text:
Aqmescit – Qırımtatar halqı liderleriniñ ukrain aşayt mahsulatını yarımadağa kirsetmege imkân bermemek içün Qırım ile memuriy sıñırda qamaçavğa başlamaq teşebbüsi em Ukraina, em de Rusiyede keniş bir rezonans kördi. Farqlı siyasiy küçlerniñ vekilleri bu ğayege farqlı yanaştılar, qamaçav ise sentâbr ayınıñ 20-nci künlerinde başlay bile. Yarımadada mezkür ğayege nasıl yanaşalar – Qırım.Aqiqat ögrendi.
Cumhuriyetniñ akimiyeti Qırım ile memuriy sıñırda qamaçav ola bilecegini ögrenip, yarımada Ukraina tarafından kelgen aşayt mahsulatını almamağa azır olğanını bildirdi.
«Bizler Ukraina ve Qırımnıñ hocalıq subyetleri arasında bağlarnı üzmege istemeymiz, er kes çalışmaq istey. Lâkin milletçiler, er vaqıt olğanı kibi, cumhuriyet içün yaramay bir şey yapacaq olalar. Er şeyge azırmız, qorqumız yoq», – dep ayttı jurnalistlerge cumhuriyetniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov, dep haber ete «Krıminform».
Onıñ bildirgenine köre, Qırımğa aşayt mahsulatı ile temin etecek büyük şirketler kirecek. Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, yarımadada aşayt mahsulatı çoq.
Qırım – büyük bir çarşı. Böylece, Ukraina vatandaşları olarnı anda özleri bağlarlarSergey Aksenov
Qırım yolbaşçısınıñ qayd etkenine köre, Ukraina vatandaşları içün yarımada qamaçavı elverişli degil. «Qırım – büyük bir çarşı. Böylece, Ukraina vatandaşları olarnı (qamaçav teşebbüsçilerini – QA) anda özleri bağlarlar. Herson, Nikolayev vilâyetleriniñ Qırım ile ananeviy alâqaları er daim bar edi», – dep qayd etti Aksenov.
Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov bildirdi ki, Qırım aşayt qamaçavından zarar körmez, çünki «ukrain mallarını deñiştirmege» azır.
«Bugün bizler Ukraina ile munasebetlerniñ er angi deñişmesine azırmız. Ukrain mallarını deñiştirirmiz. Qırım iqtisadiyatı zarar körmez», – dep tekrarlay Konstantinovnıñ aytqanlarını «Krıminform».
Graç: Nasıl ya? Qırımtatarlar Qırımğa qarşı!
Qırımnıñ muhalifet küçleri ve akimiyet temsilcileri yarımada qamaçavı teşebbüsine menfiy yanaştılar. Cumhuriyet parlamentiniñ sabıq spikeri, «Rusiye kommunistleri» firqası Qırım bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, «onı Mustafa Cemilev (halq deputatı – QA) ve Refat Çubarov (Meclis reisi – QA) bu qamaçavnıñ teşebbüsçileri oldı kibi malümat pek qasevetlendirdi. O, maña tarihiy bir muvazini añdıra – Leningrad qamaçavını», – dep ayttı siyasetçi.
«Razım, ukrain tarafından, hususan onıñ cenübiy vilâyetlerinden et, et mahsulatı, süt malları, sebze, meyvalar kibi aşayt mahsulatınıñ büyük qısmı kele. Yarımadada fiyatlar artacaq», – dep añlattı Graç.
Onıñ fikirince, bunıñ kibi teşebbüs «Cemilev ve Çubarovğa iç kelişmey». «Nasıl ya? Qırımtatarlar Qırımğa qarşı, qırımtatar halqına qarşı! Qırımtatarlar, bütün qırımlılar kibi, aşay, sata, bu mahsulattan qavehane, restoranlarda mal yapa ve ilâhre, olar bunı unuttılarmı?», – dep qayd etti parlamentniñ sabıq spikeri.
Qamaçav Qırımda milletlerara zıddiyet sebebi ola bileLeonid Graç
Bundan ğayrı, o, Qırım qamaçavı içün uquqiy esaslarnı körmey. «Anda, Ukrainada, östürgen şeyni Qırımğa satmağa ketken ukrain vatandaşını kirsetmemek içün uquq esası barmı? Şübesiz, Ukrainada ukrain vatandaşları bu aktsiyağa açuvlanacaqlar», – dep ayta Graç.
Bundan ğayrı, onıñ bildirgenine köre, qamaçav Cemilev ve Çubarovğa menfiy munasebet doğurmaqnen beraber, Qırımda milletlerara zıddiyet sebebi ola bile.
«Men muracaat etmek isteyim: Mustafa, Refat, toqtañız, çünki bu öz mevamını qoruycaq usullar degil. Maalesef, Rusiye Federatsiyası akimiyetiniñ devlet organları sizni Qırımğa almadılar, lâkin bu aktsiya neticesinde sizni qırımtatarlar, bütün qırımlılar da, kirsetmey bileler. Soñra Qırımğa kirişiñiz ebediyen qalacaq. Bunı yapmañız, buña quvanacaq birisine boysunmañız. Ukraina ve Rusiye, Qırım ve Ukraina, qırımlı ve ukrainliler arasında munasebetler zaten zor oldı. Er şey keçer, aqibetleri müim», – dep ayttı o.
Kuzmin: Akimiyet sıñırlaycaq
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faali, siyasetşınas Leonid Kuzmin Meclis reberliginiñ teşebbüsine menfiy qıymet kesti.
«Adamlar sıñırnı raat keçemeyler, naqliyat alâqaları yoq. Vesiqalarnı resmiyleştirmege yardım etken, mında tasil saasında aq-uquqlarnı qorçalağan faal, göñülli ve vatandaşlar ile bağ yoq. Bunıñ iç bir şeyi yoq. Neticede qamaçav alırmız. Bu ösecek «Qıtay divarıdır». Ne qadar sürecek belli degil. Bu qamaçav kimge ait olacaq? Ya da yalıñız aşayt mahsulatı ile yük maşinalarına ait olacaq...», – dep ayttı Kuzmin Qırım.Aqiqatqa.
Küzminniñ fikirince, Qırımda bu ğayege bir çoq insan menfiy qıymet kesecek: «Rusiyege qoltutqanlar, birinciden. Olar Aksenov aqlı ve ukrainler Qırımda er şey yahşı olğanını künneyler, dep tüşünecekler. Rusiyege işançı qalmağanlar bunı añlamazlar. Çoqusınıñ anda aqrabası, işi bar».
Siyasetşınasnıñ zanınca, yarımadada suniy aşayt buhranı başlasa, «akimiyet daa ziyade sıñırlaycaq». «Siyasiy mabuslar azat etilmeycek, bu vaziyette daa çoq insan siyasiy mabus olacaq», – dedi Kuzmin.
Celâl: Ğayet mantıqlı bir adım
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bergen izaatlarında qayd etti ki, temsil organı Qırımğa mal aqımınıñ qamaçavına başlamaq ğayesini çoqtan baqqan edi.
«Menim fikirimce, ğayet mantıqlı bir adım, lâkin biraz keç qalğan, – dep tüşüne Celâl. Qırımğa Rusiyeden alternativ aşayt aqımları yönelgen. Men bu aktsiyanı kerçek bir iqtisadiy qamaçav olaraq degil, printsipial bir adım olaraq tanıyım».
Meclis reisiniñ birinci muavini qayd etti ki, teşebbüsçiler matbuat konferentsiyasında «bu aktsiya Qırımda insan aqlarınıñ bozulması, apiste qabaatlı insanlarnıñ bulunması, şu cümleden Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste yatmasına («fevral 26 işi» boyunca SİZOda buluna – QA) bir cevap olğanına» diqqatnı celp etmek istediler.
Bunıñnen beraber, Celâlnıñ aytqanına köre, Qırımda ve qıtaiy Rusiyede bu aktsiyağa cevap «ğayet menfiy» olacaq.
«Asılında, bu vaziyetni doğru añlamaq kerek. Müşteriler zarar körecegini tüşünmeyim. Qırım tükânlarına baqsaq, ukrain aşayt mahsulatı mallarnıñ yalıñız 5%-nı teşkil ete. Bazarlarda esasen Rusiye malı. Tehnika da aynı. Ukrain iş adamlarınıñ Rusiye müşterileri ile işbirligine büyük zarar olacaq, anda Qırım tranzit zonası ola. Ukrainanıñ fikirince, bu iqtisadiy qamaçav belli formulağa köre zarar ketirecek: işğalcini ne sebepten aşatamız?», – dep añlattı Celâl.
Özü bu vaziyette müşteri olaraq raat. Nariman Celâlnıñ fikirince, işbu aktsiyanıñ esas küçü qıtaiy Ukrainada bulunğan Meclis vekilleri ve qırımtatarlar olacaq.


c: text/html

text:
İşğal etilgen Qırım akimiyeti musulmanlarnıñ evlerinde ve medreselerde keçirilgen tintüvler müminlerniñ aqlarını sert bir şekilde bozdı degen fikirnen razı oldı.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müftiyatnıñ qayd etkenine köre, din kütkenlerniñ aqları bozuldı degen fikirni Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ vekilleri ile körüşüvinde bildirdi.
Qırım müftisiniñ aytqanına köre, Qırım musulmanları Diniy idaresi er daim dialog qurmağa azır, lâkin musulmanlar aqlarınıñ bozuluvına iç bir vaqıt yol bermez.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa binaen, soñki bir qaç afta devamında yarımadada qırımtatar qorantalarınıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq ötkerilip başladı. Kütleviy tintüvler Seyitler rayonında olıp keçti.
Sentâbrniñ 9-da Bağçasaraydaki Büyük Süyren (Tankovoye) köyünde yerleşken «Qırımnıñ istidatlı balalar içün gimnaziya-internatına» tintüvnen keldiler. Oquv yurt hadimleriniñ aytqanına köre, kelgenler doğrudan gimnaziya kütüphanesine yol alıp, anda yasaq etilgen edebiyat cedvelindeki üç kitapnı taptılar. Tintüv neticelerine köre, memuriy protokol tizildi.
Sentâbrniñ 8-de ise Qırım faali ve bloger Yelizaveta Bogutskayanıñ evinde de tintüv keçirildi.
Avgust 13-te Aqmescitniñ üç musulman oquv yurtında tintüv keçirilgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bu afta Rusiye quvetçileri qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı yañı qabaatlavlarını bildirdi. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, laf üç madde aqqında kete: Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçüv, nariye silâsını diqqatsız saqlav ve onı qanunsız aluv, em de patronlarnı saqlav.
Mustafa Cemilev mayısnıñ başında işğal etilgen Qırımğa «Menlik yürüşi» yapılacaq dep ilân etken edi, lâkin şimdilik aktsiya belli olmağan vaqıtqa qaldırıldı. Qırımtatar halqınıñ liderine qarşı yañı qabaatlavlar ve yarımadanıñ memuriy sıñırında barışıq aktsiyasınıñ istiqbalini Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında alıp barıcı Elvina Seitbullayevanen Mustafa Cemilev, rusiyeli advokat Nikolay Polozov, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç ve rusiyeli aq qorçalayıcı Aleksandr Podrabinek muzakere ettiler.
– Mustafa ağa, Rusiye quvetçileri tarafından birden üç yañı qabaatlavnı nasıl añlaysıñız?
Cemilev: Daa 2016 senesiniñ yanvar ayında ğıyabiy apiske alınmam aqqında qarar çıqardılar. Şimdi aytılğan maddeler anda yoq edi. Yaqında yañı qabaatlavlar Refat Çubarovğa qarşı da bildirildi. Yüz fayız eminliknen ayta bilem ki, bu bir qorquzuv: Qırım sıñırından keçseñiz, bu qabaatlavlarıñız bildirilecek, bu maddelerge köre apiske alınacaqsıñız. Maddeler saçma, ebet: meselâ, Rusiye sıñırından qanunsız keçüv. Qırım Rusiye degildir, ve onıñ sıñırından keçmedim. Silâ aluv ve saqlav da saçma. 1990-ıncı seneleri olğanını aytalar: o vaqıt Rusiyeden işçin alacaq edim yoqsamı? Tüfek iznim bar. Qırımğa kirişim yasaqlanğan soñ Rusiye quvetçileri evimde onıñ içinde patron taptı – olarnıñ izni yoq eken, öyle de cinaiy dava açalar. Olmaycaq bir şey.
– Planlaştırğan «Menlik yürüşiñizniñ» maqsadını añlatıñız, lütfen.
Közeticiler bu işğalci sistemanı körsin dep, insanlar yaqınlaşacaq. İşğalciler ne yapacaq – belli degilMustafa Cemilev
Cemilev: Ğaye şudır: farqlı deputat ve cemaat erbaplarınen memuriy sıñırğa barıp, bütün sıñırlar alınsın ve Ukraina topraq bütünligi temin etilsin dep talap etmek. Yürüş iştirakçileri silâsız olacaq, yarıp keçmege niyetimiz yoq. Közeticiler bu işğalci sistemanı körsin dep, insanlar yaqınlaşacaq. İşğalciler ne yapacaq – belli degil, çünki adekvat olmağan bir devletke rastkeldik. Çeşit variantlar bar: BM, Avropa Birligi, PACE ile laf etip, nezaretçileriniñ yollamasını istedik. Yürüşke bir çoq siyasiy erbap, Avropa parlamentiniñ deputatı kelecek, dep bekleymiz.
– Mayısnıñ 3-ü aqqında aytqan ediñiz, amma koronavirus pandemiyası sebebinden yürüş başqa vaqıtqa qaldırıldı. Ne qadarğa? Rusiye akimiyeti daa ne yapa?
Rusiye quvetçileri bu repressiyalarnı devam ettirecek, çünki terror, totalitar, işğalci rejim tek qorquğa bağlıMustafa Cemilev
Cemilev: Yañı künni aytıp olamayım, çünki azırlıq toqtatıldı – bu karantin ne vaqıt bitecek belli degil. Şimdilik karantin aprelniñ 30-ndan soñ da uzatılacaq dep körüne, bundan soñ da vaqıt kerek. Kremlniñ cevabını aytacaq olsaq – tabiiy ki, olar Qırım aqqında böyle hatırlatuvlarnı istemey, böyle aktsiyalar olarğa kerekmey. Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov yürüş bizim içün yaramay bitecek dep ayttı, Qırımda qırımtatarlarnı yürüş iştirakçilerini qarşılamağa çıqmasınlar dep qorquzalar. Rusiye quvetçileri bu repressiyalarnı devam ettirecek, çünki terror, totalitar, işğalci rejim tek qorquğa bağlı. Olar boyun egmemizni istey – insanlar bir yerge çıqmasın ve aktsiyalarda iştirak etmesin.
– Sağ oluñız. Sergey Lavrov Qırımtatar Milliy Meclisi keçirecek olğan yürüş aqqında böyle dedi:
«Közeticilerniñ kirsetilüvini talap etkenler istegenler çoqtan kelip körgenini körmemezlikke ura – ğayeleriniñ siyasiy tabiatını qayd etmek içün tek Ukrainadan kirmelerini istey. Bu insanlar mayısnıñ başında Qırımğa barıp toqtamaycağını aytqan Mustafa Cemilevniñ ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ diger liderleriniñ cinaiy meramına qol tutacaqlardır… Qırımtatar problemine böyle yanaşuvnıñ ğarp, çetel tarafdarları soñu yaramay ola bilecek bunıñ kibi teşebbüslerge qol tuta. Eñ azından, qırımlılarnıñ telükesizligini bozmağa imkân bermeycekmiz».
– Nikolay, Mustafa Cemilevge qarşı bildirilecek yañı qabaatlavlarda onı temsil etmek içün aprelniñ 13-nde Qırımğa barmağa niyetlenesiñiz. Anda ne olacaq?
Qabaatlav işğal etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından siyasiy sebepli areket olaNikolay Polozov
Polozov: Bu mahkeme oturışuvı degil, Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Baş idaresinde qapalı tahqiqat areketleri olacaq. Aslında, anda tek men ve tahqiqatçı olacaqmız – o, Mustafa Cemilevge berilecek bir sıra vesiqanı maña köstermeli. Amma şimdi bile ayta bilem ki, qabaatlav işğal etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından siyasiy sebepli areket ola. Bundan evel «fevral 26 davasını» yañıdan qullanıp, Refat Çubarovnı cinaiy mesüliyetke çekmek istegenlerini kördik. Bu, Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarnı ve Qırımda Ukrainağa qoltutqan diger vatandaşlarnı qorquzmaq içün qullanğan siyasiy tayaq ola. Nevbetteki areketlerni aytsaq, tahqiqatçınıñ, yolbaşçılığınıñ ve Kreml akimiyetiniñ qararına baqacaqmız. Dava farqlı yönelişlerde ilerilemesi mümkün, amma yaqın vaqıtta açıq diñlevler olmaycaqtır.
– Halqara qurulışlarğa muracaat eteceksiñizmi?
Polozov: Şübhesiz, Mustafa Cemilevge qarşı qullanılğan bütün maddelerni şikâyet etecekmiz. Rusiye yurisdiktsiyası çerçivesinde bütün uquqiy imaye vastaları qullanılğan soñ – halqara qurulışlarğa muracaat etmek içün mecburiy şart – Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etecekmiz.
– Nikolay, sağ oluñız. Anton, Ukraina prezidentiniñ Qırım temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Mustafa Cemilevge qarşı yañı qabaatlavlarına ne dey?
İşğalci akimiyet Mustafa Cemilevniñ faaliyetine, Rusiye istilâsına köstergen qarşılığına ve Ukraina topraq bütünligi içün küreşine cevap berdiAnton Korınevıç
Korınevıç: Olarğa birden cevap berip, içtimaiy ağlardaki saifelerimizde beyanat yaptıq. Fikrimiz bir: qırımtatar halqınıñ liderine qarşı uydurılğan sebeplerden sahte taqip insan aqlarını ve halqara gumanitar uquq normalarını boza. Eminmiz ki, işğalci akimiyet Mustafa Cemilevniñ faaliyetine, Rusiye istilâsına köstergen qarşılığına ve Ukraina topraq bütünligi içün küreşine cevap berdi. Bu qabaatlavlarnı qabul etmeymiz ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası em milliy, em halqara seviyelerde mahkemelerni başlatmaq içün buña cevap berir, dep bekleymiz. İstilâcı memleketniñ yapqanlarını böyle köstermek mümkün. Refat Çubarovğa qarşı qabaatlavlar da aynı.
– Aleksandr, aq qorçalayıcı olaraq ne dersiñiz? Barışıq Qırım yürüşi Rusiye quvetçilerini o qadar qorquzdımı?
Rusiye quvetçilerini tek Qırım yürüşi qorquzmay, olar öz yerinde olmağanını añlap, akimiyet içün qasevetlene. Qırım yürüşiniñ er angi neticesi olarğa fayda ketirmeycekAleksandr Podrabinek
Podrabinek: Mustafa Cemilev içün büyük bir haber olğanını ve sovet ve Rusiye akimiyetiniñ ilk qabaatlavı olğanını tüşünmeyim. Kyiv kontrolindeki topraqta bulunğan vaqıtta resmiy uquqiy aqibetleri olmaycaq. Rusiye quvetçilerini tek Qırım yürüşi qorquzmay – olar Moskvadaki bir kişilik narazılıq aktsiyalarına bile sert cevap bere ve olarnı dağıta. Olar öz yerinde olmağanını añlap, akimiyet içün qasevetlene. Qırım yürüşiniñ er angi neticesi olarğa fayda ketirmeycek. Rusiye uquq qoruyıcı sisteması ise büyük iş yapqanını köstere, er vaqıt bir duşmanı olacaq. Totalitar, avtoritar rejimlerniñ episinde bu bar. Mustafa Cemilev, Refat Çubarov ve diger faaller – akimiyetimiz içün ideal duşmanlardır. Uzaqtalar, olarnı apiske almağa imkân yoq, amma memleketni qorumaq içün bir şey yapılğanını köstermek mümkün.
– Qırım yürüşi ğayesine nasıl baqasıñız? İştirak eteceksiñizmi?
Podrabinek: Güzel bir aktsiya olğanını tüşünem. Nasıl qoşulacağımnı daa aytıp olamayım. Koronavirus pandemiyası olğanı içün kelişmegen bir vaqıt, ebet. İleride bu yürüş ötkerilecek ve pek nümüneviy olacaq, dep tüşünem. Dünyağa Qırım ilhaq etilgenini er vaqıt hatırlatmaq kerek, dünya toplulığı buña razı olmamalı… Kreml tek küç, basqı ve sanktsiya tilini añlay. Ğarbiy liderler Rusiyede insan aqlarını ve Ukrainada topraq aqlarını qorçalavda ardı-sıra areket etse edi, er kes içün faydalı olur edi.
Amma halqara toplulıq tarafından Putinni sıqıştırmaq ve onı barışıqsever bir siyaset yapmağa zorlaştırmaq istegini körmeyim. Ğarp yaman barışıq yahşı cenkten daa eyidir dep tüşüne – amma bundan kimler zarar köre olar içün ekinci derece meselesi ola.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yaqın zamanda türk biznesi Qırımğa qaytacağından emin.
«Qırımğa qaytmaq içün Türkiye biznesine zaman kerek olsa da, yaqın zamanda Türkiye iş adamları yarımadada körüneceginde şübelenmeyim», – dep yazdı o Facebookta.
«Bu bir ya da eki künde radikal deñişmeler olacağını bildirmey. Prezidentimiz Vladimir Vladimiroviç Putin Rusiye akimiyetine Türkiye akimiyeti ile munasebetini eyiliştirmege tünevin emir berdi ve, elbet de, bunı kerçekleştirmek içün zaman keçmeli. Qayd eteyim ki, mında siyaset olmaycaq – tek biznes olacaq», – dep qoştı o.
Türkiye Rusiye cenk uçağını urğan soñ Rusiye tarafından teşkil etilgen Türkiyege qarşı kampaniyağa İşğal olğan Qırım da faal sürette qoşuldı. Türkiye Cumhuriyetinen işlerini keseler ve yatırım leyhalarını lâğu eteler, dep ilân etti yarımada akimiyeti. Qırım cemaatı Aqmescit merkezinde halq ögünde aktsiya keçirdi, o aktsiyada Türkiye prezidentiniñ süreti ile qorqulıqnı yaqtılar.
İyün 27-de Kremlde ilân ettiler ki, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan türk askerleri urğan Rusiye cenk uçağı içün afu soradı ve vaziyetniñ eyileşmesine ümüt etkenini bildirdi.


text:
"Rusiya belän Ukraina arasında daimi tınıçlıq öçen tırışlıqlarıbız däwam itäçäk"
Bu xaqta Türkiye BöyeK Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop belderde
Türkiye BöyeK Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop G-20 parlament başlıqları sammitı öçen kitkän İndoneziyädä Ukraina parlament başlığı urınbasarı Olena Kondratyuknı qabul itte.
Şäntop Kondratyukka Rusiyäneñ Ukrainanıñ qayber töbäklären annekśiyäläw qararına borçıluların häm monı qabul itep bulmawın belderde.
Mostafa Şäntop äytüençä, bu xäl Rusiya belän Ukraina arasındağı tınıçlıq urnaştıru tırışlıqların qatlawlandırdı.
Türkiye Böyek Millät Mäclese başlığı şulay uq aşlıq krizisınıñ Türkiye tırışlığı belän çişelüen iskärtte, bu yünäleştäge iniśiativalarnı däwam itüneñ möhimlegenä basım yasadı.
Şäntop Rusiya belän Ukraina arasında daimi tınıçlıq öçen tırışuların däwam itäçäklären assızıqladı.
Ukraina parlament başlığı urınbasarı Olena Kondratyuk Türkiyegä küp ölkälärdäge, ayıruça totqınnar almaşudağı yärdäme öçen räxmät äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
Ministr Akar Paqıstan komandirın qabul itte
Türkiyäneñ Saqlanu ministrı Paqıstannıñ Diñgez köçläre komandirı belän küreşte
Ärdoğan: “Türkiyä terrornı çığanağında yuq itüdä qatğıy”
İlbaşı Ärdoğan: "Türkiyä terrornı çığanağında yuq itü strategiyasın däwam itterüdä qatğıydır”


text:
Juldız
Juldız– ju'da ku'shlı qızg'an gazden (plazmadan) ibarat, o'zınen jaqtılıq shıg'aratug'ın ha'm tabiyiy jaqtan Quyashqa uqsas aspan denelerı. Kun Jerge jaqın bolg'anlıqtan g'ana u'lken bolıp ko'rinedı. Ku'nnen jerge deyingı aralıg'ı jarıq 81/3 m, al en' jaqın Sentyabrdag'ı a juldızına dezingı aralıqtı 4 jıl 3 ayda ju'rip o'tedı. Juldızlar jerden ju'da uzaq jaylasqanlıqtan, teleskop ja'rdeminde qarag'annın' o'zinde de toshkıdey g'ana bolıp ko'rinedı. Aysız tu'nde qarag'anda 5 mın'ga jaqın juldızdı, al ku'shlı teleskop arqalı mıllıyardlag'an juldızdı ko'riwge boladı. Erte zamannın' o'zinde-aq adamlar juldızdı aspandı Shoqjuldızg'a bo'lgen. Ha'zirgi waqıtta 88 shoqjuldız bar.Juldızlardın' negizgı sipatlamaları olardın' massası, radiyusı ha'm jarqırawı. Bul shamalar, ko'binese ku'nnın' massası, radiyusı ha'm jarqırawının' uleslerı ko'rsetiledı. Negizgı parametrlerden basqa effektıvlik temperatura, spektrlik klass, absolyutlik juldızlıq shama, tu'rli-tu'rlilik ko'rsetkishi tarizli parametrler de qollanıladı. Juldızlar a'lemı ha'r tu'rli. Geybır juldızlar kunnen mın' ese u'lken (ko'lemi boyınsha) a'dewır jaqarı bolıp kelse (ayrım juldızlar), al geybirewinin' ko'lemi mene shıg'aratın sa'wlesının' energiyası ku'nnen a'dewır az bolıp keledı. Juldızlardın' jarqırawı da tu'rlishe boladı. Altın Balıqtın' juldızı ku'nnen 400 mın' ese artıq jarqıraydı. Juldızlardın' siyretilgen gazlarden, sonday-aq ju'da tıg'ız gazlerden quralg'an tu'rlerı de boladı. Jaltırawı periodlı tu'rde o'zgerip turatın juldızlar aynımalı juldızlar dep ataladı.


text:
Aqyarda Nefedov soqağında yerleşken Ulu Vatan cenki qurbanları abidesi yanında cenkniñ başlanuv kününe bağışlanğan miting keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, mitingde bir yüz insan buluna edi, şu cümleden Aqyar belediye teşkilâtlarında akimiyet vekilleri, cemaat teşkilâtlarınıñ faalleri, Aqyar deñiz akademiyasınıñ kursantları.
Tedbirde yaşlarnıñ tarihiy-vatanperver terbiyelevi aqqında laf ettiler. Onıñ sayesinde, deyler narazıcılar, cenk vaqtında elâk olğanlar aqqında hatıranı yaş nesil añında saqlamağa mümkün.
Mitingden soñ aktsiyada bulunğanlar Rusiye Qara deñiz flotu orkestriniñ çalması ile abidege gülçemberlerni qoydılar.
Hatırlatamız, bugün saba Aqyarnıñ Qaramaniy mudafaası abidesine de gülçemberlerni qoyuv tedbiri keçti, mında memurlar ve şeer siyasetçileri iştirak etti.


text:
İyülniñ 12-sinde Qırımda 7 COVID-19 adisesi qayd etildi, bunı Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov haber etti.
"Olardan dörtü adamlar tibbiy yardımğa muracaat etkende qayd etildi ve üçü - sağlam şahışlarnıñ skriningi vaqtında tasdıqlandı", - yazdı o "Vkontakte" içtimaiy ağında.
Umumen, onıñ malümatına köre, Qırımda 878 yañı koronavirus infektsiyası qayd etildi. Olardan 53-ü - çetelden, 100-ü - Rusiyeden ketirildi, 12 adam koronavirustan vefat etti. Aqyarda, yerli akimiyetiniñ soñki malümatına köre, koronavirusnen 271 adam hastalandı, 210 adam yahşı oldı, 5 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Şimaliy-Avropa demokratik merkezi ve «İnternews-Ukraina» teşkilâtı Qırım meselesi ile oğraşqan jurnalistlerge tehnikiy yardımnıñ berilmesi boyünca programmanıñ başlanuvını ilân eteler.
Bu aqta Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım meseleleri boyunca keñeşçisi Sergey Kostinskiy bildire.
«Professional tehnikiy donatuvnıñ elde etilmesi boyunca yarışta iştirak etecek muarririyet ve jurnalistler içün esas şartlar – iş tecribesi ve bugünki künde Qırım meselesiniñ aydınlatuvında areketçenliktir», – haber ete Kostinskiy.
Onıñ malümatına köre, tehnikiy yardım yalıñız mustaqil ekspert komissiyanıñ tevsiyesi ile berilecektir.
«Donatuvnınıñ şekli ve fiyatı işbu muarririyet ya da jurnalistniñ ihtiyacına ve komissiya tevsiyesine köre berilecek», – dey Kostinskiy.
Leyhağa köre, bir muarririyet 10 biñ yevro miqdarında tehnikiy yardımnı, bir jurnalist ya bloger – 2 biñ yevro miqdarında yardımnı elde ete bile.
Tehnikiy yardımnı elde etkenler 2016 senesi iyün 1-ne qadar Qırım mevzuatı ile bağlı maqalelerini taqdim etmeli.
Professional tehnikiy donatuvnıñ berilmesi boyunca arizalar jurnalist, bloger ve muarririyetler içün elektron şekilde qabul etile.
Arizalardan ğayrı, er muarririyet ya da jurnalist Qırım mevzuatı ile yahşı tanış olğan eki şahıstan tevsiye mektüplerini alıp, aid4crimea@gmail.com adresine yollamaq kerek.
Arizalar 2015 senesi iyül 18, avgust 20, sentâbr 20-ne qadar qabul etile.


text:
İyülniñ 10-nda Sankt-Peterburgda başlağan Rusiye-Türkiye cemaat forumında Rusiye ilhaq etken Qırım vekillerine qoşulmağa izin berilmedi. Bu aqta «RİA Novosti» Rusiye agentligi haber ete.
Rusiye kontrolindeki «Qırımnıñ daimiy temsilciligi yanındaki halqara-uquqiy meseleler boyunca işçi gruppanıñ» reberi Aleksandr Molohovnıñ agentlikke bildirgenine köre, o, Sankt-Peterburgğa barıp, «tedbir teşkilâtçılarınıñ davetinen Qara deñiz yanı problemlerinen bağlı Qırım cemaatınıñ fikirlerini bildirmek kerek edi».
«Faqat bu ve diger meseleler boyunca tolu munaqaşa, ğaliba, olmaycaq – soñ daqqada Türkiye tarafı (Rusiye tarafından ilhaq etilgen – QA) Qırımdan er angi delegatnıñ iştirakini imkânsız tanıdı, bu şaşırdı ve yazıqsındırdı», – dep bildire Molohovnıñ aytqanlarını «RİA Novosti».
Rusiye Federatsiya Şurasınıñ ilhaq etilgen Qırım azası Olga Kovitidi, onıñ malümatına köre, Sankt-Peterburgdaki beşinci Rusiye-Türkiye forumında Qırım vekilleriniñ iştirakine qarşı çıqqan «Türkiye tarafını» takbih etti. Bu aqta senatornıñ matbuat hızmeti bildire.
«Türkiye yatırım, mudafaa, gaz, turizm saalarında memleketimiznen olğan munasebetlerini faal sürette inkişaf ettirgen Rusiyeniñ müim tış ticaret ortağı olğanına baqsañ, Türkiyeniñ Qırım fikirleri şaşırta, – dep bildirdi Kovitidi. – Qırım eyyeti azalarınıñ beşinci Rusiye-Türkiye forumında iştirakini imkânsız sayğan Türkiye tarafınıñ fikiri medeniy dünyada qabul etilemez ve takbih etilmeli».
Senatornıñ fikirince, Türkiye tarafınıñ areketleri Rusiye-Türkiye munasebetlerine menfiy tesir ete.
Beşinci Rusiye-Türkiye forumı bugün Sankt-Peterburgda başladı. Türkiye tarafınıñ işbu tedbirde Qırım vekilleriniñ iştirakine dair açıq izaatları yoq.
Fevral ayında Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin ile Odesada yapqan matbuat konferentsiyasında Türkiye Ukrainanıñ topraq bütünligi ve sıñırlarnıñ deñişmeycegine qoltutıp, qırımtatarlarnı qoruycaq, dep bildirgen edi. Onıñ qayd etkenine köre, Ankara «Qırım ilhaqını takbih ete ve iç bir vaqıt onı tanımaycaq».
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Äfganstanda bombalı höcümnär
Höcümnärdä tınıç xalıqtan 2 keşeneň ğomere özelgän
Äfganstannıň Uruzgan vilayätendä ber-ber artlı oyıştırılğan bombalı höcümnärdä tınıç xalıqtan 2 keşeneň ğomere özelgän.
Motośiklğa urnaştırılğan bombalar vilayät’ üzägendä şartlatılğan.
Waqıyğada 7 se tınıç xalıqtan, 3 se poliśiya xezmätkäre bulu belän bergä 10 keşe yaralanğan.
Höcüm öçen cawaplılıqnı älegä berkem dä üz östenä almağan.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäktäpkä baruçı ike qızğa pıçaq belän taşlanğannar
5704 keşe öylärenä qayttı
Nigeriyada Boko Haramnan qaçqan häm kürşe illärgä sıyınğan 5704 keşe öylärenä qayttı
Xäzär diñgezendä meñnärçä üle tyulen'
Dağıstanda dulqınnar yar buyına küp sanda üle xaywannarnı çığardı


text:
Alinä Zahitova yaña tör yarışlarda katnaşa başlıy
"Söyläşülär alıp barıla, planlaştırılgan duel datası - kiläse yılnıñ 9 martı"
Tanılgan promouter Vladimir Hryunov kiläse yılnıñ martında populyar cırçı Olğa Buzova belän figuralı şuu buyınça Olimpiyä çempionı Alina Zahitova arasında boks yarışı uzarga mömkin buluı turında söylägän.
Bu hakta Hryunov "Matç TV"ga häbär itkän. "Söyläşülär alıp barıla, planlaştırılgan duel datası
kiläse yılnıñ 9 martı, - digän ul. - Zahitovanıñ menedcerı belän söyläştek inde. Buzovanıñ üze belän aralaşu buldı, bu atnada anıñ menedcerı belän oçraşaçakbız".
Ul assızıklagança, ike yak ta bu yarışka riza, ä häzer detallär turında fiker alışalar. Yarış 3 raund formatında ike minut uzarga tiyeş, dip yaza "Rossiyskaya gazeta".


text:
İkençe çeçen suğışı
İkençe çeçen suğışı (Rusiädä räsmi räweştä: Çeçenstanda kontrterroristik operatsiäse) - Çeçen suğışınıñ ikençe öleşe, 1999 - 2000 yılda aktiv xärbi däwer, 2000 yıldan soñ pısqıp yanuçı nizağına äwerelä, älegä dä konflikt däwam itä. Läkin 2009 yılnıñ 16 aprelendä KTO tärtibe yuqqa çığarıla.
İke suğış arasında
1996 yılda Xäsäwyort kileşüläre imzalanğannan soñ 1996 yılda Çeçnädä xalıqara wäkilläre qatnaşqanda Aslan Masxadov prezident itep saylanğan.
Berençe suğıştan soñ Çeçenstanda küp qorallar qalğan häm qorallı törkemnär räsmi xakimiätne yış tanımağan. Prezident Masxadovnıñ böten Çeçenstan östendä tulı idäräse bulmağan.
Berkemgä buysınmıy torğan qorallı törkemnär, suğışçılar totıqlarnı alalar häm yolım aqçasın taläp itälär.
Qorallı terroristik oyışmalar häm radikal salafilär Könyaq Qawqazda tarala başlıylar.
Suğış başlanuı
1999 yılda 7 avgustında Çeçenstannan Şämil Basayev citäkçelegendäge ayırım qorallı törkem Dağstan cirenä höcüm itälär. Alar tawlı rayonında radikal tärtipne urnaştırmaqçı bulalar.
Çeçnä prezidentı Aslan Masxadov Basayevnıñ höcümen ğäyeplägän.
Avgust ayında Rusiä köçläre çeçen suğışçılar belän suğışalar. Basayev köçläre Çeçenstanğa çigenergä duçar bulalar.
4-16 sentäberdä Mäskäwdä, Volgodonsk, Buynaksk şähärlärendä toraq yortları şartlawları bulğannar.
Şulay uq Räzän qalasında da yaña şartlaw äzerlängänen açıqlana, läkin şul şartlawlar äzerläwenä FSB köçläre "tikşerenülär" dip cawaplı bulğannar.
Läkin Rusiä xakimiäte barlıq teraktlarda Çeçenstan xökümäten ğäyeplägän häm Masxadovnıñ Basayevka qarşı tiskäre qaraşqa qaramastan Rusiä Masxadov citäklägän Çeçenstanğa qarşı yaña suğışnı başlıy.
23 sentäberdä Rusiä ğäskärläre Groznıy qalasın bombağa tota, 30 sentäberdä Çeçenstanğa kerälär.
2000 yılda Rusiä yağına Çeçenstan baş möftie Axmad Qadıyrov küçä, soñraq (05.10.2003) ul Çeçenstan prezidentı itep saylana.
2002 yılnıñ 23-26 oktäberendä - "Nord-Ost" Mäskäw spektaklendä totqınnı alu, 129 keşe wafat.
2003 yılnıñ 5 dekäberdä - Yessentuki poyezdında terrakt, 41 keşe wafat.
2004 yılnıñ 6 fevralendä Mäskäw metrosında terrakt, 39 keşe häläq.
2004 yılnıñ 9 mayında - Groznıy stadionında terrakt, Çeçenstan prezidentı Axmat Qadıyrov wafat bula.
2004 yılnıñ 1-3 sentäberendä - Beslan şähärendä terrakt, 334 keşe häläq, şul isäptän 186 - balalar.
2005 yılnıñ 8 martında - 2-nçe İçkeriä prezidentı Masxadov Rusiä köçläre tarafınnan üterelä.
2006 yılda - Şämil Basayev üterelgän.
Soñğı waqıtta terroristik eşçänlek Çeçenstannan Dağstanğa küçerelä.
Monı da qarağız
Sıltamalar
- BTopaя чeчeHckaя BoйHa: Пoбeдa, koTopoй He былo (фeBpaлb 2000 — okTябpb 2002)
- Poccия и CCCP B BoйHax XX Beka. BoopyжëHHыe koHфлиkTы Ha CeBepHoM KaBkaзe (1920—2000 rr.) — пoдpoбHaя cTaTиcTиka пoTepb фeдepaлbHыx cил
- ПepBaя чeчeHckaя BoйHa: Mиф o «MaлeHbkoй пoбeдoHocHoй BoйHe» pacceиBaeTcя (MapT-июHb 1995 r.)


text:
BMT insan aqları Şurasınıñ 46-ncı sessiyasında çeh delegatsiyası Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan ukrain siyasiy mabüslerini azat etmege çağırdı. Bundan ğayrı daa yaqında yarımadada tevqif etilgen Azatlıq Radiosınıñ şttan tış hadimi Vladislav Yesipenko aqqında da hatırlattı.
«Esassız teqifler, qaçırmalar, iskenceler aqqında bütün kerçek bildirmelerni mustaqi şekilde tahqiq etmege çağıramız. Rusiyeni bütün ukrain siyasiy mabslerini azat etmege çağırımız», – dep yazıla bildirmede.
Ayrıca beyanatta apis etilgen üç aq-uquq qoruyıcınıñ adı añıla: Emir-Üsein Kuku, Server Mustafayev ve Seyran Saliyev.
«Bundan ğayrı yaqında jurnalist Vladislav Yesipenkonıñ tevqif etilmesinden raatsız olğanımıznı bilidirmege isteymiz», – dep qayd etile.
Çeh delegatsiyası Rusiye akimiyetini Qırımda pandemiyağa qarşı kerekli çareler körmesine ve memuriy sıñırdan keçme sıñırlavlarını lâğu etmesine çağırdı.
Martnıñ 23-nde işğal etilgen Qırımda tevqif etilgen Vladislav Yesipenkonı ükmüne qarşı mustaqil imayecilerniñ şikâyeti baqılğan mahkeme oturışına ketirmediler.
Emir-Usein Kuku – qırımtatar aq qorçalayıcısı ve faali. 2019 senesi noyabrniñ 12-nde Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi onı «terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etkeninde» qabaatlap, 12 yılğa üküm etti. Amnesty International Kukunı vicdan mabüsi dep saya.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.


text:
Abxaziä prokurorı waqıtlıça wazifasınnan alındı
Abxaziä prezidentı Vladislav Ardzimba general' prokuror Rauf Korua'nı waqıtlıça wazifasınnan alğan. Novosti-Gruziä mäğlümat agentlığı xäbärlärenä qarağanda, parlament komissiäse prokurornıñ oppozisiä yulbaşçısı Sergei Bagapş'qa tuğrılıqlı bulaçağın beldergänen tikşergänçe Rauf Korua wazifasınnan çitläşterelä. Uzğan atnada Korua böten xalıq aldında Üzäk Saylaw Komissiäseneñ 3 üktäber prezident saylawlarında Bagapş ciñde digän belderüen xuplap qarşı alğan ide. Tağın ber namzät Raul Xacimba – saylaw näticälären yuqqa çığarıp yañadan tawış birü oyıştırunı taläp itä. Abxaziä Yuğarı mäxkämäse anıñ möräcäğäten bu atnada tikşerä başladı.


text:
2017 senesi mayıs ayında «Bizim balalar» fondu qırımtatar siyasiy mabüsleriniñ balalarına 5-er biñ ruble berecek ola. Bunı «Bizim balalar» fondunıñ azası Elzara İslâmova «Qırım birdemliginiñ» toplaşuvında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bu ay da balalarğa beşer biñ ruble ayıramız. Hasta balalarğa daa ziyade para berecekmiz. Bir balağa oña kerek olğan donatma satın alamız», – dedi Elzara İslâmova.
Onıñ qayd etkenine köre, siyasiy mabüslerniñ balalarınen fondnıñ psihologı çalışa. Eñ yaqın vaqıtta «Bizim balalar» Bağçasaray ya da Qarasuvbazarda balalar içün bayram yapmağa planlaştıra.
«Bizim balalar» leyhası keçken sene mubarek Ramazan ayında başlatılğan edi. Leyha teşebbüsçisi jurnalist Lilâ Bucurova oldı. Onıñ maqsadı – Qırımnıñ siyasiy mabüsleri ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantalarına yardım etmektir.
Leyha yalıñız maddiy yardımnı qabul etmey. Leyha çerçivesinde siyasiy taqiplerge oğrağan insanlarnıñ balalarına yardım kösterile: para, urba ve oyuncaqlar, raatlıq ve tedaviylev, psihologik yardım ve ilâhre.


text:
CENGİZ DAĞCI 90 YAŞINDA
Cengiz DAĞCI
Keçmişler bu yerde tarihlar yazdı,
Soyuma-sopuma mezarlar qazdı.
Baq, bugün evladıñ bir aenk sozdı…
Anamsın, babamsın, sevdigim Yalta!
Dağlarıñ üstüne qanatım çezdim,
Kün boyu qızlarnen bağıñı kezdim.
Bağıñdan şıralı yüzümler üzdüm,
Bağrıñda doğdum men, sevdigim Yalta!
Dağları terekli, dağları çamlı,
Dağından suv aqar, şerbetten damlı.
Bu topraq şerefli, bu topraq namlı,
Ne güzel yaraştın, sevdigim Yalta!
Yigitler toplanıp bir qoran tepse,
Qızlarnıñ başına çeçekler sepse,
Topraqqa yıqılıp topraqnı öpse,
Hayalım dolaşır, sevdigim Yalta!
Bar ketiñ, bulutlar, küneşim külsin,
Sefalı Yalta‘mnı düşmanlar körsin,
Küneşin şavqından közü kör olsun,
Bermem yat ellerge, sevdigim Yalta!
1939
*
Cengiz Dağcı’nın bu şiiri, rahmetle andığımız Yunus Kandım ve Mikola Miroşniçenko’nun 2003 yılında Kiev’de basılan “Küneşten Bir Parça” adlı Kırım Tatar Türkçesi ve Ukraince basılan şiir antolojilerinin 464. sayfasından alınmıştır. Kırım ve Kırım Türklerinin dramını en iyi anlatan, Kırım’ı bizlere sevdiren büyük yazarımız Cengiz Dağcı’ya nice sağlıklı yıllar diliyoruz. EMEL


