.
Referendumda ireşelgän näticäneñ näq menä 55 sanın azğa ğına uzıp kitüe bäysezlek mäs''äläsen küpmeder däräcädä asıp quyğan xäldä qaldıra. Frantişek Lipka, qayber saylaw bülgelärennän näticälär äle kilep citmäde, disä dä, alar inde iğlan itelgän sannarğa ällä ni zur üzgäreş kertmäs, dip tä östäde.
Montenegro bäysezlegen alğa sörgän töp citäkçe, ilneñ premyer-ministrı Milo Djukanoviç inde üz yağınıñ ciñüe xaqında belderä. Başqala Podgoritsa uramnarında şatlıq, tantana yäkşämbe kiçen ük başlanğan ide, nigezdä yäşlärdän torğan xalıq Montenegronıñ qızıl-altın älämnärenä törenep, ilneñ 88 yıldan soñ yañadan bäysez däwlätkä äylänüen bäyräm itte. Nigezen Serbiä täşkil itkän Yugoslaviägä Montenegro 1918-nçe yılda quşılğan ide.
Milo Djukanoviç berük waqıtta bäysezlek tarafdarların tögäl sannar iğlan itelgänçe sabırlıqqa öndäde, ämma anıñ süzlärennän şul añlaşıla, ul üz yağınıñ ciñüenä şiklänmi:
"Min sezneñ barığızğa da tawışlarnı sanaw näticälären kötkändäge sabırlığığız öçen räxmät äytergä telim, citdi keşelär bularaq bez tawışlarnıñ 99 protsentı sanalıp betkänçe kötäçäkbez", dip tınıçlandıra tarafdarların Montenegro premyerı Milo Djukanoviç.
Anıñ köndäşe, Serbiä yaqlılar yulbaşçısı Predrag Bulatoviç ciñelüen tanudan baş tarta, läkin ul da üz tarafdarların sabırlıqqa öndi:
"Älegä näticälär 55.3, ä xata ixtimalı 0.4 protsent bula ala. Dimäk, här tawış sanawlı, här saylaw sandığı ähämiatle. Bezneñ öçen referendum näticäläreneñ döreslegen raslaw, bu eştä tüzemlek wä tınıçlıqnı saqlap qalu bik möhim", di Montenegronıñ Serbiä belän ber däwlättä qaluın yaqlawçılar başlığı Bulatoviç.
Ul arada Yewropa Berlegeneñ tışqı säyäsät wä iminlek ölkäsendäge yuğarı wäkile Javier Solana Montenegro xalqın referendumnı yuğarı däräcädä oyıştıruı belän qotladı.
Şulay itep, Montenegro kiläçäkkä, Könbatış belän härzaman problemaları bulğan Serbiädän başqa ğına qarawın belderde. Andağı xalıqnıñ küpçelege Yewropağa ayırım däwlät bularaq quşılu caylıraq dip uylawın kürsätte.
Kärim Kamal


text:
Rezeda Yarullinanıñ xäter kiçäse
Küptän tügel Yekaterinburg şähärendä Ural töbägeneñ tanılğan cırçısı Rezeda Yarullinanı iskä alu kiçäse bulıp uzdı. Şähärneñ iñ zur tamaşa zallarınıñ berse – Uralmaş mädäniät sarayı ul könne xalıq belän tup-tulı ide. Awır qayğılı bu kiçägä Rezedanıñ tuğannarı, yaqınnarı, dusları, tanışları, anı belgän, keşe bularaq xörmät itkän, anıñ icatına ğaşık bulğan keşelär cıyıldı.
Ural töbägendä Yarullinnar ğailäsen belmägän keşelär bik siräkter. Tumışları belän Rezeda da, Fail' dä Perm ölkäsennän. Ul yaqnıñ matur tabiğäte, çırşılı tawlı urmannarı, çelteräp aqqan çişmäläre betmäs-tökänmäs moñ birgän alarnıñ tawışına. Fail' osta garmunçı, Rezeda cırçı bularaq, Sverdlov ölkäse tatarlarınıñ ber genä milli-mädäni tormışı waqiğaları alar qatnaşınnan başqa ütmi torğan ide. 90nçı yıllar başında, tatar milli xäräkäte quzğala başlağaç ta milli küktä cemeldi başlap, yıldan-yıl yaqtıraq yanuçı yoldızlar ide alar. Tatar tamaşaçısı alar konsertların Sverdlov ölkäsendä genä tügel, Perm, Çiläbe, Orenbur yaqlarında da kötep ala ide.
Bu ğailä icadi yaqtan ğına tügel, tırışlıqları, eş söyüçänlekläre, qunaqçıllıqları häm başqa bik kürkäm yaqları belän başqalardan küpkä ayırılıp tordı. Tigez mäxäbbät cimeşläre bulıp bersennän-berse aqıllı, sälätle ike bala da matur ğına üsep kilä ide. Üz köçläre belän tırışıp dönya kürdelär, dönyanı qoçarday därt belän yanıp, balqıp yäşädelär alar. Tormışnıñ ayaz kügen berni dä qarañğılata almas kebek ide...
Faciğä kötmägändä kilde. 2003nçe yılnıñ 3nçe dekaberendä, Kamensk-Ural'skiy şähärendä bik matur, zur konsert quyıp qaytıp kilgän çaqta, tatar artistları utırğan maşina awır yul häläkätenä duçar buldı. Qarşı kilgän maşina belän idarä itüçe iserek bändä, üz maşinasına xuca bula almıyça, zur tizlek belän kilep, alarğa kilep bärelde. Rezeda Yarullinanıñ ğömere şul mizgeldä mäñgegä özelde. Bik awır xäldä şifaxanägä ozatılğan dürt artist arasında Rezedanıñ ire Fail', qızı Elina da bar ide. Märxümäne soñğı yulğa ozatuda alar qatnaşa almadılar. Bu waqiğadan soñ ike ay çaması ütkäç kenä alar beraz ayaqqa basa başladılar. Häläqättä cäräxätlänüçelärneñ tağın ikese äle dä awır xäldä, şifaxanädä yatalar.
Çın duslar olı qayğı kilgäç belenä dilär. Qotoçqıç faciğä turındağı awır xäbär tiz arada, bar xalıqnı tetränderep, barlıq Ural töbäge tatarları arasında taraldı. Bik küplär şunda uq üzläreneñ yärdäm qulın suzdılar. İsän qaluçılarnı däwalaw öçen bik zur külämdä matdi yärdäm kiräk buldı. Üzläreneñ igelekle yärdäm qulların suzuçı miherbanlı millättäşlärebez, şöker, küp buldı. Xoday täğäläneñ olı räxmätläre yawsın alarğa.
Ämma olı yuğaltu qayğısı belän uratıp alınğan qara pärdäneñ älegä qädär oçı-qırıyı yuq sıman. Eşlänäse eşläre, cırlanası cırları bik qaldı şul Rezedanıñ.
Rezeda Yarullinanıñ yaqtı istälegenä bağışlanğan kiçäne Sverdlov ölkäseneñ mädäniät ministrlığı, Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege, Milli Media-Xolding belän berlektä anıñ yaqın dusları, säxnädäşläre oyıştırdı. Döm qarañğı säxnädä yaqtı projektor utı säxnä türenä elep quyılğan Rezeda räsemenä töşep, kiçä anıñ yaratqan cırlarınıñ berse belän açılıp kitte.
Kiçädä çığış yasawçı cırçılarnıñ da, näfis süz ostalarınıñ da tamaşaçılar belän büleşä torğan istälekläre küp buldı. Zaldan çığıp söylärgä teläwçelär dä tabıldı. Küz yäşläre mölderäp torğan moñsu kiçä öç säğät buyına barsa da, beräwne dä yalıqtırmadı, zal belän säxnä ber bulıp, ber tın eçendä ütte kebek.
Kiçäneñ axırında säxnädä Säyetgäräy xäzrät tarafınnan Rezedanıñ yaqtı ruxına bağışlap doğa qılındı. Bilet xaqlarınnan cıyılğan aqçanı Rezedanıñ qäberenä istälek taşı quyar öçen anıñ ğailäsenä tapşırdılar. Kiçä bar xalıqnıñ ayağürä basıp telebezneñ, moñıbıznıñ mäñgelek bilgese bulğan “Tuğan tel” cırın başqaru belän tämamlandı.
Fäwiä Safiullina.
Yekaterinburg.


