text:
Turkish - Türkçe
Afrikaans Turkish dictionary / Afrikaans Turks woordeboek / Afrika Dili Türkçe SözlükAlbanian Turkish dictionary / Fjalor Shqip-Turqisht / Arnavutça Türkçe SözlükArabic Turkish dictionary / قاموس عربي-تركي / Arapça Türkçe SözlükArmenian Turkish dictionary / Հայերեն-Թուրքերեն բառարան / Ermenice Türkçe SözlükAzerbaijani Turkish dictionary / Azərbaycanca-Türk Lüğət / Azerice Türkçe SözlükBasque Turkish dictionary / Euskara-Turkiera Hiztegia / Baskça Türkçe SözlükBelarusian Turkish dictionary / Бeлapycka-Typэцki cлoўHik / Belarusça Türkçe SözlükBengali Turkish dictionary / বাংলা-তুর্কী অভিধান / Bengalce Türkçe SözlükBosnian Turkish dictionary / Bosanski-Turski rječnik / Boşnakça Türkçe SözlükBulgarian Turkish dictionary / Бълrapcko-Typckи peчHиk / Bulgarca Türkçe SözlükCatalan Turkish dictionary / Diccionari Català-Turc / Katalanca Türkçe SözlükCebuano Turkish dictionary / Cebuano-Tinurko diksyonario / Cebuano Türkçe SözlükChichewa Turkish dictionary / Chichewa Chitekishi dikishonale / Chicheva Türkçe SözlükCroatian Turkish dictionary / Hrvatsko-Turski rječnik / Hırvatça Türkçe SözlükCzech Turkish dictionary / Česko Turecký slovník / Çekçe Türkçe SözlükDanish Turkish dictionary / Dansk Tyrkisk ordbog / Danca Türkçe SözlükDutch Turkish dictionary / Nederlands Turks Woordenboek / Felemenkçe Türkçe SözlükEnglish Turkish dictionary / İngilizce Türkçe SözlükEsperanto Turkish dictionary / Esperanto-Turka vortaro / Esperantoca Türkçe SözlükEstonian Turkish dictionary / Eesti-Türgi Sõnaraamat / Estonyaca Türkçe SözlükFilipino (Tagalog) Turkish dictionary / Diksyunaryong Filipino-Turkish / Filipince Türkçe SözlükFinnish Turkish dictionary / Suomi Turkki sanakirja / Fince Türkçe SözlükFrench Turkish dictionary / Dictionnaire Français Turc / Fransızca Türkçe SözlükGalician Turkish dictionary / Diccionario Galego-Turco / Galiçyaca Türkçe SözlükGeorgian Turkish dictionary / ქართული-თურქული ლექსიკონი / Gürcüce Türkçe SözlükGerman Turkish dictionary / Wörterbuch Deutsch Türkisch / Almanca Türkçe SözlükGreek Turkish dictionary / Eλλnvo Toupkιkό AeEιkό / Yunanca Türkçe SözlükGujarati Turkish dictionary / ગુજરાતી-તુર્કી શબ્દકોશ / Gücerat Dili Türkçe SözlükHaitian Creole Turkish dictionary / Diksyonè Kreyòl Ayisyen-Lang Tik / Haiti Creole Dili Türkçe SözlükHausa Turkish dictionary / Ƙamus na Hausa-Turkiyya / Hausa Dili Türkçe SözlükHindi Turkish dictionary / हिन्दी तुर्की शब्दकोश / Hintçe Türkçe SözlükHmong Turkish dictionary / Hmong-Turkish ntawv lus / Hmong Dili Türkçe SözlükHungarian Turkish dictionary / Magyar Török szótár / Macarca Türkçe SözlükIcelandic Turkish dictionary / Íslenska-Tyrkneska orðabók / İzlandaca Türkçe SözlükIgbo Turkish dictionary / Igbo-Tọkish Ọkọwa Okwu / İgbo Dili Türkçe SözlükIndonesian Turkish dictionary / Kamus Indonesia-Turki / Endonezya Dili Türkçe SözlükIrish Turkish dictionary / Foclóir Gaeilge-Tuircis / İrlandaca Türkçe SözlükItalian Turkish dictionary / Dizionario Italiano-Turco / İtalyanca Türkçe SözlükJapanese Turkish dictionary / 日本語 - トルコ語辞書 / Japonca Türkçe SözlükJavanese Turkish dictionary / Kamus Jawa-Turki / Javanese Türkçe SözlükKannada Turkish dictionary / ಕನ್ನಡ-ಟರ್ಕಿಷ್ ನಿಘಂಟು / Kannada Türkçe SözlükKazakh Turkish dictionary / Қaзaқ-Tүpik cөздik / Kazakça Türkçe SözlükKhmer Turkish dictionary / ភាសាខ្មែរ-ភាសាទួគី វចនានុក្រម / Kamboçyaca Türkçe SözlükKorean Turkish dictionary / 한국어-터키어 사전 / Korece Türkçe SözlükLao Turkish dictionary / ວັດຈະນານຸກົມ ພາສາລາວ-ພາສາເຕີກິສ / Laoca Türkçe SözlükLatin Turkish dictionary / Latin-Turkish Dictionary / Latince Türkçe SözlükLatvian Turkish dictionary / Latviešu-Turku vārdnīca / Letonca Türkçe SözlükLithuanian Turkish dictionary / Lietuvių-Turkų žodynas / Litvanyaca Türkçe SözlükMacedonian Turkish dictionary / MakeдoHcko-Typckи peчHиk / Makedonca Türkçe SözlükMalagasy Turkish dictionary / Malagasy Torka rakibolana / Madagaskar Dili Türkçe SözlükMalay Turkish dictionary / Kamus Melayu Turki / Malezya Dili Türkçe SözlükMalayalam Turkish dictionary / മലയാളം ടര്ക്കിഷ് നിഘണ്ടു / Malayalam Türkçe SözlükMaltese Turkish dictionary / Dizzjunarju Malti-Tork / Malta Dili Türkçe SözlükMaori Turkish dictionary / Te Papakupu Māori-Korukoru / Maori Dili Türkçe SözlükMarathi Turkish dictionary / मराठी-तुर्की शब्दकोश / Marathi Türkçe SözlükMongolian Turkish dictionary / MoHroл-Typk Toлb бичиr / Moğolca Türkçe SözlükMyanmar (Burmese) Turkish dictionary / မြန်မာဘာသာ တူရဂီ အဘိဓါန် / Burmaca Türkçe SözlükNepali Turkish dictionary / नेपाली-तुर्की शब्दकोश / Nepalce Türkçe SözlükNorwegian Turkish dictionary / Norsk Tyrkisk ordbok / Norveçce Türkçe SözlükPersian (Farsi) Turkish dictionary / فارسی-ترکی استانبولی دیکشنر / Farsça Türkçe SözlükPolish Turkish dictionary / Polsko-Turecki słownik / Lehçe Türkçe SözlükPortuguese Turkish dictionary / Dicionário Português-Turco / Portekizce Türkçe SözlükPunjabi Turkish dictionary / ਪੰਜਾਬੀ-ਤੁਰਕੀ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼ / Pencap Dili Türkçe SözlükRomanian Turkish dictionary / Dicționar Română-Turcă / Romence Türkçe SözlükRussian Turkish dictionary / Pyccko-Typeцkий cлoBapb / Rusça Türkçe SözlükSerbian Turkish dictionary / Cpпcko-Typckи rečnik / Sırpça Türkçe SözlükSesotho Turkish dictionary / Sesotho Se-theki szótár / Sesotho Dili Türkçe SözlükSlovak Turkish dictionary / Slovensko-Turecký slovník / Slovakça Türkçe SözlükSlovenian (Slovene) Turkish dictionary / Slovensko-Turški slovar / Slovence Türkçe SözlükSomali Turkish dictionary / Soomaali Turkish qaamuus / Somalice Türkçe SözlükSpanish Turkish dictionary / Diccionario Español-Turco / İspanyolca Türkçe SözlükSundanese Turkish dictionary / Basa Sunda Turki kamus / Sundanizce Türkçe SözlükSwahili Turkish dictionary / Kiswahili-Kituruki kamusi / Svahili Türkçe SözlükSwedish Turkish dictionary / Svensk-Turkisk ordlista / İsveçce Türkçe SözlükTajik Turkish dictionary / Toҷиkӣ Typkӣ лyғaT / Tacikce Türkçe SözlükTamil Turkish dictionary / தமிழ்-துருக்கியம் அகராதி / Tamil Türkçe SözlükTelugu Turkish dictionary / తెలుగు-టర్కిష్ నిఘంటువు / Telugu Türkçe SözlükThai Turkish dictionary / ภาษาไทย ภาษาตุรกีพจนานุกรม / Tay Dili Türkçe SözlükTurkish Chinese Simplified dictionary / Türkçe Çince (Basitleştirilmiş) Sözlük / 土耳其语 - 中文(简体) 字典Turkish Chinese Traditional dictionary / Türkçe Çince (Geleneksel) Sözlük / 土耳其文 - 中文(繁體) 字典Turkish Ukrainian dictionary / Türkçe Ukraynaca Sözlük / Typeцbko-ykpaïHcbkий cлoBHиkTurkish Urdu dictionary / Türkçe Urduca Sözlük / ترک-اردو ڈکشنریTurkish Uzbek dictionary / Türkçe Özbekçe Sözlük / Turk O‘zbek lug'atTurkish Vietnamese dictionary / Türkçe Vietnamca Sözlük / Từ Điển Thổ Nhĩ Kỳ-ViệtTurkish Yiddish dictionary / Türkçe Yidce Sözlük / ווערטערבוך טערקיש-אידישTurkish Yoruba dictionary / Türkçe Yoruba Sözlük / Àtúmọ̀ Ọ̀rọ̀ Èdè Tọkii-YorùbáTurkish Zulu dictionary / Türkçe Zulu Sözlük / Isi-Turkish-IsiZulu KusiChazimazwiTurkish dictionary / / Türkçe Sözlük


c: text/html

text:
“Äkiät” tatar qurçaq teatrınıñ yaña binası yanında balalar parkı da salınaçaq
Waqıtında dönyada berdän – ber “Äkiät” tatar qurçaq teatrı binası Qazannıñ 1000 yıllığın bäyräm itügä äzerlek maqsatınnan tözeläçäk obyektlar programmasına kertelgän bulsa da, teatrnıñ yaña binası tözelmi qaldı. Şunnan soñ Prezident Mintimer Şäymiev üzeneñ wäğdäsen istä totıp, yubiley planınnan töşep qalğan qurçaq teatrın tözüne üz qulına aldı. Häm uzğan yılnıñ noyäber ayında teatr binasınıñ eskiz häm maketları Qazan Kirmänendä Prezident qatnaşlığında tikşerelde.
Ul waqıtta qurçaq teatrınıñ yaña binası öçen urınnı Mintimer Şäymiev üze saylağan ide. Häm ul Mullanur Vaxitov häykäle belän Ermitaj baqçası arasında Nekrasov uramınıñ asqı öleşendä tözelergä tieş ide. Ämma Qurçaq teatrı tözeläçäk älege cir satılğan bulıp çıqtı. Mäydan “Qızıl şärıq” sıra şirkäteneñ milke genä tügel, xätta anıñ ustav fondına kertelgän. Häm bezgä bilgele bulğança, Prezident bu kötelmägän xälne töşengäç şähär başlığı Qamil İsxakovqa kisken tänqit yawdırğan. Şähär citäkçelege berkem belän dä kiñäşmiçä üzäktäge iñ qimmätle häm tarixi urınnarnı säwdä kompaniälärenä satıp cibärgän bit. Häm şunlıqtan ul waqıtta balalar teatrı öçen uñaylı cir qayda bulır digän soraw açıq qaldı.
Häm menä 25 may könne Tatarstan Däwlät Şurasında Mintimer Şäymiev qatnaşlığında uzğan kiñäşmädä teatr tözeleşe öçen yaña urın bilgelände. Proyektlar häm maketlarğa bäyä birüdä Prezident belän bergä Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov, Däwlät Sovetı räise Färit Möxämmätşin, şulay uq premyer-ministr urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Välieva, tözeleş, arxitektura häm toraq kommunal' xucalıq ministrı Marat Xösnullin, arxitektorlar häm "Äkiät" qurçaq teatrı direktorı Roza Cäbbarova qatnaştı.
Tatarstan mäğlümat çaraları xäbär itkänçä, qurçaq teatrı Peterburg uramında, elekkege “Pobeda” kinoteatrı qarşında urnaşaçaq. Biredä cir astında metro ütkärelgängä kürä binalar tözergä yaramağan buş cirlär bar. Menä şuşı buş urında - yaña tatar qurçaq teatrı binası tiräsendä balalar parkı da salınaçaq. Proyektlaştıru häm tözeleşneñ minimal' bäyäse 300 million sum tiräse bulaçaq ikän. Ğomumi mäydanı 10 meñ kvadrat metr bulğan binada 350 häm 150 keşelek ike zal buluı niätlänä.
Gölnaz Şäyxetdin

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Osman Öztunç - Çamlıbelden Çıktım Yayan
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Çamlıbelden Çıktım Yayan
Etiketler : Osman Öztunç - Çamlıbelden Çıktım Yayan türkü indir, Osman Öztunç - Çamlıbelden Çıktım Yayan türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Çamlıbelden Çıktım Yayan mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Çamlıbelden Çıktım Yayan türküsü, Çamlıbelden Çıktım Yayan sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Çamlıbelden Çıktım Yayan bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Karnım Aç
Osman Öztunç - Kan Düşerken Toprağa
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı
Osman Öztunç - Hasretin Düşer
Osman Öztunç - Leyla
Osman Öztunç - Dünya
Osman Öztunç - Delidolu
Osman Öztunç - Üç Ayak Bir Şafak
Osman Öztunç - Özmenem
Osman Öztunç - Deprem
Osman Öztunç - Kadınım
Osman Öztunç - Göçtü
Osman Öztunç - Yanık Ömer
Osman Öztunç - Final
Osman Öztunç - Üsküdar


text:
2 EKİNCİ DERS
· Evlâtlarımız öz tuvğan tilinden marum qalmasın!
Sayğılı vatandaşlarım!
Bizim, baba-dedelerimizden asabalıq qalğan tilimiz bar. Qırımda asırlarnen bu tilde laf etilgen, analar balalarına birinci sözlerini bu tilde aytqan, balalar bu tilde terbiyelengen. Sevdalar bir-birine yürekten çıqqan sözlerini bu tilde aytqan. Toylar, cenazeler bu tilde olğan. Bizni yaşatqan, bizni birleştirgen, bizge küç-quvet bergen – tilimizdir. O bizim – temelimizdir. Temel olmasa, bina turmaz, avdarılır, viran olur. Tilimizni bilmesek, ğayıp etsek, milletimiz de ğayıp olur. Keliñiz, tilimizni saqlap qalmaq içün bütün kerekli çarelerni köreyik: er vaqıt bilgenimiz qadar öz tilimizde laf eteyik, er Allanıñ künü iç olmağanda yarım saat öz tilimizde yazılğan kitap, gazeta oqumaqnı ve balalarımızğa oqutmaqnı adet eteyik.
Evlâtlarımız öz tuvğan tilinden marum qalmasın!
· Qısqa ikâyeler, masallar
Dülber oğlan
Bir dülber oğlan bar eken. Qızlar onı pek begenip, onıñ etrafında aylanıp-üyürilip yüre eken. Bir kün bu oğlan bir qartqa rastkele ve oña: “Selâm aleyküm, qartım!” – dep selâm bere. “Aleyküm selâm, biñ-biriniñ gülü!” – dep cevap bere qart. Bu sözlerni eşitip oğlan quvana. Soñ bu oğlan evlene ve kene de şu qartqa rastkele, selâm bere. Qart: “Aleyküm selâm, biriniñ gülü!” – dey. Oğlan özüne: “Men biñ-biriniñ edim, şimdi ise tek biriniñ gülü oldımmı? Yoq, men biñ-biriniñ gülü olmağa isteyim” – dep, ekinci künü ayırıla. Bir-eki künden soñ bu oğlanğa kene şu qart rastkele. Oğlan oña selâm bere, qart ise oña: “Aleyküm selâm, alem masqarası!” – dey. Oğlan qayda oğrağanını bilmey.
· Şaqalar, lâtifeler
Çölde:
Çöllüniñ biri qomşusından:
– Aqam, qorazıñ qozlaymı? – dep soray.
– Vay, sen şaştıñmı şo? Qoraz da qozlarmı?
– Lap bolsın diymen taa, aqam! – dey o.
Orta yolaqta:
Eki köylü yolğa çıqa. Bir daa olardan biri:
– Baq-baq, qırnıñ töpesinde quştır! – dey.
– Yoq, taştır! – dep itiraz ete ekincisi.
– Olân baq, quştır! – dey birincisi.
– Yoq, taştır! – dey ekincisi.
– Baqsa, uçtı! – dey birincisi.
– Uçsa da taştır dey! – inatlıq etip ekincisi.
Yalı boyunda:
Yalı boylu bir oğlan:
– Molla ahay, hızınız evdemidir – dep soray.
– Ya menim hızımnen senin ne işin var, e pezevenk? – dey molla.
– Laf olsun deyim daa! – dey azırcevap oğlan.
· Şiirler, yırlar
Eşref Şemi-zade
Qış kele
Gece uzay, kün qısqara,
Suvuq arta, yüksele,
Artıq endi ağır-sabır
Aq saqallı qış kele.
Gece-kündüz yağmur yağa,
Yoldan-ızdan keçilmey,
Çıray sıta küskün ava,
Kökte yıldız seçilmey.
Qoñur çölde aşlıq çalğan
Çalğı, saban sesi yoq,
Qışlamağa bizde qalğan
Quşçıqlarnıñ esi yoq.
Qapı qaqa tors dekabr,
Tışta suvuq yüksele,
Artıq endi ağır-sabır
Aq saqallı qış kele
· Güzel adetlerimiz
Alla bersin de, bir-birimizge nisbeten alçaq göñülli ve sade insanlar olayıq, yani balanen – bala, balabanen – balaban olıp, qartlarımız aytqanı kibi: “Büyüklerge ürmet, kiçiklerge meramet, muhtaclarğa inayet” eteyik. Vatanımız Qırımnı ve milletimizni seveyik. Tilimizni ise candan, yürekten seveyik, çünki eñ keregi bizge tildir. “Men tilimni sevem ve başqa tilge onı ölsem deñişmem!” – degen sözlerni dua kibi tekrarlap, balalarımızğa tilimizni ögreteyik. Öz milleti, öz tarihı, öz medeniyeti ve öz tilini unutıp, başqa milletniñ “arabasına oturıp, onıñ yırını yırlağan” – öz balasını begenamağanğa beñzer, böylelerine: “Sürüden ayırılğan – sürünip öler” – degenler. Pek çoq yıl evel böyle sözler aytılğan:
“Aygidi, tatar yaşları oqumaylar,
Oqusalar, kimseden artta qalmaylar,
Parijde, Berlinde birinci bolıp,
Yaponlar bile olarğa yetalmaylar”.
Zaman deñişti, yaşlar bunı añlay, oqup ilimge sarıla ve başqa milletlerden artta qalmamağa tırışa. İnşalla, milletimiz oqumış millet olur. Bizler aqıllı, namuslı ve işkir milletmiz. İnşalla, milliy yüzümizni ğayıp etmemiz.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Til botqası
1. Marşrutka yürmey, pek tâjelo mne dobratsâ.
2. Mir tesnıy daa. Okazıvayetsâ o şkola yanında yaşay. Çerez duval onıñ plemânigi. Ayttılar, çto o yahşı master.
· Doğru yazayıq ve laf eteyik
Tercimeler
иди Tиxo – yavaş yür; cиди Tиxo – yavaş otur
roBopи Tиxo – yavaş ayt; пoй Tиxo – yavaş yırla
Tиxo! – yavaş!, yavaş ol(uñız)!
kTo пpaB? – kim aqlı?; я пpaB – men aqlım
kTo He пpaB? – kim aqlı degil?
Doğru yaz ve doğru qullanıñız
nutuq – nutqu
vaqıt – vaqtı – vaqıtta
saat – saatı – saatta bir
Lâkin: saatler olsun!
resim yapmaq – resim yapam
qullanmaq (ne?, neni?)
faydalanmaq (neden?)
işletmek (kimni?)
· Atalar sözleri
Pıçaq yarası keçe, söz yarası keçmey.
Yahşı at arpasını arttıra, yaman at – qamçısını.
Ev alma, qomşu al.
Evdeki esap çarşığa uymay
Qayda kördiñ qara eşek.
Qasap et derdinde, eçki can derdinde.
Keçken işke – salavat.
Keçkenge mazi derler.
Eskisiniñ qadrini bilmegen, yañısını tapamaz.
Vaqıt – naqıt.
Zemanesine köre kemanesi.
Zamanına köre adamı.
· Frazeologizmler
baş bağlamaq – зakoлocиTbcя
başını bağlamaq – жeHиTb
başını bir yerge bağlamaq – HaйTи paбoTy koMy-л., пpиcTpoиTb koro-л.
başını kütmek – MopoчиTb roлoBy
baş ağrısı – 1) roлoBHaя бoлb; 2) HeпpияTHocTb; зaбoTы, xлoпoTы
baş belâsı – HakaзaHиe бoжbe
başı belâğa oğramaq – пoпacTb B бeдy
başını belâğa oğratmaq (soqmaq), başına belâ ketirmek – HaBлeчb бeдy Ha koro, BBeprHyTb B бeдy
başını alıp ketmek – yйTи, kyдa rлaзa rлядяT
başınıñ saçından çoq – cлишkoM MHoro (Haпp., paбoTы, зaбoT)
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
блoшak – topraq piresi
бoбp – qunduz
бoroMoл – şeytan atı, atlı qazaq
бoжbя kopoBka – sırlı böcek
бokoплaB – bocan aka
бoлoTHaя coBa – bataqlıq bayquşı
бaHбapдиp – sasıq qoñuz
бopзaя coбaka – tazı
бpoHeHoceц – tatu
бoяpышHицa – muşmolla köbelegi
бyйBoл – suvsığır
бypeBecTHиk – furtuna quşu
бypyHдyk – burundıq
быk – buğa
бычok – tosun
бычok (pыбa) – buğabaş balıq
BaлbдшHeп – tav horazı
BaMпиp – vampir
BapaH – varan
Bepблюд – deve
BoдoMepka – suv örümçegi
· Anatomiya terminleri
бoлbшoй пaлeц – baş parmaq
бoлbшoй kpyr kpoBooбpaщeHия – qan dönüminiñ büyük dairesi
бopoзды roлBHoro Moзra – baş miyiniñ yolaqları
BeHa – vena, qara qan damarı
BepxHяя чeлюcTb – üst çenge
BиcoчHaя kocTb – şaqaq kemigi
BopcиHkи – tükçikler
Bxoд B жeлyдok – saruğ
rлaзHицa – köz çuqurı
rлoTka – tamaq
roлeHb – baldır
roлocoBыe cBязkи – ses telleri
ropлo – boğaz
ropTaHb – ğırtlaq
rpyдиHa – köküs (kökrek) kemigi
rpyдHaя kлeTka – köküs qafesi
rpyдHaя пoлocTb – köküs boşluğı
ryбa – dudaq
дecHa – kemer
дыxaTeлbHoe ropлo – boğurdaq, kekirdek
жeлyдok – aşqazan, mide
жeлyдoчkи cepдцa – yürek qarınçıqları


text:
«İçeriden bir baqış»: Ukraina Çeh Cumhuriyetindeki kinofestivalinde nasıl taqdim etilecek
Bu sene «Bir dünya» adlı insan aqları mevzusında vesiqalı film festivali seyircilerine ukrain olmağanlarnıñ Ukraina baqışını teklif ete. Festivalniñ dört filminden iç biri dos-doğru Ukrainadan ya da ukrain rejisserinden degil, amma olar seyircilerge Ukrainanıñ eñ ağır noqtaları olğan Qırım ve Donbassnıñ işğal etilgen topraqlarındaki vaziyetke «içeriden bir baqışnen» tanış olmağa teklif eteler.
Keçken sene «Bir dünya» festivalinde Ukrainağa ayrı bölük ayırılğan olsa, bu sene Ukraina aqqında yalıñız dört levha olacaqtır. Festivalniñ yayın müdiri Ondrjey Moravetsniñ aytqanına köre, keçken sene filmler pek keyfiyetli edi, lâkin bu sene böyle levhalar olmadı, bu sebepten de çetel vatandaşlarınıñ Ukraina aqqında noqtaiy-nazarları saylandı.
Ukrainanı çoq çıqaralar, o, olğan zıddiyetten ğayrı, memleket olaraq da meraqlı olmağa başlay
«Ukrainanı çoq çıqaralar, o, olğan zıddiyetten ğayrı, memleket olaraq da meraqlı olmağa başlay. Kinocılar ukrainlerniñ yaşayışını meraq ete ve silâlı zıddiyetniñ tesirini ögrene. Bu daa kompleksli bir meraq oldı», – dep añlata çeh kino tenqitçisi.
Festival programmasına saylanğan filmler, Ondrcey Moravetsniñ aytqanına köre, Çeh Cumhuriyetiniñ festivalini «problemge olğan gizli ya da şiddetli baqışınen» meraqlandırdı. «Devletiñni özüñ qur» filmini aytsaq, bu film bizni ayrette qaldırdı, böyle bir şey daa körmedik. Film Ukrainadan ayırılmağa qarar alğan yerli radikallarnıñ isyanı nasıl başlağanını añlata. Rejisser Entoni Batts o taqımlarnıñ şahsiyetlerini, tabiatlarını köstere, olar kamerağa açıq baqalar, biz şaştıq. Bu meselege beklenilmegen reportaj baqışı oldı», – dep ayta festival teşkilâtçılarından biri.
«Devletiñni özüñ qur» filminden bir parça
Festivalde taqdim etilgen diger film – «Bu yel toqtağan soñ» – aksine, Moravetsniñ aytqanına köre, kameralı bir baqışnı köstere, Qırım işğalinen bağlı problemlerni al etmege mecbur olğan qırımtatar qorantasına «gizli» bir baqış aks ettirile.
«Bu yel toqtağan soñ» filminden bir parça
Ondrjey Moravetsniñ aytqanına köre, o, Kyivdeki DocudaysUA ortaq festivalinde Ukraina aqqında yañı ukrain filmleri taqdim etilecegini bekley. Çeh seyircileri olarnı kelecek sene baqa bilecekler.
Radio Svoboda
Maqaleniñ asıl metni Radio Svoboda saytında


text:
3 ÜÇÜNCİ DERS
· Vatanımıznıñ er bir yerini bileyik
Ananıñ balağa olğan sevgisiniñ qararı yoq. Onıñ içün de ana balasını pek yahşı bile ve bala aqqında ne sorasalar, aytır. Bizler de böyle analar kibi baba-dedelerimizden asabalıq qalğan Vatanımıznı, onıñ “dağı-taşınını”, umumen er bir yerini bilmelimiz ve sevmelimiz. O vaqıtta Vatan bizim içün aziz ve muqaddes olur, biz onıñ qadrine yetermiz, oña nisbeten sevgimiz artıp barır. Bugünden başlap sayğılı oquyıcılarımıznı Vatanımıznıñ coğrafik obyektlerinen tanış etmege niyet ettik. Bir vaqıtlarda ecdatlarımız, ülkemizde olğan qayalarğa ad qoyğanda, olarnıñ birine menim adımnı qoyğan. Sebebini bilgen çıqarmı, yoqmı, aytamayım. Lâkin Seyran qaya ve bir de Sedam qaya Qırımnıñ ne yerde olğanını bilmege istegenler, onı bu saifede oqup bilir.
Seyran qaya – töpesi taraqqa oşağan ve tüsü sarıca kelgen qayadır. Bu qaya Sudaqnıñ şimal tarafındaki Qoz (“Solneçnaya dolina”) degen köyden 1 km avlaqta qala. Seyran qayanıñ kündoğuş tarafında Çoban Yaqlan qaya olsa, künbatı tarafında ise El Tiygen sırtı (xpeбeT ЭлbTиreH) bar. (Alla maña sağlıq berip şu qayanı barıp körmege qısmet etsin.)
Sedam qaya – bugün “Örlinıy zalöt” adını taşığan konus şeklinde bir qaya. Bu qayanıñ kündoğuş tarafı ormannen qaplı. Sedam qayanı özüne oşağan Kürtler boğaz degen töpenen bir bel (ceдлoBиHa) bağlay. Bu eki töpe bir dağ kütlesini (ropHый MaccиB) teşkil ete, onıñ şimal ve şarq taraflarında qayalı uçurımlar bar. Sedam qaya – Ay Petri yaylasınıñ şimalinde olıp, Kökköz (“Sokolinoye”) köyüniñ cenübiy tarafında 2,5 km uzaqlıqta qalğan bir yerdedir. Barıñız anda, peşman etmezsiñiz!
Yalta yolunda
Aluştadan Yaltağa ketemiz. Maşnamız yaldap ketken kibi kete. Aylanmalı yol – de yuqarı köterile, de eniş aşağı kete. Sol tarafımızda tap deñizge barıp yetken uçurımlarnı köremiz, oñ tarafımızda ise bayırlar, qayalar ve olardan ayırılıp tüşken balabandan-balaban taşlar birer-birer ya da bir-biri artından yanımızdan keçip, arta qala. Biz, başlarımıznı, de o yaqqa, de bu yaqqa çevirip, etrafta olğan bu dülberlikniñ episini körip yetiştirmege tırışamız. Bir yerge kelgende maşnanı toqtatıp yol çetine çektik. Tüştik. Ögümizde acayip bir manzara açıldı!… Deñizniñ çeti-bucağı yoq kibi körüne. Deñiz ne yerde bite, kök ne yerde başlay bir kereden aldıramaysıñ. Ekisi de mor tüsni alıp, bir-birine qarışıp ketken kibi kele. Bayağı aşağıdan qayalı yalığa kelip-kelip urğan dalğalarnıñ şuvultısı eşitile. Kimerde bu şuvultığa çağalalarnıñ sesi qarışa. Bu serbest quşlarnıñ dalğalar üstünde uçuşqanına baqıp, dostum: “Ay-ay, bir quş olsañ da, turğan yeriñden köterilip uçıp ketseñ!” – dedi. Aqlıma Amethanımıznıñ balalıq devrinde aytqan sözleri tüşti. Bir vaqıtta o da Ay Petriniñ qartallar qonğan qayalarınıñ birine tırmaşıp çıqıp buña beñzegen sözlerni aytqan edi.
· Qısqa ikâyeler, masallar
Aqaymız daa, balam…
Bir adamnıñ bir oğlu bar eken. Bir kün olar çöldeki bostanlarını çapalamağa kete. Yanlarına üylelik aş-suv ala ve çapalarını omuzlarını urıp keteler. Barıp çıqqan soñ baba-bala birer yolaq alıp çapalap-çapalap kete. Üylege yaqın oğlu artqa aylanıp baqsa, işniñ az yapılğanını köre. Yolaqlarnıñ daa yarısına kelmegenler. “Baba-baba, baqsa, ama az çapalağanmız, e?!” – dey. Babası şaqacı adam eken: “Qaqaymız daa, balam!” – degen. Üyle ola, oturalar aşamağa. Bütün ketirgen aşlarını yarım saatqa barmay, aşap bitireler. Oğlu kene de: “Baba-baba, ama aşaymız, e?!” – dey. Babası oña: “Aqaymız daa, balam!” – dey.
· Şiirler, yırlar
Aşıq Ümer
Evel baar, gülzar ile yaz kelir
Evel baar, gülzar ile yaz kelir,
Yüce dağlar donandığı zamanlar.
Gülistandan kün-künge avaz kelir,
Bülbül gülge qul olduğı zamandır.
Bağlar ziynetlenmiş, açılmış güller,
Fiğan etip, öter ğarip bülbüller,
Seyirge çıqmış ep nazlı güzeller,
Aşıqlarnıñ kül olduğı zamandır.
Cümle qızlar cennet donun kiyerler,
Aşıqlar ep bülbüllerge uyarlar.
Şimdi suvun töker dağlar, qayalar,
Sahralarnıñ sel olduğı zamanlar.
Aşıq Ümer arar turar çareler,
Asretlikke toldı yürek, qan ağlar.
Türlü güller, sünbül, nargiz, lâleler,
Yer yüzüniñ al olduğı zamandır.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Doğru yazayıq ve laf eteyik
Bu cümlelerniñ qaysı biri doğru?
1.1. Sınıfta üç pencere bar.
1.2. Sınıfta üç pencereler bar.
2.1. Mektepte çoq talebe bar.
2.2. Mektepte çoq talebeler barlar.
3.1. Toyğa bayağı adam keldi.
3.2. Toyğa bayağı adamlar keldiler.
4.1. Tükânda çeşit mal satıla.
4.2. Tükânda çeşit mallar satılalar.
5.1. Meydanda çoqtan-çoq adam bar edi.
5.2. Meydanda çoqtan-çoq adamlar bar ediler.
6.1. Gazetağa qaç adam yazıldı?
6.2. Gazetağa qaç adamlar yazıldılar?
7.1. Derske kim kelmedi?
7.2. Derske kimler kelmediler?
8.1. Talebeler ne oquy?
8.2. Talebeler ne oquylar?
· Atalar sözleri
Aqıl yaşta degil, baştadır.
Sürüden ayırılğan sürünip öler.
Sütke ağzı pişken qatıqnı üfürip aşar.
Açközniñ közüni topraq toydurır.
Onıñ özü toyar, közü toymaz.
Tama-tama – göl ola, iç tammasa – çöl ola.
Ayuv balasını aşaycaqta çamurğa bulğalar.
Aqça ara bozar.
Oña köre şap da bir, şeker de.
Ağırmağan başqa yavlıq bağlamaq.
Acele işke şeytan qarışır.
Alışqan quturğandan beterdir.
Acığan çoq amma, para bergen yoq.
· Frazeologizmler
başında olmaq – cToяTb Bo rлaBe, pykoBoдиTb
başı bağlı – жeHaTый; зaMyжHяя
başından qalsın! – пycTb oH пoдaBиTcя (эTиM)!
baştan çıqarmaq – a) coBpaщaTb, paзBpaщaTb; ToлkaTb Ha дypHoe; б) cбиBaTb c пyTи (c Toлky)
baştan çıqmaq – paзBpaTиTbcя; пoTepяTb roлoBy
başına çıqmaq – cecTb Ha roлoBy koMy-л.
baş etamamaq – He cпpaBыиTbcя, He cлaдиTb
başına belâ olmaq – быTb koMy-л. oбyзoй
başını aylandırmaq – BckpyжиTb roлoBy
başı aylanmaq – kpyжиTbcя (o roлoBe)
başım aylana – y MeHя kpyжиTcя roлoBa
baş aylandırıcı – roлoBokpyжиTeлbHый
· Ösümliklerniñ adları
rpиб – mantar – rpиб
rpyздb – ulaq mantarı – rpyзд
rpyшa – armut – rpyшa
rycиHый лyk – qaz soğanı – rycячий лyk
дëpH – çim – дepeH
дoHHиk – sarı yonca – бypkyH
дoждeBиk (rpиб) – qurt mantarı – пopxaBka
дpok – qatır tırnağı – дpik
дyб – emen, meşe, pelit – дyб
дypMaH – qara tiken, delimidan – дypMaH
дыMяHka – dır-dır-fatma – pyTka
дyшицa – cambil – MaTepиHka
дыHя – qavun – диHя
дяrилb – aqsohta – eжa, rpяcTиця
eжeBиka – bürülgen – oжиHa
eлb – narat – ялиHa
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
дpoфa – duvadaq – дpoxBa
дяTeл – taqtaqquş – дяTeл
ëж – kirpi – iжak
eHoT – yanat, rekun – eHoT
exидHa – Avstraliya kirpisi – exидHa
ëpш – hani balığı – йopж
жaбa – qır baqa – жaбa
жaBopoHok – çoçamiy torğay; boztorğay – жaBopoHok
жepeбëHok – tay – лoшa
жиraлka – kübre çibini – жиraлka
жиpaф(a) – zurafe – жиpaф(a)
жyk – qoñuz – жyk
жyжeлицa – haberci qurt – TypyH
жypaBлb – turna – жypaBeлb
зaяц – tavşan – зaeцb
зeбpa – zebra – зeбpa
зeбy – zebu – зeбy
зeлeHorлaзka – yeşil çibin – зeлeHooчka
зepHoBka – baqla qurtu – зepHiBka
зяблиk – qızıl töş – зяблиk
· Anatomiya terminleri
лaдoHb – avuç – дoлoHя
лoдыжka (щиkoлoTka) – tobuq – kicToчka
лërkиe – aqcigerler – лereHi
лoб – mañlay – лoб
лokoTb – tirsek – лikoTb
лoпaTkи – kürekler – лoпaTkи
MизиHey – çinati(y) parmaq – MiзиHeц
Moзr – miy – Moзok
Myckyл – muskul, adale – Myckyл
Mышцa – adale – M’яз
HaдkoлeHHиk – tiz qapaq – HaдkoлiHok
HepB – siñir – HepB
Hora – ayaq – Hora
HoroTb – tırnaq – HiroTb
Hoздpя – burun deligi, tanav – Hiздpя
HocorлoTka – keñez – HocorлoTka
пaзyxa – qoyun – пaзyxa
пaлeц – parmaq – пaлeцb


text:
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Torşahin Misali
Etiketler : Ekrem Çelebi - Torşahin Misali türkü indir, Ekrem Çelebi - Torşahin Misali türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Torşahin Misali mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Torşahin Misali türküsü, Torşahin Misali sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Torşahin Misali bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Şeker Dağı
Ekrem Çelebi - Beyaz Gül Kırmızı Gül
Ekrem Çelebi - Al Fadimem
Ekrem Çelebi - Sen Bunu Unuttun Mu
Ekrem Çelebi - Yavrum
Ekrem Çelebi - Çiçek Dağı
Ekrem Çelebi - Nazlı Gelin
Ekrem Çelebi - Bad
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına
ekrem çelebi - can özümden besmeleyi çekince-sultanım (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Bir Doktora Vardır
Ekrem Çelebi - Ağlamasam Mı
Ekrem Çelebi - Dost Kapısı
Ekrem Çelebi - Allılar
Ekrem Çelebi - Turnalar


text:
Qırım.Aqiqat Kyivde keçecek «Birdemlik Yürüşini» canlı kösterecek
Fevral 26 künü, «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» munasebetinen Kyivde «Birdemlik Yürüşi» ötkerilecek. Faaller Ukraina paytahtınıñ merkeziy soqaqlarına çıqacaq ve böylece işğal şaraitlerinde Qırımda yaşağan vatandaşlarına destek bildirecek. Qırım.Aqiqat bu adiseni canlı yayında kösterecek.
Teşkilâtçılar: «Bizler birlikte Ukraina devlet bayrağını ve qırımtatar milliy bayrağını köterip ketecemiz, Rus işğalcileri tarafından öldürülgen vatandaşlarımıznı añacamız, zorbalıqnen esir etilgenlerniñ ve siyasiy sebeplerden apislerge atılğanlarnıñ resimlerini köterecemiz. 2017 senesi fevral 26 künü bizle: «Rus işğaline qarşımız!» decemiz», – dep bildireler.
Yürüşten soñ Mustaqillik Meydanında miting ötkerilecek.
Bundan soñra «Kanal 5» ve Qırım.Aqiqat ile birlikte azırlanılğan «Qırım. Üç yıllıq qarşılıq» televizion marafonu kösterilecek.
Fevral 26 künü Ukrainada «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» qayd etile, bütün Ukrainada Qırımğa destek bildirmek içün aktsiyalar keçirilecek. Bu künü Qırım Yuqarı Şurası binası qarşısında Ukrainanıñ topraq bütünligine destek olaraq miting keçirilgen edi. O vaqıt mitin iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, şu cümleden «Russkoye yedinstvo» virqasınıñ vekilleri çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kiläse yılda fatirlar buşlay birelmiäçäk
Bu- “Tuzğan toraq” digän prezident programması buyınça tözelgän soñı yortlarnıñ berse. Mäğlüm ki älege programma cide yıl yäşäde häm şul däwerdä respublikada xäräbä yortlarda yäşäwçe 30 meñ ğailä buşlay fatir ala aldılar. Tatarstannıñ Rusiäneñ berdäm salım qırına kerüe säbäple kiläçäktä bu programmanı däwlät finanslıy almıy. Küptän tügel programmanı äydäp baruçısı, yäşlärçä äytkändä äydämanı- Mintimer Şäymiev monnan soñ inde buşlay toraq bulmayaçaq dip beldergän ide. Berär zavod yä fabrika da 10-15 yıl eşlägäç çirat citkäç ber tiensezgä barlıq cihazı quyılğan- “kerdä yäşä” dip birelgän fatir alırğa iälängän “prostoy” xalıq nişlärgä tieş soñ? Andıylarnı däwlät xökümät yaña yılda märxämätennän taşlamas inşalla. Äle “Tuzğan toraq” programmasınnan başqa da programmalar bar. Sişämbe könne İntertat.ru- “2003 yılda Tatarstannıñ 168 yäş ğailäse yäşäw şartların yaxşırttılar”-dip xäbär itte. Bu xökümätneñ “Yäş ğailälärgä yäşäw şartların yaxşırtuda däwlät yärdäme” qanunın ütäwgä birgän 30 million sum aqçasına tözelgän fatirlar. Älbättä bu bik az. Bülä başlasañ möğayın “Yäşlär eşläre häm sport” ministrlığınıñ yäş xezmätkärlärenä dä citmäs. Xökümätneñ tağın ber citdi programması äle urınınnan quzğalıp kitä almıy. Sotsial' ipoteka programması turında “Azatlıq” radiosında söylägänebez bar inde. “Tatarstannıñ ipoteka agentlığı” açıq aksionerlıq cämğiäte tözelgängä dä inde yartı yıldan artıq. Zur yaña problemanı quzğatıp cibärü öçen cawaplı itep härwaqıttağıça premyer ministrnıñ berençe urınbasarı Rawil' Moratov bilgelängäç bu eştä başlanıp kitte. Sişämbe räsmi xäbärlärendä- “bügen respublikada täwge märtäbä ipoteka kreditları tapşırıldı” dip uqırğa bula. Bu tarixlıy waqiğa Qazanda buldı. “Tatarstan ipoteka agentlığı”nıñ “İntexbank“ bank operatorı aşa tantanalı räweştä ike zapastağı Rusiä armiäse ofitserına birelgän. Älegä ipoteka kreditı 20 yılğa 15 protsentqa birelä. Yaña yılda kreditnı tüläw mötdäten 30 yılğa ozaytırğa, ä qaytaru protsentın küpmeder däräcädä töşerü wäğdä itelä. Bügenge köngä agentlıqqa 700 keşe möräcäğät itkän, şularnıñ 200 ipoteka kreditı birü şartları belän rizalaşqan. İpoteka kreditlaw programmasında totrıqlı kereme bulğan barlıq grajdannarda qatnaşa ala dielä räsmi xäbärlärdä. Şulay itep yaña yıl aldınnan Tatarstan Rusiädä berençelärdän bulıp sotsial' ipoteka programmasına kereşte.Yunıs Ätnäle


text:
Belgiä tışqı eşlär ministrı Louis Michel Berläşkän Millätlär Oyışması fatixası bulmasa, Belgiä Amerikan ğaskärlärenä suğış başlanğan xäldä tranzit xoquqı birmäyäçgen xäbär itte. Belgiä televideniäse tapşıruına, bu oçraqta Belgiäneñ üz cirlären täqdim itüe bötenläy mantıqqa sıymıyaçaq, dide Louis Michel, çönki Belgiä suğışqa qarşı çığa.
Hindstan saqlanu ministrı George Fernandes Ğiraq suğışı başlanğan xäldä Hindstan da üz cirlärendä Amerikan xärbi oçqıçlarına yağulıq alır öçen tuqtarğa röxsät birmiäçäk, dip belderde. Waşington älegä bu xaqta soramağan. 1991nçe yılğı Farsı Qultığı suğışında Hindstan Kuwait’tan Ğiraq köçlären çığaru çarasına qarşı bulsa da Amerikan oçqıçlarına Bombayda yağulıq alırğa röxsät itkän ide.
Hindstan premyer-ministrı Atal Behari Vajpaee uzğan atnada Waşington häm anıñ berektäşlären Ğiraqqa qoralsızlanu öçen kübräk waqıt birergä çaqırğan ide.


text:
Bushnıñ Könyaq Latin illärenä säfäre uñışlı buldımı?
Quşma Ştatlar Prezidenti George W Bush, ütkän atna Könyaq Amarikanıñ 5 ilendä, Braziliä, Uruguay, Kolombiä, Guatemala häm Meksikada bulıp qayttı. Bu säfär tänqiytçilärgä, Bushnı imenlek eşläre belän küpkä mawığıp kitüdä häm AQŞnıñ kürşe illäre belän mönäsäbätgä iğtibar citmäwdä ğayeplärgä forsat birde. Bush isä bu säfäre belän, Amerikanın başqa illären onıtmawın kürsätergä tırışıp şul uq waqıtta töbäk öçen küp millionlagan yärdem programıñ iğlan itte. Ä gomumän alganda älegä säfärne uñışlı dip äytip bulamı?
Amerika prezidentı qaysı ilgä barmasın, barsında da, anı protest cıyınnarı belän qarşıladılar. Alarnı qaysı beräwlärendä xätta köç qullanularda da buldı.
Çınnan da Washingtonğa mönäsäbät Latin amerikası illärendä ğadi tügel, Läkin Bushnıñ bu yulı 5 il citäkçeläre belän bulgan söyläşüläre nigezdä dustanä ütte.
Bushnıñ Latin Amerikası illärendäge säyäsätenä iñ naçar möğämälä ixtimal Meksikada bulgandır. 2001-nçe yılda Prezident eşenä kereşkän çaqta ul Meksikalı immigrantlar öçen imigratsie qagidälären ciñeläytü häm Meksika belän iqtisadi bäyläneşlärne bik nıq arttıru maqsatın quygan ide.
Läkin, 2001neñ 11nçe Sentäberennän soñ barsıda üzgärde. Aqyort Terrorist höcümnär ixtimalın küz aldında totıp, AQŞ çiklärendäge iminlik eşenä kübräk iğtibar itä başladı. Meksikalılar isä, bu artıq qırıslatıldı dip saniy.
Bıltır, Republikannar xäqimiätendäge Amerika Kongressi Meksika belän bulgan çikne nıgıtırga digän qarar çıgargan ide. Bu qarar, AQŞqa eş ezläp qanunsız räweşçä kergän immigrant agımıñ tuqtatu öçen eşlände. Çärşämbe köne, Meksikanıñ Merida şähärendäge oçraşudan soñ uzğan matbuğat konferentsiäsendä, ike prezident - Felipe Carderon belän George Bush arasında immigrantlar mäsäläseñdä ällä ni qarşılıqlar buluı sizelmäde. Bu turıda Bush menä närsä dide:.
Bez bu ähämiätle immigratsiä mäsäläsen qarawğa bik küp waqıt birdek. Min bu mäsäläne ‘näzberek” dip atim çönki qaysıberäwlär bu mäsäläne keşelärneñ xisläre belän uynaw öçen faydalana ala. ‘Ähämmiätle’ dip äyttem, çönki imigratsiä ölkäsendä yaxşı ber qanun buldıru ike ilneñ dä iqtisadına faydalı bulaçaq häm şul uq waqıtta ike il arasındagı imenlekne dä arttıraçaq"
Amerika illäre oyışmasındagı Bushnıñ elekke wäkele Roger Noriega fikerençä, amerikan iqtisadı eşçe immigrantlarga moxtac. Läkin bezgä, alarga ilgä kilep, küpmeder eşlägännän soñ kire illärenä qaytıp kitü yulın da açqan ber qanun kiräk, di Noriega.
Bush da näk şunı teli. Kongrestä küpçelekne täşkil itkän Demokratlar da bu mäs''äläd anıñ belän kileşä. Şulay bulgaç, prezident ul üze telägän immigratsiä modelinä ireşä ala.


text:
Han Eli
Han Eli (ukraince HoBoпaBлiBka, XaH-Eлi, rusça HoBoпaBлoBka, XaH-Эли) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 758 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text: SARS yäki yaña tib pnevmonie belän çirle dip şiklänelgän şäxes 14säğät buyı xästäxänägä barmas öçen bäxäsläşep torğan.Sälämätlek saqlau xakimiätläre öyendä biklänep utırğan keşe belän baş itä almağaç politsiä çaqırğan. Politsiä genä anı künderä alğan. HongKongta 20keşe şul çirdän ülde inde. 10dan artıq ildä SARS belän çirläp 90keşe ülde älegäçä . Xästälekne könyaq Qıtay yäki Hong Kongta bulğan keşelär cäyelderä dip uylanıla . Dönya Sälämätlek Saqlau Oyışması WHO bu illärgä barmasqa kiñäş itä. WHO expertları şul virus turında Qıtaynıñ Guandong ölkäsendä belgeçlär belän oçraşa.


text:
Anjelïka Kïm esimdi boy`jetken şet elde turmıs jaqsı bolsa da, Qazaqstandı eşbir elge ay`ırbastamay`mın dep otır.
Kïmpabtı Almatınıñ kartop bälişine ay`ırbastamay`mın
Almatıda twıp-ösken ol on jeti jasında Sewlge oqwğa attanğan. «Sewl bir körgennen jüregimdi jawlap aldı. Minsiz taza köşeler, mïnwt-mïnwtımen waqıtında jüretin qoğamdıq kölikter, kişipey`il äri ustamdı adamdar, qızmet körsetwdiñ joğarı deñgey`i — munıñ barlığı qalay` unamasın? Biraq men Sewlge barğan alğaşqı künnen bastap Qazaqstandı sağındım. Käristerdiñ kïmpab sïyaqtı tağam türlerin men Almatınıñ kartop bälişine ay`ırbastamas edim. Ïä, men aşşı tağamdardı jaqsı köremin. Kïmçïdi künde jewge day`ınmın. Biraq palaw, mantı jäne qazı-qartanıñ ornı men üşin bölek. Tegim käris bolsa da, qazaq xalqınıñ ulttıq tağamdarı meniñ janıma jaqın.
Mantınıñ qamırın bötelkemen jay`dım
Qazaqstandı sağınğanım sonşa, ortaq tilde söy`lesetin adam izdedim. Koreyada barlığı käris tilinde söy`ley`di. Men de bul tildi jetik meñgergenmin. Biraq qazaq jäne orıs tilderinde aralasatın qurbı-qurdastarımdı iştey` izdey` bastadım. Söy`tip, Orta Azïyadan şıqqan, Koreyada turatın orıs tildi jastarmen tanısıp, merekeler uy`ımdastırıp, jïi-jïi bas qosıp turdıq. Äli esimde, ekinşi kwrsta oqıp jürgende bärimiz birigip mantı jasamaq boldıq. Jwsay` salınıp, küriş kespe qosılğan käris mantısı emes, özimizdiñ qazaqstandıq, may`lı et, pïyaz, kartop, asqabaq qosılğan mantı. Koreyada oqtaw qay`dan bolsın? Dükenderden izdesek te tappadıq. Sodan mağan ïdeya keldi. Qamırdı ïlegen soñ swsınnan bosağan bötelkeni oqtaw qılıp, nanın jay`dım. Mantı piskende bärimiz jabılıp, qas-qağım sätte jep aldıq.
Käris dostarımız qazaq tağamına tamsanwmen boldı
Almatıdağı äke-şeşem mağan qazaqstandıq tağamdardı jiberip turdı. Elden sälemdeme kelgende, on-on bes dosımdı şaqırıp, birge jey`tinbiz. Jergilikti käris dostarımızben de bölistik. Käris jastarına qazaqstandıq önimder qattı unadı. Äsirese, bal, şokolad, sır, şujıq, nan men jemis-jïdekterge dey`in dämdi ekendigin ay`tıp maqtap jattı. Ol jaqta bunday` tabïğï tağamdar kezdespey`di. Bäriniñ dämi birtürli jasandı sïyaqtı. Sondıqtan dämi til üy`irer qazaq tağamdarına käris dostarımız tamsandı-aq. Olarğa elden kelgen qurt-irimşikke dey`in ülestirdik. Käris dostarımız bärinen de qazaqtıñ qurtına tañğaldı. Olar üşin tañsıq tağam ğoy`.
Käristerdiñ jan-dünïesi men üşin jumbaq küy`inde qaldı
«Koreyada sizdi tañ qaldırğan ne närse?» degen surağımızğa Anjelïka bılay` dep jawap berdi: Käristerdiñ jan-dünïesi men üşin jumbaq küy`inde qaldı. Men köpşil bolğandıqtan dostarım da köp. Sewlge alğaş barğanda janım qulazıp, özimdi qoyarğa jer tappadım. Käristerdiñ bir erekşeligi kezdesken adamnan birden jasın suray`dı. Al bizdiñ tärbïemiz basqaşa ğoy`, qızdıñ jasın suramay`dı. Menen jasımdı surağanda qısılıp, iştey` renjip qaldım. Käristerdiñ adamnıñ jasın nelikten suray`tının key`in bildim. Olar qalay` söy`lesw kerektigin anıqtaw üşin suray`dı eken adamnıñ jasın. Koreyadağı käristerdiñ mentalïteti twralı ay`tsam, olar käris tilin meñgergen adamdı bağalay`dı. Eger siz «sälemetsiz be» jäne «raxmet» degen eki sözdi ğana bilseñiz, soğan qwanadı.
Oñtüstik Koreya turğındarı üy`ine qonaq şaqırmay`dı
Kärister qonaqjay` xalıq. Kez-kelgen mey`ramxanada sizdiñ şeteldik ekeniñizdi bilgen ïesi sizge salat pen kofe usınadı. Satw üşin emes, jay` qonaqjay`lıq belgisi retinde. Käris jastarı qonaqqa kelgen şet el azamattarına körikti jerlerdi körsetwge asığadı. Bul da özderin tanıtwğa umtılğan bir ultjandılıqtıñ belgisi bolsa kerek. Biraq, Qazaqstan xalqınıñ qonaqjay`lığına eşbir el teñ kelmey`di, ärïne. Tek qazaqstandıqtar ğana keñ dastarxanın jay`ıp, üy`ine qonaq şaqıratın sïyaqtı. Öy`tkeni, men bilim alğan Oñtüstik Koreya turğındarı üy`ine qonaq şaqırmay`dı. Üy`lerine kisi barwı sïrek. Qazaqstan xalqınıñ tağı bir artıqşılığı qonağına bar dämdisin usınwı. Istıq tağam, salattıñ nebir türi, tätti-dämdilermen dastarxandı toltıradı. Dastarxan basında bir-birine jaqsı tilekter ay`tadı. Al käristerde olay` emes. Men birde käris dostarımdı qazaqtıñ üy`lenw toy`ına şaqırğan edim. Sol toy`dan alğan äserlerin kärister köpke dey`in umıta almay` jürdi. «Qazaqtıñ toy`ına eşbir eldiñ mey`ram-merekesi jetpey`di eken» dep tañ qalğan. Sewlde ötken segiz jıl jarqın sätterge tolı bolsa da, men Qazaqstanda turwğa bel bwdım. Joldasım käris azamatı, bir ulımız bar. Üy`de de qazaqtıñ as mäzirlerin dastarxannan üzbey`miz. Qazaqstandı eşbir elge ay`ırbastamay`mın!
Dana Qamşıbek
Qamshy.kz portalı


text:
Başqortstan prezidentı süzçese Vladislav Mortazin Rusiädäge xökümät almaşına añlatmalar birep monıñ säbäben ikmäk häm yağulıq xaqları artuğa xalıqnıñ rizasızlığı dip belderde. 2002 yılda Başqortstan balaları utırğan oçqıç qazası öçen cawaplı Şwetsariä dispetçerınıñ sişämbe könne üterelüe berniçek tä üç alu ğämäle bula almıy dip isäplilär. Başqortstanda yäşäwçe yazuçılarnıñ soñğı waqıtta nıq säyäsiläşep kitüe küzätelä. 25 fevral'dä Respublika yazuçılarınıñ ädäbi yıl yomğaqlarına bağışlanğan cıyılışında ädäbiät çittäräk qaldırılıp, iğtibar üzägendä Mortaza Räximov xakimiäten ozaytqan prezident saylawları yomğaqları buldı. Şul uq waqıtta qayber yazuçılar säyäsät belän artıq mawığırğa telämäwlären belderä.
İrşat Tläümbät, Ufa.


text: Bağdad -- Ğiraq häm amerikan xärbiläre tönyaq-könbatıştağı Tal Afar qalasın ğisyançılardan arındıru maqsatında kiñ külämle operatsiä başqara, dip xäbär itelä. Ğiraqnıñ saqlanu minsitrı Sadun Dulaimi anda 150läp ğisyançı yuq itelgän, 5 Ğiraq xärbie häläk bulğan, dip belderde. Bu sannar bäysez çığanaqtan raslanmağan. Berniçä kön barğan näticäsez bäreleşlärdän soñ, comğa könne Ğiraqnıñ premier-ministrı İbrahim Cafari Tal Afarda höcüm başlarğa färman birde. Amerikan xärbiläre äytüençä, Süriä çige buyında urnaşqan bu qala Ğiraqqa ütep kerüçe çit il suğışçılarınıñ töp nığıtması bulıp tora.


text: Berençel näticälärgä qarağanda Äfğanstanda 9 üktäberdä ütkän prezident saylawlarında tawışlarnıñ küpçelegen ilneñ waqıtlı citäkçese Xomid Karzai cıyğan. Alay da, älegä ul ciñüçe dip iğlan itelmäde. Belgeçlär törkeme başqa namzätlärdän alğan şikäyätlärne tikşerä. Räsmi näticälär tağın ber atnadan iğlan iteler dip kötelä. Bügen iğlan itelgän näticälärgä qarağanda, barlığı 7 million-yarımğa yaqın tawış sanalğan. Şularnıñ 55 protsent çaması Karzai öçen. Anıñ iñ yaqın köndäşe Yunıs Qanuni 38 protsentqa qalışa. Qanuninıñ süzçese Säet Nuri - Karzainı ciñüçe dip atadı.


text:
İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinicat AQŞ prezidentı George Bushqa yullağan xatınıñ İran xalqı qaraşların çağıldıruı turında belderde.
"Bu xatta bez kütärgän närsälär – xalqıbız kütärergä telägän närsälär. Bu alarnıñ küñelen borçığan närsälär. Bu alarnıñ qaraşı, fikerläre häm aşınıçı. İran xalqı dönya problemaların şulay kürä, keşelek dönyası problemaların çişüne şulay kürä" dide Äxämädinicat.
Äxmädinicatnıñ Bushqa kiçä yullağan bu xatınıñ eçtälege cämäğätçelekkä äle iğlan itelmäde. Ul könbatış ısulındağı liberalizmnı häm demokratiäne uñışsızlıq dip ğäyepli digän xäbär buldı. Xatnı küzdän kiçergän Associated Press agentlığı xatta şulay uq AQŞnıñ İzrail'ne yaqlawı häm Ğiraqqa bärep kerüe dä ğäyeplänä dielä. Anda İrannıñ atom programması mäs'äläse bik az telgä alına dielä.
AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice bu xatta ber yaña närsä dä yuq dide.


text: Haag. Ülemenä ber kön qalğanda, comğa könne elekke yugoslav prezidentı Slobodan Miloşeviç Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrovqa xat yazıp, anda üzenä törmädä yalğış darular birügä zarlanğan. Quldan yazılğan şul xatnıñ nösxäsen bügen Haagtağı xäbärçelärgä Miloşeviçneñ xoquqçısı Zdenko Tomanoviç kürsätte. Ul arada Xalıqara mäxkämä prokurorı Carla del Ponte, Miloşeviç totqında çaqta ağulana alğan digän imeş-mimeşlärne kire qaqtı, anıñ üzenä qul sala alu ixtimalı bar dip belderde. Xalıqara mäxkämä, Slobodan Miloşeviçneñ ülem säbäplären tikşerü öçen anıñ mäyeten yarıp tikşerü kürsätmäsen birde. Monıñ näticäläre düşämbegä qarşı töndä yä irtän billgele bulır dip kötelä.


text:
Başqort qorıltayı turında Qazanda närsä uylıylar?
Başqort qorıltayı turında Qazanda närsä uylıylar?
Älbättä, süz barı tik başqortlar turında ğına barmıy. Nigezdä rus telendä barğan älege qorıltayda milli problemalarnı xäl itü turında yaña fikerlär küp yañğıramasa da, däwlätneñ iqtisadi häm sotsial' tarmaqlarnı üsterüe yaxşı tasfirlandı. Qazan cämäğätçelege başqort qorıltayında ğädäti yañğırağan qayber fikerlärneñ çınnan da tormışta küzätelüenä ışanmıy. Äytik, Asaba cirlären başqort millätenä qaldırıp, cir satunı tıyunıñ Rusiädä ğämälgä kerüenä ışanuı awır. Başqortostanğa küçüçe törle millät wäkillären çikläü mömkinlege Tatarstanda küz aldına da kilmi. Sin tatar, şuña kürä Tatarstanğa küç, ä sin – urıs yäki çuaş, yäisä üzbäk, äzerbäycan dip belderü – fantastika bulıp tıyıla. Härxäldä, millät buyınça migratsiäne çikläw Tatarstanğa berqayçan da röxsät itelmäde. Yuğarı mäktäplärgä ayırım millät wäkilläreneñ kvota buyınça alınuı da Tatarstanda fantastikağa oşağan. Ä Başqortostanda bu ğädäti närsä. Ufa aviatsiä institutı rektorı Salawat Kusimovnıñ çığışında Başqort milli elitasın maxsus şartlarda äzerläwgä tänqitçän qaraw, şulay uq şaqqatıra. Dimäk, başqort cämäğätçelege arasında da demokratik, obyektiv fikerne milli ideyädän östenräk quyuçılar bar ikän. Salawat Kusimov kvota buyınça maqsatçan programma belän yuğarı mäktäpkä alınuçı başqort yäşläreneñ üzläre yäşägän töbäklärgä qaytmaw oçraqlaru turında da äytte. Salawat Kusimov äytüençä, başqort yäşlären maxsus l'gota belän uqırğa alu kiläçäktä dä däwam ittereläçäk. Tik monı aqıllıraq itep, tikşerep oyıştırırğa kiräk ikän. Äytkänemçä, tatar yäşläre mondıy östenleklär turında küptän xıyallana.


text:
Mintimer Şäymiev Mendelevskida bulıp qayttı
Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymievneñ Mendeleewski rayonına eşlekle säfär belän barıp qayttı. Anda ul Mendeleewski üzäk rayon xastaxanäseneñ yoğışlı awırular bülegen açuda qatnaştı. Üzäk xastaxanägä rayon häm şähärneñ 3400 keşesenä xezmät kürsätä. Yaña tözelgän yoğışlı awırular bülege – 19 urınlı. Tatarstan däwläte başlığı xastaxanäneñ yoğışlı awırular bülegenä barlıq tör awırularğa da tiz arada döres diagnoz quyu mömkinlege birä torğan zamança diagnostik apparatura büläk itte. Mondıy cihaz respublikada äle berençe genä häm ul kiläçäktä respublikanıñ barlıq rayon xastaxanälärenä quyılaçaq ikän. Töştän soñ Mintimer Şäymiev munitsipal' rayonnıñ xucalıq citäkçelege häm cirle idärä başlıqları belän oçraştı.


text:
Asarbaqtar Berźäm Räsäyźe qotqara
Boyondoroqhoź sotsioloğik tikşereüźär üźäge firqälärźeñ abruyın bildäläne. Feker beleşeüźä qatnaşıusılarğa ägär źä haylauźar irtägä bulha, qayhı firqä ösön tauış birer ineñ tigän horau birelde. Unda qatnaşıusılarźıñ 72,3 protsentı Berźäm Räsäy ösön, döröśöräge Vladimir Putin tauış birergä äźer bulıuın äytte. 11 protsent tauışqa kommunistar, 5 protsentqa Ğäźel Räsäy iśäp tota ala. Liberal demokratar yaqınsa ike lä tuğıź, uñ köstär ber yarım, başqa firqälär yaqınsa ber protsent tauış yıya ala. Xalıqtıñ 5,8 protsentı qayhı firqä ösön dä tauış birergä haman xäl itmägän. Feker beleşeüźä 3 meñ keşe qatnaşqan. Bıyıl haylauźarźa barlıq qandidattarğa la qarşı tigän yul yuq.
İnternet säxifälärendä Berźäm Räsäyźe asarbaqtar qotqarasaq tigän mäqälä lä elengän. Sönki bıyıl Duma haylauźarın waqıtında Başqortostandıñ barlıq qalalarında la asarbaqtar ösön haylau uçastkaları eşläyäsäk.


text:
Qazan üzägendäge Matbuğat yortı süteläme?
29 may könne min Matbuğat yortına yaqınlaşqan waqıtta, qalın imän ağaçınnan eşlängän öställär töyägän yök maşinası quzğalıp kitte. Elekke yıllardağı kebek bu binağa tız -bız kerep - çığıp yörüçelär dä kürenmi. Nindider ber tınlıq sizelä. Matbuğat yortınıñ “Mädäni comğa” gazetası urnaşqan ikençe qatta da tınlıq. Kemneñ qaya utırğanın ezläp tabam dimä. İşektäge yazular alınğan. Redaksiä xezmätkärläre mine, bernärsä turında da söylisebez kilmi, dip qarşı aldı. Şulay da, baş möxärrir urınbasarı, jurnalist Nurğäli Bulatov Matbuğat yortınnan kitügä mönäsäbättä üz fikerlären citkerergä ölgergän ide inde. Alğa taba sezne qayan tabarğa mömkin bulaçaq soñ, digän sorawğa bolay dip cawap birde.
“İdel-Press”nıñ artında, ul bina suzılıp kitä bit. Tipografiäse dä, ğorpeçat tä, medpunktlar da bar. Qazankağa taba suzıla ul bina. Bez şunda küçäbez. Matbuğatta eşläwçe yazıp utıruçılar öçen köylängän urın tügel ul. Bezgä täqdim itelä torğan urın. Anda äzeräk üzgärtü eşläre başqarılırğa tieş. Menä şunıñ belän suzıla ul. Nurğäli Bulatov Matbuğat yortınnan cät kenä Dekabristlar uramı 2-nçe yorttağı “İdel-Press”nıñ däwamına çığıp kitmäwläreneñ säbäben änä şulay añlattı. Tik şulay da anıñ küñele, Şuşında kire qayta torğan bulsa, bu bik äybät bulır ide. Şähärneñ qıl urtası, dip tözekländerü eşläre başqarılıp, kire şunda uq qaytaruların teli. Çönki, “Mädäni comğa” oyışqan berençe könennän birle, 12 yıl inde, bu binada kön kürgän. Ä menä Matbuğat yortında 1700 kvadrat metr cir biläp torğan häm 65 keşe eşlägän Tatarstan kitap näşriätı küçergä ölgergän inde. Alar xäzer Irınbur traktındağı 20- nçe “A” yortında utıralar ikän.
Keşe buşatqan urın bu. Remont eşlänmägän. Şul kileş kerep utırdıq menä. Küpmeder öleşe arendağa. Bügenge könnärdä mondıy qızu hawa torışında utıra torğan bülmälär tügel inde alar. Bezneñ öçen bik äybät äyber bulmadı inde bu. di, yılına 140 lap isemdä 350 meñ kitap çığaruçı Tatarstan kitap näşriäte mödire Damir Şakirov. Ämma ul Matbuğat yortınıñ beterelüenä bik ük riza tügel ikän.
Menä kitap ime. Cir şarınıñ qaysı ğına noqtasınnan kilsä dä tatar, Qazannıñ üzägenä Matbuğat yortına kilä ide. Tatar kitabı ezläp menä şuşı berençe kibetkä kilä ide. Ä bügen qaya bara. Bügen berse dä alar Irınbur traktına VDNX yanına barmıy. di Damir Şakirov. Bauman uramındağı kitap kibeten belmägän milli canlı tatar siräkter. Anıñ yazmışı niçek bulaçaq soñ? Cawaplılığı çiklängän şirkät “Tatkniga” başlığı El'vira Vilkova äytüençä, Qazan şähärendäge kitap sata torğan başqa noqtalar Baumandağı kitap kibete yöklämäsen büleşäçäk. Ämma bu bina bötenläy betkän ide inde, şähär üzägendä mondıy binanıñ buluına qarağanda bulmawı yaxşıraq, dide ul. Mäğärif kitap näşriyatında “Urın keşene bizämi, keşe urınnı bizi” dip qarşı aldılar. Bu näşriät bügenge köndä Rusiädä iñ zur milli pedagogik näşriät bulıp sanala. Alar yılına 1 million tiraj belän 150 isemdäge kitap çığara. Äle yaña ğına 15 yıllıqların bäyräm itkännär. Oyışqannarınıñ berençe könennän alar Matbuğat yortında. “Bez monnan kitkändä üzebezneñ ruxnı da alıp kitäçäkbez”,- di Mäğärif kitap näşriäteneñ möxärrire Läysän Ğazıymova.
Binanıñ küptännän naçar, yarım cimerek xalättä buluı, kön sayın irtä belän kilgändä bügen tüşäm işelep töşmäsme, yañğır yausa su ütmäsme, dip qurqıp yäşi idek. Şuña kürä bezgä binanı alıştıru, yaña binağa küçüne üzebez söyenep qabul ittek. Orenburg traktında 20-nçe yortlar. Anda uram. Bik matur dip sanıym min. Ağaçlar, tınıçlıq. İcat keşelärenä qoşlar sayrap tora. Yäşellek ğomumän. Üzäk üzäk inde, läkin üzäktä kibetlär, üzäktä küñel açu urınnarı. İrtä belän eşkä kilgändä monda tawış. Bezgä tınıçlıq kiräk. Häm üzäk. Bezgä monda kem genä kermi, ete dä bete dä kerä. Kitap ezläp kilüçelär öçen caysızraq bulır. Ämma kitap yaratqan keşe ul kitapnı qaydan da tabıp ala.
di Mäğärif kitap näşriäte möxärrire Läysän Ğazıymova. Älegä Bauman uramındağı Matbuğat yortında närsä buluı turında räsmi xäbärlär bulmadı. Qayberäwlär ul sütelä ikän, qayberäwlär ul tözekländereläçäk, dip söyli. Bu binağa kilgändä isä, anı 1933-35 yıllarda İdel buyındağı çirkäwlärneñ sütelgän qızıl kirpeçennän tözegän bulğannar.
Nail Alan


text: Ufa. Başqortstan prokurorı Aleksandr Konovalov süzlärenä qarağanda, Blagoveçendağı xällärne tikşerü eşe inde nigezdä tämamlanğan, ğäyepläwlär belderelgän keşelär häm alarnıñ advokatları aldağı könnärdä şuşı cinayät eşe belän tanışa başlayaçaq. Prokuror, cawapqa eçke eşlär xezmätennän 8 keşe, şul isäptän 3 citäkçe dä tartıla, tağın ike xezmätkärneñ eşe ayırım tikşerelä dip belderde. Aleksandr Konovalov şulay uq, comğa könne üzeneñ urınbasarı itep Salawat Kärimovnıñ bilgelänüen xäbär itte. Elek Rusiä baş prokuraturasında ütä möhim eşlärne tikşergän Kärimov yaña urınında düşämbedän başlap eşli başlayaçaq dip xäbär itelä.


text:
İndoneziä politsiäse äytüençä, kiçä Avstraliä ilçelege qarşındağı şartlawnı intihar xöcümçelär başqarğanğa oşağan. Şartlaw näticäsendä 9 İndeneziä keşese hälaq buldı. Politsiä başlığı Suyinto Landung süzlärençä, mäyetneñ öçese şul intihar bulırğa tieş. Binağa quyılğan yäşeren kamera şartlawğa berniçä sekund qala ilçelek qarşına ber miniñ-avtobus kilgänen töşerep alğan.
Avstraliä premier-ministrı John Howard süzlärençä, xöcümne Äl-Qaidä belän bäyle Cemaa İslamiä törkeme başqarğanğa oşağan. 2002nçe yılda Bali utrawında häm Jakartanıñ Mariott qunaqxanäsendä näq şundıy şartlatqıçlar qullanılğan bulğan. Avstraliä räsmiläreneñ, şartlawğa 45 minut qala kisätü bulğan digän xäbären, İndoneziä politsiäse kire qaqtı.


text:
Bügen Äfğanstan başqalasında Amerikan ğaskärlärenä qarşı uram cıyını uzdı. Berniçä yöz äfğan keşese tärtipsezleklärgä, ilneñ suğıştan soñ tözekländerelmäwenä häm xökümättän eş xaqlarınıñ tülänmäwenä qarşılıq belderep uramnarğa çıqtı. Cıyınnı “Fänni Üzäk” häm anıñ citäkçese Möhammäd Siddique oyıştırğan. Qabulda 4 meñ yarımlıq xärbi köçlär Taliban xakimiäte bärep töşerelgännän birle tınıçlıq saqlıy, läkin ilneñ başqa töbäklärendä tärtip yuq. Şulay uq prezident Hamid Qarzai da-ximayaçelärneñ tözekländerü öçen aqçalarnı waqıtında birmägännären beldergän ide.
Amnesty İnternational isemle keşe xoquqları oyışması belgeçe Vienna Colucci, Kubadağı Guantanamo bazasında totılğan barlıq suğış totqınnarı yä xökem iteläçäk yä irekkä çığarılaçaq, dip belderde. Kiçä, Quşma Ştatlar räsmiläre törmädän 20dän artıq keşe çığaçaq, dip beldergän ide. Rusiä, Söğed Ğaräpstan, Şvetsiä, Britaniä häm Paqstan totqında totılğan üz watandaşlarınıñ üzlärenä tapşırıluın teli. Guantanamo törmäsendä barlığı 42 ildän 660qa yaqın keşe totıla.


text:
Qazanda Putin täqdimnärenä qarşı çaralar başlandı
Rusiä prezidentı Vladimir Putin täqdim itkän däwlät tözeleşendäge üzgärtep qorular Tatarstanda qayber cämäğätçelek tarafınnan xuplanmadı häm alay ğına da tügel, rizasızlıq belderep uramnarda säyäsi çaralar uzdıruğa barıp citte. Şimbä könne Qamal isemendäge teatr mäydanı qarşında “CoзидaHиe” ictimaği xäräkäte “Demokratiäne saqlıyq” digän şiğär astında miting uzdırıluı turında xäbär itkän idek. Ällä kön suıq bulğanğa, ällä inde demokratik prinsiplar bigük xalıqnıñ küñel şäriflärenä yaqın bulmağanğa keşe küp tügel ide. 300 läp kenä. Anıñ qarawı, Ayrat Şäripov arqasında ğına torğan “CoзидaHиe” tarafdarları ğına tügel, ä başqa, törle säyäsi qaraşlarda torğan oyışma wäkilläre dä qatnaştı. Kommunistlar partiäse belän milli xäräkät wäkilläre, yä bulmasa, qayçandır suverenlıq ideyäsına qarşı torğan “Corлacиe” törkeme ber taläplär astında tuplanu üze ber säyäsi waqiğa bit. Ä säyäsi taläplär isä “Demokratiäne saqlıyq”, “Tatarstan prezidentın saylawlar bulırğa tieş” digän şiğärlär töbäk citäkçelären xalıq saylarğa, Däwlät Dumasına saylawlar partiälär isemlege belän genä bulmasqa tieş digänne añlata. Robert Sadıyqov, Tatarstan parlamentı deputatı, Kommunistlar fraksiäse, Fändäs Safiullin, elekkege Däwlät Duması deputatı, Zäki Zäynullin- TİÜneñ ber qanatı liderı häm başqa cämäğät eşlekleläreneñ fikerläre şulay urtaq bulıp ürelep bardı.
Şimbä mitingında tatarça çığış yasağan yazuçı Mösäğiyt Xäbibullin, Putinnıñ soñğı täqdimnären Rusiäne yuqqa çığaraçaq, bu Öçençe Rim, Vizantiä imperiäläre çire belän awıru dip söyläde. “Corлacиe” oyışması wäkile, Rusiä konfederatsiä bulırğa tieş dip belderde.
Miting soñında rezolyutsiä qabul itelde. Ayrat Şäripov, bügenge köndä Tatarstanda Putin täqdimnärenä qarşı uram aksiäläre oyıştırğan berdän-ber oyışma-“Sozidanie” liderı şimbä köne miting belän genä tuqtap qalmadı, ä düşämbedä Tatarstan Däwlät Sovetı binası qarşında şul uq taläplär belän piket ütkerde. Anda qatnaşqan 30 lap keşe dä, şulay uq, törle säyäsi oyışmalardan kilgännär ide.
Töbäk citäkçelären saylarğa kiräk, çönki bezneñ saylaw xoquqlarıbız bar. Bezgä bilgelängän keşelär kiräkmi, xalıq saylasın-şunı taläp itäbez. Xalıq durak tügel ul, oşağanın saylar
Bezgä bilgelängän keşelär kiräkmi, xalıq saylasın-şunı taläp itäbez.
Xalıq durak tügel ul, oşağanın saylarPiketta toruçılar yanına deputatlardan şul uq Robert Sadıyqov qına kilde. Ul şimbä mitingıyndagı fikerlären qabatladı.
Berençedän bu Konstitutsiägä qarşı kilä. Bu Konstitutsion perevorot. Prezidentnıñ Konstitutsiädä wäqälätläre yazılğan. Anda açıq äytelgän, närsä eşli ala, närsä yuq. Anda töbäk citäkçelären bilgeli, urınınnan ala digän bernärsä dä yuq. Putin täqdimnäre xalıqnıñ xoquqın tartıp alu bula. Beslanğa anıñ ber qatnaşı da yuq. Piket axırında, Ayrat Şäripov “Azatlıq”qa üzeneñ fikerläre belän urtaqlaştı.
Tawışnı da, rizasızlıqnı da kürsätergä kiräk. Läkin xalıqnıñ az kilüe belän qänäğät tügelmen. Bötenese añlıy, läkin öydä genä utıralar. Xäzer keşe uramnarğa çığarğa tieş. Köräşmäsäñ bernärsägä ireşep bulmıy. Böten cirdä iğlannar yabıştırılğan, TVdan häm radiodan belderülär birelde. Läkin çıqmadılar mäydanğa. Bötenesen persona' çaqırıp bulmıy bit inde. Bötenese demokratiä dip söylilär, ä qaya soñ alar xäzer
Ayrat Şäripov kiläse aksiälär Tatarstan Däwlät sovetı düşämbe könne nindi qarar qabul itügä bäyle dip belderde.Rafis Cämdixan


text:
İran şäriğätkә qayta. Berniçä qaraqnıñ qul-ayağı çabıldı
Zur cinayätlär qıluda ğäyeplängännärne cämäğät qarşında asıp üterülär, qamçılawlar belän tanılğan İran berniçä kön elek şundıy cäza törlären tağın da arttırdı - ilneñ könyaq-könçığışındağı wilayätlärneñ bersendä cinayätçelär bik siräk başqarıla torğan cäzağa, qulların häm ayaqların çabuğa xökem itelde. Üzen räsmi töstä islam respublikası dip atağan İran öçen dä bu şaqtıy siräk, qarşılıqlı ber waqiğä bulıp tora.
İran studentlarınıñ mäğlümät agentlığı, doktorlar qarawında xökem itelgän härkemneñ uñ qulı häm sul ayağı çabıldı, dip xäbär itä. İranda taralğan häm islamça yäşäw räweşenä bäylängän ğädät şundıy ki, uñ qul berençe citdi cinayät öçen, ä sul ayaq isä ikençe şundıy ğämäl öçen kiselä.
İslam respublikası bularaq İranda qulayaq çabular qanuni ber cäza bulıp tora, ämma soñğı yıllarda anıñ ğämälgä quyıluı turında xäbärlär yuq ide. Xäzer dä bilgele tügel - Zahidandağı waqiğä bar il buylap yaña ber küreneş taraluın añlatamı, ällä inde ayırım ber töbäktä bulğan çığarma ğına bulıp toramı?
Xalıqara xoquq yaqlaw oyışmaları keşelärne alarnıñ äğzaların çabu belän cäzalawnı küptännän ğäyepläp kilä. Amnesty İnternational, misal öçen, monı qansız, bäğersez dip atıy, häm bu yustitsiäneñ üzeneñ ğarip buluın, qul-ayaqları çabılğanın kürsätä, di.
İranda keşe xoquqların yaqlaw ligası başlığı Ğäbdelkärim Lahici, mondıy cäzalar keşene cäfalawğa kerä häm alar cäza birüneñ qanuni forması tügel, digän fikerdä:
"Qullarnı çabu, qamçılaw, İrandağı islam qanunnarı nigezendä çığarılğan bar şundıy xökem qararları cäfalaw bulıp tora, ä cäfalaw isä xalıqara kileşülär tarafınnan tıyılğan", di xäzer Parisda yäşäwçe Lahici.
Cinayät qıluda ğäyeplängännärneñ, bigräk tä qaraq wä talawçılarnıñ qulların çabu Yämän, Söğüd Ğäräpstanı, Sudan kebek illärdä, Nigeriäneñ möselman töbäklärendä qanuni ber cäza bulıp tora. Taliban xakimiäte çorında bu Äfğanstanda da ğädäti ber küreneş ide.
Cinayätlärne cäzalawnıñ mondıy törläre äle Möxämmät päyğämbär çorınnan uq kilä, şuña da xäzerge şäriğät xäkimnäre ul çaqtağı, yäğni yaqınça meñ yarım yıl elek urnaşqan ğädätkä nigezlänüen äytä. Ämma şul çorda ğädäti bulğan küp kenä närsälär xäzer inde bötenläy başqaça qabul itelä, şul isäptän, islam dönyasında da. Şuña da, şäriğättäge qayber normalarnıñ xäzer dä bernindi üzgäreşsez qullanılıp kilüe islamnıñ üz ğilmi dairälärendä dä şik uyata.
Kärim Kamal


text: Washington -- Ülemgä xökem itelgän oçraqta Saddam Xösäyen asıluğa qarağanda, atılunı xubraq kürä. Bu turıda bügen Washington Times gäzite yazıp çıqtı. Gäzit yazuınça, Saddam bu telägen üzeneñ advokatı İssam Ğazzawiğa äytkän. Uzğan ayda Saddam belän oçraşqanda Ğazzawi, amerikan advokatı Ramsey Clark belän, aña ülemgä xökem itelü ixtimalı turında äytkännär. Moña cawap itep Saddam – "Min xärbi citäkçe, min atılunı xubraq küräm" digän. Saddam Xösäyen keşeçelekkä qarşı cinäyät qıluda ğäyeplänä. Anıñ östennän mäxkämä 24 Ğinwarda yañartıla.


text:
Tatarstan mädäniät ministrlığı cawabı
Kiçä Rusiäneñ General' prokuraturası Tatarstan muzeylarındağı eksponatlarnı urlaw oçraqları turında xäbär itte, dip belderä “Kommersant” gazetası. Gazeta xäbär itüençä Baş prokuratura Tatarstan respublikasınıñ mädäniät ministrlığına eksponatlarnı urlawğa kitergän saqlaw tärtipläreneñ bozıluı turındağı tikşerü näticäläre cibärgän. Ayırım alğanda bu dokumentta küp muzeylarda xäwef xäbär itüçe caylanmanıñ bulmawı, muzey mödirläre belän mölkät tapşıru kileşülär tözelmäwe turında da äytelä dielä.
Gazeta Rusiä Baş prokuraturası birgän mäğlümatlarğa tayanıp, uzğan yıl axırında Leninogorskidağı kraynı öyränü muzeyında tözekländerü eşläre waqıtında KGB ofitserı kortigı, Ätnä rayonındağı Sibğät Xäkim muzeyınnan şağir cıyğan borınğı äyberlärneñ häm znaçoklar kolleksiäseneñ urlanuın da xäbär itä.
Ğinwar ayında Baş prokuratura ütkärgän tikşerü waqıtında qayber muzeylardağı eksponatlarnıñ isäpkä alınmawı häm saqlaw tärtipläre bozılu urında da äytep uzıla. Mondıy oçraqlar bulğan muzey mödirläreneñ berse dä cawaplılıqqa tartılmağan. Kommersant ministrlıqnı räsmi cawap belän çıqmawda ğäyepläde.
Bügen Tatarstan mädäniät ministrlığınıñ muzey programmaları, muzey fondları monitoringı häm mädäni turizm bülege mödire başlığı Liliä Sattarova añlatmalar birde.
Bu ğäyepläwlärgä bilgelängän waqıt qısalarında räsmi cawap bireläçäk. Tatarstan prokuraturasına da räsmi cawap bireläçäk. Liliä Sattarova, äytüençä bügenge köndä muzey fondları aldında zur eş tora. Bu ğäyepläwlär dä ber yaqlı ğına tügel. Misal öçen, tärtip bozular bulğan muzeylarnıñ mödirläre cawapqa tartılmağan dip belderü döres tügel, qatı şeltä belderelgännäre dä bar.
Nail Alan


text:
Yewropa Mäxkämäse Rusiäne militsiä cäberläweneñ qorbanına 250 meñ Euro tülärgä xökem itte
Keşe xoquqları buyınça Yevropa Mäxkämäse Rusiäne militsiä tarafınnan cäberlängän GİBDDnıñ elekke xezmätkäre Aleksey Mixeyevkä 250 meñ Yevro tülävgä xökem itte. Keşe xoquqları aktivistları bu qarar Rusiädä eskäncägä qarşı köräş mäsäläsendä ciñü bulıp tora dip belderdelär. Mixeyev ğadellek ezläp Strasburgtağı mäxkämägä möräcäğät itkän berdän ber Rusiä vatandaşı tügel. Rusiädäge xoquq sistemasına ışanıçın yuğaltıp xalıqara mäxkämägä möräcäğät itüçelär sanı arta bara.
"Mäsäläneñ uñışlığı bezgä räsmilär tarafınnan keşeleksez möğämälä häm cäberlävgä duçar bulğannarnıñ xoquqların yaqlarğa mömkin buluın kürsätte. Bu mäsäläne suzğannarnı da cavapqa tartu mömkin bulır digän ömet tudırdı. Bu mäsäläne belä torıp 7 yıl suzıp kilgän tikşerüçelär häm prokuratura älegä cazalandırılmadı."
Mixeyev mäsäläse diqqätne Rusiädä militsiäneñ räximsezlegenä cälep itte. Sadovskayanıñ süzlärneçä, tik ber Tübän Novgorod regionında ğına da soñğı biş yılda militsiä tarafınan cäberlängän, eskäncägä ducar itelgän buluların şikayät itkän 300-dän artıq keşe komitetqa yardäm sorap möräcäğät itkän bulğan. Mixeyev xalıqara mäxkämägä möräcğät itkän berençe Rus vatandaşı bulmasa da, ul eskänçägä qarağan xökem protsesında ciñep çıqqan berençe Rusiä vatandaşı. Rusiä 1996-nçe yılda Yevropa Şurasına kergän buluı säbäple, anıñ yurisdiksiäsendäge mäxkämä qararın ütärgä yäğni 250 meñ Euro tülärgä tieş. Keşe xoquqları buyınça Yevropa Mäxkämäse sekretariatındağı Rusiä advokatı Olga Çernışova Rusiä 1998-nçe yılnıñ 5-nçe mayında Keşe xoquqları buyınça Yevropa Konvensisen raslagannan birle şikayät belderüçelär sanı arttı dip belderde.
"Rusiädän şikayät belderüçelär sanı çınnan da arta bara. 1998-nçe yılnıñ 5-nçe mayı belän 2006-nçe yılnıñ ğinvarı arasında Rusiädän 28 meñ şikayät kilde. 2004-nçe yılda mäxkämägä kilgän barlıq şikaytlärneñ 20 protsentı Rusiädän."
Xalıqara Mäxkämä şikayätlärneñ ber öleşen genä tikşerä ala. 2005-nçe yılda ul Rusiä vatanaşları şikayätläreneñ 83-en tikşergän bulsa ber yılı elegeräk 15 xökem qararı ğına çığarğan ide. Mäsälän 2004-nçe yılda ul üz vaqıtında media imperiasına iä Vladimer Gusinskiynıñ şikayäten tikşerde. Gusinkiy Rusiä xakimiätlären üzen törmägä yabıp imperiasın satarğa mäcbür itüdä ğäyeplägän ide. Yevropa mäxkämäse anıñ şikayäten urınlı taptı häm Rusiäne aña 88 meñ Euro tülärgä xökem itte.
Färit İdelle, Praga.


text:
Mäskäw fin-uğırlarnı qayğırtuğa ränci
Atna azağında könbatış Seberdäge Xantı-Mansi şähärendä fin-uğır xalıqlarınıñ 5 dönya kongressı uzdı. Nigezdä mädäni xezmättäşlekkä bağışlanğan şuşı olı cıyında säyäsi oçqınnar da çäçräp aldı.
Şuşı olı qunaqlar biregä 5 bötendönya fin-uğır xalıqları kongressında qatnaşırğa kilgän ide. Mäğlüm ki, bar şul xalıqlardan barı tik macarlar, estonnar häm finnar ğına üz bäysez däwlätenä iä häm alar üzlärenä qardäş başqa wağraq fin-uğır xalıqlarına törleçä yardäm itärgä tırışa.
Oçqınnar da näq menä şul däwlätçelek tiräsendä çığıp aldı. Dönyadağı 24 fin-uğır xalqınnan 17-se Rusiädä yäşi. San yağınnan iñ ereläre - karel, muqşı (mordva), ar (udmurt) häm çirmeşlärdä (mari) milli respublika statusı bar, gärçä alar barısı da şul cirlärdä inde azçılıqta qaldı.
Ğomumän, 1989 yılğı canisäp Rusiädä 3.3 million fin-uğır buluın açıqlasa, 2002-dä inde bu sannıñ 2.7 millionğa ğına qaluı bilgele buldı.
Şuşı keçe xalıqlarnı tulısınça çornap alğan urıs moxite tel yağınnan da, ğoref-ğädätlär yağınnan da alarnı yota bara, ä inde azsanlı milli xäräkätlärneñ moña qarşı niçek tä bulsa köräşergä mataşuın federal' xakimiät "ekstremizm" tamğasın tağıp zararsızlandırırğa tırışa.
Mäskäw fin-uğır berlelegen barı tik folklor, cır-biü, kärzin ürü häm agaç sırlawğa ğına qaldırırğa telär ide, Xantı-Mansidağı qorıltay da näq menä şulay başlandı.
Şähärneñ näq üzägendä xalıq ansambelläre tamaşalar kürsätte, här telägän keşe xätta tuqıma tuqıp, milli suvenirlar alıp yörde.
Rusiä räsmiläre monı şunda uq Estoniäneñ Rusiädäge fin-uğır xalıqların ayırılıp çığıp üz däwlätlären qoruğa öndäwe dip bäyäläde, bu prezidentqa layıqlı çığış tügel, dip belderde.
Alay ğına da tügel, soñraq çığış yasağan Konstantin Kosaçev, Dumanıñ tışqı mönäsäbätlär komitetı räise, Estoniädän üç alıp, anı üzendäge urıstelle xalıqnı ezärlekläwdä ğäyepläde.
Kosaçev çığışın tıñlap ta betermi Estoniäneñ räsmi wäkillege, şul isäptän prezident İlves ta, utırışılar zalın taşlap çığıp kitte.
Eston prezidentınıñ şuşı ğämäle Estoniäneñ üzendä tulı yaqlaw qazandı. Andağı säyäsätçelär fikerençä, Rusiä belän Estoniä arasında Xantı-Mansida çıqqan çirattağı oçqınnar Mäskäwneñ haman da igelekle teläkläre bulmawın, säyäsi irekleklär ölkäsendä estonnarğa häm ğomumän fin-uğırlarğa qarata şovinistik ruxta qaluın kürsätte.


text:
Rusiä bügen ğäräp telendä
1 iyündä Rusiäneñ möftilär şurasında ğäräp telendä eşli başlağan «Rusiä äl'- yaum» televidenie kanalın täqdim itü buldı. İärçen telekanalları buyınça eşli torğan bu televidenie tapşıruı berençe märtäbä şuşı yılnıñ 4 mayında efirğa çıqtı. Ul kanal atnağa cide kön efirğa çığa häm könenä 20 säğät'lek tapşırular yasıy. Bu tapşırularda bik küp ğäräp illäre jurnalistları da eşli. Alar arasında Mısır, İordaniä, Ğiraq, Yamen, Mavritaniä, Marokko, Fälästin. Siriä, Sudan , Tunis häm başqa illärneñ curnalistları bar. Alar belän bergä Rusiä jurnalistları da tapşırular alıp baraçaq. Ul tapşırularnı 23 ğäräp ile qarıy ala.. Tapşırularda başlıça Rusiäneñ xalıqara mäs'älälär buyınça totqan urını yaqtırtılaçaq, tapşırunı oyıştıruçılar şulay uq, Rusiä xalqınıñ törle fikerläre dä bu tapşırularda urın alaçaq dip belderä. Möftilär şurasında uzğan «Rusiä äl'- yaum» televidenie tapşıruların täqdim itüdä küp törle illärneñ ilçeläre dä qatnaştı. Mäs'älän üzeneñ çığışında Gäräp illäre Ligası ilçese Cuma äl'- Farcani, bezneñ Rusiä belän mönäsäbätlär yaña tarixi borılış kiçerä dip sanıym. Bezneñ öçen bu tapşırular Rusiäneñ säyäsäten, iqtisatın yaqtırtu belän genä tügel, Rusiädä barlıq xalıqnıñ 10% möselman buluı belän dä qızıqlı. Bu mäğlümatlärne min Rusiä prezidentı Putinnan aldım dide, Ğäräp illäre ligası ilçese Cuma äl Fardcani. Yaña televidenie kanalın täqdim itüdä şulay uq Rawil Gaynetdin. İslam sivilizatsiäse institutı direktorı Säit Kämilov, «Ruisya äl'- yaum» telekanalı direktorı Yevgeniy Sidorov ta çığış yasadı. Bez Yevgeniy Sidorovtan ğäräp illärenä kitkän tapşırularda barı tik uınışlar xaqında ğına söylänäçäkme, ällä inde Rusiädäge möselmannarnıñ da xälläre kürsäteläçäkme. Bu taraftan qayber ezärlekläwlärgä dä urın bar bit, dip soradıq. Ul, älbättä bez üzebezneñ programmalar buyınça uñışlarğa, Rusiäneñ başqa illär belän mönäsäbäte, säyäsätenä küp urın biräçäkbez. Läkin bezdä äle tapşırunı qarawçılar belän elemtä dä caylanğan. Ägär dä bu temağa qızıqsınuçılar bulsa, bez anı da yaqtırtaçaqbız, dide. Bu oçraşuda şulay uq «BT» şirkäte direktorı Vladimir Prusakov, Mäskäwneñ «Monetnıy dvorında» altın Qor'än basıluın äytte. Häm 162 bittän torğan ul Qor'änneñ kürgäzmäse 25 iyündä Mäskäwneñ Puşkin muzeyında kürsäteläçäk dide. Häm Vladimir Prusakov, altın Qor'än - äle sigezençe ğasırda basılğan, Piterburda Şäreq intstitutında saqlanğan berençe Qor'ännän töşerelep basılğan. dip xäbär itte.
Şulay itep, Mäskäwdän gäräp illäre öçen «Rusiä äl'- yaum, yäğni «Rusiä bügen» dip atalğan, 23 ğäräp ile qararı mömkinlege bulğan televidenie tapşıruları eşli başladı.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Äfganstan: Saylawçılarğa ireşü öçen ğädäti bulmağan yul qullanıla
Öç atnadan soñ Äfganstan demokratiä yulında ikençe zur adımın atlayaçaq-parlament häm şura saylawları ütkäreläçäk .Xakimiätlär ğadi xalıqqa ireşü, alarnıñ saylawlarğa qatnaşın qıyulandıru häm protsessnı añlatu öçen ğädäti bulmağan yul sayladı.
Yusufzai(audio)
Bu shownıñ mäqsatı xalıqnı saylawlarnıñ faydası turında yaqtırtu häm öyrätü.Bu show aşa bez xalıqqa kürsätmälär biräbez häm nıq azap kürgän Bamyan xalqınıñ küñlen açarğa tırışabız min anıñ ber öleşe bulğan öçen ğorurlanam
Urtaq Saylaw Şurası potensial saylawçılarğa ireşü öçen radio, televidiniä häm basmalarnı qullana.Ämma ğädättän tış mobil teatır möhim rol uynıy.Universitet studentı Aqbar Xan bu turıda
Xan(audio)
Elek bezneñ xalıq saylawlar turında belmi ide, bu show xalıq öçen bik faydalı , çönki anda saylawlarnıñ närsä buluı äytelä
18.senteberdä äfgannar parlamentnıñ tübän palatasın häm cirle şuralar saylayaçaq.İminlek mäsäläläre borçılu tudıra.Bıyıl köç qullanuda meñnnän artıq keBMO İminlek Şurası Taliban häm başqa ekstremist törkemnärneñ saylawlarnı qomaçalau omtılışların xökem itte.August Äfganstanda torğan NATO xärbiläre 10meñnnän artıq bulaçaq. Annan başqa anda AQŞ citäkçelegendä yaqınça 20meñ soldat bar. Gulam Saxi isemle ğadi afgan keşese saylawlarğa qatnaşırğa qararlı
Saxi(audio)
Bez Äfganstannı tözekländerüdä yardäm itäçäk keşegä tawış birergä telibez.Bez merxämätsez keşegä tawış birmiäçäkbez ,Xalıq naçar tügel ä ğädel çın möselmannı parlament äğzası itep saylarğa tieş.
Bamyanda kämit uynağan aktörlar , xalıq bez äytergä telägän närsäne añlıy,qaitavaz bik uñay dip äytä. färidä xämit


text:
Garmunçılar bäygesenä soñlama
Soñğı könnärdä mädäniät ölkäsendäge yañalıqlar Tatarstannıñ Layış rayonında uzğan garmunçılar bäygesennän yañğıradı. Anda Fäyzulla Tuişev isemendäge bäygeneñ 2nçe turına Tatarstannıñ 5 rayonınnan kilgän 50 garmunçı iñ osta garmunçı isemen yawlar öçen köräşte. Ämma köräş äle 24nçe aprel'gä qädär däwam itäçäk. Çönki ul könne iñ osta garmunçılar, häm iñ yaxşı garmunçılar ansambl'läre Çistay şähärenä cıyılaçaq.Ä bügenge köndä aña äzerlek bara. Ni öçen bäyge Fäyzulla Tuişev isemendä digän sorawğa cawap itep şunı äytäse kilä: 19nçı ğasırnıñ azağında uq tuğan Fäyzulla Tuişev konsert garmunnarında uynaw ostası. Ul konsert eşçänlegen başlap cibärüçe tatar muzıkantlarınıñ berse. İnde 1939nçı yılda Fäyzulla Tuişev Bötensoyuz smotrı lawreatı isemen yawlıy. 1944nçe yıldan Tatarstannıñ xalıq artistı bulğan şäxes.
Ä bu bäygegä kilsäk : jyuri räise KDK professorı Sägit Xäbibullin. Şulay uq bäygene oyıştıruda cawaplı, Respublikanıñ fänni- mädäni üzäge baş belgeçe Färidä İbrahim qızı Kislyakova. Bez anıñ belän äñgämä qordıq. Xäzer şul äñgämäne sezgä täqdim itäbez.
“Konkursnı bez 3 turda alıp barabız. Berençe turı awıllarda , şähärlärdä uzdı. Menä inde ikençe tur däwam itä. İkense turnıñ öçençe zonası Layışta uzdı. Anda Balıq bistäsennän , Piträçtän , Yäzel Üzän şähärennän Tüläçidän kilgän ide 50dän apTыk ğarmunçılar. Garmunçılar ansambl'läre Atabaydan 4 keşe , ä Yäşel Üzännän kilgän garmunçılar ansamblendә 12 keşe uynadı. Öçençe tur 24nçe aprel'dä Çistayda uzaçaq. Uynawçılar arasında kübräk balalar häm olı yäştägelär. Ä urta yäşlärdäge ğarmunçılar bik az ”,- dide. Sez Färidä Kislyakova belän äñgämä tıñladığız. Dimäk, äle Arçada , Yuğarı Oslanda , Qazanda iñ osta garmunçı bäygesendä teläwçelär äle qatnaşa alalar .Çistay şähärendä uzası garmunçılar bäygesenä dä äle ölgerep bula. Anda sezne yaxşı büläklärdän dä bigräk matur bäygene qararğa kilgän tamaşaçı kötä.Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr, Qazan


text:
Omski sänğätkärläreneñ Bolşereçye säyäxäte
2005 yılnıñ yazında başlıq bulıp Viktor Şreyder saylanğannan soñ Omski şähäre tormışında törle yünäleşlärdä qayber uñay üzgäreşlär küzätelä başlandı . Döres küzgä kürengän üzgäreşlär asılda binalarnı, uramnarnı, yullarnı tözekländerü kebek eşlär buldı. Yıl axırında yaña citäkçeneñ iğtibarı ictimaği, şul isäptän milli oyışmalarğa da yünältelde. Noyäber ayında meriya qarşında ictimaği oyışmalarnıñ koordinatsiä şurası tözelep, eşli başladı. 120 keşedän torğan bu şura üzeneñ eşçänlegen 9 törle yünäleştä alıp bara. Uzğan atnada älege şuranıñ kiñäytelgän utırışı bulıp uzdı. Anda şura ägzäläre, qayber cirle mäğlümat çaraları xäbärçeläre, ictimaği häm milli oyışmalar wäkilläre, cämğısı 500 keşe qatnaştı. Utırışnı Viktor Şreydor alıp bardı häm bu oçraşu şuranı täbrik itü kiçäsenä äylände diärgä mömkin. Süz anda asılda şähär citäkçelege belän ictimaği oyışmalar arasında eşlekle bäyläneşlär urnaştıru turında bardı. Koordinatsiä şura sostavına tatar oyışmaları citäkçeläre - şähär milli-mädäni möxtäriäte räise Ğafiä Aleeva häm ölkä möxtäriäte citäkçese Xäkim Sadıykov kertelde. Yaña şuranıñ milli xäräkät üseşenä nindi dä bulsa yärdäme bulırmı, älegä äytüe qıyın.
“Umırzaya” ansamble häwäskärläre uzğan şimbä-yakşämbe könnärendä konsertlar belän Bol''şereç''ye rayonına barıp qayttılar. Yulğa çığu öçen transportnı alarğa “Yenisey” korporatsiäse citäkçese Tamir Alimbaev birde. Ber uñaydan tıñlawçılarğa şunı da citkerergä kiräk, ölkä üseşenä kertkän öleşe öçen Tamir äfändeneñ räseme küptän tügel genä Kirov okrugınıñ “İñ yaxşı keşeläre” digän maqtaw taqtasına kertelde. 2005 yılnı şundıy uq maqtawğa tağın ber millättäşebez layıq buldı. Şähärneñ Üzäk okrugında toraq yortlar kommunal xucalığında slesar'' bulıp eşläwçe Ğalim Möxamadeevneñ räseme dä okrugnıñ maqtaw taqtasına quyıldı.
“Umırzaya” ansambleneñ säfärenä kilgändä, Bol''şereç''ye rayonı Omskidan çağıştırmaça yaqın – 200 çaqrım yıraqlıqta ğına bulsa da, kollektiv soñğı 4-5 yıl eçendä , artistlar siräk bula torğan, ölkä üzägennän 500-600 çaqrım yıraqlıqtağı awıllarda yäşäwçe millättäşlärebezgä tatar mädäniäten citkerüne maqsat itep quyıp, bu rayonda tuqtalıp tormıylar ide. Döres, Bol''şereç''ye rayonında yäşäwçelär tatar mädäniätennän çittä bulmadılar. Rayon üzägendä eşläwçe “Bolğar”, Ülänkül awılınıñ “Yädkär”, “Naza”, “Yäşlek”, Quşkül awılınıñ “Çişmä”, Yälankülneñ “Tamaşa” kollektivları xalıqqa härdaim tatar moñnarın citkerep tordılar.
Üzlärendä konsertlar bulıp torsa da, Ülänkül xalqı, “Konsert belän bezgä dä kilegez” dip, “Umırzaya” kollektivın çaqırıp tordı. Häm menä “Umırzaya” sänğät''kärläre , alarnıñ üteneçlären iskä alıp, Bol''şereç''ye rayonına yul tottılar. İke kön eçendä alar Ülänkül awıl xakimiäte qaramağında bulğan Tosqazan, Qaraqül, Çernalı awıllarında häm Ülänkülneñ üzendä konsertlar quydılar. Oyıştıru eşlärendä alarğa awıl xakimiäte başlığı Zıyätdin Çumarov yärdämgä kilde. Ber uñaydan şunı da äytep ütärgä kiräk, üktäber ayında ölkädä awıl xakimiätläre başlıqların saylawlar uzğan ide. Nämzätlär isemlegenä kertelgän bulsa da, Zıyätdin äfände saylawda uñışqa ireşä almadı, 1-nçe ğinwardan ul eşlärne yaña citäkçegä tapşıraçaq. Forsattan faydalanıp, “Umırzaya” kollektivı belän ul Ülänkül'' xakimiäte qaramağında bulğan awıllarğa barıp, xalıq belän sawbullaşıp qayttı. Başlıq bulıp eşlägändä kürsätkän yärdämnäre öçen räxmätle buluın belderde, citäkçe alışınu - tormışığızğa uñay üzgäreşlär kitersen digän telägen citkerde.
“Umırzaya” ansamble sänğätqärläre dä konsert kürsätü belän genä çiklänmädelär. Alar xalıqqa Omskida tatar aktivistları köçe belän näşer itelä torğan “Tatar dönyası” gazetasın tarattılar, aña buşlaw, yäğni iğänäçe Tamir Alimbaev isäbenä, yazılu da oyıştırdılar. Şulay itep, xalıq “Umırzaya” kollektivı belän oçraşunı bäyräm kebek qabul itsä, tatar gazetasına yazılunı büläk itep qabul itte.
Saniä Mirxaleewa, Omski


text:
21 Fivral – xalıqara Ana tele köne: Rusiäneñ tönyağında tellär ülä bara
Bügen xalıqara ana tele köne. Berläşkän Millätlärneñ UNESCO oyışması bu könne tellär häm mädäniätlär törlelegen üsterü öçen qullana. Dönyadağı 6 meñläp telneñ yartısına yuqqa çığu yanıy. Alar arasında Rusiä xalıqları tellär dä bar. Bu tellärneñ qayberlärendä ni barı berniçä distä keşe söyläşä.
"Tel yuqqa çığa. Tönyaq selpuklar äle telne belä. Ä menä könyaqtağılar, urıslarğa yaqın yäşi, alarnıñ mädäniäten üzläştergän, ürıslaşıp betkän. Ğomümän, bezne härkem üzgärtergä tırışqan" di Vera Tuzakova.
Rusiäneñ tönyğı - Kola yarımutrawınnan alıp Çukotkağa qädär - 40tan artıq cirle xalıq öçen tuğan yaq bulıp tora. Saami, Xantı, Nganasan, Koräk, Tuva-Tocinnar – bu xalıqlar yäşägän cirlär Rusiä Federatsiäseneñ yartısınnan kübrägen alıp tora. Ä menä xalıqlarnıñ sanı kimegännän-kimi. Küçmä tormışlarınnan baş tartıp, şähär-awıllarda utırıp yäşi başlağannan birle. Ber uñaydan telläre dä yuqqa çığa.
Faina Lexanova – evenk xalqı wäkile. Seberneñ 12 töbägendä 36 meñläp evenk qalğan sanala, şularnıñ 4/5-e üz telen belmi. Alay da, başqalar belän çağıştırğanda bez äle bäxetleräk, hiç yuğı telebezne mäktäptä uqıta alabız di ul:
"Äle tağın aleutlar, kereklar bar. Kerekler bötenläy 8 genä can qalğan ide. Küptän tügel ğalimnär urmanda küçmä tormış belän yäşägän kereklar törkemen taptı. Alar üz telendä söyläşä. Aleutlar 150 keşe, alar da üz telendä söyläşmi. Yuqqa çığıp baruçı tellär. Berniçä yıldan alar qalmayaçaq" di Faina Lexanova.
Sovet çorında bu az sanlı xalıqlarnıñ balaların urıs mäktäplärendä uqıtu öçen kiñ külämle program buldırılğan ide. Küplär üz balaların berniçä ayğa internatqa cibärde. Bu balalar urıs telen tiz arada üzläşterde, ämmä üz tellären yuğalttı.
Rodion Sulädziğa – Mäskäwdä urnaşqan Tönyaq xalıqlarğa yärdäm kürsätü üzäge citäkçese – üze dä udege xalqı wäkile, şul uq internat tärbiäsen uzğan, üz telemdä berniçä genä süz beläm di:
"Şulay da bu internat sistemın uñay bäyälim, çönki balalar belem alırğa tieş. Älbättä xäzer, waqıt uzğaç, närsädär qırın bulğanın añlıybız, çönki, balalar ata-anasınnan ayırılğan ide, näticädä tel yuğaldı, läkin bu xäzer genä añlaşıldı" di Rodion Sulädziğa.
Koräk qızı üz telendä cırlıy... Rodion äfände süzlärençä, ägär bu az sanlı xalıqlarnıñ tellären saqlap qalu öçen çaralar kürelmäsä, alar berniçä yıldan yuqqa çığaçaq, di.
Ali Ğilmi


text:
Tatar kongressı delegatsiäse Amerikağa kitte
Tatar kongressı delegatsiäse Amerikağa kitte
Axırda – qayğılı xäbär. Düşämbe irtäsendä Tinçurin teatrı binasında mätäm çarası buldı. Qazan cämäğätçelege, teatr artisları Tinçurin teatrında 20 yılğa yaqın direktor bulıp eşlägän kürenekle şäxes, talantlı artist Robert Äbülmämbätov belän xuşlaştı. Robert Äbülmämbätov ataqlı şçepkinçılar buınnınnan ide. Ul Fatima İl'skayalar belän ber säxnädä yaqtı obrazlar icat itkän, Küçmä teatrnı drama häm komediä teatrı itep yaña däräcägä kütärügä zur öleş kertkän şäxes. Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre Robert Äbülmämbätovnı tatar dönyası yaxşı belä ide. Düşämbe könne anı tuğan cirenä, Irınbur ölkäseneñ Quandıq rayonına alıp kittelär.
Rimzil Wäli


text:
Mintimer Şäymiev Alabuğada gomumrusiä problemaları turında söyläde
Alabuğada isä Mintimer Şäymiev ireşkän uñışları öçen şähär häm YeLAZ citäkçelären maqtap qına qalmadı, gomumrusiä problemaları xaqında kinänep söyläde. Mäsälän, Çeçnyada referendum uzdıruda, Konstitutsiä qabul itüdä Tatarstan prezidentı respublika citäkçelege totqan qiblanıñ döres ikänen rasladı, dip sanıy. Putinnıñ Çeçnya belän kileşü tözü turındağı täqdime dä – bezneñ öçen sallı argument. Ägär Rusiä eçendäge Çeçnya belän kileşü imzalana ikän, Tatarstan nigä çittä qalırğa tieş? Qanun barsı öçen dä ber bulırğa tieş bit. Şulay da, täñgälläşterü säyäsäte älegä Tatarstanğa qarşı däwam itä. Bu xaqta, mäsälän, Rusiä yuğarı mäxkämäseneñ Alabuğa irekle iqtisad zonasın oyıştıru turındağı Tatarstan parlamentınıñ qararın ğämäldän çığaruı açıq söyli. Tatarstan prezidentı mondıy uñışlı eşläp kilgän qanunnarnı kire qağunı tänqitläp uzdı. Çınnan da, formal' teläklärdän çığıp, Rusiä xoquqçıları yış qına söt birä torğan sıyırnı suyarğa ämer birälär. Mäxkämä qararın inqär itep bulmawın añlap bulsa kiräk, Mintimer Şäymiev ömetle investitsiä proyektların qabul itärgä, respublika salımnarınnan azat itärgä digän täqdim yasadı.


text:
Qızılorda oblısı awılşarwaşılığın ärtaraptandırw isin qolğa aldı. Awıl şarwaşılığı basqarmasınıñ basşısı Baqıt Jaxanovtıñ ay`twı boy`ınşa, küriş alqabı azay`tılıp, şarwalar ïnnovacïyalıq swarw texnologïyasın qoldanısqa engizip, egiske erekşe kütimmen qarawda. Sonday`-aq, jem-şöp jäne basqa da awılşarwaşılığı daqıldarınıñ awmağı ulğay`tılwda.
- Ağımdağı jılı şarwalar 781 gektar jerge joñışqa ekti. Munımen qosa, bïday` – 3359, sulı – 148, kartop – 560, kökönis – 170, baqşa önimderi 667 gektar jerge egildi. Egistik köleminiñ 99,7 pay`ızına joğarı surıptı astıq tuqımı egildi,- dedi B.Jaqanov.
Büginde egin jïnaw nawqanı ayaqtalıp, kelesi jılğa joğarı surıptağı 19040 tonna astıq tuqımı jïnaqtaldı. Astıq tuqımın jïnaw jumısı jalğaswda.


text:
Mäskäwdä bäyräm çaraları
Mäskäwdä Ramazan ayına bağışlanğan konsertlar ütkärü inde traditsiägä kerde. İñ kimendä soñğı 10 yılda yıl sayın ütkärelep kilä. Zamanında Renat İbrahimov başlap cibärgän ul tamaşalar zur stadionnarnı cıya ide. Xäzer dä tamaşaçı küp kilä, şunıñ öçen bıyıl Ramazan konsertları Mäskäwdä İzmaylova konsert zalında ike kön däwam itte. Ramazanğa bağışlanğan tamaşa aldınnan, Rusiäneñ möftilär şurası räise, Rusiäneñ Yevropa öleşe dini idäräse räise Rawil xäzrät Gaynetdin, kilgän xalıqnı bäyräm belän qotlağannan soñ, sänğät ostalarına da räxmäten belderde. Şulay uq xalıqqa xezmät itüdä ayırım eşçänlek kürsätkännärgä, Rusiä möselmannarnıñ zur büläge dip, “Ruxi berläşü öçen” digän medal'ne tapşırdı. Medalgä layıq buluçılar arasında cırçı Zöhrä Şärifullina. “Tatarstan” jurnalı redaktorı Rifat Fattaxov, Mäskäwneñ “Yäşlär sänğät üzäge” direktorı Renat Ganiev ta bar ide.
Bu konsertlar aldınnan Rusiänej Yevropa sleşe dini idäräse häm Rusiäneñ möftilär şurası bäyräm uñayınnan küp kenä tanılğan şäxeslärne, bäyräm aşına Metropol' kunakxänäse restoranına çaqırğan ide. Anda kilgän 300 gä yaqın qunaqqa Mäskäw artistları Nailä Fatexova häm “Mädinä” törkeme, Roza Xabibullina häm “Ayqay” cırçıları şulay uq Qazaxstannan kilgän cırçı Roza Rıymbaeva häm Mäskäwneñ çeçen balaları biü törkeme çığış yasadı. Ramazan bäyräme aşına kilgän qunaqlar arasında tanılğan millättäşlär häm mäğärif ministrı Andrey Fursenqo, däwlät duması deputatları Baburin, Cirinovskiy, Aslanbek Aslaxanov, balalar tabibı Roşal', tanılğan artist Sergey Şakurov, yazuçı Genrix Borovik häm küp törle töbäklärdän kilgän möselman din ähelläre belän bergä provaslav din ähelläre dä bar ide.
Tanılğan artist Sergey Şakurov bu oçraşu turında üz fikeren belderergä teläp, bolay dide ”Min bäläkäy çaqta bez yäşägän yortta törle millät keşeläre yäşäde. Bezneñ äti Qayum Tufitul ulı, bik osta auçı ide. Ul audan alıp qaytqan närsälärne äni peşerä ide dä, fatirıbız keçkenä bulğanğa yortqa çığıp tabın qora ide. Barlıq kürşelär dä cıyıla ide bezneñ östäl artına. Menä şulay yäşärgä kiräk, bügenge söyläşülär dä minemçä, şul turıda buldı minemçä”, dide Sergey Şakurov.
Bu oçraşuda säxnädän dä çığış yasağan Cirinovskiy, ğomumän alğanda bolay dide: “Törle dindä yäşäwçelär ber bersen tanırğa, ğöref ğädätlären belergä tieş. Tanış bulmağan närsä genä qurqınıç bulıp toyıla. Doşmanlıqnı buldırmasqa tırışırğa kiräk. Ber berebezgä yaxşılıq belän qararğa kiräk”, dide ul.
Däwlät Duması deputatı şulay disä dä, Bäyräm tamaşaları barğan säğätlärdä Vladimir şähäre mäçetenä höcüm yasaluı da mäğlüm buldı. Bu xaqta mäskäw dini idäräsennän xäbär itälär.
Bıyıl Ramazan ayında ğına Yaroslavl' häm Vladimir mäçetlärenä höcüm yasaldı. Tver' şähärendä zirat taşların cimerdelär.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Eñeü bayramın estondar yämhezläne ti veterandar
Öfönöñ Eñeü parkına yıyılğan veterandar häm başqalar bıyılğı bayramdıñ küñelde kütäreügä qarağanda, küberäk kyeftären bötöröüźe äytte. Sönki bıyıl estondar Sovet haldatı hının küsergäs, nıq auır buldı ti ular. Öfölä yäşägän veteran, ul tıumışı menän Qazandan İlgizär Xäyerov babay oşoğa nıq äseneüen höyläne.
Respublika başlıqtarı qaźna aqsahına säskä halğandı qararğa eñeü parqına xalıq ta baytaq yıyılğaynı. Ular arahınan üźen Diñgeź bürehe tip yörötkän Mansur ağay mäśälän, xäźer yäş bıuında ilhöyärlek toyğoho yuq, bınday xalıqtıñ kiläsäge lä tomanlı tip iśäpläy.


text:
Tatarstanda Rusiä häm xalıqara däräcädäge sport yarışları ütte
Rusiä berençelegenä 54nçe şaxmat yarışları tämamlandı häm Znamenskiylar isemendäge ciñel atletika yarışları ütep kitte. Znamenskiylar memorialı üzeneñ 47 yıllıq tarixında berençe tapqır Qazanda ütkärelde. Ciñel atletikanıñ berniçä töre buyınça ütkärelä torğan bu yarışlarnı «keçe Olimpiada» dip atawçılar da buldı. Älege çara xalıqara däräcädä uzdı. Anda 32 ildän iñ köçle sportçılar qatnaştı. Berençe könne, 8 iyül kiçäsendä Rusiä sportçıları köç sınaşsa, 9nçe iyüldä xalıqara sportçılar yarıştı. Znaminskiylar memorialınıñ berençe könendä sportçılarınnan Natalia Sadova häm İrina Korjanenko Rusiädä häm dönya iñ yaxşı näticä kürsätte. İkençe, xalıqara yarışlar könendä, yaña ğına dönya rekordına ireşkän Gölnara Samitova, ciñä almadı, finişqa 3 nçe genä bulıp kilde.Tatarstanlılardan başqa sportçılar ciñülärgä ireşä almadı. Znamenskiylar memorial yarışları, kiläse yılda da Qazanda ütkäreläçäk. Ciñel Atletika federatsiäse başlığı Valentin Balaxniçev, älege yarışlar Tatarstanğa ozaqqa kilde häm kiläçäktä xalıqara däräcädä ütkärelep, tabış ta kiter, dip ömet belderde. Tatarstan Prezidentı da Znamenskiylar memorialı yarışlarnıñ açıluı tantanasında çığış yasap, ciñel atletika bäygelelärneñ Qazan ütkärelgänen xupladı.
İkençe könne Qazanğa kilgän Rusiä xökümäte başlığı urınbasarı Aleksanr Jukov, Tatarstannıñ dönya däräcäsendäge yarışlarnı ütkärä aluın rasladı. Şimbä kiçäsendä 54nçe Rusiä çempionatında final uyınnar tämamlandı. Älisä Ğällämova uynağanın zur qızıqsınu belän küzätep barğan qazanalırlar, şimbädän birle, qayğığa batqan. Älisä xanım, Rusiä berençelegeneñ final uyınnarında 5nçe urınnı ğına aldı häm 2004 yılnıñ Olimpiadasında qatnaşa almıy. Çönki Rusiäneñ cıyılma komandası aldağı 4 urınnı alğan şaxmatçı xatın-qızlardan ğına tuplanaçaq. Qazan sportçısı Yelena Zayats da, Älisä Ğällämovanı uza almadı, ul 6nçı urını ğına yawladı. Rusiä berençelegeneñ final öleşendä Asterxan qızı Tatyana Kosintseva ciñde. Ul üzeneñ apası Nadejda Kosintseva, Mäskäw Sportçısı Aleksandra Kostenuk, häm Dondağı Rostovtan kilgän Ykaterina Kovalevskyadan da köçleräk bulıp çıqtı. Yarışnıñ yabılu tantanasında qatnaşqan Tatarstan Prezidentı, xäzerge tormışta intellektual uyınnar berençe planğa çığarğa tieş, dip belderde. Ä Qazan şaxmatçılarnıñ ciñelüen, Mintimer Şäymiev qunaqçılıq bilgese itep, qabul itärgä täqdim itte.
Bikä Timerova.


text:
Tatarlarda möselman mäğärif sisteması nindi bulırğa tieş?
Çärşämbe könne Tarix institutında “Tatarlarda möselman dini mäğärif sisteması: tarixı, xäzerge xäle, kiläçäge” digän fänni-ğamäli konferensiä uzdı. Köne buyı däwam itkän konferensiädä ğalimnär, tatar cämäğätçelege, dini oyışma wäkilläre, yäş belgeçlär qatnaştı. Çığışlarda kübräk bügenge köndäge häm inqilabqa qädär bulğan dini uqu yortları, tögälräk äytkändä mädräsälärdäge belem birü sisteması çağıştırıp qaraldı. 19 ğasırda mädräsälär tatar bayları tarafınnan finanslansa, xäzerge köndä dini uqu yortlarınıñ xälläre awır buluı äytelde. Mäsälän “Möxämmädiä” mädräsäseneñ eçke häm tışqı qiäfäte şul qädär fäqir. Qazannıñ 1000 yıllığı uñayınnan obyektlarnı finanslaw programmasına küp obyektlar kertelgän, ä Möxämmädiä mädräsäse isemlektä yuq. Xätta bäyrämgä kiläçäk qunaqlardan oyat dielde konferensiädä. Äytergä kiräk, bu mädräsädä çit töbäklärdän kilep dini belem aluçı millättäşlärebez dä şaqtıy. Alarnıñ kübese qızğanıçqa tuğan telen belmi. Konferensiädä älege tema buyınça da şaqtıy fiker alışular buldı. Ğomumän, dini uqu yortlarında tatar tele az birelä. Bilgele bulğança, 90 yıllar başında dini belem birüçe belgeçlär qıtlığı kilep bastı. Häm kadrlar aşığıç räweştä äzerlänä başladı. Ä sıyfat yağın älläni tikşermädelär. Uqıtuçılarnıñ kübese tatar tele, tatar xalıq traditsiälären belmi. Bu xaqta “Möxämmädiä” mädräsäseneñ uqu eşläre buyınça prorektorı Zölfät Gabdullin
Härber uqıtuçı üzeneñ uqıta torğan fänen yaxşı belergä tieş. Ämma bezneñ dini uqu yortlarındağı uqıtuçılarınıñ küpçelege qızğanıçqa tatar telen, traditsiälärne belmi. Şuña kadrlarnı üzebezneñ mädräsädä tärbiälärgä kiräk.
Konferensiädä şulay uq dini belem alu belän genä alğa kitep bulmaw turında da fikerlär yañğıradı. Ğäräp illäreneñ kübese uqu sisteması täcribäsen Yevropa illärennän aluları äytelde. Alğa kitkän illär belän elemtädä yäşärgä kiräk häm respublikadağı mädräsälär belän genä çiklänmiçä, dönyawi belem alu öçen çit il uqu yortlarına çığıp täcribä alu kiräklegen assızıqladı ğalimnär. Säyäsätçe Räfıyk Möxämmätşin elekke zamannarda mädräsälärdä xätta çit illärdä çıqqan kitaplarnı qullanu tıyılğan buluın bilgeläp uzdı. Bilgele, bügenge köndä dini uqu yortlarında dönyawi fännärgä iğtibar şaqtıy birelä. Mäsälän Rossiä İslam universitetında 3000 säğätneñ 1000 genä dini fännärgä nigezlängän. Monnan tış ğalimnär tağın Mäğärif ministrlığı belän Tatarstan möselmannarı Diniä näzaräteneñ urtaq eşçänlege, dini uqu yortı betergän studentlarnıñ eşkä urnaşu mä’sälälären, dini belem birü programması, däresleklär turında söyläştelär.Landış Xarrasova


text: Haag. Mäğlüm serb millätçese Vojislav Şeşel bügen, Berläşkän Millätlärneñ elekke yugoslav cirlärendäge suğış cinayätlären qarawçı mäxkämäse qarşına bastı häm anda, üzenä qarşı bulğan ğäyepläwlärne kire qağu taläbe belän çıqtı. Älege mäxkämä, Serbiäneñ Radikal’ partiäsen citäklägän Şeşelne, 90-nçe yıllar başında barğan Balkan suğışları waqıtında Bosniädä, Xorvatiädä häm Serbiäneñ Vojvodina ölkäsendä keşeçelekkä qarşı häm xärbi cinayätlär qıluda ğäyepli. Vojislav Şeşel üze teläp düşämbe irtän Belgradtan Haagqa kilde häm anda Xalıqara Mäxkämä qarşına basarğa buldı. Elekke yugoslav prezidentı, xäzerge waqıtta şulay uq Haagta totılğan Slobodan Miloşeviçneñ berektäşe bulğan şuşı serb millätçese üzenä qarşı bar ğäyepläwlärne dä kire qağa häm mäxkämä barışında yaqlawnı üze alıp baraçağın belderä.


text:
Ukrainada bu atna axırında ütäçäk prezident saylawların küzätep baruçı Yewropa Berlege räsmiläre tağın ber märtäbä bu saylawlarnıñ xalıqara demokratik qısalarğa turı kilmäwe turında tänqit belderde.
Berlekneñ Kievtağı ilçeläre bügen jurnalistlar aldında borçılu belderde. Xäzerge waqıtta Berlektä prezidentlıq itüçe Hollandiä wäkile berlekneñ belderüen uqıp işetterde.
Belderüdä yäkşämbe könne ütäçäk tawış birü aldınnan oppozitsion kiñküläm mäğlümät çaraları problemalarğa yulıqtı, häm xökümättän bäysez oyışmalarğa basım yasala dielä.
Yewropa İminlek wä Xezmättäşlek Oyışması da bu saylawlar turında borçılu belderä. Ukraina xökümäte prezident wazıyfasına premyer-ministr Viktor Yanuoviç namzäten açıqtan-açıq yaqlaw säyäsäte alıp bara.
Bu könnärdä Keivta oçraşular ütkärüçe Rusiä prezidentı Vladimir Putin kiçä Rusiägä yöz totuçı Yanukoviç citäkçelegendä Ukraina xökümäteneñ zur uñışlarğa ireşüe turında söyläde.


text:
Haag -- Haagtağı xalıqara tribunal, Bosniä serblarınıñ elekke parlament räise Momçilo Kraişniknı suğış cinäyätlätrendä ğäyepläp 27 yıl törmägä xökem ittte. Bosniä serbları citäkçese Radovan Karadjiçnıñ yaqın tarafdarı bulğan Kraişnik 90nçı yıllar Bosnia suğışı waqıtında serb bulmağan keşelärne, şul isäptän möselmannarnı ezärlekläw, sörü, üterü öçen cawaplı dip tabılğan.
Kraişnik 2001 yılda Pale şähärendä NATO saflarındağı Fransiä xärbiläre tarafınnan totqarlanğan ide. Üze ul ğäyepläwlärne kire qağa.


text:
Ul Qırım yarımutrawındağı ğäskärlärneñ xärbi äzerlege turında Prezident Leonid Kuçma qatnaşlığında ütkän kiñäşmädä wazıyfasınnan kitärgä teläk belderde dielä.
Şkiçenko saqlanu ministrı bulıp 2001-nçe yılnıñ közennän birle eşläde.
Aña qädär eşlägän saqlanu ministrı Ukraina raketası yalğışlıq belän Russiä yulçılar oçqıçın bärep töşergännän soñ wazıyfasınnan kitkän ide.
2 ay elek Kuçma Ukraina xärbi diñgez flotı başlığı Admiral Mixaylo Yejelnı flotnıñ xärbi äzerlege citärlek däräcädä bulmağan öçen wazıyfasınnan aldı.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 05.V.2008
►Qazan Kirmänen qotqarıp bulamı? ►5nçe may nindi bäyräm ul? ►Peterburda “Şüräle” baletın quyarlarmı? ►Amerikadan kilgän büläk yazmışı
►Qazan Kirmänen qotqarıp bulamı?
“Vsemirnıy sledopıt” jurnalı ütkärä torğan Rusiäneñ 7 moğcizası bäygesenä 7 yüldä yomğaq yasala. Qazan Kirmäne berençe cidelekkä ütsä, Rusiäneñ yaña säyäxät yulına keräçäk.
Näq şundıy uq isemdäge “Rusiäneñ 7 moğcizası” dip atalğan tağın ber bäygeneñ ikençe turı tögällände. Xäbär itkän idek, Raifa monastıre da, Qol Şärif Mäçete dä, Söyembikä manarası da citärlek tawış cıya almıyça, bu bäygedän töşep qaldı.
Bügenge köndä Rusiädäge 21 tarixi urın arasında yarış bara. Qol Şärif mäçete häm Blagoveşçenie çirkäwe urnaşqan Qazan Kirmäne bäygedä älegä 11-nçe basqıçta tora. Küptän tügel genä 14 ide. Ministrlıq wäkilläre alğa omtılış tuqtalmas digän ömettä.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►5nçe may nindi bäyräm ul?
7 distä yıl buı Sovet matbuğatı köne bilgeläp ütelsä dä, soñğı 10 yılda ul onıtıldı diärlek. Tatarstan jurnalistları üz könnären - 19 maynı kötep ala
5 may - bolşeviklar häm firqa matbuğatı köne bularaq bilgeläp ütelgän. Tarixi çığanaqlarğa qarağanda, 1912 yılnıñ 5nçe mayında “Pravda” gazetasınıñ berençe sanı çıqqan bulğan, şuña bağışlap, xezmät iälären berençe häm iñ möhim gazetası tiräsendä tuplaw maqsatınnan Sovet matbuğatı köne bilgeläp ütelä başlağan.
Bügen Tatarstanda 5 may – Sovet mabuğatı könen iskä aluçılar bulmadı diärlek. Barı “Yaña ğasır” häm “Tatar radiosı" ğına, şul çordağı 7 may, radio-televidenie xezmätkärläre könen bilgeläp ütärgä cıyına. Bauman uramında üzlären tanıtu çaraların ütkärä.
Başqa gazeta möxärrläre dä, 5 may Sovet matbuğatı köne onıtıla bara, üzebezneñ 19 maynı bäyräm itärgä cıyınabız, dip cawap birde. Jurnalistlarğa bäyle tağın küp sanlı bäyrämnär bar, süz irege, xalıqara qäläm iyäläreneñ teläktäşlek köne, matbuğat irege köne häm başqalar. Aları Tatarstanda ällä ni zurlap ütkärelmi, söñğı andıy kön, 3 may - Böten dönya matbuğat irege köne dä kürenmi genä ütep kitte.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Peterburda “Şüräle” baletın quyarlarmı?
Yäkşämbe könne Qazannıñ Salix Säydäşev isemendäge Zur konsert zalında VII Mäskäw Pasxa festivale qısalarında konsert uzdı.
Monda Mariin teatrınıñ Valeriy Gergiev citäkçelegendäge simfonik orkestrı çığış yasadı. Bu çarada Tatarstan prezidentı Miñtimer Şäymiev, mädäniät ministrı Zilä Wäliewa da qatnaştı. Tamaşada Tatarstan prezidentı Waleriy Gergievqa istälekle büläklär dä tapşırdı.
Ike yaqlı söyläşü näticäsendä Mariin teatrı säxnäsendä Färit Yarullinnıñ “Şüräle” baletı da kürsäteler dip kötelä.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Amerikadan kilgän büläk yazmışı
Rusiä tamojnyası tatar sportçısı bülägen kire qaqqan. Ni öçen?
Firaya Soltanova-Jdanova Aqtanış rayonında tuıp üskän. Törle arağa yögerü buyınça Tatarstannıñ häm Rusiäneñ atqazanğan sport masterı ul. Äle 1996 yılda uq Atlantada olimpiä uyınnarında qatnaşa. Firaya xäzer dä safta - ike atna elek kenä AQŞta marofon yarışında ciñde.
Sporttağı uñışları öçen Firayağa Çallınıñ maqtawlı grajdanı iseme birelä, xakimiat aña fatir büläk itä. İre Viktor belän yılnıñ ber öleşen Amerikada yäşi. Şunnan torıp Çallığa büläk tä cibärgännär. Läkin alarnıñ bülägen Çallı tamojnyası ütkärmi. Menä uzğan yılnıñ oqtyabrennän birle ike arada tartış bara. Amerikadan büläk Gennadiy Panin isemenä kilä. Bu xälgä añlatmanı Azatlıqqa Panin birde:
“Waqıyğa bik kölkele buldı. Uzğan yıl Tatarstanda Xäyriä yılı uzğan ide bit. Firaya Soltanova Çallı başqarma komitetı räise V.Şayxrazievqa räxmät yözennän büläklär cibärde. Annan alda Şayxraziev Firayağa sporttağı uñışları öçen fatir büläk itkän ide. Älege büläk krossovqalarnı Firaya Amerikada üz aqçasına satıp aldı. Alarnı minem arqılı sport mäktäbenä birergä teläde. Min “Çallı” sport mäktäbendä trener bulıp eşlim. Bu 30 par krossovka balalarğa bik kiräk ide. Läkin tovarnı Çallı tamojnyası totqarladı. Bu – kommersia maqsatlarında qullanıla torğan tovar, didelär. Şuşı äyber öçen min poşlina tülärgä tieş buldım. Küpme yörsäm dä, tovardan baş tartırğa täqdim ittelär. Büläkne 200 dollar dip bäyälädelär. Bu ayaq kiemnäre kielgän, pıçraq bulsa, bezneñ ilgä kerer ide. Yaña bulğaç, balalarğa zıyan kiterä, didelär. Törgäkne minnän alğaç, 20 mart könne anı yandırabız, didelär. Miña 1500 sum ştraf saldılar. Yuğıysä, krossovqanıñ sälämätlek öçen zıyanı yuq ide.”
Şulay itep Firayanıñ izge niäten federallar, kürengänçä, däwlätkä qarşı eş bularaq qabul itkän bulıp çığa.


text:
Ğaydel-fitr -- Uraza bäyräme Tatarstanda zur kütärenkelek belän ütkärelde. Respubliqa prezidentı Mintimer Şäymiew Tatarstan möselmannarın Uraza bäyräme belän qotladı. Däwlät Sovetı räise Färit Möxämmätşin respubliqa möselmannarınıñ Diniä näzäräte räise möfti Ğosman İsxaqov aşa şulay uq üz täbriklären Tatarstan möslimnärenä citkerde. Märcäni mäçetendä möfti bäyrämen namazın uqısa, respublikanıñ 1 meñ çaması mäçetendä izge Ramazan aenıñ tämamlanuı häm Uraza bäyräme xörmätenä namaz-doğalar uqıldı. İxlastır, Tatarstanda Uraza bäyräme başqa räsmi tantanalarğa qarağanda küñelleräk, mäğnäleräk ütä.
İrtä tañnan ORT kanalı aşa Ufa mäçetendä möfti Täcetdinneñ rus häm tatar tellärendä söylägän wägäze, gärçä bu çığış säyäsät häm däwlät eşläre belän tığız bäylängän bulsa da, şaqtıy zur qızıqsınu uyattı. Mäskäw mäçetendä Rawil Gaynetdinnıñ namaz uqıp, wäğäz söyläwe küzgä çalınsa da, bu yulı ORT kanalında efirğa çıqqan islam dine yolası, hiçşiksez, istä qalırlıq buldı. Här sekundı öçen zur aqçalar qaera torğan şuşı kanal Täcetdingä yumartlıq kürsätkändä, räsmi xaqimiät qaraşın istä totqandır. Däwlät belän din aerılğan disäñ dä, alar bötenläy ük aerılıp, ber-bersennän waz kiçmägännär äle.
Tatarstan däwlät televideniäse kiçke tarşırularda Uraza bäyräme turında keçkenä reportajlar birsä dä, irtänge namaz häm wäğäz waqıtında tüläwle qotlawlar, yäğni, aerım keşelärgä bağışlanğan populyar cırlar yañğırattı.