text:
Kosovo oçrağı elekke Sovetlar Berlege illärendäge nizağlarnı çişü öçen ürnäk bula alamı?
Küptän tügel Yewropa Berlegeneñ tışqı säyäsät öçen cawaplı yuğarı wäkile Javier Solana Kosovonıñ bäysezlek alu yulı Gruziädän ayırılırğa teläwçe Könyaq Osetiä häm Abxaziä öçen dä ürnäk bula ala dip beldergän ide. Rusiä prezidentı Vladimir Putin häm Rusiäneñ başqa räsmiläre bu turıda inde aylarça täqrarlap kilä. Ämma bu nidni ürnäk bula ala? Kosovo yulı şeşädäge cenne irekkä çığaru bulmasmı?
"Xalıqara xoquq qayber qarşılıqlarğa iä. Ber yaqtan territorial berbötenlek qağidäsen saqlaw kiräklege äytelä. Rusiä bu qağidäne Gruziägä qarata da, başqa illärgä qarata da üti. Xalıqara xoquqta millätlärneñ üzbilgelänü xoquqı digän närsä dä bar. Bez ul qarşılıqlarğa qaramastan bu xäldän çığu yulın ezlärgä tieş. Älbättä bez xalıqara ürnäklärne, şul isäptän Kosovo ürnägen küzätep baraçaqbız" dide Putin.
Putin Kosovo ürnäge turında inde küptännän äytep kilä. Ämma yıl axırına Kosovonıñ statusın bilgeläw kötelgändä anıñ ähämiäte tağın da arta bara.
1999 yılda Kosovodan serbiä ğäskärläre çığarıldı. Ämma älegä Kosovonıñ Serbiädän bäysezlege tanılmağan. Ul haman bu tanılunı kötä. Montenegro referendum ütkärep bıyıl Serbiädän bäysez däwlät bularaq tanıldı inde.
Abxaziä belän Könyaq Osetiä Rusiä yaqlawına tayanuçı separatist köçlär qulında. Alarda xalıqnıñ 90-lap protsentında Rusiä pasportları birelgän häm tınıçlıq saqlawçılar iseme astında anda Rusiä ğäskärläre tora.
Dnestr buyı töbäge dä üzen Moldovadan bäysez dip iğlan itte häm üz qanunnarı belän yäşi. 1990 yıllar başında Ärmänstan belän Azärbäycan arasında qatı suğışqa säbäp bulğan Tawlı Karabax nizağı da äle çişelmägän.
Kosovo bäysezlek yulında üzbilgelänü häm küpçelek qararı prinsiplarına tayana.
Gruziädän ayırılırğa omtıluçı töbäklärne üz qulına alırğa telägän Rusiäneñ mänfäğätläre öçen bu prinsiplar xäzer bik tä faydalı bulıp çığa.
May ayında Rusiä Däwlät Dumasınıñ xalıqara mönäsäbätlär komitetı räise Konstantin Kosyaçov Kosovo bäysezlegeneñ täesire bik zur bulaçaq digän ide.
"Serbiä belän Çernogoriäneñ ayırıluı ürnäk bula almıy, çönki axır çiktä ul taraflarnıñ uzara rizalığı belän ütä. Ägär dä Kosovo bäysezlek alsa, bu suğıştan soñğı Yewropa tarixında ber däwlät çiklären, bu oçraqta Serbiäneñçiklären ul däwlätneñ rizalığınnan başqa üzgärtüneñ berençe oçrağı bulaçaq. Häm bu bik yıraqqa taralaçaq, başqa nizağlarnı da çişügä täesir itäçäk ürnäk bula" dide Kosyaçov.
Ämma çınlıqta, Kosovonıñ xäle elekke sovetlar berlege illärendäge nizağlarda qatnaşuçı töbäklär xälenä bik ük oxşaş tügel. Ul töbäklärneñ berse dä sovet çorında Kosovo elek iä bulğan statusqa iä tügel ide. Çönki Kosovo wäkilläre Yugoslav kümäk prezidentlığı östälendä dä Yugoslaviä Kommunistlar ligasınıñ iñ yuğarı qatlamnarında da utıra ide.
1974 yılğı Serbiä häm Yugoslaviä konstitutsiälärendä Kosovo belän Vojvodina ölkäläre ğämäldä Serbiäneñ ber öleşe bulsalar da Yugoslaviä federatsiäsendäge başqa 6 respublika belän tiñdäş xoquqlarğa iä ide.
Könyaq Osetiä yäki Abxaziä isä Sovetlar çorında Gruziä yäki Ukraina kebek statusqa iä bulmadı.
Kosovo xalıqara yaqlawnı Serbiä ğäskärläreneñ 1998-99 yıllardağı genodsid ğämälläre häm soñraq NATO köçläre kertelü näticäsendä taptı.
Quşma Ştatlar isä Gruziäneñ berbötenlegen nıq yaqlawın belderep kilä.
18 üktäberdä Tiflsitä AQŞ däwlät sekretare yardämçese Danies Fried monı açıq itep äytte.
"Bez ul cirlärneñ referendum aşamı, referendumsızmı bäysezlegen tanımıybız häm tanımayaçaqbız. Kosovo belän oxşaşlıq ezläw tarixi yalğan. Kosovo başqa ber oçraq öçen dä ürnäk tügel ul üzençälekle oçraq. Häm küptän tügel BMO İminlek Şurası Gruziäneñ xäzerge xalıqara tanılğan çikläre qısalarındağı berbötenlegen yaqlawın rasladı" dide Freed.
Putin isä Gruziägä qarata Kosovonı ürnäk itep qullanırğa äzer bulsa da, üz ilenä kilgändä, Rusiäneñ berbötenlege mäs''äläsendä nıq qatı tora, Çeçnägä qarata millätlärneñ üzbilgelänü xoquqı mäsäläsen berqayçan da kütärmäde.
Naif Aqmal, Praga.


c: text/html

text:
Finländiädä 6-7 may könnärendä Yevropada iñ zur tatar muzıka festivale ütäçäk
Tatar cırçıları, orkestraları çit illärdä konsertlar birä. Bu ällä ni yañalıq tügel .Ämma törle illärdän tatar cırçılarnıñ ber urında cıyılğanı yuq ide . Finländiädä yäşäwçe millättäşebez Deniz Bedretdin bik zur eşkä kereşep Tatarstan, Awstraliä, Qırımdağı muzıka sänğätkärlären may ayınıñ başlarında Helsinkigä çaqırıp tatar muzıyka festivale oyıştırırğa qarar birgän. Bolarnıñ barısı xaqında sez şimbä, 3 april könne Azatlıq radiosınıñ "Tatar dönyası" tapşıruında işetä alasız. Redaksiäbez xezmätkäre Färidä Xämit sorawlarına festivalne oyıştıru eşlären alıp barğan Dänis Bädretdin häm Finländiä Törekläre Berlegeneñ räise Raif Nizametdin cawap birä.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Älfis Qiämov waqıtsız wafat bulğan
Tanılğan cırçı Älfis Qiämov üzeneñ 42 yäşendä wafat buldı. Anı tuğan yağı Başqortstanda kümäçäklär. Älfis Qiämov moñlı häm köçle tawışı belän “Sine kötäm ” cırın başqarıp 2000nçe yılda kiñ cämäğätçelektä tanılğan ide. Älfis Qiämov professional' muzıykant, cırçı.
Çığışı belän ul Başqortstannıñ Boray rayonınnan. Başqortsanda Fädis Ğäniev ta anıñ yaqtaşı.
Qazanda yaqtaşları tanılğan cırçılar Xämdünä Timerğälieva, Gölnara Timercanovalar kebek Älfis Qıyämovta Qazanda tanıldı.
Anıñ konsertlarında biep yörüçe 16 yäşlek Aygöl isemle qızı häm 5 yäşlek Ayrat isemle ulı qaldı.
Älfis Qiämovnıñ 8nçe fevral' könne, böyerläre eşlämi başlaw arqasında Şamski xastaxanäsendä ülgän. Bu xaqta “Yaña ğasır” televidenie kanalında irtänge säğät 8 tulğanda xäbär itkäç, bik küplär aptırap qaldı, kötelmägän ülem bu. Älfis Qiämov äle genä çığışlar yasap yöri ide.
Düşämbe könne Qazanda Musin uramındağı fatirında Älfis Qiämov belän dusları, cırdaşları xuşlaştı.
Möselman ğöref-ğädäte buyınça anıñ mäyete inde 9nçı fevral' könne ük Boray rayonına ozatıla häm Baqalı awılındağı ziratta cir quyınına salınaçaq.
Xörmätle tıñlawçılar, Älfis Qiämovnıñ yaqtı istälegenä anıñ başqaruında Almaz Xämzin süzlärenä yazılğan R.Väliev köye “Sine kötäm ”cırın tapşırabız.
Audio
Älfis Qiyämov wafat. Qazandağı cır söyüçelär öçen zur yuğaltu buldı. Qısqa ğına ğömere ütte, cırı qaldı märxümneñ.
Awır tufrağı ciñel bulsın.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr Qazan.


text:
Hague: 1995nçe yılda Bosniä suğışı waqıtında meñlägän Bosniälı möselmannı üterüdä ğayeplängän Serb genaralı, Zdrovka Tolimirneñ, Hague Suğış Cinäyäte Mäxkämäsenä ozatıla. Ul kiçä Serb häm Bosniä politsiäse tarafınnañ Bosniä çigendä qulğa alınğan ide. Ul, Suğış Cinäyäte Mäxkämäse ezlägän töp cinäyätçe Bosniäle Serp komanderı Ratko Mladickä yaqın keşe. Ütkän atnalarda, Serbianı suğış cinäyätlärendä şiklänelgän keşelärne xökemgä tartırğa çaqırğan yewropa Berlege kiñäyü komissiarı Olli Rehn, ToliMirneñ qulğa alınuı, qalğan barlıq keşelärne xökemgä tartuda “zur adım” dip bäyäläde. Hague Mäxkämäse baş prokurorı süzçese, Olga Kavran Tolimirnıñ qulğa alınuın xuplap, bolay belderde:
‘Srebrenitsa genotsiodında cäwaplı keşelär, Ratko Mladic belän Radovan KaraCits ta tiz arada bu çiratqa basar dip ömet itäbez”
Tolimir, Mladic häm suğış waqıtındağı säyäsi başlıq Karadictäñ son ezlänelgän, öçençe keşe ide.


text:
Qazanda “Azan” xezmäte eşli başlıy
“Smarts” käräzle elemtä kompaniäseneñ möselmannarğa “Azan”, xristiannarğa “Zvonnitsa” xezmäten, yäğni tarifın kertü uñayınnan oyıştırılğan matbuğat oçraşuında “Smarts”nıñ Qazan bülege citäkçese Marat Miftaxov, “Qol-Şärif” mäçete imamı Ramil xäzrät Yunısov häm Sergey Radoneşskiy çirkäwe ruxanie Pavel ataqay qatnaştı.
Äytergä kiräk, moña qädär xristiannarğa “Zvonnitsa” tarifı inde Samara ölkäsendä kertelgän bulğan. Tatarstan isä älege ike dingä qarağan xezmätlär genä bulsa, tizdän yähüdlär öçen dä kertergä cıyınalar.
“Azan” xezmäteneñ kertelüe turında Qol-Şärif mäçete imamı Ramil Yunısov:
Bu “Smarts” kompaniäse ideyäse häm eşçänlege ide. Alar Qol-Şärif mäçete xezmätkärle belän kiñäşläştelär häm bu tarif barlıqqa kilde.
Ramil Yunısov äytüençä, bu möselmannarğa zur büläk, çönki älege tarifta eç tapqır o häm ike dürtle cıyıp keşelär borçığan sorawlar cawap ala alaçaq. Nindi xezmätlär qaralğanı turında “Smarts”nıñ Qazan buyınça citäkçese Marat Miftaxov:
Monda köndä säğät irtänge biştä könlek namaz waqıtları buyınça mäğlümat kiläçäk. Annan soñ Qor’än ayätläre, xädislär, törle dini köylär, räsemnär kiläçäk
Marat Miftaxovqa quşılıp Ramil xäzrät Yunısov:
Anda sorawlarğa cawap birüçe belgeçlär dini genä tügel, ä dönyawi belemle dä bulaçaqlar. Şuña alar törle qatlawlı sorawlarğa da cawap birä alaçaq Monnan tışa möselman bäyrämnäre waqıtında sms xezmäte nigezendä buşlay ber-bereñä qotlawlar cibärü qaralğan. Älege “Azan” tarifı da Qorban bäyräme aldınnan açarğa uylağannar. Marat Miftaxov:
Xac, Qorban aldınnan buldırdıq bu tarifnı. Elek Soğud Gärabstanına baruçılar telefonnan söyläşügä 1 minutqa kimendä 100 sum tüli ide, xäzer ul 35 sum.
Marat Miftaxov äytüençä, älege tariflardan keremeneñ 10HaH ber öleşe din wäkilläre xisabına küçereläçäk. Älege aqçanıñ närsägä totılaçağın Ramil xäzrät Yunısov:
Bu aqça möğallimnärgä, imamnarğa, moxtaclarğa bireläçäk. Xäzer bez isemlekne tözibez.
Dini xezmätlär buyınça söyläşü 1 minutı 1 sumğa toraçaq. Ul tarif 16 töbäktä bulaçaq dide Marat Miftaxov – Yaruslawdan alıp Krasnodarğa qädär, şulay uq Başqortstanğa da kerteläçäk.
Landış Xarrasova


text:
İketellelärgä östämä tüläw ğämäldä qala
Uzğan atnada ütkän sessiädä qaralğan qayber mäs’älälär bügen dä äle aktual’ bulıp qala birä. Mäsälän, respublikada çığa torğan ber gäcittä elek ike däwlät telen belüçelär öçen qaralğan 15 protsent külämendä östämä tüläw yaña qabul itelgän Respublika xalıqları tellären saqlaw programmasında bulmayaçaq, digän yazma dönya kürde. Bu yazma östämä tüläwne aluçı uqıtuçılarnı da borçuğa saldı. Çınlap ta, xäzer anı tülämi başlıylarmı ikän dip, bez respublika Ministrlar kabinetınıñ tellär bülegenä möräcäğät ittek. Bülekneñ baş referentı Firaya Şäyxieva Azatlıq radiosı tıñlawçılarına menä närsälär söyläde.
Yaña qabul itelgän programmada çınnan da östämä tüläw süzgä alınmağan. Läkin Tellär turındağı qanunda älege östämä qaralğan. Şuña kürä, qanunnı ütärgä teläwçe citäkçelär ike däwlät telen belüçe häm alarda eş itüçe xezmätkärlärgä 15 protsent külämendä östämä tüli alalar. Ä menä milli mäktäplärdä eşläwçe uqıtuçılarğa, mäğärif xezmätkärlärenä östämä tüläw Tatarstannıñ Tellär turındağı qanunı nigezendä tügel, federal’ qararlar nigezendä tülänep kilde. Şuña kürä, alarğa niçek bu köngä qädär tülänep kilgän, şulay tülänäçäkŞulay itep, Firaya Şäyxieva süzlärenä qarağanda, Tellär turındağı qanunda ike teldä eş alıp baruçılarğa östämä tüläw qaralğan. Ä menä anı tüläw yäki tülämäw ğädättä citäkçelektän tora. Şunısın da iskärtergä kiräk, älege tüläw rus häm tatar tellären belüçelärgä tügel, ä bu ike teldä eş alıp baruçılarğa tülänä.Gölnaz İlgizär


text:
GUAM Summitı Rusiä basımına qarşı toru yulların ezli
Gruziä, Ukraina, Azarbäycan häm Moldova citäkçeläre Baküdä GUAM Demokratiä häm İqtisad Üseş Oyışması cıyınında qatnaşa. Bu oyışma Mäskäw alğa sörgän Bäysez däwlätlär berlege qarşı berlek oyışması bularaq sanala. Bügen Bakügä kilgän Gruziä, Ukraina häm Moldova citäkçeläre aldında kön üzäk tema neft-ütkärgeçe häm tınıçlıq saqlaw mäsäläläre ide.
Azerbäycan Prezidentı Aliyev, GUAMnıñ maqsatı turında mäğlümat çaralarına bügen bolay dip belderde:
“Bezneñ urtaq mänfäğatlärebez, urtaq qaraş häm urtaq yullarıbız bar. Häm bu şartlarda tabiğiy monda, oyışmanıñ köçe häm eşçänlege arta. Ul zur ähämmiätle mäsälälärne çişä alaçaq.”
Gruziä Prezidentı Mixeil Saakaşvili, Ukrainal Prezidentı Viktor Yuşçenko, Azerbäycan Prezidentı, İlham Aliyev häm Moldova Prezidentı Vasili Tarlev bügen samitte köp-taraflı söyläşülär alıp bardılar.
4 il, xäzerge waqıtta Dniester buyı, Könyaq Osetiä häm Abxaziädäge cirle Rusiä xärbi köçe urnına tınıçlıq saqlaw köçläre urnaştıru mömkençelegen qaraw xaqında kileşende.
Gruziä Tışqı eşlär ministrı Gela Bejuaşvili başlangıç adımnar xaqında, kiçä Azarbäycan başqalasına kilgän dä uq bolay iğlan itk’n ide:
"Bez yaqın kiläçäktä Tınıçlıq saqlaw oparatsiälären başqara alırlıq ber GUAM xärbe köçe buldıru xaqında kileştek. ul xärbi genä tügel, militsiä eşlärendä dä yärdem itäçäk. Bu bik ähämmiätle ber mäsälä, häm bez üz illärebezdä, urtaq strategiälär üsterü, häm iñ möhime, bu maqsatnı tiz arada başqaru öçen cäwaplı keşelärgä bu wazifälärnı tapşırdıq.“
Bügenneñ töp kön üzäk teması, Ukraynanıñ Odessa belän Brody şähärläre arasındağı neft-ütlärgeçeñ ozınaytu mäsäläse ide. Bu täqdim näticäsendä neft ütkärgeçe Polşanıñ Plocki şähärendäñ Baltıq diñgezeneñ Gdanski portına xätle suzılaçaq.
Ozınaytılğan neft-ütkärgeç yärdemendä Azarbäycan da üz neftın Rusiä aşa Könçığış Yewropağa ozata alaçaq.
Sammitkä, Polşa Prezidentı, Lech Kaczynsky, Litva Prezidentı Valdas Adamkus häm Romaniädän Traian Basescu kebek Yewropa illäre citäkçeläre küzätüçe bularaq qatnaşa.