text:
Tatarstan konstitsiäse әle isәnme?
Noyäber başında törle säyäsi, ictimaği waqiğalar, bäyrämnär küp bula. Moña qadär cidençe noyäber – iskeçä äytkändä oktäber bäyräme ütä ide. İnde ike yıl Rusiä berdämläşü şul köne dip dürtençe noyäberne östän kürsätep dip bulsa da ütkärergä tırışalar, ä bit altınçı noyäber Tatarstan Konstitutsiäsen qabul itkän kön bar. Meñ tuğız yöz tuqsan ikençe yılda, şuşı dokument qabul itkännän soñ, respublika tormışında, xalıq tormışında yaña tarix başlandı. Xäzer wazğıyät üzgärde, qayber zakonnar da üzgärde, xakimiät, säyäsi köçlärneñ quyılışı da üzgärde. Menä şuşı konstitutsiä turında kiñäşärgä Azatlıq radiosına Qazan bülegenä tügäräk östäl söyläşüenä çaqırıldılar bik qızıqlı häm zur keşelär. Möstäqillek deklaratsiäsen äzerläwdä qatnaşqan akademik, Tatarstan xalıq deputatı İndus Rizak ulı Tahirov häm täcribäle xoquqçı Tatarstan Respublikasınıñ Konstitutsiä mähkamäse räiseneñ urınbasarı, şulay uq Tatarstan möstäqillek öçen köräşkändä üzeneñ öleşen kertkän şäxes Änäs Ğäziz ulı Ğataullin. Şulay uq ictimaği xäräkät yäki xalıq wäkile Midxät Akbaşev. Tapşırunı Rimzil Wäli alıp bara.
Rimzil Wäli. Berençe soraw: Bu zur bäyrämme bügen, iskä töşerergä layıqlımı anı? Niçek itep fiker yörtik bu könnärdä? Bäyrämnär kübäyde bit äle. Sezneñ öçen bäyrämme bu, altısı, ällä dürteseme, cideseme?
Änäs Ğataullin. Min öçen alarnıñ berse dä bäyräm tügel.
Rimzil Wäli. Anıñ mäğnäse nindi, ni öçen bez anı iskä alabız?
Änäs Ğataullin. Yurist bularaq, altınçı noyäber — ul, berençedän, Konstitutsiä köne, ikençedän, bez anı üzebezneñ professional bäyräm dip tä xis itäbez. Altınçı noyäberne bez ni öçen bäyräm itergä uyladıq soñ? Tuqsanınçı yılnı min konstitutsiä tözätçelege Komitetınıñ räise bulıp eşlädem. 1990 yılnıñ utız berençe avgustında bu bezneñ deklaratsiäne qabul itkän könendä Respublikanıñ Yuğarı Sovetında tarafınnan Respublika Prezidentı citäkçelegendä Konstitutsiä komissiäse oyıştıru turında qarar qabul itelde. Konstitutsiä komissiäsendä Yuğarı Sovet әgzäläre, xalıq deputatları kerdelär häm alarnıñ däwamlı, centekle, kollektiv icatı näticäse bulıp şuşı bezneñ bügenge köndäge Konstitutsiä bulıp tordı. Konstitutsiä proyektın meñ tuğız yöz tuqsan berençe yılnıñ utız berençe dekaberendä böten xalıq tarafınnan fiker alışu öçen Watanım Tatarstan, Respublika Tatarstan gazetalarında basılıp çıqtı. Biş meñnän artıq täqdim häm tözätmälär tuplandı. Tuqsan ikençe yılda may ayında Yuğarı Sovetnıñ unınçı sessiäsendä Töp zakon berençe utırılışta qabul itelde.
Rimzil Wäli. Anı Mäskäwdä, çit ildä xurlamadılarmı?
Änäs Ğataullin. Çit il xoquqçıları tarafınnan xalıq—ara ekspertiza ütep, bu zakon Däwlät Sovetına qaralırğa kertelde.
Rimzil Wäli. Töp mäğnäsen beläse kilä.
İndus Tahirov. Anıñ mäğnäse şunda — ğomumän konstitutsiädä, aña qädär qabul itelgän deklaratsiädä ul Tatarstannıñ Rossiä belän mönäsäbäten bilgeläw. Deklaratsiäne açıp qarasaq, kürerbez, anda Tatarstan Rossiäneñ subyektı itelep kürsätelmägän. Monda ike fiker şul zamanda buldı. Deklaratsiäne qabul itik, läkin anda kürsätik — suveren däwlät Tatarstan ul, Rossiä federatsiäsenä kerä. Bez başta moñarğa qarşı çıqtıq, suverenitet tulı räweştä iğlan itelergä tieş, şunnan soñ aña törle wäzğıätneñ çağılışların iskä totıp, üz üzebezne çikläw prinsipı barlıqqa kilergä tieş. Bez Rossiä sostavında idek, meñellıq tarixıbız bar, ekonomik, kul'tura bağlanışları bar. Şulardan çığıp, üz—üzebezne çikläw mömkinlege, bu üzebezdän çıygatorgan, läkin baştan möstäqillek iğlan itü. Bu xalıq fikere, çönki meñ tuğız yöz tuqsan ikençe yılda yegerme berençe martında referendum şuşı deklaratsiäne xuplap çığu, xalıq yaqlap çıqtı. Xalıq tarafınnan nığıtılğan deklaratsiä ul çın mäğnäsendä konstitutsiäneñ töp nigeze ide.
Rimzil Wäli. Xalıq fikere digändä, Midxät äfände, sez xalıq arasında küp bulasız. Xalıq şuşı turıda nilär uylıy?
Midxat Akbaşev. Möselmannarnıñ ike bäyräme bar. Berse ütep kitte — uraza bäyräme buldı, ikençese — Qorban bäyräme. Şul yaqtan qarağanda, bu möxtäräm millättäşlär arasında bötenläy qarşı fikerle bulıp çığam.
Rimzil Wäli. Konstitutsiä buyınça härkemneñ üz fikeren irken itep äytergä xaqlımı? Ällä utırtırğamı anı?
Änäs Ğataullin. Konstitutsiä nigezendä härber keşeñ üz fikere bulırğa tieş. Konstitutsiä tulısı belän referendumğa çıqmadı bit. Konstitutsiä iğlam itelde, basılıp çıqtı. Ä referendumğa bez nindi sorawlarnı çığardıq? Berençese — suverenitet turında, Tatarstan Respublikası üze suveren däwlät bulu turında. İkençese — Rossiä belän bulğan mönäsäbäte. Tatarstan Respublikası Rossiä belän wäkäläte här ike yaqqa da qarağan eşlärne tapşıru turında kileşü nigezendä assotsiäläşkän suveren däwlät Şuşı bilgelämäläre turında xalıq üz fikeren äytte. 2000 yılnıñ iyün ayında Konstitutsiä sudı bezneñ konstitutsiäneñ matdälären alarnı Rossiä konstitutsiäsenä turı kilmi dip alarnı yuqqa çığardılar.
Rimzil Wäli. Tormışta närsälär üzgärde şuşı Konstitutsiä matdäläre üzgärü näticäsendä?
İndus Tahirov. Rossiä konstitutsiäse bezneñ konstitutsiädän soñraq qabul itelde. Härber konstitutsiädä puşkalarnıñ öleşe bar. Rossiä konstitutsiäse atış näticäsenä barlıqqa kilde. Rossiäneñ prezidentı parlamentnı ciñep, üz proyektnı täqdim itte.
Rimzil Wäli. Qızıq äkämät bar. Min xätärlim, 2003 yılnı unikençe dekaberendä kübebez barmadıq tawış birergä. Fälän yıl ütte, Rossiä konstitutsiäse bezne yaqlıy, bezgä ğäziz bulıp kürenä başladı. Menä nindi paradoks. Ni öçen alay ikän ul?
Änäs Ğataullin. Çönki şuşı yıllar eçendä bez barıbızda nıqlap üzgärdek. Bez üzebezne çın mäğnäsennän möstäqil itep sizä başladıq, şuşı möstäqillek bezneñ qanğa señde. Tatar xalqı, elek—elektän däwläte xalıq bularaq, anıñ qanında şuşı däwlätçelek yäşäp kilgän häm şuşı könnär anı uyattı. Qan çaqıruı aqılnı da üzgärtte, bez üzebezneñ möstäqillekne tağın da nığraq sizä başladıq. Bezneñ deklaratsiäge berkemneñ dä tigäne yuq äle. Läkin tiärgä tırışular buldı. Rossiäneñ Verxovnıy Sovetında yasağan çığışında Waleri Zor'kin referendum aldınnan äytte: ägär dä quyılğan sorawğa äye digän cawap birelsä, bu bäysezlek iğlan itü öçen nigez bulaçaq.
Rimzil Wäli. Şul Zor'kin Prezident Parlament belän suğışqanda bötenläy yaña xakimiätne üzeneñ eleke konstitutsiä qanunnarın üzgärtä üze fatixa birep ta quydı inde.
Änäs Ğataullin. Häm üze şuşı bäreleştä qorban buldı, çönki Konstitutsiä sudı üzeneñ wäkälätlären bozıp, säyäsätkä kerep kitte Zor'kinğa gönah itep kürsätelde. Anıñ süzläre döres, deklaratsiägä dä, Konstitutsiägä dä, referendumğa da tel tidergän keşe yuq. Alar kiläçäktä üz süzlären äytäçäklär.
Midxat Akbaşev. Xalıq bezneñ xäzer söylägän millättäşlärebez niçek äytä, alarnıñ fikerlären dä künä torğan.
Rimzil Wäli. Xäzer konstitutsion mähkämä konstitutsion saqlawçısı bar, närsä eşli bu zakon xäzer?
Änäs Ğataullin. Bezneñ zakonçılıqnı östän qarap torğan orğannarı bar. Alarnıñ däwerendä tuqsan ikençe yılda altınçı noyäberendä qabul itelgän bezneñ konstitutsiägä illedän artıq täqdimnär, üzgärtülär kerttelär. Alar Rossiä zakonnarına turı kilmilär ikän. Bezneñ Däwlät Sovetı üzeneñ utırışında 2002 yılda 19 aprel' ayında konstitutsiäneñ ikençe redaksiäsen qabul itte.
Rimzil Wäli. Tatarstan respublika digän üşänçelekle däwlät barmı, yuqmı?
Änäs Ğataullin. Üzgäreşlär ütkäç, suverenlıq turında deklaratsiägä nigezlänep, Tatarstan respublikası şulay uq suveren däwlät ikänlege töp zakonıbızğa yazılğan. Bezneñ ayırım mät'dälär Rossiä konstitutsiäsenä turı kilmilär, çönki bezneñ konstitutsiä 1992 yılnıñ 6 noyäberendä, Rossiä konstitutsiäsennän ber yılğa elegräk, qabul itelde.
Rimzil Wäli. Nindi qatlawlı şartlarda konstitutsiä qabul itelde, nilär genä kürmägän ul konstitutsiä. Bik faciğäle häm ğibrätle bulıp çıqtı bit bu.
Midxät Akbaşev. Xalıq arısında şundıy fiker bar ide — Rossiä konstitutsiäsen dä üzgärtergä. Parallel' bez dä üzgärtäbez, alar da üzgärtä.
Rimzil Wäli. Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev äytkäläde andıy fikerne.
İndus Tahirov. Andıy fikerlär buldı, çınnan da. Bezneñ konstitutsiäneñ bik küp matdäläre demokratik häm küp räweştä xalıqara normalarğa turı kilä. Konstitutsiäneñ berençe proyektı xalıqara ekspertiza ütte.
Rimzil Wäli. Menä bügen bezneñ qanunnarıbız bar, konstitutsiäbez bar, anıñ mähkämäse bar, anıñ prezidentı bar. Dokument nindi wazifa başqara?
Änäs Ğataullin. Altınçı noyäber bit şuşı waqiğanı bilgeläw öçen anı bäyräm köne itep tä qabul ittelär. Zakonnar kitabında ul Tatarstan respublikanıñ konstitutsiä köne.
İndus Tahirov. Tatarstan respublikanıñ konstitutsiäsen saqlanu — dimäk anıñ bügene könne suverennıñ isänlege digän süz. Ägär dä ul isän ikän, bez bäysezlekkä omtıluıbıznı däwam itä torğan xalıq. Bu eş ciñel tügel, çönki çınbarlıq ul zakonnarğa qarağanda kübräk qatlawlı. Şuña qaramastan, bez bügenge könne şuşı konstitutsiägä tayanıp, şaqtıy zur eşlärne yasadıq. Tatarstan başqa regionnarğa qarağanda küpkä ayırılıp tora. Bez äytä alabız, monı konstitutsiä eşläde.Rimzil Wäli. Respublika bulğaç, konstitutsiä bar. Konstitutsiä bulğaç, respublika bar. Bu respublikanıñ, bu konstitutsiäneñ yaqlawçılari, saqlawçıla


text:
Fälästinne Azat İtü Oyışması başqarma komitetı bügen radikallärne İzraelgä höcümnären tuqtatırğa çaqırdı.Yasir Arafatnıñ ülemennän soñ yasalğan in köçle belderüdä höcümnär fälästin milli mänfäğätlärenä zian kiterä häm İzraelneñ cawap höcümnärenä säbäp bula dip äytelgän.
Bügen premyer A.Sharon Gaza Sızığındağı fälästin ğıysyançılarına qarşı çiklänmägän operatsiälär oyıştıruı öçen armiägä kürsätmä birde. Atnakiçtä fälästinnär 6izraellene ütergännän soñ İzrael Fälästin citäkçelege belän barlıq elemtälärne özde


text:
Vaslav Halek: gömbälär turında muzıka yazuçı kompozitor
Vaclav Halek Cexiäneñ tanılğan zamança kompozitorlarınnan berse. Vaclav äfände ber yk waqıtta tuyımsız gömbä cıştıruçı. Bu ike hevesne niçek kileşterep bula soñ. bik ğadi , Halek gömbälärne muzıykağa äyländerä.1981-nçe yılda gömbälär turındağı berençe simfoniäsen yazğannan soñ ul gömbälärdän ilham alıp 2meñ parça yazdı..Şulay itep Halekneñ urmanda ağaçlar arasındağı här yörüe konsertqa äylänä.
66yäşlek Halek böten ğämre buyınça gömbe cıysa da anıñ tormşındağı zur üzgäreş 1981-nçe yılda bula. Muziyka dönyasında kompozitor bularaq şaqtıy ğına tanılğan Halek-qa şul yılda gömbä iäse cırlap cibärä, Kompozitor ul mizgelne bolay dip añlattı.(audio) tanılğan cex mikologistı -gömbä belgeçe Baier belän urmanda gömbälär tikşerep bilgele ber tör gömbä- bakça qıngırawın foto räsemgä töşerep yäri idek. Yuldaşım baqça qıngırawın räsemgä töşergänçe kil sin dä kameraga küz sal äle dip äytkän ide. Küz aldına kitergez min foto aparat aşa gömbägä qarağan mizgeldä qınğıraw tawışları ... muzıyka işetä başladım.
Halek qolaqlarına ışanmıy kameradan çigenep, torıp yañadan kilep qarağan . Urmanda muzıyka tawışı ğına işetelgän
(audio) Zur ber orkstra uyınıy ide.. min quray, goboy, skripka, violençell,kontrabas..... her bersen ayrım ayrım işetä idem, işetkännäremne şunduq yaza başladım. Şul mizgeldä min nindider ğädättän tış talant belän büläklänüemne sizdem
Älbättä Halek yanındağı(praktik talantları ğına bulğan) gömbä cıyuçılar häm belgeçneñ nindi aptrağan xäldä qalğan buluların küz aldına kiterep bula,nindider yaña dönyadan muzıyka tawışları işetkän , ber süz däşmi işetkäneñ aşığıp kegäzgä notalarğa küçerüçe keşe , tirä yaqtağılarnı şaqqatttırğandır. Halek ul mizgelne bolay dip añlata:(audio) alar mine şaşqan ,tilergän dip uyladı, min şuña oxşaş xäldä dä idem, älbätte alar minem närsä işetkänemne belmi ide , häm belä dä almas ide. Öygä qaytqaç yazğannarıma qarasam , alar ber sinfoniä , zur orkestra öçen bik matur sujet ide. Şulay itep min simfoniäne yaza başladım. ul minem miko kosmos- gömbälär dönyası isemle ikençe simfoniäm buldı. Halek sonğı 2 distä yılda üzäk yevropada üskän här gömbä öçen diärlek –köy yazğan. Bu inde gömbä turında 2600köy, digän süz bulıp tora.Anıñ lirik parçaları filmnärdä qullanıla, konsert zallarda yanğırıy. Şunısı qızıq kompozitor gömbälärneñ ağulısı yäki aşarğa yaraqlısı dip ayırıp tormıy här ikese öçen dä üz köyen yaza... tabiğät, xarakterların yäşergän äşäke keşelär kebek, in ağulı gömbälär dä çınbarlıqnı matur köy artında yäşerä. Kompozitor Halek bolay di(audio) misal öçen çiben gömbäse bik ağulı bulsa da , bik matur gömbä.Minemçe bu anıñ tabiğıy sıyfatı.İn ağulı gömbä bulsa da köy, melodiese başqalarınnan ayrılmıy. Cexiedä şaytan gömbäse dip yöretelgän bik agulı gömbä öçen Halek menä mondıy parça yazğan.Tıñlap qarağız. (satan boletus ) Şulay Cexie urmannarında ber qulında kärzin, ikençesendä nota deftere kütärgän olıraq abzıy kürsägez , şaulamagız, bälkim sez dä cirlağan qayın, şaulağan imän yanında nindider gömbä iäseneñ cırın işetä alırsız.
färidä xämit,praga


text:
Freedom House: matbuğat irege qısıla
2007 yılda dönyada matbuğat ireklegen çikläw däwam itkän. Freedom House oyışmasınıñ yıllıq xisabında şundıy näticä yasalğan. Matbuğat irege iñ nıq qısılğan illär arasında elekke sovet illäre.
"Elekke sovet illärenä kilgändä, bu ayanıç täräqqiät bigräk tä küzgä taşlana, – di Freedom House citäkçeläreneñ berse Christopher Walker. – Baltiktan qala 12 ilneñ 10-ı ireksez dip tabılğan. Gruziä belän Ukraina öleşçä irekle. 12 ilneñ 10-ı uzğan yılda tiskäre üzgäreşlär kiçergän."
Qanunçılıq, säyäsi häm iqtisadi şartlarnı iskä alıp här ilgä 0-dan alıp 100-gä qädär ball birelgän. 100 – iñ naçar kürsätkeç. Ber yıl elek Rusiäneñ 67 bulsa, xäzer 78 bulğan, yağni naçarayğan digän süz.
"Rusiädä matbuğat ireklege uzğan yıllar belän çağıştırğanda tiskäre yaqqa bara. Bu media tarmağında bäysezlekneñ tamırın qorıtu tırışlığında açıq çağıla, – di Walker. – Matbuğat ireklegeneñ säyäsi, qanuni häm iqtisadi ülçämnären alsañ, Rusiädä här yaqlap çigenü bara."
Xisapnıñ Rusiägä qarağan öleşendä matbuğat ireklege qısıluğa ayırım misallar kiterelgän.
Xisapta äytelgänçä, konstitutsiädä süz häm matbuğat ireklege täqrarlansa da, çınbarlıqta säyäsiläşkän häm korrupsiäläşkän mäxkämä yärdämendä jurnalistlarnı ezärlekläw bara.
Uzğan yıl oppozitsiädäge Başqa Rusiä xäräkäte eşçänlegen yaqtırtqan jurnalistlar östennän distälägän mäxkämä eşe açılğan.
Novaya Gazetanıñ Samara häm Tübän Novgorod büleklärendä tentülär ütkärelgän.
Exo Moskvı radiosı "ekstrmizm" taratqan öçen prokuraturadan distälägän kisätü alğan.
Yuğarı räsmilärneñ aqça yuuları turında yazğan Moldova jurnalistı Natalya Morar ilgä kertelmägän.
Xisapta äytelgänçä, Rusiä jurnalistlar öçen iñ qurqınıç urınnarnıñ berse bulıp qala. 2007 yılda räsmilär ike jurnalistnıñ säyer ülemen "qul salu" dip bäyälägän.
İran häm Süriägä qoral satunı tikşergän Kommersant xäbärçese İvan Safronov üz fatirınıñ täräzäsennän yığılıp töşte, dielgän.
Seberdäge bäysez Yaña televidenie operatorı Vyaçeslav İvanov, xärbilärdän alğan yanawlar häm tänendäge yaralarğa qaramastan, kümer gazı belän ağulanıp ülgän dielde.
Ni ayanıç, bu cinayätlärneñ kübese açılmıy qala, di Freedom House. Novaya Gazeta jurnalistı İgor Domnikovnıñ 2000 yılda 5 keşedän torğan Kazan törkeme tarafınnan üterelgän dip tabıluı siräk çığarma bulıp tora.
İlneñ barlıq ähämiätle mäğlümat çaraları Kreml qaramağında. Berençe kanal, Rossiä, NTV televideniese, İtar-Tass, RİA-Novosti agentlıqları, Radio Rossii, Mayak radioları, ingliz telle Russia Today kanalı. Monnan tış tağın meñlägän cirle radio, televidenie, gäzit-jurnallar Kreml propagandası belän mäşğül.
Siräk-miräk qalğan bäysez çığanaqlar da Kremlgä yaqın torğan finans törkemnär tarafınnan satıp alınıp bara.
İnternet berdän-ber bäysez mäğlümat çığanağına äylänep bara. Läkin xäzer inde anda da räsmilär çikläwlär kertü turında uylana, dielgän Freedom House xisabında.


text:
Berlinda G-20 sammitı açıldı: amerika dolları töşü mäsäläse iğtibar üzägendä
Germaniä finans ministrı Hans Eichel, oçraşuda süz dönya-küläm iqtisadi üseş, xalıqara finans sistemasına yanawlar turında baraçaq dide:
Audio (Hans Eichel):
"Oçraşunıñ töp mäsäläse, niçek itep, demokratiä häm cirle bazarlarnı üsterep, ozın möddätle üseş tä''min itergä. Monnan tış xalıqara finans sistemasın bozularğa qarşı toru yulları tikşereläçäk."
Oyıştıruçılar, dollarnıñ zäğiflänü mäsäläse kön tärtibendä tormıy disälär dä, anı urap ütä almas sıman. Bu atnada dollarnıñ yevro belän çağıştırması taixta iñ tübän däräcägä töşte. 1 yevro 1dollar 30 centtan artıp kitte. Belgeçlär fikerençä, monıñ säbäbe - Amerikanıñ zur säwdä häm büdjet defitsitları.
Yevro''nıñ şulay köçlänüe näticäsendä Yevropada citeşterelgän tawarlarnıñ bäyäse arta. Yevropa citäkçeläre fikerençä, bu wazğiät alarnıñ iqtisadına zur zıyan kiterä ala.
Şul uq waqıtta Amerikan räsmiläre dollarnıñ töşüenä artıq borçılmıy. Çönki dollar belän bergä Amerika exportı arzanaya. Häm bu Amerikanıñ säwdä defitsitın kimetergä yärdäm iter dip farazlana.
Şulay da sammitnı açu çığışında Eichel, bu mäsäläne telgä aldı. Anıñ süzlärençä, Zur 20lek citäkçeläre, valuta kursları häm neft bäyäse ölkäsendä kisken adımnar yasamasqa kileşkän. Dönya iqtisadında barlıqqa kilgän tigezsezlekne tözätügä här il yärdäm itergä tieş. Quşma Ştatlarğa büdjetın tözätergä, Yevropa illäre häm Yaponiägä – reformalar başqarıp iqtisadi üseş tä''min itergä kiñäş itelde.
-Ali Gilmi


text:
«Ulı Dala Eli-Täwelsizdiktiñ 25 negizi» taqırıbına arnalğan is-şaralar josparına säy`kes, Qızılorda qalası äkimdigi jäne «Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ulttıq Banki» RMM-niñ Qızılorda oblısı boy`ınşa fïlïalınıñ uy`ımdastırwımen Qızılorda oblıstıq tarïxï ölketanw mwzey`inde «Teñge qundılığı bastı bay`lığımız» taqırıbında Ulttıq Banktiñ monetalar jïıntığınıñ körmesi ötkizildi.
Ulttıq valyuta teñgeniñ şığw tarïxın, elimizdiñ ékonomïkalıq, qarjılıq damwındağı rölin nasïxattaw men teñgeniñ ay`nalımğa şıqqan waqıtınan bastap Qazaqstan Respwblïkasındağı merekelik is-şaralar men datalarğa bay`lanıstı arnay`ılap şığarılğan merey`toy`lıq monetalardı qala turğındarına tanıstırwdı maqsat etken körmede teñge jay`lı kelwşilerge keñinen mağlumat berildi.
Körme barısında «Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ulttıq Banki» RMM-niñ Qızılorda oblısı boy`ınşa fïlïalınıñ kassa meñgerwşisi Bekejanova Ay`gül Tölepbergenqızı:
- Kez-kelgen aqşa sol eldiñ ötkeni men büginin jäne bolaşağın ay`qındawğa septigin tïgizedi. Aqşa tawarlar men qızmet körsetw ölşemi bolıp tabıladı jäne jalpığa birdey` balama röl atqaratın, kez-kelgen tawarlar men körsetiletin qızmetterge ay`ırbastalatın tawar türi, qoğamdıq qatınastar körinis tabatın ékonomïkalıq kategorïya. Osı oray`da, 1993 jılı ulttıq valyuta teñgeni engizw Qazaqstan Respwblïkasınıñ ékonomïkalıq täwelsizdiginiñ ay`qın körinisi bolıp tabıladı. Büginde töl teñgemizdiñ ay`nalısqa engenine 23 jıl tolıp otır. Bul jıldar aralığında, ulttıq valyutamız eldiñ ékonomïkasımen birge damıdı, nığay`dı. Ékonomïkamızben birge dünïejüzilik dağdarıstan ötti. Qazaqstan monetaları bükil älem nwmïzmattarınıñ jüregin öziniñ dïzay`nımen, texnïkalıq şeşimderimen, biregey`ligimen jawlap aldı. Otandıq monetalardıñ is jüzinde barlıq serïyaları suranısqa ïe. Bügingi körmede serïyalıq monetalardıñ köbin, tipti, jaqında ğana ay`nalımğa jol tartqan «Kültegin» serïyalıq monetasın da tamaşalay` alasızdar dep, körmege jïılğan köpşilikti tarïxï mañızı zor nwmïzmatïkalıq kollekcïyalarmen tanıstırdı.
Rasımen de, serïyalıq monetalardıñ köpşilik bile bermey`tin türi köp eken. Mäselen «Qızıl kitap» serïyasımen är jıldarda ay`nalımğa 50 mıñ dana taralımmen şıqqan «Altay` uları», «Jalbağay`», «Tyanʹ-şanʹ qoñır ayuı», «Ündi jay`rası», «Buy`ra birqazan», «Qarşığa reñdi japalaq», «Däwit» sekildi monetalar twralı ädey`ilep izdenbegen adamnıñ xabardar bola bermewi mümkin.
Körmede munan bölek eskertkiş monetalar da orın alıptı. Mäselen, «Este qalatın oqïğalar men birtwar adamdar» serïyası boy`ınşa jasalğan, «Şığıs küntizbesi» serïyasınan şıqqan, tağı da basqa köptegen monetalar bar. Körmege körermen bolğan qaladağı joğarğı jäne arnawlı orta oqw orındarınıñ stwdentteri men mektep oqwşıları biregey` dïzay`nerlik şeşimimen tartımdı teñgelerdiñ tüsin tüstep tanıdı.
Dese de, şarağa jïılğan qawımnıñ qatarınıñ sïrek bolğanına qarap, adamnıñ aqşağa qızıqpay`tın kezi de bolatınına tañdandıq. Mäselen, damığan elderde monetalardı olardıñ kollekcïyalıq qundılığı öte joğarı bolwına qaramastan tek kollekcïonerler ğana emes, sol sïyaqtı öz jaqındarına merekege este qalatın sıy`lıq bergisi keletin qarapay`ım adamdar da satıp aladı. Belgili bir nışanı bar sıy`lıq retinde, tipti, üy`lenw toy`ına da tartw etip jatadı.
Bizdiñ elimizde köp bolmasa da, osını ürdiske ay`naldırıp jürgender az emes. Qarjı salasınan xabarı barlardıñ serïyalıq monetalardıñ jaña biri türi ay`nalımğa şıqqanın estigende qarap qalması anıq. Biraq, Ulttıq banktiñ qarapay`ım adamdardıñ qaltası kötererlik monetalar jïnağına jalpı jurtşılıqtıñ arasında qızığwşılıq az ekendigi jasırın emes. Bul jağday`dı da tüsinwge boladı. Monetalarğa qızığwdıñ munday` ürdisi elimizde qalıptasıp ülgergen joq.
Bul tarapta tastağan sawalımızğa özinşe jawap bergen qalalıq qarjı böliminiñ basşısı Ïmanqulov Älsey`it Amanjolulı:
- Sonıñ özinde, Qazaqstannıñ monetaları işinde şıqqan boy`ında nwmïzmattardıñ kollekcïyalarına ay`nalğan añız-monetalar da bar. Olardı moneta jïnawşılar asığa kütedi. Eñ köp talap etiletin suranısqa ïe monetalardıñ işinde körkemdik därejesi joğarı «Qazaqstannıñ florası men fawnası» serïyasınıñ monetaları bar. Olardı day`ındaw kezinde gologramma qoldanıladı, bul monetalardı nağız körkem twındığa ay`naldıradı. Sonımen birge, «Qazaqstannıñ ädet-ğurıptarı, ulttıq oy`ındarı» serïyası da asqan suranısqa ïe. Olar qazaqstandıqtar üşin tabınwşılıq mänge ïe boldı dep te ay`twğa boladı. Kollekcïonerlermen qatar olardı qamqor ata-ana da añdıp jürip izdey`di, mısalı, otbası tarïxında quda tüsw künin nemese balanıñ alğaşqı qadamın nemese jürekke qımbat otbası merekesin este qaldırw üşin aladı dey`di.
Bizge mälim derek boy`ınşa, otandıq jäne xalıqaralıq nwmïzmattarğa belgili birneşe tanımal serïya bar. Olardıñ qatarında joğarıda biz mısal qılğandarmen qosa, «Köşpendiler altını» jäne «Qazaqstan Petroglïfteri», «Säwlet jäne tarïxï eskertkişter», «Qoldanbalı öner», «Ertede soğılğan monetalar», «Älemniñ äy`gili meşitteri», «Sport» sïyaqtı serïyalar bar. Sonday`-aq, el tarïxınan sır şertetin «Qazaqstan swretşileri», «Respwblïka ïgiligi», «Qazaqstannıñ meşitteri men şirkewleri», «Qazaqstan xalqı ertegileri», «Ulı qolbasşılar» sïyaqtı serïyalar da suranısqa ïe bolıp otır.
Bügingi tañda turğılıqtı jerine qaramastan, monetalardı Ulttıq Banktiñ ïnternet-dükeni arqılı satıp alwğa boladı. Olardı «Qazpoçta» AQ-nıñ «EMS» kwrʹerlik qızmeti jetkizedi. Munday` monetalarmen operacïyalar ötimdi tawarğa qarajattı tïimdi salwdıñ bir jolı. Ol sizderdiñ jïnaq aqşañızdı saqtap qana qoy`may`, oğan sawattı közqaras bolğan jağday`da onı ulğay`twı da mümkin.
Monetalardı satıp alw men satw bïrjadağı sawattı, kirisi joğarı oy`ın sïyaqtı. Bağalı metaldarğa, atap ay`tqanda ïnvestïcïyalıq jäne kollekcïyalıq monetalarğa ïnvestïcïyalar salğan kezde bos aqşa bosqa jatqan qor retinde emes, jumıs istey`tin qural retinde qoldanılatın qağïda tolıq kölemde iske asırıladı. Bul oy`ındağı mañızdı faktor tözimdilik bolıp tabıladı, sebebi qarajattı osınday` jïnaqtaw basım türde uzaq merzimdi kezeñde tïimdi boladı. Al kollekcïyalıq monetalar twralı ay`tatın bolsaq, olar bastapqı narıqta äzirge erkin satılwda, olardıñ qunı is jüzinde bärine qoljetimdi. Alay`da, olardıñ taralımı tawsılğan kezde olardıñ bağası kürt ösedi. Sebebi kollekcïyalıq monetalar eşqaşan qosımşa soğılmay`dı. Bul qay`talama narıqtıñ qağïdası. Bul rette monetağa salınğan salım waqıt öte kele bank depozïtteri boy`ınşa kiristilikten asıp tüsedi.
Eñ bastısı, öz jaqınıñızğa estelikke şın mänisinde bağalı, tartımdı sıy`lıq jasawdıñ bir türi de osınday` monetalar. Büginde merey`li mereke, mañızdı mey`ramdarda sıy`lıq jasawdıñ jolı köp. Sonda da, körmeden köñilge tüy`ip, bağası qımbat, pay`dası şamalı jıltır qorapşalardan jalıqqandar kädege jaratar degen keñesimiz osı.


