text:
Nadir Bekirov: «Rusiye Qırımda Ukrainanıñ hatalarını tekrarlay»
Aqmescit – 20 yıl evelsi BMT Baş Assambleyası qararı ile avgustnıñ 9 tamır halqlar künü olaraq ilân etilgen edi. Bu munasebetnen 1994 senesinden 2004 senesine qadar on yıl, soñra 2004-nden – 2014 senesine qadar daa on yıl bu mevzuğa bağışlandı. Qırımnıñ tamır halqlar destegi ve taqiqatı Fondunıñ prezidenti Nadir Bekirov Paдиo CBoбoдa-nıñ suallerine cevap berdi.
– 2007 senesi sentâbr 13 künü BMT Baş Assambleyası tamır halqlarnıñ aqları aqqında Deklaratsiyanı qabul etti, Ukraina ve Rusiye oña qol tutmadılar. Sizniñ fikiriñizce, Kiyev ve Moskva ne sebepten bu kibi qarar aldılar?
– Çünki eki devlet bütün dünyada belli bir aqiqatnı qabul etmege istemediler, er yerde tamır halqlarnıñ aqlarını tanıp, olarnı qorçalamağa tırışalar. Bu Deklaratsiyağa 145 devlet qol tuttı, Ukrainanıñ bütünligini ise 100 devlet destekledi, bu da az degil. Tek mayısnıñ 23-nde 2014 senesi ukrain eyyeti bu Deklaratsiyanı qabul etkenini ayttı, Rusiye ale daa indemey.
– Mart ayındaki vaqialardan soñ, Qırım Rusiye erkânına qoşuldı, amma, Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Ukraina tarafdarları olıp qalmaqtalar. Sizniñ fikiriñizce, bu nenen bağlı ve çoqqa sürecekmi?
– Qırımtatarlar Ukrainanıñ tarafdarları aytqanıñız bayağı qabartılğan. «Facebooknı» faal qullanğan, diger içtimaiy ağlarda iştirak etkenler, belli bir yaşta ve belli bir işnen oğraşqan adamlar, ukrain oquv yurtlarında tasil alğan, Ukrainanıñ medeniyeti, ticaretinen bağlı olğanlar – olarnıñ episi, kerçekten de Ukrainanıñ tarafdarları olalar. Men bellesem, qırımtatarlarnıñ bir qısımı, belki de ekseriyeti, özlerini tüşüneler. Ve bu doğru. Ukraina 20 yıl evelsi yapacaq işlerni ya da iç olmadım 10 yıl evelsi yapacaq şeyni, Qırımnı coyayatqan vaqıtta, daa doğrusı coyğan soñ yapıp başladı.
Bu meselenen bağlı Ukrainanıñ siyaseti izçenli degil edi. Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanığan soñ, ukrain parlamenti «Qırımtatar halqı statusı» aqqında qanunnı çette qaldırıp, iç bir şeyge yaramağan «Milliy mensüplik boyunca sürgün etilgen şahıslarnıñ aqlarını tiklev» qanunnı qabul etti.
Asılında, qırımtatar mevzusı ukrain matbuat vastalarında, siyasetçilerniñ nutuqlarında teşviqatnıñ bir qısımı olaraq yañğıray, qırımtatarlarnı qayğırmağa niyetleri yoq. Amelde de bunı köremiz. Onıñ içün bu noqtada qırımtatarlarnıñ mevamı pek ayatiydir.
– Ukraina akimiyetiniñ qırımtatarlarğa ve qırımtatar meselesine nisbeten 23 yıl devamında alıp barğan siyasetine nasıl qıymet kesersiñiz?
– Menimce, soñki qararlardan ğayrı, olar da, yarı-yarığa qabul etilgen, bu siyaset – qırımtatarlarnıñ mevcutlığını inkâr etmekten başlap, iş yerleri, qırımtatar tiliniñ qullanuvına qadar, kütleviy şekilde diskriminatsion areketlerden ibaret.
– Şimdiki vaziyette Ukraina ve Rusiye qırımtatarlarnı öz tarafına çekmege tırışalar. Qırımtatarlar ne yapmalı?
– Pek doğru. Bunı ğayeviy çağıruvlarda da sezmek mümkün: yani, keliñiz, biznen oluñız, çünki prezident şunı ayttı, bunı derc ettiler ve ilâhre. Amma, ne bu, ne de diger taraftan qırımtatarlarnıñ meselelerini çezmek içün ciddiy adımlarnıñ yapılğanını körmeyim. Menim içün er şey tek sözde qala, teşviqat informatsion cenk çerçivesinde alıp barıla.
– Ukraina prezidenti Qırım, Ukraina erkâına qaytacaq, dey. Sizniñ fikiriñizce, bunıñ içün nasıl şartlar kerek ve qırımtatarlar bunda bir de bir rol oynamalılarmı?
– Men asılında qırımtatarlarnı Qırımnıñ qaytarıluvı ya da qaytarılmamasında iştirak etüvini körmeyim. Eki devlet, eki halq arasında davada, qırımtatarlarnı bir çezüv yolu olaraq qullanmaq ğayesinden çoqtan vazgeçmek kerek. Qırımtatarlar bir de bir devletke qol tutqanı ya da aksine, desteklemegeni içün aq ve statusnıñ saipleri degiller, olar - bu topraqlarnıñ tamır halqı, ve onı idare etken devlet, halqnıñ aqlarına riayet etmeli ve qorçamalı.
– Rusiyede olıp ta, qırımtatarlar nege işana bileler?
– Aytmaq küç. Men bellesem, Rusiyeniñ milliy siyaseti tek qırımtatarlarğa nisbeten degil de, negizinde çoq eyi degil. Çünki Rusiye – pek büyük devlet, onıñ topraqlarında yüzlernen halqlar yaşay, ve qırımtatar halqı meselesi ayırıca baqılacağına ümüt beslemek mantıqsızdır. Asılında, Rusiye, Ukraina ve Qırımğa nasıl detip davranğanına baqmadan, umumen devletniñ milliy siyasetinde islâatlar keçirip, anda yaşağan halqlarnıñ aqlarını daa çoq qorçalamalı.
– Ukraina ve Rusiye, tek Qırımnen meraqlanıp, qırımtatarlarnı bir qozğalayıcı faktor olaraq qabul eteler, kibi fikir bar?
– Men böyle aytır edim: em bu, em diger devlet qırımtatarlarnı qozğayıcı olaraq qabul eteler, çünki o bu topraqlarnıñ tamır halqı, onıñ öz aq-uquqları bar.
– Bugünki vaziyetni közge alsaq, ileride vaziyet nasıl olacğını tahmin ete bilesizmi?
– Men tahmin etmege sevmeyim, em de qolumda malümat olmasa, daa beter sevmeyim. Tek bir şeyni, Qırımda qırımtatarlarnı sıqıştıracaqlar, olarnı bir köşede qapamağa tırışacaqlar, dep tüşünem. Asılında, Rusiye Ukraina çoq yıllar devamında yapqan hatalarnı tekrarlay. Rusiye meselelerni çezmek yerine, tamam onıñ areketlerni devam ete.


c: text/html

text:
Bïtkoïn ïnvestorlar üşin «ölim munarası» bolıp tabıladı, al onıñ şarasız kollapsı termoyadrolıq jarılısqa teñ saldarğa alıp keledi. Patriarch Equity ïnvestïcïyalıq qorınıñ bas dïrektorı Erïk Şïffer osınday boljam jasadı, dep xabarlaydı The Daily Express. Onıñ aytwı boyınşa, fyuçerstik narıqqa şığw ondağı ïnvestorlardıñ qalıptasqan problemaların wşıqtırıp jiberedi.
«Qazir biz kölemi boyınşa «qızğaldaq dürlikpesinen» asıp tüsetin qarjılıq köpirşikti körip otırmız», — deydi ol. Şïffer krïptovalyuta XXI ğasırdıñ qarjı narığın üşin ülken qawip töndirip otırğanın mälimdedi.
Şïfferdiñ aytwı boyınşa, adamdar bïtkoïndardı basqa ötimdilik nısanına awıstırwğa tırısqan kezde qattı sasatın boladı.
1 jeltoqsannan bastap AQŞ Tawarlardı fyuçerspen satw jönindegi komïssïyası fyuçersterdi bïtkoïnmen sawdalawğa resmï türde ruqsat berdi. Çïkago opcïondar bïrjası (Chicago Board Options Exchange, CBOE) sawdanı 18 jeltoqsannan bastap iske qostı. 18 jeltoqsanda Çïkago tawar bïrjasında da (CME) sawda iske qosıldı.
17 jeltoqsanda bïtkoïnnıñ bağası kezekti rekord jañartıp, 20 mıñ dollardan asıp jığıldı. Jıl basınan beri atalmış krïptovalyutanıñ qunı 20 eseden astam köterildi.
Bïtkoïn — eseptegiş qurılğınıñ kömegimen tizbekte jaña bloktar qura otırıp, jüyeniñ kez kelgen qatıswşısı aynalısqa aqşa şığara alatın krïptovalyuta.
Derekközi: http://lenta.ru
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka, Glavnaya,
Kommentarïï

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
internete nomre qoyan qizlar
14 yawli qiz sexs azeri nomresi, Telefon nomreleri qizlarin, azeri qiz skype nomresi, Gelinlerin telefon nomresi, qiz whatsapp nomreleri, xalawqa whatsapp nomreleri, qehbe vatcap nomreleri gence, azeri Qiz baca pp nomre, qehbe vatcap nomreleri, 16 yasli qiz nomreleri, Sumqayi qehbeleri nomresi, gelin nomreleri, qiz whatsapp nomreleri gulsen, moskva whatsapp nomre, Bakılı qehbe vatcap nomreleri, Qehbe ev nomresi, qiz whatsapp nomrellari 12210, Azeri qiz nomresi, qizlarin whatsapp nomreleri , qehbe ev telefonlari nomreleri, qiz nomrelerisi, naxcivanli qehbe nomreleri, qehbe nomreleri, qehbe vatcap nomreleri Elekberli Selale, Gelin nomresi, 16 yaw azri qizi nomresi , bunlarun nomreleri , seks nomresi, Qiz nomreler, qehbe telefon nomreleti, azeri qizlari vasap nomresi, telefon nomre qehbe lenkeran 10 yasinda, 11 yaşli qizlar vaçab nomresi, Telefonda boşalan 17 yawli qiz nomresi watsap, nomre, Qehbe xala nomreleri, 0556811041 qehbe nomresi, qizlarin vatsap nomreleri tap, Lenkeran qehbeleri nomresi, Qehbelerin nomresi lenkaran, qiz whatsapp nomreleri, telefon nomre qehbe lenkeran0516668451, Azeri qehbelerin nomreleri, Seksi qiz whatsapp nomresi, terter qehbeleri nomresiA=0, qehbe vatcap nomreleri qebele, nomreler, Azeri qizlarin nomreleri, Masalli qehbeleri nomreleri, Qiz nomreleri vacapa,


text:
Brïtandıq «Mançester Yunayted» jäne «Lïverpwl» klwbtarı «Mançester Sïtï» quramında jattığıp jürgen bes jasar fwtbolşı Lyuïs Tawncqa talasadı. Bul twralı 25 qañtarda Manchester Evening News gazeti xabarladı.Tawns - «Mançester Yunayted» janküyeri jäne osı klwbta oynağısı keledi. Qazir ol balanı «MYu», «Lïverpwl» jäne «Everton» sındı birqatar ağılşın komandalarınıñ skawttarı baqılap otır.
Qazirgi waqıtta Tawns «Mançester Sïtï» akademïyasında jattığıp jür, onda ol özinen eki jas ülken balalarmen birge oynaydı, dep jazdı Lenta.rw.
Tegï: Sport jañalıqtarı, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Aqmescitniñ rayon mahkemesi Çiygoznı kene noyabr 19-na qadar apiste qaldırdı
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ qararını lâğu etti ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste noyabr 19-na qadar qaldırılması aqta qararını qaytardı.
Bu aqta Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov bildirdi.
«Fevral 26 devam ete… Bugün Ahtem Çiygoznıñ nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçti. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararını lâğu etti ve Ahtemniñ noyabr 19-na qadar apiste bulunuvı aqta qararını qaytardı», – yazdı o Facebookta.
Ümerovnıñ aytqanı kibi, Çiygoz mahkemede çıqışta bulunıp, işbu vaqialarnı evelden neticesi belli olğan sımarlanğan bir iş olaraq adladı. O, ceza qararını deñiştirmek içün daa nasıl kefalet bermege kerek olğanı aqta soradı. Çünki onıñ areket tarzı Qırımdan ketmege niyeti olmağnını köstere. Bunıñ ile Ahtem Çiygoz oña bildirilgen qabaatlarnı tanımağanını qayd etti.
Avgust 10 künü Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunuv müddetini avgust 19-na qadar qısqarttı.
Uquq qoruyıcı Eskender Bariyev degeni kibi, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini avgust 19-na qadar qısqartqan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararı Rusiye dünyağa işğal etilgen yarımadada bütün uquqiy institut ve mehanizmlerni temin etkenini köstermeli.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Mayıs 15 künü keçirilgen mahkeme toplaşuvı neticesinde Çiygoznı iyül 29-na qadar apiste qaldırdılar.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde iyül 28 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komiteti taqiqatçısınıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini uzatmaq aqqında şefaatı boyunca toplaşuv keçti. Mahkeme kene Çiygoznı üç ay ve 21 künge, yani 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırmağa qarar aldı
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Törkiyä – bal citeşterüdä dönya berençese
2013nçe yılda başlanğan Bal urmanı ğamäl planı 2018nçe häm 2019nçı yıllarda da däwam itäçäk räweşle ozınaytıldı
Bal urmannarı belän, awıl cirendäge kerem çığanaqları törleländerelep, bal miqtarınıñ arttırıluı maqsat itelä.
Bügengä çaqlı 369 bal urmanı buldırıldı. 2018nçe häm 2019nçı yıllarda tağın 54eşär açıluı planlaştırıla.
Umartaçılıqqa häm bal citeşterügä kürsätelgän yaqlaw näticäsendä Törkiyä bal citeşterüdä dönyada ikençe urın aldı.
Bal êksportı da soñğı 5 yılda yaqınça 5 märtäbä arttı.
Ber yılda 150 meñ tonna tiräsendä bal citeşterelgän Törkiyädä yaqınça 7 million 700 meñ umarta bar, yaqınça 150 meñ ğailä umartaçılıq belän şöğillänä.


text:
İdil
İdil (bazan Edil, İtil yaki Etil şeklinde de yazıla) - Avropanıñ eñ uzun özenidir. Uzunlığı taqriben 3692 km olğan İdil, Moskva ile Sankt Peterburg arasındaki Valday yaylalarından doğa. Deñiz seviyesinden 28 m astında olğan Hazar Deñizine töküle. Hazar deñizine 50 km qala 200-den ziyade qolğa ayırılıp İdil deltası meydanğa kelir. Bu deltanıñ keñligi 100 km-den ziyadedir.
İdil qışnıñ üç ayında toñar. Bu zaman zarfında da özenden qara yolu olaraq faydalanılır.
Bazı tarihçılarğa köre tarihiy Avropa Hun ükümdarı Atillanıñ ismi İdil özeninden kele: Atilla = İdilli.


text:
Bağçasarayda İsmail Gasprinskiyniñ bağçasını yañıdan yaratacaq olalar
Bağçasarayda yerleşken İsmail Gasprinskiyniñ Memorial müzeyi «İsmail Gasprinskiyniñ meyva bağçasınıñ yañıdan yaratuvı» aktsiyasını keçirmege azırlana.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine müzeyniñ ilmiy hadimi Elmira Abibullayeva bildirdi.
«Malüm ki, İsmail Gasprinskiyniñ büyük meyva bağçası bar edi. Alma ve armut tereklerniñ sayısı ziyade edi. Bugünge bağça territoriyası eki qat eksildi. Aktsiyamız insanlarğa bağçanıñ yañıdan yaratuvına qoşulmağa imkân berir. Saçılğan er bir terekke onı oturtqan insannıñ adı ve soyadı yazılğan levhaçıqlar asılacaq», – dedi Abibullayeva.
Onıñ sözlerine köre, işbu aktsiya çerçivesinde olğan daa bir mesele – Qırım meyva terekeleriniñ eski cınıslarını hatırlamaq ve meydanğa ketirmektir.
«Eküv içün nevbetteki cınıslar saylanıldı: «Bal armut» armutı, «Kertme», «Makami» almaları, «Yüzüm-erik» erigi, qızılçıq», – dep qayd etti müzey hadimi.
Tedbirge qoşulmaq içün arizalarnı İsmail Gasprinskiyniñ Memorial müzeyinde mart 12-ne qadar qabul etecekler. Tedbir 2015 senesi mart 25-de keçirilecektir.
İsmail Gasprinskiy – qırımtatar maarifçisi, medeniy ve içtimaiy-siyasiy erbabı, yazıcı, oca. Qırımtatarlar arasında zemaneviy ğayelerniñ teşviqatçısı, ananeviy islâm medeniyetlerini zemaneviyleştirgen bir insan olaraq bellidir.


