text:
Ukrainada noyabr 9-na 455 175 köçip kelgen insan qayd etildi, – dep bildirdi noyabr 10 künü fevqulâde işler boyunca Devlet hızmetiniñ reisi Sergiy Boçkovskiy.
Onıñ sözlerine köre, işğal etilgen Qırımdan diger regionlarğa 19221 insan, ATO zonasından – 435954 insan köçti.
Onıñ sözlerine köre, soñki künleri Fevqulâde vaziyetler boyunca Ukraina devlet hızmeti mecburen köçip kelgenler sayısınıñ artmasını qayd etmegen edi eken.
Ukraina, Moldova, Aqrusiye qaçaqlarınıñ işleri boyunca BMT Yuqarı komissar İdaresiniñ malümatına köre, oktâbr 30-na Ukrainada 442219 köçip kelgen insan qayd etilgen edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


c: text/html

text:
Bunı Kreml matbuat-hızmeti bildire, dep haber ete Radio Svoboda.
Beyanatta qayd etilgeni kibi, muzakere devamında Türkiye qırımtatar halqı ile qaviy munasebette olğanı aqqında aytıldı. Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevge Türkiyeniñ eñ qıymetli devlet mukâfatı – Türkiye Cumhuriyetiniñ Nişanı berildi. O, öz nevbetinde, Türkiye akimiyetine Ukrainağa kösterilgen destegi içün teşekkürlerini bildirdi.
Cemilev Ukraina prezidenti vazifesine öz namzetini köstergen Petro Poroşenko ile Türkiyege barıp, Türkiye prezidenti Abdulla Gül ile Ukraina vaziyetini muzakere etti.
Körüşüv devamında Abdulla Gül Ankara Qırımnıñ işğalini iç bir vaqıt tanımaycağını qayd etti. O, Türkiye Kiyevge memleketniñ şarqiy regionlarında nizamnıñ ve Qara deñiz regionında barışıqnıñ pekitilmesine yardım etecegini bildirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«KrımSOS» teşebbüsi Ukrainada qabul etken taraflar ve köçip kelgenler arasında munasebet monitoringiniñ neticelerini aşkâr etti. Şu cümleden, faaller ukrain toplulığında Qırım ve Donbasstan köçip kelgenler aqqında olğan stereotiplerni ögrendiler. Qırımtatarlarğa ayrı bölük bağışlanğan edi.
Monitoring 2015 senesi yanvar 16 – mart 7 künleri arasında Ukraina beş şeerinde keçti: Kiyev. Herson, Lviv ve Vinnitsa. Monitoring devamında eskpertler 67 matbuat vastasını talil etip, 900 insan ile subetleşti.
Malüm olğanı kibi, köçip kelgenlerge yerli eali tarafından bitaraf ve müsbet munasebet kösterile.
«Cemaatçılıqta köçip kelgen qırımtatarlarğa munasebet, umumen alğanda, tolerantlıdır. Yerli ealiniñ büyük bir qısmı qırımtatarlarnı Qırım işğaline qarşı çıqqan ve siyasiy dünya baqışlarından sebep Qırımnı terk etken insanlar olaraq tanıy», – denile beyanatta.
Hersonda yerli ealiniñ soravı vaqtında yerli sakinlerniñ 60% tek 5% köçip kelgenlerge menfiy munasebetini bildirdi. Lvivde – 60%-dan 51% qırımtatarlarğa müsbet munasebetini qayd etti. Vinnitsada soravdan keçken 20% sakinlerniñ yarısından çoqusı müsbet davrana.
Vinnitsa ve Lvivde camilerniñ qurucılığı planlaştırıla, soravdan keçkenler buña da eyi munasebette buluna.
Qırımtatarlarğa nisbeten stereotipler arasında musulmanlarğa muqayt ve aş meselesindeki mevamlarına nisbeten şübeli munasebet belgilengen.
Ukraina Fevqulâde vaziyetler boyunca Devlet hızmetiniñ malümatına köre, mayıs 28 kününe qıtaiy Ukrainada Qırımdan köçken 20 biñ 653 insan qayd etilgen. Mecliste bildirilgeni kibi, Qırımdan köçip kelgen 20 biñ insandan yarısı – qırımtatarlarıdır. KrımSOS cemaat teşkilâtınıñ malümatına köre, aqiqaten yarımadanı 45-50 biñ insan terk etti.


text:
Qırım ve Rusiye Tataristanınıñ bala aqları vekâletlileri Qazandan raatlanmağa kelgen 49 bala zeerlengen Kezlev civarındaki «Luçistıy» lagerine yol aldı. Bu aqta Qırımnıñ bala ombudsmeni İrina Klüyeva TASS Rusiye haber agentligine bildirdi.
«Şimdi yolğa çıqam, Kezlevge. Qazanlı zenaatdaşım endi anda», – dedi o.
Tataristan prezidenti matbuat hızmetiniñ reber muavini Liliya Galimovanıñ agentlikke bildirgenine köre, region yolbaşçısı Rustam Minnihanov Kezlevge cumhuriyetniñ bala aqları vekâletlisi Güzel Udaçinanı Kezlevge yolladı.
«Tataristan Cumhuriyetiniñ prezidenti meseleni kontrol altına aldı, bütün hızmetlerimiz qırımlı zenaatdaşlarnen bağda. Hastahanege alınğan balalarnıñ alı stabil, ayatiy telükesi yoq», – dedi Galimova.
İyülniñ 16-nda Kezlev civarındaki Yalı Moynaq (Zaozernoye) köyüniñ bala lagerinde kütleviy zeerlenüv oldı. Müessise müdiri kün devamında aman-aman 40 bala alını ekimlerge şikâyet etti, dep tasdıqladı. Daa soñra zeerlengenlerniñ sayısı 40-tan çoq oldı, dep bildirildi. Balalar Qırımğa Qazandan raatlanmağa keldi, yaşları – yediden 17-ge qadar.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komiteti kütleviy zeerlenüvni teşkerip başladı.
Rospotrebnadzor lagerde dezinfektsiya yapılğanını bildirdi. Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komiteti balalarnıñ zeerlenüvi sebebinden cinaiy davalar açılğanını aydınlattı.
2018 senesi iyün ayında Aqyarnıñ «Laspi» bala lagerinde balalar kütleviy şekilde zeerlengen edi. Rospotrebnadzor aş blokunda sanitar-epidemiologik rejiminiñ «büyük hatalarını» qayd etken edi. Lager şeerniñ fevqulâde vaziyetlerni ögüni aluv ve yoq etüv komissiyasınıñ qararı ile vaqtında qapatılğan edi.


text:
Qarasuvbazar rayonınıñ Üç Köz (Novoklenovo) köyünde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüm yılına dua keçirildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırımtatar milliy areketiniñ rahmetli veteranı yaşağan evge Novoalekseyevka, Aqmescit, Eski Qırım ve yaqın qasabalardan tahminen 90 insan keldi.
«Men aytqan edim ve daa bir kere tekrarlayım, «yürek tutuvı» kibi ölümniñ resmiy sebebine inanmayım. Eminim, urğanlar. Üç qaburğası sındırılğan edi, anam yürekten ameliyat olğan edi, amma üç qaburğanı nasıl sındırmaq mümkün edi – añlaşılmay», – dep ayta Veciye Kaşkanıñ oğlu İbram.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde 82 yaşlı Veciye Kaşka vefat etti. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı FSB ve SOBR keçirgen mahsus tedbirlerniñ şaatı oldı. Uquq qoruyıcılar Aqmescitteki qavelerden birinde qırımtatarları Kazim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tuttı. Olarnı Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etkenlerinde qabaatladılar.
FSBniñ resmiy malümatına köre, bu adise vaqtında Veciye Kaşka yaramadı. Qadınğa «ilk yardım» çağırıldı, amma hastahanege ketkende Veciye Kaşka can berdi.


text:
Halqara elektrik alâqa birligi (EAB) ilhaq etilgen Qırım territoriyasında Rusiyeniñ telefon kodları nomeralanmasını tanımay. Ukrainanıñ Devlet mahsus alâqa ve informatsiyanı qorçalav hizmetinde Rusiye memurları ve KHVleriniñ beyanatlarına böyle cevap berdiler.
Qırım.Aqiqatnıñ malümat talabına berilgen cevapta: «Sahte propagandanıñ kenişletilmesi, informatsion boşluqta hibrid tecavuzınıñ nevbetteki aktı edi… 2014 senesinde EAB Baş kâtibi beyanatta bulundı. Beynatında o… Ukrainanıñ, dünya tarafından tanılğan sıñırları içinde öz telekommunikatsiyalarnı regulirlemege mustaqil aqqı olğanını tasdiqladı. Aynı zamanda o, EABniñ BMT Baş Assambleyası tarafından qabul etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar statuslarınıñ er angi deñiştirilmelerini tanımama aqqında qararnıñ talaplarını köz ögünde tutmaq keregini qayd etti», – denile.
Ondan ğayrı matbuat hizmetinde, EABniñ 2017 senesi iyül 11 tarihlı operativ bülleteninde: «ülke kodu – 380, Qırım vilâyeti içün zonanıñ kodu – 65, Aqyar şeeri içün zonanıñ kodu – 69» şeklinde Ukrainanıñ Qırım ve Aqyar içün nomera resursı aqqında malümatnıñ neşir etilgenini hatırlattılar.
Ukraina muessisesinde: «Devlet mahsus alâqa hizmeti memuriyeti Ukraina Tış işleri nazirligi ile beraber Rusiyeniñ qanunsız areketlerini toqtatmaq içün munasip çareler köre», – dep ilâve ettiler.
Rusiye ilhaq etilgen Qırımda, halqara nomeralama sistemasına binaen qullanılğan, EAB ve Ukrainanıñ milliy nomeralama sisteması taraflarından tayin etilgen irişüv kodlarını bir taraflama şekilde lâğu etip, Rusiye içün pekitilgen kodlarğa deñiştirdi.
Mart ayında Rusiyeniñ Alâqa ve kütleviy kommunikatsiyalar nazirliginiñ başlığı Nikolay Nikiforov KHVlerge, sanki Halqara elektrik alâqa birligi Qırım ve Aqyar içün Rusiyeniñ telefon nomeralamasını tanıdı, dep bildirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerovğa Qırımda yıl devamında alğan nefaqasını doquz qat qısqarttılar.
İlmi Ümerov bıltır avgust ayında Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ başı vazifesinden vazgeçti. Çünki o vaqıt Rusiye devlet hızmetçisiniñ antını bermege istemedi. O zaman o saqatlıq nefaqasını resmiyleştirdi.
«Mende Parkinson hastalığı ileriley. Onı bazıda biraz toqtatmaq ya da alışmaq mümkün, amma bütünley tedaviylenmek imkânsız», – tarif ete Ümerov Qırım.Aqiqatqa.
Meclis reisiniñ muavini aytqanı kibi, 2014 senesi ukrain qaidelerine köre Parkinson hastalığı sebebinden oña sakatlıqnıñ ekinci gruppasını berdiler. «Bu gruppa işlememek ve berilgen paradan 90% elde etmege fırsat bere. Maña keçici müddet qaideleri boyunca 38 biñ ruble bere ediler», – dey Ümerov.
Amma bir yıldan soñ, Meclis reisiniñ muavini aytqanına köre, saqatlıq gruppasını tasdiqlamağa vaqıt kelgende, onıñ teşisi endi ekinci gruppağa uymadı, tek – üçünci. Tibbiy-içtimaiy teşkerüvniñ neticesi öyle edi.
«Bu – iş gruppasıdır. Rusiye qaidelerine ya da Pension fondunda alınğan añlatuvlarğa köre, gruppa deñiştirilse, nefaqanı da ğayrıdan sayıp baqmaq kerek. Endi men içtimaiy nefaqanı elde etecem, oña köre ne devlet hızmetçisiniñ tecribesi, ne alğan aylığımnıñ miqdarı köz ögüne alınmay. Saqatlıqnıñ üçünci gruppası olğanda, işlemek kerekim. Amma devlet hızmetine qaytamam, çünki Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarını tanımayım», – dep añlata Meclis reisiniñ muavini.
Ümerovnıñ aytqanı kibi, endi oña nefaqanı 8 biñ ruble miqdarında bermege vade eteler. «Pension yaşıma yetmegenimden sebep, buña daa eki yıl bar, berilgen paradan tek 50% elde etecem, yani dört biñ ruble», – dep qoştı o.
Böyleliknen, Ümerovnıñ nefaqası doquz qat qısqartılacaqtır. Deñişüvler şu yılnıñ avgust ayından amelge keçecek.


text:
2014 senesi Qırım «tuvğan limanına qaytqanda», yañı ükümet qırımtatarlar bu vaqiqlarğa nasıl davranır eken dep pek qasevet ete edi. Olarnıñ ekseriyeti «referendumde» iştirak etmedi ve neticelerini alâ daa tanımay. Onıñ içün: rusiyeli geostrateg generallarğa bu «aborigenlerni» «basmağa», kerek olsa «ortalıqtan coymağa» açıq-açıq emir etken edi. Olar selâm berip, azırlanğan ediler. Olar narazılıq aktsiyaları, terrakt ve atışlar beklep oturğan maalde, asla beklenilmegen bir neticenen qarşılaştılar.
Qırımtatarlar bilerek özlerini avropalı dep sayalar. Olarnıñ küreş ve qarşılıq usulları – bütünley medeniyetli ve barışıq doktrinası çerçivesinde yürsetile. Ve bu usullar silâ küreşke köre, daa da semereli olıp çıqa. Onıñ içün qırımtatar halqınıñ adı ve problemaları halqara minderlerde yüksek sesnen yañğırağanına şaşmağa şey yoq. Qırımtatar halqınıñ liderleri rusiyeli geostrategke nazaran – bütün dünya müessiselerinde istenilgen musafirler dep sayıla.
Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri işbu barışıqsever faallikke küçnen cevap bermege mecbur qala. İç bir türlü provokatsiyalar qırımtatarlarnı küçnen küçke cevap bermege mecbur etalmaz. Bu ise, rusiyeli generallarnı sersemletkeninde şube yoq. Olar qırımtatar faallerini toqtatıp, qızıştırıp olamaylar. İşte bu sebepten bu qarama-qarşılıqta hususan küç idaresi yutquza.
Urulğan er biri içün onlarnen yañısı ayaqqa turğanda, nasıl etip qorquzmalı? Ayırmağa istegenlerinde bütün Qırımdan insanlar kelse, nasıl etip ayırmalı?
Qırımtatar halqınıñ aktivligi ketken sayın arta, yañı faaller peyda ola. Kölgege çekilgen soylârı yerine yañı soylârı kele, em de ketken bir kişi yerine eki-üç kişi kele. Qırımnıñ zemaneviy kerçekleri qırımtatar faalleriniñ ğayrıdan doğması içün bir katalizator oldu. Keçken yigirmi yıl devamında qırımtatar milliy areketi içine pek çoq opportunist ve amelperest kelip qoşulğan edi. Şimdi ise milliy areket temizlendi. Artıq bonus içün degil de, aksine, daima telüke altında küreşmege azır olğan soylârı qaldı. Bu sebepten milliy areket yaşardı. Tamam böyle genç yigitler öz printsipleri ve kelecegi içün riskke atılmağa azır.
Bu şartlarda küç idaresi hadimleriniñ areketleri ters reaktsiya bere. İnsanlarnı qorquzmağa çare tapılmay, faallerniñ sayıs ep arta. «Qırım birdemligi»niñ ilk toplaşuvlarına sayuvlı insanlar kele edi. Şimdi yüzlenen insan toplaşa. Em de ükümetniñ «qara cedveline» tüşme telükesi olğan taqdirde bile.
Qırımtatar faalleri Rusiye generallarina işte mına böyle bir tapmaca berdiler. Generallar buña alışmağan, ebet. Saña qarşı tamamile barışıqsever ve medeniyetli bir usullarnen küreşkenlerinde, nasıl areket etmeli? Urulğan er biri içün onlarnen yañısı ayaqqa turpanda, nasıl etip qorquzmalı? Kün sayın ictimaiy ağlarda daa ziyade bloger ve stimerler peyda olğanda, nasıl etip susutırmalı? Ayırmağa istegenlerinde bütün Qırımdan semetdeşler kelse, nasıl etip ayırmalı? Qabaatı isbatlanmağanda, nasıl etip mahkeme etmeli? Generallarnıñ buña beñzer pek çoq suali bar. Olarnıñ geostrategi bile bu suallerge cevap berip olamaz.
Olarnıñ probleması, baş geostrateginiñ hata yapqanından, yani başqa birisiniñ malına qol uzatqanından ibaret. Artıq ne özü, ne de generallarına raatlıq yoq. Kiçik bir millet, özüniñ barışıqsever küreşinen olarğa büyük problemalar çıqarabilecegini beklemey ediler.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke havfından dolayı muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmay bile.


text:
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde aqşam şeer şurasınıñ sabıq deputatı, Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Maşinası orta yolda tapıldı. Üç yıl devamında Qırımda Rusiye quvetçileri ğayıp olğan kişini öyle de tapmadı, esas Ukrainada ise bu davanı tahqiq etmek çağıruvları ile aktsiyalar muntazam sürette keçirile.
Rusiye quvetçileri Ervin İbragimovnıñ hırsızlanğanını nasıl tahqiq ete? Qırımda hırsızlanğannıñ soy-sopları ne yapa? Halqara destek yardım ete bilemi? Alıp barıcı Katerina Nekreçaya Ervin İbragimovnıñ babası Umer İbragimov ile bu suallerniñ cevabını Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında qıdıra.
– 2018 senesi sentâbr ayında Varşavada OSCE insan aqları umumiy toplaşuv konferentsiyasında çıqışta bulunıp, oğlunı vatandaş fikri ve qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruğanı içün Rusiye devlet organları tarafından hırsızlanğanından emin olğanıñıznı ayttıñız. Bu sebepni nasıl ögrendiñiz?
Balalar oña aytqan edi: «Ervin, seni taqip eteler, ketmek kerek». O da ayta edi: «Menim kibi genç soyları ketse, ana-babalarımıznıñ yanında kim qalacaq? Meni ne beklegenini bilem»
– Oğlumnıñ faal olğanını bilem, o, em Meclis azası, em Qurultay delegatı ola. Tintüv ve mahkemeler olğan er yerde er vaqıt bar edi. Başqa taraftan, bu cinayetni Federal telükesizlik hızmeti yaptı dep ne içün aytam?Hırsızlanmasından evel yaqın dostlarından onı sorağan ediler, böyle bir haber alğan edim. Ervin sportnen oğraşa, futbol oynay edi. Dostlarından boks, karate, küreşnen oğraşamı, dep sorağan ediler. Ekinciden – Ahtem Çiygoznıñ mahkemeleri olğanda Ervinniñ yanında FSB hadimi kelip çetke çekken edi. Ne aqqında laf etkenlerini bilmeyim… amma soñra dostlarına oña işbirligi yapmağa teklif etilgenini aytqan edi. Çoq şey ayta bilem. Onı tek bir kün taqip etmediler. Sıñırdan keçkende (Qırımnıñ memuriy sıñırı – QA) 2-3 saat tuta ediler. Ervin anasına aytqan edi: «Meni tutsalar, qasevetlenme, telâşlanma, er şey güzel olacaq».
– Yani böyle vaziyet – taqip, bir de bir körüşüvler – insanlar alışqan norma olamı? Belki, telükeni yañlış is eteler?
– Balalar oña aytqan edi: «Ervin, seni taqip eteler, ketmek kerek». O da ayta edi: «Menim kibi genç soyları ketse, ana-babalarımıznıñ yanında kim qalacaq? Meni ne beklegenini bilem». Anasını tenbilegen edi: «Bir şey saqlama, yasaqlanğan bir şeyim yoq». Bugün böyle yaşaymız. Yarınnı tüşünip olamaymız.
– Rusiye Tahqiqat komiteti Ervinniñ ğayıp oluvınen bağlı dava açtı. Özü açtımı ya da siziñ basqıñıznen?
– Men ariza berdim. Evden yüz metr mesafede maşinanı tapıp, dostlardan sorap başladım. Ervin qalacağını er vaqıt ayta edi. Maşinada anahtar ateşlevde edi. Başta bir fikrim da yoq edi. Baqsam, dostları sorap başladı, ve video nezareti olğan tükânçıq sayesinde aralarından biri disk çıqarılmalı dep ayttı. Quvançımız oldı. Anda olğanlarnı körip şaştım, yapacağımıznı bilmey edim. Ervinniñ dostları sayesinde İç işler nazirligine, o künü prokuraturağa da muracaat ettik – anda şlagbaumda bular tura edi, olarğa ne aytacağımnı bilmeyim. «Samooborona». Arizalarımıznı qabul etip, kopiyalarını ketirgenler. FSB o künü vesiqalarımıznı qabul etmedi. Kirişte telefon etip başladılar, poçtağa atıñız degenler. Ne qayd etkenler, ne bir şey. Soñra Tahqiqat komitetine kettik, anda biraz açuvlandılar. Qabul etkenler. Soñra Glavpoçtamttan FSB adresine yolladıq. Bugünge qadar cevap almadıq.
– O diskteki videoda, 2016 senesi qırımtatar faali Nariman Celâl bildirgenine köre, «yol devriye hızmetiniñ urbasında insanlar Ervin İbragimovnı toqtatıp, onı maşinasından çıqara ve diger maşinağa mindire, soñra da kete». Daa soñra video İnternetke tüşti.
Halqara basqı yapılmasa, mence, müsbet bir netice olmaycaq. Ümütimni coymayım, bekleyim ve oğlumnı körmege ümüt etem
– Tahqiqatçıdan soradım: iç olmadım bir kişi davet etildimi? Yoq. Men onıñ dostlarına, işdeşlerine muracaat ettim, olar kelip şaatlıq etti. Ne yazıq ki, bir şey yapılmadı. Maña 20-den çoq mesac keldi – men telefonlarnı kösterdim, amma olar mevzunı deñiştire edi. Sahte dep, sizge kim telefon etti, kim qorquzdı ögrenmek imkânsız degenler. Dava Aqmescitteki Tahqiqat komitetiniñ Baş idaresine berilgen soñ – tam sessizlik. Aynı maşinadan taqip etilgen üç ğayıp olğannı bir davağa birleştirgenler: Ervin, Arsen Aliyev ve Saq şeerinden daa bir oğlan… Ne yazıq ki, kerçek bizim tarafımızda degil.
– Şunıñ içün halqara qurulışlarğa muracaat etip başladıñız…
– Ervinniñ işdeşleri sayesinde halqara meydançıqlar teşkil etildi. Men, elbette, irişmege tırıştım. Birinci künleri Strasburgda qıyın oldı. Men cemiyet bilgen bir insan degilim ve ilk sefer böyle çıqış yaptım. Eyecanlanğan insan üç-dört daqqada er şeyni añlatmalı, bir şey unutmamalı… Bunı aytmağa tırıştım. Meni eşiterler, biri yardım eter, bir yerde bir şey tesir eter dep ümütim bar edi. Elbette, ümüt soñunda öle. Elimden kelgeni qadar halqara meydançıqlarda muracaat etmege tırışam. Amma şimdilik, afsus ki, bir netice yoq.
– Bu küreşte kimge ve nege işanasıñız?
– Advokatlarğa ümüt etem. Advokat soramasa, tahqiqatçı davanı baqacaqmı? Qıbırdaycaqmı? Ne qadar az raatsızlasalar, o qadar tez unutalar. Üç yıl, bilesiñizmi… Bu üç yıl ceennem oldı… Olarğa halqara basqı yapılmasa, mence, müsbet bir netice olmaycaq. Ümütimni coymayım, bekleyim ve oğlumnı körmege ümüt etem.
Malümat: Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Maşinası orta yolda tapıldı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğanını video nezareti kameraları qayd etti, dep bildirdi. Video uquq qoruyıcı organlarına berildi.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı mahkemeden evel tahqiqat keçirmekte.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, alıp barıcı ve mahsus leyhalarnıñ müellifi


text:
Kyivniñ «Jovtnevıy» Halqara medeniyet ve sanat merkezinde noyabrniñ 30-nda qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamalanıñ kontserti keçirilecek. Yırcınıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, tedbir onıñ icadiy faaliyetiniñ 10 yılına bağışlana.
Programma «10» adını Aldı ve Jamalanıñ eñ eyi eserlerinden ibaret olacaq – You’re Made Of Love debüt müellif yırından başlap platin prodüseri Brian Todd yolbaşçılığında amerikan müellifleri yazğan Solo yañı yırına qadar.
Noyabrniñ 23-nde Kyivniñ Bel etage klubında Jamala «Krıla» yañı albomını taqdim etti.
Qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala 2016 senesi İsveçiyada «Eurovisionda» ğalip çıqtı. O, qırımtatar halqınıñ sürgünligini tarif etken «1944» yırını icra etti. Ukrainalı yırcı ğalebe qazanğan soñ 2017 senesi yarış Kyivde keçirilgen edi.


text:
Rusiye ordusınıñ Mıkolayiv vilâyetiniñ ateşke tutması neticesinde sekiz yaşındaki bir bala öldi, bir qaç adam yaralandı, dep haber etti vilâyet şurasınıñ reisi Anna Zamazeyeva.
"Bugünki saba pek qıyındır. Ateşke tutmalar devam ete. Yazıq, zarar körgenler bar. Eki kişi Mıkolayivde, dört kişi Bereznegovatıy şeerinde yaralandı. Olarnın arasında eki bala. Bir bala öldi", - dedi haber etti o.
Aynı zamanda Mıkolayiv şeer başı Oleksandr Senkevıç ateşke tuma neticesinde şeerde bir qadın yaralanğanını bildirdi.
"Saat 11:30 Mıkolayivde patlav sesleri eşitildi. Şeerniñ rayondarından birinde garajlarğa barıp urması malüm oldı. Anda yanğın peyda oldı. Qurtarıcılar onı söndürmege tırışalar. Bundan ğayrı patlavdan sebep mesken evniñ pencere ve qapıları da parlandı. İlk malümatqa köre, bir qadın yaralanğan", - dedi o.
Mıkolayiv ve Mıkolayiv vilâyetini rusiye ordusı er kün ateşke tuta.
Bir çoq delillerge baqmadan, Rusiye Ukrayinadaki vatandaş obyeyektlerni ateşke tutmağanını bildire.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırğızstan prezidenti Sadır Japarov Jetim tau (Jetim-Too) kenişi aynalasındağı daulı pikirlerge qatıstı, ol jerdegi kendi igeruge qarsı şıqqandardı sınğa aldı. Bwl turalı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti jazdı.
Memleket basşısı azamattardı "Jetim-Too kenişin jekemenşikke berip jatır dep bos sözdi aytpañdar" dep, tiisti organdardı jalğan aqparat taratqandarmen jwmıs isteuge şaqırdı.
Sadır Japarovtıñ mälimdemesi äleumettik jelilerde jariyalandı.
"Esiñizde bolsa, prezident saylauında "Eger Jetim-Too kenin 100 payız özimiz igeretin bolsaq, sırtqı qarızdı tolıq jabatın edik", dep aytqan sözim bar. Biraq qazir Jetim-Too kenin igerip jatqan eşkim joq. Bügingi küni de dayındıq joq ekenin, tek geolgiyalıq ister jürgizip, qorın anıqtauğa bwyrıq berilgen", - degen mälimdemede.
Narın oblısındağı Jetim-Too temir kenin igeru isi 2020 jıldıñ qazan ayındağı halıq tolquınan keyin toqtap qalğan. Keyin belsendiler "Jetim-Too kenin qorğau" qozğalısın qwrğan.
Sadır Japarov 2020 jılı prem'er-ministr qızmetin atqarıp twrğan kezde, Jetim-Too keninde keminde 5 mlrd tonna temir bar ekenin, onı igeru qajet ekenin jetkizgen.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi apiske alınğan Server Karametovğa qoltutmaq içün bir özü narazılıq aktsiyasına çıqqan Yarikul Davlatovğa 10 biñ ruble (tahminen 4,3 biñ grn – QA) para cezasını berdi. Bunı avgustnıñ 14-de Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Oturışta qırımtatar faali oña qarşı tizilgen protokolnen razı olmağanını ayttı.
Mahkeme binası qarşısında qave satqan şaat Rustam Kuvatov Yarikul Davlatov «tahminen 15 daqqa yazılı şiarınen sessiz turdı, soñra ise onı politsiya alıp ketti», dep tarif etti.
Politsiya hadimi Artem Minin Pavlenko soq., 2 adresi boyunca Yuqarı mahkeme binası yanında bir kişilik piket ötkerilgenini kördi, dep bildirdi. «Vatandaş pasportını berdi, bu şekilde dindaşına qoltutqanını ayttı. Rayon bölügine davet ettik – qarşı çıqmadı», – dep ayttı Minin.
Qadı Yarikul Davlatov tam olaraq qayda olğanını, tükân ya da mahkeme binasına daa yaqın olğanını şaatlardan soradı. Kuvatovnıñ aytqanına köre, piket mesken evge daa yaqın edi. Politsiya hadimi ise narazılıq aktsiyası mahkeme binasına daa yaqın edi, dep israr ete.
Esli-başlı qırımtatar faali Yarikul Davlatov avgustnıñ 14-de Server Karametovğa qoltutmaq içün bir özü piket ötkergeninden tutuldı. Onı Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon idaresine alıp kettiler. Oña qarşı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ birinci qısmı – «qanunsız miting» içün – memuriy protokol tizildi.
Avgustnıñ 14-de Aqmescitniñ Kreml kontrol etken Yuqarı mahkeme, Qırımnıñ parlament ve ükümet binaları yanında apiske alınğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qoltutmaq içün bir kişilik piketler olıp keçti. Rusiye uquq qoruyıcıları miting iştirakçilerini tutmağa başladı. Çoqusı yiberildi.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşında Karametov Parkinson hastasıdır.


text:
Duayt Devis
Duayt Filli Devis (Dwight Filley Davis) - amerikalı tennisshi, siyasatshı, du'nya ju'zlik erler arasındag'ı ra'smiylestirilmegen komandalıq jarıstın' sho'lkemlestiriwshisi. Garvard universitetinin' talabası Devis laun tennis boyınsha dem alıs waqıtları Massachusetstegi lagerde qızıg'a basladı. 1898-jılı AQShtag'ı universitet chempionatında kurslası X.Uord penen birge chempion boldı. 1899-jılı Devis penen Uord AQSh chempionatında juplıq razryadta chempionlıqtı jen'ip aldı ha'm ol ataqtı u'sh jıl qatara uslap turdı. 1898-jılı Devis finalda M.Uitmen menen oynadı ha'm to'rt sette utıstı qoldan jiberdi. 1901 jılı X.Uord penen birge Uimbldonnın' Chellendjer raundında oynadı ha'm sol waqıtlardag'ı Angliyalı ag'alı-inili Doxertlarg'a utılıp qaldı.
En' u'lken tabıs o'zinin' du'zgen "Shaqırıw kuboginde" boldı, ol 1900-jılı birinshi ret oynadı. Ol Bostonda Amerikalılar menen Britaniya atawları arasında bolıp o'tti. Devis jekelik ha'm juplıq oyınlardı (X.Uord penen) utıp shıqtı. Biraq haqıyqatında Britaniyalılar ol jarısqa onsha ku'shli emes oyınshılar menen kelgen edi. Devis tennis karerasın qoyg'annan keyin siyasiy ha'm a'skeriy jumısların jaqsı alıp bardı.
General Devis AQShtın' qorg'anıw ministri (1925-1929 jj), keyin ala Fillipinde general-gubernator bolıp isledi. Devis shep qol menen oynap artqı sızıqta ha'm setkanın' qasında o'zine isenimli oyın alıp bardı. Onın' texnikasında en' ku'shlisi toptı shıyırıp uzatıp beriw edi. Urardın' aldında qoldın' barmaqları menen toptı shıyırıp jiberiwi bunday urıwlardan son' top qaptalg'a ushıp ketiwi mu'mkin edi, sonın' ushın bunday uzatıp beriw en' qıyın esaplanar edi.


text:
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov bildirgeni kibi, Aqmescitte yanvar 28 künü İslâm medeniy merkeziniñ tintüvi vaqtında «tesadüfen» yasaqlanğan edebiyat tapıldı.
«Tünevin silâlanğan Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescitte Mokrousov soqağı,7 adresi boyunca yerleşken İslâm diniy merkeziniñ camisini sarıp aldı ve tintüvni keçirdi. Keçken sefer Rusiyede yasaqlanğan bir qaç kitapnı kelip attılar, bu sebepten memuriy işlerni açtılar… Tünevin tintüv vaqtında kene «tesadüfen» yasaqlanğan edebiyatnı taptılar. İmam ant ete (men de oña inanam), aqşam, camini qapatqanda, bu kitaplar anda yoq edi», – yaza müfti Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, eki kipatnı «taptılar»: Muhammad peyğamberiniñ duaları ile «Krepost musulmanina» («Musulmannıñ qalesi») ve Muhammad ibn Abdulvahhabnıñ «Kniga Yedinobojya» kitaplarını tapqanlar. Müellifni «vahabbizm»niñ tesisçisi olaraq adlaylar. «Bu kitap evelden Rusiyede rus tilinde basılğanına (Ukrainada iç bir vaqıt basılmay edi) baqmadan, bu kitap, imamlarnıñ sözlerine köre, Aqmescitniñ İslâm medeniy merkeziniñ cami ve kitaphanelerinde iç bir zaman yoq edi», – qayd etti Said İsmagilov.
«Camige bu kitapnı kelip atıp, cemiyetke bir şey «yüklemege isteyler», Rusiyede bunıñ eyiligi olmaz», – qayd ete Ukraina müftisi.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organları Aqmescitte Mokrousova soqağında yerleşken caminiñ silâlı insanlar tarafından sarıp aluvını añlatmaylar. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qurultaynıñ Merkeziy Saylav komissiyanıñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu shemağa Canköyde Elif bala qırımtatar merkeziniñ teşkerüvi de kire. «Bu bir zıncırnıñ alqalarıdır. Vazife – islâm terrorizmi ile küreşkenini kösterecek olalar».


text:
Qarasuvbazar rayonındaki Kök Taş köyüniñ musulman cemiyeti lâqayt qalmağanlarnı köyniñ eski caminiñ tamir etilmesine isse qoşmağa çağıra, dep haber ete Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
Cami qurucılığınıñ tarihı aqqında arhiv malümatları yoq. Yerli sakinlerniñ aytqanlarına köre, Cami tahminen 16-ncı asırnıñ soñunda inşaat etilgen edi. Kök Taş camisi mihrabında yazı bar. Oña köre, soñki sefer cami 1895 senesi (Hicriy taqvimge köre 1312 senesi) tamir etilgen edi.
Bu sene oktâbr ayında köy musulmanları öz küçünen camini tamir etmege başladılar. İlk evelâ divar ve pencereler tamir etildi, minare temeli qoyuldı.
Tamir işlerini bitirmek içün para yeterli degil. Para dam qurucılığı ve qurucılarnıñ maaşlarına sarf etilecek.
Paranı köy musulman cemiyetine bermek mümkün. Malümat içün telefon: +7 (978) 799 68 41 (Seyran Kerimov).
Bundan ğayrı, paranı Qırım musulmanları Diniy idaresine bermek mümkün. Qırım müftiyatınıñ adresi: Aqmescit şeeri, Kurçatov soqağı, 4 (Kebir Cami).


text:
Ukraina Tışqı işleri nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Aqyarnı ziyaret etkeni sebebinden Rusiye tış siyaset şubesine narazılıq mektübi yolladı. Bu aqta ukrain nazirliginiñ resmiy saifesinde söz yürsetilmekte.
«Ukrain tarafı vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ mezkür ve diger rusiyeli memurlar tarafından «ziyaret» denilgen teşrifi, Rusiye tarafından Ukrainanıñ mustaqilligi ve territorial bütünligini bozması, yalan ve kösterişli bir şekilde halqara aq-uquq normalarına uymamasınıñ bir timsalidir», – denilmekte ukrain nazirliginiñ haberinde.
Rusiye prezidenti Vladimir Purtin ve baş naziri Dmitriy Medvedev avgustnıñ 18-nde işğal altındaki Qırımğa keldi. Haber etilgenine köre, Rusiye prezidenti Aqyardaki umumtasil mektebini ziyaret etken ve bike-club lideri Aleksandr
«Hirurg» Zaldostanovnen «35-nci sail brigadası» eykeli yanındaşeer madafaacılarını añğan.
O, «Hersones Tavriçeskiy» qoruq-muzeyinde «Antika devrindeki Hersones tarihı» ekspozitsiyasıtanışmağa planlaştıra.
İstilâ etilgen Qırımnı Ukraina akimiyetinen uyğunlaştırmadan ğayrı resmiy bir şekilde Vladimir Putin soñki sefer 2017 senesi iyün ayında ziyaret etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñvaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım Müftisi Hacı Emirali Ablayev, Yañı Zelandiya müsulmanlarnıñ yaqınlarına taziye bildirdi.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev, bugün, martnıñ 15-de, Yañı Zelandiyada yüz bergen terakt neticesinde elâk olğan müsulmanlarnıñ yaqınlarına taziye bildirdi.
Müfti: “Qırım müsulmanları işbu teraktnı takbih eteler. Qabaatsız insanlarnıñ öldürüvi – büyük günahtır. Quran-ı Kerimde, qabatsız kimseni öldürgen – bütün insaniyetlikni öldürgen kibidir, dep aytıla. Bir de bir insan, Allahqa qarşılıq köstererek, biriniñ canını almaq qarar bergen olsa, nefsine uyğan sayılır ve er angi birini öldürmek azırdır, demek. Aynı bu sebepten, bütün insanlarnıñ öldürüvi günahını qazanğan sayıla.
Qırım müsulmanları bu facia neticesinde qazalanğanlarğa sabır tilep, yaqınlarını coyğanlarğa teren taziye bildirmekte”, dep qayd etti.
Bugün, Kraysçerçniñ (Yañı Zelandiya) eki camisinde atış olıp keçti. Politsiya 49 elâk olğan insan aqqında haber bere. Basqınğa ait olmaq şübesi altında bulunğan 4 adam yaqalandı.


text:
Youtube’da Sudaq yolunda sel sebebinden çıqqan büyük araba qazasınen bağlı video peyda olğan. Video Krımskiy mir qullanıcısınıñ kanalında derc etilgen. Çekilgen kadrlarğa istinaden 30 dane maşna zarar körgeni belli. Sel sebebinden bazı maşnalar biri-biri üstüne mingeni körüne. Maşnalarnıñ ekseriyetini sel arıq içine yuvıp tüşürgen.
Rusiye MÇS hizmeti Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, qazaavgustnıñ 18-nde Sudaq yolunıñ 18-nci km yerleşken Daçnoye köyü civarlarında yüz bergen. Qurtarıcılarnıñ sözlerine binaen, bu qaza dağlardan engen küçlü suvlı-çamurlı sel sebebinden olğan.
Qurtarıcılar afat yüz bergen yerge kelip çıqqanlarında, suvlı-çamurlı sel aqqan vaqıtta tıqanıqlıqta turğan maşnalarnı suv basqanı ve suv darbesi neticesinde olar işten çıqqanı aqqında belli oldı. MÇSniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, qırımlı qurtarıcılar zarar körgen vatandaşlarnı qurtarıp, qazanıñ neticeleri temizlengence, «Sudaq» turistik-tedavi kompleksine yerleştirgenler.
Bunen beraber Rusiye MÇS Qırım şubesiniñ hadimleri tarafından yolnıñ maşnalar areket etken qısmı takelaj donatma yardımınen temizlengen.


text:
Kiyevde mart 28-de Mustaqillik Meydanında dünyada yekâne olğan qırımtatar telekanalına qoltutmaq maqsadı ile «ATRni öldürmeñiz» aktsiyası keçirilecektir. Aktsiyanıñ teşkilâtçıları Qırımtatar gençler merkezi, «KrımSOS» cemaat teşebbüsi ve Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti olalar.
«Lâqayt qalmağanlarnı telekanalnıñ qapatılmasına qarşı narazılıq bildirmege ve ATRge qoltutuv levhaları ile kelmege çağıramız. Fleşmob da ötkerilecek: aktsiya iştirakçileri ATR arifleri şeklinde turıp, foto çıqaracaqlar ve olarnı «#ATRniOldürmeñiz» hashtagi ile içtimaiy ağlarda tarqatacaqlar», – dep aytıla tedbirniñ Facebooktaki resmiy saifesinde.
Malüm olğanı kibi, ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.
Mart 24 künü Moskvada Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı ile bağlı problemler mahsus ziddiyetni doğurmaq maqsadı ile yapılğan muhalifetniñ areketidir, dep aytqan edi. Bundan evel Aksönov ATR telekanalınıñ işini takbih etti ve böyle siyaseti olğan matbuat vastalarınıñ yarımadadaki işi mümkün olmağanını bildirdi.
Mart 25-den telekanal efirinde bu munasebet ile er kün «ATRni oldürmeñiz» telemarafonı keçirilecek.


text:
Ukraina Nazirler kabineti sürgün etilgen qırımtatarlar ve diger milletler şahıslarınıñ vaziyetini eyileşme ve olarnı yerleştirme boyunca devlet programması çerçivesinde ATR qırımtatar telekanalına 5 million grivna ayırdı. Böyle qarar aprel 20-de ükümet toplaşuvında qabul etildi. Vesiqa aprel 22-de halqqa bildirildi.
Böyle qararnıñ qabul etilmesi telekanalnıñ SES ASTRA AB isveç şirketine satellit bağı hızmeti içün borcunen bağlı.
Haber siyaseti naziri Yuriy Stets böyle yardım dünyada yekâne qırımtatar tilinde yayınlağan telekanalnı destekleycegine ümüt besledi
Ukrain ükümeti bu sene devlet bücetinden Qırımtatar Milliy Meclis faaliyetine destek olaraq 60 million grivna ayırdı.
Aprel 1 kününden başlap ATR rus litsenziyasını alıp olamağanı içün, yarımadada öz muqayese yayınlamasını toqtattı. 2014 senesiniñ iyün 17 künü ATR telekanalı öz işini qıtaiy Ukrainadan ğayrıdan başladı.
Telekanalnıñ saibi Lenur İslâmov şimdiki vaqıtta Ukrainada yaşamaqta ve sentâbr 20 künü başlağan bugünki künge qadar Qırım qamaçavı boyunca grajdanlıq aktsiyasında baş teşebbüsçilerden biri olmaqta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Esas Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa kirgen bütün insanlarnıñ sıcağını Rospotrebnadzor hadimleri teşkere, bundan soñ Krasnoperekop rayonınıñ baş sanitar ekimi Yuriy Sirotkin adından 14 künlik tecrit qararını yazalar. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Vesiqağa köre, insanlarğa yaşağan yerlerini terk etmege, işke, oquşqa, tükân, aphanege barmağa, cemaat naqliyatını qullanmağa ve üçünci şahıslarnen bağda olmağa yasaq etile.
Bu qararnı bozğanlar 100-den 500 rublege qadar para cezasını ala bile.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, martnıñ 30-ı 00:00-dan soñ kelgenlerni Rusiye sıñırcıları Qırımdan çıqarmadı, Ukraina pasportı ve Qırım qaydı olğan insanlar Qırımğa kirsetilmedi.
Rusiye sıñırcılarınıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye pasportı olğan qırımlılar işğal etilgen Qırımğa şimdilik kirsetilmeycek.
Hatırlatamız, 2020 senesi martnıñ 28-ne qadar Qırım yarımadasında 20 koronavirus hastası qayd etildi: 15 – Qırımda ve 5 – Aqyarda.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Bizde qanunsız silâlı teşkilâtlarğa cevap qaytramaq içün quvet ve siyasiy irademiz yeterlidir», – dedi Poroşenko.
«Bütün qanunsız silâlı teşkilâtlar şunı bilmek kerekler: bizim tarafımızdan ateşniñ toqtatıluvı ukrain arbiylerine cevap olaraq ateş açmağa yasaq olğanını bildirmey. Boyeviklerniñ ücüm etmege ıntıluvlarına lâyıq cevap qaytarılır», – dep qoştı Poroşenko.
Bunıñ ile Poroşenko barışıq planınıñ tafsilâtlarını aydınlattı. Onıñ sözlerine köre, yaqın vaqıtta Yuqarı Şurağa yerli sakinlerni ve ukrain arbiylerni öldürmegen ve silânı teslim etken qanunsız teşkilâtlarnıñ mesülietke çağırılmaması aqqında qanunnı qabul etmege teklif etilecek.
«Plannıñ daa bir emiyetli noqtası bar – Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde memuriy binalarnıñ azat etilüvi. Olarnıñ etrafında blokpost ve barrikadalarınıñ devrilmesi. Ukraina soqaqalrına tınçlıq qaytmalı. Tek Donbassta degil», – dedi Poroşenko.
O şunı da qayd etti ki, kesen-kes farqlı nazarlar muzakerelerge keder etemezler: «Hata yapqan, separatizm yoluna yañılıp turğan insanlar ile subetke azırım. Amma, elbette, terroristik areketlerge, ölüdürüvlerge bağlı olğan şahıslar ile muzakere olamaz».
Poroşenko muzakerelerniñ iştirakçilerine havfsızlıqnı vade etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko terroristlerge qarşı ameliyatnıñ bir aftağa toqtatıluvı aqqında ilân etti, iyün 20 kününden iyün 27 künü saat 22:00-gece.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, İslâm-Terek rayon mahkemesiniñ Eski Qırım sakini Riana Kulametovağa «VKontakte» içtimaiy ağında saqlağan videolarda bulunğan 2011 ve 2013 seneleriniñ videoları içün para cezasını bermek qararını deñiştirmedi.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ bildirgenine köre, Kulametova «yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini açıq numayış etkeni» içün para cezasını aldı.
Riana Kulametovanıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, «VKontakte» ağında saqlanğan videolar arasında Eski Qırımdaki Oraza bayramı ve Aqmescitteki miting bar edi. Bu levhalarda arap urufatında yazuvlı şiarlar körüne. Mahkeme bunı «Hizb ut-Tahrir» bayraqları olaraq tanıp, Riananı «yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini açıq numayış etkeni içün» biñ ruble para cezasını tayin etti.
Kulametova qararğa razı degil. Onıñ aytqanına köre, bayraqlar yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsalleri degil, basma üstünde «Allahtan ğayrı Tañrı yoqtır. Hazreti Muhammed Onıñ Peyğamberidir», dep yazılğan.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Herson vilâyetinde «Çonğar» kiriş/çıqış noqtasınıñ Qırım ile memuriy sıñırğa yaqınca avuştırılması sebebeinden taksi aydavcıları Novoalekseyevkadan ukrain sıñırcılarınıñ noqtasına yol fiyatını köterdiler. Şimdi, maşinalarnıñ areketi sıñırlanğanı sebebinden, insanlar Rusiye sıñırcılarına yetmek içün bir kilometrlik yolnı cayav keçmeli, dey Qırım.Aqiqat mühbiri.
Noyabr 17-ne qadar, Ukraina Devlet hızmeti «Çonğar» kiriş noqtasınıñ avuştırılması aqqında ilân etkende ve mütenasip naqliyat sıñırlavı kirsetilgende, Novoalekseyevkadan «Çonğar» noqtasına yol parası 50 grn teşkil ete edi, şimdi 100 grn tura. Ukrain sıñırcılarınıñ noqtasından evel, Qırımğa yol alğan yolcular «Pravıy sektor» nezaret-kiriş noqtasında teşkerüvden keçe.
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde şimdi mobil kiriş noqtası çalışa, insanlarnıñ vesiqaları eki maşinada resmiyleştire. Bundan soñ yolcular Qırımğa taba bir kilometrlik yolnı keçe, anda olarnı Rusiye sıñırcılarına alıp ketecek avtobus bekley. Yol fiyatı – 40 ruble.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, insanlarnıñ aqımı büyük degil, olar esasen «Kalançak» ve «Çaplinka»dan keçeler.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, aqiqatta ise – kerçek sıñır peyda oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bağçasaray civarındaki Alma vadiysiniñ adı özen adından kele. Mında, Belbek ve Qaçı vadiylerinde kibi, Bağçasaray rayonınıñ ve asıl bütün Qırımnıñ esas meyva ve yemiş bağçaları öse.
Bağçacılıq ve yüzümcilik mındaki kolhozlarnıñ esas istisalı edi. O devir bitken soñ, Alma vadiysiniñ meyva terekleri ve çalıları olğan topraqlar şahsiy mülkiyetke berildi.
Qırım.Aqiqat mühbiri, bu sıcaq küz künlerinde Alma vadiysiniñ sıfatını süretke çekti.
Alma vadiysinde küneşli noyabr (suret toplamı)
Bağçasaray civarındaki Alma vadiysiniñ adı özen adından kele. Mında, Belbek ve Qaçı vadiylerinde kibi, Bağçasaray rayonınıñ ve asıl bütün Qırımnıñ esas meyva ve yemiş bağçaları öse.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ millet vekili Oleksiy Gonçarenko ("Avropa birdemligi" fraktsiyası), "Qırım platforması" sebebinden avgustnıñ 23-ne Yuqarı Radanıñ nevbetten tış oturışını keçirmege isteyler, dep bildirdi.
«Millet vekillerine Radanıñ nevbetten tış oturşınıñ keçirilmesi içün imzalarnı toplamaq maqsadınen mektüp yolladılar. Oturışta "Ukraina Yuqarı Radasınıñ BMT, Avropa Şurası Parlament Assambleyasına, ÖSCE Parlament Assableyasına, Avropa Parlamentine, çetel memleketlerniñ üyükmetleri ve parlamentlerine Rusiye tecavuzına qarşılıq köstermek içün "Qırım platforması" çerçivesinde halqara işbirlikniñ arttırıluvına dair muracaatı aqqında qarar leyhası baqılacaq», – dep yazdı Gornçarenko.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Haqara toplulıq Qırımdaki vaziyetni unutmamalı ve bunı yapmaq içün «Qırım platforması»yardım etecek, dep ayttı George Kent.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom»telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Ukrayina öz topraqlarında Rusiye ile munaqaşanı buzlatmaq niyetinde degil. Bunı Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy Wall Street Journal CEO Council Summit sessiyası vaqtında bildirdi.
Zelenskıy, BMT-nıñ vatandaşlarnı Mariupolden tahliye etmege tırışqanına baqmadan, şeerniñ ateşke tutulması toqtamamağanına diqqat çekti. O, ateşniñ toqtatılması yalıñız Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşkeni taqdirde mümkün olacağını tahmin etti.
"Prezident Putin ile körüşüv olsa, o zaman ateşni toqtatuv rejimi olacaq. Çünki akis aldı körüşüv olmaycaq. Ve o zaman, belki de, şahsen onen añlaşırmız. O, şahsen ateşni toqtatuv içün mesülietli olmalı. Bu da açıq olmalı", - dedi Zelenskıy.
Aynı zamanda, prezident qayd etti ki, ateşni toqtatuv Rusiye ordusınıñ olğan yeride qala bilmesi demek degildir.
"Biz buzlatılğan çatışmağa razı olmaycaqmız", - dedi devlet başı.
O, Rusiyeniñ ateşni toqtatmağa azır olğanını şimdilik körmegenini bildirdi.
Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ Baş ştabınıñ malümatına köre, Ukrayinanıñ naqliyat infratekrkibini yoq etmek içün tünevin Rusiye ordusı Dnipro, Kirovograd, Lviv, Vinnıtsâ, Zakarpattâ, Odesa ve Donetsk vilâyetlerindeki obyektlerge raketa darbelerini endirdi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov dekabr 8-de bergen malümatına köre, Rusiye Federatsiyasından Ukrainağa elektrik energiyasını berüv añlaşmaları Qırım yarımadasınıñ elektrik energiyası ile temin etüvni kefil ete. Bunı bazarertesi künü, dekabr 8-de, TASS bildire.
«Yanılmasam, bugün Rusiye Federatsiyasından Ukrainağa elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında añlaşma imzalandı. Bu añlaşma esasında Qırım Cumhuriyetine de elektrik energiyası berilecek», – dedi o.
Aksönovnıñ aytqanına köre, al-azırda Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasını berüv meselesi al etildi.
Dekabr başında Ukraina işğal etilgen Qırımğa berilecek elektrik energiyasını bir qaç kere eksiltken edi. Bundan sebep yarımadanıñ bazı mesken yerlerinde qazaiy cedveller kirsetilgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımda yarımdada idare etken bütün teşkilâtlarnı teşkerecekler. Mütenasip avaleni Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov yanvar 4 künü fevqulâde vaziyetke qarşılıq boyunca ştabnıñ toplaşuvında bildirdi, haber ete Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Prokuraturağa bütün idare etken şirketler, ilk nevbette memuriyet başları ve sakinler tarafından şikâyetlengen şirketler boyunca muracaatnı azırlamaq, maliye-hocalıq faaliyetiniñ teşkerüvini keçirmek. Er kesni «ufaq elekten» keçirmek – bugün cumhuriyet prokuraturasına böyle muracaat olacaq», – qayd etti Aksenov.
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov qazan dairelerini elektrik energiyasından söndürmege yasaq etti ve mesken evlerniñ qızdıruvı içün mesuliyetli olğanlarnı cinaiy işler ile qorquzdı.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.
Rusiye FİN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov Sergey Aksönov Qırım «başı»vazifesine lâyıq olğanını tüşüne.
Bu aqta qırım «parlamenti» saytında aytıla.
«Men Qırım Yuqarı Şurası spikeri olğan vaqıtta Sergey Aksönov maña yardım etti. Bu ise Qırımnıñ taqdirinde müim bir rol oynadı. Şunıñ içün Sergey Aksönov tarihiy adaletlik ile Qırım Cumhuriyetiniñ başı olmalı. İç bir şübem yoqtır», – dedi Konstantinov oktâbr 9 künü «Devlet şurası» toplaşuvında.
«Spiker» aytqanı kibi, Qırımnıñ yañı «yolbaşçısı» deputat korpusı ile referendum ve saylavlarnı keçken bir taqımdır».
«Sergey Aksönov taqımımıznıñ yetekçisidir», – dedi Konstantinov.
Qırım.Aqiqat aytqanı kibi, oktâbr 9 künü Qırım «parlamenti» Qırım «başı» vazifesine Sergey Aksönovnı tayinledi.


text:
`dönyadağı xalıq sanı` Näticälär
Xäbärlär [353]
- Paqıstanda su basudan ülüçelär sanı arta
- Nämrut tawına kilüçelär sanı
- Pamukkalägä kilgän turist sanı
- Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarı räsmi räweştä açıldı
- Türkiyädä Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarı başlana
- Törkiyägä küpme turist kilä?
- Azärbaycanda şähitlär sanı artqan
- İstanbul aêroportlarında yulçı sanı
- Tınıç xalıqnıñ xäle könnän-kön awıraya bara
- Noyabr'dä dön’yada xalıq sanı 8 milliard bulaçaq
- Törkiyä xalıq sanı buyınça 18nçe urında
- Antaliyada turist sanı arttı
- Qıtay İlbaşı: “Xalıq teläklären tıñlarğa kiräk”
- "Maymıl çäçäge xäzerge waqıtta global’ xalıq sälamätlege öçen ğadättän tış xäl täşkil itmi"
- Suğış arqasında Awrupa illärenä sıyınğan tınıç xalıq sanı 5 millionğa yaqınlaşqan
- Tatarstanda tabiğat’ baylığı häm awılda öy satıp alu mömkinlege
- Faciğada ülüçelär sanı arta
- Tatarstanda xalıq sanı, oçqıç-poyızd säfärläre häm metro bäyäse
- İstanbulğa kilgän turist sanı artqan
- Faciğada ülüçelär sanı arta
- Mel’burn Avstraliyanıñ iň küp keşele şähäre bulaçaq
- Xaleb xalqı töbäktän başqa urınğa küçerüne kötä
- Ülüçelär sanı 26ğa citkän
- Ukrainalı ana ulınıñ üle gäwdäsen kürep yıladı
- Ülüçelär sanı 40ka citkän
- Hindstan deputatları ızğıştı
- “Cömhüriyät xalıq” partiyası konvoyına höcüm
- İzrail zolımınıň qorbannarı arasında balalar da bar
- Xalıq köçeneñ östendä köç yuq
- “CHP” liderınnan berençe açıqlaw
- İlbaşı Ärdoğannıñ Qıtay ministrın qarşı alu mizgelläre
- Nuriyä Xaşimova xalıq şağıyre Fänis Yarullin turında / Hypия XaшиMoBa xaлыk шarыйpe ФәHиc ЯpyллиH TypыHдa
- Änkarada xalıq hönärläre yärminkäse
- Tatarstannıñ xalıq artistı Kiram Satiyev
- Musa Cälil häm İlham Şakirov kiçäsendä Almaz Xämzin
- Идeл-ypaл xaлыk җыpлapы / İdel-Ural xalıq cırları
- Tatarstannıñ xalıq artistı Almaz Xämzin
- Asiyä Yunısova awıldaşın añlata / Acия ЮHыcoBa aBылдaшы ФәHиc ЯpyллиHHы aңлaTa
- Tatarstan xalıq artistı Äsxät Xismät / TaTapcTaHHың xaлыk apTиcTы ӘcxәT XиcMәT
- Идeл-ypaлдaH xaлыk җыpлapы hәM биюләpe / İdel-Uraldan xalıq cırları häm biyüläre
- Könçığış Gutadağı wäzğiyät'
- Tamğaxanä häm çik buyı qapqalarında tawış birü başlandı
- İlbaşı xalıqqa möräcäğät’ itte
- Änkarada xalıq hönärläre yärminkäse


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemeleri yarım yıl içinde Rusiye silâlı quvetlerini itibardan tüşürüv 109 davasını baqtı. Bu aqta «KrımSOS» aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ talilcisi Yevğen Yaroşenko bildirdi.
«Aman-aman yarım yıl içinde «Qırım mahkemeleri» 105 insanğa qarşı Rusiye silâlı quvetlerini itibardan tüşürüvnen bağlı 109 idariy dava açtı. Tek eki davada şahıslar qabaatsız tanıldı», – dep qayd etti Yaroşenko.
«KrımSOS» malümatına köre, 96 davada insanlar ortalama 30 biñ ruble para cezasını aldı. Sekiz dava diger mahkemelerge berildi ya da qararları daa çıqarılmadı. 11 davada vesiqalarda hata tapıldı ve davalar memuriy tahqiqat talap etken organlarğa qaytarıldı.
«Cenk olmasın», «Ukrayına yaşasın» şiarları, Ukrayına timsalleriniñ numayış etilüvi – Rusiye silâlı quvetlerini itibardan tüşürüv sebebinden mesüliyetke çekmek içün sebep ola», – dep ayttı Yaroşenko.
Rusiye ordusını «itibardan tüşürüv» memuriy maddesi Rusiye Ukrayınağa ücüm etken soñ peyda oldı. Rusiye mahkemeleri Moskva «mahsus operatsiya» dep adlandırğan Ukrayınağa qarşı cenk aqqında haber berüvni «itibardan tüşürüv» dep saya.
«OVD-İnfo» aq qorçalayıcı leyhasınıñ malümatına köre, bu maddege istinaden 3800-den çoq dava açıldı. Rusiye Silâlı quvetlerini tekrar «itibardan tüşürüv» üç yılğa qadar azatlıqtan marum etüvni belgilemekte.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayınağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayınadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayınanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayınanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiyeniñ qanunlarına köre, ilhaq etilgen Qırımda bir kişilik piketler, vatandaşlarnıñ öz fikrini ifade etmek içün qullanıla bilecek az sayıda qalğan imkânlardan biridir. Lâkin olar keçirilgende bile Rusiye telükesizlik hadimleri yaqalanuv ve protokol tizüv içün manaçıqlar tapa, ve mahkemeler insanlarğa qarşı cöremeler tayin eteler. 2017 senesinde yarımadada yüzden ziyade bir kişilik piket keçirildi. Olardan soñ mahkemeler, cemisi 1 million (426 biñ hrivna) qadar olğan cöremelerni tayin ettiler.
Qırım aq-uquq qorçalayıcısı Lilâ Gemeci, Qırım.Aqiqat Radiosı efirindeki «Azatlıq aqqı» programmasında Qırım sakinlerine bir kişilik piketlerniñ doğru keçirilmesine dair tevsiyeler berip, nege aqqıñız olğanını, onıñ ötkerilmesi esnansında özüñizni nasıl tutmaq keregiñizni ve piketni qayda keçirmek yasaq olğanını añlata.
Adliyeci, bir kişilik piketni keçirmek aqqı Rusiye Anayasası tarafından garantiya etile; barışıqlı tarzda, silâsız toplaşmaq ve öz fikrini fade etmek – vatandaşlarnıñ tutıp alınmaz aqqıdır, dep qayd ete.
Lilâ Gemeci, bir kişilik piketni nasıl keçirmek kerekligini añlata.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Piketniñ keçirilmesi içün, umumen, uzlaşuv hususiyeti degil de, haberdar etüv hususiyeti has. Bir kişilik piket ise haberdar etilmesini de talap etmey. Bu nenen bağlı? İhtmal ile qanun çıqarıcıları bunı, bir kişilik piketlerniñ, diger kütleviy tedbirlernen qiyas etilgende, çoq problemalar doğurmağanları: cemiyetteki tertipni bozmağanları, naqliyat vastalarınıñ areketine keder etmegenleri ve ilâhre ile bağlı sayğandırlar», – dey.
Onıñ aytqanına köre, er bir aqılbaliğ ve bu devletniñ vatandaşlığı olğan insan, öz fikirni ifade etmek içün bir kişilik piketke çıqmaq mümkün.
Bir kişilik piket iştirakçisiniñ kezmege, türlü akrobatik areketler yapmağa, oyun töşemege ve davuş quvetleştirici cihazlar qullanmağa aqqı yoq
Adliyeci: «Aynı zamanda onıñ yanında körgezme teşviqat vastaları: transparantlar, bayraqlar, bir de-bir bannerler olmaq mümkün. Bir kişilik piket, onıñ esnasında iştirakçisiniñ kezmege, türlü akrobatik areketler yapmağa, oyun töşemege, davuş quvetleştirici cihazlar qullanmağa aqqı olmağanı ile ayırılıp tura. O, öz fikrini yalıñız transporantlar vastasınen ifadeley bile. Elbette bu, ideal varianttır», – dep añlata.
Aq-uquq qorçalayıcısı, bugün Qırımda insannıñ bir kişilik ya da kütleviy piketke çıqqanına baqmadan, bunıñ kibi er bir areket, ruhset berilmeden keçirilgen kütleviy tedbirler ile teñ sayıla.
O: «Bir kişilik piket bir qaç kişi tarafından keçirilse, qanunğa binaen, olar bir-birinden olduqça uzaq mesafede bulunmaq kerekler. Rusiyede bu norma, munasip şekilde bu tedbir ötkerilgen şeerniñ belediyesi tarafından tayin etile. Piket iştirakçileri bir-birini köre bilecek mesafeden daa uzaq bulunmaq kerekler», – dep añlata.
Bir kişilik piket bir qaç kişi tarafından keçirilse, iştirakçiler bir-birini köre bilecek mesafeden daa uzaq bulunmaq kerekler
Adliyeci, piket keçirilgende, vatandaşlıqnı tasdiqlay bilmek için iştirakçisi yanında pasportı olmaq kerekligini hatırlata. Ondan ğayrı, uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimlerinde nasıldır talaplar ya da qabaatlavlar bildirmek içün sebep olmasın deye, içki içmemege, piket iştirakçisiniñ fikrine qol tutqan adamlarnen laqırdı etmemege tevsiye etile.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Transporantıñızda yazılğan şeyni iza etmek isteseñiz, uquqqoruyıcı organlar tarafından buña, kütleviy piketniñ ötkerilmesi olaraq qıymet kesile bilecegine azır oluñız. Ve bunıñ içün de siz mesüliyetke çekilmek mümkünsiñiz», – dey.
Bir kişilik piketler qanunğa boysunılıp, şekil, munderice ve yerge riayet etilip ötkerileler.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Piketniñ keçirilmesi içün yasaq olğan yerler – mahkemeler ve memuriy muessiselerniñ binaları, bu binalarnıñ yanındaki territoriyalar, magistraller ve yol keçitleri, siziñ tarfanıñızdan naqliyat ya da piyadelerniñ areketine keder etile bilecek yerlerdir. Bütün qalğan yerlerde piket keçirmek mümkündir», – dep yekün çeke.
Daa evel Rusiye advokatı Nikolay Polozov, sorğulanğan şahısnıñ, şübheli ya da qabaatlı tanılğanda tahqiqatçıda yapılğan sorğu vaqtında özüni nasıl tutmaq keregini añlattı, advokat Aleksey Ladin ise, şaat olaraq sorğuğa davet etilgende neler yapmaq keregiñizni ikâye etti.


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Vladimir Jirinovskiyniñ fikirince, Qırımğa Tavrida adı berilmeli.
Bunı o Lifenews telekanalına ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, yarımadanıñ şimdiki adı «ter-temiz qırımtatar adı», asılında ise yunan sözü olmalı.
«Tavrida – yunan adı. Aqyar, Kefe, Keriç, Kezlev – bularnıñ episi yunan sözleridir. Qırım – ter-temiz qırımtatar adı. İlk adlar olmaq kerek! Volgograd degil, Tsaritsın, Kirov degil, Vâtka, Ülyanovsk degil, Simbirsk, Noginsk degil, Bogorodsk», – dedi Jirinovskiy.
Jirinovskiy dey ki, LDPR Devlet dumasınıñ Rusiye Ükümetine Qırım yerine Tavrida adınıñ qullanması aqqında muracaatını teklif etecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Moskvağa boysunğan Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ükümeti teşkil etken Hıdırlez merasiminde evelden tahmin etilgen sayıdan iştirakçilerniñ kerçek sayısı bayağı azca oldı. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde yazdı.
«Tahmin etkenimiz kibi, rusiyeli işğalciler tarafından teşkil etilgen «bayram» iştirakçileriniñ kerçek sayısı pek az oldı, işğalciler ise «40 – 50 biñ insannıñ» kelecegini aytqan edi», – qayd etti Meclis reisi.
Onıñ sözlerine köre, yarımada sakinleri merasimde eñ çoq devlet müessiseleriniñ hadimleri bulunğanını bildire, olarnıñ bayramğa ketirilmesini teşkil ettiler.
«Bu sene rolüni begenmegen, istemeyip razı olğan devlet hadimleri ve artistlerniñ arasında, qırımtatar olmağan, amma aşamağa ve bedava kezmege pek memnün olğan şahıslar pek yahşı köründi. Bu bedava ziyafetni sevgenlerni ziyafet yerine bedava ketirgenlerini da aytsaq, o vaqıt «bayram» nasıl olğanını añlay bilemiz. Bu bayramnı işğalciler, aynı vaqıtta Qırımda qırımtatar halqına qarşı kütleviy repressiyalar yapıp, teşkil ettiler», – dep ayttı Çubarov.
Kremlge boysunğan yarımada ükümetiniñ saytında bayram iştirakçileriniñ sayısı aqqında malümat yoq.
Hıdırlez türk halqlarınıñ eñ büyük bayramlarından biri ola, onı XIX asırda üç kün devamında qayd ete ediler. Onı mayıs 6-da, Hıdır (al-Hıdır) ve İlyas azizleriniñ yer yüzünde körüşkenleri künü olaraq qayd eteler.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda bu bayramğa bağışlanğan merasim mayıs 3-te teşkil etildi.
İçtimaiy ağlarda rusiyeli Qırım ükümeti devlet müessiselerde çalışqanlarnı ve mektep talebelerini bayramğa kelmege mecbur etken vesiqa derc etildi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri Qırımnıñ rusiyeli ükümeti tarafından teşkil etilgen Hıdırlez bayramına bağışlanğan merasimlerde iştirak etmege red etkenlerini bildirdi. Böyle merasimlerden vatandaşlarnı da vazgeçmege çağırdılar.
Saçuv işleri başlanmasınıñ timsali olğan qırımtatar halq Hıdırlez bayramı Kiyevde «Qırım alanında» («Krımskaya polâna») «PaskaFest» festivali çerçivesinde keçirilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Gürcistan Merkeziy saylav komissiyası prezident saylavlarınıñ ğalibi olaraq Gürcistannıñ sabıq tış işler naziri Salome Zurabişvilini ilân etti: o, Gürcistan tarihında devlet yolbaşçısı saylanğan ilk qadın olacaq.
Ekinci turda reylerniñ aman-aman 100%-ı sayıldı, neticede Zurabişvilige saylayıcılarnıñ 59,6%-ı rey berdi, muhalifet namzeti Grigol Vaşadzege ise – 40,4%.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, Zurabişvilige 1 143 960 saylayıcı rey berdi, Vaşadzege – 775 302, qazanğan reyleri arasında aman-aman 20% ya da 528 biñ rey farq bar. Birinci tur neticelerine köre, qazanğan reyleri arasında 173 biñ rey ya da 1%-dan az farq bar edi.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ ilk malümatına köre, Zurabişvili raqibini Gürcistannıñ aman-aman bütün okruglarında yeñdi, amma eki bölge istisna oldı: Rustavi i Telavi.
Olıp keçken prezident saylavları memlekette soñki doğrudan saylav oldı. Kelecek devlet yolbaşçısını 300 delegattan – belediye akimiyeti deputatları ve vekillerinden – ibaret parlament saylayıcıları kollegiyası saylaycaq.


text:
Avropa komissiyası işğal etilgen Qırımğa qarşı yatırım, ticaret ve hızmetler saasında qoşma sıñırlavlarnı kirsetmege teklif etti. Bunı dekabr 12 künü Avropa birliginiñ tış siyasiy hızmetinde TASS qaynaqları bildirdi.
Belli olğanı kibi, bu sıñırlavlar Qırım işğaliniñ tanımağanı boyunca Avropa Birligi Strategiyasınıñ bir qısmı olacaqtır ve Rusiyege qarşı sanktsiyalarğa kirmey, çünki Avropa birligi Qırımnı Rusiyeniñ qısmı olaraq tanımay.
«Avropa komissiyası Qırımğa nisbeten yatırım, ticaret ve hızmetler saasında qoşma cezalav paketini işlep çıqardı. Onıñ em umumiy ve sektoral hususiyetleri ola bilir», – dey qaynaq.
Onıñ sözlerine köre, bu mesele dekabr 15 künü Avropa birliginiñ çetel işler nazirlik başlarınıñ Brüsselde olacaq körüşüvi devamına muzakere etilecek.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
"Ğalebe künü"ne bağışlanğan arbiy paradnıñ baş repetitsiaysı salı künü, mayıs 7-sinde Aqmescitte keçirildi.
Şeerniñ baş soqağı - Kirova caddesinden - yerli garnizonnıñ askerleri, politsiya, Rosgvardiya, “Yunarmiya” gençler areketi, yerli orta mektepleriniñ kadet sınıflarınıñ talebeleri keçti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bundan ğayrı, soqaqlardan Rusiye Qara deñiz flotunıñ arbiy tehnikası keçti.
Kuybışeva meydanında Amet-Han Sultam meydanına qadar Kirova caddesi ve Sevastopolskaya soqağınıñ qapatıluvı içün, Aqmescit merkezinden keçken bütun naqliyat, yol politsiyası aylançıq yolğa yönetildi. Bundan sebep Kiyevskaya, Sevastopolskaya, Proletarskaya ve başqa soqaqlarda maşna tıqanıqlığı peyda oldı. Neticede - kimer şeerliler vaqtında iş ve oquşına barıp çıqamadı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, eñ çoq esli başlılar açuvlandı, çünki Merkeziy bazarğa barıp çıqmaq içün, bir qaç kilometr cayav ketmeli ediler.
İlhaq etilgen Qırımda 2014 senesinden soñ, “Ğalebe künü” - Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniya üzerinde yeñiş bayramı kibi -sovet ve Rusiye bayramı qutlana. Ukrainada mayısnıñ 8-inde Hatıra ve barışıq Künü qayd etile, mayısnın 9-ında ise - Ekinci cian cenkinde natsizm üzerinde ğalebe Künü.


text:
Mayısnıñ 5-nde küneş batqanınen musulmanlarnıñ mubarek Ramazan ayı – oraza ve ibadet ayı – başlana. Ramazan ayı otuz kün devam etip, müminler içün Allah rizası içün yapılğan ibadetler ayı ola. Musulmanlar dindarlıqqa irişmege ve aşta sıñırlanmağa tırışa.
Ramazanda Oraza tutula, Teravih namazı qılına, iftarlar, temçitler yapıla, fuqarelerge fitir sadaqası berile.
Mubarek ayda ağır ayaqlı ve emizdirgen analar, bala, hasta ve qart adamlar, yolcular içün oraza tutmaq farz degildir.
Ramazannıñ soñki küneş batması ile, Şevval ayınıñ ilk kününde, Oraza bayramı qayd etile.
Bu sene Oraza bayramınıñ birinci künü iyünniñ 4-nde qayd etilecektir.


text:
Tahqiqat komitetiniñ Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım boyunca idaresi qırımtatar milliy areketi veteranı Veciye Kaşkanıñ elâk olması boyunca cinaiy işniñ açılmasını tekrar red etti.
Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov Facebookta bildirdi.
Advokat, 2018 senesiniñ fevralinde tahqiqat, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 105-nci maddesiniñ 1-nci qısmı (öldürüv), 109-ncı maddesiniñ 1-nci qısmı (muqaytsızlıq ile öldürüv) ve 111-nci maddeniñ 4-nci qısmında (zarar körgenniñ ölümine ketirgen sağlıqqa qasten ağır zarar ketirüv) qayd etilgen vaqialarnıñ olmağanına esaslanıp, Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiası boyunca cinaiy işniñ açılmasını red etti, dep bildirdi.
Advokat: «Tahqiqatçı, hulâsasını mahkemeniñ tibbiy ekpertizasınıñ neticeleri esasında çıqarıp, bu cinaiy işlerniñ açılmasını red etkeniniñ esası olaraq Veciye Kaşkanıñ ölümi tabiiy sebeplerden olğanını kösterdi. Men teşkerüv materialları ve şu cümleden mahkemeniñ tibbiy ekspertizasınıñ neticeleri ile tanışuv aqqında ariza bergen soñ qarar lâğu etildi ve teşkerüv ğayrıdan başlandı», – dep bildirdi.
Polozov, teşkerüv esnasında bir qaç ekspretizanıñ yapılğanını, ve ondan soñ tahqiqatçınıñ cinaiy işniñ açılmasını red etüv boyunca yañı qarar çıqarğanını, qayd etti. Ondan ğayrı tahqiqat, «şahıs tarafından ihtisasiy vazifelerniñ keregi kibi eda etilmemesi neticesinde muqaytsızlıq ile ölümge sebepçi oluv» maddesi boyunca acele tibbiy yardımnıñ ekimine qarşı cinaiy iş açıp oturmadı, dep qayd etti.
Polozov: «Kaşkanıñ elâk oluv şartlarınıñ ögrenilmesini devam ettirmek içün bundan evel keçirilgen bütün mahkemeniñ tibby ekspertizalarını ve tahqiqat tarafından teşkerüv materiallarında toplanğan diger vesiqalarnı büyük diqqatnen, mutehassıslarnıñ celp etilmesi ile ögrenilmek kerek. Lâkin fevral ayından berli bu materialğa irişmekniñ çaresi yoq. Mayısqa qadar o, tahqiqatçınıñ, ğayrıdan başlanğan teşkerüv boyunca tahqiqattan evelki işlevinde buluna edi ve endi aman-aman bir aydan berli Qırımdaki Rusiyeniñ prokuraturasında buluna», – dep yazdı.
O, teşkerüv materialınen tanış olmaq içün tahqiqatçığa ğayrıdan ariza berdi.
Advokat: «Kaşkağa dair işniñ tahqiqat ceryanını sozmaq içün Rusiye memuriyeti tarafından yapılğan protsessual ve bürokratik ayın-oyunlarğa baqmadan, o, bütün şartlar soñ derece tayin etilmegence devam etecek», – dep qayd etti.
Fevralniñ başında Polozov, 2017 senesinde Qırımda Veciye Kaşkanıñ elâk oluvını mustaqil surette tahqiq etmege başladı. Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşkanıñ ölümi – «onı qanunsız olaraq yaqalağan Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından adden aşırı ve ğayrı-mutenasip quvet qullanuvnıñ neticesidir».
Noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olarnı Türkiye vatandaşından qorquzıp para alacaq olğanlarında qabaatladılar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan bu yaqalav esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı, qadın vefat etti.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan QMC prokuraturası, qanunsız tintüvler, yaqalanuvlar ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiası boyunca cinaiy işniñ alıp barılmasını başladı.
Veciye Kaşka – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı. O, 1934 senesinde Aluştanıñ yanındaki Üsküt (şimdi Privetnoye) köyünde doğdı. Qırımtatar halqı 1944 senesinde sürgün etilgen soñ Veciye Kaşka qorantasınen Özbekistanda yaşadı. 50-nci yıllarda o, aqayı Bekirnen beraber qırımtatar milliy areketine qatıldı.


text:
Reşit Rahmeti Arat 29 Nobayr 1964’de Vefat Etti
Reşid Rahmeti Arat Qazan tatarıdır, ürmetli ilim adamı, İstanbul Universiteti eski türk tili professorı.
Qazanğa yaqın Eski Ücüm köyünde, İsmetullah adlı bir baba ile Mahbeder adlı anadan doğdı. İlk mektepten soñ, bugünki Qazahistannıñ toprağında olğan Qızıljar (Petropavlovsk) şeerinde türk-tatar mektebinde, soñ rus gimnaziyasında tasil aldı. O devirde bolşeviklerge qarşı küreşken admiral Aleksandr Kolçak ordusına mektep talebeleri de alınğan edi.
Rahmeti bey de başta askerlik kurslarına, soñ cebege yollandı. Kolçak ordusı mağlüp olıp dağalanda Rahmeti bey yaralanıp Mançjuriyanıñ Harbin şeerine ketti. Harbinde türk-tatar aileleri, bularnıñ imamları, mektepleri ve cemiyetleri bar edi. Bularğa qafileler alında kelgen ihtilâl muacirleri de qoşulıp cemiyet ayatı tekamül etken. Rahmeti bey, mında yarıda qalğan gimnaziyası tamamlap 1922-de yüksek tasil içün Almaniyağa ketti.
Harbin ve Berlinde bulunğan vaqtında, Harbin imamı İnayet Ahmedi beyden maddiy ve maneviy yardım kördi. Rus ihtilâlinden soñ, Berlinge, bolşevik idaresi altında qalğan Türk memleketlerinden, Türkistan, Edil-Ural ve Azerbaycandan muacir gençler bar edi. Lehistan tatarlarından Yaqup Şinkeviç de Berlinde büyük türkşınas Vilhelm Bangnıñ talebesi olğan edi. O, özüniñ şevqnen çalışqanı türk tili saasına Rahmeti beyni de celp etti. Berlin ilimler akademiyasında yığılı eski türk medeniyetine dair uyğur, mani ve diger yazılarnen yazmaların tasnifi içün alman alimlerinen beraber (bu cümleden A. V. Gabain) Rahmeti bey de vazifelendirildi. Rahmeti bey, Berlin Universitetini 1927-de bitirgen zamanı akademiya yayınları arasında yer alğan uyğur metinlerini de neşirge azır şekilge soqqan. Tasilini bitirgence Berlin Universiteti, Şarq tilleri seminarı, Qazan lehçesi (yani Tatar tili) lektorlığına alınğan. Titiz çalışmalarınen, Bangnıñ halefi olaraq belirmişse de, yabancı olğanı buña mani oldı. Qader oña daa büyük qapını açtı. Atatürkniñ yañılıqları arasına milliy medeniyet ve til davası da bar edi. O zamannıñ Türkiye Maarif naziri Reşit Galip “Uyğurca suv kibi bilgen” genç alim Rahmeti bey Türkiyege çağırdı. İstanbulğa kelgeninde “Uyğur Tababetine Dair” eki fasiküllük bir eseri ve ‘Oğuz Qağan Destanı’ ve ‘Türkische Turfantexte VI’ (Vilhelm Bang, A. fon Gabainnen birlikte) adlı eserleri yayınlanğan bir türkşınas edi.
Tibbiyet tasili yapmaq içün Uzaq Şarqtan özünen beraber Berlinge kelgen Rabia hanım ile 1927-de evlengenler. Rabia hanım Permli bir tuccarnıñ tek qızı edi, ana-babası, onı rus gimnaziyasında oqutqanlar ve ihtilâlden soñraki qarğaşalıqtan qurtarmaq içün Sibirge tibbiyet tasili almağa yollağanlar. Kommunistlerniñ anda da sarqmaları üzerine, bu genç qız da bir qafile ile birlikte Uzaq Şarqnıñ Harbin şeerine ketken edi. Anda Rahmeti beynen tanışqan ve beraberce Berlinge ketkenler.
Millet oğrunda er hızmetke azır olğanı yanında, büyük acılar içindeki halqınıñ yaşaması içün bağlanğan türkçülik idealini o, er zaman ilim ve medeniyet saasına soqmağa muvaffaq olğan. “Türk şiveleriniñ tasnifi” serlevalı lehçe tasniflerini toplağan yazısında, türk lehçeleriniñ ilmen bir-birine çoq yaqın olğanını kösterip, bu şuurnı aşılamağa çalışqan. Kerçekte “şive” tabiri, ilk türkiyatçılardan biri olğan ve ‘pantürkistlik’ isnadinen ruslar tarafından öldürilgen Bekir Çoban-zadege ait bir tabir edi.
Nazariy çalışmalarınıñ eñ eyisi doktorlıq dissertatsiyası olaraq azırlağan “Die Hilfsverben und Verbaladverbien im Altaischen” (Ungarische Jahrbücher Bd VIII – 1-4, Berlin 1928)dir. Bu eser, Avropanıñ merkezinde, Berlin Universitetinde türk tiline dair Yakup Şinkeviçniñ Rabğuziyniñ Sintaksı adlı doktorlıq dissertatsiyasından soñ ekinci olaraq berilgen müim bir eser edi. Türkiyedeki çalışmalarından, İstanbul kitaphanelerinden tapıp çıqarğanı bazı uyğurca yazılğan yazılar üzerindeki yayınları, Avropadaki uyğur metinleri çalışmalarına eşitti ve daa az emiyette degil edi. O, bularnen, Anadolunı fetih etken olğan türklerniñ uyğur yazısını bilgenlerini ve qullanğanlarını ve bu yazı sistemasınıñ elifbesiniñ bazı kitaphanelerde bulunğanını, Qaşğarlı Mahmudnıñ Divanü Luğati’t-türkünde keçken elifbe sırasına köre tanzim etilgenini ve Fatih Sultan Mehmedniñ bir yarlığını uyğur ariflerinen qalemge alğanını ve ya yazdırğanını ortağa qoyğan.
Reşid RAHMETİ ARAT (Kazan 1900- İstanbul 1964)


text:
Kireç
Keriç (rusça Kepчb, qırımtatarça Keriç, Kepич, elekke isemnär: italiança Bosphoro Cimmerio, Vospro, Cerchio, Cherz) - Qırımda, Keriç yarımutrawında, Keriç buğazı yarında urnaşqan şähär. Keriç şähär şurasınıñ üzäge.
Keriç - dönyanıñ iñ borınğı şähärläreneñ berse. Keriç cirendä küp tarixi häykällär urnaşa.
Böyek Watan suğışınıñ Şähär-Qaharmanı.
TarixYзrәpTү
Keriç cirendä 100-40 meñ yıllıq tabıldıqlar açılğan.
VII b.e.q. Keriç urınında grek kolonistları Pantikapey şähären nigezlägän. Akropol tawda urnaşqan bulğan, şul tawı xäzer Mitridat dip yörtelä.
370 yıllarda hunnar höcüme näticäsendä qala zur zıyan kürgän.
VI ğasırda qala Rim (Vizantiy) imperiäse xäkimiäte astında bulğan.
İmperator Yustinian I biredä Bospor kirmänen tözärgä boyırğan.
VIII ğasırda şähär Xäzär qahanlığı tä'sirenä Qarşa yä Çarşa iseme astında kergän.
IX-X ğasırda slavän Tmutarakan' kenäzlege yoğıntısı astında kerä, slavännar qalanı Korçev dip atağannar.
XII ğasırda qala yänä Vizantiä tä'sire astına qayta.
1318 yıldan - Genuya koloniäse.
1475 yılda Ğosman imperiäse genuya koloniälären basıp ala.
1701 yılda Yaña-Qala (Yeni Kale) kirmäne tözelä.
1774 yılda Rusiä Qırım xanlığın basıp ala.
1783 yılda Keriç Tavriä gubernasına kerä.
- Töp mäqälä Qırım suğışı
1855-1856 yılda Qırım suğışında Keriç şähäre ingliz-frantsuz-törek ğäskärläre tarafınnan basıp alına hän talana.
1941-1945 yılda Keriç - qanlı suğışnıñ urını. Böyek Watan suğışı näticäsendä Keriç cimerelä (85% bina). Alman okkupatsiäse näticäsendä 15 meñ keşe üterelgän.
- 1944 yılnıñ 11 aprelendä sovet ğäskäre qalanı azat itä.
- 1973 yılda Keriç şähärenä qaharman-qala iseme, Lenin ordenı häm Altın yoldız birelä.
- 1974 yılda Keriç şähärenä berençe däräcädäge Böyek Watan ordenı birelä.
Şähär klimatıYзrәpTү
KüreneşlärYзrәpTү
- Crimea Kerch Ajimushkay stone quarry WWII memo-05.jpg
Acimuşqay taş çığaru urınınıñ saqlawçılarına häykäl
SıltamalarYзrәpTү
- CaйT KepчeHckoro ropoдckoro coBeTa 2011 eлHың 25 Hoябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- CTapaя Kepчb — фoTorpaфии, cxeMы и pиcyHkи Kepчи koHцa XIX — Haчaлa XX BekoB.
- Kerch.me — kaTaлor caйToB ropoдa.


text:
OSCE reisi Ann Linde Rusiyeni Ukraina sıñırında, Qırım ve Donbasta arbiy qudretini arttırğanı içün kerginleşmeni toqtatmağa, Qırım yarımadasınıñ yalısında Qara ve Azaq deñizlerinde gemiler qatnavınıñ sıñırlanmasını lâğu etmege çağırdı.
Bunıñ aqqında aprelniñ 19-nda Ann Lindeniñ Twitter saifesinde yayınlanğan bildirmede yazıla.
«AB Tış işler nazirleri Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine destek bildire. Ukraina sıñırında Rusiye arbiy tehnikasınıñ artması bizni raastızlandıra. Rusiyeni kerginleşmeni toqtatamağa ve Mahsus közetüv missiyağa serbest kirip olmasını temin etmege çağıramız. Azaq deñizinde Rusiyeniñ sıñırlavları halqara uquqnı boza, olar lâğu etilmeli», – dep yazdı OSCE reisi.
ABD Mudafaa nazirligi Rusiyeniñ Qara deñizdeki gemiler qatnavınıñ sıñırlanması aqqında qararını takbih etti.
OSCE-de ABD-niñ meselelerinde muvaqqat vekâletlisi Kortni Ostrian, Rusiyeniñ işğal etilgen Qırım yaqınlarında Qara ve Azaq deñizlerinde gemiler qatnavını sıñırlağanından raatsızlıq bildirdi.
Hatırlatamız, NATO Rusiyeniñ Qara deñizdeki sıñırlavlarını takbih etti ve Qırımnıñ arbiyleştirilüvi aqqında hatırlattı.
Evel, Avropa Birligi, Rusiyeniñ Qara deñizdeki areketlerinden raatsız olğanını bildirdi.
Ukraina TİN, Rusiyeniñ arbiy talimler sebebi ile diger memleketlerniñ arbiy gemileri ve devlet gemileri içün Keriç boğazına taba Qara deñizniñ bir qısmınıñ 2021 yılnıñ oktâbr ayınace qapatılmasını ilân etkenine narazılıq bildirdi.
Sıñırlavlarnı Rusiye aprelniñ 24-nden oktâbrniñ 31-ne qadar tayin etecek ola. Çetel memleketlerniñ arbiy gemileri ve devlet gemileri içün Qara deñizniñ üç bölgesinde tınç keçme aqqınıñ amelge keçirilmesiniñ toqtatılması planlaştırıla.
Aynı zamanda Rusiyeniñ Mudafaa nazirligi, Qırım yaqıynlarında deñiz akvatoriyası qısmınıñ qapatıluvı «gemiler qatnavına mania olmaycaq», dep inandıra.
Austriannıñ malümatına köre, halqara seviyede tanılğan Ukraina sıñırı boyunca 2015 senesinden berli «Rusiye on biñlernen askerini yerleştirip, ordusınıñ sayısı arttıra, bölüklerni faalleştirdi, bazalarını yañarttı ve daa küçlü bir yer, ava ve ava mudafaasını yerleştirdi».
Soñki vaqıtları Rusiye Donbasnıñ işğal etilgen qısmında gibrid küçleriniñ cenk areketlerini arttıra. Böylece, ateşkes rejiminiñ şartları bozula, amma Rusiye Ukraina ordusını qabaatlamağa tırışa. Bundan ğayrı, Qırımda ve Ukraina sıñırı yaqınlarında Rusiye askerleriniñ sayısını arttıruv Kyiv ve ğarbiy ortaqlarınıñ qasevetini doğura, çünki Rusiye ordusınıñ Ukrainağa açıq ücüm imkânı bar.
Ukrainanıñ ğarbiy ortaqları (ABD ve AB) ve NATO oña qol tutqanını bildirdi.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli.
Mart ayında Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçak bildirdi ki, Rusiye, «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke. Onıñ qayd etkenine köre, Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dedi.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Rusiye rejiminiñ işğali sovet rejiminden beter, – dedi qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev BMT Havfsızlıq Şurasınıñ toplaşuvında. Bunı öz twitterinde Ukrainanıñ BMT yanında daimiy temsilcisi Yuriy Sergeyev bildirdi.
«İnsanlar subet etmekten qorqa, «rusiyeli» Qırımda qorqu er şeyden üstün», – dep bildire Mustafa Cemilevniñ sözlerini twitterde Litvaniya temsilcisi.
Qırımtatar halq yetekçisiniñ sözlerine köre, Rusiye qırımtatarlar arasında «Kadırovnı» tapalmayıp, repressiya yolunı seçti.
O şunı da qoştı ki, Qırımnıñ işğalinden soñ yarımada sakinleri siyasiy, içtimaiy, iqtisadiy aqlarınıñ bozuluvına rastkeldi.
«Qırımnıñ qanunsız qoşuluvı yıllığından soñ biz vaziyetniñ beterleşüvini köremiz», – dedi Cemilev.
Evel BMT yanında Ukraina daimiy temsilcisi Yuriy Sergeyev aytqanı kibi, qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ çıqışı BMT Havfsızlıq Şurasında «büyük meraq» doğurdı.
Malüm ki, BMT Havfsızlıq şurası cumaaqşamı künü Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım vaziyetini muzakere etti. Toplaşuvğa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev da davetli edi. Rusiye öz iştiraginden vazgeçti.


text:
Çağatay olısı
Çağatay olısı - Çıñğızxan citäkçelegendäge basıp alu näticäsendä 1222 yılda kilep çıqqan Mongol imperiäseneñ öleşe 1266 yılda tarqalğannan soñ barlıqqa kilgäm däwlät, könçığışta Mogulistan xanlığı häm könbatışta Maweranahr xanlığınnan torğan.
Çıñğızxan ulı Çağatay xaqına atalğan.
TarixYзrәpTү
1224 yılda Çıñğızxan üz imperiäsen 4 öleşkä bülä, Çağatayğa Üzäk Aziä häm çiktäş cirlär qalğan: qaraqıtaylar däwläte, Maweranahr, könyaq Xäräzem, Cidesu, Turfanğa qädär Könçığış Törkistan.
Çağatay iräge bügenge Qolca şähäre yanında bulğan.
1241 yılda Çağatay wafat bula.
1251 yılğı qoroltay näticäsendä Möñke xan täxetkä utıra häm küp Çağatay näselle aqsöyäklär üterelä.
1260 yılda Alğu xan Çağataidlar xäkimiäten torğıza.
Möbäräk häm Ğisäddin Bäräk Cidesu töbägennän Maweranahrğa başqalasın küçerä. Qayber mongol qäbiläläre - calairlar häm barlaslar bügenge Üzbäkstan territoriäsenä küçä.
1340 yılda üzara bäreleşlär näticäsendä Çağatay olısı tarqala.
1370 yılda Çağataidlar xakimiäte Timeridlär (Aqsaq Timer näsele) tarafınnan beterelä. Çağatay olısı nigezendä Aqsaq Timer däwläte barlıqqa kilä.
SıltamalarYзrәpTү
- ИcTopия ЧaraTaйckoro yлyca и rocyдapcTBa Xaйдy 2015 eлHың 8 дekaбpb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Mahkeme otırışuvı esnasında evinde tintüvden soñ tutulıp alınğan Aqmescit rayonı Novıy Mir köyüniñ sakini qırımtatar İsmail Ramazanov, Qırımdaki Rusiye FSB idaresiniñ hadimleri tarafından köteklengenini beyan etti. Bu aqta yanvarniñ 24-nde Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
«Köteklevden ğayrı iç bir hastalığım yoq. Meni FSB hadimleri kötekledi. Saba ana-babamnıñ evinde ve malüm olmağan yönelişte alıp ketken vaqıtta maşna içinde de köteklediler. Yardım istep muracaat ettim, lâkin ekimler qatiyen yardım köstermediler. Yanbaşım, eñsem ve başım ağırta. Otırışuvda iştirak etip olurımmı yoqmı, bilmeyim», – dep ikâye etti Ramazanov mahkemede.
Advokat Aleksey Ladin «acele yardım» çağırılması içün muracaat etip, ekimler onıñ mahkeme otırışuvında iştirak etip olurmı yoqmı degen manada bir hulâsa çıqarğanlarını istegen. Prokuror Ramazanovnıñ yanvarniñ 23-nde hastahanege muracaat etkende bedeninde ağır zararlanuvlar olğanı aqqında bildirgen ekspertiza hulâsasını taqdim etti. Ancaq mahkeme «acele yardım» çağırmaqnı red etken.
Aqmescit rayonınıñ Novıy Mir köyünde yaşağan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirilgen soñ, o milletlerara zıddiyet çıqaruv ve nefret doğıruvnen bağlı malümatlar tarqatuvda qabaatlanmaqta. Rusiyeli küç idaresi hadimleriniñ versiyasına köre o, malümatnı Zello internet-radiosı vastasınen tarqatğan eken.
Yanvarniñ 23-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit ve İslâm-Terek rayonlarında rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri tintüvler ötkerdi. O künü Novıy Mir köyünde yaşağan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirilerek, özü ekstremizm teşviqatında qabaatlandı.
Ondan soñ Qırım Taqiqat komiteti internet-radio vastasınen ekstremizstk materiallar tarqatuvında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine nisbeten cinaiy iş açılğanı aqqında haber etken edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Aqmescit – Qırım Rusiyege «Qoşuluv» yıllığını qayd etmege devam ete. Mart 18 künü prezident Vladimir Putin Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyası terkibine qoşuluvı aqta devletlerara añlaşmanı imzaladı. Qırımlılardan bazılarınıñ arzuları kerçek olsa, mart 18 künü defn etilgen Reşat Ametovnıñ tuvğanları bu künni közyaşları ile qarşılay.
Qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan Aqmescit civarındaki Kurtsı mikrorayonı. Üylede soqaqalardan birine maşinalar kele. Bir qaç yıl evelsi Reşat Ametovnıñ qurğan eki qatlı evniñ ögünde toqtaylar. Maşinalardan esasen yavluqlarnı baylağan esli başlı qadındar ve taqiyeleri ile erkekler – Ametovlarnıñ tuvğanları çıqa.
Qırımğa Rusiye istilâsına qarşı narazılığı ile Aqmescitniñ Lenin meydanına çıqqan erkekni bıltır martnıñ başında tutıp alğanlar. Şaatlarnıñ malümatına köre, bunı o vaqıt Akmescit merkezinde nevbette bulunğan Qırım «halq imayesi» vekilleri ettiler. Eki aftadan soñ Reşat Ametovnıñ cesedi Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan köyünde tapıldı. Erkekniñ bedeninde azap izleri bar edi, başı yapışqan şerit ile sarılğan edi. Berilgen malümatqa köre, ölüm sebebi pıçaq ile yapılğan köz yarası oldı. Üç künden soñ Reşat Ametovnı Aqmescit mezarlığında defn ettiler. Cinayetni sımarlağan ve amelge keçirgenler alâ daa tapılmadı. Yaqında ise cinaiy işniñ taqiqatı toqtatılğanı aqqında malümat peyda oldı. Reşat Ametovnıñ apayı Zarina ve üç ufaq balası qaldı.
Dua merasiminde Ametovlarnıñ evinde bir 30 insan toplandı. Adetke köre, qadınlar ayrı odada – evniñ birinci qatında, erkekler – ekincide otura. Reşatnıñ anası Refiqa hanım musafirlerni evniñ ögünde qarşılay, közlerinde yaş körüne. Merhumnıñ apayı Zarina qave pişire.
«Biz soy-sop, qomşularımıznı, Reşatnıñ dostlarını davet etik», – dey Reşat Ametovnıñ ağası Refat Ametov. O, taqiq ile işbirlikte bulunıp, cinayetniñ taqiqatını öz başına keçire. Refat Ametovnıñ fikrine köre, işbu öldürüvniñ açılması içün yuqarıdan kelgen siyasiy iradeniñ olması lâzim.
Evge kostümni kiygen esli başlı adam kire – dua oquycaq yerli mola Nuri ağadır. «Bugün biz Reşat Ametovnıñ ölüm yıllığı munasebeti ile toplandıq. Şu künü insannı añalar, Quran oquylar, Rabbiden günâhlarnıñ afu etilmesini, balalarına ise – sabır bermesini soraymız», – dedi molla.
Dua merasimi bir saat sürdi, bundan soñ musafirlerni çeşit yemekler ile sıyladılar. Cuma künü Aqmescitniñ merkeziy Kebir Camisinde Reşat Ametovnıñ hatırasına dua oquldı.
«Bülletenlerni öpip yürdik»
Ametovnıñ tuvğanları onı Qırım paytahtınıñ merkeziy meydanında añğanda, – mında «Qırım baari»ne bağışlanğan bayram başlandı.
Aqşamğa qadar mında Rusiye, Qırım bayraqları altında bir qaç biñ insan toplandı.
«Evimizge qayttıq!» – ara-sıra dep tekrarlay sanadan alıp barıcı, onı el çırpmalar ile alğışlaylar.
Ekranlarda Vladimir Putinniñ muracaatı kösterilgende, toplanğanlar daa ziyade şapıldatmağa başladılar. «Yıl evelsi şu künleri Rusiye, Rusiye halqı birligini, qırım ve aqyarlılar içün tuvğan yalılarına qaytmaq isteginde vatanperverligini kösterdi», – dedi Rusiye prezidenti Moskvadan.
«Şu künü quvançtan ağlay edim, arzum kerçekleşti, evimizge qayttıq», – dey Qırım.Aqiqat mühbirine Rusiye bayrağı ile turğan qadın.
«Biz, ağlamaqtan ğayrı, bülletenlerni öpe edik (mart 16 künü «referendum»da. – Muar.), – dey başqa qadın. Bundan soñ birden şiirler ile qonuşa: «Hainlik dünyasında acayip bir al: Qırım artıq Rusiyedir – maşalla!»
Yanında altı insandan ibaret bir gruppa – cemaat ögünde alkogolni içmege yasaq etken politsiya hadimlerine baqmadan, bayram munasebeti ile konyak içip tura. «Bugün büyük bayram», – deyler olar.
«Bizim Qırım içün sağ oluñız», – dey öz levhasında bir erkek.
Meydan kirişinde insanlar Rusiye bayraqlarını sata: 50, 100 ve 200 rubleden. Seyirciler artistlrnen yırlay, oynaylar.
Tedbir fişenkler ile yekünlendi.
Belli ki, mart 18 künü Qırım akimiyeti raatlıq kününi ilân etken edi. Lenin meydanında keçirilgen bayram kontsertinden ğayrı, şeer merkezinde Rusiye Qara deñiz flotu Aqmescit garnizonınıñ yürüşi keçti. Uçaq alanı territoriyasında uçaq ve vertolöt, Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ tehnikasınıñ sergisi keçti.


text:
Kiyev – Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan resmiy ziyareti ile Kiyevge keldi. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve qırımtatar halqınñ yetekçileri ile körüşti. Türkiye prezidenti qırımtatar halqına halqara sanasında yardım etmege söz berdi, amma onıñ memleketi Rusiye Federatsiyasına qarşı cezalarnı kirsetmeycegini de qayd etti. Mütehassıslarnıñ aytqanı kibi, Ankara Ukraina ve qırımtatarlarğa yalıñız sözde yardım etmege azır, çünki Türkiye içün şahsiy ticariy şirketlerniñ inkişafı ve Rusiye ile iqtisadiy işbirligi birinci yerde tura.
Kiyevge mart 20 künü kelgen Recep Tayip Erdoğan Petro Poroşenko ile üç saatlik körüşüvni keçirdi. Memleket yetekçileri Ukrainağa bücet qıtlığınıñ yoq etilmesine 50 million dollar miqdarında ödünçniñ berilmesi aqta añlaştılar. Bundan da ğayrı, ola bilecek iqtisadiy işbirlik meselelerini muzakere ettiler. Aynı şu sırada, Türkiye prezidenti Ukrainağa köçip kelgen şahıslarnıñ ihtiyaclarına qarşılıqsız 10 million dollar miqdarında maliye yardımı aqqında ilân etti.
Türkiye prezidentiniñ Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasındaki çıqışınıñ esas qısmı qırımtatarlar ve Qırım işğali aqqında edi.
«Ukraina toprağında yaşağan bütün qavmiy ve diniy cemiyetlerine yardım köstermesine devam etkenini isteymiz, ilk nevbette, qırımtatarlarğa. Bundan sebep öz dostuma (Petro Poroşenkoğa. – Muar.) teşekkürlerimni bildirem. Bunıñ ile prezident cenaplarına qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa ayırğan diqqatı içün minnetdarım»,– dey Erdoğan.
Türkiye Cumhuriyetiniñ başı yıl devamında daimiy basqı altında yaşağan qırımtatarlarnıñ vaziyetini taqip etkenini bildirdi. Erdoğan aytqanı kibi, memleketi qardaş halqınıñ meselelerini em eki taraflama muzakere, em halqara sanalarında da kün tertibine çıqarmağa devam etecek.
«Biz Ukrainanıñ, Qırımnıñ da, şu cümleden, topraq bütünligine qol tutamız. «Ukraina» ve «buhran» sözleri yan-yana olğanından pek kederlenemiz», – dedi Türkiye yetekçisi.
Cemilev: cezalarda israr ete edik, amma olarnıñ noqtaiy-nazarı başqadır
Aqşam mart 20 künü Erdoğan qırımtatar halqınıñ yetekçileri ile körüşti. Körüşüvde Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Meclis reisi Refat Çubarov, muavini, Qırım meseleleri boyunca departament müdiri Aslan Ömer Qırımlı, Qurultay vekili Rustem Ümerov iştirak ettiler. 40 daqqalıq körüşüv olmaq kerek edi, amma eki buçuq saatke sürdi.
«Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannıñ qırımtatar halqınıñ yetekçileri ile körüşüvinde Qırımnıñ nevbetteki işğaliniñ zor ve facialı devri, qırımtatar halqınıñ tarihiy Vatanı – Qırımda aqları oğrunda küreşi ile bağlı meseleler muzakere etile edi. Bunıñ ile ileride ukrain devletine topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ temin etüvinde yardım etüv imkânlarnı muzakere ettik», – dedi Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı.
Onıñ sözlerine köre, Erdoğan Ukrainağa maliye yardımnı köstermege, bunıñ ile Qara deñiz regionında havfsızlıqnı temin etmek içün olğan imkânlarını qullanmağa vade etti.
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, körüşüvde iştirak etken qırımtatar tarafı Türkiyeniñ Rusiyege qarşı cezalarnıñ kirsetmesinde israr ete edi.
«Türkiyeniñ cezalarğa qoşulmasında israr ete edik. Amma olarnıñ öz noqtaiy nazarları bar. Ukrainağa er taraflama yardım köstermege, onıñ topraq bütünligine qol tutmağa azır olğanını, amma cezalarğa qoşulmaycağını bildirdiler», – dey Cemilev.
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi şunı da bildirdi ki, Erdoğan Qırım ve Qara deñiz regionındaki vaziyetke bağlı NATO qararlarına qol tutmağa vade etti eken. Aynı şu vaqıtta Türkiye prezidenti şunı dedi ki, Türkiye Avropa birliginiñ azası olmay, şunıñ içün memleketi ABniñ Qırımğa bağlı bütün qararlarına qol tutmağa borclu degil eken.
Aslan Ömer Qırımlı aytqanı kibi, körüşüv çerçivesinde taraflar Qırım ve qırımtatarlarnıñ vatanındaki vaziyetini muzakere ettiler.
«İlk evelâ, Recep Tayip Erdoğannı qırımtatar halqınıñ faallerine nisbeten olğan ayırım ve milliy matbuat vastalarınıñ qapatıluv telükesi meraqlandıra edi», – dedi Qırımlı.
Onıñ sözlerine köre, Türkiye alâ daa yarımadağa öz nezaret eyyetini yollamağa planlaştıra, ve şimdi Türkiye tış işler nazirligi eyeytniñ yollanılmasını Ukraina ve Rusiyedeki zenaatdaşları ile muzakere ete.
Yaremenko: Erdoğannıñ sözlerine degil, areketlerine baqmaq kerek
Mütehassıslarnıñ fikrine köre, Türkiye Rusiye ile sıq iqtisadiy munasebetleri olğanından sebep Ukrainağa yardım kösterüvde bütün imkânlarını qullanmaz. «Çetel işler Maydanı» fondunıñ başı Bogdan Yaremenko emindir ki: Türkiye siyasetçi ve yetekçileriniñ ağzaviy bildirüvlerine degil, Türkiye ükümetiniñ areketlerine diqqat etmek kerek.
«Türkiye Ukraina topraq bütünligine qol tutqanı aqqında bildireceginden iç bir vaqıt şübe etmey edik. İşbu mevamı çoqtan ilân etilgen – buhrannıñ ilk künlerinden. Amma Türkiyeniñ aqiqiy siyaseti sual doğura. Bir taraftan Ukraina topraq bütünligine destegini bildire, diger taraftan ise Qırım limanlarına kirgen gemi saiplerini ya ava şirketlerini toqtatmay», – dey Yaremenko.
Onıñ sözlerine binayen, Türkiye qırımtatarlarğa nisbeten de aynı böyle ekileme siyasetini alıp bara. Mütehassıs şunı qayd etti ki, Kiyevde Erdoğan Qırım tamır halqına nisbeten ayırımnı takbih etme, Rusiye yolbaşçılığı ile eki taraflama körüşüvlerde Türkiye tarafı Kreml areketlerini tenqit etmekten saqına eken.
Türkiye Tış işler naziri memleketi Rusiye Federatsiyası ile qırımtatarlarnıñ sualleri ile bağlı meselelerde işbirlikte bulunmağa azır olğanını bildirgen edi, bu ise iç mümkün degil ve Ukraina topraq bütünligine qol tutqanları aqqında bildirüvlerine dos-doğru ters keleBogdan Yaremenko
«Türkiye Tış işler naziri memleketi Rusiye Federatsiyası ile qırımtatarlarnıñ sualleri ile bağlı meselelerde işbirlikte bulunmağa azır olğanını bildirgen edi, bu ise iç mümkün degil ve Ukraina topraq bütünligine qol tutqanları aqqında bildirüvlerine dos-doğru ters kele», – dey sabıq elçi.
Yaqın şarqiy araştırmalar merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ fikrine köre, Erdoğannıñ Kiyevdeki çıqışı Türkiye içün şahsiy ticariy şirketleriniñ aşğariy kârnıñ olması birinci nevbette turğanın tasdiqladı. Mütehassısnıñ fikrine köre, Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti kene de Rusiye ile işbirlik memleketniñ menfaatında olğanını kösterdi, bu sebepten Ankara cezalarnıñ kirsetüvine razılığını bermey eken.
«Eger de işbu planlarnıñ amelge keçmesine ve memleketlerimiz arasında mal almaşuvı 20 milliard dollar miqdarında olmasına izin bersek, ukrain-türk munasebetleri faydamızğa ketkenini aytıp olurmız. Çünki ögünde 20 milliard dollar turğanda, Türkiye Ukrainanı esapqa almağa başlar», – dedi ekspert Qırım.Aqiqatqa.
Aynı zamanda, dey Semivolos, Erdoğannıñ ziyareti Ukraina ve Rusiye munasebetlerinde bir şey deñiştirmedi demege mümkün degil. Ekspertniñ fikrine köre, Türkiye yetekçisiniñ kelmesi prezidentler arasında doğru dialognıñ olmasına imkân yaratqandır.