text:
Novosibirskida törki xalıqlar festivale
Novosibirski şähärendä 19-20nçe noyäber könnärendä törki xalıqlarnıñ duslıq festivale ütte. Ul Novosibirski, Tomski, Kemerova, Omski töbäklärendä, Saxa respublikasında, Altay krayında yäşäwçe - tatarlarnı, başqortlarnı, qazaxlarnı, teleutlarnı, töreklärne azerbäycannarnı, törekmännärne, qırğızlarnı, üzbäklärne, altay xalıqların häm başqa törkilärne bergä tupladı.
Festival' “Seber çäyxanäse” dip isemlängän ide. Anda 300dän artıq törle millät wäkilläre qatnaştı. Şulay uq törle millätlärdän bulğan tamaşaçılarnıñ sanı 2 meñnän artıp kitte. Festival'neñ töp oyıştıruçısı Novosibirskinıñ tatar mädäniät üzäge buldı. Döres oyıştıru eşlärendä başqa milli oyışmalar da aktiv qatnaştı. İğänaçelär dä törle millätlärdän buldılar . Ölkä häm şähär xakimiätläre yärdämne matdi yaqtan da, metodik yaqtan da kürsättelär. ”Totılğan çığımnarnıñ küp öleşe xakimiät grantları isäbennän buldı”, - di tatar mädäniät üzäge citäkçese Roza Tixomirova.
Festival' xacätlärenä şähärneñ qayber binaları - kraynı öyränü muzeyı, Gennadi Zavaloqin isemendäge milli mädäniätlär üzäge, Çexov isemendäge kitapxanä, “Tözüçelär” mädäniät sarayı tüläwsez birelde.
Festival'ne açu seremoniäse Novosibirskinıñ kraynı öyränü muzeyında ölkä häm şähär xakimiätläre wäkilläre qatnaşlığında ütte. Şunsı da iğtibarğa layıq, xakimiät wäkilläre festival'neñ açu yäki yabu seremoniälärendä genä kürenep qalmadılar, ä barlıq çaralarda da başınnan axırına qädär buldılar, kiñäşläşü-fiker alışularda aktiv qatnaştılar. Ölkä mädäniät departamentı citäkçese Valeri Brotskiy festival'ne açu seremoniäsendä yasağan çığışında, mondıy çaralarnıñ xalıqlarnı berläşterüdä zur urın totuına basım yasadı.
Festival'dä qatnaşuçılar ber uñaydan muzeyda törki xalıqlarğa bağışlanğan kürgäzmälär belän tanıştılar, qazax, tatar, äzerbäycan, altay xalıqlarınıñ yäşäyeşen, könküreşen çağıldırğan ekspozitsiälär qaradılar.
Festival' Zavaloqin isemendäge milli mädäniätlär üzägendä däwam itte. Anda küp xalıq qatnaşlığında “Törki çibäre” konkursı uzdı. Tatar, qazax, yaqut, äzerbäycan millätlärennän bulğan qızlar, üzara yarışıp, üz xalıqlarınıñ milli kiemnären, rizıqların, yolaların, cır-biülären kürsättelär. Yarışlarnı ölkä häm şähär mädäniät idäräläre belgeçlärennän torğan märtäbäle jyuri bilgeläde. Näticädä, törki çibäre dip, äzerbäycan qızı Anjelika Gurbanova tabıldı. Konkursta qatnaşqan qızlarnıñ barsına da televizor, muzıykal' üzäk, videomagnitofon, mikrodulqınlı miç kebek qimmätle büläklär birelde.
Konkursta tatar qızlarınnan - Zölfiä Äxmätğaräyeva häm Äl'mirä Mirgayazova qatnaştı. Yarışta Zölfiä 2nçe urınnı yawladı. Aña “Altın qullı qız” iseme dä birelde. Äl'mirä isä “Söykemle qız” isemenä layıq buldı.
Älege üzäktä çibärlär konkursı belän berrättän milli rizıqlar kürgäzmsäse eşläde. Ayırım öställärdä tatar, yaqut, qazax, uyğur xalıqları rizıqları quyılğan ide. Alarnı qarap ğına tügel, tatıp qararğa da mömkin buldı.
Festival'neñ ikençe könendä tügäräk östäl söyläşüe qaralğan ide. Ul milli mädäniätlär bülege bulğan Çexov isemendäge kitapxanädä bardı. Tügäräk östäl artında törle millättän bulğan belgeçlär, tarixçılar, ekologlar häm başqa ğalimnär oçraştılar. Alar törki xalıqlarnıñ mädäniätlären, tellären, ğöref-ğädätlären, yolaların saf kileş saqlaw turında süz alıp bardılar. Bu eştä dinneñ häm ğailäneñ ähämiäte zur buluına basım yasadılar.
Rusiä fännär akademiäseneñ Novosibirski filologiä institutınıñ äydäp baruçı fänni xezmätkäre Yevgenia Kuz'mina “Seber yağı häm Yıraq Könçığış xalıqlarınıñ fol'klorı häykälläre” digän 63 tomnan torğan xezmät basılıp çığarıla başlawı turında bäyän itte. Bu akademik seriädä seber törkilärenä bağışlanğan tomnarnıñ ber öleşe inde dönya kürde – dide ul. Anıñ süzlärençä, seber tatarları fol'klorına 2 tom bağışlanğan. “Ämma bu tomnar buyınça eş zur awırlıqlar belän bara, belgeçlär häm muzıykal' quşımtalar öçen materiallar citeşmi”- dide Kuz'mina xanım.
Ber uñaydan, Çexov isemendäge bu kitapxanädä milli ädäbiätlär bülege eşläwe turında da äytergä kiräk. Milli ädäbiätlär bülege monnan 7 yıl elek tatar mädäniät üzäge initsiativası belän açılğan. Annan soñ başqa milli oyışmalar da üz büleklären buldıra, kitaplar tuplıy başlağannar. Bügenge köndä kitapxanädä 12 millät xalqı bülege bar. Törle tellärdä kitaplar, gazeta - jurnallar tuplanğan. Şunsı iğtibarğa layıq, gazeta-jurnallarğa yazılu ölkä byudjetına kertelgän. Tatar milli mädäni moxtariäte räistäşe Mödäris Abakirov süzlärençä, tatarlar bülegendä kitaplar da, waqıtlı matbuğat tä, uquçılar da başqalarnıqına qarağanda kübräk ikän.
Törki xalıqlar duslığı festivale tatar mädäniät üzäge urnaşqan “Stroitel'” mädäniät sarayında zur konsert belän tämamlandı. Oyıştıruçılar konsert programmasın eçtälekle häm qızıqlı itep tözegännär ide. Programmada festival'dä qatnaşqan barlıq milli kollektivlarğa da urın birelgän. Här kollektivnıñ çığışı ayırım blok itep, programmağa kertelgän. Bu kollektivlarğa üz milläteneñ cır-iyülläre, milli kiemnäre, uyın qoralları belän tamaşaçılarnı kiñräk tanıştırırğa mömkinlek birde. Yaqutlar çığışı büre ulawın, at keşnäwen, qoş sayrawın, urman şawlawın häm başqa tabiğät tawışların xäterlätte, Altay xalıqlarınıñ buğaz belän cırlawları, teleutlarnıñ qubızda uynawları tamaşaçılarnı soqlandırdı.
Törki xalıqlarnıñ duslıq festivale “Läysän” ansamble başqaruında “Seber gimnı” belän tämamlandı. Soñınnan kollektivlarğa istälekle büläklär, räxmät käğäzläre birelde. Qatnaşuçılar cawap çığışlarında oyıştıruçılarğa räxmätle buluları turında äyttelär, oçraşudan qänäğät qaluların belderdelär, mondıy çaralarnıñ törki xalıqlarnı berläşterüdä ähämiäte zur buluına tağın ber qat basım yasadılar.
Saniä Mirxaleeva. . Omski


c: text/html

text:
Sabıylar tatarça öyränä
Sverdlov ölkäse şähärlärendä yäşäwçe tatar balaların keçe yäştän ük tuğan telgä öyrätü, tatar milli mäğärifen üsterü ısulları turında bäxäs inde küptän bara. Qızğanıçqa qarşı, eş, başlıça tatar yäkşämbe mäktäpläre, yäisä tatar telen öyränü buyınça fakul'tativ däreslär oyıştırudan arı yıraq kitmi. Ber genä şähärdä dä çın tatar mäktäbe yuq.
Ä menä Pervoural'ski şähärendä bu yılnı balalarnı milli ruxta tärbiäläw buyınça üzençälekle ısul belän eşli başlağannar. İnde yegerme yılğa yaqın eşläp kilgän “Ural moñnarı” isemle ansambl'neñ soñğı biş yıl eçendäge alıştırğısız citäkçese İlmira Waxitova başlanğıçı belän, Pervoural'ski novotrubnıyy zavodı mädäniät sarayı qarşında 3 yäştän alıp 5 yäşkä qädär bulğan tatar balalarınıñ irekle üseş studiäse açılğan.
Teläktäşe, dustı, beleme belän tatar tele uqıtuçısı bulğan Gölnara İşanova belän berlektä başlıy bu eşne İlmira. Qızlar Val'dor pedagogikası prinsipları nigezendä eşli başlağannar. Räsem sänğäte, sınlı sänğät, törle uyınnar, cır, biü häm başqa däreslär tatar mädäniäte asılların öyränügä bağışlana. Äytik, räsem däreslärendä tatar qızı qalfağı bizäkläre ürnäklären üzläşterälär, tatarça cırlar, şiğerlär, tatar iyüllären öyränälär, tatar äkiätlären uqilar. İlmira äytüençä, däreslärne älegä rus telendä alıp barırğa turı kilä. Balalar bit äle tatar tele belän tanışa ğına başlıylar.
Döresen genä äytkändä, tatar telendä bik matur itep cırlawına qaramastan, İlmira üze dä tatarça bik osta itep söyläşä belmi äle. Balaçaqta “tatarka” dip ürtilär ide, şuña kürä üz millätebezne yäşerep üstek bez ruslar arasında, di ul.
Äniseneñ cır-moñğa osta buluı, tatar moñı tä'sirendä tärbiälänüe arqasındamı, İlmira yäştän ük tatar moñına ğaşıyk bulıp üsä. Muzıka uçilişçesın tämamlağannan soñ, ber dä ikelänmi “Ural moñnarı” ansamblenä kilä ul. Sälätle qıznı şunda uq citäkçe itep quyalar. İlmira citäkçe bulıp eşli başlağannan alıp, ansambl'gä bik küp yäşlär tartıla.
Xäzer inde İlmira tormışta, Timur isemle ike yäşlek sabıyı bar. Äti-äniemneñ xatasın qabatlamıyça, Timurnı çın tatar itep üsteräsem kilä, di ul. Bäläkäy balalar öçen studiä açu teläge dä şul fikerdän tuğan. İptäş qızı Gölnara balalarğa tatar tele däreslären birgändä alar belän üze dä öyränä. Bäläkäy Timur änisenä iärep kenä yöri äle biregä. Kiläse yıldan, öç yäşe tulğaç, kollektivnıñ tulı äğzası bulaçaq.
Ä bügen studiägä 9 bala yöri. Tüläwle buluğa qaramastan, äti-äniläre bik teläp kiterälär alarnı. Balalar üzläre dä bik mawığıp, qızıqsınıp yörilär biregä.
Ber misal kiterep ütäse kilä. Ğatiätova Karina digän qızçıqnıñ ätise tatar, änise nemes millätennän. Änise yağınnan küp kenä tuğannarı ruslar. Karina şulqädär mawığıp kitkän, äti-änisen dä, tuğannarın da, balalar baqçasına bergä yörgän dusların da tatarça öyrätä başlağan.
Küptän tügel balalar xalıq aldında berençe çığışların yasadılar. Pervoural'ski şähärendäge “Yegerme berençe ğasır” dip atalğan xäyriä fondı alarğa milli kostyumnar tegep birde. Kostyumnar ber törle tügel, kitaptan qarap, törle töbäklärdä yäşäwçe tatarlarnıñ milli üzençäleklären çağıldırıp tegelgän. Astraxan' tatarları, seber tatarları, Qazan tatarları, Perm tatarları, mişärlär, keräşennär kiemnären kiep säxnägä çığıp basqan sabıylar çığışın tamaşaçılar därräw qul çabıp, yaratıp qarşı aldılar.
Fäwiä Safiullina.
Yekaterinburg.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiägä inde ikençe yıl rättän Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ keşe xoquqları komissiäse tarafınnan äzerlängän Çeçyada keşe xoquqların bozu turındağı ğayepläw räsmi tapşırılmadı. 53 däwlät wäkillären berläştergän komissiä, Rusiäneñ Çeçnyada keşelärneñ yuğaluı, üterelüe häm cäberlänüe turındağı xisap birüen kire qaqtı. Rezolyutsiäne yaqlap 15 däwlät tawış birde, 21 il qarşı çıqtı, häm 17 däwlät äğzaläre bitaraf qaldı.
Dönyada keşe xoquqların küzätep baruçı Human Rights Watch oyışması şunda uq –tawış birü näticäse belän qanäğät bulmawın belderde. Matbuğat wäkile Loubna Freih, oyışma uzdırğan tikşerülär Çeçnyada xällär naçarraq bula baruın kürsätte, häm Rusiägä bügen täñqit belderelmäwe-krisiznı tağın da tiränäytäçäk, dide.


text:
Akademik Osqar Kaybıyşev eşe buyınça mäxkämä däwam itä
Ufada yäşäwçe dön'yaküläm tanılğan tatar ğalime, Rusiä Fännär akademiäseneñ Ütä sığılmalı metallar problemaları institutınıñ elekke direktorı, akademik Osqar Kaybıyşev östennän başlanğan mäxkämä eşe däwam itä. Un kön tänäfestän soñ atnakiç könne yañadan başlanğan mäxkämä utırışları comğa könne dä Başqortstan Yuğarı mäxkämäsendä ütte. Äle bu utırışlarda şahitlarnıñ çığışları tıñlana. Alar siksängä yaqın keşe dip xäbär itkän ide Yuğarı mäxkämä matbuğat üzäge wäkilläre.
Elegräk tä xäbär itelüençä, Osqar Qaybışevnı çit illärgä Rusiäneñ ike täğäyenläneştäge sänäğät texnologiälären satuda häm finans mutlıqlarda ğayıplilär. Ä tanılğan akademik üzenä tağılğan ğayıpläwlärne kire qağa häm “bu bezneñ konkurent firmanıñ häm anıñ mänfägat'lären yaqlawçı iminlek orğannarınıñ berlektäge xösetlege, zakaz buyınça baruçı qoyı qazuı”, – dip belderä. Ägär Osqar Qaybışewnıñ ğayıbe Yuğarı mäxkämädä raslansa, aña 10 yıllıq törmä cäzası yanıy.
Akademik Qaybışevnıñ üze belän elemtägä kerü mömkin bulmadı. Fatirlarına şaltıratqaç, anıñ tormış iptäşe Ğalina Qaybışeva mäxkämä utırışlarınıñ kiläse atnada da däwam itäçägen äytte. Anıñ süzlärençä, Osqar Kaybıyşevka qarata tağılğan ğayıpläwlär çip-çista uydırma. Ägär xoquq oyışmaları bu eştä döreslekne tabarğa tırışsa, Qaybışevnıñ ğayıpsez buluı isbat iteläçäk. “Ämma xoquq oyışmaları Qaybışevnıñ niçek kenä bulsa da ğayıple ikänlegen isbatlarğa omtıla kebek, - di Ğalina Qaybışewa, - İrem eşlägän institutta barlığı 150 keşe ştatta tora. Şularnıñ yartısı çamasın şahitlar itep çaqıra Yuğarı mäxkämä. Osqar Qaybışevnıñ eşe buyınça mäxkämä utırışları tağın berniçä ayğa suzılırğa mömkin. Anıñ nindi näticä çığaraçağın älegä berkem dä kisterep kenä äytä almıy.


text: Quşma Ştatlar xärbiläre häm suğışçılar belän bäreleştä 17 keşe ülä. 3 keşe qulğa alınğan. Bu xäl Bahdattan könyaqtaraq urnaşqan Balad şähäre yanında bula. Baakuba şähärendä Ğıraq politsiäsenän 2 keşese üterelä. Divani şähärendä, amerikan xärbiläreneñ tärcemäçese üterelä. Bahdatta bügen ber suğışçı Premeyer Nuri Al-Malikinı yörtkän maşinanı utqa tota. Al-Maliki ul waqıtta maşinasında bulmyı. Politsiä, Bahdatta, Ğıraq däwlät televidenieseneñ alıp baruçısı häm anıñ maşina yörtüçesen mäyetlären taba.


text:
Dağıstan başqalasında bulğan şartlawda 3 milisiä xezmätkäre cärähätlär aldı. Bu xaqta milisiäneñ matbuğat xezmäte wäkile Marina Räsulova xäbär itte. Anıñ süzlärenä qarağanda, şartlatqıç cirgä kümelgän bulğan. Soñğı waqıtlarda Dağıstanda milisiä häm räsmilärgä qarşı höcümnär artıp kitte. Küptän tügel respublikada bulıp kitkän Rusiä prezidentı Putin, cirle citäkçelärne oyışqan cinäyätçelek häm terrorçılarğa qarşı köräşne köçäytergä çaqırdı. Putin şulay uq, ğısyançılarnıñ aqçasız häm eşsez yäşlärne üzlärenä cälep itüen buldırmas öçen
Dağıstandağı eşsezlek häm xäyerçelekkä qarşı da çaralar kürergä çaqırdı.


