text:
Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gusev Türkiye elçisi Yağmur Ahmet Gülderenen körüşip, işğal etilgen Qırımdan memleket içinde köçip kelgenler içün 500 daireni quruv leyhasınıñ yerine ketirilmesini muzakere etti.
Bu aqta Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bugünki körüşüvniñ neticesi bu leyhanı yerine ketirüv yol haritasını tizüv añlaşması oldı. Vaqtınca işğal altındaki Qırım Muhtar Cumhuriyetinden memleket içinde köçip kelgenler içün 500 daire qurulacaq areket planını azırlamaq içün kelecek afta Türkiye elçihanesi, Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ reberligi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ areketleri belgilenecek», – dep aytıla haberde.
Gusevniñ aytqanına köre, yañı dairelerniñ sakinleri içün iş yerleriniñ açılması pek müim. O, bu mesken komplekslerini içtimaiy infrastruktura obyektlerinen temin etmege planlaştırıla, dep bildirdi.
Türkiye tabiat ve şeer qurucılığı Toplu Konut İdaresiniñ yolbaşçı muavini Orhan Yüceniñ aytqanına köre, insanlarnı qurulğan dairelerge kelecek baarde yerleştirecekler. Onıñ fikirince, qurucılıq bu yıl – mayıs – iyün başında başlamalı.
Berilgen malümatqa köre, Güsev bugünki qararlarnı tasdıqlamaq içün Herson ve Türkiye arasında añlaşma imzalamağa teklif etti.
Hatırlatamız, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen 500 qırımtatar qorantası içün mesken qurmağa añlaştı, dep bildirgen edi.
Fevralniñ 3-nde resmiy körüşüv vaqtında Ukraina prezidenti Türkiye prezidentinen Rusiye işğal etken Qırımda insan aqları bozuv ve siyasiy mabüs qırımtatarlarnıñ azat etilüvinde yardım meselelerini muzakere etti.
Zelenskıynen körüşken Türkiye prezidenti Ankara Qırımnıñ qanunsız ilhaqını qabul etmeycek ve Ukraina topraq bütünligine qoltuta, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy 2019 senesi avgustnıñ 7-nde Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen Ankarada muzakere keçirgen edi. Olar Donbastaki cenk, Qırım ilhaqı ve yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi, em de iqtisadiy işbirligi ve yol ve ava limanlarını beraber quruv aqqında laf etti.


c: text/html

text:
Qırğızstanda yaña kabinet ışanıç tawışın aldı
Qırğızstanda yaña kabinet parlamentta ütkärelgän söyläşülärdän soñ ışanıç tawışın aldı
Qırğızstan İlbaşı Sadır Caparov ta Däwlät başlığı idaräse räislegen dä başqaraçaq yaña ministrlar Şurası başlığı (Baş ministr) Aqılbäk Caparov belän kabinet äğ’zalären rasladı.
10nçı ğinwar’da İlbaşı bulıp saylanğan Sadır Caparov kabinetına xalıqnıñ mullığın kütäräçäk, wäğ’dälären üti alaçaq häm iq’tisadnı cayğa salaçaq isemnärne kertte. Qorılışı häm ministrlıq isemn&au...
-
19.10.2021
-
-
-
-
19.10.2021

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov dey ki, muayyen siyasiy añlaşmalar «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan ve SİZOda bulunğan Meclis reisiniñ daa bir muavini Ahtem Çiygoznıñ mahkeme ketişatını lâğu ete bile.
Bu aqta Ümerov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Çiygozğa qarşı işniñ siyasiy negizi bar olğanını qayd etmek ister edim, onıñ içün muayyen siyasiy añlaşma qabul etilse, mahkemeniñ keçirilmemesi mümkün olur. Amma şimdilik kimse bir şey teklif etmey, bu aqta muzakere de keçirilmey», – dedi Meclis reisniñ muavini.
Onıñ fikrine köre, advokatnıñ qayd etken şaatlarını Taqiqat komitetinde sorğuğa çekmege başlağanları endi taqiqatnıñ soñ basamağı kelgenini bildire.
Ümerov Çiygoznı soñki sefer bir ay evelsi mahkeme toplaşuvında körgenini ayta, şunıñ içün sağlığı aqta bir şey aytıp olamay.
Evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Qırımda «fevral 26» işi boyunca yañı sorğular aqta bildirgen edi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Zaliv» gemi yapıcılığı zavodında Rusiye Arbiy-deñiz quvetleri içün arbiy gemilerni qoyuv merasiminde iştirak etmek içün iyülniñ 20-nde Keriçke keldi. Ukraina Tış işler nazirligi Kyivnen keliştirilmegen Putinniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine qarşı narazılıq bildirdi.
Aynı vaqıtta Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temeli boyunca ilk oturışuvnı iyülniñ 23-ne belgiledi. Meclisniñ Rusiye prezidentiniñ Keriç ziyaretine ne dey, reisi Rusiye kontrolindeki mahkemelerde ne içün imaye etilmege qarar aldı ve Ukraina ve Avropa siyasetçileriniñ «Qırım yürüşi» olacaqmı, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında alıp barıcı Katerina Nekreçaya Refat Çubarovnen ve qırımlı jurnalist David Akselrod ile laf etti.
– Vladimir Putinniñ Keriç ziyaretinden başlayıq. David, Rusiye prezidentiniñ bu ziyareti qırımlılar içün ne qadar emiyetli oldı?
Eskiden Rusiye prezidentiniñ yarımada ziyareti bir vaqia olsa, şimdi bu adiy bir şey oldıDavid Akselrod
Akselrod: Qırımda böyle ziyaretlerge alışqanlar. Eskiden Rusiye prezidentiniñ yarımada ziyareti bir vaqia olsa, şimdi bu adiy bir şey oldı. Bunı içtimaiy ağlardan, soqaqta insanlarnıñ aytqanlarından añlamaq mümkün. Keriç – coğrafik olaraq ayırılğan bir şeer, anda böyle şeylerge daa çoq diqqat ayıradırlar, amma Qırımnıñ cenübi, merkezi ve diger tarafları içün Putinniñ ziyareti adiy bir şey ola.
– Keriçte aytqanlarından ne qayd eter ediñiz?
Qırım saytlarında Keriçte yapılacaq gemiler frenk «Mistrallerniñ» analogları olacaq, dep yazğanlarDavid Akselrod
Akselrod: Esasen gemiler, flot aqqında aytıldı. Putin, Rusiye flotunıñ mudafaa qabiliyetine qol tutmağa, onı zemaneviy alğa ketirmege azırlana, dep ayttı. Qırım saytlarında Keriçte qoyulğan gemiler 2014 senesiniñ adise-vaqialarından soñ ketirilmesi yasaqlanğan frenk «Mistrallerniñ» analogları olacaq, dep yazğanlar. Ne de olsa, bu gemilerniñ hususiyetleri şimdilik aydınlatılmadı. «Ölümsiz polk» aktsiyasınen bağlı lafları qayd etildi – onı 2021 senesine qaldırmağa qarar alğanlar. Putin müim bir şey dedi, dep aytıp olamayım.
– Sağ oluñız, David. Refat ağa, sizce, Putin bu sefer Qırımğa ne maqsadnen keldi?
Putin Qırımğa yaramay niyet almaq içün keteRefat Çubarov
Çubarov: Bir qaç yıl evelsi bu sualge cevap bergende cinayetçini cinayet yeri celp ete, dep cevap bergen edim. Bugün de öyledir. Ziyaret içün bir sıra sebep bar, amma olardan biri – 2014 senesi yapqan cinayeti bu sefer de oña yardım etecegine olğan ümütleri. Putin Qırımğa yaramay niyet almaq içün kete… Asılında, işğal etilgen yarımadağa barıp, birden bir qaç meseleni çezmege tırışa. Bazılarınıñ tış yönelişleri bar, bazılarınıñ iç, Rusiye cemiyetine doğru yönelişleri bar.
– Bu eki yöneliş ne demek?
Maña köre, Putin bu dünyada eñ çoq öz halqından qorqaRefat Çubarov
Çubarov: Dünya Rusiye prezidenti ve etrafındaki insanlarnıñ bunıñ kibi tsinik ve numayış adımlarına şefqatnen baqqanı Rusiyeniñ qomşularına qarşı istilâsına yol bere. Mına sizge daa bir vazife – Rusiye ve şahsen Putin halqara uquqta olğan medeniy yaşayış normalarına riayet etmeycegini daa bir kere köstermek. Diger taraftan, Rusiyeniñ özünde er şey yaramay, ve Rusiye prezidenti belli mesaclar bermeli. Gemilernen eñ az alâqası bar. Habarovskta kütleviy narazılıq aktsiyaları keçirilgenini köremiz, ve Putin memleketi içün bir fayda aqqında tüşünse edi, o yerlerge barıp, vaziyetni, şübsesiz, onı qasevetlendirgen vaziyetni ögrenir edi. Lâkin bunı yapmağa qorqa. Maña köre, Putin bu dünyada eñ çoq öz halqından qorqa. Ket-kete Rusiye cemiyetini kontrol etüv imkânları eksilgenini añlay. Mence, Putin bu sene «Ölümsiz polk» aktsiyası Habarovsk narazılıq aktsiyalarına çevirile bileceginden qorqıp, onı keçirmekten vazgeçti.
– Diñleyicimiz soray: Rusiye akimiyeti Keriçteki «Zaliv» zavodında angi küçnen arbiy gemilerni qurmağa istey?
Rusiye Qırım sakinleriniñ, hususan etnik ruslarnıñ problemlerini al etmek içün onı işğal etmedi, onıñ maqsadı Kreml duşman sayğan memleketlerge şart qoyacaq arbiy platsdarm qurmaqtırRefat Çubarov
Çubarov: Bu zavodnı yahşı bilem, işğalden evel anda barğan edim. Bu yedi yılda Rusiye onı zemaneviy donatmalarnen temin etkenini körmedik. Amma körem ki, Moskva çoq para ketecek vazifelerni almağa alıştı. Şimdi rusiyeliler zavodnı azırlamaq içün bu gemilerge para berecek – para ne qadar çoq olsa, Putinniñ etrafı içün o qadar yahşı olacaq. Başqa zavodlar da bar, meselâ, Sankt-Peterburgda, böyle arbiy gemiler anda da qurulır edi. Amma bunı mahsus Keriçte yapqanlar, şaraitler olmağan yerde, buña çoqça para ayırıp, çoqça hırsızlamaq içün… Rusiye Qırım sakinleriniñ, hususan etnik ruslarnıñ problemlerini al etmek içün onı işğal etmedi, onıñ maqsadı Kreml duşman sayğan memleketlerge şart qoyacaq arbiy platsdarm qurmaqtır. Aqyar Suriye, Libiyade Rusiye ekspeditsiyaları içün baza oldı. Qırım yañı-yañı oyunlarğa celp etile.
– Diger diñleyiciniñ eki suali bar. Birinciden, Ukraina Rusiyeden, hususan Qırımdan olacaq ücümge azırmı? Ekinciden, Ukraina akimiyetiniñ yarımadağa suv bermek planları yoqmı?
Soñki Rusiye askeri yarımadadan ketken künü Dnipro suvı Qırımğa ketecekRefat Çubarov
Çubarov: Sualler içün sağ oluñız. İç bir memleket cenkke, toprağına istilâ etilecegine azır degildir. Ukraina cenkke azır olğanını şahsen men aytıp olamayım, amma 2014 senesi olğanlarğa Ukraina devleti ve cemiyeti yol bermeycek. Bundan ğayrı, Rusiye tarafından er angi istilâ olsa, zaten yedi yıldan berli ketken cenkniñ şekilleri kenişleycek. Suv meselesini aytsaq, daa bir kere hatırlatmağa isteyim: Qırım ealisine suv yete. O, hocalıq faaliyeti, arbiy garnizonlar, arbiy gemiler içün yetmey. Aynı vaqıtta Rusiye repressiya ve taqip yolunen qırımtatarlarnı, etnik ukrainlerni yarımadadan quvıp, anda öz vatandaşlarını ketirmege tırışa. Yüzlernen yañı evge, ebet, infrastruktura ve suv kerek. Buña Dnipro suvını bermeycekmiz. Er kes raat olsun: soñki Rusiye askeri yarımadadan ketken künü Dnipro suvı Qırımğa ketecek… Elbette, Ukraina akimiyetine çeşit yollarnen tesir etmege tırışqan farqlı taraflar aqqında çoq şey bilmeyim. Amma bir şey bilem: yarın Şimaliy-Qırım kanalınıñ bentinde şlüzlerni açmağa emir etecek er angi akimiyet, er angi siyasetçi iş odalarında çoq qalmaycaq – halq quvar. İşğal şaraitlerinde, Qırımnıñ vaziyeti qayd etilmeyip, suv berilse, Ukraina toprağınıñ ketmesine ve Rusiye ilhaqını qabul etmesine razılıq bar olğanını kösterecek. Bu Ukraina dezintegratsiyasınıñ başlanğıçı olacaq.
– Qırımda Rusiye quvet organlarınıñ sizge ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı başlatqan cinaiy taqip meselesini de diqqatsız qaldırıp olamaymız. Rusiye Tahqiqat komiteti sizni «qalabalıqlarnı teşkil etkeniñizde» ve «Rusiye topraq bütünligini bozmağa açıq çağırğanıñızda» qabaatlay. Qırımdaki Rusiye mahkemelerde vekiliñiz vastasınen özüni imaye etmege qarar alğansıñız. Ne içün? Buña diqqat ayırmamağa variantıñız yoq edimi?
Rusiyede kerçek mahkeme zaten yoqRefat Çubarov
Çubarov: Rusiyede mahkeme zaten yoq. Mahsus hızmetler belgilegen şartlar bar, mahkemeler olarnı tasdıqlay. İşğal altındaki Qırım aqqında aytsaq, mında mahkemeler em Tahqiqat komitetiniñ, em Federal telükesizlik hızmetiniñ emirlerini yerine ketire. Şübhesiz, bu cinaiy davalarğa qulaq asmamağa imkân bar edi. Lâkin mahkemelerde iştirak etsek, işğalci tarafnıñ sahte vesiqalarından malümat almağa çaremiz olacaq. Avropa insan aqları mahkemesine barmaq içün degil – bunı da yapacaqmız, ebet – tahqiqatçı, qadı, yalan aytqanlar, sahte şaatlar ve başqalarınıñ cinayetlerini qayd etmek içün kerek. Mahkemeler vastasınen olarnı soñunace çekiştirecekmiz.
– Mayısnıñ 3-nde memuriy sıñırda keçirilmesi planlaştırılğan, amma koronavirus pandemiyası sebebinden belli olmağan vaqıtqa qaldırılğan «Qırım yürüşi» planlarıñız ne oldı?
Çubarov: Şimdi faal iş yapılmay, çünki devletler arasında seferler nasıl olacağını bilmeymiz. Esas Ukraina ve işğal altındaki Qırım seferleri aqqında aytmayım – Ukraina ve Poloniya, Çeh Cumhuriyeti, Baltiya memleketleri arasındaki seferlerni aytam… Çeşit halqara teşkilâtlarnıñ vaqtınca işğal etilgen Qırım meselesinen bağlı alğan qararlarnı yerine ketirmek kerek dep tüşünemiz – hususan OSCE ve BM. Bir çoq ortağımız «Ebet, siznen ketemiz» dep aytıp olamadı. Ketmege razı olğan farqlı memleketlerniñ vekilleri az oldı – ondan çoq. Amma 450 Ukraina halq deputatımız bar… Bu yürüşniñ muvafaqiyetli olmasını isteymiz, ve bu bir çoq şeyge bağlı – ilk evelâ, Ukraina siyasetçileriniñ iç mobilizatsiyası. Tek qırımtatarlar ketse, muvafaqiyetsiz olurlar. Eñ az Avropa, Amerika ve Kanada siyasetçileri qol tutmalı. Vaziyetke köre baqayıq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosı leyhasınıñ reber vazifelerini eda ete, tele ve radio alıp barıcısı, mahsus leyhalarnıñ müellifi


