text:
Qırımda, cemiyet içinde aks-sada doğurğan siyasiy mahkeme davalarında iştirak etken Moskva advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqat radiosındaki «Azatlıq aqqı» yayınınıñ «Adliyeciniñ tevsiyeleri» rubrikasında eviñiz tintilgende özüñizni nasıl tutmaq keregiñizni, nege aqqıñız olğanını ve nege diqqat etmek kerekligini añlata.
Adliyeci: «Tintüv – apansızdan yapılğan tahqiqat areketidir. Bu sebepten, eñ evelâ, esiñizni başıñızğa toplap, telâşqa kelmemek kerek. Tahqiqatçılar sıq-sıq iylekârlıq yapa: olar poçtacı ya da kommunal hizmetleriniñ hadimleri sıfatında operativ hadimlerni yollay, ve olar qapını açmaqnı rica ete», – dey.
İnsan qapını birden açmasa, onda advokatqa telefon etmek içün qısqa bir vaqıt olacaq
Ve, Rusiye Federatsiyasında cariy olğan qanunlarğa binaen, qapını öz isteginen açmaq ya da açmamaq – siziñ şahsiy qararıñızdır, dep qayd ete. İnsan qapını birden açmasa, onda advokatqa telefon etmek ya da aqrabaları ve yaqınlarından, oña telefon açmalarını rica etmek içün qısqa bir vaqıt olacaq. Nikolay Polozov, ondan ğayrı mutlaqa içtimaiy ağlarda bunı qayd etmek ve KHV vekillerine muracaat etmekni tevsiye ete.
Amma Rusiye advokatı mezkür şeylerni mümkün olğanı qadar tez yapmaqnı tevsiye ete, çünki insan uzun vaqıt içinde qapını açmasa, tahqiqatçıda onı zornen açıp, evge kirmege aqqı bar.
Tahqiqatçı diger hadimlernen beraber meskeniñizge kirgen soñ, sizge tintüv ile kelgen şahıslarnıñ vekâletlerini teşkermek kerek.
Thqiqatçınıñ şeadetnamesini teşkermek kereksiñiz, anda onıñ vazifesi, yani «tahqiqatçı» yazılmaq kerekNikolay Polozov
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Evelâ, tahqiqatçınıñ şeadetnamesini teşkermek kereksiñiz, anda onıñ vazifesi, yani «tahqiqatçı» yazılmaq kerek. Ondan soñ, onda, «sılaq» denilgen mastikalı muuri olğan meskenniñ tintilmesine dair mahkeme qararınıñ asıl nushası olmaq kerek. İstisna olğan allarda o, meskende tintüvni mahkeme qararını almadan, öz qararı esasında keçirmek mümkün. Lâkin mahkeme qararını o, daa soñra – bir kün içinde almaq mecbur», – dep, birinci nevbette nege diqqat etmek kerekligini añlata.
Tahqiqatçı, advokatnıñ kelgenini beklemeyip, tintüvni onıñ kelgeninden evel başlamaq mümkün. Bu taqdirde advokat pek diqqatlı olmaqnı tevsiye ete:
«Bu sebepten siz, evelâ, tintüvniñ bütün odalarda birden degil de, muayen bir odada keçirilmesine, ve tahqiqatçı ile kelgen şahıslarnıñ eviñiz içinde dağılıp ketmemesine diqqat etmek kereksiñiz. Ekincide, tahqiqat areketlerini qayd etmek mümkün – qanun, video ve fotoresimler çıqarmaqnı yasaq etmey. Üçüncide, tahqiqatçı eñ azından eki şaatnı ketirmek kerek, olarnıñ qollarında pasportlar olmalı ve olarnıñ bilgileri protokolğa yazılmalı».
Advokat Polozov, evni vastasız şekilde tintken operativ hadimlerniñ areketlerini diqqatnen közetmekni tevsiye ete:
«Eviñizge bir de-bir yasaq şeyni ketirip qoymasınlar dep, olar episi köre bilecek yeriñizde, ya da aqrabalarıñız köre bilecek yerde bulunmaq kerekler».
Evi tintilgen insan tahqiqatçığa elektron cihazlarınıñ parollerini bermek borclu degil
Tahqiqatçı, tintüvniñ ketişatını tintüv protokolına yazıp, onıñ keçken yeri ile donatılmasını tafsilâtlı surette tasvir etmek ve tapılğan şeylerni qayd etmek kerek. Adliyeci, evi tintilgen insan tahqiqatçığa elektron cihazlarınıñ parollerini bermek borclu degil, ve qanun olarnı, tahqiqatçı tarafından musadere etilmeden özünde qaldırmağa imkân bere. Lâkin bu taqdirde tahqiqatçığa olarnıñ içindeki malümatnı kopiyalamaq kerek olacaq:
«Er alda tahqiqatçınıñ, sizden elektron cihazlar, kompyuterler, telefonlar ve beñzer şeylerni almaq ya da, içlerindeki malümatnı kopiyalap, qaldırmaq meselesini öz başına çezmege aqqı bar».
Adliyeci, tintüv protokolında yazılğanlarnı mutlaqa diqqatnen oqumaq ve içinde bozuluvlar ya da yañlış kösterilgen faktlar olsa, bütün bu şeylerni protokolğa yazıp, yalıñız bundan soñ onı imzalamaq kerek, dey.


c: text/html

text:
AQŞ temsilciler palatası mudafaağa umumen 716 milliard dollar masraf etilecegine dair qanun leyhası qabul etti. Bunıñ içinde Ukrainağa uçucı arbiy yardım olaraq berilecek 250 million dolar da bar. Bu aqta «Amerika sesi»niñ rus hızmeti haber ete.
Vesiqa aynı zamanda rusiye silâsı yerine amerikan silâsını satın alğanlar içün rağbetlendirgen tedbirler de kirsete.
Senat tasdıqlamaq kerek olğan qanun leyhasına palatada 359 kişi qolt tuttı, 54 qarşı çıqtı.
Qanun leyhasına binaen, Rusiyeden silâ satın alğan devletler, bundan soñ amerikan silâsına keçken taqdirde, AQŞ olarğa qarşı sanktsiyalar kirsetmeycegine işana bileler.
Bu şart mudafaa naziri James Mattisniñ ricasına binaen milliy mudafaa qanun leyhasına kirsetilgen edi.
Söz, 2017 senesi Kongresste ekseriyet tarafından qabul etilgen Amerika muhaliflerine sanktsiyalar vastasınen qarşılıq kösterüv Qanunına köre kirsetilgen sanktsiyalar aqqında kete.
Moskvanıñ istiqrarsızlıq areketleri, şu cumleden, saylâvlarğa qarışuvı içün cezalamaq maqsadınen kirsetilgen bu qanunnıñ, Rusiye mudafaa sanayısınen iş tutqanlarğa qarşı sanktisyalar kirsetilüvinen alâqalı bölügi de bar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkiyedeki Ukraina elçiliginiñ vekilleri, Ankarada mayıs 13-te qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan mitinginde iştirak ettiler. Elçilikniñ Twitterdeki resmiy saifesinde bildirilgenine köre, diplomatlar birleşmege ve «Rusiyege repressiv usullarnı cezasız qullanmaq içün imkân bermemege» davet ettiler.
Bildirüvde: «Bugünki miting – 1944 senesinde elâk olğan ve esir etilgenlerniñ hatırasına ürmettir. Sovet ukümetiniñ qorqunçlı cinayeti olğan qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesini beraber hatırlaymız. Bundan soñ Rusiyege repressiv usullarnı cezasız qullanmaqnı iç bir vaqıt bermeycekmiz», – denile.
Türkiyedeki Ukrainanıñ elçisi Andriy Sıbiha mitingde Tış işleri naziri Pavlo Klimkinniñ muracaatını oqudı.
Sıbiha Twitterde: «Sürgün etilüvniñ 74-nci yıllığına bağışlanğan qırımtatarlarnıñ mitinginde Pavlo Klimkinniñ muracaatını oqudım. Qırımtatar qardaşlarımız ile umumiy ağrımıznı paylaşamız. Sürgün etilüv halqara uquq tarafından genotsid olaraq tanılmalı. Umumiy ğalebe içün çalışamız», – dep yazdı.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ malümatına köre, Ankarada mayıs 13-te qararnen 5-6 biñ kişiniñ toplanması planlaştırıla. İstanbulda miting mayıs 20-de Rusiye baş konsullığı qarşısında yapılacaq.
Daa evel Çubarov, qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda mayıs 18-de, Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarını hatırlama kününde umum Ukraina sükünet daqqasına qoşulmağa davet etti.
O, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri Herson vilâyeti, Geniçesk rayonı, Novoalekseyevka, Odesa, Lviv ve tedbirler ukrain ve yeudi cemaatlarınıñ iştiraki ile Holokost muzeyinde yapılacaq Dneprde keçecekler, dep qayd etti.
Qırımdan qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarını hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası (PACE) reisi Anne Brasseur bildirdi ki, Debaltsevo civarındaki cenk uruşlarınıñ devam etmesi ateş toqtatılması aqqında Minsk añlaşmalarınıñ bozulması sayılmaqta, – dep haber ete Radio Svoboda.
«Keçken afta Minskte tizilgen añlaşmalar ve Birleşken milletler teşkilâtınıñ Havfsızlıq şurası tünevin qabul etken rezolütsiyağa baqmadan, Ukraina şarqında zorbalıq devam etkenine yazıqsınam. Uruşlar Debaltsevoda eñ küçlü oldı, anda Rusiyege qoltutqan separatistoyer regionnı nezaret altına almağa tırıştılar», – dep ayttı Brasseur.
PACE reisi zıddiyet taraflarını ateş toqtatılmasına riayet etmege çağırdı. Fevral 12-de Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleri Donbassta fevral 15-ten itibaren ateş toqtatılması ve ağır silâ çekilmesi aqqında añlaştılar. Rejim er daim bozulmaqta, taraflar bir-birini qabaatlap, kendi qabaatını red eteler.
Radio Svoboda mühbiri bildire ki, saat 11:00 Artemovsk hastahanesine Debaltsevoda yaralanğan yüzden ziyade asker ketirildi.
Prezident Petro Poroşenkonıñ aytqanına köre, Debaltsevo civarındaki uruşlar neticesinde 30 asker yaralandı. Ukraina Silâlı quvetleri Debaltsevo nı terk eteler. Saat 13:00 bölüklerniñ 80% çıqarıldı. Bundan soñra Debaltsevo vaziyeti aqqında malümat olmadı.


text:
Kiyev – Kiyevdeki «Knigarnâ Є» tükânında Kapranovlar ağa-qardaşnıñ müellifliginde «Ukraina mustaqilliginiñ resim etilgen tarihı» adlı kitap taqdim etildi. Bu kitapta ukrain ve qırımtatar halqlarınıñ tarihını birleştirmege ıntıldılar, em de taqdirlerinde umumiy hususlarnı araştırdılar. İşniñ taqdimnamesinde «Resim etilgen tarihnıñ» qaramanlarından biri – Mustafa Cemilev de iştirak etti.
Qırımtatarlarnıñ milliy qaramanı ile şahsen körüşmek ve laqırdı etmek imkânınen Kiyevniñ bir çoq sakini qullandı. Kitap tükânınıñ küçük odası tedbirge yarım saat qalğanda endi rıqma-rıq toldı.
Tedbirni ağa-qardaşlardan biri - Vitaliy Kapranov başladı, o müelliflerniñ icadiy ğayesini añlattı. Qayd etkenine köre, ukrain ve qırımtatar halqlarını asırlar devamında arbiy sefer ve nefret birleşkeni aqqında fikiriler yañlıştır.
«Biz siznen añlaşmaq kerekmiz. Ya da qırımtatarlar içün ayırı tarih kitaplarını yazmalımız, anda kazaklar duşmanlar olıp, Bağçasaraynı yaqıp, Qırım topraqlarını yoq etip yürgen, yalılarda adamlarğa raatlıq bermegenini qayd etmelimiz. Keliñiz eki kitap yazayıq, ved ost olayıq. Ya da eki halqnıñ tarihına nazar taşlağanda duşmanlıqnı birinci yerge kötermeyik», – dedi Kapranov.
Misal olaraq, o Zaporojye kazakları Qırım hanlığı ile birleşkende daa çoq yeñişler qazanğanlarını ayttı.
Ağa-qardaşlarlar çıqarğan kitap tek unikal mündericesi degil de, şekili ile farqlana. Tasvir etilgen tarihiy vaqialar sade, añlayışlı bir çoq resim ile beyerile.
Ondan soñ çıqışta bulunğan Mustafa Cemilev bu kibi fikirni begendi.
«Ukraina mustaqilligi zamanından başlap çıqqan kitaplar arasında bu kitap eñ ince kitaptır – olğanı 80 sife. Amma, men bellesem, o mot olacaq. Birinciden, añlayışlı tilde yazılğan. Yaşlar içün meraqlı olsun dep böyle yapqanlar, amma men bellesem üykenler de büyük meraqnen oqurlar», – dedi Cemilev.
Qayd etkeni kibi, oña qırımtatarı olaraq Ukraina tarihınıñ devirleri ile qırımtatar halqınıñ tarihı aydınlatılğanı hoş keldi.
«Mazepa ve Sagaydaçnıy yanında Haci Geraynı, Şevçenko yanında – İsmail Gasprinskiyni körmek pek güzel. On doquzıncı yigirminc asırlar çatışmasında anda Veli İbraimov aqqında söz yürütile ve diger ulu devlet hadimleri aqqında tarif etile», – dep ayttı Cemilev.
Amma, kitapnıñ ayırı qısımları bir sıra suallerni doğura. Hususan, Cemilev qırımtatarlar tatar-moğollarnıñ mirasçıları kibi kösterilgenini begenmedi.
«Bu biraz yañlış, çünki Qırım yarımadasında Cüçilernen beraber olardan tahminen 10 biñ adam bar edi. Qırımtatar halqı ise, yarımadada asırlar devamında yaşağan halqlar esasında şekillendi», – dedi o.
Lâkin bu teñqidke baqmadan, Cemilev aytqanı kibi, qırımtatarlar bu kibi kitapnı çoqtan bekley ediler ve onıñ çıqışına quvanalar.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Ali Hamzin bildirdi.
«Tünevin Bağçasarayda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ evinde tintüv keçirildi. O, evde yoq edi. Ebet, bu tintüvniñ qanun boyunca olğanınen bağlı meseleler de oldı. Aynı tintüvler Aqmescitte de, semetdeşlerimizniñ evinde keçirildi», – dep ayttı o.
Hamzin emin ki, böyle etip, Qırım «akimiyeti» qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar keçire.
«Bu şeyler – yalıñız başı. Olarnıñ esas maqsadı – Qurultay-Meclis temsil organımıznı yoq etmektir. Menim evimde terroristik faaliyetni tasdıqlaycaq bir şey peyda olsa, şaşmam. Rusiye «akimiyeti» Meclis vekillerinen böyle bir «dialog» şekilini saylap aldı», – dep qayd etti o.
Cumaaqşamı künü, mayıs 15-de, Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Hamzin bildirdi ki, Qırımnıñ küç strukturalarınıñ hadimleri Eski Qırımda tahminen 150 qırımtatarını sorğuğa çektiler.
«Olarnıñ parmaq izlerini alalar, aynı vaqıtta, ne vaqıttan berli camige qatnağanlarını soraylar», – dep ayta Meclis tış alâqalar bölüginiñ reberi.
Bu sebepten, Hamzinniñ fikirince, halqara toplulıq, şu cümleden Rusiye ve Ukrainağa muracaatta bulunıp, Qırımda qırımtatarlarnıñ havfsızlığı meselesinde forum keçirmek kerek.


