text:
Qırımtatarı Emine Ziyatdinova Ukrainada ve Amerika Qoşma Ştatlarında tasil aldı, jurnalist olaraq çetel neşirleri ile işbirligi yapa, amma özüni içtimaiyatçı da saya. «İzolâtsiya» leyhası çerçivesinde yapqan installâtsiyasını öz halqınıñ üç nesiliniñ qırımtatar genotsidiniñ nasıl añlağanına bağışladı. Başından keçirgenini Emineniñ 1932 senesi doğma qartanası, 1961 senesi doğma anası ve Özbekistanda dünyağa kelip, üç yaşında vatanğa avdet olğan müellif tarif ete. Emine dey ki – halq afızası deñişe bile.
İnstallâtsiyada Emine Ziyatdinova qoranta arhiviniñ fotoresimlerini qullandı. O, soñki sefer evine barğanda «Sayğı tahtasında» öz fotosüretiniñ yanında Putinniñ fotosüretini ve Georgiy şeritlerini kördi. Qırımtatar sürgünligi aqqında bir söz bile yoq.
– Bediiy aktsiyalarda iştirak etüv tecribesinen paylaşıñız. Bunıñ kibi bir şey yapqan ediñizmi?
– Bu installâtsiya – ayatımda yapqan birinci installâtsiyamdır. Fotoresimler sergilerim olğan edi, keçken sene Amerikan evinde sürgünlik yıllığına bağışlan sergim olıp keçti. Onıñ adı «Başqa evim yoq», şahsiy bir sergi edi. Fulbright evinde sergim olğan edi, taqım sergilerinde de iştirak ettim. Men fotoresimlernen oğraşam ve jurnalistikadan çetleşip, kontseptual şeylerge diqqat ayırmağa tırışam. Bu mültimedia işidir, amma eñ esası, bütün ğayeler – ortaq afızası, şahıs afızası aqqında – bir vaqıtları içtimaiyatta ögrengenim şeyler.
– Tuvğan yerlerini terk etmege mecbur olğanlarnıñ hatırasına bağışlanğan «İzolâtsiyada» iştirak etmek içün sebep ne oldı?
Menim içün büyük bir sual bar – balalar mektepke barıp, Rusiye Federatsiyası reberliginiñ fotosüretlerini köreler, qırımtatarlarnıñ ortaq afızası ne olacaq, qırımtatar kimligi ne olacaq
– Bu sergini ne içün yapmağa istedimmi? 2014 senesiniñ adiselerinden sebep bütün açıq subetler aşhanege avuştı. Anam videoda ayta: anası tizelerinen aşhanede laf etip oturğanda anam kirgen olsa edi, er kes lafını kese edi – qorqqan ediler. Menim içün büyük bir sual bar – balalar mektepke barıp, Rusiye Federatsiyası reberliginiñ fotosüretlerini köreler, qırımtatarlarnıñ ortaq afızası ne olacaq, qırımtatar kimligi ne olacaq. Qırımda tarihnı ğayrıdan yazalar, Rusiyege köre, qırımtatarlar ve qazantatarlar – bir halq, er kes Sovetler Birligini sağına kibi yazalar.
– Qırımtatarlar sovetlernen bağlı er şeyden uzaq turmaq içün sert bir aşı olaraq sürgünlikni körgenler. Buña baqmadan, Qırımda Rusiye akimiyetinen işbirligi yapqan insanlar da bar, o vaqıtnıñ sovet degerleri ve teşviqat klişeleri qayta. Bunı añlatıp olursıñızmı?
Belli bir yaşqa kelgen soñ saña satqın dep köstergende añlaysıñ, ana-babanı iç bir qabaatı olmağanda sürgün etkenler, qırımtatarlar içün bu büyük bir faciadır
– Mence, qırımtatarlar aşılanğan kibi bir stereotip ve hayal bar. Ana-babam, qartana ve qartbabam yaşlarında insanlarnen laf etseñiz, bunı añlarsıñız, men çoq subetleşken edim, bu teren bir içtimaiy subetler olğan edi. Ortaq hatıra seviyesinde olar sürgünlik, Sovetler Birligi, Stalin, Leninni takbih etken olsalar da, qart adamlar Sovetler Birligini şahıs olaraq hatırlaylar. Er kes aşı olğan aytmaq zordır. 60-ıncı, 70-inci yılları ve soñra da Sovetler Birligi ve parlaq kelecekke inanğan ediler. Sistema bunı nasıl etip qabul etecegiñe tesir ete. Ebet, er şeyni tüşünip yapqan insanlar da bar, amma çoqusı bunı yapıp olamay, ukrain, rus ya da qırımtatarı olsun, farqı yoq. Belli bir yaşqa kelgen soñ saña satqın dep köstergende añlaysıñ, ana-babanı iç bir qabaatı olmağanda sürgün etkenler, qırımtatarlar içün bu büyük bir faciadır. Soñra özüne sual bermege başlaysıq. Amma çoqusı insanlar bunı yapmay.
– Bir çoq «sovet» adamı içün Sovetlerniñ dağılması şahsiy bir felâket oldı. Amma qırımtatarlarnıñ orta nesili ecdatlarınıñ topraqlarına qaytıp, ev qurmağa başladılar. Demek, Sovetler nostalgiyası olsa da, Qırımğa avdet olmağa ve yañı ömür başlamağa keder etmedi?
– İçtimaiy tecribe berile. Qırımtatarlar qısqa bir müddet içinde üç kere sıfırdan başlağan ediler. Qartanam yañı yerde ev qurğan edi, ana-babam ev qurğanlar, ağam Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan yerde yañı ev qurdı. Sistema saña yardım etmese, sen bu tecribeni alasıñ. Qırımtatarlarğa 90-ıncı seneleri de kimse yardım etmegen edi, er kes bir-birine yardım etti. Seniñ ve qorantanıñ amanlığı saña bağlı olsa, bunı yapasıñ. Ana-babanıñ teşebbüsi bar edi, qartana ve qartbabalarnıñ teşebbüsi bar edi, olarnıñ başqa çaresi yoq edi, mecbur ediler. Seniñ de teşebbüsiñ olacaq.
Qırım menim evimdir, anda qaytacağımnı tüşüngen edim, elli yaşlarında olğanda işim şekillenir degen edim. Şimdi – bilmeyim...


c: text/html

text:
İsrail ükümeti iyün 8-de Tel-Avivde yüz bergen ücüm sebebinden binlerce Filistin sakinlerine musulmanlar içün muqaddes olğan Ramazan ayı devamında devletke kirmege yasaq etmek qararını alğanını ilân etti.
Ramazan ayında İsrailde soy-soplarını ziyaret etmege niyetlengen Ğarbiy saildeki Filistin sakinleri içüñ 83 biñ ruhsetname buzlatılğanı aqqında malümat bildirile.
Ramazan devamında mahsus kelüv ruhsetlerini Ğaza sektorındaki yüzlerce filistinliler içün de toqtatıldı.
Bundan da ğayrı, askerler, İsrail iş ruhsetlerini ücüm etkenlerniñ 204 soyu içün blok ettiler.
Eki filistin silâlı şahıs iyün 8-de Tel-Avivniñ ticariy rayonında ateş açıp, dört insannı öldürdi. Politsiya hadimleriniñ bildirgenlerine köre, yaqalanğan cinayetçiler Ğarbiy saildeki Yattı köyünden edi.
HAMAS islâmist taqımı ücüm etkenlerniñ areketlerine müsbet qıymet kesti, amma mesüliyetni öz boynuna almadı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etkenine binaen, Anayasa komissiyası Ukraina devletiniñ Qırım statusınen bağlı Esas qanunda kirsetilecek tüzetmelernen daa oğraşmağan.
Bu aqta o martnıñ 8-nde «5 kanal» efirinde söz yürsetti.
«Eger biz protsedurağa uyğun şekilde baqqan olsaq (tüzetmelerni –QA) ideal olur edi, yani Anayasağa tüzetmeler kirsetilgende, eki sessiya ötkerilmeli ve Anayasa mahkemesi musbet hulâsa çıqarmalı», – dep ayttı Çubarov.
Onıñ sözlerine binaen, parlamentniñ bu seferki sessiyasında işbu tüzetmelerni Yuqarı Rada körip çıqmasına teslim etilmesi, rey berilmesi ve Anayasa mahkemesine yollanılması pek muim. Çubarov qayd etkenine köre, bunıñ içün pek az vaqıt qala.
Bıltır Anayasa komissiyasınıñ iş gruppası Ukraina Anayasasına Qırım azat etilgen soñ onıñ statusınen bağlı tüzetmeler kirsetilüvi üzerinde çalışıp başladı. Tüzetüvler yarımadanıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarınıñ Ukraina devleti terkibinde öz Vatanında taqdirini belgilev aqqı berile.
Anayasa komissiyasınıñ alt iş gruppası Ukraina Anayasasınıñ onuncı maddesine tüzetüv ve ilâveler kirsetüvnen bağlı azırlıqlarını ta 2017 senesi noyabr ayında bitirgen edi.
Ukraina prtezidenti Petro Poroşenko fevralniñ 28-nde iş gruppasınıñ Ukraina Anayasasınıñ onuncı maddesine Qırım Muhtar Cumhuriyetine dair tüzetüv ve ilâveler kirsetüvnen bağlı tekliflerinen tanış olmağanı aqqında haber etken edi.
Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmnen iç bir alâqası olmağanını» ve onıñ meydanğa ketirilüvi tamır halqnıñ, 2014 senesi Ukraina qoşulğan BMT Nizamnamesinde belgilengen aqqıesasında yapılğanını añlattı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Portugaliyada ukrain cemiyetiniñ temsilcileri sentâbr 20 künü qırımtatar halqınıñ yetekçileri tarafından başlanğan Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavına destegini bildirdiler.
Ukrain aktsiyası faalleriniñ talaplarına qol tutqanlar arasında – Portugaliyada ukrainlerniñ birligi, «Cerelo svitu» birligi, Algarvda ukrainlerniñ birligi, «Dıvosvit» ukrain medeniy-tasil merkezi, Faru şeerinde «T.Şevçenko adına mektep» ukrain-portugal tasil-medeniy merkezi.
Olar portugal akimiyetini Ukrainağa qol tutmağa çağıralar.
«Biz, Portugaliyada ukrain cemiyetiniñ temsilcileri, işbu teşebbüske qol tutamız ve ükümet ve portugal siyasetçilerini Ukrainağa Rusiye iyastilâsına qarşı küreşine, işğal etilgen territoriyalarnıñ azat etilmesine, Rusiyede siyasiy sebepler boyunca apiste bulunğan ukrain vatandaşlarınıñ serbest bıraqılmasına destek köstermege çağıramız», – denile Portugaliya ukrainleriniñ beyanatında.
Ukrainler Ukrain ve qırımtatar bayraqları ile Lissabon merkeziy meydanına kelip, video muracaatını yazğanlar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Aqmescit – «Qırım ükümeti» «reis muavini» vazifesinden boşatılğan soñ, Moskvalı iş adamı Lenur İslâmov közden ğayıp oldı. İntervyü ve izaatlarnı ne özü, ne de top-menecerleri bermey. Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, İslâmovnıñ Qırımdaki işi çoq yürmey. Atta, iş adamğa ait ATR kanalınıñ satıluvı aqqında malümat peyda oldı. Aynı zamanda, İslâmovnıñ naqliyenen bağlı biznesine de basqı yapıla.
Aqmescit şeer şurasınıñ naqliye ve alâqa idaresi, Qırımda eñ büyük taşıyıcı şirketlerden biri - «SimSitiTrans» şirketini bozuluvlarda qabaatladı ve 3 şeer marşrutı boyunca añlaşmalarnı bozacağını bildirdi.
Akimiyet Lenur İslâmovnıñ ticaretinen «oğraşıp» başladı
İdare yolbaşçısı vazifesini vaqtınca eda etken Yuriy İvaşçenko qayd etkeni kibi, teşkerüvler neticesinde, añılğan marşrutlar boyunca şirket belgilengen naqliye vastalarından artqaç avtobuslarnı qullana.
«Taşıyıcı şirketke qarşı akt tizilecek ve Rusiye qanunlarına köre kerekli tedbirler alınacaq», – dedi İvaşçenko.
Qırım.Aqiqatqa izaat bergen, «SimSitiTrans» şirketiniñ icraiy müdiri Aleksandr Glebko qabaatlavlarnı esassız, dep tanıdı.
«Devlet şurasınıñ teşkerüvlerni keçirmek içün sebebi yoq edi», – dey Glebko. – Ötkerilgen tedbirlerni tasdiqlağan vesiqalarnı bizge teslim etmediler, yani, olarnı asılında keçirgenlerinde şübelenemiz».
«SimSitiTrans» kendi aqqı ve şanını mahkeme ve prokuraturada isbatlamağa azırlana. Bunen beraber, şirkette bildirgenleri kibi, 12 yıl devam etken faaliyeti devamında daima şeer akimiyetniñ diqqatını celp etken edi.
Ve bunıñ esas sebebi, reber ve hadimlerniñ milletinen bağlı, dep aytalar. Çalışqanlarnıñ aman-aman 70% qırımtatarlardır, saibi ise, Moskvalı iş adamı Lenur İslâmov.
ATR telekanalını az qaldı Temirgaliyevge satacaq ediler
İslâmovnıñ işi yürrüşmegeni, AAC «Atlant-SV» holdingine mensüp ATR qırımtatar telekanalı, «Meydan» ve «Lider-FM» radio stantsiyaları, «Lale» bala qırımtatar telekanalı, ve «15 minut» internet qaynağınıñ işine köre qıymet kesmek mümkün.
Holding reberleri resmiy izaattan vazgeçtiler. Faqat, Qırım.Aqiqat saytı elde etken malümatqa köre, soñki vaqıtları hadimlerge aylıqlarnı vaqtında bermeyler, bir qısımı parasız raatlıqqa yollanıldı. Reklama kölemi bayağı azlaştı.
İslâmovnıñ özü ise, «baş nazir muavini» vazifesinden boşatılğan soñ, izaatlar bermey. Qaynaqlardan biri bildirgeni kibi, keçenlerde İslâmov ATR aktsiyalarınıñ bir qısımını satıp yibermege tüşüngen edi. Telekanalnıñ hadimleri de, bunı isbatladılar. İş adamı aktsiyalarnıñ 25 - 50%-na qadar satmağa niyetlengen edi.
Müşteriler arasında, Qırımnıñ daa bir «baş nazir muavini» Rustam Temirgaliyevniñ adı da añıldı. Şimdiki vaqıtta, Temirgaliyev «Trans-M-Radio», ve «ye-Krım» informatsion agentliginiñ saibidir.
Faqat, vaqıt keçken soñ, bu mesele boyunca Temirgaliyevnen atta körüşken İslâmov niyetinden vazgeçti.
Qırımda Rusiye musulmanları içün telekanal üzerinde çalışacaqlar
ATR telekanalınıñ informatsion siyaseti boyunca baş müdir muavini Lilâ Bucurovanıñ aytqanına köre, şimdiki vaqıtta telekanalnıñ esas vazifesi – Rusiye şaraitlerinde çalışmalarnı devam ettirmektir.
«15 minut» neşiri bildirgeni kibi, mayıs 16 künü, telekanal reberleri Qırım «prokuraturası» tarafından tenbiyelev aldılar. Anda, efirde «terrorist», «işğal» ya da «Qırım işğali» kibi sözlerniñ qullanuvı ekstremistik faaliyetke teñ kelgeni aqqında bildirile edi.
Bucurova qayd etkeni kibi, ATR – «ayırı qırımtatar liderlerniñ telekanalı» degil de, dünyada yekâne qırımtatar telekanalıdır. «Onıñ içün ATR-ni yasaqlanuvdan qorçalamaq içün, bir de bir sözni deñiştirmege kerek olsa (elbette, kerçkeni deñiştirmeden) biz bunı yapacaqmız. Ve bizni añlarlar, dep ümüt etecekmiz», – dedi o.
Eñ meraqlısı şu ki, Lenur İslâmov, soñki vaqıtları musulmanlar aqqında ve musulmanlar içün belgilengen «Al-RTV» federal telekanalınıñ işinde iştirak etmekte. Qırım.Aqiqatqa bildirlgeni kibi, Rusiye islam telekanalınıñ yayınları ATRniñ tehnikiy küçü ile yapılacaq. Belli ki, «Al-RTV» 2012 senesi çalışıp başladı.
Rusiyeniñ avropalı qısımı musulmanlarınıñ Diniy İdaresiniñ reis muavini Damir Mühetdinovnıñ aytqanına köre, telekanalnı ayrı iş-adamlarınıñ sadaqası, Rusiye federal bücetinden ayırılğan grantlar esasında maliye eteler.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde iyülniñ 25-de qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden birisi Ahtem Çiygoznıñ sorğusı keçirile. Onı 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etmesi ve teşkil etmesinde qabaatlaylar. Bunı advokat Nikolay Polozov Facebookta bildirdi.
İşbu esnasta keçirilgen mahkeme oturışı çerçivesinde Çiygoz ilk sefer sorğuğa çekile.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, sorğu videokonferentsiya vastasınen keçirile.
«Bağ yaramay, ses zayıf, ara-sıra toqtala», – dep yazdı o.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırım ve Aqyarnıñ işğaline qarşı tirenüv kününde Sankt-Peterburgda faaller birkişilik piketlerge çıqtı.
Bu aqta öz Facebook saifesinde Sankt-Beterburgdan faal İlyas Eşref haber etti.
Onıñ sözlerine köre, piketler Nevskiy caddesinde olıp keçkenler. Aktsiya vaqtında polis hadimleri mania olmağanlar.
Fevralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyarnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde Ukraina TİN halqara toplulığını Rusiyege qarşı siyasiy ve sanktsiyalar tazyığını quvetleştirmege davet etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova feralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşı tirenüv kününde, Qırımnıñ qaytarıluvı oğrunda küreş devm ete, dep qayd etti.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina medeniyet, gençlik ve sport naziri Volodımır Borodânskıy bu sene işğal etilgen yarımadanıñ sakinleri içün ukrain ve qırımtatar tilleriniñ online kursları başlana, dep bildirdi.
Bu aqta nazir fevralniñ 26-nda Qırımnıñ Rusiye işğaliniñ 6-ncı yılına bağışlanğan Kyivdeki Age of Crimea forumında ayttı.
«Bu sene istegen er kes bulunğan yerine baqmadan Ukraina ile bağını saqlap qalsın dep, bala ve büyükler içün ukrain ve qırımtatar tilleriniñ online kurslarını başlatamız. Ukraina medeniyet fondunda qırımtatar leyhaları ve teşebbüsleri içün ayrı programmanı açamız», – dedi Borodânskıy.
İşğal altındaki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti umumtasil mekteplerde qırımtatar ve ukrain tili derslerini pek eksiltti. Akimiyet qırımtatarlarnı ana tilini ögrenmek imkânından marum qaldıra, dep bildirgen edi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri.
İşğalden soñ yarımadada qabul etilgen yañı «anayasanıñ» 10-uncı maddesi qırımtatar, ukrain ve rus tillerine devlet statusını bere.
2018 senesi avgust ayında Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Leonid Kuzmin, yarımadada işğalden evel olğan 7 ukrain mektebinden tek bir danesi qaldı, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım «Devlet şurasınıñ» reis muavini, «Qırım» cemaat areketini meydanğa ketirmek teşebbüsçisi onı qırımtatar halqınıñ «milliy lideri» dep adlandırğan cumhuriyet yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ sözlerine sakin davrana. Bu aqqında o, noyabr 18-de matbuat konferentsiyasında ayttı, – dep haber ete Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbiri.
«Halq lideri olmaq içün seni halq tanımaq kerek. Elbet de, eñ faal işni biz («Qırım» areketi – muarrir) alıp baramız. Qırım Cumhuriyetiniñ reberligi daa yahşı bile. Olar bizlernen bağ tutalar, yardım eteler, onıñ içün men buña ameliyatqa kibi davranam» – dedi İlyasov.
İlyasov Qurultay delegatı ve Meclis azası olğanını hatırlattı.
«Menim vazifem – üstüme farqlı rutbe asmaq ya da tac taqıp, lider menim demek ve bir şey yapmamaq degil, qırımtatar halqınıñ problemlerini al etmektir. Mende böyle bir şey yoq», – dedi o.
Remzi İlyasovğa onıñ Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ile dialog barmı degen sualge o, böyle cevap berdi: «Men olarnıñ iç bir lafını ahlâqiy sebeplerden izaatlamayım».
Hatırlatamız, tünevin Aksönov İlyasovnı qırımtatar halqınıñ lideri dep adladı. Cumhuriyet yolbaşçısı «Qırım» cemaat areketinen yapqan işbirligini qayd etti.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalar kirsetti. Ğarp Qırım Ukrainağa bağlı olğanını tekrarlamağa devam ete.


text:
Mart 14, carşenbe künü, Vladimir Putin prezident saylavı ögündeki bölgelerge ziyaretlerinden soñkisi – Qırım ziyaretini yapacaq. Bunı Rusiyeniñ «Dojd» telekanalı bildire.
Neşir menbalarınıñ bildirgenine köre, Putin Qırımda «kampaniyası esnasındaki ekinci biñlerce adam toplağan mitingde iştirak etecek». Onı Aqyarda ötkermek isteyler.
Rusiye telekanalı, bu malümatnı Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov tasdiqladı, dep iddia ete.
KHV: «Bu, referendumnıñ yıllığı. Qırım ve Aqyarda o, pek emiyetli ve qayd etile», – dep, Peskovnıñ sözlerini naqil ete.
Rusiye prezidentiniñ saytında şimdilik bu malümat tasdiqlanmadı.
Fevralde Rusiyedeki «Kommersant», Putin Qırımğa saylav kününde uçaqnen kelmek mumkün, dep yazğan edi.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ yıllığına tayin etildi.
Mart 1-de Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavı çerçivesinde faaliyet «Pravıy sektor» teşkilâtınıñ temsilcilerine hususiy vekâlet berilmey, vatandaşlıq aqlarından ğayrı, dedi Qırım.Aqiqatqa Herson vilâyetiniñ idare reberiniñ muavini İlya Kiva.
«Olarnıñ vatandaşlıq aqqından başqa bir vekâlet yoq. Ukrainanıñ er bir vatandaşında olğanı kibi», – dedi Kiva.
Teşkilât temsilcileriniñ Qırım ile memuriy sıñırda maşinalarnıñ teşkerüvi boyunca talapları aqqında Kiva dey ki, «aydavcınıñ şahsy qararıdır».
«Aydavcılarğa rica eteler ve olar endi qarar ala, ya maşinalarını aça, ya açmay. Kimse kimsege emir etmey», – dedi Herson vilâyetiniñ İçki işler nazirliginiñ idare reberiniñ muavini.
Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Pravıy sektor» temsilcileri areketlerini qamaçav ştabı ile uyğunlaştıra.
«Vaziyet tamamınen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ nezareti altında, bizge yardım etken «Pravıy sektor»ğa minnetdarmız», – dey Cemilev.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Ukraina ile sıñırnıñ yanında yerleşken Rusiye Ğarp arbiy bölgesiniñ 20-nci ordusı taqım-ştab talimleri çerçivesinde köterildi. Bunı noyabr 17-de Rusiye Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Nazirlik qayd ete ki, talimlerde «strategik yönelişlerden birinde duşmannı yoq etüv vastaları qullanacaqtır. Rusiye arbiyleri idare sisteması boyunca malümatnı paylaşmağa tırışacaqlar, dep aytıla Rusiye Mudafaa nazirliginiñ haberinde».
Matbuat hızmeti qayl ete ki, talimler plan boyunca ve «2016 senesi Ğarp arbiy bölgesi ordusınıñ azırlıq programması çerçivesinde keçirile».
Noyabr başında Rusiye ve NATO Balkanlarda talimler keçirgen ediler.


text:
Körüşüv çerçivesinde Anton Korınevıç Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciliginiñ terkibinde ayrı bir bölük olaraq faaliyetini yürsetken Qırım Platforması Ofisini taqdim etti, bundan soñ taraflar Qırım platformasınıñ içki treki çerçivesinde işbirliklerini muzakere ettiler, şu cümleden, Ukraina Ortodoks Kilisesiniñ Qırım Patrikhanesi müritleriniñ din serbestligi aqlarını qorçalav ve vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarında etnik ukrainlerniñ başqa aq-uquqlarını qorçalav meselesini muzakere ettiler.
Temsilcilik Qırım sakinlerine vaqtınca işğal sebebinden bozulğan aq ve serbestliklerini qoçalavda ve vaqtınca işğal etilgen Qırımnıñ işğalden azat etilüvini maqsat etip qoyğan başqa teşebbüslerni almelge keçirüvde daima yardımda bulunmağa azırdır.


text:
Rusiye tarih cemiyeti Qırım tarihı boyunca yañı ilmiy işni yazmağa başladı. Bu leyha üzerinde işke Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ hadimleri de celp etilecek. Bunı qoruq müdiri Elmira Ablâlimova 2014 senesi dekabr 5-te Bağçasaraydaki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Rusiye tarih cemiyetiniñ toplaşuvı olıp keçti, men de davet etilgen edim. Men dedim ki, bu iş yañı sualler doğurmamaq kerek, ve bar olğan suallerni yoq etmek kerek. Çünki qırımtatarlar Vozgrin yazğan kitapqa esaslanalar. Qırımnıñ diger ealisi başqa tarihqa esaslana. Eq müimi şu ki, yañı iş farqlı millet ve dir vekilleri yaşağan regionda bizim farqlarımıznı degil de, aynı taraflarımıznı tapmaq kerek», – dep qayd etti Ablâlimova.
Müdirniñ aytqanına köre, ilmiy iş üzerinde qoruq hadimleri de çalışacaq. Lâkin olarnıñ mevzuları daa belli degil.
«Belki de, Qırım hanlığı zamanı, belki de, Gasprinskiy zamanı olacaq», – dedi Ablâlimova.
Onıñ malümatına köre, Qırımnıñ yañı tarihı Rusiye ilmiy-gumanitar fonduna berilgen devlet grantı sermiyasına üç sene devamında azırlanacaq.
Bu sene noyabr ayınıñ soñunda Qırım akimiyeti Rusiye arbiy-tarihiy cemiyeti neşir etken «Qırım tarihı» kitabını taqdim etti. Yarımada akimiyeti onı «ilk ve kerçek» dep adladı.
«Böyle bir kitap olmaq kerek. Bir çoq qırımlı da qoşulğan Rusiye alimleriniñ bu işi Qırım tarihımıznıñ kerçek saifelerini aydınlatmaq kerek», – dep ayttı Qırımnıñ baş naziri Sergey Aksönov.
«Qırım tarihı» kitabında soñki seneniñ yarımadada olıp keçken adise-vaqiaları da mevcut. Kitapnıñ bab adları içindeki malümat kerçek olğanında şübelenmege mecbur ete. Meselâ, «Kiyevniñ baş ağrısı. Qırım Ukraina terkibinde (1991–2014)» ya da «Qırım üzerinde kene de Georgiy renkleri. Qırımnıñ Rusiyege qoşulması».


text:
Rusiyeniñ daa bir «gumanitar yardımı» yanvar 8-de saba memleket şarqındaki ukrain akimiyeti kontrol etmegen sıñırdan keçmege planlaştıra.
Rusiye matbuat vastaları Rusiye MÇS memurlarına esaslanıp bildire ki, 120 maşinadan ziyale Donskoy qorçalav merkezinden yolğa çıqtı.
Rusiye malümatına köre, beyaz yük maşinaları bir buçuq tonnalıq gumanitar yükni alıp keteler – balalarğa ediye, aşayt mahsulatı, ilâclar.
Bu Rusiyeniñ 11-inci «gumanitar yardımıdır».
Ukraina RNBO bildire ki, Rusiye Ukrainağa yollağan «gumanitar konvoylarnıñ» episi «silâlı adamlarğa qoltutuv» ola. Yük maşinaları qanunsız silâlı birleşmelerniñ nezareti altında bulunğan yerlerge silâ, yemek ketireler, dep bildire ukrain hızmeti.


text:
Yalta, Aluşta ve Kezlev Qırım şeerleri rusiyeliler arasında yaz mevsiminde raatlıq içün eñ populâr «Top-10» cedveline kirdi. Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım kurort ve turizm nazirligi, RoomGuru qıdıruv servisiniñ malümatına esaslanıp, bildire.
Servisniñ malümatına binaen, 2016 senesi iyün 1-den avgust 31-ge qadar on eñ populâr rusiyeli kurort sırasına Soçi, Anapa, Gelencik, Novorossiysk, Yeysk, Zelenogradsk ve Listvânka (Baykal) da kirdi.
Bunen beraber, eñ çoq devam etken kurort raatlığını – orta köstergiçlerge köre, eki aftalıq – Yaltada ve rusiyeli Soçide sımarlanğan edi. Yaltada yaşama içün künde tahminen 3,2 biñ ruble, Soçide 3,6 biñ ruble tölendi.
Rusiye ve Qırım kurortlarında raatlıq, servisniñ malümatına binaen, bu yazda, orta olaraq, 12 künge raatlıq sımarlana edi ve musafirhanelerde künde 3,3 biñ ruble tölene edi, bu ise uzaq çetel devletlerde raatlıq içün tölemelerden 70 fayız ucuzdır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Tışqı işleri nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Aqyarnı ziyaret etkeni sebebinden Rusiye tış siyaset şubesine narazılıq mektübi yolladı. Bu aqta ukrain nazirliginiñ resmiy saifesinde söz yürsetilmekte.
«Ukrain tarafı vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ mezkür ve diger rusiyeli memurlar tarafından «ziyaret» denilgen teşrifi, Rusiye tarafından Ukrainanıñ mustaqilligi ve territorial bütünligini bozması, yalan ve kösterişli bir şekilde halqara aq-uquq normalarına uymamasınıñ bir timsalidir», – denilmekte ukrain nazirliginiñ haberinde.
Rusiye prezidenti Vladimir Purtin ve baş naziri Dmitriy Medvedev avgustnıñ 18-nde işğal altındaki Qırımğa keldi. Haber etilgenine köre, Rusiye prezidenti Aqyardaki umumtasil mektebini ziyaret etken ve bike-club lideri Aleksandr
«Hirurg» Zaldostanovnen «35-nci sail brigadası» eykeli yanındaşeer madafaacılarını añğan.
O, «Hersones Tavriçeskiy» qoruq-muzeyinde «Antika devrindeki Hersones tarihı» ekspozitsiyasıtanışmağa planlaştıra.
İstilâ etilgen Qırımnı Ukraina akimiyetinen uyğunlaştırmadan ğayrı resmiy bir şekilde Vladimir Putin soñki sefer 2017 senesi iyün ayında ziyaret etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñvaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Dünyada çalışqan muvafaqiyetli örneklerni temel olaraq alıñız, – dedi Aksönov. – Bizim işimiz semereli olsa, Rusiye qanunları da Qırımğa uyacaq. Esas maqsat – cumhuriyette nevbet ve qıyınlıqlarsız vesiqa aluv teminlevini teşkil etmektir. Resmiyleştirüv redleri olmamaq kerek».
Onıñ aytqanına köre, işçi gruppasınıñ erkânı mayıs 28-ne qadar belgilenmeli, 10 kün içinde buña lâzim olğan qanunlar leyhalarını Qırım «parlamentiniñ» tasdıqlanmasına kirsetmeli.
Aksönov reklama levhalarını qolay yerleştirmege imkân berecek teklifler bekley, o, bunıñnen bağlı vesiqalar qolay-qolay berilecegini vade etti.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Üç Köz köyüniñ üç sakinini, olarnıñ evinde avgustnıñ 10, cumaaqşamı künü ötkerilgen tüntüvden soñ, belgisiz tafaqa alıp kettiler. Bu aqra Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov ikâye etip berdi.
«Olarnıñ qorantası Tacikistandan köçip keldi. Olarnıñ migratsion vesiqaları tam manada tekmil degil. Neticede, biz olarnı ne yerge alıp ketkenleri ve olarğa ne yapılğanından haberimiz yoq. Olarğa qıynaydırlar dep qorqam», – dep ayttı uquq qoruyıcı.
Cepparovnıñ sözlerine köre, rus silâlı hızmet vekilleri saba saat 6-da evge bastırıp kirerek, qaba davranğan ve ev sakinlerini aqaretlegenler.
«Maskalı pek çoq insan, içi OMON tolu KAMAZ, OMON ketirgen mikroavtobus bar edi. Bu evde 55 yaşını keçken ana-baba, qadınları olğan balalı-çağalı üç erkek, dört bala olmaq üzre dört aile yaşay. Epsi olıp 12 can yaşağan ev. Silâlı hızmet vesiqalarında bu sade bir nezaret olaraq aks etilgen, lâkin bu bir tintüv edi, olar ahır ve bütün odalarnı da tinttiler, diniy kitaplarnı alıp kettiler», – dep ilâve etti Cepparov.
Onıñ qayd etkenine köre, uquq qoruyıcılar olarnıñ davasınen oğraşacaq, vaziyetni taqip eterek, üç erkekni tapmağa areket etecek.
Bu saba Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Üç Köz köyünde rus silâlı quvvetleri soqaqlarnıñ birini qapatqanları aqqında belli oldı. Köyniñ bir evinde tintüv keçirilgeni aqqında qırımtatar Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etken edi.
Qırımda Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerniñ saytlarında Qarasuvbazar rayonında er angi bir areketler yapılğanı aqqında iç bir şey bildirilmey.
Bir kün evel Rus silâlı hızmetleri İslâm Terek qasabasınıñ sakini, qırımtatarı Umer Emiramzayevniñ evinde tintüv ötkergen ediler. Tintüv esnasında o yaramağanı içün hastahanege alıp ketile. Şimdilik bu adam nede qabaatlanacağı aqqında bildirilmey.
Qırım Rusiye tarafından isğal etilgen soñ, mustaqil jurnalist, qırımlı faaller, qırımtatar halqı Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut Tahrir” teşkilâtınen bağlı olmasında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde pek sıq şekilde kütleviy tintüvler keçirilip başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yanvar 16-dan 17-ne keçer gecesi Qırımnıñ İçki rayonı Çatmış köyüniñ yerli meclis reisi Enver Veysovnıñ azbarında yanğın yüz berdi. Bunı Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Piçen obası tutaştı, yanğın maşinağa keçti, o da yandı. Yanğınnı söndürmege tırışqan Enver yanıqaları ile hastahanede yata. Fevqulâde vaziyet nazirliginiñ hadimleri maşinanıñ yanıp tutaşqanını bildire. Enverniñ özü qomşu ile munasebetleri zor olğanı aqqında dey, olarnıñ siyasiy baqışları farqlı olğanından sebep qomşusı onı Molotov qarışması ile qorquza edi», – yazdı Celâl.
O işbu vaqianı milletlerarara sebebinden yüz bergen ziddiyet olaraq tanıy. Celâl dey ki, çoqusı allarda uquq qoruyıcılar ve bu kibi ziddiyetlerniñ iştirakçileri bu aqta pek laf yürsetmemek tırışa.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcıları Enver Veysovnıñ evindeki yanğınnı şimdilik izaatlamaylar.


text:
Qarılğaç
Qarılğaç – Hirundinidae ailesini teşkil etken kiçkene, ötüci quş türleriniñ umumiy adı.
Qarılğaçlar, qutuplardan tış dünyanıñ er yağında yaşay. Çibin, böcek aşap besleneler.
Boyları 10-23 sm arasında deñişe. Ekseriyetnen ast beti beyaz; baş, quyruq ve qanatları qara; mañlayınen moynu qaverenki yıltıravuq tüklüdir. Qısqa ayaqlarınıñ tırnaqları süyrü olğanı içün tüz, yalpaq yerlerge qolayca tutuna bile. Ağızları açıq uça ekende çibin, çirkiy kibi kiçkene böceklerni avlay bile. Quyruqları çatallı, qanatları uzun, süyrü ola. Vızlı uçalar. Quyruqlarnıñ dümen yerine qullanıp, aniy dalışlar eterler. Umumiyetnen sürü alında yaşaylar.
Yaz soñunda, künler qısqalıp, böcekler azalğanda köçip qışnı Afrikada keçireler. Baarde keri qaytalar. Diger köçüci quşlardan farqlı olaraq kündüz köç yollarına devam eteler.
Binalarnıñ dam astlarına, saçaqlarına ve pencere oyuqlarına çamur ve kilden çanaq şeklinde sağlam yuvalar yasaylar. Keniş ve yalpaq ğağalarını, yuvalarını yasay ekende, çamurlarnı sılamaq içün maladay qullanalar.
Tış bağlantılarDeñiştir
- Swallow videos on the Internet Bird Collection


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tış alâqa bölüginiñ reberi Ali Hamzin akimiyet ile keçirilgen körüşüvde Qurultay keçirilecek künü muzakere etilmegenini bildirdi.
«Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ keçirilecek tarihı aqqında işbu körüşüvde laf yoq edi… Bu körüşüvge davetli olğanlarnıñ sırasında edim, dialog meselesi boyunca Rusiye akimiyeti işbu ketişatnı QMC Yuqarı Şurasınıñ 2014 senesi mart 11 künü alğan «Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarınıñ pekitüv kefaleti ve onıñ Qırım toplulığına qoşulması aqqında» vesiqası temelinde devam etmek imkâniyetini qayd ettim. Bunıñ ile Meclis azalarınıñ «toplaşuvı»nda «Qurultaydan evel Meclis reisi vazifelerini eda etecek şahısnı saylamaq» imkân olmağanını qayd ettim», – yazdı o Facebook saifesinde.
O, «iç kimse Meclisni mecburen «idare etmege» tırışmağanı»ndan öz memnüniyetini bildirdi.
Akimiyetke yaqın olğan Krıminform saytı Qırımtatar Milliy Meclis azalarınıñ akimiyet vekilleri ile körüşüvi aqqında bildirgen edi. Körüşüvden soñ spiker muavini Remzi İlyasov Qurultay kününi belgileycek Meclis toplaşuvınıñ olacağı aqqında bildirdi.
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Meclis reisinin muvaini Nariman Celâl Qurultaynıñ keçirilmesi aqta qarar Meclis toplaşuvında alınmaq kerekligini qayd etti, buña ise kvorum yoqtır.


text:
Qırım yırcısı Reana Tarkova ATR telekanalına yırnı bağışlap, onı qapatmamağa çağırdı.
Qırımnıñ bütün kütleviy haber vastaları 2014 senesi aprel ayında Rusiye qanunlarına köre qayd olmaq kerek ediler. Faqat qırımtatar matbuat vastalarına bunı yapmağa imkân berilmedi.
ATR mediaholdingine kirgen «Lâle» telekanalı, «Meydan» radiosı, «Lider» radiosı, «15 minut» saytı aprel 1-den başlap işini toqtatmağa mecbur ola bileler.
Amnesty International uquq qorçalayıcı teşkilâtı akimiyet farqlı tüşüngenlerni sustırmağa istey, dep bildirdi.


text:
Şu künleri «Viki alemni seve» üçünci ukrain foto yarışı soñuna yetti – qoruq, tabiat qoruv territoriyalarnıñ, Ukrainanıñ unikal yerleriniñ foto yarışı. Foto yarışına yollanılğan 14770 foto resimden 582 foto Qırım aqqında ve Qırımdan edi.
Yarış «Vikipediya» – «Vikimedia Ukraina» ukrain temsilciligi tarafından teşkil etildi.
Qırım.Aqiqat mühbirine «Vikimedia Ukraina» icraiy müdiri Natalya Tımkiv aytqanı kibi, er sene yarışqa Qırımdan yüzlerce, atta biñlerce foto yollanıla.
2015 senesi qırımlılar, evel olğanından, daa da az foto yolladı. Eger de 2013 senesi Qırımdan yarışqa 79 iştirakçiden 1877 foto kelse, 2015 senesi Qırımdan 30 insan 582 foto yolladı. Aqyardan Vikipediyağa fotolarnı 9 insan yolladı.
«Vikimediya Ukraina» malümatına köre, QMC cedvelinde – 198 tabiat qoruv obyekti bar. Yarış devam etken yılları olardan 139 fotoğa çekildi ve Vikipediya yarışları içün yüklenildi.
Bıltır yarış ğalibi – Qırımdan Vitaliy Başkatovnıñ «Demerci qayaları» foto resimi oldı.
Qırımıñ eñ populâr obyektleri: Ayuv dağ, Demerci, Qaradağ tabiat qourğı, Ay-Petri, Livadiya bağçası.
Yarışnıñ milliy basamaq jürisi iyün 15 künü işke başlaycaq, halqara – iyül 15. Ğaliplerni avgust başında ilân etecekler.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, 500 ziyade insan 70 yıl evelsi olğan facialı adiselerni añmaq içün demiryol vokzalındaki bağçasında toplandı.
Matem mitingde Keriç şeer şurasınıñ memurları: tasil, gençler ve sport idaresi iştirak etti.
«Biz öz aqqımız oğrunda küreşimizde bir olğanımıznı ve Qırımda qırımtatar halqı, Qırımnıñ tamır halqı bar olğanınnı köstermek içün toplandıq», – dep muracaat etti matem mitingniñ iştirakçilerine Keriç regional meclisiniñ lideri Müfret Veliyev.
Demiryol vokzalınıñ yanında sürgün etilgen halqlarnıñ qurbanlarına tiklengen abidege gülçemberler qoyuldı.


text:
Qırım Müfiyatı hadimleri Acılıq devamında ekstremizmniñ ögüni aluv tedbirlerine bağışlanğan muşaverede iştirak ettiler. Tedbir Moskvada, milletler işleri boyunca Federal agentligi tarafından teşkil etildi. Forumda Rusiye Federatsiyası ÜKümetiniñ Apparat vekilleri, Rosturizm, Rusiye Acılıq –missiyası, Diniy Merkezler ve turistik operatorları hadimleri iştirak ettiler.
Toplaşuvda eñ eyi antiterroristik dersleri ve olğan tecribe aqqında söz yürütildi, muqaddes mekânlarğa baracaq müsülmanlarnıñ şahsiy havfsızlığı mevzusı ayrıca muzakere etildi.
Böyle etip, Saudiya Arabistanı oquv yurtları talebelerine rusiyeli müsülmanlarğa ders keçirmege imkân bermemek, hacılarnıñ sigorta meselesi, turistik operatorlarnıñ işi kibi problemalar baqıldı. Qırım Müftiyatı hadimleri, hacılar içün havfsızlıq qaideleri yazılğan mahsus ilânlar azırlamağa teklif ettiler. Bunıñnen beraber, Acılıq mevsimi arfesinde Qırım Diniy İdaresi hadimleri seminar keçirip, acılıqnıñ hususiyetleri aqqında tarif eteler.
Şimdiki vaqıtta Acılıqqa barmağa niyetlengen müsülmanlarnıñ vesiqaları qabul etile. Adresimiz: Çehov soq., 20. Telefon: +7 978 0908 202.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Yaqında Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işleri boyunca vekâletli olğan halq deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev kelecek parlament saylavlarında ukrain prezidenti Petro Poroşenkonıñ komanda terkibinde namzetini köstermege niyetindedir.
Bunı o Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Mustafa Cemilev oña «Batkivşçina» firqası deputatlarınıñ cedveline kirmege teklif etilgenini de bildirdi. Faqat, Meclisniñ sabıq başı bu teklifni red etecigini tüşüne.
«Maña Timoşenkodan teklif kelgen edi, amma şimdi prezident blokı teşkil etile. Prezidentniñ blokına kirmege daa da doğru olacağını tüşünem, çünki o bütün demokratik küçlerini birleştire. Men prezidentimizniñ teklifine seslenecegim, ğaliba», – dedi Cemilev.
Bundan da ğayrı, onıñ sözlerine köre, Petro Poroşenko Blokınıñ namzetleri cedveline qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da kire bile. Qırımtatarlarnıñ yetekçisi Çubarovnıñ namzetini Poroşenkoğa teklif etti, Poroşenko ise razı oldı eken.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko öz avalesi ile avgust 27 künü Yuqarı Şurasınıñ vekâletlerini toqtattı ve parlamentniñ nevbetten tış saylavlarını oktâbr 26 kününe belgiledi.


text:
Qırım musulmanlarına cumhuriyet «baş naziri» Sergey Aksönovnıñ adından Qurban bayramı munasebeti ile 10 qoynı bağışladılar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, qoylarnı cumaertesi künü, oktâbr 4-de, Aqmescitte Seit Settar Camisinde bağışladılar. Şu munasebet ile camige «baş nazir muavini» Ruslan Balbek ve Qırım musulmanları müftisiniñ muavini Ayder İsmailov keldiler.
«Aksönovnıñ adından Qırım musulmanlarına bahşış etile», – dedi jurnalistlerge Balbek.
Onıñ sözlerine köre, cumhuriyet akimiyeti qırımlılar ile bağlı bütün medeniy tedbirlerde iştirak etmeli.
Ayder İsmailov Qurban bayram musulmanlarnıñ eñ müim bayramı olğanını qayd etti. Qurbanğa ketirilgen qoy eti Qırım musulman diniy idaresine berilecek.


text:
Rusiye para birlemi dünyanıñ ileri para birlemine nisbeten qıymetini ep coymaqta. Rusiyede bir dollar içün endi 64,5 ruble, yevro – 76 ruble bereler, dep haber ete Radio Svoboda.
Bu al yermay fiyatınıñ tüşmesi sebebinden yüz bere. Yanvar 12 künü 4,5%, yanvar 13 künü ise Brent markasınıñ bir barreli daa 3% coya. Kiyev vaqtı boyunca saat 9:19 Brent fiyatı 45,55 dollar miqdarında edi.
RTS Rusiye fond indeksi 3,5% ğayıp ete.
Analitikler bunı Ğabiy memleketlerniñ Rusiyege nisbeten kirsetken sanktsiyaları ile bağlaylar.


text:
Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov degeni kibi, onı «ğıyabiy sürette apis etken» mahkeme toplaşuvnıñ keçirilmesinden haberdar degil edi ve ukrain uquq qoruyıcılarını «mahkemeniñ böyle qararına» seslenmege çağıra.
Meclisniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, çarşenbe künü, oktâbr 28-de, Çubarov ne mahkeme toplaşuvınıñ keçirilecek künü ve yeri aqqında, ne oña berilgen qabaatlar aqqında bile, ne taqiqat malümatları ile tanış edi.
«Refat Çubarov Ukraina uquq qoruyıcı organlarını Ukraina vatandaşına qarşı cinayet etken muayyen şahıslarğa (Rusiye FSB idaresiniñ taqiqatçısı, mahkemeci, prokurorlarğa) qarşı cinaiy işlerni açmağa çağıra», – denile beyanatta.
«Rusiye Federatsiyası tarafından onıñ işğal etken Qırımda Ukraina vatandaşlarına ve maña qarşı areketleri uquqiy nizamsızlıq olğanını tasdiqlağan işğalci akimiyetniñ vesiqaları İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine yollanılacaq», – dey Çubarov.
Ukraina uquq qoruyıcı organlarınıñ Çubarovnıñ aytqanına cevapları daa yoq.
Çarşenbe künü Refat Çubarov öz Facebook saifesinde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını aşkâr etti, oña köre Meclis azası ğıyabiy sürette apis etile.
«Aqmescit şeeriniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ 2015 senesi oktâbr altısında qabul etken qararına binayen, men «RF CK 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca qabaatlanğan şahıs olaraq, 2 aylıq apis cezasına oğrayım». Buña sebep Qırım ve Aqyar boyunca Rusiyeniñ FSB idaresiniñ taqiqat bölüginiñ mahkemesine muracaat oldı», – yazdı Çubarov.
Evel Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya bildirgeni kibi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa Qırım kirişi açıq ve onı Qırımda taqiqat organları onı endi bekley.
Qırımda rusiyeli FSB idaresiniñ taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy işni açqan eken. Onıñ sözlerine köre, cinaiy işni devletniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruvlar iyun açtılar.
Evel Çubarovğa Rusiye territoriyasına ve onıñ tarafından işğal etilgen Qırımğa kirişni 5 yılğa yasaq ettiler.
Çubarovğa Qırım kirişi açıq olğanı aqqında resmiy vesiqa şimdilik yoq.


text:
Mayıs 3 künü Bağçasaray civarında keçirilgen «Hıdırlez» qırımtatar milliy bayramında Cürçi rayonından kelgen iştirakçiler Qırımnıñ Rusiye akimiyetine qalaqaynıñ yuvarlanuvı ile bağlı adetni numayış ettiler.
Adetlerge köre, «Hıdırlez» vaqtında eñ qart insan qalaqaynı yuvarlata. Yüzqoyun tüşse, yıl bereketsiz olur, aks alda – bereketli.
Cürçi rayonı çadırına Cumhuriyet başı Sergey Aksenov, Devlet şurası spikeri Vladimir Konstantinov ve muavini Remzi İlyasov kelgen vaqıtta milliy kiyimli erkek qalaqaynı yuvarlattı. Amma ötmek yüzqoyun tüşti. Bundan soñ erkek daa üç kere areket etti, amma muvafaqiyetsiz. Bazıları «Yıl bereketsiz olur» dep kederlendi.
Buña baqmadan, akimiyet vekilleri ile birlikte olğan qadın qalaqaynı köterip, Aksenov, Konstantinov ve İlyasovğa birer tilim aşattı. Bunı körgen erkek: «Başta yerde yuvarlata, soñra Aksenovğa bereler. SubhanAllah», – dep çorlandı. Birinci şahıslar ise ötmekni memnüniyet ile aşap, teşkilâtçılarğa minnetdarlığını bildirip kettiler.
Hatırlatamız, Qırım musulmanları diniy idareisnde qalaqaynı yuvarlatmaq adetini alğışlamaylar. Evel «Avdet» gazetasına Qırım musulmanları müftisi Ayder İsmailov bu adet «kelecekni evelden ögrenmek ıntıluv kibi tanıla ve musulman ümdelerine ters kele» kibi izaatını bergen edi. «Er şey tek Allahqa bağlı olğanını bilemiz. Bunıñ ile ötmekke ürmetsizlik kösterile: onı yerge tüşürip, yuvarlatalar», – dey İsmailov
Şusı meraqlı ki, «Hıdırlez» bayramında mayıs 3 künü Qırım musulmanları müftisi Emirali Ablayev da buluna edi.
Hatırlatamız, bazar künü, mayısnıñ 3-de, Hıdırlez bayramı «Şaherezada» medeniy-eglenceli merkeziniñ meydanında keçirildi (Bağçasaray rayonı, Aqmescit – Bağçasaray yolunıñ 25-nci kilometrinde).
Evel Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, Qırım ükümeti Hıdırlezge 40 biñ insannıñ qoşulması aqta ayta eken.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Bağçasaray regional meclisiniñ toplaşuvında aprel 18-de Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy bayramı Hıdırlez ile bağlı tedbirlerde iştirak etmemek qararı qabul etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aprel 26-da aydınlatılğan muracaatında Qırım akimiyeti Hıdırlez bayramını qırımtatar halqını bölmek içün qullana, – dep aytqan edi.


text:
Sumı vilâyetindeki “Baçevsk” keçiş noqtasından Rusiyege XIX asırğa ait kitapnı çıqarmağa tırıştılar. Ukrain sıñırcıları onı tutıp aldı. Bu aqta avgustnıñ 26-sında Ukraina Devlet sıñır hızmeti haber etti.
“Tünevin, Rusiyege ketken “Mersedes” mikroavtobusınıñ yük bölügi teşkerilgen vaqıtta, sıñırcılar qadimiy kitap taptı. Onı mikroavtobusnıñ Rusiye vatandaşı olğan 63 yaşındaki yolcusı, devletimizden çıqarmağa tırıştı. Keççe belli olğanı kibi, “Himiya tehnologiyası kursı” adlı 1877 senesi derc etilgen kitap, medeniy degerlik sayılması ihtimalı bar”, - dep haber etile Ukraina Devlet sıñır hızmetinde.
Kitap ekspertizağa yollanıldı.


text:
Salı künü, fevral 17-de, Rusiye prezidenti Vladimir Putin resmiy ziyareti ile Macaristanğa yol ala, mında onıñ kelmesine kütleviy narazılıq mitingi keçirilgen edi.
İnsanlar baş nazir Viktor Orbannı Macaristannıñ «putinleştirüvini» toqtatmağa çağırdılar.
Rusiye prezidenti ile gaz saasında işbirlik meseleleri muzakere etilecek. Memleketler arasında şimdiki işbirlik añlaşmasınıñ müddeti 2015 senesi soñuna yete.
Macaristannıñ şimdiki yolbaşçılığı Avropa birliginde Rusiyeniñ birinci tarafdarı ola. Uquq qoruyıcılar onı matbuat vastaları serbestliginiñ sıñırlavında qabaatlaylar. Bıltır Orban memleketi «liberal olmağan demokratiya» yolundan ketip, Rusiye ve Türkiyeden örnek alğanını bildirgen edi.


text:
Amnesty International halqara uquqqoruyıcı teşkilâtı rusiyeli akimiyetni Parkinson hastalığına tutulğan, Qırımnıñ 76 yaşındaki sakini Server Karametovnı tez vaqıtta azat etmesine çağıra. O, avgustnıñ 8-nde Aqmescitte, Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen yalıñız başına keçirgen piket içün tutılğan edi.
Sağlığı zayıf olğan esli-başlı vatandaşnıñ tutulıp apiske alınması – rusiyeli akimiyetniñ qırımtatarlarından çıqqan faallerge qarşı yapılğan yañı «hucur bir misalidir», dep ayttı UkrainadakiAmnesty International temsilciliginiñ yolbaşçısı Oksana Pokalçuk.
Onıñ sözlerine binaen, Karametov tez vaqıtta sorğu-sualsiz azat etilmeli.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte, Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi.
76 yaşındaki Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasına, qanunğa zıt kelgen şekilde Ukraina vatandaşı Server Karametovnıñ azatlıqtan marum etilmesi, onıñ işğal etilgen Qırımda barışıqsever miting keçirmesine mania olğanlarını bildirgen şikâyetnen muracaat etti.Prokuratura qırımtatar faaliniñ tutılıp alınğanı boyunca öz uquqiy noqtai nazarını bildirecegi aqqında haber etti.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evelde tutılğan edi. Böylece, mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatırası kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqanından soñ tutılıp alınğan edi. Üç saat tutılıp, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar resurs merkezi Bağçasarayda qırımlılarnıñ rusiyeli silâlı küç hadimleri tarafından tutulıp apiske alınması – siyasiy ceetke esaslı olıp, halqlar ve dinler arasında bir çatışma çıqarılması maqsadınen yapılmaqta dep saya. Bu aqta merkezniñ beyanatında söz yürsetilmekte.
«Namus serbestligini aqqını bozğan işğalci küç strukturalarınıñ areketleri siyasiy ceettke esaslı olıp, halqlar ve dinler arasında bir çatışma çıqarılması maqsadınen yapılmaqta. Yarımadadaki bu areketler onıñ işğal etilgen vaqtından başlap sistematik şekil qazandı, FSB hadimleri yarımadada farqlı tüşüncege saip olğanlarğa qarşı küreş neticesi olaraq, muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbaplarını sorğulay», – denilmekte beyannamede.
Ayrıca, tintüvler, qırımtatarlarınıñ tutulıp, apiske alınması yarımadada Qırımnıñ tamır halqına qarşı yapılğan ksenofobiya misali olmaqnen bir arada, onı qorquzma usullarından biri olğanına işaret etilmekte.
Oktâbrniñ 12-nde Rusiyeniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Kiev rayon mahkemesi oktâbrniñ 11-nde tutulğan Bahçasaraynıñ altı sakinini 2 ay apiste tutma qararını qabul etti.
Oktâbrniñ 11-nde saba, Bağçasaraydaki bir qaç musulman qırımtatarınıñ evinde rusiyeli küç hadimleri tintüv keçirgen edi. Olar yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azalığında şeklenmekte.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbaplarını sorğulay, qırımtatarı, muallefetçi, Ukraina tarafdarları ve diniy azınlıq temsilcilerini tutup ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ bu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Mahküm etilgen bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ advokatı Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Kirov rayon mahkemesine şartlı vaqtından evel azat etüv arizasını berdi. Bu aqta advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Mahkemege (şartlı vaqtından evel azat etüv – QA) arizamız kele. Mahkeme Nariman tutulğan №1 SİZO memuriyetinden onıñ davasını ve hasiyetnamesini talap etecek. Soñra Nariman, tahqiqat izolâtorınıñ memuriyet vekili mahkemege çağırıla ve şartlı vaqtından evel azat etüv imkânı muzakere etile», – dedi Kurbedinov.
Onıñ aytqanına köre, imaye cemaat jurnalistiniñ şartlı olaraq vaqtından evel azat etilüvine dair arizanı daa üç ay evelsi bermesi mümkün edi, amma mayısnıñ 14-nde istinaf arizası baqılmazdan evel bunı yapıp olamadı.
«Fevral ayında Narimannı şartlı olaraq vaqtından evel azat etüv vaqtı keldi, amma istinaf daa soñra oldı. Üküm işke tüşürilgen soñ vesiqalarnı berip oldıq. Qasevetlenemiz, çünki Nariman koloniyağa ketirilse, faal olğanı ve (terror – QA) maddesi sebebinden memuriyet tarafından oña qarşı evelden yañlış munasebet ola bile. Bunıñ neticesinde davada tenbiler qayd etile bile ve şartlı vaqtından evel arizanıñ berilüvi mümkün olmaycaq», – dedi advokat.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti.
Memedeminovnıñ imayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Varşavağa kelgeninen, Barak Obama aerodromda birinci körüşüvni keçirecek. O, Poloniya üzerindeki kökni qoruğan F-16 qırıcı –uçaqlarnıñ poloniyalı ve amerikalı uçıcılarınen laqırdı etecek. Poloniyanıñ matbuat vastaları bergen izaatlarına binaen, bu şekilde Obama Merkeziy-Şarqiy Avropanıñ hafsızlığına bergen emiyetine diqqat çekmege istey.
Bundan soñra, Obama Poloniya prezidenti Bronislav Komorovskiyniñ sarayına yol alacaq. Poloniya ve Amerika prezidentleri bir saatten ziyade közme-köz laqırdı etecekler. Ekspertlerniñ tahminlerine köre, Poloniya üzerindeki Amerikanıñ raketalarğa qarşı zırhnıñ qurucılığı, NATO askerleri sayısınıñ arttıruvı, Ukraina vaqiaları etrafında söz yürütilecek. Bu kibi meselelerni, Obama Poloniya baş naziri Donald Tusk, Estoniya, Bulğaristan, Macaristan, Hırvatistan prezidentleri ile muzakere etecek.
Prezident Bronislav Komorovskiyniñ mesleatçısı Tomaş Nalenç bildirgenine köre, Varşavadaki tedbirler – 25 yıl evelsi poloniyalılarnıñ serbestlike ıntıluvlarını desteklegen adamlarnıñ şanına yapıla.
«Bugünde bugün biz serbestlikke ıntılğan ve devletniñ bütünligini qorçalağan er kimge destek kösterecekmiz», – dedi Tomaş Nalenç.
Tedbirlerde Qırım – Ukrainanıñ toprağı olğanını hatırlatacaqlar
Aqşam amerikalı prezident Leh Valensa adına Birdemlik Premiyasınıñ teslim etilüvi tedbirinde iştirak etecek. Birinci kere berilecek bu mukâfatqa qırımtatarlar yetekçisi Mustafa Cemilev nail oldı. Poloniyalı ekspertler qayd etkenleri kibi, bu tantanalı merasim – bütün ğarbiy dünyası qırımtatarlar ve ukrain devletine qol tutqanını köstere. Bu kibi fikirni Poloniyanıñ halqara birdemlik Fondunıñ reberi Kşiştof Stanovskiy bildirdi.
«Birdemlik Premiyasınıñ ya da biz aytqan Nobel premiyasını Mustafa Cemilevge bermek qararımız, Poloniya Qırımnı Ukraina topraqları olaraq tanığanını isbatlay. Bundan daa tasdiqlayıcı areket olurmı. Bunıñnen biz, qırımtatarlarğa qol tutqanımıznı köstermege istedik», – qayd etti Stanovskiy.
Varaşavadaki tanatanalı tedbirlerde yañı saylanğan Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko da iştirak etecek. Salı künü aqşam, o poloniyalı meslekdeşi Bronislav Komorovskiynen ayırıca körüşecek. Sabasına ise, Barak Obamanen subetleşecek.
Varşavadan soñ, Obama, daa yaqında 8 devletten ibaret olğan, Qırım işğalinden soñ ise, Rusiyeniñ azalığı toqtatılğan Büyük 7 devletniñ sammitine yol alacaq.
Azatlıq Radiosı


text:
Aqmescit bölgesi №266 saylav komissiyasınıñ reisi Yelena Agapova Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi ki, bu saylav noqtasında qırımtatarlar rey berüvni körmemezlikke urdı.
Agapovanıñ aytqanına köre, Borçoqraq (Fontanı) mikrorayonınıñ bir qısmı kirgen noqtada 1818 saylayıcı oturmaqta. Olardan 90%-dan ziyade qırımtatarı, qalğanları rus, ukrain ve digerleri. Saat 18.00 saylayıcılarnıñ yalıñız 9% rey berdi. Saylav noqtası №7 şeer hastahanesinde yerleşe.
«Ukraina vaqtında er keske ayrı davetname berile edi, saylayıcınıñ adı ve soyadı qayd etile edi, Rusiyede böyle bir şey yoq. Saylav noqtasınıñ adresi ve rey berüv saati qayd etile. Onıñ içün insanlar bizni unutqansıñız, dep şikâyet etip kele edi. Doğrusını aytqanda, saylavlarğa kelmegenleriniñ sebebine şaştıq», – dep ayttı Agapova Qırım.Aqiqatqa.
Sentâbr 18-de saat 20-de işğal etilgen Qırımda Rusiye Devlet duması saylavlarınıñ rey berilmei yekünlendi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko cumaaqşamı, oktâbr 20 künü, Avropa Parlamentiniñ prezidenti Martin Schulz ile Qırımda insan aqlarınıñ bozulması sebebiden Rusiyege qarşı yaptırımlarnı küçlendirmek imkânını muzakere etti.
Bunı ukrain prezidentiniñ matbuat-hızmeti bildire.
Bildirüvde aytıla ki, Poroşenko ve Schulz Rusiyege qarşı sanktsiyalar «Ukrainanıñ topraq bütünligi ğayırdan tiklenilecegine» qadar devam ettirilmek kerek olğanını muzakere ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqyar bala bağçaları çalışıp tura, amma sanitar nezareti rejimini küçleştirdiler, haber ete rusiyeli şeer başı Mıhail Razvojayev.
"Bütün işçilerniñ saba sıcağı baqıla, odalarnıñ dezinketsiyası keçirile, aşhane işçileri maska ve qolçaqta çalışa. Çare olğanlar balalarını evde qaldıra. Açıq bala bağçaları cocuqlarnıñ ana-babalarına işke qatnamağa imkân bere", - añlattı o.
Tünevin Razvojayev, çetelden kelgen aqyarlılarnı bu malümatnı gizlememek çağırttı.
Martnıñ 23-ünde Aqyarda 164 adam ev nezaretinde buluna, olarndan 151 adam çetelden qayttı.
Qırımnıñ rusiyeli Sağlıq Nazirliginiñ başı İgor Çemodanov, Qırımda koronavirus yayılması sebebinden 754 adam nezaret altında bulunğanını haber etti.


text:
Çoq balalıq aqqında mevzunı açmağa isteyim. Çoqusı allarda milletimizniñ arasında «fuqarelikni çoqlaştırmağa nege kerek» dep fikir bar. Az balanı munasip alda östürmege, çoq balanı «abul-qubul» östürmekten daa da yahşıdır.
Keliñiz meseleniñ içine baqayıq.
Demek.
«Keyfiyetli» nesil içün ne kerek?
- Ahlâq (Allah qorqusı, terbiye)
- Sağlıq
- Emekseverlik
- İntellektual inkişaf
Er bir maddeni ayrı-ayrı baqqanda, olardan iç bir danesi parağa esaslanmağanını añlayım. Bütün maddeler zengin de, fuqare ailelerde de olabile.
Ondan da ğayrı, er bir madde para olmağanda daa keyfiyetlidir. Añlatam.
1 madde. Yoqsullıq yüreklerni yımşata ve insannı tüşüncelerge daldıra, balanı maneviy qıymetliklerni ögrenmege teşviq ete. Zenginlik ve bütün isteklerini yerine ketirüv onı bu şeylerden uzaqlaştıra.
Elbette, fuqare, zengin insan da aşaa adamnı ve mümünni östürebileler. Amma fuqarelik keyfiyetli terbiye imkânından iç te marum etmey.
2 madde. Sağlıq, ilk olaraq, tış allarğa bağlıdır. Sağlamlaştıruv, doğru ğıdalama, temiz ava, gadjetler ve GMO mahsullarınıñ az olması – bugün, ne yazıq ki, bu sağlıqnıñ esaslarıdır. Ayretnen, qomşu soqaqtaki, ana-babaları öz hocalığından olarnı besllegen köylerdeki kirli balaçıqlar ne qadar sağlıqlı olğanını közetem. Ve menim eki şeer evlâtlarım nevbetteki GMO aşlarından atseton hastalığınen yatqanarını körip, bizim para ve aqılsızlığımız bizni ğayıp etkenine neticege kelem (Eger birisi özünde ne içün tek eki can (evlât) dep sorasa, birden «Allah ne qadar berdi, o qadar» dep aytam).
- Emekseverlik – bu añlaşıla. Zengin ailede ösken bala emek ne olğanını, nasıl etip ötmekke para tapmaqnı, yahşı yaşama alı nasıl qazanılğanını bilmey. Neticede, ayatta sıqıntılar peyda olsa, ayatta eñ birinci özüni coyğan böyle insan ola…
- Aqıl…. Mında davalar olabile.
Amma. Keliñiz arqamızğa baqayıq. Sürgünlik yerlerinde nasıl nesil östü? Ekimler, ocalar, müendisler, filologlar, ilim namzetleri ve professorler! Elbette, o zaman tasil bedava edi. Amma! Bugün, men şahsen, köylerden kelip, ğıyabiy bölükte oquğan ve oquşınıñ parasını bermek içün çalışmağa mecbur olğan gençlerni bilem. Olarğa fuqarelik öz üstünde çalışmağa keder etmedi.
Para doğrudan-doğru insaniy, aileviy bahtqa tesir etkenini aytmağa olmay! Bu kerçek degil. Er şey individualdir. Ve bala sayısı olarnıñ keyfiyetine tesir etmey!
Farqlı qanun ve olardan istisnalar bar. Biz az olğanımıznı hatırlamaq kerekmiz! Biz sayı ceetten ösmege, biri-birimizge qol tutmağa kerekmiz!
Qırımtatarlar arasından imkânı olğanlar çoq balalı ailelerge yardım etmek, olarnıñ yüküni azlaştırmaq, öz potentsıalınen paylaşmaq kerekler.
Vaqıt kelir bu ballar öser, oquşlarını bitirir, meslek saibi olurlar. Biri-biriniñ artından urbasını kiygen 7 yaramaz oğlançıqtan, mıtlaqa, öz halqınıñ qaviy ve munasip oğulları öserler! Ve daa bir şey, bizge kerek olğanlar tek professor olmamalı!!! Öz zamanında birinci ayaqqa turğanlar işçiler – qurucılar, aydayıcılar ve alış-veriş yapmağa bilgenler oldı.
Cemaat, fuqarelerge yardım qoluñıznı uzatıñız, kelecegimizge öz isseñizni qoşuñız!
O ana-babalarnıñ qartlığını köz ögüne ketiriñiz: pek çoq diqqatlı ballar muitinde olğanlarını, bizim qartana ve qartbabalarımız kibi!
Niyara KURTVELİYEVA
Müellifniñ fikiri muarririyetniñ fikirinen aynı olmayabilir.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukraina Yuqarı Radası gece toplaşuv keçirip, Kiyev saatine köre saat 04:05 2016 senesi devlet bücetini qabul etti. 263 deputat bunıñnen bağlı qanun leyhasına qoltuttı. «Oppozitsionnıy blok» («Muhalifet bloku»), «Batkivşçına» («Vatan») rey bermediler, dep haber ete Radio Svoboda.
Bergi kodeksinde qabul etilgen deñişmelerni köz ögüne alıp, leyhanı bir qaç kere Nazirler şurasınıñ qapalı toplaşuvında teşkerdiler ve bücet komitetiniñ toplaşuvında tekliflerni seslendirdiler.
Deputatlar alğan vesiqada kâr ve masraf köstergiçleri bar – Ukraina 595 milliard grivnadan ziyade alacaq. Maliye nazirliginiñ tahminlerine köre, masraflar 667 milliard 733 million grivnanı teşkil ete.
Kelecek sene yanvar 1-den itibaren ukrainlerniñ asğariy maaşı 1378 grivna, mayıs 1-den – 1450 grivna, dekabr 1-den ise – 1550 grivna olacaq.
«Soñki afta devamında Yuqarı Rada deputatları kirsetken aman-aman yigirmi deñişmeni köz ögüne aldıq. 2016 senesi memleket bücetiniñ leyhasında 2015 senesi VVP 4,1% seviyesine nisbeten VVP 3,7% seviyesinde eksiklik belgilene», – dep ayttı maliye naziri Natalya Yaresko.
Halqara para fondunıñ nevbetteki para tranşını almaq içün devlet büceti leyhasını qabul etmek ğayet müimdir.
Dekabr 24-te saba deputatlar 2016 senesi devlet büceti qabul etilgenine qadar çalışmağa qarar aldılar. Bergi kodeksiniñ deñişmeleri de qabul etildi.


text:
Birleşken Milletler teşkilâtınıñ İnsan aqları boyunca Baş komissarı Zeid Raad Al-Hussein BM Telükesizlik şurasını Şuranıñ daimiy azaları sayılğan beş devletniñ veto aqqını sıñırlamağa çağırdı. Böyle aq beş devletten er birine – Büyük Britaniya, Çin, Rusiye, AQŞ ve Frenkistanğa – er angi qararnıñ qabul etilmesine mania olmağa imkân bere.
Böyle teşebbüsni oktâbr 4, salı künü Cenevrede seslendirer ekende, Baş komissar, bu adım atılsa, Suriyedeki arbiy cinayetler boyunca işlerni Halqara cinayet mahkemesine bermege mümkün olacağını ayttı. Bunu Radio Svoboda haber ete.
Raad Al-Husseinniñ fikrince, dava taraflarınıñ cezasız qalmaları ve yapılğan cinayetlerniñ miqyası köz ögüne alınsa, Suriyedeki arbiy cinayetler boyunca işlerniñ teslim etilmesi «ğayet kerekli» olur edi.
BM İnsan aqları boyunca müessise yolbaşçısınıñ fikrine köre, dava taraflarınıñ bazı areketleri, kerçekten, arbiy cinayetler ya da insaniyetlikke qarşı yapılğan cinayetler olaraq tanılmaq mümkün.


text:
Qırım ressamı, qum animatsiyasınıñ ustası Kseniya Simonova America's Got Talent yarışınıñ finalına keçti. Bu aqta amerikan istidatlar yarışınıñ Facebook saifesinde bildirile.
Simonova, tuvğanlarına sevgi ve aile degerlikleri aqqında qum animatsiyasını numayış etti.
Daa evel öz Facebook saifesinde Simonova, yerli milliy istidat yarışlarınıñ 50 ğalibi iştirak etken, amerikan şouda çıqışta bulunacağını yazğan edi. Yayınnıñ er efirinde alıpbarıcı ya da jüri azaları finalğa keçken eki iştirakçiden birisini saylay.
“Bütün efirge bir dögme. Onı eñ begengen iştirakçi çıqışta bulunğanda basalar. Soñ onıñ üstüne “altın yağmur” yağa. Böyle şey yalıñız America's Got Talent yarışında bar, ğaliba”, - dey Simonova.
Kseniya Simonova – qum animatsiyasınınñ ustası, «Ukraina maye talant-2009» yarışınıñ ğalibi, «Minuta slavı-2010» Rusiye yarışınıñ finalisti. 2010 senesi «Qırım Muhtar Cumhuriyetiyeniñ nam qazanğan ressamı», 2013 senesi – «Ukrainanıñ nam qazanğan medeniyet erbabı» unvanlarınıñ saibi oldı.


text:
Amet Özenbaşlı
Amet Seit Abdulla oğlu Özenbaşlı (1893 s. fevral 10, Bağçasaray - 1958 s. dekabr 4, Leninabad) - Qırımtatar Milliy Areketi yolbaşcılarından, siyaset ve fikir adamı. Bağçasarayda, namlı medeniyet erbabı Seit Abdulla Özenbaşlınıñ qorantasında doğdı.
TasilDeñiştir
1914 senesi Aqmescitte litseyni bitirgenden soñ, 1915 senesinde Ades şeerine ketip Novorossiya Universitetinde tibbiyet fakultetine kirdi. Amet Özenbaşlı litseyde oquğanda, Qırımtatar halqınıñ tarih ve medeniyetinen meraqlandı. Terciman gazetasında basılğan edebiy maqalelernen Abdureşid Mediyevniñ fikirlerini ögrendi. O zamanlarda Qırım Milliy Talebe Cemiyetine qatıldı, bu adım "Milli Harekete" iştirakine yardım etti. 1917 senesi Adesteki litseyli ve universitetli talebeler bir dernek teşkil etti ve Amet Özenbaşlı bu dernekniñ reisi oldı.
Siyasiy faaliyetiDeñiştir
Qırımğa qaytıp kelgenden soñ Qırım Musulmanlarınıñ Kongressinde teşkil olğan Qırım Musulman İcra Komiteti azalığına saylandı. Bu zamandan başlap, siyasiy faaliyetlerini arttırıp sürdürdi. Daa soñra Amet Özenbaşlı, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı ve onıñ faal teşkilcilerinden birisi oldı. Grajdanlıq cenki vaqtında "Millet" gazetasınıñ yazıcısı, soñ Milliy Fırqanıñ yolbaşcılarından birisi oldı. 1920 senesiniñ soñunda, vatanından ketmege istemegen Amet Özenbaşlı, Qırımda Sovet akimiyeti qurulğandan soñ, halqınıñ aq-uquqları içün, bu akimiyet çerçivesinde küreşmege qarar berdi. 1921 senesi, Totayköy Muallim Oquv Yurtunda müdirlikke atandı. 1922 senesinde ise, Qırım Devlet Universiteti, Tibbiyet Fakultetini bitirip, siñir hastalıqları ekimi oldı. Amet Özenbaşlı, 1922 senesi aprel 12-de "Qırımtatar Milletçilik Gruppası"na mensüp dep apiske atıldı. 1924-1927 seneleri arasında, Qırım Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti Maliye Halq Komissarı yardımcısı oldı. Ondan soñ ise, tekrar ekimlik yapmağa başladı. 1928 senesi 25 yıl apis cezasına çarptırıldı. Amma, 1931 senesi yanvar 30 künü makeme bu ükümni 10 yıllıq lager cezasına çevirdi. 1934 senesi o, Qırım tışında yaşamağa qalmaq şartınen, serbest taşlandı, Sibirdeki Novosibirsk, Pavlograd şeerlerinde sürgünlikte yaşadı, ekimlik yaptı, II Cian cenki esnasında, Alman işğalinde Qırımğa qayttı.
Qırımdan qaçışıDeñiştir
Qızı Meryem Özenbaşlı bu zamanı ‘‘Bu II Cian cenki olğan vaqıtta babam Qırımğa qayttı. Almanlar mında olğanlar vaqıtı keldi. Ondan evel babamnıñ mında kelmege aqqı yoq edi. Onı tutıp apiske atar ediler. Almanlar kelgeninen ailece kelip Qırımğa Ukrainağa yerleştik. Bir vaqıt qalğandan soñ... Müit öylesine deñişti. Eki vahşiy çizmeniñ arasında qaldıq. Babam ve diger Qırımlı aileler bu eki vahşiy çizmeden qaçmağa istedi. Birisi Hitlerniñ faşist çizmesi, ekincisi ise Stalinniñ faşist çizmesi edi. Biz Qrımlılar ekisiniñ arasında qalğan edik. Ekisi de Tatarlarğa hor baqar edi. Alman ükümetinden talapları bar edi. Bunıñ içün bir vaqıttan soñ Almanlar da babamdan raatsız oldı. Onı apiske atacaqlar edi. O Alman ükümetinden milliy aqlarını tiledi. Ancaq, Almanlar bularnı asıl qabul etmediler. İstegenleri babamnıñ “kollaborant” yani “işbirlikçi” olması edi. Oña böyle bir mevqi lâyıq kördiler. Babam bu siyasetni asıl qabul etmedi. Babam bunıñ üzerine qaçmaq alında qaldı Qırımdan’’ sözleri ile añlatır ("Avrupa Zaman" gazetasında 2007 s. sentâbr ayında Ahmet Özay tarafından derc etilgen).
Romaniyadan qaçırılışı ve esaretiDeñiştir
1943 senesi, Sovet ordusı, kelmeden evel, Aqmescitten ayrılıp evel Adeske yerleşti soñra da Romaniyağa ketti. Romaniyada bir vaqıt Köstencede qaldı. Bu vaqıtta çeşitli sebeplernen Avropadaki Qırımtatar diasporasınıñ lideri Mustafa Edige Qırımal ile rastkeldi. Köstenceni işğal etken Ruslar onı qaçırıp, tutuqlap Moskvağa yiberdiler. 1947 s. sentâbr 20-de ise 25 yıl lager cezasına maküm ettiler.
Üriyetke qavuşması ve vefatıDeñiştir
1955 senesi, onı ağır hasta alında serbest taşladılar. Ömrüniñ soñki yıllarını, Tacikistannıñ Leninabad (bugünki Hucand) şeerinde ailesi ile keçirdi. 1958 s. dekabr 4-de anda vefat etti. Naaşı Özbekistannıñ Qoqand şeerinde topraqqa berildi. 1993 senesi, naaşı Qırımğa ketirilip, Bağçasarayda Zıncırlı Medrese yanındaki bağçada İsmail Gaspıralınıñ yanına defin etildi.
Özü kibi ekim olğan qızı Meryem Özenbaşlı da sürgünlikten qaytqandan soñ 2007 senesi Aqmescit şeerinde ayatqa közlerini yumdı.
İcadıDeñiştir
Amet Özenbaşlı, özüni aynı zamanda istidatlı bir yazıcı ve jurnalist olaraq tanıttı, 1917 senesi, "O yıqıntılar altında" pyesasını yazdı, "Qırım", "Oquv İşleri", "İleri", mecmua ve gazetalarında tarih, qavmiyat (etnografyia), ve pedagogika saalarına ait maqaleleri ile muntazam surette özüni duyurdı, bir çoq edebiy eserge, şu cümleden Amdi Giraybaynıñ eserlerine de tetqiqatlar yazdı, onı er keske tanıtqan eñ müim eseri ise, Qırım halqınıñ ana-vatandan köç ikâyesini añlatqan "Qırım Faciası" adlı tarihiy eseridir. 1926 senesi ayrı bir kitap olaraq çıqqan bu eser, "Yıldız" mecmuasınıñ 1992 senesi 1 ve 2-nci sanlarında basıldı. Eser, 1933-1936 yılları arasında, o tarihlarda Köstencede Müstecib Ülküsalnıñ çıqarğan Emel mecmuasında tefrika etilgen. 1997 senesi ise Akmescitte, kene ayrı kitap olaraq çıqarıldı.
EserleriDeñiştir
- O Yıqıntılar Altında, 1917 s.
- Çarlıq Akimiyetinde Qırım Faciası, Aqmescit, 1926 s.


text:
Bu yılnıñ başından berli ilhaq etilgen Qırımda ayvanlarnıñ 9 quturuv adisesi qayd etildi. Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım Devlet veterinariya komiteti reisiniñ müavini Anastasiya Lisovskaya-Çudinoviç bildirdi.
"Yılnıñ başından berli Qırımda 9 quturuv adisesi qayd etildi, bu keçken 2019-ıncı yılnıñ aynı müddetine köre eki kere azcadır. Qırım Devlet veterinariya komiteti, ayvanlarnıñ quturuv hastalığından aşılamasınen oğraşa", - dedi Lisovskaya-Çudinoviç.
Aprelniñ soñunda Bağçasaray rayonında ayvanlarnı aşılap başladılar.
Daa evel bildirile edi ki, Qırımnıñ Cenübiy yalısınıñ dağ-orman mıntaqasında kiyik ayvanlarnı quturuv hastalığına qarşı ilâc berip başladılar.
2019 senesi dekabr ayında İslâm Terek (Kirovskoye) rayonınıñ Camçı (Tokarevo) köyü yanında ayvan quturuvınıñ yañı adisesini qayd ettiler.
Daa evel haber etile edi ki, Köktöbel yalısında tapılğan tilki leşi sebebinden ve Aqmescit rayonınıñ Mirnıy qasabasında ise - mışıqnıñ qurturuvı içün karantin ilân etildi.
Quturuv - Rabiesvirus qurturuv virusından peyda olğan infektsiya hastalığıdır. Qurturuv virusı ayvanlarda ve adamlarda spetsifik entsefalitniñ sebebi ola. Hasta ayvan tişlegende tükürçiknen tarqatıla.


text:
Portekizdeki Ukraina elçihanesi haber etkenine köre, yerli Viseu Now turizm saytı Avropa haritasını Rusiye ilhaq etken Qırımsız köstergen.
Elçihane özüniñ Twiterdeki saifesinde bildirgenine köre, Ukrainanıñ Portekizdeki elçisi İnna Ognivets açıq mektüpnen Viseu Now muarrirligine muracaat etken.
Haber etilgenine binaen, Ukrainanıñ Qırımsız haritası «Vizeydaki Ukrain qutlu doğuvı» reportajında peyda olğan eken.
«Qırım – Ukrainanıñ ayrılmaz parçası», – denilmekte diplomatik temsilcilikniñ haberinde.
Ukraina elçihanesi ayrıca diplomatnıñ Viseu Now portal muarrirligine azırlağan muracaatı da derc etilgendir.
Şimdilik Viseu Now saytı temsilcileriniñ bu hususnen bağlı izaatı yoq.
Daa evel Ukrainanıñ Büyük Britaniyadaki elçihanesi resmiy Londondan britaniyalı Green Board Game kompaniyasına «BrainBox CBiT bilgi hazinesi» adlı oyunda, Ukrainanıñ Qırımsız haritasınıñ tüzetilmesini rica etken muracaat yollağan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Resim boyunca konkursta iştirak etmek içün, mektep talebeleri, terrorizm resimini yapmaq vazifesini aldılar.
Bu haberni içtimayi ağlarda ballarnıñ ana – babaları bildireler.
Böyle vazife aqqında Aqmescit (Simferopol) ve Qarasuvbazar rayonınıñ Zuya qasabasından haber ettiler.
Ondan da ğayrı, terrorizm mevzusına 1 sentâbr künü keçirilgen sınıf saatleriniñ mevzuları bağışlanğan edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Şçölkino Qırım şeerinde, doquz qatlı evniñ damında patlav ve yanğın yüz berdi dep bildire Rusiyeniñ FVN-nin Qırım idaresi.
“Alınğan malümatqa köre, dam tamiri vaqtında 2 gaz balonı patladı. Fevqulade adise yerine yanğıncı-qurtarıcı hızmetler ve başqa acele hızmetler yollanıldı”, - denile beyanatta.
Qurtarıcılarnıñ aytqanına köre, elâk olğanlar ve yaralanğanlar yoq, ev dağılması ve dam bozulmasınıñ telükesi yoq.
Matbuat, patlavdan soñ 12 kvadrat metrlik yanğın çıqqanını bildirdi.
Şçölkino sakinleri vaqia süretlerini içtimaiy ağlarda derc ete. Olarnıñ bildirgenine köre, adise Donetskaya soqağındaki çoq qatlı binada olıp keçti.
Şçölkinodaki nice qatlı evlerniñ sakinleri, olarnıñ kvartira ve kirişlerinde tavandan suv aqqanını bildirde,dep bir kün evel “Vesti Krıma” haber etti. Matbuatqa köre, şeer ve rayon memuriyetine suv batuvlar aqqında 60-dan çoq muracaatlar berilgen.


text:
Salı künü, mart 10-da, Ukraina Nazirler Şurasınıñ Kâtibiyet klubında «Qırım işğaliniñ yıllığı. Neler yapıldı?» adlı tögerek masa ötkerilecek. Bunı tedbir teşkilâtçıları – Qırımdan köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtlarınıñ koordinatsion şurası Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tögerek masağa akimiyetniñ qanun çıqarıcı ve icra organları, em de Qırım cemaat teşkilâtları ve yarımada işğalinden sebep evlerini terk etmege mecbur olğan adiy qırımlılar davet etildi», – dep ayttılar teşkilâtçılar.
Tögerek masada Qırımda nezaret tiklenmesi içün nevbetteki adımlar, vaqtınca işğal etilgen topraqlardan köçip kelgen ve işğal etilgen Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarınıñ anayasa aqqları ve serbestliklerini temin etüv meselesi muzakere etilecek.


text:
Aqmescit şeer reisi Viktor Ageyevniñ bildirgenine köre, cemaat Qırım paytahtında belediye «politsiyasınıñ» meydanğa ketirilmesini faal sürette muzakere ete.
Bu aqqında Aqmescit şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Menimce, Aqmescitte bu kibi bölükniñ peyda olması uquq çıqarıcı tertibatınıñ faaliyetiniñ effektiv olmasına müsbet şekilde tesir eter. Böyle tecribe dünyanıñ çeşit memleketlerinde, şu cümleden Rusiyede de devam ete. Amma bunıñ ile şunı añlamaq kerekmiz ki, böyle alda maliyeviy ve tehnikiy yük şeer bücetine qala»,– dedi Ageyev.
Onıñ fikrine köre, cemaatçılıq içki işler organlarnıñ işinde faal iştirak ete, şunıñ içün «halq millitsiya»nıñ olması aqqında da aytmağa mümkün.


text:
Cemilevniñ sözlerine köre, yaqında onıñ Qırımdaki evine polis hadimleri silânıñ qanunsız qullanuvı sebebinden sorğuğa celpnameni ketirdiler. Böylelkinen, dep tüşüne Mustafa Cemilev, oña nisbeten cinaiy işni açmağa isteyler.
«Cemaatnıñ basımı ve telükesi olduqça küçlü olğanı içün kiriş yasaqlığını lâğu ete bileler. Böyle aqılsız taktika», – dedi Cemilev.
Qırımtatarlarnıñ yetekçisi evelleri matbuat vastalarına aytqan edi ki, oña nisbeten silânıñ qanunsız saqlanılması içün cinaiy işni açmağa isteyler. Faqat, Cemilevniñ sözlerine köre, onıñ zaruriy izinleri bar eken. Eger de bunı etseler, o, vaziyetke köre areket etecegini bildirdi.
Mayıs 3 künü Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmeyip, yarımadağa kirişni 10 yılğa yasaq ettiler. Cevap olaraq biñlerce qırımtatarı Ermeni Bazarnıñ nezaret-kiriş noqtasına keldi.


text:
Kezlevde (Yevpatoriya) «Odun bazar qapusı» müzeyiniñ qavehanesinde 23 yaşındaki ressam Elzara Kursaitovanıñ sergisi açıldı.
Bu, yaş ressamnıñ, Qırım müendislik ve pedagogika universitetiniñ dekorativ-ameliy sanat kafedrasınıñ mezunınıñ ilk şahsiy sergisi ola. Sergide 11 resim taqdim etildi.
«Ömür boyu oyun», 2015 s.
Merasimge şeer sakinleri, icat erbapları ve etnokompleksniñ musafirleri buyurdı.
Musafirler müellifniñ resimleri original, yengil ve milliy üslüpte yapılğanını qayd etti.
Bundan da ğayrı, Elzara Kursaitova yaş qırımtatar yazıcılarınıñ ikâyeleri içün, hususan Avdet gazetası neşir etken ikayeler içün, resimler azırlay.
Ressamnıñ sözlerine köre, o, daa qıdıruv basamağında buluna, onıñ içün çeşit üslüplerni ögrenmek, bir birine qoşmaq ve yapıp baqmaq meraqlıdır.
«Şimdiki vaqıtta dekorativ ressamlıq göñlüme daa yaqın, mevzularımnıñ çoqusı milliydir: natürmort, mimarcılıq ya da süjet kompozitsiyaları, olarnıñ içinde mıtlaqa bir mana bardır», – dep añlattı Elzara Avdetke.
Sergini teşkil etmek teşebbüsini «Odun bazar qapusı» etnokompleksiniñ reberi Dilâra Yakubova bildirdi.
Elzara Kursaitova Canköyde doğdı. 2016 senesi Qırım müendislik ve pedagogika universitetini bitirdi. 2015 senesinden başlap, «Rusiye ressamları birligi» Bütün Rusiye icat cemaat teşkilâtınıñ azası ola.
«İlham perisiniñ cazibeli dünyası», 2013 s.
«Ömür boyu», 2016 s.
Ressamnıñ icadı aqqında tafsilâtlı malümatnı Avdet gazetasınıñ nevbetteki sanlarında oquñız.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev Ukraina sakinleriniñ Yañı yılını tebriklep, qırımtatar halqınıñ büyük qısmı onı «işğalde, diger qısmı Vatan tışında qarşılamağa» mecbur, dep hatırlattı. Bu aqta Cemilev Facebook saifesinde yazdı.
«Onlarnen cesür insanımız Rusiye apishanelerinde ve qararnen 200 balası Yañı yılnı babasız qarşılay. Daa onlarnen vatanperver semetdeşimiz Yañı yılnı qarşılamaycaq, çünki işğalciler tarafından hırsızlandı ya da öldürildi. Bizim toprağımızda bu vaziyet ne qadar devam etecek tam olaraq aytmaq imkânsız, amma emin oluñız, vatanımız azat etilecek, çünki bizim zamanımızda başqasınıñ toprağını işğal etüv ve halqara aydutlıq ebediyen ya da uzun vaqıt devam etemez», – dep ayttı qırımtatarlarnıñ milliy lideri.
Cemilevniñ qayd etkenine köre, bir çoq talilciniñ fikirince, Rusiye Qırımdan ketmese, bu devletni ya da onıñ reberlerini «dramatik» aqibetler bekley.
Mustafa Cemilev bir çoq memleket içün yañı koronavirus yuqunçınıñ aqibetleri ve qırımtatar diasporasınıñ meşur insanlarınıñ vefatı aqqında hatırlattı.
«ABDdeki diasporamıznıñ meşur insanları vefat etti – New Yorktaki Qırımtatar milliy merkeziniñ qurucısı Fikret Yurter, faaller Ömer Kızıltuğ ve İbraim Altan; Moskvadaki Milliy areketimizniñ belli veteranı, yazıcı ve professor Aydın Şemi-zade; Qırımda cesür ekimler Enver Bekirov, Kemal Abdaşev, vatanperver yırlarınıñ müellifi ve icracısı Asan Faytonci, işğalcilerniñ kontrolindeki müftilikke boysunmağan imam Muzaver Kerimov, Milliy areket faali, oca Vade Kazakova ve digerleri. Allah Rahmet eylesin», – dep tiledi qırımtatarlarnıñ lideri.
Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, 2020 senesi olğan eyi şeylerden biri «Qırım platformasınıñ» quruluvı yolunda devlet adımları ola.
«Ukraina Tış işler nazirligi ve hususan Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ bir çoq muzakereleri neticesinde müim memleketler bu platformağa qoşulacağını bildirdi. Platformada iştirak etecek memleketler sammitiniñ keçirilüvi 2021 senesi avgust ayına planlaştırıla», – dep hatırlattı Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, Qırımnıñ yalıñız Ukraina küçlerinen azat etilmesi aqqında aytmaq zor, çünki küçler aynı degil, amma indemeyip oturıp başqalarından yardım beklemek yañlış olur.
«İşğalcilerden qorqıp susmamalı, işğalcilerden nefret etkenimizni ve olardan qurtulmaq istegenimizni yapqan areketlerimizde köstermeli, dünya toplulığına olarnıñ qanunsız areketleri aqqında bildirmeli, apislerge atılğan cesür insanlarımızğa ve qorantalarına yardım etmelimiz. Qırım mevzusı dünya cemaatınıñ közünden qaçmamalı!», – dep bitirdi Mustafa Cemilev.
Hatırlatamız, dekabrniñ 30-nda Kyivdeki Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ofisinde Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov ile körüşüv olıp keçti. Subet vaqtında Ukrainanıñ Qırımnı işğal etüv strategiyası muzakere etildi.
Ükriana Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Qırımnı işğalden qurtaruv platformasınıñ muvaffaqiyetine inana, çünki Rusiye tarafınıñ bu teşebbüske «nasıl açuvlanğanını» köre, dep ayttı.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesi mayısta keçirmege planlaştıralar, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov emin ki, yañı halqara meydançıqnıñ quruluvı «Qırımnı qaytarmağa» yardım etmeycek.
Meclis reisi Refat Çubarov qırımlılarnı yañı yılnen tebriklep, Qırım işğali muvaqqattır, dep qayd etti.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
2015 senesi Rusiye akimiyeti Qırımğa, şu cümleden «Aqmescit» ava limanına kelecek üç million turistni bekley. Bunı Rusiye naqliyat nazirliginiñ yolbaşçısı Maksim Sokolov bildirdi.
«Ava limanına bugün kelgen yolcularnıñ sayısı, bıltır olğanına köre, 4 qat arttı. Amma bu sene 2,6 mln insannı degil de, 3 milliondan ziyade insannı qarşılamaq içün yapılacaq çaralereni endi belgiledik», – denile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Rusiye naziriniñ aytqanı kibi, uçaq seferleri öyle de 30 şeerden keçirilecek. Bıltır, onıñ malümatına köre, Qırımğa 20 avaşirketi seferlerni keçire edi.
2014 senesi mart ayında, Rusiye Qırımnı işğal ekeninden soñ, Aeronavigatsiya havfsızlığı boyunca Avropa teşkilâtı (Avropa nezareti) Qırımğa, şu cümleden Aqmescit ve Aqyarğa, ava seferlerini yasaq etti. Avropa nezareti halqara grajdanlıq aviatsiyası aqqında ICAO Konventsiyasına esaslanıp, Ukrainanıñ er angi ava boşluğı üzerinde bir de bir aeronavigatsion hızmetiniñ Ukraina akimiyetine alâqası olmağan bir taraflı beyannamelerni tanımaycaq.
Qırımğa ava seferlerini şimdi yalıñız Rusiye şirketleri keçire, bazıları endi ğarbiy cezalarğa oğradı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ reytingi yılnıñ başından itibaren ilk sefer sekiz basamaqqa qadar tüşti. Bunı «Levada-tsentr» içtimaiyetçiler soraştıruvınıñ neticeleri köstere.
Avgust ayından, Rusiye lideriniñ reytingi eñ yüksek seviyege kelgende, cevap bergenlernini 57 fayızı prezident saylavlarında oña rey bermege azır edi, sentâbr ayında olarnıñ sayısı 49 fayızğa qadar eksildi. 2014 senesi yanvar ayında, Ukrainada akimiyet deñişmegenine qadar, Vladimir Putinniñ reytingi 29 fayızeı teşkil ete edi.
Ekspertlerniñ fikirince, reyting tüşmesi müsbet bir şey olması mümkün, bu cemaat arasında kerginlik eksilgenini ifadeley bile.
«Levada-tsentr» müdiriniñ muavini Aleksey Grajdankinniñ qayd etkenine köre, reyting ara-sıra deñişe bile, lâkin eki müddet devamında aynı olsa, reyting tüşmesi aqqında aytmağa sebep olacaq.
Devlet yolbaşçısınıñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov soraştıruv neticelerini izaatlap, Kremlde prezident reytinginiñ deñişmesini tabiiy bir al olaraq tanıylar ve buña ayrı bir diqqat ayırmağanlarını bildirdi.


text:
Geraylar sülâlesiniñ er bir qırımtatar şahzadesi yazıcılarnıñ diqqatını celp etip olamay ve tarihiy romanlarnıñ qaramanı olamağan edi. Adil Geray bunı yaptı. Onıñ parlaq, amma, maalesef, qısqa ömrü «Adil-Sultan» Qırım poemasınıñ temeli olmaqnen beraber tükr yazıcısı Namık Kemalge de «Cezmi» romanınıñ yazmasına ilham oldı.
Ve tesadufen degil – Adil Geray sülâleniñ parlaq şahıslarından biri edi.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Adil Geray sülâleniñ parlaq şahıslarından biri edi
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda meşur Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası, «Larişes» müzeyi, Pro100-mica, Tarihvemedeniyet saytlarınıñ malümatı qullanıla.
Fikir rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Amma, memurnıñ aytqanı kibi, ruble – yarımadada esas para birlemi olacaqtır, yani aylıq, maaş, stipendiya, endiden başlap, rusiye rublesi ile berilecek. Rusiye parası ket-kete ukrain grivnanıñ yerini almalıdır. Maileviy durumınıñ stabilligi içün Moskva eñ yaqın kelecekte Qırımğa 1 milliard ruble miqdarında yardım kostermege niyetini bildire.
Ria Novosti muhbiriniñ bergen malümatına kore, yarımadada grivna qıtlığı endi duyulmaqtadır. Ticariy banklarnıñ ekseriyeti bankomatlardan berilgen peşin paranıñ miqdarını sıñırladı – kunde 300-500 grivnadan çoq berilmey. Banklarda alıcılarınıñ uzun nevbetlerini kormege mumkün.
Banklarnıñ taqidiri de şimdi belli degil, olarnıñ çoqusı – ukrain banklarınıñ filiallarıdır. Eger de Kiyev qırımlılarnıñ emanetlerini qapatsa, yerli akimiyet ukrain devlet mulkini milliyleştirip satmağa ve boyleliknen butün ziyanlarnı tazmin etmege vade ete.


text:
Mayıs 14-te, cumaertesi künü Ankaranıñ merkeziy Anadolu meydanında 1944 senesi qırımtatar sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan miting keçirildi, dep bildire QHA agentligi.
Agentlikniñ malümatına binaen, Türkiyeniñ çeşit köşelerinden paytahtqa öz noqta-i nazarını bildirmege ve qırımtatar halqı qurban olğan qanunsızlıqqa qarşı çıqmağa istegen qırımtatarlar keldi.
Bu sene merasim derneklerniñ eñ büyük birleşmesi olğan Qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ Platforması tarafından teşkil etildi. Platformanıñ İcra şurasınıñ azası Namık Kemal Bayarnıñ bildirgenine köre, matem mitinginde tahminen beş biñ insan iştirak ete.
Bildirilgen malümatqa köre, miting iştirakçileri işğal şaraitte bulunğan qırımtatar halqınıñ vaziyetine kene de diqqat celp etmege isteyler, dünya toplulığını Rusiyeniñ zorbalıq siyasetini takbih etmege ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq olunmasına qarşı çıqmağa çağıra.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qıtaiy Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa elektrik energiyasını bergen yolaqlardan biri «Kahovka – Titan» yolağı elektrik energiyasına bağlandı, dep bildire Herson vilâyeti memuriyetiniñ saytı.
«Qırım MC eneregtik ve erzaq qamaçavı aktsiyası iştirakçileriniñ razılığı ile 220 kV «Kahovka – Titan» yolağı elektrik energiyasına bağlandı, ondan Herson vilâyetiniñ eki rayonı – Kalançak ve Çaplinka teminlene», – denile Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ saytında. Qırımğa elektrik energiyası berilecekmi, belgisiz.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Mecelisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.