text:
2017 s. sentâbrniñ 1-nde Qurban bayramı munasebetinen Qırım camilerinde bayram namazları ötkerilecek. Namaz saba saat 7-de başlanacaq.
Aqmescitte bayram namazı Profsoyuzlar medeniyet Evinde (Kiyevskaya soq., 115) keçirilecek. Hutbe ve namaznı Qırım müsülmanları lideri hacı Emirali Ablayev ötkerecek. Qırımda bazarertesi künü, sentâbrniñ 4 raatlıq künü olaraq ilân etildi. Bunıñ aqqında qararnı Qırım Cumhuriyetiniñ reisi Sergey Aksönov imzaladı.
Qurban bayramı – İslâm Dininiñ eñ büyük bayramlarından biri sayıla. Qurban bayramı Oraza bayramından 70 kün keçken soñ, Zul – Hica ayınıñ 10-ncı künü, İbrahim a.s. yapqan qurbanı munasebetinen qayd etile. Bu yıl Qurban bayramınıñ birinci künü sentâbrniñ 1-ne rastkele.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetiniñ tarafından qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy davanıñ başlanması, bellesem, bu - işğalciler ilhaqtan altı yıl soñra da yarımadada özlerini evde is etmegeniniñ şübesiz bir tasdıqıdır.
Böyle baqsañ, Tahqiqat komitetiniñ Çubarovdan ne işi bar? Meclis reisini, qırımtatar halqınıñ bir çoq yetekçilerini kibi, yarımadadan çıqarttılar, kene Vatanından marum ettiler. Meclis yasaqlandı ve onıñ yerine sahte teşkilâtlarnı qoymağa tırışalar, qırımtatar milliy areketniñ faallerine qarşı basqı devam ete, işte, Kreml niyasetine narazılıq köstergen er keske kibi. Qırımtatar faalleri tarafından teşkil etilgen "Meñlik yürüşi"ne rusiye siyasetçileri - em de rusiye tahqiqatçıları da - sadece lâqayt qalmaq mümkün edi, o Ukrainanıñ serbest topraqlarında keçecek de. Amma yoq!
Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetiniñ tarafından qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy davanıñ başlanması, bellesem, bu - işğalciler ilhaqtan altı yıl soñra da yarımadada özlerini evde is etmegeniniñ şübesiz bir tasdıqıdır
Çubarovğa qarşı davanı, Rusiyeniñ özü Qırımnı Ukrainanıñ bir parçası sayğan vaqıtta olğan adiselernen bağlı açalar. Bu, Moskovanıñ öz "qanun normalarına" ürmetsizlikni numayış etkeniniñ ilk seferi degil. Bu er vaqıt nasıldır bir siyasiy raqipke qarşı cinaiy dava açmaq kerek olğanda, amma Rusiye Federatsiyası territoriyasında - atta küçük sebeplerge köre - mesüliyetke çekmesi içün iç bir kerçek amel olmağanda yapıla. Bundan soñ Tahqiqat komiteti başqa devletlerniñ topraqlarında yapılğan "cinayetler" içün maküm etip başlay. Ahtem Çiygöz ve başqa Ukraina vatandaşları ukrain Aqmescitte mitingde iştirak etkeni içün taqip etilgen "Fevral 26-sınıñ davası"nı hatırlayıq, ya da qırımlı ukrain vatandaş Kyivde Meñlik inqilâbında iştirak etkeni içün "Kostenko davasını" (söz arası, Qırımda böyle bir qac dava bar edi)..
Bellesem, bunıñ arqasına sadece uquq qanunsızlığı degil, amma öz qanunlarına ve atta aqılğa ürmetsizlik bar.
Eminim, bunıñ artında daima qorqu gizlene. İşğalciniñ qorqusı.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri tarafından teklif etilgen Qırımnıñ «aşayt qamaçavı» Ukraina devletiniñ öz anayasa vazifelerini eda etip olamağanına cevap olaraq peyda oldı.
Bunı Qırım.Aqiqatqa siyasetşınas, Free Crimea leyhasınıñ idarecisi Taras Berezovets bildirdi.
O şunı qayd etti ki, sıñır nezareti – devlet organlarınıñ mecburiyetidir.
«Devlet vazifelerini becermek – bu vatandaşlarnıñ işi degil. Sıñır nezareti vatandaşlarnıñ teşebbüsine keçemez, çünki bugün bu bir yerde oldı, yarın ise, misal içün, Zakarpatyede asıl macar ukrainleri anda bir şey blok etip, bozuluv aqqında aytacaq», – dey Berezovets.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, qırımtatarlarnıñ işbu bildirüvine devlet memurları Qırım ile memuriy sıñırda qabarcılıqnıñ yoq etilmesi boyunca mütenasip qararlarnı almalı.
«Devlet vatandaşlarnıñ Ukraina qanuniyeti bozulğanından çorlanğanına diqqat etmeli, ve gümrük, sıñır hızmetleriniñ hadimlerini teşkermeli, elastı malı vatandaşlar tarafından blok etilmesin, bu devlet vazifesidir».
O, işğal etilgen Qırımda eki milliondan ziyade ukrain vatandaşı yaşağanını unutmamaq çağırdı. «Problemlerniñ temeli» olaraq Berezovets Qırımnıñ qaytarılması boyunca devlet strategiyasınıñ olmamasını qayd etti.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler.


text:
Avropa Birligi elçileri Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı daa yarım yılğa, yanvar 31-ge qadar uzattırmaq qararına keldi, dep bildire Radio Svoboda.
Bu aqta, beklenilgenine köre, kelecek afta Brüsselde keçirilecek Avropa Birligi liderleri sammitinde resmiy şekilde ilân etilecek.
Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ uzattırılması meselesi AB aza-devletleri arasında farqlı tüşüncelerni doğura. Bu vaqıtqa qadar Almaniya kantsleri Angela Merkel ittifaqdaşlarını sanktsiyalarğa qol tutmağa çağıra edi, amma Slovakiya, Macaristan ve İtaliya kibi devletlerniñ Rusiyege qarşı sanktsiyalar siyasetinen bağlı ayrı fikirleri bar.
Avropa komissiyası reisi Jan-Klod Yunker iyün 20-de «Euronews» avropalı agentligine bergen intervyusında tahmin etti ki, Rusiyege qarşı sanktsiyalar yaqın künlerde daa yarım yılğa uzattırılacaq, bundan soñ olarnı, Moskvanıñ Minsk añlaşmalarını ömürge keçirecegine köre, yavaş-yavaş toqtatacaqlar.
Şimdiki vaqıtta Avropa Birligi yolbaşçılığı ve aza-devletleriniñ, bundan da ğayrı, AQŞ yolbaşçılığı ve «Yedi gruppası» diger devletleriniñ resmiy noqta-i nazarı şu ki, Rusiyege qarşı, onıñ Ukraina şarqında alıp barğan zorbalıq areketleri sebebinden, sanktsiyalar tek Minsk añlaşmalarınıñ bütünley ömürge keçirilgen soñ toqtatıla bile.
Keçken cuma künü Evropa Birligi Rusiyege qarşı bir qaç paketten biri olğan diger sanktsiyalarnı daa bir yılğa uzattırdı, bu, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile munasebetlerge sıñırlanma kirsete. AB, AQŞ ve «Yedi gruppası» devletleri kibi, bildire ki, «Qırım» sanktsiyaları yarımadanıñ azat etilecegine qadar devam etecek.


text:
BMO yärdäm köçe, barı tik ixtiyaç bulğan iñ kiräkle äyberlärne genä kertergä röxsät birelä dip belderä.
“Xalıqara cämäğatçelek, afättän ziyan kürgän xalıqqa tulısınça bulışa almıy, yärdämnär xalıqnıñ ni barı 20-30 %ına ğına citkän. Bu xispalar isä qanäğatländererlek tügel”
Bu, Bankoktağı xökümättän bäysez Mercy Malaysia dip isemlängän yärdäm oyışmasınıñ başlığı Cämilä Mäxmut süzläre buldı.
Läkin xalıqara yärdäm oyışmaları, Ban Ki-Moonnıñ Myarmargä säfäre belän yabıq eşeklärneñ açılaçağına ömet bağlıy. BMO başlığının Myanmar räsmiläre belän oçraşuda berençe bulıp, xalıqara yärdämnärgä röxsät itü mäsläsen söyläşäçäk.
Ban Ki-moon xärbi xökümätneñ qayğıların bastırıp, söyläşülärdä säyäsi mäsälälär tügel, xalıqnı qotqarıp qalu mäsäläläre turında söyläşeläçägen belderede.
Azia illäre berlege başlığı Surin Pitsuwan, xalıqara cämäğatçelekneñ başta iğanäçelek itär aldınnan Myanmarğa iñ berençel kiräkle bulğan äyberlärne öyränäse bar dip belderde.
Afätneñ berençe atnasınnan uq, Myanmar xaqimiäte çit il yärdämnären üzen alıp üze ül taratırğa teläde. Läkin çit illlärdän kilgän täñqitlär säbäple BMOğa afät cirlärenä turından turı yärdäm eltergä röxsät itelde.
Şulay da Yangon xaqimiäte AQŞ häm Fransia cibärgän yärdäm köymälären kötterä, alarğa röxsät birme. Xaqimiät könbatış illäreneneñ ilgä yoğıntı yasayağınnan şiklänä. Närges dip isemlägän bu cil dawılı, ildä bulğan iñ zur afätlärdän dip sanala.


text:
Yanvarniñ 9-ndaki vaziyetke köre, Ukrainada devlet içinde mecburen köçken 1 million 492 biñ 100 şahıs resmen qayd etildi. Bunı Ukrainanıñ İçtimaiy siyaset nazirligi bildire.
Yanvar 9 salı künü İçtimaiy siyaset nazirliginiñ matbuat hizmeti tarafından yapılğan bildirüvde: «Vilâyetler ve Kyiv şeer devlet memuriyetiniñ strukturalarındaki ealiniñ içtimaiy qorçalavı şubeleriniñ malümatına köre, Donbass ile Qırımdan mecburen köçken 1 million 492 biñ 100 şahıs ya da 1 million 219 biñ qoranta resmen qayd etildi», – denile.
Bunıñnen birlikte dekabr ayında Ukrainada qayd etilgen mecburen köçken şahıslarnıñ sayısı bir qaç biñ daa ziyade edi.
2017 senesi dekabrniñ 18-ndeki vaziyetke köre, Ukrainada ilhaq etilgen Qırım ve Ukrainanıñ kontroli altında olmağan Donbass territoriyalarından mecburen köçken 1 492 125 şahıs resmen qayd etildi. Bu malümatnı, Ukrainanıñ İçtimaiy siyaset nazirligine esaslanıp, Ukrainanıñ Poloniyadaki elçiligi bildirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Soñki dört yıl içinde Qırımda 100 bıñge yaqın terekke balta uruldı. Bu raqamlarnı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde, yarımadada ösümliklerniñ ğayıp etilüvinen bağlı vaziyetni izaatlağan qırımlı ekolog Margarita Litvinenko bildirdi.
«Aqyarda çalı ve terek olaraq, onar biñ ösümlik aqqında aytmaq mumkün. Bizde olarnı «Tavrida» trassasını qurğandan ğayrı, tamir esnasında yol kenarlarından ve şeer merkezinde bile pıçıp almağa bağladılar. Umumen Qırımnı alacaq olsaq, belki yüz biñge yaqın terekke balata urulğanı aqqında aytmaq mumkündir», – dep qayd etti ekolog.
Margarita Litvinenko kesen-kes raqamnı aytmaq qıyın olğanı, ancaq söz onlarnen biñ terek aqqında ketkenini ayttı. Bu arada ekolog hastalıq ve zararlı aşeratlar zararlanğanlar ösümlikler aqqında ketmegenini qayd etti.
Mevzunen bağlı olaraq: 200 yıllıq zarar faaller Gasprada qırımızı kitapqa kirgen ösümliklerni ne şekilde qurtarmaqta
«Terekler hastalansa bile, olarnı tedavi etmek mumkün. 99,9% allarda bularnıñ epsi boş laf. Aynı şekilde terekler qartaydı dep aytıla. Medeniy devlerlerde böyle tereklerni aksine, saqlap qalmağa tırışalar, çünki olar tabiat tarihı ola, bizde ise, aksine kesip atıla», – dep yekünley Litvinenko.
Baarde Aqmescitniñ rusiyeli ükümeti park ve skverlerde pek çoq terekke baltı urıp çıqtı. Memurlar, yalıñız telükeli terekler kesilip alınacağını iddia etip, yerine yañı fidanlar oturtılacağına söz bergen ediler.
Aqmescit sakinleri ictimaiy ağlarda daa evel Yuriy Gagarin parkınıñ rekonstruktsiyasını muzakere etken ediler. Şeer sakinleri iş keyfiyeti ve tereklerniñ ğayıp etilgeninden memnün qalmadılar.
Videoblog qaydlarına köre Gasprada büyük miqdarda çam, ardıç ve fıstıq terekleriniñ pıçılıp alınğanı aqqında belli oldı. Yerli faaller, ğayıp etilgen terekler arasında bir qaç yüz yıllıq terekler olğanını iddia etmekte.


text:
Könbatışta koronavirus
Awrupada koronavirustan iñ zur zıyan kürgän il - İtaliyä
Kovid-19nı dön’ya külämendä 110 meñnän artıq keşe yoqtırdı, ülemnär dä kön sayın arta.
Awrupada koronavirustan iñ zur zıyan kürgän il - İtaliyä. Sonğı räsmi sannarğa qarağanda, anda ülüçelär 366 buldı.
İtaliyädä ber törmädä koronavirusqa qarşı çaralarğa rizasızlıq belderep başlağan çualışlar fetnägä äwerelde. Anda 6 mäxküm ülde.
NATOnıñ Bel’giyä ştabında êşläwçe ber keşedä Kovid-19 açıqlandı. Ul İtaliyägä säyäxät itkän bulğan.
Franśiyädä älege kizüdä ülüçelär sanı - 19, yoqtıru oçraqları isä 1126ğa citte.
İspaniyädä koronavirustan ğomere özelüçelär - 17. Awıruçılar sanı 600dän arttı.
Angliyädä 2 ülem oçrağı terkälde. Kovid-19 diagnozı 273 keşegä quyıldı.
Şveyśariyädä dä 2 keşe ülde. Yoqtıru oçraqları 332gä citte.
Portugaliyädä 30 koronavirus oçrağı terkälde. İlbaşı Marselo Rebelo de Sousa çirgä qarşı çara bularaq 2 atnalıq programmaların ğamäldän çığardı.
Germaniyädä Kovid-19 diagnozı 902 keşegä quyıldı. Bel’giyädä bu san - 201, Avstriyädä - 99, Greśiyädä - 73, Daniyädä - 35, Çexiyädä - 26, Pol’şada -19, Rumıniyädä -15,Vengriyädä - 7 häm Slovakiyädä - 3.
Albaniyada berençe tapqır koronavirus terkälde.
AQŞta Kovid-19dan ğomere özelüçelär 22gä citte. Alarnıñ 18e Vaşingtonda, 2se Floridada häm berse Kaliforniyädä. İldä awıruçılar sanı - 554. Moña Qıtaynıñ Uxan’ şähärennän êvakuaśiyälänüçelär häm karantindağı yulçı köymäsendä buluçılar da kerä.


text:
Olarnıñ haberlerine köre, qırım müstemlekeniñ 120 mahbüsi baarniñ başından şartlı-müddetinden evel boşatmasını beklemekte. Ukraina qanunlarına binaen, komissiyanıñ alınğan qararına köre, makeme 40 yigirmi dört saatlıq içinde azat etilmesi aqqında ükümni imzalamaq kerek. Amma mahbüslerniñ şikâyetlerine binaen, müstemleke idaresi bu işni makemege daaa teslim etmedi. Telefon vastasınen belli olğanı kibi, bazıları makeme toplaşuvını bir aydan ziyade bekley.
Yüz bergen vaqianı Qırım penitentsiar hızmetiniñ reisleri izaatlamağa red eteler. «Endiden soñ er şey Moskvada baqıla ve çezile. Şartlı-müddetinden evel boşatuv meselesini bozmaylar, çünki Qırımdaki makemeler çalışmay ve Rusiye qanunlarına ne vaqıt keçecekleri belli degil»- dep bildirdiler olar.


text:
Rosselhoznadhor inspektorları işğal etilgen Qırımğa eki tonna balıqnı kirsetmediler.
Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Rosselhoznadzor bergen malümatqa köre, 2 tonnalıq taze balıq olaraq qayd etilgen yük «Perekop» nezaret noqtasından Herson vilâyetiniñ Sergeyeyevka köyünde yerleşken OOO «Agrosputnik»ten Aqmescitniñ iş adamına yollanılğan edi.
«Rosselhoznadzor idaresiniñ devlet inspektorları yükniñ teşkerüvi vaqtında mahsulatnıñ imalı vesiqada qayd etilgen tarihtan farqlı olğanını qayd ettiler. Balıqnı avuştırğan naqliyat qomşu devletniñ territoriyasına qaytarıldı», – deyler müessisede.
Rosselhoznadzorda qayd etkenleri kibi, nevbetteki künde aynı yükni kene de yarımadağa keçirecek oldılar. Amma onı kene de qıtaiy Ukrainağa qaytardılar.


text:
Yarımadada adet üzre mayıs 18 kününde keçirilgen Qırımnıñ sürgün etilgen halqlarınıñ hatıra Kününiñ keçirilüv tarzı 2015 senesi deñişe bile. Bunı cumaaqşamı künü, yanvar 22-de, Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Qırım «devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnov bildirdi, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Jurnalistniñ bu sene mayıs 18 künü adetiy miting olacaqmı degen sualine cevap berip, Smirnov bu kün «siyasiy tesir aleti olğanı» aqqında bildirdi.
«Minberde er yıl aynı rezolütsiyalar ile aynı insanlar buluna edi. Şunıñ içün, menimce, işbu matem tedbirniñ keçirilüv tarzını deñiştirmek kerektir, bundan manası deñişmez de», – dep bildirdi Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Qırım «devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnov.
«Akimiyet, qırımtatarlarnı ealige qarşı qoymaq içün, bu yürüşten faydalana edi ve işbu emirler Kiyevden Aqmescitke kelip çıqa edi. Şu vaqıtları insanlar mayıs 18 künü soqaqalrğa bile çıqmağa qorqa edi. Ortalıqta er şey qapala ve militsiyağa tola. Bundan çetleşmek vaqıt keldi», – dedi Smirnov.
Onıñ sözlerine köre, akimiyet şimdi «mayıs 18 künü nasıl şekilde keçecegini» tüşüne.
«Evelden bizge bunı yükley ediler. Bir şey soramayıp, mayıs 18 künü – er kes meydanğa, – dep, er kes kete edi. Belki, bu sene de öyle yaparmız. Amma men tedbirniñ mündericesini deñiştirmek kerek, dep aytam», – qayd etti o.
Haber etilgeni kibi, 2014 senesi işğal etilgen Qırım akimiyeti mayıs 18 künü munasebeti ile Lenin meydanında mitingni keçirmege izin bermedi. Miting Aqmescit rayonı Aq-meçet qasabasında keçirildi.


text:
Cumaertesi künü «yedi memleketniñ» aydınlatılğan beyanatında aytıla ki, kelecek aynıñ soñunda Ukrainada prezident saylavlarını keçirmege imkân bermek içün gruppanıñ bütün memleketleri Rusiyege qarşı yañı cezalar kirsetecekler.
«Kelecek aynıñ soñunda Ukrainada prezident saylavlarında muvafaqiyetli ve barışıq demokratik rey berüvni kefil etmek içün bizler Rusiyeni yapqan areketleri içün cevap bermege mecbur etecek adımlarğa acele sürette başlamağa qarar aldıq», – aytıla AQŞ ükümetiniñ saytında.
Aynı vaqıtta, kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, AQŞ ve AB qabul etilgen cezalarnı kelecek bazarertesi künü ilân etecekler.
Almaniya kantsleri Angela Merkel kelecek afta Washingtonğa barıp, AQŞ prezidenti Barack Obama ile Rusiyege qarşı Ukrainada yapqanları içün «umumiy cezalarnı» muzakere etecek.


text:
Cöri
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Cöri awılı, Mamadış Rayonında, rayon üzägennän 34 km tönyaqtaraq, Noqrat yılğası basseyndağı Yükäçe suı buyında.
Qazan Xanlığı yawlap alıngannan soñ, Mişä yılğası buyında urnaşqan Cöri (xäzerge Teläçe Rayonındagı İske Cöri awılı) şähärennän gailäläre belän quılğan çuqınğan tatarlar tarafınnan nigez salınğan dip isäplänä. 1989. yılda 507 keşe, 2000 yılda 467 keşe, Tatarlar.
Xalqınıñ töp şöğele - igençelek, umartaçılıq. Urta mäktäp, mädäniät yortı. 19. yözdä qurıs-munçala töşerü käsepçelege belän mäğlüm.


text:
Qırımnıñ bir qaç meskün yeri 220 kV «Kahovka – Titan» yolağında qazaiy söndürüv olğanından sebep ışıqsız qaldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, ışıqsız Krasnoperekposk, Ermeni Bazar, Kezlev, Aqmeçit ve Aqşeyh rayonları, Aqmescit qaldı, birazdan Bağçasaray ve Yaltada da yarıq söndürilgeni aqqında haber peyda oldı.
Qırımda dekabr 9 künü saat 16:12 energetik ağınıñ qazaiy söndürüvi yüz berdi, 220 kV «Kahovka – Titan» yolağınıñ quveti 20 Mvt qadar eksildi. Qırım.Aqiqatqa «Ukrenergo» devlet şirketinde bildirilgeni kibi, 220 kV «Kahovka –Titan» yolağı boyunca berilgen quvet miqdarı 165 MVt eksildi.
«Ukrenergo»da şunı qayd ettiler ki, Herson vilâyeti Çaplinka ve Kalançak rayonlarında yaşağan qullanıcılarnıñ energetik teminlevi zarar körmedi.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqladı.
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ berimelsi toqtatılğanını «genotsid» ve «ayvanlıq» dep adladı.


text:
Sovet, gürci yırcısı Vahtang Kikabidze, Qırımda 2014 senesi olıp keçken vaqialarnı, Rusiye tarafından Qırım işğali kibi qabul ete.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa bergen eksklüziv intervyüsinde ayttı.
"Bu işğalniñ özü. Mında iç bir türlü tarihiy adalet yoq. Olar (Rusiye - QA) buña işğal demesini istemese edi, olarğa oturıp, aqıllı-bilgili adamlarnen laf etmek kerek edi. Men ise öskenimden berli bile edim, Qırım - bu Ukraina", - dep qayd etti Kikabidze.
Пpи эToM oH yBepeH, чTo TeppиTopиaлbHыe пoTepи ykpaиHы B дaHHoM cлyчae HecoизMepиMы c rpyзиHckиMи и ykpaиHцы He cTaHyT MиpиTbcя c эTиM.
"Mesele şunda ki, Abhaziya - pek küçük bir yerdir, Cenübiy Osetiyada - bu 2-3 köy, bu başqa laf. Ukrainler ise pek milletçiler, olarnıñ qanında bu bar, olar qolaylıqnen teslim olmaz. Bunı añlamaq kerek. Çünki bugün Qırım barmı, yoqmı, amma ileride ne olacağını kimse bilmey. Bizde daa fena olacağını biz, gürciler, bilemiz. Amma Ukrainanen böyle şaqalar olmaz", - dedi sanatkâr.
2008 senesi avgust ayında Rusiye ve Gürcistan arasında, Abhaziya ve Cenübiy Osetiya separatist bölgelerinde cenk başlandı. Muarebe başlanması içün qabaatnı er taraf raqibine ata. Beş künlük cenkte yüzlerce adamlar elâk oldı, biñlerce adamlar meskensiz qaldı, alâ daa şu eki topraq parçaları, çezilmege dava vaziyetinde bulunmaqta. 2008 senesi cenkten soñ Rusiye, Cürcistannıñ Abhaziya ve Cenübiy Osetiya separatist bölgeleriniñ "mustaqilligini" tanıdı. Bölgelerniñ ekisinde de Rusiye ordusı ve arbiy bazaları bar. Rusiyeden ğayrı, Suhumi ve Tshinvaliniñ mustaqilligini Nikaragua, Venesuella ve Nauru tanıdı. Tbilisi ve Ğarbiy devletler ise, bu topraqlarnı Gürcistannıñ işğal etilgen parçaları, dep qabul ete.


text:
Qırımlı genç pianinocı Hristina Mihayliçenko iyünniñ 10-nda, İsviçreniñ Biel/Bienne şeerinde ötkerilgen «ArtDialog» medeniyetler festivalinde çıqış yaptı. Bunı Qırım.Aqıqatqa qızçıqnıñ anası Natalya Mihayliçenko tarif etti.
«ArtDialog» kibi festivaller – bu sadece yañı teessuratlar, til tecribesi, üner tecribesi, dünya sıñırlarınıñ kerilüvi degil, bunen beraber bu çalğıcı şahsiyetiniñ inkişafında da bir siltemdir. Bunıñ temelinde bir-çoq azırlıq tedbirleri ve ceryannıñ üst noqtası – sıcaq yürek nurınen tolu alğışlarnı bağışlağan kontsert bar», – dedi Natalya Mihayliçenko.
Hristinanıñ sözlerine köre, o çoq vaqıt devamında azırlandı ve festivalde çıqış yapmaq içün programmasını saylay edi.
«Başta programmanı saylamaq, soñra er şeyni ezberlemek içün çoq çalışmaq: yañı tehnika, yañı muzıka, soñ bir de bir şey hoş kelmey, onı başqa türlü çalmaqnı tüşünip başlaysıñ, soñra adamlar ögünde programmanı defalarca icra etmek. Bu kibi festivalde çalmaq – büyük mesüliyettir. Ve, qaç kere programmanı icra etken olsam da, esas kontsert daa ögde olğanını añlay edim. İsviçrede. İlk kere çalğanım memlekette. Menim kontsertim F.Listniñ Petrarch Sonelerinen başlana. List İsviçreni seve edi ve anda çoq seyaat etti. Men de İsviçreni körgenime pek sevinem», – dedi genç pianinocı.
«ArtDialog» medeniyetler festivali 2012 senesinden berli İsviçreniñ Biel/Bienne şeerinde ötkerile. Bu merasimniñ hususiyeti şudır ki – onda çeşit türlü sanat çeşitleri bir arağa ketirile, muzıka ve baletten başlap, şarapçılıqqa qadar.
Hristina Mihayliçenkonıñ qorantası Rusiyeniñ istilâsına oğraqan Qırımdan Kyiv vilâyetine köçti. Qızçıq ilk büyük yarışını beş yaşında qazanğan edi. 2015 senesi yanvar ayında Hristina Mihayliçenko Felemnkte pianinocılar arasında ötkerilgen prestijli halqara musabaqada ğalip olğan edi.


text:
Sentâbr 23-25 künleri İsmail Gasprinskiy hatırasına II Bağçasaray ilmiy oquvlar ötkerilecek. Tedbir İ.Gasprinskiy müzeyinde keçirilecek. Köntserentsiyanıñ birinci künü qırımtatar erbabınıñ qabiri yanında dua oquycaqlar.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti yaza.
Eki künlik oquvlar çerçivesinde aşağıdaki mevzular boyunca maruzalar olacaq: «Qazan tatarlarnıñ er künlik yaşayışında İsmail Gasprinskiyniñ sıması» (XIX asırnıñ soñu – XX asırnıñ başı)», «XIX asırnıñ soñu – XX asırnıñ başında Edil boyu ve Ural civarındaki tatarlarnıñ cemaat areketinde İsmail Gasprinskiyniñ rolü», «İsmail Gasprinskiyniñ maqalelerinde mizah ve icviye («Ha-Ha-Ha» gazetası esasında)», «İ.Gasprinskiyniñ «Terciman» gazetası saifelerinde qırımtatarlarnıñ tasil islâatlarınıñ problemleri», «XX asır başında Astrahan musulmanlarında yañı usul mektebiniñ tiklenmesi ve inkişafına İsmail Gasprinskiy ğayeleriniñ köstergen tesiri» ve diger mevzular.
İşbu tedbirge Rusiye Federatsiyası ve Qırımnıñ devlet akimiyet organları, medeniyet saaları, ilim vekilleri, Bağçasaray yerli idare organlarınıñ temsilcileri kelecekler. Rusiye Federatsiyası ve Ukrainanıñ çeşit şeerlerinden tedqiqçiler çıqışları olacaq.
İsmail Gasprinskiy – qırımtatar maarifçisi, yazıcı, oca, medeniy ve cemaat-siyasiy erbap. O, qırımtatarlar arasında zemaneviy ğayelerni tarqatqan edi.


text:
«Rusiyeniñ Ukrainada Qırım yarımdasınıñ qanunsız işğali ve tarik etici arbiy faaliyeti halqara toplumı içün ciddiy mesele olıp qala. İşbu ilân etken tedbirlerimiz Ukraina buhranı içün mesülietli olğan şahıslarğa basımnı quvetleştirir», – denile beyanatta.
O şunı da qayd etti ki, Kanada prezident Poroşenkonıñ barışıq planına qol tuta.
«Rusiyege basım köstermek içün Kanada ittifaqdaşlarımız ile çalışmağa devam etecek. Biz diqqat ile vaziyetni nezaret etemiz ve ihtiyac olsa, ileride areketlerge başlamağa azırmız», – dedi o.
Keçken afta, iyün 19 künü, Avstraliya Rusiye ve Ukrainanıñ 50 vatandaşı ve 11 teşkilâtı içün cezalarnı kirsetti. İşbu cedvelde Qırım baş naziri Sergey Aksönov ve Çernomorneftegaz Qırım şirketi de bar.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ qadısı Roman Saprunov Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» oturışuvında teneffüsni ilân etip, esnasnı bir aftağa qaldırdı. Bunıñ sebebi diger qadı Rizvan Zubairovnıñ «sağlıq vaziyeti sebebinden kelip olamağanı» ola, dep bildirdi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi haber ete.
Saprunov, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» da oturışuvı başqa vaqıtqa qaldırılacaq, çünki Zubairov bu esnasta reis qadı ola, dep bildirdi.
Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev ve Lenur Halilov – Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleridir. Rusiye quvetçileri qırımlılarnı 2019 senesi iyünniñ 10-nda keçirilgen tintüvlerden soñ tuttı.
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasını» Rusiye mahkemesi 2019 senesi noyabr ayında baqıp başladı. 2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay. «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovska rus ombudsmanı Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa yeterli tibbiy baqım almaq aqqını teminlemege rica etti. Bu aqta Lutkovskanıñ beyanatında bildirile, onı matbuat hızmeti derc etken.
«İlmi Umerovnıñ yüregine tibbiy ameliyat yapılğan edi, onıñ qanında şeker seviyesi yüksek, ve özü Parkinson hastalığına oğrağan, onıñ sağlığı kün-künden zayıflaşa, bu sebepten o daima tibbiy eyyetniñ nezaretinde bulunmalı», – dep aytıla Valeriya Lutkovskanıñ mektübinde.
Ukrain ombudsmanı dey ki, İlmi Umerovnıñ serbestligini sıñırlağan ceza onıñ ayatı içün aqiqaten telükelidir.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa nisbeten öz qararını çıqardı. Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etildi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunması yasaqlandı. Umeronıñ özü oña qarşı açılğan dava siyasiy sebeplerden alıp barılğanını beyan etti. Resmiy olaraq Kyiv, AB ve halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar bu ükümni takbih etti ve onı qanunsız tanıdı.


text:
Berdânsk taqımınıñ sıñırcıları «Çonğar» kiriş-çıqış nezaret noqtasında memuriy sıñırnı bozuv ile ve talap etilgen vesiqasız keçecek olğan 15 Özbekistan vatandaşını tuttı. Bunı UNN agentligi Berdânsk sıñırcı taqımınıñ matbuat hızmetine esaslanıp bildire.
Berilgen malümatqa köre, noyabr 23-de «Çonğar» nezaret noqtasına 15 Özbekistan vatandaşı cayav keldi.
«Pasport vesiqalarınıñ sıñırcı kontroli kerçekleştirilgende arbiyler çetel vatandaşları işğal etilgen Qırımğa qapalı kiriş noqtasından keçkenini ögrendi, memuriy sıñırnı keçmek içün mahsus izinleri yoq», – dep aytıla haberde.
Özbekistan vatandaşları esas Ukrainağa alınmayıp, memleketke kirişleri 3 yılğa qadar yasaq etildi.


text:
Rostov-na-Donunıñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde iyünniñ 17-nde Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri soñki sözüni ayttı. Qabaatlanğan Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenov 2016 senesi oktâbr ayında apiske alınğanlarından berli olarğa qoltutqan er keske teşekkürler bildirdi. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat mühbirine ayttı.
«İlk evelâ, olarğa er daim maneviy, fizikiy ve maddiy taraftan qoltutqan halqqa minnetdarlığını bildirdiler. Aman-aman üç yıl devamında mektüplerde, yollağanlarında ve mahkemelerge kelüvlerde is etken sıcaqlıq içün teşekkür bildirdiler. Er biri siyasiy sebeplerden taqip etilgenini, Rusiyede İslâm ile küreş başqa fikirlernen küreşke çevirilgenini qayd etti. Bugünde-bugün tek musulmanlar degil, sistema istegeni kibi tüşünmegen er bir insan taqip etile», – dep qayd etti advokat.
Gemeciniñ aytqanına köre, bu dava boyunca üküm salı künü, iyünniñ 18-nde, çıqarılacaq.
«Er birini büyük apis cezaları beklegenine baqmadan, olar ükümni lâyıq bir şekilde qarşılamağa azırlar. Mahkeme qararını tebessümnen qarşılaycaqlar, dep tüşünem», – dep qayd etti advokat.
Haber etilgeni kibi, qabaatlav tarafı Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün istegen apis cezalarınıñ müddetlerini aydınlattı. Prokuror Teymur Abdullayev içün 17 yıl, Rustem İsmailov içün 13 yıl, Uzeir Abdullayev ve Ayder Saledinov içün 12-şer yıl, Emil Cemadenov içün 11 yıl koloniyada qalmasına üküm etilmelerini istey.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Linux
Linux (aytılıwı Linuks yamasa Lineks) bul Linux kerneline tiykarlang'an operatsion sistema. Linux ko'binese server kompyuterlerde qollanılıwı menen atag'ı shiqqan, biraq ha'r qıylı kompyuter u'skeneleri, mobil telefonlardan baslap superkompyuterlergede ornatıwg'a boladı. İnternettin' rawajlanıwı ha'mde Ubuntu atlı nusqasının' shig'arılıwı bul OStın' paydalanıwshılarının' ko'beyiwine alıp keldi.
Linux ataması 1991-jılı Linus Torvalds ta'repinen jazılg'an Linux kernelinen kelip shiqqan. Sistemanın' qalg'an bo'limi, sonın' ushinde sistema bag'darlamları ha'm kitapxanalar 1983-jılı Richard Stallman ta'repinen ja'riyalang'an GNU operatsion sistemasınan alıng'an.


text:
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusınen bağlı sözde «referendum» ötkerilgen edi. Dünyada tanımağan bu rey berüv neticesinde Qırım işğal olundı ve «resmiy» olaraq Rusiyege qoşuldı.
Rey bergenlerniñ aman-aman episi «Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ parçası olaraq Rusiyege qoşulmasına» rey berdiler. Albu ki, «referendum» netiçeleri ve kelgenlerniñ sayısı sahte olğanı tanıla.
Rey berüvde resmiy halqara nezaretçiler yoq edi, ondan da ğayrı, «referendumnıñ» ketişatını «nezaketli adamlar» nezaret ete edi.
Bu Rusiyeden ve Qara deñiz flotından ketirilgen arbiyler edi. Olar Qırım yarımadasını daa 2014 senesi fevral ayınıñ soñunda zapt etken ediler. Fevral 27 gecesinde silâlı adamlar taqımı (soñra Vladimir Putin olarğa «nezaketli adamlar» dedi) Qırım Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurasını zapt ettiler. Silâ altında deputatlar Cumhuriyetiniñ yañı yolbaşçısı olaraq – «Rus birligiñ» yetekçisi Sergey Aksönovnı sayladılar.
Soñra Amursk vilâyetiniñ Belogorsk şeerinde ve Qırımnıñ Bağçasaray şeerlerinde «nezaketli adamlarğa» abide qoyuldı.
Mart 21 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım ve Aqyar Rusiyege qoşulğanı aqqında qanun imzaladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti.
Rusiye, öz nevbetinde, yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.
Ukraina TİN başı Pavlo Klimkin, Qırım işğali ve Donbasstaki cenk aqibetinde Ukraina Rusiyeden $50 milliard zarar ödemesini talap etecegini beyan ete edi.
2016 senesi noyabr ayında Gaagada Halqara cinaiy mahkemesinde (HCM) prokuror, 2014 senesi baarde Rusiye Qırımnı işğal etkeni munasebetinen taqiq işini başlattı.
Prokurornıñ çıqarğan hulâsasında: «Qırım ve Aqyarda vaziyet – devam etken işğal vaziyetine teñ kele», – dep aytıla.
Bu sebepten HCM prokurorı nevbetteki cinayetlerni taqiq etmek niyetinde:
- qırımtatarlarğa qarşı basqı
Regionnıñ 19 biñ sakini köçmege mecbur oldı, qırımtataları ve musulman olğan diger Qırım sakinleri qorqutuv ve eziyetke oğradı.
- öldürüv ve esirlik
2014 senesi mart ayından Qırımda yüz bergen vaqialardan sebep eñ azından 10 adam ğayıp oldı. Çoqusu adiselerde qurbanlar Qırım işğaline qarşı çıqqanları belli edi, olarnıñ esir etilmesinde «Qırımdaki samooborona» silâlanğan zümreler iştirak ete edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev 75 yaş yubileyi arfesinde Rusiye ve Qırımda siyasiy sebeplerden tutulğan mahkümlerniñ balalarına yardım etmege çağırdı.
Onıñ aytqanına köre, bugünki künde Qırımda 113 bala apiste yatqan babalarını körmey.
«Dostlarım, semetdeşlerim ve zenaatdaşlarım gizlemege tırışqan alâmetlerge köre, 75 yaşımnı tolduracam… Faqat, sizge bir ricam bar: 75 yaş yubileyim munasebetinen olacaq körüşüvimizni qırımlı siyasiy mabüslerniñ qorantaları içün hususiy bir kün yapayıq», – dep aytıla Cemilevniñ Facebook saifesinde.
«Uydurılğan ve sahte qabaatlar boyunca aman-aman bütün siyasiy mabüsler eñ ağır ceza ala bile. Bizim içün millet mensüpligine baqmadan qırımlı siyasiy mabüslerniñ balaları qırımtatar halqınıñ evlâtları ola. Maña yapılacaq ediyelerge para masraf etmeñiz. Qırımlı siyasiy mabüslerniñ çağına yetmegen balalarına yardım köstermek içün para toplap olsaq, can-yürekten quvanırım. Siyasiy mabüslerniñ balaları içün bayram yapayıq», – dep qayd etti qırımtatar milliy lideri.
Cemilev, «Qırım» Vaqfı» hayriye teşkilâtınıñ esabına para yollap, «Qırımlı siyasiy mabüslerniñ balalarına yardım» dep yazmağa rica etti.
Mustafa Cemilev, qırımtatar halqınıñ aqları oğrunda küreşip, halqınıñ ürmetini ve qırımtatar milliy lideri statusını qazandı.
1966-1983 seneleri devamında o, altı kere apiske alınğan edi. Yedi kere mahküm etilgen Cemilev «sovetler qurumını aqaretlegen fikirleri» içün 15 yıl apiste yattı. 1975-1976 seneleri Omsk apishanesinde 303 kün açlıq narazılığını tuttı. 1986 senesi azatlıqqa çıqtı.
1991 senesinden 2013 senesine qadar Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi edi. Mustafa Cemilev – III-VII çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı. 2014 senesi noyabr ayından berli – VIII çağırılış Ukraina halq deputatıdır.
2014 senesi avgustnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ №657/2014 fermanı esasında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi olaraq tayin etildi.
Mustafa Cemilev Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda yanvar 20 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ «qabul odasında» nevbetteki sefer vatandaşlarnı qabul ettiler.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, insanlarnı FSB yerli idaresiniñ reberi Viktor Palagin ve Pension fondu Qırım bölügi reberiniñ muavini Dmitriy Kiriçenko qabul ettiler.
«Qırımlılar Qırımda FSB faaliyeti çerçivesinde olğan meseleler boyunca mesleat ve cumhuriyette nefaqanıñ berilmesi boyunca suallerine cevap aldılar. Arizacılarğa cevaplar yazma şeklinde yollanılacaq»,– denile beyanatta.
Evel bilidirilgeni kibi, yanvar 15-den Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki qabul odasında vatandaşlarnıñ Qırım akimiyet organlarınıñ temsilcileri ile körüşüvleri keçirile.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Azat etilgen ukrain rekissör ve Qırım yazıcısı Oleğ Sentsov Kyivde yañı kitabını – "Marketör" nesir toplamını taqdim etecek. Tedbir oktâbr 15-inde "Kino evinde" keçirilecek.
Teşkilcilerge köre, "Marketör" - Oleğ Sentsov türmede yazğan ekinci ikâye toplamı. Müellif kitapta öz studentlik devri aqında tarif ete: imtian tapşıruvı, yataqhane ve kvartiralarda yaşayışı.
"Marketör" kitabı çoqtan berli aqlımda edi. Koloniya işçileriniñ "qış tatili" olğanda, men, bu kitapnıñ vaqtı keldi, dep añladım. Ve öyle olıp çıqtı ki: 11 künde 11 ikâye yazıldı. Bu kitap, "Ömür" kitabımnıñ devamıdır, mında 90-ıncı yıllar, studentlik devrim tasvirlene", - paylaştı Sentsov.
Elnen yazılğan "Marketör" kitabını Sentsov öz advokatınen, onıñ filmleriniñ kasting müdiri Anastasiya Çerovağa yolladı. O ise, yazılarnı tuşlap, neşriyatqa berdi.
Sentâbr 22-sinde Lvivde Kitap forumında Oleğ Sentsovnıñ "Marketer" ikâyeler kitabı taqdim etildi.


