text:
Aqmescit
Aqmescit (ukraince CiMфepoпoлb, rusça CиMфepoпoлb) – merkeziy Qırımda Salğır özeni boyunda bulunğan bir şeerdir, Qırımnıñ paytahtı.
Rus ve başqa yabancı tillerinde yunan tilinden alınma "Simferopol" adı (eski yunanca ἡ Euuφepoύπoλις, /hē sümferúpolis/ - “umumiy fayda şeeri”) qullanıla.
Münderice
Coğrafiya[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Coğrafiy yerleşme[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Qırımnıñ Tış ve İçeri dağ sıraları arasındaki vadiy Salğır özeniniñ deresi ile çatışuvı neticesinde asıl olunğan yılğada buluna. Şeerniñ yanındaki özende Aqmescit suv anbarı meydanğa ketirildi.
İklim[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
İklimi yarım quru, issidir, yımşaq qış ile. Yanvarniñ orta arareti +0,4 °C, iyülniñ orta arareti +23,3 °C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 509 mm, yılnıñ küneşli saatlarnıñ orta miqdarı 2469. Qış avanıñ de yımşaması, de suvuması ile dekabrniñ 29-dan fevralniñ 25-ece devam ete.
Tarih[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Zemaneviy Aqmescitniñ topraqlarında insannıñ ilk yerleşmeleri daa qadimiy devirlerde peyda oldı. Şeerniñ seleflerinden eñ bellisi milâttan evel III asırda meydanğa kelgen ve tahminen hunnular tarafından viran olunğan skit devletiniñ paytahtı Neapolistir. Neapolisniñ viranesini Salğırnıñ sol yalısındaki Petrovskaya Balka (ПeTpoBckaя Бaлka) adlı yerde körmek mümkün.
Qıpçaq qabileleri ve Altın Ordu devrinde bu ortalıqta Kermençik adlı qasaba bar edi. Qırım Hanlığı devrinde ise qalğanıñ bulunğan mekânı olğan Aqmescit şeeri (rus menbalarda Ak-Meçet (Ak-MeчeTb) olaraq keçe edi) peyda oldı. Qalğanıñ sarayı şimdiki Salgirka (Caлrиpka) adlı parkta buluna edi. O vaqıt qurulğan maallelerge Eski şeer (CTapый Гopoд) deyler. Bu yer qararnen Lenin, Sevastopolskaya, Krılov, Krasnoarmeyskaya adlı soqaqlarnen sıñırlana. Eski şeer şarq şeerlerine has yerleşüvnen, tar ve qıyış soqaqlarnen ayırılmaqta.
Qırım Rusiye İmperiyasınıñ eline keçkenden soñ Tavriya guberniyası (vilâyeti) meydanğa ketirildi. Guberniya merkeziniñ temelini Aqmescitte qoymaq qarar etildi. 1784 senesi Grigoriy Potömkinniñ reberligi altında bu yerde memuriy ve mesken binalarniñ, hristian ibadethaneniñ qurucılığı başlandı. Terkibine em Aqmescitni, em de yañı qurulğan maallelerni kirsetken şeerge Simferopol adı berildi. Yunancadan Simferopol ‘fayda şeeri’ tercime etile. O vaqtından bugüngece Simferopol Qırımnıñ memuriyet merkezidir.
Rusiyedeki Vatandaşlıq cenki vaqtında Aqmescitte biri-birini tez deñiştirgen ükümetler yerleşe ediler. Cenkniñ bitmesinen ise şeer Qırım Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ paytahtı oldı. 1941-1944 seneleri Aqmescit natsistlerniñ istilâsını ve qırımtatar halqnıñ sürgün etilüvini başından keçirdi. 1945 senesi cumhuriyetiniñ yoq olunuvınen Rusiye Şuralar Federativ Sotsialistik Cumhuriyetiniñ terkibine kirgen Qırım vilâyetiniñ merkezi oldı. 1954 senesi Qırım vilâyeti Ukraina Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ terkibine kirsetildi. 1991 senesi cumhuriyetniñ yañıdan tiklenüvinen şeerge kene paytaht mertebesi qaytarıldı.
Eali sayısınıñ dinamikası[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- 1792 — 2 000 kişi
- 1839 — 7 000 kişi
- 1864 — 17 000 kişi
- 1887 — 38 000 kişi
- 1897 — 49 000 kişi
- 1914 — 91 000 kişi
- 1926 — 88 000 kişi
- 1939 — 143 000 kişi
- 1959 — 186 000 kişi
- 1970 — 249 000 kişi
- 1989 — 364 700 kişi
- 2001 — 363 600 kişi
- 2006 — 340 600 kişi
İqtisat[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Aqmescit – müim sanayı merkezidir. Maşna qurucılıq, aş ve yengil sanayı esas saalarıdır. Şeerde qararnen 70 müessise bardır. Olar arasında "Foton" televizion zavodı, "Pnevmatika", "Santehprom" adlı zavodlar, "Fiolent" maişiy tehnika zavodı, konserva zavodları, tiküv fabrikaları ve ilâhre.
Naqliyat[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Aqmescit Qırımnıñ müim naqliy qavuşağıdır. Cumhuriyetniñ tış dünya ile alâqa vastalarınıñ çoqusı Aqmescitten keçeler. Şeerde demiryol vokzalı, avtovokzal, 3 avtostanstiya, 2 ava limanı (birisi halqara, digeri maalliy) bardır. Aqmescit, Aluşta ve Yalta arasında dünyada eñ uzun (96,5 km) trolleybus yolu bar.
Tasil ve ilim[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Qırımnıñ aliy oquv yurtlarınıñ ekseriyeti Aqmescitte buluna. Olarnıñ sırasında cumhuriyetniñ baş universiteti – V.N. Vernadskiy adında Tavriya Milliy universitetidir. Diqqata lâyıq universitetlerden Agrar universiteti, Tibbiyet universiteti, Müendislik ve pedagogika universiteti, Tabiat qoruv ve kurort qurucılığınıñ milliy akademiyasını añmaq lâzim. Şeerde 12 orta mahsus oquv yurtu, 37 ihtisasiy oquv yurtu, Qırım ve Ukraina İlimler Akademiyasınıñ ilmiy-araştırma institutları buluna.
Medeniyet[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Aqmescitte ülkeşınaslıq, etnografik ve bediiy müzeyleri, Gorkiy adında Rus akademik dramatik teatri, Qırımtatar akademik muzıka ve drama teatri, qoqla teatri, filarmoniya, tsirk bar.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Qırımnıñ başqa şeerleriniñ çoqusına baqqanda, Aqmescitte ayrı diqqatqa lâyıq yerler, mimariy abideler çoq degil. Şeerde Ulu Vatan cenkiniñ qaramanlarına, medeniyet ve sanat erbaplarına qoyulğan eykeller, 1944 sene sürgünliginiñ qurbanlarına memorial bardır. Mimarcılıq abidelerinden Aqmescitniñ saqlanılıp qalğan binalardan eñ eskisi, 1508 senesi qurulğan Kebir Cami ve Mihail Vorontsovnıñ sarayı ayırılıp turmaqtalar. Şeerniñ belli mimariy abidesi olğan Neapolniñ viranesi şimdi ğayet harap olundı.
Qırımtatar Milliy Meclisi[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Qırımtatar halqını temsil etken yuqarı vekaletli tek organı Qırımtatar Milliy Meclisniñ bulunğan yeri de Aqmescittir. Meclis, öz çalışmaları aqqında Qurultayğa esap bermekte olıp, Qurultay qararları, mezkür nizamname, milletlerarası uquq normaları ve bu normalarğa uyğan Ukraina qanunçılıq qararları esasında iş köre.
Bağlantılar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Niyara Bekirova. Aqmescit camileri Yañı Dünya, 2008-02-29
- Şeer memuriyetiniñ resmiy saytı
- Aqmescit resmiy saytı
- Aqmescit şeeriniñ saytı
- Aqmescitniñ tarihı ve büyük fotogalereyası
- Aqmescit - malümat merkezi
- V.İ. Vernadskiy adına Tavriya Milliy Üniversitetiniñ resmiy saytı
Atıflar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


c: text/html

text:
1 May törle illärdä törleçä ütte, paradlar, demonstratsiä, uram cıyınnarı belän. Küpçelek urında, bigräk tä täräqqıy itkän illärdä, xalıq bu forsatnı tormış şartlarına häm üsä barğan bäyälärgä rizasızlıq belderü öçen qullandı.
1 May bäyräme cir şarı buylap atlawın, ğädättägeçä, könçığıştan başladı. Fillipin başqalası Manilada qullarına şiğärlär totqan meñlägän keşe prezident Gloria Arroyo xökümätenä protest belderde.
Keşelär eş urınnarı taläp itte, azıq-tölek häm benzin bäyäläre artuğa protest belderde. Waqıt-waqıt eşlär qızuğa da kitkäläde. "Gloria xanım – açlıq krizisı!", "Korrupsiäne tuqtat!", "Sineñ säyäsäteñ xalıqqa qarşı!" dip qıçqırdı ber xanım.
Qayber protestçılar üzlärenä döge qapçıqları kigän ide. Soñğı aylarda dönya bazarında döge bäyäse ikelätä arttı. Könçığış xalıqları öçen bu töp azıq.
Progressiv xezmät berläşmäse digän oyışma citäkçese Josua Mata xättä açlıq başlanu qurqınıçı belän kisätä.
"Fillipinda açlar sanı arta, - di Mata. – Keşelär xökümätneñ buldıqsızlığına protest belderä. Xökümätneñ bu mäsäläne çişä almawın kürep yöräk ärni."
İndoneziä başqalası Jakartada şul uq taläplär. Hönär berlekläre oyıştırğan çarada 15 meñläp keşe qatnaştı. Prezident sarayına citkäç, politsiä xalıqnı su atıp tuqtattı.
Törkiä xökümäte 1 May yöreşenä röxsät birmäde. Alay da İstanbulda meñlägän student häm eşçe üzäk mäydanğa ütergä tırıştı. Politsiä alarnı quıp taratu öçen yäş gazı qullandı. 200-läp keşe totqarlanğan, 6 politsiä xezmätkäre yaralanğan.
Rusiädä 1 may çaraları tınıç ütte. Läkin, anda da keşelär yäşäw şartlarına, bäyälär üsügä protest belderde. Räsmi sannarğa qarağanda bu yılda ğına bäyälär 6%-qa artqan.
Çiläbedä "Xezmät xaqları bäyälärdän tizräk artsın!" digän şiğär belän ütkän çarada 14 meñläp keşe qatnaşqan. Bu taläp Mäskäwdä ütkän mitingta da qaytawaz bulıp yañğıradı.
"Dönya däräcäsenä kütärelgän bäyälärgä tiñ xezmät xaqları kiräk, - di Rusiäneñ hönär berlekläre federatsiäse prezidentı Mixail Şmakov. – Älbättä, moña ber säğattä ireşep bulmıy, läkin äwzemräk xäräkät xäzer başlanırğa tieş."
Qulına qızıl qanäferlär totqan kommunistlar citäkçese Gennadiy Zyuganov ber törkem yäşlärgä aldında alar belän fikerdäş buluın añlatırğa tırıştı.
"Yäşlär problemnarnı yaxşıraq sizä, köçle ildä yäşärgä teli, - di Zyuganov. - Yaxşı eş, yaxşı xezmät xaqları, çın ğailä bulır dip ömetlänä."
Läkin Mäskäwdä xalıqnıñ küpçelegen bügen komunistlar tügel, başqa partiä cıydı. "Berdäm Rusiä" ütkärgän çarada 20 meñläp keşe qatnaşqan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatarstan deputatları Rusiä qanun ölgese belän kileşmi
Rusiä Däwlät Duması ”Mäğärif turında”ğı qanunğa üzgäreşlär kertep – belem birü nigezen böten cirdä bertigez buldırırğa teli. Uqu programmaları da, däresleklär dä böten mäktäplär öçen bertörle bulsın digän fikerdä tora. Älege qanunnıñ proyektı tikşereler öçen xäzer subyektlarğa cibärelgän. Bu xaqta Tatarstan Däwlät Şurasınıñ mädäniät, fän, mäğärif häm milli mäs'älälär komitetı räise Razil Wäliev
Yaña tärtiplär buyınça yaña qaralğan qanun proyektlarınıñ härqaysı Rusiä subyektlarına cibärelä. Ägär subyektlarnıñ öçtän berse kileşmäsä, Rusiä Däwlät Dumasında kileşterü komissiäse tözelä. Häm ul proyekt yañadan qarala.
Yaña tärtiplär buyınça yaña qaralğan qanun proyektlarınıñ härqaysı Rusiä subyektlarına cibärelä. Ägär subyektlarnıñ öçtän berse kileşmäsä, Rusiä Däwlät Dumasında kileşterü komissiäse tözelä. Häm ul proyekt yañadan qarala.
Çärşämbe könne Tatarstan Däwlät Şurasınıñ mädäniät, fän, mäğärif häm milli mäs'älälär komitetı utırışında da älege qanun proyektı qaraldı häm ike maddäse bäxäslär uyattı. Bu xaqta Razil Wäliev
Rusiädä mäğärif däwlät standartları buyınça federal' komponentlarğa qağılışlı öleşläre 5 yılğa ber qarala. Läkin anda stabil' programma dielgän. Bu ber törle programma digän süz. Bez milli komponentlar buyınça üzebezneñ programmanı qabul itä alabız. Ämma millättäşlärebez şul standartlar belän uqıtırğa tieş bulaçaqlar. İkençedän, stabil' däresleklär digän. Moña qädär mäktäplärdä törle däresleklär belän uqıtu qaralğan ide. Bu törle fiker digän süz. Xäzer ber genä variant täqdim itelsä, bez moña qarşı.
Çärşämbe könne komitet deputatları bu proyektnı qabul itmädelär.
Alar Mäskäwgä üzläreneñ täqdimnären cibärergä uylıylar. Älege täqdimnär xaqında Razil Wäliev
Täqdimnärne TR mäğärif häm fän ministrlığı belän bezneñ komitet deputatları eşläyäçäk. Bez anı ozaqqa suzmasqa uylıybız. İnde fikerlär bar. Bügen söyläşende bu xaqta. Şuşı fikerlärne yuristlar belän käğäzgä töşerep TR Däwlät Şurasında qarağannan soñ Rusiä Däwlät Dumasına yullayaçaqbız.
Bu qanun proyektı belän başqa subyektlar kileşerme älegä bilgesez. Razil Wäliev alar belän dä elemtägä çığıp, alarnıñ da fikerläre belän qızıqsınaçağın äytte. Milli respublikalar bu mäs'älädä bergäläp xäräkät itärgä tieş dip belderde.
Landış Xarrasova