text:
Qırımda yağmur ve qarda Georgiy şeritini tarqattılar
Çarşenbe künü, aprel 22-de, Aqmescitte «Georgiy şeriti» bütünrusiye aktsiyası başladı.
Aqmescit memuriyetiniñ binası yanında büyük Georgiy şeritini açmaq içün tahminen 60 insan toplaştı. Tedbirde kontsert de keçirildi. Aktsiya vaqtında qar ve yağmur yağğanı içün genç oyuncılar sılaq asfaltta oynamağa mecbur oldılar, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Moskva-Aqmescit telekoprüsi vaqtında Ulu Ğalebeniñ 70 yıllığı bütünrusiye göñülliler korpusınıñ regional koordinatorı Maksim Zarâ bu sene Qırım içün 30 biñ Georgiy şeriti yollanğanını bildirdi. Olarnı 1400 göñülli tarqatacaq.
Ğalebe yıllığına bağışlanğan Rusiyeniñ «Georgiy şeriti» aktsiyası Rusiyeniñ 85 regionında ve dünyanıñ 70 memleketinde başladı.


text:
Zülküf Altan - Bu Handan Kervan İşler
Sanatçı : Zülküf Altan
Türkü : Bu Handan Kervan İşler
Etiketler : Zülküf Altan - Bu Handan Kervan İşler türkü indir, Zülküf Altan - Bu Handan Kervan İşler türkü dinle, Zülküf Altan türküleri, Bu Handan Kervan İşler mp3 indir, Zülküf Altan türküleri Bu Handan Kervan İşler türküsü, Bu Handan Kervan İşler sözleri, Zülküf Altan mp3 dinle, Zülküf Altan download, Bu Handan Kervan İşler bedava mp3, Zülküf Altan türkü sözleri, Zülküf Altan türkü dinle, Zülküf Altan son albüm indir
Zülküf Altan Türküleri
Zülküf Altan - Pencereden Bakıyor
zülküf altan - ey dil ne durursun demidir başla figana (elazığ)
zülküf altan - köprünün başlarında (erzurum)
Zülküf Altan - Diyarbakır Dört Köşe
Zülküf Altan - Yaram Sızlar
zülküf altan - altını sarraf bilir (ağrı)
Zülküf Altan - Saray Yolu İncedir
zülküf altan - kara köprü narlıktır (şanlıurfa)
zülküf altan - yüksek kayadır gönül (elazığ)
zülküf altan - tükendi nakdi ömrüm (şanlıurfa)
zülküf altan - karanfil eken bilir malamın (diyarbakır)
Zülküf Altan - Uyan Yar
Zülküf Altan - Şu Fırat ın Suyu Akar Serindir
zülküf altan - ayrılmışım eşimden (elazığ)
zülküf altan - saray yolu incedir (elazığ)


text:
Çiygoz boyunca mahkemede zararlanğanlar onıñ «kütleviy nizamsızlıq» teşkil etüvinde olğan rolüni qayd etmey – Polozov
Sentâbr 1-de «Çiygoznıñ işi» boyunca mahkemede sorğuğa çekilgen kişilerden iç biri onıñ kütleviy nizamsızlıq teşkil etüvinde olğan rolüni qayd etmedi. Bu aqta Meclis reisi muavininiñ rusiyeli adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi.
Polozovnıñ izaatını köstergen videonı Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde paylaştı.
Polozovnıñ sözlerine binaen, sentâbr 1-de toplaşuvda zararlanğan kişi olaraq sözde bulunğan Ukraina İçki işler nazirliginiñ sabıq hadimi Sergey Sinetskiy «Ahtem Çiygoznıñ bulunması ve areketleri boyunca añlaşılır bir şey aytıp olamadı».
«O ayttı ki, oña (Ahtem Çiygozğa – QA) nisbeten duşmanlıq duyğuları yoq», – dep qayd etti adliyeci.
Polozovnıñ bildirgenine köre, zararlanğan kişi bundan evel Çiygoznı bilgenini qayd etti, amma 2014 senesi fevral 26-da yüz bergen vaqialarda onıñ rolü aqqında bir şey aytıp olamadı.
Bundan evel, avgust 30-da Nikolay Polozov qayd etken edi ki, zararlanğan dört kişiden üçü 2014 senesi fevral 26-da vaqialar yüz bergen kün Ahtem Çiygoznı körmedi ve, bundan da ğayrı, onıñ «kütleviy nizamsızlıq» teşkilâtçısı olaraq rolüni qayd etip olamadı.
Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binası yanında Ukraina topraq bütünligine destek olaraq keçirilgen mitingde iştirak etkeni içün 2015 senesi yanvar ayında yaqalandı. İşğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümeti onı kütleviy nizamsızlıq yapqanında qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Saturday, February 26, 2011
ETatar.RU
ETatar.RU
Tatar online Paper - Cyrillic Russian
Tatar online Paper - Cyrillic Russian
Friday, February 25, 2011
Tatar Films Online
TaTapckиe филbMы-oHлaйH
http://tatarfilmsonline.wordpress.com
Watch streaming Tatar Films, Plays and Performances
We're VERY impressed with this on demand streaming media.
We're hoping that over time this page will become the ultimate Tatar Film resource.
http://tatarfilmsonline.wordpress.com
Watch streaming Tatar Films, Plays and Performances
We're VERY impressed with this on demand streaming media.
We're hoping that over time this page will become the ultimate Tatar Film resource.
Thursday, February 24, 2011
Tuesday, February 22, 2011
Ancient Tatar Tomb in the Andes
Because of the strong legacy left by Moorish Muslims on the Iberian peninsula, there were Muslims of Moorish and African descent who explored the Americas with Spanish and Portuguese explorers.
The 20th century saw an influx of Arab migrants to the country, mostly from Syria and Lebanon. It is estimated that today there are about 3.5 million Argentinians of Arab descent.
Гүзәлия TapxaHoBa caйTы
TaTap TeлeH ykыTy cepләpe
http://tarkhanova.ru/
Tatar Language Reading resources - Tatar Cyrillic and Latin
http://tarkhanova.ru/
Tatar Language Reading resources - Tatar Cyrillic and Latin
Qazan dastanı - Kazan Epic
“Qazan dastanı”– qimmätle ruxi xäzinä
W. İmamovnıñ “Qazan dastanı” isemle tarixi romanı dönyä kürgängä dä öç yıl ütep kitkän ikän. Bolğar çorı ädäbiyatın öyrängändä, bigräk tä şul çorğa bäyälämä birgändä, hiç arttırıp äytüwem tügel, bu kitap alıştırğısızğa äylänä. Ul tatar ädäbiyatında yözek qaşı sanalırlıq äsärlär belän ber rätkä quyılırğa xaqlı. Moñarçı berkem dä qağılıp qaramağan tarixi çornı surätlärgä alınıp, entsiklopedik xarakterdağı äsär icat itkän Waxit İmamov kiñ qaraşlı, qıyu fikerle yazuçı buluwın tağın ber qat rasladı.
945–1015 yıllar aralığında yäşägän İdel Bolğarı, Xäzär qağanlığı, urıs kenäzlekläre arasındağı säyäsi-iqtisadi bağlanışlar, şul çorda bu illär belän idarä itkän tarixi şäxeslär häm ğadi xalıq yazmışı qatlawlı, ämma ütä dä qızıqlı, mawıqtırğıç waqıyğalar eçendä açıla. Bu waqıyğalarnıñ üzäk noqtasında Bolğar däwläteneñ bötenlege, xalıqnıñ iminlege öçen köräştä nıqlı teräk bulırlıq yaña başqala – Qazan qalasına nigez salu tora. İskitkeç qatlawlı çor. Törle-törle xalıqlardan, qabilä-ırulardan torğan öç däwlät. Xäzär qağanlığı – arada iñ köçlese. İdel bolğarın da, tarqaw urıs kenäzleklären dä buysındırıp tota ul: zur-zur salımnar tülätä, citkän yeğet-qızların ala. Bolğarlar belän urıslarğa, berläşep, berdäm räweştä yaw belän çığası da bit. Yuq şul. Ni bolğarlar, ni urıslar üz illärendä nıqlı tärtip urnaştıra almıylar. Urıs ilendä başbaştaqlıq xökem sörä. Täxet öçen köräştä ağay-ene qırıla. Kiräksä dä, kiräkmäsä dä törle yaqqa yaw çabalar, üz cirlärendä genä eşläp, tamaq tuydırıp yäşäsälär ni bula? Yuq, kürşe tawığı kürkä bulıp kürenä. İdel Bolğarına da ällä niçä märtäbä höcüm itälär. Bolğarnıñ alardan başqa da ilne bolğatıp toruçıları citärlek. Bortaslar baş birmi, täxet öçen astırtın ğına köräş bara. İl täxete waqıtlıça axmaq bändälär qulına küçep, niçä märtäbä qıyın xäldä qala bolğarlar. İlne nığıtası, tarqaw qabilälärne berläşteräse, çiklärneñ törle yaqlarında, bigräk tä urıslar belän çiktäş urınnarda, kirmän-qalalar salası ide.
Änä şundıy qatlawlı problemalarnı üz eçenä alğan bu çornı surätläp, tarixi roman yazarğa alınğan yazuçı aldında niqadär cawaplılıq tora. Bu teläsä kemneñ qulınnan kilä torğan eş tügel, minemçä. İñ elek yazuçı üze tarixnı tirän belergä tiyeş. Tarixi äsär, çın xaqıyqätne bernindi yalğanğa törmiçä, faktlarğa, fänni xezmätlärgä nigezlänep yazılğanda ğına yuğarı bäyälänäçäk häm milli üzañnı üsterü, xalıqnıñ ütkänenä ixtiram tärbiyäläw çığanağı bulıp toraçaq.
Avtornıñ tarixi çığanaqlarğa tayanıp eşläwe bäxässez. Ul bu kitabında tormışnı häm şäxeslärne şul çorğa ğına xas üzençälekle sıyfatlar belän obyektiv räweştä taswirlıy alğan. Bolğar ilenä xas bulğan küreneşlärne surätlägändä, yazuçı İbn Fadlan säyäxätnamälärenä, rivayät häm legendalarğa tayansa, urıs kenäzlekläreneñ yäşäw häm idarä itü formaların urıs tarixçıları S.M. Solov’yov (“Çteniya i rasskazı po istorii Rossii” kitabınıñ “Russkaya letopis’ dlya pervonaçal’nogo çteniya” bülege) häm N.M. Karamzin (Predaniya vekov. Skazaniya, legendı, rasskazı iz “İstorii gosudarstva Rossiyskogo”) xezmätlärennän faydalanıp surätläwe mömkin. Waqıyğalarnıñ xronologik ezleklelektä baruwı, tarixi şäxeslär tormışı turında yazılğannarğa hiç kenä dä xilaflıq itmäw şulay dip uylarğa nigez bulıp tora.
“Qazan dastanı” romanı X ğasır urtasınnan alıp XI ğasır başına qadärge çornı üz eçenä ala. Romanda töp ike syujet sızığı bar: İdel Bolğarınıñ üz çiklären nığıtuwı, köçle däwlät bulıp äwerelüwe häm urıs kenäzläreneñ kürşe illärgä bäyle säyäsäte, tormışı. Romanğa syujet ezleklelege xas. Syujet sızıqlarınıñ xäräkäte barışında waqıyğalar ber-berse belän kiseşep, aralaşıp, osta itep ürelep baralar. Syujet tarmaqlarınıñ ürelep baruwı ike il arasındağı bäyläneşlärgä nigezlänä. Xäzär ile belän bäyle waqıyğalar, yärdämçe syujet sızığı bularaq, bu bäyläneşlärneñ töp tayanu noqtası bulıp sanalırğa xaqlı. Şulay itep, kiñ prostranstvodağı waqıyğalar bilgele ber waqıt ezleklelegendä cay ğına, osta ğına xäräkät itep, kompozitsion yaqtan berböten äsär barlıqqa kilgän.
Roman X ğasır urtalarında İdel Bolğarında bulıp uzğan waqıyğalarnı surätläwdän başlana. Ğabdulla xan ozaq awırudan soñ terelep, yaqınnarı belän küñel açarğa – awğa çığarğa cıyına. Şul säbäple Bolğarnıñ başqalası Bilärgä Cükätaw, Qaşan, Aşlı, Bolğar qalalarınnan Ğabdulla xan qul astındağı oluğbäklär, ämirlär cıyıla. Bolğar xanına buysınuçı bäräncär, barsil, iskil xalqı, sabaküllelär, tämte, çalmat, başqort ıruları teläsä qayçan yärdämgä kilergä äzer bulsalar da, bortasalarnıñ baş iyärgä telämäwläre, babası Almıştan soñ täxetkä utırğan atası Miqail waqıtınnan uq ayırım yaşärgä omtıluları borçıy Ğabdulla xannı.
Şul räweşle avtor romannıñ ekspozitsiyäsendä ük Bolğarnıñ zurlığı, xalqınıñ törle-törle buluwı, qalalarnıñ küplege turında surätli häm il eçendäge berdämlekne buldıru Bolğar öçen töp problema ikänlegen assızıqlıy.
Äye, yäşi İdel Bolğarı. Äle Almış xan waqıtında uq tirä-yaq xalqına ul üzeneñ köç-quwäten kürsätä aldı. Bügen isä Bolğarnıñ yäşäyeşe, danı, iminlege turında Ğabdulla xan qayğırtırğa tiyeş. Haman şul ber balıq başı digändäy, uylar gel ber tirädä çuwala: xäzärlär tırnağınnan qotılıp, tulı bäysezlekkä ireşäse ide; ulı Möxämmätne tirä-yaq illär belän eş yörtä alırlıq täxet warisı itep tärbiyälärgä dä waqıt citkän.
Awğa çığıp, beraz can tınıçlığı alırğa telägän Ğabdulla xannıñ bu uylardan tämam başı qattı. Urıs ilennän qaytıp citkän şımçısı Dayan märgän anı şul xälendä kürde.
Äsärdä Dayan obrazına şaqtıy kiñ urın birelgän. Ul – urıs-bolğar mönäsäbätlärenä bäyle waqıyğalarnı bäyläp toruçı töp köç, Ğabdulla xannıñ Kiyäw qalasındağı (Kiyevtäge) küze-qolağı da. Dayan aşa uquçı urıs ilendäge waqıyğalar belän tanışa. Bu yulı da ul Ğabdulla xanğa baytaq yañalıq citkerä.
İgor’ kenäzne (idarä itü çorı – 945 – 972 yıllar) drevlyannar üterep taşlağaç, täxet warisı Svyatoslav (945 – 972) baliğ bulğançı, anıñ anası Ol’ga xaqimlek itä başlıy. Qatı qullı, nıq ixtıyarlı bu xatın üz ilendä nıqlı idarä urnaştırıp qına qalmıy, tirä-yaqtağılar belän dä tınıçlıqta yäşi. Anasına, anıñ köçenä nıq ışanğan Svyatoslav, baliğ bulğaç ta, eçke idarä eşen Ol’ga xökemenä qaldırıp, üze gel suğışlar alıp bara.
Dayan söylägännärne tıñlağannan soñ, Ğabdulla xan, urıs ilendäge xällärdän alğa taba da xäbärdar bulu maqsatınnan, anı qabat Kiyäw qalasına cibärä.
İkençe könne xan awğa çığa, läkin bu anıñ öçen faciğa belän tögällänä. Ğabdulla xannı qaban duñğızı botarlap taşlıy. Şulay itep, ul aldan äzerlänep kilgän xıyänätçelär qulınnan hälaq bula.
Küptännän Bolğar täxeten qulına töşerergä telägän Nur-Suwar qalasınıñ oluğbäge Talib Şämsi Ğabdulla xan urınına utıra. İl belän idarä itüdän bigräk, xanlıqta bäyrämnär oyıştırıp, başbaştaqlıq qıludan başqanı belmägän Talib tizdän üz başına üze citä: at çabışı bäygesendä yığılıp töşep ülä. Üze ük mäsxärä itkän Saniyä isemle qız anıñ ülemen tizlätä.
Bu urında şunı iskärtäse kilä: avtor ğomumkeşelek problemaların da çitlätep ütmi. Berençedän, ilneñ, qawemneñ bäxete, iminlege xökemdarnıñ nindi buluwına da bäyle. Ğädel, aqıllı ilbaşı ğına xalqına bäxet kiterä ala. Talib kebeklär ilne häläkätkä genä etärä. İkençedän, yaxşılıq cirdä yatmağan kebek, qılğan yamanlıq ta keşeneñ üzenä kire qayta, Ğabdulla xannı ütertep, täxetkä ürmälägän Talib änä şulay üz äşäkelegeneñ qorbanına äylänä. Ğädellek östen çığa .
Täxetkä Ğabdulla xannıñ ulı Möxämmät utırğaç, nihayät, ul bortaslarnı ciñep, Bäncä qalasın ala. Läkin qayber närsälärne aldan kürep betermäwe arqasında, küp kenä yalğışlar cibärä: wäzire Nuretdinneñ ulı Raxmannı Bäncägä ämir itep quya. Tegesen isä baylıqtan, küñel açulardan başqa berni dä qızıqsındırmıy. Qul astındağı xalıqnı izep, mısqıl itep yäşäwçe Raxmannı Möxämmät xan ildän quwa. Anıñ urınına Bulat särdärne quya. Üz ulı Raxmannı da qulda tota almağan Nuretdin wäzir dä täxet tiräsendä qala almıy. Anıñ urınına Möxämmät xan Kiyäw qalasınnan Dayannı qaytartıp utırta. Ğabdulla xan waqıtınnan birle urıs kenäzläre arasında Bolğarnıñ küze-qolağı bulıp yäşägän Dayan urıs xalqınıñ tormışın, eş-ğämällären biş barmağı kebek belä. Näq şuña kürä dä ul Möxämmät xanğa aqıllı kiñäşlären birä ala. Nihayät, Bolğar xannarı mondıy ışanıçlı, turılıqlı kiñäşçelärgä qıtlıq kiçerüdän tuqtıy.
Dayan wäzir üz ulı Nasıyr belän Baydar atlı bahadirnı Xäzär ilenä şımçılıq itärgä cibärä. Çit mämläkätlärdä üz keşeñ bulu faydalı. Dayan üze dä küpme yıllar urıs arasında yäşäp, Bolğarğa namuslı xezmät itmädemeni?! Nasıyr belän Baydarğa da üzenä ışanğan kebek ışana ide Dayan.
Şuşı urında Baydar bahadir obrazı turında berniçä süz äytep kitü urınlı bulır. Avtor anıñ turında äsärneñ dürt bülegendä surätli. Üz geroyena üze mökibbän kitep, yaratıp, üz itep taswirlıy ul Baydarnı.
Baydar – qollıqqa satıludan qaçıp qotıla alğan Bolğar bahadirı – dalada qaçıp yäşäwçe çibär Saniyäne oçrata. İsegezgä töşeräm: Saniyä xıyänätçe Talib ämirdän üç alğannan soñ qaçıp kitkän ide. Alar bergä ğailä qorıp yäşi başlıylar. Tizdän Sal-Sal atlı ir bala dönyäğa kilä. Berazdan Baydar belän Saniyä Bolğar xanlığına qaytıp töplänälär. Baydar bahadir Möxämmät xanğa xezmät itä başlıy. Dayan wäzir quşuwı buyınça, Baydar häm Nasıyr Xäzär qağanı Manasnıñ plannarı turında Möxämmät xanğa citkerep torırğa tiyeşlär ide.
Möxämmät xanğa täxetendä tınıç qına utırıp, caylı ğına idarä itü nasıyp bulmıy. Ul çor qarşılıqlı waqıyğalarğa bik bay bula. Alarnı Xäzär qağanatı häm Urıs ilendäge xällär belän bäyläp qararğa kiräk.
Niqadär genä köçle bulmasın, Xäzär qağanı Manasnı da xıyänät çitlätep ütmi. Ulı İosif atasın ütertep, Xäzär ile täxetenä menep qunaqlıy. Berençe eşe itep, ul urıslarğa häm bolğarlarğa qarşı yaw belän barırğa cıyınuwın belderä. Bu xäbärne alıp qaytqan Nasıyr belän Baydarnı tıñlağannan soñ, Möxämmät xan qurquğa töşä. Tiyeşle yasaqnı tüläp, üzeneñ berdänber qızı Zölfiyäne qağanğa büläk itep qotılmaqçı bula. İosif qağan ğaskärläre Bolğarğa kilep tä citmiçä, Sarıtaw yanınnan kire borılıp kitälär. Xäzär qağanı belän bäreleş bulmıyça qala, ämma Möxämmät xan qul astındağı turılıqlı keşesen – Bäncä ämire Bulat batırnı yuğalta. Ul, Zölfiyäne qağan qulınnan qotqarırğa teläp, ber bäreleştä hälaq bula.
Möxämmät xan İosif qağannan waqıtlıça ğına bulsa da qotıla, läkin urıs kenäze Svyatoslav Bolğar ilen tınıçlıqta qaldırmayaçaq ide. Kenäz ozaq köttermi. Urıslarnıñ Çulman yağınnan kilü xäbäre bu tirälärdä yaña kirmän tözep yatqan İbrahimğa kilep ireşä. Ul salınıp yatqan kirmänne saqlawnı İlbuğa bäkkä qaldırıp, üze atası Möxämmät xanğa yärdämgä aşığa. Xan ulları Timer-Mö’min belän Ğabbasqa tayana almıy, çönki bu ike ışanıçsız bändägä atalarınıñ täxete genä kiräk. Alar ilne saqlaw turında uylap ta qaramıylar: atalarına yärdämgä kilmilär. Urıslar san yağınnan kübräk tä, köçleräk tä. Citmäsä, ike yaqnıñ batırların köç sınaşırğa çığarğaç, Baydar bahadir urıs batırı Alyoşa qulınnan (urıs etlek eşli: Baydarnıñ küzenä qom sibä) hälaq bula. Urıs yawınnan ilne talatmas öçen, Dayan wäzir belän İbrahim ämir aqıllı xäylä qoralar: Svyatoslav stanına barıp, büläklär birep, anı İosif qağan östenä barırğa qotırtalar. Bolğar ile isän-imin qala. Aqıllı İbrahim ämir alğa taba bolay yaşärgä yaramağanlıqnı añlıy: “Doşman aldında tez çüktek. İminlekne satıp alabız. Büre bulıp bürelär dä qulğa birelmilär. Ä bez üz-üzen dä yaqlıy almağan mesken xatın tösle. Kem irenmi, şul kilä dä basa. Däwlätebez köçsez. Qayçan ğına turayıp basarbız da başqalarğa tiñnär bulırbız bez?..” – di ul, açınıp.
Äye, İdel Bolğarınıñ xanı bulıp, maqsatlarına ireşer waqıtları alda äle İbrahim ämirneñ. Xäzergä äle il belän Möxämmät xan idarä itä.
Svyatoslav kenäz Xäzär ilenä barıp citkänçe, bortaslarnıñ Bäncä qalasın yandıra. Möxämmät xan ğaskärläre İbrahim ämirgä yärdämgä kilep ölgergänçe, qala yanıp betä, ämma baş birmäs bortaslar monnan arı Bolğardan ayırılıp yäşi almayaçaqların añlıylar. Şulay itep, Möxämmät xannıñ küptänge xıyalı tormışqa aştı: bortaslar Bolğar ilenä nıqlap quşıldı.
Nihayät, Svyatoslav kenäz ğaskärläre İosif qağannıñ başqalası Ätilgä basıp kerälär. Ğaskären saqlap qalu öçen, qağan şähärne taşlap kitä. Urıslar yanğan şähärdä ällä ni baylıq taba almağaç, qaytır yulğa çığalar. Qağan, qarşı töşep, alarnı çolğap ala. Svyatoslav ğaskäre xäylä belän çolğanıştan çığıp, qaçıp qotıla. Xäzär qağanı yarannarına monnan soñ bolğarlarnı urıslarğa qarşı qalqan itep saqlarğa, alarğa timäskä boyıra.
Svyatoslav Kiyevqa qaytıp, ozaq ta tormıy, bäcänäklärgä qarşı quzğala. Tegeläre isä çigenep, töp köçlären saqlap qalalar. Svyatoslav alarnıñ Sarkel qalasın yandıra da yunannarnıñ başqalasın – Qaysarqalanı talarğa çığıp kitä, tik yunannar “urıslarnı Dunay tamağına çaqlı ut uynatıp kire quwalar”. Xurlıqqa qalğan Svyatoslavnı Kiyäw qalasında ülem kötep tora ide. Bäcänäklär qalanı yandırıp, Svyatoslavnıñ üzen üterälär. Qorqıt xan anıñ baş söyägennän qäsä yasata. Suğışlardan, başqalarnı talawdan başı çıqmağan Svyatoslav kenäz änä şulay üz ülemen taba.
Anıñ ülemennän soñ täxetne büleşü ozaqqa barmıy. Svyatoslavnıñ uynaştan tuğan ulı Vladimir bik tiz täxet tiräsendäge başqa tuğannarın yuq itep, idaräne üz qulına ala. Vladimir urıs tarixında (N.M. Karamzin. Predaniya vekov. Skazaniya, legendı, rasskazı iz “İstorii gosudarstva Rossiyskogo”) iñ küp xatınlı, şul xatınnardan tuğan 12 ir balası bulğan kenäz bularaq surätlänä. Balalarınıñ härbersenä cir birep, Vladimir kenäz urıs cirlären udel kenäzleklärenä bülgäläp beterä. Monıñ kiläçäktä nindi ayanıç xällärgä kiteräsen ul uylap ta qaramağan, küräseñ.
Bu waqıtta Bolğar xanlığında da waqıyğalar şaqtıy kiskenläşä. Möxämmät xannıñ yünsez ulı qomsız Timer-Mö’minneñ başsızlığı arqasında Rostov kenäze belän bäreleş bulıp ala. Xan bu xällärdän soñ Bolğar ilen urıs cirläre belän çiktäş Uqa yılğası yaqlap nığıtu maqsatınnan, kirmän-qala salu öçen, ulı İbrahimnı yıraq yulğa çığarıp cibärä. Anıñ qalalar tözü ölkäsendä täcribäse dä baytaq ide. İlbuğa belän bergäläp Çulmannıñ tekä yarında Alabuğa (urıslar anı Şaytan qalası dip atıylar) kirmänenä nigez salalar. İbrahim ämirneñ Qazansu belän İdel arasındağı Yılantaw qalqulığında zur qala tözü teläge dä zur bula, läkin bu uynı qaldırıp torırğa turı kilä, çönki Uqa buyında yaña qala tözü Bolğar ile öçen ähämiyätleräk ide.
İbrahim bu qalanı da tözep beterep kilä ide. Anı Yanqala dip yörtälär. Tarixta bu qala İbrahim iseme belän yöri, ä soñraq urıslar anı Nijniy Novgorod dip atayaçaqlar.
İbrahim Yanqalada çaqta ätiseneñ üterelüwen işetä. Timer-Mö’min Möxämmät xannı awğa alıp çığa. Üze yallağan urıstan ätisen ütertep (näq Talib ämir babası Ğabdulla xannı ütertkän sıman), Timer-Mö’min täxetkä xuca bula. Qul astındağı şähärlärne talap, xalqın izep yäşi yaña xan. Bolğar xalqı Yanqalağa barıp, İbrahim ämirdän xan buluwın ütenä.
Anıñ yanına kilüçelär arasında Sal-Sal da bula. Atası Baydar kebek ük batır, turılıqlı bahadirnı İbrahim ämir ğaskär başı itep bilgeli.
Timer-Mö’min ğaskären Yılantaw buyında ciñep taşlıy İbrahim ämir. Bolğar xanlığı täxetenä aqıllı, här eşen uylap başqaruçı, ilneñ iminlegen bar närsädän dä östen kürüçe İbrahim xan utıra. İl bäyräm itä. İbrahimnıñ berdänber qızı Ayziräk belän Sal-Sal batır ber-bersen yaratalar. Avtor şuşı ike yäşneñ mäxäbbätenä bäyle urınnarnı surätlägändä, Ayziräk awızınnan Yılantawğa bäyle rivayätlär, legendalar söylätä. Ayziräk belän Sal-Salnıñ kiläçäktä bergä buluwına İbrahim xan da riza, läkin waqıyğalar kötelmägän yünäleş alalar da bu ike ğaşıyqnıñ tormışın üzgärtep taşlıylar. Moña urıs kenäze Vladimir säbäpçe bula.
Vladimir kenäzne dä Bolğar cirläreneñ baylığı küptän qızıqtıra ide. Anıñ zur ğaskär belän yaqınlaşuwın işetkäç, İbrahim xan urıs ğaskärlären Yılantaw başında torıp qarşılarğa cıyına. Ul waqıttağı ğädät buyınça bäreleş aldınnan här ike yaqnıñ batırları köç sınaşa. Bolğar bahadirı Sal-Sal urıs batırı Alyoşanı üterä. Şulay itep, ul atası Baydarnıñ üleme öçen bu urıstan üç ala. Vladimir kenäzgä ağası Dobrınya İbrahim xannan solıx sorarğa kiñäş itä. Anıñ uylawınça, kün iteklär kigän bolğarlar çabatalı urısqa berqayçan da buysınmayaçaqlar häm yasaq tülämäyäçäklär. Kenäz Vladimir belän İbrahim xan arasında solıx kileşüwe tözelä: “Taş su östenä qalqıp yözä başlasa yäisä qolmaq üläne taş şikelle su töbenä kitsä genä bozılır bezneñ duslıq”, – digän süzlär belän raslanğan bu kileşü şartı buyınça İbrahim xan qızı Ayziräkne Vladimirğa kiyäwgä birä. Sal-Sal batır monıñ belän rizalaşırğa mäcbür bula. Vladimir da üz qızı Vasilisanı xanğa kiyäwgä birä. İke il bäyräm itkän bu könnärdä İbrahim xan Yılantaw östendä tözeläçäk yaña kirmänneñ – Qazan qalasınıñ nigeze urınına qazıq qağa.
Bolğar ilen nığıtuğa küp köç quyğan İbrahim xannı Vladimir tanımıyça buldıra almıy. Berençe märtäbä urıs kenäze çit qawemne talıy almıyça, anıñ belän kileşü tözergä mäcbür bula. Başqalarnıñ baylığın talarğa yaratqan zat bu yulı köçsez ide.
Vladimir kenäz üz ilenä turı qaytmıyça, Xäzär qağanına qarşı kitä. İosif qağan ciñelä. Urtaq doşman yuq itelä.
Vladimir ilenä qaytqaç, xristian dinen qabul itä.
Roman syujetınıñ çişeleşe dä üzençälekle. Ğasırlar buyı här däwlätne, anıñ idaräçelären ezärlekläwçe öç närsä bar: täxet öçen köräş, üç alu, xıyänät. Vladimir kenäzneñ dä, İbrahim xannıñ da ülemnären şul närsälär tizlätä.
Şulay da ike törle qawemneñ alğa taba üseşendä, yäşäyeşendä ayırma bik zur ide. Urıs ile Vladimir ulları arasında waq kenäzleklärgä bülgälänep betsä, İdel Bolğarı xalqı tağın da nığıp, ämma başqalarğa höcüm itmiçä, üz köçen arttırıp yäşäwen däwam itä.
Roman Sal-Sal bahadirnıñ söygäne Ayziräkne tuğan ilenä alıp qaytuwı belän tögällänä. Yılantaw başında Qazan qalası. Ul kiläçäktä xalqıbıznıñ ütkänenä dan cırlawçı häykälgä äyläner. Geroylarnıñ anıñ qarşında baş iyüwe tirän mäğnägä iyä, äyterseñ lä alar üzläre yäşägän çordan kiläçäkkä säläm yullıylar.
“Qazan dastanı” romanınıñ tulı eçtälege belän tanışqannan soñ, şundıy näticä yasıysı kilä: avtor tarixi waqıyğalarnı xıyal köçe belän bayıtıp, ğacäyep matur, canlı, uquçısınıñ küñelenä ütep kererlek itep, yöräge belän toyıp yazğan bu äsären.
Tarixi waqıyğalarnı, şäxeslärneñ tormışın surätlägändä, avtor fälsäfi uylanulardan da, ğomumiläşterülärdän häm näticälär çığarudan da çittä qala almıy. Ul monı sizdermiçä genä eşli. Törle uy-fikerlärne geroyları awızınnan äytterä, alarnıñ eş-ğämälläre aşa şul xalıqqa xas üzençäleklärne surätli, üzeneñ mönäsäbätlären belderä. Ul monı qabalanmıyça, artıq qatlawlandırmıyça, uquçısınıñ añına, küñelenä sala bara.
Här xalıqnıñ (xäzär, urıs, bolğar) üzenä genä xas üzençälekle yaqları bar. Äsärdän moña qızıqlı ğına misallar tabarğa bula. İtilgä kilgän säwdägärlär awızınnan yähüdilär turında bez menä närsälär işetäbez: “Olı söñge asıp, ozın kön buyına çellädä peşep yörergä yähüdilärneñ başına tay tipkänme ällä?.. Alar divar artına qaçıp, Qaf taw yağınnan, Köbä üzänennän kiterelgän şärablarnı ...çömerep yatarğa ğına osta”. Çınnan da, yähüdi berqayçan da qara eş eşlämägän. Gel şulay bulğan. Dimäk, xalıqlarğa xas sıyfatlar borınğıdan uq alarnıñ qannarına señgän ikän bit.
Şunda uq yähüdilärne saqlawçılarnıñ yä Xorasan yağınnan kilep yallanğan, yä bolğar-bortas möselmanı ikänen beläbez. Äye, alar, tırışa-tırışa, böten qara eşne eşläwçelär.
Şul arada säwdägärlär tağın ber yañalıqnı belep alalar: kötmägändä İtilgä bärep kerep, bar baylıqnı talap kitüçelär urıs yulbasarları ikän, läbasa.
Ğadi genä itep surätlängän bu waqıyğalar aşa uquçı üze dä sizmästän näticä yasap quya: bu bit bügen dä şulay.
Urıslar häm bolğarlar öçen xarakterlı bilgelärne kürsätep toruçı ber waqıyğağa küz salıyq. Qazan qalasın tözüçe ostalarğa qarap torğannan soñ: “Könläşäm min sezdän, – dip äytep quydı Vladimir kenäz. – Bez Kiyev cirendä ber-berebezneñ qalaların üzara yaw yörep yandırabız, ä sez kirmän artınnan kirmän tergezäsez”. Äye, här xalıq üzenä genä xas sıyfatqa iyä şul. Özektän kürengänçä, ike törle xalıq ike törle maqsat quyıp yäşi. Berse tözi, ikençese keşe tözegänne cimerep, talap bayırğa tırışa. Näticä haman şul. Yıraqtan ezlise tügel. Tatar awılı belän yänäşä genä torğan urıs awılına küz taşlaw da citä.
Bu ike xalıqnıñ dönyäğa qaraşın, fiker yörtü räweşen kürsätep toruçı tağın ber misalnı qarap ütik.
Qazan qalasınıñ nigezenä qazıqlarnı üze qağarğa telägän İbrahimnıñ kenäz Vladimir belän söyläşüwe dä uquçını uylandırmıyça qalmas.
– Qaya, min dä qağışıym, – dip, Vladimir kenäz dä imän qazıq yanınaraq yılışa başlağan ide, İbrahim xan, tersäge belän törtep, çitkä arındırdı.
– Härber yaña qala – yaña bala sıman. Ä cir yözendä ber genä balanıñ da atası ikäw-öçäw bulğanı yuq äle. Bu bezneñ cir, qazığın da yalğızım qağaçaqmın.
Nihayät, ğayrätle kizänep, İbrahim xan qazıq başına çuqmar belän ordı.
– Meñ’yäşär qala bulırğa yazsın inde berük!
– Urtaq qala bulsın! – dip, çaq-çaq qına işetelerlek itep pışıldadı ber yaq çittä tursayıp torğan kenäz.
Niqadär ostalıq avtorda! Niqadär işarä! Babalarıbıznı aqıllı, köçle logikalı itep kürsätü öçen, nindi ütemle süzlär qullanılğan. Urısnıñ ärsezlegenä qarşı osta itep cawap birä alğan İbrahim xan belän ğorurlanu da, milli watanpärwärlek xise dä, urtaq qalağa äylängän Qazanıbız öçen açınu da sizelä monda. Uquçı änä şulay añlıy.
Romanda törle qawemneñ könküreşen, ğoref-ğädätlären surätlägän urınnar da iğtibardan çittä qala almıy. Urıs cirenä kilep çıqqan Dayannı xäyran qaldırğan ike närsä bula. Berençese, urıslarnıñ su qoyınıp yuwına belmäwläre. “Mondağı xucalarnıñ, qunaqlarnıñ barçası da miç buyına quyılğan berdänber lägän eçenä tığılıp yuwınalar. Qaysı tamaq çayqap tökerenä şunda, qaysısı... borının da yuwa. Äle şul sunı alıştırunı da ike-öç kön buyına onıtalar”.
Yuq, avtornıñ fantaziyäse belän uylap çığarılğan närsälär genä bu, dip yalğışa kürmägez tağın. X ğasırda İbn Fadlan da urıslarnıñ mondıy ğädätläre turında näq şulay yazıp qaldırğan.
– İx, şäreq munçasına quwalap kertergä ide sine! Qayın millek belän ike-öç qat çabınsañ, ör-yañadan tuwıp çığar ideñ!
Dayannıñ bu süzläre tağın uylandıra. Qırğıylıq, arttalıq häm şuña qapma-qarşı quyılğan aldınğılıq. Äye, qapma-qarşı quyıp surätläw bik kiräk. Üzeñneñ kem buluwıñnı onıtmas öçen kiräk. Sezneñ üz munçağız da bulmağan digän yala yağularğa cawap birü öçen kiräk.
İkençe waqıyğa Dayan öçen bötenläy kötelmägän närsä bula. Urıslar atnalar buyı eçep xäldän tayğaç, qaynar miçkä kerep, maxmırdan qotılalar ikän. Yanıp torğan miçkä taşlar ırğıtalar, alar qızıp betkäç, öslärenä berniçä taqta taşlap, qaynar su sibälär. İserek miçkä kerep yatuğa, miç qapqaçın yabıp quyalar. Qızğan taşlar çıjlawdan tuqtağaç qına, anı çığaralar ikän.
Bu ike küreneş urıs xalqınıñ ütkänen tiränräk añlarğa yärdäm itä.
Romanda bolğar xalqınıñ ğoref-ğädätlären, küñel açu küreneşlären häm başqa milli detal’lärne surätläwgä dä iğtibar itelgän.
Äsärneñ mawıqtıru köçe anıñ sänğätçä eşläneşeneñ üzençälegendä. “Qazan dastanı” romanında realistik tormış romantizm bizäkläre belän ürelep, aralaşıp baru räweşendä surätlängän, şuña kürä dä äsärneñ emotsional’ tä’sir itü köçe zur. Ber qarıysıñ, avtor däwlät başındağı xaqimnärneñ säyäsäte turında salmaq qına xikäyäli, ikençe qarıysıñ, ul sine äsär geroylarınıñ mäxäbbät macaraları, söyü ğazapları utında yandıra, matur xıyallar häm mäxäbbät belän tulı tormışnı küzallarğa yärdäm itä. Keşeneñ iñ näfis xislären zatlı süzlärgä törep surätlägän epizodlarda maturlıq belän batırlıq yänäşä quyıla. Yazuçı uquçısın geroylarınıñ tormışı belän yäşätä, maturlıqqa soqlandırta. İntim küreneşlär surätlängän urınnarda da tupas naturalizm yuq, ä, kiresençä, geroylarnıñ ber-bersenä mönäsäbätlärendä tulı garmoniya, näfislek kenä östenlek itä.
“Külägädä üskän göl şikelle cılılıqqa häm nazğa susağan irennär tağın-tağın bergä quşıldılar. Kül buyındağı mamıqtay çirämnär dä yäş kiyäw belän kilenneñ tän cılısın, nazların taratmasqa, saqlarğa tırışa ide sıman...”– dip surätlänä Baydar bahadir belän Saniyäneñ qawışu mizgelläre turında.
Ber-bersen özelep söygän Bulat batır belän Zölfiyäneñ bäxetsez mäxäbbäte turında uqığanda, ireksezdän küzlär yäşlänä, mäxäbbätneñ böyek köç buluwına soqlanasıñ. Söygänen qotqarırğa teläp, höcümgä taşlanğan Bulat turındağı özek qızğanu belän berrättän soqlanu xise dä uyata: “Qulındağı qılıç yalt-yolt kilep tora. Küzlärendä betmäs-tökänmäs dähşät. Tağın biş-altı ğına adım.Annan... annan ul Zölfiyä canaşın qoçağına eläkterep ıçqınaçaq. Zölfiyä xanäkä. Canaş...
Ölgermäde yeğet. Yannan kilep çıqqan ber uğız pählewanınıñ qılıçı anıñ gäwdäsen ikegä telep attı...”
Qağan qulınnan qaçıp qaytqan Zölfiyäneñ atası belän söyläşüwen surätlägän yullarnı uqığaç, çın söyü şulay bulırğa tiyeşter dip uylap quyasıñ: “ Möxämmät xan, qızınıñ yarın cuyğan aqqoşnıkı şikelle sağışlı häm ömetsez qaraşın totıp alğaç, utqa peşkän qaraq xälendä qaldı...
– Bulat batır... yuq inde ul, balaqayım. Sine qotqaram dip... äräm buldı...
Kiçen Bolğardağı Cämiğ mäçet manarasınnan käwsär çişmä çelteräwe kebek saf tawışlı bäxetsez ber qıznıñ cıruwı işetelde... İrtän manara yanındağı çirämlektä Zölfiyäneñ cansız gäwdäsenä tap buldılar”.
Yazuçı süzneñ tämen, maturlığın, moñın toyıp yaza. Tele şiğriyätle, dilär andıylar turında. Mäxäbbät xiseneñ güzällegen, näfislegen avtor geroylarınıñ tışqı qıyäfäten – portretın surätläw aşa da bik osta birä, ayırım detal’lär yärdämendä tabiğıy güzällek häm ruxi saflıqnıñ yänäşä yäşäwen kürsätä: “Sal-Sal Ayziräkkä tekälde dä äyterseñ lä utlı kümer yottı. Çibärkäyneñ buyı-sını qayınday zifa. Bile ike uçqa sıyıp betärlek tösle... İñ yarsu, iñ mähabät ğäzällärgä dä birgesez töz ayaqlar ozın, näfis, därtle... Dönyäda şuşındıy da qamil zatlar, güzällek häm tılsım bula ikän, ya xodayım!..”
Tışqı qıyäfätne surätlägändä yazuçı kiyem-salım, bizänü äyberlärenä xas üzençäleklärne dä osta bizäklärgä törep birä. Qunaqlar qarşılawçı biyüçe bolğar qızlarına soqlanmıyça mömkin tügel. “Alarnıñ qamıştay ozın häm zifa ayaqların, aqqoş qanatıday yomşaq beläklären yaltırap torğan yefäk qaplap alğan. Läkin yefäk yapmalarınıñ hämmäse dä ütä kürenmäle. Yefäk aşa sılularnıñ barça qaynarlığı, çibärlege, danı çäçräp tora... Härqaysı da çäçlärenä qalfaq qadağannar, qul oçlarında beläzek häm uymaq... xätta tubıqlarında da näni qıñğıraw bar,” – digän surätläwlärdä Bolğar ileneñ aldınğılığın, baylığın maqtaw sizelep tora.
Üz geroyların surätlägändä, yazuçı üzeneñ bay fantaziyäsen eşkä cigä. Läkin romanda avtornıñ rus rässamı K. Lebedev räsemenä (W. İmamov iskärmäse) nigezlänep surätlägän portretı da bar. Urıs kenäze Svyatoslavnıñ tışqı qıyäfäte ber dä maqtanırlıq tügel: “ Östendä tezgä töşep citkän kinder külmäk, balaqları qapçıq sıman kiñ kinder ıştan. Bozaw tiresen annan-monnan iläp tekkän iteklär awız açqan. Ber qolaqta timerçe çükep yasağan altın alqa... kenäz östendä şunnan ğayre ber baylıq yuq... Quyı qaşları astınnan töbälgän utlı qaraşında kimsenü, könçelek, näfrät”. Äye, şul çorda yäşägän urıs xalqı turında küp närsä söyli bu yullar. Bay Bolğar yänäşäsendä änä şundıy yarlı il. Xezmät söymäw, keşe isäbenä genä yaşärgä teläw näticäse bu.
Roman geroylarınıñ tışqı qıyäfäten birüneñ tağın ber üzençälege bar. Keşeneñ eçke dönyäsın, xolıq-fiğelen kürsätü öçen dä bik uñaylı bu alım.
“Boraq äle yäş, awız qolaqta... İke yaqlap iyägenä salınıp töşkän mıyıq çılğıyların sıypaştırğan bula, ä tabaq kebek cäyelep kitkän irennären cıya almıy”, – digän yullarnı uqığaç, küz aldına tuğrı, eçkersez, samimi yäş keşe kilep basa. Äsärdä bu obraz, çınnan da, näq şundıy sıyfatlarğa iyä.
Obrazlı surätläw alımı – peyzaj da äsärdä ähämiyätle urın alıp tora. Ulı Sal-Sal tuğanğa zur şatlıq kiçerüçe Baydarnıñ kiçereşläre, eçke dönyäsı tabiğät taswirlarına täñgäl quyıp surätlängän. Keşe tuwu – tabiğät belän yaraşıp yäşäwneñ iñ biyek noqtası, şuña kürä här närsä söyenä. Äyterseñ lä tabiğät tä yaña tuğan zatnıñ kiläçäktä ile öçen faydalı keşe bulaçağına işarä itä: “Yañğır-dawıl ütkän, böten yalan tıp-tın. Gönahların-keren yuğan çirämlek östennän yaña sawğan sötkä oxşaş bu-par kütärelä... Kük yözenä şaw çäçäkkä çumğan alandağı şikelle erele-waqlı yoldız tütälläre sibeleşkän...Qom belän ışkıp çistartqän ciz tabaq şikelle yap-yaqtı, tüm-tügäräk ay da ... ğömer buyı yapa-yalğız integüwen onıtıp torğan, axrı”.
“Qazan dastanı” romanınıñ tağın ber üzençälege şunda: ul çağıştırularğa iskitkeç bay. Ädäbi telne tä’sirle häm zatlı itüdä alarnıñ role äytep betergesez. Çağıştırularnı söylämneñ ence börtekläre dip atarğa bula.
Äsärdä alarnı qullanunıñ distälägän oçrağın kürsätergä bula. Mäsälän, uy xäräkäten obrazlı itep birü öçen qullanılğannarı: “Uylar arba tägärmäçe şikelle äylänä-äylänä dä haman ber ük ezgä qaytıp töşä” yäisä “Könnär, saw-sälamät keşe sulış alğan tösle ... uzıp bara”.
Urıs häm Bolğar bahadirlarınıñ taza, köç-qüwätle buluwın, bäreleşneñ kiskenlegen kürsätü öçen qullanılğan çağıştırular tulı ber küreneşne küzallarğa yärdäm itälär: “Urıs bahadirı qulına tärtä çaqlı yuwan söñge totqan, bilendä qılıçı, xäncäre bar. Baydarnıñ da bil qayışında qılıç, ä qulında ügez botı xätle olı çuqmar. Arğamaqlar alda ni kötkänen sizenälär buğay, borın tişekläre döyäneke sıman kiyerelgän...”
Köçe taşıp torğan keşeneñ tışqı qıyäfäten surätlägändä, “ügezne yığarday”, “kibändäy olı gäwdäle” çağıştıruları uñışlı bulsa, yämsez qıyäfätne kürsätkändä, “miç pumalası da qurqıp qaçarday”, “kügärçen botı çaqlı ere teşläre”, “qaynar miçkä tığıp kipterelgän sıman gäwdäle” kebekläre turı kilep tora. İlahi maturlıq turında “küzläre firüzälär sıman”, “yäş qayınday zifa buy”, “ciläk kebek sılu qızlar” çağıştıruların qullanıp söyläw bik tä otışlı.
Mäqallärdän, frazeologiyälärdän, yäğni xalıqnıñ canlı söylämennän faydalanu da äsärne bayıta: “nindi mögez çığarır” (kötelmägän eş eşläw) “dilbegäñne qısqart” (az söylä), “qorsaq kipterep yatu” (eşsez toru), “tez astına böterep salu” (buysındıru) kebek frazeologik berämleklär söylämne canlandırıp cibärä.
Ğomumän, yazuçı süzneñ qaderen belep, anıñ ütemlesen, yöräkkä yaqınrağın saylap yazğan, teläsä kemneñ xıyalın eşkä cigärgä sälätlesen qullanğan. Mäsälän, xalıq baylığın äräm-şäräm ittelär, dimi, ä “çığarıp cilgärdelär” (cilgä oçıru), di. Çamasız, artığın qılanıp bizänü turında “... irennären, yözlären, qaşların innek, sörmä, kerşännärgä törde” dip yazunı qulayraq kürä.
Waqıyğalarnı tulıraq surätläw, açığraq tösmerlär birü öçen, romanda sinonimnarğa da kiñ urın birelgän. Alar küreneşlärne törle yaqlap kürsätü, kiñräk küzallaw mömkinlegen açalar. “Uqa yılğası ar’yağınnan urıs uşquyları yanap tora. ... qıpçaqlar, uğızlar tınğı birmi. Sarıtaw yağında... bortaslar çäbälänä. Häm iñ yamanı – Xäzär qağanlığı... turayıp basarğa çama birmi”, – digän özektä törle törlärdän bulğan fiğellär bolğarlarğa yanağan qurqınıçnıñ zurlığın kürsätü öçen faydalanılğan.
Tarixi romannarnıñ tağın ber üzençälege bar. Avtor häm geroylar söylämendä şul çorğa xas süzlär yış qullanıla. Bu geografik atamalarğa da qağıla. Qayber tarixi romannarda bu süzlärgä añlatmalar kitapnıñ iñ soñğı bitendä birelgän, ä “Qazan dastanı”nda tarixi süzlärgä şunda uq añlatma birelä. Bu uquçı öçen dä uñaylı.
“Qazan dastanı” – xalıq teleneñ zatlı ürnäklären faydalanıp yazılğan tirän eçtälekle, güzäl zäwıq tärbiyäli torğan matur äsär. Bügenge tatar uquçısı öçen ul tarixi çığanaq qına tügel, ä qıymmätle ruxi xäzinä dä.
Tatar xalqı üzeneñ töp asılına qaytırğa häm ruxı belän azat bulırğa tiyeş. Monıñ öçen ul üzeneñ ütkän tarixın bik yaxşı belergä, borınğıdan uq tsivilizatsiyäle, däwlätle xalıq buluwın onıtmasqa tiyeş. W. İmamovnıñ “Qazan dastanı” romanı näq şundıy maqsatnı küzdä totıp yazılğan. Üz milläten xörmät itüçe taläpçän, zıyalı häm ütken telle yazuçıbızdan tağın da sallıraq äsär kötep qalabız.
from:
http://tarkhanova.ru/lat/node/270
Monday, February 21, 2011
The Ottoman Sultan of Mendoza Argentina
Wednesday, February 2, 2011
Tuesday, February 1, 2011
Turk Street in San Francisco
Eni asked if this had anything to do with Turkey or Turkic people. It's named after an individual.
Turk Street was named for Frank Turk, an attorney. He came to San Francisco in 1849, first working for John W. Geary in the post office. He once served as second alcalde.
Although in larger counties today the county judge usually functions solely as county chief executive, in smaller counties, the role of the county judge continues to have many of the combined judicial and administrative functions of the alcalde.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
İsmail Gasprinskiy(İsmail Gaspıralı saifesinden yollandı)
İsmail Gasprinskiy (Gaspıralı, Gaspralı) (arap urufatında: اسماعیل گسپرينسكى) (1851 – 1914) – ulu qırımtatar mütefikkirdir.
Münderice
Soyadı yazılışları (variantları)Edit
İsmail beyniñ soyadınıñ üç türlü variantı qullanılmaqtadır: Gasprinskiy, Gaspıralı, Gaspralı. Qırımdaki Qırımtatar matbuatında onıñ soyadı Gasprinskiy (daa sıq) ve Gaspralı (daa siyrek) olaraq yazılğandır. Türkiyedeki Qırımtatarca neşirlerde çoqusı vaqıt Gaspıralı olaraq yazılır. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ saytında ise olarnıñ er birinen qarşılaşmaq mümkündir, lâkin Gaspıralı ve Gaspralı yazılışları biraz daa sıq rastkele. Aqmescitteki Qırımtatar Milliy Kitaphanesi Gasprinskiy adını taşıy, amma bazı maqaleler o kitaphane içün de diger soyadı variantlarını qullana. İsmail beyniñ abidesinde (resimde) soyadı Gasprinskiy olaraq, ev-müzeyi ögündeki levhalarda ise Gaspralı ve Gaspıralı olaraq yazılğandır. İsmail bey özü ise öz soyadını گاسپرينسكى (yani Gasprinskiy) olaraq yazğan edi.
TercimeialEdit
İsmail Gasprinskiy 1851 senesi mart 8 (20) künü Avcıköyde doğdı (şimdiki Bağçasaray rayonı). Vaqtı ile Aqmescitte, Moskvada, Voronejde, İstanbulda ve Pariste tasil aldı. Altı yıl devamında çeşit qırımtatar mekteplerinde rus tili ocası olıp çalıştı.
1879 senesi Bağçasaray şeer golovası olaraq saylandı ve bu vazifede 1883 senesine qadar bulundı. Publitsistikağa avesligi ve istidatı onı yavaş-yavaş gazetacılıq faaliyetine ketirdi.
İsmail Gasprinskiy 1883 senesi aprel 10 (22)- ten başlap ömüriniñ soñuna qadar “Terciman”, arada “Millet”, “Alem-i Nisvan”, “Ha-ha-ha”, “Alem-i Subyan” gazetaları ve mecmualarnı neşir etti. Özüniñ şahsiy kündelik matbuatından ğayrı, ilim ve turmuşnıñ çeşit saalarına bağışlanğan yüzlernen kitap ve risaleler basıp, milliy tasiliniñ derecesini çoq kereler yükseltti.
şiarınen türkiy halqlarnıñ biri-birine yaqınlaşuvı ve milliy medeniyetleri, siyasiy añları ösüvi oğrunda büyük hızmetler yaptı. Medeniy, içtimayi ve siyasiy faaliyeti içün 1910 senesi İsmail Gasprinskiy “Revue du monde musulman” adlı frenk mecmuasınıñ eyeti tarafından Nobel mukâfatına taqdim etildi.
Bediiy icadını 1887 senesi “Frenkistan mektüpleri”, “Dar ür-Rahat musulmanları”, “Afrika mektüpleri”, “Qadınlar ülkesi” kibi nesir eserleri, özüniñ esas qaramanları ve süjet yenelişleriniñ bir-birine mantıqiy surette bağlanuvınen, şartlı olaraq “Molla Abbas” roman-epopeyasını teşkil eteler. Bu yerdeki bediy metin – avtobiografik mizac taşığan elementler, tarih, cemiyetniñ iqtisadiy ve siyasiy qurulışı, çeşit farazlar kibi şeylerni qavrap ala. Öz vaqtında “Dar ür-Rahat musulmanları” parçası arap ve fars tillerine çevirilgendir. Cenkten soñ bu parça çeşit añlatmalar ve luğatlar ile “Yıldız” mecmuası (1993, No.1) ve “Qırımtatar edebiyatı” (1995) qullanma dersliginde neşir olundı.
1905 senesi müellifniñ “Kün doğdı” adlı romanı dünya yüzüni kördi. İsmail Gasprinskiyniñ er eki romanı ve diger bediiy parçaları türk ve umumen musulman dünyasınıñ siyasiy ve bediiy fikiriniñ şekilledirmesinde büyük rol oynadılar.
İsmail bey Gasprinskiy 1914 senesi sentâbr 11 (24) künü vefat etti ve Bağçasaraydaki Zıncırlı medrese azbarında defin olundı.
KitaplarEdit
- Pycckoe MycyлbMaHcTBo (Rus Musulmanlığı) Aqmescit, 1881
- Salname-i Türki (Bağçasaray, 1882)
- Mirat-ı Cedid (Bağçasaray, 1882)
- Hoca-ı Subyan (Bağçasaray, 1884; 3.bas. 1892; 7. bas. 1898)
- Avropa Medeniyetine Bir Nazar-ı Muvazene (Bağçasaray, 1885)
- İslâmlara dair Nizamlar ve İmtiyazlar (Bağçasaray, 1885)
- Rusiye Coğrafiyası (Bağçasaray, 1885)
- Eki Bahadır (Bağçasaray, 1886)
- Qıraat-ı Türki (Bağçasaray, 1886; 2. bas. 1894)
- Maişet Muarebesi (Bağçasaray, 1886)
- Kolera Vebası ve Onıñ Deva ve Darusı (Bağçasaray, 1887)
- Bahtiyar Nazım (Bağçasaray, 1889)
- Atlaslı Cianname (Bağçasaray, 1889)
- Medeniyet-i İslâmiye (Bağçasaray, 1889)
- Ğaraib-i Adat-ı Aqvam (Bağçasaray, 1890)
- Arslan Qız (Bağçasaray, 1894)
- Mektep ve Usul-ı Cedid Nedir? (Bağçasaray, 1894)
- Risale-i Terkip (Bağçasaray, 1894)
- Pyccko-BocToчHoe CorлaшeHиe (Rus-şarq Añlaşması) (Bağçasaray, 1896)
- Esap. Muhtasar İlm-i Esap ve Mesail-i Esabiye (Bağçasaray, 1897)
- Er Kün Kerek Qanunlar (Bağçasaray, 1897)
- Reber-i İslâmiye (Bağçasaray, 1898)
- Şarait el-İslâm (Bağçasaray, 1897)
- Reber-i Muallimin (Bağçasaray, 1898)
- Türkistan Üleması (Bağçasaray, 1900)
- Mevlüd-ı Cenab-ı Azret-i Ali (Bağçasaray, 1900)
- Beden-i İnsan (Bağçasaray, 1901)
- İran. Resimli Mecmua (Bağçasaray, 1901)
- Mebadi-i Temeddün-i İslâmiyan-ı Rus
- Meşur Paytahtlar (Bağçasaray, 1901)
- Usul-ı Edep (Şarq ve Ğarb Qaideleri) (Bağçasaray, 1901)
- Zoraki Tabip (Bağçasaray, 1901)
- Malümat-ı Nafia (Bağçasaray, 1901)
- Tashih-i Aqaidden (Bağçasaray, 1901)
- Temsilât-ı Krılof (Bağçasaray, 1901)
- Asiyada Qomşularımız (Bağçasaray, 1903)
- Dar ür-Rahat Musulmanları (Bağçasaray, 1906)
- Musulman Kongressi (Bağçasaray, 1909)
MenbalarEdit
BağlantılarEdit
- İsmail Bey Gaspıralı (Türkçe)
- Celebrating the Life of Ismail Bey Gaspirali (İnglizce)
- ↑ data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, плaTфopMa BiдkpиTиx дaHиx, плaTфopMa oTkpыTыx дaHHыx, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, плaTфopMa aдkpыTыx дaдзeHыx, плaTфopMa Ha oTBopeHиTe дaHHи, platforma otwartych danych, aшық дepekTep плaTфopMacы, aчыk MaaлыMaTTapды плaTфopMa, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, плaTфopMa oTBopeHor пoдaTaka, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, плaTфopMa зa oTBopeHи пoдaToци, HээлTTэй MэдээллийH TaBцaH, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, пляTфopMa aдkpыTыx зbBecTak, ycbTэM дaHHoйëcлэH плaTфopMaзы — 2011.


text:
2011 jıldan beri Qazaqstannıñ 385 azamatı memleket qarajatınıñ esebinen şet elge emdelw üşin jiberilgen.
Qazaqstandıqtardıñ şet elde tegin medïcïnalıq kömek alwın qamtamasız etw maqsatında 2011 jılı QR Densawlıq saqtaw mïnïstrliginiñ janınan QR azamattarın şet elge em alwğa jiberw mäseleleri boyınşa jumıs organı qurılıp, azamattardı memleket qarajatınıñ esebinen şet elge em alwğa jiberw erejeleri bekitilgen bolatın.
Şet elge 2011 jılı 78 adam (17 eresek, 61 bala), 2012 jılı 64 (17 eresek, 47 bala), 2013 jılı 64 (18 eresek, 46 bala), 2014 jılı 70 (45 eresek, 25 bala), 2015 jılı 57 adam (30 eresek, 27 bala) jiberilgen.
2016 jılı aymaqtardağı Densawlıq saqtaw basqarmalarınan emdelwşilerdi şet elge em alwğa jiberw twralı 176 ötinim tüsken. QR azamattarın şeteldik medïcïna uyımdarına emdelwge jiberw jönindegi komïssïyanıñ 11 otırısı ötkizilgen. Komïssïya 52 pacïentti şet elge jiberw, 80 adamdı Qazaqstannıñ awrwxanalarında emdew twralı şeşim qabıldağan.
Soñğı jıldarı qazaqstandıqtarğa qımbat medïcïnalıq texnologïyalar el işinde de qoljetimdi bolwda. 2010 jılı respwblïkada jaña 40 texnologïya engizilse, 2015 jılı 120 texnologïya engizilgen.
Derekköz: Zakon.kz
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Qırım Kurort naziri: Aluştada plâj kirişi 1200 ruble tura
Aluştada plâj kirişi içün 1200 ruble tura (tahminen 20 dollar). Evel Aluştanıñ Radisson musafirhanesiniñ şahsiy mülkiyetine keçken plâj aqqında söz kete, dey Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy.
Bu aqta o iyün 23 künü Qırım Nazirler şurasınıñ toplaşuvında ayttı, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bizge miras olıp qalğan bir şey. Aluştada şahsiy mülkiyet şekli olğan Radisson musafirhanesiniñ yalı kenarı. Mında tek para tölep kirmege mümkün. Hadimlerimiz bildirgeni kibi, kiriş 1200 ruble tura», – dey Qırım Kurort naziri.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov prokuraturadan bu meseleni al etmege talap etti. Umumen ise, dey nazir, Qırımda plâjlar ile vaziyet bir qarardır. Bu sene sayısı – 473. Şu cümleden, 80 – şifaiy, 60 – bala, digerleri – er kes içün.
Toplaşuvda qayd etilgeni kibi, şeerler tışında bar olğan «kiyik» plâjlar ile problemler mevcut. Aksenov bu kibi territoriyalarnı temizlemek içün ne qadar tehnika kerek olğanı aqta malümatnı azırlamağa teklif etti.


