text:
3 ÜÇÜNCİ DERS
· Vatanımıznıñ er bir yerini bileyik
Ananıñ balağa olğan sevgisiniñ qararı yoq. Onıñ içün de ana balasını pek yahşı bile ve bala aqqında ne sorasalar, aytır. Bizler de böyle analar kibi baba-dedelerimizden asabalıq qalğan Vatanımıznı, onıñ “dağı-taşınını”, umumen er bir yerini bilmelimiz ve sevmelimiz. O vaqıtta Vatan bizim içün aziz ve muqaddes olur, biz onıñ qadrine yetermiz, oña nisbeten sevgimiz artıp barır. Bugünden başlap sayğılı oquyıcılarımıznı Vatanımıznıñ coğrafik obyektlerinen tanış etmege niyet ettik. Bir vaqıtlarda ecdatlarımız, ülkemizde olğan qayalarğa ad qoyğanda, olarnıñ birine menim adımnı qoyğan. Sebebini bilgen çıqarmı, yoqmı, aytamayım. Lâkin Seyran qaya ve bir de Sedam qaya Qırımnıñ ne yerde olğanını bilmege istegenler, onı bu saifede oqup bilir.
Seyran qaya – töpesi taraqqa oşağan ve tüsü sarıca kelgen qayadır. Bu qaya Sudaqnıñ şimal tarafındaki Qoz (“Solneçnaya dolina”) degen köyden 1 km avlaqta qala. Seyran qayanıñ kündoğuş tarafında Çoban Yaqlan qaya olsa, künbatı tarafında ise El Tiygen sırtı (xpeбeT ЭлbTиreH) bar. (Alla maña sağlıq berip şu qayanı barıp körmege qısmet etsin.)
Sedam qaya – bugün “Örlinıy zalöt” adını taşığan konus şeklinde bir qaya. Bu qayanıñ kündoğuş tarafı ormannen qaplı. Sedam qayanı özüne oşağan Kürtler boğaz degen töpenen bir bel (ceдлoBиHa) bağlay. Bu eki töpe bir dağ kütlesini (ropHый MaccиB) teşkil ete, onıñ şimal ve şarq taraflarında qayalı uçurımlar bar. Sedam qaya – Ay Petri yaylasınıñ şimalinde olıp, Kökköz (“Sokolinoye”) köyüniñ cenübiy tarafında 2,5 km uzaqlıqta qalğan bir yerdedir. Barıñız anda, peşman etmezsiñiz!
Yalta yolunda
Aluştadan Yaltağa ketemiz. Maşnamız yaldap ketken kibi kete. Aylanmalı yol – de yuqarı köterile, de eniş aşağı kete. Sol tarafımızda tap deñizge barıp yetken uçurımlarnı köremiz, oñ tarafımızda ise bayırlar, qayalar ve olardan ayırılıp tüşken balabandan-balaban taşlar birer-birer ya da bir-biri artından yanımızdan keçip, arta qala. Biz, başlarımıznı, de o yaqqa, de bu yaqqa çevirip, etrafta olğan bu dülberlikniñ episini körip yetiştirmege tırışamız. Bir yerge kelgende maşnanı toqtatıp yol çetine çektik. Tüştik. Ögümizde acayip bir manzara açıldı!… Deñizniñ çeti-bucağı yoq kibi körüne. Deñiz ne yerde bite, kök ne yerde başlay bir kereden aldıramaysıñ. Ekisi de mor tüsni alıp, bir-birine qarışıp ketken kibi kele. Bayağı aşağıdan qayalı yalığa kelip-kelip urğan dalğalarnıñ şuvultısı eşitile. Kimerde bu şuvultığa çağalalarnıñ sesi qarışa. Bu serbest quşlarnıñ dalğalar üstünde uçuşqanına baqıp, dostum: “Ay-ay, bir quş olsañ da, turğan yeriñden köterilip uçıp ketseñ!” – dedi. Aqlıma Amethanımıznıñ balalıq devrinde aytqan sözleri tüşti. Bir vaqıtta o da Ay Petriniñ qartallar qonğan qayalarınıñ birine tırmaşıp çıqıp buña beñzegen sözlerni aytqan edi.
· Qısqa ikâyeler, masallar
Aqaymız daa, balam…
Bir adamnıñ bir oğlu bar eken. Bir kün olar çöldeki bostanlarını çapalamağa kete. Yanlarına üylelik aş-suv ala ve çapalarını omuzlarını urıp keteler. Barıp çıqqan soñ baba-bala birer yolaq alıp çapalap-çapalap kete. Üylege yaqın oğlu artqa aylanıp baqsa, işniñ az yapılğanını köre. Yolaqlarnıñ daa yarısına kelmegenler. “Baba-baba, baqsa, ama az çapalağanmız, e?!” – dey. Babası şaqacı adam eken: “Qaqaymız daa, balam!” – degen. Üyle ola, oturalar aşamağa. Bütün ketirgen aşlarını yarım saatqa barmay, aşap bitireler. Oğlu kene de: “Baba-baba, ama aşaymız, e?!” – dey. Babası oña: “Aqaymız daa, balam!” – dey.
· Şiirler, yırlar
Aşıq Ümer
Evel baar, gülzar ile yaz kelir
Evel baar, gülzar ile yaz kelir,
Yüce dağlar donandığı zamanlar.
Gülistandan kün-künge avaz kelir,
Bülbül gülge qul olduğı zamandır.
Bağlar ziynetlenmiş, açılmış güller,
Fiğan etip, öter ğarip bülbüller,
Seyirge çıqmış ep nazlı güzeller,
Aşıqlarnıñ kül olduğı zamandır.
Cümle qızlar cennet donun kiyerler,
Aşıqlar ep bülbüllerge uyarlar.
Şimdi suvun töker dağlar, qayalar,
Sahralarnıñ sel olduğı zamanlar.
Aşıq Ümer arar turar çareler,
Asretlikke toldı yürek, qan ağlar.
Türlü güller, sünbül, nargiz, lâleler,
Yer yüzüniñ al olduğı zamandır.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Doğru yazayıq ve laf eteyik
Bu cümlelerniñ qaysı biri doğru?
1.1. Sınıfta üç pencere bar.
1.2. Sınıfta üç pencereler bar.
2.1. Mektepte çoq talebe bar.
2.2. Mektepte çoq talebeler barlar.
3.1. Toyğa bayağı adam keldi.
3.2. Toyğa bayağı adamlar keldiler.
4.1. Tükânda çeşit mal satıla.
4.2. Tükânda çeşit mallar satılalar.
5.1. Meydanda çoqtan-çoq adam bar edi.
5.2. Meydanda çoqtan-çoq adamlar bar ediler.
6.1. Gazetağa qaç adam yazıldı?
6.2. Gazetağa qaç adamlar yazıldılar?
7.1. Derske kim kelmedi?
7.2. Derske kimler kelmediler?
8.1. Talebeler ne oquy?
8.2. Talebeler ne oquylar?
· Atalar sözleri
Aqıl yaşta degil, baştadır.
Sürüden ayırılğan sürünip öler.
Sütke ağzı pişken qatıqnı üfürip aşar.
Açközniñ közüni topraq toydurır.
Onıñ özü toyar, közü toymaz.
Tama-tama – göl ola, iç tammasa – çöl ola.
Ayuv balasını aşaycaqta çamurğa bulğalar.
Aqça ara bozar.
Oña köre şap da bir, şeker de.
Ağırmağan başqa yavlıq bağlamaq.
Acele işke şeytan qarışır.
Alışqan quturğandan beterdir.
Acığan çoq amma, para bergen yoq.
· Frazeologizmler
başında olmaq – cToяTb Bo rлaBe, pykoBoдиTb
başı bağlı – жeHaTый; зaMyжHяя
başından qalsın! – пycTb oH пoдaBиTcя (эTиM)!
baştan çıqarmaq – a) coBpaщaTb, paзBpaщaTb; ToлkaTb Ha дypHoe; б) cбиBaTb c пyTи (c Toлky)
baştan çıqmaq – paзBpaTиTbcя; пoTepяTb roлoBy
başına çıqmaq – cecTb Ha roлoBy koMy-л.
baş etamamaq – He cпpaBыиTbcя, He cлaдиTb
başına belâ olmaq – быTb koMy-л. oбyзoй
başını aylandırmaq – BckpyжиTb roлoBy
başı aylanmaq – kpyжиTbcя (o roлoBe)
başım aylana – y MeHя kpyжиTcя roлoBa
baş aylandırıcı – roлoBokpyжиTeлbHый
· Ösümliklerniñ adları
rpиб – mantar – rpиб
rpyздb – ulaq mantarı – rpyзд
rpyшa – armut – rpyшa
rycиHый лyk – qaz soğanı – rycячий лyk
дëpH – çim – дepeH
дoHHиk – sarı yonca – бypkyH
дoждeBиk (rpиб) – qurt mantarı – пopxaBka
дpok – qatır tırnağı – дpik
дyб – emen, meşe, pelit – дyб
дypMaH – qara tiken, delimidan – дypMaH
дыMяHka – dır-dır-fatma – pyTka
дyшицa – cambil – MaTepиHka
дыHя – qavun – диHя
дяrилb – aqsohta – eжa, rpяcTиця
eжeBиka – bürülgen – oжиHa
eлb – narat – ялиHa
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
дpoфa – duvadaq – дpoxBa
дяTeл – taqtaqquş – дяTeл
ëж – kirpi – iжak
eHoT – yanat, rekun – eHoT
exидHa – Avstraliya kirpisi – exидHa
ëpш – hani balığı – йopж
жaбa – qır baqa – жaбa
жaBopoHok – çoçamiy torğay; boztorğay – жaBopoHok
жepeбëHok – tay – лoшa
жиraлka – kübre çibini – жиraлka
жиpaф(a) – zurafe – жиpaф(a)
жyk – qoñuz – жyk
жyжeлицa – haberci qurt – TypyH
жypaBлb – turna – жypaBeлb
зaяц – tavşan – зaeцb
зeбpa – zebra – зeбpa
зeбy – zebu – зeбy
зeлeHorлaзka – yeşil çibin – зeлeHooчka
зepHoBka – baqla qurtu – зepHiBka
зяблиk – qızıl töş – зяблиk
· Anatomiya terminleri
лaдoHb – avuç – дoлoHя
лoдыжka (щиkoлoTka) – tobuq – kicToчka
лërkиe – aqcigerler – лereHi
лoб – mañlay – лoб
лokoTb – tirsek – лikoTb
лoпaTkи – kürekler – лoпaTkи
MизиHey – çinati(y) parmaq – MiзиHeц
Moзr – miy – Moзok
Myckyл – muskul, adale – Myckyл
Mышцa – adale – M’яз
HaдkoлeHHиk – tiz qapaq – HaдkoлiHok
HepB – siñir – HepB
Hora – ayaq – Hora
HoroTb – tırnaq – HiroTb
Hoздpя – burun deligi, tanav – Hiздpя
HocorлoTka – keñez – HocorлoTka
пaзyxa – qoyun – пaзyxa
пaлeц – parmaq – пaлeцb