text:
AQŞta noyäber ayında ütäçäk prezident saylawlarında G.Bushqa qarşı Vietnam suğışı veteranı , demokratlar partiäse senatorı John Kerry yarışa.. Küzätüçelär Kerry Bush öçen köçle köndäş bula ala dip äytä.Ämma Ğıraq suğışı häm Abu Ghraib törmäse cäncalına qarata tawışlar kiskennäşkän waqıtta J.Kerryneñ tänqitläre çağıştırmaça yomşaq bulıp qaldı. Ämma senator kiçä Seattle-da taktikanı üzgärtep ,köndäşe Bushnı AQŞnıñ iminlegen zäğiflätü häm Amerikanı küptänge berektäşlärennän çitläşüdä ğäyepläp çıqtı.
Bush administratsiäsen yaqlaw kimegän waqıtta J.Kerry üz imicin yaxşırtunı mäqsat itep quyğan çığışında ,prezidentnıñ tışqı säyäsäten nıq tänqitläde (audio)
yünäleşne saqlap qalu möhim.Ämma yalğış yänäleştä toru köçlelek işaräse tügel ä üzsüzlelek kirelek bulıp tora häm sonğı çiktä bu ilne häm dönyanı zäğiflätä dip äytte senator Kerry.
Ul Ğıraq suğışına qarata... administrtasiä politik diplomatik yullar urınına suğışnı sayladı, AQŞnıñ küp kenä berektäşlären üzennän yıraqlaştırdı häm suğış başlanğannan soñ ber yıldan artıq waqıt ütsä dä ğıysyan däwam itä dip äytte.J. Kerry bu turıda G.Bushnıñ Pensilveniädä xärbi mäktäptä yasağan çığışınnan soñ 3 kön ütkäç söyläde. Bilgele bulğança prezident anda Ğıraq turında üz qaraşların añlatıp , bez annan waqıtınnan elek çığıp kitmiäçäkbez dip wäğdä itkän ide.Bush yañadan saylanu kampaniäsen, iminlek mäsälälärenä nigezläp alıp bara. 11nçe sintäberdän soñ ilbaşın yaqlaw nıq artıp kitte .Küp kenä amerikalılar aña terrorğa qarşı suğışta qararlı adımnar atlağan köçle citäkçe dip qaradı. Ämma sonğı fiker beleşülärdä prezidentnı yaqlaw 50%tan azıraq, xakimiätkä kilgännän birle in tübän san. Şuluq fiker beleşülärdä Kerry Bush belän ber däräcädä ä qayçaqta yuğarıraq tora. Köndäş kiçä Bushnıñ tübän reytingınnan faydalanırğa qarar birgän buluğa oşadı. Ul üzeneñ terror häm Al qaidağa qarşı köräşäçägen äytep Bushnıñ tışqı säyäsättä ber yaqlı mönäsäbät kürsätüe AQŞnı köçländerü urınına zäğiflätte dip äytep(audio)
Ägär dä prezident Bush berektäşlärebezneñ yaña yaqlawın alalmasa ber märtäbä tağı dönyanı berläşteräse urınğa bülgälägän tışqı säyäsätneñ näticälären xis itäçäkbez , Xärbilärebez zurıraq qurqınıç aldında qalaçaq , Ğıraq missiäsen tämamlaw qıyınarq bulaçaq ä bälkim dä bötenläy tämamlıy almıyaçaqbız. İlebezdä iminlek kimiäçäk dip söyläde
Prezident namzäte Kerry 4 prinsıpqa nigezlängän iminlek strategiäsen bolay dip açıqladı:AQŞ citäklägän berektäşleklärdä yaña çor başlatu, yaña tör qurqınıçlarğa qarşı toru öçen xärbilärne modernlaştıru, diplomatiä, küzläw häm ekonomik köçne yaxşıraq qullanu häm Amerikanı yaqın könçığış nefteneñ qurqınıçlı bäylelegennän azat itü .Kerry bu süzlären saylawaldı kampaniäsendä äytte. Monda ğäskärilär çit ildä suğışqanda namzät prezidentnı ni däräcädä tänqitli ala digän soraw tua. Waşingtonda Amerikan Universitetında tarix profesorı Alan Lichtman bu turıda radiobızğa birgän ängämädä(audio)
älbättä namzätneñ suğış waqıtında da ,tınıçlıq waqıtında da administratsiäneñ säyäsäten tänqitlärgä xoquqı bar. Vietnam suğışı waqıtnda prezident Lyndon Jonhson häm administratsiäneñ Vietnam säyäsäte üzpartiäse şulayuq respublikannar häm bäysez törkemnär tarafınnan tänqitlände
Ämma profesor Lichtman prezidentlıqqa namzät tänqitlärenä iqtibar itergä , qullanğan taktikası suğıştağı ğäskärilärneñ iminlegen häm suğış aktivlıqların zäğiflätmäskä tieş dip xäterlätte. Ğalim Kerrynıñ tänqitläre bälkim dä Bushnıñ yañadan saylanuına zian kiterä ala ämma anıñ äytkännären Ğıraq suğışına tıqşınu dip täfsilläw mömkin tügel dide
färidä xämit,praga


text:
Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması tışqı eşlär ministrlarınıñ Niderlandta açılğan yıllıq kiñäşmäsendä oyışmanıñ räise, Niderland tışqı eşlär ministrı Jaap de Hoop Scheffer, terrorğa qarşı köräş şäxsi irekleklärne häm keşe xoquqların çiklärgä tieş tügel, dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda yanağan qurqınıçqa cawap birergä kiräk, läkin şäxsi iminlek häm abruynı saqlarğa kiräk. Konferensiädä älege oyışmanıñ xalıqara terrorğa mönäsäbäten häm köräş yulların açıqlağan dokument qabul iteler dip kötelä. De Hoop Scheffer bu atnada oyışma räise urnınnan kitep NATO general sekretare wazifasına kereşäçäk. 2 könlek cıyında Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasınıñ barlıq 55 äğza il wäkilläre qatnaşa. Çığış yasawçılar arasında Gruziäneñ waqıtlı prezidentı – Nino Burjanadze da bar. Bügen ul Rusiäne Gruziäneñ bötenlegen saqlap qalu tırışlığına ziyan kiterüdä ğayepläde. Uzğan atnada Mäskäwneñ üzenä Gruziädäge 3 respublika citäkçelären çaqırtuı – üzeneñ prezident Eduard Şevardnadzeğa qarşı çığışlar waqıtında tınıçlıq saqlap qalu kebek uñay tırışlıqların xäzer külägädä qaldırdı, dide Nino Burjanadze. Burjanadze şulay uq Rusiäne Gruzidän ğaskärlärne çığarunı soradı häm ike yaqlı xezmättäşlekne üsterü täqdimen yasadı.
Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması dönyada matbuğat ireklege öçen köräşkän Jurnalistlarnı Yaqlaw Komitetına maxsus büläk tapşırdı. New Yorkta urnaşqan älege komitet – xosusi kerem kitermi torğan törkem – 120gä yaqın ildä matbuğat irege öçen köräş alıp bara. 20 meñ dollarlıq büläk bularaq komitetqa "jurnalistlarğa qurıqmıyça döres xäbär birüdä täcribäle yardäm birep toruı öçen" birelde.


text:
Başqortstanda Yaña Yıl büläkläre öläşü başlana
Yaña yıl aldınnan republíktağı barlıq balalarğa ber tapqır birelä torğan posobie taratılaçaq.Bu turda republík Prezidentınıñ färmanı buldı.Anıñ küläme 200 sum.Berençe tapqır ul uzğan yılda Prezident saylawları çorında taratılğan ide.
Ufa rayonnarınıñ xakímít başlıqları da Yaña yıl büläkläre aldı.Ufa merísı qararı belän başqalanıñ här cide rayonı başı “Wolğa“ maşínalarınnan Qöreyädä eşlängän “Hunday Sonata“ğa küçep utırdılar.Älege maşínalar “Wolğa“dan ike tapqır qímmät buluına qaramastan iqtisadí faydalı , alar benzinnı 30 prosentqa kimräk “aşí“.


text:
Pakıstan yugarı mäxkämäse elekke başlıgı wazifisına qaytarıldı
Anıñ wazifaga qaytuın taläp itep oppozisiä taraftarları, uzğan atna zur uram cıyınnarı oyıştırgan ide.
Yugarı mäxkämäneñ agımdagı başlıgı kiçä wazifadan çigengännän soñ, Pakıstan xaqimiäte İftixar Çoudrineñ wazifaga qayta alaçagın iğlan itte.
İftixar Çoudri, Pakıstannıñ elekke başlıgı Pärwäz Möşärräfneñ - xärbi başlıq häm prezident bularaq ike wazifanı başqara almıyaçagın, monın qanunga qarşı buluın beldergän ide. Anıñ bu beldüennän soñ, monnan 2 yıl elek Möşärräf anı wazifadan çikläşterelgän ide.
Soñgı atnalarda anıñ yañadan wazifaga qaytarıluın sorap, il külämendä zur qarşılıq çaraları uzğan ide.


text:
Jeneva kileşüläre dip atalğan simvolik Yaqın könçığış tınıçlıq planı turında söyläşülär ütkärgän 4 fälestin wäkile bu atnada Şwetsariädä imzalaw tantanasında qatnaşudan baş tarttı
AUDİO: Xökümät kenä säyäsi çişeleş turında söyläşülär ütkärä häm imzalıy ala. Bu kileşülär İzrail'gä zıyan kiterä häm alar xatalı.
Bügen Fälestin premyer-ministrı Äxmät Qurai häm Yaqın könçığıştağı AQŞ wäkile William Burns İordaniä patşası Abdulla belän ayırım oçraşular ütkärep Yaqın Könçığışta tınıçlıq unraştıru eşen yañartu yulları turında söyläşte.


text:
Germaniä xökümäte George Bushnıñ 2nçe möddätkä Amerika Quşma Ştatları prezidentı bulırğa ant itü tantanasında, anıñ üz çığışında başqa illärgä demokratiä urnaştırırğa yul kürsärgä niät belderüen xuplap çıqtı.
Yevropa Berlegeneñ başqarma bülege Bushnıñ atlantik aşa söyläşülärne yañartu telägenä xuplaw belderde.
Yaponiä, Bush belän xezmättäşlekne däwam itäçägen belderde, Paqstan xökümäteneñ matbuğat wäkile Şeix Raşid Ahmed Bushnı "Paqstannıñ iñ yaxşı dustı" dip atadı.
Fransiä tışqı eşlär ministrı Michel Barnier, Bush aldında torğan iñ möhim mäs'älälärneñ berse – zäğif dollar'ğa iğtibar birü. Tönyaq Korea da George Bushnıñ inaugurasiäsenä reaksiä belderep, prezidentnı "demokratiäne cimerüçe" dip atadı.
Belarus tışqı eşlär ministrlığı, Waşington, Minskinı täñqitläp, Belarusnı yalğış sürätli, dip belderde.


text:
Oppozisia wäkildäreneñ Öföläge huñğı waqiğälärğa qaraşı ikenseräk törlö. Räsäy kommunistar partiahınıñ Öfö qala komitetı berense sekretarı Radmir Yangirov "Älege vlast barlıq xalıqtı terrorsılar tip iğlan itergä äźer. Bıl üźe ük däwlät terrorınıñ töp qoralına äylände" - tip belderźe. Unıñ hüźźärenä qarağanda, räsmi xakimiät yawaplılıqtar qurqıp yañınan yañı repressialarğa bara. Provinsial Yañılıqtar gazetahı möxärrire Viktor Şmakovtı qulğa alıuźı Radmir Yangirov xalıqtı nıqlıqqa tikşerep qaraw tip bahalanı. Ul oppozision gazeta jurnalísın qulğa alıu xäkimiättär ösön Blagoveçendağı kewek mäsxärä bulasaq tip ışana.
Oppozisia Räsäy federal imenlek xeźmätäneñ Başqortostandağı idaralığı yanında Dzerjinskiy häykäle yanında pikettar oyoştororğa niätläy.
Respublika yetäkselege jurnalistı qulğa alıuğa qarata üź reaksiahın beldermäne.


text:
Ukrainadağı parlament saylawlarında ike yaq ta ciñü iğlan itte
Ukrainadağı parlament saylawları ilne yañadan säyäsi körçekkä kiterergä oxşap tora. Ber bersennän az ğına ayırma belän iñ küp tawış cıyğan 2 firqä dä ciñü iğlan itte häm ber-bersen saylaw näticälären üzgärtüdä ğäyepläde.
Ikençe urındağı Könbatışqa yöz totuçı Yulia Timoşenko blogı 31 protsent çaması tawış cıyğan.
Prezident Viktor Yuşçenko yaqlı Bezneñ Ukraina-Xalıq Zzsaqlanuı 14 protsent cıyıp öçençe urında.
Yäkşämbe kiçendä saylaw urınnarındağı ğäyre räsmi fiker beleşü näticäläre iğlan itelgäç tä Timoşenko Parlamentta prezident yawlı blok belän xökümät koalitsiäse tözü öçen tawışlar citäçäk dip ciñü iğlan itte. Timoşenko belän Yuşçenko 2004 yılğı Äflisun inqıylabın bergä oyıştırğan ide.
Ämma xalqınıñ kübese Yanukoviçnı yaqlağan könçığış häm könyaq töbäklärdän soñarıbraq kilüçe saylaw näticäläre alarnıñ ciñügä ışanıçın kimetä başladı. Timoşenko Yuşçenko tawışları xäzer Yanukoviç koalitsiäsenekennän bik azğa ğına artığraq.
Düşämbe könne Kievta üz tarafdarları cıyılğan mitingta çığış yasap Yanukoviç yaña xökümät oyıştıru eşen Regionnar firqäse citäkliäçäk dide.
"Tağın ber märtäbä xökümät oyıştıraçaqbız. Xalıq ışanıçı xökümäte oyıştıraçaqbız. Häm ul xökümätne Regionnar firqäse citäkçelegendäge koalitsiä töziäçäk" dide Yanukoviç.
Yanukoviçnıñ koalitsiä tözü mömkinlege Sotsialist firqäneñ parlamentqa kerü öçen zarur bulğan 3 protsent kirtäsen ütä aluına bäyle bulaçaq. Älegä isä sotsialistlar 2.9 protsent qına cıydı. Ul koalitsiägä şulay uq komunistlarnıñ kerüe zarur.
Elekke parlament räise Volodımır Lıtvınnıñ urtaçıl blogı da kiräk bulaçaq Yanukoviçqa.
Lıtvın bloge kötelmägändä 4 protsent cıydı. Häm ul yä tege yä yaqqa quşılu mömkilegen belderde.
Yewropa Saylawlarnı Küzätü Oyışmaları Çeltäre wäkilläre üzläreneñ berençel xisabında üzläre bulğan tawış birü urınnarınıñ öçtän berendä diärlek saylawçılar isemlekläreneñ tärtiptä bulmağanlığın kürülären belderde.
Andıy citeşsezleklär kem yağına bulsa da zıyanğa bulğanmı, ällä barlıq yaqlar da üz tawışların yuğaltqanmı älegä açıq tügel.
Şulay da Timoşenko yağı Könçığış Ukrainadan kilgän Yanukoviçnı yaqlawçı näticälärne kire qağu mömkinlegen belderde.
Düşämbe könne Yuşçenko ul töbäktä näticälärne äweş-täweş kiterügä bäyle bulırğa mömkin kiçekterülärne tiz arada tikşerergä çaqırdı.
"Min xoquq saqlaw oyışmalarına saylaw urınnarınnan tawışlarnı sanaw xisaplarınıñ soñaruı säbäplären häm şartların kiçekmästän tikşerä başlarğa quşam. Min xärämläşü aşa parlamentqa kerergä tırışuçılarğa açıq häm añlayışlı itep äytäm. Minem ğämällärem süzläremnän ayırılmıyaçaq. Xärämläşüçelär cäzağa tartılaçaq. Qanunğa häm üz yazmışığızğa qarşı barmağız. Saylawçılarnıñ çın telägen berkem dä almaştıra almıyaçaq. Min Ukraina demokratiäseneñ ciñüenä häm berläşüenä nıqlı ışanam" dide Yuşçenko.
Yanukoviç ta saylaw näticälären üzgärülärgä qarşı kisätü belän cawap birde.
"Ukraina demokratik il. Bez demokratik saylawlar ütkärdek häm bez bügen qatğıy räweştä üzebez saylağannı yaqlarğa cıyınuıbıznı, häm beräwgä dä saylaw näticälären üzgärtergä yul quyılmıyaçağın belderergä tieşbez" dide Yanukoviç.
Yuşçenko häm Tımoşenko yaqlı köçlärneñ koalitsiä tözüe 2004 yılğı Äflisun iqıylabınnan soñğı törkemneñ xakimiätkä qaytuın añlataçaq.
Ämma alarnıñ uzğan atnada televideniedän kürsätelgän qoçaqlaşuına qaramastan üzara qarşılıqların onıta alaçaqlarına şiklär qala birä.
2005 yılda uzara korrupsiädä häm tieşençä eşli almawda ğäyepläşülärdän soñ Yuşçenko Timoşenkonı xökümät citäklegennän aldı. Bu isä berazdan Yanukoviçnıñ premyer ministr buluına yul açtı.
Naif Aqmal