text:
Tatar kongressı yıllıq eşenä näticä yasadı
İke köngä isäplängän programma “Bügenge wäzğıättä tatar massaküläm mäğlümat çaraları” digän “tügäräk östäl” belän başlanıp kitte. Anda 60лaп çittän kilgän tatar jurnalistları, tatar cämäğätçelege wäkilläre irken räweştä fiker alıştılar. “Tügäräk östäl”ne alıp barğan Rimzil Wäliev temalarğa yunäleş birep tordı
Sovetlar zamanında tatar telendäge ğazet-jurnallarnıñ ğomumi tirajı 2-3 million bula ide, xäzer ul yaqınça yartı million. Läkin xäzer bik küp kanallar, CD häm DVD barlıqqa kilde, yäğni struktura üzgärde. Bu xaqta kemneñ nindi fikerläre bar söylägez.
“Tügäräk östäl”dä äytelgän fikerlär şaqtıy törle buldı. Çönki härkemne törle problema borçıy. Ägär Udmurtiä, Ul'yanda tatar gazetaları uñışlı çığıp kilsä, Komida häm tağın küp töbäklärdä tatarça televidenie-radio tapşıruları, gazeta-jurnallar bötenläy yuq. “Tügäräk östäl”dä internet aşa mäğlümat alu, yäğni Tatarstandağı gazetalarnı internet aşa uqu, alarnı härdaim yañartıp baru mäs’äläse kütärelde. Monnan tış gazeta tirajlarınıñ kimüe, finans qıyınlıqlar turında äytelde. Monda İjau, Ul'yan, Sverdlau, Perm häm tağın küp kenä töbäklärdän tatar jurnalistları çığış yasadı. “Tügäräk östäl”dä äytelgän fikerlär 9 dekaber könne uzğan massaküläm mäğlümat çaraları komissiäse utırışında däwam itte. Älege utırışnı komissiä räise, “Yaña Ğasır” tele-radiokompaniäse citäkçese İlşat Äminov alıp bardı. Bilgele bulğança, bügenge köndä küp kenä millättäşlärebez Tatarstan häm tatarlar tormışı belän “Yaña Ğasır” kanalı aşa tanışıp bara, çönki gazeta-jurnallar ozaq barıp citä. Şuñadır millättäşlärebezneñ kübese “Yaña ğasır” tapşırularınıñ sıyfatı öçen borçıla bulıp çıqtı. Samaradan jurnalist Şamil Bahautdin
Bez Qazanğa ürnäk alırğa kiläbez, ä monnan sünep kitäbez. Ägär “Yaña Ğasır” kanalı yaqın tirädä milli tapşırularnı buldırmasa bez Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymievkä xat yullayaçaqbız.
Bez Qazanğa ürnäk alırğa kiläbez, ä monnan sünep kitäbez. Ägär “Yaña Ğasır” kanalı yaqın tirädä milli tapşırularnı buldırmasa bez Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymievkä xat yullayaçaqbız.
Utırışta törle täqdim äytelde. İjaudan tatar milli mädäni moxtäriäte citäkçese İrek Şäripov
Bez salım tüläwçelär, şuña xakimiättän sorıy alabız.
İrek Şäripov fikerläre buldı. Ä Tübän Novgorodtan “Tuğan yaq” gazetası baş möxärrire Räwf Abdullin kadrlar kiräk dip belderde. Räuf Abdullin
Tel mäs’äläsen öyrätü öçen kurslar buldırılsın ide berniçä könlek bulsa da.
Ul'yannan Rämis Safin
Tatar tapşıruların kire Däwlät tele-radiokompaniälärenä qaytaru buyınça eşkä totınsaq ide. Federal' orğannarğa möräcäğät itsäk ide, çönki bu tatarlarnıñ xoquqların bozu bulıp tora.
Utırışta äytelgän fikerlär barısı da komissiä utırışınıñ qararına kertelde. Şul uq könne isä tatar kongressınıñ kiñäytelgän utırışı da uzdı. Anda Tatarstan Däwlät Şurası räise urınbasarı Rimma Ratnikova häm başqa citäkçelär qatnaştı. Kongress räise Rinat Zakirov ütkän yılğa näticä yasap eçtälekle çığış yasadı. Aldağı yılğı plannarğa kilep Rinat Zakirov
Kiläse yılğa küp çaralar kötelä. Aprel'dä tatar ğalimnäre forumın ütkäräçäkbez, ä avgustta kongressnıñ IV Qorıltayı bilgelängän.
Kiläse yılğa küp çaralar kötelä. Aprel'dä tatar ğalimnäre forumın ütkäräçäkbez, ä avgustta kongressnıñ IV Qorıltayı bilgelängän.
Rinat Zakirovtan tış utırışta qayber yışmaları citäkçeläre üzläreneñ eşlägän eşläre turında bäyän ittelär. Azaqta härwaqıttağıça iñ zur xezmät kürsätkän millättäşlärebezne büläkläw tantanası uzdı.
Landış Xarrasova


text:
Ğayal Mortazin: “Kongressta Tatarstannıñ tulı möstäqillege turında süz quzğatılırğa tieş”
Ğayal Mortazin: “Kongressta Tatarstannıñ tulı möstäqillege turında süz quzğatılırğa tieş”
Tatar ictmaği üzäge taratqan rezolutsiädä, «Tatar kongressı häm tatar yazmışı» digän konferensiädä qatnaşuçılar kongress başında Razil Wäliev, Rafael Xäkimov, Fändäs Safillin, Tufan Miñnullinnı (delegat bulıp saylanmasa da, Vil Mirzayanovnı häm İldus Sadıqovnı) kürergä teli, dip äytelä. Anda şulay uq Bötendönya tatar kongressınıñ Başqarma komitetına da şaqtıy tänqiti süzlär äytelä. Konferenstiäneñ rezolutsiäsendä aktual problemlar turında çığış yasar öçen Tatar ictimaği üzäge Räşit Yağfärov häm İdel-Ural xäräkäte räise Ğayal Mortazinğa kongressnıñ oyıştıru komitetınnan süz birüne sorarga dip te eytelä.


text:
Baq.kz portalı nazarlarıñızğa 30 qaraşağa arnalğan juldız-joramaldı usınadı.
Toqtı
Bügin bolaşağıñızğa jospar qurıp alıñız. Bedeliñiz öswi mümkin. Dostarıñızdıñ aqıl-keñesine qulaq asıñız. Jalğız qalıp, oy`lanwıñızğa boladı. Eñ bastısı waqıtında şeşim qabıldañız.
Torpaq
Sırtqı kelbetiñizge de bir sät köñil böliñiz. Bügingi kün sawda-sattıq üşin qolay`lı bolmaq. Bilimiñizdi tereñdetip, mamandığıñızdıñ may`talmanı bolw öz qolıñızda. Jumısta/oqwda kezdesken key`bir olqılıqtar sizdiñ atıñızğa kir keltire qoy`may`dı.
Egizder
Sabır saqtañız. Barlıq adamda kemşilik boladı. Sol sekildi sizdiñ de kemşilikteriñiz köp. Qatelikteriñizden sabaq alıp üy`reniñiz. İsteriñizdi retke keltirip, jañaşa jumıs istew täsiline köşiñiz.
Şayan
Oy`larıñızdı qupïya saqtañız. Qarjılıq jağday`ıñız rettelip, isiñiz oñğa basadı. Otbasıñızda baqıtqa kenelesiz. Älewmettik problemalar da artta qaladı.
Arıstan
Dostarıñızben qarım-qatınas jasawda abay` bolıñız. Asığıs şeşim qabıldawdan saqtanıñız. Keleşek josparlarıñızğa köbirek män beriñiz. Bir sät dem alıp, densawlıq jağday`ın da baqılañız.
Bïkeş
Dostarıñızdan jağımdı usınıs tüsedi. Naqtı josparlarıñızdı iske qosıñız. Ösek-ayañğa qulaq aspañız. Bir nərse satıp alwdan bas tartıñız. Esesine qıdırıp, jaqsılap bir demalıñız.
Tarazı
Waqıtıñızdı bosqa ısırap etpeseñiz, köptegen ïdeyalarıñızdı iske asırwğa mümkindigiñiz zor. Aqıl men sabırğa jügine otırıp, köpten tolğandırğan mäseleniñ basın aşıp alasız.
Sarışayan
Qızıqtı kezdeswler, tanıswlar kütip tur. Kütpegen kedergiler bolwı mümkin. Alay`da sizdiñ tapqırlığıñız basşılıqtıñ pikirin özgertedi. Armandarıñız şındıqqa ay`nala bastay`dı.
Mergen
Siz jumbaq suraqtar men şıtırman oy`lardıñ şırmawında jürsiz. Jalğan aqparattar men jarnamalar sizdiñ közqarastarıñızdı bürkemelep alğan. Qarım-qatınasıñızdıñ kökjïegi keñey`ip, jaña kezdeswler şırğalañnan qutqaradı. Usaq-tüy`ek problemalarğa bas qatırmay`-aq qoy`ıñız.
Taweşki
Bügin jay` ğana öziñizge demalıs arnañız. Tım bolmasa, qala sırtına şığıp, serigip qay`tıñız. Keşke ömiriñizge oñ özgerister äkeletin kezdeswler, jaña tanıstıqtar bolwı mümkin. Jaña qırlarıñız aşılıp, isiñiz oñğa basadı.
Swquy`ğış
Zulım adamdardıñ tuzağınan saqtanıñız. İşki tüy`sigiñizge qulaq asıp, sırt közge älsizdigiñizdi bay`qatpañız. Dostarıñız ben jaqındarıñız sizge ğana senim artıp otır. Sondıqtan mıqtı bolwıñız kerek.
Balıqtar
Abır-sabırğa tolı kün bolmaq. Özgelerdiñ pikirine qulaq asıp, közqarasımen bölisip üy`reniñiz. Şığarmaşılıq şabıtıñız şarıqtap, bas ay`naldırar maqtawlarğa ïe bolasız. Biraq kimniñ qalay` maqtağanı men sol maqtawlarğa şın lay`ıqtısız ba, öziñiz saralap, nätïje şığara bilw öziñizge bay`lanıstı.
Derekköz. vk.com


text:
Premyer-ministr Ariel Şaron Amerikan Prezidentı George Bush belän oçraşıp, Yaqın Könçığışta tınıçlıq planındağı kileşmägän urınnarına rizasızlığın beldergänçe, İsrael bu programmanı ütäwgä kereşmiäçäk. Quşma Ştatlar häm başqa xalıqara aradaşçılar, plannı üzgärtep bulmawğa basım yasıy, läkin plannı tormışqa aşıruda qayber üzgäreşlär bulırğa mömkin.
Şaronnıñ kiñäşçese Zalman Şoval, İsrael plannıñ üzenä üzgäreşlär kertergä teli, dip belderde. Fälestinnär-xäzerge waqıtta İsrael däwläte bulğan cirlärgä 4 millionğa yaqın fälestin qaçağın qaytaru niätennän waz kiçergä tieş, dip sanıy İsrael.
Fälestinnär isä-İsrael maxsus plannı ğamälgä kertmäs öçen modnıy adımğa bara, digän fikerdä. İsrael xärbi köçläre başlığı general Moşe Yaalon, İsrael-Fälestin nizağında köç qullanunıñ iñ qurqınıç çorı tämamlandı, dip belderde.


text:
Qırğızstan prezidentı Kurmanbek Bakiev xoquq saqlaw oyışmalarında korrupsiä bar dip çistartular ütkärergä çaqırdı. Bakiev uzğan töndä Bişkäk üzägendä bilgesez keşe ber deputatnı atıp ütergännän soñ aşığıç räweştä cıyılğan parlament utırışında çığış yasadı. 38 yäşlek Bayman Erkinbayev deputat qına tügel, baş eşmäkär häm Qırğız olimpiä komitetınıñ räise dä ide.
Parlament äğzalarına möräcäğät itep Bakiev alarnıñ qayberlären militsiägä häm başqa xoquq saqlaw oyışmalarına rişwät birüdä ğäyepläde.
Premyer ministr Feliks Kulov namuslı militsionerlar cinayätçelärgä qarşı köräşergä qurqa dide.
Erkinbayev soñğı 3 ayda üterelgän ikençe deputat. Yün ayında Jırğalbek Surabaldiev köpä köndez Bişkäktä üterelgän ide.


text:
İspaniä artınnan Ğiraqtan üz ğäskärlären Honduras ta çığaraçağın xäbär itte
Ispaniädäge yaña xökümätneñ Ğiraqtan üz ğäskärlären çığaruı başqa illärgä dä tä''sir itä - xärbilären Ğiraqtan kire qaytaru niäte turında Üzäk Amerikadağı Honduras ta iğlan itte. Quşma Ştatlar belän bergä Ğiraqtağı Könbatış berektäşlegen täşkil itkän başqa illär isä älegä ilne taşlap kitärgä cıyınmawın äytä.
Audio, Ricardo Maduro
"Min berektäşlektäge häm bezgä dus bulğan illärgä, Honduras ğäskärlären Ğiraqtan kire qaytaru turında qararğa kilüemne xäbär ittem" di prezident Maduro. Ğiraqtağı Honduras xärbiläre şuşı ildän yülneñ 1-e tirälärendä genä kitärgä tieş ide. Tögäl waqıt äytelmäsä dä, xäzer inde bu küpkä irtäräk bulaçaq dip kötelä. Honduras üzeneñ şuşı belderüen İspaniädäge yaña premyer-ministr Jose Louis Rodriguez Zapatero, "İspaniä Ğiraqtağı ğäskärlären çığara" dip äytüennän soñ yasadı. Anıñ xökümätendäge saqlanu ministrı Jose Bono, andağı 1300 ispan xärbie ilgä aldağı 6 atna eçendä qaytarlıçaq dide. İspaniäneñ yaña sotsialist xökümäte monı uzğan ayda ütkän saylawlar aldınnan wäğdä itkän ide, xäzer inde premyer Zapatero şul yöklämäsen ütäw kiräklege turında belderä. Sotsialistlar asılda ispan ğäskärilären Ğiraqta qaldıru ixtimalın da kire qaqmadı, läkin monıñ şartı itep, andağı citäkçelekne amerikannardan Berläşkän Millätlärgä küçerüne quyğan ide. Läkin xäzer inde monıñ tormışqa aşuı ikele kürenä. Quşma Ştatlar prezidentı George Bush telefon aşa Zapateroğa, ispan ğäskärlären çığaru uñayınnan üzeneñ ükeneçen belderep anı, "Ğiraqtağı terrorçılar häm ireklek doşmannarı küñelen kürerlek ğämällärdän totılıp toruğa" çaqırdı. İspaniä xärbiläre Ğiraqnıñ könyaq häm üzäk töbäklärendä, poläklär citäklägän ğäskäri zonada urnaşqan ide. Alar belän bergä anda Honduras köçläre dä xezmät itte. Bügen, höcüm yasalğan oçraqta üzeneñ 450 keşelek bulışu törkemen çığaru ixtimalı turında Thailand ta belderde. İlneñ premyer-ministrı Taksin Şinawatra, "ul anda suğışlar öçen cibärelmäde, ägär dä yaralanuçılar yäisä ülüçelär bulsa, min alarnı anda qaldırmayaçaqmın" dide. Läkin Ğiraqta üz ğäskärlären totqan başqa illär - Britaniä, Pol''şa, Ukraina, Australiä, İtaliä, Bolğarstan, Romaniä kebek däwlätlär - üzläreneñ Ğiraqtağı yöklämälären elekkeçä ütiäçägen belderä. İspannar belän bergä Ğiraqta, Hondurastan tış, El-Salvador häm Dominikan respublikası xärbiläre dä bar ide, şuşı ike ilneñ citäkçelege älegä, alar Ğiraqta aldan qaralğança, yül başına qädär qalaçaq dip äytte. Şuşı ay başında Näcäf şähäre tirälärendä 19 yäşlek ber Salvador ğäskärie üterelgäç, ilneñ sulçı oppozitsiäse xökümättän, andağı xärbilärne kiçekmästän kire Salvadorğa qaytarunı taläp itkän ide. İspaniä häm Latin Amerikası illärennän kilgän xärbilär Ğiraqnıñ näq menä şul Näcäf şähäre tirälärendä urnaşqan. Soñğı aralarda şuşı qala, amerikan köçläre häm andağı şığıy radikalları arasında barğan bäreleşlär belän tanıldı. Xäzerge waqıtta Näcäf yanında 2 meñ yarım amerikan ğäskärie tuplanğan. Anda suğışlar älegä tuqtasa da, amerikannarnıñ üzlärenä qarşı qorallı köräş alıp barğan Moqtada äl-Sadr köçläre belän qarşılığı däwam itä. äl-Sadr kiçä, İspaniä xökümäte üz köçlären Ğiraqtan çığaruın iğlan itkäç, üz tarafdarların ispan xärbilärenä höcümnären tuqtatuğa öndäde.
Kärim Kamal, Praga


text:
Ğiraqta mäğlüm ğisyançı Zärqawi yaralanğan digän xäbär tikşerelä
İnternettağı radikal'' islamçılarnıñ ber säxifäse yazuına qarağanda, Ğiraqta mäğlüm ğisyançı, andağı xökümätkä häm Könbatış köçlärenä ayawsız köräş alıp barğan Äbü Musa Zärqawi yaralar alğan. Säxifädä monıñ niçek buluı xaqında mäğlümat birelmi, anda bar möselmannarnı Zärqawi sawlığı öçen doğalarda toruğa öndäw genä bar. Quşma Ştatlar şuşı ğisyançı başı öçen 25 million dollar aqça wäğdä itkän ide, ämma amerikan yağı Zärqawineñ yaralanuı turındağı xäbärgä älegä bik saq qarıy.
Audio, Magnus Ranstorp
"Ägär dä anı qulğa alıp, aña xökem bulsa, bigräk tä ul mäxkämägä Berläşkän Millätlärgä yasağan höcüme öçen tartılsa, bu anı yuq itügä qarağanda küpkä möhimräk bulır ide. Şunıñ aşa ğisyannıñ hiçyuğı ber öleşen qanunnan tış dip kürsätep bulır ide", di terror belgeçe Ranstorp. İnternetta kürengän xäbärlärgä qarağanda, Äbü Musa Zärqawineñ ber üpkäse atıp tişelgän. Ğiraqtağı amerikan xärbiläre alay da bu xäbär uñayınnan älegä tantana itärgä aşıqmıy. Alarnıñ Bagdadtağı wäkile Steven Boylan, Zärqawineñ yaralanuı turındağı xäbärne äle tikşeräse bar, döresme ul, yalğanmı, bilgele tügel dip belderä. Xärbilär şulay uq, bu Zärqawineñ ezen cuydıru tırışlığı da bula ala digän faraz äytä, amerikannar soñğı könnärdä, aña yaqın torğan 20-dän artıq keşene qulğa aluın xäbär itkän ide. Sişämbe könne dä Ğiraq prezidentınıñ iminlek ölkäsendäge kiñäşçese general Wafiq Samari äl-Cäziyrä telekanalına, xökümät köçläre Zärqawineñ iñ yaqın keşesen qulğa aldı dip belderde. Şular sürätendä Zärqawi, üze tiräsendä qamawnıñ tarayuın sizep, Quşma Ştatlar ğäskärilären ezennän töşerergä mataşa ala dip uylıy amerikan yağı. Anıñ yaralanu ixtimalı turındağı xäbär älegä Bagdadta ğına bik äwzem tikşerelä.
Audio, vox-pop
"Ägär dä ul, yäğni Zärqawi äle haman da isän bulsa, min anıñ tizräk dömegüen telär idem, Ğiraq xalqına ul şundıy zur zian kiterde" di şuşı Bagdad keşese.
Kärim Kamal


text:
Törkiä wäkillege säfäre däwam itä
Törkiä Respublikası wäkillegeneñ Başqortstanğa eş säfäre däwam itä. Törkiäneñ Tışqı säwdä eşläre öçen cawaplı däwlät sekretare Töncär Qayalar citäkçelegendäge eşlekle dairälär wäkillege Ufağa çärşämbe kiçendä ük kilep töşkän ide. Atnakiç könne bu wäkillekne Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov qabul itte häm üzara xezmättäşlek xaqında fiker alıştı.
Şulay uq bu könne qunaqlar, Başqortstannıñ Tışqı iqtisadi elemtälär häm säwdä ministrlığında bulıp, anda ike yaqlı xezmättäşlekne kiñäytü mäsälälärenä bağışlanğan eşlekle söyläşülär ütkärde. Törkiäneñ tışqı säwdä öçen cawaplı däwlät sekretare Töncär Qayalar kiläçäktä Törkiäneñ Başqortstanğa investitsiälär külämen bermä-ber arttırırğa cıyınuın äytte. Başqortstan tawarların Törkiädä kiñräk tanıtu öçen, İstanbulda kiläse yılda Başqortstanda citeşterelüçe mallarnıñ kürgäzmäsen oyıştıru täqdimen dä yasadı ul.
Başqortstan tışqı iqtisadi bäyläneşlär häm säwdä ministrı Boris Qolbin da soñğı yıllarda ike arada alış-bireşneñ artuı xaqında äytep, kiläçäktä üzara xezmättäşlekne berniçä tapqırğa arttıru mömkinlekläre buluın belderde. Ul şulay uq Törkiä tözüçeläreneñ Başqortstanda yaña zur tözeleşlärdä qatnaşa aluı mömkinlegen äytte. Berlektäge şirkätlär tözü täñgälendä dä qayber yaña proyektlarnıñ äzer buluı açıqlandı bu oçraşuda.Comğa könne Törkiä wäkillegeneñ Başqortstanğa eş säfäre däwam itte. Qunaqlar Ufadağı berniçä zur şirkätneñ eşe belän tanıştı. Törek tözüçeläre tarafınnan safqa basıp kilüçe yaña şirkätlärdä dä buldı alar.


text:
Uquçılar ğına bulsın.
Bügenge köndä Tatarstanda tatarça kitaplarnı çığaruçı berniçä kitap näşriäte bar. Yıl sayın härber näşriät yözdän artıq, törle isemdäge kitaplar bastırıp çığara. Şularnıñ iñ zurları Tatarstan kitap häm “Mäğärif” näşriätları. Şunı äytergä kiräk, xäzer kitaplarğa da taläplär bik yuğarı. Alar ber ük waqıtta matur häm zatlı bizäleşle, dönya standartlarına turı kilerlek itep eşlängän bulırğa tieş.
Qazandağı kitap kibetlärendäge satuçılar süzlärenä qarağanda, näq menä şundıy kitaplar ğına bügenge köndä uquçı iğtibarın cälep itärgä sälätle. Näşriät xezmätkärläre äytkänçä, alarnıñ töp maqsatları aqça eşläw tügel, ä ädäbi mirasnı xalıqqa citkerü. Äytik, 100 sumlıq çığım totılğan tatar kitabın 10- 15 sumğa satqaç, aqça eşläwne onıtırğa kiräk. Mäskäw näşriätlarında çıqqan 10 – 15 tabaqlı kitaplarnıñ bäyäse urtaça 50 sum bulsa, Qazanda 15 sumğa satıluı uylanırğa mäcbür itä.
Yıl başında “İntertat ru” mäğlümat agentlığı “Tatarstan däwlät kitap näşriätendä 800 000rә yaqın kitap tuzan cıyıp yata” dip yazğan ide. Bu böten tatar xalqın borçırlıq, uylandırırlıq san. Xäzer inde kitap taratu buyınça eşlär caylana başlağan.
Qazan kitap kibetlärendäge satuçılardan tatarça kitaplarnı alalarmı soñ dip sorağaç.
“Tatar kitapların bik küp alalar, kübesençä Qor’än häm balalar kitapları sorıylar”. “Qazan, tarix turında, şiğri cıyentıyklar, balalar kitapları sorıylar. Ğomumän, tatarça kitaplarnı rus kitapları belän ber däräcädä alalar dip äytep bula”. “Bezdä ayıruça küp balalar öçen äkiät kitapların, cır häm şiğer cıyentıykların, tarixi kitaplarnı sorıylar”.
“Qazan, tarix turında, şiğri cıyentıyklar, balalar kitapları sorıylar. Ğomumän, tatarça kitaplarnı rus kitapları belän ber däräcädä alalar dip äytep bula”.
“Bezdä ayıruça küp balalar öçen äkiät kitapların, cır häm şiğer cıyentıykların, tarixi kitaplarnı sorıylar”.Soñğı yıllarda Qazannıñ kitap näşriätläre tatar milläteneñ tarixı, ruxi mirası, xäzerge çornıñ zur şäxesläre turında zatlı kitaplar çığardı. Qazannıñ 1000 yıllığı häm yaña uqu yılına äzerlek qısalarında “Mäğärif” näşritı 28 yaña kitap häm däreslek çığarıp yata. Uquçılar ğına bulsın. Xäzer kitaplarğa qıtlıq bulmas dip belderde bügenge tatar kitap näşriätläre.
Gölnaz Şäyxetdinova.


text:
Washington Post: Amerikan räsmiläre Ğiraqta tıyılğan qoral ezlären tabu öçen ozaq waqıt kiräk bulaçaq dip belderä
Saddam Xösäinneñ küpläp üterü qoralın räsmi Waşington Ğiraqta suğış başlaw öçen töp säbäplärneñ berse itep quyğan ide. Suğış betügä 2 ay tulıp kilügä qaramastan amerikan räsmiläre bu qoralnıñ buluına älegä anıq dälillär kiterä almadı. Ul arada Kongress tıñlawlarında, mäglümät çaralarında "ni öçen bu dälillär haman yuq" digän sorawlar quyıla... Waşington Post gäziteneñ 29 May sanında "Ğiraq qoralın tabu awırlıqları" isemle mäqälä basılıp çıqtı...
Waşington Post yazuınça, xäzer Pentagon citäkçekläre Ğiratqa citärlek dälil taba almağan tikşerüçelären, yaña zur törkem belän alıştıra. Şul uq waqıtta alar Ğiraqqa BMO inspektorların qaytaruğa qarşı çığa. Xalıqara Atom Energiä agentlığı belän ber kilşeü tözelgän anısı. Läkin anıñ belgeçläre Bagdadtan 30çaqırım yıraqlıqta urnaşqan Tuwaitha üzägendä genä, çiklängän külämdä eş başqaraçaq. Ä menä ximik-biologik qoral ezläwçe UNMOVİC tip atalğan törkemneñ Ğiraqqa kilüwenä Pentagon qarşı. Amerikan xärbiläre alarnıñ suğışqa qädär eşçänlegenä dä şiklänep qaradı, xäzer dä, alarnıñ berär närsä tabasına ışanmıy.
Ul arada çärşämbe könne ütkän brifingta Amerikanıñ küzläw räsmiläre, Ğiraqta biologik qoral buluın raslağan, üzläre äytüençä "köçle" dälillär xäbär itte. Süz uzğan ayda amerikan xärbiläre Ğiraqta tapqan ike trailer turında bara. Anda biologik matdä ezläre tabılmağan, läkin räsmilär äytüençä, alar - andağı cihazlarnıñ biologik qoral citeşterü öçen tözelgän buluına şiklänmi. Äl-Kindi şirkätendä eşläwçe Ğiraq belgeçläre bu cixazlar başqa maqsalar öçen tözelgän dip beldersä dä, amerikan küzläwçeläre alarğa ışanmıy.
Fän häm Xalıqara iminlek institutı prezidentı, elegräk BMO inspektorı bulıp eşlägän David Albright süzlärençä, amerikan räsmiläre bu trailerlar başqa maqsatlar öçen digän añlatmalarnı işetergä dä telämi. Mondıy bilgesez, anıq dälillär bulmağan wazğiättä, David bu eşkä bäysez törkemnärne cälep itergä täqdim itä.
Uzğan atna Kongressta ütkän tıñlwlar waqıtında däwlät sekretarenıñ Saqlanu mäsäläsendä urınbasarı Douglas Feith, bez Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralı turında mäglümätne axır çiktä tuplarbız, läkin monıñ öçen aylar, bälki yıllar kiräk bulaçaq dip äytte. Ul arada Wäkillär palatasınıñ küzläw komitetı Küzläw idarase başlığı George Tenetnı Ğiraq qoralına bäyle bar mäglümätne tikşerep çığarqa çaqırdı. Näq şundıy möräcäğätne Senat komitetı cibärde.
Uzğan yäkşämbedä NBC televideniesendä çığış yasap senator John Rockefeller "bu küpläp üterü qoralı tiräsendä cawapsız sorawlar bixisap" dip belderde. Waşington Post gäziteneñ atnakiç sanında basılğan mäqälä senatornıñ "Axırsı alar arttırıp cibärgän" digän süzläre belän tämamlana.
Ali Gilmi, Praga


text:
Rässam Rinat Xarisqa 50 yäş
Rinat Xarisovnıñ yübiley kürgäzmäsen açu tantanasına Başqortstannıñ Mädäniät häm milli säyäsät ministerlığınnan wäkillär, bik küp rässamnar, sänğät belgeçläre, yübilyärnıñ yaqtaşları – Boray rayonı xakimiätennän wäkillär häm räsem sänğäten söyüçe tamaşaçılar kilgän ide. Rinat äfände biredä bik küp cılı qotlawlar häm istälekle büläklär qabul itte. Çığış yasawçılarnıñ küpçelege anıñ icatınıñ milli ruxta buluın assızıqladı. Kürgäzmäne açu tantanası tämamlanğaç, bez Rinat äfände belän qısqa ğına äñgämä qorıp aldıq. Şul söyläşüdän ber özekne Azatlıq radiosınıñ comğa tapşıruında tıñlıy alasız. 50 yäşlek altın yübiileyen bilgeläwçe talantlı millättäşebezneñ Ufadağı Nesterov isemendäge däwlät muzeyında comğa könne açılğan şäxsi kürgäzmäse ber ay däwamında eşläyäçäk.
Fänis Fätxi, Ufa


text: Ğiraqnıñ könyağında bomba şartlaw näticäsendä bügen ber Britan xärbie hälaq bulğan. Ul arada ğisyanşılar, ber amerikan diñgezçeseneñ başın kisü belän yanıy. Çığışı belän Livannan bulğan Wasif Äl-Xäsün isemle bu keşeneñ süräten Äl-Cäzirä televideneise kürsätte. Elegräk Äl-Arabiä televideniese, başqa törkemneñ, törmädä utırğan Ğiraq totqınnarı çığarılmasıa, ber Paqıstanlı belgeçne üterü belän yanawı turında xäbär itkän ide. Şimbä könne Äbü Musab Äl-zarqawi tärkeme, ägär Törkiä Amerika belän xezmättäşlegen tuqtatmasa, 3 Törekneñ başın kisü belän yanadı.


text: Könyaq Koreyänıñ ballistik raketaları bar häm alar Quşma Ştatlarğa ğına tügel, Australiägä dä barıp citä ala, dip belderde Australiä tışqı eşlär ministerlığı başlığı Alexander Dawner. Australiä Koreyä Xalıq Demokratik Respublikasi belän diplomatík mönäsäbättäge küp bulmağan illärneñ berse. Kiläse atnada Dawner Pxenyanğa baraçaq. Kanberrada ul jurnalistlar aldında çığış yasap bolay dide: “Tönyaq Koreyä raketaları Australiägä qädär kilep citergä mömkin. Ämma min bu xäl bulmas dip ışanam. Min Pxenyän bezneñ ilgä yaní dip äytmim. Yuq, barı tik alarnıñ raqeta programı östendä aktíf äşläwe turında bilgeläp ütäm”. Australí Pxenyännıñ atom töş programına mönäsäbättäge küp yaqlı söyläşülärdä qatnaşmí. Ämma Quşma Ştatlarnıñ Koreyä Xalıq Demokratik Respublikasi atom töş qoralı äzerläwne tuqtatırğa tieş digän qaraşı belän tulısınça kileşä.


text: Berlin. German bundestagı bügen, urlanğan häm terror höcüme yasawda qullanu qurqınıçı tudırğan oçqıçlarnı ilneñ hawa kiñlegendä bärep töşerügä yul açqan qanunnı xupladı. Älege qanun ğinwar ayında, Frankfurt şähärendäge aqılğa say ber keşeneñ keçkenä oçqıçnı urlap şähärdäge yuğarı binalarğa bärelü belän yanawınnan soñ täqdim itelgän ide. Qanun ilneñ saqlanu ministrına, ul bulmağan oçraqta, tışqı eşlär ministrına, soñğı çara bularaq, terror qurqınıçı tudırğan oçqıçnı bärep töşerü ämeren birüne röxsät itä.


text: Gaza sızığındağı Del-el-Balax şәhәrendә Izrail xәrbilәre ütkәrğәn operatsiәdә ber fәlәstinle üterelğәn, tağın berniçәse – yaralanğan. 10 keşe kulğa alınğan, berniçә fәlәstsin suğışçısınıŋ oylәre cimerelğәn. Ğaza sızığınıŋ kөnyağında qorallnğan fәlәstinlelәr utarda yәşәwçe ber yәhüdne atıp üterde. Fәlәstin idәrәseneŋ saylaw kommisiәse başlığı Yәsir Arafatnı Prezident hәm parlament saylawların Izrail ğәskәrlәren Iordannıŋ Kөnbatış yarınnan çığarğanğa qәdәr, kiçekterep torırğa çaqırdı. Fәlәstin idәrәse başlığı Yasir Arafat Prezident saylawların kilәse yılnıŋ 20 nçe ğınvarına bilgelәğәn ide. Moŋa qәdәr, 2000 nçe yılğa planlaştırılğan sawlawlar, fәlәstinnnәrneŋ baş qütәrüwe sәbәple, bөtenlәy ütkәrelmi qaldı.


text:
İjawda «Salawat» başqort oyışması mäktäptä qızıqlı oçraşu oyıştırdı
audioŞähär qısalarında üskän balalar tatar—başqort telendä yañğırağan här cırnı, şiğerlärne añlap betermäsä dä, konsertnı cılı qabul itte. Xor başqarğan cırlarnı tınıç qına tıñlap utırğan uquçılar, zamança käylärgä cırlarnı köçle alqışlarğa kümep qarşı aldı. Qarman awıl mäktäbe Yanawıl rayonında iñ zurlardan sanala. Anda, tatar tele uqıtuçısı Aygöl Älfir qızı Märdänova süzlärençä, balalarnıñ törle yaqlap säläten üsterü öçen barlıq mömkinleklär dä tudırılğan.
—audio—Balalar da mäktäplären, uqıtuçıların xörmät itülären, bigräk tä cır uqıtuçıları Liliä Ğalimnär qızı Ovçinnikovanı yaratuların belderdälär.
—audio—Liliä Ğalimnär qızı Ovçinnikova İjaw şähärendä muzıykal' belem alğan, balalarnı tatar—başqort kompozitorlarınnan tış, başqa xalıqlarnıñ muzıka sänğäte belän tanıştırırğa omtıluın belderde. Şul isäptän, udmurt kompozitorları äsärlärenä zur urın birüen äytte. Xäzerge konsertta da berniçä udmurt kompozitorınıñ xor öçen yazılğan äsärläre yañğıradı. Şul uq waqıtta Liliä xanım üze dä icat itä ikän. Salawat Yulayıwnıñ yubileenä bağışlap uzdırılğan konkursta qatnaşu maqsatınnan xor öçen maxsus cır yazuın citkerde. Näq şuşı cır belän küptän tügel Ufada uzğan bäygedä alar berençe urınğa layık bulğannar.
—audio—«Salawat» oyışması äğzaları kiläçäktä bu elemtälärne nığıtu niäte belän İjaw şähäreneñ 86—nçı litsee häm Yanawıl rayonı Qarman awıl mäktäbe belän kileşü tözü turında da süz alıp bardılar. Monıñ maqsatın «Salawat» oyışmasınıñ iñ aktiv äğzası Gölnur Asadullina bolay bilgeläde.
—audio—Östäp şunı da äytergä kiräk, 86—nçı litseyda «Salawat» oyışması berniçä yıl elek başqort telen öyränergä teläge bulğan balalar öçen yakşämbe mäktäbe dä açqan ide. Tatar—başqort telendä söyläşkän balalar belän aralaşu telne üzläşterüdä dä yärdäm itär digän ömettä oyışma wäkilläre.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text: Öfö priborźar eşläw berekmähendä eş taşlawsılar ike aźanlıq qarşı torowğa yomğaq yahap, şirqät yetäkselegenä qarşı köräş alımdarın bildäläne. Eş taşlıusılar başlıqtarınıñ berehe Andrey Kolıbanov, beźźeñ eş taşlıu yuqqa bulmanı, bığa kiñ mäğlümät saralır iğtibar itte, beźźe şulay uq Räsäy pensionerźar partiahı yaqlap sıqtı, tine. Kolıvanov fekerensä, eş taşlawsılar bik aź bulha la, şirqät yetäkselege sigenergä mäjbür. Xäźer eştän qıuıu menän yanamayźar, piket häm mitingtarźa qatnaşqan ösön baźım yuq. Qayhı ber mäğlümättär buyınsa startegik täğäyenläneştäge haqlanıu şirqäte - Öfö priborźar eşläw berekmähe yetäksehe artında ere finans sänäğät törkömö, döröźöräge Veremeyenko tora. Şuğa la eş taşlawsılarźı Aq yort ta yaqlay. Beź şirqätte hatıuğa häm eşselärźe qıuıuğa qarşı köräşte dawam itäsäkbeź, ti Kolıvanov äfände.


text:
Dönyada iqtisadi üseşkä yıllıq küzätü: perspektivalar
İnde 2004-nçe yıl da uzıp bara. Ğädädtägeçä bu yılda bulıp alğan möhim vazğiälärneñ qayberlärenä, şulay uq kiläse yılnıñ perspektivalarına tuqtap kitü öçen vaqıt citte. Dänya ekonomikasınıñ bu yılğı torışı häm kiläse yılda kötelgän täräqqiät.
Audio
"Saqlıq belän bulsa da bez optemist. Dönya ekonomikasına törle qurqınıç bulsa da, global ekonomikadağı üseş, bu yıldağı külämdä bulmasa da, dävam itäçäk."
2004-nçe yılnıñ yoldız Qıtay buldı. Yıllıq üseş 9 protsent tiräsendä EİUnıñ farazına kürä, kiläse yılda ul 8 % tiräsendä bulaçaq. Läkin, andıy tiz täräqqiätneñ tiskäre yaqları da yuq tügel. Bu inflatsiäne üsterä ala. Qıtay xakimiätläre moña qarşı bankalarnıñ kredit birülären çikläv häm investitsiäne kimetü belän çaralar kürde. Walsh bu çaralar näticäle bula ala, läkin, alarnıñ üseşnı artığı belän çikläve dä mömkin digän fikerdä.
Audio
" Qıtay xökümäteneñ politik çaraları üseşne aqırınaytu öçen çitärlekme, ällä global üseşneñ bolay da aqırınayaçağı säbäple ütä buldımı dip äytüe qıyın. Bälkim global üseştäge aqrınayuı Qıtaydağını da aqırınaytu öçen citärlek bulır ide."
Qıtaydağı zur üseş dönya ekonomikası öçen häm uñay häm tsikäre buldı. Ul Aziä häm başqa qitğälärdä etärgeç buldı, läkin, ber ük vaqıtta AQŞ belän sävdädä 124 miliard dolarlıq sävdä surplusına kiterde. AQŞ sävdäsendäge rekord defitsin dollarğa ışanıçnı kimette häm YEVROnıñ qimmätlänüenä kiterde. Walshnıñ farazlauınça, dollarnıñ qimmäte kiläse yılda da töşäçäk. Ekonomistlarnıñ fikerençä, dollar bäyäseneñ tübän buluı AQŞqa defitsitın kimetüenä yardäm itä häm faydalı. Läkin, ul qimmätrn kinättän häm küp yuğaltsa ul çaqta AQŞ Üzäk bankına sinzlarnı kütärergä turı kiler. Läkin, yuğarı sinzlar AQŞ häm dönya ekonomikasında üseşme aqırınaytuğa säbäp bula ala. Nefte bäyäse dä dönya iqtisadında möhim rol uynıy. Qıtayda neftegä taläpneñ üsüe häm Yaqın Könçığışta nefte yatmalarına terroristik höcüm qurqınçınıñ buluı säbäple Üktäber ayında ber miçkä nefteneñ bäyäse rekord sumğa 55 dolarğa citte. Yıl azağında anıñ bäyäse 40-45 dolarğa töşte häm bu kierenkelekne yomışarttı. Läkin, Ekonomik xezmmätşlek häm Tärräqiät Oyışmaınıñ fikerençä, bazar totrıqlı tügel häm täminatnñ özelü qurqınıçı bulğan xäldä, bäyälärneñ yañadan tizlek belän kütärelüe bik ixtimal. Nefte häm dolar täräqqiäte nindi genä bulmasın üseş ber töbäktä, energiägä bay BDB illärendä dävam itäçäk. Rekonstruksiä häm Tärräqiät buyınça Yevropa Bankınıñ baş ekonomistı Willem Bowter nefte bäyäläreneñ kütärelüe , başta Russiä, Qazaxstan häm Azerbaycanda üseşkä kitersä, xäzer anıñ täsire bu regiondağı başqa illärdä dä sizelä dip belderde.
Audio
"Nefte häm tabiği gaznıñ bäyäse, Russiä, Azerbaycan, Qazaxstan häm Torkmänstannı alğa tartsa , totrıqlı altın bäyäse Qırığzısannı, aluminium bäyäse Tacikstannı da alğa tarta. Uñay xalıqara şartlar bar."
EİUnıñ belderüenä qarağanda, BDB dönyada ekonomik täräqqiät iñ tiz töbäk bulıp tora. 2005-nçe yılda anda 6 protsentlıq üseş kötelä.
Färit İdelle, Praga.


text:
Mäktäp uquçıların sanaqta eşlärgä kem öyräter?
Media-forum qısalarında, Qazanda, Tatar internetçılar cıyını da ütkärelde. Cıyılışta qatnaşuçı saytlar xucaları, xakimiät oyışmaları wäkilläre belderğänçä, soñğı ber-niçä yıl eçendä, bu ölkädä bulğan üseş sizelä. Elek kübräk berdäm standartlar, älifbalar turında fikerläşkän bulsalar, xäzer tatarça säxifälärneñ eçtälegen yaxşırtu kebek mäsälälär kütärelde.
Üseş bulsa da, forumçılar fikerençä, ul bik äkren bara. Tatarça saytlar haman da az, räsmi internet säxifälärneñ tuğan teldäge bülekläre buldırıla, ämma yañartılıp barmıy. Cıyılışta qatnaşqan, Elemtä häm informatizatsiä ministrı Färit Fazılcanov, tatar internet säxifälären yasawçılarnı tatarça «Windows» kebek zur proyektlarda qatnaşırğa çaqırdı. Ul, xäzerge waqıtta, respublikada, informatizatsiä alğı sızıqqa çığarğa tieş, dip belderde. Tatar häm urıs telle qullanuçılar arasında texnologiä yağınnan tigezsezlek bar, ministrlıq bu problemanı aldağı 2 yılda xäl itü maqsatın quya, bıyıl böten mäktäplärne global çeltärgä totaştırıp, belem birü mäydançığın buldırabız, dide.
Böten mäktäplärne çeltärgä totaştıru häm mäğlümatlaştıru ideyaları informatika uqıtuçısı Rail Ğataullinğa bik oşadı. Ul üze tatarça informatika däreslären alıp bara, şul xaqta sayt yasağan. Rail Ğataullin, belem birü çeltäre häm mäktäplärne internetqa totaştıru barışında tuğan qıyınlıqlarnı da yaxşı küz aldında kiterä. Mäktäptäge uqıtuçılarnıñ belem däräcäse tübän, xätta uquçılarğa uqıtuçılarına yärdäm itärgä turı kilä, ä yaxşı belgeçlär mäktäpkä eşlärgä barmıy, dide ul.
İnde belem birü oyışmalarına äzerlekle belgeçlär kilsä, uquçılar zamança texnologiälärne öyränsä, ul waqıtta, Tatar internetı da tizräk üsä başlar. Tatar internetçıları şundıy ömetlär belän yäşi. Prezident apparatınıñ Tışqı elemtälär departamentı xezmätkäre häm www.tatar.ru räsmi internet säxifäsen alıp baruçı Azat äfände Axtariyıv forumda qatnaşuçılarnı räsmi internet säxifälärneñ torışı belän çığıştırdı. Anıñ äytüençä, qayber ministrlıqlar, internet saytlarnı qarıy başladılar, ämma tatarça saytlarnı barıber yasamıylar. Azat äfände uylawınça, ike tellelek qanunın ütäw yözennän bulsa da, tatarça räsmi saytlarnı arttıruğa ömet bar dide. Anıñ äytüençä, Prezident idäräse citäkçese urınına yaña keşe kilgäç, xakimiät oyışmalarınıñ global çeltärdäge bitlärenä dä taläplär qırıslanaçaq, dide ul. Forumda qatnaşuçılar, äytelgän täqdimnärne tuplap rezolyutsiä qabul itte.
Bikä Timerova.


text:
Dumağa saylaualdı kampaniäse başlandı
7-nçe Noyäberdä Russiädä politik partiälär saylaualdı kampaniäsen başlap cibärdelär. Kampaniäneñ başlanuı, xäzer tatulaşu häm kileşü dip atalğan Üktäber revolutsiäse könenä turı kilde. Politik partiälär bu könne saylaualdı mitingları ütkärü öçen faydalandılar. Radiobıznıñ Mäskävdäge xäbärçese şuşı mitinglarda qatnaştı.
Audio
Läkin, optemistik ruxtağı cır oppozitsiä aktivistı Aleksander Zaxarovnıñ süzlärenä ber dä turı kilmi.
Audio
200 caması Yabloko taraftarı qatnaşqan ciında partiä citäkçese Vladimer Yavlinskiy prezident Putin xökümäte küz aldında totqan demokratiä yalğan digän fiker belderde.
Audio
Moña çaqlı vatandaş xoquqların yaqlauğa berençel ähämiät birgän Yabloko belän xosusi milekçelek mäsäläsen töp maqsät itep quyğan Uñ Köçlär Berlege üzara kileşä almıyça bäxäsläşep tordılar. Comğa könge mitingta ike patiäneñ dä eşlekleläre qatnaştılar häm SPSnıñ citäkçese Nemtsov xezmättäşlekne kiñäytünä yaqladı.
Audio
Puşkin maydanınan berniçä kilomtr yıraqlıqtağı Lubyanka Maydanında isä kommunistlarnıñ ciını ütte. Partiäneñ şiğarı da ber az üzgärde. Anda sovetlarğa xakimiät , xalıqqa ikmäk , xezmät iälärenä eş häm xalıqqa tınıçlıq dip yazılğan de. Oçraşu sovet marşı belän başlandı, läkin, qayberövlär anıñ süzlären onıtqan buluğa oxşıy.
Audio
Xätta partiä citäkçese Zyuganov ta kommunistlarnıñ kampaniäsendä Allahnı da telgä aldı.
Audio
Ciınnarnıñ iñ zurısı Kreml yaqlı Berdäm Russiä tarafınnan oyıştırıldı. Şuşı konferensiädä ministerlär , şul sanda isemlektä berençe urında torğan Eçke Eşlär ministere Boris Grızlov ta qatnaştı. Ul partiäseneñ televiziädä politik debatlarğa qatnaşunı kire qağuınıñ säbäben bolay dip añlattı
Audio
Berdäm Russiä Keml divarı yanında pop konsert ta oyıştırdı. Anda nigezdä äle saylau yäşenä citmägän yäşüsmerlär qatnaştılar. Ä inde cırcı Larissa Dolina mäxäbät çırın tügel, ä patriotik cır cırladı.
Audio
Şulay itep Duma öçen saylaualdı kampaniäse başlandı. Saylaularğa ber ay vaqıt qalğanda, Dumağa kerü öçen kiräk bulğan biş protsentlıq kirtäne älegä Berdäm Russiä belän Kompartiäneñ genä ütäçäge mülum. Qalğan partiälärneñ yazmışı bilgesez.
Färit İdelle, Praga.


text: Cıyılğan xalıq uzğan comğa könne Tönyaq Osetiäneñ Beslan şähärendä totıq alu faciğasendä hälak bulğan 330dan artıq keşene ber minut tınlıq belän iskä aldı. Mätäm çarasın Mäskäw hönär berlekläre citäkçese Mixail Nagaitsev başlap cibärde. Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Beslandağı terror ğamälenä açıq tikşerüne kire qaqtı, "eçke" tikşerü bulaçaq, dip belderde. Bügen Brüsseldä NATO häm Rusiä oçraşuı ütä. Utırışnıñ köntärtibendä Beslandağı totıq alu faciğase. Bügen dönya buylap cämäğätçelek Beslandağı qorbannarnı iskä aldı. Tönyaq Ossetiägä berençelärdän bulıp Amerika Quşma Ştatları, Fransiä häm Avstriädän yardäm kilde. Yardäm cibärülären başqa bik küp illär dä xäbär itte. Niderland premyer-ministrı Jan Peter Balkenende Hague'tağı konferensiädä çığış yasağanda, Beslan xalqına möräcäğät itep, "bez sezneñ turıda uylıybız häm doğa qılabız," dide. Britaniä premyer-ministrı Tony Blair, Beslan şähärendäge terror ğamälendä hälak bulğannarnıñ tuğannarınıñ qayğısın urtaqlaşıp, dönya terrorğa qarşı suğışta ciñäçäk, dide. Rusiä xalqına Blair teläktäşlek belderde.


text: Ğiraqta xalıq şiittarzıñ ruxi yetäksehe ayatolla Möxämät Baqir äl Xäkim menän xuşlaşa. Ul yoma En-Nadjaf qalahında mäset ergähendä şartlaw säbäple häläk bulğaynı. Meñlägän keşe Bağdattan Möxämät äl Xäkim yerlänäsäk En-Nadjaf qalahına kilä. En-Nadjaf ğubernatorı Amerika Quşma Ştattarınıñ federäl tikşereneüzär byurohına teraqttıñ ni säbäple bulıuın tikşereügä quşılıuzı horap möräjägät itkän. Teraqt hözömtähendä ayatollanan tış 124 keşe häläk bulğan. Urındağı xaqimiättär mäglümättärenä qarağanda, bıl eş buyınsa tikşereüzär barışında 5 Ğiraq keşehe qulğa alınğan. Yäkşämbe Amerika gäskärzäre Saddam Xösäyen yaqlılarzı häm Baas partiähınıñ äwzem ağzaların ezläw buyınsa operatsiä siktärendä Ğiraqtıñ tönyağındağı Mosul qalahına inde. Töbäktä xalıq-ara köstär menän yetäkselek iteüze Pol'şağa tapşırıu bildähez waqıtqa kisekterelgän.


text:
Yaqın Könçığış söyläşülärendä alğa kiteş yuq
Bäyetlähämgä Raştua xacına kilgännär tınıçlıq sorap doğalar qıldı. Bıyıl Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaşuğa ömetlär artqan ide.
Noyaber ayında İzrail häm Fälestin citäkçele AQŞ prezidentı George Bush belän bulğan oçraşuda solıx söyläşülären yañartırğa kileşkän ide. Düşämbe könne taraflar ikençe märtäbä oçraştı. Xäbärlärgä qarağanda, älegä söyläşülär ber näticä dä birmägän.
İzrail turism idaräse bıyıl Raştuağa Bäyetlähämgä 20 meñläp keşe kiler dip farazlağan ide. Bu – uzğan yıl belän çağıştırğanda ike tapqır artıq. Kilüçelär arasında – dini keşelär, amerikan turistları häm balalar küp. Braziliädän 28 yäşlek Tiago Martins isemle yeget, Washington Post basması xäbärçesenä, "min Annapolista tınıçlıq söyläşülären yañartu turında kileşengäç berençe märtäbä Bäyetlähämgä kilergä qarar ittem," dip söyläp birgän.
Xalıq çın küñeldän,söyläşülärne yañartu – töbäkkä solıx kiteräçäk, dip ışana. Raştua çirkäwenä cıyıluçılar bıyıl uzğan yıllar belän çağıştırğanda, käyef tä başqa törleräk, hawada tınıçlıq häm räxätlek sizelä, dip söyläde jurnalistlarğa....Bu tınıçlıq häm räxätlekkä nigez barmı soñ äle?
Düşämbe könne İzrail häm fälestin aradaşçılarınıñ ikençe oçraşuı buldı. Näticäse şul uq – İzrail fälestinnärneñ üz cirläre dip sanağan cirdä tözeleşne däwam itärgä cıyına häm fälestinnärneñ qorallı törkemnärne yuq itüen taläp itä.
İzrail Könçığış İerusalimnıñ Har Homa isemle yähüd bistäsendä 300 yort tözü plannarı turında küptän iğlan itkän ide. Fälestin yağı – bu plannar 2003nçe yılda AQŞ ximäyäsendä qabul itelgän "yul xaritası" programmasına qarşı kilä, dip däğwa itä. Solıx urnaştıru öçen tözelgän bu programmada İzrailneñ fälestin cirlärendä tözeleşne tuqtatuı turında süz bara. Fälestin yağına taläp isä – suğışçan eşçänlekne tuqtatu...
Här taraf ta üz eşlären qanuni dip sanıy häm baş tartırğa cıyınmıy kebek kürenä. Ämma diplomatik tırışlıqlar, söyläşülär däwam itäçäk. Bu atnada İzrail premyer-ministrı Ehud Olmert häm fälestin xakimiäte prezidentı Mähmüd Abbasnıñ oçraşuı kötelä. Bäytlehämdä isä tınıçlıq sorap doğalar qılına.


text:
Semberdä uzğan balalar icatı bäyräme elekke yıllarğa qarağanda bıyıl tıynağraq uzdı. Bäyrämneñ umırtqa söyage rolen saf tatar rayonı İske Qulatqı balaları uynadı. Festival'ne şulay uq danlıqlı ike kollektiv bizäde: Yaña Malıqlı rayonı Urta İsäntimer awılınıñ canı bulğan "Aygöl” ansamble häm Dimitrowgrad (Mäläkäs) şähäreneñ Balalar icatı yortında fidaqar zat Fäniä Xäliullowa citäkçelegendäge “Qarlığaç” ansamble. Tağın biş awıl balaları festval'dä üz sälätlärene kürsättelär. Läkin küpçelek awıllar balaları qatnaşmadı. Monı yul çığımnarı bik zur bulu belän añlattılar. Läkin eş yul çığımnarında ğına tügelder, küräseñ. Mäsälän, ölkä üzägennän ber genä yäş cırçı qatnaşuın alay añlatıp bulmıy inde. Eş Milli kul'turalarnı üsterü üzäge dip atalğan oyışmada ike keşedän genä torğan Tatar Mädäni üzägeneñ direktorı urının biläwçe Gölsinä Gerasimowanıñ üz wazifalarına üzençälekle mönäsäbätendäder. Elekke yıllarda, andıy “Üzäk” bulmağanda, ölkä üzägeneñ tatar sıynıfları bulğan mäktäplärdä saylap alu turları da oyıştırıla ide. Bıyıl andıy närsä belän mäşäqätlänüne artıq eş dip sanağannar, küräseñ.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Rusiädä berdämlek könen härkem üzençä añlıy
Bu könnärdä iñ aktual' häm qatlawlı tema bäyrämnärneñ mäğnäse tora. 4 noyäberdä Rusiä xalıqlarınıñ berdämlege köne, 6 noyäberdä Tatarstan konstitutsiäse köne, 7 noyäber – Böyek oktäber sotsialistik inqilabı, yañaça äytkändä tatulıq häm rizalaşu köne. Ğadi xalıqnı ğına tügel, xätta säyäsätçelär häm jurnalistlarnıñ da şuşı bäyrämnärneñ mäğnäsen döres añlap beterä almıylar.
Älege bäyrämnärneñ säyäsi eçtälegen yañğıratqan räsmi çaralar bulsa da, kiñ cämäğätçelek 4 noyäber belän 7 noyäber bäyrämnäreneñ ayırmasın belep betermi. Yaña ğasır telekanalınıñ yäkşämbe 7 kön tapşıruın alıp baruçı Mixail Lyubimov 4 noyäber bäyräme uñayınnan uzdırılğan xalıq soraştıruın täqdim itkändä sorawnı bolayraq quydı.
“Älege bäyrämneñ mäğnäse häm xalıq fikerençä tatulıq häm rizalaşu närsäne añlata?”
Ä bit 4 noyäber bäyrämeneñ mäğnäse başqaça, ul xalıqlar berdämlege köne bulsa, ä bit bu tatulıq häm rizalaşu köne 4ce tügel, ä 7 elekkeçä äytsäk Böyek oktäber sotsialistik inqilabı köne ul. Şulay uq ekranda 4 noyäberdä Bauman uramında Berdäm Rusiä firqäse ütkärgän çarağa kilüçelärneñ cawapları da yañğıratıldı. Cawaplarğa qarağanda, beräwlär 4 noyäberne Qazan izge anaqay bäyräme dip sanıy, ikençelär elekke oktäber inqilabın iskä ala, ä küplär bolay ğına uramda yal itärgä çıqqannarın belderde.
Şul uq telekanalnıñ mäğlümatlarına qarağanda soraştırılğan keşelärneñ 3 protsentı ğına 4 noyäberneñ Minin, Pojarskiy digän keşelär 4 ğasır elek opolçenie oyıştırıp Mäskäwgä baruların iskä ala.
Bu könneñ mäğnäsen küpmillätle ğailälärneñ tigez tatu toruı belän kürsätü dä buldı. Tatarstannıñ qayber rayonnarında häm awıllarında tatar, rus, udmurt, çuaş millätlärneñ ber ğailä tözep ğömer itülärenä bağışlanğan reportajlar ekranda kürsätelde.
Şimbä könne 4 noyäberdä Qazannıñ Säydäşev isemendäge zur konsertlar zalında Rusiä xalıqlar berdämlege köne uñayınnan Bez berdäm şiğare astında tamaşa ütte. Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin cıyıluçılarnı berdämlek köne belän täbrik itte. Qazan säyäsätçeläre häm cämäğätçeläre öçen bu kön törle millät wäkillärneñ berdäm, tatu yäşäwe fikere belän bäyle. Säxnädä tatar, rus, çuaş, mari, udmurt xalıqlarnıñ sänğäte kürsätelde. Bez berdäm şiğare astında uzğan konserttan soñ Färit Möxämmätşin jurnalistlarğa här urında, här ğailädä ir belän xatın, balalar, tuğannar berdäm tatu yäşäwne añlata dip bäyrämgä ğailä berdämlege tösmeren dä birde.
Şul uq waqıtta Qazanda Blagoveşçenie soborınnan Xrestovozdvijenskiy çirkäwenä täre yöreşe ütte. Qazan izge ana ikonosı tabılu könneñ iskä alıp, pravaslau dinen totuçılar şuşı ikonağa tabınıp, tön buyı ğibädät qılıp ütkärdelär.
Qısqası, bäyräm berläşterä, läkin nindi bäyräm ikänen härkem üzençä añlıy häm üzençä bäyräm itä.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Alsu Qazan turında cır başqarırğa cıyına
Başqortstan prezidentın saylaw kampaniäse aldın Alsu Safina öçen «Ätkäyem» cırın yazğan Rim Xäsänov tağın Alsuğa cır yazğan. Ul- Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlana
Xäzerge waqıtta Mäskäwdä icat itüçe kompozitor Rim Xäsänov Azatlıqnıñ Qazan byurosına şundıy xäbär cibärgän. Ul yäş estrada yoldızı Alsu Safina öçen Näzifä Kärimova süzlärenä “Meñ yıl yäşär, ğorur Qazanım” digän cır icat itkän. Cäy köne Alsu Tatarstanğa kilep, konsertlar quyaçaq. Şul uq waqıtqa, Alsunıñ tatarça cırlarınnan ğına torğan lazer tälinkäse çığaçaq. Şul isäptän, bu tälinkägä Rim Xäsänov icat itkän 4 cır da keräçäk. Rim Xäsänovnıñ üze yäşägän Ufadan kitep, Qazanda yäki Mäskäwdä icat itü säbäpläre turında bu yulı äytep tormıybız. 2003 yıldağı prezident saylawlarında Rim Xäsänov icat itkän “Ätkäyem” cırı säyäsi tösmer alğan öçen, anıñ avtorlarına qıyınlıqlar kilgän ide. Milläten häm sänğätne söygän härkem qayda bulsa da, üzençä yäşi. Ufada bu könnärdä kilep tuğan kierenke waqiğalar turında Qazanda bernindi dä reaksiä yäki kommentariylar işetelmi. Tatarstandağı wäzğıät häm käyeflär bötenläy başqa.
Rimzil Wäli


text:
Putin büläkläre tatarstanlılarğa da eläkte
Tatarstannıñ däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin, “Maqtaw ordenın” Rusiä prezidentı qulınnan alğannan soñ tribunağa kilep:
“Bu waqiğanı bolay uq dulqınlandırğıç dip uylamağan idem, dulqınlanam dide. Häm bu oçraşunı bıyıl Qazannıñ 1000 yıllığın ütkärüdä zur yärdäm kürsätkäne öçen Vladimir Putinğa räxmät belderer öçen uñaylı forsat dip uylıym..Min bu büläkne Rusiä federatsiäsendäge subyektlarnıñ qanun çığaruçı dairälärenä yuğarı bäya birelde dip qabul itäm”. Häm Vladimir Putinğa, “Sezgä ozın säyäsi ğömer telim, Rusiägä xezmät itik” dip tämamladı üzeneñ qısqa çığışın Färit Möxämmätşin. Ä inde soñınnan, büläk alu uñayınnan bezneñ radio tıñlawçılarıbız öçen birgän äñgämäsendä qısqaça bolay dide: Bıyılğı ike zur waqiğa, Ciñüneñ 60 häm Qazannıñ meñ yıllıq waqiğalarınıñ matur itep uzuına tuqtaldı. Şulay uq ul, bu xökümät büläge minem ğömeremdä şundıy yuğarılıqtağı ikençe büläk. Küptän tügel genä min yaxşı däwlät cıyılışınıñ iñ yaxşı räise digän isemgä layıq bulğan idem. Bu xökümät bülägen respublikağa, bezneñ däwlät cıyılışına qarata ber xörmät dip qabul itäm dide häm radio tıñlawıçlılarnı yaqınlaşıp kilüçe yaña yıl belän qotladı.
Şundıy uq maqtaw ordenına layıq bulğan Ğamir İsmagilov ta üzeneñ şatlıqları belän urtaqlaşıp sälämätlek saqlawda bulğan qayber mäs’älälärne dä iskä töşerde
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text: Bombay. Keşe xoquqların saqlawçı mäğlüm oyışma, "Amnesty İnternational", Ğiraqnıñ elekke citäkçese Saddam Xösäen ğiraqlılardan häm xalıqara belgeçlärdän torğan mäxkämä tarafınnan xökem itelergä tieş dip isäpli. Bu xaqta anıñ başlığı İrene Xan belderde. Anıñ fikerençä, xalıqara taläplärne qänäğätländergän mäxkämä genä Ğiraqnıñ üzendä dä, annan çittä dä, ışanıç qazana ala. Amerika Quşma Ştatları elegräk, Saddamnı Ğiraq mäxkämäse xökem itärgä tieş dip beldergän ide. Londonda urnaşqan "Amnesty İnternational" oyışması isä, Ğiraqtağı yaña qanuni wä mäxkämä sisteması älegä Saddam eşen qararlıq täcribägä häm belemgä iä tügel dip isäpli.


text: Comğa könne prezident Vladimir Putin färmanı nigezendä Federal Tamojnya, Federal İminlek Xezmäte FSB, eçke eşlär ministrlığı häm general prokuraturada yuğarı wazifalardağı räsmilär eştän alındı. Annan ike kön genä aldan Putin üzeneñ yıllıq möräcäğätendä korrupsiägä qarşı köräşne näticäleräk alıp barırğa çaqırğan ide. Berniçä keşene wazifadan buşatunı Putin – Rusiädä barğan rişwätçelekkä qarşı kampaniäneñ ber öleşe dip atadı. Korrupsiägä qarşı köräş däwam itäçäk, dide Putin. Prezident tikşerü barışı turında xäbärdar bulğanın äytte. Kaliningradta säfärdä bulğan Rusiä saqlanu ministrı Sergei İvanov, Baltıq buyında hawada, diñgezdä häm cir östendä dä xezmät itä ala torğan ber xärbi bülek tözü kiräklege turında belderde. Rusiäneñ saqlanu köçlären nığıtu kiräklege xaqında şulay uq Putinnıñ yıllıq çığışında telgä alınğan ide. Töbäktä nindi dä bulsa xärbi üzgäreşlär turında İvanov älegä ber ni dä beldermäde.


text: Mäskäw -- Rusiäneñ Möftilär şurası räise Rawil xäzrät Ğäynetdin, Mäskäw merı Yuri Lujkovnıñ, perzident, premier häm patriarx maşinalarında ğına maxsus signallar qaldıru täqdime – başqa dinnärne ikençe urınğa quya dip sanıy. Rawil xäzrät Möslim-press agentlığına äytüençä, "Patriarxqa ayırım mönäsäbät kürsätelä, küp-dinle Rusiädä ul baş dini citäkçe bulıp çığa." "Şul uq waqıtta başqa din wäkilläre dä, patriarx kebek ük, şul uq yullardan yöri, şul uq Mäskäw qalasında yäşi häm eşli" dide Rawil xäzrät Ğäynetdin.


text:
22 jäne 23 qazanda «Xan Şatır» SOSO mañındağı awmaqta Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ «Öñir berekesi» awıl şarwaşılıq önimderiniñ järmeñkesi ötedi. Elorda turğındarı men qonaqtarına öñirdiñ jäne oblıs ortalığınıñ 100-den astam awıl şarwaşılığı qurılımdarı men qay`ta öñdew käsiporındarınıñ önimderi qoy`ıladı, dep xabarlay`dı astana.gov.kz.
Astanada 741 tonna awıl şarwaşılığı önimin satw josparlanğan, sonıñ işinde: et jäne süt önimderi, balıq, jemis jäne kökönister, şujıq önimderi, bal jäne t.b. bar. Järmeñkege 100-den asa önim türleri usınıladı.
Järmeñke ayasında Soltüstik Qazaqstan oblısı şığarmaşılıq ujımdarı koncerttik bağdarlama uy`ımdastırıladı.
Budan bölek, elorda turğındarı men qonaqtarına mazmundı mädenï bağdarlama day`ındalğan. 18 qazanda sağat 18:30-da M. Gorʹkïy` atındağı memlekettik akademïyalıq orıs drama teatrında körermender nazarına N. Pogodïn atındağı oblıstıq orıs drama teatrınıñ «Mağjannıñ sotı» qoy`ılımı usınıladı.
21 qazan küni sağat 18:30-da Q. Qwanışbaev atındağı Memlekettik akademïyalıq qazaq mwzıkalıq drama teatrında S. Muqanov atındağı qazaq mwzıkalıq-drama teatrınıñ ärtisteri «Elim-ay`» tarïxï dastanınıñ jelisinde «Dawılpaz baba - Qojabergen» spektaklin saxnalay`dı.
Kişkentay` körermender üşin «Jastar» saray`ında 19, 20, 21 qazan künderi sağat 10:00, 12:00, 14:00-de oblıstıq qwırşaq teatrı «Äwele, dombıra!» spektaklin qoyadı.
Balalar üy`iniñ tärbïelenwşileri üşin 21 qazan sağat 10:00-de «Meniñ dosım - bağdarşam» attı qay`ırımdılıq qoy`ılımı körsetiledi.
20 qazan sağat 11:00-de Astana qalasınıñ memlekettik murağatında Soltüstik Qazaqstan oblıstıq murağatınıñ uy`ımdastırwımen «Soltüstiktiñ bay`lığı: biregey` murağat qujattarındağı tarïx» körmesi uy`ımdastırıladı. İs-şara ayasında qala tarïxı, oblıs ortılığınıñ ataqtı tulğaları twralı «Petropavl qalası» attı derekti fïlʹm körsetiledi.
22 qazan sağat 11:00-den bastap Bey`bitşilik jäne kelisim saray`ında SQO-nıñ murajay`lıq birlestiginiñ uy`ımdastırwımen «Twğan jerdiñ tartılısı» körmesi, sonday`-aq jergilikti swretşilerdiñ «Öñir marjanı» körme ékspozïcïyası uy`ımdastırıladı. Osı jerde ağaştı oyulaw, qay`ıñ qabığınan jäne kïizden türli buy`ımdar jasaw sïyaqtı qoldanbalı öner türlerinen şeberlik däristeri ötedi.
22 qazan sağat 11:00-de Ulttıq kitapxananıñ körme zalında S. Muqanov atındağı oblıstıq kitapxananıñ «Soltüstik Esil öñiri örisi bïik ölke» bezendirilgen kitaptar körmesi ötedi.
22 qazan sağat 17:00-de Bey`bitşilik jäne kelisim saray`ında Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ üzdik şığarmaşılıq ujımdarınıñ «Mağjan elinen-Elorda törine» attı gala-koncerti ötedi.


text:
Uqıtuçılarnıñ xezmät xaqı arta
Soñğı ike köndä Täteştä uqıtuçılar kiñäşmäse uzdı. Aldağı tapşırularda xäbär itüebezçä, bıyıl ul “Mäğärif” ilküläm proyektın tormışqa aşırunıñ berençe yılına yomğaq yasaw, xisap totu räweşendä uzğan. Respublikanıñ mäğärif ölkäsenä bıyıl 16mlrd. sum aqça bülengän. Mintimer Şäymiev älege san citärlek däräcädä dip sanamıym, tormışqa aşırıluçı ilküläm proyektı mäğärif xezmätkärläreneñ material' xälen berniqädär yaxşırtır dip belderde. Prezident sentäberdän mäğärif xezmätkärläreneñ xezmät xaqı 10%qa artaçağın da xäbär itte.


text: İsrael premier-ministrı Ariel Şaron bügen Mäskäwdä Rusiä premier-ministrı Mixail Kasyanov belän söyläşülär alıp bardı. Moña qädär ul prezident Putin häm tışqı eşlär ministrı İgor İvanov belän oçraştı. Şaron Rusiä räsmilären "yul xaritası" dip atalğan solıx planın BMO rezolutsiäse däräcäsenä kütärmäskä öndäde, Rusiäne, Yaqın Könçığışta aktivraq bulırğa çaqırdı. Kasyanov Rusiä "qulınnan kilgän xätle" moña äzer, digän cawap qaytardı. Şaron süzlärençä, İsrael, solıx yünäleşendä citdi adımnar yasarğa äzer, ämmä iminlek mäsäläsendä çigenmiäçäk.


text:
Hiroşima fäciğäsenä 60 yıl tuldı. İsän qalğannarnıñ añlatqannarı.
Monnan 60 yıl elek 6-nçı augustta B-29 şäkelendäge amerikan bombalauçı oçqıçı Yaponiäneñ Hiroşima şähärenä berençe atom bombası taşlağan ide. Maqsät ike yaqtan da unar meñlägän keşeneñ hälak buluına kiteräçäk intervensiäsez Yaponiäne birelergä mäcbür itü ide. Çınnan da Yapon şähäre Nagazakigä ikençe atom bombası taşlanğannnan soñ , Tokio birelde. Berençe oçraqta amerikan xärbilären saqlaunı küz aldında totqan bu adım Hiroşimada bomba şartlağannan häm qısqa vaqıt ütkännän soñ, 100 meñnän küberäk yaponnıñ hälak buluına kiterde. Bu häläkättän isän qalğannarnıñ berse Koko Tanimoto-Kondo başta näfrät belän yäşäsä häm üç alu turında uylasa da, soñğaraq ul tatulaşu yulın saylağan.
Qäderle tıñlauçılar. Här yılnıñ 6-nçe augustında unar meñlägän yapon Hiroşimada Tınıçlıq öçen Memorial Parkta berençe atom bombası qorbannarın iskä ala. Bügen dä 60 yıl tulu uñayınnan bu tantana Tınıçlıq çanın qağu belän başlandı. Dönyada atom qoralların tulısınça tıyarğa çaqırğan 8 yarım milion imza quyılğan petitsiä iğlan itelde. Läkin, bügenge köndä global säyäsättä anti-atom öndämälärgä qolaq salınmıy. Hiroşima fäciğäsennän isän qalğan häm atom qorallarına qarşı tınıçlıq yöreşenä qatnaşqan Sato radiobız xäbärçesenä bombanıñ radioaktiv täsirläre turında bolarnı añlattı.
Audio
"Min bomba şartalağannan soñ 26 yıl ütkäç aşqazanında yaman şeşek auıruı belän çirlädem. Enem 39 yıl ütkäç böyerendä yaman çeçek auıru belän xastalandı . İke operatsiädän soñ vafat buldı. Äniem 1945-nçe yılnıñ sinätberendä bomba şartlağannan soñ ber ay ütkäç ülde. Señlem altı ay ütkäç Mart ayında ülde."
İnde şuşı häläkättän isän qalğan Tonimoto-Kondo turında . Ul 1945-nçe yılnıñ 6-nçe avgustında irtänge säğät 8 -15tä Enola Gay dip atalğan xärbi oçqıç atom bombasın taşlağan urınnan yaqınça ber yarım kilomtr yıraqlıqtağı öyendä äniseneñ qulında bulğan. Bomba şartlauı näticäsendä alarnıñ öye cimerelep alar xarabä astında qalğannar. Kondonıñ yılauı änisen xuşına kitergän. Tanimoto Kondo radiobız xäbärçesenä monı bolay añlattı.
Audio
"Ul nindider ber bala qaydadır yılıy dip uylağan. Berdän bala yılaudan tuqtalğan. Änilek xise yılağan balanın min ikänen sizdergän,. Min isä sulış alalmauım säbäple yılaudan tuqtalğanmın. Äniem vazğiätne anlap başta keşelärne yardämgä çaqırğan. Kem dä kilmägän. Şunnan soñ ul üze aqırın aqırın ğına tırışıp tırışıp üzen häm mine xarabälärdän çığara alağan . Xarabälärdän çıqqaç ul tirä yaqnıñ yanğanın kürgän."
Tanimoto-Kondo yaralanmağan. Läkin, anıñ bala çaq turındağı istälekläre yanu näticäsendä qarauı qurqııçlı bulğan keşelär belän tulı.
Audio
"Alarnıñ qayberläreneñ küzläre yağılmıy ide , qayberlärenneñ auızları . Bala çaqta qayda qararğa belmi idem. Ni öçen bi qızlar şundıy yämsz dip uylıy idem. Soñğaraq alarnıñ Hiroşimadan isän qalğan keşelär ikänen öyrändem. Alar utta yanğannar. Ul vaqıtta min üzemä B-29 şäkelendäge Enola Gay isemendäge oçqıçta utırğan keşene oçratsam üç alır öçen qatı ğına suğaçaqmın digän väğdä birdem."
Anıñ ätise xristian ruxani bulğan. 1955-nçe yılda ul qızı belän bergä 25 andıy qıznı operatsiä öçen AQŞqa ozata barğan. AQŞta çaqta populär -Bu sinen tormışıñ- digän televideniä programasında qatnaşqannar. Tonimoto Kondo añlata.
Audio
"Min ul progammada qatnaqan küpkenä keşelärne tanıdım. Tik ber ir-atnı ğına tügel. Mina 10 yäş ide häm min bik qızqsınuçan ide. Äniemnän kem ul dip soradım. Ul bu Enola Gaynıñ co-pilotı kaptan Robert Lewis dip cavap birde."
AQŞ bomba Yaponiäne birelergä mäcbür itü öçen atıldı dip beldergän ide. Läkin, qayber tarixçılar monıñ belän kileşmi häm ozağıraq söyläşergä kiräk ide, Yaponiäneñ birelüendä sovetlarnıñ xärbi intervensiäse zurıraq rol uynadı dilär. Tonimoto-Kondo ul televiziä programasında Lewisnıñ añlatqannarınan üzendä qalğan täsirlär turında xäbärçebezgä bolay dide.
Audio
"Kapitan Lewis oçqıçtan Hiroşima şähärenen yuqqa çıqqan kürgän häm Allahım bez närsä eşlädek dip äytkän. Min ul döşman dip uyladım. Läkin, ul Allahım ni eşlädek dip äytkäç min anıñ küzlärendä yäşlär kürdem , anı qızğandım häm Allahdan anardan näfrät itkänem öçen ğafu ütendem. Min keşedän tügel, ä suğıştan näfrät itärgä tieş idem. Mine yarlıqa."
Şuşı könnärdä Tanbimoto-Kondo Hiroşima fäciğäsennän isän qalğannarnıñ iñ tanılğannarnıñ berse. Anı Hibakuşa dip atıylar. Ul yış qına çit illädä yöri, üz täcribäse belän urtaqlaşa , tatulaşırğa kiräklegen añlata. Ul Yaponiäneñ AQŞnıñ Pearl Harbor portın bombalaınnan isän qalğan amerikannar belän dä oçraşqan. Ul radiobız xäbärçesenä bu intervyunı Hiroşima muzeyendä bulğan ameikan kolej studentları belän oçraşqannan soñ birde. Anıñ süzlärneçä, ul keşelärne solıxqa taba baruları öçen öndävdän başqa närsä eşli almıy.
Färit İdelle, Praga .


text:
[ xikmätle xällär ]
Annarı bergä cıyılıp, üzara tel köräştergänen televizor aşa kürsätäçäklär. İñ däräcäle, iñ şäp keşelär cıyıla torğan firqä äytkän: “ Ä nigä bez başqalar belän keşe aldında tartqalaşıyq? Kem alar ul qädär bezneñ belän ayaq teräp söyläşergä? Yuq, ağay-ene, bez üzebez alay abruynı töşermik, ä yärdämçelärebez, enekäşlärebez belän köräşep qarasınnar, annan kürerbez.” Xäterlisezme, şundıy äkiät bar. Ber xäyläkär urman xucası yarışqa üze çıqmıy, başta enekäş belän yögereşegez, dip quyannı yarışqa çığara. Yänäse, quyannı uzsağız, minem belän yarışırsız.İnde ay buyı quyannarnıñ ayu belän yögereşkänen, tank belän su astı köymäse suğışqanın qarap torırbız. Bügen sin türä, yäki deputat, ä irtägä min bulam. Ä sin ğadi cäyäwle yäki tramvay passajirına äylänäseñ. Ä kemneñ üze teläp mersedesnı tramvayğa alıştırası kilsen? Menä şuña kürä yarış qatı bulaçaq.
Tatarstan belän kürşe respublikada prezident saylawına äzerlänälär. Kemne saylaw – kürşelärneñ eçke eşe. Tem boleye, eçke eşlär ministrlığı anda bik köçle, dilär. Barıber kürşedäge tälinkä watışu Tatarstanğa da işetelä. Ğäcäp tä tügel. Tatarstandağı küp kenä kürenekle millättäşebez Başqortstanda tuğan. Ägär dä Yañawılda, Teteşledä, Baltaçta yäşäwçe tatarlar uzğan yılnıñ közendä başqa millät wäkile itep yazılğan ikän – dimäk Qazanda yäşäwçe şağir yäki cırçı, taşçı üzen nindi millät wäkile ikänen yañadan uylarğa tieş. Menä şundıy zaman kilmäsen öçen uzğan yılda Tatarstan sänğätkärläre kürşe respublikadağı qärdäşläre yanına barıp konsertlar kürsätte. Ämma ul waqıtta küp kenä cırçılarnı kertmädelär. Tatarça cırlaw uzğan yılnıñ oktäber-noyäber aylarında anda xilaf sanaldı. Ä menä bıyıl, Allağa şöker. Könbatış rayonnarda konsert kürsäter öçen Qazanğa kilep, populyar artistlarnı zur aqçalarğa gastrol'gä çaqırğannar. Xämdünä Timerğalieva, Gabdelfät Safin, Zölfiä häm Cewit Şakirovlar eşneñ närsädä ikänen belä. Alar anda barıp cırlıy da, konferans'ye şunda cıyılğan tatarlarnı räsmi kandidat öçen tawış birergä ügetli.Şulay da, aqçası zur di bit. Qayber bilgele cırçılarıbız birgänneñ bitenä qaramıym dip säyäsi mäğnäle konsertlarğa barırğa riza bulğan. Bälki qayber tıñlawçılarıbız alarnı kürep ta qalğandır. Menä şundıy xikmätlär bula. Kiçä millät berdäm bulsın, yözen saqlasın dip sayrıybız. Bügen kesä tulsın, milläte çurt s nim, dip qul seltibez.
Yañawıldan şaltıratalar. Anda Rusiäneñ iñ zur citäkçeläre yaqlıy torğan firqä reklamasına ike prezident quyılğan. Berse Berdäm Rusiäneñ räistäşe Mintimer Şäymiev, ikençese Başqortstannıñ xäzerge citäkçese. Soñğısı barı tik töbäk isemlegendä kandidat. Yañawıldağı reklama räsemendä ike prezident igezäk tuğan kebek toralar ikän. Bu yulı reklama Duma saylawı öçen tügel, ä Başqortstan prezidentı bulıp saylanu öçen şulay bizälgän. Ä bit canisäp barışı buyınça qarasañ, Yañawılda tatarlar yuq diärlek. Nişläp ul Tatarstan citäkçeseneñ räseme belän xalıqnı därtländerälär ikän?Tağın ber xikmätle xäl. Tatarstanda däräcäle urınnarda eşläp Mäskäwgä kitkän ber yazuçıbız İnternetta şundıy äñgämä birgän. “Mäskäwgä kitep, Tatarstan xakimiäte tä'sirennän qotılğaç, üzemne iñ bäxetle keşe dip sanıym”, digän ul. Menä şulay, barı tik milli mädäniät belän genä yäşägän häm ikmäk aşağan keşe millätneñ märkäzennän Mäskäwgä barğaç, çın bäxet xisläre kiçerä. Soraw tua. Ä millät, ğäziz Qazanıñ sinnän qotılğannan soñ çın läzzät xisläre kiçerä başlasa, nişlärseñ? İñ xikmätlese şul, älege Mäskäw tatarı ädibe Tatarstannan Dumağa saylanırğa kandidat bulıp terkälgän.
Rimzil Wäli. Qazan


text:
Foto: Aқopдa
Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaev Qırğız Respwblïkasınıñ Sırtqı ister mïnïstri Érlan Abdıldaevpen kezdesti, dep xabarlay`dı Aqordanıñ baspasöz qızmeti.
Kezdesw barısında Qazaqstan men Qırğızstannıñ özara is-qïmılınıñ bastı bağıttarı jäne eki eldiñ birlesken jumısınıñ aldağı perspektïvalı salaları talqılandı.
Budan bölek, taraptar öñirlik jäne xalıqaralıq kün tärtibindegi özekti jay`ttar jöninde pikir almastı.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstan men Qırğızstandı tarïxï dostıq jäne tığız ıntımaqtastıq bay`lanıstırıp otırğanın atap ötti.
– Elderiñiz bizdiñ jaqın körşimiz äri seriktesimiz bolıp sanaladı. Aramızda eşqanday` şeşilmegen mäsele bolmawı tïis jäne qarım-qatınasımız basqalarğa ülgi bolwı kerek. Älemdegi kürdeli ékonomïkalıq jäne sayasï axwaldı eskere otırıp, birge bolwımız qajet, – dedi Qazaqstan Prezïdenti.
É.Abdıldaev Qırğızstan Prezïdenti A.Atambaevtıñ sälemin jetkizip, ekijaqtı ıntımaqtastıqtıñ odan äri nığaya beretinine senim bildirdi.


text:
AQŞnıñ yaña däwlät sekretarı Hillary Clinton, zur tawış quptarğan Yaqın könçığış töbäge säyaxäten tämamlap, 7 martta Törkiägä kilä.
Törek hawa yulları oçqıçı qazasında altimetr xatalı
İstanbuldan Amsterdamğa oçqan oçqıçnıñ qazağa oçrawı näticäsendä 9 keşe ülgän ide.
Hollandiäneñ Oçu iminlek idaräse başlığı Peter van Wollenhoven, hawa bolıtlı bulu säbäple pilotlarğa avto-pilot sistemına küçärgä kiñäş itelgän buluın äytte. Läkin biyeklek ülçi torğan cihaznıñ yalğış kürsätüe näticäsendä, oçqıç kinät tizlegen yuğaltıp cirgä bärelä.
Oçqıç hawada 595 metr bieklektä çaqta, ülçäw cihazı cirgä yaqın oçuın kürsätkän.
Törkiädä cirle saylaw
Britanianeñ The Economist jurnalı, yaqınayıp kilgän cirle saylaw aldınnan Törkiädäge säyäsi wäzğiät turında yazdı. AK partiagä köndäş bulğan Cömhüriätçe xalıq partiase CHPneñ cirle saylaw waqıtında yaña açışlarğa möräcäğät itüen, läkin anıñ bu adımınıñ Erdoğan säyäsätenä, yäisä saylawçılar fikerenä ällä ni üzgäreş kertä almayaçağın alğa sörde.
CHPneñ çarasız xäldä qaluın beldergän Britania jurnalı, Cömhüriätçe xalıq partiası elekke kebek islamçı däwlät, yäisä kördlärneñ ayırılu säyäsäte qurqınıçı turında inde awız tutırıp söyli almıy, dip yaza. Jurnal SNR monıñ urınına ber waqıt üzenä qarşı çıqqan päräncäle xatın-qızlarnı, üzenä tartu yulın sayladı, dip yaza. Bu adımnardan çirattağısı körd-farsı häm törki xalıqlar öçen urtaq bäyräm bulğan Näwrüzne räsmi yal köne bularaq qabul itterü tora.
Törki süzlär iñ küp Kavkazda qullanıla
Aqalın bu turıda, törkilärneñ Kavkaz millätläreneñ tel häm mädäniyätenä yasağan yoğıntısın öyränü maqsatında oyıştırılğan cıyında söyläde.
Cıyında ğälimlär şulay uq Gruziädäge bik küp cir atamalarında törki süzlär qullanıluın belderä. Tarixtan bilgele bulğança, Ärmän cirlärendä ber waqıtlar qıpçaq telendä söyläşelgän.


text: Yugoslav parlamentınıñ Yuğarı palatası bügen Yugoslav Federatsiäse urınına yaña däwlät, Serbiä häm Çernogoriä Berlegen tözüne küz aldında totqan yaña Konstitutsiäne rasladı. Şul uq mäsälä Tübän palatada tawışqa quyılaçaq. Şunnan soñ, räsmi töstä, däwlätneñ üzgärtelüwe turında iğlan iteläçäk. Yaña Konstitutsiä nigezendä, Federatsiä irekle Berlek itep üzgärtelä. İke respublikanıñ, barı tik ike urtaq ministrlığı bulaçaq: saqlanu häm tışqı eşlär. Serbiä häm Çernogoriä Parlamentları bu üzgäreşne inde raslağan ide. Kileşüdä qaralğança, tağın 3 yıldan, här respublika Berlektän çığu mäsäläsendä referendum ütkärä ala.


text:
Şähärlärneñ munitsipal üseşenä bağışlanğan “tügäräk östäl”
Qazan şähäre merı Qamıl İsxaqov “tügäräk östäldä qatnaşuçılarnı sälämläp, meñ yıllıq bäyrämgä kilülärenä räxmätlären belderde”. Ul BMO general'' sekretare Kofi Annan häm UNESCOnıñ general'' sekretare Koitiro Matsuurinıñ bäyräm qotlawın citkerde.
Respublika premyer-ministrı urınbasarı, iqtisat häm sänäğät ministrı Boris Pavlov üz çığışında Qazan kebek keçkenä şähärlärgä investitsiälär cälep itü, alarnı iqtisadi cirlektä xäräkät itärgä öyrätü kiräklege xaqında söyläde. Boris Pavlov äytüençä, Qazannıñ mäğärif häm küçemsez milek belän eş itü, kadrlarnı äzerläw, sorı xezmät bazarın beterü ölkälärendä täcribäse bar. Ministrnıñ süzen däwam itep, şähär merı K.İsxakov Qazan şähäreneñ 2015 yılğa qädär üseş strategiäse belän tanıştırdı. Mer şähär üseşeneñ öç töp yunäleşen kürsätte: şähär xalqınıñ sälämätlegen saqlaw häm nığıtu, eşmäkärlek öçen uñaylı şartlar tudıru, urta häm keçe eşmäkärlekkä iğtibarnı arttıru häm şähär moxiten üsterü.
Xalıqara banknıñ Mäskäwdäge wäkile Kristalına Gergieva isä cıyındağı xalıqnı bötenläy şaqqatırdı. Ul üzeneñ bolğar millätennän buluın äytte. Häm Qamıl İsxaqovnı üzeneñ ike tuğan abıysı dip atadı.
“Tügäräk östäl”neñ axırında “Şähärlärneñ munitsipal'' üseşe” digän rezolyutsiä qabul itelde. Utırışta qatnaşuçılar Qazannıñ tuzğan toraqnı sütü, xalıqara banklarnıñ aqçaların cälep itü, xalıqara oyışmalar belän eşläwdäge täcribäsen munitsipal'' üseşeneñ berençe täcribäse bularaq tanıy. Alar Qazannıñ munitsipal'' üseşe buyınça täcribäsen xalıqara oyışmalar aşa taratırğa kileşte. Tuzğan toraqnı beterü programması öçen, Qazan şähärenä BMO-Xabitat uzdırğan “İñ yaxşı praktika” digän bäygedä qatnaşırğa täqdim itärgä qarar qıldı.
Al''bina Zäynulla


text:
Comğa Tatarstan xäbärläre tuplanmasınıñ axırında – mädäniät yañalıqları. 26 dekaber könne Tatarstannıñ häm Rusiäneñ xalıq artistkası İslamiä Mäxmütova üzeneñ 60 yäşlek yubileyın bilgeläde. 40 yıl ğömeren teatrğa bağışlağan İslamiä xanım bügen dä äle säxnädä uynawın däwam itä. Alay ğına da tügel, üzeneñ balalarınıñ da şuşı yuldan kitüenä näq menä ul säbäpçe bulğan. Şunısın da äytergä kiräk, İslamiä Mäxmutova tanılğan aktrissa buluı belän genä bilgele tügel, ul äle pyesalar yazu häm tärcemä itü belän dä şöğellänä. Anıñ Sin bit minem bergenäm melodraması, äle haman da teatr säxnäsendä uynala. 24 dekaber kiçendä Kärim Tinçurin teatrında İslamiä Mäxmutovanıñ yubileyı uñayınnan anıñ icat kiçäse uzdı. Anda artistka uynağan törle spektakl’lärdän özeklär kürsätelde, İslamiä xanım 60 yäşlege uñayınnan dusları häm xezmättäşläre tarafınnan qotlawlar aldı. Küptän tügel genä bilgele bulğança, Bertol’d Brextnıñ Kuraj ana häm anıñ balaları spektaklendä Kuraj ana role öçen artistkağa Damir Siraciev isemendäge teatral’ premiä dä tapşırıldı. Cıyın waqıfı tarafınnan här yılnı tapşırıla torğan bu premiägä şulay uq Tübän Kama tatar drama teatrı rejisserı Röstäm Ğäliev, Tatar Yäş tamaşaçılar teatrı direktorı Rifqät Yaqupov häm cäy köne wafat bulğan aktrissa Firdäwes Xäyrullina layıq dip tabıldı.
Comğa äle 26 dekaber ğına buluğa da qaramastan, Qazanda inde Yaña yılnı bäyräm itä dä başladılar. 26 dekaberdä, Basket-xollda balalar öçen respublikanıñ töp çırşı bäyräme uzdı. Anda böten Tatarstannan cıyılğan talantlı, sälätle balalar, uqu aldınğıları, balalar yortlarında tärbiälänüçe – barısı 5 meñ bala qatnaştı. Bäyrämne Mäğärif häm Yäşlär eşläre ministrlıqları häm Qazannıñ mäğärif idäräse oyıştırdılar. Balalarnı Yaña yıl belän qotlarğa 300dän artıq artist kilde. Alar arasında respublikanıñ tanılğan sänğät ostaları ğına tügel, Rusiä estradası wäkilläre dä buldı. Şulay uq, yaña yıl teläklären alarğa Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev tä citkerde. Östäwenä, älege çarağa kilgän balalarğa bäyräm büläge dä tapşırıldı. Şähärneñ teatrlarında da comğadan balalar öçen Yaña yıl tamaşaları başlanıp kitte.
Gölnaz İlgizär


text:
Hindstan polisiäse, bügen möselman ğısyançıları Kaşmir töbägendä granata attı, näticädä kimendä 60 keşe yaralandı, dip xäbär itte. Polisiä patrulenä atılğan granata xädäfenä barıp citmiçä keşelär küp bulğan yul buyında şartlağan. Höcüm öçen cawaplılıqnı üz östenä ber kem dä almadı. Hindstan belän Paqstan arasında mänäsäbätlärneñ küpmeder däräcädä yaxşırğanına qaramastan nizaqlı Kaşmir töbägendä äle dä kierenkelek saqlana.
Bügen Paqstan Hindstanğa qoralsızlanu turında söyläşülärne maynıñ 25-26sında İslamabadta uzdırunı täqdim itte. Dähli bu çaqıruğa tiz arada cawap biräçägen belderde.


text:
Qazan Änwär Bahawetdinov belän xuşlaştı
Axırda moñsu xäbär. Düşämbe könne Qazannıñ Arça ziaratında respublika prezidentı Mintimer Şäymiev, xökümät äğzaları, Tatarstannıñ elekke citäkçelege wäkilläre Gömär Usmanov, Daniä Däwlätşina häm başqa bik küp kürenekle keşelär buldı. Alar elek Tatarstan Yuğarı Sovetı prezidiumı räise bulıp eşlägän Änwär Bädretdin ulı Bahawetdinovnı soñğı yulğa ozattılar. Soñğı yıllarda Änwär Bahawetdinov bik qatı awırğan ide. Anıñ eşçänlege respublikanıñ tarixında qalaçaq.
Rimzil Wäli


text:
Annan jurnalistlar belän BMO citäkçelegendä xuşlaşu oçraşuı ütkärde
Tämamlanıp kilüçe yılnıñ soñğı könendä wazıyfasınnan kitäçäk BMO general sekretare Kofi Annan sişämbe könne üzeneñ kitüe uñayınnan New Yorkta matbuğat oçraşuı ütkärde. Annan BMO citäkçelegennän kitü bu oyışmanı uzğan 10 yılda citäkläw çorında alıp barılğan eşçänlekne, şul çordağı maqsatlarğa ireşü tırışlıqların tuqtatunı añlatmıy dide. Töp yünäleşlär dip ul HİV/AİDS awıruına qarşı köräşne, Afrikada tärräqiät mäsälälären häm däwlätlärneñ üzara tiñdäşlegen, tigezlegen arttırunı atadı.
Düşämbe könne alar BMO ğömumi cıyınınnan cittä ikese bergä Sivilizatsiälär Berektäşlege dip atalğan proyekt turında söyläşte. Şul uq könne İspaniä Sivilizatsiälär Berektäşlege quyğan maqsatlarğa ireşü öçen 700 million dollar biräçägen iğlan itkän ide. Bu proyektnı 2000 yılda ul çaqtağı İran prezidentı Möxämmät Xatami täqdim itte. Häm ul İslam belän Xristin dönyasınıñ uzara yaxşıraq añlaşuın maqsat itä.
Sişämbde könne isä Annan general sekretar bularaq soñğı märtäbä matbuğat oçraşuı ütkärde. Xäbärçelärgä ul bu könnärdä Ban belän bergä eşläwen häm citäkçelekne Banğa tapşıru eşläreneñ şoma ğına baruın belderde.
Berläşkän Millätlär öçen bu çorda iñ aşığıç möhim eşlär nindi digän sorawğa Annan Liban belän Darfurdağı krisizlarnı atadı. Şulay uq Yaqın Könçığışta İzraillelär belän Fälestinlelär arasındağı çişelmägän nizağnı telgä aldı.
"İzrail-Fälestin mäsäläse nizağnıñ üzennän bik yıraqta bulğan keşelärneñ dä tormışına täesir itä torğan mäsälälärneñ berse. Bez bu mäsäläne tağın ber qat çişep qararğa tieşbez digän xis bar" dide Annan.
BMO citäkçelegennän kitsä dä 68 yäşlek Annannıñ sälamätlege bik yaxşı. Häm ul citäkçelektän kitkäç tä BMO maqsatlarına ireşü öçen aktiv eşçänlek alıp baraçağın belderde.
"Soñğı 10 yılda minem öçen bik möhim mäsälälär küp buldı. Häm bu wazıyfadan kitü säbäple genä min alarnı onıtırğa cıyınmıym. Bu mäsälälär belän şöğellänüne däwam itäçäkmen. Min Afrika, keşe xoquqları, idarä, dönyaküläm cıyılnu mäsäläläreneñ qayberläre belän şöğellänergä telim. Min başqalar belän bergä eşliäçäkmen häm waqıt-waqıt üz süzemne äytäçäkmen" dide Annan.
10 yıl BMO general sekretare bulğanda Annan qayber dairälärdän iskitkeç citäkçe digän maqtaw süzläre işette. Şul uq waqıtta ul citäklägän oyışma Ğiratağı neft öçen azıq tölek programmasın ütäwdä rişwätçelek, naçar idaräçelär, BMO tınıçlıq saqlawçılarınıñ censi cäncallar üzägendä buluı belän dä taplandı.
Annan neft öçen azıq tölek cäncalı turında "Qayber BMO xezmätkärläre ul cäncalda qatnaşqan bulırğa mömkin. Ämma ul cäncal, ägär dä ul çınnan da bulğan ikän, törle däwlätlärneñ başqalalarında, bez kürmägändä Säddam belän eş itkän 2200 şirkättä bulğan. Häm älbättä min tarixçılar BMOnıñ neft öçen azıq tölek programması belän genä çiklänmäwen añlar dip ömetlänäm" dide.
Annan kiläçäktä ni belän şöğellänäçägen älegä räsmi räweştä iğlan itmäde. Ämma ul BMOda, yäki başqa berär zur xalıqara oyışmada berär wazıyfa alır, bälki nizağlı töbäklärdä aradaşçı yäki maxsus wäkil itep bilgeläner dip kötelä. Ul BMO citäkçelegennän kitkäç tä dönyada xäzerge abruyın yuğaltmas, xalıqara säyäsättä anıñ süze isäpkä alınır dip kötelä.
Naif Aqmal, Praga.


text:
AQŞ prezidentı Bush Londonda çığış yasağanda Ğiraq häm Äfğanstanğa xärbi köçlär kertüne xupladı
Buş süzlärençä, Amerikan häm Britan säyäsäte – barı tik urtaq mänfäğätlärgä genä nigezlänmägän:
"Quşma Ştatlar häm Britaniäneñ missiäse – xakimiät büleşü yäki ğadi genä mänfäğätlär mäs'äläsennän östenräk. Bez ireklek buldıru häm ireklek kitergän tınıçlıq buldırunı telibez. Ber berebezdän yıraq cirlärdä bez şuşı yuğarı maqsatqa ireşergä tırışabız, Amerika Britaniäneñ batır ulların häm qızların xörmät itä", dide Bush.
Amerikan prezidentına qarşı uram cıyınnarında qatnaşuçılar Buş sürätlängän bitleklär häm patşa zamanındağı kiemnär kiep "Buş öyenä qaytıp kitsen" digän şiğärlär totıp bügen Londondağı Thames yılğası häm Trafalgar mäydanı buylap uzdı.


text: YUKOS eşe Rusiägä investitsiälär kertügä tiskäre yoğıntı yasıy dip belderde Dönya Bankı prezidentı James Wolfenson. Mäskäwdä matbuğat oçrawşında çığış yasağan Wolfenson, YUKOS aksioner şirkäte östennän barğan mäxkämä Könbatış investorların sağayta, çönki bu xäl, xökümätneñ şäxsi sektorğa qarata säyäsäte üzgärüne kürsätkän dälil bulıp tora ala, dip belderde. Dönya banqı niätlärenä qağılıp, Wolfenson, yaqındağı öç yılda bank Rusiägä milliard yarım dollarğa qädär investitsiä kertergä mömkin dip belderde.


text: Portugaliädä barğan Yevropa Berençelegendä qatnaşuçı Rusiä futbolçısı Aleksandr Mostovoy komandadan quıldı. Uzğan şimbädä Rusiä 0:1 xisabı belän İspaniägä ottırğannan soñ, Mostovoy, uyınçılar bu uyınğa arığan kileş çıqtı, ciñelü öçen trenerlar ğäyeple, digän interview birgän. Rusiäneñ baş trenerı Georgi Yarsev, Mostovoynı komandadan quarğa qarar itkän. Kiçä Şvetsiä 5:0 xisabı belän Bolğarstannı ciñde. Bügen bäygegä D gruppası kereşä. Yaqınça ber säğättän Çexiä-Latviä uyını başalana. Çexiä favoritlarnıñ berse sanalsa, Latvia Yevropa Berençelegendä berençe tapqır. Soñraq, ikençe uyında, Germaniä belän Hollandiä köç sınaşaçaq.