c: text/html

text:
Bir yıldan ziyade evel Rusiye kontrol etken Qırım uquq qoruyıcıları Mustafa Degermencini 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken mitingde «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesinde» şeklep yaqaladılar. Siyasiy mabusnıñ babası Bekir Degermenci qırımtatarınıñ apisten evelki yaşayışını añlata.
– Bekir ağa, oğluñız nasıl biri: kim, ne iş yaptı, apisten evel nenen oğraştı?
– Yaqında oğlum 27 yaşını toldurdı. Aqmescitte idare bölüginde oqudı. Ticaret temsilcisi olıp çalıştı. Miting olsa, anda bara edi – halqımız pek faal. Amma pek faal biri olğanını aytıp olamayım.
– Onı vaqialardan bir yıl keçken soñ yaqaladılar. Bu nasıl oldı, evinemi keldiler?
– Yoq, onı filmlerde olğanı kibi yaqaladılar. Yolunı qapattılar, yatqızdılar – sanki telükeli bir cinayetçi ola. Maşinasında ömür arqadaşım otura edi. İşke ketkende onı da alıp ketken edi. – Onıñ qabaatı ne? Sizge bunı nasıl añlatalar?
Ukrainada, meselâ, er şey tınç keçe edi, bir de bir çatışma olmağan edi, miting keçirilmesine izin bere ediler
– Kütleviy çatışmalarda iştirak etüv ile qabaatlana. Amma Ukrainada, meselâ, er şey tınç keçe edi, bir de bir çatışma olmağan edi, miting keçirilmesine izin bere ediler. Amma ayat bam-başqa tarafnı kösterdi, ve o, cinayetçi oldı.
– Nasıl bir şaraitlerde apiste yata? Bağ tutasıñızmı?
– Adliyeci üzerinden laf etemiz, mahkemelerde körüşemiz. Dört ay evelsi ömür arqadaşım imayeci oldı, onıñ apishanege barmağa aqqı bar. Adliyeci kamera rıqma-rıq tolu olğanını aytqan edi. Amma o bir şey aytmay... Yaramay bir şey olsa da, aytmaz.
– Ruhiyatçılar basqı yapamı, bir şeyge zorlaylarmı?
– Qabaat tanılmasını isteyler. Ya da başqasını aqaretlesin isteyler. Amma o, qabaatlı olmağanını ayta. Dayana. Şimdi tekrar taqiqatqa yolladılar, işni ögrene. Adliyecimiz pek yahşı, amma bir şey bar: adliyeci ne qadar yahşı olsa da, mahkemede onı eşitmeyler, qulaq asmaylar.
– Ramazan ayı başlandı. Nasıl keçe?
– Ebet, o, oraza tuta. Bir şeyge baqmadan, musulman olaraq farzını yerine ketire. Dayanırmız. Dayanmaq kerekmiz.
– Kimler sizge qoltuta? Bilem ki, qorantañıznı Mustafa baqqan edi.
Tanış olmağan insanlar bile yardım ete. Halqımız öyle – birisi fena alda olsa, er kes yardım ete
– Men saqat olıp nefaqa alam, ömür arqadaşım çalışa. Tanış olmağan insanlar bile yardım ete. Halqımız öyle – birisi fena alda olsa, er kes yardım ete. Musafirlikke keleler, maneviy ceetten yardım eteler, para bereler, ruhtan tüşmege imkân bermeyler.
– Bekir ağa, Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya «fevral 26 işi» iştirakçilerini adiy «cinayetçiler» dep adlağan edi. Faqat Amnesty International ve Rusiyeniñ «Memorial» merkezi olarnı siyasiy mabus olaraq tanığanlar. Siz buña ne dersiñiz?
– Bu Ukrainada olğan şeyler. Rusiye buña nasıl qıymet kese bile? Uquq bozula. Şimdi olar tek 2014 senesi olğan şeylerni degil, daa evel olğan adise-vaqialarnı da baqalar. Şaşam buña, aytacaq lafım da yoq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kyivde sentâbrniñ 24-nde Ukraina halq ameliy sanatı milliy müzeyinde "Simvol. Anane. Peçvork" sergisi açıldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Sergi "Qırım üslübi" leyhasında qırımtatar örnegi ile işlemekte büyük tecribesi olğan Ukrainada nam qazanğan ressam, Qırım sakini Mamut Çurlunıñ reberligi ile ömürge keçirilgen "Ukrainanıñ peçvork tikiş" leyhası çerçivesinde kerçekleştirile.
Leyhanıñ emiyetli bir komponenti, nesilniñ, aileniñ ve onıñ qorunmasınıñ siiriy alâmetleri olaraq qadimiy simvollarnıñ manalarınıñ qorunmasıdır. Bu pannolarnıñ maqsadı Ukraina halqınıñ ananeviy maneviy degerliklerini qorumaq ve zemaneviy şaraitke uyğunlaştırmaq içün yaşayış ve içtimaiy interyerlerni bezetmektir.
Sergi noyabrniñ 7-nece devam etecek.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiyniñ daa bir COVID-19 hastası vefat etkenini bildirdi.
"Bir çoq hronik hastalıqnen reanimatsiyada ağır alda olğan hasta vefat etti", - dedi o mayıs beşinde Aqmescitte matbuat jinferentsiyasında.
Lâskovskiyniñ malümatına köre, koronavirustan tedaviylenip turğan 105 adamdan beş adam ağır aldadır. Umumen Qırımda 2856 adam tibbiy nezaret altında buluna.
Umumen Qırımda 413 koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı çetelden keldi, 74-ü – qomşu Rusiyeden. 297 insan tüzeldi. 12 COVID-19 hastası vefat etti. Aqyarda koronavirus qırğınlığı başlağanından berli 171 kişi hastalandı, üç insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Köçip kelgenlerge qıtada vaqtınca qayd etüv ketişatını sadeleştirecekler. Olar öz şirketlerini ğayrıdan qayd ete bilecekler, iş tapuv ve tibbiy yardım meseleleri al etilecek.
«Deñişüvler şunı nazarda tuta ki, malümat kâğıtını elde etmek içün iç bir vesiqalarnı toplamağa kerek olmaz. Pasport ve vaqtınca yaşav yerini belgilep, arizanı taqdim etimege yeterli olur»,– dep añlattı Qırım.Aqiqatqa kanun leyhasınıñ müellifi, halq deputatı Andriy Sençenko.
Halq deputatı sözlerine köre, böyle malümat kâğıtınıñ elde etüvi köçip kelgenlerge çeşit içtimaiy aq-uquqlar ile faydalanmağa imkân bere.


text:
İke yıl elek Yevropa tözekländerü häm üseş bankınıñ çirattağı cıyılışı Qazanda bulaçaq häm anıñ ähämiäte, qolaçı Qazannıñ 1000 yıllığınnan qalışmas dip xäbär çıqqan ide. Döresen äytkändä moña ışanğan, bu xäbärne istä totqan keşelär az bulğan. Andıy zur baylar, çit il türäläre cıyılışı Qazanda härwaqıt bulıp tora. Moña berkemneñ dä ise kitmi. Tağın uramnan ütep bulmıy ikän dip suqrandı ğadi qazanlılar. Bar ikän şul ayırma. Çönki äle moña qädär 1000 yıllıq Qazan tarixında distälärçä illärneñ finans ministrları yäki üzäk bank citäkçeläre, Yevropa illärendä demokratiä häm bazar iqtisadın üsterügä yärdäm itüçe banknıñ idäräçeläre kilgäne yuq ide. Yevropa bankınıñ yıllıq cıyılışı Rusiädä 10 yıl elek Sankt-Peterburgta 1Hчe tapqır uzğan bulsa, ikençese inde Qazanda ütte. Bu inde şuşı könnärdä Tatarstan başqalasınıñ üzenä kürä Yevropa kendegenä äyländerde.
Çınnan da Qazannıñ 1000 yıllığındağı ığı-zığı häm mäşäqät iskä töşärlek. 2000 meñ keşe qatnaşqan Sabantuyı ber xäl, ä 2000 meñ bankir häm eşquar cıyılu bötenläy başqa närsä. Qunaqlarnı 5 aviakompaniä, 280 läp avtomobil' xezmät kürsätä. Avtomobil' inspeksiäse ğadi qazanlılarğa bu könnärdä üzäk uramnarğa maşina belän çıqmasqa kiñäş birä. Kiñäşne totmıyça uramğa çığuçı xosusi maşina iälären tuqtatıp dokumentların, üzeneñ çırayın tikşerälär. Älbättä şul qädär aqça belän eş itüçelärneñ köndäşläre, doşmannarı, ällä kemnäre tulıp yatadır. Zur säyäsätçelär häm baylar bulğan cirdä zıyan saluçılar, yallanıp üterüçelär dä bulırğa mömkin bit, Alla saqlasın. Qısqası, qazanlılar tüzä. Qunaqlarnıñ däräcäsen kürsätüçe misal. Uramğa çıqsañ yä tege tıqrıqtan, yä tege uramnan zäñgär utlar cemeldätep, köçle tawış belän yulnı çistartıp militsiä maşinası kilep çığa, anıñ artınnan qimmätle limuzin, mersedes, eskert qädär avtobus cilderä. Härqaysınıñ üz marşrutı, här maşinada qabatlanmas häm qüätle şäxeslär utıra.
Töp waqiğalar Korston dip atalğan ör-yaña üzäktä başlanıp kitte. Biredä bersennän- berse zatlı häm küp keşe sıydırışlı berniçä tamaşa zalı, distälägän restorannar, mäğlümat üzäge. Qaya qarama ekrannar. Ber öleştän ikençesenä çıqqanda maxsus kükräk tamğaların militsiä qulındağı komp'yuterlarğa quyıp tikşerälär.
Berençe könne Tatarstannıñ iqtisadıy mömkinleklärenä bağışlanğan çaralar buldı. 300 kvadrat metr mäydanda maxsus kürgäzmä eşläde. Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev häm Rusiäneñ iqtisat ministrı German Gref, finans häm bank citäkçeläre zur şirkät wäkilläre Tatarstannıñ niqädär qızıqlı töbäk ikänenä soqlandılar. Qorı süzlär genä tügel tögäl dälillär belän añlattılar. Kapitalistlar bit üzlärenä aqça tabar öçen ışanıçlı häm qalcalı urınnı ezlilär. Kiçen Tatarstan prezidentı isemennän qabul itü yaña ippodromda buldı. Qunaqlar öçen keçkenä genä bulsa da, maxsus Sabantuyı oyıştırılğan ide. Bu tamaşanı da taswirlaü mömkin tügel. Qunaqlar Tatarstannıñ mädäni häm iqtisadıy üzençälegenä şaqqatqan. German Gref Prezident Şäymiev sawlığına tost äytkäç, Mintimer Şäymiev mondıy tostlar bezdä tıyıla, tıñlamağan keşelärgä caza bik qatı, sönnätkä utırtabız dip äytte. Bu süzlärne mäcles qunaqlarına çit tellärgä tärcemä itüçelärneñ xälen üzegez añlağız. German Gref ta yuğalıp qalmadı, äytäm anı, di Rusiä ministrı sezneñ Respublika irläreneñ yartısı sönnätle kileş yöri. Kiçen 1000 yıllıqtan da qalışmağan salyut utları Qazan kügen yalt itterde.
Säyäsät, finans turında söyläşülär yäkşämbe könne Rusiäne täqdir itü forumında däwam itte. Yäkşämbe könne Yevropa bankınıñ eşlekle forumında banknıñ vitse prezidentı Varel Frimen häm Tatarstan premyer-ministrı Röstäm Miñnexaknov çığış yasadılar. Rusiäneñ iqtisadıy häm finans mömkinlekläre turındağı forumnı German Gref alıp bardı. Ataqlı alyuminiy patşası Oleg Deripasqa, üzäk bank citäkçese urınbasarı Aleksey Ulyukaev, yaña tözelgän üseş bankı citäkçese Medvedev häm başqa ataqlı şäxeslär belän bäxäskä kergän räsmi zatlar da eşneñ töbennän belä ide. Älbättä xäl itelmägän yäki tör il finansçıları tarafınnan törleçä añlaşıla torğan närsälär bik küp. Eşlekle forumnarda häm tügäräk öställärdä bigräk tä qızıq bulıp çıqtı. Jurnalistlar kertelmi torğan häm räsmi mäğlümat birelmi torğan ber tügäräk östälgä däüläti bulmağan oyışma wäkilläre belän oçraşqannar. Yevropa bankı citäkçese Jan Lemyerğa kisken tänqit süzläre, şiqayät äytüçelär dä şunda bulğan. Anda Rusiädäge mäğlümat häm demokratiä qısılu, skinxetlarğa häm faşistlarğa säyäsi häm matdi yärdäm itelü turında misallar kiterelgän. Bu xaqta räsmi mäğlümat bulmasa da, oçraşu qatnaşuçılar üz tanışlarına interv'yu birä alalar. Bank oyıştırğan forumda eşläwçe 250 läp jurnalist barlıq çaralarğa barıp ölgerä almıy. Mäğlümat üzägendä telefon, komp'yuterlar, internet buşlap täqdim itelde. Korston üzäge öçen üzenä kürä sınaw buldı bu. Forumda qatnaşuçılarğa qoçaq-qoçaq mäğlümat käğäzläre, byulleten'nar, sidi tälinkäläre taratıldı. Älbättä bu xälne añlar häm añlatır öçen maxsus äzerlek häm citezlek kiräk. Tatar jurnalistları andıy cirlärdä siräk bula, bulsa da süzneñ ni turında barğanın töşenä almıy. Ämma üzeneñ çığışın inglizçä başqarğan Tatarstannıñ säwdä ministrı Xafiz Salixovnıñ fikerlärenä häm älbättä Mintimer Şäymiev belän, röstäm Miñlexanovnıñ Yevropa bankı citäkçeläre belän tigez däräcädä söyläşüläre tatarlarnıñ da töşep qalmağan ikänlegen kürsätä. Qamil İsxakov Yıraq Şärıqtan ber törkem eşquar häm parlamentariylar iärtep kilgän, yıraq Şärıq töbäkläreneñ parlament citäkçeläre dä investitsiälär, finanslar bazarı belän, häm dä Tatarstannıñ täcribäse belän qızıqsına ikän. Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin alar belän ayırım oçraştı. Yäkşämbe töşkän soñ Miraj kunakxanäsendä häm Piramida üzägendä Yevropa bankı idäräçeläre qatnaşlığında kön tärtibeneñ iñ üzäk mäsäläre turında fiker alışu buldı. Bank şurası äğzaları utırışı yabıq işeklär artında ütte. Alar üzläre häm citäkçelär, jurnalistlarğa açıq buldı.
Rimzil Väli


text:
Qırımtatar milliy Meclisiniñ Herson vilâyeti Geniçeskte ötkerilecek toplaşuvı iyül 4 künü aqşamına yaqın başlanacaq.
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, toplaşuv iftardan soñ açılacaq.
Evel Meclis işine saat 15:00 başlamaq kerek edi, amma qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev keç qalğanı sebebinden toplaşuvnı aqşam vaqtında keçirmege qarar alındı.
İftar saat 20:00 (Kiyev vaqtı boyunca) olacağı içün Meclis azaları toplaşuv yarı gecege qadar devam ete bilecegini tahmin eteler.
Bundan evel, saat 19:30, toplaşuv iştirakçilerini qarşılaycaq icadiy milliy taqımlarnıñ çıqışları planlaştırıla.
Meclis azaları toplaşuv keçecek yerli «Komfortnıy» musafirhanesinde yerleşecekler. Mında endi Meclis reisi Refat Çubarov, muavinleri Ahtem Çiygoz, Nariman Celâl kelip çıqtı. İştirakçilerniñ daa bir qısmı yolda ketmekteler. Kiyevden keleyatqan Mustafa Cemilev de şu cümleden.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sözlerine köre, Meclisniñ bazı bir azalarını sıñırda federal hızmetiniñ hadimleri çağırıp, olarnen «tenbileyici subetlerni» keçire edi.
Qırımtatar milliy Meclisiniñ toplaşuvı Geniçeskte iyül 4 ve 5 künleri ötkerilecek. Kün tertibinde 2014 senesi mart 29 künü qırımtatar milliy Qurultayı VI-ncı çağıruvnıñ azaları tarafından qabul etilgen «Qırımtatarlarnıñ Vatanda öz kelecegini belgilemek aqqı» qararınıñ yerine ketirilüv ketişatı ve nevbetteki Qurultaynıñ ötkerilüv tarihı ve kün tertibi ile bağlı meseleler baqılacaq.