text:
Zülküf Altan - Ağla Gönül
Sanatçı : Zülküf Altan
Türkü : Ağla Gönül
Etiketler : Zülküf Altan - Ağla Gönül türkü indir, Zülküf Altan - Ağla Gönül türkü dinle, Zülküf Altan türküleri, Ağla Gönül mp3 indir, Zülküf Altan türküleri Ağla Gönül türküsü, Ağla Gönül sözleri, Zülküf Altan mp3 dinle, Zülküf Altan download, Ağla Gönül bedava mp3, Zülküf Altan türkü sözleri, Zülküf Altan türkü dinle, Zülküf Altan son albüm indir
Zülküf Altan Türküleri
Zülküf Altan - Maraş Maraş Derler Bu Nasıl Maraş
zülküf altan - uyan yar seher oldu uyan yar (elazığ)
zülküf altan - al yanaktan al yanaktan (elazığ)
Zülküf Altan - Bu Handan Kervan İşler
zülküf altan - gam zedeler gam zedeler (elazığ)
zülküf altan - ağlama yar ağlama (diyarbakır)
Zülküf Altan - Ayrılmışım Eşimden
zülküf altan - uzun uzun kamışlar (şanlıurfa)
Zülküf Altan - Yeni Kapıda Atlılar
zülküf altan - dağlar ağardı kardan (sivas-divriği)
Zülküf Altan - O Yar Başın Bağlamış
zülküf altan - yüksek kayadır gönül (elazığ)
zülküf altan - bir sabah uğradım göl kenarına (sivas-divriği)
zülküf altan - yeşil kurbağalar öter göllerde (erzincan-kemaliye-eğin)
zülküf altan - baba bugün dağda duman yeri var (diyarbakır)
zülküf altan - yüce dağ başında ay gandil olur (malatya)
zülküf altan - ela gözlerini sevdiğim dilber (tunceli-pülümür)


text:
Xäbärçelär äytüençä, älegä çişelmägän mäs'älälär turında qıyın söyläşülär kötelä. Gretsiä tışqı eşlär ministrı George Papandreou tawış birü xoquqı mäs'äläse iñ qıyın mäs'älä dide.
İspaniä belän Pol'şa 2000-nçe yılğı Nitce kileşüendä berketelgän tawış birü xoquqları üzgärtelmäskä tieş di.
İspaniä uzğan atnadağı Brüssel'dä kileşengän Fransiä-Germaniä büdjet kileşüe Berlektäge zurraq däwlätlärgä keçkenäräklärne qurqıtu mömkinlege birmäw kiräklegen kürsätä dide.
Keçkenäräk illär şulay uq kiläse yılnıñ may ayında Berlek kiñäytelgännän soñ Yewropa komissiäsen keçeräytügä dä qarşı çığa.
Britaniä İtaliäneñ Yewropa Tışqı säyäsätenä ayırım ber däwlätneñ veto salu mömkinlege turındağı täqdimenä qarşı çıqtı.


text: Berlin – Germaniä bügen Natzi cinäyatläre dokumentları arxivın xalıqqa açtı. Germaniäneñ Hesse töbägenä yaqın Bad Arolsenda açılğan Xalıqara tikşerenü dokumentları üzägendä aralarında 17 million 500 meñ Natzi cinayäte terkälgän, 50 millionnan artıq dokument saqlanğan. Dokumentlar arasında, törmägä häm ülemgä xökem itkän färmannar belän Holocaust waqtında üterelgän keşelär turında täfsille yazmalar bar. Älege yazmalar xäzergä qadär barı tik Natzi qorbannarı häm alarnıñ ğailälärenä genä kürsätelä ide.


text:
"Reporterlarğa çik yuq" dip atalğan oyışma Quşma Ştatlarnı häm Britaniäne Ğiraq matbuğatına qarata çikläwlärne kimetä töşärgä häm Ğiraq mäğlümät çaraları eşçänlegen cayğa sala torğan yaña liberal qanunnar äzerlärgä çaqırdı . Bu oyışmanıñ xisabında Ğiraqnıñ waqıtlı administratorı Paul Bremer tarafınnan kertelgän qağidälär bik açıq tügel, alar kiñküläm mäğlümät çaraların yabar öçen nigez bula alalar dip äytelgän.
Ğiraqta Säddäm Xösäyen recimı bärep töşerelgännän soñ, biredä 85 gazet-jurnal çığa häm radio, telestansiälär, şulay uq internet-kafe eşli başladı.


text:
Qazaxstanda Dariğa Nazarbayevanıñ "Asar" firqase terkälde
Qazaxça "Asar", yağni "Bergä" isemle älege partiä demokratiäne üsterergä häm säyäsi tsentrism qısalarında Qazaxstanda yäşäw däräcäsen küterergä wağdä itä.
İke ay elek Asar firqaseneñ barlıqqa kilüe – ildä bik küp mäğlümat çaraların kontrol itkän Nazarbayevnıñ qızı – ätiseneñ urnına däğwa itmime digän sorawlar tudırdı. Nursoltan Nazarbayev ike tapqır prezident itep saylandı, häm ber tapqır referendum yulı belän prezident möddäten ozayttı. Qazaxstanda kiläse prezident saylawları 2006nçı yılğa bilgelängän.


text: Toraq xucalıq, sotsial' mäsälälär, xoquq saqlaw ölkäsendä dä 2002 yılda berençe urınğa çıqqannar. Monıñ xaqında Tatarstanda keşe xoquqları komissarınıñ 2002 yılda eşçänlege turında xisap notığında äytelä. Xisap bik külämle häm anıñ töp öleşe grajdannarnıñ Tatarstan prezidentına, Däwlät Şurasına, Ministrlar Kabinetına, törle ministrlıqlarğa, däwlät oyışmalarına möräcäğätlären, şikäyätlären analizlauğa bağışlanğan. Mondıy möräcäğätlär ber cirdä beraz kimesä, başqa cirdä şaqtıy ğına artqan. Dokladtan ber özek. “Grajdannarnıñ Tatarstannıñ däwlät xakimiäteneñ törle oyışmalarına häm şul isäptän, keşe xoquqları komissarına möräcäğätlären analizlau respublika xalqı öçen sotsial'-iqtisadi xoquqlarnı ütäw häm yaqlaw möhim häm prioritetlı xäl itüne taläp itälär digän näticä yasarğa etärä”.


text: Yaponiädäge kiläse Premyer Ministrlıq urını öçen köräşkän ike namzät, Äfğanstandağı Yaponiä yärdämen arttıraçaqların belderde. Shinzo Abeneñ, 12nçe Setäberdä wazifadañ kitüeñ iğlan itkännäñ soñ, Libaral Demokratiä partiäsennäñ Yasuo Fukuda belän Tışqı eşlär ministrı Taro Aso, premyerlıq urnı öçen köräşşäçäk ike töp namzät bulıp qala. Alarnıñ ikese dä, Yaponiäneñ, xalıqara iğtibarın saqlap qalu öçen, Yaponiäneñ Äfğanstandağı koalitsiä köçläre öçen diñgezdäñ yağulıq tämin itü wazifasıñ arttırırğa keräklege xaqında belderde.


text:
Äfğanstannıñ Loya Cirğa mäclese ilneñ yaña Konstitusiäsen tikşerä
Elekke xakimiattän şulay uq amerikannar yardämendä qotılğan ikençe ildä, Äfğanstanda, yäkşämbe könne Loya Cirğa, yäğni ilneñ olı mäclese cıyıldı, xörmätle tıñlawçılar. Äfğan cämğiatendäge törle qatlamnarnı, qabilälärne wäkillek itkän 500-dän artıq keşe anda Äfğanstannıñ yaña Konstitutsiäsen tikşerä. Anı qabul itü kiläse yılnıñ yünenä bilgelängän ğomumi saylawlarğa yul açaçaq.
Audio, Borhani
"Mindä şundıy täqdim bar. Biredä 400 ir wäkilgä barı tik 100 genä xatın-qız bulu säbäple häm ilebezdä xatınnarnıñ nindi ayanıç xäldä buluwın iskä alıp min Loya Cirğa räise urınbasarı wä mäclesneñ särkätibe itep xatın-qıznı saylap quyunı ütener idem" di Loya Cirğa wäkile Nadra Ayät Borhani. Äfğanstannıñ küçeş çorı prezidentı Xämit Qarzai isä üzeneñ yäkşämbe çığışında, şuşı olı mäcles qaramağına çığarılğan Konstitutsiäne xuplarğa çaqırdı. Anda ildä prezident xakimiaten urnaştıru, premyer-ministr urının buldırmıy ğına xökümätne turıdan-turı prezidentqa buysındıru häm ilneñ wilayätläre başlıqların Qabuldan bilgeläw qaralğan. Xämit Qarzai, Äfğanstanğa köçle üzäk xökümät kiräk dip uylıy.
Audio, Qarzai
"Kilep tuğan şartlarda Äfğanstanğa barı tik ber genä xakimiat üzäge kiräk" dip belderä ilneñ xäzerge citäkçese Xämit Qarzai. Anı bu mäs''älädä ilneñ könçığışındağı Paktika wilayätennän saylanğan Nadirşax Katawaazai dä yaqlıy.
Audio, Katawaazai
"Minemçä, bezdä köçle prezident respublikası bulırğa tieş. Parlament qorılışı premyer-ministr bulunı taläp itä. Läkin tormışta härzaman törle kirtälär oçrap tora, häm bu prezident belän premyer arasında bäxäslär tudıra ala. Monıñ axırğı çiktä ilne cimerüwe bar" di Loya Cirğanıñ Paktikadan saylanğan wäkile. Ämma nigezdä taciqlardan torğan Tönyaq Berläşmä wäkilläre, ildäge bar qüwätne prezident qulına ğına tuplawdan şürli häm şuña kürä anıñ xakimiaten beraz kimetü maqsatında premyer-ministr urının buldırunı alğa sörä. Alarnıñ şul teläge artında Äfğanstanda çağıştırmaça küpçelekne täşkil itkän paştunnarnıñ xakimiattä dä östenlek itä başlawınnan qurqu yata. Xäzerge prezident Xämit Qarzai üze paştun. Gärçä taliplärne xakimiattän çitlätügä taciqlarnıñ "Tönyaq Berläşmäse" dä zur öleş kertkän ide.
Kärim Kamal, Praga


text:
Qazanda Rusiä tatarları milli-mädäni moxtäriäteneñ Qorıltayına äzerlek bara
24 mart könne Qazanda Rusiä tatarları federal' milli-mädäni moxtäriäteneñ III Bötenrusiä Qorıltayı uzaçaq. Xäzer aña äzerlek başlandı. Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev küptän tügel Däwlät Şurasına Yullamasın citkergändä federal' milli-mädäni moxtäriätlärgä däwlät yärdäme kürsätüne köçäytü, alarğa östämä xoquqlar birü mömkinlekläre turında mäs'älä qarala dip beldergän ide. Häm şul nisbättän moxtäriät eşçänlege öçen yaña mömkinleklär açıla, anıñ eşçänlege Bötendönya tatar kongressı belän iñ tığız koordinatsiälänergä tieş dip tä belderde Mintimer Şäymiev. Äytergä kiräk, bügen küplär milli moxtäriät häm tatar kongressı eşçänlegeneñ ayırmasın tapmıy. Şul nisbättän, Rusiä tatarları federal' milli-mädäni moxtäriäteneñ III Bötenrusiä Qorıltayınnan soñ bu mäs’älägä tağın da açıqlıq kerer dip farazlana. Ayırım alğanda, tatar milli-mädäni moxtäriäte binalı möstäkıyl' oyışma bulır dip kötelä. Çişmä başı Sadri Maksudilarğa barıp totaşqan moxtäriät 1998Hчe yılnı terkälgän ide. Anıñ xäzer 26 Rusiä töbäklärendä häm tağın cirle oyışmaları bar. Citäkçese isä-Rimzil Väliev. Tatar milli-mädäni moxtäriäteneñ üz Şurası da barlığı mäğlüm. Ul isä federal' häm törle ölkä däräcäsendä tatarlarnıñ mänfägat'lären qayğırtıp kilä. Millättäşlärebezne borçığan sorawlarnı iğtibarsız qaldırmıy. Soñğı ber yılda ğına da moxtäriät Şurasınıñ ike utırışı ütkärelde. Berse uzğan yılnıñ aprelendä Başqortstannıñ Ufa şähärendä häm noyäberdä Qazanda. Alarda isä Rusiäneñ törle töbäklärdän moxtäriät citäkçeläre qatnaşıp tatarlarnı borçığan mäs'älälär qaraldı. Şulay uq martta ütäçäk Qorıltayğa da äzerlek sorawları tikşerelde. Xäzerge waqıtta Qazanda 3Hчe Qorıltaynı uzdıru buyınça oyıştıru komitetı da tözelgän. Anda Rusiä Däwlät Dumasınıñ fizik kul'tura, sport häm yäşlär eşläre komitetı räise urınbasarı İldar Gıyl'metdinov, Tatarstan Prezidentı Apparatı, Däwlät Şurası wäkilläre, Başqortstan, Ul'yan, Omski tatar milli-mädäni moxtäriäte wäkilläre kergän. Düşämbe könne oyıştıru komitetınıñ berençe utırışı da uzdı. Anda Rusiä töbäklärenä kvotalar bilgelände. Häm şunıñ nigezendä ölkälärdä Qorıltayğa kiläçäk wäkillär saylanaçaq. İñ küp wäkillär Başqortstannan bulaçaq. Bötendönya tatar kongressınıñ Başqortstandağı wäkile Alik Loqmanov:
Başqortstanda tatarlar ölkäsendä xäl iteläse mäs'älälär şaqtıy. Qorıltayğa Başqortstannan iñ küp – 20 keşelek saylanğan wäkillär baraçaq. Alar mäs’äläne urtağa salıp söyläşsennär ide.Alik Loqmanov kebek Qorıltayğa ömet bağlawçılar şaqtıy. Anda barlığı 100дәH artıq keşe qatnaşaçaq. Monda tatar milli-mädäni moxtäriäteneñ uzğan yılğı eşçänlegenä näticälär yasalaçaq, yaña burıçlar bilgelänäçäk. Ayırım alğanda Rusiädä häm Tatarstanda tatar tele, mädäniäte, massaküläm mäğlümat çaraları torışı, tatar eşmäkärläreneñ xäle, xakimiät wäkilläre, däwlät oyışmaları belän xezmättäşlek häm tağın küp kenä mäs'älälär qaralaçaq. Şulay uq monda tatar milli-mädäni moxtäriäteneñ räisen saylaw da kötelä.
Landış Xarrasova