text:
Advokat Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, Aqyarda noyabrniñ 23-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca yalan şaatlıq etkeninde qabaatlanğan qırımlı Ruslan Bekirovnıñ davası boyunca qabaatlav şaatları kelmedi.
«Qabaatlav şaatlarınıñ sorğusı planlaştırıla. Ruslan Bekirovnıñ davası boyunca fonogrammanı azırlağan eki ekspert çağırıldı, gizli şaat davet etildi ve koloniyada tutulğan Enver Seytosmanovnı videokonferentsiya bağı vastasınen sorğuğa çekecek ediler. İç bir şaat üçünci oturışuvğa kelmedi. Prokuror delillerni berüvni deñiştirmege qarar aldı», – dep bildirdi Kurbedinov «Qırım birdemligi» birleşmesine.
Qırım FSBsi Ruslan Bekirovnı «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 17 yılğa üküm etilgen Enver Seytosmanovğa qarşı yalan şaatlıq etkeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 307-nci maddesiniñ 1-inci qısmı) qabaatlay.
Qararda aytılğanına köre, FBS tahqiqatı, 2019 senesi mart ayında sorğu vaqtında Bekirov «tahqiqatçı tarafından iç bir maneviy ve fizik basqı yapılmağanda» 2015 senesi yanvar ayında «Seytosmanovnıñ hizb olğanı aqqında aytqanını» eşitti, dep bildirdi.
Tahqiqat, Bekirovnıñ şaatlığını Enver Seytosmanovnıñ dava malümatlarına «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanınıñ delili olaraq ilâve etti. Faqat, yarım yıldan soñ, 2019 senesi avgust ayında Seytosmanovnıñ davası temelden baqılğanda, Ruslan Bekirov Cenübiy okrugınıñ mahkemesinde söz aytıp, qadılarğa FSB hadimleriniñ basqısı altında Seytosmanovğa qarşı şaatlıq etti, dep bildirdi.
Bekirov advokat Emil Kurbedinovnen beraber Qırımdaki Arbiy-tahqiqat komitetine onı sorğuğa çekken FSB hadimlerine qarşı teşkerüv keçirmek ricası ile ariza berdi.
Rusiye FSBsi Ruslan Bekirovğa qarşı davanen bağlı açıq izaatlarını bermedi.
İyünniñ 11-nde Rusiye FSBsi Balıqlava rayonınıñ sakini Ruslan Bekirovnı tuttı. Oña qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 307-nci maddesiniñ birinci qısmına istinaden (bile-bile yalan şaatlıq etüv) açıldı. Daa soñra onı bir yerge ketmemek şartınen yibergenler.
ABD, Qırımda Ruslan Bekirovğa qarşı dava açılğanını ve tutuluvını takbih etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiyeniñ FSBsi Qırımda aqsız yerde mal-mülk veya para talap etüv boyunca cinaiy işni açtı. Noyabrnñ 23-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Asanov, Qurtseyit Abdullayev ve Ruslan Trubaçnı yaqaladılar. Yaqalav operatsiyası esnasında milliy areketniñ veteranı 83 yaşlı Veciye Kaşka yaramadı. Adise yüz köstergen yerden onı «acele yardım» maşinası alıp ketti. Onda Kaşka vefat etti.
FSBniñ versiyasına köre, yaqalanğan faaliyetçiler Türkiye vatandaşından aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap ete ediler. Aynı zamanda telükesizlik hadimleri yaqalanğanlarğa «meclisovtsı» («Meclis adamları») deyler. Albu ki, Meclis azası Gayana Yüksel bildirgeni kibi, olarnıñ iç birisi Meclis azası degildir.
Yaqalanğanlar aqsız yerde para talap etüvde qabaatlandı. Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl, Qırım.Aqiqat içün adiseni izalar eken, «zarar körgen» Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan, Veciye Kaşkanıñ qorantasını qandırıp, ondan büyük miqdarda para hırsızlağan bir «dolandırıcı»dır, dedi.
«Yaqalanğan faaliyetçiler, bu qorantanıñ vaziyetini bilip, türkni, alğan parasını qaytarmaq kerekliginde qandırmağa tırışa ediler. Neticede ya türkniñ özü bu diqqattan qurtulmaq istedi, ya da telükesizlik hadimleri bu grup faaliyetçilerge tazyıq etmek içün fursattan faydalanacaq oldılar», – dey Celâl.
Bu malümatnı diger bir qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyev da tasdiqlay.
Paranıñ qoldan qolğa berilmesi ise «mahsus operatsiya» rejiminde olıp keçti. Onıñ artından telükesizlik hadimleri deral yaqalav ötkerdilerZair Smedlâyev
«Bu, Yusuf Aytannıñ birinci pis işi degil. Maña onıñ para alıp qaytarmağanı ve alfons olaraq belli olğanı aqqında evelden de aytqan ediler. O, merhumege bayağı para borclu olıp, onı çoq vaqıt qaytarmadı. Qadın bu munasebetle Türkiyede qırımtatar diasporasınıñ yolbaşçısına muracaat etmege mecbur oldı. Suhbetten soñ Aytan paranı qaytarmağa söz berdi ve borcunı qaytarmaq içün körüşüv tayin etti. O, kerçekten de paranı berdi ve Veciye Kaşka oña senedini qaytardı. Bu sebepten şimdi, senet qaytarılğan soñ onıñ asılında bar olğanını isbatlamaq pek qıyın olacaq. Paranıñ qoldan qolğa berilmesi ise «mahsus operatsiya» rejiminde olıp keçti. Onıñ artından telükesizlik hadimleri deral yaqalav ötkerdiler», – dep izalay Smedlâyev Qırım.Aqiqat içün bergen intervyude.
Faaliyetçi, Aytannıñ «ştattaki» provokator olğanına emin degil.
Zair Smedlâyev, tahminlerini paylaşıp: «Büyük ihtimal ile o, maliy işlerinde perişan olğanı içün mahsus hizmetlerniñ diqqatını çekti ve cinaiy taqipten qurtulmaq içün olarnen işbirligi yapmağa razı oldı», – dey.
Onıñ fikrine köre, böyle yaqalavlarnıñ maqsadı, Qırımda olıp keçkenlerni dünyağa bildirmege tırışqanlarnı susturmaqtır.
«Yaqalanğanlarnıñ episi Veciyeniñ yaqın dostları edi. Olar oña ev qurmağa yardım ete, beraber qıtağa bara ediler. Bekir Degermenci ise Avropa Birligi ülkelerine barıp, Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında ikâye ete, PASE ve OBSEde çıqışlar yapa edi. Kaşka da defalarca televideniyede çıqışta bulundı, Türkiyedeki diasporamıznen körüşüvler yaptı. Rusiye akimiyeti, Qırımda insan aqları boyunca BMTniñ yañı qararına cevap olaraq yarımadada olıp keçkenine şikâyet ete bileceklerge qarşı taqiplerni arttırdı – bunı endi aytqan edim. Mında men yalıñız bu tendentsiyanıñ devam eteceğini körem», – dey Smedlâyev.
Faaliyetçi operatsiyanıñ ekinci maqsadını, Meclisni itibardan tüşürmek ve «cinaiy struktura» olaraq köstermek, şeklinde bildire.
Bu, Mecliske ğayrıdan çalışmaq imkânınıñ berilmesini talap etken BMTge olar tarafından özlerine has şekilde berilgen cevaptırZair Smedlâyev
«Olar bizim temsiliy organımıznı, aydutlıq ve aqsız yerde mal-mülk ve para talap etüvden çekinmegen cinaiy elementlerniñ birleşmesi suretinde köstermek isteyler. Bu, Mecliske ğayrıdan çalışmaq imkânınıñ berilmesini talap etken BMTge olar tarafından özlerine has şekilde berilgen cevaptır. Belli ki, olar bu organnı eski şekilde tiklemezler. Ve Meclisniñ qanuniy tanılması içün tek bir yol bar – o da, onı «cinayetçilerden temizlep», tamamıle «yañıdan teşkil etmektir», degen fikirni halqara cemaatçılığına yetkizmek isteyler. Bu, olarnıñ alternativ, özlerine boysunğan Meclisni meydanğa ketirmek ımtıluvlarını aqlay», – dep tüşüne Smedlâyev.
Meclisniñ reisi Refat Çubarov da aynı fikirdedir.
«Qırımdan kelgen haberlerniñ talili şunı köstere ki, Rusiyeniñ FSBsi anda keniş mıqyaslı mahsus operatsiyanı ötkere. Onıñ maqsatları, milliy areket faaliyetçileriniñ yañı yaqalanuvları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ itibardan tüşürilmesidir», – dep qayd ete o.
Zair Smedlâyev emindir ki, Qırım faaliyetçilerni «siyasiy» yerine «umumiy cinaiy» maddeler boyunca taqip etüv tendentsiyası devam etecek.
Biz bunı sovetler zamanında endi keçtik. O zaman da KGB, siyasiy işlerniñ çoqlaşqanını eslep, dissidentlerni hırsızlıq, huliganlıq ve atta «zorlav teşebbüsi»nde qabaatlay ediZair Smedlâyev
«Buña oşağan şey ekinci çeçen kampaniyasından evel Çeçenistanda yapılğan edi. O vaqıt kütleviy haber vastalarında çeçenlerniñ «terorist halq» sureti yaratıla edi. Neticede cenk ve repressiyalar içün temel atırldı. Demek, faaliyetçilerni cinayetçiler sıfatında kösterüv işi devam etecek. Biz bunı sovetler zamanında endi keçtik. O zaman da KGB, siyasiy işlerniñ çoqlaşqanını eslep, dissidentlerni hırsızlıq, huliganlıq ve atta «zorlav teşebbüsi»nde qabaatlamağa başladılar. Büyük ihtimal ile şimdi bu anane canlandırıla», – dep yekün çekti Zair Smedlâyev.


text:
Geraylar soyadını alğan ekinci Qırım hanı Mengli Geray tarihqa devlet qurucısı, islâatçı ve arbiy general olaraq kirdi.
Videobloglarınıñ yañı bölügi Qırım hanlarınıñ Geraylar sülâlesi aqqında tarif ete. Bu adamlar kim edi, nasıl etip akimiyetke keldi ve nasıl bir iz qaldırdılar. Er bir bölükniñ merkezinde – qaramanlardan biriniñ taqdiri.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ eñ meraqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañartılğan leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejisser Fatima Osmanova, operator ve montaj rejisseri Eldar Halilov, ğaye müellifi Emine Ceppar.
Videoda Esir Sultan bediiy filmi, rejisser Hakan Gürtop, 2012, Fatih bediiy filmi, rejisser Merve Girgin, 2013, The history of the Ottoman empire vesiqalı filminiñ levhaları, rejisser David Cargill, 2013, em de muzıka: Matti Paalanen – Drama, Plastic3 – Epic dramatic film music qullanıldı.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
"Normandiya dortü" - Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya - liderleriniñ üç yıl içinde ilk körüşüvi Parijde dekabrniñ 9-ında keçe.
"Amerika sesi" ile Radio Svoboda yaratqan Natoyaşçeye Vremâ televizion kanalı, Volodımır Zelenskıy, Vladimir Putin, Emmanual Macron ve Angela Merkelniñ körüşüvine bağışlanğan mahsus efirni keçire.
Efir. Birinci qısım:
Yelisey sarayında eki taraflı muzakereler endi keçti. Volodımır Zelenskıynıñ Emmanual Macron ve Angel Merkelnen de körüşüvi oldı. Vladimir Putin de olarnen körüşti. Bundan soñ, Putin ve Zelenskıynıñ körüşüvinen toqtatılğan, dört taraflı muzakelerler oldı. Soñra dört devletniñ başları kene berabeklikte körüşecek ola.
Aytışmalarda Kyiv, Rusiyeden "er kesni er keske" - şu cümleden Ukrainanıñ nezaretinde olmağan Donbass territoriyalarında tutulğan ukrainler de tututla - formatında mabüsler almaşuvını talap etecek.
Prezident Zelenskıy, Donbassta atuvlarnıñ toqtatılmasını ve Rusiyenen Ukraina arasındaki bütün öz sıñrınıñ nezaretini talap etecek, dep bildirdi. Şimdilik Kyiv, ülke şarqındaki 400 kilometrge qadar sıñırnı kontrol etmey.
Dekabrniñ 9-ında saba Kremldeki menbalar, Rusiye aytışmalarda "keskin pozitsiyanı" almağa niyetinde olğanını haber etti. Tahmin etile ki, Rusiye Ukrainadan, nezaret etilmegen topraqlarda saylav keçirilmesini ve Donbass topraqları içün mahsus statusnı istecek. Daa evel prezident Zelenskıy, Ukrainanıñ şarqındaki separatist bölgelerine muhtariyetni bermeycegini bildire edi.
Dekabr 9 sammiti, Ukraina ve Rusiye munasebetlerinde ilerlev sayesinde mümkün oldı. Sentabrde Rusiye ve Ukraina mabüslernen almaştı, noyabrde ise Moskova, Kyivge üç zapt etilgen gemini qaytardı. Daa ülkeler, cebe safında olğan üç bölgede ordularnıñ çıqarılması aqqında añlaştı.
Moskova, separatistlerge iqtisadiy, siyasiy ve arbiy yardım etkenine baqmadan, Donbass çatışmasına ait olğanını red ete.
Ukraina şarqındaki çatışmanıñ başından berli 13 biñde ziyade adam elâk oldı.
Paristeki körüşüv, "Normandiya dörtüniñ" dörtünci körüşüvi oldı. Bundan evel dört ülkeniñ yolbaşçıları bu formatta 2014, 2015 ve 2016 yıllarında köüşken edi.