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiyede, işğal altındaki Qırımda ve Kreml qoltutqan Donbass separatistleri tarafından yaqalanğan ve aqları bozulğan ukrainlerden sebep Moskvağa narazılığını bildirdi. Bu aqqında cumaaqşamı künü, dekabr 29-da, TİN beyanatında aytı.
«Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye Federatsiyasına devam etken repressiya, qanunsız yaqalav, tintüv ve apiske alınmalar, em de Ukraina vatandaşlarına qarşı yapqan azap ve sert areketleri sebebinden narazılığını bildire… Altı esir Ukrainağa qaytsa da, olarnıñ sayısı eksilmedi, aksine, arttı: istilâcı devlette 17 ukrain siyasiy sebeplerden apiste yatqanını bilemiz. Daa ziyade semetdeşimiz işğal altındaki Qırım yarımadasında yaqalanıp apiske alındı. Yüzden ziyade ukrain Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen topraqlarında müthiş şaraitlerde buluna», – dep aytıla haberde.
Ukrain diplomatları Rusiye ukrain konsullarına ukrain siyasiy mabuslarınen körüşmege izin bermemege devam etkenini ayta.
TİN qayd ete ki, Ukraina Rusiyeden qanunsız alda yaqalanğan Ukraina vatandaşlarını azat etmege talap ete. Birleşken Milletlerniñ aza devletleri ise Rusiyege basqı arttırmaq içün areket etilmesini istey.


text:
Dekabr 24 künü sabası Seyitler rayonı Çaya (Jelâbovka) köyünde musulman ibadet evini ateşke bermege ıntıldılar, dep bildire Qırım Musulmanlarınıñ Diniy İdaresiniñ matbuat hızmeti.
Qırım Müftiyliginiñ malümatına köre, bunı camige saba namazına kirgen Sudaq sakinleri taptı. Erkek camiden çıqqan tumannı kördi.
«Olğan malümatqa köre, cinayetçi camige pencereni qırıp kirdi. İbadet odasında cinayetçi islâm edebiyatı ve muqaddes Quran kitabınıñ nushaları ile dolapnı yaqtı. Çastımızğa, ateş binağa yayılmadı, neticede odanıñ tek bir köşesi yandı», – denile beyanatta.
Seyitler rayonınıñ musulman diniy cemiyetleriniñ reisi Rustem Temirov aytqanı kibi, Çaya köyündeki camini endi bundan da evel ateşke bermege tırışqan ediler.
«Yedi-sekiz yıl evelsi de camini yaqmağa tışırqan ediler. Köyniñ çetinde yerleşe, mında sebze çarşısı da yanında bar. Köy küçük, cuma namazına 25-30 mümin kele, başqa künleri bina qapatıla, anahtarnıñ ne yerde olğanını tek musulmanlar bile. Qaravul ve video nezareti sisteması yoq», – dey Rustem Temirov.
QMDİ bildirgeni kibi, vaqia yerine uquq qoruyıcı organları, Fevqulâde işler nazirligi, Seyitler rayonı akimiyetiniñ temsilcileri keldi.
«Köy musulmanları yüz bergen vaqiadan sebep qasevet çeke ve bunı tarik olaraq tanıy, çünki er keske belli ki, tünevin musulman dünyası Muhammed peyğamberniñ doğğan kününi qayd etken edi», – deyler Müftiylikte.
Caminiñ ateşke berüvi aqqında malümat Qırımda Rusiye İçki işler nazirliginiñ resmiy saytında şimdilik daa yoqtır


text:
Aqşam, fevral 9 künü, Qurman raoynı Büyük Onlar qasabasında belgisiz şahıslar camige sürip kirdi. İane seyfini açıp, paranı alıp qaçtılar.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Büyük Onlar qasabasınıñ musulman diniy cemiyetiniñ reisi Üsein Kirimov aytqanı kibi, iane seyfinde 3 afta devamında toplanılğan 3-4 biñ ruble bar edi.
Çaypav aqşam ve yatsı namazları vaqtında, yani bir 45-60 daqiqa arasında yüz berdi. Cami şu vaqıtta er vaqıt açıqtır. Biz camini saba namazından soñ qapatamız ve aqşam namazına açamız, soñra ise yatsı namazına qadar qapatmaymız. Cinayetçi aselet bu vaqıtnı bekley edi, ğaliba», – dep tüşüne o.
Yerli musulman diniy cemiyetiniñ reisi aytqanı kibi, camide ne qaravul, ne de nezaret kameraları bar.
QMDİ malümatına köre, camige Qurman rayonı boyunca Rusiye İçki işler nazirliginiñ taqiqat taqımı çağırıldı, protokol tizildi.
Qırım İçki işler nazirliginde qayd etilgeni kibi, teşkerüv neticesinde cinayetçini yaqalamaq içün zaruriy tedbirler keçirilecektir.
Kirimov aytqanına köre, camide bu kibi adise endi dört yıl evelsi yüz bergen edi. O vaqıt cinayetçi tapıldı, qasaba sakini edi.


text:
Tonulghan zhurnalist, siyasetshunas kürshat zorlu ependi bilen Uyghur mesilisi toghrisida söhbet
2015.09.10
Türkiyede Uyghur mesilisining barghanséri küchiyishige egiship, sherqiy türkistan mesilisige köngül bölidighan, bu mesile toghrisida dawamliq halda obzor, maqaliler yézip élan qiliwatqan zhurnalist we tetqiqatchilarningmu sani barghanséri köpeymekte.
Bulardin biri türkiye qirshéhir axi-ewran uniwérsitéti siyaset oqutquchisi, “Yéngichagh” gézitining obzorchisi doktor kürshat zorlu ependidur. Doktor kürshat zorlu ependi 2014-yili washin'gton'gha bérip rabiye qadir xanimni ziyaret qilip, ziyaret xatirisini türkiyediki“Yéngichagh” gézitide élan qilghan idi. U, türkiyede köp qétim téléwiziye programmilirigha chiqip, Uyghur mesilisini kün tertipke élip kelgen tonulghan kishilerdin biri. Biz Uyghur mesilisining türk dunyasidiki weziyiti we türkiye-xitay munasiwitide Uyghur mesilisi toghrisida uning bilen söhbet élip barduq.
-Sizgimu melum, türkiyede ramzan éyida sherqiy türkistan mesilisi pütün türkiye türklirining mesilisige aylan'ghan idi. Bügün bu mesile küntertiptin chüshüp qaldi. Buninggha qandaq qaraysiz? -dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi:
-Shuni déyish kérek, birinchisi sherqiy türkistanda yüz bériwatqan mesililer toghrisida türk metbu'atlirida toghra, ishenchlik melumatlar kemchil boluwatidu. U, yerde némilerning meydan'gha kéliwatqanliqi toghrisidiki melumatlarning köpi amérikidiki axbarat wasitiliri arqiliq türkiyege tarqiliwatidu. Kéyinki bir yildin béri türkiyediki bezi kishiler sherqiy türkistandin biwasite halda melumatlarni igilep türk metbu'atlirida élan qiliwatidu. Türkler sherqiy türkistan mesilisige qiziqidu, köngül bölidu. Emma kéyinki yillarda ijtima'iy taratqulardiki melumatlar kishilerning kallisini élishturghili turdi. Bu resimler türklerning kallisida bezi kishiler dégendek zulum, bésim we qirghinchiliq rastinila barmu yoq? dégen so'alni peyda qilishqa bashlidi. Bu sherqiy türkistan dewasi üchün bir xewp, kishilerning kallisidiki bu so'algha jawab bermisek, sherqiy türkistan mesilisi toghrisida türkiyening yéngi qedem tashlishighimu tosalghu bolidu. Mundaqche qilip éytqanda bular sherqiy türkistan dewasi üchün ijabiy rol oynaydu. Türk axbarat wasitiliri, türk ammiwi teshkilatliri sherqiy türkistanda zadi némiler boluwatidu? buni yoruqqa chiqirish üchün küch chiqiridu, ularni qamchilaydu.
-Hörmetlik kürshat zorlu ependi re'is jumhuri erdoghanning xitaygha élip barghan ziyaritige qandaq qaraysiz? -dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi:
-Biz bilmeydighan axbarat wasitiliride orun almighan bezi mexpiy uchrishishlar bolghan bolushi mumkin. Emma bu axbaratlarda orun almidi. Biz körgenlirimizni deydighan bolsaq, xitay bilen nuqtiliq halda iqtisadiy munasiwetler toghrisida muzakire élip bérilghan bir sayahet boldi. Sherqiy türkistanda xitayning Uyghurlarga élip bériwatqan bésim siyasiti rastmu-yalghanmu dégen mesililer re'is jumhuri xitaygha méngishtin burun köp muzakire qilin'ghan idi. Bizning sherqi türkistandiki insan heq we hoquqliri toghrisida tepsiliy doklat yézish, sherqiy türkistandin dawamliq halda ishenchlik melumat igileshke éhtiyajimiz bar. Shunga bu qétimqi ziyarette köprek türkiye bilen xitay otturisidiki iqtisadiy munasiwet toghrisida muzakire élip bérildi.
-Sizgimu melum türkiyening dölet re'isi erdoghan xitayni ziyaret qilghanda shi jinping bilen uchrashqandin kéyin, muxbirlargha bergen bayanatida Uyghurlar toghrisida toxtalmidi, buninggha qandaq qaraysiz?-dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi:
-Menmu hörmetlik rejep tayyip erdoghanning xitaygha élip barghan ziyariti jeryanida xitayda qilghan sözliride sherqiy türkistan mesilisini küntertipke élip kélishini ümid qilattim. Men dölitimizning re'is jumhurining xitay rehberler bilen körüshkende sherqiy türkistan mesilisini küntertipke élip kelgenlikige ishen'güm kélidu. Emma uchrishishta bu mesile tilgha élin'ghan bolsimu, buni bayanatida ochuq otturigha qoyushini arzu qilattim. Türkiyening sherqiy türkistanliqlarning heqqaniy dewasigha ige chiqishi Uyghurlargha meniwi jehettin küch-quwwet béghishlaytti. Uyghurlarning qollap quwwetlishimizge éhtiyaji bar. Rejep tayyip erdoghanning bu ziyaritide yaxshi netijilerni qolgha keltürgili bolatti, emma bu emelge ashmay qaldi.
-Kürshat zorlu ependi siz, ottura asiya türkiy jumhuriyetlirige dawamliq halda bérip kélip turuwatqan, u döletler toghrisida tetqiqat élip bériwatqan bir kishi. Türkiye we ezerbeyjan parlaméntlirida sherqiy türkistan mesilisi tilgha éliniwatidu, bashqa jumhuriyetlerning Uyghur mesilisi bilen kari yoq. Bu mesilini bashqa jumhuriyetlerningmu tashqi siyasitige kirgüzüsh üchün némilerni qilish kérek? -dégen so'alimizgha u mundaq jawab berdi:
-Rabiye qadir xanim bilen washin'gtonda söhbet élip barghan idim. Umu bu mesilidin könglining bek yérim ikenlikini dégen idi. Sherqiy türkistanda 500 ming etrapida qazaq nopusimu bar. Sherqiy türkistan xitayning ottura asiyagha, gherbke échilghan derwazisi. Xitay burunla ottura asiya türkiy jumhuriyetlirining Uyghurlargha köngül bölüshining aldini élish üchün shangxey hemkarliq teshkilatini qurdi. Bu teshkilat térrorluqqa qarshi küresh qilish, döletlerning bixeterliki nami astida Uyghurlar bilen ottura asiya türkiy jumhuriyetliri otturisidiki munasiwetni tosushqa tirishiwatidu. Xitay döliti bu jumhuriyetler bilen énérgiye turubisi yasidi, toxtamnamiler tüzdi. Bu jumhuriyetlerni özige béqinidighan döletke aylandurush üchün tirishti, melum derijide muweppeq boldi. Biz tebi'iy halda qazaqistanning, qirghizistanning, özbékistan we türkmenistanlarning sherqiy türkistan mesilisige türkiyedek köngül bölüshini arzu qilimiz. Emma buni emeliyleshtürüsh undaq asan emes. Bu mesilide türkiyege chüshken wezipe zor. Türkiye sherqiy türkistan mesilisige tinchliqni asas qilghan bir siyaset yürgüzse, bashqa jumhuriyetlernimu bir'az bu mesilige tartalaydu. Mesilen, türk kéngishining merkizi türkiyening istanbul shehiride. Bu teshkilat türkiy jumhuriyetlerning hemmisi eza bolghan bir teshkilat. Sherqiy türkistan mesilisi dawamliq halda türkiyening kün tertipige kélip tursa, bashqa türkiy jumhuriyetlerdimu kün tertipke kélidu dep oylaymen. Eger türkiye sherqiy türkistan mesilisige ige chiqmisa, u jumhuriyetlermu türkiye ige chiqmighan yerde biz némishqa ige chiqayli déyishi mumkin. Bundaq ehwal burunmu bolghan, shunga Uyghur qérindashlirimizgha yalghuz emeslikini hés qildurush üchün türkiyening ige chiqishi kérek.


text:
Euro-2016 kvalifikatsiyasınıñ netice yarışında Ukraina ve İspaniya cıyma taqımları arasında futbolda ukrain tarafı Avropanıñ çempionına 0:1 esabı ile yutturdı.
Kiyevdeki «Olimpiyskiy» stadionında olıp keçken matç golunı 22-nci daqqada Mario Gaspar kirsetti.
Böylece, ukrain cıyma taqımı Euro-2016 yarış cedvelinde üçünci yer ala. Ukraina diger yedi taqım ile (evde ve noyabrde memleketten tış) oynacaq.
İspaniyalılar ise çempionat yollamasını aldı. Ukrainada taqımnıñ baş idmancısı Visente del Boske taqımnıñ yedek erkânınıñ oyuncılarını sınap baqtı.
İspaniya Kiyevde 2012 senesi Avropa çempionatında ğalebe qazanğan edi. O vaqıt furia roja İspaniya cıyma taqımı İtaliya ile oyunda ğalip çıqıp, çempion oldı.


text:
Rusiye esirliginden azat etilgen qırımlı ukrain rejissör Oleğ Sentsovnıñ "avropalı körüşleri bar" ve o "Rusiyede kibi yaşamağa" istemey. Bunı o, sentâbr 18-inde "Ğromadske" ukrain haber resursına intervyü bergende ayttı.
"Şübesiz, menim avropalı körüşlerim bar. Ne içün Maydanğa barğanımnı çoq adamğa endi aytqan edim: men, adamlar Avropada yaşağanları kibi yaşamağa isteyim. Avropa memleketi olğanımıznı, olarnıñ printsipleri boyunca yaşağanımını, soñ ise olarnıñ yaşayış standartlarınen ve ilâhre. Rusiyede (o ise Sovet Birligine yol tuta) yaşağanları kibi ise - yaşamağa istemeyim. Men Sovet Biriginde doğdım, az buçuq onı kördim. Dağılması ve bütün bu vaziyet aqlımda yahşı qaldı. Daa tutulğanımdan evel Rusiyeni bayağı dolandım ve bugünki Rusiye ne olğanını yahşı añlayım. Ve men bunı begenmeyim", - dedi Sentsov.
Daa evel Oleğ Sentsov, Qırımnı Rusiye qısmı olaraq iç bir vaqıt tanımaycağını ve bu mesele "atta muzakere de etilmey", dedi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi.
Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Franŝiyada xalıq rizasızlıq belderä
Çarada poliŝiya xezmätkärläre belän protestçılar arasında bäreleş çıqqan
Franŝiya başqalası Parijda bäyälärneñ artuına rizasızlıq belderü, layıqlı yal reforması häm xezmät xaqların kütärü taläbe belän oyıştırılğan çarada poliŝiya xezmätkärläre belän protestçılar arasında bäreleş çıqqan.
İlneñ iñ zur hönärçe berleklärennän Ğomüm Êş Konfederaŝiyaseneñ çaqıruı belän ilneñ küp kenä şähärendä rizasızlıq beldergän meñnärçä keşe artqan ênergiya bäyäläre häm inflyaŝiyaneñ cimerüçe täêsirenä qarşı xezmät xaqların arttırunı taläp itte.
Parijda isä protestçılarğa poliŝiya qatıştı, qatışu qaywaqıt bäreleşkä äylände.
Prezident Êmmanuêl’ Makronnıñ aprel’ ayında qabat däwlät başlığı bulıp saylanuınnan soñ ildä oyıştırılğan berençe zur êş taşlaw çarası arqasında mäğarif häm transport xezmätläre tuqtap tordı diyärlek.
Bäyläneşle xäbärlär
Zelenskiy äsirlektän qotqarıluçılarğa büläklär tapşırdı
Rusiyädän äsir almaşu yulı belän qaytarılğan ğaskäri, poliśiyä häm mediśina xezmätkäre däwlät bülägenä iyä buldı
Rodos utrawında xärbi künegülär
Xalıqara kileşülär nigezendä älege utrawda xärbilär häm qorallar tıyıla


text:
Parlament Senatınıñ törağası Qasım-Jomart Toqaev: «Densaulıq saqtau ministrligi keşirilmeytin jaybasarlıq tanıtıp otır» - dep mälimdedi.
Qasım-Jomart Toqaev öziniñ Twitter paraqşasında eldegi meningitke qatıstı jağdayğa pikir bildirdi. Onda ol: «Meningit infekciyasınıñ taraluına jol berilmeui tiis. Profildi ministrlik keşirilmeytin jaybasarlıq pen batılsızdıq tanıtıp otır» - dep mälimdegen.
Esteriñizge salayıq, bwğan deyin densaulıq saqtau ministri Eljan Birtanov: «Meningokokk infekciyasın jwqtırğandar men qaytıs bolğandardıñ sanın jasırmaymız. Qazir karantin jariyalaudıñ qajeti joq. Qazaqstandıqtardan därigerlerdiñ aytqan keñesterin tıñdauların swraymız» - degen bolatın.
Jalpı, biıl Respublika boyınşa meningokokk infekciyasımen 58 adam auırıp, 12 adam qaterli dertten köz jwmğan.


text:
Aqmescit demir yol vokzalı binasında sentâbr 8 künü, «Qırım sanaat ustaları – Donbass balalarına» hayriye festivali çerçivesinde «Tavriçeskiy blagovest» horu ve Qırım filarmoniyasınıñ Akademik simfonik orkestriniñ kontserti keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, çalğıcılar Franz Schubertniñ «Messa sol major» ve John Rutterniñ «Rekviyem» eserlerini çaldılar.
Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, çıqışlardan toplanğan aqça öz başına ilân etilgen Donetsk ve Lugansk halq cumhuriyetleriniñ muhtac balalarına berilecek.
Hornıñ bediiy reberi Vladimir Nikolenko aytqanı kibi, çalğıcılar hayriye kontsertlerniñ keçirilmesini devam etmege isteyler ve nevbetteki tedbir onkologik hastaları olğan balalarğa bağışlanacaq.
Kontsertniñ daa bir maqsadı – cemaatçılıqnıñ diqqatını Qırımda demir yol naqliyatınıñ problemlerine celp etmektir. «Qırım filarmoniyası»nıñ baş müdiri İlya Pandul degeni kibi, kontsert ilk sefer böyle bir yerde keçirile ve «Aqmescitniñ bir vaqıtları insanlarğa tolu demir yol vokzalı şimdi deşet bir yerge çevirildi, mında bazıda cemidanı ile kimsesiz bir yolcunı körmege mümkün».
O, yaqında er şey deñişir ve vokzal kene evel olğanı kibi çalışacağına ümüdini bildirdi.
Nevbetteki kontsertler Kezlev, Yalta ve Keriçte keçirilecek. Aqyarda, Lunaçarskiy adına teatrniñ malümatına köre, biletler satlımağanı sebebinden kontsertni lâğu ettiler.


text:
Bunı suv resursları Devlet agentliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatlarğa köre, Şimaliy-Qırım kanalınıñ reberligi suv temininen bağlı añlaşma tekliflerini alâ daa almadı.
Qırım işğalinden sebep yarımadada suv temininen bağlı problemler peyda oldı. Şimaliy-Qırım kanalından Dnepr suvınıñ er yıllıq berilmesi bu sene olmadı. Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyeti Kiyev yañı añlaşmalarnı tizmege istemey dep, onı qabaatlay. Aynı vaqıtta anonymous.fm halqara hakerler birleşmesinde berilgen malümatqa köre, Rusiye akimiyeti Qırımğa suv kelmesin dep, pompalarnı söndürdi.


text:
«Qırım Cumhuriyeti boyunca içki işler nazirliginiñ» yolbaşçılığı uquq nizamı ve içtimaiy telükesizligi içün tafsilâtlı plan azırladı, uquq qorçalayıcılar ve cemaat teşkilâtlarınıñ azalarını celp etti.
«Qırım Cumhuriyeti boyunca içki işler nazirliginiñ» bütün şahsiy erkânı hızmetke çağırıldı. Nizamnı qorumaq içün 800 ziyade hızmetçi celp etildi. Sergeyeva-Tsenskogo soqağında OMONnıñ eki maşnası, politsiyaniñ bir qaç maşnası, «Berkut» hadimleri nevbette tura ve yanğın maşnası da bar. Merkezde naqliyeniñ yürüşi toqtatılğan.
Tükânlarda Aqmescit şeer şurasınıñ emri ile mayıs 1 künü saat 8-den 13-ke qadar içkiniñ satuvı yasaq olğanı aqqında ilân asıla eken, dep bildire Tsentr.


text:
İlhaq etilgen Qırımdan ketirilgen cilekni işğal etilgen Donetskte kilogrammı içün 140 rublege (57,5 ğrıvnâ) satalar. Bu aqta Qırım.Aqiqat televizion leyhasınıñ mühbiri haber ete.
“Solovki” Donetsk bazarınıñ satıcıları aytqanına köre, soñki eki afta devamında cilek eki qat ucuzlandı - orta qararda 300 rubleden 150 rublegece, amma yemişni pek almaylar. BDonetsk bazırgânları Qırım cileginden ğayrı, Rusiye ve yerli cilekni de satalar.
Aqyarda Qırım cilegi bir yarım qat ucuz - kilogrammı içün 90 ruble (37 ğrıvnâ), dep bildire Qırım.Aqiqat jurnalisti.
Qırımda qaysı cilekni satqanları aqqında daa tafsilâtlı malümat cumaertesi künü, iyün 1-inde saat 12:00 Qırım.Aqiqat saytında Qırım.Aqiqat televizion leyhasında olacaq.


text:
Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara cezalar saqlanılsa, Rusiye Federatsiyasınıñ dağıluvını körermiz. Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev fevral 8 künü oña «Rusiyede faşizmge stop» Putinge qarşı halqara koalitsiyası tarafından «Rusiye faşimzi ile küreşte yararlıqları içün» nişanınıñ taqdimi vaqtında bildirdi.
Cemilev şunı qayd etti ki, Qırımnıñ işğalden azat etilmesiniñ tek arbiy olmağan stsenariyini baqmaq kerek.
«Arbiy (yarımadanıñ azat etilmesi – QA) qan aqmasına sebep olur, birinci nevbette, Rusiye işğalini tanımağan qırımtatar halqınıñ yoq etilmesini nazarda tutar. Cezalarğa ümüt besleymiz… Cezalarnıñ seviyesi deñişmese, yaqında Rusiye Federatsiyasınıñ dağıluvına şaat olacağımızdan şübem yoq. Bu er şey bir-bir buçuq yıl devam etecek, neticede tek Qırım ve Donbassnıñ degil de, Gürcistan ve Pridnestrovyeniñ azat etilmesini de körermiz», – dey Cemilev.
O şunı da hatırlattı, «Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa ücümi vaqtında memlekette ordu yoq edi». Cemilevniñ aytqanı kibi, «halq istilâcınıñ tişlerine urıp, onı toqtattı».
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Bağçaraydaki Hansarayda yapılğan «rekonstruktsiya» denilgen işler neticesinde toplanğan kiramet ve tavanağaçlar, şeer rayonlarınıñ diger mimariy abidesi olğan Zıncırlı medrese territoriyasında tapılğan. Bu aqta özüniñ Facebook saifesinde Qırım MC milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar komitetiniñ sabıq reberi, qırımlı faal Edem Dudakov haber etmekte.
«Hansaraynıñ yañı mezarlığını istegen er kes, Zıncırlı medrese territoriyasında problemsizziyaret etebile. Kiriş serbest. Artefakt yadikârlıqları – bedava. İmkân olğanda bir zamanlarda mühteşem olğan abidege temenna etiñiz. Atta hatıra fotosureti de çektire bilesiñiz. Torunlarıñız artıq kerçek tarihni körip olamaz. Olarğa butoforiya pişirerler», – dep yaza Dudakov.
Faalniñ malümatına köre, «rekonstruktsiya» vaqtında Hansaraynıñ tavanağaçları yoq etilgen edi: bir qısmı pıçıldı, diger qısmı alıp ketildi. Ondan da ğayrı, Dudakovnıñ malümatına köre, rekonstruktsiya keçirgen «Atta-grupp» tış icracı-şirketi eski kiramet yerine ispanya kirameti qullanmaq istey.
Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında yapılğan işler neticesinde Hansarayınıñ baş binası içün dağıluv telükesi bar, dep iddia ete.
2016 senesi iyül ayında Rusiye nezaretindeki Qırım ükümetiniñ medeniy miras imayesi Devlet komitetiniñ ilmiy-metodik şurası, yarımadanıñ bir qaç tarihiy obyektleri arasından Bağçasaraydaki Hansarayda qazağa qarşı ilk nevbetteki işlerniñ keçirilüvini tasdıqlağan edi.
Bağçasaraydaki Hansaray muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımnıñ Girey hanlarınıñ yazlıq rezidentiyası yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar.


text:
Yaña İqtisadi Säyäsät
Yaña İqtisadi Säyäsät (NEP) (Urısça: HЭП – HoBaя эkoHoMичeckaя пoлиTиka), 1921 Yılnıñ martında RKP(b)'nıñ 10. qorıltayında qabul itelä; Xärbi Kommunizm säyäsätenä almaşqa kilä. Töp eçtälege: prodrazvörstkanı prodnalog (çiklängän külämendä salıp tüläw) belän alıştıru, bazar mönäsäbätlärennän, yallanğan xezmättän, törle räweştäge milektän häm citeşterü çaraların arendalaw mömkinlegelärennän faydalanu. Tatarstanda xucalıq apparatın üzgärtep qoru ğämälgä aşırıla, sänäğät xucalıq isäbenä küçerelä.
ŞartlarYзrәpTү
Qanqoyğıç Watandaşlar suğışınnan soñ Sovet Rusiäneñ iqtisadı bötenläy cimerelgän diärlek. Vladimir Lenin 1921 yılda Yaña İqtisadi Säyäsäten başlarğa mäcbür bula, xosusıy şirkätlär açıluı röxsät itelä.
ÜzleklärYзrәpTү
Trest häm sindikatlar, kantun citeşterü berläşmäläre sisteması sänäğätne bazar mönäsäbätläre belän bäyli. 1922 yıl başında 10 trest (Lesotrest, Metallotrest, Pişçetrest, Silikattrest, Tatvalenka, Tatşveytrest, Elektrotrest h.b.); 7 kantun citeşterü berläşmäse (Alabuğa, Bua, Bögelmä, Mamadış, Spas, Çallı, Çistay) isäplänä. Qayber wağraq citeşterü şirkätläre elekke xucalarına qaytarıla. 41 ere sänäğät şirkäte arendağa, ş.i. 23e xosusí milek xucalarına birelä (1922). Däwlät, xosusí, kooperativ-kümäk säwdä itü törläe barlıqqa kilä. NEP töbäktä Berençe Bötendönya, Grajdannar suğışlarında cimerelgän xalıq xucalığın tiz arada torğızuğa, 1921-1922 yıllardağı açlıqnı, 1922-1923tä igen uñmaw säbäple kilep tuğan qıtlıqnı beterügä kiterä. 1920-yıllar axırında xalıq xucalığın industrializatsiäläşterü häm krestiän xucalıqların kümäkläşterü barışında NEP ğämäldän çığarıla.
QazanışlarYзrәpTү
1921-1926 yıllarda sänäğät citeşterü indeksı 3 tapqırğa arta, awıl xuçalığı citeşterüe 2 tapqırğa arta häm 1913 yılğı kürsätkeçlärne 18%qa arttırıp ütägän. Sänäğät tawarları öçen kümärtäläp bäyäläre 26%qa kimegän.


text:
Oktâbr 25 künü yerli saylavlarda rey berip olamağan Qırım ve Donbasstan köçip kelgenler Avropa mahkemelerine, şu cümleden İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaat etmeli, dep tüşüne Qırımdan köçip kelgen Yakov Vitük. O, ukrain mahkemesinden rey bermek aqqını qorçaladı.
Bunı o oktâbr 26 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Ukrain akimiyeti, ukrain mahkemeleri köçip kelgenlerge Ukrainanıñ diger vatandaşları ile musaviy aqlarnı bermege istemese, bunı Avropa mahkemelerinden talap etmege kerek», – dedi Vitük.
Ukrainada, işğal etilgen Qırım ve Donbasstan ğayrı, oktâbr 25 künü yerli saylavlar keçti. Qıtaiy Ukrainada daimiy qaydsız yaşağan qırımlılar saylavlarda iştirak etip olamadılar.