text:
Bañkokta Aziä Tın Okean İqtisadıy Xezmättäşlek oyışması APECnıñ yuğarı däräcä oçraşuı tämamlandı
AUDİO: Xalıqara terrorçılıq häm küpläp üterü qorallarınıñ taraluı bezneñ irekle, açıq häm çäçäk atuçı iqtisad omtılışlarıbızğa turıdan turı häm zur qurqınıç tudıra. Bez, şuña kürä, APECka xalıqlarıbıznıñ iminlegen tä'min itüçe östämä wazıyfalar yöklibez.
Taksin şulay uq, APEC äğzaları terrorğa häm tıyılğan qorallarğa qarşı köräştä BMO häm başqa xalıqara oyışmalar belän tığızraq xezmättäşlek itäçäk dide. Tayland premyer-ministrı APEC äğzaları Tönyaq Koreanıñ iminlek mäs'älälärenä bäyle borçılularnı beterü häm anıñ atom qoralı yasaw omtılışların tuqtatu öçen küpyaqlı söyläşülärneñ däwam itüen xuplıy dip äytte. Taksin äytüençä, APEC äğzaları regional' säwdäne häm investitsiälärne irekländerü häm alğa etärü öçen kübräk tırışırğa dip tä kileşkän.


text:
Bügin Qazaqstannıñ barlıq ay`maqtarında atmosferalıq frontaldı bölikterdiñ ötwine bay`lanıstı key` jerlerde jawın-şaşın kütiledi, oñtüstikte, oñtüstik-şığısta nöser jawın-şaşın jawadı, tek batısta awa ray`ı jawın-şaşınsız boladı. Key` jerlerde tuman, köktay`ğaq bolıp, jeldiñ jıldamdığı 15-23 m/s-ğa dey`in küşey`edi.
Bul twralı QR İİM TJK baspasöz qızmeti xabarlay`dı. Jambıl oblısınıñ key` jerlerinde tuman, köktay`ğaq bolıp, jeldiñ jıldamdığı 15-23 m/s-ğa dey`in küşey`edi. Oñtüstik Qazaqstan, Qarağandı, Şığıs Qazaqstan oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman, köktay`ğaq kütiledi, jeldiñ jıldamdığı 15-20 m/s-ğa dey`in küşey`edi. Aqmola, Qostanay` oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman, köktay`ğaq bolıp, kündiz jeldiñ jıldamdığı 15-20 m/s-ğa dey`in küşey`edi. Almatı oblısınıñ key` jerlerinde tuman kütiledi, jeldiñ jıldamdığı 15-20 m/s-ğa dey`in küşey`edi. Qızılorda oblısınıñ key` jerlerinde köktay`ğaq boladı, kündiz jeldiñ jıldamdığı 15-20 m/s-ğa dey`in küşey`edi. Mañğıstaw oblısınıñ key` jerlerinde köktay`ğaq boladı, jeldiñ jıldamdığı 15-20 m/s-ğa dey`in küşey`edi. Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ key` jerlerinde tuman, köktay`ğaq kütiledi. Batıs Qazaqstan, Atıraw oblıstarınıñ key` jerlerinde jeldiñ jıldamdığı 15-23 m/s-ğa dey`in küşey`edi. Pavlodar oblısınıñ key` jerlerinde tuman kütiledi.


text:
Bügen Ğiraq suğışınıñ tuğızınçı köne Bağqalada moñarçı kürelmägän köçle bombalawlar belän başlanıp kitte
Ul arada AQŞ cir öste ğäskärlären alda kötkän qatı bäreleşlärgä äzerli başladı. Bağdad tirälären saqlawçı Cömhüriät Saqçıları belän aldağı 2-3 köndä Kerbala şähäre yanında berençe iñ qatı bäreleş bulır dip kötelä. AQŞ räsmiläre äytüençä, Pentagon aldağı ayda Ğiraqtağı xärbiläre sanın 2 märtäbä arttırıp 200 meñgä citkeräçäk. Xäzerge waqıtta Küwäyttä toruçı meñärlägän xärbilär Ğiraqqa tağa quzğala.
Ğiraq xärbiläre uzğan ber täwlek eçendä doşmannıñ tağın 9 soldatın, 10 tankın häm 13 xärbi maşinasın yuq ittek dip belderde. AQŞ xärbi citäkçelege älegä bu uñaydan belderü yasamadı.
Ğiraq saqlanu ministrı Soltan Xäşim Äxmät xäbärçeläregä “Bez üzebezneñ töp köçlärebezne Bağdadta urnaştırdıq, koalitsiä köçläre aldağı 5-10 köndä Bağdad tiräsendäge pozitsiälärebezne çolğap aluğa ireşä ala, moña alarnıñ mömkinlekläre citä” dip belderde. “Ämma axır çiktä alar şähärgä kerergä tieş bulaçaqlar. Alla teläsä, Bağdad qaqşamaslıq nıq bulaçaq. Bez axırğaça häm härqayda suğışaçaqbız. Tarix ğiraqlılarnıñ üz başqalaların niçek saqlawın xäterläp qalaçaq” dip belderde Ğiraq saqlanu ministrı. Bağdadta uram suğışları koalitsiä köçläre öçen iñ qurqınıçı bulaçaq dip isäplänelä. Ul suğışlarda xärbilär häm tınıç xalıq arasında küpsanlı qorbannar bulırğa mömkin.
Kiçä Britaniä premyer-ministrı Tony Blair belän oçraşudan soñ AQŞ prezidentı George Bush suğış küpme genä däwam itmäsen, axır çiktä Säddam Xösäyen xakimiäte bärep töşereläçäk dip belderde.
Çärşämbe könne Berläşkän Millätlär oyışması iminlek şurası Ğiraqqa “neft’ öçen azıq tölek” programması turında urtaq fikergä ireşte. Bu kileşüne aşıqtıru Ğiraqta suğış näticäsendä humanitar krisiz buldırmaw öçen kiräk. Çönki 26 millionlıq ğıraq xalqınıñ 60-lap protsentı barı tik şuşı programma nigezendäge yardäm xisabına ğına yäşi. Ämma programma älegä raslanmadı. Äzerlängän täğäyen nösxä İminlek Şurasına kergän illärneñ başqalalarında raslanğannan soñ bügen şurada tawışqa quyılır dip kötelä. Kiçä Germaniä wäkile Gunter Pleuger “bez bügen yaxşı kiñäşläşülär ütkärdek häm Ğiraqqa humanitar yardämne küzdä totqan resolütsiä turında kileşügä ireştek kebek” dide. Bu resolütsiä turında atna buyı barğan söyläşülärne citäklägän Pleuger bügen, comğa könne, İminlek Şurasındağı 15 äğzanıñ barısı da anı xuplar dip ömetlänüen belderä. Näticädä 1996-nçı yılda ğämälgä kergän “neft’ öçen azıq-tölek” programması, BMO general’ sekretare Kofi Annanğa anı tormışqa aşıruda qayber wäkalätlär birüçe üzgäreşlär belän 45 köngä ozaytılırğa mömkin. Ämma elegräk şuradağı illärneñ qayberläre, şul isäptän Russiä aña qarşı buluların beldergän ide. Alar resolütsiäne xuplaw Ğiraq suğışınıñ legitimlığın tanu bulaçaq dip isäpli.
Ul arada televidenielär Ğiraqnıñ könyağında humanitar azıq-tölel häm eçär su taratıluın kürsätä. Yardäm taratıla torğa urınğa cıyılğan ğiraqlılarnıñ ber öleşe azıq-tölek tartmaların xärbilär qulınnan köç belän talap alsa, ikençeläre “amerikannar qaytıp kitegez” dip qıçqıra.
Kiçä New Yorkta suğışqa qarşı demonstratsiädä politsiä 215 keşene qulğa aldı. Demonstratsiädä qatnaşuçılarnıñ ber öleşe cirgä yatıp yulnı yaptı. Alarnıñ 150-se qulğa alındı. Dönyanıñ başqa öleşlärendä dä kön sayın ütkän demonstratsiälärdä meñnärçä keşe qatnaşa.
Naif Aqmal, Praga


text:
Ğiraqta 60 köngä ğädättän tış wäzğiät iğlan itelde
AUDİO: Fällücädä wäzğiät qıyın häm totrıqsız bulıp qala birä. Fällücädä häm başqa şähärlärdä tınıçlıq urnaştıru Ğiraq xökümäte öçen dä bezneñ öçen dä bik möhim, häm anda yäşäwçe keşelär xaqına monı tiz arada eşläw kiräk. Anda yäşäwçe, säyäsi protsessta qatnaşu mömkinlgenä layıqlı, saylawlarda qatnaşu mömkinlegenä layıqlı, Ğiraqnıñ kiläçägendä qatnaşırğa layıqlı häm terrorçılar, üterüçelär qulında totıq bulmasqa tieşle keşelär xaqına.
Fällücägä yäki başqa berär şähärgä höcüm başlaw öçen Ğiraq waqıtlı premyer ministr Ayät Älläwidän färman buluı zarur. Alläwi bügen Bar Ğiraqnıñ kördlär qaramağındağı öleşennän qala barlıq cirlärendä dä 60 köndä ğädättän tış wäzğiät iğlan itte. Bu köç qullanularnıñ häm üterülärneñ arta baruı belän añlatıldı. Ul arada ğisyançılar ğiraq politsiäsenä qarşı yaña höcümnär başlap cibärde. Bu çolğanıştağı Fällücägä basımnı kimetü tırışlığı bulırğa oxşağan dielä. Uzğan töndä ilneñ könbatışındağı Anbar wilayätendä ğisyanıçlar berniçä politsiä stansiäsenä granataatqıçlar häm minaatqıçlar belän höcüm itte. Ğiraq politsiäseneñ yuğarı citäkçese äytüençä, Hadita häm Halania şähärläre yanında ğisyançılar politsiä stansiälärenä bärep kerep anda 21 politsiä xezmätkären cäzalap ütergän. Könbatış Ğiraqtağı bu soñğı bäreleşlär küplärne İordaniägä kitärgä mäcbür itte. İordaniä räsmiläre äytüençä, 2003-neñ martında suğış başlanğannan birle alarğa ğiraqtan bu qädär küp keşeneñ kilgäne bulmağan. İordaniä çik saqçıları soñğı 4 köndä Ğiraqnıñ könbatışınnan bezgä 7 meñ keşe kerde di. Bu yıl başındaraq Fällücädä 300 meñläp keşe yäşägän bulsa, soñğı 6 ayda alarnıñ 250 meñe şähärdän kitte dielä. Süriä Ğiraq belän üze arasında çik aşa ütü mömkinlelären tomalaw eşe alıp bara. Bu eş AQŞ citäkçelegendäge koalitsiä belän söyläşülärdän soñ başlandı. Elegräk AQŞ Süriäne islam suğışçılarına Ğiraqqa ütep kerü mömkinlege birüdä ğäyeplägän ide. Süriä bu ğäyepläwlärne kire qağa.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Sişämbe könne Bötendönya tatar kongressında (BTK) Rusiäneñ törle töbäklärennän cıyılğan xatın-qızlar Başqarma komitet citäkçeläre İndus Tahirov, Roza Tufetulova belän oçraşqanda, Tatarstan milli säyäsät, milli tärbiä alıp baruda tayanıçıbız bulırlıq suveren däwlät bulıp qalsın ide, digän teläk belderdelär. Tatarlar küpläp yäşi torğan törle töbäklärdän cıyılğan xatın-qızlarnıñ Qazanğa kilü säbäpläre 8 Mart bäyräme üñayınnan bulsa da, iñ berençe oçraşuda uq süz säyäsätkä kerep kitte. Kereş süzendä İndus Tahirov xatın-qızlarğa “sezgä bu süzlärne bulaçaq III kongressta ğına söylärmen äle digän idem. Läkin wäzğıät şundıy, ireksezdän sezneñ belän söyläşäse, kiñäşäse kilde” dide. Ul süzne Başqortostanda tatarlarnı başqortlaştıru säyäsätennän başladı. Annarı soñ xalıq sanın alu kampaniäsenä tuqtaldı. Anıñ fikerençä, tatarlarnı başqortlaştıru, başqa millätlärgä waqlaw ğamälläre asılında Rusiäneñ milli respublikalarnı beterü säyäsäte yata.
Oçraşuğa cıyılğan xatın-qızlar cıyılış isemennän tatar xalqına möräcäğät belän çığarğa niätlädelär. Şul uq könne töştän soñ BTK häm “Tatarstan xatın-qızları” ictimaği oyışması çaqıruı belän cıyılğan qunaqlarnı Tatarstan Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin qabul itte. Ä 6 mart könne köndez alarnı bäyräm uñayınnan Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev qabul itäçäk. Alarnı törle-törle büläklär kötä inde. Qazannıñ öydä qul eşläre belän şöğellänüçelär kombinatı xezmätkärläre Qazan qunaqlarına 8 Martqa 750 Qazan sölgese äzerläp quydılar, dip xäbär itte “Tatar-İnform” agentlığı. Älege sölgelär täwge märtäbä yaña cihazlarda Sankt-Peterburgta citeşterelä torğan computer çigüe avtomatlarında çigelgän ikän.