text:
İyün 12-sinde Aqyarda eki yañı koronavirus hastası tasdıqlandı, bildire şeerniñ rusiyeli akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, ekisiniñ de evel hasta olğan adamlarnen alâqası oldı.
Qırımda iyün 12-sinde 22 yañı koronavirus infektsiyası qayd etildi.
Akimiyetniñ malümatına köre, Qırım ve Aqyarda 512 koronavirus hastası qayd etildi. 137 adam Qırım hastahanelerinde tedaviylene, 361 adam yahşı olıp hastahaneden çıqtı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Dalai Lama: Pekin olimpia uyınnarına boykot beldermim
Seattle – Tibetneñ ruxi citäkçese, Tibettä barğan protest çaralarında Qıtaynıñ basımnı tağın da arttıruı säbäble Pekin olimpia uyınnarın boykot itmäyäçägen belderde.Dalai Lama AQŞ säfäre waqıtında, ber Amerikan tv kanalında birgän äñgämäsendä, Qıtaydağı keşe xoquqları torışınıñ bik naçar buluın äytte. Läkin Dalai Lama bu xallärgä qaramastan dönya citäkçeläreneñ Pekin Olimpia uyınnarıñ başlaw tantanasında Qıtaynı boykot itü-itmäw mäsäläse här citäkçeneñ üz ixtiyarına qalğan dip belderde.


text:
Tuqay häm şiğer kiçäse
Tatarstan respublikasınıñ Törkiä respublikasındağı wäkalätle wäkilçelege 26-nçı Aperlda İstanbulda 27-sendä İzmirda “Tuqay häm şiğer kiçäse” uzdıra. İstanbuldağı programada Prof. Nadir Däwlät, Nailä Xurmatova, Venera Gatina belän Ruşaniya Altay, İzmirdägesendä Prof. Mostafa Önär, Dr. Çulpan Zarif Çätin, Ғänis Ziyalı belän Ruşaniya Altay çığış yasayaçaqlar, Tatarstannan xalıq cırçısı Ғerdinand Salaxov konsert biräçäk, Biserinsi Balalar Törkeme çığış yasayaçaq. Bu yolalarnı oyıştıru wäkalätle wäkilçelek, İstanbuldağı Tuqay mädäniät üzäge häm İzmir Tatarları tarafınan alıp barılaçaq. Döresen äytkändä Tatarstannıñ wäkalätle wäkilçelege bulmasa ide Törkiädä mondıy organizatsiälärne başqaru baytaq qiyın bulır ide.


text:
Törkiä parlamentı süz ireklege qanunın üzgärtte
Ankara – Törkiä millät mäclese, Yewropa berlege tarafınnan süz ireklegen qısuda täñqitlängän konstitusiädäge 301 maddägä üzgäreşlär kertte. Konstusiädäge älege qanun buyınça, nobel ädäbiat bülege iäse Orhan Pamuk kebek yözlägän kürenekle yazuçı, “töreklek”ne tänqit itkän öçen cäzağa xökem itelgän ide. Yaña üzgäreşlär belän xäzer töreklekne tänqit itü xökem itelmäyäçäk, läkin Törek däwläten kimsetü cäzası üz köçendä qala. Yewropa Berlege fikerenä qaytawaz, keşe xoquqları aktivistları häm yazuçılar bu üzgäreşlärne qanäğatländerelek kürmi. Brussel räsmiläre tıyularnı kimetü Törkiä öçen äkren barğan Yewropa Berlegenä äğzalıqta kiräk bulğan säyäsi reformalarğa ni qadär tuğrılıqlı bulıun kürsätüdä ber sınaw buluın äytte.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ükümetiniñ sabıq reisi Sergey Kunitsın, Ukraina prezidentiniñ vazifelerini eda etken Oleksandr Turçınovğa Rusiye «referendumınıñ» manasını nivelirlemek içün suverenitetten ğayrı bütün vekâletlerni Qırım Muhtar Cumhuriyetine bermege teklif etken edi. Bu aqta Kunitsın Qırım.Aqiqat Radiosına ayttı.
«Turçınovğa telefon etip (2014 senesi – QA), Ukraina Yuqarı Radasını acele toplamağa ve Qırımğa istegen er şeyni, suverenitetten ğayrı bütün vekâletlerni bermek içün qanunnı birinci oquvda qabul etmege teklif ettim. Maydan ğalebe qazandı, amma bütün qurulışlar, hususan quvetçiler, Yanukoviçten (sabıq Ukraina prezidenti – QA) qalğan, biz zayıfmız. Böyle emsal 1990-ıncı yıllarnıñ başında endi olğan edi, o vaqıt Qırımnı saqlap qalmağa imkân oldı», – dedi Kunitsın.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina akimiyeti «referendum manasını nivelirlemege» imkân berir edi.
«Olar (qırımlılar – QA) başta bölünüv meselesini kötermegen edi – tek keniş muhtariyet aqqında laf olğan edi. Bu muhtariyetni bermek kerek edi. Til, medeniyet, bücetniñ 100%-ını isteysiñizmi? Er şeyni alıñız, amma Ukraina terkibinde. O vaqıt em dünyağa, em qırımlılarğa Ukraina er şeyni bere, yañı akimiyet demokratik ola, dep aytmaq mümkün edi. Bizler ise 1992 senesi Kyiv ve Aqmescit arasında vekâletlerni bölüv qanunını qabul ettik, o, daa Yuriy Meşkovdan evel bar edi. Amma meni diñlemediler. Kyivde plan bar edi – onı kördim», – dep tarif etti Künitsın.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Mudafaa nazirligi ve Baş ştabı Rusiye Qırımnı zapt etmege azırlanğanını ve fevralniñ 20-21-nde plan tasdıqlanmasına yollanılğanını bile ediler.
«Olğan küçnen Keriç keçitini blok etmege, müim obyektlerni imaye altına almağa mümkün edi. Efsal bölükler çıqmağa razı edi, amma plan tasdıqlanmağan edi. Bilgenime köre, yuqarıda böyle dediler: «Vaqtı degil, ketecekler». Men Kyivge telefon etip ayttım: «Yañılasıñız, ketmeycekler», – dep qoştı sabıq Qırım memurı.
Daa evel yarımada işğalinden evel Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ baş naziri olğan Anatoliy Mogilev, 2014 senesi fevralde Qırım Nazirler şurasınıñ binasını zapt etken silâlı insanlarnen keçirilgen muzakerelerden soñ Ukraina akimiyetine olarnı azat etüv arbiy tedbirlerini teşkil etmege teklif etilgen edi, dep bildirdi.
Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ sabıq kâtibi Oleksandr Turçınov, 2014 senesi memleketten qaçqan sabıq Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviçniñ emrinde olğan insanlar «Ukraina Silâlı quvetlerini yoq etkeninden ve Qırım işğaline yardım etkeninden mesüliyetlerini red etmege tırışa», dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi, qırımtatarlarğa sürgünlik yerlerinden Vatanğa qaytmağa yardım etken yapon siyasetçisi Sadako Ogatanıñ vefatı munasebetinen taziyeler bildire.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, Sadako Ogata 92 yaşında vefat etti.
«Sadako Ogata – yapon devlet ve siyaset erbabı, diplomat, 1991 senesi yanvarniñ 1-nden başlap 2000 senesi dekabrniñ 31-ne qadar BM qaçaqlarnıñ işleri boyunca Yuqarı komissarı. Sadako Ogata qırımtatar halqınıñ sürgünlik yerlerinden Vatanğa qaytqanını körmek içün Qırımğa barğan BM yüksek seviyeli ilk memurı edi», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Onıñ malümatına koyer, 1997 senesi sentâbr ayında Sadako Ogata eki kün Qırımda olıp, qırımtatarlar toplu yaşağan Vasiyet (Stroganovka) qasabasına bardı ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve qasaba sakinlerinen subetleşken edi.
«Qırım ziyareti ve yarımadağa barğan soñ Ukraina ve Özbekistan reberligi ile kerçekleştirilgen muzakerelerniñ neticelerinden biri o vaqıt Özbekistandan ve diger eski sovet devletlerinden Qırımğa qaytqan 80 biñden ziyade qırımtatarına berilgen Ukraina vatandaşlığı oldı», – dedi Çubarov.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, bu «sürgünlik yerlerinden vatanına qaytqan on biñlernen qırımtatarınıñ uquqiy vaziyetiniñ eyileşüvi ve büyük ilerilevi» oldı.
«Sadako Ogata hanım efendiniñ adı qırımtatar halqınıñ hatırasında oña Vatanına qaytmağa yardım etken ve Qırımnıñ tamır halqınıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesine issesini qoşqanlarnıñ adlarınen beraber yaşamaqta», – dep yazdı Çubarov.
Sadako Ogata 1927 senesi Tokioda diplomat qorantasında dünyağa keldi, qartbabası yapon baş naziri Tsuyesi İnukayu edi. O, BM Yaponiya temsilciliginde elçi mesleatçısı, BM Bala fondu idaresiniñ reberi oldı, BM insan aqları komitetinden memleketini temsil etken edi.
Ogata BM qaçaqlar işleri boyunca Yuqarı komissarı vazifesini alğan ilk Yaponiya vatandaşı oldı.


text:
Bunı bügün Qırımdaki Federal migratsıon hızmetiniñ vaqtınca olğan gruppanıñ reisi Yüriy Zvâgintsev bildirdi, ayta Radio Svoboda.
Qırımdan Devlet Şurasından olğan Federatsıyalar Şurasınıñ azası Sergey Tsekov Musstafa Cemilevgge Qırımğa kirmege kimse yasaq etmegenini ayttı.
«Bu aqta bütün laflar yalandır», – qayd etti Tsekov.
Aynı zamanda Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönov Mustfa Cemilev Qırımda istegen vaqtı kelip ola, yeter ki «niyetleri yahşı olsun».
«O yapqan işinı milletara toquşmağa ketirgen provokatsıyadan ğayrı başqa bir söznen ifade etmege mümkün degil», – dey Aksönov.
Bir kün evelsi, Milliy Meclis Mustafa Cemilevge Qırımğa 2019 senesine qadar kirmege qararını teslim etkenlerini bildirdi.
Radio Svobodağa berilgen intervyüda Mustafa ağa bu yasaq Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa da kirmesine edi. Amma bu qararnı kim qabul etkenini o daa bilmey.
Qırımtatarlarınıñ çoqusı mart ayında olğan Qırımnı Rusiyege qoşmaq içün keçirilgen «referendumnı» boykot ettiler.


text:
Ukrainanıñ BM daimiy vekili Serğiy Kıslıtsânıñ bildirgenine köre, Qırımda eali ukrain vesiqalarını yoq etsin dep, Ukraina pasportı olğan insanlarnı taqip eteler ve olarğa basqı yapalar.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Qırımda Ukraina pasportı olğan insanlarnıñ taqip etilüvi bir kerçektir. Bu pasportlarnı yoq etsinler dep, Ukraina pasportı olğan insanlarğa basqı yapıluvı da bir kerçektir. Amma Ukraina vatandaşlığı pasportnıñ olıp olmağanınen bağlı degildir. Ukraina vatandaşı olğan soñ pasport alasıñız. Şunıñ içün işğalciler ukrainlerni ya da qırımtatarlarnı Ukraina pasportlarını yırtmalarına mecbur etse de, olar kene de Ukraina vatandaşı olıp qala», – dep qayd etti Kıslıtsâ.
Aq qorçalayıcılarnıñ iyün ayında bildirgenine köre, Rusiye hızmetleri Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından keçkende Ukraina pasportını qullanğan qırımlılarğa para cezasını berip başladı.
İyül ayınıñ başında işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi, yarımadada qayd olğan qırımlılarnı memuriy sıñırdan keçkende Ukraina pasportını qullanğanları içün cezalaycaqlar. Ukraina işğal etilgen Qırımda berilgen Rusiye pasportlarını qabul etmey ve olarnı köstergen şahıslarnı esas Ukrainağa almay.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala «Sumuyu» yırınıñ klipini taqdim etti. Klip sentâbrniñ 7-de, cumaaqşamı künü, taqdim etildi, dep bildire ukrain yırcısınıñ matbuat hızmeti.
Rejisser İgor Stekolenko oldı. O, Jamalanıñ I Believe in U yırınıñ klipini ve ukrain ve çetel sanatkârları, şu cümleden «Okean Elzı» ve Brutto içün yüzden ziyade klip çıqarğan.
Levha eki künde Portugaliyada çıqarıldı.
«Sumuyu» yırınıñ muzıkası ve metni Jamalağa ait. «Lübıtı» yırınıñ muzıkasını yırcı özü yazdı, metni üzerinde ise yazıcı Viktoriya Platovaya da çalıştı.
2017 senesi mayıs ayında Jamala I Believe in U yırınıñ klipini taqdim etti. Onı da Portugaliyada çıqarğan edi.
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala 2016 senesi İsveçiyada «Eurovisionda» ğalebe qazandı. O, qırımtatar sürgünligini ikâye etken «1944» yırını icra etken edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev aqqında «Mustafa» serlevalı film üzerinde çalışqan çıqaruv taqımı, Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından repressiyalardan saqınıp, rejissörnıñ adını aytmay.
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde Mustafa Cemilev aqqında vesiqalı filmniñ prodüsseri Tamila Taşeva bildirdi.
«Rejissörnıñ adını, elbette ki, aytmaymız, çünki o qırımlı, qırımtatarıdır, ailesi Qırımda olğanından seber öz adını aytıp olamay. Oña qarşı repressiyalarnıñ başlanması mümkün», – dey o.
Taşevanıñ aytqanı kibi, vesiqalı film çıqaruvında zemaneviy vesiqalı kino usulları qullanılacaq.
«Bir şeyniñ yañıdan yaratuvı sanaları ile, intervyü, öşek ile ve ilâhre. Bizden evel çıqarılğan kino, nasıldır bir tehnikiy vastalardan sebep, nasıldır bir resim boyunca bile biraz artta qalğanını añlaymız», – dey Taşeva.
Cuma künü, noyabr 13-de, Mustafa Cemilev 72 yaşını toldura.
«Mustafa» – Mustafa Cemilev aqqında ilk vesiqalı film. Maqsadı – cemaatçılıqqa qırımtatarlarnıñ küreşini, ar-namus, menligini aks etken ukrain siyasetçisiniñ canlı tarihı aqqında tarif etmek. «Mustafa» leyhası üzerinde prodüser, «KrımSOS» cemaat teşebbüsçisiniñ tesisçisi ve koordinatorı Tamila Taşeva, ukrain bestekârı, pianinocı, sound-prodüser Fima Çupakin, ukrain jurnalisti, publitsist, tarihçı Vahtang Kipiani çalışalar. Filmni 2016 senesi aprel ayında kösterecek olalar.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Qırımda yarımada qamaçavı teşebbüsçileri üzerinde halq mahkemesiniñ teşkil etilmesi aqta beyanatlarğa qulaq asmay. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İşğal yüz bergende, er vaqıt satqınlar tapıla. Ekinci cian cenki vaqtında öyle edi, er vaqıt öyle edi… Bu insanlar, olar bir şey al etmey de: olarğa ne aytsalar, onı yapacaqlar. Olar işğalcilerniñ aytqanını papağanlar kibi tekrarlay. Külkünçli bile degil, pisliktir», – dedi o ve bunıñ sebebi «birinciden, qorqu, ekinciden, nasıldır bir eyilik olğanına qoşulmağa istek» olğanını qayd etti.
Cemilevniñ aytqanı kibi, Qırımda qırımtatarlar arasında qamaçav teşebbüsine «az insan» qol tutmay – bir 10%.
Rusiye tarafdarı «Qırım» qırımtatar teşkilâtı «Qırım vatandaşlıq qamaçavı» teşebbüsçileri Mustafa Cemilev, Refat Çubarov, Lenur İslâmov üzerinde «halq mahkemesi»niñ başlanuvını ilân etti.
«Qırım» cemaat teşkilâtınıñ reisi – Qırım Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasovdır.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım müendislik-pedagogika universitetiniñ yañı rektorı Çingiz Yakubov oldı. O, sabıq rektor Fevzi Yakubovnıñ oğludır. Bunı Qırım tarihçısı, QMPU sabıq hadimi Gülnara Bekirova Qırım.Aqiqatqa aydınlattı.
«Yañı rektor Çingiz Yakubov tayinlendi. Fevzi Yakubov vazifesinden ayırıldı. İnqilâbiy bir qarar degildir, er şey istekke köre olğanını tüşünem», – dep ayttı Bekirova.
Çingiz Yakubov – tehnikiy ilimler namzeti, dotsent. Bundan evel QMPU maşina qurucılığı bölüginiñ müdiri edi.
Qırım müendislik-pedagogika universiteti 1993 senesi sürgünlikten qaytqan halqlarnıñ ihtiyaclarını qarşılamaq içün quruldı. Canköy, Kezlev ve Keriçte filialları bar.


text:
Vezir, birinci nazir... Qırım hanlığında da bunıñ kibi bir vazife bar edi. Vezir, ya da qırımtatarlarnıñ devletinde başta baş ağa, soñra ise – han ağası adını taşığan vazife – bayağı keç, XVI asırnıñ soñunda tesis etilgen edi. 1588 senesinden evel olğan qaynaqlarda vezir aqqında aytılmay. II Bora Ğazı Geraynıñ hanlığında ilk baş ağa peyda ola.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Larişes müzeyiniñ saytından ve «Qasevet» mecmuasınıñ resimleri, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Bu aprel künleri Aqmescitte Büyük Cuma Camisiniñ inşaatı başlanmaq kerek edi. Bunı Qırım Aqiqatqa Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat kâtibi Ayder Acimambetov bildirdi. – Qırımda Ukraina ve Turkiye prezidentleri körüşüp, caminiñ temelini qoyacaq ediler, amma rusiyeli ordular Qırımnı işğal etken soñ, bütün planlar bozuldı…
«Cuma camisiniñ qurucılığı içün er şey azır edi. K naçalu stroitelstva Sobornoy meçeti üje bılo vse gotovo, – dedi Ayder Acimambetov, – topraq meselsi çezildi, leyhası tayinlendi, TİKA türk-ukrain agentligi Türkiyeniñ desteginen madiy tarafını temin etecek edi. Amma, bugünki vaziyette camini qurmaq imkânsızdır. Elbette, iç bir kimse bunen bağlı qarar almadı, amma, quruculıq belgisiz bir vaqıtqa qaldıdırılğanı belli. Çünki, bütün vesiqalarnı Rusiyeniñ qanunlarına köre resmiyleştirmege kerek olacaq. Bundan da ğayrı, Türkiye tarafından qurucılıqnıñ finansirlevi meselesi da açıq qalmaqta. Men bellesem, devlet vadesinden vazgeçmez, lâkin bunı nasıl etip yapmaq mümkün, daa añlaşılmay, siyasiy problemler çıqa bile…».
«TİKA agentligi bugünki vaziyette Ukrainda işini devam ettire, – dedi BMT vekâlethanesiniñ ukrainadaki temsilcisi Kurtmolla Abdulganiyev, o evelden Qırımda halqara tehnik yardımınen bağlı leyhalarnı idare ete edi. – Zanımca, niyetleri deñişmey qalğandır…»
Bu fikirni Qırım.Aqiqatqa agentlikniñ özünde de tasdiqladılar. Siyasiy vaziyetten sebep, öz adını bildirmemege rica etken TİKA hadiminiñ aytqanına köre, ne agentlik, ne de onıñ Türkiyedeki şerikleri kendi sözünden qaytmaycaqlar, ve imkân olğanınen qurucılıq işlerini başlaycaqlar. Amma, tekmilnen ne vaqıt inşat eteceklerini aytıp olamaylar, çünki, leyha boyunca mesele TİKA seviyesinde degil de, Türkiye, Ukraina, Qırım ya da Rusiye seviyesinde çezilecek.
«Aqmescitniñ şeer şurası resmiy olaraq evelki mevamında qalmaqta – yani, Yaltinskaya,12 menzili boyunca Büyük Cuma camisi qurulacaq, – dedi, şeer şurası informatsiya siyaseti boyunca idaresiniñ yolbaşçısı Alla Göreva. – Şeer şurası topraqnı ayırdı ve qararını deñiştirmeycak. Men añlağanıma köre, Müftiyat bütün vesiqalarnı Rusiye qanunlarına köre resmiyleştirmesi kerek olğanı sebebinden, inşaat işleri başlanmay. Amma, bunı aynı bir vaqıtta yapmaq mümkün. Şeer Şurası iç bir yañı qararnı almadı, er şey yeri-yerinde qala. Bizim tahminlerimizge köre, leyha içün 8-9 million dollar ve 35- yıl vaqıt kerek olacaqtır. İsteseler qura bersinler, şeer şurasına şimdi iç bir şey bağlı degil...»
Şübesiz, qurucılıqnıñ kelecegi madiy destekke bağlı. Yañı vaziyette Türkiye tarafından yardım kelecekmi yoqmı belli olmağan vaqıtta, camini Tatarstan ya da Çeçenistannnıñ prezidenti Ramzan Kadırov qura bilecegi aqqında laflar yürip başladı.
«Öşek çoq, – dey Ayder Acimambetov, – amma, olar ğaye seviyesinde tarqala. Bizim malümatımızğa köre, cami Rusiye tarafından inşaat etilecegi meselesi ne Meclis, ne Müftiyatnen, ne Tatarstan prezidenti Rustam Minnihanov, ne de Rusiye müftiyler şurasınıñ reisi Ravil Gaynutdinov ile muzakere etilmedi. Kadırovnıñ teklifi de – şimdilik tek ğaye. Qurucılıq meselesi belli olmağan vaqıtqa qaldırılacağı şübesiz, ve ileride Meclis, Muftiyatnıñ meraqlanğan ükümetlernen ötkerecek muzakereler devamında çezilecek…»


text:
Vatandaş jurnalisti, bloger ve «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ media koordinatorı Nariman Memedeminov 2018 senesi mart ayında Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan edi. Rusiye mahsus hızmetleri onı «terror faaliyetini kerçekleştirmege açıq çağırğanında» (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205-inci maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatladı. Sebep 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTube kanalı oldı. Anda o, islâm ve Ukrainada qanunğa köre çalışqan, Rusiyede ise terror teşkilâtı tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyeti aqqında tarif etken edi.
2019 senesi oktâbrniñ 2-nde Rostov-na-Donu Rusiye arbiy mahkemesi vatandaş jurnalisti Memedeminovnıñ ükmüni çıqardı. Mahkeme qırımtatarını 2 yıl ve 6 ayğa azatlıqtan marum etti.
2019 senesi sentâbrniñ 21-nde qırımlı bloger Rostov vilâyetiniñ Sadkovskiy qasabasındaki №8 yaşav tarzı koloniyasından azat etildi. Memedeminov Bağçasaray rayonınıñ tuvğan Zalanköy (Holmovka) köyüne qayttı.
Azat etilgeninden yarım yıl keçken Nariman Memedeminovnıñ qorantası nasıl yaşay – Qırım.Aqiqat fotoresimlerinde baqıñız.


text:
Smotrü na Krım, na Rodinu svoyu,
İ dumu dumaya, skvoz slezı ya poyu:
Kto sirota – on, milıy Krım,
İli narod moy, razluçennıy s nim?
«Qırımğa» şiirinden bu satırlar (rusça) Lenur İbraimovğa ait. O, şair, qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi, siyasiy mahbüstir... Onıñ ömür yolu pek qısqa ve inanılmaz derecede acınıqlı edi...
1939 senesi oktâbr 1-de Yaltada Vaap İbraimov ve Polina Romanovskayanıñ qorantasında oğlançıq doğa, oña Lenur adını bereler. Aile tezden dağıla, soñra ise cenk başlay. Polina eki balasınen Aqmescitke köçip kele.
1944 senesi qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün ettiler. Lenur bu faciağa oğramadı – anası rus, o ise onıñ soyadını taşığan edi. 1946 senesi Lenur mektepke qatnap başladı. Onıñ er şeyi oñ kele edi, lâkin... tezden babası qırımtatarı olğanını, halq ise Vatanından marum qalıp, adaletsiz bir şekilde tuvğan toprağından quvulğanını ögrene. İnce, sezgir, şair tabiatlı Lenur öz halqınıñ taqdirini facia olaraq tanıdı.
1967 senesi sentâbr 5-te yalıñız kâğıtta qırımtatarlarnıñ yaşav yerini deñiştirmek sıñırlarını lâğu etken emir qabul etilgen soñ qırımtatarlar vatanına qaytmağa tırışıp başladılar. Bu sırada Lenur semetdeşlerinen tanış olıp, milliy areket saflarına qoşula. O, Qırımnı dolaşıp, qırımtatarlarnıñ sürgünligini, Qırımda qayd etmek redlerini qayd etip, informatsion bülletenler içün malümat azırlay ve, elbet de, tezden onıñ yurtdaşları qırımtatarlarğa belli olacaq şiirler yaza:
Nam Rodina nujna, kak v golod lomot hleba,
Kak serdtse bespokoynoye v grudi!
Ya da böyle satırlar:
Net, ya rojden ne tridtsat let nazad.
Ya sotni let broju po Perekopu.
Ya zaşçişçayu svoy oçag i sad.
Ya v gösti prinimayu vsü Yevropu.
1968 senesi oktâbr 9-da Lenur İbraimovnıñ evinde «vesiqa, mektüp, yazı ve diger şeylerni tapmaq» maqsadınen Qırım vilâyeti boyunca USSR Nazirler şurası yanındaki KGB idaresiniñ mahsus bölüginiñ hadimleri tintüv keçireler. Onıñ şahsiy vesiqaları, şiirler defterleri, em de yazma maşinkasını alıp keteler. 1971 senesi mayıs 11-de daa bir tintüvden soñ «Traurnaya informatsiya № 69»; «Ekstrennaya informatsiya»; «Protest molodeji goroda Bekabada (Özbekistan)»; «Obraşçeniye k grajdanam SSSR»; «Otkrıtoye pismo nedalekomu drugu» şiirler defterlerini alıp kettiler. Bir qaç künden soñ ise, 1971 senesi mayıs 20-de, İbraimov Aqmescitten Taşkentke yol alıp, kelip çıqqan soñ yaqalana. Onıñ işini tezden 1971 senesi iyün ayında apiske alınğan Ayşe Seitmuratovanıñ işi ile birleştirdiler.
Samarqand universitetiniñ ocası Seitmuratova qırımtatar milliy areketinde iştirak etkeninden sebep 1967 senesi mayıs ayında mahkeme etilip, aman-aman doquz ay devamında Lefotrovodaki KGB SSSR taqiqat izolâtorında oturdı. Buña baqmadan, o, areketten vazgeçmedi. Mahkemeden eki ay keçken soñ, 1967 senesi iyül 21-de, Ayşe bir çoq halq vekilinen beraber Kremldeki KGB SSSR reisi Yuriy Andropov, SSSR Baş prokurorı Roman Rudenko, SSSR İçki işler naziri Nikolay Şçelokov ile körüşüvde iştirak etti. 1971 senesi iyün 20-de onı kene de apiske alalar, tintüv neticesinde şiirler defteri, areket vesiqaları alına.
İbraimov ve Seitmuratovanı sovet qurumını aqaretlegen malümatlarnı azırlav ve tarqatılmasında (UK UzSSR 191-4 maddesi – UK RSFSR 190-1 mad.) qabaatlaylar. İyül soñunda Taşkent mahkemesi Lenur İbraimovnı 2 yılğa azatlıqtan marum qaldıra, Ayşe Seitmuratovanı ise – 3 yılğa.
Seitmuratova Baraşevo ve Yavastaki Mordoviya lagerlerinde oturdı (1974 senesi iyün 15-te azat etildi), İbraimov – Taşkent civarındaki lagerde (1973 senesi fevral 28-de azat etildi).
Kerçekten de – «meraqlı yaqınlaşuvlar ola»...
Malüm ki, lagerde Lenur İbraimov ğayet meşur olğan bir şahsiyet, dissident-papaz Pavel Adelgeym ile tanış ola.
Pavel Adelgeym – papaz, 2013 senesi avgust 5-te Pskovdaki evde ruhiy ceetten hasta olğan Moskva sakini tarafından öldürildi, – açıq göñülli ve alicenap bir insan olğanı belli. Repressiyalarğa oğratılğan ana-babanıñ oğlu, anası apiske alınğan soñ onıñnen beraber Qazahistanda ceza aldı. 1956 senesi pavel Kiyev Din seminariyasına oqumağa kire, lâkin siyasiy sebeplerden andan quvula. 1964 senesi Moskva din akademiyasını bitirip, Özbek SSR Kagan şeerinde papaz olaraq tayinlene.
Beş yıl soñra samizdat tarqatılması içün 190-1 madde boyunca («sovetlerniñ devlet ve cemaat qurumını aqaretlegen yañlış malümat tarqatılması») apiske alındı. Onıñ evinde Kümüş asır şairleriniñ şiirlerini taptılar: Ahmatova, Tsvetayeva, Mandelştam, Voloşinniñ. Bir yıl devamında Buharadaki KGB ceza evinde bulundı. 1970 senesi «sovet qurumına iftira atqanında» qabaatlanıp, 3 yıllıq lager cezasını aldı. 1971 senesi Qızıl-Tepa qasabasında İTU vaqiaları neticesinde sağ ayaqsız qaldı. 1972 senesi saqat olaraq azat etildi.
Bes-belli, lagerde papaz ve qırımtatar areketiniñ faali tanış olıp, dostlaşmağa başladılar. Netice olaraq ise – bir-birine bağışlağan şiirleri. Adeylgeym İbraimovğa aşağıdaki şiirni bağışladı:
Belıy Krım zastelil vinograd,
kak beda.
Tolko vam ne vernutsâ nazad
nikogda.
Pamât v serdtse,
kak noj vonzim –
Yarkim solntsem
ohvaçennıy Krım.
Slözı naşey
öbşçey bedı
V görköy çaşe
morsköy vodı.
Rodina, ruki tvoi tselovat
i glaza,
Tolko mne do tebâ dostat
nelzâ.
Rodina, otnâtaya,
no moya!
Vam – tolko slözı,
çujiye kraya.
Serdtse – tebe,
ögnevoy heruvim,
Dalekiy, no
nezabıvayemıy Krım!
İnanılmaz derecede tesir etken satırlar adamlar ne qadar farqlı olsa da, maneviy ceetten yaqın, merametli insanlar bir-birini añlaycaqlarını tasdıqlay...
Lenur İbraimov apis müddeti bitken soñ Qırımğa qaytıp, ocalıqnen oğraşmaq yasağını ala. Zeerlendi. 1986 senesi mart 12-de Aqmescitte vefat etti.
Şair onıñ halqı vatanına avdet olacağında emin edi, bu daqqağa az qalğan edi...
O may grâduşçiy viju ya –
Narod vernötsâ v kray rodnoy.
Tak vozvraşçayetsâ soldat –
İzbit, izranen, no jivoy.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrainskogo PEN-klubınıñ azası


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, avgust 22-sinde Avropa şurasınıñ prezidenti Donald Tusknen telefon laqırdısını keçirdi ve Qırım ilhaqınen Donbassta tecavuz bitmegence, Rusiyeni "Büyük Yedi"ge qaytarmasına yol bermemege rica etti.
Bunı Ukraina prezidentiniñ ofisi bildire.
"Volodımır Zelenskıy, Rusiyeni "Büyük Yedi"den çıqarılmasına sebep olğan Qırım ilhaqı ve Donbassta tecavuz bitmegence, onıñ qaytarılması aqqında keskin bir qararda turmağa çağırttı", - denile beyanatta.
Haberge köre, Tusk, Rusiyeniñ G7-ge qaytarılması aqqında Zelenskıynıñ qasevetine qol tuttı.
Bildirile ki, Avropa şurasınıñ başı, "AB-niñ noqta-i nazarı deñişmeycegi aqqında ve AB Ukrainanen fikirdeş olğanını ayttı, ve Frenskistanda avgust 24-26-sında G7 sammitinde bu fikirni qorçalaycağını qoştı.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi ilhaq etkeninden soñ, onı G7-den çıqardılar, gruppanıñ qalğan devletleri ise - Büyük Britaniya, Kanada, Almaniya, İtaliya, Yaponiya ve AQŞ - Moskovağa qarşı sanktsiyalarnı ilân etti.


text:
Bunı Birleşken milletler teşkilâtında Ukraina vekili Yuriy Sergeyev mayıs 18-de New Yorkta olıp keçken qırımtatarlar sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan tedbirde bildirdi, dep haber ete «Golos Ameriki».
«Biñlerce qırımtatarlar sürgün etildi, olardan 40%-dan ziyade Özbekistan, Qazahistan, Uzaq Şarqta elâk oldılar. Lâkin şimdi daa bir deşetli ve facialı vaqia yüz berdi – Rusiyeniñ Qırım işğali», – dep qayd etti Sergeyev.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina akimiyetini Qırımdaki vaziyet, şu cümleden qırımtatarlar aq-uquqlarınıñ bozuluvı, milliy lider Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kelmage yasağı, ve sürgünlik qurbanlarını añma tedbiri keçirilmesiniñ yasağı raatsızlay.
«Biz bilemiz, tarih derslerine qulaq asmağanlar cezalanacaq», – dep ayttı BMT Ukraina temsilcisi.
Tedbirde AQŞ ve Qırım qırımtatarlar cemiyetiniñ faalleri, BMT Ukraina ve Poloniyanıñ daimiy temsilcileri, cemaat erbapları iştirak ettiler.
Mayıs 18 sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra künü arfesinde Qırım «akimiyeti» iyün 6-na qadar Qırımda mitingler keçirilmesini yasaq etti. Qırımtatarlar sürgünlikniñ 70 yıllığına bağışlanğan 10 biñlik matem mitingini Aqmescitteki Aq-Meçet qasabasında keçirdiler.
Tedbirde rezolütsiya qabul etildi. Vesiqağa binaen, qırımtatarlar öz başına ilân etilgen Qırım Cumhuriyetine milliy-territorial muhtariyeti statusınıñ berilmesini talap eteler.
Matem tedbirleri OMON nezareti altında ve avada arbiy vertolötlar uçuşlarınen keçirildi.


text:
Keriçte mart 9-da yerli sakinler, milliy cemaatlar, fırqa teşkilâtları ve şeerniñ Rusiye memuriyeti yanındaki halqara munasebetler boyunca bölükniñ vekilleri, ukrain şairi ve ressamı Taras Şevçenkonıñ doğğan künü yıllığında eykeline çeçekler qoydılar.
Bölükniñ rehberi Sergey Voronçihinniñ bildirgenine köre, tedbir Keriçteki ukrainler cemaatınıñ teşebbüsinen teşkil etildi. Onıñ aytqanına köre, çeçek qoyuvda rus cemaatı, yeudiy milliy-medeniy muhtariyeti ve «Çerkio» italyan cemiyetiniñ vekilleri, şeer şurası deputatı, Rusiye Federatsiyası Kommunistik fırqasınıñ vekili İvan Jeltenko iştirak ettiler.
Urkainler cemaatınıñ reisi Aleksandr Belskiy selâmlav sözünen çıqışta bulundı.
«Kepчb.ФM» haber saytında, Taras Şevçenko adına skverdeki eykelge çeçekler qoyulmasınıñ videosı derc etildi.
Keriçteki Rusiye memuriyetiniñ bildirgenine köre, mart 9-da Belinskiy adına merkeziy şeer kitaphanesiniñ oquv zalında «Şevçenko – ressam» tedbiriniñ ötkerilmesi planlaştırıldı.
Keriçte bir yıl evel de Taras Şevçenkonıñ doğğan kününi ukrain şairiniñ eykeline çeçeklerni qoyıp qayd ettiler. Eykelge çeçeklerni şeer sakinleri, Rusiyeniñ tarafını tutqan teşkilâtlarnıñ vekilleri ve kommunistler ketirgen ediler.
B 2015 senesinde Aqmescitte Şevçenko eykeline çeçekler qoyğanda Ukraina tarafdarı olğan faaliyetçilerni polis yaqalay edi.


text:
«Mende bizim olarnen ( Meclis temsilcileri ile) munasebet qurmağa soñki ğayretimizden accı tesir qaldı. Menimce, bu liderler kerçekten de halqtan ayırılğandır», – dep bildire Konstantinovnıñ sözlerini RİA Novosti.
Onıñ aytqanı kibi, bugün qırımtatarlarnıñ çoqusı akimiyet organlarında işlemege istey, Meclis ise buña keder ete.
«İş yerleri boş. İnsanlar çalışmağa istey, amma Meclis nasıldır bir sebeplerden olarğa böyle imkân bermey. Endi 2 ay devamında Meclis ile muzakereler keçirile, amma yılnıñ soñuna qadar abadanlaştıruv programma boyunca 200 million grivnanı qazanmaq içün işlemege endi bugün kerek» – dedi Konstantinov.
Al-azırda öz başına tayinlengen Qırım Nazirler Şurasında Meclisten yollanılğan qırımtatarlarnıñ temsilcileri çalışmaqta.


text:
Cemaat faalleriniñ fikirince, Ukraina parlamentiniñ koalitsiya añlaşmasında işğal etilgen Qırımnıñ keri qaytarılmasınen bağlı maddeler tam qayd etilmegen. Koalitsiya añlaşması bu şekilde qabul etilse, Yuqarı Rada ve Nazirler şurasınıñ yarımadada nezaretni ğayrıdan tiklemek içün semereli çalışacaqlarınıñ kefaleti yoq.
Bunı «Evromaydan-Krım» areketiniñ koordinatorı Sergey Kovalskiy Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Qırım meselesinde yapılacaq areketler yoq. Aynı zamanda işbu leyhada iqtisadiya, milliy havfsızlıq ve diger saalarnıñ tam islâatlarını köremiz», – dedi Kovalskiy.
Faalniñ zanınca, koalitsiya añlaşmasında işğal etilgen Qırım meselelerinen oğraşacaq icra akimiyet organınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında madde olmalı. Kovalskiy hatırlattı ki, işğal etilgen territoriya aqqında qanunğa binaen, böyle bir organ ta mayısta meydanğa ketirilmek kerek edi, lâkin alâ daa yoq.
2014 senesiniñ soñuna qadar Qırım territoriyası zurinden devlet suverenitetiniñ ğayrıdan tiklenmesi içün bir sıra qanun deñişlemeri teklif etilecek.
Böyle bir vade Petro Poroşenkonıñ Bloku aydınlatqan koalitsiya añlaşmasında mevcut. Vesiqa 10 maddeden ibaret. Mında akimiyetniñ Qırımnı keri qaytaruv, yarımada sakinleri ve köçip kelgenlerniñ aqlarını qoruv bar.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiyede keçken künü 4268 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bunı memleketniñ operativ ştabı bildire. 6 biñ hasta qayd etilgen cumaertesi kününden azdır. Bir künde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 44 insan can berdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiyede hastalanğanlarnıñ sayısı 47121-ge arttı (dünyada onuncı yer), 405 kişi koronavirus yuqunçından vefat etti.
Moskvada 2026 hasta qayd etildi, 3500 olğan cumaertesinden bayağı azdır. Rusiyede hasta sayısına köre Moskva birinci yerdedir, hastalarnıñ yarısı anda qayd etile. Keçken künü Moskvada 28 kişi vefat etti.
«Nastoyaşçeye Vremâ» bildirgenine köre, vefat etkenler arasında 44 yaşından 98 yaşına qadar insanlar bar. Çoqusınıñ hastalıqları bar edi: gipertoniya, piyelonefrit, yürek qusurı, miasteniya, aqciger hastalığı. Vefat etken üç insan şeker hastası edi. Daa ekisiniñ hronik bronhiti bar edi, dep qayd ete koronavirus ile küreş operativ ştabı.
Rusiye regionlarınıñ çoqusında martnıñ soñundan ya da aprelniñ başından berli karantin tedbirleri alına, aprelniñ 30-na qadar tatil ilân etildi, alış-veriş merkezleri qapalı, kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi yasaqlana. Kremlniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, bu afta aprelniñ 30-na qadar devam etecek tedbirlernen bağlı qarar alınacaq, dep bildirdi. Qırğınlıq eñ yaqın vaqıtta zirvege irişecek, dep ümüt etkenini bildirdi.
Dünyada 2 million 400 biñ koronavirus hastası bar, 160 biñden çoq kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.