text:
Rusiyede Moskva bölge arbiy mahkemesi jurnalist ve publitsist Boris Stomahinni yedi yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırdı. Onı ekstremizm ve terrorizm çağıruvlarında qabaatlı olaraq tanıdılar, – dep haber ete Radio Svoboda.
Bundan ğayrı, Stomahinge beş yıl devamında jurnalistikanen oğraşmağa yasaq etilecek. Jurnalistniñ adliyecisi dey ki, olar bu qararnı şikâyet etecekler.
Stomahinge qarşı üçünci cinaiy iş boyunca qarar oña çıqarılğan eski qararlarnı da köz ögüne ala. Bu iş jurnalistniñ Kreml siyasetine qarşı maqalelerinen bağlı. O, Şimaliy Qavqazda islâmcılarğa qoltutqan «Kavkaz-tsentr» saytında maqalelerini derc etken edi.
2014 senesi onı milletlerara dava, ekstremizm ve Rusiye topraq bütünligine telüke köstergeni içün altı buçuq yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırğan ediler. Bundan evel, 2006 senesi, onı duşmanlıq qozğalaması ve ektremistik çağıruvlar içün beş yılğa qadar mahkeme etken ediler.
Böris Stomahin özüni qabaatlı olaraq tanımayıp, cinaiy işniñ üçü de siyasetnen bağlı olğanını ayta.


text:
Aqyarda tünevin 7 yañı COVID-19 hastası qayd etild, dep bildire Aqyarnıñ Rusiye ükümeti.
"Hastalanğanlarnıñ altısı - yerli sakinler, birisi - ketirilgen adise. Hastalarnıñ arasında qartbabasından hastalanğan 12 yaşındaki qızçıq bar", - denile beyanatta.
Akimiyetniñ malümatına köre, umumen Qırımda 2845 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 93-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. Bütün vaqıtta umumen 1845 adam yahşı oldı, 33 adam ödli. Aqyarda 571 adam hastalandı, 430 adam tedaviylendi, 19 adam vefat eti.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ eñ yüksek sayısı sentâbrniñ ortasında olacaq, dep beklenile.
«İzumrud» ve «Solnışko» pansionatları observator rejiminde çalışa.
Umumen yılnıñ başından Aqyarda 554 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 422 kişi tüzeldi, 19 insan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ eñ eyi 16 ocasına 2014 senesi neticeleri boyunca mukâfat berilmesi aqqında fermannı imzaladı. Rusiye prezidentiniñ mütenasip avalesi dekabr 19 künü aşkâr etildi.
Er bir mukâfat 200 biñ ruble miqdarında olacaq, – denile beyanatta.
Mukâfat «faaliyetinde yüksek muvafaqiyetlerge irişken ve cemaat arasında ürmet qazanğan» ocalarğa berilecek.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım ile memuriy sıñırdan eşyalar taşımasını sıñırlağan Nazirler şurasınıñ 1035 sayılı qararınıñ birinci noqtası qanunğa uyğun olmağanına dair mahkeme qararı işke tüşürilgen soñ işğal altındaki yarımada sakinleri eşyalarını esas Ukrainağa sıñırsız çıqara bilecekler. Bunı Helsinki insan aqları ittifağınıñ uquqçısı Maksim Timoçko Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında ayttı.
«Birinci noqta lâğu etilse, qırımlılarnıñ eşyalarını taşıma mevzusında er angi sıñırı olmaycaq. Olarnı red etme sebepleri qalmaycaq. Qararnıñ bu noqtası qanunsız olaraq tanıldı, amma mahkeme qararı işke tüşürilmelidir», – dep ayttı Timoçko.
Uquqçınıñ aytqanına köre, memuriy mahkeme işleriniñ al etüv tertibiniñ kodeksine binaen, mahkeme qararı derc etilgen ya da apellâtsion mahkemeniñ qararından 10 kün keçken soñ işke tüşürile.
«Davalı, yani ükümet, şikâyet arizasını berse, soñki qarar apellâtsion mahkemeniñ ükmü çıqarılğan soñ alınacaqtır. Yani dava apellâtsiyada baqılacaq. Ükümet böyle bir şikâyette bulunacağından, ne içündir, şübelenmeyim», – dep qayd etti o.
Ukraina Helsinki insan aqları ittifağınıñ aq qorçalayıcıları işğal etilgen Qırımdan şahsiy eşyalarnıñ çıqarılmasını yasaq etken Ukraina Nazirler Şurasınıñ 1035 sayılı qararınıñ birinci noqtası qanunsız olğanını isbatladı.
Kyiv bölge memuriy mahkemesiniñ Ukraina Nazirler Şurasınıñ 1035 sayılı qararını qanunsız olaraq tanımasına dair davanıñ qararı mart 20-de «Mahkeme qararlarınıñ yekâne devlet cedveli» saytında derc etildi. Ukraina Helsinki insan aqları ittifağınıñ Qırım meselelerinen oğraşqan cemaat bölüginiñ uquqçısı Anna Rossomahinanıñ aytqanına köre, işbu qarar qırımlılarnıñ er angi eşyalarını taşımağa yasaq ete.


text:
Xosh kelipsiz!
Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı rektorı virtual qabıllawxanası puxaralardıń institutımızdaǵı bilimlendiriw tarawına baylanıslı ámeldegi nızam-hújjetlerde kórsetilgen barlıq huqıq hám talaplardıń orınlanıwına kómeklesedi. Siz bul sayt arqalı ózińizdiń arza, usınıs hám shaǵımlarıńızdı Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı rektorına jollawıńız múmkin.
Múrajat jollaw
- Maydanlar toltırılıwı shárt
Múrajattıń statusın tekseriw
- Maydanlar toltırılıwı shárt
Ǵalabalıq oferta
Húrmetli paydalanıwshı
Sizge Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı rektorına tuwrıdan-tuwrı múrájat jollaw imkaniyatı jaratılmaqta. Sol sebepli tómendegi qaǵıydalarǵa itibar beriwińizdi soranamız.
- Múrájat jollaǵanıńızda familyańız, atıńız, ákeńizdiń atı, jasaw mánzilińiz, baylanısıw ushın elektron pochta yaki telefon nomer kórsetiliwi hám múrájatıńız mazmunı bayan etiliwi shárt.
- Dóhmet, haqarat sózlerden paydalanıw hám jalǵan xabar beriwshi múrajatlardı usınıw múmkin emes.
- Múrájat tekstinde túsiniksiz qısqartırılǵan yaki reklama materiyalları bar bolǵan, mazmunında anıq arza, shaǵım hám usınıslar bolmaǵan múrájatlar, ádepsizlik mazmunındaǵı múrájatlar biykar etiledi.
- Sonıń menen birge paydalanıwshı bir neshe ret bir másele boyınsha juwap berilgen múrájattı qayta jollasa, eger basqa da jańa faktlar keltirilmese múrájat kórip shıǵılmaydı.
- Joqarıdaǵı shártlerdiń barlıǵı Ózbekstan Respublikasınıń ámeldegi nızam-hújjetlerinen kelip shıqqan jaǵdayda belgilengen.


text:
Almatıdağı Qıtay konsuldığınıñ aldında tuıstarına araşa swrağan bir top äyeldiñ qarsılıq akciyasına şığıp jürgenine bir aydıñ jüzi boldı. Ne Qazaqstan Ükimeti, ne Qıtay elşiligi ün qatar emes.
Bügin 11 naurız küni mitingke şıqqan narazılardıñ keybiri densaulığı sır berip, qan qısımı köterilip talıp qaldı. Akciyağa qatısuşı 57 jastağı Külbara Ömiräli Qıtayda 1995 jılğı inisiniñ dini senimine bola 15 jılğa sottalğanın, onıñ negizsiz ayıptalğanın aşına ayttı. Sonımen qosa, bügingi narazılıqqa osığan deyin Qıtayda sottalğan inisin bosatudı talap etip sankciyalanbağan piket ötkizgeni üşin 10 künge qamalıp şıqqan belsendi Baybolat Künbolatwlınıñ 60 jastağı anası Zauathan Twrsın da qatıstı.
Beysenbi küngi narazılıq jiınına ädettegidey jergilikti äkimdik pen prokuratura qızmetkerleri kelip şaranıñ zañsız ekenin alğa tartıp, eskertu jasadı.
Sebepsiz qamalğan tuıstarın bosatu talabımen aqpan ayınıñ basınan beri kün sayın konsuldıq aldına kelip jürgen köpşilik Qazaqstan biliginen kömek swraydı. Bwdan özge, olar halıqaralıq adam qwqığın qorğau wyımdarınan kömek swrau üşin aqşa jinauğa da kirisken.
Sırtqı ister ministrligi 25 aqpanda Aqorda men Beyjiñ Qıtayda qalğan qazaqtar mäselesin onlayn rejimde talqılağanın habarlağan. Biraq konsuldıq aldında mitingke şığıp jürgender talay talqı ötse de naqtı nätije bolmağanına qapalı.
«Qıtay genocidin toqtatudı» talap etken azamattar şekaranıñ arğı betinde negisiz wzaq jıldarğa sottalğan tuıstarın tez arada bosatu jäne elge jiberudi swraydı. Naqaq qamalıp otır delingen jandardıñ arasında Qazaqstan azamattarı da bar. Qwzırlı organdar olar memleket qorğauında ekenin aytqanımen, bilik azamattarı men qandastarımızğa araşa boludıñ ornına, osındağı narazılardı jauapqa tartıp älek.


text:
Home
Kazakistan ve Özbekistan Turu 6 | Türkistan, Ahmet Yesevi, Çimkent, Taşkent, Semerkand, Buhara
Özbekistan Turu 7 | Semerkand, Buhara, Taşkent
Tacikistan ve Özbekistan Turu | Duşanbe, Denau, Tirmiz, Kitob, Semerkand, Taşkent, Buhara
Tacikistan ve Özbekistan Turu 2 | Duşanbe, Denau, Tirmiz, Kitob, Semerkand, Taşkent, Buhara
Özbekistan Turu | Semerkand, Buhara, Taşkent
Özbekistan Turu 2 | Semerkand, Buhara, Taşkent
Özbekistan Turu 4 | Semerkand, Buhara, Taşkent
Özbekistan Turu 6 | Semerkand, Buhara, Taşkent
Büyük Özbekistan Turu | Hive, Buhara, Semerkand, Taşkent
Kazakistan Turu | Türkistan, Ahmet Yesevi Kabri, Çimkent, Taşkent
Kazakistan ve Özbekistan Turu | Türkistan, Ahmet Yesevi, Çimkent, Taşkent, Semerkand, Buhara
Kazakistan ve Özbekistan Turu 4 | Türkistan, Ahmet Yesevi, Çimkent, Taşkent, Semerkand, Buhara
Kazakistan ve Özbekistan Turu 3 | Türkistan, Ahmet Yesevi, Çimkent, Taşkent, Semerkand, Buhara
Kazakistan ve Özbekistan Turu 2 | Türkistan, Ahmet Yesevi, Çimkent, Taşkent, Semerkand, Buhara
Büyük Özbekistan Turu 2 | Hive, Buhara, Semerkand, Taşkent


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat-hızmetinde bergen malümatlarğa köre, teşkil olunğan provokatorlarnıñ taqımları, hususan Rusiye vatandaşlarından ibaret olğan gruppalar, Ukraina devlet sıñırını keçip ya da işğal olunğan Qırımdan qıtağa kelip olamay.
«Er kün mahsus sıñır ameliyatlar çerçivesinde Rusiye sıñırında biñden ziyade sıñır bölükleri hızmet ete. Bundan da ğayrı, Qırım sıñırındaki damartalar da quvetleştirildi. Soñki kün devamında Ukrainağa 250 Rusiye vatandaşına yol bermediler. Ameliyatnıñ başlanuvından berli Ukrainağa 12000 Rusiye vatandaşına kirişte red ettiler. Çünki olar memleketimizde ekstremist areketlerde işitrak ete bile ediler», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat-hızmeti bergen malümatqa köre, sıñır nezareti vaqtında episi insanlarnıñ naqliye vastaları ve vesiqaları teşkerile.
«Qırımdaki ekstremist areketlerinde iştirak etken ve aynı şu maqsat ile Ukrainanıñ diger regionlarına yol alğan şahıslarğa mahsus diqqat ayırıla», – dep qayd ettiler hızmette.


text:
Salı künü, fevralniñ 23-nde, BM Baş Assambleyasında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqları, hususan işğal altındaki Qırımdaki vaziyetnen bağlı munaqaşa keçirilüvi planlaştırıla.
BM saytında derc etilgen kün tertibine köre, munaqaşalar Kyiv saatınen 17:00-ğa planlaştırıla.
Bu munaqaşalar Ukrainanıñ teşebbüsinen keçirile. Ukrainanıñ BM daimiy vekili Serğiy Kıslıtsâ bildirgenine köre, kün tertibiniñ noqtalarından biri Donbas maruzasınıñ muzakeresi olacaq, Ukraina tarafı Rusiye tarafından qanunsız teşkil etilgen «Rus Donbası» forum meselesini köterecek.
Ukraina Tış işler nazirligi, fevralniñ 17-nde Qırımda olğan tintüv ve tutuvlar aqqında malümatnı BM Baş Assambleya baqmasına çıqarmağa planlaştıra, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
1944 senesi mayısnıñ 18-20-nde NKVD-NKGB mahsus tedbirleri vaqtında Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Urağa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malümatqa köre – 194 111 insan). 2004-2011 seneleri Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» umumhalq aktsiyasını keçirip, sürgünlik şaatlarınıñ 950-ge yaqın hatırlavını topladı. Qırım.Aqiqat arhivlerdeki hatıralarnı derc ete.
Men, Osman Muhtarov, qırımtatarı, 1939 senesi martnıñ 25-nde dünyağa keldim. Aqmescit rayonınıñ Trudovoye köyünde doğdı, amma Qarasuvbazar rayonınıñ Arğın (1945 senesinden soñ Balki – QA) köyünden sürgün etildim. Eski Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ Stalin kommunist rejimi 1944 senesi kerçekleştirgen qırımtatar halqı sürgünligini yaşadım.
Sürgünlik vaqtında 8 kişilik qorantamız Qarasuvbazar rayonınıñ Arğın köyünde yaşağan edi. Ailemizde babam Abdull-Muhtar (Abduveliyev, d.s. 1876), anam Kerime Muhtarova (qızlıq soyadı Mustafayeva, d.s. 1898), tatam Uryane Muhtarova (d.s. 1926), tatam Alime Muhtarova (d.s. 1931), tatam Abibe Muhtarova (d.s. 1934), men, Osman Muhtarov (d.s. 1939), oğlan qardaşım Soyun Muhtarov (d.s. 1940) ve qız qardaşım Tevide Muhtarova (d.s. 1942). Qoranta erkânı 2008 senesi mayısnıñ 6-nda berilgen №14-547/08 arhiv vesiqasınen tasdıqlanğan.
Yolda trenlerdeki insanlar qorqunçlı çekişüv, açlıq, hastalıq, qorantalar ayrı qalğanından can bergen edi.
Özbekistan, Namangan vilâyeti, Papskiy rayonı, Gülbah köyünde bizni barakqa yerleştirgenler, anda ne pencere, ne qapu bar edi, bir kenef yapıldı.
Yolda babamız hastalandı. Tibbiyet hadimleri Arıs stantsiyasında (Orenburg – Taşkent tren yolundaki stantsiya, Qazahistanda yerleşe – QA) babamıznı aldı, büyük tatam Uryane qalıp, babamnı baqacaq edi. Amma onı qatiyen tenbilediler: «Hastalarnı kimse baqmaycaq, bunıñ içün tibbiyet hızmeti bar. Vagonıñızğa tez qaytmalısıñız, sizni qayda alıp ketkenlerini bilemiz, tüzelse, onı sizge yollaycaqmız». Taşkentke daa barıp yetmedik, haber aldıq: «Babañız vefat etti, qasevetlenmeñiz, onı defin ettik».
Yerleşüv yerine kelgenimizde barak bayağı balaban edi. Er bir qorantağa birer oda berildi, amma, odalar qalmağanda, 3-4 kişilik qorantalarnı daa yerleştirip başladılar.
Qorantalarnıñ aman-aman 90%-ı açlıq ve qırğınlıqlardan öldi.
Odamıznıñ qarşısında beş kişilik aile yaşağan edi.
Bütün qoranta açlıq ve qırğınlıqlardan şişti, dört kün içinde üçü vefat etti, şişken ana ve beş yaşında oğlu yatıp qalğanlar
Ne yazıq ki, olarnıñ soyadları ve adlarını hatırlamayım, amma bu qorantanıñ nasıl ölgeni aqlımdadır. Babaları yoq edi. Bütün qoranta açlıq ve qırğınlıqlardan şişti, dört kün içinde üçü vefat etti, şişken ana ve beş yaşında oğlu yatıp qalğanlar. Ertesi künü anaları can bere, oğlu can bergen anasından bir kesek et kesip aşay… Anasını kommeler, ertesi künü oğlunı da defin etkenler.
Qorantamızda babamdan ğayrı, açlıq ve qırğınlıqtan daa üç kişi vefat etti: Tevide, Soyun ve Uryane. Anamız pamuq tarlalarında çalışqan edi, Alime tatam anamnen beraber pamuq tarlalarına barıp çalışqan edi. Abibe tatamnı da pamuq tarlalarına işke aydağan ediler. Ne aş, ne urba – bir şey yoq edi. Anam meni 1945 senesi bala evine berdi, müdiri özbek edi. Balalarğa künde bir kere aş bere edi, amma nasıl aşatqanını añlamaq zor degil. Er kün balalarnı defin etken ediler.
Dizenteriya ve sıtma qırğınlığı başlandı. İnsanlar qorantalarnen can bergen edi
Azıq mahsulatı, içme suvu yetmegeni içün, sanitar şaraitler olmağanı içün dizenteriya ve sıtma qırğınlığı başlandı. İnsanlar qorantalarnen can bergen edi. 1956 senesine qadar sert komendant rejimi altında bulundıq.
Bunıñ kibi cinayetler bütün semetdeşlerime qarşı millet mensüpligi sebebinden yapılğanı içün şunı rica etem:
– Ukraina devleti ve dünya cemaatçılığı tarafından bu areketlerniñ qırımtatar halqınıñ genouidi olaraq tanılmasınen bağlı tedbir kompleksini yerine ketirmek;
– qırımtatar halqı adından bu cinayetlerni yapqan şahıslarnı mesüliyetke çekmek içün Ukraina devleti ögünde tedbir alınmasına teşebbüs köstermek.
(2009 senesi noyabrniñ 2-nde yazıp alınğan hatırlavlar)
Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqı genotsidini ögrenüv ve aqibetlerini yeñüv Mahsus komissiyasınıñ reis muavini azırladı


text:
Keriçniñ civarında Mayak köyü yanında yerli sakinler Ekinci Cian cenkinden qalğan 16 anarâdnı taptı, bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi haber ete.
O yerge kelge qurtarıcılar, tapılğan nesneler Luftwaffe quru quvetlerni mahv etmek içün qullanğan SD-16 alman aviatsiya patlatıcıları olğanını belgiledi.
"Patlayıcı nesneler çıqarıldı, mahsus poligonğa alıp ketilip, anda yoq etildi. Opertsiya bütün havfsızlıq qaidelerine uyıp keçirildi", - haber ettiler FVN-nde.
Qurtarıcılar, qırımlılar böyle telükeli nesnelerni tapsa, olar aqqında birden FVN-ne haber etmek kerekligini hatırlattı.
Keçken yıl küzde Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında Ekinci Cian cenkinden qalğan 9 avia bombasını areketsiz alğa ketirdiler.
İyül 7-sinde 20 kilogrammlıq bombanı Körpe (Kalinovka) köyünde açıq meydançıqta taptılar.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında iyülniñ 7-sinde Ekinci Cian cenkinden qalğan avia bombasını areketsiz alğa ketirdiler, dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
20 kilogrammlıq bombanı Körpe (Kalinovka) köyünde açıq meydançıqta taptılar. Onı mahsus poligonğa alıp ketop, anda patlattılar.
Bundan evel Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Bagerovo qasabasında Ekinci cian cenkinden qalğan 50 kilogrammlıq avia bombasını taptılar.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenkinden soñ topraqta qalğan mermiler ara-sıra tapıla. Yarımadada minasızlaştıruv taqımları çalışa.


text:
Qırım Rusiye akimiyetiniñ başı aytqanı kibi, Qırım 2015 senesi Qırım ve Aqyarnıñ 2020 senesine qadar inkişafı boyunca Rusiye federal yekâne programmasında qayd etilgen 15 mlrd rubleden «bir kapik bile almadı».
Bu aqta Aksenov Moskvada keçirilgen tögerek masa toplaşuvında Qırım ükümetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı bildire.
Aksenovnıñ sözlerine köre, maliyege muhtac olğan obyektlerden iç biri Rusiye iqtisadiy inkişafı nazirligi tarafından tasdiqlanılmağan.
«Bugün endi dekabr, bugünge, üç kere plan, cedveller, tedbirler uyğunlaştırılğanına baqmadan, bir kapik bile kelmedi. İyün 15-ne qadar cedvelni uyğunlaştırdıq ve bu aqta ükümet qararını qabul ettik», – dedi Aksenov.
«Qabaatlı olğanlarnı qıdırmağa» acet olmağanını qayd etti, degeni kibi, yalıñız qırımlılarğa berilgen vadelerni yerine ketirmek kerek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Noyabr 28-inde Aqmescitte rusiye quvetçileri Ukrain medeniy merkeziniñ faalcisi Galina Balabannıñ evinde tintüv keçire. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Qırım.Aqiqat tafsilâtnı bilmege tırışa.
Rusiye quvetçileri vaqianı tefsir etmey.
Avgustnıñ 29-nda rusiyeli telükesizlik hadimleri Rusiyede yasaqlanğan “Pravıy sektor”nen onıñ ve aile azalarınıñ alâqası olğanında şeklengen Ukrain medeniyet merkeziniñ (UMM) faali Olga Pavlenkonıñ evinde tintüv ötkerdi. Aynı künü aqşam Pavlenko Aqmescitteki Rusiye Tahqiqat Komitetinde sorğulandı. O, sorğulav incelikleri aqqında aytmağa red etkenini bildire.
Bu yıl aprel ayında Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri Olena Popova ve Olga Pavlenkonı Aqmescitniñ rusiyeli prokurorınıñ üyken yardımcısı Aleksey Puçkov “subet” keçirmege çağırğan edi. Prokuratura hadimi Merkezniñ işi ve “Krımskiy teren” gazetasınıñ neşirinen meraqlanğan. Faaller özü ve yaqınlarına qarşı şaatlıq bermeme aqqından faydalanğan.
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkezi siyasiy bir teşkilât degil. Onı faaller yarımadada ukrain medeniyetini saqlamaq ve populârlaştırmaq maqsadınen teşkil etken ediler. Bu arada Merkez iştirakçilerine tazyıq yapılmaqta: olar telükesizlik organları tarafından sorğulav ve “subetlerge” çağırıla, ekstremizmge yol berememezlik hususında tenbiylene. Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerinden biri olğan Leonid Kuzmin telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan basqı ve qorquzuvlardan soñ 2017 senesi yarımadanı terk etmege mecbur qalğan edi.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım Saylav komiteti, yerli parlamentke rusiyeli saylavlarnıñ soñ neticelerini ilân etti.
"Cumhuriy saylav bölgesi ve bir mandatlı saylav bölgesi boyunca Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurasına saylavlarnı becerilgen, dep qabul etmek", – dep yaza saylav komitetiniñ başı Mihail Malışevniñ sözlerinde Krıminform saytı.
Qırım saylav komitetiniñ malümatına köre, parlamentke üç firqa keçe: saylavcılarnıñ 54,7% reylerini alğan "Yedinaya Rossiya" ("Yekâne Rusiye"), LDPR (16,84%) ve RFKP (8,22%). Bundan ğayrı, "Yekâne Rusiye" bütün bir mandatlı bölgelerde ğalebe qazanğanı bildirile.
Malışev, saylav neticesinde Qırım Devlet şurasınıñ yañı çağırışında LDPR – 10 mandat, RFKP – 5, "Yekâne Rusiye" – 60 alğanını qoştı.
Sentâbr 8-inde Rusiye akimiyeti Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şuralarnıñ saylavlarını keçirdi.
Ukraina, ABD, Aropa Birligi ve dünyanıñ daa bir sıra memleketleri bu saylavlarnıñ qanuniyligini qabul etmey.