text:
Yuqarı Rada teleyayınlarnıñ 75% ukrain tilinde olması şart olğanını tasdıqladı
Ukraina Yuqarı Radası ekinci oquvda umummilliy telekanallardaki kontentniñ 75% ukrain tilindeki olması şart olğanınen bağlı qanun leyhasını qabul etti. Bu aqta mayısnıñ 23-de Radio Svoboda bildirmekte.
269 halq deputatı mütenasip qanun proyektine qol tuttı.
Qanunğa binaen, saat 7:00-18:00 ve 18:00-22:00 arasında çıqqan umumiy yayınlar ve kösterilgen zaman bölümü arasında ukrain tilindeki yayın, film ve haberlerniñ umumiy müddeti eñ az 75% teşkil etmeli.
Yerli kategoriyada yayınlamağa saip olğan teleradiokompaniyalar efirleriniñ eñ az 50%ni ukrain tilinde yapmalı.
Şartlarğa uymağan teleradiokompaniya litsenziya alımı umumiy miqdarınıñ 5% qadar ceza töleycektir.
Qanun derc etilgen künden itibaren dört aydan soñ küçke kirecek.
Martnın 9-da Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko teleyayınlardaki ukrain tili payınıñ arttırılmasınen bağlı qanun qabul etilmesine çağırğan edi.
2016 senesi noyabrniñ 8-de qabul etilgen qanundaki deñişmelerge istinaden, radiostantsiya efirinde çıqqan devlet tilindeki yırlarnıñ sayısı 25%den, ukrain tilinde çıqqan yayınlar sayısı ise, 50% az olmamaq kerek.


text:
Aqtöbelik matematïk Marat Axmet Türkïyanıñ joğarı ğılımï marapatına ïe boldı. Türkïyanıñ ğılımï-texnïkalıq zerttewler keñesi (TbBETAK) ğalımdardı joğarı nagradalarmen marapattadı. Olardıñ arasında Qazaqstan azamatı Marat Axmet te bar. Türkïyadağı QR Elşiliginiñ xabarlawınşa, M.Axmet 1998 jıldan beri Türkïyada ğılımï qızmetpen aynalısadı. Ol — matematïkalıq teorïyalar jañaşılı retinde Türkïyada jäne şetelderde tanımal iri ğalım, matematïka ğılımdarınıñ doktorı, professor.
Ankarada TbBETAK marapattarın tapsırw Türkïya Prezïdentiniñ sarayı «Aqsarayda» ötti. Ğılımï nagradanı matematïka ğılımdarınıñ professorı M.Axmetke Türkïya Prezïdenti Rejep Tayıp Erdoğannıñ özi tapsırdı.
«Bizdiñ otandastarımızdıñ Qazaqstanda ğana emes, şetelderde de özderiniñ ğılımï qızmetteriniñ joğarı nätïjelerin körsetwi süyinişti. Munday mısaldar Qazaqstannıñ ğılımï äleweti zor ekenin körsetedi», — dep atap ötti Türkïyadağı Qazaqstannıñ Tötenşe jäne Ökiletti elşisi Janseyit Tüymebaev.
M.Axmet — Qazaqstanda matematïkalıq bilim alğan ğalım, Türkïyağa kelgennen keyin de öziniñ ğılımï qızmetin jalğastıra otırıp, joğarı nätïjelerge qol jetkizdi.
Ğalım Türkïyanıñ ğılımï-texnïkalıq zerttewler keñesine Türkïyanıñ joğarğı ğılımï marapatına usınğanı üşin rïzaşılığın bildirdi.
M.Axmet bul sıylıqqa matematïkadağı ğılımï aşılımdarı, atap aytqanda, dïfferencïaldıq teñdewler teorïyası üşin ïe boldı. Onıñ ğılımï zerttewleri Türkïyada ğana emes, birqatar ewropalıq elderde paydalanılwda. M.Axmettiñ eñbekteri Türkïyada, Ewropada jäne AQŞ-ta ağılşın tilinde basılıp şıqtı.
Matematïka mamandığı boyınşa aspïrantwra jäne doktorantwranı Kïev memlekettik wnïversïtetinde tämamdağan professor Marat Axmet 1954 jılı Aqtöbe qalasında twğan. Uzaq jıl Q.Jubanov atındağı Aqtöbe memlekettik wnïversïtetinde jäne jekemenşik bilim berw orındarında oqıtwşı bolğan. 1998 jıldan bastap qazirge deyin Türkïyanıñ Ankara qalasındağı Tayaw Şığıs Texnïkalıq wnïversïteti (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) matematïka böliminiñ professor-oqıtwşısı. «…Ömirimizdegi eñ mañızdı dünïe tek qana bilimde emes, öziñdi qızıqtıratın, adamzatqa paydası tïetin, aldıña bir maqsat qoyu jäne sol maqsatqa jetw üşin bar küşiñmen tırısw. Aldıña qoyğan maqsat ülken bolwı kerek. Ömirde jeñimpaz bolwdı maqsat tutwımız kerek. Aldımızda osınday ülken maqsattar bolsa, ömirdegi qïınşılıqtardıñ barlığı ötkinşi bolıp körinedi jäne sol qïınşılıqtardı jeñwimiz oñay boladı», — dep ğalım jastarğa aqıl-keñes beredi.
Baq.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Uquq qoruyıcı: Cemilevniñ ğıyabiy apis cezası yarımadada içtimaiy kerginlikni quvetleştirir
Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apis cezası aqqında qararı yarımadada içtimaiy kerginlikni quvetleştirir, dep tüşüne İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ başı Andrey Yurov.
«Mustafanıñ bu kibi tedbirlerniñ alınmasına sebep ola bilgen deşetli cinayetleri aqta haberdar degilim. Eñ azından, Qırım yarımadasında etken faaliyetini alsaq, em de – bu nasıldır bir qattı bildirüvi ile bağlı ola bile. Amma onıñ qattı bildirüvleri de er vaqıt temelli edi», – dedi Yurov Qırım.Aqiqatqa.
Siyasiy taqiqatlar ukrain mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko aytqanı kibi, mahkeme qararı Rusiye areketlerini takbih etken qırımtatarlar ve diger qırımlılarnı qorquzmaq içün yapılğan arekettir.
«Qırımda Meclis kibi nasıldır bir qurulışlarnıñ teşkil etilmesi ve qırımtatarlarnıñ işğal ve bu rejimge boysunğanını köstermek içün yapılğan kampaniyanıñ nevbetteki qısmını köremiz», – dey Tişçenko.
Yaqında Qırım advokatı Cemil Temişev Aqmescitte Kiyev rayon mahkemesiniñ Mustafa Cemilevniñ yaqalanuvı boyunca qararı aqqında bildirdi. Bu malümatnı Rusiye matbuat vastalarına Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdiqladı ve Cemilevniñ federal qıdıruvğa ilân etilgeni aqqında bildirdi.
İşğal etilgen Qırımda Mustafa Cemilevni sıñırdan qanunsız sürette keçüvde, silânıñ qanunsız tarzda saqlanuvında qabaatlaylar.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırımda Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından taqibi mümkün olmağanı aqqında bildirde.
Mustafa Cemilevniñ özü Aqmescitte mahkeme qararını daa izaatlamadı.
Evel Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadağa kirişni yasaqladılar.


text:
Türkiyede dünyanı qırımtatarlarnıñ Vatanını işğalden azat etmege çağırdılar
Türkiye qırımtatar teşkilâtlarınıñ platforma toplaşuvınıñ iştirakçileri bütün medeniy cemiyetke «Qırımnı – qırımtatarlarnıñ Vatanını Rusiye işğalinden azat etmek ve Ukraina topraq bütünligini ğayrıdan tiklemege» talabı ile muracaatta bulundılar.
Bu aqta aprel 4-5 künleri toplaşuvda qabul etilgen platforma beyannamesinde aytıla, haber ete Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti.
«Türkiye qırımtatar teşkilâtlarınıñ platforması şunı qayd ete ki, serbest cemiyette demokratik yolu ile saylanılğan qırımtatar halqınıñ temsiliy organları yarımadanıñ qanunsız işğalini tanımay ve uquq üstüniginiñ demokratik qaidelerine köre qanuniy aqlarınıñ tiklenmesi içün küreşmege devam ete»,– denile beyanatta.
Beyannamede toplaşuv iştirakçileri «vatandaş serbestliginiñ bozuluvı, Meclis yetekçileriniñ ve milliy areket azalarınıñ taqibi, mustaqil qırımtatar matbuat vastalarına basqı, insan aqlarınıñ bozuluvı ile bağlı akimiyetniñ ayırım areketlerini» takbih ettiler.
Beyanatta aytılğanı kibi, «işbu qanunsız areketler Halqara mahkemeler seviyesinde baqılmaq kerek».
Evel bildirilgeni kibi, qırımtatar teşkilâtlarınıñ platforma toplaşuvı vaqtında mayıs 17 künü Eskişehirde sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem tedbirleriniñ ve iyül 31-avgust 2 künleri Türkiyede Qırımtatalarnıñ bütün dünya kongressiniñ keçirilmesi aqta qarar alındı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Astanaenergoservïs» AQ-nıñ jaña basqarma törağası tağayındaldı
15.11.2017 01:03
ASTANA. QazAqparat - Astana qalası äkimdiginiñ apparattıq keñesinde elorda äkimi Äset Ïsekeşev jaña kadrlıq tağayındaw twralı mälimdedi, dep xabarlaydı elorda äkimdiginiñ medïa ortalığı.
Äset Ïsekeşev qalanıñ energokeşeniniñ damwına ülesin qosqanı üşin «Astanaenergoservïs» AQ-nıñ basqarma törağası qızmetinen öz erkimen bosatwdı surağan Ermek Alïmovke alğısın bildirdi.
«Atap ötw kerek, osı jılı energokeşendi damıtwdıñ üş jıldıq strategïyası äzirlenip, engizildi. Onıñ ayasında tïimdiliktiñ negizgi körsetkişterin (KPI) qoldanw jumısı bastaw aldı. Energokeşendegi bïznes procesterdi aşıqtıqpen qamtamasız etw boyınşa biraz jumıstar atqarıldı. Osı jumıstardıñ nätïjesinde konkwrstıq ünemdew, kassalıq alşaqtıqtıñ tömendewi jüzege astı. 2016 jıldıñ qorıtındısı boyınşa 1,6 mlrd teñge köleminde kiris tüsti», - dep mälimdedi äkim.
«Astanaenergoservïs» AQ-nıñ jaña basqarma törağasınıñ qızmetine Ardaq Tïes tağayındaldı. Ol ärtürli jıldarı QR Tabïğï monopolïyalardı rettew agenttigi törağasınıñ orınbasarı, Qazaqstan damw banki törağasınıñ orınbasarı, «Astana-Energïya» AQ törağasınıñ orınbasarı sïyaqtı jawaptı qızmetterdi atqarğan bolatın.
Astana äkimi «Astanaenergoservïs» AQ-nıñ jaña jetekşisine sättilik tilep, KPI engizw, qaladağı energokeşenniñ senimdiligi men tïimdiligin joğarılatw jumısın jürgizwdi jalğastırwdı, sonday-aq, qısqı waqıtta jılıtw kezeñine qatıstı mäselelerge erekşe köñil bölwdi tapsırdı.


text:
Qazaqstan musılmandarı dinï basqarması Xalıqaralıq astronomïyalıq zerttew ortalığınıñ mälimetin negizge ala otırıp, osı jılı Qurban ayt merekesi qırküyek ayınıñ 12-si küni bastalatının xabarlaydı.
Bïıl Qurban ayt 12 qırküyekte bastaladı.
Qurban ayt, oraza ayt, namaz, oraza, qajılıq sındı qulşılıqtardıñ merzimi men waqıtın anıqtawda astronomïyalıq esepterge jüginwge ruqsat etiledi.
Al 11 qırküyek, yağnï ayttan aldıñğı kün - arapa. Arapa - qajılar Arafa jotasında qulşılıq etetin kün. Qajılıqqa barmağan musılmandar üşin arapa küni awız bekitw - mustaxab (jağımdı) amal.
Äbw Qatada rïwayat etken xadïste: «Arapa küniniñ orazası ötken jäne keler jıldardıñ künälarına käfärat (keşirim) boladı...» delingen.
Jağdayı bar əri jolawşı emes musılmanğa qurbandıq şalw - wəjip, musılmandıq mindet.
Qurbandıqqa tüye, sïır jəne qoy (eşki de) şalınadı. Bir qoşqar nemese qoy bir kisi atınan şalınadı. Al qara mal nemese tüyeni jeti kisi birigip, qurbandıqqa şalwğa boladı. Qurbandıq malın ayt namazınan keyin ayttıñ üşinşi küni kün batqanğa deyin şalwğa boladı.
Qurbandıq etin üşke bölip, taratadı. Bir böligi özine qaladı, ekinşi böligi ağayın-twıs, körşilerge beriledi, üşinşi böligi kömekke muqtaj kisilerge taratıladı.
zhambylnews.kz
Kommentarïï


text:
Qırım tarihınıñ saifeleri. 1941-1942 seneleri Qırımdaki cenk areketleri
Ekinci cian cenkiniñ adise-vaqiaları bizden uzaqlaşa, olarnıñ şaatları da az qala – o vaqıt – qıyın qırqıncı yılları – ne olğanını añlamaq ihtiyacımız daa küçlü ola. Qırım ve onıñ sakinleriniñ taqdiri içün Ekinci Cian cenki ve onıñ aqibetleri ğayet müim oldı...
1941 senesi iyün 22-de saba saat 4-te alman orduları SSCB sıñırlarına ücüm etip, bir qaç mesken yerni, şu cümleden Aqyarnı, bombardıman etti. Bundan evel Şarqiy Avropanı hırsız kibi bölgen Stalin ve Gitlerniñ aman-aman eki yıllıq dostluğı bunıñnen bitti. Gitler ve Stalin yazğan dostluq, işbirligi, hayırlav telegrammaları – er şey boş ve faydasız oldı.
Alman komandanlığınıñ planlarında Qırımnıñ zaptına müim bir yer berilgen edi. Yarımada aviatsiya yerleşecek güzel bir platsdarm edi
Alman komandanlığınıñ planlarında Qırımnıñ zaptına müim bir yer berilgen edi. Yarımada aviatsiya yerleşecek güzel bir platsdarm edi. Almaniya Qırımnı elge keçirip, Qara ve Azaq deñizlerini nezaret etecek, Kavkaznıñ cermay rayonlarına yaqınlaşacaq ve Romaniya, Türkiye ve Bulğaristanğa siyasiy basqı yapacaq edi.
Cenkniñ birinci künleri Qızıl Orduğa askerlerni çağırmağa başladılar. 1941 senesi iyül ayınıñ başında Qırımda göñüllilerniñ sayısı 10 biñni teşkil etken edi, avgust 10-da 1890-1904 ve 1922-1923 seneleri doğma olğanlarnıñ ilân etilgen mobilizatsiyası muvafaqiyetnen keçirildi. Umumen alğanda cenkniñ birinci ayları 93 biñ qırımlı celp etilgen edi. Dört Qırım diviziyası şekillendirilgen edi.
1941 senesi avgust 20-de, Yüksek Baş Komandanlığınıñ buyruğın binaen, 9-ıncı atıcı korpusta 51-inci Ayrı Ordu şekillendirilgen edi (cebe olaraq) – Qırımnı imaye etmek içün. Qara deñiz flotu orduğa boysunğan edi. Ordu şekillengen soñ Qırımnı – Arabat beli, Çonğar, İşün, Sıvaşnıñ cenüp yalısını – imaye etken edi. 1941 senesi oktâbr 18-den noyabr 16-ğa qadar Qırımnıñ mudafaa tedbirlerinde 51-inci ordudan ğayrı Deñiz yanındaki Ordu ve Qara deñiz flotunıñ askerleri iştirak etken edi. Olarnıñ sayısı 236 biñni teşkil etken edi.
1941 senesi noyabr ayında sovet orduları çekilmege mecbur oldılar. Bugün añlaşıla ki, bu vaziyet askerlerniñ cesürligi olmağanını ifade etmey. Esas sebep – SSCB reberliginiñ bu cenkke azır olmağanı... Ordunı qansız qaldırğan sebeplerden biri cenkten evel komandanlıq erkânına qarşı yapılğan repressiyalar oldı.
51-inci ordunıñ askeribildirgenine köre, onıñ batalyonında 18 tüfek alışa edi
Cenkke atılğan adamlar silâlı duşmannen bir qaldılar. 51-inci ordunıñ askeri Abduraman Bariyevniñ bildirgenine köre, onıñ batalyonında 18 tüfek çalışa edi, «qalğan 700 asker almanlarnıñ ögünde qolunda kürek ve kirkanen tura edi... Qarşı çıqmasınıñ iç bir manası yoq edi».
Komandannıñ muavini Pavel Batov 51-inci ordunıñ yeñilmene böyle qıymet kesti: «Qırımnı biz tutıp olamadıq. Faqat bunı da aytmaq kerek: tez-tez şekillendirilgen, silâsı olmağan ordu otuz kün devamında Gitlerniñ silâlı quvetleriniñ eñ eyi ordularından birini tutqan edi. Almanlar büyük zarar kördi, eñ esası da şu ki – Qırımğa ordularnıñ Odessa gruppasını tahliye etmek içün vaqıt qazanıldı, bu olmasa edi, Aqyarnıñ devamlı imayesi imkânsız olur edi».
Qırım mudafaa tedbirlerinde sovet orduları 48 438 insannı ğayıp etti. 1941 senesi noyabr ayında Qırımğa almanlar kirdi...
51-inci ordunıñ yeñilmesi qırımtatarlar içün qaçınılmaz oldı. Onıñ erkânında bir çoq millet temsilcisi olsa da, ileride onıñ yeñilmesi qırımtatar halqı sürgünliginiñ resmiy sebeprlerinden biri ola
51-inci ordunıñ yeñilmesi qırımtatarlar içün qaçınılmaz oldı. Onıñ erkânında bir çoq millet temsilcisi olsa da, ileride onıñ yeñilmesi qırımtatar halqı sürgünliginiñ resmiy sebeprlerinden biri ola. İçki işler halq komissarı Lavrentiy Beriya azırlağan sürgünlik aqqında qarar leyhasında böyle aytıla edi: «Qızıl Orduğa çağırılğanlarnıñ sayısı 90 biñ insannı, şu cümleden 20 biñ qırımtatarını, teşkil etken edi... 1941 senesi 51-inci ordu Qırımdan çekilgende 20 biñ qırımtatarı qaçtı». Er bir aqıllı insan bunıñ ne qadar saçma olğanını añlar – 20 biñ asker arasında 20 biñ qaçaq – bu vesiqanıñ maqsadı qırımtatarlarnıñ yarımadadan sürgün etilmesini aqlamaq içün azırlanğanını añlamaq kerek...
Faqat bugünde-bugün qırımtatar sürgünliginiñ tarafdarları askerlikke çağırılğan 20 biñ kişi ve o qadar da qaçaq olğanını aytmağa devam eteler. Şunı da hatırlamaq kerek ki, 1941 senesi sovet-alman cebesinde sovet ordularınıñ çekilmesi umumiy edi ve bazı vaqıtları qorqa-qorqa qaçuvnı añdırğan edi.
1941 senesi dekabr 25-ten 1942 senesi yanvar 2-ge qadar neticesinde müim platsdarm zapt etilgen büyük bir eniş operatsiyası kerçekleştirilgen edi. Sovet orduları Keriç yarımadasını aldılar. O vaqıt endi-endi azat etilgen Qırım rayonlarınıñ ealisi repressiyalarnıñ daa bir çeşiti ile tanış oldı – memleketniñ arbiy-siyasiy reberligi bu «temizlevlerni» yapqan edi. «Arqadaş Stalinniñ arqanı bozğan, qaçqan ve telâş kötergenler ile küreşni teşkil etmek talaplarına köre», «vaqtınca duşman tarafından nezaret etilgen Qırımda kommunist ve taqiqat organlarına» «ayrı vazifeler» berilgen edi – «ayaqnıñ tübünde yürgen çöplükten» temizlenmek. Böyle bir «çöplük» cedveline kommunistler ve yarımadadan tahliye etilmegen mesüliyetli hadimler, 51-inci ordunıñ qaçaqları, eski arbiy esirler kirgen edi. Olarnı duşman, vatan hainleri olaraq tanıp, «daa diqqatlı» teşkerecek ediler.
Keriç-Kefe desant operatsiyasınıñ muvafaqiyeti Yüksek Baş Komandanlığını ve Kavkaz cebesiniñ komandanlığına ilham berdi. Qırımnı azat etüv operatsiyasını keçirmege qarar alındı. 1942 senesi yanvar 2-de Buyruq bunıñ kibi operatsiyanıñ planını tasdıqladı ve Qırımğa daa bir ordunı yollamağa izin berdi. Lâkin mında avuştırılğan yañı quvetler arqa yardımını alamadı. Deñizden yardım pek yavaş kele edi. Yanvar 18-de 44-ünci ordu duşmannıñ ücümleri sebebinden Kefeni terk etip, Aq Manay boynuna keçti. Komandanlıq ordu teminlevini pekitip olamağan edi.
Başlanğan qıyınlıqlardan sebep yollar qapandı. Taman yarımadasından deñizden ordular içün aşayt mahsulatı zornen kele edi. Baş ştab Keriç boğazından yalıñız ara-sıra temin etilgen ve yerli resurslar qalmağan ordularnı Stalinge tahliye etmege teklif etken edi. Lâkin Stalin ücüm etmege talap etken edi. Yalıñız aprel 13-te olarğa mudafaağa keçmege ruhset berilgen edi.
Buyruq, niayet, ordularnı tahliye etmege izin berdi, lâkin artıq pek keç edi. Uçaqlar ve deñizaltı qayıqlarda yalıñız reberlik çıqıp oldı, askerlerniñ büyük qısmı duşmannıñ qoluna berilgen edi
1942 senesi mayıs 8-de Qırım cebesiniñ orduları içün tesadufen alman ordusınıñ 11-inci birleşmeleri ücüm etmege başladılar. 12 künden soñ cebe yoq oldı. Keriç yarımadasında sovet ordularınıñ büyük yeñilmesi Aqyar imayecilerini ümütsiz vaziyetke oğrattı. Muasarada qalğan şeerniñ garnizonı 11-inci alman ordusına 1942 senesi iyün ayına qadar qarşılıq köstergen edi. Buyruq, niayet, ordularnı tahliye etmege izin berdi, lâkin artıq pek keç edi. Uçaqlar ve deñizaltı qayıqlarda yalıñız reberlik çıqıp oldı, askerlerniñ büyük qısmı duşmannıñ qoluna berilgen edi.
Aqyarnıñ qaraman mudafaası devamında aman-aman 156 biñ imayeci elâk oldı. 1942 senesi iyül 2-de, neticesi belli olğan soñ, işğalci akimiyetniñ «Golos Krıma» gazetası şunı bildire edi: «Aqyar teslim oldı... Esir alınğan ve silânıñ sayısı büyük edi. Dağıtılğan Aqyar ordusından qalğanlar Hersoness yarımadasına qaçıp kettiler. Sıqıştırılğan bir yerde qalğanlar ölümge keteler».
«Dünyanıñ eñ küçlü qalesi bu edi» – 1941 senesi iyül 3 künü «Der Kamf» gazetasında arbiy mühbir Verner Kolteniñ maqalesi böyle bir adnı alğan edi, onıñ tercimesi de mında derc etilgen edi.
Sovet ordusı cenkniñ birinci basamağında eñ büyük yeñilmelerden birini yaşadı.
Qırım alman ordusı ögünde ilk körünişte qalğan edi.
«Şimal tarafında dağlarnı kesken derelerde zengin meyva bağçaları ve güzel manzaralı tatar köyleri yerleşken edi. Açılğan meyva bağçaları acayip edi, ormanda baarde bundan evel iç bir yerde körmegenim güzel çeçekler açılğan edi. Kiçik dağ özeni yanında yerleşken tatar hanlarınıñ eski paytahtı Bağçasaray alâ daa şarq izlerini saqlap qalğan edi. Hanlar sarayı – tatar mimarcılığınıñ incisidir. Sıq-sıq Riviera ile qıyaslanğan Qırımnıñ yalı boyu ondan daa güzeldir. Dağlarnıñ acayip sıñırları, deñizge kirgen tik qayalar ondan Avropanıñ eñ güzel köşelerinden birini yapalar. Livadiya çarlar sarayı yerleşken Yalta civarında dağlarnı acayip ormanlar örte. Dağlar arasında kiçik bir aralıq olsa, yüzüm ve meyva bağçaları bar edi... Közlerimizniñ ögünde olğan cennet bizni ayrette qaldırğan edi», – büyük zevq ile yazğan edi 11-inci alman ordusınıñ komandanı Erih fon Manşteyn.
Qırım yarımadası aman-aman eki yılğa qadar Büyük topraqtan uzaq ve alman orduları tarafından işğalde qalğan edi.
(Devamı bar)
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Rusiye bayraq künü munasebetinen Hanlar sarayına kiriş bedava olacaq
Rusiye Federatsiyasınıñ devlet bayraq künü, avgustnıñ 22-de, Hanlar sarayınıñ meydanına kiriş serbest olacaq.
Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ matbuat hızmeti bildire ki, saat 9-dan saat 18-ge qadar saray meydanına kiriş serbest olacaq.
Saat 16:00 kontsert ötkerilecek.
İyülniñ 1-de Bağçasaraydaki Hanlar sarayına kiriş paralı oldı. Endiden soñ Hanlar sarayı territoriyasına kirmek içün kezinti parasını tölemek kerek: 225 ruble büyükler içün ve 115 ruble balalar içün.
Bağçasaray ve Bağçasaray rayonınıñ sakinleri pasportnı kösterip, bedava keçe bileler. Bundan ğayrı, camige kirip, ibadet etecek olğan adamlar içün de kiriş serbest olacaq.


text:
Qırım qasabasında sürgünlik qurbanlarını şiirler ile añdılar
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında sürgünlik qurbanlarınıñ abidesi yanında 1944 senesi sürgünlik neticesinde elâk olğanlarnı añmaq içün eki biñge yaqın insan toplaştı. Bunıñ kibi tedbirlerde icra etilgen qırımtatar gimni bu sefer yanğıramadı. Toplaşuvda iştirakçiler şiir oqudılar.
Tedbir teşkilâtçısı, Büyük Onlar regional meclisiniñ reisi Nuriddin Seytablayev Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, tedbir yerli akimiyet ile muzakere etilgen edi.
«Qasaba yolbaşçısı adına evelden ariza berdik, izin aldıq, politsiya, prokuratura yolbaşçısı ile bir de bir provokatsion areketler olmaycağını muzakere ettik – bunı üzerimizge aldıq», – dep qayd etti o.
Seytablayevniñ aytqanına köre, qomşu qasabalardan da adamlar keldi.
«Elâk olğanlarğa olğan borcumıznı yerine ketirmek içün er yıl bu abide yanında toplaşa edik», – dep qayd etti yerli Meclisniñ reisi.
Seytablayevniñ malümatına köre, bir çoq adamnıñ qolunda qırımtatar bayrağı, elâk olğan soy-soplarnıñ fotoresimleri, cenk iştirakçileriniñ fotosüretleri bar edi.
«Bir de bir rezolütsiya ya da muracaatnı qabul etmedik, toplaşuvdan soñ er kesni camige barıp sürgünlikte elâk olğanlarn dua ile añmağa çağırdıq», – dep ayttı Büyük Onlar Meclisiniñ reisi.
30 daqqa sürgen tedbirde Qurman rayonı memuriyetiniñ yolbaşçısı Vladimir Ganaga, qasaba yolbaşçısı Vasiliy Grabovan, yerli faaller ve cemaatçılar iştirak etti.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Bu sene Qırımtatar Milliy Meclisine miting keçirmege izin bermediler.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Ukrainada ve çetelde mayıs 18-de qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlanğan bir sıra hatıra tedbiri ötkerilecek. Kiyevde Bütün Ukraina matem mitingi keçirilecek.
Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve Ukrainanıñ diger şeerleri, em de çetelde çoq biñli aktsiyalar ötkerildi.


text:
Qarasuvbazar şeer yolbaşçısını Qırım işğaline olğan munasebeti sebebinden istifağa çıqmağa mecbur eteler
Qarasuvbazar şeer yolbaşçılığınıñ deputatları şeer başı Albert Kagniyevniñ istifasını talap eteler. Bunı şeer şurasınıñ eñ büyük deputat firqasınıñ yetekçisi Mihail Rozum bildire, –dep haber ete öz başına ilân etilgen Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı.
«Biz Kagniyevni şeer başı olaraq tanımaymız ve şeer şurasınıñ sessiyasına barmağa acet körmeymiz. Çoq milletli şeerimizde yalıñız bir milletniñ menfaatını qorçalağan ve umuqırım referendumnı ve Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvını qanunsız dep tanığan insan vazifeden boşatılmalı», – dey Rozum.
Deputatnıñ sözlerine köre, şeer başınıñ areketleri «Qarasuvbazar sakinleri arasında defalarca açuvnı doğura edi», şunıñ içün eñ büyük firqalardan birisi şeer şurası sessiyasını boykot etmege qarar aldı.
«Sessiyalarda şeer başı özüne maliyeviy yardım ayırıp, tatilge çıqmağa tırışa. Mayıs bayramlarnı, şu cümleden mayısnıñ 9-nı boykot etkenden soñ, ve atta esli başlı insanlarnıñ ögünde georgiy şeritçikni qoparğanından soñ, biz şeer şurasınıñ sessiyalarına qoşulmamağa qarar aldıq», – dedi Rozum.
O, sessiyalarnıñ boykot etüvi şeer içün müim suallerniñ muzakeresine cayaramağanını qayd etti.
«İyül 18 künü nevbetten tış sessiyada biz «Qurultay RUH» firqası ile Mektepten aldın müessiseniñ ve Medeniy inkişaf merkeziniñ qurucılığı içün topraq damartasınıñ ayırıluvı aqqında qarar aldıq. Bu obyektlerniñ quruculığı tahminen 200 mln ruble masraflarnı talap ete, olarnı Rusiye Federal programmasından ayıracaqlar, şeer başı ise bu programmada iştirak etmek içün areket bile etmedi»,– dedi Rozum.
Firqa yetekçisi şunı da qayd etti ki, deputatlar komissiyalarda iştirak etmege ve Qarasuvbazar ile bağlı olğan meselelerni muzakere etmege devam ete.
İyül 23 künü keçirilmesi kerek olğan Qarasuvbazar şeer şurasınıñ sessiyası kvorumnıñ olmağanı sebebinden keçirilmedi.


text:
Herson vilâyetinde eki tane yañı ruzgâr elektrik stantsiyalarınıñ qurulışı planlaştırıldı
Herson vilâyetiniñ şeher memuriyeti haber etkenine köre, «Vinkraft Ukraina» adlı müessise Novotroitskiy rayonında eki tane ruzgâr elektrik stantsiyalarını qurmaq niyetinde.
«Vinkraft Ukraina» şirketiniñ baş müdiri Karl Sturenniñ sözlerine binaen, müessise eki RES-niñ quruluşını Novotroitskoye ve Överânovka köyleri civarında planlaştırdı. Olarnıñ umumiy küçü 140 MVt olacaq. Leyhanıñ büceti 250 000 000 yevronı teşkil etmekte. Onıñ ömürge keçirilüvi bu senege belgengen», - dep aytıla matbuat hızmetiniñ mesacında.
Leyhanı teşkil etmek içün, Herson vilâyetiniñ başqa şirketleri de celp etilecek. Misal olaraq, «Herson gemiqurucılıq zavodı», vetrâklar içün mahsus qullelerini imal etecek. Vilâyet memuriyetinde qayd etkenleri kibi, mezkür qullelerniñ leyhası üzerinde çalışmalar endi alıp barılmaqta.
Şimdiki vaqıtta, vilâyette dört tane ruzgâr elektrik stantsiyaları ve eki tane küneş elektrik stantsiyası çalışmaqta. Olar episi 43,856 MVt meydanğa ketirmekte.
Herson vilâyeti territoriyasında «Kahovskaya - Titan» adlı 220 kV VL yerleşken. Şu stantsiyadan elektrik energiyası Kalançak, Çaplinka rayonları ve işğal etilgen Qırımğa tarqatıla edi. Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin añlaşma bitkeni içün yarımadağa berilmey.
Herson vilâyetinde tamir işleri alıp barılğanı vaqıtta Kalançak ve Çaplinka rayonlarında elektrik devamlı kesile edi.


text:
Rusiye FSBsi yanvar 1 kününden başlap sıñır rejimi qaidelerini deñiştire
Rusiyede 2018 senesi yanvarniñ 1-ncisinden başlap 2017 senesi ağustos 7 tarihlı 454 ve 455 nomeralı FSB emirleri amelge keçirilecek. Olar, «Sıñır rejimi qaideleri» ve sıñır zonasına naqliyat vastasınen ve cayav kiriş içün mahsus vesiqalarnıñ (propusklarnıñ) berilmesi boyunca reglamentni yañıdan işlengen şekilde taqdim eteler.
Ondan ğayrı bu vesiqalar iqtisadiy, avcılıq ve diger faaliyetler, içtimaiy-siyasiy, medeniy ve diger tedbirlerniñ ötkerilmesi, sıñır boyunda mal tutuv ve otlatuv, sıñır boyundaki özenler, göller ve sıñır rejimi tayin etilgen diger suv obyektleriniñ suvlarında balıqçılıq, ilmiy-teşkerüv, araştıruv ve diger faaliyetlerge ruhsetnamelerniñ berilmesini nizamğa qoya.
Qırım sakinlerine propusklar ve ruhsetmanelerniñ berilmesi boyunca devlet hizmetini kösterüv protsedurası ve sıñır rejimi qaideleri ile tanış olmaqnı tevsiye eteler. Böyle tevsiye, cümleden, Kremlniñ kontroli altında bulunğan Canköy memuriyetiniñ saytında buluna.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp devletleri oña qarşı bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Ekinşi partïyada den qoyu deñgeyim älsirep ketti. Üşinşi geymde eki ret basımdıq tanıtsam da, onı ala almadım. Keyin öz-özimdi jïnap aldım», - dep atap ötti Marïya.
«Bizdiñ oyınımızdıñ ötken matçtan erekşeligi Zarïnanıñ twrnïr sayın täjirïbe jïnaqtay tüswinde. Melbwrnmen salıstırğanda, men bastapqıda müldem basqa oyın kütkenmin.
Dïyas doptı tömennen mıqtı uradı, äsirese soqqığa dayındalwğa waqıt jetkilikti bolsa qawipti. Äri Zarïna şabwıl bağıtın özgertw jağınan şeber», - dedi Şarapova "Sport-Ekspress" basılımına bergen suxbatında.
gotennis.ru
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qırımdaki siyasiy mabuslarnıñ ballarına yardım sermiyalarını Kyivte ötkerilecek hayriye aktsiyasında toplaycaqlar
Kyivte 11 dekabr künü 4-saatlıq hayriye aktsiyası keçirilecek. «Ruka Pomoşi» (Yardım Eli) aktsiyası Halqara insan aqlarınıñ qoruma Kününe bağışlanılacaq. Aktsiya devamında toplanılğan sermiyalar Qırımdaki siyasiy mabuslarnıñ ballarına yollanılacaq. Merasimniñ keçirilecegi aqqında, Facebook saifesinde, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili Mustafa Cemilev ilân etti.
Aktsiya çerçivesinde çeşit-türlü master-klasslar: çölmekçilik sanatı, qınalama, vatanperver örüvler, ve qırımtatar qadın fesleriniñ azırlanılması. Bundan ğayrı, qırımtatar yemekleriniñ, qırımtatar alâmetlerinen işlenilgen suvenirler yarmalığı ve foto sergi teşkil etilecektir.
Aktsiyada iştirak etmek içün Ukraina millet vekilleri, cemaatçı, göñülliler ve yarımadada insan aqlarınıñ vaziyetine pervasızqalmağan er kimse davet etile, dep yazıla bildirüvde.
Aktsiya Ukraina Milliy parlament kitaphanesinde: M.Gruşevskiy soq., 1 adresi boyunca ötkerilecek, saat 11.00 başlanacaq.


text:
Ekrem Çelebi - Geze Geze (Barak)
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Geze Geze (Barak)
Etiketler : Ekrem Çelebi - Geze Geze (Barak) türkü indir, Ekrem Çelebi - Geze Geze (Barak) türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Geze Geze (Barak) mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Geze Geze (Barak) türküsü, Geze Geze (Barak) sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Geze Geze (Barak) bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Çakmak Çakmaya Geldik
Ekrem Çelebi - İnsanoğlu
Ekrem Çelebi - Everek Dağı
Ekrem Çelebi - Leyla
Ekrem Çelebi - Bura Mıdır Koçyiğitlerin Vatanı
Ekrem Çelebi - Kör Olası Bahtım
Ekrem Çelebi - Hani Nerede Babam
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Haydar Haydar
Ekrem Çelebi - Suna Gelin
Ekrem Çelebi - Türkü Sever Türkü Söyler
Ekrem Çelebi - Artık Çıkmam Meyhaneden
Ekrem Çelebi - Allı Turnam
Ekrem Çelebi - Niğde Bağları
Ekrem Çelebi - İlvanlım


text:
Bosqındardan mezi bolğan Ewropa elge keletin bosqındardı tejew üşin türli ayla-amaldarğa barıp otır. Jwırda Danïya ükimeti Tayaw Şığıs pen Soltüstik Afrïkadan ağılğan kelimsekterdiñ qundı zattarın tärkilew twralı zañğa qol qoydı dep xabaraydı Lenta.rw. saytı.
Jaña zañğa säykes endigi kezekte Danïyağa barğan bosqındardıñ qundı zattarı men qarajatı tärkilenip alınatın boladı. Alayda bağalı buyımnıñ bağası 1500 dollardan asıp ketken jağdayda ğana tärkilenetin boladı. Jergilikti Parlament zañ jobasına säykes osınday tüzetwler engizgen. Munıñ bäri memlekettiñ mïgranttardı bağıp-qağwğa ketetin şığındarın ötewge jaratılmaq.
Jaña erejeniñ neke jüzigi men urpaqtan-urpaqqa berilip kele jatqan asıl buyımdarğa qatısı joq. Alayda atalğan qujat Danïyamen qatar özge elderde de qatañ sınğa uşırap otır.
Kommentarïï


text:
Jumbaq: qanttan jasalğan jäne sağatına 80 km jıldamdıqpen tört jolawşını tasımalday alatın zat, ol ne? Durıs jawabı – özdiginen erip ketetin avtomobïl.
Köliktiñ bul türi jalpı ekologïyalıq taza avtomobïlder tarïxında jaña bağıttıñ jarşısı bolwı mümkin.
Nïderlandı stwdentteri salmağı jeñil äri zamanawï talaptarğa say keletin avtomobïl qurastırıp şığardı, dep xabarlaydı New York Post. Ol qant qızılşasınan alınğan şayırdan, al jabındı materïalı gollandïyalıq zığırdan jasalğan. Önertapqıştardıñ mälimdewi boyınşa, köliktiñ doñğalaqtarı men aspası ğana beyorganïkalıq materïaldardan äzirlengen.
Lina degen atawğa ïe bolğan avtomobïl şını talşıqtarınan jasalğan avto sekildi proporcïyağa ïe jäne salmağı nebäri 310 kg quraydı. Äzirşe ol kraş-testten ötken joq, biraq korpwsı soqqı alğan kezde mayısıp qalatın metall avtomobïlderge qarağanda onıñ erekşeligi eş sınbaydı. Prototïpke sınaq jürgizw jıldıñ soñına josparlanıp otır, sodan keyin ğana äzirlewşilerge köliktiñ bul türiniñ öndirisin bastawğa ruqsat etiletin boladı.
Derekközi: https://life.ru
Tegï: Avtojañalıqtar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Lvivde qırımtatar faalli ve jurnalistleri aqqında tarif etecekler
Lvivde «Qırımtatarlar kimlerdir?» interaktiv lektsiyalar çerçivesinde qırımtatar faalli ve jurnalistlerge bağışlanğan lektsiya keçecek. Lektsiyanı «Ukrainskaya pravda» saytınıñ baş muarriri, qırımlı, Sevgil Musayeva-Borovik keçirecek.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına tedbir teşkilâtçıları – Krım SOS cemaat teşkilâtı ve Ukrainada Avropa Şurasınıñ Ofisidir.
Lektsiyanıñ mevzusı – «Qırımtatarlarnıñ içtimaiy-siyasiy ketişatları: tünevin, bugün ve yarın».
«Sevgil Musayeva-Borovik qırımtatarlar faalli ve jurnalistlerniñ teşebbüsleri, yarımada vaziyeti, qırımtatar toplulığınıñ keyfi aqqında tarif etecek», – deyler tedbir teşkilâtçıları.
Tedbir cumaertesi künü, dekabr 6-da, yerli vaqıtqa köre saat 14:00 Mulârska soqağı, 2A adresi boyunca yerleşken İlk Lvov kütüphane binasında keçecek.
Qırımnıñ işğalinden soñ Lvov vilâyetine tahminen bir buçuq bin qırımtatarı köçip keldi. Lektsiyalarnıñ maqsadı – Lvov sakinlerini ve şeer musafirlerini qırımtatar halqınıñ tarih ve dini ile tanıştırmağa, medeniyetlerara dialognıñ peyda olmasına yol bermektir.
Leyha çerçivesinde qırımtatar halqınıñ adetleri ve muzıkalı medeniyeti, dini aqqında lektsiyalar keçti.


text:
Qırımnıñ kelecegi ne olur?
Anna Şamanskaya
Praga – Ğarbiy memleketleri matbuat vastalarnıñ diqqatı yavaş-yavaş Ukrainanıñ şarqına celp etilip başlandı. Tek bazı neşirler Qırımnıñ kelecegini tahmin etmege qarar aldılar.
Financial Times Büyük Britaniyalı gazeta, qırımlı iş-adamlarınıñ belgisiz kelecegi aqqında yaza. Eki türlü para qullanğanı vaqıtta ve maliye qıtlığında muhasebecilik esapları, olarnıñ köterinki keyflerini boza «Qırımnıñ bank sisteması çalışmay qaldı, ukrain banklarnıñ bölükleri para yetişmemezligine esaslanıp qapalalar», – bildire gazeta. «Moskva olarnı rusiyeli müessiseler olaraq qayd etilmege mecbur ete» Bundan da ğayrı, Ukrainanen bağlı işhaneler em maliye, em yuridik cietinden ale daa añlaşılmağan bir vaziyette bulunalar: Kiyev para yollamay, Rusiye menbaalarından da aqça daa kelmey.
New Republic amerikanlı mecmua yarımadanıñ kelecegini menfiy sürette köre. «Qırım izolâtsiyada qalacaq», – qayd ete maqaleniñ müellifi. «Yerli sakinler Ukraina ya da Turkiye boyunca seferlerge çıqıp olamazlar ve çetelden musafirlerni de qabul etmezler». Mecmuada Türk Ava Yolları – naqliye şirketiniñ plakatı aqqında söz yürütile. Plakat Aqmescitteki avalimanına alıp ketken yol boyu asılı tura. Şirket aprel ayından başlap İstambulğa künde eki kere uçaq seferlerini teşkil etmege vade ete. «Yaqın kelecekte bu plakat, em de «Ukraina mustaqilligi künü» serlevalı plakat uzulir, ve bahtsız qalır. Rusiyeden ğayrı, iç bir yerge uçaqlar uçamaycaq», – yaza neşir. «Qırımdaki eglenceli tedbir şeñ keçti, amma ayınmağa küç olacaqtır. Rusiyeniñ eglenceleriniñ episi böyle yekünlene».
Huffington Post amerikanlı haberler merkezi, diqqatını ayırıca qadın-fermacılarğa ayırdı. Qabarcılıq ve siyasiy deñişmelerge baqmadan, olar çalışıp, qorantalarnı baqmağa devam eteler. «Vladimir Pütin geopolitik meselelerge diqqatnı celp etkence, ukrain fermacıları tarlalarda boğday saçmağa başladılar», – yaza neşir. «Ukrainliler qıtlıq olacağını bileler. Amma, Avropa Şurası, AQŞ ya da Halqara Valüta Fondu umumen cemaatçılıqnı ayaqta tutqan yardım kösterirler, onıñ içün fermacılar Rusiyege muracaat etip, daa elverişli añlaşmalar tizmege isterler».
Ukrainalı yazıcı Andriy Kurkov CNN amerikanlı saytı içün Qırımnıñ kelecegi aqqında şöyle yazdı: «Rusiyeniñ bütün grajdanları qırımlı musafirhane, kurortlarına yardım etecek olsalar da, end iqurlğan Soçige Kim baracaq, aceba?» – dep yazdı o. «Ne ise, Qırım yazı üç ay devam ete. Soñra ne? Qırım şarap yapıp, meyvalarnı östüre. Olar onı tek Rusiyege sata bileler, amma Rusiyeniñ özünde şarapnen meyva çoq». Kurkovnıñ fikirince, Pütiniñ başqa çaresi yoq, o, fermacı ve şarap istisalcılarına para berip, azca asrap, azca şarap yapmağa mecbur etecek. «Bu kibi "qazanç» Rusiyeniñ büceti içün havflıdır», – dey Kurkov. «Referendumdan evel, qırımlı nefaqacılarnıñ parasını dört qat arttırmaq vadesi yerine, nefaqalarnı tek 2016 senesi yanvar ayından baqılacağını bildirdiler».
Praga – Ğarbiy memleketleri matbuat vastalarnıñ diqqatı yavaş-yavaş Ukrainanıñ şarqına celp etilip başlandı. Tek bazı neşirler Qırımnıñ kelecegini tahmin etmege qarar aldılar.
Financial Times Büyük Britaniyalı gazeta, qırımlı iş-adamlarınıñ belgisiz kelecegi aqqında yaza. Eki türlü para qullanğanı vaqıtta ve maliye qıtlığında muhasebecilik esapları, olarnıñ köterinki keyflerini boza «Qırımnıñ bank sisteması çalışmay qaldı, ukrain banklarnıñ bölükleri para yetişmemezligine esaslanıp qapalalar», – bildire gazeta. «Moskva olarnı rusiyeli müessiseler olaraq qayd etilmege mecbur ete» Bundan da ğayrı, Ukrainanen bağlı işhaneler em maliye, em yuridik cietinden ale daa añlaşılmağan bir vaziyette bulunalar: Kiyev para yollamay, Rusiye menbaalarından da aqça daa kelmey.
New Republic amerikanlı mecmua yarımadanıñ kelecegini menfiy sürette köre. «Qırım izolâtsiyada qalacaq», – qayd ete maqaleniñ müellifi. «Yerli sakinler Ukraina ya da Turkiye boyunca seferlerge çıqıp olamazlar ve çetelden musafirlerni de qabul etmezler». Mecmuada Türk Ava Yolları – naqliye şirketiniñ plakatı aqqında söz yürütile. Plakat Aqmescitteki avalimanına alıp ketken yol boyu asılı tura. Şirket aprel ayından başlap İstambulğa künde eki kere uçaq seferlerini teşkil etmege vade ete. «Yaqın kelecekte bu plakat, em de «Ukraina mustaqilligi künü» serlevalı plakat uzulir, ve bahtsız qalır. Rusiyeden ğayrı, iç bir yerge uçaqlar uçamaycaq», – yaza neşir. «Qırımdaki eglenceli tedbir şeñ keçti, amma ayınmağa küç olacaqtır. Rusiyeniñ eglenceleriniñ episi böyle yekünlene».
Huffington Post amerikanlı haberler merkezi, diqqatını ayırıca qadın-fermacılarğa ayırdı. Qabarcılıq ve siyasiy deñişmelerge baqmadan, olar çalışıp, qorantalarnı baqmağa devam eteler. «Vladimir Pütin geopolitik meselelerge diqqatnı celp etkence, ukrain fermacıları tarlalarda boğday saçmağa başladılar», – yaza neşir. «Ukrainliler qıtlıq olacağını bileler. Amma, Avropa Şurası, AQŞ ya da Halqara Valüta Fondu umumen cemaatçılıqnı ayaqta tutqan yardım kösterirler, onıñ içün fermacılar Rusiyege muracaat etip, daa elverişli añlaşmalar tizmege isterler».
Ukrainalı yazıcı Andriy Kurkov CNN amerikanlı saytı içün Qırımnıñ kelecegi aqqında şöyle yazdı: «Rusiyeniñ bütün grajdanları qırımlı musafirhane, kurortlarına yardım etecek olsalar da, end iqurlğan Soçige Kim baracaq, aceba?» – dep yazdı o. «Ne ise, Qırım yazı üç ay devam ete. Soñra ne? Qırım şarap yapıp, meyvalarnı östüre. Olar onı tek Rusiyege sata bileler, amma Rusiyeniñ özünde şarapnen meyva çoq». Kurkovnıñ fikirince, Pütiniñ başqa çaresi yoq, o, fermacı ve şarap istisalcılarına para berip, azca asrap, azca şarap yapmağa mecbur etecek. «Bu kibi "qazanç» Rusiyeniñ büceti içün havflıdır», – dey Kurkov. «Referendumdan evel, qırımlı nefaqacılarnıñ parasını dört qat arttırmaq vadesi yerine, nefaqalarnı tek 2016 senesi yanvar ayından baqılacağını bildirdiler».


text:
Ukrainada Devlet bayrağı künü qayd etile
Avgust 23-te Ukrainada Devlet bayrağı künü qayd etile. Devlet timsallerinden biri olğan Ukraina bayrağına bağışlanğan bayram 2004 senesinden başlap qayd etile.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko salı künü Kiyevde Sofiyskaya meydanında Devlet bayrağı köterilmesi tantanalı merasiminde iştirak etecek.
Aynı bu kün Herson vilâyetinde Geniçesk rayonındaki Novoalekseyevkadan Qırım ile memuriy sıñırğa qadar avto yürüş teşkil etilecek.
Yerli meclisler temsilcileri, cemaat erbapları «Çonğar» keçirüv noqtası civarında ukrain bayrağını açacaq. Bunen beraber faaller bayram üyle aşına toplaşacaq.
Gulnara Bekirovanıñ malümatına binaen, merasim yerli qırımtatar meclisler, cemaat teşkilâtları ve «Asker» vatandaşlar teşkilâtınıñ iştiraginen yerli memuriyet tarafından teşkil etile.
Qırım 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy olaraq memuriy, aqiqaten ise, kerçek «sıñır» yerleşti. Memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış nezaret noqtası çalışa: «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kün sayın jıldıñ kez kelgen waqıtında ağzamızğa kökönister qajet. Olar — densawlıq kepili. Olardı durıs tañdaw arqılı ağzamızdı tek kömirswmen, maymen, därwmendermen, mïneraldı zattarmen ğana emes, munımen qatar amïnqışqıldarınan bölinip şığatın aqwızben qamtamasız etemiz. Türli kökönispen tamaqtanatın adamdar müldem awırmay, ömir jası uzaq boladı.
Eresek adam künine kartoptı qospağanda odan bölek 300-400 gramm kökönis jewi kerek. Köktem mezgilinde ağzamızğa kökönis quramındağı zattekter jetispeytindikten, türli ïnfekcïyalıq awrwğa qarsı tura almaymız.
Biz fïzïolog mamandardıñ keñesin ünemi este ustağanımız jön: tañerteñgi, tüski jäne keşki asta mindetti türde kökönis bolwı tïis.
Et sekildi pisirilgen kökönister de zïyan. Alayda olardıñ quramındağı zattekterdi saqtap qalğıñız kelse, az mölşerdegi swda, qabığımen pisiriñiz. Osılayşa quramındağı därwmender men tuzdar saqtaladı.
Kez kelgen asqa kökönis nemese olardıñ şırının qosw arqılı ağzağa tïgizer paydasın arttırasız. Kökönister sw men tuz almaswdı rettep, qatıq, irimşik, jumırtqa, balıq, et, jañğaq, jemis-jïdek sındı azıq-tüliktermen üylesedi.
Kökönis şırındarınıñ ornı erekşe. Olardıñ quramındağı paydalı zattar ağzağa nebarı 10-15 mïnwttıñ işinde siñedi. Onı kündelikti, biraq 300 gramm ğana tutınğan jön. Tamaqtan 2-3 sağat burın işiñiz. Olarğa eşwaqıtta qant qospañız.
Eger işekteriñizdiñ qızmetiniñ buzılwına baylanıstı kökönister jey almaytın bolsañız, olardı şırınımen almastırıñız. Alayda bir staqanda bes türli kökönistiñ şırını bolwı kerektigin umıtpañız.
Derekközi:massaget.kz
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï