text:
Däwlät sekretarı C.Powell İzrael belän fälästinnär arasında tınıçlıq protsesın başlap cibärü tırışlıqları belän yaqın könçığış illärendä yöri.Kiñ küläm mätbuğat çaralarına qarağanda Powell säfäre ber nindi borılış noqtasına kitermägän. Şulay da Powell vizitı bälkim dä ike yaqnı yıllardan soñ berbersenä yaqınlaşırğa yardäm itär. Bu atza azaqlarında İzrael belän fälästin premierläre oçraşırğa tieş.
Amerika ximäyäsendä 2000-nçe yılda Camp David ta barğan tınıçlıq söyläşüläre özelgännän soñ izrael vä fälästin citäkçeläreneñ oçraşqanı yuq.Sharon 31 ay aradan soñ 16nçe mayda , Bush belän oçraşuğa 4 kön qalğanda Fälästinnärneñ yaña premiere Mäxmud abbas belän küreşä. Bu oçraşuınıñ älbättä Colin Powell basımı astında yasalğanı añlaşıla. Däwlät sekretarı yaña tınışlıq planı ‘solıx yulı ‘ n yaqlattıru missiäse belän töbäktä yöri. Köç qullanu ,yähud utarlarınıñ tözelüen tuqtatırğa çaqırğan plan 2005nçe yılda Fälästin däwläteneñ oyışuın küzdä tota. Fälästin premiere Abbas tınıçlıq planın qabul itsä dä Sharonnıñ AQŞ räsmilärenä solıx yulı planına tözältmälär isemlege tapşıruı häm yähud utarların tözüne tuqtatırğa cıyınmawı turında xabärlär bar. Yäkşämbedä Colin Powell Yerusalemdä Sharon belän ütkärgän mätbuğat konferensiäsendä,(audio) Fälästin räsmiläreneñ reforma ve tınıçlıqqa taba atlağan uñay adımnarın bez xuplıybız. Ämma bez Fälästinnärneñ bik tizlektä terror infrastrukturasın qoralsızlandırıp taratuın da kürergä telibez. Bu aksiä bulmıy, bezneñ barlıq tırışlıqlarıbz uñışsız bulaçaq.
AQŞ mätbuğatı Powell säfären ällä ni uñay bäyälämäsä dä, däwlät departamentı süzçese Phillip Reeker (audio)
Däwlät sekretarı här tuqtalışında uñay oçraşular ütkärde ul töbäktäge başqa il citäkçeläre belän söyläşülärenä däwam itäçäk dip äytte
13ay aradan soñ regionğa qaytqan Powell , fälästinnärneñ tormışın yaxşırtuı öçen İzraelgä täsir itergä tırıştı.İzrael 180 fälästinlene irekkä çığardı, 25meñ fälästinlegä İzraelgä eşlärgä kerergä röxsät birde. Ämma fälästinnär irekkä çığarılğannar nigezdä legal bulmağan eşçälär ide , alarnıñ bolay da törmä möddätläre tulıp kilä ide, alar xökem itelgän qorallı keşelär tügel dip belderde.İzrael tağı ber märtäbä iminlek dip belderep Gazağa yullarnı yaptı. Bu anda yäşäwçwlär öçen yıllardan birle bulğan in awır çikläü bulıp tora. Kiçä izrael xärbiläre 3 fälästinlene üterde. Izrael yağınnan taşlamalar bulmasa da, Bushnıñ iminlek kiñäşçese C.Rise Reuters-qa birgän ängämäsendä Powell yaxşı progress yasıy dide.
Powell belän säyäxät itkän amerikan räsmilärenä qarağanda , premier M.Abbas Powellğa radikal törkemnärne taratuda qararlı buluın tik monıñ öçen İzraelneñ dä qayber çikläülärne ciñeläytergä tieşlegenä basım yasağan. Qayber analitiklar ğomumän Abbas terrornı tuqtataçaq keşemedigän soraular quya. Waşingtonda cato institutı analitığı Ted galen Carpenter bolay di(audio)
Extremistlarnı kontrol här waqıt problema bulıp tora.Fälästinnär bigräk tä moñı buldıruçılar dip äytep bulmıy. Min älege fälästin citäkçelege Hämäs, Hızbulla häm başqa islamçı törkemnärne awızlıqlauda yaxşıraq bulır digän ber nindi dä dälil kürmim.
Küp kenä küzätüçelär tınıçlıq protsesında çın progressnıñ buluı öçen AQŞ prezidentınıñ turıdan turı qatnaşuı zarur dip qarıy. İn soñ andıy tırışlıqnı 2meñçe yılda prezident Clinton kürsätte.. Michigan Universitetı profesorı Tanter kiläse yılda saylaular aldınnan ğına Bush turıdan turı yaqın könçığış protsesına qatnaşırğa telär mikän dip sorıy , Tanter ägär dä min Bushnıñ ölkän politik kiñäşçese Karl Rove bulsam prezidentqa başqa närsälärgä iqtibar itergä, ğäräb-izrael konfliktın Powelga tapşırırırğa quşır idem dip söyli. Bu inde Tanter qaraşıça Waşington fälästinnär yağınnan zur progress yasaluın kötäçäk, saylau yılında İzraelne yaqlauçı saylauçıların açulandırmas öçen aña basım yasamayaçaq Atna azağında Sharon belän Abbas oçraşularında urtaq tel tabaçaqlar mikän ?
Färidä Xämit, Praga


c: text/html

text:
Räis Beläyevnı iskä alu
Düşämbe könne mädäniät häm sänğät universitetınıñ elekke rektorı, aña qädär KPSSnıñ Tatarstan ölkä komitetı sekretare, annan da aldaraq Çallı şähäreneñ partiä komitetınıñ berençe sekretare bulıp eşlägän Räis Belyaevnıñ tormış yulına bağışlanğan fänni utırış buldı.
Düşämbe kiçendä Räis Belyaevqa bağışlanğan kiçä Kamal teatrı binasında ütte. Anda Çallı yaqtaşlıq cämğiäte häm Belyaevnıñ çordaşları, xezmättäşläre qatnaştı.
Yaña yılnıñ häläkät häm macara statistikası da açıldı. Berençe ğinwardan başlap 119 yul häläkäte bulğan. Anda 9 keşe häläk bulğan, 167 keşe cäräxät alğan. İñ zur qaza Qazan - Orenbur yulınıñ 62 çaqrımında bulğan. 9 modelle Jiguli maşinası qarşı yulğa çığıp, 7 model WAZ avtomobilenä bärelgän. Maşina yörtüçelärneñ ikese dä häm ike passajir xatın-qız häläk bulğan. Tağı ike bala häm 3 xatın-qız xastaxanädä.
Axırda – sport yañalıqları. Yäkşämbe kiçendä Qazanda Aq bars xokkey komandası Novosibirskinıñ Seber komandası belän köç alışıp, seberlelärne 2-0 xisabı belän ciñde. Ä Yıraq Afrika dalalarında avtomobil' uzışları däwam itä.
Rimzil Wäli

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatarstanda uraq tämamlana...
Respublikanıñ başqa tarmaqlarında da eşlär tuqtap tormıy, kiresençä, şaqtıy aktiv bara. Cäyge torğınlıq, yallar çorı uzıp bara, nıqlap, torışıp eşlär waqıt citte. Qazan çärşämbe könne berniçä konferensiä, cıyılışlar açıldı. 17-18nçe sintäber könne Rusiäneñ İdel buyı federal’ okrugınıñ farmatsevtları başqalabızda cıyılıp, darularnı litsenziäläw häm standartlaştıru turında kiñäşläşäçäk. Şulay uq 17nçe sintäberdä Qazanda xezmätne saqlaw buyınça Bötenrusiä kiñäşmäse dä uzdı. Anda sotsial’ iminiät fondı, xezmät häm sotsial’ üseş ministrlığı wäkilläre, xezmätne saqlaw buyınça belgeçlär qatnaştı. Çärşämbe könne Qazannıñ fizik-texnik institutında da ber qızıqlı çara uzdı. Anda elektron rezonansnı üsterü eşendä aldınğı kürsätkeçlär öçen fizik Evgeniy Zavoyskiy isemendäge xalıqara premiäne tapşırdılar. 1991nçe yılda ğämälgä quyılğan älege büläk tiz arada xalıqarağa äylände. İsegezgä töşerep ütik, bu premiä elektron rezonansnı berençe bulıp tapqan Qazan ğalime Evgeniy Zavoyskiy isemen yörtä. Anıñ laureatları här yılnı Qazanğa kilep, Tatarstan xökümäteneñ qunağı bulıp kitä. Bıyıl laureat bulıp Amerika ğalime Ueyn Xabbel saylanğan.


text: Yaz ayın xäterlätkän fevral' hawası yäşlärne cilkendersä dä, urta häm ölkän buın oşbu romantik könne dä tormış mäşäqätlärenä çäpçüdän tıyılıp tormadı. Mäsälän, «Şähri Qazan» gazetasına mäktüp yullağan Xämbäl äfände Ğilmullin bolay da ontılmıy torğan yañalıqnı iskärtä. «Äle 1-nçe ğinwardan soñ ğına, - dip yaza ütker küzle pensioner, - ber kubometr ğaz 37 tiennän 43,5 tiengä üste, ber minut telefonnan söyläşü 8 tiennän 9 tiengä, abonent bäyäse 30 sumnan 49 sumğa kütärelde». Xämbäl äfände älege qimmätlänüneñ säyäsi säbäplären dä açıqlağan. Anıñ süzlärençä, Mäskäwdäge vertikal' xaqimiät Tatarstannı tabiğıy baylıqlarınnan mäxrüm itü yulların ezläp taptı. Bez üzebezneñ Konstitutsiäbezne yaqlap qala almadıq. Xäzer yañası äzerlänä. Möğaen, ul Rusiä Konstitutsiäseneñ küçermäsenä äyläner. Ni qızğanıç, töp qanunıbızda kürsätelgän xoquqlarnı iskä töşergän zatlar da kürenmi».


text:
Röstäm Şiänov Sember ölkäseneñ Federatsiä Şurasındağı wäkile sıyfatında tanıldı
Gubernatornıñ iqtisat buyınça urınbasarı Oleg Doniçev ölkäneñ artaban üseşe programmasın bäyän itte. Sember ölkäse iqtisadi wäzğıät buyınça RF töbäkläre arasında 78-urınnı bili ikän. Yaña programmanıñ maqsatı - başqa töbäklär däräcäsen yawlaw, yäğni alarğa iqtisat buyınça yaqınayu.
Ölkädä yañaça oyıştırılğan munitsipal'' berämleklär dä üz programmaların tözergä tieş. Üz könnären üzläre kürer öçen. Ölkä üze Mäskäwdä yärdäm alsa da.
Ä menä şähär merı Sergey Yermakov. Kommunal'' xucalıq öçen tüläw tarifları buyınça İdelbuyı okrugında rekord quydı. Monıñ belän prokuratura häm Monopoliägä qarşı komitet qızıqsına. Yermakovnıñ energetiklar belän astırtın kileşüe dä farazlana.
Tatarstan Fännär akademiäseneñ Tarix institutı basmaxanäsendä “Nindi yazmış kötä sine, i tuğan tel” isemle kitapçıq dönya kürde. 202 bitle basmada Sember ölkäse ”Tuğan tel” oyışmasınıñ qayber dokumentları tuplanğan. Anı tözüçe Nurulla Ğarifnıñ kereş süzennän ber özek iğtibarğa layıqtır. “Rimzil Wäliewneñ “Azatlıq” aşa yañğırağan ber tapşıruı tirän istä qalğan. Ul “Tuğan tel” oyışmasınıñ 10 yıllıq yubileenda qatnaşqan häm şul bäyräm tä''sirläre belän büleşkän ide. “Tuğan tel”ne iñ oyışqan, iñ ezlekle eşläwçe oyışma dip bäyäläde ul tapşıruında. Annan soñ ”Azatlıq” aşa ğına tügel, Qazan gäzitlärendä dä “Tuğan tel”neñ törle instansiälärgä cibärelgän xat-möräcäğätläre küzgä çalına kilde.” Nurulla Ğarif sorawı buyınça, aña “Tuğan tel” arxivında saqlanuçı qayber dokumentlar tapşırılğan ide. Ul alarnı ayırım kitap itep tuplağan. Maqsatı - başqa töbäklärneñ milli xäräkäte wäkillären dä anda kergän xat- möräcäğätlär belän tanıştıru. Ul şulay uq Baltıyk buyı illäre citäkçelärenä, xalıqara oyışmalarğa da cibärergä niätli. Räsäydä “inorodeslarnı” niçek ixtiram itkännären kürsennär, belsennär, imeş.
Kitapnıñ möxärrire – kürenekle ğalim Fayaz Xucin.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Tatarstan Däwlät Şurası saylawlarına äzerlek başlandı. Oppozitsiädäge köçlär berläşü yulların ezli
Xakimiät firqäseneñ saylawlarğa plannarı turında Färit Möxämmätşin inde şimbä könne, firqä qorıltayında äytep birde. Anıñ süzlärençä, «Berdäm Rusiä» firqäse respublika parlamentında barlıq urınnarnı da alırğa cıyınmıy. Parlament räise şulay uq, «kiläse Däwlät Şurasında kim digändä 2 firqä bulırğa tieş. Bez xalıqqa añlatırbız, parlamentta uñnarnıñ da, sulçılarnıñ da buluı kiräk», dide.Färit Möxämmätşin, şulay uq, qayber firqä citäkçeläre belän bu xaqta söyläşülär alıp baru mömkinlege turında da belderde. «Berdäm Rusiä» firqäse «Tatarstan-yaña ğasır» xäräkäte belän bergä üz nämzätlären kürsätergä isäpläp tora. «Ägär uñ köçlär häm sulçılar belän urtaq tel tabıp bulsa, nämzätlärne dä alar belän kileşterep çığarırğa mömkin», dip belderde «Berdäm Rusiä» firqäseneñ Tatarstan bülege citäkçese.
Xakimiät firqäse 1 mandatlı okruglarğa niçä nämzät çığarasın häm firqä isemlegenä niçä keşe kertäsen äle xäl itmägän. Berdäm Rusiä firqäseneñ apparatında äytülärenä qarağanda, saylawlarğa bäyle mäğlümatlar, firqäneñ Vnçe konferensiäsendä ğinwar urtasında iğlan iteläçäk.Xakimiät firqäse genä tügel, alarğa oppozitsiädä toruçı säyäsi köçlär dä saylawlarğa äzerlek eşlären başladı. Bu xaqta sişämbe könne «Azatlıq» radiosı xäbärçesenä kommunistlar firqäseneñ Tatarstan bülege wäkile Robert Sadıyqov belderde.
Anıñ süzlärençä, «Tügäräk östäl» digän berläşmägä kergän oppozitsion oyışmalar saylawlarğa urtaq plannar tözi, berläşü yulların ezli. Här oyışmanıñ üz maqsatları häm säyäsi qaraşları bulğanlıqtan, barısın dä ber oyışmağa quyıp kertü mömkin tügel. Robert Sadıyqovnıñ äytüençä, saylawlar aldınnan sul-patriotik häm federal-demokratik köçlärdän torğan 2 blok barlıqqa kilergä mömkin. Demokratlar blogına «Uñ köçlär berlege», «Alma»çılar firqäläreneñ Tatarstan bülekläre, «RiZ» kebek Tatarstan berläşmäse, başqa federal häm uñ köçlär yaqlı oyışmalar kerergä mömkin. Ä sul-patriotlar blogı kommunistlar yaqlı säyäsi köçlärne berläşterergä tieş bula. Şuşı sulçılar blogına Tatar ictimaği üzäge dä kerergä isäpläp tora. Bu xaqta Tatar ictimaği üzäge citäkçese Räşit Yäğfärov belderde. Sişämbe könne, ictimaği üzäktä ütkän cıyılışta « Saylawlarğa nindi firqä belän barırğa, niçä nämzät çığarırğa?», digän mäs’älä qaralğan. Räşit Yäğfärovnıñ äytüenä qarağanda, tatar millätçeläre xäzer räsmi terkälü uzğan federal firqälär arasında fikerdäşlär ezlärgä mäcbür. Mäsälän, xäzergä alar «kommunistlar xezmät firqäse» yağına küz töbi. Bu partiä ğädäti kommunistlar firqäsennän bülenep çıqqan säyäsi oyışma bulıp tora. Şulay uq, tatar ictimaği üzäge 1 mandatlı saylaw okruglarında da üz wäkillären buldırırğa teli.Bikä Timerova.


text:
Britaniädä Hizb-ut-Tahrir oyışması tıyılaçaq
"Hizbut-ut-Tahrir häm alarnıñ varisları al-Muhacirun oyışmasın tıyaçaqbız. Bez şulay uq yaña qanun ölgesen äzerliäçäkbez," dide Blair.
Londonda häm Beirutta baş fatirları bulğan Hizb-ut-Tahrir oyışması Üzäk Aziädä äwzem eşçänlek alıp bara. Alarnıñ maqsatı üzäge yaqın könçığışta bulğan xälifät tözü, bu maqsatqa alar üzläre köç qullanmıy ireşäbez dip täqrarlıy.
Räsmi töstä taratılğan dip sanalğan al-Muhacirun oyışması 80nçe yılda Söğüd Ğäräpstanda barlıqqa kilde. Bu törkem AQŞta 2001nçe yılnıñ 11 sintäber höcümnären yaqlap çıqtı.
Britaniä premyer-ministrı Blair, şulay uq, dönyanıñ teläsä qaysı poçmağında terrorğa qatnaşı buluda şiklänelgän ber kem dä Britaniädä sıyına almayaçaq, dip belderde. Monda kilüçelär Britan tormış ısulınıñ qimmätlären xörmät itü burıçın ütärgä tieş, ütämägännär öçen – monda urın yuq, dide Blair.


text:
Yevropa Berlegeneñ xäzerge 25 äğzase häm yaña namzätlär Berlekneñ berençe konstitutsiäse iün ayı urtalarına qadär äzer bulırğa tieş, dip kileşte. Mäğlüm bulğança uzğan dekabr ayında töp qanunnı qabul itü İSpaniä häm Polşanıñ protest belderüennän soñ kiçekterelde.
Yevropa Berlege summitında iqtisadi reformalar, Kiprnıñ Berlekkä kergänçe berläşü yulları qaraldı. Berlek, suğıştan soñğı Ğiraqta Berläşkän Millätlär Oyışması udaräsen arttıru turında kileşte. Cıyında räislek itkän İrlandiä premyer-ministrı Bertie Ahern, iqtisadi reformalarnı ğamälgä kertü öçen uzğan 4 yıl belän çağıştırğanda xäzer şartlar yaxşıraq, dip belderde.


text:
İran: Färäncä artında faxişälek
Bügen xatın qızlar säxifäsendä 2 mäsälä turında söylämäkçebez, Berençese mart ayında New Yorkta islam beleme profesorı Äminä Wadudnıñ comğa namazın uqutuı säbäple kilep çıqqan bäxäs ä ikençese İran cämğiäteneñ yäşren tarafın açıp salğan büläklängän dokumental film ''Färäncä artındağı fäxişälek'' .
Wadud(audio)
Min här möselman xatın qız häm möselman ir atı bu comğa namazın (üzen) Allağa bağışlap uquın xis itär dip ömed itäm
Bu üzençälekle comğa namazın oyıştıruçılar, bez möselman xatın qızınıñ islamdağı döres urınıñ kürsätü öçen moñı eşlädek, bezneñ xoquqlarıbız ir at tarafınnan kire qağıla dip äytte Asra Noumani isemle bir aktivist
Noumani(audio)
xatın qıznıñ tawışı ğasırlar buyı ir at kertkän traditsiälär belän bastırıldı. Bez citte dip äytäbez.Bez möselman dönyasındağı xaqlı urınımıznı alırğa teliebz Bez Möxämmäd päygamber häm İslamnıñ bezgä 7.ğasırda birgän urınıbıznı alırğa telibez.
Amerikada bu comğa namazına qatnaşu öçen bik yıraqtan kilüçelär dä bulğan. Gazla Munir isemle ber xanım Bez Allanıñ ğädel buluına inanabız, Qor''ändä xatın qız xoquqları häm anıñ ir at belän ber tigez buluı äytelä bez bu süzlärne ğämälgä quyarğa telibez dip söylägän. Ämma bu waqıyğä möselmannar arasında protestlarğa säbäp buldı. Qaxirädä al Azhar camiği şeyxı islam xatın qızğa xatın qızlar ğıybadäte belän citäkçelek itärgä quşa ämma irlär qatnaqşannı tıya dip beldergän. New Yorkta namaz uqılğan urında cıyılğan protest belderüçelär qulında Äminä Wadud möselman tügel, bügen qatnaş ğıybadät, irtägä cähännem dip yazılğan şiğarlar kürende. Möxämmäd Nussrah isemle beräw bolay dide: Wadud islam qanunın üzgärtte 1400yıl buyı xatın qız irlär artında namaz uqudı , bu Qıtayda da, Rusiädä dä Suğut Ğäräbständä dä şulay , İslam şulay dip äytä. Wadud üze turında äytelgän süzlärne işetteme belmibez.
Bügenge xatın qızlar säxifäseneñ ikençe mäwzuı 20yıl elek İrannnan Şwedsiägä küçep kitkän Nahid Persson isemle film rejisserınıñ İranda töşergän film. ''Färäncä artında fäxişälek'' dip atalğan dokumental film Yevropada qatnaşqan barlıq festivallärdä şul isäptän Fransiädä Creteil xalıqara xatın qızlar film festivalendä büläklände .Färäncä artında fäxişälek Tehran uramnarında Minna belän Fariba ike dus yäş xatınnıñ tormışın añlata .Alar faxişä.Nahid Persson Tehranda ike yäş ananıñ köndälek tormışın ber yıldan artıq qarap barıp filmgä töşergän.Ul alar belän 2 yıl elek Tehranda başqa ber film töşergändä duslaşqan . Fariba belän Minna balaların üsterü häm üzlärenä heroin satıp alu öçen faxişälek itä. Persson İranda faxişälek legal tügel, zina isä ülem cazası belän tämamlana ala, minem bu turıda film töşerüem isä üzemne qurqınıç astında qaldıru ide dip söyli.Ul ike xatın-qız turında
Persson(audio)
Bezneñ mönäsäbätlär bik normal, tabiğıy ,bez berberebezgä ışana idek Alar daimi klientaları yanına barğanda mine dä yış qına çaqırdı.Ämma politsiä punktında uniformalı inqilap saqçıların filmgä töşerüdän döresen genä äytkändä qurıqtım. Alar öçen dä yaxşıraq bulğandır
Persson süzlärençä, Fariba belän Minna klientlarınıñ zur öleşe islam qanunına kileşle xäräkät itep waqıtlı niqax uqıta dip söyläde. Bu ike xatın qız faxişälek belän qazanğan aqçaların balalarına aş su häm üzlärenä heroin alu öçen qullana. Narkomaniä İranda bigräk tä yäş ir at arasında bik zur problema sonğı yıllarda narkotikağa sabışqan xatın qızlar sanı da arta bara. Persson här ike xatınnıñ da narkotika qullanuına narkoman irläre säbäp bulğan di. İre biyerläre xasta , yış qına awırtınğan Faribağa heroin birep anıñ awırtuların ciñeläytkän, şulay itep ul däwalanu urınına heroin tartıp awırtuların ciñeläytä başlağan . Näticädä narkomanğa äylängän xatınnı ire uramğa aqça tabarğa çığarıp cibärä Minnanıñ tormış xikäyäse dä şuña oşaş.İre narkotika säbäple törmägä elekkäç ul uramda balası belän qala.Persson här ike xatın qız da ömedsezlek häm çarasızlıq säbäple faxişälekkä etärelgän, alarğa bernindi sotsial yaqlaw yuq. mennärçä xatın qız kebek alarnıñ da saylaw yulı bulmağandip söyli. İslam Respublikası İranda räsmilärneñ açuı çıqsa da , sonğı yıllarda faxişälär sanı nıq artqan . İran mätbuğatı farazlarına qarağanda uramnarda 300meñ xatın qız eşli. Alarnıñ bik kübese öydäge köç qullanudan qaçıp kitkän xatın qız. İkençeläre fäqirlek, xäyerçelek säbäple üzlären sata. İran xakimiätläre tormış şartları yaxşırtılmasa häm citärlek yaqlaw bulmasa räsmi räweştä ''uram xatınnarı'' dip tamğalanğannarnıñ sanı artaçaq dip yañıy. Persson ''Färäncä artında fäxişälek'' filmeneñ Yevropanıñ tärle festivallärendä büläklänüe belän qänäğät ul dokumental filmne kürüçelär İran cämğiäteneñ yäşren yağın açıp salğan öçen yuğarı bäyä birä di. Ämma
Persson(audio)
Xalıqnıñ reksiäse köçle. Filmne kürüçelär ni öçen İranğa tap töşerden dip sorıy häm bezdä xatın qız tabiplar da başqaları da bar .Minem cawabım beläm bezdä küp kenä xatın qız aktivistlar bar ämma bu köräşüçe xatın qızlar da basım astında . Film İran baymı yarlı ul turıda tügel . Dokumental film sonğı 25 yılda xalıqnıñ kürgän ğazap turında dip söyli şwedsile rejisser N.Persson. färidä xämit


text:
Britaniä premyer-ministrı Blair xökümät Ğiraqnıñ qoralları turındağı xisabında Britan küzläw mäğlümätlären arttırusız qullandı dip belderde.
Xökümät üz xisabında Ğiraqqa qarşı suğışnı yaqlawğa ireşü öçen arttırular qullanğan dip xäbär itkän BBC xaqlı tügel dide Blair.
Blair, ägär dä BBCnıñ ğäyepläwläre döres bulğan bulsa, min wazıyfamnan çigenergä tieş bulır idem dide.
BBCda yañğırağan bu xäbärneñ çığanağı Kelly bulırğa mömkin dip kürsätelgän ide. Parlament komitetında bu xäbär turında sorawğa tartılğannan soñ Kellynıñ qan tamırları kiselgän mäyete tabıldı. Älegä ul üz-üzen ütergän dip sanala.
Blair Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralları turındağı xisapnı äzerläwdä Kellynıñ qatnaşuın belmägänlege turında äytte.


text:
2007 yılda Rusiä häm Könbatış: Salqın Suğışqa taba tägäräw
2007 yılda Rusiä belän Könbatış arasındağı mönäsäbätlär suınuın däwam itte. Qayber belgeçlär äyütençä, alar Sovetlar Berlege cimerelgännän birle iñ tübän däräcägä töşte. Rusiä belän Könbatış arasında yaña Salqın suğış çorı başlanu turında söylärgä nigez barmı?
2007 yılda Vladimir Putin Quşma Ştatlarnı Öçençe reyx belän çağıştırdı. Rusiä raketaların Yewropağa töbäw belän yanadı, Yewropada ğädäti qoral turındağı kileşüdän çıqtı, bombalaw oçqıçlarınıñ kizü oçuların yañarttı. Küp kenä belgeçlär fikerençä, 2007 yılda Rusiä-Könbatış mönäsäbätläre, diplomatlarnıñ matur süzlärenä qaramastan, iñ tübän däräcägä töşte.
"Minemçä, 2007 yıl Rusiä belän Könbatış mönäsäbätläre öçen 1991 yıldan birle iñ suıq yıl buldı. Alay ğına tügel, bu suınu äle däwam itäçäk sıman",- di Edward Lucas.
Rusiä belän Könbatış arasında üsä barğan qarşılıqnı Edward Lucas "salqın suğış" digän süzlär belän sürätli, döres, ber östämä belän – köndäşlär "yomşaq qoral" qullana di ul.
"Min bu süzne älegä qullanmas idem. Çönki "salqın suğış” digändä küz aldına xärbi, säyäsi, iqtisadi häm ideologik qarışılıq kilep basa. Minemçä, bez äle ul däräcägä citmädek. Bezneñ xezmättäşlek iterlek urınnar äle bar sıman",- di Steven Pifer.
Mäskäwdä çığa torğan "Global säyäsättä Rusiä" isemle jurnal möxärrire Fedor Lukyanov, Rusiä belän Könbatış arasındağı xäzerge qarşılıqnı XIX ğasırda böyek mämläkätlär arasında bulğan qarşılıq
Bu qarşılıq nigezendä närsä yata soñ? Berençedän, tabiğıy qazılmalar xisabına çerep bayğan Rusiä bügen üzen küpkä köçleräk xis itä häm bu ğäyräte belän uynawdan tartınmıy. Bu küzlektän qarağanda, 90-nçı yıllarda Könbatıştan alğan kreditlar ilne mäsxäräläw bulğan dip bäyälänä.
Nixayät, Rusiä citäkçeläreneñ ber öleşe üzlären Könbatış qimmätläre dip sanalğan demokratiä, keşe xoquqları kebek äyberlärgä yabışıp yatırğa kiräk dip tapmıy.
"Rusiä Könbatış belän integratsiälänü mäcbüri tügel digän näticägä kilde. İñ möxime – Könbatış üze dä monı telämi. Dimäk, bezgä üzebezneñ bäysez qaraşıbıznı köçäytergä kiräk. Barısı da menä şuşı fikerläwdän kilä",- di Fedor Lukyanov.
Xäyer, aralarnıñ suınuı inde berniçä yıl küzätelä. 2003-tä Gruziädä, 2004-tä Ukrainada bulğan inqilablarnı Mäskäw Könbatışnıñ tıqşınuı dip bäyläde. Rusiä elitasındä küplär mondıy inqilabnıñ üz ilendä bulu ixtimalınnan qurqa başladı. Näticädä Könbatıştan şiklänü tağı da köçäyde.
Rusiäneñ neft häm gaznı Könbatış belän yaqınayırğa telägän kürşelärenä qarşı säyäsi qoral itep qullanuı "utqa may" östäde.
2006 yılda Kremlneñ tänqitçeläre bulğan jurnalist Anna Politkovskaya häm elekke FSB xezmätkäre Aleksandr Litvinenko üterelgännän soñ mönäsäbätlär tämam bozıldı.
Şulay da, Fedor Lukyanov süzlärençä, 2007 yıl üzenä kürä borılış noqtası bulğan.
"Putin çorında ğına tügel, ğomümän bäysez Rusiä tarixında bu prinsipal üzgäreş buldı",- di Fedor Lukyanov.
Mart ayında Rusiä prezidentı Yewropada ğädäti qoral turındağı kileşüdän çığu niäten belderde. 30 noyäberdä ul bu turıdağı qanunğa imzasın quydı.
Şul uq mart ayında Putin Estoniäneñ Tallinndağı sovet soldatı häykälen küçerü qararına açulı mönäsäbät belderde. Tallinnda urıs telle xalıqnıñ uram cıyınnarı ütkärüen, Eston xökümäteneñ internet säxifälärenä bulğan höcümnärne könbatış säysätçeläre Mäskäw qulı belän añlattı.
Mäskäw belän Waşington arasındağı qarşılıqlar Quşma Ştatlarnıñ Yewropada raketa qalqanı urnaştıru plannarı säbäple üseş aldı. Putin cawap itep Rusiä raketaların Yewropağa tözäw belän yanadı.
Kremlne öyränüçe belgeç Steven Pifer süzlärençä, Mäskäw, Könbatış, häm ayırım alğanda, Quşma Ştatlar belän eş itkändä, üzenä Salqın Suğış çorında bulğan iğtibarnı qaytarırğa teli.
"Rusiä üzenä qarata kübräk iğtibar teli. Läkin eş şunda ki, prezidentnığ, däwlät sekretareneğ yä şul uq iminlek kiñäşçeseneñ täwlek eçendä berniçä genä säğät waqıtı bar. Ä ildäge wazğiät bu waqıtnı Ğiraq, Äfğanstan, İranğa sarıf itergä mäcbür itä" di Steven Pifer.
Belgeçlärneñ kübese fikerençä, Rusiä belän Könbatış häm ayırım alğanda, Quşma Ştatlar arasındağı kierenkelek 2008 yılda da däwam itäçäk.


text:
Premyer-ministr urınbasarı Aleksey Paxomov yul haläkätenä oçradı
Pänceşämbe könne premyer-ministr urınbasarı iqtisad häm sänäğät ministrı Aleksey Paxomov Çallı yulında avtomobil' haläkätenä duçar buldı, dip xäbär itelde. Tayğaq yulda häm toman bulu säbäple ul utırğan avtomobilneñ şoferı idaräne qulınnan ıçqındırğan häm maşina awğan. Respublikanıñ ğadättäntış xällär ministrlığı mäğlümatençä, A.Paxomov häm anıñ şoferı Çallınıñ aşığıç meditsina yärdäme xastaxanäsenä urnaştırılğannar, alarnıñ ikeseneñ dä bärelgän, suğılğan cirläre küp, xälläre känäğätlänerlek dip bäyälänä, dielä älege xäbärdä.
Yunıs Ätnäle


text:
Qazan yanındağı “İdel” lagerenda “Tatar yäşläre könnäre” däwam itä.
Tatarstanğa ber atnağa ğına ciılğan yäş millättäşlärebez waqıtların zayağa uzdırmasqa tırışalar. Şuña kürä şaqtıy ğına aktiv barğan tormış xättä kiçlären dä tınıp qalmıy. Kiçke uyınnar, aralaşular, söyläşülär töngä qädär däwam itä. Sişämbe könne tatar yäşläre Qazanda çığuçı gazeta, jurnal möxärrirläre, jurnalistları belän oçraştılar. Oçraşuda “Söyembikä”, “Qazan utları”, “İdel”, “Yalqın” häm başqa basmalar wäkilläre qatnaştı. Alar üzläreneñ matbağaları turında, respublikada çığa torğan matbuğat, tatar jurnalistikası turında söylädelär, oçraşuda qatnaşuçılarnıñ küpsanlı sorawlarına cawap birdelär. Bügen çittäge tatar yäşläre Bolğarğa säyäxätkä kittelär.


text:
AQŞ: iminlek kiñäşçese Ğıraqtağı maqsatlarnı berdäm yaqlarğa çaqıra
Prezident Bush administratsiäse Ğıraqta ciñügä ireşü mäqsatında amerikannnarnıñ yaqlawın qazanu öçen bu arada tırışlıq alıp bara. 30.noyäberdän başlap Bush häm anıñ ölkän yardämçeläre çığışlar yasıy, mätbuğat oçraşuları ütkärä.Şuşı oçraşularda alar 2006 häm annan sonğı waqıt öçen prezidentnıñ programmasın saqlıq belän añlatırğa tırışa.Sonğı çığışnı Aqyortnıñ iminlek mäsälälärendäge kiñäşese Stephen Hadley yasadı. Anıñ Washingtondağı notığın bezneñ xabärçebez dä tıñladı. Hadley çığışında ällä ni yañalıq bulmasa da ul Bushnıñ Ğıraqtağı tırışlıqları öçen amerikannnarnıñ yaqlawınınıñ ähämiätenä nıq basım yasadı.
Bez söyläşkän ğıraqlı şığılar bezgä berençe märtäbä xökümät eşlärenä qatnaşabız häm İran qulı astında eşlärgä telämibez dip bik açıq itep äyttelär
Hadley ütkän atnadağı Bush çığışına iqtibar cälep itte. Prezident Ğıraqta ciñü öçen 3 närsä kiräk digän ide. Bärep töşerelgän prezident Säddämne yaqlawçılar häm ğıysyançılar Ğıraqnıñ yaña demokratiäsen yañamasalar berençesenä ireşelgän bulaçaq. Ğıraqnıñ xalıqara terrorçılar öçen sıyınu urını buluın tuqtatu mäqsatında cirle iminlek köçläre citeşterelsä ikençe wä öçence elementqa ireşeläçäk dip äytte Hadley. Ciñü öçen töp element Bush ta moñı berençe bulıp telgä aldı-Ğıraqta demokratiäne nığıtu dide Hadley.
Berençe säbäp Bush qaraşınça ğıraqlılarğa demokratiä urnaştırırğa yardäm itü qalğannarnı qıyulandıraçaq . prezident häm administratsiä Ğıraqtağı xärbi aksiädän elek , ilne irekländerü häm barlıq ğıraq maxalläläre qatnaşqan berdäm demokratik däwlät buldıruda bulışlıq kürsätü mäqsatı quyılğanın bik açıq belä ide dip söyläde Aqyort räsmie Hadley.
Prezidentnıñ iminlek mäsäläsendäge kiñäşçese amerikannarnıñ kübräk yaqlawı häm xalıqara cämäğätçelek bigräktä yaqın könçığış illäreneñ xezmätäşlege belän ğıraqlılar diktator Säddämsez demokratik ildä yäşäwneñ tämen alabaşlayaçaq dip söyläde ilbaşınıñ iminlek mäsälsäendäge kiñäşçese Hadley Waşingtondağı çığışında färidä xämit


text:
Vladimir Putin "Tatarstan"da buldı
Tatarstannıñ häm Federal Üzäkneñ üz ara wäqälätlär almaşuı turındağı federal qanun turında haman da ber närsä dä bilgele tügel. Däwlät Şurası deputatı Razil Wäliev äytkänçä, şartnamä terälep qalğan tel mäs’äläse, 1000 yıllıqqa qädär arada xäl itelergä mömkin. Belgänegezçä, Rusiä Prezidentı Vladimir Putinnıñ avgust axırında Qazanğa kilüe kötelä.
Ä 14 yul könne Rusiä Prezidentıñ «Tatarstan»da buluı turında böten mäğlümat çaraları xäbär itte. Tögälräk äytkändä, Rusiä Prezidentı «Tatarstan» digän Kaspiy flotınıñ baş korabında bulıp kitkän. Ästerxan ölkäsendä iminlek mäs’älälärenä bağışlanğan cıyılış ütkän häm Vladimir Putin şuşı «Tatarstan» korabında älegä cıyılışta qatnaşuçılar belän oçraşqan, dip xäbär itä «İnterfax» ağentlığı. «Tatarstan» kebek flagman korab, Yaşel üzän köymä tözüçelärenä yaxşı tanış. Bu xärbi köymä, Yäşel Üzän şähärendäge şirkättä, Rusiä Saqlanu ministrlığı zakazı belän eşlängän ide. Ber niçä yıl elek «Tatarstan» korabı Kaspiy flotına birelde. 2002 yılda Kaspiy diñgezendä xärbi manevrlarda şuşı korab Rusiäneñ xärbi äzerlegen sınawında qatnaştı. Anda Tatarstan Prezidentnı da bulğan ide. Ul waqıtta, Rusiä Saqlanu ministrı Tatarstan korabın, Rusiä flotınıñ flagmanı, dip atadı häm Yäşel üzän koymä tözü şirkäte öçen tağı da korab tözergä zakazlar birüne wäğdä itkän ide. Ämma annan soñ, yaña korablarnıñ safqa basuı turında işetelmäde.


text:
Kölke kölä kilä, artınnan qua kilä, dilär. İmeş, küptän tügel, qaydadır Başqortstandamı, Tatarstandamı ike tuğandaş xalıqnıñ yazuçıları oçraşqanda beräw torıp “miña tatarçadan tärcemä kiräk” dip beldergän, di. Rusiä Däwlät Duması öçençe uqılışta “Däwlät tele turında” qanun qabul itkän şäpkä Mäskäw telekanalınnan şundıyraq kommentariy yañğıradı. Menä xäzer rus tele räsmi telgä äylänä, ägär dä qayda da berär töbäktä räsmi söyläşülär waqıtında fikerlär cirle teldä äytelsä, anda tılmaç, tärcemä kiräk bulaçaq. Şulay bulğaç, ägär dä Qazanda Başqortostannıñ räsmi delegatsiäsen qabul itkändä, yaqlar ana tellärenä küçsälär, şunda uq tärcemä itü farız bulaçaq. Häm tege mäzäk xäldäge wäzğıät çınbarlıqqa äwerelä. Älegä Tatarstannıñ räsmi dairäläre rus telen däwlät tele itep iğlan itkän qanunğa kommentarilardan totılıp toralar. Härxäldä, Däwlät Şurasınıñ qanunçılıq komissiäse räise Midxät Kormanov “äle ul qanun bezgä kilep ireşmäde, raslanğaç häm urınnarğa citkerelgäç, mönäsäbätebezne açıqlarbız”, dide. Läkin qayber ğalimnär älege qanunnıñ tağın qıtırşı urınnarına iğtibar itälär. Mäğlüm ki, qanunda rus telendä çit tellärdän kergän süzlär qulannu tıyıla. Äytik, “status”, “analog” kebek süzlär.
Bügen “Azatlıq” radiosınıñ Qazan byurosına tiz genä ber eş belän kerep çıqqan tel ğalime rusça-tatarça süzlekneñ “A” xärefenä başlanğan süzlär bülegen iğtibar belän qararğa kiñäş itte. Anda “A” xärefenä başlanğan çın rus süzläre barmaq belän sanarlıq ikän. Mäğlüm ki, küptän tügel Rusiä Däwlät Duması kirillitsada ğına yazu mäcbürilege turında tözätmä qabul itkäç, Tatarstan Däwlät Şurasınıñ tel, mäğärif häm mädäniät komissiäse räise Razil Wäliev “xäzer bezneñ “ä”, “ö”, “ü”, “c”, “ñ”, “h” xärefläre zakonsız inde”, digän ide. Xäzer tatarnıñ “Alla” - rusça “aллax”, “qarbız” - rusça “apбyз”, “arbası”, häm xätta “uf-alla arbası” da zakonsız bulıp çığa tügelme soñ? Rusiä Däwlät Dumasınıñ rus telen däwlät tele iğlan itüçe “Däwlät tele turında”ğı qanunın öçençe uqılışta qabul itüenä berençe reaksiä menä şundıy. Ni kölärgä, ni yılarğa.


text:
Törkmänstan prezidentı Saparmurat Niyazov Xalıq Mäsläxäte yäğni Xalıq Şurası parlamentnı almaştıraçaq dip belderde
Niyazov bügen Törmänbaşı şähärendä Xalıq Şurası belän oçraştı. Anıñ äytüençä, bügennän bu şura Törkmänstan yazmışın xäl itüçe häm iminlek, däwlätçelek turında möhim qararlar çığaruçı iñ yuğarı oyışma bulaçaq.
2500 keşelek Xalıq Şurası bilgeläp quyılğan, saylanğan wäkillärdän häm aqsaqallardan tözelä.
50 äğzadan torğan parlament ta üz eşen däwam itäçäk. Ämma anıñ wäkalätläre kimetelä.


text:
Bïıl oblısta merekege oray` 300-den astam arnay`ı is-şara uy`ımdastırıldı. Bügin saltanattı koncerttik bağdarlama ayasında şığısqazaqstandıqtar Elbasınıñ täwelsiz elimizdi örkendetip, Qazaqstannıñ qarıştap damwındağı eñbegin aşıp körsetti, dey`di BAQ.kz tilşisi.
Önerpazdar körermenderge Elbasınıñ Qazaqstan Respwblïkasınıñ qarıştap damwındağı eñbegin körsetetin qoy`ılım tartw etti.
Şığıs Qazaqstan oblısınıñ äkimi is-şarağa qatıswşılardı mey`rammen quttıqtadı.
"Bügingi mereke – xalqın añsağan armanına jetkizip, derbes memleket qurğan birtwar perzentine degen ultınıñ ıstıq ıqılası. Eren eñbek, salïxalı sayasatımen tarïxï qısqa waqıtta Qazaqstandı dünïe jüzine tanıtqan kemeñger Elbasımızğa degen xalqınıñ aq nïeti. Qazaqstan, Täwelsizdik, Prezïdent Nursultan Nazarbaev bir-birinen ajıramas uğımdar", - dedi Danïal Axmetov.
Tamaşa koncerttik bağdarlama oblıs önerpazdarınıñ öner körsetwimen jalğasın taptı. Şığısqazaqstandıqtardı quttıqtaw üşin «Astana Opera» teatrınıñ solïsteri Alʹfïya Karïmova men Medet Çotobaev keldi.
Jalpı, merekege oray` öñirde 300-den astam is-şaralar uy`ımdastırılğan. Bügin oblıstıq kitapxanada Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ oqw zalı jäne Qazaqstan Xalqı Assambleyasınıñ murajay`ı aşıldı.


text: Tatarstannıñ Ğädättäntış xällär ministrlığında bu könnärdä kübräk bäyräm turında tügel, ä yaqınlaşıp kilüçe cılı könnär xaqında uylıylar. Çönki yaz citü belän alar öçen awır waqıtlar citä. Monıñ säbäbe -- yazğı taşu. Älege ministrlıqta ütkän cıyılışta 20 martqa qädär respublikanıñ qotqaru xezmäte yazğı taşularğa tulısınça äzer bulırğa tieş, dip äytelde. Monıñ öçen kiçekmästän su basudan saqlanu çaraların kürä başlarğa kiräk. Älegä su basunıñ masştabları nindi bulır ikänen, Tatarstannıñ qaysı töbäklärenä ayıruça qurqınıç yanağanın tögäl äytep bulmıy, çönki gidrometeorologiä üzäge mondıy mäğlümätlärne berniçä kön aldan ğına äytä ala ikän. Xäyer, belgeçlär fikerençä, bıyıl ällä ni borçılırğa nigez yuq. Uzğan qışta yawğan qarnıñ ülçäme urtaça, şuña kürä yazğı taşu da ällä ni qurqınıç bulmasqa tieş. Alay da, aldan uq äzerlänep quyudan zıyan bulmas, digän fikerdä toralar Tatarstannıñ Ğädättäntış xällär ministrlığında.


text: Törekmänstanda “Azatlıq” radiosınıñ ike qorrespondentı qulğa alınu uñayınnan, Xalıqara Xelsinki federätsiäse häm törekmännärneñ keşe xoquqları oyışması borçılu belderä. Alarnıñ berlektä qabul itkän möräcäğätlärendä, Törekmänstanda curnalistlarnı ezärlekläw oçraqları berençe tapqır ğına tügel dielgän. Xoquq yaqlawçılar Awropada iminlek häm xezmättäşlek oyışmasına möräcäğät itep, tiz arada Törekmänstan xäkimiätläreneñ keşe xoquqların bozu mäsäläsen qararğa çaqıra.Azatlıq radiosınıñ Törekmänstandağı xäbärçeläre Meret Xommadov häm Cumadurdı Owezov 7 martta qulğa alınğannar. Xäzerge waqıtta alarnıñ qayda buluları bilgesez.


text:
İminlek Şurasınıñ internet säxifäsendäge belderüdä, ägär dä xäzerge küreneş däwam itsä, dönyadağı iñ zur il bulğan Rusiädä bu ğasır urtasında 100 millionlap kenä keşe yäşärgä mömkin dielä.
Quşma Ştatlarnıñ canisäp idaräse farazınça, 2050-nçı yılda Rusiädä 100 million keşe yäşäsä, Rusiä xalıq sanı belän 17-nçe urınğa töşäçäk. Xäzer Rusiä üzeneñ xalıq sanı belän dönyada 8-nçe urında tora.
Canisäp xezmäte wäkilläre 2050-nçe yılda Mısır, Uganda, Vietnam häm Xäbeşstanda xalıq sanı 100 millionnan artıp kitäçäk.


text:
“İñ yaxşı sıynıf citäkçese” isemen layıqlılar yawlağanmı?
Dekaber başında “İñ yaxşı sıynıf citäkçese-2005”dip isemlängän respubliqa külämendä ütkärelgän bäyge näticäläre tatar cämäğätçelege arasında qarşılıqlı fikerlär häm qänäğätsezlek tudırdı. Respublikanıñ tatar telendä bastırıluçı gäzitlärendä dä , bäyge turında mäğlümat bik tıynaq qına buldı.Ämma matbuğatta qıçqırtıp tänqit süzläre äytüçelär dä häm bik şaprınıp maqtawçılır da bulmadı. Bu bäygeneñ näticälärennän bilgele buluınça , Respublika külämendä ütkärelgän bu bäygedä berençe, ikençe, häm öçençe urınnarnı yaulawçılar isemlege arasında ike teldä, yäğni rus häm tatar tellärendä eşne alıp baruçı klass citäkçeläre mondıy maqtawlı urınnarnı yaulıy almağannar. Konkursantlar arasında tatar telendä tärbiä eşen alıp baruçı sıynıf citäkçeläre ällä qatnaşmağanmı soñ? Ällä alar yarım finalğa da çığa almağanmı? ,-digän soraw tuu säbäple , monıñ säbäbe nidän ğibärät ikän? Dip, bez Mäğärif häm fän ministrlığınıñ bu eştä cawaplı itep täğäyenlängän tärbiä eşen üsterüdä häm östämä belem birü bülegeneñ başlıq urınbasarı El''wira Safina belän äñgämäläşep alırğa buldıq Ul, tatarça söyli almıym , tik rusça äytergä mömkin bulsa ğına äytä alam” – dide.
“Bez quyğan maqsatıbızğa ireştek. Bäygeneñ näticäläre belän qänäğätbez. Şundıy unikal'' , qızıqlı, ürnäk bulırlıq klass citäkçelären taptıq” dide ul.
Bilgele buluınça, Tatar Däwlät gumanitar pedagogika universitetı ike premiä bilgeli : berse anıñ “Ğorurlıq öçen” dip atalsa, ikençese yäş buınnı tärbiäläwdä milli ğöref-ğadätlärne saqlaw häm üsterü öçen”dip atala . “Ğorurlıq” bülägen alar berençe urınğa layıq bulğan Yelena Kloçkovağa tapşırsalar, ikençesen- finalğa çığuçı 7 qatnaşuçı arasında bulğan Çistay rayonınıñ Möslim urta mäktäbeneñ sıynıf citäkçese Alsu Xäbibullinağa tapşıralar. Ä 19 qatnaşuçı isemlege arasında bulğan Bögelmä rayonınıñ Qıdaş töp belem birü mäktäbeneñ Mö’minova Xalisä lawreatlar isemlegenä kerä häm “ Ciñügä omtılış ” diplomı belän büläklänä.Ä Sarman rayonınıñ Saralı ğomum belem birü mäktäbe sıynıf citäkçese Roza Şamgunova bäygedä qatnaşqan öçen diplom belän häm barlıq qatnaşuçılar kebek 10 minimal'' xezmät xaqı külämendä aqça belän büläklänä.
Sez üzegezneñ bäyge nigeznamäsen tözegän waqıtta maqsat itep iñ yaxşı klass citäkçelären bilgeläw öçen , ike däwlät telen dä yaxşı belüçe belgeçlärne açıqlıy alırlıq maqsat quya alasızmı?- digän sorawğa ul bolay cawap birde audio “Rus xalqınıñ tel xoquqları räncetelmäsen öçen bez ike teldä eşne alıp barunı maqsat itep quymadıq”,- dide
Respublikada tärbiäne ike teldä alıp baruçı sıynıf citäkçeläreneñ tel xoquqların räncetmiçä ütkärelä torğan konkurslar nindi bulırğa tieş soñ?- digän soraw tuu säbäple,
Bäyge ütkännän soñ TDGPU nıñ pedagogika fännäre doktorı, professor Änwär Xuciäxmätovtan anıñ bu bäyge turında fikeren soraştıq . “Respublika külämendä oyıştırılğan bu bäygedä respublikanıñ milli mäktäplärendä eşli torğan sıynıf citäkçeläreneñ , şulay uq qatnaş urıs mäktäplärendä ike teldä dä äybät näticäle eş alıp bara torğan häm tatar telendä eşläwçe sıynıf citäkçeläreneñ eşçänlegenä obyektiv bäya birelmäde Bu zur xata, häm ul tözätelergä tieş”,-dide ul
Mäğärif häm fän ministrlığınıñ tärbiä eşen üsterüdä häm östämä belem birü bülege başlığı Rewo Wağiz ulı Wälievneñ bäygedä qatnaşqan klass citäkçeläreneñ yaulağan urınnarı turındağı fikere mondıy ide
“Respublikada 27 meñ klass citäkçese bar. Tatar klasslarında tatarça eşlilär, rus klasslarında rusça eşlilär .Bäygedä 66 konkursant buldı. Şul konkursantlarnıñ 12 se tatar telendä eşläwçe klass citäkçeläre ide Alarnıñ 3ce finalğa çıqtılar. Häm şaqtıy ğına maqtawlı urınnarnı aldılar. . Alar töşep qalmadılar”dide .
TR mäğärif häm fän ministrı urınbasarı Ayrat Qanafi ulı Zinnurov:
“Aldağı yıllarda bäygelärne ütkärgändä bulğan citeşsezleklärne isäpkä alıp eşläyäçäkbez” dide. Ä axırda, Rewo Waliev, alda ütkäreläse bıyılğı “Tatarstan çişmäse” bäygesenä alar tatar kompozitorlarınıñ äsärlären başqaruçı kollektivlarnı çaqıraçaqların belderde.
Mälikä Basıyr, Qazan


text:
Rusiä prezidentı V.Putin BMO törkemeneñ İminlek Şurasın kiñäytü turındağı töp kiñäşen kire qaqtı.Hindistanda säfärdä yöregän Prezident Putin,jurnalistlarğa (audio) İminlek Şurasında daimi äzğalar sanı arttırılsa alarnıñ veto xoququ bulırğa tieş, yuq isä bu BMOnı tulısınça reformalau bulmayaçaq.
Putin qaraşınça yaña äğzalarğa veto xoquqı birelmi ikän, ul çaqta veto xoquqı bötenläy beterelergä tieş. Yuğarı şäxeslärdän torğan törkem bu atna başında İminlek Şurasın kiñäytü turında 2 täğdim yasağan ide.
Prezident Putinnıñ Hindistan säfäre ike il arasında saqlanu wä säwdä mönäsbätlären kiñäytüne küzdä tota


text:
Lebanda bäreleşlär däwam itä. Bäyrutqa amerikan räsmie kilde
"İrtänge 3nçe yartılarda baş östennän İzrail oçqıçları oçıp ütte, min balalarnı yäşerergä aşıqtım, işekkä citkändä şartlaw yañğıradı" di Mostafa isemle Tir keşese.
Kilgän xäbärlärgä qarağanda İzrail xärbiläre bu şähär tiräsendä Hezbolla suğışçılarına qarşı maxsus operatsiä başqarğan. İzrail desantı boralaqlar belän şähärneñ tönyaq çitendäge ber limon baqçasına töşkän. Hezbollaçılar köçle qarşılıq kürsätkän. 8 İzrail xärbie yaralanğan. Bäreleşlär ber bina tiräsendä barğan. İzrail xärbiläre äytüençä, comğa könne şul nığıtmadan İzrailneñ Hadera qalasına raketa cibärelgän bulğan. Hadera çik buyınnan 80 çaqırım eçtä urnaşqan. Hezbolla raketalarınıñ İzrailgä bolay tirän ütep kergäne yuq ide äle. Şähärneñ xalqı qurqınıçnıñ niçek yaqın ikänen añlağan. Ämmä Şoşana isemle bu xanım ser birmäskä tırıştı:
"Bez niçek bar şulay yäşäwebezne däwam itergä tieş. Xäzer tranşey qazıy başlasaq, kiresençä, alarğa qurquıbıznı kürsätäçäkbez" di Şoşana isemle xanım.
Ul arada Lebanda İzrail häm Quşma Ştatlarğa qarata näfrät xisläre köçäyä. Bügen Bäyrutta ütkän demonstratsiädä qatnaşuçılar Hezbollağa teläktäşlek belderde, İzrail häm Amerikan elämnären yandırdı.
Şul waqıtta yänäşädäge ber binada Quşma Ştatlar däwlät sekretare yärdämçese David Welch Leban premier-ministrı Fuad Siniora belän söyläşülär alıp bardı. Welch üze bu söyläşülärne bik möxim adım dip bäyäläde. Quşma Ştatlar Lebandağı köç qullanularnı tuqtatırğa tırışa, ämmä xäl itäse qayber awır mäsälälär bar dip östäde amerikan räsmie.
ali ğilmi


text:
Mäcit Ğafuri teatrı 85-nçe icat mizgelen açtı
Yaña ícat mizgelen ğafurílılar üzläreneñ yaña eşe – Artur İdelbayıvnıñ «Soñğı ğaynä» isemle pyesäsı nigezendä säxnäläşterelgän spektakl premierı belän açıp cibärde. Älege drama tarixi temğa yazılğan. Ul 13 ğasırdağı tarixi waqíğalarnı üz eçenä ala. Mäcit Ğafurí teaterı xudojestwo citäkçese Xörmätulla Ütäşev äytüençä, «Soñğı ğaynä» tamaşası Başqortstan milli teater sänğätenä yañalıq alıp kilä torğan premier. Pyesänı säxnäläşterüdä ällä küpme icadi häm texnik yañalıqlar qullanıluın äytä ul. Säxnädä ğädäti dekorasílar bötenläy dä yuq. Anda öç wideoproyıktor eşli häm alar aşa 13 ğasırdağı tarixi waqíğalar çağıla.
Premiera ike kön rättän bara häm şimbä könne dä kürsäteläçäk.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene
Etiketler : Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene türkü indir, Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene türküsü, Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Kahveyi Dökerim
Ekrem Çelebi - Başım Alıp Diyar Diyar Gideyim
Ekrem Çelebi - Gör Ki Felek Bize Neler Eyledi
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke
Ekrem Çelebi - Niçin Ağlamayayım
Ekrem Çelebi - Artık Çıkmam Meyhaneden
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Yat Kolumun Üstüne


text:
Säyäsi oyışmalar canlana
Şul uq şimbädä Çallınıñ “Batır” kinoteatrında “ЖизHb” (“Tormış”) firqäseneñ berençe qorıltayı bulğan. Anda Mäskäwdä aprildä bulaçaq Bötenrusiä qorıltayına 25 delegat saylanğan. Çallıdağı konferensiädä öç yözgä yaqın keşe qatnaşqan. Anda “ЖизHb'” partiäseneñ räistäşe Räfğat Altıynbaev, firkäneñ Tatarstan bulege räistäşe Nursinä Fäyzraxmanova häm başqalar çığış yasağan. Moña qadär räistäşlär arasında meditsina universitetı professorı Färit Xucixanovtan başqa ğalimnär bulmağan. Şimbä könne ütkän cıyılışta “ЖизHb'” partiäseneñ räistäşe itep KDU pofessorı Midxät Farukşin da saylanğan. Tatastanda bu firqäneñ unbiş meñnän artıq äğzası bar.


text:
Fälestin citäkçese Yasser Arafat bügen parlamentnı yaña bilgelängän premyer-ministr Mahmoud Abbasnı yaqlawda berdäm bulırğa çaqırdı. Fälestin xökümäte milli berdämlekne nığıtu häm töbäktä tınıçlıq häm iminlek urnaştıru öçen eşliäçäk, dide Arafat. Şulay uq parlament aldında çığış yasağan Abbas, yähüdlär fälestin cirlärennän kitmi torıp tınıçlıq bulmayaçaq, dip belderde. Oppozitsiä köçlärenä möräcäğät itep, Abbas, provokatsiäne tuqtatırğa çaqırdı. Yaña premyer-ministrı suğışçan törkemnärne qoralsızlandıru niäten belderep, iminlek saqlaw köçlärenä genä qoral belän yörergä röxsät bireläçäk dide.
İsrael prezidentı Moshe Katsav, Abbasnıñ “yaxşı niätlärenä ışanuın” häm Fälestinnär terrorğa qarşı köräşä başlağaç alar belän xezmättäşlek iterg’ mömkin bulaçağın belderde.
Hamas häm İslam Cihad oyışmaları Abbasnıñ “qoralsızladnıru” niätenä qarşı çığıp, yähüdlär Fälestin cirlärennän çığıp kitmi torıp qoral taşlamayaçaqların belderde.
Könbatış Yarda häm Gaza sızığında bügen yaña bäreleşlär buldı. Betlehem yanında ike Al-Aqsa intixarçısı atıp üterelgän. Khan Yunis şähäre yanında İsrael boralaqlarınıñ ut açuı näticäsendä Fälestinne Azat itü xalıq frontı äğzase atıp üterelgän, tağın berniçäse yaralanğan. Fälestin ministrı Saeb Erekat böten bu köç qullanunı täñqitläp çıqtı. “Bügen irtän İsraelneñ Khan Yunista yasağan höcümen häm uzğan töndä Betlehemdä ike fälestin keşeseneñ üterelüen kisken täñqitlibez”, dide Erekat. Fälestin ministrı kiçekmästän tınıçlıq planın iğlan itergä çaqırdı.
Bügen Polşa, İsrael häm tağın qayber başqa illärdä ikençe böten dönya suğışında yähüdlärgä qarşı bulğan genotsid qorbannarın iskä alu çaraları uzdı. Bıyılğı çaralar 6 million yähüdne iskä aludan tış Varşava gettosında bulğan baş kütärüneñ 60 yıllığana da bağışlana. Ul çaqta berniçä yöz yähüd totqını Nazilarğa qarşı qolar kütergän ide.


text:
28 martta «İslam häm tatarlarnıñ üzañ mäsäläse» digän tügäräk östäl ütä
Anı Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı, Tatar däwlät humanitar institutı häm Amerika fänni oyışmalar şurası oyıştıra. Cıyılışta Tatar kongressı citäkçese İndus Tahirov, kürenekle ğalim, professor Ğiläcev, tatar humanitar institutı rektorı professor Vasil Ğayfullin häm başqa ğalimnär häm fänni xezmätkärlär qatnaşaçaq. İsemennän ük kürengänçä, tügäräk östäl tatarlarnıñ üzañı formalaşuğa, bu protsesqa islamnıñ yoğıntısın açıqlawğa, islam dineneñ tatar milläte yäşäyeşenä tä'siren öyränügä bağışlana. Anda şulay uq Şihabetdin Märcäni, Rizaetdin Fäxretdinneñ tatar xalqınıñ üseşenä bäyle qaraşları, xäzerge tatarlarnıñ etnik üzañı mäsäläläre dä tikşereläçäk.


text:
Bügen biredä matbuğat oçraşuında İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinicat Tährannıñ atom texnologiäsenä härtörle xoquqı bar dip belderde häm İran atom qoralı yasarğa teli digän ğäyepläwlärne kire qaqtı.
Äxmätdinicat xätta BMO İminlek Şurası quşqan oçraqta da İran üzeneñ atom programmasın çiklämiäçäk dide.
Äxmädinicat İran räsmiläre inde küp märtäbälär ilgä atom qoralı kiräkmi dip äytte dide.
Ul Könbatışnıñ İranğa yanawları dönyada iminlekne qurqınıç astına quya dide.
Germaniä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Gernot Erler İranğa qarşı iqtisadıy çikläwlär bik qurqınıçlı yul bulaçaq dip isäpläwen belderde. Ul İran räsmilärenä säyäxät çikläwläre kertü yaxşıraq bulaçaq dide. Yewropa Berlege tışqı säyäsät başlığı Javier Solana İranğa qarşı köç qullanu mäs'äläse qaralmıy dide.


text:
Ğiraqtağı törle säyäsi köçlärneñ wäkilläre ilneñ yaña xökümäten qoru kiräklege turında
Ğiraqta yaña küçeş xökümäten qoru turındağı bäxäslär däwam itä, andağı säyäsi köçlär bu mäs’älädä älegä nindi dä bulsa urtaq qararğa kilä almadı. Alar monı tağın ber ayğa kiçekterü xaqında ğına kileşä aldı. Radiobıznıñ xäbärçese Bagdadta Ğiraqnıñ berniçä ictimaği-säyäsi wä dini törkem wäkilläre belän oçraşıp, alarnıñ yaña xakimiat qoruğa mönäsäbäten beleşte.
Audio
Xökümät qoru kiräklege turında äl-Kafac, “bu yaxşı eş, läkin waqıt bezneñ yaqta tügel. İl tarqalu häm yuqqa çığu qurqınıçı aldında tora” dip belderä. Anıñ fikerençä, bu ölkädäge töp qararlar uzğan dikäbrdä ük, äle Londonda ütkän kiñäşmädä qabul itelgän bulğan. Anda Ğiraq oppozitsiäseneñ 50-läp törkemennän 300 wäkil qatnaşqan ide. İkençe ber oyışma, Ğiraq Milli kileşü törkeme wäkile Ali Abdul Ämir yaña xökümätneñ totrıqlılığın nığıtu öçen anı qoru eşenä mömkin qädär kübräk törkemnärne – säyäsi dairälärne, ruxanilärne, qabilä başlıqların cälep itü kiräk dip isäpli. Ul da, yaña xakimiatne buldıru iñ aşığıç eş bulıp tora di.
Audio
“Xäzer bar Ğiraq xalqı şunı sorıy, häm alar inde, bu kiçekterelgän adım, bez niçek tä bulsa xökümätneñ qorıluwın telibez, çönki şul kiçekterü säbäple tormışnıñ küp kenä ähämiatle mäs’äläläre haman da çişelmi kilä” dip belderä Ğiraq xalqı fikeren Ali Abdul Ämir. İldäge säyäsi protsesta bügenge köndä dikäbrdä London kiñäşmäsenä kilmägän yä törle säbäplär arqasında kilä almağan törkemnär dä qatnaşa. Alarnıñ töp maqsatı, amerikannar belän satulaşıp Ğiraqnıñ yaña xökümäten qoru eşenä quşılu. Moña ireşü öçen andıy törkemnär xätta uram cıyınnarı da uzdıra, häm xökümätkä üz wäkilläre kermägän oçraqta anıñ eşen ğomumän tanımayaçağın ğına belderä. Başqalar isä Ğiraqnıñ yaña idaräsen amerikannar yardämendä buldıruğa qarşı çığa. Ğiraq kommunistlar partiäse politbürosı äğzası Xäydär Şäyex Ali fikerençä, Quşma Ştatlar anda barı tik üz mänfäğäten genä qayğırta, şuña kürä Ğiraq kommunistlarınıñ tağın ber aydan soñ uzarğa tieş bulğan kiñäşmädä qatnaşmawı da mömkin. Xäydär Şäyex Ali.
Audio
“Bez amerikannarnıñ oppozitsiä partiäläreneñ eş neçkäleklärenä tıqşınuwın telämibez. Ğiraqnı qoru eşen alar Ğiraq partiälärenä qaldırırğa tieş” dip belderä andağı kommunistlarnıñ wäkile. Başqa törkemnär, älegä ilne azat itkän amerikannar belän eşläw kiräklegen tanısa da, soñraq, ildä yaña xakimiat urnaşqaç, alardan Ğiraqtan kitüne ütenäçägen äytä.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Qazanda "Näwrüz" bäyrämen qarşı aldılar
Törki xalıqları bu bäyrämne bik borınğıdan bäyräm itkän. Bıyılğı «Näwruz» bäyräme dä sornay, baraban, buben kebek muzıka qorallarında uynap xalıqnı bäyrämgä çaqırudan başlanıp kitte. Tabiğät''neñ yañarışına şatlanıp, törle uyınnar uynap, cırlar cırlap,öydän-öygä Näwrüz äytep yörep, yaznı şulay qarşı alğannar. Ä Sovet çorında bu bäyräm xökümät tarafınnan tıyılğan. İl tarqalu belän xalıqlar üzläreneñ milli bäyrämnären yañadan yañartıp uzdıra başlağanğa da inde 16 yıl uzıp kitkän ikän. Respublikanıñ Qazandağı «Duslıq yortı»nda oyışqan azerbaycan cämğite citäkçese Elmursan Mannapov äytüençä, Qazanda «Näwruz»ne yañadan bäyräm itü1988 yılda «Tatar yäşläre» oyışması belän başlanğan bulsa, azerbaycanlılar bügen dä bu bäyrämne zurlap uzdıralar. Alar bu yılğı «Näwruz» bäyrämenä Azerbaycan respublikasınıñ İsmäğil’le şähärennän «Babadağ» ansamblen çaqırğannar.
«Näwrüz» bäyrämenä Azerbaycannan, Üzbäkstannan, Orenburdan, Qırğızstannan kilgän qunaqları bäyrämgä cıyılğan xalıqnıñ küñelen kürdelär. Ä Qazanda eşmäkär bulıp tanılğan Bilal äfände Azerbaycannan üzeneñ 80 yäşlek ätise Zäynul Xäydarovnı çaqırğan.
7-8 yäşlärdäge gruzin biyüen biegän Timur Gazizov ta,10 nçı tatar gimnaziäsendä uqığan uquçılarnıñ xoreografik ansambleneñ çığışı da , Qazan konservatoriäsen tämamlap Qazanda yäşärgä qalğan ätise üzbäk,änise tatar millätle yeget Ruslan Bahadir da konsertta tamaşaçı mäxäbbäten yauladılar.
Qısqası,bu bäyrämdä balalar da, babaylar da , yäşlärdä bäyräm itte. Bäyrämdä azerbaycannar plau belän sıylasa, üzbäklär şirbätle sümäläk belän sıyladılar.
Bäyrämdä cämäğät eşleklese Fändäs Safiullin da bar ide .Ul bäyräm respublika külämendä uzdırılsın ide, digän teläk belderde. «Näwruz»bäyräme Qazan şähärendä bik küp tuğandaş törki xalıqları duslığınıñ ber küreneşe buldı.
TR Mädäniät ministrlığınıñ Qazan şähäre xakimiäte mädäniät idaräse , «Duslıq yortı» assotsiatsiäse, häm milli cämğiät oyışmaları uzdırğan bu bäyräm, xalıq küñelenä bik xuş kilde.Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr Qazan .


text: Däwlät Dumasınıñ “Yedinäya Rossia” fraksiase, prezident Vladimir Putinnı öçençe möddätkä saylarğa mömkinlek birerläk itep konstitusiagä üzgäreşlär kertügä qarşı çığa. Bu xaqta bügen, tübän pulat räise, “Yedinäya Rossia” fraksiase citäkçeläreneñ berse - Boris Grızlov belderde. Şul uq waqıtta anıñ süzlärenä qarağanda, ägär dä deputatlar tarafınnan parlamentqa Putinnıñ prezidentlıq möddäten ozaytu turında refrendum ütkärü täğdime kertelsä, ul qaralırğa mömkin. Referendum ütkärü täğdime belän Tönyaq Osetiädän ictimaği oyışmalarınıñ berse çıqqan ide.


text:
Mäglümatsız qalğan waqiğalar
Tağın ber mäğlümätsez tema. Atom radiätsiäsenä qarşı şimbä könne başlanğan protest marşı niçegräk ütä, ul qaya barıp citkän, aña räsmi xakimiät niçek qarıy. Nişläpter älegä mondıy mäğlümlät yuq. Ällä jurnalistlar yalqaw, ällä inde teması bik çeterekle. Tağın ber xäbärsez sara çara – Ayşä awılı tiräsendä ütkän turistlar häm bard cırları bäygese.Üzläre icat itkän cırlarnı başqaruçılarnıñ tabiğät qoçağında ütä torğan festivalendä 10 meñ keşe qatnaşqan. Köne-töne cırlar, şiğerlär yañğırıy, quaq töbendä, yar buyında romantiklar tulıp yata. Şiğer häm cırğa 10 meñ keşe beryulı tabınğaç, bu zur mädäni häm ictimaği waqiğa ikäne kürenep tora. Rusiä Duması deputatı, fraksiä citäkçese Oleg Morozov ta şul tamaşada qatnaşıp, düşämbe könne tıynaq kenä Mäskäwgä oçqanın kürep qalğannar. Ä reklama häm PR kampaniäse xäzergä kürenmi. Dimäk, Yedinaya Rossiä firqäseneñ säyäsi texnologları monı kürsätergä ölgermägän yäki kiräk tapmağan. Wallahi-billähi, hiçkem tik yatmıy bu dönyada.
Bötendönya tatar kongressınıñ xoquq törkeme yañadan Çiläbegä barıp, anda radiatsiägä qarşı ütkärelgän konferensiädä qatnaşa. Xoquq komissiäseneñ comğa könne ütkän utırışında kongressnıñ xoquqçısı Roza Färdieva häm yazuçı Fäwziä Bäyrämova äytkän süzlärgä qolaq salırğa mömkin.Başqortstan tatarlarınañ qorıltayında Qazannan kem qatnaşuı äle bilgesez. Şul uq comğa könne tatar kongressında ütkän kiñäşmädä Başqortstan temasın tikşerü kiçekterelde. Ufadan räsmi mäğlümlät yäki çaqırular xäzergä kilmägän ikän.
Axırda tağın ber säyäsi çara turında. 3 yüldä Qazanda Töbäklär üseşe strategiäse digän temağa bik zur däräcädäge konferensiä açıla. Anı Bol'şaya Volğa-Zur İdel assotsiätsiäse ütkärä.Rimzil Wäli.


text: BUXAREST - Romaniä hawa alanında yulçı oçqıçı belän ber maşina bäreleşte. Läkin qazada yaralanuçılar bulmağan. Hawa alanı räsmiläre, qazanıñ citdi buluın häm oçqıçnıñ ziyan kürüen belderde. Tarom hawa yulları yulçı oçqıçı, kön tomannı bulu säbäble yul yaqtırğıçların kürälmiçä yuldağı ber maşinağa bärelä. Misır säfärenä äzerlängän oçqıçtağı 120 yulçı, hawa alanına imin qaytarılğan. Transport ministrı, xäzer maşinanıñ nigä oçqıç yulında buluın tikşerä. Räsmilär äytüençä, maşina yulda onıtılğan häm kontrol manarasınıñ monnañ xäbäre bulmağan.


text:
Törkiäneñ millätçe dairäläreneñ qarşı buluına qaramastan bügen biredä Ğosmanlı İmperiäse waqıtında ärmännärneñ küpläp üterelüenä bağışlanğan cıyın açıldı. İke könlek konferesiä comğa açılırğa tieş ide, ämma pänceşämbe könne İstanbul mäxkämäse cıyınnı ütkärüne tıydı. Oyıştıruçılar süzlärenä qarağanda, cıyın barıber açılğan, ämma İstanbulnıñ başqa ber öleşendä. Oçraşu uzğan bina yanında ütä-uñ millätçelär firqaseneñ 30ğa yaqın äğzase protest belderep tordı. Sulçılarnıñ eşçelär partiäseneñ 150gä yaqın wäkile "Ärmän genosidı – xalıqara yalğan" dip yazılğan şiğärlär totıp tordı.
Ärmännär, Ğosmanlı İmperiäse çorında, 1nçe dönya suğışı waqıtında million yarımğa yaqın ärmän yuq itelde, dip belderä.


text: Bolğarstannıñ qara diñgez buyında urnaşqan Varna şähärendä bügen Üzäk häm Könyaqkönçığış Yevropa illäre prezidentları oçraşıp töbäktäge iqtisadi häm säyäsi mäsälälär turında fiker alıştı. Şulay uq Yevropa Berlegenä yaqınayu säyäsäte turında da süz bardı. Summitnı açqanda, Bolğarstan prezidentı Georgi Parvanov, Könbatış Balkadağı demokratiä yazmışı töbäkneñ Yevropağa qarağan säyäsätenä bäyle, dip belderde. Prezidentlar töbäktä eşlärgä telägän eşquarlar belän dä oçraşaçaq. Mondıy summitnıñ berençese 1994nçe yılda uzğan ide. Berençe cıyında Üzäk Yevropa illäre, Avstriä häm Germaniä wäkilläre qatnaşqan bulsa, bügen Varnağa Germaniädän alıp Bolğarstanğa qädär, İtaliädän Ukraina prezidentları cıyılğan ide.


text:
Yämändä İslam Konferensiäse Oyışmasınıñ tışqı eşlär ministrları oçraşa
AUDİO: Xäzer ber programma ike däräcädä qarala – berse Ğiraqnı tözekländerü, möselman illäreneñ moña niçek öleş kertä aluı turında, ikençese alarnıñ niçek itep iminlek tä'min itüdä qatnaşa aluı, Ğiraq xökümätenä xäzergä wäzğiättän çığarğa yardäm itü turında.
Oyışmanı İslam teläktäşlege şiğare belän reformalaw mäs'äläse dä qarala. Tabiğät qazalarında yardäm itügä kilgändä oyışma Möselman illärendä xosusıy tarmaq belän xökümätlär arasında xezmättäşlekne arttıru kiräklege turında söyläşä.


text:
Açıq mikrofon: Ana tele bäyrämenä barasızmı?
-Min bik tä barır idem, ämma eştä bulam.
-KGUda belem alam min. Ul waqıtta uqibız bez. Bäyrämgä barıp bulmas inde.
-Baram älbättä! Bik kiräkle çara. Ana tele onıtılmasın! Dönyalar tınıç bulsın, pensionerlarnı onıtmasınnar..
-Härwaqıttağıça baram älbättä. Anda bik küñelle bula. Cır-biyu qarıybız, tanışlar belän küreşep, tatarça ğına aralaşabız!
-Barırğa kiräk inde mondıy çaralarğa. Balalar belän bergä barırğa kiräk. Balalarıbız ana telen belsen, onıtmasın. Min üzem eştä bulam, kilä almıym.
-Bu tarixi waqiğa. Tuqay kebek şäxeslärebezne üzebez kütärmäsäk, alarnı tağın kem zurlar? Älbättä, waqıt tabıp barırğa kiräk anda.
-Ana tele bäyrämenä bik räxätlänep barır idem. Eştä bulam şul. Bolay elek tä barğanım yuq inde. Ämma televizordan qarağanım bar.
-Bik kiräkle çara inde. İñ möhime yäşlärebez ana telen onıtmasın. Alar onıtmasa, bezneñ xalqıbız yäşär. Min üzem bu bäyrämgä barmıym, balalarım yöri. Minem keçkenä malayım tatar mäktäbendä uqı.
Al'bina Zäynulla


text:
“Töbäk üseşe strategiäse” digän 3 İdel buyı forumı…
Xäbär itkänebezçä 3 yündä Qazanda İdel buyı federal' okruğına kergän töbäklärneñ 3 cıyını açıldı. Cıyında töp tema iqtisadıy mäs'älälär, iqtisadıy üseş bulsa da, monda berniqädär säyäsättä qatnaşqan. Cıyın açıluğa bağışlap prezident kiñäşçese Rafael' Xäkimov mäğlümat çaralarına interv'yular birde. Anda ul: “Bezgä töbäklärneñ üz-ara häm federal' üzäk belän mönäsäbätläre xaqında başqalarnıñ fikerlären tıñlaw qızıq. Xäzerge waqıtqa şundıy wäzğıät kilep tudı ki, Rusiä Federatsiäseneñ ber töbägendä yäşäwçelärneñ küpçelege, kürşe töbäkneñ säyäsäte, iqtisadı, sotsial' möxite turında bik az küzallıylar” dide. Cıyın açılğaç Mintimer Şäymiew Federal' üzäk belän töbäklär arasındağı säyäsätneñ ber yaqlı ğına alıp barıluına, töbäklär mänfäğätläre laklanmawına konkret misallar kiterep töple doklad yasadı.Soñğı waqıtta Tatarstanda telefonğa tüläwdä taşlamalar tiräsendä wäzğıät qatlawlandı. “KaзaHckaя ГTC” berläşmäse, tüläw kvitansiälärendä taşlamalarğa xaqlı grajdannarnı “yün ayınnan tulısınça tülisez”-dip kisättelär. Mäğlüm ki, älege taşlamalar “Veterannar turındağı” Federal' qanun nigezendä kertelgän. “KaзaHckaя ГTC”qa älege taşlamalar öçen yözär millionlağan burıçlar cıyılğan. Anı kem tülärgä tieş? Tatarstan xökümäte bu burıçlarnı Federal' üzäk qaplarğa tieş dip añlata. Rusiä xökümätenä taşlamalarnı qaplaw öçen 293 million rubl' aqça sorap xat cibärelgän. Ä xäzergä bu eştä qatnaşuçılar: Sotsial' yaqlaw ministrlığı, elemtäçelär, Qazan şähäre administratsiäse cıyılıp taşlamalarnı saqlap qaldırırğa, “KaзaHckaя ГTC” berläşmäseneñ qanunsız taläplären ğämäldän çığarırğa kileşkännär.
Xörmätle tıñlawçılarıbız, ä xäzer küñelleräk xällärgä küçäbez. Mäğlüm ki respublikada avtomobil' yarışlarına iğtibar köçle. Ayrat häm Radik Şäymievlär, Röstäm Miñnexanov, Salawat Fätxetdinov avtosportta Rusiädä genä tügel, Yevropada da tanıldılar. Şuşı könnärdä Ayrat Şäymievneñ avtokros Yevropa çempionatınıñ 5 etabında ciñüe turında xäbär kilde. Ä Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov avtokros buyınça Rusiä berençelegeneñ 3 etabında ciñep çempion bulğan. Cırçı Salawat Fätxetdinovta küpkä qalışmağan, ul bişençe urında.İntertat.ru soñğı xäbärlärendä 3 yüldä, köndezge berdä, Çallı tatar-ictimaği bülege räise Rafis Kaşapov Qazan şähäre Sovet rayonı prokuraturasında irekkä çığarılaçaq-digän xäbär tarattı. Köndezge berdä Sovet rayonı prokuraturası binasına ictimaği xäräkät citäkçelege cıyıldı. Läkin berdä dä, ikedä dä Rafis Kaşapov kürenmäde. Bu xäbärne äzerläp betergän waqıtlarda da, äle bu mäs'älädä açıqlıq yuq ide. Sovet rayonı prokuraturası tiräsendä ike televizion törkem eşläde. Berse anıñ bilgesez törkem yıraqtanraq töşerep tordı, ä berse bilgele-“Variant” televizion kanalı. “Variant” kanalın “BpeMя и дeHbrи” gazetasınıñ pänceşämbe sanında “Bumerang” narkomanlaşuğa qarşı jurnalistlar ber nominatsiäsendä berdänber ciñüçe dip iğlan ittelär. Ä menä İntertat.ru birgän täfsille xisapta ciñüçelär arasında “Xörriät” studiäseneñ “Toçqa oporı”, “Efir” telekompaniäseneñ “Labirint”, ”MTV-Bögelmä” kompaniäseneñ “Axır çiktä” tapşıruların kürergä bula. Ciñüçelärneñ bersennän “nigä alay ul” dip sorağaç: “Şul inde zaman çire, kommersiäläşkän mäğlümat çaraları üz uñışların ğına küpertep kürsätergä mataşalar dide.
Yunıs Ätnäle


text:
Könçığışnı öyränü institutı yubileyın bäyräm itte
Bügenge köndä dönya mädäniäte mul'tikul'turalizm, yäğni mädäniätlärneñ waqlanuı, alarnıñ üzara tigezlänüe çorına kerep bara. Könbatış illärendä bu küreneş tuqsanınçı yıllardan uq küzätelä. Äkrenläp kenä ul bezneñ mädäniättä da çağılış taba başladı. Mul'tikul'turalizm mädäniät öçen nindider konkret ürnäk bulmawınnan ğibärät.
Şuşı küreneş 13 may könne Uniksnıñ konsertlar zalında çağılış taptı. Ul könne universitetnıñ könçığış bülegeneñ yañadan torğızıluına 15 häm fakul'tet bularaq eşläwenä 5 yıl tulu uñayınnan mäcles ütkärelde. Bülekne yañadan torğızu eşendä Dilärä Tumaşeva, Mirqasıym Ğosmanov kebek ğalimnärebez zur xezmät quyğannar ikän. Bügen anıñ başında Cämil Zäynullin tora. Untuğızınçı ğasırda uq tyurkologiäne üsterü ölkäsendä zur eşçänlek kürsätkän könçığış bülege, bügen könçığışnı öyränü fakul'tetınıñ torışın yubiley mäclesendä sınap qararğa mömkinlek tä buldı.
Kiçädä qotlawlar konsert nomerları belän aralanıp bardı. Üz qotlawların törle fakul'tet dekannarı citkerde. Süzne tatarça başlap, rusça tämamladılar. Tatar bülegeneñ dekanı İskändär Ğiläcev ta, tatarça ber-ike süz äytäm dä, rusça söylärmen dide. Bälki, ul çit illärdän kilgän qunaqlarnı räncetmäskä telägänder, ämma alarnıñ kübese üzläre ük tatarça söylädelär. Äytik, amerikadan kilgän James Major tatarça söyläde, axırdan törekçä, ğäräpçä, rusça häm inglizçä qotlap ta quydı.
Konsertta yasalğan çığışlarğa kilsäk, Konservatoriäneñ xalıq uyın qoralları ansamble berdän-ber tatar köyen uynadı. Ä menä, italyan, rus köyläre muldan yañğıradı. “Qazan” biü ansamble ispan häm irland milli iyüllären başqardı. Fakul'tet studentları da törekçä, ğäräpçä cırladılar. Rus romansı köyenä pantomima kürsättelär, rus xalıq biüen dä kürsättelär, xätta. Könçığışqa ruslar qaysı yağı belän yaqındır inde. Qıtay, ğäräp, törek mädäniätläre yanında tatarnıqı yatışsızdır da, bälki. Üzeşçännär däräcäsendä genä bulsa da, üzebezneke bit. Tatarnı räncetmäsen öçen genä tügel, cıyılğan qunaqlarğa däwlät däräcäsendäge tel, mädäniätneñ güzäl ürnäklären kürsätä äybäträk bulmas ideme.
Tuğan telne onıtmas öçen yazuçı, jurnalist yäisä tel belgeçe genä bulırğa kiräk mikän? Mäclestä siksän protsentlap keşe tatar bulğandır, möğayın. Ä bit tel, mädäniät, millät tulayım alğanda şuşındıy kiçälärdän äkrenläp kenä formalaşa da kebek. Mul'tikul'turalizm ütep kergän çorda tatar mädäni ürnäkläreneñ dä massağa yoğıntısı bulmas mikän digän soraw belän tuqtalası kilä.
Aydar Camali


text:
Tälğät Bariev: Yanukoviçnı premier itü Ukraina öçen çigeneş
Ukraina prezidentı Viktor Yusçenkonıñ xökümätneñ premyerı itep Viktor Yanukoviçnı täqdim itärgä riza bulıp, Yuğarı Rada taratmawı turında xäbär Tatarstanda da bik küplärneñ iğtibarın cälep itte. Berençe çiratta, älbättä, älege yañalıq respublikada yäşäwçe ukrainnarnıñ. Äytergä kiräk, Tatarstanda yäşäwçe Ukraina watandaşları da, Rusiä watandaşı bulğan ukraina milläte wäkilläre dä ğomumän anda bara torğan säyäsi häm iqtisadi protsesslar belän qızıqsınıp toralar. Uzğan prezident saylawları waqıtında da alar tarixi watannarındağı wazğiätne küzätep barıp, andağı waqiğalarğa bitaraf qalmadı. Saylawlardan soñ kilep tuğan xäl häm anıñ nihayät çişelesen alar niçek qabul ittelär soñ? Bu xaqta bez Tatarstandağı ukrain milli cämğiäte citäkçese Vladimir Lyubçenkonıñ fikeren beleşergä telädek. Läkin ul başqa şähärgä cıyılışqa kitü säbäple, Lyubçenkonı soraştıru mömkinçelege bulmadı. Ä menä berniçä ukrainlı räsmi bulmağan söyläşüdä, Yanukoviçnıñ premyer bulıp täqdim itelüenä qänäğätlek belderde. Yusçenko prezident bulıp saylanğaç, salqınaya başlağan Ukraina belän Rusiä mönäsäbätläre xäzer kire cılınır, nığıy başlar, dip isäpli alar.
Ä menä Tatar ictimaği üzäge räise Tälğät Bariev isä Yusçenkonıñ Ukraina premyerı itep Viktor Yanukoviçnı täqdim itüen xuplamıym. Bu xaqta azatlıq radiosına ul menä närsälär belderde.
Ukrainanıñ köçle genä itep Yevropa tarafına barğanda, Yanukoviçnı premyer itep quyu, ul ber artqa çigenü, minemçä. Kievta, parlament qarşında torğan keşelär – alar olı yäştäge, iske zamannarğa teläwçe keşelär. Menä şuşındıy keşelär bügenge köndä ukrainada östenlek aldı. Läkin, minem fikeremçä, bu Ukrainanıñ demokratiägä barğanda waqıtlıça ğına çigenüe. Çönki tormışnı artqa borıp bulmıy, keşelek dönyası demokratiägä bara. Ä strategik perspektivanı alsaq, Ukraina inde ul barıber Yevropağa, NATOğa yul tota. Ölkän buın keşeläre monı añlamıy, läkin xakimiätkä yäşräklär kilgäç, Ukrainanıñ ber genä yulı bulır. Minemçä, bu wazğiät üzgärer häm Ukraina da, Rusiä dä, şul isäptän Tatarstan da, Yevropanıñ ber öleşe bulırlarSez tatar ictimaği üzäge räise Tälğät Barievnı işettegez. Ul Ukrainadağı xakimiät krizisınıñ çişeleşe xaqında üz fikerläre belän urtaqlaştı.
Gölnaz İlgizär


text:
türk destanlarının adıları ve ait olduğu milletler ? ( madde şeklinde )2
İlk Türk Destanları1.Altay - Yakut Yaradılış Destanı 2.Sakalar Dönemi a.Alp Er Tunga Destanı b.şu Destanı 3.Hun Dönemi Oğuz Kağan Destanı 4.Köktürk Dönemi a.Bozkurt Destanı b.Ergenekon Destanı 5.Uygur Dönemi a. Türeyiş Destanı b. Göç Destanı İslamiyetin Kabulunden Sonraki Türk Destanları : 1.Karahanlı Dönemi Satuk Buğra Han Destanı 2.Kazak-Kırgız Kültür Dâiresi Manas 3.Türk-Moğol Kültür Dâiresi Cengiz-name 4.Tatar-Kırım Timur ve Edige Destanları 5.Selçuklu-Beylikler ve Osmanlı Dönemleri a. Seyid Battal Gazi Destanı b. Danişmend Gazi Destanı c.Köroğlu Destanı
İlk Türk Destanları1.Altay - Yakut Yaradılış Destanı 2.Sakalar Dönemi a.Alp Er Tunga Destanı b.şu Destanı 3.Hun Dönemi Oğuz Kağan Destanı 4.Köktürk Dönemi a.Bozkurt Destanı b.Ergenekon Destanı 5.Uygur Dönemi a. Türeyiş Destanı b. Göç Destanı


text:
emel taşçıoğlu - geceler yarim oldu (şanlıurfa)
Sanatçı : Emel Taşçıoğlu
Türkü : geceler yarim oldu (şanlıurfa)
Etiketler : emel taşçıoğlu - geceler yarim oldu (şanlıurfa) türkü indir, emel taşçıoğlu - geceler yarim oldu (şanlıurfa) türkü dinle, Emel Taşçıoğlu türküleri, geceler yarim oldu (şanlıurfa) mp3 indir, Emel Taşçıoğlu türküleri geceler yarim oldu (şanlıurfa) türküsü, geceler yarim oldu (şanlıurfa) sözleri, Emel Taşçıoğlu mp3 dinle, Emel Taşçıoğlu download, geceler yarim oldu (şanlıurfa) bedava mp3, Emel Taşçıoğlu türkü sözleri, Emel Taşçıoğlu türkü dinle, Emel Taşçıoğlu son albüm indir
Emel Taşçıoğlu Türküleri
emel taşçıoğlu - kurusa fidanım güllerim solsa (kırşehir)
Emel Taşçıoğlu - Menevşe Koymuşlar Gülün Adını
Emel Taşçıoğlu - Gar Mı Yağmış Yüce Dağlar Başına
emel taşçıoğlu - mendilimin ucuna sakız bağladım sakız (izmir-urla)
emel taşçıoğlu - ayağına giymiş kara yemeni (şanlıurfa)
emel taşçıoğlu - mektebin bacaları (muş)
emel taşçıoğlu - mapushane içinde yanıyor gazlar (bartın)
Emel Taşçıoğlu - Ankara da Yedik Taze Meyvayı
emel taşçıoğlu - yanarım senin aşkına (kırşehir)
Emel Taşçıoğlu - Değmen Benim Gamlı Yaslı Gönlüme
Emel Taşçıoğlu - Anam Ağlar Başucumda
Emel Taşçıoğlu - Badılcanı Doğradım
emel taşçıoğlu - bahçada gül ağacı (kırşehir)
emel taşçıoğlu - şu dalmadan geçtin mi (aydın-nazilli)
emel taşçıoğlu - kızardı kayalar al giydi dağlar (erzincan-kemaliye)
emel taşçıoğlu - bülbüle su verdim altın tasınan (ankara)
Emel Taşçıoğlu - Hani Yaylam Hani Senin Ezelin
Emel Taşçıoğlu - Cevizin Yaprağı Dal Arasında
emel taşçıoğlu - iki keklik bir kayada ötüyor (balıkesir)


text:
Sember ölkäsendä 15500 bala urta mäktäp tämamladı. Mäktäplärdä uzğan çığarılış bäyrämnärennän tış, Lenin memorial' üzägendä ölkäküläm çara da uzdı – mäktäpne altın yäki kömeş midal belän tämämlağannarnı gubernator qotlawı ğadätkä kerep bara. Vladimir Şamanovnıñ Mäskäwdä buluı säbäple, anıñ täbrik xatın berençe urınbasarı Mixail Şkanov uqıdı. Anda ber täğbir ayıruça iğtibarğa layık: “Fidaqar xezmätegez öçen, Sezgä, istälek bulsın dip, Urıs tarixı kitabı büläk itäm häm bu tarixta sez dä üz ezegezne qaldırırsız, dip ömetlänäm”.
Midalğa layık buluçılar arasında tatar balaları da baytaq ide. Dimäk, alarnıñ da urıs tarixında üz ezlären qaldıraçaqlarına ömetlänergä kiräk. Ttar tarixı bulmağanğadır inde...
Mäktäp tämämlawçılar arasında şähär şartlarında 10 yıl buyı ayırım tatar sıynıflarında uqığannar da bar. Mondıy sıynıflar Dimitroğrad şähäreneñ 9-nçı, Sember qalasınıñ 55, 68, 75-nçe mäktäplärendä bar. 28-nçe mäktäptä dä yıl sayın berençe sıynıfta tatar balaları ayırım tuplana, läkin 9-nçı sıynıfnı tämämlağaç, kübese texnikumnarğa kitä, häm şunıñ näticäsendä az sanlı qalğan tatar sıynıfları 10 häm 11 tarqatıla, tatar balaları ğomum sıynıflarğa başqalarğa quşılalar.
Ölkä üzägeneñ Yaña şähär digän öleşe mäktäplärendä möğallimä Ğaliäbänu Zinnätullina din däresläre alıp bara. Ul bu eşen cäyge yal waqıtlarında da däwam itärgä tırışa, läkin Sember ölkäse kiñleklärendä moña qarşı törle tozaqlar qorıla. Şunlıqtan ul Tatarstan cirlegendä oyıştıra mondıy çaralarnı. Bıyıl Bua qalasına 60 bala belän yalğa cıyına Ğaliäbänu xanım.
Şulay uq İske Qulatqı rayonınıñ Cämiğ mäçete qaramağında üz rayonı balaları öçen möxtäsib Änwär xäzrät Adelşin sälämätländerü häm dini yal lager'ları oyıştıra.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember


text:
İranda ütäçäk prezident saylawlarınnan soñ Tährannıñ tışqı säyäsäte üzgärerme?
Comğa könne İranda ütäçäk prezident saylawların Könbatış illäre iğtibar belän küzätep baraçaq. Namzätlär arasında törle qaraştağı keşelär buluı, İrannıñ tışqı säyäsätendä aldağı 4-5 yılda qayber üzgäreşlär bulırğa mömkin digän farazlarğa etärä. Läkin saylawlarda kem genä ciñmäsen, aña İrannıñ qadimi oyışmaları tarafınnan quyılğan qısalarda xäräkät itergä turı kiläçäk.
"Bez Quşma Ştatlar kebek super däwlätne kürmämeşkä sabışa almıybız. Bezgä aqıl belän eş itergä kiräk, anı avantürizmğa etärmäskä. Yaqın könçığışta avanturizm anıñ mänfäğätendä bulmayaçağın añlatırğa kiräk."
İrannıñ tağın ber zur tışqı mäsäläse – atom programması belän niçek eş itäçägen äytmäsä dä, Rafsancani anı "bezneñ qanuni xoquqıbız" dip atıy.
Belgeçlär fikerençä, Rafsancani xalıqara säxnädä pragmatik säyäsät alıp barırğa cıyına, tik menä qadimçe dairä wäkile bularaq ul monı buldıra alırmı – monısı ikele. AQŞ kongressınıñ tikşerü bülegendä tışqı säyäsät belgeçe Kenneth Katzman:
"Ul üzen pragmatik itep kürsätä. Tik bareber, Quşma Ştatlarğa şiklänep qarawçılar arasınnan, İrannıñ üz atom qoralı bulırğa tieş dip sanıy, monı ilneñ iminlegen täemin itüçe töp närsä itep kürä."
Şuña da qaramastan, Könbatış illäre başqa, bilgesez namzätlärgä qarağanda Rafsancaninı xubraq kürä sıman. Londondağı Economist törkeme belgeçe Ben Faulks monı bolay añlata:
"Yevropa citäkçeläre açıqça äytmäsä dä, Rafsancaninı yağında. Anıñ belän eş itep bula, atom programması mäsäläsendä berär komromisqa ireşep bulır dilär. Rafsancani – abruyı belän, Ayatolla Xömänei''dän soñ ikençe urında tora. Mondıy eşlärne eşli alırlıq keşe bulsa, ul – Rafsancani."
Reformaçıl qaraştağı namzätlär arasında berençe urında elekke Mäğärif ministrı 54 yäşlek Mostafa Moin. Ul saylawlarğa wazifasınnan kitüçe preziden Möxämmät Xattaminıñ enese – Riza Xattami belän bergä bara.
Moin iqtisadnı liberalläşterü, Washington belän kierenkelekne kimetü tarafdarı. İran mänfäğätenä qarşı kilmäsä, uran bayıtu eşlären waqıtlıça tuqtatıp torırğa äzer. Bu niätlär Könbatış citäkçeläre öçen ber yaqtan ömetle yañğırasa, ikençe yaqtan Moinda şul uq Xattami külägäse bar. İke möddät eçendä Xattami üz niätlären tormışqa aşıra almadı.
Reformaçıl namzätlärneñ qalğan ikese – elekke Mäcles räise Mähdi Mahdawi-Qarrubi häm Mäğärif Oyışmassı başlığı, elekke gubernator Möhsän Mehralizade.
Rafsancanidan qala qalğan konservativ namzätlär: elekke politsiä başlığı Möxämmät Baqır Qalibaf, radio häm televidenie başlığı Ali Laricani, Tähran merı Mäxmüt Äxmädinecad, häm elekke Gvardia başlığı Möhsan Rezai.
-Ali Gilmi


text:
«İdel» jurnalınıñ 2004 yılğı mart sanına küzätü. Yumor ostası Almaz Xämzin söyli
İsänmesez, xörmätle radio tıñlawçılar! Çirattağı şimbä matbuğat küzätüen başlıybız. Aprel'neñ berençe könen Tatarstanda häm Rossiädä, kölke köne itep bilgeläp ütälär. «Kölü keşeneñ sälämätlegen yaxşırta»,-di xalıq.Ğadättä, xalıq üze çığarğan mäzäktän kölä. Mäzäk ul- tatar fol'klorı janrı, yumoristik- satirik, kötelmägän borılış, ütken tel belän tögällänä torğan keçeräk külämle çäçmä äsär»,- dip yazılğan tatar ensiklopediä süzlegendä. Şundıy äsärlärne üzenä cıyğan «İdel» jurnalı bügen bezdä qunaqta. Ä jurnaldağı mäzäklärne osta itep sezgä yumor ostası häm şayan äsärlär icat itüçe rejisser Almaz Xämzin söylär. «İdel» neñ bıltırğı mart sanı jurnal tarixında berençe märtäbä şayan san bulıp çıqqan ide. Menä bu mart sanınıñ mañğayına da «Şayan san» digän möher suğılğan. Traditsiä tuıp bara tügelme cämäğät? Almaz Xamzin:Tışına ällä närsälär dip yazıp bula anıñ, ä menä eçendä ni ikän?Mälikä Basıyr:Eçendäme? Eçendä nilär genä yuq anıñ! Tatar KVNı mäzäkläre diseñme, parodiälär, epigrammalar, bulmışlar диceңMe.Bulmış ul- bulğan xäl digän süz. Jurnalda alarnıñ nindi törläre genä kiterelmägän.Almaz Xamzin: Menä elek uqıtuçı Flera Xannanova söylägäne.«Qort çaqtı» dip atala.«İrem ozaq yıllar kolxoz räise bulıp eşläde.Bezneñ yortnıñ bazı ni öçender işek töbenä ük qazılğan ide. Şulay ber kön irem terleklärne qışlatu buyınça rayon seminarına kitte. Könnär salqın. Bazda berniçä baş qışlawğa quyılğan umarta bar. Kiçen, balalarnı yoqlatqaç, umartalarğa azraq cılı töşsen dip, baz awızın açıp quydım da yoqlarğa yattım. Qaytası keşe bulğaç, işek- qapqa biklänmi. Menä, yarıysı ğına «töşerep» kürşe kolxoz räise belän irem bergä qaytalar. Xuca kürşesen aldanraq kertep cibärä.İşektän kerügä bazğa başta kürşe kolxoz räise çuma, annarı irem. Salqınnan tuñıp qaytqan duslar ni bulğanın añlamıylar. Qapşana torğaç, bazda ut qabına. Küzläre poçmaqtağı kiştägä töşä. Anda berniçä şeşä «Arış mayı»… Bazdağı yaqtığa häm tawışqa qortlar çığa. Ä qışın inde alarnı tınıçsızlasañ- çıda ğına! İrlär seltänä- seltänä, ciñnäre tiep ut sünä. Berniçä porsiä «ukol» alğaç, yoqığa kitä bolar. İrtän iremneñ qaytmağanına ışandım da , balalar torğançı dip, baz awızın yabıp quydım. Üzem eşkä, ä balalar uqırğa kitte.Töş waqıtları citkändä räislärne ezli başlıylar.Miña da şıltıratıp sorıylar. Min aptırap öygä qaytam…YaXoda! Räislärem uyanıp, bazdan çıqqan. Qulları boks perçatkası kigändäy. Küzläre yomıq, borın-iäklär ike qatlı. Ber-bersenä qarıylar da kölälär. Ä min awıznı açıp qatıp tik toram.Nihayät, añıma kilep:«Ni buldı?»- dip sorıym.—Qort çaqtı!Dekaber ayında qort çaqqanğa başqalarnı ışandırıp qara sin.!Mälikä Basıyr:«Häybät ğäybät» säxifäse «İdel» dä «İdel» neñ üze belän tudı buğay. Şäp säxifä. Naçar bulsa, TNV kanalı çäldermäs ide. Säxifädän 2-3keHә cömlä: «Elemtä».Telefonnan çıltıratırğa cıyınğan İldar Yuzi törepkädän törle tawışlar işetä. Ber xatın-qız çäreldi, nindider ir-at sügenä, bala yılıy. İldar abıy törepkäne tiz genä oyasına taşlıy. Annarı awır sulap äytep quya:«Elemtäçelär belän kabeleñ yänäşä bulmasın!»AлMaз XaMзиH: Ä xäzer : äydägez «Waqıt täräzäse»n açıyk. Şundıy säxifä «Идeл» dä bar. Rawil Şäräfi monda ber avantyura tarixın söyläp birä. Qayber truppa citäkçeläre gastrol'dä üz artistların yörtergä ärcäle traktor da sorap ala almasalar, Rawil Şäräfi öç artistqa 130 urınlı samolet cigä. Monıñ öçen aña bik osta xäylä qorırğa kiräk bula. Avantyura inde, qısqası. Jurnalda Rawilneñ sabaqtaşlarına yazğan epigrammalar da birelgän. Ber-ikesen uqip ta kitik.Rabit Batullağa:
Artist, yazuçı, rejisser…
Sin kem genä bulmadıñ.
Sänğät digän däw diñgezne
Tuda- syuda buyladıñ
.Äxät Safiullinnıñ «Ayırma» digän monologı belän tanışsağız, bulniskä operatsağa kergändä çalğıdan yasalğan pıçaq, sarıq eçägesenän yasalğan cep alıp kerergä onıtmassız.«Bädretdin taqmaqları» belän dä tanışırğa bula.Tatar xalqı televizordan seriallar qarap zamança yäşim dip, üzeneñ ğöref-ğadätlären onıtıp barğanı turında alar.«Şäxes» digän säxifädä jurnalist İskändär Siraci İlham Şakirov belän küñelle genä gäp qora. Närsä turında disezme? İlham Şakirov turındağı mäzäkläre turında. Ä menä monısı, böek cırçıbız üze söylägäne, hiç tä mäzäk tügel, bulğan xäl.Kürşe östäl artında ber törkem xatın-qızlar utıra. Ber matur ğına , ämma zur gäwdälese miña qarap-qarap tordı da sorap quydı:Sez İlham Şakirov tügelme, bik oxşağansız?-di. Şunnan totındım inde:Tuydırdılar inde şul alkaşka oxşatıp, uramnan ütär xäl yuq. İçmasam ber eçep yatqan cirendä dömekmäde dä...Ämma min süzemne äytep beterergä ölgermädem, äzmäwer xanım mine yaqamnan totıp çığu yağına söyri ide inde:Ah, svoloç', sin bezneñ İlhamıbız turında şulay söyliseñme...Min ni kölärgä, ni yılarğa belmim—üzemneñ «poklonniklar» inde niçänçe tapqır üzemne ük totıp qinıylar.Mälikä Basıyr: Bu küzätüneñ oçına çıqmalı tügel. Al'bert Yäxinnıñ «Qıyar tütäle»nä kermädek bit äle. Ayaz Ğiläcewne şaqqattırğan tütälgä.«İdel» jurnalı üzeneñ şayan uquçılarına «Öy eşe» birgäli—Öy eşe»n tikşermädek. Ber öyränçek traktorçı belän traktorda bağanağa menmädek. Damir Gıysmetdinov, İlfaq Şihapov, Almaz Xamzin, Tufan Miñnullin, Raşat Nizami, Zäki Zäynullin, Zahid Mäxmüdi, Amanulla, Rädif Säğdilärneñ şayan wä şuq çäneçkele xikäyälären, İldar Yuzi, Näcibä Safina, Änäs Xäsänov şiğerlären uqımadıq. Läbib Leronnıñ «Cülär malaynıñ ätise» digän şayan p'yesasın tıñlamadıq.
Almaz Xämzin: Xäzer, jurnal üze bar bit äle, anı bit divanğa qırın yatıp ta uqıp bula. Ayırılır aldınnan ber parodiä genä tıñlap alıyq ta. Bik qısqa ul, 4-5 kenä yullı. Rinat Männan yazğan anı.
«İs».
Yäşise kilä!...
Yäş ise kilä!..
Ä menä Şahinur Mostafin niçek yaza.
Tal'yan tartsam
Cırlata,
Pasport açsam
Yılata.
Yäşise kilä!..
Peläş ise kilä...
Mälikä Basıyr: «Ämma, bu min tügel»,- dip tämamlıy süzen Almaz Xamzin. Xörmätle radio tıñlawçılar! Bez çirattağı şimbä matbuğat küzätüen şunda tämamlıybız. Kölkegä bağışlanğan tapşıruıbızda Sezne «İdel» jurnalında basılğan mäzäklär belän yumor ostası, rejisser Almaz Xämzin tanıştırdı. Tapşırunı äzerlägän min- Mälikä Basıyr sezneñ belän xuşlaşam.İsän –saw bulığız! Qazan.


text:
Gruziä tatarları Qazanğa ömetlänä
Gruziädä yäşäwçe distägä yaqın tatar ğailäse Tatarstannan yärdäm sorıy. Eş bulmaw säbäple, bügenge köndä alar xäyerçelektä yäşärgä mäcbür.
Tuqaynıñ “Näq Qazan artında bardır ber awıl Qırlay dilär” şiğerendäge yulların iskä alıp, näq Tiflis urtasında bardır ber awıl Kaxanaşwili dilär, dip başlıysı kilä yazmanı. Biredä Tuqaydağı kebek cırlağanda köy öçen tawıqlar da cırlamıy, bu cirlärneñ här yağı urman da tügel, yäşel ülännär, xätfädäy bolınnar da yuq. Ämma Tiflisneñ Qırlayğa ber oxşaş yağı bar: anda da tatarlar yäşi, döresräge oçın-oçqa yalğap kön kürä.
Distägä yaqın tatar ğailäsen Tiflistä millätpärwär Kimältdin Tairov tuplıy. Gruziädäge tatar tarixın ul bolay taswirladı:
Rusiä mäğlümat çaraları ğädättä Gruziädäge xällärneñ tınıç bulmawın taswirlıy. Ämma bu ilgä qunaq bulıp kilüçedä ber dä andıy täesir qalmıy. Biredä xalıq kön-tön yal itä. Restorannarda eş könendä dä buş urın yuq. Döres, yortlarnıñ kübese cimerek xäldä, ämma şulay da bu gruzinnarğa 2-3 million sumlıq maşinalarda cilderergä qomaçawlamıy. “Qayber gruzinnarnıñ şundıy tormışına qarap can ärni, alar xäyerçe xalıq aqçasına käyef-safa qorıp yöri. Östäwenä Qazannan da bernindi yärdäm yuq”, di Kimältdin Tairov.
“Bez Tbilisidä tatar cämğiäte buldırğaç, Qazannan bezgä komputer cibärergä wäğdä itkännär ide. Ämma cibärmädelär. Şuña kürä bezneñ Qazan belän elemtä yuq. Yış qına başqa keşelärdän sorarğa turı kilä.
Monda töp problema – eş yuq. Bezdä genä tügel, gruzinnarda da, ärmännärdä dä, başqa xalıqlarda da. Bez yäşämibez, ä açlıqtan ülmäs öçen genä torabız. Haman qayan närsä tabarğa, niçek eşlärgä ezlibez. Ämma berqaydan da yärdäm yuq.
Qazanda bulğanda miña biredä bay tatar iğänäçesen tabarğa quştılar. Ämma monda andıy tatar yuq. Älegä beraz üz-üzebezgä bulışabız.
Küp tatarlar Rusiägä küçep kitte. Bez dä küçenergä telibez. Bu xaqta Bötendönya tatar kongressına yazğan idek. Ämma alar monı eşlärgä mömkinlek yuqlığın äytte”, di Kimältdin äfände.
Üze isä ul aqçanı uramda kitap satıp eşli ikän. Satu noqtası xucası, aña monıñ öçen könenä satılğannan 10% birä. Ämma yış qına “kitaplar bötenläy satıp alınmağan könnär bulğalıy, metroda qaytırğa da aqça bulmıy. Ul waqıtta uramğa çığarğa turı kilä”, di Kimältdin äfände.
“İnde öydän närsäne satıp bula, biredäge bet bazarına alıp çığıp satıp beterdek. Minem belän bergä, professorlar, akademiklar da utıra. Bu bazarda äle urın öçen suğışular da bula”, di ul.
Gruziädä eşsezlek mäsäläse bıltırğı suğıştan soñ tağın da köçäygän. Tatarlar bu waqıyğalarnı üzlärenä turıdan-turı ällä ni qağılmadı di. Ämma suğış başlanğan könne alar bügengedäy xäterli. Tiflis tatarı Äminä Syülyäyewä bu könne bolay taswirladı:
“Suğıştan soñ uramğa çıqqaç, başta qurqınıç ide. Aq tänle bulğaç, uramda da, transportta da bezgä cirle xalıq qırın, doşmanğa kebek qarıy ide. Şuña kürä baştaraq awır buldı. Xäzer inde xäl beraz ciñeläyde. Bu xällärdän soñ şähärdä urısça yazılğan böten elmä taqtalar alındı. Xäzer küp cirdä alarğa gruzinça häm inglizçä yazılğan. Urıs telendä çüp tä yazmıylar, ul alarğa kiräkmi sanala. Urıs mäktäplärendä böten fännär dä gruzin telendä uqıtıla başladı”, di Äminä xanım.
Gruzinğa kiäwgä çıqqan, üze dä gruzin isemen yörtkän tatar keşese Manana xanım isä, suğış buluda Rusiäne ğäyepli.
“Här ilneñ üz-üzen yaqlarğa xaqı bar. Rusiäne xörmät itsäm dä, minemçä, bu il xaqlı tügel. Här il üz cirendä üz tärtiplären urnaştırırğa xaqlı. Rusiälär Gruziädä yäşäwçe xalıqlarnıñ mentalitetın belmi. Şuña da bu yul belän bardı.
Suğış küp awırlıq kiterde. Minem ulım Mäskäwdä tora. Xäzer miña anı, onıqlarımnı kürer öçen wiza mäşäqäte belän yörergä kiräk. Läkin suğış buluğa qaramastan, urıs häm gruzin xalqı äle dä dus. Bu añlaşılmawçanlıqlar barı tik säyäsi uyın ğına”, di Manana xanım.
Awır tormışqa qaramastan, Tiflis tatarları dinnären yuğaltmağan. Şähärdä ber mäçet bar. Tarixqa qarağanda, anı 1864 yılda Qazan tatarları salğan.
“Bu şiğıylär belän sönnilär bergä doğa qıla torğan berdänber mäçet. Ul Qazan tatarlarınıqı ide. Ämma farsılarnıñ mäçeten yuq itkäç, alar bezgä küçep monda qaldılar. Tiflistän tatarlar küpläp kitä başlağaç, bu mäçettä azärbaycannar xuca bulıp qaldı. Ämma alar bezneñ belän yaxşı mönäsäbättä. Şuña kürä mulla kiräk bulğanda alarğa möräcäğät itäbez”, di Kimältdin Tairov.
Şulay itep, tatarlar Gruziädä awırlıq belän yäşi. Qayber mäsälälärdä bälki Tatarstan tatarı alarnı añlamas ta. Mäsälän, bu keşelärneñ aqçası bulmaw säbäple, yortnı cılıta torğan ğaznı 1991 yıldan sünderep quyuı, qışın suıtqıçnı eşlätmäwe, kiräkkä-kiräkmäskä öydä ut yandırmawı, elektr plitäse urınına aşawnı uçaqta peşerüne. 21 ğasırda yäşäwçe keşegä bu älbättä säyer. Ämma Gruziä tatarları şulay yäşi. Tik alarnın äle yaqtı kiläçäkkä ömetläre sünmägän.


text: Cirle xäkimiät mäğlümätlärenä qarağanda, 5 Ğiraqlı hälaq bulğan, 40labı yaralanğan. Bügen Bağdadnıñ şığilar yäşägän rayonında qara-qarşı atışlarda ber keşe hälaq bulğan öçese yaralanğan. Bağdadta minalanğan maşina şartlağan, 4 keşe hälaq bulğan 20gä yaqını yaralanğan. Ğiraqta ike çit il keşese totıq itep alınğan. Berse Mısır watandaşı ikençese Törkiädän. Gäräp telekanalları kürsätkän videotasmada, totıqlar yök maşinası yörtüçelär, alar koalitsiä ğäskärlärenä kiräk-yaraq taşığan dip beldergännär häm üterü belän yanağannar. Bağdad yanında ike tözüçe, Polşa watandaşı urlanğan. Berse qaçıp qotıla alğan. Uzğan täwlektä Ğiraqta, Bayji şähärendäge şartlawdan 14 keşe hälaq bulğan, 50 yaqın keşe yaralanğan.


text:
Omsk ölkäsendä fermerlar niçek yäşi?
Ğömer baqıy awıl keşese, aqçalı eş, yaxşı tormış ezläp, zur şähärlärgä barıp urnaşırğa omtılğan. Küçep kitüçelär küp oçraqta şähärlärdä töplänep tä qalğannar. Ämma siräk bulsa da, şähärdän awıllarına kire qaytuçılar da bula. Andıylar Omski ölkäsendä dä oçrıy. Küptän tügel miña şundıy, kire awılına qaytqan ber ğailä belän tanışırğa turı kilde. Bu Bol'şereç'ye rayonınıñ Yälankül awılınnan Omskiğa küçep, 5 yıl yäşägännän soñ, torğan yaqlarına äylänep qaytqan Ğaliä häm Ğali Karimovlar. Alay ğına da tügel, alar elek yäşägän awıllarına qaytmağannar, ä annan 7 çaqrım yıraqlıqta urman eçendä kül buyında urnaşqan bulğan, ämma xäzerge köndä tulısınça tarqalıp, yuqqa çıqqan Qumıslı awılı cirenä qaytqannar. Anda yort salıp, fermerlıq eşe başlap cibärgännär. Ğali äfände aşlıq çäçä, terlek ürçetä. Sıyırlar asrıy. Ämma rayon üzäge yıraq bulu, üzlärendä söt eşkärtelmäw säbäple, alarnı sawmıy. Bozawlar äniläre belän bergä, imep üsälär häm 1 yıl eçendä itkä satıp cibärerlek bulalar, - di Ğali äfände.
Ğaliä xanım da kön buyına xucalıqta şöğellänä. Annan tış ul äle mäktäptä dä eşli, Yälanküldä balalar uqıta. Pensiä yäşendä bulsa da, yalğa kitärgä aşıqmıy.
Urmanda yäşägäç, xucalarğa ayu-büre kebek yırtqıç canwarlarnı da oçratırğa turı kilä. “Ämma bez alarnı da, qoş-qortlarnı da atmıybız, - di Ğaliä xanım. Xayvannar da bezdän qurıqmıylar. Yärdäm kötep, öy yanına kilgännäre dä bula. Mäsälän, ike yıl rättän köz köne soñğa qalıp tuğan aqqoş bäbkäläre kilde. Bez alarnı totıp, öygä alıp kerdek, aşatıp-eçertep, Bol'şereç'yedağı zooparkqa iltep birdek”,- di Ğaliä xanım.
Fermerlıq eşe belän şöğellänüdän tış, Ğali äfände awıl klubında mödir bulıp ta eşli. Cimerelep barğan klubnı ul Omskida yäşägän ber tuğanı belän tergezgän.
Menä şundıy tırış, eş söyüçe Ğaliä häm Ğali Karimovlar yäşi Bol'şereç'ye rayonınıñ Qumıslı awılında. Tırşqan tabar, taşqa qadaq qağar dielä xalıq mäqälendä. Dörestän dä, Karimovlar kebeklär taşqa da qadaq qağarlar, dip äytergä mömkin.
Saniä Mirxaleeva, Omski


text:
BMOnıŋ humanitar oyışmaları Ğıraqqa yardәm mәsәlәsendә problemmalar aldında toralar.
BMOnıŋ humanitar mәsәlәlәr buyınça belgeçlәre , Iminlek Şurasınıŋ neftegә azıq-tөlek digәn programmanı yaŋartu qararı aşığıç yardәm өçen kontraktlar tәzü өçen az vaqıt birә. Bu inde ber aydan soŋ diәrlek milionnağan ğıraqlı ilne kontrol itkәn xakimiәtlәrneŋ yәisә BMOsı agentlıqları belәn xөkümәttәn bәysez tөrkemnәrneŋ yardәmennәn bәyle bulaçaq digәn süz. Ber ük vaqıtta su hәm elektr citeşsezlege dә borçılu tudıra. Radiobıznıŋ BMOdağı mәxsus xәbәrçeseneŋ mәğlümәtlәre.
Audio
"Ğıraqta oyıştırılğan ictimaği azıq-tөlek tapşıru sisteması , moxtaclarğa yardәmne citkerü өçen iŋ nәticәle yul bulıp tora. Ul bügenge kөndә ildәge berdәn ber yul. Şul sәbәple bezneŋ plannar ul sistemağa tayanıp әzerlәnde."
Lәkin, Iminlek Şurasınıŋ bu sistemanı yaŋartu turındağı rezolutsiәse 45 kөn genә üz kөçendә. Bu BMOsı humanitar agentlıqlarına, yardәm kontraktları tөzelgәn tәminatçılarğa bu eşne başlauları өçen aşığıç rәveştә alar belәn elemtәgә kerü vazıyfasın yөkli. BMOsınıŋ 40 ildәge tәminatçılar belәn 450 kontraktı bar. Alar belәn elemtәgә kerep yardәmneŋ vaqıtında tieşle urınğa barıp citüen buldırıra kirәk. Moŋa çaqlı neftegә azıq-tөlek programması өçen Ğıraq xөkümәte cavaplı ide Xәzer isә bu vazıyfa BMOsına tөşә. BMOnıŋ Ğıraq programması xezmәtkәrlәrennәn Darko Moçibahb bolay dide
Audio
"Bez kontraktorlarnıŋ küpçelegennәn uŋay cavap alırbız dip өmetlәnәbez. Lәkin, bu әle alarnıŋ 45 kөn eçendә yardәm cibәrә alaçaqların aŋlatmıy."
Әlbәttә, Ğıraq xalqına yardәm itü mәsәlәsendә tөp cavaplılıq berektәşlәrgә tөşә. BMOsınıŋ Humanitar mәsәlәlәr buyınça koordinatsiә byurosınıŋ xezmәtkәre Oliver Yuliknıŋ süzlәrençә, ul urınnı kontrol itkәn kөçlәr qanun hәm tәrtip urnaştırırğa tieşlәr. General sekretar Annan birgәn kürsәtmәgә esasәn, humanitar yardәm bәysez, tarafsız hәm xәrbi bulmağan şәxeslәrneŋ kotrolendә bulırğa tieş. Bügenge kөndә Ğıraq imin tügel. Anda zur külәmdә yardәm kiterep bulmıy. Bu inde yardәmnәn byle bulğan Ğıraq xalqınıŋ vazğiәten qıyınlaştıra.
Fәrit Idelle, Praga.


text:
BMOsı general sekretarı Kofi Annan düşämbedä grek häm törek taraflarına küzdän kiçerelgän Kipr tınıçlıq planın täqdim itte.Söyläşülär bilgelängän waqıtta 31nçe martta uñışlı tämamlansa berläşkän Kipr 1nçe mayda Yevropa Berlegenä keräçäk.
Şwitsarieneñ Bürgenstock kurortında Kiprneñ grek häm törk yaqları 5 kön däwam itkän söyläşülärendä ike aradağı fiker ayırmalıqların tarayta almadı. K.Annannıñ bügen täqdim itkän 9meñ säxifälek dokumentta qayber nigezle üzgäreşlär bar dip belderelä.BMOsı 2002 nçe yılnıñ noyäberendä Kipr turındağı plannın äzerlägän ide. Şunnan birle aña üzgäreşlär kertelde. Bügen täğdim itelgän dokument plannıñ 4.nçe versiäse bulıp tora .Plannıñ bilgele bulğan qayber möhim maddäläre mondıy: 3nçe versiedä küzdä totılğan här ike maxallägä eçke eşlärendä zur aftonomiä birgän federal sistema yaña versiädä dä qaldırılğan.Törkiä, Grtesiä häm Britaniä utrawnıñ bäysezlegen garantiälägän illär bula. Kipr törekläreneñ territoriäse 5%qa kimetelep, utrawnıñ yaqınça 29% alarğa turı kiläçek..Planğa kürä, greklarğa kübräk cir birelsä dä, alarnıñ azırağı töreklär yağındağı öylärenä qayta alaçaq. .Kipr belän 9keşeden torğan( 6sı grek 3se törek) prezident şurası idarä itäçäk. Elekege kolonial köç Britanineñ utrawda xärbi baza öçen bilep torğan 254 kuadrat km territoriä yartılap kimetelä. Düşämbe kiç Gretsiä häm Törkiä pryemer ministlarınıñ qatnaşuı belän söyläşülär Annan bilgelägänçä 31nçe martqa qädär däwam itäçäk. Şunnan soñ 20nçe aprelda kiprneñ här ike maxalläsendä plan turında refendum ütkärelä.Kipr grekları parlamentı prezidentı Demetrios Kristofas Bürgenstockta konsensusqa ireşelerme yuqmı şuña qaramastan referendum ütkärelergä tieş dide . Anıñ süzlärençä(audio)
İke citäkçse näticälärne ber yk waqıtta ütkäreläçäk ayrım referendumnarda täqdim itergä tieş.Bu yäklämä bulıp tora.
Kiprnıñ törek tarafı tışqı eşlär ministırı Serdar Denktaş bez optimisik yäki pesimistik qaraşta tügel bez realistik bulırğa tieşbez dide. Denktaş (audio)
Planda yazılğan närsälär ğämälgä quyıla alırmı kipr törekläre dä kipr grekları da ütkändä qıyın könnär yäşäde, här ike yaq ta ul çorğa yañadan qaytırğa telämäs dip uylıym.
Törkiä televidiniäse mäğlümätenä qarağanda , taraflar yaña versiä turında K.Annanğa irtägä irtän üz fikerlären belderergä tieş. Şunnan soñ çärşämbe kiçkä qädär taraflarnıñ söyläşüläre däwam itä. Yäkşämbedä ütkärelgän cirle saylawlarda zur ciñügä ireşkän premier Erdoğan öydä millätçe opozitsiägä qarşı üzen nığıttı.Ul Kipr mäsäläsen çişü Törkiäneñ Yevropa Berlege belän söyläşülärendä zur ähämiätkä iä buluın belä. Çärşämbe kiçenä qädär Bürgenstockta kileşelä almasa, Kiprneñ könyağı gına 1.nçe mayda Yevropa Berlegenä käräçäk .Ä üze berlekkä kerergä telägän Törkiä Berlek territorieäsen okupatsiäläp torğan il bulaçaq.
färidä xämit,praga


text:
Tübän Novgorod xakimiätläre Rusiäneñ öçençe başqalası isemen alu öçen Tatarstan belän mäxkämäläşergä cıyına. “Nezawisimaya gazeta” mäğlümatlarına qarağanda, Tübän Novgorod gubernatorınıñ urınbasarı İrina Jivixina Berlinda ütkän turistik kürgäzmädän qaytqaç şulay dip belderde. Xalıqara kürgäzmädä Qazan - Rusiäneñ öçençe başqalası digän şiğarälär quyılğan bulğan. İrina Jivixina belderüençä, Tübän Novgorodnıñ öçençe başqala isemen yörtü öçen xoquqları kübräk. Gubernator urınbasarı Novgorod xalıq sanı buyınça öçençe başqalağa tartmasa da, şähärneñ östenlekläre şaqtıy dip sanıy. İñ möhime - Tübän Novgorod İdel buyı federal' okrugınıñ başqalası. Monnan tış anıñ sänäğät häm mädäni potensialında östenlekläre bar. Xäzerge waqıtta şähärneñ administratsiä wäkilläre Tatarstan belän mäxkämäläşü öçen materiallar tuplıy, dide gubernator urınbasarı Tübän Novgorodta uzğan matbuğat oçraşuında.
Qazan xakimiätläre Novgorodnıñ niätläre turında nindi fikerdä tora soñ? Şähär meriäseneñ matbuğat üzäge xezmätkäre Läzzät Xäydärov söyli:
- Qazannı Rusiädä öçençe başqala digän brendnı küptän faydalanıp kiläbez. Şähärlär bu däräcäne mäxkämälärdä kürsätergä tieş tügel, ä tarixi yöze, arxitekturası, mädäniätle buluı belän, iqtisadıy köçe belän kürsätergä tieş.
Tübän Novgorod öçençe başqala isemenä inde küptännän däğwä itä. İdel buyı federal' okrugınıñ elekke wäkile Sergey Kirienqo Novgorodnı üsterügä nıqlap totınğan ide. Ämma Kirienqo wazıyfasınnan kitü belän Tübän Novgorod ta öçençe şähär isemennän qolaq qaqtı, dip yaza “Nezawisimaya gazeta”. Xäzer şähär xakimiätläre bu köräşne däwam itärgä cıyına.
Belgeçlär äytüençä, Qazan belän Tübän Novgorod arasında öçençe başqala iseme öçen köndäşlek yuqtan ğına kilep çıqmağan. Rusiädä öçençe şähär isemen yörtkän töbäk turistlarnı, ä şulay uq investorlarnı da cälep itä. Şulay da andıy brend öçen Tatarstannı mäxkämägä birergä Tübän Novgorodnıñ xoquqı barmı soñ? Keşe xoquqların yaqlaw waqifınıñ citäkçese Rämil Nuriev fikeren tıñlap kitik:
- Tübän Novgorodnıñ moña xoquqı yuq. Ul bit qanunğa nigezlänmägän, keşelär fikere. Ägär Tübän Novgorod öçençe zur şähär bulırğa teli ikän, Tatarstan başqalası kebek dannarın çit illärdä dä belgertsen, kürsätsen. Qazannıñ uñışları däğwä beldergän şähärdän uñışları küpkä kübräk.
Rusiädä genä tügel, xalıqara däräcädä dä Qazannıñ avtoritetı şaqtıy zur. Qıtay başlığınıñ Qazannı saylawı, Tatarstan iqtisatın törle illärdä täqdim itü çaraları oyıştırıluı da şunı kürsätä
Al'bina Zäynulla


text:
Omskida Ana tele könen bäyräm ittelär
Omski tatar milli-mädäni möxtäriäteneñ ber tarmağı bulğan “Ömet” studiäsenä yörüçe balalar cır-biyu belän şöğellänep qalmıylar, tuğan telne dä öyränälär. Däreslär şähärneñ “Qızıl Gvardiä” mädäniät sarayında alıp barıla. Tatar telen öyränergä balalar ğına tügel, qayberäwläreneñ ata-anaları da yöri, häm yañadan-yaña keşelär dä östälep tora. Däreslär biredä 2006 yılnıñ mart ayında başlanıp kitkän idelär. Ber yılğa yaqın şöğellängännän soñ uzğan yäkşämbedä älifba belän xuşlaşu därese buldı. Bu könne tatar tele därese üzenä kürä ber törle bäyrämgä äwerelde. Çönki ber uñaydan anda Xalıqara tuğan tel köne dä bilgelände.
Şunı da iskä töşerep ütü urınlı bulır, tuğan tel köne xalıqara kön bularaq 1999 yılda UNESKO tarafınnan iğlan itelgän ide. Şunnan birle bu kön 21 fevral'dä cir yözendä bulğan barlıq tellärne yaqlaw çarası bularaq bilgelänep kilä.
Balalar älege däreskä äti-äniläre, äbi-babayları belän kilgän idelär. Däres barışında uqıtuçı Nuriä Kuçukova tuğan telneñ maturlığı, zarurlığı, ähämiäte turında söyläde. Tatar telen öyränüçelär tatarçadan rusçağa häm rusçadan tatarçağa tärcemä itä belü däräcälären kürsättelär, tuğan tel turında şiğerlär uqıdılar, “Tuğan tel” häm “Älifba” cırların başqardılar.
Därestän soñ barısı bergäläp üzläre alıp kilgän milli rizıqlar belän çäy eçtelär, üzara aralaştılar. Tatar tele däreslärenä yörüçelärneñ qayberlärenä min berniçä soraw belän möräcäğät ittem. Äti-änilär, balalarıbız tel öyränergä bik teläp yörilär, belergä tieşlär ana telen, yuğisä bez urıslaşıp barabız,-dilär. Ni eşläp urıslaşabız soñ, sez niçek uylıysız, digän sorawğa, Omskida, şähärdä tatar tele qullanılmıy, telne saqlaw öçen Tatarstanda yäisä ölkäneñ tönyağındağı tatar awıllarında torırğa kiräk digän fikerlär buldı.
Balaların “Ömet” studiäsenä yörtüçe änilär arasında min monnan 12 yıl elek Tara şähäre pedagogiä uçilişçesınıñ tatar tele bülegen tämamlağan Däwriä Şixovanı oçrattım. Däwriä biregä 10 yäşlek qızın yörtä. Uçilişçedan uqıtuçı diplomı alıp çıqqannan soñ aña mäktäptä tatar telen uqıtırğa turı kilmägän. Şulay da bu beleme aña Tubıl pedagogiä institutınıñ tatar bülegen tämamlarğa mömkinlek birgän. Anıñ belän Tarada uqıp çıqqan qayber qızlar Tevriz, Ust'-İşem rayonnarınıñ tatar awıllarında tatar tele uqıtuçıları bulır eşlilär. Şulay itep, tatar tele uqıtuçısı diplomın alıp çıqqan 12 qıznıñ 4-yese genä üz hönäre buyınça eş taba alğan. Däwriä Şixova xäzer Omskinıñ ber mäktäbendä rus tele häm ädäbiäte uqıta. Ä tatar telen uqıtırğa teläk yuqmı digän sorawğa ul, eşlär idem mömkinlek bulsa, uqıtır idem dip cawap birde.
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Bik zur turistik köymägä utırıp, Tahranğa baruçılar da dönyanı şaqqatırdı. Döres, alarnıñ ürnägen qabatlawçılar tabılmas. Böyek İdel yulı konferensiäse İran Respublikasınıñ başqalası Tahran şähärendä üz eşen tämamladı. “Qazan” yılğa diñgez teploxodına utırıp kilgän ğalimnär häm säyäsätçelär İrannıñ Enceli portında avtobuslarğa utırıp, Tahranğa bardılar, anda İran häm Tatarstan tovarlarınıñ kürgäzmäse açıldı. Konferensiädä Vladimir Putin, Mintimer Şäymiev, Koffi Annan, Koutiro Matsuurolarnıñ bu çaralarda qatnaşuçılarğa möräcäğätläre uqıldı. Qazan şähäre başlığı Kamil İsxakov, Tahran şähäre başlığı Äxmädi Näcät, Rusiäneñ tışqı eşlär ministrınıñ urınbasarı Viktor Kolyujnıy häm başqalar konferensiäneñ plenar utırışında çığış yasadılar. Böyek İdel yulında qatnaşuçılar İran belän Rusiä arasında iqtisadi xezmättäşlekkä häm ğomumän İdel buyında urnaşqan şähärlärneñ üzara eş yörtüe öçen tağı da yaxşıraq şartlar tudırılaçaq. Şunnan soñ “Qazan” köymäse Ästerxanğa taba yulğa çıqtı, ä ekspeditsiä citäkçeläre İsfaxan şähärendä oçqıçqa utırıp, Qazanğa qayttı.
Kamil İsxakov belän bergä şuşı säfärgä barğan Tatar kongressı citäkçese Rinat Zakirov sişämbe könne yaña säfärgä çığa. Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov, şirkät direktorları belän bergä ul Üzbäkstanğa räsmi eş säfärenä kitä. Dimäk, Üzbäkstan tatarlarınıñ mäs’äläläre dä bu atnada räsmi däräcädä tikşereläçäk.


text:
Ğiraqta intihar xöcümnär näticäsendä 9 keşe xäläk buldı
Şimbä könne tuğan şähäre Tikrit yanında qulğa alınğan Saddam Xösäyen, xäzer bilgesez urında amerikan xärbiläre aldında cawap tota. General Mark Hertling süzlärençä, anıñ cawapları häm dä qulğa alınğanda tabılğan dokumentlar Ğiraqnıñ tağın berniçä yuğarı räsmien qulğa alırğa mömkinlek biräçäk. General şulay uq, Saddam amerikan xärbilärenä qarşı xöcümnär belän citäkçelek itkän, digän belderü yasadı. Hertling, Saddamnıñ cawpaları Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralı mäsäläsenä açıqlıq kerter häm dä rejimnıñ moñarçı bilgesez ğonahları turında serlärne açır digän ömet belderde. Quşma Ştatlar saqlanu ministrı Donald Rumsfeld, Saddam belän, suğış äsire bularaq, Jeneva konvensiäse nigezendä eş itäçäkbez, dip belderde. Britania tışqı eşlär ministrı Jack Straw, Saddam Ğiraqta xökem itelergä tieş digän belderü yasadı:
Audio (Jack Straw)
"Suğış cinäyätläre qaysı ildä qılınğan, şunda xökem itelergä tieş. Andıy mömkinlek bulmasa ğına xalıqara tribunalğa möräcäğät itep bula."
Fransiä tışqı eşlär ministrı Dominique de Villepin, Parij klubına kergän illär Ğiraqnıñ burıçların sızıp taşlaw mäsäläsen qararğa mömkin dip belderde. Anıñ süzlärençä, Fransiä bu adımğa barırğa äzer.


text:
Libyada qarşılıq çarasında 10 keşe häläk buldı
"Polisiä qarşılıq belderüçelär häm İtalyan konsullığı arasına bastı. Polisiä uram cıyınında qatnaşuçılar belän köräşte, ämma barıber alarnıñ qayberläre binağa yaqınlaştı. Alar qayber äyberlärgä häm maşinalarğa ut törtte."
Tripolida Libya kongressı uram cıyınnarı mäsäläsendä eçke eşlär ministrı Nasr al-Mabruknı cawaplılıqqa tarttı. Deputatlar, polisiäne xalıqqa qarşı köç qullanuda ğäyepli. Könçığış Paqstandağı Multan şähärendä iminlek köçläre karrikaturlarğa qarşı çıqqan xalıq kibetlärgä ut törtä başlağaç, ata başladı, anda 4 keşe yaralanğan. Uzğan atnada mondıy protest çaralarında kimendä 5 keşe häläk buldı. Londonda bügen karrikaturlarğa qarşı tınıç uram cıyınında 10 meñgä yaqın keşe qatnaştı.


text:
Prezident xakimiätendä üzgäreştär kötölä
Başqortostanda bıl köndärźä qatı halqındar tora. 20 gradusqasa etä. Tuñıusılar, häläk bulıusılar turahında xäbär itelmäy. Sinoptiktar tiźźän yılıtır tip wäğäźäläy. Respublikanıñ säyäsi tormoşonda, kirehensä, bik qıźıu osor. Xökümät töźölöp, prezident xakimiäteneñ strukturahı raślanha la, küp kenä yılı urındar buş qala äle. Bıl täü siratta prezident xakimiätenä qağıla. Sönki huñğı arala, döröśöräge Radiy Xäbirov unıñ etäksehe itep täğäyenlängäs, xaqimiät respubliqanıñ säyäsi tormoşonda möhim rol uynay başlanı. Huñğı, ämmä älegä raślanmağan mäğlümättär buyınsa Miźxät Mämbätov menän Fäüqät Qıźrasov apparattan kitä. Ularźıñ urınına Marat Yamalov menän Rostislaw Mırźağolov kiler tip kötölä. Huñğıhı ber–nisä yıl prezidenttıñ matbuğat xeźmäte etäksehe bulıp eşläne. Matbuğat xeźmäte etäksehe itep bığa tiklem eske eştär ministrlığınıñ matbuğat xeźmätendä eşlägän Ruslan Şäräfetdinov täğäyenlänergä teyeş. Şulay itep, Mortaza Räximovtıñ ergähendäge keşelär üźgärä, säyäsi säxnägä ambitsiyalı yäştär sığa. Säyäsi analitiktar bıl üź siratında respublikala Radiy Xäbirov fayźahına mäğlümät säyäsäten üźgärtergä teläüźeñ ber yulı bulıuı ixtimal tip iśkärtä. Älbittä, bıl turala asıqtan–asıq äytelmäy. Şulay źa bıl şäxestärźeñ huñğı maqsatın töśmörlärgä mömkin. Qayhı ber sığanaqtar äyteüensä, bıl täü siratta Respublikanıñ kiñ mäğlümät saraların tulıhınsa xäźer inde ikense keşegä buyhondorou häm üź säyäsi dairähen buldırırğa ıntılıu. Prezident xakimiätendäge yäştär asıq mäğlümät yaqlı. Bıl inde Respublikanıñ älege etäksehenä oqşamauı ixtimal. Politoloğtar täğäyenläüźär bula qalıp, waqiğalar oşo stsenariy menän kitkändä, Mortaza Räximov yäştärźe tiź arala auıźlıqlayasaq tip tä iśkärtä. Ämmä prezident xakimiätendäge bınday üźgäreştärźe ular respublikağa 16 yıldan aşıu idara itkän keşene aldan erläügä tiñläy.