text:
Letoniya "Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün müim mehanizmi" - "Qırım platformasınıñ" inkişafında ileride de iştirak etecek. Bunı Letoniyanıñ Ukrainadaki yañı elçisi İlgvars Klâva Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge işanç urlıqlarını bergende bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ ofisi hayer etkenine köre, Zelenskıy, Letoniya "Qırım platforması" sammitine qoşlumağa azır olğan ilk devletderden biri olğanını qayd etken.
Öz nevbetinde Letoniya elçisi resmiy Riganıñ ileride de "Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün müim mehanizmi"niñ inkişafında ileride de iştirak etmege niyetinde olğanını bildirdi.
Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde yarımadada Rusiye quvetçileriniñ tintüvlerinden soñ tutulğan beş qırımtatarınıñ azat etilüvine çağırdı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


c: text/html

text:
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, «1941-1944 seneleri Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinden mahkemeden tış millet mensüpligine köre sürgün etilgen halqlarnıñ bazı kefilleri aqqında» «qanun» qırımtatarlar, bulğar, ermeni, yunan, nemseler ve olarnıñ qoranta azaları, em de sürgünlikten soñ, ğurbetlikte doğıp Qırım Cumhuriyetine qaytıp kelgenlerniñ içtimaiy qoruvını kefil etecek.
«Qanun» Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ sürgünlik vaqtında Qırımdan tış (arbiy hızmet, tahliye, mecburiy işlerde) bulunğan, ve sürgün olunğanlarnıñ bulunuv yerlerine yollanılğan qırımtatarlar, ermeni, bulğan, yunan ve nemselerge ait.
«İşbu qanun leyhasınıñ qabul etilmesi Rusiye Federatsiyası Prezidentiniñ 2014 senesi aprel 21-ne ait «Ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve nemse halqlarınıñ reabilitatsiyası ve olarnıñ ğayrıdan tiklenüvi ve inkişafına devlet qol tutuvı aqqında» №268 emirini yerine ketirmege ve vatanına qaytıp kelgenlerni içtimaiy qoruvnen temin etmege imkân berecek», – dep aytalar Qırım «parlamentinde».
Qırım deputatı Lentun Bezaziyevniñ aytqanına köre, qanun leyhası bir kere berilecek yardımnıñ farqlı çeşitlerini nazarda tuta. Vatanğa qaytıp, topraq damartısını alğan adamlarğa şahsiy ev qurmasına bir kerelik yardım kösterilecek.
Onıñ bildirgenine köre, eñ yaqın vaqıtta mesken şaraitlerniñ eyileşmesini beklegen repatriantlarnı ayrı daire cedveline kirsetüv aqqında mesele muzakere etilecek.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Yedinaya Rossiya» firqsınıñ reytingi 37,1%ge tüşti, dep haber ete Bütünrusiye ictimaiy fikirni ögrenüv merkezi (VTSİOM).
«Yedinaya Rossiya» reytingi ükümet QFB bergisini 18%den 20%gece köterecegi ve pinsiya yaşını qadınlar içün 63, erkekler içün 65 yaşınace köterecegi aqqında ilân etkeninden soñ tüşip başlağan. Bu yılnıñ başından berli o 16%ge tüşken.
Devlet duması tarafından birinci oquvdan soñ qabul etilgen pensiya islâhatı içün, Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskayadan ğayrı, «Yedinya Rossiya» adından oturışuvda iştirak etken bütün deputatlar rey bergen.
Mevzuğa dair: «Men Qırımnı qaytardım! Ya sen ne yaptıñ?» Natalya Poklonskaya Devlet dumasındaki yeri içün «Yedinaya Rossiya»nen nasıl küreşe
Sotsiologlar qayd etkenine köre, «Yedinaya Rossiya»nıñ itibarı 2011 senesi dekabr ayında – Devlet duması saylâvlarında yapılğan sahtecilikten soñ (34,4%) eñ aşağı köstergiçke tüşen eken.


text:
«Qırımda yaşağan Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları ile ne yapmağa sual bardır. AB Qırımda yaşağan Rusiye vatandaşları vizalarnı elde etmek içün Ukraina elçihanelerine muracaat etmek kerek olğanını ilân etti, pek doğru qarar. Rusiye Federatsiyası çeşit tuzaqlarnı qullana, faqat AB şahısnıñ kerçek yaşağan yerini qayd etmek içün imkânı bardır. Menimce, böyle nezaret mıtlaqa olacaqtır ve AB böyleliknen işğalni tanımaz», – dedi Çentsov.
O şunı da qayd etti ki, Qırımda yaşağan ukrainliler Ukraina elçihanelerinde ve diger şeerlerinde vizalarnı elde etmeli.


text:
İşğal etilgen Qırımda ekinci Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevniñ anası Venera Mustafayeva Qırımda oğlunıñ destegine keçirgen bir kişilik piket içün cöreme ödedi, dep haber ete «Qırım birdemligi».
«Ekinci Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine üküm çıqarılması arfesinde, olarnıñ arasında menim olğlum Server Mustafayev de, men bu qanunsız, yalan qabaatlavğa qarşı narazılıq bildirmek içün bir kişilik piketke çıqtım. Bundan soñ maña qarşı memuriy dava açılğan edi», – birleşme Venara Mustafayevanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Qayd etilgenine köre, cöreme ödemek içün para «Birlik cöremelerden qıymetli» adlı marafon yardımınen toplanğan.
Kreml nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi, ekinci Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ mabüsi Server Mustafayevniñ anası Venera Mustafayevanıñ davası boyunca istinaf şikâyetini berme müddetini uzatmağa izin bermedi.
Sentâbrniñ 22-nde qadın Bağçasaray rayonındaki Rusiye İç işler nazirliginiñ bölügine çağırıldı.
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ saytından Venera Mustafayevağa qarşı açılğan memuriy davalar aqqında malümat yoq.
Sentâbrniñ 15-nde – oğlunıñ ükmü çıqarılğan künü – Venera Mustafayeva Bağçasarayda bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı. Qollarında yazuvlı şiar bar edi: «Camideki subetler – cinayet degildir! Oğlumnı qaytarıñız!».
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Server Mustafayevni «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 14 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitte, eki kün devamında internet bölünüvnen çalışa bile. Qırım.Aqiqat agentligi añlatqanı kibi, bazı qullanıcılar provayderlerden mütenasip tenbiyelevlerni almaqtalar.
Belli olğanı kibi, işniñ bölünüvi ya da bağnıñ kesilmesi, «Krımenergo» nıñ tamir işleri ve Qırım içün yarıq sıñırlı olğanı sebebinden ola bile.
Bundan evel, «krımenergo» haber etkenine köre, Qırımda elektrik ağlarnıñ tamir işleri keçirilgeni ve yarıq sıñırlı olğanı içün, yarımadada mart 19-26 künleri elektrik daa sıq kesilecek.
Qırım fevqulade vaziyetler nazirliginiñ baş komiteti bildirgenine köre, mart 24 künü Aqmescitniñ bütün ocaqları söndürülecek. Şeer boyunca berilgen yarıq 105 MVt - ni teşkil etmekte.
Keçken afta Qırımda yarıq kesilüviniñ yañı dalğası başlandı.
2015 senesiniñ dekabr 30 kününden başlap, Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Bugünki künde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüriniñ yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası Aqmeçit rayonında Rusiye İçki işler nazirligi bölüginiñ yolbaşçısı ve muavinine qarşı qapar sebebinden cinaiy işniñ açılması aqta bildire.
Matbuat hızmetiniñ beyanatına köre, uquq qoruyıcılar «mütenasip izni olmadan tibbiy ilâclarnı satqan şahısnıñ mesüliyetke çekilmegeni içün 120 biñ ruble miqdarında qapar alğanlar».
«Mahkeme taqiqat organınıñ şefaatını qabul etti ve politsiya hadimlerini eki ay müddetine yaqaladı», – deyler mında.
Yaqalanğanlarnıñ mevamı belgisiz, olarnıñ ya da imaye izaatı da şimdilik yoqtır.
Qırımda iyül ayında tek uquq qoruyıcılarnı degil de, memurlarnı yaqalamağa başladılar. Olarnıñ arasında – Qırım sanayı naziri Andrey Skrınnik, Qırım bergi hızmetiniñ başı – Nikolay Koçanov ve digerleri.
Bu sebepten Qırımnıñ Rusiye başı yarımadada Qırım memurlarınıñ qoruvı boyunca mahsus organnıñ teşkil etilmesi aqta bildirdi.


text:
Qırımda yarımadağa Rusiyeden energetik köpürniñ ekinci yolağı berilgeninden soñ bile FV rejimi saqlanıla, dedi dekabr 15 künü Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov. Aytqanı kibi, yarıqnı söndürecekler, amma çoqqa degil.
«Ekinci yolaqnıñ berilmesi sanaiy şirketler ve ticariy saa işiniñ cedvelini işlep çıqarmağa imkân berir. Amma qıtlıq episi bir olacaqtır», – dedi o.
«Şunıñ içün, fikrime köre, FS rejimini lâğu etmege kerekmey, amma, elbette, tam derecede üküm sürmeycek endi», – dedi Aksenov ve yarıqnıñ 3-4 saatke söndürilecegi aqqında bildirdi.
Salı künü, dekabr 15-de, Qırımda yarımadağa Kubanden uzattırılğan energetik köpürniñ ekinci yolağını bekleyler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Dekabr 8 künü Ukraina energetik tertibatından Qırımğa bir elektrik yolağı boyunca elektrikniñ berilmesi ğayrıdan tiklendi. Amma Qırımda alâ daa ağ qazaları yüz bere.


text:
Qırım sakinleri 2014 senesi özlerini «Qırım baari» vaqialarınıñ içine çekmege musaade eterek, özlerini suqlanılmaycaq «bulutlı zonağa» mahküm ettiler. Bilgisiz birisi, yarımada sakinleri anda yalıñız demokratik halqara cemaatçılıq içün tüştiler dep tüşünse bile, bu yañlış. Rusiye içün de Qırım, içinde vatandaş olamağan vatandaşlar yaşağan bir «bulutlı zona». Ne içün böyle deyim? Bir-eki misal ketireyim.
«Sberbank» Qırımda çalışmay ve çalışmağa da niyeti yoq. Ondan da ğayrı, siz qırımlı ola turıp, bu maliyeviy muessiseden kredit almağa isteseñiz de, red cevabı alırsıñız. Bu şey Rusiyeniñ vatandaş olamağan yañı vatandaşlarınıñ diskriminatsiyası sayılmaymı?
Rusiye içün Qırım – içinde vatandaş olamağan vatandaşlar yaşağan bir «bulutlı zona»
Diger bir misal. Eger Qırım sakini qomşu Rusiyeden, meselâ, Krasnodar ülkesinden maşna satın alsa, iç bir yerli şirket maşnanı sigorta yapmay. Onıñ içün maşna vesiqalarını Qırımda daa da paalıca bir fiyatqa resmiyleştirmek kerek ola. Bunıñ üstüne bir sürü oñaytsızlıqnen beraber, insan ğururınıñ aşalanması da qoşula.
Buña oşağan misaller pek çoq. Qırım sakininiñ Rusiye pasportı Rusiyede bir «ausweis» dep tanıla, lâkin bu ayrı ve kölemli bir mevzu.
Qırımda Rusiye prezidentligine «özüni namzet etip köstergen» devletniñ şimdiki yolbaşçısı Vladimir Putin içün teşviqat qaynağan bir maaldir. Kommunal KHV, materialarnıñ reklamlar maqsadınen yapılğanını işaretlemeden, bergi tölegenlerniñ parası esabına «özüni namzet etip köstergen» şahısnı reklam ete. Oturğan yeriñde ne içün, dep şaşasın? Zaten birinci turğa bile onıñ yüksek reyler ğazanıp çıqacağında şübe yoq!
Ancaq nevbetteki prezidentlik müddeti Putin ile Rusiye «vesayeti» altında bulunğan Qırım sakinleri içün pek quvançlı olur ekenmi, aceba? Rusiyeni pek ağır künler bekley. Mesele, onıñ bütün iqtisadiyatı cermaynıñ ihracatından elde etilgen kelirge bağlı olmasınen alâqalı. Rusiyeniñ yalıñız Moskva ve daa bir qaç dane subyekti maliyeviy yardım almadan yaşay, diger seksenden ziyadesi ise, ep maliyeviy yardım esabına yaşay, o da cermay dollarları vastasınen temin etile. Şimdi keliñiz, Rusiyenin 10-11 sınıf coğrafiya dersligine bir baqayıq. Mında ne körmek mümkün? Vaziyet pek quvanılacaq kibi degil.
«Hususan araştırılıp baqılğan cermay yedeklerinen bağlı vaziyet telâş bermektedir. Eger Venesuela, İraq, Quveyt 100 yıllıq yedeklerge saip ise, Rusite -21, ABD 11 yıllıq yedeklerge saip», – denilmekte 2014 senesi neşir etilgen ders kitabında. Yani şimdiki künge kelgende Rusiyeniñ 17 yılğa yetecek cermayı qaldı. Tabi ki, şimdiki prezident bundan haberdar ve bu miqdar, tabir caiz ise, onıñ qalğan ömrüne yeter. Ondan soñ ne olacaq? Ondan soñ, felâket olacaq. Rusiyeniñ iqtisadiyatı çökecek, zaten rusiyelilerniñ alçaq ayat seviyesi daa ziyade tüşecek. Kerçek bu daa evel olması da mümkün.
Yerli bücetlerniñ toldırıluvı biznesni rağbetlendirüv yolunen yapılacağı yerine şimdiki rejim tarafından para cesaları üzerine qurulğanı içün, qalğan 17 yıl zarfında Rusiye iqtisadiyatından hayırlı bir şey beklemege acet olmağanı aşkârdır. Bu sistemanı deñiştirmege imkân yoq, çünki bu rejim deñişmege bilmey. Yigirmi yıl devamında o özüne uyacaq dayanıqlı sistema qurğan kibi körüne, lâkin kerçek ayatta o mayışma hususiyetine saip olmağanı içün, ilk ciddiy bir sarsıntıdan yıqılabile.
Musulmanlarnıñ fuqarelernen paylâşmaq kibi bir adeti bar. Bu hayırlı adetniñ başqa pragmatik tamırları da bar. Faqır insan toq olsa bile, isyan çıqarmaz. Rusiyeniñ al-azırdaki rejimi bunı unuta, insanlarnıñ kelir seviyesi tüşe, millionlarnen rusiyeli fuqarelik seviyesi altında, demek ki, ekseriyet açlıqnıñ ne olğanını idrak etti. Elderekte oligarhlarnıñ kelirleri arta. Onıñ içün sarsıntılar çoq bekletmez...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke havfından dolayı muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ teşebbüsinen, Aqmescit ve Qırım Yeparhiyasınen beraber Cumhuriyet bala klinik hastahanesiniñ saasında "Ümüt çiçekleri" aktsiyası keçirildi, aktsiya çerçivesinde ineyapraqlı terekler, güller ve çalılıqlar saçıldı. Aktsiya İslâm medeniyeti, ilimi ve tahsiline destek fondunıñ qoltutuvı ile keçirildi.
Tedbirde Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov, Aqmescit protoiyereyi İoann, Müftilik ile Aqmescit ve Qırım Yeparhiyasınıñ hadimleri, Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler boyunca devlet komitetiniñ ve Aqmescit şeer memuriyetiniñ vekilleri iştirak ettiler.
"Balalar – ömürimizniñ çiçekleridir. Çiçekler ise, ümütni temsil ete. Bugün biz ümüt ve merhamet, sevgi, digerlerniñ acısına hassaslıq işançını bağışladıq. Hasta olğan balalarğa acele şifalar tileymiz. Allah olarğa yardımcı olsun. Olarnıñ ana-babalarına ise, sağlıq, sabır ve eyi neticege işanç tileymiz", – dedi Raim Ğafarov.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="51829,51827,51825,51823,51821,51819,51817,51815,51813,51811,51809,51807,51805,51803,51801,51799,51797,51795,51793,51791,51789,51787,51785,51783,51781"]
Ürmetli musulmanlar, aziz vatandaşlar!
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları ve öz adımdan sizni kelecek Mevlid-i Şerifnen – Peyğamberimiz Hazret-i Muhammed (s.a.s.) doğğan gecesinen hayırlayım. Bu sene şu mubarek gece oktâbr 17-18 arasındaki gecege doğru keldi.
Mevlid-i Şerif – er bir musulmannıñ Allahnıñ Peyğamberi doğğanı munasebetinen quvanç ve şükür duyğanı vaqıttır.
Şu mubarek gecede musulmanlar Allahnıñ peyğamberi Muhammedge (s.a.s.) salâvatlar ketire, onıñ peyğamberlik vazifesini hatırlay, Quran-ı Kerimni ve diniy kitaplar oquy, dualar ete. Musulmanlar dinimizce yaşamaları, maneviy olaraq arınmaları ve ilerilemeleri içün Hazret-i Peyğamberniñ sunnetini, onıñ ömür yolunı ögrenmeli.
Keliñiz, şu mubarek geceni Quran oqup, Muhammed Peyğamberge salâvatlar ketirip keçireyik, bir-birimizniñ sağlığı ve tuvğan Qırımımızda eyilik olması içün dua eteyik.
Yüce Rabbimiz dualarımıznı ve hayırlı amellerimizni qabul etsin, er bir evge rahmet ve bereket bersin!
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi
hacı Emirali Ablayev
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde iş adamı Nurmatov Abdulvohid Abdulhomidoviçke elâllıq sertifikatı berildi. "Rayhon" qavehanesi içün şu vesiqanı Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev taqdim etti.
O, iş adamına muvafaqiyetli çalışmalar ve müşterilerniñ işançını coymamaqnı tiledi.
"Siz Rabbimiz ögünde mesülietlisiñiz, siziñ işiñiz – Rabbimizniñ razılığını qazanıp, insanlarnıñ eyiligi içün çalışmaqtır. Digerler içün örnek oluñız", – dedi Müfti efendi.
"Rayhon" elâl qavehanesi Aqmescit şeeri, Borçoqraq qasabası, Adalet soq., 6-g adresi boyunca çalışa.
"Rayhon" qavehanesi – tedbirler, yubileyler, bala bayramları ve diger merasimlerni keçirmek içün büyük azırlanğan büyük bir binadır.
Sıcaq mevsimde musafirler çeşmeli ve çiçekli güzel bir azbarçıqta otura bileler. Usta aşçılar sizni şarq ve qırımtatar yemeklerinen, birinci ve ekinci aşlarnen, tandır ve mangal aşlarınen, etli salatlar ve qahvaltılarnen, türlü desertlernen quvandıra bileler.
"Rayhon" qavehanesi – raat ve sıcaq müitte qonuşmaq ve raatlanmaq içün güzel bir yerdir.
QMDİ matbuat hızmeti
İmam Maturidiy adına Qalay islâmiy ilimler medresesinde I-III kurs talebeleri arasında masa üstü tennis boyunca turnir olıp keçti. Yarışnıñ teşkilâtçıları – medreseniñ ocalarıdır. Turnir eki basamaqtan ibaret oldı – saylav turı ve final. Umumen yarışta 30 talebe iştirak etti.
Eñ güzel neticeni üçünci kurs talebesi Seytmer Abdurahimov kösterdi.
Ekinci yerni onıñ kursdaşı Seydamet Ebu qazandı.
Üçünci yerge ise, birinci kurs talebesi Eskender Ahtemov nail oldı.
Turnir ğaliplerini medreseniñ müdiri Edem Lümanov hayırladı. Onıñ qayd etkenine köre, tennis – insannıñ sağlığına müsbet tesir ete ve oña güzel duyğularnı bağışlay.
Turnir teşkilâtçısı, medrese ocası Rustem Memetovnıñ aytqanına köre, tennis – tek faal sport çeşiti degil de, dostlarnen birlikte vaqıt keçirmek, birdemlik taqım ruhunı duymaq içün güzel imkândır.
Qalay islâmiy ilimler medresesinde sport turnirleri talebeler arasında dostane müitni qurmaq, sağlam ayat tarzına celp etmek ve çeşit sport oyunlarını populârlaştırmaq içün keçirile. İleride de farqlı sport musabaqalarınıñ, meselâ, yaqında masa üstü hokkeyniñ keçirilüvi planlaştırıla.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="51696,51694,51692,51690,51688,51686"]
İçki (Sovetskiy) qasabasında tantanalı müitte merkeziy caminiñ qasaba balansından Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ balansına keçirilüvi aqqında aqd imzalandı. Teslim aqdını İçki köy şurasınıñ başlığı Yuriy Repiç ile Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov imzaladılar.
Vesiqa imzalanğan soñ, Raim Ğafarov rayon musulmanlarını çoq beklenilgen şu vaqianen hayırlap, cumhuriyet ve köy akimiyetlerine semereli işbirlik içün teşekkürler bildirdi.
"Maqsadımız – tek diniy binalarımıznı mülkiyetimizge qaytarmaq degil, camilerimiz boş qalmasın, mında yaşı da, qartı da kelsin, ibadetlerini yerine ketirsin, diniy bilgiler alsın, qırşılıqlı yardımlamaqnı ögrensin, maneviy qıymetlerimizge ürmetnen yanaşsın", – dedi Raim Ğafarov.
Tedbirde rayonda yaşağan qırımtatarlar bulundı. Vesiqa imzalanğan soñ, olar dua ettiler, bir-birini hayırladılar ve Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevge yapılğan iş içün teşekkür bildirdiler.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="51722,51717,51715,51713,51711,51709,51707,51705,51703,51701"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde İslâm temelleri ve Quran oquvını ögrenken qadın-qız ocalarınıñ iş toplaşuvı olıp keçti. Toplaşuvnı Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov keçirdi.
Tedbir devamında ocalar yaz mevsimi devamında ve keçken ayda yapılğan işke yekün çekip, rayonlarda çalışqan İslâm temelleri kursları gruppalarınıñ sayısı boyunca esabat berdiler ve kelecek ayğa planlarnı tizdiler. Bundan ğayrı, ocalar mektep çağındaki ve mektepten evel yaştaki balalar arasında diniy-maarif tedbirlerniñ keçirilüvini muzakere ettiler.
Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov din ocalarına muvafaqiyetli çalışmalar tiledi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="51683,51681,51679,51677,51675,51673,51671,51669,51667,51665,51663"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev ve Tatarstan Cumhuriyeti akimiyetiniñ baş naziri muavini, Bütündünya tatarlar kongressiniñ Milliy Şurası başlığı Vasil Gabtelgayazoviç Şayhraziyevnen körüşti.
Körüşüv devamında Bütündünya kongressiniñ rehberi Qırım Müftisine İtil boyu Bulğarnıñ İslâmnı qabul etüviniñ 1100-yıllığınen bağlı tantanalı tedbirleriniñ azırlanuvı aqqında tarif etti. Vasil Şayhraziyev Qırım Müftisini 2022 senesi mayıs ayında Tatarstan Cumhuriyetinde ötkerilecek işbu merasimlerde iştirak etmesi içün davet etti.
Müfti efendi, öz nevbetinde, Qırımda İslâm medeniyeti mirasına ait abidelerniñ saqlanıluvı boyunca planlarınen paylaştı, bundan da ğayrı, Aqmescitte Büyük Cuma caminiñ qurucılığı aqqında tarif etti.
Körüşüv çerçivesinde taraflar umumiy leyhalarını, hususan, diniy, maarif ve bayram tedbirlerniñ keçirilüvini muzakere ettiler.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi hacı Emirali Ablayev Vasil Şayhraziyevge ziyareti içün teşekkür bildirdi.
"Ğayet faydalı, manalı ve yapıcı oldı", – dedi Müfti efendi Vasil Şayhraziyevge.
Al-ı azırda Tatarstan Cumhuriyeti baş naziriniñ muavini Qırımda dostane ziyaret ile bulunmaqta.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="51657,51649,51647"]
Ürmetli ocalar!
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi adından ve şahsen öz adımdan Sizni zenaat bayramıñıznen hayırlayım!
Şu müim künde sizni aydın ve güzel bayram munasebetinen tebrikleyim! Siziñ zenaatıñız – ğayretleriñiz sayesinde bilgige sevgi aşlağan, yañı ilimlerni ögrenmege istek doğurğan bir meslek, bir ğonül alıdır.
İlim ve bilgi – Yüce Rabbimiz tarafından berilgen bir nimettir, insaniyet ise, ileri ketmesi içün ocalarğa minnetdar olmalı. İslâm medeniyetinde oca zenaatı eñ müim ve büyüktir, çünki cemiyetniñ maneviyatı ocanen bağlı, onıñ tesiri bütün cemiyetni, milletni ve, atta, bütün dünyanı qavrap ala. Ocanıñ cemiyet ve Rabbimiz ögünde büyük mesülieti bar – talebelerine doğru bilgi bermek ve güzel, liyaqatlı nesilni terbiye etmektir.
Men, oca zenaatını saylağan er kesge Rabbimizniñ rahmetini ve razılığını qazanmasını tileyim, maarif yolunda yapqan emekleri içün Allah olarnı mukâfatlandırsın. İnsan içün emeginiñ neticelerini körmek ve olarnen paylaşmaq – büyük bir bahttır!
Allah Sizge qaviy sağlıq, qorantalarıñızğa amanlıq ve muabbetlik bersin, işiñizde muvafaqiyetler ve istidatlı talebeler nasip eylesin!
Qırım Müftisi
Hacı Emirali Ablayev
Aqmescitte umumtahsil mektepleriniñ ocaları arasında Sovetler Birliginiñ Qaramanı Abdul Teyfuq adına futbol turniri olıp keçti. Yarış Ocalar kününe bağışlanıp keçti.
Futbol yarışı ötkerilmesiniñ teşebbüsçisi tarihçı, cemaat erbabı Asmanov Reşat Rasuloviç Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ destegi ile teşkil etti. Turnir Qırım Cumhuriyetiniñ tahsil, ilim ve yaşlar nazirligi, Qırım medeniyet nazirligi ve Qırım Cumhuriyetiniñ futbol birleşmesiniñ qol tutuvı ile ötkerildi.
Turnirde Aqmescit, Bağçasaray, Qarasuvbazar, Qurman, Krasnoperekopsk rayonlarınıñ ocaları iştirak etti. Yarış başlanmadan evel selâmlav sözünen Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov çıqışta bulundı. O, yarış iştirakçilerini Ocalar kününen hayırlap, oca zenaatı er zaman eñ müim zenaatlardan biri olğanını ayrıca qayd etti.
"Ulu Vatan cenkinde ocalar büyük isse qoşqanınen ğururlanam, bugün de biz Sovetler Birliginiñ qaramanı Abdul Teyfuqnı añamız. O da oca edi. Yaş nesilge vatanperverlikni, diniy degerlerni aşlamaq, qaramanlarımıznı populârlaştırmaq – bizim maqsadımızdır, ve biz, Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi olaraq, şu hayırlı işke öz issemizni qoşamız", – dedi Ayder İsmailov. Bundan da ğayrı, o, tedbirni teşkil etmege yardım etken er kesge ve şahsen Reşat Rasuloviç Asmanovğa teşebbüsi içün teşekkür bildirdi.
İcadiy taqımlarnıñ iştiraginen olıp keçken qısqa kontsertten soñ turnir başlandı. Oyun eki meydanda keçirildi, taqımlar bir-birine kirişip, ardı-sıra gol urulacaq allarnı kösterdiler ve gollar urdılar.
Turnirniñ neticesinde ğalipler belgilendi.
Sovetler Birliginiñ qaramanı Abdul Teyfuq adına cumhuriyet turniriniñ ğalip taqımı – Qarasuvbazar rayonınıñ ocaları oldı. Ekinci yerni Qurman rayonınıñ ocaları, üçünci yerni Kezlev rayonınıñ ocaları qazandılar, dörtünci yerge ise, Canköy rayonınıñ ocaları nail oldı.
"Bütün taqımlar yahşı azırlandı, oyun meraqlı oldı, er şey dostane müitte keçti. Bu güzel futbol yarışı oldı", – dedi Reşat Asmanov. Buña ilâve olaraq, o, Qırım Müftiligine destegi içün teşekkürini bildirdi.
Abdul Teyfuq adına ocalar arasında futbol yarışı Qırım Cumhuriyeti futbol federatsiyasınıñ destegi ile bundan soñra er yıl keçirilecektir.
İhtar: Abdul Teyfuq Amitoviç 1915 senesi Tavriya güberniyası Yalta uyezdiniñ Partenit köyünde, 1904-1905 seneleri olıp keçken rus-yapon cenki iştirakçisiniñ qorantasında dünyağa keldi. Milliyeti – qırımtatar. Partenitte sekiz yıllıq mektepni bitirgen soñ, 1935 senesi Yalta pedagogik tehnikumını yekünledi, soñra ise, 1939 senesi M.V. Frunze adına Qırım devlet pedagogika institutınıñ qırımtatar filologiyası fakultetinde tahsil aldı. 1937 senesinden başlap, oquşnen birlikte oca olıp çalıştı, Aluşta rayonında mektep müdiri ve mektep inspektorı edi.
1941 senesinden başlap, Ulu Vatan cenkinde iştirak etti. 1943 senesi dekabr 20 künü Sovetler Birliginiñ qaramanı unvanını aldı. 1945 senesiniñ mart ayında Lehistandaki uruşlarda elâk oldı.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="51622,51618,51616,51620,51614,51612,51610,51608,51606,51604,51602,51600,51598,51596,51594,51592,51590,51588,51586,51582,51580,51578,51576,51574,51572,51570,51568,51566,51564,51562,51560,51558,51556,51554,51552,51550,51548,51546,51526,51522,51520,51518,51504,51496,51498"]
Qarasuvbazarda "Mâsniçok" ("Qasapçıq") et tükânları ağı elâllıq sertifikatını aldı. İş adamı İdrisov Timur Serveroviçke Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ sertifikatsiya ve standartizatsiya merkeziniñ vesiqasını Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev taqdim etti.
O, iş adamına muvafaqiyetli çalışmalar, müşterilerniñ işançını ve yüksek hızmet seviyesini saqlamaqnı, insanlarnıñ eyiligi içün çalışmalar tiledi.
"Elâl – Rabbimiz ögünde ve, neticede, insanlar ögünde büyük mesüliettir. İslâm qaideleri boyunca çalışmağa istegen iş adamlarnıñ sayısı artqanı pek quvandırıcı bir aldır, demek, Qırım elâl sanayısı inkişaf etken bölgeler sırasında özüne lâyıq degerli bir yerni alacaqtır", – dedi Müfti efendi.
"Mâsniçok" elâl tükânlar ağı elâllıq qaideleri boyunca çalışa. Timur İdrisovnıñ sözlerine köre, tükânlar yañı şekilde çalışmağa planlaştıra, bunıñ içün tükânlarda yañı donatmalar qoyuldı, müşterilernen mahsus ögretilgen hadimler çalışacaq.
Elâl et tükânları yarı azır et mahsulatlarını, steyklerni, kebaplıq etlerni teklif ete, ileride ise, islengen tavuq, qoy ve tuvar etinden delikatesler yapmaq planlaştırıla. Tükânlarğa et Qırım otlaqlarından yetip kele.
Bundan da ğayrı, "Mâsniçok" elâl et tükânları ağı müşterilerine ufaq aş, mantı ve diger el hamur aşlarını, kolbasa mahsulatlarını, souslarnı, marinadlarnı, baharatlarnı, turşularnı teklif ete.
"Mâsniçok" ağına kirgen tükânlar Qarasuvbazar şeerinde Lunaçarskogo soq, 45-b, "Dobrotsen" TM, N. Boyko soq., 19, ve şeerniñ merkezinde Kirova, 126 adresleri boyunca çalışa.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde iş adamı, konditer mahsulatlarınıñ istihsalcısı Şahiyeva Ölga İvanovnağa elâllıq sertifikatı berildi. Şirket "Napoleon" tortunı, biskvit tortlarını, büşe ve qurabiyelerni azırlap sata.
İş adamına sertifikatını Qırım ve Sevastopol Müftisi hacı Emirali Ablayev taqdim etti. O, qayd etti ki, elâllıq qaideleri boyunca çalışqan iş adamlar eñ güzel şeyni – olarnıñ mahsulatlarını alğan insanlarnıñ işançını qazana.
"İş adamlarnıñ elâllıq standartları boyunca çalışmaq istekleri bizni quvandıra, bu müşterilerge nisbeten mesülietniñ ve insanlarğa nisbeten ürmetniñ köstergiçidir".
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Bu aqta «İnformatsionnıy soprotivleniye» gruppasınıñ beyanatında söz ketmekte.
Bergen malümatlarğa köre, bu rayonlarda ticaretniñ, mülkiyetiniñ tutıp aluvı yüz bere. «Bes-belli ki, region kavkaz aydutlarğa berildi, ve, şübesiz, Putin yardımı ile etilgendir», – dep yaza «İS».
Neşirniñ bildirgenine köre, Rusiye prezidentinde bir qaç maqsat ola bilir.
«Misal içün, QMC nasıldır bir yollarnen ticaretni ve kelirni nezaret etken yerli cinayetçilerni tınçlandırmaq. Yerli işlep çıqarılğan shemalar Kavkazdan kelgenlerge keçkenini etmek. Böyle cümert bahşışnı çeçen ve dagestanlıllarğa qırımtatarlarnı qorquzmaq içün berilgendir», – dep yaza «İS».
«Çeçenlilerge ve diger kavkazlılarğa Putin hususiy bir yerni ayıracağı Çeçenistan iş adamı, Ruslan Baysarovnıñ «Qırım kurort ve şifahaneleri içün mesülietli» olaraq tayinlengeninden añlaşıldı».


text:
«CӘЛӘT - ARTS BILER FORUM»: ГAPИЗAЛAP KAБyЛ ИTEЛӘ БAШЛAДЫ
Närsä ul «Arts Biler Forum»?
Älege forum berençe tapkır 2018 elda oeştırıla. Traditsion räweştä Bilär däülät tarixi-arxeologik muzey-tıyulıgı territoriyasendä ütkärelä.
Forum kısalarında katnaşuçılar unikal belem häm ekspertlardan kiñäşlär ala, üzlären kürsätü, başka katnaşuçılar häm ekspertlar belän elemtä buldır mömkinlegenä iya bula, törle yunäleşlär häm janr üzençälekläre belän tanışa.
Nilär kötelä?
Forumnıñ uku-ukıtu programması kısalarında här yunäleş öçen («biyu yunäleşe», «muzıka yunäleşe», «teatr yunäleşe») icadi laboratoriyalär eşläyaçäk. Katnaşuçılar arasında indiwidual başkaruçılar, kollektiwlar häm kollektiwlardan saylanıp alıngan berniçä katnaşuçı bula ala.Här laboratoriya üzeneñ icadi eşen Forumnıñ gala-kontsertında kürsätäçäk. Barlık katnaşuçılar da Xalıkara «Sälät» yaşlär belem birü forumı katnaşuçısı diplomnarı belän büläklänä.
Katnaşu öçen nişlärgä kiräk?
Kataşu öçen garizalarnı 2020 elnıñ 29 aprelennän 24 maena kadär kaldırırga bula. Garizalar selet.biz saytında kabul itelä. Forumda aerım başkaruçılar häm kollektiwlar katnaşa ala. Katnaşuçılarnıñ yaşe – 12 yaştän alıp 22 yaşkä kadär.
P.S.: Epidemiologik wäzgıyatkä bäyle räweştä Forumnıñ ütkärelü wakıtı kiçekterelä ala. Monıñ turında katnaşuçılarga aldan xäbär iteläçäk. Şulay uk üzgäreşlär belän selet.biz saytında da tanışıp bara alasız.
Çıganak: «Yalkın» jurnalı


text:
Şimaliy Kavkaz okrugı arbiy mahkemesi dekabrniñ 11-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca azırlıq oturışuvını yanvarniñ 10-na avuştırdı, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Oturışuv, qabaatlanğanlar Rostov-na-Donu şeerine ketirilmegenler içün avuştırıldı. Olar şimdilik Aqmescitniñ muvaqqat izolâtorında (SİZOsinda) bulunalar.
Oturışuv saat 11:00-ge tayin etildi ve qapalı şekilde ötkerilecek.
Dekabrniñ 4-nde Aqmescitte Rostov okrugınıñ arbiy mahkemesi, seyyar oturışuvında «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantları Muslim Aliyev, Emir-Useyin Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apis muddetlerini 2018 senesi mayısnıñ 27-sine qadar uzattı.
«Yalta altılığı»nıñ işi boyunca tahqiqat işleri bitirildi. Qabaatlanğanlarnı Rostov-na-Donu şeerine yollamaq içün azırlıqlar yapıla.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir (Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen teşkilât) işi»niñ fiqurantları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta (Krasnokamenkada) tevqif etilgen soñ apiste bulunalar. Bu iş boyunca qabaatlanğanlarnıñ ilk dörtü 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular: İnsan aqları boyunca alâqa grubunıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olaraq çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltada yaşağan çeçek satıcısı Vadim Siruk.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Qurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Kyiv işğal etilgen Qırımda Rusiye quvetçileriniñ qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirgen yañı tintüvleri sebebinden Avropa Şurasına ve teşkilâtnıñ aza memleketlerine muracaat azırlay.
Bu aqta Ukraina halq deputatı, Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ daimiy eyyet reisi Volodımır Aryev Facebook saifesinde bildire.
«Qırımtatarlarğa qarşı yañı repressiyalar dalğası. İşğalcilerniñ faallerni qorquzmaq içün yapılğan quvet aktsiyasıdır. Avropa Şurasına ve teşkilâtnıñ aza memleketlerine muracaat azırlaymız», – dep yazdı Aryev.
Aprelniñ 30-nda saba Aqmescit civarında Rusiye quvetçileri qırımtatarlar Rolan Osmanov ve Dilâver Bekirovnıñ evlerini baqıp çıqtı. Aqmescitte Dilâver Bekirovnıñ oğlu Ruslan Bekirovnıñ evi tintildi ve onı alıp kettiler. Bunıñ sebepleri belli degil.
Rusiye quvetçileri bunıñnen bağlı açıq izaatlar bermey.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Bunı Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Radio Svobodağa bildirdi.
«Biz Rusiyeden Ukrainağa Qırım muhtar cumhuriyetinden «Çernomorneftegaz» vastası ile hırsızlağan 2,2 milliard kubometr gaznıñ qaytarılması aqqında cevapnı bilmek isteymiz», – dedi o.
Yatsenük qayd etti ki, eger mayıs 29 qadar «Naftogaz Ukraina» ve Rusiyeniñ «Gazprom»ı arasında añlaşmasa imzalanmasa, şirketler Stokgolm arbitraj mahkemesinde körüşecek.
Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak bazarertesi künü Rusiye Ukraina ile gaz fiyatı boyunca muzakerelerni keçirmege azır olğanını bildirdi. Faqat başta Kiyev mayıs 31 qadar yaqarlıq içün 2,5 milliard dollar miqdarında borcunı ödemeli.


text:
Senbi küngi Ükimettiñ keñeytilgen otırısında prezident Toqaev auıl şaruaşılığı ministri Saparhan Omarovtı lauazımınan bosatatu turalı söz qozğadı. Mal..
Energetika ministri Nwrlan Noğaev redakciya tilşisi qoyğan saualğa oray, pandemiya bastalğalı elde benzin 10-12 payızğa qımbattağanın mälimdedi. – 202..
Särsenbi tañnan bastap Jañaözendegi «KEZBI» mwnay kompaniyasınıñ ereuilge şıqqan jüzdegen jwmıskeri şildeniñ 1-ine qarağan tüni «Wjımdıq talap arız or..
Aldağı uaqıtta Europalıq Odaqtıñ sırtqı ekonomikalıq jäne sayasi qatınastarında eleuli özgerister boluı mümkin. Sebebi, Europalıq Komissiya Qıtay, Res..
Qarjı narığın retteu jäne damıtu agenttigi "Capital Bank Kazakhstan"AQ-nıñ bank jäne özge de operaciyalardı jürgizuge berilgen licenziyasınan ayırdı. ..


text:
Qırım Yuqarı mahkemesi “Hizb ut Tahrir” işi boyunca keçken Bağçasaraydan dört qırımtatarnı apiste qaldırdı.
Bu aqta adliyeci Emil Kürbedinov haber etti.
“Qırım Yuqarı mahkemesinde terrorizmde qabaatlanğan Bağçasaraydan dört qırımtatar mabüsiniñ apis etilmesinen bağlı adliyecilerniñ şikâyeti baquvı üzerinde toplaşuv soñuna keldi. Mahkeme, adet üzre, qorçalaycılarnıñ delillerini qabul etmedi ve dörtüni de apiste qaldırdı”, – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Adliyeciniñ malümatına binaen, mahkeme toplaşuvı videokonferentsiya tarzında keçirildi.
Avdet haber etkeni kibi, mezkür iş boyunca mahkeme toplaşuvı İyül 21 künü keçirilmek kerek edi, lâkin Aqmescit SİZOsı minalanğanı aqqında haber çıqqanı sebebinden toplaşuv avuştırıldı.
Hatırlatamız, mayıs 12 künü, Bağçasarayda silâlı küçler tarafından bir sıra qırımtatarlarınıñ evinde ve “Salaçıq” qavehanesinde tintüvler ötkerildi. Neticede, Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutovnı apis ettiler. Olarnıñ episini Rusiyede yasaq olunğan “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtınen işbirlikte şekleyler.


text:
Krasnoperekopsk rayonı Voinka köyüniñ din cemiyeti reisi Şaib Suleymanovnıñ fikirince, rusiyeniñ mahsus hızmeti tarafından yapılğan tintüv - qırımtatarlar adına yollanılğan nevbetteki qorqutuv aktsiyasıdır.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Belki de, adamlarnı qorquzmaq içün meni obyekt olaraq seçip aldılar. Bizim köyümiz Krasnoperekopsk rayonında eñ büyüktir. Mında tahminen 400 aile yaşamaqta. Añlaşılğanına köre, bu belli bir usuldır. Başqa iç bir şeynen bağlap olamayım», - dep ayttı Suleymanov
Bunıñnen bir sırada Krasnoperekopsk rayonıñ yerli meclis reisi Saniye Ametovanıñ fikirince, tintüvniñ sebepleri Suleymanov tarafından Qırım müftisi Haci Emirali Ablayevke qarşı yapılğan izaatlar ola bile. Amma Suleymanovnıñ özü DUMKS ya da onıñ yolbaşçılarını iç bir vaqıt tenqit etmegenini bildire.
Tintüvden soñ Qırım diniy idaresiniñ müftisi Suleymanovnı körüşüvge davet etti. Körüşüv devamında oña qol tutuvnı vade etti.
Bu vaqia aqqında Qırımnıñ rus uquq qoruyıcılarnıñ bir de bir resmiy izzatı yoq.
Omon askerleri ve başqa hızmetler müslüman din cemiyeti reisi Şaib Suleymanovnıñ evine tintüv keçirmek içün mart 3 künü keldiler. Öz areketlerini olar elde etilgen malümatlarğa esaslanğanlarını añlattılar. Olarğa köre Suleymanov öz evinde terakt azırlağan 10 adamnı saqlamaqta edi.
Nevbetteki künü, mart 4 künü, Qırım müslüman idaresi rusiye uquq qoruyıcılardan böyle areketlerniñ añlatmasını rica etti.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bir afta içinde Qırımda 300-ge yaqın yanğın söndürdiler
Keçken afta içinde Qırım Cumhuriyetiniñ Federal yanğınğa qarşı hızmetiniñ bölük küçlerinen yarımadanıñ açıq yerlerinde 279 yanğın yoq etilgen edi. Pek sıcaq ava sebebinden Qırımnıñ çoq regionlarında yanğın telükesiniñ seviyesi eñ yüksek beşinci sınıfqa çıqtı.
Bu vaqıt içinde yanğınlardan eñ çoq yarımadanıñ çoq insan yerleştirilgen yerleri ve munitsıpal quruvları zarar kördi. Olarnıñ arasında: Keriç, Aqmescit (Simferopol), Kefe (Feodosiya) şeerleri, Yedi-Quyu (Leninskiy), Saq ve Aqmescit (Simferopol) rayonları.
Açıq yerlerde yanğın başlamanıñ eñ yayğın sebebi – vatandaşar tarafından yanğın telükesizligi qanunlarına diqqat etmemeleri, yanğınnen muqayt olmayıp, muamele etüvleri, yani insaniy faktor, – dep haber ete Fevqulade vaziyetleri nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Aqşam, 11 avgust künü, Qarasubazar (Belogorsk) rayonında büyük yanğın oldı. Azamat (Malinovka) köyü etrafında quru ot yanmağa başladı. Yanğın 70 gektar qadar tarqalğan, amma Azamat ve Kolpak (Hlebnoye) köyleri zarar körmediler. Yanğın söndürüvde MÇS vertolyoti Mİ-8 iştirak etti. 9 kere suv tökip, o, 45 tonna suvnı masraf etti.
Avdet haber etkenine köre, Sudaq etrafındaki dağ yanğını 50 gektarnı qaplap aldı. Onıñ söndürmesinde 486 insan ve 55 mahsus tehnika işletildi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Beş yıl evelsi, 2014 senesi mayısnıñ 16-nda, Rusiye quvetçileri Aqmescitniñ merkezinde qırımlı anarhist Aleksandr Kolçenkonı tutıp alğan edi.
Bundan bir qaç kün ögüne, mayısnıñ 10-nda, Qırımda Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri aynı dava boyunca ukrainalı rejissör Oleg Sentsovnı tutqan edi.
Aleksandr Kolçenko – qırımlı faal, anarhist. O, sol, tabiat qoruyıcı ve zenaat birlikleri teşkilâtlarınen beraber faaliyet köstergen edi, Qırım ilhaqına qoltutmadı, Ukraina tarafdarlarınıñ mitinglerinde iştirak etken edi.
Rusiyeniñ Çelâbinsk vilâyetiniñ Kopeysk şeerinde apiste tutula.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yata. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında buluna.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
Martnıñ 5-nde Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray mahkemesinde polis hadimine aqaret etkeninde qabaatlanğan Şevket Razzakovnıñ işi boyunca oturışuvnı başqa künge avuştırdılar. Bu hususta Qırım.Aqiqat içün beren izaatta Razzakovnıñ advokatı Mammet Mambetov bildirdi.
Advokat, mahkemege «kene şaatlar kelmedi», dep iddia ete. O, oturışuvnıñ mart 15 künü saat 14.00-ke avuştırılğanını bildirdi.
Bu yılnıñ fevralinde Bağçasaray mahkemesi aynı bunıñ kibi, şaatlar kelmegenler içün, Şevket Razzakovnıñ işi boyunca oturışuvnı başqa künge avuştırdı.
12017 senesi aprelniñ 13-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda Seydamet Mustafayevniñ evini tinttiler. Qırımtatar faaliyetçileri ve olarnıñ arasında Razzakov polisniñ areketlerini közetmek içün toplaştılar. Polisler ve OMON hadimleri, küç qullanıp, toplaşqanlarnı dağıtacaq oldılar. Neticede yedi kişi yaqalandı. Razzakov ise polis hadimine «tükürüv şeklinde yapılğan» aqaret etkeninde qabaatlandı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından soñ mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq kütleviy surette tintile.


text:
Qırımtatar Hıdırlez bayramına bağışlanğan merasimlerniñ keçirilmesi sebebinden mayıs 3-te Aqmescit-Bağçasaray yolunda maşina areketi zor oldı. Bunı «RİA Novosti» agentligi bildire.
Agentlikniñ bildirgenine köre, Yol areketi havfsızlığı boyunca devlet teftişiniñ tahminen 10 erkânı yol areketini idare ete.
«Bayram iştirakçileriniñ avtobuslarını ve musafirlerini merasim keçirilgen yerinde yerleşken qoşma turaqlarğa yibereler. Qalğanlar içün merasim keçirilgen yerge keçmege biraz qolaysızdır», – dep aytıla beyanatta.
Agentlikniñ mühbiri bütün yer yol konuslarınen qoralanğanını, evakuatorlar çalışqanını qayd etti.
2016 senesi mayıs 3-te Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti qrırımtatar Hıdırlez bayramını teşkil ete. Bayram programmasında Qırımnıñ çeşit regionlarından ketirilgen milliy çadırlar tiklenilecek. Bu yerde qırımtatar halqınıñ ayat tarzı ve adetleri, dekorativ-ameliy sanat ustaları işleriniñ sergisi, milliy aşlar ve Dağıstanlı canbazlarnıñ çıqışları taqdim etilecek.
İçtimaiy ağlarda rusiyeli Qırım ükümeti devlet müessiselerde çalışqanlarnı ve mektep talebelerini bayramğa kelmege mecbur etken vesiqa derc etildi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri Qırımnıñ rusiyeli ükümeti tarafından teşkil etilgen Hıdırlez bayramına bağışlanğan merasimlerde iştirak etmege red etkenlerini bildirdi. Böyle merasimlerden vatandaşlarnı da vazgeçmege çağırdılar.
Qırımdan köçkenler Hıdırlez bayramına bağışlanğan merasimlerni qıtaiy Ukrainada teşkil eteler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina tış işleri naziriniñ Avropağa integratsiya meseleleri boyunca muavini Olena Zerkal, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye saylavınıñ ötkerilmesine alâqası olğanlarnıñ episini sanktsiyalar rejimi bekley, dep bildire.
Martnıñ 7-sinde «5-nci kanal»nıñ efirinde, yarımadanıñ sakinlerine qarşı, martnıñ 18-nde saylav bölüklerine barğanları içün sanktsiyalar qullanılacaqmı, degen sualine cevap berip: «Ealiniñ böyle bir qısmına qarşı sanktsiyalarnı qullanmaq problemalı olacaq. Vastasız surette saylav ceryanında iştirak etkenler, saylav komissiyalarınıñ azalarına kelgende ise – bu, sanktsiyalar rejimi olacaq», – dedi.
Zerkal, bir de bir adamnıñ Qırımda saylav bölügine barğanını közetip tayin etmek içün vastalar yoq, dep añlattı.
«Biz şimdi endi bütün bu adamlar spektrni – kollaborantlar olğan, saylav komissiyalarında iştirak etken, saylavnıñ ötkerilmesine yardım etkenlerni tayin etemiz, ve Devlet Duması saylavına nasıl qarşılıq köstergen olsaq, şimdi de böyle qarşılıq kösterecekmiz», – dedi Zerkal.
O, 2016 senesi sentâbrniñ 18-nde Qırımda Rusiye Devlet Duması deputatlarınıñ saylavı keçken soñ, o zaman «bizim litvalılar ile añlaşmamız tesir etip, olar bütün bu adamlarnı sanktsiyalar cedveline kirsettiler, dep qayd etti.
Zerkal: «Ve Litvanıñ sanktsiyalar cedveli amelde bütün Şengen zonası içün qullanıla», – dep ilâve etti.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti<.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
ABD prezidenti Donald Trump Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnıñ qabul etilmesine dair qanunnı imzaladı. Bu aqta avgustnıñ 2-nde Beyaz Sarayda beyan etildi.
İyülniñ 27-nde Amerika Birleşken Devletleriniñ Senatı aman-aman bir ağızdan rey berip Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnıñ qabul etilmesini destekledi. Beyaz Sasray, işbu qanun ile şimdiki prezidentke semereli şekilde tışqı siyasetini alıp barmaq imkânı qaldırılmay, dep şikâyet etken olsa da, qanun çıqarıcılar böyle qarar aldı.
Eki fırqanıñ da temsilcileri sanktsiyalar meselesinde bir fikirge kelgeninden sebep, prezident Donald Trump veto aqqını qullanamadı, çünki vetonı yeñmek içün Kongress azalarınıñ üçte ekisiniñ reyi yeterlidir.
Rusiye ile iş tutqan avropalı şirketlerge de zarar ketire bilecek bu yañı sanktsiyalarğa qarşı Avropa Birliginde itiraz bildirilgen edi.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş Aqmescitli mabüsi apis cezasınıñ uzatılmasından bergen şikâyet arizasını red etti. Bunı Qırım advokatı Emil Kürbedinov iyünniñ 28-de Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Mahkeme şikâyetlerimizni kene qanaatlendirmedi. Bu oturış ceza-protsessual kodeksi ve halqara uquqqa zıt bir şekilde keçirildi. Dava qapalı mahkeme oturışında baqıldı. Dava malümatlarında mahkeme qararı bar edi, prokuror Rusiyede kerçekleştirilgen terrorist ücümlerinden sebep bir de bir qalabalıq çıqacağından qorqıp, Rusiyedeki istiqrarsız içtimaiy-siyasiy vaziyetke esaslana. Bu sebepten oturışnı qapalı şekilde keçirmege rica etti», – dep tarif etti advokat.
Onıñ aytqanına köre, Qırımdaki Rusiye mahkemesi imaye tarafınıñ iç bir deliline emiyet bermedi.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabüsi Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovnıñ apiste yatma müddetini üç ayğa uzatqan edi. Advokatlar şikâyet arizasını berdi, lâkin onıñ baqılması eki kere avuştırılğan edi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-de Qırımda beş qırımtatar qorantasınıñ evinde tintüv keçirildi. Tintüvler neticesinde beş qırımtatarı tutuldı, olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde qabaatlaylar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov, Ayder Saledinov.
Fevral ayınıñ soñunda belli oldı ki, Rustem İsmailov ve Ayder Saledinovnı psihiatrik ekspertizağa yolladılar. Bundan evel Müslim Aliyev, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Emir-Üsein Kuku, Arsen Cepparov, Refat Alimov, Remzi Memetov ve Enver Mamutov psihiatrik ekspertizadan keçken ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İnsanlar aq - uquqları boyunca Qırımdaki kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov fevral 12 künü apis etilgen müslümanlarnıñ dört ailesini ziyaret etti.
Aq - uquq qoruyıcınıñ fikirince, qorantalarğa tek uquq ceetten degil de, ahlâqiy ve ruhiy destek te kerek.
Mart 4 künü Abdureşit Cepparov Seyitler rayonında yaşağan Vadim Siruknıñ ailesini, ana-babası ve yigirmi üç yaşındaki ömür arqadaşını ziyaret etti.
Mart 5 künü Abdureşit Cepparov Qarasuvbazar rayonında yaşağan Müslim Aliyevniñ ana-babasını ziyaret etti. Olar bütün olıp keçken vaqialardan ale daa şokta olğanlarını bildirdiler.
Yerli din cemiyetiniñ reisi, Müslimniñ babası Nuri Aliyevniñ qayd etkenine köre, öz oğluna «doğru» terbiye bergen ve evlâdına qarşı yapılğan qabaatlarğa inanmay. 2006 senesinden başlap oğlı ailesinen beraber Aluşta şeerinde yaşamaqta. Müslimniñ ana-babası emin ki, oğlınıñ terrorizmnen iç bir alâqası yoqtır.
Öz nevbetinde uquq qoruyıcı apis etilgenniñ ana-babasına bir qaç tevsiye berdi. Onıñ qayd etkenine köre, Müslim Aliyevniñ tutıp qapatılması devamında qırım askerleriniñ areketleri daa çoq «spetsnaz ve avtomatçiklerniñ iştiragı ile boyeviklerden bir levhağa beñzey edi». «Eñ qorqunçlısı ise, bütün bu areketler balalarnıñ ögünde yapılmasıdır», - qayd etti Cepparov.
Fevral 11 künü, Qırımda, qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde 12 insan tutıp qapatıldı, sorğudan soñ çoqusı azat etildi. Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuror Natalya Poklonskaya «Hizb ut - Tahrir» adlı terroristik teşkilâtnıñ faaliyetinen bağlı cinayi işniñ açılması aqqında bildirdi.
Fevral 12 künü qapatılğan dört insan Müslim Aliyev, Emir - Üsein Kuku, Enver Bekirov ve Vadim Siruknı Qırımdaki mahkeme apis etmek qarırını aldı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
«Rusiye kommunistleri» firqasınıñ Qırım bölüginiñ yolbaşçısı Leonid Graçnıñ fikirince, Qırımda qırımtatar halqı sürgünligine bağışlanğan kütleviy matem merasimleriniñ yasaq etilmesiniñ sebebi Moskvada Qırım meselelerine kerekli derecede diqqat ayırılmağanı olğandır.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Eger Aksönovnıñ (rusiyeli Qırım yolbaşçısı – QA) başında ve bu ükümette normal bir şey olsa edi, Moskva ise Aksönovnıñ tarafından degil de, büyük milletlerara, dinlerara dünya tarafından diqqatlı baqsa edi, o vaqıt böyle aytmaq kerek edi: «Lütfen, siz Lenin meydanında mayıs 18 kününi keçirmege isteysiñiz. Biz bu nasıl bir kün olğanını, siziñ içün o ne qadar müim olğanı ve ilâhreni añlaymız. Keçiriñiz», – qayd etti Leonid Graç.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ QMC-deki Daimiy temsilciligi, «Qırım gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisi aqqında yazılğan BMT Baş kâtibiniñ esabatını yayınlağanı içün taqip etilmesi» ile bağlı Rusiye akimiyetiniñ Qırımdaki areketlerini takbih etti.
«Muvafıq areketler em söz serbestligine, em de Qırımtatar Milliy Meclisine zulum siyasetiniñ devam ettirilmesine delildir. Temsilcilik, işğal etilgen Qırımda söz serbestligini ve Meclisni taqip etmesini toqtatmağa, 2017 senesi taqdim etilgen «Ukraina Rusiyege qarşı» davasında Halqara Adalet Mahkemesiniñ qararını yerine ketirmege çağıra, olarnıñ arasında Meclisniñ faaliyetini yañartmaq ve Qırım gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutovnıñ taqip emesini toqtatmaq», – dep yazıla temsilciliniñ Facebook caifesinde.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayonı Mirovoy mahkemesi Qırım gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutovğa qarşı memuriy uquqnı bozuv davasını baqıp başladı. QAQG malümatına köre, oturışuv koronavirus yuqunçınen bağlı sıñırlavlar sebebinden mahkemege alınmağan diñleyicilersiz keçirildi.
2016 senesi Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, soñra da Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclisni yasaqlamağa qarar aldı. Onı Rusiye topraq bütünligine qast etüv ve insanlarnı qorquzuv manaçığınen ekstremist teşkilâtı dep tanığanlar. Meclis faaliyetini yasaqlav teşebbüsi işğal etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı ve Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı olğan Natalya Poklonskayağa aittir.
2017 senesi BM halqara mahkemesinde Ukraina Rusiyeni Ukrainadaki terrorizm tedbirlerine para bergeni ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı istilâ yapıp, ırqiy ayırımda iştirak etkeni sebebinden mesüliyetke çektirmek içün oña qarşı dava açtırdı.
Ukraina, BM Halqara mahkemesine muracaat etip, vaziyetniñ acele olğanına emiyet berip, vaqtınca tedbir almağa rica etti. 2017 senesi aprelniñ 19-nda mahkeme Ukraina talaplarınen bağlı Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerini kirsetmege qarar aldı.
Vesiqada Rusiyeden Meclis faaliyetini yasaq etmek qararı ile qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etmesi mevzusında aq-uquqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa ve işğal etilgen yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil berilmesini temin etmekni talap etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ malümatı. Slovânskta ekstremistlerniñ esas qısmı 600 insandan ibaret. RF SQ BŞ Baş istihbarat idaresiniñ spetsnazından ğayrı, şeerde Donbassnıñ çeşit areket ve teşkilâtlarnıñ vekilleri de faaliyet köstere. Olar 2 gruppağa bölündi», – dep qayd ete o öz Fasebook saifesinde.
«200 insandan ibaret olğan gruppağa bir oligarhnıñ müitinden vekiller yolbaşçılıq ete. Ekinci gruppağa, 300 insan, belli cinaiy şahısnıñ müitinden insanlar başlıq ete. Ekstermist areketlerniñ umumiy idaresini ise Rusiye Baş istihbarat idaresi keçire», – dep yaza arbiy ekspert.
Donetsk vilâyet memuriyetniñ malümatına köre, bugün antiterroristik ameliyat neticesinde Slavânskta bir insan elâk oldı, 9 yaralandı.


text:
Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Herson vilâyetinde Qırımğa elektrik ceryanı keçken elektrik yolaqlarınıñ tiremeleri bozuluvına alâqası olğan şahıslarnı «qorqaqlar» olaraq adladı.
Bu aqta Poklonskaya Facebook saifesinde yaza.
«Qorqaqlıqtan yabanacı territoriyadan qırımlılarğa zarar ketirmege başlaylar. Bu insanlarnıñ başqa işleri yoq de – tek yaramazlıq ete bileler, soñra ise qorqa-qorqa qaçıp, saqlanalar! Qırımğa kelmeyler – qorqalar, mında mesuliyetke celp etecegimizni bililer», – denile beyanatta.
Poklonskaya dey ki, Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları «olarnıñ qırımlılarğa nisbeten zarar ketirgen areketlerini qayd ete».
Noyabr 20 künü Herson vilâyetiniñ uquq qoruyıcıları eki köyde elektrik tiremeleriniñ bouzuluvı aqqında bildirgen ediler. Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 194 maddesi boyunca («Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması») cinaiy işlerniñ açılması aqqında mesele baqıla.
«Ukrenergo» şirketi Herson vilâyetinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa elektrik ceryanı keçken tiremelerniñ bozuluvı ciddiy olğanı aqqında bildire. «Ukrenergo»da yarımadanıñ elektrik ağından tam söndürilmesini tahmin eteler.
Qırım qamaçavı boyunca aktsiya idarecisi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri Herson vilâyetinde kene bozulğan elektrik tiremeleriniñ tamirini blok etecek olalar.
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı. «Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması» maddesi boyunca cinaiy ketişat başlanıldı.
Oktâbr 6-na keçer gecesi belgisiz şahıslar Canköy-Melitopol yolağınıñ eletktrotiremesini bozdılar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, bundan soñ yarımadanıñ «energetik qamaçavı» da başlana bile.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Vilniusta aprel 11-de keçirilgen «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı» halqara konferentsiyası ve Dünya qırımtatar kongressi İdare şurasınıñ toplaşuvı çerçivesinde qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge bağışlanğan sergi açılışı olıp keçti.
Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire ki, sergi Litvaniya parlamentiniñ foyyesinde numayış etile. Onı Birdemlik Fondu ve Poloniya Tış işler nazirliginiñ yardımı ile azırladılar.
Vilniusta aprel 11-13 künleri Dünya qırımtatar kongressi İdare şurasınıñ toplaşuvı keçirilmekte. Konferentsiya Litvaniya parlamentiniñ reisi Loretta Graujinene reberligi altında Litvaniya parlamenti binasında azırlandı. Tedbir «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı» halqara konferentsiyasından başlaycaq.
2016 senesi fevral ayında Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda qırımlılar, hususan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih etip, bunıñnen bağlı rezolütsiyanı qabul etti. Dünya qırımtatar kongressiniñ eyyetleri Litvaniya reberligi ile körüşecekler. İdare şura toplaşuvında Qırım, Türkiye, Romaniya, Poloniya, Kanada, Amerika Qoşma Ştatlarından tahminen 70 teşkilât temsilcisi iştirak etecektir.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada insan aqları bozulmağanını bildire. Qırımtatar resurs merkezi mart ayı devamında Qırımda aq ve serbestlik bozulmasını 68 kere qayd etti. Merkez Qırımda insan aqlarınıñ bozulması artqanını bildire. Fevral malümatına binaen, 40 bozuv qayd etilgen edi.
Tintüv, yaqalav, qorquzuv, çeşit türlü yasaqlar Qırımda adiy bir şeyge çevirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mart 18-de Kyivde, Nezalejnosti (Mustaqillik) meydanında, ilhaq etilgen Qırımda teşkil etilgen Rusiye prezidenti saylavına qarşı eki tedbir keçe. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Tedbirlerden birinde faaliyetçiler çeşitli tillerde yazılğan «Qırım içün yüregim yana» yazısı ile veraqalar dağıttı.
«Ukraina liderlik akademiyası» cemiyet teşkilâtınıñ faaliyetçisi Krıstına Yaremçuk: «Biz Qırımda Rusiye saylavınıñ keçmesine qarşımız. Bu tedbirge çıqmaq içün bir qaç cemiyet teşkilâtı birleşti. Saat 11.30-tan 12.30-qa qadar biz türlü tillerde yazılğan «Qırım içün yüregim yana» yani bugün qırımtatarlarğa qarşı yapılğanlarğa ve Qırımda olğanına yüregim yana manasına yazısı olğan veraqalar dağıtacaqmız», – dedi.
Ekinci tedbir Mustaqillik eykeli yanında keçe. Anda faaliyetçiler «Qırım – Ukrainadır», «Ukrainada tecavuzkârnıñ saylavı olmaz», «İlhaq etilgen saylavğa narazılıq bildiremiz!» plakatlarınen çıqtılar.
Ondan ğayrı, Kyivniñ merkezinde XX-XXI asırlarda Rusiye ukümetiniñ qırımtatarlar ve diger Qırım saknlerine qarşı cinayetlerine bağışlanğan «Tarih küzgüsi» installâtsiyası açıldı. İnstallâtsiya içün, 2014 senesiniñ baarindeki vaqialarnı ve ondan soñki Qırım sakinlerine qarşı repressiyalarnı aks etken Qırım.Aqiqatnıñ fotosuretleri qullanıldı.
Yanvar ayında Çubarov, er bir milletten olğan Qırım sakinlerini Rusiye prezidenti saylavını boykot etmege davet etti.
Kreml tarafından tayin etilgen Qırım başlığı Sergey Aksönov, qolu astında çalışqanlarnı Rusiye prezidenti saylavına barmamağa çağırğan memurlarnı, işten çıqarılacaqları ile qorquza edi.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda kelecekteki Rusiye prezidenti saylavınıñ neticelerini tanımamağa davet etti.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
Rusiye prezidenti saylavını 2018 senesi mart 18-de – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ yıllığında ötkereler. Onda sekiz namzet iştirak ete – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy.


text:
Muqaddes Raazan ayı arfesinde Qırımda rusiyeli mahsus hızmetleri Aqmescit civarındaki Bulğanaq köyündeki hafizler medresesine atılıp kirdi, anda çalışqan Ayder oca Osmanovnı ise, eki saatlıq soravğa alıp kettiler. Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Said İsmailovnıñ aytqanına köre, işğal etici akimiyet musulmanlarnı açıqtan-açıq taqip ete ve musulman cemiyetini bölmege istey. Soñki vaqialarnı, rusiyeli mahsus hızmetleri – «Qırımda, Ukraina tarafından maliye etilgen ve desteklengen islam ekstremizmi peyda oldı» kibi endi çoqtan alışqan sebep ile añlatalar. Rusiye sovet devirinden qalma din cemiyetlerni nezaret etüv an-anelerni canlandıra.
«Tacik-film» kinostudiyasını sovet devirinde «Basmaç-film» dep adlandıra ediler. Qaba bir şaqa. Mesele şunda ki, Tacikistanda basmaçlar aqqında filmlerniñ ekseriyeti çıqarıla edi – saqallı, renkli urba ve közleri ateş püskürgen erkeklerni cesür yürekli qızıl ordu askerleri öldüre ediler. Asılında, 30-nci senelerniñ soñuna qadar, basmaçlar qızıl ordu cenkârvelerni yoq ete ediler. Amma, sovet teşviqatı içün «ğalebe» ve «adalet» kerek edi. Bunı komunistik firqasınıñ merkeziy komitetinde tüşünip, rejissör ve aktörlarğa vazifeler berile edi.
Sovet ükümeti duşmanlarınıñ mağlübiyeti aqqında filmlerniñ ekseriyeti basmaçlarğa bağışlana. Birinciden, basmaçlar – bir sırdır, onı yoq etmek – sovet ükümetiniñ sevimli işi edi. Ekinciden, rus halqınıñ daimiy duşmanı, ta çarlıq zamanından qalma «musulman» sıfatı pekitile edi. Bir taraftan, Sovet ükümetinde de musulmanlar yaşay edi, amma, olar sovet musulmanları ediler, olardan ğayrı – sovet ükümetine qarşı olğanı musulmanlar da bar edi, dep añlatıla edi. Bu teneştirüv elbette ki, aqılsızlıqtır.
Sovet Birliginiñ içinde de duşmanlar çoq edi. 20-nci 30-nci yılları sovet imperatorlıgıınıñ aman-aman er köşesinde bolşeviklerge qarşı küreş alıp barıla edi. Tarih, medeniyet, dinni yoq etken akimiyetni eali qabul etmege istemey edi. Merkeziy Asiya ve Qavqaznıñ musulman qısımı bolşevikler içün büyük bir mania edi. İsyanlarnı birden bastıra ediler, adamlarnı kendi evlerinden quvıp çıqara ediler. Sovet ükümetini esasen Merkeziy Rusiye vekilleri idare ete ediler. Özlerini ateist kibi tanıtqanlar, bütün eali de «din – halqnıñ afyonı» olğanını qabul etmek kerekler, dep belley ediler. Yañı qurum eskiden qalma er şeyni inkâr etti, bu cümleden dinni de. Kilse, cami, sinagona, er türlü ibadethaneler patlatıla, yer yüzünden yoq etile edi.
Hristian ve yeudi ailelerde ösken bolşevikler içün islam añlaşılmağan bir din edi. Ta 18-nci, 19-nci asırlarda Rusiye imperatorlığı Şimaliy Qavqaz ve Merkeziy Asiyanı zapt etkende, çarlıq ükümeti islamnı yoq etmek degil de, onıñ vastasınen erli halqnı idare etmege tırışqan edi. Birinci devlet dumasında musulman fraktsiyası çalıştı, rusiyeli zadekânlar musulman sülâlerine nişan ve unvanlar tarqata edi.
Çarlıq ükümeti işğal etici olsa da, yerli musulman eali ile bağ tutmağa areket ete edi: vilâyet yolbaşçıları yerli tillerni ögrenip, ileride Merkeziy Asiyanıñ tarih ve tabiatını ögrengen belli taqiqatçılarğa çevirile edi. Böyle etip, pravoslav papazı Nikolay Ostroumov 1883 senesi Taşkentte eski özbek tilinde birinci gazetanı çıqarıp başladı, onda rus tilindeki eserlerni tercime etip, bastı. Cevap olaraq yerli halq ta ürmet kösterdi, Turkestan vilâyetindeki kilselerniñ ekseriyeti sadaqağa quruldı.
Bolşevikler peyda olğanınen er şey deñişti. İşğal etici siyaset ğayeviy siyasetke çevirildi ve medeniyet, dinlerniñ yoq etilmesine sebepçi oldı. Qızıl ordu askerleri şeer ve köy-köyden yürip, arap urufatında olğan er türlü kitaplarnı yaqqanlar. Quran ile birlikte edebiy eserler ve ilmiy işler yanıp ketti. Cami ve medreselerni patlattılar.
Asırlar devamında pekingen an-aneler tübü tamırınen yoq etildi. 30-nci senelerine ait resimni hatırlaysızmı, Qızıl meydanda trusik ve mayka kiygen yaş qız ve öglanlar yürüşte iştirak ete ediler. Bu kibi numayışlarğa, «din hurafelerden” vazgeçmege yardım etmek içün yaşlarnı Merkeziy Asiyadan alıp ketire ediler. Merkeziy Asiyanıñ şeerlerinde mahsus raqı işhanelerni peyda etip, nikâh, sunnet, cenaze, dua merasimlerni yasaq ete ediler. Amma, zorluqnen yapılğan iş, mutlaqa narazılıq ve isyanğa ketirecegini aqqıllarına bile kelmey edi.
İslam kommunistik akimiyetine daima qarşı tura edi. Bütün adetlerni gizliden küte ediler – Devlet Havfsızlıq Komitetiniñ (KGB) taqip etkenine baqmadan, Quran dersleri, dua merasimleri keçirile edi. Asılında, Merkeziy Asiyada ecdatlarnıñ dini ve kommunistik ğalerine nisbeten eki yüzlülüknen davaran ediler: firqa kâtipleri cenazelerge mollalarnı çağırta ediler, iş yerlerinde ise, buña qarşı çalışa ediler.
Sovet ükümeti dağılmasına bir qaç ay qalğanla, tacik musulmanları qanunda bir qaç diniy esasnı qayd etmege teklif etken ediler. Misal içün, olar, tükânlarda domuz etini satmağa yasaqlamağa ve qadınlarğa hicabnı kiymege ruhset berilmmesini istediler. O vaqıt, Yuqarı şuranıñ reisi qanun leyhasını lâğu etti, cevap olaraq kaziyat (musulmanlar idaresi) «fetva» çıqardı – kommunistik firqasınıñ azalarını musulman adetlerine köre kömmemekni avale etti. Biraz vaqıt keçken soñ, parlament spikeri tiz çökip yasaqnı lâğu etmege rica etti. Adetler eki yüzlülükni yeñdi.
Kreml diniy cemiyetlerge qarşı kommunistik firqası ve devlet Havfsızlıq Komitetiniñ siyasetini alıp bara
Sovet ükümeti dağılğan soñ, musulmanlar, diger din vekilleri kibi saqınmadan cami ve medreselerni tiklep başladılar. Bunı eali de destekley. Yeltsinniñ 9 yıllıq ükümdarlığı musulmanlar içün tınç bir devir sayıla, Putinniñ kelüvinen din cemiyetleri ve oquv yurtlarınıñ nezareti ğayrıdan canlandı. Sebebi, tamam sovet ükümetinde olğanı kibi, korqu ve añlaşılmamazlıq. Putinniñ hızmetçilerini «ümmet» raatsızlay, onıñ birligi qasevetler doğura.
Kremlniñ musulmanlarğa nisbeten siyaseti pravoslav din vekillerine qarşı alıp barılğan siyasetten çoq farq etmey. Maqsadı bir – çoq adamnı birleştirgen din, Putinniñ mefküresine uyğun olmalı. Kirill patriarhı ile o tez til taptı: Putin büyük bayram künleri kilsege bara, onıñ ğalerini paylaşqan papazlar da bar. Putin, tantanalı tedbirler devamında bir taraftan patriah Kirill, diger taraftan yeudiylerniñ başı Berl Lazar, soñra, yuqarı müftiy Talgat Tacuddinni ve bazıda büddistlerniñ baş vekili Damba Ayüşeyevni oturtıp, er kesni boysundırdı, dep belley. Kreml din vekilleri ile tamam Sovet ükümetinde kibi munasebet qura, o vaqıt, yolbaşçılar namzetlerni birinciden Devlet Havfsızlıq Hızmetinde, soñra kommunistik firqasında tasdiqlay ediler.
Ğaliba Putin niyetine yetti – ne yapsa, yapsın din vekilleri onı daima destekleyler. Qırım zapt etilgen soñ, ne patriarh Kirill, ne de ravvin Berl Lazar, Kiyev patriarhatnıñ Ukrain pravoslav kilsesine qatnağan dinciler ve yeudiylerniñ taqip etilüvini takbih ettiler. Qazaqlar kilsege ücüm ettiler – Kirill sesini çıqarmay. Sinagoganıñ divarlarını aramladılar – Berl Lazar susıp otura. Musulmanlar, yeudiyler, pravoslav temsilcileri yaşağan Ukrainanıñ şarqında üç aydan berli cenk kete, kene de iç bir söz aytılmay.
İşğalniñ eñ başında, qırımtatarlarnı tınçlandırmaq içün yarımadağa Rusiye müftiler Şurasınıñ reisi Ravil Gaynutdin reberliginde eyyet yollanıldı. Eyyet qaytqanınen, Federal Havfsızlıq Hızmeti öz işini başladı – dinci ve başqa fikirde olğanlarnı taqip etmekte. İşğal etici akimiyet, qırımtatarlarnıñ meselesi tek Qırım ükümetinde qoyulğan qoqlalar vastasınen çezilmegenin añlağandır. Ve Moskvadan yollanılğan elçiler de iç bir şey yapamağanını közge alğandır. Qırım musulmanlarnıñ meseleleri daa teren ve büyüktir, onıñ içün Putin ne qadar çoq küç qullansa, o qadar çoq qarşılıq ösecektir.
Putin içün din – siyasetniñ bir aletidir. O kene de, yanına din vekilini oturtıp, cami, kilse ve sinagoganı ziyaret etip, birden inanğanlarnı kendi tarafına celp etecegini tüşüne. Amma, qolaysızlıqlar da yüz bere, keçken sene Ramzan Kadırov semetdeşlerini oraza bitkeninen Ramazan bayramı ile degil de, Qurban bayramınen hayırlağan edi.
Putinniñ dinge nisbeten munasebeti bazıda aşalavnen bağlı. O er kesniñ ögünde frenk mühbirine Rusiyege kelip, sunnet yaptırmasını tevsiye ete bile. Musulmanlarnıñ eñ büyük din adetleriniñ üstünden külip, özüni cail hristianlı kibi köstere, çünki hristianlıqta da bu kibi an-aneler mevcut.
Putinniñ islamğa nisbeten munasebeti aqqında yazmaq küç ve havflıdır, çünki Rusiye prezidentniñ qopal laflarını hatırlatıp, musulmanlarnıñ canlarını ağırttırmaq ta mümkün. Sovet ükümetiniñ mirasçısı Putinni, Kâbege doğru baqqan musulmanlar qorquza ve qasevetlendire.
Oleg Panfilov, İlii Devlet universitetiniñ professorı, Gürcistan
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiyede «qırımtatarlar» sözüniñ yañlış yazılması aselet yapılğan bir şey olmasa da, şimdiki Rusiye akimiyetiniñ mefküresine mükemmel sürette kelişe. Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Rusiye jurnalisti, filologiya ilimler namzeti Kseniya Turkova bildirdi.
«Rus tili qaidelerine köre, sözler arasında «ve» bağlayıcısı qoyulsa, sızıçıq qoyula: Qırım ve tatar. Demek, Rusiyede imlâ seviyesinde Qırım ayrı, tatarlar ayrı tura», – dey o.
«Qırımtatar» sözüniñ yañlış yazılması – yaman ğaye neticesi degildir, dep tüşünem, amma mefküreviy manzarağa mükemmel yaraştı», – qayd etti Turkova.
Rusiye jurnalisti 2014 senesi mart ayından ukrain «Radio Vesti» radiosında çalışa.
Rusiyede matbuat vastaları «qırımtatar» sözüni sızıçıq ile yazalar. Bu «qaidege» Qırım akimiyetine yaqın olğan matbuat vastaları da riayet ete.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2014 senesiniñ martından soñ Qırımda tintüvler sıq-sıq keçken şeyler oldı. «Azatlıq aqqı» programmasınıñ keçken yayınında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde advokat Nikolay Polozov, eviñizge tintüv yapmaq içün kelseler özüñizni nasıl tutmaq keregiñizge dair tevsiyeler berdi. Bu mevzunıñ devamı olaraq o, tintüv vaqtında eviñizge, çetten ketirip, yasaq bir şey qoysalar, ne yapmaq keregiñizni, nege aqqıñız olğanını ve nege diqqat etmek keregiñizni añlata.
Advokat, tintüv vaqtında eviñizde bir de-bir yasaq etilgen eşya tapılsa, ve siz onıñ sizge ait olmağanını tam olaraq bilseñiz, nasıl adımlar atmaq keregiñizni añlata.
İç bir taqdirde, iç biz vaziyette bu eşyanı eliñizge almañız
Adliyeci: «Evelâ, iç bir taqdirde, iç biz vaziyette bu eşyanı eliñizge almañız. Ekincisi, bu eşyanıñ sizin qarşıñızda deral ava yibermegen bir paket ya da mektüp zarfı içine qoyulmasını ve tahqiqatçı tarafından muürlenip imzalanmasını talap etiñiz. Üçüncisi, bu eşyanıñ üstünde el izleriñizniñ olıp olmağanını teşkerecek daktiloskopik ekspertizanıñ keçirilmesini talap etiñiz», – dey.
Polozovnıñ aytqanına köre, bu eşyanı bir de-bir operativ hadimniñ qolunda körseñiz, bu operativ hadimniñ ceblerinden materiallar ve mikroparçaçıqlarnıñ alınması içün resmen muracaat ete bilirsiñiz.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Bundan ğayrı, iç bir vaqıt bu eşyanı özüñizinki olaraq tanımağa razı olmañız, ve bu eşyanıñ muayen şahıs tarafından muayen şaraitte tapılğanını protokolda mutlaqa qayd etiñiz. Daa soñra bu, advokatqa mahkemede bu tahqiqat areketine qarşı şikâyet bermege yardım etecek», – dep devam ete.
Bu eşyanıñ muayen şahıs tarafından muayen şaraitte tapılğanını protokolda mutlaqa qayd etiñiz
Nikolay Polozovnıñ tevsiyelerinden şöyle bir netice çıqa ki, evinde tintüv yapılğan insan tahqiqatçığa seyfler, qapalı odalar ve ilâhre açmaq mecbur degil. Lâkin tahqiqatçı olarnı özü aça bilecegini unutmamalı. Bu esnada qanun, tahqiqatçıdan bu şeyler ve predmetlerge mümkün qadar az zarar ketirilmesini talap ete.
Advokat: «Ondan ğayrı, sizde yasaq etilgen eşyalar tapılsa, yaqalana bilecegiñizni añlamaq kereksiñiz. Bu sebepten, sizge yaqın vaqıtta tintüv ile keleceklerini añlasañız, evelâ, advokatnen, ya da daa yahşısı – devlet advokatı ile degil de, işanğan advokatlarıñıznen bağıñız olmaq kerek. İkincisi, yaqalanuvdan soñ sizge birinci vaqıtta kerek olacaq eşyalar taqımıñız azır olmaq kerek: deñiştirmek içün urba taqımı, iç urbası, şahsiy gigiyena eşyaları», – dep, özüñizni böyle vaqialarğa nasıl azırlamaq keregiñizni añlata.
Advokat, aqılda tutulması kerek olğan hususlarğa diqqat ete:
– tintüv vaqtında advokatnıñ yardımından faydalanmağa;
– tintüv vaqtında bulunmaq ve tintüv iştirakçileriniñ areketlerini közetmege;
– Rusiye Anayasasınıñ 51-nci maddesi boyunca özüñizge ve yaqın aqrabalarıñızğa qarşı şaatlıq etmemege;
– aynı madde boyunca tahqiqatçığa elektron tertibatlarıñıznıñ parollerini bildirmemek;
– tintüv vaqtında tapılğan şahsiy ve aile ayatıñıznıñ tafsilâtlarını halqqa bildirmemekni talap etmege;
– musadere etilecek predmetlerniñ sizge kösterilmesini talap etmege;
– protokolğa qaydlarıñıznı yazmağa;
– tintüv protokolınıñ kopiyasını almağa aqqıñız bar.
Advokat: «Ondan ğayrı qanun tahqiqatçı, operativ hadim ve tintüv keçirgen şahıslarğa tütün içmek, bağırmaq, divarlar ve töşemeni eşip bozmaq ve ilâhre yasaq ete. Bu sebepten sizde, tintüv esnasında bu şahıslardan tertipniñ kütülmesini talap etmege aqqıñız bar. İç bir boş yapraqnı imzamamaq pek muimdir. Ve imzalaycaq vesiqañızda er bir boş grafası ya toldurılğan, ya da üstünden sızılğan olmaq kerek», – dep qayd etti.


text:
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir» gruppasınıñ çıqarılacaq ükmü arfesinde bu dava mabüsleriniñ anaları bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqtı. Qırımdaki Qurman rayonınıñ eki köyünde, Alabaş Qoñrat ve Büyük Onlarda, üç qadın – Zure Emiruseinova, Zeliha Abhairova ve Emine Abdulganiyeva – oğullarını aqlamağa çağırğan yazuvlı şiarlarınen turdı. Noyabrniñ 3-nde Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ ükmüni çıqaracaq. Prokuror 15 yıldan 18 yılğa qadar sert rejimli koloniyada qalmalarını istedi.
Qadınlar oktâbrniñ 31-nde bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqtı, yazuvlı şiarlarında «Oğlum – terrorist degil» yazısı ve apiske alınğanlarnıñ fotoresimleri bar edi.
Qabaatlanğanlardan biri – yigirmi üç yaşında Eskender Abdulganiyev. O – Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» eñ yaş mabüsidir. Apiske alınğanda Eskender yigirmi bir yaşında edi. Tintüv vaqtında qutulardan birinde 2003 senesiniñ «Al Vay» mecmuasınıñ bir qaç sanı tapıldı. Eskender, «davanıñ» qalğan üç mabüsi kibi, terror faaliyetinden iştirak etüv ya da teşkil etüvde qabaatlana.
Abdulganiyevniñ anası Emine oğlunı qurtarmağa tırışıp, bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı, dep ayttı.
«Başqa çaremiz yoq. Elimizde tek dua oqup, anda barışıq bir şekilde narazılıq bildirmek bar». Bir sebep olsa edi, o qadar can ağırtmaz edi, amma sebepsiz apiste yata. Bir yıl ve doquz ay apiste buluna. Balamnı qorçalamaq içün elimden kelgenini yapmağa azırım».
Emine Abdulganiyevanıñ aytqanına köre, onıñ bir kişilik narazılıq aktsiyası vaqtında yanına politsiya hadimleri kelmedi. Amma memuriy protokol tizilecegini red etmey. «Daa kelmediler, amma bekleyim olarnı. Bu künleri kelirler», – dep ayta qadın.
Rustem Emiruseinovnıñ anası Zure hanımnıñ bir kişilik narazılıq aktsiyası vaqtında politsiya hadimleri onı bölükke alıp, protokol tizmege tırışqan edi.
– Siznen bölükke barmaycam. Bir kişilik narazılıq aktsiyasını keçirem ve mında turmağa aqqım bar, – dep itiraz bildire qadın politsiya hadimlerine. «Qırım birdemliginiñ» cemaat jurnalistleri çıqarğan videoda dialognıñ başı eşitile.
– Aqlı olğanıñıznı tüşünseñiz, biznen bölükke barıp, malümat berirsiñiz.
– Siznen ketmeycem.
– Keteceksiñiz.
Rustemniñ anası politsiya onıñ ve kelininiñ malümatını alğan soñ yaramadı. Olar adise yerini baquv protokolını tizip yetiştirgenler, bundan soñ Zure Emiruseinova fenalaştı. Şimdi gipertonik kriz ile hastahanede buluna.
«Yaşağan stressten soñ ekimler qan basımını normağa ketirip olamay, lâkin tünevin kibi artıq köterilmey. Bir şey bozmadı, bir kişilik narazılıqqa çıqtı, bir kereden uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimlerinen eki maşina keldi. Olar esli-başlı qadınnen agressiv laf etti, ve bu alğa olar ketirgenler», – dep ayta Zure hanımnıñ kelini ve apiske alınğan Rustemniñ ömür arqadaşı Aliye Emiruseinova.
Emiruseinovlar qorantasına uquqiy yardım köstergen advokat Lilâ Gemeci, politsiya hadimleri qadınğa qarşı eki memuriy maddege istinaden protokol tizmege istedi, dep bildirdi. Politsiya hadimi Aleksey Bondarenko qadınnı «fevqulâde vaziyette (COVID-19 telükesi sebebinden – QA) piket keçirilüv nizamını bozğanında ve qaidelerge riayet etmegeninde qabaatlamağa» tırıştı, amma üç qadın da yazuvlı şiarlarnen tibbiy maska ve qolçaqlarda çıqtı.
Lilâ Gemeciniñ aytqanına köre, «qanunsız miting» qabaatlavınıñ sebebi bir kişilik aktsiya vaqtında bir-birine yaqın turğan qaynana ve kelinniñ aynı soyadı oldı.
«Aliye Emiruseinova, Zureniñ kelini, onı yazuvlı şiarınen telefonğa çıqardı, ve politsiya kelgende olar soyadları aynı dep, qanunsız aktsiya keçirgenlerinde qabaatlap başladı. İddialar pek hucur, bu, elbette, yasaq degil».
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb-ut-Tahrir davası» mabüsiniñ anası Venera Mustafayevağa qarşı da eki aynı maddege istinaden memuriy dava açılğan edi. O, oğlu, qırımtatar aq qorçalayıcısı Server Mustafayevniñ ükmü çıqarılmazdan evel bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan edi. 2020 senesi sentâbrniñ 22-nde Venera hanım politsiya bölügine çağırıldı ve davası mahkemege berildi.
Rusiye kontrolindeki Bağçasaray rayon mahkemesi oktâbrniñ 12-nde Mustafayevağa qarşı açılğan «piket keçirüv nizamını bozuv» aqqında davanı qapattı.
Advokat Lilâ Gemeciniñ fikirince, qırımtatarlarnıñ narazılıq aktsiyaları kütleviy olmasın dep, bunıñ kibi davalar açıla. «Bunı narazılıqlarnı bastırmaq ve qırımtatarlarnıñ fikri er şey güzel olğanını köstergen resmiy malümattan farqlı olmağanını köstermek içün yapalar».
Advokat, Zure Emiruseinovağa qaba yanaşqanları içün politsiya hadimleriniñ areketleri şikâyet etilecek, dep qoşa. «Zure tatağa qıçırıp, maşinağa minmesini talap etkenler. Advokatnen bağda olmasa ve protokolnı o yerde tizmesini talap etmese ediler, Emiruseinovlar tutulacaq edi. Amma yapqanları neticesinde qadın içün acele yardım çağırıldı», – dep ayta Gemeci.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Cuma künü, fevralniñ 19-nda, Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi sabıq siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı. Bu aqta advokat Aleksey Ladin bildirdi.
«2019 senesi sentâbr ayında «büyük deñişim» neticesinde o, (Edem Bekirov – QA) Ukrainağa ketti – qadı Aleksandr Demenok onıñ sıñırlav tedbirini (tamamen) lâğu etti, bundan evel ise apis cezası ev apsine bile deñiştirilmegen edi! Ve şimdi qadı Demenok Edem Bekirovğa qarşı cinaiy davanı ğıyabiy şekilde baqıp başlay. Bugün qabaatlav qararı seslendirildi. İmaye, bütün dava sahte, dep bildirdi», – dep yazdı Ladin Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, bu dava boyunca nevbetteki mahkeme oturışuvınıñ keçirilüvi martnıñ 4-ne saat 10:00-ğa aynı Aqmescit mahkemesinde planlaştırıla.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
Mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Qırımda cuma künü, aprel 24-te, Qarasuvbazarda Cuma Caminiñ tantanalı açılış tedbiri olıp keçti. Qurucılıqnıñ teşebbüsçileri ve sponsorları iş adamları ağa-qardaş Resul ve Remzi Velilâyevler oldılar, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bu topraqta tarihiy adalet ğayrıdan tiklenmege başlay, yoq etilgen 22 camiden birini bizler ğayrıdan tikledik», – dep ayttı qurucılıq sponsorlarından biri Resul Velilâyev.
Cuma Caminiñ tantanalı açılışına 500 insandan ziyade keldi. Davet etilgenler arasında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Qırım baş naziriniñ muavini Ruslan Balbek ve Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov bar ediler.
Camini 33 metrlik eki minare yaraştıra. Caminiñ qubbesini Qırım ustaları bezettiler.
İleride caminiñ yanında medrese qurulması planlaştırıla.


text:
Kefede Aşağı Otuz (Kurortnoye) qasabasınıñ sakini olğan 70 yaşındaki pensiyalını yerli maşna hızmeti stantsiyasınıñ saibine pıçaq ile ücüm etkeninde qabaatlaylar. Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Malüm oldı ki, tanışı ile duşman munasebetleri neticesinde şübeli maşna hızmeti stantsiyasınıñ saibiniñ yanına barıp, qursağına pıçaqnen urdı. Adamnı pıçaqlağan soñ o öz maşnasında adise yerini terk etti", - denile beyanatta.
Politsiya Rusiye CK-niñ 11-inci maddesiniñ ekinci qısmına binaen cinaiy davanı açtı, oña köre, 10 yılğa qadar apis cezası maküm etile bile.


text:
ЯpдәM:Wikiläşterü
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Wikiläşterü ul mäqäläneñ saf mäten eşkärtüen añlata. Yaña mäqälälärneñ kübese şul saf kileş kenä yatalar. Wikipedia tärtibe buyınça bu mäqälälärne wikiläşteräse bar.
Baş bitebezgä çığarırlıq Şäp mäqälälärdä süzgä alınğan bar temalarda bağışlanğan başqa mäqälälärebezgä sıltamalar urnaştırıluı sorala. Kertelgän tekstnı qalın, awışlı, sızılğan, tezelgän, sanalğan itep bizäkläw ısulları Mätenbizäw bitendä taswirlanğan.
Başqa mäqälälärgä bäyläneşlär tezmäse mäqäläneñ azağına Monı da qara bülegendä urnaştıralar, tışqı säxifälärgä bäyläneşlär – Päräwezdä bülegendä.
Üzgärtü: Bit başlaw | Mäqälä isemnäre | Bit üzgärtü | Wikiläşterü | Mäten bizäw | Sıltama | Räsem | Cädwäl | İnterwiki | Wikiara bäy | Maxsus bilge | Formul | Mäqälä bülekläre | Üzgärmälär | Töpçeklär | Soñğı üzgärtülär
Kiñäşlär: Yärdäm:Töslär | İsem yazılışı | Şäp mäqälä yasaw


text:
-Muǵallim ol kim? Men qashan mektepke baraman? Usınday sorawlardı úkem Janadil Berdimuratov dóndirip taslar edi. Ol usı jılı Nókis qalasındaǵı 28-sanlı fizika pánine qánigelestirilgen tayanısh mektebiniń 1-«g» klasına oqıwǵa bardı. -Mektep júdá zor eken. Muǵallimim shiyrin sózli hám mehriban. Balalar bolsa, «5» bahasın alıw ushın jarısadı. Ustazım Sayra Adilova klasımdaǵı hárbir oqıwshını jaqsı kórip erkeletedi. […]
Minnetdarman ustazım!
«JETKINSHEK»-jas talantlılarǵa qanat qomlatqan ustaz!
«Jetkinshek» gazetası respublikamızda kóp jıllıq tarıyxqa iye, kópshilikke ustazlıq etken, dóretiwshilikke ıqlas qoyǵan talay belgili insanlardıń dóretpelerin sınnan ótkergen, olardıń qálemin ısıldırǵan, sarras 90 jılǵa shamalas tariyxqa iye úlken tárbiya mektebi, jas náwshelerdiń miynetlerin doslarına bahalatqan, talantlılarǵa qanat qomlatqan naǵız dóretiwshiliktiń qaynaǵan bulaǵı. Bunı gazeta menen dos bolǵan, sırlas bolǵan onıń hár bir sanın asıǵıslıq […]
«ADAM KÚNI ADAM MENEN»
Xalmurat SAPAROV Raysanıń úyi Tamaranıń úyi menen qońsı bir kóshede turadı. Olar mektepke birge barıp, birge qaytadı. Muǵallim tárepinen úyge berilgen tapsırmanı birge tayarlaydı. Biriniń bilmegenin birinen soraydı hám úyrenedi. Egerde kino teatrǵa qızıqlı kino filmler kelse onnan qalǵısı kelmeydi. Birge barıp kóredi. Kitapxanadan da kitaplardı birge alıp oqıydı. Qollarına sipse alıp, esiktiń aldın aynaday […]
Intalı balalar mektebinde…
Men Nókis qalasındaǵı «Barkamal áwlad» balalar mektebiniń «Jas jurnalist» dógeregine qatnasaman. Biziń mektebimizde 36 dógerek boyınsha 73 toparda 1190 oqıwshı óner hám bilim úyrenbekte. Bul jerde biz- oqıwshılardıń bilimimizdi asırıp, óner úyreniwimiz ushın barlıq sharayatlar jaratılǵan. Yaǵnıy, «Lipaslar» dógereginde qızlardıń kiyim tigip úyreniwi ushın tigiw mashinası, «Roboto texnika» dógeregi bolsa barlıq texnikalıq ásbap-úskeneler menen támiyinlengen. […]
«Ájapa, «Jetkinshek» degen ne?»
Ádebiyatqa ıqlasım bálent bolǵanı ushın qaraqalpaq, ózbek, dúnya ádebiyatınıń dúrdanalarınıń dóretpelerin oqıǵandı jaqsı kóremen. Sonday-aq, ózim de jiyi-jiyi maqala, qosıq jazıp turaman. Maqala, qosıqlarım súyikli gazetam «Jetkinshek»te tez-tezden basılıp shıǵadı. Sonıń ushın da ata-anam gazetaǵa jazıldırıp berdi. Jaqında redakciyaǵa barıp kelgennen keyin, alǵan tásirlerimdi ata-anama aytıp berip atır edim. Sonda sińlim Indira Babanazarova; -«Ájapa, «Jetkinshek» […]
Demalısta «OQTOSH»ta…
Jazǵı demalısımdı ádettegidey Shırshıq qalasına jaqın «Oqtosh» degen tawlı aymaqqa demalıwǵa bardım. Ol jerde biyik-biyik tawlar júdá kóp. Tawlardıń arasında jaylasqanlıǵı sebepli, ol jerdiń hawası júdá ıǵal eken. Biyik-biyik tawlardıń shoqqısındaǵı qarlar erip tómenge qaray taslar arasınan aǵıp ótedi. Tawlardıń arasınan aǵıp kelgen bul bulaq suwı júdá muzday hám mazalı eken. Ol jerde bizlerge uqsap […]
Quwanıshlı waqıya
Jazǵı demalıs kúnlerimdi mazmunlı ótkeriw maqsetinde respublikamızda shıǵatuǵın balalar hám jas óspirimlerdiń «Jetkinshek» hám ózbek tilindegi «Tong yulduzi» gazetaların qaldırmastan oqıp baraman. Olardı oqıw arqalı ózime kóp jańalıqlardı alaman. Jaqında «Tong yulduzi» gazetası tárepinen «Inglis tilin úyrenemiz» rubrikası astında «Shet tilin kim biler? Bilgen tez qosıq yadlar!» atamasında tańlaw járiyalandı. Tańlaw shárti boyınsha Ózbekstan xalıq […]
Átkónshek
Bir kúni Jumagúldiń kishkene úkesine ákesi átkónshek qurıp berdi. Sonda Jumagúl de qızıqsınıp: «Men ushsam bolama»-dedi. Ákesi; -«Yaq, jibi kótermeydi-ǵoy»,-dedi. Jumagúl jılawı menen úyine kirip ketti. Ákesi átkónshektiń jibin almastırıp, bekkem etip baylap berdi. Jumagúl sırtqa shıqqanda ákesi; -«Endi sen de átkónshekte ushsań boladı»,-dedi. Sonda Jumagúl quwanǵanınan; -«Raxmet, raxmet»,-dep ákesin qushaqlap aldı. Nasiba Kóbeysinova […]
Jawındı kim sheleklep quyǵan?
Sol kúni aspan túnerip, bultlasıp, hawa rayı buzılısıp turǵan edi. Hádemey nóserlep jawın quyıp ketti. Tawıq ketektiń esigin bekite almay qaldıq. Apam bir nárse izley basladı. Azǵana waqıttan soń, apam qolına uzın suw etikti alıp keldi de, ayaǵına kiyip, tawıq ketek betke qaray adım attı. Jawın bolsa, quyıp atır… -Way-buw, bunshama nesi eken? Jawın sheleklep […]
«WATAN, DOSLÍQ HÁM BAXÍTLÍ BALALÍQ»
Jaqında Tashkent wálayatındaǵı «Oq tosh» balalar demalıw orayında Ózbekstannıń túrli aymaqlarındaǵı 600 den aslam balalar hám jas óspirimlerdi birlestirgen «Kamalak» balalar shólkeminiń dástúriy XX anjumanı bolıp ótti. Anjuman sheńberinde hár turli tańlawlar shólkemlestirilip, oǵan Qaraqalpaqstan Respublikası qala hám rayonlarınan da bir qansha mektep oqıwshıları qatnastı hám sıylı orınlardı iyelep qayttı. Ilaj dawamında respublikalıq sárdarlar saylawı […]


text:
«Clinton hanımnıñ aytqanları iç bir vaqıt mulâyim olmağan», - dedi Putin. Bunı o Europe 1 adlı radioğa intervyüsı devamında ayttı. Ondan da ğayrı o sabıq devlet kâtibinen körüşkende «hoş laflarımız» bar olğanını qayd etti.
«Adamlar sıñırlardan keçkenleri sebebi küçlü olğanından degil, aksine, zayıf olğanındandır. Amma, belki, zayıflıq qadınlar içün o qadar yaramay şey degildir», - dedi Putin.
Hillary Clinton 2016 senesi olacaq Prezident saylâvlarında Demokratlar firqasından eñ küçlü namzet olaraq tanıla, lâkin o daa öz iştiragi aqqında qarar almadı.
O, Martnıñ 4-de Kalifroniyada olğan bir tedbirde aytqan nutqında Putinnı Gitlernen teñeştirdi.


text:
Ukraina mudafaa Nazirliginiñ yañı saylanğan yolbaşçısı Valeriy Geletey «Ğalebe paradını ukrain Aqyarında keçirmege» vade etti.
Bunı o, Ukraina Yuqarı Radasında tayin etilgen soñ bildirdi.
«Men mudafaa naziri olıp, siziñ qol tutuvıñız ile semetdeşleriniñ havfsızlığını temin etmek, devletimizde tınçlıq olmasını temin etmek içün er şey yaparım... Eminim, Ukraina ğalip çıqacaq ve ğalebe paradı ukrain Aqyarında ötkerilecek», – dep ayttı Geletey ve sessiya zalınıñ alğışlarını qazandı.
İyülniñ 3-de Ukraina Yuqarı Radası 260 rey ile mudafaa nazir vazifesine Valeriy Geleteyni tayin etti.


text:
Muşavere iştirakçileri ögünde AQŞ-da Ukraina elçisi Aleksandr Motsik çıqışta bulunıp, qırımtatar halqınıñ sürgünligini Stalin rejiminiñ Qırımnıñ tamır halqına qarşı genotsidi dep adladı. O, hatırlattı ki, 1944 senesi esasen qadın, bala ve qartlar sürgün etildi. Sürgünlikke oğrağanlarnıñ aman-aman yarısı ya yolda, ya Özbekistan, Uralda elâk oldı, dep bildirdi Ukraina elçisi.
Toplaşuv iştirakçileri Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar ve sıqıştırmalar olması mümkün, dep bildirdiler. Çıqışta bulunğanlardan biri qırımtatarlarnıñ çoqusı mart 16-da keçirilgen «referendumnı» boykot etti ve qırımtatarlar özüni «Ukraina vatanperverleri» olaraq köstergenlerini qayd etti.
Aqşam Turkiye televideniyesi tarafından çıqarılğan «Qırım oğlu» vesiqalı filmi numayış etildi. Levha qırımtatarlarnıñ lideri ve meşur uquq qorçalayıcı Mustafa Cemilevge bağışlanıla. Filmde qırımtatarlar, yunan, ermeniler sürgünligi tasvir etile ve sürgünlikke oğrağanlarnıñ hatırlavları aks ettirile.
İştirakçiler repressiyalar qurbanlarınıñ hatırasını sukünet daqqası ile añdılar.
Bazar künü, mayıs 18-de, qırımtatarlar Stalin sürgünliginiñ 70 yıllığını qayd ettiler. Qırım «akimiyeti» yarımada işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde matem tedbirler keçirilmesini yasaq etti. Matem tedbirleri OMON ve FSB nezareti altında keçirildi.


text:
2015 senesi aprel ayında köteklengen, soñra ise FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) tarafından sorğuğa çekilgen ve Yaltadaki evinde tintüv keçirilgen İnsan aqları kontakt gruppasınıñ vekili, qırımtatar uquq qorçalayıcısı Emir-Üsein Kuku dey ki, oña nisbeten FSB hadimlerine küç qullanğanı aqta cinaiy işniñ sahtesini yapmağa areket eteler eken.
«FSB, ğaliba, maña qaşı cinaiy işniñ sahtesini yapacaq ola. Meni köteklep, bütün kün sorğuda tutmaq az körüngendir. Salı künü, iyün 30-da, meni Taqiqat komitetine çağırıp, FSB hadimlerinden maña ariza kelgeni aqta bildirdiler. Sanki men olarnı kötekledim, birine qasığına urıp, başqasınıñ daa bir yerine», – dedi uquq qoruyıcı Facebookta.
Evel erkekniñ bildirgeni kibi, oña uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimlerine nisbeten cinaiy işniñ açıluvında red ettiler.
Qırım uquq qoruyıcılarınıñ bu aqta izaatları şimdilik daa yoqtır.
Emir-Üsein Kuku Yaltada aprel 20-de işke ketkende yaqalandı. Onıñ evinde tintüv keçirildi, bilgisayarlar, telefon ve kitaplar alındı. Soñra onı, tahmin etilgeni ki, Yalta uquq qoruyıcı organlarınıñ idaresine alıp kettiler.
Kontakt gruppasınıñ daa bir vekili Mammet Mambetovnıñ Facebookta bergen malümatına köre, Emir-Üsein Kukuğa qarar seslendirildi. Oña binaen, onı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 282-nci maddesine köre «Duşmanlıq ya da nefret qozğalaması, insan itibarını tüşürüv» kibi cinayette şekleyler.
Uquq qorçalayıcı özüni yahşı is etkenini bildirip, büyrek ağrısı olğanını ayttı.