text:
Ukrayina prezidenti ofisi yolbaşçısınıñ mesleatçısı Mıhaylo Podolâk, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işğal etilge topraqlarda arbiy vaziyetniñ tayin etilmesi ile bağlı fermanı Ukrayina içün "iç bir şey deñiştirmegenini" bildirdi.
"Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen topraqlarda "arbiy vaziyet" rejiminiñ tayin etilmesi yalıñız nevbetteki "yerni deñiştirüvden" evel ukrayinlerniñ mülküniñ qsızlanmasınıñ ve soğuncılıqnıñ qanuniyleştirilmesidir. Ukrayina içün bu iç bir şey deñiştirmey: öz topraqlarımıznı işğalden azat etmege devam etemiz", - dep yazdı Podolâk Twitterde.
Oktâbrniñ 19-nda RF prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Donetsk, Lugansk, Zaporijjâ ve Herson vilâyetlerinde arbiy vaziyetniñ tayin etilmesi aqqında ferman imzalağan. Bunı o RF Telükesizlik Şurasınıñ oturışında çıqışta bulunğanda bildirdi.
Bundan ğayrı Putin işğal etilgen Qırım ve Aqyarda ve Rusiyeniñ Ukrayina ile sıñırdaş olğan bir sıra bölgelerde "orta seviyeli cevap tedbirlerini" tayin etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


c: text/html

text:
Tağın şähit xäbäre
Ğıyraqnıñ tön’yağındağı Pänçä-Kilit operaŝiyase töbägendä ber xärbi şähit buldı
Milli saqlanu ministrlığınnan yasalğan açıqlawda Pänçä-Kilit operaŝiyase töbägendä pexota leytenantı Serkan Êrkuşnıñ separatist PKK terrorçıları belän çıqqan bäreleştä şähit buluı belderelde.
Açıqlawda bolay diyelä: “Bezne tirän qayğığa salğan bu waqıyğada ğomere özelgän ğaziz şähitebezgä Allaxı Täğalädän yarlıqaw teibez, ğailäse, Törek qorallı köçläre belän millätebezneñ qayğısın urtaqlaşabız.”
Milli saqlanu ministrı Xulusi Akar da qayğınamä urtaqlaşıp, şähit Êrkuşka Allaxı Täğalädän yarlıqaw teläde.
Şul arada Pänçä-Kilit operaŝiyase töbägendä PKKlı 7 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde.
Ministrlıktan yasalğan açıqlawda: “Şähitebezneñ qoyılğan qanı öçen cawap biräçäklär. Ğıyraqnıñ tön’yağındağı Pänçä-Kilit operaŝiyase töbägendä tabılğan 7 PKKlı terrorçı Törek qorallı köçlärebez tarafınnan täêsirsez xälgä kiterelde,” – dip äytelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Radev belän küreşte
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Bolgariya Däwlät başlığı Rumen Radev belän oçraştı
TRT Ğomum mödire: “Türkiyä – dialog öçen ışanıçlı urın”
TRT Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı global’ êlemtä sisteması êçendä döres häm yalğannıñ, çınbarlıq häm illyuziyanıñ ber-berse belän bäylänüen äytte

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Federal telükesizlik hizmeti (FSB) ilhaq etilgen Qırımda milliy areketniñ faaliyetçilerini yaqalamaq ve Qırımtatar Milliy Meclisini itibardan tüşürmek maqsadınen keniş mıqyaslı mahsus operatsiyanı keçire. Bunı noyabrniñ 23-nde Facebookta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yazdı.
«Qırımdan kelgen haberlerniñ talili köstere ki, ilhaq etilgen Qırımda Rusiyeniñ FSBsi tarafından, milliy areketniñ faaliyetçilerini yaqalamaq ve Qırımtatar Milliy Meclisini itibardan tüşürmek maqsadınen keniş mıqyaslı mahsus operatsiya keçirile», – dep qayd etti o.
Çubarovnıñ aytqanına köre, bu işte milliy areketi veteranı Veciye Kaşkanıñ qorantasını aldatıp işançını qazanğan Türkiye vatandaşı Yusuf Aytanğa provokator rolü ayırıldı.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatar faaliyetçilerini yaqaladı. FSB yaqalanğanlarnı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları dep tanıttı. Qırımtatar halqınıñ temsiliy organında bu malümat red etildi.
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl, bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanmasına sebepçi olğan Türkiye vatandaşı, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı, dep iddia ete.
İşğal etilgen Qırımdaki FSB idaresi, yaqalanğan faaliyetçilerni, Türkiye vatandaşından «hususan büyük miqdarda mal-mülk veya para talap etüv»de qabaatlay.


text:
Qayum Nasıyri uramı
Qayum Nasıyri uramı - İske Tatar bistäseneñ üzäk uramı, 2013 yıldan cäyäw uramı. Böyek tatar mäğrifätçese Qayum Nasıyri istälegenä 1930 yılda atalğan.
Qayum Nasıyri uramında Qazannıñ iske Cämiğ mäçetläre - Apanay mäçete häm Märcani mäçete urnaşalar.
Uram başında klasitsizm stilendä 1853 yılda tözelgän Qazaqovlar yortı urnaşa. Yortnıñ elekke xucaları - mäşhür tatar säwdägärläre häm cämäğät eşlekleläre. Möxämmätcan Qazaqov Farsı İle häm Qavqaz belän säwdä eşläre belän şöğellängän.
Anıñ warise - Möxämmätşäkir Qazaqov tabış yortların tözeleşe belän şöğellängän bulğan.
Qazaqovlar säwdä yortı xäyriä eşlärenä küp aqça sarıf itkän. Qazaqovlar yortı xäzer torğızılğan.
Quşayıv yortı Qayum Nasıyri uramında 1862 yılda tözelgän. Mortaza Quşayıv - tatar säwdägäre, Ğäbderaxman Quşayıv - Qazan Dumasınıñ süzçese, Märcani mäçeteneñ qarap başlığı.
Qayum Nasıyri yortı - uram başında urnaşa, biredä böyek tatar näğrifätçese, yazuçısı yäşägän. Xäzer yort torğızılğan, biredä Nasıyri muzeye urnaşa.
Nasıyri yortı yanında Şiğäbeddin Märcäni yäşägän yort urnaşa. Yırağraq säwdägärlär yortları - Borhanetdin Mullin, Yunısovlar, İsänbayıvlar yortları urnaşa.
Qayum Nasıyri töp binaları - Märcani häm Apanay mäçetläre.
Qayum Nasıyri uramına iñ qısqa cäyäw uramı - Künçe uramı bara.
Uram oçında Cihanşa Ğosmanov yortı urnaşa. Säwdägär Cihanşa Ğosmanov - arbanı tözü eşxanäse iäse bulğan, küp aqça Soltan mäçete tözeleşenä birgän. Usmanov yortı 1853 yılda, Peske proyektı buyınça tözelgän.
Qayum Nasıyri uramı häm Safyan uramı kiseşendä säwdägärlär Apanayıvlar yortı urnaşa. 2013 yılda torğızılğan.
Cäyge Universiada-2013 uyınnarına hämmä iske yortları torğızılğan. Qayum Nasıyri uramı cäyäw uramına äylänä.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- AMиpoB K.Ф. KaзaHb: rдe эTa yлицa, rдe эToT дoM? CпpaBoчHиk yлиц ropoдa KaзaHи. KaзaHb, 1995.
- KaзaHb B пaMяTHиkax иcTopии и kyлbTypы. KaзaHb, 1982.
- Pecпyблиka TaTapcTaH: ПaMяTHиkи иcTopии и kyлbTypы. KaTaлor-cпpaBoчHиk. KaзaHb, 1993.


text:
Kelimeler oyunları herkese açıktır, ancak her oyuncu onları yenemez. Bu web sitesi size WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali setini tamamlamak için gereken bilgileri verir. Burada tüm ihtiyaçları bir araya getirdik – tüm 50 seviyeleri için cevaplar, çözümler, çözümler ve hileler. Web sitemizi kullanarak, Fugo Games geliştirici tarafından yaratılan WOW Search oyununu diğer oyunlarla birlikte hızla çözüp tamamlayabilirsiniz.WOW Search Cevaplari
WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Cevaplari:
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6415
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6416
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6417
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6418
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6419
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6420
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6421
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6422
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6423
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6424
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6425
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6426
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6427
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6428
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6429
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6430
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6431
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6432
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6433
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6434
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6435
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6436
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6437
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6438
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6439
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6440
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6441
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6442
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6443
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6444
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6445
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6446
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6447
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6448
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6449
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6450
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6451
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6452
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6453
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6454
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6455
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6456
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6457
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6458
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6459
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6460
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6461
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6462
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6463
- WOW Search Aleksandr Nevski Katedrali Bölüm 6464


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy cuma künü, yanvarniñ 29-nda, Avropa komissiyasınıñ yolbaşçısı Ursula von der Leyen ile telefonda laf etip, Qırım yarımadasını işğalden qurtaruv birinci sammitine davet etti. Bu aqta Prezident ofisiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Volodımır Zelenskıy Ursula von der Leyenge «Qırım platforması» teşebbüsini tafsilâtlıca tanıtıp, 2021 senesi avgust ayında Kyivde olacaq sammitte şahsen iştirak etmesine davet etti», – dep aytıla haberde.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
«Ukrainada mayıs 25 künü kerçek ve adaletli prezident saylavlarını keçirmek içün Donbasstaki kergin vaziyeti ilk sebepçisidir», – dedi matbuat konferentsiyası devamınla Çernenko.
KİU bildirgenine köre, «saylavlar 34 noqtadan 21-de keçirilmey bile, Donetskte 22-den 14-de ve Lugansk vilâyetinde 12-den 9-da».
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Ukrainada saylavlarnıñ keçirilmemesi Rusiye akimiyetiniñ merağında olğanını qayd ete edi.
Qayd eteyik, bugün Vladimir Putin Rusiye Ukraina prezident saylavlarına ürmet ile davranğanını bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Ukrainada insanlar memleketniñ bu buhrandan çıqmasını istegenini köre ve añlaymız. Biz de Ukrainada nasıldır bir tınçlıqnıñ olmasını isteymiz. Ukraina halqınıñ saylavına ürmet ile davranırmız», – dedi Putin Sankt-Peterburgda keçken iqtisadiy forumı devamında.
Onıñ sözlerine köre, Moskva Ukraina prezidenti saylavlarından soñ teşkil olunacaq akimiyet organları ile çalışmağa azır eken.


text:
Qırımda «narazılıq meydanlarnıñ» iştirakçileri cinaiy mesülietke çekilmeycek.
Bunı yanvar 9 künü «samozahvatlar» boyunca keçirilgen toplaşuvda Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi.
«Bu sual kün tertibinden alındı», – dedi Aksönov.
Bunıñ ile o şunı da bildirdi ki, bu kibi topraq meselelerniñ çezilmesinde aracı artıq olmaycaq.
«Akimiyet organları ve cemaat teşkilâtları arasında aracılar artıq olmaycaq. Bundan da ğayrı, aracı olaraq areket etken cemaat teşkilâtı özüni mahsus, muayyen topraq damartalarınıñ zapt etüvinde teşkilâtçı olaraq tanıta, bunı yapmağa tevsiye etmez edim»,– dedi Aksönov.
2014 senesiniñ soñunda keçirilgen matbuat konferentsiyasında Aksönov Qırımdaki «samozahvatlarnıñ» çoqusı 2015 senesiniñ başında yoq etilecegi aqqında bildirgen edi.


text:
Mayıs 15-ten itibaren Aqyarda şeer tışına çıqqan avtobus biletlerini pasport boyunca satacaqlar.
Bu aqqında Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında aytıla.
Hızmet Rusiyeniñ «Naqliyat havfsızlığı aqqında» Federal qanunınıñ amelge keçirilmesi aqqında bildire.
«Aqyar federal şeeriniñ tışına çıqqan avtobus biletleri şahsiyetni bildirgen vesiqalar (pasport, doğuv şeadetnamesi) boyunca satılacaq», – dep aytıla haberde.
Şeerlerara avtobuslarnıñ biletleri Merkeziy avtovokzal ve üç avtostantsiyada satıla: «İnkerman», «Zaharova» ve «Kaça».
Keçken sene baarde yarımada işğalinden soñ Qırım ve Aqyar Rusiye qanunlarına keçtiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Almatıda «Almapack Co LTD» JŞS qwrğaq qwrılıs qospaların saluğa arnalğan qağaz qaptardı şığaratın zauıt iske qosıldı, dep habarlaydı Almatı qalası äki..
Mine, Qazaqstan ğana emes, bikil älem bir jıldı qorıtındılauğa tayau qaldı. Birinde ekonomikalıq jağday özgerse, endi biri sayasi reforma jasadı. Al Q..
«Facebook» kompaniyası Şeşenstan prezidenti Ramzan Kadırovtıñ paraqşasın ne üşin bwğattağanın tüsindirdi. «Facebook» kompaniyasınıñ basşılığı özderini..
Adamdardıñ köbi wzaq ömir sürip, dünieniñ, wrpaqtarınıñ, eldiñ qızığın wzağıraq körgisi keledi. Alayda, qartayğan kezde densaulıqtıñ aqausız boluı tım..
"Qazaqstan şekarasında äli künge deyin baqılau beketteri twr. Qırğızstan tasımaldauşıları odan ötu üşin 600 mıñ teñge töleui tiis" – dep mälimdedi Qır..


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ABD maliye nazirligi derc etken «Kreml esabatı» «qıyın alda bulunğan» Rusiye-Amerika munasebetlerini mürekkepleştire, dep saya.
«Prezident memuriyeti, bütün ükümet, bizneste çalışqanlarnıñ epsi («Kreml esabatına» – QA) kirsetildi. Anda kirgen er bir insan, er bir strukturanıñ artında devletniñ adiy vatandaşları, iş kollektivleri, sanayiniñ başlı başına saaları tura, yani 146 mln. olaraq epimizni bu cedvelge kirsettiler. Bu areketlerniñ ne manası olğanını añlap olamayım», – dep bildire Putinniñ işançlı sımalarnen Rusiye prezidenti vazifesine namzeti qoymaqnen alâqalı yapqan körüşüvindeki sözlerini TASS.
Putinniñ fikrine köre, «bunu yapqanlar esasen iş siayasetnen oğraşa, olar saylanğan prezidentke (Trumpqa – QA) ücüm eteler».
ABD maliye nazirligi yanvarniñ 30-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sıq munasebette olıp, olarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmesi mümkün olacaq sımalar kirgen vesiqanu derc etken edi. Matbuatta bu cedvel «Kreml esabatı» adınen bellidir. Oña hususan, Rusiyeniñ 114 memurı ve 96 «oligarhı» kirdi.
Esabatqa Rusiye memuriyetiniñ idaresi, hususan, memuriyet reberi Anton Vayno, onıñ muavini Aleksey Gromov, Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, prezident mesleatçısı Vladislav Surkov kirdiler. Aynı zamanda cedvelge Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko, Devlet dumasınıñ spikeri Vyaçeslav Volodin, «Rosneftniñ» reisi İgor Seçin,«Gazprom» reberi Aleksey Miller, tış istihbarat hızmetiniñ müdiri Sergey Narışkin ve FSB müdiri Aleksandr Bortnikov kirdi.
Yanvarniñ 29-nda Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva azırlanması beklenilgen «Kreml esabatı»nı ABDniñ, martnıñ 18-nde keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidenti saylâvlarına tesir etmekniñ bir teşebbüsi dep tanığan edi.
Aqyarnıñ rusiyeli sabıq gubernatorı Sergey Menyaylo ve Rusiye perzidentiniñ Qırımdaki temsilcisi Oleg Belovantsev da «Kreml esabatı» kirsetildi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Praga merkezinde qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi, Ukrana Yuqarı Şurasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ süreti ile büyük keten bezi yerleştirilgen. Mında Cemilev Ukrainağa qol tutuv Maydanınıñ timsali oldı.
Qırım.Aqiatqa teşkilâtçılarnıñ aytqanı kibi, işbu Maydan bir qaç ay evelsi meydanğa ketirildi.
Avropa birligi bayrağı ve ukrain timsalleri ile çadır, bunıñ ile üstünde «No war in Ukraine» şiarı ve Ukraina şarqındaki adiselerni aks etken fotosüretler asılğan.
Teşkilâtçılar Ukrainada Rusiye istilâsını toqtatmaq talabı olğan arizağa imzalarnı toplaylar.
Bıltır noyabr ayında Çehiyada Mustafa Cemilevniñ süreti ile beş bilbord peyda olğan edi. Süreti yanında Cemilevniñ Çehiya prezidentiniñ Qırım işğali ile razı olmaq teklifiniñ teñqidi yazılğan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımda Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Arsen Cepparovnıñ sağlığı fenalaştı ve o oña tibbiy yardım kösterilmesini istey. Bunı iyünniñ 16-da Cepparovnıñ advokatı Cemil Temişev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Onıñ (Arsen Cepparovnıñ – QA) ciddiy bir sağlıq problemleri bar edi, amma buña baqmadan, uydurılğan sebeplerden onı 20 künge kartserge qapattılar. Suvuq ve dım olğanından büyrekleri suvuqlandı, bir sıra yanğı peyda oldı», – dep qayd etti Temişev.
Onıñ bildirgenine köre, Cepparov oña tibbiy yardım kösterilmesi içün er kün ariza yaza.
«Aynı ariza yazmağa rica ettim, onı SİZO yolbaşçısı ve tibbiy bölük yolbaşçısı adına yollamağa isteyim. Bu arizanı cumhuriyet prokurorı ve Rusiye insan aqları vekâletlisine yollaycam», – dep qoştı Temişev.
İyünniñ 13-de Cepparovnı 25 künge qadar kartserge qapattılar, sebebi SİZO memuriyetiniñ talabınen odasına qapu açmağanı olğan eken.
Cepparov SİZOda yatqan soñ sağlığı pek fenalaşqan, advokatları qırımlığa tibbiy yardım köstermege talap ettiler.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel 18 künü Qızıltaşta yaqalanğan soñ apiste yatalar. Birinci dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevral 11 künü yaqalanğan edi. Olardan eñ çoq tanılğan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kukudır. Ondan ğayrı qurucı olıp çalışqanlar aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk tutulğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İyün 22-de keçitte 4 parom çalışa, olar yel suratı saniyede 9 metrni teşkil etse, çalışmağa başlay, – dep qayd ete hızmet.
«Yekâne transport müdirligi boğazdan yengil maşinalarnı taşımaq içün iyün 21-den 22-ne keçer gecesi Keriç keçitinde «Annenkov» demir yol paromınıñ işletilmesi aqqında acele qararnı qabul etti. Gece yolcularğa hızmet etmek içün «İonas» balaban paromı çalıştı. Bunıñ sayesinde iyün 22-de saat 11-de vaziyet eyilişti ve eki taraftan da meydanlarda 80 maşina tura», – dep bildirdiler Yekâne transport müdirliginde.
Yekâne transport müdirliginiñ malümatına köre, furtuna havfı bar ve boranlı yağmur beklenile, onıñ içün yel küçü yüksek derecege qadar artması mümkün – 14 metr. Küçlü yel esse, parom alâqası kene de toqtatılacaq.
Fena ava neticesinde iyün 21-de paromlar işğal etilgen Qırım ve «Kavkaz» paromı arasında yürmediler. Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, maşina nevbetleri kilometrlerni teşkil etti.


text:
2017 senesi mart ayında «Tavrida» yolunıñ quracılığı başlanacaq. Bunı oktâbr 28 künü Kremlge bağlı Qırım Naqliyat nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Qurucılıq şirketiniñ vazifesi – Keriçten Aqyarğa qadar keçecek esas yolunıñ leyhasını azırlamaq ve 9 km uzunlığında Keriç köpürinne kelecek yollarnıñ leyhasını yapmaqtır», – dedi Kreml tarafından tainlengen Qırım Naqliyat naziri Anatoliy Volkov.
Bundan ögne Kremlge bağlı Qırım avtomobil yollar hızmetiniñ yolbaşçı vazifesini eda etken İgor Kravçenko «Tavrida» yolunıñ quracılığına ZAO «VAD» şirketine 970 million rublege yaqın avans sermiyaları ayırdı. Yolnıñ qurucılığı ende bu sene başlanmaq kerek.
2018 senesi «Tavrida» yolu azır olacağı ilân etilgen edi. Lâkin iyünde Rusiyege bağlı Qırım avtomobil yollar hızmetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Mohna qurucılıq müddeti daha eki yılğa ögge sürülecegini degen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken, bir padi şanıñ üç qızı bar eken. Künlerniñ birinde padişa özüniñ eñ büyük qızını çağırtqan da, ondan:
– Qızım, sen meni ne qadar sevesiñ? – dep sorağan.
Qızı babasına:
– Baba, men sizni bir dünya qadar sevem, – degen.
Ertesi künü padişa ortancı qızına da aynı şu sualni bergen.
– Men sizni bütün dünyadan da ziyade sevem, – dep cevap bergen ortancısı.
Padişa üçünci künü en küçük qızından sorağan:
– Qızım, ya sen meni ne qadar sevesiñ?
– Babaçığım, men sizni bir qaşıq tuz qadar sevem, – dep cevaplanğan küçük qızı.
Padişa eñ sevimli qızınıñ cevabını eşitip, oña pek canı ağırğan ve açuvlanğan. O, özüniñ vezirine:
– Saba sarayğa birinci tilenip kim kelse, küçük qızımnı oña aqayğa beriñiz! – dep emir etken.
Ertesi künü sabadan padişanıñ sarayı ögünde bir yigit peyda olğan. Qıznı me¬cbur etip, oña bergenler. Böylece, yigit qıznı öz evine alıp kelgen. Qız yigitke bir altın bergen de oña:
– Bazardan aşamağa bir şeyler alıp kel, – degen.
Yigit onıñ aytqanı kibi yapqan. Bundan soñ olar nikâh olıp, evlenip, yahşı bir ev qurğanlar ve muabbet yaşap başlağanlar. Olarnıñ bir oğlançıqları olğan.
Bala biraz büyügen soñ sarayğa, qartbabasına qatnap başlağan. Bir kün o, qartbabasına şöyle degen:
– Qartbaba! Men sizge pek çoq kelem, ya siz bizge ne içün iç kelmeysiñiz?
Padişa torunınıñ sözüne taaciplenip, oña:
– Siz meni musafir etip olamazsı¬ñız, – degen. – Çünki maña, eviñizge vezirlerim, askerlerimnen beraber barmaq kerek olacaq.
Bala evge kelip, qartbabası ne degen olsa, episini anasına aytqan. Anası ise oğluna:
– Qartbabaña barıp ayt, o ne qadar adamnen kelse, kelsin, olarnıñ episi memnün olıp qaytırlar, – dep tenbiyelegen.
Padişa tornundan qızınıñ teklifini eşitip, olarnıñ evine barmağa razı olğan.
Qızı babasınıñ kelecek kününe qırq türlü yemek pişire. Yemeklerniñ otuz doquzını pek lezetli azırlağan, qırqıncısını ise tuzsız pişirgen.
Padişa kelip oturğanınen, onıñ ögüne şu tuzsız pişirilgen aşnı ketirip qoyğanlar.
Padişa ondan bir qaşıq qapqanınen, qaşıgını sofra üstüne taşlağan. Bu arada odada qızı peyda olğan.
– Baba, ne içün aşqa buyurmaysıñız? – dep sorağan.
Padişa qızına:
– Ne, sen meni mashara etmek içün çağırdıñmı? – degen.
Qızı ise özüni sıqmadan:
– Ne içün böyle deysiñiz? – degen. – Men sizni aslı da mashara etmege istemedim. Aksine, sizge bir qaşıq tuznıñ qıymetini añlatmaq istedim.
Şundan soñ padişa özüniñ yañlışını añlap, qızından afu sorağan ve büyük toy yapqan.


text:
Qırım Hanlarınıñ Sarayı – Hansaray
Hansaray – Bağçasaray şeerinde bulunğan Qırım hanlarınıñ sarayıdır.
Qırımda Hansaraydan ğayrı hanlarnıñ daa beş sarayı bar edi. Olar arasında Devlet Saray, Ulaqlı Saray, Alma Saray, Qaçı Saray ve Süyren Saray. Amma bu saraylar şeer çetinde edi. Hanlarnıñ merkezi ise er daim Bağçasaray qala edi.
Eki yarım asır devamında Hansaray hanlarnıñ merkezi sayılğan vaqtında Saraynıñ tış qıyafeti çoq deñişti. Tahtqa saylanğan er bir han özüne saray sıfatında ebediy eykeller qura edi. Çeşit-türlü tamir işleri alıp barıla edi. Bazı birlerni şimdi de körmek mümkün.
I Sahib Geray adına qurulğan eykel olaraq Bağçasaray şeeri dep saymaq mümkün. I Devlet Geray tahtta bulunğan vaqıt Sarayda ilki dürbe quruldı, III İslâm Geray vaqtında – ekinci dürbe ve toplaşuvlar içün oda. I Bahadır Geray idareliginde – resmiy musafirlerni qabul etmek içün oda. I Qaplan Geray ise Altın çeşmeni qurıp öz adını ebediyleştirdi. II Selâmet Geray, hanlar sarayı sıñırlarında qamere qurdurdı. Bu ve Büyük Han Camisiniñ ögünde qurulğan yadikârlıqlar onıñ adını taşıy. Bu cami yanğınğa oğradı, amma han onı tamirletip, ğayrıdan tüzetti. Arslan Geray han ise bu caminiñ yanında medrese qurdurdı.
Qırım Geray – Dilâra bikeç dürbesini, Közyaş Çeşmesiniqurdurdı. XVII asırda yaşağan türk seyaatçı aytqanına köre: “Er bir bina bir de bir han tarafından quruldı”. Hanlar Sarayı – Geraylarnıñ yıl namesidir. Ve bu sülâleniñ er bir temsilcisi onıñ müteşemligine öz issesini qoştı, desek, yañılmamız.
Vaqıt keçkeninen mimarcılıq ve örnek üslüpleri deñişe. XVII asırda keniş olğan divar yazuvlarnıñ sade örnekleri yüzüm salqımlarnı ve mermer taşlarını aks etken. XVIII asırda ise saray ressamları “Qırım rokoko” üslübinde mürekkep tizilişlerni yaratqanlar. XVI asırda tantanalar içün salonlar qura ediler, XVIII asırda ise olarnıñ yerine yengil nazik binalar peyda olıp başladı. Bu cedvelni daa çoq devam etmek mümkün: Saraynıñ diqqatlı ögrenüvi qırımtatar mimarcılıq sanatında üslüplerniñ ardı-sıralığını kösterir.
Hanlarnıñ soñkisi, Şahin Geray, tarihqa büyük avantürist olaraq kirgen han, Qırımnıñ paytahtını Bağçasaraydan Kefegeavuştırmaq niyetinde edi. Atta anda yañı saray qurmağa başladı, amma 1783 senesi ükümdarlığını coyıp, istegini amelge keçirmedi.
Çarlıq Rusiye devrinde Saray İçki İşler Nazirligi tarafından idare etile edi. Ara-sıra Saraynı padişalar ve çar qorantanıñ temsilcileri ziyaret ete ediler. Tabiiy ki, şu sebepten Saray er kes içün açıq degil edi. İstisna olaraq Qırım cenki vaqtında (1854-1855 ss.) mında arbiy hastahane yerleştirildi.
Fevral inqilâbından soñra unikal abideni tutıp almağa istegenler peyda oldı. Amma Üsein Bodaninskiy kibi adamlarnıñ yardımı ile Rusiyeniñ Muvaqqat Ükümetni bu yerde müzey teşkil etmek kereginde inandırdılar. 1917 s. noyabrniñ 16-nda Hansarayda tantanalı sürette Qırımtatar Milliy müzeyi açıldı, onıñ müdiri Üsein Bodaninskiy oldı. Açıluv merasiminde Bağçasaray şeeriniñ sakinlermnden ğayrı, Qırımnıñ çeşit köşelerinden 7 biñge yaqın insan keldi. Olardan ğayrı – Ukraina,Latviya, Şimaliy Kavkaznıñ ve Qırımda o vaqıt yaşağan çeşit milletlerniñ vekilleri bulunğan edi. Noman Çelebicihan mezkür müzeyiniñ açıluv merasiminde bizim ecdatlarımıznı böyle sözler ile añdı: “O ecdat ki mert edi, adil edi, yüksek edi”.
Qırımtatar milliy müzeyi halqnıñ tek milliy ve dinniy merkezi degil de, siyasiy merkezi de oldı.
Şimdiki Han Saraynıñ tış qıyafeti umumen XVIII asırda şekillendirildi. O vaqıtta Qırım Hanlığınıñ örnek ve qurucılıq sanatı öz kemalına yetişti. Saray – nadir ve müteşem mimarcılıq sanatınıñ abidesi, amma şimdi bizim ögünimizde tek eskiden qalğan bir izdir. Feldmarşal Minihniñ tarafından 1736 s. yaqılğan Hansarayğa pek büyük zarar ketirildi. Amma II Selâmet Geray ve başqa hanlar tez vaqıtta bütün ziyanlarnı yoq ettiler. Lâkin episi bir, 1783 senesi mında alıp barılğan çoqtan-çoq tamir işleri, Sarayğa zarardan ğayrı iç bir yahşı şey ketirmediler.
Tamir işlerniñ tarihı 1787 senesinden başlana. O sene Bağçasaraynı II Yekaterinanıñ ziyaretine azırlay ediler. Bu tamir işleri çar qorantasınıñ temsilceleri kelgen vaqıtları da alıp barıla edi. Çoqusı allarda, tüzetme işleri bu saada mütehassıs olmağan insanlar ile alıp barıla edi. İşni usta başlağanda ise – olar yerli mimarcılıq adetlerinen meraqlanmay ediler. İşke ise öz ölçülerinen qatnaşa ediler. Neticede, Hansaraynıñ içki qıyafeti Avropanıñ hucur üslübine beñzep, bugünki künümizge onıñ eñ beterli izarında yetip keldi. Çünki belli olğanı kibi, Hansraynıñ “tamir” işlerini bu meselede mütehassıs olmağan unter-ofitserler yaptılar. Eski binalar, tamir yerine, yıqıla edi. Meselâ, 1820 seneleri Kolodin adlı mimarcı dört binalı aremniñ üç binasını yıqtı – Qışlıq sarayını, ammam hanelerni ve daa çoq emiyetli inşaatlarnı yoq etti. İşte, bu areketler neticesinde saraynıñ 18-gektarlıq dairesi 4 ga eksildi.
Hansaraynıñ temelli ilmiy tamirlenmesi tek 1960 yılları başladı. Onıñ neticesinde, künümizde bizler Hansaraynıñ tahminen ilki qurulğan yılları olğan qıyafetini köre bilemiz.


text:
Oktâbr 24-ünde Qırımda yağanaqlar tahmin etilmey, amma Aqmescit ve Aqyarda duman ola bile, dep bildire Qırım Gidrometeomerkezi.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Gece ve saba bazı yerlerde duman. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 19…21º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Gece ve saba yalıda duman ola bile. Ğarbiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 17…19º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 20…22º.
Keriçte biraz bulutlı, quru. Kündüz şimal-şarqiy yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 19…21º.
Gidrometeomerkez malümatına köre, Qırımda afta devamında sıcaq ava olacaq.
Bundan ğayrı, Gidrometeomerkez, oktâbr 26-sınace olacaq furtuna ihtarı aqqında bildire.


text:
Kioto
Kioto yäki Köto (yapunça 京都市, tıñla - Kyōto-shi) - Yapunstan şähäre, Yapunstannıñ borınğı başqalası, üzäk xökümäte tarafınnan maxsus status birelgän.
Honsü utrawınıñ üzäk öleşendä, Kansay töbägendä, Köto prefekturasında urnaşqan. Wilayät üzäge.
Kansay töbägeneñ töp qalası. Mäydanı 827,90 km², xalıq sanı 1 469 848 (2014), tığızlığı 1775,39 keşe/km².
794-1869 yıllarda Yapunstan başqalası, imperatorlar tora torğan urını. Borınğı isem - Heyan.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Neolit däwerendä keşelär Kioto urınıda torğan inde.
7 ğasırda Qıtay çığışlı aqsöyäk näsele Hata üz rezidentsiäsenä nigez sala.
8 ğasırda Yapunstan imperatorı Kammu başqalasın Nara şähärennän Nagaoka qalasına küçerä.
794 yılda imperator Kammu Kioto urınında Heyan digän yaña başqalağa nigezli.
XII—XIV ğasırda Kamakura sögunatı. Samuraylar diktaturası.
1467—1477 yılda Onin çualışları näticäsendä Kioto zur zıyan kürä, küp kürenekle binalar cimerelä.
1568 yılda Oda Nabunaga Kiotonı torğıza başlıy.
1603 yılda Tokugawa sögunatı nigezlängännän soñ, säyäsi üzäk Edo şähärenä küçä.
XVII—XIX ğasırda - Kioto - Yapunstan iñ bay şähäre.
1864 yılda yanğın säbäple Kioto zur zıyan kürä, 28 bina yanıp cimerelä.
1864 yılda Mäyci inqıylabınnan soñ yaña İmperator başqalanı Edo (Tokio) şähärenä küçerä.
1945 yılda AQŞ ğäskärläre Kioto şähärenä atom-töş bombasın taşlarğa niätlägän, läkin AQŞ xärbi ministrı Stimson qayçandır Kiotoda üz şirbät ayın uzdırğanğa kürä Kioto Nagasakigä alıştıra.
Şähär klimatı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Ukrayina prezidenti ofisiniñ reberi Andriy Yermak Rusiye Federatsiyası ile nevbetteki mabüs deñişmesi aqqında bildirdi. Onıñ neticesinde 52 ukrayin azat etilgen.
"Bizimkiler evge qaytalar. Daa bir mabüs deñişmesi olıp keçti. 52 Ukrayina vatandaşını azat etip oldıq, bular zabitler, ekimler, çavuş ve askerler. Olarnıñ arasında 12 Ukrayina milliy gvardiyasınıñ askeri (olardan ekisi "Azov" askeri), 18 Arbiy deñiz quvetlerinden, 9 territorial mudafaadan, 3 Ukrayina Silâlı Quvetleri arbiyi ve 2 vatandaş. Evge "Azaovstal", Mariupol imayecileri qayta", - dep yazdı Yermak.
Ukrayinanıñ Rusiye tarafına kimlerni bergenini Prezident ofisiniñ reberi bildirmedi.
Soñki deñişüv oktâbrniñ 26-nda olıp keçti, onıñ neticesinde 10 ukrayin arbiyi esirlikten azat etildi.
Soñki büyük deñişme oktâbrniñ 17-nde olıp keçti, o zaman esirden 108 ukrayin qaydını azat etilgen edi.
Ukrayina prezidentiniñ ofis yolbaşçısı Andriy Yermak sentâbrniñ 22-ne keçer gecesi Ukrayına 215 arbiyini Rusiye esirliginden qaytardı, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, 108-i – «Azov» askerleri.
Kıyiv Moskvağa Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ kumı Viktor Medvedçuknı, umumen 55 rusiyeli esirni berdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Baş nazir Arseniy Yatsenükniñ başlığında ukrain eyyeti Ukraina – Avropa birligi Assotsiatsiya Şurasınıñ inauguratsion toplaşuvında iştirak etmek içün Brüsselge yol aldı. Mında Qırım işğali de muzakere etilecektir, dep haber ete Ukraina Nazirler kabineti.
Ukraina ve Avropa birligi arasında assotsiatsiya aqqında Añlaşmanıñ qaidelerine köre teşkil etilgen organnıñ birinci toplaşuvı olacaq. Avropa birligi eyyetiniñ başında Avropa komissiyasınıñ prezident muavini, AB çetel işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yuqarı temsilcisi Federika Mogerini olacaq.
Muzakere mevzuları arasında – «Ukraina şarqında Rusiye istilâsına ve Qırımnıñ işğaline qarşılıq kösterüv meselesi, Avropa birligi tarafından ukrain akimiyetiniñ islâatlarına destek, Ukraina tarafından Avropa birligi ile vizasız rejiminiñ kirsetilüv şartarlınıñ amelge keçirilmesi ve energetik havfsızlıq meseleleri olacaq».
Yatsenük ile Brüsselge beş nazir ve «Naftogaz» reisi Andrey Kobolev yol aldılar.
Brüssel ziyareti çerivesinde Arseniy Yatsenük Avropa Şurası reisi Donald Tusk ve NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg ile körüşecek.
Ziyaretten evel Ukraina ükümetiniñ başı islâatlarnıñ keçirilüv ketişatını Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Yuqarı Şurası reisi Volodımır Groysman ile muzakere etti.


text:
Domino için çözücü
Ürün adı Solvent Kapasitesi 825 ml Kalıp ...Daha fazla
solvent MC-2bk126 Domino için mürekkep püskürtmeli yazıcı solvent koduDaha fazla
Solvent MC-2bk126 Domino için mürekkep püskürtmeli yazıcı solvent koduDaha fazla
Eko solvent MC-2bk009 Domino için mürekkep püskürtmeli yazıcı kodu çözücüDaha fazla
Eko solvent mürekkep MC-025AP Domino için mürekkep püskürtmeli yazıcı kodu çözücüDaha fazla
Eko solvent mürekkep MC-061RG Domino için mürekkep püskürtmeli yazıcı kodu çözücüDaha fazla
yazıcı sarf malzemeleri solvent boyaları Domino için MC-017AP mürekkep çözücüDaha fazla
yazıcı sarf malzemeleri solvent boyaları Domino için MC-005AP mürekkep çözücüDaha fazla
Eko solvent mürekkep MC-069RG Domino için mürekkep püskürtmeli yazıcı kodu çözücüDaha fazla
yazıcı sarf malzemeleri solvent boyaları Domino için MC-068RG mürekkep çözücüDaha fazla
Eko solvent mürekkep MC-064RG Domino için mürekkep püskürtmeli yazıcı kodu çözücüDaha fazla
yazıcı sarf malzemeleri solvent boyaları Domino için MC-063RG mürekkep çözücüDaha fazla
Eko solvent mürekkep MC-056RG Domino için mürekkep püskürtmeli yazıcı kodu çözücüDaha fazla
Eko solvent mürekkep MC-011RG Domino için mürekkep püskürtmeli yazıcı kodu çözücüDaha fazla
yazıcı sarf malzemeleri solvent boyaları Domino için MC-073RG mürekkep çözücüDaha fazla
yazıcı sarf solvent boyaları MC-072RG-V2 Domino için mürekkep çözücüDaha fazla
EvÖnceki12345678SonrakiUç
Copyrigt © 2009 2029 mürekkep püskürtmeli mürekkep üretici-www.inkjetinkfactory.com tüm hakları saklıdır   Adres: No 168 Fengting Avenue Endüstri Parkı Suzhou City, Jiangsu Province, Çin


text:
Aqmescitte orta asırlarda Qalğa Sultan sarayı yerleşken topraqta qurucılıq işleri toqtatıldı. Bu aqta avgustnıñ 31-de Qırım müendislik-pedagogika universitetinde keçirilgen tögerek masada belli oldı, dep bildire Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ (QAMDİ) matbuat hızmeti.
Qırımnıñ Rusiye devlet qurucılığı nezareti hızmetiniñ yolbaşçı vazifelerini eda etken Nariman İsayevniñ bildirgenine köre, qurucınıñ topraq vesiqaları bar. Şahsiy qurucılıqqa 2014 senesi onar sotkalıq üç topraq damartısı ayırılğan edi, 2015-2016 seneleri olar bütünley resmiyleştirildi. Lâkin qurucılıq izni daa yoq.
Qurucığa qarşı memuriy bozuv protokolı tizilip, qurucılıq toqtatılmasına dair beyanname berildi.
İyül ayınıñ ortasında Aqmescit sakinleri Qalğa Sultan sarayı toprağında qurucılıq işleri ğayrıdan başlağanını bildirgen edi.
Qalğa Sultan sarayındaki qurucılıq meselesi 2015 senesi mart ayında köterilgen edi. Qırım müftiyligi ve cemaatçılıq tarihiy kompleks yerinde qurucılıqnı toqtatıp, arheologik qazma işlerine başlamaq kerek, dep bildirgen ediler. QAMDİ Qırımnıñ Rusiye prokuraturasına muracaat etip, Aqmescit akimiyetiniñ bu topraqnı qurucılıq içün ayırğanını qanunğa uyğunmı-yoqmı dep teşkermege talap etken edi. 2015 senesi qurucılıq toqtatılğan edi.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ QAMDİ yapacaq areketlerini Meclis ile muzakere etmey. Yanvarnıñ 16-17-de Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında olıp keçken Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ toplaşuvında esas Ukrainada Müftiylikni qurmağa qarar alındı. 2016 senesi noyabrniñ 19-da 14 qırımtatar din cemiyeti Kyivde toplaşıp müftiylik qurdı.
Qalğa – Qırım hanlığında handan soñ kelgen unvandır. Bu vazife I Mengli Geray han tarafından tesis etilgen edi. Bu vazifege ancaq Geraylar sülâlesinden şahzadeler keçken edi. Olarnı Qırımda sultan dep adlandırğanları içün qalğalarğa «qalğa sultan» dep ayta ekenler. Qalğanıñ iqametgâhı Aqmescit şeeri olğan edi.


text:
Qırımda Apple şirketiniñ mahsulatı içün paralı yañartuvlar artıq işlemey.
Yañartuv yüklenilgende: «Avropa Şurasınıñ №1351/2014 qararı ve AQŞ prezidentiniñ №13685 avalesine köre, regionıñızda ödev yapılmay» kibi bildirüv çıqa.
Evel bildirilgeni kibi, Google internet-şirketi fevral 1-den Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Google Play tükânına irişimni sıñırlaycaq.
İşbu qarar Qırımğa nisbeten AQŞ ve Avropa birliginiñ kirsetilgen cezaları ile bağlı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
«Lâle» qırımtatar bala telekanalı Ukraina devlet bücetinden 3 mln ğrıvnâ alacaq, dep bildire aprelniñ 5-nde Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, balalar içün qırımtatar ve, kerek olsa, başqa tillerde informatsion yayın azırlanması ve tarqatılması içün 3 mln ğrıvnâ aluv yarışı aprelniñ 30-nda ilân etildi.
«Ukraina televideniye ve radio meseleleri milliy şurasınıñ mektübine köre, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde qırımtatarca yayın yapqan yekâne bala kanalı «Lâle» kanalı ola. «Lâle» de ğalip çıqtı», – dep aytıla Ukraina nazirliginiñ haberinde.
Ukraina baş nazir muavini – vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirb Oleksiy Reznikovnıñ qayd etkenine köre, mayısnıñ soñuna qadar nazirlik satın aluvlarnı yekünlemege planlaştıra. Olarnıñ maqsadı – Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarına yayın yapqan tele ve radio şirketlerine bücetten para bermektir.
«Devletten maliye aluv şartlarınıñ er kes içün aynı olması bizim içün müimdir: açıq, temiz, Avropa standartlarına uyğun», – dep qoştı Reznikov.
Aprelniñ 22-nde Reintegratsiya nazirligi işğal etilgen Qırımğa Ukraina teleradioşirketleri içün birinci tenderni ilân etti.
Bundan evel Reintegratsiya nazirligi Ukraina Qırım ve Donbasqa yayın yapqan kanallarğa qol tutmaq içün 50 mln ğrıvnâ sarf etecek, dep bildirgen edi. Nazirlik resurslarnı bir qaç lotqa bölmege teklif ete. Onıñ aytqarnına köre, maliye yardım almaq içün 14 şirket muracaat etti.
«Lâle» bala telekanalı 2013 senesi iyünniñ 1-nde Qırımda çalışıp başladı.
2014 senesi noyabr ayında Rusiye Devlet duması Qırımdaki bütün kütleviy haber vastaları 2015 senesi aprelniñ 1-ne qadar ğayrıdan qayd olmalı degen qarar aldı. Bundan evel Qırımda Ukraina izin vesiqaları qabul etile edi. Roskomnadzordan iş iznini alamağan kütleviy haber vastaları arasında ATR birinci qırımtatar telekanalı ve Lâle bala telekanalı bar edi. 2015 senesi aprelniñ 1-nde gece olar işini toqtatqan edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Salı künü "Tavrida" trassasında Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Dere Salın (Çistopolye) köyü burulışı yanında kene bir yol qazası oldı - Yamaha patapatı ve yük maşnası çatıştı. Yaralanğanlar bar.
Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Yol qazası neticesinde patapat aydavcısı ve yolcusı biraz zarar kördi", - dep aytıp berdi müessise başı Sergey Şahov.
Qırım qurtarıcıları kene yollarda sürat rejimine uymaqnıñ emiyetini hatırlata.
"Tavrida" trassasında iyülniñ 12-sinde saba Hyundai ve Ford Transit mikroavtobusınıñ iştiraginen yol qazası oldı. Adise neticesinde mikroavtobusnıñ aydavcısı elâk oldı
Yañı "Tavrida" trassasına, sıq-sıq olğan qazalar içün "ölü yolu" deyler.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Rusiyede apiske alınğan qırımlı ukrain faali Volodımır Baluh «talabı yerine ketirilgeni içün» açlıqnı toqtattı. Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, Volodımır Baluhnı bugün, iyülniñ 5-nde, Rusiyeniñ Torjok şeerindeki №4 koloniyada Ukraina konsulı ziyaret etti.
Al-azırda Baluh kamera şeklindeki odada buluna. Faalni anda bir qaç ayğa yerleştirdiler. Baluhnıñ iç tertip-nizamnıñ «bozucısı» olğanına esaslanalar.
Diger menbalar bu malümatnı şimdilik tasdıqlamadı. Qırım.Aqiqat Baluhnıñ advokatlarınen bağlana.
Cumaaqşamı künü, iyünniñ 27-nde, Rusiye Apostol pravoslav kilsesiniñ yepiskopı, Sankt-Peterburg Aq qorçalayıcı şurasınıñ azası Grigoriy Mihnov-Vaytenko Qırım.Aqiqatqa Rusiyeniñ Tver vilâyetindeki koloniyada tutulğan Volodımır Baluh kene açlıq ilân etti, dep bildirdi. İyünniñ 28-nde Baluhnıñ advokatı Olga DinzeBaluh yuqlamay ve suv içmey, dep tarif etti.
Bir qaç kün evelsi ukrainalı faal Volodımır Baluh Tver vilâyetiniñ koloniyasındaki ceza izolâtorına qapatıldı. Daa evel Baluhnı ceza izolâtorına avuştırğanda anda o, aman-aman eki ay bulundı. Soñra onı apishane hastahanesine avuştırğan ediler.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.
Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Qırım paytahtında belgisiz şahıslar bina divarına: «Putin aldata» kibi yazını qaldırdılar.
Amma bir qaç künden soñ bu yazını beyaz boya ile boyaladılar.
Hatırlatamız, keçken sene Aqmescitniñ 60 let Oktâbrâ soqağında «PTN – ***** La-La-La» kibi yazı peyda olğan edi.
Bundan da ğayrı, bıltır belli olmağan şahıslar Aqmescitte «Yedinaya Rossiya» bilbordında «PTN PNH», dep yazğan edi.
Keçken afta Aqyarda mesken evniñ divarında belgisiz şahıslar Rusiye prezidenti Vladimir Pütinniñ közlerini boyalağan ediler.


text:
Rusiyede İnternette şifrelenüv anahtarlarını FSB İlmiy-tehnikiy hızmetiniñ Teşkiliy-analitika idaresi cıyacaq. Uquq malümatı resmiy portalında Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ işbu müessisege İnternette qullanıcılarnıñ beyanatlarını deşifre etmek içün kerek olğan malümatnı teslim etilmesi tertibi aqqında emiri yerleştirildi.
İyül ayında FSB provayderlerden elektron beyanatlarnıñ deşifre etilmesi içün kerek olğan malümatlarnı cıyma tertibini belgiledi.
Tünevin «Rusiye cemaat teşebbüsi» portalında 100 biñden ziyade insan Devlet Duması deputatı İrina Yarovaya tarafından teklif etilgen «antiterroristik qanunlarnıñ» lâğu etilmesi içün rey berdi. Bir yarım iñ adam «Yarovaya qanunı» lâğu etilmesi teşebbüsçilerine qarşı narazılıq bildirdi.


text:
Keçken künü Qırımda 7 COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire Qırımnıñ Rusiye ükümeti.
Umumen 166 Qırım sakini koronavirus yuqunçından vefat etti. Soñki künde daa 169 kişi yahşı oldı. 2618 insan közetile. 1409 kişi evde dinamik közetüv altında buluna. 65 insan observatorlarğa alındı.
Qırımda noyabrniñ 6-nda 206 koronavirus hastası qayd etildi, 46-sınıñ hastalıq alâmetleri yoq.
Bir kün evelsi berilgen malümatqa köre, Aqyarda COVID-19 hastalarınıñ sayısı Qırımdan daa çoq.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Zanetti
Havyer Zanetti 1973 shı jıldın' 10 avgustınde Argentinanın' Buenos-Ayres qalasında tuwılg'an. Laqabı-"El Capitano". yarımqorgawshı Interde kapitanlıq da'rejesın mekkem iyelep tur. Interdın' maqtanıshı ha'm nıshanı esaplanatın veteran, ha'm Argentinada ha'm Interdın' quramında en' ko'p oyın o'tkizgen futbolshı. futbolg'a birinshı qa'demin Havyer 1992 jılda Argentinanın' 2nshi ligasnda oynaytug'ın Talyeres klubında baslag'an. Sol jerde tanılıp, 93de onı Argentinan en' belgılı klublarınan biri bolg'an Banfild o'zine shaqırdı. 2 jıll Banfiltde oynap, berık ha'm durıs qorg'awda o'z abıroyın arttırdı. Ha'm 1995 jılda onı Boka Huniors ha'm River Pleyt alajaq boldı. Birraq Zanetti italiyanı saylap, Interge o'tdı. Interde tez waqıt ishınde tiffozilerdın' su'ygısın qazandı.


text:
«Ukrzaliznıtsâ» matbuat hızmetiniñ malümatına köre, öz başına ilân etilgen «Qırım demir yolu» devlet müessisesi 2014-2015 seneleri trenler areketiniñ cedveline deñişmeler kirsetip başladı.
Müessiseniñ bildirgenine köre, biletler ne devlet içinde, ne de halqara trenlerge satılacaq.
Matbuat hızmeti bildire ki, yolcularnıñ sayısı eksildi, şu sebepten areket cedvelini ğayrıdan baqıp çıqmaq lâzim.
Böyle bir qarar aqqında malümat demir yol memuriyetleri, şu cümleden OAO «RJD» ve Aqrusiye demir yollarına, yollanıldı.
Bundan ğayrı, öz başına ilân etilgen «Qırım demir yolu» devlet müessisesiniñ reberi Andrey Karakulkin «Ukrzaliznıtsâ» yolbaşçılığına muracaata bulunıp, biletler satılmasını toqtatuv ve yolcu trenleriniñ areket cedveline deñişmeler kirsetilmesini istedi.
«Ukrzaliznıtsâ» er bir demir yol memuriyetinen areket cedveli boyunca añlaşıp, biletlerni satmağa devam etecek.


text:
Qazan Hanlığı
Qazan Hanlığı – 1438–1552 seneleri (bir nice menbalarğa köre 1445-1552) feodal bir devlet.
1438 senesi Altın Ordadan çıqıp ayırılğan birinci hanı Uluğ Muhammed handır. Qazan Hanlığınıñ cerleri başlıca burunğı Edil boyı Bolğarlarınıñ cerlerin biylegen. Ondan soñ Qazan Hanlığına çermiş halqları öz tileklerimen qoşulğan em oruslar ücüm etmege başlağanda çermiş halqı Oruslarğa qarşı, tatarlarman birge soğuşa, bo eki halqnıñ erteden kelgen dostlığını köstere 1552 senesi Oruslar basıp kirgen.
Qazan Hanlığı Halqı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qazan Hanlığı köp milletli siyasiy birleşme bolğan. Qazan Hanlığınıñ içinde tatarlar, çuvaşlar çermişler, udmurtlar, başqırtlar yaşağan.
Başqırtlar hanlıqqa azğana boysunğanlar. Şulay da han olarğa özüniñ kişilerin ciberip asker cıyğan soñ, başqırtlar hanğa hızmet etmege mecbur bolğanlar. Udmurt yaqlarında hannıñ ükümeti küçli bolğan şo cerlerniñ özegi bolıp Arça (udmurt) şeeri turğan.
Çuvaşlar da pek boysunmağanlar, lâkin olarnıñ cerlerinde tatar mırzaları oturğanı içün olar da aqça tölemege mecbur qalğan.
İçtimaiy turmuşı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qazan cemiyetinde büyük küçke ruhaniyler ve aqsüyekler mensüp bolğan. Divan oturışına kirgen qaracılarman emirler köp biyley almağanlar.
Baylıq ocaları bolğan, Qazan aqsüyekleriniñ qalğan gruppalarına (cıyınlarına) beklermen mırzalar kirgen.
Devlet Tüzülişi[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırım Hanlığında bolğanı kibi Qazan hanlığında da devlet cetekçisi Âl-i Cengiz bolğan. Onıñ yaqın keñeşçileri emirler askermen birge cetekçilik etkenler. Şura (divan) resmiy türde de bolsa, hannıñ ükümetini tıyıp turğan qaraca vazifesi nesilden nesilge köçken. Qazan Hanlığında 4 nesil azaları qaraca bola alğanlar.
Qurultay da bolğan, o yalıñız eñ avur vaqıtlarda cıyıla edi. Anda üç top birge bolıp qoşulğan ruhaniyet, sskerler ve halq.
Uluslarman mırzalar idare etkenler, yani Qazan hanlığında burunğı Moğol patşalığınıñ siyasiy tüzülişi yaşağan dep aytsaq yañlış bolmaz.
Dinge kelsek Qazan Hanlığında halqnıñ köbüsi İslâm dinine ışanğanı içün İslâm resmiy din dep qanunda pekitilgen.


text:
Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukovıç Ukrainağa qaytmaq istey, dedi “İzvestiya” Rusiye matbuatına onıñ advokatı Vitaliy Serdük, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmeti.
“Kerçekten, Viktor Yanukovıçnıñ qaytmaq niyeti bar. Ve biz bunıñ oğrunda onıñ aqları içün başlağan küreşimizniñ birinci künlerinden çalışamız. Zelenskıynıñ saylavı Viktor Yanukovıçnıñ istegine iç tesir etmez. Em de yapqan işimizge tesir etmez: küreşkenimiz kibi küreşecekmiz”, - dedi Serdük.
Merkeziy saylav komissiyası ekinci turı aprelniñ 21-nde keçirilgen Ukraina prezidenti saylavları prokotollarınıñ 100%-ını teşkerdi. Bu malümatqa köre, şoumen Volodımır Zelenskıy 13 541 530 rey (73.22%) qazandı, Ukrainanıñ şimdiki prezidenti Petro Poroşenkoğa ise 4 522 320 saylayıcı (24,54%) qoltuttı.
Aprelniñ 22-sinde Viktor Yanukovıç Volodımır Zelenskıynı Ukraina prezidenti saylavlarında ğalebe qazanğanınen hayırladı. Zelenskıynıñ ştabı, cevap olaraq, Yanukovıçnıñ hayırlavlarında iç acet olmağanını bildirdi.
Yanukovıç, 2014 senesi qışta Kyiv merkezinde Yevromaydan vaqtında kütleviy adam atışlarından soñ Ukrainanı terk etti.


text:
Radio Svoboda haber etkeni kibi, bunı amerikanlı kongressmen Eliot Engel Kiyevde ötkerilgen brifing devamında bildirdi.
«Zanımca, o (Pütin – muar.) Ukrainadan qırslağan bütün territoriyalarnı qaytarıp bermek kerek. Onıñ içün, bu mesele ileride de devlet liderleri tarafından köterilecek», – dep qayd etti Engel.
AQŞ-dan kelgen kongresmen eyyetiniñ vekilleri, mayıs ayında Ukrainada ötkerilecek prezident saylavları «Putinge cevap» olmalı.
«Bütün dünya bu saylavlarnı közetecek. Biz, saylavlar adaletli keçkeninde emin olmağa isteymiz. Ve bu Putinge cevap olacaq, o serbest ve mustaqil Ukrainanı bölip olamaycağını añlamaq kerek, ukrain halqı iç bir vaqıt oña bunı yaptıramaz», – dedi kongressmen.


text:
Brüsseldeki NATO ştab-kvartirasında Ukraina eyyeti bazarertesi künü arbiy islâat meseleleri boyunca Ukraina-NATO işçi gruppasınıñ nevbetteki toplaşuvında iştirak etti, em de alyansnıñ arbiy-siyasiy erkânınıñ reberligi ile bir sıra körüşüvler keçirdi, dep haber etti Ukraina mudafaa Nazirliginiñ matbuat hızmeti.
NATO vekilleri Ukrainağa havfsızlıq ve mudafaa ceetten er taraflı yardım kösterecegini bildirdiler. Bundan ğayrı, qabarcılıqnen küreş, hadimlerniñ tecribesini arttıruv saasında qol tutacaqlarında işandırdılar.
Keçirilmesi noyabr ayına belgilengen gruppanıñ nevbetteki toplaşuvı mudafaa inkişafınen bağlı olacaq.
Bundan ğayrı, körüşüvler vaqtında taraflar NATO ve Ukraina arasında ileri işbirlik meselelerini muzakere ettiler.
Körüşüvler neticesinde arbiy-siyasiy dialognıñ devam ettirilmesi aqqında añlaştılar. Yañı leyhalar ömürge keçirilecek, Ukraina Silâlı quvetleriniñ arbiy imkânları quvetleştirilecek, dep keliştiler.
Ukraina sabıq prezident Viktor Yanukoviç belgilegen bloktan tış statusında qala, lâkin Şimaliy atlantik alyans ile işbirlik munasebetlerini inkişaf ettirmege devam ete. Ukraina siyasetçileri NATO ile birleşmek ihtiyacı aqqında aytalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi muavininiñ evinde taqiqat tedbirleri 9 saat devam etmekte.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Taqiqat komitetiniñ hadimleri bilgisayar tehnikasını alıp, maşinağa yüklediler.
Bu daqqaları evde yalıñız Ahtem Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova buluna.
Yaqalanğan Çiygoznıñ aqrabasını ve apayınıñ anasını içerige almaylar. Silâlı adamlar ev etrafını sarıp aldılar.
Tintüv aqqında haber alıp evniñ yanına kelgen qomşu, Meclis azaları ve faallerniñ çoqusı ketti. Qalğanları evniñ yanında qalıp, taqiqat tedbirleriniñ neticelerini bekleyler.
Uquq qoruyıcılar vaziyetni izaatlamay.
Yanvar 30-da sabadan berli Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evinde tintüv keçirile. OMON hadimleri ev etrafını sarıp aldılar. İçeride Çiygoznıñ apayından ğayrı başqa bir kimse yoq. Uquq qoruyıcılar vaziyetni izaatlamay.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin beyan etti ki, ukrain reineleriniñ ve Rusiyede tutılğan ukrainlilerniñ yiberilmesine, ve Donbassta BMT barıştırıcı missiyasınıñ yerleşmesine dair Kyivniñ ve Moskvanıñ fikirleri «pek farqlana». Yanvarniñ 15-nde Klimkinniñ Twitterde yazğanına köre, o bu mevzuda Rusiye MİD yolbaşçısı Sergey Lavrov ile qonuşqan.
«Yançıq Lavrov ile qonuştım. Reinelerimizniñ ve siyasiy mabuslarımıznıñ azat etilmesini, ve işğal etilgen Donbassta BMT barıştırıcı missiyasını yerleştirmek imkânını muzakere ettik. Fikirlerimiz pek farqlana, amma işni devam etmelimiz. Bunen beraber KKMM aqqında qonuştıq ve onıñ yekün matbuat konferentsiyasını da diqqatqa aldıq», – dep yazdo Klimkin.
İnsan aqları mevzusında Yuqarı Rada vekâletlisi Valeriya Lutkovska, ukrain tarafı yanvarniñ 18-nde Rusiye tarafından desteklengen cenkâverlernen reine cedvellerini deñişmege niyetli, dep bildirgen edi. O qayd etti ki, deñişüv içün Kyiv eñ azından 20 adamnı rica etecek, olar ukrain akimiyetiniñ nezaretinde olmağan territoriyada tutıla.
2017 senesi dekabrniñ 27-nde Donbassta, ukrain tarafı ve Rusiyeden destek alğan cenkâverler, esirlerini deñişken ediler. Bu böyle şekilde yapılğan edi: «74-ke (deñişüv içün Ukrain cedveline alınğan asker ve vatandaş – QA) 306 (Rusiyeniñ destegini alğan cenkâverlerniñ talap etkenleri – QA)». Ukrainağa dekabrniñ 27-nde 74 adam teslim etilgen edi, ama olardan biri ukrain nezaretinden çıqarılğan topraqlarda qalmağa qarar alğan. Kyiv cenkçilerge 233 adamnı teslim etti.
Rusiye, Donbassta Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ quvetlerini yerleştirmek teklifini BMT Telükesizlik Şurasına bildirgen edi. Rusiye, bu quvetlerniñ ancaq cebe şeridinde, OSCE nezaretçileri olğan yerde, qalmasını istey.
Ukraina ve onıñ ğarbiy ittifaqdaşları böyle sıñırlavnen razı olmadı, ve bu quvetlerniñ bütün işğan etilgen mıntaqada, şu cümleden şimdi nezaret etilmegen rus-ukrain sıñırınıñ qısımında yerleşmek kerek olğanında israr ete.


text:
Kahärle Yıllar
ANIÑ KIYBLASI HAKIYKAT
Minem avıldaşım bulsa da, Kamil abıy belän bez 1985 yılda gına tanıştık. Ul çaklarda anıñ belän Ufada Başkortstan Respublikası Halık mägarife ministrlıgında bergä eşlägän idek. Altınçı distäsen tutırıp kilüenä karamastan, yözgä bik yäş kürenä ide ul. Bezneñ işe utız-utız biş yäşleklär belän tıgız aralaşıp yörsä dä, anıñ iñendä inde bay tormış täcribäse bulgan. Böyek Vatan sugışında, ä annarı Yaponiyägä karşı sugışlarda katnaşkan yaugir, un yıllap Yırak Könçıgışta oçuçı bulıp hezmät itkän, ike distä yıllık curnalist stacı bulgan milli intelligentsiyä väkile.
Matbugatta Kamil Miñnegali iseme tuksanınçı yıllarda «Ülem barcaları» isemle külämle oçerkı basılıp çıkkannan soñ bilgele bulıp kitte. Oçerk berniçä märtäbä respublika häm rayon matbugatında basıldı. «Şärık» radiosınnan da tapşırdılar.
Arıtaban Kazan häm Mäskäüdäge tatar basmalarında da çıktı. «Ülem barcaları» 2006 yılda Bötendönya tatar kongressı başkarma komitetı belän Mäskäüdä çıga torgan «Tatarskiye novosti» gäzite belän berlektä ütkärgän «Gaziz halkım» isemle yazmalar konkursında ikençe urınnı yauladı.
Annan soñ Kamil abıynıñ «Kotlovan», «Kamçatka – vulkannar ile», «KGB törmäsendä attılar», «Baykal küle nigä ıñgıraşa», «Kolhoz kapkası» kebek qadersez tatar yazmışların çagıldırgan başka mavıktırgıç yazmaları basıldı.
Kamil Miñnegali (Kamil Miñnegaliyev) 1926 yılda Çakmagış rayonınıñ Kalmaşbaş avılında tua. Ätise Şagali aganıñ hucalıgı NEP yıllarında hällänep kitä, ämma cıygan baylıgı aña bähet kitermi. Kızganıçka karşı, üze repressiyä korbanı bula. 1930 yılda kulga alına häm atıp üterelä. Gailäsen öyennän kuıp çıgaralar. Hatını Gölsem apa bersennän-berse keçe dürt balası häm kart sukır bianası belän uramda torıp kala. Berençe yılnı alar beräüneñ iske, taşlandık munçasında kışlıylar. İkençe yılnı da alarnı şundıy uk yätimleklär, mährümleklär kötä... Bik fäkıyr ike balalı Fäthiyä isemle hatınga Şagalineñ mal öyen birgännän soñ, annan buşagan cir idänle çitän öygä Şagali gailäsen kertälär. Kamil 7 nçe sıynıfnı tämamlagaç, 1939 yılda avılga verbovşik kilä. Çita häm Ufa şähärlärendä tözelä başlagan motor tözü zavodlarına keşe cıyalar ikän. Gölsem apa ireneñ kartaygan anasın avılnıñ Kırla oçındagı yırak tuganına kaldırıp, keçkenä balaları Kamil belän Sämäräne iyärtep Ufaga kitä. Olı ulı Şamil, bala kileş avır tormıştan tuyıp, kaçıp sukbaylıkta yöri. Şulay yörgändä, poyızdda totılıp, Stärletamak balalar yortına elägä häm şunda tärbiyälänä. Olı kızı Safuranı Çärmäsän buyındagı Çatra isemle avılga asramaga cibärälär.
Şagali aganıñ ike ulı da ädäbi icat yulınnan kitälär. Ölkän ulı Şamil balalar yortınnan soñ, Böyek Vatan sugışında katnaşıp, kapitan däräcäsenä kadär kütärelep, orden, medallär belän kayta. Ufada universitet tämamlap, Tatarstanda dramaturgiyä belän şögıllänä başlıy. Bik küp pesalar icat itep, kürenekle yazuçı bulıp kitä. Keçe ulı Kamilneñ yazmışı da agasınıñ biografiyäsen kabatlıy. 1943 yılda 17 yäşendä armiyägä alına häm Kazahstannıñ Uralsk 5 şähärenä oçuçı radistlar kursına cibärelä. Annan 1944 yılda frontka kitä. Sugış tämamlangaç, alarnıñ eskadrilyasen Yırak Könçıgışka – Yaponiyägä karşı sugışka cibärälär. Amurdagı Nikolayıvsk şähärennän torıp, alar Sahalin häm Kuril utrauların bombaga totalar. 1947 – 1951 yıllarda Amerikadan Kamçatkaga kiterelgän A-20 «Boston» bombardirovşigında, annarı B-20 hava krepostendä oçıp yöri. Berençe klasslı radist bularak, eskadrilya, polk, diviziyä komandirları ekipacında hezmät itä. Sugıştagı batırlıkları öçen II däräcä Vatan sugışı ordenı, küp medallär belän büläklänä.
1951 yılda demobilizatsiyälänep Ufaga kayta häm «Kızıl tañ» gäzitendä eşli başlıy. 1955 yılda anı Baltaç rayonınıñ «Ciñü bayragı» gäzitenä möhärrir itep eşkä cibärälär. Öç yıldan Nuriman rayonınıñ rusça-tatarça çıga torgan gäziteneñ möhärrire bulıp küçä. 1960 yılda çittän torıp BDUnıñ tatar tele häm ädäbiyätı bülegen tämamlıy. Çiräm cirlärne üzläşterü yıllarında Başkortstan radiokomitetınıñ Ural aryagındagı häbärçese bula. Arıtaban Ufaga kaytıp, 10 yıl Mädäniyät ministrlıgı karşındagı uku kursları direktorı bulıp eşli, ä annarı şaktıy yıllar respublikanıñ Mägarif ministrlıgında hezmät sala. Hezmät biografiyäseneñ soñgı yıllarında
«Şärık» radiosınıñ curnalistı bula.
Kayda gına eşläsä dä, Kamil aga icat intelligentsiyäse, yazuçılar, curnalistlar belän ber kazanda kaynıy. Milli canlı, tirän belemle Kamil Miñnegaline möstäkıyl säyäsi fikerläü sälätenä tormış üze öyrätä. Anı buş süzlär, küptän yatlangan frazalar belän aldıy almıysıñ. Här närsägä 6 anıñ üz fikere, üz karaşı, üz fälsäfäse bar. Andıy fälsäfä aña tormışnıñ üzennän kilä. Tormışnıñ açı yazmışı aña üze sabak birgän. Monıñ şulay buluı avtornıñ icatında çagıla. Yazgannarınıñ da kübesen ul üze kürgän häm üze kiçergän. Kommunistik ideologiyä hökem sörgän zamannarda mondıy fälsäfä, mondıy fiker yörtü tıyılgan tema sanala ide. Kamil aga tormışnıñ barıbız da kürep-işetep torgan, ämma kıçkırıp söylärgä yaramıy torgan hakıykat digän açı da, ärnüle dä, ükeneçle dä yakların yaktırta. Anıñ tirän kiçereşlärdän tugan yazmalarınıñ kıymmäte dä änä şunda tösle. Bezneñ süzlärneñ hakmı, tügelme ikänenä ukuçı üze bäyä birer.
Marat AHUN.
KOTLOVAN
1930 yıl. May töne. Tatarstannıñ Arça timer yul stantsiyäsennän tik «mal vagonnarı»nnan gına torgan eşelon kuzgala. İşekläre plomba salıp biklängän bu vagonnarda üz kul köçläre belän kön itkän, igen ikkän, mal asragan, ilne azık belän täemin itkän çabatalı tatarlar bara. Poyızdnıñ raspisaniyese yuk – anıñ kay tarafka yullanganın, kayda tuktayaçagın berkem belmi.
Şul uk vakıtta Bäläbäy, Ufa, Böre şähärläre törmälärennän konvoy astında kuıp kiterelgän «kulaklar» şundıy uk eşelonda Ufa stantsiyäsennän dä kuzgala. Totkınnar arasında yazuçılar, din ähelläre, kaçaklar, karaklar, däülät eşlekleläre häm tagın ällä kemnär bar. Törmälärdä utırıp çeri başlagan millionlagan halık massasın Seber yota. Bu eşelon da alarga almaşka aşıga.
Seberdä, Uralda zur tözeleşlär bara. Eşçe kullar kiräk, kollar kiräk...
Kadıyr Fatkullin 1884 yılda Tatarstannıñ Ätnä rayonında tua. Şul uk rayonnıñ Bäräskä avılı kızı Zöhrägä öylänep, Häbir, Fägıylä, Malik, Orkıya, Möhämmät isemle balaları tua. Matur gına dönya kötälär bolar. İgen igälär, mal asrıylar, kiçlären çabata yasap, çıpta sugıp, Ätnä bazarında kustar Sadrıyga iltep birälär.
Tatarlar töyälgän nomersız, timer yulı kagıydälärenä buysınmagan eşelon parovozınıñ yöräk özgeç gudogı astında Sebertä kitep baruçılar arasında alar da bar. Alarga da kayvakıt eñger-meñger vakıtta keşe küzennän yıragrak tupiklarda tuktalganda sıyık balanda häm ber krucka su birälär.
İñ intektergäne şul su... Timer vagon ut bulıp kıza. Kart-korı, bala-çaganıñ kübese taptalgan salam östendä, çalıp taşlangan mal kebek, ülem kötep yata. Küplär vagonnıñ timer boltların suıra, üz bävellären eçärgä mäcbür bulalar. Zöhrä hanımnıñ kükräk söte betä. Anıñ imçäk balası Möhämmät ber kön suga tilmerep yata da ülep kitä. Äniseneñ tamgan küz yäşläre sabıy irenendä soñgı şifalı tamçı bula. Yaktı dönyaga bähet öçen yaratılgan sabıy pıçrak mal vagonı idänendä ber tamçı suga tilmerep can birä... Nigä? Ni öçen? İlgä nigä kiräk ide bu korban?
Ä bälki bu imperiyä älege sabıynıñ üsep keşe buluın, halkına, dinenä hezmät itüen telämägänder häm tuu belän yuk itü yulların uylap tapkandır?..
Ata belän ana töpçeklären yugaltu kaygısınnan şaşu hälenä citä. Sabıynı salam östenä salırga kıyınsınalar – ul änise kulında poyızd bargan uñayga çaykalıp bara da bara...
Vagonnıñ işegenä yakın ber urında idändä tişek tişelgän. Şunda hacäteñne ütärgä mäcbürseñ.
Yözlärçä par küz aldında monı eşläü möselman hatınnarı öçen bigräk tä mäshäräneñ çige, ülem belän ber. Alarnıñ çäçläre küzgä kürenep agara.
Ukuçım! Äydäle, bergäläp kanlı tarih bitlären açıp karıyk. 15 million krestyan canın kıygan çuma – bolşeviklarnıñ mahsus räveştä açlık oyıştıruı turında yazılgan kitap yuk. Närsädän başlana soñ bu yavızlık?
Stalinnıñ udarnik kolhozçılar sezdında yasagan çıgışında bolay diyelä: «Här 100 hucalıkka 4-5 kulak, 8-10 hälle krestyan turı kilä». İkesen bergä kuşkaç, yuk itelü öçen 12-15 hucalık kilep çıga. 1929 yılda 26 million çaması krestyan hucalıgı bulgan. Ä här gailädä 5-6 keşe...
Vähşileklärneñ başı 1921 yılga turı kilä. Ämma krestyannı yuk itü planı törle säbäplär arkasında totkarlanıp kala. Läkin keşelär añında «Kulak! Kulak! Kulak!» digän moñaça añlayışsız avazlar señep kala. Halıknıñ añına «kulak benän: bergä yäşäü mömkin tügel» digän uy çükep kertelä.
Krestyannı yuk itü çuması 1928 yılnıñ noyabrendä äzerlänä. VKP(b) Üzäk Komitetı hälle krestyannarnı kolhozga alunı tıya. Dimäk, alar yuk itelü öçen ayırıp alıngannar da inde. Cannarı alınırga tiyeşlelärneñ isemlege äzer, häzer konfiskatsiyälär, sörgengä cibärülär belän şögıllänergä dä bula. 1929 yılnıñ
5 ğıynvarında VKP(b) Üzäk Komitetınıñ kollektivlaştırunı tizlätü turındagı kararında «Partiyä imeet polnoyı osnovaniye pereyti v svoyıy praktiçeskoy rabote ot politiki ograniçeniyä ekspluatatorskih tendentsiy kulaçestva k politike likvidatsii kulaçestva kak klassa» digän süzlär bar. Küp tä ütmi alar böten il östendä yañgırıy başlıy.
Gracdannar sugışı vakıtında küzlären kan baskan yarlı-yabagay «gomere özelgän här aktivist öçen un, yöz kulak yuk itelergä tiyeş» digän lozung astında üzläreneñ yavız eşlärenä totına. Bu eştä yalkaular, tel bistäläre, karaklar häm eçkeçelär zur aktivlık kürsätälär. Alar hezmät söyüçän, din ählagına tayanıp akıllı dönya kötkän, ilneñ arka söyägen täşkil itkän krestyannı yuk itüdä zur tırışlık salalar. Kadıyr abıynı 5 balası, gailäse belän sörgengä cibärergä eçkeçe, könçel Şmırıy Garifcanı häm anıñ iyärçennäre yazıp birgän ber bit käğaz citä. Avıl Sovetına barıp berär keşe östennän söyläsäñ – sin aktivist. Uynaştan ike bala tapkan Fäthıya da aktivist.
Yıllar ütkäç, anıñ ulları bölgenlektä, eçkeçelektän ülde. Ozın Sämi belän Käşfi dä aktivist. Sugış çıkkaç, Sämi urlangan sıyırnı çabata kiderep bazarga alıp barganda totıla häm törmädä ülä! Käşfi digäne kötüçe bulıp kön kürä häm sazlıkka batıp ülä...
...Poyızd acgırıp alga çaba. Anıñ vagonnarı krestyan yazmışın upkınga aşıktıra. Krestyannı yuk itü planı bik mäkerle. Köçläp kolhozga kertü! Kolhozga kermäsäñ – sin kulak. Ayırım hucalıkka bilgelängän salımnı tüli almasañ – sörgengä cibäreläseñ.
Krestyannıñ kotın al, ul ülärdäy bulıp kaltırap torsın. Şunsız anıñ revolyutsiyä väğdä itkän ciren tartıp alıp bulmıy! (Kadıyr abzıy näq şuşı «Cir öçen» lozungı astında Gracdannar sugışında kan koygan). Niçek tä cirne tartıp alırga häm kümäk hucalık yasap, krestyannı krepostnoy hälendä şunda biklärgä!
Äye, avıl agayı krepostnoyga äylände. Cir, mal-tuar kolhoznıkı buldı. Köne-töne «truddin» digän tayakka eşlände. Köz köne cıyıp alıngan aşlıknıñ börtegenä kadär alıp kitä tordılar. Malıñ bulmasa da it, söt, yomırka, yon tapşıru buyınça salım kertelde. Sin krepostnoy – kulıñda bernindi dokument ta yuk. Berkaya da bara almıysıñ, kaçsañ – törmä. Krepostnoy ikänseñ – şunda tugansıñ, şunda ülärgä tiyeşseñ.
Bu inde ikençe gracdannar sugışı – krestyanga karşı sugış ide. Monı «Böyek sınılış yılları» dip atadılar. Krestyannıñ umırtka söyägen sındırgan yıllar ide bu.
Ä «spetspoyızd»nı («spets» digän süz anıñ totkınnarı yazmışında kön sayın kabatlanaçak) İrkutsk şähärenä 40 çakrım citmäs borın, ber täülek torgannan soñ, kire boralar. Halık, «Menä bit, bezneñ ber ğayepsez ikänne belgännär – ilebezgä kaytaralar», dip söyenä. İ berkatlı tatar keşese! Ä bit sine töşeñä dä kermägän kahärle yazmış kötä. Magnitogorsk digän şähär häm berençe metallurgiyä kombinatı sineñ dä söyäkläreñ östendä tözeläçäk!
Poyızd Magnitka stantsiyäsenä kilep tuktıy.
Änä alar – gaziz halkımnıñ üksez balaları – «mal vagonı»nnan cirgä töşärgä kurkıp, üzläreneñ kiläçäklärenä karap toralar... Ämma alarnı töşerep, ber urınga cıyıp: «Häzer şunda yäşäyaçäksez» digän färman birälär dä, kitep baralar pogonlı «türä»lär.
Ä tirä-yakta dala, dala... Yıraktarak kızıl-körän töskä kerep Ätäç tavı kürenä. Änä şul tauda ğalimnär dürt yöz million tonna timer rudası barlıgın açıklagannar.
– Berençe kışnı palatkalarda çıktık, – dip söyli
Kadıyr abzıynıñ kızı Orkıya hanım. – Här palatkada bişär gailä. Kak cirgä takta-tokta cäep, bulgan çüpräk-çaprakka törenep yäşädek. İrtän torsañ, çäçlär brezentka yabışıp katkan bula ide. Kilep töşüebezneñ ikençe könendä ük ir-atnı, imçäk balası bulmagan hatın-kıznı köräk, käylä tottırıp, kotlovan kazırga cibärdelär. Eşlägän keşegä talon belän ikmäk, yarma, toz birsälär, bez – balalarga payık yuk ide. Ös-baş yuılmaganlıktan, açlıktan halık betläde. Hatın-kıznıñ çäçen kırku başlandı. Ak halat kigän äzmäverdäy irat ay-vayıña karamıyça başıñnı bot arasına kıstıra da çäçeñne alıp taşlıy. Küpme hatınnarnıñ tolım-tolım çäçläre şul vakıtta yuk buldı. Şärä başlı tatar hatınnarı tägäri-tägäri, aunap yıladılar.
......
GABDULLA TUKAY NÄSELENNÄN
(İbrahim Nurullinnıñ «Gabdulla Tukay» isemle kitabı ezennän)
Söyekle şagıyrebez Gabdulla Tukay turında keçkenädän ük işetep, mäktäp yıllarında anıñ şiğırlären yotlıgıp ukıp üssäm dä, zamana agışına birelep, balaçagım, yäşlegem kagılıp-sugılıp, açlı-tuklı ütügä karamastan, anıñ «Şüräle», «Su anası», «Tugan tel» şigıren yattan belä idem.
Keşelär (ayıruça soñgı yıllarda) şäcäräne mähabät agaç formasında gäüdäländerergä tırışalar. Döres, agaçnıñ tamırları bar, agaç zur-zur botakların cäep yafrak yara, botaklarnıñ çıbıkları bula. Dimäk, adäm balalarınıñ da tamırları bar, keşelär tora-bara agaç botakları räveşendä törle yakka ayırılalar, dönya alarnı törle yakka iltep ırgıta.
Misal öçen minem cämägatem, söyekle hatınım Orkıya hanımnı alıyk. Orkıya 1926 yılda (kız familiyäse Fäthullina Orkıya Kadıyr kızı) Tatarstannıñ Ätnä avılında tugan. 1930 yılnı alarnıñ gailäsen 5 balası belän sörgengä cibärälär. Mal vagonnarınnan torgan sostavnı Seberneñ ber stantsiyäsennän kire boralar.
Tatarlar töyälgän eşelon Ural tavı aryagına kilep tuktıy. Bu cirdä Magnitogorsk digän şähär salına Gabdulla Tukaynıñ apası Sacidä.
Tatarlarnı, başka millätlärdän ayırıp, palatkalardan torgan ber spetsposelokka iltep tıgalar (bu vakıygalar «Kotlovan» mäkaläsendä çagıla).
Orkıyanıñ üsmer yılları şul «Ätäç tavı» (mednaya gora, alga taba Magnitogorsk) yanında barakta ütä. Ä barakta 350 keşe yäşi. Ber katlı nara (bezneñçä säke), här keşegä yartı metr urın birelä. Här ay sayın komendaturada otmeçatsya itälär, ägär dä gailäneñ berse yugalsa da, bötenesen törmägä utırtalar.
Orkıya hanım şundagı açı yazmışları turında gomere buyı küz yäşlärenä buılıp söyli ide. Menä keçkenä ber misal. Änise
Zöhrä äbi yäştän ük çäç tolımnarına kömeş täñkälär takkan. Ber könne suga barganda urıs malayları şul täñkälärne kisep, kaçıp yögerälär. Açlı-tuklı hatın alarnıñ artınnan kualamı soñ? Barakka kaytıp, tägäräp yılaudan başka çara kalmıy. Orkıya hanım bu sası fani dönyadan kitte inde. Urını ocmahta bulsın.
Monı ni öçen yazdım. Bu misal tatar halkınıñ Sovet imperiyäse çorında märhämätsez izelüen, yözep çıga almaslık häerçelektä yäşäven kürsätä. Hoday isänlegemne birsä, şähsän üzemneñ häm halkımnıñ facigale yılların memuar formasında bulsa da yazarga tırışırmın äle.
Häzer söyekle Gabdulla Tukayıbız turında, anıñ näsel-näsäbenä bäyläneşle vakıygalar hakında söylik inde. Ufada bik ukımışlı Kamilä äbi bar ide. Kızın Ufaga eşkä cibärgäç, ul da monda küçkän.
Şul Kamilä äbi «Orkıya, sin Tukay näselennän» di torgan ide. Kazan şähärendä yäşäüçe ukıtuçı Gosman İbrahimov abıy da şulay dip äytä ide. Alar ikese dä märhüm inde.
Orkıya üze dä, min dä babaylar söyläve buyınça, bu hakta işetkänem bar ide.
İh ükeneçlär! Orkıya yuk inde, bu cepne çişülär miña kaldı.
Şul yıllarda Kamilä äbineñ, Gosman abıynıñ söylägännärenä nıgrak iğtibar itsäm, yäki berär käğazgä yazıp kuysam, ni bulgan da ikän bit?! Yuk, bezdä vayımsızlık, nigä kiräk inde ul digän kebek akılsızlık bar şul. Änä yähüdlär yäki amerikalılar ber genä keşeläre yugalsa da, dönya kuptaralar. «Tatar akılı töştän soñ» digän mäkal töp-tögäl bezneñ haktadır inde.
Yarıy, niçek bulsa da bulgan. Gabdulla Tukay abzıyıbız hakında beraz süz yörtik äle. Gabdulla Tukaynıñ tormışı, sabıylık yıllarınnan alıp soñgı könnärenä kadär avır häm facigale hällär, borçılulı kiçereşlär belän tulı buldı.
Gabdulla Tukay cide buınnan kilä torgan mulla näselennän. Ul 1886 yılnıñ 15 aprelendä Kazan artındagı Kuşlavıç avılında Möhämmätgarif mulla gailäsendä dönyaga kilä. Änise Bibimämdüdä isemle bula. Tukay mulla näselennän digängä hiç aptırarga kiräkmi. Tukay belän ber çorda kütärelep çıkkan häm 1905 yılgı revolyutsiyädän soñ tatar ädäbiyätınıñ sikereş yasavına säbäpçe bulgan kaläm iyäläreneñ tärcemäi hällären şul uk süzlär belän, yağni «mulla näselennän çıkkan» dip başlap kitärgä turı kilä.
Ädäbiyät, tel, tarih ğalimnäre, kürenekle pedagoglar, cämäğat eşlekleläreneñ küpçelege belän dä eş şulay tora.
«Tukayıv» familiyäseneñ kaydan kilep çıkkanın, kemgä barıp totaşkanın älegä açık belmibez häm kartlardan işetkän rivayätlär belän genä çiklänäbez.
Kayberäülär äytä, şağıyrneñ yırak babalarınnan berse Tuktargali isemle bulgan häm anıñ isemen kıskartıp Tukay dip yörtkännär. Şağıyr üze «İsemdä kalgannar» dip atalgan avtobiografik yazmasında atasınnan kala babası Möhämmätgalim mullanı gına telgä ala. Tukaynıñ ana yagınnan babası Zinnätulla Zäynelbäşir ulı. Alar Perm yagınnan kilgännär.
Zinnätulla mulla kızı Mämdüdä Möhämmätgarif mulla belän kavışalar. Alarnıñ cimeşe bulıp malay tua.
Aña Gabdulla dip isem kuşalar. Ämma bu gailä ozın gomerle bulmıy. 44 yäşendä mulla Möhämmätgarif vafat bula.
Ä häzer süzne Gabdullanıñ änise Mämdüdä yagına küçerik. Mämdüdä äle üsmer kız çakta uk änise Kamilä ülgäç, ätise Zinnätulla kaysıdır avıl mullasınnan tol kalgan altı balalı hatınga öylängän bula.
Mämdüdäne Sasna avılı mucigı Şakirga kiyäügä birälär. Mämdüdä Gabdullanı vakıtlıça kaldırıp torırga karar itä. Kuşlavıç avılında fäkıyr genä
Şärifä isemle ber karçıkta kaldırıp kitälär. Gabdullaga bu vakıtta öç yäş tä tulmagan bula äle. Ber kış çıkkaç, Mämdüdä ulın üzenä alıp kayta.
Ämma Gabdullanıñ kara bähete üzennän kalmıy yöri birä. 1890 yılnıñ 18 ğıynvarında änise Mämdüdä ülep 102 kitä. Atasız da, anasız da kalgan yätimne Sasna mullası Öçilegä Zinnätulla häzrät yortına iltep taşlıy.
Kazan artı avılları fäkıyrlekläre belän ayıruça nık ayırılıp torgan. Çönki cir az häm uñdırışsız.
Böten halık dip äyterlek orçık kırgan, köyäntä bökkän, çabata yasagan. Orkıyanıñ söyläülärenä karaganda, keçe Ätnä halkı da şuşı eşlär belän şögıllängän. Ber kat kinder ıştan, ayakta çabata bulgan. Zinnätulla mulla kürşe bayırak avıllardan ikmäk sınıkları telänep alıp kaytkalaganın isäpläsäk, fäkıyrlekneñ ni däräcädä bulgan ikänen küz aldına kiterüe kıyın tügel. Ügi äbineñ tırışlıgı häm babaynıñ ütenüe buyınça Öçileneñ ber krestyanı Gabdullanı arbasına utırtıp, Kazanga alıp kitä. Peçän bazarında «Asrauga bala biräm, kem ala» – dip kıçkırıp yörgändä, ber keşe çıgıp balanı alıp kitä. Bu Möhämmätväli abzıy bula. Gabdulla Möhämmätväli häm Gazizä apa tärbiyäsendä ike yıl çaması yäşi. Läkin alar ikese dä ber yulı çirli başlagannar. Bez ülsäk, bu bala nişli inde dip, anı tagın Öçilegä babası Zinnätulla kart öyenä cibärälär. Babası da, ügi äbise dä bik ük şat çıray belän karşı almıylar, bilgele. Şunda uk balaga yaña urın, yaña «ata-ana» ezli başlıylar. Tizdän teläklärenä dä ireşälär.
Kırlay avılında yäşäüçe Säğdi abzıy belän Zöhrä apanıñ ir balaları bulmıy. Şulay itep, Öçilegä kilep, Säğdi abzıy Gabdullanı balalıkka alıp kitä.
Monda Gabdulla ike yıl yarım gomer itä. Bu vakıtlarda Möhämmätgarif mullanıñ señlese Gazizä Cayık kalasında (häzerge Uralsk) kiyäüdä bula. Şunda yäşäüçe apası Gabdullanı çakırtıp Uralskiga kitertä.
Altı-biş Sapıy digän keşeneñ hatını itägenä utırıp, öste kaplaulı, çıpta çanada ozın häm mäşäkatle yulga çıgıp kitä.
Orkıyanıñ söyläülärenä karganda, babası Fäthulla häzrät Möhämmätgarif mulla belän bik yakın keşelär
103 bulgannar. Aşka yöreşkännär, alış-bireş itkännär.
Zäynulla häzrät belän dä yakın keşelär bulgannar.
Läkin alarnıñ çın-çınnan kardäşlegen belü öçen östämä räveştä Arçada, Ätnädä, Kazanda arhivlarnı tagın ber karap çıgası bar. Ämma şunısı gacäp häm söyeneçle: Orkıya belän Gabdullanıñ ohşaşlıgı şağıyrneñ çıbık oçı aña kilep totaşkanlıgı – hiçşiksez döres dip äytergä urın bar.
Östämä räveştä miña tagın ber tapkır arhivlarda bulası häm östämä mäğlümat cıyası bar äle.
YOMGAKTA ÄYTÄSE SÜZEM BAR
Bu kitapka törle yıllarda yazılgan, «Kızıl tañ» gazetasında, Mäskäüdä çıga torgan «Tatar yañalıkları» curnalında häm başka vakıtlı matbugat bitlärendä basılıp çıkkan yazmalar, biş buın väkilläre belän töşkän fotolar kertelde.
Ayup häzrät Bibarsov, onıgım Elvira Vahitova matdi yärdäm ittelär. Tarih belgeçe, yazuçı Marat
Ahunovnıñ kiñäşlären tıñladım. Fotorässam İlfir İslamgazin fotolarnı eşkärtep kitapka kertte. Rässam Änvär Kaşayıv surätlär töşerde. «Kızıl tañ» gazetası hezmätkärläre Gölnaz Sadıkova,
Ayrat Ahunov kitapnı çıgaru buyınça tırışlık häm ostalık kürsättelär.
Kitapnı çıgaruda katnaşkan barçasına da rähmätemne belderäm.
Kamil ŞAGALİ.
Kamçatkada hezmät itkän çor. 1949 yıl.
EÇTÄLEK
Anıñ kıyblası hakıykat
BERENÇE BÜLEK
Kotlovan
Ülem barcaları
Kaytavaz. Ülem barcaları
Döreslek nigä yäşerelä?
KGB törmäsendä attılar
Kolhoz kapkası
İKENÇE BÜLEK
Kamçatka – vulkannar ile
Atom soldatları
Baykal küle nigä ıñgıraşa
Fronttan hat
Yäşlek tañım «Kızıl tañ»da balkıdı
Ayda azan äytälärme, ällä
Dönyada berdänber
Gabdulla Tukay näselennän
FOTOALBOM
Yomgakta äytäse süzem bar


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/11-11
Lüdmila Radçenko (11.11.1978, Omsk ölkäse administrativ üzäge Omsk şähäre, RSFSR, / SSRB) — Rusiä modele, İtaliä televideniyesı alıp baruçısı, rässam.
1996 yılda tuğan ölkäse güzällek bäygesendä ciñgäç, Mäskäw häm Sankt Peterburgta teletapşırularda qatnaşa başlıy. 2000 yılda İtaliägä küçä.
Räsem sänğate belän qızıqsına, xezmätläre kürgäzmälärdä häm galereyälärdä kürsätelä. Nyu Yorkta bu ölkädä uqıp çığa.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Böyle malümatnı Kütleviy informatsiya institutı tarafından keçirilgen «Barometr svobodı slova» tedqiqatnıñ neticeleri köstere, dep haber ete UNİAN.
Teşkilâtınñ icraiy müdiri Oksana Romanük aytqanı kibi, mart ve aprel ayları olğan jurnalistlerniñ esirge alınuv miqyası Ukrainada daa yoq edi.
Tedqiqatnıñ müellifleri tsenzura adiselerini da qayd eteler. Aprelde 21 adise, martta – 14, fevralde ise – 5 kere qayd etildi. Tsenzura Ukraina şarqında ukrain telekanallarnıñ söndürilüvi ve separatistlerniñ areketleriniñ aydınlatılmasınen bağlı edi.
Ekspertlerniñ malümatına köre, ukrain ve çetel jurnalistlerge, Rusiye jurnalistlerinden ğayrı, Ukraina şarqında çeşit türlü manialar çıqarıla edi. Olğan malümatqa köre, eñ azından 10 jurnalsit basqı neticesinde öz regionlarından ketmege mecbur oldı.
2014 senesiniñ başından jurnalistlerge qarşı kösterilgen 218 ücüm qayd etildi.


text:
Älemde keñinen qoldanılatın Facebook, Instagram jäne WhatsApp jelileriniñ jwmısı belgili bir kezeñge naşarlap, bayaulağanı bayqaldı. Bwl jaylı DownDetector monitoring resursı habarladı.
Paydalanuşılar serverge qosılu jäne veb-sayttar men qosımşalardı jükteu kezinde qiındıqtarğa tap boladı.
Serverler qızmeti Almatı uaqıtı boyınşa şamamen keşkisin 21.00 sağattan bastap birneşe sağatqa twraqsızdandı.
Sonımen qatar, äleumettik jelilerdegi aqaular turalı AQŞ, Resey, Wlıbritaniya, Izrail', Argentina, Italiya, Germaniya, Franciya, Iran jäne basqa elderdiñ jüzdegen mıñ qoldanuşı şağımdanğan.
Servis deregine qarağanda, Instagram qoldanuşılarınıñ 76%-ı jañalıqtar arnasın qarau kezinde qiındıqtarğa tap bolğan, 15%-ı saytqa kire almağan, tağı 7%-ı öz eseptik jazbalarına kirude qiındıqqa wşırağanın aytıp şağımdanğan.
WhatsApp qoldanuşılarınıñ şamamen 71%-ı qosımşağa kire almağan, 26%-ında habarlama almasu qiındağan, 1%-ına eseptik jazba qoljetimsiz bolğan.
Sonday-aq, Facebook jäne Facebook Messenger qoldanuşılarınıñ 41%-ı äleumettik jeliniñ jwmısın tolığımen toqtatqanı turalı habarladı, 31%-ı öz eseptik jazbalarına kire almasa, tağı 27%-ında jañalıqtar arnası jwmıs istemegen.
Atalğan platformalarğa ielik etetin kompaniyalar jağdaydı qalpına keltiruge tırısatının mälimdedi. Biraq düniejüzilik aqaudıñ sebebi äli belgisiz.


text:
Bunı Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken, Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Oleksandr Turçinov bazar künü özü rey bergen saylav bölüginde keçirilgen brifingde bildirdi.
«Kiyev, ve umumen Ukraina, saylav bölüklerinde nevbetler bar», – dedi o.
Turçinovnıñ malümatına köre, bugün Donetsk vilâyetinde yedi bölge komissiyası çalışa, ve sekizincisini açmaq içün iş alıp barıla. Lugansk vilâyetinde, parlament yolbaşçısınıñ aytqanına köre, tek eki bölge komissiyası çalışa. «Tabiiy ki, bu regionlarda saylavlar qıyın bir vaziyette keçe», – dep ayttı o.
«Rusiye Federatsiyasınıñ reberligi Ukrainada, şu cümleden onıñ şarqiy vilâyetlerinde, saylavlarnı bozmaq içün er şey yapa. Lâkin qorquzuvlarğa baqmadan, biñlernen saylav bölükleri endi çalışa», – dep qayd etti Turçinov.
O, emin ki, saylavlar bozulmaycaq, vatandaşlar rey berip, prezidentni saylaycaqlar, dep haber ete UNİAN.


text:
Qırımnıñ beş studentlerinden biri yarımadanı terk etip, Ukraina diplomını almağa qarar aldı. Umumen Qırımdan qıtaiy Ukrainağa oquşını devam etmek içün köçip ketken studentlerniñ sayısı aman-aman sekiz biñ kişini teşkil etti.
Bunı Ukraina tasil ve ilim nazirligi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tasil meseleleri boyunca yekâne devlet elektron cedveliniñ malümatına binaen, 2014-2015 seneleri Qırım Muhtar Cumhuriyetinden I-IV derece akkreditatsiyası olğan aliy oquv yurtlarına 7977 student avuştırıldı, olardan 4254 kişi er künlik oquşqa», – dep bildireler nazirlikte.
Nazirlikniñ malümatına köre, işğalden evel Qırımda I-IV derece akkreditatsiyası olğan 36 oquv yurtu bar edi, anda 38 biñ student tasil alğan edi.
Ukraina Nazirler şurası qabul etkem qararğa binaen, ukrain aliy oquv yurtlarında Qırım studentlerine qoşma bücet yerleri berilecek.


text:
Qırımda yanvar 24-den 25-ne qadar ava araretiniñ sıfırdan aşağı 14-17 derecege qadar tüşmesi beklenile, bunı Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdire.
«Bu sebepten yarımada suv obyektlerinde buzda havfsızılq qaideleriniñ bozulması sebebinden fevqulâde vaziyet ve qazalarnıñ olması mümkün», – denile beyanatta.
Matbuat hızmetinde hatırlatalar ki, bu sene başında qurtarıcılar buz üstüne çıqqan bir qızğa endi yardım köstergen ediler.
Bu kibi vaqialarnıñ ögüni almaq içün Qırım idaresiniñ hadimleri Qırımnıñ suv obyektlerini nezaret ete, balıqçılar ile añlatuv subetlerini keçire. Qırım qurtarıcıları qırımlılarnı muqayt olmağa çağıra.


text:
Avropa parlamenti fevral 4 künü qabul etken beyannamesinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım üzerinde ukrain mustaqilliginiñ qaytarılması içün «Jeneva plüs» formatını teşkil etmek kibi ukrain teşebbüsine qol tuttı.
«AV Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım üzerinde ukrain mustaqilliginiñ qaytarılması içün «Jeneva plüs» formatını teşkil etmek kibi ukrain teşebbüsine qol tuta, Rusiyeni Ukraina ve diger taraflar ile Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca muzakerelerge başlamağa çağıra», – denile vesiqada.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa parlamentine Qırım boyunca rezolütsiyanıñ qabul etkeni içün minnetdarlığını bildirdi.
«Ukrain Qırımınıñ azat etilmesinde müim bir adım», – yazdı devlet başı twitterde
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Mamutovğa «akimiyetni küç ile zapt etüv» qabaatı aydınlatıldı. Bunı advokat Emil Kürbedinov aprelniñ 20-de Facebookta bildirdi.
«Bugün, aprelniñ 20-de, sözde Hizb ut-Tahrir davasınıñ Bağçasaray dörtlüsinden birisi Enver Mamutovğa Cinaiy kodeksniñ 278-inci maddesi boyunca yañı qabaatı aydınlatıldı – Rusiyede akimiyetni küçnen zapt etüv ve Anayasa qurumınıñ deñiştirilmesi! Bu davanıñ bütün qabaatları aynı olacaq!», – dep yazdı o.
Aprelniñ 9-da Qırımdaki mahkeme Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine apis müddetlerini bir ayğa uzatqan edi.
Mahkeme qapalı şekilde keçirilgeni ve advokatlardan ğayrı kimse kirsetilmegeni haber etilgen edi.
Keçken sene mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kiyem tarmağı rekord yasadı
Türkiyäneñ äzer kiyem häm tegüçelek tarmağı moña qadärge iñ yuğarı kürsätkeçkä ireşte
Türkiyäneñ äzer kiyem häm tegüçelek tarmağı yılnıñ berençe 8 ayında 14 milliard 248 million dollarlıq êksport yasadı. Bu älege çor öçen moña qadärge iñ yuğarı kürsätkeç.
Türkiyä êksportçılar assambleyası mäğ’lümatlarına qarağanda, 2021nçe yılnıñ avgustında tarmaq çit ilgä 1 milliard 736 million dollarlıq tovar satqan. Bu yılnıñ şul uq çorında älege kürsätkeç 6,1%qa artıp 1 milliard 842 million dollar täşkil itkän.
Äzer kiyem häm tegüçelek tarmağı uzğan ayda iñ kübe Germaniyägä satqan. Älege ilgä 314 million dollarlıq tovar cibärelä. Annan soñ 256 million dollar belän İspaniyä häm 181 million dollar belän Böyekbritaniyä kilä. Uzğan ayda tarmaq barlığı 180 däwlätkä êksport yasağan. 8 ayda isä 212 il häm töbäkkä tovar cibärälär.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyäneñ êksportı üseştä
İlneñ noyabr’dä çit illärgä satuı, uzğan yılnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda, 1,9%qa arttı häm 21 milliard 900 million dollarğa citte


text:
Aprelniñ 10-nda Qırımtatar jurnalistikası künü qayd etile. Tamam bu künü, 138 yıl evel, «Terciman» gazetiniñ birinci sanı dünya yüzüni kördi. Gazetniñ temelcisi publitsist ve siyasetçi İsmail Gasprinkiy edi. O 35 yıl devamında basıldı ve özünden soñ bir çoq qırımtatar neşrini qaldırdı. Bazıları, işğal şaraitinde mustaqilligini saqlap qalmağa tırışıp, bugünde de yarımadada faaliyetini devam ete. Olardan biri Şevket Kaybullayevniñ başlığında «Avdet» gazeti.
Gasprinskiyniñ mirası
«Avdet» gazeti 1990-ncı seneden başlap neşir etile. Amma Şevket Kaybullayevniñ aytıp bergenine köre, onıñ yaratılması aqqında tüşünceler birinci sanından on yıl evel peyda olğan. O zaman o, bir taqım qırımtatar gençleri arasında Musa Mamut adına teşebbüs gruppasınıñ yaratılmasında gizli şekilde iştirak etken. Diger aktual meselelernen beraberlikte, öz devriy neşri aqqında tüşünip başlağanlar. Sekseninci senelerde sıq-sıq bülletenler azırlap, tarqatıla edi.
«Bülletenimizni 1983 senesi neşir etip başladıq, bu üç yıl devam etti. Bu da Gasprinskiyniñ tesiri edi. Bir kere, onıñ Peterburgda studentler ögünde çıqışını taptım. Gasprinksiy dey edi ki, halqıñ içün yahşı bir şey yapmaq isteseñ, irişilmez şeylerden başlamalısıñ. Bunı biraz başqa türlü çevirdik ve böyle oldı, halqına eyillik isteseñ, irişilgen ve mümkün olğandan başla», – dep hatırlay Kaybullev.
Mustafa Cemilevniñ tesiri
Şevket ağa, 1982 senesi ilk sefer qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ile tanışqanını hatırlay. Körüşüv vaqtında Cemilev qırımtatar gazetiniñ yaratılmasını ve onı «Avdet» dep adlandırılmasını teklif etken. Bu söz o devirniñ ruhuna uyğun edi, sekseninci yıllarnıñ soñunda qırımtatar halqınıñ 1944-nci yıl mecburiy sürgün etilmesinden soñ Qırım vatanına qaytması başlandı.
O zaman ilk sefer Mustafa Cemilevden eşittim ki, «Avdet» gazeti yaratılması yahşı olur edi, çünki adı o devirniñ ruhuna pek uyğun edi
«O zaman biz maksimalist edik. Bir çoq vazifeler qoyıp, olarnı yerine ketirip olurıq, dep inana edik. Ögümizge qoyğan vazifeler arasında gazet yaratmaq da bar edi. O zaman ilk sefer Mustafa Cemilevden eşittim ki, «Avdet» gazeti yaratılması yahşı olur edi, çünki adı o devirniñ ruhuna pek uyğun edi. Yazıq ki, amma o zaman bir çoq sebepten bu ğayeni amelgen keçirip olamadıq», – dep hatırlay Şevket Kaybullayev.
Qırımtatar faali sürgünlik yerlerinden Qırımğa 1990 senesi qayttı ve böyle adı ile bir gazetniñ yaratılması üzerinde endi bir kimse çalışqanını bildi.
«Buña pek hoş taaciplendim ve deral neşriniñ tarqatıcısı oldım», – dey o.
«İşim büyük bir şekilde oñ keldi»
Gazetniñ yaratılmasından bugünge qadar dört muarriri oldı: Rustem Celilev, Lilâ Bucurova, Bağçasarayda qaçırılğan Ervin İbragimov. Şimdi «Avdet»niñ baş muarriri Şevket Kaybullayev. Gazetniñ ilk muarririyeti Bağçasarayda edi. Eñ başından qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Server Kerimovnıñ, biraz soñra İlmi Ümerovnıñ evinde edi.
Birinci sanları Rigada basıldı, anda olarnı küryer alıp kete edi. «Ballar skalpelnen serleva kesip yapıp, Moskvağa ve andan Rigağa alıp kete ediler, anda neşir etilip mında yiberile edi», – dep hatırlay baş muarrir.
Biraz soñra gazetni Bağçasaraydaki basmahanede neşir etip başladılar. Soñara muarririyet Aqmescitke köçti ve 2014 senesinece, Rusiye akimiyeti tutıp almağance «Qırım» fondunıñ binasında yerleşe edi.
İşim büyük şekilde oñ keldi, taqımım istidatlı gençlerden ibaret
Baş muarrir dey ki, gazetniñ ömründe qolay vaqıtları iç olmadı: «Daima kerginlik şaraitinde çalışasıñ – bu ya da iç, ya da tış kernginligi. Er bir sannıñ, maqaleniñ, materialnıñ azırlanuvı... Gazet azır, neşir etildi, er şey yahşı, dep tüşünesiñ, amma yoq, tenqitler başlana. Soñki yedi yıl devamında kerginlik ve telâş is etesiñ. Ve öz içün degil, saña yardım etmege tırışqanlar içün raatsızsıñ. İşim büyük şekilde oñ keldi, taqımım istidatlı gençlerden ibaret».
999 nushadan neşir
Yarımada işğal etilgen soñ «Avdet» gazeti kütleviy haber vastası kibi qayd etilmedi. 2016 senesi saytı da blok etildi, bundan soñ muarririyet yañısını yaptı. Kaybullayevniñ aytıp bergenine köre, evel beş biñ nushadan ibaret olğan neşir şimdi 999 nushadır (Rusiye Federatsiyasınıñ qanunıñ 12 maddesine binaen, biñ nushadan az basılğan neşirler qayd etilmey bile – QA).
Eazyıq kündelik yaşayışımız. Pek çoq tenbi alamız, bizge ilişmege isteyler
«Avdet» ve «Qırım» kibi gazetler içün tazyıq kündelik yaşayışımız. Pek çoq tenbi alamız, bizge ilişmege isteyler. Şovinistler ögünde, mahkeme qararından soñ afu soradıq. Rusiye kelgen soñ, Qırımda «açıqköz» vatandaşlar da peyda oldı. Olar, poliske yazıp, mına böyle bir gazet böyle böyle yazdı ya da Rusiyede yasaq etilgen teşkilâtnıñ adını tırnaqlar içine almadı, dep şikâyet eteler» – dep ayta Kaybullayev.
Evel, Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayonı Sulh mahkemesi Qırım gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutovğa qarşı memuriy uquqnı bozuv davasını baqıp başladı. Qırımtatar Milliy Meclisi añılğan BM Baş kâtibiniñ maruzası derc etilgeni içün Bekir Mamutovğa qarşı Rusiye Memuriy uquqnı bozuv kodeksiniñ 13.15 maddesine istinaden protokol tizildi. 2016 senesi Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, soñra da Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclisni yasaqlamağa qarar aldı. Onı Rusiye topraq bütünligine qast etüv ve insanlarnı qorquzuv manaçığınen ekstremist teşkilâtı dep tanığanlar.
Şevket Kaybullayev zenaatdaşına qoltuta: «Bekir Mamutov olarnen mahkemeleşip, doğru yapa. O bu davanı qazanmaq kerek, dep tüşünem».
Bugünde-bugün gazetniñ muarririyeti yarımboş – bu da pandemiyanıñ neticesi. Baş muarrir, gezetniñ yaqın aylarda muarririyetinde çalışmaq içün yeterli qadar para tapacağına emin degil.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yaltada OrVD Rusiye devlet şirketi ve Aqmescit ava limanı, Aqmescit ava limanında 882 million rublelik yañı dispetçer qullesi qurulması aqqında añlaşma tizdi. Limannıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, vesiqa, aprelniñ 18-inde başlanğan “Yalta iqtisadiy forumı” çerçivesinde imzalandı.
Aqmescit ava limanında, yañı qulle “halqara standartlarına uyğan Rusiyede istisal etilgen” ava navigatsiyası cihazlarınen donatılacağını bildirdi.
Dispetçer qullesi Rusiye mülkiyetine keçirilecek ve onıñ aqları OrVD teşkilâtına berilecek.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, Ukraina akimiyeti qararınen Qırım ava limanları qapatılğan edi. Anda ve andan yapılğan er uçuş Ukraina qanunları ve halqara qaideleriniñ bozulıvı sayıla.