text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Rusiyede Meclisniñ yasaq etilmesinden soñ Meclis saylavlarında iştirak etken bütün qırımtatar halqınıñ temsilcileri ekstremizmde qabaatlana bile.
Bu aqta o Kiyevde keçirilgen «OSCE-de Almaniyanıñ Temsilciligi – Donbass ve Qırımda insan aqlarını qorçalama vaqtı» muzakereleri devamında bildirdi. Merasim Fridrih Naumann Fondunıñ temsilciligi ve Vatandaş serbestligi merkezi tarafından teşkil etildi. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
«Meclis tek bir teşkilât degil, ve fikirdeş dairesi bile degil. Bu halq tarafından saylanğan organ, – qayd etti Cemilev. – Perestroyka (ğayrıdan quruv) senelerinde gizli şekilde rey berüv ile temsilci organnı saylağan Milliy Qurultaynıñ saylavlarını bütün halqımız arasında keçirip oldıq. Bundan soñ bütün qırımtatarlar arasında yerli ve regional mesclislerniñ saylavları teşkil etildi».
Mustafa Cemilevniñ bildirgenine köre, şimdiki vaqıtta Qırımda tahminen 230 yerli ve regional meclisi bar, bu yerde 2500 insan çalışa, olarnı Meclisnen bağ tutqanları içün ekstremizmde qabaatlay bileler.
«Rusiye organlarınıñ olar bir şey yapqanını isbatlamaları kerekmey, tek olar bu teşkilâtta bulunğanını isbatlamaq yeterlidir. Ve saylağanlarnı da. Endi bütün qırımtatar halqı rusiyeli işğalciler içün ekstremisttir», – dedi o.
Bundan da ğayrı, qırımtatar halqınıñ lideri işğal vaqtından başlap 2015 senesi başına qadar Qırımda uquq qoruyıcı organları tarafından 200-den ziyade tintüv keçirilgenini bildirdi. Ğayıp olğanlar ve öldürilgenlerniñ sayısı 22 insannı teşkil ete.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti.
Meclis reisi Refat Çubarov bundan soñ Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetniñfevqulade nizamına keçkenini bildirdi, çünki onıñ faaliyeti normal şekilde ömürge keçirilmesi içün «yeñilmez manialar» quruldı.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Qırım ve Aqyarda qızamıq hastalığı adiseleri arta, dep bildire Rospotrebnadzornıñ Qırım idaresi.
“2019 senesinde 114 qızamıq çıquvı qayd etildi, olardan 106-sı Qırımda, 8-i ise Aqyarda”, - denile beyanatta.
Rospotrebnadzornıñ Qırım idaresinde, qızamıq epidemiyasının sebepleri - Ukrainadan kelgen hasta adamlar ve qızamıqqa qarşı aşılanmağan yerli sakinler.
Aprelniñ 8-ine Qırımda 2839 insan aşılandı, olarnıñ arasında 592 bala, Aqyarda ise 206 kişi, olardan 30-ı bala.
Aprelniñ 2-sinde Qırım yarımadasında yılnıñ başından 101 qızamıq çıquvı qay etildi, dep bildire edi.
Qırımda aprelniñ 1-nden başlap ealige qızamıqqa qarşı qoşma aşı yapılıp başladı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
2018 senesi Dünya sağlıq teşkilâtı Avropada qızamıq hastalığınıñ rekord seviyesine çıqqanını qayd etti. Birinci 6 ayda 41 biñ insan qızamıq oldı, soñki 10 yılda er yıl olğanından daa ziyade.
Qızamıq adamdan-adamğa qolaylıqnen keçe, öksürik, yaqın toqunuvlarnen keçe. Virus eki saat devamında faal qalıp, avada ya da ten üstünde yaşay. Hasta başta sade suvuqlanuv alâmetlerini duya: tımav, sıcaqlıq, öksürik, tahminen bir aftadan eşken peyda ola (evelâ başta, soñ - bedenniñ yuqarı ve tüpteki qısımlarında). Qızamıq sebep olğan ağırlaşuvlarnıñ arasında - siñir sistemasınıñ zararlanuvı (entsefalit), pnevmoniya, otit, körüv qabiliyetiniñ ğayıp oluvı bar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Diskriminatsiya boyunca qanunlarını bir terek şeklinde tasavur etmege mümkün:
. tamırları – bu qanun tarafından qorçalanğan degerliklerdir (insan aqları ve ondan kelip çıqqan añlamlar);
. kevdesi – er bir çeşit diskriminatsiyada qullanılğan qayde ve sualler;
. pıtaqları ise, diskriminatsiyanıñ er bir ayrı – ayrı çeşitleridir (ten tüsleri boyunca ayıruvlar, til diskriminatsiyası)ve ilȃhre.
Diskriminatsiya – bu insanlarnı yasaqlanğan alȃmetlerge köre sıqıştırmaqtır. Onıñ içün diskriminatsiya añlamı teñlik sözünen sıqı bağlıdır. İşke yerleşme qanunında teñlikniñ eki añlamı bardır:
- Abstrakt teñlik, bu ibare er bir adamğa qullanılmaq kerek, yani qanun ogünde er kezniñ musaviyligi kibi. Bu kontseptsiya yuqarı qanunnıñ temelidir. Bu kontseptsiyağa köre, diskriminatsiya yapmaq yasaqtır. Bu añlam işletiledir, amma er tür diskriminatsiyanı qaplap almaydır.
- Bu konkret teñlik, yani bu qayde er kezge qullanıla, amma er bir insannıñ alını ayrı esapqa almaq kerek. Yani bazıda qanun çalışqan kibi ola, amma farqlı allarda olğan insanarnıñ diskriminatsiyası devam ete. Ortada olğan farqlılıqlarda nazarğa alınmasa, buda diskriminatsiya, dep sayıla.
Diskriminatsiya añlamı, teñlik kontseptsiyasınıñ nazariy qısmından kelip çıqadır ve amelde mahkeme davalarında qullanıladır.
Meselȃ, eki dane biri birine oşağan mahkeme işi, ağırayaqlılıq tatili ve addiy tatil, tek qadınlarğa berilgen tatil kibi, abstrakt teñlik kontseptsiyasınıñ sıñırında, ya da böyle tatilni spetsifik tatil kibi muakeme etüvinde diskriminatsiya dep sayılmay, ya da, dekret tatilinen bağlı imtiyazlarda red etilse, demek, cınıs alȃmetinden diskriminatsiya dep sayıla bile. Diskriminatsiya doğrudan doğruğa, ya da ğıyabiy ola bile.
Qullanuv saası
- Diskriminatsiya kontseptsiyası em şahsiy, em de devlet sektorlarında, yani devlet idarelerinde de (devlet idareleri, olarnıñ hadimlerine qulanılğan qanunlarnı red etalmaylar) qullanıla bile.
- Halqara seviyede umumiy diskriminatsiya olmağan ümdeler yoqtırdır. Qanun boyunca, eñ çoq iş yerlerinde diskriminatsiya olğanlarnı qorçalamaq içün qullanıla. Diskriminatsiya sebepleri cedveli, sıñırlatıcı olıp, deñişedir.
Demek, Avropa birliginiñ qanunlarında, bir insanğa, yadaa insanlar gruppasına qarşı diskriminatsiya yapılmasına açıq – aydın yasaq bardır.
- Diskriminatsiya añlamı pek keñ dairede qullanıla bile, onı çeşit muracaatlarda, iş çeşitlerinde qulanmağa mümkün:
- İşnen teminleme meselesinde, bu strategig bir saadır, mında eñ çoq diskriminatsiya oladır; mında diskriminatsiya kontseptsiyası çıqaruvdan qorçalamaq kerek.
- İş vaqıtında, meselȃ, maaş töleme maselelerinde, çalışma şaraitleri, karyera ve başqa; mında diskriminatsiya kontseptsiyası istismardan qorçalamaq kerek.
- Bütün qanunlarnı diskriminatsiyağa qarşı olğan qanunlar boyunca teşkermege mümkün. Meselȃ, nevbetteki areketler qanunğa qarşı, dep ilȃn etile bileler, yani yasaqlana bileler:
- İçtimayi ortaqlar arasında qanuniy qaydelerini işlep çıqarılması, meselȃ kollektiv emek uzlaşmaları;
- Devlet idareleri tarafından işlep çıqarılğan qanuniy qaydeler (memuriy, ua da norativ qaydeler).
Doğrudan – doğru diskriminatsiya yapma kontseptsiyası
Doğrudan – doğru diskriminatsiya kontseptsiyasında, diskriminatsiya meydanğa ketirilgen neticeler noqtayi nazarından (A) baqıla, daa keñ añlamda ise, birde bir adamlarğa qarşı (B). Ayrı vaqıtları ayıruv davranmaları belli bir kriteriyge esaslanğan ola bile (C).
- Ümde a.Maqsad
Doğrudan – doğru yapılğan diskriminatsiyada, nasıldır bir kriteriy ayıruv davranmalarına esas olraq qullanıla. Yani, yasaqlanğan sebepler qullanılmasınen, bir de bir insanğa yaramay baqıla.
Onıñ içün, doğrudan – doğru yapılğan diskriminatsiya, yasaqlanğan sebeplerge qarşı, mahsus yapılğan, dep esaplana bile. Amma qanunlar çerçevesinde böyle diskriminatsiya pek siyrek rast kele, qanunlarda ayıruv davranışlarnı belgilemek tendentsiyası peyda ola.
Mında yaramay davranmanı tasdıqlamaq yeterlidir, diskriminatsiya isbat etile.
Onıñ içün, belli bir kriteriy, belli bir insanlarğa qullanılmağan olsa, ne olacağını ogrenmek yahşı olur edi.
- Usul
Peyda olğan neticeler manasında, diskriminatsiya teñeştirüvnen bağlıdır.
Teñeştirüvden ne kilip çıqa…
- Vaziyetni talil etmek kerek.
Yani, olıp keçken ve biri – birine oşağan vaqiyalarnı ogrenmek kerek. Vaziyetler teren v obyektiv şekilde ogrenilmek kerek.
- Vaqıtnı köz ögüne alaraq talil etmek
Böyle talil konkret allarını ogrenmekni öz içine ala bile, çünki vaqıt faktorınen keçirilgen teñeştirme, er vaqıt keñ qullanıladır.
Amma baqılğan vaqiyalar biri biri artından olması mümkün.
Mında daa, uydurma insanlarnen, abstract teñeştirmeler keçirmege mümkün. Bu usul pek semereli. Çünki hayal insanlar ve abstract teñeştirmelernen bir qaç ola bilecek vaziyetlerni talil etmege mümkin. Böyle yanaşmada, muracaatqa mesüliyetli olğan insan, yaramay dep sayılğan vaziyetniñ obyektiv sebeplerini añlatmaq kerek.
2.Sıñırlı keri çekilüvler
Doğrudan – doğru yapılğan diskriminatsiya, bu teñlik qanunı bozuv, dep sayıla ve aqlanmağa kelmey. Onıñ içün, tek bir qaçtane, konkret qaydeden tış istisnalar bar.
- Konkret vazifege belgilengen şartlar
Eger bir de bir vazifede bielli bir şartlar endi quyulğan olsa, bu qanuniy bir ayıruvlar, dep sayılır.
- Diniy vazifeler
Diniy alȃmetlerinen, inançlarınen meydanğa ketirilgen teşkilȃtnıñ ihtisasiy faaliyetinde diniy kriteriyler ayıruvlar içün esas olsa, ve böyle kriteriy «qanuniy, aqiqiy ve vazifege uyğun dep esaplansa», demek doğrudır.
Devletler – iştirakçilerde, böyle qanun endi ömürge keçirile bile, ya da olar böyle qanuniyet qabul ete bileler, amma bu saada yañı qaydeler qabul etip olamaylar. Diskriminatsiya yapmamaq qaydesiden istisna olaraq, tek zaruriy, dep sayılğanlarnen sıñırlanadır.
Böyle, diniy kriteriylerge esaslanğan ayrıntılar, başqa bir türlü (cinsiyet, ırq, saqatlıq ve başqa) diskriminatsiyağa yol qoyalmay.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Amerika Birleşken Devletleri ve Avropa Birligi Qırım yalısında ukrainalı gemi ve askerlerniñ zapt etilüvi sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı azırlaylar. Bu aqta Sky News ve Financial Times Amerika kütleviy haber vastaları öz menbalarına esaslanıp bildire.
Sky News malümatına köre, Büyük Britaniya ve bir sıra Avropa memleketi Rusiyege qarşı yañı tedbirlerniñ yaqın aftalarda ilân etilmesini isteyler. Avropa İç işler nazirlikleriniñ yolbaşçıları bu mevzunı bazarertesi künü, fevralniñ 18-nde, muzakere etecek.
Financial Times yazğanına köre, sanktsiyalar ukrainalı gemilerniñ zapt etilüvinde iştirak etken insanlar ve şirketlerge qarşı kirsetilecek.
Bu haberler peyda olğan soñ Moskva birjasında ruble ucuzlaşıp, 10 daqqa içinde dollarğa nisbeten 46 kapik ve euroğa nisbeten 66 kapik coydı, dep bildire «Vedomosti» Rusiye neşiri.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova «devlet hainliginen» qabaatlanğan İvan Yatskinniñ ukmüni takbih etti.
Bunı ombudsmannıñ matbuat hızmeti haber ete.
«Mahkemeniñ mına bu qanunsız ükmü, vaqtınca işğal etilgen Qırımda Ukraina tarafdarı mevamını serbest bildirgen vatandaşlarımızğa qarşı işğalci akimiyetniñ muntazam ve siyasiy basqılarınıñ numayışıdır», – dep yazıla bildirmede.
Denisova halqara toplulıqnı qanunsız ükümge cevap bermesine ve Rusiye qarşı basqını arttırmasına çağırdı.
Mayısnıñ 21-nde Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «devlet hainliginen» qabaatlanğan Qırım sakini İvan Yatskinge üküm çıqardı. Alla Hineviçniñ reisliginde qadılar kollegiyası İvan Yatskinni bir yıl sıñırlav ile 11 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Yatskin «devlet hainliginen» qabaatlandı (Rusiye ceza qanunnamesiniñ 275 maddesi – QA). Bu dava boyunca bütün mahkeme oturışları qapalı keçirildi, mahkeme, dava materiallarında devlet sırı olğanına atfı ete edi.
Qırımnıñ Curçı rayonınıñ Aybar (Voykovo) köyüniñ sakini İvan Yatskin 2019 yılda oktâbr 16-sında tutuldı. Bu dekabr ayında belli oldı.
Rusiye tahqiqatı, Yatskin Qırımda olıp, UMT ile işbirlik yaptı ve «Rusiyeniñ devlet sırı» olğan malümatnı olarğa bildirdi, dep ayta.
Qırım.Aqiqatnıñ Ukraina telükesizlik hızmetine yollağan muracaat cevabında İvan Yatskin UTH ile işbirligi yapmadı, dep aytıla.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi İvan Yatskinni siyasiy mabüs dep tanıdı.


text:
El prezidenti Q.Toqaev 1269 jılı Talas qwrıltayında derbestigi tolıq moyındalğan Altın Orda (Joşı wlısı, Wlıq wlıs) imperiyasınıñ 750 jıldıq mereytoyın merekeleu turalı mälimdedi.
Joşınıñ wldarı Batu han negizin qalap, Berke han irgesin bekitken Altın Orda Möñke Temirdiñ biligi twsında 1269 jılı Talas özeniniñ boyında şaqırılğan Şıñğıs wrpaqtarınıñ qwrıltayında bir-birimen tatulıqtı saqtay otırıp, öz wlıstarında täuelsiz sayasat jürgizuge özara mämile jasasıp, öz aldına derbes imperiya ekenin tolıq moyındatuğa qol jetkizdi.
Joşı hannıñ kesenesin ziyarat etken el basşısı Q.Toqaev halıqaralıq turistik forumda «Wlıtau aymağı mindetti türde Qazaqstannıñ turister tartu kartasınıñ aldıñğı qatarında boluı tiis. Bwrın jobalanğan «Wlıtau» wlttıq tabiği parkin qwru mäselesin jüzege asıru kerek. Biıl mwnda turister üşin arnayı ortalıq aşıluı tiis», – dedi. Qazaq dalasında osıdan segiz ğasır bwrın qwrılğan alıp imperiya Altın Ordanıñ mereytoyın atap ötip, negizin qalauşı äri qazaq handarınıñ tüpatası Joşı hannıñ esimin wlıqtau jöninde bastama köterdi.
«Wlıtau halıqaralıq deñgeydegi etnografiyalıq turizmniñ ortalığına aynaluı tiis. Bwl jwmıstardı Altın Ordanıñ 750 jıldığın merekeleu qarsañında bastau kerek», – dedi prezident. Sonımen qatar, Toqaev «Biz Altın Orda negizin qalauşı Joşı hanğa mindetti türde qwrmet körsetuimiz kerek. Asa mañızdı missiya: bükil älemniñ nazarın osınday tarihi twlğağa audaru jäne onıñ kesenesin mädeni turizm nısanına aynaldıru» qajettigin ayttı.
Altın Orda – Joşı wlısınıñ ornına qwrılğan alğaşqı memleketterdiñ biri. Joşı hannıñ balası Batu hannıñ kezinde Orda Altay tauınan Dunay özenine deyingi wlan-ğayır jerdi alıp jatqan ülken memlekettiñ ortalığı alğaşında Edil boyındağı Saray-Batuda bolsa, keyin Saray-Berkege köşirilgen. 1227-1502 jıldar aralığında, üş jüz jılğa juıq saltanat qwrğan säuletti-säuleli qağanat tarih köşinde Qazaq handığınıñ biligine wlasa otırıp, tabiği-tarihi twrğıda mwragerlik qwqığın iemdengen. Keybir ğalımdar Batu hannıñ (1227-1255 j.j.) hronikasın dälel türinde negiz etip, 2027 jılı «Altın Orda imperiyasınıñ 800 jıldıq mereytoyın» atap ötu zañdı degendi aytadı.


text:
Biıl esimi külli türki älemine keñinen tanımal dintanuşı Halifa Ğaqıpwlı Altaydıñ 100 jıldıq mereytoyı Qazaqstanda ğana emes, Türkiya, Qıtay jäne Eur..
Qazaqstan Respublikasınıñ Eñbek kodeksi 85-babınıñ 3-tarmağına säykes jäne jwmıs uaqıtın wtımdı paydalanu maqsatında QR Prem'er-Ministri Baqıtjan S..
Bir qariya özi tapqır, özi şeşen eken, bir jigitti sınap birneşe swrau swrap, dwrıs jauabın maqtap, qatesin özi şeşip beripti. – Adamgerşilik degenim..
Bıltırğı jıldıñ soñında ömirden ozğan tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor, qoğam qayratkeri Zardıhan Qinayatwlınıñ bwl swhbatı osıdan bes jıl bwrın..
Altaydan şıqqan, Gimalaydı asıp, Tibetten ötip, Ündistan men Päkistan arqılı 1953 jılı Türkiyağa barğan qazaqtardan, Halifa Altaydıñ ömiri men ideyala..


text:
Salı künü politsiya tarafından Erivanda elektroenergiya fiyatlarınıñ paalılaşuvına qarşı narazılıq aktsiyalarınıñ dağıtılmasına baqmadan, çarşenbe künü numayışlar devam ete.
Yüzlerce faali çöplük tenekelerinden barrikadalarnı etip, bu gece Bagramân meydanında qaldı, amma narazıcılar içün prezident sarayına irişim daa salı aqşamından qapatıldı.
Deyler ki, Ermenistan siyasiy firqalarından bir qaç vekil de bu gece narazıcılar ile bulunıp, politsiya ve faaller arasında «canlı» qalqannı teşkil etti.
Erivan politsiyasınıñ yolbaşçısı muavini Valeriy Osipân mitingni «qanunsız» olaraq adladı ve yaqalanğan faallerniñ azat etilgenini bildirdi.
Salı künü saba Erivan politsiyası suv topu vastası ile bazarertesi künü «Çaypavğa yoq!» areketi tarafından Ermenistanda avgustnıñ birinden elektroenergiya fiyatlarınıñ paalılaşuvına qarşı azırlanılğan mitingni dağıttı. Neticede bir 200 insannı yaqaladılar, çoqusı çatışmalar neticesinde yaralandı. Politsiya tarafından zarar körgenler arasında jurnalistler de bar edi, şu cümleden Radio Svoboda mühbirleri. Radio Svobodnaya Yevropa – Radio Svoboda yolbaşçılığı Ermenistanda jurnalistlerge nisbeten kösterilgen basqığa qarşılıqnı bildirdi. Politsiya yolbaşçısı afu soradı ve jurnalistlerge zararnı tazmin etmege söz berdi.


text:
Qırımda Tarhan Qut burnunıñ yanında deñiz tübünde 1920 senesiniñ “Çetvörtıy” adlı gemisini taptılar, tıştan o zırhlı gemi ya da tarama gemisine oşay. Bunıñ aqqında “Neptun” rusiye suv tübü ekspeditsiyasınıñ reberi Roman Dunayev haber etti.
“Keçirilgen araştırmalardan soñ, deñiz tübünde evel bilinmegen gemi tapıldı. Tafsilâtlı tetqiqlerden soñ, ekspeditsiyanıñ dayverleri geminiñ adını oqup oldı”, - Dunayevniñ sözlerinden yaza TASS.
Onıñ aytqanına köre, şimdilik geminiñ ögrenilmesi devam etmekte. O qayd etti ki, ileride bu gemi dayverler içün meraqlı bir ziyaret yeri ola bile.
Avgustnıñ başında “Neptun” suv tübü ekspeditsiyası Balıqlava yanında batqan tahtalı gemini tapqanları aqqında haber etken edi.
Fevralde Aqyar yanında rusiye atiqiyatçıları, tahminen Roma vaqtından qalğan, qadimiy geminiñ qalıntılarını tapqan edi.
Ukraina Medeniyet Nazirligi, işğal etilgen Qırımda Rusiye areketleri, yarımadadaki Ukraina medeniy mirasına zarar ketire dep iddia ete. Böyle areketler “Medeniy mirasnıñ qoruvı aqqında” qanunnı ve 1972 senesi UNESCO Konventsiyasını boza.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiye turizm operatorları evel rusiyeliler tarafından Mısırğa alınğan biletlerni Qırımğa deñiştirmek imkâniyetini tüşünmey. Bunı Rusiye turistik sanayı birliginiñ şimaliy-ğarbiy regional bölüginiñ müdiri Yekaterina Şadskaya bildirdi, haber ete TASS.
Onıñ sözlerine köre, Sankt-Peterburg turistlerine Mısır turlarını Qırım raatlanuvına deñiştirmege imkân yoq.
«Söz çarter ava uçuşından ibaret olğan turlar aqqında kete, şunıñ içün operatorlar müşterilerine Mısırğa yaqın bir raatlanuv yerlerini saylamağa teklif ete, Türkiye ve Qıbristan kibi», – dey o.
Aynı zamanda, Şadskaya degeni kibi, daa raatlanmaq içün yerni saylamağanlarğa turoperatorlar Qırım ve Soçi turlarını teklif ete.
Yaqında Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov Mısır ve Türkiye yerine rusiyeliler Qırımğa ketecegine ümüdini bildirdi.


text:
XIX ásirde islengen eski esikler "Dawıt- ata"dan óte almadı
- 13.10.2021, 22:47,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 32
Qaraqalpaqstan Respublikası bajıxana basqarması “Dawıt - ata” shegara postı arqalı qońsılas mámleketke shıǵıp baratirǵan "Ford tranzit" avtotransportında eski mádeniy bayliqlar hújjetsiz alip baratırılǵanı anıqlandı.
Ózbekstan Respublikası mámleketlik bajıxana basqarmasınıń málim etiwinshe
, eki tárepleme ashılatuǵın 3 dana gújim tereginen islengen eski aǵash qapılar Ózbekstan Respublikası aymaǵınan alıp shıǵıp ketiliwi qadaǵan etilgen materiallıq baylıqlar qatarına kiritilgen.
Olar Buxara hám Xiywa ustaları tárepinen XIX asirde ubayda usılında islengen tariyxıy baylıq ekenligi Qaraqalpaqstan Respublikası materiallıq miyraslar basqarması ekspertizası juwmaǵına kóre anıqlandı.
Házirde baylıqlar Qaraqalpaqstan Respublikası tarıyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyine tapsırılǵan.
Anıqlanǵan huqıqbuzarlıq jaǵdayı boyınsha bajıxana sorastırıw jumısları alıp barılmaqta.ckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Yuqarı Rada bügün Avropa Parlamenti, NATO, PACE ve OSCE teşkilâtlarına muracaat etip Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Rusiyede yasaq etilmesini muzakere etmege ve qabul etmemege çağırdı. Ukraina halq vekilleri dünya toplulığını Meclisniñ yasaqlanması aqqında qarar alğan Rusiyedeki ve işğal etilgen Qırımdaki mahkemecilerge qarşı şahsiy sanktsiyalarnı qullanmağa çağırdı.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina halq vekili Refat Çubarov, Parlament toplaşuvında sözge çıqıp, hatırlattı ki, aprel 26 künü Qırımdaki mahkeme Meclisniñ yasaq etilmesi aqqında qarar aldı ve «bazı muzakerelerden soñ» ve «ğarbiy ortaqlarnıñ ricasınen» Meclis Rusiyeniñ Yüksek mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
Halq vekili Svitlana Zalişçuk qayd etti ki, Meclisniñ Qırımda yasaq etilgeninden soñ yañı basqılar dalğası köterildi.
«Bügün biz FSB tarafından Kefede regiona Meclis azalarından biri Suleyman Kadırovnıñ evinde tintüv keçirilgeni aqqında oqudıq. 3000 Meclis azalarından birisi, Rusiye Yüksek mahkemesi Meclisniñ teroristik teşkilât olaraq tanılmasına şikâyetni red etken soñ, daa farqlı repressiyalar seviyesine oğray», – dep qayd etti Zalişçuk.
Parlamentte №5215 olaraq qayd etilgen «Rusiye Federatsiyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ takbih etilmesi ve tanılmaması, ve dünya toplulığı tarafından Qırımda tamır halqınıñ qorçalanması aqqında Ukraina Yuqarı Şurasınıñ halqara teşkilâtlar ve tış devlerniñ parlamentlerine muracaatı» aqqında qararnı, 226 deputatnıñ reyi yeterli olğanda, 248 halq vekili destekledi.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprel 26 künü Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Dünya toplulığı rus akimiyetiniñ böyle faaliyetine qatiyen qarşı çıqtı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi.
Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq, Qırımtatar Milliy Meclis areketiniñ yasaqlanmasını tasdiqladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yarımadanıñ unikal tabiiy baylıqları yedi yıl devamında işğalci devlet tarafından yoq etile.
Yarımadanıñ arbiyleştirilüvi, onı arbiy bazağa çevirilüvi yalıñız yarımada içün degil, bütün Qara deñiz bölgesi içün daimiy ekologik telüke menbasıdır. İşğal şaraitinde qoruq yerleri pek sıq-sıq arbiy talimler içün qullanıla.
Ekologlar, Keriç boğazı üzerindeki köpürniñ ve «Tavrida» federal magistral yolunıñ quruluvı neticesinde Azaq ve Qara deñizleriniñ ekologiyasına tüzetilmez zarar ketirilgenini bildireler.
Resurslarnıñ çıqarılması ekosistemağa keri qaytarılmaz zarar ketire - nebatat ve ayvanlar öle.
Bundan ğayrı, rus işğalciler, Keriç yaqınlarındaki Yuqarı-Çürübaş ve Aşağı-Çürübaş göllerinde «Tavrida» yolunıñ quruluvı içün zeerli qum qazıp çıqara.
Qoruqlarnıñ statusını ğayrıdan bıqılmasını manaçıq etip, olarnıñ meydanlığı qısqartıla. Şu topraqlarda ise birden qurucılıq başalna.
Qırım yarımadasında milliy emiyetli Ukrainanıñ tabiat qoruq fondunıñ 48 qıymetli obyektinden 40-ı regional emiyetli statusına endirildi. Bu, olarnı suistamal alları ögünde soñ derecede zayıf ete, çünki anda sanayı ve raatlıq leyhalarınıñ ömürge keçirilmesine imkân bere.
Yıqıluvğa oğratılğan qoruqlarnıñ umumiy meydanlığı 153 gektardır, 110 000 gektardan çoq orman Qırımdaki işğalci organlarnıñ faaliyetinedn zarar kördi.
Rus işğalciler yarımadada arbiy infraterkipniñ inkişafı içün suvdan çoq faydalana, bu da onıñ yoq olmasına sebep ola. Bunıñ neticesinde yarımadanıñ ealisi suv qıtlığından zarar köre.


text:
Qırımda «politsiyanıñ» er bir hadimine arbiy komissarlıqqa celpname keldi.
Bu aqqında hadimlerden biri bildirdi, dep haber ete Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
Onıñ aytqanına köre, celpnamede bu «Arbiy borc ve arbiy hızmet aqqında» qanunğa köre esapqa aluv olğanı qayd etile, lâkin bir kimse bir şey añlatmay.
«Celpnamelerni berdiler, tibbiy teşkerüvden keçip, dekabrniñ 19-na qadar arbiy komissarlıqqa kelmek kerekligini ayttılar. Lâkin biz epimiz cedvelde bar edik, olarnıñ bundan haberi bardır», – dep ayttı Tsentrniñ subetdeşi.
Talaplarğa riayet etmegen politsiya hadimlerini Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları boyunca mesülietke çekecekler.
Yazda Rusiye Federatsiyası vatandaşınıñ pasportını alğan erkeklerni yerli arbiy komissarlıqqa kelmege mecbur ettiler.
Mart 8-de «Qırım samooboronasınıñ» aman-aman 100 arbiyi Aqmescitteki Kiyevskaya soqağında yerleşken Cumhuriyetniñ arbiy komissarlığını zapt ettiler.


text:
Ukraina Qırımnıñ naqliyat qamaçavını yapmay ve naqliyat vastaları teşkerilip başlağan soñ taşımalarnı ğayrıdan tikleycek. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Qırımnıñ iç bir qamaçavı yoq. Ukrainanıñ diversion gruppalardan imayesini temin etken tedbirler bar. Şimdilik terroristik telüke vaziyetinde, trenler ve avtobuslar Ukraina devleti içün telükeli olğan şahıslarnı ketirgen vaqıtta, imkânsız edi. Al-azırda bu naqliyat vastalarını nasıl etip semereli teşkermek mümkün olğanı baqıla. Bizler memleketimizniñ barışıq ve tınçlığını saqlap qalmaq kerekmiz», – dedi prezident.
Petro Poroşenko dedi ki, Ukraina akimiyetiniñ qamaçavnı basqı vastası olaraq qullanmağa niyeti yoq.
Dekabr 27-den itibaren «Ukrzaliznıtsâ» Qırım ile demir yol alâqalarını toqtatıp, yarımadağa qatnağan trenlerni lâğu etti. Qırım trenleri artıq Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar yürecek.


text:
Ukrainanıñ Avropa Şurasındaki daimiy vekili Boris Tarasük Rusiye mahkemesiniñ Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleri, qırımtatar musulmanlarına qarşı çıqarğan yañı ükmüni takbih etti. Bu aqta Ukrainanıñ Avropa Şurası temsilciliginiñ matbuat hızmeti Facebook saifesinde bildirdi.
«Bu Rusiye mahkeme sistemasınıñ adaletnen iç bir alâqası olmağanını köstere, qırımtatarlarğa qarşı taqip siyaseti devam ete ve işğal etilgen Qırımda farqlı fikir alâmetlerini bastırıla. Bu ajderha üküminiñ ilân etilmesine mabüslerge qol tutmaq içün ketken tahminen 120 qırımtatarınıñ aman-aman 9 saat Keriç köpründe sıcaq içeceksiz ve aşsız sıfır derecede tutuluvı açuvlandıra», – dep qayd etti Tarasük.
Ukrainanıñ daimiy vekili Rusiyeden mahkeme qararını lâğu etmesini ve Rusiyede qanunsız tutulğan bütün Ukraina vatandaşlarını acele azat etmesini talap etti.
«Ukraina Avropa Şurası Baş kâtibini, Avropa Şurası insan aqları Komissarını ve Avropa Şurası aza devletlerini bu qanunsız areketlerge cevap berip, Rusiye Federatsiyasından halqara uquq normalarınıñ bozuluvını, hususan vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında gumanitar ve halqara uquq normalarınıñ bozuluvını toqtatmasını talap etmege çağıra», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, Avropa Birligi Rusiyeni Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini ve diger tutulğan ukrainalılarnı azat etmesine çağırdı. Bundan evel ABD elçihanesi yanvarniñ 12-nde Rusiyedeki mahkeme tarafından qırımtatarlarğa çıqarılğan ükümni takbih etti. Avropa elçileri de Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ükmüni takbih etti.
Yanvarniñ 12-nde Rusiye mahkemesi Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini sert rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti. Enver Ömerov 18 yılğa, Ayder Cepparov 17 yılğa, Riza Ömerov 13 yılğa üküm etildi. Mahkümler qabaatlarını tanımay.
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova qırımlılarğa çıqarılğan ükümni takbih etti, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyeden mahkeme qararını lâğu etmesini ve qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti. Rusiye tarafı Ukraina nazirliginiñ beyanatına daa cevap bermedi. Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye mahkemesiniñ ükmüni «daa bir repressiya dalğası» dep adlandırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye taqiqat komiteti Estoniyada oturuv izni olğan Leningrad vilâyetiniñ sakinine qarşı cinaiy iş açtı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Adı aydınlatılmağan rusiyelini FSB hadimleri bu sene oktâbr ayında Rusiyeden çıqqan vaqıtta yaqaladılar. Onı ya eki yüz biñlik para cezası, ya da dört yüz saatlik cemaat işleri bekley.
Aqımdaki sene avgust ayında Rusiyede ekinci vatandaşlıq ya da diger memlekette oturuv izni aqqında Federal migratsion hızmetine haber etilecegi aqqında qanun işke tüşürildi. Mezkür cinaiy iş bu saada ilk sefer açıldı.
Migratsion hızmetiniñ malümatına köre, qanun işke tüşürilgen soñ yarım milliondan ziyade Rusiye vatandaşı eki vatandaşlığı olğanını bildirdi.


text:
İşğal etilgen Qırımda martnıñ 28-nden başlap iyünniñ 1-ne qadar pansionat, raatlıq evleri ve şifahaneler işini toqtata. Bu koronavirus tarqaluvınen bağlı, dep aytıla Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ saytında.
«2020 senesi martnıñ 28-nden başlap 2020 senesi iyünniñ 1-ne qadar Qırımdaki pansionat, raatlıq evleri, şifahane-kuror teşkilâtlarında (şifahanelerde), gece-kündüz çalışqan şifahane bala lagerlerinde ve musafirhanelerde yerlerniñ ayıruvını toqtatmaq, iş yolculığı ya da hızmet yolculığında olğan şahıslar içün istisna yapılmalı», – dep aytıla buyruqta.
Qayd etilgenine köre, al-azırda Qırım şifahanelerinde bulunğanlar özüni tecrit etmeli ve qaluv müddetini uzatıp olamaz.
Martnıñ 27-nde işğal etilgen Qırımda restoran, qave, bar, aşhane, bufet ve diger aş müessiselerini vaqtınca qapatmağa qarar alındı. Sımarış berip almaq ve evge sımarış etmek imkânı olacaq.
Aqyarda 5 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda hastalanğanlarnıñ sayısı 14 insan oldı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina haber havfsızlığınıñ mezebi endi işlenilgen ve muzakere etilmekte, amma Qırım meselesi ayrı maddeni talap ete. Bu kibi fikirni Ukraina haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Sergey Kostinskiy bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırım ayrı vesiqağa muhtac. Ukraina havfsızlığı mezebi taktika meselelerini al etemez. İşğal etilgen territoriya meselesi – taktika sualidir, oña ayrı vesiqa işlenip çıqarılmalı, ümüt etem ki, bunı yapıp olurmız, çünki ekspert, media-ekspertlerniñ azırlığı bar. Şimdilik ögümizde tek resurslar meselesi tura», – dey Kostinskiy.
Nazir keñeşçisi aytqanı kibi, mezep Ukraina Yuqarı Şurasına vaqtında taqdim etilir.
Evel haber siyaseti naziri Yuriy Stets Ukraina haber havfsızlığı boyunca mezepniñ 2015 senesiniñ soñuna qadar amelge keçirilecegine ümüdini bildirgen edi.


text:
Aqmescitet aprel 22 künü mahkeme ATR telekanalı operatorı Eskender Nebiyevge ceza qararını belgileycek. Eskender Nebiyevni Rusiye uquq qorçalayıcıları «fevral 26 işi» boyunca yaqalağanlar.
Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatarlarnıñ milliy areket faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ malümatına köre, toplaşuv Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde saat 14:00 başlanacaq.
Bundan evel mezkür iş boyunca Ali Asanov yaqalanğan edi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Üzeir Abduramanov
Üzeir Abduramanov (1916 s. mart 25, Qaşıq Degrimen ya da Cağa Mamış köyü, Qırım — 1992 s., Navoiy şeeri, Özbekistan) - II Cian cenki iştirakçisi, Şuralar Birliginiñ Qaramanı, sapör askerleri starşinası.
Üzeir Abduramanov 1916 senesi Qırımda, Büyük Onlar rayonınıñ Cağa Mamış (başqa menbalarğa köre Qaşıq Degirmen) köyünde fuqare qorantada doğdı. O, balalıqtan çoq zorluq çekti ve ağır işlerde çalışmağa mecbur oldı. Üzeir Abduramanov duşmanğa qarşı çoqtan-çoq uruşlarda iştirak etti, ğalebe qazanuvğa degerli isse qoştı.
Sapör Üzeir Abduramanov qattı uruşlarda özüni batır, cesür komandir olaraq köstergeni içün, oña Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim etildi.


text:
Qarasuvbazarda qırımtatar iş adamı Resul Velilâyevniñ evinde çoq saatlıq tintüv keçirilgen soñ onı Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresine alıp kettiler.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, yaqalanğannıñ aqrabaları izaat bermekten vazgeçe.
Saba yaqalanğanlardan daa biri, Ali Bariyev de anda buluna.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ malümatına köre, daa evel yaqalanğanlar Rustam Velilâyev (Resul Velilâyevniñ oğlu) ve Zera Velilâyeva (Resulniñ qız qardaşı) azat etildiler.
Aprel 26 sabasında Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tintüvler yapılğanı belli oldı.
Çubarov Rusiye telükesizlik hadirmleriniñ qırımtatar iş adamları, hayratçılar ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine tintüvler ile kelgenini bildirdi.
Al-azırda Rusiye telükesizlik hadimleri ve Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti tarafından bu vaziyetke dair berilgen izaatlar yoq. Tafsilâtlar ögrenile.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayratçı Resül Velilâyevge ait.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Aqmescitte Rusiyeniñ kontroli altında olğan Kiyevskiy rayon mahkemesi bunıñ arfesinde Bağçasarayda yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Server Mustafayevni tevqif etti.
Onıñ advokatı Sergey Legostovnıñ bildirgenine köre, faaliyetçi iyün 9-ğa qadar tevqif etildi.
Qorçalayıcınıñ malümatına köre, oturışuv qapalı rejimde keçti. Mahkeme advokatnıñ, Mustafayevge ev apisi şeklinde sıñırlav tedbirniñ saylanmasına dair talabını red etti.
Legostovnıñ aytqanına köre, imayesi altında olğanğa qarşı çıqarılğan qabaatlavlarda, 2016 senesinde Bağçasaraydaki camilerden birinde Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı iştirakçileriniñ gizli körüşüvi aqqında aytıla.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti.
Azatlıq Radiosı muhbiriniñ malümatına köre, Mustafayevni «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca yaqaladılar, onı mahkemege qadar vaqtınca tutuluv izolâtorına yerleştirdiler.
Rusiye FSBsi, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ Qırımda yaqalanğanını bildirdi. Yaqalanğanlarnıñ adları bildirilmey.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
«Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvı 1783 senesi, ğaliba, II Yekaterina fermannı çıqardı, mında böyle yazıla: Rusiye qırımtatarlarnı bütün aqibetler ile öz vatandaşları olaraq tanıycaq. Olarnıñ aqlarına, camilerine ve dinine ürmet kösterilecek, bu ise pek müimdir», – dedi Putin.
Onıñ fikrince, böyle siyaset doğru edi, ve Rusiye yolbaşçısı şimdi de oña köre areket etecek ola.
«Biz şimdi qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyası içün fermannı azırlaymız. Amma tek qırımtatarlarnıñ degil, çünki Stalinniñ repressiyalarına ermenler, almanlar, yunanlar da oğradı. Şunıñ içün biz bu halqlarnıñ temsilcilerini de añmaq kerekmiz», – dedi Putin.
Ukraina Yuqarı Şurası «Ukraina Yuqarı Şurasınıñ qırımtatar halqınıñ ukrain devleti sıñırlarında aqlarınıñ temini boyunca beyannamesi»ni alğışladı. Oña köre, Ukraina qırımtatar halqına tamır halqı olaraq ve Ukrainanıñ diger milliy azlıqlarnına qavmiy, medeniy, til ve diniy hususiyetleriniñ saqlanması ve inkişafı kefil etile.


text:
Olar dağıtılğan «Berkut» hadimlerini qorçalaycaq ola ekenler. Malüm ki, al-azırda «Berkut» hadimleri fevral 18-20 künleri Kiyevde adamlarnı öldürüvde şeklenip, apske alındı.
Miting iştirakçileri Rusiye bayrağı, Georgiy şireti ve yasaq etilgen «Donetsk cumhuriyeti» firqasınıñ bayraqlarınen keldiler. Olar Rusiye şiarlarını seslendirdiler.
Bugün Habarovsk ülkesiniñ sakinleri «bahtlı Rusiyege» qoşulması içün miting keçirdiler.
Miting maqsadı – Rusiye regionında yaşayış seviyesini köstermektir. Tedbir teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, Rusiye akimiyeti Qırım qoşulmasını izaatlap, Rusiyedeki yaşayış yüksek seviyede olğanını qayd ettiler, lâkin bu yañlıştır.


text:
Bunı Golos Ameriki bildire.
Taqdirlev merasimi Washingtonda keçti. Mında Ukraina vaqialarını, şu cümelden yarımadada yaşağan qırımtatar halqınıñ aqları bozuluvına ketirgen Rusiyeniñ Qırım işğalini de añıp keçtiler.
Tedbir devamında bu sene mukâfat namzetlerini birden saylap alğanlarını bildirdiler – ekisi, em Mustafa Cemilev, em de Miroslav Marinoviç ıyllarnen Sovet Birliginde insan aqlarınıñ bozuluvına qarşı faaliyet ete ediler.
Cemilev içün bu endi soñki ay devamında elde etken ekinci halqara mukâfatı oldı. Faqat bu sefer tedbirde bulunmağa imkânı olmadı. Mukâfatnı Cemilevge onıñ yardımcısı Lilâ Müslimova ketirecek.
«İnanam, qomşu şimaliy devletniñ qaba areketlerine baqmadan, Qırım eñ yaqın vaqıtta öz muhtariyetini ğayrıdan tikleycek»,– dedi Müslimova.
AQŞ Ukraina elçisi Oleksandr Motsak şunı qayd etti ki, işbu mukâfat Ukraina yararlıqlarınıñ tanılmasını belgiley. Ve bütün dünyanı ukrainlilerge qol tutmağa çağırdı.
«Üriyet medali» 1999 senesinden başlap er yıl taqdim etile. Namzetler arasında Çehiya birinci prezidenti Vatslav Gavel, leh uquq qorçalayıcı Leh Valensa, sovet ve belorus siyasiy erbabı Stanislav Şuşkeviç, uquq qorçalayıcı ve Andrey Sahorovnıñ apayı Yelena Bonner ve pontifik II İoann Pavel bar edi.
İyün başında Mustafa Cemilev Lehistanda «Birdemlik» leh mukâfatını elde etken edi. Mukâfatnı Varşavada Lehistan prezidenti Bronislav Komorovskiy, Lehistannıñ sabıq başı Leh Valensa ile birlikte taqdim ettiler.


text:
İşbu qararğa, oña kirsetilgen doğrultuvlar ile, vekilleriniñ ekseriyeti qol tuttı. Teneffüsten soñ 217 vekil qayd olundı. 212 delegat razı oldı, 4 – qarşı çıqtı, 1 insan bitaraf oldı.
Qabul olunğan qararğa binayen, Qurultay Mecliske «qırımtatar halqınıñ tarihiy Vatanında milliy-territorial cumhuriyetiniñ meydanğa ketirilmesinen bağlı olğan sualler boyunca halqara teşkilâtlarnen – Birleşken Milletler teşkilâtı, Avropa Şurası, Avropa Telükesizlik ve İşbirlik boyunca teşkilâtı, İslâm İşbirligi teşkilâtınen munasebette bulunmağa» vekâlet bere.
Qurultay Birleşken Milletler teşkilâtı, Avropa Şurası, Avropa Telükesizlik ve İşbirlik boyunca teşkilâtı, İslâm İşbirligi teşkilâtına, diger memleketleriniñ akimiyetine, parlament ve halqlarına qırımtatar halqı taqdiriniñ belgilevine qol tutmağa rica etti.


text:
İşğal etilgen yarımadada musulman ve islâm müessiseleriniñ tintüvlerine «Ukrainanı birinci olıp satqan bazı musulmanlar» qoltuta, – dep ayttı Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Said İsmailov.
Bunı o, aprel 15-te «Qırımnıñ din cemiyetleri: aq-uquqlarınıñ bozulması ve siyasiy sebeplerden taqip» adlı brifingde bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
İsmailovnıñ aytqanına köre, bunıñ kibi adamlarnıñ çoqusı habaşılarnıñ areketlerine ait.
«Tavriya müftiyatınıñ açılmasını ilân etip, işğal devamında din ve millet erbapları, oquv yurtlarını Rusiyege qarşı çıqqanlarında, Ukrainağa qoltutqanlarında qabaatlaylar. İç bir sebepsiz ekstremizmde bile qabaatlaylar. Ve bunıñ kibi qabaatlardan soñ tintüvler keçirile», – dedi müfti.
Böyle etip, onıñ aytqanına köre, Qırımnıñ işğalci akimiyeti Rusiyege qoltutqan din erbaplarını qullanıp, dindaşlarını qabaatlamalarını isteyler, soñra ise tintüv keçirile ve dindarlarğa basqı yapıla.
Rusiye uquq qoruyıcılar qırımlılarnıñ evlerinde tintüv keçirmege devam eteler. Bu afta Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi, em de ağa-qardaş Velilâyevlerniñ qorantasında Qarasuvbazarda tintüv keçirildi.
Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa tahminlerini aydınlatıp, qırımtatar faallerini olarnıñ eski ortaqları çaqa bile, dep ayttı.
Keçken sene Qırımda Tavriya müftiyatı adlı yañı diniy teşkilât peyda oldı. Onıñ reisi habaş areketiniñ Qırım musulmanları diniy merkeziniñ vekili oldı.


text:
Zaporojyeniñ Lenin rayonında avgust 31 künü erkek evniñ ekinci qatından beş yaşında olğan qızını attı, dep bildireler Zaporojye vilâyetinde Ukraina İçki işler nazirliginiñ baş idaresinde.
Malümatqa köre, beş yaşında qızçıq hastahanege beden yaraları ile ketirildi.
«Militsiya hadimleri belgilegeni kibi, 1982 senesi doğğan balanıñ babası sarhoş alda olıp, öz balasını evniñ ekinci qatı penceresinden attı. Vatandaşnı ruhiy hastalar içün hastahanege yolladılar», – haber etile militsiya beyanatında.
TRK Ukraina bildirgeni kibi, erkek Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen. Balanı qavğa vaqtında attı. Telekanalnıñ malümatına köre, qoranta işğal etilgen Qırımdan yıl evelsi köçip keldi. Zaporojyede balanıñ bitası yaşay, onıñ aytqanı kibi, erkek alâ daa stressni yaşay, onıñ içün özüni tutıp olamadı. Balanıñ anası ise endi onı baba aqlarından marum qaldırmağa istey.


text:
Kremlniñ kontrol etken Aqmescitteki Demir yol rayon mahkemesi mart 20 künü Qırımlı jurnalist, Radio Svobodanıñ muellifi Nikolay Semena davası boyunca toplaşuvnı başqa künge qaldırdı. Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete ki, mahkemeniñ keçiktirilmesine sebep – imaye tarafını mahkeme ketişatı açıq keçmesi içün muracaat etkeni oldı.
Bütün istegen jurnalistler salonğa kirip olamağanı sebebinden, advokat Aleksandr Popkov mahkeme toplaşuvını büyükçe salonda keçirmege muracaat etti.
Ondan da ğayrı, o ve zenaatdaşı Emil Kurbedinovke iş içün şarait yaratılmağanını qayd etti – onıñ sözlerine köre, vesiqalarnı yerleştirmek içün yer yetirli degil, qabaatlanğanda ise öz vesiqalarınen çalışmaq içün masa bile yoq.
Prokuror Svetlana Urdinskaya böyle muracaatlarğa qattı itiraz bildirdi ve bunı «advokatlarnıñ nazlanması», em de «mahkemege sayğısızlıq» kibi tanıttı. Ondan da ğayrı «kelecek sefer imayeciler töşekke qave talap etecegini» dedi.
Emil Kurbedinovnıñ fikirine köre, mahkeme toplaşuvını küçük salonda keçirmek qararı tesaddüfiy degil edi, onıñ sözlerine köre, bu «Qırımda rezonanslı siyasiy davalar içün çoq rast kelgen amel».
Mahkemeci Nadejda Şkolnaya, mahkeme toplaşuvında ses qaydı yapılması aqqında muracaat etilgeni sebebinden aletlerni başqa salonğa keçirmek içün çoq vaqıt kerek olacağını, ve başqa sefer daa uyğun yer seçilecegini ayttı. Öz fikirlerini o imayeniñ muracaatından eval seslendirgeni içün, aynı teklifnen muracaatnı red etip olamadı.
Neticede o Mahkeme toplaşuvını aprel 3 künü saat 14-ke tain etti.
2016 senesi baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Dekabr 7-de taqiqatçı jurnalist Nikolay Semenağa Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmındaki «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozacaq areketlerge açıq çağıruv yapması» ile qabaatlanğanını aydınlattı. Taqiqatçı tizgen cinaiy iş 6 cılttan ibaret, advokatlar malümatlarnı ögrenmege başlay.
FSB sorğusında Nikolay Semena yazğan işlerinde «fikirini bildirme» aqqını qullandı, dep bildirdi.
Nikolay Semenanıñ advokatları, Halqara ve Avropa jurnalistleri Federatsiyası, em de OSCE ifade serbestligi meseleleri Temsilcisiniñ ofisi, FSBge muracaat etip, onı Qırımdan tedaviylenmesi içün yibermege çağırdı, lâkin müsbet cevap şimdige qadar daa berilmedi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Mart 29 künü Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir işiniñ» Yaltalı mabusı Emir-Usein Kukunıñ qoruyıcısına taqiqat vesiqalarını fotoresimge çıqarmağa yasaq ettiler. Bunı mahkeme toplaşuvından soñ mabusnıñ advokatı Aleksey Ladin bildirdi.
«Yazıq ki, bu beklenilgen qarar edi. Şikâyetimizni red ettiler. Yani, imayeniñ tanış olmağa aqqı olğan vesiqalarınen foto-resim çıqarma usulı ile talil etmege yasaq etildi. Yani ekspertiza yapılmasına qararnen ve ekspertlerniñ hulâsalarınen. Mahkemeniñ qararı, taqiqat sırları aşkâr olmaq mümkün sebebinen añlatıldı. Ne içün qolnen köçirip yazmağa, köçirip bastırmağa mümkün de, foto-resim çıqarmağa yasaq – menim içün büyük sır», – dedi Ladin.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye mahemelerinde böyle sualler qabaatlanğanlar ve olarnıñ qoruyıcıları tarafına çezile. Advokat, Qırımdaki mahkemeniñ bu qararına şikâyet etecek ola.
«Qırım Yuqarı mahkeesi ne decek, baqayıq. Kerek olsa, şikâyetimizni Rusiye Federatsiyasınıñ Aliy mahkemesine berecemiz», – dep qoştı advokat.
Ondan ğayrı, faaler Emir-Usein Kukunı mahkeme salonından bekçiler alıp ketkenlerini köstergen videonı yayınladılar.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım müsülmanları diniy idaresinde regionlarda hızmet etken imamlar ve Qırım regional müsülman din cemiyetleri yolbaşçılarınıñ iştiraginen ananeviy toplaşuv ötkerildi.
Tedbirniñ başında “Diniy adetlerge köre müsülmanlarnıñ cenaze merasimleri” mevzusında lektsiya oquldı. Soñra, imamlarnen Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev körüşti.
İmamlar keçken 2016 senesi yapılğan işler boyunca esabat berdiler ve 2017 senesine tedbirler cedvelini muzakere ettiler. Hususan, “Ezan sedası” yarışı ve “Merhametlik” aktsiyası aqqında söz yürütildi.
Müftiniñ sözlerine köre, şimdiki vaqıtta Qırım müsülmanlarınıñ esas maqsadı yaşlarnı terbiyelemek, radikalizm ve ekstremizniñ inkişafına yol bermemek, din qardaşlarınıñ aq ve uquqlarını qorçalamaqtır.
Tedbirniñ soñunda Müfti iştirakiçlerge tınçlıq, amanlıq ve eyilik tiledi.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Kataloniyanıñ İspaniyadan mustaqil olmasına dair referendumnı 2014 senesi baarde Qırımda yüz bergen vaqialarnen teñleştirmege mümkün degil, amma Kreml içün kene de avropalı ayırımcılarnı desteklemek daa elverişlidir. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde siyasetşınas,demokratiya institutınıñ müdiri Sergey Taran seslendirdi.
«Kataloniyada öz mustaqilligini qazanmağa istegen halq öz iradesini bildirgen oldı. İspaniya qanunlarına binayen, bu ne derecede İspaniya qanunlarına uyğun edi – o başqa sual. Qırımnı ise Rusiye istilâ eten edi. Ancaq «yeşil adamçıqlarnıñ» nezareti astında sahte refendum keçirilmek mümkün edi. Ayrı mesele – Vladimir Putin içün Avropa birligideki er angi istiqrarsızlıq elverişli olğanı. Brükselniñ diqqatını rus-ukrain cenkinden çetke tartacaq er şeyni Kreml öz tarafından destekleycektir», – dep qayd etti ekspert.
Oktâbrniñ 1-nde İspaniyanınKataloniya vilâyetinde, saylav bölükleri politsiya tarafından qapatılğan olsa da, Madridniñ yasaq etken mustaqillik referendumı ötkerildi. Referendumnı Avropa Birligi de qanunsız tanıdı. Kataloniyanıñ regional akimiyeti, rey bergenlerniñ 90% İspaniyadan mustaqil olmaq içün rey bergenini beyan etti.
Katalan mustaqillik areketiniñ lideri Carles Puigdemont, rey berüvden soñra, Kataloniya ayrı devlet olmaq aqqını qazandı, dep beyan etken.


text:
Kiyev – Aqmescit – Qırımtatarlar ve ukrain tarafdarlarnıñ taqip etilüvinen başlap, yarımada sakinlerine Rusiye vatandaşlığını qabul etmege mecbur etilüvine yekünlep. Bu ve diger bir sıra vaqialar Human RightsWatch halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtınıñ esabatına kirsetildi. Vesiqada, halqara qanunlarına esaslanıp, Qırımnı işğal etilgen territoriya kibi adlağan teşkilât, insan aqları bozuluv adiselerini tasvirledi. Ekspertlerniñ fikirince, bu saada vaziyet ep kerginleşecek. Eñ havflı alda qırımtatarlar bulunalar.
Teşkilâtta aytqanları kibi, Rusiye Qırımnı işğal etkeninen yarımadada insan aqlarını qorçalamağa da da qıyın oldı. Rusiyeniñ Qırımdaki areketleri aqiqaten de işğal deyler. Çünki, Ukraina ükümeti razılıq bermegeni alda qomşu devlet ukrain territoriyasını idare etmekte, deyler uquq qorçalayıcılar.
Maruzada aytılğanı kibi, yarımada Rusiyege qoşulğan soñ, qırımtatar ve ukrain tarafdrlarnı taqip etip başladılar. Human Rights Watch teşkilâtınıñ malümatına köre, fevral ayından başlap, 15 adam ğayıp oldı ya çalındı. Eki adam öldürilgeni belli. Olardan biri, Reşat Ametovnı soñki sefer martnıñ 3-nde Aqmescitniñ merkezinde körgen ediler, onı andan arbiy urbada üç belgisiz şahıs alıp ketti. Teşkilât, arbiyler "imayecilerniñ" vekilleri olması mümkün, dep tahmin ete. Ametovnıñ cesetini martnıñ 15-nle 2014 senesi taptılar.
Bundan da ğayrı, qırımtatarlarnıñ evleri, cami ve mekteplerinde tintüvler teşkil etildi. Meclis binası tintüvden soñ, qaptıldı. Yerli akimiyet Meclis yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yarımadağa kelmege yasaq ettiler, em de temsiliy organnıñ başkha azalarını da taqip ettiler.
Qırım matbuat vastaları öz-özlerini nezaret eteler
Maruza müellifleriniñ malümatına köre, qırımtatar ve ukrain yaqlı matbuat vastalarını da raat qaldırmaylar. Rusiye qabul etken qararğa köre, Qırım matbuat vastaları devletniñ qanunları boyunca 2015 senesiniñ yanvar ayına qadar resmiyleştirilmek kerekler. Akimiyetni teñqid etken mühbirler daa çoq basqı is etip başladılar.
Akimiyet, hususan, "Ekstremizm aqqında" tekmil yazılmağan qanunnı qullanalar. Misal içün, "Avdet" qırımtatar gazetasınıñ "işğal", "istilâ", "vaqtınca işğal etilgen" kibi sözler içün ekstremizmde qabaatladılar. Human Rights Watch bildirgeni kibi, FSB (FHH) gazetanıñ baş muarriri Şevket Kaybullayevni tenbiyelep, ileride bu kibi şübeli maqaleler çıqsa, gazetanı qapatmağa vade etti. Akimiyetniñ bu qorquzuvları sebebinden mühbirler özlerini nezaret etmege mecburlar.
Aynı zamanda, Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Rusiyeniñ Qırımda ükümetini tanımağanlarını cezalaycağını açıqtan-açıq ayttı. Bunı o, "Kommersant" neşirine sentâbrde bildirgen edi. Rusiye prezidenti yanında insan aqları boyunca şurasınıñ toplaşuvında Vladimir Putinniñ Qırımda aqsızlıq aqqında malümatqa olğan davranışı da diqqatnı celp etti. Rusiyeli publitsist Nikolay Svanidze, qırımtatarlarnı sıqıştırğanlarını aytqanda, Putin bu aqta haberi olmağanını ayttı.
Rusiye halqara qanunlarını bozıp, Qırım sakinlerini yañı vatandaşlıqnı qabul etmege mecbur ete.
Uquq qorçalayıcılar qayd etkeni kibi, Qırımda da bir ciddiy bozuluv bar. O, yañı vatandaşlaıqnıñ qabul etilüvinen bağlı. Misal içün, ukrain pasportlarınıñ saiplerine devlet ve yerli akimiyet organlarında vazife tutmağa yasaqtır. Diger taraftan, rusiyeli vatandaşlıqnı qabul etkenlerni birden arbiy hızmetke çağırmaq mümkünler.
Rusiye Qırım sakinlerini eki pasport arasında saylamağa mecbur ete, aynı zamanda, ukrain vesiqalarnı saylağan soyu mutlaqa çeşit meselelernen rast kelecegini bile.
Maruzada bildirilgeni kibi, böyle etip Rusiye em halqara qanunlarnı boza, em de Ukraina vatandaşlarını aqaretley.
Bunen beraber, Ukraina da insan aqlarını boza. Kiyev akimiyeti evelden aytqanı kibi, Rusiye vatandaşlığını qabul etken Qırım sakinleri cezalanmaycaq.
Amma, ukrain sıñırcıları yarımada sakinlerini tinteler. Rusiye pasportı tapılsa, Ukrainağa kiriş yasaq etile.
"Qırım ile bağlı büyük halqara narazılıq kösterildi. Amma, buye terli degil. Daa çoq şey yapılmaq kerek. Bütün dünya Qırımda ne olıp keçkenini nezaret etmeli",– dep ayttı Human Rights Watch-nıñ tedqiqatçısı Yuliya Gorbunova.
Maruza müellifleri rusiyeli akimiyetni bütün areketlerni toqtatamağa çağıralar. BMT-nıñ ayırı gruppalarnıñ cinayetlerniñ taqiq etilüvinde iştirak etmege çağıralar. ÖBSE-niñ mahsus nezaretçilerine Qırımda bulunmaq aq berilmek kerek.
Batqannıñ özü-özüni qurtarmaq kerekmi?
Meclis azası Eskender Bariyev Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, qırım ile sıñırnı keçkende daima bir saatke qadar tutula. Apayı ve eki küçük balasınen yaşağan Aqmescitteki dairesinde tintüv ötkerildi ve bütün tehnika tahliye etildi.
Şimdi, Bariyevniñ fikirince. Yerli uquq qorçalayıcı teşkilâtnı meydanğa ketirmege vaqıt keldi. Noyabrde o qurğan "Qırımtatar halqı aqlarını qorçalağan Komitet" taqdim etildi.
"Biz em ayırı şahıslarnını, em de umumen halqnıñ aqlarını qorçalamaq niyetindemiz. Diger millet vekillerine de yardım qolunı uzatmağa azırmız", – dedi o.
İlki adımlardan biri, halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnen bağ tutmaq, şu cümleden rusiyeli teşkilâtlarnen, Rusiye prezidenti yanında insan aqları boyunca Şura ile köpürni meydanğa ketirmeknen bağlı olacaq. Noyabr 20 kününden başlap, teşkilât gece-kündüz çalışacaq telefon nomerlerni belli etecek. Dekabr 1 kününden sayt çalışacaq.
Rusiye siyasetine tesir etecek usullar endi qullanıldı, – ekspert
İnsan aqları boyunca alan missiyasınıñ mütehassısı Vissarion Aseyevniñ fikirince, Rusiyege tesir etmesi mümkün er usul endi işletildi.
"Qırımnıñ işğalinden evel bir de bir usullar aqqında aytmaq mümkün edi. Bugün ise, Rusiye halqara qanunlardan tış areket etken vaqıtta, bir de bir şey yapmaq imkânsız kibi körüne", – dey uquq qorçalayıcı.
Eñ telükeli şey, "keçici müddetniñ" uzatıluvı, deyler ekspertler. Çünki, Rusiyeniñ mahkeme, politsiya ve prokuraturasına muracaat etmege sare olmaycaq.
Qırım.Aqiqat soravdan keçirgen ve adlarını belli etmemege rica etken mütehassıslarnıñ fikirince, yarımadada insan aqları boyunca vaziyet ep kerginleşecek. Yarımadada arbiyler çoqlaşacaq, "imayecilerniñ" faaliyeti devam ettirilecek. Közeticilerniñ fikirince, eñ çoq qırımtatarlar zarar körecekler, çünki Rusiye olardan endi duşmanlar yasadı.


text:
«Eurovision-2016» halqara yır yarışınıñ milliy finalında ğalebe qazanğan Ukrain yırcısı, qırımlı Jamala yarışta memleketni munasip seviyede temsil etecegine işandıra.
«Epiñizge pek minnetdarım. Menimce, Ukrainanı munasip seviyede temsil eterim. İşançıñız içün sağ oluñız», – dedi Jamala STB ve UA:Perşiy telekanallarınıñ canlı efirlerinde.
Meclis reisi Refat Çubarov Facebookta yazğanı kibi, seyircelir «jüriden aqıllı oldı».
Jamala qırımtatar halqınıñ faciası aqqında «1944» yırını taqdim etti. Onıñ sözlerine köre, bu kün – «hatıra. Bu yıl biñlerce qırımtatarnıñ ayatını deñiştirdi. Yırcı sms-rey berüvde seyircilerniñ eñ çoq sesini qazandı. 300 biñden ziyade insan rey berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sakinleri rey berüvge qoşulıp olamadı, çünki Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ukrain mobil operatorları çalışmay.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırımda mobil operatorları yarımada sakinlerine Ukraina içün rey bermege musadere etmedi.
Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko dey ki, Jamala «1944» yırı ile «Eurovision yarışında dünyada qırımtatarlarğa qarşı cinayetler aqqında hatırlatır.
Ukraina bıltır «Eurovision-2015» yarışında iştirakindenvazgeçti. Sebepler arasında ukrain topraqlarınnı zaptı ve Donbass arbiy ziddiyeti qayd etilgen edi.
Ukraina «Eurovision» yarışını 2005 senesi qabul etti. Ğalebeni 2004 senesi Ruslana Lıjiçko qazandı, aynı şu senesi Ukrainada nam qazanğan artisti unvanını qazandı.
61-inci «Eurovision-2016» halqara yır yarışı Stockholmde (İsveçiya) mayısta keçirilecek. Bu sene yarışta dünyanıñ 43 memleketinden iştirakçiler qoşulacaq.


text:
Aqmescit – Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda eñ çoq telüke astındaqırımtatarlar ve etnik ukrainliler bulunalar. Monitoring komissiyası işiniñ neticelerine köre, bu kibi qararnı insan aqları boyunca Birleşken Milletler Komitetiniñ Yuqarı Komissarı İdaresi seslendirdi. Qırımtatarlarnıñ aqları ise, daa sıq bozulıp başladı. «İmaye» vekillerniñ qanunsız areketleri ve yerli militsiyanıñ indememezligi sebebinden qırımtatar qurbanlarınıñ sayısı arta.
Rusiye akimiyeti vekilleriniñ qırımtatar aqlarını qorçalamaq vadelerine baqmadan, işğal etilgen Qırımda tamır halqnıñ eñ esas aq-uquqları bozulıp turmaqta. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Azatlıq Radiosına bildirgen malümatına köre, bu kibi adiselerniñ misali olaraq aprel ayında Aqmescitte yüz bergen vaqia ola bile.
«Evniñ azbarında bir gruppa buluna edi – köteklengenniñ qomşuları. Olarnıñ arasında tanış olmağan bir insan bar edi. Adı Kostâ eken, o, bu azbarda yaşaycağını bildirip, saibine evni satmağa rica etti. Yoq, cevabını eşitken soñ, Kostâ qorquzıp başladı. Neticede, erkekni yahşı etip köteklediler, diagnozı da endi belli. Aprel 18 künü o militsiyağa ariza yazdı. Bugünki künge qadar yerli militsiya hadimi bile oña kelmedi», – dedi Refat Çubarov.
Vesiqalarnı köstermege istemegenlerni kötek bekley
Qanunsızlıqnıñ areketiniñ soñki misali olaraq Qırım Meclis azası Abduraman Egizge yapılğan ücümni añmaq mümkün. O, «imaye» temsilcilerine vesiqalarnı köstermege red etti.
«Olarnıñ kiyimlerinde olğan erkek, maña nasıldır vesiqanı kösterdi, amma o resmiy kibi körünmedi. Onıñ içün, men politsiya kelgenini talap ettim. Olar diñlemediler, kelepçeler kiygizdiler, ondan soñ, dava başlandı», – dedi Abduraman Egiz.
Soñundan «imaye» temsilcileri onı yiberdiler, amma areketlerini añlatmadılar ve afu soramadılar. Bundan evel qırımttar Meclisi yarımadada «qanunsızlıqnıñ esas qaynağı» olğan ve silâlanğan «imaye» vekillerini dağıtmağa çağıra edi. Amma, Qırım akimiyeti «imaye» temsilcilerini ep destekle


text:
Qırımnıñ sabıq baş naziri Anatoliy Mogilöv Ukrainada yaşay ve siyasiy faaliyetini devam etmege istemey.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Nefaqadam şimdi, raatlanam. Mende er şey yahşı. Qırımğa yalıñız raatlanmaq içün baracağım»,– dedi Mogilöv.
Bunıñ ile sabıq baş nazir Ukrainanıñ qaysı yerinde yaşağanını qayd etmedi. Memleketteki bugünki vaziyetine olğan fikrini de bildirmedi. Bulunuv yeri aqqında sualge cevap berip, trubkasını qoydı, başqa bağğa çıqmadı.
Mogilövnıñ öz bulunuv yeri aqqında tarif etmemek istegini Qırım.Aqiqatqa Ukraina halq deputatı, Qırım içki işler nazirliginiñ sabıq başı Gennadiy Moskal añlattı.
«Onı Rusiyeniñ mahsus hızmetleri qıdıra. O, Qırımnıñ işğali aqqında haberdar edi. Moskvağa barıp, buña imza qoyğan edi. Memuriy binalarnı zapt etkende, o, bunı bile edi. Anda evelden yataq, mahsulat, aşçı, silânı ketirgen ediler. Bunıñ episi o vaqıttaki Qırım akimiyeti ile añlaşılğan edi. Er şey zapt etilgende, o qorqtı ve qaçıp ketti»,– dey Moskal.
Moskalniñ malümatına köre, Rusiye Federatsiyası şimdi Qırımnıñ sabıq baş nazir muavinlerini Pavel Burlakov ve Georgiy Psarövnı da qıdıra eken. Ekisi de Makeyevkadan çıqqanlar. Şimdi bulunuv yerleri belgisizdir.
Siyasetşınas Aleksandr Formançuknıñ fikrince, Burlakov yarımdağa müim vazifege başlamağa imkânını saqlay eken.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ, hususan milliy azlıq vekilleriniñ aq-uquqlarınıñ bozuluvı adiseleri qayd etile. Bunı BMT-nıñ 34 adamdan ibaret köz eticileri öz maruzasında bildirdiler, dep bildire Reuters.
BMT vekilleri qayd etkeni kibi, Qırımda «ukrain vatandaşları, qırımtatar ealisi ve diger azlıqlarnı taqip etmege devam eteler».
«Mart yında olıp keçken «referendumdan» soñ, Qırım «imayecileri» insan aqlarını bozıp başladılar, bu adiseler boyunca taqiqatlarnı alıp barmaq içün bir de bir adım yapılmadı», – dep aytıla maruzada.
Qırımda insan aqları bozuluvı aqqında bir sıra uquq qorçalayıcı, cemaat teşkilâtları, Meclis bildirgen edi. Bundan evel, Ukraina tış işler nazirligi BMT-nı Qırımda aq-uquq ve serbestlikni nezaret etmek içün işbirlikke çağırğan edi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Minskke «norman formatında» muzakerelerge keldi. Bunı Radio Svoboda çarşenbe künü, fevral 11-de, bildirdi.
Aqrusiyeniñ paytahtına Donbass zıddiyetiniñ al etilmesini muzakere etmek içün Frenkistan prezidenti François Hollande, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Ukraina prezidenti Petro Poroşenko keldiler.
Çarşenbe künü, fevral 11-de, Minskte Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleri Ukrainanıñ şarqında olğan zıddiyetniñ al etilmesini muzakere etecekler.
Almaniya ükümetiniñ matbuat kâtibi Şteffen Zaybert bildirdi ki, muzakereler Kiyev saatine köre saat 17:30 planlaştırıldı.


text:
Yalta şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, kontsertniñ teşkilâtçıları «Vasiliy Sokolik adına sanat inkişafınıñ hayriye fondı» ve «Qara deñiz» muzıka salonı oldı.
Tedbir «Qırım Cumhuriyetiniñ medeniyet nazirligi» ve Yalta şeer şurasınıñ destegi ile keçti.
Bu sene festivalde, matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Moskva, Rostov-na-Donu, Qazan, Donetsk, Dnepropetrovsk, Harkov, Melitopol ve diger şeerlerden 30 taqım iştirak etti.
«Caliton», festivalniñ teşkilâtçısı Oksanı Sokolikniñ aytqanı kibi, Yalta medeniy ayatında er yıl olıp keçken bir merasimdir. «Caliton» tarihında bütün dünyadan 1,5 biñ muzıkant iştirak etti», − denile messacta.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin yabancılarğa Rusiye ordusında hızmet etmege imkân bergen fermannı imzaladı, haber ete Radio Svoboda.
Fermanğa köre, rus tilinde laf etken 18-30 yaşında yabancılar Rusiye silâlı quvetleri, İçki işler nazirligi ya da Rusiye yanğınğa qarşı hızmetini ile beş yılğa muqaveleni imzalay bileler.
Arbiy analitikler aytqanı kibi, evel yabancılar Rusiye ordusında hızmet etmek içün ya vatandaşlıqnı, ya da mahsus bir vesiqanı elde etmek kerek edi.
Faqat, şimdi yabancılarnı sıñırdan o bir tarafına hızmetke yollay bileler.


text:
Bunı Qırım studentlerinen körüşken Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ tasil ve ilim, gençlik ve sport departamentiniñ müdiri Andrey Yatsenkoğa esaslanıp, Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Körüşüvde Qırım studentleriniñ Hersonda yaşav ve oquş şaraitlerine alışuv muzakere etildi.
Yatsenkonıñ malümatına köre, Qırım studentlerinden 29 kişi Herson devlet universiteti, 15 – Herson devlet agrar universiteti, 8 – Herson devlet deñiz akademiyası, 4 – Herson esas tibbiy kölleci ve birer adam Novaya Kahovkanıñ TDAU kolleci, Herson politehnik kolleci ve Herson kooperativ iqtisadiy-uquqiy kollecinde oquycaq.


text:
Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ çoqusı maliye yardımnı almaq içün muracaat etken qıtaiy Ukrainanıñ yerli şuralarından alâ daa cevap körmediler.
Bunı «Ukraina buhraniy media-merkezinde» «Qırım diasporası» cemaat teşkilâtınıñ başı Anatoliy Zasoba bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat saytı.
Onıñ sözlerine köre, Ukrainanıñ bütün regionlarından söz yalıñız Kiyevniñ 12 vilâyeti aqqında kete.
«Paranıñ büyük bir qısmı üç regionğa: 10 million Odessağa, 10 million Lvov ve 3 million Kiyevge ayırıldı. Bu cedvelge kirmegen vilâyetler de bar, amma anda parağa muhtac olğan mecburen köçip kelgenlerniñ büyük miqdarı yaşay», – dedi Zasoba.
Onıñ sözlerine köre, paranı tek istiraat evlerinde ve şifahanelerden yaşağanlar elde ete bileler.
«Digerleri ise çette qaldı. Qorantalarnıñ diqqatını bu qararnıñ üçünci maddesine celp etmege isteymiz. İnsanlar barıp ariza yazmalı, yerli şuralardan para tölenilmesini talap etmeli»,– dedi Zasoba.
Onıñ sözlerine köre, qararda ödevniñ müddeti de qayd etilmegen.
Hatırlatamız, Qırım ve Aqyardan köçip kelgen qorantalarnıñ vaqtınca keçindirüvine 25 million 166,19 biñ grivna ayırılğan edi.
İyünniñ soñunda Nazirler kabinetiniñ naziri Ostap Semerak Kivede matbuat-konferentsiyasında bu para vilâyet devlet memuriyetleriniñ arizaları ile ayrılğanını bildirgen edi.


text:
Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi ve Qırım müftisi hacı Emirali Ablayev Saudiy Arabistan sakinlerine, yanvar 23 künü 91 yaşında vefat etken qıral Abdullah bin Abdulazizniñ tuvğanlarına taziyelerini bildire.
Bunı QMDİ matbuat hızmeti haber ete.
«Yüce Rabbimiz Oña qaytqan merhumnıñ canına Öz merametini, Öz minnet ve elâllığını eylesin ve oña Ebediy Ayatnıñ nimetlerini bağışlasın», – denile Qırım Müftisiniñ taziyesinde.
Qıral Abdullah tahtqa 2006 senesi keçti, amma amelde Saudiy Arabistanda keçken asırnıñ 90-ncı senelerinden yolbaşçılıq ete edi, çünki onıñ selefi qıral Fadhnıñ ağır hastalığı bar edi.
Abullah orta islâatlarnıñ tarafdarı edi, şu cümleden qadın aqlarınıñ keñişletüvi ve iqtisadiyat saasında devlet idaresiniñ azlaştıruvı, faqat, onıñ saltanatı vaqtında körümli demokratik çevirmeler yoq edi.
Tış siyasette o er vaqıt İranğa nisbeten ciddiy yanaşa ve ğarbiy memleketler ile güzel munasebetlerni qurmağa tırışa edi. Qıral Abdullah memleketi içün adetiy olğan AQŞ ile yaqın munasebetlerni saqlamağa areket ete edi. Analitiklerniñ fikrine köre, yañı qıral kelse de, Saudiy Arabistannıñ tış ve içki siyasetinde körümli deñişmeler olmaz eken.


text:
Eştän çığarılğan baat partiäse äğzäläreneñ xökümätkä kire çaqıru, ildä berdämlek buldıru eşendä möhim ber adım bularaq kürelä. Çönki eştän çığarılgannarnıñ küpçelegen sönni azçılıq täşkil itä ide.
Bu qanunıñ maqsatı, meñlägän täcribäle keşene il idaräsenä kire qaytaru. Ğiraqta Saddam xaqimiäte taralğannañ soñ, xökümätne baat äğzälärennän arındıru eşendä meñlägän täcribäle keşe däwlät häm xärbi wazifalarınnan çığarılğan ide.
Läkin bu tırışlıqlar aldan äytelgänçä, milli berdämlekne artturuda möhim ber rol uynıy. Eştän cibärelgännärneñ küpçelegen sönnilär täşkil itä. Sönnilärneñ rizasızlığın kimetü häm şul säbäple alarnıñ açu itep ğisyançılarnı yaqlawın tuqtatu öçen mondıy adım kiräkle dip kürelä.
“Cäwaplılıq häm ğadellek” dip atalğan bu qanun, barlıq keşegä dä eşkä urnaşu mömkinçelege birmi. Misal öçen, baat partiäseneñ idarädäge 10 däräcädä iñ yuğarı bulğannarnıñ 4sendä bulğannar bu qarardan faydalana almıyaçaq.
Bu qanun taqdime, ildäge sönni azçılıq, şiğiy küpçelek häm etnik kördlär arasında milli berdämlek buldıru öçen taqdim itelgän 18 öleştän torğan qanunnın berençese genä. 5 yıl däwam itkän milli qarşılıqnı beterü öçen kiräk bulğan bu qararnı AQŞ ta xuplıy.
Bush xaqimiäte bu qararnı ildä qarşılıqlar belän köräştä häm totrıqlıq urnaştu yulında iñ yaxşı açılış bularaq bäyäläde. Berdämlek häm totırıqlıq urnaşqan oçraqta bu Amerikanın da faydasına bulçaq, xärbilärne kire qaytarırğa mömkinçelek biräçäk.
Amerika, qarşılıqlar basılıp torğan soñgı arada Ğiraq xökümät başlığı Nuri äl Maliqigä, ildä säyäsätne yañadan tözekländerü öçen basım yasıy ide.
Bu qarar belän barlıq keşe kileşä dip äytep bulmıy. Mäcles qarar qılu şurası äğzäse Izzät äl-Şahbandar Azatlıq radiosına bolay dide:
“Baat partiäsenä qarşı qanun eçtälege, yağni öç alu xisläre "Cäwaplılıq häm Ğadellek" qanunında da sizelä. Anıñ niçek ğamälgä aşırılaşçağın belmibez. Läkin xäzerdän ük, bu qararnıñ baat partiäsenä qarşı qanunnıñ däwamı dip äytep bula.”
Şulay da taqdim itelgän qararlarnıñ barsında ğamälgä aşıru añsat bulmayaçaq. Cäwaplılıq häm ğadellek qanunı mäclis eçendä citdi qarşılıqqa etärde häm axırda aña qul quyğannar sanı nibarı 2-3 şura äğzäse ide.
Ğiraq dәwlәt başlığınıñ urınbasarı Tarıq Xaşimi, bu qararnı imzalawdan baş tarttı. Taqdimdä Saddam waqıtınnan birle, küzläw häm yäşeren polisiä xezmätendä eşlägän 7 meñ keşegä xäzer ük pensiägä çığu mömkinçelege berelüenä, sönni şura äğzäse qarşılıq belderde.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti istihbaratı ATO ştaında satqınlarnı tapıp, yoq etti. Bunı mahsus hızmetiniñ başı Valentin Nalivayçenko bildirdi ve 235 cinaiy işniñ açılğanı aqqında haber etti,– dep qayd ete matbuat hızmeti.
«Bir qaç ay içinde ATO ştabında hain olmamasına irişip oldıq», – dedi Nalivayçenko.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ başı aytqanı kibi, SBU istihbaratınıñ malümatı boyunca 235 cinaiy iş açıldı, olardan 50 – «devlet hainligi» maddesi boyunca açılğan.
Nalivayçenkonıñ sözlerine köre, bugün ATO ştabında hainlerniñ olmağanı aqqında aytmağa mümkün. Amma SBU hadimleri vaziyetni kendi nezareti altında tutmağa devam eteler.


text:
Rusiyeniñ Arhangelsk şeerinde yerli Federal havfsızlıq hızmetiniñ binası yanında patlav oldı. Bu aqta Radio Svobodanıñ rus hızmeti kütleviy haber vastalarınıñ malümatına esaslanıp bildire.
TASS subetdeşiniñ aytqanına köre, patlav küçlü degil edi. Sebepleri ögrenile.
Mash telegram-kanalınıñ malümatına köre, merkeziy kirişte turğan ve patlav vaqtında yaralanğan erkek elâk oldı. Binadan bütün hadimleri tahliye etildi.
TASS subetdeşiniñ qayd etkenine köre, elâk olğan kişi idare hadimi degil edi. Şahsiyeti ögrenilmekte.


text:
Bunı Ukraina tele ve radioyayınlav sualleri boyunca devlet komitetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
Mezkür añlaşma ile taraflar eki devletniñ halqı bir-biri aqqında keñ malümatnı bilmesi içün şaraitler yaratmaq kerek edi.
Onı toqtatmaq teşebbüsi «Rusiye tarafından Ukraina ve Rusiye ükümeti arasında añlaşmalarnıñ daimiy sürette bozuluvı» sebebinden kelip çıqtı, deyler komitette.
Ayırıca mında, añlaşmalarğa baqmadan, Rusiye Ukrainağa qarşı informatsion cenkni başlağanını qayd eteler.
«Rusiye matbuat vastaları endi uzun müddet devamında devletimizniñ topraq bütünliginiñ bozuluvını teşviqat ete. Böyleliknen milletlerara ziddiyetler, zorbalıq ve ksenofobiya peyda ola. Rusiye teşviqatı totalitar rejiminiñ izinden ketip, media saasında olğan añlaşmalarnı nazarda tutmayıp, «deşetli teleküniniñ aqiqatını» meydanğa ketire», – dep aytıla beyanatta.
Mında şunı da qayd eteler ki, Rusiye teşviqatı ukrain halqınıñ öz mustaqil, demokratik, avropalı devletinde yaşamaq istegini başqa türlü köstere.
Aynı Rusiyeniñ Ukraina içki işlerine qarışuvınen yerli ve çetel jurnalistlerniñ işlerinde manialar peyda olmağa başladı. Rusiye ekstremistleri teleradiokompaniyalarnı zapt ete, jurnalistlerni tutıp ala, devlet teleradiokompaniyalarınıñ mülkini qanunsız sürette şahsiyleştire ve ilhr.


text:
«Aqyarda Ukraina cenübiy-şarqından kelgen qaçaqlarnıñ esabatı ve iş teminlevi boyunca tertibat azırlanğan. Bizde tahminen 1100 qaçaq endi yerleşken. Eki mektep-internat tolu. Rusiye ükümeti tünevin qarar alıp, fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlikke avale berdi – biz vaqtınca yerleşüv çadır lagerlerini teşkil etecekmiz», – dedi Menâylo.
Onıñ sözlerine köre, federal bücetinden er bir insanğa kude 250 ruble ayırılacaq, qaçaqlar ise lagerge tüşmezden evel teşkerüvlerden keçecekler.
Evellri Qırım «parlamenti»niñ qararı ile qaçaqlarnıñ işleri boyunca komissiya tizilgen edi.


text:
Aqmescitte Mahmud Qaşgarlı adına Halqara edebiyat yarışınıñ Qırım basamağınıñ ğalipleri taqdirlendi. Olarnıñ arasında debütçiler de bar – müelliflerniñ bazıları bundan evel öz işlerini oquyıcılarnıñ mahkemesine taqdim etmegen edi.
Yarışta Bağçasaraydaki İ. Gasprinskiy memorial müzeyiniñ müdiri Elmira Abibullayeva, professor, QMPU Qırımtatar tili ve edebiyatı ilmiy-tedqiqiy merkeziniñ yolbaşçısı İsmail Kerimov ve yazıcı Mustafa Ametov ğalebe qazandılar.
«Oquyıcını Qırım hanlığı zamanlarına daldırğanıma baqmadan, ikâyemde şimdiki künde de aktual olğan meseleler açıla», – dep añlattı «40 biñ «Maşalla» ikâyesiniñ müellifi Elmira Abibullayeva.
Umumen olaraq, yarışta yedi iş iştirak etti, bularğa belli qırımtatar yazıcıları qıymet kesti, dep bildire Crimeantatrs.club.
«Men asıl da böyle şey ümüt etmegen edim ki, tap bu qadar pişken, tap bu qadar teren mündericeli, insannı celp etici, oquyıcılarnı özüne celp etici ikâyeler yazabilir bugünki künde yaşlar, doğrusını aytqanda, çoq işanmay edim. Amma Allahqa biñ kere şükürler olsun ki, fikrimiñ yañlış olğanı isbatını kördim» – dep duyğularınen paylaştı yazıcı Uriye Edemova.
Qaşgarlı adına edebiyat yarışı türk memleketlerinde er sene Avrasiya yazıcıları birligi tarafından keçirile. Yarışnıñ Qırım basamağını Nenkecan qadın-qızlar mecmuası teşkil ete. Konkursnıñ halqara basamağı dekabr ayında keçirilecek.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidenti muavini Lenur İslâmov Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen Qırımda iqtisadiy zonanıñ olması aqqında qanunını tenqit etti ve qanun çıqarıcılarğa bu vesiqanı lâğu etmege teklifi ile muracaatta bulundı. Bunı o Kiyevde sentâbr 8 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Menimce, bu qanun lâğu etilmeli – qanun çıqarıcılarımızğa çağıruv. Ulu Vatan cenki vaqtında çızmalarını (işğalcilerniñ – QA) temizlegen insanlarnı bile atıp öldüre ediler, biz mal yükleymiz, elektrika ile teminleymiz. Böyleliknen biz vaziyetni biraz silkermiz ve Ukrainada özlerni qıral sayğan deputatlarnıñ areketlerine baqarmız», – dey İslâmov.
Serbest iqtisadiy zona aqqında qanunnıñ lâğu etilüv imkâniyetini Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov da red etmey.
«Er kesnen, «Qırım» serbest iqtisadiy zonanıñ teşkil etilmesi aqta» qanunğa qol tutqanlar ile de añlaşmağa tırıştıq. Çeşit kabinetlerde farqlı munaqaşalar keçirildi, böyle atymağa mümkün: ne içün Yuqarı Şurada bu qanunnı deñiştirip baqmağa mümkün degil», – dey Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov.
Ukrainanıñ mezkür qanunı 2014 senesi sentâbr 27-de amelge keçti.


text:
Kiyevde cumaaqşamı, iyün 26 künü, Qırımtatar bayraq Kününi qayd etecekler. Tedbirler Kiyevde qırımtatar cemiyeti ve cemaat faaliyetçileriniñ yardımı ile Sofiya meydanında keçirilecek.
Qırımtatar bayraq Künü munasebeti ile Kiyev merkezinde motoyürüşniñ keçirilmesi planlaştırıla, mında er istegen insan iştirak ete bilecek.
Kolona Sofiya meydanında saat 18:30-19:00 toplanıp, Vladimir soq. – B.Hmelnitskiy soq. – Kreşçatik soq. – Lesâ Ukrainka bulv. – Drujba Narodov bulv. – Krasnozvözdnıy cad. – Ğalebe cad. – T.G.Şevçenko buv. – Kreşçatik soq – B.Hmelnitskiy soq. – Vladimir soq. – Sofiya meydanı ürüş yolu ile keçecek.
Qırımda Meclis Qırımtatar bayraq Künü munasebeti ile tedbirlerni «Borçoqraq» mikrorayonında keçirmege planlaştıra. Yerli «akimiyet»niñ yasağına baqmadan, avtoyürüş keçirilecektir. Mecliste işbu avtoyürüş iştirakçiler içün nevbetteki cezalar ile belgilenecegini qayd eteler.
Meclis Aqmescit yolbaşçılığından tedbirlerniñ şeer merkezinde keçirilmesi ile bağlı bir qaç menfiy qarar alğan edi.
İlk sefer Qırımtatar bayraq Kününi Qırımda 2010 senensi iyün 26 künü Aqmescit merkeziy Lenin meydanında qayd ettiler.


text:
Qırım «prokuraturası» mahkemege qırımtatar milliy Meclisi sabıq başı Mustafa Cemilevniñ «Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtınıñ tesisçilerinden çıqarmağa talap etti.
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ ruporı Krıminform saytı bildire.
«Prokuratura»da eminler, fondnıñ yolbaşçılığında olıp, Cemilev Qırımda «içtimaiy ketişatlarğa tesir ete bile».
Mında «Qırım» Fondı» qırımtatar hayriye teşkilâtınıñ faaliyetine bir sıra bozuluvlarnı qayd etkenleri aqqında bildireler. Olardan birisi, deyler «prokuraturada», «Ticariy olmağan teşkilâtlar aqqında» Rusiye qanunıñ bozuluvıdır. Oña köre, bu kibi teşkilâtnıñ tesisçileri sırasına çetel vatandaşı ya da Rusiyege kirişi yasaq etilgen şahıs kiremez.
«Prokuratura»da qayd eteler ki, 2002 senesinden hayriye teşkilâtınıñ tesisçileri sırasına kirgen Mustafa Cemilev Ukraina vatandaşıdır. Mında şunı da aytalar ki, 2014 senesi aprel 19-da akimiyet onıñ Rusiye Federatsiyasınıñ territoriyasında bulunuvını beş yılğa yasaq etti.
«Qırım» Fondı» tesisçileriniñ sırasından Cemilevniñ çıqarıluvı aqqında mesele Aqmescit şeeriniñ Merkeziy rayon mahkemesinde sentâbr 22 künü baqılacaq.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı» baş müdiri, Meclis azası Riza Şevkiyevge Aqmescitniñ Merkeziy mahkemesiniñ qırımtatar teşkilâtlarınıñ Meclis binasını boşatmaq kerekligi aqqında qararını oqudılar.
Halqara teşkilâtlar ve uquq qorçalayıcılar işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı ve qırımtatarlarğa nisebeten etilgen adaletsizlik sebebinden öz qasevetini bildirdiler.


text:
«YevromaydanSOS» teşebbüsi «Qırım.İşğal hronikası» er aylıq esabatını taqdim etti. Mında yarımadada sorğu, yaqalav, sahte mahkeme toplaşuvlarınıñ hronologik tasviri aydınlatıla.
Teşkilâtta qayd etilgeni kibi, hronikanıñ birinci basması yarımada sakinleri baarde yaşağan «olduqça hoşsuz vaziyetni» köstere.
«Hronikanıñ azırlanılması içün sebeplerden biri – halqara toplulıqnıñ Qırımda işğalniñ bir yılından soñ vaziyet tınç degen hayalıdır. Diger taraftan – «Qırım – Ukraina» ibaresini boş laf olaraq tanımağan qırımlılarnıñ ağırlı duyuşları oldı, qıtaiy Ukraina ise Donbass cenkinden sebep olarğa qulaq asmay», – dey «YevromaydanSOS» koordinatorı Aleksandra Matviyçuk.
«Krım SOS» göñülli teşkilâtınıñ koordinatorı Tamila Taşeva Qırım sualini cemaat diqqatı alanında tutmağa çağırdı.
«Qırımda arbiy areketler olmağanına baqmadan, anda Ukraina vatandaşları ile ilân etilmegen cenk keçirile. Şunıñ içün ukrain devleti ve halqara cemaatçılıq işğal etilgen territoriyalarda qırımlılarnıñ aqlarını qorumaq içün imkânlarnı tapmalı», – dey Taşeva.
Esabatta ayırım qurbanları olğan qırımtatar halqınıñ temsilcilerine de mahsus diqqat ayırıla.
«Biz halqara mütehassıslarnı «zulumğa oğrağan halqlar» añlamını işlep çıqarmaq ve qırımtatarlarğa bu statusnı bermege çağıramız. Al-azırda Rusiye devlet maşinası Qırımda qırımtatarlarğa nisbeten yañı cinaiy işlerniñ açılması içün şaraitlerni meydanğa ketirmege devam ete. Böyleliknen, Rusiye ayırımnı devam ete», – dey Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı Eskender Bariyev.
İnsan aqlarınıñ bozuluvı ve Qırımda söz serbestligine etilgen basqı aqqında halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar defalarca aytqan edi. Qırımda Rusiye akimiyeti bu bildirüvlerni abartılğan olaraq adlay.


text:
Uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ faalleri bank hızmetleri saasında qırımlılarnı ayırım yapuvğa qarşı aktsiya keçirilmesini ilân ettiler. Qırımdan kelgen Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını sıñırlağan bank bölüklerine «Qırımlılar içün degil» nakleykalarını yapıştırmağa teklif etile. Bu aqqında «Almenda» vatandaşlar maarifi merkeziniñ reisi Olga Skripnik Facebook saifesinde bildirdi.
«Banklarda qırımlılar kendilerini rezident olaraq is etmeyler. Bunıñ kibi banklarnı levhalarnen «qayd etmege» teklif eteler», – dep yazdı uquq qorçalayıcı.
Skripnik bildirdi ki, nakleykalar azır, ve er kes teşkilât ofisine kelip, olarnı ala bile.
Milliy bank noyabr 3-te «Qırım» serbest iqtisadiy zonada vaqtınca işğal devamında para qanunlarınıñ ayrı qaidelerini işletüv aqqında» №699 qararını qabul etti. Vesiqağa binaen, Qırımda qayd etilgen yuridik ve fizik şahıslar rezidentler olaraq tanılmay. Bunıñnen beraber, banklar işğal etilgen yarımadada qayd etilgen yuridik şahıslarnıñ esaplarını qapatmaq kerek.
Uquq qorçalayıcılar işbu qararnı ayırım yapqan vesiqa olaraq tanıp, ukrain mahkemeleri davalarnen tola bilecegini aytalar.


text:
Qırım Yuqarı Şurasınıñ rusiyeli prezidiumı, ukrain faali Volodımır Baluhnıñ ev tevqifini apis müddetine saymaq prokuratura apellâtsiyasını qabul etti. Mahkeme, Baluh SİZOda keçirgen künlerni bir yarım kün dep saymaqtan vazgeçti, dep bildire Qırım uquq qoruyıcı gruppası.
Uquq qoruyıcılar qayd etti ki, Rusiye prokuraturası Baluhnıñ apis müddetini başqadan saymağa muracaat etti, ve bunıñ içün cinaiy davanı yañı mahkeme azalarınen yañı apellâtsiya baqıluvına yollamağa rica etti.
“Mahkemeci Lübov Dâçenko, advokatlarnıñ aytqanına köre, Rusiye qanunlarına zıt kelgen ve iç beklenilmegen qararnı ilân etti. O faalciniñ vaziyetini qıyınlaştırmağa qarar aldı, demek ki, onıñ SİZOda keçirgen müddetini bir künni bir yarım kün saymaqtan vazğeçmek qarar berdi. Mahkemeci bir künni bir kün kibi saymağa qarar aldı, böylece, koloniyada bulunuv müddeti uzatıla. Bundan ğayrı, mahkemeci davanı , prokuror muracaat etkeni kibi apellâtsiyağa yollamazdan qarar berdi”, - denile beyanatta.
Qırım uquq qoruyıcı gruppası hatırlattı ki, Rusiye CK-niñ 72-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına köre, adamnıñ SİZOda tutılması tevqif müddetine bir kün yerine bir yarım kun kibi sayıla.
“Volodımır Baluh mahkeme oturışında video vastası ile iştirak etti. Uquq qoruyıcılr aytqanına köre, sıfatı yorğun edi ve, elbette ki, mahkeme qararına açuvı çıqtı. Bu qararnıñ temeli, advokat mahkere qarını vesiqalarını alsa, belli olacaq”, - dedi uquq qoruyıcılar.
Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ başı Olga Skrıpnik bu mahkeme qararını qanunsız saya.
Qırım.Aqiqat Volodımır Baluhnıñ advokatınıñ tefsirlerini almağa tırışa.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentnidiñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.
Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
21 iyünneñ tönendä Omski ölkäseneñ Tara rayonıñ Yekaterinovka awılındağı qartlar yortında yanğın çıqtı. Anda 311 keşe yäşi ide. Yanğın 0 säg.30 minutta binanıñ 3-nçe qatında başlana. Signallar sisteması aşa yanğın turında xäbär tiz arada sünderüçelärgä barıp citä häm alar 5 minuttan kilep citälär. Yanğın sünderüdä 8 maşina qatnaşa, säğät yarım eçendä yanğın tulısınça sünderelä. Yanğın çığu turında bilgele buluğa anda eşläwçelär dä ölkännärne qotqaru eşenä kereşälär häm küpçelegen binadan uramğa çığarırğa ölgerälär. Ämma, qızğanıç, yanğın çıqqan qatta yäşäwçelärneñ qayberläre tötengä tonçığıp, añnarın yuğaltalar. Näticädä, 10 keşe yanıp ülä, 7 keşe törle däräcädä cäräxätlänep, xastaxanägä elägä, alarnıñ 4-se awır xäldä.
Xäzerge waqıtta qartlar yortınıñ 1-2 nçe qatlarında yäşäwçelär yañadan üz bülmälärenä qaytarılğannar, 3-nçe qatta yäşägännäre Tara şähäreneñ psixonevrologiä dispanserına urnaştırılğannar.
Yanğın çığunıñ säbäbe älegä tögäl açıqlanmağan, ämma tämäke tartudan bulırğa tieş digän farazlar bar.
Saniä Mirxaleewa, Omski


text:
Saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 2-nde müftiler ve musulman din adamlarınen körüşti. Siyasetçi bu körüşüvde onıñ strategiyası memleketni birleştirmekten ibaret, dep işandırdı, şunıñ içün, onıñ fikirince, Ukrainanıñ bütün vatandaşlarınen, hususan vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donbasta yaşağanlarnen, konstruktiv dialog başlatılmalı.
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilovnıñ qayd etkenine köre, bugünki künde Volodımır Zelenskıynıñ diniy teşkilâtlarğa nisbeten atacaq adımları añlaşılmay.
– Volodımır Zelenskıy pravoslav kilseleriniñ liderlerinen körüşken edi, ve, elbette, musulman müftilerinen körüşmege isteymi kibi sualim peyda oldı. Bu aqta Facebookta yazdım, bir saattan soñ Zelenskıynıñ ştabında çalışqan yardımcısı telefon etip, böyle bir ğayeleri bar edi ve olar yazğanımnı körgenler, dep bildirdi. Ertesi künü körüşüv oldı. Yañı prezidentniñ atacaq adımları aqqında malümat pek az, men ise müfti olaraq devlet-kilse munasebetlerinen meraqlanam. Diniy teşkilâtlardan uzaqlaşacaq, olarnen bağ tutacaq ya da olarnıñ faaliyetine tesir etmege tıracaqmı? Ukraina musulmanlarınıñ eñ büyük qısmı yaşağan Qırım ve Donbasnen bağlı ğayeleri ne?
Said İsmagilov Volodımır Zelenskıynıñ körüşüvde aytqanları aqqında tarif ete.
– Musulmanlarnıñ problemlerini añlamağa tırıştı. Körüşüvde üç müfti bar edi, er biri istek ve ihtiyaclarını ayttı. Bundan soñ Volodımır Zelenskıy bizni üç şeyge qısqadan çağırdı. Birinciden, ukrain cemiyeti içinde saylavlarda peyda olğan zıddiyetlerni bitirmege istey, – cemiyet yaşamağa ve birleşmege devam etmeli. Ekinciden, Volodımır Zelenskıynı Ukraina iqtisadiyatına yatırımlar, şu cümleden musulman memleketlerinden yapılacaq soyları, meraqlandıra. Müftilerden olarğa qoltutmalarını istep, çetel yatırımlarınıñ saqlap qaluv ve telükesizlik kefaletlerini öz boynuna almağa azır, dedi. Niayet, dinlerara barışıq meselesine kelip, dinlerara dialog devam etecek ve farqlı kilse ve diniy idareler zıddiyetlerge başlamaycaq, dep ümüt etkenini bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresiniñ müfti muavini Ayder İsmailov «RİA Novosti» Rusiye haber agentligine izaat berip, Volodımır Zelenskıynıñ yerli musulmanlarnen dialog qurmaq niyetine sert cevap berdi:
«Lafta Ukraina musulmanlarınıñ diniy liderleri beş yıl devamında qırımlı musulman ve Qırım musulmanları diniy idaresini aqaretledi, şu sebepten konstruktiv dialognı quracaq olğanlar başta Qırım musulmanlarından ve hususan qırımtatar halqından afu soramalı».
Said İsmagilov afu meselesinen razı degil.
İşğal altındaki topraqta öz halqına qarşı repressiyalarğa yardım etkenlerini bilmegenimizni tüşünip yañılalarSaid İsmagilov
– Özümni ayta bilem – men er kün işğal etilgen Qırımda musulmanlarnıñ problemlerini sorap meraqlanğan edim. Bu müddet devamında tintüvler çoq oldı, repressiyalarğa oğrağan musulmanlarğa informatsion, maddiy ceetten qoltutmağa tırışa edik. Siyasiy repressiyalar neticesinde apiske alınğanlarnıñ balaları babasız qaldı. Cami, medreselerde tintüvler keçirildi, Rusiyede yasaqlanğan edebiyat oquv yurtlarına gizliden qoyulğan soñ olarnı qapata ediler. Bizler er tintüv ve apis cezasını, şu cümleden Qırım musulmanları diniy idaresiniñ teşebbüsi ile olğan soylarını, aytamız. İşğal altındaki topraqta öz halqına qarşı repressiyalarğa yardım etkenlerini bilmegenimizni tüşünip yañılalar. Qırımdaki dindaşlarımız ögünde bir de bir qabaatımız ve ayıbımız yoq.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustemov Volodımır Zelenskıynıñ aytqan ukrainalılar arasında bağ qurulması nasıl ola bileceginen bağlı tüşüncelerini paylaşa.
– Prezidentimizni añlağanım kibi, laf bir muracaat aqqında kete – çıqarmağa istegen video. O, bizler, ukrainalılar, arasında destruktiv degil de, konstruktiv bildirişüv müim ola, dep qayd etti. Volodımır Zelenskıy böyle munasebet qurulmasında iştirak etmege teklif etti. Amelde nasıl olacağını ileride körecekmiz. Rusiye propagandası ep bir toqtamaycaq. Elbette, lafta diniy liderler işine devam etecek – olar bu propagandanıñ parçaları ola, ve bunı öz isteginen yapqanlarını tüşünmeyim. Amma şimdi laf olar aqqında degil – laf bizler aqqında kete, anda ve esas Ukrainada yaşağan adiy insanlar, Ukraina vatandaşları arasında munasebet qurmaq kerekmiz.
Ukrainalı dinşınas Ruslan Halikovnıñ qayd etkenine köre, saylanğan Ukraina prezidenti içün eñ müimi – inauguratsiyadan soñ çeşit din vekillerinen muntazam sürette çalışmaqtır.
– Körüşüv açıq ve laf etmege azır olğanını köstere, amma mesele muntazam işke ne qadar azır olacağınen bağlı. Bir kere körüşmek yahşı bir şey, ve, belki, çeşit din liderlerinen subetleşmek mecburiy edi. Böyle körüşüvler devam etecektir. Volodımır Zelenskıy pek tez seslendi, bu yahşı bir işaret, müsbet deñişmeler bar. İleride ise bu iş ne qadar muntazam olacağına baqacaqmız. Amma onı inauguratsiyadan evel, işke başlamazdan evel keçirmek qıyındır. İnauguratsiyadan soñ böyle körüşüvler olacaqmı baqarmız – Zelenskıynıñ diniy işler mesleatçısı ya da bu meselelerni idare etken nazir ola bile.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, alıp barıcı ve mahsus leyhalarnıñ müellifi


text:
Aqmescitte Rusiye kontrolindeki şeer şurasınıñ deputatları qırımtatar uçucısı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ abidesini qoymağa añlaştı. Bu aqta «Krıminform» bildire.
«Muracaat etkenniñ parasına Amet-Han Sultan abidesiniñ qoyulmasına izin bermek, adres: Aqmescit ş., Amet-Han Sultan meydanı (Pionerskiy aralığı, Kirov cad., Pionerskiy ar., 3 qullanılmağan bina, Pionerskiy ar., 1 çoq qatlı evnen sıñırlanğan topraq damartısı)», – dep aytıla vesiqa metninde.
Aqmescitniñ Rusiye şeer şurasınıñ reisi Viktor Ageyevniñ aytqanına köre, şeer şurasına Qırımnıñ Rusiye ükümeti milletlerara munasebetler işleri devlet komitetinden muracaat etildi.
«Abide meraqlı, leyhasını kördim. Cemaat parasına yapacaqmız», – dep qoştı Ageyev.
Abide leyhasını eykelci Ayder Aliyev yaptı. Müellifniñ ğayesine köre, Amet-Han Sultan sovet uçucısı urbasında olacaq. Abide fiyatı 10 million rublege yaqındır.
Qırımtatar halqınıñ erbabı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, uçucı Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 25-nde Alupkada doğdı. Babası – lakets (doğma Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı. Em dağıstanlılar, em qırımtatarlar Amet-Han Sultannı milliy qaramanları dep sayalar. Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını kerçekleştirip, natsist Almaniyanıñ ava quvetlerine ait 30 uçaqnı şahsen ve 19 danesini taqım erkânında urıp tüşürdi. Uçucı 100 çeşit uçquçnıñ qullanuvını ögrendi, onıñ ücümleri 4237 saatnı teşkil etti. Amet-Han Sultan Tu-16 adlı uçqan laboratoriyada sınav uçuşını kerçekleştirgende elâk oldı. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defin etildi. 2015 senesi mayısnıñ 14-nde Ukraina Yuqarı Radası «Aqmescit» ava limanına Amet-Han Sultan adını berdi. Onıñ adını Mahaçkala (Dağıstan, Rusiye) ava limanı da taşımaqta.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç BM Ukraina sistemasınıñ koordinatorı Osnat Lubrani ve BM insan aqları monitoring missiyasınıñ reisi Matilda Bogner ile işğal altındaki Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını ve COVID-19 pandemiyasınen bağlı gumanitar buhrannı muzakere etti.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Facebookta bildirdi.
«Körüşüv çerçivesinde Anton Korınevıç BM agentlikleri ile işbirligine ve insan aqlarınıñ bozuluv vaziyetine cevap berüv mehanizmleriniñ qullanıluvına diqqat ayırdı», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, körüşüv vaqtında prezident vekili köçip kelgenler içün mesken programmaları ve Ukrainada keçici adliye yanaşuvını kirsetüv müim olğanını ayttı.
«Körüşüvde laf etilgen problemler arasında vaqtınca işğal etilgen Qırımda COVID-19 pandemiyasınen bağlı gumanitar buhran meselesi de muzakere etildi», – dep aytıla haberde.
2020 senesi noyabrniñ 18-nde BM Baş Assambleyasınıñ Komiteti Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etken quvetleştirilgen qararnı taqdirledi.
Rey berüvden soñ Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba OSCE ve BM insan aqları missiyasını Rusiye işğal etken Qırımda monitoringni quvetleştirmelerine çağırdı.
Rusiye Tış işler nazirligi qabul etilgen Qırım qararı leyhasınıñ «siyasetniñ tesiri altında qaldı», dep bildirdi. Rusiye nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova Qırımda halqara missiyalarnı Rusiye şartlarınen qabul etmege azırlar, dep qayd etti.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Yuqarı Radanı dağıtıp yiberecegi aqqında billdirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
“Men Yuqarı Radanıñ 8-inci çağırışını dağıtam. Ukrainağa şüret!”,-dedi o.
Bundan evel Zelenskıy, Saylav kodeksi ve başqa qanunlarnı qabul etmek içün, Mudafaa nazirliginiñ, Ukraina Havfsızlıq hızmetiniñ ve Ukraina Baş prokuraturasınıñ başlıqlarını işten çıqarmaq içün Yuqarı Radağa eki ay berdi.
Mayıs 17-sinde Ukraina Yuqarı Radası spikeri Andriy Parubiy, “Yevropeyskaya Ukraina” mebus fraktsiyalarnıñ koalitsiyasınıñ faaliyeti toqtatılğanı aqqında bildirdi.
Ukraina qanunlarına köre, fraktsiyalar koalitsiyasınıñ faaliyeti toqtatılğanı aqqında ilân etilgeninden soñ, olar 30 kün devamında yañı koalitsiya aqqında añlaşa bile. Bu yapılmasa, prezident parlamentni dağıtıp, müddetten evel saylavlarnı tayin ete bile. Amma Yuqarı Radanıñ ameli bitkenine yarım yıldan az qalsa, böyle yapmağa imkân yoq.
Nevbetteki parlament saylavları 2019 senesi oktâbr 27-sine tayinlendi.


text:
Ukraina mahkemesinde "Qırım dezertirleri davası" boyunca imaye etken advokat Valentin Rıbin, Volodımır Zelenskıy rusiyelilerniñ mefası aqqında ariza imzalamağance, Rusiye ve Ukraina arasında esirler almaşuvı olmaycaq, dep ayta.
Bunı o, Rusiye ve Ukraina matbuatına aytıp berdi.
"Şimdi bir pauza peyda oldı, epimiz bu arizanı bekleymiz", – dedi Rıbin UNN Ukraina agentligine.
Onıñ aytqanına köre, "mefa protsedurasından keçecek şahıslar bar, çünki olarnıñ davaları boyunca milliy mahkemeler ükümleri endi amelge keçirildi"..
"Yuridik ceetten başqa türlü azat olmağa mümkün degil. Onıñ içün biz, bu şahıslarnımefa etecek ve almaşuv imkânını berecek arizanı bekleymiz", - qoştı Rıbin.
Aynı böyle haberni Rıbin TASS Rusiye agentligine de bildirdi.
Qırım.Aqiqat, bu malümatnıñ tasdıqını Rıbinniñ özünden alacaq edi, amma advokat şimdilik telefonğa cevap bermey.
Daa evel, Ukraina ve Rusiye "33 33-ke" almaşuvı aqqında añlaşqanı bildirile edi.


text:
Qırımda keçken künü altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Eki kişi – Yalta, eki kişi – Aluşta, bir kişi Aqmescitte ve bir kişi – Kefede», – dedi Aksenov.
Onıñ malümatına köre, ekisi daa evel qayd etilgen yerde qırğınlıq ile küreş tedbirleri ve laborator tedqiqleri neticesinde qayd etildi. Dört hasta keskin virus yuqunçı alâmetlerinen tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Krutikovnıñ qayd etkenine köre, hastalarnıñ bir qısmı hastalanğan insanlarnen alâqada olğanlar, bir qısmı da Rusiyeden kelip tibbiy yardım istegenler ola.
Onıñ bildirgenine köre, hastalar arasında 14 yaşında bala bar.
Böylece, Qırımda 245 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden keldi, 21-i Rusiyeden, 84 insan tüzelip yahşı oldı. Eki insan vefat etti, daa ekisiniñ ölüm sebebi belli degil, amma COVID-19 diagnozı qoyulğan edi. Aqyarda 130 koronavirus hastası qayd etildi, eki hasta vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.