text:
Ölkän yäştäge keşelärneñ qartlığı şatlıqlımı?
Başta, massa küläm mäğlümat çaralarına Qazan şähär başlığı Kamil İsxaqov veterannar belän oçraşa, dip iğlan itelsä dä, ölkän yäştägelärne Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin qotladı. Färit Möxämmätşin Däwlät Şurası räise genä tügel. Ul äle partiä citäkçese dä. Şuña ul veterannarğa isänlek-sawlıq teläp, alarnı saylawlarda aktiv qatnaşırğa çaqırdı.Ul könne qartlarğa küp cılı süzlär äytelde. Alarnıñ fidaqär xezmäte, suğış häm annan soñğı yıllar iskä alındı. Artistlar alarğa bağışlap cırladı, balalar üz tamaşaların kürsätte.
Ä qartlarnıñ üzläreneñ käyefläre häm xäl-äxwälläre niçek soñ? Tantana başlanğançı, «Azatlıq» radiosı xäbärçese berniçä ölkän yäştäge keşe belän söyläşep aldı. Qartlar tormış awırlığına artıq zarlanmadı, ämma pensiäneñ azlığın barısı da bilgeläp ütte. Aralarında iñ zur pensiä aluçı(2.300 sum), häm aydan ayğa 1 meñ sumğa ğına yäşäwçelär dä buldı. Bäyräm könne qartlar optimistik ruxta bulsalar da, başqa waqıtlarnı alarğa fatir xaqları, darularnıñ, azıq-tölekneñ qimmätlege kebek problemalar belän köräşergä turı kilä.Räsmi sannar kürsätkänçä, Qazanda bügenge köndä 285 meñ pensioner yäşi. Alarnıñ 2 meñnän artığı 90 yäşne tutırğan bulsa, 22-senä 100 yäştän dä artıq. Bıyıl berençe tapqır, awır xäldä yatuçı qartlarğa material yärdäm kürsätelde, ä 100 yäşen tutırğannarğa darular alar öçen aqça birelergä tieş. Elekke yıllarda böten qartlarğa azıq-tölek, kiräkle tovarlar birelsä, bıyıl bu mäs’älä rayon xakimiätläre, şirkät citäkçelegeneñ qaramağına küçte. Qazan şähär xakimiätläre yalğız qartlarğa ğına aqçalata yärdäm kürsätergä wäğdä itä. Anıñ öçen byudjettan 1,5 mln yarım sum bülep birelgän. Häm az keremle ğailälär öçen rayon byudjetları tağı 700 meñ sumım birergä äzer.
Xalıqara ölkännär köne xakimiätlärneñ genä tügel, ul äle inde üsep citkän balalarnıñ qartayıp bara torğan ata-analarına iğtibar köne dä. Bäyräm belän sezne!Bikä Timerova.


c: text/html

text:
İranda keşe xoquqları aktivistları qulğa alına
Iranda distälägän säyäsätçe, keşe xoquqları aktivistları häm jurnalistlär däwlätkä qarşı propaganda taratu häm däwlät iminlegenä ziyan kiterüdä ğayeplänep yä qulğa alına yäisä naçar möğamälägä duçar qala.
Terkälmägän İran demokrat partiäseneñ citäkçese, Abbas Xorsandi 8 yıl törmägä xökem itelde. Ğayebe isä qanunsız säyäsi törkem oyıştıru belän İran däwlät iminlegenä yanaw. 50 yäşendäge iqtisad professorı, 7 ay elek qulğa alındı. Abbasnıñ xälal cefete, ireneñ xaqimiätkä qarşı fikerlären açıqtan açıq söylägäne öçen iregennän mäxrüm itelüen äytä:
“Ul barı tik qarşı fikerläre öçen törmägä xökem itelde. Ul törmägä elägerlek ber ğayep eşlämäde. Ul fikerlären genä yazdı. Ul yazuçı häm keşe xoquqları aktivistı bularaq bötenläy tınıç çaralarğa ğına möräcäğat itä ide.”
Keşe xoquqları aktivistlarınnan Xadiçä Möğaddam isä däwlätkä qarşı propaganda taratıp däwlät iminlegenä yanawda ğayeplänep törmägä xökem itelde. Anıñ ğayebe isä 2006 yılda ber millionlap imza cıyıp, xökümätne İran qanunlarındağı xatınnarğa qarşı kürelgän diskriminasiäne üzgärtergä çaqıru ide. Möğaddam İran qanunlarındağı miras, ayırılu, bala waqaläte kebek xatınnarğa ğadel bulmağan qıyırsıtularnı telgä aldı.
Möğaddam bu yıl başında radiobızğa birgän äñgämäsendä taläbeneñ, ğasırlar elek uylanılğan qanunlarnıñ ğamäldän çığarıluın soraw buluın äytkän ide:
“Minem xäzer telgä alğan mäsälä, barlıq iran xatınnarınıñ fikeren çağıldıra. Bez xäzer xatın qızlarnıñ irlär belän ber rättän cämäğatçelektä, säyäsättä, iqtisadta aktiv qatnaşqan çorda yäşibez. Bez dä uqıybız, eşlibez şulay bulğaç bezgä yarım keşe möğamäläse bulmasqa tiyeş. Xäzerge waqıtta İran universitetlarında uqığan studentlarınıñ 64 %ın xatın-qızlar täşkil itä. Alar ğasırlar elek qabul itelgän qanunlarğa buysına almıy.”
Keşe xoquqları aktivistları, xaqimiätneñ ğadel bulmağan ğamällärenä qarşı tınıç şartlarda çaralar kürergä telägän bäysez jurnalistlärnıñ qulğa alınuı bigräk tä Axmädinäcat xaqimiäte waqıtında ğadäti äybergä äylänüen belderä.
Amnesty İnternational, çiklär tanımağan xäbärçelär kebek xalıqara oyışmalar da, Tährannıñ keşe xoquqların bozıp, qarşı çığuçılarnı awızlıqlarğa tırışuına qatğıy tänqit belderep kilä.
Çiklär tanımağan xäbärçelär oyışması İrannı xaqimiättän üzgä fiker yörtkän jurnalist häm yazuçılarnı qulğa alğan “Yaqın könçığışnıñ iñ zur törmäse” bularaq atadı.
Möğaddamnıñ qulğa alınuına tänqit belderep, 600läp İranlı keşe xoquların qayğırtuçı aktivistlar xaqimiätkä açıq xat yulladı.
Älege xatta Möğaddamnıñ xatın-qızlar arasında xezmättäşlekne üsterep xatınnarğa eş tämin itüdä yıllar buyına äwzem qatnaşuın telgä alına.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Törkiä Böyek Millәt Mәcleseneñ yaña rәise Köksal Toptan
Tөrkiәdәge küptәn tügel genә ütkәrelgәn parlament saylawlarında birelgәn tawışlarnıñ 47 protsentın otıp, 550 urınlı Millәt Mәclesendә 341 deputat urın aluğa ireşkәn AK partiәneñ aldında ike mөhim mәsәlә tora ide. Berençese TBMM-neñ rәisen saylaw ide. İkençese qatmarlıraq prezidentnı saylaw. Inde AK Partiә Millәt Mәclese rәislege, yәğni spikerlek postına Kөksal Toptanı saylata alu uñışına ireşte. Ul yaxşı kandidat dip qabul itelde, çөnki radikal islamçı ağımnan kilmәgәn hәm bөgelüçәn sәyәsәt alıp baruwı belәn tanılğan bulu sәbәple küpçelekneñ yaqlawına ireşep berence turda saylandı.
Kem ul Kөksal Toptan?
1943-nçe yılda Qaradiñgez yar şәhәre Rizedә tuğan Toptan berençe mәrtәbә 1977-nçe yılda Sөlәyman Dәmirәlneñ Ğәdellek Partiәsennәn deputat itep saylandı hәm xөkümәttә dәülәt ministere itep bilgelәnde. 1980-nçe yılğa xәrbi putçtan soñ isemen Dөres Yul Partiәsenә almaştırğan partiәdәn 17,18,19 hәm 20-nçe Millәt Mәcleslәrenә dә deputat itep saylandı. Şuşı waqıtlarda ul Mәğarif hәm Mәdәniәt ministerleklәre postların da bilәde. 2002-nçe yılğı parlament saylawlarında isә AK partiә citәkçese Tayyip Erdoğannıñ çaqıruı buyınça şuşı partiәdәn kandidat buldı hәm deputat saylandı. AK partiә ütkәn ay azağında ütkәrelgәn saylawlardan zur radikal dinçe әytemnәrdәn yıraq üzәk ber partiәgә әwerelgәn buluın kürsәtü tırışlığına menә yağımlı politikant Kөksal Toptannı parlament spikerlege postına kiterep başladı. Toptan üze saylaw aldında barlıq partiәlәrgә vizit yasap üzen yaqlawların soradı. CXP, DSP çitәkçelәre anı maqtadılar. Kөrtlәrneñŋ Demokrat Cәmğiәt Partiәse çitәkçese Ahmet Türk anı yaqlawın әytte. Köksal Toptan üzlәre dә ber kandidat çığarğan buluğa qaramastan MXP-senә dә vizit yasadı.
TBMM rәislege postına saylawlar yәşeren rәweştә ütkәrelde. Näticәdә Kөksal Toptan 535 deputanıñŋ 450-seneñŋ, yәğni zur küpçelekneñŋ yaqlawına ireşep saylandı.
AK partiә şulay itep berençe kirtәne zur uñış belәn uzdı. Toptandan elekke rәis Bülent Arınç yış qına bitaraflığın bozğanı öçen bigrәktә oppozitsiәneñ rizasızlığına duçar bulıp kilgәn ide.
Inde AK partiә aldında zurıraq ber sınav tora. Ul da bulsa yaña prezidentnı saylaw. Monnan elek tışqı eşlәr ministere Abdullah Gülne kandidat itep kürsәtkәç sәyәsi krizis çığıp, waqıtınnan elek parlament saylawları ütkәrelgәn ide. Xәzer AK partiә qabat anı prezidentlıq postına kandidat itep kürsәtsә tınıçsızlıq xasıyl bulaçaq dip kөtelә. MXP dә, monnan elek CXP hәm Törek Qorallı Kөçlәre kebek prezidentlıq postına ilneñ rejimına turılıqlı bulaçağına hiç ber şik qaldırmayaçaq ber keşe kilergә tiyeş dip belderde. Xәzer sәyәsi küzәtüçelәr şuşı tәrәqqiәtne kөtәlәr.
İstanbul, Әxtәm İbrahim


text:
Mäskäwlelär Qazanda
Mäskäw qunaqları bu oçraşuğa qädär Qazan ğalimnäre belän oçraşıp, fänni bäxäslärdä qatnaşıp, şaqtıy qızıqlı, ä qayçaq kötelmägän fikerlären şul seminarlarda qaldırğannar dip faraz itelsä dä, Vadim Çurbanov, mäsälän, monıñ kiresen rasladı. Üze citäklägän gäcitneñ populyar bulmawında, anıñ başqalabızda tar dairälärdä taraluında ul Qazan yağınıñ sülpän eşläwendä kürä ikän. Gärçä, berqatlı fiker yörtüçelär gäcit uquçılarnıñ küñelen yallıy almıy ikän, dimäk ul qızıq tügel, dimäk, jurnalistlar monı iskä almıy eşlilär, dip uylasalar da.
Oçraşuda süz şulay uq “Watanım” oyışmasınıñ Qazanda filialın buldıru turıda da bardı. Anıñ maqsatları bik açıq uq äytelmäsä dä, BTKnıñ Başqarma komitetı citäkçelege mäskäwlelärneñ problemalarına iğtibar itäçägen häm quldan kilgän yärdämne kürsätäçäge turında belderelde.


text:
Necmettin Palacı - Ankara Divan Ayağı
Sanatçı : Necmettin Palacı
Türkü : Ankara Divan Ayağı
Etiketler : Necmettin Palacı - Ankara Divan Ayağı türkü indir, Necmettin Palacı - Ankara Divan Ayağı türkü dinle, Necmettin Palacı türküleri, Ankara Divan Ayağı mp3 indir, Necmettin Palacı türküleri Ankara Divan Ayağı türküsü, Ankara Divan Ayağı sözleri, Necmettin Palacı mp3 dinle, Necmettin Palacı download, Ankara Divan Ayağı bedava mp3, Necmettin Palacı türkü sözleri, Necmettin Palacı türkü dinle, Necmettin Palacı son albüm indir
Necmettin Palacı Türküleri
Necmettin Palacı - Ankara Zeybeği
Necmettin Palacı - Ankara Divan Ayağı (Ankara Türküleri)
Necmettin Palacı - Ankara Divan Ayağı
Necmettin Palacı - Atım Araptır Benim
Necmettin Palacı - Atım Araptır Benim (Ankara Türküleri)


text:
Körd avtanom töbägendä prezident häm parlament saylawı
Parlament yarışında isä töp köndäşlek Mäsud Bärzani citäkçelegndäge Demokratik Körd partiası belän Ğiraq prezidentı Cälal Talabani citäkçelegendäge Körd Watanpärwär ittifaq partiaları arasında bara. Bu ike partia mäclestä yänä köpçelekne täşkil itär digän qaraş bar.
Ğiraqnıñ tönyagındagı Körd avtanom töbäge, Ärbil, Dahuq häm Söläymania wilayätlären üz eçenä ala.
Yaqınça 2 million yarım watandaş qatnaşqan saylawda, iminlekne saqlaw öçen 20 meñ xärbi wazifalandırıldı.
Bärzani tawış birü waqıtında mäğlümat çaralarına yasağan belderüdä “Saylaw, inşalla Bäğdad üzäk xaqimiäte belän bulğan nizaqnı çişüdä başlangıç adım bulır häm ul qardäş millätlär belän mönäsäbätlärne dä nıgıtır” dip äytte.
410 çit il häm 17 meñ 743 cirle küzätüçe qaramağında barğan saylaw Qazan waqıtı belän säğat kiçke 7dä tämamlana.


text:
8nçe oktäber könne Färit Möxämmätşin citäkçelegendäge respublikanıñ räsmi delegatsiäse Çiläbegä kitte. Anda Çiläbe ölkäse häm Tatarstan qanun çığaruçıları arasında xezmättäşlek turındağı kileşügä qul quyıldı. Xäyer, ike töbäk arasındağı xezmättäşlek qanun çığaru ölkäsendä genä tügel, başqa tarmaqlarda da şaqtıy uñışlı bara. Mäsälän, KamAZ aksionerlıq cämğiätenä şuşı könnärdä ber törkem Çiläbe xärbi avtomobil’ institutı studentları kilde. Alar Tatarstannıñ şuşı şirkätendä citeşterü praktikasın ütäçäklär. KamAZ xaqında tağın ber xäbär. KamAZnıñ keçe şirkäte bulıp sanalğan KamAZ-finans firması tarafınnan qimmätle qäğäzlär çığarılğan, dip xäbär itä İntertat.ru agentlığı. Bu qäğäzlärne çığaru şirkätkä tışqı finans mömkinleklärne, investitsiälärne cälep itärgä häm citeşterüne üsterergä mömkinlek biräçäk.
Qazan kremlendä isä sişämbe könne Tatarstan premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov prezident Mintimer Şäymiev isemennän sänäğät, iqtisat, säwdä, awıl xucalığı, mädäniät ölkäsendä uñışlı eşläwçelärgä Tatarstannıñ häm Rusiäneñ maqtawlı isemnären tapşırdı. Küptän tügel genä ütkän şuşındıy uq çaradağı kebek, maqtawlı isemnärgä layıq keşelärneñ isemlege şaqtıy ozın. Şunısın da äytep kitik, layıqlılar arasında tatar estradasınıñ tanılğan cırçısı İlsaf ta bar ide. Aña Tatarstannıñ atqazanğan artistı digän isem birelde.


text:
“Näwrüz güzäle” bäygesenä äzerlek bara
Başqortstanda tatar qızlarınıñ “Näwrüz güzäle” bäygesenä äzerlek eşläre däwam itä. 16-22 yäş arasındağı güzäl zatlar qatnaşaçaq älege bäygegä saylap alu turı Ufa “Nur” tatar däwlät drama teatrında ütte. Anda cämğısı 34 qız qatnaşqan ide. Jyuri äğzaları 23 mart könne ütäçäk yomğaqlaw bäygesenä 13 tatar qızın saylap aldı.
“Näwrüz güzäle” bäygesen bıyıl da Başqortstandağı “Azatlıq” tatar yäşläre berlege oyıştıra. Bäygeneñ ssenarien da şuşı berlekneñ räise Zäliä Axunova yazğan. Ä bäygegä äzerlek Ufa “Nur” tatar däwlät teatrında alıp barıla. Tamaşanı yäş rejisser İskändär Äxmätväliev säxnäläşteräçäk. Zäliä Axunova süzlärençä, tatar qızlarına xoreografiä häm ana tele buyınça däreslärne täcribäle möğallimnär biräçäk. Millät qızları xalqıbıznıñ tarixın, anıñ ğöref-ğadätlären, yolaların yaxşı belergä, milli aşlar äzerläw ostalığına iä bulırğa tieş.
Şulay itep Başqortstanda tatar qızlarınıñ 1992 yıldan birle ütkärelep kilüçe “Näwrüz güzäle” bäygeseneñ bıyılğı yomğaqlaw öleşe 23 mart könne ütäçäk. Anda 13 qız qatnaşa.


text:
Räfqät Mullin: «Niçek itep tatar xalqı, däwläte bulmağan kileş, milli mäğärifen saqlıy alğan soñ? Eş şunda – tatarlar däwlät eçendä däwlät bulıp yäşägän. Tatar ğailäse, tatar awılı üze ber däwlät bulğan. Bügen tatarlarnıñ ğailä institutı tarqaldı, tatar awılınıñ yöze, yäşäw räweşe üzgärde» Mädäni comğa
İlebezdä älegä berdänber bulğan «Gosmaniä»neñ başqa mäktäplärdän ayırması şunda: biredä atnağa berär säğät fiqhı, taswir, ğaqiğa fännäre kerä. Älbättä, çit tel – ğäräp tele. Humanitar fännär islam dine, şäriğät quşqannarına nigezlänep uqıtıla, tärbiä säğätläre dä, tabiği ki, islam äxlağına qorıla - dip yaza bu mädräsä turında Räşit Minhac.
Mäğärif teması şulay uq Mädäni Comğa gäzitendä dä yaqtırtıla. Bu atnada atnalıqta, «Bezdä nindi mäğrifät kiräk?» digän temağa bağışlanğan äñgämä basılıp çıqtı. Anda Tübän Kama pedagogiä uçilişçesı direktorı, şağir häm cämäğät eşleklese Räfqät Mullin deputat Razil Wälievnıñ sorawlarına cawap birä. Äñgämädä mäğärifkä qağılışlı problemalar kütärelä. Räfqat Mullin fännärne tatarça uqıtunı, milli mäğärif sisteması belän butamasqa çaqıra. Tatarça da şul uq Rusiä standartları belän uqıtıla, şuña kürä nindider östämä sistema turında süz yörtep bulmıy, di ul. Menä anıñ äñgämäsennän ber özek:
Döres, ğilem aluda xalıqara standartlar bulırğa tieş, ämmä läkin uqu yortında standart keşelär häm standart xalıqlar tärbiälänergä tieş tügel. Bezgä Könbatış texnologiäsen, mäşriqnıñ, yäğni, Könçığışnıñ äxlağın bergä tuplağan üzebezneñ tatar mäğärif sisteması kiräk. Uzğan ğasırda oktäber inqilabına qädär tatarlarda milli mäğärif sisteması bulğan. Ğomumän, tatar mäğärifeneñ Mäğärif ministrlığına tügel, eçke eşlär ministrlığına qarağanı mäğlüm. Niçek itep tatar xalqı, däwlät bulmağan kileş, milli mäğärifen saqlıy alğan soñ? Eş şunda – tatarlar, däwlät eçendä däwlät bulıp yäşägännär. Tatar ğailäse, tatar awılı üze ber däwlät bulğan. Bügen tatarlarnıñ ğailä institutı tarqaldı, tatar awılınıñ yöze, yäşäw räweşe üzgärde.
Räfqät Mullin üz cawaplarında, şulay uq, soñğı yıllarda küpläp açılğan gimnaziälär, litseylar, uqıtu-tärbiä kompleksları, mädräsälär, kölliätlär, tatar balalar baqçaların saqlap qalırğa kiräk, digän fikerne ütkärä. Ämma xäzer inde formağa tügel, anıñ eçtälegenä dä küçärgä, belem häm tärbiä birüneñ ütemle çaraların buldıru zarur, dip tä basıym yasıy ul.
Tatar mäğärife turında ğına tügel, ğomum tatar problemaları turında da uylana tatar zıyalıları. Tatarstan yäşläre gäziteneñ sişämbe sanında Bulat Xaqovnıñ külämle mäqäläse basılıp çıqtı. Anıñ «Tatar qoyaşı bayırmı?» digän mäqäläse, moña qädär, şuşı uq gäzittä basılıp çıqqan, ğalim Ämir Mäxmüdovnıñ «Töştän soñ uq, qoyaş bayımıy» digän mäqäläsenä cawap räweşendä yazılğan. İsegezdä töşeräm, april urtasında Ämir Mäxmüdov millät turındağı yazmasında xäzerge xälne küzallap, kiläçäktä nilär eşlärgä kiräklege turında fikerläre belän büleşte. «Kiçä genä zıyalı idek...» isemle bülegendä ul, xäzerge äxlaq normalarnıñ qaqşawı, awıl ruxi çişmäläreneñ zäğiflänüen bilgeläp ütä. «Zur ğailä – zur millät»... digän säxifädä avtor küp balalı ğailälärdä yärdäm kürsätü, ğomüm xalıqnıñ, bigräk tä awıldağı millättäşlärebezneñ sotsial xälen yaxşıru çaraların kürü kiräklege turında söyli. «Mäğlümatlı bulsaq, ülmibez...» digän bülektä, avtor, milli xäräkät kütärep çıqqan Zur Tatarstan ideasın yañadan alğa çığaru waqıtı citte, di. Qısqa dulqınlı radionı buldıru da naçar bulmas, digän fikerdä tora avtor. Mäğlümat taratuda töp eşçänlekne Ämir Mäxmüdov Bötendönya tatar kongressına yöklär ide. Bu oyışma üze gäzit çığarırğa tieş, häm tatar mänfäğätlärenä qarşı eşlägän deputatlarnı mäxkämäğä birergä tieş, dip sanıy ul. Töp tänqidi süzlären şağir Mäxmüdov qayber islam dine ähellärenä äytä. Wahabiçılıqta ğäyepläwne dä, talaş-tartqalaşnı da iskä ala. Häm yazmanıñ axırında ul bitaraf bulmasqa çaqıra. Anıñ bäyäse – millätneñ, respublikanıñ yäşäwe-yäşämävenä tiñ. «Töştän soñ uq qoyaş bayımasa da, tatar aqılı töştän soñ bulmasın!» - dip yaza anda şağir Ämir Mäxmüdov. Tatarstan yäşläre gäziteneñ sişämbe sanında basılıp çıqqan mäqälädä Bulat Xaqov tatar yulı turında üz uy-fikerläre belän urtaqlaştı. Ul Ämir Mäxmüdovnıñ zar yılap utırmıy ğına wazğiättän çığu yulların ezläw turında uylanuın, yuğarı bäyäli, ämma "gädel fiker yörtü öçen üzebezdän yırağraq ölkälärne saylap alğanbız" di. Häm avtornı mäsälägä ciñel qarawda ğäyepli.
ЗBeздa ПoBoлжbя gäzitendä Damir İsxaqovnıñ «Rusiädä tatar mäsäläse» digän mäqälälär şälkemeneñ soñğı kisäge basıldı. Ul bügenge xälne küzätep, milli oyışmalarınıñ häm Bötendönya tatar kongressınıñ eşçänlegen nindi yünäleşkä yünältü temasına fikerlär belän urtaqlaşa:
Tatarlarnıñ berläşü öçen real yulı bulmıy torıp, milläteneñ berdäm bulıp tärräqi itüen küz aldına kiterep bulmıy. Tatarlarnıñ milli-mädäni avtonomiäse Tatarstan respublikası räweşendäge tufraqlı avtonomiäneñ ber tabiği quşımtası bularaq, berläşüneñ ber real yulı bulıp tora. Şuña kürä, Bötendönya tatar kongressınıñ eşçänlegen tulı qanlı milli mädäni avtonomiäne tözügä yünältü faydalı bulır ide. Läkin bu regional häm federal aqçalar alu mömkinlege bulmağan xäzerge mesken avtonomiälär bulırğa tieş tügel. Mömkinlekläre çikle bulğan oçraqta, çittäge tatarlarnıñ häm Tatarstannıñ berläşüennän ber nindi fayda yuq- digän fikerlär belän tämamlıy üz yazmasın ğalim häm BTK räise urınbasarı Damir İsxaqov.
Milli mädäni avtonomiälär häm Rusiä tatarları turındağı söyläşü Tatarstan jurnalınıñ yaña sanında da däwam itelä. Anda Rusiä tatarları federal avtonomiäse räise qızıq qına fikerlär äytä. Milli mäsäläne xäl itü öçen, di ul, barınnan da elek, federal häm töbäk qanunnarınıñ tögäl ütälüe zarur. Monı tä’min itügä xökümät, federal okruglar häm cirle xakimiätlär äzerme soñ? - digän soraw da quya ul. Rusiä qanunnarınıñ ütäleşe digändä, milli säyäsätne bağuçılar, Rusiä qanunnarın millätlärgä yaraqlı itep tözätü belän şöğellänä ikän. Şuşı uq jurnalda Rusiä milli säyäsäte konsepsiäsenä täqdimnär basılıp çıqqan. Anda dini, milli häm däwlät oyışmalarnıñ bergäläşep eşläwe, terminnarnı ber qalıpqa salu, milli tellärne häm mädäniätlärne üsterügä cay tudıru turında süz bara.
Tatarstan jurnalınıñ bu sanı tulısı belän diärlek Peterbunıñ 300 yıllığına bağışlana. Anda süz Rusiäneñ ikençe başqalası dip yörtelgän şähärdä tatarlarnıñ urını turında bara. Jurnal Mintimer Şäymievnıñ Peterburnıñ 300 yıllığı belän qotlawınan başlanıp kitä. Annan soñ Tatarstannıñ daimi wäkile Şamil Äxmätşin belän külämle äñgämä bara. Täcribäle tärcemäçe Färidä Näcmievanıñ «Tönyaq başqalada tatar ezläre suınmas» digän yazmasında şähärdä tatarlar turında iskä töşerä torğan bilgelär xaqında süz bara. Tatar bistäse, tatar bazarı, tatar tıqrığı, cämiğ mäçete, tatar matbağaları, Yosıpov sarayı, Qazan tatarları kibetläre, milli kitapxänä, Aniçkov küpere häm başqa şundıy urınnar bulğan öçen tatarlar Peterburnı üz itä. Jurnalda şulay tatar cämğiätläre citäkçeläre, tanılğan cırçılar, muzıkantlar, rässamnar, xakimiät wäkilläre belän külämle äñgämälär urnaştırılğan, jurnalda dönya kürgän fotosürätlär ayıruça iğtibarğa layıq. Anda Yosıpov sarayınıñ, şähärneñ, tatar qızlarınıñ yegetläreneñ milli kiemnärdän töşkän räsemnäre, Saban tuyı küreneşläre, Ermitaj häm başqa şähär manzaraları urın alğan.
Bikä Timerova, Qazan


text:
Teatr ostalarınıñ icat yortı bulırmı?
Qazannıñ Ğäliäskär Kamal teatrında tanılğan cırçı Salawatnıñ konsertları däwam itä. Alar inde 11nçe avgusttan birle baruğa da qaramastan, teatr zalı haman da tulı, anda utırırğa tügel, basıp torırğa da urın tabuı qıyın. Tänqitçelär yäisä sänğät belgeçläre ni genä dimäsen, xalıq Salawatnı, anıñ icatın yarata. Cırçı konsertlarınıñ tağın ber üzençälege – anda, xalıq äytmeşli, äbilär dä, bäbilär dä yaratıp yöri. Şunısın da äytergä kiräk, tamaşaçılar Salawatnıñ üzen genä tügel, ä ul berençe märtäbä säxnägä alıp çıqqan yäş cırçılarnı – anıñ studentların da bik äybät qarşı alalar.Tizdän Qazan yanındağı Vasil’evo şifaxanäse tiräsendä respublikanıñ teatr xezmätkärläreneñ icat yortı açılaçaq. Älege icat yortı turında süzlär inde küptän yöri ide. Bu ideya belän rejisser Marsel’ Sälimcanov çıqqan ide. Nihayät bu başlanğıç axırına citep kilä kebek. 2003nçe yılnıñ ğinwar ayınnan birle şifaxanäneñ ber iske binasında tözekländerü eşläre alıp barıla. Bu eşne Tatarstannıñ Mädäniät ministrlığı finanslıy. İcat yortı bäyräm könnärendä, avgust axırında açılır dip kötelsä dä, ministrlıq wäkilläre bezgä üzäk açılunıñ tögäl könen äytä almadılar. Xäyer, eşlär tizdän tämamlanaçaq, yaqın arada icat yortı üzeneñ berençe qunaqların qabul itär, dip belderdelär anda. Älege üzäk kürenekle rejisser Marsel’ Sälimcanov isemen yörtäçäk. Respublikanıñ säxnä ostaları monda üzläreneñ icadi oçraşuların ütkäräçäklär, yaña äsärlärne tikşerep, fikerlären urtaqlaşaçaqlar, yal itep, sälämätleklären nığıtaçaqlar.
Gölnaz İlgizär


text:
Ozaqqa suzılğan yaña yıl bäyrämnäre dä ütep kitte. Berniqädär tınıp torğan ictimaği oyışmalar da eşçänleklären yañartıp cibärdelär. Mäğlüm ki, üz eşlärennän tış oyışmalar ölkä häm şähär xakimiätläre tarafınnan oyıştırılğan çaralarğa da cälep itelälär. Andıy çaralarnıñ berniçäse ğinwar ayında inde bulıp uzdı. Şuşı könnärdä genä citdi häm tantanalı räweştä gubernator bilgelägän ölkä grantı sertifikatların tapşıru bulıp uzdı. Annan soñ “Omskaya initsiativa” dip isemlängän ictimaği xäräkätneñ forumı ütte, “Watanım seber” xäyriä fondınıñ xisap cıyılışı uzdı,, sotsial'' yärdäm kürsätü üzäklärendä, balalar yortlarında çığışlar yasaldı häm başqa törle çaralar oyıştırıldı. Çaralarnıñ qayberlärendä milli mädäni möxtäriätlär citäkçeläre, şul isäptän tatar möxtäriäte aktivistları da qatnaştı.
Çaralarnıñ qayberlärenä ayırım tuqtalğanda, gubernator grantına tatar şähär milli mädäni möxtäriäte dä däğwa itte. Uzğan yılnıñ noyäberendä ike programma buyınça grantlar yazıp, komissiägä tapşırılğan ide. Qızğanıçqa qarşı, proyektlarnıñ berse dä komissiäneñ yaqlawın tapmadı, möxtäriät grant onıtmadı . Şulay itep, başqa grantlar konkursları oyıştırılmağan oçraqta, ağımdağı yılda tatar şähär milli mädäni möxtäriätenä barı tik üz köçenä, yäki ximayäçelär yärdämenä tayanıp qına eş alıp barırğa turı kiläçäk.
“Omskaya initsiativa” ictimaği berläşmäseneñ forumına kilgändä, bu xäräkät uzğan yılnıñ noyäberendä barlıqqa kilep, 34 tän artıq ictimaği oyışmanı tupladı. Berläşmä üzeneñ töp maqsatı itep ğadi xalıqnıñ tormışın uñay yaqqa üzgärtüne quya. 2 ay däwamında anıñ aktivistları xalıqnıñ ixtiäcın öyränü buyınça eş alıp bardılar. Soñınnan cıyılğan mäglümatlärgä tayanıp, berläşmäneñ programması tözelde. Düşämbe könne älege programmanı xalıqqa citkerü maqsatı belän “Omskaya initsiativa” tarafdarlarınıñ forumı ütte. Äytergä kiräk, bu berläşmä ictimaği oyışma dip sanala. Ämma anıñ eşläw räweşe, tiz arada küp kenä cıyınnar ütkärüe häm alarnıñ kübese cirle mäğlümat çaralarında kiñ yaqtırtıluı, berläşmä artında nindider säyäsi köçlär tormıy mikän digän soraw da tudıra. “Berläşmäneñ näq cirle saylawlar aldınnan oyışuı, anıñ kemnär öçender start mäydanı buluına işärä itä kebek”, - di tatar şähär milli mädäni möxtäriäte räise Ğafiä Aleeva.
“Omskaya initsiativa” xäräkäte cıyınnarı yaxşı, irken zallarda uzdırılğanda, “Watanım Seber” xäyriä fondınıñ xisap cıyılışı fond citäkçese Gosduma deputatı Oleg Smolinnın qabul itü bülmäsendä genä ütte. Döres, “Küñeleñ kiñ bulsa, bülmä tarlığı sizelmi”, digän äytemdägeçä, deputat bülmäse artıq zur bulmasa da, cıyılışqa kilüçelärneñ barsına da urın tabıldı. Şunsı da üzençälekle, “Watanım Seber” xäyriä fondınıñ xisap cıyılışı yıl sayın yaña yılnı iskeçä qarşı alğan köngä, yäğni 13 ğinwarğa turı kiterep ütkärelä. Häm anda räsmi xisap çığışlarınnan, söyläşülärdän soñ çäy östäle dä äzerlänä. Biredä tağın ber kürkäm ğädät yäşi: fond sostavın kergän milli oyışmalar aktivistları yaña yıl täbrikläwlären üzläreneñ tuğan tellärendä citkerälär. Uzğan utırışta tatar, qazax, latış tellärendä täbrikläwlär buldı. Fond citäkçese deputat Oleg Smolin “Azatlıq” radiosı aşa cir yözendä yäşäwçe tatar xalqına da üzeneñ täbrikläwen yulladı.”Tatar mädäniäte cir yözendä üzeneñ layıqlı urının tapsın. Qayda ğına yäşäsälär dä, tatarlar üzlären öylärendä kebek xis itsennär”,- dide ul.
Saniä Mirxaleeva, Omski