text:
Comğa könne Ufada, Başqortstan Fännär aqädemiäseneñ Tarix, tel häm ädäbiät institutında «Başqort häm tatar xalıqları mädäniäte häm Riza Fäxreddinov mirası» digän temğa töbäqära simpozium bulıp ütte. Başqortstan belän Tatarstan Fännär aqädemiäläre arasındağı üzara xezmättäşlek proğramması qısalarında oyıştırılğan bu cıyınğa Qazan belän Çallıdan da ğälimnär kilgän ide.
Ğilmi forumda distlärçä çığış tıñlandı. Ğälimnär Riza Fäxreddinneñ tormışı häm küpqırlı eşçänlegeneñ törle yünäleşlären yaqtırtqan doqladlar äzerlägän. Qazan ğälime Marsel Äxmätcanov Riza Fäxreddin şäxesen öyränügä küp köç salğan keşe. Şuña da anıñ mäğlümatları simpoziumda qatnaşuçılarda ayıruça zur qızıqsınu uyattı.
Cıyında äle Riza Fäxreddinneñ tormışı häm eşçänlegen centekle öyränü häm yañadan-yaña xezmätlär yazu kiräklege dä assızıqlandı. İke respublik ğälimnäreneñ bu yünäleştä bergäläp eşläwe tağın da näticäleräk bulır ide digän fikerne bügenge cıyında qatnaşuçılar därräw xupladı.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Prokuror urınbasarı Vladimer Kolesnikovnıñ belderüenä qarağanda, tikşerülärne tämamlau öçen kiräk bulğan xäldä Xodorkovskiy ike yılğa qädäre türmädä totıla ala. Läkin, ul tikşerülärne ike ay eçendä tämamlau mömkin bulır dip uylıy. Ul şulay uq başqa ere eşquarlarnı da kisätep aldı, törmägä yabıp quyılmağannar närsä eşlävläre turında yaxşı ğına uylasınnar dip belderde. Britan gazetası Finencial Timesta Yukos häm Xodorkovskiy mäsäläsenä bağışlanğan Putinneñ probleması dip atalğan maqälä turında.
Gazetanıñ yazuınça, Kreml Russiäneñ iñ bay keşese Mixail Xodorkovskiyğa höcümnären kimetergä ciınmıy kebek. Mäxkämä anı käfalätkä irekkä çığarunı kire qaqtı. Prokuror urınbasarı ilneñ eşquar dairälärenä irektä bulğannar yaxşı ğına uylasınnar digän kisätü cibärde. Prinsipta Xodorkovskiy eşen tikşerüneñ yalğış yağı yuq. Ul başqa küpkenä aqçalı ruslar kebek , üz baylığın butalşıq xosusiläşterü çorında tupladı häm anıñ cavap biräse soraular bardır. Ğäyeplävlär citdi häm dälillär citärlek bulğan xäldäö, xakimiätlärneñ ber keşene höcüm obyektı itep aluları belän dä kileşep bula. Här ildä prokurorlar ciñügä ışanğan mäsälälärne kütärep çığalar. Läkin, prezident Putin üzenä kündäş itep kürgän Xodorkovskiynı politik kisätü misalı itep faydalana . Bu isä xakimiät belän yayızlanu, Russiädä aftoritarizmnıñ cäyelü işaräse bulıp tora. Bälkim Putin bu adımnıñ qanun xakimiäte, keşe xoquqları yäisä demokratiägä turılıqlılığı turındağı süzlärenä şik tudıruına borçılmıy da torğandır. Läkin, ul Xodorkovskiy mäsäläseneñ üze öçen qimmätle bulğan ber närsägä Russiäneñ ekonomik täräqqiätenä zian kiterü ixtimallığınıñ buluın küz aldında totarğa tieş. Yukosqa turıdan-turı zian kilüe ber närsä, räsmi şäxeslärneñ monı eşquarlıqqa mönäsäbätne üzgärtü öçen faydalanuları ikençe närsä. Eşquarlar byrokratlar xäzer erele-vaqlı başqa şirkätlärgä qarşı höcüm başlarar dip borçılalar. Russiädä eşqarlıq burokratiä häm rişvätçelektän bäyle. Putin bälkim eşquarlıqnı şuşı yul belän qısarğa telämi dä torğandır. Läkin, anıñ administrativ maşinanı tuqtatırlıq xakimiäteneñ bumauı da mömkin. Anıñ iñ köçle taraftarları uzğandağı häm xäzerge iminlek organarı xezmätkärläre. Alar 90-nçe yıllarda yuğaltqan östenleklären kire qaytarırğa telilär. Annan başqa eşquarlıqqa höcüm bik populär. Putin Duma häm kiläse yılğı prezident saylaularınan alda monı tuqtatırğa tırışır dip kötep bulmıy. Burokratiä ere investorlarğa, aftoritar rejimnar belän eş itügä künekkän nefte şirkätlärenä zur zian kiterä almas. Aldınğı törkemnär rişvätneñ miqdarın arttıru yulı belän bulsa da yäşäp qalırlar. Töp qurqınıç üzlären saqlarlıq däräcädä bulmağan vaq şirkätlärgä kilä ala. Ä inde andıy şirkätlärdän tış Russiä üzenneñ potansialın üsterä almıy. Dimäk Russiä tabiği çığanaqlarğa bay, xalqı fäqir bulğan il bulıp qalaçaq. Putinneñ ilne üzgärtü xıyalı da soñğı çiktä yuqqa çığaçaq.
Färit İdelle, Praga .


text:
İzrail premer-ministrı Yaxüt Olmert, töbäkkä xalıqara tınıçlıq köçläre kilgänçe Libandağı xärbi operasia däwam itäçäk, dip qabat belderde. İzrailneñ tışqı eşlär ministrı Sipi Livni bolay dide: “İzrail, BMO İminlek şurasınıñ 1559 nçı rezolusiasendä äytelgän maqsatlarğa ireşü öçen, xalıqara cämäğätçelek belän eşlärgä äzer. Bu Xizbullanı qoralsızlandıru häm ilneñ böten cirendä Libannıñ suwerenlığın buldıru öçen Liban xökümätenä bulışu”.
Sişämbe Xizbulla İzrailneñ tönyäğına qabat raqetalardan attı. Azatlıq radíosı xäbär itkänçä, ber keşe üterelgän, distälärçä keşe yaralanğan.
Aldanraq İzrail ğaskärläre Libannıñ Baabäk awılı yanında xärbi operasia ütkärde. İzrailneñ xärbi citäkçelege başlığı Dan Xalus bolay dide: “Bez Baälbäk tiräsendäge Beqäa üzänendä xärbi operasia ütkärdek. Anda Xizbullanıñ täemin itü üzäge urnaşqan. Häm qayber başlıqlar yäşi. Bu operasiagä maxsus xärbi büleklär qatnaştı. Alarnıñ maqsatı Xizbullanıñ berniçä äğzasın qulğa alu ide”. Süriä çigennän yıraq bulmağan küperlär dä bombalanğan.


text: Saddamğa birelgän ülem qararına dönyada zur reaksiä tudırdı. Quşma Ştatlar häm Britaniä mäxkämä qararına xuplaw belderde. Aq yortnıñ süzçese Tony Snow “bügen Ğıraq keşeläre öçen yaxşı kön” dide. Britaniä tışqı eşlär sekretare Margaret Beckett, bügen Saddam häm anıñ eşnälären xökem itü qararına xuplaw belderde. İran tışqı eşlär ministrlığı wäkile Mohammad Ali Hosseyni, ale xökem qararı iğlan itelgänçe ük, ülem qararı Saddamğa birelgä tieşle cazanıñ iñ keçkenäse, dip äytkän ide. Läkin Fransiä, İtaliä häm İspaniä, ülem cazasın birügä prinsipta qarşı buluın belderde. Xalıqara xoquq yaqlaw oyışmaları da, asıp üterü qararın tänqitläp çıqtı. Londonda urnaşqan Ammnesty İnternational oyışması wäkile mäxkämä ğadelsez buldı dide. BMOnıñ keşe xoquqları wäkile Louise Arbour, Qıraqnı ülem cazasına maratoriy iğlan itärgä çaqırdı.


text:
Törkiädä akademiklar belän xökümät arasında köräş başlandı
AK Partiä parlamentağı zur küpçelegenä tayanıp, qay oçraqlarda säyer toyılğan, rizasızlıq tudırğan aktiflıqlar da alıp bara. Xökümät törle aftonom tözeleşlärne dä üze telägänçä formalaştırırğa, üzgätergä tırışa.
Xökümät belän YUO arasında upqınnıñ artuwına isä ike atna elek Vannıñ 100. Yıl universitetı rektorı Prof. Yücel Aşkın’ın korruptsiädä ğäyeplänep tupas räweştä törmägä yabılıuwı säbäp buldı. Asılda anı törmägä yabıp quyu kiräkmäs ide. Çönki xökem protsesı başlanğaç mäxkämä aldına çığaru mömkin ide. Şul säbäple dä YUO Törkiädäge barlıq universitetlarnıñ rektorların Ankarağa çaqırtıp ber protest belderüwe yasadı. Şul ğına citmäde 75 universitetnıñ rektor yaki urınbasarları demostratif räweştä Van şähärenä barıp, törmädä totılgan kollegalarına vizit yasadılar. Ämma tege yaqtan ber törkem protestoçı “Allah-ı Ekber” dip täkbir kiterep rektorlarnıñ maşinalarına taş ırgıtttılar. Monda inde AK partiä väkilçelek itkän dini motiflarnıñ rol uynawın kürergä mömkin.
Qısqası, xökümät belän YUO arasında berberen ğäyepläw kampaniäse başlandı. Premier çit ildä vizitta bulu säbäple, anıñ urınbasarlığın üz östenä alğan Tışqı Eşlär Ministere Gül, 27-nçe üktäberdä “Törkiädä kem dä üzen bäysez utrawçıqlarda yäşi dip kürmäsen” dip rektor häm ber ük waqıtta profesorlarğa qarata tupas ğäyepläwlär yasadı. Şulay uq Yämän belän Kuveytqa oçqan waqıtında Premier Tayyip Erdoğan da “Bu xätle fän eşleklese ğädellek organnarına basım yasıylar. YUO şulay itep ildä kierenkelek xasıyl itä” dip ğäyepläde. Oppozitsiä citäkçese Deniz Baykal da “Xökümät bitaraf qala almadı, juridik ber xata xalıq vıcdanın räncette” dip belderde. Tege yaqtan isä Prezident Ahmet Necdet Sezer 29-nçı Üktäberdä qotlanaçaq Respublika köne fuşerenä- sıy mäclesenä barlıq universitetlarnıñ rektorların çaqırıp bu ızğışta nindi tarafta buluwın kürsätte. Monnan elek isä YUO Premierneñ baş kiñeşçese Prof. Ömer Dinçerne yazğan ber däres kitabında plagiatorlıq-ädäbi äsärne orlawda ğäyeple tabıp, monnan soñ profesor isemen qullanırğa häm nindi dä bulsa ber universitetda eşlärgä tıydı. Premier moña da bik tupas süzlär belän reaksiä kürsätkän ide.
Qısqası, Törkiädä fän dönyası belän xökümät arasında tartış bara häm bu baytaqqa suzılaçaq buluğa oxşıy, ägär dä taraflardan bere çigenü yasamasa.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Tatar uquçıları küñel açu, mädäni gäzitlärgä östenlek birä
Bu könnärdä, 2006 yılda berençe tapqır, gäzitlärneñ yaña sannarı çıqtı. Basmalarnıñ küpçelege, yaña yılda uquçıları belän isänläşep, ikençe yartı yıllıqqa yazıluçılar sanı belän tanıştırdı. İñ küp tirajlı tatar gäzite bulıp, «Yuldaş» basması sanala, ä urıs telendäge gäzitlär arasında, berençe urınğa «Vostoçnıy ekspress» basması çıqtı. Ul üzeneñ äbünäçelär sanın tapqırğa artırdı. Gäzit –jurnallarğa yazılu kompaniäse üzenä kürä bäyge kebek. Qaysı gäzit iñ populär, qaysısı iñ däräcäle, qaysısınıñ uquçıları kübräk, şul yazıluçılar sanına qarap çamalap bula. Bu tirajlar turında mäğlümatlar, uruçılarnıñ nindi temalarğa östenlek birüläre turında fiker yörtergä mömkinlek bir. Ber niçä yıl rättän, iñ tirajlı tatar gäzite bulıp «Yuldaş» atnalığı sanala ide. Annan soñ, yazıluçılar sanı belän, ikençe urında, Tatarstan yäşläre bardı. Xäzer dä şul tärtip saqlana, ämma ike gäzit tä, soñğı yıllarda üz tirajların kimette. 70-60 meñnän 50-gä qädär töşte. «Yuldaş» gäziteneñ baş möxärrire äytüenä qarağanda, Tatarstan eçendä bu gäzitkä 44 meñ keñe yazılğan bulsa, tağın 12 meñ dänä – çittäge tatarlarğa kitä. Tulayım alğanda gäzitne 56 meñ keşe aldıra. «Yuldaş» gäzite kübräk küñel açu, mädäni temalarğa östenlek birä, maxsus quşımtalar çığara. Gäzit däwlättän finans yärdäm almıy, gäzitne uquçılarnıñ ixtiaclarına turı kiterep çığarırğa tırışa. «Tatarstan yäşläre» gäzite dä şundıy uq maqsatlarnı üz aldına quya, bu basma da, uquçılarnıñ qızıqsınıp uqıp, üz aqçalarına yazıluına ömet itep biznes qora. «Tatarstan yäşläre»n 51 meñ keşe yazdırğan.
Şulay uq, räsmi matbuğat belän dä xälneñ üzgärüen küräbez. Ale ber 2 yıl elek, räsmi gäzit digändä, qızıqsız, küñelsez, yañalıqnı qabul itmi torğan, gel räsmi mäğlümat bastıra torğan basmalarnı küz aldında totalar ide. Xäzer, wäzgiät üzgärä. İctimaği-säyäsi «Watanım Tatarstan» gäzite mäqälälärne täqdim itü, bizäw, törle töslärne qullanu yağınnan kisken üzgärde. Yaña yılda, gäzit inde bulğan bizäleşen tağı da zamançaraqqa taba üzgärtte. Ämma bu gäzitneñ uquçıları, Tatarstan yäşlärnekek kebek tügel, azraq. Monıñ säbäpläre törle bulırğa mömkin, ämma 19 meñ yazıluçı – fakt bulıp qala. Bu räsmi gäzitneñ urıs telendäge köndäşe «Respublika Tatarstan» gäzite 20 meñlek tiraj belän bara. Bu gäzit tä, törle tösle, zamança bulırğa tırışa. Ber niçä yıl rättän, urıs telle icitimaği säyäsi gäzitlär arasında berençelekne «Vechernaya Kazan» gäzite alıp bardı. Ul däwlättän yärdäm almadı. Räsmi xakimiätlärne, buldırğan qadär külämdä, tänkit itärgä dä batırçılıq itte. Qızıqlı, skandal ise kilgän, oppozitsion yazmalar bastırdı. Şuşındıy yazmalarğa häm oppozition fikerelärgä Tatarstanda ixitiac bar, bu basmağa 40 meñ uquçı yazılğan. Bu xaqta, gäzit, gorur räweştä, 2006nçı yılnıñ berençe sanında xäbär itte. «Vechernaya Kazan» kebek, säyäsi, ictimaği temalarğa yaña ğına barlıqqa kilgän «Vostochniy Ekspress» gäzite yazıp kilde. Bu da, räsmi xakimiätlärdän bäysez basma bulıp sanala. Bu basma ber niçä tapqır xucaların alıştırdı. Başta däwlätneke ide, annan, biznes şirklär qulında buldı. Gäzitneñ soñğı xucası – Efir-media xoldingı. Şuşı media şirkät, irekle mäğlümat, fiker, süz irege idealların tügel, ä kübräk media ölkäsendä biznes qoruğa yöz tota. Xoldingnıñ yärdäme belän, gäzit bötenläy buşlay yazılu kompaniäsen ütkärde. Buşlaw bulğaç, ikelänülär dä, gäzitne öygä aldıra başladı. Xäzer «Vostochnıy ekspress» gäzitenä yazıluçılar sanı, Tatarstanda iñ zur bulıp sanala – 70 meñ. Şuşındıy, buşlaw yazdıru kompaniäse belän, gäzit üzäneneñ tirajın 6-7 tapqırğa arttırdı. Buşlay gäzit yazdırıp, şirkät zur çığımnar tottı. Ämma, älege basmanıñ yazılu öçen cawaplı citäkçese Denis Maksimovnıñ äytüenä qarağanda, mondıy çara gäziteneñ finans xälen qaqşatmağan, gäzit ğädättäge eşen däwam ittä. Xätta alğa taba, bit sanın artırunı küz aldında tota. Başqa çığanaqlar xäbär itkänçä, zur tiraj cıyıp, media xolding reklama birüçelärneñ artuına ömetlänä.
Buşlay yazılu kompaniäsen ütkärügä başqa gäzit citäkçeläre, şiklänep qarıy. Kemder, ozaqqa barmas di, ikençeläre, bezneñ uquçılarnı alıp kitä, dip borçu belderä. Bez soraştırğan basma möxärrirläre, buşlaw yazdıru, xäldän kilmi dip cawap birde.
Şulay itep, yıl näticälärenä qarap, şunı äytä alabız. Uquçılar, tatar häm urıs telle uquçılar da, kübräk, küñel açu, şaqqatıruğa yüz totqan basmalarğa yöz tota. İctimaği-säyäsi gäzitlär da üzeneñ zıyalı, uylanuçan uquçıların yuğaltmıy, ämma alarnıñ sanı yağınnan, ciñelräk ruxlı basmaların qalışa.Bikä Timerova


