text:
«Rusiye-Frenkistan tarihiy teşebbüsler inkişafı fondunıñ» prezidenti Pyer Malinovskiy bu sene iyün ayında işğal etilgen Qırımda atiqiyat qazmalarınıñ keçirilüvi aqqında ilân etti.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ Qırımnıñ Rusiye medeniyet naziri Arina Novoselskayanen keçirgen iş körüşüvi aqqında aytıldı.
Malinovskiyniñ aytqanına köre, fond Qırım cenki devriniñ atiqiyat tedqiqatınen oğraşacaq. O, yarımadağa «Frenkistan mütehassısları kelecek», dep vade etti.
Fond saytındaki malümatqa köre, Pyer Malinovskiy Frenkistanda doğdı, amma 2017 senesinden berli Moskvada yaşay. Qayd etilgenine köre, fondqa Rusiye prezidenti Vladimir Putin, onıñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov qoltutalar. Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygu Malinovskiyni «Elâk olğan Vatan imayecileriniñ hatırasını ebediyleştirüv» medalinen taqdirledi.
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırımdaki medeniy ve tarihiy emiyeti olğan bütün obyektlerni öz yurisdiktsiyası altına aldı. Kyiv, olar Ukraina halqına ait olğanını israr etip, mezkür obyektlerni UNESCO imayesi altına almağa rica ete.
UNESCO Dünya mirası cedveline işğal altındaki Qırımnıñ «Tavrik Hersones» qoruğı kirmekte. Cedvelge kirsetilecek namzetler arasında Bağçasaraydaki Hanlar sarayı, Sudaqtaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Manğup Qale, Eski Kermen ve Çufut Qale barlar.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti yanında vatandaşlar cemiyetiniñ inkişafı ve insan aqları şurası Roskomnadzorğa muracaatta bulunıp, qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ ğayrıdan qayd oluv sebeplerinden qapatılmasına yol bermemege çağırdı. Bunı İAŞ saytı bildire.
«Qırımda yıllardır çalışqan eki qırımtatar telekanalı ve radiosı Rusiye uquq alanından tış qalıp, işini toqtatmaq mecbur olacaqları cemiyette menfiy keyfler olmasınıñ sebebi ola. Qırımtatar halqınıñ bir çoq temsilcisi bu kütleviy haber vastalırını milliy variyet olaraq tanıp, til, medeniyet, ananelerniñ canlandırılması ve ilerilemesine ümüt ete», – aytıla Şura reisi Mihail Fedotovnıñ beyanatında.
ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.
Mart 24 künü Moskvada Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı ile bağlı problemler mahsus ziddiyetni doğurmaq maqsadı ile yapılğan muhalifetniñ areketidir, dep aytqan edi. Bundan evel Aksönov ATR telekanalınıñ işini takbih etti ve böyle siyaseti olğan matbuat vastalarınıñ yarımadadaki işi mümkün olmağanını bildirdi.
Mart 25-den telekanal efirinde bu munasebet ile er kün «ATRni oldürmeñiz» telemarafonı keçirilecek.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aluştada plâj kirişi içün 1200 ruble tura (tahminen 20 dollar). Evel Aluştanıñ Radisson musafirhanesiniñ şahsiy mülkiyetine keçken plâj aqqında söz kete, dey Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy.
Bu aqta o iyün 23 künü Qırım Nazirler şurasınıñ toplaşuvında ayttı, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bizge miras olıp qalğan bir şey. Aluştada şahsiy mülkiyet şekli olğan Radisson musafirhanesiniñ yalı kenarı. Mında tek para tölep kirmege mümkün. Hadimlerimiz bildirgeni kibi, kiriş 1200 ruble tura», – dey Qırım Kurort naziri.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov prokuraturadan bu meseleni al etmege talap etti. Umumen ise, dey nazir, Qırımda plâjlar ile vaziyet bir qarardır. Bu sene sayısı – 473. Şu cümleden, 80 – şifaiy, 60 – bala, digerleri – er kes içün.
Toplaşuvda qayd etilgeni kibi, şeerler tışında bar olğan «kiyik» plâjlar ile problemler mevcut. Aksenov bu kibi territoriyalarnı temizlemek içün ne qadar tehnika kerek olğanı aqta malümatnı azırlamağa teklif etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiyege boysunğan Qırım parlamentiniñ iyül 8-de ilân etken beyanatına izaat berip, oña «işğalci ükümetiniñ panika keyfiniñ keñleşmesi» olaraq qıymet kesti.
«Eki yıl evel öz devletini, halqını satqan, halqara uquqnı körmemezlikke urğan, Qırımnı ve onıñ sakinlerini iqtisadiy qarışıqlıqqa ve yoqsullıqqa ketirgen şahıslar olarıñ tarafından yapılğan cinayetler içün ayrı-ayrı mesuliyetke celp etileceklerini añlay», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Onıñ fikrince, rusiyeli Qırım parlamentiniñ mecliske qarşı beyanatı «Qırım cemiyetiniñ ayatnıñ bütün saalarında felâketli yaramaylaşuvdan diqqatını bölmek» ıntıluvı ola.
İyül 8-de, cuma künü Rusiyege boysunğan Qırım deputatları dünyanı Qırımtatar Milliy Meclisine qol tutmamağa çağırdı ve bu teşkilâtnıñ telükeli olmasını qayd etti.
Aprel 26-da Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclisniñ yarımada territoriyasında faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı rusiyeli ükümetniñ böyle areketini takbih etti.
Meclis imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine apellâtsiya şikâyetini yolladı, amma onıñ baqıluvı tarihı daa belgilenmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2014 jıldıñ 7-şi naurız küni Arıs qalasındağı Temirjol kolledjinde «Kerağar dini ağımdardıñ zardaptarı» taqırıbında studenttermen kezdesu ötti. Kezdesuge QMDB-nıñ OQO boyınşa ökil imamnıñ orınbasarı Jeleuov Dastan, Arıs qalaınıñ bas imamı Abdulkamal Abdulkarim, «Jalpı jäne jastar» böliminiñ ökili Şamsullin Quanış, qalalıq işki-sayasat böliminen N.Düysenov,kolledj direktorı A.Berdimbetovalar qatıstı. Kezdesudiñ alğaşqı sözin Arıs qalasınıñ bas imamı A.Abdulkamal alıp Islam dininiñ artıqşılığı taqırıbında uağız-nasihat ayttı. Kelesi sözdi OQO boyınşa ökil imamnıñ orınbasarı Jeleuov Dastan alıp studentterge qazir keybir sırtqı küşter jastarımızdı Islam dininiñ haq jolınan adastırıp, teris bağıtqa tartuğa tırısuda. Mwnday wlttıq tabiğatımızğa jat keleñsizdikterden boyımızdı aulaq saluımız kerektigin, Islamnıñ atın jamılıp böten oylı uağız jürgizip, keybir küşterdiñ dindi özderiniñ jımısqı sayasattarın jüzege asıru üşin paydalanıp jatqanı ülken problemağa aynalıp kele jatqandığın jastarğa eskerte kele, bwndau kerağar ağımdardan alşaq boluğa şaqırdı.
Biz Qwrandı bilemiz be?
Ärip tañdau
Imam minberi
- «Ijtihad jäne qiyas» halıqaralıq simpoziumı (foto) Qattani meşiti
- B.Mırzageldiev: TÄKAPPARLIQ –EKİ DÜNIE KESİRİ Qattani meşiti
- B.Mırzageldiev: QAZAQSTANDAĞI KEREĞAR DİNI AĞIMDAR JÄNE OLARDIÑ SALDARI Qattani meşiti
- Bas imamnıñ Ersin Ämire men Öktem Zäuirbekovtıñ disputına pikiri Qattani meşiti
Bügingi hadis
- [islam.kz] Aptanıñ qızıqtı jañalıqtarıHat dwrıs aşılmay twrca veb nwsqasın oqıñız. Äleumettik jelilerdegi
Mwrağat
Sayt kartası
Pikirler
- Bekdaulet k zapisi Ordabası audanı: Ortalıq meşit kürdeli jöndeuden ötkizildi
- Artıkov Sunnat k zapisi Erjan qajı MALĞAJIWLI: 2013 jıldıñ 15 qazanı – Qwrban ayt merekesi!
- Artıkov Sunnat k zapisi Qanat Jwmağwlov: Tauhidti üşke bölu dwrıs pa?
- Artıkov Sunnat k zapisi Qanat Jwmağwlov: Tauhidti üşke bölu dwrıs pa?
- Arman k zapisi Keri baylanıs
Äriptes sayttar
Namaz kitabı (jükteñiz)
- Bastı bet
- Bas Müfti
- Bas Imam
- Jañalıq
- Uağız
- Är türli
- Pätualar
- Dini aylar men künder
- Adasqan ağımdar
- Soqır senim
- Sañlaq sahabalar
- Mazhab imamdarı
- Minez qwlıq
- Islam jäne janwya
- Bilim alu
- Ğibrattı äñgimeler
- Payğambarlar tarihı
- Hat qorjın
- Jır-şumaqtar
- Fiqh
- Galereya
- Audio
- OQO meşitteri
- Suretter
- Video
- Kitaptar
- Termin
- İs-şara
- Admin
- Jwma uağızı
- Balapan
© 2014 Ortalıq meşit. Barlıq qwqıqtarı saqtalğan. Köşirgende gipersilteme qoyu mindetti. Saytta basqa aqparat közderiniñ de maqalaları bar. Olar üşin jauapkerşilik bizge jüktelmeydi | Sayttı jasağan: Wlıqbek Aliakbarwlı.


text:
Ukraina Merkeziy Saylav Komiteti, saylav bölüklerinin 40,21% protokollarını saydı. Birinci yerde - şoumen Volodımır Zelenskıy, oña saylavcılarnıñ 30,23%-ı qol tuttı. Ameldeki prezident Petro Poroşenko aman-aman eki kere azca rey aldı - 16,65 %.
Üçünci yerde “Batkivşçina” (“Vatan”) partiyasınıñ lideri Yuliya Tımoşenko, onda saylavcılarnıñ 13,14% reyleri bar. Namzetniñ ştabında, olarnıñ mustaqil sayuvlarına köre, Tımoşenko 16,1 % reylerni aldı dep bildireler.
Dörtünci yerde “Muhalifet bloku” (“Oppozitsiynıy Blok”) reisi Yuriy Boyko, onda 11,48%. Boykonıñ saylağanlar çoqusı Ukraina şarqında - Donetsk ve Luğansk vilâyetlerinde yaşay.
10%-dan az Anatoliy Ğrıtsenko, İgor Smeşko ve Oleğ Lâşko aldı.
MSK ilân etken neticeler ekzitpol neticelerinen deyerli bir kele. Sorav, Zelenskiy 30,6%, Petro Poroşenko 17,8% ve Yuliya Tımosenko 14,2% aldı dep bildirgen edi.
Saylavlarnıñ birinci basamağında adamlarnıñ iştiragi 63,52% oldı. Bu köstergiç, 2014 olğanınqa köre daa yüksek, o zaman saylavcılarnıñ 60,29% saylavğa kelgen edi.
Prezident saylavlarınıñ birinci basamağınıñ neticelerini Merkeziy saylav komissiya, aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Saylavlarnıñ soñ neticeleri mayıs 1-inece çıqarılacaq. Ukrainada prezidentni beş yılğa saylaylar.


text:
Pandemiyağa qarşı tedbirler halqara teşkilâtlar ve dünya liderlerinden şahsiy sektor ile birleşmesini talap ete, dep bildirdi baş kâtip António Guterres koronavirusqa bağışlanğan video konferentsiyasında aprelniñ 24-nde. Dünyada hastalıq qurbanlarınıñ sayısı 200 biñ insannı aştı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Video körüşüvinde Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Cenübiy Afrika prezidenti Cyril Ramaphosa iştirak ettiler.
Dünya sağlıq teşkilâtına para berilüvini toqtatqan ABD prezidenti Donald Trump ve pandemiya başlağan Qıtay lideri Si Tszinpin körüşüvge qoşulmadılar.
Dünya liderleri, hastalıq ile küreş çerçivesinde COVID-19 testleri, ilâc qıdırıluvı ve aşı meselesinde işini quvetleştirmege añlaştı.
Al-azırda ölüm sayısına köre birinci yerde ABD buluna, anda 55 biñ kişi vefat etti. Braziliya, Türkiye ve Cenübiy Afrikada tarqaluv başlana.
Aynı vaqıtta, ğarbiy memleketlerde yañı hastalarnıñ sayısı eksilip başladı. Avropanıñ ayrı memleketleri yañı hasta ve vefat etkenlerniñ sayısı eksilgeninen karantinni yavaş-yavaş lâğu etip başlay.
Dünya sağlıq teşkilâtı ise tenbiley: koronavirusqa oğrap tüzelgen insanlarnıñ tekrar hasta olmaycağını isbatlağan bir delil yoq.
Sağlıq memurları, karantinni lâğu etmege aşıqıp, koronavirusnıñ yañı tarqaluvına yol açmaq mümkün, dep tenbiley.
Johns Hopkins Universitetiniñ malümatına köre, COVID-19 hastalarınıñ sayısı 3 millionğa arttı, 750 biñ kişi tüzelip yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Noyabr 27 künü Qarasuvbazarda kazak atamanlarınıñ toplaşuvında, iştirakçiler kazak atamanlarınıñ Koordinatsion şurasını teşkil etilmek fikirine qol tuttılar, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
«Koordinatsion şuranıñ maqsadı Qırım kazaklarını bir sancaq astına qoymaq degil. Maqsadı – kazak cemiyetleriniñ munasebetlerini qurmaq ve faaliyetni bir arağa ketirmek», – dep bildirdi toplaşuvnı teşkil etken ataman Sergey Akimov.
Onıñ malümatına köre, Qırımda resmiy olaraq 89 kazak cemaat teşkilâtı çalışmaqta.
Bundan ğayrı atamanlar Bütün Qırım kazak tögereginiñ teşkil etilmesi boyunca iş gruppasını muzakere ettiler, kazak cemiyetleri tarafından bayram ve merasimlerniñ plan etilmesini qonuştılar, ve kazaklarnıñ gençler ile çalışmalarınıñ yöñelişini belgilediler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Noyabr 17-sinde Aqyarda baş soqaqlarda saat 11:30-dan 12:30-ğace haç yürüşi sebebinden yol areketi sıñırlanacaq. Bunı rusiyeli şeer naqliyat bölügi bildire.
"Suvorova soqağı (Marata soqağından Voronina soqağınace), Voronina soqağı (Suvorova soqağından Sovetskaya soqağınace), Sovetskaya soqağı (Voronina soqağından Lenina soqağı, 9-qace), Lenina soqağı (№9 evinden Nahimava caddesinece)", - denile beyanatta.
Aqyar kilsesiniñ matbuat hızmeti, haç yürüşi "Rusiye icreti" - 1920-nci senesi Aq ordunıñ ve qaçaqlarnıñ Qırımdan tahliyesiniñ yıldönümine bağışlanğanını bildirdi.


text:
Türkiye 5 ilneñ saqlanu ministrları belän cıyılış ütkärde
Türkiye, Bolgariya, Gruziya, Pol’şa, Rumıniya häm Ukraina saqlanu ministrları video konferenśiya cıyılışında oçraştı
Türkiye Milli saqlanu ministrı Hulusi Akar, Bolgariya saqlanu ministrı Dragomir Zakov, Pol’şa saqlanu ministrı Mariusz Błaszczak, Rumıniya saqlanu ministrı Vasile Dincu, Ukraina saqlanu ministrı Oleksii Reznikov häm Gruziya saqlanu ministrı Juansher Burchuladze belän altı yaqlı video konferenśiya cıyılışında oçraştı.
Türkiye saqlanu ministrı Akar Türkiyeneñ çaqıruı häm koordinaśiyası belän oyıştırılğan cıyılıştan soñ yasağan belderüendä oçraşunıñ bik näticäle uzuın citkerde.
Regional’ saqlanu häm iminlek mäs’äläläre xaqında fiker alışuların äytüçe Akar: “Söyläşü waqıtında diplomatik çişeleşkä yärdäm itü öçen Ukrainada aşığıç räweştä utnı tuqtatunıñ möhimlegenä häm tınıç xalıqnın qurqınıçsız räweştä êvakuaśiyasınıñ aşığıçlığına basım yasaldı”, - dip belderde.
Akar: "Söyläşüdä ayıruça minalarğa qarşı köräş belän bergä Qara diñgezdä tınıçlıqnıñ häm totrıqlılıqnıñ saqlanuı öçen xezmättäşlekneñ ähämiyäte tağın ber qat telgä alındı. Naçarayğan humanitar wazğıyät arqasında humanitar yärdämnärneñ tuqtawsız däwam itelüe häm töbäktä krizisnıñ tağın da artuın totqarlaw öçen kürelüe zarur çaralarğa tuqtalıp uzıldı”, - dip bilgeläp uzdı.
Bäyläneşle xäbärlär
İlbaşı ike yaqlı oçraşular ütkärä
Törkiyä ilbaşı NATO däwlat häm xökümät başlıqları sammitı qısalarında xökümät häm däwlät başlıqları belän oçraşular uzdıra
Çik ar’yağında terrorğa qarşı köräş däwam itä
“Pänçä - Kilit” häm “Pänçä –Kaplan” operaśiyälärendä 6 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde
Madrid dürt yaqlı sammitınıñ urtaq beldergese
İspaniya başqalası Madridta ütkärelgän dürt yaqlı sammitta Törkiyä telägänen aldı


text:
Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev dey ki, Qırımnıñ energetik qamaçavınıñ iştirakçileri yarımadağa elektrik energiyasınıñ berilmesini ğayrıdan başlamağa planlaştırmaylar. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdi muayyen planlarımız yoq. Menimce, prezident (Ukraina – QA) ile qonuşmağa kerek, imkân olsa, şimdi o er vaqıt meşğuldir», – dedi Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, al-azırda yolaqlarnıñ birinde tamir işleri keçirilmekte. Cemilevniñ sözlerine köre, Rusiye akimiyeti içün bir işmardır: siyasiy mabüslerden bir kimseni azat etseler, elektrik ağı ğayrıdan tiklenir.
«Olar qarşımızğa adım atmalı. Fikrime köre, birinciden Ahtem Çiygoznı, belli şahıslarnı azat etmeli. Amma bir şey yapmaylar. Şunıñ içün şimdi cemaatçılıq tarafından öyle basqı, ne içün olarğa yarıq bermelimiz», – dey Cemilev.
Deputatnıñ aytqanı kibi, ukrain yolbaşçılığı Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesine israr ete, çünki Kiyev ve Moskva arasında imzalanılğan añlaşmalarğa köre, Ukraina büyük para cezalarını ödemege mecbur olacaq. Amma aynı zamanda, dey Cemilev, qırımtatarlar energetik qamaçavını devam etmek kerekligini tüşüne.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini tamirlediler.


text:
Ukraina Milily havfsızlıq ve mudafaa hızmeti bergen malümatqa köre, Harkovdaki terakt teşkilâtçıları yaqalanıldı. Bu aqta malümatnı müessiseniñ matbuat hızmeti aşkâr etti.
Harkovda fevral 22 künü yüz bergen teraktqa alâqası olğan cinayetçiler Ukraina Havfsızlıq hızmeti ve İçki işler nazirliginiñ areketleri neticesinde yaqalanıldı, – denile beyanatta.
Turçinovnıñ sözlerine köre, «bugün Harkovda keçirilgen mahsus ameliyat neticesinde terroristik taqımınıñ daa beş iştirakçisi yaqalanıldı».
«Olardan silâ tutıp alınğan edi, şu sırada plastid, patlav aletleri, granata», – dep qayd etti Turçinov.
«Bu taqımğa alâqası olğan daa eki cinayetçi İçki işler nazirliginiñ hadimleri tarafından Mariupolde yaqalandı. Olar mında teraktnı azırlay ediler. Yaqalav vaqtında 10 kilo trotil tapıldı», – dey Turçinov.
Malüm olğanı kibi, Ukraia Havfsızlıq hızmetiniñ malümatına köre, terroristlerden bazıları Rusiyede azırılıq körip, öz areketlerini «DHC» Rusiye terroristik gruppası ile bağlaylar.


text:
Kremlge tabi olğan Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi avgustnıñ 9-nda Aqmescitli «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabusları içün apis müddetini uzattı. Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev ve Emil Cemadenov daa eki ayğa azatlıqtan marum etildi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete.
Olardan ögüne ise Ayder Saledinov ve Rustem İsmailov içün apis müddeti eki ayğa uzatılğanı haber etken edi.
Daa evel Aqmesctiniñ Kiyev rayon mahkemesi Aqmescitli «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» daa beş mabusı –Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovnıñ içün apis müddetini üç ayğa uzatqan edi. Advokatlar itiraz bildirdi, amma onıñ baqılması eki kere red etildi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-de Qırımda beş qırımtatar qorantasınıñ evinde tintüv keçirildi. Tintüvler neticesinde beş qırımtatarı tutuldı, olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde qabaatlaylar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov, Ayder Saledinov.
Fevral ayınıñ soñunda belli oldı ki, Rustem İsmailov ve Ayder Saledinovnı psihiatrik ekspertizağa yolladılar. Bundan evel Müslim Aliyev, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Emir-Üsein Kuku, Arsen Cepparov, Refat Alimov, Remzi Memetov ve Enver Mamutov psihiatrik ekspertizadan keçken ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit memuriyeti şeerlilerni suvnen teminlev vaziyetini «stabil» dep saya. Bu aqta sentâbrniñ 30-nda şeer memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Anatoliy Rusin ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, şeerniñ bazı rayonlarında suv berüv cedveli «biraz» bozuldı.
«Muracaat sayısı bayağı eksildi, demek ki, eali suv ala. Bugün saba bir sıra adres boyunca suv cedvelden 30-40 daqqa keç berildi. Bu malümat «Voda Krıma» müessisesine berildi. Oktâbrniñ 1-nde suv berilüvi sıñırlanacaq rayonlarda gece yedek savutlarına suv ketirildi», – dep bildire memurnıñ aytqanlarını memuriyetniñ matbuat hızmeti.
Daa eki kün evelsi Aqmescit memuriyeti şeer sakinleri suv berüv problemlerini şikâyet etmege devam ete, dep bildirdi – suv az kele ve suv berüv cedveline riayet etilmey.
Aqmescit memuriyeti oktâbrniñ 1-2-nde suv teminlevi sıñırlanacaq, dep bildirdi.
Rosgidromet sentâbrniñ 30-nda yağanaqlarnı arttırmaq içün Aqmescitke uçaq keldi, dep bildirdi.
Sentâbrniñ 7-nden itibaren Aqmescitte, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarında qurğaqlıq ve suv anbarlarında suv azlaşqanı sebebinden suv berüv sıñırlarınıñ üçünci, eñ sert etapı başlatıldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar. Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
THY Urmiyağa oça
İrannıñ Urmiya şähärenä tariflı säfärlär başlana
Törek hawa yulları İrannıñ Urmiya şähärenä tariflı säfärlärneñ başlatıluına qararnıñ birelüen citkerde.
THY tarafınnan yasalğan açıqlawda: “Mömkinleklär häm bazar şartlarına bäyle bularaq İrannıñ Urmiya şähärenä tariflı säfärlärne başlatu qararı birelde,” – dip äytelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyäneñ berence biş aydağı texnika êksportı
Törkiyäneñ texnika êksportı berençe 5 ayda 10 milliard dollarnı uzdı
"Bez tügel, Rusiyä ğayeple"
Djozef Borrell Rusiyäneñ belä torıp dön’yaküläm açlıqnı tiränäytüen, ğayepne isä başqalar östenä awdaruın söyläde
May ayında 8 ilgä êksportta rekord quyıldı
Älege illär: Senegal, Dominikan Cömhüriyäte, Tön’yaq Makedoniya, Ruanda, Tacikstan, Kamerun, Kosta-Rika häm Çernogoriya