text:
Bu raatlıq künleri Youtube-de Ukraina gimni yanğırağan toydan video aşkâr etildi.
«Qırımda toy» serlevalı video avgust 10 künü peyda oldı. Mında musafirler quvanç ile Ukraina gimnini icra eteler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ, yarımadada Ukraina aqqında hatırlatqan er bir şey tarik olaraq tanıla ve yasaq etile.
Misal içün, Aqmescitte yerleşken qırımtatar milliy Meclisi binası üzerinde yelpiregen Ukraina bayrağı ile bağlı zidditeler bir qaç kere yüz bere edi. İyül 15 künü şeer yolbaşçılığı binasında Ukraina bayrağını tiklegen Yalta sakinini ise militsiya yaqaldı.


text:
«Ukrainskaya pravda» neşiriniñ yañı baş muarriri qırımtatar jurnalisti Sevgil Musayeva oldı. Bunı neşirniñ baş muarriri ve saibi Alöna Pritula Facebook içtimaiy ağında bildirdi.
Alöna Pritulanıñ bildirgenine köre, «keyfiyetli jurnalistikanen meraqlanğan insanlar» Musayevanıñ adını bileler.
Onıñ qayd etkenine köre, muarririyet deñişmeleri «Ukrainskaya pravda» neşirinden Mustafa Nayyem ve Sergey Leşçenko kibi meşur müelliflerniñ siyasetke ketkenlerinen bağlıdır.
«Bizler eñ eyi insanlarımıznı parlamentke berdik. Olarnıñ yerine cesür, er şeynen meraqlanğan ve aqıllı insanlar kele. «Ukrainskaya pravdanı» yañı seviyege kötermek içün. Bizler memleketniñ birinci saytı olıp qalamız, lâkin çoqtan deñişmegen edik. Yañı ğaye ve bilgilernen insanlar keldi, olarnıñ közleri yana, olar memleketni deñiştirecek, zenaatında kendi izini qaldıracaq olalar», – dep yazdı Alöna Pritula.
«15 minut» saytı bergen malümatqa köre, Sevgil Musayeva – milleti qırımtatarı olğan ukrain jurnalistidir. 2011-2013 seneleri o, «Forbes Ukraina» mecmuasınıñ mühbiri edi, 2014 senesi Hubs iş internet-neşirini açtı ve onıñ baş muarriri olğan edi. Beş kere «Premiya delovıh krugov PRESSzvaniye» mukâfatını alğan edi.
«Ukrainskaya pravda» Ukrainanıñ eñ meşur internet-neşirlerinden biri ola. Er kün onı aman-aman 800 biñ insan oquy.


text:
Qırım yaşları, Rusiye işğaline baqmadan, ukrain arbiylerine qol tuta, dep bildirdi Ukraina Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ spikeri Andriy Lısenko.
«Tavriya devlet agrotehnologik universitetiniñ studentleri «Studentler – ATO iştirakçileri içün qan donorları» hayriye aktsiyasında iştirak ettiler», – dedi o.
Lısenkonıñ aytqanı kibi, ukrain gençleri bergen qannı arbiy hastahanelerge yollaycaqlar.
Tavriya devlet agrotehnologik universiteti Zaporojye vilâyeti Melitopolde yerleşe. Bes-belli, aliy oquv yurtunıñ studentleri arasında qırımlılar da bardır.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Larişes» Qırım tarihiy müzeyiniñ tesisçisi ve müdiri Güliver Altin onıñ namzeti Bağçasaray tarihiy medeniy qoruğınıñ (BTMQ) reberi vazifesine kösterilgenini red etti.
«Men BTMQnı idare etecegim aqqında fikir kimniñ aqılına kelgenini bilmeyim. Müzey aqqında qanunğa köre, men Qırım tarihiy müzeyiniñ tesisçisi olam. Bir müzeyniñ tesisçisi digeriniñ reberi ola bilemi?», – dep ayttı Altin Qırım.Aqiqatqa.
«Bizler – serbest müzey, devletten mustaqil olğanımızdan ğurur duyamız, aynı vaqıtta bizler – müzey müessisesimiz. Men devlet hızmetçisi bile olamam, çünki, şaqa etkenimiz kibi, bu mustaqilligimizge tesir eter. Müzeyde azatlıq müiti ğayet müimdir. Qoruq müdiri ise bütün devlet sistemasına boysunmalı», – dedi o.
Altinniñ qayd etkenine köre, Bağçasarayda üç buçuq yıllıq işi devamında qoruqnıñ reberligi dörtünci kere deñişe. Onıñ aytqanına köre, bunıñ kibi müessiselerde reberlerniñ sıq-sıq deñişmesi «müzeyge menfiy tesir ete».
Malüm ki, Qırım medeniyet nazirligi Bağçasaray tarihiy medeniy qoruğınıñ yañı baş müdirini taqdim etmege azırlana. Qırım.Aqiqatnıñ qaynaqları bildire ki, namzetler arasında qoruqnıñ sabıq baş müdiri Yevgeniy Petrov, «Hanlar sarayı» qırımtatarlarnıñ tarih ve medeniyet müzeyiniñ sabıq müdiri Server Ebubekirov, Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ ocası Yuriy Mogariçev, «Larişes» müzeyiniñ tesisçisi Güliver Altin, em de TRK «Krım» baş prodüsseri Böris Yemets bar.
Hatırlatamız, 2015 senesiniñ başında Bağçasaray tarihiy medeniy qoruğınıñ bütün hadimleri işten boşatıldı, ilmiy hadim ve qılavuzlarnıñ yalıñız bir qısmı işke tekrar qabul etildi.
Keçken seneniñ dekabr ayında BTMQ baş müdiri vazifesinden Elmira Ablâlimova boşatıldı. Ömür arqadaşı olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz bunı siyasetnen bağladı.


text:
Yermay İhrac Etken Devletler Birligi (OPEC) ve birlikke kirmegen yermay istisalcıları dekabr 10, cumaertesi künü, 15 yıl devamında ilk kere, çıqarılacaq yermaynıñ kölemini azlaştırmağa añlaştılar. Global añlaşma 2017 senesinden başlap küç alacaq.
Viyanada ötkerilgen acele toplaşuvda, Rusiye künde çıqaracaq yermayınıñ kölemini 300 biñ varilge (barrelge) eksiltmege razı oldı, Meksika – 100 biñ varilge, Azerbaycan – 35 biñge, Umman – 40 biñge ve Qazahistan – 20 biñ varilge.
Bunen beraber añlaşmanıñ eda etilmesini nezaret etecek komitetni teşkil etmege qarar alındı. OPEC teşkilâtından – Cezair, Kuveyt ve Venezuela, teşkilâtqa kirmegenlerden – Rusiye ve Umman bu komitetniñ azaları olacaqlar.
Eki afta evelsi OPEC – soñki 8 yılda ilk kere – yermaynıñ çıqarılmasını künde 1 million 200 biñ varilge eksiltmege qarar alğan edi.
Eki yıldan ziyade yermay fiyatları dünyada ucuz edi, bu bir-çoq devletniñ büjetine menfiy tesir etken edi, bazı yerlerde atta cemiyetiñ itirazına sebep oldı.


text:
Aqmescit SİZOsınıñ reberligi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ din kütme aqqını boza. Bu aqta advokat Rifat Yahin Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdi onı pek küçük kamerağa yerleştirgenler. Suvı yiberilmegen açıq kenefke baqılsa, anda namaz qılmağa çare yoq. İslâmda böyle şaraitler yasaqtır. Böyle şaraitlerni müvekkilimniñ din aqlarınıñ bozuluvı dep sayam», – dedi advokat.
Yahinniñ bildirgenine köre, müvekkiliniñ kamerası Aqmescit SİZOsına qarşı davanıñ «cevabı» ola.
«Bunı aşalav (SİZO hadimleri tarafından maneviy işkence şaraitlerinde insan itibarını aşalağan bir yer – QA) dep sayam. Dava açmazdan evel Gafarovnıñ şaraitleri yahşı edi», – dedi Yahin.
Advokatnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Gafarov Semaşko hastahanesine tibbiy tedqiqqe çıqarılğan edi. Bu Aqmescit SİZOsına qarşı dava açılğan soñ oldı.
«Apiske alınmazdan evel Gafarov 7-inci şeer hastahanesinde tedaviylengen edi, SİZOnıñ tibbiy bölügi bu hastahanege bağlı. Müvekkilimniñ hastalıqlarını isbatlağan vesiqalar olmasın dep, onı aselet Semaşko hastahanesine çıqarğanlar, dep tüşünem», – dep bildirdi o.
Aqmescit SİZOsınıñ reberligi haber derc etilgende advokat Rifat Yahinniñ malümatını daa izaatlamadı.
Yanvarniñ 16-nda olıp keçken qapalı oturışuvda qadı Cemil Gafarovnı apiste qaldırdı.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarov oktâbrniñ 25-nden berli Aqmescit SİZOsında kerekli ilâclar almay, dep bildirdi advokatı.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüsler Cemil Gafarov, Server Gaziyev, Enver Ömerov ve Asan Yanikovnıñ (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqyarda dekabr 26 künü Hrustalnıy burnunda yerleşken 16-qatlı evniñ patlav vastası ile yıqluvı planlaştırılğan. Cuma künü şeerde naqliyat areketini sıñırlaycaqlar.
Aqyar «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, areket telükesizlik sebebinden sıñırlanacaq.
«Aqyar şeeri Kapitanskaya soqağı boyunca mahsus işlerniñ alıp barılacağı vaqıtnda naqliyat vastalarınıñ ve yolcularnıñ telükesizligini temin emek içün Rusiye flotunıñ 300-yıllığı meydanından Amurskaya soqağına qadar naqliyatınıñ areketi sıñırlanacaq», – denile beyanatta.
Müessiseniñ malümatına köre, areket saba saat 6-dan saat 16:00 qadar sıñırlı olacaqtır.


text:
İşğal etilgen Qırımğa 2014 senesiniñ küz mevsiminde ve 2015 senesiniñ birinci çeriginde raatlıq ve tedaviylevge Rusiyeden tahminen 79 biñ insan kelecek.
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytına Qırım ükümetiniñ reis muavini Yevgeniya Bavıkina bildirdi.
«Esasen pensioner ve saqatlar olacaq», dedi o ve şimdi Qırımnıñ şifahanelerine raatlıqnı azırlamaq vazife berilgenini qayd etti.
«Rusiyeliler qışta faal raatlanalar, yılbaş tatilleri vaqtında, Qırım ise qış raatlanuv ve tedaviylev içün pek kelişe», dedi Bavıkina.
Rusiye vatandaşlarınıñ tedaviylenüvine işğal etilgen Qırım ve Aqyar şifahanelerine 2,3 mlrd rub ayırıldı, dep bildire neşir.
.


text:
"Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçisi Teymur Abdullayevniñ (birinci Aqmescit gruppası) qadını Alime Abdullayeva, o, aqayınen körüşüvde qırımtatarca laf etkeni içün, Rusiye SİZOsınıñ hadimleri körüşüvni qısqarttı, dep ayta. Bunı "Qırım birdemligi" cemiye birleşmesi haber ete.
Körüşüv avgust 23-ünde edi. Teymur Abdullayev aytqanına köre, ruhset berilgen eki saat yerine, olar sadece bir saat qonuşıp oldı.
"Aqayımnen körüşüv daat 13:00 olacaq edi. SİZOğa meni bir on beşte çağırttılar. 10 daqqadan camğa taqıldatıp, Teymur laf arası qırımtatar sözlerini qoşqanı içün ihtar ettiler. Ekinci kere, 15 daqqadan soñ, menim tarafıma bir qız kirip, biz rus tilinde laf etmegenimiz içün körüşüvni şimdi toqtatır, dep ayttı",- ikâye ete qadın.
Alime Abdullayeva, laqırdı bütünley qırımtatarca olmadı, sadece bir qaç laf-ibere qoşuldı, dep qoşa.
Başqa menbalardan qadın sözleriniñ tasdıqı yoq.
Temur Abdullayev, birinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisidir. 2019 senesi iyün 18-inde Şimaliy Kavkaz arbiy bölge mahkemesi onı şiddetli rejim koloniyasında 17 yıllıq apis müddetini maküm etti.


text:
Kópshilikke málim, 2021-jıl 24-oktyabr Ózbekstan Respublikası Prezidentin saylaw kúni, dep belgilendi. Saylaw kampaniyasına usı jıldıń 23-iyulinen start berildi.
Bul siyasiy mapazdı siyasiy-huqıqıy hám shólkemlestiriwshilik jaqtan joqarı dárejede ótkeriw maqsetinde Oraylıq saylaw komissiyası tárepinen usı jıldıń 14-aprelinde tastıyıqlanǵan Ózbekstan Respublikası Prezidenti saylawına tayarlıq kóriw boyınsha tiykarǵı ilajlar baǵdarlamasına muwapıq, birge islesiwshi shólkemler menen birgelikte keń kólemli jumıslar ámelge asırılmaqta. Oǵan bola, Prezident saylawınıń áhmiyeti, ózine tán tárepleri, Saylaw kodeksi, saylaw nızamshılıǵına kirgizilgen ózgerisler hám qosımshalardıń mazmun-mánisin saylawshılarǵa hám saylawdı shólkemlestiriwshilerge jetkeriw áhmiyetli wazıypa sıpatında belgilengen.
Mine usı tiykarda Qaraqalpaqstan Respublikası sudı imáratında Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń nızamlılıq, sud-huqıq hám korrupciyaǵa qarsı gúresiw máseleleri komiteti hám Qaraqalpaqstan Respublikası sudları sudyaları, sonday-aq, Nókis qalasında jaylasqan saylaw uchastkalarınıń saylaw komissiyası baslıqlarına talabanlardıń qatnasıwında konferenciya bolıp ótti.
Konferenciyanı Qaraqalpaqstan Respublikası sudı baslıǵı G.Bazarbaeva kiris sózi menen ashtı basqarıp bardı.
Konferenciyaǵa Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi deputatı Sh.Ótemisov qatnasıp, bul siyasiy mapazdıń áhmiyeti hám saylawdı joqarı shólkemleskenlik penen ótkeriw boyınsha orınlarda ámelge asırılatuǵın úgit-násiyat, túsindiriw jumıslarınıń nátiyjeliligin arttırıw boyınsha aytıp ótti.
Iláj barısında, Ózbekstan Respublikası Prezidenti saylawınıń ózine tán ózgeshelikleri, saylaw nızamshılıǵına kirgizilgen ózgeris hám qosımshalardıń mazmunı hám áhmiyeti, saylaw ótkeriletuǵın saylaw komissiyalarınıń iskerligi, saylawda sırt el mámleketleri hám xalıq aralıq shólkemler menen jergilikli baqlawshılardıń, sonday-aq ǵalaba xabar kurallarınıń qatnasıwı, saylaw kúni dawıs beriwdi shólkemlestiriw, saylaw nátiyjelerin anıqlaw hám járiyalaw tártibi, saylaw nızamshlıǵınıń buzılıwı boyınsha múrájatlerdi kórip shıǵıw tártibi, saylaw haqqındaǵı nızamshılıq hújjetlerin buzǵanlıǵı ushın juwapkershilik temalarında sudyalar tárepinen bayanatlar oqıldı. Bayanatlar tiykarında arnawlı slaydlı prezentaciyalar islendi.
Bul konferenciya saylaw mapazın nızam tiykarında ádil shólkemlestirip ótkeriwde tiyisli taraw qánigeleriniń bilim hám kónlikpelerin arttırıwda áhmiyetli boldı.
Qaraqalpaqstan Respublikası sudı


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi mart 29-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davası boyunca oturışında imayeniñ eki şaatını sorğuğa çekti. Olar onıñ qabaatını tasdıqlamadı. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Polozovnıñ aytqanına köre, bugünki oturışta imaye Çiygoznıñ qabaatsız olğanını isbatlağan delillerni köstermege devam etti, ve Rustem Ennanov ve Ridvan Selimov sorğuğa çekilgen ediler.
«Ennanovnı aytsaq, anda (Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde – QA) tahminen saat 11-lerde olğanını bildirdi. Ukrainağa qoltutqan miting iştirakçileriniñ olğan yerini, anda Rusiyege qoltutqanlarnı, olarnıñ mitingi bam-başqa saatta olacağına baqmadan, körgenini añlattı. Çubarov ve Aksönov, em de Ahtem Çiygoznı körgen edi. Faqat onı körgende o bir de bir zorbalıq areketlerini yapmadı, işaret köstermedi ve emirler bermedi», – dep ayttı advokat.
Polozov dedi ki, şaat gizli şaatlarnıñ malümatlarını red etken ifade berdi. Gizli şaatlar fevral 26-da olacaq miting haberini Çiygoz bildirmek kerek edi, dep aytqan ediler.
Ekinci şaat Ridvan Selimov, Polozovnıñ aytqanına köre, Rusiye mahkemesini Çiygoz miting iştirakçilerini tınçlandırğanında işandırmağa tırıştı.
«Miting aqqında 25-de ATR telekanalında eşitkenini bildirdi. 26-da saba saat 10-larda mitingge keldi. Çiygoznı kördi. Rusiyege qoltutqan miting iştirakçileriniñ provokatsiyalarına açuvlanğan gençlerni tınçlandırğanını kördi. Toplaşqanlar bir de bir zorbalıq yapmaycaq, binanı zapt etmeycek edi, dep qoştı. Olar bir maqsatnen kelgenler: Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlarını bildirmek», – dep ayttı o.
«Çiygoz davasınıñ» nevbetteki oturışı cumaaqşamı künü, mart 30-da, olacaqtır.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
«Evelden Qırım Ukrainanıñ bir qısmı olğanda, Dnepr suvı içün para tölemedi, bizler yalıñız hızmetler içün, bir kubometr içün 0,6 kapik ödey edik. Bugünde-bugün, Rusiyeniñ bir qısmı olıp, bizler suvnı satın almağa azırmız. Bizlerge bir kubometr içün 40 kapikke qadar suv fiyatı maqbul olur edi», – dep bildirdi Qırım «Devlet şurasınıñ» suv teminlevi işçi gruppasınıñ reberi Edip Gafarov.
O, şunı da qayd etti ki, Qırım Ukraina tarafına 1,74 million grivna miqdarında borcnı ödemege ve Şimal-Qırım kanalına ait tehnikanı bermege azır.
Gafarovnıñ aytqanına köre, Dnepr suvınıñ fiyatı ve ödev şartları Rusiye-Ukraina devletlerara añlaşmada qayd etilmek kerek. Bu vesiqanı tizmek içün ükümetlerara komissiyanı meydanğa ketirmeli.
Qırım işğalinden soñ yarımadanıñ ayrı şeerlerinde suv teminlevinen bağlı kergin vaziyet üküm sürip başladı, köy hocalıq topraqlarında suvaruv meselesi de havf astında qala.
Ukraina suv resurslarınıñ devlet agentligi resmiy şekilde bildirgenine köre, yerli «akimiyet» tarafından añlaşma munasebetleriniñ qurması boyunca belli bir teklifler olmağanından sebep, Şimal-Qırım kanalı Dnepr suvınıñ berilmesini toqtattı. Mında Qırım tarafından qanunsız alda suv alğanları ve 2013 senesi içün 1,7 mln. grn. miqdarında borc aqqında ayttılar.


text:
Frenkistan akimiyeti kütleviy haber vastalarına din ile bağlı karikaturalarnı yapmağa vaqtında yasaq etse edi, Paristeki terakt olmaycaq edi, dep tüşüne Qırım müftisi acı Emirali Ablayev.
Böyle etip o, terakttan soñ çıqqan Charlie Hebdo sanını izaatladı. Mecmuada kene de Muhammed Peyğamberine karikaturalar bastırıldı, dep haber ete Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Yüce Rabbiniñ peyğamberi, onıñ dini, onıñ muqaddes kitabını aşalamaq, onı taptamaq – büyük cailliktir. Bu dinni kütken milliarddan ziyade adam, halqlarnıñ diniy duyğularını aşalamaq demektir. Bir kimseniñ böyle bir aqqı yoq. Lâkin, yazıq ki, Frenkistan ükümeti, akimiyette yer alğanlar buña emiyet bermeyip, karikaturalarğa cevap bermediler, muarririyetniñ provokatsion faaliyetine yol berdiler. Demokratiya ve söz serbestligi aqqında aytılsa, prezidentni ve er kimseni tenqit etmek mümkün, musulman olsa da olmasa da, lâkin bir de bir halq kütken dinni, muqaddes Kitapnı, Peyğamberni aşalamaq bir kimseniñ aqqı yoq», – dep ayttı Qırım Müftisi.
Onıñ fikirince, dünyanıñ eñ azından üç din liderleri birleşse, qan tökülmesi toqtatıla bile.
«Meseleler avtomat ya da bombalar vastasınen al etilse, iç bir vaqıt dünyada amanlıq olmaycaq. Men mında yalıñız bir çaresini körem: üç dinniñ liderleri toplaşıp, qasevetlendirgen meselelerni muzakere etmege ve qan tökülmesi ve zorbalıqnı toqtatmaq kerekler, yalıñız o vaqıt adamlar barışıqta yaşap, bir-birini ürmet etecekler. Başqa çareni körmeyim», – dep qayd etti Qırım Müftisi.
Yanvar 7-de Frenkistanda Charlie Hebdo muarririyetine yapılğan ücüm ile bir sıra öldürüvler başlandı. Üç kün içinde 17 insan elâk oldı, şu cümleden 3 nefer politsiya hadimi. Eki mahsus tedbir devamında cuma künü üç terrorist yoq etildi.
Yanvar 10-da Frenkistanda tahminen 700 kişi zorbalıq qurbanlarınıñ hatırasına matem yürüşlerinde iştirak etti.
Mecmuanıñ yañı sanı 3 million nushadan ibarettir.
Mecmuanı inglizcege, arapçağa ve türkçege tercime ettiler.
Mecmuanıñ qapısında onıñ muarrirleri Muhammed peyğamberine karikaturalarnı bastırdılar.


text:
Rusiye Federatsiyası prezidenti Vladimir Putiniñ Devlet Duma deputatları ile Yaltada keçirilgen körüşüvlerinde iç bir yañı fikir yanğıramadı, yalıñız saçmalıq seslendirildi.
Bunı öz Twitter saifesinde Devlet dumaVI çağıruvınıñ deputatı, mülkiyet sualleri boyunca komitetniñ azası, Rusiye Kommunistik firqasınıñ Moskva şeer komitetiniñ kâtibi Vladimir Rodin bildirdi, dep haber ete Ukrainskaya pravda.
«Qırımda keçirilgen V.V.Putin ile körüşüvden qayttım. Açuvım sıñırsızdır. Bunıñ episini Qırım bizimki olğanını aytmaq içün ötkerdilermi?» – dey deputat.
«Körüşüvde iç bir yañı fikir yoq edi, tek Vladimir Jirinovskiyniñ saçmalığı yanğıradı. Novorossiyani tanımaq teklifke de cevap olmadı», – dey o.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, avgust 13 künü Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa eki künlik iş ziyareti ile keldi. Ukraina çetel işler nazirliginde bu ziyaretni mümkün olmağan bir şey kibi tanıdılar, Ukraina içki işler nazirligi atta Putinge qarşı cinaiy işniñ açılmasını tüşüne.


text:
2020 senesiniñ iyülniñ 1-nde Ukraina Nazirler şurası qırımlı Snaver Seythalilni vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri naziriniñ muavini vazifesine tayin etti. Qırımtatarı dijital deñişmeler ve dijitalleşme meselelerinen oğraşa. Bunı tafsilâtlıca ögrenmek ve işbu hızmetlerniñ qırımlılarnıñ yaşayışını qolaylaştıracaqmı dep añlamaq içün Qırım.Aqiqat jurnalistleri nazir muavininiñ iş odasına bardı.
Snaver 38 yaşında. Qırımdan köçti. Boğaziçi Üniversitesiniñ (Türkiye) halqara munasebetler fakülteti ve Massachusetts tehnologik universitiniñ (ABD) MBA kursını bitirdi. Beş tilni (ana tili qırımtatarca, ukraince, rusça, türkçe, inglizce) bile ve daa eki tilni (almanca ve arapça) ögrene. Seythalil 16 yıl içinde telekommunikatsion ağnıñ operatorından başlap şirket müdirine qadar çalışıp, Ukraina nazirligine keldi.
– Telekommunikatsion ağ, agrar işi ve mülknen oğraşqan Astem yatırım şirketiniñ baş müdiri ediñiz. Nazirlikke ne içün kettiñiz?
– Zor bir sual. Nazirlikte çalışmaq – memleketniñ dijital deñişmeleri kibi büyük bir leyhada iştirak etmektir. Büyük drayv ve büyük ambitsioz vazife bar. Belli bir hızmetni qolaylaştırıp, millionlarnen insannıñ ayatını qolaylaştıra bilecegimizni yahşı añlayım.
– Aman-aman eki aftadan berli nazir muavini olasıñız. Neler yaptıñız?
Laf işğal etilgen topraqlarda olğan bütün bozuvlar toplanacaq yekâne platforma aqqında kete
– Vatandaşlarnen bağlı er şeyni ekige bölemiz – işğal etilgen topraqlarda bulunğan sakinler ve andan ketmege mecbur olğan Ukraina vatandaşları ile iş. Birincileri içün hızmet auditi yapıla. Meselâ, er keske açıq olğan, amma vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ sakinleri içün açıq olmağan devlet hızmeti olsa, bunı talil etmeli. Daa bir balaban leyha bar – Bozuvlarnı qayd etüv merkezi. Laf işğal etilgen topraqlarda olğan bütün bozuvlar toplanacaq yekâne platforma aqqında kete. İnsannıñ aqları ya da menfaatları bozulsa ya da sıñırlansa, anda ariza bermege çaresi olacaq.
– İşğal altındaki Qırım sakinleri içün faydası ne?
– Bir yerge barmağa kerek olmaycaq, bir yerde esnasnı başlata bilecek, ve sistema oña yol kösterecek, meselâ, prokuraturağa. Malümatımız toplanacaq: qaç bozuv oldı, qaç insannıñ aqları bozuldı. Bular ileride alınacaq siyasiy qararlar içün toplanacaq.
– İşğal etilgen Qırımda Rusiye pasportı olmağan insanlarğa topraq saibi olmağa yasaqlağan Rusiye prezidentiniñ buyruğı derc etildi. Bir yıl içinde topraq damartılarını satmasalar, olarnı tutıp alacaqlar ya da mezattan berecekler. Bu vaziyette ne yapmalı?
– İnsanlar Ukrainağa aqları bozulğanını bildire bilecek. Bağ merkezi çalışacaq. Mında, esas Ukrainada, Qırım prokuraturası, politsiyası, diger quvet müessiseleri bar, anda ariza bermek mümkün. Bağ merkeziniñ dijital qısmı hızmetlerniñ açıq olmasını temin etecek, işğal etilgen topraqtan ketmeyip, er şey yapmağa imkân olacaq.
– Bu Ukrainanıñ mahkemeden evel tahqiqatlar yekâne devlet sicilini biraz añdıra. Amma anda cinayet haberlerini politsiya ve prokuratura kirsete, mında ise vatandaş bağ merkezine haber ete…
– Mında başqa tarafı bar. Prokuratura, politsiya ve çeşit mahkemelerde açılğan esnaslar çoq. Bu malümat parça-parça bar – umumiy analitika yapmaq zor: bozuv sayısı, qayda qayd etilgeni, kimler oğraşa, ne aldalar, Avropa insan aqları mahkemesine angi davalar yollanıldı. Bularnı devlet seviyesinde birleştirmek kerek. Bağ merkezi bunıñ içün qurula.
– Politsiya, prokuratura ve Ukrainanıñ diger uquq qoruyıcı organları içün Skype vastasınen şaatlıq etmege mümkün olacaqmı?
Vatandaşlarımız içün vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa emiyet berilecek şaraitlerni yapmağa planlaştıramız
– Bu bozuvlarnı qayd etüv merkeziniñ vazifelerinden biridir. Vatandaşlarımız içün vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa emiyet berilecek şaraitlerni yapmağa planlaştıramız. Meselâ, Avropa memleketleriniñ bank saasında video vastasınen verifikatsiya çoqtan qullanıla. Bank bu şekilde müşteriniñ şahsiyetini bile.
– Dijitalleşme boyunca nazir muavini olaraq vazifeñiz ne?
– Büyük vazifem – 2023 senesine qadar bütün devlet hızmetlerini online şekline keçirmektir. Şimdilik vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ sakinleri içün açıq olmağan hızmetlerni açacaqmız. Olardan faydalanmaq içün qırımlılar ve işğal altındaki Donbas sakinleri bir kere esas Ukrainağa kelip, dijital imza (bankta ya da diger müessisede) ve bu imzanen – «Diya» portalınıñ şifresini almaq kerekler. Bütün hızmetler aqqında aytıla: pensiya, pasport, tasil… Añlaymız ki, pasport içün ariza uzaqtan berilecek, amma onı almaq içün mında kelmege kerek olacaq
– Qırımlılar Ukrainadan daa angi online hızmetlerden faydalana bilecek?
– İnsanlarnıñ yaşayışı olğanını añlaymız. İnsan doğsa, faydalanması kerek olğan bir sıra hızmet bar – doğuv şeadetnamesi. «E-malâtko» paketi bar, bir ariza esasında berile. İleri ketemiz – mektepten aldın tasil, mektep, universitet, evlenüv, pensiya. Devlet bu basamaqları bilip, belli hızmetler bermege azır olmalı. Dijital deñişüv nazirliginde ve diger nazirlikte şimdi böyle yanaşalar. Bu devletniñ tahmin etilgen funktsiyasıdır.
– İşğal etilgen Qırım sakinleri dijital deñişüvden soñ bala doğğanını nasıl qayd etecekler?
– Şimdi muzakereler keçirile – işğal etilgen topraqta doğğanını tasdıqlamaq içün mahkemeler kerekmi-yoqmı. Esnas qolaylaştırılmalı ve aynı vaqıtta (Ukraina – QA) telükesizliginen bağlı bütün meselelerge riayet etilmeli. Şimdi vatandaşlarnıñ alını qayd etüv müessiseleri ve mahkemelerde olğan tedbirler bizge kelişmey, olar deñişecek.
– Rusiye vesiqalarını Ukraina qabul etmey. Qırımlılar mülkni nasıl resmiyleştire, vasiyetnameni nasıl yaza bile? Online notariat olacaqmı?
– Şimdi bu meselenen Adliye nazirligi oğraşa. Bu bütün memlekette bar, tek işğal etilgen topraqlarnıñ sakinlerinen bağlı degil. Bu hızmet (online notarial hızmetleri – QA) er kes içün açıq olacaq.
– Köçip kelgen şahıs vesiqası ne vaqıt online alınacaq?
– Bunı tez-tez azırlamağa planlaştıramız. Şimdi içtimaiy siyaset nazirliginen faal iş yapıla, çünki olar Memleket içinde köçip kelgen şahıslar sicilini baqalar. Bu hızmet ya tamamen online olacaq, ya da tek malümat berilecek. Azırlıq normativ-uquqiy vesiqalarnıñ deñişmeleri demektir ve, ebet, tehnik deñişmeler. Bu esnas eñ az eki-üç ay alacaqtır.
– İşğal etilgen Qırım ve Donbasta çalışmağa planlaştırğan çetel jurnalistleri qolaylaştırılğan protsedura boyunca ne vaqıt izin alıp olacaq? Çoq beklemeyip ve bir sıra vesiqa bermeyip?
– Qol işi olmasın dep, çetel ve Ukraina jurnalistleriniñ işini dijitalleştirecekmiz; Bunı yılnıñ soñuna qadar yapmağa planlaştıramız.
Ukraina dijital inkişaf yolunı muvafaqiyetnen keçer ve dünyanıñ eñ ilerilegen dijital memleketler sırasına kirer
– Shematik olaraq ne olacaq?
– Jurnalist saytqa kire, ariza bere ve vesiqalarını ilâve ete. Bu shemanı Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciliginen muzakere ettik. Soñra jurnalist vesiqalarnı yollay ve eñ az bir kere Ukraina kontrolindeki yerge kele. Şimdi iş izni aftalarnen resmiyleştirile – bu müddetni qısqartmağa planlaştıramız.
– Nazirlikke ketirgen esas maqsadıñız ne?
– Eki yıl evelsi smartfondaki devlet ne olğanını añlağanlar az edi. Şimdi bir çoq insan «Diya» qullanımından faydalana. Eki yıldan soñ bu tabiiy bir şey kibi olacaq. Devlet hızmetlerini 100% online yapqan memleketlerniñ tecribesi bar. Bu, meselâ, Singapur, Estoniya. Bütün hızmetler dijittaleşe. Ukraina içün bu bir taraftan çağrı ola, diger taraftan yahşı bir imkân. Eminim, Ukraina dijital inkişaf yolunı muvafaqiyetnen keçer ve dünyanıñ eñ ilerilegen dijital memleketler sırasına kirer. Taqımnen beraber bu yönelişte çalışacaqmız.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Moskovada Arbatta Qırımnı işğalden boşatmaqnı ve Ukraina deñizcilerni azat etmesini talap etken ve qırımtatarlarğa qol tutqan "Strategiya-18" Rusiye teşebbüs gruppasınıñ bir kişilik piketleri keçti. Bunı Qırım.Aqiqatqa teşebbüsniñ iştirakçisi, Rusiye faali Vera Lavreşina aytıp berdi.
"(Qomşu Rusiyeniñ - QA) Paytaht sakinlerinen Qırımnıñ qaytarılması aqqında dialog qurmaqtan ümüdimizni kesmeymiz. Eñ azından, qanun boyunca Qırımnı Ukrainağa ve, müim ki, qırımtatarlarğa qaytarmaq kerek olğanını bizden bilip, endi yumruqlarnen atılmaylar. Bu özgün ve cesür halqnı qurtarmaq içün qırımtatar cumhuriyeti kerek. Biz, ağır hasta Edem Bekirov ve Pavlo Ğrıb içün, Ukraina deñizcileri ve "Sentsov cedveli"niñ mabüsleriniñ azat etilmesi içün fleşmobnı devam etemiz. Maqsadımızğa irişmegence yapacaqmız. Ukrainağa şan-şerefler! Biz ğalebege inanamız", - dedi Levreşina.
O, Moskovada keçken kütleviy aktsiyalardan soñ, olarğa qarşı quvetçilerniñ diqqatı orta qararda edi, dep qoştı.
"Cumaertesi kezintileride moskovalılarnıñ kütleviy dompuzlamasından soñ, politsiyanıñ mubasebeti yımşandı. Elbet, Arabat yol çapraında bir qaç devriye maşnası nevbetçılik yaptı. Amma "kosmonavtlar" (OMON hadimleri - QA) körünmey edi. Bizni izlegen, tutqan, urğan kimse yoq edi", - dep qoştı faal.
Sankt-Peterburg ve Moskvada yaşağan Rusiye faalleri «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasına birleşken edi. Bu ad 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü ile bağlıdır. Er aynıñ 18-nde faaller soqaqlarğa çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqları bozulğanını tarif eteler.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, tahminen 60 Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etildi. Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyege 300 kerege yaqın narazılıq bildirip, anda olğan ukrainalılarnı azat etmesini talap etken edi.


text:
Klemlniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclis reisi Çubarovnı «Çiygoznıñ davasında» şaat olaraq çağırttırmaq muracaatına dair qarar almağa red etti. Bunen beraber advokat Nikolay Polozov, Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, mahkeme «talimat almaq içün» vaqıt qazanmağa istegenini ayttı.
«İmaye tarafı, şaat olaraq Refat Çubarovnı çağırttırmağa, (Rusiyeniñ – QA) Cinaiy Kodeksiniñ 456-ci madesi esasında, oña toqunılmamazlıq kefaletini bermege muracaat etti. Lâkin mahkeme be muracaatnı diñlep, iç bir qarar almaycaq oldı. Bir şaatnıñ sorğusı endi başlanğanı sebep olaraq kösterildi. Fikirimce, mahkemeciler qarar almaq içün, bese-belli, vaqıt qazanacaq oldılar. Belki de, reberlerinen ya da siyasiy idarecilernen aqıl tanışmaq, yolbaşçılardan talimat almaq içün vaqıt kerektir», – dedi Polozov.
Advokatnıñ sözlerine köre, adilyeviy cetten, işğal etilgen Qırımğa Refat Çubarovnıñ çağırılmasında iç bir mania yoq.
Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım Yuqarı mahkemesinde mayısnıñ 22-nde qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoznıñ mahkeme davası baqılmağa devam etti. Aqmescit apishanesinen video-bağ olmağanından sebep, mahkeme toplaşuvı vaqıtında başlanmadı.
Mayısnıñ 15-nde Meclis reisi Refat Çubarov, Kyivde ötkerilgen matbuat konferentsyası devamında, öz muavini Ahtem Çiygoznıñ davasında imaye tarafınıñ şaatı olıp ifade bermege azır olğanını beyan etken edi. Çubarov öz beyanıtını seslendirip, Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi toplaşuvına, özüniñ şaatlıq yapmaq içün çağırılmasına razılıq berdi.
Ahtem Çıygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar iyülniñ 1-nde Yaponiyanıñ Ukraina elçisi Kura Takaşi ile körüşip, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesiniñ yüksek siyasiy seviyede daa faal muzakere etilüvini yañıdan başlatmağa niyetlene, dep bildirdi.
Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Ceppar, Rusiye tarafından Ukraina topraqlarınıñ işğal etilüvini qabul etmeme çerçivesinde işğal altındaki Qırım meselesiniñ halqara seviyede muzakere etilmesini faalleştirmege niyetlene, dep bildirdi», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, Yaponiya elçisi ve Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini vaqtınca işğal etilgen Qırımdaki vaziyetni, onıñ Rusiye tarafından askeriyleştirilüvini ve yarımadada Ukraina vatandaşlarınıñ aqları ve serbestlikleriniñ bozuluvını muzakere ettiler.
«Nazirniñ birinci muavini qayd etti ki, vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda Rusiye Anayasasınıñ tüzetüvlerine «rey berüv» neticeleri uquq ceetinden boş ola ve Ukraina tarafından tanılmaycaqtır», – dep qayd etti müessise.
Ceppar, Yaponiyağa Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutqanı ve Rusiyege qarşı Yaponiya sanktsiyalarını uzatqanı içün teşekkürler bildirdi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba da Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, Rusiye Anayasasında olacaq iç bir deñişme Qırımnıñ işğalden qurtarılmasına keder etmeycek, dep eminliknen bildirdi.
Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda Rusiye Anayasasınıñ tüzetüvlerinen bağlı rey berüv keçirildi. Tüzetüvlerden biri prezident yıllarını «sıfırlap», Rusiye prezidenti Vladimir Putinge daa eki saylavda namzetini köstermege ve 2036 senesine qadar akimiyette qalmağa imkân berecektir.
Ukraina Tış işler nazirligi, işğal altındaki Qırımda Rusiye Anayasasınıñ tüzetüvlerine rey berüv qanunsız ola, dep qayd etti.
Kuleba iyünniñ 2-nde Berlinni ziyaret etip, Kyiv «Qırımmnıñ işğalden qurtarılması qaçınılmaz olğanına dair» halqara muzakere platformasını halqara ortaqlarınen laf ete, dep bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina Tış işler nazirligi Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını azırlay.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitte şeerniñ baş meydanını politsiya hadimleri sarıp aldı, etrafta metallodetektorlarnı yerleştirdiler. Böyleliknen Qırım paytahtında «Reabilitatsiyası yapılğan halqlarnıñ canlanuv Künü»ni qayd eteler, haber ete Qırım.Aqiqat.
Meydanda sofralar donatılğan – mında belorus, rus, ukrain, qırımtatar, ermeni aşlarını taqdim eteler. Rusiye medeniyetiniñ temsilcileri yırlarnı icra ete, digerleri susıp tura.
Bunıñ ile beraber kontsert içün bir sana meydanda yoqtır, keçip ketkenler ise işbu tedbir «dostane bayram kontsertine köre, daa ziyade bir cıyınğa» oşağanı aqta bildireler.
Umumen meydanda bir elli adam toplandı.
Qırımda aprel 21 künü Rusiye prezidentiniñ «Ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve alman halqlarınıñ reabilitatsiyası ve inkişafınıñ devlet destegi aqqında» fermanınıñ yıllığına bağışlanğan «Reabilitatsiyası yapılğan halqlarnıñ canlanuv kününi» qayd eteler.
Vladimir Putin 2014 sene aprel ayında, Qırımnıñ Rusiye terkibine keçmesine yol bergen mart «referendum»ından soñ, repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ aqlanuvı aqta fermannı imzalağan edi.
Qırımnıñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy aprel 21-ni «quvanç künü» ve qırımtatar halqınıñ sürgünlik kününi – mayıs 18-ni alternativası olaraq saymağa teklif etti.


text:
Qırımda Avropa şurası eyyetine ukrain tilinde laf etken qırımlılarnıñ bir sıra meselesi aqqında tarif ettiler. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırımda Ukrain medeniy merkeziniñ tesisçisi Leonid Kuzmin tarif etti.
Aytqanı kibi, Avropa diplomatlarına Qırımdaki vaqialar aqqında doğru malümatnı bildirip oldılar.
«İlk nevbette, Qırımda ukrain tiliniñ meselesi, çünki bugün onı mekteplerdeki ögretüv çerçivesinden alıp taşladılar. Mesele bar, TMUda ukrain tili fakulteti qapatılğan… Ekincisi, ukrain tilli qırımlılar televideniyeni tek sputnik vastası ile baqa, gazetalarnı yalıız internetten oquy bile… Qırım akimiyetiniñ Qırım ukrainlerine qarşı etken büyük cinayetlerden biri – «Svitanok» bala teatr studiyasınıñ qapatılması», – dedi Leonid Kuzmin, ve Avropa Şurası eyyetiniñ azalarına daa çoq meseleniñ añlatılğanını bildirdi.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kyivde mayısnıñ 18-nde faaller 1944 senesi qırımtatar halqı genotsidiniñ 75 yılına bağışlanğan avtoyürüş keçirdi.
Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Faaller «Ekspotsentr Ukrainı» Milliy kompleksiniñ kirişi yanında kolonna şekillendirip, Mustaqillik Meydanına taba ketti, aqşam üstü anda genotsid qurbanlarınıñ hatırasına matem mitingi keçirile.
Avtoyürüş vaqtında faaller maşinalarına qırımtatar ve Ukraina bayraqlarını tikledi. Avtoyürüşte 50-ge yaqın maşina iştirak etti.
Bu daqqaları Kyivdeki Mustaqillik meydanında Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününe bağışlanğan matem mitingi keçirile.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Kyivde Rusiye elçihanesiniñ binası ögünde «Rusiye içün Ukrainanıñ ilk gumanitar konvoyı» adlı aktsiya keçirildi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, onlarnen kyivli «rusiyelilerge maddiy ceetten yardım etmek içün» Rusiye elçihanesine unitaz, ayaqyol kâğıtı, iç çamaşırını ketirdi.
Faaller Rusiye Arbiy-deñiz quvetleriniñ «bayrağını» ve «Unitaznı aluv» medalini yaptı.
«Ğaydamaka», «Sapfir» ve «Titan» ukrain buksirleri FSB zapt etken gemilerni Qırımdan alıp, noyabrniñ 20-nde aqşam esas Ukrainağa keri qaytardı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy noyabrniñ 21-nde gece Mıkolayıv vilâyetiniñ Oçakiv deñiz limanında Ukraina arbiy katerleri ve buksiriniñ qaytarılmasını tebrikledi.
Onıñ aytqanına köre, qaytqan gemilerni üç ay tamir etecekler.
Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ komandanı İgor Voronçenko gemiler Qırımdan qaytqan soñ andan unitazlar ve teşiklikler hırsızlandı, dep bildirdi.
Rusiye FSBsi ukrain gemilerine «zarar ketirgenini» inkâr ete.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, berilgen malümatqa köre, üç Ukraina arbiy gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Ukraina deñizcileriniñ 6 yılğa qadar azatlıqtan marum qalması mümkün edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Qırım meselesi kün tertibinden çıqarılmaycaq ve «Donbastaki barışıqnıñ fiyatı» olmaycaq, dep bildirdi. Bu aqta o, fevralniñ 26-nda Kyivdeki Age of Crimea forumında çıqışta bulunıp ayttı.
«Donbastaki cenkni toqtatmaq ve eñ eyi ukrainalılarnı er kün coymamaq içün elimizden kelgenini yapamız. Bütün ğayretimiz bunıñ içün ve Qırım kün tertibinden çıqarılacaq ya da Donbasta, Ukrainada barışıqnıñ fiyatı olacaq demek degil», – dep ayttı Zelenskıy.
Ukraina prezidentiniñ aytqanına köre, «Qırım üzerinde Ukraina bayrağı köterilsin dep» er şey yapılacaq.
«Ukrainalılar yüz fayız birler, Qırımnıñ qaytarıluvı milliy ğayemizniñ şübhesiz qısmıdır», – dep qayd etti Zelenskıy.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit rayonınıñ Qulçuq (Rodnikovoye) köyünde bütün tunnellerni qapatacaq olalar. Olar, Aqmescit - Kefe - Mirnıy maşna yolunıñ qurulışı ve "Aqmescit" ava limanınıñ yolu qurulışı sebebinden qapatılacaq.
Bunı Aqmescittr köçme oturışta Kreml nezaretindeki Qırım naqliyat naziriniñ muavini Andrey Ksenzov haber etti.
"Tunnellerge barğanda, shema, sadece Aqmescit - Kefe - Mirnıy yolunıñ degil de, ava limanınıñ yollarınıñ qurulışı közde tutulıp, tizilgen. Böylece, bu tunnel qapatılacaq, yañı aylançıq yolu qurulacaq, ve o, Qulçuq köyüniñ sakinlerine baş yollarğa çıqmağa imkân berecek", - dep añlattı memur.


text:
Qırımda yaqarlıqnıñ satuvı etrafında olğan şamata yaqarlıq stantsiyalarınıñ saiplerini benzin fiyatlarını kötermege mecbur etti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, A-95 benzini TES stantsiyalarında noyabr 25 künü 50 kapikke paalılaştı. Al-azırda 40 ruble 40 kapik tura, yaqında ise 39,90 ruble edi.
Firma yolbaşçılığı fiyatnıñ köterilmesini yaqarlıqnıñ Rusiyeden ketirilmesi ile añlattı, onıñ içün fiyatı paalıca ola.
Qırım benzin stantsiyalarında avto saipleri arasında alâ daa şamata qayd etile. Bir qısmı qapatılğan.
Qırım akimiyeti işandırğanına köre, Qırımda yaqarlıq tam derecede yeterlidir. Qırımınñ rusiyeli başı Sergey Aksenov fiyatlarnı kötergen iş adamlarını «qara cedvel» ile qorquzdı.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini tamirlediler.


text:
Herson vilâyetiniñ memuriyeti Qırım sıñırında yañı sabit beton bendini işke tüşürdi. Bu aqta aprelniñ 30-da TSN bildirmekte.
Damba bir yıl içinde qurularaq, 35 million grivnağa mal etilgeni qayd etilmekte.
«Birinci basamağı bitti. Devamı - infrastrukturasınıñ meydanğa ketirilmesinen bağlı. Bular yük köterüv donatması, nevbetçi odası, qaravulhaneler demek», - dep ikâye etti Şimaliy-Qırım kanalınıñ baş muendisi Vladimir Oberemok.
«Yañı dambanıñ er zaman suvnı açmağa imkân bergen qapağı bar. Onıñ içün, Qırım Ukrainağa keri qaytqanında Şimaliy-Qırım kanalınıñ daa 300 kilometri suvnen toldurulacaq», - dep ilâve etti o.
Dambanıñ qurulışı bitkeni aqqındaki haber daa evel çıqqan edi.
Daa evel Herson vilâyeti devlet idaresi (VDİ) ziraat ve sanayı siyaseti departamentiniñ müdiri Aleksandr Polivoda, Şimaliy-Qırım kanalınıñ 107-nci kilometrinde sabit damba qurulğan soñ, vilâyetke bağlı suvarılğan topraqlarnıñ umumiy alanı 47 biñ gektarnı teşkil eteceği, Qırım topraqları suvarılmağanı sebebinden de, ziraatçılar işlerini devam etip olamaycaqlarını aytqan edi.
Rusiye Qırımnı istilâ etken soñ, yarımadanı Dnepr özeninen bağlağan ekâne suv yolağı olğan Şimaliy-Qırım kanalından suv berilmesi kesilgen edi.
Dneprden kelgen suv kesilmesi neticesinde suvarıluv vastasınen asralğan Qırım ziraatçılığı çoq zarar körgen edi. Qırımnıñ suvarılğan 140 biñ gektar toprağından yerli suv imkânlar qullanaraq suvarılğan yalıñız 17 biñ gektar topraq qaldı. Artıq pirniç asralmay. Bir yıldan soñ suvarılğan topraq alanı 13,4 biñ gektarğace tüşti.


text:
Bunı Ukraina Regional inkişafı, qurucılıq ve mesken-kommunal hocalığı Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
Onıñ malümatına köre, nazirlik yolbaşçısı Volodımır Groysman bu meseleni Ukraina suv resursları Devlet agentligi ve diger nazirlikler vekillerinen muzakere etti.
O, Qırımda suv temini devam etmek kerek, dep qayd etti.
«Qırım – Ukraina, bir kimseniñ şübesi bile yoq. İşğal soñuna kelecek. Herson ve Qırım Muhtar Cumhuriyetine suv berilmesiniñ sisteması bozulmasın dep, elimizden kelgeni qadar areket etmek kerekmiz», – dep qayd etti baş nazir muavini.


text:
Cuma künü, avgust 1-de, Aqmescit-Moskva treni Aqmescit vokzalınıñ platformasından yollanıldı. Onı Qırım «parlamenti», «ükümeti» ve şeer yolbaşçılığınıñ vekilleri «Slavân qızınıñ sağlıqlaşuvı» marşı ile ozğardılar.
Bunı Aqmescit şeer şurası saytında bildireler.
«Endi biz yolcularnıñ havfsızlığını kefil ete bilemiz. Bugün biz qıtaiy Rusiye ve Moskva ile daimiy naqliyat yolunı açamız. Aqmescit vatanımıznıñ diger şeerleri ile demir yol bağı ile bağlanılacağına inanamız», – dedi Qırım «baş nazir muavini» Dmitriy Polonskiy.
Qırım demir yolunıñ «başı vazifelerini eda etken» Andrey Karakulkinniñ sözlerine köre, trenge tahminen 200 bilet satıldı.
№562/561 Aqmescit-Moskva treni er kün Qırım paytahtından Keriç keçitinden yol alacaq ve Moskvanıñ Qazan vokzalına kelecek. Aqmescitte yol vaqtı 46 saat 23 daqiqanı qaplap alacaq, Moskvadan – 44 saat.


text:
NATO gemileri Qara deñizde «Deñiz qalqanı – 2019» talimlerini (Sea Shield 2019) bitirdi. Bu aqta ekinci daimiy arbiy-deñiz gruppasınıñ (SNMG2) komandanı Boudewijn Boots Twitterde yazdı.
«SNMG2 bugün Qara deñizde Sea Shield 2019 talimlerini yüksek temsilcilik ile bitirdi. Prezident Yohanniske (Romaniya prezidenti Klausu Yohannis – QA) ve general Çukege (Romaniya Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Nikolaye Çuke – QA) gemilerimizni ziyaret etkenleri içün teşekkür bildiremiz», – dep yazdı NATO komandanı.
Qara deñizde aprelniñ 5-nden 13-ne qadar NATOnıñ «Deñiz qalqanı – 2019» talimleri keçirildi. ABD, Bulğaristan, Kanada, Yunanistan, Felemenk, Türkiye ve Romaniya gemileri ve aviatsiyası Gürcistan ve Ukraina Silâlı quvetlerinen işbirligi tutıp iştirak etti.
NATO Arbiy-deñiz quvetleriniñ birleşken komandanlığından talimlerde SNMG-2 (Standing NATO Maritime Group) daimiy birleşmesi iştirak etti. O, 2019 senesi martnıñ 28-nden Qara deñizde areket ete, onıñ erkânına Bulğaristan, Kanada, Felemenk, Romaniya ve Türkiye gemileri kirmekte.
NATO talimlerine cevap olaraq Rusiye Mudafaa nazirligi Qara deñizge istihbarat ve ücüm gemilerini, Rusiye Qara deñiz flotunıñ sahil raketa komplekslerini çıqardı.


text:
Aqmescitte belgisiz şahıslar ATR yekâne qırımtatar telekanalını sarıp aldılar.
Bunı öz Facebook saifesinde Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi, Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi.
Onıñ bergen malümatına köre, telekanalda tintüv keçirile. O, teleşirketniñ paalı donatması bozula bilecegini tüşüne.
İşbu malümatnı Qırım.Aqiqatqa telekanalnıñ hadimi tasdiqladı.
«Maskalı ve silâlı insanlar teleşirketimizge sürip kirdiler. Areketleri ne sebepten ve nege bağlı olğanı şimdilik belgisizdir», – dep tarif eteler hadimler.
«ATRde «maski şou». Silâlı insanlar ile tolu «Kamaz», FHH ve Taqiqat komitetiniñ taqiqatçıları kelip çıqtı. Şimdi yolbaşçılıq ile subet keçireler. Er bir kabinetniñ yanında silâlı insan tura. İşke biraz keder etseler bile, şimdilik efir devam etmekte. Kamerağa çekmege yasaq, tehnikanı tutıp almağa vade eteler», – dep yazdı telekanalnıñ mühbiri öz Facebook saifesinde.
Üylede telekanalda acele yayın olacaqtır.
Qırım.Aqiqat mühbirleri telekanalğa yol aldı ve birazdan daa da tafsilâtlı malümatnı bermege areket eterler.


text:
Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları gruppası halqara teşkilâtlarnı ve çetel devletlerniñ ükümetlerini «işğal etilgen Qırımda insan aqlarını muntazam sürette sert bir şekilde bozğan Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmelerine» çağıra.
Bu aqta aq qorçalayıcılarnıñ martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında yaşağan qırımtatarlarnıñ evlerinde Rusiye FSBsi keçirgen kütleviy tintüvleri ve insan tutuvlarınen bağlı beyanatında aytıla.
«Bu siyasetnen bağlı daa bir apis cezası kampaniyası, qırımtatarlarğa, hususan «Qırım birdemligi» teşebbüsiniñ faallerine qarşı yapıla. Qırımda kütleviy tintüvler dalğası başlandı ve qırımtatarlar muntazam sürette taqip etile», – dep aytıla beyanatta.
Aq qorçalayıcılar, Rusiye ükümetinden ve Kreml kontrolindeki Qırım akimiyetinden «tutulğan qırımtatarlarnı acele azat etmesini, Qırımda faallerni tutqan ve olarğa qarşı küç qullanğanlarğa qarşı operativ, semereli ve tarafsız tahqiqat yapmalarını, ve qabaatlılarnı mesüliyetke çekmelerini» talap ete.
Beyanatta aq qorçalayıcılar «ileride böyle areketlerniñ ögüni almaq, daa evel qanunsız tutulğanlarnı azat etmek ve qırımtatarlarnıñ taqibini toqtatmaq içün tedbir almağa da» talap ete.
«Qırımtatar halqınıñ vekilleri, hususan «Qırım birdemliginiñ» faalleri, Ukraina tarafdarı faalleriniñ taqip etilüvini toqtatmaq içün halqara teşkilâtlarnı ve çetel devletleriniñ ükümetlerini Rusiye ükümetine qarşı basqı yapmağa devam etmelerine çağıramız. Advokat, aq qorçalayıcı ve vatandaş faallerini taqip etmek içün terrorizm ve ekstremizm ile küreş qanunlarınıñ Rusiye tarafından qullanıluvını takbih etmege çağıramız», – dep aytıla aq qorçalayıcılarnıñ beyanatında.
Rusiye quvetçileri martnıñ 11-nde saba Bağçasaray ve Bağçasaray rayonında yaşağan qırımtatarlarnıñ evlerine tintüv keçirmege keldi, advokatlar kirsetilmedi.
Tintüvler çerçivesinde quvetçiler ATR telekanalınıñ jurnalisti Seytumer Seytumerovnıñ evine de keldi. O, 2017 senesinden berli esas Ukrainada yaşay. Jurnalist, quvetçiler silâ ve edebiyat qıdırdı, dep bildirdi.
Qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyevanıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, martnıñ 11-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde Rusiye FSB hadimleriniñ teşebbüsinen bir sıra tahqiqat tedbiri başlatıldı. Yedi tintüv keçirildi, beş kişi tutuldı: Enver Mustafayev, Seytumer Seytumerov (tarihçı – QA), Osman Seytumerov, Amet Suleymanov, Rustem Seytmemetov. Olarnı FSB bölügine alıp ketkenler.
Advokatlarnıñ tarif etkenine köre, tutulğan dört qırımtatarı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda terror teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninden şübheli sayıla. Bu aqta daa soñra Rusiye FSBsi de bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Prokuraturası ve Milliy politsiyası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını haber etti – tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutulmasınen bağlı.
Ukraina Tış işler nazirligi martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı «narazılıq» bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ (BDQK) icra komitetiniñ nevbetteki toplaşuvı Türkiyedeki Eskişehir şeerinde keçirile. Bu aqta Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi.
Merasim iyül 31-ge qadar devam etecek. Toplaşuvda qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev iştirak ete.
Bundan evel Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi ki, BDQK icra komiteti toplaşuvlarnı 2,5 ayda bir kere qırımtatar diasporası büyük olğan devletlerniñ birinde keçirile. Evelki toplaşuv Vilnüste keçirildi. Noyabr ayında toplaşuvnıñ Poloniyada, Varşavada keçirilmesi planlaştırıla.
Qırım işğal etilgen soñ Rusiye qırımtatar liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yarımadağa kirişni yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina ve çetel sinoptikleri tahminlerine köre, bu aftanıñ soñuna doğru Ukrainanıñ büyük bir qısmında ava suvuycaq ve qar yağacaq. Qış avası martnıñ 17 ve 18-nde keri qaytması beklenile.
«Kene de artktikadan kelgen suvuq kütle basıp başlaycaq ve ava arareti -10...-12 derecegece tüşecek, şimaliy-şarq qısmında ise, -12...-16 derecege qadar tüşecek. Cenübiy-ğarbiy yönelişten ise, bizim musafir olaraq küçlü yağışlar ketirecek tsiklon kelmekte. Şimaliy rüzgârnen cenübiy tsiklon arasındaki çatışma furtunalı yelni kötere. Bu tahminler vaqıtsızdır sayıla ve daa da tafsilâtlı malümat berilecek», – dep tenbiyeley sinoptik Natalya Didenko.
Ayaz afta soñunında bütün Ukrainanı qaplamaycaq dep israr ete Norvegiya meteorologiya institutı. Şimal ve şimaliy-şarqta (mesela, Kyiv ve Harkivte) suvuqlar tatil künlerinden soñ da devam etecek, lâkin cenübiy vilâyetler (Odessa ve qomşu vilâyetlerde) suvuq is etilmeycek esap. Qalğan territoriyalarda meselâ, Dniproda olğanı kibi, ava pek suvumaycaq ve çoq devam etmeycek.
Mart ayınıñ başında Qırımda ava şartları pek deñişken edi. Böylece, ava bozulğanı sebebinden martnıñ 1-nde 17 mesken yeri yani 4 biñge yaqın sakin elektriksiz qalğan edi. «Krımenergo» martnıñ 2-nde yarımadada elektriknen teminlev tiklengeni boyunca esabat bergen edi.
Martnıñ 1-nde küçlü qar yağğanı sebebinden Aqmescit avalimanında 14 uçaq seferi keçiktirilgen edi.


text:
Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbyern Yagland aprel 26-da, salı künü Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını ğayrıdan baqıp çıqmağa çağırdı, ve bu qarar qırımtatarlarnıñ Qırımda vaziyetini kerginleştire bilgeniniñ sebebi ola bilecegini qayd etti. Bu aqta «İnterfax-Ukraina» bildire.
«Yaqında Avropa Şurasınıñ Nazirler komitetine taqdim etilgen maruza Meclisni ekstremistik teşkilâtı olaraq tanıması qırımtatarlarnıñ toplulığınıñ yabancılaşması ve yarımadada yaşağan ealiniñ qalğan qısmından uzaqlaşmasınıñ telükesi seviyesini arttıra bilecegini qayd ete», – dedi o.
«Bunıñ içün men mütenasip ükümet organlarınıñ bu qararnı deñiştirmek içün kerekli çarelerni tapmalarına çağıram», – qoştı o.
Bundan evel Avropa Şurasınıñ insan aqları boyunca komissarı Nils Muyjniyeks de mahkemeniñ bu qararını lağu etmege çağırdı.
Aprel 26-da, Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremistik teşkilâtı olaraq tanımaq ve onıñ faaliyetini yarımada territoriyasında ve Rusiyede yasaq etmek qararını qabul etti. Böyle qararnı rusiyeli mahkemeci Natalya Terentyeva çıqardı. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi iyül 28-de «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca qabaatlanğan, İnsan aqları boyunca kontakt gruppasınıñ azası, Yalta sakini Emir-Usein Kukunıñ eki şikâyet arizasını baqıp çıqacaq. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa izaat berip, yaqalanğan uquq qoruyıcınıñ adliyecisi Aleksandr Popkov bildirdi.
«İyül 28-de saat 15:00-te Emir-Usein Kukunıñ eki şikâyet arizası baqılacaq, olar aynıdır. O, taqiqatçılar bizge ekspertizalarnıñ tayinlenmesi aqqında qararnıñ nushasını yapmaq imkânını bermegenleri ve bizge bu qoşma malümatnı taqdim etmegeneri aqqında şikâyet arizalarını berdi», – dep añlattı Popkov.
Onıñ sözlerine binaen, taqiqatçılarnıñ böyle areketlerinden onıñ imaye etken kişiniñ aqları bozuldı.
«Biz aqlarımıznı qullanıp olamaymız, ekspertke qoşma suallerimizni berip olamaymız, çünki eksteprtlerge nasıl malümat taqdim etilgenini bilmeymiz», – dep ayttı adliyeci.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Tarixtağı qanlı tap
Törkiyä Peloponnes yarımutrawında bulğan qanlı waqıyğanı xäterlätte
Törkiyä Greśiyäneñ Peloponnes yarımutrawında ber genä isän törekne dä qaldırmawnı maqsat itep quyğan Tripoliśe ütereşeneñ tarixtağı qara tap buluın belderde.
Tışqı êşlär ministrlığı sośial’ media aşa distälägän meñnärçä möselman törkine yuq itkän qanlı waqıyğanı xäterlätte. Älege ütereştän soñ 200 yıl ütkän.
Belderüdä bolay diyelä: “Här forsatta tarixi çınbarlıqnı bozıp kürsätep başqalarğa sabaq uqırğa mataşuçılar üzläre êşlägän zolımnı berqayçan da onıttırmayaçaqların belsen häm çınbarlıqnı küñellärennän qabul itsen”.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä İlbaşı Ärdoğan Azärbaycanda
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ber könlek êşlekle säfär belän Azärbaycanda


text:
”Krımhleb” işhanesi oktâbr ayından başlap ötmek fiyatını 10% köterecek dep haber ete onıñ müdiri Andrey Venjega. Mutehassıslar ve yarımadanıñ rusiyeli memuriyeti bu yükselüvni hasılatnıñ ğayıp oluvı ve boğday ile benzinniñ satın aluv fiyatlarınıñ artqanınen bağlay.
Cemaat palatası fiyaty köterilüvi esaslı olğanını, ancaq aytılğan 10%dan ziyade olmamaq kerek dep saya. Bu arada istisalcilardan ötmekniñ ictimaiy çeşitleriniñ fiyatlarını – danesi içün yedi ruble olaraq saqlap qaldırmağa rica etiler. Yarımadanıñ rusiyeli ziraat naziriniñ muavini Alime Zaredinova“nazirlik işhaneniñ fiyat artıruvınen bağlı ricasına qol tuta” dep ayttı.
Rusiyeli ziraat strategi Vladimir Reşetnyak şimdi un eki yıl evelkisinden daa da ucuz, lâkin ötmek fiyatı köterilgenini qayd ete.
– 2016 senesi iyün soñu iyül ayınıñ başında bir kilo ötmeklik boğday fiyatı 13-15 ruble ya da tonnası 13-15 biñ ruble edi. Al-azırda fiyatlar bu seviyege qaytmadı, daa 2 biñ ruble qala. Satış ağında bir şeyler deñişti dep olamayım, müşteri içün ötmek fiyatı daimiy sürette artıp tura, lâkin sebebi aqqında bir şey aytamayım. Belki de naqliyat ya da başqa unsurlarnen alâqalıdır. Tualet kâğıtının fiyatı bile 10%ğa arttı. Ancaq ticariy ağlarda ötmek fiyatınıñ yükselgeni qarardan ziyadedir dep sayam. Bıltır, bazar konyukturasında boğday, un ve ötmek fiyatları tüşkende, parakende satış fiyatları deñişmegen edi. Bu Rosstatnıñ malümatı.
Mutehassıs, 2018 senesi qırımlı ziraatçılar 2017 senesine nazaran daa az bereket toplağanları aqqında hatırlata ve bu mesele esapqa alınğanda, ötmek fiyatı 10%ğa yükselgenini añlatmaq qıyın.
Sentâbr ayınıñ başında Rusiye KHV Qırımda ötmek fiyatı 10%ğa yükselebilecegi aqqında yazğan edi. “Rusprodsoyuz” birleşmesiniñ müderi Dmirtiy Vostrikov Rusiyeniñ “İzvestiya” gazetasına, 2018 senesi iyül ayı ve 2017 senesi avgust ayınen qıyaslağanda boğdaynıñ ortalama fiyatı artqanını, diger hammal fiyatlarnıñ da dinamikası aynı olğanını aytqan edi. Vostrikov bürtükliler fiyatınıñ yükselüvi borsanen, bereket tahminleri ve valüta kursınıñ deñişüvinen alâqalı olğanını qayd ete. Bürtükliler artından un fiyatı da köterile – o ötmek fiyatınıñ 30%ni teşkil ete dep yekünley Vostrikov.
Aşayt mallar bazarınıñ mutehassısı Andrey Aleksandrov Qırımda sinhron olaraq bürtüklilernen bağlı mahsulatlarnıñ fiyatı artqanını qayd ete.
Bürtükliler ve un qullanılğan er yerde fiyat 5% ile 10%ce yükseldiAndrey Aleksandrov
– Bürtükliler – quş asravcılığında da qullanılğan hammal olğanı içün, tavuq etiniñ fiyatı da 5% yükseldi. Ondan soñ, kolbasa, maqarne, ayrıca çeşit tatlı mahsulatlarnıñ da fiyatı arta, çünki devlet o işke qarışmay. Farqlı gruppalarğa ait bürtükliler ya da un qullanılğan er yerde 5% ile 10%ce yükseldi. Bir istisalcı başlağanınen, artından zıncır reaktsiyası başlay – er kes ilk fiyat köterecek soyunı bekley: kimse birinci olmağa istemey. Bu arada dollar kursı deñişkeni içün mal eti kibi - ithal etilgen mallarnıñ da fiyatı paalılaşa. Cenübiy-Şarqiy Asiya, İndistan ve Vyetnamdan kelgen sebze konservaları bazarnıñ muayyen bir qısmını qaplap ala. Bular ilk ihtiyac cedveline kirgen şayt malları degil, lâkin Rusiye büyük bir ziraat devleti olğanına baqmadan, bürtükliler çoq, amma kornişon epbir çetelden ketirile. Bu yıl yeşil nohut bereketsiz oldı, bu da fiyatqa tesir eter.
Ticariy ağlarnıı teminlev ukrain birdemliginiñ mudiri Aleksey Doroşenko mahsulatnıñ ihracat küçü onıñ içerdeki fiyatı içün muimdir degen netice çıqara.
Bizim devletimizde işlep çıqarılğan ve ihrac etilebilcek bütün mallar ihracat fiyatına bağlı. Şunıñ içün er qartana kurs artışınen beraber fiyat artacağını da bileAleksey Doroşenko
– İstisalğa devlet maliyeviy yardım köstergen devletler istisna olmaq üzre, em Ukraina, em de Rusiyede ve umumen bütün dünyada formula ep aynıdır: dünyadaki bürtükliler fiyatı kursnen beraber arttırıla. Dünyada bürtükliler fiyatı artıp bara yata – biraz da olsa, bir qaç faizlik musbet dinamika olğanı körünip tura. Aynı zamanda em grina, em rubleniñ qıymeti tüşe – fiyat şekillenüvine bu da tesir ete. İşte küzde ötmekniñ eñ paalı olmağan çeşitleri paalılaşqanını köremiz. Yıl soñuna qadar Ukrainada olar 10% paalılaşır dep tahmin etemiz. Bizim devletimizde işlep çıqarılğan ve ihrac etilebilecek bütün mallar ihracat fiyatına bağlı. Şunıñ içün er qartana kurs artışınen beraber fiyat artacağını da bile. Ötmek – siyasiy bir aşayt malı, em Poloniya ve Baltika devletleri kibi qomşu Avropa devletlerine nazaran Ukrainada erzaqlar arasında eñ soñki olıp paalılaşqan soyu olıp keldi.
(Metinni Valdislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmeti «gumanitar konvoy» olaraq adlandırğan on birinci yük Podmoskovyeden Rostov vilâyetine yolğa çıqtı.
Rusiye MÇS «RİA-novosti» agentligine bergen malümatına köre, avtokolonna Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ sakinlerine aman-aman bir buçuq tonnalıq yükni – aşayt mahsulatı ve bala yemeklerini alıp ketecek.
Kolonna 60 maşinadan ibaret.
«Bu maşinalar em de diger regionlardan Rostov vilâyetine yollanılğan maşinalar Donbass içün on birinci gumanitar yardımnı şekillendirilecek», – aytıla MÇS beyanatında.
Rusiye tarafı maşinalarda yalıñız kerek şeyler bar olğanını bildire. Faqat bugünge qadar Ukraina gumanitar yükni baqıp olamadı.
Dekabr soñunda Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev «Ukraina şarqı içün gumanitar yardımnı kösterüv» komissiyasınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında ayttı. Resmiy Kiyev ukrain ve halqara qanunlarğa riayet etilse, Rusiye «gumanitar yüküniñ» şekillendirilmesinde iştirak etmege razı oldı.


text:
Ukrain rejissörı Kseniya Cornonıñ «Qırım» vesiqlı filmini Birlişken Arap Emiratları paytahtında Abu-Dabide kösterecekler.
Facebookta «Qırım aqqında ve ilâhre» gruppası bildirgeni kibi, film oktâbr 3 künü kösterilecek.
«Qırımtatar halqı ile bugün ne olğanına baqmadan, insanlar yaşamağa devam ete, ümüt, işanç ve sevgi ile ailelerni quralar. Amma olar iç bir vaqıt öz keçmişini unutmay!» – denile beyanatta.
Rejissör Kseniya Corno aytqanı kibi, filmde qırımtatarlarnıñ üç nesili kösterile – 70 yıl evelsi sürgünlikni yaşağan, avdet olğan ve Qırımda doğğanlar.
2015 senesi mayıs 18 künü «Qırım» vesiqalı filmni Short Film Corner leyhası çerçivesinde Cannes şeerinde taqdim ettiler.
«Qırım» filmi Bronze Remi Award halqara mukâfatını qazandı.
Kseniya Corno – Ukraina vatandaşı, Birleşken Arap Emiratlarında çalışa.


text:
Aqmescitte acele yardım stantsiyasınıñ hadimlerine ücüm etken şahısnı qıdırğan uquq qoruyıcılar şeerge yaqınlaştı – qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan «Yağmurça» («Fontanı») qasabasına kelip yettiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, qasabağa yetken 60 let Oktâbrâ soqağında şimdilik silâlı insanlar tura.
Bundan da ğayrı, hadimler ev-evge yüre. Politsiya hadimleri «Yağmurça» sakinlerine Bekir Nebiyevniñ fotosüretini köstere ve insanlardan onıñ aqqında malümatnı ögrenmege tırışalar. Bunıñ ile uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri er şahsiy evde yaşağanlar aqqında, çağına yetmegen balalar aqqında da, şu cümleden, malümatnı yazıp alalar.
Bunı ne maqsat ile yapalar kibi sualge cevap bermeyler.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi).
Sentâbr 29 künü Rusiye İçki işler nazirligi şeklengen insannıñ bulunuv yeri aqqında bildirgen insanğa 500 biñ ruble vade etti.


text:
Amerika Birleşken Ştatları (ABŞ) 2014 senesi Qırım baari vaqialarını tanımay. Qırım boyunca sanktsiyalar yarımada Ukrainağa qaytarılacağına qadar devam etecek.
Bu aqta ABŞ Devlet departamentiniñ mart 16-da müessise saytında yerleştirilgen beyanatında bildirile.
Devlet departamentinde ilân ettiler ki, yarımadada 2014 senesi mart 16-da keçirilgen referendumnıñ neticelerini tanımaylar. İlânda Qırımnıñ Rusiyege qoşulması işğal dep adlandırıla, ve qayd etile ki, Moskva halqara uquqnı bozmağa devam ete.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, mart 15-te Avropa parlamentiniñ matbuat merkezinde Bağçasarayda qaçırılğan Ervin İbragimovnıñ babası Umer İbragimov, «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan Mustafa Degermenciniñ babası Bekir Degermenci, bunen beraber, Qırım adliyecisi Emil Kurbedinovnıñ iştiragi ile matbuat konferentsiyası keçirildi.
Mart 13-te Avropa birligi Şurası Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilligini bozuvnen bağlı kirsetilgen sanktsiyalarnı daa yarım yılğa uzattırdı. Bu müddet 2017 senesi sentâbr ayına qadar devam etecek.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Çarşenbe künü, dekabr 7-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ daa bir mahkemesinde Petrov tahallüsini alğan gizli şaatnıñ sorğusı devam ete, dep bilidre Qırım.Aqiqat mühbiri.
Yaqalanğannıñ advokatı Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, saqlanğan şaat «baltalarnen tolu paketlerni körgenini ayttı: eki paket bar edi, er biriniñ içinde onğa yaqın balta, ve bayraq tayaqlarına lesker qolları dedi».
Şaat Meclis prezidiumınıñ toplaşuvı aqqında da tarif etti.
«Çiygoz (narazılıq bildirgenlerniñ – QA) arqa sıralarda olğanını ve anda gençler olğanını ayttı, Çiygoz olarğa bir şeyler ayttı (tam olaraq ne aytqanını şaat bilmey), bir şeyler kösterdi (şaat nasıl etip yapqanını bilmey), ve Refat Çubarov Çiygozğa Qırım qoşulması meselesi baqılacaq sessiyanıñ keçirilmesine yol bermemek içün insanlarnı toplamağa buyurğanını bildirdi. Bu mesele evelden baqılmadı, sessiya başqa mevzularğa bağışlanğan edi», − dep qayd etti advokat.
Bugün gizli şaat qırımtatarca bilgenini ögrendiler.
«Başta mahkemeciler bunı teşkermeycek ediler, soñra men Çiygozğa qırımtatarcadan tercime etecek insannı bermege rica etti. Olar vaqıtnı coyacaqlarını añlap, razı oldılar», − dedi Polozov.
Advokatnıñ tahminlerine köre, gizli şaat Zaur Smirnov ola bile, çünki «o, Çiygoznıñ oña qırımtatarca aytqanlarını tercime etip cevap berip oldı. Aynı vaqıtta Çiygoz Yaltada qullanılmağan ibarelerni qullandı ve şaat cevap berip olamadı».
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırım faali Suleyman Kadırov psihiatrik ekspertiza neticeleri ve psihologik-lingvistik ekspertiza müellifleriniñ sorğu neticelerinen tanış oldı. İçtimaiy ağlarda yazğanlarında qomşu Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları tapılmadı. Bunı advokat Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
Buña baqmadan, topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarında qabaatı lâğu etilmedi.
«Filmde çağıruvlar bar, izaatlarda olmasa da, razılıq bar. Qanun bunıñ cezasını belgilemey. Buña baqmadan, mahkemeden aldın teşkerüv yekünlenmey», – dep qayd etti Kürbedinov.
Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresi faal Suleyman Kadırovnıñ davası boyunca taqiqatnı avgustnıñ 7-ne qadar devam ettirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 5-de Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faili Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege keldi. Tintüv vaqtında bilgisayar ve telefon alındı. Tintüv qadı Rodionovnıñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarını tanımamaq ve «Asker» qırımtatar batalyonına qoltutmaq çağıruvlarını ögrenme Qararı esasında keçirildi.
2016 senesi oktâbrniñ 11-de Suleyman Kadırovğa qarşı separatizm içün cinaiy iş açıldı.
Aprelniñ 3-nde qırımlı fail ve uquq qorçalayıcı Suleyman Kadırov, o, ekstremistler cedveline kirsetilgeni aqqında beyan etti. Bunen beraber, yekâne qazançı kelgen bank kartası blok etilgen eken.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti gece klubları, diskoteka, kinoteatr, kinosalonı, bala odaları, bala eglence merkezleri ve diger işten boş vaqıt keçirilgen yerlerniñ faaliyetini toqtatmaq niyeti aqqında bildirdi.
Bu aqta martnıñ 25-nde Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştabınıñ toplaşuvında haber etildi.
«Nargile qaveleri, restoran, bar ve qavelerde nargile içilüvi yasaqlanacaq. Bu müessiselerge çalışmağanları içün Emek nazirligine ve İş hızmetine muracaat etmege teklif etemiz», – dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye İçtimaiy emek nazirligi yolbaşçısı Yelena Romanovskaya.
Martnıñ 24-nde Rusiyedkki koronavirus yuqunçınen küreş operativ ştabı regionlarnıñ akimiyetlerine kinoteatr, gece klubları, diskoteka ve bala oyun merkezlerini qapatmağa, qave, bar ve restoranlarda nargile içilüvini yasaqlamağa tevsiye etti.
Martnıñ 24-nde Aksenov Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ilk COVID-19 hastası bar dep tasdıqladı.
Aksenov, koronavirus tarqalğan memleketlerge barıp, bunı gizlegen insanlarğa qarşı cinaiy dava açılmasını talap etmege azır. O, yarımadağa Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından kirgen qırımlılar üzerinde monitoringni quvetleştirmege talap etti.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeniñ paytahtı Moskvada İldar Dadinge qoltutmaq içün keçirilgen bir kişilik aktsiyalarda dört faal yaqalandı, dep bildire «OVD-İnfo» portalı. Qayd etile ki, yaqalanğanlarnı politsiya bölügine alıp ketkenler.
Faaller vaqia yerinde piketler devam etkenini haber ete.
Narazılıq aktsiyaları yanvar 24-de Dadinniñ Ceza kodeksiniñ mitinglerde bir qaç bozuv maddesinden bergen şikâyetini baqqan Rusiye Anayasa mahkemesiniñ toplaşuvına bağışlana.
İldar Dadin Rusiyede miting keçirüviniñ qaidelerini defalarca bozğanı içün ilk olaraq mahküm etildi. Mahkeme onı eki buçuq yılğa qadar azatlıqtan marum etti. Sentâbr başında Dadin Segeja şeerindeki apishanege avuştırıldı. Noyabr 1-de o, Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetine azap çekkeninden ve urulğanından şikâyet etti. Dekabr ayında onı Altay apishanesine avuştırğanlar.