text:
“Bez Azärbaycan häm Türkiyä belän kileşügä qul quyarğa tiyış”
Ärmänstannıñ berençe Däwlät başlığı Levon Ter-Petrosyan, ileneñ awır häm qatlawlı qararlarnıñ kötüen belderep: “Azärbaycan häm Türkiyä belän kileşügä qul quyarğa tiyışbez”, - dide
Ter-Petrosyan Ärmänstanda ber TV kanalına açıqlaw yasadı.
Üzlären awır häm qatlawlı qararlarnıñ kötüen belderüçe Ter-Petrosyan: "Bez Azärbaycan häm Türkiyä belän kileşügä qul quyarğa tiyış”, - dip äytte.
Ärmänstan öçen bernindi al’ternativa bulmağan waqıtnıñ yäşänüen iskärtep uzuçı Ter-Petrosyan: "Ägär dokumentqa imza salınmasa, ike kürşe belän (Azärbaycan häm Türkiyä belän) tınıçlıq urnaştırılmasa, Sovetlar Berlegeneñ 70 yıllıq çınbarlıqların tözekländerä almıybız. Yañadan ber däwlät tözüebez kiräk”, - dip fikeren belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyä saqlanu ministrı Baqıda
Azärbaycan İlbaşı İlham Äliyıv Türkiyä Milli saqlanu ministrı Hulusi Akar häm yanındağı Törek qorallı köçläre citäkçelegen qabul itte
Türkiyä-Azärbaycan urtaq xärbi künegüläre
Türkiyä häm Azärbaycan qorallı köçläre Azärbaycanda urtaq xärbi künegülär ütkärä
Naxçıvan tamğaxanäse Azärbaycanğa bäylände
Naxçıvan üzidaräle cömhüriyäteneñ Däwlät tamğaxanä komitetı Azärbaycan Üzäk tamğaxanä (tamojnya) komitetına bäylände


c: text/html

text:
Mayısnıñ 17-nde ya da 18-nde qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına Ukraina Nazirler şurasınıñ binasını Ukraina ve qırımtatar halqınıñ milliy timsallerinen yarıqlatacaqlar. Bu aqta vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri baş nazir muavini Oleksiy Reznıkov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Meclis vekillerinen beraber leyha azırlaymız, ve şimdi ilk sefer tafsilâtlarını aydınlatam: mayısnıñ 17-nde ya da 18-nde aqşam ükümet binasında Ukraina ve qırımtatar halqınıñ milliy timsalleri şeklinde yarıq olacaq. Epiñizni davet etem – bu pek doğru olacaq», – dep bildirdi Reznıkov.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi aktsiyada iştirak etip, qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añmağa çağıra.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Keriçiniñ çoqtan-çoq qardaş şeeri bar edi. Memurlar bundan ne fayda körgeni belli: resmiy ziyaret sıfatında sabıq mer ve yaqınları qayda tek barmadı. Amma adiy keriçliler içün bütün bu dostluq munasebetleriniñ iç bir emiyeti olmadı.
Qardaşlar sırasında birinci olğân Belarus şeeri Mogilöv şirketleriniñ mahsulatınen tükânnı keriçliler öyle de körmedi. Qırımnıñ Qurman rayonı ve Kubandaki Temrük şeerlerinen de qardaşlıq tizilgen edi, amma andaq erzaq mallarnı da keriçliler öz arqasında parom ve poyezdlernen taşıdı. Moskova vilâyetiniñ Odintsovo şeerinen dostluq munasebetlerini keriçliler, anda merniñ mal-mülkü olğanınen añlata edi, Oröl şeerinen - aynı şu şeer başı içün kandidatlıq ve doktorlıq dissertatsiyalarını yazğan oca yaşağan yerinen. Amma nesi bar, dost Novorossiysk, Keriç skverleriniñ birisinde qaldırım taşında qayd etilgen edi, onıñ sabıq meri ise, azbar hızmetçilerine qolaylıq ketirgen tar çapanı begenip, öz şeerine de öyle soyunı alğanınen keriçlilerniñ hatırasında qaldı.
Keriçte Tula bağışlağan “Qaramanlardan qaramanlarğa” yazısınen çöplük taşığan maşna yüre
İşğalden soñ qarlaşlıq añlaşmaları biri biriniñ artından tizilip başladı. Smolensk ve Tulanen añlayışlı - bu qaraman şeerleri. Keriçte atta Tula bağışlağan “Qaramanlardan qaramanlarğa” yazısınen çöplük taşığan maşna yüre. Amma aynı şu vilâyetten kerçek Tula prânikleri ve Belöv pastilasına men tek bir kere rastkeldim, daa 2014 yılı nasıldır yarmalıqta körgen edim. Başqa qardaşlardan adiy keriçli içün daa az fayda bar, amma memurlar ve olarğa yaqın olğan veteranlar dost-qardaş şeerlerine çoq bara, mıtlaq da askeriy bayramlarına.
Sıcaq tüşkeninden soñ Keriçke kelmek ise asıl yahşı adet oldı. Kelgenlerniñ birincilerinden Yakutiya cemaatçıları oldı, olar “Qırım - Lenskiy dostluq köpürleri” aktsiyasını da uydurdı. Amma kerçekni aytacaq olsaq, şu Lenskiy köprü daa qurulmadı ve qurulacaqmı aslı - belli degil, amma bedava sıcaq ülkelerge barmağa avesliler içün böyle sebep de keçer. Ne ise. Elli derecedeki suvuqta buzlap, Qırım köpründe kezinmek ve Keriş şeer şurasında tasırdamaq içün Keriçke kelgen musafirlernen elbette ki, yaqınlaşma olacaq. Em de olar, adet olğanı kibi ebet, turğun iqtisadiy bağ ve iş munasebetleriniñ perspektivalarını muzakere ete edi. Endi yedek olsun dep Keriç yalısında sığınlar içün yagel qurutmağa kârlı olacaqtır. Amma, keriçliler aytqanı kibi, delikates satqan “Dar Severa” tükânını qardaşlıqsız açtılar, sadece biznes degen kibi.
Halqara Yalta iqtisadiyat forumından soñ ise Keriçniñ ayıp bir dost-qardaşı peyda oldı. Tshinval şeeri - tanılmağan Cenübiy Osetiyanıñ paytahtı
Köpürden Piter baykerleri de kezindi, sıranıñ başında Leningrad vilâyetiniñ gubernatorı kete edi. Mında, ebet, başlıqlarnıñ tasırdısı ve olmaycaq muqavelelerniñ imzalaması olmazdan bitmez edi. Em de büyük, belli Piterge nasıldır uzaq Keriç ne kerektir, mında atta raatlanmaq içün kelmege saqınasın. Halqara Yalta iqtisadiyat forumından soñ (böyle ad tedbir büyük körünsin dep berildi, ğaliba) ise Keriçniñ ayıp bir dost-qardaşı peyda oldı. Tshinval şeeri - tanılmağan Cenübiy Osetiyanıñ paytahtı. İşğal etilgen Qırımda, başqa yerde istenilmegenlernen dostlaşmağa mot oldı. Bu - Keriçten aman-aman on kere küçük olğan şeerçik, onıñ iqtisadiyatı bazar ve ağaç kesmekte tutula, şimdi ise o, siyasiy saada sekirip, Keriçke yetken. Keriçniñ sanayısı ise alâ daa paytahttan ögdedir, amma şimdi halqara uquqını ürmet etmegenlernen kimse iş tutmağanı içün, şeer böyle dost-qardaşlarğa, böyle alğa qaldı.
Añlayışlı ki, qardaşlıq bağları - halqara siyasetniñ parçası, özcesine halq diplomatiyası. Amma Qırım işğali şaraitinde o sadedil, ahmaqça, ve kimerde külkünçli körüne. 2015 yılı sentâbrde “Çerkio” Qırım italyanlarınıñ cemiyeti” yerli teşkilâtta Putin ve Berluskoninen körüşüvi büyük debdebenen aşkâr etildi. Oña büyük ümüt beslediler, çünki Qırımdan sürgün etilgen etnik italyanlar, Rusiye prezidentiniñ sürgün etilgen halqlar aqqında resmiy fermanında añılmağan. Demek, bu halqqa iç bir imtiyaz ve aq berilmeycek ve sürgün etilgenlerniñ evlerinde kvartiralar ayırılmaycaq. Putin fermanğan deñiştirmelerni kirsetmege söz bergen edi, sürgün etilgen italyanlarnıñ bala-torunları alâ daa beklemekteler.
Bütün işbirlik, italyan tamırları olğan bir qaç keriçliniñ Dante Aligyeri universitetinde üç aylıq oquşınen bitti
Keriç italyanlarınıñ cemiyeti özlerini Rusiye keşfi dep kösterse de, olar daa ukrain Qırım vaqıtlarından barlar, em de bunı tek Keriçte degil, İtaliyada da yahşı bileler. Di Reco Kalabriya eyaletinden italyanlar, 2014 senesi Qırımğa kelgen birinci ve yekâne çetel adamları oldı. Sanktsiyalarda qorqmayıp, olar Keriçnen dostluq ve işbirlik muqavelesini tizdi, em de Qırımda sadece italyan medeniyetine qoltutuv degil de, daa nasıldir işhaneler ve restoranlar açılması aqqında laf yürsete ediler. Olarnıñ kelgeninden büyük bir tedbir yapıldı, amma neticede, tabi ki, er şey boş laf olıp çıqtı. Bütün işbirlik, italyan tamırları olğan bir qaç keriçliniñ Dante Aligyeri universitetinde üç aylıq oquşınen bitti.
Ateşli Avropa yigitleri alâ daa ara-sıra Keriçke kele. De Danimarka sakinleri futbol çempionatına ketkende köpürden kezinmek içün kirgen, de italyan jurnalisti - köpürden de kezindi, vatanperver arbiy konferentsiyanı da ziyaret etti. De Anapada tatilini keçirgen “Liga Severa” deputatı Keriçke bir ayaq kirip çıqtı.
2014 yılı Kuban sakini aytıp bergenine köre, olardan keriçlilerge yardım etmek icün aqça cıya ediler
Keriçke böyle dostluqtan iç bir fayda yoq. Tek 2014 yılı Kuban sakini aytıp bergenine köre, olardan keriçlilerge yardım etmek icün aqça cıya ediler, o parağa soñ veteranlarğa yorğan, yastıq, yataq çamaşırı alınğan edi. Amma bu bahşışlar tez bitken edi ve Krasnodar ülkesiniñ Temrük rayonınen qardaşlıqnın bir faydası olmadı.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Seyitler rayonında, köy hocalıq ayvanlarınıñ, malzeme ve ayvancılıq mahsulatınıñ qanunsız alınılmasını toqtatmaq içün yapılğan eki reyd neticesinde 150 litr süt yoq etildi. Bunı iyülniñ 4-nde Kremlniñ nezaretindeki Devlet baytarlıq komitetiniñ matbuat hızmeti haber etti.
«Neticede (reydlerden soñ – QA) 150 litr süt yoq etilmek içün alınıldı ve Rusiye Memuriy qanun bozuvlar Kodeksiniñ 10.8 mad.1-ci qısımı ve 10.8 mad. 2-ci qısımı boyunca eki memuriy protokol tizildi», – dep bildirile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bir qaç veteran teşkilâtı, olarnıñ bildirgenlerine köre, «İnter» telekanalını blok etüv boyunca müddetsiz aktsiyanı başladı.
Radio Svoboda mühbiriniñ haber etkenine köre, şimdilik olar Kiyevdeki Dmitriyevskaya soqağında telekanal binasını sarımğa aldı, işte, aytalar ki, tahminen saat 12:00-de kirişler yanında barrikadalar qurmağa başlaycaqlar.
Merasim iştirakçileri hadimlerni içinden yibermege, amma bu territoriyağa kimseni yibermemege söz bere, binanı kanalnıñ bütünley toqtatılmasına qadar blok etmege isteyler. Şimdiki vaqıtta «İnter» binası yanında arbiy urbalı onlarnen adamlar tura, olarnıñ arasında «Svâtaya Mariya» («Muqaddes Mariya») batalyonınıñ veteranları bar.
Sentâbr 4-te, bazar künü Kiyevdeki Şuseva soqağında, diger programmalardan ğayrı, «İnter» telekanalı içün «Podrobnosti» programmasını çıqarğan şirketniñ binasında yanğın yüz berdi.
Kiyev politsiyasında bildirdiler ki, sentâbr 4-te şahıslar taqımı, tahminen 20 adam, Şuseva soqağındaki bina yanına keldi, turistik çadırlar qoydı ve çemberler (şinalar) ketirdi, bundan soñ çemberlerni yaqtılar ve binağa, ilk malümatlarğa binaen, tuman şaşkasını attılar, yanğın başlandı.
Bundan soñ «İnter» telekanalı ilân etti ki, yanğın neticesinde «Podrobnosti» programmasınıñ studiyası bütünley yandı, bunen beraber, bazı hadimler zararlandı.
Terkibine «İnter» telekanalı kirgen Inter Media Group vaqia şaraitini obyektiv şekilde taqip etmesini talap ete, bunen beraber, Ukraina prezidentine «qanunnı ve uquqqa qarşı areketlerden saqlavnı tiklemek» maqsadınen vaziyetke kirişmek çağıruvınen muracaat ete.
Ukraina Fevqulade vaziyetler devlet hısmetinde haber ettiler ki, bu yanğın söndürilgen vaqtında elâk olğanlar ya da yaralanğanlar olmadı.
«İnter» telekanalına qarşı endi bir qaç sefer piket yapılğan edi, hususan fevral ayında yüz bergen vaqia sebebinden, o vaqıt «Podrobnosti nedeli» («Afta tafsilâtları») programmasınıñ prodüseri rusiyeli Mariya Stolârova canlı yayında sögüş sözlerini ayttı, bundan soñ onı Donbasstaki silâlı taqımlarğa nisbeten simpatiya duyğanında qabaatladılar ve devletten sürgün ettiler.
2013 senesiniñ başında Dmitriy Firtaşnıñ GDF Media Limited şirketi Valeriy Horoşkovskiyniñ K.H. Media Limited şirketinden Inter Media Groupnı satın aldı.
«İnter» telekanalı Ukrainanıñ üç eñ populâr telekanalından biri ola.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziri Aleksandr Ostapenkonıñ bildirgenine köre, 64 koronavirus hastası ağır alda buluna.
Bu aqta o, noyabrniñ 11-nde yuqunç tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Bugünki künde 3938 insan tedaviylene. Tedaviylenmege devam etken hastalardan 64-ü ağır alda buluna. Umumen 30 hasta aqcigerlerni suniy avalandıruv cihazına bağlı, 6-sı invaziv suniy avalandıruvda, 34-ü oksigen yardımını ala», – dep bildirdi Ostapenko.
Keçken künü Qırımda daa üç hasta koronavirustan vefat etti, pandemiya vaqtında, Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, 188 insan vefat etti.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayayarımadada koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı arta, dep qayd ete. Soñki eki aftada 49 vefat qayd etildi, 28-i soñki aftada.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Tünevin Qırımda bir koronavirus adisesi bar edi, bu - İslâm Terek rayonındaki tibbiy müessisesiniñ işçisi.
Bunı aprelniñ 27-sinde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov bildirdi.
"Hasta tibbiy yardımnı istep muracaat etkende belgilendi, oña "hastahaneden tış pnevmoniya" diagnozını qoydılar. Epidemiologiya tahqiqatınıñ neticelerine köre onıñ alâqa dairesi beldilendi, olarğa qarşı profilaktika tedbirler ve laboratoriya teskerüvleri yapıldı", - dedi o.
Böylece, şimdilik Qırımda 70 koronavirus hastası qayd etildi. Olardan 20-si çetelden, 10-u - Rusiyeden ketirildi, daa 40 adise - yerlidir.
Soñki malümatqa köre, Aqyarda 31 COVID-19 hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Öskemende "Dorojnıy kontrol'" aqparat portalınıñ tilşisi Anton Knyazevti wrıp ketken. Bwl jöninde "Ädil söz" baspasöz qorğau qorı habarladı dep jazdı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti.
"3 tamızda Öskemende belgisiz bes adam "Dorojnıy kontrol'" aqparat portalınıñ tilşisi Anton Knyazevti wrıp ketken. Bwl jöninde aqparat äleumettik jelide tarağannan keyin Şığıs Qazaqstan oblısı policiya departamenti Qılmıstıq kodekstiñ 293-bap 2-böligi 1-tarmağı boyınşa ("Bwzaqılıq") sotqa deyingi tergeu amaldarın bastağanın, eki küdikti anıqtalğanın jäne qajetti tergeu şaraları jürgizilip jatqanın habarladı" dep jazılğan qor habarlamasında.
"Dorojnıy kontrol'" portalındağı aqparatqa qarağanda, Anton Knyazev 3 tamızğa qarağan tüni qaladağı dükenderdiñ birinde soqqığa jığılğan. Şabuıldauşılar jurnalistiñ betinen wrıp qana qoymay, tilşiniñ köligin de büldirgen. Jurnalistiñ şaqıruımen oqiğa ornına policiya qızmetkerleri kelse de, "jas jigitter bilik ökilderin elemey, jurnaliske qatıstı zañğa qayşı äreketterin jalğastıra bergen".
Şığıs Qazaqstan oblısı policiya departamentiniñ habarlauınşa, oqiğağa baylanıstı 1994 jäne 1999 jılğı eki jigit küdikti retinde anıqtalğan.
Anton Knyazev oqiğanıñ käsibi mindetine qatısı bar-joğın aytpağan.
20 şildede Atırauda "Dorojnıy kontrol'" portalınıñ qızmetkeri Olesya Vertinskayanı üyiniñ mañında wrıp ketken edi. Sol kezde de policiya oqiğanı "Bwzaqılıq" babı boyınşa tergep jatqanın mälimdegen. Al jurnalistiñ özi oqiğanı käsibi qızmetimen baylanıstırğan.
"Meniñ oyımşa, osınıñ bäri qañtardağı meni azaptau men Atırauda äskeri borışın ötegen aqtaulıq soldat Medet Amangeldimen baylanıstı siyaqtı" degen edi şilde soñında Olesya Virtinskaya qor ökilderine.
Olesya Vertinskaya aqpan ayında atıraulıq "Aqjayıq" basılımına Qañtar oqiğası kezinde "käsibi mindetin atqarğanı üşin wstalğanın, policeylerdiñ onı tergep, qoqan-loqı körsetip, qol jwmsağanın" aytqan. Sol kezde onıñ üstinen "beybit jiındı ötkizu tärtibin bwzu" babı boyınşa äkimşilik hattama toltırılğan. Keyin qwqıq bwzu qwramı bolmağandıqtan is toqtatılğan.


text:
N’yu-York gubernatorına ğayepläw
Êndryu Kuomo xaqında censi yaqtan tınıçsız itü däğwaları bar
N’yu-York ştatı gubernatorı Êndryu Kuomo xaqında censi yaqtan tınıçsız itü däğwaları bar.
Kuomo öçen impiçment tikşerüe başlatıldı.
N’yu-York Parlamentı başlığı Karl Xisti 6 xatın-qıznıñ däğwaları arqasında gubernator Kuomo xaqında impiçmentka röxsätneñ birelüen açıqladı.
6 xatın-qız censi yaqtan tınıçsız itüdä ğayeplägän gubernator Êndryu Kuomo “Wazıyfadan kit!” çaqırularına bitaraf qaldı.
Bäyläneşle xäbärlär
İspaniyada poyızdlar bäreleşte
Ber ük yünäleştä xäräkät itüçe ike poyızd bäreleşü arqasında 155 keşe yaralana


text:
«Qırımtatar milliy Meclisi qırımtatarlarğa çeşit silâlı teşkilâtlarğa kirmege iç bir vaqıt tevsiye etmedi, boyle qararnı da almadı» – dep qayd eteler Mecliste.
Qırımtatar milliy Meclisi avalesi ve Qırım cemaatlarınıñ teşebbüsi ile Yyerli insanlar içtimaiy nizamnı, insanlarnıñ ayat ve mal-mulküni qorçalamaq maqsadınen gece patrulni teşkil etken ediler. Amma, Mecliste işandıralar ki, boyle teşebbüsniñ Milliy gvardiyağa alâqası yoq.
Bundan evel kutleviy haberler vastalarında Ukraina Milliy gvardiya ştabınıñ başı Volodımır Volkovğa bazanıp, Milliy gvardiyağa qırımtatar halqınıñ 2 biñ vekili qoşulğanı aqqında malümat peyda oldı.


text:
Lugansk separatistik aymağında Reseyge qosılu boyınşa referendu ötui mümkin. Bwl turalı sol aymaqtağı Resey qoldaytın separatistik küşter mälimdedi. Resmi Kiev bwnday referendumnıñ eşqanday zañdıq negizi joq ekenin eskertti.
Özin «Luganks Halıq Respublikası» dep atağan aymaqtıñ basşısı sanalğan Leonid Paseçnik jeksenbide Reseyge qosılu boyınşa referendum ötetini turalı mälimdedi. Bwl turalı «Reyter» agenttigi habarlağan edi.
Resey äskeri Ukraina jerine basıp kiruden üş kün bwrın Vladimir Putin Lugansk pen Doneckti derbes memleket dep moyındaytın resmi şeşimge qol qoydı. Kiev bwnı Reseydiñ atalmış aymaqtardı jaulap aludıñ bir qadamı retinde körsetti, Mäskeu şeşimine qarsı halıqaralıq reakciya da küşti boldı. Al, Ukraina biligi Lugansk pen Doneck aymaqtarın Reseydiñ annekciyalauına eşqaşan könbeytinin aytıp keledi. Taraptar arasındağı kelissözdiñ de eñ kürdeli äri qayşılıqtı tüyini de osı.
Ukraina SİM tarabı atalmış referendumğa qarsı jauabında: «Uaqıtşa basıp alınğan aumaqtardağı barlıq jalğan referendumdar tükke twrğısız, jaramsız jäne eşqanday zañdılıqqa ie bolmaydı. Onıñ ornına Resey halıqaralıq qauımdastıq tarapınan bwdan da auır qauip-qaterlerge tap boladı. Bwl qadam onıñ onıñ halıqaralıq oqşaulanuın odan äri tereñdetui mümkin», – degen.
Türiktiñ «Anadolı» agenttigi bwl jönindegi arnayı habarında Reseydiñ keybir sayasatkerleri de bwnday referendumdı qolday bermeytinin aytqan. Aytalıq, Resey Mem. dumasınıñ TMD isteri jönindegi komitetiniñ basşısı Kalaşnikov: «Meniñ oyımşa, qazir bwnı isteytin uaqıt emes», – degen.
Köptegen sarapşılar Lugansk nemese Doneck aymağınıñ Reseyge qosılu boyınşa referendum ötkize bastauı soğıstı boldırmau, beybit kelissözge keldegi bolmaşı ümitti joq qılıp, jağday şeşilmeytin şieleniske qaray damidı dep sanaydı. Reseydi oqşaulau qadamı odan sayın artıp, nätijesinde älem men Reseydiñ bitimgerşilik mümkindikteri azaya tüsedi deytin közqarastar aytadı.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde noyabr 8-de eki mahkeme oturışı keçirilecektir: Rusiye advokatı Nikolay Polozov işi boyunca ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davası boyunca. Bunı advokat Facebooktaki saifesinde bildirdi.
«Yarın (noyabr 8 künü – QA) saat 9:20 Qırım Yuqarı mahkemesinde FSBniñ maña qarşı işi boyunca toplaşuv keçirilecek, saat 10:00 ise aynı yerde Ahtem Çiygoznıñ davası boyunca mahkeme devam etecektir. Toyğun», – dep yazdı Nikolay Polozov.
Qırımda Rusiye advokatı Nikolay Polozovğa nisbeten taqiqat tedbirleriniñ keçirilmesi içün mahkeme oturışınıñ keçirilmesi belginlengen edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Bügin eski jıl sanauımız boyınşa kün men tünniñ teñelip, "ÄZ" jürip, barşa tirşilik jandanatın ayrıqşa kün. Naurızdıñ kelip şığuı turalı san türli bol..
Euroodaq Birikken Korol'dikpen ekonomikalıq baylanıs turalı kelissözder merzimin wzartatın boldı. Bwl turalı Europalıq komissiyanıñ prezidenti Ursula ..
Bükil älemge tarap jatqan indetke baylanıstı elimizde 30 jıldan beri alğaş ret twtas el kölemindegi tötenşe jağday jariyalandı. Sol-aq eken äsirese qa..
Amerika Iranğa engizilgen sankciyalardıñ tizimin keñeytti. Bwl turalı AQŞ Qarjı ministrliginiñ baspasöz qızmeti habarladı. Restrikciya Alam Althrwa Ge..
Qazirgi uaqıtta şetelde sayahattap jürgen 5 mıñğa juıq qazaqstandıq bar. Koronavirus dertiniñ örşui sebepti olar elge çarterlik reys arqılı qaytarılad..


text:
İyün 19-da Bağçasarayda qırımtatarlar belgisiz ğayıp olğan Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimovğa bağışlanğan dua keçirdi. Bu aqta Qırım.Aqiqat saytı bildire.
Merasimde esasen Bağçasaray sakinleri oldı, amma Qırımnıñ diger regionlarından da adamlar keldi. Dua merasiminde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov, İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ idarecisi Abdureşit Cepparov, Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev iştirak ettiler.
Yanında turğan belli olmağan adamlar bunı videoğa çıqardı. Adliyeci Emil Kurbedinov bu rusiyeli uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri olğanını tahmin etti.
Mayıs 24-te gece Devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlandı, onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi ğayıp olğan Qırım sakinini qıdırmağa başladı.
Bağçasarayda hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ soy-sopları onıñ qaytarılması içün 1 million ruble bereceklerini ilân etti.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskayadan işğal etilgen Qırımda ruhset berilmegen mitingler keçirilmesiniñ yasağı aqqında ihtar aldı. Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde cumaertesi künü, dekabr 6-da, yazdı.
«Aqşam saat altılarda Qırım kirişinde Rusiye sıñırcıları Kiyevden Bağçasarayğa qaytqan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı eki saat tuttılar. Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya dekabr 10 Meclis adet üzre Aqmescit merkezinde İnsan aqlarını qoruv künü munasebetinen miting keçirgen künü arfesinde Qırımda izin berilmegen kütleviy tedbirler keçirilmesi aqqında tenbiyeledi», – dedi Nariman Celâl.
Onıñ aytqanına köre, Ahtem Çiygoz «prokurorğa» Mecliske bir de bir kütleviy tedbir keçirilmesi yasaq etilgenini hatırlattı.
«Natalya Poklonskaya bu meseleni Meclis vekilleriniñ iştiraki ile Qırımnıñ arbiy strukturalar reberleriniñ toplaşuvında muzakere etmege teklif etti. Soñra Ahtem Çiygoz Qırımğa kirip oldı», – aytıla beyanatta.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye quvetçileri vatandaş jurnalisti İrina Daniloviçni yaqaladılar. Bunı ZMINA insan aqları merkezine Qırımdaki öz menbaları haber etti.
Qayd etilgeni kibi, jurnalistni aprelniñ 29-nda Köktebelden Kefege ketken zaman yaqaladılar. Kefe civarında Vladislavovka köyündeki evinde tintüv olıp keçti, telefonı ve noutbukı tutıp alındı.
"Qararnıñ kopiyasını quvetçiler qaldırmadılar, amma jurnalistniñ tuvğanlarınıñ sözlerine köre, vesiqalarda söz "çetel devlet ile munasebetler ve 10 kün tevqif" aqqında edi", - dep yazıla haberde.
Olarnıñ bildirgenine köre, Danilova emşire olıp çalışa. İiçtimaiy ağlarda saifesi ve bir qaç blogu bar. Bloglarında tibbiyet hadimleriniñ aqları ve yarımdada sağlıq saqlav meseleleri aqqında yaza edi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aqmescitniñ soqaqlarından qalabalıqlarnı dağıtqan tehnika kolonnası keçti. Kolonnada suvatqıç ve qora yıqıcıları olğan eki maşina bar edi, dep bildirdi Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ malümatına köre, maşinalardan biri Rusiye politsiyasınıñ tehnika renklerinde (mavı çizgili beyaz), ekincisi arbiylerniñ ve Rusiye gvardiyasınıñ tehnikasında olğan qoyu yeşil renkte edi.
Qayd etilgenine köre, kolonna Rusiye gvardiyasınıñ bir qısmı olğan merkeziy bazar tarafına ketti.
2019 senesi sentâbr ayında Qırımda Rusiye tehnikasınıñ büyük kolonnası Şçelkino tarafına keçti.
Qırım, Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüvinen bağlı BM Baş Assambleyası 2018 senesi dekabrniñ 17-nde qabul etken qarar Rusiyeni Qırımdan ordusını çıqarmasına çağıra ve Qara ve Azaq deñizlerinde artqan Rusiye arbiy bulunuvını takbih ete.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti iyünniñ 1-inden başlap ayvanat bağçalarınıñ ve turistik agentlikleriniñ işini başlamağa razı oldı. Bunı Kreml kontrolindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük bildirdi
"Ayvanat bağçalarınıñ faaliyeti, balalarnıñ kündüz baqılması, turistik operatorlarnıñ ve agentliklerniñ işi, aşayt mallarını satmağan tükânlarnıñ işine ruhset berilecek", - dedi Gotsanük.
Daa evel bildirilgeni kibi, Qırımda iyünniñ 15-inece amamlar, saunalar, fitnes klubları, qapalı havuzlar, SPA merkezleri ve sport zalları çalışmaycaq.
Daa evel Aksönov bildirdi ki, iyünniñ 15-inden başlap Rospotrebnadzor talaplarına uyıp sanatoriy ve kurort saası çalışıp başlaycaq, amma anda yalıñız qırımlılar raatlana bile.
Ve yarımadada iyünniñ 1-inden başlap kafe ve restoranlarnıñ açıq meydançıqları çalışıp olacaq.
Şimdilik Qırımda 369 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 27-si çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 161 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Qırımda tasil, ilim ve gençlik «nazirligi» «Qırımtatar tili» ve «Qırımtatar edebiyatı» fenleri boyunca farqlı seviyeli bir qaç oquş programmalarınıñ leyhalarını azırlay.
Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire ki, böyle bir leyha ilk sefer azırlanacaq. Berilgen malümatqa köre, «qırımtatar tili ana tili ve ana tili olmağan til olaraq mektepten aldın teşkilâtlar ve Qırımnıñ umumtasil teşkilâtlarındaki 1-11-inci sınıflarında ögrenilecek».
Programmalarnı mektepten aldın, başlanğıç, esas ve orta tasilniñ Federal devlet tasil standartlarına köre azırlaylar, – dep qayd ettiler Qırım tasil «nazirliginde».
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Qırım kurortları Rusiye vatandaşları raatlanmağa alışqan Türkiye ve Mısır kurortlarınıñ yerini öyle de almadı, dedi Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov NTV telekanalına.
«Biz yıl içinde iqtisadiyatnı öyle yüksek seviyege köterip olamadıq, obyektlerimizde servisni bir nizamğa ketirmege yetiştirmedik, Türkiye ve Mısırda olğanı kibi, olar 20 yıl buña kete edi», – dedi Aksenov.
Qayd etkeni kibi, Qırımnıñ kurort saası yarımadanıñ iqtisadiyatı eyileşmegence inkişaf etmeycek.
Mısırda Rusiye uçağınıñ tüşmesinden soñ Rusiyeniñ turistleriniñ sayısı eksildi. Bundan soñ Qırım akimiyeti yarımadada Rusiye turistlerini beklegeni aqqında bildirdiler.


text:
Ukraina halq deputatları, cemaat erbapları mayıs 18 künü Kiyevniñ Mustaqillik Meydanında qırımtatarlarnıñ sürgünligi qurbanlarını añmağa çağıralar.
Kiyevde keçirilecek matem tedbirleri aqta Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev hatırlata.
«Bugün Kiyevde ve Ukrainanıñ diger şeerlerinde 1944 senesi deşetli vaqialarınıñ, qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına, XXI asırda kene işğal şaraitlerine rastkelgen Qırım tamır halqına qol tutuv ve matem tebdirleri, miting ve toplaşuvlar keçecek», – dep bildire Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti.
Maydanğa kelmek çağıruvı ile Ukrainanıñ diger halq deputatı Georgiy Logvinskiy de muracaatta buluna.
«Bugün Kiyevniñ er bir sakininiñ borcu– Meydanğa kelmek! Bugün – qırımtatarlarnıñ sürgünlik künü – Stalin rejiminiñ eñ büyük cinayetidir. Bugün er birimiz – qırımtatarımız. Sözde degil, amelde olsun», – dey o.
Qırımtatarlarnıñ milliy areket yetekçi ve faalleriniñ iştiraki ile matem mitingi bazarertesi künü saat 18:00 Mustaqillik Meydanında keçirilecek.
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Ukraina ve tışında bir sıra hatıra tedbiri keçirilecek.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Muhammed (Mahmud) Qırımlı
Muhammed (Mahmud) Qırımlı XII-nci yüzyıllıqta (hicri esap ile VII-nci asırda) doğup, yaşap, icat etken meşur Qırım sımasıdır. Qırım halqınıñ – qırımlarnıñ büyük edibi esap etilgen Muhammed (Mahmud) Qırımlınıñ zengin edebiyat mirasından bugünde, yalıñız “İkâyet-i Yusuf ve Zuleyha” serlevalı eseri saqlanılıp qalındı. Teessüf ki, mezkür şahs hususta, daa doğrusı bu sıma aqqında başqa bir de-bir malümat yahud onıñ edebiy mirasından başqa edebiy nümüneler daa tapılmadı. Zamannıñ böyle ilerilegen devirinde dünyanıñ bir de-bir kütüphanesinde – arhivinde (Vaşingtonda Amerika kongressi kütüphanesindemi, yoqsam Rum Papasınıñ ya da Büyükbritaniya kütüphanelerindemi…) mıtlaqa onıñ, yani Muhammed (Mahmud) Qırımlınıñ izleri qalğandır. Em de, bu izler endi çoqtan kendi tedqiqatçılarını bekleydir.
Edebiyatşnas alim Kemal Üsein Qoñuratlı işte böyle tedqiqatçılardan biri edi. Bundan bir qaç sene evelsi Qırımda vefat etken Kemal Qoñuratlı, yıllar zarfında teren asırlar qatlamlarına dalıp çalıştı. Neticede o, “Qırımtatar (Qırım – muar.) edebiyatı tarihı” serlevalı keniş kölemli ilmiy iş yarattı. Alim, mezkür entsiklopedik ilmiy işniñ içerisinden yer alğan Muhammed (Mahmud) Qırımlı ve onıñ “İkâyet-i Yusuf ve Zuleyha” destanı üzerinde keniş toqtala, eserni ilmiy-noqtaiy nazardan talil ete. Tedqiqatçı özüniñ mezkür işini böyle başlay: “XIII asırdan yetip kelgen bediy eserler arasında Yusuf ve Zuleyha aqqında eki eser bar – biri şair Aliniñ “Qıssa-i Yusuf”, ekincisi de Mahmud Qırımlınıñ “İkâyet-i Yusuf ve Zuleyha” adlı yaratılarıdır. Zanımızca bu eki eser de Qırımda yazılğan, müellifleri de biri-birinen tanış olğanlar…”. (“Yıldız”. 2007. № 4).
Bu yerde şunı da qayd etip keçmeli ki, edebiyatşnas alim Kemal Üsein Qoñuratlı Muhammed (Mahmud) Qırımlınıñ “İkâyet-i Yusuf ve Zuleyha” ve şair Aliniñ “Qıssa-i Yusuf” destanlarını, olarnıñ metnlerini qadimiy arap elifbesinden-urufatından kiril elifbesine keçirdi. Böylelikle, o bundan biñ yıl evelsi yaratılğan mezkür qırım milliy edebiyatı abidesini tekrar dünya yüzüne çıqardı. Daa doğrusı olarnı qırımlı oquyıcısına tekrar taqdim etti. Bu tarihiy vaqia 1999 senesi sadır oldu…
Bu yerde bir müim meseleni daa urğulamaq lâzimdir. Cümlemizge belli olğanı kibi, Qırımımızğa İslâm dini ile beraber İslâm medeniyeti de kelip kirdi. Medeniyet ile birlikte mıtlaqa isimler de kelip qoşuldılar. Söylemek istegenimiz, “İkâyet-i Yusuf ve Zuleyha” eserniñ müellifi doğğanda, Ezan çağırıp onıñ qulağına Mahmud degil de, Muhammed isimi seslendirildi. Soñra, kettikçe onıñ Ezan çağırılıp qoyılğan aqiqiy Muhammed adı sadeleştirilip, Mahmud denildi ve ne içündir bugünece öyle de qaldı. Meselâ, Özbekstannıñ qadimiy özbek ealisi Muhammed isimli qırımlığa ekseriyeti alda Mahmud ya da Mahmud aka dey ediler… İşte, epimizge fikir yürütmek içün talilge muhtac bir mevzu.
Fursattan faydalanıp, şunı da qayd etmeli ki, İslâm qaidesinde – qanunında – şeriatında er bir adamnıñ cenazesi Ezan çağırılıp qoyılğan isimi ile qılına ve qılınmalı. Buña riayet etilmegen taqdirde, mevta baracaq yerine – menziline barıp olamay. Bu da Alladan ğayrı kimsege daa belli olmağan, bu mücizeviy dünyanıñ ücsüz-bucaqsız sırlarından biri.
Muhammed Qırımlınıñ tedqiqatçıları, yuqarıda beyan yapılğan fikirlerni mıtlaqa köz ögüne alırlar ve bunıñle bu büyük sımanıñ aziz ruhunı şad eterler İnşalla.
Muhammed Qırımlı XIII asırnıñ (hicri esap ile VIII-nci yüzyıllıqnıñ) başlarında – birinci yarısında vefat etti. Allanıñ rahmetinde olsun! Yatağı-durağı nur olsun! Amin, YARABBİM!
Yusuf ALİ
MEMBA : LEYLA EMİR


text:
Qazaqstan qorğanıs ministrligi "Qazaqstan men Täjikstan ükimeti arasındağı qaytarımsız äskeri kömek beru jönindegi kelisimdi ratifikaciyalau turalı" z..
NATO qarulı küşteri Auğanstannan şegingennen keyin de eldegi mañızdı nısandardı qorğau mindetin jalğastıradı. Bwğan qosa ükimettik küşterdi oqıtu-jatt..
Resey men Belarus' biıl qırküyekte ötetin «Batıs-2021» äskeri oqu-jattığuına qarqındı dayındalıp jatır. Resey Qorğanıs ministri Sergey Şoygudıñ mälim..
Tınıştıq kelisimine kelgen Äzirbayjan men Armeniya qaytadan tiresude. Baku tarabı Armeniyanı ayıptap mina qoyıp jatan jerinen 6 armyan äskerin twtqınd..
AQŞ Auğanstannan äskeri şegindiru procesiniñ törtten birin tolıq orındap bolğanın mälimdedi. Bwl turalı Qwrama Ştattardıñ Ortalıq qolbasşılıq ştabı 25..


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Canköy vilâyetinde politsiya kendir ösken tarlanı taptı. Müessiseniñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, bunı «haşhaş» şartlı serleva ile keçirilgen ameliyat devamında ögrendiler.
3,5 ga meydanlıq topraq damartasında uquq qorçalayıcılar kendirniñ 15,5 biñ çalısını taptı. Ösümlikniñ örnekleri himik taqiqatqa yollanıldı.
«Al-azırda topraq damartasınıñ saipleri belgilene, olar Rusiye Federatsiyası Kodeksiniñ 10,5 maddesi boyunca mesülietke çekilecek», – dep bildireler Qırım İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmetinde.
Cinayetçilerni biñ buçuq rubleden eki biñ rublege qadar memuriy ceza bekley, resmiy şahıslar içün – üç biñden dört biñge qadar, yuridik şahıslar içün – 30 biñden qırq biñge qadar ruble.
Canköy «politsiyasında» aytılğanı kibi, qanunsız ekme köy hocalıq tehnikası ile yoq etildi.


text:
Qıtaydıñ sırtqı jäne işki narıqtağı qarjısı teñselip twr. Äsirese, bazar narığın baqılap-basqaru organdarı bazardağı terbelistiñ ülken qaterge aparıp soğuınan alañdauda.
Qıtayda qarız arqılı kirgen qarjı mölşeri 20 ay boyı joğarı körsetkişte bolğan. Bwl Qıtay bazarınıñ qısım aldındağı eñ jaña beynesi deuge boladı. Däl qazir Qıtaydıñ ükimet taraptarı tolassız mälimdeme jariyalap, nesieniñ artuı men qarjı dağdarısınıñ qaupin bar küşpen tejeudi atap körsetude.
Qıtay qor birjası jaqınğı jıldardan beri sätsizdikke wşırap keledi. YAğni qarızsız sala bastapqı aynalımda 1.4% -ğa qwldırağan. .
Qıtay ükimet tarapı biıl özderine iske aspaytın auır mindetter arqalatıp alğan sıñaylı. Olar bir jağınan, qarjı dağdarısınıñ tuındauınan saqtanıp, nesieniñ artu qarqının bäseñdetudi közdese, tağı bir jağınan bazardıñ ornıqtılığın saqtap qalu üşin wmtıluı kerek bolıp otır . Qıtaydıñ «finans» gazeti düysenbi küni: “ kapitaldıñ bıtırauı men üzdiksiz köterilgen bağa Qıtay qarjı jüyesindegi eñ ülken qauip bolıp otır” dep jazadı.
Tayaudağı bastı talqılanıp jatqan mäsele, bankter arqılı keledi degen qıruar qarajattıñ esebi teris körsetkişte bolğan. Mwnıñ işinde şetel qarjılarına iek süyeytin salalar da bar .
Sinolink Securities körsetken mälimetterine qarağanda, autsorsing investiciyası kenetten 5 – 6 milliard yuan' artqan (7,3-8,7 jüz million AQŞ $ ).
Qıtay ekonomikasınıñ jaqınğı uaqıttardan bergi özgeşeleu qozğalısı jöninde Qıtaydıñ öz eli ğana emes, Europa jäne Aziyadağı key elder de öz saraptamaların aytuda. Mısalı, Franciyanıñ «Parij qarjıgerleri» - niñ Londonda twratın bir jetekşisi «Qıtay bankindegi qalıpsız ösim körsetkişi tım tüsiniksiz. Qıtaydıñ baqılap basqaru organdarınıñ bwl jağdaydı ayqındauın ümit etemin deydi.
Älem ekonomikasında köş bastap twrğan alpauıt elderdiñ birine aynalğan Qıtaydıñ qarjı jağındağı qalıpsız qozğalısı alıs-juıq elderdegi ekonomika ğalımdarınıñ jäne türli BAQ betteriniñ talqılaytın taqırıbına aynaluı teginnen-tegin emes.
"The Qazaq Times"


text:
Avropa Şurası Parlament Assambleyası Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatlar eyyetiniñ vekâletlerine qoltuttı. Bu qararğa 96 delegat rey berdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qararnı Felemenk deputatı Toni Koks azırladı. Qararğa köre, Rusiye PACEge sıñırlarsız qayta. Koks belli ilerilev olğanını qayd ete: Moskva Avropa Şurasına ücret töledi ve ukrainalı arbiy deñizcilerni azat etti.
Aynı vaqıtta PACE Rusiyege Assambleyanıñ Qırım işğalinen bağlı baqışı aqqında hatırlatqan qarar metniniñ tüzetüvine qoltuttı.
Yanvarniñ 28-nde PACE monitoring komiteti Rusiye eyyetiniñ vekâletlerine rey berdi. Bunıñ ögüne Latviya ve Litvaniya parlamentleriniñ vekilleri PACEdeki Rusiye vekâletlerine itiraz bildirdi.
Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ qış sessiyası yanvarniñ 27-nde Strasburgda başlandı.
Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası 2019 senesi iyünniñ 26-nda Rusiye eyyetini sanktsiyasız qaytarmağa razı oldı. Estoniya, Gürcistan, Latviya, Litvaniya, Poloniya, Slovakiya ve Ukrainanıñ PACE eyyetleri buña cevap olaraq toplaşuv salonını terk etti.
PACE, Rusiye eyyetiniñ rey aqqını ğayrıdan tiklemege qarar alğan soñ, Kreml «Qırım meselesini» Ğarpqa «ardı-sıra ve sabırnen añlatmağa» niyetlene, dep bildirdi.
Rusiye eyyeti, vekâletleri sıñırlanğan soñ 2015 senesi yanvar ayından berli assambleya sessiyalarında iştirak etmegen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda altı yañı koronavirus adisesi qayd etildi, Bu aqta Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Krutikov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, üç adise Aqmescitte, birisi Aluştada, birisi Kefede ve daa birisi Aqyarda qayd etildi.
"Bu adamlar evel hasta olğanlarnen alâqada bulundı ve hastahane ya da ibservatorda bulundılar", - dedi Krutikov.
Böylece, Qırımda 355 koronavirus hastası qayd etildi. 26-sı çetelden, 74-ü – qomşu Rusiyeden keldi. 11 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda – 153 hasta, üçü vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Serbest nefes alğanda – ava aqqında tüşünmeysiñ. Ukrainada yaşaysıñız. Problemeleriñiz ola bile. Amma siz bu problemler aqta ayta, serbest toplana, istegiñizni yapa bilesiñiz. Em de er bir tilde qonuşa bilesiñiz. Qırımda yaşağan vatandaşlarımız bunı yapamaz. Milletke baqmadan, olar episi – Ukraina vatandaşı, ukrainler.
Qırımda yaşağan ukrain vatandaşlarını ne bekley ve Rusiye işğalinde aqlarını nasıl qorçalay bileler – «24» haber telekanalınıñ «Qırım.Aqiqat» leyhasında.
Studiya musafiri – Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy ve Qırım advokatı Diana Plüta.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 ve bazar künü saat 11:30 efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Rusiye «Qırım platformasına» qarşı «küçlü propaganda kampaniyasını» başlattı ve memleketlerni halqara teşebbüste iştirak etmesinden vazgeçtirmek içün olarğa basqı yapa, dep bildirdi. Bu aqta o, «Telegraf» neşirine bergen intervyüsında ayttı.
«Rusiye bir çoq memleketni «Qırım platformasında» iştirak etmesinden vazgeçtirmek içün küçlü basqı yapa. Platformağa qarşı küçlü propaganda kampaniyası başlatıldı, şantaj ve qorquzuvlar qullanıla. Platforma işinde iştirak etecek er kesni evelden «Rusiye topraq bütünligine qast etkenler» dep adlandırdı», – dep ayttı Cemilev.
O, bazı memleketler, belki, «şantaj ve qorquzuvlarnıñ» tesirine oğrap, koronavirus manaçığınen inauguratsion sammitine kelmeycek, dep qoştı.
«Latviya eyyeti yolbaşçısınıñ cevabını pek begendim: «Ahlâqiy puslamız daa bozulmadı. Memleketlerimiz eñ yüksek seviyede iştirak etecek». Biz de «ahlâqiy puslası bozulmağan» memleketlerge işanamız. Böyle memleketler çoq olur, dep ümüt etemiz», – dep qayd etti qırımtatar halqınıñ lideri.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina, 2014 senesi martnıñ 27-nde BM Baş Assambleyasında 2014 senesi martnıñ 16-nda Qırımda «referendumnıñ» qanuniy olaraq tanılmamasına dair qararğa ve Rusiye ordusını Qırımdan acele çıqarmaq talabına rey bergen tek 100 memleketni degil, bu qararlar qabul etilgende olmağan ya da belli sebeplerden rey bermegen memleketlerni, şu cümleden Rusiyeni «Qırım platformasında» iştirak etmesine davet etti.
«2014 senesi o BM qararına qarşı rey bergen 11 memleketniñ bile (Şimaliy Koreya, Rusiye, Beyazrusiye, Ermenistan, Zimbabve, Suriye, Venesuela, Sudan, Boliviya, Kuba ve Nikaragua) «platforma» işinde iştirak etmesi red etilmeycek, közetici olsalar bile», – dep ayttı Cemilev.
Kreml, Mustafa Cemilevniñ beyanatına daa cevap bermedi.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom» telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Martnıñ 15-nde ise Rusiye Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova Kyivniñ Qırım işğalini toqtatmaq ıntıluvları qanunsız ola ve Rusiyeniñ eki subyekti olğan Qırım ve Aqyarğa qarşı istilâ telükesi olaraq qabul etile, dep bildirdi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ Diniy idaresi, «Elâl» sertifikatsiya ve standartizatsiyası boyunca komissiyası, çalıq baquvdan soñ, Aqmescitteki «Bravo - Çempion» adlı şekerleme fabrikasına «elâl» keifiyet sertifikatınıñ bermesi boyunca qarar aldı.
Bu aqta Qırım Müftüliginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Şekerleme fabrikasınıñ odaları ve donatmaları Şeriat qaidelerine uyğundır. İstisalcılar, tatlı aşlarınıñ pişirmesinde Şeriatnıñ kerekli qaidelerini bileler. Qullanılğan aşayt qoşmaları ve maddeleri islâm dininiñ qaidelerine uymaqta. Müslümanlar istisal etilgen mahsulatnı qullana bileler», - dep aytıla mesacda.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Olesâ Haritonenko, rey çoqluğınen Rusiye nezaretindeki Kezlev (Yevpatoriya) şeer şurasınıñ reisi olaraq saylanıldı. Bu qarar, sessiya oturışında qabul olundı.
"Şeer şurasınıñ reisini gizli rey berüv usulınen sayladılar. Bu vazifege "Yekâne Rusiye" ("Yedinaya Rossiya") firqasından Olesâ Haritonenko ve RFKP-ndan Oksana Taraninanıñ namzetleri kösterilgen edi", - denile beyanatta.
Kezlev şeer şurasınıñ reis müavini olaraq Boris Nazarov saylanıldı.
Qırımda sentâbr başında keçken rusiye saylavlarınace, şeer şurası başı vazifesini Haritonenko becere edi.
Daa evel, Yaltada yañı şeer şurasınıñ reisi saylanılğanı bildirile edi. Bu vazifeni Konstantin Şimanovskiy becere.
Sentâbr 8-inde Rusiye akimiyeti Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şuralarnıñ saylavlarını keçirdi.


text:
Dünya sağlıq teşkilâtı Pfizer ve BioNTech şirketleriniñ aşısını acele qullanmağa izin berdi. Aşı telükesizlik ve semerelik talaplarına riayet ete. Onıñ müsbet tarafları menfiy taraflarından çoq, dep bildirdi Dünya sağlıq teşkilâtı.
Dünya sağlıq teşkilâtı sınav neticeleri daa belli olmağan ilâclar içün acele izin bere. Bundan soñ dünya memleketleri iç litsenziya esnaslarını tezleştire bile, BM ise ihtiyacı olğan memleketler içün aşı satın ala bile.
Pfizer/BioNTech aşısı Amerika Birleşken Devletleri ve Avropa Birliginiñ memleketlerinde COVID-19 ile küreş içün qullanıla. Rusiyede «Sputnik V» aşısı yapıla.
Dünyada koronavirus pandemiyası başlağanından aman-aman 84 million koronavirus hastası qayd etti. Hasta sayısı eki millionğa yaqınlaşa. Hasta sayısına köre ABD lider ola. Pandemiya başlağanından anda 20,5 mln hasta qayd etildi. 350 biñ hasta vefat etti.


text:
Bunı Qırım «parlamentiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Tedbir Yaltada, Livadiya saray-müzeyinde ötkerilecek.
«Forumda Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov maruzasınen çıqışta bulunacaq. Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçı vazifelerini eda etken Sergey Aksönov, Qırım Federal bölgesinde Rusiye Federatsiyası Prezidentiniñ Vekâletli Vekili Oleg Belaventsev, Federal meclisi Federatsiya Şurası reisiniñ birinci muavini Aleksandr Torşinniñ çıqışları da planlaştırıla», – dep aytıla ilânda.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, tedbirde siyasiy erbaplar, siyasetşınas, medeniy-maarif ve ilmiy dairelerniñ temsilcileri iştirak etecek.
«Tedbir soñunda Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurası ve Rostov vilâyetiniñ Qanun çıqarıcı Meclisi arasında işbirlik aqqında Añlaşma imzalanacaq», – dep bildireler Qırım «parlamentinde».
Rusiye vekillerinden ğayrı tedbirde başqaları iştirak etecekmi-yoqmı matbuat hızmeti bildirmey.


text:
NATO qwramındağı birqatar Europa elderiniñ 2021 jılı Ündi-Tınıq mwhitına äskeri küşterin ornalastırudı josparlap jatqanın bwğan deyin de saytımızda birneşe märte jazıp edik. Bwl äreketterdiñ sebebi men saldarı turalı sarapşılar pikirlerinde wsınğan edik. Jinaqtay aytqanda, bwl Qıtaydıñ atalğan eki mwhittağı äskeri keñeyuin toqtatıp, öñirdegi ıqpalına, äreketterine şekteu qoyadı.
Bwdan biraz uaqıt bwrın Sydney Morning Herald basılımına bergen swhbatında Germaniyanıñ qorğanıs ministri Annegret Kramp-Karrenbauer: «Germaniya 2021 jıldan bastap Ündi-Tınıq mwhitın barlauğa äskeri kemelerin attandıradı», – degen bolatın. Ol bwğan qosa osı atalğan mwhittardağı territoriyalıq daular men Qıtaydıñ qauipti ambiciyaları tek köpjaqtı qatısular arqılı şeşim tabatınına senim bildirgen edi.
Japonnıñ «Kiodo» aqparat agenttigi de Japoniya Qorğanıs ministrligi taratqan mälimdemege silteme jasay otırıp, eldiñ özin qorğau küşteri Germaniya teñiz küşterimen Oñtüstik Qıtay teñizinde birikken äskeri oqu-jattığuın ötkizui mümkin ekenin habarlağan. Japon qorğanıs uäziri (ministri) Nobuo Kişi: «Ündi-Tınıq mwhitında bolğan oqiğalar Germaniya men Europağa da äser etedi. Sondıqtan bir Ündi-Tınıq mwhitı aymağında erejege negizdelgen tärtipti saqtau üşin ıntımaqtastıqqa dayınbız», – degen.
Soñğı jıldarı, äsirese Qıtay biligine Şi Jinpiñ (Si Czin'pin) kelgeli beri, Qıtay Halıq-azattıq armiyasına trilliondağan yuan' investiciya salıp, teñiz, äue küşteriniñ quatın eselep arttırdı. Äsirese, Oñtüstik Qıtay teñizi men Ündi mwhitındağı keybir öñirlerde äskeri mümkindikterin arttıratın qadamdarın jiiletti. Bwl Qıtaydıñ teñizde Batıs derjavalarımen bäsekelesuge dayın, tipti keybir öñirlerde soğıs quatı jağınan olardan asıp tüsuge tırısıp jatqanın körsetti.
Batıs elderi ärine bwnı körmey qalğan joq. NATO müşeleri bıltır qaraşadağı sammittte Qıtaydıñ bastı strategiyalıq qarsılas qatarında tanıdı. Osıdan keyin NATO-ğa müşe Europa elderi Qıtaydıñ äskeri qimıldarı men mümkindikteri arta tüsken Ündi-Tınıq mwhitı aymağına äskeri küşterin jöneltuge kiristi. Bwğan deyin Britaniya öziniñ quattı teñiz qosındarınıñ birin jiberip, Japoniya, Australiya jäne AQŞ-pen Tınıq mwhitınıñ batıs jağalauında äskeri jattığu ötkizetinin bildirgen. Demek, bwl Qıtaydıñ şığısı men oñtüstigindegi teñizdegi qadamdarın tejep, ıpqpalın älsirete tüspek. Alayda, onıñ äseri onıñ qwrlıqtağı şekarasına öz äserin tingizbey qalmaydı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova apis cezasına mahküm etilgen siyasiy masbüs, Ukraina tarafdarı Oleg Prıhodkonıñ qızınıñ babasınıñ iskencelerge oğratılması ile bağlı haberine cevap berdi.
"Aman-aman yarım yıl devamında Vladimir şeeriniñ (Rusiye) FKU E-2 apishanesinde tutulğan ukrain siyasiy mabüsine asla tibbiy yardım kösterilmedi ve tuvğanlarınıñ yollağan ilâcaları da berilmedi. Tüzetüv müessiseniñ müdiriyeti BMT-niñ İqtisadiy ve içtimaiy şurası tarafından tasdıqlanğan 30.08.1955 tarihlı Mabüslerge munasebetniñ minimum standart qaideleriniñ 22-nci maddesinde közde tutulğan kerekli tibbiy yardım almaq içün aqnı temin etmey", - ded yazdı Denisova Telegram-kanalında.
Bu sebepten, o, Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etti ve "Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını qorçalamağa, hususan kerekli tibbiy yardım köstermege" talap etti.
Denisova dünya toplulığını "Qırımdaki bütün esirlerniñ mümkün qadar tez evge qaytarmaq ve ukrain yarımadasında adiy adamlarnıñ taqibini toqtatmaq içün küçlerini birleştirmege ve tecavuzcı memleketke tazyıqnı arttırmağa" çağırdı.
Evel Oleg Prıhodkonıñ qızı Qırım.Aqiqatqa babasına qarşı etilgen qılınuvlar ve iskenceler aqqında aytıp bergen edi.
2021 senesi küzde Advokat Sergey Legostov Rusiyede mahküm etilgen ukrain tarafdarı Oleg Prıhodkonen körüşken soñ, anda oña yaramay munabette olğanlarını bildirdi.
Rusiyede mahküm etilgen Qırım sakini, ukrain tarafdarı Oleg Prıhodkonıñ ailesi evel çıqarılğan üküm çerçivesinde mahkeme tarafından oña berilgen 200 biñ ruble cöremeni tam şekilde ödedi.
Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdı ve 5 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


text:
Ukraina sıñırcıları işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñır yanında Rusiye Silâlı quvetleriniñ areketleri artqanını qayd etti. Bunı fevral 17-de Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Herson ve Berdânsk taqımlarınıñ sıñırcıları üç Rusiye vertolötini kördi, olar memuriy sıñırdan keçmeyip, sıñır boyu uçqanlar, vaqtınca işğal etilgen topraqta videodan nezaret etmek içün köterilgen «Rıs» uçuş apparatı da köründi», – dep aytıla haberde.
Bundan ğayrı, memuriy sıñır yanında sıñırcılar Rusiye arbiy tehnikası ve askerlerniñ areketlerini qayd etti.
Matbuat hızmeti bildire ki, Rusiye Silâlı quvetleriniñ areketleri aqqında Ukraina Silâlı quvetleriniñ bölükleri haberdar etildi.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ esas Ukraina ve yarımada arasında memuriy, asılında ise tam bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış nezaret noqtaları çalışmaqta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
UNESCO Baş müdiri Odri Azule işğal etilgen Qırımda vaziyet kerginleşkenini bildire
UNESCO Baş müdiri Odri Azule UNESCO İcra şurasınıñ (2018 senesi ekim ayı 3-17 künleri Parij şeerinde keçirilecek) 205-nci sessiyasına azırlağan yañı maruzasında vaqtınca işğal etilgen Qırımda vaziyet kerginleşkenini bildire.
UNESCO-nıñ maruzası yarımadada tasil ve ilmiy faaliyetleri azlaşqanını, Qırım medeniy ceetten degradatsiyağa oğrağanını qayd ete ve işğal etilgen topraqlarnıñ tarihiy ve medeniy asabalıqlarınıñ hırsızlanuvına qarşılıq kösterüvge ayrıca diqqat ete. Maruza işğalci devlet qırımtatarlarnıñ ve ukrainlerniñ tasil, ana tilni qullanuv ve matbuat vastalarnıñ serbestligini temin etüv saalarında aqlarını qaba şekilde bozğanını aydınlata.
Yuqarıda qayd etilgen maruza Qırımdaki medeniy asabalığına, tarihiy ve mimariy abidelerine, müzeylerine, tabiy qoruqlarına ve ilmiy merkezlerine Ukrainanıñ irişimi olmağanını bildire. UNESCO-nıñ maruzasında qanunsız arheologik qazmalar ve işğal etilgen yarımadadan medeniy qıymetlerniñ çıqarıluvı aqqında haber etile, sözde ‘‘restavratsiya’’ sebebinden antik Hersones şeerinde ve Bahçasaraydaki Hansarayda vaziyet boyunca raatsızlıq beyan etile. Maruza UNESCO Kâtibiyetiniñ malümatları ve ortaq teşkilâtlar, bu cümleden İnsan aqları boyunca BMT Yuqarı komissarı İdaresi, AHİT, Avropa Şurası, cemaat teşkilâtları ve ukrain tarafı bergen malümatlar esasında tertip etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Frenkistandaki Nitstsa şeerinde yüz bergen terakt neticesinde adamlarnıñ elâk olması munasebetinen taziye bildirdi.
«Nitstsada yüz bergen terroristik eylem neticesinde 84 alınğan adam ayatı... Bir an içinde yüzlerce qorantalarğa belâ keldi, olarnıñ yaqınları, çeşit millet ve din adamları, terakt qurbanları oldı», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
O, halqara terrorizm aqqında aytıp, Qırımnı işğal etken Rusiye aqqında da hatırlattı, rusiyeli ükümet tarafından öldürilgen, hırsızlanğan ve yaqalanğan qırımtatarlarnı hatırladı.
«Öz içki problemalarını çezmek ve tışqı maqsatlarğa irişmek içün cenkni saylağan ayrı devletlerniñ terroristik faaliyetini toqtatmayıp, ayrı, em de kollektiv terrornıñ yoq etilmesi imkânsızdır. Elbet, men Rusiye ve Ukrainağa ücüm etken, Vatanımnı, ukrain Qırımnı işğal etken onıñ yolbaşçıları aqqında aytam... Nitstsada teraktnıñ qurbanları olğanlarnıñ yaqınlarınen beraber qayğıram, amma olarğa soñsuz belâdan ve yaqınlarını coyğanından keçmege nasıl etip, yardım eteyim?», – dep qayd etti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
Nitstsada Bastiliyanı alma künü qayd etilgen vaqıtta yüz bergen terakt neticesinde 84 insan elâk oldı, daa 100-ge yaqın kişi yaralandı. Dünya Frenkistannen onıñ terrorizmge qarşı küreşinde birdemlik olğanını bildire.
Elâk olğanlar arasında bir Ukraina vatandaşı bar, daa eki ukrain yaralandı.
Frenkistanda iyül 16, 17 ve 18 künleri milliy matem künleri olaraq ilân etildi.


text:
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde rusiye silãhlı küçler 15 tintüv, 79 tutuqlama, 93 sorğu keçirdiler. İlk altı ay devamında 67 adam hapiske alındı. 166 kere adaletli mahkeme haqqı, 19 defa fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozuldı. Şundan da ğayrı, 18 kere Qırım mahbüslerniñ yeri deñiştirildi. Talilde cenk başlağanından berli Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarınıñ bozuvları haqqında da malümat mevcut.
"Time to free political prisoners of Crimea" risalesi
"Time to free political prisoners of Crimea" risalesinde işğal etilgen Qırımda yaqalanğan ya da apiske alınğan 98 siyasiy mabüs aqqında malümat berile (er siyasiy mabüsniñ resmi, doğğan künü, yaşağan yeri, faaliyeti, yaqalanuv künü ve sebebi, qabaatlav ve cemaat/aqrabalarınıñ qarşılığı ya da siyasiy mabüsniñ mahkemede soñki sözü). Malümat cinaiy "davalarğa" köre tertipke ketirildi.
"Qırımda işğalciler basqısına oğrağan insanlarnıñ süretleri" sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi Qırım işğal etilgenden berli elâk ya da ğayıp olğan, apiste siyasiy sebeplerden tutılğan insanlar aqqında sergini azırladı.
"Bayraqnen birleşkenler - #LIBERATECRIMEA" sergisi
2019 senesi iyunniñ 26-da Hreşçatik soqağındaki Kiyev şeer devlet memuriyetiniñ binası qarşısında "Bayraqnen birleşkenler - #LIBERATECRIMEA" sergisi açıldı. 24 malümat stendinden ibaret olğan sergi qırımtatar milliy bayrağınıñ 28 memleket boyunca seferine bağışlandı.
Qırımtatar milliy bayraq künü aqqında tanıtma
2019 senesi Qırımtatar Maaliy Merkezi Qırımtatar milliy bayraq künü aqqında tanıtma azırladı. Tanıtmada qırımtatar milliy bayraqnıñ tarihi aqqında tarif etile.
#LIBERATECRIMEA yazuvlı şiarlarınıñ sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi, #LIBERATECRIMEA Qırımnı işğalden qurtaruv ve qırımtatar halqı ile birdemlik halqara cemaat areketiniñ yazuvlı şiarlarını taqdim etti. Serginiñ mevzusı Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınen bağlı edi.
"Menim babam – qaraman" risalesi
Bu risale – işğal etilgen Qırımda ğayıp olğan ya da siyasiy sebeplerden apiste tutılğan insanlarnıñ balaları "Menim babam – qaraman" yarışı içün yazğan inşalarnıñ cıyıntığı. Bala yarışı Qırımtatar Maaliy Merkezi ve Qırımtatar Milliy Meclisi teşebbüsinen ötkerildi.
"Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesi (yañartılğan, ingliz tilinde)
Qırımtatar Maaliy Merkezi yañartılğan, ingliz tilindeki "Qırım işğal etilgeninden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesini taqdim etti.
İşğal etilgen Qırımda 2017 senesinde insan aqları bozuvlarınıñ talili (ingliz tilindeki risale)
Risalede işğal etilgen Qırımda 2017 senesinde qayd etilgen insan aqları bozuvlarınıñ deñişip turuvı ve talili taqdim etile.
"Qırımtatarlar – Qırımnıñ tamır halqı" sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi, Estoniyadaki insan aqları institutı ve Ukraina İnformatsion siyaseti nazirliginen beraberlikte qırımtatar halqınıñ tarihi mevzusındaki sergini azırladı. Sergi Estoniya Tış işler nazirliginiñ yardımınen ötkerildi.
"Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesi (qısqadan)
Qırımtatar Maaliy Merkezi "Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesiniñ qısqa şeklini azırladı.
"Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesi
Qırımtatar Maaliy Merkezi Avropa demokratiya fondunıñ yardımı ile "Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesini işlep çıqardı. Er insannıñ doğğan künü, yaşağan yeri, faaliyeti, ğayıp oluv ya da ölüm künü ve allarına dair malümat berile.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2017-4) (ingliz tilinde)
2017 senesi yanvar ayında Qırımtatar Maaliy Merkezi Avropa demokratiya fondunıñ yardımınen azırlanğan Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında yañartılğan, ingliz tilindeki risaleni taqdim etti.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2016-3) (qısqadan)
2016 senesiniñ yazında Rusiye işğalcileri "Ukraina fitnecileri davasınıñ" birinci iştirakçilerini yaqaladı.Qırımtatar Maaliy Merkezi öz malümat toplamınını yañartıp, Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında üçünci risaleniñ qısqa şeklini taqdim etti.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2016-3)
2016 senesiniñ yazında Rusiye işğalcileri "Ukraina fitnecileri davasınıñ" birinci iştirakçilerini yaqaladı. Qırımtatar Maaliy Merkezi öz malümat toplamınını yañartıp, Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında risaleniñ üçünci şeklini taqdim etti.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2016-2)
2016 senesiniñ aprel ve mayıs aylarında işğalciler qırımtatarlarnı kütleviy şekilde yaqalağan soñ Qırımtatar Maaliy Merkezi "Hizb ut-Tahrir davasınıñ" yañı iştirakçileri aqqında malümatnı qoşıp "Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesini yañarttı.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" (2016-1)
2016 senesi aprel ayında Qırımtatar Maaliy Merkezi Avropa demokratiya fondunıñ yardımınen Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında birinci risaleni azırladı. Risalede "26 fevral davası", "Qırım davası", "Hizb ut-Tahrir davası" ve ayrı davalar aqqında malümat berile.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ başı Sergey Aksönov, Qırımnıñ suv meselesiniñ al etilmesinde 2021 «deñişüv yılı» olacaq, dep bildirdi.
«Bu yıl yarımadanıñ suv meselesiniñ al etilmesinde 2021 deñişüv yılı olmaq kerek. Prezidentimizniñ avalesinen yarımadanıñ suvnen temin etilmesi ile bağlı azırlanğan Rusiye ükümetiniñ kompleks planı amelge keçirile. Eminim ki, bu qıyınlıqlarnı aşacaqmız», – dep yazdı Aksönov Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmyesiniñ yedinci yıldönümine.
Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Qırım ve Aqyarnıñ suv meselesini al etmek ve eyilleştirmek içün Rusiye bücetinden 3,2 milliard ruble ayırılacaq.
Leonid Kravçuk, Qırımda suv qıtlığı meselesi daa da kerginleşecegine emin ve bu Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınıñ artmasınıñ sebebi ola bile.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Seymanlarköy
Seymanlarköy (ukraince HoBoзбyp'ïBka, CeйMaHлapkoй, rusça HoBoзбypbeBka, BepxHий CeйMaHлapkoй, ЗбypbeBka) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 466 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Batıs jartı şardıñ uaqıtımen beysenbi, 7 säuir küni, Birikken Wlttar Wyımı Bas Assambleyasında Reseydi BWW-nıñ Adam qwqıqtarı keñesindegi müşelik ornınan şığarıp tastau boyınşa dauıs berildi. Reseydi keñesten şığaruğa 93 el qosıldı, Qazaqstan men Qıtaydı qamtığan 24 el qarsı dauıs berdi, 58 el dauıs beruden qalıs qaldı. Bwnday qarar Reseydi «adam qwqıqtarın auır äri jüyeli türde bwzğadı» jäne Ukrainada halıqaralıq qwqıqtı öresken bwzdı degen ayıpqa baylanıstı qaralğan edi.
Bas Assambleyadağı mwnday mäselelerde qaulı qabıldau üşin bir tarap jalpı dauıs bergenderdiñ üşten eki böleginen köp boluı tiis. Bwl arada qalıs qalğandar eseptelmeydi. Sonımen, nätijede 24-ke qarsı 93 dauıstıñ basımdığımen Reseydiñ BWW Adam qwqıqtarı keñesindegi müşeligi uaqıtşa toqtatıldı.
Ädette halıqaralıq qauımdastıqtıñ atalmış mañızdı keñesinen bir eldi şığarıp tastau öte sirek jağday. Dauıs beru aldında Ukrainanıñ BWW-dağı ökili Sergey Kislitya: «Resey normadan tıs äreket etti – adam qwqıqtarın bwzıp qana qoymay, halıqaralıq beybitşilik pen qauipsizdiktiñ negizin şayqalttı», – dedi. Soğan qosa Kislitya 7 säuirdiñ Ruandadağı genocid künine tura keletinin eske salıp, älemdegi bwnday jağdaylardıñ wdayı qaytalanuında jahandıq beybitşilik pen qauipsizdikke, adam qwqığına qorğan boludağı jauapkerşiligin jetkilikti deñgeyde orındamay otırğan halıqaralıq qauımdastıqtıñ da jauapkerşiligi bar degen közqarasın ayttı.
Jenevada ornalasqan BWW-nıñ Adam qwqıqtarı jönindegi keñesine müşe 47 memleket bar. Bas Assambleya jasırın dauıs beru arqılı saylaydı. Qazirgi uaqıtta Resey Adam qwqıqtarı jönindegi keñestiñ müşesi, onıñ üş jıldıq merzimi 2023 jıldıñ 31 jeltoqsanında ayaqtaladı. Onıñ müşeligin uaqıtşa toqtatuğa AQŞ köbirek sebep boldı. Onıñ bastamasına 60-tan astam el qol qoydı.
Al, Mäskeu bolsa Resey äskerileri adam qwqıqtarın bwzdı jäne zorlıq-zombılıq jasadı degen ayıptardı birneşe ret joqqa şığardı. Bwnı Mäskeu biligi «jalğan aqparat» jäne Reseydi jamanattı körsetu üşin jasap otırğan Ukrainanıñ äreketi dep sanaydı.


text:
Rusiye FSBsiniñ Qırımda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı açqan davası mahkemege yollanıldı.
Bu aqta Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ saytında haber etile.
Qayd etilgenine köre, Qırımnıñ Rusiye prokuraturası qabaatlayıcı qararnı tasdıqladı, cinaiy dava temelden baqıluvı içün mahkemege yollanıldı.
Mustafa Cemilev bu malümatnı daa izaatlamadı.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, onı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda taqip etkenlerge qarşı ğarbiy sanktsiyalarnıñ kenişletilüvini talap etmege niyetlene.
Advokat Nikolay Polozov işğal altındaki Qırımda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı davanıñ ilk tahqiqatı yekünlene, dep bildirdi. Polozov Rusiye FSBsiniñ qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı Qırımda açqan dava malümatını incelep, kelişiksizliklerni taptı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.


text:
İyül 9-da Varşavada keçirilgen NATO Sammitinde «ukrain künü» oldı aytmamız mümkün: Ukraina prezidenti Petro Poroşenko cumaertesi künü AQŞ prezidenti Barack Obama ve bir sıra ğarp liderinen körüşti, «Ukraina-NATO» Komissiyasınıñ toplaşuvında iştirak etti, em de NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg ile beraber matbuat konferentsiyasını keçirdi.
İşbu matbuat konferentsiyasında Petro Poroşenko Ukraina ve NATO – dost, ortaq ve ittifaqdaş olğanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, «Ukraina-NATO» komitetiniñ toplaşuvında İttifaqnıñ Ukrainağa berecek yardımı belgilendi, bunı amelge keçirmek içün mahsus fondlar tesis etilecek, em de Ukrainadaki NATO mesleatçılarınıñ sayısı arttırılacaq. Jens Stoltenberg qayd etti ki, Ukrainanıñ NATOğa qoşulma mevzusı kün tertibinde yoq.
Petro Poroşenkodan ğayrı, Varşavadaki NATO sammitinde Kyivden kelgen diger beklenilgen musafirler de oldı: sammit iştirakçileri Nadejda Savçenkonı qarşıladılar. O, NATO ekspertleri Forumına qoşulıp, İttifaqqa onıñ Rusiyedeki apisten azat etilmesi içün diger halqara teşkilâtlarnen beraber faaliyet köstergeni içün teşekkürler bildirdi.
Petro Poroşenkonen beraber qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev de Varşavağa keldi. O, «Amerikanıñ sesi» rus hızmetine izaat berip, Qırımnıñ askerileştirilmesi ve, onıñ fikirince, NATOnıñ Ukraina içün yapması mümkün işler aqqında ayttı.
– Şimaliy atlantik İttifaqınıñ şimdiki pekinme esnası Rusiyeniñ Qırım işğalinden başladı. Siziñ fikiriñizce, NATO Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılması içün ne yapa bile?
NATO istilâcı memleketke qararlı olğanını köstermeliMustafa Cemilev
– Rusiye köstergen istilâ sebebinden esas ümüt – Şimaliy atlantik ittifaqı. Ne yapa bile? O, bir çoq şey yapa bile, amma, maña köre, kerekli qadar qararlı yanaşmay. Kosovodaki genotsid vaqtında NATO areketleri nasıl yapılğan olsa, aynısı olmaq mümkün edi, amma böyle bir şey yoq. Malüm ki, Qırım cenk yolunen azat etilemez, bu büyük bir facia olur, ilk evelâ, bizim halqımız içün – bizni soyup taşlarlar. Nasıl olsa da, NATO istilâcı memleketke qararlı olğanını köstermeli. Baltikada askerlerniñ bulunmasını pekitmek içün belli adımlar atıla, bunıñ doğru olğanını tüşünem. Amma bizler Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi ve işğalniñ soñuna kelmesi yalıñız cezalar vastasınen kerçekleşe bile, dep tüşünemiz. Al-azırda bir sıra memleket, birinciden, İtaliya ve Frenkistan, Minsk añlaşmalarına riayet etilse, cezalar yımşatıla ve bütünley lâğu etile bile, dep aytalar, bizni bu qasevetlendire. Faqat Minsk añlaşmaları Ukraina topraq bütünliginiñ tolusınen ğayrıdan tiklenmesini kefil etmey. Minsk añlaşmaları çerçivesinde cezalar yımşatılsa ya da lâğu etilse, Qırımnıñ azat etilmesi uzun yıllar sürecek. Halqımız içün bir facia olur, halqımıznıñ ölümidir. Rusiyeniñ şimdiki siyaseti halqımıznı öz toprağından quvacaq ola. On yıllarnen Vatanına avdet olması oğrunda küreşken bir halq tuvğan toprağını kene terk etmege mecbur. Totalitar rejimge qarşı küreşken, memleketniñ demokratiya içinde yaşaması içün çalışqan halq sovetler rejiminden beter bir vaziyetke oğradı. Bu vaziyette esas ümütimiz, elbet de, ğarp memleketlerine, şu cümleden Şimaliy atlantik İttifaqına bağlı.
– Qırımnıñ askerileştirilmesi aqqında ne aytmaq mümkün? Qara deñizde er taraftan askerlerniñ sayısı arttırıla, dep aytalar. Rusiyeniñ Qırımda arbiy ceetten yapqanlarını añlata bilesiñizmi?
– Qırımdaki arbiylerniñ sayısı aqqında, olarnıñ areketleri aqqında malümat alamız. Anda 60-80 biñ asker olğanını bildireler. Elimizde olğan malümatqa köre, Budapeşt añlaşması imzalanğan soñ temizlengen nükleer anbarını tamir eteler. Nükleer başlarını taşığan «İskander», «Topol» raketaları bar olğanına dair malümat mevcut. NATO Qırımda nükleer silâlar barmı-yoqmı bilmey, dep bildire. Faqat anda nükleer silâ olması içün eñ azından azırlıqlar kete, bunıñ bir sıra işareti bar: anbar, taşıyıcılar. Buña emiyet bermemek, menim fikirimce, telükeli ola bile. Qırımnıñ askerileştirilmesi toqtamayıp devam ete. Aynı vaqıtta, anda askerleri çoq olğanını köstermege tırışalar: misal olaraq, Qırım boyunca aynı tehnikanı aydap yüreler. Yarımada sakinlerine silâları bar olğanını kösterecek olalar. Çoqusı eski silâ, amma yañı soyu da bar.
– Mında prezident Poroşenko ile keldiñiz. Petro Poroşenko NATOdan işbirligi ve yardım olaraq ne bekley?
Bizler şimdilik – Ukraina olaraq – NATOğa kirmek içün ariza bermedik, amma Ukrainanıñ maqsadı – Avropa Birligi ve Şimaliy atlantik ittifaqına qoşulmaq. İttifaqnıñ belli bir şartları bar: islâatlar yapılacaq ve silâlı quvetlerimiz modernizatsiyadan keçecek. Ukraina bu yönelişte bir şeyler yapa, amma, maalesef, pek yavaş yapa. Stoltenberg NATO ekspertleri Forumında iştirak etip, Gürcistan bizden çoq yapqanını ayttı. Amma Gürcistan – küçük bir memleket, onıñ içün daa qolay. Ukrainanıñ yapacaq şeyi çoq. Amma esas maqsat, elbet de, NATO azası olmaq – buña irişmege tırışacaqmız.
Amerikanıñ sesi
(«Amerikanıñ sesinden» alındı)


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Qırımda apis etilgen qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısı muavini Ahtem Çiygoznıñ apishanede bulunma müddeti soñuna keldi.
Amma buña baqmadan, Çiygoz Aqmescit SİZOsında ale daa qalmaqta, qayd ete Polozov.
«Ahtem Çiygoznıñ soñ berüv tedbirlerge köre, 2016 senesiniñ mart 8 kününe qadar apishanede bulunmaq qarar alınğan edi. Bugün martnıñ 9, başqa normal devletlerde Çiygoz çoqtan endi azatlıqta olacaq edi. Bunıñnen bir sırada o, Mustafa Degermenci ve Ali Asanov kibi Aqmescitniñ SİZOsında makeme qararsız qalmaqta», - dep yazdı advokat Feybuk saifesinde.
«Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnı reine olaraq tutmağa devam ete. Amma men eminim ki, qanunsız azattan marum etilmesi kibi deşetli bozuvlarnıñ keñiş şekilde muzakere etilmesi, bunıñnen bir sırada YESPÇniñ Çiygoz işi ile bağlı olğan müsbet qararlarınen birlikte, neticede rusiye akimiyetine basqı, Ahtem Çiygoz ve başqa siyasiy reinelerniñ azatlıqqa, adaletke ketirir», - dep qoştı o.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
İstanbulnıñ ike otelendä häm gaz saqlağıçında bulğan şartlawlarğa körd ğısyançılarınıñ qatnaşı buluı şiklänelä
Törkiäneñ eçke eşlär ministrı Abdulqadir Aksu, uzğan töndä İstanbul üzägendäge ike oteldä häm şähär çitendäge gaz saqlağıçında bombalar şartlawında – körd ğısyançıları şiklänelä, dip belderde. Ämma bu şartlawlarnıñ ber bersenä bäyle bulu-bulmawı turında Aksu ber süz dä äytmäde. Otellärdä bulğan şartlawlarda 2 keşe hälak bulğan, 11re yaralanğan. Gaz saqlağıçında – yaralanuçılar yuq. Aksu süzlärenä qarağanda küptän tügel İstanbul polisiäse elekke Kördistan Eşçelär Firqase , PKKnıñ 4 äğzasen qulğa alğan bulğan häm alar dürtese dä köç qullanuğa, häm yül ayında könçığıştağı Tünceli provinsiäse gubernatorına höcüm oyıştıruğa qatnaşı buluda şiklänelä.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtında Ukraina daimiy reisiniñ muaviniñ temsilcisi Oleğ Nikolenko, Rusiye, ukrain til qanunı sebebinden BMT-niñ Telükesizlik şurasınıñ oturışını çağırtacaq oldı, dep bildirdi.
"Yaqında bizni BMT-niñ Telükesizlik şurasında absurd teatriniñ ekinci perdesi bekley. Rusiye delegatsiyası, Ukraina til qanunını muzakere etmek içün ekinci sefer BMT-niñ Telükesizlik şurasına muracaat etti. Bugün bu ay yapılacaq iş programmasını tayinlegende, böyle oturışnı iyül 16-sına belgiledir", - yazdı Facebook saifesinde Nikolenko, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, şekliy sebep - qanunnıñ quvet alğanı.
"Amma ep bir episi añlay - Moskovanı til qanun kederletmey, o, Ukrainada vaziyetni turğunsızlaştırmaq içün er bir imkânnı qullana. BMT-de Ukraina delegatsiyası, til qanunı - devletimizniñ iç meselesi olğanını bir qaç kere qayd ete edi. Telükesizlik şurasınıñ oña iç bir alâqası yoq. Öz tarafından Ukraina, oturışnı, Rusiye-Ukraina davasınıñ zaruriy meselelerini muzakere etmek içün qullanacaq: birinciden ukrain deñizcilerniñ ve siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini, Donbassta devam etken atuvlarnı ve Rusiyeniñ MH17 uçaq qazası içün mesuliyetligini", - dep qoştı Oleğ Nikolenko.
Daa evel Rusiye ukrain til qanunını muzakere etmek içün mayıs 20-sinde BMT Telükesizlek şurasınıñ oturışını keçirmek içün teşebbüs köstergen edi. Amma o vaqıt Telükesizlek şurası bu meseleniñ baqıluvını red etti.
Mayıs 15-inde Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko qanunnı imzaladı. Ertesi künü o resmiy matbuatta derc etilgen edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda yanvar 20 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ «qabul odasında» nevbetteki sefer vatandaşlarnı qabul ettiler.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, insanlarnı FSB yerli idaresiniñ reberi Viktor Palagin ve Pension fondu Qırım bölügi reberiniñ muavini Dmitriy Kiriçenko qabul ettiler.
«Qırımlılar Qırımda FSB faaliyeti çerçivesinde olğan meseleler boyunca mesleat ve cumhuriyette nefaqanıñ berilmesi boyunca suallerine cevap aldılar. Arizacılarğa cevaplar yazma şeklinde yollanılacaq»,– denile beyanatta.
Evel bilidirilgeni kibi, yanvar 15-den Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki qabul odasında vatandaşlarnıñ Qırım akimiyet organlarınıñ temsilcileri ile körüşüvleri keçirile.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov martnıñ 11-nde, «Qırım yarımadasınıñ Rusiye Federatsiyası tarafından işğalinden bugüngece ilk temel vesiqanıñ» azırlanılğanı aqqında bildirdi. Bu vesiqada, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi meselesinde nasıl areket etecegimizge dair açıq talimatlar berile. Bu aqta o, Kyivde brifing vaqtında ayttı.
Danılovnıñ malümatına köre, 2008 senesi RNBO qarar alğan edi: eki ay içinde Ukraina Nazirler kabineti, Rusiye Qara deñiz flotunıñ yarımadadan çıqarılması meselesini al etecek bir qanun leyhasını teklif etmek kerek edi.
«Yazıq ki, bu qanun leyhası belli olmağan bir sebepten azırlanmadı. Bu, telükesizligimizniñ bütün sistemasını daa da mahv etmege başlağan ve 2010 senesi Harkiv añlaşmalarınıñ ortağa çıqmasına sebep olğan ilk kirpiç olğanına inanamız», – dedi o.
RNBO kâtibi, SBU-nıñ Yuqarı Rada deputatlarınıñ bu mevzuda nasıl rey bergenlerini ögrenmege burğanını haber etti.
«SBU bunı kerek, dep saysa, o, rey bergenlerge qarşı Ukraina Ceza Qanunnamesiniñ 111 maddesine köre dava açmalı (devlet hainligi). Mebuslar 2010 senesi aprelniñ 27-nde rey bergen ediler. Altıncı çağıruvnıñ altıncı sessiyası. Bu cedvelde, bugünde de ukrain siyasetinen oğraşqan bir çoq meraqlı insan bar, bundan ğayrı bazıları, misal olaraq Litvin efendi Şevçenko adına Milliy universitetniñ rektorı vazifesine iddia ete. Siz meni bağışlañız, amma men şu studentlerniñ közlerine baqmaqtan utanır edim. Qırımnıñ işğaline ve Donetsk ve Lugansk vilâyetlerindeki meselelerge sebep olğan ayın şeylerge rey ber de, soñ rektor vazifesine iddia et», – dep qayd etti o.
Bundan ğayrı Oleksiy Danılovnıñ haber etkenine köre, Qırımnı işğalden azat etüv strategiyası açıq vesiqadır ve er istegen onen tanışıp ola. Ukrainanıñ çetel ortaqları yaqın vaqıtta bu vesiqanı alacaqlar.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Keriç köprü içün bir telüke barmı? Ukraina Qırımnen beraber bütün işğal etilgen topraqlarını keri alacaqmı? Qırımlılar bir şeyge azırlansınmı? Bu aqta Qırım.Aqiqat yayınında jurnalist Katerına Nekreça 2014 senesi ant sözüni tutıp, Qırımdan ketken arbiy ekspert, Ukraina silâlı quvetleriniñ albayı Vladıslav Seleznev ile laf etti. 2014 senesine qadar Vladıslav Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Qırım media merkeziniñ yolbaşçısı olaraq hızmet etti. 2014 senesiniñ noyabr ayından başlap 2017 senesine qadar Ukraina Silâlı quvetleri Baş ştabı matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı edi.
Cenk başlağan yerde bitecekmi?
«Ukraina ordusı Ukraina halqınıñ yardımınen memleketimizniñ bütün toprağını işğalciniñ çızmasından azat etkenine qadar cenkleşecek. Ğarbiy ortaqlarımıznıñ unikal yardımını köremiz. Hatırlatmaq isteyim ki, Ekinci cian cenkinden soñ Putinge qarşı koalitsiya bu şekilde ilk sefer toplana (bugünde-bugün onıñ erkânına tahminen 42 memleket kire), o, Ukraina ordusı, Ukraina halqınıñ toprağımıznı Rusiye işğalcilerinden azat etüv areketlerine qoltutmaq içün iqtisadiy ve arbiy ceetten yardım etmege azır.
Qırımnıñ taqdiri – daima biriniñ arbiy bazası olmaqmı?
«Mence, Rusiye işğalci akimiyeti bunı istey. Çünki olar XX, belki de, XIX asırnıñ kategoriyalarına köre fikir yürsete. Mantıqlısı şu ki, yüksek doğrulıqlı raketa silâsı biñlernen kilometrden çoq olğan mesafelerde çalışa bilgen zemaneviy şaraitlerde raketalar uçurılğan bir de bir arbiy bazanıñ coğrafik yerleşüviniñ iç müim degil. Şimdiki cenk çerçivesinde köremiz: Zakarpattâğa qadar memleketimizşge uçqan raketalarnıñ çoqusını rusiyeliler Hazar deñizinden uçura. Şunıñ içün coğrafik yerge baqmaq pek mantıqlı degil. Qırımnıñ yeri, yarımadadaki iklim alanlarına köre unikal olğanı bes-bellidir. Şübhesiz, bu regionnıñ raatlıq imkânlarını inkişaf ettirmek – arbiy infrastrukturağa para sarf etmekten daa müim ve istiqballidir.
Çünki, meselâ, ABD Silâlı quvetleriniñ «esminets» sınıflı bir qaç zemaneviy gemisiniñ işi sayılı saatlarda Tomahawk sınıflı yüksek doğrulıqlı raketalar yardımınen yarımadada bütün arbiy infrastrukturanı sıfırğa yoq ete bile. Rusiye generalları, Rusiye arbiy-siyasiy reberliginiñ Qırımnıñ olarğa ait olğanı ve anda batmağan uçaq gemisini yapqanlarını tüşüngeni, – bir saçmalıqtır. Zemaneviy yoq etüv vastaları çeşit mesafelerden çalışmağa azır, skalpel doğrulığı ve semereligi ile çalışalar».
Keriç köprü içün bir telüke barmı?
Yüksek doğrulıqlı zemaneviy silânen Ukraina ordusı mücize yarata bile
«Qırım köprü pek müim infrastruktura obyekti ola. Andan arbiy yük, arbiy tehnika ve (Ukrainadaki – QA) cenk uruşlarında iştirak etken Rusiye Federatsiyası silâlı quvetleriniñ askerleri keçe. Şunıñ içün onı bozmaq Ukraina Silâlı quvetleriniñ pek güzel strategik operatsiyası olur edi. Çünki Qırım köprü yıqılsa, Rusiye Federatsiyası logistik teslimatlar içün başqa küç ve vastalarnı qullanmağa mecbur olur edi. Amma kerçekçi olıp, añlamalımız ki, al-azırda Ukraina Silâlı quvetleriniñ elinde olğan vastalar bu vazifelerni semereli bir şekilde qullanmağa imkân bermey. Ve Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ celp etilüvinen bağlı diger leyhalarnıñ yerine ketirilüvi Qırım köprüni yoq etüv leyhasını yerine ketirmege imkân bermey. Amma er şeyniñ vaqtı bar. Cenk – pek dinamik şeydir. Bu yıl fevral ayınıñ soñunda Rusiye generallarınıñ memleketimizge qarşı arbiy macerasını başlatqanda keyflerini hatırlaymız. Şimdi Rusiye ekspertleriniñ keyflerini köremiz. Er angi siyasiy esnas, muzakere esnası, cenk neticeleri – uruş meydanında şekillene. Yüksek doğrulıqlı zemaneviy silânen Ukraina ordusı mücize yarata bile».
Dünyanıñ ekinci ordusı efsanesi bozula
«Ukraina askerleri o mifni yoq ete. Rusiye propagandası 30 yıl devamında bir mif uydurdı, Rusiye ordusı dünyanıñ ekinci küçlü ordusı, yeñilmez ve arbiy-siyasiy reberliginiñ er angi vazifesini yerine ketirecek imkânlarına saip degenler. Böyle olmağanı belli oldı ve devam etken uruşlar, yoq etilgen Rusiye işğalcileriniñ büyük cedveli Rusiye ordusınen cenkleşmek mümkün olğanını, onı muvafaqiyetnen yoq etmek mümkün olğanını köstere. Şimdi ketken esnasnıñ finalı mantıqlıdır: Ukraina halqı, Ukraina silâlı quvetleri istilâcı devletni ve onıñ siyasiy quvetlerini yeñecek».
MALÜMAT: Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Gitlerge qarşı koalitsiyanıñ üç devlet yolbaşçısı konferentsiyasınıñ 70 yıllığı qayd etilgen Yaltada fevral 5-te «Üç büyük adamnıñ» – Stalin, Churchill, Rooseveltniñ abidesini açtılar. Yüksekligi dört metrni teşkil etken on tonnalıq tunç abide eykeltraş Zurab Tsereteliniñ işidir. Artıq onıñ eseri Livadiya sarayınıñ kirişini yaraştıracaq.
On yıl evelsi Zurab Tsereteli Qırımğa «Üç büyük adamnıñ» eykelini ediye etecek edi, lâkin Yalta konferentsiyasınıñ 60 yıllığında buña razı olmadılar. Adamlar açuvlandı, çünki Stalin «qırımtatarlar, ukrainler ve diger halqlar içün millionlarnen adamnı yoq etken cinaiy rejimniñ timsali» ola. Lâkin bu Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel edi ve diger devlet qarar alğan edi. Soñra eykeltraş eserini Volgogradda ve Moskvadaki Poklonnaya dağında qoyacaq edi. Olmadı. O vaqıt bam-başqa zamanlar edi.
Ve şimdi halqlarnıñ daiysi ile eykel Tsereteliniñ ustahanesinde turmay. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl buña açuvlandı:
70 yıl keçse de, qırımtatarlar, birinci baqıştan, çoqtan olğan, sürgünlikni ağır hatırlaylar
– Şahsen men ve Qırımtatar Milliy Meclisi Qırım cemaatı tarafından farqlı tarzda qabul etilgen tarihiy şahıslar ile abidelerni qoymaq doğru olmağanını aytqan edik. Şu cümleden, Stalinniñ qırımtatar halqı ve sabıq Sovetler Birliginiñ küçük halqlarınıñ taqdirinde rolü er keske belli, ve menfiy duyğular doğura. 70 yıl keçse de, qırımtatarlar, birinci baqıştan, çoqtan olğan, sürgünlikni ağır hatırlaylar, qayd etmeli ki, Sovetler Birligi bu facianı cinayet olaraq tanığan edi. Stalinniñ eykelini, bu tarihiy şahısnıñ bir de bir eserlerni tiklemek – qırımtatarlarnıñ çoqusı tarafından aqaretlev olaraq qabul etile.
Men tarihnı bilgen, balalarğa tarih derslerini bergen bir adam olaraq Yalta konferentsiyasınıñ Ekinci cian cenkinde rolüni, Gitlerge qarşı koalitsiyanıñ üç devlet lideriniñ cenkten soñ barışıq olması içün tizilgen añlaşmalarnı saqın eksiltmege istemeyim. Bizler bu vaqianıñ müsbet ve menfiy taraflarını yahşı bilemiz. Lâkin Yalta konferentsiyasını, onıñ müimligini diger usullar ile qayd etmek mümkün, birisini aqaretlegen abidege acet yoq, menim noqtaiy-nazarıma köre, onıñ iç bir bediiy qıymeti de yoq. Bu uzun zamandır qyulacaq olğan sovet kerçekçilikniñ eykelidir.
Bizler Rusiyeniñ Ulu Vatan Cenki vaqialarına çoq diqqat ayırğanını bilgenimiz bu vaziyette ayrı bir iz qaldıra. Lâkin Ekinci cian cenkiniñ vaqiaları, cenkniñ Qırımdaki vaqiaları milletlerara alanda da ciddiy munaqaşa sebebi olğanını unutmamaq kerek. Şu cümleden, tamır qırımtatar ealisi ve Qırımnıñ diger sakinleri arasında munaqaşalar ola. Onıñ içün bu vaqialar ve tarihiy şahıslar ile bağlı er angi abide, tedbirge muqaytlıqnen yanaşmaq kerek.
Qırımtatarlardan iç birisi Yalta konferentsiyasına bağışlanğan halqara konferentsiyalarnıñ ötkerilmesi meselesinde dava çıqarmaycaq. Em de müzey bar – esasen bu vaqiağa bağışlanğan Livadiya sarayı. 20-nci asırnıñ tarihında olıp keçken bu müim vaqia aqqında bir sıra resim, fotoresim ve diger şeyler bar. Lâkin bazılarınıñ bu vaqianı abide tiklenmesi ile qayd etmek istegini bizler qabul etip olamaymız.
– Qırımtatar Milliy Meclisi ya da onıñ ayrı temsilcileri eykel tiklenmesine cevap bereceklermi?
– Bizler er daim barışıq, uquq qorçalayıcı usullar ile areket etmege tırışa edik. Bizler iç bir vaqıt abidelerge qarşı cenkni ilân etmegen edik. Ukrain Maydanı vaqtında keçken sene, keçken seneniñ fevral 23-te, bizler Lenin eykeli olğan Aqmescitniñ merkeziy meydanında miting toplağan edik, bu vaqıt Ukrainada, bilgeniñiz kibi, «Leninni tüşürgen ediler». O vaqıt bile bizler kendi meselelerimizni diger usullar ile al etmek kerekligini añladıq. Bir-birini añlamaq kerek. Ve bizler Leninniñ eykeli vandalizmni añdırğan bir usul ile yıqılmamaq kerekligini ayttıq, akimiyetke bu abideniñ yeri müzeyde ya da sovet tarihınıñ diger mahsus parkında olğanını añlatmaq kerekligini qayd etken edik, merkeziy meydannı ise çoqtan başqa bir şey, misal olaraq, güzel bir çeşme yaraştırmalı.
Bizler bir vaqıtları Moskvanı yaqqan Devlet Geray hannıñ eykelini tiklemege talap etmeyik de
Mında, maalesef, başqaca yanaşalar. Qırımda eykel tiklenmesiniñ teşebbüsçileri bunı o qadar istediler ki, böyle bir şey başqasını aqaretleycegini tüşünmediler. Menim bir çoq işdeşim bunı aselet yapqanlarını tüşüne. Men buña inanmağa istemesem de, bu fikirden, yazıq ki, vazgeçip olamayım. Tahmin etem ki, yaqın vaqıtta Ekinci Yekaterinanıñ Qırım, Taman ve diger topraqlarnıñ Rusiyege qoşulması aqqında emrini qayd etecekler. Kene de bunıñ kibi areketler olması mümkün.
Bu buyruq neticesinde devletçiligini coyğan qırımtatarlarnıñ buña munasebeti bam-başqa olğanını kene de qulaq asmaycaqlar. Bizni başqalarnı añlamağa, tolerant olmağa çağıralar, men başqalarnı da buña çağırmaq ister edim. Farqlı duyğular doğurğan tarihiy şahıslar bar. Bizler bir vaqıtları Moskvanı yaqqan Devlet Geray hannıñ eykelini tiklemege talap etmeyik de, çünki qarşı çıqqanlar olur edi. Bizim añması kerek olğan bir çoq diger insanımız bar, olarnıñ eykelleri o qadar farqlı fikirler doğurmaz edi, – dep ayttı Nariman Celâl.
Maqaleniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında