text:
Sayın dala tösinde esken jelşe erkin ömir sürgen halqımız äulie-ämbielerge kende bolmağan. Tabiğatpen tikeley sırlasqan, sezimi tereñ, qiyalı jüyrik eldiñ kim köringendi pir twtpası anıq. Pir twtu – pendege tabınu emes, kerisinşe, nağız adamdı wlıqtau bolıp eseptelgen. Allanıñ aq jolınan taymağan, qwran ilimine jetik aqiqatşıl adamdı halıq özine wstaz twtıp, odan ülgi, ğibrat alıp otırğan. Bizdiñşe, «Wstaz – atañnan wlı» demekşi, halıqqa haq jolın nwsqap, özi de sol joldan taymağan kisini ardaqtap, pir twtudıñ mwsılmandıqqa eş jattığı joq.
«Pir» sözi parsı tilinen alınğan, qazaqşa «qart, qariya» degen mağınanı beredi. Dini twrğıdan alğanda, belgili bir tariqattıñ basında twrğan nemese kämil adam pir sanalğan. Bertin kele patşalar pirge qol bergen. Tarihqa üñilsek, ataqtı Ämir Temirdiñ piri – Seyit Bereke degen ğwlama bolğan. Sayıpqıran jorıqqa şığardan bwrın ilimi nwjımnan (jwldızdar ilimi, astronomiya) habarı bar pirge bolaşağın boljatıp otırğan. Ämir Temir ölerinde özin Seyit Berekeniñ ayaq jağına jerleudi ösiet etip ketken.
Töle bi, Qaz dauıstı Qazıbek, Äyteke bilerdiñ zamanında da üş jüzge pir saylanğanı tarihtan belgili. Äyteke bi äkelgen 14 jasar Müsiräli Sofı Äziz alğaşında kişi jüzge, soñınan üş jüzge pir bolğan jalğız twlğa. Bwrın qazaqtıñ bar taypasınıñ öz piri bolğan. Biraq qazir pirlik institutı kişi jüzdiñ noqta ağası sanalatın Älim taypasında jäne Baywlı taypasınıñ Aday ruında ğana saqtalıp qalğan.
Nağız adamdı ardaqtaudıñ adamşılıqqa da, mwsılmandıqqa da jat emestigin dana halqımız bilgen. Mine, osınday islam nwrın taratqan ğwlamalardıñ biri, halıq «Aqişan» dep laqap atımen atap ketken Aqmwhammed işan (key derekterde Aqpanbet Toğımwlı dep te jazıladı) ekeni anıq.
Hiuadağı ülken medreselerdiñ birinen tereñ bilim alğan Aqmwhammed işan Sırdıñ bir salası bolğan Quañdariyanıñ boyınan meşit-medrese aşıp (Qazalınıñ oñtüstik batısında, ortalıqtan şamamen 80 şaqırımday qaşıqtıqtağı Bozköl auılında), sol öñirdiñ balaların oqıtqan. Wstazdığımen qatar bir taypa eldiñ siınatın pirine aynalğan kieli kisi eken.
Aqmwhammed işandı qazaqtıñ ğwlama şayırlarınıñ biri qarasaqal Erimbet atımen tanılğan Erimbet Köldeybekwlı öz rulastarına pir saylaptı. Payğambarımız ben onıñ sahabaların zor süyispenşilikpen jırlap ötken, qazaqtıñ şejiresi men tarihına jetik ğwlama şayırdıñ jay kisini Pir qıp saylay salması anıq. Pir saylau räsiminde äldebir kisi Erimbetke «Aduın el edik, nannıñ uağınan, qojanıñ wrpağınan saqta demekşi, taqsırğa tilimiz tiip ketse, nazasına qalmaymız ba?» depti. Sonda Erimbet «Sıylasañ – piriñ, sıylamasañ – biriñ boladı» dep jauap beripti älgi kisige. Mwnı estip twrğan Aqmwhammed işan «Erekeñdiki dwrıs. Men köndim. Halıqtan wlıq emespin» degen eken. Köneköz qariyalarımızdıñ aytuınşa, Aqmwhammed işannıñ ata-babaları da pirlik därejesine jetken qasietti, tekti kisiler eken. Erimbet şayır Qazalı jerinde Aqişannıñ meşitin saludı qolğa alğanda äl-auqattı 19 adam kömek bergen. Solardıñ işinde şayırdıñ tuısı Qospan bay (Qosmambet) men Ğani Mwratbaevtıñ äkesi Mwratbay bolıs erekşe közge tüsken körinedi.
Orta Aziya men Qazaqstan jerine islamdı taratqan, 42 atalığına deyin bilik qwrğan qarahandıqtar äuletinen şıqqan, 1100-1200 jıldarda ömir sürgen Abd-al'-Rahim bap wrpağı Abd-al'-Hasan Qarahaniden taraytın Uız hannıñ bir jwrağatı Baqı degen äulie kisi ötipti. Şaması, joñğar şapqınşılığı twsındağı alasapıran bolsa kerek, Baqı Taraz jerinen Sırdıñ ayaq jağına qonıs audaradı. Äuelgi kezde jwpını da qarapayım ömir sürip jatqan momın kisige jergilikti jwrt onşa män bere bermeydi. Keyin astına minerge esegi de joq bwl kisiniñ esiginiñ aldında barlıq uaqıtta otın üyilip jatatındığına kümänmen qaray bastaydı. El jiılıp bwl kisiniñ izin añdidı. Añduşılar qalıñ toğay işine jayaulap kirgen Baqınıñ izin añdıp kelip, adam sengisiz keremet oqiğağa tap boladı. İzin añduşılardıñ köz aldında Baqı arıstandarğa otın artıp jatadı. Otındı tügel artıp bolğan soñ Baqı arıstandardı jetektep üyine qaray betteydi. Esiginiñ aldına kelip otındı tüsirip bolğan kezde arıstandar közden ğayıp boladı. Mine, osı qwbılıstı öz közderimen körgen el Baqı babanı (qazir Qazalıda Qojabaqı degen eldi meken bar) özderine pir saylap, atın tikeley atamay, zor qwrmetpen Babaqoja dep ataptı.
Tiri pendege bayqalmaytın Baqı äulieniñ arıstandarı köñiline kümän kirgen jwrttıñ közine Allanıñ ämirimen ädeyi körinse kerek. YAğni äulieniñ aqtığına jwrttı sendiru üşin. Al Aqmwhammed işan bolsa, osı Babaqoja atanıp ketken Baqı äulieniñ törtinşi wrpağı eken.
Aqmwhammed işannıñ keremetteri turalı el äli künge deyin aytıp keledi. Sonıñ biri mınaday:
Sır boyında bir qariyanıñ jalğız wlı, toğız qızı bolğan eken. Birde jolauşılap kele jatqan işan sol kisiniñ üyine tüsedi. Jalğız wldıñ tileuin tilep otırğan qariya quanıp, bäygege qosıp jürgen atın soyıp tastap, işannıñ aldına twlpardıñ basın tartıp, jalğız wlına bata alıp beredi. Keyin osı baladan toğız wl, bir qız düniege kelgen eken. Biz bwl äñgimeni Aqmwhammed işannıñ dwğasımen ömirge kelgen toğız wldıñ biriniñ balasınıñ öz auzınan estidik.
Aqmwhammed atamızdan YAkuda, Isqaq, Äbdijämil degen üş bala tuıladı. YAkudadan twqım joq. Soñğı ekeuinen wrpaq bar. Işannıñ bel balası Bwhara medresesinde bilim alğan Äbdijämil maqsımdı közimiz kördi. Osı ğasırğa tolıq iligip, 90 jastan asqan şağında (2005 jılı) ömirden ötti, jarıqtıq! Qazalı, Däuqara, Horezm jwrtı tügel qwrmettegen, aldınan eşkim kesip ötpeytin kisi edi. Al Isqaqtıñ wlı Qayır Maqsım – Besqala, Horezm, Türikmenstan jerindegi qarasaqaldarğa pir boldı.
Işan atamızdıñ közin körip, därisin tıñdağan qazına qarttarımız ötken ğasırdıñ 80-jıldarınıñ ortasına deyin boldı. Ökinişke qaray, zamannıñ solaqay sayasatına baylanıstı sol qarttarımız biletin mol mälimetter qağazğa tüspesten, özderimen birge ketti. Bir quanarlığı, sol şaldardıñ äñgimesin tıñdağan jandar äli de aramızda barşılıq. Işan ata qazaqtıñ salt-dästürine, öner adamdarına qwrmetpen qaraytın kisi eken.
Aqmwhammed işannıñ dini-ağartuşılıq eñbegi men Erimbet şayırdıñ dini dastandarı äli künge deyin tolıq zerttelmey, özderiniñ tiisti bağaların ala almay keledi. Aqmwhammed işannıñ taqualıq qasietiniñ añız bolıp tarağanı sonday, el arasında kinäsin moynına alğısı kelmey, bwra tartıp, ant-su işip dau tuğızğandardı mısqıldap, «Sen sonı istemeytindey Aqişannıñ aqtığı ma ediñ» deytin söz bar. Ol söz bireudiñ jan tazalığına şübä keltirgende aytılatın söz. Osı twrğıdan kelgende qazaqtıñ darındı aqını Svetqali Nwrjannıñ «Äulieler äuezi» toptamasındağı «Aq işan tahlil» degen bäyitinde (tahlil – arab sözi, qazaqşa saralau, saraptau degen mağına beredi:
Kirer edi jannatqa,
şıjğırılmay janı otqa –
Aytsa aqırğı sağatta –
lä-ilähä illALLA.
Kepil bolar – ilanğın –
päktigine imannıñ
Aqtıq sözi meymannıñ –
lä ilähä illALLA,
Haq tağala tilegi, asıl iman jüregi,
Din – Islam tiregi –
lä ilähä illALLA,
Jetpis bwtaq-imanda, bärin sizge
qidı ALLA! –
Abzalınan qwr qalma –
lä ilähä illALLA,
Köñildegi kiriñdi
juıp, jürek tirildi,
Säuleleydi sırıñdı –
lä ilähä illALLA,
Tarazınıñ aldında tartılsa eger
bar künä,
Auır tartar jalğız-aq –
lä ilähä illALLA,
Haqtıñ eger, qarağım,
körem deseñ Jamalın,
Aytu bolsın talabıñ –
lä ilähä illALLA, –
dep, kalimanıñ qwdiretin Aqişannıñ monologımen jırlauı – qazaq qauımı üşin Aqişannıñ qanşalıq qadır-qwrmetke ie ekenin bildirse kerek.
Türli dini ağımdarğa bölinip, din tügili wlttıñ özine bölşektenu qaupi töngen bwl zamanda saltımız ben dinimizdi qatar wstağan Aqmwhammed işan sekildi ğwlamalarımızdıñ ömirin tereñ zerttep, esimin wrpaqqa wlıqtap otıru asa mañızdı is bolmaq.
Allanıñ aq jolı men babalarımızdıñ san ğasırlıq dästür-saltın bir-birine qarsı qoymay, kerisinşe, kiriktirip, biriktirip twtas dünie retinde tanıp, wstanğan Aqişanday ğwlamanıñ önegesinen üyrenerimiz köp, ağayın!
Begabat WZAQOV,
Maqsat ÄLSEYİTOV
14 – tamız, 2014 j Ana tili gazeti


c: text/html

text:
Müftilikniñ qadınlar leyhası Rusiyeniñ eñ güzel leyhası olaraq tanıldı! (FOTO)
Moskvada keçken “Müsulman qadınınıñ cemiyetteki içtimaiy yeri” VI Bütünrusiye qadınlar teşkilâtlarınıñ Qurultayında Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları Diniy İdaresiniñ “Faydalı ilim” maarif leyhası eñ güzel leyha olaraq tanıldı. Qurultay çerçivesinde QMDİ qadınlar bölüginiñ temsilcileri “2018 s. eñ güzel müsulman qadınlar teşkilâtı” Kubogı ile taqdirlendi. Forumda Rusiyeniñ 34 regionından kelgen vekiller iştirak etti. Qırım Cümhuriyetini ilâhiyatçı-ruhiyatçı Zeyneb Bairova, İslâm dini temelleri ocası Lilâ Seitmemetova ve Qırım müsulman bloggeri Niyara Nagayeva temsil ettiler.
Zeyneb Bairovanıñ sözlerine köre, Qurultaynıñ aktualligi şunda ki, bugün müsulman qadınları cemiyette faal rol oynay, içtimaiy leyhalarnı ömürge keçire, hayriye işlerinde iştirak ete, devletniñ siyasiy ayatında faal yerni alalar. Bu kibi faaliyetniñ esas maqsadı – icat, etraftakilerniñ ayatını eyileştirmek, ruhiy ve içtimaiy meselelerni çezmek, imayesiz qalğan eali tabaqalarına yardım köstermektir.
Zeyneb Bairova: “Cemiyette imanlı qadın içtimaiy ceetten faal olamağanı aqqında fikir bar. Bütünrusiye qadınlar teşkilâtlarınıñ Qurultayı ise müsulman qadınınıñ cemiyetteki rolü, onıñ, devlet taqdirindeki yeri, müsulman qadınları teşkilâtlarınıñ işbirligi ve diniy cailliknen küreş aqqında muzakerelerniñ güzel meydanıdır”, – dep qayd etti.
Bütünrusiye müsulman qadınları teşkilâtları Qurultayınıñ programması çerçivesinde “Müsulman qadınınıñ cemiyetteki içtimaiy yeri” mevzusında ilmiy-ameliy konferentsiya, farqlı mevzularda tögerek masalar keçirildi. Hususan “Müsulman qadınınıñ içtimaiy faaliyeti ve devletniñ inkişafına qoşqan issesi”, “Musulman qadını ve onıñ siyasiy faaliyeti”, “Rusiye migrantları: cemaat teşkilâtlarınıñ rolü” kibi mevzular muzakere etildi. “Tögerek masalarda” iştirak etmek içün siyasiy ve içtimaiy faaliyetçiler, bundan da ğayrı, Rusiyede migrantlarnıñ işlerinen oğraşqan mütehassıslar davet etildi.
Qurultaynıñ soñki künü “Bloglar – Rusiye içün içtimaiy faydalı ve vetanperverlik iştir” mevzusında konferentsiya keçirildi. Mında muvafaqiyetli müsulman bloggerleri, PR saasınıñ mütehassısları, müsulman cemaat teşkilâtlarınıñ reberleri ve faaliyetçileri iştirak etti. Konferentsiyanıñ maqsadı – müsulman yaşlarına içtimaiy ağlarnıñ tesirini ögrenmek, içtimaiy ağlarnıñ vastası ile cemiyetke fayda ketirecek işlerni tedqiq etmektir. Konfrentsiyanıñ esas maqsadlarından biri – individual bloglarnıñ vastası ve islâm cemaat teşkilâtlarınıñ yardımı ile pozitiv müsulman şahsiyetini taqdim etmektir.
QMDİ matbuat hızmeti

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım cemiyetinde konstruktiv birleştirici ğayege talap bar. Aynı zamanda yarımadada ealiniñ vatandaş faalligi artmaqta. Bu fikirni aq-uquq qorçalayıcısı Abdureşit Cepparov aprel 20-de Qarasuvbazarda «İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppası»nıñ teşebbüsi ile ötkerilgen faaliyetçiler ve cemaatçılarnıñ körüşüvinde ifade etti, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Cepparov: «2014 senesini hatırlasaq, o zaman Qırımda vatandaşlar cemiyeti yerinde vakuum peyda oldı. Şimdi Qırımda vatandaşlar faalligi yavaş-yavaş artmaqta. Em aq-uquq qorçalayıcıları, em aq-uquq qorçalayıcılarınıñ advokatları, em mustaqil siyasetşınaslar, em blogerler, em strimerler, em faaliyetçiler, em cemiyetçiler bar… Bu şaraitte cemiyette birleştireci ğayege talap doğdı», – dep saya.
Tedbirde iştirak etken advokat Mammet Mambetov, Qırım vatandaşlar cemiyetiniñ bütün yañı teşebbüsleri şimdilik «bir de-bir belânıñ neticeleri oldı», dep qayd etti.
«Artıq mevcüt olğan vatandaş teşebbüsleri ve birleşmeleriniñ peyda oluv tarihına köz taşlasaq, olarnıñ episiniñ bir de-bir belânıñ neticeleri olğanlarını körecekmiz. «İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppası» Qırımda bir sıra insanlarnıñ alıp qaçılğanından soñ peyda oldı, «Qırım birdemligi» bir sıra musulmanlar tevqif etilgen soñ peyda oldı, «Bizim balalar» – Qırım siyasiy mabüslerine yardım etmek içün meydanğa ketirildi», – dep qayd etti advokat.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Törkiyä Trampnıñ Yerusalim qararına reakśiya belderä
İl külämendä rizasızlıq belderü çaraları uzdı
Amerika Quşma Ştatları ilbaşı Donal’d Trampnıñ Yerusalim qararına Törkiyä reakśiya belderä.
İl külämendä xalıq uramnarğa çıqtı.
AQŞ baş konsullığı häm ilçelege binaları yanında rizasızlıq belderü çaraları uzdı.
Meñnärça keşe ,distälärçä ictimaği oyışma qullarına Fälästin bayraqları totıp Yerusalimğa yaqlaw kürsätte.
Protestçılar AQŞ häm İzrail’ne ğayepläde.
“Memur-Sen” hönärçelär berlege dä 81 vilayät’tä ber ük waqıtta matbuğat belderüe yasadı.
Belderüdä AQŞ ilbaşı Trampnıñ Yerusalim qararınıñ yaña bäreleşlärgä nigez äzerläwenä basım yasaldı.
Trampnıñ Yerusalim provokaśiyasına İzmir, Diyarbakır,Batman, Bingöl,Adıyamanda da rizasızlıq belderelde.
Protestçılar arasında fälästinle yäş’lär dä bar ide.


text:
20 Temmuz 2011 Çarşamba
Şefiqa Gaspralı ve “Alem-i nisvan” mecmuası
Temmuz 20, 2011 2011_4, Edebiyat ve tenqit No comments
Leniyara Selimova
XX asırnıñ başlarında Qırımda, qırımtatar aydınları ve aydın-qadınlar tarafından başlatılğan sotsial qadın areketi "Alem-i Nisvan" qadınlar mecmuasınıñ basıluvı ile devam etti.
Qırımda başlağan bu qadın-qızlar içtimaiy faaliyeti büyük türk dünyasınıñ, em de Şarq alemi qadınını da areket içine çekti [1: 94]. O devirden başlap em Qırımda, em de çet türkiy illerde qızlarğa mahsus açılğan bir taqım oquv yurtları, qadın kursları, qadınlar içün iş yerleri peyda oldı. Qırımtatar qızı, qadını em siyasiy, em içtimaiy, em de medeniy ayatta özüne lâyıq bir yer tapa bildi.
Maqalemizniñ aktualligi qırımtatarlarnıñ ilki qadınlar mecmuasınıñ bu yıl 105 yaşını toldurması vesilesine bağlıdır. “Alem-i Nisvan”ıñ çıqarıluv maqsadını, mündericesini ve irişken neticelerini inceler ekende edebiy ve terbiyeviy taraflarını meseleniñ ortağa qoyulmasında körülmektedir. İşniñ predmeti – XX asırnıñ başında Qırım’daki qadınlar areketiniñ esaslarını araştıruv oldı. Tedqiqat obyekti ise – qadın-qızlarnıñ içtimaiy-terbiyeviy ve edebiy mecmuası “Alem-i Nisvan” ile işlevi.
Eminmiz ki, mecmuanıñ o devirdeki işlevi (yani funksiyası) o künki şartlarda qırımtatar qadın-qızlarınıñ içtimaiy yaşayışına fayda qoşup, Qırımnıñ ayatiy saalarına kirmesine yol açmıtır. İşbu incelemeden soñra ortağa çıqacaq neticeler ile qırımtatar devamlı neşriyatı ve qadın-qızlar mecmuası aqqında, Şefiqa Gaspralı aqqında daha keniş ilmiy işler meydanğa ketirile bilir.
Şefiqa Gaspıralı ile başladı Qırımda qadın-qızlarımıznıñ faaliy ayatı. Soñra, çarlıq Rusiye döneminiñ basqıcı rejimi altında, yüzyıllardır içtimaiy ömürniñ köşesine hapis etilgen, küneş ışığından, maarif ışığından mahrum bıraqılğan Şarq qadınınıñ uyanış mücadelesi ile mektepler, teşkilatlar, siyasiy qatnaşuv ğayretlene ve qadın-qızlarımız iş, sanat, siyaset, ilim kibi saalarda yer almağa başlaylar [6: 71]. Qadın-qızlarnıñ areketiniñ inkişafı qırımtatar qadınını bu künümizge qadar ketirdi. Qırımtatar qadınlarınıñ birinci “Alem-i Nisvan” mecmuasına onıñ qızı Şefiqa hanım müdirelik yaptı. Bu mecmuanıñ ilk sanı (nomerası) 1906 yılı dünya yüzü körgen ve umumen türk dünyasında qadınlar içün, qadınlar aqqında olğan bu mecmuanıñ ömrü qısqa olğanına rağmen, onıñ emiyeti soñ derecede büyük oldı. Qırımğa sovet rejimi sahip olğan soñ qırımtatar qadınları sotsiyal, iş ve üretim (yani proizvodstvo) saalarında faal olaraq qoşuldı, erkeklernen bir sırada çalışa ve çalıştırıla ediler.
Şefiqa hanım Gaspralı biografiyasına baqqanda qız talebelerine, yetken genç qızlarnıñ talim-i terbiyesne ve umumen bala terbiyesine çoq emek bergenine şahit olamız. 1917 senesi Aqmescitteki pedagogika oquv yurtu “Dar ül muallimat”nıñ müdiresi olaraq Şefiqa Gaspralı bu oqulnıñ qız talebelerine öylesine güzel ve seviyeli bir talim-terbiye berir ki, qızlarımız esas derslerniñ yanısıra rus tili ve edebiyatı, yabancı til kibi derslerni de köreler. Şefiqa hanımnıñ bu genç qız-talebeleri ösüp, özleri de faal çalışmalarnı yürütmege tırışalar ki, 1922 senesi bir elyazma mecmuası olğan “Nenkecan”nı azırlap çıqaralar [10: 93].
XX asır başındaki milliy matbuatımız tarihını tedqiq etken alime, flologiya ilimleri namzeti Gayana Yüksel şu mecmuanıñ saqlanıp qalğan 1922 senesine ait yekâne sanı aqqında bazı meraqlı bilgilerge sahiptir [10: 106]. Lâkin bu adiselerden bir qaç sene evel, yani 1917-de Aqmescitte “Qadınlar klubını teşkil etüvi ile azırlav komiteti” tizilgen ve "Komissiya po podgotovke organizatsii jenskogo kluba" olaraq qırımtatar qadınlarından bir gruppa insan teşkiliy işlerni başlatqan edi. Tahmin etemiz ki, bu genç qadınlar Şefiqa hanımnıñ işte o talebeleri ediler. Bugün bu gruppanıñ çalışmalarını isbatlağan tek bir foto resim qalğan (resimni 2010 yılında tapıp çıqarğan Z. Hayredinovağa minnetdarlıq bildiremiz).
Qırımtatarlarda basın-ayın faaliyetleri Ismail Gaspralı ile 1883 yılında başlay. Faqat bu başlanğıç tarihı qırımtatarlarnıñ iradesine bağlı olsa edi, mıtlaq daha erte bir tarih olacaq edi [1: 19]. İ. Gaspralı kibi, Gaspralınıñ zamandaşları olğan maarifçi-edipler er türlü zorluqnı qarşılap ğayretli çalıştılar [8: 65]. Gaspralınıñ Tonğuç (8 mayıs 1881 s.) ve Mirat-ı Cedid (5 avgust 1882 s.) kibi birkaç mahalliy mecmuanı çıqaruvı o zaman pek faydalı bir neşircilik işiniñ neticeleri oldı. Soñunda, bütün zorluqlarğa rağmen 1883 s. Qırımda qırımtatarca ilk gazete Terciman çıqa. Amma bu mühim gazetamıznıñ çıqışı bir taqım yañı neşirlerimizge de yol açıp, til, edebiyat, tarih, talim-terbiye (yani pedagogika) ve sanat sahalarını ileriletkendir.
Manası «Hanımlar dünyası» olğan bu neşirniñ çıquvı çoqtan berli istene edi. Hatta Şefiqa hanım endi bir qaç yıl devamında qırımtatar qızçıqları ve yaş yetken qızlarğa ders bere, oquta ve bilgi, medeniyet seviyelerini arttıra edi [5: 29].
Şefika Gaspralınıñ yolbaşçılığında işletilgen ve çıqarılğan “Alem-i Nisvan” mecmuası türk dünyasında ilk hanım mecmuası oldı ve bu adınen tarih sayfalarına qayd etildi.
“Müslimelere mahsus edebî ve tedrisiy haftalık mecmuadır” dep yazdıra Şefiqa-Sultan mecmuağa, baş ibare olaraq. Yani bu neşirniñ qadınlara mahsus edebiy ve ögretüv boyunca bir periodik neşir olğanını bariz olaraq köremiz.
Mecmuanıñ ilk çıqış tarihı 1906 senesi olaraq qayd etile. Bazı menbalarda yanvar 1906, bazısında ise 3 mart 1906 olarak kösterilmektedir. Mecmuanıñ qapanuv tarihı ise 1914 ve 1919 olaraq eki ayrı tarih berile [9: 135]. Lâkin bilemiz ki, 1917 yılında Şefiqa hanımnıñ Türkiyege mecburiy icreti bu qadın-qızlar mecmuamıznıñ da ömrünü yekünlegen olsa kerek [7: 211].
Alem-i Nisvan “Terciman” gazetesiniñ ilâvesi olğan, 14 saife olup, haftalıq çıqa edi. Mecmua ilim, edebiyat, siyaset, tarih qonuları yanında “hane idaresi”, “sübyan terbiyesi”, “dikiş-naqış fenni”, “sıhhat”, “mevâdd-ı diniye” (yani «ev tertibi», «bala terbiyesi», «tikiş-nağış dersi», «sağlıq», «diniy bilgiler») rubrikalarını işlete edi.
Alem-i Nisvan, Qırımdan ğayrı çarlıq Rusiyede yaşağan musulman-türk yerlerinde de oquldı. Mecmua Osmanlı topraqlarından başlap, ta Hindistanğa qadar irişken edi. Bu qadın-qızlar mecmuası çıqışı asılında 2 yañı neşirge de yol açtı. Bular – balalar içün çıqarılğan “Alem-i Sübyan” ve icviye mecmuası “Ha-ha-na”.
Dört sayifelik çıqqan “Alem-i Sübyan” mecmuasında lâtifeler, masallar, tapmacalar/bulmacalar, meraqlı haberler, yüksek mektep sınıfları talebeleri ve hocaları içün hazırlanğan metodik tavsiyeler de basıla edi [9: 201]. “Ha! Ha! Ha!”nıñ meraqlı bir hususiyeti ise - til tarafından qırımtatar mahaliy şivesiniñ çokluğı. Mecmuada çoqusı zaman Gaspralınıñ “Terciman” tatarcası” yerine Bağçasaray (yani Ortayolaq) şivesi qullanılmaqta edi.
Qırımtatarlarınıñ milliy şuurunı şekillendirgen, kültür-sanat, edebiyat, pedagogika (talim-terbiye), sanat ve tarih bilgilerine yıllarca hızmet etken qırımtatar qadın-qızlar mecmuası Alem-i Nisvan XX asırnıñ başında qırımtatar qadınınıñ medeniy ve sotsiyal yükselişiniñ güzel bir köstergiçi ve teren manalı bir simvolı olğan edi [7: 307].
Bu sene biz Alem-i Nisvannıñ 105-ncı yıllığını qayd eter ekende, ümüt etemiz ki, Qırımlı yañı nesiller oñıp, milliy ruh ve vatanperverlik duyğularına sahip olurlar. Qadim, sağlam, ulu ve beñzersiz tarihımız yaş nesillerce bilinsin. Qırımda yañı mektepler, yañı süreli neşirler, yaş milliy teşkilâtlar çoqlaşsın, tuvğan til, edebiyat ve sanatımız öz devamcılarını tapacaqtır.
Alem-i Nisvannıñ devamcıları, Şefiqa hanım Gaspralınıñ varisleri iş başında olup, halq inkişafına ğayret etmekteler.
Menbalar:
1. Allworth E. Natıonalıtiyes of the Sovıet East (Publısatıons and Wrıtıng Sıstems). New-York and London: Solumbiya Unıversıty Press. - 1971. – 204.
2. БeлoBa C.Л. CиMфepoпoлb. ЭTюды иcTopии, kyлbTypы, apxиTekTypы. CиMфepoпoлb: «TaBpия-плюc». – 2001. – 184.
3. ЗMepзлi . PoзBiTok kpиMcbkoTaTapcboï пepиoдичHoï пpecи B 1920-1941 pokax // KpиMcbki cTyдiï. – 2006. - № 3-4 (37-38). – C. 165-181
4. Пporyлka пo yлицe ПyшkиHa // ЮжHaя cToлицa. 2010. – 18 июHя. – C.5
5. Sel Ü. Kırım Tatarlarında Süreli Yayınlar // Kırım. – 1997. - No 20. - S. 28-31
6. Selimova L. Kırım Tatar Türklerinde Basın-Yayın Faaliyetleri // KÖK Araştırmalar. – 2003. - cilt V. - Sayı I. – S. 49-80
7. Hablemitoğlu Ş., Hablemitoğlu N. Şefika Gaspıralı ve Rusya’da Türk Kadın Hareketi (1893-1920), Ankara: Ajans-Türk. – 1998. – 402.
8. Çapraz K. Kırım Tatar Türklerinde Basın (1881-1990). İstanbul Üniversitesi, Gazetesilik ve Halkla İlişkiler Bölümü, Yüksek Lisans Tezi. – 1990.
9. Eski Harfli Türkçe Süreli Yayınlar Katalogu. - Ankara: Milli Kütüphane Yayınları. – 1963. – 600.
10. Юkceлb Г. KъыpыMTaTap иджpeT MaTбyaTы Kırımtatar (ичTиMaий-cияcий Be MeдeHий «Emel» MeджMyacы 30-Hджы ceHeлepдe) // Йылдыз. - 2003. - № 3. - 103-110.
11. ЯблoHoBcbka H. B. ETHiчHa пpecca KpиMy: IcTopiя Ta cyчacHicTb. CiMфepoпoлb: KpиMcbke HaчпeддepжBидaBHiTcTBo. – 2006.


text:
29 Mayıs 2015 Cuma
Pro aris et focis
Mayıs 29, 2015 2015_6, Edebiyat ve tenqit, Qandımov Yunus No comments
Uzaq ve yaqın tarihımızda öyle simalar kelip keçken ki, o olapnıñ, oy-fikirleri, tüşünceleri, atta hayalları aradan yıllar degil, asırlar keçse bile kendi zemaneviyliklerini coymaylar. Aksine olarğa muracaat etken sayın olarnın yanı-yañı ceetlerini bulasın. Dersin olar biñ yıl, yüz yıl evelsi degil de, bugün aytılıp, seni yarınlarğa Cetemen yıldız misali özgaralar. Böyle simalardan birisi - qırımtatar halkınıñ ulu evlâdı cihan mütefekkirleri arasından kendisine munasip yer alğan İsmail Gasprinskiydir.
İ. Gasprinskiy büyük naşir, gazetacı. maarifçi olmaqnen bir sırada professional qırımtatar bediy nesiriniñ esasçısı, yaratıcısı ve teşviqatçısıdır. Şay der ekenmiz, bu yerde aqlı olaraq şöyle bir sual doğa: İ. Gasprinskiy ne sebepten eline qalem alıp, bediiy eser yazmağa tutundı? By - oña Yüce Tañrınıñ bergen qaynaq istidatnıñ işimi, yoqsa qara asırnıñ -XX asırnıñ zulmat qaranlıqlarını quvmaq, söneyatqan qırımtatar nefasetine can bermek oğrunda yapılğan areketlermi?
Zan etsek, bularnıñ ekisi de İ. Gasprinskiyniñ bediiy nesirge muracaat etmesine sebep olğandır. Lâkin eline qalem alıp, roman ve hikâyeler yazmağa belsengeniniñ esas sebebi de bar: özüniñ "Tenqit"lerinde İ. Gasprinskiy bunı açıq-aydın beyan ete. XIX asırnıñ soñlarına taba Avropa Yazıcılarının romanları osmanlıcağa tercime etile, Avropa roman ve hikâyeleriniñ türk ve islâm dünyasına ekspansiyası şiddetliliknen ep artıp bara. Ve biz esaptan çıqarmamalımız ki, ta 1920-nci senelerge qadar yalıñız bizim edebiy tilimiz degil, cemi türk-tatar qavımlarınıñ edebiy tili osmanlıca edi. Bundan ötrü, bu ideologik ekspansiyaga yalıñız qırımtatarlar degil, cemi türk-tatap kavımları oğramağa başlağan ediler.
İ. Gasprinskiy özüniñ meşur „Tenqit”lerinde mezkür "tercime sanatınıñ" ketirdigi faydadan ziyade zararı akqında oldukça keskin fikir yürsete, edebiyat ve yazıcı nasıl olmaq kerekligi haqqında fikir-mulâhazalarını kâğıtqa tüşürerek, hikâye ve ya roman nasıl yazılmak kerekligini köstermege areket ete: "Romancı güzel ve işlek bir qalem sahibi olduğından maada yazacağı romana göre ya efkâr çeşmesi, ya ahval-i ruh ehli mevadd-ı fenniyeyi sadeleştirmeye mahir olmalıdır”, ve bunıñ ile beraber az görip çoq añlamaya ve hor gördügini, ve resimci kibi, faqat fırçasız, yalnız dil ve yazı ile ayan-beyan etmege istidatlı olmalıdır”, dep yaza ve özüniñ bediiy eserlerinde olsun "Molla Abbas", "Gülcemal Bikeç", "Bağdad xatyn" ve saire roman ve hikâyelerinde bu fikirine sadıq qala. Aynı bu şeyni biz onuñ işbu kitapta taqdim olunğan "Kün dogdı" ve "Arslan-kız" eserlerinde de köremiz.
1783 senesi Rusiye Qırımnı vahşiylerce zabt etken soñ qırımtatar halqınıñ yaşayışı, medeniyeti üzerine engen qaranlıq perdeleri onuñ teraqqiyatını aman-aman toqtatkan edi. Qırımtatar halqınıñ tarihında "qara asır" diye adlandırılgan XIX asırğa, bilhassa İ. Gasprinskiy yaşap, icat etken devirge köz qıyığından nazar taşlaganımızda bile, çar samoderjaviyesiniñ, maalliy bay ve mırzalarnıñ eskencesi astında boñalğan, tiri mevta derecesine ketirilgen qırımtatarnıñ ruhı taze nefes talap ete, aydınlıqqa talpına edi. İlimi, medeniyeti söneyatqan, ocagı cealet küllerine tolğan millet davet etici, ateşin sözge, peşinden cetip ketecek fedaiy, quvetli şahıslarğa, areketlerge, aydın ufuqlarğa uzanğan arz-u hayallarğa muhtac edi.
Bu muhtaclıqnı añlağan İ. Gasprinskiy alâ bugün özleriniñ mücizekârane hissiyetlerinen, özgün romatikalarınen oquyıcını kendilerine magnit kibi çekken, arz-u hayallarnıñ müseffa ve aynı zamanda qudretli dalğalarınıñ quçaqlarına atqan nefis eserlerini yarata. Eger de "Molla Abbas" romanında İ. Gasprinskiy hayaliy bir ülkeni, sabah küneşiniñ nurları kibi nazik ve nezaketli insanlarınen yaraşıqlı diyarnı tasvirlegen, kendi milletinin şöyle bir mücizeviy ülkeniñ sahibi olmasını arz etken olca, "Kün doğdu" eserinde belli bir derecede realizm usulını qullanıp, accı akiqatnı, ant-eminge beñzegen şiddetli, kınından çıkarılğan buz kesik piçaq kibi sıcaq-suvuq, tanımağan akiqatnı tasvirlemege areket ete, milliy paklikniñ ne derecede muqaddes olduğını tasvirlemege tırışa. Bu şeyni 6iz dülber, aynı zamanda vaqialar ve adiselerge tolu bir efsane şekilinde yazılğan "Arslan-qız" eserinde köremiz. Eskilik ve yañılıq, yamanlık ve yahşılıq arasındaki keskin küreşni aks ettirgen bu eserinde İ. Gasprinskiy bizge bizim efsaneler içine kömülip ketken qadimiy keçmişimiz akkında hikâye eterek, kalbinde "Hub ül-Vatan min el-iman"* ölgan insan nege qadir olğanını, böyle insanlar - olsun qadın, olsun deliqanlı - her zaman milletni aydınlıqqa, adalet bağçasına alıp çıqqan cetemeni olmağanını, böyle cetemenleri olmağan millet olmağan çıtırmanlı yollarında ölümge mahküm olğanını köstermege areket ete.
Bugünde bugün biz hayatımıznıñ her bir sahasında böyle cetemen insanlarğa, kudretli şahıslarga, aydın ufuqlı kelecekke muhtac degilmizmi? İ. Gasprinskiyniñ yapkan işleri, millet ögündeki hızmetleri, publitsistikası, nefis eserleriniñ, zemaneviyligi de işbu sualge berecek ve ya berebilecek cevabımıznıñ içinde gizlidir. Mihrablar ve ocaklarımız oğrunda küreşimiz devam eterken, biz İ. Gasprinskiyge tekrar-tekrar qaytacaqmız, onuñ yazdıqlarını daha defalarca sahifeleycekmiz, bugün ve yarın doğacak suallerimizge cevaplarnı bulmağa tırışacakmız.
________________
* Pro aris et focis (lat.) (pro aris et fotsis) – "mihrablar ve ocaqlar oğrunda",
yani eñ müim, eñ qıymetli şeyler oğrunda (küreşmek). Tsitseron.
* Vatan sevgisi imandandır.
Yunus Qandım


text:
I Meñli Geray
I Meñli Geray (arap urufatında: ۱منكلى كراى; 1445 — 1515 aprel 17) - üçünci Qırım hanıdır.
I Meñli Geray, mustaqil Qırım hanlığına temel qoyğan I Hacı Geraynıñ sekiz balasından altıncısı edi. I Hacı Geray han 1466 senesinde ölgen soñ, 12 yıl fetret devri denilgen onıñ balaları arasında devam etken taht qavğaları oldı. Bularnıñ çoqusı Nur Devletnen I Meñli Geray arasında edi. Fetret vaqtında Nur Devlet dört kere, Meñli Geray ise üç kere han oldı. Meñli Geraynıñ üç kerede tekmil saltanatı 44 yıl yekün tuta.
I Hacı Geray handan soñ ekinci oğlu Nur Devlet han oldı. Qırımda akimiyet içün onıñ qardaşı Meñli Geray küreşmege başladı, 1467 senesinde üç ay hanlıq Meñli Gerayğa keçti. Amma ğalebe birden qazanıp olamadı, ve Kefege qaçtı. Anda Cenevizler oña yardım ettiler, oñdan da ğayrı, eñ müim olğanı, o Qırımdaki mırzalarnen kelişti, Qırım sülâleleriniñ ve beyleriniñ yardımına esaslandı.
Altın Ordu kibi Qırım hanlığınıñ da eñ büyük meselesi mırzalarnıñ (yani asılzade sülâle reisleri) devletniñ aqiqiy saibi olğanlarından doğa edi. Mırzalar arasındaki küreşler, bu sülâlelerniñ bir-birlerine qarşı toplaşıp, ya da qomşu memleketlernen añlaşıp hanlıqta qolaylıqnen bir iç cenkke sebep ola edi. I Meñli Geray Şirin sülâlesi reisi Eminek mırza ve Cenevizlerniñ yardımınen 1468-de ekinci kere han oldı. Nur Devlet Şimaliy Kavkazğa qaçtı. Anda o Osmanlılarnen bağ tutıp, olarnıñ yardımınen tahtnı qaytaracaq oldı. Amma neticede o Cenevizlerniñ esiri oldı.
1475-de Eminek mırza, Cenevizlerinde fitnelemesi neticesine Osmanlılarnen añlaşqanı sebebinden mevzisinden uzaqlaştırılğan vaqıtta mırzalarnı ve sülâlelerni etrafında toplap, isyan etti. Meñli Geraynı qaçmağa mecbur etti, onıñ yerine evelâ qardaşı Ayder, bir qaç ay soñra da kene Nur Devlet han oldı. Meñli Giray Cenevizlerge sığındı, olar Nur Devletnen añlaşıp, onı apis tuttılar. Bir vaqıt soñra Nur Devletnen araları bozulğan Eminek mırza, Cenevizlerge qarşı Osmanlı padişasına muracaat etti. Fatih Sultan Mehmed, bunı fırsat sayıp, Gedik Ahmed paşanı quvetli bir flotnen acele Qırımğa yiberdi. Kefenen Qırım yalılarında Cenevizlerniñ tastamam limanlarını zapt ettirdi. Gedik Ahmed Paşa tarafından apisten çıqarılğan Meñli Geray bir añlaşma yasadı ve Osmanlılarnıñ tabiligini qabul etti.
1476-da Altın Ordu hanı Seyyid Ahmed Qırımnı istilâ etti. Meñli Geray Qırq Yerge (şimdiki Çufut Qale) sığındı. Altın Ordu hanı, Canibek adında bir valisini taşlap, memleketine qaytqan olsa da, bu sefer Nur Devlet Osmanlı imayesinde Qırım hanlığını elge keçirdi. Meñli Geray İstanbulğa ketirilip, apis tutuldı. Bir vaqıt soñra Qırım sülâlelerniñ başı Eminek mırza, Nur Devlet hanğa qarşı qarğaşalıqlar çıqarıp, padişadan Meñli Geraynıñ yiberilmesini istedi. 1478-de Meñli Geray İstanbuldan yiberilgen ilk han sıfatınen Qırım tahtına kene keldi. Meñli Geraynıñ bu üçünci saltanatı (1478-1514) sırasında Qırım hanlığı sağlam bir şekilde qurdı.
Meñli Geray hanlıqta evelâ nizamnı ğayrıdan tiklegen soñ, 1484-de Osmanlı padişası II Beyazıdnıñ Aqkerman seferine 50 000 Qırım atlısınen qoşulıp Qırım Hanlığını ilk kere Osmanlılarnıñ fetih areketine qattı. Aqkerman seferi neticesinde Tuna özeni boyunda zapt etkenleri Balta, Tombasar, Qavşan qasabalarınen etrafı Qırım Hanlığına berildi.
1485 senesi I Meñli Geray Qazan hanı İbraimniñ tul apayı Nur Sultannen evlene. Bu evlenmeden em Qırım, em de Qazan veliahdı Sahib Geray (1501-1551) doğdı. Onıñnen beraber Qırımğa Manğıt ve Secevüt qabileleri kirip keldiler ve şimdiki Canköyden biraz künbatı taraftaki topraqlarğa yerleştiler.
1474 senesinde Moskva knâzı III İvan ile Qırım hanı Meñli Geray arasında ittifaq antlaşması imzalandı. Qırım ve Rus ordularınıñ ortaqlaşa askeri areketleri neticesinde Rus knâzlığı Altın Ordunıñ vasallığından qurtuldı. 1491 senesi Meñli Geray Altın Ordunı Özü ve Don özenleriniñ aşasından 60 biñ asker yardımınen sıqıp çıqardı ve Qara Kermen qalesini qurdurdı. 1502 senesi, iyün 28-de I Meñli Geray Altın Ordunıñ hanı Şeyh Ahmedni tar-mar etti. Bu ğalebeler sayesinde Qırım Hanlığı Özü ile Edil özenleri arasında topraqlarnı öz kontroli altına aldı. Qırım Hanlığınıñ meydanğa kelüvi yekünlendi. Ortaq duşmanları (Altın Ordu) bozğunğa oğratılgandan soñ müteffik olğan Qırım ve Moskva arasındaki munasebetler yavaş-yavaş kerginleşmege başladı. Rusiye mınavı Hanlıqlar üstündeki tazıyıqnı bundan soñ, daa çoq arttırdı. Meñli Geray han, ögey oğlu Abdüllâtifni Qazan hanı tayinledi. Bir vaqıt soñra Qazan halqı Rus knâzı III İvanğa muracaat etti. Abdüllâtif hannıñ yaramay idaresinden şikâyet etip tahttan qaytarılmasını istedi. Abdüllâtif han vazifesinden alınıp yerine qardaşı Muhammed Emin ketirildi. Meñli Geray han, knâz III İvanğa sert bir mektüp yazdı. Qırım Hanlığınen Rusiyeniñ arası açıldı. Mınavı kerginlik, III İvannıñ ölüminden soñ yerine keçken İV Vasiliy vaqtında yoq oldı, dostluq munasebeti yañıdan quruldı. Meñli Geray hannıñ apayı Nur Sultan bike, oğlu Abdüllâtifni körmek içün, Meñli Geray handan olğan oğlu Sahib Giray ve üç elçinen beraber, 1508 senesinde Moskvağa ketti. Anda bir ay qaldı. Qazanğa han tayinlengen diger oğlu Muhammed Emin hannı Qazanda ziyaret etti. Qayta ekende, Rus çarınıñ sarayında altı ay musafir qaldı.
Meñli Geray han 1511-de Lehistan qıralınen ittifaq añlaşması yasadı. Belarus ve Ukraina üstündeki akimiyet iddasından, Lehistan lehine vazgeçti. Lehistan, Qırım Hanlığına senede 15 000 altın bergi berüvni qabul etti. Bu vaqıtta Osmanlı Devletinde Sultan II Beyazıdnıñ oğlu şehzade Selim (Yavuz Sultan Selim), ağası şehzade Ahmednen veliahtlıq sebebinen cenkke tutuşqan edi. Sultan, balaban oğlunıñ tarafını tutqanı içün, şehzade Selim yeñildi. Qırımğa qaçıp qaynatası Meñli Geray hanğa sığındı. (Eñ yayılğan rivayetke köre Yavuz Sultan Selim hannıñ apayı Ayşe Havsa sultan Meñli Geray hannıñ qızı ola. Ondan olğan oğlu Qanuniy Sultan Suleyman handa uzun zaman Kefe sancağında qaldı.) Vaziyetten haberi olğan şehzade Ahmed, Meñli Geray hanğa bir mektüp yiberip, özüne sığınğan qardaşı şehzade Selimni apis eterse, Kefeni ve Qırımnıñ yaqınlarındaki müim bazı qalelerni Qırım Hanlığına taşlaycağını bildirdi. Meñli Geray han, mektüpni ketirgen elçige şu cevapnı berdi “Memleketimizge, şerefli bir zadekânnıñ oğlu keldi. Sebep ve maqsadıñıznı añlap olamadım. Rumelige ketmege istese, biz buña niçün ve nasıl mani ola bilemiz? Apis istemek de qardaşlıqqa sığmaz.” Şehzade Selim daa soñra Meñli Geray hannıñ oğlu Saadet Geraynıñ refaqatinde ve qorumasında Rumelige keçirildi.
Meñli Geray Han; aqıllı, siyasiy körüşleri isabetli bir han edi. Aynı zamanda şair edi. Qıpçaq şivesinde yazğan şiirleri bar edi. Bağçasaraydaki Hansaraynı yasatmadan evel Zıncırlı Medreseni yasattı. Bu onıñ ilimge ve medeniyetke olğan sayğısını kösterdi. Bu medresede ders berecek müderrislerniñ ve oquycaq talebelerniñ keçimlerini qarşılamaq içün keliri yüksek topraq vaqıf etti. Olacaq medreseniñ temelini qoyğanda, han, yerni qaza edi, er kesnen beraber taş taşıy edi, bina azır olğanda ise o, medreseniñ qapılarında balaban zıncırnı asmaqnı emir etti. Medreseniñ tantanalı açıluvında han ayttı: “Aqıl adamnı alicenap ete, aqıl kemalatnıñ yolu ise ilimnen bağlı… ilimni ürmet etmegen, han olsun ya da padişa, o bir şey temelli etip olamaz, erte ya da keç onı namussızlıq yeter. Men bu qapılarda zıncırnı asmağa emir etim, bu qapıdan kirgen er insan, kim de olsa, bu ilim mabedine kirip öz başını ilim ögünde egsin”. Ve han başını egip, birinci medresege kirdi. Qapı üstünde ise şimdi de, arap tilinde yazı saqlandı: “Bu oquv yurtu Allah yardımı ile Meñli Geray han, Hacı Geray hannıñ oğlu, qurmağa emir etti. Allah onıñ hanlığını asır soñunace devam etsin, icriy 906 s.” Meñli Geray han, 1515 senesinde vefat etti. Yasatqan Zıncırlı Medrese qatındaki dürbesinde topraqqa berildi.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Emel Mecmuası sañ 36 , Eylül - Ekim 1966
- Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı İslam Ansiklopedisi 1954
- Kırım Türk - Tatarları (Dünü - Bugünü - Yarını), Müstecip Ülküsal
- Oğuz Çetinoğlu Bahçesaray Mecmuası
- Halil İnalcık Emelimiz Kırım Mecmuası sañ 46 2004 ISSN 1301-0328


text:
Tantanalı tedbirde Qırım separatistleriniñ lideri, Qırım Cumhuriyeti yolbaşçı vazifelerini eda etken Sergey Aksönov iştirak etti, dep bildire öz başına ilân etilgen Qırım akimiyetiniñ ruporı KİA haber agentligi.
Sergide Qırım tarihında qıyın müddetniñ cemaat ve siyasiy ayatınıñ adise-vaqialarını aks ettirgen 250 fotoresim taqdim etildi.
Sergide fotoressamlar ve adiy adamlarnıñ işleri bar. Sergide 2,5 biñ fotoresimden tek bir qısım numayış etile. Qalğanlarnı diskke yazıp, leyha iştirakçilerine taqdim etmege vade eteler.
Bundan ğayrı, ekspozitsiyada Kiyevdeki çatışmalarda iştirak etken Qırım «Berkutınıñ» eşyaları, bayraq ve risaleler taqdim etile.
Aksönovnıñ fikirince, sergi olıp keçken adise-vaqialarğa başqa taraftan baqıp, qıymet kesmege imkân bere.
«Teessuratlar duyğulı, o vaqialarnı hatırladım. Bugünki künde bu endi tarih sayıla, yahşı da bu vaqialarda qan tökülmedi, şu sebepten biz qırımlılarğa teşekkür bildiremiz», – Qırım işğalini köz ögüne alıp, qayd etti o.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden «fevral 26 işi» iştirakçileriniñ azat etilmesi ve Qırım Rusiye akimiyeti tarafından taqibiniñ toqtatılmasını talap ete. Bu aqta Ukraina Tış siyasiy nazirliginiñ mezkür iş boyunca açılğan mahkeme toplaşuvları sebebinden aşkâr etilgen beyanatında aytıla.
«Ukraina Taş işler nazirligi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qırımtatar halqınıñ temsilcilerini taqip etmemek ve acele sürette qanunsız sürette apiste tutılğan Ahtem Çiygoz, Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Arsen Yunusov, Eskender Yemirvaliyev ve Talât Yunusovnı – Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa nisbeten reyanelerini serbest bıraqmağa talap ete», – denile beyanatta.
Ukraina Tış işler nazirligi 2014 senesi fevral 26 künü Aqmescitte barışıq aktsiya iştirakçileri üzerinde «Rusiye işğalci akimiyetiniñ mahkemesi» başlanuvı sebebinden qattı narazılığını bildire. Kiyevde deyler ki, qırımtatar faalleri bu künü Vatannıñ qoruvı, Ukraina topraq bütünliginiñ saqlanuvı oğrunda küreşti.
«İşğalci akimiyetniñ tuvğan toprağını Rusiye istilâsından qoruğanlarğa nisbeten intiqamı – halqara uquq ve dünya toplulığına tsinik bir çağıruvdır», – qayd eteler nazirlikte.
Tış işler nazirliginde şunı bildireler ki, Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatarlarnıñ taqibi, olarğa qaba ve insaniyetsiz davranış, sürgünlik, din aqqınıñ sıñırlavı, cemaat teşkilâtlarınıñ bozuluvı ve matbuat vastaları temsilcileriniñ taqibi – bu er şey «Qırımnı onıñ tamır halqı içün qorqu ve azap adasını çevirdi».
Aqmescitte «fevral 26 işi» boyunca bazarertesi künü birden eki mahkeme toplaşuvı keçe – Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesi ve Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde. Yuqarı Mahkeme binası yanında onlarnen insan toplandı, amma toplaşuv salonına tek bir qaç insan kirip oldı, çoqusı, şu cümleden, mamahkümlerniñ – Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevniñ tuvğanları kiremedi.
Rusiye taqiqatçıları olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Talât Yunusovğa dekabr 28 künü üküm çıqarıldı.
Qırım.Aqiqatqa adliyeci Cemil Temişev aytqanı kibi, mazun fevral 26 künü kütleviy çatışmalarda iştirak etkeni içün 3,5 şartlı apis cezasına maküm etilgen.


text:
Köpşilikke “Jawjürek mıñ bala” fïlmi arqılı tanılğan Asılxan Tölepov prodyuser Esentaevağa küyewbala bolmaq. Biraq şınayı ömirde emes, “Erkemin” attı kezekti beynebayanda. Atalğan twındıda akter Erke Esmaxannıñ ğaşığın somdaydı.
Bul twralı Stan.kz xabarlaydı.
Säwirdiñ 10-ı küni Asılxan Tölepov Esentaeva xanımnıñ Almatınıñ törine jayğasqan Central dämxanasına qonaq bolıp barğan-dı. Bul kezdeswdiñ sebebi belgili boldı. Akter Erke Esmaxannıñ kezekti beynebayanına tüspek.
Şow-bïznes salasında on jıldan beri täjirïbe jïnap ülgergen Esentaeva xanım xalıqtıñ talğamın tanıp bilgen sïyaqtı. Erke Esmaxanğa arnalğan kezekti twındı retro stïlde bolmaq. Beynebayan “Erkemin” attı änge tüsiriledi.
Atalğan änniñ üzindisi birneşe kün burın tıñdarmandarğa usınılğan bolatın. Maxabbat taqırıbına arnalğan beynebayanda ğaşıqtar rölin Asılxan Tölepov pen Erke Esmaxan somdaydı. Beynebayannñ körermenge qaşan jol tartatını äzirge belgisiz.
Kommentarïï


text:
Kündiki arhivlar 11 yanvarya 2018
Dšlät rähbiriniŋ Qazaqstan hälqigä Mäktübi boyiçä bildürüşi
Qimmätlik vätändaşlar! Qazaqstan duniyadiki härhil sinaqlarğa taqabil turup, sür°ätlik ihtisadiy täräqqiyat yoliğa çüşti. Elimizniŋ 2050-jilğiçä uzaq muddätlik Täräqqiyat strategiyasi ämälgä aşuruluvatidu. 100 eniq qädäm – Millät...
Prezident hozurida
Prezident Nursultan Nazarbaev Almuta şähiriniŋ hakimi Bauırjan Baybekni qobul qildi, däp hävärlidi Prezidentniŋ Mätbuat hizmiti. Qazaqstan Prezidentiniŋ Almutidiki rezidentsiyasidä štkän uçrişiş davamida Bauırjan Baybek Dšlät...
Rojdestvo mäyrimi bilän täbriklidi
Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Nursultan Nazarbaev elimizniŋ barliq pravoslavie hristianlirini Rojdestvo mäyrimi bilän täbriklidi.«Qimmätlik vätändaşlar! Bu mäyräm mehrivanliqniŋ, yeqiniğa bolğan muhäbbätniŋ vä ğämhorluqniŋ çayqalmas än°änisi süpitidä...
Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ täbrigi
hšrmätlik vätändaşlar! Pravoslavie diniğa etiqat qilğuçi grajdanlarni vä qazaqstanliqlarni Rojdestvo mäyrimi bilän çin qälbimizdin täbrikläymiz! Moşundaq mäyrämlik künlärdä milliy yaki diniy kšzqaraşlarğa qarimastin šmlük, mehrivanliq ohşaş...
Tšrtinçi sanaät inqilavi şaraitidiki täräqqiyatniŋ yeŋi imkaniyätliri
Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti N.NAZARBAEVniŋ Qazaqstan hälqigä Mäktübi hšrmätlik qazaqstanliqlar! Bügün duniya Tšrtinçi sanaät inqilavi dävrigä, tehnologiyalik, ihtisadiy vä iҗtimaiy sahalardiki çoŋqur vä sür°ätlik šzgirişlär dävrigä qädäm...
Mäҗlis deputati Yarkänttä boldi
Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA “Uyğur avazi”/ Yeqinda Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati Şahimärdan Nurumov Panfilov nahiyäsigä qädäm täşrip qilip, җamaätçilik väkilliri bilän uçraşti. Mäzkür uçrişişqa deputat bilän billä Qazaqstan...
Täsadipi uçrişiş
Raşidäm RÄhMANOVA, «Uyğur avazi»/ Ämgäkçiqazaq nahiyäsigä birnäççä qetim qädäm täşrip qilğan Mäҗlis deputati Şahimärdan Nurumovniŋ armini yezidiki addiy dehan yaki qoyçi bilän uçrişiş edi. — Dehan yaki...
«Silärniŋ pikriŋlar bizgä havadäk haҗät»
Bähtişat SOPİEV, «Uyğur avazi»/ Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati Şahimärdan Nurumov Almutidiki Mäsim Yaqupov namidiki 101- vä Abdulla Rozibaqiev namidiki 153-mäktäp-gimnaziyaniŋ kollektivi, mäzkür bilim därgahlirida oquvatqan...
Ahaliniŋ muŋ-zarini tiŋşidi
Mäşür SASİQOV, «Uyğur avazi»/ Yeqinda Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati Şahimärdan Nurumov Almuta şähiridiki 181-mäktäptä Alatav nahiyäsiniŋ ahalisi bilän uçraşti. Uçrişişta deputat kšpçilikkä hškümät täripidin qazaqstanliqlarniŋ iҗtimaiy...
Baş muhärrirniŋ orunbasari lavazimiğa tayinlandi
«Qazaq gazetteri» җavapkärligi çäklängän yoldaşliğiniŋ Baş mudiri — Muhärrirlär keŋişiniŋ räisi Ş.Patteevniŋ buyruğiğa benaän, uzun jillardin beri «Uyğur avazi» geziti tähriratida Ähbarat vä reportajlar...


text:
Törek matbuğatına küzätü 11.10.2018
11 üktäbr' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Sabah” gazetı Törkiyä ilbaşı Ärdoğannıň Afrika illären cirle aqça belän urtaq êş başqarırğa çaqıruın yaza.
Xäbärgä kürä İstanbulda Törkiyä-Afrika II İqtisad häm êş forumınıň açılışında çığış yasağan Ärdoğan: “Bezneň barlıq qitğada diplomatik bar buluıbız arta. Afrika illäre dä Törkiyädäge diplomatik wäkilleklär sanın 10nan 33kä çığardı. BMO İslam xezmättäşlek oyışması kebek xalıqara mäydannarda Törkiyä global’ tınıçlıq häm ğadellekneň urnaştırıluı öçen alıp barğan xaqlı köräşkä Afrikalı duslarıbız köçle xuplaw kürsätte. Barlıq Afrikalı qardäşläremä möräcäğat’ itäm: cirle aqça, milli aqça belän êş başqariq,” – dide.
“Xörriyät” gazetı Törek hawa yullarınıň İstanbul yaňa hawa mäydanındağı säfärlär öçen berniçä könnän soň bilet sata başlayacağın uquçıları belän urtaqlaşa.
Gazet yazuınça zur aêroportnıň räsmi açılışınnan soň Törek hawa yulları qayber oçqıç säfärlären monnan başqaraçaq. Satılaçaq biletlar arasında İzmir, Adana, Änkara, Antaliya, Baqı häm Tön’yaq Kipr Törek Cömhüriyäte bar.
Xäbärdän kürengänçä İstanbul Yaňa hawa mäydanınıň yulçı payınıň 70%ı Törek hawa yullarınıqı bulaçaq. Yaňa aêroportqa küçenü isä 30-31 dekabr’ könne çınğa aşaçaq.
“Xäbär türk” gazetı Törkiyäneň Muğla şähärenä 9 ayda kilüçe çit il turist sanında uzğan yılnıň şul uq çorına qarağanda 32%lık artışnıň küzätelüen yaza.
Gazet yazuınça Muğlanıň mädäniyät häm turizm mödire wäkile Filiz Karacaağaç şähärgä iň küp kilgän turist törkemeneň inglizlär buluına işaräläp: “Muğlağa iň küp 900 meň 75 keşe belän inglizlär kilde. Alardan soň 380 meň 487 keşe belän Rusiyä, 177 meň 94 keşe belän Germaniya, 168 meň 165 keşe belän Ukraina häm 132 meň 895 keşe belän Pol’şa turistları kilä,” – dide.
“Star” gazetı bıyıl 4nçese oyıştırılaçaq Xalıqara Änkara qurçaq festivalendä 9 ildän 36 spektaklneň quyılaçağın citkerä.
Gazet yazuınça 12-21 üktäbr’ könne çınğa aşaçaq häm Änkara universitetı Farabiz alında “Sokratnıň soňğı kiçe” spektakle belän açılaçaq festival’ qısalarında tügäräk öställär häm diskussiyalär uzaçaq, atelyelar belän törek sänğatçese Ayşe Uysalnıň miniatyura êşçänleklärennän toruçı “Karagöz figuraları” kürgäzmäse dä urın alaçaq.


text:
KrımSOS cemaat teşebbüsi Çehiya ve Ukraina elçihanesi yardımı ile Kiyevde köçip kelgender içün ruhiy yardım gruppalarını açalar.
Qırım.Aqiqatqa bildirilgeni kibi, bedava ruhiy derslerge bala ve ana-babaları davetlidir.
«Balalar ile derslerni oyun şeklinde, art-terapiya usuliyeti vastası ile keçirilecek. Ana-babalar içün derslerde tecribeli qoranta ruhiyatçısı ile er angi suallerni muzakere ete bileceksiñiz», – deyler yardım teşebbüsçileri.
Bunıñ ile büyükler içün ayrı ruhiy yardım gruppası teşkil etilecek ve şahsiy mesleatlar keçirilecektir.
Dersler iyül 27-den başlana. Qoşulmağa istegenler online-anketanı tolurmaq kerektir.
Ukraina İçtimaiy siyaset Nazirliginiñ malümatına köre, iyün 25-ne 1 million 358 biñ köçip kelgen insan qayd etilgendir.
KrımSOS – 2014 senesi fevral 27-de Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti işğaliniñ başlanmasında göñülliler tarafından meydanğa ketirildi. KrımSOS Ukrainada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Qaçaqlar meseleleri boyunca Yuqarı Komissarı idaresiniñ icra ortağı ola. KrımSOS Qırım ve şarqiy regionlarda mecburen köçip kelgen insanlarğa yardım ete, em de Qırımdaki vaqialar aqqında malümat bermekte.


text:
Kiyevniñ çeşit tibbiy müessiselerinde işğal etilgen Qırım ve Aqyardan köçip kelgenlerge tibbiy yardım kösterildi, olarnıñ sayısını bugün 3578 büyük ve 2617 bala teşkil ete. Bunı GSÇS matbuat hızmeti bildirdi.
Qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, qırımlılardan 513 büyük insan ve 315 bala yataqhanelerde yerleştirildi.
Umumen Kiyevde tibbiy cedvlege 2785 yetişkenler ve 2001 bala alındı, olarnı 4924 kere baqtılar.
Bunıñ ile Qırımdan köçip kelgenlerniñ ailelerinde bu müddet devamında 100 bala doğğanı aqqında da malümat bar.
Donetsk ve Lugansk regionlarından kelgenlerden tibbiy yardımğa muhtac olğan 49769 büyük insan ve 38384 bala muracaatta bulındı. Olardan 11490 üyken ve 7403 bala yataqhanelerge yatqızdırıldı.


text:
Derc
HSN: Jurnalistika standartlarınıñ becerilmesi dezinformatsiyağa qarşılıq içün printsipialdir
26 Çiçek ayı, 12:50
HSN: Donbass rus-bolşevik işğalcilerden azat etilgeniniñ 100 yıllığına bağışlanğan video-levha taqdim etildi
25 Çiçek ayı, 18:11
E.Ceppar: KHV effektiv idare etilmesi — informatsion telükesizlikniñ eñ esas elementi
25 Çiçek ayı, 13:49
HSN: Donetsk vilâyeti sakinleriniñ özgünligi araştırmalarınıñ neticeleri taqdim etildi
24 Çiçek ayı, 18:33
Ukraina populârlaşması meselelerinden Komissiya Ukraina brendi boyunca qararnı qabul etti
23 Çiçek ayı, 14:14
E.Ceppar KİA-nıñ "qırımtatar gumanitarstikası" sektsiyasınıñ azaları olğan talebelernen körüşti
21 Çiçek ayı, 13:08
D.Zolotuhin: Mediatasil dezinformatsiya meseleleri çezilmesiniñ qısmı ola
20 Çiçek ayı, 15:39
HSN: ATO zonasında antiukrain yayınlavğa qarşı tertibat işke kirsetildi
19 Çiçek ayı, 18:09
HSN: "Ukraina-NATO Telükesizlik formulası" sergisi Çernivtsi şeerinde açıldı
19 Çiçek ayı, 12:48


text:
Teşebbüs gruppası Ukraina Nazirler kabineti içün latin urufatında qırımtatar elifbesiniñ tasdıqlanması boyunca qanun leyhasını işlep çıqardı. Qarar Ukraina ükümetine teslim etilmesi içün azırlanıla. Bu aqta iyün 1-de Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Ukraina tasil ve ilim naziriniñ mesleatçısı Elhan Nuriyev ilân etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Şimdiki vaqıtta Tasil ve ilim nazirliginden Adliye nazirligine mektüp teslim etildi, olar ise Ukraina Milliy ilim akademiyasınıñ akademik institutlarına muracaat etmeli. Bütün bu protseduralardan keçemiz, Nazirler kabineti içün leyhamıznı azırlaymız, onı Vladimir Groysman imzalamalı», – dep añlattı Nuriyev.
Teşebbüs gruppasınıñ azaları leyhanı ileriletmek içün cemaatçılıqqa ve Ukraina Haber siyaseti nazirligine de muracaat etti.
«İşbu elifbeniñ malümat cenkinde, içtimaiy cenkte ne içün müim olğanını añlamağan adamlarğa, bu cümleden ükümette olğanlarğa bu malümatnı bildirmek kerekmiz», – dep ayttı O.P.A.D. Tışqı siyaset tedqiqatı merkeziniñ müdiri Sergey Parhomenko.
«Rusiyeniñ assimilâtsiya elementleri olğan ve Rusiyege öz areketlerini devam etmege yardım etecek element olğan bir çoq rıçağı bar... Bu ise, adamlarğa Rusiye tarafından işğal etilgen territoriyalarda ayaqqa turmağa ve Qırımnıñ Ukrainağa qaytaracaq küreşni başlamağa yardım etecek bir adımdır», – qayd etti o.
Ekspertler qırımtatar tili fonetikası kirill urufatına ait olmağanını ve bu til UNESCO tarafından ğayıp olğan ve qorçalavnı talap etken bir til olğanını hatırlattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda aprel 21 künü Rusiye prezidentiniñ «Ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve alman halqlarınıñ reabilitatsiyası ve inkişafınıñ devlet destegi aqqında» fermanınıñ yıllığına bağışlanğan «Reabilitatsiyağa oğrağan halqlarnıñ ğayrıdan doğuv kününi» qayd etecekler.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında aytıla.
«Reabilitatsiyağa oğrağan halqlarnıñ ğayrıdan doğuv künü aprel 21-de qırımtatarlarnıñ, yunan, ermeni, bulğar, almanlarnıñ yañı şaraitlerde yañı ayatnıñ bir timsali olur», – dedi Qırım baş nazir müvini Ruslan Balbek.
Onıñ fikrine köre, bu «çoq beklenilgen bir bayram»dır.
Vladimir Putin 2014 sene aprel ayında, Qırımnıñ Rusiye terkibine keçmesine yol bergen mart «referendum»ından soñ, repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ aqlanuvı aqta fermannı imzalağan edi.


text:
Ukraina çetel işler nazirliginiñ halqara teşkilâtlarnıñ departament yolbaşçısı vazifelerni eda etken Andriy Beşta aytqanı kibi, Ukraina Rusiye tarafından Ukraina topraq bütünligine etilgen areketleri sebebinden PACE yardımına ümüt ete.
«Qarar nasıl olacaq aytmağa qıyın, çünki bu mesele daa baqıla. Bu parlament organı, ve oña ükümet qarışmay. Amma biz bunı Rusiye vekâletleriniñ toqtalması kibi köremiz. Yani bu em rey berüv aqqından marum etüvni, em de Parlament Assambleyanıñ organ işlerinde iştirak etüvniñ toqtatılmasını añlata bile. Memleket-azalar Rusiye Federatsiyasınıñ arektelerine qıymet kesmek kerekler», – dep ayttı diplomat.
PACE sessiyası bugün ukrain meseleni baqıp çıqa, yarın ise Assambleya rusiye eyyetini rey berüv aqqından marum qaldıra bilecek.
Rusiye bu vesiqa ile iç te razı degildir. Bunı PACE eyyetiniñ başı Aleksey Puşkov bildirip, Ğarp PACE rezolütsiya leyhasında «Ukrainada faaliyet köstergen ekstremist teşkilâtlar» aqqında bir şey aytmağınını qayd etti. Rusiye eyyeti rezolütsiya leyhası boyunca öz qaydlarını teklif etecek.
PACE monitoring komiteti Assambleyağa Qırım referundumı ve Rusiye Federatsiyasınıñ işğali qanunsız olğanını aydınlatqan rezolütsiya leyhasını qabul etmege teklif etti.
Avropa Şurasınıñ Parlamet assambleyasınıñ baar sessiyası aprel 11-de başlandı ve 11-ce devam etecektir.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye akimiyeti regional geopolika oyuncılarından er fırsatta Qırım işğalini kerçek olaraq qabul etmelerini talap ete. Eger de başında Kreml daa ziyade AB arasındaki ittifaqdaşlarından destek qıdırğan olsa, şimdi Moskvadaki «stratejistler» Türkeyege köz tikleyler.Devlet Dumasına Qırımdan keçken «deputatlar» nevbetteki kere «ayneci plan» teklif ettiler, onıñ manası – Türkiyeli siyasetçilerni qırımtatarlarğa basqı yapmaq içün qullanmaqtır.
Türkiye ile munasebetler biraz tüzelgenini qulanıp, Rusiye akimiyeti Qırımnıñ işğalini qırımtatarlar arasında maqbul qılmağa niyetli
Türkiye ile munasebetler biraz tüzelgenini qulanıp, Rusiye akimiyeti Qırımnıñ işğalini qırımtatarlar arasında maqbul qılmağa niyetli. Bu aqta Facebookta «İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ yolbaşçısı Dmitriy Tımçuk yazdı. Onıñ elde etken malümatına köre, Devlet Duma «deputatı» Ruslan Balbek öz işançlı insanları arasında dedi ki, Federal parlamentniñ şimdiki vaqıtta yapması kerek olğan eñ müim areketlerinden biri – işğal etilgen yarımadanıñ «akimiyeti» ve Türkiyeniñ resmiy şahısları arasında munasebet qurması eken.
«Balbekniñ sözlerine köre, o şahsen özü türk akimiyetiniñ vekilleri ile muzakereler alıp bara ve olarnı Qırımda ötkerilecek medeniy ve iqtisadiy merasimlerge celp etmege tırışa, ki soñra böyle areketler rus haber vastalarında Türkiyeniñ, yarımada işğali ile razı olğanı kibi kösterilecek», - dedi Dmitriy Tımçuk.
Balbek sanki, Ankaradan Qırımğa remiy eyyet kelecegi aqqında añlaşmalar endi bar olğanını degen eken. Ziyaretniñ farz etilgen maqsadı – Aqmescitte 2018 senesiniñ soñuna belgilengen Cuma Caminiñ açılış merasimi. Tımçuk hatırlattı ki, keçken aynıñ soñunda, «Avrasya Kalkınma Platformu» yolbaşçısı Hasan Cengizniñ reberliginde Türkiyeden yarımadağa ğayrı resmiy eyyet kelgen edi. Musafirler, Cuma Caminiñ açılışında prezident Recep Erdoğannıñ iştirak etmesi içün ellerinden kelgenini yapmağa vade etken ediler.
Birinciden, bu «ayneci plan» aqılsız olğanı ve yaramay işlenilgeni körüne. Onıñ müellifleri, asılında, öz şahsiy maqsatları peşindeler, ve bu maqsatlar Rusiyeniñ işğalini halqara seviyede uyğunlaştırmaqnen iç te bağlı degil. Ruslan Balbek şimdi Devlet Duma «deputatlığı» için borcunı eda etmek kerek, prezident idaresi ögünde öz kerekligini köstermeli. Qırımtatar Meclis azalarını «celp etip» olamağan soñ, ve cepte olacaq öz milliy idare organlarını meydanğa ketirip olamağan soñ, bu kibi yañı beyanatlar daa emiyetli ola. Evelleri Balbek atör şekilinde, Kremlniñ kütleviy haber vastaları ögünde şerefsiz izaatlar berip, millet vekilleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnı aqaretlegen olsa, şimdi o özüni diplomatik dubaralar mutehassısı kibi tanıtmağa tırışacaq.
Türkiye ve Rusiye arasındaki munasebetlerde iç bir «eyileşüv» yoqtır. Suriyede bu devletler biri birine qarşı vastalı cenk alıp bara ve bir oñaytsız areket açıq çatışmağa sebep olmaq mümkün
Ekinciden, Türkiye ve Rusiye arasındaki munasebetlerde iç bir «eyileşüv» yoqtır. Suriyede bu devletler biri birine qarşı vastalı cenk alıp bara. Bir oñaytsız areket – açıq çatışmağa sebep olmaq mümkün. Olarnıñ Yaqın Şarqtaki menfaatları biri birine tam ters kele. Kreml Beşşar Esadnıñ akimiyetini qorumağa tırışa ya da, eñ azından, keçici akimiyet teşkil etilecekte elverişli şaraitler qazanmaq içün bazarlıq yapmağa azırlana. Ankara, yaqında Recep Erdoğan aytqanı kibi, arap cumhuriyetine kirip üküm etken alevi zümreni devirecek ola. Türkiyeniñ maqsatları sadece Dimaşqta orta islâm rejimini ortağa ketirmeknen sıñırlanmay. Ankara, bu memleketniñ topraqlarında Kürd cumhuriyetiniñ ya da mustaqil devletiniñ peyda olmasına qarşı çıqa, çünki bu mesele Türkiyege de toqunmaq mümkün. Bundan da ğayrı Erdoğan, şii İranğa raqiplik yapmağa tırışa. Yaqın Şarqta İrannıñ pekinmesi Türkiyeniñ uzun müddetli maqsatlarına uymay.
Esadnıñ tarafını tutqan ve Tahrannıñ resmiy şerigi olğan Rusiye Erdoğanğa ancaq keder ete. Qararını bilmegen Kreml idarecilerini aqılğa qaytarmaq içün, Türkie akimiyeti Rusiyeniñ Su-24 arbiy uçağını urup tüşürmege avale etken edi. Prezident Vladimir Putin, türklerni qorqutıp, «pomidorlarnen iş bitmeycegini» aytqan olasa da, qabiliyeti sadece televizorde boş laflarğa yetti. Ve Ankara tarafından az-buçuq dostluq işareti kösterilgeninen, Rusiye akimiyeti birden Erdoğannıñ taqımını eybetlemege atıldı. Moskva urulğan uçaqnı, öldürülgen askerlerni, yüzsüzlik aqımlarını ve Erdoğannıñ İŞİD ile işbirlik yapqanı aqqında sahte «delillerini» tez-tez unutmağa aşıqtı. (Kreml içün) eñ iyisi – Ankara bazı formal reveranslar köstere bile, lâkin Türkiye, kerçekten, Qırımnı Rusiyeniñ qısımı olaraq tanımaz. Bunıñ episi Ankaranıñ uzun müddetli planlarına zıt kele. Su-24 uçağı ile olğan adiseden soñ Türkiye – Qara deñiz etrafında eñ küçlü devlet statusını aldı, ve Rusiyeni çetke çekti.
Üçünciden, Ruslan Balbek ve oña beñzegen kişiler yüz birinci kere eski hatanı tekrarlaylar. Olar tamır halqınıñ iç dünyasını añlamağa tırışmaylar bile. Mesele şunda ki, qırımtatarları başından berli Rusiye Federatsiyasını – Sovetler Birliginiñ devamı olaraq qabul ete, onnen ise eñ fena hatıralar bağlı. Federal akimiyetniñ areketleri, faalerniñ taqip etilmesi, qanunsız tintüvler ve yaqalamalar bu duyğunı ancaq küçledire. Sıradan adamlar halqara uquqnıñ inceliklerini añlamamaq ta mümkünler, lâkin milliy şuur olarğa işğalnen razı olmağa fırsat qaldırmay. Qırımğa yüz çeşit eyyet Türkiyeden kele bile, lâkin bu – tamır halqınıñ fikirine iç bir türlü tesir etmez.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina ükümeti Rusiyeniñ Ukrainağa nisbeten istilâsınıñ qurbanlarına Rusiyege qarşı İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine davalarnı açmağa yardım etecek kampaniyağa başlay. Bu aqta Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük iyül 31 künü Harkovğa iş ziyareti vaqtında bildirdi.
Ukraina baş naziri bildirgeni kibi, cuma künü, iyül 31-de, o Harkovnıñ bedava uquqiy yardım merkezini ziyaret etti, mında advokatlar köçip kelgenlerge Rusiye ile makemeleşmege yardım etmege başladı.
«Biz yañı büyük leyhağa başladıq. Onıñ sayesinde Rusiye istilâsı neticesinde zarar körgen köçip kelgen insanlar yardım körecek. Şu cümleden, İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine ya da milliy mahkemelerge farqlı arizalarnı toldurmağa yardım etecekler», – dey Arseniy Yatsenük.
Ukraina içtimaiy siyaseti nazirliginiñ malümatına köre, iyül 27-ne memlekette Qırım ve Donbasstan 1,4 million köçip kelgen insan qayd olundı.


text:
Keriçte şeerniñ merkezini Voykov zavodı yerleşken rayon ve Keriç parom keçiti ile birleştirgen naqliyat köprü çatladı. Qırım.Aqiqatqa şaatlar bildirgeni kibi, yol üstünde çuqurlar bar olğanına baqmadan, köpürde naqliyat areketi toqtatılmay.
Köpürde yük maşinaları, şahsiy ve cemaat naqliyatı yürmege devam ete, trolleybuslar da, şu cümleden.
Şimdi çuqurlarnı asfalt ile toldurdılar, amma, aydavcılarnıñ sözlerine köre, bu meseleni al etmedi.
Keriç şeer şurası saytında köpürniñ tamirlenecegi aqqında iç bir malümat yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
mehmet özbek - kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük)
Sanatçı : Mehmet Özbek
Türkü : kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük)
Etiketler : mehmet özbek - kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük) türkü indir, mehmet özbek - kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük) türkü dinle, Mehmet Özbek türküleri, kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük) mp3 indir, Mehmet Özbek türküleri kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük) türküsü, kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük) sözleri, Mehmet Özbek mp3 dinle, Mehmet Özbek download, kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük) bedava mp3, Mehmet Özbek türkü sözleri, Mehmet Özbek türkü dinle, Mehmet Özbek son albüm indir
Mehmet Özbek Türküleri
Mehmet Özbek - Dön Beri
Mehmet Özbek - Muradı Böyle
Mehmet Özbek - Kapıyı Çalan Kimdir
mehmet özbek - çimeni su gögertmiş çimeni (kerkük)
Mehmet Özbek - Bakar Kapı Zarınnan
Mehmet Özbek - Karaköprü Narlıktır
Mehmet Özbek - Kerkük Divanı 2
Mehmet Özbek - Baba Bugün
Mehmet Özbek - Ezo Gelin
mehmet özbek - kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük)
Mehmet Özbek - Evlerinin Önü Kavak
Mehmet Özbek - Keram
Mehmet Özbek - Altın Hızma
Mehmet Özbek - Baba Bögün Geyipsen Karalar
mehmet özbek - gülüm di gel men seni seveli-kerkük divanı (kerkük)


text:
İyülniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Şurası reisiniñ birinci muavini İrina Geraşçenko, Rusiye ve işğal etilgen territoriyalarda esirlikte tutulğan ukrain esirleri meseleleri boyunca prezidentke bağlı koordinatsion keñeş tesis etilecegi üzerinde iş yürsetilgeni aqqında haber etti. Vitse-spiker ükümet azalarını bu şuranıñ teşkil etilüvinde iştirak etmege davet etti. Geraşenko, Nazirler Şurası Ukraina siyasiy mabüsleriniñ ailelerine qol tutuv boyunca qarar qabul etkenini hatırlattı. Olar adliyeci masrafları ile Kremlniñ esirlerini tutulğan yerlerge baracaqta bilet almaq içün yılda 100 biñ grivna alcaqlar.
Nihayetinde, vitse-spiker Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde köçken şahıslar nazirliginde siyasiy mabüs ve esirlerniñ aqrabalarına yardım etecek bölük açılmaq kerek olğanını ve onıñ faaliyet köstermesi içün bücetten 90 million grivna ayırmaq mumkün olacağına işaret etti.
Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar naziriniñ birinci muavini Yusuf Kürkçi bu koordinatsion keñeş küzden evel açılamaz dep tahmin ete.
– İlk defa bu teşebbüs aqqında ta bir buçuq yıl evelsi siysiy mabüslerniñ ailelerinen oğraşqan cemaat teşkilâtları aytqan edi. Vitse-spekerniñ sözleri bu kategoriyağa kirgen şahıslarğa devlet ne qadar bir yardım etip olacağı aqqındadır. Faqat problema şunda ki, koordinatsion keñeş normativ aktlar işlep çıqarmay ve qanun qabul etmey. Belki de, o yaqın vaqıtta yani bir-eki aydan soñ toplanır, lâkin menimce, sentâbr ayınace bu keñeşni teşkil etmege çare olmaz, çünkü cısmen bu imkânsız bir şey, bir de o nasıl bir uquqiy formatta yapılacağı ve nasıl qararlar azırlamaq kerek olğanı aqqında tüşünile. İşbu keñeşniñ ilk qararlarından biri şahıslarnıñ kategoriyasını tesbit etip, oña ayrı uquq ve ictimaiy imtiyazlarnen beraber muayyen status bergen qanunnı qabul etmekni başlatmaq olacaq.
Yusuf Kürkçi, siyasiy mabüslerge yardım maqsadınen o qadar para ayırılğanına baqmadan, munasip qanun ale daa olmağanına şikâyet ete.
Bizler Donetsk ve Lugansk viâyeti, Qırım ve Rusiyede siyasiy maYusuf Kürkçi
büslerniñ meselelerini çezecek başqa universal qanun leyhası qıdıramız
– Bıltır iyünniñ 13-nde, bizim nazirlik Yuqarı Şurada Mustafa Cemilev adından berilgen qanun leyhasını qayd ettirgen edi. Ancaq deputatlarğa bunı birinci sefer oqup, daa ziyade işlenmesi içün yollmağa bir yıl bile yetmedi. O tek ictimaiy qoruv komitetinden keçip yetiştirdi. Neticede bizler Donetsk ve Lugansk vilâyeti, Qırm, Rusiye ve saire yerlerde siyasiy mabüslerniñ meselelerini çezecek başqa universal qanun leyhası qıdıramız.
Qırımlı uquqçı Lilâ Gemeci siyasiy mabüslerniñ aile ihtitacları aqqında tarif ete.
– Birinciden, adliyeci masrafları, çünki olarnıñ iç birisi bedava çalışıp olamay. Bayağı büyük para tuta, aile borçqa bata ya da lâqayıt olmağan vatandaşlarğa muracaat ete.Adliyeci – Qırımda mabüslerge nisbeten bütün aqsızlıq ve yañlışlarnı köstergen insandır. Ekinciden, siyasiy mabüsler tutulğan apishanelerge körüşmege barmaq içün alınğan bilet masrafı. Er kes mahküm etilmedi, olarnıñ bir qısmı SİZOda tutula, amma bu bayağı masraflı şey. Amma belli ki, er kes bu qadar masraf etmey.Üçünciden, ailelerniñ ictimaiy-turmuş ihtiyacları bar – tıbbiy yardım, künlük ihtiyaclar kibi. Qırımda babaları vicdan mahkümleri sayılğan pek çoq saqat balalar bar. Bazıları ayda 30 biñ ruble – aman-aman 15 biñ grinadan ziyade – masraf etmege mecbur. Bunıñ içine aşı-suvı, urbası ve ilâhresi kirmey.
Lilâ Gemeci: İrina Geraşenko aytqan 100 biñ grivna az para sayılmasa da, o zornen adliyeci masraflarını qapatmağa yeter, dep ayta.
– Belki de, bu paranı almaq meselesi de çıqar ortağa. Menimce, bu meselede de bazı qıyınlıqlar çıqar – paralar, Qırımda yaşağan vatandaşalar açacaq esapqa yollanır dep belleyim. Bundan ğayrı, Ukraina devleti bu ailelerni vasiyligi altına almaq içün kerek şeyni yapqanını köremiz.
Qırım uquqimaye gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik muqayıtlıqnen, siyasiy mabüsler meselesine dair tesis etilecek koordinatsion keñeşnen bağlı köterinki optimizmini ifade ete.
Mında er şey memurlarnıñ istek ve siyasiy iradesine bağlı, er şey bu sebepten sozula. Şimdilik çezmek içün er şey yapılğanını köremizOlga Skripnik
– Oleg Sentsov tevqif etilgen soñ, siyasiy davalar olacağı belli edi ve bu vesiqalarnıñ epsi ta 2014 senesi azırlana bile edi. Bunda da ğayrı, em uquimayeciler ve halqara mutehassıslar başından berli böyle bir leyhalarnı teklif etken ediler. Men bellesem, mında er şey memurlarnıñ istek ve siyasiy iradesine bağlı, er şey bu septen sozula. Bugün de-bugün ince muayyenlik bar ve bu er şeyni 100% çezer demege sıra tüşmey. Şimdilik çezmek içün er şey yapılğanını köremiz. Nazirler Şurasınıñ saytında, aprelniñ 18-nde çıqqan №328 sanlı buyruqqa deñişmeler kirsetilecek denilmekte. Bu buyruqqa binaen Donbassta esirlikten azat etilgenler bir kerege mahsus 100 biñ grivnalıq yardım alğan ediler.
Olga Skripnik tafsilâtlıca malümat bermek maqsadınen, bu vesiqa tüzetilgen soñ, işğal etilgen Qırımda yaşağanlar da bu paranı alıp olur, dep ayta. Faqat uquqimayeci, çalışqan mehanizm içün onı tertip etecek protseduralar kerek dep qayd ete.
– Koordinatsion keñeşniñ vazifesi – bu paralarnı ayırmaq degil de, ilk-evelâ devlet organlarını yöneltmeknen bağlı olacaq. Meselâ, aqrabalarına işnen bağlı obyektiv malümat bermek içün siyasiy mabüslerniñ yekâne cedveli tizilmeli. Srentâbrden evel böyle bir keñeş qurulamaycağınen razım, çünki al-azırda Ukranada siyasiy ceetten ölü sezon vaqtıdır. Biz öz tarafımızdan kerek tevsiyelerimiznii taqdim ettik ve memuriyetten real nizamname bekleymiz.
Aleksandr Golubov
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Son Dakika
Kırım’daki durum hakkında (Temmuz-Ağustos 2018)
Yazıklar olsun. Çocuklarımızı Koruyamıyoruz Sedanur’un cansız bedenine ulaşıldı
Ukrayna’da Bakanın mal varlığına el konuldu
Rusya Macaristan’da 2 nükleer reaktör inşa edecek
İşsizlik maaşları artıyor, 2019’da yeni rakam
Şener’den Erdoğan’a uçak tepkisi: Müslüman(!) dediğin böyle olur!
İslâm-Terek rayonında müsulmanlar içün ibadethane açıldı (FOTO)
İslâm-Terek rayonınıñ Vladislavovka köyünde musulmanlar içün ibadethane açıldı. Tedbirde QMDİ diniy teşkilâtlar ile alâqa bölüginiñ reberi Raim Ğafarov iştirak etti. O, Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adından yerli sakinlerni hayırlap, bahşiş olaraq muqaddes Quran kitabını ediye etti. Yañı ibadethanede cemaat namazı, musulman cemiyeti ve yerli sakinler ile subet ötkerildi.
İbadethane yerli musulman sakinleriniñ sadaqa paralarına qurulğan edi. Qurucılıq işleri bir yarım yıl devam etti. İleride ise minareniñ qurulması ve ibadethane civarındaki topraqlarnıñ abadanlıştırıluvı planlaştırıla.
Raim Ğafarovnıñ sözlerine köre, qurucılıqta Türkiyede yaşağan qırımtatarlar da destek kösterdiler.
“İbadethaneniñ açıluvına vetandaşlarımız bahşişlarnı – namazlıqlar, tabut içün örtülerni yolladılar. Bundan da ğayrı, minareniñ qurulmasında yardım etmege niyetindeler”, – dep qayd etti Raim Ğafarov.
Vladislavovka köyünde 200 yaqın qırımtatar qorantası yaşay.
QMDİ MDT matbuat hızmeti
Etiketler: islam terek » kırım » kırım haber » kırım müslümanları » KIRIM TATAR » Kırım'da cami
Yorum yapabilmek için Giriş yapın.


text:
Facebook «Krim_SOS» gruppası keçenlere faaliyetiniñ 3 aylığını qayd etti. Gruppa fevral 27 künü 2014 senesi teşkil etilip, 49 084 qullanıcınıñ alğışını qazandı, 17 176 adam onı muzakere ete ya da qayd etti. Leyha teşebbüsçileri Tamila Taşeva, Sevgil Musayeva ve Alim Aliyevdir.
Teşebbüsçiler haberlerni yerleştirip, medeniy leyhalarnen oğraşıp, zarar körgenlerge yardım köstereler – em maddiy, em de maneviy cietinden destekleyler. Bu vaqıt içinde Facebook, Twitter, Vkontakte-de saifeler açılıp, 120 göñülli tarafından toldurılıp kelmekte.
2014 senesi martnıñ ortasına qadar «Krim_SOS» ukrain askerlerine faal yardım etti, arbiy qısımlarğa yemek ve donatmalarnı yolladı. Teşkilât azaları Qırımdaki vaziyetniñ talilini keçirdiler, devlet akimiyet organlarına tevsiyeler berdiler, qaçaqlar meselelerinen oğraşqan halqara teşkilâtlarnen bağ qurdılar, ve ondan ziyade tedbir keçirildi. «Krim_SOS» teşebbüsçileri «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlarnıñ aq ve serbestlikniñ teminlevi aqqında» qanunnıñ işlep çıqarılmasında iştirak ettiler.
Tamila Taşevanıñ bildirgenine köre, «Krim_SOS» leyhasınıñ faaliyeti devamında köçip kelgenlerniñ ihtiyaclarına 74 281 grn toplandı. (olardan: 20 675 — arbiylerge yardım; 4 038 — gumanitar yardım; 4 903,50 — memuriy meselelerge; 11 307,18 — naqliye masrafları; 10 521,46 — göñüllilerniñ yemegi; 5 847,00 — «Krim_SOS» acele bağınıñ mobil esaplarını toldurmaq içün sarf etildi.
Teşebbüsçiler Qırımda elâk olğan qırımtatarı Reşat Ametovnıñ qorantası içün para topladılar. Onı «imaye» vekilleri yaqalağan ediler, bundan soñra, onı ölü taptılar. «Krim_SOS» çoq balalı qorantağa 30000 grivna miqdarında para yardımı ve balalar, ana içün 10 000 grivnağa alınğan urba alıp yiberdiler.
Umumen, soñki 1,5 ay devamında «Krim_SOS» göñüllileri 67 000 grivnanı toplap, 200 den ziyade qaçaqqa yardım kösterdiler. Yardım olaraq mahsulatlar, urba, donatmalar alına. Em de yarımadanı terk etken 600 qırımlığa yerleşmege yardım etti.
Tamila Taşevanıñ sözlerine binaen, qaçaqlarnı ekseriyetnen şahsiy dairelerde yerleştireler. Bundan ğayrı, Kiyev sakinleri ve diger ukrain şeerlerniñ mecburen köçkenlerge gumanitar yardımnı köstereler. Misal içün, mayıs 28 künü qaçaqlarnıñ ihtiyacları aqqında bildirme yerleştirildi, onı 139 qullanıcı tarqattı:
Tamila Taşeva bildirgeni kibi, mayıs 28 künü 2014 senesi Dımerka ve Letkada qaçaqlarğa 4480 grn sarf etildi. Teşebbüsçiniñ saifesinde Maria Burmaka tarafından qaldırılğan medeniyet ile bağlı qaydlar bar:
Дoпиc by Maria Burmaka.
Kiyevdeki Qırım Cemiyetiniñ saifesi bir ay evelsi peyda oldı, onı endi 854 qullanıcı begendi. Saifede cemiyetniñ faaliyetini aydınlatqan çeşit bildirme ve Qırım haberleri neşir etile.
«Qırım qaçaqları» saifesinde 529 qullanıcı bar, «gruppa, Qırımdan kelgen qaçaqlarnı ve bu meselege lâqayd olmağan»larnı birleştire.
«Mecburen köçip kelgenlerge yardım etken koordinatsion merkezi» parasız çalışqan teşkilât Facebookta mayıs 19 künü peyda oldı. Saifeleriniñ birinde bank varaqası ile mecburen köçip kelgenlerge para yollamaq mümkün. Diger leyhalar kibi, bu teşkilât qırımlı qaçaqlarğa yerleşmege yardım ete.


text:
Bunı Cemilev Tsentr jurnalistskih rassledovaniy merkezine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye polisi kene taqiqat areketlerni keçirmege qarar aldı.
«Olar Hayserniñ işi boyunca kene taqiqatqa başladılar. Olğan qaidelerge köre, o, Ukraiana vatandaşı olaraq mında berilmek kerek, amma olar istemeyler. Deyler ki, kene taqiqatnı keçirecek ekenler. Yani, sanki bir şey yapılmağanı kibi, eñ başından başlaycaqlar. Bütün meselelerni: ne yerden silânı aldı, nasıl elde etti. Menden, seyfimden alğanı içün, seyfime yetmek kerektir, demek. Ömür-arqadaşım mında er şey baqılğanını aytsa da, olar «yoq, biz baqmaq kerekmiz» degenler. Olarnıñ mahkemeden nasıldır bir qarar bar edi eken», – dedi Cemilev.
Oğlunıñ adliyecisi Aleksandr Lisovoy tintüv qanunsız olğanında emindir.
«Olar bütün kvartalnı qapattılar, OMON avtobusları bir şey bekley edi. Faqat bir kimse yoq edi, tek apayı ve aydavcı bar edi. Advokat Lisovoy da anda edi, amma bu areketler qanunsız olğanından sebep, işbu arekette iştirak etmege razı olmadı ve olarnen beraber ekinci qatqa köterinmedi. Belki kerek edi, olar bir de bir şeyni bizge ketirip qaldırmasınlar», – qayd etti Cemilev.
Cumaaqşamı künü, mayıs 15-de, Rusiye Federatsiyasınıñ FSB hadimleri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Ali Hamzinniñ evinde tintüvler keçirip, eki saat devamında terroristik faaliyetinen bağlı patlav maddeleri, silânı qıdırdılar. Tintüvni ondan ziyade FSB hadimi keçirdi, eki Ural, «Berkut» hadimlerini alıp keldiler, yolnı qapattılar.
Hamzin emin, böyleliknen, Qırım «akimiyeti» qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnı keçire. O, Qırım FSB hadimleriniñ areketlerine mahkemede itiraz bildirmek niyetindedir.


text:
Son Dakika
Kırım’daki durum hakkında (Temmuz-Ağustos 2018)
Yazıklar olsun. Çocuklarımızı Koruyamıyoruz Sedanur’un cansız bedenine ulaşıldı
Ukrayna’da Bakanın mal varlığına el konuldu
Rusya Macaristan’da 2 nükleer reaktör inşa edecek
İşsizlik maaşları artıyor, 2019’da yeni rakam
Şener’den Erdoğan’a uçak tepkisi: Müslüman(!) dediğin böyle olur!
16 Ağustos 2017
İslâm ilimleri boyunca Qalay medresesinde birinci kurs talebeleri içün dersler ötkerilip başlandı. Sentâbrniñ 1-ne qadar gençler arap elifbesini ögrenecekler, İslâm esasları ve başqa fenlernen tanış olacaqlar. Bundan da ğayrı, ocalarnen körüşip, din mevzusında subetlerge qatılacaqlar. Medrese müdiri Emir-Asan Ümerovnıñ bildirgenine köre, derslerge 9-ncı sınıf mezunları da qoşulmaq mümkün. Qabul etüv kampaniyası devam ete. “Bugünki künde medresege 16 bala oqumağa kirdi. 9 qız ve 7 oğlan diniy tasil alacaqlar. Vesiqalarnı qabul etmege devam etemiz”, – dedi Emir-Asan Ümerov. Medresede oquv 3 yıl devam ete. Mezunlar em diniy, em lâdiniy fenlerni ögreneler ve 2 diplom alalar. Oquvğa 9-ncı ve 11-nci sınıflarnı bitirgen oğlan balalar ve qızlar davet etileler.
Malümat içün telefon: +79780490931, +79780490932
Kırım Müftülüğü
Etiketler: azov medrese » kırım » KIRIM müftülüğü » KIRIM TATAR » kırım tatar türkçesi » KIRIM TATARCA » tatarca » tatarca haber
Yorum yapabilmek için Giriş yapın.


text:
Qırımtatar halqınıñ 1944 senesi olıp keçken facialı sürgünligini tarif etken «Haytarma» birinci qırımtatar bediiy filmi İtaliyanıñ Trieste şeerindeki kinofestivalinde eñ eyi uzun metrajlı film olaraq tanıldı.
Bunı film rejissöri, filmdeki baş qaraman Amethan Sultan rolüni oynağan Ahtem Seytablayev Facebook saifesinde bildirdi.
Ahtem Seytablayev bütün komandağa daa bir kere teşekkürlerini bildirdi.
«Haytarma» Qırımda çıqarılıp, qırımtatar halqınıñ 1944 senesi mayıs 18-de olıp keçken faciasını butünley tasvir ete. Levhada profesional aktörlarnen beraber adiy adamlar da iştirak etti.


text:
2 Haziran 2015 Salı
Fransız tili qırımtatarcadan farq ete ekenmi? (şaqalı hikâye)
Haziran 02, 2015 2015_2, Edebiyat ve tenqit, Qandımov Yunus No comments
Boraynen Horay Qırımğa köçip kelgenlerinen Aqmescit kenarında semetdeşlerimiznen beraber "samozahvatta" iştirak ettiler. Uçastkalar aldılar. Evler qurdılar. Daha doğrusı Qırım hükümeti bütün "samozahvatçılarğa" yapqanı kibi, Boraynen Horayğa da böyle usulnen topraq alğanları içün teşekkürler bildirdi, olarnı maneviy ve maddiy ceetten rağbetlendirdi, evlerini qurup berdi, soqaqlarına asfalt töşedi, suv, gaz, elektrik ağlarını keçirdi, telefon keçirtti, grajdanlıq meselesini çezdi. Ana-mına degence bütün hakimiyetni de qırımtatarlarğa bermege hazır.
Qırım hükümeti qırımtatarlar tezce ayaqqa tursınlar, dep atta mahsus qarar çıqardı. Bu qararğa binaen bütün kolhoz, sovhoz, agrofirmalarnı tarqatıp, topraqlarnı qırımtatarlarğa paylaştırdı. Devlet imayesinde olğan bütün sanatoriylerni, musafirhanelerni, tükânlarnı, atta özen ve dağlarnı qırımtatarlarğa paylaştırdı.
Qırımtatarlar sevimli Qırım hükümetiniñ qararlarını eda etmege ğayretnen kiriştiler. Ya ne yapsınlar? hakimiyet başında qazaqlar otura, deycek olmañız, saqın! hakimiyet başındakilerniñ episi qırımtatarlar. Yalıñız olar, canım, qırımtatar tilinde laf etip olamağan qazaqlar! Anda endi qazaqlarnı qoymaylar. Vot tak.
İşte, Horaynen Boray bu şeyler haqqında laqırdı ete-ete Parijniñ merkeziy soqaqlarında kezinmekte ediler. Eyfel qullesiniñ yanına nasıl kelip çıqqanlarını duymay qaldılar.
- Horay bey, baqsa mınavı qullege! Olâ-aan, tamam…
- Tamam domuznıñ art bacağı! – dep qaqıp aldı Boray.
- Ya ne içün tamam domuznıñ bacağı?
- Domuznıñ bacağı yuqarıdan aşağı incere, bu ise, aksine, aşağıdan yuqarı…
- Horay bey, iç olmadım, Parijde iş haqqında laf etmeyik da, - dedi Boray. Lâkin her keresi olğanı kibi "bey" sözüni aytqanda tili buzlağanday ola. – Olân, baqsa sen, bir kün içinde "bey", "efendi" oldıq kettik!..
- Candan aziz hükümetimizniñ qararlarını eda etmek içün Marsta bile, qıraliçeniñ qoynunda bile işni tüşünmeli, - dedi Horay ciddiy tavurnen.
- Baldan tatlı hükümetimiz saña Parijde de domuzlarıñnı tüşün demegendir ya?
- Olâ-aan! Öyle şeyler aytılırmı? Qırımda eñ edepli, eñ añlı, eñ qanunsever halq kim? Biz, alma, armut, qapısta, qartop ayındıra-ayındıra, sata-sata Qırım ealisini vegetarianets yapayazdıq. Domuz ayvanı ise hiyar kibi tez yetişe, parası da tamam "dedem kördi"… Qarasuvbazar taraflarda atta Qırımda nam qazanğan domuzbaqıcımız da bar! "Krımskiye izvestiya" gazetasında mınavı qara közçiklerimnen oqudım!
- Sluşay, Horay bey, bıraq şu domuz meselesini! Biz Parijge keldik! Añlaysıñmı, Pa-rijjj-ge! Bir-eki künden kene anavı domuzlarımızğa qaytacaqmız, kene anavı "zakonnıy" adamlarnen cenazeñni de, nikâhıñnı da qazaq papazı alıp barsın degen Ahmet ahaylarnen tartışıp yürecekmiz… Eñ yahşısı, kel, bir restoranğa kireyik. Patlatayıq… Keyf çatayıq… Parij de bu!
- Hangisine kireyik?
- Kim bilsin onı!..
- Kel, mınavığa kireyik. Adam da az… Raat-raat oturırmız.
- Davay!..
Aytıldı-yapıldı. Horaynen Boray qalpaqlarını qıyıştırıp, mühteşem restoranğa kirdiler. Öfitsiant başta olarnıñ qalpaqlarına köz taşladı, soñra alelhusus sayğı ve itiram ile selâmlap oñaytlı masalardan biriniñ başına oturttı.
- Ne ayta şu? "Lâ" sından ğayrı bir şeyini añlap olamayım. Eki sözüniñ birinde anavı bar da şu, çiberekçiler partiyası bar da şu… adı batsın… tamam olar kibi "olâaa", "lâaa" dey tura. Öfitsiantnıñ "lâ"sı Horaynı tekmil şaşırttı.
Ne ise de Horaynen Boray masa başına keçip oturdılar.
- Davay, bir şeyler sımarlayıq. Ayuvlar kibi biri-birimizge baqıp oturacaqmızmı? Böyle yerlerde külturnıyce olmalı…
- Olân, mında kelmege keldik amma, ya biz fransızca bir şey bilmeymiz de! Candan aziz hükümetimiz Qırımda her kes qırımtatarca laqırdı etsin, degen qarar etken soñ, domuzlar bile tatarca hurr-hurr etip başlağan ediler…
- Horay bey, ponimayeş, fransız tili qırımtatar tiline türklerniñ tilinden de yaqın… her bir aytqan sözüñe "lâ" qoşsañ, oldı ketti… Men bilem de!..
40-45 yaşlarındaki öfitsiant kelip, olardan:
- Efendiler, canıñız ne istey? Ne sımarlamaq isteysiñiz? Lütfen!.. – dep soradı fransızca.
Horay Borayğa baqtı. Boray Horayğa. Boray eline bir tarafı fransızca, diger tarafı inglizce yazılğan menüni aldı. Diqqatnen közden keçirdi. Bir qatıq añlamadı. Horay öksürip aldı:
- Lâ-öfitsiant! Lâ-bizge, lâ-başta lâ-yüzer lâ-gramm… lâ-konyak lâ ketir… Lâ-yeşço… lâ-soñ lâ-baqarmız… lâ-limonad, lâ-portaqal lâ-suvu lâ-ketirmege lâ-unutma!..
Öfitsiantnıñ ketkeninen qaytqanı bir oldı. Sımarlanğan şeylerni masa üstüne nezaketnen qoydı. Fransızca Daha bir şeyler "lâ"ladı. Külümsiredi, fransızca afiyetler tiledi ve ketti.
Boray "ana şay, toñqa baş" diye Horayğa baqtı. Baqtıqça qabardı:
- Ayttım da saña, fransız tili qırımtatar tilinden vaabşçe farq etmey!.. Fransızlar da bir zamanlarda Qırımdan çıqmış ekenler… Olar da QIRIMTATARLAR!..
Olar Daha konyak sımarladılar, soñra şarap… Tamam Aqmescitte Merkeziy bazarda raqını limonadnen içkenleri kibi, patlata berdiler. Boray ep tarihqa dala.
- Baqsa sen-lâ! Qayda aylansañ, qırımtatar topraqları… Polşa… Belorusiye… Litva… Gollandiya… Alâska… Frantsiya… dedelerimiz bu topraqlardan ne içün otkazatsâ etkenlerini añlap olamayım. Prosto ne vrubayüs!.. Davay, birer yutum daa… Olâ-aan! Temiz fransız könyagı!.. Uhhhhh!..
Horay ep başını sallay. Soñra:
- Bir-eki qapınmasaq, anavı sasıq domuzlardan farq etmey qalacaqmız… kütük kibi tığırlanır ketermiz, - dedi.
- Şçşçşç-as, dostum! Lâ-fitsant!..
Öfitsiant şu an yer astından çıqqan kibi peyda oldı.
- Lâ-kebap… lâ-barmı?
Horay dayanalmadı:
- Olân, baqla şorbası yoq ekenmi, sorasa?
Öfitsiant bir kereden "bar" dep başını salladı.
Horay öfitsiantnıñ betine taacip ile tikilip qaldı. Boray öfitsiantqa baş parmağını sallap:
- Lâ-bizge lâ-kebap… lâ-qavurılğan lâ-tavuq, lâ-salat… lâ-pomidor, lâ-hıyar, lâ-soğan… lâ-episini lâ-qarıştırıp lâ-ketir… Lâ-ötmek lâ-çoqça lâ-olsun… Lâ-añladıñmı? Lâ-vodka da ketir… lâ-mınavı lâ-tatar lâ-qalpazanına da lâ-baqla lâ-şorbası lâ-ketir… - dedi.
Öfitsiant bir qaç daqqanıñ içinde her şeyni ketirip, öglerine qoydı. Baqla şorbasını da ketirdi.
- Kerçekten de, fransız tili qırımtatar tili eken! Parij bizimki-lâ!.. Geray hanlarımıznı endi men de añlamayım…lâ… Hanlıqnıñ paytahtını barıp-barıp nasıldır bir dere içinde qurğanlar-lâ… Bağçasaray ne demek o?.. Hanlıqnıñ paytahtı Parij olğan olsa, olmaydımı?.. Mında da özen bar.. Rusça "sena-pena" demez ediler… Piçensuv yalılarındaki Parijsaray, der edik. Bitti-ketti…
Endi Horaynıñ tili çezildi, içinde tarihçılıq istidatı uyandı. Şaşılacaq şey degil: bugün her bir qırımtatar – tarihçı! Boraynen Horay tarihnı ezmeley-ezmeley aşadılar, içtiler. Toydılar. Sarhoşlandılar. İçken içimlikleriniñ, tütünleriniñ, aytqan laflarınıñ soñu olacaqqa beñzemey.
- Sen… mına… tarihçı degilim, deysiñ, Horay-can… Amma sen bilesiñmi… eger eki qırımtatar bir yerge kelse… beş daqqadan…yoq… on daqqadan soñ istoriyadan… politikadan ğayrı bir şey haqqında laf etmeyler… Lâkin olarğa üçüncisi de kelip qoşulsa...- Demek, iş bitti!.. – dep kesecek oldı lafnı Boray.
- İş bitmey… Aman bir partiya quralar…
Raqı, konyak, şaraplar ekisiniñ miyine öyle urdı ki, dersiñ, anavı içimlikler olarnıñ içinde de qaytarma oynaylar, de gopak tepeler, de barınâ töşeyler.
- Dostum, bayağı vaqıttan berli oturamız… Aşap-içtik… Şiştik… Turayıq… Bizimkiler qıdırıp başlarlar, - dedi Boray.
- Tursaq, turayıq daa… Lâ-fitsiant!.. Lâ-mında lâ-kel!..
- Lâ-bular… lâ-ne qadar lâ-tuttı? – dep ceblerini qarıştırmağa başladı Boray.
Öfitsiant sçöt yazıp berdi. Boray sçötnı alıp oqumağa başladı. Közleri tögereklendi, ayretlengeninden çeñgesi qopayazdı. Sçötta ise:
"Lâ-eger lâ-dedem lâ-cenk lâ-vaqıtında lâ-Frantsiyağa lâ-emigratsiya lâ-yapmağan lâ-olsa lâ-mında lâ-anañıznıñ lâ-körını lâ-aşar, lâ-içer lâ-ediñiz. Lâ-parañız lâ-kerekmey, lâ-yurtdaşlar. Lâ- prezent lâ-menden!" - dep yazılğan qırımtatarca.
Boraynen Horay restorandan şampan şarabınıñ tapası kibi atılıp çıqqanlarını özleri de duymay qaldılar. Eyfel qullesine yaqınlaşayatqanlarında Horay Borayğa:
- Lâ-Boray, lâ-qayda aşıqasıñ-lâ! – nefes-nefeske berip soradı qırımtatar tiliniñ fransız şivesinde.
- Lâ-özüm de lâ-bilmeyim, - dep cevaplandı fransız tiliniñ qırımtatar şivesinde Boray. – Oğradıqmı dubarağa, lâ!!!
Yunus Qandım.


text:
Qırım yarımadası Ukraina nezareti altına qaytacaq.
Bu aqta, Yuqarı Şurada ükümetniñ faaliyeti leyhasını taqdim etip, Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük bildirdi.
«Donetsk ve Lugansk Ukraina topraqları ola, Qırım da Ukraina terrtoriyası olur», – dedi o ukrain devletniñ sıñırları ve Divar leyhası aqta söz yürsetken vaqıtta.
«Donatılğan sıñırları olmağan devlet toprağını qorçalap olamaz. Biz, ne territorist, ne ücretli askerler keçmesin dep, Ukraina ve Rusiye arasında sıñırnı qurmalımız, Ukraina er keske: bu bizim toprağımız, dep aytmaq kerek. Sıñır qurulacaq», – dedi baş nazir.
Cumaaqşamı künü, dekabr 11-de, Arseniy Yatsenük Şurağa ukrain akimiyetiniñ faaliyeti leyhasını taqdim etti. Bu programma tasdiqlanılsa, Nazirler Kabinetine bir yıl devamında istifa telükesi olmamaq kerek.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar


text:
Törek matbuğatına küzätü 13.02.2018
13 fevral' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Star” gazetı Törkiyä prem’yer-ministrı Binali Yıldırımnıň räsmi söyläşülär ütkärü öçen Törkiyägä kilgän Makedoniya prem’yerı Zoran Zaev belän urtaq açıqlaw yasawın yaza.
Gazet yazuınça “Zäytün botağı” xäräkäte belän bäyle çığış yasağan Yıldırım: “Ägär dä Törkiyä monda bulmasa, qaçaqlar krizisı häm terrorçılıq dulqını belän barlıq Awrupağa zur zıyan kiler. Läkin bu qızğanıç Awrupa Berlege tarafınnan citärle däräcädä kürelmi, täqdir itelmi,” – dide.
“Xäbär türk” gazetı prem’yer-ministr urınbasarı Hakan Çavuşoğlunıň Törkiyä teleradiokompaniyase TRTda kön tärtibe belän bäyle açıqlaw yasawın citkerä.
Xäbärgä kürä Çavuşoğlu Amerika Quşma Ştatları Saqlanu ministrlığınıň terror oyışması PYD/PKKğa 300, oyışmağa qordırılğan çik buyı iminlek köçe öçen dä 250 million dollar bülep quyuı belän bäyle bularaq: “AQŞnıň bu totışın däwam itterüe ike il mönäsäbätlären özäçäk totış,” – dide.
“Yäni Şafak” gazetıTörkiyä tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlunıň Amerika Quşma Ştatları däwlät särqätibe Reks Tillersonnıň Änkarağa säfär yasağançı kritik açıqlaw yasawın yaza.
Xäbärdän kürengänçä AQŞnıň süzendä tormawın xäterlätkän Çavuşoğlu: “Yaxşıraçaq yäisä mönäsäbätlär bötenläy özeläçäk,” – dide.
“Watan” gazetı “Tağın ber il Törkiyädän boralaq satıp alaçaq” isemle xäbärendä Filipinnar Saqlanu ministrı Delfin Lorenzana töp maqsat vertolyetın satıp alu öçen Törkiyä, Koreya, Rusiyä häm Qıtay belän kileşü imzalawnı uylawların äytüen citkerä.
“Sabah” gazetı Assan alyuminiy ğomüm mödire Göksal Güngörneň 28 ildä êşçänlekläre bulğan häm 60 äğzase belän global’ fol’ga citeşterüneň yaqınça 50%ın wäkillek itüçe Global’ Alyuminiy fol’ga citeşterüçelär iniŝiativası GLAFRİneň global’ başlığı buluın uquçıları belän urtaqlaşa.
Gazet yazuınça GLAFRİneň 2016 yıldan bügengä qadär başlıq wazifasın cirenä citkergän Oliver Hommel wazifasın fevral’ ayınnan başlap Göksal Güngörgä tapşıraçaq.


text:
"Töbäkne ut yalqınına äyländerergä telilär"
Ärdoğan Äsänboğa hawa mäydanında Greŝiyağa kitkänçe watandaşlarğa möräcäğat’ itte
Törkiyä ilbaşı Ärdoğan Amerika Quşma Ştatları ilbaşı Trampnıň Yerusalim qararınıň töbäkne ut yalqınına äyländerüne aňlatuın äytte.
Ärdoğan Änkaradağı Äsänboğa hawa mäydanında Greŝiyağa kitkänçe watandaşlarğa möräcäğat’ itte.
Trampnıň Yerusalimne İzrail başqalası bularaq tanuı açıqlawına tuqtalğan ilbaşı AQŞ liderınıň 1980 yılda İzrailneň Könçığış Yerusalimne yawlap, başqala itep iğlan itüen tanımawçı 478 nomerlı BMO qararın isäpkä almawın äytte.
Bügenge köngä qadär AQŞ häm İzraildän başqa bernindi ilneň BMOnıň Yerusalim qararına qarşı adım yasamawın beldergän Ärdoğan tübändägeçä citkerde: “Bu ike il genä qarşı çığa. Xörmätle Trampnıň kemgä yararğa tırışuın aňlaw mömkin tügel. Yerusalim bügengä qadär möselmannar, xristiyannar häm öleşçä dä yähüdlärneň ğibadätxanäse bularaq kürelde.”
Ärdoğan: “Äl-Aqsa mäçete - bezneň berençe qiblabız. Mondıy adımnı yasaw - bu töbäkne ut yalqınına äyländerüder. Äy, Tramp, sin nişlärgä teliseň? Säyäsi liderlar butaw öçen tügel, kileşterü öçen bar. Xäzerge waqıtta xörmätle Trampnıň bu açıqlawları mikser wazifasın başqara. Butaw öçen, kileşterü öçen tügel,” – dide.
Ärdoğan İslam xezmättäşlek oyışmasınıň çirattağı räise bularaq 13 dekabr’ çärşämbe könne barlıq äğzalärne İstanbulda cıyaçaqların äytte.


text:
Delabr 10 künü Aqmescitte, Qırım muendislik ve pedagogika üniversitetiniñ yanında çalışacaq Gençlerniñ çeşit etnik medeniyetler Merkezi qurulıp başlanacağı belgilene. Rusiye kontrolündeki Qırım akimiyetiniñ seslendirgen niyetine köre, Merkezde studetlerniñ yataqhanesi, sport kompleksleri, oquv ve boş vaqıt içün çeşit obyektler olacaqtır.
«Gençlerniñ çeşit etnik medeniyetler Merkezi üniversitet içün zarur meydançıq olacaq – onıñ sayesinde oquv yurtı Rusiye Federatsiyasınıñ diger subyektlerinden studentler deñişüv programmalarına qoşulıp olur, halqara tasil seminarlarını teşkil ete bilir, ve üniversitetniñ tam qıymetli yaşayışı içün kerekli olğan diger programmalarnı keçirip olur. Qırım muendislik ve pedagogika üniversiteti bügün dinamik surette inkişaf etken Aliy oquv yurtudır, onıñ divarlarından ihtisaslı ocalar çıqa», – dep qayd etken Qırımda milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca Rusiye devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov. Onıñ sözlerini müessiseniñ matbuat-hızmeti ketire.
Obyektniñ qurucılığı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısınıñ imayesinde, milletlerara birlikniñ küçlendirilmesi boyunca Federal programmanıñ çerçivesinde alıp barıla.
Farqlı esaplarğa köre, Qırımda 100-175 çeşir milletlerniñ vekilleri yaşay. Yarımada çoqmilletli olğanı aytıla, çoqluq arasında – ruslar, ukrainliler, qırımtatarlar, beloruslar, ermeniler, yeudiler, moldavlar, lehler, almanlar, yunanlar, bulğarlar, çingeneler qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Poroşenkonıñ planına binaen, memleket şarqındaki vaziyet üç ay içinde al etilmeli, keniş amnistiya, yerli şuralar saylavları ve akimiyet detsentralizatsiyası olmalı.
Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ yazğanlarına köre, plan üç bloktan ibaret: memleket içinde dialog, halqara dialog ve Rusiye ile muzakereler.
Ukrainadaki vaziyetni al etüv meselesini Poroşenko iyün başında Varşavada AQŞ prezidenti Barack Obama ile muzakere etti.
Cuma künü, mayıs 6-da, Ukrainanıñ yañı saylanğan prezidenti Frenkistanğa yol aldı. Anda o, Normandiyada ittifaqdaşlar orduları enmesiniñ 70 yıllığınen bağlı tedbirlerde iştirak etip, Ğarp memleketleriniñ liderleri ile dialognı devam etecek.
Poroşenko ve Rusiye lideri Vladimir Putinniñ resmiy muzakereleri planlaştırılmasa da, olarnıñ körüşüvi Normandiyada ötkerile bile.


text:
İşğal etilgen Qırım ve üç aydan berli Rusiye boyevikleri tarafından çekiştirilgen Donetskten mecburen köçip kelgenler içün ükümet saytı çalışıp başladı, dep haber ete TSN.
«Köçip kelgenler içün vpo.gov.ua ükümet saytı çalışıp başladı. Anda telefon nomeraları ve diger müim malümat bar», – dep yazdı Facebook saifesiñde halq deputatı ve Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde zıddiyetni barışıq usullarnen al etüv boyunca prezidentniñ vekâletli vekili İrina Geraşçenko.
Saytta köçip kelgenler içün mesken qıdıruv bölükleri, kontakt adresleri ve telefonlar, qanunlar, haberler mevcut.
Mında er bir regionda qaçaqlar içün koordinatsion ştablarınıñ kontakt telefonları berile. Saytnı Ukraina regional inkişafı, qurucılıq ve mesken-kommunal hocalıq Nazirligi baqa.
İyün soñunda Ukraina içinde köçip kelgenlerniñ sayısı aman-aman 49 biñ insannı teşkil etti, ve er daim ep arta, dep haber etti BMT Aqrusiye, Moldova ve Ukraina qaçaqlarınıñ aq-uquqları boyunca yuqarı komissar İdaresiniñ regional vekili Oldrih Andrisek.
İyünniñ 17-de Ukraina parlamenti «İşğal etilgen territoriya aqqında» qanunğa Qırımdan köçip kelgenlerniñ qıtada bulunmasını qolaylaştırğan deñişmeler kirsetti. Yaramadanı terk etmege mecbur olğan qırımlılar qolay-qolay qayd etile bileler. Olarnıñ biznesni ğayrıdan qayd etmege, em de emek ve tibbiyetnen bağlı bir sıra problemlerni al etmege imkânları olacaq. Bundan ğayrı, parlament tasdıqlağan yañılıqlarğa köre, işğal etilgen territoriyadan abituriyentler ukrain aliy yurtlarında imtiyaz alacaqlar.


text:
Qırım Yuqarı Makemesinde «Fevral 26» işi boyunca nevbetteki oturışı mart 24 künü keçirilecek. Bu aqta Qırım.Aqiqat agentligine qırımtatar milliy Meclisiniñ yolbaşçı muavini Nariman Celâl bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, makeme oturışında konkret olaraq nasıl sualler baqılacağını aytmaq qıyındır.
«Öz qanunlarını bozıp, mabüslerniñ üstünde horlavlarnı devam eterler... Er bir oturış, imayecilerniñ arizaları ile başlanmaqta. İmayecilerniñ sayısı çoqtır, altı mabüsleriniñ er birinde advokat bar. Soñki kere, advokatlar, mabüslerniñ üçü apiste üç kün qanunsız şekilde oturğanları aqqında ariza yazdılar. Amma bu ariza baqılmadı. Adet olıp qalğan şey, fikirimce, bu sefer de oturış imayecilerniñ muracaatları ile başlanacaq», - haber etti Celâl.
Onıñ qayd etkenine köre, cinaiy iş pek yavaş ileriley. Taqiqat, şimdi ise prokuratura ve makeme yapqan bozuvlar neticesinde, makemeciler, davacılar ve imayeciler arasında añlaşamamazlıqlar yüz bermekte.
Rusiye nezareti astında bulanğan Qırım Yuqarı Makemesinde mart 11 künü «fevral 26» işiniñ oturışı devamında, Ahtem Çiygoz, Ali Asanovnıñ ve Mustafa Degermenciniñ ceza vaqıtını uzatmaq qararı alınğan edi. Makemeniñ nevbetteki oturışı mart 24 kününe belgilengen.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
İqtisadiyat noqtai-nazarından maqsatqa uyğun olsa, Rusiye Ukraina üzerinden gaz tranzitini qapatmaq niyetinde degil. Bunı Rusiye prezidenti Vladimir Putin Sankt-Peterburgda söyledi.
Putin: «Men endi aytqan edim ve bir kere daa tekrarlay bilem: iqtisadiyat noqtai-nazarından maqsatqa uyğun olsa, biz Ukraina üzerinden tranzitni qapatmaq niyetinde degilmiz. Biz Ukrainadaki ortaqlarımıznen muzakerelerge azırmız», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye, «Şimaliy aqım-2» gaz hattınıñ qurulması leyhasını Ukrainanı çetten aylanıp keçmek içün degil de, Avropada öz gaz çıqarılmasınıñ yetişmezligini qapatmaq içün ömürge keçire.
«Şimaliy aqım-2» (Nord Stream-2) leyhası gaznı Rusiyeniñ şimalindeki yataqlardan, Ukraina ve Poloniyadan keçken ananeviy tranzit marşrutlarını çette qaldırıp, Baltıq deñizniñ tübünden doğrudan Almaniyağa alıp barıp teslim etecek. Leyha, artıq qurulğan birinci «Şimaliy aqım»nıñ imkânlarını kenişletecek.
Avropa komissiyasında, «Şimaliy aqım-2»niñ qurulması taqdirde şeffaflıq, diskriminatsiyanıñ olmaması ve musaviy irişüv printsipleri bozulacaq, dep bildirdiler.


text:
tülay ağagil - çeşme başında yarimi beklerim (rumeli)
Sanatçı : Tülay Ağagil
Türkü : çeşme başında yarimi beklerim (rumeli)
Etiketler : tülay ağagil - çeşme başında yarimi beklerim (rumeli) türkü indir, tülay ağagil - çeşme başında yarimi beklerim (rumeli) türkü dinle, Tülay Ağagil türküleri, çeşme başında yarimi beklerim (rumeli) mp3 indir, Tülay Ağagil türküleri çeşme başında yarimi beklerim (rumeli) türküsü, çeşme başında yarimi beklerim (rumeli) sözleri, Tülay Ağagil mp3 dinle, Tülay Ağagil download, çeşme başında yarimi beklerim (rumeli) bedava mp3, Tülay Ağagil türkü sözleri, Tülay Ağagil türkü dinle, Tülay Ağagil son albüm indir
Tülay Ağagil Türküleri
tülay ağagil - mendilimin yeşili (istanbul)
tülay ağagil - zobalarında guru meşe yanıyor (denizli)
Tülay Ağagil - Yeşil İpek Bükene
tülay ağagil - dere kenarında tuzak kurdular (ordu-aybastı)
Tülay Ağagil - A İstanbul Sen Bir Han Mısın
Tülay Ağagil - Gezsem De Dünyanın
tülay ağagil - kartal kuşun kanadında al olur (konya-akşehir)
tülay ağagil - yine yeşillendi niğde bağları (niğde)
tülay ağagil - duman aldı dağlara (trabzon)
tülay ağagil - dere kenarında tuzak kurdular (ordu)
Tülay Ağagil - Yine Göynüm Havalandı
tülay ağagil - ince giyerim ince (tekirdağ)
tülay ağagil - zilli de maşa darbuka (rumeli-deliorman)
Tülay Ağagil - Bahçede Erik Dalı
tülay ağagil - eyübümün gezdiği dağlar meşeli (muğla-fethiye)


text: Abdullah , koçak , usta , ustası , isciligi , insaat ,insaatci , insaat ustası , insaat İsciligi , insaat işçiligi , kalip ,kalipci , kalip ustası , kalip isciligi , kalip işçiligi , demir , demirci , demir ustası , demir isciligi , demir işçiligi , cami , camici , cami ustası , cami isciligi , cami işçiligi , cadirvan , cadirvanci , cadirvan ustası , cadirvan isciligi , cadirvan işçiligi , şadirvan , şadirvanci , şadirvan ustası , sadirvan isciligi , sadirvan işçiligi , duvar , dunarci , duvar ustası , duvar isciligi , duvar işçiligi , minare , minereci , minare ustası , minare isciligi , minare işçiligi , beton , bedoncu , beton ustası , beton isciligi , beton işçiligi , taseronluk , taşeronluk , kalfalık , kalfalik, müteahhitlik , müteahhit , inşaatçilik , insaatcilik , soğuk demir işçiliği , soğuk demir isciliği , soğuk demir ustası , fayas , fayas ustası , fayas isciligi , fayas işçisi , elektirik , elektirik işçisi , elektırık , elektirik isciligi , elektirik ustası , kubbe , insaatci , kubbe ustası , kubbe İsciligi , kubbe işçiligi , kumbet ,insaatci , kumbet ustası , kumbet İsciligi , kumbet işçiligi , Konya , Ankara , Konya cumra , Konya meram , Konya Karatay , Konya selcuklu , Türkiye , icanadolu , beton , betoncu , beton arma demir işçiligi , betonarma demir isciligi, beton arma demir işçiligi , betonarma demir isciligi , mimari , mimarisi , sitatik , sitatikci , autocad , autocad cizimi


text:
Avropa parlamentinde fevral 6-da Donetsk vilâyetiniñ Avdeyevkadaki vaziyet kerginleşmesi muzakere etilecektir. Bu aqqında Avropa Birligi yanındaki Ukraina temsilciliginiñ Facebook saifesinde aytıla.
«Avropa parlamenti fevral 6-da havfsızlıq ve mudafaa alt komitetiniñ toplaşuvında Ukraina baş naziriniñ Avropa ve Avropaatlantik integratsiyasınıñ meseleleri muavini İvanna Klimpuş-Tsintsadzeniñ iştiraki ile Avdeyevkadaki vaziyetniñ kerginleşmesini muzakere etmege qarar aldı», – dep qayd etti ukrain hızmeti.
Soñki vaqıtları Donbasstaki vaziyet kerginleşti. Yanvar 29-dan itibren Avdeyevka civarında deşetli uruşlar devam ete. Zıddiyet tarafları biri-birini qabaatlap, em askerler, em de adiy sakinler arasında elâk olğan ve yaralanğanlar bar olğanını bildireler.