text:
Osman Öztunç - Leyla
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Leyla
Etiketler : Osman Öztunç - Leyla türkü indir, Osman Öztunç - Leyla türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Leyla mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Leyla türküsü, Leyla sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Leyla bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu
Osman Öztunç - Geri Gelen Mektup
Osman Öztunç - Kendime Bağırdım
Osman Öztunç - Dağlara Komşu Oldum
Osman Öztunç - Çamlıbelden Çıktım Yayan
Osman Öztunç - Foseptik Çukuru
Osman Öztunç - Davullar Çalındı


text:
Osman Öztunç - Züleyha da Kalmışım
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Züleyha da Kalmışım
Etiketler : Osman Öztunç - Züleyha da Kalmışım türkü indir, Osman Öztunç - Züleyha da Kalmışım türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Züleyha da Kalmışım mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Züleyha da Kalmışım türküsü, Züleyha da Kalmışım sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Züleyha da Kalmışım bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Dağlara Komşu Oldum
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı
Osman Öztunç - Durmuş un Türküsü


text:
AQŞ däwlät sekretare Qırğızstanda
>"Xäzer Qırğızstanda wäğdälär çorı, Bakievnıñ häm başqalarnıñ citäkçelegen xuplıybız. Başta – Lälä inqilabı, soñınnan bu töbäktä uzğan berençe irekle häm ğädel saylawlarğa taba alıp baruığıznı," dide Rice.
Anıñ süzlärenä qarağanda, Waşington Bişkäkkä xalıqara bazarğa çığır öçen iqtisadi reformalarnı tizlätergä yärdäm itergä teläk beldergän. C.Rice BBC häm Azatlıq radiosına äñgämä kiräk. AQŞ däwlät sekratere yulın Qazaxstan, Taciqstan häm Äfğanstanğa däwam itäçäk.


text:
Tatarstan başqalasınıñ yaña aqçalarda surätlänergä mömkin buluın belgäç, törle töbäklärdä yäşäp icat itüçe tatar mädäniät ähelläre dä sotsial' çeltärlär aşa Qazanğa uñışlar teli. Şuşı könnärdä genä Tatarstannıñ häm Rossiäneñ xalıq artistı Renat İbrahimov “Qazan öçen twoya–rossiä.rf saytında tawış bir” aktsiäsendä qatnaşıp, üz tawışın birde. Mäskäwdä cırçı bulaçaq käğäz aqça maketın totıp fotoğa töşte. Tatar estradası cırçısı Sömbel Bilalova da “Qazan aqçası” belän fotoğa töşep, sotsial' çeltärlär aşa başqalarnı da tawış birergä çaqırdı. Cırçı Rişat Töxwätullin twoya-rossiä.rf saytınıñ suräten sotsial' çeltärgä elep, Qazan öçen tawışlarnı jällämäskä öndäde. “Berençe qanal” korrespondentı Timur Siraciev ta üzeneñ tawışın Qazan Kremle häm Qazan federal' universitetı öçen birde.
Bügen Qazannıñ woleybol klubı, sigez tapqır Rossiä çempionı, biş tapqır Rossiä Kuboğı iäse, dürt tapqır Çempionnar ligasında ciñgän “Zenit” komandası baş trener Vladimir Alekno belän Qazannı yaqlap, tawış birüe mäğlüm buldı. Küptän tügel Qazannıñ “Rubin” komandası futbolçıları, şul isäptän yaña yarımsaqçı, “Arsenal” häm “Barselona” öçen uynarğa ölgergän Aleks Sonğ ta yaña aqçalarda Qazannı surätläw öçen tawış birgän ide.
Şuşı ütkän aylar eçendä million yarım keşene cälep itkän twoya–rossiä.rf saytında tawış birü 7 oktäbergä qädär däwam itäçäk. Anıñ näticäläre “Rossiä 1” telekanalında 7 oktäberdä kiçke 18.00 säğättä iğlan iteläçäk. Finalda Qazan, Soçi, Sevastopol', Yıraq Könçığış, Volgograd, İrqutsq, Sergiev Posad, Vladimir, Tübän Novgorod, Petrozavodsq şähärläre arasında köräş bara. Bügenge köndä 240 meñnän kübräk tawış cıyıp, berençe urında qışqı Olimpiada obyektları belän Soçi şähäre, ikençedä – borınğı Kreml häm universitet küreneşläre belän Qazan, öçençe urında – borınğı ğrek şähärçege Xersones häm batqan qorablar istälegenä quyılğan häykäl surätlären täqdim itep, Qırımnıñ Sevastopol' şähäre kilä.
1 oktäberdä Tatarstannıñ Milli bankında “Açıq işeklär köne” uzaçaq. Bu könne härkem bankqa ekskursiä yasap, Rossiä bankı tarixı belän tanışa alaçaq. Şunda uq yaña 200 häm 2000 sumlıq käğäz aqçalarda surätlänäçäk şähärlär öçen tawış ta birep bulaçaq.


text:
Bügen Ğiraq televideniäsendä Ğiraq citäkçese Säddäm Xösiän xalqı aldında çığış yasadı. Säddäm Ğiraq xalqın Amerikan häm Britan köçlärenä qarşı köräşne şulay uq däwam itergä çaqırdı. Ciñügä ireşer öçen sabırlıq kiräk, dide Ğiraq prezidentı. 20 minut çığışı waqıtında Säddäm yanında anıñ ulı Qusay da kürsätelde. Amerikan häm Britan räsmiläre älege çığış aldan töşerelgän bulırğa mömkin, Säddämgä Bağdadnı bombalaw waqıtında ziyan kilmägän bulunı añlatmıy, dip belderde. Waşingtonda, Aq Yortnıñ matbuğat wäkile Ari Fleischer, Säddämneñ bu çığışınıñ küptän tügel genä yazılğan buluına ışanıp betmäwen äytte. Üzeneñ isän buluın isbatlaw maqsatı belän Säddäm küptän tügel Umm Qasra şähärendä bulğan bäreleşlärne iskä aldı.
Kuwaitnıñ yanğın sünderüçeläre könyaq Ğiraqta yanğan 7 neft qoyısınıñ bersen tapqannar, dip xäbär itelä. Kuwait neft sänäğateneñ yuğarı räsmiläreneñ bsre-ber qoyıda yanğın sünderelgän, dip belderde. Ğiraqnıñ Kuwait belän çik buyında bulğan Rumaila neft qırında yanğan başqa qoyılarnı äle tabası bar. Amerikan köçläre bu eştä yardämgä Kuwaitnıñ Neft Kampaniäsen çaqırdı.


text: Aqça berämlege Yevro bügen dollarğa qarata üzeneñ iñ yuğarı pozitsiäsen aldı. Asia bazarları –1 yevro bäyäsen 1 dollar 19 sent itep bilgeläde, Yevropa bazarları soñıraq yevro bäyäsen 1 dollar 18 sent itep quydı. Üz tarixında yevro aqçası –buldırılğaç ta 3 kön uzğaç- 1999nçe yılda üzeneñ iñ yuğarı bäyäsendä torğan ide- 1 dollar 18 sent. Dönyadağı iqtisad belgeçläre yevro bäyäseneñ dollarğa qarata üsüenä ber dä borçılmıy. Amerikan finans ministrı John snow'nıñ-dollar belän yevro ayırması alay uq zur tügel digän süzläre-qayber belgeçlärne Waşington da dollarnıñ töşüennän fayda kürä digän farazlarğa etärä. Amerikan eşquarları çit illärdä arzanğa tawar citeşterep –anı satqanda kübräk fayda kürä.


text:
Yewropa Berlegeneñ yaña räise Portugaliä iğtibarnı könçığıştan başqa töbäklärgä küçerergä niätli
1-nçe yüldän Yewropa Berlegendä yaña räis, xörmätle tıñlawçılar. Yıl azağına qädär bu eşne Portugaliä alıp baraçaq. Lissabon inde moña ciñ sızğanıp kereştä dä - andağı xökümät fikerençä, Yewropa Berlege moña qädär üzäk häm könçığış Yewropa, elekke sovet illäre belän çamadan tış mäşğül bulğan, ä xäzer inde iğtibarnı Afrikağa, Braziliägä, üsep kilgän başqa illärgä yünältergä kiräk.
İlneñ tışqı eşlär ministrı Luis Amado süzläre belän äytkändä, dönya inde üzgärde häm Yewropa Berlege üzeneñ tışqı säyäsäten 2001-neñ 11-nçe sintäbr höcümnärennän soñ barlıqqa kilgän şartlarğa qarap üzgärtergä tieş. Amado äle may ayında uq, Yewropanıñ iğtibarı xäzer, elekkege kebek könçığışqa tügel, ä kübräk könyaqqa, Afrika häm Latin Amerikasına, ämma berük waqıtta Yaqın Könçığışqa da yünälderelergä tieş, dip beldergän ide.
Näq menä şul taraflardan kilgän radikalizm häm bigräk tä imigrantlar dulqını Yewropa öçen bügenge köndä torğan sayın arta barğan yanaw bulıp tora.
Yülneñ 2-sendä Portugaliäneñ Porto şähärendä çığış yasap ilneñ premyer-ministrı Jose Socrates yaña östenleklärne tağın da tögälräk bilgeläde, Yewropanıñ tışqı säyäsätenä Afrika häm Braziliägä iğtibarnı arttıru kiräk, dide. Lissabon xökümäte monı ozaqqa suzmıy ciñ çızğanıp başlarğa da tora - inde çärşämbedä ük Portugaliä başqalasında Braziliä citäkçelege belän yuğarı däräcäle oçraşu uzaçaq. Bu xäbärne dä portugal premyer-ministrı citkerde:
"Bu Yewropa Berlegeneñ kütärelep kilgän iqtisadlar belän inde urnaşqan mönäsäbätlärenä tağın da nığraq däwamlılıq häm ışanıç biräçäk. Räislegebez barışında bezneñ başqa şundıy oçraşularıbız da bulaçaq - Rusiä belän, Qıtay, Hindstan belän, ämma añarçı bez kütärelep kilgän illär belän oçraşular säyäsäte süräten Braziliä oçraşuı belän cepläp quyarğa uyladıq", di xäzer Yewropa Berlegendä räislek itkän Portugaliäneñ premyer-ministrı Jose Socrates.
Afrika belän Yewropa Berlege arasındağı näq şundıy uq oşraşu Lissabonda dikäberdä uzaçaq dip kötelä. Soñğı märtäbä andıy ikeyaqlı söyläşülär äle 2000-nçe yılda ütkän ide. Ul çaqta da Yewropa Berlegendä Portugaliä räislek itte.
Mäskäw belän mönäsäbätlärgä kilgändä, Socrates ul yünäleştä tatulıqqa ireşü yulın saylarğa cıyınuın äytä. Mäğlüm ki, Yewropa Berlegeneñ Rusiä belän araları xäzer tirän krizis kiçerä - inde menä ber yıl buyı yaqlar strategik xezmättäşlek turında yaña kileşügä ireşä almıy, monı Portugaliägä qädär räis bulğan Germaniä çorında da, aña qädär Finländiänekendä dä eşläp bulmadı. Yaña kileşü älegä Pol''şa tarafınnan biklänep totıla.
Kärim Kamal


text:
Dönya xällärenä küzätülärne bügen Äfğanstan tiräsendäge xällärdän başlıybız, xörmätle tıñlawçılar. Quşma Ştatlar citäkçelege tizdän üzeneñ şul ildäge totrıqlandıru häm tözekländerü eşlärendä qatnaşuwın arttırunı küzdä totqan plan bäyän itärgä cıyına.
Bäyän iteläçäk plan xaqında älegä bik az närsä bilgele bulsa da, Aq yort üzeneñ Äfğanstandağı tırışlıqlarına zur üzgäreşlär kertergä cıyına sıman. Amerikan räsmi wäkilläreneñ törle mäğlümat çaralarında kürengän belderülärenä qarağanda, Waşington Äfğanstanğa yardäm itüwen, inde bügengesenä östäp yılına tağın 1 milliard dollarğa arttıraçaq. Bu aqça Pentagonnıñ suğış sandığınnan kiläçäk dip kötelä. Şulay itep, Amerika üzeneñ Äfğanstandağı xärbi qüwäten tağın da nığıtıp, ilne totrıqlandıru eşlärendä aktivraq qatnaşırğa teläwen belderä. Quşma Ştatlarnıñ şuşı planı turındağı xäbärlär äfğan cirendä yaña höcümnärneñ häm köç qullanu oçraqlarınıñ artuwı sürätendä kilde. Törle xärbi başlıqlar arasında barğan, häm "Taliban" wä "äl-Qaidä" qaldıqları belän däwam itkän bäreleşlärdä uzğan atnada ğına Äfğanstanda 65-tän artıq keşe hälak buldı. Sişämbedä äfğannar britan xakimiatennän qotılunıñ 84 yıllığın bilgeli, ämma il tarixındağı şuşı möhim kön dä, soñğı xäbärlärgä qarağanda, tınıç qına ütmägän - ilneñ könyağındağı Qandahar şähärendä, prezident Xämit Qarzaineñ qardäşe öyendä bomba şartlatılğan. Ülüçelär turında mäğlümat yuq. Qayber belgeçlär fikerençä, Waşingtonnıñ yaña planı, näq menä şul totrıqsızlıqqa çik quwıp, kiläse yüngä bilgelängän saylawlar aldınnan prezident Qarzai xakimiaten nığıtunı maqsat itep quya. Äle bıltır uq prezident Bush Äfğanstan öçen maxsus tözekländerü programması buldırunı wäğdä itkän ide, läkin bu wäğdä älegä tormışqa aşmadı. Törle xalıqara oyışmalar häm ayırım illär aşa Qabulğa barlığı 4 yarım milliard dollar külämendä yardäm wäğdä itelde, ämma anıñ zur öleşe äle haman da kiler dip kötelä genä, ä inde Äfğanstanğa kilep ireşkäne dä nigezdä, tözekländerügä tügel, ä humanitar yardämgä, yäğni aşawğa kitep bara. Ä aqçanıñ il iqtisadın torğızuğa citmäwe, anda iminlek wä totrıqlı xakimiat urnaştıru tırışlıqlarına ayaq çala dip isäpli belgeçlär. Sima Wäli şularnıñ berse, ul Waşingtonda urnaşqan häm qaçaq xatın-qızlar belän eşlägän ber ictimaği oyışmanı citäkli. Tumışı belän Äfğanstannan bulğan Wäli, Quşma Ştatlar xäzer, Ğiraq kebek başqa mäs''älälär belän mäşğül bulıp alğannan soñ üz iğtibarın yänä Äfğanstanğa yünälter dip ömetlänä.
Audio, Sima Wäli
"Bez bu tırışlıqlarnıñ häm wäğdälärneñ çın küñeldän yasaluwına ömetlänäbez, bez berük waqıtta, älege wäğdälärneñ här äfğan keşesenä barıp citüwenä dä ireşergä tieşbez" di Sima Wäli, Äfğanstan belän eşläwçe ictimaği oyışma citäkçese. Amerikannarnıñ yaña planında, Bushnıñ Äfğanstanındağı maxsus wäkile Zalmay Xälilzadnı ilçe däräcäsenä kütärep, aña, Ğiraqta Paul Bremer başqarğan wazifalarnı yökläw dä qaralğan dip xäbär itelä. Läkin äfğan yağı monı kire qağa, tışqı eşlär ministrlığı wäkile "Chicago Tribune" basmasına, "Äfğanstan Ğiraq tügel, bezneñ inde üz xökümätebez bar" dip belderde. Waşington şulay uq Qabuldağı möhim ministrlıqlarğa üzeneñ yaqınça yözläp belgeçen bilgelärgä cıyına, monı ul Ğiraqta da şulay eşlägän ide. Şulay itep, kiläse yılğa bilgelängän prezident saylawları aldınnan Quşma Ştatlar Äfğanstandağı wäzğiatne tamırdan üzgärtergä, andağı xakimiatne nığıtırğa teli. Amerikannar monı, anda Pentagonnıñ, yäğni Quşma Ştatlar xärbiläreneñ qüwäten häm wäkalätlären arttıru aşa eşlärgä cıyına.
Kärim Kamal, Praga


text:
Qazan şähär deputatları Tatar humanitar institutı möräcäğäten yaqlamadılar
Sişämbe könne Tatarstanğa Xantı-Mansi okrugınıñ xökümät citäkçese urınbasarı Vyaçeslav Novitskiy kilde. Monda ul respublika belän tanıştı, prezident Mintimer Şäymiev belän oçraşıp söyläşte. Şuşı uq könnärdä Qazanda Böyek Britaniäneñ Mäskäwdäge ilçese wäkile Endjum Nuraninıñ da räsmi säfäre däwam itä. Ul da başqalada küpsanlı oçraşular, söyläşülär ütkärde. Şunısı qızıq, anıñ äñgämädäşläre respublika citäkçelege häm sänäğät oyışmaları citäkçeläre genä bulmadı. Nurani äfände Qazanda Tatarstannıñ Diniä Näzaräte wäkilläre, jurnalistlar, studentlar belän dä oçraştı. Başqalanı şulay uq çittä yäşäwçe, döresräge eşläwçe, qazanlılar da onıtmıy. Qazanğa Rusiä Dumasına respublikadan saylanğan deputatlar kilde. 28 aprel’ könne Qazan kremlendä alar belän Mintimer Şäymiev oçraştı. Anda Rusiäneñ Federatsiä Şurası wäkilläre Filzä Xämidullin häm küptän tügel genä yañadan saylanğan İrina Laroçkina da qatnaştı. Tatarstannan 4 çaqırılış Rusiä Dumasında barısı 13 deputat eşli. Oçraşuda qatnaşqan täcribäle deputat Oleg Morozov süzlärenä qarağanda, bu qädär deputat ilneñ parlamentında äle berqayçan da bulmağan. Läkin bu küpçelekneñ eş sıyfatı niçek bulır häm deputatlar, oçraşuda Mintimer Şäymiev tä äytkänçä, respublika citäkçelege belän berläşep näticäle eş alıp bara alırlarmı – monısın inde kiläçäk kürsäter. Älegä Dumada Tatarstannan saylanğan deputatlarınıñ respublika mänfäğäten qayğırtıp çığış yasağannarı bik işetelmi. 28 apreldä Tatarstan parlamentınıñ çirattağı sessiäse uzdı. Anda deputatlar kön tärtibenä kertelgän 45 mäs’älä arasında Mäğärif turındağı qanunnı 3 uqılışta qabul ittelär häm respublikada Yäşlär parlamentın buldıru turında söyläştelär.
Qazan şähäreneñ xakimiät başlığı Kamil İsxaqov bu könnärdä Berläşkän Ğäräp Ämirlegendä yalda. Läkin ul anda da qoyaşta ğına qızınıp yatmıy. İsxaqov Tatarstan möftie Ğosman xäzrät İsxaqi belän bergä Dubay şähärendä 25-27 aprel’dä ütkän İslam şähärläre oyışmasınıñ konferensiäsendä qatnaşqan. Anıñ çaqıruı buyınça älege oyışmanıñ kiläçäk utırışı başqalabıznıñ meñyıllığı uñayınnan Qazanda ütäçäk. Şulay itep, Qazan islam dönyasında da, katoliklar arasında da, Evropada da tanıla bara, Qazan äğza bulıp toruçı xalıqara oyışmalar sanı arta bara. Läkin, nigäder, bu şähärdä yäşäw şartlarına, yullarnıñ, binalarnıñ tözeklelegenä tä’sir itmi. Axırı, älege wazğiätne üzgärter öçen başqa ğämällär dä qılırğa kiräkter. Alarnıñ nindi ikännären Qazan şähäre Şurası deputatları belergä tieşter. Kiçä Şuranıñ çirattağı utırışı xaqında bez sezgä inde söylägän idek. Bügen isä, sessiädä qabul itelgän berniçä qarar belän tanıştırıp kitäbez. Deputatlar, mäsälän, Tatar gumanitar institutınıñ rektorı Wasil Ğäyfullinnıñ älege uqu yortına şähärdä ğämäldä bulğan zur arenda bäyälären kimetü turında xatına, yuq, dip cawap birgännär. Tatarstanda näşer itelgän kitaplar belän satu itüçe az keremle kibetlär dä arenda bäyäsen kimetü turındağı möräcäğätlärenä şundıy uq cawap aldı. Küräseñ, Evropa däräcäsendäge şähärgä yärdämgä moxtaclarnı yaqlaw kileşmider.Gölnaz İlgizär


text:
Rusiä, Taciqstan, Qazaxstan, Qırğızstan, Belarus häm Ärmänstan prezidentları Berdäm İminlek Kileşüe Şurasın tözü eşenä näticä yasağanda, töbäktä tiz xäräkät itü köçläre buldıru turında da söyläşte. Taciqstan başqalasınnan yıraq tügel uzğan cıyında Rusiä prezidentı Vladimir Putin, yaña şuranıñ maqsatı-äğza däwlätlärneñ iminlegen tä’min itü, dip belderde. Şulay uq berläşterelgän xärbi idarä dä däwlätlärneñ xezmättäşlegen ciñeläytäçäk, dide Putin.
Monnan tış Rusiä citäkçese elekke sovet respublikalarına Mäskäw xärbi cihazlar belän yardäm itä ala, dide.
Utırışta qatnaşuıçılar Rusiä İminlek Şurasınıñ elekke sekretare Hиkoлaй Бopдюжa'Hы yaña oyışmanıñ general sekratere itep bilgeläde. Berdäm İminlek Kileşüe 1992nçe yılda tözelgän ide. Bu cıyında-kileşü şurasın bäysez xalıqara oyışmağa äyländerü öçen kiräkle dokumentlar qabul itelde.


text:
Tatarstan Orgsinteznı Gazpromğa birergä telämi
Gaz üze küzgä kürenmäsä dä, anıñ däwlät iqtisatına bulğan yoğıntısı, bik nıq sizelä. Qara altın sanalğan neft' belän berrättän, gaznıñ da qaznanı bayıtuda öleşe zur. Tatarstan neft' respublikası sanala, läkin biredä gaznı da onıtmıylar. Bezdä gaznı eşkärtüçe Rusiädä iñ zur şirkätlärdän sanalğan “Orgsintez” bar. Soñğı berniçä ayda Rusiä monopolistı “Gazprom” belän Tatarstan şirkäte arasında qayber qıtırşılıqlar buldı. Monıñ säbäbe menä närsädä. Elek “Orenburggasprom”ğa kergän “Sibur Xoldin” şirkäte Qazan “Orgsintez”ı belän kileşü nigezendä bergälektä eşlägän. Anıñ buyınça “Orenburggasprom” eşkärtergä dip çimal - ğaz birä, Tatarstan şirkätenä buşlay anı eşkärtep tovarğa äyländerä. Äzer tovarnı ike şirkät üzara bertigez bülä häm sata. Soñğı waqıtta Qazan şirkäte bu şartlar belän kileşmiçä, yılğa 126 meñ ton etannı eşkärtergä tieşle urında barı tik 12 meñ tonnı ğına eşkärtergä teli. “Orenburggasprom” monıñ belän kileşmi häm ike şirkät arasında xezmättäşlek özelä.
Bu xäl yuğarı dairädä kiñ rezonans uyattı. Qayberäwlär monı xätta Tatarstanda gaz blokadası dip tä bäyäläde. Läkin iqtisat belgeçe Änwär Malikov bu xälne başqaça bäyäli.
Anı blokada dilär, läkin bu blokada tügel. Anda Qazan “Orgsintez” belän Orenburg “Gazprom”, häm anıñ qanatı astında eşläwçe Sibur Xoldin” şirkäte kerem aqçasın büleşä almağan.Şirkätlär üz ara xäl itä almağaç, älege qarşılıqlı mä’säläne xäl itü eşe, yuğarı dairägä qaldı. Şunlıqtan uzğan atnada Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev belän Gazprom citäkçese Aleksey Miller söyläşüendä bu tema aldınğılardan ide. Axır çiktä mäs'älä uñay xäl itelde. Xezmättäşlekne nığıtu buyınça ike yaqtan da eşçe törkeme tözelde. Älege oçraşuda qaralğan başqa mäs'älälär turında iqtisat belgeçe Änwär Malikov söyli.
Älege oçraşuda küp kenä sorawlar qaraldı, şularnıñ berse Tatarstannıñ tulısınça gaz belän tä'min itelüe. Älegä respublikanıñ 98 protsent rayon şähärlärenä ğaz kertelgän, aldağı ike yılda bu kürsätkeçne 100 protsentqa citkerep, Tatarstannıñ barlıq rayonnarın da gazlı itergä digän maqsat quyıla. Bu ğämäl öçen Gazprom 670 million sum bülep biräçäk. Şunnan soñ Tatarstan tulayım gazlaştırılğan Rusiäneñ berençe töbäge bulaçaq.Änwär Malikov, Tatarstan prezidentı Mintitmer Şäymiev belän Gazprom citäkçese Miller äfändeneñ oçraşuında bälki, şulay uq, “Orgsinteznı” satıp alu turında da süz barğandır,di.
Elegräk Gazprom Orgsintez belän urtaq şirkät tözärgä teläde. Xäzer ul Qazan şirkäteneñ xucası, yäisä töp aksiälärneñ xucası bulırğa teli. Oçraşuda bu turıda da söyläşülär barğandır dip uylıym. Läkin barıber dä Gazpromnıñ Orgsinteznı tulısınça satıp aluı şikle. Läkin bu turıda süz bara. Orgsintez direktorlar şurasında Gazprom wäkilläre dä bar. Bügen Gazprom gaz citeşterü buyınça monopolist, Orgsintez ğaz eşkärtü buyınça monopolist, alarğa ber bersez eşlärgä qıyın.Alayda 3 ay ayırım eşlägän waqıtta qaysı şirkät kübräk zıyan kürgän. “Orenburggasprom”mı, “Qazan orgsintez”mı. Bu turıda Änwär Malikov bolay dide.
Älbättä “Orenburggaspro”m kübräk zıyan kürde,çönki aña etanolnı quyarğa urını bulmadı, hawağa, buşqa oçırırğa turı kilde. Ä “Orgsintez”, bu aylar däwerendä üzeneñ möstäqillegen kürsätä aldı. Anıñ eşçänlege 70 protsentqa “Gasprom” çimalınnan torsa da, bu aylarda, “Orgsintez”, “Nicnekamskneftexim”, “Tatneft”neñ Minibaev zavodınıñ çimalı belän dä üz eşen yaxşı däwam itte.Yuğarı dairädä xäl itelgän, ike şirkät arasındağı yaña kileşü şartları älegä axırğaça bilgele tügel. Ämma, “Orgsintez” xucası bulğan “TAİF” kompaniälär törkeme citäkçese Al'bert Şigabutdinov äytüençä, yaña kileşü moñarçı bulğan kileşüdän ällä ni ayırılmıäçäk.Ğädel Galämetdinov


text:
Citäkçelär xalıqnı qotlawda yarışa
Xäzer, Tatarstanda, zur häm keçkenä oyışmalarda yaña yıl kiçäläre bara, büläklär öläşü bara. Premyer ministr Röstäm Miñnexanov eşmäkärlär belän oçraşıp, alarnı bäyräm belän qotladı. Prezident Mäskäwdä bulğan arada, Parlament räise Färit Möxämmätşin, Kremldä däwlät büläklären tapşırdı. Büläklänüçelär arasında Qazan däwlät universitetı professorı Xatıyp Miñnegulov bulğan, ul «Aatqazanğan fän eşleklese» digän isem alğan.
Tatarstan Prezidentınıñ, Mäskäwdäge Däwlät Sovetı utırışında qatnaşıp qatqannan soñ, Respublika çırşı bäyrämendä qatnaşuın kötälär. 28 könne, yäşlär ministrlığı, yaxşı uqığan, bäygelärdä ciñgän, iñ aqıllı ber niçä meñ balanı cıyıp, yaña yıl bäyrämen oyıştıra. Älege bäyrämdä balalarğa büläklär häm Prezident qotlawı tapşırılaçaq.
Qazan şähär idäräse başlığı İlsur Metşin, Prezidenttan qalışmıy. Ul da üzeneñ bäyräm qotlawların Qazan balalarına yullağan. Başqaladağı mäktäp, balalar baqçalarında taratılğan büläklär belän, şähär merı İlsur Metşin, dip imzalanğan, Qazannıñ 1000 yıllığın çağıldıruçı räsemnär belän bizälgän, urısça, tatarça qotlawlar da taratılğan.
Bikä Timerova.
İlsur Metşin, şulay uq, şähärneñ iñ tanılğan keşeläre belän yaña yıl oçraşuın uzdırdı. Anda mäşhür cırçı İlham Şakirov, cämäğät eşleklese Tufan Miñnullin, yıl uqıtuçısı isemen alğan Yelena Kursova, şulay uq, tanılğan sportçılar, tabiplar qatnaşqan. Meştin, qunaqların bäyräm belän qotlap, mädäniätkä, sälätle balalarğa, studentlarğa yärdäm itep torırğa wäğdä itkän.


text:
Ekrem Çelebi - Böyle Olur Mu
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Böyle Olur Mu
Etiketler : Ekrem Çelebi - Böyle Olur Mu türkü indir, Ekrem Çelebi - Böyle Olur Mu türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Böyle Olur Mu mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Böyle Olur Mu türküsü, Böyle Olur Mu sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Böyle Olur Mu bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Geze Geze (Barak)
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir
Ekrem Çelebi - Yüce Dağ Başında
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları
Ekrem Çelebi - Gönül (Sıkı Tut)
Ekrem Çelebi - Gitme Bülbül Gitme
Ekrem Çelebi - Niçin Ağlamayayım


text:
Keşe xoquqların yaqlau tөrkemnәre Yevropa Mәxkәmәseneŋ Çeçnä turındağı qararın xuplıy
Uzğan atnada Keşe xoquqları buyınça Jevropa Mәxkәmәse Russiә xәrbilәreneŋ Çeçnәdә xoquq bozuları turındağı çeçennәrneŋ şikayәtlәreneŋ altıısın tikşerergә rizalıq birde. Xalıqara hәm Russiә keşe xoquqların yaqlau oyışmaları bu qararnı xuplap çıqtılar.
Audio
"Yevropa Şurası kebek xalıqara oyışmalarda ağza bulu, qayber qanuni yөklәmәlәrne ütәrgә mәcbür itә. Әgәr dә üz vatandaşlarıŋnıŋ keşe xoquqların tupas rәveştә bozasıŋ hәm üzeŋneŋ xoquq sisteması ramnarında moŋa qarşı çaralar kürmiseŋ ikәn, ul çaqta monıŋ belәn Strasburgtağı xalıqara keşe xoquqları mәxkәmәseneŋ şәğellәnüe ixtimal."
Altı çeçenneŋ ikese Russiә soldatları 2000-nçe yılda Groznıyda ğailә ağzaların cәberlәvdә hәm üterüdә, өç çeçen Groznıydan qaçqanda tınıç xalıqnı bombalauda hәm altınçı çeçen Russiә soldatların 2000-nçe yılda çeçen auılında ulın hәm ber tuğanınıŋ өç balasın üterüdә әyeplilәr. Çeçennәr hәm keşe xoquqların yaqlau oyışmaları Russiә xәrbilәren tazartular vaqıtında cirle xalıqnı ezәrleklәvdә hәm başbaştaqlarça qılınuda ğәyeplilәr. Mәxkәmә süzçese Roderick Liddel radiobıznıŋ Tөnyaq Kafkaz redaksiәsenә birgәn әngәmәsendә bu әle başlanğıç adım ğına bulıp tora , protsesnıŋ nәticәlәnüe өçen küpme vaqıt kirәk bulaçağı bilgesez dip belderde.
Audio
"Ğәdәttә mәsәne tikşerergә qarar birü belәn xөkem qararınıŋ qabul itelüe өçen ber yıldan alıp 18 ayğa qәdәre vaqıt uza. Lәkin, bu mәsәlәdә dә şulay bulaçaq dip garantiә birә almıym."
Xalıqara mәxkәmә çeçennәrneŋ tağı da 100 şikayәten tikşerә hәm alarnıŋ qaysısınıŋ tikşerelәçәge әle bilgesez. Aslan Masxadovnıŋ çit illәrdәge vәkile Axmed Zakayev Tөnyaq kafkaz redaksiәsenә bu xaqta bolay dide
Audio
Mәskәvneŋ Çeçnәdәge keşe xoquqları buyınça vәkile Abdul-Xakim Sultıgov Xalıqara Mәxkәmәneŋ qararın tәnqitlәde, monıŋ motive politik dip belderde. Anıŋ süzlәrençә, Yevropa Şurasınıŋ qayber vәkillәre politik uyın uynıylar hәm dөnyağa qarağız Russiәdә hәr nәrsә niçek naçar dip kürsәtergә tırışalar. Soldat anaları komitetı berlegeneŋ citәkçese Valentina Melnikova Sultıgovnıŋ Russiә vatandaşlarınıŋ mәxkәmәgә mөrәcәğәtenә kirtә quyarlıq konstitutsion xoquqı yuq dip belderde. Ul press-konferesiәdә yasağan çığışında Xalıqara Mәxkәmәneŋ qararın dөres hәm yaxşı dip bәyәlәde.
Audio
Balalarnıŋ xoquqların yaqlau buyınça Mәskәv oyışması başlığı Boris Altşuler Yevropa Mәxkәmәseneŋ qararı xөkümәtneŋ Çeçnәdәge pozitsiәsena tәsir itә ala dide
Audio
Human Rights Watch oyışması uzğan atnadağı yıllıq xisabında Çeçnә konflktın Yevropadağı iŋ yaman keşe xoquqları krizisı dip bәyәlәgәn ide. Ul şulay uq BMOsı Keşe xoquqları Komissiәsen dә Russiәne Çeçenәdәge aktivlığın xөkem itmәgәne өçen tәnqitlәgәn ide. Keşe xoquqları buyınça Yevropa Mәxkәmәseneŋ altı şikayәtne tikşerergә riza buluı Mәskәvneŋ Çeçnәdәge sәyәsәten üzgәrtüenә kitererme digәn sorauğa әyye dip cavap birep bulmıy. Mәskәv beldegençә qılına . Anıŋ uzğan ayda Yevropada Iminlek hәm Xezmәtәtşlek Oyışmasınıŋ Çeçenәdә keşe xoquqların küzәtü mandatınıŋ mөddәten ozaytmauı da monı işarә itә. Lәkin, Xalıqara Mәxkәmә, başqarma xakimiәte bulmasa da, Russiәne ğәyeple dip tapsa, Kreml monı iğtinarsız qaldıra almayaçaq. Başqa illәr dә, Russiә belәn eş itkәndә monı küz aldında totara tieş bulaçaqlar.
Fәrit Idelle, Praga.


text:
Yamal-Nenets avtonomiäle okrugınıñ Nadım şähäre tatarları yardäm sorap millättäşlärgä möräcäğät itä
Sezgä möräcäğät itüçelär-qardäşläregez, millättäşläregez. Uç töbedäy qomlıqta qalqıp çıqqan, oçqıç-boralaqlar belän dä tiz genä barıp cirä almaslıq yalan tundrağa urnaşqan tözüçelär, gaz tabuçılar, torba saluçılar ile ul-Nadım qalası. Şähärebezdä 7 meñnän artıq tatar-başqort xalqı yäşi. 96nçı yılda Wäsiät oyışması tözelgän ide. Alar dini yolalarnı başqaralar, dini bäyrämnärne ütkärälär. 2000nçe yılda tırışa torğaç, tatar-başqort xalqın berläştergän Duslıq klubı açtıq. Ximayäçelär yardäme belän törle yal kiçäläre ütkärdek. Tuğan illärdän alıp kilgän video kassetalarnı qarap milli kiemnär tektek. Nadımda öç tapqır kontsert birdek. Aq Qalfaq eşçänlege başlanğanğa yıldan arttı. Üzebezneñ qartlıqnı, onıqlarıbıznıñ kiläçägen uylap pensiägä çıqqaç tuğan illärebezgä qaytırbız, onıqlarıbız üz millätebez arasında .zlären çit keşelär itep xis itmäsen dip bıyıl balalar icatı üzägendä Tamırlar klubı açtıq. Aña 5 yäştän 13 yäşkä qadär sabıylar, üsmerlär yöri. Başqort telen Räüzilä Fänil qızı, tatar telen Zäliä Förid qızı alıp bara.
Ğınwar ayınnan üzäkkä Sabıyğa, Mäğrifät, Mäğärif, Başqortstan qızı häm başqa jurnallar da kiler dip tüzemsezlek belän kötäbez. İke yıl Duslıq üz qazanında qaynadı. Xäzer bezgä alğa taba barırğa, üsergä, üzebez artınnan balalar klubın äydärgä kiräk. Bäyrämnärne niçek matur eçtälekle itep ütkärü turında, ğöref-ğadätlär turında da qullanmalarıbız yuq. Balalar öçen vokal däresläre açarğa dip totınsaq-belgeç bar, ber nota häm cır kitabıbız yuq ikän. Biü däreslären Cır häm Biü ansamble kassetasınnan qarap öyrätergä tırışabız. Balalarğa milli kiemnär tegü öçen tuımalar da aldıq, ämmä qalfaq, külmäk, kamzul ölgeläre taba almıybız. Qazan-Tömän-Mäskäw täcribäsen öyränäse, millättäşlär belän bäyläneşkä keräse kilä. Ximayäçelär tabıp uqıtuçılarnı da belem üsterü kurslarına cibärer idek. Täcribäle millättäşlär, klublar, milli mädäniät üzäkläre bezneñ belän bäyläneşkä kerä alsa-mäñge räxmätle bulır idek, dip yazğan Nadım şähärennän Älfiä Wağizova. Ömetlär belän adresın da kürsätkän. HaдыM-5. Дo BocTpeбoBaHия. Aлbфии ШBaBлиeBHe BarизoBoй.
Nail Alan, Tömän


text:
Kamal teatrında Salawat konsertları başlandı
Bu inde anıñ , ğädättägeçä, avgust ayında inde Qazanda uza torğan konsertlarınıñ 17 sezonı . Bıyıl konsertlarınıñ başlanğan köne 7 avgust bulsa, konsertnıñ başlanğan waqıtı da kiçke säğät 7 dä .
Konsertlarınıñ tämamlanuı da 17 avgustta. Ämma Salawat konsertlarınıñ 17 sezonı başqalarınnan ayırmalı bularaq, berençedän anıñ Rossiäneñ atqazanğan artistı bulıp Qazanda çığış yasawı äle berençe tapqır. Bıyıl närsä belän keşene şaqqattırır ikän digän soraw belän konsertqa kittek. Audio
Salawatnıñ bıyılğı programması anıñ teatral'läşterelgän tamaşasında berençe tapqır yañğırağan “İtil suı aqa torur”, “Yänbikä” “Büre”, cırları tamaşaçı tarafınnan bik cılı qarşı alındı. Büre - ul inde tatar xalqı simvolı itep qabul itelä . Bu cırda tatar xalqınıñ yazmışı büreneñ yazmışı belän çağıştırıla. Uz xalqı, watanı öçen Salawatnıñ Bürelärdäy bulıp olawı, anıñ çın watanpärwärlegen sürätli. Büreneñ tuğrılığı kebek , üzeneñ tırışlığı, ğädellege belän dan qazanğan watanpärwär tatar xalqı da üzeneñ azatlığı, bäysezlege öçen köräşüen kürsätä ul.
Şulay uq Salawat Qazannıñ Qaban küle altınnarın ezläp, qaban küle töbennän tabılğan sandıq eçendäge “altınnar”, yäğni, sandıq serläre arasında tatar xalqınıñ böyek cırçıları Ğabdulla Räximkulov, Tahir Yakupov, İlham Şakirov, Älfiä Avzalova repertuarıyndağı cırların başqardı. Bıyıl säxnä qunağı bulıp Salawatnıñ konsertında Tatarstannıñ xalıq artistçası Flürä Söläymanova çığış yasadı.
Salawatnıñ konsertı turında ğadi tamaşaçı:
“Salawatnıñ bu programması bar keşegä dä oşıy torğan programma, anıñ tawışı maturlığı belän başqa tawışlardan ayırılıp tora”,- dide.
Yäşlär teatrı citäkçese Robert Mortazin fikere menä mondıy: “Salawat küzlärdän yäşlär çığardı , küñelne sıqrattı”, -dide.
Säxnä bizäleşendä Tatarstanda çıqqan tatar gäzit jurnalları da bar ide. Häm cır başqarılğanda cırnıñ eçtälegen qüätläp ekrannarda kino- kadrlar canlana. Anda xalıq tormışınnan kadrlar kürsätelde. Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Tönyaq Korea atom qoralları öçen kiräkle plutoninı eşläp çığara alaçaq reaktornı aktivlaştıraçağı turında Xalıqara Atom Agentlığına xat cibärde. AQŞları Pxenyang qul quyğan kileşülärgä turılıqlı bulırğa, şantaz belän şägellänmäskä tieş dip belderep anıñ belän turıdan turı söyläşülär alıp barunı kire qağa. Ämma bik küplär Waşington alıp barğan säyäsät däres mikän digän soraular quya
Prezident G.W Bushnıñ turıdan turı Pxenyangdağı kommunistik rejim belän söyläşülär başlaunı kire qağuı , Waşington Korea yarım utraunda atom pokerında döres kardlar belän uynıy mikän digän soraular tudıra. Bushtan elek Clinton administratsiese Tönyaq Koreanı- xalıqara xezmättäşlek qısalarında totu öçen aña taşlamalar yasap ber ük waqıtta taläplär quya ide. Pxenyagnıñ üktäber ayında AQŞ belän 94nçe yılda ireşelgän kileşüne bozıp yäşren räveştä atom programmasına dävam itüen belderüe G.Bushnı nıq açıulandırdı.
Däwlät departamentı süzçese Reeker bez şantajlarğa birelmiyäçäkbez , Tönyaq Koreanıñ qul quyğan kileşülärgä turılıqlı buluı öçen anıñ belän satulaşmayaçaq, yäki nindider büläklär birmiyäçäkbez dip belderde.
Däwlät sekretarı Colin Powell, Könyaq Korea, Yaponie häm iminlek şurasınıñ daimi äğzaları belän yaqın elemtädä tora. Ul alar AQŞnıñ qatı säyäsäten yaqlasınnar dip tırışlıq alıp bara.
Azie belgeçe Gordon Flake LAT gazetasına bolay dip äytkän ide: Clinton administratsiese Pxenyangnıñ ni eşliyäçägen aldan äytep bulmıy digän qaraştan çığıp xäräkät itte. Bush isä rejim ‘üz-üzen ütermiäçäk’ qädär ratsional dip qarıy .Ämma ägär dä bu döres bulmasa , näticä qotoçqıç bula ala. NYT mäqaläse prezidentnı Tönyaq Korea belän söyläşülär başlarğa çaqıra häm älbättä Pxenyangnıñ yämsez xäräkätlären büläkläü ber dä yaxşı närsä tügel,qorallarnı cäyeldermäü kileşülären bozuçı başqa rejimnar alarğa çıdamlıq kürsäteläçäk digän näticä yasamasqa tieşlär , şulay da söyläşülär başlau ber üze äle taşlama yasala digän närsäne añlatmıy dip yaza NYT .
AQŞ senatorı Richard Lugar süzlärencä:Tönyaq Korea belän kilep çıqqan xällär bik qurqınıçlı , bez moña Ğıyraq qädär iqtibar itergä tieşbez. Ämma Lugar AQŞnıñ höcüm itüen kiñäş itmäs idem ,çönki Pxenyang Könyaq Koreadan üç alır Seul tiräse tämam cimereler ide dip söyläde atnakiçtä NBC programmasında.
Pxenyang belän söyläşülärne qatğıy räweştä kire qağu , kileşüçänräk säyäsät yağında torğan Seulnıñ Waşington belän araların boza ala. Könyaq Koreanıñ yaña citäkçese Roh Moo Hyun , tönyaqtağı yarlı tuğannarına qarata konstruktiv säyäsät alıp barırğa wäğdä itte. Pxenyangnı bötenläy izolatsiedä qaldıru qıyın bulaçaq.
Tönyaq Korea comğada Xalıqara Atom Agentlığı direktorı Möxämmäd Äl baradeiğa cibärgän xatında , agentlıq inspektorlarınıñ Tönyaq Koreada toruı öçen säbäp yuq dip belderä häm yaqın kiläçäktä laboratoriesen aktivlaştıraçağın xabär itä. BMOsı räsmiläre anda atom qorallarına yaraqlı plutoni eşläp çığaru mömkin dip belderä. Pxenyang atom programmasın aktivlaştıruına KEDO konsortiumınıñ yağulıq tapşıruın tuqtatuı säbäp buldı dip äytä.
Russieneñ atom energiese ministırı Aleksander Rumyantsev krizis öçen AQŞ citäklägän konsortiumnı ğäyepläp çıqtı.
Pxenyang yäşren räweştä atom programmasına dävam itüen faş itkäç, KEDO 94nçe yılğı qararnı köçtän çığardı. KEDO sivil mäqsatlar öçen qullanılaçaq reaktor tözü öçen yardäm birergä häm Tönyaq Koreaga yağulıq cibärep torırğa wäğdä itkän ide
Färidä Xämit, Praga


text:
Amerika 9/11neñ 5 yıllığın iskä ala
5 yıl elek Quşma Ştatlarğa bulğan terror höcümnäre näticäsendä berniçä säğät eçendä 3 meñgä yaqın keşe häläk buldı. AQŞ prezidentı George Bush urlanğan oçqıçlar töşkän här urınğa barıp amerikan xalqına möräcäğät itergä cıyına.
Quşma Ştatlar bügen bar il buylap bayraqlar töşerelgän. 5 yıl elek bu könne Amerikağa moñarçı kürelmägän höcüm yasaldı. Urlanğan oçqıçlarnıñ ikese New Yorktağı Säwdä üzäge manaralarına kilep bärelde, tağın berse Washingtondağı Pentagon binasına, dürtençese, yulçılar terrorçılarğa qarşılıq kürsätkännän soñ, Pennsylvania ştatında qırğa kilep töşte. Bu höcümnär näticäsendä barlığı 3 meñgä yaqın keşe häläk buldı.
Qorbannarnı iskä alu çaraları här urında ütäçäk. Perzident Bush alarnıñ barısında da qatnaşırğa cıyına. Dönya Säwdä üzägeneñ igezäk binaları torğan urında ul yäkşämbedä ük bulıp kitte.
"Ul qotıçqıç qaza urınında bulu miña şunı iskärtte, bezgä şundıy uq zıyan kiterergä teläwçe doşmannar äle dä bar" di George Bush.
Cirle waqıt belän kiçke 9da (Qazanda irtänge 5 bula) Bush amerikan xalqına möräcäğät itergä cıyına. Bu çığışında ul terrorğa qarşı suğışnı däwam itergä çaqırır dip kötelä.
Bushnıñ terrorğa qarşı suğışına cämäğätçelektä tänqit buluğa qaramastan, amerikan räsmiläre anı uñışlı itep kürsätergä tırışa. Yäkşämbedä NBC kanalına birgän äñgämäsendä vitse-prezident Dick Cheney bolay dide:
"Minemçä, ilebezne iminräk itü yünäleşendä bez şaqtıy yaxşı eş başqardıq. 11 Sintäberdän soñ inde 5 yıl ütte, älegä başqa höcüm bulmadı. Bu oçraqlı xäl tügel, ä iminlek, küzläw programmaları, totqınnar beläw eşläw näticäse" di Amerikanıñ vitse-prezidentı.
Oppozitsiädäge demokratlar isä, Osama bin Ladennı äle dä tota almağan öçen, 11 Sintäber belän turı bäyläneşe bulmağan Ğiraqta qimmätle suğış başlağan öçen Bush administartsiäsenä tänqit belderä. Senattağı demokratlar citäkçese Harry Reid, vitse-prezident Dick Cheney''nıñ tışqı säyäsätkä yoğıntısı Amerikanı iminsezräk itte, dide.
Ul arada Äl-Qaidäneñ ikençe keşese sanalğan Ayman Äl-Zawahri 5 yıllıqqa turı kiterep yasağan möräcäğätendä yaña höcümnär belän yanadı. İnternetta urnaştırılğan häm öleşçä Äl-Cäzirä, CNN kanalında kürsätelgän tasmada ul möselmannarnı Amerikağa qarşı torunı köçäytergä çaqırdı.
Ä menä İrannıñ elekke prezidentı, Amerikada säfärdä bulğan Möxämmät Xattami yäkşämbedä Harvard universitetında 11 Sintäber qorbannarın iskä alıp bolay dide:
"Min bu qotıçqıç qırğıy ğämälne iñ berençe bulıp tänqitlägän çit il citäkçeläreneñ berse buldım. Keşe bularaq, möselman bularaq, İranlı bularaq min sezneñ alda qorbannarnıñ ğailäläre, bar amerikan xalqınıñ tirän qayğısın qabat urtaqlaşam. Barıbız da köç qullanusız, näfrätsez dönya telik" di Möxämmät Xattami.
Quşma Ştatlarğa bulğan höcümnärneñ 5 yıllığı bügen dönyanıñ başqa illärendä dä iskä alına.
Ali Ğilmi


text:
Baltiq buyındağı öç ilne dä xäzer çittän küçep qaytqan millättäşlär citäkli
Estoniäneñ yaña prezidentı itep şuşı könnärdä Toomas Hendrik İlves saylandı, xörmätle tıñlawçılar. Bu waqiğä ber üzençälege belän qızıqlı - xäzer Baltiq buyındağı öç ilne dä sovetlar çorında çittä, Atlantiknıñ tege yağında yäşägän keşelär, yäğni elekke möxäcirlär citäkli. Ser tügel, Könçığış Yewropa, Kavkaz yağı yäisä Üzäk Aziädäge başqa xalıqlarnıñ da çittä abruylı diasporaları bar, ämma alarda älegä qädär çittän qaytuçılar Litva, Latviä häm Estoniädäge kebek yuğarı urınnarğa kütärelä almadı.
Möxäcir-prezidentlar safına uzğan atna azağında eston Toomas Hendrik İlves tä bastı. Ul ğomumän Estoniädän çittä, Şvetsiä başqalası Stockholmdä tuğan, ämma Quşma Ştatlarda üskän häm belem alğan. Ğömereneñ ber öleşen ul "Azatlıq" radiosınıñ eston xezmäten citäkläwgä dä bağışlağan.
Şuşı prezidentlarnıñ, häm alarnıñ ğına tügel, bar Baltiq buyı möxäcirläreneñ kire watannarına qaytıp xezmät itüe, alarnıñ diasporları köçle buluın, çittä yäşäsälär dä häm tuğan illäre küpmeder waqıtqa dönya xaritasınnan yuğalıp torsa da, watannarı belän mädäni, tel bäyläneşlären saqlap qaluın kürsätä.
Çittäge millättäşlärgä ixtiac Baltiq buyı illärendä ni öçen şul qädär zur soñ? Estoniäneñ Tartu universitetındağı säyäsi fännär professorı Andres Kasekamp monı bolay añlata:
"Üzäk Yewropadağı postkommunistik illärdän ayırmalı bularaq, bäysezlek alğannan soñ bezgä bar närsäne dä buş urınnan başlarğa turı kilde. Bezdä diplomatik xezmät tä, ğäskär dä yuq ide. Bu isä bezneñ çittäge häm belemle millättäşlärebez öçen zur mömkinleklär açıluın añlattı. Şul yaña buınnarnı qoru öçen çit il, xalıqara äzerlek kiräk ide. Bu şunıñ belän añlatıla - bezgä Könbatıştağı millättäşlerebez bik kiräk ide", di Tartudağı säyäsät fännäre professorı.
İkençe ber faktor bulıp Baltiq buyı illäreneñ ällä ni zur bulmawı tora. Anda yäşäwçe xalıqnıñ sanı bügenge köndä Mäskäwnekennän dä azraq. Şuña kürä, çittän sanawlı ğına keşe qaytqan oçraqta da Litva, Latviä häm Estoniädä bu şunda uq kürenä ide, dip däwam itä professor Kasekamp:
"Baltiq buyı illäre oçrağında istä şunı totarğa kiräk - alar bik keçkenä. Äzerlekle belgeçlär sanı bik çiklängän, şul säbäple bezgä yardäm itärgä telägän härkemgä bez räxmätle. Östäwenä, bu bigräk tä latış häm eston oçrağına xas - çittäge möxäcirlärneñ zur öleşen 1944-nçe yıldan soñ kitärgä mäcbür bulğannar täşkil itte, alar üzlären mäxällä bularaq säyäsi yaqtan nıq saqlap tordı häm alar başqalar kebek üz tormışların yaxşırtu belän genä çiklänmäde, Watannı da qayğırttı", di professor Andres Kasekamp.
Häm nihayät, prezident itep saylanğan elekke möxäcir millättäşlären litvalılar, latışlar häm estonnar üz illären tışqı dönyağa, bigräk tä Könbatışqa bäylägän ber möhim buın itep kürä.
Kärim Kamal


text:
Udmurtiä başqalası İjaw şähäreneñ cämiğ mäçetenä uraza ğäyetenä bıyıl xalıq küpkä artıq kilde
Eş köne buluına qaramastan, ğäyet namazına kilüçelär ike qatlı mäçet eçenä sıyıp ta betmäde, işek aldına tözelde. Bıyılğı ramazan ayınıñ üzençäleklärenä tuqtalıp, comğa imam xatıybı Faiz xäzrät Möxämätşin bolay dide:Audio
Tağın ber üzençälek, mäçet ähelläre İjawdağı zindanda islam dine nigezläre däresläre alıp baralar. Totqınnar arasında da uraza totuçılar bar ikän, alarnıñ da küñelen kürep, Fäiz xäzrät bolay dip östäp quydı.Audio
İnde mäçettä uzğan ğäyet namazınnan soñ, xatın-qızlar yağında berniçä keşe belän tanışıp, sorawlar da birdem. Alar barısı da mäçet qarşında oyıştırılğan mädräsädä belem alıp, qaysıberäwläre inde üzläre şäkertlär uqıta. Şul yäş qızlarnı tıñlıyq äle.Audio
Şulay itep, yıl sayın din yulına basıp, şäriğät qanunnarı buyınça yäşäwçelär sanı arta bara, ul ğına da tügel, bu yäşlärneñ kiläçäktä din belgeçlege buyınça yuğarı belemgä iä bulırğa da teläkläre bar. Ğäyet wäğäzendä yañğırağan — şäriğät qanunnarın ütäw, ä alarnı öyränü öçen älegä barlıq mömkinleklär buluın bilgeläp ütte, ölkännärgä, biğräk tä ata-analarğa yärdäm itep, kübräk izgelek qılıp yäşärgä öndäde.Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä.


text:
Yawşirmädä Ğayaz İsxaqi uquları ütte...
Qotlawlardan soñ başlanğan mädäni programmanı Tatar cır häm biü ansamble başlap cibärde. Säğät dürtkä qädär däwam itkän konsertta cırçılar İdris Ğäziev, Röstäm Zakirov, Rafail Saxabiev, Qazannıñ Kamal teatrı, Nur teatrı artistları çığış yasadılar. Äytergä kiräk, şaqtıy däwamlı konsertnı, bäyrämdä yasalğan çığışlarnı könneñ esse buluına da qaramastan xalıq bik zur qızıqsınu belän axırına qädär qaradı.Yawşirmä awılında uzğan bu uqular bıyıl äle ikençe genä märtäbä ütkärelsä dä, inde matur ber traditsiägä äwerelep bara, dip äytergä dä bula. Bu xaqta anda qatnaşuçı artistlarnıñ sanı häm sıyfatı da, milli zıyalılarnıñ küplege dä, çarada qatnaşu öçen Qazannan häm Çistaydan kilüçelärneñ küpsanlığı da äytep tora. Awıl xalqı da İsxaqi uqularınıñ alarda ütüenä, bu uñaydan şuşındıy zur bäyräm çarası uzuğa bik şat. Läkin monda kilüçelärneñ, qatnaşuçılarnıñ küpmese Ğayaz İsxaqi, anıñ tormışı, yazmışı, icatı, millät öçen köräşe turında äybät belä ikän? Bu uqular tirä-yündäge awıl xalqı öçen Sabantuy kebek ber bäyräm, uqularnı oyıştıruçılarğa çirattağı ber plan öçen ütkärelgän çara ğına bulıp qalmasın ide.
Gölnaz İlgizär


text:
BMO atom energiäse agentlığı başlığı Möhammäd ElBaradei, agentlıq Liviägä tınıç maqsatlarda qullanılaçaq atom programmaların üsterergä yardäm itergä äzer, dip belderde. Tripolida, Liviäneñ küpläp üterü qoralların yuq itü turında ike könlek söyläşülären tämamlap ElBaradei, agentlıq Liviägä yardäm itü yulların tikşeräçäk, dide: "Liviä programmaların tınıç maqsatlarda qullanu yulları turında bez şulay uq Liviä belän dä söyläşülär alıp barabız. Alarğa atom texnologiäläre – sunı çistartu, medetsina, awıl xucalığı, sänäğat ölkälärendä bik kiräk" dide ElBaradei.
Liviä citäkçese Moammar Gadhafi'nıñ, dekabr ayında, Liviä atom töş häm başqa küpläp üterü qoralların yuq itergä qarar qabul itte, dip iğlan itüennän soñ Tripolinıñ xalıqara cämäğätçelek belän mönäsäbätläre yaxşıra başladı.


text:
Süriä, İran häm ğisyançıl “Xizbulla”, Quşma Ştatlar maxsus xezmäte belderüençä, Liban xökümäten alıp taşlaw turında plan qora. Aq yort wäkile Tony Snow Waşingtonda ütkän mätbuğat oçraşuında, bu xaqta täğäyenläw serne açu bula dip, "Bez, bu töbäktäge härkemgä dä, Libanda premyer ministr Fuad Siniora citäkçelegendäge xäzerge xökümät idarädä qalırğa tieş dip mäğlümat citkerep, açıqlıq kertäsebez kilä. Xökümätkä üz wazifaların ütärgä tınıçlıq biregez”,- dide.
“Xizbulla”, Libanda waqıtınnan elek saylawlar ütkärügä ireşü öçen üz tarafdarların uramğa çığaru belän yanıy.


text:
Qazaqstan mäclese ğailädä köç qullanuğa qarşı çaralar kürä
Qazaqstan, Urta azia illäre arasında berençelärdän bulıp ğailä problemnärenä qarşı qanun taqdimen qarıy. Qazaqstanda ğailä eçendä cäberlänügä qarşı qaralğan bu qanun häm anıñ başqa urta azia illärenä ixtimal täserläre niçek bulır?
Urta aziadağı awıl, rayon häm şähärlärdä ğailä eçendä köç qullanu oçraqları äle dä däwam itä. Läkin bik küplär monı kürmämeşkä salışa yäisä tormışnıñ ber öleşe bularaq qabul itä. Bu mäsälä Urta aziada küplärgä tanış, alar monı yä üz keçereşennän yäisä duslarınnan işetep belä. Şulay da, gailäne saqlap qalu xaqına – keşelär bu turıda küp söyläp tormıy bu illärdä. Bu mäsälägä qarata xäzer Qazaqstan xaqimiäte yaña qanun täqdimen qarıy, inde ğailädä köç qullanu şäxsi waq mäsälä bularaq tügel, cinäyät bularaq qabul iteläçäk. Täqdim şul uq waqıtta, köç qullanuğa duçar qalğan bala häm xatınnarnı da yaqlıyaçaq.
Bu qanun taqdime, Qazaqstannıñ 2006-2016 yıllar arasında cenes xoquqların tigezläw planınıñ da ber öleşe bulıp tora. Bu taqdim kiçä Qazaqstan mäclesendä qaraldı.
Urta aziada ğailä eçendä köç qullanunı arttırğan ber niçä säbäp bar. Başta ğailä häm ilgä irlärneñ xaqimlek itüe ğadäte bar, şuña kürä balalarnıñ häm xatın-qızlarnıñ cämğiättäge role bik çiklängän bulıp qala. Xättä bu problem, qanuni yaqtan cenes tigezlegen yaqlağan sovetlär berlege çorında da üzgärmäde. Häm xäzerge waqıtta eş xaqlarınıñ äz buluı, eşsezlek, eçkeçelek yäisä narkotik qullanu bu problemgä etärgän tağın ber niçä zur säbäblär isäbendä.
Bu yaña taqdim nigezendä xäzer milisiä yärdäm itmägän qıynaw oçraqlarına qarşı xaqimiät kübräk çaralar kürä alaçaq. Eçke eşlär ministrı Alik Şpekbayev, bu qanun älbättä kübräk öy eçendä cäberlänügä duçar bulğan bala häm xatınnar xoquqın yaqlasa, ikençedän ayrılışqan parlar problemnärendä qarıyaçaq dip belderä.
Şpekbayev radiobızğa, bu qarar turında inde küptännäñ söylänüen, läkin ministrlıqnıñ diqatenä soñgı arada keterelde dip belderde:
“Bu taqdim 1999 yıldan birle qarala. Läkin anıñ öçen şartlar äzer tügel ide. Soñgı arada bu taqdimne ministrlıq qarap çıqtı häm ul mäclis komissiäsenä tapşırıldı. Asıl maqsat, ğailä eçendä cäberläwne kimetü. Bu täqdim ğamälgä aşsa, şaqtıy problämnär xäl iteläçäk.”
Astanadağı xökümättän bäysez olılarga yärdäm kürsätkän Ardagerlar veteran oyışması başlığı Bayan Äxmätcanova, qanunnıñ ähämmiäte turında bolay añlattı:
“Ğailä eçendä äni-ätisen qıynağan ullar da bar. Mäsälän ber äni bu mäsälä buyınça bezgä kildän ide, häm bez bergä mäxkämägä möracäğat ittek. Ulları äni-ätisen yış qına alardan aqça sorap qıynıy torğan bulğan. Bu-işe oçraqlarnı işetü bik küñelsez.”
Qazaqstan bu qanunnı täqdim itü belän Urta azia illäre arasında da ber açış yasadı. Urta azia illäre, Qırğızstan, Taciqstan, Törkmänstan häm Üzbäkstanda äle bu mäsälälär qaralmağan. Bu illärdä cäberlänügä duçar bulğan keşelärgä sıyınu häm kiñäşläşü yärdäme kürsätkän ber niçä oyışma eşläsä dä, alar älegä üz aqçasına yäşi.


text:
Küp kenä piterburlılar cäyleklärdä yal itä
Cäy citügä Peterburg buşap qala: tuzanlı, tınçu taş qaladan yalıqqan xalıq başlıça Leningrad ölkäsendä urnaşqan säyfilärenä - daçalarına - aşığa. Qızğanıçqa qarşı, alarnı küp oçraqta küñelsez syurpriz kötä: watılğan pıyala, talanğan yort. Közdän çäçep qaldırğan yäşelçä, suğanğa da tınğı yuq: suqbaylar, eşsezlär sinnän alda uñışnı cıyıp qalırğa aşığa. "Uñış"dip tä şartlı räweştä genä äytep bula inde: küp xezmät salınsa da, yarlı Leningrad tufrağı uñış birergä bik aşıqmıy. Şulay bulsa da, daça - piterlılarnıñ kübese öçen yaratqan yal urını. Qayberäwlär, bigräk tä pensionerlar, öçen berdänber yal itär cir dip äyter idem min. Äbilärebezne tıñlap qarasağız, üzegez dä.


text: Bügen alar kimendä 6 urında, şul isäptän raketa motorları citeşterü şirkätendä buldı. Törkem başlığı Hans Blix, BBCğa birgän äñgämäsendä äytüençä, Quşma Ştatlar häm Britaniädän alınğan yaña mäglümät nigezendä, tikşerülär moñarçı bulmağan, yaña urınnarda bara. Kiçä Xalıqara Atom Energiä Agentlığı başlığı Möxämmät Äl-Baradei, tikşerü eşlären tämamalaw öçen tağın berniçä ay waqıt kiräk bulaçaq dip äytkän ide. Bügen Londonda, Britaniä Tışqı eşlär ministrı Jack Straw, ägär Saddam Xösäyen xalıqara taläplärgä buysınmasa, Britaniä Ğiraqqa qarşı xärbi çaralar kürergä xoquqlı dip belderde. Straw süzlärençä, Britaniä bu çaralarğa BMOnıñ maxsus raslawı bulmasa da bara ala. Alay da ul, kiräk bula qalsa, İminlek Şurası tağın ber rezoulutsiä qabul iter, digän ömet belderde. Andıy rezolutsiäneñ kiräk bulaçağı turında bügen Berlinda Germaniä kanslerı Gerhard Şröder da äytte. Alay da, Şröder qoral tikşerüçelärgä kübräk waqıt birergä çaqırdı.


text:
İran xökümäte 20-nçe fevral'gä bilgelängän parlament saylawların waqıtında ütkärü öçen säyäsi krizisnı çişü mömkinlegenä ömet belderde.
Xökümät wäkile Abdulla Ramazanzadä İrannıñ yuğarı ruxi citäkçese Ayatulla Ali Xamenei belän söyläşülär näticäsendä irtägä töştän soñ çişeleş tabılırğa mömkin dide.
Ramazanzadä äytüençä Xamenei ilneñ Saqçılar Şurasına säyäsi krizisqa säbäp bulğan qararlarnı ikençe märtäbä yañadan qararğa färman birgän. Saqçılar Şurası 2 meñnän artıq reformaçıl namzätlärne parlament saylawlarınnan çitläşterü turında qararlar qabul itkän ide.
Bügen Xamenei üze dä bu krizisnı çişep bula dide. Ämma ul reformaçıl köçlärneñ saylawlarnı kiçekterü taläben kire qaqtı.
Xamenei däwlät televideniese aşa çığış yasap saylawlarnı waqıtında ütkärü xökümätneñ burıçı häm saylawlar ber köngä dä kiçekterelmiçä ütkärelergä tieş dide.
Saqçılar Şurası qararlarına protest yözennän qayber reformaçıl köçlär saylawlarğa boykot iğlan itü belän yanadı, yäkşämbe könne 120-dän artıq deputat wazıyfalarınnan çigende.