text:
Kramatorsknıñ demiryol vokzalına kerçekleştirilgen raketa darbesi vaqtında anda aman-aman dört biñ vatandaş bar edi, çoqusı qadın ve balalar. Bu aqta aprelniñ 8-nde Ukraina baş prokurorınıñ ofisi bildirdi.
Baş prokurornıñ ofisi «cenk qanunları ve adetlerini bozuv» maddesine istinaden cinaiy dava açıldı, dep hatırlattı.
«Tahqiqatnıñ malümatına köre, 2022 senesi aprelniñ 8-nde Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetleri halqara gumanitar uquq normalarını bozıa, Kramatorsknıñ demiryol vokzalına raketa tüşürdi… İlk malümatqa köre, onlarnen insan elâk oldı ve yaralandı. Duşman ücüminiñ qurbanları ve zarar körgen infrastruktura aqqında malümat teşkerile», – dep bildirdi Baş prokurornıñ ofisi.
Donetsk vilâyeti arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı Pavel Kirilenko Ukraina telükesizlik hızmetiniñ eñ az 39 insan ölgenine dair malümatını tasdıqladı. Kirilenko malümatına köre, daa 87 insan yaralandı, büyük qısmınıñ alı ağır. Ukraina telükesizlik hızmeti elâk olğanlar arasında dört bala bar, dep haber etti.
Kramatorsktaki demiryol vokzalından Donbas sakinlerini Ukrainanıñ telükesiz vilâyetlerine alıp ketken tahliye trenleri teşkil etildi.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
12 / 07
«DAMU Logistics»-pen jetıstıkke jetu tarihy: jeke tıl tabysu jäne maqsattarğa qol jetkızu
- Baqytjan, AFTOS turaly tolyğyraq aityp berseñız, kompania nemen ainalysady? DAMU Logistics industrialdy aimağynda kompanianyñ rölı qandai?
AFTOS logistikalyq kompaniasy 2020 jyly qūrylğan. Osy uaqyt ışınde bız öz ısımız boiynşa käsıpqoilardyñ myqty komandasyn qūra aldyq, jūmys üderısınıñ tiımdılıgın arttyryp, alğa qoiylğan mındetterge qol jetkızdık jäne jañalaryn anyqtadyq. Bızdıñ industrialyq aimaqta AFTOS kölıktık-logistikalyq qyzmetterdıñ barlyq keşenın ūsynady. Qyzmetınıñ negızgı salasy – qalalyq, qalaaralyq, halyqaralyq logistika. Sonymen qatar, Kedendık baqylau aimağy DAMU Logistics aumağynda ornalasqan, būl bızge jäne bızdıñ serıktesterımızge öte yñğaily. DAMU Logistics-tıñ ülken artyqşylyğy – ol qolaily jerde ornalasuy – bız aimaqtyñ negızgı kölık arterialarynyñ bırınde ornalasqanbyz. Bızdıñ kompania qysqa merzımde Qazaqstan, TMD elderı, sondai-aq alys şetel aumağynda jükterdı tasymaldau, jetkızu boiynşa kez kelgen mäselelerdı şeşe alady. Ärine, bırınşı kezekte bız özımızdıñ rezident serıktesterımızdı logistikalyq qyzmettermen qamtamasyz etemız. İndustrialyq aimaqtyñ jalğa aluşylarynyñ ielıgınde bızdıñ 20-dan astam zamanaui kölık qūraldary bar, olar: jük kötergıştıgı 1,5-nan 20 tonnağa deiın jäne kölemı 10-nan 120 tekşe metrge deiın. Bızdıñ barlyq avtokölıkterımız saqtandyrylğan jäne tauardy baqylauğa arnalğan GPS-trekermen jabdyqtalğan. Bız üşın kompanianyñ bedelı men qyzmet körsetudıñ joğary deñgeiı mañyzdy, bız būl mäselelerge köp köñıl bölemız.
- Sız DAMU Logistics industrialyq aimağynyñ rezident serıktesterınıñ ielıgınde özıñızdıñ AFTOS avtoparkıñız bar dep aittyñyz. Bügıngı tañda kompanianyñ tağy qandai artyqşylyqtary bar?
Negızgı artyqşylyqtardyñ bırı bızdıñ käsıbi ūjym bolyp tabylady. Bızdıñ barlyq qyzmetkerlerımız şeteldık bılımı bar, ekı şet tılınde erkın söileidı. Ağylşyn, qytai. Būl bız ırı halyqaralyq kompanialarğa qyzmet körsetetınımızdı eskere otyryp, bızdıñ jūmysymyzğa öz septıgın tigızude. Jeke avtoparkımızge qosymşa, bızde Qazaqstan, Resei jäne Europanyñ kölık käsıporyndarymen jasalğan ūzaq merzımdı kelısımşarttar da bar. Bız ıs jüzınde kez kelgen bağyttağy jükterdı jedel tasymaldaudy qamtamasyz ete alamyz. Būl bızdıñ rezidentterge biznes geografiasyn keñeituge kömektesedı. Sonymen qatar, olardyñ keibıreulerınde satylymnyñ mausymdyq tömendeu kezeñderı de bolady, al sodan keiın kürt ösımı baiqalady. Bız osyndai jağdailarğa daiyn boluymyz kerek. Yntymaqtastyq barysynda men, bız öz klientterımızdı tüsınetınımızdı jäne sezınetınımızdı senımdı türde aita alamyn. Sonymen qatar, DAMU Logistics industrialyq aimağynyñ serıktesterı üşın bız oñtaily tarifterdı ūsynamyz, būl da mañyzdy. Bızde şablondyq jūmys emes, bız ärbır klientke erekşe şarttar qsynyp, qajettı kölık beruge jäne A nüktesınen B nüktesıne deiın bırge jüruge daiynbyz.
- Oñtaily tarifter jönınde. Qazır ärtürlı bağalardy saralap kelgende barlyq logistikalyq qyzmetter 20-40%-ğa qymbattağanyn körıp otyrmyz. Tarifterdı qalai toqtatuğa bolady?
Şynynda da, qyzmetterdıñ qūny paiyzdyq mände aitarlyqtai qymbattady. Joğaryda aityp ötkenımdei, bız biznes-üderıstıñ tiımdılıgın arttyru boiynşa maqsatty türde jūmys jürgızemız jäne bız üşın senımdı ärı jauapty ärıptes retındegı bedelımız mañyzdy. Ärine, keibır syn-qaterlerge, mysaly, halyqaralyq kölık dälızderınıñ kürt özgeruıne bailanysty, bız eşqandai äser ete almaimyz. Soğan qaramastan, bız būl qiyndyqtardy qabyldai otyryp, jaña logistikalyq joldardy ızdeimız. Mındetterdı şeşu üşın bız ūjymymyzben bırge qyzmetterımızdıñ özındık qūnyn tömendetu boiynşa josparlar äzırlep, olardy dereu ıske asyruğa kırısemız. Būl şaralar bağany ūstap tūruğa mümkındık beredı.
- Mysal keltıre alasyz ba?
- Logistika kölık qūraldaryna arnalğan şyğyn materialdarynyñ ülken şyğyndarymen bailanysty ekenı belgılı. Būl ärtürlı süzgıler, avtomobilderge arnalğan qosalqy bölşekter jäne basqalary. Bız Europadağy ırı öndıruşı-zauyttarmen tıkelei serıktestık şarttar jasaimyz jäne sodan keiın sol jerden bızdıñ avtoparkımızge qajettı barlyq tauarlardy tıkelei jetkızemız. Bız barlyq kelıssözderdı tıkelei, deldaldarsyz jürgızemız. Bızdıñ būl jerde olardyñ şet tılderın bılu bız üşın ülken kömek. Jaqynda bız Almatyğa avtomobilderge arnalğan türlı tauarlardy şyğaratyn europalyq kompania ökılderın şaqyrdyq. Olardyñ sapary barysynda bızdıñ kelısım-şartymyzdyñ ärbır tarmağy mūqiat talqylanyp, olarmen yntymaqtastyq turaly ūzaq merzımdı şart sättı jasaldy. Kelısımşart jasasqannan keiın bız keibır qyzmetterge tarifterdıñ köterıluınen aulaq boldyq. Eger bız sol JJM nemese aqyly joldardyñ qūnyna äser ete almasaq, onda basqa mäselelerdı öz tarapymyzdan şeşu üşın bar küşımızdı salamyz. Biznes-üderıstıñ tiımdılıgın arttyru, tarifterdıñ ösuın toqtatu boiynşa qoiylğan mındetterdı bız oryndaimyz.
- Kompaniadağy jūmys degenımız ne, sız AFTOS qyzmetınde qandai zamanaui täsılderdı qoldanasyz?
Ärine, bız bırınşı kezekte DAMU Logistics industrialdy aimağynyñ tūrğyndaryna qyzmet körsetemız, būl eñ bastysy. Şeteldık klientter üşın bızde jeke saiabaq bar. Jeke park korporativtık klienttermen, ışkı kompanialarmen jūmys ısteidı. Tartylğan saiabaq üşınşı tarap klientterımen ainalysady. Är maşinanyñ tasymaldau jospary kündelıktı jasalyp tūrady. Aiyna bır ret emes, kün saiyn. Bız klienttıñ jağdaiyna bailanysty tasymaldau kölemınıñ araqatynasyn, mümkın bolatyn özgerısterın eskeremız. Bız jūmysqa zamanaui, kreativtı közqarastardy tabysty qoldanudamyz. AFTOS-ta keibır qyzmetkerler bögde kompanialarmen, basqalary korporativtık kompanialarmen ainalysady, al üşınşılerı kölıktı qajettınıñ bärımen qamtamasyz etu üşın jauap beredı. Bızdıñ bükıl ūjym sağat siaqty, bırtūtas mehanizm retınde üilesımdı jūmys ısteidı. Är qyzmetkerdıñ öz mındetterı bar. Būl rette bızdıñ kompaniada basşylar kündelıktı barlyq prosesterge qatysyp keledı. Mysaly, menejerlerden basqa, kölık logistikasy bölımınıñ bastyğy da temırjol jükqūjaty boiynşa şyğarylymdy baqylaidy. Barlyq jükter ötkızu jüiesı arqyly, sodan keiın dispecherlık jūmys pen kedendık räsımdeu arqyly ötedı. Jüktı tüsırgennen keiın är maşina bas mehaniktıñ basqaruyna ötedı. Ol parktıñ jük tasymaldauğa daiyndyq koefisientın tekseredı. Tehnikalyq qūraldar ünemı daiyn boluy tiıs. Būl proses bızde kün saiyn jüredı. Bız demalyssyz jäne tūraqty negızde jūmys ısteimız, 24/7 kestede. Bız jas kompaniamyz, bärıne tübegeilı qaraimyz, qyzmetkerler gubka siaqty bärın sıñıredı. Bızdıñ qyzmetkerler kündelıktı prosesterdıñ barlyq nüanstarymen tanys, sonymen qatar kez-kelgen uaqytta olar mağan tıkelei jügıne alady. Al kompaniadağy barlyq prosester aina tärızdı jäne möldır. Is jüzınde būl ädısterdıñ barlyğy öz tiımdılıgın körsettı.
- Bügıngı tañda AFTOS qyzmetınıñ qandai nätijelerıne qol jetkızgenın aityp ötseñız?
Bız parktı paidalanu koefisientı siaqty mañyzdy körsetkışterdı ünemı qadağalap otyramyz. Qazır bızde 98% jäne odan joğary koefisient bar. İağni, bızde üzılıs joq, bız öz parkımızdı barynşa paidalanamyz. Būl qalalyq logistika, ışkı, konteinerlık jäne halyqaralyq. Bızdıñ kelesı körsetkışımız - parktıñ daiyndyq koefisientı. Bız kez kelgen uaqytta serıktesterımızdıñ mındetterın oryndauğa qanşalyqty daiynbyz. Uaqytynda tüsıru, qajet bolğan jağdaida maşinalardy jöndeu, jūmys parametrlerı men sipattamalaryn tekseru. Bızdıñ tehnikalyq qūraldarymyzdyñ barlyq parametrlerı jaqsy jağdaida boluy tiıs. Būğan bız de män beremız. Būl parametrler bızdıñ audanda 85-90% qūraidy. İağni paiyzdyq araqatynasta bızdıñ barlyq qarajatymyz kez kelgen sätte jūmysty bastauğa daiyn. Bız tañerteñ jūmysqa kelgende, bügın bızdı qandai jūmys josparymyz kütıp tūrğanyn bılıp kelemız, osy uaqytta barlyq maşinalarymyz ıske qosylyp, paidalanuğa daiyn tūrady. Nauryz aiynda jūmystyñ qorytyndysyn şyğaryp, bır aidağy marjinaldylyqty eseptedık. Būl - bızdıñ jūmysymyzdyñ tiımdılıgınıñ körsetkışı. Esepteulerdıñ nätijelerı boiynşa bızde marjinaldyq 70-80% qūraidy. Osyndai täsıldemenıñ arqasynda bızde TJ, maşinalardyñ, jükterdıñ joğaluy bolmady, mūndai jağdailar müldem joq. Paiyzdyq körsetkışte TJ sany bızde - nöl paiyzdy qūrady. Būl bızdıñ sala üşın öte jaqsy parametrler. Ai saiyn bız kölemder men klienttık bazany ūlğaitudamyz.
- Baqytjan, özıñızdıñ basqaruşylyq täjıribeñızge süiene otyryp, Sız kompanianyñ aldyna qandai ūzaq merzımdı strategialyq maqsattardy qoiasyz? AFTOS-tyñ örşıl josparlary turaly aityp berseñız.
Logistikada, onyñ ışınde qoima logistikasy men temırjol logistikasynda men şamamen 15 jyl qyzmet atqaryp kelemın. Osy täjıribenıñ negızınde, industrialyq aimaqta jūmys ıstei bastağanymda, men biznes-jospar daiyndadym. Menıñ kompanianyñ damuyna degen közqarasym, ūzaq merzımdı maqsattarym. Bız ony DAMU Logistics industrialdy aimağynyñ basşylyğymen sättı qorğap şyqtyq. İndustrialyq aimaqtyñ basşylyğy öz qyzmetkerlerınıñ bastamalaryn ärdaiym qoldaidy. Menıñ biznes-josparym da qoldau tapty. Qazır bızdıñ maqsatymyz - konteinerlık tasymaldar naryğynda köşbasşy bolu. Bız 20, 40 futtyq konteinerlerdı tasymaldauğa köp köñıl bölemız. Eñ bastysy – maqsattardy este saqtai otyryp, ağymdağy mındetterdı şeşu. Bız zamanaui standarttar men ädıster boiynşa jūmys ısteimız, būl bızdıñ salada öte tiımdı. Bızdıñ maqsattarymyz ben jobalarymyzdy ıske asyrudağy jauapty täsıldıñ, DAMU Logistics-tı qoldaudyñ arqasynda AFTOS qysqa uaqyt ışınde logistika naryğynda tolyq qūqyqty oiynşyğa ainaldy jäne kompanianyñ barlyq maqsattaryna bız josparly türde qol jetkızudemız.
Barlyq syn-qaterlerge qaramastan, men odan ärı tabysty damuymyzğa senımdımın. Logistika eşqaşan bır orynda tūrmaidy. Eldıñ geografialyq jağdaiyn, jaña kölık dälızderınıñ aşyluyn, temırjol logistikasyn damytudy eskere otyratyn bolsaq. Bızdıñ salanyñ, sonyñ ışınde temırjol salasynyñ qyr-syryn tüsınu mañyzdy. Bügıngı tañda bızdıñ elımızde deldaldyq qyzmetter öte köp, sondyqtan bız būl jüienı özgertudı josparlap otyrmyz. Tūtastai alğanda, menıñ paiymym, kompanianyñ odan ärı tabysty bolaşağy üşın zor äleuetı bar. Dūrys basqaru, yntalandyru, mındetterdı uaqtyly oryndau, tūraqty damu jäne käsıbi ösu jağdaiynda barlyq strategialyq maqsattarğa qol jetkızıledı. AFTOS kompaniasy jäne Damu Logistics industrialyq aimağy bızdıñ rezident serıktesterımızge, qazırgı jäne bolaşaq klientterımızge yñğaily bolu üşın jūmys ısteidı. Basqarudağy köp jyldyq täjıribe, industrialyq-logistikalyq parktıñ qolaily jağdailary, barlyq prosesterdıñ aşyqtyğy, qauıpsızdıktıñ joğary deñgeiı qyzmet körsetudıñ tūraqty joğary sapasyna kepıldık beruge mümkındık beredı. Bız qyzmettıñ osy qağidattaryn aldağy uaqytta da ūstanuğa niettımız. Eger sız kölık logistikasy boiynşa senımdı, jauapty serıktestı ızdeseñız, bız AFTOS-pen ūzaq merzımdı, jemıstı yntymaqtastyqty ūsynuğa quanyştymyz. AFTOS kompaniasy öz klientterıne jük tasymaldau salasynda kelesı qyzmetterdı ūsynady: • Almaty jäne oblys boiynşa jükterdı tasymaldau • Qazaqstan boiynşa tasymaldaular • Halyqaralyq tasymaldaular • Konteinerlerdı tasymaldau • Gabarittı emes jükterdı tasymaldau • Refrijeratorlyq tasymaldaular • Tenttık tasymaldaular • Borttyq tasymaldaular • Jük tasymaldary • İzotermialyq tasymaldaular • Jükterdı ekspedisialau jäne saqtandyru


text:
Jurnalistlerni qorçalav komiteti (KZJ) halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı Azerbaycan akimiyetini jurnalist Hadica İsmaylovanıñ mahkeme taqibini toqtatıp, onı azat etmege çağırdı.
KZJ Avropa ve Orta Asiya içün programmalarınıñ koordinatorı Nina Ognânovanıñ beyanatında Baku mahkemesi «uquq mısqılı» dep adlandırılğan.
Cuma künü, avgust 21-de, devlet qabaatlayıcısı Hadica İsmaylovanı 9 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırmağa çağırdı – onı iqtisadiy cinayetlerde qabaatlaylar.
Esnasta çetel elçihaneleriniñ yalıñız bir qaç vekili buluna.
Serbest jurnalist ve faallerni mahkeme zalına almaylar.
Radio Svoboda Azerbaycan hızmetiniñ hadimi İsmaylova ve halqara uquq qorçalayıcıları deyler ki, iş siyasiy sebeplerden açıldı – jurnalist Azerbaycan akimiyetiniñ habarcılıq areketleri, şu cümleden prezident İlham Aliyev ve onıñ qoranta azalarınıñ para masrafları aqqında yazğan edi.
Hadica İsmaylova jurnalistika saasında bir çoq halqara mukâfatqa nail olğan edi.


text:
Ukraina halq deputatı, «Yevropeyska solidarnist» fraktsiyasınıñ reislerinden biri İrına Ğeraşçenko Ukraina Yuqarı Radasını Qırımda keçirilecek Rusiye saylavlarınıñ neticelerini tanımamasına çağırdı. Bu aqta o, sentâbrniñ 3-nde Ukraina parlamentinde çıqışta bulunıp ayttı.
«Sentâbrniñ 8-nde Qırımda işğalciler tarafından qanunsız yerli saylavlarnıñ keçirilmesi olamaz, ve «Yevropeyska solidarnist» parlamentni olarnıñ neticelerini tanımamasına çağıra. Bu salonnıñ bütün taraflarını birleştirgen bir mevzu bar – Qırım ve Donbasnıñ qaytarıluvı, mında eki fikir olamaz. Em «Yevropeyska solidarnist», em bütün parlament adından Ukraina bu saylavlarnıñ neticelerini iç bir vaqıt tanımaycaq, dep ayta bilemiz, mence», – dedi parlament azası.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenüvi devlet siyasetiniñ esas prioriteti ola.
«Rusiyeden Qırım ve Donbasnı acele qaytarmasını talap etemiz ve işğalden qurtaruv içün küreşecekmiz. Qırım ve Donbasnı qaytarmaq içün memleket içinde birlik ve eki temel kerek: küçlü iqtisadiyat ve küçlü demokratiya», – dep qayd etti İrına Ğeraşçenko.
Rusiye akimiyeti 2019 senesi sentâbrniñ 8-nde Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şura deputatlarınıñ saylavlarını keçirmege planlaştıra. Ukraina, ABD, AB ve bir sıra dünya memleketi işğal altındaki yarımadada Rusiye tarafından saylavlarnıñ keçirilmesini qanunsız tanıycaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.