text:
ABD Ukraina elçihanesi Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımda Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovğa köstergen «ayıp munasebetini» takbih etti. Bu aqta Amerika diplomatik temsilciligi Facebook saifesinde yazdı.
«Rusiyeniñ qırımtatarlarnı sistematik taqip etüvini ve sağlıq vaziyeti ket-kete daa beter olğan Edem Bekirovğa ayıp munasebetini takbih etemiz. Rusiye Aqyar camisinde keçirgen tintüvleri ve imamı Rustem Abilevniñ tutulmasından da qasevetlenemiz», – dep aytıla haberde.
Aprelniñ 15-nde Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Yañı Şüli (Şturmovoye) köyünde Aqyar soq., 48 adresi boyunca imam Rustem Abilevniñ evinde tintüvler keçirildi. Tahqiqat tedbirleri başta Abilevniñ imamlıq yapqan camide keçirildi, soñra uquq qoruyıcılar Rustem Abilevniñ evine keldi. Daa soñra Rustem Abilev Aqyardaki Rusiye FSBsiniñ idaresine ketirildi. Rusiye FSBsi aqyarlı «ekstremist faaliyetine çağıruv yapqanından» şübheli sayılıp yaqalandı, dep bildire.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov tibbiy teşkerüvge yollanmalı, dep bildirgen edi. Tibbiy teşkerüvden soñ berilgen insulin iñektsiyaları sebebinden allergiyası olğan edi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan Bekirovnıñ tevqif müddetini eki ayğa uzattı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Kiyev – Kiyevdeki «Knigarnâ Є» tükânında Kapranovlar ağa-qardaşnıñ müellifliginde «Ukraina mustaqilliginiñ resim etilgen tarihı» adlı kitap taqdim etildi. Bu kitapta ukrain ve qırımtatar halqlarınıñ tarihını birleştirmege ıntıldılar, em de taqdirlerinde umumiy hususlarnı araştırdılar. İşniñ taqdimnamesinde «Resim etilgen tarihnıñ» qaramanlarından biri – Mustafa Cemilev de iştirak etti.
Qırımtatarlarnıñ milliy qaramanı ile şahsen körüşmek ve laqırdı etmek imkânınen Kiyevniñ bir çoq sakini qullandı. Kitap tükânınıñ küçük odası tedbirge yarım saat qalğanda endi rıqma-rıq toldı.
Tedbirni ağa-qardaşlardan biri - Vitaliy Kapranov başladı, o müelliflerniñ icadiy ğayesini añlattı. Qayd etkenine köre, ukrain ve qırımtatar halqlarını asırlar devamında arbiy sefer ve nefret birleşkeni aqqında fikiriler yañlıştır.
«Biz siznen añlaşmaq kerekmiz. Ya da qırımtatarlar içün ayırı tarih kitaplarını yazmalımız, anda kazaklar duşmanlar olıp, Bağçasaraynı yaqıp, Qırım topraqlarını yoq etip yürgen, yalılarda adamlarğa raatlıq bermegenini qayd etmelimiz. Keliñiz eki kitap yazayıq, ved ost olayıq. Ya da eki halqnıñ tarihına nazar taşlağanda duşmanlıqnı birinci yerge kötermeyik», – dedi Kapranov.
Misal olaraq, o Zaporojye kazakları Qırım hanlığı ile birleşkende daa çoq yeñişler qazanğanlarını ayttı.
Ağa-qardaşlarlar çıqarğan kitap tek unikal mündericesi degil de, şekili ile farqlana. Tasvir etilgen tarihiy vaqialar sade, añlayışlı bir çoq resim ile beyerile.
Ondan soñ çıqışta bulunğan Mustafa Cemilev bu kibi fikirni begendi.
«Ukraina mustaqilligi zamanından başlap çıqqan kitaplar arasında bu kitap eñ ince kitaptır – olğanı 80 sife. Amma, men bellesem, o mot olacaq. Birinciden, añlayışlı tilde yazılğan. Yaşlar içün meraqlı olsun dep böyle yapqanlar, amma men bellesem üykenler de büyük meraqnen oqurlar», – dedi Cemilev.
Qayd etkeni kibi, oña qırımtatarı olaraq Ukraina tarihınıñ devirleri ile qırımtatar halqınıñ tarihı aydınlatılğanı hoş keldi.
«Mazepa ve Sagaydaçnıy yanında Haci Geraynı, Şevçenko yanında – İsmail Gasprinskiyni körmek pek güzel. On doquzıncı yigirminc asırlar çatışmasında anda Veli İbraimov aqqında söz yürütile ve diger ulu devlet hadimleri aqqında tarif etile», – dep ayttı Cemilev.
Amma, kitapnıñ ayırı qısımları bir sıra suallerni doğura. Hususan, Cemilev qırımtatarlar tatar-moğollarnıñ mirasçıları kibi kösterilgenini begenmedi.
«Bu biraz yañlış, çünki Qırım yarımadasında Cüçilernen beraber olardan tahminen 10 biñ adam bar edi. Qırımtatar halqı ise, yarımadada asırlar devamında yaşağan halqlar esasında şekillendi», – dedi o.
Lâkin bu teñqidke baqmadan, Cemilev aytqanı kibi, qırımtatarlar bu kibi kitapnı çoqtan bekley ediler ve onıñ çıqışına quvanalar.


text:
Mayıs 24-te Bağçasarayda hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ soy-sopları onıñ qaytarılması içün 1 million ruble bereceklerini ilân etti. Mütenasip beyanat içtimaiy ağlarda da yerleştirildi.
«Bilemiz ki, hırsızlar bu satırlarnı oquy! Onı sağ-selâmet bizge 1 000 000 ruble mükâfatı içün qaytarıñız», – dep aytıla beyanatta (1 million ruble – bu 15 biñ AQŞ dollarından ziyade – QA).
Devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov mayıs 24-te gece hırsızlandı, onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı.
Bundan soñ internette video peyda oldı, videoda Ervin İbragimovnı, tahminlerge köre, Yol patrul hızmetiniñ hadimleri toqtadı, soñra onı mikroavtobusqa oturtmağa tırıştılar, o qaçmağa tırıştı, amma onı tuttılar ve maşnağa oturttılar. Bundan soñ maşna Bağçasaray suv anbarı tarafına, ormandan keçip ketti.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi Bağçasarayda ğayıp olğan Ervin İbragimovnı qıdırmağa başladı.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyevağa nisbeten Rusiye CK 282-nci maddesine binaen (milletlerara zıddiyet çıqaruv) tahqiqattan evelki teşkerüv ötkerile. Bu aqta Qırım.Aqiqat adliyeci Edem Semedlâyev habet etti.
Onıñ sözlerine köre, söz Aliyevanıñ Facebookta derc etken bir resmi aqqında kete eken. Tahqiqat versiyasına köre, o resimde yazıcı ya da mütefekkir Rusiyege nisbeten qaba söz aytqan.
Adliyeci Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, telükesizlik hadimleriniñ tintüv esnasındaki areketlerine qarşı şikâyet bermek niyetinde olğanını ayttı. Bu arada o, yapılğan tahqiqattan evelki teşkerüv – «Qırım birdemligi» ve Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeeri Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde davası baqılğan babası Muslim Aliyevke yapılğan tazyıq dep saya.
Mevzunen bağlı olaraq: Qanlı imayeciler: Qırımda mabüslerniñ aqrabaları nasıl etip faal şahıs olıp qala
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyeva Aluştanıñ Rusiye Tahqiqat komitetinden qoyıp yiberilgeni aqqında daa evel haber etilgen edi.
Daa evel, iyülniñ 19-nda saba, Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsüm Aliyevağa protokol tizilgen. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
«Qırım birdemligi» birleşmesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyevanıñ evinde ötkerilgen tintüvni onıñ faalligi içün yapılğan tazyıq dep tanıy. Bu aqta birleşmeniñ beyanatında söz yürsetilmekte.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.
Qırım ükümeti yarımadada insanlarnıñ fikir serbestliginen bağlı aqları bozulğanını inkâr ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye Cenübiy arbiy bolükniñ matbuat hızmeti, ilhaq etilgen Qırımğa “Suriye qırığı”köçme sergisi ketirile, anda “Suriye Arap Cumhuriyetiniñ qanunsız silâlı taqımlarnıñ silâ ve arbiy donatması, teçhizatı kösterilecek”, dep bildirdi. O martnıñ 1-inde kelmek kerek.
Teçhizat ile demiryol platformalarını yarımadağa Keriç boğazından paromnen ketirecekler, sergi iştirakçileri ve sanatçıları ise Keriç köpründen maşnanen kelecek.
“Demiryol köçme sergisinde silâ ve arbiy techizatnen on açıq platforma olacaq. Özyapma patlayıcı nesneler, arbiy yedekler, qurşun atqan silâ ve kesici ve teşici silâlar, bağ aletleri, asker urbası ve başqa örnek ile üç vagon olacaq”, - denile beyanatta.
Kreml nezaretindeki Qırım Haber ve Bağ Nazirligi, Keriçte sergi martnıñ 1-inde açılacağını bildirdi.
“Sergi keçirilüvi Ulu Vatan Cenkinde ğalebeniñ 74 yıllığına bağışlana”, - denile beyanatta.


text:
Ukraina delegatsiyası OSCE-niñ Telükesizlik işbirlik forumında Rusiyeni Keriç boğazında gemiler qatnavı serbestligini yañıdan tiklemege ve Qırımdan ketmege çağırdı. Bu aqta delegatsiyanıñ Ukraina TİN saytında yayınlanğan beyanatında yazıla.
“Biz Rusiye Federatsiyasını Ukrainağa qarşı tecavuznı toqtatmağa, Qırımnıñ qanunsız işğalinden vazgeçmege, Donbas bölgelerini işğalden azat etmege ve Qara deñizde Keriç boğazı ve Azaq deñizinden gemiler qatnavı serbestligini yañıdan tiklemege çağıramız. Rusiye Minsk añlaşmalarında qayd etilgen bütün mecburiyetlerini yerine ketirmeli, olarnıñ arasında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarından quvetlerini, qanunsız silâlı müfrezelerini ve silâsını keri çeküv”, - yazıla bildirmede.
Rusiye delegatsiyası Ukrainanıñ beyanatını tefsir etmedi.
Soñki vaqıtları Qara deñiz, Azaq deñizi ve Keriç boğazı kibi vatandaş gemileri ve Ukraina arbiy deñizcileriniñ areketleri içün telüke olğan Rusiye arbiy-deñiz flotu ve diger deñiz birleşmeleriniñ faal areket yerleri oldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Avgust 19 künü Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz arbiy mahkemesiniñ toplaşuvında terrorizmde qabaatlanğan ukrain rejissörı Oleg Sentsov öz soñki sözünde mahkemeden bir şey soramaycağını aytıp, Mihail Bulgakovnıñ sözlerini tsitata etip ketirdi.
«Er keske er şey añlayışıla. İşğalcilerniñ mahkemesi adaletli olamaz. Şahsiy bir şey yoq, efendim. Pontiy Pilat, Ayda oturğanda, afu etilgende, Ga Notsri ile ketken vaqıtta, oña dünyada eñ büyük günâh – qorqaqlıq olğanını ayttı. Bunı belli yazıcı Mihail Bulgakov yazdı, men de onen razım», – dedi Sentsov.
O, oña qarşı çıqmağa istemegen Gennadiy Afanasyevniñ cesürligini qayd etti ve Rusiye televizionına «kompliment» etti. «Pek yahşı teşviqat», – dedi Sentsov.
Rejissör Maydan adiselerini hatırlattı ve Rusiyelilerge qorqmamaqnı tiledi.
«Teşviqatqa inanmağan insanlar daa öz sözüni aytır. Bizde de cinaiy akimiyet edi. Sizde cinayetçilerniñ yolbaşçılıq etkenini istemeyim. Rusiyelilerge qorqmamaqnı ögrenmege tileyim», – dedi Sentsov ve alğışlarnı qazandı.
Mahkemeciniñ aytqanı kibi, Sentsov ve Kolçenkoğa ükümni avgust 25 künü seslendire bileler.
Devlet qabaatlayıcısı Sentsov içün – 23 yıllıq qattı nizamnı, Kolçenkoğa – 12 yıllıq apis cezasını bermege rica etti. Sentsovnıñ imayesi esnasnıñ obyektivsizligini qayd etip, müşterisini aqlamağa rica etti.
Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkonı 2014 senesi baarde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yaqaladılar. Olarnı yarımadada teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlaylar.
«Memorial» uquq qoruyıcı merkezi olarnı siyasiy mabus olaraq tanıdı.


text:
Qırımda İnsan aqları saqlavı boyunca halqara komitet eñ yaqın vaqıtta taqdim etilecek. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov avgust 16-da Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında ilân etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Şimdiki vaqıtta adliyecilernen laf etemiz... diger cemaat erbaplarınen Qırımda insan aqları saasında olğan esnaslarnı öz faaliyetinde birleştirgen Halqara komitetniñ teşkil etilmesi imkânını laf etemiz. Siyasetçiler, halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ destegini, Qırımda insan aqları teminlenmesi boyunca qararlarnıñ, o yerde yaşağan adamlarnıñ yaşama havfsızlığı meseleleri çezilmesiniñ destegini tapa bilecek Halqara uquq qoruyıcı komiteti. Eñ yaqın vaqıtta bu komitetniñ teşkil etilmesi şartlarını taqdim ete bilecekmiz», – dedi o.
Çubarovnıñ sözlerine köre, bu komitetniñ iş adı «Qırım» ola ve öz faaliyetinde o, eñ evelâ, «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ imkânları ve tecribesine» esaslanacaq. Bundan da ğayrı, komitette iştirak etmek içün itibarlı ekspertler, cemaat teşkilâtları temsilcileri, yani eki yıl devamında Qırım yarımadasında insan aqları teminlenmesi meslelerinen oğraşqan kişiler davet etilecek.
Çubarovnıñ sözlerine köre, Komitetniñ esas vazifelerinden biri, yarımadada ukrain vatandaşlarına qarşı alıp barılğan mahkeme esnaslarında iştirak etmek ve olarnıñ menfaatlarını qorçalamaq maqsadınen adliyecilerniñ Qırımğa ziyaretleri mehanizminiñ işlep çıqarılması olacaqtır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faalleri taqip etilip başladı. Bu aqta uquq qoruyıcılar çoq bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqları bozuluvını toqtatmağa çağırğan edi. Amma Moskvada ve rusiyeli Qırım ükümeti repressiyalar aqqında malümatnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Suriyede elâk olğan Rusiye deñiz piyade askeri Aleksandr Pozıniçniñ ailesine Gurzufta daire berdiler, dep bildire dekabr 14 künü Rusiye Novoçerkassk şeeri memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Beyanatta bildirilgeni kibi, Gurzuf qasabasında daire aqqını deñiz piyade askeriniñ apayı İrina Pozıniçke Yalta şeer memuriyetiniñ inspektorı Anatoliy Yelâsin taqdim etti.
Körüşüv №11 Novoçerkassk mektebinde Cesürlik Nişanını alğan mektep mezunları – Aleksandr Pozıniç ve Yevgeniy Nosovğa bağışlanğan eki hatıra tahtasınıñ açılışı tedbirinde keçti.
«Aleksandr qorantası ile Qırımda yaşamağa istegenini bilemiz. Şunıñ içün Qırım, Yalta şeeri yolbaşçılığı tarafından aqayıñıznıñ arzusını amelge keçirmege qarar alındı», – dedi Yelâsin.
O Yalta şeer memuriyetiniñ başı Andrey Rostenko adından taziyelerini bildirdi ve qadınğa Gurzuf qasabasında 55,6 metre kare meydanlığı ile dairege şeadetnameni taqdim etti.
Elâk olğan Aleksandr Pozıniçke «Cesürlik Nişanı» berildi.
O, urılıp tüşürilgen uçağınıñ uçucısı Konstantin Murahtinniñ qurtarıluvı boyunca ameliyatta iştirak ete edi. Vetrolötqa ateş açılğan edi ve o acele enişke ketti. Deñiz piyade askeri atış devamında öldi.