text:
2019 jılğı Qısqı Wnïversïada alawı Almatı köşelerimen ötti
ALMATI. QazAqparat - Krasnoyarda 2-12 nawrız aralığında ötetin 2019 jılğı Qısqı Wnïversïada alawınıñ xalıqaralıq estafetası kezeñi Almatıda ötti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Dübirli dodanıñ alawı Ïtalïyanıñ Twrïn qalasınan şıqqan bolatın.
Bügin alawdı soñğı Wnïversïadanıñ ïesi - Almatı qalası qabıldap aldı. 26 qırküyekte alaw Qıtaydıñ Xarbïn qalasına jetkiziledi. Mäskewde jalpı estafeta jalğasatın boladı. Almatıdağı alaw estafetası 2,5 şaqırım qaşıqtıqpen jürip ötti.
Ottı şıraqtı 15 alawger Abay köşesimen Respwblïka sarayınıñ aldınan alıp ötti. Olardıñ arasında Olïmpïada çempïonı Jaqsılıq Üşkempirov, boksşı Qanat Ïslam, QR fwtzal boyınşa quramasınıñ kapïtanı Dinmuxambet Süleymenov, bïatlonşı Vasïlïy Podkorıtovtar bar.
FISU xalıqaralıq stwdenttik sport federacïyası alaw estafetasın bïıldan bastap jaña tärtippen ötkizetin boldı. Endi alaw estafetasına burınğı Wnïversïada ötkizgen eldiñ ökilderi de qatısatın boldı.
«Biz Almatı qalasında ötken Wnïversïadanıñ bay murasın älemge tanıtwğa tırıstıq. Bolaşaqtağı josparlarğa kelsek, bekitilgen jobağa säykes estafeta alawın wnïversïtet kampwstarında ötkizetin bolamız. Bul wnïversïtet sportın nasïxattawğa septigin tïgizbek», - dedi FISU prezïdenti Oleg Matıcïn.
FISU atqarw komïtetiniñ müşesi, Qazaqstan Stwdenttik sport federacïyasınıñ prezïdenti Qayrat Zakirïyanov Almatınıñ Krasnoyar wnïversïadasınıñ alaw estafetasına qatısıp jatqanın mañızdı şara retinde bağaladı.
«Krasnoyar wnïversïadasınıñ xalıqaralıq alaw estafetası 3 qalada ötip jatır. Twrïn, Almatı jäne Qıtaydıq Xarbïn qalası ğana qamtılğan. FISU qalalardı tañdaw kezinde wnïversïtettik sportqa qosqan ülesin eskergen. Almatıda ötken Wnïversïada - sporttıq doda tarïxındağı eñ üzdigi dep tanıldı», - dedi Qayrat Zäkirïyanov.
«Krasnoyar -2019» Wnïversïadasınıñ uyımdastırw komïtetiniñ törağası Maksïm Wrazov Almatınıñ atletïkalıq awıldı salw, eriktilermen jumıs, sporttıq ïnfraqurılımdı qurw boyınşa täjirïbesin alıp jatqanın xabarladı.


text:
«Qırım Cumhuriyeti ve federal emiyeti olğan Aqyar şeerniñ 2020 senesine qadar içtimaiy-iqtisadiy inkişafı» federal yekâne leyhasında repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ toplu yaşağan yerlerniñ abadanlaştıruvına 10 mlrd ruble ayırğan, dedi Qırım işleri boyunca Rusiyeli nazir Oleg Savelyev.
Bunı Rusiye ükümetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
«Repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ toplu yaşağan yerlerniñ abadanlaştıruvına 10 mlrd ruble ayırğan. Leyhanıñ amelge keçirilüv mehanizmniñ çerçivesinde şusı nazarda tutıla ki, bu yerlerniñ içtimaiy-maişiy ve müendislik qurulucığı boyunda muayyen obyektlerniñ belgilenüvine milliy-medeniy muhtariyetlerniñ cemaat teşkilâtları ve rayon belediye akimiyet celp etilecek»,– dedi Savelyev.
Daa mayıs ayında Qırımnıñ «Devlet şurası» deputatı Lentun Bezaziyev bu leyhanıñ amelge keçirilüvi Rusiye bücetine tahminen 12 mlrd. ruble turacağını bildire edi.


text:
Mahkeme mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılav aktsiyası vaqtında politsiya hadimine ücüm yapılmasında qabaatlanıp FSB hadimleri tarafından yaqalanğan qırımlı Musa Apkerimovnı dekabrniñ 15-ne qadar apste qaldırdı.
İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyası Facebookta bergen malümatqa köre, Musa Apkerimov içün ceza olaraq 2014 senesi dekabr 15-ne qadar asp cezası belgilendi.
«Aqmescit ş. Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Mihail Belousov şeklengen insannıñ qabaat tanığanına, em de aileniñ alı (ağır ayaqlı apayı olğanına) qulaq asmayıp, prokuraturanıñ fikri bar diye, Apkerimov azatlıqta şaatlarğa tesir etmemesi içün onıñ içün eñ ciddiy ceza belgiledi», – aytıla beyanatta.
Yaqalanğan insannı Rusiye Cinaiy Kodeksi 318-inci maddesi 2-nci qısmı boyunca «Ömrü ve sağlığı içün telükeli ola bilecek akimiyet vekillerine qarşı zorbalıq areketleri» cinayette qabaatlaylar, bundan sebep onı beş yıldan on yılğa qadar apske alına bile.
Lâkin mahkemede seslendirilgen malümatqa köre, politsiya hadimine ketirilgen zarar sağlıq ve ömür içün telükeli degil edi, – dep haber ete Qırım alan missiyası.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımtatar halqı Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reberi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, oktâbr 15-te aqşam mayıs 3-te qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanı sebebinden Musa Apkerimov yaqalandı.


text:
Bwl äulieniñ mürdesi Teriskeyden Türkistanğa asatın Suındıq degen jerde. Basında ülken bwlağı bar. Bwlağında şüpirlegen balıq. Suı tastay, şipalıq qasieti mälim. Bwlaq bası nu toğay-orman tal. Balığına eşkim tiispeydi, jem tastap ırım qıladı. Wstağan kisi jamanşılıqqa kezigetin körinedi.
Qasieti: jolauşığa aq jol oñğaradı. Tazalıqtıñ, adaldıqtıñ, ırıs-ınmaqtıñ dänekeri, batagöy ruh. Twsınan ötken jolauşı köliginen tüsip, dwğa qılmay, ne tünemey ketpeydi.
Kez-kelgen aurudıñ şipageri, jabıqqandı jebeuşi. Äsirese, şalıqtağan auru kisiler köp tünep, ziyarat qıladı.
1959 jılı Sozaqqa kelgen jazuşı Mwhtar Äuezov balıqşı Ata basında üş kün bolğan. Bwl turalı Sozaq sovhozınıñ twrğını zeynetker, qwymaqwlaq şejireşisi Käribay Sarıbaywlı bılay dep äñgimeleydi:
-Balıqşıda ol kezde şopandarğa arnalğan demalıs üyi bar edi. Sonda demalıp jatqanbız. Küzge salım bolatın. «Mwhtar keledi» degendi estidik. Köp wzamay-aq tüske tayau eki jeñil maşina jetip keldi. Aldıñğısınan birinşi hatşı Qospanbetov, ekinşiden jazuşı men Sozaq sovhozınıñ direktorı Ahmetşeev, qazirgi belgili jazuşı Erkinbek Twrısov tüsti. Aman-saulıq swrasqan soñ:
-Joldas hatşı, bwl qay jer?-dedi Mwhañ.
-Balıqşı,-dep jauap berdi hatşı.
-Onıñ basında talı, bwlağı, beyiti bar deuşi edi ğoy,-dep jan-jağına qaradı. Hatşı äulieniñ joğarıraq ekenin ayttı.
Mwhañ sonda oylanbastan:
-Kettik, äuliege,-dep kabinanı tars japtı.
Äulieniñ molası jöndeusiz, ebir-jesir bolıp qwlap twrğanın körgen jazuşı direktorğa äbden keyidi. Sözden direktor qortındı şığarıp, bir aptada äulieni jöndeuden ötkizdi.
Keşkisin wzaq äñgime boldı. Biz Mwhaña türli saualdar qoyıp, jauap alıp otırdıq. Sonda Mwhañ:
-Osı Suındıqta jatqan Balıqşı, Izendi, Bäyji, Keñqol atanıñ bäri arab äskeriniñ qolbasşıları, mwnı men kişkene kezimde atam Omarhannan estigenmin. Bala kezinde Bäyjiniñ astında kerme-kerme bie baylap, qımız işedi eken. Atamız öte sauattı kisi bolğandıqtan, Türkistanğa kelgen Qwnanbay arnayı rwqsatpen öz eli jaqqa ketipti,-dep otıratın.
Sonda Mwhañ bwl twstağı äulielerdi bwrın körmese de bilip otırdı.
Balıqşı Ata odan keyin jöndelgen joq. Äulie Ata qiyanatqa qarsı adam janınıñ tazalığın saqtaydı.
Şaydarbek qajı Äşimwlınıñ «Ötken äziz äulieler» jinağınan


text:
2015 senesi yanvar birinde Qırımda, işğalci akimiyet tarafından belgilengen, keçici müddet soñuna yetmeli. Maşina saipleri artıq Qırımda ukrain nomeraları ile serbest yüremez. Avto saiplerine ya gümrük ödevlerni tölemek kerek olacaq, ya da olar rus tehpasport ve nomeralarnı satın almaq mecburiyetinde qalacaqlar. Bunı ise yañı yılğa qadar yapmağa imkânsızdır. Ukrain nomeralarnıñ ve aydavcınıñ ukrain şeadetnamelerniñ maceraları aqqında «24» haber telekanalı efirinde çıqacaq «Qırım.Aqiqat» programmasında söz yürsetilecektir.
Studiya musafirleri – «Çetel işler Maydanı» fondınıñ reisi Bogdan Yaremenko ve Qırım iş adamı Sergey Kovalskiy. Programmanıñ alıp barıcısı – qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy.
Programma efirge cumaertesi künü saat 18:30 (aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) çıqa.
Azatlıq radiosı ve Qırım.Aqiqat saytlarında derc ise saat 18:30 (aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) olacaq.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegenler içün meydanğa ketirildi.


text:
Aqmescit – Onıñ ayatı – keder ile hatırlanğan biñlerce ömür yollarınıñ birisidir. Hatice İslâmova – 1941-42 seneleri Aqyar mudafaasınıñ faal iştirakçisidir. Ulu Vatan Cenkiniñ II-nci dereceli kavaleri nişanı ve «Aqyarnıñ mudafaası» medaline nail olğan qırımtatarı. Bir çoq fahriy yarlıq, nişanlar, devlet tarafından ayırılğan diqqat, ürmet ve şüret – bunıñ episi Hatice bitanıñ ömürinde ziyadesinen bar edi. Amma, çeşit türlü teşekkürnameler eñ qıymetli şey – Vatannıñ yerini alıp olamadı, bu topraq içün o canını acımay cenkleşti, bu topraqtan onı satınlıqta qabaatlap sürgün ettiler.
Narin, alçaq boyulu qadın meni bosağada qarşılay. O Aqmescite bir odalı, sade donatılğan dairede yaşay. Yaşına baqmadan (keçken sene dekabr ayında o 94 yaşını toldurdı), Hatice bita öz çaresini özü tapa ve yahşı eşite. Amma, közleri zayıflaşqanına şikâyet ete, başqa dertlerini añmay.
Musafir odasına meni davet etti, kürsüni alıp, onı menim içün stol yanına çekti, qasevet etmemege rica etem. Tanışqanımıznen, menim ögümde küçlü iradeli insan oturğanını añladım. Onı ne cenk, ne de deşetli sürgünlik yolundan saptırtmadı.
«Ne içün ağlaysıñ?» Bu yalıñız talimdir…
Hatice İslâmova Aqmescitte doğdı. «Metrikada – 1920 senesi dep yazılğan, amma asılında 1919 senesiniñ dekabr ayı yazılmaq kerek», – dey o. 8 yaşında olğanda babası öle, o, anası ve qorantanı baqqan ağasınen qala. 7 sınıfnı bitirgen soñ, Bağçasaraydaki feldşer-ebanaylıq tehnikumnı tamamladı. Anda elde etken bilgilerni yaş qız cebede bulunğan vaqıtta qullandı.
1940 senesi oquştan soñra, onı Aqyarğa yolladılar. İslâmovanı şimaliy doktaki feldşer noqtasınıñ müdiri vazifesine tayinlediler. Anda işçi ve deñizcilerge hızmet kösterile edi.
Hatice bitanıñ sözlerine binaen, aqyarlılar cenkten evel de, bir şeyniñ başlanacağını is ettiler. Onıñ içün, talim olaraq yapılğan telüke işaretleri, ev ve işhanelerniñ maskalaması, cenk vaziyetine beñzegen azırlıq adetke çevirildi.
Hatice bita, arbiy ücümnıñ başlanmasını hatırlay: «Cuma ertesi künü edi. Biz o künü eglennip, oynap evge qaytqan edik – yaş edik te, sabasına ise, zenitkalar urıp başladı. Şamata, gürülti köterildi, er şey yanğın içinde edi. Biz ekinci qatta yaşay edik, pencereler uçıp ketti. Menim ile yaşağan qız ağlap başladı. Men oña: «Ne içün ağlasyñ, bu yalıñız talimdir. Cenkte kibi olacgını evelden ayttılar». Amma, bu talim degil edi, bu cenk edi…».
Polkovniktniñ pistoleti
Şu künü aqşam üstü umumiy mobilizatsiyanı ilân ettiler. Haticeni Qara deñiz flotunıñ silâ mektebine yolladılar. «Men arbiy feldşer edim, tibbiyet hızmetiniñ leytenantı», – dep, qayd ete Hatice bita. Yanımızda tibbiy merkezni teşkil ettiler. Cenkniñ ilk künlerinden başlap, yaralanğanlarnı anda ketirdiler. Tamam bu yerde Hatice apte bildgilerini kösterdi.
Aynı bu vaqıtta, duşman Aqyarnı bombalay edi. Şeerniñ içi ölülernen tolu edi. «Gitler emir berdi: ne olsa olssun, yañı yılğace şeerni zapt etiñiz. Amma, biz yahşı azırlanğanımıznı közge almadı, bu sebepten biz Balıqlavadan başlap, Kaçığa qadar mudafaanı teminledik», – dey Hatice bita.
Tibbiy merkezindeki işinden ğayrı, İslâmova bir qaç kere razvedkağa da barıp keldi. Olardan biri, müim malümatnı bilgen duşman ştabı hadiminiñ yaqalanuvınen yekünledi. «O vaqıt onı yaraladılar, südrep alıp ktmege mecbur edik. Ağır oldı, amma biz vazifemizni becerdik, – dey qartna. – Muvafaqiyetli operatsiyadan soñ, polkovnik Görpişçenko «Qorqmadıñmı?», – dep soradı. Men ise, oña: «Başından pek qorqtım, amma soñra askerler duşmannı bağlap qoyğan soñ, qorqu da keçti», – dedim. O vaqıt teşekkür ile pistoletini bağışladı».
Aqyarnıñ mudafaası 250 kün ve gece devam etti: 1941 senesiniñ sentâbr ayından 1942 senesiniñ iyül ayına qadar. İyülde Sovetinformbürosı şeerni zapt etkenlerini bildirdi. Bildirmede: «Sovet orduları Aqyarnı terk ettiler, amma onıñ mudafaası Sovet Birligi Cenkiniñ tarihında silinmez iz qaldırır», – dep qayd etildi.
Azırlanmaq içün – 15 daqiqa berile
İşğal etilgen Aqyardan Hatice Zuyağa köçti, biraz daa vaqıt keçken soñ, soyları yaşağan Aq-Şeyh rayonına avuştı. Anda, 1944 senesi aprel ayına qadar Qırım bütünley azat etilgence bulundı. Mayısnıñ ortasında İslâmova Aqmescitke köçe ve mında hastahenege işke kire. Üç kün keçmedi, soqaqta yürgen arbiylerden birinden: qırımtatarlar duşmanlarğa yardım etkenleri içün Qırımdan sürgün etileceklerini eşitti.
«Men işanıp olamay edim. Nasıl olıp ta bütün milletni sürgün etecekler? Evge kelip, ağama aytıp berdim, o da: «Qulaq asma, tek qabaatlı olğanlarnı cezalarlar». Yarım saat keçmeden, qapunı urdılar: «Azırlanmaq içün sizniñ 15 daqiqañız bar». Men üstümde olğan urbamnen soqaqqa çıqtım, çanta ve tışarıda yağmur sepelegeni içün şemsiyemi alıp yetiştirdim», – dep hatırlay Hatice bita. Onı, ana ve ağası ile sürgün ettiler.
Qırımtatarlarnı mal taşığan vagonlarda dayanılmaycaq şaraitlerde, aşsız-suvsız alıp kettiler. Bir çoq insan yolda öldi. «10 künden soñ, biz Taşkent vilâyeti Sırdarya rayonına kelip tüştik, anda bir buçuq yıl yaşap, Çirçikke köçtik», – dey bita. Bu şeerde Hatice qartana yaqınlarınen beraber yerleşti. Çoq yıllardan soñ, olarnıñ evi, dairesi, maşinası peyda oldı. O, tibbiyet adamı edi. Amma, er qırımtatarını kibi onı da Vatan özüne çeke edi.
80-nci senelerniñ soñunda Hatice apte Aqyarğa qaytıp oldı. 1989 senesi qırımtatarlardan birinci olıp, şeerde qayd etildi. Biraz soñra, oña daireni ayırdılar, onı Aqmescitteki evine almaştırdı.
Vatan teşekkür etmedi
Bugünde bugün, qırımtatarlarnıñ ekseriyeti içün ğalebe künü, mayıs 18 künü faciasından sebep, accı ile ğururnen birleşken bir kündir. Hatice bita ise, buña azca diqqat bermege tırışa. Ğalebe kününi o evde keçircek. Sağlığı zayıf olğanı içün, çoqtan bayram tedbirlerinde iştirak etmey. Onıñ ne aqayı, ne de balları bar, ağasınıñ bala-torunları onı baqalar, yardım eteler.
«Men Aqyarnı mudafaa etkenimden ğururlanam. Pek dülber şeer. Men anda yaşap, yürgende ayırı bir duyğularnı is ete edim. Şimdi Ukrainanıñ şarqında yüz bergen vaqialarnı körip, tek bir şey: cenk olmamasını isteyim», – dey.
Subetimiz devamında bita ne içündir indemey qaldı. Adetince böyle allar, subetdeşimniñ müim bir şey aytacağı vaqıt ola. Sukünetten soñ, Hatice bita ilâve etti: «Er kes maña, Vatanıñ saña teşekkür etmedi, dey ediler, amma men şikâyet etmeyim. Ayatımnen memnünim».
Şu daqqası telefon çaldı. Telefon açqan yaş qız, qartanağa medallernen yaraştırılğan kitelni azırlamağa rica etti. Videooperator kelip, levha çıqarmaq kerek eken. Subetdeşim, yataq astından nişanlarnen tolu qara bluzasını çıqardı, kiyip, külümsiredi.


text:
Salı künü, noyabr 4-te, işğal etilgen Aqmescitte aziz Sergiy Radonejskiy adına bağçasında Qırım memurları alleya temelini qoyuv merasiminde iştirak ettiler.
İlki tereklerni Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov ve Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov oturttılar, – dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytınıñ malümatına köre, umumen bağçada doquz qayın ve beş aqçaağaç saçıldı.
Aqmescit şeer şurasınıñ deputatları 2014 senesi mayıs ayınıñ soñunda bağçağa ad berip, onıñ sıñırlarını belgilegen ediler. «Sergiy Radonejskiy – rus toprağınıñ toplayıcısı» eykeliniñ açılış tedbiri azizniñ 700 yıllığına bağışlandı.
Tedbirde eykel açılmasınıñ teşebbüsçisi olğan Rusiye Devlet dumasınıñ reisi Sergey Narışkin iştirak etti.
Salı künü, noyabr 4-te, Qırımda «Halq birligi kününi» qayd ettiler. İşğal etilgen Qırımnıñ farqlı şeerlerinde qayd etilgen bayram fotoresimlerini Qırım.Aqiqat saytınıñ fotogalereyasında baqa bilesiñiz.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq tanıylar.


text:
Qosqan waqıtı Jeltoqsan 3, 2014 | 1 027 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Tuğırlı täwelsizdik qunı
Qazaq jeri – Saq, Ğun zamanınan beri altınnan saraý salğan, xandarı altın taqta otırğan, älemdi awzına qaratqan, jïırma memleket däwren sürgen Ulı Dala.
Basımızdan baq taýğan, qan jılağan zamanımız – joñğar şapqınşılığınan bergi bes ğasır, Reseýge bodan bolğan üş ğasır. Äsirese soñğı üş ğasırda, ïmperïya quramındağı 70 jılda qazaq jappaý repressïyağa uşıradı, ar-ojdanı taptaldı.
Qazaq xalqınıñ basına däwren XXİ ğasırda qaýta oraldı. Tüsimizge kirmegen tarïxï baqıtqa ïe boldıq, san mıñ urpaq jete almağan täwelsizdikke jettik. Bas-ayağı 23 jılda zaman, qoğam özgerdi, adam özgerdi, oý-sana özgerdi, memleketimiz qalıptastı, ékonomïkamız nığaýdı, demokratïya ornıqtı, bizdi älem tanıdı.
Bügingi Qazaqstan – jahandanw jağdaýında aýmaqtıq qana emes, sonımen qatar bükil dünïejüzilik mäselelerdi talqılaw jäne şeşwde ıqpaldı röl atqaratın el.
23 jıl işinde qısqa merzimde aşıq qoğam qurılıp, Konstïtwcïya negizinde adam men azamat bostandığı men quqıqtarın qorğaýtın demokratïyalıq ïnstïtwttar bekidi. Burınğı totalïtarlıq ïdeologïyanıñ qatal qursawınan arılğan jäne şınaýı demokratïyalıq qundılıqtar men maqsattardı qurmetteýtin qazaqstandıqtardıñ jaña urpağı ösip-jetildi.
Osı tusta jaña memlekettik mekemelerdiñ – Xalıqqa qızmet körsetw ortalıqtarınıñ qurılıp, boý köterwi twralı da aýtıp ketwdi jön körip otırmın.
Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ 2007 jılğı 5 qañtardağı №1 qawlısına säýkes bükil Qazaqstan boýınşa Xalıqqa qızmet körsetw ortalıqtarı aşıldı. Alğaşqı 20-ğa tolmaýtın memlekettik qızmet standartınan osıdan bes jıl burın jüzege asıramız dep oýlamağan 170-ke deýin memlekettik qızmet körsetw şıñın bağındırğan mañızı zor birden bir memlekettik mekeme. Bügingi tañda Xalıqqa qızmet körsetw ortalıqtarı joğarı deñgeýde xalıqqa sapalı qızmet körsetetin uýım. Sonımen qatar şalğaý awıl aýmaqtarğa şığwmen «Mobïldi XQKO», mümkindikteri şektewli azamattarğa üýge şığwmen qızmet körsetetin «Mümkindikterdi küşeýtw» bağdarlamaları jüzege asırıladı. Osılaý, Aqmola oblısı boýınşa ağımdağı jıldıñ 9 aý qorıtındısı boýınşa «Mobïldi XQKO» bağdarlaması boýınşa 16 891 qujat qabıldanıp, 16 620 daýın qujat berildi, al «Mümkindikterdi küşeýtw» bağdarlaması boýınşa 1 497 tapsırıs kelip tüsti. Jalpı alğanda, oblıs boýınşa barlığı 1 104 182 qujat qabıldanğan eken. Äserli sandar ekenimen kelisesizder me? Bul degenimiz, osınşa nätïje körsetwde qanşama adamnıñ küşi men jumısı, jigeri men adamdarğa kömektesem degen nïeti jatır. Osındaý kişiden ülkenge degen qağïdamen birtutas memleket qalıptasadı. Tükire, tükire köl boladı demekşi, bir jağadan – bas, bir jeñnen qol şığarsaq, alar qamalımız äli alda demekpin.
«Baqıt qaýda barasıñ? Intımağı jarasqan elge baramın» degen sözdi aýtıp ketken babalarımız. Bizge bügin de eñ keregi – ıntımaq pen birlik. Intımaq ketken jerden baýlıq ketedi, birlik ketken jerden bereke ketedi. Şıqqan tawımızdan, şıqpağan tawımız köp, qol jetkizgen jetistikterimizden, qol jetkizbegen jetistikterimiz köp. Közdegen maqsattarımızğa jetw jolında bizge äli köp küş jumsap, ter tögip, awızbirşilik, jigerlik degen qanımızğa darığan, twa bitken qasïetterimiz awadaý qajet boladı. El tağdırı sınğa tüsetin kezderden sürinbeý ötip, abıroýımızdı asqaqtatıp, kök twımızdı jelbiretetin şaqtar alda, ağaýın! Qazaqstanımızdıñ tuğırlı täwelsizdiginiñ qadirin tüsinip, onı mäñgilik etwge ärqaýsısımız at salısw kerek. Sebebi sol elde bizdiñ urpağımız beýbit ömir keşip, täwelsizdik twın odan bïik kötermek.
Baqıt bağalağannıñ ğana basında turadı. Endigi urpaqqa Qazaqstanda tww da, turw da baqıt. Qazaqstandıq otansüýgiştik – egemendik tiregi. Öz elin, onıñ tarïxın, mädenïetin, tili men dinin süyu, oğan qamqorşılıq etw, damwına, körkeyuine öz ülesin qosw ärbir sanalı azamattıñ is-äreketi bolwı tïis.
Ş. Äbişeva,«XQKO» RMK Aqmola oblısı boýınşa
fïlïalınıñ Jaqsı awdanındağı
bölim ïnspektorı


text:
helimu yadimda, 1971-jili iyun' eyiniŋ bir җümä küni çüştin keyin «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi») vä uniŋ qoşumçisi «Yeŋi hayat» gezitliriniŋ kollektivini tuyuqsiz baş muhärrirniŋ kabinetiğa çaqirdi.
Kirsäk, baş muhärrirniŋ ornida şu çağdiki Qazaqstan KP Märkiziy Komiteti Täşviqat vä tärğibat bšlüminiŋ başliği Andrey Plotnikov, uniŋ oŋ täripidä maŋa natonuş bir kişi, ändi Plotnikovniŋ sol täripidä «Kommunizm tuği» vä uniŋ qoşumçisi «Yeŋi hayat» gezitliriniŋ baş muhärriri Ähmätҗan Mämätov oltiratti.
— Kollektiv toluq jiğilğan bolsa, jiğinni başlaymiz, –dedi A.Plotnikov. – Mälumki, on jildin oşuq vaqittin buyan Ähmätҗan Mämätov «Kommunizm tuği» gezitini ünümlük başqurup kelivatidu. Moşu štkän jillar içidä «Kommunizm tuği» geziti mälum utuqlarni qolğa kältürdi, uniŋğa kšz jumuşqa bolmaydu. Gezit tirajiniŋ jildin-jilğa šsüvatqanliği buniŋ yarqin misalidur. Lekin, iş bar yärdä, älvättä, mälum kamçiliqlarniŋ orun elişi täbiiydur, –dedi Andrey Pavloviç vä kollektivqa sinçi kšzliri bilän qarap, sšzini davamlaşturdi. – Qazaqstan KP Märkiziy Komiteti Ähmätҗan Mämätovni Qazaqstan radiosi uyğurçä aŋlitişlar redaktsiyasiniŋ baş muhärrirligigä yštkäşni qarar qildi. Märkiziy Komitet partiyaniŋ muhim tärğibat uçastkiliriniŋ biri bolğan «Kommunizm tuği» gezitiniŋ baş muhärrirligi lavazimiğa kšpligän jillar davamida Qazaqstan KP Märkiziy Komiteti Täşviqat vä tärğibat bšlümidä instruktor lavazimida işligän Abdulla Mäşürovni layiq däp tapti, – däp oŋ täripigä qarivedi, oltarğan kişi ornidin turup, qolini kšksigä elip, beşini säl ägdi. – Abdulla Mäşürov täҗribilik partiya hadimi, härqandaq mäsilini häl qilişta partiyaviy printsipialliq bilän härikät qilişqa ämäl qilidiğan şähs. Buniŋdin keyin, oylaymänki, Abdulla Mäşürovniŋ rähbärligidä billä işläş җäriyanida uniŋ bilän til tepişip, partiya Märkiziy Komiteti jükligän väzipilärniŋ hšddisidin şäräp bilän çiqidiğiniŋlarğa işänçim kamil, aldimizdiki düşänbä künidin başlap Abdulla Mäşürov silärniŋ başliğiŋlar. İş yüzidä uniŋğa qoluŋlardin kelişiçä yardäm qilişiŋlarni štünimän.
Şundaq qilip, Abdulla Mäşürov 1971-jili iyun'din başlap «Kommunizm tuği» vä uniŋ qoşumçisi «Yeŋi hayat» gezitliriniŋ baş muhärriri bolup işläşkä başlidi. Abdulla Mäşürov işni kollektivta tärtip-intizamni çiŋitiştin, horun, tapşurulğan işqa säl qaraydiğan ayrim şähslärni tärtipkä çaqiriştin başlidi.
Abdulla aka işqa hämmidin burun kelip, bügün qilidiğan işlarni planlap, märkiziy gezitlarni bir qur kšzdin käçürüp, muhim däp tepilğan materiallarğa bälgü qoyup çiqatti. Andin bšlmilärni arilap, kimniŋ işqa kälgän-kälmigänligini kšzdin käçürätti. U, birinçi novättä, šziniŋ ikki muavini, gezitniŋ mäs°ul kativi vä bšlüm başliqliridin işni täläp qilişni adätkä aylandurğan bolup, ägär ular tapşurulğan väzipiniŋ hšddisidin šz qärälidä çiqalmisa, härbir jiğinda ularğa üz qarimay kollektiv aldida tänbih berip turatti.
İşni mundaq täläp qilişni bilgän rähbär šzigimu täläpçan edi. hazirqi yaş jurnalistlar häyran qelişi mümkin, kündilik gezit häҗiminiŋ täŋ yerimi, bäzi çağlarda, ägär partiya plenumliri, qurultayliri, SSSR Aliy Keŋişiniŋ, Qazaqstan SSR Aliy Keŋişiniŋ sessiyaliri vä başqa çarä-tädbirlär bolup qalsa, gezitniŋ barliq bätliri räsmiy materiallar bilän tolatti. Materiallarniŋ hämmisi rus tilidin tärҗimä qilinidu, kšpligän materiallar Moskvadin ävätilätti, ägär Moskva bilän Almuta vaqtiniŋ üç saat päriq qilidiğanliğini hesapqa alsaq, ayrim vaqitlarda baş muhärrirgä tärҗimanlar, maşinistkilar, korrektorlar bilän taŋ atqiçä işläşkä toğra kelätti. Mundaq nahayiti җavapkärlik bilän işläşkä toğra kälgän päytlärdä Abdulla aka barliq materiallarni baştin-ayaq oqup, hata kätkän җaylarni tüzitip, başqilardinmu nahayiti diqqätçanliq bilän, nuqsansiz işläşni qät°iy täläp qilatti.
Biz juqurida täkitliginimizdäk, kommunistik partiya hškümranliq qilğan u dävirdä gezit materialliriniŋ asasiy qismini KPSS Märkiziy Komitetiniŋ, Qazaqstan KP Märkiziy Komitetiniŋ tohtam-qararliri, härhil mäsililärgä beğişlanğan partiya jiğinliri häqqidiki maqalilar egilätti. Mana mundaq ähvalda, gezithanlar qiziqip oquğidäk materiallar az berilätti.
Mana moşu ähvalni kšzdä tutqan Abdulla aka bir küni novättiki bir jiğinğa gezitniŋ qiziqarliq çiqişi toğriliq mäsilini otturiğa qoyup, “Gezitimizniŋ här sanini muştirilarniŋ täqäzaliq bilän kütidiğan däriҗidä çiqirişqa tirişişimiz keräk. härbir bšlüm, härbir hadim gezitniŋ mäzmunluq, qiziqarliq çiqişiğa šz hässisini qoşuşi lazim, bu iltimas ämäs, bälki qät°iy täläp», däp täkitlidi vä bolupmu ädäbiyat-sän°ät, mädäniyät bšlümlirigä eniq tapşurmilarni jüklidi.
Moşu jiğinda Abdulla aka bir materialni bizgä kšrsitip, «Şair vä pazändä Rähim hoşurov uyğur taamliri, ularni täyyarlaş retseptliri toğriliq kšlämlik material yeziptu. Muällipniŋ eytişiğa qariğanda, bu birpütün kitap bolidiğan material ekän. hazir vaqitniŋ štüşi bilän äҗdatlirimiz iҗat qilğan kšpligän läzzätlik taamlirimizniŋ täyyarliniş usulliri untulup ketip baridu. Bu bizgä äҗdatlirimizdin miras bolup qalğan mädäniyät mirasimizni saqlap, keläçäk ävlatqa qalduruşimiz keräk. Rähim hoşurovniŋ moşu uyğur taamliri häqqidiki materialini gezitniŋ birnäççä sanida bärsäk degän oyğa käldim, silär nemä däysilär?», däp kollektivqa muraҗiät qildi.
Kollektiv Abdulla akiniŋ bu täklivini bir eğizdin qollidi. Şundaq qilip, hälqimizniŋ untuluşqa yüzlängän, kšpçilik yaşlirimiz tamamän bilmäydiğan äҗdatlirimizniŋ näççä yüzligän härhil läzzätlik taamliri toğriliq materiallar jil boyi turaqliq berilip turdi. Keyin Rähim aka hoşurov moşu gezit materialliri asasida «Uyğur taamliri» degän kitavini näşir qildurdi.
1976-jili novättiki jilğa muştiri toplaş, gezitlirimizniŋ süpitini tehimu juquri kštiriş mäsililirigä munasivätlik bir çoŋ jiğin uyuşturulğan edi. Baş muhärrir «Kommunizm tuği» vä uniŋ qoşumçisi «Yeŋi hayat» gezitliriniŋ keläçäktä qilişqa tegişlik işliri, muştiri toplaş vä başqa mäsililär üstidä ätrapliq sšz qildi. Mäzkür jiğinğa gezitlirimizniŋ җankšyärliri, mäşhur mädäniyät ärbapliri – Qazaqstan häliq yazğuçisi Ziya Sämädi, SSSR häliq artisti, kompozitor Quddus Ğoҗamiyarov vä kšrnäklik alim Ğoҗähmät Sädvaqasovniŋmu iştrak qilğanliği esimda.
Moşu jiğinda Ziya Sämädi Abdulla Mäşürovniŋ «Kommunizm tuği» gezitiğa baş muhärrir bolup kälgändin keyinki gezittiki iҗabiy šzgirişlärgä alahidä tohtilip štti. Ziya aka gezitniŋ birnäççä sanida davamliq berilgän Rähim hoşurovniŋ «Uyğur taamliri» degän maqalisi häqqidä pikir qilip, “Meniŋ bilişimçä, inimiz Abdulla Mäşürovniŋ bevasitä täşäbbusi bilän Rähim hoşurovniŋ «Uyğur taamliri» degän kšlämlik, mupässäl materiali berildi. Ägär uyğur sän°itiniŋ җävhiri –“On ikki muqamini” Turdahun Älnäğmä, Rozi Tämbir käbi sän°ätkarlirimiz saqlap, keyinki ävlatqa miras qaldurğan bolsa, inimiz Rähim hoşurov qedimiy hälqimizniŋ bebaha mädäniyät mirasi – milliy taamlirimizniŋ täyyarliniş näzäriyäsini keyinki ävlatqa miras qilip qaldurdi. İnimiz Abdullam bu muhim mäsiligä säl qarimay, uni qolğa elip hšddisidin çiqişqa hässä qoşti. Bu päqätla alqişlaşqa ärziydiğan çoŋ iş», däp Abdulla Mäşürovniŋ gezit kollektivini başquruştiki rolini alahidä atap kšrsätkän edi.
Moşu baş qoşuşta ataqliq tilşunas alim Ğoҗähmät Sädvaqasov šz sšzidä Abdulla Mäşürovniŋ päqätla juquriniŋ yol-yoruğiğa qarapla iş qilidiğan rähbär ämäs, bälki dävir tälivi bilän hesaplişip, redaktsiya kollektivini mähsätkä muvapiq toğra başqurup kelivatqanliğiğa alahidä tohtaldi.
Mana gezitimiz näşir qilinğandin buyan «Sovetlär Soyuzi», «ukaz», «sotsialistik çepiş», «ministrlar soveti», «revolyutsiya», «respublika» degängä ohşaş kšpligän sšzlärni rusçä qandaq bolsa, šz petiçä qollinip kälgän edi. Abdulla Mäşürov bu mäsilini šzgärtişni mähsät qilip, štkändä biz tilçi alimlarniŋ, näşriyatlar hadimliriniŋ beşini qoşup, «dügläk üstäl» štküzdi. Abdullamniŋ şähsiy täşäbbusi bilän tilçi alimlarniŋ pikir-täklipliri asasida kšpligän atalğular mümkinqädär uyğur tilida qolliniş qarar qilindi. Ändi bolsa, «Sovetlär Soyuzi – Keŋäş İttipaqi», «ukaz – pärman», «ministrlar soveti – ministrlar keŋişi», «revolyutsiya – inqilap», «respublika – җumhuriyät» däp vä kšpligän başqimu atalğular uyğurçä qollinidiğan boldi. Moşu işniŋ täşäbbuskari Abdullam buniŋ barliq җavapkärligini šz üstigä aldi, – däp baş muhärrirniŋ paaliyitigä Ğ.Sädvaqasovmu juquri baha bärdi.
Ändi Quddus aka Ğoҗamiyarov «Kommunizm tuği» gezitiniŋ uyğur sän°itiniŋ altun bšşügi – Uyğur teatriniŋ paaliyitigä dayim alahidä ähmiyät berip kelivatqanliği üstidä tohtaldi vä Abdulla Mäşürov uzun jillar partiya organlirida işläp kälgän partiya hadimi bolğini bilän, sän°ätkä bepärva adäm ämäsligini, šziniŋ birnäççä qetim Abdulla Mäşürovni Uyğur teatrida, Abay namidiki opera vä balet teatrida, Lermontov namidiki rus drama teatrida bolğan qoyulumlarniŋ prem'eriliriğa kälgänligini kšrgänligi, sän°ätni sšygän adäm šz hälqiniŋ täğdirigä bepärva bolmaydiğanliğini alahidä täkitligän edi.
1976-jili küz päsli edi, bir küni Abdulla aka gezitimizniŋ tärҗimä bšlümigä kirip, bizdin ähval sorap, andin: «Män Qazaqstan KP Märkiziy Komitetiğa bir muhim mäsilini häl qiliş üçün berip käldim» däp sšz başlidi. Tärҗimä bšlüminiŋ başliği, ataqliq şair hezim aka Bähniyazov, tärҗiman Tursun aka Däriya, Änvär aka Luqmanov vä män “nemä işkin” däp baş muhärrirniŋ ağziğa qariduq.
— Aldimizdiki jilniŋ 1-mart küni «Kommunizm tuği» gezitiniŋ näşir qilinişqa başlanğiniğa 20 jil tolidu. Män moşu sänäni šz däriҗisidä munasip nişanlaş häqqidä Märkiziy Komitetniŋ Täşviqat vä tärğibat bšlüminiŋ başliği Plotnikovqa yoluqup, mäslihät soriğan edim. U kişi «20 jil – bu çoŋ sänä ämäs, äslidä 25, 50, 60, 75 jilliq sänälär nişanlinidu», däp bu mäsiligä ançimu kšŋülläşmidi. Yänä bäş-altä jildin keyin kim bar, kim yoq, uni yaratqan egäm bilidu. Şuniŋğa käypiyatim çüşüp, silärgä kirivedim» dedi.
Meniŋ yeqinda Moskvada çiqidiğan «Sovetskaya Rossiya» degän gezitniŋ 20 jilliq märikisi nişanlanğanliği toğriliq materialni oquğanliğim esimğa kelip qaldi. «Abdulla aka, – däp muraҗiät qildim baş muhärrirgä, – ägär iҗazät bolsa, meniŋ bir sšzüm bar edi», däp ornumdin turdum. Abdulla aka maŋa qarap, andin “Türeke (u Tursun Däriyani şundaq atatti) bu şagirtiŋizniŋ sšzini tiŋşap baqamduq?!», däp u kişigä beqip küldi. Tursun aka «Bir çoŋniŋ, bir kiçikniŋ gepini tiŋşa degän sšz bar, qeni, uka, sšzlä», dedi.
Män yeqinda «Sovetskaya Rossiya» degän gezitniŋ 20 jilliq märikisi nişanlanğanliği toğriliq materialni oquğanliğimni eytivedim, Abdulla aka därru «Qaysi gezitta oquduŋ? hazir, mümkin bolsa, şu gezitni tapqina!» däp nahayiti җiddiyläşti. Män u gezitni saqlap qoyğan edim, uniŋ birinçi betidä gezitniŋ 20 jilliq märikisi nişanlanğanliği toğriliq, täntänilärgä KPSS Märkiziy Komiteti Säyasiy byurosiniŋ birnäççä äzasiniŋ, başqimu lavazimliq şähslärniŋ iştrak qilğanliği vä hakazilar toğriliq yezilğanliğini eyttim, andin üstäl tartmisidin heliqi gezitni elip, Abdulla akiğa sundum. U gezittiki materialni ünlük oqup çiqti vä mana bu gezitni elip ätä A.Plotnikovqa yänä yoluqimän. Biz partiyaniŋ šgäy balisi ämäs, bu mäsilini çoqum iҗabiy häl qilişimiz keräk», dedi hoşalliğini yoşuralmay.
Baş muhärrir Abdulla Mäşürov bir işni qolğa alsa, uniŋ häl boluşi üçün tinmay härikät qilip, ahiri kšzligän mähsitigä yätmigiçä tinim tapmatti. Bir häptidin keyin bolsa keräk, Abdulla aka nahayiti üstün käypiyatta bizniŋ bšlümgä kirip käldidä: «Sšyünçä!», däp çaqçaq qilip bir külüvetip sšz başlidi: «Män heliqi gezitni elip, Plotnikovqa yoluqtum vä «Sovetskaya Rossiya» gezitiniŋ 20 jilliq yubileyi štküzülüptu, gezit veteranliri mukapatliniptu, nemişkä «Kommunizm tuği» gezitiniŋ 20 jilliğini nişanlaşqa bolmaydekän?» däp mäsilini uttur qoyivedim, Plotnikov säl oylinip, «Abdulla Maşuroviç, män bšlümniŋ işliri bilän ätä yoldaş Dinmuhammed Qonaevniŋ hozurida bolumän, şu çağda «Kommunizm tuği» gezitiniŋ 20 jilliq märikisini štküzüş mäsilisinimu otturiğa qoyimän. U kişi kelişsä, män saŋa telefon qilimän”, – degän edi. Mana hazir män Märkiziy Komitettin uttur silärgä huş hävär elin käldim. Andrey Plotnikov D.A. Qonaevqa bu mäsilä häqqidä eytqan ekän, u kişi: «Rebyata iz «Kommunizm tugi» delayut svoyu rabotu ne huje çem rebyata iz «Sevetskoy Rossii». Obosnuyte, nado otprazdnovat' 20 letie «Kommunizm tugi», däptu. Ändi, huda buyrisa, kelär jili, yäni 1977-jili 1-martta gezitimizniŋ märikisini nişanlaymiz», däp hoşalliğini yoşuralmay.
1977-jili 1-mart küni җumhuriyätlärara «Kommunizm tuği» gezitiniŋ 20 jilliq märikisi Uyğur teatrida dağduğiliq nişanlandi. Bu täntänilik jiğinğa Qazaqstan SSR Aliy Keŋişi Prezidiuminiŋ räisi S.Niyazbekov, Qazaqstan KP Märkiziy Komitetiniŋ kativi S.İmaşev, Märkiziy Komitet Täşviqat vä tärğibat bšlüminiŋ başliği Şestakov, (A.Plotnikov başqa hizmätkä yštkilip kätkän edi — Ya.S.) vä başqimu lavazimliq şähslär, Almutida näşir qilinidiğan gezit-jurnallarniŋ baş muhärrirliri, radio-televiziya hadimliri, Özbäkstandin, Qirğizstandin, Türkmänstandin kälgän mehmanlar, ämgäk ilğarliri, ziyalilar, studentlar bolup, teatr zaliğa kişilär patmay, bäzilär šrä turğan edi.
Jiğinda «Kommunizm tuği» gezitiniŋ baş muhärriri Abdulla Mäşürov doklad bilän sšzgä çiqip, gezitniŋ 20 jilda besip štkän yoliğa täpsiliy tohtaldi.
Şuniŋdin keyin täbrik sšzgä çiqqan Qazaqstan SSR Aliy Keŋişi Prezidiuminiŋ räisi S.Niyazbekov җumhuriyätlärara «Kommunizm tuği» gezitiniŋ näşir qilinğiniğa 20 jil toluşi munasiviti bilän gezitniŋ Qazaqstan SSR Aliy Keŋişi Prezidiuminiŋ Pähriy yarliği bilän mukapatlanğanliği toğriliq Pärmanni oqudi vä Pähriy yarliqni baş muhärrir Abdulla Mäşürovqa tapşurdi.
Gezitimizniŋ 20 jilliq märikisi Uyğur teatri artistliriniŋ çoŋ kontserti bilän ayaqlaşti.
helimu yadimda, 1978-jilniŋ qiş ayliriniŋ bir küni Abdulla aka bizniŋ bšlümgä kirip, «Jigitlär, bir mäsilä kallamğa kirivelip, maŋa zadila aram bärmäyvatidu. hazir gezitimiz häptisigä üç qetim, jiliğa 156 san çiqivatidu. Gezitimizda räsmiy materiallar nahayiti besim bolup, hälqimizniŋ ädäbiyat-sän°iti, tarihi, mädäniyiti, qedimiy urpi-adätlirigä ait materiallar nahayiti az berilivatidu. Bizdä birär bädiiy jurnal näşir qilinmaydu. Uyğur geziti uyğur hälqiniŋ ğäm-qayğusiğimu, şatliğiğimu ortaq boluşi keräk. Gezitimizni kündilik näşirgä aylanduruş, yäni häptisigä bäş qetim, jiliğa 250 san çiqirişimiz lazim. Bu häqiqiy muddia bolğan bolar edi. Mana moşu mäsilini häl qilişqa bäl bağlimaqçimän. Silärniŋ pikriŋlarni biläy devidim», däp qaldi.
Bšlüm başliğimiz hezim aka Bähniyazov, «Abdullam, nahayiti izgü sovapliq işqa bäl bağlapsiz, ägär gezitimiz häptisigä bäş qetim çiqsa, ädäbiyat-sän°ätçilär sizgä mäŋgü minnätdar bolidu, çünki bäzi şair-yazğuçilirimizniŋ, başqimu ädiplirimizniŋ äsärliri topa besip yatidu. Ularniŋ gezit betidä yoruq kšrsä, nur üstigä nur bolğan bolar edi», däp baş muhärrirniŋ täşäbbusini qollap, pikir qildi. Änvär aka Lohmanovmu hezim akiniŋ pikrini toluq qollaydiğanliğini täkitlidi. Ändi Tursun Däriya bolsa, tämkinlik bilän «Abdullam nahayiti muhim ähmiyätlik işqa bäl bağlaşni niyät qipsiz. Siz ätimalim, keräklik kişilär bilän kelişip, bu mubaräk işqa qädäm taşliğansiz?!», däp baş muhärrirgä baqti.
Abdulla aka miyiğida külüp «Häviriŋlar bar, män yeqinda Taşkäntkä, Frunzeğa (hazirqi Bişkek) komandirovkiğa berip käldim. Taşkänttä Özbäkstan Teleradio komiteti räisiniŋ muavini Heläm aka Hudaybärdiev başliq uyğur ziyaliliri, Frunzeda filosofiya pänliriniŋ doktori Äziz aka Narinbaev başliq uyğur ziyaliliri bilän uçrişişlarni štküzduq. Män moşu mäsilini otturiğa qoydum vä gezitimizni häptisigä bäş qetim çiqiriş mäsilisini asaslandurup, Moskvağa — KPSS Märkiziy Komitetiniŋ baş kativi L.İ. Brejnevniŋ namiğa, şundaqla Almutiğa — KPSS Säyasiy byurosiniŋ äzasi, Qazaqstan KP Märkiziy Komitetiniŋ birinçi kativi D.A. Qonaevniŋ namiğa uniŋğa yezişni, iltimasqa abroy-inavätlik adämlärniŋ imza qoyuşi keräkligini eyttim. Ändi pat-arida uyğurlar ziç yaşaydiğan nahiyälärni arilap, tegişlik kişilär bilän uçrişimän. İşimiz oŋğa tartidu däp oylaymän», degän gäpni qildi.
Mana şuniŋdin keyin Moskvağa L.İ. Brejnevniŋ namiğa, Almutiğa D.A. Qonaevniŋ namiğa «Kommunizm tuği» gezitiniŋ kündilik gezitqa aylanduruş iltimasi bilän yezilğan kollektivliq hätlär tolup ketidu. Undaq hätlär baş muhärrir Abdulla Mäşürovniŋmu namiğa kšpläp kelidu. Abdulla aka heçnärsidin häviri yoq adämdäk, bu hätlärni Qazaqstan KP Märkiziy Komitetiniŋ ideologiya işliriğa mäs°ul kativiğa kšrsitidu. U kişi «şundaq hätlär bizgimu käldi, Moskvağimu nurğun hätlär yeziliptu, pat-arida bu mäsilä byuroda qarilip, Moskvağa yollinişi mümkin», däydu.
Şundaq qilip, baş muhärrir Abdulla Mäşürovniŋ bevasitä täşäbbusi vä җiddiy härikät qilişi nätiҗisidä bu mäsilä KPSS Märkiziy Komitetiniŋ Kativatida qarilip, 1979-jili 1-yanvar'din başlap җumhuriyätlärara «Kommunizm tuği» geziti kündilik, häptisigä bäş qetim çiqidiğan boldi. Bu munasivät bilän gezitqa qoşumçä ştatlar berildi, ularniŋ hizmät orni – kabinetlar elişmu häl qilindi, yeŋi hadimlarğa šylär berildi.
Gezitimiz häptisigä bäş qetim çiqişqa başliğandin keyin, uniŋğa berilidiğan materiallarniŋ süpitini yahşilaş mäsilisigä baş muhärrir alahidä kšŋül bšlüp, hadimlarğa bolğan täläpni tehimu küçäytti. Baş muhärrir şundaqla Özbäkstan SSR boyiçä Taşkänt şähiridä vä Qirğizstan SSR boyiçä Frunze şähiridä birdin muhbir tutuş ştatinimu häl qildi. Ayrim jilliri «Kommunizm tuği» gezitiniŋ tiraji 25 miŋğa, uniŋ qoşumçisi “Yeŋi hayat” gezitiniŋ tiraji 12 miŋğa yätti. Gezitlirimiz tirajiniŋ bu däriҗidä šsüşidä, älvättä, baş muhärrir Abdulla Mäşürovniŋ hässisi az bolmidi.
1978-jilniŋ beşida gezitimizniŋ baş muhärriri Abdulla aka Mäşürov 50 yaşqa tolğanliği munasiviti bilän Qazaqstan SSR Aliy Keŋişi prezidiuminiŋ Pähriy yarliği bilän mukapatlandi. Abdulla aka arman qilğan mähsitigä yetip, «Kommunizm tuği» gezitini kündilik gezitqa aylandurup, yäŋni türüp, җiddiy işläşkä kirişkän edi. Amma rähimsiz äҗäl 1979-jili 27-avgust küni uni arimizdin tuyuqsiz elip kätti. Ägär Abdulla aka hayat bolğan bolsa, moşu künlärdä uniŋ 90 yaşliq märikisini täntänilik nişanliğan bolar eduq.
Yadikar SABİTOV.
Özigimu, šzgilärgimu täläpçan rähbär edi
helimu yadimda, 1971-jili iyun' eyiniŋ bir җümä küni çüştin keyin «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi») vä uniŋ qoşumçisi «Yeŋi hayat» gezitliriniŋ kollektivini tuyuqsiz baş muhärrirniŋ kabinetiğa çaqirdi.


text:
Böyle muracaat «PrivatBank»nıñ resmiy saytında yerleştirilgen.
Bu muracaatta kollektiv qayd ete ki, Pütinniñ tesiri sebebinden o, «Qırımdaki kliyentleri ile razılıqnen ayırılıp olamay».
«Martnıñ 3 künü aktsionerimiz İgor Kolomoyskiy Vladimir Pütinniñ areketlerine belli bir qıymet kesti. Bundan eki kün keçer-keçmez, Rusiyeniñ ükümeti "Moskomprivatbank»nı («PrivatBank»qa bağlı, kartlarnıñ miqdarına köre Rusiyede ileri 10 banknıñ sırasına kirgen bir bank), oña uydurma bir mananen muvaqat memuriyetni kirsetip, az qaldı yoq etmedi. Böyle etip, bizlerge endiden Rusiye topraqlarında normal tarzda çalışmağa bermeyceklerni añlattılar.
«Yazıq ki, bizim Qırımdaki kliyentlerimiznen razılıq ile ayırılmağa da bizlerge bermeyler», – dep aytıla bu haberde.
Rusiye akimiyeti qoltutmasa, Qırım müşterilerine olar paralarnı tölep olamazlar, çünki «bu aqçılar kene de Qırımdaki kliyentlerge kredit sıfatında berilgenler», - dep, «PrivatBank»ta eminliknen bildireler.
«Qırımda belli vaqialar başlanğanınen, tamam ile episi korporativ ve individual müşteriler özüniñ kredit boyunca vazifelerini eda etmey başladılar. Eger de bizler, Rusiye akimiyeti tarafından kösterilgen işbirligi olmasa, bizler özümizniñ bütün borclurarımıznı ödesek, bu tek banknıñ işini havflı vaziyetke qoymaz, bunıñnen birge Ukrainanıñ bütün maliy sistemasına da tesir bildirir», - dep söyleyler bankta.
Hadimler, bazı siyasetçiler «PrivatBank» «Qırım faciasından para qazanmaq istey» degenlerine de, ökelendiler.
Bu sebepten, bankta öz Qırımdaki müşterilerine Pütinniñ adına, bu meselede yardım köstermek muracaatınen, petitsiya imzalamaqnı rica eteler.
«Vladimir Vladimiroviç! Bizler «PrivatBank»qa Qırımdaki kliyentleri ögünde olğan vazifelerini eda etmekte yardım köstermekni rica etemiz. Banknıñ memuriyetinen qorquzuv, şantaj ve ultimatumlar ile laf etmekni toqtatmağa rica etemiz. Moskva bankına ya da angi bir başqa Rusiye bankına Qırımdaki «PrivatBank»ınıñ infrastruktura, aktivleri ve passivleriniñ mirasçısı olmağa izin beriñiz. «PrivatBank»nıñ memuriyeti bu işte bütünley tarafdarlıq köstermege azır», - dep aytıla petitsiyada.
Şunıñnen beraber, yaqın künlerde özleri akimlikke tayinlengen «akimiyet»niñ vekilleri «Qırım Respublikasınıñ Prokuraturası» «PrivatBank»ı qırım bölüginiñ aktivleri ve mal-mülküniñ aresti boyunca davasını mahkemege yollağanını ilân etti.
Qırım sakinlerine paralarını qaytarmağa yarımadada Rusiye vekilleri tarafından meydanğa ketirilgen Emanetçiler qorçalav fondı işandıra.


text:
HSN: Ukraina jurnalistleri Türkiyede iqtisadiyat ve maliye meselelerinden trening keçtiler
2018 senesi martnıñ 19-dan 31-nece Ankarada "Anadolu Agency" informatsion agentlik esasında "İqtisadiyat ve maaliye saalarında jurnalistika" yönelişinde jurnalistler içün ögretici kurslar keçti. Kurslarnı Ukraina haber siyaseti Nazirliginen işbirlik yapıp, "Anadolu Agency" ve "Türkiye işbirligi ve koordinatsion agentligi" teşkil etti.
"Ukraina ve Türkiye arasında munasebetler soñki yılları yañı seviyege köterildi. Serbest ticaret zonasını yaratıp, kelirlerni $10 mlrd arttırmağa planlaştıramız. Men bellesem, informatsion yaqınlaşuv buña yardım etebilecek. Hususan, Türkiyede "Ükrinform"nıñ bölgesi açıla, UA|TV tış yayınlav telekanalınıñ Türkiyeniñ TRT World ve TRT AVAZ telekanallarınen işbirligi aqqında muzakereler kete. Öz nevbetinde, ukrain jurnalistleri içün böyle oqutuv programmaları — bu, türk informatsion agentlikleriniñ işini içteng körmek ve tecribenen paylaşmaq imkândır", - dep qayd etti Ukraina haber siyaseti Naziriniñ Birinci muavini Emine Ceppar.
Oqutuv intensiv rejimde keçti — 12 künde 78 saat lektsiyalar. Trenigte 8 memleketten kelgen 25 jurnalist iştirak etti. Ukrainanı Ukraina Milliy Cemiyet teleradioşirketiniñ mahsus mühbiri Ölena Bliznâkova, "UA:Qırım" telekanalınıñ mühbiri ve alıp barıcısı Ölena Solonina, UA|TV tış yayınlav telekanalınıñ mühbiri Yuliya Bodko ve "Ükrinform" milliy haber agentliginiñ hadimi Oksana Polişçuk temsil ettiler.
Kursanıñ programmasına em teoretik, em de ameliy dersler ve Türkiyeniñ maaliyeviy sektorı vekillerinen qonuşuv kirsetildi. "Hususan, meraqlı körüşüvler ve temsil tedbirler İqtisadiyat Nazirliginden, Statistika idaresinde, Merkeziy bankta keçti. Kurs iştirakçileri bu müessiselerniñ müdirlerine sual berip, suallerine cevap ve iqtisadiy mevzularda haberler yazılması boyunca tevsiyeler alabildi", - dep haber etti trenigniñ iştirakçisi O.Polişçuk.
İqtisadiyat meselelerinden Türkiye Prezidentiniñ mesleatçısı Hatice Karahan bank malümatlarınıñ işletilmesi aqqında bir sıra lektsiyalar oqıp çıqtı.
"Anadolu Agency" agentliginiñ muarrirleri ve davet etilgen mütehassıslar — alıpbarıcı iqtisadiyatçıoar, maaliye konsultantları — global ve yerli siyaset saasında bir sıra meselelerni tafsilâtlıca açıqladılar, regionnıñ ve iştirak etken memleketlerniñ iqtisadiy ve sotsial inkişafı arasında bağnı añlattılar", - dep bildire iştirakçiler.
Hatırlatamız, 2018 senesi fevralniñ 5-den 16-nace Ankarada "Anadolu Agency" esasında diplomatik jurnalistika saasında mühbirlerninh azırlav kursları keçti. Programmada 8 memleketten 25 jurnalist iştirak etti. Ukrainanı UA|TV tış yayınlav telekanalınıñ alıpbarıcısı Halise Zinedin, "Ükrinform" hber agentliginiñ çeiyel muarririyetiniñ reberi Nataliya Köstina, Qırımtatar Rusers Merkezinni kommunikatsiyalardan meneceri Elvir Sagirman temsil etti.
Cedvel


text:
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresinde Qırımda qırımtatarlarğa nisbeten informatsion cenk başlanmasını qayd eteler
«Endi on kün devamında informatsion saada vaziyet kerginleştirile, maqaleler basıldı, matbuat konferentsiyası keçirildi. Soñkisinde diniy ve cemaat teşkilâtları, em de «Rusiden musafirler» musulman teşkilâtlarnı, Qırım müftini qabaatladı ve Qırımda Ukraina destegi ile islâm ekstremizmi teşkil olunğanını qayd ete ediler», – dedi Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi, Ukraina musulmanlarınıñ diniy idare ve merkezleri şurasınıñ reisi Said İsmailov.
Onıñ fikrince, bu informatsion cenk amelge keçti. Bunı salı künü tintüvler keçirilgen Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyündeki medresesindeki vaziyet isbatlay.
O, Meclis ve Qırım müftisine qarşı çıqqan ve musulman cemiyetini qısımlarğa bölmege tırışqan Qırım musulman cemiyetiniñ vekillerini böyle areketlerni etmemege çağırdı.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka bütün qırımtatarlarğa tarihiy vatanı oğrunda canını ayamayıp küreşüvniñ örnegi olaraq belli edi. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı yayınında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, noyabrniñ 23-nde 83 yaşlı qadınnıñ ölümini izalar eken, söyledi.
«Bizler içün bu elbette bir şoktır. O, qırımtatar milliy areketiniñ efsanelerinden biridir ve Qırımda halqımız arasında onı bilmegenler yoq edi. O, gençliginden başlap, iç bir kösterişsiz qırımtatarlarnıñ vatanlarına qaytmaları içün ayatını feda etti. Veciye Kaşka, o devirniñ yetekçi dissidentleri olğan Pötr Grigorenko ve Andrey Saharovnen işbirligi yapa ve körüşe edi. Bu kerçekten de büyük ğayıptır», – dedi Meclis yolbaşçısı.
Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova Veciye Kaşkanıñ daa sovetler zamanında qırımtatarlarnıñ aqları oğrundaki küreşi aqqında ikâye etti: «1960-ncı yıllarnıñ sonuñda çıqqan sahte aqlav qararına baqmadan, qırımtatarlarnı yarımadada kene de resmen qayd etmeyip, quva ediler. Veciye Kaşkanıñ qorantası 1969 senesinde Qırımğa kelip, ev aldı. Faqat olarnı da, evleri ile mallarını iç bir kompensatsiyasız tutıp alıp, Qırımdan çıqarıp attılar. 1974 senesinde olar kene ev aldı, amma endi başqa köyden. Evlerine sarhoş adamlar basıp kirdi, pencerelerniñ camlarını qırdı ve atta Veciye Kaşkanıñ ağzını qapatacaq olıp, çengesini perttiler. Neticede qoranta Krasnodar bölgesinde yerleşti, lâkin vatanğa qaytmaq teşebbüslerini toqtatmadı», – dep yekünledi tarihçı.
Bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay oldı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası noyabrniñ 23-nde qanunsız tintüvler, yaqalavlar ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiaları boyunca cinaiy işler açtı.
Veciye Kaşka – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı. O, 1934 senesinde Aluştağa yaqın yerdeki Üsküt (Privetnoye) köyünde doğdı. 1944 senesinde qırımtatar halqı sürgün etilgen soñ Veciye Kaşka qorantasınen Özbekistanda yaşay edi. 50-nci yıllarda o, ömür arqadaşı Bekirnen beraber qırımtatar milliy areketine qatıldı.


text:
Mütenasip muracaatnı çetel işler nazirliginiñ informatsion siyaset departamenti aşkâr etti.
Vesiqada qayd etilgeni ikbi, yarımadanıñ işğali neticesinde qırımtatarlarnıñ avdeti ketişatı toqtatıldı. Bundan da ğayrı, olar «zulum ve terror havfı» astında bulunalar.
«Nice horluqlarnı körgen qırımtatar halqı 1944 senesiniñ sürgünliginden soñ kene de zulum ve terror havfı astında bulunalar. Kreml ve Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «akimiyet» er kün qırımtatar halqınıñ vekillerine nisbeten basımnı arttıra. Ukrainliler şimdi qırımtatarlarnı ve Qırımda repressiyalarğa oğrağan diger halqlarnı pek yahşı añlay», – qayd eteler çetel işler nazirliginde.
Bu sebepten mında qırımtatarlarnı qorumaq içün bütün dünyanı çağıralar.
«Biz halqara toplulıqnı Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı etken istilâsını toqtatmağa ve işğal etilgen Qırımda ağır vaziyette olğan qırımtatarlarnı qorumağa çağıramız. Qırım Ukrainanıñ ayırılmaz qısmı edi, bar ve bar olacaqtır. Qırımtatarlar ise – Ukraina halqınıñ qısmıdır», – deyler çetel işler nazirliginde.


text:
Mayıs 21-de Bağçasarayda faaliyetçiler Server Mustafayev ve Edem Smailovnıñ evlerini tintken Rusiye telükesizlik hadimleri imayeleri altında olğanlarğa advokatlarnı yibermeyler. Bunı Emil Kurbedinov ve Ayder Azamatov Facebookta bildirdiler.
Kurbedinov: «Rusiyeniñ Cinaiy protsessual kodeksi bozularaq, men, S.R. Mustafayevniñ advokatı sıfatında, (tahminen) Ekstremizmge qarşı merkez ve FSB hadimleri tarafından tintüv yapılğan yerde bulunğan muvekkilim yanına yiberilmedim. Bu, imaye etilmek aqqınıñ ciddiy bir bozuluvıdır. Yuqarıda bildirilgen faktlar boyunca munasip teşkerüv keçirmekni ve prokuraturanıñ qarşılıq kösterüvi çarelerini körmege rica etem. Ondan ğayrı, men Qırım prokuraturasınıñ resmiy saytlarında bildirilgen telefon nomeraları boyunca nevbetçi prokuror ve prokuraturanıñ qabulhanesi ile bağlanıp olamadım», – dep yazdı.
Öz nevbetinde advokat Ayder Azamatov da, imayesi altında olğan şahısqa yiberilmegeni içün Rusiye prokuraturasına şikâyet etkenini bildirdi.
Azamatov: «İmayem altında olğan Edem Smailovnıñ evi yanında bulunam, Topçuköy (Dolinnoye). Tahqiqatçınıñ maña çıqmasını ve yiberlmegenimniñ sebebini añlatmasını rica etem. Cevap aldım – o, meşğul, yaza. Bu fakt boyunca elektron qabulhane vastasınen Qırım prokuraturasına, imaye etilmek aqqınıñ bozuluvı ve uquqiy yardım kösterilmesi içün advokatnı yibermemek qanunsız olğanı aqqında şikâyet yolladım», – dep yazdı.
Daa evel Rusiye telükesizlik hadimleriniñ Qırımda tintüv yapqanları aqqında bildirilgen edi. Şu cümleden, Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçuköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evleri tintildi.
Federal telükesizlik hizmeti, Qırımda, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ yaqalanğanını iddia ete. Yaqalanğanlarnıñ adları bildirilmey.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Ukraina ilhaq etilgen Qırımda Rusiye qanunlarına köre qayd etilgen işhanelerge nisbeten kirsetilgen sanktsiyalarnı üç yılğa uzattı.
Sanktsiyalar kirsetilgen işhanelernñ cedveli Ukraina prezidentiniñ saytında derc etildi.
Vesiqada hususan, «Massandra» ziraat-istisal birleşmesi, «Novıy Svet» şampanya zavodı, Aqmescit şapap zavodı, Qırım şarap zavodı (sabıq «Pervomayskiy»),«Pribrejnaya» agrosanayı şirketi, «Vinogradnıy» agrokombinatı, Qırım balıq asrav yeri, «Massandra»nıñ filialları ve başqa işhanelerniñ adı keçe.
Söz aktivlerniñ blok etilüvi, ticariy işlernin sıñırlanuvı, iqtisadiy ve maliyeviy mecburiyetleriniñ toqtatıluvı, litsenziyalarnıñ lâğu etilüvi ya da toqtatıluvı, em de diger sıñırlav tedbirleri aqqında kete.
Umumen sanktsion cedvelge 1748 şahıs ve 756 işhane kirmekte. Bir yıl evelsi sanktsiyalar cedveline 1228 şahıs ve 468 dane şirket kirsetilgen edi.


text:
«Omega» Sankt-Peterburg şirketi Yaltada soqaqlarnıñ dekorativ yarıqlatuvı ile oğraşa. Çarşenbe künü, avgust 5 künü, Yalta memuriyetiniñ rusiyeli başı Andrey Rostenko avada evler arasında asılğan çeşit renkli şemsiyeler ile yarıqlanğan birinci soqaqnı taqdim etti.
«Yalta soqağını böyle şekilde yarıqlatmaq ğaye peyda oldı. Metsenat tapıldı, onıñ esabına Yaltanı turistler içün daa da çekici etmege tırıştıq. Balalarnıñ reaktsiyasını körgende, bu ğaye tam kelişken bir şey olğanını ayta bilemiz. Endi kelgenler soqaq adını bilmese de, körüşüvlerni «Şemsiyeler soqağında» keçire bilecekler», – dey Rostenko.
Malümatqa köre, nevbette Krasnov, Çehov soqaqları ve şeer memuriyeti binasından yalı kenarına qadar keçit.


text:
Avgustnıñ 19-dan 20-ne keçer gecesi belgisiz şahıslar Moskvadaki Kötelniçeskaya yalı kenarınıñ Stalin bayırında yıldıznı mavı ve sarı tüslerge boyalap, bina kulâsında Ukraina bayrağını tiklediler, dep haber ete Lifenews.
«Paytaht merkezinde yerleşken ve imaye altında olğan meşur binağa vandallar keçkeni aqqında bir şey belli degil. Bunıñnen beraber, belgisiz şahıslar 176 metrlik 32 qatlı evge nasıl etip çıqqanlar suali peyda ola», – dep yaza neşir.
Eñ yaqın vaqıtta bayraqnı alıp taşlaycaqlar, yıldızğa ise onıñ renklerini qaytaracaqlar, lâkin şimdilik vaqia yerini uquq qoruyıcılar ve MÇS hadimleri ögreneler.
Evniñ könsyerjkası bildire ki, bunıñ kibi şeyler olğan edi. Binada bir sıra tehnikiy kiriş ve çıqışlar bar, belgisiz adamlar içerige lift şahtalarından bile kireler.
Kötelniçeskaya yalı kenarındaki mesken ev – Moskvanıñ eñ meşur yüksek binalarından biridir. O, 1938-1952 seneleri mimarlar Çeçulin ve Rostovskiyniñ leyhaları boyunca qurulğan edi. Qurucılıqnı Lavrentiy Beriya nezaret etti. Bina sakinler sayesinde belli ve prestijli oldı.
Farqlı vaqıtlarda bu evde Galina Ulanova, Lüdmila Zıkina, Vasiliy Aksönov, Yevgeniy Yevtuşenko, Andrey Voznesenskiy, Konstantin Paustovskiy, Yuriy Lübimov, Yefim Şifrin, Dmitriy Nagiyev ve digerleri yaşay ediler.


text:
Bıltır mart «referendumı» vaqtında teşkil etilgen Qırım «halq imayesi» yaqın zamanda uquq qoruyıcı strukturasına çevirilecek.
Bunı RİA «Novosti» agentligine Qırım ükümeti reisiniñ birinci muavini Mihail Şeremet bildirdi.
«Menimce, işbu teşkilâtta ihtiyac yoq olğan vaqıtta, halq imayesi uquq qoruyıcı strukturalarından birisine qoşulır», – dedi Şeremet.
Onıñ aytqanı kibi, Qırımğa şimdi cemiyet nizamını temin etken, ekstremizm ile küreşken, devlet ve strategik obyektlerni qoruğan halq imayesi kerektir.
«Çeşit tarikler yüz bere bilecek yererde daima halq imayesi buluna», – dedi baş nazir muavini.


text:
Qarasuvbazarda (Belogorsk) rusiyeli politsiya hadimleri qırımlı uquqimayeci Abdureşit Cepparovnıñ evine kelip, mayıs ayında teşkil etilgen ve esas maqsadı «qırımtatar milliy areketini canlandırmaq” olğan “Qırım ğayesi” ictimaiy areketiniñ faaliyeti aqqında sorav keçirmege kelgenler.
İyülniñ 31-nde Qırım.Aqiqat muhbirine bu aqta Cepparov haber etti.
«Bugün aqşam saat 17.30de evime beyaz “Niva”da politsiyanıñ üç hadimi keldi. Beyaz kölmek kiygen eki hadim maşna içinde qaldı, qara forma kiygen üyken leytenant ise mennen subetleşmek içün çıqtı. O, Rusiye İİN Qarasuvbazar rayonında cinayet qıdıruv bölüginiñ hadimi olğanını ayttı. Adı Muratov Nariman Rustamoviç eken. Aqmescitten, “Qırım ğayesi” ictimaiy areketiniñ faaliyeti aqqında sorav keçirmege avale etilgeni aqqında haber etti», – dep haber etti uquqimayeci.
Cepparovnıñ sözlerine köre hadim, elinde Qırım.Aqiqatnıñ bazar künü Qarasuvbazarda “Qırım ğayesi”niñ faalleri toplanğanı aqqındaki habernen bağlı kâğıt tutaraq, uquqimayeci berilecek “pek çoq sual toplanğanını” aytqan.
“Fotosurette körüngen faallerniñ adını aytmağa rica etti, hususan Rolan Usmanovnen meraqlandı. Onıñ iç bir sualine cevap bermedim ve yarın saat 16da menim adliyecim yanımda olğanında kelmege teklif ettim”, – dep ikâye etti Qırım.Saqiqatqa uquqimayeci.
Rusiye telükesizlik organları bu hususnen bağlı izaat bermedi.
Mayısnıñ 27-nde Qarasuvbazarda qırımlı faaller ötkergen körüşüvde “Qırım ğayesi” ictimaiy areketiniñ teşkil etilecegine qarar berildi.
İyülniñ 29-nda “Qırım ğayesi”niñ faalleri Qarasuvbazarda keçken toplaşuvda öz faaliyetiniñ esas maqsadına dair qarar qabul etti. Areketniñ esas faaliyeti qırımtatar milliy areketini canlandırıluvı olacaq ve bu maqsatnen olar Qırımnıñ çeşit regionlarında körüşüvler keçirmek içün faaller ağını quracaq.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında qabaatlanğan musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.


text:
Litvaniya Tışqı işler nazirliginiñ resmiy vekili Rusiye Anayasa mahkemesiniñ hadimleri Qırım işğali aqqında çıqarğan qararlarından sebep memleketke kirip olamağanını bildirdi. Bunı dekabr 6-da RBK neşiri haber etti.
«Qarar Rusiye Anayasa mahkemesiniñ 2014 senesi Qırım işğalini resmiyleştirgen mahkeme ükmünden sebep qabul etildi. Halqara uquq qaideleri sert bir şekilde bozulğan edi», – dep ayttı tışqı işler nazirliginiñ resmiy temsilcisi Kâstutis Vaşkelâviçüs.
Onıñ bildirgenine köre, Litvaniya bu qararnı Avropa birliginiñ bütün memleketlerine haber etti. Vaşkelâviçüs Rusiye Anayasa mahkemesiniñ hadimleri «uquqiy senetlerde belgilengen tedbirlerge köre» cedvelge alınğanını aydınlattı. Rusiye mahkemecileri bu qarardan Litvaniya mahkemelerinde şikâyet ete bile.
Mahkeme reberi Valeriy Zorkin mahkemeciler Rusiyeniñ Qırım işğali qararına qoltutqanlarından sebep memleketniñ «havfsızlığı içün telükeli» olğanına dair Litvaniyadan haber alğanını bildirdi. Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu hulâsanı «idiot adımı» dep adladı. Putin «Anayasa Mahkemesi Qırımnıñ qoşulması aqqında qararnı Rusiye anayasasına köre qabul etkenini» bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit (Simferopol) şeeri peyda olğanından 232 yıllığını qayd ete. Adet üzre, Şeer künü iyün ayınıñ ilk bazar künü qayd etile. Amma işğal etilgen Qırımda üç kün bayram merasimleri keçirilecek.
Kremlge boysunğan Aqmescit memuriyeti matbuat hızmeti Şeer kününe bağışlanğan merasimlerniñ cedvelini taqdim etti. Böyle etip, Trenöv bağçasında çiçek ve ev ösümlikleri sergisi teşkil etilecek, şeer tarihı müzeyinde ise «Açıq qapu künü» olacaq.
Şeer sakinleri içün sport yarışları, aqşam ise bayram fişenki teşkil etilecek.
İyün 6-da Qırım paytahtı merkezinde şimdiki yarımada ükümeti Puşkin soqağı bayramı olaraq «Rusiyede Puşkin kününi» keçirmege istey.
Qırım.Aqiqat saytında «Aqmescitni ne qadar yahşı bilesiñiz» adlı test yerleştirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Elbası Mañğıstaw oblısınıñ damwı jöninde keñes ötkizdi
10.08.2018 22:39
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstan Prezïdenti Mañğıstaw oblısınıñ älewmettik-ekonomïkalıq damwı jöninde keñes ötkizdi, dep xabarlaydı Aqordanıñ baspasöz qızmeti.
Jïındı aşqan Memleket basşısı Kaspïy mañı aymağınıñ tarïxï, mädenï, rwxanï-ïdeologïyalıq, geosayasï mañızın erekşe atap ötti.
Nursultan Nazarbaev elimizdiñ munay öndirw ïndwstrïyasın, ïnfraqurılım jäne kölik-logïstïka älewetin damıtw isinde Mañğıstaw oblısınıñ ulttıq ekonomïkağa elewli üles qosıp otırğanın ayttı.
«Bul oblıs «Nurlı jol» bağdarlamasınıñ arqasında iri kölik-logïstïka ortalığına aynalıp otır. Munda äwe, avto, temir jol, parom jäne teñiz kölikteriniñ jelisi toğısqan. Atap aytqanda, xalıqaralıq äwejay, «Jezqazğan-Beynew» jäne «Özen-Türikmenstannıñ memlekettik şekarası» temirjoldarı, «Atıraw-Aqtaw» avtomobïl jolı salınıp, zamanawï Aqtaw teñiz portı jäne Qurıq parom keşeni iske qosıldı. Bul jobalar öñir ekonomïkasınıñ damwına tıñ serpin beretin boladı», - dedi Qazaqstan Prezïdenti.
Memleket basşısı Besinşi Kaspïy sammïtine dayındıq jürgizw jäne onı ötkizw mäselelerine ayrıqşa toqtaldı.
«Erteñ munda Kaspïy mañındağı bes memlekettiñ basşıları jïnalıp, tarïxï qujat - Kaspïydiñ quqıqtıq märtebesi twralı konvencïyağa qol qoyadı. Atalğan qujat 20 jıldan astam waqıt boyı dayındaldı», - dedi Elbası.
Mañğıstaw oblısınıñ äkimi Eralı Toğjanov öñirdiñ älewmettik-ekonomïkalıq damw barısı jönindegi esebinde bïılğı 6 aydıñ qorıtındısı boyınşa öñir ekonomïkasınıñ ösw qarqını turaqtı ekenin ayttı.
«Jalpı öñirlik önim kölemi 2017 jıldıñ osı kezeñimen salıstırğanda 99,2 payızdan 104,4 payızğa östi. Önerkäsiptiñ negizgi ïndeksi 101,2 payızdı qurap otır. Negizgi kapïtalğa salınğan ïnvestïcïya ülesi 6 payızğa artıp, 256 mïllïard teñgege jetti», - dedi oblıs äkimi.
Eralı Toğjanov Ïndwstrïyalandırw kartası jüzege asırıla bastağalı oblısta 42 joba iske qosılıp, 392 mïllïard teñge köleminde tikeley ïnvestïcïya tartılğanın, sonday-aq büginde jalpı qunı 418 mïllïard teñge bolatın 89 joba orındalıp jatqanın mälimdedi.
«Nurlı jol» jäne «Nurlı jer» memlekettik bağdarlamalarınıñ jüzege asırılwı öñir ekonomïkasınıñ damwına serpin berdi. Sonıñ ayasında respwblïkalıq jäne jergilikti mañızı bar 600 şaqırım jol salındı jäne qayta jöndeldi. Sonday-aq, 1,8 mïllïon şarşı metr turğın üy salındı», - dedi öñir basşısı.
Jasalğan bayandamadan soñ, Elbası oblıstağı älewmettik-ekonomïkalıq körsetkişterdiñ turaqtı ekenin atap ötip, odan äri pısıqtawdı qajet etetin birqatar mäselege toqtaldı.
«Ekonomïkanıñ turaqtı damwına qol jetkizw kerek. Ol üşin ekonomïkanı dïversïfïkacïyalap, qızmet körsetw men öñdew sektorın damıtwdı qamtamasız etw qajet. Mısalı, munda jalpı kölemi 2 mıñ gektar bolatın «Morport Aqtaw» arnayı ekonomïkalıq aymağı jumıs isteydi. Memleket onıñ ïnfraqurılımın damıtwğa qajetti qarajat böldi. Endi onıñ jumısın jandandırıp, jaña jumıs orındarın aşw kerek», - Qazaqstan Prezïdenti.
Nursultan Nazarbaev Mañğıstaw oblısınıñ twrïstik älewetiniñ zor ekenin aytıp, oblıstıñ geografïyalıq jäne mädenï artıqşılıqtarın, sonıñ işinde öñirdiñ teñiz jağasında ornalasqanın, sonday-aq munda jalpıulttıq jäne xalıqaralıq mäni zor köptegen tarïxï eskertkişterdiñ bar ekenin atap ötti.
Jïın soñında Memleket basşısı äkimdikke Ükimetpen birlesip, öñirdiñ kölik-logïstïkalıq älewetin odan äri paydalanw, şağın jäne orta bïznesti damıtw, jaña jumıs orındarı aşw, sonday-aq öndiriske jañğırtılatın energïya közderin engizw jöninde tapsırma berdi.
Sonımen qatar, Memleket basşısı bïıl paydalanwğa berilgen Aqtaw qalasındağı Dostıq üyiniñ qızmetimen tanıstı.
Dostıq üyinde «Qoğamdıq kelisim» memlekettik mekemesi, öñirdegi 20 etnomädenï birlestik, oblıstıq analar keñesi, Mañğıstaw oblısınıñ Qazaqstan xalqı assambleyası janındağı ğılımï-saraptamalıq top, oblıstıq ardagerler keñesi ornalasatın boladı.
Aralap körw barısında Qazaqstan Prezïdentine oblıstıñ ïnvestïcïyalıq jobaları tanıstırıldı. Atap aytqanda, jip ïiretin jäne mata öndiretin zawıt, Jañaözen qalasındağı gaztwrbïna elektrostancïyası, Qurıq selosındağı awızsw zawıtı, «MAEK KAZATOMPROM» JŞS-niñ awmağındağı bw-gazdı qondırğı, Tüpqarağan awdanındağı jel elektrostancïyası, Aqtaw ekoqalası jäne basqa da nısandar.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte iyül 25 künü öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönovnıñ adından iftar keçirildi. Bunı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı bildire.
Tedbirde Akönov adından Qırım musulmanlarına hayırlavnı bildirgen Qırım «Nazirler şurası» reisi muavini Ruslan Balbek iştirak etti.
Soñra iftarğa kelgenlerni milletler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Qırım komitetiniñ başı Zaur Smirnov selâmladı.
«Bugün biz Qırımnıñ tarihında ilk sefer iftarnı cumhuriyet başı adından keçiremiz. Sergey Aksönovnıñ fermanı ile Oraza bayram tek raatlıq künü degil de, cumhuriyetniñ devlet bayramlarından biri oldı. Bu ise Qırım halqları endiden yarımadada bir qoranta olacağını isbatlay», – dedi Smirnov.
Oraza bayram – orazanıñ bitkenini bildirgen islâm taqvimniñ eñ müim künlerinden biridir. Bu kününi qayd etmek adet atta Muhammed Peyğamberniñ zamanından, yani 624 senesinden kele.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımğa iyün 9 künü tüşken küçlü sağanaq aqiqiy felâketniñ sebebi oldı. Yarımada şeerleriniñ soqaq ve rayonlarında qırımlılarnıñ çoqusı suvğa battı, Qırım paytahtınıñ mikrorayonlarında aqşamğa qadar elektrik teminlevi yoq edi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Hususan, küçlü yağanaq sebebinden Aqmescit zarar kördi. Bazı rayonlarda suv insanlarnıñ bellerine qadar yete edi. Qırım paytahtı yollarında büyük tıqanıqlıqlar peyda olğan edi. Şeerniñ bir çeetinden başqasına yetmek içün bir buçuq-eki saat sarf etmege kerek edi. Aydavcılarnıñ bazıları suvnı maşinalarından qopqalarnen alıp töke edi.
Qırım Fevqulâde işler Nazirliginden tenbiye iyün 9 künü aqşamğa yaqın peyda oldı. İyün 10 kününe Qırım Fevqulâde işler Nazirliginiñ saytında felâket aqibetleri aqta resmiy malümat yoqtır.
İnternet qullanıcıları faal sürette içtimaiy ağlarğa felâket fotolarını yükleyler.
Salı künü, iyün 9-da, sağanaqtan sebep soqaqlar suvğa battı. Bazı yerlerde gölçikler peyda oldı. Qırım paytahtınıñ sağanaq tertibatı suv aqımı ile küreşip olamay. Aydavcılar maşinalarını battırmaq havfından arabalarını qaldırmağa mecbur oldılar.
Aqmescit şeer memuriyeti saytında bildirilgeni kibi, iyün 10 künü yağmur, burçaq, ruzgâr beklenile.


text:
«Uyğur avazi» gazeti
«Uyğur avazi» respublikalıq qoğamdıq-sayasi gazeti 1957 jıldan bastap Almatı qalasında şığa bastadı (1991 jılğa deyin ol «Kommunizm tuği» atımen jarıq kšrgen). Basılım ärqaşan da Qazaqstan halqınıŋ birligi men dostığınıŋ nığayuına šz ülesin qosıp keledi. Qoğamdıq wyımdar men jeke basılımdar kšbeygen bügingi taŋda da qazaqstandıq wyğırlardıŋ qoğamdıq oy-pikiriniŋ qalıptasuında gazettiŋ ršli erekşe.
Ötken jıldarda «Uyğur avazi» gazeti birneşe ret respublikalıq konkurstardıq jeŋimpazı atandı. Kezinde, Qazaqstan SSR Joğarğı Keŋesiniŋ «Qwrmet» gramotasımen marapattalğan gazettiŋ soŋğı jıldarda ğana Qazaqstan Jurnalister odağınıŋ Kemel Toqaev atındağı jüldesiniŋ iegeri bolğandığın (2001 j.), Qazaqstan Respublikası Jurnalistika akademiyasınıŋ eŋ joğarı jalpıwlttıq «Altın jwldız» jüldesin jeŋip alğandığın (2005 j.). Qazaqstan halqı Assambleyası wyımdastırğan «Azamattıq, Beybitşilik jäne wltaralıq kelisim mäseleleri boyınşa eŋ üzdik maqalalar» konkursında jeŋimpaz atanğanın (2005 j.) ayta ketken jšn.
Qazirgi kezde redaktsiyada talanttı jurnalister zaman talabına say qızmet atqarıp keledi. Olardıŋ işinde «Qazaqstannıŋ eŋbek siŋirgen qayratkeri», Qazaqstan Respublikasınıŋ «Mädeniet qayratkeri», Jurnalister odağı jäne Jazuşılar odağı sıylıqtarınıŋ laureattarı, Almatı oblısı Panfilov, Eŋbekşiqazaq jäne Wyğır audandarınıŋ qwrmetti azamattarı bar. Sonday-aq birqatar qızmetkerler Qazaqstan halqı Assambleyasınıŋ, Mädeniet jäne aqparat ministrliginiŋ, Almatı qalası äkiminiŋ «Qwrmet» gramotaları jäne diplomdarımen marapattalğan.
Jalpı «Uyğur avazi» gazeti respublika tınısımen birge dem alıp, bwqara nazarın šzine qaratqan basılımdardıŋ biri. Wyğır oqırmandarı resmi materialdarmen, sonday-aq, şetel jaŋalıqtarımen osı gazet arqılı tanısadı. Sondıqtan da, onıŋ ärbir nšmirin kšpşilik asa qızığuşılıqpen kütedi. Bügingi taŋda onıŋ taralımı 15 mıŋğa juıq. Bwl elimizdegi basqa wlttıq basılımdar arasında eŋ joğarı kšrsetkiş.
Gazetti är jıldarda Mahamet Azizov, Ahmetjan Mametov, Abdulla Maşurov, Turdahun Nazarov, Yuldaş Azamatov, Mwhtarjan Jwmarov siyaqtı jurnalistika salasınıŋ maytalmandarı basqarğan.
2014 jıldıŋ naurız ayınan bastap ol Erşat Asmatovtıŋ jetekşiliginde jarıq kšrip keledi.


text:
Salı künü, Kiyevde, «Qırımtatar aqlarınıñ alem-aşkâre diplomatiya usulları ile qoruvı» leyhasınıñ temsil tedbiri keçirilecek.
Leyhanı qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Estoniya İnsan aqları institutınıñ azası, leyha eksperti Mart Nutt, BMT tamır hlaqlarınıñ meselelerinden Daimiy Forumınıñ prezidenti muavini, leyhanıñ baş eksperti Oliver Loode ve digerleri taqdim etecek.
Prezentatsiyanı Ukraina Haber siyaseti nazirligi azırlay, tedbir oktâbr 6 künü Kiyevde «Ukrinform» agentliginiñ matbuat merkezinde keçirilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi bildirgeni kibi, Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, qırımtatarlar «genotsidniñ yañı variantını yaşamağa» mecbur.


text:
Qırım akimiyetiniñ 2017 senesi ötkergen faaliyetine esabat bergen esnasta Kremlniñ nezaretinde olğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov beyan etti ki, keçken yınıñ neticelerine köre, Qırımda iqtisadiyatnıñ umumiy inkişafı, 10% teşkil etip, «soñki onyıllıqnıñ rekord köstergiçi» olğan.
Bunen beraber, Aksönov qayd etti ki, iqtisadiy saada bir sıra meşaqqatlı sualler mevcut. Meselâ, qırımlılarnıñ aylıq maaşınıñ orta seviyesi ve tarife politikası sualleri.
Onıñ sözlerine köre, iqtisadiy inkişafnıñ sebebi, ilk-evelâ büyük infraterkip leyhalarnıñ eda etilmesi ve kölemli, başta bir devlet bücetinden ayırılğan, yatırımlarnıñ qabul etilmesinen bağlı.
Kremlnin nezartindeki Qırım Maliye nazirligi evel haber etti ki, 2018 senesi yanvar-fevral aylarında bücetke kelgen sermiyalar, keçken yılnıñ aynı devrine nisbeten, 4,9 mlrd. ruble ya da 54,1% eksiktir.
2017 senesi dekabr ayında Qırım Maliye nazirliginiñ Rus yolbaşçısı İrina Kiviko, yaqın on yıl devamında Qırım, qomşu Rusiyeniñ bücetinden dotatsiya almadan, çaresini tapalmaycağını itiraf etken edi.


text:
Emel Taşçıoğlu - Taşa Çaldım Ayva İle Narımı
Sanatçı : Emel Taşçıoğlu
Türkü : Taşa Çaldım Ayva İle Narımı
Etiketler : Emel Taşçıoğlu - Taşa Çaldım Ayva İle Narımı türkü indir, Emel Taşçıoğlu - Taşa Çaldım Ayva İle Narımı türkü dinle, Emel Taşçıoğlu türküleri, Taşa Çaldım Ayva İle Narımı mp3 indir, Emel Taşçıoğlu türküleri Taşa Çaldım Ayva İle Narımı türküsü, Taşa Çaldım Ayva İle Narımı sözleri, Emel Taşçıoğlu mp3 dinle, Emel Taşçıoğlu download, Taşa Çaldım Ayva İle Narımı bedava mp3, Emel Taşçıoğlu türkü sözleri, Emel Taşçıoğlu türkü dinle, Emel Taşçıoğlu son albüm indir
Emel Taşçıoğlu Türküleri
Emel Taşçıoğlu - Çıktım Belen Kahvesine
emel taşçıoğlu - asker yolu beklerim (yozgat)
Emel Taşçıoğlu - Yandım Ayşem (Karyolamın Demiri)
emel taşçıoğlu - merdivanın altından (nevşehir-ürgüp)
Emel Taşçıoğlu - Ben Melamet Hırkasını
emel taşçıoğlu - halay çekin düzülsün (amasya)
emel taşçıoğlu - ne güzel oğlan (erzurum)
emel taşçıoğlu - seher vakti çaldım yarin kapısın (kırşehir)
emel taşçıoğlu - güvercin uçuverdi-misget (ankara)
emel taşçıoğlu - iki bülbül derelerde ün eder (kütahya)
emel taşçıoğlu - iki keklik bir kayada ötüyor (balıkesir)
Emel Taşçıoğlu - Fidayda (Ankara Türküleri)
Emel Taşçıoğlu - Yine Yeşillendi Niğde Bağları
emel taşçıoğlu - bu dağlarda bağ olmaz (eskişehir)
emel taşçıoğlu - çamdan sakız akıyor (kahramanmaraş-elbistan)


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yanvar 11-de Paristeki facialı adiselerge bağışlanğan numayışta iştirak etmege niyetlene.
Bunı o Facebook saifesinde bildirdi.
«Bazar künü Pariste Frenkistan halqı ve Prezidenti Fransua Olland ile Birlik yürüşinde iştirak etecem. Terrorizmge «yoq» aytayıq, «ebet» – azatlıq ve demokratiyağa», – dep yazdı Poroşenko.
«RBK-Ukraina» neşiri bildire ki, tedbir davetnamesini Frenkistan prezidenti Twitterde yerleştirdi.
Bundan ğayrı, terrorizmge qarşı yürüşte Almaniya kantsleri Angela Merkel, Avropa komissiyasınıñ yolbaşçısı Jan-Klod Yünker, Avropa parlamentiniñ yolbaşçısı Martin Şülts, Avropa birliginiñ tış siyaset ve havfsızlıq yuqarı vekili Federika Mogerini, Büyük Britaniya baş naziri Devid Kemeron iştirak etecekler.
Ç arşenbe künü, yanvar 7-de, Charlie Hebdo muarririyetine yapılğan ücüm neticesinde 12 insan öldürildi, 11 kişi yaralandı. Politsiya malümatına köre, şaatlar bildire ki, ücüm etkenler «Allahu akbar» ve «bizler peyğamberimiz içün intiqam alamız», dep qıçıra ediler.
«İslâm devleti» ve diger cihad birleşmeleriniñ tarafdarları saytılarında bildireler ki, ücüm içün mesülietni alalar.
Frenkistannıñ musulman toplulıq liderleri ise ücümni takbih ettiler.
«Charlie Hebdo» satirik mecmuası 2006 senesinde populâr oldı. O vaqıt mecmua Muhammed peyğamberine karikaturalarnı bastırğan edi. Musulman dünyası narazılıq bildirmege başladı.


text:
Yaponiya sabıq baş naziri Yukio Hatoyama Qırım yarımadasını ziyaret etkeninden Yaponiyada problemleri olsa, Qırımda qalmağa azır olğanını bildirdi. Bunı Hatoyama cumaaqşamı, mart 12 künü, bildirdi, – haber ete RİA Novosti.
Onıñ sözlerine köre, bu kibi teklif Qırımda Rusiye prezidentiniñ daimiy temsilcisi Oleg Belaventsevden kelgen edi.
«Qırım akimiyetine minnetdarım, şu cumlden, yarımadada qalmaqnı teklif etken Belaventsevge teşekkürlerimni bildirem. Mende vatanımda ya pasportım ile problemlerim olsa, Belaventsevniñ teklifi üzerinde tüşünirim», – dedi Hatoyama.
Reuters bildirgeni kibi, Yaponiya sabıq baş naziri Yukio Hatoyama, Vatanında Qırım işğali tanılmağanına baqmadan, Qırımda üç künlük ziyareti ile buluna.
Yaponiya sabıq baş naziri Yukio Hatoyama, Yaponiya ükümetiniñ talabına baqmadan, salı künü mart 10-da Qırımğa keldi.
Bundan evel Hatoyamanıñ Qırım ziyaretini Yaponiya Tış işler nazirligi de takbih etti.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı qısmen blok etildi. İnternet qullanıcılarınıñ bildirgenlerine köre, bir sıra provayderler resursqa kirişni blok etti.
Hususan, laf Volâ, Ardinvest, Trinet, Miranda-media, Sky-line, «Apeks Krım» (Keriç), Kerch.net provayderleri aqqında kete, bularnıñ çoqusı yarımadanıñ şimaliy, merkeziy ve şarqiy qısımlarında buluna.
«Qıymetli qullanıcı! Afu etiñiz, amma sorağanıñız resursqa kiriş sıñırlanğan... Peyda olğan sualler boyunca tehnikiy yardımğa muracaat etiñiz», – böyle malümatnı, hususan, Aqmescit sakinleri köre.
Aynı vaqıtta, Kefe ve Aqyarda, bunen beraber, Rusiyede saytqa kiriş açıq.
Roskomnadzor saytında Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesi boyunca beyanatlar yoq.
Qırım.Aqiqat saytına kiriş sıñırlanması aqqında Qırımnıñ ameldeki ükümetniñ, hususan, prokuraturanıñ resmiy beyanatları da yoq.
Qırım.Aqiqat ve Radio Svoboda muarririyetinde nevbetteki adımlar yapmaq içün vaziyetni ögreneler.
Mayıs ayında Qırım territoriyasında Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytına kiriş sıñırlandı, amma bundan soñ kiriş açıldı.
İşğal etilgen Qırımnıñ Moskvağa boysunğan prokuraturası esabat berdi ki, ilk yarım yılda «ekstremistik kontenti olğan» 60 internet-resursqa kirişniñ sıñırlanması aqqında teşebbüs bildirildi.
Aprel ortasında Moskva tarafından tayinlengen yarımada prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, Qırım rusiyeli prokuraturası vesiqalarnı Baş prokuraturağa ve Roskomnadzorğa yollamaq içün azırlay. O qayd etti ki, Qırım.Aqiqat leyhasınıñ tolusınen qapatılmasına irişmege niyetlene, çünki, onıñ fikrince, bu, «ziyankâr hızmetidir» ve Qırım.Aqiqat derc etken malümat «sabotaj aqlanılması, ekstremizm ve Qırımda ükümet organlarını daimiy itibardan tüşürmesine» tolu.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ azerbaycan cemiyetiniñ narazılığına baqmadan, Yaltada Calil Nacabov bağçasında ticariy merkezni quracaqlar.
Bunı matbuat konferentsiyasında Yalta şeer başı Valeriy Kosarev bildirdi, haber ete «KrımMedia».
O, qurucılıqnı toqtatmaq içün iç bir qanuniy negiz olmağanını bildirdi. «Vesiqalarnı baqıp çıqıtıq, olarnıñ (qurucılarnıñ, – muar.) areketi qanuniydir», – dedi Kosarev.
Şeer başı aytqanı kibi, qurucılıq şeer şurası ve memuriyetnin nezareti altında keçirile. «Bağçanıñ bir qısmını ve abideni biz saqlarmız», – dedi şeer başı.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov iddia etkenine köre, fevralniñ 12-nde Rusiye ve Ukraina yolbaşçıları Vladimir Putin ve Petro Poroşenko telefon vastasınen bağlanıp, tutulmaqta olğan şahıslarnıñ deñiştirilüvini muzakere etkenler.
«Yañı yıldan evel keçirilgen insanlarnıñ deñiştirilüvini devam ettirüv kerekligi aqqında hatırladılar. Aqiqaten de, prezidentler bu mevzu boyunca daa ziyade laf etti», – dep bildire Peskovnıñ sözlerini Azatlıq Radiosı.
O, haber etkenine köre, qonuşma Kyivniñ teşebbüsinen yapılğan ve Ukraina prezidenti Moskva etrafında An-148 uçağı qazalanğanı sebebinden Putinge taziye bildirip, qaza sebeplerini aydınlatmaq içün yardım etmege azır olğanını beyan etken.
Fevralniñ 11-nde kögertesinde 71 insan elâk olğan An-148 uçağı, Rusiyede istisal etilgen, amma onıñ tehnikiy vesiqaları ukrainalı uçaqqurucıları tarafından azırlanğan.
Ukraina Poroşenko ve Putinniñ qonuşması aqqında haber etmegen edi. Ukraina prezidenti Memuriyetiniñ şimdilik bu beyanatnen bağlı izaatı yoq.
Sonki sefer Ukraina ile Rusiye qol tutqan cengâverler arasında esir alış verişi yapılğanda, prezident Petro Poroşenko Ukraina, iç bir Rusiye vatandaşını teslim etmegenini beyan etken edi. Onıñ sözlerine köre, olar Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda apiste tutulğan ukrainalılarğa deñiştirilecek.


text:
RPR-Parnas firqasınıñ siyasiy şura bürosınıñ azası İlya Yaşin aytqanı kibi, «Domodedovo» Moskva ava limanında firqanıñ regional bölükleriniñ eki yetekçisini yaqaladılar.
Yaşin Facebookta yazğanı kibi, yaqalanğanlardan biri – RPR-Parnas Çelâbinsk bölüginiñ reberi Aleksey Tabalov. Evel matbuat vastaları Moskvağa kelgen Altay cumhuriyetiniñ muhalif Sergey Mihaylovnıñ yaqalanuvı aqqında bildirgen ediler.
Yaşin aytqanı kibi, yaqalanuv sebebi olaraq ava limanlarına Ekstremizmge qarşılıq merkezinden kelgen vesiqa kösterile. İlya Yaşinniñ sözlerine köre, aprel 17 künü RPR-Parnas reisdeşi Boris Nemtsovnıñ ölüminden soñ federal siyasiy şurasınıñ ilk toplaşuvı keçirilecek.


text:
Tam bir yıl evelsi, 2014 senesi aprel 13-te, Ukraina Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası (RNBO) Ukraina şarqında terrorizmge qarşı tedbirler keçirilmesini ilân etti. Böyle qarar Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bir sıra şeerinde başlağan Rusiyege qoltutuv numayışlarğa, silâlı taqımlarnıñ memuriy binalarnı ve militsiya bölüklerini zapt etmek ıntıluvlarına cevap olaraq qabul etilgen edi, dep yaza Radio Svoboda.
O vaqıt Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Aleksandr Turçinov bildirdi ki, Rusiye Federatsiyası Ukrainağa qarşı cenkke başladı. Aprel 14-te o RNBOnıñ «Terroristik telüke ve Ukrainanıñ topraq bütünligini saqlav qaluv boyunca acele tedbirlerniñ keçirilmesi aqqında» qararı ile bağlı buyruqnı imzaladı.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ malümatına köre, Donbasstaki cenk areketleri aqibetinde 6 biñden ziyade insan elâk oldı. Evlerini terk etmege mecbur olğan insanlarnıñ sayısı 2 million insannı teşkil etti, olardan 1,2 million kişi Ukrainanıñ diger regionlarına, 700 000 adam Rusiyege köçip ketti.
ATO ve separatistlerniñ zararları tam belli degil. Baş ştabnıñ ilk malümatlarına köre, Ukraina Silâlı quvetleri 1,5 biñ arbiyni ğayıp etti.
Rusiye Donetsk ve Lugansk vilâyetlerindeki zıddiyette iştirak etkenini red ete. Ukraina reberligi ve NATO vekilleri ise Donbasstaki zıddiyetke alâqası olğanını isbatladılar.
Rusiyeniñ Ukrainağa qargı istilâsından sebep dünyanıñ bir sıra memleketi Rusiyege qarşı iqtisadiy cezalar kirsetti.


text:
Qırım energetik qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri – Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev dey ki, Rusiye Kiyevniñ işğal etilgen Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berüv şartları ile razı olmaz, şunıñ içün añlaşmanıñ qabul etüv meselesini qapalı dep saymağa mümkün.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Menimce, muzakere etilmemeli. Çünki bizim tarafımızdan şart qoyulğan, añlaşma qabul etilse, energiyanı Rusiye Federatsiyası tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti territoriyasına bergenimiz qayd etilmeli», – dedi halq deputatı.
Muqaveleniñ imzalanuv istiqbalini «Strategiya XXI» merkeziniñ müdiri Mihail Gonçar da körmey. Şunı hatırlattı ki, bıltır Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesine añlaşmalarnı qabul etilmesi neticesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tenqit etilgen edi. Ve bu sene memleket reberligi, ekspertniñ fikrine köre, bu kibi vaziyetniñ tekrarlanmasını istemez.
Gonçar dey ki, Rusiye Qırım içün ukrain elektrik energiyasını almaq ve bücetinden paranı iqtisat emtek içün siyasiy kerilemelerge razı olmaz.
Rusiye Federatsiyası Energetika Nazirliginde Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesine yañı muqaveleniñ imzalanuvı izaatlamaylar. Ukraina akimiyetiniñ de Qırım boyunca energetik muqaveleniñ ilerideki taqdiri ile bağlı sorav boyunca da izaatı yoq. Qırım.Aqiqat Ukraina Energetika ve komür sanayı nazirliginden tefsirni bekley.
Qırım 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
Mail.ru Group negizin qalağandardıñ biri Yurïy Mïlner Jerden özge ğalamşardı izdew jobasına 100 mln dollar bölwge şeşim qabaldadı, dep xabarladı "Vedomostï" gazeti.
Basılımğa Mïlnerdiñ özi xabarlağanday, jobanıñ bastı maqsatı jerge ğarıştan tüswi mümkin belgiler twralı aqparattı jïnaw, öñdew jäne taratw bolmaq.
Ol jobağa fïzïk Stïven Xokïng, Frenk Dreyk pen Djeff Marsïdiñ atsalısatındığın atadı. Bïznesmen onıñ ekewi de zerttew üylestirwşileri retinde jobağa qatıswğa kelisim bergenin ayttı.
Mïlner jobanı öz qarajatımen qarjılandıradı. Sonımen qatar bïznesmen teleskop pen kompyuter jelilerin jalğa alwdı qarjılandırwdı da közdep otır.
QazAqparat
Kommentarïï


text:
Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu yaqında «İslâm devleti»ne qarşı «semereli» küreş başlanacağını bildire.
Çarşenbe künü, avgust 5-de, Kuala Lumpurda Cenübiy-Şimaliy Asiya memleketleri Birliginiñ sammiti devamında Çavuşoğlu Suriye ile sıñırdaki «İnsirlik» türk arbiy bazasına AQŞ kelmege başlağanını ilân etti.
«Yaqında AQŞ ve Türkiye «İslâm devletine» qarşı büyük miqyaslı küreşni başlar», – qayd etti Çavuşoğlu.
Yaqında Türkiye qırıcıları Suriye çerçivesinde, sıñırdan keçmeyip, «İslâm devleti» boyevikleriniñ mevzilerine dört ava ücümini keçirdi.
Yaqında Türkiye prezidenti AQŞ arbiyelrine İraq ve Suriyede «İslâm devleti» boyeviklerine qarşı Türkiyeniñ cenübiy-şarqında yerleşken «İnsirlik» arbiy bazasından ücüm etmege izin berdi. Bu kibi qararğa Türkiyeniñ Suriye ile sıñırında Türkiye politsiya hadiminiñ öldürüvi ve memleketniñ cenübiy-şarqında 32 insannıñ ölümine ketirgen terakt sebep oldı.


text:
OSCE Demokratik müessiseler ve insan aqları boyunca Büro missiyası Rusiye Devlet Dumasına saylavlarğa işğal etilgen Qırımğa öz nezaretçilerini yollamaycaq. Bu aqta missiya yolbaşçısı Yan Petersen rusiyeli «İzvestiya» neşrine bergen intervyusında bildirdi.
«Devlet boyunca belgilengen çoq müddetli nezaretçiler bütün territoriyañıznı nezaret etmeli. Amma OSCE bütün OSCE aza devletleriniñ añlaşması boyunca çalışqanı sebebinden, Qırım nezaretimiz astına tüşmey», – dedi Yan Petersen.
Bunen beraber, o, işğal etilgen Qırımda saylavlar neticelerini tanıması imkânı aqqında sualge cevap berip, «maruzamızda yarımada aqqında iç malümat olmaz», dep qayd etti.
Sentâbr 18-de, rey berüv bir kününde Rusiye toprağında ve işğal etilgen Qırımda Rusiye Federatsiyası VII-nci çağıruv Federal toplaşuvı Devlet Dumasına saylavlar keçirilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırım sakinlerini rusiyeli Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnıñ keçirilmesi teşkil etilmesiniñ bütün basamaqlarını boykot etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası ecnebiy devletler parlamentlerine ve halqara teşkilâtlarğa Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırımda keçirilmesini nezaret etmekten vazgeçmege muracaat ete, bunen beraber, er angi şaraitte bunıñ neticeleriniñ tanımamağa çağıra. Ukraina parlamenti de bunıñ neticelerini tanımamağa çağıra.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov sentâbr 8-de ilân etti ki, Rusiye ecnebiy devletler parlamentleriniñ Qırım territoriyasında keçirilecek saylavlarnı neticelerini tanımağa red ete bilecegine diqqat bermeycek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Derc
HSN: Milliy Meclis reisiniñ muavinleri İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoznıñ birinci press-konferentsiyası
27 Ekim ayı, 16:17
Yuriy Stets Almaniya Elçisi Ernst Rayhel, AQŞ Elçisi Mari Yovanoviç ve Büyük Britaniya Elçisi Cüdit Gof ile körüşüvler keçirdi
27 Ekim ayı, 11:45
MÜİM! İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoznın press-konferentsiyası boyunca
26 Ekim ayı, 18:01
HSN: Azat etilgen Milliy Meclis muavinleri İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoznın press-konferentsiyası başqa künge keçirildi
26 Ekim ayı, 15:40
HSN: 26-ci oktâbr künü saat 19.30-da azat etilgen Milliy Meclis muavinleri İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoznın press-konferentsiyası keçirilecek
26 Ekim ayı, 11:54
HSN ATO zonasında: Petropavlivka köy şurasınıñ territoriyasında efirde ukrain tele- ve radiokanalları pek çoq
26 Ekim ayı, 10:55
HSN: General Petro Grıgorenko, Kırım içün ve qırımtatarlar içün küreşte zemaneviy ukrainler içün misal olmaq kerek
25 Ekim ayı, 13:42


text:
ÄMİRHAN AMANBAEV. KADR KTK ARNASI
Tärkilengen dünie-mülikterdi tizip şığuğa sud'ya tipti, bir sağattan astam uaqıt jwmsağan.
Qılmıstıq toptıñ zañsız jolmen tapqan tabısı 19 milliard teñge. Bwl qıruar qarjı jalğan firmalardıñ esep-şottarınan tabılğan. Sondıqtan bir audannıñ byudjetine para-par milliardtar endi memleket menşigine ötetin boldı.
Sonday-aq, sud'ya sottaluşılardıñ dünie-mülkin tärkiledi. Atap aytqanda olardıñ bank şottarındağı milliondar, qımbat kölikteri, zäulim sarayları tärkilenip otır. Tizimde tipti tikwşaqtar da bar.
Eske sala keteyik, sot 22 aqpanda qılmıstıq top qwrıp, aram jolmen kelgen aqşanı zañdastırdı, iri kölemde para aldı dep ayıptalğan Ämirhan Amanbaevtı 14 jılğa bas bostandığınan ayırğan.
Sonımen qatar, onıñ ömir boyı basşılıq qızmet atqaruına tıyım salınadı.
Derekköz: KTK arnası


text:
Mecburen köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtlarınıñ idare komiteti Ukraina Yuqarı Şurasında işğal etilgen territoriyalarda insan aqları boyunca Vekâletli insan vazifesini teşkil etmege talap eteler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına komitet vekili Oleksandr Boltân bildirdi.
«Çeşit millet vekilleri olğan qırımlılar FSB, politsiya, Qırım halq imayesi kibi strukturalardan zarar köre. Bu insanlar Ukraina tarafından qoruvnı duymay. Bu meseleni işbu vazifeniñ teşkil etilmesi çeze bile», – dey Boltân.
Faaliyetçi tüşüne ki, Qırım ombudsmeni vazifesiniñ teşkil etilmesi yarımada sakinleriniñ aqlarını korçalamağa ve olarnıñ menfaatını halqara teşkilâtlarda taqdim etmege imkân berir.
Yaqın zamanda cemaatçılar deputatlarğa muracaat etip, işbu vazifeniñ peyda etilmesini talap etmek niyetindeler.


text:
Cuma künü, iyül 10-da, Aqmescitniñ Kozlov soqağında qurucılıq çöplügi yanıp tutaştı. İşbu yerde evel urba çarşısı yerleştirile edi, şimdi ise yoq etilmesi boyunca işler alıp barıla.
Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, yanğın yerine yanğıncılar yollanıldı.
«Qurtarıcılar yañgın yüz bergen yerge qısqa müddet içinde kelip çıqtılar. Bunıñ sayesinde yanğınnıñ yaqında olğan bina ve naqliyatqa keçmesini toqtatıp oldılar», – denile beyanatta.
Saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya şeer merkezindeki çarşını sarıp aldı, onı yıqmağa başladılar. Şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev işbu areketler Qırım nazirler Şurasınıñ qararı ile amelge keçirilgenini bildirdi.
Qırım Nazirler şurası yanında narazılıqnı bildirgen tuccarlarğa yañı ticariy noqtalarnı bermege vade ettiler.