text:
Tatarstan uqu yortlarında tatar tele torışı
Azatlıq radiosı dulqınnarında sezne yänä tatar tele, bügenge köndä anıñ torışı, yäşäyeşe turında söyläşügä çaqırabız. Bügenge programmabıznıñ nigezendä Tatarstan respublikası uqıtuçılarınıñ belemen üsterü institutında uzğan Tügäräk östäl utırışı tora. Ul da respublikada bara torğan Ana tele aylığı qısalarında ütkärelde. Cıyılışta respublika Ministrlar kabinetınıñ Tellärne üsterü bülege citäkçese Kim Miñnullin, Däwlät Şurası deputatı Räzil Wäliev, Fän häm mäğärif ministrınıñ berençe urınbasarı Danil Mostafin, Tarix institutı belgeçläre, yuğarı uqu yortları, mäktäp wäkilläre qatnaştı. Söyläşüne uqıtuçılar belemen kütärü institutı rektorı İlsur Hadiullin alıp bardı. Tügäräk östäl utırışınıñ teması Milli tellärdä ezlekle belem birü sistemasınıñ torışı dip bilgelänsä dä, fiker alışu, älbättä, eçkäräk tä kerep kitep, ğomumän, tatar teleneñ xäle turında bardı.
Berençe bulıp süz alğan xökümät wäkile Kim Miñnullin Tatarstanda tellär säyäsäte, alarğa räsmi mönäsäbät turında söyläde.
Bezdä tel, milli mäs’äläläre yıl däwamında kön üzägendä tora. Respublikada tatar, rus telläre genä tügel, başqa millät wäkilläreneñ telläre dä iğtibarsız qalmıy. Çönki, bezneñ fiker buyınça, respublika bu mäs’älälärdä böten Rusiägä ürnäk bulıp torırğa tieş. Tatarstanda başqa millätlärgä nindi iğtibar kürsätelä, bezneñ millättäşlärgä şundıy mönäsäbät kürsätelsen öçenKim Miñnullinnıñ çığışınnan soñ, mäğärif sistemasında tatar teleneñ urını xaqında söyläşü başlandı. Süzne yuğarı uqu yortlarınnan başladılar. Bu turında çığış yasağan Qazan däwlät arxitektura-tözeleş akademiäseneñ dekanı Wağiz Fätxullin, üzläreneñ yuğarı uqu yortlarında alıp barılğan tatar telendä yuğarı belem birü xaqında söyläde. Alarnıñ bu ölkädä täcribäläre şaqtıy bay, çönki tatar telendä yuğarı belem birü belän monda inde 1991 yıldan birle şöğellänälär. Xäzerge köndä akademiädä 140 keşe tatar telendä belem ala. Läkin Wağiz Fätxullin süzlärenä qarağanda, alarnıñ sanı yıldan-yıl kimi bara. Ğomumän, äkrenläp kenä texnik belgeçlärne tatar telendä äzerläw betä bara, dip zarlandı ul. Şulay uq Wağiz äfände üzeneñ çığışında tatar telendä yuğarı belem birerlek uqıtuçılarnıñ citmäwe turında da söyläde häm üz täqdimnären dä citkerde.
Tatar telendä texnik belem birerlek, bezne almaştırırlıq belgeçlär citmi. Alarnı äzerlärgä kiräk. Tağın ber problema – soñğı yıllarda mäktäptä xätta tatar klasslarında da töp fännärne ata-anaları teläge buyınça digän sıltaw belän rus telendä uqıtalar. Bu küreneş tatar telendä yuğarı texnik belemne birüne töptän kisäçäk. Bigräk tä awıllarda rusça yaxşılap belmägän balalarğa fizika, matematikanı rusça uqıtıp, uquçılarnı da belemsez qaldıralar, bezneñ abiturientlarnıñ sanın da kimetälärWağiz Fätxullinnan soñ süz alğan veteran-uqıtuçı Zäkiä Ğömärova isä küp yıllar mäktäptä eşlägän keşe bularaq, üzeneñ çığışımda kübräk andağı problemalar turında söyläde.
Soñğı yıllarda respublikada niçä tatar mäktäbe, gimnaziäse açıldı. Ä xäzer qarasaq – alarnıñ inde yartısı rusqa äylänep bette. Yuğarı klasslarda matematika, fizika fännären rusça uqıtu ğına yarar äle. Läkin bit başlanğıç sıynıflardan uq tatar telendä uqıtmıylar. Ä bit äle Qayum Nasıyri, bala başlanğıç sıynıfta üzeneñ ana telendä belem alırğa tieş, dip äytkän. Annarı, ata-analar balaların tatar mäktäplärenä birmilär, dilär. Alar balaların birsen öçen bezneñ tatar gimnaziäläre başqa mäktäplärdän matdi yağı belän dä, uqıtu sıyfatı belän dä ayırılıp torırğa tieş Mäğärif sistemasınıñ iñ tübän, läkin iñ möhim basqıçı – balalar baqçaları, anda milli belem birü problemaları xaqında Uqıtuçılar belemen üsterü institutı xezmätkäre Räşidä Borhanova fikerläre belän urtaqlaştı.
2000 yılda bez berençe märtäbä tatar balalar baqçaları öçen komplekslı programma eşlädek, läkin anıñ da metodik kiñäşlämäläre äle eşlänmägän. Andıy programmalar rus telle balalar baqçası öçen 40 bulsa, tatarnıqı isä – ber. Şulay uq, maxsus tatar balalar baqçaları öçen tärbiäçelär äzerläw dä qaralmağan. Barı tik bezneñ institut qına 90 yıllardan başlap belemne kütärü kursları eşläp kilä. Balalar baqçaları öçen maxsus berär fänni-metodik üzäk eşlärgä kiräkSöyläşüdä qatnaşqan Tarix institutı ğalimnäre, uqıtuçılar belemen kütärü institutı xezmätkärläre, uqıtuçılar tatar telenä mäxäbbätne, ixtiramnı ğailädä tärbiälärgä kiräklege, äxlaqi tärbiäne köçäytü, qabul itelgän tellärgä qağılışlı qanunnarnıñ eşläw mexanizmnarın tabu, ana telenä iğtibarnı köçäytüneñ kiräklege turında söylädelär.
Söyläşüne yomğaqlap Tatarstan Däwlät Şurasınıñ deputatı Räzil Wäliev häm respublikanıñ Fän häm mäğärif ministrı urınbasarı Danil Mostafin tatar telen saqlap qalu, üsterü yünäleşendä Tatarstan xökümäte tarafınnan qılınaçaq ğämällär turında söylädelär, kiläçäktä bergäläşep eş alıp barırğa kiräklege turında iskärttelär. Räzil Wäliev fikerlär.
Ana teleneñ däwlät tele bulsın öçen, ul xalıqnıñ däwlätçelege bulırğa tieş. Däwläteñ bulmıy torıp, teleñne däwlät tele däräcäsenä kütärü – ul barı tik xıyal ğına. Ä bezneñ däwlätçelegebez nindi xäldä ikänen üzegez beläsez. Telne saqlap qalu eşendä bez berençe çiratta dönya täcribäsen öyränergä tieşRespublikanıñ Fän häm mäğärif ministrı urınbasarı Danil Säfärov üzeneñ wazifaların äle küptän tügel genä başqarsa da, mäğärif ölkäsendä tel mäs’älälären yaxşı belä. Çönki mäğärif tarmağında inde küptännän eşli.
Min tellär mäs’äläsendä xislärgä bireşmäskä tırışam, çönki monda aldağı uñay häm tiskäre täcribäne iskä alıp, pragmatik qaraş belän eş itärgä kiräk. Yaña oyışqan ministrlıqta yuğarı uqu yortları belän eş itüçe ayırım üzäk bulaçaq. Uqu yortlarında tatar telendä belem birügä kilgändä, andıy täcribä respublikada bar. Här uqu yortı älege mäs’älädä üzeneñ üzençäleklären iskä alıp eş itärgä tieş. Bügenge köndä Fän häm mäğärif ministrlığı belem birüneñ sıyfatın tikşerüne alğa quydı. Monıñ öçen dä maxsus organ buldırılaçaq. Şulay uq, kadrlar mäs’äläse dä xäzer bezneñ ministrlıqnıñ kön üzägendä toraÄ respublikanıñ uqıtuçılar belemen kütärü institutı rektorı İlsur Hadiullin üzlärendä uzğan tügäräk östäl utırışın menä niçek tämamladı.
Täqdimnär alar bik küp. Läkin alarnı kem eşlärgä tieş soñ? Alarnı bit bergäläp eşlärgä kiräk. Bez institut qarşında yaña laboratoriä açarğa cıyınabız. Ul milli mäğärifneñ problemaları dip atalaçaq. Min sezne barığıznı da şunda bergäläp eşlärgä, täqdimnäregezne kertergä çaqıramŞulay itep, küptän tügel genä respublikanıñ uqıtuçılar belemen kütärü institutında uzğan Tatarstanda tellär temasına bağışlanğan tügäräk östäl utırışında küp kenä qızıqlı fikerlär yañğıradı, möhim täqdimnär äytelde. Alarnıñ qayberläre inde cıyılış barışında uq tormışqa aşu yulların taba başladı. Läkin çişelmägän mäs’älälär, eşläneläse eş tağı da kübräk. Älege fiker alışuda qatnaşuçılar bu xaqta işetep kenä belmi. Xäyer, milli tellärneñ problemaların xäl itü ber kön yäki ay, tege yäki bu bäyräm waqıtında ğına alıp barıp bulmıy. Tel barı tik anı härkönne qullanğanda, saqlağanda, öyrängändä, üstergändä genä saqlanıp qala. Bigräk tä, xäzerge, globalizatsiä, törle tellärneñ, mädäniätlärneñ, xalıqlarnıñ ber-berse belän bik tığız aralaşıp, yoğıntı yasap yäşägän waqıtta.
Gölnaz İlgizär


c: text/html

text:
Bu yäkşämbedä ütäçäk Fälestin prezident saylawlarında nazmät bularaq qatnaşuçı Mäxmüt Abbas İzrail'ne "Sionist doşman" dip atadı.
Bu çığışın ul İzrail' xärbiläre Gazadağı ciläk baqçasında 7 fälestinlene ütergännän soñ yasadı. Aña qädär fälestin suğışçıları minaatqıçtan ut açıp berniçä yähüdne yaralağan ide.
Xan Yunıs qaçaqlar lagerında çığış yasap Abbas fälestinlelär "bügen sionist doşmanqa qarşı köräştä şähit bulğannarnıñ ruxına doğa qıla" dide.
İzrail' tışqı eşlär ministrı Silvan Şalom Abbasnıñ bu çığışına tänqit belderde.
AUDİO: Xäzer ul inde küptän işetelmägän süzlärne qullana başladı. Bez ul xätta saylaw aldınnan da, saylaw aldı köräşendä dä mondıy çığışlar yasamasqa tieş dip uylıybız.
Abbas elek qorallı köräşkä qarşı buluın, İzrail' belän tınıçlıqqa ireşergä teläwen beldersä dä, saylaw aldı köräşendä fälestin suğışçılarına yaqın bulırğa tırışa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tübän Novgorodta Aleksandr Konovalov milli oyışma citäkçeläre belän oçraştı
19 mart könne Tübän Novgorodta Rusiä Prezidentınıñ İdel buyı federal' okrugındağı wäkile Aleksandr Konovalov İdel buyı töbägendäge milli-mädäni avtonomiälär häm oyışma citäkçeläre belän oçraştı. Millätara mönäsäbätlärneñ iñ möhim mäsällären tikşergän bu kiñäşmägä Qazannan Rusiä tatarlarınıñ federal' milli-mädäni möxtäriäte şurarı räise Rimzil Väliev häm Tatarstan xalıqlarınıñ milli oyışmaları berläşmäse citäkçese Säğit Jaksıybaev qatnaştılar. Düşämbe könne Tübän Novgorod şähärendäge ataqlı yärminkä üzägeneñ tuğralı zalında 50 dän artıq däwlät häm cämäğät eşlekleläre tügäräk östäl artına utırıp, millätlär tigezlege turında fiker alıştılar. Aleksandr Konovalov İdel buyı töbäge citäkçese bulıp kilgännän soñ mondıy oçraşularnı berençe genä ütkärmi. Ämma bu oçraşu çaqırıluçı keşelärneñ küplege häm däräcäläre, quyılğan mäsällärneñ citdilege belän ayırılıp tordı. Turıdan –turı açıq itep äytelmäsä dä, milli mäsälägä iğtibarnıñ artuı yaqınlaşıp kilgän duma häm Prezident saylawlarına bäyle ikänlege kürenep tora.
Aleksanda Konovalov milli oyışmalar häm duslıq yortları citäkçelärenä Rusiä millätläreneñ ixtıäycları, ildä milli tatulıqnı saqlaw kiräklege turında söylägännän soñ, süzne Rusiä däwlät Dumasınıñ milli mäs'älär buyınça komitet citäkçese urınbasarı Galina Doroşenqağa, annarı şulay uq Dumada komitet urınbasarı bulıp eşläwçe Svetlana Smirnovağa, Rusiä çit illäre eşläre ministrlığıñ maxsus ilçese, “Berdäm Rusiä” firkäse wäkile Abdulxakim Sultıygovlarğa birde. Bu räsmi zatlar isä millät häm däwlät eşlärendä şaqtıy şomarğan keşelär, milli mäsäläne töple häm ğädel itep xäl itü yulları turında söylädelär.
Tügäräk östäldä qatnaşuçılar mondıy iğtibarğa häm citdi mönäsäbätkä qänäğät bulsalar da, fiker alışular başlanğaç, üzläreneñ köndälek eşläre häm problemaları turında söylädelär. Samara ölkäseneñ xalıqlar duslığı yortınıñ citäkçese Dmitriy Myul'bax üz ölkälärendä milli mäsälägä iğtibar häm yärdämneñ artuın täfsilläp söyläde. Samara xalıqlar duslığı yortınıñ yıllıq byudjetı 6 millionğa citkän ikän. Saranskida yäşäwçe Yuri Meşanin üze citäklägän fin-uğor mädäniätläreneñ İdel buyı üzäge turında, Ul'yanovski ölkäseneñ milli mädäniätlär üseşe citäkçese Sofiä Orlova Sember yağında milli mäğrifätkä häm mädäniätkä iğtibarnıñ şulay uq artuın söyläde.
Saratov ölkäse xalıqları berlege citäkçese Sergey Naumov soñğı waqıtta kön'yak töbäklärennän, BDB illärennän kilgän migrantlarnıñ Rusiä şartlarına yıraqlaşunıñ niqädär şaqtıy qatlawlı buluın äytte. Samara da, Sarıtawda da, Semberdä dä, Kavkazdan, üzäk Aziädän kilep säwdä itüçelärgä mönäsäbät ğadi tügel ikän. Qunaq bulsañ, tıynaq bul, üz tärtipläreñ belän cirle xalıqnı tinterätmä, aqça häm satu-alunıñ niqädär xikmätle qoral bulğanlığın onıtma diüçelär arta bara. Aleksandr Konovalov mondıy fikerlelärneñ qayan çığuın añlasa da, migrantlarnı çit itüdän, wäzğıäte kiskenläşterüdän saq bulırğa çaqırdı. Rusiä Tatarlarnıñ milli mädäni moxtäriäte şurası räise Rimzil Välievnıñ çığışı häm täqdimnäre milli oyışma citäkçeläreneñ dä, Duma deputatlarnıñ da, Konovalovnıñ da iğtibarın cälep itte. Ul milli mäs'älär turında ozaq häm küp tapqırlar söyläp tä, äytelgän häm kiñäşelgän täqdimnärne ğämälgä kertüneñ haman kiçekterelüenä borçılu belderde. V. Putinnıñ 2002 yılda Qazanda äytkän fikerläre häm milli säyäsät konsepsiäsen tözätü burıçı buyınça kertelgän täqdimnär cıyılsa da, haman konsepsiä häm milli säyäsät turında qanun räsmiläşterelmägän. Rimzil Väliev federal' avtonomiälärgä federal' byudjettan matdi yärdäm birü turında qanun proyektınıñ haman da Dumadan çıqmawın assızıqladı. Süzlärdän soñ konkret ğämällär häm oyıştıru yärdäme, milli respublikalarnıñ Rusiä töbäklärendäge millättäşlärgä mäğärifen, mädäniäten üsterü buyınça zur eş alıp baruı, federal' üzäk belän Tatarstan şartnamäseneñ ni öçen kiräklege turında äytep, ul qanun proyektlarına Tatar moxtäriäteneñ täqdimnären citkerde.
Milli mäsälärne xäl itü öçen Rusiä qanunnarın tulısınça ütäw dä citä. Ämma milli mäğärif, mädäniät häm tigezlek turındağı qanunnar ütälmi ikän, bu qanun bozğan öçen keçkenä genä ştraf kertsäñ dä, milli moxtäriätlärne asrarğa citär ide. Menä şuşı yarım şayarulı täqdim häm başqa fikerlär kiñäşmädä qatnaşuçılarğa oşadı.
İdel buyı töbägendä suğış häm terrorizm bulır diüçelär xaqlı tügel, ämma xalıqnıñ sabır häm imin yäşäwendä tatarlarnıñ da öleşe bar. Biredäge xalıqlar Parij yäki Kopengagendağı kebek kisken aksiälär yasamas, ämma xalıqnıñ üz däwlätenä ışanmawı, üzen aldağan xakimiätne yaratmawı, üz däwläte yazmışına bitaraf qaluı tağın da il öçen tağı da qurqınıçraq. Aleksandr Konovalov bu täqdimnärneñ barsın da xökümätkä häm Rusiä Prezidentı administratsiäsenä citkeräçägen äytte. Bu ruxtağı tügäräk öställär İdel buyı okrugında kvartal sayın ütäçäk, dip ışandırdı Rusiä Prezidentınıñ İdel buyı federal' okrugındağı wäkile Aleksandr Konovalov.
Gölnaz Şäyxetdin


text: Söğüd Ğäräpstannan kilgän xäbärlärgä qarağanda, bügen ilneñ könçığışında iminlek köçläre neft berläşmäsenä qarşı höcümne buldırmaw çaraların kürgän. Könbatış mäğlümat agentlıqları, Abqaiq digän cirdä urnaşqan neft berläşmäsenä şartlatqıçlar tulı ike maşinada bärep kerergä tırışqannar, dip xäbär itte. Soñınnan şartlaw häm atışlar yañğrağan. Al-Arabiä televideniä kanalı, şartlaw – maşinağa ut açu näticäsendä buldı, höcüm itüçelär üterelgän, ber neft torbasına ziyan kilgän, dip xäbär itte. Söğüd Ğäräpstannan ber nindi räsmi añlatmalar bulmadı. Neft çığaru kimemäde dip xäbär itelsä dä, bazarda ber miçkä neftneñ bäyäse 2 dollarğa arttı.


text:
Ekrem Çelebi - Yolcu
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Yolcu
Etiketler : Ekrem Çelebi - Yolcu türkü indir, Ekrem Çelebi - Yolcu türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Yolcu mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Yolcu türküsü, Yolcu sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Yolcu bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Şu Dağlarda Kar Olsaydım
Ekrem Çelebi - Oya Yazma Başında
Ekrem Çelebi - Kader Benim Yollarımı Bağlama
Ekrem Çelebi - Kırılsın Kolların
Ekrem Çelebi - O Yarin Kaşları Kara Değil Mi
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Fosforlu Cevriyem
Ekrem Çelebi - Yozgat Sürmelisi
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir


text:
Qazan wäkilläre Volgogradta tatar yäşläre forumında
Volgogradtağı tatar yäşläre forumında barlığı 45 keşe bulğan. Alar Sarıtaw, Qazan, Mari İleneñ Voljski şähäre häm Volgogradtan bulğannar. Töbäktäge berençe tatar yäşläre forumın nigezdä 3 keşe oyıştırğan -
Volgograd tatar milli-mädäni moxtäriäte räise urınbasarı İl'yas İsxaqov, tatar yäşläre oyışması citäkçese Zöhrä Xuciäxmätova häm anıñ abıysı Damir.
Qazannan barlığı 8 keşe barğan. Alarnıñ barısı da Qazan däwlät universitetı qarşındağı “Acağan” teatr studiäsennän. Älege yäşlär yazın Volgogradqa barıp spektakl' quyıp qaytqannar ide. Şunda Volgograd yäşläre belän elemtälär urnaşqan. “Acağan” teatr studiäse wäkile, Qazan däwlät universitetınıñ jurnalistika bülegendä uquçı El'mira Ğarifullina
Bezne anda bik cılı qarşı aldılar. Ğomumän qazanlılarnı bik ixtiram itälär. Bez turbazada İdel buyında urnaştıq.Qazandağı tatar yäşlärenä yul xaqın Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı qaplağan. Turbaza öçen dä yäşlär üzläre tülägännär. Aşarğa üzläre peşergännär. Läkin bu bezne berläşterde genä di acağanlılar.
Sömbel Wälullina
Anda qatnaş nikax probleması, İslamdağı mäs’äläläre qaraldı. Çittäge yäşlär qatnaş nikaxlarğa qarşı bulıp çıqtılar. Siriädä uqıp qaytqan Damir Xuciäxmätov fikerläre belän urtaqlaştı. Annarı bezneñ biyuçe Läysän Töxvätullina master-klass birde tatar 'iyue buyınça. Köne buyı tatar muzıkası yañğıradı. Alar tatar köräşen belmilär. Üzlärençä sölgelär cäyep köräş uzdırdılar.
3 könlek tatar yäşläre forumında sport yarışları oyıştırılğan, ğomumän kübräk küñel açu çaralarına östenlek birelgän. Törle diskussiälär bulğan. Yäş millättäşlärebez tatarlıqnı saqlap qalu turında fiker alışqan. Kübese anı ğailädän kilergä tieş dip bilgeläp uzğan.
Landış Xarrasova


text:
Sverdlovski ölkä mädäniät ministrlığı tatar mädäniäte buyınça ğämäli seminar oyıştırdı
Küptän tügel Sverdlovski ölkäseneñ Krasnoufim şähärendä “Tatar xalıq icatı: ğöref-ğadätlär häm zaman” dip atalğan ğämäli seminar oyıştırıldı. Seminarnı milli mädäniät belän hönär’ şöğellänüçe keşelärgä praktik yärdäm kürsätü maqsatı belän Sverdlovski ölkä mädäniät ministrlığı oyıştırdı. Biregä tatar awılları klub xezmätkärläre, milli-mädäni klublar häm tatar icat kollektivları citäkçeläre çaqırılğan ide.
Seminarda vokal, xoreografiä, säxnä kul'turası, milli kiemnär buyınça praktik däreslär birelde. Däreslärne “Kügärçen” ürnäk balalar ansamble citäkçese Railä İbrahimova, Krasnoufim mädäniät yortı metodistı Svetlana Solov'yeva, ölkä fol'klor yortı xezmätkäre Svetlana Kuçevasova häm başqalar alıp bardı. Seminar barışında Äçit rayonınıñ Gäynä awılında häm Krasnoufim rayonınıñ Urta Boğalış awılında praktik däreslär uzdıru da qaralğan ide. Gäynä awılı klubında “Näwrüz” bäyräme oyıştırıldı. Ä Urta Boğalış mädäniät xezmätkärläre bik matur itep “Qaz ömäse” muzıkal' küreneşen säxnägä quydılar.
Seminar barışında qatnaşuçılar ber-berse belän täcribä urtaqlaştılar. Ğomumän alğanda, oyıştıru yağınnan da, däreslärdän dä bar da bik qänäğät qaldılar. Kiläse seminarlarğa niçek äzerlänergä soñ, digän sorawğa üzlären qızıqsındırğan temalarnı äyttelär.
Alapayıvski şähärennän “Çulpan” isemle balalar ansamble citäkçese Naciä Safiullina kiläse seminarlarda tatarça söyläşä belmägän balalar belän eşläw alımnarı qaralsa ide digän teläk belderde. Söyläm telen belmägän, añlamağan balalarnı cırnı, köyne işetergä genä tügel, telne yaratırğa da öyrätergä kiräk.
Naciä xanım rus qalasında üskän balalar belän inde küptän eşli. Ksyuşa Ryavkina digän rus qızın çın tatarça itep cırlarğa da öyrätkäne bar anıñ. Anıñ urtaqlaşırlıq täcribäse citärlek. Naciä xanım fikerençä, rus moxitendä tärbiälängän tatar balaları öçen iñ uñay yoğıntını tarixi watanıbız bulğan Qazan şähärenä säyäxät yasıy. Ğädättä balalar Qazannan qanatlanıp, telne yaratıp, üzlären çın tatar itep sizep qaytalar, di ul. Şuña kürä tatar ansambl'lärenä yörüçe balalarnı kümäk räweştä cäyge yallarda Qazanğa cibärü mömkinçelege kübräk bulsın ide, digän teläk belderde.
Seminarda qatnaşuçılar şundıy näticäle, faydalı çara oyıştırğannarı öçen mädäniät ministrlığı xezmätkärlärenä olı räxmätlär belderep taralıştılar.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg


text:
Yaraslaw parlamentı tatarlarnı yaqlarğa kileşte
Pänceşämbedä Yaraslaw şähärendä Tatarstan Däwlät Şurası belän Yaraslaw ölkä Duması arasında kileşügä qul quyıldı. Älbättä urtaq xezmättäşlek arasında. Läkin, bu kileşüneñ başqa şundıy işlärennän ayırması şunda, anda, Tatarstan yağı, Yaraslaw ölkäsendäge tatarlarnıñ mädäni-ruxi mänfäğätlären qayğırtu turında da matdä kertkän. Elek, Tatarstan başqa Rusiä töbäkläre belän kileşülär tözegändä, töbäktäge tatarlarnıñ mänfäğäläre turında matdä kertä ide. Ämma parlament ara kileşülärdä mondıy xäl bulmadı. Berençese Yaraslaw Duması belän buldı. Bu inde, zakon çığaru orğanı yuğarılığında tatarlarnıñ xoquqların yaqlarğa tırışu.


text: Daniädän uzğan töndä Londonğa kilgän Çeçennar wäkile Äxmät Zakaevnı Britaniä politsiäse qulğa aldı. Zakaev Daniä törmäsendä 5 atnağa yaqın waqıt qaldı. Zakaevnıñ terror ğamälläre oyıştırğan buluına Mäskäwdän ışanıçlı dälillär alınmağaç, Daniä xakimiätle Çeçennar wäkilen irekkä çığarırğa qarar itte. Zakaevnıñ iseme xalıqara politsiä isemlegenä kertelgän. Mäskäwdä, Prezident Putin wäkile Sergei Yastrzhembsky, Rusiä, Zakayevnı üzenä tapşırıluın teli, dip belderde. Zakaev dikabrneñ 11dä Britaniä mäxkämäse aldına basaçaq. Zakaev üze, Britaniädän säyäsi sıyınu xoquqı sorağanın kire qaqtı. Frans Press mäğlümat agentlığına, Zakaey, üzeneñ Çeçennar yulbaşçısı Aslan Masxadov belän elemtädä toruın, alğa taba nişlise turında anıñ belän kiñäşläşäçägen belderde.


text:
Yevropa belgeçläre qoş kizüenä qarşı çaralar kürergä äle irtä dip sanıy
Atnakiç könne Brüsseldä Yevropa Berlege illäreneñ veterinariä belgeçläre oçraşıp Rusiä belän Qazaxstanda taralğan qoş kizüeneñ Yevropağa kilep citü ixtimalın tikşerde. Belgeçlär, aşığıç çaralar kürergä älegä irtä dip tapsa da, virisnıñ taralu yulları xaqında bik az mäglümät buluına borçılu belderde. Yevropağa Seber häm Uzäk Aziädän yıl sayın meñlägän qoş oçıp kilä. Näticädä, Yevropanıñ ber ile, Niderland, kisätü çaraların kürä başlarğa qarar itte.
"Rusiädäge qoş kizüe uñayınnan qayber illärdä kisätü çaraları kürelä, ämmä bar Yevropa külämendä yort qoşların tışqa çığarmasqa digän tıyu kertergä äle irtä."
Tod süzlärençä, Rusiä häm Üzäk Aziädäge wazğiät citdi borçılu uyata, ämmä çirneñ taraluına qırğıy qoşlarnıñ nindi öleş kertkäne turında älegä äytüe qıyın. Ni Rusiä, ni Qazaxstan bu turıda citärlek mäglümät birmägän.
Yevropa Berlegeneñ tağın ber räsmie, isemen äytmäw şartı belän, Seber häm Üzäk Aziädän Yevropağa yıl sayın yözlägän tördäge qoşlar kilä, waqıtlı tuqtalış urını itep alar ğädättä Tönyaq Germaniä, Daniä, Niderlandnı saylıy. Küräseñ şuña, xäzer Germaniä dä Niderlandqa iärep, yort qoşların yabıp quyu turında citdi uylana başladı. Belgiä, Daniä, Estoniä häm Litva veterinarları da üz fermerlarına şundıy uq ğämällär kürergä kiñäş itte.
Yevropa Berlegeneñ ikençe ber räsmie äytüençä, virus eläktergän qoşlar bik tiz çirli başlıy ikän. Soraw şunda: sälämät qoşlar virusnı yıraq arağa küçerä alamı? Yevropa Berlege räsmiläre mondıy ixtimal keçkenä digän fikerdä, şuña kürä, Awgustnıñ 12sendä kertelgän, Rusiä belän Qazaxstannan qoş imortın tıyu çaraların älegä citärlek dip sanıy. Philip Tod:
"Şuşı importnı tıyu çarası tulı köçenä eşläsen öçen, bez tağın berniçä ğämälgä: uyawlıqnı arttırırğa, ğädättän-tış xällärdä eş itü yulların tikşerergä kileştek."
Brüssel oçraşuında qısqaça ğına tağın ber mäsälä – awırunıñ qoşlardan haywannarğa küçü ixtimalı tikşerelgän. Ber belgeç äytüençä, Qıtay häm başqa cirlärdä qoşlarnıñ duñğızlar belän bergä totıluı arqasında virusnıñ üzgärü, mutantqa äylänü qurqınıçı bar. Bu oçraqta ul keşelärgä dä qurqınıç tudıraçaq digän süz.
Soñğı qoş kizüe başlanğannan birle Könyaq-könçığış Aziädä 50gä yaqın keşe ülde. Bu keşelärneñ barısı da çirle qoşlar belän turı kontakkta bulğan dip sanala.
-Ali Gilmi


text:
"Tamırlar": 35 yıldan soñ tağın ber kantata
Bez Tatarstannıñ bügenge tormışı Azatlıq tapşırularında ğädel häm tulıraq yañğırasın öçen soñğı täwlektä bulğan iñ möhim yañalıqlarğa iğtibar itäbez. Başqaları – İnternet säxifälärendä, küpsanlı radio-televidenie kanallarında, gäcitlärdä çağıla. Ğadi xalıq häm milli cämäğätçelek nindi tormış belän yäşägänen dä belep torabız. Beräwlär bu könnärdä bäräñge çığaruda, çögender uñışın cıyuda bil bögä, ikençelär – qışqı utın yäki yort-quranı, fatirnı qışqa äzerli. Bazardan qapçıq-qapçıq bäräñge qaytarıp, balkonnarğa, podvalğa öyep quya. Bala-çağa mäktäpkä yöri, barısı da aqça sorıy häm ğädättä ul citmi. Säyäsät, millät temaları belän qızıqsınuçılar da bar. Menä alar inde bezneñ tapşırunı tıñlıy da.
Beläsezme, sişämbe kiçendä Qazanda nindi waqiğa buldı? Salix Säydäşev isemendäge Zur konsertlar zalında Tamırlar dip atalğan kantata başqarıldı. Könküreşkä batqan qärdäşlärebez monıñ sensatsiä ikänlegen belmäs tä, añlamas ta. Menä inde 35 yıl Qazanda tatarça kantata yazıp, yañğıratıp mäşäqätlänmägännär häm isän-imin genä yäşäp yatalar. Şulay da, kantatanıñ dönyağa çığuı üzenä kürä ğädättäntış waqiğa.
Närsä ul kantata? Muzıkal'-şiğri poemanı orkestr, xor, ayırım cırçılar, näfis süz ostaları başqarıp, tulı ber tarixi çornı yäki temanı çağıldıru. kantatanı tıñlar öçen tarixnı, mädäniätne, ädäbiätne, muzıkanı yaxşı belergä kiräk. Teläsä nindi millät häm teläsä nindi sänğät ostaları kantata yazmıy da, tıñlamıy da. Sişämbe kiçendä Konsertlar zalı şığrım tulı buldı. Bu kiçäne oyıştıruçılar bik küp matdi häm ruxi köçlär sarıf itkän. Kantatanıñ töp eçtälegen täşkil itüçe şiğri äsärne komp'yuterçı, ğalim, fännär doktorı häm Fännär Akademiäseneñ möxbir äğzäse Cäwdät Söläymanov yazğan. Şaqtıy ekspressiv häm üzençälekle, hiçşiksez talantlı şiğerlär icat itüçe Söläymanov bu yulı 10-14 ğasırlardağı Bolğar çorına, Bilär qalasınıñ tarixına tatar xalqınıñ islam dine qabul itüenä, kürenekle şäxeslärenä möräcäğät itkän. Kantatanı başqaruçılar häm äzerläwçelär respublikanıñ iñ kürenekle sänğät ostaları. Dirijer Röstäm Abyazov, rejisser Färit Bikçäntäev, cırçılar – Rezidä Ğälimova, İdris Ğäziev, şulay uq populyar estrada artistları Ramil Mindiär, Färidä-Alsu duetı, näfis süz ostaları Ayrat Arslanov, Nailä Gäräeva, İldus Äxmätcanov, Fänis Cihanşa, şulay uq La primavera ansamble, Xıyal törkeme – qısqası, mondıy üzençälekle muzıka häm şiğriät, näfis süz tamaşasın qazanlılar küptän kürmägän.
Soñğı awazlardan soñ zalğa cıyılğan tamaşaçılar näq 4 minut buyı qul çaptı. Qatnaşuçılarnı iğlan itkändä tağın 2-3 minut buyı qul çabu özelmäde. Ğomumän, bu zalğa millätne, sänğätne, bu äsärne tudıruçılarnı yaqın itkän keşelär cıyılğan ide. Bitaraflar bulmadı anda.
Bu qatlawlı äsärne törle janrlar, törle däräcädäge başqaruçılar qatnaşa. Anı maqtarlar, bälki bäxäs, tänqit tä bulır. Çönki nindider tigezsezleklär, urtaq sänğät qanunnarına buysınmağan urınnar da bar. Klassik ädäbiät häm muzıka taläpläre talantlı şäxeslär kebek bögelüçän bulmıy. Muzıkanıñ avtorı – Arça pedagogiä kölliäteneñ uqıtuçısı Roza Möxetdinova, ä şiğerlär – ğalim häm komp'yuterçı Cäwdät Söläymanovnıqa. Xalıq şağirläre dä, xalıq artistları da äsärne iğtibar belän tıñladılar. Läkin barıber bu yañalıq millät häm respublika möstäqillege sünä dip torğanda, xalıq häm tarix turında yaña äsär tudıru häm anı säxnägä quyu ezsez qalmayaçaq.Rimzil Wäli


text: Sarayevo. Bosniä serblarınıñ suğış cinayätläre qıluda şiklänelgän keşelärne xalıqara mäxkämägä tapşırmawı säbäple Quşma Ştatlar xökümäte häm Bosniädäge xalıqara idarä alarğa qarşı çikläwlär kertkännän soñ Bosniäneñ serb millätennän bulğan tışqı eşlär ministrı Mladen İvaniç bügen eşennän kitüen belderde. Ber kön elek näq şundıy uq çarağa Bosniä serblarınıñ ayırım respublikasındağı premyer-ministrı Dragan Mikereviç barırğa bulğan ide. Quşma Ştatlar kertkän çikläw nigezendä Mladen İvaniç ul ilgä baru xoquqınnan mäxrüm itelä. Şuşı çikläwlär pänceşämbe könne iğlan itelde.


text:
Salawat Fätxetdinov bäyräm oyıştıra
Tanılğan cırçı Salawat Fätxetdinov häm anıñ Tatarstandağı bik küp icattaş dusları Başqortstanğa qunaqqa kilde. Populyar cırçı häm cämäğät eşleklese bıyıl da üzeneñ tuğan awılında - Täteşle rayonınıñ Aqsäyet awılında Sabantuy häm “Sawmısız, awıldaşlar” isemle matur bäyräm oyıştıra. Tuğan awılına 500 yıl tulu uñayınnan mondıy bäyrämne berençe tapqır Salawat Fätxetdinov uzğan yılda da oyıştırğan ide.
Bıyılğı tantanalarğa da talantlı cırçı yözlärçä keşene çaqırğan. Alar arasında Başqortstandağı icattaş dusları da, tatar milli oyışmaları wäkilläre dä, räsmi şäxeslär dä bar. Distälärçä cırçı häm biyüçe, näfis süz ostaları Aqsäyettä bıyıl da tön urtasına qädär zur konsert biräçäk.


text:
Öfölä küźäteü kameraları urınlaştırıu başlandı
25 sentyabrgä tiklem başqala yubiley saralarına tulıhınsa äźer bulırğa teyeş. Bıl turala Öfö qala oqruğı qala xaqimiäte başlığı Pawel Kaçqaev belderźe. 27-se sentyabrźä Öfölä donyanıñ iñ ere qalaları häm başqalalar assambleyahınıñ 11-se sessiyahı uźasaq. Sessiya eşendä Boyondoroqhoź däülättär berläşmähenä ingän 9 ildän räsmi deleğatsiya qatnaşıuı kötölä. Plenar doqlad menän assambleya prezidentı, Mäskäü qalahı merı Yuriy Lujqov sığış yahayasaq. Assambleya sammitın Kongress-xollda ütkäreü planlaştırılğan. Pawel Kaçqaew äyteüensä, xalıq-ara kimäldäge möhim sarağa başqala tulıhınsa äźer bulırğa teyeş. Respubliqa qalalarınıñ źur mayźandarında videoqameralar urınlaştırıla başlanı. Bınday nöktälärźe militsiya täülek äylänähenä küźätäsäk. Öfölä bötähe 63 qamera quyıu qaralğan. Şularźıñ 12-he Duślıq monumentı bilämälärendä urın alasaq. Militsiya şulay uq Salauat Yulaew häykäle, Qala xaqimiäte ergähendäge mayźandarźı la etdi küźäteü aśtına almaqsı. Bıl eş täü siratta oqtyabrźä kötölgän yubiley saralarında xalıqtıñ xäüefheźlegen tämin iteü yähätenän başqarıla. Videoqameralarźı urınlaştırıu sentyabr aźağınasa tamamlanırğa teyeş.


text:
Çeçnyada köç qullanu arta bara. Başqalağa Yevropa Berlege wäkilläre kiler aldınnan 1-2 säğat qala Grozny’da minada 3 Rusiä xärbi şartlap häläk buldı. Grozny’nıñ Lenin rayonında xärbi maşina –çittän idarä itelgän minada şartlatıldı, tağın 5-6 keşe yaralandı, dip xäbär itelä.
Yevropa Berlege wäkilläre Grozny’ğa Çeçnya xakimiäte başlığı Äxmät Qadıriv belän oçraşır öçen kilde. Kilgäçä tä alar, kiçä minada 5 Rusiä ofitserı şartlap ülgän urınnı barıp kürde.
İnterfaks mäğlümat agentlığı, Çeçnya poçta xezmäte başlığınıñ urınbasarın bügen qara bitleklär kigän 4 keşe atıp üterde, dip xäbär itte.


text:
QR Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstri Däwren Abaev xabarlağanday`, «Aşıq normatïvtik quqıqtıq aktiler» portalına «Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mäseleleri boy`ınşa QR key`bir zañnamalıq aktilerine tolıqtırwlar men özgertwler engizw twralı» zañ jobasına qatıstı Tujırımdama qoğam talqılawına usınılğan edi. Lev Gwmïlev atındağı Ewrazïya ulttıq wnïversïteti «Jwrnalïstïka jäne sayasattanw» fakwlʹteti «Teleradïo jäne qoğammen bay`lanıs» kafedrasınıñ docenti Mırzantay` Jaqıp bul tujırımdama ayasında aqparat jäne medïakommwnïkacïya akademïyasın qurwdı usındı, dep xabarlay`dı QazAqparat.
Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mäseleleri boy`ınşa QR key`bir zañnamalıq aktilerine tolıqtırwlar men özgertwler engizw twralı» zañ jobasına jwrnalïstïka, qoğammen bay`lanıs, baspa isi, medïakommwnïkacïya sekildi aqparattıq kommwnïkacïya salasınıñ joğarı bilikti mamandarın — bakalavrlardı, magïstrlerdi jäne PhD doktorların dayarlaw mäselesine bay`lanıstı Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstrliginiñ quzırettilikteri men quqıqtarın naqtılay`tın arnay`ı quqıqtıq qağïdalar engizilgeni jön.
«Qazirgi kezde elimizde «Jwrnalïstïka», «Qoğammen bay`lanıs» jäne «Baspa isi» mamandıqtarı boy`ınşa joğarı bilimdi mamandar Bilim jäne ğılım mïnïstrliginiñ jüy`esimen dayarlanıp keledi. Köp jağday`da Bilim jäne ğılım mïnïstrliginiñ basşıları men qızmetkerleri bul mamandıqtardıñ erekşelikterin bile bermey`di jäne tüsine de bermey`di.
Sondıqtan, Buqaralıq aqparat quraldarın biliktiligi joğarı mamandarmen qamtamasız etw jönindegi özekti mäselelerdi şeşwdiñ bir jolı retinde elimizde jwrnalïstïka, qoğammen bay`lanıs, medïakommwnïkacïya, baspa isi jäne t,b, mamandıqtar boy`ınşa magïstrler men PhD doktorların dayarlaw maqsatında Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstrligine tikeley` bağınıstağı derbes Aqparat jäne medïakommwnïkacïya akademïyasın qurwdı usınamın», — dey`di Mırzantay` Jaqıp.
kyzylorda-news.kz


text:
Osman Öztunç - Deprem
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Deprem
Etiketler : Osman Öztunç - Deprem türkü indir, Osman Öztunç - Deprem türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Deprem mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Deprem türküsü, Deprem sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Deprem bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Foseptik Çukuru
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet
Osman Öztunç - Çamlıbelden Çıktım Yayan


text:
Tatarlarğa Tatarstanğa qaytırğa ciñelme?
Küptän tügel genä Vladimir Putin Rusiädä Migratsiä xezmäte häm Pasport-viza idäräsen berläştereläçäk qanun imzaladı. Bu berläşterelgän idärä rusiälelärgä çit il pasportı birü, ä çittän ilgä kerüçelärne qabul itü, alarnı terkäw belän şöğellänäçäk. Bilgele bulğança, älegä berläşterelgän oyışma tözelmägän, Migratsiä xezmäte, Pasport-viza idäräse xezmätkärläre kiläçäktä närsä bulır, üz eş urınnarıbıznı saqlap qala alırbızmı, dip borçıla. Rusiägä çittän kilergä yä bötenläygä qaytırğa teläwçelär dä uyğa qaldı. Yaña idärä niçek eşlär, yaña qanunnar qabul itelep, Rusiägä kerü qıyınlaşmasmı? Xäyer, bügenge köndä dä ilgä qaytu bik ciñel tügel. Millättäşlärebez öçen Tatarstanğa başqa illärdän küçenep qaytu da şaqtıy awır problema bulıp qala birä. Bu xaqta Azatlıq radiosına möräcäğät itep, üzläreneñ moñ-zarların citkerüçe çittäge millättäşlärebez şaqtıy. Xäyer, äytergä kiräk, soñğı aralarda andıylarnıñ sanı azaydı. Tatarstannıñ Migratsiä xezmäte citäkçese Nikolay Vladimirov mäğlümätlärenä qarağanda da, respublikağa çit illärdän qaytırğa teläwçelär uzğan yıllar belän çağıştırğanda kimegän. Alay da, tarixi watannarına küçep qaytırğa teläwçe tatarlar bügen dä bar. Bigräk tä, Bäysez däwlätlär berlegenä kergän Urta Aziä illärennän. Şuşı könnärdä dä genä Azatlıq radiosınıñ Qazan byurosında bulıp kitkän Färit äfände şular rätennän.
Min üzem Taşkentta tuıp üstem, läkin näselem monnan häm xäzer minem dä ata-babalar cirenä qaytasım kilä. Läkin monı eşläw bik awır. Aldan terkälü ütärgä kiräk. Bu şaqtıy qıyın, ozaqqa suzıla torğan eş. Qazanda eş tabu da ciñel tügel. Citmäsä, minem Üzbäkstanda alğan diplomım monda ğämäldä tügel. Üz eşemdä eşlär öçen miña xäzer yañadan uqırğa kiräk. Ä bu inde tañın aqça taläp itä. Watandaşlıq alu da Rusiädä bik ozaqqa – 5 yılğa suzılğan. Annan tağın ber problema kilep çıqtı. Min terkälep bettem, läkin miña Taşkentqa qaytıp, xatınımnı alıp kilergä kiräk. Bu oçraqta terkälü käğäze ğämäldän çığa häm min kire Qazanğa qaytqaç, yañadan terkälü ütärgä tieş bulam. Tatarlar öçen bu yünäleştä bernindi dä maxsus programmalar eşlämi ikänQaytuçılarnı Rusiä grajdanlığın aluda şaqtıy küp mäşäqät kötä. Terkälü, küpsanlı käğäz eşlärennän başlap, aqça citmäw, toru urını bulmawğa qädär. Qızğanıçqa qarşı, küpme genä söylänsä dä, respublikağa qaytırğa teläwçe millättäşlärebezgä yärdäm itü öçen maxsus programmalar, ciñeläytelgän watandaşlıq alu yulları eşlänelmäde. Belgeçlär, yaña idärä tözelgäç tä bu mäs’äläneñ uñay çişelüenä şiklänälär. Şulay itep, yıraq illärdän ata-babaları cirlärenä qaytırğa telägän millättäşlärebezgä watandaşlıq alu yulın ğomumi nigezdä genä ütärgä qala.Gölnaz İlgizär


text:
Amerika Prezidentı G.Buş, raketalardan saqlanu sisteması 2004 yılğa өleşçә safqa basaçaq, dip belderde. Anıŋ süzlәrençә, bu terrorçılar hәm Tөnyaq Koreya kebek, "zolım küçәre" dip yөrtelğәn illәrdәn saqlanu maqsatında eşlәnә. Bu çara, yul kisüçe raketalarnı hәm raketalardan saqlanu sistemasina kerğәn başqa cihazlarnı cirdә, dingezdә hәm ğәllәmdә urnaştırudan başlanıp kitәçәk, dide Buş. Saqlanu ministrı Donald Ramsfeld, 2005 yılda sistema çağıştırmaça az bollistik raketalarnıŋ yulın kisә ala, diğәn fiker bederde. Amerika prezidentı administratsiәseneŋ Quşma Ştatlar Kongressinnan bu çara өşen başta 1million yarim dollar bülep birune sorıyyaçağı da bilgele buldı. Tәnqıtlәwçelәr, Buş maqsatlarınıŋ tөrmışqa aşuına hәm hөcüm qurqınıçınıŋ çığımnarnı aqlawına şiklәnep qarıy.
Amerikanıŋ raketalardan saqlanu sistemasın өleşçә ğәmәlğә kertü qararına Mәskәw ükeneç belderde. Rusiә tışqı eşlәr ministrlığı taratqan rәsmi qәğәzdә әytelğәnçә, Waşingtonnıŋ bu adımı dөnyadağı stategik tigezlekne bozarğa hәm aşqınıp qorallanuğa kitererğә mөmkin. Itar-Tass agetnlığı xәbәr itkәnçә, Rusiә tışqı eşlәr ministrı Igor Ivanov ta, bügen, Tokioda bulğanda, Amerikanıŋ raketalardan saqlanu sistemasın safqa bastırırğa ciyenuına mөnәsәbәt belderde. Bu sistema dөnyadağı vәzğıәtne tağı da qatlawlandırırğa mөmkin, dide ul.


text:
Xaci I Gäräy
Xaci I Gäräy yä Melek Xaci Gäräy (qırımtatarça I Hacı Geray, ١ خاجى كراى; Melek Hacı Geray, ملک خاجى كراى; 1397-1466) - Qırım xanlığı berençe xanı (1441-1466), bäysez Qırım xanlığına häm Gäräy näselenä nigez saluçı.
Çığış[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xaci Gäräy Cuçi ulı Tuqa Timer häm Çıñğızxan näselennän çığa.
1260 yılda Mengu Timer Qırımnı Tuqa Timer ulına idärä itü astına birgän.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xaci Gäräy Böyek Litva kenäzlege Lida şähärendä tuğan.
1428 yılda kenäz Vitovt yärdämendä Xaci Gäräy Qırım Olısın basıp ala.
Şul uq yılda Altın Urda xanı Oluğ Möxämmäd Qırımnı kire qaytara. Näticädä Xaci Gäräy Vitovt yanına qaça.
1431 yılda Xaci Gäräy yaña ğäskärne cıyıp Qırım-Solxat şähären basıp ala häm soñraq Şirin morzası Tägänä bi citäklägän ğäskärne ciñä.
1453 yılda Dnepr yılğasında Altın Urda xanı Säyed I Äxmäd citäklägän ğäskärne ciñä.
1465 yılda Don yılğasında Zur Urda xanı Mäxmüd citäklägän ğäskärne ciñä.
Näticädä Qırım xanlığı Altın Urdadan ayırıla.
Xaci Gäräy xanlıq başqalasın İske Qırım şähärennän Qırıq Yir yä Çufut Qalağa küçerä.
1466 yılda ülgän. Salaçektä (bügenge Baqçasaray) kümelgän.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Oлekca ГaйBopoHckий «ПoBeлиTeли дByx MaTepиkoB», ToM 1, KиeB-Бaxчиcapaй, 2007 r. ISBN 978-966-96917-1-2, cT. 13-30


text:
Düşämbe könne mäğlümat çaraları Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievneñ Qorban bäyräme uñayınnan möselmannarğa möräcäğäten tarattı. Anda “Şunısı quanıçlı, yuğarı ruxi-äxlaqi qimmätlärgä tuğrılıqlı bulğan Tatarstanda yäşäwçe mö’min möselmannar zaman sınawlarına islamnıñ traditsion qimmätlären yañaça añlawları belän cawap birälär. Üzläreneñ xäyriä häm ağartu eşçänlege belän alar respublikabızda häm ilebezdä üsep kilüçe yäş buınnı tärbiäläwdä sälämät psixologik klimat buldıruda däwlät orğannarına häm ictimaği institutlarğa yärdäm itä”, dielä.
Yunıs Ätläne, Qazan


text: Töremänstan prezidentı Saparmurat Niäzov Qıtay xalıq respublikası räise Hu Szintaoğa axaltekin näselle at büläk itmäkçe. Törekmän mäglümät çaraları, bu qimmätle büläkne tapşıru aprel axırında Niäzovnıñ Qıtayğa säfäre waqıtında bulaçaq dip xäbär itä. Törekmän prezidentı süzlärenä qarağanda, Xu Szintaoğa büläk iteläçäk ayğır äle bezneñ erağa qädär ikençe ğasırda yäşägän Qıtay imperatorları atları qanınnan ikän. Monıñ çınlap ta şulay ikänlege bäysez çığanaqlardan raslanmağan. Törekmänbaşınıñ Qıtayğa säfäre waqıtında iktisadi bağlanış mäsäläre qaralaçaq.


text:
Ğiraqtağı AQŞ xärbie uzğan comğa könne ğisyançılar totıq itep alğan 2 amerikan soldatınıñ mäyetläre dip uylanılğan 2 mäyet tabıldı dip belderde.
General Mayor William Caldwell bu mäyetlär düşämbe kiçendä Bağdadtan könyaqtağı Yosıfiä şähäre yanında tabıldı dide. Caldwell äytüençä, bu mäyetlär tikşerü öçen Quşma Ştatlarğa cibäreläçäk, älegä alarnıñ ülem säbäben açıqlaw mömkin tügel. Bügen Ğiraq saqlanu ministrlığı generalı Ğäbdel Ğaziz Möxämmät soldatlarnıñ mäyetläre alarnıñ azaplap üterelgänlegen kürsätä digän ide. Ğiraqta äl-Qaidägä bäyle ber törkem bügen internetqa çığarılğan iğlanda älege 2 soldatnı ütergänlegen belderde. AQŞ xärbiläre Bağdadtan tönyaqta Ğiraqtağı äl-Qaidägä bäyle 15 ğisyançı üterelde dip belderä. Bügen Ğiraqnıñ törle urınnarında ğisyançılar oyıştırğan şartlawlardan kimendä 10 ğiraqlı hälak buldı.
Politsiä bügen 12 mäyet tabuın belderde. Alarnıñ barısında da azaplaw ezläre bar dielä.


text:
Tatar telen kemnär öyränä?
Rusiä xökümäte başqa xalıqlar tellärenä ällä ni zur xörmät belän qaramasa da, rus tele yazmışı öçen qayğırtırğa onıtmıy. Menä küptän tügel genä bilgele bulğança, Rusiä xökümäte qarşındağı rus tele buyınça sovetta may ayında yaña qanun proektı tikşereläçäk. Rusiä mäğärif ministrı Vladimir Filippov süzlärenä qarağanda, bu qanunda rus telen döres qullanmağan oçraqlarda keşelärgä häm mäğlümät çaralarına caza birü mömkinlege dä qaralaçaq. Döres söylämiseñ yäki yazmıysıñ ikän, cazasın al. Ä menä tatar telen döres tügel itep yäki bötenläy qullanmağan oçraqta da älegä bernindi dä caza qaralmağan. Xäyer, respublikada da tatar telen yaklaw buyınça qayber çaralar kürelä. Şularnıñ berse — tatar telen belgän öçen keşeneñ xezmät xaqına küpmeder külämdä aqça östäp tüläw. Şunıñ öçen qayber tatar millätennän bulmağan keşelär dä respublikanıñ däwlät tele bulğan tatar telen öyränergä tırışalar. 28 martta Qazannıñ İbrahimov uramında 71 yortta urnaşqan 207 balalar baqçasında tatar telennän imtixan bulaçaq. Bu imtixannı balalar baqçası mödire häm tärbiäçe bulıp eşläwçe rus millätle 14 keşe abruylı komissiägä biräçäk. Telägändä, tatar telen öyränep bulu mömkinlege dä şunda kürenergä tieş. Bu üzençälekle imtixannı kürergä «Älif» tatar tele dusları cämğıäte aktivistları da barırğa cıyına. İmtixannı yaxşı tapşıruçılarğa «Älif» cämğıäte isemennän suvenirlar, büläklär da bireläçäk ikän.


text:
Bağdad konferensiäsenä zur ömetlär bağlana
Şimbä könne Bağdadta Ğiraqta iminlek urnaştıruğa bağışlanğan xalıqara konferensiä açıla. Ğiraq xökümäte ütkärgän bu söyläşüdä kürşe illär häm BMO Iminlek Şurasınıñ 5 daimi äğzası qatnaşa. Xökümät berençe märtäbä ütkärelä torğan bu konferensiä ildä iminlek urnaştıru mäsäläsendä kürşe illär belän urtq fikergä kilergä yardäm itär dip ömetlänä. Töp qatnaşuçılar, AQŞ, Iran häm Süriäneñ bu konferensiädän ni kötüenä zur iğtibar birelä. Ämma Söğüd Ğärabstanı, Rusiä yäki Yewropalılar kebek başqa yaqlar ni teli?
Anıñ töbäk söyläşüe digän basım yasawın Ğiraqnıñ küp kenä kürşeläre, şul isäptän Söğüd Ğärabstanı häm Törkiä dä xuplıy.
Quşma Ştatlar Irannı Ğiraqnıñ eçke eşlärenä tıqşınuda, Süriäne Ğiraqqqa üze aşa ütep kerüçe suğışçılarnı tuqtatmawda ğäyeplägändä, Söğüd Ğärabstanı belän Törkiä andağı waqıyğalarnı zur borçılu belän küzätep tora.
Söğüdlär Ğiraqtağı bäreleşlär däwamlı mäzhäbara nizağqa äwerelergä mömkin dip borçıla.
Ul çaqta Sönnilär belän Şığıylar arasındağı qarşılıq Ğiraq çikläre aşa çitkä taralıp Söğüd patşalığına da ütep kerergä mömkin. Söğüd Ğärabstanı räsmi räweştä sönnilär däwläte sanalsa da anda kübesençä ilneñ neftkä bay könçığışında yäşäwçe şığıy azçılığı da bar.
Küptän tügel Iran Prezidentı Mäxmüt Äxmädinicatnıñ Riyadta Söğüd räsmiläre belän oçtraşuında ike il mäzhäbara qarşılıq Möselmannar öçen iñ zur qurqınıç dip aña qarşı köräşergä wäğdä itte.
Söğüdlär xäzer Tährannıñ Ğiraqtağı şığıy suğışçılarnı tuqtatu öçen nilär eşlärgä äzer buluın zur iğtibar belän küzätäçäk.
Bağdad söyläşüenä zur ömetlär bağlawçı ikençe kürşe il Törkiä.
Ankara Ğiraqtağı eçke bäreleşlärneñ köçäyüe üzäk xökümätne köçseländerergä häm axır çiktä ilneñ tarqaluına kiterä ala dip borçıla. Ul çaqta Ğiraqnıñ tönyağındağı körd öleşe Törkiägä kürşe bäysez körd däwlätenä äwerelergä mömkin.
Ä bu isä Törkiädä yäşäwçe küpsanlı kördlärne üz avtonomiälären buldıruğa tağın da nığraq ruxlandıraçaq. Törkiä kördläreneñ distälärçä yıl buyı bäyselek öçen däwam itkän qorallı köräşendä inde berniçä distä meñ keşe hälak buldı.
Yıraqta buluına qaramastan Rusiä dä Ğiraqtağı xällärne borçılu belän küzätä.
Mäskäw Waşingtonnı dönyada ber qotıplı tärtip urnaştırırğa omtıluda ğäyepli. Ber ay elek Rusiä prezidentı Vladimir Putin Münxendağı çığışında Ğiraqtağı bäreleşlärne monıñ ber näticäse dip sürätläde.
"Bügenge dönyadağı barlıq xällär näq menä dönyada ber qotıplı tärtip urnaştıru tırışlıqlarınıñ näticäse. Ä näticäse nindi? Ber yaqlı, yış qına qanunsız ğämällär ber problemanı da çişmäde. Alay ğına da tügel, alar yaña faciğälärgä häm kierenkelekkä säbäp buldı. Üzegez qarağız, suğışlar, cirle häm töbäktäge nizağlar kimemäde. Häm bu nizağlarda ülüçelär kimemäde, kiresençä, küpkä arttı ğına" dide Putin.
Mäskäw Bağdad konferensiäsendä üzen Waşington belän Tähran arasında aradaşçı itep quyu mömkinlege kürä ala.
Rusiä elegräk Iran atom programmasına bäyle qarşılıqta aradaşçı bulu omtılışları yasasa da uñışqa ireşä almadı.
Ğiraq yäki atom nizağında möhim aradaşçı bulunı Rusiä berqotıplı tärtipkä yul quymasqa yardäm itäçäk adım dip kürä ala.
BMO Iminlek Şurasındağı 5 daimi äğzanıñ berse bularaq Rusiä Bağdad söyläşüenä üz wäkilen cibäräçäk.
Anda Britaniä belän Fransiä wäkilläre dä bulaçaq.
Naif Aqmal


text:
Ekrem Çelebi - Dağlar
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Dağlar
Etiketler : Ekrem Çelebi - Dağlar türkü indir, Ekrem Çelebi - Dağlar türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Dağlar mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Dağlar türküsü, Dağlar sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Dağlar bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Kırılsın Kolların
Ekrem Çelebi - Gidenin Üçü Güzel
Ekrem Çelebi - Kahveyi Dökerim
Ekrem Çelebi - Karanfil Suyu Neyler
Ekrem Çelebi - Beyaz Gül Kırmızı Gül
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Oyna Gül Yüzlüm
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze
Ekrem Çelebi - Hafız Mektepten Gelir
Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam


text:
Açıq mikrofon: Sez ayğa niçä sumlıq daru qullanasız?
Awırsañ inde daruğa aqça küp kitä inde, awırmasañ bötenläy tuzdırmıysıñ. Ayğa urtaça 500 sum.
Soñğı waqıtta darularğa aqça küp kitä inde. Xäzer inde tege yärdämgä birä torğan darular belän ällä närsä eşläp bulmıy. Anda oçsız darularnı ğına birälär, ä qıybatlarnı üzeñä satıp alırğa turı kilä. Ayına şul 400-500 sumlıq ala torğanbızdır inde.
Min darularğa ışanmıym. Darularnıñ törlese bar bit ide – qimmätlese dä, arzanı da. Qaybervaqıtta arzanı äybäträk, sıyfatlıraq ta, ä qıybatlısı naçar da bula. Min darular qullanmasqa tırışam, ä ülännär belän däwalanam. Ğomumän, 300-400 sum.
Başım awırtqanda 5 sumğa sitramon alam. Şul ğına.
Min darular belän mawıqmasqa tırışam. Şul yaz aylarında ğına azraq vitaminnar eçäm. Qıybatlıraq darular alırğa tırışam.
Artıq darular qullanmasqa tırışam. Suıq tisä dä, öydä genä däwalanam. Ä vitaminnarğa ällä ni küp aqça betmi.
Darular soñğı waqıtta qup qullana başladım, bik qıybat toralar. Härqaysı 200-300 sum. Ä qayberlären tabıp ta bulmıy.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
“Berdäm Rusiä”firqaseneñ “Rus proyektı”
Kük kükrämäs mujik çuqınmas di urıs mäqäle. Bügenge köndä älege äytemne kük kükrämäs tatar selkenmäs diep üzgärtergä bulır ide. “Berdäm Rusiä” firqäseneñ küptän tügel qabul itelgän “Rus proyektı” turında inde küp kenä Mäskäw matbuğat çaralarında basılıp çıqtı. Ä Tatarstanda, älegä bu temağa ällä ni ähämiät birüçe yuq.
Rossiyskaya gazetanıñ 8 fevral sanındağı, “Vopros po russki” yazmasınnan özek täküdim itäbez. “Urıs diep, millät yağınnan ğına urıs bulğan keşene tügel, ä urısça söyläşkän, fikerlägän, urıs möxitendä yäşägän härkemne älege millät, yägüni urıs dip sanarğa kiräk. Monda keşeneñ nindi qannan, häm kilep çığışı buyınça kem ikäne möhim tügel. Berençe urında bu keşe üzen kem dip sanıy”-dip yazıla Rossiyskaya gazetada.
“Novıye izvestiä” gäcite isä “Nawçat Rodinu lyubit” yazmasında “Brdäm Rusiä” firqäseneñ mondıy proyekt täküdim itüen, säyäsät belän bäyli. Älege yazmadan berniçä özek.
“Berdäm Rusiä” firqäse rus proyektına töpläp häm bik ozaqqa alınğan. Älege mä’säläne alar aldağı 15 yıl dävamfında xäl itäçäklär. Dimäk älege firkä säyäsät ölkäsennän äle tiz genä kitärgä cıyınmıy. Bu proyekt, firkänen ğömere ozınraq bulsın digän maqsattan eşlängän bulsa kiräk”.
Şuşı uq yazmada ikençe ber qızıq fikergä tuqtalıyq “Milli avtonomiälär mädäni avtonomiälärgä äwerelergä tieş. Milli respublikalar Rusiäneñ başqa töbäkläre belän ber däräcäle itärgä kiräk. Alarda millilek östen bulırğa tieş tügel.”
Belgeçlär fikerençä, “Rus proyektı” bik möhim äyber. Xätta Stalin da urıslar dip Böyek Watan suğışında ciñgäç kenä äytkän. Ğädättä sovet xalqı, rusiä xalqı dilär ide.
Proyektnı “Rus proyektı” dip ataw küplärdä qänäğätsezlek xisen uyatırğa mömkin. Älege proyektnı täqdim itüçe “Berdäm Rusiä” firqäseneñ säyäsi kiñäşçese İwan Demidov isä üz çiratında “bez proyektnı rus dip atawdan qurkmadıq. Älbättä anı Ruiä proyektı diergä dä bulır ide. Läkin ul oçraqta ul taraya. Rusiä digän süz kiñ qullanılışqa äle 90 yıllarda ğına kertelde bit. Ä tulayım qarağanda Rus häm Rusiä digän süzlärneñ mäğnäse bik oxşaş”.
Ber yaqtan qarasañ “Berdäm Rusiäneñ” “Rus proyektı” Bezneñ respublikağa da
turıdan turı qağıla. Tik respublikada eşläp kilüçe “Berdäm Rusiä” bülekçäsendä bu turıda bik az belälär.
Şulay itep Älegä Tatarstanda “Rus proyektı” turında fikerläşergä, söyläşergä telämilär. Bu yulı da respublikada proyekt tormışqa aşırılğaç qına, bu mäs'älä turında nıqlap uylana başlarlar küräsen.
Ğädel Galämetdinov


text:
İzrail Tışqı eşlär ministrı Silvan Shalom Yaqın könçığışta solıx söyläşülären yañartu öçen yaña xalıqara sammit oyıştırırğa çaqırdı.
Anıñ süzlärençä, Fälestin citäkçese Yasir Arafatnıñ wafatı "yaña forsat" bulıp tora. Shalom, dönya citäkçeläre qatnaşında, 2003 yılda İordaniädä şikelle, yaña sammit cıyarğa çaqıra. 2003neñ Yünendä Aqaba sammitında "yul xaritası" digän plan iğlan itelgän ide. Arafat wafatınnan soñ Fälestinne Azat itü oyışması citäkçese bulğan Mäxmüt Abbas, Fälestin iminlek xezmätläreneñ kübese berläşterelde, dip belderde. Bu berläşterüne Quşma Ştatlar häm İzrail taläp itä ide. Abbasnıñ, İzrailgä qarşı ğisyannı tuqtatırğa çaqıruın, Quşma Ştatlar xuplap qarşı aldı. Londonda çığa torğan "Ä-Şarq Äl-Awsat" gäzitenä birgän äñgämäsendä Abbas, "qoral qullanu Fälestinlelärgä zıyan kiterä, monı tuqtatırğa kiräk" dip beldergän ide.


text: Brüssel. Germaniä häm Fransiä bügen yevronı qabul itkän başqa illär belän, urtaq büdjet qağidälärennän taypılularnı röxsät itkän kileşügä ireşte. Äyläneştä yevro yörgän 12 ilneñ finans ministrları şuşı mäs'äläne bügen qaradı, İspaniä, Hollanda, Finländiä häm Avstriä wäkilläre, Paris häm Berlingä büdjet defitsitın elek kileşengännän arttırunı röxsät itügä qarşı çıqtı. Yevropa komissiäseneñ büdjet eşläre öçen cawaplı wäkile Pedro Solbes şuşı qarar Yevropa Berlegeneñ büdjet qağidälärenä häm ğomumän ruxına qarşı kilä dip belderde häm moña qarşı mäxkämä çaraları kürü belän kisätte. Fransiä häm Germaniä 2004-nçe yılda inde öçençe yıl rättän yevro illäre öçen qabul itelgän defitsit çigen uzıp kitär dip kötelä. Monıñ öçen ğädättä tärtipne bozğan ilgä aqçalata cäza salu qaralğan, läkin Yevropa Berlegeneñ finans ministrları Germaniä häm Fransiä mäs'äläsendä monı waqıtlıça kiçekterep toru turında da maxsus qarar qabul itte.


text:
Prezident W.Putin Tönyaq Kafkaz Xärbi okrugı citäkçese G.Troşevnı postınnanbuşaltqan farmanğa qul quydı
Prezident W.Putin çärşämbedä , Tönyaq Kafkaz Xärbi Okrugınıñ tanılğan citäkçese general –polkovnik Gennady Troşevnı postınnan buşatqan farmanğa qul quydı. Troşev saqlanu ministırınıñ anı Seber xärbi okruğınıñ citäkçese itep bilgeläünä qarşı çıqqan ide..Paradox bulsa da , popular generalneñ quuluı aña başqa ölkädä tiz kariera yasau mömkinçelege birä.
Pradox bulıp kürensä dä, bu 57yäşlek Troşevnıñ karierasın tizlätäçäk kebek .Tağı ber niçä yıl Çitada , Mäskäüdän 6meñ çaqırım yıraqta aktiv xärbi xezmättä bulu Troşevqa ällä ni kitermäs ide. Çitlätelü aña bik küp politik mömkinçeleklär birä. Çeçnädä tuğan geroy xärbi, tönyaq Kafkazda şaqtıy popular keşe. Ul Çeçnä prezidentlığı öçen yarışır digän tawışlar da işetelä. Däwlät Dumasında Çeçnä wäkile Aslanbek Aslaxanov süzlärençä bu idea turında söyläşelgän häm general dä kire qaqmağan.Ämma Troşev üze bu turıda älegä ber närsä dä äytmäde . Ul äle ike yıl elek kenä Ulyanowski gubernatorı bulıp saylanu öçen armiedän çıqqan general Vladimir Şamanovnı ‘xain’ dip atağan ide. Şamanovtan başqa da küp kenä generallär yaña poslarnı kire qağıp, politik kariera yasadı. Eduard Vorobyov 94-nce yılda Çeçnägä kergän federal köçlär belän citäkçelek itüne kire qaqtı, soñraq ul Däwlät Dumasına saylandı. Troşevtan elek Tönyaq Kafkazda torğan General-polkovnik Viktor Kazantsev da üzenä täqdim itelgän eşne kire qaqqan ide. Ul 2000nçe yılda könyaq federal okrugında prezident wäkile itep bilgelände.
Färidä Xämit, Praga.


text:
sehitler olmez vatan bolunmez
Serseri Stayla 24 Şehit Anısına Rap Şehitler Ölmez Vatan Bölünmez 4Dk 51Sn Şehitler Ölmez Vatan Bölünmez SalihCan 2012 Elazığ Rap Tıme 3Dk 13Sn Şehitler Ölmez [ Bu RaKk - Fedai23- İsyankar Yaralı (Hd Klip ) ] 3Dk 43Sn Mc Esila - Şehitler Ölmez Vatan Bölünmez ! (Diss To PKK) 2Dk 57Sn Mustafa Yıldızdoğan- Şehitler Ölmez Vatan Bölünmez 4Dk 40Sn Sezer Kuzucu Şehitler öLmez Vatan Bölünmez 2011 3Dk 25Sn Armoni - Şehitler Ölmez Vatan Bölünmez - Klip 2015 1Dk 34Sn ŞEHİTLER ÖLMEZ VATAN BÖLÜNMEZ !!! -İsm i Rap- İsimsiz Kahraman 2Dk 54Sn DePReSiF BuqRa ŞEHİTLER ÖLMEZ VATAN BÖLÜNMEZ !!! 2Dk 26Sn Şehitler Ölmez Vatan Bölünmez 2015 - AfroDeap 2Dk 59Sn
Menü
açılır...


text:
Paqstan ğaskärläre Äfğanstan belän bulğan çik buyında Al-Qaida suğışçılarına qarşı zur xärbi çaranı däwam itä. Anda sişämbe könne başlanğan bäreleşlärdä berniçä distä keşe hälak buldı, alar arasında xärbi bulmağan 13 keşe dä bar, dip xäbär itelä. Qulğa alınğan 100 suğışçı arasında üzbäklär, çeçennar, ğaräplär häm cirle paştun qabiläläre wäkilläre bar dielä xäbärlärdä.
Ul arada bäreleşlär barğan töbäktäge cirle xalıq hälak buluçılarnıñ sanı yuğarı buluına borçılu belderä. Yulbaşçılar – atışlarnı tuqtatıp ülgännärne cirlärgä mömkinlek birüne sorap möräcäğät itkän. Paqstan xärbi köçlärennän moña älegä cawap bulmadı.


text:
Tatarstanda korrupsiä belän köräşälär
30 noyäber könne Tatarstannıñ İminlek Şurasınıñ çirattağı utırışı uzdı. Anda respublikada korrupsiägä qarşı strategiäne tikşerelü däwam itte. Utırışta qatnaşqan Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev älege köräşneñ bik möhim buluı turında äytte, ä korrupsiägä qarşı strategiäne äzerläwçe komissiä räise Rawil Moratov respublika Rusiädä korrupsiä az bulğan töbäklärgä kerüe xaqında söyläde. Utırışnıñ axırında Mäskäw belgeçläre tözegän strategiä nigezdä qabul itelde.
Qazanda 1 dekaberdän başlana torğan fizik mömkinlekläre çiklängän keşelär unkönlegenä äzerlek qızu bara. Älege dekada qısalarında respublikada yäşäwçe 65 meñnän artıq bu keşelärgä ğädättägeçä ayıruçı iğtibar kürsäteläçäk. Alarğa yärdäm kürsätep, tege yäki bu xezmätkä taşlamalar yasayaçaqlar, ä fizik mömkinçelekläre çiklängän tatarstanlılar turında syujetlar Tatarstannıñ televidenie häm radiokanallarınnan ayıruça yış täqdim iteläçäk. Respublikada eşläp kilüçe telekanallarğa tizdän yaña kanal da östälergä mömkin, dip xäbär itä Tatar-inform agentlığı. Älegä 12 yışlıqtağı kanal sınaw räweşendä genä eşli başlağan. Läkin bar cihazlar da quyılıp betkäç, bu yışlıqta eşlärgä teläwçe kompaniägä bäyge iğlan iteläçäk. Şulay itep, Tatarstanda yaqın arada yaña telekanal eşli başlarğa mömkin.
Ä menä älegä bulğannarı sişämbe könne 29 noyäberdä uzğan Tatneft’ şirkäteneñ Direktorlar Şurası utırışı xaqında söyläde. Anda äytelgän mäğlümätlärgä qarağanda, Tatneft’ 2004 yılnıñ 9 ayında 19 million tonna neft’ çığarğan. Bu uzğan yılnıñ şuşı uq waqıtı belän çağıştırğanda 2 protsentqa kübräk ikän. Şulay uq utırışta şirkätneñ Rusiä häm Tatarstan salımçıları aldında burıçları bulmawı xaqında da iğlan itelde. Soñğı aralarda YUKOS, Sibneft’ häm başqa Rusiäneñ neft’ çığaruçı kompaniäläre belän berrättän Tatneft’neñ dä uzğan yıllar öçen tülänmägän salımnarı qalğan, digän süzlär işetelä başladı. Şirkät wäkilläreneñ bezneñ xökümät aldında äcätlärebez yuq diüe belgeçlärne, ä iñ möhime, salımçılarnı, ışandırırmı, yuqmı – älegä bilgesez. Ä menä Tatneft’neñ Törkiäneñ Tupras neft’ eşkärtü şirkäten satıp ala almayaçağı inde tögäl bilgelände. Bu xaqta uzğan atna axırında Törkiäneñ Yuğarı mäxkämäse utırışınnan soñ bilgele buldı. İsegezgä töşerep ütik, Törkiä neft’ eşkärtü tarmağınıñ 87 protsentın biläp toruçı Tuprasnı Tatarstan şirkäte ağımdağı yılnıñ fevral’ ayında satıp alğan ide. Döresräge, Tatneft’ kompaniäneñ 66 protsentın aldı. Läkin Törkiäneñ profsoyuzlar berlege älege satunı qanunsız dip belderde häm may ayında Anqara mäxkämäsendä ciñügä ireşte. Berniçä ay däwamında Törkiäneñ törle däräcädäge mäxkämälärendä qaralğannan soñ, Tupras kompaniäseneñ qanunsız satıluı isbatlandı. Şulay itep, Tatneft’ Törkiä neft’ eşkärtü kompaniäsennän qorı qaldı.
Gölnaz İlgizär


text:
İzrael iminlek köçläreneñ kiçä Xämäsneñ ruxi citäkçese şeyx A.Yassinnı üterüe,Yevropa Berlegeneñ kiñräk yaqın könçığışta tınıçlıq, totrıqlılıq urnaştıru plannarına orım yasadı.Bu plannıñ uñışqa ireşüe,İzrael-Fälästin nizağın çişüdäge progress,şulayuq täbäktäge illärneñ uñay mönäsäbät kürsätüennän bağlı.Här ike ambitsiägä ireşü ölege mizgeldä bik qıyın bulıp kürenä.
Yevropa Berlege aylardan birle tönyaq Afrika häm yaqın könçığıştağı illär belän partnörlıq buldıru öçen tırışıp kilä .Bu ambitsiäle inisiativa, Waşingtonnıñ täräqi ittergän ayrım planğa cawap bulıp tora.Bu şulayuq Yevropa Berlegeneñ täbäktäge terrorçılarğa qarşı köräşendä töp element. Düşämbedä iğlan itelgän berlek dokumentında ,inisiativa ike töp bağanağa nigezlänä dip äytelgän.
Berençese: bu eştä bäyläneşe bulğan illär belän kiñäşläşülär ütkärep Berlek planı turında teksta äytelgänçä ''xucalıq xisse''n barlıqqa kiterü häm İkençedän:ğäräb-izrael nizağın çişügä töp ähämiät birü.Yevropa Berlege räsmiläre qaraşınça, här törle yaqın könçığış inisiativasında eşkä qatnaşı bulğan xökümätlärneñ ışanıçın qazanu öçen bu zarur. Şeyx Axmäd Yassinnıñ üterelüe planğa orım yasadı. Ülem xabäre tışqı eşlär ministırlarnıñ kiçäge cıyının da külägäläde. Britaniä tışqı eşlär ministırı Jack Straw üterü ğäräb dönyasınıñ Berlek plannarına biräçäk cawabına täsir itär dip uylap totnaqlıq kürsätergä çaqırdı. Straw süzlärençä(audio)
Üterü aqlanmıy, min şulayuq tışqı eşlär ministırları şurasındağı kollegalarım üterü säyäsätkä qarşı ide dip ışanabız.Bez ğäräb dönyasınıñ mömkin bulğan qädäre tınıçlıqnı saqlap qaluın telibez ,çönki Ğäräb dönyası häm ay azaığndağı Ğäräb Ligasınıñ sumitında möhim köntärtibe tora.
Yevropa Berlegeneñ dokumentında, blok iyün sumitında inisiativanı räsmi räweştä qabul itkänçe , kiläse 3 ayda täbäktäge illär belän nıq kiñäşläşülär ütkäreläçäk dip äytelgän. Plan Mauritaniädän alıp Farsı Qultığına qädär illärne şulsanda Ğıraq belän İrannı da eçenä ala. Äfganstan belän Paqstan çittä qaldırılğan AQŞnıñ şunduyuq planında isä äytep kitkän 2il bar. Kiçä iğlan itelgän dokumentta , Yevropa Berlege, AQŞları, NATO häm BMO belän yaqın xezmättäşlek mäqsatın quya dielgän.Ämma anda AQŞnıñ äzerlägän şunduyuq inisiativağa quşılu kire qağıla. Berlek mömkin bulğan här eştä AQŞ belän bergäläp eşläwne küzdä totsa da ul üz strategiesen däwam itteräçäk dip yazılğan. Yevropa Berlegeneñ planında töbäk belän inde urnaştırılğan xezmättäşlekne arttıruğa ayruça basım yasala. Berlek räsmiläre ütkändä Amerika, Berlekneñ regionda barğan eşçänlegen citärlek tanımıy dip şiqäyät itä ide.Plan, terrorğa qarşı köräş yarlılıq wä izoltasiägä qarşı çaralar belän bergä alıp barılırğa tieş digän Yevropa Berlegendä kiñ cäyelgän qaraşnı çağıldıra. Bu inde möselman dönyasında eşsezlekkä qarşı köräş häm iqtisadi xällärne yaxşırtuğa töp ähämiät bireläçägen añlata . Dokumentta säyäsi,iqtisadi, sotsial reformalar zarur dip äytelsä dä, bu reformalar äytep kitkän cämğiätlär tarafınnan başlatılırğa tieş dielgän Töbäk xalqınıñ yartısınnan kübrägeneñ 18yäştän yäşräk buluı telgän alınıp, bu yäşlärneñ cämğiättä uñışqa ireşüe öçen politik stabillıq bulırğa tieş dip östelgän.Demokratiägä taba progres, keşe xoquqlarına xörmät belän bergä terror häm küpläp üterü qoralların cäyeldermäwgä qarşı aktivlıq kürsätü teläge mönäsäbätlär öçen töp şartlar bulıp tora dip äytelgän Yevropa Berlegeneñ düşämbedä iğlan itelgän dokumentında
färidä xämit,praga


text:
Belarus bügen çirattağı Polşa diplomatın ildän qudı. Tışqı eşlär ministrlığı, Polşanıñ räsmi wäkile Andrzej Olborski 10 kön eçendä Belarustan kitergä tieş, dip belderde. Polşa parlamentı räise Wlodimierz Cimoşewicz, däwlät radiosında yasağan belderüdä Minskinıñ bu ğämälläre qızğanıç, dide: "Soñğı yıllarda Polşa Belarusnı yaqlap kilde. Älbättä, qabul itelmäslek säyäsi rejimnı tügel, ä, misal öçen, Polşa Belarusqa iqtisadi çikläwlär kertügä qarşı çıqtı, çönki Belarus xalqınıñ ğazap çigüen telämäde. Bez, kürşe bularaq, Belarusnı añlarğa telädek. Häm şular öçen xäzer cawap totabız," dide Polşa wäkile. Olborski, Belarustan quılğan inde 3nçe Polşa diplomatı buldı. Polşa monıñ öçen tulısınça Belarus xakimiätläre cawaplı, dip belderä. Prezident Alexander Lukaşenka Polşanı Belarusnıñ eçke eşlärenä tıqşınuda ğäyeplägän ide.
Bıyıl Minski şulay uq ber Çexiä diplomatın häm AQŞ professorın qudı.


text:
Leban BMO qararı ölgesenä üzgäreşlär kertergä teli
Lebanda bäreleşlär däwam itkän sürättä BMO İminlek Şurası alarnı tuqtatu yulların ezli. Uzğan atna axırında Fransiä belän Quşma Ştatlar bäreleşlärne tuqtatırğa çaqırğan qarar ölgese täqdim itte. Ämmä Leban häm başqa ğäräp illäre, bu dokumentqa İzrail ğäskärlären Lebannan çığaru taläbe kertelmägän dip, anı kire qaqtı.
"Bezneñ töp taläp – bu ölgedä İzrail ğäskärlären Lebannan çığaru telgä alınmağan, äyterseñ alarğa qanuni tösmer birelä. İkençe yaqtan, bu qarşı toruçılarğa da basıp kerüçelärgä qarşı höcüm itergä xoquq birä. Häm bu wazğiätne ber dä ciñeläytmi" di Lebannıñ BMOdağı maxsus wäkile Näwhät Mäxmüt.
Fransiä belän Quşma Ştatlar äzerlägän ölgedä bäreleşlärne kiçekmästän tuqtatu taläp itelä. Monnan tış Lebannıñ könyağında bufer zona buldıru qaralğan. Älegä bu cirlär Hezbolla qaramağında. Kiläçäktä anda Leban ğäskärläre belän xalıqara köçlär urnaştıru täqdim itelä.
Ölgene äzerläwçelär anı fäqät berençe adım dip atıy. Quşma Ştatlar däwlät sekretare Codoleezza Rice häm Britan premier-ministrı Tony Blair anı tawışqa quyarğa çaqırdı.
Rusiäneñ BMOdağı wäkile Vitaly Çurkin Leban wä ğäräp citäkçelären ölgene yaxşılap öyränergä kiñäş itte. "Leban xökümäte häm bar Ğäräp dönyası ölgene centekläp uqısa, anda Leban faydasına küp närsä tabaçaq, iñ möxime anda bäreleşlärne tuqtatu taläbe bar" di Rusiä wäkile.
Ğäräp Ligası illäreneñ tışqı eşlär ministrları bügen Bäyrutta töbäktäge wazğiätne tikşerde. Kilgän xäbärlärgä qarağanda Leban qarar ölgesenä berniçä östämä kertergä teli. Şul isäptän, İzrail ğäskärlären Könyaq Lebannan çığarıp anda 15 meñlek Leban häm 2 meñlek xalıqara köçlär kertü täqdimen.
Lebannıñ qayber citäkçeläre İzrail törmälärendä utırğan Leban totqınnarın azat itü taläben dä kertergä täqdim itä.
Düşämbedä amerikan prezidentı George Bush Texastağı utarında däwlät sekretare Condoleezza Rice belän Yaqın Könçığıştağı wazğiätkä bağışlanğan matbuğat oçraşuı ütkärde. Bush İzrail-Hezbolla bäreleşlären tuqtatırğa, monıñ öçen BMO qararın mömkin qädär tizräk qabul itergä çaqırdı. Buş Hezbollanı töbäktäge krizisnıñ çığanağı dip atadı, häm monı bu qararda çağılış tabılırğa tieş dide. Rice Leban häm İzrail citäkçeläre belän söyläşkänen äytte. İke tarafnıñ da qarar ölgesenä qarata borçuları bar, alarnı iskä alırğa kiräk, monıñ öçen beraz waqıt kiräk bulaçaq dip östäde ul.
ali ğilmi


text:
BMO wäkile Kosovo töbägenä "çiklängän däwlätçelek" täqdim itte
2 Fevraldä BMOnıñ maxsus wäkile Martti Ahtisaari, başta Belgradqa, annarı Priştinağa barıp, Kosovo töbägeneñ kiläçäge turında planın täqdim itte. Planda Kosovoğa çiklängän däwlätçelek birü qaralğan.
"Täqdimneñ maqsatı Kosovonıñ kiläçägenä nigez salu. Bar millätlär – albannar da, serblar da, başqalar da – layıqlı, imin, mul yäşi alğan totrıqlı Kosovoğa" dide Ahtisaari.
Räsmi Belgrad Kosovonıñ Serbiägä buysınuın teläsä, Priştina - bäysezlek taläp itte. Ahtisaari planında "buysınu" da, "bäysezlek" tä telgä alınmağan. Anıñ urınına konkret çaralar sanalğan.
Töbäkne älegä xalıqara küzätü astında qaldırrığa täqdim itelä. Läkin, elekke BMO idaräse urınına, BMO häm Yewropa Berlege tarafınnan bilgelängän küzätüçe qaralğan. Anıñ qanunnarğa veto salu, cirle räsmilärne urınnan alu wäkäläte bulaçaq. NATO köçlärenä östäp, töbäktä Yewropa Berlegeneñ politsiä köçläre urnaştırılaçaq.
Boları "çiklängän" digännän, ä xäzer "däwlätçelek" bilgeläre.
Kosovoğa xalıqara oyışmalarğa häm kileşülärgä quşılu xoquqı bireläçäk. Üz bayrağı, gimnı, iminlek köçläre, çik saqçıları bulaçaq.
Töbäktäge 100 meñläp serbnıñ häm başqa azçılıqlarnıñ parlament, politsiä, başqa oyışmalarda wäkilläre, serblar küpläp yäşägän töbäklärdä alarnıñ üzidaräse bulaçaq.
Berençe reaksiä bularaq, Serbiä prezidentı Boris Tadiç, bu plan Kosovonıñ bäysezlegenä yul aça, dip anı kire qaqtı.
Ämmä Ahtisaari süzlärençä, bu äle axır dokument tügel, BMOğa cibärelgänçe, här taraf aña täqdimnären kertä ala.
"Bez taraflarğa tağın ber forsat biräbez, Min häm minem kollegalar moña äzer, Fevral ayın bez şuña bağışlarğa cıyınabız" dide Ahtisaari.
Kosovo planın BMOnıñ İminlek Şurası raslarğa tieş bulaçaq. Belgradnıñ küptänge tarafdarı bulğan Mäskäw Kosovoğa bäysezlek birüne küzdä totqan qararğa veto salaçağın äytep quyğan ide.
Martti Ahtisaari 13 Fevraldä taraflar belän oçraşu ütkäräçägen belderde, ämmä dokumentnıñ New Yorkka qayçan cibäreläçägen äytmäde.
Ali Ğilmi


text: Taşkent. Üzbäkstannıñ tışqı eşlär ministrı Sadıyq Safaev Quşma Ştatlar ildäge Xanabad xärbi nığıtmasın küpme teli şul qädär faydalana ala dip belderde. Şuşı nığıtma Üzbäkstannıñ Äfğanstan belän çigendä urnaşqan, amerikannar anı "Taliban"ğa qarşı suğış alıp barğanda faydalana başlağan ide. Ministr Safaev şulay uq, Üzbäkstanda amerikan ğäskärlären urnaştıru ixtimalın da kire qağıp bulmıy dip äytte. Şuşı belderüen ul kiläse sişämbedä Taşkentqa Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld kilüe aldınnan yasadı.


text:
Putin öçen planlanğan PR barıp çıqmadı. Qitğaara atom raketası uñışsızlığı belän bäyläneşle räsmi añlatma häm televideniä tapşıruları sovet çorın xäterlätä
Russiädä SSSR cimerelgännän soñğı iñ zur xärbi maneverlar bara. 17-nçe fevraldä prezident Putin Arxangelsk atom suastı köymäsendä , ike qitğäara atom raketasınıñ atıluın küzätergä tieş ide. Läkin, bu eş barıp çıqmadı. Berniçä säğättän soñ admiral Vladimer Kuroyedov här närsä planlangança bardı, atom raketaların virtual şartlatu ğına küz aldında totılğan ide häm bu eşlände dip belderde. Şul vaqıtqaça, xärbi maneverlarğa, Putinneñ anda qatnaşuına berençelş häm küp urın birgän ORT häm RTR bu turıda läm ber süz dä endäşmädelär. Putinneñ soñğı könnärdäge aktivlığı, admiralnıñ äytkännäre häm dävlät televidneiäläreneñ tapşıruları, sovet çorın iskä töşerä.
Audio
"Baş komandirnıñ atom suğışı simulätsiälängän manever vaqıtında suastı köymäsendä buluı bötenläy urınsız . Çänki suğış vaqıtında suastı köymäse belän ber nindi dä kommunikatsiä bulmasqa tieş. "
Çönki suastı köymäsenneñ qayda buluı bilgesez bulırğa , ä inde başkomandir barlıq xärbi köçlär belän elemtädä torırğa tieş. Läkin, älbättä, prezidentnıñ suastı köymäsendä torıp maneverlarnıñ uñışlığın küzätüe, informatsiäne dävlät televideniäsennän genä alğan ğadi rus keşesendä nindi köçle prezident digän täsir qaldıra. Ä inde prezidentnıñ här adımın dirälek kürästep torğan dävlät televideniälärneñ artıq tırışlığı tiskäre täsir genä yasadı. Putin kötte , kötte , kötte häm 25 minuttan soñ qitğäara raketanıñ şartlatıla almauı añlaşılğaç, ber süz dä äytmiçä suastı köymäsenä kerep tä kitte. Bügen dä suastı köymäsennän oçırılğan ber qitğäara raketanı, ul bilgelägän kurstan ayırılğaç, şartlatıp yuq itärä turı kilde. Ä dävlät televideniäläre närsäne kürsätte? Putinneñ Plesets kosmodromında xärbi satalititnı uñışlı räveştä oçırıluın küzätüe häm xärbi dingez küçläre kiemendä kadetlar belän tö]ke aş aşauın. Dävlät televideniäläreneñ eşçänlege sovet çorın iskä töşerä baçladı. İnde alar tağı da artırıp cibärsälär, monıñ faydadan küberäk zian kiterü ixtimal. Xalıqnıñ Brejnevneñ zur ciñülär turındağı belderülärenä qarata mäzäklär uylap çığaruın onıtmasqa kiräk. Älbättä, maneverlardağı uñışsızlıq öçen dingez köçläre komandirların da ğäyepläp bulmıy. Xäörbi dingez köçläre azıraq resurslar belän küberäk vazıyfalar ütärgä tieş. SSSR cimerelgännän birle fondlar cetmi. 2001-nçe yıldan başlap xärbi budjet artırıla başlasa da, xärbi dingez köçlärenä birelgän aqça artmağan. Xärbi künegülär Russiäneñ xärbi quäten kürsätü maqsäte belän oyıştırıldı . Näticäse kiresençä bulaçaq kebek. Läkin, admirallarğa häm Putingä ällä borçılırğa kiräkmi. Kursk fäciğäse belän bulğandağı xällär qabatlanmas. Oslodagı Xalıqara Tınıçlıq Tikeşenü İnstitutı belgeçe Pavel Bayev raketa uñışsızlıı häm moşa räsmi reaksiä turında Radiobız xäbärçesenä bolay dide.
Audio
"Alar başqa närsä eşli almaslar ide. Xärbilär öçen abruynı saqlap qalu bik möhim. Kurs fäciğäsennän ber genä bulsa da sabaq alındı , ul da bulsa informatsiäneñ taraluın yaxşıraq kontrol itü kiräklege. Annan başqa alarğa başqaça xäräkät itü öçen basım da yuq kebek, çänki ildäge infromatsiä qatı kontrol astında."
Şulay dävlät mediası Putin turında propogandasın dävam itteräçäk. Ul hiç yu digändä saylaularğa qädäre xäbräläräd berençe urınnı biläp toraçaq. Tik 2000-nñe yılğı prezident saylauları aldınan bulğan vaqiğä qabatlanmayaçaq häm televi8deniädä dä kürsätelmiäçäk. Anıñ xärbi oçqıç belän Çeçnägä baruı. Putin kiresençä, saylauçılar Çeçnä mäsäläsen onıtsınnar dip teli.
Färit İdelle, Praga .


text: Mäskäw. Biregä räsmi säfär belän kilgän Xöşyar Zöbari, Ğiraqnıñ tışqı eşlär ministrı, Bagdad Rusiäneñ Ğiraqqa üz ğäskärlären cibärüen telär ide dip belderde, läkin Mäskäw üzendä andıy plannarnıñ bulmawın qabatladı. Zöbari şulay uq, Ğiraq il iqtisadın torğızu eşendä Rusiä belgeçläreneñ qatnaşuın da teli dip östäde. Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov, Mäskäw Ğiraqqa ğäskär cibärergä uylamıy, läkin ul Bagdadqa başqaça - säwdä wä iqtisadi xezmättäşlekne nığıtu, Ğiraqqa belgeçlär äzerläw, anıñ tışqı burıçın kiçerü aşa yardäm itärgä äzer tora dip belderde. Lavrov süzlärenä qarağanda, bolar barısı da ähämiate yağınnan, Ğiraqtağı xalıqara köçlärdä qatnaşudan kim bulmayaçaq.


text:
Rusiä, Tatarstan maxsus xezmätläre yubiley ütkärälär
Ämma, däwlät iminlege xezmätläre, watan öçen möhim, hiç onıtılmas eşläre belän dä bilgele. Mäsälän, 1920Hчe yılda, Qazan Guberniäseneñ Ğädättän tış komissiäse köçläre belän Qazandağı Däwlät Bankınnan urlanğan şaqtıy altın häm qimmätle äyberlär kire qaytarılğan. Soñraq, sotsialistik tözeleş başlanğaç, Tatarstan çekistları berniçä çit il şpionın qulğa aldılar. Böyek watan suğışı yıllarında, Mäskäw, Leningrad aviatözeleş şirkätläre Qazanğa küçkäç, şähär çit il razvedçikları öçen tağın da qızıqlıraq bula başlıy, cirle iminlek xezmätläre öçen eş arta. Äytep ütärgä kiräk, Tatarstannan frontqa kitkän berniçä yöz NKVD ofitserları, öylärenä kire äylänep qaytalmağannar.Yıllar ütkäç, KamAZ maşinalar zavodında KGB xezmätkärläre berniçä çit il belgeçeneñ röxsätsez mäğlümatlar cıyğan öçen qulğa alıp, watanına qaytarıp cibäreldelär. 90nçı yıllarda, küzläw sputniklar barlıqqa kilgäç, Qazandağı xärbi şirqätlärne kürergä kilüçe çit il “turistlarnıñ” sanı kimegän. Sovetlar Berlege tarqalğaç, “antisovetskiy” çığışlar öçen grajdannarnı cawaplıqqa tartu mömkinlege dä yuğalğan. Näq şul uq waqıtnı, iqtisadi cinayätlär, däwlät milegen, xätta xärbi çast'lardağı qorallarnı, şartlatqıç matdälärne, xätta artilleriä snaryadların urlap satu, qanunsız finans mönäsäbätlär, oyışqan cinayät törkemnäreneñ eşçänlege, korrupsiä, narkotiklarnı satu kebek cinayätlär kübäyep kitä. Şuña kürä, elekke KGB, bugenge köndä – FSB üzeneñ strategiäsen bötenläy üzgärtergä mäcbür bula. Şunlıqtan, kompyuterlar, çıbıqlı häm käräzle telefon elemtä ölkälärendäge cinayätlärgä qarşı Tatarstan FSBsınıñ “K” isemle bülege açıldı.
Bıyılğı ÇK-KGB-FSBnıñ “yarım tügäräk,” 85nçe yubileye uñayınnan Qazan häm Çallı FSB muzeylarında yañartılğan ekspozitsiälär açıldı. Anda maxsus xezmätlär tikşergän eşlärdän qalğan dälillär, qorallar, elek ser astında totılğan dokumentlarınıñ originalları, Qazanda eşlägän çit il şpionnarınıñ fotolar täqdim itelä. FSBnıñ iñ soñğı açılğan eşlärennän qalğan eksponatlar da bar anda. Mäsälän, Qazan FSB muzeyenda 1999nçı yılda Tatarstan häm Kirov ölkäse çigendä oyıştırılğan gaz trubasın şartlatudan qalğan äyberlär, ä Çallı muzeyenda – şähär prokurorı Nafikovqa “Tagiryanovskie” bandası bıyıl rişwät itep täqdim itkän matur taşlar belän bizälgän, altın “Cartier” säğäte.Elekke KGB ofitserı, xäzer biznes belän şöğillänüçe Rovel' Kaşapov yärdämendä açılğan Qazan FSB muzeyenda ber bik qızıqlı tarixi eksponat bar. Ul – Qıtay häm Yaponiädağı Tatar diasporası arasında yäşäp, Sovet razvedçiğı bulıp eşlägän Şamil Xamzinnıñ şäxsi pistoletı. Anı muzeyğa inde märxüm bulğan Şamil ağaynıñ xatını — İrina Alimova büläk itkän.
Küp yıllar däwamında Änwär häm Xädiçä isemnäre astında könçığış tatar emigratsiäseneñ wäkilläre arasında yäşägän Şamil äfände häm İrina xanımnı anda haman da istä totalar äle. Wazifaların uñışlı başqarıp, alar ikese dä SSSRğa kire qayta alğannar. Häm iñ qızığı —böten çit ildän qaytqan Sovet keşelären kebek, KGB alarnı qulğa almağan. Sovet razvedkasında tatar milläteneñ isemen yuğarı kütärgän başqa şäxeslär da bar. Amerikanı ikençe dönya suğışında qatnaşırğa etergän Perl Xarbor faciğasına bağışlanğan kitaplarda İsxaq Axmerov iseme yış yañğırıy. Troitskiy şähärendä tuğan bu tatar keşese Sovet razvedkasınıñ Amerikadağı rezidentı ide. Ul üzeneñ Amerika xökümätendäge elemtälären qullanıp, şul ilneñ Yaponiä belän mönäsäbätlären bozdırğan. Axmerovnıñ säyäsi ğämälläre näticäsendä 194nçe yılda yaponnar Amerikanıñ Tın okeandağı flotiliäsenä xöcüm yasap Perl Xarbor bazasında qanlı faciğa oyıştırğan, Amerikannarnı Gitlerğa häm Yaponiäğa qarşı bulğan koalitsiägä kerergä mäcbür itkän. Tatarlar repressiä qorbannarı, inqilap, suğış qaharmannarı, çekistlar arasında da az tügel. Sälätle häm ziräk tatar keşelären üz yağında faydalanğannar zur uñışqa ireşkän, diärgä bula. Teläsä qayda, törle tarmaqlarda, töbäklärdä oçrağan tatar keşelären döres itep bäyäläw bik ähämiätle. Gäräy Räxim yazğan “Tatar Keşese” cırında şundıy süzlär bar: Germanğa da çapqan, Fransuzğa da çapqan, Şul illärdä ni tapqan?Ostäp şunı äytergä bula, tatar keşeläre ЧKğa da küp çapqan, küp xezmät itkän, 20nçe dekaber – alarnıñ bäyräme.
Azatlıq Radiosı öçen Qazannan İskänder Nurmi.


text:
Tatarstannıñ Londondağı İnvestitsiälär Summitı
Tatarstannıñ uzğan atna azağında Londonda İnvestitsiälär summitı ütkärüe respublikanıñ tışqı iqtisad ölkäsendäge iñ zur ğämällärneñ berse bulıp tora. Mäğlüm ki, kiläçäktä räsmi Qazan näq şundıy uq çaranı Qıtay başqalası Pekindä, ä annarı Singapurda da ütkärergä cıyına. Londondağı summitnı isä Könbatışnıñ anda qatnaşqan wäkilläre Tatarstan şulay itep Rusiädäge başqa töbäklär öçen ber ürnäkkä äylänä baruın kürsätkän ber çara, dip bäyäli.
"Bezneñ iqtisadi säyäsätebez tışqı elemtälärgä bik bäylängän, bigräk tä London belän. Tatarstanğa investitsiälär belän kilgän härkemgä şunı äytäsebez kilä - sezneñ eşegez uñışlı bulır!", di ministr Salixov.
Çit investitsiälärne cälep itü eşen Tatarstan üzeneñ otışlı urının, neft yatmaları buluın, aldınğı industriäsen alğa sörep kenä tügel, yaña östenleklären kürsätep tä alıp bara. Qayber küzätüçelär, Tatarstan Rusiädäge başqa töbäklärdän häm xätta Bäysez Däwlätlär Berdämlegendäge qayber illärdän ayırmalı bularaq, tırışa-tırışa business öçen qulay şartlar tudıru eşen alıp bara, dip isäpli. Şul fikerdä toruçılarnıñ berse, Dönya Bankınıñ Rusiädäge mödire Kristalina Georgieva:
"Bez İdel buyındağı dürt töbäkne çağıştırıp qarağan idek - Tübän Novgorod, Tatarstan, Samara häm Sarıtawnı. Businesstağı kirtälärne alıp atu omtılışları yağınnan qarağanda, şul 4 töbäk arasınnan Tatarstan başqalardan küpkä alğa kitkän ide", dip bäyäli Tatarstandağı business alıp baru möxiten Dönya Bankınıñ Rusiädäge mödire Kristalina Georgieva.
Georgieva süzlärenä qarağanda, Tatarstanda yaña businessnı terkäw öçen barı tik 7 genä kön kiräk, ä menä Mäskäwdä bu kürsätkeç 28 kön. Ul şulay uq, Tatarstan xakimiäte Dönya Bankı belän xezmättäşlek itü, añardan kiñäşlär alu ölkäsendä dä aktiv eş alıp bara, dip belderä.
Tatarstan xökümätendäge berençe vitse-premyer, İqtisad häm İndustriä komitetı başlığı Boris Pavlov, üzenä investitsiälär kiterü eşenä Tatarstan bik citdi qarıy, di:
"Tatarstanda barınnan da bigräk investitsiälärne cälep itü, investorlarğa üz proyektların ğämälgä quyuğa yardäm itü öçen däwlät sisteması buldırılğan. Bezdä investitsiälärne yaqlaw garantiälänä. Businessnıñ iminlege ul iñ möhim närsä", di Tatarstannıñ berençe vitse-premyerı Boris Pavlov.
Ğomumän alğanda, Londondağı İnvestitsiä Summitında Tatarstan üzen nigezdä uñay yaqtan kürsätä aldı, dip belderä anda qatnaşqan belgeçlär. Xäzer inde Qazan näq şundıy uq çaranı Pekindä häm Könyaq-könçığış Aziäneñ finans başqalası Singapurda ütkärergä äzerlänä.
Kärim Kamal


text:
Tatar bazarı: Fatir remontlaw
Räfis Cämdixan. Minem yortım- minem kirmänem dilär inglizlär. Soñğı yıllarda, bu süz Rusiä xalqı arasında da nıq populyarlaşıp kitte. Qazan öçen bu bigräk tä möhim problema. Çönki tözeleş qotoçqıç tizlek belän bara. Yaña yortlar, toraqlar tözelgän sayın, alarda remont eşläre başlana. Ä Qazanda fatir remontlawçı distälägän firmalar da, materiallar täqdim itüçe kibetlär dä distälägän. Soñğı waqıttağı remont mäşäqätlären üz cilkäsendä tatığan daimi avtorıbız, Aygöl Nurlı zamança remont häm moda xaqında söyli. Räxim it Aygöl.
Ä Qazanda fatir remontlawçı distälägän firmalar da, materiallar täqdim itüçe kibetlär dä distälägän. Soñğı waqıttağı remont mäşäqätlären üz cilkäsendä tatığan daimi avtorıbız, Aygöl Nurlı zamança remont häm moda xaqında söyli. Räxim it Aygöl.
Aygöl Nurlı.Yaña fatirlar tözelgän sayın, remont eşläre dä kiñäyä bara. Çönki, fatir aluçılar xäzer anıñ idän tüşämnären, diwarların, işek-täräzälären üzläre telägänçä qoralar, bizilär. İske fatirlarnı da, yañalarında üzgärtep qoru, diwarların küçerep, keçkenä bülmälärne zuraytıp, zurların bülep, zamança dizayn modasına iärü ğädätkä kerep bara. Bu bik küp mäşäqätlär häm çığımnar sorasa da, ber dä qıyınsınmıyça remontqa, zur därt belän kereşälär. Çönki bu yañalıq, yaña standartlar häm yuğarı sıyfat üzenä tarta, mawıqtıra. Xäzerge Qazan fatirı sovet zamanındağı toraqlardan cir belän kük kebek ayırıla başladı. Elek tabarğa mömkin bulğan, defitsit oçsızlı oboy häm rezina linoniumnar, qul astında bulğan faner taqta häm tözsez plitkalar belän öyeñä bizäw zur bäxet sanaldı. Häm bu äle spekulyantlar, yuğarı citäkçelär, törle blatnoy keşelärgä genä täti ide. Ä bügen isä mömkin qädär maturraq, zatlıraq häm zäwıqlıraq itep, üzeñ telägänçä yortnı buldıru, bizäw ixtıacı tudı. Xätta mömkinlege bulmağannar da, yuğarı standartlarğa omtıla. Ä bulğannarı inde tämam şaştı diärgä bula. Xäzer fatir remontlaw, bizäw firmaları ğına da Qazanda illedän artıp kitte. Evroremont däräcäsendä eşläwçe keçkenä şabaş brigadaları isäpsez-sansız. Teläsäñ, fatirıñnı yañadan tudırıp, yaña işek açqıçın qulıña tottıralar, aqçasın ğına tülä. Teläsäñ, täräz töbeñne alıştırıp, yä buyap qına da birälär.
Remont brigada tabu awır tügel anısı. Ä bulaçaq fatirıñnıñ proyektın, qiäfäten nindi materiallardan buluın bilgeläw, yort xucasınıñ zäwığına turı kilergä tieş. Dimäk ul üze dä tözüçegä äylänä. İnternettağı Qazan portalında dürt meñnän artıq tözeleş materialları isemlegen kürergä bula. Alarnı distälägän erele-waqlı kibetlärdä satıp alırğa. İñ zur häm iñ kiräkle äyberlärne sata torğan kibetlär çeltäre isemnäre här kemgä bilgele. AĞAWA, EVROİNTER'YER, ZAMAN, DEvON kebek süzlär irlärneñ häm xatın-qızlarnıñ aralaşuında mäxäbbät süzlärennän dä yışraq yış yañğırıy torğan süzlär. Mömkin qädär qimmät cihazlar, material qullanuçılar bulsa da küp tügelder. Alarnıñ dizayner häm yärdämçeläre üz eşlären belä. Ä inde urta xällelär, yäki urtadan çaq qına xälleräklär menä şul kibetlärdäge mallarnı atnalar, xätta aylar buyı öyränep yörilär.
Räfis Cämdixan. Räxmät Aygöl. Menä äle sin kibetlär, tözeleş brigadaları turında söylägändä, ğäcäpkä qaldım. Biznesnıñ bu töre şul qädär alğa kitkän ikän, xätta , fatirlarnı bizäw, yäğni dizaynlaw buyınça akademiä bar ikän Qazanda. Älbättä, monı fännär akademiäse belän çağıştırıp bulmıy inde. Şulay da, bu fakt, remont dip atalğan närsäneñ şaqtıy keremle eş ikänen kürsätä. Yarar, monısı ber xäl. Ä remont cihazların kibetläreneñ küplegen äyt äle sin. Keşe alarnı gizep kenä dä küpme waqıtın ütkäräder ul?!
Aygöl Nurlı. Bıyıl közdän başlap miña da şul yullar belän ekskursiägä yörergä, oboy, plitka, buyaw, şpaklevka saylap öygä qaytarırğa turı kilde. Distälägän kibetlärdä bik küp çaqrımnar ütärgä turı kilde. Şaqtıy ğına waqıt häm aqça taläp itsä dä, mawıqtıra torğan şöğel ikän. Çönki, mäsälän, yaxşı ğına vanna alam disäñ, alar şul qädär küp törle, qaysın saylap alırğa belmässeñ. Ciñü prospektındağı Devon kibetendä su belän massaj yasıy torğan Al'batros isemle vanna tuqsan ber meñ sum tora. Wişnevski uramındağı ZAMAN kibetendä, ışanasızmı, yuqmı, ike yöz tuqsan meñ sumlıq duş kerü kabinası bar. Alar bar ikän, dimäk, satıp aluçısı tabıla. Aqçañ citmäsä, öç meñlegen dä alırğa mömkin. Min üzem unike meñ sumlıq poçmaqqa quyıla torğan zur vanna aldım. Üzenä kürä zatlı ğına äyber alğaç, anıñ başqa cihazları da, közgese, krannarı da yaxşıraq bulsın dip tırışasıñ. Aqça şul krannan su kebek şabırdap qına ağa. Älbättä ul bik tiz betä. Anıñ qarawı, yaxşı äyberne qaytarıp urınğa quyğaç, dönya bötenläy başqaça kürenä başlıy. Zinnätleräk tormışta yäşise kilä bit, qähäreñ. Şul waqıtta küpme burıçqa alğanıñ da onıtılıp tora.
Menä şul aqça citenkerämäw arqasında da sıyfatlı häm oçsızraq tovar alu bik aktual' bulıp kitä. Berük östälne fälän kibettä öç meñgä, ikençesendä biş-altı meñgä täqdim itälär. Sin üzeñä kirägen saylap alasıñ. Bik näzäqätle, ital'yança eşlängän rakovina alasıñ kilsä, ZAMAN kibetenä barasıñ. Şulay uq, sıyfatlı, ämma beraz ğadiräge kiräk bulsa, EVROİNTER'YER kibetendä ike tapqır oçsızrağın tabasıñ.
Min sezgä säğätlär buyı gipsokarton, buyala häm buyalmıy torğan, ämma bik matur räsemle häm küpertep yasalğan bizäkle oboylar turında söyli alır idem. Täcribä şunı kürsätä, iñ çetereklese, aqça citkerü. Ägär dä, fälän summağa, remont yasıym disäñ, törle kibetlärdä yöri torğaç häm remont ostaları belän söyläşä torğaç, barıber şul summağa sıyışıp bula. Kibetlär üzlärenä satıp aluçını cälep itär öçen buşqa xezmät kürsätü, öygä kiterep quyu, bäyägä taşlamalar birü belän qızıqsındıralar. Ä STARİK XOTTABIÇ kibetendä satıp alınğan här tovarğa yaña yıl aldınnan ber şeşä şampan şäräbe, başqa waqıtta berär başqa prezent birälär. Menä şunda inde üzeñne çit ilgä barıp çıqtım dip uylıy başlıysıñ. Kibetlär üzara yarışa ikän, qaywaqıtta bäyälären töşerä ikän, bu inde bezneñ faydağa. Alar deskont qartaları belän üzlärenä satıp aluçılarnı bäyläp quyalar. Şul uq kibetkä tağın kilsäñ, öç-biş, xätta un protsentqa oçsızraq bula.
Älbättä bügen söylägännär eşneñ başı ğına. Remont ul şaqtıy ozaqqa suzıla. Üzeñ dä beraz ğına tözüçe häm dizaynerğa äylänep kitäseñ. Busı da tormışta kiräk bula. Ä uñaylı häm caylı tormış şartların tudıru mömkinlege yıl sayın tügel, ä ğömergä ber yä ike tapqır ğına nasıyp bula.
Räfis Cämdixan. Räxmät Aygöl. Bu tatar bazarı tapşıruı buldı. Anı Azatlıq öçen Räfis Cämdixan häm Aygöl Nurlı äzerläde.


text:
1 000 000 yaña pasport…
1 000 000 yaña pasport…
Älege propagandistik kampaniägä yäkşämbe könne Tatarstan däwlät televideniäeseneñ “İtogi nedeli” tapşıruı da üz öleşen kertte. Şuşı tapşırunıñ rejisserı, İgor isemle yeget, Qazannıñ Mäskäw rayonı militsiä bülegendä pasportın alıştırğan çaqta, maxsus reportaj töşergän. Bu yeget fotoräsemgä yılmayıp töşkäç, şul räsemne pasportqa yabıştırırlarmı ikän, dip qızıqsınğan. Artıq tanımaslıq itep awız yırılmağaç, yılmayğan çıraylı räsem töşkän pasportnı birgännär. Ämmä, Tatarstan vkladışın almas öçen televidenie rejisserına maxsus ğariza yazırğa turı kilgän. Citmäsä, 10 sum aqça da artıq alınğan. Şunıñ belän däwlät televideniäse Tatarstan däwlät simvolları töşkän östämä bitlärne almaw mömkin häm urınlı digän propaganda yasadı. Monıñ öçen artıq aqça alınmasqa tieş, digän täläp tä şunda quyıldı. Televidenie rejiesserı İgor üze Volgograd ölkäsendä tuğan bulğan. Yäğni, Tatarstan anıñ öçen ğaziz häm izge urın tügel. Qayber grajdannarğa Tatarstanda yäşäw räxätlek häm ğorurlıq xise birmi torğandır. Ğomümän, kiläçäktä ğomer buyı Tatarstanda qalırğa cıyınmıym, dip çemodanda utıruçılar öçen pasport vkladışı da, tatar telen öyränü dä kiräkmi. Ämmä, qaluçılarnıñ, Tatarstanda yäşärgä cıyınuçılarnıñ ruxi tayanıçı bulırlıq mäğlümät taratu oçraqları küzgä taşlanmıy.


text:
İran: Eçkeçegä ülem cäzası yanıy
Iranda araqı eçü, keşe tormışın qurqınıç astına sala. Sälämätläkkä genä tügel ä qanun buyınça. İran qanunnarında, kisätülärdän soñ haman eçüen taşlamağan keşegä, 3. kisätüdän soñ ülem cäzası birelä. Araqı eçü säbäble ilneñ bu qanunıñ 4 tapqır bozğan 22 yäşendä ber yeget küptän tügel qulğa alındı.
Tähranda mäxkämäseneñ, Möhsin isemle ber yäşne “qatu eçüçe häm inde tözätep bulmas” digän qararı belän ülem cäzasına xöküm itüe xäbär itelä. İran matbuğatı yazuınça älege yäşneñ ülem xökemen 2. ber Tähran mäxkämäse qarap çığa. Yuğarı mäxkämägä möracäğat itüe öçen aña 20 kön birelgän.
İran qanun sistemında dini tärtip buyınça, ägär kemder kisätülärgä qaramastan 4. tapqır araqı eçüe kürelä ikän aña ülem cäzası yanıy. Bu qanunnı berençe tapqır bozğan keşegä başta aqçalata cäza birelä. Eçüen däwam itsä här säfärenä 80 qamçı yäisä törmä cäzası birelä.
Möhsin monnañ elek, alkohol eçemlek eçkän öçen 3 tapqır, 2006 yılnıñ may, yün häm üktäbr aylarında cäzalanğan ide. Anıñ advokatı Aziz Nokendei, xäbärçelärgä “eçep tärtipsezlek buldırğanı öçen” qulğa alınuın belderde.
1979 yılda dini inqilap bulğannañ soñ, İranda alkohol eçü tıyılğan ide.
Tähran cinäyät mäxkämäse xakime Cälil Cälili mäxkämäneñ Möhsingä ciñel mönäsbättä toruın belderde. Çönki dini tärtepkä kürä, kemder 2 tapqır tärtepne bozsa, här oçrağında cäza birelä häm öçençe dä inde ülemgä xöküm itelergä tiyeş di ul.
Läkin İranda dini tärteplär buyınça eçkeçelek cäzalansa da, qaysı ber İranlı advokatlar bu tärtipne bozğannarnıñ ülemgä xökem itelüe, İran qanunlarına turı kilme di.
İran advakotları bäysez cämğiät idaräse äğzäse, Möxämmäd Ali Dadxah İrannıñ Xalıqara Keşe xoquqlarına qul quyuı säbäple anıñ eçkeçelekkä qarşı cäza berü tärtebe xalıqara tärteplärgä qarşı kilä di.
İranda eçkeçelekkä qarşı qırış cäzalar buluına qaramastan, İranlılarnıñ küpçelege bu qanunnı sanğa suqmıy. İl xaqimiäte soñgı yıllarda alkohol satunıñ artuın inqar itmi. İranda yılına ber million litr alkohol satıla. Alkoholne ilneñ böten cirlärendä qara bazarlardan tabıp bula.
İldäge möselman bulmağan, xristian ärmäni azçılıqlarğa isä alkohol citeşterü häm qullanu röxsät itelä. Läkin dinne totqan keşelärne räncetmäs öçen yäşeren eçü şartu belän.
İran, ülemgä xöküm itüçe illär arasında berençe rättä bulğanı öçen xalıqara tänqitkä duçar qala. İranda köçläw, zina, narkotik satu - ülem xökemenä tartıla.
Şulay da eçkeçelek yözennäñ ülemgä xöküm itü bik siräk oçrıy torğan xäl ide.


text:
Başqortstanda köçle su basular
Bıyıl yaz Başqortstandağı baytaq qına töbäklärdä häm Ufanıñ üzendä dä köçle su basular kötelüe xaqında aldan uq farazlar äytelgän ide. Yurawlar yuş kilde. Soñğı könnärdä, tuqtawsız ayulağan yañğırlar arqasında, Ağidel häm Qaraidel yılğalarında su küläme kisken arttı. Äle Ağidel yılğasınıñ bieklege 900 santimetrğa qädär kütärelde. Bu xaqta Ufa şähäreneñ grajdannar iminlege idäräsendä ütkän kiñäşmädä äytelde.
Kiñäşmädä bilgelänüençä, xäzerge köngä Ufa yanındağı 2 meñnän artıq şäxsi yortlarnı su basqan. Alarda xäwefsezlek öçen elektr energiäse birüne dä özgännär. Şulay bulsa da, küp keşelär üz yortların waqıtlıça ğına bulsa da, qaldırıp kitüdän baş tarta. Gärçä respublikanıñ Ğädättän tış xällär ministrlığı törkemnäre xalıqnı berniçä genä köngä bulsa da başqa cirdä yäşäp torırğa öndäsä dä. Alarnı da añlap bula - küp ğailälär üz yortlarına qaraqlar töşüdän qurqa.
Su taşqını respublikanıñ başqa töbäklärenä dä zur zıyan sala. Ayıruça Äbcälil häm Ziançura rayonnarında su ağımı köçle. Alarda da yözlärçä şäxsi yortlar su astında torıp qalğan. Ğädättän tış xällär ministrlıysında äytülärençä, su taşqını aldağı öç köndä tağın da kütärelüen däwam itäçäk häm anıñ bieklege 950 santimetrdan da artıp kitäçäk. Annan soñ ğına kiläse atna başında su taşqını kire çigenä başlarğa mömkin dilär.
Äle kinät su basqan urınnardan maxsus texnikada keşelärne häm yort xayvannarın, terleklären xäwefsez urınnarğa çığaru öçen mömkinleklär citärlek, dilär respublika qotqaruçıları. Su taşqını kitär, ämma keşelärneñ yortlarına, baqça bilämälärenä kiterelgän zıyannı qaplawı ğına bik awırğa töşäçäk. Çönki bu eştä xökümätneñ yärdäme qaralmağan. Härkem üz yort-ciren straxovkalağan bulsa ğına aña ömet itä ala. Ä küp ğailälär, älege dä bayağı aqça citmäw arqasında, iminiät kileşüen tözemi.


text:
Rusiä prezidentı saylawlarına äzerlek baru säbäple Udmurtiä radiosındağı tatarça tapşırularnıñ ozınlığı qısqartıldı häm bu tapşırular künegelgän waqıttan küçerelde. Rusiäneñ Mayak federal' radio kanalı xezmätkäre prezident saylawlarınnan soñ üzgäreşlär kötelüe turında belderde. Ul radionıñ xristian dinen propagandalaw belän artıq mawığuın tanısa da, radioda Tatarça tapşırular bulu mömkinme digän sorawğa çawabında, tatarlar üzläre aqça cıyıp radio açsınnar digän fiker äytte.
Xämidä Ğäyfullina, İjaw.


text:
Foto: BeчepHяя AcTaHa
20 qaraşada elimizdiñ basım böliginde awa ray`ı jawın-şaşınsız boladı, respwblïkamızdıñ soltüstik jäne batıs böliginde atmosferalıq ağımdardıñ ötwine bay`lanıstı jawın-şaşın kütiledi. Key` jerlerde tuman tüsip, köktay`ğaq boladı, azdap boran soğıp, jel küşey`edi, dep xabarlay`dı Qazgïdromet.
Sïnoptïkterdiñ boljawınşa, Aqmola, Soltüstik Qazaqstan oblıstarında key` jerlerde tuman tüsip, köktay`ğaq boladı, azdap boran soğadı, jel jıldamdığı 15-20 m/s dey`in küşey`edi.
Almatı oblısınıñ Jalañaşköl awmaqtarında jel jıldamdığı 18-23 m/s dey`in jetedi. Qostanay` oblısınıñ key` jerlerinde tuman, köktay`ğaq bolıp, jel 15-20 m/s jıldamdıqpen soğadı.
Pavlodar oblısınıñ key` jerlerinde tuman, jel 15-20 m/s dey`in küşey`edi. Şığıs Qazaqstan oblısında azdap boran soğıp, 15-20 m/s jıldamdıqpen jel turadı. Jambıl, Atıraw, Batıs Qazaqstan oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman tüsip, kötay`ğaq boladı. Oñtüstik Qazaqstan, Qızılorda, Mañğıstaw oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman kütiledi.


text:
İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinicat Tährannıñ doşmannarı ilgä höcüm itsä tarixi orımğa duçar bulaçaqlar dip belderde.
Ğiraq çigendäge Xorramşährdä Äxmädinicat şähärneñ Ğiraq köçlärennän kire yawlap alınuına 24 yıl tulunı bilgeläw öçen cıyılğan xalıq aldında çığış yasadı.
Bügen Äxmädinicat şulay uq Tährannıñ atom yağulığı äzerläw siklın tulısınça üzläşterüen iğlan itte.
"Xalqıbız ücätlege häm tırışlığı belän fänneñ iñ yuğarı biekleklären yawladı. Häm bügen min monı ğorur räweştä iğlan itäm. İran tınıç maqsatta atom yağulığı äzerläwne başınnan alıp axırınaça üzläşterde" dide Äxmädinicat.
AQŞ İran citäkçelegen yäşeren räweştä atom qoralı yasarğa mataşuda ğäyepli häm anıñ uran bayıtuın tuqtatırğa tırışa.


text:
Ğıyraqta saylawlarda ciñep çıqqan şığılar östenlek itkän blok koalitsion xökümät oyıştıru öçen berektäşlär ezli
Bilgele bulğança Ğıraqta täsirle şığı ruxaniläre tarafınnan yaqlanğan Berläşkän Ğıraq İttifağı birelgän tawışlarnıñ 48%ın alıp yaña parlamenttağı urınnarnıñ küpçelegenä iä bula..Şulay itep Ğıraq tarixında berençe märtäbä şığı cämäğätçelege traditsion xakimdar sönni sıynıfı östennän xakimiät urnaştıra. Şulay da ciñü ber üze xökümät oyıştıru öçen citärlek tügel. Berläşkän Ğıraq İttifağı koalitsion xökümät oyıştıru öçen kemnärne berektäş itep saylıyaçaq. Bu mäsälä qızu debatlarğa häm törle spekulativ fikerläreneñ taraluına säbäp bulıp tora
Al Rikabi(audio) Allawi fäxri karaul belän qarşı alındı .Aña kürşe ilneñ prezidentına kürsätelgän xörmät kürsätelde.Bolar kördlärneñ üz mänfäğätläre öçen Allawinı cälep itü tırışlığın çağıldırdı Minemçä bu misal bezgä Ğıraq säyäsi säxnäsendä barğan eşlärgä işarä itä.
Berläşkän Ğıraq İttifağı kördlärne dä cälep itä ala. İttifaqnıñ töp lidere Abdul Aziz al Hakim Ğıraqta İslam İnqilabı öçen Yuğarı Şuranıñ citäkçese . Bu ay başlarında ul kördlär belän berektäşlek däwam itä digän ide. Rikaby qaraşınça İttifaq , Parlamentta bik az urın alğan keçkenä partiälär belän dä berektäşlekkä bara ala .Misal öçen waqıtlı sönni prezident al Gazinıñ 4.urında torğan partiäse , Törekmän partiäse yäki urtaçıl islamçı partiälär .. Rikaby Ğıraqta koalitsiä oyıştıru qıyınraq , di
Rikaby(audio)
Bügen kürgän barlıq törkemnär Ğıraq opozitsiäsen täşkil itte . Alar berberse belän yıllarça eşläde, berbersen yaxşı belä.Minemçä kiläçäktä bulaçaq xällär ütkändägenä nıq oşıyaçaq. Alar arasında kileşmäwçänleklär buldı ämma niçek kenä bulmasın alar berberse belän eşlärgä däwam itte.
Ğıraq saylawlarında ciñep çığuçılar ,üzläreneñ pozitsiäsen nığıtu öçen koalitsiä oyıştıru belän mäşğül, ämma elek säyäsi yaqtan östenlek itkän sönnilärne politik protsessqa qatnaştıru töp mäsälä bulıp qala .Saylaw näticäläre 30nçe ğıynuarda küpçelek sönnilärneñ iminlek yäki qabilä, ıru başlıqlarınıñ öndäwe belän saylawlarğa boykot iğlan itüen kürsätä .Tanılğan ğıraqlı säyäsätçelär parlamentqa sönnilärne kertergä tırışa.Parlamentnıñ töp eşe ilneñ yaña waqıtlı xökümäten saylaw häm ilneñ daimi konstitutsiäseneñ yazıluın qarap baru färidä xämit


text: Rumıniäneñ saylaw komissiäse belderüençä, yäkşämbe ütkän saylawlarda xakimiättäge Sotsial-demokratlar Parlamenttağı 332 urınnıñ 132-sen alğan. Küpçelekkä ireşsälär dä elekke komunistlar xökümät tözü öçen 22 urın qazanğan Macar partiäse häm 18 azçılıq wäkile belän xezmättäşlek itergä tieş bulaçaq. Oppozitsiädäge Liberal-demokratlarnıñ 112, ütä-millätçe Böyek Rumıniä partiäseneñ 48 urını bulaçaq. Premier-ministr Adrian Nastase ütä-millätçelär belän koalitsiä tözü ixtimalın kire qaqtı. 12 Dikäberdä Nastase belän oppozitsiä citäkçese Traian Basescu arasında prezident saylawlarınıñ ikençe turı ütäçäk.


text:
2004 yılda Tatarstannan 745 çit il watandaşı quwılaçaq
Eçke eşlär ministrlığınıñ, xezmät itärgä kilgän migrantlarğa mönäsäbäte äybät. Läkin, anıñ öçen alar Rusiä qanunnarın ütärgä tieş. Bu xaqta bügen, eçke eşlär ministrı urınbasarı Evgeniy Däwlätşin belderde. Çit il watandaşların räsmi töştä eşlätä başlağaç, byudjetqa kerem artqan, şul uq waqıtta, ildän quyıp oçraqları da yışayğan.
Tatarstan eçke eşlär ministrlığı, migratsiägä ağımın kontroldä totu kebek sınawında qatnaşa. Ütkän 2003 yıl eçendä Tatarstanğa 55 meñ migrant kilgän. Alarnıñ kübese: 83% tözeleştä eşli, 8% satuda, qalğanı – başqa eşlärdä .
Tatarstanğa kilgän çit il watandaşlarınıñ, başta, isem-familiälären maxsus bazağa kertälär. Annan soñ, bar keşelärne barmaq ezen alu kötä. Şuşı mäğlümatlarğa tayanıp, militsiä xezmätkärläre, qanun bozu oçraqları bulsa, çit il watandaşların bik tiz arada taba ala. Mäsälän, ütkän yılda, kilgän keşelärdän, 21 meñ keşe, cawaplılıqqa tartılğan bulğan. Ä 662 keşe bötenläy ildän quyıp çığarılğan. Bu äle ütkän yılğı sannar. 2004 yılda migratsiä xezmäte bu eşkä tağı da qatıraq totınğan ikän. Ütkän ber niçä ay eçendä, mäxkämä, 745 keşene respublikadan quyarğa, digän qarar çığarğan.
Eçke eşlär ministrlığı, çit il watandaşlarınnan, iñ berençe çiratta, 3 kön eçendä terkälüne taläp itä. Annan soñ, eş birüçe belän, kileşü tezelergä tieş. Anıñ öçen, eş birüçe keşe 3 meñ sum, ä eçkä yallanuçı tağı, 1 meñ sumnı respublika byudjetına küçerergä tieş.
Tözeleşkä arzanlı eççe qullarnı cälep itüçe keşelär, barın da tikşerüçelär aldına açıp salırğa telämilär. Çönki alarğa ğadi salımnardan tış, tağın 4 meñ sum östämä aqçanı däwlätkä birergä kiräk. Eş birüçelär, yış qına bu qanunnı boza. Çönki totılğan oçraqta da, alarğa anıñ öçen birelgän cazanı tüläw 2 tapqırğa arzanraqqa töşä. Bu xäl üzgärmiçä, älege qanunnı ütämäwçelär kimemäs, dip farazlarğa mömkin.
Bikä Timerova.


text:
Ufağa çın dörese niçä yäş soñ?
Häm menä Ufanıñ borınğılığı turında süzlärne quyırtu öçen tağın ber etärgeç kilep çıqtı. 8 yül könne Başqortstan däwlät telewideniese sensasí däräcäsendäge yañalıq dip ber xäbär tarattı. İmeş, tarixçı – ğälim, Başqortstan xalıqları assambleyäse räise Niäz Mäcitov citäkçelegendäge arxeoloğlar törkeme Ufa üzägendä qazınu eşläre alıp barğanda borınğı şähär qaldıqlarına tap bulğan ikän. Älege xäbär ışandırırlıq bulsın öçen, telewidenie jurnalistları qazınular barğan urınnan reportaj da kürsätte. Başqalanıñ Puşkin belän Worovskiy uramnarı kiseşkän cirdä alıp barıluçı tikşerenülärgä Ufa yuğarı uqu yortlarınıñ talipları da cälep itelgän. Sensasí urınınnan telewideniegä birgän äñgämäsendä Niäz Mäcitov qazınu eşläreneñ öç meterğaça tiränlektä alıp barıluın äytte häm biredä tabılğan äyberlärneñ bezneñ eranıñ 5- 6 ğasırlarına qarawın belderde. Şulay bulğaç, Ufağa nigez salınuğa da räsmi qabul itelgän 430 yıl ğına tügel, ä baytaq küberäk, di Niäz Mäcitov. Mäcitov äfändeneñ mantíğına tayansañ, Ufağa meñ yıl yarım tiräse kilep çığa. Älbättä ul monı kisterep kenä äytmäde, ämma Ufnıñ borınğılığın isbat itü öçen eşlärneñ tuqtalmayaçağın qatğí belderde başqort ğälime. Şulay itep Qazannıñ 1 meñ yıllığın bilgelägännän soñ Ufanıñ da 1 meñ yarım yıllığın, yä bulmasa 2 meñ yıllıq yübileyen bäyräm itärgä turı kilergä mömkin. Ägär inde başqort ğälimnäre kire qaqqısız dälillär kiterä alsa.
Ä älegä iske şähär urınında qazınu eşläre aldağı yıllarda da däwam itäçäk. Bu urın äle tikşerelüçe urınnan alıp Ufanıñ möselman ziratına qädär, dip belderä Niäz Mäcitov. Moñarçı tikşerenü barğan urında qazınuçı arxeoloğlar tapqan äyberlär bik küp tügel. Tabıldıqlar tuplanmasın elekke babalarıbıznıñ eş qorallarınıñ saqlanıp qalğan öleşläre häm nindider söyäklär genä täşkil itä. Şulay da republíknıñ räsmi mäğlümat çaraları Ufanıñ borınğı şähär buluına cämäğätçelek fikeren äzerläwgä kereşte inde.
Republík arxeoloğları Ufanıñ borınğıraq şähär buluın isbat itü öçen tırışlıq salsa, tözüçelär häm arxitektorlar Ufanı Kremlle dä itmäkçe. Başqaladağı «Selenä» dip isemlngän tözeleş şirkäte çınlap ta Kreml qompleksın tözergä cíına ikän. Tik Ufanıñ Kremle 1 meñ yıllar elek ük tözelgän başqa şähärlärdäge Kremllärdän ayırılıp toraçaq. Yaña ğına tözelgän zamança binalarnı berniçek tä borınğı itep bulmí inde, nişläsäñ dä. Alarğa tarix tuzanı tabiği räweştä qunarğa tieş.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Foto: aBTop
Täwelsizdiktiñ 25 jıldığına oray` Kökşetawdağı 57 köşege ulttıq ataw berildi. 40 let Oktyabrya köşesine Alaş qay`ratkeri Älïxan Bökey`xanov esimi berildi. Al Mïr köşesi – Ibıray` Altınsarïn esimimen atalatın boldı. Bul twralı qalalıq onomastïkalıq komïssïyanıñ otırısında ay`tıldı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Onomastïkalıq komïssïya müşeleri taldaw jürgizip, toponïmïkalıq mañızı joq köşelerdiñ köp ekenin anıqtağan.
Ükimet tapsırmasımen onomastïka salasındağı jumıstardı jüy`elendirw maqsatında bïılğı jılğa dey`in köşelerge ataw berw jäne qay`ta ataw mäselelerin qaraw waqıtşa toqtatılğan bolatın. Al bïıl el Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray` elimizdiñ tükpir-tükpirinde onomastïka salasında birqatar şaralar qolğa alınwda.
Buğan dey`in Kökşetaw qalası äkimdiginde birqatar köşelerge el mädenïeti, ädebïetine zor üles qosqan aqın-jazwşılardıñ esimin berw jönindegi usınıstar talqılanğan qoğamdıq tıñdaw ötkeni belgili. Onda atağı tanımal tulğalar esimimen tım şağın köşelerdi atawdıñ qolay`sızdığı eskerilip, turğındar usınısımen basqa köşelerge berw de qaperge alındı. Jaña qurılıstarğa bay`lanıstı qalanıñ bas jobasınan tüsip qalğalı otırğan şağın köşelerdi ardaqtılar esimimen atağannan göri, qolay`lı waqıttı kütip, ornıqtı köşelerge bekitken jön delindi.
Oblıs ortalığındağı Proezd 1, 2, 3 atawları öz kezeginde Balbırawın, Ay`dın, Şuğıla bolıp özgerdi. Korçagïn – Sığanaq, Sïmferepolʹskïy` – Jeltoqsan, Prïgorodnıy` – Jibek jolı, Reçnaya – Qulager, Dzerjïnskïy` – Konstïtwcïya, Berejnoy` – Jumbaqtas, Avangardnaya – Atameken, Vesennyaya – Qazanat, Krasnogvardey`skïy` – Alaş bolıp özgertildi. Köşelerdiñ jaña atawları qalalıq mäslïxatta bekitildi.
Qalanıñ ortalığı men sonıñ mañındağı köşelerdiñ ğana atawları jañartıldı. Şetkerektegi şağın awdandardağı köşelerdiñ arasında äli de orısşa ataw köp degen sın pikirler ay`tılıp jürgeni jasırın emes.
«Keñes zamanı tusında şekten tıs ïdeologïyalandırw sayasatı negizinde atalğan Oktyabrʹskïy`, Nevskïy`, Morozov, Pervomay`, Kalïnïn, Krasnogvardey`skïy` jäne basqa da köşeler, sonday`-aq män-mağınası men toponïmïkalıq jüktemesi joq Reçnoy`, Polevoy`, Stepnoy`, Sosnovıy`, Şvey`nıy` sekildi köşelerge ulttıq ataw berildi. Jergilikti äkimdik tañdağan atawlar xalıqqa tanıstırılıp, turğındar pikiri tıñdaldı. Qoğamdıq qabıldawğa qatısqan turğındar kelisimimen tañdalğan köşe atawları bekitildi»,–dey`di Kökşetaw qalalıq mäslïxatınıñ depwtatı Erkin Ïsimbaev.
Aqmaral AY`ĞARA


text:
AQŞta urnaşqan dönyanda demokratiä häm keşe xoquqları torışın küzätüçe Freedom House isemle oyışma Üzbäkstan räsmilären, törmädä säyer şartlarda hälak bulğan Samandar Umarovnıñ eşen tikşerep xisap birergä çaqırdı. Oyışma citäkçese Jennifer Windsor kiçä yasağan belderüdä, "Üzbäk cämğiäte döreslekne belergä tieş" dide. Atna başında Üzbäkstandağı bäysez keşe xoquqları oyışmaları da 17 yılğa törmägä utırtılğan Umarovnıñ cäberlänep üterelüe ixtimalına iğtibar itergä çaqırğan ide. Umarovnı tıyılğan islamçılar törkemenä qatnaşı buluda ğayepläp xökem itkännär ide. Totqınnıñ tuğannarı, anıñ başında cäberläw işaräläre bar ide, dip söylägän.
Üzbäkstan general prokurorınıñ matbuğat wäkile Svetlana Artikova, Umarovnıñ yöräk öyänägennän wafat bulğanın, häm anıñ eşeneñ qabat tikşerelügä tapşırılğanın xäbär itte.