text:
Mayısnıñ 15-de Qırımda ava şartlarınızn bozulması beklene. Gidromettsentrniñ bildirgenine köre, yarımadada boranlı yağmur ve burçaq yağacaq. Yerine köre rüzgâr 17-22 m/s tezliginen esecek.
Bunıñ arfesinde Rusiye nezaretindeki Qırım MÇS işdaresi mayısnıñ 15 gece fırtına havfı aqqında ilân etken edi.
Muessise Qırım sakinleri pencerelerini qapalı tutıp, mümkün olğanı qadar tışarığa çıqmamaq kibi telükesizlik qaidelerine riayet etmege çağıra, aynı zamanda soqaqlarda elektrik ağlarından, büyük tereklerden uzaqça yürmege, maşnalarnı olardan avlaqça qaldırmaq kerekligi aqqında bildire.


text:
Rabindranat Tagor
Rabindranat Tagor (bengalca রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর [Robindronath Thokur], inglizce Rabindranath Tagore; 7 mayıs 1861 s. — 7 avgust 1941 s.) — bengal ve ind yazarı, şairi, dramaturgı, bestekârı ve Nobel mukâfatınıñ laureatıdır (1913 s.).
Hindistan ve Bangladeş gimnleriniñ müellifidir.
1929 senesinden 1941 senesine qadar ressamlıqnen oğraşa edi. Tagor, Hindistan, Avropa ve Asiyanıñ sergilerinde iştirak etken tahminen 2500 resimniñ yaratıcısıdır. Ressamnıñ ilk sergisi, Frenkistanda qonuşqan sanat erbaplarınıñ daveti ile, Pariste keçken. Bazı manzaraları ve özsuretlerinde impressionizmden tesirlenüv körünir. Tagor Şimaliy İrlandiyanıñ esnafları, Kanadanıñ ğarbiy yalısında (Britaniya Kolumbiyası) yaşağan hayda halqınıñ oyması ve Maks Pehşteynniñ ekşi gravürası kibi çoq üslüpke taqlit ete edi.
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Tarop (Txakyp) PaбiHдpaHaT // ЗapyбiжHi пиcbMeHHиkи. EHциkлoпeдичHий дoBiдHиk : y 2 T. / зa peд. H. Mиxaлbcbkoï Ta Б. ЩaBypcbkoro. — TepHoпiлb : HaBчaлbHa kHиra — БorдaH, 2006. — Л — Я. — C. 582. — ISBN 966-692-744-6.


text:
Sentâbrniñ 30-nda Sudaq civarındaki Taraqtaş (Daçnoye) köyünde köydeşler körüşüvi oldı. Bayramğa yerli sakinlernen beraber mında doğğanlar ve olarnıñ bala-torunları keldi.
«Er yıl Taraqtaşnıñ köydeşler körüşüvine bütün Qırımdan insanlar kele. Olarnıñ ecdatları mında doğdı. XXI asırda er kes telefonda subetleşe, amma Taraqtaşqa baqıp, keçmişte qalğan künlerni hatırlamaq, laf etmek – bam-başqa bir şey. Sudaqlılar ve bu yerlerniñ sakinleri pek faal insanlar, olarnıñ tabiatı başqalarğa oşamay, mındakiler qırımtatar halqınıñ yaşayışında er vaqıt müim rol oynay edi», – dep bildirdi bayram teşkilâtçılarından biri Edem İsmailov Qırım.Aqiqatqa.
Taraqtaş köyü güzel manzaralı bir yerde yerleşe. Köyniñ ögünde Qara deñiz olsa, arqasında Taraqtaş dağı qala. Onıñ qayaları balaban bir taraqqa oşay. Sağda – Baqa Taş. Solda – Aybatlı ormansız bayırı.
Köyniñ meraqlı ikâyesi de bar.
«Rusiyeliler Qırımğa endi-endi kelmege başlağanda mında İgumen Parfeniy keldi. O, merametli ve ikmetli olıp, yerli sakinlerniñ sayğısını qazanğan edi. Taraqtaşlı Seydamet onıñ dostu oldı. Vaqıt keçti, İgumen Parfeniy ğayıp oldı. Ne qadar qıdırsalar, faydası olmadı. Taqiqat ne bir delil, ne de ğayıp olğannıñ cesedini tapamayıp, dostu Seydamet ve daa eki qırımtatarını öldürüvde qabaatladı. Üçü de idam etildi. Vaqıt keçkeninen belli ola ki, İgumen Parfeniy kilse reberliginen qavğalaşıp, Amerikağa ketti. Bunı köy tarihında Taraqtaş faciası dep adlandırdılar. Seydametniñ sürgünlikten qaytqan torunı eykeltraş İlmi Ametov 1998 senesi köyde idam etilgenlerniñ abidesini tikledi», – dep ayta bayramğa kelgen Qırım aq qorçalayıcısı Abdureşit Cepparov.
Bayram köy yanındaki meydanda keçirildi. Göñülliler köydeşleri içün pilâv, qartoplı et, ötmek pişirdi. Mında sofralar donatıldı.
Tedbir başında qırımtatar faali İlver Ametov köydeşleriniñ ögünde çıqışta bulundı:
Eskiden daa çoq adam kele edi. Şimdi o qadar quvanç yoqİlver Ametov
«Köydeşler körüşüvine çaresi olğan er kes keldi. Er yıl körüşemiz. Biri-birimizni körgenimizge quvanamız. Daa ne aytayım… Eskiden daa çoq adam kele edi. Şimdi o qadar quvanç yoq, insanlarnıñ keyfi yoq, amma ümüt etem ki, bu çoq sürmez».
Teşkilâtçılar muzıkalı programmanı azırladı. Bayramda olğan sanatkârlar arasında yırcı, bestekâr, oca, Qırımda nam qazanğan artist, Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı, halqara yarış ve festivallerniñ laureatı Uryane Kenjikayeva bar edi. Yırcı Taraqtaşlılarnı hayırlap, bir qaç türkü ayttı.
Bayramnıñ soñunda köydeşler Taraqtaş tarihınıñ daa bir parçası olğan fotoresim yaptı.


text:
İşğal etilgen Qırımda mektep ve diger umumtasil müessiselerde yañı tintüvlerni keçirecekler. Qırım tasil «nazirliginde» şunı qayd eteler ki, yarımadanıñ şeer ve rayonlarında yerli tasil idarelerine ekstremist edebiyatnıñ ve yasaqlanğan malümatnıñ saqlanuvı boyunca teşkerüvlerni keçirecek olalar.
«Gromadske radio» bergen malümatına köre, bu cedvelge 2442 noqta kirsetildi, olarnıñ arasında kitap, maqale, risaleler ve atta bir qaç yırnıñ metinleri bar.
«İşbu teşkerüvni mekteplerde uquq qorçalayıcı organlarnıñ hadimleri tasil idaresiniñ mütehassısları ile keçirecek. Yasaqlanğan edebiyat tapılğan olsa, onı yoq etecekler», – denile beyanatta.
Tasil «nazirlikniñ» mektübi yerli idare organlarına endi yollanıldı.


text:
Aqmescit «şeer şurası» yañı çağıruvnıñ birinci toplaşuvında reis olaraq şimdiki şeer yolbaşçısı Viktor Ageyevni sayladı.
Buña 37 deputattan 34 kişi qol tuttı, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform» saytı.
Gizli rey berüvde Ageyevniñ yekâne raqibi KPRF deputatı Stepan Kiskin edi. O, 3 reyni qazandı.
55 yaşında Ageyev 2010 senesi Regionlar firqasınıñ namzeti olaraq saylavlarda ğalip çıqıp, Aqmescit şeer şurasınıñ reis vazifesinde buluna edi. Bundan evel o, Qırım Yuqarı Şurasınıñ sanayı, qurucılıq, transport, alâqa ve yaqar energetik kompleksi boyunca daimiy komissiyasınıñ yolbaşçısı edi.
2002-2010 seneleri Qırım parlamentiniñ deputatı olaraq saylanğan edi.


text:
«Ukrainskiy dom» Qırım emek ve medeniy işbirlik merkezi» cemaat teşkilâtınıñ başı Andrey Şçekun işğal etilgen Qırımda ukrain tilinde tasil yasaq etilgenini bildire, şu cümleden böyle imkândan yuqarı sınıf talebeleri marum qalğan.
Bu aqta o Kiyevde iyül 8 künü «Ukrainada 2014-2015 seneleri ukrain tiliniñ vaziyeti» serlevalı esabatnıñ taqdimi vaqtında ayttı, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bunı Qırımda lingvotsid olaraq adlayım. Bağçasarayda ukrain tilli sınıf bar edi, işğalden soñ onı böldiler, balalarnı bile beraber qaldırmadılar, rus tilli sınıfta olsa da. Yani ukrain tilli ana-baba ve talebeler arasında bağ olmasın dep, balalarnı farqlı sınıflarğa avuştırdılar», – dey o.
Şçekun aytaqanı kibi, Qırımda 400 ukrain tilli sınıftan şimdi 50 çalışa, yekâne ukrain gimnaziyası al-azırda «ruslaştırılğan».
«Tek bir muvazi qaldı, 1-9 sınıfları, Rusiye qanuniyetine köre, yuqarı sınıflarda ukrain tili, ya da başqa bir tilde oqumağa yasaqtır»«, – dey Şçekun.
Mında taqdim etilgen malümatqa köre, Qırımda ukrain tili fakulteti de qapatıldı, o endi Qırım Federal universitetiniñ slav filologiya ve jurnalistika fakultetinde kafedra oldı.
Cemaatçılar deyler ki, Qırımda ukrain tilini ya fakultativ şeklinde, ya aftada bir kere ögrenmege mümkün.
Bunıñ ile faaller mecburen köçip kelgenler muracaat ete bilgen ukrain tiliniñ bedava ögrenilmesi boyunca leyhanı taqdim ettiler: movaua.org.ua.


