text: Ä Respublika prezidentı bıl köndärźä Avstriyala. Respublika prezidentınıñ Avstriyanıñ maşinalar eşläü häm töźölöş materialdarı ölkähendäge ber–nisä kompaniyahı etäkselege, YuNİDO sekretariatınıñ Evropa häm Boyondoroqhoź Däülättär Berläşmähe ildäre töbäk byurohı direktorı, Räsäyźeñ xalıq–ara oyoşmalar qaramağındağı daimi wäkile menän osraşıuı qarala. 23-24-se mayźa Avstriyanıñ Federal prezidentı saqırıuı buyınsa Räsäy prezidentı Vladimir Putin Venağa kilä. İl başlığınıñ räsmi säfäre barışındağı saralarźa Räsäy deleğatsiyahı sostawında Respublika prezidentı la qatnaşasaq. Räsäy häm Avstriya etäkseläre osraşıuı yomğaqtarı buyınsa Başqortostandıñ aldınğı predpriyatieları nigeźendä yuğarı texnoloğiyalı maşinalar eşläü klasterı töźöü turahındağı kileşeügä qul quyıu źa kötölä.


c: text/html

text:
Qırım jurnalisti, «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» müellifi Anna Andriyevskayanıñ dairesinde FSB hadimleri tarafından keçirilgen qanunsız tintüv boyunca cinaiy iş açıldı. Bunı Ukraina Baş prokuraturası yanında teşkil etilgen QMC prokuraturasında bildirdiler, – haber ete «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy».
Müessiseniñ malümatına köre, Mahkemeden evel taqiqatlar yekâne cedveline Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 162 maddesi, 1-nci qısmına köre cinaiy bozuluv aqta malümat kirsetildi.
İşğal etilgen territoriyalar aqqında 12-nci maddeniñ 2-nci qısmına uyğun cinaiy taqip malümatı Ukraina Baş prokuraturasına yolanılğan.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi mart 13-te Qırım jurnalistleri Anna Andriyevskaya ve Natalya Kokorinanıñ ana-babaları yaşağan evlerde FSB tintüv keçirdi. Bunıñ sebebi Tsentr jurnalistskih rassledovaniy neşirinde çıqqan maqale boyunca cinaiy iş oldı.
Böylece, Qırımda yaşamağan Anna Andriyevskayağa qarşı FSB Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1-inci maddesi boyunca «Krım» batalyonınıñ göñüllileri aqqında maqalesi içün cinaiy iş açtı.
Natalya Kokorinanıñ ana-babasınıñ evinde tintüv keçirilgen soñ jurnalistni FSB idaresine alıp kettiler. Onı iş boyunca şaat olaraq altı saat sorğuğa çektiler. Soñra ise bilgiyasayarını alıp, azat ettiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kyivde iyünniñ 7-si çarşenbe künü qırımtatar tedqiqatçı ve tarihçısı Gülnara Bekirovanıñ «Yarım asırlıq qarşılıq: qırımtatarları sürgünden avdetke (1941-1991 seneleri). Siyasiy tarih oçerki» adlı kitabınıñ taqdimnamesi ve muzareresi ötkerilecek.
Taqdimnamede Pılıp Orlık demokratiya İnstitutınıñ eksperti Natalya Belitser, qırımşınas-tarihçı, «Qırım insaniy platforma» cemaat teşkilâtınıñ koordinatorı Andrey İvanets, qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı, kitapqa berilgen soñsöz muellifi Refat Çubarov çiqiş yapacaqlar.
Tedbir saat 18:00de Poloniya ve Avropa merkeziniñ NaUKMA studiyasında ötkerilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yalta sakini Elina Mamedovağa qarşı “VKontakte” içtimaiy ağında yapqa üç repost içün cinaiy iş açıldı. Yazılarnı qız 2014-2015 seneleri bir qaç ukrainacı gruppalarından repost etti. Elina olarnıñ müellifi degil, sadece öz saifesine yerleştirdi. Şimdi qız Rusiye CK-niñ 282-nci maddesine (milletlerara zıddiyet çıqaruv) köre qabaatlana. 2018 senesi iyün ayından berli Mamedova ev tevqifi astında.
İyınniñ 13-üne saat 10:30-da rus quvetçileri, Elina aqayı ve ana-babası ile yaşağan evge, keldi. Binada keçirilgen “teftiş” vaqtında eki telefon, eki planşet, netbuk, sistemlik blokı ve qattı diskler (hard disk) alındı. FSB hadimleri özü kelmedi dep ayta Elinanıñ anası Lütfite Mamedova. O künü azbar qapısını o açqan edi.
“Olar öz şaatlarınen keldi – eki genç: qız ve oğlan. FSB-niñ bütün hadimleri sade urbada edi, amma olarnıñ kim olğanını ve ne içün kelgenlerni men birden añladım”, - dep hatırlay Lütfiye.
Elina aytqanı kibi, o FSB-niñ kelgenini öz dostuna aytıp yetiştirdi, dostu ise bu haberni tarqattı. Bir qaç saattan soñ ise, onı tahqiqat komitetine kelip, öz areketlerni añlatmağa mecburladılar.
“Endi keldik, şaatlıq etip başladıq – yarıq söndi, tamam şu künü Qırımda yarıq olmadı. Ne advokatnen bağlanmaq, ne de qorantama kelecek vaqtımı haber etmekniñ çaresi yoq edi. Maña devlet advokatı berilgen edi, soñundan men ondan vazgeçtim”, - dep hatırlay Elina.
Şimdi Elinanıñ aqlarını uquqçı Aleksey Ladin qorçalay. Tahqiqat endi psihologik-lingvistik ekspertizasını tayinledi.
“Espertizanı makeme eksperti Kudasova keçirecek. Onen Qırımda oşağan cinayet işleri boyunca çalışqanda sıq-sıq rastkelişe edik. Neticeler tahqiqatnıñ versiyasını tasdıqlacağına men, aman-aman, yüz fayız bere bilem. Şunıñ içün, mustaqil ekspertni celp etmege isteyim”, - qayd ete Ladin.
“Aleksey Ladin bu işimni alğan soñ, tahqiqatçı - advokat olmasa edi, bu iş eki ayda qapalacaq edi dep ayttı. Sanki, o daima çeşit türlü qoşma ekspertiza ve vesiqalarnı talap ete, buña çoq vaqıt masraf ete dep ayttı. Men ise onı diñlep tüşüne edim: demek, advokatım güzel”, - küle Elina.
Cinayet işiniñ açılmasına sepeb olğan, üç yazı 2014-2015 senelerinde yapıldı. Protokolğa köre, olarnıñ teşkerüvi 2017 senesi başlandı, Mamedovlarnıñ evine ise, rus quvetçileri 2018 senesi keldi. Elina bu yazılarda ne olğanını dos-doğru hatırlamağanını ayta.
“Anda ruslarğa qarşı bir şey oldı dep aytmam. Ülkemniñ topraqlarına silâ ile kelgen adamlarğa qarşı edi, mında öldürüv ve zorbalıqnen öz tertip-nizamını qurmaq istegen adamlarğa qarşı edi”, - dey qız.
ЛyTфиe MaMeдoBa BcпoMиHaeT, kak ee oпpaшиBaли.
Lütfiye Mamedova onı nasıl sorğuğa çekkenlerini hatırlarlay.
“Qızımnen “VK”da yazışammı, ne yollayım dep soray ediler. Men, köpek, mışıq süretlerini, tırnaq boyalav çeşitlerini, dep cevaplandım”, - dey apay.
Elina – manikür ustası, 2014 senesine qadar ukrain banklarınıñ birisinde çalışa edi.
“İşten meraqlı olmağanı içün kettim, dülberliknen oğraşmağa istedim. Aslı menim iqtisadiyat boyunca qızıl diplomım ve mektepten altın medalim bar. Şimdi menim tek altın medalnen qızıl diplomım degil de, cinayet işim de bar”, - dey Elina Mamedova.
Cinayet davası açılmasınıñ ilk sebebi olaraq, Elina qomşularnıñ çaquvıdır dep saya: “Olar daa Ukraina vaqtında babama qarşı çeşit türlü iftira yaza edi. Evimiz balaban, ayvanımız çoq, balalarnıñ episi universitette oquy – demek mıtlaqa mında bir qıl bar! Men bunı pahıllıq kibi körem”.
Elina dey ki, şimdi çoq adam oña qol tuta.
“Maña Facebookta tanış ve tanış olmağanlar çoq yaza, qoltuta. Tintüv aqqında haber keñ yayınlanğanı içün, Almaniyadaki tanışlarım de endi bile – qorqtılar, ebet. Qısqası, meni meselemnen baş-başqa qaldırmaylar”, - dey qız.
Şimdiki vaqıtta. Elina Mamedovağa ülkeden çıqmacağı aqqında ketmemezlik senetini imzattılar. Elina qabaatlanğan maddege köre mahküm etilgenler – para cezası, mecburiy işler ya da eki-beş yıllıq apis cezasını çeke.


text:
Bunı AQŞ devlet kâtibiniñ Avropa işleri boyunca yardımcısı Viktoria Nuland iyün 16-da Washingtonda Marşalnıñ Almaniya fondunda çıqışta bulunıp bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Nuland Rusiyeni separatistlerge kösterilgen yardım arttırılmasında, hususan Ukrainağa tanklar ve silâ yollanmasında qabaatladı. Bu qabaatlarnı Moskva red ete.
Onıñ qayd etkenine köre, soñki afta devamında vaziyet daa beter oldı, Rusiyege qol tutqan separatistler arbiy uçaqnı tüşürip, 49 ukrain arbiy adamını öldürdiler.
Buña baqmadan, Ukrainağa nisbeten AQŞ siyasetiniñ şekillendirilmesi içün mesülietli Nuland Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin arasında yaqında qurulğan bağlarnı alğışladı.
AQŞ ve Avropa Ukrainadaki vaziyetke er kün qıymet keseler, dep ayttı o. Onıñ aytqanına köre, Putin kendi areketlerini deñiştirmese, ceza alacaq. Bunı oña bildireler.
Nuland Washingtonnıñ «Mistral» Frenkistan vertolöt taşıyıcılarını Rusiyege berilmesine qarşı çıqqanını tekrarladı.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ve Müftiyatı sentâbr 25 künü Aqmescitte Cuma Caminiñ qurucılığı başlağanı aqqında bildire, onı üç yıl içinde qurmaq niyetindeler, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırım yolbaşçılığı ve Müftiyat temsilcileri cuma künü Aqmescitte Yaltinskaya soqağı boyunca yerleşken topraq damartısına keldi. Toplanğanlarğa bildirilgeni kibi, qurulacaq camide birden 1,5 biñ erkek ve 900 qadın namaz qıla bilecek, musulman bayramlarında müminler sayısınıñ daa biñ insanğa artması mümkün. Olarnı cami azbarı sayesinde de sığdıra bilecekler.
Belli ki, cami 49 metr yüksekliginde dört minareden ibaret olacaq. Qubbe ölçüsi, leyha müellifleri aytqanı kibi, 18 metrni teşkil etecek, bina – 38/76 metr. Cami bir qaç seviyeden qurulacaq.
Qurucılıqqa ayırılğan topraq damartısında nice yıllar devamında toplanılğan qaburçaq taşı endi qalmadı. Şimdi mında «Erbek» şirketiniñ qurucılıq tehnikası tura.
«Bugün bizim içün müim bir kün edi. Bu künni biz çoq sene devamında beklegen edik», – dey Qırım müftisi Emirali Ablayev.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov «Cuma Cami Aqmescit ve Qırımnıñ ziyneti olacağını» qayd etti.
Qurucılıqqa ne qadar para masraf etilecegi aqqında Sergey Aksenov bir şey atmaydı, yalıñız leyhağa Rusiye prezidenti Vladimir Putin qol tutqanını qayd etti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Aksenovnıñ kelmesinden evel ATR telekanalınıñ hadimlerini cami qurulacaq yerni terk etmege mecbur ettiler.
Sentâbr 17 künü, Aqmescitte Cuma caminiñ qurucılığına ayırılğan Yaltinskaya soqağı, 22 adresi boyunca topraq damartısında Qırımda esas musulman ibadethanesiniñ quruluvı içün territoriyanı azırlamağa başladılar.
2011 senesi Qırımda Vasiliy Cartı baş nazir olğan vaqıtta Aqmescitte Yaltinskaya soqağı, 22 adresi boyunca Cami-Caminiñ qurucılığına kapsula qoyğan ediler.


text:
Qırımda insan aqlarından vekâletlisi Lüdmila Lubina bloger Zair Akadırovnıñ yaqalanuvı vaqtında uquq qoruyıcılarnıñ areketlerinden çorlana. Bunı Facebookta Akadırovnıñ özü yazğan.
Onıñ sözlerine köre, Lubina Qırım blogeri ile körüşti ve Akadırovnıñ şikâyetini ögrengenini bildirdi. Şunı da dey ki, Lubina politsiya hadimlerine onı ekstremizmge qarşılıq merkezine alıp ketmege bermegen «ziddiyetke qarşıqan cemaatçılıqnıñ rolüni qayd etti.
«Şikâyetime kelgende, ombudsmen degeni kibi, federal qanunı oña uquk qoruycı organlarınıñ işine qarışmağa çare bermey. Aynı zamanda, Lubina aytqanına köre, o bu meselede yardımcı olmağa istey. Onıñ tarafından bu arizamnı Qırımnıñ İçki işler nazirligi ve Taqiqat komitetine yollamağa teklif keldi», – denile beyanatta.
Zair Akadırov şunı da qoştı ki, Lüdmila Lubina blogerge qarşı politsiya hadimlerinden olğan laf qorquzuvlarnı da qayd etti.
«Bundan soñ vekâletliniñ teşebbüsi ile subetimiz «fevral 26 işi» boyunca mahkeme esnasınıñ muzakeresine keçti. Lüdmila Lubina, fikrime köre, aselet bu işke diqqat ayırdı ve bir de bir qıymetni keçti. Birinciden, onı «siyasiy» dep adladı. Ve 2014 senesi fevral 26 künü olğan vaqialarnıñ hatırası ile paylaştı».
Qırım blogeri Zair Akadırov Qırım Rusiye prokuraturasına Aqmescitte yanvar 15 künü onı yaqalamağa tırışqan politsiya hadimleriniñ qanunsız areketleri boyunca qararlarnı almağa ve teşkerüvni keçirmege ricası ile muracaat etken edi.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
Yanvarnıñ birinde Aqyarda 83 yañı koronavirus hastası qayd etildi, üç – öldi. Bu aqta COVID-19 Rusiye operativ ştabınıñ saytında haber etile.
Böylece, pandemiya başlağanından işğal etilgen Aqyarda 6932 kişi hastalandı, 243 öldi.
Qayd etmelimiz ki, Kreml nezaretindeki Aqyar ükümetiniñ saytında 2021 senesi yanvarnıñ 1-de koronavirus aqqında malümat yoq.
№4 Aqyar şeer hastahanesi “Lazur” pansionatı esasında koronavirus yuqunçınen hastalarnı tedaviylemek içün statsionar donatıldı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov Aqmescit ve Aqmescit rayonınıñ birleşüvini maqsatqa uymağan bir şey olaraq tanıy. Bu aqta Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti cumaaqşamı künü, noyabr 5-de, bildirdi.
Aksenovnıñ fikrine köre, memuriy-territorial qurulışınıñ deñişmesi ile bağlı meseleler «bütün Qırım miqyasında al etilmeli».
O dey ki, evel şeer ve rayonnıñ ola bilecek birleşüvi aqta meseleniñ çezilmesi içün mahsus iş gruppası teşkil etildi.
«Aqmescit şeeri ve Aqmescit rayonınıñ ola bilecek birleşüviniñ muzakeresi cemaatta ğayet faal edi. Bu aqta fikirler bölüşti. Neticede, Aqmescitniñ ve Aqmescit rayonınıñ birleşüvi maqsatqa uymağan bir şey olğanı aqqında qarar alındı», – dey Aksenov.
O şunı da qoştı ki, birleşüv «işbu territoriyalarda idare etüvni boza bile». «Aqmescit rayonı – Qırımda eñ büyük rayonlardan biridir. Onıñ territoriyasında yerleşken yüzden ziyade mesken yer bar. Bazıları çoqtan ayrı memuriy birlem olaraq inkişaf ete. Rayonnıñ iqtisat ve içtimaiy infrastrukturası musaviy şekilde ilerilemegen», – dey Aksenov.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti mayıs 18 künü qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasına keçirilgen matem tedbirler yerine yañı bayramnı kirsetecek ola – «quvanç kününi». Bunı Qırım baş naziriniñ muavini Dmitriy Polonskiy Lenta.ru Rusiye neşirinde aprel 6-da derc etilgen intervyüsında ayttı.
«Şübesiz, bu facia yıllığı, qaar künü, lâkin onı elâk olğanlarnıñ hatırasına keçirmek kerek: mezarlıqqa barmaq, qabaatsız zarar körgenlerni evde añmaq. On yıllarnen meclis reberligi adamlarnıñ eksikleri olğanını köstermek içün qırımtatarlar arasında 18 mayıs kününi sahte şekillendirgen edi. Facialarnı qullanıp, halqnıñ muvafaqiyetli inkişafı aqqında planlarnı qurmaq imkânsızdır. Bu, söz sırası, Ukraina akimiyetiniñ büyük hatası, o, er daim de Golodomor, de sürgünlikni qullanğan edi. Eksiklerde küçlü milletni qurmaq mümkün degil», – dep ayttı Polonskiy.
Onıñ bildirgenine köre, bazı qırımtatar cemaatçıları «aprel 21 kününi», Rusiye prezidenti Vladimir Putin tarafından sürgünlik qurbanlarınıñ reabilitatsiyası aqqında buyruğınıñ imzalanmasını aytalar.
«Anda yalıñız qırımtatarlar aqqında degil, anda ermeni, alman, yunan ve Qırımnıñ diger halqları aqqında laf kete. Qaar kününden quvanç kününe keçmek kerek. Aksenov da aprel 21 kününi Qırım halqlarınıñ birleşüvi, kütleviy tedbirler künü olaraq ilân etmek ğayesine qoltutqan edi. Añmaq yavaş kerek, quvanmaq ise – şaqıldap», – dep ayttı Qırım baş naziriniñ muavini.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüv künüdir. 1944 senesi o künü qırımtatarlarnıñ birinci treni Orta Asiyağa yollanğan edi.
Qırım işğalinden evel Aqmescitte yıl-yıldan Bütün Qırım matem mitingi keçirilgen edi.


text:
Keriçte Komsomol parkında tiklep qoyulğan Keriç köprüniñ miniatür kopiyası çatladı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, çatmalarğa baqmadan instalâtsiyanı qapatmağanlar – yolcular andan alâ daa keçip olalar.
İlk çatmalar küzniñ başında peyda olğan. Keriçniñ Rusiye memuriyetiniñ başı Sergey Borozdin, tamir işelerni obyektni qurğan "Stroygarant" sıñırlanğan mesüliyetli şirket (SMŞ) yapa, dep bildirgen edi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ haber etkenine köre, al-azırda köpürniñ kopiyası altında sıva işlerniñ izleri bar, amma inşa üstünde alâ daa aralar ve çatmalar körüne eken.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar AB daimiy vekiller komitetine Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini bozuv, hususan Keriç köprü qurucılığı ile bağlı şahıs ve teşkilâtlar cedvelini kenişletmek qararını qabul etkeni içün teşekkürler bildirdi.
AB elçileri Keriç köprüniñ qurucılığı içün eki şahıs ve dört şirketke qarşı sanktsiyalarnı tasdıqladı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qıbrız Keriç köprü qurucılığı sebebinden kirsetilgen Avropa Birligi sanktsiyalarını blok ete. AB, bu köpürni qurğan şirketlerge qarşı sanktsiyalarnı 2018 senesi iyül ayında kirsetti.
İyünniñ 18-nde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirgenine köre, Avropa Birligi Şurası Qırım işğali sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı.
Sanktsiyalar 2014 senesi Rusiyeniñ yarımada işğaline cevap olaraq kirsetildi. O vaqıttan berli bir qaç kere uzatılıp kenişletilgen edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
2019 senesi dekabr ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin köpürniñ tren areketini başlattı.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.


text:
Rusiyege nisbetten Amerika Qoşma Ştatlarnıñ sanktsiyalar uzatması areketi «esas halqara problemalarda eki devletniñ ihtimal işbirlik imkânını yoq ete». Bu aqta mart 3 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Tış İşler Nazirligi bildirdi.
Qayd etilgeni kibi, Amerika Qoşma Ştatlarınıñ sanktsiyalar siyaseti «istiqbalsizdir», Moskva ise «rusiye menfaatına uyğan» cevap tedbirlerni kerçekleştire bile.
İzaatta aytılğanı kibi, sanktsiyalar ukrain krizisini çezmege yardım etmey, rusiye - amerikan munasebetlerini ise «param - parça» ete bile.
Mart 2 künü Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Barak Obama Rusiye tarafından Ukrainağa qarşı yapılğan basqıncılıq içün kirsetilgen sanktsiyalarnıñ vaqıtını 2017 senesiniñ mart 6 kününe qadar uzattı.
Fermanda bildirilgeni kibi, Rusiye akimiyeti yapqan areketleri ve siyaseti içün, mında Qırım işğali arizası ve Ukrainanıñ bir - de - bir yerinde küçniñ işletilmesi aqqında söz yürütile, 2014 senesinden başlap kirsetilgen bir sıra sanktsiyalarnıñ uzatılması belgilendi.
Obama qayd etkeni kibi, Rusiyeniñ bu areketleri demokratik protsesslerini ve Ukraina institutını yoq ete, bütün dünyanıñ havsızlığı, istiqrarı, mustaqillik ve territorial bütünligini telükege atmaqta.
Amerika Qoşma Ştatlarından ğayırı Avropa birligi ve «Yediniñ gruppası» devletleri tarafından Rusiyeniñ iqtisadiy ve uquqiy faaliyetinen oğraşqan insanlar, cemaat teşkilâtları ve işhanelerge qarşı 2014 senesiniñ baarinden başlap bir sıra sanktsiyalar kirsetildi.
Arizada qayd etilgeni kibi Ukraina şarqınıñ vaziyetine qarışuvı içün kirsetilgen sanktsiyalar Rusiye tarafından minsk añlaşmalarınıñ mecburiyetlerini yapmağanına qadar, Qırımnıñ işğalinen bağlı sanktsiyalarnıñ kirsetilmesi ise, yarımadanıñ qaytarmasına qadar devam etecek.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Kiyevde, Sofiya meydanında Reşat Ametovnıñ añına bağışlanğan sessiz fleşmob keçirilecek, Reşat Ametov Qırım işğaliniñ ilk qurbanıdır. Bu aqta tedbirniñ teşkilâtçıları, KrımSOS adlı cemaat teşebbüs gruppasınıñ vekilleri bildirmekteler.
Fleşmob mart 16 künü keçirilecek. Aynı bu künü 2014 senesi Qırımda sözde referendum ötkerilgen edi. Onıñ keçirilmesine qarşı çıqqan Reşat Ametov, Aqmescitteki Qırım Nazirler Şurasınıñ binası yanına ukrain bayrağı ile kelgen edi.
2014 senesiniñ mart 3 künü, Reşat Ametovnı tutıp esir ettiler. Mart 15 - nde Ametovnıñ cesedi bir çoq qıynav izleri ile Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonınıñ dağında tapıldı.
Moskva nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti, qırımtatar faaliniñ öldürüvinen bağlı işiniñ açılması içün mukâfat vade etken edi. Amma faalniñ qatiyi bu künge qadar tapılmadı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, Qırımdaki vaziyette «qırımtatarlarnıñ ekseriyeti sentâbr 14-te saylavlarğa kelecek».
Bunı Aksönov sentâbr 5-te Yaltada bildirdi, – dep haber ete Qırım «ükümetiniñ» «ruporı» «Krıminform» saytı.
«Qırımtatarlarnıñ çoqusı Qırımnıñ Rusiye Federatsiyası terkibinde bulunmasınıñ müsbet tarafını añlay», – dedi o.
Aksönovnıñ qayd etkenine köre, «qırımtatarlarnıñ içtimaiy problemleri al etilsin dep, 450 million ruble ayırıldı».
Aksönov dedi ki, qırımtatarlar içün Mekke ziyareti teşkil etildi, «Qırım Ukraina terkibinde olğanda akimiyet bunı iç bir vaqıt yapmağan edi».
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kiyevdeki İvan Gonçar müzeyinde mayıs 16-dan iyün 28-ge qadar «Zıncır: hatıra alqaları» sergisi keçirilecektir. Sergini «El-Çeber» cemaat teşkilâtı, «Müzey İvana Gonçara» milliy halq medeniyet merkezi ve Qırımtatar Milliy Meclisi teşkil eteler.
Qırımlı Rustem Skibin Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatına köre, sergi 1944 senesi mayıs 18-de totalitar rejimi tarafından yapılğan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarınıñ hatırası kününe bağışlana.
Sergide qırımtatar halqına qarşı yapılğan terrornı aks ettirgen vesiqalar, Ekinci cian cenkinde iştirak etken ve sürgünlikni başından keçirgen qırımtatarlarnıñ hatıraları, sürgünlik aqqında video levhaları numayış etilecek.
Bunıñnen beraber adamlarnı sürgün etken vaqıtta olğan oda kösterilecek. Leyha müellifleri olğan «El-Çeber» cemaat teşkilâtınıñ vekilleri deyler ki, odanıñ ayrı timsalleri halqnıñ facia müitini aks ettirmeli.
«Bizim belli bir sistemamız bar, oña köre zıncır – halqnı teşkil etken unsurlar. Beş unsur mevcut – tış alemge yanaşuv, maneviy, iç alemge yanaşuv, tibbiyet, til ve medeniyet. Bu unsurlardan birini alıp taşlasaq, halq ğayıp ola. Al-azırda unsurlarımız yoq ola, ve bizim vazifemiz – bu zıncırnı er bir usulnı qullanıp saqlap qalmaqtır», – dep qayd etti Skibin.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Qırımda keçken künü 493 yañı koronavirus hastası qayd etildi, pandemiya başlağanından berli bu raqam rekord oldı. Bunı Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti haber etti.
Berilgen malümatqa köre, keçken künü 9 insan koronavirustan vefat etti.
«Umumen Qırımda koronavirus pandemiyası başlağanından berli 83 241 COVID-19 hastası qayd etildi. Bir künde 405 kişi yahşı oldı, bütün müddet devamında 71 086 insan tüzeldi», – dep aytıla haberde.
Bir kün evelsi 472 yañı COVID-19 hastası aqqında haber etildi.
Hatırlatamız, altı künden berli bir künde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñ sayısında rekord qayd etile, oktâbrniñ 4-nde 435 hasta qayd etildi, oktâbrniñ 3-nde ise 421 hasta oldı. Qırımda sentâbr ayından itibaren qayd etilgen koronavirus hastalarınıñ sayısı er kün arta. Yerli Rospotrebnadzor idaresi yaqınlaşqan dördünci koronavirus dalğası aqqında bildirdi, faqat qırımlılar daa az aşı ola.
Qırım akimiyeti hasta sayısı artqanı içün COVID-19 hastaları içün qoşma yerler aça.
Qırımda sentâbrden başlap koronavirus hastalarınıñ sayısı arta. Yerli Rospotrebnadzor idaresi dördünci koronavirus dalğası olacaq, faqat qırımlılar daa az aşı ola, dep bildirdi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, yarımadada COVID-19 hastalarınıñ sayısı artsa da, akimiyet qoşma sıñırlavlar kirsetmeycek, dep ayttı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte (Simferopol) avgustnıñ 17-sinde Ukrain medeniy merkezniñ faalleri azırlağan muzıkalı aqşam keçti. Bu UMM-niñ Facebook saifesinde yazılğan.
"Musafirimiz - Tatyana Anişenkoğa pek minnetdarım, o, bizge, Aqmescit gastroline uzaq Keriçten keldi... Tatyana, muzıka ve ukrainlıqnı candan seve, onıñ içün babası 50 yıl evel çalğan bandura ve gitaranı yanına ketirdi", - yazdı faal Olena Popova.
O, medeniy merkez böyle kontsertlernen "Qırımda ukrainlıqnıñ ateşçigini destekley", dep qayd etti.
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkezi siyasiy bir teşkilât degil. Onı faaller yarımadada ukrain medeniyetini saqlamaq ve populârlaştırmaq maqsadınen teşkil etken ediler. Bu arada Merkez iştirakçilerine tazyıq yapılmaqta: olar telükesizlik organları tarafından sorğulav ve “subetlerge” çağırıla, ekstremizmge yol berememezlik hususında tenbiylene. Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerinden biri olğan Leonid Kuzmin telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan basqı ve qorquzuvlardan soñ 2017 senesi yarımadanı terk etmege mecbur qalğan edi.
Keçken yıl noyabrde Aqmescitte rusiye quvetçileri, Ukrain medeniy merkeziniñ faalcisi Galina Balabannıñ evinde tintüv keçirdi.


text:
Bugün Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç ve onıñ birinci muavini Darya Svırıdova Adalet aftası çerçivesinde Grajdanlıq serbestlikleri merkezi, Ukrain halqara uquq birligi, Taras Şevçenko adına Kıyiv milliy universiteti kriminal-uquqiy siyaset ve kriminal uquq Kafedrası, Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi ve Ukraina uquq qorçalav meseleleri boyunca Yuqarı Şurası Komiteti tarafından teşkil etilip, Ukraina Milliy qanunlarını halqara kriminal uquq şartlarınen uyğunlaştıruv meselelerine bağışlanğan ”Halqara kriminal adaletniñ Ukrainadaki istiqbali” mevzusında ilmiy-ameliy konferentsiyasınıñ panel munaqaşalarında iştirak ettiler.
Anton Korınevıç ”Ukrainanıñ Halqara ceza mahkemesi ile işbirligi kerçek beklevlerimizge lâyıq olurmı?” mevzusındaki panel munaqaşasında iştirak etip, halqara silâlı dava şaraitlerinde Ukraina Halqara ceza mahkemesiniñ Roma Nizamnamesini imzalamaq kerek olğanını qayd etti.
”Biz Halqara ceza mahkemesine muhtacmız, çünki bu, halqara vastadır. Bir-de-bir RF vatandaşı insaniyetlikke qarşı muayyen cinayetler ya da muayyen arbiy cinayetler işlegeni içün mesüliyetli degen fikir yalıñız Ukraina devletiniñ mevamı degil de, Halqara ceza mahkemesi Prokuror Ofisi hadimleriniñ, evelki taqiqat odası mahkemecileriniñ de noqtayi-nazarıdır, yani Ukraina öz seviyesinde mustaqil şekilde yapqan areketlerini qanunlaştıruvdır. Bu, bugünde-bugün daimiy faaliyet yürsetken yekâne halqara ceza organınıñ noqtayi-nazarıdır. Böyle şeyler aqqında yalıñız Ukraina degil de, Halqara ceza mahkemesi tarafından da aytılacağı pek müimdir. Ekinciden, Rusiye Federatsiyası eñ yaqın vaqıtta öz vatandaşlarını teslim etmese bile, arbiy cinayetlerni, insaniyetlikke qarşı cinayetlerni işlegen insanlarnıñ tevqif etilüvine dair qararnameler – bu, Halqara ceza mahkemesi seviyesinde işbu cinayetlerni qayd etüvdir” – dep qayd etti öz çıqışında Daimiy Temsilci.
Darya Svırıdova ”Milliy ceza qanunlarını halqara ceza uquqı ile uyğunlaştıruv: Ukraina davası (2013/2014 – … seneleri)” mevzusında panel munaqaşasında iştirak etti.
”Keçici devirdeki adalet yanaşuvlarını amelge keçirüv, halqara gumanitar uquqnı amelge keçirüv, milliy qanunlar ve milliy ameliyat – bularnıñ episi yalıñız devlet tarafından qabul etilgen çerçive vesiqalarında, meselâ, Temsilciligimiz tarafından da azırlanğan ”Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarını işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüvge dair devlet strategiyasında” qayd etilgen devlet mecburiyetleri degil.
Bu vesiqa esas ilkeler arasında silâlı dava şaraitlerinde eñ ağır cinayetlerni işlegen şahıslarnı cedvelge aluv ve mesüliyetke çeküvni belgiley, keçici devirde adalet yanaşuvlarını amelge keçirüvge dair devletniñ vazifelerini belgiley. Bu, yalıñız devletniñ boyun-borcu degil de, faaliyetiniñ strategik vektorıdır. Fikirimce, bir sıra tedqiqatlarnıñ neticelerine binaen, cenk aqibetlerini aşuvğa dair cemiyetten devletke eñ büyük talaplarından biri, eñ ağır cinayetlerni taqiq etüv ve cenk cinayetlerinde, insaniyetlikke qarşı cinayetlerde qabaatlı şahıslarnı mesüliyetke çeküv meseleleridir”, – dep ikâye etti Daimiy Temsilcisiniñ birinci muavini.
Temsilcilik em vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarınıñ işğalden azat etilmesi ile ğayrıdan integratsiya etilmesine, em de Ukrainanıñ dünyada uquqiy körünişine tesir etken müim meselelerni muzakere etüvge qoşulğan er keske minnetdarlığını bildire.


text:
Aqmescit – Rusiye Qırımnı işğal etkeninden eki ay keçken soñ, çoqtan tahmin etilgen ceryan yüz berdi – biznes çökti. Bunıñ episi ta mart ayında başlandı, amma bunıñ aqqında resmiy olaraq tek şimdi aytıp başladılar.
Bunıñ isbatı olaraq, iqtisadiy cietinden quvetli olğan şirketlerde aylıq boyunca borclar soñki yıllarnı alsaq, eñ yüksek noqtada buluna.
Qırımnıñ qanunsız parlament yolbaşçısı Vladimir Konstantinovnıñ fikirince, şimdilik Qırım içün eñ yüksek noqta sayılğan 281 million ruble (yani tahminen 94 million grivna) miqdarında maaş boyunca borclar bar. «O qadar borcumız iç bir vaqıt olağan edi. Ekseriyetnen iqtisadiy cietinden faal olğan şahsiy şirketler, bücetke bağlı degiller. Borc mesele mürekkeptir, çünki olarnı qapatmaq içün bücetten para ayırıp olamamız. Acele sürette bu meseleni çezmelimiz. Borc miqdarı büyüktir, ve ciddiy kirişüvni talap ete», – deli spiker («Tsentr»den alınğan izaat).
Kerçekten de, keçken yıllarnıñ statistikanı köz ögüne alsaq, soñki yıllar devamında Qırımda aylıq borcu 50-53 mln. grivna etrafında buluna. Böyleliknen, Qırım statistika baş idaresiniñ 2014 senesi fevral 1 kününe, cumhuriyette borcnıñ miqdarı 53 mln. grn. teşkil etti. 2014 senesi yanvar 1 kününe bu raqam 1,6 mln. grn-ğa azca edi. 2013 senesi aylıq boyunca borclarnı azlaştırmağa imkân olğan aylarnı da qayd etken ediler.
Qayd etmeli ki, bu tek resmiy raqamlar, yani qayd etilgen hadimlernen bağlı. Tamam olarnı devlet nezaret etip ola. Resmiy olmağan borc ise, qat-qat büyüktir.
Bundan da ğayrı, resmiy çalışqan hadimler esasen, aylıqnıñ bir qısımını qoluna, ekinci qısımını «zarflarda» alalar. İşte, Kostantinov aytqan 93 mln. grivna borcına, tek resmiy çalışqan adamlarnıñ aylığıdır. Yani, başqaları közge alınmay.
Böyleliknen, Qırım işhaneleri bergilerni tolusınen tölep olamağanları (soñki ay devamında Qırım bücetine tüşken bergi tölevleri 5-7% -nı teşkil ete) ve atta, aylıqlarnı bermege imkânları olmağanı añlaşıla.
Biz laqırdı etken küçük ve orta biznes saipleriniñ bildirgenine köre, 2014 senesi mart ayından başlap, olar masraflarnı qısqartmağa mecbur ettiler. Biznesni ileriletken (reklama, numayış, sergilerde iştirak etüv ve ilâhre) teşviqat, iş ve mahsulat köleminiñ qısqartıluvı (ep bir ihtiyac da eksildi), yañartma planlarından vazgeçüv ve yañı açılğan yöñelişlerniñ qapatıluvı belgilendi.
Hadimlerniñ aylıqlarında iqtisad etüv meselesi ise, eñ mürekkep oldı. Reklama ve neşriyat işinen bağlı küçük biznesniñ sabi Yuriy şikâyet ete: «Men taqımımnı eki yıl devamında topladım. Ve onıñ er azası çeşit qıyınlıqlardaan keçti, manim içün qıymetli insanlardır. İşimni başlağanda qıyın oldı. Amma, eki yıldan soñ, biz öyle bir seviyege çıqtıq ki, atta hadimlerniñ sayısını arttırmağa kerek oldı. Mart ayında ise, er şey ast-üst oldı. Men elbette, hadimlerni işten boşatmadım, amma, aylıqları bayağı qısqartıldı. Müşterilerniñ büyük bir qısımı ğayıp etilgen soñ, tek biñ grivna alalar». Söz kelimi, Yuriyniñ hadimleri resmiy qayd etilmegenler, bu sebepten, onıñ meseleleri Konstantinovnıñ statistikasına kirmediler.
Brend uydrmaqtan başlap, tevsiyeler berüvine qadar çeşit hızmetler teklif etken diger qırımlı işhanede aytqanları kibi, bugünde bugün, mahsulatlarnı çıqarmağan biznes içün, eñ eyisi hadimlersiz çalışmaq.
Şirketniñ meneceri İrina şunı bildirdi: «Biz bu şekilde çoqtan çalışamız. Çünki bizim devletimizde daimiy bir istiqrar yoq ve müşterilerge bağlı şirketler, sımarıştan-sımarışqa qadar keçineler. 2013 ve 2014 senesiniñ başında olğanı kibi, sımarışlar arasında teneffüs olmasa, bu pek yahşı. Amma, o vaqıt bile, biz hadimlerni işke almay edik, olarnen ayırıca añlaşa edik, sanki er şey deñişecegini duyğan edik. Ve bu duyğular kerçekleşti. Bizim adamlar içün mesülietimiz olmağanı sebebinden, iş yoq, demek aylıq ta aytmağa aqqımız bar. Sımarış peyda olğanınen adamlarnı kene de celp etermiz. Başqa vaqıt olar öz işlerinen oğraşalar. Men añlayım, bu yahşı şey degil, amma, bugünki künde, keçinmek içün yekâne bir yoldır».
Akimiyet ise, bu vaziyette adetince meseleni toplaşuv vastasınen çezmege istey, memurlarnı toplap, umymiy vaziyetni muzakere etip, qabaatlı olğan şirketlerni qorquzıp, olarğa basqı etmek çarelerni bulmağa niyetlene.


text:
İşğal etilgen yarımada, öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ vadelerine baqmadan, bir qaç kün devamında ışıqsız qala. Şirketler, trolleybuslar çalışmay, soqaqlarda ses-şamata. Qırımlılar qaranlıqta nasıl yaşay? Qırım, ukrain elektroteminlevi olmadan, yaşap olurmı? Qırımğa baarde ketirilgen mobil elektrostantsiyalar qayda yoq oldı? Rusiye ükümeti tarafından yarımadanıñ energetikasına berilgen milliardlar qaydadır?
Qırım qaranlıqta – «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» teleleyhasınıñ yañı programmasında.
Studiya musafirleri – Kompleksli analiz ve tahminlerniñ bürosınıñ reisi Sergey Dâçenko ve qırım siyasetşınası Vladimir Yegorov.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) peyda olacaq.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Amerika Qoşma Ştatları bildire ki, ukrainli Nadejda Savçenkonıñ Rusiyede apiste tutulması ve oña nisbeten yapılğan areketler iç bir şeyge uymay.
AQŞ Devlet departamenti Rusiyeni 2014 senesi sentâbr ayında tizilgen Minsk añlaşmaları ve fevral 12-ge ait olarnıñ amelge keçirilmesi aqqında añlaşmalarğa riayet etip, Savçenkonı ve diger ukrain esirlerini azat etmege çağırdı.
AQŞ-nı mahkemeniñ Nadejda Savçenkonıñ apis cezasını mayıs 13-ke qadar arttırmaq qararı qasevetlendire, dep ayttı çarşenbe künü, fevral 25-te, Devlet departamenti. O, Savçenko 75 kün devamında Rusiye apishanesinde açlıq tutqanını hatırlattı.
Çarşenbe künü, fevral 25-te, Moskva şeer mahkemesi Moskva SİZOsında 70 kün devamında açlıq tutqan ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonı apiste qaldırdı. Mahkemede video bağ vastası ile iştirak etken Savçenko kelecek mahkeme toplaşuvına qadar sağ qalmay bilecegini ayttı.
Rusiyede Nadejda Savçenkonı Donbassta elâk olğan Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlaylar. İyünniñ soñunda separatistler onı esir alıp, Rusiye arbiylerine teslim ettiler. Bundan soñra Savçenkonı Rusiyede apiske aldılar. İmayeniñ malümatına köre, onıñ jurnalistlerniñ ölümine alâqası yoq, çünki o, esarette edi. Savçenko bütün qabaatlarnı red ete.
Yanvar ayınıñ soñunda taqiqatçılar Savçenkoğa qarşı sıñırdan qanunsız keçüv aqqında daa bir cinaiy iş açılğanını bildirdiler.
Nadejda Savçenko 8-inci çağırılış Ukraina halq deputatı, Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Yuqarı Radanıñ delegatı olıp, halqara immunitetke saip.
Minsk añlaşmaları esir alınğan adamlarnıñ azat etilmesini belgiley.
Buña baqmadan, Rusiye Savçenkonı azat etmege istemey.


text:
Ukrain diplomat ve uquqçıları Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Moskva Qırımda uydurıq referendum teşkil etkenine dair sözlerini, halqara mahkemelerde dava açılğanda qullanmaq kerek dep ayttı Yuqarı Rada birinci vitse-spikeri, Üçtaraflı kontakt gruppasında Ukraina gumanitar alt gruppasınıñ temsilcisi İrina Geraşenko.
«Matbuat konferentsiyasında (Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve ABD prezidenti Donald Trump – muarairiyet) yañğırağan eñ muim şey, Putin qabaatını bildirip kelgeni ve Qırımda «referendumnı» Rusiye teşkil etkenini tanığanıdır. Bizim uquqçı ve diplomatlar bu itirafnı halqara mahkemelerde dava açqanda qullanmaq kerek», – dep yaza Geraşenko Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, ayrıca, Putinniñ Trump Qırım ilhaqını tanımağanını itiraf etkeni muim.
«Bizim içün: Qırım ilhaqını tanılmaması, Donbassnıñ işğali, Ukraina sıñırlarınıñ bozulğanı ve bunıñ içün Rusiye mesul olğanı meselelerinde Senat, Kongress, Devlet departamenti, Pentagon, Beyaz ev, cumhuriyetçi ve demokratlarnıñ birlik ve birdemligi pek muim. NATO sammiti beyanatı altında Trumpnıñ imza atıp, Rusiyege qarşı sertlik köstergeni pek muim. Diger eki taraflama körüşüvler lâğu etilip, prezident Poroşenkonen ve sammit arfesinde Putinnen körüşkeni de», – dep qayd etti birinci vitse-spiker.
İyülniñ 16-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putin ABD prezidenti Donald Trumpnen ötkergen körüşüvi neticesinde ötkerilgen matbuat konferentsiyasında, ABD prezidenti Qırımnıñ qanunsız ilhaq etilgeni pozitsiyasında turğanını bildirdi.
«Trumpnıñ Qırımnen bağlı pozitsyası belli, o ondan qaytmay ve Rusiyege qoşulğanı qanunsız dep ayta. Bizim pozitsiyamız farqlı. Bizler referendumnı halqara aq-uquqqa uyğun şekilde keçirdik dep sayamız», – dedi Putin.
Aynı zamanda Trump Qırımnen alâqalı sualge qarşılıq köstermedi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırımda Ukraina ve dünya tarafından tanılmağan «referendum» ötkerildi. Rusiye tarafdarı olğan Qırım ükümeti iddia etkenine köre, iştirakçilerniñ 97 faizi Rusiye terkibine kirmek içün rey bergen eken.


text:
Bazarertesi aqşam saatlerinde Yaltada FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) hadimleri yerli faal, Gaspra qasabası şurasınıñ sabıq deputatı Larisa Kitayskayanı yaqaladılar. Soñki eki yıl devamında faal esas Ukrainada yaşay, amma evi ve soy-sopları Qırımda qala.
İlk malümatnı Kyivde yaşağan qızı Kseniya Kitayskaya berdi. Onıñ aytqanına köre, anası separatizmde şeklene.
Berilgen malümatqa köre, Larisa Kitayskayanıñ qızı anası yaqalanğan soñ onıñnen bağlanıp oldı.
Mahsus hızmetlerden kelgen musafirler: tintüv ve qorquzuvlar
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ reberi Olga Skripnik bildirgenine köre, tintüv gece yekünlendi. Malümat taşıyıcıları ve tehnika, şu cümleden Larisa Kitayskayanıñ tintüv vaqtında evinde olğan soy-soplarına ait şeyler de tutıp alındı. Faalnen beraber ömür arqadaşı ve tintüv şaatı olğan eki soyu sorğuğa çekildi.
Larisa Kitayskayanıñ qızı ukrain kütleviy haber vastalarına bildirgenine köre, FSB hadimleri faalge maneviy basqı yapıp, qorquzdılar, Yaltadaki evini tutıp alacaqlarını ayttılar. «Anamnı ekstremizm ile qabaatladılar, evini tutıp alacaqlar, dep qorquzdılar. Anam qasevetlenip yaramadı – «acele yardım» çağırıldı. «Yardım» maşinasında oturğanda men oña telefon ettim. Bir-eki söz ayttım, soñra bir erkek sesi keldi, meni yaramay eşitkenini ayttı, ve bağ üzüldi», – dep ayta o.
Faal ne sebepten yaqalanğan ve tintüv nege esaslanıp keçirilgenine dair bir de bir vesiqa berilmedi
Bir kün keçse de, Rusiye mahsus hızmetleriniñ temsilcileri Larisa Kitayskaya ne ile qabaatlanğanını öyle de aydınlatmadı. Faal ne sebepten yaqalanğan ve tintüv nege esaslanıp keçirilgenine dair bir de bir vesiqa berilmedi. «Sorğu nenen bağlı sualine cevap olmadı. Larisa Kitayskayanıñ qabaat maddesi de aytılmadı. Amma Facebooktaki ekstremist yazılarını añlatmalı, dep ayttılar», – dep bildire Olga Skripnik.
Al-azırda Larisa Kitayskayanıñ Facebook saifesi qapalı. İyül 19-da kün devamında o ve adliyecisi ile bağ olmadı. Soy-sopları FSB onı sorğuğa çekkenini tüşüneler, amma bulunğan yeri aqqında tam bir malümat yoq.
Qırım.Aqiqat Qırım ve Aqyar Rusiye FSB idaresinden bir de bir haber alıp olamadı.
Uquq qorçalayıcılar qayd ete: Larisa Kitayskayanıñ yaqalanmasında añılğan ekstremizm ve separatizm köstere ki, faal Rusiyeniñ ekstremizmge qarşı maddeleri boyunca işniñ daa bir mabusı ola bile. Böylece, insannı cinaiy mesüliyet bekley ve adı terrorist ve ekstremist cedvellerine kirsetile, Rusiye mahsus hızmetleri olarnı ve soy-soplarını bütünley kontrol etmege başlaylar.
Sabıq deputat ve Yalta Euromaydanınıñ faali
52 yaşında Larisa Kitayskaya Büyük Yaltada cemaat faali ve Gaspra qasabası şurasınıñ sabıq deputatı olaraq belli. 2010 senesi Gaspra yolbaşçısı vazifesine namzet köstergen edi. Faqat o vaqıt «regionallılarnıñ» rejimine qarşı çıqqan o ve bir sıra diger muhalifet namzeti saylav bank esabını qayd etkende qıyınlıqlarğa rastkeldi. Bu sebepten saylav komissiyası onı yolbaşçı namzeti olaraq qayd etmedi.
2014 senesi fevral ayında Larisa Kitayskaya Yaltada Euromaydan ile birdemlik aktsiyasını teşkil etti, Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ ise esas Ukrainağa köçip, şimdi de anda otura. Mında iş yapa – ticaretnen oğraşqan şahsiy müessisesi bar.
2014 senesi Larisa Kitayskaya Ukraina halq deputatı namzetini kösterdi. Amma reylerniñ sayısı az olğanından parlamentke keçemedi.
Qırımda soy-sopları ve evi qala, bu sebepten yarımadağa barıp kelmege qarar aldı.
FSB kimge kele
Keçken yılları yapqan faaliyeti bugünki zorluqlarnıñ sebebi ola bile. Malüm ki, Rusiye mahsus hızmetleriniñ ve Rusiye kontrol etken uquq qorçalayıcı organlarınıñ Euromaydan ve diger cemaat aktsiyaları ile alâqaları olğan qırımlılarnıñ «qara cedvelleri» tizildi. Bu insanlarnı, Kreml tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya aytqanı kibi, cinayetçi olaraq tanıp, mesüliyetke çekmege vade eteler.
«Larisa Kitayskaya Ukrainağa qoltutqan bir faal, bunı gizlemey. Qırımdaki mahsus hızmetlerniñ Euromaydannıñ faal iştirakçileriniñ adları bar. Yaltada, meselâ, böyle cedveller tizildi. Bu cedvellerge köre şimdi de insanlar taqip etile», – dep ayta Olga Skripnik.
Faalniñ Yaltağa kelgenini ögrengen sabıq işdeşleri ya da qomşuları Rusiye mahsus hızmetlerine Larisa Kitayskayanı çaqmaları mümkün ediOlga Skripnik
Onıñ aytqanına köre, faalniñ Yaltağa kelgenini ögrengen sabıq işdeşleri ya da qomşuları Rusiye mahsus hızmetlerine Larisa Kitayskayanı çaqmaları mümkün edi.
Bu sebepten uquq qorçalayıcılar Qırımğa baracaq olğan esas Ukrainanıñ sakinlerini Rusiye mahsus hızmetleriniñ nezareti altında olğan diger vatandaşlarnıñ tecribesi esasında tizilgen havfsızlıq qaidelerine riayet etmege tevsiye eteler. Yarımadağa barğanlar yanına cep telefonları ve diger tehnikanı almasın, kiygen urbağa diqqat etsin ve ukrain timsallerinden vazgeçsin deyler. Bundan ğayrı, uquq qorçalayıcılar Qırımda olğanda Facebook saifesini vaqtınca qapatmağa ve FSB kontrol etken «Odnoklassniki» ve «Vkontakte» içtimaiy ağlarını qullanmamağa tevsiye eteler. Cep telefonlarında laf etkende ad, körüşüv yeri ve insannıñ şahsiyetini ve bulunğan yerini aydınlata bilecek er angi malümatnı seslendirmemege rica etile.


text:
Önceki Sayılarımız
Önceki sayılarımızı aşağıdaki bağlantılara tıklayarak indirebilirsiniz.
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 1 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 2 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 3 - Sayı 3
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 4 - Sayı 4
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 5 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 5 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 6 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 6 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 7 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 7 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 8 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 8 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 9 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 9 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 10 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 10 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 11 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 11 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 12 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 12 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 13 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 13 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 14 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 14 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 15 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 15 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 16 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 16 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 17 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 17 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 18 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 18 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 19 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 19 - Sayı 2
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 20 - Sayı 1
- Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt 20 - Sayı 2


text:
Mart 25-te Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avstriya tış işler naziri Sebastyan Kurts ile körüşip, Avstriyanı sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ rejimi ile çıqarılğan sermiyanıñ keri qaytarılmasına yardım etmege çağırdı, dep bildire devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
Bunıñnen beraber, körüşüvde Poroşenko Donbasstaki vaziyet aqqında tarif etip, Avstriyağa regionğa bergen gumanitar yardımı içün teşekkürler bildirdi.
Prezidentniñ qayd etkenine köre, akimiyet yalıñız havfsızlıq meselesine degil, islâatlar keçirilmesine de diqqat ayıra.
Devlet yolbaşçısı Avstriya biznesiniñ vekillerini Ukrainağa yatırım yapmağa ve keçirilmesi aprel ayına planlaştırılğan Ukrainağa qoltutuv halqara konferentsiyasında iştirak etmege çağırdı.


text:
Törkiyädä muzey sanı 494kä citte
Törkiyä külämendä muzey sanı uzğan yılda 2019nçı yılğa qarağanda 5,8%qa artıp 494kä citte
Bu muzeylarnıñ 205e Mädäniyät häm turizm ministrlığı qaramağında, 289ı isä şäxsi muzey kategoriyasında.
Törkiyä statistika oyışması açıqlağan 2020nçe yılğı "Mädäni miras statistikası” mäğ’lümatlärenä kürä, Mädäniyät häm turizm ministrlığına bäyle muzeylardağı äsär sanı uzğan yılda annan aldağı yılğa qarağanda 0,5%qa artıp 3 million 278 meñ 114 bularaq terkälde.
Şäxsi muzeylardağı äsär sanı da telgä alınğan şuşı çorda 2%qa artıp 416 meñ 706 buldı.
Muzeylarnıñ cawaplılığındağı küçmäs mädäni milekneñ sanı uzğan yılda 2019nçı yılğa qarağanda 2,6%qa artıp 116 meñ 120 buldı.
Şul uq waqıtta Milli parklarnıñ sanı 2020nçe yılda annan aldağı yılğa qarağanda 2,3%qa, tabiğat’ parkı sanı 1,2%qa arttı.
Şuşı uq çorda tuplam milli park mäydanı 4,5%qa artıp 907 meñ 520 gektarğa citte.
Uzğan yılda tabiğat’ parkı sanı 250gä kübäygän bulsa, tabiğät’ parkı mäydanı isä 107 meñ 632 gektarğa citte.
Tabiğät’ne saqlaw mäydanı sanı 3,3%qa artıp 31 buldı.


text:
Qırımda bulunğan, ödünçke satın alınğan, Qırımğa gümrük beyannamesi ile kisretilgen, martnıñ 21-den soñ italci taraflarından resmiyleştirilgen maşnalarnıñ qayd etüvini idare etecek aktlarnı azırlamağa vazife berildi. Mart 21den soñ vekâletname boyunca resmiyleştirilgen, mart 21 kününece Ukrainada esaptan alınğan ve Qırım mülkiyetçilerine resmiyleştirilmegen maşnalarnıñ qayd etüv nizamı belgilenecek.
Şeer şurası naqliye vastalarnıñ, yedek qısımlarnıñ ketirüvi boyunca muvaqqat qaidelerni işlep çıqarmağa avale etti. Bütün zaruriy vesiqalar iyün 1-ne qadar alınmaq kerek.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisniñ birinci muavini Nariman Celâl dey ki, Ukraina Baş prokuraturası Qırımnı Ukrainanıñ ayırılmaz qısmı olaraq tanısa, yarımada üzerinde nezaretniñ ğayıp oluvı boyunca mesüliyetli insanlarnı şekley bile. Amma, dey o, evel devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurası deputatlarınıñ cedveli qısqartıla bile.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Celâlnıñ fikrine köre, taqiqat organlarına bu sualge muqaytlıqnen yanaşmaq kerek, çünki, Meclisniñ malümatına binayen, bu işke yalıñız Refat Çubarovnıñ aytqan o eki insannıñ degil de, daa bir qaç insannıñ alâqası yoq.
«Aşkâr etilgen cevdel qısqartıla bile. Prokuraturanıñ taqiq etken areketlerni ögrenmek kerek. Eger de bu yanvar 26 ve 27 künleri olsa, salonda bulunğan deputatlarnıñ sayısı parlamentniñ başı aytqanından daa da az olğanını bilemiz. Kvorum yoq edi. 50-den az deputat toplandı, cedvelde 76 qayd etilgen», – dey Celâl.
Bunıñ ile o «satqınlar cedveline» sebepsiz tüşken deputatlarnıñ adlarını aytmadı. İşbu malümatnı teşkermek kerekligini bildirdi.
Matbuat vastalarında Ukrainada devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarınıñ adları peyda oldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bildirgeni kibi, qıdıruvğa ilân etilgen deputatlar sırasına Ukrainağa qarşı areketlerge qoşlumağan soyları da kirdi. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, «satqınlar cedveline» «Qırım regionları» firqasınıñ sabıq deputatı Enver Abduraimov ve «Qurultay-Ruh» firqasınıñ temsilcisi Safure Kacametova sebepsiz kirdi.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/12-21
Mixeil Saakaşvili (21.12.1967, / Görci SSR başqalası Tbilisi, / SSRB) — görci çığışlı Görcistan häm Ukraina säyäsätçese.
Sovet ğäskärdäge xärbi xezmäten Borıspil hawa alanında çik saqçısı bularaq uza, Kievtağı Taras Şevçenko isemendäge universitetınıñ xalıqara mönäsäbätlär fakultetın tämamlıy. Östämä belemne AQŞta häm Frantsiädä ala.
1995 yılda Eduard Şevardnadze firqäsennän parlamentqa saylana, 2001 yılda Berdäm Xalıq Frontı isemle säyäsi firqäsen buldıra.
"Gölçäçäk inqıylabı"nıñ citäkçeläreneñ berse, Görcistannıñ öçençe prezidentı. Yevromäydannı yaqlıy, Ukrainanıñ Ädis ölkäse ğämäldäge gubernatorı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Müfti, Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları Diniy idaresiniñ esas iş yöñelişlerini qayd etti. Ayrıca, hacı Emirali Ablayev, Aqmescitte qurulğan Cuma cami, Cumhuriyet müsulmanlarına qaytarılğan ibadet ve din inşaatlarınıñ qaytarıluvı, yarımada regionlarında diniy maarif ve hayriye faaliyeti aqqında tarif etti.
Hatırlatamız, oktâbr 27 künü Qırımtatar devlet akademik muzıkalı-drama teatrinde Qırım musulmanlarınıñ VI esabat-saylav Qurultayı keçirildi. Davet etilgen 344 vekilden 308 insan qayd etildi.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Aqyarda aprelniñ 11-nde 34 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta Kreml kontrolindeki Aqyar ükümeti bildire.
«Aprelniñ 12-nde saba 34 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Tüzelgen 18 insan çıqarıldı. 89 ve 91 yaşında eki insan vefat etti», – dep aytıla haberde.
Umumen Aqyarda 13 632 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 12 519 insan yahşı oldı, 582 kişi tüzeldi.
538 insan közetile – bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, lâkin COVID-19 diagnozları tasdıqlanmadı.
Rospotrebnadzor, Qırımnıñ yedi regionında koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep bildirdi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Qırım demir yolu» şirketi Aqmescit-Canköy ve Canköy-Ermeni Bazar trenlerini lâğu etti. Bu aqta şirketniñ matbuat hızmetinde aytıla.
İşbu qararnı «yolcularnıñ aqımını ve masraflarnı qısqartmaq» maqsadı ile alğanlar. Şu cümleden, №602/601, №604/603, №606 ve №605 Aqmescit – Canköy, ve № 610/609 Canköy – Ermeni Bazar trenleri lâğu etildi.
Aqmescit – Canköy trenlerinde yol fiyatı 800 rublege yete edi.
Şimdi Aqmescit vokzalından tek bir tren Moskvağa yüre (Keriçten).
Dekabr 27-den «Ukrzaliznitsâ» Qırım ile demir yol alâqasını toqtattı, em de yarımadağa qatnağan halqara trenlerni lâğu etti. Qırım yönelişinde trenler endi yalıñız Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar bara.
Bundan soñ «Qırım demir yolu» tarafından Aqmescit-Canköy, Canköy-Ermeni Bazar trenleri qatnamağa başladı.


text:
İçtimaiy siyaset nazirliginde qayd etilgen 1 million 195 biñ mecburen köçip kelgenni sayıp çıqtılar. Olarnıñ arasında 776 biñden ziyade aile. Sağlıq saqlav nazirliginiñ malümatına köre, olarda üç biñden ziyade bala doğdı.
Sağlıq saqlav nazirligi: köçip kelgenlerde üç biñden ziyade bala doğdı.
Ukrainada mecburen köçip kelgenlerniñ ailelerinde üç biñden ziyade bala doğdı. Bunı sağlıq saqlav naziriniñ muavini Olena Tereşçenko bildirdi, – haber ete Radio Svoboda.
Tereşçenko şunı da bildirdi ki, umumen tibbiy yardımnı 126 biñ büyük insan soradı, 85 biñ qayd etildi, muracaat etken 80 biñ baladan tahminen 52 biñ bala endi tibbiy esapqa turdı.
Er beşinci köçip kelgen insan devlet esabına tibbiy baquvdan keçti,– dey Tereşçenko.
«Bugün 1 million 100 biñ mecburen köçip kelgen insandan 200 000 tibbiy baquvdan keçti. Ve yahşı bir haber, köçip kelgenlerniñ 3000 balası doğdı», – dedi o.
Tereşçenko şunı añlata ki, devlet esabatına tedaviylengen köçip kelgenler öz sağlıq alı aqqında ep haberdar etmek kerek.
Evel bildirilgeni kibi, Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginde esapqa turğan 1 million 195 biñ mecburen köçip kelgenni sayıp çıqtılar. Olardan 776 biñ aile.


text:
Qırımda yüksek yanğın telükesi vaziyeti oktâbr 22-sinece uzatıldı.
Bunı Rusiye Fevqulâde Nazirliginiñ ilhaq etilgen Qırımda idaresi bildire.
Bundan sebep, yanğın telükesi olğan vaqıtta ateş yaqmaq, manğal ve patlav aletleri qullanmaq, yanğan sernik taşlamaq ve terek tübündeki otlarnı yaqmaq yasaq. Bundan ğayrı, orman alanlarında ve dağda sigaret içmek, yanğan sernik ve sigaretlerni taşlamaq, küneşli yerde şişe, cam parçalarını ve başqa çöplükni qaldırmağa yasaqlana.
Yılnıñ başından berli Qırımda umumen 4254 yanğın söndürildi, 62 adam elâk oldı, 751 adam tahliye etildi, 93 adam qurtarıldı. Qurtarıcılar, keçken yılğan köre, yanğınlarda zarar körgen adamlarnıñ sayısı 60%-ga arttı, dep bildire.


text:
2018 senesi, Qırımda söz ve fikir serbestliginen küreş daa ögge ilerledi. Evelde (ve alâ bugün - daa ziyade küçnen) basqığa, ekseriyette, qırımtatar ve ukrain faalci ve blogerleri oğrasa, bu yılı Qırım akiyemiyetini tenqit etken rusiye tarafdarı olğan faalciler de sıqıştırıla.
Böylece, mertebeliQırım memurları ve mabusları tarafından, yarımadada akiyemiyetke qarşı noqta-i nazarınen belli olğan blogerler Aleksandr Talipov, Aleksandr Yüryev, İlya Bölşedvorov, rusiye tarafdarı faalci Dmitriy Cigalovqa qarşı davalar açıldı. Qorqutuvlar rusiye tarafdarı faalci ve blogerler Aleksandr Gornıy ve Oleg Köçerovğa da kele. Bu - tek belli olğan vaqialar.
Evelde yerli Qırım memurları olarğa uymağan, begenilmegen blogerlerge öz siyasetşınas ve jurnalistlerini ustursa, şimdi - areket tarzları deñişti.
“Ğalipler taqımı” blogerlerni aqçanen cezalamağa tırışa
Kim içtimaiy ağlarnıñ Qırım qısmını közetse ve Qırım televizionını baqsa, o, siyasetşınas İvan Mezüho, jurnalistler Vladimir Andronaki, Oleg Krüçkov ve Dmitriy Taran blogerlerniñ adını haraplamaq içün ne qadar ğayret etkenini biledir. Olarnıñ esas delili deñişmey - bu blogerler, Amerika Devlet departamentine çalışqan “ukrobanderovets”ler eken. Amma, teessüf ki, Qırım memurları istegeni kibi, qırımlılar böyle aqılsız “delillerge” inacaq qadar ahmaq degiller. Mustaqil blogerlerniñ adı lekelenmedi, aksine, olar daa populâr ve belli oldı. Böyle ucumlardan soñ olarnıñ oquyıcılar ve abunecilerniñ sayısı tek arttı.
Bundan soñ “ğalipler taqımı” blogerlerni aqçanen cezalamağa tırıştı. Memurlarnıñ tarafından olarğa berilgen davalar “maneviy zazar” içün büyük altı sıfırlı aqça raqamlardan ibaret. Amma bu da faydasız oldı - “ğalipler taqımı”nıñ muhalifleri susıp oturmadı.
Qırımnıñ rusiye başlığınınñ açuvını çıqarğan nevbetteki areket - Ermeni Bazarnıñ (Armânsk) faciası aqqında mustaqil blogerlerniñ yazılar. Sergey Aksönov, Qırım televizion kanalınıñ efirinde buña - provokatsiya ve telâş çıqarması dedi. Oña “tabi olğan” jurnalist Oleg Krüçkov ise, blogerlerni İudanen qıyasladı. Amma kene tirelüv. Qorqmadı, ğaliba, blogerler, akimiyet tenqidini eksiltmedi, ileri ketti.
Misal içün, rusiye tarafdarı olğğan eki Qırım blogeri İlya Bölşedvorov ve Oleg Köçerov, Kreml tayin etken Qırım başı Sergey Aksönovnı ve onıñ muavvini Dmitriy Polonskiyni “ringge” çağırttı. Evelce aynı böyle Rusiye Rosgvardiyasınıñ başı Viktor Zolotov muhafeletçi Aleksey Navalnıynı “duelge” çağırttı.
Bu amelge Aksönov ve Polonskiy tarafından açıq cevap olmadı, amma, körünip tura ki, olar öz dostunı - “Qırım samooboronası”nıñ komandirlerinden birisini, qavğa-davalı olğanı içün belli Armen Martoyannı blogerlerge usturdı. O, içtimaiy ağda qaba tarzda küfür sözlernen blogerlerge basmağa tırıştı. Amma olarnıñ da Qırım atamanı Sergey Akimov sıfatında yardımcısı tapıldı. O, Samvel adınen daa çoq belli olğan, Armen Martoyannı mubarezege çağırttı.
“Sergey Akimov, 2014 senesini vaqialarınıñ faal iştirakçisi edi ve özüni Samvel Martoyan dep adlandırğan adamnen şahsen tanış. Amma özüni silâsız adamlarnı urmasında tanıtqan Samvelden farqlı olaraq, Sergey Akimov özüni areket adamı kibi kösterdi. Biz onen tanışmız ve beraberlikte endi bir qaç tedbir azırlap keçirgen edik. O, bizim Oleg Köçerovnen beraber Aksönovqa yapqan çağıruvımız aqqında Samvelniñ tefsirini oquğan soñ, o adamnıñ arsızlığına pek taaciplendi.Tamam bunıñ içün onı ringge çağırttı - o kerçekten aqay ve öz sözlerine saip olğanın köstersiñ dep. İşte, farz etkenimiz kibi, cevap olmadı. İnternet ağlarında ya da arqanda bir ordu tursa, qaraman olmağa qolay. Amma ögünde kerçek, musaviy raqip olsa, o qadar qolay degil eken”, - dep ikâye etti İlya Bölşedvorov.
Faalciniñ malümatına köre, Qırım atamanı, Martoyannıñ İlya Bölşedvorov ve Oleg Köçerovqa aytqan küfür tefsirlerden soñ bu areketni yaptı.
Qırım problemalarınıñ esas sebebi - bu tınmağan faalci ve blogerlerdir
Ukraina Milliy politsiyasınıñ Qırım ve Aqyarda baş idaresi, “Qırım samooboronası” degen topluluqnıñ dörtünci rotası başı, Samvel adınen daa çoq belli olğan, Armen Martoyan, Qırım Avromaydanınıñ faalcileri Andrey Şçekun ve Anatoliy Kovalskiyniñ qırsızlanuvında şeklegenleri aqqında bildirdi.
İşte, Qırımda mına böyle şamata. Qırımlılarnıñ kerçek problemalarını çezmek yerine, memurlar - de ukrain, de qırımtatar, şimdi ise endi rusiye tarafdarı jurnalist, bloger ve strimerlernen de küreşe. Qırımdaki problemalarnıñ esas sebebi - bu tınmağan faalci ve blogerlerdir. Şimdi, yerli akimiyet olarnı yeñer - ve Qırımda er keske baht şavleleri saçılır!
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını ifade etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını ifade etmemek de mumkünler


text:
Ukraina Rusiye akimiyetiniñ işğal altındaki Donbas topraqlarında yaşağanlarğa Rusiye pasportlarını qolay bermek qararı sebebinden Birleşken Milletler Havfsızlıq şurasına muracaat etti. Bu aqta Ukrainanıñ BM daimiy vekili Volodımır Yelçenko bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Petro Poroşenkonıñ emri ile BM Havfsızlıq şurasına muracaat ettik. Bu ters adım Havfsızlıq şurası tasdıqlağan Minsk añlaşmalarına zıt kele», – dep yazdı Yelçenko Twitterde.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye akimiyetiniñ Rusiye tarafdarları küçleri tarafından işğal etilgen Donbas sakinlerine Rusiye pasportlarınıñ berilüvini qolaylaştırmaq qararını tenqit etti.
Aprelniñ 24-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarında yaşağanlarğa Rusiye vatandaşlığını qolaylaştırılğan tertipte almağa imkân berecek buyruqnı imzaladı. Vesiqa metni Kremlniñ resmiy saytında Ukraina prezidenti saylavlarından üç kün keçken soñ derc etildi.
Qolaylaştırılğan vatandaşlıq aqqı «insan aqları ve serbestligini qorçalamaq içün gumanitar maqsadlarnen» berilecek, dep aytıla fermanda. İstegi olğan er kes ariza ve «DNR» ve «LNR» gruppalarınıñ regionda yaşağanını tasdıqlağan vesiqalarnı Rusiye İç işler nazirliginiñ bölüklerine bere bile. Arizalar üç ay içinde baqılacaq.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.


text:
FSB tutıp alğan ukrain deñizcilerniñ advokatlarınıñ müşterilerilerinen qonuşmanı sıñırladılar, dep yazdı Twitterde Nikolay Polozov.
“Lefortovo” SİZOsınıñ memüriyeti, advokatlarnıñ müşterilerinen konfidentsial qonuşması qıyın olması vaziyetine yol berdi. Böylece, cenk esiri olğan ukrain deñizcilerge köre, III Jeneva konventsiyasınıñ 105 maddesi bozula”, - denile beyanatta.
Polozov, mayıs 17-sinde cenk esiri Volodımır Tereşçenkonen körüşip olamağanı aqqında bildirgen Anastasiya Georgiyevskayanıñ yazısını derc etti. Yazığa köre, o kün SİZOğa tek tahqiqatçılarnı yibere ediler.
“Müşterim Volodımır Tereşçenkodan maña mektüpler kelmegenini, telefon lafları ve körüşüvler oña yasaq olğanını köz ögüne alsaq, Volodımır Tereşçenko endi üç aftadan berli incommunicado alındadır, dep sayam”, - yazdı Georgiyevskaya.
Moskova SİZOsı hadimleriniñ bu aqta açıq tefsirleri yoq.


text:
Qırım avdokatı Emil Kurbedinov dekabr 14 künü «Hizb ut-Tahrir» işi»niñ iştirakçilerine tevqif müddetiniñ uzattırılması boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvınıñ keçirilmesi aqqında bildire, olarnı terrorizmde qabaatlaylar.
Onıñ malümatına köre, üyleden soñ Aqyar şeer mahkemesinde toplaşuv Ruslan Zeytulaayev ve bu işte qabaatlanğan daa üç insan – Rustam Baitov, Nuri Primov, Afrat Seyfullayevniñ işleri boyunca keçirilecek.
Qabaatlanğanlar 2015 senesi başında Qırımda FSB hadimleri tarafından yaqalandı. Avdokat Emil Kurbedinovnıñ malümatına köre, üçü de o vaqıt Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ nezareti altında buluna edi, amma olarnıñ «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası isbaatlanmağan edi. Advokatnıñ aytqanı kibi, iş 15 cılttan ibaret.


text:
Qırımda oktâbr 3 künü elektrikniñ olmağanına sebep – Krasnodar vilâyeti ve Qırım arasındaki magistral elektrik ağlarında tamir işleriniñ alıp barılması oldı. Qırım sakinleri içün plandan tış vaqıtınca energiya aqımı toqtatıla edi, dep haber ete Kremlge tabiy olğan «Krımenergo».
«Nevbetçi-dispetçerniñ emirinen «KrımEnergo» teşkilâtı dizel generatorları köçürildi, böylece elektriksiz qalğan qullanıcılarnıñ sayısı azlaştı», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat-hızmetiniñ malümatına köre, saat 21:22 «Qırımda er kesge elektrik aqımı berildi».
Bundan ögüne oktâbr 3 künü Yaltanıñ yerli sakinleri nevbetnen ışıqtan söndürülgenleri aqqında haber ettiler. Elektrikniñ kesilmesi Keriçte de qayd etile edi.
İşğal etilgen Qırımğa keçken yılnıñ soñunda Urainadan elektik aqımı kesilgen soñ, qomşu Rusiyeden yarımadağa energo-köpür qurulıp başlandı, ve onıñ işke tüşürülmesi aqqında beyanatlar seslendirilgen soñ o sıq-sıq bozula edi. Yarımadada qazaiy ışıq söndürüvleri sıq yüz bere.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Qırımnen memuriy sıñırnı keçkende, elektron taşıyıcılarındaki malümatqa diqqatlıca olmaq kerek. Böyle fikirni Qırım uquqqoruyıcı gruppasınıñ eksperti Vladimir Çekrıgin Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde ifade etti.
Çekrıginniñ aytqanına köre, rusiye sıñırcıları ve FSB hadimleri er türlü “sezirli” malümatnı Ukraina vatandaşlarına qarşı qullana bile.
“Yañınızğa tehnikanı taşımağa ihtiyac olmasa, onı almamaq daa yahşı olur edi. Çeşit kerekmegen nomerleri olmağan eñ sade smartfon alıp, onen Qırımğa barmağa kerek. Amma tehnika ihtiyacı olsa eger, bütün “sezirli” malümatnı bulut toplamına yüklep, episini kompyuterden silmege kerek. Ve, eñ azından, kiriş parollerniñ olması lâzim. Malümat şifrlengen olsa, asıl mükemmel”, - dep tevsiye ete uquqqoruyıcı.
Çekrıginniñ aytqanına köre, içimaiy ağlardan da çıqmaq kerek, anda “FSB hadimleriniñ diqqatını celp etecek malümat bulunsa, akkauntlarnı vaqtınca yoq etmek yahşı”.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Böyleliknen, Qırımğa yol alğan «Skoda» maşnanıñ aydavcısında patron ve rezinalı qurşun ile atmaq içün yapılğan gaz pıştavı ve oña olğan qurşunlar tapıldı.
Bundan da ğayrı, Qırımdan qıtağa ketken «Fiat» maşnanıñ baquvı vaqtında 20 biñ dolları olğan eki yolcunı yaqaladılar. Şimdi bu paranıñ kelip çıquvı ve maqsadı ögrenile.
Keçken afta «Çaplınka» kiriş noqtasında (Herson vilâyeti) Devlet sıñır hızmetiniñ ve Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ işçileri rusiye ve arbiy hususiyeti olğan yükni taptı. Yükni Aqmescitten Donetskke ketken bir poçta taşıyıçınıñ maşnasında taptılar.
Evelleri Ukraina havfsızlıq hızmeti Rusiye istihbaratına çalışqan 2 Ukraina vatandaşını yaqaladı. Olardan birisi Ukraina Arbiy Ava Quvetleriniñ arbiy hızmetçisi edi. Onıñ vazifesi – Ukraina İçki işler nazirliginiñ içki ordularınıñ avuştıruvı ve areketleri aqqında malümat bermekten ibaret edi. Ekincisi Ukraina İçki işler nazirliginiñ hızmetçisi edi.


text:
Mayıs 19 sabası Aqmescit ve Aqyarda saba furtuna, küçlü yağmurnen ve sağanaqnen başlandı, ava puslu, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
böylece, Aqmescitte kök güdürdisi eşitile, yağmur toqtamay.
Aqyarda da şeer merkezinde bala paradınıñ keçirmesine maniya ola bilgen yağmur yağa. Yağmur daa geceden sepmelep başladı, saba da devam etti, ve meteo hızmetlerge köre, kündüzde olacaq.
Aqmescit FVN-niñ malümatına köre, mayıs 19-ında şeerde kelecek 3 saat devamında furtuna, küçlü yağmur ve sağanaq yağacaq, 15-20 m/s yel üfürecek.
Furtuna ihtarı içün FVN Qırim sakin ve musafirlerini bozğun ava vaqtında telükesizlik qaidelerine uymağa muracaat ete. Hususan, pencere ve balkonlarnı qapatmaq, tışarıda yol işaretleri, teller, tereklerden uzaq turmaq tevsiye ete.


text:
Änkarada tatar şağire Därdmänd añlatıldı
Törkiyä başqalası Änkarada tanılğan tatar şağire Därdmändneñ tormışına häm êşçänlegenä, icatına bağışlanğan cıyılış uzdı.
Änkara Hacı Bayram Väli universitetınıñ tyurkologiya cämğiyäte oyıştırğan fänni cıyın, şähitlärne ber minut tınlıq belän iskä alınğannan soñ Törkiyäneñ milli gimnı belän başladı.
Cıyılışta çığış yasağan ädäbiyat belgeçe, tikşerenüçe häm yazuçı Roza Qorban Därdmändneñ tormışın häm äsärlären añlattı.
Änkara universitetınıñ İslam tarixı bülege doktarantı İlyas Miftaxov isä “Zakir häm Şakir Rämiyevlärneñ matbuğat tarixındağı role: “Waqıt” näşriyäte misalında” digän temağa çığış yasadı.
Yasalğan fänni çığışlardan soñ Därdmändneñ şiğirläre original’ teldä yañğıradı.
“Qazan tatar ädäbiyatınıñ filosof şağire Därdmänd” isemle konferenśiya azağında çığış yasawçılarğa istälekle räxmät xatı tapşırıldı.
Mostafa Gültäkin fotosüräte
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
Ava şirketiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Yekaterinburg imtiyaz reysleri mayıs 25-de başlanacaq, qalğanları – iyün 1-den.
«Ava şirketi ve Rusiye aviatsiyası arasında añlaşma imzalanğan soñ, ucuz biletler satılacaq. Eki tarafqa biletniñ fiyatı tahminen 6 biñden ziyade rubleni teşkil etecek», – dep qayd eteler ava şirketinde.
İyün 13-den başlap er afta Aqmescit ava seferleri «Bılina» ava şirketinde olacaq.
Qırım ucuz ava seferlerini kirsetmege azır olğan «AK Bars Aero», «Alrosa», «Nordavia», «Red Wings», «Sibir», «Uralskiye avialinii», «Yakutiya» ve «Yamal» ava şirketlerinden arizalar keldi, dep bildirgen ediler Rusiye aviatsiyasında.


text:
İşğal etilgen Aqyarda sentâbr 4-te kündüz şeerniñ eñ büyük «Ukrtelekom» provayderi bergen internet ağını söndürdiler.
Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbiri bildirdi ki, internet ağı üyleden soñ, Kiyev vaqtına köre saat 14.00 ğayıp oldı. Tehnikiy yardımda malümat almaq ıntıluvlar neticesiz oldı.
«0 800 506 800 «Ukrtelekom» internetiniñ tehnikiy yardım hızmetiniñ nomerasınen bağlanıp olamadıq, çünki telefon meşğul edi. «Ukrtelekomnıñ» malümat hızmeti (176 nomerası) ve umumiy malümat (109) bölükleri de meşğul ediler. Bütün bu hızmetler ya meşğul, ya da cevap bermey ediler», – dep ayttı sayt mühbiri.
Aynı vaqıtta, şeerdeki «Ukrtelekomnıñ» telefon ağı çalışa. Aqyar «ükümetinde» vaziyetni añlatıp olamadılar. Malümat boyunca yerli departament bildirdi ki, internet ağına ne olğanını bilmeyler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bağlanğan «Ukrtelekomnıñ» Kiyev «acele ağınıñ» nevbetçisi dey ki, Aqyarda tamir işleri alıp barıla. Nevbetçi qaza sebeplerini aytıp olamadı, lâkin saat 18.00 qadar internet olacağına işandırdı.
«Ukrtelekom» Aqyardaki internet provayderlerinden eñ büyügi sayıla. Bundan ğayrı, şeerde tahminen beş büyük provayder, şu cümleden «Volâ kabel» ve «Sevstar», em de onğa yaqın kiçik provayder çalışa.


text:
Neşirniñ malümatına köre, №12 «Aqmescit-Kiyev» trenine bilet fiyatı 4 biñ 894 ruble 40 kapik oldı, 3,0 kursı boyunca 1631 grivna olıp çıqa. Evelleri bu yönelişteki trenlerge bilet fiyatı 380 grn tura edi.
Zaporojyeden Aqmescitke biletlerniñ fiyatı Qırım kassalarında endiden 2 biñ 369 ruble 40 kapik, ya da 790 grn tura. Evelden onıñ fiyatı 100 grn-dan ziyade degil edi.
Kassalarda añlatalar ki, fiyatlarnıñ paalılaşuvı Rusiye demir yol fiyatlarına keçüvi ile bağlı. Vagonlarnıñ ve hızmetniñ keyfiyeti deñişmey qala eken.


text:
Ukrainada noyabrniñ 24-nde «Çıraq yaq» aktsiyası keçirilecek. Kyiv saatine köre saat 16:00-da ukrain halqınıñ Ğolodomor-genotsidiniñ qurbanları sükünet daqqası ile añılacaq, dep bildire Radio Svoboda.
Elâk olğan ukrainalılarnı añmağa istegenler pencere pervazında çıraq yaqa bile, dep hatırlata Ukraina milliy hatıra institutı.
İnformatsion kampaniyasında #Golodomor85, #Holodomor85 heştegleri ve «Unutmadıq! Küçlümiz!», «Ukraina unutmadı! Dünya bile» şiarları qullanıla.
Sentâbrniñ 1-nde Kyivde 85 kün devamında dünyanıñ 85 köşesinde keçirilgen «Hatıra çırağını yaq» halqara aktsiyası başlağan edi.
Aktsiyanıñ teşebbüsçisi Dünya ukrainalılar kongressi ola, Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina milliy hatıra institutı ve «Ğolodomor qurbanlarınıñ abidesi» milliy müzeyi oña qoltuttı.
Ukraina milliy hatıra institutı noyabrniñ 24-ne elâk olğanlarnı sayğı ile añmağa çağırğan levhanı aydınlattı.
Video Young & Hungry Production tarafından Ukraina haber siyaseti nazirliginiñ yardımınen, Ukraina Silâlı quvetleri Baş ştabı ve Qurtulış areketiniñ tedqiqat merkeziniñ iştiraki ile çıqarıldı.


text:
İstilâ etilgen Qırım «bütünley elektriksiz qaldı». Bunı iyülniñ 28-nde Kremlge tabi olğan Qırım Yaqarlıq ve energetika nazirliginiñ yolbaşçısı Vadim Belik bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bunıñ sebebi – qomşu Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinde olğan qazadır.
«Qırımda elektrik energiyası bütünley kesildi. Krasnodar vilâyetinde acele avtomatika çalıştı», – dedi Belik.
O dedi ki, şimdiki vaqıtta energetikler Qırımğa elektrik aqımını teminlegen dört ağnı tamirlemege tırışa. Işıqnıñ berilecek vaqıtını Belik aytmadı.
İşğal etilgen Qırımğa elektrik aqımını ketirgen ağlarnıñ dörtü de qaza sebebinden kesilgen.
2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İyülniñ 24-nde «FIND&FREE» informatsion kampaniya çerçivesinde Kyivde Rusiye elçihanesi ögünde «Bayramsız doğğan kün» aktsiyası ötkerildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Aktsiya teşkilâtçısı olğan «KrımSOS» cemaat teşkilâtınıñ sözlerine köre, iyülniñ 17-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası qırımtatarı Ervin İbragimov 33 yaşını toldurmaq kerek eken, lâkin «aqrabaları eki yıldan berli Ervinniñ ne yerde olğanını bilmegen soñ, bayram quvançsız keçti».
Aktsiya vaqtında faaller elçihane kirişi ögünde masa yerleştirip, üstünde qoyulğan tort üzerine Qırımda ğayıp olğan insanlarnı temsil etken 16 dane çıraq yerleştirdiler. Ayrıca faaller masa ögüne birer-birer barıp İbragimovğa bahşışlar berdi, amma soñunda bile «olarnı kimse kelip almadı».
Aktsiyanı Ervin İbragimovnıñ babası Umer ziyaret etip, er ay elçihane ögüne kelip onıñ oğlu tapılğanını talap etkenleri içün aktsiya iştirakçilerine minnetdarlıq bildirdi.
Bizler, afsus ki, bayram yapıp olamaymız. Ervin eki ytıldan berli evinde yoq, ana-babası eki yıldan berli onıñ ne yerde olğanını bilmey, eki yıldan berli cemaatçılıq Rusiye akimiyetinden: «Ervin ne yerde?» dep soray, - dep ikâye etti «KrımSOS» cemaat teşkilâtınıñ koordinatorı Tamila Taşeva.
Aktsiya çerçivesinde faaller Rusiyeden ilhaq etilgen Qırımda zoraki ğayıp olğanlar boyunca tahqiqat keçirilmesini talap etti.
Qırım ilhaqından soñ, yarımadada hususan qırımtatarları ğayıp olıp başladı. Bu arada Rusiye nezaretindeki Qırım Taqiqat Komiteti «yarımadada qırımtatarları kütleviy bir şekilde ğayıp olmay» dey.
Faallerniñ malümatına köre, Rusiye Qırımnı ilhaq etkenden soñ, Qırımnıñ 44 sakini coyulğan, 16-sı aqqında ale daa iç bir malümat yoq, 6-sı çlü olaraq tapıldı, daa ekisi – apishanelerde tutula.


text:
Etrafımızdaki barlıq, yaşağan dünyamıznıñ qurulması Yüce Rabbimizniñ mükemmel eserleridir ki, er künlik ayatımızda olarğa alışıp, tabiy kibi qabul etsek de, biraz terence tüşüngenimiznen, asılında aqılğa sığmaycaq ve atta bir tılsım derecesine yetken sanat olğanını añlamağa qıyın olmaz. Bir can içinde daa bir cannıñ aynı zamanda bulunması, yani bir vucut içinde daa bir vucutnıñ taşılması, östürilmesi ve soñra onı bir insan şeklinde dünyağa çıqarılması da eñ ayrette qaldırıcı mücizilerden biridir.
İnsan doğuvı aqqında bir sıra ayetler bellidir. "O ki, yaratqan er şeyni güzel yaptı. İnsannı yaratmağa da çamurdan başladı. Soñ onıñ nesilini, zayıf bir suvnıñ özünden yarattı. Soñ, onı şekillendirip, oña ruhundan üfledi. Siz içün qulaqlar, közler, yürekler yarattı! Ne qadar az şükür etmektesiñiz!" (Secde suresi 32 / 7-9 ayetler). Eñ meraqlısı şu ki, nice yıllar devamında bir sıra alimlerniñ usanmaz araştırma, tedqiqatları neticesinde keşf etilgen, tasvir olunğan yañı cannıñ dünya yüzüne kelme esnasları asırlar evel muqaddes kitabımızda tasvir etilgendir. İşte bu da mücize degilmi? "Ey, insanlar! Eger yañıdan tirilüvde şübelenseñiz, şunı biliñizki, biz sizni topraqtan, soñ nutfeden (sperma), soñra alaqa ("alâqa" qadınnıñ sperma tarafından aşlanğan ve rahimine yerleşken yımırtasıdır). Soñra yaratılışı belli-bellisiz, bir mudğadan (embrionnıñ üstünde tiş izlerini añdırğan, lâkin daa azaları pişkinleşmegen şekli demektir) yarattıq ki, sizge qudretimizni köstereyik. Ve istegenimizni belgilengen bir müddetke qadar rahimlerde bekletirmiz, soñ sizni bir sabiy olaraq tışarı çıqarırmız. Soñ küçlü çağıñızğa irişmeñiz içün sizni büyültirmiz" (Hac suresi 22\5 ayet).
Demek ki, insannıñ dünyağa kelüv mücizesini Allah qadın vastasınen numayış etmekte. Bu da büyük şereftir! Qıymetli yükni alğan qadın, yüregi altında canlanğan emanetini yolnıñ soñuna qadar yetkizmek, hayırlısınen qavuşmasına qadar bayağı zorluq çekse de, bu devir iç bir şeynen qıyaslanmaz hayır ve bereket, misalsiz eyecan ve teren duyğular ile zengin vaqıttır. Hamile qadınğa nisbeten etraftakilerniñ munasebeti de deñişe. Ağırayaqlılarğa ürmet ve diqqat kösterilmesi tabiydir. Böyle alda qadın özüni nasıl alıp barmalı, ne yapmalı, ne aşamalı, ne içmeli kibi suallerge zemane alimlerniñ tevsiyeleri çoq ve ögrenilmesi qolaydır. Peyğamberimiz (s.a.v.) hamile qadınlarnıñ vaziyetini hadislerde şu şekilde aña: "Qadın hamile vaqtında, doğum vaqtında, balanı emizdirgen devirde Allah yolunda cihat etkenler kibidir. Bu devirde can berse, şeitler arasına kirecektir" ( Taberani).
Resulüllah(s.a.v.) qadınlarnı sağlığına diqqat etmege çağıra ve soñ aylarda hurma aşamalarını tevsiye ete edi. Maneviy vaziyetine kelgende, musulman qadınğa bu devirde daa çoq dua oqumaq, hayır işlerde bulunmaq, beden ve fikir temizligine diqqat etmek, Allahnı çoqça zikr etmek ve Peyğamberimizge (s.a.v) salâvat ketirmek, mümkün olğanı qadar abdestli olmaq tevsiye etile. Zaten, ana ve yüregi altında büyügen bala arasında bağ ne qadar qaviy olğanı artıq şübe doğurmay. Bala terbiyesi qarnından başlanğanını köz ögüne alsaq, hamilelikniñ belli bir devirinden başlap, yani bala artıq ana sesini ayıra bilgen, yarıq, davuşlardan tesirlengen vaqıttan başlap qadın, küçük evlâdınen subetleşe bile, onı teselli ete, Allah sözüne alıştıra bile.
"Hidayet" gazetası, fevral 2016 s.


text:
Qazaqstanda 30 jıl bilikte bolğan Nwrswltan Nazarbaevtıñ kenje qızı Äliya Nazarbaeva «Mesto silı» degen alğaşqı kitabın basıp şığardı. Kitap twsaukeseri birneşe aydan beri epidahual oñalmay «qızıl aymaqta» twrğan Almatı qalasındağı Abay atındağı Qazaq Memlekettik akademiyalıq opera jäne balet teatrında merekelik keş türinde ötti. Kelgen qonaqtıñ köpşiligi betperde rejimin saqtamağan. Nazarbaeva toy-koncert formatında ötken jiın «sanitarlıq talaptarğa say ötti» degen pikirde.
Kitabına baylanıstı jariyalağan jazbasında avtor «twsaukeser Almatıda, GATOB-ta (Abay atındağı Qazaq Memlekettik akademiyalıq opera jäne balet teatrı atauınıñ orısşa qısqartılğan atauı – QT) ötti. Mwnda 30%-ğa deyin toltıruğa boladı jäne Ashyq jüyesi jwmıs isteydi» degen uäj keltiredi.
«Keş qonaqtarı kitaptıñ ideyası men maqsatı, bizdiñ komandanıñ qazirgi jäne josparlanğan jobaları turalı bildi, «Sazgen Sazı» qazaq halıq aspaptar orkestriniñ şağın koncertin tıñdadı. Däl osı sät keremet boldı, jandı äuen bärin eliktirdi» deydi.
Keşke qonaq retinde şaqırılğan tanımal twlğalar Instagram äleumettik jelisine keş barısınan türli beyne-foto materialdar jüktedi. Reseylik belgili şoumen Maksim Galkin jürgizgen keşte resmi tanıstırılımnan keyin än-sauıq qwrğanı, bilegenin köruge boladı. Keñ dastarhan basındağı qonaqtar eş betperdesiz tığız jayğasqan. Iğı-jığı jürgen jwrttıñ köbi kil ığay men sığay.
Qonaqtar arasında är salada belgili azamattar: Aqan Sataev, Ädil Ahmet, Al'mira Twrsın, Sanjar Mädi, Beybit Qwsayınov, Jansaya Abdulmalik, Nargiz Qwsain, Nwrlan-Aygerim Qoyanbaevtar, Armanjan Baytasov, Säbit Rahımbaev, Däuit Şayhıislamov, Dana Ormanbaeva t.b. körindi. Toyğa barğan sıylı qonaqtar jariyalağan videolarda dayaşıdan özgesi betperde taqpağanın añğaruğa boladı.
Jelide tarağan türli instastoris jazbalarda Äliya Nazarbaevanıñ qonaqtarğa qarata «Osınday uaqıtta, karantin, kovid kezde sizder sonda da qorıqpay qoldau bildiruge kelgenderiñizge raqmet, keş sizderge wnaydı dep ümittenemin» degen.
Redakciya tilşisi Almatı qalasınıñ Sanitariyalıq-epidemiologiyalıq baqılau departamentinen oqiğa turalı pikir swradı. Biraq jauaptı mamandar qanday da bir aqparat bere qoymadı. Bas sanitar däriger Jandarbek Bekşinmen baylanısu mümkin bolmadı, qoñırau şalğanımızda äldebir sebeppen twtqanı birneşe ret öşirip tastadı. Soñğı märte habarlasqanımızda dwrıs estilmey twrğanın aytıp, sözin qısqa qayırdı. Ädette qoğamdıq tamaqtanu orındarı men restorandarda köpşiliktiñ jinalmauın qwramına birneşe qwzırlı mekemeniñ mamandarı kiretin monitoring toptarı tekserip-qadağalaydı. Nazarbaevanıñ avtorlığı jäne wyımdastıruımen ötken merekelik keştiñ zañdılığı men sanitarlıq talaptardıñ saqtaluı turalı swraqtıñ bası aşıq qaldı. Osı uaqıtqa deyin qalalıq jergilikti atqaruşı bilik ökilderi türli formatta ötken merekelik şaralarğa qatısqan belgili twlğalar men wyımdastıruşılardı karantin erejesin bwzğanı üşin äkimşilik jauapqa tartıp, ayıppwlğa kesken.
Äliya Nazarbaeva jelidegi jazbasında is-şaranıñ maqsatı «publicistikalıq debyutiniñ» jay tanıstıru ğana emes, «jasıl aumaqtı» damıtuğa arnalğan qayırımdılıq aukcionın ötkize otırıp köptiñ nazarın qorşağan orta mäselesine audaru bolğanın jazadı. Onıñ josparınşa, bässauda men kitap satılımınan tüsken qarjığa Qazaqstan öñirleri men astana mañındağı ormanğa ağaş otırğızılıp, kögaldandırılmaq.
Ekomäseleler turalı jii söz qozğaytın Äliya Nazarbaeva «Küş mekeni» (tüpnwsqa atauı «Mesto silı») kitabınıñ qazaqşa nwsqası Täuelsizdik küni qarsañında jeltoqsan ayında jarıq köretinin jetkizdi.
Qala indettiñ törtinşi tolqınında köptegen twrğınınan ayırıldı, mıñdağan adam auırıp, densaulıq saqtau jüyesine salmaq tüsti. Epidkartada birneşe aydan beri «qızıl aymaqta» twrğan Almatıda pandemiya bastalğalı 165 mıñnan asa adam auırğan, onıñ 10 mıñğa juığı qırküyek ayınıñ alğaşqı jartısında anıqtalğan. Qazir respublikada anıqtalğan kündelikti eseptiñ şirek böligi Almatı qalasına tiesili bolıp otır.
Azattıq radiosınıñ jariyalağan asa ıqpaldı «Nazarbaev äuletin tügendesek» dep atalatın mul'timediyalı material boyınşa, 41 jasatağı Äliya Nazarbaeva 2018 jılı Ädebiet pen öner salası boyınşa memlekettik sıylıq alğan. Qazaqstan prezidenti äkimşiliginde jalpı bölim keñesşisi bolğan. «Caspian Industries Ltd» (Vita mineraldı suı) kompaniyasınıñ bas direktorı, «Almatıfarm» korporaciyasınıñ prezidenti, «Elitstroy» qwrılıs kompaniyasınıñ direktorlar keñesiniñ törayımı, Almatıdağı «Wellness Club LUXOR» sauıqtıru-sport keşeniniñ iesi. 2011 jıldan Italiyanıñ Damiani zerger üyimen ıntımaqtasıp, Alsara degen ataumen zerger bwyımdarın öndiriske şığarğan. 1998 jılı Qırğızstan prezidenti Asqar Aqaevtıñ wlı Aydar Aqaevqa twrmısqa şıqqan, keyin ajırasıp, 2001 jılı biznesmen Daniyar Hasenovpen twrmıs qwrğan. Keyin onımen de ajırasıp, «Qaztransoyl» kompaniyasınıñ bas direktorı Dimaş Dosanovpen bas qosqan. Tiara (2007), Alsara (2011), Aylana (2018) esimdi üş qızı, Aldiyar (2016) esimdi wlı bar.


text:
Aqmescitte Qırım musulmanları diniy idaresinde qadınlar içün diniy-maarif seminarları keçirilecek. QMDİ matbuat hızmetiniñ bildirgeni kibi, yañı oquv yılında birinci seminar sentâbr 9 künü keçirilecek.
Kurslar Qırım musulmanlar diniy idaresiniñ «Faydalı ilim» tasil leyhasınıñ çerçivesinle keçirilecek. Bildirilgeni kibi, islâm ilimleri ocası Zeyneb Bairova İslâmda musulman qadınınıñ inkişafına, turmuş, aileviy, içtimaiy ayatında maarifine, diniy bilgilerniñ arttırılmasına bağışlanğan seminarlarnı er afta keçirecektir.
Qırım musulmanlar diniy idaresinde bildirilgeni kibi, kurs programması ekinci sene devam ete.


text:
Bunı Ukraina içtimaiy siyaset Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ malümatına köre, 611 adamğa yardım etmege devam eteler, olardan 382 kişige iş olmağanından sebep para berile.
Nazirlikte hatırlatqanlarına köre, bu yılnıñ mart ayından başlap Ukrainanıñ er bir vilâyetinde Ukraina vatandaşları – Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Ukraina Şarqiy vilâyetleriniñ qaçaqlarınıñ – yerleştirilüvi boyunca ştablar çalışa. Vatandaşlarğa içtimaiy hızmetlernen qullanmaq mümkün, ve qolay-qolay iş tapmağa ve içtimaiy tölevler almağa imkân berile.
«Böyleliknen, er bir qaçaq şimdi yaşağan yerde emek devlet hızmetine kelip, berilgen imkânlardan faydalanmaq içün nevbetke turmalı. Emek hızmetiniñ regional merkezlerinde dört programma boyunca iş tapmağa yardım eteler: tasilge köre, yañıdan oquv, şahsiy işnen oğraşuv, para tölenilgen cemaat işlerinde iştirak etüv ya da işsizlik içün para yardımı», – dep añlatalar hızmette.
Ukraina içtimaiy siyaset Nazirliginiñ resmiy saytına köre, Qırım işğalinden soñ qıtaiy Ukrainada 13-14 biñ qırımlı qayd etildi. Resmiy olmağan malümatqa köre, olarnıñ sayısı 18-20 biñ adamnı teşkil ete.


text:
«Serbest Qırım» cemaat areketiniñ faalleri mayısnıñ 2-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa muracaat etip, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Nuriye Biyazovanı ölümden soñ rağbetlemesini rica ettiler. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Mayısnıñ 20-nde meşur faal Nuriye apte Biyazovanıñ yılı olacaq, mayısnıñ 18-nde ise qırımtatar halqı sürgünliginiñ 75 yılı tola, şu sebepten faalniñ demokratik qıymetlerni, söz serbestligi ve vatandaş jurnalistikasınıñ inkişaf işinde yüksek ğalebelerine emiyet berip, Petro Poroşenkoğa oña ölümden soñ devlet mukâfatını bermesini rica ettik», – dep tarif etti «Serbest Qırım» areketiniñ faali Reşad Memetov Qırım.Aqiqat mühbirine.
2018 senesi mayısnıñ 20-nde Qırımnıñ Qarasuvbazar şeerinde 90 yaşına kelgen qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Nuriye apte Biyazova vefat etti. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko onı añdı.
2018 senesi baarde Nuriye Biyazova qırımtatarlarnıñ 1944 senesindeki sürgünine bağışlanğan «Akis» («Otrajeniye» – QA) adlı avtobiografik kitap bastırğan edi.
Nuriye Biyazova 1928 senesi fevaralniñ 21-nde Bağçasarayda dünyağa kele. 1944 senesi mayısnıñ 18-nde Özbekistanğa sürgün etile ve anda ana-babasınen eki aptesini defin ete. 1989 senesi Qırımğa qaytqan soñ, şu arada qırımtatar milliy areketinin faal iştirakçilerinden biri ola.


text:
Ukraina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresiniñ vekili Vadim Skibitskiy emin ki, Rusiye Suriyede cenkleşmek içün işğal etilgen Qırımnı qullana.
Bu aqta o, «Obozrevatel» neşirine intervyü berip ayttı.
«Rusiye Qırımnı bir noqta olaraq küçni köstermek içün tek Qara deñiz regionımızda degil, Rusiye ordusını Suriyede qullanmaq içün esas baza olaraq qullana», – dep qayd etti Skibitskiy.
Onıñ bildirgenine köre, yarımadada Rusiye ordusınıñ yerleştirilüvi esas Ukraina içün de telükeli ola.
«Bizim içün de telüke arta. Yarımada şimalindeki uçaq ve vertolötlar ava-desant ordusınen beraber toprağımızda ücüm tedbirlerini kerçekleştire bile. Bunı Qırımda keçirilgen Rusiye ordusınıñ azırlığından köremiz», – dep ayttı Ukraina istihbaratınıñ temsilcisi.
Ukraina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresiniñ vekili Vadim Skibitskiyniñ bildirgenine köre, işğal altındaki Qırımda Rusiye arbiyleriniñ sayısı altı yıl içinde 2,5 qat arttı – 10-12 biñden 32,5 biñge qadar.
2019 senesi noyabr ayında Ukraina Mudafaa nazirligi, Qırımda Rusiye arbiyleriniñ sayısı arta, dep qayd etken edi.
Ukraina Mudafaa naziri Andriy Zagorodnük, Rusiye işğal etilgen Qırımnı askeriyleştirmege devam ete dep qayd etken edi, amma Ukraina arbiyleri bilmegen «kritik quvetleştirüvni» körip olamadı.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina toprağınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan qırımtatarlarnıñ advokatları Lilâ Gemeci ve Emil Kurbedinovnen körüşti.
Bu aqta ombudsmenniñ matbuat hızmeti haber ete. Denisovanıñ aytqanına köre, kün tertibiniñ esas meselesi – ukrainalı siyasiy mabüslerniñ sağlıq vaziyeti.
«Tofik Abdulgaziyevniñ advokatı Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, müvekkili qandalay, pire ve furun böcekleri olğan kamerağa qaytqan soñ Tofikniñ eki yañı tiş yarası peyda oldı. Lilâ Gemeci, Rusiye mahkemeleri «Hizb ut-Tahrir» davalarını baqqanda mahkeme esnasını cep telefonlarına ya da diger cihazlarğa qayd etmege yasaq etip, İnsan aqları ve esas serbestliklerni qoruv şartnamesiniñ «Adaletli mahkeme aqqı» 6-ncı maddesini boza, dep tarif etti», – dep aytıla haberde.
Bundan ğayrı, Denisova «işğalci akimiyetniñ qolunda» olğan qırımtatar qorantalarınıñ içtimaiy-turmuş meselelerini olarnı al etmek içün advokatlarnen muzakere etti.
O, Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, «kerekli tutuv şaraitlerini temin etmege ve tolu tibbiy tedqiq keçirip, onıñ neticeleri esasında Ukraina vatandaşı Tofik Abdulgaziyevni tedaviylemege talap etti».
Denisova, Rusiye ve vaqtınca işğal etilgen Qırım apishanelerinde tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını bozmağa imkân bermemek içün halqara toplulıq, diplomat ve aq qorçalayıcılarnı mahkeme oturışuvlarında iştirak etmelerine çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
“Tavrida” trassasında Qarasuvbazar yanında Rusiye BTR-leri kolonnası sebebinden tıqanıqlıq peyda oldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Arbiy tehnika saatte 40-70 kilometr süratınen ketkeni içün kolonna artından uzun, eki kilometrge qadar “quyruq” toplandı.
Bu yol qısmında er tarafqa tek bir areket yolağı bar, bundan sebep aydavcılarnıñ zırhlı maşnalarnı ötmege çareleri yoq edi.
Qırımda KamAZ ve LADA Largus çatışması vaqtında rusiye arbiy maşnası çevirildi. Bu aqta, qaza yerinden süretlerni derc etip, Qırım matbuatı bildire.
Aqmescitke Bağçasaray tarafından kirişte arbiy benzin taşıyıcısı iştiraginen yol qazası yüz berdi. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, qaza neticesinde benzin taşıyıcısınıñ saqası patladı ve taşıt yoluna saqadan mazut töküldi.


text:
Rusiye silâlı quvetleri ilhaq etilgen Qırımda ve ondan ğayrı Gürcistannıñ eki separatist bölgeleri – Abhaziya ve Cenübiy Osetiyada keniş mıqyaslı talimlerni başladılar. Talimlerge qararnen sekiz biñ arbiy hadim ve olardan ğayrı raketa tertibatları, top sistemaları ve diger silâ çeşitleri celp etildi. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Arbiy talimler mart 19-da, Putin özüne yañı altı yıllıq vazifede bulunuv muddetini temin etken saylavdaki rey berüvden soñ ekinci künü başlandı.
Qırım 2014 senesinde ilhaq etilgen soñ Rusiye, yarımadada yerleştirilgen qısımlarınıñ Cenübiy arbiy okrugnıñ orduları ile birlikte yapılğan bir çoq ortaq talimlerini yaptırdı.
Ondan ğayrı, Rusiye quvetleri, Moskva tarafından 2008 senesinde Gürcistanğa qarşı yapqan beş künlük cenkinden soñ mustaqil devletler olaraq tanılğan ve dünya tarafından Gürcistan territoriyasınıñ qısımları deye qabul etilgen Abhaziya ve Osetiyada mevcüdiyetini temin eteler.


text:
Yaltanıñ rusiyeli memuriyeti başınıñ yardımcısı Maksim Dvoretskiy, fevralniñ ekinci dekadasında bütün plâj alanlarnıñ planlaştırılğan teşkerüvi başlanacağını haber etti.
“Birinciden, atta şimdi, qışta bile, plâjlarnıñ sanitar vaziyetine diqqat etecekmiz. Çöplük ve tertipsizlik içün cöremeler olacaq”, - yaza Dvoretskiynıñ sözlerinden şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Aynı zamanda şeer memuriyeti memurlığınıñ başı İrina Romanets, plâjlar mayısnıñ 1-inece qadar azır olmaq kerek olğanlarını haber etti.
“Qabul etilgen abadanlaştıruv qaidelerine köre, mayısnıñ 1-ine qadar bütün tamir işleri, boyalav, yalı kenarınıñ abadalaştıruvı yekünlenmeli. Akis alda, memuriy cöremeler alınacaq”, - qayd etti Romanets.
Onıñ aytqanına köre, iyünniñ 1-ine qadar bütün plâj alanları boyunca azırlıq vesiqaları imzalanmalı.
Daa evel Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Yuriy Gotsanük, Qırımda yalı kemarlarınıñ cıyıştırılması icün mesuliyetli şahıslarnı tayin etecegini bildirgen edi.


text:
Aqmescitte noyabrniñ 3-nde 200-ge yaqın qırımtatarı Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögüne kelip, bugün Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi tarafından ükmü çıqarılğan Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qol tuttı.
«Qırım birdemligi» bildirgenine köre, 70-ten çoq qırımtatarı Arsen Abhairov, Eskender Abdulganiyev, Rustem Emiruseinovnıñ fotosüretlerinen ve «Kitap oquğanı içün apis», «Bizge qarşı devlet cinayeti yapıla» yazıları ile qıyafet kiydi.
Faallerniñ aytqanına köre, politsiya qırımtatarlardan dağılmalarını talap etti.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini 42 yılğa apiske üküm etti. Rustem Emiruseinovğa 17 yıl apis cezası berildi, ilk eki yılı apishanede, qalğanı sert rejimde keçecek. Arsen Abhairov 13 yılğa üküm etildi, ilk eki yılı apishanede keçecek. Eskender Abdulganiyev 12 yılğa üküm etildi, ilk eki yılını apishanede keçirecek.
«Qırım birdemligi» faalleriniñ bildirgenine köre, sabadan Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi yanında üç politsiya maşinası nevbetçilik yapa.
Noyabrniñ 2-nde aqşam Qırımdan Rostov-na-Donuğa Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleriniñ ükmü çıqarılğanına ketken yüzlernen qırımtatarı Keriç köpründe Rusiye yol patrul hızmetiniñ hadimleri tarafından tutuldı. On saat beklegen soñ insanlar Qırımğa qayttı. Advokat Nikolay Polozovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye quvetçileri qırımtatar faallerine qarşı «areket serbestligi aqqını» bozdı.
Rusiye uquq qoruyıcı organları vaziyetni resmiy şekilde izaatlamadı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Öç ayaqlı at (film)
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
«Öç ayaqlı at» - Aydar Hälim äsäre buyınça töşerelğän film. Film IV Altın Minbär Xalıqara Möselman kinosı festivalendä Xalıqara bäygesendä qatnaştı. Rejissör Nuraniya Camali.
Eçtälek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Film awıl malayı Käbirneñ, änisen törmädän qotqarır öçen, yaratqan atı Bambuk belän zur sınawlar uzuwı turında. Waqıyğalar kolxozlaşu çorı afäten kürsätä. İdarägä kilgän xäyerçeneñ xäyerçeseneñ awıl xalqın izep totuwı sürätlänä.
Çıganaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Nuraniya hanım belän ängämä(үлe cылTaMa)