text:
Qırımnı işğalden qurtaruv sammiti ne vaqıt olacaq? Rusiye vekilleri olacaqmı ve halqara ortaqolar onıñ keçirilüvine nasıl baqa? Ukraina Qırım mevzusını bütün dünyada aktual tutmaq içün ne yapa? Bu ve diger suallerniñ cevaplarını Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında alıp barıcı Aleksandr Laşçenkonen beraber Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qıdırdı.
– Emine, Ukrainanıñ Qırım meselesinde yapqanları ceetinden 2020 senesine nasıl qıymet kesesiñiz?
Küreşmege devam etemiz ve Qırımnen bağlı fikirlerimizni deñiştirmeymizEmine Ceppar
– Küreşmege devam etemiz ve Qırımnen bağlı fikirlerimizni deñiştirmeymiz. Sanktsiyalar ve siyasiy basqı qala. Birleşken Milletlerde Baş Assambleyanıñ eki mevzulı qararına muvafaqiyetli rey berüv keçirildi – işğal neticesinde askeriyleştirüv ve insan aqlarınıñ bozuluvı. Kelecek 2021 senesi Qırım mevzusını dünya toplulığınıñ daa büyük diqqatı seviyesine çıqaracaq faal fazağa keçemiz. Dekabrniñ 22-nde ilk sefer Zoom-konferentsiya formatında keçirilgen diplomatik müessise reberleriniñ, elçilerniñ, büyük toplaşuvında Ukraina prezidenti kelece yılnıñ prioritetleri arasında «Qırım platforması» teşebbüsini qayd etkeni meni quvandırdı.
– Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba 2021 senesi mayıs ayında bu teşebbüs çerçivesinde birinci halqara sammit olmalı, dep aytqan edi. Kününi ayta bilesiñizmi?
– Biz şimdi bu iş üzerinde çalışamız. Bu sammitni Zoom-konferentsiyası şeklinde degil, bulunıp keçirmek bizim içün pek müim – başqa memleketlerniñ liderleri Kyivge kelmeli. «Qırım platforması» aqqında umumen aytsaq, bu halqara seviyede olacaq koordinatsion-munaqaşa meydançığınıñ açıluvıdır. Bu uzun işniñ maqsadı Rusiye Federatsiyasına basqını quvetleştirmek ve ortaqlarımıznen koordinatsiya yapmaqtır. «Qırım platformasınıñ» bir-birine bağlı bir qaç mustaqil ölçevi olacaq. Eñ yüksek seviyesi – ortaq devletler yolbaşçılarınıñ Kyivdeki sammiti. Onıñ neticesi beyanname imzalanması olmalı, onıñ qarama şeklini endi bitiremiz.
– Bu vesiqada ne olacaq?
Esas maqsad Qırımnı işğalden qurtaruv qala, amma bu maqsadqa irişmek içün taktik adımlarımıznı azırlamalımız. «Qırım platforması» – olardan biridirEmine Ceppar
– Beyanname açıq olacaq, istegen er bir memleket qoşula bile. O, Rusiye Federatsiyasını halqara uquqnı bozğan istilâcı memleket olaraq qayd etip, Qırım ilhaqını qabul etmeme ve Rusiye Federatsiyasına qarşı basqını pekitecek. Hususan, bu vesiqada Qırımnı askeriyleştirüv, insan aqlarını bozuv, qırımtatarlarnı taqip etüvniñ aqibetleri olacaq. Amma beyanname büyük olmaycaq – bu siyasiy vesiqa. Esas maqsad Qırımnı işğalden qurtaruv qala, amma bu maqsadqa irişmek içün taktik adımlarımıznı azırlamalımız. «Qırım platforması» – olardan biridir.
– Kyivde ilân etilgen Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyası işi ne alda?
– Bu strategiyanıñ tış siyaset tedbirlerinen bağlı qısmını daa yazda azırladıq. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki daimiy temsilciligi de öz blokunı azırladı, ve işğalden qurtaruv strategiyasına kirecek bu eki vesiqa Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasına berildi. İş kete. Bu episi – Ukrainanıñ ev işiniñ bir qısmı, planlaştırılğan sammit ve «Qırım sammiti» çerçivesinde Ukrainanıñ diger ğayretleri daa çoq koordinatsiya etilmeli ve sistematik olmalı. Şimdi Ukraina içün eñ esası – Qırım meselesiniñ seviyesini halqara alanda arttıracaq faallik ve teşebbüsler.
– Halqara ortaqlar bu teşebbüslerge ne dey?
– Çoqusı Avropa memleketi, ABD, Kanada ve Türkiye tarafından meraq ve müsbet cevaplar alamız. Al-azırda «Qırım platformasınıñ» bütün ölçevleri ve vazifelerimiznen bağlı mesleatlar keçiremiz. Qayd eteyim ki, başlanğıç seviyesinde bulunamız. Şimdilik iştirakçi memleketlerni bile aytıp olamayım, çünki daa davet etmedik.
– Nasıl tüşünesiñiz: ABD yañı memuriyeti teşebbüsleriñizge qol tutarmı?
ABDniñ 2014 senesi adise-vaqialarına ve Qırım, Donbasta olıp keçkenler meselesinde fikri deñişmeyEmine Ceppar
– Resmiy diplomatiya bir ay ögge sekirip olamay. Yañı memuriyet işke başladımı, bağ quracaqmız. Umumen ABDniñ 2014 senesi adise-vaqialarına ve Qırım, Donbasta olıp keçkenler meselesinde fikri deñişmey. Joseph Biden – ABD tarihında Ukraina, siyasiy ve iqtisadiy sistemalarını, vazifelerimizni bilgen ilk prezidenttir. O, köntekstlerni añlay.
– Kremlniñ şimdiki fikrine baqılsa, Rusiye «Qırım platformasında» bir şekilde iştirak etecekmi, sizce?
Rusiye Federatsiyasını «Qırım platformasına» davet etmek kerek, dep tüşünemiz, suallerimizge cevap bersinEmine Ceppar
– Tış işler nazirliginiñ fikri, nazirniñ birinci muavini olaraq menim fikrim de tam: Rusiye Federatsiyası – er kün Qırımda olğan cinayetlerden mesüliyetli olğan istilâcı memlekettir. Şunıñ içün Rusiye Federatsiyasını «Qırım platformasına» davet etmek kerek, dep tüşünemiz, suallerimizge cevap bersin. Amma resmiy Moskvanıñ Qırım laflarına baqılsa, bugünki künde teşebbüsimizge qoşuluv imkânları pek az. Amma farqlı şeyler ola.
– Rusiyeniñ 2020 senesi Qırımda yapqan areketlerine nasıl qıymet kesesiñiz?
«Massandra» kibi müessiselerniñ hususiyleştirüvi Rusiye cinayetleriniñ devamı olaEmine Ceppar
– Varvar olaraq areket ete – em Ukraina vatandaşlarına, em Ukrainanıñ Qırımdaki medeniy mirasına, em Ukraina mal-mülkine nisbeten. Hususan, «Massandra» kibi müessiselerniñ hususiyleştirüvi Rusiye cinayetleriniñ devamı ola. Bunı ortaqlarımızğa yetkizdik, farqlı meydançıqlarda laf ettik, çeşit mesleatlar formatlarında ayttıq. Böylece, Avropa Birligi ve Ukraina arasındaki soñki meseleatlarda buña ayrıca diqqat ettik. Farqlı esaplavlarğa köre, «Massandra» tahminen 9 biñ gektar topraq qullana, yarısı – bağ-bağçalar. Müessiseni pek ucuzğa alğanlar – tahminen 72 million dollar. Qırımnıñ eñ paalı toprağı aqqında laf kete! Bu Rusiye Federatsiyasınıñ şimdiki reyder siyasetini shema ve qabarcılığınen beraber yahşı köstere. O, Qırımda COVID-19 epidemiyası ile küreş ihtiyaclarını bile qarşılap olamay.
– Bazı ğarbiy iş adamları alâ daa sanktsiyalar altında qalğan Qırımda iş yapmağa tırışa. Ukraina Tış işler nazirligi bu faallikke nasıl cevap bere?
– Qırımdaki qanunsız biznes aqqında bütün malümatnı derc etemiz. Problem şu ki, böyle faallikni toqtatacaq mehanizm er bir memlekette yoq. Bütün şirketler sanktsion cedvellerde yoq. Ukraina elçileri farqlı paytahtlarda yerli kütleviy haber vastalarınıñ diqqatını böyle emsallerge celp ete. Soñki misallerden biri – Coop Himmelb(l)au Avstriya mimarcılıq bürosı aqqında tarihnıñ keniş aydınlatıluvı, saipleri Ukraina qanunlarını bozıp, Qırımnı qanunsız ziyaret etti, amma Ukraina qanunlarını bozuv aqibetleri aqqında olarğa haber etilgen edi. Bu da cemaat fikrini şekillendirüv, çetel siyasetçileri tarafından qıymet kesüv işiniñ bir qısmı,
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


c: text/html

text:
Teşkilât reisi Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Seytumer Nimetullayev oldı, reisdeşi – Qırım baş naziriniñ sabıq muavini Aziz Abdullayev.
Teşkilât Qırım inkişafı programmaları, qanun çıqarıcı ve icra akimiyet organlarına teşebbüs tekliflerini azırlaycaq, Qırım içtimaiy-iqtisadiy inkişafı, şu cümleden qırımtatarlarnı abadanlaştıruv, programmalarını yerine ketirüv ketişatını nezaret etecek.
«Qırımtatarlar Vatanında yaşamalı, planlar, programmalar, temel yanaşma, aşağıdan ses olmasa, bu imkânsızdır. Bizler yaşamağa isteymiz ve mına programmamız aytacaq ses olamız», – dedi Abdullayev.
Teşkilât işiniñ müim yönelişleri topraq, içtimaiy teminlev, mesken, elektrik energiyasınen temin etüv, suv, gaz, emek, sağlıq saqlav, tasil, medeniyet ve sport ola.
Şimdi yañı teşkilât erkânında beş adam bar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye, Qırımnı işğal etip, halqara uquq qaidelerini bozdı, qayd ete Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Bazar künü, avgust 9-da, Dünya tamır halqları Künü munasebeti ile Çubarov Facebookta Rusiye, Qırımnı işğal etip, halqara uquqnıñ er angi qaidesini bozğanı aqta bildire, 2007 senesi sentâbr 13 künü BMT Baş assambleyası tarafından qabul etilgen BMT insan aqları aqta Beyannamesini de, şu cümleden.
«Demek, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi Rusiyeniñ insan aqları esas yerni alğan halqara uquq çerçivesine mecburen qaytarılması ile keçirilecek», – dedi Çubarov.
Bildirilgeni kibi, Ukraina Tış işler nazirliginde deyler ki, Rusiye işğalci akimiyeti endi 70 yıl evelsi sürgünlik faciasını yaşağan qırımtatar halqınıñ temel aqlarını körmemezlikke ura.
Nazirlikte deyler ki, Rusiye Qırımnıñ işğalini toqtatmaq kerek. Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç Boğazında Qara deñizde Ukraina katerlerine qarşı FSB tarafından silâ qullanılğanını ilk sefer izaaatladı.
Radio Svobodanıñ rus hızmeti bildirgenine köre, Putin Ukraina gemileriniñ Qara deñizde zapt etilgenini «Ukrainanıñ şimdiki akimiyeti ve prezidenti Petro Poroşenko tarafından saylavlar ögüne teşkil etilgen provokatsiya» dep adlandırdı.
Bu aqta Rusiye prezidenti noyabrniñ 28-nde Moskvadaki «Rossiya zovet» («Rusiye çağıra» – QA) forumında çıqışta bulunıp ayttı.
Rusiye prezidenti «Poroşenkonıñ reytingi pek alçaq» olğanını ayta.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Amerikanıñ NBC telekanalına bildirdi ki, NATOnıñ bir qaç gemisi Qara deñizge umumiy telükesizlik maqsadınen kirse, Ukrainağa büyük destek kösterilir.
Ukraina Adalet nazirligi FSB tarafından esir alınğan Ukraina askerlerini qorçalamaq içün Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etti.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Noyabrniñ 27-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutılğan 24 Ukraina askerinden 12-sini apiske aldı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Aleksey Navalnıy ve Mihail Hodorkovskiy aytqanlarından soñ, ukrain ve rusiyeli siyasetçiler, mütehassıslar arasında açılğan davada, istilâcı devletniñ terkibinde zapt etken yarımadanıñ saqlav qalmasınıñ esas delili olaraq vatandaşlarnıñ aqqı ilân etildi. Kerçekten de, yarımadanıñ ekseriyeti istemegen alda, Qırımnı nasıl etip qaytarmağa mümkün?
Bu cümleden – aq degen sözge yapılğan hıyanetlik is etile, bu duyğu tek rusiyeli akimiyetke degil de, umumen, cemiyetniñ büyük bir qısımı ve özüni muhalifet kibi tanıtqan şahıslarğa ait. Qırım – işğal etilgen territoriya olsa, mındaki rusiyeli qanunlar çalışmay. Uquq boyunca Qırım – Ukrainanıñ bir qısımı. Ve Qırımda yaşağanlarnıñ, başqa ukrain vatandaşlarınıñ kibi aq-uquqları bar.
Ukrain qanunlarında, territoriyanıñ bölünüvi aqqında iç bir madde yoq, tamam rusiyeli qanunlarında olğanı kibi. Bu sebepten, qırım sakinleri ukrain parlamentine öz deputatlarını saylay bileler, yerli idarecilikni küçleştirmek içün Kiyevnen muzakereler alıp barmaları mümkün, öz akimiyet yolbaşçılarnı saylap, olarğa büyük imkânlar bere bileler – amma, yarımadanıñ taqdirini kendi başına belgilemege aqları yoq.
Halqara uquqında böyle bir misal bar - Aland adaları, bu yerde isveçliler yaşaylar, adalar ise, Finlândiya terkibine kireler. Şu yerde muhtariyet seviyesi o qadar yüksek ki, atta Finlândiya Avropa Birligine kirgende, Aland adaları Birlik azaları olmadılar. Alandnıñ ükümeti isveç tilini desteklep, fin tilinde devlet mekteplerinde ders bermege yasaqladı. Amma, eer aldı Aland – Finlândiyanıñ topraqları sayıla. Finlândiya, fuqare olğanda onıñ topraqları sayıla edi, Finlândiya zengileşken soñ, kene de onıñ topraqları olıp qalmaqta. Ve mesele iqtisadiy muvafaqiyette degil. Mesele – qanunda.
Bazı memleketlerde birlikniñ dağıluvı ve mustaqillik aqqında referendumlarnı keçirmege izin bergen qanunlar bar – misal içün, Büyük Britaniya ve İskoçiya meselesi. Ve bunı yapmağa yasaqlağan memleketler de bar – İspaniya ve Kataloniya misali bar. Kataloniya memurları İspaniya qanunlarına köre faaliyet eteler, çünki qanunsız devletni qurmaqtan saqınalar.
Vladimir Putinniñ sevimli Kosovo misali mında kelişmey, çünki Rusiyeniñ özü Kosovonıñ mustaqilligini tanımadı ve er daim bu halqara qanunlarnıñ bozuluvı, dep saya edi. Amma, Kosovo mustaqillik aqqında referendum keçirdi, albaniyağa qoşulmadı, faqat yerli sakinlerniñ ekseriyeti Albaniyağa qoşulmaqnı arz ete edi, böyle etip, serblerden qurtulmağa istediler.
Kosovonıñ mustaqilligini teminlegen halqara cemaatlıqnıñ bir qısımını, Sırbistan ve Albaniyağa qoşulmayıp, bu yañı devlet ileride Belgrad ve Priştina arasında munasebetlerniñ eyileşüvine ketire bilir, dep tüşüne edi. Amma, men ale daa bu kibi yollarğa qol tutmayım. Başından, Kosovonıñ statusını degil de, Sırbistannıñ özünde deñişmeler keçirip, vatandaşlar şu devlet içinde bulunğan vaqıtta referendumnı yeçirmek kerek ediler.
Çeçenistannıñ vaziyetinde de, men bu kibi fikirde qalam. Rusiye çeçenlerge nisbeten, Sırbistan albanlarğa qarşı davranğanı kibi, areketler yaptı, yani, aman-aman soyqırım aqibetinde akimiyetni qurdı (Qırımda ise, etnik cietinden aqaretsizlikler tek qırımtatarlarğa nisbeten yapıla). Men, Rusiye qanunlarını deñiştirip, onıñ terkibinde bulunğan cumhuriyetlerge referendumlarnı keçirip, öz taqdirini belgilemege teklif etken edim, Rusiye parlamenti ise, neticelerni tasdiqlap, Rusiye Federatsiyası anayasasından olarnı çıqarıp olur edi. Amma, bunıñ yerine rusiyeliliyer daa bir cenkni seçtiler. Men ise, eminim, Rusiyeniñ subyektleriniñ aqqı olmadan, yañı cenkler başlanacaq ve bu devlet dünya haritasından ğayıp olur.
Qırım işğal bitkenden soñ, qanun boyuca statusını deñiştire bile.
Qırımlılar kendi devleti Ukraina qanunlarını deñiştirmesini talap etip olurlar, ve mustakillik aqqında referendumnı keçirmek içün aq qazanırlar.
Tamam bu iş ile Kataloniyanıñ vekilleri oğraşalar, Qırım mustaqilliginiñ tarafdarları tapılsa, olar bu yoldan kete bileler. Amma, bu vaziyette yerli sakinler mustaqillikniñ iqtisadiy ve siyasiy ağırlıqlarını añlap olurlar, müsbet ve menfiy taraflarını körerler. Bu referendumnı keçirmege aq qzansalar, öz reylerini "azat eticilerniñ" avtomatları altında bermezler.
Meni endi, işğal bitken soñ, «boysunmağan» ealiniñ sürgün etmek çağıruvlarda qabaatladılar. Asılında, yarımadanıñ episi vatandaşlarnıñ aqlarını yerine ketirmege çağıram – işğal bitken soñ, kimdir ukrain vatandaşlığını saqlap qalmağa ister, kimdir qomu devletniñ vatandaş olıp qalır. Soñkileri ekige bölünirler, dep tüşünem: kimdir ukrain Qırımda yaşamağa istemez, kimdir yabancı olıp qalır. Ve eki devletniñ ükümetleri olarğa yardım qolunı uzatmaq kerekler.
Rusiye ükümeti onıñ qıtasına köçmege istegenler içün kerekli şaraitler yaratmaq kerek – ne içündir bu fikir «aqiqiy rus vatanperverlerniñ zıtına tiye». Meraqlı şey, olar kerçekten de vatanını o qadar sevmeyip, Krasnoyarsktaki yaşayışnı bir ceza olaraq körelermi? Rusiyeni can yürekten sevgen adam, aqiqaten özüne bir köşe tapar. Rusiyede yaşap, ölmege azır olğan qırımlılarnıñ aytqanları kerçek olsa, olar Rusiye – tek Qırımnıñ yalısı, Soçi ve Tuapse olmağanını añlamaq kerekler. Rusiye – bu Vologda, İrkutsk, Birobican, Yakutsk, Blagoveşçensk… Ve bir çoq şeer ve köyde köçip kelgenlerni quvançnen qabul eterler.
Amma, bazı adamlarnıñ Vatanı – Qırımdır, Rusiyeni olar tek uquqiy bir yatırımcı kibi köreler. Bu noqtada da ,çoq problem körmeyim. Rusiye bu adamlarğa vatandaşlıqnı bergen olsa, olar yaşayışnı qırımda devam ettirmege isteseler, demek Ukrainanen añlaşmaq kerek, «yañı rusiyeliler»niñ ukrain territoriyasında yaşamağa aqqı olması kerek.
Menimce – bir çoq aq berilmeli, tek saylamaq ve saylanmaq aqqından marum etmeli. Belki de, beş yıldan onğa qadar keçici bir müddet belgilep, daimiy sürette yarımadada yaşağan yabancılarğa saylamaq aqqı ile temin etmek mümkün. İşte, bu Qırımnıñ Ukraina terkibinde bulunıvnıñ esas şartı olur.
Körgenimiz kibi, yarımada meselesini tek bir uquqiy imkânlarnen çezmege imkân bar – muzakerelerge keçmek içün, bizim rusiyeli şeriklerimiz içindeki olğan işğalcini söndürip, Vladimir Putinniñ saçmalığından soñ bile, Qırım iç bir yerge ketmegeni ve ale daa Ukraina devleti terkibinde bulunğanını añlamalılar. Bunı añlağan soñ, Qırım ve sakinleriniñ kelecegi aqqında söz yürütmege daa qolay olur.
Vitaliy Portnikov, kiyevli mühbir, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırım «prokuraturası» zapt etilgen topraqlarda qanunsız alda qurulğan inşaatlarnı teşkerecek ola.
Bunı «prokuraturanıñ» matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, bütün Qırımda olğan «narazılıq meydanlarındaki» topraq damartılarınıñ zapt etilmesi boyunca teşkerüvler keçirilecek.
Bazarertesi künü, dekabr 15-te, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, soñki yarım yıl devamında yarımadanıñ «narazılıq meydanlarında» qurulğan inşaatlarnı yıqacaqlar.
«Narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri Qırım akimiyeti topraq meselesinde vatandaşlarnıñ menfaatlarını köz ögüne almağanını bildirgen ediler. Bunı Aqmescit civarındaki Avtogaz ve Strelkovoye massivleriniñ sakinleri ayttılar. Olar Rusiye prezidenti Vladimir Putinge şikâyet ettiler.


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti, dep haber ete Qırım.Aqiqat saytı.
«Siz qırımtatarlarnıñ yüzüne nasıl baqacaqsıñız? Areketleriñiz Rusiyeniñ reabilitatsiyağa oğrağan vatandaşlar aqqında qanunına riayet etilmesidirmi? Rusiye prezidentiniñ avalelerini böyle sürette amelge keçiresiñizmi?»,– dedi o efirde.
«Şimdi efirge çıqmağa imkânımız daa bar, amma bugün tam haberlerni körmezsiñiz. Ümüt etem ki, bugün bu er şey biter. Akimiyet yapqan areketleriniñ farqına barğanını ve halqqa, federal akimiyet olaraq, öz itibarına etken toqatını añlaycağına ümüt besleyim», – dedi Bucurova.
Al-azırda telekanalnıñ efiri acele haberler yayınlarına bölüne.
«Çalışmağa imkânımız olğanına qadar, efirimizge diqqat etiñiz»,– dep ayta Bucurova.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.
Silâlı insanlarnıñ kiyiminde OMON dep yazıla, amma Qırım İçki işler nazirligi bu vaqianı izaatlamay.


text:
Ukraina ükümeti yanındaki «Qırım evi» devlet müessisesi Kyivde «Autonomous» medeniyet merkezini aça. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım evi» Devlet müessisesi tamir işlerinden soñ Ukrainanıñ serbest qısmında vatandaş, cemaat teşkilâtı, icadiy birleşme ve ressamlar içün Qırımnıñ medeniy ayat merkezi olaraq «Autonomous» merkezini aça. Fevral 27-de saat 16:00 «Autonomous» medeniyet merkeziniñ açılışına davet etemiz», – dep aytıla ilânda.
Ziyaretçilerni resim, fotoresim, qırımtatar çalğı aletleri ve qıyafetlerini, «Qara deñiz» mültimedia lokatsiyası ve «Qoralar altında» installâtsiyası, em de Qırım qavesi ve tatlıları bekley, dep bildire matbuat hızmeti.
Kyivdeki medeniyet merkezi Suvorov, 9 soqağında yerleşmekte.
Sentâbr 11-de devlet müessisesi vatandaşlarğa muracaat etip, köçip kelgenler içün binanıñ tamir işlerine yardım etmege rica etken edi. 43 biñ grivna toplanacaq edi.
Ukrainanıñ fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ malümatına köre, fevral 23-ke qadar vaqtınca işğal etilgen Qırım ve arbiy areketler keçirilge Donbasstan Ukrainanıñ diger regionlarına 1 mln 28 biñ 808 insan köçip keldi, şu cümleden, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden – 21 biñ 893 kişi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Washingtonda «Ukrainanıñ azatlıq oğrunda küreşi devam ete» forumında çıqışta bulunıp, Rusiye istilâsına qarşılıq kösterilmesinde AQŞ qoltutuvı ve liderligi ğayet müim olğanını qayd etti. Bunı Ukraina devlet yolbaşçısınıñ resmiy saytı bildire.
«Bu zor zamanlarda Amerikanı küçlü olıp özüne işanmağa çağıram – bütün dünya Amerikağa işanmağa devam etkeni kibi. Pragmatizm eñ müim şey azatlıq olğan qıymetlerni unuttırmasın. Amerikağa alçaq olmağa imkân bermeñiz», – dep ayttı Poroşenko çıqışında.
Prezident qayd etti ki, Ukraina ve AQŞ arasında dialog qaviyleştirilmek kerek, şu cümleden memleketler arasındaki strategik işbirligi, eki taraflı havfsızlıq añlaşmaları tizilecek.
Poroşenko aynı bu çıqışında qayd etti ki, Ukraina eki yıl içinde ordusını tikledi ve «qabarcılıq ile küreş sistemasını tolusınen» tamir etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mart 30-da Amerika Qoşma Ştatlarına iş ziyaretinen keldi. Ukraina prezidenti Washingtondaki nükleer havfsızlığı sammitinde ve «Ukrainanıñ azatlıq oğrunda küreşi» forumında iştirak etecek.
Mart 31-de ve aprel 1-de Washingtonda keçirilecek nükleer havfsızlığı sammitinde 50 devletniñ yolbaşçısı iştirak etecektir. Forumnıñ esas mevzusı – bölüne bilir malzemelerni ekstremistlerden nasıl etip uzaqlaştırmaq mümkün. Rusiye tedbirde iştirak etmek, Washington Moskvanıñ bu adımına «imkânnı qaçıruv» dedi.


text:
Kiyevde noyabr 26-da saat 11.00 Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ binası yanında faaller Qırım siyasiy mahbüsi Aleksandr Kolçenkonıñ doğğan künü munasebetinen aktsiya keçirecekler.
Bu aqqında malümat Facebooktaki mahsus saifede peyda oldı. Tedbir noyabr 26-da 25 yaşını tolduracaq qırımlı Kolçenkoğa qol tutmaq maqsadında teşkil etile.
«Noyabr 26-da faal, Qırım işğaline qarşı narazılıqlarnıñ iştirakçisi Saşa Kolçenkonıñ doğğan künüdir. Yazıq ki, Saşa onı keregi kibi qayd etip olamaz: yarım yıldan berli o, diger «qırımlı mahbüsler» ile Rusiyeniñ «Lefortovo» SİZOsında terrorizm areketlerinde sebepsiz qaabaatlanıp buluna. Bu künü onıñ dostları ve bu vaziyetni adaletsiz olaraq tanığan insanlar Kiyevde TİN binası yanında toplaşıp, Saşanı tebrikleycek ve memurlardan o da Kiyevde Doğğan künniñ qayd etilmesine qoşulması içün Ukraina neler yapqanını soraycaq», – aytıla beyanatta.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanılarına köre, aktsiyada bir de bir teşkilât ya da firqa timsalleri olmaycaq.
Malüm olğanı kibi, noyabr 13-te içtimaiy ağlarda «Qırım siyasiy mahbüsi Aleksandr Kolçenkonı doğğan künü ile hayırla» aktsiyası başladı. Ukraina ve Rusiyeniñ cemaat faalleri Qırım işğaline qarşı ötkerilgen aktsiyalarnıñ iştirakçisi Aleksandr Kolçenkoğa hayırlav sözlerini yollamağa teklif ettiler.
Qırımda faşizmge qarşı küreşken içtimaiy faal Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Aqmescitte apske alınğan edi. Onı Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına yolladılar.
FSB taqiqatçıları onı, ve Qırımnıñ daa üç sakinini, şu cümleden ukrain rejissöri Oleg Sentsovnı, terroristik areketler, terakt azırlanması ve silânı qanunsız qullanuvda qabaatlaylar. Bu sene oktâbr ayında onıñ apiste tutuv müddeti 2015 senesi yanvar 16-na qadar arttırıldı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yanvar 11-de Paristeki facialı adiselerge bağışlanğan numayışta iştirak etmege niyetlene.
Bunı o Facebook saifesinde bildirdi.
«Bazar künü Pariste Frenkistan halqı ve Prezidenti Fransua Olland ile Birlik yürüşinde iştirak etecem. Terrorizmge «yoq» aytayıq, «ebet» – azatlıq ve demokratiyağa», – dep yazdı Poroşenko.
«RBK-Ukraina» neşiri bildire ki, tedbir davetnamesini Frenkistan prezidenti Twitterde yerleştirdi.
Bundan ğayrı, terrorizmge qarşı yürüşte Almaniya kantsleri Angela Merkel, Avropa komissiyasınıñ yolbaşçısı Jan-Klod Yünker, Avropa parlamentiniñ yolbaşçısı Martin Şülts, Avropa birliginiñ tış siyaset ve havfsızlıq yuqarı vekili Federika Mogerini, Büyük Britaniya baş naziri Devid Kemeron iştirak etecekler.
Ç arşenbe künü, yanvar 7-de, Charlie Hebdo muarririyetine yapılğan ücüm neticesinde 12 insan öldürildi, 11 kişi yaralandı. Politsiya malümatına köre, şaatlar bildire ki, ücüm etkenler «Allahu akbar» ve «bizler peyğamberimiz içün intiqam alamız», dep qıçıra ediler.
«İslâm devleti» ve diger cihad birleşmeleriniñ tarafdarları saytılarında bildireler ki, ücüm içün mesülietni alalar.
Frenkistannıñ musulman toplulıq liderleri ise ücümni takbih ettiler.
«Charlie Hebdo» satirik mecmuası 2006 senesinde populâr oldı. O vaqıt mecmua Muhammed peyğamberine karikaturalarnı bastırğan edi. Musulman dünyası narazılıq bildirmege başladı.


text:
«Bizde 6 komandan aqqında malümat bar. Olarnıñ bulunuv yeri aqqında malümat tasdıqlanılmadı. Ayrı bir malümatnı seslendirmege istemeyim, çünki bu muzakerelerge menfiy tesir ete bile», – dedi o.
Nazir muavininiñ aytqanına köre, Belbekte taktik aviatsiya 204-ünci brigadasınıñ komandanı Yuliy Mamçur aqqında olğan malümatqa binaen, onı apske aldılar.
Martnıñ 22-de Belbekte aviabazağa ücüm etilgen vaqıtta «Qırımnıñ halq imayesi» temsilcileri ve Rusiye arbiyleri arbiy bölükniñ komandanı Mamçurnı esir ettiler. Birazdan peyda olğan malümatqa köre, Mamçurnı aspke alıp, Aqyarnıñ arbiy apshanesine ketirgenler.
Kefe deñiz piyade askerler batalyonınıñ komandanı Dmıtro Delâtitskiy ve onıñ muavini Rostıslav Lomtevniñ bulunuv yeri belli degil. Rusiyeliler bölükni zapt etken soñ, olarnı andan alıp çıqardılar.


text:
Oktâbr 8-de Kezlevdeki «Han-Cami» yerli din cemiyeti saqat balalarğa hayriye yardım kösterdi.
Bu aqqında Qırım musulmanları diniy merkeziniñ matbuat hızmeti bildire.
Tavriya müftiyatınıñ müftisi Ruslan efendi yardımğa muhtac olğan ve hasta olğan insanlarğa yardım etmek cemaatte eiy munasebetler doğurmasınıñ sebebi ola.
Aktsiya çerçivesinde farqlı millet vekilleri olğan 14 ailege yardım kösterildi. «Han-Cami» din cemiyeti vekilleriniñ fikirince, böyle etip olar yalıñız yardımğa muhtac olğanlarğa yardım etmeycekler, Kezlevde ve umumen yarımadada dinlerara barışıq ve amanlıqnı pekitecekler.
Milletlerara munasebetler boyunca idare mütehassısı İrina Kulâşova qayd etti ki: «Saqat balalar maddiy yardım aldılar, olar içün dua oqudılar» ve olarnıñ «belâ ile tek başına qalmaycaqlarına bir ümüt peyda oldı».
Hatırlatamız, Qırım Müftiyatı Tavriya müftiyatını tanımay ve Kezlevdeki Cuma Caminiñ zapt etilmesinde qabaatlay.


text:
Qırımda aprel 1-den itibaren şeerlerara qatnağan trenlerniñ sayısı arttırıla. Bunı cumaaqşamı künü, mart 26-da, «Qırım demir yolu» devlet müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Elektriçkalarnıñ yolu: Aqmescit – Bağçasaray – Aqmescit, Aqmescit – Ermeni Bazar – Aqmescit, Kezlev – Bağçasaray, Aqmescit – Kefe – Aqmescit, Keriç – Ermeni Bazar – Keriç, Kefe – Keriç – Kefe, Aqmescit – Keriç – Aqmescit.
Bundan ğayrı, №6932 Aqyar – Aqmescit elektrik treni Aqmescit stantsiyasına qadar qatnaycaq, No 6942 Aqmescit – Ostrâkovo Aqmescit yük stantsiyasında toqtaycaq.
Rusiye trenleri lâğu etilgen soñ ve Ukraina ile demir yol alâqaları toqtatılğan soñ yarımadada yalıñız Aqmescit-Moskva treni qaldı, o, Keriçten keçe.


text:
Braun universitetı
Brown universitetı (БpayH yHиBepcиTeTы). AQŞnıñ Rhode Island ştatınıñ Providence şähärendä urnaşqan xosusıy universitet. Brown universitetına nigez 1764 yılda salına. Ul AQŞnıñ yäş buyınça cidençe universitetı, Ürmäle göl ligası äğzası.
TarixYзrәpTү
1763 yılda James Manning isemle Baptist din ähele Rhode Islandqa qolledj oyıştıru öçen cibärelä. 1764 yılnıñ 3 martında qolledj tözü turındağı Ustav qabul itelä. Ustawqa imza quyaçılar arasında John häm Nicholas Brownnar bula. Universitet näq menä alar iseme belän atala da. Ustav nigezendä universitetnıñ Trustı 36 äğzadan torırğa tieş bula. Şulardan yegerme ikese Baptist (Baptist), biş Duslıq (Friends), dürt Congregationalist (Congregationalist), häm bişese Episcop (Episcopalians) çirkäwlärenä qarağa tieş bula. 1765 yılda James Manning, qolledjnıñ berençe prezidentı bularaq bilgelänä.
Brown universitetınıñ dewizı “In deo speramus” (Latinçadan, Allahı Täğälägä ömetlänäbez).
CampusYзrәpTү
Brown Providence şähärendä iñ zur cir biläwçe oyışma. Töp qampusnıñ 143 aqr bilämälerendä 235 bina urnaşqan. Şular arasında AQŞnıñ iñ zur qoloniäl çor qorılmaları tuplanması.
OyışmaYзrәpTү
College häm Mağistr mäktäbe universitetnıñ iñ zur berämleklärennän berse. Monda barlığı 100 dän artıq belgeçlek buyınça belem alıp bula. 2000gä yaqın qurs täqdim itelä. İñ popular belgeçleklär – Biologia, Tarix, Xalıqara mönäsäbätlär.
Watson Xalıqara mönäsäbätlär mäktäbe. Bu mäktäpne AQŞnıñ Sowet berlegendäge elekkege ilçese häm IBM qorporasiäse prezidentı Thomas Watson oyıştıra.
Warren Alpert Medisina mäktäbe. Medisina programması 1811 yılda başlanıp kitä.
KeşelärYзrәpTү
Universitet prezidentları


text:
Keçken künü Qırımda daa bir kişi koronavirustan vefat etti. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi avgustnıñ 12-nde bildire.
Böylece, akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 18 insan koronavirustan vefat etti. Vefat etken hasta aqqında tafsilâtlı malümat yoq.
Müessise malümatına köre, al-azırda COVID-19 sebebinden 1074 insan tibbiy közetüv altında buluna, 289 kişi observatorlarğa alındı.
Keçken künü Qırımda 38 koronavirus hastası qayd etildi.
Umumen, akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 1595 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 82-si çetelden keldi, 112-si qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 1076 insan yahşı oldı. Aqyarda 386 insan koronavirus yuqunçına oğradı, 312 kişi tüzeldi, 11 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye regionlarında «anayasa qurumını yoq etmege areket etecek sistemadan tış muhalifet tarafından yapılacaq devletke qarşı, provokatsion areketleri» ile küreşecek politsiyağa yardımcı olacaq «maydanğa qarşı müfrezeler» şekillendirile. Bunıñ kibi birleşmelerniñ meydanğa ketirilmesinen bağlı haber Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa da yollanıldı.
Bunı «İzvestiya» Rusiye gazetası yaza.
Neşirniñ malümatına binaen, böyle mektüplerni Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov, onıñ Aqyar, Ukrainağa yaqın regionlar ve Rusiyeniñ avropalı qısım vilâyetlerinde işdeşleri aldılar.
Mart 16-da Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy ve siyasiy yardımı ile anayasağa uymağan ve dünyada tanılmağan referendum keçirildi. Öz başına ilân etilgen Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, rey bergenlerniñ 96,77% Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasına qol tuttı. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbasstaki boyeviklerge yardım etmesinde qabaatlay. Moskva ise bunı red ete.


text:
Ukrain boksçusı, qırımlı, 2012 senesi Olimpik çempionı Aleksandr Usik Qırımnı öz evi olaraq saya ve yarımadağa kirişiniñ yasaq etilecegi aqta bir şey eşitmedi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bilmeyim, siz bunı internetten alasıñız, oquysız. Maña bu aqta kimse bir şey aytmadı. Bunı bir yerde eşitmedim. Qırım – evimdir ve evim olacaq. Meni anda seve ve ürmet eteler», – dedi Usik Kiyevde.
Qırım.Aqiqat boksçudan Qırım akimiyeti onı ğalebeleri ile hayırlaymı dep soradı.
«Evge kelgende, elbette ki, klubda meni hayırlaylar, akimiyet ise… Bilmeyim, belki de, hayırlay, amma men bunı eşitmeyim», – dedi Usik.
Bildirilgeni kibi, «Spravedliva Rossiya» firqasınıñ regional bölüginiñ başı Aleksandr Yüryev Qırımğa boksçu Aleksandr Usikke kirişini yasaq etmege teklif etken edi.
Avgust 29 künü Kiyevniñ Sport sarayında Usik-Muller arasında uruş keçirildi. Onıñ arfesinde Aleksandr Usik Kiyevde açıq idmannı keçirdi.


text:
Rusiye şairi Yevgeniy Yevtuşenko 85 yaşında Amerika Qoşma Ştatlarında vefat etti. Bunı Rusiye haber neşirleri şairniñ dostu Mihail Morgulisniñ malümatına esaslanıp bildire.
Yevtuşenkonıñ soñki istegine köre, onı Moskva vilâyetindeki Peredelkino qasabasında defn etecekler.
Yevtuşenko cuma künü, mart 31-de, ağır alda hastahanege alındı.
Şairniñ sağlı problemaları bar edi. 2013 senesi Amerika Qoşma Ştatlarında ayağını qızarıntıdan sebep kesken ediler. Yevtuşenko birden yaramağanı içün icadiy aqşamı keçirilecek Rostov-na-Donu şeerinden alınğan edi. Neticede onı Moskvağa mahsus uçaq ile alıp kettiler. Yanvar başında şair Moskvada icadiy aqşamda çıqışta bulundı.
2015 senesi avgust ayında Yevtuşenko Moskvada kene hastahanege oğradı. Şairniñ yüregi yaramağanından qal pili qoyulğan edi.
Yevtuşenko 1932 senesi iyül 18-de Rusiyeniñ İrkutsk vilâyetiniñ Zima stantsiyasında dünyağa keldi. Yevtuşenkonıñ ilk şiirler kitabı, «Razvedçiki grâduşçego», 1952 senesi dünya yüzüni kördi. O sene SSCB yazıcılar birliginiñ genç azası oldı. 1963 senesi Yevtuşenko İsveç ilimler akademiyasınıñ Nobel edebiyat mukâfatına namzet kösterilgen edi. 1991 senesinden berli şair Amerika Qoşma Ştatlarında yaşap, Rusiyede muntazam sürette çıqışta bulunğan edi.


text:
Qanun «Golos Ukrainı» gazetasınıñ mahsus çıqışında basıldı ve 2014 senesi aprel 27 kününden işlep başladı.
«Ukraina devleti, Qırım Muhtar Cumhuriyeti, territorial cemaatta, şu cümleden Aqyar territorial cemaatı da, devlet organları, yerli idare organları ve diger subyektlerde mülkiyet aqqı, şu cümleden vaqtınca işçğal etilgen territoriyada taşınmaz mülkiyet aqqı saqlanacaq», – dep aytıla qanunda.
Qanunda aytılğanı kibi, er bir şahıs içün, qaçaq statusını ya da diger bir mahsus uquqiy statusınıñ elde etkenine baqmadan, teşkilât, müessise, işhaneler içün vaqtınca işğal etilgen yarımadada mülkiyet aqqı saqlanıla.
Bundan da gayrı, vaqtınca işğal etilgen territoriyada mülkiyet aqqınıñ aluvı ya da toqtatuvı Ukraina qanunlarına köre, vaqtınca işğal etilgen territoriyadan tış keçirile.
Ticariy ve iş qaideleri ayrı qanunda yazılacaqtır.


text:
Tünevin, dekabrniñ 14-nde Eski Qırımda «Qırım marafonı» hayriye cemiyet areketiniñ çerçivesinde esli başlı qırımtatar faaliyetçisi Server Karametovnıñ 10 biñ ruble miqdarındaki cöremesi tölendi. Cöreme tünevin, dekabrniñ 14-nde tölendi, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Kremlniñ kontroli altında bulunğan ilhaq etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi sentâbrniñ 28-nde esli başlı qırımtatar faaliyetçileri Server Karametov ve Yarikul Davlatov üstüne yazılğan cöremelerni değiştirmeyip qaldırdı.
2017 senesi ağustosında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırımnıñ Jeleznodorojnıy rayonı mahkemesi Karametov ve Davlatovğa 10 biñ ruble (4,3 biñ hrivnağa yaqın – QA) miqdarında cöreme tayin etti.
76 yaşlı qırımtatar faaliyetçisi Server Karametov qırımtatar liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygozğa qol tutmaq içün ötkergen bir kişilik miting içün Aqmescitte ağustosnıñ 8-nde yaqalanğan edi. Oña qarşı eki memuriy protokol tizildi. Biri – «bir kişilik mitingler ötkerilmesiniñ tertibini bozuv içün», ekincisi – «polis hadimlerine qarşılıq kösterüv içün».
Ağustosnıñ 9-nda Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayonı mahkemesi oña «polis hadimlerine qarşılıq kösterüv içün» 10 kün memuriy apis cezasını berdi. Karametov ağustosnıñ 19-nda azat etildi.
Ağustosnıñ 14-nde Aqmescitte, daa evel tevqif etilgen esli başlı qırımtatar faaliyetçisi Server Karametovğa qol tutmaq maqsadınen bir kişilik piketler yapıldı. Rusiye telükesizlik hadimleri mitingge çıqqanlarnı yaqalay edi. Olarnıñ arasında Yarikul Davlatov da bar edi.
İyulniñ 31-nde «Qırım birdemligi», yarımadada siyasiy mabüsler ve vatandaş faaliyetçilerine qol tutmaq maqsadınen «Qırım marafonı» adı altında para toplanğanını ilân etti. Tedbir teşkilâtçılarınıñ niyetine köre, «pervasız olmağanlarnıñ birdemligi»ni köstermek içün paralarnı 10 Rusiye rublesi (qararnen 4 hrivna) qıymetinde maden aqçalar ile topladılar.


text:
Krasnodar yaqtan Qırımğa keçirilgen energo köpürniñ «Taman» stantsiya bölügi qurulışına beş yüz adam ve 100 tehnika celp etildi, dep haber etti Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak.
«İşler toqtamayıp ketmekte. Bu stantsiya bölügi eyemaneviy tehnologiya ve yañı aletlerniñ qullanmasınen qurıla. Şimdiki vaqıtta anda 100-den ziyade tehnika, 500 - ge yaqın işçi çalışmaqta», – dep bildirdi jurnalistlerge mart 4 künü Rusiye energetika yolbaçısı.
Onıñ sözlerine binaen, bu kibi stantsiyalar tahminen eki yarım yıl qurıla, amma yañı tehnikanı elde etkenleri içün, işler bir seneden de az vaqıt içinde biter.
Qurucılıq keçken seneniñ iyün ayında başlandı, stantsiya bölüginiñ qullanıp başlanması ise bu sene mayıs ayına belgilendi», – dep qayd etti Novak.
Qırımda 2015 senesiniñ noyabr 22 kününden başlap Ukrainadan elektrik berilmesiniñ toqtatılması sebebinden Fevqulade Vaziyet kirsetilgen. Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüri yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Energo köpürniñ 3 ve 4 ağı kirsetilmesi 2016 senesi mayıs 1 kününe belgilendi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Mart 9 künü Rusiye devlet sanat kitaphanesinde (Moskva ş.) «Fotokameralarınıñ obyettivlerinde Bağçasaray abideleri, 1910-cı seneler» adlı foto-sergi açılacaq. Bunı Kreml nezaretindeki Qırım medeniyet nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildire.
«Foto-sergi Bağçasaray müzeyiniñ 100 yıllığına, onıñ tesisçisi ve birinci müdiri Usein Bodaninskiyniñ 140 yıllığına, Rusiye devlet sanat kitaphanesiniñ 95 ve onıñ tesisçisi Aleksandr Fominniñ 150 yıllığına bağışlanğan leyhanıñ esas vaqıyası olacaq. Sergide Bağçasaray tarih-medeniyet ve arhiologiya müzey-qoruğınıñ fondlarından 50 foto-vesiqa numaiş etilecek», – dep haber ete matbuat hızmeti.
Bu sergi içün Politehnika müzeyi keçken asırnıñ başına ait fotokameralarnı, resim müelifleri ihtimalnen qullanğan alet ve cihazlarını ilk kere taqdim etecek.
Leyha çerçivesinde bir sıra tedbirler ötkerilecegi belgilene: Bağçasaraynıñ qurucılığı ve mimarcılığı aqqında lektsiyalar, qırımtatar edebiyat aqşamları, efsaneviy qaraman Alimniñ obrazına bağışlanğan filmniñ numayışı. 1916 ve 1926 senelerge ait filimlerni Rusiye Devlet Film fondı ve kollektsioner Nizami İbraimov berecekler.
Teşkilâtçılarnıñ bildirgenlerine köreü, sergi 2017 senesi mart 23 kününe qadar ziyaretler içün açıq olacaq.


text:
Tarixi munçanı böten kileş küçerdelär
Batmannıñ Xäsänkäyf ilçäsendäge 1 meñ 500 tonna awırlığındağı Artuklu xamamı (törek munçası) başqa urınğa küçerelde
Batmannıñ Xäsänkäyf ilçäsendäge 1 meñ 500 tonna awırlığındağı Artuklu xamamı (törek munçası) başqa urınğa küçerelde. Ul xäzer şähärneñ yaña mädäni park mäydanında. İske urınında Ilısu böyäse häm gidroêlektr stanśiyäse proyektı tormışqa aşırılaçaq.
Batman vilayäte başlığı Äxmät Däniz beldergänçä, tarixi äsärne küçerü êşläre dön’yağa ürnäk bulırlıq itep başqarıldı. Ul arxitektura häykällären böyä külennän çığarunıñ däwam itäçägen äytte. “Monnan tış tağın 6 äsär küçereläçäk. Xäsänkäyf çınlap ta tarixi yözen saqlayaçaq,”-dide Äxmät Däniz.
Artuklu xamamı 1200nçe yıllarda tözelgän. Anı böten kileş küçerdelär. Bu êş 6 säğat’ 40 minut däwam itte.
Aña qadär böten kileş küçerelgän iñ borınğı qorılma - 540 yıllıq Zäynäl Bäy törbäse ide. 1200 tonnalıq äsärne 2017nçe yılnıñ 12nçe mayında taşıdılar.
Bäyläneşle xäbärlär
Alek Bolduinnıñ qoralı êlek tä atqan
"Rust" fil'mın töşerü barışında operatornıñ ülemennän alda da oxşaş xäl bulğan
Dön'yadağı iñ zur tamaşa tägärmäçe açıldı
Ul küz yawın aluçı tamaşa belän Dubayda qullanılışqa tapşırıldı


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi yolbaşçısınıñ muavini İlmi Umerovnıñ firkine köre, oñıñ «Avropanıñ hatıra ve namus plotformaları» adlı mukâfatnen taqdirlenmesi, qırımtatar halqınıñ yararlıqları tanılması demektir.
Bu aqta o noyabrniñ 13-nde «Ukrinform» informagentliginde jurnalistlernen yapqan körüşüvinde bilidirdi.
Umerov onıñ mukâfatnen taqdirlenüvini «Avropa seviyesinde Ukraina ve qırımtatar halqınıñ problemleri olğanınıñ tanılmasıdır», dep saya.
«Men bellesem, qırımtatarlarınıñ işğal etilgen Qırımdaki pozitsiyası, menim 2017 senesi nominant olmama yardım etkendir. Bu menim, yalıñız menim aqqım degil. Bu bütüm halqımnıñ aqqı», – dey Umerov.
Qırımtatar Milliy Meclisi yolbaşçısınıñ muavini İlmi Umerov noyabrniñ 8-nde Parijde «Kommunizmniñ 100 yıllığı. Tarih ve hatıra» konferentsiyasında esnasında, «Avropanıñ hatıra ve namus plotformaları» adlı mukâfatnen taqdirlendi.
«Avropanıñ hatıra ve namus plotformaları» adlı mukâfatnıñ resmiy saytında haber etilgenine köre, teşkilâtnıñ azaları mukâfatnıñ «totalitarizmge qarşı demokratiya, insan aq-uquqı ve azatlığı, qanun üstünligi oğrunda alıp barğan küreşiniñ tanılması» içün İlmi Umerovke berilmesine rey bergen.
Qırımtatar milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etilip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyaset sebebinden olğanını aytqan edi.
Rusiye akimiyeti İlmi Umerovnen Qırımda mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı azat etip, oktâbrniñ 25-nde Türkiyege teslim etken edi. Ondan soñ Umerov ve Çiygoz Kyivge kelip çıqtılar.
İlmi Umerov Almaniyada ekimlerniñ teşkerüvinden keçip tedaviylengen soñ, Qırımğa barmaq niyetinde olğanını bildirgen edi.


text:
Eski Qırımda qırımtatar faaliniñ anası Zarema Kulametovanı belgisiz tarafqa alıp ketkenler. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa onıñ qızı Riana Kulametova ikâye etip berdi.
Qızınıñ sözlerine köre, anası Eski Qırım parkında ceza olaraq belgilengen 250 saatlıq mecburiy işlerni yapa eken.
“Bir şaat aytqanına köre, beyaz mikroavtobus ve kül tüste bir maşna kelgen, parkta anamnı yanına telükesizlik hadimleri kelip vesiqalarını köstergen ve özüni alıp ketkenler. Onen bağlanıp olamayım. Şimdi men daa evel Eski Qırımda yaşağan evimiz yanına keldim, soqaq qapalı, meni evge kirsetmeyler”, – dep ikâye etti Kulametovanıñ qızı.
Riananıñ sözlerine köre, Zarema daa evel oğlu Giraynen yaşağan evi kirağa berile eken.
Malümat derc etilgen maaldegece rusiyeli telükesizlik hızmetleri olıp keçkenler boyunca bir izaat bermedi.
MEVZUĞA DAİR:Podpolkovnikni depressiyağa soqqanı içün cöreme: Qırım sakini politsiya hadimini aqaretlev içün mahküm etildi
2018 senesi fevral ayında Zarema Kulametova olarnıñ hadimini “aqretlegeni içün”politsiya bölügine çağırılğan edi.
Qabaatlağan tarafnıñ versiyasına köre, Kulametova, onıñ oğlu Giray Kulametov tutulıp alınayatqan künü politsiya hadimini aqaretlegeni içün,sağlığına zarar bergen veayatiy telükege soqqan eken. Tahqiqat versiyasına köre, qabaatlanğan qadınnıñ aqaretlevinden Rusiyeniñ İslâm-Terek (Kirovskoye) rayonı İİN bölügi politsiya yolbaşçısınıñ muavini Andrey Rogojin zarar körgen eken.
2018 senesi aprel ayında İslâm-Terek (Kirovskoye) rayon mahkemesi Kulametova, politsiya hadimini aqaretlevde (Rusiye Cinayet kodeksiniñ 319-ncı maddesi) qabaatlı dep tanıdı. Qadın 250 saat mecburiy cemiyet işlerinde çalışuv ve zarar körgen politsiya hadimine tazminat olaraq 20 biñ ruble (8,3 biñ hrivna) ödevge mahküm etildi.
Zarema Kulametova özüni qabaatlı dep tanımay, onıñ imayecisi mahkeme qararına şikâyet berse de, bir netice alamadı.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan “Hizb ut-Tahrir” ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.


text:
50-den çoq advokat Qara deñizde zapt etilgen Ukraina deñiz askerlerini qorçalamağa azır olğanını bildirdi. Bu aqta advokat Nikolay Polozov Facebookta yazdı.
«Bu dava boyunca çalışmağa istegen advokatlarnıñ cedveli tizilmekte. Namzetlerni em esir tüşken deñizcilerniñ aqrabaları, em cemaat teşkilâtları teklif ete edi. Dava qıyın, qorçalanacaq insanlarnıñ sayısı çoq ve Rusiyede Ukraina mevzusınıñ «zeerliligi» bar olğanı içün namzetler ancaq öz istegi ile cedvelge kirsetildi», – dedi Polozov.
Onıñ qayd etkenine köre, dekabrniñ 4-nde Kyivde zapt etilgen deñizcilerni qorçalaycaq advokatlarnıñ erkânı belgilenecek bir sıra toplaşuvlarnıñ keçirilmesi planlaştırıla.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı. FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı.
Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti. Ukraina telükesizlik hızmeti bildirdi ki, gemilerde Ukraina deñizcilerinen beraber Ukraina telükesizlik hızmetiniñ eki hadimi bar edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen Ukraina deñizcilerini cenk esiri dep tanıdı.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı.
Noyabrniñ 29-nda aqşam zapt etilgen Ukraina deñizcileriniñ Aqmescit SİZOsından çıqarılğanı aqqında belli oldı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Qıbrız Maarif ve medeniyet nazirligi Qırımdan ve Donbassta Ukrainanıñ nezaretinde olmağan yerlerden köçken ailelerniñ balalarnı raatlıqqa qabul etmege azır olğanını bildirdi. Bunı Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Ukraina nazirliginde qayd ettiler ki: «Qıbrız Cumhuriyetiniñ Maarif ve medeniyet naziri Costas Kadis, Ukrainadan vaqıtınce köçken balalarnı, onıñ Nazirligi reberliginde teşkil etilgen yazlıq lagerlerine qabul etmege azır olğanını bildirdi».
Keçken sene Karpatı dağlarında köçkenlerniñ balaları içün hayriye lageri açılğanı aqqında haber etilgen edi.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi yarımadada avgustnıñ 12-nde ve avgustnıñ 13-nde olacaq furtunalı ava aqqında tenbiley.
Qurtarıcılar qırımlı sinoptiklerniñ malümatına esaslana.
«Qırımda suvuq frontal bölüv keçkeninden Qırımda künniñ ekinci yarısında ve avgustnıñ 12-nde kün soñuna qadar, avgustnıñ 13-nde kün devamında bazı yerlerde küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratınen yel esmesi beklenile», – dep aytıla müessise haberinde.
Qayd etilgenine köre, bu vaziyette fevqulâde vaziyet ihtimali yüksek, elektrik naqil ve bağ hatları zarar köre, yaramay qoyulğan büyük ve reklama inşaları yıqıla bile.
Tünevin berilgen malümatqa köre, avgustnıñ 12-14-nde Qırımda fevqulâde yanğın telükesi qalacaq. Şimdi yarımadada hususiy yanğınğa qarşı rejim çalışa.


text:
Aqyar devlet universiteti talebe yetişmemezligi aqqında bildirdi. Şeerniñ eñ büyük AOYU daa evel ajiotaj olğan «İnformatika ve esaplama tehnikası», «Elektronika ve nanoelektronika», «Radiotehnika», «Ciaz sazlama» «Gemiler proyekti ve qurucılığı» zanaatlarına bücette oquycaq talebe toplap olamadı. Er bir zenaatta 3-25 talebelik yer boş qaldı. Abituriyentlerniñ vesiqa berüv müddeti avgustnıñ 21-ne qadar uzatıldı. Avgustnıñ 10-nda Qırım federal universitet denilgen AOYU ilâve talebe almaq istegenini ilân etti, albuki 2017 senesi anda Rusiyeniñ istegen vatandaşı oqumağa kirebile edi.
«Almenda» vatanlaşlıq tasil Merkeziniñ işğal etilgen territoriyalardakilerniñ tasil meseleleri boyunca ukrain eksperti Valentina Potapova Qırım AOYU talebe alınamamasa yarımadanıñ statusı belgilenmegeni sebebinden olğanını bildirmekte.
Qırımnıñ aliy tasil sisteması harabe olmaqta
Valentina Patapova
– 11-nci sınıf mezunlarınıñ sayısı azaldı, çünki ana-babalarnıñ çoqusı Rusiyeden ğayrı iç bir yerde tanılmağan aliy oquv yurtlarınıñ diplomı alınğanını istememekte. Çünki mezunlarnıñ ekseriyeti 10-ncı sınıfqa oqumağa barmadan, muayyen zenaat saibi olmaq maqsadınen tehnikum ve kolejlerge oqumağa kirdiler. 2014 senesi Qırım mekteplerini 15 biñ talebe bitirdi, 2017 ise – 10 biñden de az. Biz alğan malümatqa köre, iç olmağanda olarnıñ 1 biñi esas Ukrainağa oquvğa kirmege ketti, o qadarı ya da ziyadesi – Rusiyege, ondan da ğayrı – sanktsiyalarğa baqmadan Poloniya, Çehiya, Almaniya kibi Avropa aliy oquv yurtlarına kettiler. KFU denilgen AOYU al-azırda 26 biñ talebe oqumaqta, albuki 2014 senesi 36 biñ talebe oquy edi. Qırımnıñ aliy tasil sisteması harabe olmaqta.
Valentina Patapova qayd etkenine köre, Rusiye AOYU Qırımdan kelgenler içün bücet yerlerini qısqartqan, amma alâ daa imtian ve YEGE neticelerine köre qabul etmekte.
Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ rektorı Vladimir Kazarin Ukraina genç qırımlılar içün yapqan küreşini qazandı, dep saya.
Ukraina qırımlı genç nesilni muvafaqiyetnen özüne çekip almaqta
Vladimir Kazarin
– Bizler ilk sefer Qırım sakinleri öz evlâtlarını esas Ukraina mekteplerini bitirmege yollağanlarını közetemiz. Meselâ TMUğa, diger aliy oquv yurtlarına nibseten kirgen qırımlı abituriyent sayısı epsinden yüksek. Olarnıñ arasında hususan esas Ukraina mekteplerinden mezun olğanlarnıñ sayısı daa da ziyade edi. Universitetimizge bağlı kolejge de bayağı bir qırımlı oqumağa kirdi. Bu sebepten KFU paralı zanaat fiyatlarını ziyade arttırdı – rubleden çevirecek olsaq, yıllıq 50 biñ grivnanı teşkil ete. Yaqında bizge Qırım federal universiteti denilgen yerden oquvını devam etmek maqsadınen yarım gruppa bizge avuştı. Men bellesem, Ukraina yarımada sakinleriniñ genç neslini muvafaqiyetnen özüne çekip almaqta.
Vernadskiy adına TDU rektorı Vladimir Kazarin
Fizika-matematika ilimleri namzeti, siyasiy ekspert Olga Kurnosova, Qırım - Rusiyeniñ aliy tasil sistemasında buhran olğanınıñ açıq misalidir, dep ayta.
Rusiyede istidatlı genç mutehassıslarnıñ yolu qapalı – meraqlı yerlerniñ epsine elitanıñ bala ve torunları yerleşip alğan
Olga Kurnosova
– Kerçekten de, Qırım aliy tasil sisteması deşet bir buhran içinde, çünki bunıñ diger sebebi de şudır ki, Rusiyede yapılğanı kibi AOYU yolbaşçıları yuqarıdan tayin etilip başladı. Orta asılardan berli universitetler rektor saylâvında serbest ve ür olğanınen ğururlana ediler, lâkin 21 asırdaki Rusiye – istisna. Bundan ğayrı, qocaman Rusiyede istidatlı genç mutehassıslarnıñ yolu qapalı: meraqlı yerlerniñ epsine elitanıñ bala ve torunları yerleşip alğan. Bularnıñ epsi abituriyentlerniñ çetelge ketmesine sebep ola.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Aprel 23-te işini başlaycaq Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ (AŞPA) baar sessiyasında ilhaq etilgen Qırımdaki insan aqlarınıñ bozuluvları ve Rusiye saylavlarını muzakere etecekler.
Ondan ğayrı, AŞPAda Avropada antisemitizm, islamofobiya ve ksenofobiyanıñ artuv ve İnsan aqlarını qorçalama konventsiyasınıñ mehnizmini deñiştirüv mevzularında munaqaşalar keçecek.
Munasip kün tertibi AŞPAnıñ saytında derc etildi.
Mart 19-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda keçirilgen saylavnıñ neticelerine «sıfır derecesinde» ve «uquqiy neticeleri olmaycaq», dedi.
Ukraina Yuqarı Radası mart 22-de ilhaq etilgen Qırım territoriyasında Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında qarar içün rey berdi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda martnıñ 16-nda, dünya tanımağan «referendum» yılında, Türkiye Tış işler nazirligi Ukraina suvereniteti ve Ukraina topraq bütünligine qol tutıp, al-azırda Rusiye kontroli altında olğan yarımadadaki «vaziyetni tanımaycaq», dep bildirdi.
«Halqara uquqnıñ bozuluvını teşkil etken bu vaziyetni tanımağanımıznı daa bir kere qayd etip, Ukrainanıñ topraq bütünligine ve suverenitetine olğan destegimizni bildiremiz. Böylece, Qırımnıñ aslı unsurlarından olğan qırımtatarlarnıñ telükesizligi ve amanlığınen beraber medeniy kimlikleriniñ qorunmasına bergen emiyetni yañıdan qayd etemiz. Qırımdaki deñişmelerni yaqından közetmege devam etecekmiz», – dep aytıla Türkiye Tış işler nazirliginiñ beyanatında.
Bundan evel ABD ve bir sıra ğarbiy memleket Rusiyeniñ Qırımda yapqanlarını takbih etip, işğalni toqtatmasına çağırdı. Kreml, 2014 senesi Qırımda «referendum» «qanunğa uyğun» şekilde keçirildi, dep bildirdi, Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ise Qırım ve Aqyar «daima Rusiyenen» qalacaq, dep ayttı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi mubarek Ramazan ayı devamında muhtaclarğa berilgen fitir sadaqasınıñ minimal kölemini belgiledi. Onıñ miqdarı 250 rubleni teşkil etti.
Er bir pişkinlik çağına yetken ve nisap miqdarına saip olıp, dinimizce zengin sayılğan musulman özü ve pişkinlik çağına yetmegen qoranta azalarınıñ er biri içün fitir sadaqasını ödemek kerek. Bu onıñ içün vaciptir.
Fitir sadaqası ihtiyac saipleri – fuqareler, yoqsullar, hastalar, öksüz ve yetimlerge berilgen sadaqadır. Onı bayram namazından evel bermek kerek.
Qırım Müftiligi bütün musulmanlarnı vaqıt ile sıñırlı olmayıp, devam etken "Merhametlik" aktsiyası boyunca fitir sadaqalarnı ağır hasta balalarnıñ tedaviylenmesine bermege çağıra.
2009 senesinden başlap, 2019 senesiniñ dekabr ayına qadar "Merhametlik" aktsiyası çerçivesinde 19 milliondan ziyade ruble toplanıldı. Paralarnıñ ekseriyeti ağır hasta balalarnıñ tedaviylenüvine berildi.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye akimiyeti «Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeerniñ içtimaiy-iqtisadiy inkişaf» federal maqsad programmasını 2025 senesine qadar uzattı. İşbu qararnı Rusiye ükümeti tasdıqladı, dep haber ete «RİA Novosti Krım».
Rusiye İqtisadiyat nazirliginiñ malümatına köre, programmanıñ maliye etilüvi 122 milliard rublege arttırıldı.
Rusiye baş nazir muavini Marat Husnullin bildirdi ki, federal maqsad programmasınıñ sermiyası yarımadanı suvnen teminlev, «Tavrida» yolundan Qırımnıñ cenübiy yalısına keçişlerniñ qurucılığı ve rekonstruktsiyası tedbirleriniñ azırlanmasına ve diger maqsadlarğa ketecek.
Rusiye iqtisadiy inkişaf naziriniñ muavini Sergey Nazarovnıñ aytqanına köre, federal maqsad programması uzatıluvınıñ sebeplerinden biri programmağa Qırımnı suvnen temin etüv planınıñ kirsetilüvi oldı.
Hatırlatamız, 2020 senesi Qırımda suv vaziyeti kritik oldı. Avgustnıñ soñundan suv berüv cedvelleri Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazar ve Qarasuvbazar rayonına ve qısmen Aluştağa tesir etti.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv aluvlarınıñ qurucılığı ve quyularnıñ qazılmasına milliardlarnen ruble berdi.
BM Ukraina monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırımnı suvnen temin etüvden tamamen mesüliyetli, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından yarımadağa suv berilüvi tek Qırım işğali bitken soñ yañıdan başlaycaqtır, dep bildire.
Rusiye ükümeti işğal etilgen Qırımnıñ federal maqsad programmasını 2014 senesi avgust ayında tasdıqlağan edi. 2016 senesi noyabr ayında beş yılğa planlaştırılğan masraflar 770 milliard rublege (tahminen 352 milliard ğrıvnâ – QA) arttırıldı.


text:
Xäterliseñme, sin, äle kiçä genä,
Uyandıq bez qışqı yoqıdan.
Yalğannar yurğanın açıp attıq ta bez,
Atladıq tanış tügel yuldan.
Bik kübäw idek bez, kükrägen qağuçı
Barırlar näselle qurqaqlar.
Kübebez tuqtadı, kemnärder sayladı
Aqçalı häm tınıç suqmaqlar.
Kütäreleş çorında uyanıp, inde çigenä başlağan tatarlarnıñ, milli ideallarınnan waz kiçüe turındağı bu cır, äle yaña ğına dönyağa kilgän. Ul bügen efirda berençe tapqır yañğırıy. İlfaq Şihapov häm İlsöyä Bädretdinova icat itkän “ Xäterliseñme?” cırı Aydar Xälimneñ yaña publitsistik çığışına awazdaş.
“Şähri Qazan” gäcitendä (27, 28 aprel' sannar) çıqqan “Tuqaynı yañadan açu. Yegerme berençe ğasırda tatar milläte häm sotsial' ömet” digän mäqäläsendä Aydar Xälim tatar şiğriäteneñ ictimaği missiäsen analizlasa da, avtor ğomumili xäräkätneñ xälen taswirlıy. Tuqaynıñ “Millätçelär” äsäre bügenge uquçını da siskänderep cibärä:
Tatar xalqı! Sin ülärgä mäxküm inde,
Daru ütmäs däräcädä mäsmüm inde;
Tiberçenmä, terelmiseñ, yul östendä
Yatma aunap, üzeñne üzeñ küm inde...
Millätçe bik qurqaq bit ul, sudan qurqa,
Gärçä millät diep awız suın qorta.
Qaysı çaqta küpersä dä tiz şiñä bit
Tege işek aldındağı ata kürkä...
Äle yöz yıl elek G.Tuqay üz milläten uyatırğa teläp, anıñ üz xoquqları, üz azatlığı öçen köräşmäwenä borçılıp yazğan. Xalıqnıñ milli üzañı tübän buluğa açuı kilgän şağir şundıy ayanıçlı yullar icat itkän.
Soñğı siksän yılda tatarnı çeretep ölgergän köräşsezlek şäxessezlek öçen borçılıp, Aydar Xälim şundıy yullar yaza: yazuın belderä: “Tuqaynıñ tatarda buluı belän tatar bäxetle bulsa, Tuqay äle üzeneñ tatarı tarafınnan haman da tieşle däräcädä uqılmawı belän bäxetsez. Tuqayıbız belän milli qurçaq belän soqlanğanday, soqlanıp qına yäşägänbez ikän, ul qaldırğan oluğ icatnı tieşençä uqımağanbız, annan alğan sabaqlarnı üzläştermägänbez”-, di. Häm yazuçı Tuqaynıñ “Maqtanışu”, “Mädräsädän çıqqan şäkertlär ni dilär?”, “Oluğ yubiley mönäsäbäte belän xalıq ömidläre” şiğerlären yañadan uqıp üz-üzebezne yañadan açaçaqbız dip belderä. 100 yıl elek Tuqay millätebez qolağına menä digän sotsial' ömet, yäşärü çatqısı pışıldağan bula.
“1908 yılda yazılğan “Millätçelär” şiğerendä Ğabdulla Tuqay millät terelsen öçen qorban sorıy, ä bügen qorbansızlıq, geroysızlıq- tatar milläteneñ iñ xätär doşmanı. Qorbansızlıqtan qotıla almasaq, kiläçägebez yuq! Räsäy öçen Çeçnyada qorban bulğançı, üz milläteñ öçen qorban bulu kiräk.”, - di Aydar Xälim.
Läkin mäqälä avtorı kem belän köräşergä öndi? Niçek köräşergä çaqıra? Añlaşılmıy.
Çeçnyada qorban bulğan soldatlar da xärbi xezmättän alındı tügelme soñ? Kem üz teläge belän ülemgä barır ide ikän? Bügenge “rekrutlarnıñ” küpmese Tuqay, taqtaş icatı belän tanış digän soraw çänçep kitä.
1980-1990 yıllarda Gorbaçev perestroykası çorında milli tereleş, yañarış öçen mömkinçeleklär tuğan ide. Ämma zamana milli xäräkätne qorban birüdän, yäğni milli yañarıştan saqlap qalıp, bezne tağın da “qorsaq köräşe” yulına kertte, di avtor. Bügen üz milläte, tatar tele üseşe öçen köräşkän şäxeslär xalıqqa da, Mäskäwgä dä yaraqlaşırğa mäcbür.
Äytäse süzlärne äytergä yarağaç,
Däşmäskä öyrändek tırışıp.
Uylanğan niätlär çüp-çarğa kümelde,
Tormadıq bez cilgä qarışıp.
Däşkännär sataştı, telsezlärdän kötep
“Bez bergä bit!”- digän süzlärne.
Tuzanlı qar kümde yul başında qalğan,
İñ döres atlağan ezlärne.
Şulay itep Aydar Xälim milli xäräkätne häm şiğriätne qurqaqlıqta, köräştän taypıluda ğayıpli. Qazan şähäreneñ Ciñel sänäğät texnikumında tatar tele uqıtuçısı Gölfizä Mullanurova bu turıda üz fikerlären äytte.
“Böyek Tuqayıbız üz äsärlären monnan 100 yıl elek yazğan. Ul waqıtta başqa däwer bulğan, xäzerge waqıttağı kebek tellär turında qanun da qabul itelmägän bulğan. Ägär Ğabdulla Tuqay bügen yäşäp icat itkän bulsa, bälki ul mäs’älälärne başqaçaraq ta kütärälär ide. Tarixnı belergä kiräk. Häm ayıq aqıl belän eş itärgä. Ni öçen digändä babalarğa belem, tärbiä birgändä üz telen, milläten häm başqa xalıqlarnı xörmät ietergä öyrätü bezneñ burıçıbız. Küpmillätle Rusiädä här millät tarixi şäxeslären “yañadan açıp”, üz xoquqların dawlağan mäqälälär bastıra başlasa, tınıçlıq xaqında süz yörtü bik qıyın bulır ide. Şuña kürä matbuğat çaraların xalıqqa faydalı, döres yul kürsätüdä faydalansaq ikän. Köräşkä kütärelergä kiräk. Tik nindi köräş bulırğa tieş ul? Millätebezne üsterü, alğa barışın yaxşırtu häm başqa millätlärne dä xörmät ietergä tieşbez”.
başqa däwer bulğan, xäzerge waqıttağı kebek tellär turında qanun da qabul itelmägän bulğan. Ägär Ğabdulla Tuqay bügen yäşäp icat itkän bulsa, bälki ul mäs’älälärne başqaçaraq ta kütärälär ide. Tarixnı belergä kiräk. Häm ayıq aqıl belän eş itärgä. Ni öçen digändä babalarğa belem, tärbiä birgändä üz telen, milläten häm başqa xalıqlarnı xörmät ietergä öyrätü bezneñ burıçıbız. Küpmillätle Rusiädä här millät tarixi şäxeslären “yañadan açıp”, üz xoquqların dawlağan mäqälälär bastıra başlasa, tınıçlıq xaqında süz yörtü bik qıyın bulır ide. Şuña kürä matbuğat çaraların xalıqqa faydalı, döres yul kürsätüdä faydalansaq ikän. Köräşkä kütärelergä kiräk. Tik nindi köräş bulırğa tieş ul? Millätebezne üsterü, alğa barışın yaxşırtu häm başqa millätlärne dä xörmät ietergä tieşbez”.Mäqälä avtorı fikerläwençä mäktäplärdä dä balalarnı Tuqay äsärläre nigezendä tarixi köräşçe itep tärbiälämilär, un'läp uqıtu yuq. Ä bit tatar xalqınıñ bu böyek şäxese üz äsärlärendä tatarnı sotsial' ömetkä yunältü, anı mäñgelekkä “ömidle itü” problemasın kütärä. Ädäbiätebez da barı tik soqlanu ädäbiäte bulıp qına qaldı häm bu mänsez wä moñsız,millätsez wä imansız makulatura xrestomatiäläre bezne basıp alıp, tatar balalarında çarasızlıq, moñsızlıq, il öçen, millät öçen, din öçen qorbansızlıq, fidaisızlıq çiren tärbiäläde häm bügen bulsa da şulay tärbiäläwen däwam itä, dip belderä Aydar Xälim.
Yañadan Gölfizä Mullanurovanıñ cawabın tıñlıyq:
“Yäşlärne tärbiäläw barmıy dip äytmäs idem. Menä min inde 32 yıl tatar tele uqıtam. Niçek kenä bulsa da ber yıl eçendä tatar telen añlarğa öyränep bulsa da kitkän çit ölkälärdän kilgän tatar telen öyränüçe çuaşlar, marilar häm başqa millät keşeläre bar. Tellärne genä tügel bezneñ dinebezne, traditsiälärebezne öyränälär. Şundıy balalar bar waqıtta min hiç kenä dä riza bula almıym bu avtornıñ äytkän süzläre belän. Ul äytkänçä “quyan yözle xrestomatiäbez, teşsez ädäbiätebez” belän dä kileşä almıym. Şul “teşsez ädäbiätlärne” bez xörmät itkän keşelär yazıp çığarğannar bit. Mäsälän, Azat Äxmädullin, Tälğat Ğaliulla, Nil Yuzeewlar. Bu ädäbiätlär berniçek tä teşsez bula almıy, Çönki bez şul uq ädäbiättän Ğayaz İsxaqinı, Fatix Ämirxannı, Ğabdulla Tuqaynı uqıtabız. Härber uqıtuçı üze buldıra alğan çaqlı milli tärbiä birä. Şuña kürä min şundıy qatı kizängän keşegä äytä alır idem: bik aşığıp kizänäsez”.Tatarstannıñ möstäqillegen yaqlap İrek mäydanında açlıq totqan Aydar Xälim, Fäwziä Bäyrämova häm başqa millätpävärlär belän bergä kürenekle şağir Räşit Äxmätcanov. Häm ul şul waqiğalarnı üz eçenä alğan “Açlıq mäydanı” digän poema icat itte. İñ soñğı häm köçle köräş çarası bulıp açlıq iğlan itü sanala. Äsärdä köräşkä, azatlıq yabularğa çaqıru belän bergä, anda bulğan waqiğalarnı surätläw, ayırım şäxeslärneñ süzläre dä monologlar räweşendä urın alğan. Xalıqlınıñ yörägenä barıp citmi, milli añın, xislären uyatmıy torıp, däwlätçelek tergezü, ayaqqa bastıru mömkin tügel, digän ideyäne ütkärä şağir.
Tanıdım. Tege dawıl bu.
Nigezgä bärä! Dimäk,
Ul tınsın öçen upkınğa
Qorban birergä kiräk...
Tön citte. Çirat –mineke
Sırıp alır ağım...
Häm bulır upkınnan çığıp
Başnı qalqıtır çağım.
.............................................
Soñğı kürenü bulır ul,
Soñğı ürelülärem,-
Batarmın tuğannarımnıñ
Ozaytıp ğömerlären.
Räşit Äxmätcanov icatındağı häm köräştäge qıyulığı, maqsatçanlığı belän tatar xalqı üseşenä öleşe kertte.
Läkin, tatar milläte öçen qorban bulır çikkä citep yalanğan azatlıqnı härkem üzençä añlağan bulıp çıqtı. Şulay da tatar xalqınıñ kiläçäge öçen borçılu, köräşkä äydäw bar. Ä qorbannı da härkem üzençä añlıy. Üz waqıtıñ, sawlığıñ qorban itep tuğan telen uqıtuğa milli çaralar uzdıruğa, milli kitap taratuğa ğömeren bağışlağan şäxeslär haman bar. Baylıq häm däräcälär öçen milli idealların onıtqan, namusların may börgän elekke millätçelär Aydar Xälimne qäläm alırğa mäcbür itkän. Ä çın millätpärvärlär üz imanınnan waz kiçmi. Şiğriättä dä, milli xäräkättä dä. İşetüçelär, añlawçılar barmı ikän soñ?
Niçänçe märtäbä qışqı uyeş cilne,
Yaz diep uylap bez yalğıştıq.
Moğcizağa susap qorığan ağaçta,
Yafraqlar kürergä tırıştıq.
Qayçandır “Uyanıyq!”,- dip bezgä qıçqırğan
İptäşlär tamağın tuydırıp,
Doşmanğa quşıldı, tirmängä biklände,
İşeklärgä yozaq uydırıp.
El'mira Gazizova


text:
Aqmescit – İyün 27 künü yarımadadaki «baş rus neşiri» «Krımskaya pravda»nıñ çıqqan nushasınıñ baş saifesinde «İş bar! Rusiyeniñ regionlarında. Moskva civarındaki prezident yazlıq evinden başlap Kamçatkanıñ limanlarına qadar» serlevalı maqale derc etildi.
Gazeta şunı bildire, «Qırım Cumhuriyeti sigorta aluvı boyunca mecbur olğan fondunıñ bölüklerinde işsizlik vaziyette Rusiye Federatsiyasında talap etilgen zenaatlar bazasına kirmek mümkün. Qırımlılar Rusiyeniñ çeşit köşelerinde yerleşken işhanelerde federal parasına işlep sınav müddetini keçire bileler».
Künlerde Aqmescitte tamam şu Fondnıñ reberi Sergey Brodovskiy matbuat-konferentsiyasını keçirip, qırımlılarnı evlerni terk etip, Rusiyede para qazanmağa çağırdı.
«Rusiyeniñ çeşit köşelerinde işçiler talap etile, - qayd etti Sergey Brodovskiy. – Moskva civarındaki Rusiye Federatsiyası Prezidentiniñ işleri boyunca idaresiniñ nezareti altında bulunğan «Snegiri» şifahanesinden başlap, balıqçı, deñizci, kapitan ve diger deñiz zenaatları talap etilgen Kamçatkağa qadar iş yerleri bar. Aylıqlar 20 biñden başlap, 120 biñ rublege qadar yete bileler. Eki biñ iş yeri Tatarstanda mevcut. Yaşamaq içün meskenler de ayırıla».
Qayd etilgeni kibi, daa çoq ünerli işçiler davet etile: bu cümleden, qurucılar, elektrikacılar ve ilâhre. Berilgen malümatqa köre, qırımlılar sınav müddetini federal qaznasından alınğan parağa keçe bileler, olarğa minimal aylıq berilip, yol masrafları qapatılacaq. İşsizlerni ise, ticariy işlernen oğraşmağa teşviq etecekler.
«İşsiz vatandaş ticariy işlernen oğraşmağa istese, ve biznes planını qorçalasa, oña bir kerelik yardım kösterilecek ve 58,8 biñ ruble miqdarında işini başlamaq içün para», – dedi Sergey Brodovskiy.
Rusiyeli teşviqatçılar endi işçilerni de tapqanları belli oldı. Brodovskiyniñ sözlerine köre, Qırım boyunca çeşit işhanelerde çalışqan 12 biñ qırımlı endi cedvelge alındı, olardan 8 biñi ileride iş vazifelerine qaytacaqlar.
«Bularnıñ ekseriyeti qoruyıcı organlarnıñ hadimleridir, olar ğayrıdan mütehassıs olğanlarını tasdiqlamaq kerekler. Tahminen 5 biñ adam şimdiki vaqıtta kendi esabına ya da ratlıq aldı, ya da yarım kün çalışa»,– dedi Brodovskiy. «Ukrainanıñ cenüp şarqından» kelgen qaçaqlarğa da Rusiyege iş qıdırmaq içün barmağa tevsiye etile..
Aynı zamanda, «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbirler taqiqat merkezi bildirgenine köre, Qırım işğal etilgen soñ, yarımadanıñ iqtisadiyatı tüşük alğa keldi. Tamam şu Sergey Brodovskiy bildirgeni kibi, yarımadada iş tapmaq imkânsızdır ve Rusiye Federatsiyasınıñ diger bölgelerinen teñeştirilse, eñ yüksek işsizlik seviyesi Qırımda qayd etildi.
«Devlet Şurasınıñ» reisi Vladimir Konstantinov Moskvada «Qırımğa kelgen-ketken turistlerniñ sayısı yalıñız 11%-ğa azlaşqanını» bildirse de, kerçekten ise, 75 %-nı teşkil ete. Ve atta, resmiy malümatqa köre, 2014 senesiniñ iyün 9 kününe yarımadadaki şifhane ve yazlıq eveleri tek 37%-ğa tolu ediler.
Qırımnıñ sabıq turizm naziri Aleksandr Liyev aytqanı kibi, «Qırımnıñ raatlıq mevsimini atta adamlarnı ketirip qoysalar bile qurtarmazlar…». Ve bunı qabul etmeli: «Yüz biñ qoranta raatlıq mevsimi devamında qazanıp, keçineler. Men ise, nazirlikni terk etkende, acele yapılğan qararlardan saqınmağa çağırdım. Çünki bazıları, siyasiy bildirmeler yapalar, qırımlılar ise, qorantalarnı şu mevsimniñ neticelerine köre, baqalar». «Rusiyeliler de kütükler degiller. VVP-niñ emiri ile olarnı ketirip olamazsıñ. Olarğa Qırım ile bağlı bir çoq yalan da söylengen edi», - qayd etti sabıq nazir.
Aynı zamanda bazı malümatlarğa binaen, Feysbukta bloggerlerden biri şunı yazdı: «Rusiyede gizliden askerlerni toplaylar. Bir sıra şeerlerde rezervde bulunğanlarnı çağırtmağa başadılar. Böyleliknen, iyün 24 künü Petrozavodsk şeeriniñ sakinlerini çağırttılar. Rusiye resmiy olaraq bir kimsenen cenkleşmey. Onıñ içün mektüplerni alğanlar, olarnı Ukrainanıñ cenüp-Şarqına yollamaları mümkün, dep belleyler».
Onıñ içün de Rusiyege işke davet etilgen qırımlılarnı da, başta işke, soñra cebege yollay bileler.
Oleg Solovey, aqmescitli mühbir
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı Mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçileriniñ apis cezasını uzattı. Bu aqta advokat Rustem Kâmilev «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine bildirdi.
Qayd etilgeni kibi, advokat Emil Kurbedinov, mahkeme oturışı - qapalı degil - açıq şekilde keçirilmesini mucaat etti, amma mahkeme bunı red etti.
Qomşu Rusiyeniñ Soçideki umumiy adliye üçünci istinaf mahkemesi iyülniñ 13, 15 ve 16-nda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» sekiz mabüsiniñ istinaf şikâyetini baqıp, olarnı apiste qaldırdı. Riza İzetov, Remzi Bekirov, Eskender Suleymanov, Tofik Abdulgaziyev, Cemil Gafarov, Farhod Bazarov, Vladlen Abdulkadırov ve Yaşar Muyedinov daa eki ay – sentâbrniñ 15-ne qadar SİZOda qalacaqlar.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Salı künü, fevral 9-da, Herson vilâyetine iş ziyareti ile Mersin (Türkiye) vilâyetinden eyyet kelip, bir sıra saada devamlı işbirlikni qarucaq ola.
Bunı Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, bıltır noyabr ayında Türkiyege vilâyet devlet memuriyeti eyyetiniñ ziyareti vaqtında Herson vilâyet ive Mersin vilâyetiniñ memuriyeti arasında niyetler aqta beyanname imzalanıldı, noqtalarından biri – iqtisadiyat, ticaret, köy hocalığı, naqliyat inkişafı saalarında devamlı işbirlikniñ ve dostane munasebetlerniñ qurulması içün areket etmek edi.
«Endi Türkiye eyyeti Herson vilâyetini ziyaret etip, Herson vilâyet devlet memuriyeti ve Mersin belediye memuriyeti arasında ticariy-iqtisadiy, ilmiy-tehnikiy ve medeniy işbirlik aqqında añlaşmanı imzalaycaq», – denile beyanatta.
Türkiye eyetini halqara «Herson» ava limanında qarşılaycaqlar.
Türkiye eyyeti vilâyete bir künden çoq bulunacaq. Malümatqa köre, fevral 10 künü vilâyet devlet memuriyetinde körüşüv vaqtında tış ticariy alâqa ve çetel şeriklerniñ artması aqta añlaşmanı imzalaycaq olalar.
Fevral 11 künü Türkiye eyyeti Geniçesk rayonına barıp, yerli mektep, camilerni ziyaret etecek, qırımtatar halqınıñ temsilcileri ile körüşecektir.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda 2015 senesi ealiniñ mecburiy tibbiy sigortasına 16,2 milliard dollar ayıracaqlar. Bunı Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildirdi.
«2015 senesi mecburiy tibbiy sigorta federal fondından 16,2 mlrd ruble ayırılacaq», – dep ayttı Qırım mecburiy tibbiy sigorta fondınıñ müdir vazifelerini eda etken Natalya Startseva.
Onıñ sözlerine köre, federal fondınıñ büceti aqqında qanun leyhası Rusiye Federatsiyasınıñ Devlet Duması tarafından oktâbr 24 künü birinci oquvda qabul etildi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirgeni kibi, avgust 18 künü Ermeni Bazarnıñ şeer mahkemesinde «mayıs 3» işi boyunca keçken qardaşı Tair Smedlâyevniñ işi baqıldı.
Onıñ malümatına köre, nevbetteki mahkeme toplaşuvı 2015 senesi sentâbr 7-ne planlaştırıla. Tair Smedlâyevni akimiyet temsilcisine zarar ketirgeninde qabaatlaylar.
«Qabaatnıñ ifadesi öz özünden saçmalıdır. Birinciden Tair küç qullanmağan edi, «feda» ise akimiyet temsilcisi degil edi, atta Rusiye qanunlarına köre. Amma Tair yaqalanğan olsa ve taqiqat izolâtorında bulunsa, onıñ aqlanılacağını beklemege acet yoq», – yazdı Zair Smedlâyev Facebookta
Evel Qırımnıñ rusiyeli prokuraturası Ermeni Bazarnıñ şeer mahkemesi Aqmescit rayonınıñ sakini 45 yaşında Edem Ebulisov «mayıs 3» işi boyunca qabaatlı olğanını bildirdi. Oña 40 biñ ruble miqdarında para cezasını berdiler.


text:
Aqyarda keçken künü 71 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta «Novıy Sevastopol» Kreml kontrolindeki şeer ükümetiniñ matbuat hızmetine esaslanıp bildirdi.
«Dekabrniñ 5-nde saba 71 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. 22 insan yuqunç, doquzıncı ve birinci şeer hastahanelerine alındı, qalğanları ambulator tedaviylevde buluna. Hastalar – 15 yaşından 81 yaşına qadar insanlar», – dep aytıla haberde.
Yılnıñ başından Aqyarda 4694 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bütün müddet devamında 4259 kişi tüzeldi, 95-i keçken künü hastahaneden çıqarıldı. 136 kişi vefat etti, üçü soñki künde.
Bugünki künde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 129 insan hastahanede buluna, 103 kişi «İzumrud» pansionatında, 144 insan ambulator tedaviylevde buluna.
COVID-19 diagnozı tasdıqlanmağan 626 insan közetile.
Qırımda keçken künü 261 yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyege qoltutqan boyevikler Donetsk vilâyetinde Avdeyevka şeerine ateş açtılar.
Donetsk vilâyetinde İçki işler nazirliginiñ vilâyet idaresiniñ yolbaşçısı Vâçeslav Abroski Facebook saifesinde bildirdi ki, cumaertesi künü, fevral 21-de, boyevikler Avdeyevkanıñ İndustrialnıy rayonında «Brevno» qavehanesine ateş açtılar. Neticede üç insan elâk oldı.
Malümat ögrenile. Vaqia yerinde Avdeyevka şeer militsiyasınıñ taqiqat-operativ gruppası çalışmaqta.
Hatırlatamız, cumaertesi künü, fevral 21-de, Kiyevdeki brifingde ATO matbuat kâtibi Andriy Lısenko bildirdi ki, Mariupol tarafında boyevikler cenk tehnikasını toplaylar.


text:
AQŞ Maliye nazirligi Rusiye işğal etilgen Qırımda saylanğan Devlet dumasınıñ altı deputatına qarşı ceza kirsetti. Bunı noyabr 15-de Radio Svoboda bildire.
Devlet dumasındaki Qırım deputatlarını Ukrainada demokratik esnas ve institutlarnıñ bozulması ve memleketniñ mustaqilligi, havfsızlığı ve topraq bütünligini bozacaq areketlerde bağlı olması ile qabaatladılar.
Amerika nazirligi qayd ete ki, AQŞ Qırımda olıp keçken Rusiye Devlet dumasınıñ saylavlarını tanımaycaq.
Konstantin Baharev, Andrey Közenko, Svetlana Savçenko, Ruslan Balbev, Pavel Şperov ve Dmitriy Belikniñ Amerika Qoşma Ştatlarındaki esapları buzlatıldı, memleket vatandaşları ise olarnen iş tutmağa yasaq etildi.
Keçken afta mezkür deputatlar Avropa Birliginiñ ceza cedveline alınğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye Qırım ealisini deñiştirüv siyaseti keçirerek, 1944 senesi sürgün etilgen qırımtatarlardan soñ sovet akimiyetiniñ areketlerini devam ettire. Bu aqta mayısnıñ 15-nde «1944 senesi sürgüniniñ yıllığı – qırımtatarlarnıñ genotsidi» adlı matbuat konferentsiyasında Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar ikâye etip berdi.
«Qırımtatarlar içün sürgün er bir bala bilgen yalıñız tarihnıñ ayrı bir saifesi sayılmay. Bu – ale daa devam etken küreşniñ bir qısmıdiır. 2014 senesiniñ vaqialarını hatırlap, bizler işğal aqibetleri – sürgün aqibetleri olğanını añlaymız. Qırım qırımtatarlarından temizlengen soñ, olarnıñ yerine – hususan Rusiyeden başqaları ketirildi. Bu mesele Qırımdaki siyasiy esnasnıñ bir parçası esaplana, onıñ içün şimdi Rusiye Qırımnen «ayrı bir bağ» olğanı ve «Qırımda yaşap rus tilinde laf etken ealiniñ qorçalanuvı» aqqında ayta», – dep ikâye etti o.
Ceppar yarımada ealisini deñiştirüv siyaseti SSCB ve zemaneviy Rusiye içün ananeviy dep sayıla. Onıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ Qırımdaki areketleri «insanlarnı qorqu içine ğarq etmek, razı olmağanlarnı yarımadadan sıqıştırıp çıqarmaqnen» bağlı.
«Yarımadadan on biñlernen insanlar köçe. Aynı zamanda, doğru bir Rusiye formulası ögretmek maqsadınen arbiylerni, akimiyet temsilcileri, atta ocalarnı bile Rusiyeden ketireler. Bu halqara uquq bozuluvı sayıla, çünki işğal vaqtında ealini deñiştirmek yasaqtır», – dep ilâve etti Ceppar.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukrainanıñ faşist işğalcilerden azat etilgen kününde Qırım ile memuriy sıñırda yerleştirilgen Çonğan kiriş/çıqış teşkerüv noqtasında 11 metr yükseklikte ukrain bayrağı tiklenildi. Onı Rusiye tarafından qurulğan beton sığanaqtan 50 metr uzaqlıqta pekittiler. Endi ukrain bayrağı rus bayrağından yüksekçe yerleştirilgen, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
«Biz isteymiz ki, işğalciler körsünler, bu – Ukraina topraqlarnıñ azat etilmesiniñ başlanğıçıdır. Qırım – ukrain toprağı edi ve olacaq. Vaqıt kelir ve bu ukrain bayrağı Qırımnıñ merkezinde ükselecek, men sizge söz berem», – dedi Geniçesk rayon devlet idaresiniñ yolbaşçısı Aleksandr Vorobyov.
Qırım 2014 sensiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy bir sıñır peyda oldı, amma asılında tam bir «sıñır» şekillendi. Qırım vaqıtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi.


text:
Aqyarda Ğalebe künü parad keçirildi (fotoresimler)
Rusiye tarafından işğal etilgen Aqyarda Ekinci cian cenkinde Almaniyağa qarşı ğalebeniñ 71 yıllığına bağışlanğan parad merasiminde Aqyar garnizonınıñ rusiyeli ordusı, Sovet zabitleri birliginiñ veteranları, EPRON (Alelhusus suvaltı işler ekspeditsiyası – QA), Rusiye Qara deñiz birleşmeleri ve bölükleriniñ veteranları, «Ölmez polk» («Bessmertnıy polk») aktsiyasınıñ iştirakçileri ve «Gece qaşqırları» («Noçnıye volki») Moskva motoklubınıñ baykerleri iştirak ettiler.


text:
Sovet Sotsialist Cömhüriätlär Berlege
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Sovet Sotsialistik Cömhüriätlär Berlege yä Sovet Berlege, qısqaça SSSR (Sovet çorı Tatarça: CoBeT CoциaлиcTиk Pecпyблиkaлap Coюзы, CoBeTлap Coюзы, CCCP, Urısça: Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk, CCCP, CoBeTckий Coюз, Soyuz Sovetskix Sotsialistitçieskix Respublik, SSSR, Sovetskiy Soyuz), elekke Räsäy İmperise bilämäseneñ zur öleşendä barlıqqa kilgän häm 1922.-1991. yıllarda ğämäldä bulğan däwlät. 1922 yılnıñ 30. Dekäber Kileşüe nigezendä SSSRnı tözüdä Belarusʻ (Belorussia SSR), Ukraina (Ukraina SSR), RSFSR, Qawqaz artı Sovet Sosialistik Republiklar Födersísı (1936. yıldan berlektäş republiklar Azärbaycan SSR, Ärmänstan SSR häm Görcästan SSR qatnaşalar). 1925. yılda alarğa Üzbäkstan (Üzbäkstan SSR) belän Törekmänstan (Törekmänstan SSR), 1929 yılda Tacikstan (Tacikstan SSR), 1936. yıldan Qazaqstan (Qazaqstan SSR) belän Qırğızstan (Qırğızstan SSR), 1940. yıldan Moldova (Moldavia SSR), Estoniä SSR, Litva SSR, Latviä SSR quşılalar.
Taríx[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1920. yıllarda başınnan, bigräk tä V. İ. Lenin wafatınnan soñ, il citäkçelegendä xakimlek itü öçen kisken säyäsi köräş başlana. SSSR belän idarä itüdä autoritar alınmalar qullanı ısulına tayağa İ. V. Stalin rejime östenlek ala. 1920. yıllar urtasında uñay näticälär birgän Yaña İqtisadi Säyäsätkä mönäsäbät üzgärä, krästiän xucalıqların köçlep kümäkläşterü, sänäğät ölkäsendä aşığıp industrílaştıruğa küçü küzätelä. däwlät oyışmaları eşçänlege tulayım Kommunistlar Firqäse buysınuına küçerelä. SSSRda üzäkkä bersüzsez buysındırılğan totalitar cämğiät barlıqqa kilä. Ul cämğiät däwlät xucalığın revolútion ruxta tiz arada üzgärtep qorunı häm şuña nigezlänep revolútion xäräkätne kürşe däwlätlär cirlegenä küçerüne töp maqsat itep quya.
1930. yıllarda uzdırılğan repressilär (bigräk tä 1934. yıldan soñğıları) fäqät autoritarizm säyäsäten nığıtu maqsatına ireşü çarası räweşendä başqarıla. 1930. yıllar azağında başqaçaraq fiker yörtüçelärneñ küpçelege maxsus konzlagerlarda (GULAG síndannarında) mäcbüri xezmät belän tärbiälänügä duçar itelä.
SSSRnıñ tışqı säyäsäte dä üzgärä, ínqílab qazanışları häm il-däwlätlär iminlege belän sanaşmastan, 1939. yılda Sovet-Alman xärbi kileşüe tözelä, şunıñ cirlegendä Pülşä häm Baltíq buyı däwlätläre belän suğıç xaläte tudırıla. Könbatış Ukraina belän Könbatış Belarus (1939), Bessarabia belän Tönyaq Bukovina, Latvia, Litua häm Estonia (1940) il-töbäkläre SSSRğä buysındıırıla. Finlândiä belän ike arada suğış başlanı (30. Nöyäber, 1939-12. Mart, 1940) häm Finlândiäneñ çik buyı cirlären (Vıborg töbäge, Karelia muyıntağı) tartıp alu näticäsendä SSSRnıñ xalıqara abruyı töşä, ul Millätlär Lígasınnan çığarıla.
1941. yılda 22. Yündä Almanía, üzara solıx kileşüen bozıp, SSSRğa höcüm itä. 1941.-1945 (Böyek Watan Suğışı). yıllardağı suğış barığında ildäge reprssilär tağın da qurqınıçraq yünäläş ala – ayırım xalıqlarnı taríxí yäşäw urınnarınnan Könçığış hän Tnyaq töbäklärgä köçlep küçerü (deportasí) xäräkäte başlana. Tönyaq Qawqazdan Xristian dinendä bulmağan Balqar, Qaraçay, Çeçen, Qalmıqlarnı; Qawqazdan Mesheti Töreklären, Qırımnan Tatarlarnı, Yunannarnı; İdel buyınan Almannarı h.b.az sanlı xalıqlarnı Sebergä häm Urta Asía çül-dalarına xärbi köç qullanıp küçerälär.
İkençe Bötendänya Suğışında ciñep çıqqannan soñ, SSSR territorise Könçığışta Könyaq Saxalin häm Kuril Utırawları, Könbatışta Petsamo (Peçenga), Klaipeda, Königsberg (xäzerge Kaliningrad), Karpat Tawları artyağı ölkäläe Könbatış Ukraina) h.b. isäbenä tağı da zuraya. Suğıştan soñğı däwerdä dä ayırım şäxeslärgä häm töekemnärgä qarata ezärlekläw säyäsäte qullanu däwam itterelä (kosmopolitizm belän köräş, "Leningradlılar törkeme", "tabıblar törkeme" eşläre h.b.). Könbatış Awrupınıñ alğa kitkän illäre belän kileşäwçänlek, alar belän berdänlek mönäsäbätlären özü, däwlätneñ barlıq sänäğät-citeşterü qüäten yaña qoral yasawğa köyläw säyäsäte SSSRnı "salqın suğış xaläte"nä kiterä.
İ. V. Stalin wafatınnan soñ (1953.), bigräk tä KPSSnıñ 20. qorıltayında (1956.) Stalinnıñ şäxes kultı tänqitlängännän soñ, eçke häm tışqı mönäsäbätlärdäge kiskenlek häm kileşmäwçänleklär berqädär yomşara. Repressi qorbannarın aqlaw, isän qalğannarın zíndannardan azat itü, Sovet keşeseneñ yäşäyeş-könküreşenä ähämiät birü kebek uñay küreneşlär küzätelä. Awıl xucalığı citeşterüçänlege däwlät yärdäme bermä-ber arttırıla. Fän häm texnik ölkäsendä yañarış, alğa kiteş sizelä başlí. SSSRda xalıq xucalığı kirägenä eşläwçe berençe atom elektr stansísı tözelä (1954), Ğälämgä berençe Cir iärçene cibärelä (1957), dönyada berençe oçuçı-kosmonaut Yuriy Gagarin kosmik qorabta Cirne oçıp äylänä (1961). Xalıqara masştabta SSSRnıñ abruyı häm bäyläneşläre üsä bara, atom-töş qoralın yaqın kiläçäktä qullanmaw inisiative xalıqara yalqaw taba häm 1963. yılda atom-töş qoralın qullanunı tíu kileşüenä qul quyıla. Ämma äle totalitar rejim tudırğan barlıq çik-kirtälär dä alıp taşlanmí, çın demokratik wäzğiät tudırılmí.
1964. yılda däwlät häm fiqrä citekçese itep L. İ. Brejnev saylana. N. S. Xruşçev belän A. N. Kosıgin başlağan xucalıq ölkäsendäge üzgärtep qorular, reformnar 1970. yıllarda sürelä başlí, qüätle tabíğí häm texnik mömkinlekläre bulğan zur däwlät iqtisadı äkrenläp tübän tägäri. Näft belän gaz satudan kergän tabışnıñ zur öleşen elekkeçä qoral yasawğa köylängän citeşterü ölkäse yota bara.
SSSRnıñ kütärelä başlanğan xalıqara abruyı Macarstan (1956) häm Çexoslovakia (1968) demokratik köçlärgä qarşı qoral qullanudan häm kürşe Äfğanstanğa Sovet ğäskärläre kertelgännän soñ (1979) yänädän tübän tägäri, qabat Könbatış illäre belän qapma-qarşı toru xaläte barlıqqa kilä. 1985. yılda citäkçelekkä kilgän M. S. Gorbaçóv häm anıñ tarafdarları mondí xalättän çığu çaralarına kereşälär, ildä "üzgärtep qoru (perestroyka - пepecTpoйka)" çorı başlana. Lâkin älege säyäsi adımnar ayırım berlektäş republiklarda başlanğan milli möstäqillekkä omtılış xäräkätlärennän qalışa. 1980 yıllarnıñ 2. yartısında Qazaqstanda, Görcästanda häm Baltíq buyı republilarında bulıp alğan "millätçel fetnä"lärne qoral qullanıp bastıru oçraqları SSSRda säyäsi krizisnıñ köçäyüenä kiterä.
1991. yılnıñ Augustında qayber däwlät başlıqları "üzgärtep qoru" barışın çikläwgä yünältelgän tüntäreş oyıştıralar, lâkin ul uñışsız tämamlana. Şul yılnıñ Sentäberendä 3 Balqtıq buyı republígınıñ Yuğarı Şuralar berdäm räweştä SSSRdan çığu häm möstäqil däwlät tözü turında qarar qabul itä. Şul uq yılnıñ Dekäberendä Belarus, Räsäy häm Ukraina republiklar citäkçeläre SSSRnıñ tarqaluın íğlan itälär häm Bäysez Däwlätlär Berlege oyıştırıluı xaqındağı kileşügä qul quyalar. Şul räweşle 1991. yılnıñ Dekäbrendä SSSR tarqala.
İdaräcelär isemlege[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- İosif Stalin (1922–1953)
- Nikita Xruşçov (1953-1964)
- Leonid Brejnev (1964–1982)
- Yuriy Andropov (1982-1984)
- Konstantin Çernenko (1984–1985)
- Mixail Gorbaçöv (1985–1991)
MoHы дa kaparыз[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
ÖZENÇ, Nuray
-
Sayı 13 (1999): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
PRAYM ÇAND VE HİKAYECİLİGİ
Öz PDF
-
Sayı 17 (2007): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
URDU HİKÂYECİLİĞİNDE KADIN TEMASI VE KADIN HİKÂYE YAZARLARINA GENEL BİR BAKIŞ
Öz PDF
-
Sayı 16 (2006): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
CİNNAH'IN HİNDİSTAN BİRLİĞİNE OLAN İNANCINI KAYBEDİŞİ
Öz PDF
-
Sayı 15 (2006): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
GANDHİ'NİN İFADESİYLE AHİMSÂ
Öz PDF


text:
Qırımnıñ bir qaç şeerinde yanvarniñ 3-ünde suv olmaycağı aqqında haber ettiler. "Voda Krıma" müessisesi haber etkeni kibi, bu tamir işlerinen bağlı.
Böylece, Keriçte saat 17:00 qadar böyle adresler boyunca suv olmaycaq: Voroşılova soq., 1/1, Hersonskaya soq., 6, 8 , 10, Yunnatov soq., 14, 16, Mayskiy aral., 3, 5, 7, Kları Tsetkin soq., 19.
Canköyde de aqşamğa qadar böyle adresler boyunca suv olmaycaq: İnternatsionalnaya soq., 147, Linina soq., 20, İnternatsionalnıy aral., Oktâbrskaya soq.
Aqmescitte Pespalova soq., 47 ve Aluştada Parkovaya soq., 2 sakinleri de suvsız qaldı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Sarmatlar
Sarmatlar - m.e. VI-IV asırlarda Orta Asiyadan Ural dağlarına doğru, soñra cenübiy Rusiye ve şimaliy Kavkazğa, daa soñra Balqanlarğa cayılğan bir halqtır. Tamırı tam belli degil: bazı tedqiqatçılarğa köre Sarmat tili İran til gruppasına[1][2] mensüp edi, bazıları olarnıñ Türk tilli[3][4][5][6] olğanını, bazıları ise qarışıq bir halq olğanını iddia eteler.
M.e. IV asırda Don özenini aşıp skit topraqlarını işğal ettiler. Neron zamanında Roma topraqlarına keldiler. M.s. I asırnıñ başınace Romanı tehdit etmege devam ettiler. III asırda sarmat topraqlarınıñ çoqusı got işğaline oğradı. 370 senesinden soñraki hun köçleri sarmatlarnı ortadan köterdi. VI asırda tarihtan silindiler.
Medeniyet[deñiştir | kodunı deñiştir]
Sarmatlar, onıñ içün atlarını qurban etkenleri bir ataş tañrısına tapına ediler. Sarmat qızları yaşlarnen beraber sançışır edi. Başlardaki matriarhal yaşayış deñişti ve bir erkek monarhiyası teşkil olundı. Zengin ölüler içün qazılğan mezarlarğa degerli eşyalarını qoyar ediler.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Encyclopædia Britannica Online: "Sarmatian"
- ↑ J.Harmatta: "Scythians" in UNESCO Collection of History of Humanity - Volume III: From the Seventh Century BC to the Seventh Century AD. Routledge/UNESCO, 1996, s. 182.
- ↑ (William Hearth, ORMUS: Timeline of Ancients, 2007, s.174)
- ↑ Zakiev M. Z., Problems of the history and language, Who are the Alans?, Kazan, 1995
- ↑ Mirfatih Zekiyev Türklerin ve Tatarların kökeni syf; 143-178 Selenge yayınları Ağustos 2007
- ↑ H. Celâl Güzel, Ali Birinci, Genel Türk tarihi, 1. cilt, Yeni Türkiye, 2002


text:
Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi tárepinen usı jıldıń 10-11-fevral kúnleri Moynaq rayonındaǵı «Aq Keme» balalar dem alıw hám sawalandırıw orayında «Baslanǵısh kásiplik awqamı komiteti jumısların shólkemlestiriw” atamasında oqıw-seminar shólkemlestirildi.
Oqıw-seminarda Bilimlendiriw hám ilim xızmetkerleri kásiplik awqamı Qońırat rayonı Keńesi quramındaǵı jańadan saylanǵan kásiplik awqamları baslanǵısh shólkem basshıları qatnastı. olarǵa Ózbekstan kásiplik awqamı Federaciyası VIII Quraltayında qabıl etilgen Ózbekstan kásiplik awqamı Federaciyası jumıs iskerliginiń 2021-2025-jıllarǵa mólsherlengen strategiyalıq jónelisleri keń túsindirildi. onda is beriwshiler tárepinen xızmetkerler ushın múnásip miynet sharayatlarınıń jaratılıwı hám oǵan ámel etiliwi ústinen kásiplik awqamlarınıń jámáátshilik qadaǵalawın rawajlandırıw hámde jetilistiriw, usı jóneliste aldınǵı tájiriybelerdi úyreniw, xızmetkerlerdiń miynet haqılarınıń óz waqtında tóleniwiniń, jumıs beriwshiler tárepinen miynetke haq tólewdiń en kem muǵdarına ámel etiliwiniń qadaǵalawın alıp barıw, kásiplik awqamlarınıń “2017-2021 jıllarda Ózbekstan Respublikasınıń rawajlandırıwdıń bes tiykarǵı jóneisi boyınsha Háreketler strategiyası”n ámelge asırıwǵa baylanıslı Mámleketlik dástúrde belsene qatnasıw sıyaqlı wazıypalar belgilengen.
Ilajda sonday-aq, kásiplik awqamları shólkemleri basshıları, kásiplik awqamları belsendileri menen birgelikde jumıslardı shólkemlestiriw maqsetke muwapıqlıǵı atap ótildi hám baslanǵısh kásiplik awqamı komiteti basshısınıń aǵzalarınıń tájiriybelerin asırıw, jámáátti háreketke keltirip shólkemlestiriwshilik qabiletlerin júzege shıǵarıw boyınsha usınıslar berildi.
Oqıw-seminar qatnasıwshıları ilaj barısında Moynaq rayoında ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli reformalar menen tanıstı hám Hákim ata qoyımshılıǵın ziyarat etti.
Birlespe Keńesi apparatı bólim mengeriwshileri tárepinen kásiplik awqam jónelisleri byınsha teoriyalıq hám ámeliy shınıǵıwlar ótkerildi.
“Aq Keme” balalar dem alıw hám sawalandırıw orayında oqıw-seminar shólkemlestirildi (+foto)
Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi tárepinen usı jıldıń 10-11-fevral kúnleri Moynaq rayonındaǵı «Aq Keme» balalar dem alıw hám sawalandırıw orayında «Baslanǵısh kásiplik awqamı komiteti jumısların shólkemlestiriw” atamasında oqıw-seminar shólkemlestirildi.