text:
Bağçasaray çeşmesi
Bağçasaray çeşmesi (rusça Бaxчиcapaйckий фoHTaH, Bahçisarayskiy Fontan) - Aleksandr Puşkinniñ namlı şiiri. Bağçasaray çeşmesini 1822-de belli rus şairi Aleksandr Sergeyeviç Puşkin sürgünlikte ekende Hansaraydaki Közyaş Çeşmesiniñ ikâyesinden tesirlenip yazdı. Şimdiki vaqıtta bu tarihiy çeşmeniñ qatında Puşkin büstü de bar.
Şiir[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Puşkinniñ sürgünlikte yazğan bu şiiri o vaqıt büyük nam salğan, Rusiyede, Avropada er yaqta tuyulğandır. Şiir Qırım Geray Hannı maqtap, Bağçasaray Çeşmesiniñ ikâyesini añlata. Bağçasaray selsebili de denilgen uzun bir şiirdir. Şiirniñ Osman Aqçoqraqlı ve Eşref Şemi-zadeniñ yapqan eki Qırımtatarca tercimesi bar.
Şiirden bir bölük
Bağçasaray Çeşmesi ...
Onı şay tez mezarına ne kirsetti?
Bu ümitsiz esirlikniñ qayğısımı?
Hastalıqmı, yoqsa diger bir illetmi?
Kim bile? O bu dünyanı tez terk etti.
Han sarayı titislenip, boşap qaldı;
Qırım Geray kene ketti onı taşlap;
Tümen-tümen askerinen yat illerge,
Yat illerge yolğa çıqtı sefer başlap.
O kene de qasırğalı soğuşlarda
Küskünlenip, qanğa suvsap at oynata,
Lâkin hannıñ yüreginde başqa türlü
Duyğularnıñ alevleri gizli yata.
O ekseriy qızğınlaşqan uruşlarda
Qılıçını birden siltep, tars toqtala
Pek çoq vaqıt şaytip taşday qatıp qala,
Çevresine şaşqın-şaşqın baqıp tura.
Bir şeyden qorqqan kibi benzi ata,
Öz başına söylene ve ara sıra
Köz yaşını toqtamadan aqıttıra. ...
(Tercime: Eşref Şemi-zade)
Balet çevirisi[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Bu şiir daa soñra Boris Asafiyevniñ muzıkası, Nikolay Volkovnıñ librettosı ve Rostislav Zaharovnıñ horeografiyasınen 1934de Moskvada baletke çevirildi.
Qırım Geraynıñ aşıq olğanı Lehistanlı prenses Maria areminde esir edi. Han bu aşq yüzünden aremindeki közdesi Zaremağa baqmay. Zarema, Marianı öldüre. Bunı tuyğan Qırım Geray Han Zaremanı öldüre. Maria adına bir çeşme yasata.


text:
Taliban suğışçıları tarafınnañ qulğa alınğan 22 KönYaq Korea totqınnarnı azat itü xaqında söyläşülär däwam itä.
2 Äfğanlı qanun çığaruçı, ellekke ber taliban citäkçese belän ber niçä aqsaqal ike aradağı kileşülägä qatnaştı.
Äfğan räsmiläre, 22 Missioner yärdäm xizmätkären qotqarırğa ömetle buluların belderä. Alar 10 könder qulda totıla. Totqınnarnıñ citäkçese bu atna başlarında üterelgän ide.
KönYaq Korea, Äfğanstan Prezidentı Xamid Qarzai häm AQŞ köçläre başlıqları belän söyläşergä ilçe cibärde. Taliba kiçä, Äfğan Xökümätenä, kileşü öçen cibärelgän ilçelär möddät tanunı belderä. Läkin şul uq waqıtta, ägär dä Äfğan xökümäte, ğisyançı 8 totqın azat itmäsä, yärdem xizmätkärlären ütürü belän qurqutuın qabatli.


text: Reuters mäğlümat agentlığı xäbär itüençä Ğiraqtağı Najaf şähärendä yäşäwçe Ğiraqnıñ iñ yuğarı şiği möselman ruxanilärneñ berse bulğan Ayatollah Ali Sistaninıñ öyen qorallanğan keşelär qamap alıp , aña 48 säğat eçendä cıyınıp ildän kitü taläben quyğan. Bu xaqta din äheleneñ yardämçese, Kuwaitta yäşäwçe Ayatollah Abulqasim Dibajiy xäbär itkän. 48 säğat eçendä ruxanineñ kitmäne xälendä, öygä höcüm iteläçäk. Qorallanğan bu törkem Najaftan başqa dip ähelläreneñ dä kitüen taläp itä. Najaf-şiği möselmannarı öçen izge şähär,. Biredä şiği ruxaniläreneñ kübese yäşi. Yort yanına cıyıluçılar –Ğiraqnıñ elekke dini yulbaşçısınıñ ulı, 22 yäşlek Moqtada Sadr citäkçelegendäge Jimaat-e-Sadr-Thani törkemennän dip xäbär itelä.


text:
Anda meñnärçä keşe qatnaştı. Demonstratsiälär kiçä başlanğan ide.
Serbiä politsiäse qalqannar yardämendä demonstratsiäçelärne parlament binası yanınnan çitkäräk etep çığardı. Bäreleşlär waqıtında 2 keşe çiñelçä yaralanğan.
Hönär berlekläre tarafınnan oyıştırılğan demonstratsiä xökümätneñ kitüen, waqıtınnan elek parlament saylawları ütkärüne häm xosusıylaştırunı tuqtatunı taläp itä.
Bügen parlamentta xökümätkä ışanıç mäs'äläse tawışqa quyılğanda Serbiä premyer-ministrı Zoran Jivkoviç xökümät eşçänlegen yaqlap çığış yasadı.
Jivkoviç Serbiäneñ iqtisadıy qıyınlıqları aftokratik idarädän demokratiägä küçü çorı öçen normanl küreneş dide.
Serbiädä 2000 yılda elekke prezident Slobodan Miloşeviçnıñ xakimiättän kitüennän soñ tormış däräcäseneñ yaxşırmawı säbäple eşçelär arasında qänäğätsezlekneñ arta baruı turında xäbär itelä.


text:
İran üzeneñ atom programması mäs'äläsendä Yaponiädän yardäm soradı
AUDİO: Östämä protokol bezneñ parlamentta xuplanğançığa qädär ük bez İranda Xalıqara Atom İdaräse tikşerülären elekkeçä däwam itü belän ixtiarıy räweştä kileştek. Alar bezdäge barlıq programmalarnıñ xalıqara iminlek qağidälärenä nigezlängän buluın kürsen öçen.
Yaponiä premyer-ministrı Yunişiro Koizumi belän oçraşuda Xarrazi İran üzeneñ atom programması mäs'äläse BMO İminlek Şurasına tapşırılmasın öçen Yaponiädän xezmättäşlek itü sorıy dide.


text:
Alinä Kabaewa Tatarstan belän kileşü tözede
Näfis gimnastiqa sportçısı Alinä Kabaewa yarışlarda Mäskäw belän berrättän Tatarstan danın da yaqlayaçaq. Alinäneñ Qazanğa kilüeneñ maqsatı da şul uñaydan kileşü tözü. Matbuğat oçraşuında töp häm şaqqattırğıç yañalıq şul buldı. Monı xätta Gazeta.ru kebek federal' saytlar da tiz arada yazdı. 23 yäşlek millättäşebez Alinä Kabaewa berençe tapqır Qazanğa 2004 yılnıñ közendä kilgän ide, Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev belän dä oçraştı. Şul waqıtta Alinä Qazan belän soqlanuın da belderde, üzeneñ tatar buluına basım yasıy başladı. Can tartmasa da qan tarta dilär bit. Alinäneñ änise rus bulsa, ätise Marat Kabaev Taşkentta yäşäwçe tatar. Küplärgä ul “Paxtakor” futbol komandası arıqlı tanış. Kabaewalarnıñ tuğannarı Qazanda da yäşi. Tinçurin teatrı artistı İslamiä Mäxmütova. Uzğan yılnı Marat Kabaev alarda şaqtıy qunaq ta bulğan. Bu xaqta “Azatlıq” radiosına İslamiä Mäxmütovanıñ qızı Läysän belderde. Matbuğat oçraşuında Alinä Kabaewa tatarlığına älläni basım yasamasa da, mindä tatar qanı ağa dip äytep uzdı uzuın. Yarışlarda kiläçäktä Alinäneñ Mäskäw belän berrättän Tatarstan danın da yaqlawın Rusiäneñ näfis gimnastika baş trenerı İrina Viner Gazeta.ruğa respublikanıñ material', yäğni aqçalata yärdäm itep kilüe belän añlattı. Kabaewağa ğına tügel, ä ğomumän näfis gimnastikağa. Şulay inde kem tüli, şul şart quya. Tatarstannıñ Alinä Kabaewa belän kileşüe 2008 yılda Pekindağı Olimpiä uyınnarına qädär isäplängän. Ä Kabaewanıñ kiläse yarışı tizdän Mäskäwdä “Krıylatskoe” sport kompleksında uzaçaq Yevropa çempionatında bulaçaq. Alinä Afinada uzğan Olimpiä uyınnarında qatnaşqannan soñ yal itü waqıtında üz isemendäge balalar sport mäktäben tözärgä bulğan. Häm bu eş belän dä şöğellänä. Ä Pekindağı Olimpiadadan soñ Alinä (aña ul waqıtta 25 yäş bulaçaq) yuğarı belem alırğa häm professional' trener yäğni ostaz bulırğa niätli. Ul Tatarstan yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrlı Marat Barıyevqa Tatarstanda näfis gimnastika üssen öçen Mäskäw trenerların çaqırırğa täqdim itte.
Landış Xarrasova


text: Praga. Berençe omtılışında ilneñ yaña prezidentın saylıy almağannan soñ, Çexiä parlamentı monı tağın ğinwarnıñ 24-endä eşläp qarayaçaq. Bu xaqta, parlamentnıñ wäkillär palatası räise Lubomir Zaoralek bügen andağı partiälärneñ citäkçeläre belän oçraşqannan soñ xäbär itte. İke kön elek çex parlamentı, xäzerge prezident Vaclav Havelnıñ almaşın saylıy almadı, anıñ wäkalätläre isä fivral’neñ 2-sendä tämamlana. Ğinwarnıñ 24-enä bilgelängän tawış birüdä yaña nämzätlär dä qatnaşa ala. İke kön elek isä Çexiä prezidentlğına däğwa itüçelär arasında töp köräşne xristian demokratlar wäkile Petr Pithart häm sivil demokratlarnıñ fäxri räise Vaclav Klaus alıp bardı. Alarnıñ berse dä ilneñ yuğarı citäkçelegenä saylanu öçen citärlek tawış qazana almadı.


text: Düşänbe. Bügen Taciqstan başqalasında İran prezidentı Möxämmäd Xatami häm taciq citäkçese İmamoli Raxmonov arasında söyläşülär uzdı, alar anda berniçä ikeyaqlı kileşügä ireşte. Taciqstan İran belän Waxş yılğasında su elektr stansiäsen qorıp beterü ölkäsendä xezmättäşlek itärgä cıyına, prezidentlar şul maqsatta maxsus şirkät qoru xaqında kileşte. İke yaq şulay uq Taciqstannı tönyaq Äfğanstan aşa İran belän totaştıraçaq olı yul qoru yulların da tikşerä. Möxämmäd Xatami Düşänbegä öç könlek säfär belän kiçä kilde.


text:
BİRGAZ KOMBİ KLİMA SATIŞ MONTAJ SERVİSİ
Bursa Bursada Bursadaki Kombi Satış Montaj Servisleri, Burs Osmangazi Osmangazide Doğalgaz Tesisat İşleri Yapanlar, Bursa Osmangazi Bosch Kombi Satış Montaj Servisleri, Bursa Osmangazi Bosch Kombi Satanlar Satıcıları Satan Yerler, Bursa Osmangazi Viessmann Kombi Satış Montaj Servisleri, Bursa Osmangazi Viesmann Kombi Satanlar Satıcıları Satan Yerler,Bursa Osmangazi Ariston Kombi Arıza Montaj Servisleri, Bursa Osmangazi Ariston Kombi Satanlar Satıcıları Satan Yerler, Bursa Osmangazi E C A Kombi Arıza Montaj Servisleri, Bursa Osmangazi E C A Kombi Satanlar Satıcıları Satan Yerler, Bursa Osmangazi Demirdöküm Kombi Klima Arıza Montaj Servisleri, Bursa Osmangazi Demirdöküm Kombi Klima Satanlar Satıcıları Satan Yerler, Bursa bursada bursadaki airfel kombi klima satıcıları, satanlar, satan yerler, bursa osmangazi protherm kombi şofben satanlar,bursa protherm şofben satanlar, bursa gilan soba, hoşseven soba, fujiyama soba, dias soba, satanlar satıcıları satan yerler,
Bursa Osmangazi Baykan Kombi Arıza Montaj Servisleri, Bursa Osmangazi Baykan Kombi Satanlar Satıcıları Satan Yerler, Bursa Osmangazi Vaillant Kombi Arıza Montaj Servisleri, Bursa Osmangazi Vaillant Kombi Satanlar Satıcıları Satan Yerler, Bursa Osmangazi Buderus, İmmergas, Panasonic, Kombi Arıza Montaj Servisleri, Bursa Osmangazi Buderus, İmmergas, Panasonic, Kombi Satanlar Satıcıları Satan Yerler, Bursa Osmangazi Demirdöküm Şofben Satanlar Satıcıları Satışı, Bursada Hermetik Bacalı Şofben Satanlar Satışı Satıcıları, Bursa Osmangazi E C A Şofben Satanlar Satışı, Bursa Osmangazi Fujiyama Şofben Satanlar Satıcıları Satışı, Bursa Osmangazi Hoşseven, Gilan, Dias, Şofben Satanlar Satıcıları Satışı, Bursada Alüminyum Radyatör Satanlar, Bursada Osmangazi Alüminyum Radyatör Satıcıları Satan Yerler, Bursa Osmangazi Petek Montajı Yapanlar, Bursa Osmangazi Doğalgaz Tesisatı Yapan Yerler,
- Görüntülenme sayısı: 618


text:
Vladimir Putin, Qazan turistik häm säwdä üzägenä äwerelergä tieş dip belderde
Çärşämbe könne Mäskäwdä Qazannıñ 1000 yıllığın häm Sankt-Peterburgnıñ 300 yıllığın bäyräm itüne oyıştıru komissiäseneñ utırışı ütte. Anda Rusiä prezidentı Vladimir Putin da qatnaştı. Şuşı utırışta çığış yasap ul, Qazan häm Sankt-Peterburg çın töbäk başqalaları, turistik häm säwdä üzäklärenä äwerelergä tieşlär, dip belderde. Monıñ öçen inde şaqtıy ğına eşlänelde dä, dip iskärtte Vladimir Putin häm misal itep Qazandağı metro tözeleşen kiterde.


text:
İğtibar üzägendä -- kongress
İğtibar üzägendä -- kongress
Comğa könne mäğlümät çaraları Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievneñ «İnterfax»qa birgän äñgämäsen bäyän ittelär. Ul nigezdä öçençe Bötendönya tatar kongressına bağışlanğan. İntervyuda Mintimer Şäymiev kongressnıñ ähämiätle waqiğa ikänen, anda kön üzägendäge küp kenä temalarğa cawap tabılırğa tieşlegen iskä ala. «Min bu kongress Rusiä Federatsiäseneñ üseşeneñ yaña etabı şartlarında tatarlarnıñ ruxi berläşüe kongressı bulaçaq, - dip isäplim. Kongress delegatları, hiçşiksez, tizdän ütäçäk xalıq sanın aluğa bäyle mäsälälärne dä tikşeräçäk».
Moña östäp, şunı äytäse kilä, öçençe qorıltayğa ömetlär ğayät zur. Kongressnı oyıştıruçılar törle töbäklärdä yäşäwçe millättäşlärebezneñ Qazanğa omtıluın, zur cıyında qatnaşırğa, söyläşergä teläwen xäzer üz cilkälärendä bik yaxşı tatıylardır. Ämmä mömkinleklär çiklängän. Xäyer, millät turında qayğırtqan här tatar keşese sivilizatsiä tudırğan mömkinleklärdän faydalana ala. Mäğlümät çaraları, İnternet, fax, telefon bu arada täwlek buyı eşläp toraçaqlar. Kongressta, älbättä, millät yazmışına qarağan rezolyutsiälär, möräcäğätlär qabul iteläçäk. Ber-işe xäbärlärgä qarağanda, kongress Rusiä citäkçelegenä häm tatar xalqına ayırım ike möräcäğät belän çığaçaq.
Qazan aeroportı, timer yul vokzalı qayber qunaqları qabul itä dä başladı. Kongress könnärendä Qazanda biznes keşeläre öçen eşlekle forum cıyılaçaq. Anda ilneñ, dönyanıñ törle poçmaqlarınnan 220-gä yaqın eşmäkär, säwdägär qatnaşaçaq. Tağın ber ekskluziv yañalıq. Şuşı könnärdä Finländiädän 26 millättäşebez maxsus niät belän Arçağa kiläçäk. Anda Arça qızı Liliä häm Helsinki yegete Varolnıñ tuyı uzaçaq. Qazan Finländiägä käläşlär eksportın uñışlı ğına däwam itä. Süz uñayınnan äytik, Varol äfände «İslamiä» cämgıäteneñ idarä wäkile, «Yoldız» sport klubınıñ citäkçese. Uzğan yıl Qazanğa kilep, İslam universitetında ike ay maxsus däreslär alıp kitkän ide. Küräseñ, buş waqıtında teatr, konsertlarğa yörep, şunda üz tiñen tapqan.


text:
TÖRKİ DÖNYA
Törkiyä ilbaşı Tatarstan Cömhüriyäteneň berençe ilbaşı Mintimer Şäymiyevkä 80 yäş tulu uňayınnan qotlaw yullaması cibärde
“Däwlät su êşläre ğomum mödirlege Tönyaq Kipr Törek Cömhüriyäte “Tönyaq Kipr Törek Cömhüriyäte “Su täêmin itü proyektı” qısasında Utrawğa ireşkän sunıñ taratuı öçen tözelgän Kireniya häm Dipkarpaz töbägeneñ Êçärgä yaraqlı su liniyalanrı tämamladı
Törkiyä Premyer-ministr urınbasarı Tuğrul Türkäş Kiprda ğadel häm daimi tınıçlıq söyläşülärendä qatnaşu öçen Şveyśariyanıñ Jeneva şähärenä kitte.
Azärbaycan däwlät neft’ şirkäte başlıq urınbasarı Hoşbaht Yusifzade:"Ağımdağı yılnıň 1 nçe ğinwarına qadär Törkiyägä yaqınça 44 milliard kub metr tabiği gaz sattıq"
“TANAP”nı finanslaw öçen 400 million dollar kredit öçen imzalar salınğan
Ärmänstan-Azärbaycan liniya frontında barlıqqa kilgän bäreleştä Azärbaycan armiyäsennän ber ğäskäri wafat bulğan.
Bu xaqta Qazaqstan ilbaşı Nursoltan Nazarbayev ileneň BMO iminlek şurasındağı yaňa wazıyfası belän bäyle yullamasında citkergän
İlbaşı Şäwkät Mirziyoyev qul quyğan qarar nigezendä qayber äyberlärne çit ilgä çığaruğa röxsät birelgän
Qırğızstan tışqı êşlär ministrlığı tönge klubqa oyıştırılğan terror höcüme belän bäyle belderü yasadı
Boluda tözeläçäk parknıñ alanı 75 meñ m2 bularaq bilgelände
Rumıniyada prem'er-ministr urınbasarı itep Sevil Şaydeh bilgelängän
Törekmänstan tüläw mäsäläsendäge añlaşılmawçılıq arqasında İranğa tabiğı gaz cibärüen tuqtattı.
Bu xaqta Azärbaycan saqlanu ministrlığı beldergän


text:
Çallıdağı citäkçene AvtoVAZ çaqıra
KamAZnıñ bügenge 49 yäşlek general' direktorı Sergey Kogogin 4 yıl çaması menä şuşı berläşmägä citäkçelek itä. 2002Hчe yılğa qädär ul Tatarstannıñ iqtisat häm sänäğät ministrı bulıp ta eşläde. Citeşterü kürsätkeçlärenä qarağanda, citäkçelekkä Sergey Kogogin kilgäç, maşinalar cıyu küläme ike tapqır artqan. Mäsälän, 2001Hчe yılda 22 meñ çaması maşina bulsa, bıyıl 42 meñ avtomobil'gä zakaz alınğan. KamAZ kompaniäsen kapitallaştıru eşe dä uñışlı bara, dip sanıylar qayber analitiklar. Anıñ küläme 1,2Mлpд dollarğa citkän häm kompaniä xalıqara fond bazarına çığarğa da äzerlänä ikän. Menä şuşı kürsätkeçlärgä ireşüdä Sergey Kogoginnıñ role şaqtıy zur dip bäyälänä häm bu wäzğıät "Rosoboroneksport" federal' däwlät berläşmäse başlığı Sergey Çemezov iğtibarınnan da çittä qalmıy. Küptän tügel Çemezov äfände KamAZ generalına "AvtoVAZ" berläşmäsen citäklärgä täqdim itte. Älege täqdim turında KamAZ matbuğat üzäge mäglümät birmi, törle däräcädäge citäkçelär dä üz fikerlären äytmilär. Monısı añlaşıla, çönki Çallığa kilep eşli başlawınıñ berençe könnärennän ük, Sergey Kogogin, "KamAZda eşläwçelär minem röxsättän başqa jurnalistlarğa interv'yu birergä tieş tügellär" dip kisätep quyğan ide. Kogogin "Rosoboroneksport" başlığınıñ täqdimen qabul itärme? Älegä bilgesez, diärgä kiräk. Şulay da federal' gazeta bulğan "Vedomosti" bu bilgesezlekkä berqädär açıqlıq kertä kebek. Gazeta xäbär itüençä, Kogogin yaña eşkä küçärgä atlığıp tormıy, şul uq waqıtta aña Çemezov täqdimennän baş tartuı da bik qıyın bulaçaq. Şunlıqtan, Sergey Kogogin "AvtoVAZ" kompaniäse citäkçese bulğan oçraqta, üzeneñ taläplären quyğan. Anıñ wazıyfaları bik tögäl itep bilgelänergä häm idärä komandasın da üze tuplarğa tieş. Bu taläplärgä "Rosoboroneksport"nıñ mönäsäbäte bäyän itelmi. Şulay da, "AvtoVAZ"ğa barudan Kogogin baş tartır. Çönki "AvtoVAZ" problemalı berläşmä, ä KamAZda krizis ütte, digän fiker äytelä "Vedomosti" gazetasında. Şuşı uñaydan KamAZlılar ni uylıy soñ? İsemen äytmäwne kiräk dip sanağan beräwneñ "Azatlıq" xäbärçesenä äytkän süzläre:
"Sergey Kogogin "Rosoboroneksport" citäkçelegenä bik xäyläkär şartlar quydı. Bu anıñ Tol'yatti şähärendäge AvtoVAZğa barırğa telämäwen, barğan oçraqta da zur wäkälätlärgä iä bulaçağın kürsätä. İkençedän, anda prezident Şäymiev ta, premyer-ministr Minnexanov ta bulmayaçaq. Çönki Tatarstan citäkçeläre KamAZğa härwaqıt yärdäm itep kilde, dide bilgesez qalırğa telägän äñgämädäşem.
Ğafiulla Gazizov, Çallı


text:
Tatarstannıñ Finländiä belän xezmättäşlege tatarlar yärdämendä arta
Finländiä wäkilläre soñğı arada atna sayın kilep tora. 14nçe oktäberdä Tatarstan cirenä kilep töşkän qunaqlar Rusiä belän Finländiä arasındağı fänni-texnik xezmättäşlekne bağuçı xökümätara komissiäne wäkilçelek itä. Fin qunaqları arasında Hel’sinki, Tampere universitetları, Fin Fännär Akademiäse ğalimnäre, berniçä bank, säwdä ministrlıqları xezmätkärläre bar. Çärşämbe könne Tatarstannıñ tışqı eşlär ministrlığında, Tatarstan fännär akademiäsendä häm «Aq Bars» kommersiä bankında oçraşular bulaçaq. Xäteregezdä bulsa, äle küptän tügel genä «Mädäni comğa» gäzite ğalim İlbaris Nadirovnıñ Hel’sinki universitetı çaqıruı belän Finländiädä bulıp qaytuı häm tatarlar turında leksiä uquı xaqında külämle yazma bastırıp çığardı. Fin ğalimnäre dä tatarlar tarixın öyränä.Küptän tügel genä, Qazanda, Finländiä belän säwdä häm iqtisad tarmağındağı xezmättäşlekne bağuçı eşlekle törkemeneñ wäkilläre oçraştı. Anda Suomi ileneñ tışqı xezmättäşlek ministrlığı wäkilläre belän bergä tatar oyışması wäkile Okan Tahir da kilgän ide. Şulay uq ul oçraşuda Finländiä belän urtaq şirkät citäkçese Rinat İslamov da buldı. İke yaqnı energetika, nefteximiä, tözeleş, tabiğätne saqlaw häm başqa ölkälärdäge urtaq proyektlar qızıqsındıra.
Finländiä belän Tatarstan säwdä äyläneşeneñ külämen başqa illär belän çağıştırğanda, Suomi ileneñ 5nçe urında toruı açıqlana. Läkin çitkä kitä torğan häm respublikağa kerä torğan tovarlarnıñ küläme, uzğan yıllarğa qarağanda bıyıl 7% kimegän. Finländiägä kübesençä nefteximiä äyberläre cibärelsä, Tatarstanda ul ildän kübesençä elemtä cihazları kilep tordı.İqtisadi häm fänni xezmättäşlek belän ber rättän, mädäniät ölkäsendä dä yaqınayu bar. Mäsälän, dramaturg Zölfät Xäkimneñ yaña äsärendä süz rus-fin suğışı turında bara. Äsärdä äytelgänçä, ike yaqta da tatarlar suğışqan ikän. Pyesadağı häm çın tormıştağı xällärneñ barışı äle bilgele tügel. Anı waqıt qına kürsätä ala.
Bikä Timerova


text:
George Bush çex citäkçeläre belän raketa qalqanı qorılmaların tözü turında fiker alışa
Räsmi säfär belän Pragağa kilgän George Bush üz ileneñ raketa qalqanı mäs''äläsendä Mäskäw belän tiränäyä barğan qarşılıqları buluın istä totıp, yaña saqlanu sisteması Rusiägä hiç kenä dä qurqınıç tudırmıy, "salqın suğış" inde bette dip, Rusiä qurquların kimetergä tırışıp qaradı. Şuşı belderüenä qädär ul Çexiä citäkçeläre belän söyläşülär ütkärde häm Praga tirälärendä radar qorılmasın urnaştıru mäs''äläsen tikşerde.
Ämma sişämbedä Çexiäneñ prezidentı Vaclav Klaus häm ilneñ premyer-ministrı Mirek Topolanek belän oçraşqan Bush raketa qalqanınıñ zarurlığın, kiräklegen añlatunı çexlarğa ğına tügel, Rusiä prezidentı Vladimir Putingä dä cäyelderde.
Mäğlüm ki, amerikannarnıñ yaña saqlanu sistemasın buldıru niäten Mäskäw soñğı aralarda, moña qädär kürelmägän qırıs süzlär belän bäyäli başladı, xätta moña tieşle cawap qaytaraçağın, üz atom raketaların Yewropağa töbiäçägen belderde.
Quşma Ştatlar prezidentı George Bushnıñ Rusiägä cawabı mondıy:
"Saqlanu sistemasınıñ berdänber maqsatı - ul da bulsa irekle illärne totrıqsız däwlätlärdän yasala alırlıq raketa höcümnärennän saqlaw. Bu tınıçlıqqa çın yanaw bulıp tora. Min inde prezident Putingä äytkänemçä, Rusiä bezneñ doşman tügel. Bezneke kebek irekle cämğiätneñ doşmanı bulıp radikallar, ekstremistlar, yä inde irekle dönyanı örketep torğan totrıqsız xakimiätlär tora", dip añlata raketa qalqanınıñ asıl maqsatın prezident Bush.
Quşma Ştatlar citäkçese Pragada şulay uq, Çexiä xalqı "yä Amerika, yä Rusiä dustı bulu arasınnan saylarğa tieş tügel, sez ikese dä bula alasız", dip tä belderde.
Çex premyerı Mirek Topolanek ildä amerikan radarın qoru mäs''äläsendä başqa taraflarnıñ, berençe çiratta Rusiäneñ qarşı çığuına ällä ni iğtibar itärgä cıyınmawın belderep kilsä, äle küptän tügel genä Mäskäwdä häm Qazanda bulıp kitkän prezident Vaclav Klaus, şäxsän radarnı yaqlıy, ämma amerikan yağı Rusiä citäkçelären dä künderä alır digän ömettä tora:
"Bez älbättä ildä häm kürşe Pol''şada amerikan xärbi nığıtmasın urnaştıru mäs''äläsen tikşerdek häm prezident Bush belän bu ölkädä kileştek. Minemçä, şul da bik möhim, prezident Bush bar bu mäs''älälärne Rusiägä häm prezident Putingä añlatu öçen bar tırışlığın quyaçağın wäğdä itte", dip belderde Çexiä prezidentı Klaus.
Töştän soñ Quşma Ştatlar prezidentı Praganıñ "Hilton" qunaqxanäsendä oppozitsiädäge sotsial-demokratlar citäkçese Jiri Paroubek belän dä oçraştı. İnde äytelgänçä, parlamenttağı sul partiälär radar qorlımasına qarşı çığa. Paroubek bu uñaydan ildä referendum ütkärüne täqdim itä. Berük waqıtta sotsial-demokratlar, raketa qalqanı planı NATO aşa ğämälgä quyılsa, aña qarşılığın alu ixtimalın da qaldıra.
Kärim Kamal


text:
AQŞ kongresı 11sintäber höcümenä säbäp bulğan xatalarnı tikşerü öçen 10äğzadan torğan mäxsus komisiä oyıştırdı.Kiçäge tıñlawlarda qatnaşqan däwlät sekretarı C.Powell häm saqlamu ministırı D.Rumsfeld süzlärenä qarağanda, AQŞ bin Ladennı ütergän dä bulsa ide, 11nçe Sintäber höcümen tuqtata almas ide. Prezident G.Bush, eleke kiñäşçeseneñ ilbaşı al Qaida qurqınıçın inqär itte digän ğäyepläwen kire qaqtı.
Bu könnärdä ağımdağı häm ütkändäge administratsiä wäkilläre 11nçe sintäber waqıyğäsen tikşergän bäysez komisiä aldında çığışlar yasıy . Kiçä däwlät sekretarı C.Powell şulayuq anıñ Clinton administratsiäsendäge kollegası M.Albright, saqlanu ministırı Rumsfeld häm eleke administratsiädäge kollegası Cohen çığış yasawçılar arasında ide. C.Powell Bush administratsiäseneñ 11nçe sintäberdän elek terrorğa qarşı mönäsäbäten yaqlap söyläde Kollegası M.Albrigt isä Clinton däwrendä alıp barılğan säyäsätne Bush xökümäte däwam ittermäde digän qızğanıç belderde.Aylardan birle 11nçe sintäber höcümennän eleke xällär belän tanışqan,räsmilär belän intervyular ütkärgän bäysez komisiäneñ kiçä iğlan itkän ike xisapta här ike administratsiä dä al Qaidağa qarşı xärbi çaralar qullanası urınğa diplomatiä strategiäsen sayladı dip ğäyeplänä. Clinton administratsiäse niçä märtäbä bin ladennnı qulğa alu yäki üterü forsatın qaçırdı dip äytelsä, Bush administratsiäse dä säwdä üzäge häm pentagonğa oçqıçlar kilep bärelgänçe al Qaidağa potensiäl häcüm planlaştırmawda ğäyeplänä.Panel äğzası Nebrasqanıñ eleke senatorı Bob Kerry 90nçe yıllarda al Qaida AQŞnıñ çittäge hädäflärenä höcümnär oyıştırsa da administratsiäneñ bersä dä terror törkemen tuqtatu öçen agressiv çarlar kürmäde dide Kerry(audio)
Alar Suğut Ğäräbständä Xobar manarasında oçuçılarıbıznı üterde. Könçığış Afrikadağı binalarıbızğa höcüm itte.Alar Yemendä USS Cole ğa(dingezçelärebezgä) höcüm itte. Añlamadım, ni öçen xärbilärgä zur rol birelmäde äle dä añlap citmim .
Tıñlawlar prezident saylawlarına 7 ay kebek qısqa waqıt qalğanda ütkärelä.Älbättä ildäge säyäsi atmosferanı qızdıra.G.Bush üzen suğış prezidentı dip atasa da, köndäşe demokrat senator John Kerry Bush säyäsäte ,ilneñ terrorğa qarşı suğışu säläten zäğiflätte dip äytä. Elek aqyortta kontrterrorizm eşläre öçen cawaplı yuğarı däräcädäge xezmätkär Richard Clarke Bush 11sintäberdän soñ al Qaidağa qarağanda Ğıraq, Saddam belän kübräk mäşgül buldı dip belderde. Kiçä G.Bush(audio) terrorçılarnıñ NY şährenä häcüm oyıştıraçağı turında berär mäğlümät bulsa ide bez çaralar kürgän bulır idek dip belderde.
Bu G.Bushnıñ Clark tänqitına berençe cawabı buldı.Panelneñ berençe xisabında bolay dielgän:,11nçe sintäberdän elek administratsiä , AQŞ Äfganstanda Taliban rejimı, kileşelgäneçä bin Ladennı quıp çığarmasa rejimnı bärep töşerü turında kileşkän ide .. Däwlät sekretarı C.Powell kiçä bolay dip äytte(audio)
Prezident Bush Talibannıñ al Qaidağa sıyınu urını birüenä nıq borçılğan ide.Ämma ul bezneñ küzdä totqan diplomatik yul xaritasın ğämälgä quyunıñ qıyın bulaçağın belä ide.Deputatlar eşkä quyılıp qatmarlı regional mäsälälärne küzdän kiçerde.Bez Al Qaidanı Äfganstannan çığaru öçen xärbi köç bigräk tä cir öste köçläreneñ kiräklegen bik irtä añladıq
Ämma Waşingtonda 11nçe sintäberdän elek xärbi operatsiä öçen söyösi yaqlaw yuq ide.Clark häm Clinton administratsiäse qayber räsmiläre Bush Al Qaida turındağı kisätülärgä ciddi mönäsäbät kürsätmäde dip äytsälär dä ,Albright öleşçä kollegası Powelnı yaqlap çığıp 11nçe sintäberdän elek Äfganstanğa basıp kerü turında beräw dä ciddi itep uylamadı dide Albright(audio)
bu minem şäxsi qaraş:-11nçe sintäberdän elek Äfganstanğa kerü öçen beräwne künderü qıyın bulır ide. al Qaidanın tudırğan qurqınıçnı añlaw öçen,qızğanıçqa qarşı 11nçe sintäber kebek mega şok kiräk buldı. dip söyläde.
Här ike administratsiä räsmiläre berberesenä höcümnär yasasada, berbersen yaqlap ta çıqtı.Komisiä xisabında 90nçe yıllarda Clinton administratsiäsenä bin Ladennı üterü öçen bik yaxşı şanslar bulğan id,ämma alar qullanmadı dip yazılğan. saqlanu ministırı Rumsfeld kiçäge tıñlawda 11nçe sintäberden elek bin Laden qulğa alınsa yäki üterelsä ide , beläm beräw dä ışanmas ämma bu 11nçe sintäberne tuqtatmas ide dip äytte. Clinton waqıtnda saqlanu ministırı bulıp torğan Cohen , bez bin ladennı üterergä telädek ,ämma bu eşne başqara almasaq , anıñ abruyın ğına kütärerbez dip uyladıq dide. tıñlawlar bügen dä däwam itte.
färidä xämit,praga


text:
Kezlev
Kezlev (ukraince ЄBпaTopiя, rusça EBпaTopия) — Qırımnıñ şimaliy ğarbındaki deñiz yanında bir kurort şeeridir.
Ealiniñ sayısı 103 biñ kişi, yazlıq mevsimde ise bir qaç kere ziyade olıp arta. Er yıl mında raatlanmaq ve tedaviylenmek içün qararnen 1 million kişi kele.
Qırımnıñ Kezlev regıonı — Kezlev şeer şurasına boysunğan yer, terkibinde Kezlevden ğayrı Yalı Moynaq, Novoozörnoye ve Mirnıy qasabaları bar. Region ealisiniñ sayısı 117 565 kişi (2001 senesi)
Münderice
Tarih[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Qadimiy zaman[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Kezlev etrafında keçirilgen arheologik qazılmalar şimdiki şeer yeri ve etrafında insanlar atta milâttan evel 3 biñyıllıqta yaşap kelgenini tasdıqlay. Mında başta tavrlar, kimmerliler, soñra ise — yunanlar yaşap keldiler. Şeerniñ qadimiy adını – Kerkinitida yunanlar qoydılar. Skitlernen cenkler zarfında Kerkinitida skit ükümranlarınıñ akimiyetine bir qaç kere tüşken edi. Şeer milâttan evel tahminen II—III asırlarda yoq oldı.
Orta asırlar ve Qırım Hanlığınıñ devri[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Şimal-ğarbiy Qırımnıñ Erte Orta asırlar tarihı arheologlar ve tarihşınaslar tarafından az tetqiq etilgen.
Köçebe halqlar (hunnular, bulğar türkleri, hazarlar, peçenekler, ğarbiy qıpçaqlar) bir-birlerini almaştırıp ta soñra apansızdan ğayıp olıp Qırımnıñ qadimiy toprağında öz askerleriniñ qabirleri ve qurğanlar üstlerinde eykeller qaldırdılar.
1475 senesi osmanlılar Qırımnıñ yalı boyunı fetih etkenden soñ şimdiki Kezlev yerinde türkler yahşı pekitilgen qaleni qurdılar da onıñ adını Gözlev qoydılar. Bu adınıñ etimologiyası aydın degil, lâkin qırımtatar közlü ev söz birikmesinden çıqqan degen versiya bar.
XVI asırda Gözlev büyük ticariy şeer-qale olıp qaldı. Onıñ limanına Anadoludan gemiler kelip turğan ediler. 1552 senesi I Devlet Geray han idare etken zamanında Gözlevde Qırımnıñ eñ büyük ve muazzam camisi qurula — Han Cami (Cuma Cami). Cami leyhasını tizüv han İstanbulda mimar Hoca Sinanğa sımarladı. Han Camisi dünyağa belli mimar Hoca Sinannıñ eseridir.
Kezlev Rusiye İmperiyasınıñ terkibinde[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Rusiye Qırımnı basıp alğan soñ Gözlevge uyezd şeeri statusı ve yañı ad berildi. Qadimiy Pontnıñ çarı VI Mitridat Yevpator şerefine şeerni Yevpatoriya dep adlandırdılar.
Zemane[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Şeerniñ cenübiy ğarbında kurort rayonı bar. Şarqında eski şeer buluna. Bu rayondaki bazı evler 300 yıl qadar eskilikli. Şeerniñ ğarbında Moynaq gölü, şarqında ise Sasıq gölü bardır. Şimalinde sanayı işhaneleri bulunalar.
Kurort[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Tabiat faktorları[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Tabiat faktorlarından bularını qayd etmek kerek: unikal çamur ve rapa, deñiz ve mineral suvları, ava ve küneş, qum ve şifaiy ösümlikler.
Qumlu plâjlar
Şeer ve etrafındaki yalı boyunda bir çoq ufaq qumlu plâjlar bar. Şeerden ğarpqa taba bir sıra pansionat, sanatoriy ve pioner lageri uzana.
Yımşaq iklim
Kezlev – eñ küneşli şeerlerden birisi. Yaz ortası iyül-avgustta suv arareti +23 °C-den +26 °C-ge qadar deñişe. Mayıstan oktâbrgece suv arareti +15 °C-den 22 °C-ge qadar deñişe.
Mında qış künleri adet üzre issi, ekseriy allarda ayazsız. Avanıñ yıllıq orta arareti +11 °C.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Kezlev Han Camisi
- Dervişler tekiyesi
- Türk amamları
- Qaray (Karaim) kenassaları
ve digerleri.
Naqliyat[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Kezlevden Qırımnıñ başqa şeerlerine minip yürüv avtobuslar ve trenler vastasınen amelge keçirile, bundan da ğayrı deñiz vastasınen. Şeerde tramvaylar, avtobuslar ve marşrut taksiler bar.
Avtovokzal: İnternatsional soqağı, 124. Telefon nomerası: 61-690.
Demiryol vokzalı: Vokzal yanındaki meydan. Telefon nomeraları: 51-411 (malümat berici bölük); 13-320 (servis merkezi).
Bağlantılar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Kezlev şeer şurasınıñ resmiy saytı (Rusça)
- Kezlevnıñ resmiy forumı (Rusça)
- Yalı Moynaq rayonınıñ haritası (Rusça)
- Qaray kenassası adlı mimarcılıq kompleksi (Rusça)
Atıflar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
İrandağı cir teträw qorbannarı sanı 40 meñnän artıp kitä
İrannı zolım küçäreneñ ber öleşe dip atağan Quşma Ştatlar İranğa yardäm töyäp oçqıçlar ozata. İranğa Amerikadan 1979-nçı yıldan soñ berençe märtäbä oçqıçlar kilä. AQŞ däwlät Departamentı wäkileneñ urınbasarı Adam Ereli berniçä könnän İranğa belgeçlär häm kiräk-yaraqlar töyägän oçqıçlar kiläçäk dide.
AUDİO: Quşma Ştatlardan berniçä oçqıç İranğa humanitar yardäm häm belgeçlär alıp kilä. Däwlät Departamentınnan, Quşma Ştatlarnıñ Xalıqara Tärräqiät İdaräsennän Bamğa 7 keşelek ğädättän tış yardäm törkeme häm 77 texnik, meditsina belgeçläre cibärelä.
Waşington Post gazetında AQŞ däwlät sekretare Colin Powellnıñ İranda baş illär belän eş itü mäs''äläsenä yaña mönäsäbät bar digän süzläre kiterelä. Powell İran xökümäteneñ Quşma Ştatlardan Bamğa cibärelgän yardämne qabul itüe ike il arasındağı mönäsäbätlärneñ yaxşıruın kürsätüçe işarälärneñ berse di. Ämma Xatami Amerikanıñ yardämen xuplasa da, bu ğına ike il arasındağı mönäsäbätlärgä tä''sir itä almıy, Amerika yağında zurraq üzgäreşlärneñ buluı kiräk dide.