text:
Tömändä “Duslıq küpere” festivale ütte
Menä 11 nçe tapqır inde “Duslıq küpere” törle millät wäkillären ber urınğa cıya. Här yılnıñ közendä Tömän şähärendä “Duslıq küpere” isemle festival' uza. Cır, biü, sänğät ostaları, kürkäm ğöref-ğadätlär, milli rizıqlar bäygesendä qatnaşuçılarnıñ sanı yıldan-yıl arta bara. Bu xaqta festival'ne açqan waqıtta Tömän ölkäse gubernatorı urınbasarı Sergey Sarıçev ta äytep uzdı. Anıñ süzlärençä, bıyılğı festival'gä 1000 gä yaqın keşe kilgän. Xantı-Mansi okrugı, Çiläbe ölkäse, Tön'yak Qazaqstan wäkilläre dä bar.«Duslıq küpere” neñ berençesennän ük bu bäygedä tatarlarnıñ üzeşçän sänğät ostalar da qatnaşa. Milli işek aldı itep yasalğan urında çatırlar qorıla, qazan asıla, aş-su peşä. Muzey kürgäzmäläre ütkän tarix turında söyli. Milli mädäniätlär yortı yanında uzğan festival'dä bu yortnıñ tatar bülege citäkçese Cämilä Räximova: “Yärkäw, Tömän, Tobol, Yalutr yaqlarınnan üzeşçän sänğät ostaları, barlığı 135 keşe kilde”,- dide.
Tömän şähäreneñ “Duslıq” xalıq cır ansamble bäygedä qatnaşqannarnı da, mäğlümat çığanaqları wäkilläreneñ dä iğtibarın cälep itä. Berençedän, alar küp- 30 dan artıq. İkençedän, milli kiemnäre salqınça bolıtlı könne açıp cibärgändäy itä. Bayançı Äsmabikä Mirxäydärova äytüençä, bıyılğı festival alar öçen bişençese. “Äpipä” ne äzerlägännär
Änä tatarlarnıñ işek aldındağı ber poçmaqta uçaq östendä qazan qaynıy, ber qırıyda apalar taban balığın çistarta. Seber tatarları taban balığın bik üzençälekle itep çistarta. Üten genä alıp ata. Ä eçendäge sabası qala.
Törle niğmätlär tezelgän östälneñ xucabikäse bügen Yärkäw rayonı tatarlarınıñ milli mädäni avtonomiäse başlığı Gölnisa Fäxretdinova. Bıyılğı festival'gä alar 20 törle rizıq äzerlägännär.
“Duslıq küpere”nä Tobol şähäreneñ milli muzee bik üzençälekle eksponatlar alıp kilgän. Muzey citäkçese Rawilä Kutumova monnan 100 yıl elek töşerelgän fotoräsem belän tanıştıra. Bu fotoğa qarap alar milli kiemnär tekkännär. Ä törle qurçaqlar yasaw ostası Roza Äminova milli kiemdäge qurçaqlar täqdim itä. “Bäyäse 200 sum. Tormış säwdä itergä etärä”,- di ul.
Änä tege poçmaqta çuaş qızları taw xalıqlarınıñ bubenğa suğıp biegänenä isläre kitkän. Milli kiem kigän qazaq apaları polyaklarnıñ tarixi kürgäzmäläre belän tanışa. Ä ber yeget, anıñ östendä slavyan xalıqları kieme, qulına “Duslıq” ansambleneñ bayanın alğan da “Äpipä”ne cırlap utıra.
Dmitriy Çugunovnı Tobol şähärendä uqığan waqıtta Yärkäw rayonında tuıp üskän Ayzat Näsibullin tatar köylärenä öyrätkän. Bügenge festival'dä Dmitriy beloruslar törkemendä. “Sin üzeñ qaysı millät wäkile”,- dip sorağaç,- “Minem öçen iñ berençe çiratta millät tügel, ä aqıllı keşe bulırğa tieş”, di ul.
“Duslıq küpere” festivale ike kön däwam itte. Bu ike kön eçendä şatlıq, küñel açular belän bergä bäygelärdä ciñü öçen borçılular da küp buldı. Bıyılğı bäygedä tatarlarğa 4 nçe urınnı birdelär, ä berençelekne çuaşlar aldı.
Nail Alan. Tömän.


text: Tuymazı rayonı bilämälärendä Nijnevartosk-Kurgan-Kuybışev neft ütkärgesendäge avaria höźömtähendä 11 hektar mayźan bısranğan, äle 3 gektarı taźartılğan, ğäźättän tış xäl eźemtälären bötöröü dawam itä. Torba tişeleü säbäple 20 tonna neft aqqan. Uralsibnefteprovod yämğiäteneñ torba ütkärgesendä avaria 8 Martta bulğaynı. Torba tişeleü säbäple yırgä tügelgän neftteñ baytaq ölöşö Bişende häm Usen yılğalarına la eläkkän. Yılğağa aqqan neftte yandırıu ısulı menän bötöröü höźömtä birmägän, belgestär unı qul menän yıyıu küpkä höźömtäleräk tip isäpläy. Räsäy qullanıusılar mänfäğättären küźäteü xeźmäteneñ urındağı büleksähyı belgestäre esär hıuźıñ älegä däülät standarttarına tura kileüyın belderä. Şulay źa Usen yılğahındağı Nörkäy-2 hıu alğısı waqıtlısa tuqtatılğan. Bıl yılğa Bişendegä, ä unıhı üź siratında Kamağa qoya. Torba ütkärgestäge waqiğa buyınsa yınäyät eşe quźğatılğan.


text:
Macarstandağı xällär başqa illärdäge tösle inqilablarğa oxşaşmı?
Bu bäreleşlär 1956-nçı yılğı macar kütäreleşennän soñ Budapeştta bulğan iñ qatı bäreleşlär. Oppozitsiä sotsialist premyer ministrı Fenetc Gyurcsanynıñ xakimiättän kitüen taläp itä. Ämma xökümät çualışlarnı uñçı futbol xuligannarı oyıştırğan dip basımğa bireşmiäçägen belderä.
Çualışlarğa uzğan atna axırında Gyurcsanynıñ xökümät saylawlarda ciñep çığu öçen ildäge iqtisadıy wäzğiät turında yalğan mäğlümät birergä mäcbür buldı digännäre yazılğan audioyazma faş itelü säbäp buldı.
Bıyıl Macarstannıñ büdjet defitsitı ğömümi citeşterü külämennän 10 protsentqa yuğarıraq bulır dip isäplänelä. Bu Yewropa Berlegendäge 25 il arasında iñ zur defitsit digän süz.
Macartandağı soñğı waqıyğalar küp kenä küzätüçelär öçen kötelmägän xäl buldı. Çönki bu il yıllarca komunizmnan demokratiägä küçüneñ uñışlı ürnäge bularaq kürsätelep kilde.
Londondağı Yewropa Feforma Üzägeneñ Yewropa mäsäläläre analitigı Katinka Barysch "Çittän qarağanda Macarstandağı xällär bezne ğäcäpkä qaldırdı. Çönki bezneñ öçen ul härçaq bik totrıqlı häm ışanıçlı il sanalıp kilde. Başqalar öçen küçeş ürnäge bulıp kürsätelde. Bezneñ öçen ul berqayçan da totrıqsızlıq belän bäyle il tügel ide. Monı añlaw bik tä qıyın. Küräseñ asta öskä çıqmıy ğına rizasızlıq qaynap yatqan bulğan" dide Barysh.
Macarstandağı bu kütäreleş xäzer soñğı yıllarda Gruziä, Ukraina häm Qırğızstanda bulğan bulğan tösle inqilablar belän çağıştırıp qaralaq. Ämma Barysh çınlıqta oxşaşlıq bik keçkenä genä, çönki ul inqilablarda demokratiä taläp itelgän bulsa, Macarstanda ul inde urnaşqan di.
Macarstanda çığuçı Budapest Sun gazetı jurnalistı Kester Eddy da qayber oxşaşlıqlarğa qaramastan Macarstandağı xällärne 2 yıl elek Ukrainada bulğan xalıq kütäreleşenä oxşatuda yasalmalılıq sizelä di.
"Ul tarixi waqıyğalar belän bügenge waqıyğalar arasındağı paralellärneñ kübese yalğış. Añlawımça, 2 yıl elek Ukrainada demokratiä çınnan da yuq ide. Küp kenä küzätüçelär monıñ belän kileşer. Äflisun inqilabında demonstratsiäçelärneñ rizasızlığı çınnan da zur ide. Macarstanda isä andıy rizasızlıq yuq" dide Eddy.
Eddy şulay uq Macarstan xakimiätläre bu xällärne 1956 yıl kütäreleşe belän çağıştıruğa da qarşı çıqtı di. 23 üktäberdä tarixi macar kütäreleşenä 50 yıl tula. Bügenge uram çualışlarında qatnaşuçılar üzlären şul kütäreleştä qatnaşuçılarğa oxşatırğa tırışa, ämma xätta prezident ta alarnıñ 56 yılğa bernindi qatnaşı bulmawın äytte di Eddy.
Analitik Katinka Barysch fikerençä, Macarstandağı xällär Yewropa Berlegen tağın da kiñäytügä qarşı çığuçılar faydasına bula ala. Ul iñ yaxşılardan sanalğan Macarstan da köçsez bulıp çıqtı, başqa illär tağın da äzerleksezräk bula ala dip äytergä mömkinär di.
"Şiksez, bu bik tä möhim waqıtqa turı kilde. Yewropa Berlegendä Berlekne kiñäytü qıyınlıqları, yaña däwlätlärne äğza itep alu-almaw turında bäxäslär bara. Bolğarstan da quşılırğa äzer. Barlıq säyäsi problemaları belän bergä Könbatış Balkan illären alırğamı yuqmı, küp kenä yaqtan artta qalğan cämğiäte belän Törkiäne alırğamı yuqmı. Şulay itep bu bik tä qatlawlı çaqqa turı kilde" di Barysch.
Anıñ fikerençä, Macarstan waqıyğalarınnan soñ berlekkä quşılırğa teläwçe illär öçen äzerlek çorın küpkä ozağraq itärgä digän taläplär tağın da köçäyergä mömkin.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Amerikannar iyün azağında Ğıraqta xakimiätne ğıraqlılarğa tapşırırğa äzerlänä. Ämma bu protsess älege waqıtta körçekkä terälgän,BMO genaral sekretarı K.Annan Ğıraq citäkçeläre belän elemtälärne nığıtıp problemanı xäl qılunu planlaştıra.Suverenlekneñ ğıraqlılarğa qaytaruğa az waqıt qalıp barğanda BMO räsmiläre aldında torğan qıyınlıqlar arta .
BMO räsmiläre 1-nçe iyüldän başlap Ğıraq belän idarä itäçäk waqıtlı xökümät turında ğıraqlılarnı kileşterü öçen tırışlıq alıp baraçaqbız dip belderde. BMO general sekretarı K.Annan süzlärençä ,30nçe iyünnen yäğni AQŞnıñ xakimiätne ğıraqlılarğa tapşırudan elek ğomumi saylawlar ütkärü realistik tügel digän mäsälädä konsensus bar.Älege waqıtt niçek itep waqıtlı idarä strukturasın oyıştıru töp soraw bulıp tora . BMO diplomatları oyıştırılaçaq xökümät , saylawlarğa äzerlek tämamlanğançı, yäğni kiläse yıl başlarına qädär xakimiättä utıraçaq dip farazlıy. K.Annan kiçä saylaw ekspertları, töp yardämçese Lahdar Braximi , İminlek Şurası äğzası häm distälärçä il wäkilläre belän cıyılış ütkärde. Şunnan soñ ul BMO räsmiläre waqıtlı xökümät mexanizmı buldıru öçen ğıraqlılarla bergäläp eşliäçäk dip äytte. Annan (audio)
Bezneñ östen kürgän, tärcix itkän mexanizm yuq.Bu xaqta ğıraqlılar söyläşergä, alar xucalıqnı yöklänergä , üz aralarında söyläşergä tieş.Bez alar belän bergäläp konsensus tabarğa tırışaçaqbız.
Annan ofisı kiläse atnada saylawlar turında üz kiñäşlären şulsanda saylawlar häm daimi xökümät turında waqıt grafikasın iğlan itäçäk. Küpçelek diplomatlar saylawlarnı kiläse yıl başlarında ütkärüne mäqül kürä. Şiğı citäkçese Ayatolla Ali al Sistani başta saylawlar 30nçe iyündä ütkärelsen dip äytsä dä L.Braximi belän Nacaf şährendä oçraşıp söyläşkännän soñ bu taläbennän wazkiçte.Germaniäneñ BMOdağı wäkile Günter Pleuger süzlärençä(audio)
Küräsen Braximi Al Sistanine qısqa waqıt eçendä saylawlar oyıştırıp bulmıy dip ışandırdı. Braximinıñ küreşkän barlıq ğıraqlılar legitim xökümätneñ eş başına kilüe öçen saylawlarnıñ irekle häm ğädel bulu kiräklege turında kileşte. Şulay eşläw öçen çağıştırmaça şartlar kiräk.
İminlek Şurasınıñ ismeneñ belenüen telämägän diplomatı Radiobız xabärçesenä, AQŞnıñ töbäklärdän wäkillär saylap cibärü täqdime yaqlanmıy dip äytkän.Diplomatlar belderünçä, AQŞ saylap utırtqan Ğıraq İdarä Şurasın kiñäytü häm aña waqıtlı xökümätne saylaw xoquqın birü eşe uylanıla . Ämma şura äğzların saylawnı legitim itep kürsätü mäsäläse bar.NY universitetında xoquq profesorı häm Ğıraq idarä şurasına konstitutsiäne yazu eşendä kiñäşlär birgän Noah Feldman qaraşınça Ğıraqlılar öçen dä Äfganstanda ütkärelgän protsessnı qabatlaw in yaxşısı bulır ide. Feldman Ğıraq İdarä Şurası raslağan çaralarnı şığılarnıñ zur küpçelegenä täsir itkän al Sistani dä yaqlarğa tieş di. Ul äfgan stilındağı prosessnı - kiñ nigezle xökümätneñ saylawlarğa äzerlek alıp baruın al Sistani dä yaqlap çığaçaq dip qarıy. Feldman bolay dip äytte(audio)
Ayatolla Sistanine qänäğätländerü şansı bar. Bu berdänber şans, Sistannıñ rizalığın alalmasaq bik ciddi problemalar aldında qalaçaqbız. Ğıraq İdarä Şurası kiläse atnada ilneñ waqıtlı konstitutsiäsen yazıp beterergä tieş.Äzerlängän dokument federalizm häm xökümättä islamnıñ role turındağı sorawlarğa cawap tabarğa tieş. Ğıraqtağı AQŞ administratorı Paul Bremer Konstitutsiä ölgesendä Ğıraqnıñ möselman ile buluı tanılsa da, Ğıraq dönyäwi demokratik prinsıplarğa nigezlänäçäk dip äytte.
färidä xämit,praga


text: Bam, İran. İrannıñ sälämätlek saqlaw ministrı Äxmät Pezeşkian süzlärenä qarağanda, comğa könne ilneñ şuşı borınğı şähärendä bulğan cir teträw afätendä anda yäşäwçe 90 meñläp keşeneñ 65-70-läp protsentı yä ülgän, yäisä törle cäräxätlär alğan. Ul bu sannı 70 meñnär tiräsendä dip farazlıy. Zilzilä näticäläre belän köräşü öçen İran kiçekmästän meditsina kiräk-yaraqlarına moxtac dip belderä ministr. Bügen töbäkkä maxsus etläre bulğan ezläw häm qotqaru belgeçläre, tabiblar belän ike urıs oçqıçı töşte. Rusiädän kilgän qotqaru törkemendäge ber keşe süzlärenä qarağanda, berençe oçqıç belän İranğa 77, ä ikençesendä tağın 70-läp qotqaruçı kilgän. Alar üzläre belän qır xastaxanäsen dä ala kilgän. Töp maqsat, xäräbälär astında qalğan keşelärne tabu dip belderä Rusiä wäkile. Yardämneñ İranğa Britaniädän, Çexiädän, Azärbaycannan da kilüwe turında xäbärlär bar.


text:
Rusiäneñ taratıluçı Milli Bolşevik partiäseneñ 39 äğzası çualışlar oyıştıruda ğäyepläw belän mäxkamä qarşına bastı.
Alar uzğan dikäber ayında Mäskäwdä xökümät binasın basıp alğan häm anıñ tärzäsennän prezident Vladimir Putinnıñ xakimiättän kitüen taläp itüçe plakat elgän öçen qulğa alındı.
Kiçä Mäskäw mäxkamäse räsmi terkälmägän Milli Bolşevik partiäse Rusiä säyäsi sistemasınıñ nigezlären köç belän üzgärtergä tırışa dip bu partiä eşçänlegen tıyuçı qarar çığarğan ide.
Partiä citäkçese Eduard Limonov bu qarar Kreml'neñ oppozitsiäne bastıru öçen säyäsi tırışlıqları näticäse dide.


text:
Ekrem Çelebi - Allı Sunam
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Allı Sunam
Etiketler : Ekrem Çelebi - Allı Sunam türkü indir, Ekrem Çelebi - Allı Sunam türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Allı Sunam mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Allı Sunam türküsü, Allı Sunam sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Allı Sunam bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bu Da Gelir Bu Da Geçer
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir
Ekrem Çelebi - Başım Alıp Diyar Diyar Gideyim
Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım
Ekrem Çelebi - Yiğit Gurbet Elde Sağ Mı Olur
Ekrem Çelebi - Şu Dağlarda Kar Olsaydım
Ekrem Çelebi - Mevlayı Seversen
Ekrem Çelebi - Fosforlu Cevriyem