text:
Respublikanıñ yaña konstitutsiäsenä “Tatarstan - tatar xalqınıñ üzbilgelänü forması” digän matdä östälgän
Uzğan atna axırında Tatarstan konstitutsiäsenä üzgäreşlär 3 uqılışta qabul itelde. Häm yañartılğan konstitutsiä prezidentqa imzalaw öçen tapşırıla. Möstäqillek, grajdanlıq kebek töşençälär şaqtıy yolıqqalanğan bulsa da, bu konstitutsiädä tatar xalqınıñ üzbilgelänüe Tatarstan respublikası belän bäyläp kürsätelä. Öçençe uqılışta yasalğan bu östämäne bik küplär äle añlamıy. Anıñ ähämiäte bik zur. Şunıñ östäwenä, konstitutsiäneñ 60. matdäsendä tatar xalqınıñ ruxi mirasın saqlaw häm üsterü turında äytelgän. Tağın ber bülektä Tatarstannıñ çit töbäklärdäge tatarlarğa yärdäm itü wazifası kürsätelgän. Şuşı üzgäreş turında etnograf Damir İsxakov añlatma birde. (Audio)
Şulay itep, milli tösmere bulmağan möstäqillek ozaq yäşi almağaç, millättän başqa respublikanıñ yäşi almawı açığraq kürende. Xäzer inde tatar xalqınıñ yazmışı häm milli üseşe turında yışraq itep, yuğarıraq däräcädä eş alıp barırğa mömkin bulaçaq.


text:
Oppozitsiä citäkçese Mixail Saakaşvili Gruziä prezidentı bulırğa teli
AUDİO: Gruziä konstitusiäse nigezendä, prezidentlıq cawaplılığı 1999 yılda saylanğan parlament räise wazıyfaların başqaruçı bularaq miña küçä. Prezident saylawları köne konsitutsiägä turı kiterep iğlan itäçäk.
İminlek Şurası räise Tedo Djaparidze parlament saylawlarında xärämläşülär buluın cämäğätçelekkä iğlan itep, yaña saylawlar ütkärergä çaqırğannan soñ kiçä Şevardnadze anı wazıyfasınnan töşergän ide. Bügen Burjanadze Djaparidzenı yañadan şul wazıyfağa quydı.


text:
Makedoniädä xakimiät partiäse ciñde
Yewropa Berlege häm NATOğa quşılırğa cıyınğan Makedoniädä yäkşämbedä waqıtınnan alda parlament saylawı ütte. Tawış birü waqıtında xärämläşülär, xättä köç qullanular bulğan.
Albannar yäşägän töbäklärdä şuşı ike alban partiäse tarafdarları arasında çualışlar bulğan. 22 tawış birü urınında xärämläşülär terkälgän. Bu urınnarda tawış birü qabat ütkäreläçäk. Saylawnıñ şoma ğına ütmägänen premier-ministr üze dä tanıdı.
"Bez monı Makedoniäneñ yañadan tuuı dip äytä alabız. Küp urınnarda tawış birülär ğadel häm demokratik räweştä ütte. Qızğanıçqa qarşı, qayber töbäklärdä tärtip bozular da bulğan. Koalitsiä bu urınnarda qabat saylaw ütkärü öçen barın da eşliäçäk" dide Makedoniä premierı.
Makedoniädä kiläse saylawlar 2010 yılda ğına ütäse ide. Küzätüçelär fikerençä, premier Gruevski waqıtınnan alda saylawğa barıp üz koalitsiäsenä östämä 4 yıl qazanırğa tırışa.
April ayında Buxarestta ütkän NATO sammitında Gretsiäneñ Makedoniä äğzalığına qarşı çığuı da anıñ qararına yoğıntı itkän dip sanala.
Oppozitsiädäge sotsial-demokartlar citäkçese Radmila Sekerinska Gruevskinı ciñüe belän qotlasa da, köç qullanularnı iskä alıp, "bu Makedoniägä qıymmätkä töşte" dide.
Tawış birü könendä ike köndäş alban partiäse tarafdarları arasında çualışlar bulğan, ut açu näticäsendä ber keşe hälaq bulğan.
Demokratik berlek belän demokratik partiä arasında köndşlek 2006 yıl saylawınnan soñ köçäyde. Ul çaqta albannarnıñ küpçelek tawışın cıyğan berlek Gruevski koalitsiäsennän çıqtı, demokratik partiä anda qaldı.
Demokratik berlek citäkçese Ali Äxmäti 7 töbäktä, şul isäptän albannarnıñ töp qalası Tetovoda saylaw näticäsen tanımayaçağın belderde. Häm politsiäne köndäşlärenä yärdäm itüdä ğayepläde.
Demokratik partiä citäkçese Mendu Taci köndäşenä möräcäğat itep, saylaw näticälären tanırğa çaqırdı häm oppozitsiä belän urtaq tel tabırğa wäğdä itte.
Xäzer premier Gruevski 120 urınlı parlamentta koalitsiä tözergä tieş bulaçaq. Demokratik partiä berlektän azraq tawış cıysa da, premier anıñ belän xezmättäşlekne däwam itergä teläk belderde. Küzätüçelär ike alban partiäse arasında köndäşlek tağı da artapaq dip farazlıy.


text:
Başqortostan sentyäbrźä Yäyge biatlon buyınsa donya çempionatın uźğarıu urını itep haylanğaynı. Tik Öfönöñ yarıştarźı ütkärewgä äźer bulmawı ixtimal. Biatlon stadionınıñ ikense siratın töźöü menän Monolit şirqäte şöğöllänä. Sport qorolmahın yarıştarğa äźerläw ösön 78 million hum käräk. Xökümät başta oşo aqsanı wäğäźäläy, tik hamanğa tiklem qaźna şirqätkä 1 hum da birmägän. Monolit şirqäte kredit alıp töźölöştä 50 million hum üźläştergän. Höźömtälä Biatlon kompleksı çempionat başlanıuğa 2 ay qalıuğa qaramaźtan äźer tügel, 1 ayğa huñlay. Xäźer yetäkselek uğa teyeşle aqsanı bülep awgust baştarına töźöp bötörgä tigän fekergä kilde.
Premyer ministr urınbaźarı İldus İleşov Öfölä donya berenselege uźğarıu Başqortostan danın sit taraftarğa yetkerergä, urındağı yäştärźe biatlonğa küpläp ılıqtırırğa yarźam itäsäk tip iźäpläy.


text:
“Tatarstan poçtası” kem qulına qalır?
9 nçı yül köne Rossiä poçtası köne bularaq bilgeläp ütelä. Poçtalarnıñ barlıqqa kilü tarixı 885 yıldan başlana. 1665 yılda iñ berençe Däwlät poçtası barlıqqa kilä. Qazanda isä poçta elemtäse 1866 yılda Qazan gubernası poçta kontorası qarşında barlıqqa kilä. Bügenge köndä Tatarstan poçtası öç million yarım keşegä xezmät kürsätä, poçta bülekläreneñ sanı 1058 gä citä.
Ber yıl çaması elek Tatarstan poçtası belän Rossiä poçtası şirkätläre arasında konflikt kilep çıqqan ide. İsegezgä töşeräbez, barlıq töbäklärdäge poçta idärälären berläştergän “Rusiä poçtası”na Tatarstan poçtası quşılırğa telämäde. Çönki Tatarstan poçtası Tatarstan milke nigezendä oyışqan däwlät unitar predpriätiese bulıp sanala. Ul üz çiratında 2005 yılnıñ iyül ayında Tatarstan poçtası dip atalğan aksionerlık cämğiätkä äylände. Bu Tatarstan cir häm mölkät mönäsäbätläre ministrlığınıñ 48 nçe nomerlı postanovleniäse nigezendä eşlänelde. Rossiä vlast'lare üzläre yağınnan bu prikaznı däğwälaw niäte belän Rossiä sudlarına möräcäğät itkän idelär. İke arada kilep çıqqan nizağnıñ närsä belän tämamlanuın añlaw öçen bez “Tatarstan poçtası”nıñ xoquq bülege başlığı Yuldaş Musinğa möräcäğät ittek.
- Xäzergese waqıtta bezneñ sud protsessları bara. Bezneñ uylawıbızça, qarar çığarğanda Tatarstannıñ mölkäti däğwäları da isäpkä alınırğa tieş. Bezneñ poçta Rossiä buyınça çağıştırmaça yuğarı urınnarda tora, berençelekne bili. Şuña kürä, sud barışında sud däğwäları ğına qaralırğa tügel, ä başqa söyläşülär dä alıp barılırğa tieş. Minem uylawımça, yıl axırlarına älege söyläşülär tämamlanırğa tieş. Xäzerge waqıtta poçta eşli. Döres, qayber awırlıqlar bulıp alğan ide, markalar bulmadı. Ämma alar bernindi politik häm sud aşa ütä torğan tügel, ä eş problemaları arqasında ğına buldı. Yaqın arada älege problemalar betäçäk häm sud däğwälarına noqta quyılaçaq dip uylıybız. Näticädä Tatarstan poçtası Rossiä poçtasına berketeläçäkme, ällä möstäkıyl' räweştä eşläyäçäkme? Sud däğwälarında ul turıda qaraw bulmadı ele. Xäzerge waqıtta Tatarstan poçtası möstäkıyl' räweştä eşli. Bu sud däğwäları barı tik poçta däwlät predpriätiese bulırğa tieşme, ällä aksionerlık cämğiäte bulıp qalırğa tieşme – menä şul turıda sud däğwäları. Berençe sud näticäläre buyınça, aksionerlık cämğiäte döres tözelmägän, ul däwlät predpriätiese bulıp kire qaytırğa tieş, di. Kire qaytqan oçraqta da, ul Tatarstan däwlät predpriätiese bulıp qaytaçaq häm şunıñ näticäsendä, ike arada kileşülär tözep, Poçta Rossiinıñ filialı bulaçaq. Minem uylawımça, monda kileşülär bulırğa tieş. Konstitutsiägä nigezlänep äytäm, milekne berkem dä buşlay alırğa tieş tügel. Ä Tatarstannıñ milke monda bar ikänen berkem dä osparivat' itmi ikän, anı alar yä satıp alırğa tieşlär, yäki anıñ urınına berär nindi l'gotalar, kompensatsiälär birergä tieşlär Tatarstanğa. Ä bezneñ öçen ayırım däwlät unitar predpriätiese yäki aksionerlık cämğiäte bulıp eşläw dä bezneñ öçen bik caylı. Poçta elemtäsen oyıştıru bülegeneñ baş belgeçe Täklimä Näüretdinovanıñ da poçta xezmäte xaqında üz fikere bar. - Telefonnan söyläşäseñ – ber, elektron xat cibäräseñ, ul üzenä ber törle xat inde. Ä ulınıñ soldattan, yäisä äniseneñ soldatqa yazğan, yegetlär belän mäxäbbät yazışqan xatlarnıñ süzläre belän can, yöräk cılısı da kilä torğandır dip uylıym min. Poçta xezmäte, xat alışular berqayçan da betäçäk tügel dip uylıym min.
Näticädä Tatarstan poçtası Rossiä poçtasına berketeläçäkme, ällä möstäkıyl' räweştä eşläyäçäkme?
Sud däğwälarında ul turıda qaraw bulmadı ele. Xäzerge waqıtta Tatarstan poçtası möstäkıyl' räweştä eşli. Bu sud däğwäları barı tik poçta däwlät predpriätiese bulırğa tieşme, ällä aksionerlık cämğiäte bulıp qalırğa tieşme – menä şul turıda sud däğwäları. Berençe sud näticäläre buyınça, aksionerlık cämğiäte döres tözelmägän, ul däwlät predpriätiese bulıp kire qaytırğa tieş, di. Kire qaytqan oçraqta da, ul Tatarstan däwlät predpriätiese bulıp qaytaçaq häm şunıñ näticäsendä, ike arada kileşülär tözep, Poçta Rossiinıñ filialı bulaçaq. Minem uylawımça, monda kileşülär bulırğa tieş. Konstitutsiägä nigezlänep äytäm, milekne berkem dä buşlay alırğa tieş tügel. Ä Tatarstannıñ milke monda bar ikänen berkem dä osparivat' itmi ikän, anı alar yä satıp alırğa tieşlär, yäki anıñ urınına berär nindi l'gotalar, kompensatsiälär birergä tieşlär Tatarstanğa. Ä bezneñ öçen ayırım däwlät unitar predpriätiese yäki aksionerlık cämğiäte bulıp eşläw dä bezneñ öçen bik caylı.
Poçta elemtäsen oyıştıru bülegeneñ baş belgeçe Täklimä Näüretdinovanıñ da poçta xezmäte xaqında üz fikere bar.
- Telefonnan söyläşäseñ – ber, elektron xat cibäräseñ, ul üzenä ber törle xat inde. Ä ulınıñ soldattan, yäisä äniseneñ soldatqa yazğan, yegetlär belän mäxäbbät yazışqan xatlarnıñ süzläre belän can, yöräk cılısı da kilä torğandır dip uylıym min. Poçta xezmäte, xat alışular berqayçan da betäçäk tügel dip uylıym min.Tatarstan poçtasınıñ xoquq bülege başlığı Yuldaş Musin süzlärenä qarağanda, ike arada kilep çıqqan nizağqa yıl axırında noqta quyılaçaq. Ä älegä sud eşläre däwam itä. Tatarstan poçtasınıñ da kem qulında qalu mäs’äläse älegä açıq bulıp qala.
Güzäl Zıyätdinova


text: İzraildä Britaní jurnalistı Piter Xunam qulğa alınğan. Ul 1986 yılda atom töş belgeçe Mordexam Wanun belän äñgämä yasağan ide. İzrailneñ atom programı turında mäğlümät birgäne öçen 18 yıl törmädä utırğan Wanun, äprel ayında irekkä çığarıldı. Xunam İzrailgä Wanun turında doqumentäl film töşerer öçen kilgän bulğan. Xunam advokatı Awigdor Feldmanğa qulğa alınğanğan jurnalist belän oçraşırğa röxmät birmägännär.Ul bu xaqta Azatlıq radíosı jurnalistına bolay dide:” Minemçä İzrail xäkimyätläre aqılsızlıq yeşläde. Çit il mäğlümät çaraları häm çit illärneñ äytkän fikerläre, dönya külämendä bolay da tänqitkä totılğan İzrailgä dan östämäyäçäk dide.”


text:
Ğiraqta mäğärif ministrlığı wäkile üterelde
Ğiraq Mäğärif ministrlığı xäbär itüençä kiçä Diwaniya provinsiäsendä ministrlıqnıñ wäkile Hmud Kadhim üterelgän. Diwaniya ölkäse Bağdadtan könyaqqa taba160 çaqrım yıraqlıqta.
Mäğärif ministrlığı wäkilen kemnärneñ üterüe bilgesez.
Ğiraqta Quşma Ştatlar tarıfınnan bilgelänep quyılğan Ğiraq İdarä Şurası prezidentı kördlär yulbaşçısı Jalal Talabani Törkiä premyer-ministrı Recep Tayyip Erdoğan, tışqı säyäsät häm säwdä mäs'äläläre öçen cawaplı räsmi wäkillär belän oçraşır öçen Änkarağa kilde.
Rusiä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Yuri Fedotov, Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqta xakimiätne ğiraqlılarğa tapşırunı kiläse yılnıñ iün ayına qadär qaldıru planına täñqit belderde, Bu qarar xalıqara cämäğätçelek häm Berläşkän Millätlär Oyışması tarafınnan xuplanmağan, dide Fedotov.
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ azıq-tölek programması başlığı James Morris bügen Brüsseldä Ğiraq suğışına kitkän aqça dönyadağı barlıq aç balalarnı aşatırğa citer ide, dip belderde. Morris Yevropa Komissiäsenä awır xäldä bulğan 21 ildä 45 million keşegä yardäm iter öçen 3 milliard dollar aqça sorap möräcäğät äzerli.


text:
Omskida tatar sportçıları
Omski ölkäsendä fizkul'tura-sport bügenge köndä xakimiätneñ dä, cämäğätçelekneñ dä iğtibar üzägendä tora. Ölkädä här yıl qışqı häm cäyge sport uyınnarı ütkärelä, yaña sport pavil'onnarı açıla, 16 yıl rättän xalıqara marafon ütkärelep kilä, yäş buınnı sportqa cälep itüdä küp kenä eşlär başqarıla. Ğomum alğanda, uñışlar da yuq tügel: näfis gimnastika ostası İrina Çaşçina, yözüçe Roman Sludnov, boksçı Alekesey Tişçenko häm başqalarnıñ isemnäre bügenge köndä dönya külämendä tanılğan. Monnan 20-25 yıllar elek Rusiä, SSSR, Yevropa häm dönya çempionnarı isemnären yaulawçılar arasında millättäşlärebez Ğalimä Şugurova, Timercan häm Salawat Kalimullinnar, Rafail Ğafarov isemnäre dä buldı. Sport söyuçelär bu isemnärne bälki äle xäterlilärder.
Näfis gimnastika buyınça SSSR, Yevropa çempionı isemnären yaulağan Ğalimä Şugurova zur sporttan kitkäç trenerlıq eşendä eşläde. Xäzer ul Mäskäwdä yäşi. Boksçı Rafail Gafarov, köräşçelär Timercan häm Salawat Kalimullinnar da, sportçı kar'yerasın tämamlağannan soñ barlıq ostalıqların yäş sportçılar tärbiäläwgä yünälttelär. Bu millättäşlärebez bügenge köndä dä trenerlıq eşendä.
Timercan
Kalimullin Omski ölkäseneñ grek-rim köräşe komandasınıñ ölkän trenerı, Salawat Kalimullin yäşlär belän şöğellänä. Rafail Ğafarov Omskinıñ “Olimpiä” sportklubında yäş boksçılar tärbiäli. Alarda tärbiälänüçe sportçılarnıñ qayberläre inde uñışlarğa da ireştelär. Aralarında dönya külämendä tanıluçılar da bar. Mäsälän, şuşı könnärdä genä Vengriädä Yevropa berençelege buyınça ütkärelgän grek-rim köräşe yarışlarında Salawat häm Timercan Kalimullinnarda tärbiälänüçe Anton Botev kömeş medal' yauladı. Ostazları fikerençä, Botevnıñ altın medal'gä däğwä itärlek tä mömkinlege bulğan. Ämma köräş barışında ayağı travmalanu säbäple, sälämätlegen qurqınıç astına quyarğa telämägän trenerlar anı berençe urın öçen köräşkä çığarmağannar.
Abıylı-enele Kalimullinnar belän “Azatlıq” tıñlawçıların yaqınraq tanıştırıp kitü dä urınlı bulır. Salawat belän Timercan xäzerge waqıtta siräk bulğan 7 balalı işle ğaylädä tuıp üskännär, 9-10 yäşlärendä elek klassik, xäzer grek-rim köräşe dip atalğan sport töre belän şöğellänä başlağannar.
Kalimullinnarnıñ änise Zahidä xanım ulların, yärdämçel, tırış buldılar, üzara da dus buldılar, di.
Köräşçe Kalimullinnarnıñ sportta ireşkän uñışlarına kilgändä, Timercan xalıqara däräcäle sport masterı, 7 märtäbä SSSR çempionı isemenä layıq bulğan, Dönya çempionatında kömeş, Yevropa berençelegendä altın medal'lär yaulağan. Salawat ta sport masterı, Rusiä berençelege büläge iäse häm Rusiä çempionı. Tapşıru äzerlägändä, qızğanıçqa qarşı, Timercan belän oçraşıp söyläşü mömkinlege bulmadı. Ul bu könnärdä Omskidan berniqädär çittä bulğan sport cäyläwendä künegülär alıp bara, köräşçelärne aldağı yarışlarğa äzerli.
Boks ostası Rafail Ğafarov xäzer üzeneñ uquçıları belän Anapa şähärendä. Anda 22 iyüldän 30-ına qädär yäşüsmerlär arasında boks buyınça Rusiä berençelege yarışları bara.
Salawat häm Timercan Kalimullinnar kebek Rafail Ğafarov ta sport belän balaçaqtan şöğellängän. 13 yäşendä ul, änisenä dä beldermiçä, boks seksiäsenä yöri başlağan. Qızğanıçqa qarşı ulınıñ uñışları turında tögäl söyläp birerlek Xalit abıy bügenge köndä isän tügel. İke yıl elek ul qatı awırudan soñ yaqtı dönyadan kitkän. Ä Räwfä apa isä haman da inde 50 yäşen tutırğan ulınıñ uñışları öçen şatlanıp, mäşäqätläre öçen borçılıp yäşi.
Dörestän dä, Rafailnıñ änisen şatlandırırlıq uñışları bulmadı tügel. Sovetlar berlege yıllarında ul küp märtäbälär boks buyınça sport masterı normativın ütäde, öç märtäbä Yıraq Konçıgış häm Seber çempionı buldı, Rusiä çempionı isemen yauladı häm boks buyınça uzdırılğan küp törle başqa yarışlarda ciñügä ireşte. Soñğı 25 yıl däwerendä Rafail äfände trener bulıp eşli. Bu waqıt eçendä ul 5 sport masterı, 64 masterlıqqa kandidat, 400-dän artıq berençe däräcädäge sportçı häm meñgä yaqın başqa törle däräcälärdäge boksçılar äzerläde. Üzenä nindi genä maqtaw käğäzläre birelmäsen, yäki tärbiälänüçeläre nindi genä uñışqa ireşmäsennär, berençelärdän bulıp ul şatlığın änise belän urtaqlaşa.
Salawat häm Timercan Kalimullinnar da, Rafail Ğafarov ta sportqa tatar balaların da cälep itärgä tırışalar. Tatar oyışmaları häm gazeta aşa balalarnı üzlärendä şöğellänergä çaqırıp toralar. Ämma grek-rim köräşe törkemenä kilüçe tatar balaları artıq küp tügel, di Salawat.
Ä boks belän şöğellänüçelär arasında tatar häm qazax millätennän bulğan balalar şaqtıy, aralarında uñışqa ireşkännäre dä bar. Rafail Ğafarovta tärbiälängän Rämil Ählullin, mäsälän, sport masterı isemenä layıq buldı, törle däräcälärdäge yarışlarda qazanışlar ireşte. Azamat Aşenov “Boks – narkotiklarğa qarşı” dip isemlängän xalıqara yarışta ikençe urınnı yauladı.
Tapşırunı äzerläp betergändä Räwfä apa Ğafarova telefonnan çıltıratıp, Anapada, Rusiä berençelegendä Rafailnıñ uquçılarınıñ finalğa çığuları turında xäbär itte. Tıñlawçılarğa bu turıda tögälräk mäğlümatnı aldağı tapşırularda işettererbez.
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Rusiäneñ Venetsuelağa qoral satırğa cıyınuına Quşma Ştatlar borçılu belderä.
“Venetsuela tarafınnan Rusiä xärbi texnikasın satıp alu küläme, bu ilgä saqlanu öçen kiräk buluğa qarağanda kübräk. Bez bu xaqta qabat Rusiäne kisättek. Bulaçaq alış-bireş töbäktäge totrıqlıqqa tiskäre yoğıntı yasarğa mömkin”, - dide AQŞ däwlät departamentı wäkile.
Venetsuela prezidentı Hugo Chavez öç könlek säfäre waqıtında, pänceşämbe könne Mäskäwdä, Venetsuelağa Rusiä höcüm oçqıçları häm boralaqlar satıp alu turında, kileşü imzalarğa tieş.


text:
Söğüd Ğaräpstanda terror qurqınıçı arqasında ilçeleklär, xalıqara mäktäplär yabıla
Uzğan atnada 34 keşeneñ häläk buluına kitergän intixar höcümnären Al Qaida oyıştırğan dip xäbär itelgän bulsa da, Söğüd şaxzadäse Abdulla bin Abdul Aziz, Al Qaidanıñ höcümnärgä qatnaşı buluına dälillär äle haman da yuq, dip belderde.
Al-Jazeera televideniäse Osama bin Ladennıñ Al Qaida terror çeltärendäge yaqın yardämçese Ayman Al-Zawahri'nıñ dip xäbär itelgän audio tasmasın tapşırdı. Tasmadağı tawış möselmannarnı Amerikannarğa, könbatış xalıqlarına häm yähüdlärgä qarşı höcümnär oyıştırıp alarnı İslam cirlärennän quıp çığarırğa çaqıra.


text:
Citäkçese millättäşebez Tamir Alimbayıv bulğan “Yenisey” berläşmäse Omskida 6 yıldan artıq eşläp kilä. Korporasiä asılda awıl xucalığı cihazların satu belän şöğellänä. Anıñ filialları, kibetlär çeltäre, wäkillekläre ölkäneñ awıl-rayonnarında ğına tügel, kürşe-tirä töbäklärdä dä şaqtıy taralğan. Uzğan comğa könne ölkäneñ Muromsevo rayon üzägendä älege korporatsiäneñ tağın ber-16-nçı filialı açıldı. Anıñ açu seremoniäsendä korporatsiä citäkçelege, rayon xaqimiäte wäkilläre, awıllardağı aqsionerlıq xucalıqlar başlıqları, fermerlar häm başqalar buldı. Muromsevo filialın açu üzenä kürä ber üzençälek belän ütte-qorporatsiäneñ generäl direktorı Tamir Alimbayıv anda “Umırzaya” tatar-başqort ansambelen çığış yasarğa çaqırdı. Ansambl'neñ cırçıları tatar häm rus tellärendä cırlar başqardılar. Bu açu seremoniäsenä bäyräm töse kertte disäk tä yalğış bulmas. Seremoniä barışında çığış yasawçılar, “Yenisey” berläşmäsenä räxmät äytüçelär küp buldı. Taşlandıq xäldä bulğan yortnıñ xäzer rayon üzägen bizäp toruçı binağa äwerelüen bilgelädälär.
“Umırzaya” kollektivı ber uñaydan rayonnıñ Mixäil Ul'yänov isemendäge üzäk kitapxanäsendä buldı. Kollektiv anda kitapxanä mödire Zoya Vlasenko belän oçraştı. Äytergä kiräk, ğinwar ayında Muromsevo yağında konsert belän bulğan waqıtta “Umırzaya” kollektivı kitapxanä belän tanışıp çıqqan ide. Ul waqıtta Vlasenko xanım “Qızğanıçqa qarşı, bezdä tatar kitapları yuq. Kitaplar bulğan oçraqta, tatar ädäbiätı poçmağı oyıştırır idek”, - dip beldergän ide. Şunnan soñ “Umırzaya” ansamble äğzaläre kitaplar cıya başladılar. Xäzerge oçraşuda “Umırzaya” kollektivı üzläre cıyğan häm Bötendönya tatar Kongressınıñ başqarma qomitetı büläk itkän, cämğısı 50 danä kitapnı, Muromsevo rayon kitapxanäsenä tapşırdı.
Rozaliä Sayğanowa, Omski


text: Bügen Misırnıñ Şarm Äl-Şäix şähärendä, uzğan şimbä oçqıç qazası näticäsendä xäläk bulğan 148 keşene iskä alu çarası ütte. Qorbannarnıñ kübese – Raştua yalınnan öylärenä qaytıp baruçı fransuz turistları ide. İskä alu çarasında Fransiä Tışqı Eşlär ministrı Dominique de Villepin qatnaştı. 3 ğinwarda Şarm Äl-Şäix'tan Parijğa oçqan, Misırnıñ Flash Air kompaniäse oçqıçı, hawağa kütärelü belän Qızıl diñgezgä kilep töşte. Qazanıñ säbäpläre älegä tögäl bilgele tügel. Misır räsmiläre terror ixtimalın kire qağa. Oçqıçtağı "qara tartmalar" inde tabılğan, ämmä alar su töbendä bik tirändä yata, älegä kütärelmägän.


text:
Travel Malang Juanda? Pilih Nahwa Travel, Bukan yang Lain Täwelsiz agenttikterdiñ sïyaqtı fwtbol, golf, tennïs nemese uqsas sporttıq is-şaralar, sonday-aq bir bedeldi qala mañındağı qalağa nemese mañında, nemese osığan uqsas qızmetpen müddeli naqtı tobında turğındarı qajettilikterine, sonday-aq, arnayı nemese mamandandırılğan narığı qanağattandırw.
Twrïstik agenttikter eki közqarastar arasında tañdaw. Biri Jol şığarılatın jerde negizdelgen dästürli, köp maqsattağı, şığıs twrïstik agenttigi bolıp tabıladı; basqa bağıtqa negizdelgen jäne sol orınğa boyınşa saraptama tağayındalğan jetkizedi bağıttalğan, kiris twrïstik agenttigi bolıp tabıladı. Qazirgi waqıtta, burınğı ädette soñğı jïi az, täwelsiz operatorı bolıp tabıladı, al ülken operatorı bolıp tabıladı. Travel Malang Juanda? Pilih Nahwa Travel, Bukan yang Lain
Airline tığızdağıştar, twroperatorlar, jäne twrïstik qızmetkerlerimizdiñ jäne köterme basqa da türleri tawaşası narıqtarğa satw mamandanğan joğarı kölemi satw kompanïyaları bolıp tabıladı. Olar ne qol jetkizw bir nüktesinde, qızmetterdiñ är türli türlerin usına mümkin. Bul qonaq üy brondaw, reyster nemese avtomobïl-jalğa berw bolwı mümkin. Keyde qızmetter ornalasqan jeri men turğın üy üşin transfertter kiredi demalıs paketter, biriktirilgen. Bul kompanïyalar ädette jurtşılıq tikeley satwğa, biraq bölşek twrïstik agenttikterdiñ köterme retinde äreket etpeytin. Ädette, qızmetkerlerimizdiñ jalğız maqsatı twrïstik ïndwstrïyasınıñ étnïkalıq tawaşalardı satwğa boladı. Ädette eşqanday toptastırw bärin usınadı; olar tek naqtı bağıttar boyınşa stavkalardı şarttıq bolwı mümkin. Bügin, eşqanday işki Consolidators bïznes-klass kelisim-şarttar boyınşa, keybir erekşeliktermen, bar. Travel Malang Juanda? Pilih Nahwa Travel, Bukan yang Lain
1990 jıldardıñ ortasınan beri ïnternetke jurtşılıq ruqsatı bar, köptegen äwe jäne basqa da twrïstik kompanïyalar jolawşılarğa tikeley sata bastadı. Sonıñ saldarınan, äwe, endi satılğan ärbir bïletpen twragentterine komïssïyalar tölewge qajet. 1997 jıldan bastap, twrïstik agenttikter, birte-birte paketi mereke taratw jelisinen qabattarın alıp tastaw twındağan şığındarın azaytw arqılı, DIS-janama boldı. Alayda, twragentter, munday olar brondaw 77% jäne bwıp sayaxat 73% quraydı, krwïzder demalıs sïyaqtı keybir awdandarda basım qaladı.


text:
AQŞ prezidentı George Bush Ğiraqtağı AQŞ waqıtlı idaräse başlığı Paul Bremerğa, Ğiraq İdarä Şurası belän bergäläp säyäsi xakimiätne ğiraqlılarğa tapşırunı tizlätü yulların ezlärgä quşuı turında äytkän ide.
Şura äğzası Mäxmüt Otman süzlärençä, şura äğzaları Bremer belän irtägä Bağdadta oçraşırğa mömkin.
Ğiraqtağı AQŞ xärbiläre äytüençä, Amerikanıñ Apaçi boralağı AQŞ xärbi bazasına raketa höcüme başlarğa cıyınuçı 7 ğiraqlını ütergän.
Amerikan xärbiläre wäkile Josslyn Aberle boralaq bu ğiraqlılarnı kiçä kiç Tikrittan 30 çaqrım tönyaqta kürep alğan dide.
Tikrin Säddam Xösäinneñ tuğan şähäre. Aberle süzlärençä, bu üterelgän ğiraqlılar Säddam tarafdarı dip isäplänelä. Şuşı höcüm waqıtında ber ğiraqlı yaralanıp äsir alınğan, berse qaçıp kitkän.
Soñraq şul urınğa AQŞ soldatları cibärelgän häm soldatlar anda ike bazğa yäşerelgän, ber maşinağa töyälgän barlığı 600-dän artıq raketa tapqan.
Bügen Bağdadnıñ könyağında yulğa quyılğan bomba şartlawdan ike amerikan soldatı yaralandı.


text:
AQŞ belän Rusiä arasında citdi qarşılıqlar. Yewropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışması mäsäläsendä
Yewropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışmasınıñ düşämbe-sişämbe Brusseldä ütkän oçraşuında (oyışmanıñ kiläçäge mäsäläsendä) Quşma Ştalar belän Rusiä arasında citdi qarşılıqlar buluı açıqlandı. Washington bu oyışmanı, berençe çiratta, demokratiä häm keşe xoquqları sağında toruçı itep kürsä, Mäskäw – terrorğa qarşı köräş kebek mäsälälär belän şöğellänä başlarğa çaqıra.
Quşma Ştatlar bu oyışmanıñ töp wazifası – demokratiäne alğa sörü, keşe xoquqların yaqlaw, häm ul şulay däwam itergä tieş, digän qaraşta:
"Barıbız aldında da torğan töp sorawlarnıñ berse – Üzäk Yewropa, Kavkaz, Üzäk Aziä illärendäge yäş demokratiälär ayağına basıp kitä alırmı-yuqmı. Yewropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışması iñ möhim institut, çönki ul saylawlarnı küzätä, demokratiä, keşe xoquqları, saylawlarğa qağılışlı eçkersez kiñäşlär birä" di däwlät sekretare urınbasarı Nicholas Burns.
Rusiä kiresençä, oyışmanıñ bu eşçänlegen elekke sovet illäre eşenä tışqınu dip sanıy, anıñ urınına, atamasında äytelgänçä, kön qadağına suqqan iminlek mäsäläläre belän şöğellänergä çaqıra. Tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov süzlärençä, terrorçılq, narkotiklar kebek global yanawlar belän eş itmäsä, bu oyışmanıñ kiräge yuq.
Şuşı qaraştan çığıp, Rusiä, qarar ölgeseneñ "oyışma keşe xoquqları aktivistların, xökümättän bäysez oyışmalarnı yaqlarğa tieş" digän öleşenä qarşı çıqtı.
Tağın ber bäxäs Gruziä häm Moldovadağı Rusiä ğäskärläre tiräsendä quptı. Yewropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışması Rusiäne, 1999 yılda İstanbulda alğan yöklämälären ütäp, bu illärdäge ğäskärlären çığarırğa taläp itä. Räsmi Mäskäw isä, ul säyäsi yöklämälär ide, alarnıñ möddäte yuq, dip taläpne kire qağa.
Nixayät, citdi qarşlıq tudırğan tağın ber mäsälä – oyışmada räislek mäsäläse buldı. 2009 yılda oyışmadağı räislekne Qazaxstan alırğa teli. Mäskäw Astana namzäten xuplıy.
"Bez oyışma äğzaların büleşergä kileşmädek. Räislekkä namzät illärne bülägäläw qararları yuq. Bez Qazaxstan namzäten xuplıybız" di Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı.
Ämmä Qazaxstan räislege Brussel oçraşuında raslanmadı, bu mäsälä tağın ber yılğa kiçekterelde. Şul waqıt eçendä Astana wäğdä itkän demokratik üzgäreşlären ğämälgä quyarğa tieş bulaçaq.
Axırda Lavrov kötelmägän belderü yasadı. Yä oyışma asılına qaytırğa tieş, yä anı humanitar oyışma itep üzgärtergä kiräk. Bu oçraqta, bez andıy oyışmağa kerergäme-yuqmı ikänen xäl itäçäkbez, dide ul. Küzätüçelär fikerençä, bu belderü Mäskäwneñ, berençe tapqır, oyışmadağı kiläçäk äğzalığı mäsäläsen kütärüe bulıp tora.
Ali Ğilmi


text:
Respublikanıñ kös strukturaları berlektä künekmälär ütkärźelär
Terrorsılar Öfö urtahında amannattar alıp, başqala xaqimiäteneñ otstavqağa kiteüen talap itte. Sport harayı aldında ütkän künekmälär oşonday stsenariyğa nigeźlänep ütkärelde. Federal İmenlek xeźmäte, eske eştär ministrlığı, qotqarıusılar oyoştorğan künekmälärźä xoquq haqlausılar aldarına quyılğan burıstı teüäl başqarıp sıqtı. Respubliqanıñ kös struqturaları berlektä ütkärgän künekmälärźeñ stsenariyına yaraşlı, terrorsılar marşrut avtobusındağı passajirźarźı amanatqa ala. Terrorsılar şulay uq başqalanıñ Sport harayında źur külämdä şartlatqıs halınıuı turahında la xäbär itä. Tiź arala oyoştorolğan ştabta amanatqa alınğandarźı azat iteü häm enäyätselärźe qulğa alıu buyınsa maxsus operatsiya planı öyränelä. Täü siratta täjribäle aralaşsı terorsılar menän bäyläneşkä inep, tınıs yul menän añlaşırğa täqdim itä. Küreneüensä, bandittar üź pozitsiyahınan sigenmäy.
Qotqarıu häm enäyätselärźe qoralhıźlandırıu ösön maxsus otryadqa 1 minut samahı waqıt ette.
Enäyätselärźe qulğa alıu-maxsus operatsiyanıñ ber ölöşö genä. Xäźer şartlatqıs halınğan Sport harayınan keşelärźe xäüefheź urınğa sığarıp, undağı minanı zararhıźlau maqsatı tora in. Stsenariy buyınsa Salauat Yulaev komandahınıñ sirattağı matçın qararğa kileüselärźeñ hanı meñ yarım keşe. Ularźıñ barıhı la maxsus tikşereü ütä-köyörmändär arahında la enäyätselär bulıuı ixtimal. Ayırıusa yauaplı mäl- Sport harayında yäşerelgän şartlatqıstı tabıu häm zararhıźlau. Bınıñ ösön federal imenlek xeźmäte belgestäre maxsus robot mömkinlektären fayźalana. Bıl maşina minanı xäüefheź urınğa sığarıp yuq itte.
Bıl künekmälärźeñ keşelär küpläp yıyılğan urında üteüe osraqlı tügel. Tiźźän başqalala ütäsäk yubiley saraları xoquq haqlausılar aldına ayırıusa źur talaptar quya tine Federal imenlek xeźmäteneñ Başqortostan buyınsa idaralığı etäksehe. İğor Çernokov.Yuriy Çernokov äyteüensä, yubiley saraları waqıtında abruylı qunaqtarźıñ häm xalıqtıñ xäüefheźlegen haqlauğa iğtibar źur bulasaq.
Stärlebaş, Miäkä, Stärletamaq rayonı siktärendä militsiya xeźmätkärźären ültereüselärźeñ terrorsılar yäki narkotik matdälär taşıusılar bulıuı ixtimal. Yäräxätlängän militsiya xeźmätkäre oşonday faraz beldergän. Mäğlümättärgä qarağanda, enäyätselär Kalaşnikov avtomatı menän qorallanğan bulğan. Äle ularźı eźläü dauam itä. Höźömtälär yuq. Keşelär uyau bulığıź. Respublikanıñ ğäźättän tış xäldär idaralığı etäksehe Marat Mähäźiev şunday beldereü yahanı. Bayramdar aldınan Keşe küp yıyılğan urındarźa xäüef arta töşä tine ministr. Marat Mähäźiev şulay uq yanğındar artıuğa, ularźa keşelär küpläp üleügä borsolou belderźe. Bıyıl 3 meñ 381 yanğında 235 keşe ülgän. Statistika mäğlümättärenä qarağanda, yanğındarźıñ kübehe torlaq yorttarźa sığa. Marat Mähäźiev äyteüensä, yanğındarźıñ töp säbäbe-ut menän haq eş itmäü. Yanğındar säbäple respublikanıñ 20 rayonında maxsus rejim inderelgän. Tiźźän yanğındar artıuğa bäyle respublika xökümäteneñ ayırım ultırışın ütkäreü źä qaralğan. Öfägä Räsäy auıl xujalığı ministrı wazifahın başqarıusı Aleksey Gordeev kilde. Öfä aeroportında xäbärselär horauźarına yauap birep,bıyıl başqortostan igenseläre bik źur uñıştarğa ireşte tip belderźe. Başqortostandıñ ağrosänäğät kompleksı ildä aldınğılar rätendä kilä tine Aleksey Gordeev. Ul Respubliqala auıl xujalığı milli proektın ütäügä bişle bildähen quyźı. Aqbuźat ippodromın qarağandan huñ Gordeev äfändegä, ğäźättägesä, Alekseevskiy sovxozın kürhättelär.
Fän häm texnika ölkähendä respubliqanıñ däülät büläktäre laureattarı isemdäre ataldı. 450 yıllıq yubiley aldınan respublika prezidentı öśtämä büläk buldırıu turahındağı farmanğa qul quyźı. 500 meñ humlıq granttar alıusılar arahında Başqort Däülät universitetı professorı, tarix fändäre qandidatı Änüär Äsfändiärov ta bar. Premiya uğa Başqortostan, Žamar, Žarıtau, Perm, Sverdlau ölkälärendäge başqort auıldarı tarixı turahındağı ğilmi eşe ösön birelde.
Fän höm texnika ölkähendäge büläk şulay uq Öfö däülät aviatsiya texnik universitetınıñ ber törköm professorźarına,Öfö motorźar eşläü berekmähe,Kurçatov institutı fänni üźäge,meditsina universitetı,Soda yämğiätendä eşläüse ğalimdarğa-barlığı 16 keşegä tapşırıldı.
Rämzit Äbüläev, Öfö


text:
Tatnetta iñ aktiv keşe, kem?
Şuşı atnada, Qazanda çığuçı internet jurnalda, anıñ adresı http://gazeta.etatar.ru/news/view/8/13088. Tatar internetı turında mäqälä basılıp çıqtı. Urıs telle şuşı jurnal, «Tatnet» oyışmasınıñ tatar domenın buldıru turındağı söyläşüen kürep alğan, häm tatar millätçeläre domen sorıy dip ğäcäplänep yazğan, başta internetçılarnıñ fikeren soraşqan.
«Tatar internetı» digän xalıqara oyışma, Tatarstannıñ global çeltärendäge üz öleşen, üz bilgesen buldıru öçen, yuğarı däräcädäge «ts» digän domennı, ansı bulmasa, kommersiä nigezendä birelä torğan, tübänräk däräcäle «tat» domenın sorıy. Bu xaqtağı cömlälär Tatnet forumnarınıñ axırğı eş käğäzlärendä daimi kertelep bara häm bu xaqta «Tatnet» tapşıruı da söylägän ide. www.etatar.ru internet jurnal xäbärçese «Yandex» şirkäte wäkileneñ fikeren sorağan. Andrey Serbant äytüençä, tatar xalqınıñ dönya buylap çäçelüen iskä alğanda, ikençe däräcäle «tat» domenı populyarlıq qazanırğa mömkin. Ayırım domennı sorawnı ul, säyäsi adım dip atıy häm ul milli berdämlek turında söyli, di «Yandex» şirkäte wäkile. Domennarnı terkäwçe şirkät wäkile Svetlana Prozorova, Tatarstanğa iñ yuğarı däräcäle milli domen birelü mömkinlegenä şik beldergän. Ä «internetta isemnär häm sannar belän idärä itüçe xalıqara oyışma»nıñ matbuğat särkätibe añlatqança, Tatarstanğa ikençe däräcäle domen alu awır bulmayaçaq, anıñ öçen Rusiä däwlät belän kileşterü dä taläp itelmi, respublikağa bu xaqta möräcäğät itärgä, ber nindi säbäp qomaçawlamıy, dip cawap birgän.
İnde xäzer Tatarstan xökümäteneñ bu mäs’älägä qaraşın beleşergä qala. Elemtä ministrlığı Färit Fazılcanov, domen alu mäs’äläsen xuplamasa da, qarşılığın beldermägän ide.
İnternetta iñ aktiv keşe beläsezme kem? «Ürmäküç», digän keşe barlıq tatar forumnarındağı yazularnı sanap, avtorlarnıñ aktivlığın isäpkä alıp, «Tatnet pulsı» digän säxifädä mäğlümatlarnı iğlan itte. Tatar forumnarında xäbärlärneñ sanı 100 mängä kilep citä, iñ küp yazuçı keşe «Raxmetov» äfände. Belgänegezçä, bu Aynur Sibğatullinnıñ internettağı iseme. Ul mäsälän, 4 meñnän artıq xäbär yazıp qaldırğan, Annan ikençe urında «Rinat Piterskiy» bara, ul 2 meñnän artıq yazu qaldırğan, annan soñ «Millätçe» häm «Nogay» isemle tatnetçılarnı kürep bula. Alar da 2meñ tapqır fikerlären beldergän.
Bikä Timerova.


text:
Jetpis jılda jemisi jerge ïilgen jemis ağaşı sïyaqtı, tağdırına tağzım jasap turğan teatrdıñ ïesi men kïesi, ol – öz tarïxınıñ öne boy`ında ömirşeñ qalpın saqtap qalatın qasïetinde.
Waqıt ozbay`dı. Biz waqıttan ozamız. Akterlar da, teatr tizginin ustağan azamattar da teatr tarïxınıñ bir-bir parağı bop qalar...
Al, teatr öneri – mäñgilik eldiñ mäñgilik märtebesine ay`nalıp, Tegewrindi memlekettiñ rwxanï temirqazığı bolıp turarı Xaq!
Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığı men teatrdıñ 70 jıldıq tarïxına arnalğan dramatwrg-avtorlar, teatrtanwşı, önertanwşı ğalımdardıñ qatıswımen «Jastar teatrınıñ bügini men bolaşağı» attı Respwblïkalıq ğılımï-tanımdıq konferencïya ötti.
İs-şaranıñ kelesi bölimi respwblïkalıq jäne jergilikti BAQ ökilderiniñ qatıswımen Press-konferencïyağa jalğastı.
Press-konferencïyadan soñ, qonaqtarğa Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığı men teatrdıñ 70 jıldığına arnay`ı jasaqtalğan mwzey`-körmelerdi, «Key`ipkerler» galereyası (performans) tanıstırıldı.
Merey`toy`lıq is-şara «TÄWELSİZDİK – TUĞIRIM, TEATR – MENİÑ ĞUMIRIM» attı teatrlandırılğan koncerttik, saltanattı keşpen jalğastı.
Alğaşqı quttıqtaw sözin Qazaqstan Respwblïkasınıñ Memlekettik xatşısı Äbdiqalıqova Gülşara Nawşaqızınıñ atınan – Qazaqstan Respwblïkası Mädenïet jäne sport vïce-mïnïstri Ray`ımqulova Aqtotı Raxmetollaqızı jetkizdi.
Sonımen qatar, Ğ.Müsirepov atındağı Qazaq memlekettik akademïyalıq balalar men jasöspirimder teatr ujımın M.Äwezov atındağı Qazaq memlekettik akademïyalıq drama teatrınıñ, M.Lermontov atındağı Memlekettik akademïyalıq orıs drama teatrınıñ, N.Sac atındağı Memlekettik akademïyalıq orıs balalar men jasöspirimder teatrınıñ jäne t.b. teatrlardıñ basşıları quttıqtadı.
Teatrlandırılğan-koncerttik bağdarlamada teatrdıñ qurılwınan bastap bügine dey`ingi sätterdi qamtığan tarïxï fïlʹmnen üzindi körsetildi. Saltanattı keştiñ bağdarlamasında teatrdıñ barlıq janrları qamtılğan qoy`ılımdar usınıldı. Barlıq qoy`ılımdardı teatrdıñ bügingi artïsteri men burın osı teatrda qızmet etip, büginde elimizdiñ maqtanıştarına ay`nalğan akter-aktrïsalar orındadı.
Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığı men Ğ.Müsirepov atındağı Qazaq memlekettik akademïyalıq balalar men jasöspirimder teatrınıñ 70 jıldığına arnalğan merekelik is-şara märtebeli körermenniñ qoşemetimen ayaqtaldı


text:
X Törek Qorıltayı Antalyada uzaçaq
Mäğlüm bu Törek Qorıltayınıñ berençese monnan 13 yıl elek 1993 yılnıñ 21-23 Mart tarixlarında şulay uq Antalyada Millätçe Xäräkät Partiäseneñ (MXP) legendar citäkçese märxum Alparslan Türkäş citäkçelegendä yasalğan ide. Berençe qorıltayğa Törki däwlätlärneñ citäkçeläre dä qatnaşqan, bu da Rusiäneñ “panturkizm qurqınıçı tuwa” digän protestlarına säbäp bulğan ide. Şuşı berençe qorıltayğa Tatarstannan kilgän delegatlar arasında Akademik Professor Mansur Xäsänov häm tel belgeçe Dr. Färit Xäkimcanov ta bar ide.
Läkin bu qorıltaylarda alınğan qararlarnıñ tik täqdimnär räweşendä qaluwı, yäğni eşlekle ber näticä çıqmawı säbäple Mäskäw dä soñğaraq bu qorıltaylarğa qul seltäp kenä qarıy başladı. Mäğlüm, törkilärneñ ber urtaqlığı bar: söylärgä, üzlären maqtarğa, ber-berenä büläklär birergä yaratalar, läkin soñında ällä nindi şaqqatırlıq eşlär ğämälgä aşmıy. Bu yulı da şundıyraq bulaçaq dip äytü öçen küräzäçe bulırğa kiräkmi. Tik ber ayırması bar, monı oyıştırğan MXP tügel, ä şuşı partiädän ayrılıp çıqqan AK partiä xakimiätennän elekke koaltsion xökümättä Törki Däwlätlärdän cawaplı däwlät ministere Prof. Abdülhalük Çay bulaçaq. 2001 yılda oyıştırılğan soñğı IX Törek Qorıltayına koalitsiä partnerı MXP liderı Däwlät Bahçeli xökümätneñ ekonomiä çaraları säbäple Çayğa tiyeşle aqçanı birmägäç, ul da ul çornıñ Prezidentı Demireldän tiyeşle budcetnı tapqan, anıñ şuşı adımı ministerlek postınnan yıraqlaştırıluwına säbäp bulğan ide. Antalyada Sintaber ayında uzdırılaçaq X Törek Qorıltayına törle yaqlardan 600-dän artıq delegat çaqırılğan.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Üzbäkstan räsmiläre ilneñ könçığışında bulğan xällärne yäşerergä tırışa
Bu könnärdä Üzbäkstannıñ könçığışında bulıp yatqan xällär turında bäysez mäğlümät alu bik awır. Üzbäk räsmiläre andağı köç qullanularnı yäşerü öçen qulınnan kilgänen eşli. Däwlät qaramağındağı mäglümät çaraları fäqät räsmi qaraşnı birä, çit il jurnalistları çualışlar bulğan urınğa kertelmi. Keşe xoquqların yaqlaw oyışmaları bu uñaydan borçılu belderä häm üzbäk räsmilären jurnalistlarğa irekle eşläw mömkinlege birergä çaqıra.
Audio (Üzbäkstan TVse)
"Älbättä, Andijondağı waqiğalar här yaqlap tikşereler, näticälär yasalır, sabaqlar alınır. Läkin şul açıq, qara niätle qayber keşelär, böyek kiläçägenä taba baruçı mämläkätebez, ölkän qärwan yulında kirtä bula almıy."
Radiobıznıñ urıs bülege xäbärçese Andrei Babitsky Andijondağı berniçä çit il jurnalistlarınıñ berse. Anıñ süzlärençä, Üzbäkstannıñ däwläti mäglmät çaraları töbäktäge wazğiät turında ber mäglümät tä birmi dirälek:
Audio (Andrei Babitsky)
"Mäglümät yuq diärlek. İke kön buyına prezident Kärimovnıñ çığışın äyländerdelär. Ul anda çınbarlıqqa turı kilmägän üz qaraşın citkerä. Kiçä cirle televideniedä Andijonda tärtip, xalıq Aqramçılarnı kürä almıy, tormış caylaşa digän reportaj kürsätelde. Qısqası, sovet çorına xas ğädäti propaganda."
Andrei süzlärençä, räsmi mäglümät çaraların ğına qarap baruçı keşegä könçığış Üzbäkstanda ni bulıp yatqanın añlaw mömkin tügel. Andijonnıñ üzendä ğäyre-räsmi mäglümät tabu tağı da awırraq. Cirle gäzitlär çığudan tuqtağan, Didor isemle popular radio söylämi, İnternet bäyläneşe özelgän.
Uzğan comğa bulğan qanlı waqiğalardan soñ Andijonğa berniçä jurnalist kilde. Qorallı törkem cirle törmägä höcüm itep berniçä totqınnı irekkä çığardı. Soñraq berniçä meñ keşe qatnaşında xakimiätkä qarşı namayış ütte. Xökümät köçläre alarğa ut açtı. Räsmi Taşkent başta çualışlar näticäsendä 30lap keşeneñ ülüe turında xäbär itte. 4 kön ütkäç, sişämbedä, Üzbäkstannıñ baş prokurorı Räşit Qadırov qorbannar sanı 169 dip belderde. Alay da bu san keşe xoquqların yaqlawçılar häm oppozitsiä äytkän 500-700dän küpkä azraq.
Töbäktä eşläwçe çit il jurnalistlarına, iminlek säbäple, annan kitergä kiñäş itelgän. Xalıqara oyışmalar töbäktä keşe xoquqları bozılu, süz ireklege çiklänü uñayınnan borçılu belderä. Venada urnaşqan Xalıqara Matbuğat institutı wäkile Diana Orlova:
Audio (Diana Orlova)
"Jurnalistlar, mäglümät çaraları xökümät kontrole astında. Üz-seznzura bik köçle. Jurnalistlar berniçä temağa ğına irekle yaza ala: urıp-cıyular, teatrda ütkän soñğı tamaşa turında. Säyäsi waqiğalar turında – yuq."
Räsmi qaraş belän riza bulmağan jurnlaistlar törleçä ezärleklänä. Radiobıznıñ üzbäk bülege xäbärçese Nozir Zokir telefonınıñ özelüe turında xäbär itte:
Audio (Nozir Zokir)
"Öy telefonın da, kesä telefonın dä özdelär. Säbäben belü öçen teöefon şirkätenä bardıq, andağı keşelär, bezgä şundıy kürsätmä birelde, berniçä nomernı özergä quşıldı, didelär. Alar äytkänen yazıp aldıq."
Oppozitsiä wäkile Nadira Hidoyatova süzlärençä, räsmilär xaılqnı çit il mäglümät çaralarınnan özü öçen dä qulınnan kilgänen eşli:
Audio (Nadira Hidoyatova)
"Berençedän bezneñ mäglümät alu xoquqıbız bozıla. Cirle mäglümät çaraları ğına tgüel, Rusiä televideniese dä sünderelä. Monnan tış, Centrazia.Ru, Ferghana.Ru kebek internet säxifäläre sünderelä."
Rusiä häm çit il televideniesen kabel aşa qarawçılar xäzer andıy mömkinlektän mäxrüm dielä. Bu kanallarnı xäzer fäqät iärçen aşa qarap bula.
-Ali Gilmi


text:
Yaz başında qış kilgäç, säyäsi firqälär närsäne qayğırta?
Aprel' başında yañadan ğinwar burannarı, qar öyemnäre yaznı onıttırsa da, barıber cämäğätçelek üzençä yäşi. İqtisat, finanslar turında eşlekle kiñäşmälär ütä, säyäsi firqälär dä üz mäşäqätläre belän yäşi. Uzğan atnada Däwlät Dumasınıñ xätta xökümät, administratsiä binaları qarşında mitinglar ütkärmäw turında qanunın qabul itüenä dä şaqqatuçı, nindi dä bulsa qarşılıq kürsätüçe bulmadı. Yıllar, ğasırlar buyı bälä-qazanı kürmämeşkä, işetmämeşkä salışqan xalıq nişläp inde miting, piketlar turında tawışlansın. Xätta Konstitutsiädän suverenitet digän süzne alıp taşlaw turındağı mäxkämä qararın da Tatarstan astırtın tınıçlıq belän qarşıladı. Televideniedä, matbuğatta tiskäre kommentariylar kürenmäde.
Tatarstan prezidentı ike däwlät telen dä belergä tieş digän taläpne dä yuqqa çığaru ällä ni siskändermäde. Älbättä, bu barlıq üzgäreşlärgä fatixa birü digän süz tügel. Tatar, başqort xalıqlarınıñ säyäsi qaraşları, xatın-qızlarnıñ intim urınnarı kebek tıynaq qına şäl-yaulıq astında qala birä. Döres, Däwlät Sovetı Konstitutsiädän şundıy xälitkeç matdälärne alıp taşlawğa şiqäyät yazarğa cıyına, imeş.
Şimbä könne, deputatlar tağın cıyıldı, bu yulı - kiñräk sostavta. Yaña saylanğan Däwlät Sovetınıñ küpçelegen täşkil itüçe “Berdäm Rusiä” firqäseneñ Tatarstan töbäk bülekçäseneñ 6 xisap-saylaw cıyılışı “Aq Bars” mädäniät üzägendä ütte. Cıyılışta parlamentqa saylanğan 70 läp deputat qına tügel, anda cämğısı respublikanıñ 45 rayon häm şähärennän cıyılğan 250läp delegat, premyer-ministr Röstäm Miñnexanov, prezident Apparatı citäkçese Äğzam Ğöbäydullin, Rusiä Duması deputatları Färidä Gäynullina, Änbär Kärmiev qatnaştılar.
Cıyılışta firqäneñ töbäk bülege säyäsi särkätibe Färit Möxämmätşin, küptän tügel ütkän saylawlarğa, yomğaq yasadı. Xäzer, Tatarstan bülekçäsendä 70 meñnän artıq äğza tora ikän. Saylaw aldınnan ğına da 7 meñ yarım keşe firqägä kergän. Färit Möxämmätşin reformalar, federalizm, üze citäklägän “Tatarstan-Yaña ğasır” xäräkäte eşçänlege häm başqa mäs'älälär turında söyläde. Xakimiät firqäse bularaq parlamentnı häm başqarma orğannarnı qulğa alğaç, aldan äytelgän wäğdälär häm cawaplılıq turında da onıtırğa yaramıy, dide ul. Konferensiädä bülekçäneñ yaña Säyäsi şurası saylandı. Yäşeren tawış belän Säyäsi Şuranıñ citäkçese itep yañadan Färit Möxämmätşin saylandı. Anıñ urınbasarları itep Däwlät Duması deputatı Änbär Kärmiev, Däwlät Sovetı räise urınbasarı Rimma Ratnikova raslandılar. Konferensiädän soñ Däwlät Sovetı räise Färit Möxämmätşin qısqa waqıtlı yalğa kitte.
Xakimiät firqäsenä qarşı çığışlar bik kürenmi. Säyäsi, milli matbuğat üzençä kön kürä. Şimbä könne “Suwar” dip atalğan çuaş gäziteneñ un yıllıq yubileyı ütkärelde. Bu çarağa Çuaşiädän jurnalistlar, xökümät wäkilläre dä kilgän ide. Oppozitsiädäge firkälär häm matbuğat tınıp tora. Kamil Şäydarov qanatı astındağı «HoBaя Beчepka” üz xucasın taşlap, yaña isem belän çığa başlağan. Xäzer ul “HoBaя KaзaHckaя Beчepka” dip atala. Säbäbe - säyäsät belän bäyle tügel. Kamil äfände jurnalistlarğa eş xaqı tülämi başlağan. Ul redaksiäneñ arenda aqçasın häm çığımnarın tüläwdän baş tartqan. Xäzer inde İl'ya Durmanov citäkçelegendäge bu gäcit üz könen üze kürä.Rimzil Wäli, Qazan.


text:
Azerbaycannıñ elekke prezidentı Heydar Aliev 80 yäşendä wafat buldı
Azerbaycannıñ Waşingtondağı ilçelegendä säyäsi kiñäşçe bulıp eşlägän Taği Zadeh, olı Alievnıñ ülüenä böten Azarbaycan xalqı borçıla, dip belderde. "Bu böten Azarbaycan cämäğätçelege, Azarbaycan cämğiäte häm xalqı öçen zur qayğı. Ämma il monı da kütärer, elekke prezident Alievnıñ yaqtı istälegen yöräklärendä saqlar, dip uylıym" dide Taği Zadeh.
Xäzerge prezident İlham Aliev, kiçä ätiseneñ üleme turında işetkäç tä Genevada uzğan texnologiälär cıyınınnan Azarbaycanğa qayttı.
Üz ğömereneñ zur öleşe kommunist citäkçe bulğan Aliev - sovet sisteması cimerelgäç – şul çornıñ bik küp elekke citäkçeläre kebek xameleon kebek üzgärep milli idealarnı yalqınlı yaqlawçısına äylände.
Aliev 1923 yılda, xäzer inde Azerbaycannıñ avtonomiäläre Naxiçevan respublikasında tuğan. Universitetnı tämamlap, Aliev KGB aşa üsep 1967nçe yılda böten xalıqnı qurqıtıp torğan Sovet Azerbaycan respublikasınıñ küzläw politsiäsen citäkçese bula. Soñınnan 1969nçı yılda Kommunist Partiäseneñ Azerbaycan Üzäk Komitetınıñ berençe sekretare, 13 yıl bu wazifada bulğannan soñ Aliev Mäskäwgä Politbüroğa alına.
1982nçe yılda Sovet citäkçese Yuri Andropov Alievnı Sovetlar Berlege Ministrlar Şurası räiseneñ berençe urınbasarı itep bilgeläde. 1987nçe yılda Heydar Aliev ul çaqta Sovetlar Berlegeneñ Kommunistlar Partiäse general sekratare Mixail Gorbaçev belän kileşmiçä – ämma räsmi añlatmalarğa kürä sälämätlek naçar buluı säbäple – politbürodan kitä. Mäskäwdäge berniçä tınıç yıldan soñ Aliev Kommunistlar partiäsennän çığuın iğlan itä. Bu adım Gorbaçev quşuı belän 1990nçı yılnıñ Ğinwarında Baqığa sovet ğaskärlären kertügä protest bularaq eşlände.
Ul çaqta kommunistlar partiäsennän çığuı turında Heydar Aliev Azatlıq radiosına menä närsä söyläp birgän ide: "Barığıznıñ da, şul sanda partiädä qaluçılarnıñ da – minem aldan yaxşı uylanğan, ämma şulay da bik awır adım yasawımnı añlawığıznı telim. Min monı barı tik Azerbaycan xalqınıñ bäxetle bügengese häm kiläçäge öçen eşlim. Şäxsän min monnan ber ni dä otmıym, Azerbaycan xalqına möräcäğät itäsem kilä, Azerbaycanda demokratiä häm bäysezlek, säyäsi häm iqtisadi ireklek yulına ni qadär kübräk keşe çıqsa, köräşergä äzer keşelär ni qadär kübräk bulsa – Azerbaycan xalqı şul qadär yaxşıraq yäşiäçäk", digän ide Aliev ul çaqta.
1991nçe yılda Sovetlar berlege taralğaç ta Heydar Aliev şunda uq yaña bäysez Azerbaycan citäkçese bulmadı. Başta bu wazifanı elekke sovet dissidentı Abulfez Elçibey başqardı. Elçibey ul çaqta böten sovet ğaskärlären respublikadan çığara aldı, häm yaña säyäsättä Törkiä wä Könbatışqa qaradı. Ämma Elçibey fetnä belän çitläşterelgäç Heydar Aliev yañadan 1993nçı yılda Azerbaycan citäkçelegenä qayytı.
Prezident bulıp saylanğaç Aliev ta Elçibey başlağan säyäsätne däwam itte, Törkiä häm Quşma Ştatlar belän mönäsäbätlärne üsterde. Yaxşı mönäsäbätlärgä qaramastan könbatış Alievnı daimi şäxes kultı buldıruda, ildäge böten yuğarı wazifalarnı ğailä äğzaläre arasında bülüdä ğayepläp kilde. 1998nçı yılda uzğan prezident saylawların xalıqara küzätüçelär – ğadelsez tawış birü dip atadı. Üktäb ayında Heydar Aliev inde 3nçe mäddätkä prezident bulıp saylanırğa cıyına ide, ämma sälämätlek säbäplärennän monnan baş tarttı. Şul çaqta bu wazifağa ul üzeneñ ulın İlham Alievnı täqdim itte.


text:
«Räşit Näcmetdinov qabatlanmas şaxmatçı ide, yäşlär annan öyränergä tieş...»
Räşit Näcmetdinov isemendäge şaxmat mäktäbendä dä, uyın barğan waqıtta, qırıyda borçılıp torğan änilärne häm yäş şaxmatçılarınıñ ostazların kürep buldı. Anda, irtänge yaqta, qızlar häm yegetlär turnirları başlanıp kitte. Yarışlarnıñ baş sudyası Yakov Damskiynıñ äytüenä qarağanda, şuşı şaxmat mäktäbendä uyınnar 10 kön däwamında ütäçäk. Barlığı 100gä yaqın uyınçı kön sayın şaxmat taqtaları yanında köç sınayaçaq. Final uyınnar bulğaç, biredä Mäskäw belän Peterburgta häm 7 federal okrugta inde yarım finalda ciñgän cıyılma komandalar qatnaşa. İdel buyı federal okrug komandasında Tatarstan isemennän xalıq ara şaxmat federatsiäse masterı Tamara Çistyakova, Ekaterina Parxomenko, Marat Äskärov häm Boris Modestov kebek masterlıqqa kandidatlar çığış yasıy. 14-16 yäşlek qızlar, uyğa batıp utırğan çaqta, «Azatlıq» radiosı xäbärçese yarışlarnıñ xakime Çunakov Valeriy Stepan ulı belän söyläşep aldı. Ul bu yarışlarnıñ möhim buluın häm ciñüçelärdän kiläçäktä grossmeysterlar üsep çığu mömkinlegen bilgeläp ütte. Şunda uq, 14 yäşlek Karina Ambaxtsumova belän dä tanıştıq. Ul da ğadi qız ğına tügel, täcribäle şaxmatçı, 8 tapqır Tatarstan çempionı bulğan, Rusiä häm Evropa yarışlarında qatnaşqanı bar. Xäzer Karina Evropa çempionatına äzerlänä. Ul anda qatnaşıp qına tügel, ciñep qaytırğa da teli. Şulay uq, Karina ber seren dä açtı. Ul Gari Kasparov, Yudit Polgar häm Alisa Gällämovağa oxşarğa xıyallana ikän.20nçe avgustta kiç şaxmat yarışları 4 yaqlı tele küper tözü belän başlanıp kitte. Qazannan anda şaxmat mäktäbennän yäş uyınçılar, üzeneñ eş bülmäsennän Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev, Mäskäwdän – Rusiä şaxmat federatsiäse citäkçese Aleksandr Jukov häm Dordmund şähärennän dönya çempionı Vladimir Kramnik qatnaştı. Mäskäwdän uyınçılarnı şulay uq xalıqara grossmeyster Yuriy Averbax da sälämläde. Ul üzeneñ çığışında elekke yarışlarnı häm tatar şaxmatçısı Räşit Näcmetdinovnı cılı süzlär belän iskä aldı. «Räşit Näcmetdinov bik sälätle, qabatlanmas şaxmatçı ide, ul ğäcäyep kombinatsiälär qora belde. Yäşlärgä anıñ kebek osta şaxmatçılardan öyränergä kiräk», - dide Yuriy Averbax. Bügen başlanğan yarışlar 9 öleştän toraçaq, soñğı näticä yasaw häm büläkläw tantanası 31 avgustta planlaştırıla.
Bikä Timerova.


text:
Prezident G.Bush atom texnologiese häm atom qoralların cäyelderügä qarşı qırıs çaralar kürergä çaqırğan waqıtta , İranda BMO inspektorları elek açıqlanmağan uran bayıtu programması tabuları turında xabär itte.Diplomatik çığanaqlar bu Tehrannıñ 3 ay elek üzeneñ barlıq atom aktivlıqların açıqlaw turında birgän wäğdäsen şik astında qaldıra dip äytä.
Könbatış mätbuğatı xabärlärenä qarağanda, Xalıqara Atom Agentlığı İrannıñ üktäber ayında agentlıqqa beldermägän plannnar tapqan . Anda uran bayıtu öçen qullanılğan şaqtıy kamil sentrifuga modelı turında süz bara.. Xalıqara sanksiälär kertelü qurqınıçı aldında qalğan Tehran üktäberdä uran bayıtunı tuqtatıp, üzeneñ atom programmasın tulısınça açıqlarğa wäğdä itte.AQŞ däwlät sekretarınıñ yardämçese John Bolton faş itelgän dokumentlar İrannıñ atom programmasına däwam itüen kürsätä dide (audio)
Xalıqara Atom Agentlığınıñ öyrängäne , hiç şiksez bezneñ quldağı mäğlümätkä turı kilä. kötelmägän eş tügel. İran xärämläşüeneñ başqa ürnäge genä , bu älbättä birgän wäğdälären tulısınça ütäp bayıtu programmasın tuqtattılar digän iminlek xisse tudırmıy. .
İran atom bombası eşläp çığarırğa tırışa digän ğäyepläwlärne här daim kire qağıp kilde .Kiçä tışqı eşlär ministırı Qamal Xarazi Rimdä bu fikerne täqrarlap bolay dide: (audio)
Bez atom bombası kübräk iminlek kiteräçäk dip uylamıybız.Bu bezneñ doktrinanıñ öleşe bulıp tormıy,bezneñ yäşergän närsä yuq, bez agentlıq inspektorlarınıñ nığıraq tikşerüenä dä äzer. Şunlıqtan bez östämä protokolğa qul quydıq.
İnspektorlarnıñ G2 sentrifugası öçen tapqan plannar älbättä İrannıñ döreslege turında sorawlar tudıra. Pakstan näk şul sentrifugağa iä il. Ütkän atnada Pakstan atom programmasınıñ atası sanalğan Abdul Qader Xan İran, Liviä häm T.Koreağa atom serlären faş itüen äytkän ide. Stokgolmdä Xalıqara Tınıçlıqnı Tikşerü İnstitutı belgeçe Shannon Kile süzlärençä(audio) Tabıldıq, İrannıñ atom programması däwam itmi dip äytüen qıyınlaştıra.Bez Pakstanlınıñ Liviägä şuluq tiptağı gaz sentrifugası plannnarı ğına tügel ä qoral sızımnarı birüen dä belebez.Bu ayruça borçıy. Ämma bez pakstanlılar İrannı atom qoralı çuqmarı sızımnarı belän tämin itkänme yuqmı bu turıda belmibez. Minemçe atom agentlığı başta moñı ezläp tabarğa tieş.
Tabıldıq säbäple Agentlıq bälkim dä İrannı İminlek Şurasına xäber itergä mäcbür bulaçaq.Ämma älegä AQŞtan başqa illär bu xaqta fiker beyan itüdän totılıp qaldı. Rusiä kiçä İrannıñ atom bombası eşläp çığarırğa tırışuına dälil yuq digän ide.Rusiäneñ atom energiese ministırı Aleksander Rumyantsev Mäskäü kiläse ayda Buşer rekatorın yağulıq belän tämin itü turındağı kileşügä qul quyaçaq dip belderde. Waşington bu eşkä qarşılıq kürsätep kilä.Britaniä premyer ministırı T. Blair äle fiker beyan itäse urınğa Atom Agentlığnıñ kiläse ayda İran turında iğlan itäçäk xisabın kötegä buldı. Bu atnada İrannıñ atom qoralları, şulayuq , qorallarnı cäyeldermäü mäsäläse mäğlümät çaralarında östenlek itkän tema buldı.. Xalıqara Atom agentlığı citäkçse Äl Baradei Bushnıñ atom qoralları qara bazarın cimerü öndäwlären yaqlaw çıqsa da, ul AQŞ,Rusiä ,Britaniä kebek illärne qoralsızlanırğa çaqırdı.
färidä xämit,praga


text:
Analar bäygese xäyriä fondına yärdäm kürsäter
17nçe martta “Piramida” mädäni- küñel açu üzägendä bäygeneñ finalı häm iñ matur anağa “Altın Neçkäbil” isemen birü tantanası buldı. Bäygeneñ finalı çın bäyrämgä oxşap tordı. 12 ananıñ barısı da bik matur ide. Piramida şığrım tulı buldı, här ananıñ “üz tawış birüçese” kilgän ide. Jyurida respublika ministrlığınnan El'vira Mavrina, yäşlär eşläre häm sport ministrı urınbasarı Andrey Kondrat'yev ta qatnaştı.
Berençe bulıp analar turında, alarnıñ ğailäse, eşe, ğomumän yäşäyeşläre turında wideoroliklar täqdim itelde. Üzläreneñ ostalığın, uñğanlığın analar sänğat'le itep şığır uqıp, cır-biyu başqarıp häm törle modalar kürsättelär. Ayıruça G.Qamal teatrı artistı bulğan Şamil' Barievnıñ qızın Aygöl Barievanı tatarça cırı belän xalıq bik yaqın qabul itte.
Analarğa ruxi yärdäm itär öçen irläre zalda tamaşaçı bulıp yanıp-köep utırsalar, ä balaları inde üzläre dä qatnaştılar. Böten Russiä xalıqara konkursı laureatı bulğan Aida Ğarifullina häm “Sozvezdie” dip isemlängän respublika konkursnıñ laureatı Vagapova Dilärä söykemle analarına bulışır öçen cırlar büläk ittelär. Ä keçkenä balalar şulay uq anaların söyenderer, ruxlandırır öçen säxnägä çığıp analarnı qoçaqlap aldılar. Säxnä ığı-zığı kilä ide, çönki qayber analarnıñ xätta öçär-dürtär balası bar häm keçkenä balalarğa säxnä şulqädär oxşadı, alarnı cıyıp beterü dä şaqtıy qıyın ide. Analarnı därtländerü öçen anda Qazannıñ KVN komandası “Dürt tatar”, “Färidä-Alsu” duetı da qatnaşqan ide.
Yarışnıñ axırında inde analarğa “Matur Neçkäbil”, “Nazlı Neçkäbil”, Uñğan Neçkäbil” kebek isemnär birelde. Konkursnıñ oyıştıru komitetı, sponsorlar, qunaqlar isemennän qotlaw süzläre citkerelde. Analarğa diplomnar, kosmetika häm çäçkälär dä birelde. Äytergä kiräk bu bik möhim konkurs buldı, çönki anıñ nigezendä xäyriä häm ictimaği programmalar da bar.
Yarışnıñ iñ dulqınlandırğıç waqıtı käsep ölkäsendä eşläwçe häm ike yäşlek İrekneñ anası Sağıydullina El'virağa “Altın Neçkäbil” isemen birü belän bäyle buldı. Bäygedä ciñüçe xäyriä fondın citäklärgä tieş bula, şuñadır xäyriä eşlär belän şöğellängän El'vira Sägıydullinaga “Altın Neçkäbil” isemen jyuri ber tawıştan birde. Ä “Almaz-xolding” şirkäte El'vira xanımnı küz yäşlärenä qädär dulqınlandırğan brilliant alqalar belän büläkläde.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text: Çeçnäneñ iminlek şurası sekretare Rudnik Dudaev İnterfaxqa, qorallı keşelär anı bilgesez yaqqa alıp kittelär, dip xäbär itte. Dudaev süzlärençä, şuşı uq törkem Şaroy rayonınıñ ike militsiä xezmätkären, cirle xaqimiät başlığınıñ ir tuğanın häm anıñ saqçısın urlağan. Respublika prokuraturası mäğlümätlärençä, kiçä Şali rayonı Avturı awılı yanındağı bäreleşlärdä respublik prezidentı iminlek xezmäteneñ 6 keşese üterelgän. 12 xezmätkär qulğa alınğan. Rayon xaqimiäte isä, 5 militsioner häm iminlek xezmäteneñ 4 keşese hälaq buldı dip başqa mäğlümät birä. Mäktäp binası yandı, tağın ber mäktäpkä zur zıyan kilde. Bu mäktäplärdä ike yarım meñnän artıq uquçı belem ala.


text:
Yıldağı berençe eş köne başlandı. Respublika prezidentı isä aldaraq başladı. 10 ğinwar ul Mäskäwdä Rusiä Prezidentı belän oçraştı. Anda süz Başqortstannıñ Rusiägä üz irege belän quşıluınıñ 450 yıllığın bäyräm itügä äzerlek, cirle üzidärälär tözü häm şartnamä xaqında barğan. Räsmi bulmağan çığanaqlar anda Başqortstan prezidentı qabattan üz urınında qalu öçen xäyer-fatıyxa alırğa ömetlängän dip farazlıy. Bilgele buluınça, andıy xäyer-fatıyxalarnı federätsiädäge küpçelek respublika başlıqları aldı. Qayber analitiklar, Kreml, respublikanıñ yağulıq-energetika kompleksı bärabärenä, Räximovnı urınında qaldıruı ixtimal dip isäpli. Aña qarağanda, bu oçraşu şul maqsatnı tormışqa aşıru yulında Räximovnıñ “qılların tartqalap” qaraw bulğan.
Räximov 11 ğinwar Astanada Qazaxstan Prezidentı Nursoltan Nazarbayıvnıñ qabat saylanıp, wazıyfasına kereşü tantanasında qatnaştı. Anda ul Nazarbayıvnı bar dönyağa bilgele aqıl iäse häm prinsipial säyäsätçe dip bäyälägän.


text:
Qandähar –Äfğanstan parlamentı wäkile Xabibullah Cannıñ kiçä maşina belän öyenä qaytqanda bilgesez beräw tarafınnan ut açılıp üterelüe xäbär itelä. Jan Qandäharnıñ mäşhur Alizai qabiläse başlığı häm sovet rejimına qarşı köräşkän elekke äfğan xärbi başlığı ide. Eçke eşlär ministrı waqıyğadan soñ parlament äğzasının kem tarafınnan üterelüen tabu öçen maxsus tikşerü törkeme tözelüe turında belderde.
Demokratik saylawda parlamentqa saylanğan läkin sonınnañ üterelgän parlament äğzalarınıñ sanı soñgı Can cinayäte belän bergä 10ga citte.


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Atom Faciğaları öçen Cawaplılıq turındağı Vena Konvensiäsen imzaladı. Älege xalıqara kileşü atom häläkätlärendä ziyan kürgän keşelärgä kompensasiä tüläwne taläp itä. Rusiädä böten atom qorılmaları däwlät qulında bulğanlıqtan, monıñ öçen cawaplılıqnı xökümät üz östenä ala.
Kileşügä qul quyğançı bulğan faciğalar öçen xökümät cawaplı tügel. 1986nçe yıldağı iñ däxşätle Çernobıl faciğasında ziyan kürüçelärgä Sovetlar Berlege ber tien dä aqça tülämäde.
1963nçe yılda qabul itelgän Vena kileşüenä dönyanıñ 32 ile qul quyğan, alarnıñ kübesendä atom qorılmaları yuq.


text:
Susqa yılı - 450 yıllıq yubiley yılı
10 köndän ayaq baśasaq susqa yılı Başqort erźäreneñ urıś däülätselege aśtında qalıuınıñ 450 yıllığına arnalğan yubiley yılı tip iğlan itelde. Prezident Mortaza Räximov oşo turalağı uqazdı imzalanı. Xäźer respubliqa xök±mºte iğlan itelgän yıldıñ oyoştorou qomitetın töźöy, bayram saraları proğrammahın raślay. Uqaz imzalanıu menän xökümät aşığıs ultırış ütkärźe. Unda yubiley obekttarı töźölöşö buyınsa qatı ğına höyläşeü buldı. Sönki Öföläge qayhı ber oekttarźıñ oluğ bayramğa ölgörmäüe bik ixtimal. Mäśälän Boź harayında eştär hülpän bara. Şuğa kürä bında ğastarbayterźarźan torğan tağı ber törkömdö eşkä alğandar. Eş waqıtı irtänge higeźźän kiske higeźgä tiklem oźaytılğan. Boź harayında eşlägän töźöüselär äyteüensä, xatta yañı yıl tönöndä lä eşläyäsäktär.


text:
Apple iPhone cihazın täqdim itte
10 Dikäber könne AQŞtağı Apple Computer şirkäte iPhone isemle küptän kötelgän yaña cihazın täqdim itte. Kesä telefonı räweşendä bulsa da, ul telefon ğına tügel, üz eçenä berniçä cihaznı berläşterä.
Apple şirkäteneñ iPhone isemle yaña cihazı şuşı mömkinleklärneñ barısın da berläştergän: ul kesä telefonı da, fotokamera da, muzıqa uynatqıç ta, internet caylanması da.
San Franciscoda ütkän çarada bu yaña cihaznı Apple şirkäte başlığı Steve Jobs şähsän üze täqdim itte.
“iPod, telefon häm internet caylanması. Sez añlıysızmı? 3 ayırım cihaz tügel. Bu ber caxaz häm bez anı iPhone dip atadıq.”
IPhone eçenä şul uq Apple şirkäteneñ, zur uñış qazanğan iPod isemle muzıqa uynatqıçı urnaştırılğan.
Xäter küläme 4 yä 8 Gb, anda meñnän artıq cır sıydırıp bula, tatar-başqort cäwhärlären tulısı belän diärlek.
Tağın ber üzençälek – cihaznıñ töymäläre yuq, sizger ekranğa barmaq belän qağılu citä. Apple başlığı Steve Jobs anıñ niçek eşläwen zur ekranda kürsätte:
“Min cırlarımnı niçek ezlim? Barı tik barmaq belän törtäm dä äyländeräm.”
Şuşı matur uyınçıq amerika bazarına Yün ayında çığa. Bäyäse şaqtıy qimmät: 4 Gb-lısı $500, 8 Gb-lısı $600. Yewropada ul yıl axırında, Aziädä kiläse yılğa kötelä.
Apple’nıñ iPod isemle muzıka uynatqıçı zur uñışqa ireşkän ide. Qısqa waqıt eçendä dönyada 70 million danä satıldı. iPhone’ğa Apple xucaları tağı da kübräk ömet bağlıy, çönki telefon bazarı küpkä zurraq. Berençe yılda uq alar 10 million iPhone satmaqçı. Barıp çıqsa, Apple üzeneñ berdän-ber telefonı belän dönya bazarınıñ şunduq 1%tın qaplıy digän süz.
Täqdim çarası ütü belän qimmätle qäğäzlär bazarında Apple’nıñ xissäläre 8% öskä sikerde.
Steve Jobs tağın ber yañaqlıq äytte. Moñarçı sanaqlar citeşterü belän dan qazanğan Apple Computer şirkäte isemen üzgärtä, xäzer ul qısqaraq, Apple dip atalaçaq. Küräseñ, “almaçılar” kiläçäktä dä sanaq citeşterü belän genä ciklänergä cıyınmıy.
Axırda bal miçkäsenä ber qaşıq deget. Cisco Systems isemle başqa ber şirkät Apple’nı mäxkämägä biräçägen belderde. Baqsañ, iPhone isemen ul 2000 yılda uq terkägän bulğan. Apple’nıqı şikelle ük kättä bulmasa da, 3 atna elek, yağni annan irtäräk, şul uq isemle üz telefonın çığarğan. Cisco vitse-prezidentı Mark Chandler süzlärençä, “almaçılar” alarğa bu isemne sorap kilgäç, alar söyläşülär başlağan, ämmä kileşügä ireşä almağannar. Cisco mäxkämägä möräcäğät itep, Apple’ğa iPhone isemen qullanunı tıyarğa taläp itte.
Ali Ğilmi


text:
Fransiäneñ maxsus xezmäte, İrannıñ oppozitsiädäge "Xalıq möcähidläre" törkeme äzerli torğan terakt xaqında ike atna aldan mäğlümätle bulğan. Bu turıda xäbärlär Fransiäneñ "Figaro" häm Amerikänıñ "New York Times" gazetlarında basılıp çıqtı.
Fransiäneñ küzläw mäğlümätlärenä qarağanda, ekstremistlar İrannıñ Yewropadağı ilçeleklärenä höcümnär oyıştırırğa häm xäzerge köndä İran xäkimiäte belän urtaq tel tabıp eşläwçe, üzläreneñ elekke tarafdarların üterergä niätlängän bulğannar.
Ber atna elek Fransiä politsiäse "Xalıq möcähidlärenä" qarata kiñ külämle operatsiä ütkärde. Törkemneñ liderı häm tağın 10 aktivistı saq astında qala birä. "Xalıq möcähidläre" törkeme Quşma Ştatlarda häm Yewropa illärendä terrorçıl oyışmalar isemlegenä kertelgän.


text:
Qazan 1000, Sankt-Peterburg 300 yıllığına äzerlänä
Qazan 1000, Sankt-Peterburg 300 yıllığına äzerlänä
Qazandağı mäğlümat çaraları Vladimir Putinnıñ yubilär şähärlär, çınlap torıp, regional' säwdä häm turistik üzäklärgä äylänergä tieş, digän fikeren şärexläp kiterä. Şuşı uq utırışta federal' üzäktän birelgän aqçalarnı bu şähärlärdä real' tormış şartların yaxşırtuğa totıluwı mäslixät, diyelde. Ölge itep, Qazanda keşelärneñ yäşäw şartların yaxşırtu kiterelde. Tatarstannıñ tuzğan toraqnı beterü programması buyınça uzğan yıl 4 meñ ğailä tüläwsez fatir aldı, dielde. Qazan yubileena äzerlek barışı turında aerım süz barğanda, Vladimir Putin 2002 yılğa Tatarstan byudjetında yubileyğa digän matdi çığımnar citärlek külämdä tügel, digän fiker äytte. Älege utırışta Prezident Mintimer Şäymiev, Qazan administratsiäse başlığı Kamil İsxakov häm Tatarstan Fännär akademiäse prezidentı Mansur Xäsänov qatnaştı. Kamil İsxakov utırışta Qazannıñ 1000 yıllığına äzerlek eşläre barışı turında çığış yasadı.
6 fevral' könne kiç belän Qazan aeroportında Mintimer Şäymiev jurnalistlar sorawlarına cawap birde. Ul tağın ber qat Qazannıñ 1000 yıllığına totılaçaq matdi çığımnarnıñ, berençe çiratta könküreş problemaların xäl itügä totılaçağı turında äytte. 2002 yılğa federal' büdjettan yubileyğa äzerlek eşläre öçen bülep birelgän 1 milliard sum aqçanıñ ber öleşe şähärneñ tarixi üzägen tergezügä, ber öleşe metro tözeleşenä totılaçaq. Sorawlarğa cawap birgändä, Mintimer Şäymiev Tatarstan Konstitutsiäseneñ yaña redaksiäseneñ eçtälegenä qağılışlı sorawğa da cawap birde.


text: Fukuoka- Yaponia, Könyaq Korea häm Qıtay citäkçeläre, dönyanı urap alğan global iqtisadi krizisqa qarşı bergä köräşü öçen, 3 il arasındağı xezmättäşlekne arttırırga kileşte. Läkin xezmättäşlek qısalarında, krizisqa qarşı nindi çaralar küreläçäge turında açıq ber belderü bulmadı. Yaponia premyer ministrı Taro Aso, Qıtay premyerı häm Könyaq Korea prezidentı Lee Myuñ-bak yasagan belderülärendä, ziyan kürgän iqtisadnı torgızu öçen möhim adım yasaluın iğlan itte. 3 ilneñ citäkçeläre şul uq waqıtta aldagı 12 ay eçendä bu 3 il arasında säwdä bazarında çikläwlär kertmäskä wağdä itte.


text:
İraqta şiğıy möselmannarı il xalqınıñ zur öleşen täşkil itsä dä, alar azçılıqtağı köçle sönni möselmannar külägäsendä yäşi. Saddam Xösäin 1991-nçe yılda Farsı Qultığı suğışı waqıtında başkütärgän şiğıylarnı bik nıq äzerlekläde .AQŞnıñ Ğıraqqa suğış başlau ixtimalä turında retorika köçlänä barğanda , şiğıylar wazğiätlären üzgärtü ömede belän Waşingtonğa qarıy.
Bagdadta sönnilär östenlek itkän xökümättä haman ikençe urında torğan şığıylar , xakimiättä zurıraq payğa iä bulu ömede belän xäzer Waşingtonğa qarıy . Şıiğıylar İraq xalqınıñ 60%ın täşkil itä, zur küpçelek ilneñ könyağında yäşi. Alarnıñ İran belän dini bağlanışları bulsa da , etnik yaqtan yuq, alar ğäräb. Bagdatta üzäk xökümät şiğıylar İran belän bağlanışlı , alarğa ışanıp bulmıy digän qaraşta häm älbättä alarnı xakimiätkä qatnaştırmıy. Küp kenä şiğıylar in yaman ezärlekläü , qısu Saddam waqıtında buldı dip söyli. Saddam üz rejimına qurqınıçnı kimetü mäqsatında Ğıraqnıñ möhim etnik törkemnäre şiğıylar, sönnilär kördlär arasında köndeşlekne arttırdı. Sönni Saddamnıñ xakimiät nigeze ğailä, qabiläneñ turılıqlılığına nigezlänä. Ul şiğıylarnı Baath partiäse, burokratie häm iminlek köçlärennän quğan. İlneñ elita köçläre respublika saqçıları sönnilärdän genä tora. Ä qorallı köçlärdä sönni ofitserlar astında şığıylar xezmät itä .Ğıraqqa qarşı xärbi operatsiegä äzerlek barğanda , eksildäge şiğıy citäkçeläre Saddamnan sonğı yaña tärtiptä urınnarın garantieläü öçen Waşington belän elemtälären köçländerergä tırışa. Quşma Ştatları da exsildäge opozitsie käçlärenä qarıy , ul Ğıraq eçendä Saddamğa qarşılıq kürsätü oyıştırılır, diktaturanıñ urınıñ demokratik federal model alır dip ömetlänä. Küpkenä küzätüçelär eksildäge şiğıy törkemnäre belän Waşington arasında arta barğan mönäsäbätlärgä şaqqatıp qari. Eksildäge in köçle şiğıy törkem ,Ğıraqta İslam İnqilabı öçen Yuğarı Şura, ul İranda urnaşqan…, Bilgele bulğança AQŞ İranğa doşman il dip qarıy. Bu qorallı törkem İrannıñ inqilap saqçıları tarafınnan künegülärdän ütkärelgän ,qorallandırılğan sannarı 30 belän40meñ arasında dip faraz itelä. Jenevada urnaşqan İminlek säyäsäte öçen Üzäkneñ belgeçe Şaxram Çubin yuğarı şura häm Tehran, qorallı şiğıy törkemeneñ kiläçäktä Ğıraqta täsir urnaştıruı öçen Waşington belän xezmätäşlek itüe turında qarar birgän dip äytä. Tehran ütkän ayda Londonda eksildäge Ğıraq törkemnäre cıyılışına yuğarı şura wäkillären dä cibärde. London cıyılışına qatnaşqan AQŞnıñ mäxsus wäkile Zalmay Xalilzad kiläçäktä Ğıraq opozitsie aktivlıqların koordinatsiläü öçen 65 äğzadan torğan şura sayladı ,urınnarnıñ 33%tı şiğıy möselmannarı öçen ayrıldı, bu inde opozitsiedä şiğıylarnıñ östenlek itäçägen kürsätä.Afganstan, Üzäk Azie häm bälkim dä xäzer Ğıraqta amerikannarnıñ urnaşuına tınıçsızlanğan Tehran ,Saddamnıñ bärep töşerelüenä qarşılıq kürsätmi. Şaxram Çubin süzlärençä, suğıştan soñğı İraqta, İran mänfäğätläre belän AQŞ mänfäğätläre qapma qarşılıqlı tügel. Alarnıñ här ikese dä stabil,urtaçıl, täbäktä yaxşı integratsielängän Ğıraq teli. Ber genä mäsälä bar. Saddamnan sonğı Ğıraq ,Amerika yaqlımı yäki İranğa qarşımı bulaçaq ?
Ğıraqtağı İslam İnqilabı öçen Yuğarı Şura, İran -Ğıraq suğışınnan soñ İranda oyıştırıla. İran, Ğıraq äsirläre arasında bulğan Ayatolla Möxämmäd bakir Hakimnı Saddamğa qarşı xäräkät oyıştıru belän wazifalandıra. Äytkänemçä bugen alar 30-40meñ arasında qorallı törkem. 91-nçe yılda Şiğıylarnıñ başkütärüen Saddam köçläre bäğersez räwäştä bastıra, Nacaf, Kärbälädä Şiğıylarnıñ ğıybadätxanäläre bombalana. Yuğarı Şura Waşington belän bäräktäşlekkä barsa da, törkemne Ğıraq eçendä yaqlauçılar küpme, bu bilgesez. Ğıraqta şiğıy cämäğätçelege Ayatolla Hakimgä, anıñ Tehran belän yaqın mönäsäbätenä şiklänep qarıy.Ul Saddamnan sonğı potensil citäkçelärdän berse bulıp tora. Ämma Londonda şiğıy aktivistı Mowaffaq al Rubaie äytüençä , küp kenä şığıylar yuğarı şurağa ışanıp betmi , alar Ğıraqtağı şiğıylarnıñ İran belän nıq bäyläneşe bulğan törkem tarafınnan wäkillek itelüen telämi , çönki bezne här waqıt bolay da İran yaqlılar dip ğäyepläp kilälär. Şiğıylar Tehrannı şığıy mänfäğätlären yaqlauçı itep kürergä telämi Rubai bolai di : Şiğıy cämäğötçelege 9Inçe yılğı başkütärüdän soñ dramatik räwäştä üzgärde. Başkütärü waqıtnda şığıylar İran qatnaşır, alarğa material häm logistik yardäm birer dip kötte, ämma şığıylarnı İran da Amerika da yalğız qaldırdı.
Londonda urnaşqan Ğıraq İslamçı demokratik partiä citäkçese Abdel jabbar da , yuğarı şura şığıylar arasında ällä ni yaqlanmi , çönki alar Ğıraqta da İran kebek islam respublikası buldırırğa teli ruxanilärneñ yuğarı aftoritetı Ğıraq şiğıyları öçen qabul itelerlek xäl tügel di. Eksildäge şiğıy säyäsätçeläre 65äğzadan torğan Eksildäge Opozitsiene Koordinatsiläü şurasınıñ kiñäytelüe öçen basım yasıy , şurada başqa şiğıy wäkillärenä kübräk urın birelsen dip taläp itälär. Eksildäge säyäsätçelärneñ ikençe oçraşuı Tönyaq Ğıraqta İrbil şähre yaqınında bulırğa tieş. Eksildäge şiğıy säyäsätçeläre wäkillek öçen köräş alıp barğanda, qayber küzätüçelär kiläçäktäge şiğıy citäkçeläre çit ildän tügel ä Ğıraqtan çığaçaq dip äytä.Ägär dä Ğıraqnıñ eçennän yaña köçle şığıy citäkçese çıqsa, Waşington belän İranda urnaşqan’Ğıraqta İslam İnqilabı öçen yuğarı Şura häm başqa şiğıy citäkçeläre arasında barğan älege satulaşular bälkim dä , AQŞ Ğıraqqa suğış başlatsa kiläçäktäge köçle säyäsi bäxäslär öçen başlanğıç qına bulıp tora.
Färidä Xämit, Praga


text:
Sişämbedä Ğıraqta britanie kontrolendäge Basra şährenä yaqın urında6 britan soldatı üterelde, başqa ber insidentta 8e yaralandı. Britaniä xärbiläre berençe märtäbä höcümgä duçar bulsa da, Ğıraqtağı berektäş köçlärgä qarşı höcümnär artqannan arta bara. Bu höcümnärne Saddam rejimınıñ qaldıqları ber üzäktänme idarä itä ,ällä açulı cirle xalıqmı oyıştıra digän sorauğa älegä beräü dä cawap birä almıy.
Sişämbedä Macar al Kabirda 6britan ğäskärieneñ nindi şartlarda üterelüe turında detalle mäğlümät yuq. Britaniä saqlanu ministırı Geoff Hoon bugen Londonda (audio)
cinayät urınında citäkçel ofitserlar töğäl närsä buluın öyränü öçen aşığıç tikşerü ütkärä
Hoon süzlärenä däwam itep bigräk tä Macar al Kabir da wazğiät kisken , könyaqtağı bu şähärdä xalıq nıq qorallanğan şulsanda aftomatik qorallarğa da iä . Şul urında iminlek şartları küzdän kiçerelä, Minem öçen xärbilärebezneñ iminlege prioritet bulıp tora komandirlar kiräk kürsä, şunduq östämä köçlär cibäräçäkbez.
Hoon ( audio) in möhime anda närsä buluın bu pıçraq insident öçen kemneñ cawaplı buluın öyränü , bez bu tipik xäl tügel digän näticägä kilerbez dip ömetlänäbez , çönki min könyaq Ğıraqqa yasağan säfärem waqıtnda cirle xalıqnıñ Britan köçlären Saddam rejiımnnan irekländerüçelär dip sälämläün kürdem
Britan soldatlarınıñ ni öçen üterelüe älegä bilgesez. Reuters agentlığı şaxitlärneñ , britan xärbiläre könnärdän birle şähärdä töntülär ütkärä qoral ezli, wazığiät bik kierenke ide, şähär xalqı soldatlarnı üterde digän süzlären kitergändä, Associated Press cirle politsiägä tayanıp , şähär xalqı Macar al kabirdä demonstratsiä waqıtnda 4 sivil ğıraqlınıñ üterelüenä cawap itep britan xärbilären üterde dip xabär itte.. .4 sivil ğıraqlınıñ üterelüe turında da mäğlümät törle . Beräülär britannar demonstratsiä waqtında 4 ğıraqlını atıp üterde dip äytsä, ikençeläre ike qoralsız protest belderüçe demonstratsiä waqıtnda qalğan ikese politsiä punktında qorallı bäreleşlär waqıtnda atıp üterelgän dip söyli. Ğıraq politsiäse belderüenä kürä, ike britan soldatı demonstratsilär barğan mer burosı aldında qalğan 4e, politsiä punktında ike säğät däwam itkän qorallı bäreleşlärdä üterelgän. Kürengänçä mäğlümät törle. Politsiä punktnıñ diwarları anda qatı qorallı bäreleşlär buluına dälil bulıp tora. Britan xärbi szüçese kapitan Wincott ğıraqlışaxitlärneñ belderülären raslıy almim dide. Ul xärbilärneñ demonstrantlarğa ut açuı turında da äytä almim, alar tormışları qurqınıç astında bulsa ğına ut açu xoquqına iä dip äytte. BBC televidinieäse xabärçese Britan köçläre şähärneñ sivil idarä citäkçelärenä 6 ğäskärine üterüçelärne tabıp üzlärenä tapşıru öçen 48 säğät waqıt birgän dip xabär itte .Ultimatum şartları turında äytelmäde. Sişämbedä Macar al kabirdä küp sanda qorallı ğıraqlılar britan patrulenä höcüm oyıştırdı, ber keşe yaralandı. Yardämgä çaqırılğan ciñel tank häm boralaqqa ut açılğan. Boralaqtağı 7 keşe yaralanğan awır yaralar alğan 3 soldat Kuweitkä cibärelde. Sişämbe britan xärbiläre öçen zur yuğaltular köne buldı. Suğışta 42 britan ğäskäriä,alarnıñ 19-ı qazalarda häläk buldı. Şiğıylarnıñ uqmaşııp yäşägän könyaq Ğıraqta Saddam rejimına näfrät köçle , şunlıqtan xalıq anda britannarğa kübräk simpatiä belän qarıy ide. Britannar da üzlären şaqıtıy imin xis itep , kaskasız, broni jeletsez yöri ide. Amerikan xärbiläre sişämbedä 24 säğät eçendä koalitsiä köçlärenä 25 höcüm oyıştırılğanın belderde. Analitiklarnı bu arada in küp mäşğül itkän sorau bu:kiçäge höcümnär Saddamğa turılıqlı keşelärneñ arta barğan sanda oyıştırğan höcümnärneñ ber öleşeme ällä açuı çıqqan cirle törkemnärneñ eşeme?Älbättä älegäçä tınıç torğan şığıy cämäğätçelegendä qayber elementlar okupatsion köçlärgä qarşılıq kürsätä başladı dip uylap bulğan kebek ,urta Ğıraqta aktiv Saddam köçläre partizan suğışın könyaqqa cäyelderä başladı dip tä äytep bula. Çınbarlıq britannar alıp barğan tikşerülär tämamlanğaç bilgele bulır dip ömed itik .
färidä xämit, praga


text:
Serbiä häm Çernogoriä tışqı eşlär ministrı Goran Svilanoviç, kiçä prezident saylanmawı – böten il öçen artqa taba adım yasaw buldı, dip belderde. Saylawlarda xalıqnıñ 37%tı ğına qatnaştı, kimendä 50% kiräk ide. İnde öçençe tapqır xalıqnıñ saylawlarda qatnaşmawı säbäple Serbiädä prezident saylana almıy. Ultra-millätçelär partiäse başlığı Tomislav Nikoliçnıñ kiçä tawşılarnıñ 46%tın yawlawı – Serbiä häm Çernogoriäneñ xalıqara statusına hiçşiksez tä'sir yasıyaçaq, dide Svilanoviç. Radikal partiäneñ räsmi wäkile Akeksandr Vuçiç, Reuters mäğlümat agentlığına, dekabr ayında uzaçaq parlament saylawlarına firqaneñ populyarlığı zur, dip belderde. "Monnan soñ, dekabrneñ 28endä uzaçaq parlament saylawlarınnan soñ bez iñ köçle partiä bulırbız, dip ışanabız, " dude Vuçiç.
Kiçä, Serbiä premyer-ministrı Zoran Zivkoviç, saylawçılarnı kiläse ayda reforma yaqlı namzätlärne yaqlarğa çaqırdı.


text:
Äfğanstan digäçtä küplärnen küz aldına suğış, taliban, bäreleşlär, äfyün säwdäse – şartlawlarğına kilä. Bu qaraşnı xäzer inde üzgärtü bik qıyın. Äfğanstannıñ ikençe yözen, mädäni baylığın kürsätüne maqsat salğan keşelär isä, şuña qaramastan üz ömetläreñ yuğaltmıy, härkön bu därt belän därtlänep yaña äsärlär icat itä.
Könbatış könbatışnıqı, könşçığış isä könçığışnıqı,
bu ike saq-soq ber qayçan yänäşä bulmayaçaq
...dip yazıp qaldırğan ber äsärendä. Läkin diasporada yäşägän äfğan cırçısı Farhad Därya, Könbatış belän üz ile arasındağı qarşılıqlar häm añlaşılmawçanlıqlarnı sänğat aşa ciñä alaçağına ışana. Häm ul, Äfğanstanğa berdämlek kiterü öçen, äfğan milli cırların, mistik sufi köyläre häm heavy-matal rock çalımnarın bergä quşıp üz äsärlären icat itä.
Taliban xaqimiäte 2001 yılnıñ noyabrında yuqqa çıqqaç, ilgä azatlıq kileün äfğan däwlät radiosı Farhat Däryanıñ Qabul Can cırı belän iğlan itte. Bu küreneş äfğanstan öçen säyer ide çönki keşelär Qabul şähäre uramnarında 5 yıldañ soñ 1. tapqır muzik işetä ide. Taliban rejime waqıtında muzik tıñlaw tıyılğan ide.
Distä yıldan artıq çittä yäşägän Därya isä, ul könne Amerikanın Virginiä ştatında üz öyendä xäbärlär qarap utıra ide. Ber mälne ul Taliban xäqimiätenen taraluın iğlan itkän xäbärdä Qabul xalqının uramnarda üz cırın cırlap beyüen kürügä ul şunda nişärgä dä belmägän. Anıñ xislären, Däryanıñ üzennäñ tıñlıybız:
Darya äle dä cırlar icat itä. Ğailäse Amerikada töplänsä dä, ul yış qına äfğan cırçıları belän eşläp dönya buylap konsertlarğa yöriy.
Därya, üz ile turındağı basma fikerlärneñ çıñ Äfğanstannı çağıldırmawın dönyağa añlatunu üze öçen zur ber cäwaplılıq bularaq kürä.
1962 yılda Qabul şähärendä tuğan Darya, xalıq qarşına berençe tapqır 18 yäşendä çığa. Ul Äfğan däwlät televiziäsendä klassik äfğan cırın başqara. Ul 1990 yılda Yewropağa kitär aldınnan 15 album icat itä. 2003 yılda ilenä kire qaytqanda isä tağın şul sanda Yewropa häm Amerikada icat itkän tağın albumı bula.
Darya şul uq waqıtta Könbatış mädäniätendä Äfğannar arasında tanıtırğa teli. Şunıñ öçen ul köp kenä köylärne bergä berläşterergä tırışa. Sufi häm äfğan köylären heavy-metal stildä başqara.
Könbatış wäğdä itsä dä ilne tözekländerü eşe bik äkerten bara. İminlek bulmağan, üz problämnäre belän mäş kilgän ildä, barı tik cır belän ildä üz milläte eçendä berdämlek buldırırğa tırışunıñ bik awır eş bulğanıñ Därya yaxşı añlıy.


text: Britaniä, Fransiä häm Germaniä tışqı eşlär ministrları bügen Jenevada İran wäkilläre belän bu ilneñ atom programması turında söyläşülär başladı. Bu säyläşülär xälitkeç bulır dip kötelä. Berniçä ay barğan näticäsez säyläşülärdän soñ, Yevropa illäre dä xäzer aqrınlap Quşma Ştatlar qaraşına awışa başlawın belderä. Washington Tährannı atom qoralı yasaw niätendä ğäyepli. Häm bu mäsäläne Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasında tikşerergä çaqıra. İran üzenä belderelgän bu ğäyepläwlärne kire qağa. Bügen İran prezidentı Möxämmät Xattami bügenge söyläşülär - Yevropa wäkilläre belän bu mäsälädä soñğı oçraşu bulaçaq dide. Söyläşülärdä İrannı wäkillek itkän Xäsän Rowhani, söyläşülär başlanır aldınnan, "yä İranğa urannı bayıtu eşlären öleşçä bulsa da yañartu xoquqı bireläçäk, yä İran söyläşülärdän çığıp kitäçäk" dide.


text:
Pänceşämbe könne Malayziä başqalası Kuala Lumpurda dönyadağı iñ zur säyäsi berläşmälärneñ berse, 57 möselman däwläte kergän "İslam illäre konferensiäse" oçraşuı ütte. Andağı fiker alışular üzägendä bu yulı Yaqın Könçığıştağı täräqqiat häm Ğiraqtağı soñğı qan qoyulı çualışlar mäs''äläse tora.
Möselman illäre citäkçeläre İzrailneñ, Gaza sızığındağı yähüd utarlarınnan waz kiçep, berük waqıtta Könbatış Yarda alarnıñ qayberlären qaldıru planın kisken räweştä kire qağıp, Şaronnıñ şuşı planın yaqlawı öçen Quşma Ştatlarnı da tänqitli. Barlığı 57 ildän torğan "İslam illäre konferensiä"se İzrailneñ şuşı niäten, "xalıqara xoquqi wäzğiatne bozu" dip bäyäläde. Oçraşu azağında qabul itelgän urtaq belderüdä, Washingtonnıñ Ariel Şaron planın xuplawı töbäktäge solıx eşlärenä zur zian kiterä, çönki ul plan fälästin xalqın anıñ tabiği xoquqlarınnan mäxrüm itä dielä. "İslam illäre konferensiäse" üzeneñ çirattağı utırışın maynıñ 4-endä ütkärergä tieş ide, läkin möselman dönyasında İzrailneñ soñğı plannarına häm amerikannarnıñ anı yaqlawına qarata tiskäre möğämälä artu säbäple oçraşunı irtäräk cıyu turında kileşende. Terrorğa qarşı köräştä Quşma Ştatlar belän tığız xezmättäşlek itkän möselman illäre dä Washingtonnıñ İzrail planın yaqlawın xökem itä. Malayziä premyer- ministrı Ğabdulla Äxmät Bädäwi misal öçen, prezident Bushnıñ Şaron niätlären xuplawı, Washingtonnıñ Yaqın Könçığış eşlärendä ber tarafnı da almağan yaq buludan çitläşä başlawın kürsätä dip belderde. Äle Kuala Lumpurdağı cıyınğa qädär ük, näq şul uq säbäp arqasında, yäğni Bushnıñ İzrail planın yaqlawına qarşı bulunı belderü yözennän İordaniä patşası Ğabdulla üzeneñ Quşma Ştatlarğa planlaştırğan räsmi säfärennän waz kiçkän ide. Mısır prezidentı Möbäräk, Quşma Ştatlarnıñ şuşı soñğı ğämäle ğäräp dönyasında Amerikağa qarata näfrätne älegä qädär kürelmägän yuğarılıqqa kütärde dip belderde. Malayziä premyer-ministrı bügen üzeneñ çığışında şulay uq Bush xakimiaten, Ğiraqta Berläşkän Millätlär eşen kiñräk cäyelderü mömkinlegen birügä öndäde.
Audio, Ğabdulla Äxmät Bädäwi
"İldäge soñğı täräqqiatne iskä alıp şunı äytergä kiräk, xalıqara cämäğätçelekkä Ğiraq eşlärendäge töp eşne Berläşkän Millätlärgä tapşıru öçen waqıt citte" di Malayziä premyerı. Anıñ fikerençä, şuşı täqdim belän Könbatış berektäşlegen äydäp baruçısı bularaq Quşma Ştatlar üzläre çığarğa tieş. Möselman illäre üzläre dä moña küpmeder öleş kertä aluına işarä itä. Alarnıñ kübese Ğiraqta amerikannarğa quşılunı kire qaqsa da, qayberläre, misal öçen, Pakstan, Malayziä, İndoneziä, xalıqara köçlär belän citäkçelek itü Berläşkän Millätlärgä tapşırılsa anda üz ğäskärilären cibärä aluı xaqında belderä.
Kärim Kamal, Praga


text:
8.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 86’nın Cevaplari Enderun Yayınları
Yazan: kinafulu Ekim 16, 2012 in Uncategorized
Etiketler: 2012-2013 8. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları, 8 sınıf Türkçe çalışma kitabı cevapları, 8.sınıf türkçe enderun yayınları 2012-2013 yılı cevapları, 8.sınıf türkçe enderun yayınları çalışma kitabı cevapları, 8.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 86'nın Cevaplari Enderun Yayınları, enderun yayınları cevapları, Enderun Yayınları Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, Türkçe Enderun yayınları çalışma kitabı cevapları, yeni eğitim öğretim yılı Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları


text:
Mäskäw mäxkämäläreneñ bersendä, üzğan üktäbrdä Dubrovka teatrında totıq itep alınğan häm isän qalğan keşelärneñ xakimiatkä qarşı başlağan eşen qaraw bara. Şul çaqta kiçergännäre öçen alar Mäskäw xökümätennän aqçalata qaplaw tüläwne taläp itä. Anıñ wäkile çärşämbedä mäxkämä utırışında, şuşı taläpne kire qağarğa öndäde.
Mäxkämä utırışı inde uzğan atnada uq başlansa da, cämäğätçelek häm mäğlümat çaraları iğtibarı aña hiç kenä dä kimemi, xörmätle tıñlawçılar. Bu mondıy eşneñ Rusiä tarixında berençe märtäbä qaraluwı belän añlatıladır möğayen. Däwlät oyışmaları tarafınnan kürelgän çaralar näticäsendä üzlärenä zian kilgän keşelärneñ xakimiattän şul ziannı aqçalata qaplawnı taläp itüwe älegä qädär bulğanı yuq ide, teläsä nindi nujağa çıdarğa öyrängän Rusiädä bu küplär öçen başqa sıymaslıq ber närsä. Häm xakimiat monı bik osta ğına üz faydasında qullanmaqçı. Xökümät tiräsendäge basmalarda, aqça taläp itep mäxkämägä möräcäğät itüçelärne oyatsızlıqta, yaqınnarınıñ ülemen aqça qayıru öçen faydalanuda ğäyepläwlär kürende. Moña federal’ xakimiat buwınnarı da, ayırım alğanda Duma wäkilläre dä quşıldı, şulay itep alar Rusiäneñ iminlek köçläre danın wä namusın saqlap qalmaqçı. Totıqlarnı azat itü waqıtında alarnıñ, räsmi mäğlümatqa qarağanda, 129-ı hälak bulğan ide. Läkin totıq alu faciğäse aşa ütkän häm şunıñ öçen üzlärenä matdi qaplaw taläp itkännärne sovet çorına xas andıy arzan propaganda ğına tuqtata almadı. Mäxkämädä barlığı 60-tan artıq keşeneñ däğwası qarala, alar barısı da Mäskäw xökümätennän, totıq alu waqıtında kürgän zian öçen üzenä berär million dollarğa bäräbär kompensatsiä taläp itä. Uzğan atnada utırış 49 däğwa belän başlanğan ide, soñraq alarğa tağın 12 keşe östälde. Şuşı eşne qarawnıñ qızıq yağı şunda, ul şähär mäxkämäse tarafınnan tikşerelä, ä ul isä şaqtıy däräcädä Mäskäw xökümätenä bäyle, anıñ xäkimnäre şähär xucalarınnan fatirlar, telefon bäyläneşläre, başqa şundıy uñaylıqlar ala. Däğwaçılarğa qarşı da näq menä Mäskäw xökümäte tora. Şulay itep mäxkämä bäysez tügel, xäkimnär üz qararın axırğı çiktä şähär idaräse faydasına çığara ala digän süz. Däğwaçılarnıñ advokatı İgor Trunov şul säbäple älege eşne qarawnı berär federal’ mäxkämägä küçerü taläbe belän çıqsa da, bu şunda uq kire qağıldı. Moñardan tış xäkim, mäxkämä eşenä xäbärçelärne kertü häm utırışnı mäğlümat çaralarında kiñräk yaqtırtu taläben dä qabul itmäde. Andıy röxsät barı tik ike çit il xäbärçesenä genä birelde. Bu inde, xakimiat şuşı eşneñ ilneñ üzendä bik ük yaqtırtıluwın telämi digän xis qaldıra. Däwlätneñ keşe ğömerenä tökerep qarawı kiñ cäyelgän Rusiädä älege mäxkämä ğädättän tış waqiğä bulıp tora, älbättä. Däğwaçılar da xakimiatneñ ğadi keşelär turında bötenläy qayğırtmawına basım yasıy.
Audio
Şuşı süzlärne äytkän Dmitri Milovidovnıñ Dubrovka faciğäsendä 14 yäşlek qızı hälak bulğan ide. Çärşämbedä Mäskäw xökümäteneñ mäxkämädäge wäkile Andrey Rastorguyev xäkimnärne, matdi qaplaw taläp itkän bar däğwalarnı da kire qağarğa caqıırdı. Anıñ süzlärenä qarağanda, şähär xakimiate, kemgä dä bulsa zian kitererlek ğämällär qılmağan häm şuña kürä ul üzennän bar cawaplılıqnı da töşerä. Rastorguyev şulay itep, totıqlarnı azat itüneñ berençe çiratta federal’ xakimiat tarafınnan başqarıluwına işarä itä sıman. Çınnan da bu eşne anda Federal’ iminlek Xezmäte FSB alıp bardı. Läkin Rusiäneñ 1998-nçe yılda qabul itelgän “Terrorğa qarşı köräş turındağı” qanunında iminlek köçlären mäxkämägä tartu tıyıla, terror ğämäläre näticäsendäge zian öçen cawapnı barı tik cirle xakimiat kenä tota ala.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Yewropa Komissiäse prezidentı Jose Manuel Barosso Yewropa Berlege kimendä 2-3 yılda konstitutsiäle bulmas dip isäpläwen belderde.
Brüsseldä jurnalistlar belän oçraşuda Barosso Berlektäge 25 ilne töp iğtibarnı ireşelergä mömkin praktik tärräqiätkä yünältergä çaqırdı.
Barosso konstitutsiä bulmaw Yewropada eşlärneñ tuqtalıp qaluın añlatmıy dide. Ul Yewropa Komissiäse Yewropanıñ iqtisadın zamançalaştıru tırışlıqların däwam itäçäk dide.
Bıyıl Yewropanıñ yaña konstitutsiäse Fransiä belän Niderlandta ütkän xalıq referendumnarında kire qağıldı.


text:
Ğiraqnı öyränü törkeme xisabına dönya nindi reaksiä belderä?
Çärşämbedä Kongress tarafınnan tözelgän maxsus törkem Quşma Ştatlarnıñ Ğiraq säyäsäten kisken üzgärtergä çaqırğan xisap bäyän itte. Amerikan prezidentnı George Bush bu täqdimnärne citdi qabul itäçägen belderde. Ğiraqnıñ üzendä, anıñ kürşe illärendä bu xisapqa qarata nindi fikerlär äytelä?
Törkemneñ xisabında 79 konkret täqdim kiterelgän. Şularnıñ berse – Ğiraqtan ğäskär çığaru waqıtın bilgeläw. Amerikan xärbiläre xärbi ğämällärdän tuqtap, Ğiraq xärbilären öyrätü eşenä küçergä tieş, 2008 yıl başına anda fäqät yärdäm bülekçälären qaldıru täqdim itelä.
Respublikan häm demokratlardan torğan däräcäle komissiä şulay uq, Ğiraqtağı wazğiätne yaxşırtu öçen anıñ ike kürşese, İran häm Süriä belän söyläşülär başlarğa täqdim itä. Bush administratsiäse bu illärne terrorçılıqnı xuplawda ğäyepli häm alar belän söyläşüne moñarçı kire qağıp kilde.
Ägär Washington bu adımğa barası itsä, İran häm Süriäneñ cawabı nindi bulaçaq?
"Bälki Quşma Ştatlar Ğiraq krizisın yaxşı tämamlarğa telider. Alay bulsa, bez yärdäm itergä äzer. Niçek dip sorasağız – belmim. Üzläre äytsen, läkin bez yärdäm itergä äzer" dide çärşämbedä Nederlandqa kilgän İran tışqı eşlär ministrı Manuxir Mottaqi.
Süriäneñ räsmi reaksiäse älegä bilgesez, ämmä parlament äğzası Möxämmät Habaş süzlärençä, bu xisapta Süriä, bar töbäkkä qarata uñay qaraşlar bar, bälki ul yaxşı başlanğıç bula alır. "Prezident Bushnıñ, üz xalqına häm bar dönyağa ''min xata yasadım'' dip äytergä batırlığı citär dip ömetlänäm" dide Süriä deputatı.
Ğiraqnıñ räsmi reaksiäse älegä yuq. Ä menä Möselman Möğälimnäre Berläşmäse – bu törkemne Washington ğisyançılar belän elemtädä toruda ğäyepli – mondıy qaraşta:
"Minemçä, bu xisap bik döres, şuña kürä Bush anı qırıs dip atadı da. Berençe döreslek xatanı tanuda, Ğiraqta bernindi ciñü, täräqqiät, wazğiät yaxşıru da yuq" di Möğälimnär Berläşmäse süzçese Başar Faidi.
Kongress törkeme Bushnı İzrail-Fälestin nizağın çişü öçen dä yaña çaralar kürergä çaqıra. Xisapta äytelgänçä, bu nizaq Ğiraqtağı uçaqqa ut östäp tora. Bush isä moñarçı bu ike nizaqnı bäyläwgä qarşı çığıp kilde.
Atnakiç könne İzrail premier-ministrı Yäxüd Olmert ta, bu ike nizaq arasında ber bäyläneş tä yuq, ä inde ekstremistik Xämäs törkemen xuplawçı Süriä belän söyläşü ğömümän urınsız, dip belderde.
Läkin Washingtonda prezident Bushqa basım köçäyä bara, Kongress törkeme täqdimnären, hiç yuğı ber öleşen, qabul itergä turı kiläçäk sıman. Xäzer süzen Bush äytergä tieş.
Ali Ğilmi