text:
2019 senesi dekabr ayında Donbastaki zıddiyetni al etüv üç taraflı bağ gruppası «tanılğan er kesni tanılğan er keske» deñişim aqqında añlaştı. Tutulğanlar dekabrniñ 29-nda Donetsk vilâyetiniñ «Mayorsk» keçiş noqtasında deñiştirildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede siyasiy sebeplerden tutulğan qırımlılarnıñ azat etilüvini talap etmege niyetlene, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiyede tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aytqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoqu – qırımtatarlardır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs qayd etile. Aynı raqamnı Qırım aq qorçalayıcı gruppası da bere.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
Qırım.Aqiqat «Unutılmağanlar» maqalelerinde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda SİZO ve apishanelerden çıqacağını beklegen qırımlılar aqqında tarif ete. Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davası» gruppası, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» ve ağa-qardaş Seitosmanovlar gruppası aqqında mında oqumañız mümkün.
«Unutılmağanlar» maqaleleriniñ üçünci qısmına 10 qırımlınıñ ikâyesi kirdi – «Hizb ut-Tahrir davası» «Yalta gruppasınıñ» 6 musulmanı ve «Tebliğ Cemaatı davasınıñ» 4 musulmanı.
«Hizb ut-Tahrir davası». «Yalta gruppası»
Rusiye mahsus hızmetleri altı qırımtatarı, yaltalı musulmannı taqip ete. Olarnı 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları bar olğanında qabaatlap tuttılar. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi de olarnıñ davalarını siyasetnen bağlay.
Dava mabüsleri
Muslim Aliyev
Aluşta civarındaki Yuqarı Şuma (Verhnâya Kutuzovka) köyüniñ sakini. Qırımtatar çalğı taqımınıñ sabıq reberi, qurucı, faal.
2016 senesi fevral ayında Rusiye quvetçileri Muslim Aliyevniñ evini tintip, onı tuttılar. Onı akimiyetni küçnen zapt etkeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 278-inci maddesi) ve «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5-inci maddesi) qabaatlaylar.
2016 senesi fevralniñ 11-nden berli apiste yata.
19 yılğa üküm etildi ve 1 yılğa azatlığı sıñırlandı.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve dört balası qaldı, qızlarından biriniñ saqatlığı bar.
Refat Alimov
Büyük Yaltanıñ Qızıltaş köyünden ticaret vekili ve satış idarecisi. 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüsi oldı. Rusiye quvetçileri evinde tintüv keçirip, diniy kitapnı ve bilgisayarnı aldı.
2016 senesi aprelniñ 18-nden berli apiste buluna. 8 yılğa üküm etildi, azatlığı 1 yılğa sıñırlandı.
Arsen Cepparov
Refat Alimovnıñ qomşusı apiske alınmazdan evel gaz qazan dairesinde operator ve qurucı olıp çalıştı. Evinde tintüv keçirip, «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde ve akimiyetni küçnen zapt etmege planlaştırğanında qabaatlap apiske aldılar.
Qırımlı advokat Cemil Temişevniñ bildirgenine köre, Rusiye FSBsiniñ hadimleri Arsen Cepparovnı «qomşularını çaqmağa» teklif etken edi. O, tekliflerini red etip, tezden tutulıp apiske alındı.
2016 senesi aprelniñ 18-nden berli apiste yata.
7 yılğa üküm etildi, azatlığı 1 yılğa sıñırlandı.
Azatlıqta Arsen Cepparovnıñ ömür arqadaşı ve 10 yaşında qızı qaldılar.
Emir-Usein Kuku
Yaltalı aq qorçalayıcı, Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ azası. 2014 senesinden başlap semetdeşleriniñ aqlarını qorçalap, Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ hırsızlanğan qırımlılarnı qıdırmağa yardım etken edi. 2015 senesi Rusiye quvetçileri onı tutıp köteklegenler, dep bildirdi. Evinde tintüv keçirildi, tehnika ve Rusiyede yasaqlanmağan diniy edebiyat alındı. Emir-Usein Kukunı Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesine (nefret ve duşmanlıqnı doğuruv) istinaden ve eki FSB hadimine ücüm etkeninde qabaatlamağa tırışqan ediler.
Neticede aq qorçalayıcı 2016 senesi «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde ve akimiyetni zapt etmege azırlanğanında qabaatlanıp tutuldı.
2016 senesi fevralniñ 11-nden berli apiste buluna. 2018 senesi iyün ayında Emir-Usein Kuku siyasiy mabüslerniñ azat etilüvini talap etip, 24 kün açlıq tuttı.
12 yılğa üküm etildi, azatlığı 1 yılğa sıñırlandı.
Azatlıqta ömür arqadaşı, qızı ve oğlu qala.
Vadim Siruk
Yaltalı faal, iş adamı. 20 yaşında İslâm dinini qabul etti. «Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Vadim Siruk yerli bazardaki iş adamlarınıñ aqlarını qorçaladı, Yaltanıñ Ay-Vasıl (Vasilyevka) köyündeki camini tamir etmege yardım etti, bayramlar yaptı, musulman cenazelerini qılmağa yardım etti, Simeiz qasabasındaki eski musulman mezarlığını qorçalav kampaniyasında iştirak etti.
2016 senesi fevral ayında Rusiye quvetçileri evini tintip, onı «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde ve akimiyetni zapt etmege planlaştırğanında qabaatlap tuttı.
2016 senesi fevralniñ 11-nden berli apiste yata.
12 yılğa üküm etildi, azatlığı 1 yılğa sıñırlandı.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve eki qızı qala.
Ekinci qızı babası apiske alınğan soñ dünyağa keldi.
İnver Bekirov
Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ köydeşi. Apiske alınmazdan evel qurucı ve qaravul olıp çalıştı. Regionda bayram ve cenazelerni yapmağa yardım etken edi.
2016 senesi fevral ayında Rusiye quvetçileri evinde tintüv keçirip, onı tuttı. İnver Bekirov «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde ve akimiyetni zapt etmege planlaştırğanında qabaatlandı.
2016 senesi fevralniñ 11-nden berli apiste yata.
18 yılğa üküm etildi, azatlığı 1 yılğa sıñırlandı.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve üç balası qala.
«Tebliğ Cemaatı davası»
Bu dava 2017 senesi oktâbr ayında peyda oldı, Rusiye FSBsiniñ Qırım idaresi 2009 senesinden berli Rusiyede yasaqlanğan bu teşkilâtnıñ üç bölügi yoq etildi, dep esabat berdi. Dava çerçivesinde Rusiye Ceza kodeksiniñ 282.2 maddesine istinaden (ekstremist teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlanğan dört qırımtatarı tutulğan edi. Dava mabüsleri Qarasuvbazar rayonınıñ Terekli Şeyh Eli (Melniçnoye) köyüniñ sakini, musulman Talât Abdurahmanov, Aqmescit rayonınıñ Yaşlıq (Molodejnoye) qasabasınıñ sakini, piçici Renat Suleymanov, Aqmescit rayonınıñ Colman (Pionerskoye) köyüniñ sakini Seyran Mustafayev ve aqmescitli Arsen Kubedinov ola. Aq qorçalayıcılar olarnıñ taqip etilüvini siyasetnen bağlay.
Bıltır yanvarniñ 22-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi davanıñ üç mabüsini şartlı olaraq apiske aldı.
Renat Suleymanov dört yılğa üküm etildi, azatlığı bir yılğa sıñırlandı. 2017 senesi oktâbrniñ 2-nden berli apiste yata. Üç balası bar.
Rusiye ve işğal etilgen Qırımnıñ SİZO ve apishanelerinde azat etilmesini beklegen diger qırımlılar aqqında Qırım.Aqiqat saytında derc etilecek «Unutılmağanlar» maqalelerinde oquñız.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


c: text/html

text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleri «norman formatında» körüşken soñ Ukraina ve Rusiye arasında yañı mabüs deñişiminiñ künü belli olacağından emin. Bu aqta o, «Silâ ve telükesizlik» sergisini ziyaret etkende Qırım.Aqiqatqa bergen eksklüziv izaatında ayttı.
«Norman formatında» eñ müim mesele – insan deñişimi, anda eki deñişim bar – köterilecek dep añlaşma yapılğan edi: Rusiyede, «DNR» topraqlarında insanlarımız bar. İsteymiz… Anda çoq insan bar», – dedi Zelenskıy.
Yañı deñişim künü «norman formatında» keçirilecek körüşüvden soñ belli olacaqmı sualine Zelenskıy böyle cevap berdi: «Ebet, eminim. Bekleymiz».
Bu aqta tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat TV programmasında ve YouTubetaki Azatlıq Radiosında oktâbrniñ 12-nde saat 12:00-da seyir etiñiz.
Oktâbrniñ 1-nde olğan brifingde prezident Volodımır Zelenskıy, Minskteki Üç taraflı bağ gruppasınıñ toplaşuvında ukrainalı mabüslerniñ azat etilüviniñ ekinci basamağı muzakere etildi, dep bildirdi.
Devamlı teneffüsten soñ eñ yaqın vaqıtta Ukraina, Frenkistan, Rusiye ve Almaniya reberleriniñ iştiraki ile «norman formatında» yañı sammit ötkerilmesi mümkün. Buña Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy çağıra. O, iştirakçilerniñ sayısını arttırıp, Büyük Britaniya ve Amerika Birleşken Devletlerini celp etmege teklif etti, amma bu teklifine şimdilik qoltutmadılar.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheliVladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Memlekettik "Habar" telearnasınıñ jurnalisi Aqböpe Täñirbergen Almatı qalası Alatau audanı äkimdigi ğimaratınan küştep şığarıldı. Äkimdik jurnalisti k..
Şımkent qalalıq mädeniet üyi Şämşi Qaldayaqov ändiriniñ koncertin ötkizu üşin CiMediaGroup kompaniyasımen 60 mln teñgege kelisimşart jasasqan. Al aşı..
Sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qimıl agenttigi "Şımkent mädeniet basqarmasınıñ lauazımdı ökilderi para bermekşi bolğanı üşin küdikke ilindi" degen aqpa..
Bokstan Qazaqstan erler qwramasınıñ bas bapkeri Ğalımbek Kenjebaevtıñ qızmetinen ketu-ketpeui äli belgisiz. Bwl turalı 5 tamız keşke Ortalıq kommunika..
Şımkent äkimdiginiñ Naurız toyına bölgen qarajatı jaylı video tüsirgen belsendi Arujan Düysebaevanı Qılmıstıq kodekstiñ "Qorlau" babı boyınşa sotqa be..


text:
Curçı rayonı Aybar köyünde “Men muvafaqiyetlim!” 2-nci yazlıq lageri öz işini başladı. Lagerni “Halqara İslâm Missiyası” MCT, Qırım Müftiyatı ile yerli “Curçı” din cemiyeti teşkil ettiler.
Esas maqsad – yaşlarğa İslâm dini esasında ayat degerliklerini aşlamaq, liderlik qabiliyetlerini inkişaf etmek, nutuq medeniyeti esaslarını añlatmaqtır.
Lagerniñ işinde Aybar, Oy-Mamşaq, Çernovo, Devlet Ali, Totman köylerinden 8-11 sınıf talebeleri iştirak eteler. Böyleliknen, 20 bala seminar, interaktiv oyunlar, dersler, kvestlerge qoşulıp, eñ eyi tabiat çizgilerini inkişaf etip, liderlik ve kommunikativ alışqanlıqlarını eyileştirip olurlar.
Teşkilâtçılar balalar içün Bağçasarayğa kezinti teşkil etmek niyetindeler. Böyle etip, lager iştirakçilerine Qırımnıñ tarihını añlatıp, dostluq munasebetlerini pekitmege isteyler.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Aqmescit – Qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevniñ yarımadada bulunuvı Meclis ve cumhuriyet «akimiyeti» arasında olğan munasebetlerini daa kerginleştirdi. Eki taraf ta biri-birini provokatsion areketlerde qabaatladılar. Amma, ekincileri daa ciddiy adım attılar: Cemilevge Qırımğa kelmekni yasaqladılar. Cumhuriyet «reberleriniñ» aqılsız qararları milletlerara davasına sebepçi olıp, iç beklenilmegen neticelerge ketire bile.
Bir aydan berli Qırımdan tış bulunğan qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev keçken cuma ertesi künü yarımadağa keldi. Ukraina halq vekiliniñ mında kelüvi, yerli akimiyetniñ planlarına zıt kelgendir. Ta Ermeni Bazar yanında sıñırnı keçeyatqanda, sıñırcılar Cemilevniñ vesiqalarını yahşı etip teşkerdiler.
Tamam şu künü Kiyev tarafından tanılmağan cumhuriyet baş naziri Sergey Aksönov Meclisniñ sabıq reisiniñ Pasha arfesinde ziyaretini provokatsiya olaraq adlandırdı. Aksönov akimiyetke baqqan «Krıminform» agentligine: «Mustafa Cemilev Qırımda provokatsion vaziyetni meydanğa ketirmek içün keldi. Bu zenginleşmek maqsadında yapılğan onıñ şahsiy adımıdır. Er kes tekmilnen bile, o ğarbiy hızmetleriniñ parasına yaşay. Bunı bilip, oña Qırımdaki vaziyetni kerginlenştirmek vazifesi qoyulğanını añlaymız», – dep bildirdi.
Nasıl kerginleşüv aqqında Aksönov añlatıp oturmadı, amma, bir qaç saatten soñra, Aqmescit-Bağçasaray yolu boyu ketkende, Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov bulunğan maşinağa silâlanğan, yüzleri qapalı şahıslar tarafından ücüm etildi, tintüv keçirildi. Çubarovnıñ talaplarına baqmadan, belgisiz şahıslar öz adları ve unvanlarını aydınlatmadılar, «halq imayesi» vekilleri olğanını bildirdiler.
Qayd etmeli ki, deputatnıñ yarımadağa kelüvi ile Meclis binasınıñ üzerinde «referendumdan» soñ alınğan ukrain bayrağı peyda oldı. Mustafa Cemilevniñ özü, «mağlübiyet» numayışına ğayet menfiy davrandı. Qırım kanallarınıñ birine o: «Ukrain bayrağını alıp taşlağanları aqqında bilgen soñ, maña bir çoq idare etilmegen cinayet gruppaları bulunğanını bildirdiler. Bir basma parçası içün qan töküle bile, dediler. Men ayttım: bu basma parçası degil, bu timsaldir. Bayrağıñıznı alıp taşlağan soñ, yeñilgeniñizni kösteresiñiz. Öyle olmaz», – dedi.
Aytmaqçe, eki künden soñra, Qırım halq ordusı birinci operativ polku ştabınıñ reberi, Dmitriy Prostakovnıñ (evelden, Qırım Kommunistik firqası sabıq birinci kâtibi Leonid Graçnıñ şahsiy qoruyıcısı) yolbaşçılığında «halq imayesi» temsilcileri, Meclis binasında bulunğan bir qaç qadınnıñ itirazı ve qarşılıq köstergenlerine baqmadan bayraqnı alıp taşladılar. Bir qaç saatten soñ, sarı-mavılı timsal yerine qaytarıldı.
Cemilev birden bu vaqiağa nisbeten cevaplandı: «Biz rus demokratiyası kibi adlandırılığan zonasına kirdik. Ukrain akimiyeti üküm etken vaqıtta, iç kimse asılğan bayraq, aytılğan şiarlarğa qulaq asmay edi, endiden soñ, er şey olar aytqanı kibi olmalı. Faşist türündeki demokratiya, Qırım bilmeyim ne qadar vaqıt Rusiyeniñ terkibinde bulunacaq, amma bunıñ episi qırımtatarlarnı bekley». - «Bu bayraq Cemilev kelüvi sebebinden asılmadı, qırımtatarlar işğalni tanımağanları ve kendi kelecegini mustaqil Ukraina terkibinde tasavvur etkeni içün asıldı ve Ukraina, qırımtatar bayrağı ile bu Meclis binası üzerinde asılı turacaq».
Cemilev/Meclis – akimiyet arasındaki qarşılıq salı künü saba, eñ yüksek noqtasına qadar yetti. Şu künü, yarımadanıñ tamır halqı lideri maşina ile Qırımnı terk ete edi. Cumhuriyetniñ memuriy sıñırında belgisiz şahıs Rusiye Federatsiyasına kelmekni yasaq etken müürsiz ve soy adsız aktnı teslim etti.
Vesiqada: «Biz, aşada imza qoyğanlar, 13.11.1943 senesi doğğan Ukraina vatandaşı Mustafa Cemilevge №140 (ZKS) 13-1087 qararına esaslanıp 2014 senesi aprel 19-ndan başlap, R.F-na kelmege yasaq etile», – deñile.
Qırım.Aqiqatqa Cemilev bildirgeni kibi, Qırımğa kelüvni Moskva ya da yerli Rusiye yaqlı akimiyet qarar alğanı belli degil. Aytqanına köre, çeşit laflar yüre, bu yerli akimiyetniñ ayın-oyunları deyler, çünki Moskvanıñ bundan haberi yoq. «Baqarıq» – dedi Cemilev. Fikirine köre, Qırımğa bir aftadan soñ, qaytacaq.
Qırımtatarlar Cemilevni Qırımğa qolğa alıp ketirmege razılar
«Men detallerni aytıp oturmayım: bu kâğıtnı kim, nasıl berdi, amma nasıl şekilde eda etildi - sport urbasında bir yaş vesiqanı tuttırdı. Men ümüt etem ki, o vaqıt çalışqan kameralar bunı kösterirler. İşte bu vaqia, şu akimiyetniñ maiyetini ve kerçegini köstere», – dep qayd etti Meclis reisi Refat Çubarov.
Matbuat-konferentsiyası devamında Cemilevni yarımadağa kirsetmeseler, Meclis ne yapacaq kibi sualge, Çubarov böyle cevap berdi: «Biñlerce adamlar Mustafa Cemilevni qarşılamaq içün sıñırğa qadar barmağa azırlar».
Cemilevni Qırımğa yibermemege qarar alğanlarnı Çubarov «tsinikler» ve «hıyanetler», dep adlandırdı.
«Öz halqını vatanğa qaytarmaq içün 15 yıl devamında sovet apishanelerinde oturğan insanğa qarşı kimlerdir bu kibi areketler yapmağa cesaret ete. Men vesiqanı azırlamağa avale etken insannı körmek, onıñ 70-80-nci seneleri qayda olğanını, yaşlar olsa, şu yılları ne ile oğraşqanını bilmek ister edim. Er alda avaleni bergen şahıs hıyanettir», – dedi Meclis reisi.
Aynı zamanda, kelüvni kim yasaq etkeni ale daa belli degil. Adetince, Rusiyede bu işnen Federal migratsion hızmeti oğraşa, amma aqşamğa yaqın hızmet buña qarışmağanını bildirdi.
«Bu kibi malümat bizde yoq. Bu sebepten ne içün Cemilevge Rusiyege barmağa yasaq olğan? Men de bu kibi aktnı sizge bere billem, siz ise maña. Men onı kördim, izaat etmege de şey yoq»,– dep qayd etti Ükrinform hızmetine müessise matbuat hızmetiniñ vekili. Cemilevniñ qoluna tuttırılğan vesiqa, adiy bir kâğıt parçası olğanını ayttılar.
Amma, bütün dünyağa belli olğan insanğa «sade kâğıt parçasınıñ» berilüvi, cumhuriyet akimiyetiniñ cematçılıqnıñ, hususan qırımtatarlarnıñ sabitligini sınap baqqanı añlaşıla. Şimdilik, Cemilevni vatanğa yibermeseler, qırımtatarlar şübesiz onı qoruycaqları bellidir.
«Moskovskiy komsomolets» baş muarrirniñ muavini Ayder Mujdabayevniñ aytqanı kibi: «Qırımtatarlar Mustafa ağanı Qırımğa nasıl şekilde olsa olsun, qolğa alıp, el-elge tutışıp ya da biñlerce toplaşıp, bir canlı alqa yaparlar, bütün sıñır ve kordonlarnı ozıp keçerler. Bütün qırım ile qarşılamaga çıqarlar, bütün manialarnı yeñerler. Ekstremist olğanları içün degil, – qırımtatarlar daima Cemilev ve arqadaşları temel olaraq qoyğan silâsız küreşniñ tarafdarlarıdırlar, faqat, başlarından çoq adaletsizlikler keçti».
A. Mujdabayevniñ fikirince, bir qırımtatarnıñ, hususan kendi halqını vatanğa qaytarmaq içün küreşi ile bütün dünyağa belli olğan Mustafa Cemilevniñ sürgüni, – aqaretlenüv derecesine köre, er qırımtatarınıñ sürgüni demektir.


text:
Kiyev – Bu sene mektep mezunları ve Qırım studentlerniñ Ukrainanıñ qıtasındaki oquv yurtlarına bedava oqumaq içün kirmege imkânları bar. Bunıñ içün testlerni bergende eñ az ball alınsa da yeterli. Ukrainanıñ er angi milliy universitetine avuşmaq içün student ariza yazıp, baa kitapçığınıñ nushasını taqdim etmeli. Esas mesele ise, parağa oquğan studentlerniñ avuşmasınen bağlı. Bazı oquv yurtlar qanunğa riayet etmey, talebelerden para talap eteler.
Qırım.Aqiqat ile subetleşken Mariya Sulânina şikâyet ete: «Men Qırım Gumanitar universitetinde oquy edim, amma Yaltadaki Maydanda iştirak etkenim içün bazı oca ve memuriyet meni sıkıştırıp başladılar. Neticede, men vesiqalarımnı alıp, Şevçenko adına Kiyev Milliy Universitetine keçmege qarar aldım».
Kiyevdeki oquv yurtqa avuşmaq içün ariza yazıp, baalar qoyulğan defterçikniñ nushasını tapşırdı. Biraz vaqıt keçken soñ, onıñ arizası qabul etilip, imtianlar berecek fen cedveli keldi.
«Kiyev-Mogilân akademiyası da meni qabul etecek edi. Amma, anda 12 fen boyunca imtian bermek kerek olur edi, KMU-de ise, tek 5 imtiandan keçmelim», – dep, seçimini añlattı student.
Mariya avuşqan Şevçenko adına Kiyev milliy ünivesiteti qırımlı studentler içün eñ musafirçen olıp köründi. Oquv yurtnıñ ilmiy-pedagogik işleri boyunca prorektorı Vladimir Bugrov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, umumen alğanda universitetke yarımadadan 170 talebe avuştı.
«Yataqhanede muhtac olğan er kimge oda ayırdıq. Stipendiyanı alğan er kes onı tolusınen ala. Biz qırımlılarğa qoşma derslerge qatnamağa imkân berdik. Qırım universitetlerge baqqanda, bizim universitetimizniñ seviyesi daa yüksektir, onıñ içün bazı fenlerni oquş devamında bermege izin berdik», – dedi Bugrov.
Ukrain oquv yurtları «Ukrainanı vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlarnıñ aq-uquqlarını temin etilüvi» qanunına esaslanıp, qırımlılarğa oquşnı devam etmege ruhset bereler. Bu vesiqağa binaen, atta parağa oquğanlarnıñ devlet esabına tasil almağa aqları bar.
Bugrovnıñ aytqanına köre, KMUne kirgen tahmine tahmiyen 40 student evelden parağa oquy ediler.
«Biz tasil nazirligine muracaat etip, qoşma yerlerni açtırtmağa rica etemiz ya da bir fakultetten ekincisine yerlerni avuştıramız. Qanunda qayd etilgeni kibi Nazirler Kabineti devlet sımarışınıñ yerlerini özü teminlemek kerek, amma bugünki künge qadar bunı yapmağanlar, onıñ içün özümiz qanunnı kerçekleştirmek içün çareler qıdıramız»,– qayd etti prorektor.
Uquq qorçalayıcılar bildirgeni kibi, episi aliy oquv yurtlar qanunğa riayet etmeyler ve Qırımdan "paralı" studentlerni devlet esabına oquşqa almaylar. «Almenda» vatandaşlar maarifi Merkeziniñ vekili Ruslan Niçeporuknıñ aytqanına köre, Franko adına Lvov milliy universitetinde qırımlılarnı para tölemegence qabul etmege istemediler.
«Studentler ağır vaziyette qaldılar. Olar kelgende, imtianlarnı berip, qabul etileceklerini aytqan ediler. Neticede, imtianlar berildi, amma, devlet esabına oquğanlar qabul etildi, parağa oqunlardan ise, sermiya istenildi. Para bermegence, olarnı qabul etmeyceklerini ayttılar», – dedi Niçeporuk.
Nazir: qırımlılar bedava oqumalılar
Niçeporuknıñ sözlerine binaen, bu kibi meseleler Milliy aviatsion universitetinde de yüz bere.
«Bizim teşkilâtımızğa Aqmescitten kelgen student, onı MAU-ğa avuştırmağa istemegenlerini söylep, şikâyet etti. Fakultet dekanına muracaat ettik, o da qanunlar ile degil de, Tasil Nazirlikniñ avalelerini yerine ketirgenlerini ayttı»,– qayd etti teşebbüsçi.
Niçeporuk aytqanı kibi, şimdiki vaqıtta onıñ teşkilâtı prokuraturağa şikâyet azırlay.
Ukraina tasil ve ilim naziri Sergey Kvitniñ aytqanı kibi, qırımlı studentlerden para talap etlgeni aqqında iç bir şey bilmegenini ayttı. Em de nazirlikke iç bir şikâyet kelmegenini isbatlay. Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında oquv yurtqa qabul etilmegen studentlerge nazirlikkemuracaat etmege tevsiye etti.
«Qırımlı studentler oquv yılnıñ soñuna qadar para tölemek kerek degiller. Olar parasız oquşnı devam ettire bileler. Studentler Qırımda oquğanda bu oquv yılı içün endi paranı bergen ediler. Eki kerek tölememeliler», – dedi Kvit.
Kelecek yıl ile bağlı vaziyet ise da belli degil.
«Vaziyetke köre baqacaqmız. Qırımlı studentler çeşit oquv yurtlarğa kirmege niyet eteler. Bu mesele bir vesiqanen çezilmez.Adamlarnen çalışmaq kerek», – qayd etti nazir.
Bu sene yalıñızz studentler degil de, mektep mezunları da qıtada tasil ala bileler. «İşğal etilgen territoriya aqqında» qanunda yazılğanı kibi, mektep mezunları imtianlarnı berip te, alçaq seviyeni kösterseler bile, devlt esabına oqumağa aqları bar.
Qırımlı abituriyentler içün devlet yerlerniñ ayırıluv meselesi daa soñuna qadar al etilmedi. Amma, Sergey Kvit Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, testlerni eyi bergen er mezun mutlaqa qabul etilecek.
Qırımnıñ gençleri Ukrainanıñ eñ eyi universitetlerinde oqumaq içün şans qazanğanlarına baqmadan, qıtağa baracaqlarnıñ sayısı az oldı. Test imtianlarından keçmek içün yalıñız 600 adam qayd etildi.


text:
Tünevin aqşam, Qırımda 78 yaşında, devamlı hastalıq, neticesinde belli qırımtatar ressamı ve quyumcısı İzet Ablayev vefat etti.
Cenaze bugün, 20 oktâbr künü, Aqmescit rayonınıñ Maryino qasabasında Yeşil soqağında keçirilecek.
İzet Ablayev 23 fevral 1940 senesi, Qarasuvbazar rayonınıñ Bahçi Eli köyünde (Bogatoye, Belogorsk rayonı) dünyağa keldi. Balalığını sürgünlikte Uralda (Perm vilâyetinde) keçirdi. 1956 senesi ana – babasınen birlikte Özbekistanğa köçti. 1964 senesinden icat etip başladı. Taşkentteki toqumacılıq Medeniyet saraı yanında yerleşken tasviriy sanat studiyasında oqudı. 1970 senesi çölmekçiliknen meraqlandı ve bir yıldan soñ Taşkent eksperemintal – icat kombinatına oqumağa kirdi. 1972 senesinde quyumcılıqnen oğraşıp başladı ve balaban muvafaqiyetlerge irişti.
1991 senesi ana vatanğa avdet olğan soñ, gençlerni çölmekçilik ustalığına ögretecek edi, amma yerleşme problemalarınen qarşılaştı.
Qırımda İzet Ablayev, çoqusı, quyumcılıq zenaatınen oğraştı. Çoq yıllar quyumcılıq ustalığınıñ neticesi olaraq, o filigran usulında milliy örnekler taşığan quyumcılıq kollektsiyasını yasadı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımnıñ azat etilüvi insan aqları esapqa alınğan şekilde «imkânı olğanı qadar qan tökülmeden» keçmek kerek. Böyle bit fikirni noyabrniñ 17-nde, Qırım.Aqiqat Radiosında keçken «Kündüzki şou» efirinde Ukraina Helsinki insan aqları şurasınıñ yolbaşçısı Boris Zaharov beyan etti.
«İşğal etilgen topraqlarnı azat etüv – bir dane qurşun atılmağan taqdirde bile, arbiy bir operatsiya sayıla. Çünki anda Ukraina bayrağını köterip, ordunı kirseterek, o topraqlarnı nezaret altına almalı. İmkân olğanı qadar onı qan tökmeden ve insan aqları esapqa alınğan şekilde keçirmek kerek», – dep ayttı Zaharov.
Onıñ qayd etkenine köre, Minsk añlaşmalarında Qırım aqqında söz yürsetilmegeni sebebinden, yarımadanıñ azat etilüvi, BMT (OON), Avropa parlamenti ve ABD iştirak etken başqa bir seviyelerde çezile.
Noyabrniñ 14-nde New-Yorkta keçken BMT (OON) Baş Assambleyası Üçünci komitetiniñ toplaşuvında işğal altındaki Qırımda insan aqlarınen bağlı qararınıñ yañartılğan leyhası qabul etilgen edi.
Qarar leyhasını Ukraina BMT (OON) Baş Assambleyası Üçünci komitetiniñ kâtibiyetine 2017 senesi oktâbr ayında taqdim etken edi. Anda Rusiyeden BMT (OON) Halqara Adalet Mahkemesiniñ Qırımda qırımtatar halqınıñ Milliy Meclisi yasağınıñ lâğu etilmesi, yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil alınuvı teşkil etmesinen bağlı muvaqqat tevsiyeler yerine ketirilmesi talap etilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ İçki rayonı rusiyeli memuriyetiniñ başı Vladimir Tregub mekteplerde ukrain ve qırımtatar tilleriniñ ögrenilmesi ile bağlı «musaviysizlik»niñ olmaycağını vade ete.
«Ana-babalarnıñ arizaları olğan rayonnıñ er bir mektebinde qırımtatar tiliniñ ögrenilmesi alğışlanıla, çünki o devlet tillerinden biri ola», – dep bildire Tregubnıñ sözlerini raoyn memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Evel tasil naziri Natalya Gonçarova yarımada mekteplerine bu sene qırımtatar tilinde yazılğan dersliklerniñ berilmeycegi aqqında bildirgen edi.
«Maarif» qırımtatar tasil hadimleriniñ birligi 2015-2016 oquv yılları arfesinde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenovğa yarımadada qırımtatar tilinde tasil meseleleriniñ çezilmesinde muayyen qararlarnı almaq teklifi ile muracaat etti.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri ve cemaatçılar, Qırım Rusiye nezareti altına keçkenden soñ, yarımadada devlet tilleriniñ ögrenilmesine ayırılğan saatlerniñ teñ olmağanı aqta bildirgen ediler.


text:
Qırımtatar devlet akademik muzıkalı-drama teatri «Teatr. Çehov. Yalta» teatr sanaatı halqara festivalinde Gran Prix qazandı.
Qırımnıñ rusiyeli Medeniyet nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Rinat Bektaşevnıñ «Arşin Mal Alan» oyunı «Eñ yahşı muzıkalı oyun» namzetliginde ğalebe qazandı.
Teatr aktörı Eldar Celilov «Ekinci plan rolü ve artist cazibesi içün» diplomı ile taqdirlendi.
Festivalde Qırım, Ermenistan, İran, Nepal, Türkiye ve Rusiye icadiy taqımları iştirak etti.
Böylece, «Rusiye klassikasınıñ teren teatr menimsevi içün» mukâfat «Zapiski sumasşedşego» («Aqıldan ayırılğannıñ tezkereleri») oyunı içün Türkiyeniñ «Atolyetheater»ine berildi.
Katmandu şeerinden kelgen «Lokdrishtatheatre» Nepal teatri «Nasipsiz ana» oyunı ile «Faal vatandaşlıq mevamı ve onıñ sanada kösterilmesi içün» namzetliginde birincilikni elde etti.
Bunıñ ile, Qırımnıñ rusiyeli ükümetinde yarımadağa ecnebiy taqımlarnıñ kirişi aqqında bir şey bildirmeyler. Qırım.Aqiqat buña Ukraina medeniyet nazirliginiñ cevabını bekley.


text:
Skadovsk civarlarında Ukraina Deñiz qıdıruv-qurtaruv hızmeti qurtarıcıları Qara deñizde muntazam talimler keçirgen vaqıtta Rusiye gemisi Ukraina qurtarıcı katerini elge keçirmege areket etken. Adise aprelniñ 24-de yüz bergeni aqqında Ukraina infrastukturası nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım yarımadasında yerleşken Rusiye gemileri Ukraina qurtarıcı katerine yaqınlaşıp, efirge vastasınen «gemi areketini toqtatıp, dreyfke keçmesini» talap etken», - dep bildirilmekte.
İdare hadimleri ikâye etkenine köre, Ukraina qurtarıcı kateri Ukraina territorial suvlarında bulunğanını qayd eterek, qanunsız talaplarğa riayet etmekni red etken ve Skadovskqa doğru areket etip başlağan.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Dubay şeherinde «Qırım.Boysunmağan» adlı ukrain vesiqalı filminiñ taqdimi ötkerildi. Onı Qırım.Aqiqat agentliginiñ jurnalistleri, yarımada Rusiyenen işğal etilgeniniñ yıllığına bağışlap, azırladılar.
Kösterüv teşkilâtçıları olaraq, Arap Emirliklerindeki ukrain kinoklubı oldı, dep bildirdi onıñ reisi Natalya Lısenko.
Filmde vaqialar şaatları, Rusiyeniñ işğalini toqtatmaq içün, yarımadada yapılğan areketler aqqında aytmaqta.
Bundan evel filmniñ taqdimi Pragada, «CrimeanSOS» adlı festivaliniñ çerçivesinde olıp keçti. Bunıñnen bir sırada, «Qırım.Boysunmağan» filmi Litvaniyada, mayıs 26- 29 künleri IX MediaBarCamp tedbiri çerçivesinde kösterilecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukrainanıñ şarqındaki vaqialar ve mart ayında Qırımda yüz bergen vaqialar – bu nice cinayetlerniñ azırlanuvı ve yapılmasıdır. Cinayetçiler cezalanmaq kerekler – bu cemi insaniyetlikniñ aksiomasıdır. «Donetskniñ separatistleri» ve qırımlı Aksönov bütün dünyadan taqiqatçı, prokuror ve mahkemecilerniñ diqqatını celp ettiler – ve cinayetçiler mahkemeden qolay- qolay qurtulacaqlarını tüşünmemek kerekler.
Mesele şunda ki, Cenüp-Şarqında bulunğan cinayetçiler şimdilik bizim devletimizniñ qanunlarına köre mahkeme etilmek mümkünler, Aksönov ve onıñ tarafdarları endi diger daa yüksek derecege çıqtılar. Kontrterroristik operatsiyasından soñra, ciddiy qabaatlavlarğa oğrağan bir çoq maznunlar mahkemege çekilecek, amma «qırımlı ükümet» ile er şey bam-başqa. Olarnı cemi insaniyetlik bütün dünyanıñ közü ögünde mahkeme etecek.
Kremlniñ yardımını qavuslar artına saqlap, Qırımdaki vaqialarğa böyle qıymet kesmek mümkün: silâlı adamlar gruppası büyük sayıda vatandaşlarnıñ yaşamaq aqqını közge almay, qanunnı bozdı. «Qırım devrimi» neticesinde, könkret adamlarğa ve Ukrainağa ketirilgen zararnıñ esaplanuvı ğayet kerekli ve müim bir şey, amma, ilk evelâ diger– qanunsız yaqalanuv, qırsızlanuv ve öldürivlernen bağlı meselelerni kötermek kerek. İşte, Aksönovnıñ bu cinayetlerge alâqası olğanını tasdiqlap, onı mahkemege alıp ketmeli.
Halqara cinaiy uquğı ve «inaniyetlikke qarşı cinayetler»niñ baqıluvı yalıñız milliy qabaatlav sistemaları ve mahkemeleri faaliyet etmegeni vaqıtta çalışıp başlaylar. Aksönov ve meslekdeşlerniñ işi, işte bunıñ ile farqlana. Rusiye tankları ve silâsı astında saqlanıp, Aksönov, bir devletniñ telükesizligi degil, daa büyük ceryanlarnıñ qurbanı oldı. O, zemaneviy Avropada asılında qanun çalışamı ya da yoq, kibi sualni köterdi.
Bu mesele ise, ğayet ciddiy olğanı şübesizdir. Aksönov, onıñ türündeki «efendiler» kibi, Ğarp içün adaletniñ tiklenüvi ne derecede müim olğanını añlamay. «Bütün dünya mahv olsun, amma aqiqat yeñsin» –sade bir ibare degil, bu, «ğarpnıñ adliyeviy cemiyeti» olaraq bilingen küçlü korporatsiyasınıñ temel taşıdır.
İngiltere-sakson medeniyetniñ saipleri içün «aq-uquq» ve «mahkeme» sözleri ve aman-aman diniy terminlerdir. İşte, bu hırsız basqıncılar ile birlikte mahsus adamlarnı öldüre ve qıynay. Bunıñ episi Avropadan eki saatlıq yolnen ayırılğan küçük bir yarımadada yüz bermekte. O, cezalanmaq kerek: em, bu dünyada.
Aksönovnınıñ cinayetlerini taqiq etip, mahkemege çekmek meselesi diger ütilitar sebeplerden Ğarp içün kerekli şeydir. Çünki, o, aqıldan tayğan ğaddarğa hızmet etken cinayetçige oşay. Digerleri kelecekniñ zalımlarına hızmet etmesinler dep, onıñ kibilerni cezalamaq kerek. Ağır-sabırlı, amma, toqtatılması küç olğan ğarpnıñ mahkeme maşinası yaqında çalışıp başlaycaq – devletke ketirilgen ve esaplamağa mümkün olğan zarardan başlap, ayırı şahıslar çekkenlerni közge alacaq.
Andrey Şçekun, Aksönovnıñ «imayesi» tarafından hırsızlanıp, qıynaldı. Kendi ikâyesini Venada uq-qoruyıcılarnıñ mahsus toplaşuvında beyan etti. Mart ayında men qonuşqan Amerikanıñ ileri ketken matbuat vastalarınıñ jurnalistleri eminler, jurnalistler ve teşebbüsçilerniniñ kütleviy köteklenüvi içün Aksönov mesülietlidir. Olar bunı isbat ete bileler. Bundan ğayrı, Aksönov özü, Şçekun ve Kovalskiyniñ qırsızlanuvını bilgenini gizlemey edi ve olarnı tutqan yerge barıp kelgeni aqqında delliler mevcut.
Şimdiki vaqıtta, ğarbiy memleketlerniñ elçihanelerinde ve ÖBSE kibi halqara teşkilâtlarında, em de uquq qoruyıcı merkezlerde – qırımda yapılğan cinayetler aqqında malümatlar toplannıla. Ukrainli uquq-qoruyıcılar birlik-beraberlikte, «Aksönovnıñ işi» boyunca mahkemege alıp ketirecek faaliyetler alıp baralar. Bugünki künde endi, insan aqları boyunca Avropalı mahkemede, Kovalskiy ve Şçekunnıñ soyları tarafından arizalar qayd etildi, olarnıñ meselesini bu soy işlerni alıp barğan adliyeciler nezaret eteler.
Elbette, bu mesele qolay degil ve çoqqa uzaycaq. Aksönovnı yaqalap, mahkemege ketirmek – ciddiy iş. Amma, öz vaqtında Miloşeviç ve Husseyin özlerini tamam böyle, iç bir vaqıt cezalanmaycaqlarını is etip yüre ediler – qorqunçlı cinayetçiler, amma sadece cinayetçiler.
Andrey Kirillov, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Kyivde 6-ncı Qurultay delegetlarnıñ konferentsiyasını çağırta. Olar, Qırımdaki vaziyetni, işğal şartlarında yerli özidare organlarınıñ vazifeleri muzakere etecek, bundan ğayrı, Bağçasarayda 2014 senesi mart 29 künü keçken 6-ncı Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ 2-nci nevbetten tış sessiyasınıñ "Qırımtatar halqınıñ öz tarihiy toprağında - Qırımda, öz taqdirini belgilev aqqınıñ ömürge keçirilmesi" Qararınıñ yerine ketirilüvini muzakere etecek.
Qırımtatar Miliy Meclis reisi Refat Çubarov bu madderni añlata.
- 6-ncı Qurultay 2013 senesi saylanılğan edi. Onıñ birinci sessiyası 2013 senesi oktâbr soñunda keçirilgen edi. Bundan soñ biz endi işğal vaqtında, 2014 senesi mart 29 künü, nevbetten tış sessiyanı keçirgen edik, ondan soñ sessiyalarımız olmadı. Şimdi Qurultay delegatlarınıñ konferentsiyası çağırıluvı aqqında laf yürsetile. Qırım işğali şaraitinde sessiya çağırtıp olamağanımız içün, biz delegatlarnı Kyivge konferentsiyağa kelmege davet ettik. Delegatlar biz qaç meseleni baqacaq, şu aradan Qırımdaki vaziyetni ve işğal şartlarında yerli özidare organlarınıñ vazifeleri, bundan ğayrı mart 29 künü keçken Qurultaynıñ 2-nci nevbetten tış sessiyasınıñ, qırımtatarlarnıñ Qırımda öz muqadderatını tayin etüv aqqına binaen Qararınıñ yerine ketirilüvini muzakere etecek.
Refat Çubarov, türlü sebeplerge köredelegatlarnıñ bir qısmı kelip olamacağını qayd ete ve tamam bu sebepten sessiya degil de, konferentsiya keçirilecegi aqqında söz yürsetile.Bu arada Qurultaynıñ Teftiş komissiyasınıñ başı Ali Özenbaş Facebook saifesinde Meclisniñ konferentsiya çağıtmaq qararını tenqit etti:
“Qırımtatar Qurultay delegatlarınıñ konferentsiya çağırıluvı - maşna bazası, zavod işçileriniñ “konferentsiya çağırıluvı” kibi bir manasız, mantıqsız şeydir! “Konferentsiya - bu bir de bir teşkilât, topluluq, devletler vekilleriniñ toplaşuv, muşaveresi…” - luğat izaatı. Böylece, onıñ adiy toplaşuvnen farqı - konferentsiyada çeşit-türlü siyasiy ya da ilmiy teşkilâtlarnıñ, ya da devletlerniñ vekilleri, daa doğrusı delegatları, iştirak etmekte. Amma yalıñız bir teşkilâtnıñ - yani bu arada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ - azlarından ibaret olğan toplaşuv konferentsiya olmaz. Qurultaynıñ Teftiş komissiyasınıñ reisi olaraq bildirem ki, Qurultay adından qarar ala bilecek oturışnıñ iç bir şeklinde, Qurultay faaliyetini belgilegen vesiqalarnıñ iç birisinde, konferentsiya ıstılası qulanılmay.
Refat Çubarov, qırımtatar halqınıñ özidare organlarınıñ bugünki vaziyetke lâyıq olğan, evelden belgilengen protseduraları olmağanını qabul ete.
- Biz öz reglament vesiqalarımıznı, Qurultaynıñ içki protseduralarını tizgende, Qırım Rusiye tarafından işğal etilecegini iç kimse köz ögüne alıp olamay edi. Qırımnıñ başqa devletler tarafından vaqtınca işğal etilecek şaraitinde, faaliyetimiz aqqında mahsus bölük olmadı. Ameldeki vesiqalarımızda, er beş yıl, yani bu yılı, Qurultay delegatlarınıñ yañı saylavları keçirilecegi belgilengen. Amma bizim vesiqalarımızğa köre, yañı saylanılğan terkipniñ ilk sessiyasında Qurultay delegatlarınıñ salâhiyeti bite. İşğal etilgen Qırım şaraitinde böyle saylavlar imkânsız. Bundan da ğayrı, olar işğal akimiyetiniñ qanunlarına köre taqip etilecek edi. Böylece, Qurultay konferentsiyasınıñ delegatları, bu vaziyet aqqında ve yañı saylav keçirmek içün imkân peyda olmağance öz salâhiyetini saqlaycaqları aqqında bildirmenen razı olurlar dep tahmin etem.
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev, bu özidare organınıñ konferentsiyaları keçmişte endi yüz bergenini qayd etmekte.
- Qurultay sessiyasını degil de, konferentsiyasını keçirmek qararı, sessiya ötkermesi imkânsız olğanınen bağlı. Sessiya keçirmek içün, Meclis teşkiliy hızmetni yarata, bundan da ğayrı, oña kvorum lâzim, yani delegatlarnıñ cedveliy terkibinden üçten ekisi mevcut olmaq kerek. Şimdilik bunıñ başqa sebeplerge köre imkânı yoq: quvetçiler Qurultay delegatlarına basqınç yapa, qıtağa çıqsalar, Qırımğa qaytmaqnen qıyınlıqlar çıqacağı aqqında ihtar eteler. Çıqmaqta da qıyınlıqlar olacağında iç şübelenmeyim. Bundan ğayrı, delegatlar arasında fikir yayınlandırıla ki, sanki konferentsiya kibi añlam reglamentte yoq ve bütün vesiqalarımızğa zıt kele. Hatırlatmaq isteyim ki, Qurultay konferentsiyaları eki defa keçirilgen edi - 1991 ve 1998 seneleri. Qıtağa biznesnen, devlet büdjet teşkilâtlarınen bağlı olmağan azalar çıqar. Amma iç bir oca ya da ekimni yibermeycekleri belli.
Oktâbr soñunda yarımadada, rusiyeli Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi teşkil etken Qırım musulmanları Qurultayı keçirildi. Onıñ delegatları ameldeki müfti Emirali Ablayevniñ salâhiyetini daa beş yılğa devam ettirdi. Bu Qurultay, Ukraina halq mabusı ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev tesis etken, “Qırım” fondunıñ mülküni QMDİ adına “milliyleştirmek” rusiye akimiyetine muracaatta bulundı.
Qırımtatar milliy meclis azası,qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev, Qurultay konferentsiyası, rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa yapqan basqınçı aqqında dünyağa bildirtmek içün de kerek deolğanında emin.
Bugün qırımtatar halqı öz institutlarınıñ demokratik, serbest saylavını keçirmek ve olarnı idare etmek aqqında marum qalğanını bildirmek kerekmizEskender Bariyev
- Qurultay konferentsiyası, Meclis ve bütün qırımtatar halqı içü,n ileride köz ögüne alınacaq, ariza, tevsiye, muracaatlarnı qabul ete bile. Amma, ebet, olarQurultaynıñ daimiy organlarınıñ saylavları kibi reglament esnaslarını kerçekleştirip olamaz. Delegatlarğa yapılğan basqınçnı közde tutıp, biz, Qırımda ve qırımtatarlar ögünda peyda olğan meselerni belgilep muzakere etmek, ve halqara teşkilâtlarına bir sıra muracaat ve arizalarnı qabul etmek içün konferentsiya çağırtamız. Bugün qırımtatar halqı öz institutlarınıñ demokratik, serbest saylavını keçirmek ve olarnı idare etmek aqqında marum qalğanını bildirmek kerekmiz. Bu BMT-nıñ tamır halqlar aqqında 18-inci ve 19-ıncı maddelerini boza, işğalciler bizni bu aqsız qaldıra.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Beyanat metni Qırım «parlamentiniñ» saytında derc olundı.
Böyle etip, beyanatta Ukraina prezidentiniñ nevbetten tış saylavlarını tenqit ettiler, AQŞ, Avropa ve OSCE tarafından olarnıñ tanılmasını ise «tüşünmeyip acele alınğan bir qarar» dep adladılar. Qayd etmeli ki, Viktor Yanukoviç Qırım deputatları içün alâ daa qanuniy prezident ola eken.
Mında Amerika memurı John Kerryniñ «AQŞ demokratiyanıñ elde etilgen muvafaqiyetini inkişaf ettirmek içün Ukraina halqı ve memleketniñ yañı saylanğan prezidentinen iş tutacağı» aqqında sözlerini de tenqitke oğrattılar.
Qırım deputatları Kiyev akimiyetine nisbeten diplomatiyağa uymağan söz birikmelerini qullanmağa devam eteler: «Bu künleri prezident urbasını kiyip baqqan Poroşenko bey buhrannı toqtatıp, kerçek demokratiya yoluna qaytıp olurmı eken? Yazıq ki, şokolad qıralınıñ devlet yolbaşçısı sıfatında seslendirilgen sözler buña ümüt bermey. Arbiy safsatada barışıqsever eali elâk olğan memleketniñ cenüp-şarqında fikiri başqa olğan adamlarnı cezalamaq kerekligi aqqında aytıla, er bir adımnı yañı saylanğan getman «Vaşington obkomı» ile muzakere ete».
Qırım «parlamentiniñ» beyanatına binaen, «qan tökülüviniñ toqtatılması, cenk areketleriniñ rayonlarından silâlı birleşmelerniñ çıqarılması, halqara aracılarnıñ, şu cümleden Rusiye Federatsiyasından, zıddiyetni barışıq yollar vastasınen al etilmesine celp etüvi Ukraina cenüp-şarqında vaziyetni eyileştire bile».
Prezident saylavlarında reylerniñ 54% qazanğan Ukrainanıñ yañı prezidenti Petro Poroşenkonıñ inauguratsiyası cumaertesi künü, iyün 7-de, ötkerilecek.


text:
Tünevin, 2021 senesi yanvarnıñ 1-nde, Qırımda yigirmiden ziyade yanğın yüz berdi. Bu aqta Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ mutbuat hızmeti haber etti.
“Tünevin Qırım Cumhuriyetinde 22 yanğın söndürildi, olardan 11 mesken sektorda, 3 mesken olmağan sektor, 2 maşina, 6 çoplük ve quru ot yanğını”, – yazıla bildirmede.
Qayd etilgenine köre, yılnıñ başından yarımadada 27 yanğın söndürilgen.
Hatırlatamız ki, yanvarnıñ 2-nde Aqmescitte yazuv malları anbarında yüz bergen yanğın sebebinden eki adam tahliye etildi.


text:
Cuma künü, yanvar 29-da, Ukraina Tış işler nazirliginde «fevral 26 işi»niñ birinci iştirakçisi – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalavı yıllığına bağışlanğan sergini azırlaylar.
Şu cümleden, ukrain Tış işler nazirliginde Rusiye akimiyeti tarafından siyasiy sebeplerden yaqalanğan ukrainler süretleriniñ sergisiniñ devamı taqdim etile.
«Rusiyede siyasiy ukrain-reineleriniñ süretleriniñ 2015 senesi noyabr ayında taqdiminden soñ galereyağa «Qırım reine»leriniñ süretleri qoşulacaq», – deyler teşkilâtçılar.
Leyha maqsadı – Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırımda ukrain maznunlarnıñ meselesine Ukraina Tış işler nazirliginiñ resmiy çetel musafirleriniñ diqqatını çekmektir.
Tedbirde qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ timsaliy organınıñ diger azaları, Ukraina Tış işler nazirliginiñ temsilcileri ve cemaat erbaplarınıñ iştiraki beklenile.
Tedbir teşkilâtçıları – Qırımtatar Resurs Merkezi, «Yevromaydan SOS», Qırımtatar Milliy Meclisi ve Ukraina Tış işler nazirligi, Eroupean Endowment for Democracy. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, leyha #LetMyPeopleGo kampaniyasınıñ qısmıdır. Taqdimi saat 11:00 başlanacaq.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviu tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı


text:
"Minem älegä bu turıda söyläwçe küzläw mäğlümätläre kürgänem yuq. Ämma bez kürgän qorallar sanına qarağanda, alar çik aşa yäşerep alıp kerelä, yäki äfyün säwdäsenä bäyle, yäki Iran xökümäte monı belmi dip uylawı qıyın" dide Gates.
Qahirädäge äl-Aşram Säyäsi häm Strategik Tikşerenülär Üzägeneñ Yaqın Könçığış belgeçe Ğimad Cäd Iran xökümäte töbäktäge suğışçılarğa yardäm itä bulırğa oxşıy di.
"Iran Xämas xäräkäte belän bäyläneştä tora häm Ğäzza mäsäläsen töbäktäge üz qaraşın alğa sörü öçen qullana. Şulay uq üzeneñ atom programmasın däwam itü öçen könbatış belän söyläşülärdä täesir itü öçen. Şuña kürä Ğäzzädä çınnan da Irannıñ qatnaşı bar. Şulay uq Xizbulla aşa Iran Libanda da qatnaşa role bar. Iran Ğiraqta da qatnaşa. Iran belän Süriä arasında xezmättäşlek bik zur. Şulay itep Iran töbäktäge ber genä ildä qatnaşıp qalmıy" di Cäd.
Pakstanlı jurnalist häm Taliban isemle kitap avtorı Äxmät Räşit Äfğänstanda 1979-nçı yıldan birle xäbärçe bulıp eşli. Ul Azatlıq radiosına Irannıñ Äfğänstandağı suğışçan törkemnärgä häm Talibanğa yardäm itüenä şige bulmawın belderde.
"Soñğı berniçä yılda Irannıñ Äfğänstandağı törle törkemnärgä, şul isäptän Talibanğa aqça häm qoral belän yardäm itüenä ber şigem dä yuq. Alarnıñ könbatış Äfğänstandağı suğışçan törkemnär citäkçeläre belän küptännän kilüçe bäyläneşläre bar. Minemçä Iran Äfğänstan nizağındağı barlıq taraflar belän uynıy. Iran könbatış Äfğänstanda aktiv eşçänlek alıp baruçı paştularğa da paştu bulmağannarğa da yardäm itä. Ägär dä alar Amerika könbatış Äfğänstan aşa qurqınıç tudıra dip isäpli ikän, ul çaqta andağı üz agetnların aktivlaştırğan buluı bik tä mömkin" di Räşit.
Bu ayda Äfğän prezidentı Xämit Qarzai Iran xöümäteneñ Talibanğa qoral cibärüe turındağı ğäyepläwlärne kire qaqtı.
"Iran xökümäteneñ Talibannı täemin itüenä dälillär äle yuq. Bez Iran xökümäte belän bik yaxşı mönäsäbättä torabız. Iran belän Äfğänstannıñ moñarçı ber qayçan da xäzerge kebek dustanä mönäsäbättä torğanı bulmadı" dide Qarzai.
May ayında Törkiä xakimiätläreneñ Irannan Süriägä baruçı yök poyezdında tözeleş materialları arasına yäşerelgän avtomatlar häm pistoletlar tabuı turında xäbär itelde. Törkiä räsmiläre bu oçraq Iran Törkiä häm Süriä aşa Libandağı Xizbulla xäräkätenä qorallar cibärä digän uyğa etärä di.
Iran xökümäte isä Äfğänstan, Ğiraq, Libandağı, yäki Fälestin cirlärendäge suğışçılarğa xärbi yaqtan nindi dä bulsa yardäm kürsätüen kire qağa. Şul uq waqıtta Tähran Xämas belän Xizbullağa säyäsi, ruxi häm humanitar yardäm cibärüen tanıy.


text:
Törkiyäneñ Tışqı Eşlär Ministrlığı süzçese Mehmet Günay, 30nçı yüldän köçenä kergän, Mongoliä belän 4 Urta Aziä ileñ qısqa säfärlärdä viza mäcburiyäteñ betergän qanun turında Azatlıq radiobızğa bolay añlatma birde.
Ministrlar şurası qararı Räsmi Gazetada bastırıldı häm üz köçenä kerde. Ministrlar Şurası qararında añlatılğança: Üzbäkstan, Törekmänstan, Azärbaycan häm Tacikstan belän Mongoliä ğommumi pasoport bulğan säfärçelär, iñ kübe 30 kön touristik säfärlärendä vizasız kirä alaçaqlar.
Törkiä soñğı arada ike taraflı bularaq, Söğüd Ğarapstanı häm Küwäyt belän vizanı beterde. Bu arada Qazaxstan, Qırğızstan häm Gruriziädä bu mömkinçelektäñ faydalana başladı.
Elekke 4 sovet ile häm Mongaliägä vizanı beterü täqdime berençe tapqır yül başlarında yañgırağan ide. Tışqı Eşlär ministrı Abdullah Gül, Zaman gazetasına, Törkiyä, törki häm möselman xalıqlar öçen 2nçe watan bulaçaq dip äytkän ide.
Bu qararnı, bu xoquqtañ faydalanaçaq illär häm ike arada säwdä itkän il wäkilläre dä xuplap çıqtı.
Törkiyä, Sovetlär Berlege tarqalğannañ soñ 90nçı yıllar başında bäysezlekläreñ iğlan itkän Urta Azia häm Kavkaz illären berençelärdäñ bulıp tanıdı.
Töreklär, törki qardäşläre belän qawuşuğa bik söyende.
Törek eş-quarları bu illärgä zur investetsiä salıp eşlär başladı, töbäkneñ törle illärendä mäktäplär açtı. Şul uq waqıtta bu illärdäñ Törkiyägä ğiylem östärgä dip bik küp uqıçılar kitte.
Törkiyä tiz arada, elekke sovet illärendäge urtaça yäşägän xalıq öçen qapçıq säwdäse üzägenä äylänsä, bayları öçen Antalya iñ yaratılğan yal urnı buldı.
Läkin ike aradağı mönäsäbätlärgä külägä sala torğan waqiğalar da buldı . Törkiyä bik küp faxişä xatınnar häm qanunsuz qaçaqlar öçen transit ilgä äylände.
Bäysezlekne alu şawşu-şatlıqları basıla töşkändä, Üzäk Azia säyäsätçeläre Törkiyäneñ bu illärdä Zur Tuğan, urıslarnıñ urnıñ alıştıraçaq digän qaraşqa iğtibarnı arttırğanda qaysı ber belgeçlär pan-törkizm yañadañ qabınaçaq digän borçularıñ äytä başladı.
İke aradağı bäyläneşlär basıldı häm xäzer inde tağın da pragmatik adımlar yasala başlandı.
Şulay da Anqäranıñ vizalarnı beterü qararı, Törkiyäneñ östenlegen arttırırırğa tırışu ixtimalına qarşı borçılunı arttıra, di Baqıda urnaşqan iqtisadi tikşerenülär üzäge başlığı Kubat İbadoğlu:
"Törkiyäneñ möhim maqsatlarınnañ berse, Törki teldä söyläşkän illärne äydäp baruçı bulu häm alar arasında östenlek mömkinçeleklären arttıru. Bu maqsatlar arasında tışqı säwdä ölkäsendä iqtisadi xezmättäşlekne, aqça alışunı häm mal satunı arttıru tora. Bu qanun isä moña berençe adım buldı."
Vizasız kerü mömkinçelege alğan yaña törki-cömhüriyätlärennäñ berse, Törkiyä belän bäyläneşne iñ küp säyäsiläştergän il - Üzbäkstan.
Üzbäkstan Prezidentı Islam Kärimov, Törkiyä citäkçelegenä, Törkiädä sıyınu tapqan Üzbäk oppozitsiä äğzäläreñ yaqlağanı öçen qatı tänqiyt beldergän ide. Aradağı kierenkelek 1999nçı yılda Taşkänttä bulğan bomba-höcüme waqıtında tağın da artqan ide
2003nçı yılğa qadär, Russiä watandaşları kebek, Üzbäk watadaşları başta çik buyında, 10 Dollar tüläp Törkiyä vizası ala ide. Läkin Törek säwdägärlärgä Üzbäk vizasın aluda qıyınlıqlar kürsätelä başlağaç, Törkiyä dä Üzbäkstanğa tulı viza rejimen başlatqan ide. Yaña tärtip bolay da Üzbäklärne Törkiyägä barudañ tuqta ta almadı. Alar törkiyäneñ törle şähärlärendä qapçıq säwdälären däwam itterde häm şul uq waqıtta qanunsız eşlärgä kilgännär sanı da kimemäde. İstanbuldağı Muhsin isemle ber üzbäk keşese Azatlıqqa bolay dip äytte:
"Äye, alar bik küp. İstanbul, Änqara häm Antaliä kebek zur şähärlärdä bik küp üzbäk yäşlären oçratıp bula. Alarnıñ bik azı ğına monda uqırğa kilä. Qalğannar aqça eşlär öçen kilgän"
Bu qarardañ soñ, räsmi häm qanunsız räweştä säfärgä häm eşlärgä barğannarnıñ sanı artır dip farazlana.
Uzğan yılnı Antalyanıñ yal urınnarına 4mennäñ artıq qazax, yaqınça 2 meñ qadär üzbäk kilgän.
Änqara, elekke sovet illärenä vizanı betersä dä, ikençe yaqtañ Üzbäkstan häm Tacikstanğa barırğa telägän Törek watandaşları çirat torıp viza alırğa tieş. . Alğa taba alar da mondiy dustanä qararğa küçärme? Bu alarnıñ ixtiyarı di Törkiyä Tışqı eşlär ministrı süzçese Günay.


text:
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi öz tarihini Ukraina 1991 senesi öz mustaqilligini ilân etmesinden, Esas qanun qurumına Ukraina Prezidenti mertebesiniñ kirsetilüvinden ve kene de 1991 senesi Ukraina devleti terkibinde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenüvinden başladı.
1992 senesi saban ayı (mart) 5 künü ”Ukraina Prezidentiniñ Temsilcisi aqqında” № 2167-XII Ukraina qanunı qabul etildi. Bu qanunnıñ 18-ci maddesinde Ukraina Prezidentiniñ Qırım Cumhuriyetinde öz Temsilciligi olğanı belgilendi, Temsilcilikniñ statusı ise ayrı qanunnen pekitildi.
1992 senesi ilk qış ayı (dekabr) 17 künü Ukraina Yuqarı Şurası ”Ukraina Prezidentiniñ Qırım Cumhuriyetinde Temsilciligi aqqında” № 2875-XII Ukraina qanunını qabul etti. Bu qanun qabul etilgen kün, tarihiy ceetten Temsilcilikni teşkil etüv künü olaraq sayılmaqta.
1994 senesi saban ayı (mart) 31 künü Ukraina Prezidentiniñ № 119/94 Qararınen Qırımda daimiy şekilde çalışqan Ukraina Prezidentiniñ Temsilciligi teşkil etildi ve Ukraina Prezidentiniñ Daimiy Temsilcisi tayinlendi. 1994 senesi qural ay (mayıs) 12 künü Ukraina Prezidentiniñ № 119/94 Emirinen Temsilcilikniñ kelecekte daa bir qaç kere deñişecek terkibi ve hadimleriniñ miqdarı belgilendi.
1996 senesi qara qış (yanvar) ayı 31 künü Ukraina Prezidentiniñ № 100/96 Qararı ile Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciliginiñ şimdiki adı belgilendi, 1996 senesi yañı Ukraina Esas qanunınıñ qabul etilmesine qadar Temsilcilikniñ vazifesi belgilendi ve vekâleti uzatıldı.
Ukraina Esas qanunınıñ ”Qırım Muhtar Cumhuriyeti” adlı X-ncı bölügine ayrı 139-ncı madde kirsetildi, oña köre Qırım Muhtar Cumhuriyetinde statusı ayrı qanunnen belgilengen Ukraina Prezidentiniñ Temsilciligi bulunmaqta. Bunınen Temsilcilik Ukrainanıñ Esas qanunında pekitilgen akimiyet organına çevirildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Esas qanunınıñ ve uquqiy-normativ senetleriniñ Ukraina Esas qanunına ve uquqiy-normativ senetlerine riayet etmelerini kontrol etken Ukraina Prezidenti Temsilciliginiñ faaliyeti 1998 senesi ekim ayı (oktyabr) 21 künü Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ ekinci sessiyasında qabul etilgen ve 1998 senesi ilk qış ayı (dekabr) 23 künü N 350-XIV Ukraina qanunen pekitilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ameldeki Esas qanunında 5-ci maddeniñ 4-ci bölüginde aks etile.
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisiniñ Qırımda yerli devlet akimiyetiniñ teşkil etilmesi hususında kadrlar saasında vekâleti Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ 1998 senesi qabul etilgen ameldeki Esas qanunında 37-ci maddeniñ 3-ci bölüginde aks etildi.
Temsilcilikniñ statusına dair nevbetteki deñişmeler Esas qanunda Ukraina Prezidenti devletniñ başlığı, devlet mustaqilliginiñ, territorial bütünliginiñ ve Ukraina Esas qanunına ve başqa qanunlarına, insan ve vatandaş aqlarına ve serbestliklerine riayet etilmesiniñ kefili olaraq tanılmasınen bağlı edi.
Ukraina Prezidenti 1998 senesi saban ayı (mart) 27 künü imzalağan № 68/98-pп Emirnen Temsilcilikniñ terkibinde milletlerara munasebetler boyunca bölük tesis etildi. Ukraina Prezidenti 2000 senesi çiçek ayı (aprel) 7 künü imzalağan № 573/2000 Qararınıñ yerine ketirilmesi içün Ukraina Qırımtatar Milliy Meclisini tanığanını tasdıqlap, Qırımtatar halqı vekilleri şurasınıñ Kâtibiyetini teşkil etti.
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciliginiñ bügünki statusı 2000 senesi saban ayı (mart) 2 künü qabul etilgen ameldeki № 1524-III mahsus Ukraina qanunı ile keñişledi. Onıñ 4-ci maddesine binaen, Temsilcilikniñ faaliyeti uquq, qanuniyet, aşkârlıq, umumdevlet ve yerli menfaatlarnıñ birikmesi üstünligine esaslana.
№ 1524-III Ukraina qanunına binaen, Temsilcilik Ukraina Prezidentine yüklengen vazifelerniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde yerine ketirilmesine yardım etken ve doğrudan oña boysunğan devlet akimiyeti organı olaraq tanıla, bu qanun Temsilcilikniñ vazifelerini belgiley.
İşbu qanunıñ qaidelerine binaen, Temsilcilikniñ yolbaşçılığını Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi becere. Daimiy Temsilcini ve onıñ muavinlerini Ukraina Prezidenti vazifege tainley ve vazifeden boşata.
Temsilcilikniñ esas vazifeleri – Esas qanun kefil etken insan ve vatandaş aq-uquqları ve serbestliğine Qırım Muhtar Cumhuriyetinde riayet etilmesine ve milletlerara barışıqlıq, içtimaiy-iqtisadiy ve siyasiy stabillikke irişüvge qol tutmaq maqsadınen Ukraina Prezidentini temsil etüv, kadro, analitik, bildirüv ve uquq-qorçalayıcı faaliyettir.
Qırım yarımadasınıñ işğalci memleket tarafından kiçik ay (fevral) 2014-te zapt etilüvinden soñ, Temsilcilikniñ Aqmescit (Simferopol) şeerindeki faaliyeti toqtatıldı, idareniñ reberiyeti işğal olunğan Qırım Muhtar Cumhuriyetini terk etti.
Ukraina ükümeti ve dünyanıñ medeniy memleketleri Qırım yarımadasınıñ işğalci memleket tarafından qanunsız işğalini ve cinaiy ilhaqını qabul etmediler. BMT Baş Assambleyası, Avropa Şurası organları, AHIT, Avropa Birligi tarafından uquqiy vesiqalar seviyesinde tanılğan halqara insaniy uquqnıñ ve insan aqlarınıñ Rusiye tarafından Qırımda arsız ve kütleviy şekilde bozuluvı Ukraina akimiyeti ögünde Qırım Muhtar Cumhuriyeti hususında bütünley yañı vazifelerni qoydı.
Temsilcilkniñ faaliyetini Qırımnıñ vaqtınca işğali şaraitlerinde ğayrıdan tiklemek maqsadınen Ukraina Prezidentiniñ 2014 senesi qural ay (mayıs) 16 künü № 865/2014-pп emirinen, Temsilcilik Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile memuriy sıñırğa yaqın olğan Herson şeerinde yerleşti. 2014 senesi qural ay (mayıs) 24 künü Ukraina Prezidentiniñ № 487/2014 Qararı ile Qırımnıñ vaqtınca işğali şaraitlerinde öz vazifelerini becerecek Temsilcilikniñ terkibi belgilendi.
Temsilcilikniñ faaliyetinde yañı devir 2016 senesi qara qış (yanvar) 20 künü Ukraina Prezidentiniñ № 16/2016 Qararı ile başladı. Bu vesiqa ile Temsilcilikniñ uquq qorçalayıcı ve halqara saalarda vazifeleri keñişletildi, Herson şeerinden ğayrı, Kiyev şeerinde de ayrı bölükniñ teşkil etilüvı planlaştırıldı.
Ukraina Prezidenti 2017 senesi arman ayı (avgust) 17 künü imzalağan № 221/2017 Qarar ile Daimiy Temsilciniñ birinci muavini içün qırımtatar halqınıñ meseleleri boyunca mahsus vazifeler belgilendi. Devlet hızmeti aqqında yañı Ukraina qanunlarına binaen, Temsilclilikniñ terkibine Temsilcilik apparatınıñ reisi vazifesi kirsetildi.
Temsilcilik öz faaliyetiniñ yönelişlerini belgiledi, merkeziy ve yerli Ukraina akimiyeti ile semereli işbirlik qurdı, memleket içinde köçken şahıslarnıñ ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağan vatandaşlarnıñ vaziyetini közetmege başladı. Qırım meselesi ile bağlı qanunlar talil etile, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında içtimaiy-iqtisadiy ve siyasiy ceryanlar tetqiq etile, Temsilcilikniñ faaliyeti aqqında muntazam surette malümat berilmekte.
Temsilcilik tarafından Ukraina Prezidenti, Ukraina Nazirler Şurası, merkeziy icra akimiyeti adına işğalniñ menfiy tesirini eksiltmege ve Ukraina Esas qanunında, Ukraina qanunlarında ve halqara añlaşmalarda belgilengen insan aq-uquqlarını ve serbestliklerini temin etmege yardım etebilecek teklifler ve arizalar yollanıla.
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcileri:
Gorbatov Valeriy Mıronovıç (31.03.1994 – 30.01.1996)
Stepanyuk Dmıtro Petrovıç (31.01.1996 – 08.02.1997)
Kıselyov Vasyl Oleksiyovıç (08.02.1997 – 29.06.1999)
Korniyçuk Anatoliy Vasılyovıç (29.06.1999 – 17.05.2002)
Didenko Oleksandr Mıkolayovıç (26.06.2002 – 30.12.2004)
Kuliş Volodımır İvanovıç (22.09.2005 – 17.05.2006)
Moskal Gennadiy Gennadiyovıç (17.05.2006 – 09.01.2007)
Şemçuk Viktor Viktorovıç (21.01.2007 – 04.05.2007)
Homenko Volodımır Petrovıç (06.06.2007 – 27.12.2007)
Junko Leonid Mıhaylovıç (30.01.2008 – 18.03.2010)
Kunitsın Sergiy Volodımırovıç (06.05.2010 – 13.10.2010)
Plakida Viktor Tarasovıç (13.10.2010 – 12.01.2011) (vactınca vazifeni becerdi).
Yatsuba Volodımır Grıgorovıç (12.01.2011 – 07.06.2011)
Plakida Viktor Tarasovıç (08.06.2011 – 27.02.2014)
Kunitsın Sergiy Volodımırovıç (27.02.2014 – 26.03.2014)
Popovıç Nataliya Kostântınivna (22.05.2014 – 17.08.2017)
Babin Borıs Volodımırovıç (17.08.2017 – 07.12.2018)


text:
Kyivde Veteranlar Marşı keçe, bu resmiy degil tedbir, onı yapmaq içün Donbass cenkiniñ veteranları ve faaller teşebbüs kösterdi. Marşnıñ yayınlavını Radio Svoboda yapa.
Yürüş saat 11:30 Taras Şevçenko adına Kyiv milliy universitetiniñ qırmızı korpusından başlanacaq. Marş iştirakçileri, Şevçenko bulvarından Bessarabskiy bazar tarafına ketip, soñra Hreşçatıktan Mustaqillik Meydanınace baracaq.
Marş, Mıhaylovskıy kilsesi yanında duanen bitecek.
Veteranlar "paradı"nıñ esas şartı - partiya ya da başqa bir timsalâtınıñ olmaması. Kyivden ğayrı, böyle marşlar daa beş şeerde keçirilecek - Mıkolayiv, İlbav (Lviv), Zaporijjâ, Sumı ve Odessa.
Bugün, avgustnıñ 24-ünde, Ukraina, Mustaqillikniñ 28 yıllığını qutlay. Kyivniñ Hreşçatık baş soqağında arbiy parad yerine "Menlik Marşı" keçe.


text:
Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov Qırımtatar Milliy Meclisi ile laf etmeycek. O, onıñ resmiy qayd etilmesini bekleycek eken.
Bu aqqında o Moskvada matbuat konferentsiyasında jurnalistlerge bildirdi.
Aynı vaqıtta Aksönov Meclisni onıñ Aqmescitteki binasından çıqarılmasını red ete.
«Meclislerni bir kimse bir yerden çıqarmadı. Yalıñız Bağçasaray regional meclisini çıqardılar. Bu şahsiy binadır, adamğa ait. Andan birisini quvmaq imkânsızdır. Mında ise «Qırım» fondu aqqında laf oldı, onıñ tesisçisi diger devletniñ vatandaşı ola, onıñ içün onı mahkeme qararına köre yoq etmek ihtiyacı bar edi», – dedi o.
Sentâbr 16-da, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ binasında 12 saatlıq tintüv keçirildi. Neticede vesiqa, protokol, USB-fleş-taşıyıcıları, kassetler, İslâm edebiyatı ve bilgisayarlarnı alıp kettiler.
Bundan soñra, sentâbr 17-de, Meclis binasında «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyevge mahkeme qararını seslendirdiler. Bundan soñ «Qırım» Fonduna» ait olğan binanı qapatmaq qararları aqqında bildirdiler. Bundan sebep Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri binanı terk etmege mecbur ediler.
Sentâbr 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri binanı terk etip, onı müürlemege mecbur oldılar.
Mahkeme nezaretçileri Meclis, «Qırım» Fondu», «Avdet» gazetası, «Yıldız» mecmuası yerleşken Şmidta, 2 adresi boyunca binanı tevqif ettiler. Bundan ğayrı, közeticileriniñ vesiqalarında Meclis ofisleri, em de «Qırım» Fonduna» ait olğan biger obyektler yerleşken Jidkova, 40 adresi boyunca bina da qayd etile.


text:
Ukraina Yuqarı Radası ecnebiy devletler parlamentlerine ve halqara teşkilâtlarğa Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırımda keçirilmesini nezaret etmekten vazgeçmege muracaat ete, bunen beraber, er angi şaraitte bunıñ neticeleriniñ tanımamağa çağıra.
Sentâbr 8-de, cumaaqşamı künü mütenasip qararnıñ qabul etilmesi içün 269 halq depupatı rey berdi, eñ azdan 226 rey olmaq kerek edi.
Ukrain parlamentariylerniñ qayd etkenlerine köre, uquq qoruyıcılar, Qırımğa bu saylavlarnı nezaret etmek içün kelmege qarar alğan bütün ecnebiylerge qarşı Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasına kiriş qaidelerini bozğanı içün cinaiy iş açacaq.
Bundan da ğayrı, Yuqarı Rada ecnebiy devletler parlamentlerine Rusiye Devlet Dumasına saylavları neticelerini, olarnıñ Qırımda keçirilgeni sebebinden, qabul etüv qanunsız olğanı aqqında resmiy beyanatlarnı derc etmege rica etti.
Sentâbr 18-de keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye Devlet Dumasına saylavlar qarışıq sistema boyunca teşkil etilecek: 225 deputat firqa cedvelleri boyunca, 225 deputat bir mandatlı okruglar boyunca saylanacaq. İlk sefer rey berüv işğal etilgen Qırımda da keçirilecek.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bildirgen edi ki, rey berüv qanunsızdır, ve deputatlıqqa Qırım namzetlerine qarşı mütenasip tedbirler alıp barılacaq. Kiyevde Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası ilân etti ki, Qırımda saylavlarnıñ teşkil etilmesinde iştirak etken şahıslarğa qarşı cinaiy işler açılacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İyünniñ 18-zi ve 19-nda Qırımda sağanaq, boranlı yağmur ve burçaq yağması beklenile. Bu aqta Qırımdaki rusiyeli Fecqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Çevre muitniñ monitoringi ve gidrometeorologiya boyunca Qırımdaki idaresi» devlet federal bücet teşkilâtınıñ malümatına köre, iyünniñ 18-zi kündüz künü ve iyünnin 19 devamında Qırımda yerine köre şiddetli sağanaq, boranlı yağmur ve burçaq yağmasınen, saniyede 20-25 metr tezliginde rüzgâr esmesi beklenile», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
İdare er kesniñ muqayıt olmasını tenbiyeley. Hususan, evlerniñ pencereleri yahşı qapatılması, balkon ve lodjiyalardan sabitlenmegen eşyalarnıñ alıp taşlanması tevsiye etile. Tışarıda bulunğan arada billboardlardan, levhalardan, yol işaret levhaları ve elektik ağlarından uzaq turulması tevsiye etilmekte.


text:
Qırımtatar faali Reşat Ametovnıñ öldürüv taqiqatı toqtatıldı.
Bunı elâk olğan faalniñ doğmuş ağası Refat Ametov QHA agentligine bildirdi.
«Men cevap aldım, qatiller tapılmağanından sebep taqiqat toqtatıldı. Qaçırğan insanlar, añlağanıma köre, tapılğan, yaqalanğan, soñra ise azat etilgen edi. Taqiqat devam etecekmi – belli degil», – dedi o.
Soy-sopları cinayet ögrenilecek, qatiller ise ceza alacağına ümüt etken ediler. Şimdi ise, Reşat Ametovnıñ işi «buzlatılğan» soñ olar taqiqat adaletli olacağını tüşünmeyler.
«Men iç bir vaqıt bundan şübelenmegen edim, taqiqat da ketken edi, adamlar tapılğan edi, lâkin Reşatnı qaçırğan adamlar azat etilgen soñ işniñ soñu olacağına inanmayım. Men ise eminim, bu adamlar cezalanacaq, elbet de, daa sağ olsalar», – dep ayttı Refat Ametov.
Reşat Ametov 2014 senesi mart 3-te Qırım Nazirler şurası binasınñ yanında bir özü keçirgen piket vaqtında qaçırılğan edi.
Eki aftadan soñ onıñ cesedi azap izleri ile tapıldı. Böyle etip Qırımda işğalge qarşı çıqqan ve yañı Qırım akimiyetiniñ birinci qurbanı olğan Reşat Ametovnı tanıdılar. Cinaiy iş birden eki devlette açıldı.
Uquq qorçalayıcılar Reşat Ametovnıñ öldürüv taqiqatınıñ semereli olmağanını akimiyet ve uquq qoruyıcı organlarnıñ onı keçirmek istekleri olmağanınen bağlaylar, amma videoda Ametovnı «samooborona» vekilleri tarafından qaçırğanı belli.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ apis müddetini uzatuv qararına qarşı imaye bergen istinaf arizasını red etti. Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, dava mabüsleri – Şaban Umerov, Rustem Şeyhaliyev, Belâl Adilov, Tofik Abdulgaziyev, Servet Gaziyev ve Enver Ametov martnıñ 15-ne qadar SİZOda qalacaqlar.
«Mahkeme oturışuvı video konferentsiya vastasınen keçirildi. Şaban Umerov ve Enver Ametov psihiatrik hastahanesinde ekspertizada olğanı içün oturışuvda iştirak etmediler. Mahkeme qapalı şekilde keçirildi. Qarar seslendirilgende tuvğanları bile kirsetilmedi. Müvekkilerimiz mahkemede iştirak etip olamağanı içün oturışuvnı başqa künge avuştırmağa rica ettik, amma mahkeme bu muracaatnı red etti», – dep tarif etti advokat.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda yaşamaq ket-kete daa qorqunç ola. Sebepler çoq, amma siyasetten eñ uzaq olğanlardan birinde toqtalacam: Qırımda yaşamaq daa paalı ola, pensionerlerniñ ve adiy işçilerniñ parası ilk ihtiyaclarına bile yetmey. Bu kerçekten qorquza. Yaşayış ileride de tez paalılaşsa, ne olacaq?
Qırımğa qomşu Rusiyeden arbiy pensionerler, şimalden pensionerler çoq keldi, Qırımğa baqqanda olarnıñ pensiyaları pek yüksek. Qırımğa o qadar çoq insan keldi ki, bazıları yüz biñlernen insan olğanını ayta. Aqmescitte kvartal artından kvartal qurula ve bütün daireler satın alına! Rusiye arbiyleri pensiyağa çıqqanda olarğa Rusiyeniñ er angi regionında ev satın almaları içün üç million ruble berile. Amma şimdi Qırımnı da öz regionı dep sayalar, böylece, soñki beş yıl içinde bu genç pensionerlerniñ büyük qısmı sıcaq Qırımda ev aldı. Yahşı pensiyalardan ğayrı yahşı vazifede olmaq içün yaşları da kelişe (qırqtan biraz çoq). Qırımlılarnı er taraftan sıqıştıralar.
Olar sebebinden fiyatlar tez arta. Qırımlılar içün paalı olğan şeyler kelgenlerge pek kelişe. Satıcılar fiyatlarnı kötermege başladı. Bu künleri balıq tükânına kirdim, eñ ucuz balıq palamut 200 ruble, keçken seneniñ soñunda ise 150 ruble edi. Ve er yerde öyle. Kene de şu balıq tükânında bir qadınnıñ satıcığa aytqanlarını eşitem: «Ğrıvnânen daa yahşı edi». Satıcı nefes alıp razı oldı, çünki özü de bütün kün ayaqta tura – ayda 15 biñ ruble ala.
Şunı da unutmamaq kerek ki, qırımlılarnıñ pensiyanıñ üçte biri ve atta yarısı ilâclarğa kete. Az qala. Şunıñ içün Qırımda Rusiyeniñ beş yılı «bayramında» pensionerler pek az edi. Bayram vaqtı degil, nasıl yaşaycaqlarını tüşüneler.
Qırımlı pensionerler Rusiye akimiyetiniñ sanktsiyalar altında ya da vesiqaları olmağan, ya da qullanuv müddeti bitken mallarnı nasıl yoq etkenini televizorda seyir eteler. Ve tek pensionerler degil. Qırımlı iş adamı Oleg Zubkov bu mevzuda maña mına ne ayta.
«Rusiyede mallarnıñ vandallıq yoq etilüvi meni çoqtan raatsızlay. Keriç civarındaki ocaqlarda 180 tonna brazil tuvar etiniñ teslimatçınıñ bütün vesiqaları olmağanı içün yaqılğanını hatırlayım. Et yahşı ve aşalğanını er kes bile edi. Qırımdaki Rospotrebnadzor, gümrükhane vekilleri ve veterinarlarnıñ toplaşuvları biri-biri artından keçirile edi, et buzdolabı kameralarında qala edi. Etni «Taygan» arslanlar parkına arslan, qaplanlarğa bermege rica etken edim. Öyle de bermediler, maşina şinalarını qoyıp yaqqanlar. Tek Qırımda onlarnen örnek bilem. Et on tonnalarnen yoq etile, bazı vaqıtları esas sebep satuv müddetiniñ bitmesi ola. Memurlarnıñ fikirince, Afrikadaki arslanlar tek birinci nev etini aşay. Memlekette o qadar ayvan hocalığı, ayvanat bağçası bar!
Bizden soñ tufan ola bile – zemaneviy Rusiye reberliginiñ şiarıdırOleg Zubkov
Maña köre, Rusiyedeki sistema o qadar çürügen ve habarcılıq tolu, kimse kimsege inanmay. Olarnıñ (memurlarnıñ – müel.) fikirince, ihtiyarlar evine berilgen isviçre qaşqavalı ya da sucuğı kene tükânlarnıñ raflarına qaytıp, Rusiye iqtisadiyatına tüzetilmeycek zarar ketirecek. Apishane, arbiy bölüklerge beriñiz ve yerli Rospotrebnadzor vekilleri, cemaatçılıqnıñ yardımınen bu mallarnıñ qullanıluvını teşkeriñiz. Er bir büyük vilâyet merkezinde qullanuv müddeti bitken mallar içün laboratoriya olacaq ve keyfiyati teşkerilecek işlev müessiselerini quruñız. Misal olaraq, insanlar aşap olamağan etten köpek ve mışıqlar içün güzel konserva, kürpelerden köy hocalığı ayvanları içün qarışıq yem yapıla bile. Vaqtı keçken süt mallarını domuzlar yahşı aşay ve er kün öse. Er bir çoçqa çiftligi ayvanlar içün meyva, sebze, deñiz mallarını, ötmek ve tatlılarnı ala bile. Ya musadere olğan qara havyar, buzlatılğan mersin balıqlarınıñ tonnalarnen yoq etilüvi nasıl bir şey! Memlekette bunı aşaycaqlar yoqmı? Uzaq Şarqta havyarı çıqarılğan biñlernen tonna lososniñ tayga, deñiz, batırılğan barjalarğa atılğanını kördiñizmi? Men bularnı kördim. Bu memleket bir künlik yaşay, tek varvarlar devleti buña yol bere bile.
Bunı nasıl toqtatmaq mümkün dep soraysıñızmı? Bu problem Rusiyede yekâne olsa edi, onıñ al etilmesine halqnı ayaqqa turğızmaq mümkün edi. Ne yazıq ki, böyle toqallıq ve varvarlıq – Rusiyede aman-aman er şeyde ve er yerde. Tayganıñ acımasız kesilüvi olsun, faydalı qazıntılarnıñ qazıv çıqarıluvı olsun, balıqçılıq olsun. Bizden soñ tufan ola bile – zemaneviy Rusiye reberliginiñ şiarıdır», – dep paylaşa fikiriñni iş adamı.
Artıq bizler, qırımlılar, da bu Rusiye devlet toqallığınıñ reineleri oldıq. «Ğrıvnânen daa yahşı edi» – tükândaki adiy qadınnıñ bu ibaresi er şeyni añlata. Qırımdaki yaşayış ise devam ete, masalda olğanı kibi: ket-kete daa qorqunç ola…
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
İşğal etilgen Qırımda devlet sımarışçıları, qurucılıq meydançıqları, şahsiy şirket işleri ve bütün qurucılıq-tamir işleri aprelniñ 6-na qadar yasaqlandı. Tamir etilgen hastahaneler ve «Tavrida» yolu istisna olğanlar.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye baş naziriniñ muavini Yevgeniy Kabanov bildirdi.
«Eminim ki, mecburiy tedbirler federal maqsad programması boyunca işlerniñ kerçekleştirüvine pek tesir etmeycek. Karantin tedbirleri bitken soñ işimizni tezleştirip, coyğan vaqtımıznı toldurırmız. Al-azırda Qırım cumhuriyetiniñ ükümeti qırımlı qurucılarğa yardım tedbirlerini azırlay», – dedi Kabanov.
Memurnıñ aytqanına köre, iş bergenler işçilerini aylıqlarını saqlap yibermeli.
Aprelniñ 1-nde belli organına köre, Qırımda 2902 insan tibbiy közetüv altında buluna, bir künde 196 kişi daa qoşuldı. 66 insan hastahanede buluna.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadşçor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ qayd etkenine köre, eki kişi özüni tecrit etüv rejimini bozğanı içün Kezlevge observatorğa mecburen yolladılar.
Martnıñ 31-nde saba Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus yuqunçına oğrağan ekinci yerli insan tasdıqlandı, dep bildirdi. Böylece, Qırımda 16 kişi qayd etildi. Olardan 14-ü kelgenlerde, ekisi – yerli. Aqyarda 5 kişi koronavirusnen hastalandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text: DANA ET KEFENİ- KUZU ET KEFENİ İMALATI. ET FİLESİ- ET KEFENİ- STOKİNET- KARKAS ET KEFENİ- DANA ET KEFENİ- KUZU ET KEFENİ İMALATI. ET FİLESİ- ET KEFENİ- STOKİNET- KARKAS ET KEFENİ- et fileleri, et filesi imalatı, et filesi imalatçısı, et filesi imalatçıları, et filesi üreticisi, et filesi üretimi, et filesi üreticileri, et filesi üretenler, et filesi satışı, et filesi satımı, et filesi satıcısı, et filesi satıcıları, Et kefenleri, Et kefeni imalatı, Et kefeni imalatçısı, Et kefeni imalatçıları, Et kefeni üretimi, Et kefeni üreticisi, Et kefeni üretenler, Et kefeni üreticileri, Et kefeni satımı, Et kefeni satışı, Et kefeni satıcısı, büyük baş et kefenleri, büyük baş et fileleri, büyükbaş et fileleri, küçük baş et fileleri, küçükbaş et fileleri, kuzu et fileleri, koyun et fileleri, kasap et fileleri, mezbaha fileleri, mezbaha et fileleri, Stokinet üreticisi, stokinet imalatçıları,


text:
“Eñ yahşı” şuralar adetlerinde cezalav ameliyatı - TİN, Celâlovnıñ ruhiyat hastahanesine mecburiy yollanuvı aqqında
Ukraina Tışqı işler nazir muavini Emine Ceppar, işğal etilgen Qırımda apis etilgen Nariman Celâlnı ruhiyat hastahanesine keçirmege rusiye tahqiqatınıñ qararını “şuralar adetlerinde olğan eñ yahşı cezalav ameliyatı” dep adladı.
Tafsilâtlıca oquñız: İşğalciler Celâlovnı mecburiy psihiatrik ekspertizağa yolladılar
“Vaqtınca işğal etilgen Qırımda Nariman Celâlovnı esassız ve mecburiy tarzda ruhiyat hastahanesine yolladılar. Onıñ “ruhiyatçılıq ekspertizası 20 künden ziyade sürecek. Şuralar adetlerinde olğan ”eñ yahşı” cezalav ameliyatı”,- yazdı Ceppar Twitter’de.
Belli olğanı
- Advokat Nikolay Polozov, qırımtatar halqınıñ Meclis baş muavini Nariman Celâlğa meltüpler kelmegenini haber etti. O, közcülerniñ işinen bağlı ola bilgenini tahmin etti.
- İlk küz aynıñ 3 ve 4 Aqmescitte ve Kezlevde beş qırımtatarını Perevalnoye köyündeki gaz borusınıñ patlavında şübesi boyunca tevqif ettiler (iş adamı Eldar Odamanov, ağa-qardaş Aziz ve Asan Ahtemov, Şevket Üseinov ve qırımtatar halqnıñ Meclis başı Nariman Celâlnı).
- İşğal etilgen Aqmescitte apis etilgen Nariman Celâl, eñ fena şaraitlerinde buluna - advokat.


text:
Aqyar (Sevastopol) sakini 62 yaşındaki qadından "Gazel" maşnasını hırsızlap, yol qazasına tüşti. Bunı Rusiye İİN-niñ Aqyar idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Aqay qadından onıñ maşnasında raatlanmağa rica etti. Qadın razılıq berdi ve avtomobil anahtarını oña berdi. Suiqastçı maşna içinde olğance, onı hızrsızlamağa istedi", - denile matbuat hızmetinde.
Polisniñ malümatına köre, aqay belgisiz yerge ketip, yol qazasına tüşti.
"Polis hadimleri suiqastçını qaza yolunda tuttı ve polis bölügine alıp ketti", - haber ettiler İİN-nde.
Devlet avtomobil teftişiniñ (DAT) malümatına köre, maşnanı 29 yaşındaki tükân qaravulı hırsızladı. Oña qarşı cinaiy dava açıldı, oña beş yılğa qadar apis cezası maküm etile bile.
Yanvarniñ 2-sinde gece "Yalta-Aqmescit" yolunda maşna piyadeni urdı, onı yoldan tik bir capqa attı.
Daa evel Aluşta civarındaki yük maşinası ve mikroavtobusnıñ yol qazası neticesinde sekiz kişi yaralandı.


text:
KoHcTaHTиHoBa Aksönovnıñ ükümetine Qırımda qurucılıq malzemeleri yetmemezligini ayttı
Rusiyege boysunğan KъыpыM ükümetiniñ peйcи yarımadada yañı reHeл qurmaq içün qurucılıq malzemeler yetmey, дэп ayttı.
Бy aqta o iyün 22-дe пapлaMeHT sessiyasında bildirdi.
«Regionda bugün roM, çaqıl, yetmey цeMeHT mütehassıs yetişmemezligi дe бap. БyTyH бy meseleler ükümetniñ иkpa organları ПpocBeщeHиe daimiy şekilde nezaret etilmek kepek», – дeп bildire Konstantinovnıñ sözlerini пapлaMeHT matbuat hızmeti.
Konstantinovnıñ qayd etkenine köre, bugünki şaraitte cumhuriyette эB qurucılığını tezleştirmek kepek.
«ЭHди şimdi KъыpыM şeerleri büyüleşkeni Be olarnıñ eaли sayısı yükselgenini aytmaq mümkün. Böyle etip, kelecekte problemalar olmasın дэп, belediyelerniñ ЭHди bugün qurucılıq TeppиTopиaлbHoй planları olmaq kepek», – дeди O.
2015 ceHeзи sentâbr ayından başlap, KъыpыM qamaçavı aktsiyası başlağan soñ пяTb yarımadağa aşayt Be диrep mahsulatı ketirilmege toqtağan soñ, qurucılıq malzemeleri дe yetmemege kak. Bunı yarımadanıñ rusiyeli ükümeti tasdıqlay Эди Be KpacHoдapckий vilâyetinden ketirilüvniñ teşkil etilmesi aqqında bildire эoд.
ykpaиHa Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca KъыpыM işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq фeBpaлb 2014 ceHeзи 20 kününi ilân eTTи. 2015 oktâbr ceHeзи 7-дe ykpaиHa пpeзидeHTi ПeTpo Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri БИP sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» дэп opexoBaя cMecb.


text:
Qırımdan köçip kelgenler – kimlerdir? Bunı oktâbr 16 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde «Qırım diasporası» teşkilâtınıñ başı Anatoliy Zasoba ve programma alıp barıcısı Aleksandr Yankovskiy laf etecekler.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Ana til künü hayırlı olsun
Dünya Kırım Tatar Dernegi 21 Şubat künü Dünya Ana Tili qayd etile.
Qırımtatar Ana Til gününü hayırlayman.Ne mutlu bizge ki böyle bülbül ana tilimizge sahipmiz. Sahipmiz de aceba tolusu ile mi? Psihologlar balalar 5 ayğa qadar qaysı tilini eşitseler o tilni ezberlegenini aytalar.Onuñ içün til terbiyesi taa ana qarnında başlamağa kerektir. Ebet milletimiz nice zorluqlar çekip tilini ne yazıq ki yoq olayatqan halğa qoyğan edi.Ama çoq şükür şimdi daha çoq buna qıymet kesemiz. Ana tilini bilmege bu bir moda degil bu her kün hayatınıñ kerekçesidir,bir normadir. Milletimizniñ mentaliteti eñ başta dinimiz,soñra tilimiz kösterebile.İnsan ecnebî tillerni bilse pek yahşı,faqat ne tilde laf etse o halqqa aittir.Ya siz turmuşta hangi tilde laf etesiñiz? Özümüznü halq olaraq hürmet etsek kimligimizni qorumağa kerekmiz.Çünki eger tilimizni coysaq zayıf millet kibi yavaş-yavaş yer yüzünden silinecekmiz. Tabi qırımtatar halqı tirenmege ve çalışmağa bilgen bir millettir.Onuñ içün ana tilimizni sayıp,sevip Vatanimizda yaşatayıq sonsuzğa qadar. Ana tili künü hayırlı olsun, qıymetli milletimiz.


text:
DENİZ ELEKTRONİK VE BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ
DENİZ ELEKTRONİK VE BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ
Bilgisayar Parçaları ve Aksesuarları, Arama Terimleri: Bilgisayar Parçaları ve Aksesuarları, Toshiba Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Acer Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Asus Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Beko Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Apple Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Benq Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Casper Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Compaq Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Sony Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Samsung Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Packard Bell Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Crea Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Dell Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Exper Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Hp Notebook Parçaları ve Aksesuarları, vIbm Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Lenovo Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Lg Notebook Parçaları ve Aksesuarları, aptop Parçaları ve Aksesuarları, Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Notebook Menteşe Parçaları ve Aksesuarları, Notebook Kasa Parçaları ve Aksesuarları, Notebook Anakart Parçaları ve Aksesuarları, Monitör Parçaları ve Aksesuarları, Kasa Parçaları ve Aksesuarları, Tablet Parçaları ve Aksesuarları,
Toshiba Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Acer Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Asus Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Beko Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Apple Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Benq Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Casper Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Compaq Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Sony Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Samsung Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Packard Bell Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Crea Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Dell Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Exper Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Hp Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
vIbm Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Lenovo Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Lg Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
aptop Parçaları ve Aksesuarları,
Notebook Parçaları ve Aksesuarları,
Notebook Menteşe Parçaları ve Aksesuarları,
Notebook Kasa Parçaları ve Aksesuarları,
Notebook Anakart Parçaları ve Aksesuarları,
Monitör Parçaları ve Aksesuarları,
Kasa Parçaları ve Aksesuarları,
Tablet Parçaları ve Aksesuarları,
Bilgisayar Parçaları ve Aksesuarları,
Arama Terimleri: Bilgisayar Parçaları ve Aksesuarları, Toshiba Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Acer Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Asus Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Beko Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Apple Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Benq Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Casper Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Compaq Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Sony Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Samsung Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Packard Bell Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Crea Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Dell Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Exper Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Hp Notebook Parçaları ve Aksesuarları, vIbm Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Lenovo Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Lg Notebook Parçaları ve Aksesuarları, aptop Parçaları ve Aksesuarları, Notebook Parçaları ve Aksesuarları, Notebook Menteşe Parçaları ve Aksesuarları, Notebook Kasa Parçaları ve Aksesuarları, Notebook Anakart Parçaları ve Aksesuarları, Monitör Parçaları ve Aksesuarları, Kasa Parçaları ve Aksesuarları, Tablet Parçaları ve Aksesuarları,
Ankara Geneline Hizmet Vermekteyiz.


text:
Advokat Marina Dubrovina mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayuba) Rahimovnıñ apayını Sohiba Burhanovanıñ memleketten çıqarımasına qararını temyiz etti.
Bunı «Qırım birdemligi» haber etti.
Advokatnıñ malümatına köre, mahkemeniñ qararı Rusiye prezidentiniñ 274 nomeralı fermanı ve Rusiye Anayasa mahkemesiniñ qararına zıt kele.
Mudafaa tarafı Özbekistan vatandaşı Sohiba Burhanova üzerinde memuriy mahkeme esnası zamanında yapılğan usul uquqınıñ bozuvları olğanında israr ete.
«Sohiba Burhanova aslında azatlıqtan marum etilgen, apiste qalma müddetini ve şartlarını bile bilmey. Maddiy ve usul uquq normaları bu qadar qaba tarzda bozulğanda, temyiz etilgen qarar mıtlaqa deñiştirilmeli», – dedi advokat.
Mayısnıñ 12-nde Rusiye nezaretinde olğan İçki rayon mahkemesi, mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayuba) Rahimovnıñ apayını Sohiba Burhanovanıñ memleketten çıqarımasına qarar berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgenAyub Rahimov buluna bile.
İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketirilgen Sahiba Burhanovanıñ oğlu 15 yaşında Taqyuddin Yanış Taqıldaki evlerinde tedbirler yekünlendi, dep bildirdi.
Aqmescit civarındaki Dubki mikrorayonında keçirilgen tintüv vaqtında Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov öldürildi.
Qırım ve Aqyarda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «qanun qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine ücüm etüvnen» şübeli sayılğan 49 yaşındaki Aqmecit sakinine qarşı cinayet davası açılğanı aqqında malümatnı tasdıqladı.


text:
Avropa Şurası Parlament Assambleyasında ukrain delegatsiyasınıñ azası Oleksiy Gonçarenko, PACE Qırım ile bağlı munaqaşalarnı ne içün desteklemegenini añlattı. Oıñ bildirgenine köre, bunıñ yerine başqa eki mevzuğa qoltutqanlar, olardan biri – Moskvada tevqif etilgen Rusiye mualefetçisi Aleksey Navalnıy ile bağlı vaziyet.
"Bazarertesi künü ukrain delegatsiyası acele munaqaşalar çerçivesinde Qırımdaki vaziyetni muzakere etmege teklif etti. Amma böyle sessiya çerçivesinde tek eki mevzu baqıla bile ve ukraian mevzusı kerek qadar rey toplamadı. Bunıñ yerine Aleksey Navalnıy ve big data desteklendi. Biz içün bu negativ, amma bu aqiqiy vaqia", – dedi o Qırım.Aqiqatqa.
Gonçarenkonıñ aytqanına köre, 2019 senesi yazda Assambleya qaidelerni deñiştirip ve Rusiye delagatsiyasına PACE-ge qaytmağa izip berim “Rusiye tarafına aylanğan”.
“Bu pek negativ şey edi ve şimdi bunıñ aqibetlerini köremiz. Qırım meselesini em munaqaşalarda, em çıqışlarda köterdik, em de yuqarıda añılğan tüzetmeni de teklif ettik. Ve kelecekte de bunı yapacaqmız”, – dep qoştı Gonçarenko.
Avropa Şurası Parlament Assambleyasında ukrain millet vekillerinden ibaret olğan delegatsiya Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuvlarına dair munaqaşalarnıñ teşebbüsçisi oldı.
Evel Şuranıñ PACE-deki daimiy delegatsiyasınıñ reisi Mariya Mezentseva, Assambleyanıñ meydançığında resmiy olmağa “Qırım platforması”nıñ yaratıluvınıilân etti.
Dekabrniñ 16-nda BMT Baş Assambleyası işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyeti aqqında yañartılğan ve quvetleştirilgen qararnı qabul etti.
Yanvarnıñ 14-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırım ile bağlı Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca Büyük palatanıñ qararını ilân etti. Oña köre, mahkeme davanı “qısmen maqbul” tanıdı ve onıñ aslını baqıp başladı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye Herson vilâyeti ile sıñırda arbiy quvetlerni arttırıp, yerli qırımtatarlarğa bu yerlerni terk etmelerini tevsiye ete.
Bunı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Azatlıq Radiosına bildirdi.
«Azırlıq kete (Rusiye askerleri tarafından – muarrir), adamlarğa, iç olmasa, qırımtatarlarğa bu yerni terk etmege bile teklif eteler. Ne sebepten qırımtatarlarğamı teklif eteler? Añlaşıla ki, cenk areketler' başlasa, olarnıñ ukrain quvetlerine yardım etmelerinden qorqalar», – dedi Cemilev.
NATO ve Ukraina Qırımda Rusiye ordusınıñ bulunmasını takbih ettiler. Dekabr 2-de Brüsselde olıp keçken körüşüv neticesinde NATOnıñ 28 memleketi ve Ukrainanıñ qabul etken qararı da bunı isbatlay.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Mudafaa nazirligi tarafından azırlanğan Qırımda arbiy gruppirovkanıñ meydanğa ketirilmesi ve inkişafı ayrı programması aqqında bildirgen edi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Büyükbritaniya Baş Naziri Tereza Mey, Qırımnıñ ilhaqını qanunsız ve Avropada bir mustaqil halq tarafından başqa bir mustaqil halqqa ait topraqnı zornen alınmasınıñ II Cihan Cenkinden soñ ilk vaqiası, dep saya.
Bu hususta o, tünevin London Siti lord-meri bergen ziyafetinde söyledi, dep bildire Reuters.
Ondan ğayrı Mey, Qırımnıñ ilhaqından soñ Rusiye «Donbassta çatışma başlattı, defalarca bir qaç Avropa devletiniñ ava boşluğı sıñırlarını bozdı ve muntazam surette kibercasuslıq ve stabillikni bozuv kampaniyasını alıp bardı», dep qayd etti.
«Bu kampaniya, Daniyadaki saylavlarğa qarışuv, Mudafaa nazirligi ile Bundestag saytlarını zornen açuv ve başqa amellerden ibarettir. Olar haberlerni bir silâ olaraq qullanmağa tırışalar», – dep qayd ete baş nazir.
Ondan ğayrı Büyükbritaniyanıñ baş naziri Tereza Mey, Rusiyeniñ Ğarp ülkeleri arasında bozuqlıq yapmağa yönetilgen ğayretleri, ittifaqdaşlarnı Moskvanıñ ucumlarına qarşı tirenmek içün beraber çalışmağa mecbur eteler, deye bildirdi.
Rusiye tarafından bu sözlerge dair iç bir izaat açıqtan bildirilmedi.
Meyniñ nutqı, Vladimir Putinnen Vyetnamda körüşken soñ, Rusiyeniñ AQŞ-taki 2016 senesi saylavlarına qarışmağanını aytqan meslekdaşına inanğanını bildirgen AQŞ prezidenti Donald Trampnıñ soñki sözlerine zıt kele.
2014 senesi martnıñ 16-sında Qırım ve Aqyar şeeriniñ territoriyasında yarımadanıñ statusına dair dünya tarafından qanuniy olaraq tanılmağan referendum ötkerilip, neticesinde Rusiye Qırımnı öz toprağına ilhaq etti. Referendumdaki rey berüvniñ neticelerini ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ tanıdı. Martnıñ 18-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnıñ Rusiyege «öz isteginen qoşulğanını» ilân etti.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko münasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Aluştada, Raboçiy ugolok şeer plâjında deñizde aqay az qaldı - batacaq edi, Rusiye FVN-niñ hadimleri ise onı qurtardı. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım matbuat hızmeti bildirmekte.
"Rusiye FVN-niñ Qırım boyunca baş idaresiniñ mahsus dalıcı qurtarıcı taqımı, aqaynı qurtardı. O, yalıdan 300 metrlik mesafede edi. Adam, yaldağanda taqatını coydı ve öz küçünen yalığa qaytıp olamadı", - denile beyanatta.
Qurtarıcılarğa köre, adamnı qurtarıcı gemige köterip, yalığa alıp kettiler.
FVN-de, suvda telükesizlik qaidelerine uymaqnıñ müimligini hatırlattılar.
"Eñ sade telükesizlik qaidelerine uymamazlıq, güzel eglenceni fevqulâde vaziyetke çevire", - dep qayd etti qurtarıcılar.
İyün soñunda Aluştada "banan" suv attraktsionında eglengen 14 adamnı aqıntı deñizge alıp ketti. Olarnıñ arasında 8 bala bar edi.


text:
The New York Times Amerika neşiri İranda Ukraina uçağına endirilgen raketa darbesiniñ videosını kösterdi.
«Raketa uçaqnı urğanda küçük bir patlav oldı, amma uçaq patlamadı, bunı video köstere. Uçaq bir qaç daqqa daa uçmağa devam etti ve ava limanı tarafına aylandı, dep ögrendi The Times. Uçaq patlamaq ve tez tüşmekten evel alevde ava limanına uçtı, dep köstere The Times teşkergen diger videolar», – dep yaza jurnalistler, haber ete Azatlıq Radiosı.
Kanada baş naziri Justin Trudeaunıñ yanvarniñ 9-nda bildirgenine köre, yanvarniñ 8-nde Tehran ava limanından çıqqan Ukraina halqara ava yolları şirketiniñ uçağı İran raketası tarafından tüşürildi.
Bir sıra kütleviy haber vastası, Ukraina halqara ava yollarınıñ uçağı İranda tüşürildi, dep malümat berdi.
«Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko, İrannen Ukraina uçağınıñ qazasını tahqiq etüv ve onıñ sebeplerini ögrenüvde eki memleketniñ tahqiqat gruppalarınıñ koordinatsiyası aqqında añlaştı, dep bildirdi.
Ukrainada yanvarniñ 9-nda İrandaki uçaq qazası sebebinden matem künü olaraq ilân etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildire ki, iyün 4-te Aqmescit civarında belgisiz şahıslar tarafından yaqalanğan Riza İzetovnı azat ettiler, oña qoltutmaq içün FSB binasına kelgenlerni ise memuriy protokollar bekley.
«FSB-de bazı tedbirlerden soñ Riza İzetovnı evge yiberdiler, lâkin belgisiz şahıslarnıñ kim olğanını ve ne sebepten yaqalağanlarını ögrenmege tırışqan insanlarğa Kiyev rayon bölüginde şahsiyetlerini belgilep, memuriy protokollar tizecekler, olarnıñ yanında adliyeci Emil Kurtbedinov buluna», – dep yazdı o Facebookta.
İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, politsiya hadimleri adamlarnı şahsiyetlerini belgilemek içün yaqaladılar ve Qırım İçki işler nazirliginiñ Kiyev rayon bölügine ozğardılar.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev iyün 4-te Aqmescit civarında daa bir qırımtatarı Riza İzetov yaqalanğanını bildirgen edi.


text:
«Qırım birdemligi» birleşmesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyevanıñ evinde ötkerilgen tintüvni onıñ faalligi içün yapılğan tazyıq dep tanıy. Bu aqta birleşmeniñ beyanatında söz yürsetilmekte.
«Gülsüm babası tevqif etilgen soñ, «Qırım birdemligi»niñ faali ve jurnalisti oldı. Bu birleşmemiznñ faallerine yapılğan tazyıqnıñ ilk misali degil: Nariman memedeminov, Server Musdtafayev, Marlen Asanov uydurılğan cinaiy işlerden dolayı parmaqlıq artında otura. Bizim bir qaç işdeşimiz 2016-2017 seneleri cöreme töledi ya da memuriy cezalardan dolayı apishanede yatıp çıqtı», – denilmekte beyanatta.
Bunen bir sırada faaller halqara cemaatçılıq, uquqimaye teşkilâtları ve kütleviy haber vastalarını Qırımda devam etken taqiplerge bir qarşılıq köstergenini isteyler.
Mevzunen bağlı olaraq: Qanlı imayeciler: Qırımda mabüslerniñ aqrabaları nasıl etip faal şahıs olıp qala
Daa evel, iyülniñ 19-nda saba, Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsüm Aliyevağa protokol tizildi. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.
Qırım ükümeti yarımadada insanlarnıñ fikir serbestliginen bağlı aqları bozulğanını inkâr ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.