text:
Avgust ayından başlap, Rusiye çift vatandaşlıqnı ve diger memleketlerde yaşayış ruhsetini gizlegenlerni cezalap başlaycaq. Bu vesiqalar mevcut olğan er kim eki ay içinde Federal Migratsion Hızmetine haber etmeli. Qırımlılarğa bu işke bir buçuq yıllıq müddet berile – bu vaqıt içinde er şeyni tertipke ketirmeli. İşte, cevaplar erine daa ziyade sualler arta.
Ne sebepten? Soñki yigirmi üç yıl devamında Rusiye pasportlarınıñ dağıtuvı tesir etüvniñ bir usulı oldı. Pasportlarnı Cenübiy Osetiya, Abhaziya, Pridnestrovye, Qırım sakinleri aldılar. Moskva menfaatlarında bulunğan territoriyalar, ilk evelâ Rusiye vesiqalarinen temin etile edi – bunıñ ile Kremlniñ tesiri altında bulunğan topraqlarda adliyeviy temel qoyüldı. İç bir kimse ne qadar vesiqa berilgenini tekmil bilmey. Añlaşılğanına köre, bunı Moskva da bilmey. Endi ise, bunı ogrenmege istedi.
Nasıl etip? Çetel pasportını elde etken ya da yaşamaq içün ruhsetnameni alğanlar avgustnıñ 4-ne qadar bunıñ aqqında Federal Migratsion Hızmetine bildirmeliler. Aksi alda – apis cezası ve 200 biñ ruble para cöremesi ya da 400 saatlıq iş ile cezalana bile. Amma, soñuna qadar bui ş nasıl etilecegi belli degil – vatandaş "bildirüvi" aqqında tasdiqlayıcı vesiqanı almağan olsa, ileride onı malümatlar cedveline kirsetmemek te mümkünler. Qırımlılar ise, çift vatandaşlığınen bağlı meseleni 2016 senesiniñ yanvar 1 kününe qadar al etmeliler.
Ya kerekmi? Ekinci pasportnı gizlemek imkânsızdır. 2015 yenesi yanvar 1 kününden başlap, Rusiyede Mustaqil Devletler Birligi memleketleri ile sıñırnıñ keçüvi boyunca yañı qanun işlep başlaycaq – artıq çetel pasportlar kerek olacaq. Bu vesiqada sıñırnıñ er keçüvi qayd etile. Qırımdan Rusiye çetel pasportı ile çıqsañız, UKrainağa ise, ukrain çetel pasportınen kelseñiz, Rusiye vesiqasında sıñırnı keçkeniñiz qayd etilmeycek.
Daa ne? Sıñırnıñ keçüvi boyunca qaidelerde qırımlılar içün daa bir mesele bar. Yarımadanıñ sakinlerine Rusiye çetel pasportları daa berilmey – olarnı almadan yanvar 1 kününden başlap, Ukrainağa asıl barmaq mümkün olmaz. Ukrain çetel pasportını alıp ta ketecek olsañız, qaytqanda sizge migratsion varaqasını berirler (onı Rusiyege kelgen yabancılarğa toldurmağa bereler). Yañı talaplarğa köre, ukrainlilerniñ Rusiyede yarım yıl içinde 3 aydan ziyade bulunmağa aqları yoq.
Demek, ya da bulunuv müddetini bozmay, ukrain vesiqalarnen kezesiñ (ceza olaraq 5 biñ ruble ya da Rusiyeden quvulmaq mümkün) ya da Qırımda qalıp, Rusiyeniñ çetel pasportını bekleysiñ.
Ne zaman? Rusiyede çetel pasportını bir ay içinde ya da yaşağan yerinde degil de, diger regionda vesiqalarnı berseñ 4 ay içinde almaq mümkün. Bu vaqıt içinde vatandaşnıñ mahkeme işleri, arbiy borcu, alimentler ve diger hususiyetlerni ögreneler. Şimdilik Rusiye Qırımda bu kibi teşkerüvlerni keçirecek müessiselerni teşkil etmedi, onıñ içün de çetel pasportlarnıñ berilüvi çoqqa uzay bile.
Nasıl etip vazgeçmek mümkün? Ukrain vatandaşlığını red etmek içün Herson vilâyetine barıp, yerekli ariza yazıp, parasını bermek kerek. Faqat, Avropa Şurasındaki memurlar aytqanları kibi, qırımlılarnıñ vesiqalarında şengen vizaları qoyulmaycaq. Em de ukrain vatandaşlığından vazgeçüv, rusiyeli çetel pasportlarınıñ berilüvini yaqınlaştırmaz.
Devamı ne? İşte, bu mesele eki yolnen devam ettirile bile. Bazıları aytqanı kibi, Moskva sakinlerinden vatandaşlıqnı seçmege talap etmesi mümkün. Digerleri ise, aksine, bunıñ ile Rusiye qomşu memleketlerde dağıtqan pasportlar vastasınen idarecilik yapıp olmaz, deyler. Böyleliknen, sakinlerniñ sadıqlığında emin olmağan devlet, ayırı cedvel tizecegine oşay. Qanun müellifi - LDPR firqasınıñ vekili Andrey Lugovoynıñ fikirince – devlet, çift vatandaşlığı olğanlarnı qayd etmeli, çünki memleket «istilâ müitinde buluna», onıñ içün de, akimiyet «rusiyelilerden kimi çetelge bağlı olğanını bilmeli». «Mahsus hızmetler fevqulade vaziyetlerde acele çalışmaları içün yapıla», - dep qayd etti Lugovoy.
Ne yapmalı? Perehodnıy period dlâ poluostrova zakançivayetsâ v 2014 godu – üje s yanvarâ Krım polnostyü doljen pereyti na rossiyskoye zakonodatelstvo. Qırım içün keçici müddet 2014 senesi yekünlemeli – yanvarden başlap, yarımada bütünley Rusiye qanunları esasında yaşamalı. Aprel 18 –ne qadar Rusiye vatandaşlığından vazgeçmege yetiştirmegen olsañız, yaşamaq içün 5 yıllıq ruhsetni almaq maqsadı ile, birinciden rus pasportını almaq kereksiñiz, soñra ise, ondan vazgeçmek te mümkün. Bu müddet bir qaç ayğa sozula bile – vatandaşlıqtan vazgeçüv er daim bir vesiqalarnıñ toplamasınen belgilene. Er alda, yarımadanıñ yañı adliyeviy vaziyetinden vazgeçmezsiñiz. Onıñ içün de, Rusiye pasportını alıp ta, onı Qırımda müddeti uzun olğan viza olaraq qabul etkenlerini men añlayım.
Pavel Kazarin, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
Qırım.Aqiqat cenkniñ kündelik ayatı aqqında tezkerelerni yayınlamağa devam ete. Bu sefer bizim qaramanımız Ukrayina Silâlı quvetleriniñ sıralarında olğan qırımtatardır. Şartlı ismi Han. O "hanmobil" ayday. Ateşke tutmalar vaqtında yuqlay ve bir kün tüfekni fotoapparatqa deñiştirmege ümüt ete (telükesizlik sebebinden qırımlınıñ adı ve soyadını muaaririyet yazmay - QA).
Nasıl Han oldım
Şartlı ismim Han. Böyle oldı. Bizim oğlanlarımız, olar da qırımtatarlardır, maña Dede lağabını qoydılar. Ne içün? Men çalım, torunlarım bar ve ilâhre. Mında tüşken soñ daa bir şeyler uydurmayıp, bunı şartlı isim kibi qullanırım dedim.
Er şey bir qarar edi, amma soñra qomşu vzvodda da Dede bar olğanı belli oldı. Ve arada-sırada bazı şeylerni "boza" edi: de wi-fi, de daa bir şey. Bundan ğayrı talimler vaqtında birisi "Dede" dep çağırsa, ekimiz de aylanıp baqa edik. Oğlanlardan birisi maña dey: Kel seniñ şartlı ismini deñiştireyik. Sen qırımlısıñ da, saña Han deyik, Qırım Hanı olacaqsıñ". Ne içün yoq? Böylece men Han oldım.
Oğlanlar eşitkpeninen hahıldap başladılar. "Ne külesiñiz, - deyim, - bunı men özüm uydırmadım".
Söz sırası, arabama "hanmobil" deyler.
Bütün batalyon bile ki, hanmobilde er şey bar: aştan suvğa qadar
Bu tarafqa ketmege azırlanğanımızda aşayt hızmetiniñ reberi dedi: "Oğlanlar, mına suv, mına konservalar, istegeniñizni alıñız, sizge kerek olur". Allahqa şükür, menim arabam bar, suv, aş, ötmek, yaqarlıq aldım.
Mında keldik. Aşamağa istegenler soraylar: "Han, hanmobilinde aşamağa bir şeyiñ barmı?". Men çıqarıp, bölüşem. Bütün batalyon bile ki, hanmobilde er şey bar: aştan suvğa qadar. Hannıñ bunen bağlı iç bir probleması yoq. Men yedeklerimini daima tolduram. Aşayt hızmetiniñ reberi bile ki: arabama bir şeyler alsam, onen bölüşem.
Söz sırası, mında tatlı şeyler çoq aşalmay. Konservalar, kolbaslar tez aşala. Bankalardaki raviolilerni ise begenmedik, tek aşamağa bir şey olmasa aşaymız.
Olümniñ yanında
Biz ateşniñ eñ merkezinde edik. Adamlarnı ğayıp ete edik. Başta minatopuları, gradlar uçıp kele edi. Soñra bu baht olğanını añladıq. Ya belâ nasıl? Eki ava raketası uçıp keldi, eki obyektni urdı, adamlar öldi.
Cenkte olğan bir çoq adam dindar ola. Men günâhkâr olğanım kibi, günâhkâr qalırım.
Ölümniñ yanında olğanda ruhtan tüşe bilesiñ. Talimler vaqtında közüm ögünde uruşqa istegen adam şimdi öz kölgesinden qorqa. Digeri, ateş astından çıqqan soñ ağlap başladı, eki aftadır ağladı.
Mende böyle qorqu neçündir olmadı. Şimdi bunı maqtanmayıp aytam. Bunı yanımda olğanlar tasdıqlay bile.
Böyle bir vaqia olğan edi. Aynı odada bir dairede yuqlaymız: men, daa bir bala ve bölük komandan. Ateşke tutma başlandı. Men perdeni açam. Yaqınlarda bir mayin tüşti. Deyim: "İşte, yaqın yerde tüşti". O ande yuqlağan oğlan hurulday. Men külip başlayım. Bölük komandanı ise: "Han, yuqlamağa berseñiz". Daa çoq küldim.
Okop lotereyadır
Okop lotereyadır. Öyle uçıp kele bilir ki, sen anda qalırsıñ. Aynı zamanda ayatnı da qurtara bile.
Maña okop qzmağa qısmet daa olmadı. Bulunğanımız yerde bizge dediler: "Okop qazmaqnı tüşünmeñiz bile, çünki landşaftnıñ deñişmesi deral mında bir şey kelip tüşücegine sebep olur". Olar da pilotsız uçaqlarnı yibereler. O zaman qayda saqlanmaq? Qayda tapsañ, anda.
Askerniñ tüşü
Biz mında dört qırımtatarmız. Berabermiz, kimerde menim arabamda yuqlaymız. Biri nevbetçi kibi qala. Er birimiz tüfekni quçaqlap yuqlay. Bir şey olsa, zırhlı yelekni kiyesiñ, kaskanı taqasıñ ve çapasıñ.
Kimerde asla yuquna toymaysıñ. Cebede olsañ, asla yuqusızsıñ. Bugün uçıp keldi. Darbe küçlü edi, amma men uyanmadım.
Yuqlamağa yatqanda başım yastıqqa tiydi, yuqlayım. Em de pek huruldayım.
Avtomat yerine fotoapparat
İsteseñ de, istemeseñ de, amma avtomat seniñ devamındır. Sen onı besleysiñ, temizleysiñ, çünki seniñ ve etrafındakilerniñ ayatı oña bağlı olğanını añlaysıñ.
Tınç vaqıt kelecegini ve avtomatnı qaldırmaq kerek olacaqını tasavur ete bilemmi? Ebet. Men barışıqsever adamım. Menim fotoapparatım bar. Avtomatnı fotoapparatqa deñiştiririm. Ve belki de toylarnı çıqaracam, ya da bir de bir mediada foto mühbir olurım.
Mında bir oğlan bar. Bugün dımlama pişirdik, o bunıñ fotosını çekti. O bundan zevq ala. Men ise, fotoapparat daima yanımda olğanına baqmadan, mında bir resim bile çekmedim
Belki bir şey deñişir ve men bir şey çekmege isterim. Amma şimdi men tek kir ve ağrı körem ve bunı çekmege istemeyim.
MALÜMAT: Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda ve Rusiye cenübinde maddiy-tehnikiy teminleme boyunca mahsus ögrenüvler başlandı, tedbirlerde 2,5 biñden ziyade asker iştirak etecek. Bu aqta TASS agentligi, Rusiye mudafaa naziriniñ muavini ordu generalı Dmitriy Bulgakovnıñ malümatına esaslanıp, bildire.
«Maddiy-tehnikiy teminleme boyunca mahsus ögrenüvler «Qavqaz-2016» ögrenüvleriniñ keçirilmesine azırlıq maqsadınen yekâne ğaye ve onıñ çerçivesinde keçirile. Umumen olaraq ögerüvlerde tahminen 350 arbiy ve mahsus tehnika aletiniñ qullanması ve tahminen 2500 askerniñ iştirak etmesi planlaştırıla», – dep ayttı Bulgakov.
Ögrenüvler Volgograd vilâyeti, Krasnodar ülkesi, Şimaliy Osetiya ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda keçirilecek.
Bulgakovnıñ sözlerine köre, Volgograd vilâyeti poligonlarında demiryol ordusı suv sıñırlarında ordu ve tehnika keçmesi içün köpürler qoyması meselelerini işlep çıqacaq.
«Ögrenüvlerniñ faal basamaqları Cenübiy arbiy okrug, Krımsk uçaq alanı ve Qara deñiz suv alanında keçirilecek», – dep añlattı Bulgakov.
Ögrenüvler avgust 20-de işğal etilgen Qırımda Opuk poligonında yekünlenecek.
Tünevin Avropada AQŞ silâlı quvetler komandanı general-leytenant Frederik Ben Hodjes ilân etti ki, Rusiye devlet cenübinde ve işğal etilgen Qırımda keçirilecek arbiy ögrenüvlerge nezaretçilerni, bunen beraber ğarp mühbirlerini, yibermek kerek.


text:
Ukraina Mudafaa nazirligi yanındaki media merkeziniñ sabıq hadimi Vâçeslav Seleznöv, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Kyivge yarımadadan Ukrainağa ait arbiy tehnikasınıñ altıp berilmesi aqqında beyanatı – «faydalı sanktsiyalar»nıñ neticesidir», dep saya. Bu fikirni Seleznöv yanvarniñ 12-sinde Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarda bildirdi.
Seleznöv: «Men samimiyetle ümüt etem ki, şimdi ortağa qoyulğan meseleler boş bir yerde degil de, halqara toplulığıñ şahsen Putinge ve umumen Rusiyege qarşı qullanğan «faydalı sanktsiyalar» neticesinde peyda oldı. Ümüt etem ki, bu sadece ceryannıñ başlanğıçıdır, bu ceryan devam etecek ve biz, bütün medeniy dünya beklegen neticege (Qırımnıñ deokkupatsiyasına – QA) irişirmiz», – dedi.
Aytqanına köre, Kyiv şimdi yalıñız tehnikasınıñ degil, bütün arbiy mal-mülküniñ qaytarılması meselesini ortağa qoymaq kerek.
O: «Putin Ukraina Silâlı quvetleriniñ (USQ) mal-mülküni qaytaruv teşebbüsini yapqan olsa, buña cevaben diger mal-mülkniñ, misal içün, arbiy qasabalar ve umumen ilhaq etilgen Qırımnıñ qaytarılması ve devletimizniñ şarqında arbiy areketlerniñ toqtatılması meselelerini ortağa qaymaq kerek», – dep tüşüne.
Seleznöv, yarımadadan tehnikanıñ qaytarılması içün «devletimizniñ arbiy-siyasiy qararı kerek», dep ilâve etti.
Yanvarnıñ 11-nde Rusiye presidenti Vladimir Putin, Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırımdan Ukrainağa onıñ arbiy tehnikasını qaytarmağa azır olğanını bildirdi.
Buña cevaben Ukraina Silâlı quvetleriniñ Arbiy deñiz quvetleri komandanı İhor Voronçenko, Putinniñ tehnikanı qaytarmaq teklifi boyunca Ukraina rehberleri qarar berecek, dedi.
2017 senesiniñ dekabrinde sabıq Ukraina halq deputatı Andrey Sençenko, 2014 senesinde, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilmesi esnasında, yarımadadan silâlarnıñ çıqarılması ve arbiy hadimlerniñ qorantaları ile kursantlarnıñ evakuatsiya etilmesi aqqında muzakereler etkenini söylegen edi. Onıñ aytqanına köre, o, 3502 miqdarda arbiy tehnika ve silânıñ çıqarılmasını temin etti. Olarnıñ soñki qısmı 2014 senesi iyünniñ 16-sında yüklenip çıqarılğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
2014 senesinden berli Rusiye tarafından idare etilgen Qırımda da iyünniñ 12-nde Rusiye Künü qayd etilecek.
Aqmescitniñ merkezinde bu künü yol areketi sıñırlanacaqtır, çünki Rusiye Künü bayramı çerçivesinde «Ulu rus sözü» festivaliniñ tantanalı qapatıluvı ötkerilecek.
Qırım sakinlerine, kütleviy merasimler devamında yasaq etilgen areketler aqqında hatırlatıldı. FVN qurtatıcıları tahmin etti ki, bu künü ğıda ve içimliklernen zeerlenüv adiseleri çoqlaşacaq. Fevqulâde vaziyetler nazirligi, keyfiyetsiz spirtli içkiler – telükeniñ menbaası olaracağını tüşüne.
Bu arada Rusiyeniñ özünde bir sıra şeerlerde qabarcılqqa qarşı aktsiyalarnıñ ötkerilmesi belgilendi. Regionlarda narazılıqnıñ bildirüvini Navalnıynıñ safdaşları teşkil ete. Olar akimeyt tarafından basqı körgenlerini beyan ete. Rusiyeli muhalifetçiniñ Qırımdaki tarafdarları iyünniñ 12-nde mitingni teşkil etmek ğayesinden vazgeçti, sebeplerden biri de – apiske oğramaq ihtimalı.
Sorav neticelerine köre, rusiyelilerniñ ancaq 49% «Rusiyede bu künü (iyünniñ 12-nde) nasıl bayram qayd etilgenini tam bilesiñizmi?» degen sualge, «Rusiye Künü» dep cevap bere bildi. Bunen beraber 32% «Rusiyeniñ mustaqillik künü» bayramını ayttı. Bayramnıñ başqa sebeplerini (Rusiyeniñ ilk prezident saylavı ve Suverinitet aqqında Deklaratsiyanıñ qabul etilüvi) aqqında cevap bergenlerniñ 10% azı hatırlay.


text:
Moskvadaki berilgen matbuat konferentsıyasında S. Lavrov «Jenevadaki añlaşmalar riayet etilmegeninden ğayrı Ukrainadaki akimiyet olarnı boza», – dedi.
Bazar künü gecesinde Slavânsk şeerinniñ blokpostında olğan vaqıyağa izaat bererken, Lavrov silâlı ekstremistler bildirmeyip silâsız adamlarğa ateş açqanları aqqında aytqan. «Eki taraftan da öldürülgenler bar. Bu cinayet Jenevadaki añlaşmalarını bozmağa istegenleri içün pek elverişlidir. Olğan şeyler Kiyevdeki akimiyet ekstremistlerini nezaret etip olamağanını ya da istemegenini körsete» – ayttı Lavrov.
Jurnalistlernen körüşüvde nazir Ukrainada grajdanlar cenki başlanmaması içün elinden kelgenini yapacaqlarını bildirdi.
Ukrainadaki havfsızlıq hızmeti öz beyanatında Slavânskta olğan vaqıyalarnı Rusiyeniñ GRU hızmeti tarafından teşkil etilgen tsınik provokatsıya olaraq adlandırdı.
Moskvada ise «Pravıy sektor» adlı ukrain milletçiler teşkilâtını qabaatlaylar. «Pravıy sektor» bunı inkâr ete.
Ukraina içki nazirliginiñ malümatına köre, aprelnıñ 20-de Slavânskta olğan atışmalarda bir adam elâk oldı, üç adam ise yaranlandı.
Slavânskta özbaşına tayin etilgen «halq merı» ve rus küçleriniñ reisi Vâçeslav Ponomaröv şeerde komendant vaqtını ilân etti. Em de Rusiyege barışlıq ordunı kirsetmege rica etti.


text:
Almaniya akimiyetiniñ Rusiye, Orta Asiya ve «Şarqiy işbirlik» devletleri boyunca vekili olğan Gernot Erler, Donbasstaki davanıñ al etilmesine qadar Qırım meselesiniñ muzakere etilmesine qarşı çıqqan. Bunı avgustnıñ 6-nda Deutsche Welle neşiri haber ete.
Neşirde yazıla ki, Erlerniñ sözlerine köre, Avropada kelişüv bar eken – «başta Ukrainanıñ ğarbiy qısımında davanı siyasiy ceetten al etmek içün toplanmaq kerek», soñ ise, bu «siyasiy ceryannıñ» soñundaki basamaqlarında istilâ astındaki yarımadanıñ meselesine keçmege kerek.
Erlerniñ bu sözleri Serbest demokratik fırqanıñ yolbaşçısı Christian Lindnerge ğıyaben berilgen cevap oldı, keçende o Berlin tarafından Rusiyege nisbeten alınğan yöneliş tüzetilmek kerek olğanını aytqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyeden Qırımğa taygan suv anbarını Aqmescit suv teminatı sistemasınen birleştirecek suv boruları keldi. Bunı Facebookta Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov bildirdi.
O kene de qayd etti ki, bu yıl Aqmescitte "ava şaraiti sebebinden suv qıtlığı bar".
"Bu işniñ neticesinde Aqmescit suv anbarına 50 biñ kub metr qadar suvnı keçirmege mümkün olacaq, böyle kölem ise, şeerniñ içüv suv ihtiyacını bütünley yerine ketirecek", - dedi Aksönov.
İyül 8-inde, Aqmescit suv anbarında kelecek 110 künge suv yedegi qalğanını bildirdiler.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Aqmescit – Vatandaşlarnıñ işançını qazanmaq içün Rusiye yaqlı qırımtatar teşkilâtları özara davalaşıp başladılar. «Qırım» cemaat areketi, «Devlet şurasınıñ reis muavini» Remzi İlyasov «Qırım birligi» teşkilâtınıñ Qurultayğa saylavlarnı keçirmek teşebbüsini teñqid etti. Seytumer Nimetullayevniñ özü ğayesinden vazgeçmeycek, dedi. Mütehassıslar eki teşkilât arasındaki munasebetler kerginleşkenini raqiplik ile añlatalar.
Keçenlerde Saq şeerinde, rusiyeli yarımadanıñ çeşit akimiyet vazifelerinde bulunğan qırımtatarlar teşkil etken «Qırım» teşkilâtı ötkergen toplaşuvda, teessisçilerden biri Remzi İlyasov diger qırımtatar teşkilâtı «Qırım birligi»niñ reberi Seytumer Nimetullayevni teñqid etti. Hatırlatamız, Nimetullayev bir yıldan soñ, daa bir Qurultaynı qurıp, saylavlarnı keçirmege teklif etken edi. Nimetullayevniñ fikirince, şimdiki Qurultay «Ukrainada qurulğan edi, ve Rusiyede de-yüre faaliyet etip olamay».
İlyasov, «Qırım birliginiñ» reisi aytqanlarını saçmalıq kibi adlandırdı. Bundan da ğayrı, «Devlet şurasınıñ» «reis muavini» bu teşkilât tarafından cemaat şurası tiklenilip, yañı Qurultayğa qadar qırımtatar halqnı temsil etmek niyetine çorlandı.
«Şimdiki Qurultayğa qarşı çıqqan teşkilâtlar, yañı Qurultayğa qadar qırımtatarlarnı temsil etecekler, dep pek yañlışlar. Bu boş sözler, doğru degil, saçmalıq. Bu kibi sözlerni tek siyasette iç bir şey añlamağan adamlar ayta bileler», – dep ayttı İlyasov toplaşuvda (ATR telekanalında bildirilgen haber boyunca tekrarlana).
Aynı zamanda «Qırım» vekilleri, bu teşkilât Meclis ve Qurultayğa alternativa olamayıp, yalıñız «saflarnı temizleycek» dediler, amma bunı nasıl yapacaqlarını añlatmadılar.
«Rusiyeniñ eñ büyük tarafdarı»
«Qırım birligi» reberi İlyasovnıñ teñqidine riayet etmedi. Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında Nimetullayev, yañı Qurultaynı keçirmek niyetinden vazgeçmeycegini ayttı. Ve, daa bir kere qırımtatar halqınıñ keñeşi ukrain zamanında teşkil etilip, onı ğayrıdan rusiyeli şaraitlerge köre, saylamağa kerek, dep ayttı.
«Men bütün ömür Rusiyege qol tuttım. Men – Rusiyeniñ büyük tarafdarı olam, ve işanam, bir eki yıldan soñ, qırımtatarlar rusiyeli qanunlarğa köre yaşap, «sağ ol» dep aytırlar, yaşap, çalışırlar. Men bunda eminim ve bunıñ içün qolumdan kelgenini yapacam», – dep añlattı Nimetullayev. O çoq yıllar devamında Herson vilâyeti Geniçesk rayon devlet memuriyeti yolbaşçısı edi, amma Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviç qaçqan soñ, Qırımğa köçti.
Nimetullayev bildirgeni kibi, İlyasovnen añlaşıp ola. Amma, «spiker muavini» reberlik yapqan teşkilâtqa qoşulmağa niyeti yoq, dedi. «Remzi İlyasov ve onıñ taqımı akimiyette bulunalar. Adamlar, Qırım içün çalışsınlar, bu seviyede bulunğan adamlarğa ait şeylerni yapsınlar. Olar öz yolunen, bizler öz yolumıznen ketemiz», – dedi Nimetullayev.
«Qırım Birligi» reisi yaqın kelecekte Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşip, qırımtatarlarnı qasevetlendirgen meselelerni köterip olacağına işanç bildirdi».
«Toqunılmağan şahıslar yoq»
«İçtimaiy tedqiqatlar İnstitutı» cemaat teşkilâtınıñ müdiri, siyasetşınas Yusuf Kürkçi eki rus yaqlı teşkilât arasındaki añlaşılmamazlıqnı raqiplik ile añlata.
«Qırımtatar yetekçisi» vazifesine yarış daa yekünlenmedi, «Qırım birligi» azalarnı faal arttırğanı, Aziz Abdullayevniñ (teşkilâtnıñ sabıq azası. – Müel. qaydl.) taqımını bayağı qorquzdı, çünki Nimetullayev qırımtatar «siyasetçileri» içün yat bir insan, onıñ içün toqunılmaz şahıslar yoq», – dep ayttı ekspert Qırım.Aqiqatqa.
Kürkçiniñ fikirince, «Qırım birligi» reisiniñ esas maqsadı – kendi maliye imkânlarnı, siyasiy imkânlarğa çevirmektir, bu sebepten oña Abdullayev ve İlyasov kibi raqipler kerek, çünki o «1 nomeralı qırımtatar siyasetçisi» rolüne iddia etmekte.


text:
Yaponiya Ukrainağa islâatlarnı keçirmek içün bir buçuq milliard dollar miqdarında yardım kösterecek. Bunı iyül 17 künü Kiyevde muzakerelerden soñ Ukraina ve Yaponiya çetel işler nazirleri – Pavlo Klimkin ve Fumio Kisida bildirdiler, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Biz Yaponiya tarafından bir buçuq milliard dollar miqdarında berilecek ve çeşit maqsatlarğa masraf etilecek yardım aqqında aytamız. Bugünki muzakerelerden evel biz iqtisadiy ilerilev içün yüz million dollarnıñ berilmesi aqqında Añlaşmanı imzaladıq», – dedi Klimkin.
Nazir Kisida qayd etkeni kibi, para devlet bücetine ve islâatlarğa ayırılacaq. Ukrainada islâatlarnıñ maliye destegi paketini Yaponiya baş naziri Sindzo Abe mart 24 künü ilân etken edi.


text:
Mart 14, çarşenbe künü, ilhaq etilgen Qırım ile memuriy sıñırdaki «Çaplinka» kiriş-çıqış noqtasında Ukraina vatandaşı Ukraina sıñırcısına qabar berecek oldı. Bunı Ukraina Devlet sıñır hizmetiniñ matbuat hizmeti Facebookta bildire.
Olarnıñ malümatına köre, memuriy sıñırğa cayav pasportı keçersiz olğan Ukraina vatandaşı keldi. Vatandaş, maniasız keçmek içün sıñırcılarğa 1000 hrivna teklif etti.
Arbiy hadimler uquqsız ucretni qabul etmedi ve Milliy polis hadimlerine, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ «Vazifeli şahısqa uquqsız kârnıñ teklif etilmesi, vade etilmesi ya da berilmesi» şeklindeki 369-ncı maddesi ile közde tutulğan cinaiy uquq bozuluvınıñ alâmetini tayin etkenleri aqqında bildirdiler.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».


text:
Aya Sofya
Aya Sofya (türkçe Ayasofya, yunanca AYίa Eoφίa, tolu adı yunanca Iepός Naός tnς tou Θeoύ Eoφίaς) — İstanbul şeerinde eñ meşur mimariy abidelerden biri; Bizans İmperiyası "altın devri"niñ timsali ve bugünki İstanbulnıñ timsallerinden biri. Tarih boyu katedral kilse olaraq, soñ cami olaraq, soñ müzey olaraq, şimdi ise kene cami olaraq qullanıla. Şeerniñ Sultanahmet tarihiy rayonında buluna.
537 senesi Büyük imperatorlıq sarayınıñ yanında Aya Sofya ortodoks hristian katedral kilsesi olaraq qurulğan edi. 1453 senesi Osmanlılarnıñ İstanbulnı zapt etkeninden soñ camige çevirilgen. 1934 senesi Mustafa Kemal Atatürkniñ emri ile müzeyge çevirilgen. 2020 senesi oraq ayınıñ 10-unda Türkiye devlet şurası, Atatürkniñ qararnamesini qanunsız dep ilân etken ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Aya Sofyanı Diyanet işleri idareligine teslim etken.
Aya Sofyanıñ yüksekligi 55 metr, qubbesiniñ diametri 31 metrdir. 1985 senesi mabet UNESCO Dünya Mirası Cedveline kirsetilgen.


text:
Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisiniñ binası «Qırım» Fondu»nıñ mülkiyeti ola ve oña nisbeten mahkeme ketişatları alıp barılğanı sebebinden başqa bir kimsege teslim etilemez.
Bu aqta fondnıñ baş müdiri Riza Şevkiyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi. Onıñ sözlerine köre, nevbetteki mahkeme toplaşuvı cuma künü, oktâbr 16-da, keçirilecek.
«Mahkeme ketişatı devam ete, toqtatılmadı. Mahkemeleşmege devam etemiz. Bugün Aqyarda mahkeme toplaşuvı keçirilecek, bu binada tamir işleri onıñ (Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti – QA) aytqanı kibi, 2014 senesi qadar degil de, 2010 senesine qadar alıp barılğanını tasdiqlamaq içün ekspert teşkerüvini keçirmek kibi talabımız baqılacaq», – dey o.
Fondnıñ başı şunı da qayd etti ki, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti tarafından zapt etilgen Meclis binasınıñ meselesi İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde baqıla.
«Avropa mahkemesine arizanı berdim. Eki aydan ziyade keçti, baqıla, Avropa mahkemesiniñ qararını bekleyim. Menimce, vaziyetimiz muvafaqiyetlidir», – dey o.
Riza Şevkiyev şunı hatırlattı ki, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ, yarımada akimiyeti «faal sürette «Qırım» fondunı yoq etmege başladı».
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi köz saqatı olğan Aleksandr Sizikovnıñ imayesi bergen istinafnı red etip, faalni apiste qaldırmağa qarar çıqardı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Faallerniñ malümatına köre, jurnalistler oturışuvğa alınmadı. Qadı, Aleksandr Sizikovğa olarnı advokatlarnıñ aytqanları «şaşırta», dep ayttı, çünki müvekkilleri ağır cinayette qabaatlana.
Advokat Safiye Şabanova müvekkiliniñ aqları bozulğanı içün bu mahkeme qararını nevbetteki qurulışta şikâyet etmek niyeti aqqında bildirdi.
«Mahkeme, imaye indemeyip bir şey şikâyet etmemeli, köz saqatınıñ ev apsi kibi sıñırlav tedbiri olğanına quvanmalı, dep tüşüne», – dep bildire Safiye Şabanovanıñ sözlerini «Qırım birdemligi».
Hatırlatamız, fevralniñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon makhemesi Aleksandr Sizikovnıñ ev apsini uzatmağa qarar aldı.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
AUDİO: Bu Rusiä-Gruziä mäs''äläse. Bez Gruziä-Osetiä mäs''äläsen kütärmäw öçen bik qatı tırıştıq. Ämma barıp çıqmadı. Bu Tbilisi belän Mäskäw arasındağı mäs''älä. Bez Mäskäw belän konstruktiv söyläşügä äzer, ämma ägär dä Dumada yäki başqa urında bezgä basım yasarğa tırışuçı keşelär bulsa, buldıra almıyaçaqlar. Bez qurıqmıybız. Bez Russiä belän barlıq mäs''älälärne çişärgä äzer.
Bülgälängän Gruziäne berläşterü wäğdäse belän Ğinwar ayında prezident saylawlarında ciñep çıqqan Saakaşvili Könyaq Osetiäne Gruziä üzäk xökümätenä buysındıraçağın beldergän ide. Sovetlar Berlege cimerelgännän soñ Könyaq Osetiä Tbilisidan bäysezlekkä ireşü öçen Rusiä yardäme belän 3 yıl buyı qatı köräş alıp bardı. 1992-nçe yılda Könyaq Osetiä de fakto bäysezlegen iğlan itte häm Rusiägä quşılırğa teläwen belderde. Anda üzeneñ tınıçlıq köçlären totuçı Mäskäw Könyaq Osetiä xakimiäten räsmi räweştä tanımıy, ämma Könyaq Osetiä xalqınıñ küpçelege Rusiä pasportlarına iä.
Yäkşämbe könne Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov Gruziäne Könyaq Osetiädä qanunsız qorallı törkemnär totuda ğäyepläde häm Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasın Tbilisidan Gruziä-Osetin mäs''äläsen kileşü nigezendä çişüne taläp itärgä çaqırdı.
Yäkşämbe könne Rusiä tışqı eşlär ministrlığınıñ maxsus yöklämälär ilçese Lev Mironov Gruziä häm Könyaq Osetiä wäkilläre oçraşıp söyläşü näticäsendä yaña provokatsiälärdän tıyılırğa dip kileştelär dide.
Şimbä könne isä Saakaşvili Gruziä ğäskärläre Könyaq Osetiägä yardäm itüçe çit ildän kilgän köçlärgä qarşı suğışırğa äzer totırğa tieş digän ide.
AUDİO: Ägär alar Gruziägä kilärgä häm qan qoyarğa telilär ikän, kilsennär. Ämma monda alarnıñ qanı ağaçaq. Bez kilüçelärne häm Gruziägä qarşı qoral kütärüçelärne räximsez räweştä qıraçaqbız. Alar monı añlarğa tieş. Doşman ni qädär genä köçle bulmasın, nindi genä qorallarğa iä bulmasın, alar bezneñ cirdä çit il keşeläre häm bez üz respublikabıznı ul agressorlardan saqlıyaçaqbız. Bezneñ çigener yulıbız yuq häm bez ğömer-ğömerdägeçä üz xalqıbıznı saqlıyaçaqbız.
Uzğan atnakiç irtäsendä osetinnar berniçä distä gruzin xärbien totqarlağannan soñ Könyaq Osetiädä wäzğiät ayıruçı qızıp kitte. Saakaşvili xättä bu xällär Gruziä belän Rusiä arasında suğışqa kiterergä mömkin dip kisätte. Soñraq gruzin xärbiläreneñ öçesennän qala barısı da azat itelde. Qayber xäbärlärgä qarağanda, ul 3 xärbi Rusiä tınıçlıq saqçılarına tapşırılğan häm soñraq alar Gruziä yağına qaytarılır dip kötelä.
Naif Aqmal, Praga.


text:
İşğal etilgen Qırımda daa bir insannı apske aldılar: Qırımtatar halqı Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reberi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, mayıs 3-te qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanı sebebinden Musa Apkerimov yaqalandı.
Bunı Zair Smedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
Qırımtatar halqı Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reberi Zair Smedlâyevniñ Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatına köre, oktâbr 16-da aqşam vaziyet deñişmedi, ve Musa Apkerimov SİZOda buluna.
Malüm olğanı kibi, İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyası işğal etilgen Qırımda Ukrainağa qol tutqan faaller ve qırımtatarlar Rusiye havfsızlıq federal hızmeti ve uquq qoruyıcı organlar tarafından yaqalana.
Sentâbr ayında Qırımda qırımtatarlar toplu yaşağan yerler, Borçoqraq qasabasındaki cami, Aqmescit civarında yaşağan qırımtatarlarnıñ evi, em de Zuya qasabasındaki qırımtatar mektebinde tintüvler keçirilgen edi.
Sentâbr 16-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ evinde tintüv keçirildi. Daa bir tintüv Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde keçirildi.
Bundan soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Aqmescitteki binasını sarıp aldılar.
Meclis vekilleri bunı «basqı» olaraq tanıylar.


text:
Moskva Ukrainada insan aqları boyunca BMT nezaret eyyetiniñ nevbetteki arizasında olğan malümatnı yañlış tanıdı. Bunı bazarertesi künü mart 2-de Rusiye Federatsiyası Tış işler nazirliginde bildirdiler.
«İnsan aqları boyunca BMT yuqarı komissarınıñ idare eyyetiniñ maqsadı – memlekette vaziyetni eyileştirecek doğru malümatnı bermektir. Bu sebepten kene şunı hatırlaymız ki, Qırım Cumhuriyeti yarımada sakinleriniñ qanuniy iradesi ile Rusiye Federatsiyasınıñ subyekti ola ve Ukrainadaki BMT eyyetiniñ mandatına kirmey», – denile Rusiye tış işler nazirliginde.
Bunıñ ile, olarnıñ fikrine köre, «çıqarılğan neticelerniñ episi doğru degil». Rusiye tış işler nazirliginde qayd etilgeni kibi, nezaretçiler «şübeli qaynaqlardan alınğan malümattan faydalanıp, neticelerni çıqara».
Rusiye tış işler nazirliginde Donbassta gumanitar faciasınıñ olğanını aytıp, Minsk añlaşmalarınıñ emiyetini qayd ettiler.


text:
Qırımda yanvar 11 künü Aqşeyh rayonı ve Sudaqta bazı meskün yerleri ışıqsız qaldı.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında aytıla.
Böylece, Aqşeyh rayonınıñ RESı bildirgeni kibi, 10 kV elektrik yolağında yüz bergen qaza sebebinden Çerkez, Qadış, Munus, Amanşa köyleri elektrikten söndürilgen. Bu mesken yerlerniñ sakinlerine elektrik teminlevini saat 13:00 qadar qaytarmağa vade eteler.
Sudaqta qazadan sebep şeerniñ özü, Taraq Taş, Suvuq Suv köyleri yarıqsız qaldı.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Bütündünya ukrainler kongressi (BUK) Rusiye istilâsı vaqtında Ukrainağa qol tutmaq içün informatsion kampaniyanı başlamağa qarar berdi. Böyle bir memorandumlarnı kögress reberligi Ukraina ükümeti ve Atlantic Council halqara analitik malümat merkezi ile imzaladı, dep bildirdi BUK prezidenti Yevğen Çoliy, haber ete Azatlıq Radiosı.
«Bizler Atlantic Council merkezi ile işbirlikke başladıq. Bizler olarnen beraber Ukrainada olıp keçken adise-vaqialar yalıñız Ukraina buhranı degil de, dünya buhranı olğanını dünya toplulığına is ettirmege tırışacaqmız. Bizim maqsadımız – ukrain diasporası yaşağan devletlerniñ ükümetleri ile bu malümatnı yetkizmektir», – dep qayd etti Çoliy.
Onıñ bildirgenine köre, BUK sentâbr 26-na keçirilmesi belgilengen nevbetten tış parlament saylavlarına nezaretçiler taqımlarını azırlap başlay. O, dey ki, kongress azaları çetelde rey berecek Ukraina vatandaşlarına saylavlar aqqında malümat berecekler.
BUK dünyanıñ aman-aman 50 memleketinde ukrain birleşmelerini bir arağa toplay. Onıñ azaları informatsion-analitik merkezleri, cemaat teşkilâtları ve BUK temsil etelgen devletlerde siyasiy firqalarnıñ ofisleri ile işbirlik tutalar.


text:
Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı İgor Voronçenko, Ukrainanıñ arbiy hadimleri 2017 senesi fevralniñ 27-sinde yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqını toqtatmaq içün Qırım Yuqarı Radasınıñ binasını eki tanktan ateşke tutmağa azır olğanlarını bildirdi.
«Ukrainskiye Novosti» haber agentligi, bunı o, devletke hainlik yapqanında qabaatlanğan sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ işi boyunca mahkemede sorğulanğanda söyledi, dep bildire .
O vaqıt flot komandanınıñ yalı mudafaası boyunca muavini olğan Voronçenko, 2017 senesi fevralniñ 27-sinde Ukraina ADQ rehberlerine Qırım Yuqarı Radasınıñ binasını işğalcilerden azat etmek içün tanklarnı qullanuv planını taqdim etti.
Ondan ğayrı Voronçenko, Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ mahsus bölügi olğan «Alfa»nıñ, Qırımda zapt etilgen binalarnı azat etmege azır olğanını söyledi.
Daa o, Qırımnıñ ilhaqı esnasında silânıñ qullanılması aqqında yazılı şekilde iç bir emir almağanını qayd etti.
Voronçenko emindir ki, Rusiyeniñ Qırımdaki tecavuzından evel arbiy vaziyetni Yanukoviç ilân etmek kerek edi.
ADQ komandanınıñ aytqanına köre, Rusiye Qırımnıñ ilhaqı esnasında Ukrainanıñ arbiy hadimlerine Ukraina Mudafaa nazirligi adından silânı teslim etüv aqqında sahte emirlerini yollay edi.
Rusiye tarafından bu hususta açıq menbalarda izaatlar berilmedi.
Dekabrniñ 27-sinde Kyivde mahkeme Voronçenkonı Yanukoviçniñ işi boyunca şaat olaraq sorğuladı.
İyünniñ soñunda mahkeme Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ devletke hainlik etkeninde qabaatlanması boyunca işniñ ğiyabiy şekilde baqılmasına keçti. Bundan soñ Yanukoviçniñ advokatları bu protsesste iştirak etüvden vazgeçti. Oña endi bir qaç kere devlet advokatı tayin etildi.
Yanukoviç Ukrainada bir qaç cinaiy işniñ ve bu cümleden 2013 senesiniñ noyabrinden 2014 senesiniñ fevraline qadar vekâletleriniñ arttırması, Meydanda faaliyetçilerniñ kütleviy surette öldürilmesi ve 2010 senesinde devlet akimiyetiniñ zapt etmesi boyunca cinaiy işlerniñ figurantı ola.
Meydanda narazılıq köstergenler qurşunğa tutulğan soñ Rusiyege qaçqan Ukrainanıñ sabıq prezidenti özüne qarşı kösterilgen qabaatlavlarnı red ete.


text:
Ukrainada salı künü, fevralniñ 26-nda, «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi şu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarı olğanlar, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
Ukrainada ve dünyada fevralniñ 26-nda qırımlılarğa ve memleketniñ topraq bütünligine qoltutuv aktsiyaları, munaqaşa, forum, miting ve yürüşler keçirile.
Salı künü, fevralniñ 26-nda, saat 14-ten 17-ge qadar UA:Perşıy, UA:Krım ve Qırım.Aqiqatnıñ «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlanğan» marafonı keçirilecek.
Fevralniñ 26-27-nde Kyivde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve ABD Devlet departamentiniñ Ukraina meseleleri mahsus vekili Kurt Volker «İşğal altındaki Qırım: tirenüvniñ 5 yılı» halqara forumında iştirak etecekler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye quvetçileri Keriç köprü yanında maşinalarnı teşkere (video)
Rusiye politsiyası ve quvetçileri Keriç tarafından Keriç köprüne kirgen maşinalarnı toqtatıp teşkere. Aprelniñ 2-nde gece qomşu Rusiyeniñ Krasnodar ülkesi tarafında köpür kirişinde Kreml kontrolindeki yarımada akimiyetiniñ qararınen qoyulğan blokpost çalışıp başladı. Maşinalar vesiqalar teşkerilgen soñ ve insanlarnıñ sağlığına qıymet kesilgen soñ yiberile. Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, yarımadağa keskin nefes virus yuqunçı çoq qayd etilgen qomşu Rusiye regionlarından kelecek insanlarnıñ koronavirus tedqiqi yapılacaq, dep bildirdi. Aprelniñ 2-ne qadar yarımadada 21 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda 4559 insan tibbiy közetüv altında buluna.


text:
Rusiye Modovanıñ separatist Pridnestrovye bölgesiniñ arbiylerini Ukraina ile cenkke celp ete bile. Bunı Ukraina Silâlı Quvetleriniñ Baş ştabı bildirdi.
"İşğalciler Ukraina ile cenkke tanılmağan Pridnestrovye-Moldova cumhuriyetiniñ 800-ge qadar arbiyiniñ celp ete bilecegini istisna etmey, amma bu şahsiy erkânnıñ maneviy-ruhiy alı alâ daa fena seviyededir", - dep yazıla bildirmede.
Baş ştabda, bar olğan malümatqa köre, çoqsayılı ğayıplar sebebinden Rusiye Federatsiyası "muvaqqat işğal etilgen Qırımda, Krasnodar ülkesinde ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı bölgelerinde talimler sıfatında gizli seferberlik ömürge keçirmege devam ete; Ukraina topraqlarında cenkke göñüllilerniñ celp etilmesi üzre faaliyet başlandı.
Bundan ğayrı, ordunıñ yedeklerini arttırmaq içün arbiy yaşta olğan gençleriniñ Rusiye universitetlerinden quvulması alları da qayd etilgen.
Moldova akimiyeti bu malümatnı daa izaatlamadı.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete. Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrainağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bundan 80 yıl evel, 1938 senesi aprel 17-de qırımtatar halqınıñ tarihında büyük bir facia oldı. Yalıñız bugün, onlarca yıllar keçken soñ biz onıñ mıqyası ve neticelerini añlaymız, aynı zamanda bir çoq tercimeiallarnı ve vaqialarnıñ tafsilâtlarını bilmek ale daa qıyın.
1938 senesi aprel 17-de bir künde qırımtatar ziyalıları ve siyasiy elitanıñ eñ körümli vekilleri qurşunğa tizildi. Onlarca adlar – episini sayamazsıñ… Olarnıñ biri – Qırım MSSC ziraat halq komissarı Fevzi Musanif edi.
Fevzi 1904 senesinde Bağçasaray rayonınıñ Gülümbey köyünde Abdulla ocanıñ qorantasında doğdı. Babasınıñ tarihı kerçekten de pek acayip. Oğlan ana-babası ile Bağçasaray rayonında yaşay edi. Lâkin aqranları ile beraber sıq-sıq Yaltağa bara edi. Büyük güzel gemilerni ve tanış olmağan tilde laf etken deñizcilerni közetip, deñizge baqmağa seve edi. Abdullanı, ufuqnıñ artında nasıl devletler bar, degen sual meraqlandıra edi. Bir kere gizliden gemige minip, deñizge çıqqanda o, 8 yaşlarında edi. Bir muddet keçken soñ gemi Türkiyege barıp yetti.
Ana-babası yanıp-yaqıldı, balasını qıdırdı, lâkin oğlan tapılmadı. Türkiyede balanı yahşı insanlar öz evine aldı. Anda o, diniy mektep – medreseni bitirdi. 20 yaşını toldurğanda ise Abdulla vatanğa qaytmağa qarar berdi. Kene gemige mindi ve tezden Qırımğa barıp çıqtı.
Türkiyede Abdulla yahşı bir tasil aldı. Bu, oña Bağçasaraydaki medresege oca – muderris olıp işke kirmege imkân berdi. O, diniy mevzuda kitaplar yaza, vaaz bere, kütlelerge ilerici ğayelerni tanıta edi. Evge qaytqan soñ çoqqa barmadan evlendi…
Esma oña dört bala taptı. Olardan biri – Fevzi – Aqmescit ocalar seminariyasını bitirdi, ve artıq inqilâptan soñ onı komsomol işine yolladılar. Fevzi bir qaç yıl Moskvadaki Şarq emekdarları universitetinde oqudı. Qırımğa qaytqan soñ o, ocalıq yaptı, 1930 senesinden soñ ise komsomol ve sovet işinde çalıştı – onı başta Qarasuvbazarda raykom kâtibi vazifesine ve 1934 senesinden 1937 senesiniñ apreline qadar ise – Qırım MSSCniñ ziraat halq komissarı vazifesine tayin ettiler.
Halq komissarı, ailesinen beraber Aqmescitte Roza Lüksemburg soqağında, dördünci qatta üç közlü kvartirada yaşay edi. Qızı Gülnara soñundan böyle hatırlay edi: «Men babamnıñ sevgen ve şeñ olğanını hatırlayım. Doğrusını aytqanda, onı az köre edim. O, işke ketkende men daa yuqlay, evge qaytqanda ise endi yuqlay edim. Onı evge sıq-sıq qarardan ziyade yorulğanından hasta alda ketire ediler».
Qızınıñ ikâye etkenine köre, babası, çoq çalışqanından ğayrı, Marks, Engels ve Leninniñ işlerini rus tilinden qırımtatarcağa tercime ete edi. O, marksizm-leninizm ğayeleri ve fırqanıñ siyasetine iç bir şeksiz inana edi. Devlette kütleviy tevqifler başanğanda ise Fevzi, ne içün böyle olğanını añlamağa tırışa edi. Ölüminden az evel Yaltada meşur yazıcı Maksim Gorkiy raatlana edi. Fevzi ve onıñ qardaşı Yaqub onı ziyaret ettiler. Bu suhbetten soñ ağa-qardaş daa çoq vaqıt olarğa yazıcınıñ aytqanını muzakere ettiler – «devlette yahşılıq beklemege şey yoq».
Tezden, 1937 senesiniñ iyüninde, ziraat halq komissarı Fevzi Musanifni, o yılda bir çoq diger kişilerni kibi, tevqif ettiler. Çeka hadimleri gece keldi. Qızı yuqlay edi, Fevzi apayına: «Menim iç bir qabaatım yoq, bu bir hatadır. Bunı tayin eterler, men tezden qaytırım», – dedi. Qızı Gülnar babasınıñ tavqif etilmesi esnasında öyle de uyanmadı – bundan soñ o, onı iç bir vaqıt körmedi.
Musanifni, sanki o, 1925 senesinden başlap, küç qullanıp sovet ukümetini yıqmaq, Qırımnı SSCBden ayırmaq ve milliy-burjua qurumını qurmaq maqsadını ögüne qoyğan sovetlerge qarşı milliy-terroristik teşkilâtnıñ faal iştirakçisi olğanında qabaatladılar. Hatırı yaman 58-nci madde boyunca oña qurşun cezası tayin etildi. 1938 senesi aprel 17-de mahkeme qararı icra etildi. Aynı şu künü qırımtatar ziyalıları ve fırqa elitasınıñ onlarca diger vekilleri qurşunğa tizildi.
Böylelikle otuz dört yaşında Fevzi Musanifniñ ömür yolu soñuna yetti…
Ailesiniñ taqdiri facialı oldı. Fevzi tevqif etilgende apayı Ediye ekinci balanı bekley edi. O, aphanede çalışıp, siyasetten uzaq edi. Lâkin onı tekrar-tekrar sorğularğa davet ete ediler. Maneviy tazyiq ep arta edi. Ediye pek ağır qararğa keldi – balasını aldırdı. Nevbetteki sorğuğa azırlanğanda o, qızını kiçik qardaşına alıp ketti. 1937 senesiniñ dekabrde olğan bu sorğudan Ediye Musanif qaytmadı. 1938 senesiniñ ağustosında onı, «vatan haini ailesiniñ azası» olaraq sekiz yıl lagerlerge mahküm etip, uzaq Qazaqstandaki Karlagğa yolladılar.
Anasınıñ tevqif etilgeniniñ eretsi künü Gülnaranı almağa keldiler. Halq duşmanınıñ qızı balalar evine yollanılmaq kerek edi. NKVDniñ eki hadimi, bar küçü ile qarşılıq köstergen, qıçırğan ve tişlegen qızçıqnı qayıracaq oldılar. Tizesi, balağa tiymeñiz, dep yalvara edi.
Çeka hadimleri: «Deral evlâdlıqqa aluvnı resmiyleştiriñiz!», – dediler.
Ertesi künü Aqmescit ZAGSında Gülnara Musanifke yañı vesiqalarnı yazdırıp berdiler. Endiden soñ onıñ tizesi Uriye Kalaycı, anası olaraq yazılğan edi, babasınıñ adı yazılacaq yerde ise sızıq tura edi. Musanif soyadını Kalaycığa, Fevziyevna baba adını ise qartbabasınıñ adı olğan Asanovnağa deñiştirdiler. Bundan evelki ayattan Gülnarada yalıñız adı qaldı.
Ediye Musanif ALJİR – «Vatan haini apaylarınıñ Akmolinsk lageri» degen lagerge barıp tüşti. O, 1945 senesi dekabr 12-de azat etildi. Ondan soñ daa bir yıl serbest yerleşüvde bulundı – veterinar ekim olaraq çalıştı. Bundan soñ, qorantasınıñ sağ qalğan azaları sürgün etilgen Özbekistandaki Samarqand şeerine keldi. Ediye Musanif-Kalaycı 1984 senesi aprel 4-te Suhumi şeerinde vefat etti.
Onıñ qızı Gülnara Samarqandda pedagogika institutınıñ fizika-matematika fakultetini bitirdi, mektepte matematika ocası olıp çalıştı. O, aqayğa çıqtı, eki bala – qızı Eleonora ve oğlu Fevzini taptı. Onıñ kerçek adı – Gülnara Fevziyevna Musanif. Lâkin pasportında başqa ad yazılğan – Gülnara Asanovna Kalaycı.
Babası, ziraat halq komissarı Fevzi Musanif, SSCB Yuqarı mahkemesiniñ Arbiy kollegiyası tarafından 1958 senesi noyabr 25-te aqlanğan edi. Aqlanuv aqqında vesiqada: «Cinayet terkibiniñ olmaması sebebinden 1938 senesi aprel 17-de çıqarılğan uküm lâğu etildi. Fevzi Musanif ölüminden soñ aqlandı», – denile.


text:
Oña qaraman dey ediler. Bir yıl Veciye Kaşkasız (süret toplamı)
Bir yıl evelsi, noyabr 23-ünde 82 yaşlı Veciye Kaşka elâk oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, Rusiyeniñ FSB ve SOBR hadimleriniñ mahsus operatsiyasınıñ şaatı oldı. Aqmescit kafelerinden birisinde quvetçiler, Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan büyük para talap etkenlerinde qabaatlanğan dört qırımtatarnı tutıp aldı. Şimdi "dava" iştirakçileri tahqiqat altında buluna, Veciye Kaşkanıñ özü ise o künü elâk oldı. FSB-niñ resmiy rivayetine köre, adise şaatı olğan qadın yaramadı. Oña "acele yardım" çağırıldı, amma maşna onı hastahanegece alıp ketip yetiştirmedi - Veciye apte yolda can berdi. Qırım.Aqiqat, qırımtatar milliy areketiniñ qaramanı nasıl adam olğanını hatırlay.


text:
Gürcistan Baş naziri İrakli Garibaşvili Ukrainağa resmiy ziyaretnen keldi. Gürcistan delegatsiyası «Qırım platforması» forumında da iştirak etecek.
Ziyaretniñ eki künlik programmasınıñ esas maqsadı Gürcistan baş naziriniñ, Tış işler naziri David Zalkalianiniñ «Qırım platforması» sammitinde iştiragidir, dep haber ete Azatlıq.Radiosı.
«Gürcistan baş naziri İrakli Garibaşvilini Ukrainada selâmlamayım. Lviv ve Kyivde büyük bir programma bekley: telükesizlik, ticaret, iqtisadiy, energetik, turistik muzakereler ve daa çoq diger mesele. Gürcistan delegatsiyası Qırım platformasınıñ tesis sammitinde iştirak etecek. Biz Gürcistannıñ halqra seviyede tanılğan sıñırlarında topraq bütünligi ve suverenitetini desteklemege devam etemiz. Bizge de aynı destek içün ortaqlarımızğa minnetlarmız», – dep yazdı Ukraina baş naziri Denis Şmıgal.
Avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek «Qırım platforması» sammitinde Amerika Birleşken Devletleriniñ temsilcisi Energetika naziri Jennifer Granholm olacaq.
Ukraina TİN Dmıtro Kuleba avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek «Qırım platforması» sammiti iştirakçileriniñ tolu cedvelini ilân etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Avgustnıñ 12-nde Kreml kontrolindeki Qırım Nazirler şurasınıñ reis muavini, Rusiye prezidenti yanındaki Qırım vekili Georgiy Muradov «Qırım platformasınıñ» iştirakçilerini «ağır aqibetler» bekley, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiye Yuqarı Mahkemesi yanına onlarce adamlar keldi, anda bugün birinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ ükmüne apellâtsiya baqıla. Bu aqta Rusiye uquq qoruyıcısı Aleksandra Krılenkova Facebookta bildirdi.
Faaller kurtkalarını çıqarıp, "Qırımda basqını toqtatıñız" yazılı futbolkalarda qalğan soñ, Rusile politseyskiyleri, cemiyet nizamını bozmamağa çağırttı ve "ruhsetsiz aktsiyalar yasaq", dep ihtar ettiler, dep bildire uquq qoruyıcı.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye quvetçileri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iyün 11-de Donetsk vilâyetinde iş ziyareti ile buluna, dep haber ete devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
Eki afta evelsi Poroşenko Donbassqa barğan edi – mayıs 29-da anda edi. O, Slavânsktaki soñki çañ bayramında iştirak etti, Kramatorsknıñ ağır tezya qurucılığı zavodınıñ hadimleri ile subetleşti, em de Lugansk vilâyetiniñ Sçastye şeerinde Rusiye Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ Baş istihbarat idaresiniñ hadimlerini yaqalağan ukrain arbiylerini mukâfatladı.
İyün 5-te Kiyevde olıp keçken matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidenti Donetsk vilâyetiniñ arbiy-vatandaş memuriyetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Kihtenkonıñ işinden memnün olmağanını bildirdi. Poroşenko bu vilâyette silânı gizlegen yerlerniñ qurucılığı alçaq seviyede olğanını qayd etti.


text:
Oktâbrniñ 30-ında Aqmescitniñ soqaqları tıqalıp qaldı. Google haritalarınıñ malümatına köre, Kiyevskaya soqağı, Franko bulvarı ve Pobedı caddesinde naqliyat yürüşiniñ vaziyeti zor edi.
Bundan ğayrı Aleksandra Nevskogo soqağında ve Kirova caddesinde tıqanıqlıq bar edi.
Tolstogo soqagı qapalğanı içün, demiryol vokzalı yanında Lenina bulvarı ve Moskalöva soqağı da tıqalıp qaldı. Gogolâ ve Pavlenko soqaqlarında da tıqanıqlıq.
"RİA Novosti Krım" haber etkeni kibi, Yalta trassası tarafından Aqmescit kirişinde yol qazası oldı - maşna endekke tıüşti.
Avgust 4-ünde "Tavrida" trassasında tahminen 20 kilometrge uzanğan maşna tıqaqlığı oldı.


text:
Türkçe Çizgi Roman
Rosario + Vampire – Tılsımlı Kolye ve Vampir Cilt: 10 Türkçe Çizgi Roman
Türkçe Çizgi Roman
Rosario + Vampire – Tılsımlı Kolye ve Vampir Cilt: 9 Türkçe Çizgi Roman
Türkçe Çizgi Roman
Rosario + Vampire – Tılsımlı Kolye ve Vampir Cilt: 8 Türkçe Çizgi Roman
Türkçe Çizgi Roman
Rosario + Vampire – Tılsımlı Kolye ve Vampir Cilt: 7 Türkçe Çizgi Roman
Türkçe Çizgi Roman
Rosario + Vampire – Tılsımlı Kolye ve Vampir Cilt: 6 Türkçe Çizgi Roman
Türkçe Çizgi Roman
Rosario + Vampire – Tılsımlı Kolye ve Vampir Cilt: 5 Türkçe Çizgi Roman
Türkçe Çizgi Roman
Rosario + Vampire – Tılsımlı Kolye ve Vampir Cilt: 4 Türkçe Çizgi Roman
Türkçe Çizgi Roman
Rosario + Vampire – Tılsımlı Kolye ve Vampir Cilt: 3 Türkçe Çizgi Roman
Türkçe Çizgi Roman
Rosario + Vampire – Tılsımlı Kolye ve Vampir Cilt: 2 Türkçe Çizgi Roman
Türkçe Çizgi Roman
Rosario + Vampire – Tılsımlı Kolye ve Vampir Cilt: 1 Türkçe Çizgi Roman


text:
AQŞ «Wall Street Journal» basılımınıñ aytuınşa qazirgi tañda Qıtay qattı-jwmsaq bölşekterdi, elektrondı mişıqtardı zertteuge salğan qarjısı älemniñ a..
Maqtau, madaqtau jağınan qazaq äli qamşı saldırmaydı. Bireudiñ maqtauı «halıqtıq» maqtanğa wlasıp, sodan belgisiz bireu qayratker bolıp şığa keledi. B..
2017 jılı Keyki batır turalı derekti fil'm tüsiriledi. Bwl turalı bügin ötken baspasöz mäsilihatında Mädeniet jäne sport ministri Arıstanbek Mwhamediw..
Şıñğıs han bükil älemge tanılğan wlı twlğa, wlı qolbasşı, wlı memleket, imperiya qwrğan adam. Onı Cezar'men de, Napoleonmen de, eşqaysısımen salıstı..
Auğanstan Äue qorğanıs küşteriniñ tanımal wşqış qızı Nilofar Rahmani AQŞ-tan bassauğa swrap, elin dür silkindirdi. Nilofar AQŞ Memlekettik departament..


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev Qırımda özek silâsı, ilk nevbette, Rusiye tarafından Türkiyege qarşı yollanılacağını tüşüne. Şunıñ içün Ankara Qırımnıñ işğalden azat etilmesi oğrunda faal küreşmeli, şu cümleden sanktsiyalarnıñ kirsetilmesi vastasınen.
Bu aqta o «Anadolu ajansi» agentligine bildirdi, haber ete Petro Poroşenko Blokunıñ matbuat hızmeti.
«Türkiyeniñ, Avropa birligi memleketleri kibi, cezalarğa qoşulmasını isteymiz. Amma Rusiye ile ticariy ve iqtisadiy bağı olğan Ankaranı da añlaymız. Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile Türkiye Qırımda yaqalanğan bazı insanlarnıñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde yardımcı ola bilecegi aqta subetleştim», – dep qayd ete deputat.
Cemilev şunı dey ki, qırımtatarlarnıñ bu sene devamında aqlarınıñ bozuluvını ögrenmek içün Qırımğa barğan eyyetiniñ maruzası Türkiyeniñ itibarını arttırdı.
«Rusiye Türkiye eyyetiniñ maruzası onıñ menfaatını qorçalaycağı aqta «tüşüne» edi. Çünki Ankara oña qarşı cezalarnı kirsetmedi. Türkiye eyyetiniñ biraz çoqça vaqtı olsa edi, o daa da çoq yazar edi. Türkiye itibarını arttırğan eyi bir maruzadır, halqara toplulığı içün faydası da pek büyük», – dey Cemilev.
O emindir ki, Ğarpnıñ Rusiyege qarşı cezaları semereli olur ve Qırımnıñ azat etilmesi çoqqa sürmez.
«Eminim, cezalarnıñ rolü büyük olur. 1979 senesi Afganistanğan sürip kirgen Rusiyege qarşı cezalarnıñ kirsetilmesini 10 yıl beklemege mecbur oldıq. Daa on yıl beklemege kerek olsa, felâket olur. Ümüt etemiz ki, er şey daa da tez vaqıtta biter. Em de Rusiye prezidenti Vladimir Putin olğanda bu mesele çezilir dep tüşünmeyim. Sanktsiyalarnıñ seviyesi zaruriy olsa, rusiyeliler mıtlaqa onıñ tesirini duyar», – dey Cemilev.
Rusiye akimiyeti evel Qırımnı «Rusiye qısmı» olaraq adlap, mında özek silâsını yerleştirmege aqqı bar olğanı aqta bildirgen edi.
Ukraina Tış işler nazirliginde Qırımda yerleştirilgen bütün özek obyektleri Ukraina mülkiyeti olğanını bildirgen ediler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Golbol xatın-qız cıyılma taqımı altın medal’ yawladı
2020 Tokio Paralimpiya uyınnarında Golbol xatın-qız cıyılma taqımı finaldä Amerika Quşma Ştatların 9-2 isäbe belän ciñep, ber-ber artlı ikençe tapqır olimpiada çempionı buldı
Makuhari Messe sport zalında uynalğan final matçında soñğı paralimpiya uyınnarı çempionı Törkiyä belän Amerika Quşma Ştatları oçraştı.
Sävda Altunoluk törek cıyılma komandasınıñ böten gollären kertep ciñügä ireşterde.
Kadär Çälik, Şäydanur Kaplan, Sävda Altunoluk, Sävtap Altunoluk, Räyhan Yılmaz häm Fatma Gül Gülärdän torğan cıyılma komanda “Rio 2016”dan soñ Törkiyägä ber-ber artlı ikençe paralimpiya çempionlığın qazandırdı.
Bäyläneşle xäbärlär
5nçe dekabr Bötendönya törek kähwäse köne
Törek kähwäse qunaqnı qabul itü, dini bäyrämnär, äñgämälär häm qız soraw kebek möräsimnärneñ möhim yolasın täşkil itä
Yaponiya-Xorvatiya matçı “TRT 1”dä
Qatarda däwam itüçe 2022 FIFA Dön’ya kuboğında Xorvatiya belän törkem êtabında kürsätkän uñışı belän iğ’tibarnı cälep itkän Yaponiya bügen soñğı 16 tur köräşenä çığa


text:
Fortepiano
Fortepiano (italyanca forte — gür sesinen, piano - yavaştan) - royal ve pianino kibi telli urmalı tuşlu muzıka aletleri sınfınıñ umumiy adıdır.
Fortepianodaki sesniñ ceryanı, kiyiz örtüli tahta toqmaqlardan ses çıqarmağa başlağan ve parmaqlarnıñ tuşlarğa basaraq çalışqan demir tellerdir. Teller, qol yardımınen rezonans dekasına kerilir (pianinoda deka vertikal olaraq buluna, royalde gorizontal olaraq). Şimdiki fortepianonıñ spektri 7 ⅓ oktavdır (88 tuş).
Fortepianonıñ selefleri, klavesin ve klavikord edi. Olarnıñ qusurları, legato oynuna keder etken tez solğan ses edi ve muzıkanıñ emiyetli ifade aletlerden birini, dinamiklerni (ses deñişmesi) çıqarılğan ve ses yükseliginiñ daimiy seviyesi edi (tek klavesinge ait). Fortepianodaki ses ise bir çimçik tarafından degil, bu aletniñ dinamik imkânlarını kenişletmege izin bergen bir uruvnen yapıldı.


text:
Onıñ aytqanına köre, militsıya ücümğa silâ vastası ile cevap qaytara.
«Kramatorsk (Donetsk vilâyeti). Ücüm yüz berdi. Belgisiz şahıslar rayon bölügine ateş aça. Militsıya cevap qaytara. Attışuv devam ete.
Krasnıy liman (Donetsk vilâyeti) – Rusiyede yapılğan AK 100 qısqa namlu avtomatlı insanlarnıñ ücümi – militsıya ve şeer drujinniklerniñ areketleri ile qaytarılğandır. AK 100 tübnamlu granatamötlar tek RF ordularında bardır.
Slavânsk. Mobil bağnıñ qulleleri yoq etilgen, militsıyanıñ rayon bölügi ve Ukraina havfsızlıq hızmeti binası blok etildi», – dep yaza Avakov.
Bundan da ğayrı, onıñ sözlerine binayen, buña oşağan ücüm Donetsk vilâyeti Krasnıy Limanda da yüz berdi, amma militsıya hadimleri onı qaytarıp oldılar.
«Ukraina akimiyeti bugünki adiselerni RF tarafından istilâ olaraq tanıy», – dep bildirdi içki işler naziri.


text:
Çarşenbe künü, noyabr 19-da, yerli vaqıt boyunca tahminen saat 10-da, kamuflâjlı belgisiz insanlar Aqmescitte Puşkin soqağında yerleşken binağa sürip kirdiler. Mında Ukraina halq deputatı Andriy Sençenkonıñ («Batkivşçina» firqası) iş odası ve çeşit ofisler yerleşe.
Qırım.Aqiqat mühbirine binada yerleşken şirketlerniñ birisinde adliyeci olğan Yuliya Magerâ añlatqanı kibi, sekiz belgisiz şahıslar özlerini tanıtmadılar.
«Olarda Qırım nazirler şurasınıñ avalesi bar olğanını ayttılar. Oña köre, olar Puşkin soqağı 11-A adresi boyunca yerleşken binanı milliyleştirmek kerekler. Başqa adres olğanını añlatmağa tırıştıq. Bu bina: Puşkin soqağı 11 adresi boyunca yerleşe»,– dedi adliyeci.
Onıñ sözlerine köre, binada bulunğan hadimler içeri belgisiz insanlarnı kirsetmege istemediler. Ofis hadimleriniñ tahminlerine köre, bular «halq imayesi» vekilelri edi, iç bir şeyge baqmayıp, kiriş qapularnı qırıp, binağa kirdiler.
Ofis hadimleri uquq qoruyıcı organlarnıñ temsilcilerini çağırdılar.
«Politsiya vaqia yüz bergen yerde arizanı qabul etmege razı olmadı. Çağırılğan acele seslenüv taqımı bir şey yapmadı. Keldi, turdı, baqtılar. Mında dögüş olmaması içün bulunğanlarını añlattılar», – dep tariff etti Qırım.Aqiqatqa vaqia şaatı.
Al-azırda «halq imayesi» vekilleri binanıñ içine kimseni kirsetmeyler. Olayatqan adiselerni çıqarmağa istegen jurnalistlerge böyle imkân bermeyler.
«Belgisiz insanlarnıñ areketleri sebebinden iş ketişatı bozuldı, hadimler binanı terk ettiler, binada olarnıñ şahsiy şeyleri qaldı»,– dedi Magerâ.
Şimdi qadın arizanı yazmaq içün «politsiya» merkeziy rayon bölüginde buluna.
Hatırlatamız, sentâbr başında Qırım «Devlet şurası» yarımadada bulunğan mülkniñ milliyleştirüvi aqqında qarar aldı. İşbu cedvelge Andriy Sençenko, ukrain iş adamı, Dnepropetrovsk vilâyet devlet memuriyetiniñ başı İgor Kolomoyskiyge ait olğan binalar da kirdi.


text:
Äsir belän almaşuda Türkiyä aradaşçılığı Awrupa matbuğatında
Türkiyä aradaşçılığı belän Rusiyä häm Ukraina arasında yasalğan äsir almaşuı Awrupa matbuğatına kiñ räweştä yaqtırtıldı
Äsir almaşuın "Ukrainada zur totqın almaşuı qanäğätlelek belän qarşılandı" diyıp citkerüçe BBC: "Rusiyä belän Ukraina “Azov” batal’yonı äğ’zaläre belän bergä yaqınça 300 keşene üz êçenä alğan kötelmägän totqın almaşuı buldı”, - dip belderde.
“The Guardian” gazetı alğarışnı “iñ zur äsir almaşuı" bularaq tanıttı.
Xäbärdä: “Almaşu Türkiyäneñ aradaşçılığınnan soñ tormışqa aştı häm söyläşülär qatğıy yäşeren räweştä alıp barıldı”, - dip äytelde.
Niderlandnıñ “NOS” däwlät teleradiokompaniyası xäbärendä Ukraina-Rusiyä suğışınıñ başınnan birle iñ zur äsir almaşuınıñ Türkiyäneñ aradaşçılığında başqarıluı belderelde.
Xäbärdä kileşü qısalarında Ukrainanıñ Azov batal’yonınnan 5 komandirnıñ suğış betkängä qadär İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ ximayäsendä Türkiyädä qalaçağı mäğ’lümate citkerelde.
Bel’giyanıñ “De Morgen” gazetı Ukrainanıñ “Suspline” däwlät matbuğat organına tayandırğan xäbärendä Ukrainanıñ tön’yağındağı Çernihiv şähäre yanında yasalğan almaşunıñ "Ukraina Däwlät başlığı Volodimir Zelenskiy belän İlbaşı Ärdoğan arasındaki “şäxsi kileşülärneñ” näticäse” buluın belderde.
“Blick” gazetı Şveyśariyanıñ “SDA” räsmi xäbär agentlığın çığanaq itep kürsärkän xäbärendä: "Türkiyä aradaşçılıq yasadı: Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan almaşuğa Türkiyäneñ aradaşçılıq itüen äytte. Ärdoğan kileşüne Ukrainadağı suğışnı beterügä qağılışlı “möhim adım” bularaq bäyäläde”, - dip yazıp çıqtı.
İspaniyada “La Vanguardia” gazetı: "Ukraina häm Rusiyä Türkiyä häm Soğud Ğäräbstanı aradaşçılığı belän iñ zur totqın almaşuın tormışqa aşıra”, - dip beldergän bulsa, “El Pais”: "Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan 50dän kübräk Rusiyäle totqın da faydalanğan almaşunıñ uñışlı räweştä däwam itüe öçen taraflarnıñ yaqınayuına yärdäm itte”, - dip basım yasadı.
Kiçä İlbaşı Ärdoğannıñ Rusiyä Däwlät başlığı Vladimir Putin häm Ukraina Prezidentı Volodimir Zelenskiy belän alıp barğan diplomatiya xäräkäte näticäsendä 200 suğış äsireneñ almaşun citkergän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
2 terrorçı täêsirsez xälgä
Süriyäneñ tön’yağında kürelgän PKK/YPGle 2 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde
Şveśiyä terrorçını Türkiyägä kiterde
Törmägä xökem itelgän Mäxmüt Tat 2015nçe yılda Şveśiyägä qaçqan bula


text:
Onıñ aytqanına köre, aprel 15 künü Qurultaynıñ yañı sessiyası olıp keçecek. Meclis reisi şunı da qayd etti ki, qırımtatar milliy Meclisi bir qavim içinde referendumnıñ keçirilmesinen bağlı olğan bütün ceetlerini baqıp çıqacaq gruppanı teşkil etecektir.
Al-azırda qırımtatarlar bu meselede yardımcı ola bilecek halqara teşkilâtlarını qıdırmaqtalar. «İlk evelâ, ziddiyetleriniñ ögüni ala bilgen teşkâilâtlardır, misal içün Avropa havfsızlıq ve işbirlik teşkilâtı ya da BMT insan aqqları boyunca Yuqarı komissarnıñ İdaresidir», – qayd etti Çubarov.
Bunıñ beraber o, Meclisniñ bölünüvi aqqında malümatnı red ete.
«Qırımtatar milliy Meclisi qararalarnı er vaqıt muzakereler devamında ala, amma böyle al Mecliste bölünüv yüz bergenini aytmay», – dedi Çubarov.


text:
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Rusiyede terror teşkilâtı olaraq tanılğan ve yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeni içün mahküm etilgen beş qırımtatarını siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
Böyle bir malümat iyülniñ 17-nde merkezniñ saytında derc etildi.
Aq qorçalayıcılar Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Rustem İsmailov, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinovnıñ tez vaqıtta azat etilmesini talap ete.
«Qırımtatarlar tek musulman teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlı oldı», – dep qayd ete aq qorçalayıcılar.
«Memorial» «Hizb ut-Tahrirniñ» terror teşkilâtı olaraq ilân etilmesini qanunsız dep saya.
«Rusiye – onı öyle tanığan dünyanıñ yekâne memleketidir. Ukrainada ve çoqusı Avropa memleketlerinde yasaqlanmağan «Hizb ut-Tahrir» davası boyunca Rusiye ilhaq etken Qırımda 2014 senesinden başlap aman-aman 70 insan apiske alındı», – dep aytıla merkezniñ haberinde.
İyünniñ 18-nde Rostov-na-Donunıñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ qararını çıqardı. Beş qırımtatarı 2016 senesi oktâbr ayında evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ tutulğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan teşkilâtta iştirak etkeninde qabaatlandı.
Devlet qabaatlayıcısı olarnı 11 yıldan 17 yılğa qadar üküm etmege çağırdı. Faqat 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etilgen Teymur Abdullayevden ğayrı, er kes prokurornıñ talap etken apis cezalarınıñ ziyadesini aldı. Uzeir Abdullayev 13 yılğa, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov 12 yılğa, Rustem İsmailov ise 14 yılğa azatlıqtan marum etildi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bazarertesi künü, iyünniñ 7-nde, Keriçte burçaqlı küçlü yağmur yağdı ve şeer soqaqlarını basıp, naqliyat areketini zorlaştırdı, dep bildire yerli kütleviy haber vastaları.
Kerch.com.ru malümatına köre, Vokzalnoye şossesi, Proletarskaya soq., Kozlov soq., Kirov soq. ve Furmanov soq. yanında Gorkovskiy köpründen enişni suv bastı.
«Gorkovskiy köpründe naqliyat tıqanıqlığı oldı: maşinalarnı suv o qadar bastı ki, saipleri çıqıp olarnı itmege mecbur. Yağmurda qalğan yaya şeerliler başqa tarafqa keçmek içün ayaqqaplarnı çıqarmağa mecbur edi», – dep yaza neşir.
Keriçte yaramay aqqında KerçFM neşiri de haber ete.
Qırımda iyünniñ 7-nde künniñ soñuna qadar furtuna havfı ilân etildi, küçlü yağmur, burçaq, boranlı yağmur yağması, saniyede 17-22 metr süratlı yel esmesi beklenile.
Aqmescitte mayısnıñ 29-nda küçlü yağmur yağdı, yel bir çoq soqaqta tereklerni yıqtı. Suv Semaşko tibbiy merkeziniñ birinci qatını bastı. Bu lokal temizlev inşalarında avtomatika işinde bozuvlar sebebinden oldı.
Mayısnıñ 30-nda Aqmescitte küçlü yağmur yağdı, 30 millimetr yağanaqlar yağdı.


text:
Ärdoğan Mirziyayev belän telefonnan söyläşte
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Üzbäkstan Däwlät başlığı Şäwkät Mirziyayev belän telefon söyläşüen ütkärde
İlbaşı idaräseneñ êlemtä räislegennän yasalğan belderügä kürä, söyläşü waqıtında Törkiyä-Üzbäkstan mönäsäbätlären üsteräçäk adımnar häm regional’ mäs’älälär quzğatıldı.
İlbaşı Ärdoğan Üzbäkstan bäysezlegeneñ 30 yıllığın da qotladı.
Üzbäkstannıñ bäysezlegen berençe bulıp tanığan häm Taşkentta berençe ilçelek açqan il bulu belän ğorurlanuların belderüçe Ärdoğan bıyıl ayıruça ike il arasında Mäñgelek duslıq häm xezmättäşlek kileşüeneñ dä 25 yıllığı buluın bilgeläp uzdı.
İlbaşı Ärdoğan Üzbäkstan Däwlät başlığı Mirziyayev belän urnaştırğan êçkersez duslıq häm xalıqlar arasındağı qardäşlek bağlanışları nigezendä salınğan strategik urtaqlıqnıñ tiz üsüennän qanäğät buluın citkerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Togg İstanbul aêroportında kürsätelä
Türkiyäneñ avtomobilen aêroportınıñ xalıqara terminalında kürgäzmägä quydılar


text:
Türkiyä Liviyağa wäkillek cibärä
Türkiyädän yuğarı däräcäle wäkillek Liviyağa räsmi säfär yasayaçaq
Tışqı êşlär ministrlığınnan yasalğan açıqlawğa kürä Türkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ boyırığı belän Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu, Ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatix Dönmez, Milli saqlanu ministrı Xulusi Akar, Säwdä ministrı Mäxmät Muş, Êlemtä räislege başlığı Faxrettin Altun häm İlbaşı idaräse süzçese İbrahim Kalın bügen Liviyağa räsmi säfär belän baraçaq.
Açıqlawda tübändäge yullar urın ala: “Säfär waqıtında Liviyadağı säyäsi küçü barışı häm bu qısada saylaw mäs’äläseneñ quzğatıluı, xärbi äzerlek xezmättäşlege belän ber rättän ike yaqlı mönäsäbätlärneñ küzdän kiçerelüe häm regional’ mäs’älälärdä fiker alışu küzdä totıla.”
Bäyläneşle xäbärlär
Togg İstanbul aêroportında kürsätelä
Türkiyäneñ avtomobilen aêroportınıñ xalıqara terminalında kürgäzmägä quydılar
Urtaq künegülärdä xärbilär yuğarı professional’lek kürsätte
Türkiyä häm Azärbaycan qorallı köçläre xärbi künegülär ütkärde


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/03-14
Albert Eynştein (14.03.1879, / Würtemberğ patşalığınıñ Ulm qalası, / Alman imperiäse - 18.04.1955, Nyu-Djersi ştatınıñ Prinston qalası, AQŞ) — fizika ğalime.
Fizika ölkäsendä Nobel premiäse laureatı – zamança teoretik fizikağa nigez saluçılarnıñ berse, berniçä möhim teoriä eşläp çığara.
300dän artıq fänni eş, fän tarixı häm fälsäfäse buyınça yaqınça 150 kitap häm mäqälä avtorı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırımğa qıtaiy Ukrainadan eletkrik energiyasınıñ berilmesi boyunca muqavelelerniñ imzalanuvı Ukraina Nazirler kabinetiniñ vazifesidir, dep bildirdi Ukraina Milliy mudafaa ve havfsızlıq hızmetiniñ (SNBO) başı Aleksandr Turçinov.
«Bu Ukraina Nazirler kabinetiniñ vazifesi, eger de Nazirler kabinetine energiyanı berüv meselesinde yardım kerek olsa, bunda (SNBO toplaşuvınıñ keçirilmesinde – QA) iç bir problem körmeyim», – dep bildire Turçinovnıñ sözlerini «İnterfaks-Ukraina».
Qırımtatar Milliy Meclisniñ reisi Refat Çubarov aytqanı kibi, qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrikniñ berilmesi ile bağlı añlaşmalar yarımadanıñ Ukrainağa ait olğanı aqqında qaydlarsız imzalanılmaz.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti
Pridnestrovye, Dnestr boyu ya da Transnistriya, resmiy adı Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti (rusça ПpидHecTpoBckaя MoлдaBckaя Pecпyблиka, moldovanca Peпyблиka MoлдoBeHяckэ HиcTpяHэ, ukraince ПpидHicTpoBcbka MoлдaBcbka Pecпyблika) – Turla özeni boyunda Ukraina ve Moldova arasındaki bir tanılmağan memlekettir. Resmen Moldovanıñ parçası, ama aslında mustaqil. Mustaqilligi tek Cenübiy Osetiya, Abhaziya ve Dağlıq Qarabağ (özü tanılmağan ya da qısmen tanılğan devletler) tarafından tanıldı.


text:
Vasko da Gama
Vasko da Gama (portugalca Vasco da Gama, telâffuzı [ˈvaʃku ðɐ ˈɣɐmɐ]; 1469 - 1524 aralıq ayınıñ 24-ü) - Afrikanı aylanıp İndistanğa deñiz yolunı tapqan portugal tetqiqatçı ve deñiz seyaatçısı.
Ömrü[deñiştir | kodunı deñiştir]
Vasko da Gama, 1460 ya da 1469 senesi Portugaliyanıñ cenübiy ğarp yalısında Sineş şeerinde dünyağa kelgendir. Sineş, Alenteju vilâyetiniñ limanlarından biri.
Vasko da Gamanıñ babası Eştevan, rıtsar olıp, Vizey gertsogı don Fernanduda hızmet etken edi. Eştevan Juan Sodreniñ qızı İzabella Sodrenen evli edi. İzabella Sodre, ingliz asıllı olıp Dögo prins evinen bağlı edi. Don Fernandu Eştevan da Gamanı Sineş şeeriniñ başı vazifesine tayin etip, sabınğa bergilerden ayrı fayız almağa izin berdi.
Vaskonıñ balalıq ayatı aqqında çoq malümat yoq: portugal tarihçısı Teyşer de Aragannıñ malümatına köre, o, Evora şeerinde oquy edi, anda ise riyaziyat ve navigatsiyanı ögrene edi ve astronomiyanı yahşı bile edi - belki de, onı ögretken astronom Avraam Zakutuda edi.
- ↑ Bibliothèque nationale de France идeHTифиkaTop BNF (фp.): açıq malümat platforması — 2011.
- ↑ http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/da_gama_vasco.shtml
- ↑ Gama • Vasco da • 1469-1524 // LIBRIS — 2012.
- ↑ Pas L. v. Genealogics (aHrл.) — 2003.


text:
Bügin tañğa tayau Qızılorda oblısı aumağında, Qızılorda-Qwmköl bağıtında 36 jolauşısı bar avtobus audarılıp, 8 adam qaza taptı. İİM TJK baspasöz qız..
Bügin Almatıda dästürli «Bastau» halıqaralıq kino festivali bastaladı. Jeltoqsannıñ 3-i men 7-i aralığında ötetin VIII Halıqaralıq «Bastau» festivali ..
Franciya kompaniyaları Qazaqstanğa $16,4 mlrd-tan astam investiciya qwyğan. Bwl turalı Franciya-Qazaqstan iskerlik keñesinde mälim boldı. Sonımen qat..
NATO wyımındağı wstanımdarına baylanıstı Türkiya men Franciya arasında alauızdıq örşip twr. Eki el arasındağı dau Franciya prezidenti Emmanuel' Makron..
Qıtayda 1 jeltoqsannan bastap wyalı baylanıs jelilerin qoldanuşılarğa bet-jüzin skanerleu mindetteldi. Qıtayda ğalamtor qoldanuşılar jüz milliondap sa..


text:
Qırım akimiyeti yarımadanıñ bazı rayonlarında yañı sıñırlavlar aqqında bildire.
Malümatqa köre cumaaqşamı künü İçki rayonında Çerkez Tobay köyüniñ 10 soqağında elektrik yarım kün devamında olmaycaq. Qazadan sebep «Yevpatoriya» stantsiyasında Kezlev şeerinde bazı evler ışıqsız qalacaq.
Bunıñ ile yanvar 15 künü Aqşeyh rayonında da tamir işleriniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi bazı KHVnıñ Rusiyede «çetel agenti» olaraq ilân etilmesini takbih etip, «öz vatandaşlarına qarşı yapılğan ir cinayet» dep adlandıra. Bu aqta dekabrniñ 6-nda nazirlikniñ resmiy saytında derc etilgen beyanatta söz yürsetilmekte.
«Repressiya maşinasınıñ sırası çetel KHV kelip yetti. Azatlıq Radiosı ta sovetler devrinden berli serbest ve alternativ noqtai nazarğa saip olğan, yüksek standart ve bitaraflıq timsali edi», – denilmekte nazirlikniñ beyanatında.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı (PCE/PC) bağlı bazı jurnalistler ve leyhalarınıñ «çetel agenti» olaraq ilân etilmesi, «serbest ve demoktratik dünyadan tecrit (izolâtsiya) etmege devam etüvidir».
Rusiye adliye nazirligi dekabrniñ 5-nde Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı (PCE/PC),«Nastoyaşeye vremya» telekanalı, Azatlıq Radiosunuñ tatar-başqırd hızmeti (Azatliq Radiosi, «Idel.Aqiqat», «Faktograf», «Kavkaz.Aqiqat» Qırım.Aqiqatnı«çetel agenti» cedveline kirsetti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin noyabrniñ 25-nde Federatsiya Şurası tarafından qabul etilgen KHVnen bağlı «çetel agenti» qanunını imzaladı. Bu qanunğa istinaden Kreml, çetel haber vastalarınıñ maddiy yardım menbalarını açıp bermesi istemege ve rusiyeli seyircige bu şekildeki haberni azırlağan malümat menbalarını «çetel agenti», dep tanımağa imkân bere.
Rusiyedeki KHV faaliyetiniñ sıñırlanmasınen bağlı qarar, Rusiye tarafından finansirlengen RT telekanalında ABD akimiyetiniñ ABDde «çetel agenti» sıfatında qayd olması talabına cevap bergenini ilân etken soñ peyda oldı.
Rusiye adliye nazirligi daa evel Qırım.Aqiqat AzatlıqRadiosı leyhasına işiniñ sıñırlanabileceginen bağlı tenbiyelev yollağan edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyası öz beyanatında – Rusiye ükümeti tarafından çetel KHV qarşı nasıl tedbirler kirsetilecegi ve işbu tedbirler media teşkilâtına nasıl tesir etecegini tahmin etmekten çekingen edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyasınıñ maqsadı - dünyadaki çeşit devletlerde, şu cümleden Rusiyede de, oquyıcı ve seyircilerge doğru ve halis malümat taqdim etmekten ibaret olğanını qayd ete. «Bizler muhbirlik işimizni devam etecekmiz», – denilmekte beyanatta.
Ukraina Tışişleri nazirligi Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosına bağlı yerdi leyhanıñ «çetel agenti» cedveline kirsetilüvini «söz serbestligine ücüm» dep adlandıra.


text:
Avropa Birligi elçileri Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı daa yarım yılğa, yanvar 31-ge qadar uzattırmaq qararına keldi, dep bildire Radio Svoboda.
Bu aqta, beklenilgenine köre, kelecek afta Brüsselde keçirilecek Avropa Birligi liderleri sammitinde resmiy şekilde ilân etilecek.
Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ uzattırılması meselesi AB aza-devletleri arasında farqlı tüşüncelerni doğura. Bu vaqıtqa qadar Almaniya kantsleri Angela Merkel ittifaqdaşlarını sanktsiyalarğa qol tutmağa çağıra edi, amma Slovakiya, Macaristan ve İtaliya kibi devletlerniñ Rusiyege qarşı sanktsiyalar siyasetinen bağlı ayrı fikirleri bar.
Avropa komissiyası reisi Jan-Klod Yunker iyün 20-de «Euronews» avropalı agentligine bergen intervyusında tahmin etti ki, Rusiyege qarşı sanktsiyalar yaqın künlerde daa yarım yılğa uzattırılacaq, bundan soñ olarnı, Moskvanıñ Minsk añlaşmalarını ömürge keçirecegine köre, yavaş-yavaş toqtatacaqlar.
Şimdiki vaqıtta Avropa Birligi yolbaşçılığı ve aza-devletleriniñ, bundan da ğayrı, AQŞ yolbaşçılığı ve «Yedi gruppası» diger devletleriniñ resmiy noqta-i nazarı şu ki, Rusiyege qarşı, onıñ Ukraina şarqında alıp barğan zorbalıq areketleri sebebinden, sanktsiyalar tek Minsk añlaşmalarınıñ bütünley ömürge keçirilgen soñ toqtatıla bile.
Keçken cuma künü Evropa Birligi Rusiyege qarşı bir qaç paketten biri olğan diger sanktsiyalarnı daa bir yılğa uzattırdı, bu, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile munasebetlerge sıñırlanma kirsete. AB, AQŞ ve «Yedi gruppası» devletleri kibi, bildire ki, «Qırım» sanktsiyaları yarımadanıñ azat etilecegine qadar devam etecek.


text:
İzrail koronavirus vakśinaların yuq itäçäk
Alarnıñ qullanu waqıtı tula
İzrailneñ, başqa däwlätlär almasa, qulında qalğan häm qullanu waqıtı tögällänep kilüçe 800 meñ koronavirus vakśinasın yuq itärgä mäcbür bulaçağı belderelde. Bu xaqta cirle matbuğat çaraları yaza. Xäbärlärdä älege vakśinalarnıñ qaysı firmanıqı ikäne äytelmi. Şulay da, Tel’-Aviv xökümäteneñ Biontex-Pfayzer preparatların aluı bilgele.
İzrail monnan alda 18nçe iyün’dä qullanu waqıtı çığuçı vakśinalarnı Fälästin belän almaşası ide. Kileşü qısalarında, İzrail qulındağı 1 millionnan artıq Biontex preparatın Fälästingä cibäräçäk, ä qarşı yaq Biontex şirkätennän sentyabr’ häm oktyabr’dä alaçaq vakśinaların İzrailgä biräçäk. Ämma Fälästin idaräse İzrail preparatlarınıñ qullanu waqıtı bik tiz arada betäçäge säbäple bu almaşudan baş tarttı.
Bäyläneşle xäbärlär
"Time" jurnalı Zelenskiynı "Yıl keşese" itep sayladı
Redakśiyä anıñ ukrainalılarğa ilham birep, Rusiyäneñ cimergeç basıp aluına qarşı kürsätkän qıyulığı häm liderlığı öçen saylanuın belderde
Köçle yawım - töşemnär su basuğa häm ülemgä kitergän
"Rusiyä Ukrainadağı suğışnı "tuñdırırğa" mataşa"
NATO ğomum särqatibe Yens Stoltenberg Ukrainadağı suğış belän bäyle farazların citkerde


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi aprelniñ 24-nde eki yıldan berli SİZOda tutılğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ cezasını ev apsine deñiştirmege razı olmadı. İmaye tarafı mahkemeniñ bu qararını «tam bir ırqiy ayırım» dep adlandıra, dep bildirdi Facebooktaki video muracaatında Nikolay Polozov.
«İmayeniñ fikirince, Birleşken Milletlerniñ halqara mahkemesi çıqarğan qaarı «Çiygoz davası» ve «fevral 26 davasına» dos-doğru tesir etmekte. Mahkümler sırasında ancaq qırımtatarlar bar, lâkin bu vaqialarda farqlı millet vekilleri iştirak etkeni bellidir. Bu vaqialardan bir qaç kün ögüne halq göñüllilerini, Qırım samooboronasını teşkil etkenler qırımtatarı degiller, raqiplerni faal areket yapmağa çağırğanlar da olar degil. Bunı Sergey Aksenov reberiyetinde halq göñüllilerniñ temsilcileri yapqan edi», – dedi Polozov.
O, Birleşken Milletlerniñ Halqara mahkemesi Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ Çiygozğa nisbeten yapqanlarına qıymet kesecegine ümüt ete.
Advokat qayd etti ki, Meclis reisiniñ muavini eki yıl ve üç ay devamında apiste yata.
«Prokuratura ve mahkemeniñ Çiygoznı apiste tutmağa devam etmek içün cinaiy-protsessual kodekske uyacaq bir sebepleri yoq, tek bir qabaat ağırlığı. Bu davanıñ şahısları apiste degil, o, ise qaldı, maña köre, Rusiye akimiyetiniñ siyasiy bir maqsadı bar», – dep ayttı advokat.
İmaye tarafı Çiygoznıñ cezasını deñiştirmege muracaat etmege devam etecek, dep bildire advokat.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
ÇEH JWRTINIÑ ÇEH TİLİN QORĞAUI JAYLI
Ruslan Medelbek Çeh jwrtı mına jahandanu zamanında, Europa halqı arasında şekara joyılğanda bizdi çeh qılıp twrğan çeh tili dep biledi. Elde qızmettiñ bäri çeh tilinde jüredi, şeteldikterge arnalğan policiya bölimşesinde “mwnda tek çeh tilinde qızmet körsetiledi” dep jazılğan taqtayşa twradı. Şeteldikterge arnalğan policiya bölimşesinde Çehiyağa endi kelgenimde osı bölimşege çeh tilin biletin qazaq tanısımdı aparğan edim. Policiyada sen Çehiyağa keşe köşip kelgeniñe män bermeydi de. Çehşa söyleydi. Ağılşınşa söyleseñ qızmet körsetkisi kelmey, çehşa jauap beredi. Üş jıldan keyin osı policiya bölimşesine barıp, Qazaqstannan keletin qonaqtarıma vizağa şaqırtu jasatpaq bolğanımda sondağı bir policey üş jıl twrıp jatırsız, qalay çehşa bilmeysiz dep qabaq şıtqanı äli este. Keyin çeh tanısımnıñ birinen “nege çeh


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/03-27
Veronika Tuşnova (27.03.1911, Qazan, Qazan gubernası, / Rusiä İmperiäse - 7.07.1965, Mäskäw, RSFSR, / SSRB) — rus sovet şağiräse.
Tanılğan veterinariä professorı ğailäsendä tua. Meditsina buyınça yuğarı belem ala, aspiranturanı tämamlıy. Böyek Watan suğışı yıllarında Qazan'da (GİdUV) neyroxirurgiä tabibı bularaq xezmät kürsätä.
SSRB yazuçılar berlege äğzası (1946).
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, Qırımda ealini repressiyalar vastası ile, şu cümleden jurnalistlerge nisbeten de, qorqutmağa tırışacaqlar.
Böylece o, Qırım.Aqiqatqa mart 13 künü Rusiye FSB hadimleri tarafından Qırım jurnalistleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni izaatladı.
«Biz mından, Kiyevden, bu insanlarğa yardım yolunı qıdırmalımız, olarnıñ ana-babalarını, Qırımda bulunğan jurnalistlerniñ özlerini nasıl etip qorumaqnı tüşünmelimiz. Bir tek aletimiz bar – azamiy faş etüv, halqara jurnalist ve uquq qoruyıcı teşkilâtlarına muracaat etüv kibi», – dedi Çubarov.
Meclis başı aytqanı kibi, bir qaç künden soñ o, ukrain ekspertleri ile, em de İnsan aqları boyunca Ukraina Yuqarı Şurasınıñ vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya ile Jenevada İnsan aqları boyunca BMT Şurası diplomatlarınen körüşecek. Körüşüvde Qırımda, şu cümleden matbuat vasatalarına nisbeten de olğan soñki repressiyalar meselesi köterilecek.
Cuma künü, mart 13-de, FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) hadimleri Qırımnıñ statusı aqqında «refederndumdan» soñ Qırımdan Kiyevge köçip kelgen Qırım jurnalisti Anna Andriyevskaya ana-babasınıñ dairesinde tintüv keçirdiler. Andriyevskaya Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, ana-babası saba erte telefon etip, babasınıñ bilgisayarını tutıp alğan FSB hadimleriniñ ziyareti aqta bildirdiler.
Aynı vaqıtta «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorinanıñ dairesinde de tintüv keçirildi. Tintüvden soñ Kokorinanı FSB idareisne alıp kettiler.


text:
Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Mamutov ve Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ernes Ametov apishanede mahsus blokqa avuştırıldı.
Bu aqta noyabrniñ 25-nde keçirilgen «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ toplaşuvında advokat Emil Kürbedinov bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Enver mahsus blokqa avuştırıldı: eki insanlıq kamera, gece-kündüz video vastasınen seni nezaret eteler. Qorqunç şaraitler: dımlılıq, çürügen divarlar, antisanitariya er yerde», – dep qayd etti advokat.
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ernes Ametov, advokatnıñ aytqanına köre, Aqmescitteki nezarethaneniñ mahsus blokunda bir aydan berli buluna. Advokatı Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, Erneske böyle qararnıñ sebebi aytılmağan edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2017 senesiniñ oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tutıp alğan edi. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zakiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar musulmanı Edem Smailov tutulıp alınğan edi. Olarnıñ işi Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işinen» birleştirildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Belarusnıñ Gomel şeerinde Rusiyeniñ ilhaq etken Qırımğa silâ, arbiy tehnika ve arbiy yedekler ile daa bir eşelon kelip çıqtı. Bunı oktâbrniñ 14-nde Ukrayina Sidlâlı Quvetleriniñ Baş ştabı haber etti.
"Belarus Cumhuriyetiniñ reberligi Ukrayina topraqlarında arbiy tecavuznıñ ömürge keçirilmesi içün Rusiye Federatsiyasına yardım etmege devam ete", - dep haber etile malümatta.
Aynı zamanda, USQ Baş ştabı, Qırımda Rusiye akimiyeti "müzeylerniñ tahliyesini tayin etken" ferman çıqarğanını bildirdi.
"Hususan, muvaqqat şğal etilgen bölgedeki müzeyler içün iç (işğal etilgen bölge içinde) ve tış (Rusiye Federatsiyası topraqlarına) tahliye planları tayin etilgen. Eñ büyük maddiy degeri olğan eksponatlar ilk nevbette tahliye etilecek", - dep yazıla bildirmede.
Resmiy olaraq Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadanıñ müzeyleriniñ tahliyesine azırlıq aqqında malümat bermediler.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
İyünniñ 3-üne binaen dünyada koronavirustan ölgenlerniñ sayısı 380 biñ kişiden çoq oldı. Bunı Johns Hopkins Universitetiniñ malümatı köstere, dep bildire Azatlıq.Radiosı.
Umumen COVID-19 ile 6,3 milliondan ziyade adam hastalandı, 2,7 million adam yahşı oldı.
Eñ çoq ölüm AQŞ-nda - 106 180 kişi, Büyük Britaniyada - 39 452 kişi ve İtaliyada - 33 530 kişi qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İlhaq etilgen Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksönov, birinci QMC prezidenti ve Qırımnıñ Ukrainadan ayırılma ıntıluvınıñ ilk teşkilcisi Yuriy Meşkovnı türmege oturtqanı - eki künge olsa da - tarihniñ menfiy tesir ve neticesidir. Devletke qarşı çıqqan adam, sovet devriniñ “klassik şovenist”i Meşkov, er türlü tañrığa - Yanukoviçmi, Putinmi, ya da episi berabermi - dua ete bilgen printsipsiz adamnıñ ğalebesine razı olıp olamağan dep körüne. Rusiye orduları Qırımnı ilhaq etmegen olsa edi, Sergey Aksönov şimdi QMC-niñ Yuqarı Şurasınıñ adiy mebusı olacaq edi, küçük partiyanıñ yolbaşçısı olıp, Qırımnıñ yeri Ukrainada dep qandırır edi. Vladimir Konstantinov ise asıl Aqmescitte Cennetli yüz qaraman (Kök Yüzü) abidesini açacaq edi - ve, mence, eli bile titremez edi
Yuriy Meşkovnıñ siyasiy taqdiri başqa. O kerçekten QMC prezident saylavlarında yeñdi, kerçekten öz memüriyetiniñ başı olaraq rusiyelini tayin etti, kerçekten moskovalılardan akimiyet tizde, kerçekten Qırımnı Moskova vaqtına keçirdi. Meşkov Qırımdan Ukrainanıñ ayırılmasını kerçekten azırlay edi, o aqiqiy separatisrt - ayırılıqçı edi. Amma onıñ arqasında “nezaketli adamçıqlar” yoq edi. O Rusiye mahsus hızmetleri hadimlerinen bağlı olsa bile, Konstantinov ve Aksönovdan farqlı olaraq, muhatarağa atılğan edi. Öz siyasiy karyerasına, ömür ve sağlığına tevekellik yapqan edi, amma buña baqmadan areket yapa edi, çünki Qırımnıñ olacaq rusiyeli yolbaşçılarından farqlana edi - onıñ meslekleri bar edi, olsun Ukrainağa qarşı, amma meslekleri bar edi. Ya meslekli adamğa, şovinist olsa bile, “yalancılarnıñ ğalibiyeti”nen razı olmaq qıyın.
БыBший kpыMckий пpeзидeHT HeдoyMeBaeT, kak эTo личHocTи c HeoдHoзHaчHыM пpoшлыM cTaли любиMцaMи KpeMля
Biz Meşkov yutquzdı dep tüşünip alıştıq. Amma kerçekten o degil, Ukrana yutquzdı. Ukraina degil 1994 senesi aman-aman coyulğan Qırımnı qaytardı. Bu Ukrainanı, Meşkovda ihtiyacı olmağan Qırımğa qoştılar. Soñ ise Donbassqada.
Moskova, prezident saylavlarında Leonid Kuçmanıñ ğalebesinden soñ Qırımda rusiye tarafdarlarınıñ destek etilmesini toqtattı. İleride Ukraina oligarhiyasınıñ qurucısı olacaq Kuçmanıñ ğalebesi ilân etilgen künni yahşı hatırlayım - o künü Ukrain evinde Frenkistan elçiliginiñ qabul etüvi edi. Episi toplandı - ketecek prezident Leonid Kravçuknıñ memurları da, ğalipniñ yaqınları da. Ukraina prezident memüriyetiniñ olacaq başı Dmitriy Tabaçnik, Qırım prezident memüriyetiniñ başı, rusiyeli Viktor Mininnen beraber kelgen edi. Em de bu taqımda yolbaşçı kim olğanı birden körüne edi.
Yeltsin ve yaqınları içün olıp çıqqan vaziyette Ukrainanıñ boysundırmasında emiyet yoq edi. Ukraina mahsus hızmetleriniñ ayırılıqçı menbasını yoq etmek ve Meşkovdan qurtulmaq imkânı peyda oldı, Qırım ise aydut-banditlerniñ eline tüşip, öz vaqtını bekley edi. Rusiye Ukrainanı Qırımnen beraber elge alsa edi, yarımadanı hatırlağan da olmaz edi. Bunı becermediler, onıñ içün Putin, rusiye tarafdarı olğan faalci ve siyasetçilerge işanmayıp, Qırımnı “tişlep aldı”. Sadece ordularını kirsetti.
Şimdi ise sabıq Qırım prezidenti, nasıl oldı da, keçmişleri iddialı olğan şahıslar Kreml sevimlileri oldı. Rusiyeniñ özü - büyük Qırım olğanı, parası biraz çoqça olğan aynı öyle şahıslarnen idare etilgeni iseYuriy Meşkov içün alâ daa sır, ğaliba.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırım hanlığınıñ eñ itibarlı ve küçlü sülâlesi, şübesiz, Şirinler olğan edi. Qırım hanlarınıñ sadıq ortaqları, olar Geraylar devletiniñ qurulmasına isse qoşqan ediler ve olarnıñ akimiyeti ve itibarına bir şey keder etemez kibi kele edi. Faqat er vaqıt böyle olmadı. Birinci beyler sülâlesi olmaq içün olar küçlü Mangıtlar ile küreşmege mecbur oldılar.
Qırım ve qırımtatar tarihınıñ saifeleri – Qırım.Aqiqat leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» video bloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda «Larişes» müzeyi ve Liveinternet saytlarından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Oktâbrniñ 29-nda gece ve saba Aqyarda patlav sesleri eşitilgen. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ haber etkenine köre, sesler ava mudafaası sistemasınıñ işine beñzey edi.
"Saba saat 4:30-ta Aqyarnıñ cenübiy tarafında, Streletskaya körfezi ve Karantinnaya körfezi civarında avada küçlü patlav sesleri eşitildi. Bu yerlerde Nahimov oquv yurtu ve rusiye arbifleri yerleşe. Saba ava mudafaası sistemasınıñ işi devam etti", - dep aytıp berdi mühbir.
Qırım.Aqiqatnıñ daa bir mühbiri, saba saat 4:39-da atış sesleri de eşitilgenini bildirdi. Soñra saat 5:10-da raketa sesleri de eşitilgen.
Aqyarnıñ Rusiye yolbaşçısı Mihail Razvojayevniñ sözlerine köre, pilotsız uçaqlar ücüm etkenler
"Qara deñiz flotunıñ gemileri Aqyar körfezinde pilotsız uçaqlarnıñ ücümlerini def eteler. Sakin qalmağa tırışamız. Şeerde iç bir şey zarar körmedi. Vaziyet nezaretimiz astında", - dep yazlıoa onıñ bildirmesinde.
Oktâbrniñ 27-nde Aqyarıñ rusiye akimiyeti Balıqlava İssilik elektrostantsiyasına pilotsız uçaqlar ücüm etkenini bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.