text:
Uyın avtomatları - zaman awıruımı, aqça eşläw ısulımı?
- Minem öçen uyın protsessı üze bik qızıq. Balıq totu sıman bit ul.
- Köçle mawığudan uynıym. Bez, monda uynawçılar, barıbız da awırıybız, köçle mawığu belän awırıybız. Mondıy mawığu belän, ğädättä, balaçaqtan awırıy başlıylar. Här keşeneñ törleçä inde anısı. Ber ciñäseñ, ber ciñeläseñ. Ä ciñelü dulqını ozağraq ütä inde.
- Emotsional' kierenkelekne yomşartu öçen
Şulay da qayçaq bu uyın qorılmalarında uynaw keşelär öçen bäylelek bulıp qına qalmıy, ä aqça eşläw ısulına da äwerelä. Mäsälän, Ärmänstannan kilgän ber tanışım bu uyın avtomatlarınnan başqa yäşäwne küz aldına da kitermi. Qulında diplom ğına tügel, xätta mäktäp attestatı bulmağan 23 yäşlek bu yeget ber dä aqçağa nuja kürmi. Kiresençä, andıylar turında tipterep yäşi dilär. Maşina, soñğı model'däge käräzle telefon, yaxşı kiem-salım, zatlı aşamlıqlar bolar barısı da uyın avtomatlarınnan kergän aqçağa alınğan. Uyın avtomatlarındağı ayırım berniçä uyınnıñ seren belgän yeget Yekaterinbur, Perm kebek şähärlärgä barıp, andağı uyın qorılmaların da aqçadan buşatıp qaytqan. Süz bik zur aqçalar, beryulı 100-200 meñ sumlıq otışlar turında bara. Älege tanışım şähärdä 6-7 uyın avtomatı bulmasa, bu şähärgä barıp torunı kiräk dip tä sanamıy. Bu yulı Qazan avtomatların sınarğa kilgän ide ul. Ber atnadan şul uq niät belän yeget Samarağa, ä annarı Mäskäwgä yul totaçaq. Şulay da xezmät belän alınmağan bu aqçalarnıñ qädere yuq. Tönge klublarğa, restorannarğa, kön sayın alışınıp torğan qızlarğa kitä ul aqçalar.
Bügen Qazan uyın qorılmalarınnan berniqädär çistartıldı. Batman uramında, kol'so dip yörtelgän urındağı cir astı yulında da uyın avtomatları bik siräk kürenä. Şulay da yubiley çaraları uzğaç, yıraqtan yaltır-yoltır utlar belän cälep itep torğan uyın avtomatları salonnarı tağın artmasmı dip kem äytä ala.
Al'bina Zäynulla


text:
Ufağa çit illär wäkillekläre kilde
Bäyräm çarasında qatnaşuçılar Ufanıñ Neftçelär mädäniät sarayına cıyıldı. Anda prezident Mortaza Räximov awıl xucalığındağı uñışlar xaqında zur doqlad belän çığış yasadı häm xezmät aldınğılarına Başqortstannıñ häm Rusiäneñ büläklären tapşırdı. Prezident üze dä büläksez qalmadı, bilgele. Mäskäwdän kilgän qunaq Sergey Mitin da Mortaza Räximovqa berniçä törle büläk häm diplom tapşırdı.
Tantanalı utırışta Başqortstandağı awıl xucalığınıñ uñışları xaqında süzlär küp bulsa da, çınlıqta respublik awıl xucalığı tarmağı awır çorların kiçerä. Bäysez iqtisad belgeçläre tikşerenüläre buyınça, Başqortstan igençelektä dä, malçılıq tarmağında da yıldan-yıl tübän tägäri. Räsmi xaqimiätlärneñ kolxozlarnı taratuğa yul quymadıq dip şapırınuları da maqtanuğa nigez bula almıy, dip belderä wäzğiätne yaxşı belüçe iqtisadçılar. Näq menä kolxozlar häm sovxozlar däwlättän millinlağan sumnar yärdäm alıp, tieşle näticägä ireşä almıy. Törle kreditlar häm başqa yärdäm aqçaları qomğa señgän su kebek yuqqa çığa. Kiläse yıllarda däwlät bilendä awır taş bulıp tağılğan kolxozlarnıñ taralaçağın da farazlıy iqtisad belgeçläre. Kiläçäktä awıl xucalığı tarmağında waq eşquarlar häm fermerlarğa kübräk irek häm östenlek birergä kiräk digän fikeren Rusiä awıl xucalığı ministrı urınbasarı Sergey Mitin Ufada bügen ütkärgän kiñäşmäsendä dä äytte.
Bu könnärdä Başqortstanğa törle illärdän dä qunaqlar ber-ber artlı kilä. Misal öçen, Stärletamaq şähärenä Qazaxstannan zur ğına wäkillek kilep, älege köndä andağı ere şirkätlär eşçänlege belän tanışıp yöri häm üzara xezmättäşlek turında qayber kileşülär tözi.
Ä Ufağa bu könnärdä Yaponiä belän Qıtaydan kilgän wäkilleklär eş säfärendä yöri. Alar Ufanıñ Motor tözüçelär berläşmäsendä bulıp, andağı eşlär belän tanışa. Biredä bulğanda alar üzlärenä ike yaqlı xezmättäşlek başlaw öçen qızıqlı proyıqtlar da tapqan. Yaponiäneñ “Mitsubisi” häm Qıtaynıñ “Limin” dwiğätellär eşläw qorporatsiäse wäkilläre qayber täğayın eşlär buyınça kileşügä dä ireşkän digän xäbärlär bar.


text: Belarusta 25 martta totqarlanğan,oppozisia başlıqlarınıñ berse Aleksandr Qozulínğa yaña gäyepläwlär belderelgän.Qozulínnıñ şartlatqıç matdälär qullanıp, oyıştırğan törkeme belän xäräkäte, cämäğäçelek urınnarında tärtip bozuğa kiterde, dielä. Bu eşlär öçen mäxkämä 3 yıldan 10 yılğa qädär iregennän mäxrüm itüne küzallıy.Belorus prezidentına elekke nämzät Aleksandr Milenköviçnıñ saylaw ştabı, 19 mart saylaw näticälären mäxkämädä tikşerergä niätli.Ştab citäkçese Sergey Kalyakin Yuğarı mäxkämägä bireläçäk şikayat 31 martqa qädär äzerlänergä tieş dip belderde. AQŞ Häm Europa berlege, Belarusta saylawlar xalıqara ölgelärgä turı killmäde dip belderde. Minskiyda bu uñaydan ütkän qarşılıq aksialärendä yözlärçä keşe qulğa alındı. Alar arasında «Reporterlarğa çik yuq» xalıqara oyışma wäkile dä bar. Häm Pol'şa, Rusiä, Görjestannan da- barlığı 26 curnalist totqarlanğan.Yaña saylanğan prezident Aleksandr Luqäşenkonıñ 31 martta ütäçäk inaugurasiase bilgele bulmağan waqıtqa kiçekterelgän. Kiçekterü säbäpläre xäbär itelmi.


text:
… bu mäsälälärneñ säyäsi aspektları
Ä inde ekologiä, sanitariä xäleneñ säyäsi yağı ap-açıq. Tabiğätneñ äylänä-tirä möxitneñ keşe sälämätlegenä niçek tä'sir itüe küptän mäğlüm. Ägär dä cir, sunı, hawanı pıçratu däwam itsä, eşkä yaraqlı xalıq kimep, il, pensionerlar häm qart-qorı, gärip-ğorabä ilenä äwerelsä - bu bik tä qatlawlı säyäsi problemağa äwerelä. Rusiädä demografik wäzğıät yäşerenmi. Alğa kitkän illärgä qarata, ülem-kitem sanı 1.5 tapqır artığraq. Tatarstanda da ülüçelär sanı artu xalıq sanınıñ tabiğıy kimüeneñ iñ töp säbäbe bulıp tora. Respublikada 1998 yılda xalıqnıñ tabiğıy kimüe 7 971 keşe täşkil itsä, 2000 yılda bu san 14 272 keşe täşkil itkän. Urtaça ğomer ozınlığı, bigräk tä irlärneñ ğomer ozınlığı kimegän.
Bu sannar, bu faktlar düşämbe könne Tatarstan Ministrlar Kabinetınıñ kiñäytelgän utırışında kiterelgän sannar. Uzğan xäbärebezdä bu waqiğa turında berniqadär söylägän idek inde. Prezident Mintimer Şäymiev qatnaşında uzğan älege utırışta öç töp mäsälä tikşerelde. Şähär tözeleşe tärtibe, respublikada narkomaniägä qarşı köräş, häm yäşlärne fizik tärbiä häm sport sälämätländerü eşläre.
Köndälek mäğlümat çaralarında Ministlar Kabinetında ütkän älege utırışnıñ bigräk tä narkomaniä häm sportqa bağışlanğan mäsälälärgä iğtibar itelä. Näticä şul, narkomaniä xöcüm itä häm basa bara, ä sport, fizik tärbiä çigenä bara. Respublikanıñ maxsus oyışmalarında räsmi räweştä 7 meñgä yaqın narkoman terkälgän inde. 100 artıq keşe ülü säbäple, terkäwdän töşerelgän. Yäşlär arasında sportqa, fizik künegülärgä xireslek kimü säbäple, yäşlärneñ sälämätlege naçaraya. Äle monnan 7-8 yıl elek kenä xärbi xezmätkä çaqırılğan yegetlärneñ 10-15% çaması ğına sälämätlegenä kürä xezmättän azat itelgän bulsa, xäzer nikrutlarnıñ yartısına diärlek “aq bilet” birelä ikän.


text:
Qazanlınıñ Puninğa sorawı: Urıs bulmağan xalıqlarnı assimilätsiäläw – sezneñ säyäsätneñ ber maqsatımı?
Vladimir Putin belän internet aşa aralaşu 6 iyüldä bulaçaq. nternet ul çiklärne belmi torğan ber närsä şunda. Anda çik tä yuq, senzura da yuq, tikşerü dä çamalı. Şuña kürä, Rusiä mäğlümat çaralarınıñ ber yaqlılığınnan tuyğan keşelär internet aşa mäğlümat alırğa tırışa. Bu bik qızıq auditoriä. Häm ul auditoriä torğan saen arta. Mäsälän, Tatarstan xalqınıñ 22 protsentı internet qullana. Bu statistika, yäki soraştırularğa nigezlängän mäğlümat. Rusiä räsmiläreneñ äle berseneñ, äle ikençeseneñ awızınnan internetqa senzura kertergä digän süzlär işetelä. Läkin, tot qapçığıñ, çik quyalmıylar älegä. Döres, qıtay kebek yarım avtoritar illärdä bu senzura internetta da bar. Läkin Rusiä moña qädär ük barıp citälmi. Şuña nişlärgä, berniçä distä million qullanuçı, yäğni potensial saylawçı bulğan internet qullanuçılarnı bit yıraqqa cibärergä yaramıy. Şulay itep, putin administratsiäse xäl qılğan. İnternet aşa il prezidentına sorawlar birergä häm alarğa Putin üze cawaplayaçaq. Bu xäl 6 iyüldä yandex säxifäse aşa başqarıla. Putinğa sorawlar inde berniçä kön yazıla tora. Tulı xisabı älegä yuq. Här xäldä berniçä distä meñnär belän xisaplanğanı bäxässez. Bu äle, şuşı qädär sorawlarğa Putin cawap biräçäk digän süz tügel. Älege konferensiäne yasawçılar qızıq ısul uylap tapqannar. Här yazılğan soraw öçen tawış birep bula, şul uq internet aşa. Nindi soraw kübräk tawış cıya, şular bireläçäk. Ä älegä beläsezme nindi soraw iñ zur tawış cıyıp alda bara. Küptän tügel genä Putin Kreml''gä säyäxätkä kilüçelär belän oçraşıp, anda 4 yäşlek malaynıñ külmägen kütärep, qorsağın üpkän ide. TV kanalları da, gäzit bitläre dä monı yaqtırttı. Menä internet qullanuçıların şuşı soraw borçıy. Ni öçen prezident balanıñ bitennän , yäki başınnan üpmägän dä, ni öçen menä qorsağın üpkän. Häm, bu soraw öçen 13 meñnän artıq keşe tawış birgän. Yarar, mondıy sorawlar ğına tügel ilbaşına. Milli mäs’älälärne kütärgän sorawlar da şaqtıy. Mäsälän, ksenofobiä bülegendä, sorawlarnı büleklärgä bülep quyğannar, menä şuşı ksenofobiä bülegendä sorawlar qaynar. Anda ni öçen kavkaz xalqı ilne bastı, qayçan quasız alarnı, ni öçen urısnıñ üz däwläte yuq işe sorawlar bua buarlıq. Tawış birüçeläre ällä ni küp tügel. Anda yä 3 tawış. YÄ 5. Menä şuşı uq bülektä Qazannan Röstäm isemle ber keşe. Ul üzeneñ yäşen 27 dip quyğan Putinğa şundıy soraw birä. Äytegez äle, urıs bulmağan xalıqlarnı assimilyatsiäläw – ul sezneñ säyäsätneñ ber maqsatımı? Bu sorawğa bu xäbär äzerlängändä 20 keşe tawış birgän ide. Bu az san tügel. Çönki, soraw bit 221781 urında. Häm sorawlar, inde äytelgänçä bik küp. Alarnı uqıp çığu da distälägän säğät waqıtnı alır ide. Putinğa bu Qazanda yäşäwçe Röstämneñ sorawı citkerelerme, 6 iyül kursäter.
Räfis Cämdixan


text:
Zur yubileyğa — däw boz sarayı
27 iyündä Qazan Kremlendä başqalabıznıñ 1000 yıllığına äzerlek yözennän märtäbäle wä eşlekle söyläşu buldı. Prezident Mintimer Şäymiev dönyanıñ iñ zur tözeleş şirkätläreneñ berse «Skanska» kompaniese citäkçeläre belän oçraştı. Süz Qazanda zur yubileyğa xätle super boz tözü turında bardı. Bu mädäni-sport uzäge 10 meñ keşe sıydıraçaq. Älegä Qazanda nibarı ber boz sarayı eşläp kilä. Ä bit, mäsälän, Helsinkida andıy qorılmalar sanı öç distäläp bar. Älbättä, qorsaq qayğısı belän yanıp yäşägännär «tapqannar qaya aqça tügärgä», dip eyterlär. Läkin keşe ber ipi belän genä yäşämi. Fizkultura—sport yäşlärne yaman ğadätlärdän ayıra torğan iñ ömetle yul ikänen iskä alğanda, Qazan häm respublika citäkçeläreneñ niätlären añlarğa bula.


text:
BDB illäreneñ Minski oçraşuı: kön tärtibendä berlekneñ kiläçäge tora
Rigadan çağıştırmaça yıraq tügel genä, Belarus başqalası Minskidä dä sişämbedä yuğarı däräcäle ikençe ber zur oçraşu açıldı. Anda Bäysez däwlätlär berdämlege illäreneñ citäkçeläre cıyıldı. Kön tärtibendä nigezdä ike töp mäs''älä tora ide - şuşı oyışmanıñ kiläçägen bilgeläw häm äğza illär arasındağı energiä mönäsäbätläre.
Ämma Minskidä bu uñaydan bernindi dä bäyräm tantanaları qaralmağan. Söyläşülär nigezdä oyışmanıñ kiläçäge, anı saqlap qalu-qalmawnıñ kiräklege, saqlanğan xäldä anı reformalaw turında bara.
İqtisadi yaqtan kütärelep kilgän äğzalarnıñ berse - Qazağstan BDB eşen reformalawnı alğa sörä. Qazaq tışqı eşlär ministrı Qasıymcomart Toqayev Minskidäge xäbärçebezgä bu uñaydan, bügenge dönyada här xalıqara oyışma reforma çorın kiçerä, häm Bäysez däwlätlär berdämlege dä bu oçraqta çığarma tügel, dip belderde:
"Süz biredä çınnan da bezneñ urtaq mölkätebez - Bäysez däwlätlär berdämlegeneñ qüwäten arttıru turında bara. Ul elekke sovet cirlärendä yugoslav xällären buldırmaw, däwlätara bäyläneşlärne normal''läşterü, üsterü häm nığıtu eşendä zur rol'' uynadı", dip bilgeli BDB ähämiäten Qazağstannıñ tışqı eşlär ministrı.
Räsmi Astanä BDBnı reformalap, kiläçäktä anda energiä citeşterüçe illärgä, dimäk anıñ üzenä dä, zurraq wäkalätlär birüne alğa sörä. Ämma oyışmada härkem dä Qazağstan fikere belän kileşep betmi.
Gruziä, misal öçen, inde şaqtıy waqıttan birle, üzeneñ berdämlektän çığaçağına işarä yasap kilä. Ul iğtibarnı kübräk, anıñ üzennän tış Ukraina häm Moldova da kergän ikençe ber regional'' oyışmağa - GUAM digänenä birä. Bu törkemgä şulay uq Azärbaycan da kerä, ä anıñ bügengä Mäskäw belän mönäsäbätläre ber dä naçar tügel, häm ul älegä BDB eşendä dä aktiv qatnaşa.
İkençe yaqtan, elek tulısınça Rusiä tarafında torğan Belarus''neñ dä xäzer Mäskäw belän araları bozıla başladı. Küzätüçelär monı Rusiä "Gazprom"ınıñ Belarus''kä satqan gaz bäyäsen kisken arttırırğa cıyınuına bäyli. Elek Rusiä belän urtaq däwlät qorırğa telägän prezident Aleksandr Lukaşenka xäzer inde monı Ukraina belän eşläp qaramaqçı, küptän tügel genä ul Kievkä şunı täqdim itte.
Kärim Kamal


text: Yevropa Berlegeneñ Kiñäyü Komissionerı Olli Rehn, Çernogoriä – Montenegroğa, bäysezlek turındağı referendumnan soñ Yevropa Berlegenä tizräk kerü yulları täqdim itelmiäçäk, dip belderde. Brüsseldä säfärdä bulğan Montenegro premyer-ministrı Milo Djukanoviç belän berlektä matbuğat oçraşuında, Rehn, töbäktäge barlıq illärneñ dä kiläçäge – Yevropada, dip belderde: "Äytkänemçä, Montenegro, könbatış Balkandağı başqa däwlätlär kebek Yevropağa yaqın, ämma taşlama bulmayaçaq." Rehn şulay uq Montenegro belän Serbiäne Podgorisanıñ bäysezlege turında söyläşülärne kiçektermäskä çaqırdı. 21 may könne uzğan referendumda cirle xalıq Montenegronıñ Serbiädän bäysezlegen yaqladı. Bäysezlek öçen 55.5% tawış birde.


text:
Şirin Ebadi AQŞta yaña kitabın täqdim itä
Nobel tınıçlıq büläge iäse, İranda keşe xoquqların yaqlawçı Şirin Ebadi şuşı könnärdä Quşma Ştatlarda üzeneñ yaña kitabın täqdim itä. "İrannıñ uyanuı, İnqilap häm Ömet Xätiräläre" dip atalğan äsär İranda tıyılğan. Kitapta Ebadi üz tormışı, keşe xoquqların yaqlaw yulındağı täcribäse turında yaza. Üzeneñ AQŞqa säfäre waqıtında Ebadi, cämäğätçelek iğtibarın barı tik kitabına ğına tügel, ä ike il räsmilärenä qarşılıqlar turında utırıp söyläşü kiräklegenä yünältergä teli.
"Ber tapqır ber jurnalist mine İran turında ber cömlä belän añlatırğa soradı. Min aña – "İran-qarşılıqlar ile", dip äyttem. İnqilaptan soñ xatın-qızlarnıñ xoquqların çiklägän bik küp qanunnar qabul itelde – şul sanda – xatın-qıznıñ ğömere – ir keşeneñ yartı ğömerenä tiñ digäne dä."
Kitapta Ebadi 23 yäşendä niçek itep İranda berençe xatın-qız xäkimä bulğanın iskä ala. Ämma soñınnan anı bu wazifadan kitergä mäcbür itälär, çönki İran qanunında xäkim eşen – xatın-qız başqara almıy, dielgän. Eştän çitläşterelügä qaramastan, Şirin xanım advokat bula, häm soñıraq Balalar Xoquqların Yaqlawçı Cämğiät tözi.
Ebadi – Nobel tınıçlıq bülägen alğan berençe möselman xatın-qızı buldı. Şuşı olı büläkkä ul 2003nçe yılda layıq dip tabıldı. Kitabında da Ebadi balaçağınnan alıp şul Nobel bülägen alğançığa qädär bulğan tormışı turında yazğan:
"Bu kitapta tuğan könemnän alıp Nobel tınıçlıq bülägen aluıma qädär bulğan xätirälärne yazdım. Şuşı waqıt eçendä İranda bulğan waqiğälär, häm alarnıñ minem tormışıma niçek täsir itkäne turında yazdım."
Ebadinıñ tormış yulına 1953nçe yılda Üzäk Küzläw İdaräse CİA yardämendä İran citäkçese Mohammäd Mossadeğnı xakimiättän töşerü, 1979nçı yılğı İslam İnqilabı, soñınnan Küzläw Ministrlığı agentları tarafınnan bik küp İran ziyalısınıñ üterelüe eläkte. Ebadi, İslam İnqilabınnan soñ xatın-qızlarğa kidertelgän xicaplar häm yawlıqlar turında da yaza. Küplär, başların qaplaw belän äle dä kileşä almıy, di ul. Häm yarım şayartıp üzeneñ İrandağı ber iptäş qızı turında yaza. Şirin Ebadinıñ şul tanış xatını üz maşinasına utırıp yulğa çıqqaç qına, başına yawlıq kiergä onıtqanın añlağan. İñ möhime – qaplanmağan çäçläreñ belän üzeñä yulda iğtibar cälep itmäw. Şuña da bu xatın kire qaytıp tormıyça maşinada ğına itägen salıp başına urap quyğan. Bügenge köndä, Ebadi yazuınça, ägär saylaw mömkinlege birelsä İranda xatın-qızlarnıñ kübese yawlıqların salır ide.
Kitapta küñelsez xätirälär dä küp. Ebadi 1988nçe yılda säyäsi totqınnarnıñ ülemgä xökem itelüe turında yazıp, şul waqıtta yäş tuğanı Fuadnı da yuğaltqanın iskä töşerä. 80-88nçe yıllardağı İran-Ğiraq suğışı da awır xätirälär qaldırğan. Ul suğışta barı tik qoral satuçılar ğına ciñde, dide Ebadi:
"Ğiraq belän 8 yıl suğış bardı. Saddam Hösäin bezneñ 15 şähärne cimerde. Saddam İranlılar häm Ğiraq kördlärenä qarşı ximik qoral qullandı. Ul çaqta Saddam AQŞ belän yaqın duslar ide, häm Ğiraq qoralnı Quşma Ştatlardan alıp tora ide."
16 may könne Californiädä yasağan çığışında, Ebadi, Waşington häm Tährannı qarşılıqlarnı çitkä quyıp kiläçäk turında uylarğa çaqırdı:
"Xökümätlär ber bersenä qarşı bulsa da İran häm AQŞnıñ xalıqları arasında bäxäs yuq. Problemalar nixäyät çişelergä tieş, häm monı räsmi häm açıq söyläşülär yulı belän eşlärgä kiräk."
Ebadi İranğa qarşı xärbi höcümgä kisken qarşı buluın belderde, häm demokratiä köç belän urnaştırıla almıy, dide:
"Minem İrannı täñqitläwemä qaramastan, İranğa qarşı xärbi höcüm yäki bombalaw – bezneñ problemalarnı çişmiäçäk. İranlılar üz illären yarata häm alar annan ikençe Ğiraq yasarğa irek birmiäçäk."
10 may könne Waşingtonda yasağan çığışında, Ebadi, İran xalqına ışanuın, İranda demokratik reformalarğa ömet itüen belderde. İran turındağı bu kitap AQta dönya kürde, şulay uq berniçä telgä, alar arasında fransuz häm alman tellärenä tärcemä itelde. Ebadinıñ tuğan ilendä anıñ tawışı tiz genä işetelergä oxşamağan, anda anıñ kitabı tıyılğan.
Alsu Qormaş


text:
Üzidarä reforması kiçekterelmi
Şimbä könne kiläse yılğa byudjet tözü turında kiñäşmä uzdı. Anda cirle üzidarä reformasınıñ Tatarstanda hiçşiksez başlanuı turında premyer-ministr Röstäm Miñlexanov açıq itep äytte. Aqça häm xoquqi nigezlär citärlek bulmaw säbäple, başqa töbäklärdä üzidarä reforması kiçerelsä dä, Tatarstan menä şuşı sotsial' islax häm üzgärtü çaralarına kereşmäkçe.
Prezident Mintimer Şäymiev Rusiä häm Tatarstan däwlät büläklären tapşırdı. Hönäri belem birü institutı direktorı Güzäl Möxämmätcanova, Efir kompaniäse direktorı Andrey Grigoryev, prezident qarşındağı toraq fondı direktorı Tälğät Abdullin orden, medal'lär belän büläklände. Estrada cırçısı, mädäniät universitetı akterlıq ostası kafedrası mödire Salawat Fätxetdinovqa Rusiyäneñ atqazanğan artistı digän isem birelde. Düşämbe könne İrek mäydanında nigezenä qädär sütelep yañadan qorılğan xökümät binasına cihazlar häm xökümät eşçeläre küçep utırdılar. Elekegesennän dä biegräk bina östenä berdän ber zur bayraq Tatarstan äläme cilferdi başladı.
Rimzil Wäli


text:
1976 yılda Sovet armiäsennän psixik yaqtan sälämät tügel digän diagnoz belän xärbi xezmättän azat itelgän elekke Däwlät Duması deputatı Sergey Şaşurin may axırında irekkä çığaçaq. Rusiäneñ Yuğarı mäxkämäse Şaşurinğa qarata bulğan yala-ğayıpläwlärne yuqqa çığardı.
2005 yılnıñ 2 fevralendä Qazan şähäreneñ Mäskäw rayonı mäxkämäse Däwlät Duması urındığında utırıp alğan deputatnı 1 yılda 8 ayğa iregennän mäxrüm itkän ide. Şaşurin 3 stat'ya buyınça yala yağuda, deputat qağılğısızlığı belän tieşle däräcädä qullanmawda ğayıplänä. Aña qädär ul 7 yılğa qaraqlıqta ğayıplänep iregennän mäxrüm itelä. Şunnan Tatarstannıñ Yuğarı mäxkämäse Şaşurinnıñ deputat bulıp alğanlığın istä totıp bulsa kiräk, 7 yıllıq cäzanı 4 yılğa qaldıra. Xäzer isä Rusiäneñ Yuğarı mäxkämäse Sergey Şaşurinğa qarata yala-ğayıpläwlärne kire qaqqaç aña 2 yılda 7 ay ğına timer çıbıq artında utırası qala. Şaşurinnıñ advokatı Mixail Voronin cäzanıñ waqıtı ğayıplänüçene qulğa alu könennän sanala di. Ğayıple eks-deputatnı Tatarstannıñ tärtip saqlawçıları 2004 yılnıñ 12 martında qulğa alğannar. Dimäk, timer çıbıqlı, durt stena artınnan advokatı äytüençä Şaşurin şuşı aynıñ azağında irekkä çığaçaq.
Şaşurinnı küp tapqırlar cäzağa tartsalar da Rusiäneñ Yuğarı möftie Tälğät Tacetdin häm başqa bilgele keşelär anıñ yağında qalğannar. Ul tieşle urında eşlägändä, tieşle keşelärgä bulışıp qalğan. Şul uq möfti Tälğät Tacetdinnı alsaq ta, Şaşurin 15 mäçetne ayaqqa bastırırğa yärdäm itkän dilär. Anıñ advokatınıñ ğayıple eks-deputatnıñ Tatarstan tärtip saqlawçılarına qarata törle ğayıplär, yalalar atuın belä torıp, axır çiktä cäza waqıtın qısqartuı da moğcizağa oşağan bit. Russiäneñ Yuğarı mäxkämäseneñ qararınnan soñ Tatarstannıñ eçke eşlär ministrı Äsgät Säffärov: “Mäxkämäneñ qararın xörmät itäm. Şaşurin qısqa ğına waqıtta bulsa da tieşle cäzanı aldı, annan soñ bezneñ Şaşurinnan başqa da eşlärebez citärlek, ana bolay da artıq iğtibar birdek buğay” – dip cawap qaytarğan.
Sergey Şaşurin Tatarstan citäkçelegenä oppozitsion köç bulıp tora. Ul dürt stena artında bulsa da, Şaşurinnıñ yärdämçeläre irektä anıñ ideyälären aqrın ğına tormışqa aşırırğa tırışalar. Respublikanıñ bäysez gazetalarında törmädä utıruçı Şaşurinğa yullanğan xatlar kürsätelgän. Konvertlarına Mindeleewsk şähäre, Şaşurinğa dip yazıp ta quyılğan. Dimäk, respublika xakimiätenä oppozitsiä buluçı eks-deputatnıñ törmädän çıqqanın kötep toruçılar citärlek.
Röstäm İsxaqi


text:
Söğüd patşası Törkiägä nigä kilde?
Şuşı oçraşu näticäsendä ike arada 6 kileşügä qul quyıldı. Läkin bolar arxivlar arasında xezmättäşlek, ike ildä dä käsep belän şögellängännärneñ salım tüläw tärtibe, sälämätlek ölkäsendä xezmättäşlek kebek ğädäti kileşülär buldı. Yäğni zur ekonomik xezmättäşlek başlatırlıq kileşülär tügel bolar. Inde mondıy waq töyäk kileşülärgä qul quyu öçen şundıy zur ber delegatsiä belän mondıy bay ber patşa nigä Törkiägä kilde? Töreklärdä ber süz bar: ”Bäyräm tügel, ni tügel, cingi mine nigä üpte?”. Yağni ber Söğüd patşası 40 yıldan soñ nigä Törkiägä räsmi vizit yasarğa kiräk taptı? Patşanıñ sälämätlege dä yaxşıdan tügel. Mäğlüm ike ilneñ ideologiäläre, säyäsi sitemaları da berberenä qapma qarşı. Xätta mäzhäpläre dä täñgäl tügel. Şunı sıltaw itep Söğüd räsmi şäxesläre Ankarağa vizit yasağanda Atatörekneñ mavzoleyına barmıylar. Tabiği bu Törek räsmi häm protokol dairäläreneñ rizasızlığına, jurnalistlarnıñ häm xalıqnıñ rekasiäsenä säbäp bula . Läkin bu yulı bu turıda läm-mim ber süz dä äytelmäde. Dimäk Törek tarafı da Söğüdlarnı açulandırmasqa tırıştı.
Atatörekneñ mavzoleyenä räsmi vizit yasalmawına Prezident Sezer başqaça ber protest belderde. Prezidentlıq sarayı Çankayada Söğüd patşası Abdullah bin Abdulaziz xörmätenä birelgän kiçke sıy mäcelsenä Sezer üz xatını belän kilde. Ul şuşı sıy mäclesendäge berdän ber xatın-qız ide. Mäğlüm, Söğüd irläre xalıq arasına xatın-qızları belän çıqmıy. Alar yabıq işeklär artında totıla. Ä Törkiä isä layıq ber il, xatın-qızlar irekle irlär belän ber tigez xoquqqa iälär. Inde Sezer şulay itep Törek däwläteneñ pozitsiäsen qunağına kürsätmäkçe buldı.
Söğüd patşasınıñ vizitınıñ säwdä bulmawı anıqlandı. Alay bulsa töp säbäp närsä? Şiksez, ike ilne dä qızıqsındırğan tağı da möhimräk xäl, Söğüd Ğäräbstanıñ tönyağında, Törkiäneñ könyağında Ğıraqta, Libanda, Fälästindä däwam itkän qurqınıçlı xällär bulırğa tieş. Çönki Ğiraqta ber yıldan artıq Amerikan xärbiläre torsa da, tärtip urnaşmadı här kön sayın diärlek terroristik aqtlarda unlağan keşelär ülep tora. Fälästin belän İzrael, Liban belän İzrael arasında da iğlan itelmägän suğış bara. Liban digäç döresräge andağı Hizbullah partizannarı belän.
Yaqın Könçığışta çiklärneñ yañadan sızılu ixtimallığı şiksez ike yaqnı da borçıy. Söğüd Ğäräbstan AQŞ-nıñ bik yaqın berektäşe, ä tege yaqtan Ğäräp dönyasınıñ da basımı astında. Törkiä isä idän astı körd partizan oyışması PKK-nıñ tönyaq Ğıyraqtan torıp Törkiä eçendä terror aktları oyıştıruna reaksiä kürsätä. Londonda ğäräpçä näşer itelgän Şärq ul-äwsat gazetasında Tariq el-Xamid “Patşa Ğabdullanıñ Törkiägä vizitı İrannıñ Yaqın Könçığışta täsire artqan ber waqıtqa turı kilde. Törkiä İrannıñ köçen cimerä alırlıq ber däwlät bula alır ide”, dip yazıp çıqtı. Qısqası, Jaqın Könçığışta xäläkät üsäçäk digän qaraş köç qazana. Bu da yaña partnerlar ezlärgä iltä citäkçelärne.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text: Gruziä Rusiäneñ Dönya säwdä oyışmasına kerüenä veto salaçağın qabatladı. Frans press agentlığı, Gruziäneñ iqtisadıy üseş ministrı urınbasarı Vaxtang Lejava süzlären kiterep, Gruziä veto xoquqın barı tik, ägär dä Mäskäw säwdä kileşülären ütäsä, şulay uq Tiflisne çitlätep Abxaziä häm Könyaq Osetiä belän säwdä itüen tuqtatqan oçraqta ğına qullanmayaçaq, dip belderä. Gruziä parlamentı spikerı Nino Burdjanadze da Gruziäneñ dönya säwdä oyışmasınıñ äğzası bularaq, Rusiäneñ aña kerüenä veto salu mömkinlege turında kisätte.


text:
Tatarstanda qayber uqıtuçılar “Pravoslaw mädäniäte nigezläre”n uqıtu yaqlı
Tatarstanda da “Pravoslaw mädäniäte nigezlären” kertergä tırışuçılar bar digän mäğlümat küplärne aptıraşta qaldırdı. Bilgele ki monıñ qaysı rayonnarda küzätelgäne äytelmäde, tağın da bu yunäleştä eşne rayon citäkçeläre tügel, ä ayırım uqıtuçılar alıp barğan. Alar turıdan-turı Mäskäw mäğärif häm fän ministrlığına möräcäğät itkännär. Bu xaqta Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı räiseneñ berençe urınbasarı Rinat Wäliullin
TR Prezidentınıñ Tatarstanda Pravoslaw mädäniäte nigezläre uqıtılmayaçaq digän süzenä qaramastan, qayber rayonnardağı ayırım uqıtuçılar Mäskäw mäğärif häm ministrlığına bu fänne Tatarstanda niçek kertep bulır ikän dip möräcäğät itkännär.
Kongress wäkile Rinat Wäliullin citkergän xäbär Tatarstannıñ mäğärif häm fän ministrlığına bilgele tügel bulsa kiräk. Çönki bu xaqta süz quyırtılmadı. Ämma utırışta qatnaşqan älege ministrlıqnıñ milli mäğärifne üsterü bülege citäkçese Raif Zinnätullin
Bu protsess äkrenläp kerä barır inde ul. Ämma bez ber dingä genä östenle birelergä tieş tügel digän pozitsiädä torabız.
Raif Zinnätullin belderüençä, ministrlıqnıñ sorawı buyınça Mäskäwdäge “Russkoe slovo” digän näşriät böten traditsion dinnär turında mäğlümat kertkän däreslek äzerli. Bu däreslek nigezendä uqıtuğa röxsät berençe bulıp bezneñ respublikada alınaçaq dip belderde Raif Zinnätullin. Şulay uq ul Rusiäneñ qayber ölkälärendä pravoslaw mädäniäte nigezlären räsmi, yäğni töbäk komponentı nigezendä uqıta başlaw Rusiä mäğärif ministrlıyğın da borçıy dip belderä. Raif Zinnätullin
RF mäğärif häm fän ministrı A. Fursenko bu mäs'älä buyınça Rusiäneñ İctimaği pulatına möräcäğät itkän. Bilgele ki aña Konstitutsion sudqa möräcäğät itärgä kiräkle bulğandır, çönki qanun nigezendä mäktäptä dinne uqıtırğa yaramıy.
Tatarstan mäğärif häm fän ministrlığınıñ bülek citäkçese Raif Zinnätullin xakimiät däräcäsendä bara torğan eşlär turında söyläsä, tatar kongressı respublikada kilep tuğan xälgä borçılu belderä. Älegä Tatarstanda pravoslaw mädäniäte nigezlären kertü küzätelmäsä dä, aña omtıluçı uqıtuçılar buluı uq inde ayanıç bulıp qala.
Landış Xarrasova


text:
AQŞ prezidentı George Bush, Germaniä kanslerı Gerhard Şröder belän bulğan oçraşudan soñ Germaniäneñ Ğiraqqa kürsätkän yardäme çiklängän bulsa da, bu tör yardämgä dä räxmät äytte. Germaniä Ğiraqtağı suğışqa qarşı çıqqan däwlätlärneñ berse ide, ämma soñınnan burıçlarnı tüläwne kiçekterergä häm Ğiraq iminlek köçlären äzerlärgä riza buluın belderde. Bush:
"Yardämegez öçen räxmät. Yardämneñ çiklängän bulğanın bik yaxşı añlıym. Çaralar çiklängän bulsa da – Gerhard Şröderneñ yardäme çiksez. Ministrlıqnı tözü yäisä iminlek köçlären äzerläw häm burıç tüläwne kiçekterü – möhim yardäm bulıp tora, minem monıñ öçen räxmätem zur" dide Bush.
Başqa ber mäs'älädä, İran turında Şröder belän Buş tulısınça kileşte. İke citäkçe İrannıñ atom qoralı bulmasqa tieş, dip sanıy.
Bügen Slovakiägä yul totqançı prezident Bush Germaniädäge amerikan xärbiläre belän orçaşa. Pänceşämbe könne Bratislavada Rusiä häm Quşma Ştatları prezidentları Vladimir Putin häm George Bushnıñ yuğarı däräcädäge oçraşuı ütäçäk.
Mainz şähärendä Bushqa qarşı uram cıyınnarında 5 meñgä yaqın keşe qatnaştı, dip xäbär itelä.


text:
Harvard universitetı
Harvard universitetı - AQŞnıñ Kembric şähärendä (Massaçusetts ştatı) urnaşqan xosusıy universitet, Ürmäle göl ligası äğzası. 1636 yılda eşen başlap cibärgän, häm AQŞnıñ iñ qart universitetı bularaq sanala. Yäş din ähele Harvard iseme universitetqa 1639 yılnıñ 13 martında birelä.
Harvard kitapxanäsendä 15 millionnan artıq kitap saqlana. Zurlığı buyınça ul dönyanıñ Böyekbritaniä (British Library), Kongress (Library of Congress) häm Fransiä Milli kitapxanälärennän (Bibliothèque Nationale) genä qalışa.
Harvard kitapxanäsendä tatar telendä yazılğan kitaplar da şaqtıy zur urın alıp tora. Monıñ belän berrättän tatar xalqınıñ tarixına bağışlanğan kitaplar da bar.
Harvard dönya universitetları arasında iñ zur "endowment" waqfına (fondına) iä. 2006 yılda anıñ küläme 29.2 milliard dollar täşkil itte.
Harvardta 2400 yaqın professor-uqıtuçı xezmät quya, 6,700 bakalavr häm 12,400 magistr belem ala. Universitetnıñ räsmi töse – qızğılt şämäxä.


text:
Qazanda «Altın Menbär» möselman kinofestivale başlandı
Qazan kinoteatrlarında atna buyı möselman kinosın kürsäteläçäk. 5nçe sentäberdän başlap 11nä qädär başqalada «Altın Menbär» möselman kino festivale bara. Oyıştıruçılarnıñ äytüenä qarağanda, bäygegä sänğäti yuğarılıqta bulğan , qansızlıq häm doşmanlıqqa öndämägän, islam häm böyek möselmannar turındağı filmnar saylap alınğan. Bäygegä 10 il täqdim itkän 24 film çığarılğan. Annan tış, tağın 25 film konkurstan tış programmada kürsätelä. Rusiä möftilär şurası häm «İslam dönyası» teleradiokompaniäse kütärep çıqqan täqdim möselman dönyasında xuplaw taptı. Festival’dä qatnaşırğa 21 il teläk beldergän, barlığı 130 film täqdim itelgän. Äsärlärne täqdim itüçe illär arasında Qırğızstan, Rusiä, Azerbaycan, Üzbäkstan, Katar, İran kebek däwlätlär bar.
Tanılğan rejisserlar, akterlar häm sänğät ähelläre dä bu festivalgä teläktäşlek kürsätä. Jyuri räise tanılğan stenariy yazuçı Röstäm İbrahimbäkov, fesivalgä ataqlı rejisser Aleksandr Xotinenko kilep kitte, aktrisa Natalya Varley kilde. Marat Başarov häm Sergey Şakurov ta festivalgä teläktäşlek kürsätte.
Bäygeneñ jyuri ägzäläre arasında İran, Azerbäycan, Tatarstan, Başqortostan häm başqa resbublika wäkilläre kerä.
Bäygeneñ programmasında dokumetnal kino zur urın alıp tora. 5nçe sentäberdä, Qırğızstan täqdim itkän, «Gomer ozınlığındağı marofon» digän äsär, Tatarstannıñ «Kitmibez», häm «Ayaz Ğiläcev» kebek dokumental filmnar kürsätelgän. Festivalneñ ikençe könendä tamaşaçılar häm jyuri äğzäläre Azerbäycan, Litva häm Üzbäkstan rejisserları filmnarın qaradılar.
5nçe sentäber kiçendä, Qazanda möselman kino festivaleneñ tantanalı açılu tantanası buldı. Anda çığış yasağan möfti Rawil Ğäynetdin, festival’neñ isemen iskä alıp, Menbär yaqtılıqqa, izglekkä öndäwçe urın ul, dide. Festivalneñ jyuri räise Röstäm İbrahimbäkov, festival yañalığı belän tügel, islam rejisserlarnıñı eşlärenä iğtibar zur buluı belän dä, cämäğätçelekne cälep itäçäk, dide. Kino belgeçe, Kirill Razlogov, bu festival’, başqa ber qaya da kürep bulmıy torğan filmnar belän qızıqlı dip belderde.
Azerbäycan häm İran rejiserrları belän bergä festivaldä Tatarstan sänğätçeläre dä qatnaşa. Ramil Töhwätullinnıñ «Zöläyxa» digän näfis film bäygedän tış programmada kürsätelgän, İldar Yäğfärovnıñ «Küktaw» äsäre bäygegä, büläk öçen yarışa. Annan tış, festival’dä Qazan kinoxronikası studiäse, häm ayırım studiälär töşergän dokumental äsärlär täqdim itelä. Başqortstan filmnarın festival’gä Räis İsmähilov alıp kilgän. Kürşe respublika sänğätçeläre 2 näfis häm ber annimatsion filmnı täqdim itkän. Alarnı Törkiä, Başqortstan, Misır, Azerbaycan, Quşma Ştatlar häm İran rejisserları eşlägän.
Jyuri räise, Röstäm İbrahimbäkov ciñüçelär turındağı farazları belän büleşmäde. Ämma İran kinosın qararğa kiñäş itte. Festival’neñ ikençe könendä, bäygedän tış programmada, «Allahınıñ töse» dip isemlängän film kürsätelde. Filmnıñ rejisserı Mäcit Mäcdi, ber İran awılındağı ğailäne kürsätä. Suqır, invalid malay, internatta yäşägännän soñ, öyenä qayta. Anda anı, äbisennän başqa, ber kem kötmi. Änise ülgän, ätise invalid baladan qıyınsına. Avtornıñ alla turındağı fikerläre ğadi keşe yazmışları, suqır balanıñ, barmaq oçları belän allanı ezläwe aşa çağıldırıla. Film yaratu, keşeleklelek turındağı qimmätlär turında söyli. 6nçe avgust kiçendä, bäyge programmasında, Tatarstannıñ «Küktaw» häm Başqortstannıñ «Sömbelneñ cidençe cäye» digän näfis filnar kürsätelde.Bikä Timerova.


text:
Çallı gruzinnarı xäle
Şuşı wäzğıät buyınça Çallı xakimiätendä dä berqädär söyläşü bulıp aldı. Ayırım alğanda, şähär xäkime İldar Xalikov xucalıq citäkçeläre cıyılışında bu uñaydan belderü yasadı. Anıñ belderüe mondıy: "Yarım- yortı aqılı bulğan ber gruzin arqasında xalıq qıyınlıq kürergä tieş tügel. Gruziäneñ awıru citäkçelege belän gruzinnarnı häm Kavkaz respublikalarınnan başqa xalıqlar belän butarğa yaramıy. Gruzinnar Çallığa "KamAZ" tözergä kildelär häm bez berdäm ğailä bulıp yäşädek, alğa taba da şulay yäşärbez". İldar Xalikovnıñ älege belderüenä gruzinnarnı nıqlap tikşerülär säbäpçe bulğan. Çallıda yäşäwçe gruzinnar qanäğätsezlek belderä başladılar. Mäsälän, otstavkadağı general- mayor, "Yedinaya Rossiä" firqäsen yaqlawçılarnıñ citäkçese Deni Abramaşwili şuşında uq militsionerlarnıñ berniçä tapqır tikşerü belän kilülären äytte: "Bez Rusiädä inde 50 yıl yäşibez, xatınım Ukrainadan. Min Rusiä Watandaşımı, yuqmı? Minem cawap- Rusiä Watandaşı. Mine tikşerergä kilgän ölkän leytenant äytte, yänäse, Vladimir Putinnıñ gruzinnarnı tikşerergä maxsus kürsätmäse bar. Min üzem Putinğa mondıy telegramma cibärä alam: "Xörmätle prezident, sezneñ däräcägezne töşerälär. Min sezneñ öçen tawış birep kenä qalmadım, agitatsiä dä yasadım. Şulay bulğaç, ni öçen bezneñ watandaşlarnıñ xoquqların qısalar?"
Çallıdağı gruzin cämğiäte räise Jumber Yesartiä dä şuşı fikerdä: "Äye, säyäsätçelär xalıqnıñ ğäyebe yuq, disälär dä, axır çiktä ğadi xalıq zıyan kürä. Tikşerü öçen 1,2,3 tapqır kilälär. Bu bik küñelsez küreneş. Kürşelär dä ällä ni uylap beterergä mömkinnär. Artıq zıyan yuq, şulay da yäşäw qıyınlaştı, di gruzin cämğiäte räise Jumber Yesartiä. Şuşı könnärdä Deni Abramaşvili citäkçelegendäge "Çallı Kavkaz" ansamble çit respublikalarğa konsert belän barmaqçı bulğannar, läkin, Rusiä- Gruziä konfliktı alarnı barmasqa mäcbür itkän. Abramaşvili mondıy misal da kiterde: Gruziä başqalası Tiflistä iñ zur hawa alanınıñ direktorı tatar keşese. Anıñ mänfägät'lären berkemneñ qısqanı bulmadı.
Ğafiulla Ğaziz Çallı


text:
Başqortostanda poezd yuldarın hütep hatalar
Başqortostanda poezd yuldarın hüpet hatalar. Nuriman rayonında quyı urmanlıqtağı auıldarźı olo er menän totaştırıusı berźän-ber tar koleyalı timer yulı bar. Bında teplovoz aźnahına ber yöröp urındağı xalıqqa rizıq-maźar, poçta taşıy. Üźenä kürä ber ğümer yulı inde. Ana oşo timer yulın urlap hatqandar. Relstar Mordoviyalağı Ruzaevka stantsiyahı yanındağı ber auılda timer hınıqtarı qabul iteü urınında tabılğan. Relstarźan tış poezd yuldarınan töślö sımdarğa ayıu mayı hörtöüselär źä küp. Mäśälän, Raevka ergähendä ike ätämbay 75 metr qabelde öźöp urlağan. Ular unı hatıu ösön turaqlap ultırğanda totolğan. Çernikovka biśtähendä lä bildäheź sostar oşo yul menän finans xäldären nığıtqan.


text:
Çärşämbedä Fransiäneñ urta diñgez buyında urnaşqan Kann şähärendä 57nçe film festivale açıldı. Festival programmasında Homernıñ "İliad" äsäre nigezendä Hollywoodta töşerelgän "Troy" isemle film da bar. Borıñğı zamannıñ tarixqa kerep qalğan suğışın säxnäläştergän bu film Ğiraqtağı xällär sürätendä belgeçlärdä ayıruça qızıqsınu uyattı.
"28 ğasır elek bulğan dönyanıñ iñ mäşxür suğışın" taswirlarğa alınğan avtorlarğa bügenge Ğiraqtağı xällär ni däräcädä tä''sir itkänder, äytüe qıyın. Ämmä filmnı kürgän belgeçlär anı xättä pasifistik dip atıy, yänäse, suğış turında bulsa da anda suğış aldınğı planda tügel. Bilgele bulğança Homer üzeneñ İliad äsärendä greklar Troyağa 10 yıl buyına bertuqtawsız xöcüm itte dip yazğan. Film suğşınıñ ni barı berniçä köne turında söyli. Älbättä ber film da çığanaq äsärne tulısınça qabatlıy almıy, här rejisser äsärdän närsäneder alıp taşlıy, närsäneder üzennän östi. Troyanı säxnäläştergän çığışı belän alman, Hollywoodnıñ tanılğan rejiserı Wolfgang Peterson da küp närsäne üzgärtkän. Filmda Homer äsärendäge ilahilar da, xättä mäşxür Troya atı da qalmağan. Grek xärbiläre citäkçese Agamemnonnı anıñ tuğrısız xatını tügel, ä Apolonnıñ qahinäse Briseida üterä. Briseida belän Axilles arısında qaynar mäxäbbät uylap çığarılğan. Axilles rolenä Peterson Hollywoodnıñ seks yoldızı Brad Pittnı çaqırğan. "Guardian" gäziteneñ bügenge sanında ul anı niçek sınağanı turında söyli. Min Bradnı aşqa çaqırıp almannarnıñ bik ğadi sınawı aşa ütkärdem. Duñğız botı häm fälän litr sıra. Şunı ütsäñ sinnän şäp Axilles çığa didem, di rejisser. Filmnı kürgän keşelär Pittnıñ uyınawın iskitkeç dip bäyäli. Maqtawğa layıq tağın ber rol, Eric Bana başqaruında, Troya qaharmanı, Hector. Şuşı ike şäxes film buyına iğtibarnı cälep itep tora, qara-qarşı suğışqan köçlär arasında üzenä kürä tigezlek saqlıy. Hector xatının uynağan Britan aktrisası Saffron Burrows, xäcüm itüçe ike grek generalı, Agamemnon häm Menelausnı, George Bush häm Tony Blair belän çağıştıra. Miña bu filmda şul oşadı: anda suğşnıñ, üç alunıñ mäğnäsezlege kürsätelä. Bu mäñgelek problema, bügen dä aktual di ul. Filmğa muzıkanı tanılğan kompozitor James Horner yazğan. Anıñ eşläre arasında ber Titaniknı iskä alu citäder. Troyanı töşerügä 175 million dollar totılğan. Läkin avtorlar bu aqçanıñ kire qaytuına şiklänmi. Kannda nindi uñışqa ireşer, belmim, ämmä bu film 2004tä dönyada iñ küp qaralğan film bulır dip kötelä. Rusiä ekrannarına Troya maynıñ 20senä çığa.
Ali Gilmi, Praga


text:
Rusiädä möselmannarnı ezärlekläw artu yağında, keşe xoquqların yaqlawçılar şulay dip kisätä
Atnakiç Mäskäwdä uzğan maxsus matbuğat oçraşuında keşe xoquqların yaqlawçı wäkillär, din ireklegen bozu oçraqları Rusiä öçen ğädäti ber küreneşkä äylänä bara dip belderde. Alar fikerençä, Urıs pravoslav çirkäwennän tış ildäge başqa dini ömmätlärgä torğan sayın nığraq basım yasala, bu uñaydan möselmannarğa qarata mönäsäbät naçaraya bara.
Audio, Anatoli Pçelintsev
"Federal'' häm cirle büdjetlardan ğibadätxanälär qoru öçen aqça bügenge köndä, ni qızğanıç, barı tik urıs pravoslav çirkäwe öçen genä birelä. Bügen bez yuğarı pravoslav ruxaniläreneñ "Mercedes"larğa ğına utırıp yörüen küräbez, salım tüläwçelär xisabına alarğa Federal'' Saq xezmätennän tän saqçıları quyıla. Nigä barı tik ber dingä qarata ğına şundıy mäxäbbät? Konstitutsiägä qarağanda, Rusiä dönyawi däwlät bulıp tora häm anda bar dini törkemnär dä bertigez xoquqlarğa iä dielä" di Din wä Qanun İnstitutın citäklägän Pçelintsev. Ul şulay uq, Yewropa Şurasınıñ Parlament Mäclese äle uzğan yılnı uq Rusiädä törle dini törkemnärneñ xoquqları bozıla digän fikergä kilgän ide dip belderä. Matbuğat oçraşuında qatnaşuçılar bigräk tä Rusiädä möselmannar xäleneñ naçaraya baruına iğtibar itte, alar xäzer dini ezärlekläwlärneñ berençe qorbanı digän fiker yañğıradı. Bıltırğı Beslan faciğäsennän soñ islamnı terrorğa bäyläw ildä bermä-ber arttı, moña üz öleşen ksenofobik qaraşlar cäyelderü aşa Rusiä matbuğatı da kertä dip belderde keşe xoquqların yaqlawçı wäkillär. 1998-2004-nçe yıllarda keşe xoquqları ombudsmanı bulğan Oleg Mironov, Rusiädä islamğa qarşı käyeflärne arttıruğa haman da däwam itkän çeçen suğışı öleş kertte, ämma monıñ öçen federal'' xökümät cawaplı dide:
Audio, Oleg Mironov
"Rusiädä köçle anti-Kavkaz käyefläre, şunıñ näticäsendä islamğa qarşı da käyeflär cäyelgän. Alar, monıñ säbäbe Çeçnädä dip belderä. Döres, Çeçnä biredä möhim rol'' uynağandır, läkin anda bulğan xällär federal'' xakimiat xatası ide, ul nizaqnı kisätä almadı. Yuğarı citäkçelekneñ xataları ildäge protseslarnı tağın da naçarayta ala" dip kisätä Oleg Mironov, Rusiädä islamğa qarşı käyeflärneñ arta baruı uñayınnan. Soñğı aralarda Rusiädä, ğadi möselmannarnı törle radikal'' törkemnärgä bäyle buluda ğäyepläp qulğa alular, mäxkämälärgä cälep itülär arttı. Keşe xoquqların saqlawçı oyışmalar, xakimiat monı, üzendä şul möselmannarnıñ radikallarğa bäyle buluın kürsätkän töple dälillär bulmasa da eşli, näticädä ğadi keşelär militsiä qullarında törle xurlanuğa, xätta fizik cäberläwlärgä duçar bula dip zarlana.
Kärim Kamal


text:
New Orleans şähärendä 20 meñgä yaqın keşe qotqarunı kötä
"Bu bik bik zur faciğa, min monı sürätli dä almıym, 15-20 meñ keşe qotqarunı kötä," dide New Orleans şähäre merı.
Distälägän meñ ğarasat qorbanı bügen dä aşsız häm susız utıra, şähärdä elektr energiäse yuq. Millionnan artıq keşe düşämbe könne dawılğa qädär şähärdän kitep ölgerde. Häläk bulğannarnıñ sanı bilgesez, ämma meñnärçä keşe ülgän dip farazlana.
New Orleansta qalğan ike Qazan qızı, Qazan Däwlät Universitetı talibäläre Älfiä Nasırova häm Yuliä Salexova uzğan töndä äti-änilärenä şaltrata alğan, alar Rusiädän kitkän tağın başqa studentalr belän bergä üzläre – berniçä distä meñ keşe cıyılğan üzäk sport sarayına barıp citülären ireştergän. Tatar-inform mäğlümat agentlığına Yuliäneñ änise Safia Salexova, balalarğa yärdäm itmilär, berençe çiratta amerikan watandaşlarına yärdäm kürsätälär, dip beldergän. Bügen bez Quşma Ştatlarnıñ Ğädättäntış Wazğiätne İdärä İtüneñ Federal Agentlığına, Louisina ştatı bülekçäsenä şaltratıp, ni öçen çit il watandaşlarına yärdäm kürsätelmi, dip soradıq:
"Bu döres tügel, yärdäm kürsätelmäwneñ säbäbe – alarnıñ rasa yä milläte tügel," dide agentlıq wäkile.
Dönya cämäğätçelege, NATO häm Berläşkän Millätlär Oyışması, Yevropa Berlege Quşma Ştatlarğa yärdäm itergä äzer buluların belderde. New Orleans şähärenä amerikan prezidentı George Bush kitte.


text:
Noyäber ayında G.Bush belän yarışaçaq demokratlarnıñ kandidatın saylaw protsesı düşämbe kiç İowa ştatında başlana.İowada ütkärelgän sonğı fiker beleşülär demokratlarnıñ 4 namzäteneñ berbersenä bik yaqın toruın häm alar arasında qatı yarış bulaçağın kürsätä. İowada ciñep çığu partiäneñ noyäber yarışı öçen kandidat bulaçağın añlatmıy. Älege prezidentnıñ ätise, şulayuq B.Clinton İowa yarışında yuğaltqan idelär. İowada ciñü namzätneñ aldağı kampaniäse öçen etärgeç bula ala.
Atna azağında namzätlär , kemgä tawış birergä qarar qılmağan saylawçılarnı cälep itü öçen tırıştı. Alar 11%täşkil itä. 4 namzätnen berse Vermontneñ elege gubernatorı Howard Dean, Missouri senatorı Wäkillär palatası äğzası Richard Gephard, tönyaq Carolin-dan senator John Edwards, Massachusett ştatınnan John Kerry,İowada ütkärelgän fiker beleşügä kürä berberlärenä bik yaqın tora,. Saylawlarda saylawçılar urnalarğa barıp tawışın birep qayta. İowada partiä äğzaları bügen kiç, mäktäp, klub, çirkäw kebek törle cämäğätçelek urınnarında caucus –cıyılış ütkärep tawış biräçäklär. Monıñ öçen atna azağında här törkem İowanıñ barlıq maxallä bistälärenä saylawçılarnı cälep itü häm düşämbe kiç caucusqa küpläp kilüläre öçen üz ixtiari yardämçelären cibärde. İowa da Drake Universitetı politik häm xalıqara mönäsbätlär bülege başlığı Dennis Goldford caucusnı häm monıñ namzät öçen ähämiäten bolay dip añlattı(audio) caucusnıñ närsä buluın añlau öçen in yaxşı yul namzätlärne sınaunı kötkän yarış maşinaları belän çağıştıru Kampaniä İowada ozaq waqıt bara. Anda kandidat da kündermä dä bilgele buldı, böten mäsälä xäzer maşinalarnı sınau -yarış , motor köçle bulsa alar uñışlı bulaçaqların uylıy.
Vermontnıñ eleke gubernatorı Howard Dean Demokrat kandidatları arasında suğışqa qarşı pozitsiäse belän alğa çıqqan bulsa da, sonğı atnalarda popularlığı kimi töşte. Kiçä anıñ xelel cifäte tabibä Judith Steinberg Dean yaqlap qısqa çığış yasadı. Şulayuq eleke prezident Jimmi Carter(audio)
Min ber namzätne dä yaqlamayaçağımnı aldan äytep quysam da Gubernator Deannıñ baştan uq alğan qıyu pozitsiäsen nıq xuplıym dide
Senator John Kerry kiçä İowa_Waterlooda yasağan çığışında (audio)
G.Bush oçqıç kimesendä missiä tämamlandı digän plakat aldına çığış yasağanda amerikannar böyek illärendä här minutta 2 keşeneñ xezmät urınıñ yuğaltuın añlamayaçaq dip uylağandır.
Demokratlarnıñ tanılğan ber namzäte pensiädäge general Wesley Clark İowada yarışmıy.Ul ğıynuarnıñ 27dä ütäçäk New Hampshire primarylere öçen äzerlänä. ,New Hampshire dän soñ 2nçe martta super Tuesday (super sişämbe) tora anda 10ştat qarar biräçäk
Drake universitetınnan Goldford süzlärençä , İowa demokratları konservativ pozitsiädä , alar sotsial iminlek, sälämätlek saqlau, mäğarif, iqtisad ,eş urınnarı häm älbättä Ğıraq suğışına borçıla.. Ğomumän alar ildäge demokratlardan ayrılmıy.Barlıq demokratlar kebek G.Bushnı çitlätäçäk namzät ezli .Demokratlar 50yıldan soñ berençe märtäbä xakimiättän çitlätelgän prezidentlıq, wäkillär palatası häm senat respublikannar kontrolendä tora .
Bush belän demokratlarnıñ nindider namzäte arasında saylaw bulsa,sonğı fiker beleşügä kürä Busqa 43 , demokrat kanditqa 45% tawış bireläçäk. Bu älbättä fiker beleşü genä. G.Bush sişämbedä yasayaçaq ilneñ wazğiäte turındağı çığışına äzerlänä
färidä xämit, praga


text:
Titov demokratiä uynıy
Samar ölkä duslıq yortında cäyge kanikullar aldınnan yomğaqlaw utırışı uzdı. Yegermegä yaqın milli üzäklärneñ citäkçeläre yılnıñ altı ayına yomğaqlaw yasadılar. Cämäğätçelek Şurasına östämä sorawlar da kertelgän ide. Eş şunda ki, Konstantin Titov gubernator itep bilgelängäç, yaña xökümät citäkçelären raslar aldınnan, beraz demokratiä uynap alırğa buldı. Konstantin Titovnıñ cämäğätçelekkä möräcäğätnamäsendä menä mondıy fiker yata. Fälän- fälän ministrlıqqa kemne täqdim itär idegez, häm inde şunda uq törle-törle törkemnär üzlärenä qulay şäxesne xuplap, xatlar yazıp, imzalar cıya başladılar.
Mäğärif ministrına kandidatlar isemlegenä bäyäne, älbättä inde, tik xönärmändlär genä bäyäli ala. Niçek inde kiçäle- bügenle Samara cirlegenä kilep milli- mädäni üzäk oyıştırğan koreyalı, tajik, çeçen, azerbaycan, qazax üzäkläre ministr qädär ministrğa xönäri qaraş belän kemneder täqdim itä alsın ikän? Utırışta " Tuğan tel" cämğiäte wäkile ğomum imza cıymıyça " här milli- mädäni üzäk üz isemennän genä fikeren gubernatorğa citkezergä tieş",- digän täqdim kertte, häm milli yulbaşçılar monıñ belän şunda uq rizalaştılar da.
Älbättä, mäğärif ministrınıñ kem buluı millätlär öçen barıber tügel. Bügenge mäğärif ministrı Yefim äfände Qoğan awıl mäktäplären ereländerüdä aktivlıq kürsätsä dä, tatar cämäğätçelegeneñ " mäktäplärgä xristian kul'turası sabaqları"n kertügä qarşı çığuın xupladı. " Tuğan tel" isemle Samara ölkä tatar cämğiäte gubernator Konstantin Titovqa cibärgän xatında mondıy yullar da bar: " Bez, tatar cämğiäte citäkçeläre, Samar ölkäseneñ mäğärif ministrı urındığında kiläçäktä dä Yefim Qoğannı qaldıru yağında, çönki Qoğan äfände aqıllı täqdimnärgä qolaq sala belä, şul uq waqıtta ölkädäge mäğärif çeltären Yevropa bieklegendä kütärergä tırışlıq kürsätä",- dielä xatta. Şamil Baxautdin, Samara.


text:
Aşık Emekçi - Patron Ağa Meclisi
Sanatçı : Aşık Emekçi
Türkü : Patron Ağa Meclisi
Etiketler : Aşık Emekçi - Patron Ağa Meclisi türkü indir, Aşık Emekçi - Patron Ağa Meclisi türkü dinle, Aşık Emekçi türküleri, Patron Ağa Meclisi mp3 indir, Aşık Emekçi türküleri Patron Ağa Meclisi türküsü, Patron Ağa Meclisi sözleri, Aşık Emekçi mp3 dinle, Aşık Emekçi download, Patron Ağa Meclisi bedava mp3, Aşık Emekçi türkü sözleri, Aşık Emekçi türkü dinle, Aşık Emekçi son albüm indir
Aşık Emekçi Türküleri
Aşık Emekçi - İbrahim le Ali Haydar
Aşık Emekçi - Deniz Yusuf Hüseyin
Aşık Emekçi - Kan Damladı Beynime
Aşık Emekçi - Mahir İle Yoldaşları
Aşık Emekçi - Ali nin Aşkına Düştük


text:
Universitetnıñ 200yıllıq yubiley çaraları iñ yuğarı noqtağa citte
Qazan däwlät universitetınıñ diplomın alıp, şuşı uqu yortınnan çıqqan meñlägän keşe, 200 yıllıq yubiley çaraların küzätep bara. 17 noyäberdä bäyrämneñ iñ yuğarı noqtası buldı. Qazan däwlät universitetınıñ yubiley çarasına bağışlanğan tantanalı utırış, UNİKS binasında ütte. Anda Rusiäneñ yıraq töbäklärennän cıyılğan elekke studentlar, uqıtuçılar cıyıldı. Säxnädä Prezidium äğzäläre utırdı. Alar arasında, Tatarstan Prezidentı, xökümät räise, parlament başlığı, Rusiäneñ mäğäruf häm fän ministrı, Mäskäw universitetı rektorı häm başqa däräcäle qunaqlar bar ide. Rusiä ministrı Andrey Fursenkoğa, xätta, cıyılışnı başlap cibärer öçen, utırışığız inde, dip zalğa möräcäğät itärgä turı kilde. Çönki, yıllar buyı küreşmägän elekke kurstaşlar, xezmättäşlär aralaşıp tuya almadı.Cıyılışnı Rusiä ministrı alıp bardı, berençe bulıp Tatarstan prezidentı çığış yasadı. Ul başta, Rusiä Prezidentı Vladimir Putinıñ dotlaw xatın uqıp birde. Annan üz isemennän dä qotladı, notıq uqıdı. Üzen çığışında, Prezident, universitet üseşenä tatar ğalimnäreneñ kertkän öleşen häm şuşı yuğarı uqu yortınıñ tatar tarixın, mädäniäten öyränügä quyğan tırışlığın dä bilgeläp kitte. Mintimer Şäymievtan soñ, Universitet rektorı Mäqzüm Säläxov çığış yasadı. Ul universitet tarixına tuqtalıp, yazuçılar Aksakov, Lev Tostoy belän ber rättän Qayum Nasri, Ğilem Qomay kebek ğalimne iskä aldı. Ul şulay uq, universitet yubileyı öçen aqçalarnı respublika byudjetınnan alınğanın äytep kitte. Universitetnıñ 200 yıllığı belän elekke student, aspirant, uqıtuçı, ä xäzer Duma deputatı Oleg Morozov ta qotlap çığış yasadı. UNESKOnıñ Mäskäw bülege wäkile, UNESCO başlığı Koichiro Matsuuranıñ qotlawın uqıp birde. Universitet bäyrämenä, Almaniä, AQŞ, Angliä, xätta Qıtay uqu yortları wäkilläre kilde. Tantanalı utırışta Rusiä universitetları rektorları da qatnaştı. Qazanda yuğarı belem alğan, ä xäzer Kastroma gubernatorı bulğan Viktor Şerşunov çığış yasadı. Berençe rektorlarnıñ berse Loboçevskiynıñ tuğannarı, akademik Zavoyskiynıñ ulı da qatnaştı anda. Qunaqlar arasında Fikrät Tabeev ta bar ide. Ul 50nçı yıllarda universitetnı tämamlağan keşe. Şağir Yevğeniy Yevtuşenko da universitet yubileyına kilde. Ul tantanalı cıyılışta bulmadı, Qazannı ayırım qarap yörgännän soñ, jurnalistlar belän oçraştı, bäyräm konsertın qaradı. Yubiley çaraları yağın 2 kön däwam itäçäk.
Bikä Timerova.


text:
Nindäy genä qarşılıq bulha la, Başqortostanda xalıq referendumı ütäsäk. Köräştäştäreneñ ažımdarın xuplap Räsäy kommunistar partiahı üžäk komitetı räyese Gennadiy Zyuganov şunday beldereü yähağan. Unıñ äyteüyınsä, referendum yomğaqtarı barlıq ilgä, donya yämäğätselegenä yetkereläsäk häm demokratik Başqortostan arxitektoržarına abruy östämäyäsäk. Partia sekretaríatı Başqortostandağı räsmi xäkimiät qanunğa yaraqhıž ažımğa barıp, töbäktäge sosial-iqtisadi xälde totoroqhožlandırırğa ixtimal tip isäpläy häm oşo turala baş prokuraturanı, yustisia ministrlığın, üžäk haylaw komissiahın, yuğarı mäxkämäne, keşe xoquqtarı wäkilen iskärtergä uylay. 20 awgust respublika kommunistarı konferensiahı ütergä teyeş ine. Öfönöñ Kirov rayonı mäxkämähe kommunist Tatyana Sklyarovanıñ sarağa saqırılmawı turahındağı ğarízahına yaraşlı sara legitim tügel tip qarar sığaržı. Oyoşmanıñ Başqortostandağı töbäk büleksähe yetäksehe Rinat Ğäliev konferensiağa bötäheneñ dä saqırılıuı turahında belderže. Respublika prezidentı xakimiätendä kommunistaržıñ bıl ažımın kire bahalanılar. Kommunistar üžžäre ihä referendumğa sığarılğan horawžar räsmi xakimiät ösön uñayhıž tip belderže. Unda respublika prezidentına ışanmawsanlıq kürhäteü, parlamentqa östämä haylawžarğa kommunistar partiahınıñ töbäk büleksähennän kandidattar kürhäteü mäsäläläre bar ine.
Rämzit Abuläev, Öfö


text:
Başqortstan wäkillege Surgutqa kitte
Başqortstan wäkillege Xantı-Mansi avtonomiäle okrugınıñ Surğut şähärenä kitte. Başqortstan Mädäniät häm milli säyäsät ministrı urınbasarı Rafael' Şafikov citäkçelek itkän bu wäkillek Surgutta Başqort mädäniäte könnärendä qatnaşaçaq. Bu çaralar 11-12 noyäber könne ütä häm alar Başqortstannıñ Rus däwlätenä quşıluına 450 yıl tuluğa bağışlana.
Rafael' Şafikov äytüençä, Başqortstan mädäniäte könnäre programması bik bay. Başqortstan wäkilläre anda Xantı-Mansi avtonomiäle okrugı Xökümäte äğzaları, şulay uq Surgut şähäre meriäse citäkçelege, andağı möselmannar citäkçese, möfti Tahir Samatov belän oçraşular ütkäräçäk.
Töp mädäni çaralar şimbä könne ütä. Başqortstan wäkillege ölkädä yäşäwçe millättäşlär belän söyläşülär ütkäräçäk, milli-mädäni ixtıäclar xaqında fiker alışaçaq. Kiçen isä Surgut däwlät universitetınıñ konsert zalında bäyräm çaraları zurlap däwam itäçäk.
12 noyäber könne Başqortstan wäkillären Lyantor şähärendä dä kötälär. Anda da eşlekle söyläşülär häm qızıqlı mädäni çaralar qaralğan.


text:
Millionerlar safı işäyä. Ägär respublikta 2003nçe yılda 117 millioner bulsa, uzğan yıl alarnıñ sanı 1125kä citkän. Bu turıda federal salım xezmäteneñ respublika bülekçäse ireşterä. 10 million sum keremgä iälär öçençe yılnı 8 keşe bulsa, uzğan yıl alar 109 bulğan. 100 million sumnan da kübräk keremle 11 keşe terkälgän.
Faciğälär bulıp tora. 3nçe may Stärletamaq şähäreneñ “Qawstik” zawodında butadien ğazın tazartu caylanmasında yanğın çığıp, köçle şartlaw bulğan. Näticädä öç keşe zıyan kürgän, öçeseneñ dä xäle awır dip ireşterälär. Bu waqiğäne zavod citäkçeläre yäşerü säbäple ul yaña ğına mäğlüm buldı. Mäläwezdä ber ir şikär astında qalıp haläk bulğan. 46 yäşlek Mäläwez şikär zawodı eşçese üzeneñ saqsızlığı arqasında bunkerğa yığılıp töşkän häm ul eşläp kitep şikär astında qalıp ülgän.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Äfğanstandağı berdänber xatın-qız gubernator: Habiba Sorabi
Äfğanstandağı Bamian vilayäte iseme dönyağa anda Taliban ike Budda häykälen cimergäç tanıldı. Ämma bu isemneñ tağın ber üzençälege bar – Bamian – xatın-qız citäklägän Äfğanstandağı berdänber provinsiä. Prezident Hamid Qarzai Habiba Sorabi isemle bu batır xatın-qıznı wazifağa 6 ay çaması elek bilgeläde. Radiobız xäbärçese belän bulğan äñgämädä, Habiba xanım, yuğarı wazifağa anıñ bilgelänüe – vilayättäge xatın-qızlar tormışına uñay yoğıntı yasadı, dip belderde. Şulay uq Bamian Buddaların torğızu plannarı turında da söyläp birde...
"Sorabinıñ Bamiannıñ berençe xatın-qız gubernatorı buluı, Bamian xalqına xatın-qız belän xezmättäşlekneñ uñışlı bulğanın kürsätergä mömkinlek birä. Şulay uq bu xäl xalıqara cämäğätçelek iğtibarın da cälep itä ala. Eş näticäläre bulır dip ömetlänäm, çönki vilayät başlığınıñ uñışı – xatın-qızlarnıñ citäkçe urınnarda eşli aluın kürsätäçäk, xatın-qızlarğa ürnäk bulaçaq."
Sorabi üze, bu wazifağa kilüe belän xatın-qızlarğa bulğan qayber çikläwlär bette, di:
"Ber könne min Band-e Amir töbägendä xatın-qızlar belän oçraştım. Ul oçraşu miña bik qızıq buldı çönki xatınnar açılıp kitep üzläreneñ problemaları turında söyläde. Häm minem küñelgä iñ yaqın bulğanı şul – xatın-qızlar elek üzläreneñ mäçetkä dä bara almawları, başqa cirgä çığa almawlar turında söyläde. Xäzer isä irlär alar sorağanğa qarşı kilmi, inde gubernator da xatın-qız bulğaç, öydän çığarğa röxsät, digän irläre. Häm xatın-qızlarnıñ bu mömkinlekne bik tä uñay maqsatlarda qullanğanın kürdem"
Bamian – Äfğanstannıñ üzäk öleşendä tawlar arasında urnaşqan suğışta cimerelgän xäyerçe prvinsiä. Üze hönäre belän daru yasaw belgeçe bulğan Sorabi, mondağı xatın-qızlarnıñ iñ zur probleması – xäyerçelek tügel, ä uqu-yaza belmäw, di:
"Xökümät dairälärenä eşkä alırlıq belemle xatın-qızlarnı tabu bik awır. Bamianda barı tik ike mäktäp bar, alarnıñ bersendä qızlar barı tik 9 yıl uqıy. Şulay itep Bamianda xatın-qızlar arasında belem däräcäse bik tübän," dide Sorabi.
Ämma xatın-qız gubernator wazğiätne yaxşırtaçağına ışana. Yaña mäktäplär buldıru, xatın-qız uqıtuçılarnı buldıru, xatın-qızlar öçen eş urınnarı açu – menä Habiba xanımnıñ plannarınıñ qayberläre genä. Ämma töp plan – Bamiannıñ üzençälege bulğan, 2001nçe yılda Taliban tarafınnan cimerelgän Budda häykälen torğızu:
"Provinsiä başqalası Bamiandağı bik küp tarixi häm arxeologik häykällär keşelärneñ başbaştaqlığı yäki iğtibarsızlığı arqasında cimerek xäldä qaldı. Xäzerdän başlap min bu tarixi urınnarnı saqlaw planı qabul itergä telim. Älege plan nigezendä häykällär saqlanaçaq häm xalıqnıñ yäşäw däräcäse yaxşıraçaq."
Budda sınnarına kilgändä, alarnıñ bersen genä torğızu qaralğan. İkençese Talibannıñ wäxşäte bularaq saqlanaçaq. Sorabi üzenä quyğan maqsatlarnıñ berse – yullar tözü. Anıñ süzlärenä qarağanda, Bamian xalqınıñ xäyerçelek, tabiplar häm mäktäplärgä barmawı kebek bik küp problemaları – barıp citer öçen yullar bulmawınnan çığa.
48 yäşendä Äfğanstan vilayäte başlığı itep bilgelängän Habiba Sorabi turında böten xalıqara basmalar yazğan ide. Uzğan atnada Sorabinıñ iseme yañadan Qabulda çığuçı töp basmanıñ berençe bitendä ide. Çönki Sorabi 18 sintäber könne uzğan saylawlarda tawış birä almağan. Anıñ terkälü qağäzer barı tik Qabul öçen bulğan. Üzeneñ tawış birä almağanına ükeneç beldersä dä, Sorabi, başqalar saylıy aldı, häm tawış birü uñışlı buldı, dide:
"Saylawlar irekle ide. Tawış birüdä telägän här keşe qatnaşa aldı. Ämma xatın-qızlarnıñ nämzätlär turında ber ni dä belmäwe – zur problema ide. Qızğanıçqa qarşı qayber nämzätlär monnan üzlärenä fayda çığardı. Min saylaw urınnarına barğaç, xatın-qızlarnıñ parlament belän cirle şuralar arasındağı ayırmanı belmäwlären kürdem," dide Sorabi.
Bamiannıñ xatın-qızları Sorabi turında närsä uylıy soñ? Parlamentqa nämzät 26 yäşlek Xadija Bahari, Sorabinıñ vilayät başlığı buluı – yaxşı, di:
"Sorabi xanımnıñ Bamian gubernatorı buluına min bik şatmın. Xalıqnıñ küpçelege anı bik cılı qabul itte. Bu – xatın-qızlarğa işeklärne aça torğan ğämäl," dide Bahari.
Ämma Sorabi äytüençä, bu äle – eşneñ başı ğına.
alsu qormaş


text: İzrail liderı Yevropa illäre citäkçelären Yasir Arafat belän araların özärgä ügetläsä dä, Yevropa Berlege fälästinnär liderı belän söyläşülärne däwam itäçäk. Yevropa berlege wäkile Emma Udwin, Fälästin avtonomiäse premier-ministrı belän İzrail xökümäte başlığı Ariel Şaronnıñ söyläşülärenä, Yevropa Berlegeneñ Yäsir Arafat belän bulğan bäyläneşläre berniçek tä qomaçawlarğa tieş tügel dip belderde. İzrail belän Quşma Ştatlar Arafatnı terrorçıl oyışmalarğa teläktäşlek belderüdä gäyepläp, anıñ belän mönäsäbätlärne beterdelär. İzrail, Yevropa Berlegeneñ Arafatqa qarata bulğan mönäsäbäte näticäsendä, yaqın könçığışta tınıçlıq urnaştıruda Awropa berlegeneñ sizelerlek rol' uynawın kürergä telämi.


text:
Taźa qullı bulmağan etäkse mäxkämä yazahın aldı
Öföläge töźölöş oyoşmaları etäkseläreneñ berehe yauapqa tarttırılğan. Ul qaźnağa źur summala halım tülämäüźä ğäyeplänä. Eşqıuar qaźna iśäbenä ete yöź meñ humdan aşıu aqsa küsermägän. Bıl kilemde firma xujahı şäxsi mänfäğättä totona. 37 yäşlek etäkse xäźer däülät fayźahına 100 meñ hum külämendä ştraf tüläyäsäk. Öfönöñ Sovet rayon mäxkämähe oşo turala qarar itkän. Mäxkämägä tiklem eşqıuar teyeşle ete yöź meñ hum halım aqsahın tulıhınsa qaytarğan. Bınan tış ul üź ğäyeben tulıhınsa tanığan.
B Fatqullin Öfö


text:
Yäşlär forumı : virtual millät tözergä genä qalamı?
Zamança kommunaktsiä çaraları temasın tikşerüçe seksiädä tatar matbuğatında eşläwçe xäbärçelär, İnternet säxifälären alıp baruçı keşelär, yäşlär oyışmaları citäkçeläre qatnaştı. Başqortstan tatarları delegatsiäse küpläp kilgän ide, Perm ölkäseneñ Barda rayonı wäkilläre, Latviä häm Litva tatar cämğiätlärenä yöreçe yäşlär, İcaw, Samara, Çallı, Alabuğa, Älmät tatar yegetläre- qızları da buldı. Seksiädä söyläşü TNV tele-radio kompaniäseneñ mömkinlekläre häm Rusiä, yıraq çit illärdä taraluyı turındağı temadan başlanıp kitte. Annan soñ, Tatmedia agentlığı wäkile Tatarstan mäğlümat çaraları turında ğömümi mäğlümat birde. Yaponiädä yäşäwçe Qazan jurnalistı Larisa Usmanova citdi fänni çığış yasadı. Ul tatarlarğa global çeltärgä virtual millät tözergä, virtual dönyada saqlanıp qalırğa bula, digän qızıqlı täqdim yañğırattı. «Tatarstan» jurnalınıñ baş möxärrire Rifat Fattaxov virtual tatar dönyası turındağı xıyallardan real tormıştağı problemalarğa qaytardı. «Tatarstan» jurnalınıñ baş möxärire kütärgän temanı «İdel» yäşlär jurnalınıñ xäbärçese dä däwam itte, çönki töp räsmi jurnalda ğına tügel, yäşlär jurnalında da näq şuşı akça citmäw, reklama birelämäw, milli kadrlar bulmaw kebek problemalar kisken tora. Şuña ul rezolyutsiägä tatar yäşlär jurnalınıñ mäsälälärenä dä iğtibar kürsätergä, digän cömläne kertergä soradı. İnternetta häm real tormışta eşläwçe yäşlärdän Mäskäw qızı Adil İlyasova söyläde. Ul problemalar quyudan tuqtap, alarnı xäl itügä küçärgä waqıt dide. Seksiädän soñ rezolyutsiä qabul itelde. Anda tatar mäğlümat çaralarına tatar yäşläre öçen maxsus säxifälärne açırğa täqdim itü, internet säxifälärdä milli üzañnı tärbiäläw maqsatın bereçne urınğa quyarğa, Tatar kongressı qarşında yäş tatar jurnalistlar assotsiatsiäsen tözergä, tatar yäşläre öçen zamança cırlar, klip, köylär cıyıntıqların buşlay taratırğa häm başqa mäsälälär kertelde.
Bikä Timerova.


text:
AQŞ belän Qazaxstan yaqınayamı?
AQŞnıñ Üzäk Aziädäge ğaskärläre tiräsendä soñğı waqıtlarda törle imeş-mimeşlär yöri. Uzğan yıl axırında Üzbäk xökümäte amerikan xärbilären üzendäge Qarşı-Hanabad bazasınnan kitergä mäcbür itte. Qırğızstandağı Manas xärbi hawa bazasında AQŞ ğäskärlären qaldıru-qaldırmaw turında kierenke söyläşülär däwam itä. Mäğlümat çaraları, Astana belän söyläşülär näticäle bulsa Amerika üz xärbi köçlären Qazaxstanğa urnaştırırğa mömkin, digän farazlar bäyän itte. Moñarçı Rusiä, Qıtay häm AQŞ belän tigez mönäsäbättä torırğa tırışqan Qazaxstannıñ moña mönäsäbäte nindi bulır?
"Qazaxstan – Üzäk Aziädäge köçle häm totrıqlı däwlät. Anıñ töbäktä töp rolne uynarğa böten mömkinlekläre bar. Qazaxstan Üzäk Aziäneñ terrorğa bireşüenä qarşı tora ala torğan däwlät."
Bu süzlärne MacDougall may ayında Waşingtonda Qazaxstan saqlanu räsmiläre aldında äytte. Qayber belgeçlär fikerençä, AQŞnıñ Qazaxstan belän xezmättäşlek itmi başqa çarası yuq çönki töbäktäge başqa illär belän Waşingtonnıñ mönäsäbäte yaxşıdan tügel.
Yağulıqqa bay Qazaxstanda AQŞnı ber xärbi xezmättäşlek kenä qızıqsındırmıy. Uzğan ayda vise-prezident Dick Cheney Qazaxstanğa barıp Rusiäne uratıp uzğan gaz häm neft ütkärgeçlärenä xuplaw belderde. Prezident George Bush, Azärbaycannı, Baqı-Tbilisi-Ceyhan neft ütkärgeçenä qatnaşudan Qazaxstannı töşerep qaldırmasqa çaqırdı, häm menä bügen genä Qazaxstan ilbaşı Nursoltan Nazarbayev, Astananıñ, AQŞ yaqlağan proyektta bulğanın rasladı.
Şulay itep Waşington üz maqsatları arqasında Qazaxstanda demokratik reformalar ütkärelmäwenä küz yomarğa äzerme, digän soraw tua. Prezident Nazarbayev oppozisiäne çikli, matbuğat irekle tügel, xalıqara cämäğätçelek saylawlarnı täñqitläp çıqtı.
AQŞtağı Johns Hopkins Universitetında Üzäk Aziä-Kavkaz İnstitutı citäkçese Svante Cornell fikerençä, Amerika demokratiäneñ ähämiäten kimetmi:
"Yış qına ber yaqtan yağulıq häm iminlek wä ikençe yaqtan- demokratiä häm keşe xoquqları mäsäläläre arasında qarşılıq kürälär. Min monı xata dip äyter idem. Bu wazğiätne döres añlamaw. Berençedän, böten iğtibarnı demokratiäläşterügä genä birü – mömkin tügel. qalğan säbäplär – elekke sovet qaldıqları, töbäktä säyäsi kultura buldırırğa mömkinleklär bulmaw."
Anıñ süzlärenä qarağanda, Waşington, Üzäk Aziä däwlätlären izolyasiädä qaldıru urınına, alar belän eşläw yulın saylağan:
"AQŞ häm Könbatışqa, böten köçne demokratiägä yäki keşe xoquqlarına, bälki iminlekkä birimme dip uylap utırmasqa, ä barısın da qayğırtırğa kiräk. İminlek säyäsi tärräqiättän möhimräk bula almıy. Säyäsät – iminlek häm yağulıq mäsälälärennän östen bula almıy. Barısı da bergä bulırğa tieş."
Ämma Üzäk Aziä belän ber Waşington ğına qızıqsınmıy. Qazaxstannıñ Rusiä belän mönäsäbätläre niçek bulır?
Qayber belgeçlär fikerençä, AQŞ ğaskärlären Üzbäkstannan çığaru basımın näq Mäskäw yasağan, häm Qırğızstan räsmiläre dä Rusiä basımı astında dip uylawçılar bar. Rusiä Fännär Akademiäseneñ Könçığış Öyränülär İnstituı professorı İrina Zvyagelskaya, Rusiä ber kemgä dä basım yasamıy, dip sanıy:
"Rusiäneñ säyäsäte – AQŞnı Üzäk Aziädän çığaru dip äytä almıybız. Bezgä töbäktäge amerikan säyäsäte oşamasqa mömkin, ämma alarnı quıp çağaru maqsatı yuq. Amerikannar töbäktä Rusiä başqara almağan faydalı eşlär eşli ala, şuña kürä Rusiä moña aqıllı qararğa tieş, bez monı eşlibez dä."
Zvyagelskaya süzlärenä qarağanda, Qazaxstannıñ Rusiä belän urtaq mänfäğätläre küp şuña kürä mönäsäbätlär yaqın bulaçaq.
AQŞtağı Üzäk Aziä-Kavkaz İnstitutı citäkçese Svante Cornell da bu fiker belän kileşä. Qazaxstan AQŞ, Rusiä, Qıtay häm Yevropa Berlege belän xezmättäşlek itep barısınnan da fayda kürep yäşiäçäk dip farazlana.
Alsu Qormaş


text:
İzrail belän Hizballa arasında ut tuqtatıldı. Ozaqqamı?
Düşämbe irtäsendä İzrail belän Hizballa arasında ut tuqtatu turındağı kileşü köçenä kerde. Şulay itep ber aydan artıq barğan bäreleşlär tuqtatıldı. Ämmä bu solıxnıñ ğomere ozın bulırmı? Küp närsä xäzer kileşüne täemin itü tırışlıqlarına bäyle bulaçaq.
"Bez solıx xalätenä keräbez. Atışular tämam. Kileşü ütäler dip ömetlänäbez. Ämmä sezne uyaw bulırğa çaqırabız. Hizballa kileşüne bozsa, bez Könyaq Libandağı xärbilärebezgä yärdämgä kilergä äzer bulırğa tieş" di radio aşa solıx färmanı birgän İzrail ofitserı.
Näq şundıy färman qarşı yaqta Hizballa köçlärenä dä birelde. Şulay itep, 34 kön däwam itkän bäreleşlär tämam. Şuşı waqıt eçendä Libanda 1100, İzraildä 154 keşe häläk bulğan sanala.
Alğa taba närsä bulır? Bu sorawğa cawap xäzer diplomatlarnıñ berniçä möxim mäsäläne tiz arada xäl itüenä bäyle bulaçaq.
İzrail ğäskärläre Könyaq Libannan kitep, anda Liban xökümäte häm Berläşkän Millätlärneñ 15 meñle tınıçlıq saqlaw köçläre urnaşırğa tieş bulaçaq. Kileşü köçenä kerep 4 säğät uzuğa bu xaqta çik buyında 3 taraf qatnaşında berençe söyläşülär ütte.
Liban xökümäte belderüençä, älegä 6 il BMO köçlärendä qatnaşırğa rizalıq birgän: İndoniziä, İtaliä, Malayzia, Morokko, İspaniä häm Törkiä. Berniçä Yewropa ile älegä bu mäsäläne tikşerä. Fransiä, Şvetsiä häm İrlandiä 5 meñ xärbi birergä mömkin.
Könyaq Libanda BMOnıñ 2 meñ xärbi bar ide inde. Qalğannarı qayçan kilep citäçäk, alar belän qaysı il citäkçelek itäçäk – älegä bilgesez.
Dilpmatlar şulay uq bu köçlärneñ wäkäläten dä bilgelärgä tieş bulaçaq – alar küzätüçe genä bulamı, ällä qoral qullanu xoquqları da bulaçaqmı?
Tağın ber möxim soraw – Hizballa qoralsızlanıdırılaçaqmı? Bu İzrailneñ töp taläbe ide, häm ul BMO qararına da kertelde. Hizballa citäkçese Şäix Xäsän Nasralla älegä bu sorawnı açıq qaldırdı:
"Äytkänebezçä, bez Liban armiäsen häm BMO köçlären urnaştıruğa rizalaştıq, alar belän tulısınça xezmättäşlek itäçäkbez, inşalla" dide Hizballa citäkçese kileşü köçenä kerügä berniçä säğät qala.
Hizballanı qoralsızlandıru mäsäläse yäkşämbedä Liban xökümäte utırışında qaralırğa tieş ide, ämmä ul kiçekterelde. Hizballa – Livan xökümätendäge firqälärneñ berse bulıp tora.
Xäterläsägez, bäreleşlär Yülneñ 12sendä ike İzrail xärbieneñ urlanuınnan başlanıp kitkän ide. Alarnıñ yazmışı äle dä bilgesez. İzrailneñ Haaretz gäzite yäkşämbe sanında alarnı Hizballa totqınnarına almaştıru ixtimalı turında yazıp çıqtı.
Ul arada ike taraf ta ireşelgän kileşüne üzeneñ ciñüe itep kürsätergä tırışa. İzrailneñ Tışqı eşlär ministrlığı süzçese Mark Regev, "Hizballa däwlät eçendä däwlät ide", anıñ İrzailne utqa totu säläte tar-mar itelde, dip belderde.
Üz näübätendä Hizbolla, Libanda taratılğan qäğäzlärdä, üzeneñ ciñüe turında äytä häm watandaşlarına tüzemlek öçen räxmäten belderä.
Nixayät, Libanğa yärdäm itü mäsäläse kön tärtibenä menä. Yewropa Berlegeneñ humanitar yärdäm komissarı Louis Michel bügen-irtägä Libanğa, atnakiç könne İzrailgä bara. Yewropa Berlege moñarçı da Libanğa zur yärdäm kürsätep kilde. Michel ike ilneñ dä yuğarı räsmiläre belän oçraşıp, yärdämne isän-imin urınına citkerü mäsäläsen xäl itergä cıyına.
ali ğilmi


text:
Samarda tatar diskotekaları başlandı
Samarda tatar yäşläre belän eşläw qolaç ala bara. Menä inde niçä yıllar buyına Färhäd mäxmütov şähärneñ törle poçmağında tatar yäşläre öçen diskotekalar oyıştırıp kilde. Nihayät bu yunäleştä Radik Gazizov ta eşli başladı. Radik Gazizov älegä tatarnıñ buyı citmägän zamança tözelgän zur, yaqtı sport binası MTL “Arena”nı arendağa alıp tatar yäşläre öçen diskoteka uzdırdı. Bügen “Azatlıq” radiosı dulqınında şul turıda Radik Gazizov belän söyläşäbez.
Radik, MTL “Arena” bügenge “tekä” zallarnıñ berse, monda bit baylar ğına yal itä. Niçek batırçılığıñ citte “Arena”nı arendağa alırğa?
Min bu uy belän küptän yanıp yördem. Ni öçen Samar tatarları iñ şäp binalarda yal itmäskä tieş äle? Üzemdä batırçılıq tabıp MTL “Arena” citäkçeläre belän kileşü tözedem häm berençe täcribä yasap qaradım. Tönge biyu kiçäsenä dürt yözgä yaqın tatar yäşlären cıya aldım.
Radik, bez bit bik yaxşı añlıybız, maturlıq öçen tülärgä kiräk, arenda bäyäsen aqlıy aldıñmı soñ?
Äye, arenda xaqları bil sındırırlıq- altmış meñ sum. Äle bit anıñ az ğına bulsa da kereme dä qalırğa tieş. Berençe disktoeqa arenda bäyäsen genä qaplarlıq buldı. Läkin dä töşenkelekkä birelergä yaramıy.
Radik, MTL “Arena” binasında Samar bayları törle trenajerlarda muskulların tığızlıylar, baylarnıñ xatınnarı figuraların soqlanırlıq xäldä totar öçen tüläwle künegülär alalar, munça, basseyn, sawnalar- alar qaramağında. Ä menä tatar yäşläreneñ tönge yalı nindiräk planda bara?
Yal itü ike zalda oyıştırılğan: zur biyu zalı häm ikençe zalda öställär, kem närsä teli şunı aşıy- eçä, zur ekrannan artistlarnı qarıy, tıñlıy.
Närsä, tönge tatar diskotekasında tere cırlawçılar da barmı?
Äye, “Yalqınlı yäşlek” ansambleneñ iñ populyar cırçıların çaqırıp podiumğa kütäräm, biredä bit ğömerdä dä tatar konsertına yöremägän tatar yäşläre berençe märtäbä tatar yäşläreneñ cırlawın kürä. Bälki alar kiläçäktä tatar konsertlarına yul alırlar.
Närsä, sin tatar diskotekasın “Yalqınlı yäşlek” artistları belän genä kütärergä uylıysıñmı?
Andıy çiklänü bulmayaçaq. Qazannan yäş, çibär cırçılarnı çaqıraçaqmın. Tizdän Mälikäne alıp kiläçäkbez. Mälikä- bügenge tatar yäşläreneñ simvolı ul. Mälikädäy yäşlär kübräk bulsa, tatar säxnäse zallarğa şähär tatar yäşlären kiterä alaçaq.
Radik, menä sin Samarnıñ iñ bay, iñ zatlı zalında tatar yäşlären cıyıp tönge yal oyıştırdıñ. Tönge unberdän irtänge altığa qädär barğan muzıykal' tamaşağa kilgän keşelär ber- bersennän ayırılalarmı ällä ber kötüne xäterlätälärme?
Yäşlärneñ kiemenä qarap monısı student, monısı eşçe dip ayırıp bulmıy. Samar tatar yäşläre bik yaxşı kienälär, läkin dä üz- ara söyläşüläre, tärtipläre buyınça, zıyalılıqları kemneñ- kem ikänen kürsätä. Öställär tiräsendä xatınnarı belän küñel açıp utırğan tatar eşmäkärläre zalnı bizädelär. Bu üzenä kürä yäşlärgä ürnäk bulıp qabul itelde. Küregez, eş kürsätegez, Sez dä bezneñ kebek qalın kesäle, aqçalı bulırsız kebek qabul itelde. Yäşlär öçen şul uq zalda “bizmännär” bulu- bik uñışlı närsä häm moña min bik quandım.
Radik Gazizov utız yäşen atlap qına çıqqan, “Yalqınlı yäşlek” ansamblendä cırçı, bayançı, konferans'ye bulıp eşlägän, “Yaqtılıq” isemle mäktäptä muzıka, fizkul'tura uqıtqan uqıtuçı, mäktäp direktorınıñ tärbiä buyınça urınbasarı bulıp eşlägän yäş möğallim, bügenge köndä Samar şähär administratsiäseneñ mäğärif departamentı belgeçe. Şul uq waqıtta ike bala tärbiäläwçe ata da. Läkin dä iñ qimmätlese şunda ki, Radik Gazizov yeget çağınnan uq namazlıqqa basqan keşe, ä xäzer xäläl cefete Göliä belän alın- artlı basıp namaz uquçı taläpçän, tärtiple, xämer- şäräp eçmäwçe, tämäke tartmawçı tatar canlı millätpärvär. Yuğarı belemle, irle- xatınlı Radik- Göliä Gazizovlar millionlı şähär şartlarında, rus moxitendä möselman, tatar milläten quätländerüçe şäxeslär. Şamil Bahautdin, Samar.


text: İran, üzeneñ atom programması mäsäläsendä dönya cämäğätçelege kertkän täqdimnärne qarawnı suzmasqa cıyınabız, dip belderde. İrannıñ tışqı eşlär ministrılığı wäkile Hamid Reza Asefi süzlärençä, BMOnıñ imenlek şurası häm Germaniä kertkän täqdimnär tuplanmasında, qabul itärlek, öleşçä häm bötenläy qabul itelmäslek mätdälär bar. Asefi süzlärençä, İran yaqın kiläçäktä, dönya cämäğätçelege quyğan sorawlarğa cawap birep, üzeneñ tärdimnären kerter. Dönya cömäğätçelege, İrannıñ uran bayıtu eşlärennän baş tartuına basım yasıy.


text:
Qazanda ike gumanitar fänni-ğamäli konferensiä açıldı
Xäbär itkänebezçä, sişämbe könne Qazanda Tatarstan xalıqları telläre turında qanun qabul itelügä 10 yıl tulu uñayınnan “Çağıştırma filologiä häm polilingvizm” dip atalğan fänni-ğamäli konferensiä açıldı. Konferensiädä qatnaşuçı ğalimnär, cämäğät eşlekleläre “Tatarstanda tellär turındağı qanunnı tormışqa aşıru mäsäläläre”, “Polietnik cämğıättä tel häm mädäniät” kebek qızıqlı çığışlar yasadılar. Konferensiädä qatnaşuçılar sişämbe könne ük Bötendönya tatar kongressınıñ Başqarma komitetında tügäräk östäl ütkärdelär. Şulay uq konferensiäneñ bülek utırışları da äle ike kön däwamında baraçaq. Ä plenar utırış 31 oktäberdä Qazan däwlät universitetınıñ tarix muzeenda ütäçäk, dielä räsmi xäbärdä. Şuña kürä älege konferensiä turında täfsileräk xäbärlär äle alda yasarbız.
Sişämbe räsmi xäbärlärendä şulay uq Qazanda tağın ber bötenrusiä fänni-gämäli konferensiäse uzdırıldı, digän xäbär bar. Bu konferensiä Tatarstan prezidentı qarşındağı däwlät xezmäte institutında ütkän häm ul RFneñ grajdanlıq cämğıäte häm demokratik säyäsi sisteması buldırılu problemalarına bağışlanğan. Älege konferensiädä Qazan, Mäskäw, İjevskiy, Sember, Perm, Yekaterinburg ğalimnäre häm säyäsätçeläre qatnaşqan. Konferensiädä dokladlar belän Rusiä gumanitar universitetı professorı Äğdas Borhanov, Qazan däwlät universitetı politologiä kafedrası mödire professor Midxät Faruqşin häm Tatarstan Däwlät Şurası daimi komissiäse räise Vasiliy Loginov çığış yasadılar. Konferensiä materialları broşyuralar räweşendä näşer iteläçäk, dielä räsmi xäbärdä.


text:
яkшәMбe, 22 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 11:14
Tatarstan da Yaña yıl häm Raştuanı bäyräm itep beterep, eşkä kereşep bara. Xäzer kiläse bäyräm, anısı da dini bäyräm bulaçaq, Qorban ğäyete, 1 fevral’dä bulaçaq. Möselmannarnıñ iñ zur bäyrämnärneñ berse – Qorban bäyräme dä respublikada da räsmi räweştä yal köne itep bilgelände. Bu xaqta Tatarstan prezidentınıñ qararı da dönya kürde. Şuşı könnärdä isä 200gä yaqın tatarstanlı bu bäyrämne Mäkkädä ütkärü niätennän, Xacğa qılırğa soñğı äzerleklären alıp bara. Kiläse Tatarstan Däwlät Şurasında xalıq mänfäğätlären yaqlarğa teläwçelär dä xäzer äzerlek belän mäşğül. Respublikanıñ Üzäk saylaw komissiäse mäğlümatlarına qarağanda, älege köndä mart ayında ütäçäk saylawlarda qatnaşırğa 42 okrugtan 85 nämzät teläk beldergän. Alarnıñ 35e üz-üzen çığaruçılar, 23e Rusiäneñ Tormış firkäse wäkilläre, ä 27 keşene deputatlıqqa Kommunistlar firkäseneñ Tatarstan bülekçäse täqdim itkän. Şimbä könne Berdäm Rusiä firkäseneñ respublika bülekçäse qorıltay uzdıraçaq. Anda da mart ayında uzaçaq saylawlarğa äzerlek xaqında söyläşü baraçaq, qaysı okrugtan kemnär nämzät bulası xäl iteläçäk. Bu cıyılış turında tulıraq itep bez sezgä bezneñ düşämbe xäbärlärendä citkererbez.
Gölnaz İlgizär


text:
“Möslimä” Böten Rusiädä taralaçaq
Bu aydan başqalabızda näşer itelüçe “Möslimä” gazetası Bötenrüsiä katalogına kertelde. Möselman xatın-qızları räise Älmira Ädiätullina süzlärenä qarağanda mondıy basmağa ixtiac küptännän bar ikän. Çönki soñğı yıllarda xatın-qızlar arasında islam dine yolaların totuçılar kübäya bara, älbättä törle töbäklärdä yäşäwçe millättäşlärebezneñ ber-bere belän aralaşu teläge dä zur. Gazetanı Bötenrusiä katalogına kertü öçen Tatarstan diniä näzäräte häm ayıruça möftineñ berençe urınbasarı Wäliulla xäzrät Yağqub küp eş başqarğan.


text:
İstanbul -- Törkiä mäxkämäse tanılğan yazuçı Älif Şäfäqqa aqlaw qararı çığardı. Älif xanım "Törek milläten mäsxärä itüdä" ğäyeplänä ide, ğäyeple dip tabılsa, aña 3 yıl törmä yanıy ide.
Anıñ ber kitabındağı personaj, 1nçe Dönya suğışı waqıtında Ğosmanlı imperiäsendä ärmännärneñ üterelüen "genotsid" dip atağan. Törkiä ul waqiğalarnı genotsid dip tanımıy.
Yewropa Berlege bu qararnı, süz ireklegen çağıldırğan ğämäl dip, xuplap çıqtı. Ämmä berük waqıtta Törkiäneñ Cinäyätlär kodeksında älel dä "Törek milläten mäsxärä itü" matdäse buluğa borçılu belderde.