text:
Qırım devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov aytqanı kibi, «elektrik ağı – Qırımnı Ukraina ile bağlağan soñ yipçiktir».
«Ukrain suvu ve ukrain mahsulatı olmadan yaşamağa ögrengenimiz kibi, ukrain elektrik ağı olmasa da, yaşap olurmız – şübesiz. Ukraina – good bye!» – yazdı o Facebookta.
«Küreşmege azırmız ve eminmiz, Rusiye bizni taşlamaz, er vaqıt yardımğa keler. Bundan yeñilmez olamız, er angi duşman areketine azırmız. Tınç ve er zaman azır olacaqmız», – denile Konstantinovnıñ beyanatında.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi. Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini tamirlemege başlağanlar.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń qurılıs, kommunikaciyalar, kommunal xojalıq, ekologiya hám kóklemzarlastırıw máseleleri boyınsha orınbasarı
NIZAM
1-bap. Ulıwma qaǵıydalar
1. Usı Qaǵıyda Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń orınbasarı - Sanaattı rawajlandırıwdıń, kapital qurılıs, kommunikatsiyalar hám kommunal xojalıǵı máseleleri boyınsha kompleks basshıı (keyingi orınlarda Kompleks basshıı dep ataladı) funktsional wazıypaların belgileydi.
2. Kompleks basshıı Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵi Kengesi Baslıǵıǵa hám Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Sovetiniń Baslıǵıǵa esabat beredi.
3. Kompleks basshıı óz iskerliginde Ózbekstan Respublikası Konstitusiyası hám nızamlarına, Ózbekstan Respublikası Joqarı Jıynalısı palatalarınıń qararlarına hám basqa hújjetlerine, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń húkimleri, qararları hám buyrıqlarına, Ministrler Mákemesiniń qararları hám buyrıqlarına, Qaraqalpaqstan Respublikası Konstitusiyası hám nızamlarına, Joqarǵi Keńesiniń qararları hám basqa hújjetleri, Ministrler Sovetiniń qararları hám buyrıqlarına, sonıń menen birge, usı Qaǵıydaǵa ámel etedi.
4. Ministrler Keńesi Baslıǵınıń orınbasarı basshılıq etiletuǵın Kompleksda jumıslardıń awhali ushın juwap beredi, tiyisli mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleri, shólkemlerdń iskerligi muwapıqlashtirilishi hám qadaǵalaw etiliwin, Kompleksnıń júrgiziwine kiretuǵın máseleler boyınsha Ózbekstan Respublikası Ministrler Mákemesine, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵi Kengesiga, Ministrler Keńesine kiritilgen usınıslar hám hújjetler proektlarining hár tárepleme kórip shıǵilıwını támiyinleydi.
5. Kompleks basshıınıń iskerligi kommunal xojalıǵını reformalaw hám rawajlandırıwdıń; transport hám transport kommunikatsiyaları, kapital qurılıs hám kesip alıp islew jumısları programmaları, qurılıs industriyası hám qurılıs materialları sanaatı, arxitektura hám qurılıs sapasın baqlaw máselelerin sheshiwge jóneltirilgen.
6. Kompleks basshıınıń huquqına kóre Qaraqalpaqstan Respublikası Húkimetiniń aǵzası esaplanadı hám Ministrler Keńesi Basqarıwshıı quramına kiredi.
Kompleks basshıı Ministrler Keńesi jáne onıń Basqarıwshıı jıynalıslarında tikkeley qatnasadı.
2-bap. Kompleks basshıı wazıypaları hám funktsiyaları
7. Tómendegiler Kompleks basshıınıń tiykarǵı wazıypaları esaplanadı:
a) kommunal xojalıǵını reformalaw hám rawajlandırıwdıń salasında:
ekonomikanı jáne de reformalaw, strukturalıq ózgertiw hám diversifikatsiyalew programmasıǵa muwapıq kommunal xojalıǵı salasında reformalardıń ámelge asırılıwın sistemalı hám kompleks úyreniwdi tashkiletish hám ilajlarını kóriw;
kommunal xizmet kórsetiw salasında rawajlanıw prognozların hám eng za’ru’rli programmaların orınlawını támiyinlew;
kommunal sohada monıtoringni támiyinlew, usı tarawdaǵı jaǵday hám jaǵdaynı analiz etiw, kommunal xizmet kórsetiwdegi sapa ózgerislerin jáne onı rawajlandırıwdıń tendentsiyaların bahalaw;
mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleri, jergilikli atqarıw etuvchi húkimet shólkemleriniń kommunalxizmat kórsetiw salasında reformalardı tereńlestiriw, kommunalxizmat kórsetiw sistemasın rawajlandırıwdıń hám jetilistiriw máseleleri boyınsha tapsırmalardı atqarıw jetiw boyınsha iskerligi nátiyjeli muwapıqlashtirilishini támiyinlew;
ekonomikalıq reformalardı ámelge asırıwǵa hám kommunalxizmat kórsetiw sistemasın rawajlandırıwǵa tiyisli wazıypalardıń kompleks haletilishini tashkilqilish;
kommunalxizmat kórsetiw salasında basqarıw strukturasını jetilistiriw, tarmaqqa shet el investitsiyalar hám texnologiyalardı jalb jetiw ushın shárt-shárayatlar jaratıw maydanıdan usınıslar islep shıǵilıwını baqlaw;
mámleketlik hám xojalıq basqarıwı tiyisli shólkemleri menen birge kommunalxizmat kórsetiw ushın tariflar asqanda xalıqtıń sociallıq qorenish qatlamların qorǵawdı názerde tutatuǵın mexanizmlardı islep shıǵıwın támiyinlew;
suw támiynatı, kanalizaciya, ıssılıq támiynatı hám kommunalsoha kárxanalarıda janar may-energetika resurslarini únemlewge tiyisli shólkemlestirilgen-texnikalıq ilajlar hám energiya sarpın kemeytiw tarmaq programmasınń ámelge asırıw jumısların muwapıqlastırıw;
b) transport hám transport kommunikatsiyaları salasında:
ekonomikanı jáne de reformalaw, strukturalıq ózgertiw hám diversifikatsiyalew programmasıǵa muwapıq transport hám transport kommunikatsiyaları salasında reformalardıń ámelge asırılıwın sistemalı hám kompleks úyreniwdi tashkiletish;
transport hám transport kommunikatsiyalarınıń barlıq túrleri iskerligi monıtoringini támiyinlew hámde analiz etiw hám usı tarawlarda mámleketlik siyasatını, basqarıw formaları, usılları hám strukturasını jetilistiriwge tiyisli usınıslar islep shıǵıwın baqlaw;
transport salasınń iskerlik kórsetiwi hám transport kommunikatsiyaların rawajlandırıwdıń máseleleri boyınsha qabıletilgan normativlik-huqıqıy hújjetlerdiń atqarılıwın shólkemlestiriw;
jolawshılar hám júk tasıwdı maqul túsetuǵınlastırıw, onıń natiyjeliligin asırıw jáne onı aqılǵa say shólkemlestiriw, transport kommunikatsiyaların jedelrivojlantirish hámde olardıń turaqlı iskerlik kórsetiwi, transportda tasıw hám transmilliy transport koridorların rawajlandırıwdıń salasında xalıq ara xızmetleslikti keńeytiw wazıypaları kompleks hal etiliwin shólkemlestiriw;
transport hám transport kommunikatsiyaları tarawı iskerligi máselelerinde mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleri, jergilikli atqarıw etuvchi húkimet shólkemleri, basqa organlar hám shólkemlerdń óz-ara xızmetlesligin támiyinlew;
báseki ortalıǵını qáliplestiriw, transport xızmetlerin bazarınan teń paydalanilishini támiyinlew maydanıdan usınıslar islep shıǵıw;
transport xızmetlerine haq tólew boyınsha xalıqtıń sociallıq qorenish qatlamlarına beriletuǵın jeńilliklerdiń ámeldegi sistemasın analizqilish hám olardı unifikaciya etiwge tiyisli usınıslar islep chiqilishni baqlaw;
transport hám transport kommunikatsiyaları salasında jeke menshik, kishi biznes hám jeke isbilermenlikti isenimli qorǵawdı támiyinlew, olardı jedelrivojlantirish jolındaǵı tosqınlıqlardı jónge salıw jetiw ilajları programması ámelge asırılıwın monıtoringini támiyinlew hám analizqilish;
v) kapital qurilis hám kesip alıp islew jumısları programmaları salasında:
ekonomikanı jáne de reformalaw, strukturalıq ózgertiw hám diversifikatsiyalew programmasıǵa muwapıq kapitalqurilish salasında reformalardıń ámelge asırılıwı sistemalı hám kompleks úyrenilishini tashkiletish;
kapitalqurilishda, za’ru’rli xalıq xojalıǵı obektleri qurılısıda, atap aytqanda, sociallıq tarawdıń, turaq-jay hám infratuzilma obektleri qurılısıda kesip alıp islew jumısların tashkiletish salasında monıtoringni támiyinlew hámde jaǵday hám jaǵdaynı analizqilish;
kapital qurılıs salasında reformalardı tereńlestiriw máseleleri boyınsha Ózbekstan Respublikası nızamları, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń húkimleri, qararları hám buyrıqları, Ministrler Mákemesiniń qararları hám buyrıqları, Qaraqalpaqstan Respublikası Konstitusiyası hám nızamları, Joqarǵi Kengesning qararları hám basqa hújjetleri, Ministrler Sovetiniń qararları hám buyrıqları atqarılıwı boyınsha mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleri, jergilikli atqarıw etuvchi húkimet shólkemleri iskerligi nátiyjeli muwapıqlashtirilishini támiyinlew;
qurılıs kompleksın basqarıw strukturasını jetilistiriw, kapital qurılısda basqarıw sistemasına hám xojalıq munasábetlerine bazar principleri hám mexanizmların keń usı jetiw, qurılıs salasında jeke hám kishi isbilermenlikti, bazar infratuzilmasini rawajlandırıwdıń boyınsha islep shıǵılǵan usınıslardıń monıtoringini baqlaw;
kapital qurılısnıń normativ-texnikalıq hám informaciya bazasın jańarıw hám jetilistiriw, proektlashtirish hám qurılıs-montaj jumıslarınıń zamanagóy usılların usı jetiw jumısların shólkemlestiriw;
investitsiya proektlarining texnikalıq- ekonomikalıq tiykarlanishlarini tayarlaw dárejesin asırıw hámde olardı qáliplestiriw, kórip shıǵıw hám tastıyıqlaw rejimin jetilistiriw;
proektlash hám kesip alıp islew qurılıs shólkemlerin mámleketlik ıqtıyarınan shıǵarıw hám jekelestiriw, olardıń negizinde tiykarınan jeke hám qospa kárxanalar shólkemlestiriw processlerin muwapıqlastırıw;
proektlash hám qurılıs-montaj jumısların orınlaw maydanıdan buyırtpalardı jaylastırıwda tańlawlar shólkemlestiriw dárejesin asırıw;
qurılıs-montaj jumısların shólkemlestiriwdiń tiykarǵı forması sıpatında obektlerdi paydalanıwǵa tayın halda júzege keliw jetiwge ótiwdi támiyinlew, qurılıs iskerliginde shártnamalıq munasábetlerdiń rolin kúsheytiw;
awıllıq jaylarda úlgili proektlar boyınsha jalǵız tártipte turaq-jay, sırtqı injinerlik tarmaqları hám infratuzilma obektlerin qurıw programmasın ámelge asırıw jumısların muwapıqlastırıw;
kapitalqurilish hám arxitektura salasında jeke menshik, kishi biznes hám jeke isbilermenlikti isenimli qorǵawdı támiyinlew, olardı jedel rawajlandırıwdıń jolındaǵı tosqınlıqlardı jónge salıw jetiw ilajları programması ámelge asırılıwı monıtoringini támiyinlew hám analizqilish;
g) qurılıs industriyası hám qurılıs materialları sanaatı salasında:
ekonomikanı jáne de reformalaw, strukturalıq ózgertiw hám diversifikatsiyalewdi támiyinlew ilajları programmasıǵa muwapıq qurılıs industriyası hám qurılıs materialları sanaatıda reformalardıń ámelge asırılıwı sistemalı hám kompleks úyrenilishini shólkemlestiriw;
qurılıs industriyası hám qurılıs materialları sanaatıda monıtoringni támiyinlew hám jumıslardıń jaǵdayını analizqilish;
qurılıs industriyası hám qurılıs materialları sanaatını rawajlandırıwdıń salasında qabıl etilgen qararlar ámelge asırılıwın támiyinlew;
qurılıs industriyası hám qurılıs materialları sanaatını jáne de rawajlandırıwdıń, qurılıs industriyası hám qurılıs materialları sanaatıda bazar principleri hám mexanizmların keń usı jetiw, usı tarawlarda jeke hám kishi isbilermenlikti rawajlandırıwdıń boyınsha islep shıǵılǵan usınıslardı qadaǵalawını kúsheytiw;
qurılıs materialları sanaatını jańa texnologiyalar, qurılıs ásbap- úskeneleri, texnika, materiallar menen támiyinlewdiń kompleks programmaların qáliplestiriw;
qurılıs materiallarınıń aldıńǵı túrlerin óndirisdi ózlestiriw, qurılıs industriyası kárxanalarıda zamanagóy texnologiyalardı usı jetiw boyınsha usınıslar islep shıǵıw;
qurılıs industriyası kárxanalarını jedel rawajlandırıwdıń ushın jeke menshik, kishi biznes hám jeke isbilermenlikti isenimli qorǵawdı támiyinlew, olardı jedel rawajlandırıwdıń jolındaǵı tosqınlıqlardı jónge salıw jetiw ilajları programması ámelge asırılıwı monıtoringini támiyinlew hám analiz etiw;
d) arxitektura hám qurılıs jumısların baqlaw salasında:
birden-bir arxitektura-qalasozlik siyasatı ámelge asırılıwın hámde kepillikli mámleketlik shólkemleri hám jergilikli atqarıw etuvchi húkimet shólkemleri tárepinen qalasozlik iskerligi salasında ózlerine júklengen wazıypalardıń atqarılıwın támiyinlew;
xalıq punktlerin kompleks rawajlandırıwdıń boyınsha qabıl qılınıp atırǵan proekt sheshimleriniń dárejesi hám sapasın asırıw;
qurılıs jumısları sapası maydanıdan zárúr dárejede qadaǵalaw ornatıw.
e) mineral shiyki zat hám uglevodorodlarni qıdırıw hám qazib alıw salasında:
geologiya-qıdırıw jumısların basqarıw sistemasın jetilistiriw hámde jer astı baylıqlarınan nátiyjeli paydalanıw hám mineral shiyki zat qazib alıw talaplarını esapqa alǵan halda, aymaqlardı kompleks geologik úyreniw, eng áwele, uglevodorod shiyki zat, túp, reńli, kemde-kem ushraytuǵın metallar hám uran, sonıń menen birge, mineral shiyki zattıń basqa túrlerin, dushshı hám mineral jer astı suwini qıdırıw hám razvedka etiw natiyjeliligin asırıwdı támiyinleytuǵın paydalı qazilmalarning geologik rezervlerin prognozlashtirishning zamanagóy texnologiyaları hám aldıńǵı metodların usı jetiw strategiyasın islep shıǵıw hám ámelge asırıwdı baqlaw;
jer astını geologik úyreniw, mineral shiyki zattı hám uglevodorodlarni qazib alıw hám qayta islew salasında maqsetli programmalardı, ónim bólistiriwine tiyisli pitimler proektlarini ámelge asırıw maydanıdan qararlar qabıllaw ushın ekspertiza ótkeriw hám usınıslar tayarlawdı ámelge asırıw;
jer astı baylıqların geologik úyreniw, olardan paydalanıw hám olardı qorǵaw, mineral shiyki zat bazasın qayta tiklew salasında mámleketlik siyasatı ámelge asırılıwın támiyinlew;
geologiya, jer astı baylıqlarınan paydalanıw hám olardı qorǵaw, mineral shiyki zat hám uglevodorodlarni qazib alıw salasında túpkilikli ózgerisler ámelge asırılıwın sistemalı hám kompleks úyreniwdi shólkemlestiriw;
geologiya-qıdırıw jumısları programmaları ámelge asırılıwı monıtoringini hámde paydalı qazilmalarning tiykarǵı túrleri rezervleri hám resurslarini waqıtında kupaytirish ilajları nátiyjeliligi analiz etiliwin támiyinlew;
birden-bir texnika siyasatını ótkeriw, geologiya hám neft-gaz tarmaǵınıń geologiya-qıdırıw, burawlaw hám qazib alıw kárxanalarını modernizaciyalaw, texnikalıq hám texnologiyalıq tárepten qayta buyımlawdı analiz etiw hám usınıslar tayarlaw;
hújjetler aylanıwı, esap hám esabat sistemasına, geologiya tarmaǵı shólkemleriniń qarjı-xojalıq iskerligine, xızmetkerlerdi basqarıwǵa, óndiris-texnologiya processlerine tiykarınan zamanagóy informacion- kommunikatsiya texnologiyalarını hám programmalıq ónimlerdi usı jetiw boyınsha reformalardıń ámelge asırılıwı sistemalı hám kompleks úyrenilishini shólkemlestiriw;
j) janar may-energetika kompleksın rawajlandırıwdıń salasında:
jańa islep chikarishlarni júzege keliw jetiw, islep atirǵanların modernizaciyalaw, texnikalıq hám texnologiyalıq tárepten qayta úskenelewge jóneltirilgen janar may-energetika kompleksı kárxanalarını turaqlı hám teń salmaqlılıqlı rawajlandırıwdıń maqsetli programmaların islep shıǵıw hám ámelge asırıw;
mápdar mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleri, jergilikli atqarıw etuvchi húkimet shólkemleri hám basqa shólkemler menen birge uglevodorod shiyki zat hám janar may-energetika resurslarini islep shig'ariw hám olardan paydalanıwdıń eng za’ru’rli balanisların islep shıǵıw hám olardıń atqarılıwın baqlaw;
birden-bir texnika siyasatını aparıw, yoqilgi-energetika kompleksı kárxanalarını, payda etinadigan quwatlar hám elektr tarmaqların modernizaciyalaw, texnika hám texnologiya menen qayta úskenelew, energiyaning muqobil dáreklerinen paydalanıwdıń sınap kurilgan texnologiyaları usı etilishini analizqilish hám olar maydanıdan usınıslar tayarlaw;
neft ónimleri ornın basıw ushın avtogaz toltırıw kompressor hám avtogazquyish stanciyaları shaqapshaların rawajlandırıwdıń hámde avtotransport qurallarını suyultirilgan hám qısılǵan gaz menen islewge basqıshpa-basqısh ótkeriw programmaları ámelge asırılıwı monıtoringini aparıw;
z) texnikalıq tárepten tártipke salıw, standartlastırıw, metrologiya muwapıqlıqdı bahalaw salasında:
standartlastırıw, metrologiya, sertifikatlashtirish, xalıq ara standartlardı, atap aytqanda sapanı basqarıw sisteması boyınsha xalıq ara standartlardı qollanıw tiykarında ónimlerdiń sapasın hám básekige shıdamlılıǵın asırıw salasındaǵı birden-bir mámleketlik siyasatı ótkeriliwin shólkemlestiriw;
standartlastırıw, metrologiya hám sertifikatlashtirish sistemalarınıń iskerlik kórsetiwin hám rawajlantirilishini sistemalı úyreniwdi hám kompleks analizqilishni shólkemlestiriw, standartlastırıw, metrologiya hám sertifikatlashtirish, xalıq ara standartlardı, atap aytqanda sapanı basqarıw boyınsha xalıq ara standartlardı qollanıw tiykarında ónimler sapasın hám básekige shıdamlılıǵın asırıw salasında mámleketlik siyasatını qáliplestiriw hám ámelge asırıw boyınsha usınıslardı analizqilish hám tayarlaw;
standartlastırıw, metrologiya hám muwapıqlıqdı bahalaw boyınsha xalıq ara talaplardı hám xalıq ara shólkemler menen xızmetleslikti esapqa alǵan halda milliy sapa infratuzilmasini jáne de jetilistiriw hám rawajlandırıwdıń boyınsha usınıslar islep shıǵıw;
metrologiya hám muwapıqlıqdı bahalaw salasındaǵı normativlik-huqıqıy hújjetlerdiń ámelde atqarılıwın támiyinlew boyınsha jumıslardıń monıtoringini aparıw hám olardı muwapıqlastırıw.
8. Kompleks basshıı óz gerdenine júklengen wazıypalarǵa muwapıq:
aymaqlarında sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıwdıń, ekonomikalıq reformalardıń ústin turatuǵın wazıypaları hám programmaları atqarılıwın muwapıqlashtirib baradı.
Kompleks quramına kiretuǵın shólkemlerdń kadrların tańlaw, jay-jayına qoyıw, belgilew hám wazıypasınan azat jetiw boyınsha kompleks ilajlardı orınlawda Respublika hámde oraylıq strukturalar basshıiyati menen xızmetleslik etedi.
Kompleksqa qarawlı basshı lawazımlarǵa ámeldegi hám perspektivalı kadrlar rezervin qáliplestiriw maydanıdan usınıslar kiritedi. Rezervga kiritilgen kandidatlerdi tayarlab barıw jumısların tashkiletadi.
Óz kepilligi sheńberinde Ózbekstan Respublikası hám Qaraqalpaqstan Respublikası Húkimet shólkemlerinde Ministrler Keńesinen wákillik etedi.
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń arxitekturalıq kórinis hám qurılıs salasındaǵı birden-bir siyasatını ámelge asırılıwın támiyinleydi.
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń basqarıw qurılısı hám qayta qurılısı bas rejesin, qala rawajlandiriwdiń programması, onıń injenerlik infrastrukturalarini islep shıǵıwǵa basshılıq etedi.
Qurılıs ónimleri hám qurılıs sapasın qadaǵalaw etiwshi mámleketlik hám mekemelik organlardıń jumısın muwapıqlastıradı.
Qala hám rayonlar qurılısı hám arxitektorchilikning sapa dárejesine bolǵan zamanagóy talaplarǵa amel qiliniwi, kapital tusumlerning nátiyjesin kóteriw menen birge investitsiya procesi múddetlerin kemeytiw qadaǵalawını támiyinleydi.
Kompleks júrgizetuǵın tarawǵa kiretuǵın máseleler boyınsha Ózbekstan Respublikası Ministrler Mákemesine, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵi Kengesi hám Ministrler Keńesine kiritilgen usınıslardı hám hújjetler proektlarini kórip shıǵıwda mámleketlik máplerine qatań ámel etilishini támiyinleydi, tayarlanǵan hújjetler proektlariga ruxsat belgisi (viza) qóyadı. Tiyisli hújjetler qabılqilingandan keyin olardıń ámelge asırılıwı maydanıdan sistemalı qadaǵalaw tashkiletilishini támiyinleydi;
Nızam hújjetleri, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń húkimleri, qararları hám buyrıqları, Húkimet qararları, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵi Kengesi Prezidiumi hámde Ministrler Sovetiniń qararları hám buyrıqları proektlarining ekspertizadan ótkeriliwin hám sapalı tayarlanishini shólkemlestiriw máselelerinde Ministrler Keńesi apparatı menen birge xızmetleslik etedi;
Ózbekstan Respublikası nızamlarınıń, Ózbekstan Respublikası Prezidenti húkimleri, qararları, buyrıqları hám tapsırmalarınıń, Húkimet qararlarınıń, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵi Kengesi hám Ministrler Sovetiniń qararları, buyrıqları atqarıw etuvchi húkimet shólkemleri tárepinen atqarılıwı maydanıdan qadaǵalawdı támiyinleydi;
Ministrler Sovetiniń sanaattı rawajlandırıwdıń, kapital qurılıs hám kommunikatsiyalar máseleleri hám Janar may-energetika, kommunal xojalıǵı hám abadanlastırıw máseleleri boyınsha xatkeriyatlari basshıları, bas qánigeleri lawazımlarına kadrlar tańlawdı ámelge asıradı;
Ministrler Sovetiniń sanaattı rawajlandırıwdıń, kapital qurılıs hám kommunikatsiyalar máseleleri hám Janar may-energetika, kommunal xojalıǵı hám abadanlastırıw máseleleri boyınsha xatkeriyatlari basshıların, bas qánigelerin qayta tayarlaw, olardıń mamanlıǵın asırıw, olardı xoshametlew hámde olarǵa salıstırǵanda intizomiy sazay ilajlarını qóllaw tuwrısında usınıslar kiritedi;
Ministrler Sovetiniń sanaattı rawajlandırıwdıń, kapital qurılıs hám kommunikatsiyalar máseleleri hám Janar may-energetika, kommunal xojalıǵı hám abadanlastırıw máseleleri boyınsha xatkeriyatlari hámde tiyisli mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleriniń oraylıq apparatlarında kadrlar rezervin qáliplestiriw jumısların sistemalı tiykarda tashkilqiladi.
3-bap. Kompleks basshıınıń huqıqları hám juwapkerligi
9. Kompleks basshıı ózine júklengen wazıypalar hám funktsiyalardı orınlaw ushın tómendegi huqıqlarǵa iye:
Ministrler Keńesiida kórip shıǵıladıǵan máselelerdi analizqilish hám tayarlaw ushın zárúr bolǵan materiallar hám maǵlıwmatlardı mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleri, jergilikli atqarıw etuvchi húkimet shólkemlerinen hámde taǵı basqa organlar hám shólkemlerden belgilengen tártipte soraw hám alıw;
mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleri, jergilikli atqarıw etuvchi húkimet shólkemleri, basqa organlar hám shólkemler basshıları hám wákilleri qatnasıwında jıynalıslar ótkeriw;
hámeldarlıq etiletuǵın ministrlikler, mámleketlik komitetleri hám keńseler, mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleri kollegial shólkemleriniń jıynalıslarında, sonıń menen birge, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵi Kengesi Baslıǵı hám Ministrler Keńesi Baslıǵınıń tapsırmaları boyınsha - mámleketlik basqarıw shólkemleriniń, Kompleks basqaradigan tarawǵa kiretuǵın máseleler boyınsha ótkeriladigan jıynalısları hám jıynalıslarında qatnasıw;
mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleri hám basqa shólkemler basshıları hám wákillerin Ministrler Keńesinde kórip shıǵıladıǵan máselelerdi islep shıǵıw ushın belgilengen tártipte jalb jetiw, tiyisli máseleler boyınsha waqtınshalıq jumısshı gruppalar dúziw;
Kompleks basshıı zárúr materiallar, maǵlıwmatlardı usınıs jetiw, sonıń menen birge, tarawǵa tiyisli hújjetler proektlarini puqta islep shıǵıw boyınsha talapları hám tapsırmaları onıń tárepinen belgilengen múddetlerde atqarılıwı kerek.
Kompleks basshıı ózi basqaradigan máseleler boyınsha ministrlikler, mámleketlik komitetleri, keńseler, xojalıq birlespeleri, kárxanalar hám basqa shólkemler basshılarıǵa tapsırmaları belgilengen tártipte atqarılıwı májburiy bolıp tabıladı.
11. Kompleks basshıı:
Kompleks basshıı gerdenine júklengen wazıypalardıń zárúr dárejede hám sapalı atqarılıwı ushın;
Tarawǵa tiyisli tapsırmalarınıń Sanaattı rawajlandırıwdıń, kapital qurılıs, kommunikatsiyalar hám kommunal xojalıǵı máseleleri boyınsha máseleleri kompleksı quramına kiretuǵın mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemleri, shólkemler tárepinen waqıtında hám sapalı atqarılıwın támiyinlew ushın;
Ministrler Mákemesiniń «Atqarıw intizomini bekkemlew ilajları tuwrısında» 1999 yil12 yanvardaǵı 12-sanlı sheshimine muwapıq atqarıw intizomining bekkemleniwi ushın juwap beredi.
4-bap. Kompleks basshıı iskerligin shólkemlestiriw
12. Kompleks basshıı jumısları «Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi tuwrısında» gi Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamıǵa, usı Qaǵıydaǵa, sonıń menen birge, Ministrler Sovetiniń jumıs jobaları hámde Sanaattı rawajlandırıwdıń, kapital qurılıs, kommunikatsiyalar hám kommunal xojalıǵı máseleleri boyınsha máseleleri kompleksin jumıs jobası tiykarında shólkemlestiriledi.
13. Kompleks basshıı tarawǵa tiyisli tapsırmalardı hámeldarlıq etiletuǵın mámleketlik hám xojalıq basqarıwı shólkemlerinde, shólkemlerde jergilikli atqarıw etuvchi húkimet shólkemlerinde ámelge asırılıwı sistemalı monıtoringini támiyinlew boyınsha iskerligi Ministrler Sovetiniń jumıs rejesine, sonıń menen birge, Ministrler Sovetiniń Baslıǵı tapsırmalarına muwapıq kompleks úyreniwlerdi ámelge asırıw jolı menen, Ministrler Sovetiniń Basqarıwshıı jıynalıslarında Sanaattı rawajlandırıwdıń, kapital qurılıs, kommunikatsiyalar hám kommunal xojalıǵı máseleleri boyınsha máseleleri kompleksı esabatların eshitgan halda shólkemlestiriledi.
5-bap. Kompleks basshıı tárepinen jumısları tashkilqilinadigan komissiyalar hám keńesler
Respublika Ekonomika tarmaqların gúzek-qıs dáwirinde turaqlı islewge tayarlawdı muwapıqlastırıw boyınsha Aymaqlıq komissiyası;
Janar may-energetika resurslarini únemlew boyınsha komissiyası
Temir tersak, qara hám reńli metall úzindilerin hám shıǵındıların tayarlaw hám qayta islewge tapsırıwdı baqlaw hám muwapıqlastırıw boyınsha Respublika komissiyası;
Ekilemshi qaǵaz shıǵındıların toplaw hám qayta tayarlaw ushın jetkiziwdi baqlaw hám muwapıqlastırıwshı boyınsha komissiyası;
Awıl xalıq punktlerin ishimlik suwı hám tábiy gaz menen támiyinlew programmasın ámelge asırıw boyınsha Respublika komissiyası;
Oǵada za’ru’rli hám kategoriyalangan obektlerdiń qawipsizligin támiyinlew boyınsha keńseleraro komissiyası;
Ataw hám Aralboyi máseleleri boyınsha muwapıqlastırıwshı Keńesi;
Jol háreketi qawipsizligin támiyinlew boyınsha komissiyası;
Neft ónimlerin avtomobillerge janar may qoyıw shaxobchalari arqalı satıw boyınsha iskerlikti litsenziyalaw komissiyası;
Awıl hám orman xojalıqları kárxanalarıdaǵı suw xojalıǵı obektlerin qabıl qılıp alıw boyınsha Mámleketlik komissiyası;
Ministrler Keńesi janındaǵı Xalıq punktlerin kompleks qurılısın baqlaw komissiyası;
Balıqchilik, tábiy suw háwizlerin balıq ovlash kárxanalarıǵa kireyge beriw máselelerin kórip shıǵıw boyınsha arnawlı komissiyası;
Ministrler Keńesi janındaǵı qala átirapı hám qalalararo avtotransport baǵdarlarıda jolawshılardı tasıwdı shólkemlestiriw komissiyası;
Respublika arxitektura-qala qurılısı Keńesi;
Isbilermenlik subektlerdiń tańlaw usınıslarını kórip shıǵıw boyınsha tańlaw komissiyası;


text:
Qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığı munasebetinen Lvivde mayıs 17-18 künleri bir sıra tedbir keçirilecek. Böylece, şeerde fotosergisi, film numayışı ve matem mitinginiñ keçirilmesi beklenile.
Bunı Lvivdeki tedbirlerni teşkil etkenlerden biri olğan «Krım SOS» teşkilâtı Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Mayıs 18-de dünyada Qırımnıñ tamır halqınıñ aman-aman yarısını öldürgen Stalinniñ qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığını añalar. Qırımdaki soñki adiseler, Rusiyeniñ yarımada işğali, qırımtatarlarnıñ taqdirini tekrar telükege attı. Aman-aman eki biñ qırımtatarı Lvivde yerleşti», – dep qayd etti teşkilât.
Mayıs 17-de Lvivniñ Prigorodnıy vokzalında («Sunduk» alış-veriş merkeziniñ qarşısı) saat 14-ten 15-ke qadar ressam Rustem Eminovnıñ fotosergisi açılacaq.
Aynı kün saat 17-den saat 18:30-ğa qadar yerli Din tarihı müzeyinde «Qırımtatarlarnıñ sürgünligi – kelecek nesillerniñ taqdirine tesiri. Oşama, medeniyet, siyaset» adlı mini lektsiyalar keçirilecek. «Sürgünlik» şiir muzıka improvizatsiyası keçirilecek.
Saat 20-den 22-ge qadar Svoboda caddesinde «Yüreginde ateş yaq» aktsiyasınıñ keçirilmesi planlaştırıla. Çıraqlardan Qırım yarımadası, «71» raqamı, ukrain ve qırımtatar timsalleri – «Tamğa» ve «Trızub» yapılacaq.
Mayıs 18-de Lvivniñ «Kopernik» kinoteatrinde saat 15:40-tan saat 17:20-ge qadar teşkilâtçılar qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında «Haytarma» bediiy filmini köstermege planlaştıralar, saat 19-dan 20-ge qadar Svoboda caddesinde matem mitingi keçirilecek.
Qırımtatar sürgünliginiñ yıllığına bağışlanğan bir sıra tedbir Kiyevde de keçirilecek.
Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.


text:
«Pravıy sektor» milliy-azatlıq areketi Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından ilân etilgen Qırım qamaçavına qoşulmaq niyetindedir.
Bu aqta teşkilâtnıñ salı künü aşkâr etilgen beyanatında aytıla.
«Qırım qamaçavını ekili uruv olaraq tanıymız – Moskva menfaatına darbe ve Ukrainada üküm sürgen satqınlıq sistemasına uruv», – denile «Pravıy sektor»nıñ beyanatında.
«Qırımnıñ azat etilmesi, Donbassnıñ işğal etilgeni territoriyalarnıñ azat etilmesi kibi, işğalciler ile silâlı küreşsiz olamaz, bunı yahşı añlaymız. Böyle küreşni yalıñız strategik maqsadımıznıñ amelge keçirilmesi ile alıp barmağa mümkün – işğal rejiminiñ yoq etilmesi ve tam devletçilikniñ olması ile», – deyler teşkilâtta.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli»
Yaqında Meclis başı Refat Çubarov Qırım ile memuriy sıñır Hersonda sentâbr 20-21 künleri qapatılacağını bildirgen edi.


text:
Aqmescitniñ bazı şahsiy klinikalarında generatorlarnıñ olmağanından sebep tibbiyet adamları umumiy analizlerni qabul etmey, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böylece, Aqmescitniñ 60 let Oktâbrâ soqağında şahsiy hastahane bölüginde hadimlerniñ bildirgeni kibi, yolbaşçılıq analizlerni qabul etmege yasaq etti, çünki elektrik ağı daimiy sürette berilmey. Anda Ğalebe caddesinde yerleşken baş bölükke muracaat etmege tevsiye eteler.
Diger şahsiy klinikada Qırım.Aqiqatqa añlatılğanı kibi, alâ daa analizlerni qabul eteler, çünki müessiseniñ generatorları bar ve ameliyathane daima çalışa.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.


text:
Qırım musulmanları müftisiniñ muavini Ayder İsmailov qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ qıtaiy Ukrainada QMDİ teşkil etmek teşebbüsini «boş laf» dep adladı.
Bu aqta Ayder İsmailovnıñ Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında aytıla.
«Qırımtatar halqı Qırımda, öz Vatanında yaşay ve Qırım müftiyligi Qırım musulmanları ile birlikte edi ve olacaq. Qırım musulman halqı bizge bergen vazifelerimizni itibar ile yerine ketirmege tırışamız ve tek halqı öz saylağan müftisine qıymet kese bile. Qalğanı – boş laf. Olarğa diqqat ayrımağa ya da ciddiy izaat bermege kerekmey», – dep bildirdi o Qırım musulmanları müftisiniñ mevamını.
O siyaset ve dinni qarıştırmamağa çağırdı.
«Siyasetçiler dinni öz maqsatlarında qullanmasın. Allah olarnıñ tarafında olmaycaq!» – dey İsmailov.
Qıtaiy Ukrainada Qırım Musulmanları Diniy İdaresini teşkil etecekler, baş ofisi Kiyevde olacaq. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev QHA haber agentligine bildirdi. Cemilevniñ sözlerine köre, Qırım Müftiyligi şimdi işğalcige boysunğan.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırım sailindeki Qara deñizniñ Karkinit körfezinde qanunsız şekilde qum ve faydalı qazıntılar elde etüv boyunca cinaiy protsessual başqaruv ve taqiq başlattı. Bu aqta Qırım MC prokuraturasınıñ matbuat hızmeti haber etmekte.
Prokuraturanıñ malümatına köre, bu areketler tabiatqa million grivnalıq zarar bergen. Cinaiy iş Ukraina Cinayet kodeksiniñ 240 maddesiniñ 3 qısmında belgilengen cinayet alâmetlerine istinaden açılğandır.
Mahkemeden evel ötkerilgen taqiqat devamında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ukraina Silâlı quvetleriniñ Deñiz-arbiy quvetlerinen beraber, Rusiyede qayd etilgen kompaniyanıñ Qırım saillerinde tabiat resursları (qum) elde etkeninen alâqalı qanunsız areketlerini qayd etti.
İşbu cinaiy işnen bağlı zararlarnı qapatmaq içün, aprelniñ 10-nda Qırım MC prokuraturası tarafından taqiqat mahkemecisiniñ ricasınen alâqalı qarar qanaatlendirildi ve Odessa vilâyetiniñ Yujnıy limanında bulunğan gemi tevqif etildi, dep bildire prokuratura.


text:
Bağçasarayda qırımtatar faali Ervin İbragimovnıñ hırsızlanmasınen bağlı tahqiqat daa 2017 senesi toqtatılğan eken. Bu aprelniñ 16-nda Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ «Mustafa Cemilev davası» oturışuvında belli oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mahkemege Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresinden cevap keldi: «Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı cinaiy dava 2017 senesi sentâbrniñ 25-nde mesüliyetke çekilecek insanlarnıñ şahsiyetlerini bilmek imkânsız olğanından toqtatıldı».
«Mahkeme, Qırım Cumhuriyetindeki tahqiqat komitetiniñ baş tahqiqat idaresine Ervin İbragimovnıñ bulunğan yerini, mahkemege kelip, şaatlıq ete bilemi bilmek içün muracaat yolladı. Ve bıltır dekabrniñ 24-nde Tahqiqat komitetiniñ Baş tahqiqat idaresi Ermeni Bazar şeer mahkemesine cevap bergeni belli oldı, anda Ervin İbragimovnıñ hırsızlanmasınen bağlı davaları bar, bulunğan yeri belli degil, dava ise 2017 senesi toqtatıldı, dep aytıla», – dep añlattı Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa.
2020 senesi dekabr ayında Mustafa Cemilevniñ davası mahkemede baqılğanda şaat Ervin İbragimov kelmegeni içün teneffüs ilân etilgen edi.
2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda Dünya qırımtatar kongressiniñ icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlandı. O vaqıttan berli Qırımdaki Rusiye quvetçileri onı tapmadı. «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ faalleri Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde onı tapmaq talabınen muntazam sürette toplaşa.


text:
Rusiye devlet bücetinden işğal altındaki Donetsk ve Lugansk vilâyetlerine ayırılğan paralarnı Kaliningrad ve işğal altındaki Qırımğa yollamaqta. Ne sebepten Moskva para aqımını bu şekilde dağıta?
Kreml Donbassnen bağlı global planlarından vazgeçmedi, dep saya donetskli siyasetşınas Kirill Sazonov.
Donbass Rusiye içün - alâ daa Kyivge basqı yapmaq içün qullanğan bir vastasıdırKirill Sazonov
– Donbass Rusiye içün – alâ daa Kyivge basqı yapmağa imkân bergen bir vastadır. İşğal etilgen topraqlarğa hususiy bir status berip, Ukrainağa keri qaytaruv planından kimse vazgeçmedi. Söz, finansirlev tamamile Kyivden yapılması, cengâverlerniñ afu etilerek, «halq militsiyasına» çevirilmesi, ayrıca Yuqarı Radada olarğa veto aqqı tanıyaraq, temsilcilik berilmesi aqqında yürsetilegenini hatırlatmaq ister edim.Rusiye para yardımı yapmaqtan vazgeçmesi, bir mana ifade etmemekte. Mustaqil olğanı aqqında ilân etken cumhuriyetlerniñ silâlı quvvetleriniñ saflarında cengâver ruh kötermek ve koordinatsiyanı eyileştirmek maqsadınen, orta idariy terkipte, epbir Rusiyeden yollanğanlar bulunmaqta. Lâkin, meselâ, rusiyeli arbiyler Donbassnı terk etse, işte o zaman cengâverler ciddiy teşkiliy meselelernen qarşılaşması mümkün.
Ukrainalı siyasetşınas, «Yekâne koordinatsion merkez» (Yedinıy koordinatsionnıy tsentr) platformasınıñ lideri Oleg Saakân qayd etkenine köre, Donbassqa yapılğan açıq yardımnı kesmeknen Rusiye, bir kereden bir qaç meseleni çezgen olıp çıqa.
Ukrainağa topraqlarını keri qaytarmadan qaytaruv teşebbüsinen qoyulğan bir qapqandır buOleg Saakân
– «Qırımğa» böyle kösterişnen para yollanması, prezident saylâvından evel bir yapılğan Qırım oyunı olma ihtimali bar. Saylâv tamam işğal yapılğan künü yani martnıñ 18-nde keçirilecegini hatırlatmaq ister edim. O ya da bu şekilde, Moskva Donbassta işğal etilgen ukrain topraqlarına paralarnı bücetniñ gizli menbalarından yollay edi. Belki de, işte Rusiye Federatsiyası ukrain buhranı meselesinde endi añlaşmağa mümkün olacaq bir pantnör olaraq körünmesi içün Almaniya ve ABD tarafına yapılğan bir soy reveranstır. O qısmen de olsa, buñı becerebile. İç olmağanda, Vladimir Putinniñ barıştırıcılarnı kirsetme teşebbüsini alayıq – bu başından berli ukrain tarafınıñ ğayesi olıp kelmekte. Rusiye prezidenti er kesniñ diqqatini çekecek bir kün tertibi tapqan olıp çıqa. Ukrainağa topraqlarını keri qaytarmadan qaytaruv teşebbüsinen qoyulğan bir qapqandır bu.
Ukrainalı iqtisatçı, «Finans studiyası» (Finansovaya studiya) konsalting şirketiniñ idareci parntnörı Yevgeniy Nevmerjitskiy Rusiye paralarınıñ saylâv versiyasınen dağıtıluvına qol tutmaqta.
Bu saylâvcılar içün açıq bir jesttir: bizge ait olmağan topraqlarğa qol tutmaqtan vazgeçip, yardımnı bizim toprağımız olğan Qırımğa yollaymızYevgeniy Nevmerjitskiy
– İşğal etilgen Donbass territoriyalarınıñ, tanılmağan olması ve tış ticaretiniñ olmaması sebebinden iqtisadiyatınıñ tıştan yardım almadan adam aqıllı inkaşaf etmesine çare yoq. Rusiyeniñ yardımına kelgende ise, epimiz onıñ insaniy yardım degil de, silâ yardımı yollağanından epimiz pek yahşı haberdarmız. Mustaqilligini ilân etken cumhuriyetlerge yapılğan arbiy yardımlar Rusiyege paalığa patlay. Şimdi ise saylâvcılar içün açıq bir jest yapıldı: bizge ait olmağan topraqlarğa qol tutmaqtan vazgeçip, yardımnı bizim toprağımız olğan Qırımğa yollaymız denilmekte. Zanımca, prezident saylâvından evel böyle bir adımnı Kreml muim dep tanımaqta.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
35 fälästinlene qulğa alğannar
İzrail köçläreneñ törle ğayeplär belän fälästinlelärne qulğa aluları däwam itä
İzrail ğaskärläre basıp alınğan Yordannıñ könbatış üzänlegendä 35 fälästinlene qulğa alğan.
Cirle çığanaqlardan alınğan mäğ’lümatlarğa qarağanda, İzrail köçläre Yordannıñ könbatış üzänlegeneň törle töbäklärendä tentülär ütkärgän.
Tentülärdä, kübese Ramallaxtağı Êmari Fälästin qaçaqlar lagerınnan bulu belän bergä, 35 fälästinle qulğa alınğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Şeñcanda cir teträde
Qıtaynıñ Şeñcan-Uyğır avtonomiyale rayonında 5,2 ball zurlığında cirteträw barlıqqa kilde


text:
Bu kiçik kitap daa 2007 senesi Aqmescitte neşir etildi. Mında Azatlıq Radiosı tarihınıñ eñ meraqlı baplarından birini teşkil etken qırımtatar Aişe Seitmuratovanıñ 49 radio yayınınıñ metinleri yer ala.
Azatlıq Radiosısı rus hızmetiniñ sabıq müdiri Mario Körtiniñ bu kitapnıñ kiriş sözünde dünyanıñ adil adamı adlandırğan Ayşe Seitmuratovanı oquycılarımız yahşı bile. Adil insan başqaları içün özüni feda etken insandır. Ayşe Seitmuratova böyledir.
Vatanına qaytmaq içün qırımtatar milliy areketine qoşulğanı sebebinden Sovet lagerlerinde oturıp çıqqan soñ eki yolu bar edi: ya qırımtatar halqınıñ aqlarını mudafaa etkenine köre kene mahküm etilmek ya da icret etmek. Tarihçı Gülnara Bekirova Ayşe Seitmuratova aqqında yazğan maqalede Yelena Bönner 1978 senesi çıqıp ketmek içün izin almağa yardım etkeni aqqında yaza. Seitmuratovanıñ ruhiy ustazı Ceppar Akimov ketmezden evel oña dedi ki, qıyın olsa, «işimiznen oğraşmamağa» aqqı bar ve Ayşe cevap berdi: «Öyle olsa nege ketmek?».
Mario Korni Ayşeniñ işine dair er angi sualge «silâlasızlaştırğan» bir sual ile cevap bermegenini qayd ete, çünki «yahşılıqnıñ sadeligi» böyledir. Misal olaraq, bir qaç onyıllıqtan soñ Azatlıq Radiosınıñ dalğalarında bütün dünya onıñ yayınlarından qırımtatarlarnıñ taqdirini ögrengen soñ, o, Vatanına qaytıp hayriye işlernen oğraşıp başladı, qırımtatarlarnıñ tarihına dair vesiqalarnıñ arhivi içün bina ve 2001 senesi «Qartlar evi»ni qurdı. Ve bunı ne içün yapqanını sorağanlarda, «Men veteranlargha söz berdim», dep cevaplandı. Er şey sadedir. O, ömrüni başqalarına bağışlağan adil insandır.
Keriç yarımadasınıñ qırımtatarlarınıñ sürgün etilgen kun Ayşe yedi yaşında edi. Yolğa, cebege ketken babasınıñ ediyesini almaq istedi – özünden daa büyük olğan sevimli qoqlasını. Amma zabit oña ruhset bermedi. Ve Ayşe evniñ arqasına çaptı, anda balan bir okop bar edi, qoqlasını anda qoydı ve usbtüne topraq septi. Qaytqan soñ qazıp çıqaracağını tüşündi. 1961 senesi o Qıırmğa keldi ve tuvğan köyüni ziyaret etti, daa doğru köyüniñ evel olğan yerini, amma anda bir şey tapmadı, çünki köy artıq yoq edi.
Ayşe Seitmuratova onyıllıq icreti devamında dünya seviyesindeki bir cemaat erbabı oldı. Qırımtatarlarnıñ vaziyetini dair maruzalarnen bir çoq forum ve konferentsiyada çıqışta bulundı: Londrada (1980), Pariste (1980), Kuala-Lumpurda (1981). 1980 senesi aprel ayında o ABD Senatında çıqışta bulundı, eki kere Beyaz Evge davayet etildi (1982 ve 1988), ABD prezidenti Ronald Regan ile qabulda oldı. 1990 senesi Türkiye prezidenti Turgut Ozal ile körüşti. 1980 senesi noyabr ayında Madridde Helsinki yeyükn aktı muşaveresinde iştirak etti, 1986 senesi Viyana konferentsiyası içün Magadanda apiste olğan Mustafa Cemilevniñ küreşine bağışlanğan 38 devletniñ Tış işler nazirlerine berilgen risale basıp çıqardı.
Sovet milliy siyasetiniñ ve ŞSCB-deki milliy cinayetlerniñ ustbni açıp Kanada, İngiltere, İtaliya, Türkiye, Frenkistan parlamentlerinde, ABD Kongressinde çıqışlarda bulundı, türlü memleketlerniñ universitetlerinde lektsiyalar oqudı. O, Dünya uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ işinde iştirak etti – «Harqara amnistiya», «İnsan aqları halqara ligası», «Amerkia Helsinki gruppası». O, Mustafa Cemilevni mudafaa etmek içün halqara bir komitet teşkil etti, bundan ğayrı Yuriy Osmanov, Reşat Ablayev, Sinaver Kadırov ve diger siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi oğrunda küreşti.
Endi kitap aqqında. Ayşe Seitmuratovanıñ iştiragi ile Azatlıq Radiosınıñ tahminen elli yayınınıñ metinleri bir qırımtatar qadınınıñ ve bütün dünya toplulığınıñ Sovet ükümetiniñ ŞSCB-de yaşağan halqlarğa qarşı yapılğan cinayetleri nasıl meydanğa çıqarılğanınıñ tarihiy protoklnını taqdim ete. O zaman Şuralar Birliginde yüz bergen vaqialar aqqında dünya içün başqa bir malümat menbası yoq edi. Bir qapı altında toplanğanlar, Ayş apteniñ öz ömrüniñ bir parçası degil, em de jurnalistlerniñ dünyadaki insan aqlarını ve azatlığını qorumaq messiyasını nasıl yerine ketirgenlerini köstergen Azıtlıq Radiosınıñ tarihındaki korbmli bir parçasıdır.
Azatlıq Radiosında «Vesiqalar ve insanlar» ve «Ayşe Seitmuratovanıñ subetleri» yayınlarnı alıp bara edi. ilk yayını, Aleksandr Gertsen ve diger rus siyasiy içtimaiyat klassikleri qırımtatar halqınıñ akimiyet tarafından quvğunlıqqa ögratıluvını meydanğa çıqarğanları aqqında edi.
O, dünya toplulığına sürgünlikten soñ yoq etilgen Qırım MŞSC-niñ taqdiri aqqında aytıp bere edi, qırımtatar halqınıñ Vatanına hainlik yapqanı aqqında yalan qabaatnınıñ üstüni aça edi. Ayşe öz yayınlarında faşizmge qarşı küreşte iştirak etken qırımtatarlar, cebedeki qırımtatar qaramanları, Qırımda partizan areketininiñ iştirakçileri aqqında ikâye ete edi.
O, diñleyicilerge başlanğan Vatanğa qaytuv içün Milliy areket, qırımtatarlarnıñ Moskvadaki narazılıqları, areketniñ iştirakçilerine qarşı mahkeme davaları aqqında aytıp berdi.
1985 senesi Azatlıq Radiosınıñ Vesiqalar ve insanlar yaynında ğaliba ilk sefer Qırımnıñ tamır halqınıñ medeniy soyqırımı ile bağla faktlar belli oldı.
Ayşe Musa Mamutnıñ özüni yaqqanı, 1978-79 seneleri qışta Qıırmdan qırımtatarlarnıñ çıqarılması, 1979 senesi Moskvada qırımtatarlarnıñ kütleviy açlığı aqqında bütün dünyağa haber bergen il insan edi. O, qırımtatarlarnıñ ruslaştırıluvı ve beñzeştirüvi siyaseti aqqında vesiqalarnı aşkâr etti, yayında A.Bennigsniñ «ŞSCB-deki musulmanlar» kitabınıñ taqrizini berdi.
Ayşe Seitmuratovanıñ yayınlarından dünya akademik Saharovnıñ mevamı ve küreşi, Petro Grigorenkonıñ uquq qoruyıcı faaliyeti ve qıırmtatarlarnıñ BMT-na muracaatları ve mektüpleri aqqında bildi.
Ayşe Seitmuratova, TASS-nıñ qırımtatarlarnıñ sürgün yerlerinden tamır atqanlarına ve vatanlarına qaytuvnı talap etmegenleri aqqında yalan malümatını red etti
1987 senesi Azatlıq Radiosınıñ yaynında Ayşe Seitmuratova, TASS-nıñ qırımtatarlarnıñ sürgün yerlerinden tamır atqanlarına ve vatanlarına qaytuvnı talap etmegenleri aqqında yalan malümatını red etti, ŞSCB Nazirler şurasınıñ qırımtatar olğan vatandaşlarnıñ Qırım ve Krasnodar ülkesinde mekân qaydınıñ sıñırlanması aqkında 1987-nci tarihlı diskriminatsion qararınıñ üstüni açtı. «Glasnost» mecmuası, «Lenin bayrağı» qırımtatar gazetiniñ tarqizini bere edi. Milliy areketteki vaqialar aqqında aytıp bere edi, qırımtatarlarnıñ Ukrainanıñ mustaqilligini desteklegen mevamını añlata edi.
Bular episi, dünyanıñ ve ŞSCB-niñ demir perdesi arqasında yerleşken kütlesiniñ diger mustaqil menbalardan malümat ala bilemegenleri mevzulardır. Bu missiya Ayşe Seitmuratova ve Azatlıq Radiosı taarfından ombrge keçirildi.
Mıkola Semena, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün