text:
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Vadim Bektemirov SİZOda bir aftadan berli yüksek sıcaqnen yata ve kerekli tibbiy yardım alamay. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Advokat Safiye Şabanovanıñ birleşmege tarif etkenine köre, Rusiyedeki Vlasiha arbiy mahkemesinde Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» imayecileri bergen istinaf şikâyeti bağılğanda mabüslerden biri Rustem Seythalilov ve aynı kamerada oturğanlarnıñ hastalanğanı belli oldı. Vadim Bektemirov da anda tutula.
Seythalilovnıñ imayecisine bildirgenine köre, Bektemirovnıñ bir qaç künden berli sıcağı yüksek, amma tibbiy bölük ekimleri paratsetamoldan ğayrı bir şey teklif etip olamay.
«Uquqçılar «Hizb ut-Tahrir» davalarında çoq aytqan edi, COVID-19 pandemiyası şaraitlerinde (SİZOda qaluv – QA) müvekkilleriniñ ayatları içün telükeli ola, lâkin mahkemeler apiste qaluv müddetlerini uzatmağa devam ete», – dep qayd etti advokatlar.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
İran vatandaş aviatsiyasınıñ idare yolbaşçısınıñ bildirgenine köre, İran, yanvarniñ 8-nde tüşken Ukraina uçağınıñ qara qutusını «Boeingge» bermeycek. Bu aqta Mehr İran resmiy haber agentligi yaza, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Reuters agentligi devlet televideniyesiniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, uçaqnıñ eki qara qutusı tapıldı.
Adı aydınlatılmağan memurnıñ aytqanına köre, eki qutu da zarar kördi, amma malümat alına bile.
Ukrainanıñ «Boeingi» yanvarniñ 8-nde Tehran ava limanından çıqıp birden tüşti. Sağ qalğanlar olmadı. İran naqliyat nazirligi, çıqqan uçaqnıñ köçüricilerinden biri yanıp başladı, dep bildire. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası, elâk olğanlar arasında 11 Ukraina vatandaşı bar edi, dep bildirdi.
«Ukraina halqara ava yollarına» ait uçaq qazasınıñ sebepleri ögrenilgenine qadar Ukraina ava şirketlerine İranğa uçuş kerçekleştirmesi yasaq etildi. Bir çoq dünya ava şirketi, ABD ve İran arasında kerginlik artqanı içün telükeli ola bilecek topraqlar üzerinden uçmamaq içün uçuşlarınıñ yolunı deñiştire.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adliyeci Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, rusiyeli FSB-niñ Qırım idaresinde Ervin İbragimovnıñ soy-soplarından onıñ ğayıp olması aqqında arizanı ve mütenasip videonı almağa red ettiler.
Onıñ malümatına binaen, soy-soplar bu vaqia boyunca mütenasip şikâyet yollamağa niyetleneler, arizanı ise poçtanen yollaycaqlar.
«Olarğa kimse çıqmadı bile. Soy-soplar arizanı poçtanen yollamağa mecburlar. Aynı vaqıtta Ervinniñ soyları cinayet aqqında arizanı qabul etmege red etüv boyunca şikâyet yollaycaq olalar. Bu mesele boyunca çoq sualler peyda ola...», – dep yazdı Kurbedinov Facebook saifesinde.
Mayıs 25-te, saba Bağçasarayda devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov bu gece ğayıp olğanı aqqında bildirile edi. Onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı. Mayıs 24-te tahminen saat 23:00-te Ervin babasına telefon etip, ondan maşna vesiqaları aqqında soradı. Bundan soñ Ervinnen bağ bozuldı.
Bundan soñ internette video peyda oldı, videoda Ervin İbragimovnı, tahminlerge köre, Yol patrul hızmetiniñ hadimleri toqtadı, soñra onı mikroavtobusqa oturtmağa tırıştılar, o qaçmağa tırıştı, amma onı tuttılar ve maşnağa oturttılar. Bundan soñ maşna Bağçasaray suv anbarı tarafına, ormandan keçip ketti.
Onıñ babası Moskvağa boysunğan yarımada prokuraturasına onıñ oğlunı tapmaq içün ariza yazıp muracaat etti.
Yerli uquq qoruyıcılarnıñ resmiy izaatları alâ daa yoq.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Dön’ya matbuğatına küzätü 26.08.2021
26nçı avgust könne çıqqan qayber çit il matbuğatı çaralarına küzätü
Franśiyäneñ “Le Monde” gazetı yazğança, Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse Franśiyä yanğın sünderüçeläreneñ koronavirusqa qarşı vakśina yasatu mäcbüriyäteneñ beterelü taläben qabul itmäde
Şul uq ilneñ “Le Figaro” gazetı Franśiyädäge ilbaşı saylawları belän bäyle soraştıru näticälären yaza. Anda Marin Le Pen häm Êmmanuêl’ Makron alda bara.
Aljazeera kanalı millionnarça äfğanğa qıtlıq yanawın citkerä. Bötendön’ya azıq-tölek programması sörän sala. Ä Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışması isä ildäge koronavirus kizüe öçen borçıla.
Ğaräp telle basmalardan “Eldustour” yazğança, koronavirusnıñ taralu tizlege totrıqlı bula başladı.
“Elraya” gazetı Katarnıñ Äfğanstandağı diplomatik tırışlıqların tizlätüen citkerä.
İspaniyäneñ “El Mundo” gazetı xäbärenä qarağanda, ildä yaña belem birü yılında “uquçılarnıñ däreslärgä maksimum kilüläre” häm partalar arasındağı aranıñ arttırıluı täêmin iteläçäk.
Venesuêlanıñ “TeleSur” matbuğat çarası yazğança, Kubadan tağın ber sälamätlek saqlaw törkeme cir teträwdän zarar kürüçelärgä yärdäm itü öçen Gaitiğa kitte.
Nemeś telendäge “Deutsche Welle” citkergänçä, Germaniyä kanślerı Angela Merkel’ Äfğanstandağı qazanışlarnı saqlaw öçen Taliban belän söyläşülärne däwam itü kiräklegen äytte.
Rusiyäneñ TASS agentlığı xäbärenä qarağanda, belgeçlär Kamçatka yarımutrawındağı Siveluk vulkanınıñ xäräkätlänüen söyli.
Şulay uq TASS agentlığı yazğança, Rusiyäneñ Roskosmos agentlığı räise Dmitriy Rogozin 5nçe oktyabr’gä planlaştırılğan Soyuz MS-19 ğaläm apparatın oçırtu tantanasına İlon Mask, Riçard Branson häm Djeff Bezosnı çaqırmaqçı.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön’ya matbuğatına küzätü 27.08.2021
27nçe avgust könne çıqqan qayber çit il matbuğatı çaralarına küzätü
Dön’ya matbuğatına küzätü 26.08.2021
26nçı avgust könne çıqqan qayber çit il matbuğatı çaralarına küzätü


text:
Mayıs 18-de Kanada paytahtı Ottavada 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına, bunen beraber, Qırımda yaşağan qırımtatarlarnen birdemlik olğanını köstermek içün qırımtatar bayrağı tiklenildi.
Bu aqta Kanadada Ukraina elçisi Andrey Şevçenko bildirdi.
Bayraq Kanadada Ukraina elçiliginiñ teşebbüsi ile ve şeer yolbaşçısı Jim Watsonnıñ qararınen Ottava belediye sarayı yanında tiklenildi. Onı paytahtqa Kanada qırımtatar cemiyeti teslim etti.
«Kanada paytahtına bu samimiy ve simvolik areketi içün minnetdarmız. Kanadalılar, biz kibi, inana ki, yamanlıq cezalandırılmaq, adalet ğalip çıqmaq kerek…», – dep qayd etti Andrey Şevçenko.
Bu simvolik aktsiya şeer tarihında ilk sefer ve Kanada tarihında ekinci sefer keçirildi: keçken sene qırımtatar bayrağı, sürgünlik qurbanları hatırasına bağışlanıp, Torontoda tiklenildi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte,Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber,Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukraina devlet tuğrası
Ukraina Devlet Tuğrası, ya da Ukraina küçük Devlet Tuğrası — mavı qalqanda altın trızub şeklinde Ukrainanıñ resmiy tuğrası. Bu, bayraq ve gimn ile beraber Ukrainanıñ üç devlet timsalinden biridir.
Ukrainanıñ küçük tuğrası olaraq trızubnıñ grafik tasviri 1992 senesi fevralniñ 19-ında Yuqarı Şurasınıñ qararı ile tasdiqlandı. 1996 senesi onıñ statusı Ukraina Anayasasınıñ 20-nci Maddesinde belgilendi. Anda o, "Kinaz Volodımır Devletiniñ Tamğası" olaraq da qayd etile.
Tuğra X—XII asır, Kiyev kinazlığı, Rürik sülâlesiniñ tamğalarından çıqa. Tuğra-trızubnıñ ananesi Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ tuğrasından, 1918 senesi fevralniñ 12-si Korostende Küçük şura ve 1918 senesi martnıñ 22-de Kyivde Ukraina Merkeziy Şurası tarafından alınğan qararlardan başlana. Trızubdan ğayrı, ukrain devlet qurulışlarınıñ tuğraları arasında Rus Arslanı, Pogon Ruska, Tüfeknen Qazaq ve başqaları bar edi.
Anayasağa köre, trızub Ukrainanıñ büyük Devlet Tuğrasınıñ esas unsurı olmaq kerek. O, Yuqarı Şura reyleriniñ çoqusınen (2/3 rey) qabul etilmeli. Aynı vaqıtta, büyük tuğranıñ leyhasına bir qaç yarış keçirilgenine baqmadan, iç bir tuğra alâ daa tasdiqlanmadı.


text:
Múrájaatlardı kórip shıǵıw
- "Fuqarolarning murojaatlarini ko‘rib chiqish" xizmat-reglamenti (pdf 253 KB)
- 1. Ministrler Keńesiniń apparatında puqaralardıń awızsha, jazba túrdegi arza yamasa elektron (xat menen arza@karakalpakstan.uz elektron pochtaǵa yamasa «Múrájat etiw» sayt bóliminen), usınıs hám shaǵımlar menen islew jáne puqaralardı qabıllaw Ózbekstan Respublikasınıń «Puqaralardıń múrájatları haqqında»ǵı Nızamı hám Qaraqalpaqstan Respublikası «Puqaralardıń múrájatları haqqında»ǵı Nızamı tiykarında ámelge asırıladı.
- 2. Puqaralardıń múrájatları menen islew ushın juwapkershilik Ministrler Keńesiniń Baslıǵı, orınbasarları, ulıwma bólim, topar hám basqarma basshıları, sekretariyat baslıqlarına juklengen.
- 3. Ministrler Keńesinde puqaralar Ministrler Keńesiniń Baslıǵı, Baslıq orınbasarları, Ministrler Keńesiniń sekretariyatları, bólim, basqarma hám topar basshıları tárepinen puqaralardı qabıllaw xanasında qabıl etiledi. Qabılllaw belgilengen keste tiykarında ámelge asırıladı. Qabıllaw kestesi puqaralarǵa járiyalanadı.
- 4. Ministrler Keńesiniń Baslıǵı hám onıń orınbasarları tárepinen p aymaqlarda bolıp ótetuǵın kóshpeli qabıllawlar arnawlı keste tiykarında izbe-iz ámelge asırıladı.
- 5. Hár bir puqaranıń qabıllawınan soń qabıllaw boyınsha hújjetler rásmiylestireledi. Onda qabıllawda bolǵan puqaranıń familiyası, atı, ákesiniń aismi, anıq jasaytuǵın mánzili hám múrájattıń qısqasha mazmunı jazıp qoyıladı. Qabıllaw boyınsha jazılǵan betler ulıwma bólimnen dizimnen ótkeriledi. Qabıllawda kóterilgen mashqala sheshiliwi ushın tiyisli orınlawshılarǵa jiberilidei hám ol Ministrler Keńesi apparatınıń tiyisli bólim áne ulıwma bólimi baslıqları tárepinen jeke qadaǵalawǵa alınadı.
- 6. Puqaralar qabıllawın shólkemlestiriw ushın juwapkershilik Ministrler Keńesiniń Isler basqarıwshısına hám ulıwma bólimniń baslıǵına júklenedi.
- 7. Ulıwma bólimniń baslıǵı Ministrler Keńesine puqaralardan kelgen múrájatlardı qabıl etip aladı, mazmunına qarap Ministrler Keńesi Baslıǵı tapsırmasın joybarın tayarlaydı hám Ministrler Keńesiniń Baslıǵı jeke kórip shıǵıwı ushın usınıs etedi. Ministrler Keńesiniń Baslıǵı tárepinen múrájattı úreniw boyınsha berilgen tapsırma ulıwma bólimde dizimnen ótkeriledi hám tiyisli orınlawshılarǵa jiberiledi. Bul process ulıwma bólimniń baslıǵı tárepinen qadaǵalawǵa alınadı. Ministrler Keńesi Baslıǵınıń orınbasarları yamasa Ministrler Keńesi apparatınıń ulıwma bólimi, topar hám basqarma baslıqları, sekretariyat baslıqlarınıń atına kelgen múrájatlar da ulıwma bólimniń baslıǵı tárepinen áyne usı tártipte rásmiylestiriledi hám qadaǵalawǵa alınadı.
- 8. Puqaralardıń múrájatların úyrenip shıǵıw ushın Ministrler Keńesiniń Baslıǵı yaki usı múrájattı kórip shıǵıw ushın jiberilgen Ministrler Keńesi Baslıǵınıń orınbasarları tárepinen tiyisli qánigelerden ibarat jumısshı topar dúziliwi múmkin.
- 9. Puqaralardıń usınsları kelip túsken kúnnen baslap bir ayǵa shekemgi bolǵan múddet ishinde kórip shıǵıladı, qosımsha úreniw talap etiletuǵın usınıslar buǵan kirmeydi hám bul haqqında usınıs kirgizgen shaxsqa on kúnlik múddet ishinde málim etiledi.
- 10. Arza hám shaǵımlar Ministrler Keńesine kelip túsken kúnnen baslap bir ayǵa shekemgi bolǵan múddet ishinde, qosımsha úreniwdi hám tekseriwlerdi talap etpeytuǵın arzalar menen shaǵımlar bolsa, on bes kúnnen keshiktirilmey kórip shıǵıladı.
- 11. Arza hám shaǵımdı kórip shıǵıw ushın tekseriw ótkeriw, qosımsha materialllardı talap etip alıw yaki basqa da ilajlar kóriw zárúr bolǵan jaǵdaylarda, arza hám shaǵımdı kórip shıǵıw múddeti Ministrler Keńesiniń Baslıǵı tárepinenburınǵıdan ózgeshe túrde uzaǵı menen bir ayǵa uzaytılıwı múmkin hám bul tuwralı arza yamasa shaǵım bergen shaxsqa maǵlıwmat beriledi.
- 12. Ministrler Keńesiniń qabıllawına kelgen puqaralarǵa olardıń múrájatları boyınsha sol waqıtta túsinik beriledi, máseleniń mazmunına qarap onıń kórip shıǵılıw nátiyjeleri haqqında múrájat iyelerine jazba túrde maǵlıwmat beriliwi de múmkin.
- 13. Puqaranıń familiyası (atı, ákesiniń atı), jasaw mánzili haqqındaǵı maǵlıwmatlar kórsetilmegen yaki bul tuwralı nadurıs maǵlıwmatlar kórsetilgende, sonday-aq, qol qoyılmaǵan múrájatlar anonim dep esaplanadı hám ol kórip shıǵılmaydı.
- 14.Puqaralardıń múrájatlarında kóterilgen máselelerdi sheshiw Ministrler Keńesiniń wákilligine kirmeytuǵın bolsa, uzaǵı menen bes kúnlik múddet ishinde tiyisli organlarǵa jiberiledi hám bul tuwralı puqaraǵa xabar etiledi.
- 15. Ulıwma bólimniń baslıǵı hár jumıs kúniniń juwmaǵında puqaralardıń múrájatların dizimnen ótkeriw hám olar menen alıp barılǵan jumıslardı talqılaydı, nızam buzılıw jaǵdaylarına jol qoymaw sharaların kóredi. Ay juwmaqları boyınsha Ministrler Keńesine puqalalardan kelip túsken múrájatlardı ulıwmastırıp, olardıń mazmunı boyınsha analizlengen maǵlıwmat kirgizedi.
- Puqaralardıń múrájatları menen islesiw boyınsha juwapker shaxs:
- Ametov Djandos Sarsenbaevich
- Ministrler Keńesi apparatı ulıwma bóliminiń jetekshi qánigesi
- Usı wazıypada 2018-jıldan berli islep kelmekte
- Vazirlar Kengashi apparati umumiy bwlimining etakchi mutaxassisi Mazkur vazifada 2012 yildan buyon faoliyat kwrsatadi.
- Mánzil: Nókis qalası, Ǵárezsizlik kóshesi, 50-jay
- Telefon: 0 (361) 222 26 14
- E-mail: arza@karakalpakstan.uz


text:
Qırımda Rusiye politsiyası ve Esap palatasınıñ hadimleri akimiyetke qol tutqan «Millet» qırımtatar telekanalında tintüv keçirdi. Bu aqta telekompaniyanıñ baş müdiri Lilâ Vecat TASS agentligine bildirdi.
«Bir qaç künden berli İç işler nazirliginiñ hadimleri, Esap palatası çalışa – uquq qoruyıcı organları para nizamını, emek qanunlarına riayet etilgenini teşkere. Uquq qoruyıcı organlarınıñ işi başlağan soñ bir sıra hadim (istifa – QA) arizasını acele berdi», – dedi Vecat.
Onıñ qayd etkenine köre, 19 insan işten boşatıldı ve «uquq qoruyıcı organları bir de bir netice bergen soñ hulâsa çıqarıp olur».
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov «Millet» hadimlerine yañı reberleri Lilâ Vecatnı taqdim etti.
Bundan evel Vecat «Millette» öz leyhalarını ve haberlerni alıp barğan, daa soñra «Krım 24» telekanalında mühbir olıp çalışqan, ve belli bir vaqıt onıñ Yaltadaki bölügini idare etti.
Fevral ayında «Milletniñ» sabıq baş müdiri Ervin Musayev istifağa çıqtı.
Musayev 2017 senesi iyül ayında Rusiyege qol tutqan «Millet» qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri olaraq tayin etildi.
2018 senesi sentâbr ayında Musayev Varşavada OSCE İnsan ölçevi toplaşuvınıñ iştirakçisi olaraq qayd etildi. Ukraina eyyetiniñ vekilleri oña çıqışta bulunmağa bermedi.
«Qırımnıñ Ukraina tarafından qamaçavını» şikâyet etken Musayevniñ lafını Ukraina eyyeti böldi.
O vaqıt Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar işğal etilgen Qırımdan Musayev ve diger şahıslarnıñ iştirak etüvini Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı alıp barğan «gibrid cenkniñ» bir parçası dep adlandırğan edi.
Musayev 2019 senesi de OSCE konferentsiyasına keldi. Rusiye kütleviy haber vastalarına bildirgenine köre, 2019 senesi çıqışta bulunğanda «bir zorluq olmadı».
2015 senesi aprelniñ 22-nde Aksenovnıñ buyruğınen «Millet» adını alğan «Qırımtatar cemaat teleradiokompaniyası» ve «Vetan sedası» radiosı mustaqil ticaretten tış teşkilât qurulğan edi. Avgustnıñ 28-nde Roskomnadzor Qırımtatar cemaat teleradiokompaniyasına «Millet» telekanalı ve «Vetan sedası» radiosınıñ yayınları içün litsenziyanı berdi. 2015 senesi sentâbrniñ 1-nde «Millet» test rejiminde yayınlarına başladı.


text:
Koronavirus hastalığına oğrağanlarnıñ sayısı 156 oldı (vaqtınca işğal etilgen topraqlar sayılmay), dep bildire Ukraina Sağlıq nazirligi martnıñ 26-nda saba, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Cemaat sağlıq merkeziniñ malümatına köre, martnıñ 26-nda saba saat 10:00-da Ukrainada laboratoriyada tasdıqlanğan 156 COVID-19 hastası qayd etildi, 5 kişi öldi, 1 hasta tüzeldi ve hastahaneden çıqarıldı. Bir kün içinde 43 yañı hasta qayd etildi», – dep aytıla haberde.
Gece yedi yañı hasta Ternopil vilâyetinde, daa dört hasta Çernivtsi vilâyetinde qayd etildi.
«2020 senesi martnıñ 26-nda saba Merkez 183 COVID-19 şübhesi aqqında haber aldı. 2020 senesiniñ başından 1124 COVID-19 şübhesi bar edi», – dep qayd ete nazirlik.
Qırımda koronavirusnen hastalanğan yedi kişi qayd etildi.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel G7 sammiti arfesinde Rusiyeniñ Qırım işğalini dünya toplulığı içün Ebola virusı ve Yaqın şarqta terroristik teşkilâtlarnıñ faaliyeti ile aynı derecede telükeli olğan eñ büyük havf dep adladı.
Bu aqqında Globe and Mail gazetasında Angela Merkelniñ derc etilgen maqalesinde aytıla.
«Suvuq cenkten 25 yıl keçken soñ Avropa nizamını Qırım işğali bozacaq, dep tasavvur etmek mümkün edimi? Ya da Ebola virusınıñ tarqatılması bir sıra Afrika memleketiniñ inkişafını toqtatacağını, Yaqın şarqta ise islamist terroristik teşkilâtlar eki devlette hilâfet tiklemege tırışacağını tüşünmek mümkün edimi?», – dep aytıla maqalede.
Merkelniñ fikirince, G7 sammitiniñ kün tertibinde olğan bu meseleler «halqara toplulığınıñ cevabını talap eteler».
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
«Kiyevstar» ukrain operatorı Aqmescit merkezinde Samokiş soqağında artıq binanı kirağa almay. Binanıñ vitrinasında «Kira» levhası asıla.
Qırım.Aqiqatta şirkette añlatqanları kibi, bu vaziyet kira müddetiniñ bitmesinen bağlı, onı uzatmağa ise imkân yoq.
«İşbu binanıñ saipleri degilmiz. Binanıñ kira müddeti bitti, uzatmağa ise imkân yoq. Bildirgenimiz kibi, Qırımda grivna ile ödevni yapmağa fırsat olmağanı sebebinden, qıyınlıqlar peyda ola»,– deyler «Kiyevstar»da.
Faqat mobil operatornıñ serlevası ile levhaçıq binada alâ daa asıla.
Avgust 11 künü işğal etilgen Qırım «Kiyevstar» bağından marum qaldı. Şirkette qayd etilgeni kibi, Aqmescitte yerleşken «Kiyevstar» ofisine silâlı insanlar sürip kirdi ve anda öz donatuvnı qurmağa başladılar.


text:
Cumaertesi künü, oktâbr 4-te, musulman Qurban bayramınıñ birinci künü, işğal etilgen Qırımda grajdanlıq imayesi boyunca büyük bir idman keçirilecek.
Qırım «ükümeti» matbuat hızmetiniñ ilânına binaen, tedbir kün devamında – saat 6-dan saat 18-ge qadar yerli vaqıtına köre keçirilecek.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, idmanğa icra akimiyeti federal organları, Rusiye Federatsiyası subyektleriniñ icra akimiyet organları ve yerli idare organları celp etildi.
Musulmanlarnıñ Qurban bayramı Qırımda raatlıq künü olaraq ilân etildi. Bundan sebep işğal etilgen yarımada sakinleri oktâbr 6-da raatlanacaqlar.
Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ din cemiyetleri Qırımdan ve Donbassta keçirilgen arbiy areketler yerlerinden köçip kelgen adamlarğa qurban etini tarqatmağa qarar berdiler.
Qurban bayramı – hac ibadetiniñ yekünlenmesini ifade etken islâm bayramıdır, onı Oraza bayramından 70 kün keçken soñ qayd eteler.


text:
Rusiyeli faal Yuliya Lorents işğal etilgen Qırımda mahküm etilgen ve Rusiyeniñ Tver vilâyetindeki Torjok koloniyasında tutulğan ukrainalı faal Volodımır Baluhtan alğan mektüpni derc etti.
Lorentsniñ aytqanına köre, o, aprelniñ 23-nde Baluhqa mektüp yollap, aprelniñ 25-nde cevap aldı.
Rusiyeli faal Baluhnıñ cevabını tarif ete: «Sıcaq urbasız seyahat aqqında aytsaq, bu koloniyanıñ özünde bulunmaqtan daa komfortlı oldı. Bundan evel böyle bir suvuqta daa olmağan edim. Meni 3 aftadan berli ceza izolâtorında tutalar, ve başta qızdıruv qorasını quçaqlap, tenniñ bir qısmını qızdırmağa mümkün olsa edi, 16-ndan itibaren qızdıruv yoq…».
Baluhnıñ aytqanına köre, «soñki bir buçuq ay devamında yalıñız ötmek aşağan (ceza izolâtorında tışarıdan ketirilgen aşlarnı aşamaq yasaq) sıcaq sevgen cenüpli biri içün bu bir sınav, gece bile qolay olmay».
Bu sene aprel ayında Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Baluhnıñ SİZOda keçirgen vaqtını bir kün yerine bir buçuq kün olaraq saymamağa qarar aldı. Qırım aq qorçalayıcı gruppası Rusiye Ceza kodeksiniñ 72-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına köre şahısnıñ nezaret altında tutuluvı umumiy rejimli tüzetüv koloniyasında ceza çeküv müddetine bir kün bir buçuq kün olaraq sayılmaqta, dep hatırlattı.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.
Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
Ağustos 23-te Kremlniñ kontroli altında olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi terrorizmniñ propagandasında qabaatlanğan qırımtatar vatandaş jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovğa tevqif müddetiniñ uzatılmasına qarşı imayesi tarafından berilgen apellâtsion şikâyetni red etti.
Advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat muhbirine, o, tahqiqat izolâtorında oktâbr 15-ke qadar qalacaq, dedi.
Advokat: «Mahkeme, birinci maqam mahkemesiniñ qararını qanuniy tanıp, apellâtsion şikâyetiniñ qanaatlendirilmesini red etti. Şunıñ qayd etilmesi müimdir ki, mahkeme, bu apellâtsiyanı baqıp çıqıp, sadece adliyege riayet etkeniniñ körünişini yapa. Çünki ağustos 13-te Narimanğa tevqifni daa bir kere uzattılar», – dedi.
Mahkeme oturışuvı qapalı rejimde keçti. Lâkin qararnıñ ilân etilmesine Narimannıñ ömür arqadaşı Lemaranı ve bir qaç faaliyetçini yiberdiler. Qabaatlanğannıñ özü oturışuvda tahqiqat izolâtorından video alâqa vastasınen iştirak etti.
Nariman: «Men endi ayttım bugün: evelden meni tek yaşağan rayonımda bilseler, şimdi mahsus hizmetlerniñ «sayesinde» meni endi bütün Qırımda ve onıñ tışında bileler. Menim kibilerni yalıñız milliy ve diniy alâmetke köre taqip etkenlerini de. Böyle bir kazus», – dep qayd etti.
Mevzuğa dair: «Bizde bayram, babaçığım qaytqan soñ olacaq». Nariman Memedeminovnıñ qorantası onıñ tevqifinden soñ nasıl yaşay
Bundan evel Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Kiyevskiy rayon mahkemesi Memedeminovğa tevqif müddetini 2 ayğa uzattı. O, tahqiqat izolâtorında oktâbr 15-ke qadar qalacaq.
Mart 22-de Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquqqoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
«Ukrainskiy dom» emek ve medeniy işbirlik Qırım merkezi» cemaat teşkilâtınıñ başı Andrey Şçekun Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturasından yaqında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı ziyaret etken ve Rusiye yıldızları arasında vaqıt keçirgen ukrain yırcısı İrina Bilıknıñ areketlerine qıymet kesmege talap ete. Şçekun bu kibi arizanı prokuraturağa yolladı, haber ete Golos Krıma.
Arizasında faali Bilıknıñ Qırımğa Moskvadan uçqanı aqta aytqan sözlerini qayd ete.
«Bir taraftan İrina Bilık Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen Qırımğa kiriş/çıqış qaidelerini bozdı. Amma bunıñ maneviy ceeti de bar: belli insanlardan biri işğal etilgen territoriyağa baracaq olsa, başta, ğaliba, şu topraqtan qaçaqlar ile körüşip, olarnıñ közlerine baqmaq kerek. Memlekette cenk olğanda ve sen memleketniñ bir qısmını zapt etkenge musafirlikke azırlansañ, vatan haini olasıñ ve öz halqına sayğısızlıqnı kösteresiñ», – dey Şçekun.
Bilık ve QMC prokuraturasınıñ buña reaktsiyası şimdilik yoqtır.
Ukraina halq artisti İrina Bilık yaqında işğal etilgen Qırımğa kelgenini bildirgen edi. Bu aqta yırcı cuma künü, vgust 14-de, Facebook saifesinde cemaatçılıqnıñ onıñ Yaltağa kelgen Rusiye yırcısı Filipp Kirkorov ile fotoğa olğan munasebetini izaatlap yazdı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye Yuqarı mahkemesi Qırım «mahkemecileriniñ» Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etme qararını tasdıqladı, ve yarımadada tamır halqqa qarşı yañı repressiyalar başladı. Cumhuriyet «akimiyeti» qırımtatarlar ve halq içinde olğan satqınlar arasında zıddiyet olmasını istey.
Yuqarı Mahkemeniñ qararı seslendirilgen soñ ertesi künü temsil organnıñ altı azası sözde «ekstremizm» ile küreş idaresine çağırıldı. Olarnı yasaq etilgen toplaşuvda iştirak etmesi ile qabaatladılar. Uquq qoruyıcılarnı Qırım müftisi Emirali Ablayev ve daa eki satqınnıñ Meclis erkânından çıqarılması meraqlandıra. İşğalden soñ yarımada musulmanları diniy idaresiniñ yolbaşçısı ve onıñ hadimleri hainler tarafına keçti. Olar semetdeşlerine qarşı yapılğan basqı, «ağır» maddeler boyunca uydurılğan cinaiy işler, qanunsız tintüv ve apis cezalarını açıq-aydın körmemezlikke ura. Olarnıñ temsil organ erkânından çıqarılması belli olğan soñ olar aman-aman birden «organlarlarğa» şikâyet etti.
Yerli meclis vekilleriniñ ekseriyeti politsiya ve mahsus hızmetlerniñ nezareti altında buluna
Meclis azası Mustafa Mauşev «yasaq etilgen teşkilâtnıñ» toplaşuvında iştirak etmesi ile qabaatlanıp, «mahkemede» oña ana tilinde hitap etilmesini istedi. Cumhuriyet «anayasasında» qırımtatarca devlet tili olaraq qayd etilse de, Mauşevniñ talabı red etildi. Bu künleri daa bir haber keldi, Kefe regional meclisiniñ azası Suleyman Kadırovnıñ evinde tintüv keçirildi. Qayd etmeli ki, yerli meclis vekilleriniñ ekseriyeti politsiya ve mahsus hızmetlerniñ nezareti altında buluna.
Rusiye «akimiyeti» ve uquq qoruyıcılar qırımtatarlarnıñ milliy idaresini yoq etmege istey bu bir. Nasıl olsa da, temsil organınıñ faaliyeti esas Ukrainada devam ete. Kreml diplomatlarını halq deputatları Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ halqara meydançıqlarda yapqan beyanatları raatsızlay, amma olar bir şey yapıp olamaylar. Rusiye uquq qoruyıcıları milliy idareniñ eñ faal vekillerini yarımadadan çıqaracaq ola. Standart bir shemağa köre areket eteler – başta memuriy iş aça, para cezasını bere, soñra da cinaiy iş aça. Şimdiki kerginlik repressiyalarnıñ yañı basamağınıñ başlanğıçı olaraq körmek kerek.
Moskva ve «Qırım ükümeti» milletlerara zıddiyet derecesi sıcaq noqtada qalsın isteyler
Moskva ve «Qırım ükümeti» milletlerara zıddiyet derecesi sıcaq noqtada qalsın isteyler. Aşayt qamaçavı başlağanınen Rusiye «akimiyeti» tatarlarğa qarşı nefret duyğusını inkişaf ettire. Qırımtatarlarğa «Ukrainağa qoltutqanlarından» «satqın» deyler. Turmuş seviyesinde «Stalin olarnı sürgün etip, doğru yaptı» kibi laflar sıq-sıq eşitile. «Qırımbizimniñ» yerli tarafdarları Rusiye ne qadar fuqare bir memleket olğanını añlap, qırımtatarlarnı qabaatlamağa tırışalar. Moskva ve şahsen prezident Vladimir Putinden tek eyilik, yaramay şeyler ise – tamır halqtan. Çünki olar Ukrainağa qoltutalar.
Kremlniñ «Rusiye» Qırımını halqara seviyede resmiyleştirme ümüti bar olğanı qadar federal merkez tamır halqnı aldatmağa tırışa edi. Moskva onıñ qoltutuvını qazanıp, nazir Sergey Lavrovnıñ hadimleri ğarp zenaatdaşlarına maqtansın dep yapıldı: «Baqıñız, qırımtatarlar bile Rusiyege keçmege razılar». Başta akimiyet organlarında vazifeler teklif etip, maddiy yardım kösterip, qırımtatar tilini devlet tili yapmağa ve milliy medeniyet inkişafına qoltutmağa vade etip celp etken ediler. «Spiker muavini» Remzi İlyasov ve onıñ tarafdarları bildire ki, 2014 senesi baarde Meclis reberiyeti Kreml ile işbirligi yapmağa azır edi, amma Mustafa Cemilev buña sert bir şekilde cevap berdi. Qırımtatar satqınları fursattan faydalanıp, «referendumdan» soñ olıp keçken Qurultaynı hatırlatalar.
Aynı vaqıtta Kreml Meclis muhalifeti olğan ve Remzi İlyasovnıñ tarafdarlarını «işletmege» başladı. ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov «baş nazir muavini» vazifesinden boşatılğan soñ temsil organı öz vkillerini «nazirler şurasına» yollamaq qararını lâğu etti. Cumhuriyet akimiyeti İlyasovnıñ «Qırım» areketi esasında milliy qurultaynı yapacaq edi, amma ğaye kerçekleşemedi.
Moskvanıñ tışqı siyaset vaziyeti kerginleşkeninen tamır halqqa nisbeten strategiya da deñişe edi
Moskvanıñ tışqı siyaset vaziyeti kerginleşkeninen tamır halqqa nisbeten strategiya da deñişe edi. Kreml Ğarpnı (ilk evelâ, avropalılarnı) işğal etilgen yarımadanıñ Rusiye statusına razı olmağa çağıra edi. Keçken sene yazda Rusiye akimiyeti Donbasstaki vaziyetke oğrap keri adım atmağa başladı. Olar sessiz tanılmasınada razı ediler, yeter ki, Brüssel Qırım boyunca kosmetik cezalarnı qaldırsın, amma Kreml ile eskisi kişi iş tutsın. Soñki aylarnıñ adise-vaqiaları yerli «akimiyetni» sessiz nefret etken Qırım ve tamır halqı ile ne yapılacağını kösterdi. Qırımtatarlarnı satın alıp qorquzıp olamadılar.
Şimdilik basqı birer-birer yapıla. Maalesef, bu er daim olacaq bir şey degil. Uquq qoruyıcılar iqtisadiy problemlerge diqqat etilmesin dep, ealiniñ diqqatını celp etmek içün etnik sebepten zıddiyet olmasını temin ete bile. Qırımtatarlarnı qabaatlarlar, böylece, temsil organınıñ azaları ve olarnıñ qorantalarınen beraber daa çoq insanğa qarşı repressiyalar arta bile. «Ayneci planlarını» yerine ketirmeyip, Rusiye akimiyeti tamır halqqa qarşı sevimli «ateşke benzin qoşma» tedbirlerini qullana bile. «Akimiyet» Ukrainağa qoltutqan qırımtatarlar Rusiye memuriyetine hızmet etken satqın semetdeşlerinen çatışsın istey. Mında ümüt olmamaq kerek. Moskva topraqnı öz nezareti altında tutqanı qadar tamır halqnıñ vekillerini de taqiq etecekler.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ fikrine köre, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Aqmescitte mayıs 18-de Sürgünlik Künü mitingniñ keçirilmesine imkân bermemek içün imkân qıdıra.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
O şunı bildirdi ki, şimdi mitingniñ keçirilmesine Aqmescit akimiyetiniñ resmiy red etüvi daa yoq.
«Olar (Qırım akimiyetiniñ vekilleri – muar.) Mustafa Cemilev ve digerlerniñ mayıs 18 künü tariklerni azırlaycağı aqqında tarif etmekteler. Red etmek içün bir sebep, öyle de olacaqtır, ğaliba», – dedi qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Mayıs 5-te Qırımtatar Milliy Meclisi Aqmescitniñ şeer memuriyetine 1944 senesi mayıs 18 künü qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarınıñ hatırasına matem mitinginiñ keçirilmesi aqqında haber etkenini bildirgen edi.
Keçken sene ananeviy matem mitinginiñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etilgen edi
Evel Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek mayıs 18 künü arfesinde Qırım akimiyeti ve uquq qoruyıcı organları «ukrain siyasetçileri, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov tarafından azırlanılğan kütleviy tarikler aqta malümatnı elde etkenini» bildirdi.
Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadanıñ uquq qoruyıcıları «mayıs 18 künü qırımtatar halqınıñ sürgünligi yıllığı ile bağlı olğan tariklerniñ ögüni almağa tırışacağı» aqta bildirdi


text:
Ukraina Adliye Nazirligi Rusiye baş prokuraurasına Kiyev Dneprovskiy rayonınıñ mahkeme qararını amelge keçirmek içün öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevni olarğa bermege ricası ile muracaatta bulundı.
Bu aqta Ukraina Adliye Nazirliginiñ Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Georgiy Logvinskiyniñ saifesindeki advokat soravına olğan cevabında aytıla.
Vesiqada bu kibi sorav Ukraina Adliye Nazirligi tarafından Rusiye baş prokuraturasına 2015 senesi mayıs 21 künü yollanılğanı aqta aytıla.
Adliye Naziriginde şunı da qayd ettiler ki, Kiyev mahkemesiniñ añılğan işbu qararı 2015 senesi aprel 10 künü alınğan eken.
«Rusiye Federatsiyasınıñ Baş prokuraturasında Hayser Cemilevniñ teslim etilmesi aqta soravnıñ baqılması aqta malümat yoq», – deyler mında.
Logvinskiyniñ malümatına köre, ukrain mahkemesi Hayser Cemilevge üç yıl ve 8 ay apis cezasını belgiledi.
Rusiye tarafından bu aqta resmiy cevap şimdilik yoqtır.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
İşğal etilgen Qırımda Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi bazar künü, fevral 8-de, İskender Kantemirovnı fevral 26-da Qırım parlamenti yanında keçirilgen kütleviy tedbirlerde iştiragi içün eki ayğa apis etti.
Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Taqiqat komiteti hadiminiñ Kantemirovnıñ qapaluvı aqqında muracaatına cumhuriyet prokurorı qol tuttı, dep haber ete «Krıminform».
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Kanmetirov Cinaiy Kodeksiniñ 212 madde, 2 qısmı («kütleviy tertipsizlikte iştirak etüv») boyunca qabaatlana. Taqiqatnıñ fikrine köre, Aqmescitte 2014 senesi fevral 26 künü keçirilgen kütleviy tertipsizlik vaqtında diger insanlarğa zarar ketirgen eken.
Prokuratura Taqiqat komitetiniñ idaresinden kelgen malümat böyle qararnı çıqarmaq içün yeterli olğanı ile razı oldı.
Hatırlatamız, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov uquq qoruyıcıları tarafından Kantemirovnıñ yaqalanğanı aqqında bildirdi. Bundan evel evinde tintüv keçirilgen edi.
Evel Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ azalarından biri Abmecit Suleymanovnıñ yaqın soyu olğan Asan Çebiyev yaqalanğan edi. Onı da aynı şu madde boyunca qabaatlay ediler. Amma birazdan azat ettiler.
Yanvar 29 künü Aqmescitte Meclis reisiniñ başı yaqalandı, soñra ise fevral 19-na qadar apiske qapatıldı. Onı 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamentni yanında kütleviy tertipsizlikniñ teşkil etüvde şekleyler.


text:
Ukrainanıñ Donetsk vilâyetindeki Atremovsk rayonında adamlarnı Artemovsktan Gorlovkağa alıp ketken avtobus separatistler tarafından açılğan ateş altında qaldı, eñ azından dört kişi elâk oldı, dep haber ete Donetsk vilâyetiniñ militsiyası. Bunı Radio Svoboda bildire.
Donetsk vilâyetiniñ devlet memuriyeti bildire ki, 17 insan yaralandı. Olardan 15 kişi hastahanege alıp ketirildi. Dört adamnıñ alı ağır, daa birisiniñ – pek ağırdır.
İçki işler nazirliginiñ vilâyetteki baş idaresiniñ malümatına köre, 4 adam elâk oldı ve 19 kişi yaralandı.
Avtobus Mayorsk civarındaki blokpostunı keçecek edi. Artemovsk şeer bölüginiñ içki işler yolbaşçısı Dmitriy Kojuhovskiyniñ aytqanına köre, dört elâk olğan insan – qadınlardır. Avtobusta 26 yolcu bar edi, dep bildirdi Donetsk vilâyetiniñ içki işler nazirligi baş idaresiniñ yolbaşçısı Vâçeslav Abroskin.
«Terroristlerniñ açqan toplar ücümi ukrain acele yardım maşinalarına yaralanğanlarğa yardım etmek içün keçmege imkân bermey edi», – dep yazdı Donetsk vilâyetiniñ içki işler nazirligi baş idaresiniñ yolbaşçı muavini İlya Kiva Facebook saifesinde.
Mayorsktaki blokpost Ukraina nezareti altında olğan Artemovsk ve boyevikler zapt etken Gorlovka arasında sıñırda yerleşmekte.


text:
Başqortostanda «Taźa qullı» bulmağan tabip xökömgä tarttırılğan. Arxangel rayon dauaxanahında xirurg bulıp eşlägän tabip watandaştarźan mutlaşıp aqsa alıuźa ğäyeplängän. Tikşereü barışında unıñ dauaxanağa kilgän sirlelärźän daualau häm operatsiya ösön qanunhıź räüeştä aqsa alıuı asıqlanğan. Bıl xatta rişäüät tä tügel, ä üź urının fayźalanıp talauğa tiñ iśäpläy täftişselär.
Tabip här sirlenän operatsiya ösön 7 meñdän 13 meñgäsä aqsa talap itkän. Auıl erendä bınday aqsa bik źurźan iśäplänä, xalıq yıldar buyı eş xaqı kürmäy. Ämmä läkin ber kemdeñ dä ülähe kilmäy, tuğandarı burısqa batıp operatsiya ösön aqsa tapqan.
Yäğni bıl tabip dauaxanağa buşlay birelgän darıu häm preparattarźı sirlelärgä hatıp birgän. Barlıq ğäyeptäre asıqlanğan tabipqa mäxkämä 3 yıl srok birgän. Şartlı räüeştä.


text:
* Kärim, İowa ştatına nigä şundıy zur ähämiät birelä soñ?
Başta İowa ştatı turında qısqaça mäğlümät birep kitü urınlı bulır. Andağı iqtisad başlıça awıl xucalığına nigezlängän häm anda 3 millionnan da kim keşe yäşi, yäğni xalıq sanı yağınnan ul Tatarstannan da qalışa bulıp çığa. Şularnıñ 95 protsentın ata-babaları Yewropadan çıqqan aqtänlelär täşkil itä. Şulay itep İowanı hiç kenä bar Quşma Ştatlarnıñ keçkenä ber modele itep sürätläp bulmıy.
Ämma şuña da qaramastan, soñğı berniçä ay eçendä genä yaña amerikan prezidentı bulırğa teläwçe qayber nämzätlär İowa keşelären şuşı comğağa qarşı kiçtä üz yağına awıştıru öçen genä 20 million çaması dollar tuzdırğan.
Şuşı könne ştatta demokrat wä respublikan bulıp terkälgän zatlar üz partiälärennän ilküläm däräcädäge prezident yarışına kemne çığaru yaxşıraq bulır digän sorawğa cawap ezliäçäk häm iñ layıqlısı öçen tawış biräçäk.
* Bu bar Quşma Ştatlarda berençe bularaq näq menä İowada eşlänä, şuña kürä respublikannar da, demokratlar da bu ştattağı berençel tawış birügä zur ähämiät birä diärgä bula inde?
Äye, näq şulay, gärçä İowa Amerikadağı saylaw protsesında elektän ük nindider ber ayırım urın alıp tordı dip äytep bulmıy. Anıñ xäzer xälitkeç ber säyäsi waqiğägä äylänüe näq menä Amerikadağı saylaw maratonın başlap cibärüe belän añlatıla.
* Demokratlardan da, respublikannardan da prezident urını öçen köräşep qararğa teläwçelär şaqtıy - barlığı 15 ir-at häm ber xatın-qız, elekke prezident Clintonnıñ cämäğäte senator Hillary Clinton. Häm İowa ştatında ike partiäneñ tarafdarları şular arasınnan alar layıqlı dip tapqan berençe ike nämzätne saylayaçaq. Şuşı saylaw tärtibe niçegräk oyıştırlğan?
Bu da partiäsenä qarap törleçä. Äytik, respublikannar bik ğadi başqara bu eşne - alar üzläre telägän nämzät isemen yaza da, qäğäzne tapşıra - şunıñ belän eş tämam. Ä menä demokratlar belän qatlawlıraq - alarnıñ cıyılışları restorannarda, mäktäplärdä, xätta ayırım keşelärneñ öylärendä dä uzdırıla. Här qatnaşqan zat açıqtan-açıq üzeneñ kemne yaqlawın äytergä, häm ni öçen yaqlawın añlatıp birergä tieş. Bar kilgän keşe dä söyläp betergäç, cıyılışta näticä yasala, kemneñ küpme yaqlaw qazanuı sanala häm bu sannar demokratlarnıñ ştat üzägendäge baş idaräsenä cibärelä. Şunda inde demokratlarnıñ töp nämäztne bilgeli torğan zur qorıltayına ayırım demokrat nämzätlärne yaqlağan wäkilneñ İowa ştatınnan nindi sanda baruı açıqlana.
Andıy zur qorıltaynı ike partiä dä uzdıra, alar ğädättä cäy urtalarında bula häm şunda inde här partiädän dä berdänber soñğı nämzät kürsätelä.
* Bolar barısı da bik qatlawlı da, häm bigräk tä Rusiädäge waris bilgeläw ığı-zığısı sürätendä, bik üzençälekle dä kürenä.
Süz dä yuq, berençe qaraşqa, Amerikadağı prezident saylawlarına äzerlänü, saylawaldı kampaniäse häm tawış birü üze ber dä ğadi tügel. Ämma biredä çın demokratiäneñ niçek eşläwen kürep bula - bar nämzät tä, ul nindi genä bay, asılzat, ähämiätle keşe bulmasın, köräşen öydän-öygä yörep, ğadi saylawçını üze ügetläp, qıstap başlıy, uramda kofe häm amerikan qabartmasın täqdim itep tora, keşelär belän aralaşa.
Härxäldä, Hillary Clinton kilü uñayınnan İowa ştatında uramnarnı yabu, yul xäräkäten tuqtatu kebek küreneşlärne kürep bulmıy inde.
* Ämma bu saylaw sistemasınıñ nindider citeşsezlekläre dä bardır inde.
Ansız bula da almıy. Amerikannar üzläre dä anı ideal ber ısul itep kürmi. Äytik, ştatlardağı berençel saylaw yaqınça ber waqıtta - fivral-mart aylarında uza. Finans mömkinlekläre çiklängän yaña ber keşegä bu yarışqa kerep kitü mömkin tügel diärlek. Biredä Amerikan universitetında säyäsi tarix professorı bulğan Alan Lichtman süzlären kiterergä bula.
Lichtman, "moña qädär cämäğätçelekkä tanış bulmağan häm aqçası da ällä ni bulmağan keşegä bar ştatlarda da uzaçaq yarışta qatnaşu bik awır. Bigräk tä New York häm California kebek zur ştatlarda," di.
İowanıñ keçkenä buluı bu yaqtan qarağanda, andıy yaña nämzät öçen otışlı ber närsä, anda ul üzen tanıtu, kürsätü eşen ciñleräk başlap cibärä ala.


text:
Bügen cirle waqıt belän irtänge säğat 8dä Ärmänstanda prezident saylawı başlandı. Bu yarış öçen 9 namzät köräşsä, alarnıñ 3se genä küpçelek tawışnı alır dip isäplänä.
Şular arasında premyer Serj Sarkisian saylawnıñ berençe turında tawışlarnıñ küpçelegen alır dip farazlana. İke tapqır wazifada bulğan öçen öçençegä namzät bula almağan prezident Robert Koçeryan da, Sarkisiannı yaqlıy.
Saylawda Sarkasiannıñ töp köndäşe, 1998çe yılda basımnar säbäple prezidentlıq wazifasınnan kitärgä mäcbür bulğan Levon Ter Petrosyan.
Ärmänilärneñ küpçelegenä kürä ilneñ zur problemnäre eşsezlek, xäyerçelek häm korupsiä.
Sarkasian ilgä mullıq kiteregä wäğdä itä. Ul sovetlär cimerelgännäñ soñ wazifağa kilgän Ter Petrosyan waqıtında iqtisatnıñ naçar buluına qaramastan soñgı yıllardağı iqtisadi üseşkä basım yasadı.
Bügen irtä däwlät mäktäpläreneñ bersendä tawış birgän Sarkisian, xalıqnıñ ışanıçı saylaw näticäsendä bilgele bulaçaq dide:
“Minem öçen iñ möhim närsä bu saylawnıñ yaxşı ütüe. Saylawnıñ berençe turındamı yäisä ikençesendäme, keşelärneñ bezgä bulgan ışanıçı näticägä tä’ser itäçäk.”
Ter Petrrosyan isä saylaw aldı kampaniälärendä, ildä kiñ taralğan korupsiägä basım yasadı. 4tän 1 öleşe xäyerçelektä yäşägän il öçen ul, yaqtı kiläçäk wagdä itte.
1988-94 yıllarında Ärmänstan belän Azärbaycannı qanlı suğışga etärgän tawlı Qarabağ mäsäläse isä, saylaw aldı kampaniälärendä iñ qızu bäxäslärdän berse buldı.
Şul uq waqıtta, oppozisiä Sarkasiannıñ saylaw aldı çaralarında tärtip bozuın, üzeneñ premyer ministrlıq wazifasınnañ faydalanuda ğayepläp çıqtı.
Oppozisiä ägär saylaw barışında ğadelsezlek bulsa irtägä protest çaraları oyıştıraçaqların belderde.
Londonda urnaşqan suğış häm tınıçlıq xäbär institutınıñ Kavkaz bülege möxärrere Tom de Waal, bügenge saylaw häm oppozisiänen aña reaksiäsenen niçek bulaçağın yuraw awır di.
“Minemçä saylawnıñ berençe turında oppozisiä Serj Sarkisiannın ciñep çığuın qabul itmäyäçäk häm alar xäzerdän uq monı protest itärgä cıyına. Şuña näticälär turında äytüe qıyın”
Saylaw 12 säğat däwam itäçäk. Berençe näticälär çärşämbe könne bilgele bulır dip kötelä. Soñgı näticälär isä saylawdan soñ ber atna eçendä iğlan itelergä tiyeş.


text:
Qırımda dekabr 29-30 künleri avanıñ bozuluvını tahmin eteler. Kidrometeorologiya boyunca Qırım idaresiniñ malümatına köre, bu künleri Qırımda ava suvuq, qarnıñ yağması, boran ve buzlavuqnıñ olması beklenile.
Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Qırımda şimaliy-şarqiy yelniñ saniyede 17-22 metre civarında olması beklenile. Küçlü yel Keriç parom keçitiniñ işine keder ete bile.
«Keriç parom keçitinden keçmege planlaştırsañız, ava şaraitlerine diqqat etiñiz. Küçlü ruzgâr sebebinden keçitniñ toqtatılması mümkün.Tahminler yaramay olsa, ziyaretiñizni avanıñ eyileşüvine qadar keçirmemek imkâniyetini baqıñız», – denile beyanatta.
Suvuq ava 2016 senesi yanvar 3-4 kününe qadar üküm sürecek.


text:
Qırım ve Aqyar şeeri musulmanlarınıñ diniy idaresi (QMDİ) acılıqqa baracaq acılarğa muracaat eterek, biometrik pasportlar azırlanması içün vesiqalarını erte yarıq teslim etmelerini rica etti. Bu aqta iyünniñ 6-nda QMDİniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Qırım ve Aqyar şeeri musulmanlarınıñ diniy idaresi acılıqqa baracaq musulmanlarnı, vesiqalarını erte yarıq teslim etmelerini rica ete, çünki biometrk pasportlarnıñ azırlanması vaqıt ala ve viza alınması da buña bağlıdır», – denilmekte haberde.
Matbuat hızmetinde bildirilgenine köre, askerlikke alınacaq yaşta olğanlar askerlik bölüginden arbiy cedvelde qayd olğanına dair tezkere ketirmek kerekler.
2016 senesi Qırımdan acılıqqa 370 insan barğan edi.
Acılıq İslâm dininiñ esas beş «şartlarından» biri olaraq, sağlıq şikâyeti olmağan er bir musulman ömürinde iç olmağanda bir kere olsa da, acılıqqa barmaq kerek.
QMDİ 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ öz işlerini Meclisnen devam etmekni kesti. 2016 senesi noyabrniñ 19-nda 14 qırımtatar diniy cemaatı Kyivde keçken qurultayda öz müftiyatını saylâdı.


text:
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrainalı deñizcilerniñ tez vaqıtta evlerine qaytmaları içün Frenkistan elinden kelgenini yapacaq. Bu aqta Frenkistan prezidenti Emmanuel Makron iyünniñ 17-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile körüşip ayttı, dep haber ete «UNN».
«Rusiye esaretinde bulunğan ukrainalı deñizciler er daim aqlımda. Esirlerniñ qorantalarına şunı bildirmek isteyim ki, tez vaqıtta Ukrainağa qaytmaları içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dedi o.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy iyünniñ 17-nde Parijde resmiy ziyaretnen bulunıp, Frenkistan prezidenti Emmanuel Makron ile körüşti.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Bunı salı künü eyyet yolbaşçısı Aleksey Puşkov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, o ve onıñ işdeşleri cumaaqşamı künü qarar alacaq, haber ete Azatlıq Radiosı.
«İnterfaks» qayd etkenine köre, Puşkov PASE profil komitetiniñ toplaşuvından soñ jurnalistler ögüne çıqtı. Bu tedbirde Rusiyeni rey bermek aqqından marum qaldırmağa qarar alındı. Böyle etip, diger, daa da ciddiy teşebbüs – Assambleyada Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Rusiye vekâletleriniñ toqtatılması – red etildi. Alğışlanğan variant aprelniñ 10-da rey berüvge çıqarılacaq.
«Bizler rey bermek aqqından marum etüvni ciddiy bir ceza olaraq tanıp, umumiy toplaşuvlar salonını terk ete bilemiz...bu aftanıñ soñuna qadar, yani cuma kününe qadar. Buña baqmadan, biz nevbetteki, iyün sessiyasına kelecekmiz», – dedi Puşkov.


text:
Qırımnıñ energetik sisteması 31 dekabr künü bozuvsız çalışacaq, Qırım sakinleriniñ evlerine elektrik aqımı toqtamayıp kelecek, dep bildirdi Kreml kontrolündeki yarımadanıñ Yaqarlıq ve energetika nazırı Svetlana Borodulina.
Onıñ sözlerine köre, ealini toqtatuvlarsız elektrik aqımınen teminlemek içün, Qırımda idareler yolbaşçılarını ışıqlarnı eksiltmege rica ettiler.
«Sistema bozuvlarsız çalışacağını tahmin etemiz. 31 dekabr – raatlıq künü, ağlarğa berilecek ağırlıq kün devamında bir tertipte olacaqtır. Bizler içün, sanayı şirketleri çalışmaycağı – yahşıdır, bazı küçlerni arttırmağa mümkün olacaq. İdare yolbaşçılarına, soqaqlarnıñ bazı qısımlarında, reklama tablolarında ışıqlarnı söndürmege rica ettik, bizim esas maqsadımız, ilk evelâ, ealini toqtamayıp elektrik energiyasınen teminlemek», – tarif etti Borodulina, dep haber ete RİA Novosti Krım.
Nazir, elektrik energiyası tutumlı qullanılmaq kerek olğanını hatırlattı. O Qırım sakinlerini, elektrik qızdıruv aletlerini mümkün olğanı qadar azca qullanmağa çağırdı.
Keçenleri Qırımda suvuq avalar sebebinden elektrik energiyası yetişmegenini bildirgen ediler.


text:
2017 senesinde ilhaq etilgen Qırımda köy iqtisadiyatı mahsulatınıñ istisalı 5,7%-ge eksildi. Bunı Kremlniñ kontroli altında olğan Krımstatnıñ (Federal devlet statistikası hizmetiniñ Qırım ve Aqyar şeeri boyunca idaresiniñ) matbuat hizmeti bldire.
Matbuat hizmeti: «Köy iqtisadiyatı mahsulatınıñ istisalı 5,7%-ge eksildi. Ösümlik asravcılığında – 7,9%-ge ve ayvan asravcılığında – 1,8%-ge eksilüv bar. 2017 senesinde köy iqtisadiyatı mahsulatı istisalınıñ umumiy kölemi 57,5 milliard ruble (qararnen 26,4 milliard ruble – QA) teşkil etti», – dep Rusiye muessisesi başlığınıñ sözlerini naqil ete.
Krımstatnıñ malümatına köre, 2017 senesinde 1,394 bürtükli aşlıqlar ve burçaqlı ösümlikler toplandı.
Bildirüvde: «İri baş ayvanlarnıñ sayısı 0,1%-ge arttı. Quş sayısı 21,8%-ge arttı. Domuzlarnıñ sayısı ise 8,5%-ge eksildi», – denile.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırımnıñ Köy iqtisadiyatı nazirligi, 2018 senesinde köy iqtisadiyatınıñ inkişafına 3 milliarddan ziyade ruble (qararnen 1,4 milliard hrivna – QA) alğanını ilân etti.
Nazirlikte bürtükli aşlıqlarnıñ toplanmasını amelde 50 biñ tonnağa arttırmaqnı planlaştıra ediler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Son Aramalar
platolar haritası, türkiye fiziki haritası ovalar, türkiye ovalar ve platolar haritası, türkiye haritası platolar, türkiyede platolar, Türkiye haritasında platolar, dağları gösteren fiziki harita, 3 boyutlu türkiye fiziki haritası, türkiye fiziki haritasındaki ovalar, dağlar ovalar platolar, marmara bölgesi platoları, türkiye dilsiz kabartma haritası, dağları gösteren türkiye fiziki haritası, türkiyedeki önemli platolar, türkiyenin fiziki haritası daglar, haritada ovalar hangi renkle gösterilir, türkiye fiziki haritada ovalar, haritada platolar, dünya haritası üzerinde dağlar, ankara akarsuları haritası, türkiye haritası ova ve platolar, türkiyenin dağ ve ovaları haritası, boş türkiye fiziki haritası, türkiye haritası üzerinde vadiler, kabartma harita yapımı


text:
Rusiye basqınçı, “Qırım birdemligi” cemaat areketiniñ sıfatındaretinde tirenüv ruhunı uyandırdı, areketniñ advokatları ise ilhaq etilgen Qırımda serbestlik ruhunı uyandırdı.
“Qırım birdemligi”niñ advokatları Keriç boğazındaki adiselerden soñ rusiye quvetçiler esir etken ukrain deñizcileniñ mudafaasına birden qoşulğanı, anda şekillengen advokat cemiyetiniñ - esas temeli Emil Kurtbedinov ve Edem Semedlâyev olğan - quvetini ve küçlü maneviy ruhnıñ isbatı oldı.
Mudafaağa qoşulğan advokatlar ve Qırım faalleri tarafından ukrain deñizcilerine destek, rusiye quvetçileri ve olarnıñ Moskovadaki saiplerine beklenilmegen bir sürpriz oldı. Qırımlılarnıñ böyle areketleri Kremlni telâşlandırdı ve tüşüncege daldırdı. Onıñ içün deñizcilerni Moskovağa acele yollağanları şaşırtıcı şey degil.
Qırımda Ukraina tarafdarlığı küçlü ve adamlar bunı endi gizlemey, eken
Qırımlılarnıñ zeininde Qırım - 100% rusiyeli dep iddia etken “ğalipler taqımı” içün bu telükeli al. Esir etilgen deñizcilernen vaziyet bu iddia kerçek olmağanını köstere. Qırımda Ukraina tarafdarlığı küçlü ve adamlar bunı endi gizlemey, eken. Qırımlılar, deñizcilerge yardım toplay, mahkemelerge kele, olar içün içtimaiy ağlarda yaza ve olarğa qol tuta.
Amma Qırımdaki Kreml propagandacılarğa böyle vaziyet elvermey. Kremlniñ esas “borazan”larından biri ve “ğalipler taqımı”nıñ jurnalisti Oleg Krüçkov, advokatlar endi “mıtlaq oturarlar” dep beyan etti:
“Ukrain deñizcilerni qorumaq içün hizbler ve yasaqlanğan meclisniñ tevfiq etilgen liderlerinen çalışqan advokatlar keldi. Mında, bilmeyim kim olaraq, amma Bucurova ve Avamileva da bar. “Mudafaa muqavelesini kim imzaladı?” sualge, “Soyları” dep cevaplanalar. Skypenen ya da Odessadan yollanılğan gögercinlernendir. Endi mıtlar oturarlar”, - dedi Krüçkov.
Prodagandacılarğa qırımlılarnı aldatmağa keder etken “Qırım birdemligi”niñ advokatlarıdan qurtulmaq aman aşıqalar.
Prodagandacılarnıñ areketleri advokatlarnıñ diqqatısız da qalmadı. Emil Kurbedinov, qarşı areket tedbir
“Rusiye jurnalistleri, ukrain deñizcilerni mudafaa etken advokatlarnı aqaretleyici tarzda faal takbih etip başladı! Bellesem, biz zenaatdaşlarımıznen toplanıp, böyle habercilerge qarşı - zenaat reputatsiyasını qorumaq içün - umumiy dava açmaqnı muzakere eterik”, - dep yazdı advokat içtimaiy ağda.
İleride ne olur - baqarıq, amma bir şey belli ki: Qırımda Ukraina tarafdarlığı, aynı vaqıtta Kreml rejimine ikrah kibi ep artmaqta.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirilgen)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikirler müelliflerniñ baqışlarını aks etip, muarririyetniñ baqışlarınen aynı olmaması mümkün.


text:
Balalar baqshasındaǵı náwbetti SMS xabar arqalı bilip barıw jolǵa qoyıldı
- 05.10.2021, 11:09,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 72
Perzentińizdiń balalar baqshasındaǵı náwbetin ózgeriw haqqındaǵı xabarlardı tuwrıdan-tuwrı qol telefonıńız arqalı baqlap barıw sizteması jaratıldı.
Qaraqalapqstan Respublikası Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrliginıń jazıwınsha, 4064 qısqa nomerine «mdo» hám arza nomeri jazıp jiberiw arqalı náwbettegi barlıq ózgerisler haqqındaǵı máglıwmatqa iye boladı.
ckaчaTb dle 11.3
Ministrliktiń qosımsha etiwinshe, hár bir SMS bahası 40 sum etip belgilengen
.
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan Aq-Meçet rayonında birinci qırımtatar kitap yarmalığı olıp keçti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Haber etilgenine köre, tedbir «Yeşil Ada» banket salonında keçirildi. 10-ğa yaqın şahsiy neşriyat bediiy ve bala edebiyatını taqdim etti.
Yarmalıq çerçivesinde yazıcılarnen körüşüv oldı, imza tedbiri keçirildi, artistler çıqışta bulundı, kenceler içün ise eglenceler teşkil etildi.
Tedbir teşkilâtçıları – «Nenkecan» qadın-qızlar mecmuası, Qaradeniz Production studiyası ve «Yeşil ada» banket salonı. Yarmalıqnıñ teşkil etilmesinde Qırımnıñ Rusiye akimiyeti iştirak etmedi.


text:
Qırım faali Marlen Mustafayev sentâbrniñ 26-da yarımadada Rusiye Taqiqat komitetine tekrar çağırıldı. Bunı «Qırım birdemligi» Facebookta bildire.
Qırımlı advokat Mammet Mambetovnıñ bildirgenine köre, faalge qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesi boyunca cinaiy iş açıla bile.
«Bunıñ sebebi VKontakte içtimaiy ağında paylaşqanları oldı, Marlen endi 10 kün memuriy apis yatqan edi. Mustafayevniñ özü aytqanına köre, o, azat etilgen soñ VKontakte saifesini birden silgen edi, lâkin uquq qoruyıcılar buña baqmadan, cinaiy iş açacaq ola», – dep aytıla gruppa haberinde.
Sentâbrniñ 19-da Marlen Mustafayev Aqmescitniñ Kiyev rayonı Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresinde sorğuğa çekildi. Bu sorğu daa açılmağan cinaiy işniñ taqiqattan evel teşkerüvi çerçivesinde ötkerilgen edi.
2017 senesi fevralniñ 21-de Marlen Mustafayevniñ evinde Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv ötkerdi. Şu künü Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi onı Rusiye Memuriy cinayet kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ 1-inci qısmı («Ekstremist teşkilâtlarınıñ timsallerini açıq kösterüv ya da teşviqatı») boyunca qabaatlı dep tanıdı. O, 11 künge memuriy apiske alınğan edi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat faalleriniñ evlerinde tintüvler ötkerile, sorğular ola. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı fikirlerge qarşı küreş» dep adlandıralar.


text:
Qırımlı mabuslarnıñ ballarına yardım etken «Bizim balalar» içtimaiy fondınıñ cedveli 100 nefer balağa qadar artqan. Bu cedvelde, Qırımda siyasiy repressiyalar aqibetinde baba desteginden marum qalğan çağına yetmegen balalar kirmekte. Oktâbrniñ 11-nde Bağçasarayda daa altı qırımlı tevqif etilgen soñ daa 27 balanıñ adı bu cedvelge tüşti.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadanıñ er tarafında 100-ge yaqın qırımlı, bir kişilik piketlerge çıqıp, Qırım musulmanlarına berilgen eziyetke qarşı itiraz bildirid. Rusiyeniñ silâlı hızmetleri, ellige yaqın narazıcı tutulıp, soñra yiberilgenini haber etti.
Qırımda rusiyeli silâlı hızmetlerge qarşı bir kişilik piketler keçirildi (fotoresim galereyası)
Qırım kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparovnıñ fikirine köre, Kreml Qırım musulmanlarınen qonuşmaq içün repressiyalardan ğayrı başqa til bilmey.
– Cumaertesi künü tutulğan faillerden, esas olaraq, ifadeler alındı, soñra ise olar yiberildi. Asılında, ne içün bir kişilik piketler sebebinden adamlar tevqif etile, silâlı hızmetler bunı añlatmağa tırışmadı bile. Ğaliba, ameldeki rus qanunları olar içün ferman degil, istegenleri kibi yapalar. Rusiye, sanki «havuç ve sopa» usulınen qırımtatarlarnıñ riayetkârlığını qazanmağa istey, degen fikirni eşitmek pek oşlu ola. Sopa bar, amma havuç yoq. Kremlde, riayetkârlıq qazanmaq içün bir de bir teklifler yapmağa alışqın degiller, – riayet etmelisiñ, ve o qadarlıq. Bizge ise öz aqlarımız içün barışıq usullarnen küreşmek ve bir birimizni desteklemek qala, şu cümleden «Qırım birdemligi» ve «Bizim balalar» kibi birleşmeler vastasınen. Sizni ezmege isteseler, öz özüñizni teşkil etmek pek müimdir.
Qırımtatar milliy areket faili Nariman Celâl, «Bizim balalar» birleşmesiniñ peyda oluv ikâyesini tarif ete.
– Milliy Meclis, hatırlağanıñız kibi, Rusiyede ve Qırımda yasaqlanğanı sebebinden gizlenmek mecbur oldı. Aynı zamanda, esas teşkilâtımıznıñ resmiy surette çalışıp olamağanı sebebinden, eksiklerni tekmillemek içün, bazı cemaat teşebbüsleri peyda olıp başladı. «Qırım birdemligi» kibi teşkilâtlarğa büyük sayıda gençlerniñ qoşulğanı – pek yahşı. «Bizim balalar» – bu bir-qaç şahısnıñ teşebbüsidir, o qırımlı, ukrainalı jurnalist Lilâ Bucurovanıñ sayesinde peyda olğan edi. Birinci qırımlılar uydurılğan sebeplerden apis etilgen soñ, olarnıñ çoq balalı aileleri bar olğanı malüm oldı, ve bu ballarğa yardım berilmek kerek olğanı añlaşıldı. Qalğanları bu ğayeni destekledi.
Nariman Celâl dey ki, «Bizim Balalar» erkânına siyasiy mabuslarnıñ aile azaları ve failler kire, olar sermiya toplaylar. Yani bu siyasiy degil de, hayriy birleşmedir.
– Zanımca, ukrain devleti qırımlı siyasiy mabuslarnıñ ailelerini daa faal surette desteklemeli. Ayrıca, Yuqarı Radada bu munasebetnen mahsus qanun qabul etilmeli, o endi (parlamentte – QA) qayd etilgen. Ukrainlilerni para bağışlamağa çağıram. «Bizim balalar» er ay er bir balağa 5-er biñ ruble ayıra, oktâbrniñ 11-nden soñ ise olranıñ sayısı, dörtten bir qısımğa artıp, yüz balanı teşkil etti. Bunıñ aqibetinde sermiyalar daa tez sarf etilecek. Yardım pek kerekli, çünki bu ballar, em Qırımdaki, em de qıtaiy Ukrainadaki vatandaşlarnıñ destegini iss etmeli. Hayriy sermiyanı teslim etmek içün ya men kibi faillerge muracaat etmege, ya da banktaki mahsus esapnen faylanmağa mümkün. «Bizim balalar» tarafından yapılğan faaliyet aqqında İnternetten ögrenmege mümkün.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
İtaliyada bir künde koronavirus yuqunçından 525 hasta vefat etti. Bu martnıñ 19-ndan berli eñ az ölüm oldı.
İtaliyada vefat etkenlerniñ sayısı 15 887 oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bundan ğayrı, ekimlerniñ malümatına köre, ekinci künden berli İtaliyada reanimatsiyada olğanlarnıñ sayısı eksile.
İtaliyadaki qırğınlıq vaqtında hastalanğanlarnıñ sayısı vefat etkenlernen ve tüzelgenlernen beraber 129 000 insan oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından mart 18-de ilhaq etilgen Qırımda keçirilgen saylavnıñ neticelerine «sıfır derecesinde» ve «uquqiy neticeleri olmaycaq», dedi.
«Qırımda yalıñız Ukraina prezidentiniñ saylavı, qanuniy prezident saylavı ola bilir», – dedi Poroşenko.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv ötkerildi. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Daa evel Ukraina TİNinde, Qırımda mart 18-deki rey berüv, qomşu Rusiye prezidenti saylavınıñ qanuniyliginde şübhe doğura, dep bildirdiler.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
OSCE yanındaki Demokratik muessiseler ve insan aqları boyunca bürosınıñ közeticeleri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylav bölüklerinde bulunmaycaqlarını bildirdiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Prosveşçeniye» adlı rusiye neşriyatı derslik kitaplarını qırımtatar tiline tercime etip bitirdi. Derslikler 1 - 9 sınıf talebeleri içün azırlanmaqta. Moskva nezareti astında bulunğan ilim, tasil ve gençler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, dersliklerniñ birinci qısmı yarımadağa fevral ayında ketirildi, mart ayında ise tolusınen teslim etildi.
«Derslik kitapları eñ yaqın zamanda mekteplerge teslim etilecek. Bu afta olarnı ketirip başladılar», - dep aytıla mesacda.
Hızmette haber etkenleri kibi, bir yıl içinde mütehassıslar tarafından Rusiye Federatsiyasınıñ oqutuv programması boyunca 44 adlama kitaplar tercime etildi. Derslikler «Prosveşçeniye» neşriyatınıñ tarafından neşir etilip, 45 biñ tane nushasında yarımadağa yollanıldı.
«Qırımtatar tili - devlet tillerinden biri ve sakinlerniñ çoqusı içün tuvğan olaraq sayılmaqta. Bu dersliklerni pek beklediler», - qayd ettiler matbuat hızmetinde.
Berilgen malümatlarğa köre, Qırımda 16 mektep qırımtatar tili oqutuvınen, daa 36 mektepte mütenasip sınıflar çalışmaqta.
Belli olğanı kibi, tercimelerni kerçekleştirmek içün, temel olaraq «Prosveşçeniye» neşriyatınıñ 1-9 sınıflarınıñ esas dersleri alınğan. Bular: riyaziyat, tarih, cografiya, tehnologiya, cemiyetşınaslıq ve başqaları.
Bunıñnen bir sırada, Moskva nezareti astında bulunğan Qırım ilim, tasil ve gençler nazirligi tarafından, qırımtatar tilini ögrenmek içün mahsus dersler programmaları işlep çıqarıldı. Olarnıñ arasında «Qırımtatar tili (tuvğan)», «Qırımtatar edebiyatı», «Qırımtatar tili (ögey)» programmaları bardır. Qayd etilgeni kibi, mezkür programmalar ilk sefer teşkil olunğan, neşir etilgen ve nazirlikniñ reyestrine kirsetilgen.
Milliy Meclisi ve qırımtatar cemaat teşkilâtlar ilân etkenleri kibi, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, milliy mekteplerde talebelerni tek rus tilinde oqutalar, milliy mektepler ne kerekli derslikler, ne de oquv qullanmalarını elde eteler.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Milli İminlek häm Ministrlar şurası cıyıla
Törkiyä başqalasında referendumnan soñ Milli İminlek häm Ministrlar şurası cıyıla
Referendumnan soñ berençe Ministrlar Şurası cıyılışı düşämbe könne kiçen Bäştäpädäge İlbaşı qolliyäsendä ütkärelä.
Ministrlar Şurası cıyılışı aldınnan Milli İminlek şurası cıyıla.
Säğät 19:30da İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan räislegendä başlanaçaq Milli İminlek şurası cıyılışınıñ kön tärtibendä ğadättän tış xälneñ ozınaytıluı mäs’äläse bar.
İkençe tapqır tağın 3 ayğa ozınaytılğan ğadättän tış xäl waqıtı 19nçı aprel’dä betä.
Milli İminlek şurasınnan soñ şulay uq İlbaşı Ärdoğan räislegendä säğät 20:30da Ministrlar Şurası cıyıla.
İlbaşı häm xökümät äğzaläre cıyılışta häm Milli İminlek şurası qabul itkän kiñäş qararların, häm dä referendum näticälären bäyäläyäçäk.
Näticälär töbäklärgä häm vilayätlärgä qarap täfsille räweştä qarap çığılaçaq.
Sistemağa kertelgän üzgäreş qısalarında Törkiyä Böyek Millät Mäclesenä cibäreläçäk ahäñ qanunnarı da quzğatılaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
"İzge kiçäneň böten keşelek dönyasına yaxşılıq häm izgeleklär kiterüen telim"
Törkiyä ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay Mäwlid kiçäse uňayınnan yullama yasadı


text:
Cumaaqşamı künü, yanvarniñ 9-nda, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Qurman gruppası) temelini baqacaq ilk oturışuv başlanmalı. Bu davanıñ üç mabüsi bar, olarnı terrorizmde qabaatlaylar.
«Müvekkilim Emiruseinov Rustem ömür boyu apiske alınması mümkün. Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyev 20 yılğa azatlıqtan marum etilmeleri mümkün! Rustem «Musulmanlar terrorist degildir» yazuvlı şiarınen çıqqan edi ve bugün onı terrorizmde qabaatlaylar», – dep yazdı advokat Emil Kurbedinov Facebookta.
Daa evel advokat Edem Semedlâyev, dava mabüsleri oturışuvda Aqmescitten video bağı vastasınen iştirak etecek, dep bildirdi.
2019 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini 2020 senesi iyünniñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ayriye Bağışeva - 1944 Kırım Tatar Sürgün Hatıraları #15
Onbeşincisini yayınladığımız 1944 Kırım Tatar Sürgünü hatıralarında Ayriye Bağışova, sürgünde nasıl hayatta kaldıklarını, ailesine nasıl baktığını ve çakalları nasıl öldürdüğünü anlatıyor. İçinde ukte kalan ise, okula hiç gidememesi...
Ayriye Bağışeva - 1944 Kırım Tatar Sürgün Hatıraları #15
Kırım Tatar halkı 75 yıl önce, 18 Mayıs 1944 tarihinde Sovyetler Birliğinin ve dünya tarihinin en kanlı diktatörlerinden Josef Stalin'in emriyle alınan Sovyet hükûmeti kararı neticesinde Vatan Kırım'dan vahşice sürgün edildi. Kırım Haber Ajansı (QHA), ünlü Kırım Tatar gazeteci Zera Bekirova'nın 2019 yılında Kırım'da Kırım Tatarca ve Kiril alfabesiyle basılan "Sürgünliknin Taqdiri" (Sürgünlüğün Yazgısı) kitabında, hikayelerini tek tek dinlediği sürgünü yaşayan Kırım Tatarlarının hatıralarını Türkçe ve Kırım Tatarca (latin harfleriyle) yayınlıyor.
Anadolu Türkçesi
Kırım'ın Fraydorf bölgesinin Montanay adlı köyünde 1933 yılının 7 Kasım günü dünyaya gelip, 11 yaşımda suçlu gibi sürgüne gönderildim. Yarım asır uzayan bu yollar ve yıllarda nice kayıplar, meşakatler, hakaretler görüp, vatana şimdi ana, nine olarak geri döndüm. Babam Mambet savaş başladığında cepheye alındı, bir daha da geri gelmedi. Annem Ayşe beş çocuğuyla eline sadece bir Kuran-i Kerim alıp, çıktı. Komşu köydeki yahudileri toplayıp aldıktan sonra bizi de alıp gittiler, yanımıza hiç bir şey almadan diye anlatır annem.
Saratov'a geldiğimizde trenimizin ilk defa durduğunda burnuma taze pişmiş ekmek kokusu geldi. Deli oluyordum bu kokudan! Bir yerde ekmek veriyorlar belliydi, vagondan atılıp indim. Orada burada arıyorum, göremiyorum. Birden tren harekete başladı. Yanımda da bir kız vardı. Görevliler, kim ve hangi vagondan olduğumuzu sordular. "Kör Abdraman'ın kızıyım", dedi o kız. Ben söylemeye yetiştiremedim, ikimizi de götürüp yakındaki vagon içine attılar. Tren ikinci kere durduğunda bağıra çağıra annem, teyzelerim ve kardeşlerimi buldum&8230;
Ninem pek mübarek, yumuşak başlı, birinin yüzüne karşı laf söylemeye sakınan bir kadındı. "Balam, birine bir şey söyleyeceğinde pek derinde düşünüp sözle, canını yaktırma!", diye tembihleyip dururdu. Amma nerede o derinde düşünmek, hayat-memat vuruşması gittiğinde! Oho, okul görmedim de, okul! Profesör olurdum. Okula gideceğim yıl savaş başladı, okulumuza bomba düştü. Sürgünlükte de okumaya ne vakit oldu, ne de bir çare. Hayatın kendisi bize hoca oldu. Ban, "Ay kız, sende iki kalp var galiba" diyorlar. Yok yok, herkeste bir kalbim var, son vakitte pek rahatsızlandı pislik. "Kaytarma" filmi çıktığında ben de vardım, otomatik silahlı askerler, yük makinesi ve vagonları gördüğümde eşimi kaybettim. Bizim gördüklerimize iki değil de, on kalp dayanmaz!
Yarım aydan fazla yol gidip, Özbekistan'ın Serovo istasyonuna getirip indirdiler. Sonra da oraya buraya taşıyıp götürdüler. Duvarları pirelerden kap Kara olan bir barakanın içine tıktılar. Hepimiz böyle bitlendik ki, giysimizi çıkartırken bitler yağmur olup yağıyorlardı. Yemek, su yok, döşek yok. Eğer ben olmasam, hepimiz açlıktan ölürdük. Hem gerçekten de öyle. Annem ve kuzenimi (teyzemin çocuğunu) bakmak için dilencilik yaptım. Erkek giysisi giyip, saçlarımı kırpıp, vagonlarda türkü söyledim, demiryolu kenarlarında kömür parçacıkları topladım ve böylelikle bir kaç kuruş kazanıyordum. Beğeniyorlardı türkülerimi. En çok "Brodâga", "Yogan Vaysı"nın (Kılıç ve Klakan filminin baş kahramanı) türküsünü ısmarlıyorlardı (istiyorlardı). O zaman ortalık çakallar dolu, vira kabirlerden ölüleri kazıp, çıkarıp yiyorlardı. Biz çocuklarla onları avlayıp, öldürüyorduk. Ölü çakalların derisini yüzüp, deri hazırlama idarelerine varıp, veriyorduk. Derileri çuvallara doldurup, Çırçık (Özbekistan'da nehir) üzerinden yüzüp, Yangıyül'e idarye taşıdım. Büyük, şişman çakalların derisine iyi para ya da makarna veriyorlardı, kimsenin makarnanın ne olduğunu bilmediği zamanda ben aileme makarna yedirdim.
Moskova'ya köy öğretmenliği sergisine gidecekken savaşa alınan dayım İbraim Halilov'un yolda yazdığı mektubu ebere biliyorum. "21 Haziranda öğlen çıktım köyden, Abhair beni sorarsa, yöneldim, deniz Kezlev'den. Varacak yerim Moskova'ydı, oraya varamadım. Canımdan sevdiğim dedemle vedalaşamadım&8230;"
Savaştan yaralı dönüp, Semarkant'ta hastanede yatan İbraim dayımın açlıktan şişen oğlu İzzet'i sırtıma yüklenip, 45 kilometre yayan yürüyüp getirdim ve baktım. Bu yollarda zorluklar beni sındırmadı, sadece itekledi. Sonra bu maceralardan vazgeçip, başta Angren'de (Özbekistan'da bir şehir) maden ocağında, sonra Çırçık'ta (Özbekistan'da adını nehirden alan şehir) da izin çıkınca fabrikada çalıştım. Bu fabrikada çalışan Mustafa Bağışev ile evledik. Kaynatamın adı Bağış'tı. Onun annesi (Bağış'ın) pek çok çocuk doğurdu ama hiç birisi sağ kalmadı. Bu çocuğu (Bağış) doğurduğunda tören (mevlid) düzenleyip , etraftaki yedi köyden topladıkları basma parçalarından gömlek dikerek, giydirdiler ve adını Bağış koydular.
1997 yılında kocam ve çocuklarımla Akmescit'e geldim, eski Tatar evini satın aldım, elimdeki eşyaları satıp evi tamir ettim, etrafındaki bir avuç toprağa yeşillik, sebze ekiyorum. Çocuklarımı, torunlarımı evlendirdim, okullarına yardım ediyorum.
Çocukluğumda köydeki büyüklerden işittiğim Çora Batır destanı, 80'den fazla halk yırları, Yalı Boyu tarafından yemişle buğdayı değiştrmeye geldiklerinde işittiğim "Şe Ramazan" beyitlerini ve pek çok duaları ezberden biliyorum, zevkle icra ediyorum. Hiçbir harf bilmiyorum, ama bir kez duyduğum şiiri, şarkıyı bir kereden ezberliyorum. Bazen kendim de (şiir) dokuyorum.
Ah, nasıl müarek yaşlılarımız vardı. Öyle akıllı, hikmetli sözler öğretirlerdi. (Ayriye Bağışeva ninenin kendisi de şimdi böyle mübarek yaşlılarımızdan biridir. Müteber yaşına bakmadan milletimizin ne kimliği, ne iyiliğini aklından çıkarmayan, bir bakışta zarif ihtiyar kadın görünen, ama halkımızın adına haksız hareketlere karşı dik cevap söyleyen, dünya ve Kırım siyasetinden pek haberdar olan bir kadın. İlle şu kadınlar sayesinde milletimiz sürgün soykırımında sağ kald, Kırım'a dönüp, köklerini yeşertti.- Z.B.)
Allah'ıma sonsuz şükürler olsun. Pek bahtlıyım, çoluk-çocuğumla, soyum-sopumla öz yurdumda kendi evimde yaşıyorum. Bundan da büyük kıvanç var mı?!
Bütün sürgün hikayelerine buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Kırım Tatarca
Qırımnıñ Fraydorf rayonı Montanay adlı köyde 1933 senesi noyabr 7 künü dünyağa kelip, 11 yaşında beftan suçlanıp, sürgünlik yoluna quvuldım. Yarım asırğa uzayğan şu yollar ve yıllarda nice-nice ğayıp, meşaqat, aqaretlerni körip, Vatanğa endi ana, qartana olıp qayttım. Babam Mambet cenk başlanğanda cebege alındı, şunen de qaytıp kelmedi. Anam Ayşe beş balasınen qoluna tek bir Quranını alıp çıqtı. Qomşu köydeki çufutlarnı toplap atqanlarından soñ nenem(Kezlev şivesinde &8211; anam) bizni de atmağa alıp keteler, dep iç bir şey almağan.
Saratovğa kelgende trenimiz birinci kere toqtağanda burnuma taze pişken ötmek qoqusı keldi. Deli olayazdım bu qoqudan! Bir yerde ötmek bereler bellep, vagondan atılıp tüştim. Anda-mında çapqalayım, körmeyim. Birden tren köçip başladı. Yanımda daa bir qız bar edi. Saqçılar kim ve qaysı vagondan olğanımıznı soradılar. "Soqur Abdramannıñ qızıman", dey deminki qız. Men aytıp yetiştiralmadım, ekimizni de köterip endi yöneyatqan vagon içine attılar. Tren ekinci kere toqtalğanda cuvura-cuvura anam, tatalarım ve qardaşımnı taptım&8230;
Nenem bek mubarek, yuvaş, birevniñ yüzüne qarap laf aytmağa saqınğan bir apaqay edi. "Balam, birevge bir şey aytacaqta bek terenden tüşünip laf et, canını avurtma!", dep tenbiyeley turğan. Amma qayda o, terenden tüşünmek, ortalıqta ayat-memat uruşı ketkende! Eh-he, mektep körmedim de, mektep! Professor olır edim. Oquvğa baracaq yılım cenk başlandı, mektebimizge bomba tüşti. Sürgünlikte de oquvnı oylamağa ne vaqıt oldı, ne de bir çare. Ömürniñ özü bizge oca oldı. Mağa, "aqız sende eki cürek bar, ğaliba, diyler!". Yoyoyoq, er kestay bir cüregim bar, soñki vaqıtta bek raatsızlay cinabet. "Qaytarma" filmi çıqarılğanda men de bardım, avtomatlı askerler, yük maşina ve vagonlarnı körgenimnen esimni coydım. Bizim körgenlerimizge eki dugul de, on cürek te dayanmaz!
Yarım aydan ziyade yol yürip, Özbekistannıñ Serovo stantsiyasına ketirip töktüler. Soñ de anda, de mında taşıp, yedi kere köçürdiler. Divarları qandalaydan qap-qara olğan baraq içine tıqtılar. Epimiz öyle bir bitledik ki, urbamıznı qaqqanda bitler cavun bolıp cavalar. Aş-suv yoq, töşek yoq. Eger men olmağan bolsam, epimiz açtan öler edik. Em kerçekten de öyle. Anam ve tata-qardaşımnı baqmaq içün tilencilik yaptım, aqay urbasını kiyip, saçlarımnı qırqıp vagonlarda türkü aytıp, demiryol kenarlarında kömür parçaçıqları topladım ve böyleliknen bir qaç kapik qazana edim. Begene ediler türkülegenimni. Eñ çoq "Brodâga", Yogan Vaysnıñ("Qılıç ve qalqan" filminiñ baş qaramanı) türküsini sımarlay ediler. O zaman ortalıq şaqallar tolu, vira qabirlerden ölülerni qazıp çıqarıp aşay ediler. Biz balalarnen olarnı avlaymız, öldüremiz. Ölü şaqallarnıñ terisini sıdırıp, teri azırlav idarelerine barıp tapşıra edim. Terilerni çuvalğa toldurıp, Çırçıq özeninden yaldap Yangiyülge kontorağa taşıdım. Balaban, semiz şaqallarnıñ terisine yahşı para ya da maqarne bere ediler, birev maqarne ne ekenini bilmegende, men qorantama maqarne aşattırdım.
Moskvağa köy hocalığı sergisine ketecekte cenkke alınğan dayım İbraim Halilovnıñ yoldan yazğan mektübini ezberden bilem: "21-nci iyünde çıqtım köyden üylede Abhair meni sorasa, cönedi, deñiz Kezlevden. Baracaq yerim Moskva edi, anda barıp bolmadım Candan sevgen qartbabamnen savlıqlaşgıp bolmadım&8230;"
Cenkten yaralı qaytıp, Samarqandda gospitalde yatqan İbraim dayımnıñ açlıqtan şişken oğlu İzzetni sırtıma yüklep, 45 kilometr cayav yürip ketirdim ve baqtım. Bu yollarda aşağan kötekler meni sındırmadı, tek pekitti. Soñ, bu serguzeştlerden vazgeçip, başta Angrende şahtada, soñra Çırçıqta ta pensiyağa çıqqance "Çirçikselmaş" zavodında çalıştım. Şu zavodda çalışqan Mustafa Bağışevnen evlendik. Qaynatamnıñ adı Bağış olğan. Onıñ anası pek köp bala tapqan, amma iç birisi sağ qalmağan. Şu balası doğulacaqta ırım etip, etraftaki yedi köyden basma parçaları toplap kölmek tikip kiydirgenler ve adını da Bağış qoyğanlar.
1997 senesi aqayım ve balalarımnen Aqmescitke keldim, eski tatar evçigini satın aldım, qolumda olğan eşyalarımnı satıp evni tamir ete, qaraltısındaki bir avuç topraqta yeşillik, sebze saçam. Balalarım, torunlarımnı evlendirdim, oquvlarına yardım etem.
Balalığımda köydeki qartlardan eşitken Çora batır destanı, 80-den ziyade halq yırları, yalı boyu tarafından yemişke boğday deñiştirmege kelgenlerden eşitken "Şe Remezan" beyitlerini ve pek çoq dualarnı ezberden bilem, zevqnen icra etem. Bir arif tanımayman, amma bir kere eşitken şiirmi, türkümi bir kereden ezberleymen. Bazıda özüm de toquyman.
Ah, nedayın mubarek qartlarımız bar edi. Öyle aqıllı, ikmetli laflar ögrete ediler. (Ayriye qartana Bağışevanıñ özü de şimdi böyle mubarek qartlarımızdan biridir. Müteber yaşına baqmadan milletimizniñ ne kemligi, ne eyiligini qaldırmağan, bir baqıştan zarif qartiy olıp körüngen, amma halqımıznıñ adına aqsız areketlerge tik cevap qaytarğan, dünya ve Qırım siyasetinden pek haberdar olğan bir qadın. İlle şu qadınlar sayesinde milletimiz sürgünlik qırğınında sağ qaldı, Qırımğa qaytıp, tamırlarını yeşertti - Z.B ).
Allahıma soñsuz şükürler bolsın. Pek bahtlıman, bala-çağam, soy-sopumnen öz yurtumda öz üyümde yaşayman. Bundan da büyük quvanç barmı!
Episi sürgün ikâyelerine mında basıp irişebilirsiñiz.
Facebook sayfamızı beğenin, takipte kalın...


text:
Rusiye FSB-siniñ Qırım idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets, qırımtatar faali Edem Bekirovğa advokatı Aleksey Ladinden vazgeçmege teklif ete edi, bunıñ yerine oña, tahqiqatçınıñ sözlerine köre, Aqmescit SİZOsında yahşı şarait berilecek ve cinaiy dava qapatılacaq edi. Bunı Edem Bekirov Qırım.Aqiqat mühbirine aytıp berdi.
"Meni birinci sefer FSB-ge ketirgende, anda advokatlar Aleksey LAdin ve İslâm Velilâyev keldi. Aleksey birden tahqiqatçınen tutuştı, oña maddelerni , bozuqlıqlarnı aytıp başladı. Tahqiqatçı, ögünde oğlançıq degil de, aqıllı advokat olğanını añladı", - ikâye etti Bekirov.
Onıñ aytqanına köre, bundan soñ tahqiqatçı şahsiy subette Bekirovğa añlaşmanı teklif etti.
"FSB tahqiqatçısı Romanets meni FSB idaresinden SİZOğa alıp ketkende, Qırımnıñ aitligi aqqında provokatsion suallerni berip başladı. Men deyim: fikrimni bilmege isteysizmi? Aysa o kesen-kes: Qırım – bu Ukraina. Biz SİZO yanına keldik ve bir arada onen baş-başqa qaldıq, qaravullar çıqqanını duymadım bile. O vaqıt o maña teklif etti: Ladinden vazgeç, men saña deñiz manzarasınen VIP kameranı azırlarım. Saña öyle advokatnı taparım, bu davanı pek tez qapatırmız ve sen... amma qayda tüşecegimni aytıp bitirmedi", – añlattı o.
Bekirov aytqanı kibi, Ukraina ve Rusiye arasında olacaq almaşuv içün televizion programmasından bildi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ukrainalılarnı ava limanında qarşıladı. O, Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Rusiyede apiste tutulğan qırımtatar faalleriniñ azat etilüvi Ukraina-Rusiye almaşuvınıñ ekinci basamağı olacaq.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Rusiye, "ukrain siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesi aqqında muzakereler etilgende", ilhaq etilgen Qırım mavzusınen bağlı bütün laflarnı kestirmege tırışa, dep tüşüne.


text:
Kyivdeki Yaroslav Mudrıy milliy kütüphanesinde «Qırım ve qırımtatar halqınıñ tarihı» kitabı taqdim etildi. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, kitapnıñ müellifleri Gülnara Bekirova, Andriy İvanets, Bekir Ablayev, Serğiy Ğromenko, Yuliya Tişçenko ola.
Derslik üç tilde basıldı – ukraince, qırımtatarca ve inglizce.
Kitapnıñ taqdim merasiminde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bar edi. O, Sovetler Birligi zamanında Qırım ve qırımtatar halqınıñ tarihı sovet mefküresi ve siyasetine köre tarif etildi, dep ayttı. Genç olğanda tarih fakultetine okumağa kirmege tırışsa, oña «qırımtatarlar mında alınmay», dep cevap berilgen edi.
«Sovetler dağılğan soñ Valeriy Vozgrinniñ (sovet ve Rusiye tarihçısı – muar.) dört cıltı neşir etilgen edi, amma bu dört cılt bu mevzunen faal meraqlanğan mütehassıs ve insanlar içün edi. Bugün taqdim etilgen kitap ise müim. Emiyeti pek büyük: qısqa, toplu, añlayışlı – qadimiy zamanlardan bugünge qadar. Bu kitapnıñ inglizce çıqması da pek müim», – dep ayttı Qırım.Aqiqatqa Mustafa Cemilev.
Kitap müellifleri bildirgenine köre, kitap yarımadanıñ birinci insanları peyda olğanından künümizge qadar eñ esas tarihiy adise-vaqialar aqqında tarif ete.
«Derslikte Qırım hanlığı tarihınıñ ayrı saifeleri baqıla: peyda oluvı, statusı, Ukraina ile munasebetleri ve zeval sebepleri. Qırımtatar halqınıñ XIX ve XX asırlarda Rusiye ükümdarlığı altında «qara asır» ve milliy yañıdan yaratıluv aqqında tarif etile. Qırımtatar inqilâbı ve cenklerara yigirmi yılnıñ adise-vaqiaları tafsilâtlıca aydınlatıla. Rusiye propagandası uydurğan mif mevzuları ayrıca baqıldı: qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenkinde iştirak etmesi, 1944 senesiniñ sürgünligi, vatanğa qaytuv oğrunda küreş ve mustaqil Ukrainada Qırımda yerleşüv. Derslikniñ soñunda Rusiyeniñ yarımadanı ilhaq etmek ıntıluvı ve yañı işğal şaraitlerinde qırımtatar halqınıñ vaziyeti tarif etile», – dep aytıla neşirde.
Derslik mektep talebeleri yaşında olğanlar içün uyğun bir şekilde azırlanıldı, amma oca, student ve Qırım tarihınen meraqlanğan er keske kelişe.
Daa evel berilgen malümatqa köre, «Qırım ailesi» cemaat teşkilâtı online tasil platformasını, Qırım, qırımtatarlar, medeniyetleri ve sanatları aqqında video derslerini ve uzaqtan derslerini taqdim etti.


text:
Cumhuriyetê Tırkê Qıbrısê Zımey
Cumhuriyetê Tırkê Qıbrısê Zımey (be Tırki: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) ya zi Qıbrısê Zımey, yew de-facto dewleta qısmê zımey adey Qıbrısiyo. Paytextê Cumhuriyetê Tırkanê Qıbrısê Zımey Lefkoşayo.
Tarix[bıvurne | çımeyi bıvurne]
Temuz û Tebaxê serra 1974ıne de Qewetê Çekdaranê Tırkan zımey adey Qıbrısi işğal kerd û qeweta Yunani meğlub kerde ("Sereştena Haştiya Qıbrısi" / Kıbrıs Barış Harekâtı). 13 Sıbate 1975ıne de Dewleta Tırkê Qıbrısiyê Federali (Kıbrıs Türk Federe Devleti ) ilan kerde. 15 Tışrino Peyên 1983ıne de Cumhuriyetê Tırkê Qıbrısê Zımey ilan bi.


text:
Bazar künü, fevral 1-de, Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı Amet Han Sultan hatırasına Zaporojye vilâyetiniñ regional Meclisi Melitopolde Qırım semetdeşlerine destek numayışını keçirdi.
Bunı öz Facebook saifesinde yazıcı, tarihçı, Gülnara Bekirova bildire.
«Tedbir devamında Melitopolde yaşağan qırımtatarlar milliy areket faalleriniñ yaqalanmasına, ATR birinci ve yekâne qırımtatar telekanalına etilgen basqığa qarşı çıqtı ve Qırım tamır halqına nisbeten ayırım ve taqipni toqtatmağa çağırdılar», – dep yazdı o.
Yanvar 19 künü «mayıs 3 künü işi» boyunca Edem Osmanov yaqalana. Yanvar 23-de «Ermeni Bazar» kiriş noqtasında Federal Havfsızlıq Hızmeti ve Rusiye sıñır hızmeti faali Sinaver Kadırovnı yaqalap, Qırımdan sürgün eteler. Yanvar 29 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ vazifelerini eda etken Ahtem Çiygoz apiske alına. Bundan soñ evinde tintüv keçirile. Bundan evel tintüv ATR qırımtatar telekanalında keçirile.
Qırım akimiyetini yarımada tamır halqına nisbeten ayırımnı toqtatmağa çağıralar, amma Qırım «ükümeti» qırımtatarlarğa etilgen basqını tanımay.


text:
Qırım hanları akimiyetiniñ timsali taraq tamğa edi. Haci Geray, Çingishannıñ soyundan kelgen birinci han, taraq tamğanı devlet tuğrası olaraq belgiledi. Şimdi onı Qırım hanlığınıñ çeşit para ve fahriy yarlıqlarında, hanlar rezidentsiyalarınıñ ögü ve portallarında, şeerlerniñ araba qapularında körmek mümkün. Bazı fikirlerge köre, taraq tamğa Geraylarğa Cüçiden, Çingishannıñ birinci oğludan keldi.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda M.Litfile.net saytınıñ resimleri, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
İşğal etilgen Yaltada Rusiye vatandaşı pasportını al-azırda 90709 insan elde etti. Bu sayını avgust 14 künü Yalta şeer şurasınıñ memuriy hızmetlerniñ Merkeziniñ yolbaşçısı Karina Grigoryants bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, künde şeerde 300 pasport berile, olarnı elde etmek içün vesiqalarnı 94914 insan berdi.
«Şimdi Qırım yarımadasında sentâbr ayında yekünlenecek pasport-ruhsetname vesiqalarnıñ nezareti, çıqarıluvınıñ devlet tertibatı obyektlerniñ teşkil etilmesi boyunca zaruriy tedbirler keçirile»,– dedi merkezniñ müdiri.
O şunı da qayd etti ki, sıñırdan acele çıqmaq kerek olğanda, Yalta sakinleri çetel pasportlarnı Rusiyeniñ diger subyektlerinde yapa bileler.


text:
Lvivde, cumaertesi, noyabr 14 künü, «Volçok» art-qavehanesinde bestekâr Cemil Karikov ve yırcı Afize Kasaranıñ iştiraki ile qırımtatar halq muzıkasınıñ aqşamı keçirilecek. Bu aqta «Krım SOS» cemaat teşkilâtında bildirdiler.
Aqşam kontsert, lektsiya, master klass şeklinde keçecek.
Teşkilâtçılar arasına «Qırım evi» devlet şirketi, «Lvivde Qırım evi» qırımtatar medeniy merkezi, «Dziga» teşkilâtı kire.
Cemil Karikov – halq muzıkası ustası, bestekâr, «ATR» telekanalında ansambl reberi. «Haytarma» ansamblniñ muzıkalı reberi, qırımtatar teatriniñ baş dirijörı, «Qırım» telekanalınıñ muzıkalı muarriri olıp çalıştı. 2004 senesi Karikovnıñ teşebbüsi ile «Maqam» halq muzıkası ansambli teşkil etildi.
Talebeleri arasında – belli yırcı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ nam qazanğan artisti, bir sıra festivallerniñ laureatı, «Qırım» qırımtatar folklor ansambliniñ yırcısı Afize Kasara.


text:
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine nezaret altında bulunma müddetlerini üç ayğa uzattı. Bu aqta oktâbrniñ 9-nda Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yanvarniñ 11-ne qadar Rostov-na-Donu SİZOsında qalacaqlar.
«Oktâbrniñ 11-nde – 3 künden soñ – evelki nezaret altında tutuv müddeti bite, prokuror tevqif müddetini 3 ayğa uzatmaq muracaatını berdi. Mahkeme bunı qanaatlendirdi ve nezaret altında qalma müddetlerini 2019 senesi yanvarniñ 11-ne qadar uzattı», – dep ayttı advokat Sergey Legostov.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Qırım musulmanları diniy idaresi yapqan areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisi ile muzakere etmeyip, Rusiye qanunlarına köre Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi olaraq qayd oldı.
2016 senesi noyabr ayında Qırımda köçip kelgen musulman cemiyetleri toplaşıp, esas Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini qurmağa qarar aldı. Müfti olaraq Ayder Rustemov saylandı.
2017 senesi oktâbr ayında Ukraina medeniyet nazirliginiñ millet ve din departamenti Rustemov yolbaşçılığında Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini qayd etti.


text:
Qırımda vatandaşlarğa tınç toplaşuvlar aqqını qullanmağa izin berilmey. Bunı iyünniñ 12-nde Qırım uquq qorcalayıcı gruppasınıñ iştirakçileri «Uyğunlaşmağan azatlıq: Qırımda tınç toplaşuvlar serbestliginiñ bozıluvına dair analitik inceleme» adlı esabatnıñ taqdim etilüvi vaqıtında beyan etti.
«Qırımnıñ akimiyeti sistematik ve muntazam surette toplaşuvlarğa qarşı esassız sıñırlar qullana ve ancaq akimiyetke riayetkâr olğanlarğa toplaşmağa izin bere... Kerçekten, Qırımda er türlü tınç toplaşuvlar yasaq etilgenini ayta bilemiz», – dedi «İnsan aqları platforması» cemaat teşkilâtınıñ eksperti Aleksandr Burmagin.
Qırım uquq qorcalayıcı gruppasınıñ reberi Olga Skripnik dedi ki, Qırımda başqa insan aqları da bozula, ve yarımadada «basqığa oğrağanlar ancaq ukrain tarafdarı olmağanını» ayttı.
Uquq qorçalayıcılar ukrain akimiyetini Qırımda insan aqları bozuvlarını tedqiq etmege çağırdı, halqara teşkilâtlarnı ise istilâ etilgen yarımadada insan aqlarını devamlı nezaret etmege ve bozuvlarğa qarşı itiraz bildirmege çağırdı.
Ukrain uquq qorçalayıcıları Rusiye akimiyeti, Ukraina akimiyeti ve halqara müessiseler içün öz tekliflerini azırladı. Qırım uquq qorçalayıcı gruppası bu malümatnı Tınç toplaşuvlar ve birleşüvler suallerinde BM esabatçısına endi yolladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi ki, cenk vaziyetinde «qardaş halqlar» aqqında laf bile olamaz.
Böylece Poroşenko ukrain cemaat erbapları ile körüşip, Rusiye prezidenti Putinniñ ukrainler ve ruslar bir halq ve Ukraina tışqı idare altında buluna kibi laflarını izaatladı.
«Cenk vaqtında qardaş halqlar yoq. Avropağa yönelgen ukrain halqı bar, ve büyük buhranğa oğrağan rus halqı bar», – dep tekrarlay Poroşenkonıñ aytqanlarını onıñ matbuat hızmeti.
Avgust 17-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnı ziyaret etip, ukrainler ve ruslar onıñ içün bir halq olğanını bildirdi ve «Ukraina ayaqqa turıp, müsbet inkişaf etecegine ve Rusiye ile beraber kelecegini quracağına» ümüt etkenini qayd etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirliginiñ monitoring neticelerine köre, aprelniñ 10-na qadar 3139 insan koronavirus telükesi sebebinden tibbiy közetüv altına alındı.
Müessise malümatına köre, olardan 2965-i evde dinamik közetüvde, 36-sı hastahanede buluna, 138 insan observatorlarğa alındı.
Rospotrebnadzor malümatına köre, 28 COVID-19 hastası qayd etildi. 12 insan tüzelip hastahaneden çıqtı.
Qırımda aprelniñ 10-nda daa eki koronavirus hastası qayd etildi. Qırımlılar Tailanddan qayttı.
Aqyarda beş koronavirus hastası aqqında haber etilgen edi, dördü tüzeldi. Aprelniñ 9-nda Aqyarda daa bir COVID-19 hastası aqqında bildirdiler. Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Moskovada mustaqil namzetlerniñ Moskova şeer dumasına saylanmaq imkânını talap etken izinsiz aktsiyalarda, adamlar tutulıp başlandı. Puşkinskaya meydanında polis, 10-dan çoq adamnı avtozaklarğa aldı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Avgustnıñ 3-ünde aktsiya "bulvar kezintileri" şeklinde keçirildi. Onıñ başlanmasından bir qaç saat evel, Bulvar tögereginde politsiya ve Rosgvardiya hadimleri nevbetçilik yapıp başladı.
Aktsiya başlağanından soñ tezden, politsiya, vesiqa teşkergende, bir qaç adamnı tutıp aldı.
Trubnaya meydanında yüzden çoq adam toplandı. OMON, olardan Sadovoye tögeregine çekilgenlerini ve yürmekke keder etmegenlerini talap etip, kenarğa sıqıştırdı.
Bundan evel bildirile edi ki, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri, metro stantsiyası yanında adamlarnıñ vesiqalarını teşkere edi ve "çalqantılar"da iştirak etmekten saqındıra edi.
İyül 27-sinde Moskovada Moskova şeer duması saylavlarına mustaqil mabuslarnıñ iştirak etmek içün yiberilmesini talap etken izinsiz aktsiya keçti. Uquq qoruyıcılarğa köre, aktsiyada politsiya ve Rosgvardiya 1373 adamnıtutıp aldı, olardan 200-den ziyadesi geceni politsiya bölüklerinde keçirdi. Narazılıq iştirakçilerniñ 70-den ziyadesi yaralandı.


text:
Bazar künü, yanvar 25-de, Odessada Rusiye Federatsiyasınıñ baş konsullığı binası yanında faaller Rusiye prezidentini defin ettiler.
Yüzge yaqın Odessalı çemberler ve «Putin – qatil» levhaları ile keldi. Olar Vladimir Putinniñ timsaliy tabutını ketirip, üstüne qırmızı boyanı töktiler. İnsanlar «Putin, ölip ket», «Mariupol, biz sennen» ve «Odessa – Ukraina» degen şiarlarını seslendire ediler.
Faaller tabutnı qoradan konsullıq territoriyasına alıp atacaq ediler. Amma buña binanı qoruğan militsiya keder etti ve insanlar onı yaqıp talşamağa qarar aldılar.
Mariupolniñ şimaliy mesken maallerine ateş açılğanı neticesinde yanvar 24 künü 30 insan elâk oldı, 100-ge yaqın adam yaralandı. OSCE mahsus nezaret eyyeti qayd etkeni kibi, ateş «DHC» nezareti altında olğan taraflardan açılğan edi.
Resmiy Moskva Ukraina şarqındaki vaqialarğa alâqası olmağanını bildirmekte. BMT Havfsızlıq Şurasınıñ diplomatları Mariupolniñ ücümi boyunca ariza metni üzerinde añlaşıp olamadılar. Haber agentlikleri bildirgeni kibi, Rusiye metnge separatistlerniñ takbih etüvini kirsetmege razı olmadı.