text:
Ukraina Haber siyaseti Naziri Yuriy Stets Qırım jurnalisti ve «Qırım.Aqiqat» saytınıñ muarriri Gennadiy Mihayliçenkonıñ ölümi sebebinden taziyelerini bildire.
«Ölümi yalıñız Gennadiy Mihayliçenkonıñ aile, dost ve zenaatdaşları içün degil de, Qırım ve, umumen, bütün Ukraina içün bir faciadır. Ukraina Haber siyaseti Nazirligi adından ve şahsen özüm merhumnıñ aile, tuvğanları ve zenaatdaşlarına taziyelerimni bildirem», – dedi Yuriy Stets.
«Epimiz aqiqiy insannı ve öz memleketi ve istidatına sadıq qalğan Qırım vatanperverini ğayıp etik. Gennadiy Mihayliçenkonıñ ölümi pek is etile, çünki kerçek Qırım jurnalistikası yalıñız mütehassıslarnıñ tar dairesi sayesinde saqlanıldı», – dedi Sergiy Kostinskiy, Nazirniniñ Qırım haber siyaseti meseleleri boyunca keñeşçisi.
Gennadiy Mihayliçenko mayıs 3 künü, Kiyevde qaza neticesinde elâk oldı.
Gennadiy Mihayliçenko Aqmescit devlet universitetini bitirdi. Qırım İçki işler nazirliginiñ institutında ve Qırım müendis-pedagogik universiteteinde oca olaraq çalışa edi. Jurnalist, «Qırım içün onlayn ukrain tili» leyhasınıñ reberi. Bıltır, yarımdanıñ işğalinden soñ ömür-arqadaşı ve üç balası ile Kiyevge köçti.
Gennadiyniñ ekinci qızı – Hrıstına Mihayliçenko – yaqında Felemenkte keçirilgen pianinocılar yarışında ğalebe qazandı ve Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ qolundan biometrik pasportını elde etken yekâne bala oldı.
Gennadiy Mihayliçenkonıñ cenazesi mayıs 6-na planlaştırıla.


c: text/html

text:
Pakistannıñ şimal-ğarbinde yağğan küçlü yağmurlardan sebep yüz bergen suv basuv neticesinde 71 kişi elâk oldı.
Yağmurlar aprel 3-te yağmağa başladı. Kaşmir ve Hayber-Pahtunhva felâket alanına kirgenler.
Hayber-Pahtunhva akimiyetiniñ malümatına köre, suv basuv neticesinde 140 ev viran etildi.
Cenüp Asiyadaki yaz yağmurları mevsimi Pakistanda suv basuvlarnıñ sebebi ola. Köyler ve küçük infrastruktura zarar köreler.
Keçken yazda yağğan yağmurlar vaqtında 81 kişi elâk oldı ve aman-aman 300 biñ insan zarar körgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, 90 yaşında vefat etken qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nuriye Biyazovanıñ hatırasını ürmetnen añdı.
Ukraina devletiniñ başlığı özüniñ Facebooktaki saifesinde: «Bugün qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi, aqiqat ve adalet oğrunda küreşçi Nuriye Biyazova ebediy dünyağa ketti. 1944 senesinde Nuriye sürgün etüvni başından keçirdi, yıllar keçken soñ tuvğan Qırımına qaytıp, dünyağa facialı vaqialar aqqında ikâye etti», – dep yazdı.
Mayıs 20-de Qırımdaki Qarasuvbazar şeerinde 90 yaşında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Nuriye Biyazova keçindi.
Bu seneniñ baarinde Nuriye Biyazova 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi aqqında «Akis» («Otrajeniye») adlı avtobiografik kitap çıqardı.
Nuriye Biyazova 1928 senesi fevral 21-de Bağçasarayda doğdı. 1944 senesi mayıs 18-de Özbekistanğa sürgün etildi. Daa soñra anda ana-babasını ve eki qız qardaşını defin etti. 1989 senesinde Qırımğa qaytıp, o yerde qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi oldı.


text:
«BMT bu alnı qatiyen takbih ete (Avropa hafsızlıq ve işbirlik teşkilâtınıñ arbiy ekspertleriniñ esirge alınuvı). Ve bu meselede mesülietli olğanlarını bunı toqtatmaq ve nezaretçilerni yollamağa çağıra. Vazetke tesir ete bilecek er bir insandan yardım sorayım. Olarnıñ yaşayışları büyük havf astında», – dedi Feltman.
O, Şarqiy Ukrainada «zorbalıq, tutıp aluv ve qorqunçlı çatışmalar aqqınla beyanatlar ep artta».
Avropa hafsızlıq ve işbirlik teşkilâtınıñ memleket-azalarınıñ bir qaç eksperti keçken afta Armânsk şeerinde hırsızlanıldı.Separatist qollarında 7 nezaretçi – Almaniya, Danimarka ve Lehistan nezaretçileri buluna. İsveç közetçisini sağlıq meselelerden yolladılar.


text:
«Ria-Novosti» bergen malümatqa köre Qırımnıñ qanunsız parlamentinıñ vitse-spikerı Konstantin Baharev Mustafa Cemilev Qırımğa kirmege yasaq etilgen 300 den ziyade insanlar cedveline daa kirsetilmedi, dep bildirdi.
«Devlet şurasında Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kelmesi ve çıqmasını sıñırlağan bir de bir qararlar alınmadı», - dedi Baharev
Tünevin Mustafa Cemilev Qırımdan çıqqanda, formalı insanlar oña Rusiyege 2019 senesine qadar kirmege yasaq etken bir qarar teslim ettiler.
Cemilev öyle qararlarğa baqmadan Qırımğa ep bir qaytacağını bildirdi.
Soñra bu qararnıñ teslim etilmesi «halq imaye»siniñ teşebbüsi olğanını belli oldı. Mustafa ağa böyle emir kim bergenini özü daa bilmey. Onıñ sözlerine köre, «ordan-qırdan kelgen laflardan» bu qarar yerli akimiyetniñ öz başına alınğan qararıdır. Moskvanıñ bu aqta haberi de yoq eken.


text:
Kiyev – Qırımdan köçip kelgenlerge yardım etken veükümetke baqmağan eñ büyük teşkilâtlardan biri «Krım -SOS» cemaat teşebbüsidir. Onıñ Kiyev, Lviv, Hersonda yerleşken bölükleri er afta biñden ziyade yuridik mesleat bere ve bir sıra tedqiqiy ve medeniy leyhalarnı amelge keçire. «Krım-SOS» idarecisi Tamila Taşeva Qırım.Aqiqatqa qırımlılar qıtaiy Ukrainağa alâ daa köçelermi, köçip kelmek kibi qararlarğa ne sebepten keleler kibi suallerge cevap berdi ve köçip kelgenlerniñ ayatında cemaat faalleriniñ rolü aqqında tarif etti.
– Tamila, yarımadanıñ işğalinden soñ qıtaiy Ukrainağa Qırımdan köçip kelgen insanlarnıñ sayısını aytıp olursıñızmı?
– Resmiy malümatqa köre, tahminen yigirmi biñ. Köçip kelgenlerniñ yekâne cedvelinde qayd etüv daa soñuna yetmedi. Şunıñ içün tam bir raqamnı aytmağa imkânsızdır. Amma yigirmi biñden ziyadedir. Eñ azından eki qat arttırmaq mümkün.
– Er kes qayd etilmeymi?
– E. Başta qayd olunmağa acet yoq edi, şimdi ise siltem peyda oldı. Misal içün, meskenniñ berilmesi mümkün, işbu ketişat daa işlep çıqarılmasa bile. Bunıñ ile altı ayğa aşğariy maliye destekni elde etmek mümkün.
– Şimdi Qırımdan köçüvniñ meyili nasıldır? Aqımnıñ artması, ya da aksine – azlaşuvı yüz beremi?
– Köçüvniñ bir qaç dalğasını közetken edik. Birinci dalğa daa «referendum»dan evel edi. O vaqıt insanlar yüz bereyatqan adiselerni añlamayıp, köçip kele ediler. Bu birinci dalğanıñ bir çoq iştirakçisi soñra keri qayttı. Ekinci dalğa «referendum»dan soñ, mart 18-den başlandı. Üçüncisi – mayıs ayında. Dörtüncisi – studentlerniñ ve balalarını mekteplerge ketirgen ana-babalarnıñ köçip kelmesi ile başlandı. Şimdi qırımtatarlarnıñ ve diger millet vekilleri olğan qırımlılarnıñ zulumı devam ete. Bunı biz sentâbr ayından, «saylavlarnıñ» vaqtından köremiz. Bu sebepten de köçip kelgenlerniñ sayısı büyüktir.
Şimdi köçüv meyili tüz degil, mızraq şeklindedir. İnsanlar yavaş-yavaş köçe, amma kütleviy sürette degil.
– Qırımlılarnıñ qıtağa köçüv ketişatına akimiyet tarafından yarımadanıñ qamaçavı aqqında alınğan qarar tesir etemi?
– Köçip kelgen insanlarnıñ sayısı aqqında aytacaq olsaq, tesir etmey. Naqliyat qamaçavı Yañı yıldan evel yüz berdi, ve o Qırımda yaşağan tuvğanlarına barmağa isetegen insanlarğa tesir etti. Köçip kelgenlerge ise tesiri olmadı. Şimdi yılbaş bayramları soñuna yetti ve insanlarnıñ çoqusı evlerinde tuvğanları ile biraz bulunıp, soñra çıqmağa planlaştıra. Menimce, Qırımda iqtisadiy vaziyet daa da kergin olsa, o vaqıt insanlar faal sürette köçmege başlaycaqlar.
Qırımda iş çoq degil, aşaytnıñ satın aluvı ve kommunal fiyatlarnıñ paalılaşuvı ile problemler yüz bere. Ve insanlar siyasiy degil de, böyle içtimaiy-iqtisadiy sebeplerden köçecekler.
– Qıtaiy Ukrainada içtimaiy-iqtisadiy ceetten vaziyet güzelmi, yoqsa?
– Qıtaiy Ukrainada bundan daa da güzel degil. Amma mında Rusiye ile sıñırdaş olmağan şeerlerde nasıldır bir stabillik bardır. Sıñırğa yaqın olğan Harkov şeerinde bile insanlar çalışıp, aqça qazana bileler. Qırımda şimdi böyle imkâniyet yoq olmaqta.
Bundan da ğayrı, aşaytnıñ ketirilmesi ile problemler peyda ola. Misal içün, sağlıq ceetinden mahsus bir mahsulatta ihtiyacı olğan insanlar Qırımda bir sıra qıyınlıqlarğa rastkele. Bir sıra mahsulat yoqtır, fiyatlar paalılaştı. Yani, tuvar etiniñ bir kilo fiyatı anda 150 grivna tura.
– Yani, fikriñizge köre, içtimaiy vaziyet insanlarnı köçmege mecbur ete bile?
– E, Qırımda vatanperverlik sebebinden qalıp olamağan insanlar referendumdan soñ köçip keldiler. Şimdi insanlarnıñ çoqusı em vatanperverlik duyğusından, em de yarımadanıñ içtimaiy-iqtisadiy vaziyeti sebebinden köçip keleler. Misal içün, ağam Qırımda ticareti ile oğraşıp olamağanı içün qıtağa köçip keldi. Qıtada nasıl olacaq, belgisiz. Çünki Qırım ve Ukraina şarqından köçip kelgenlerniñ qıtadaki yaşayışı pek güzel degildir. Meselâ, qırımlılar, Milliy banknıñ qararlarından birine köre, alâ daa rezident degiller. İşbu qararğa deñişüvlerni kirsettiler, amma aqiqatta ise – közboyama oldı. Şimdi rezident statusı köçip kelgen şahıslarnıñ qaydına turğanlarğa qaytarıla.
Amma men, misal içün, Kiyevde sekiz yıl yaşayım ve, imkânlarım olğanına baqmadan, aselet mında yazılmadım. Ve şimdi rezident olmaq içün men, köçip kelgen şahıs olmasam bile, köçkenlerniñ cevdeline yazılmaq kerekim.
– Yani rezident olmaq içün qırımlılarnıñ çoqusı devletni aldatmaq kerektir, öylemi?
– E, bunı bank hızmetlerini körmek içün yapmaq kerek. Normal bir şey degildir.
– Qırımlılar em işğal etilgen Qırımda, em qıtaiy Ukrainada özlerini yat insanlar olaraq duyalarmı?
– Doğrusını aytacaq olsaq, qırımlılarğa, şarqtan köçip kelgenlerge baqqanda, biraz güzelce yanaşalar. Aprel, mayıs, iyünde olarğa munasebet başqa edi, şimdi ise menfiy bir yanaşuvnı köremiz. Keçirilgen tedqiqatlarımız bunı tasdiqladı.
Qırımdan köçip kelgenlerni qıta sakinleri añlay, olarğa sabır ile yanaşalar. Çoqusı evlerine davet eteler.
Amma devlet organlarında qırımlılarğa çeşit munasebet kösterile. Misal içün, qırımlılarğa qıtada nefaqanı resmiyleştirmege qolay bir vazife degil. Pension fondlarınıñ bölükleri insanlar Qırımda nefaqanı elde ete-etmegenini teşkirmek kerekler. İnsanlar nefaqanı almağanını tasdiqlamaq mecburlar, amma bunı isbatlaycaq vesiqalar bile yoqtır.
Bunın ile doğuv aqqında ukrain şeadetnamesini elde etmege de zor. Faqat, bu ketişat olduqça adiy ola bile. Rusiye şeadetnamesi ile kelip, oña köre ukrain şeklini almağa mümkündir. Demek, işğal vaqtında bala Rusiye şeadetnamesini, Ukraina Qırımnı öz nezareti altına qaytarsa, insan ukrain vesiqanı qullana bile. Amma bunı teşkil etmeyler.
Ukrainağa sevgi qamaçav sayesinde artmaz, devlet qırımlılarnı vaqtınca işğal etilgen topraqta yaşağan vatandaşları olaraq tanısa, o zaman bu sevgi peyda olur.
Baş nazirimiz ise Qırımnıñ qaytarıluvını endi bizim torunlarımız, nice yıllardan soñ, körer dep ayta. Bu – devletimizniñ Qırımnıñ qaytarıluvı boyunca strategiyası olmağanını tasdiqlay.
– Akimiyetniñ Qırım ile naqliyat munasebetini toqtatmaq qararına nasıl munasebette bulunasıñız?
– Buña menfiy munasebette bulunam. Prindnestrovye ya da diger işğal etilgen territoriyalarğa baqıp, qamaçav eyi neticelerge ketirmeycegini qayd etmege mümkün. Böyle areketlerniñ neticesinde Ukrainanıñ adiy vatandaşları qıynala. Qırımdan Ukrainanıñ qıtaiy qısmına kele bilecek ekstremistlernen başqa çareler ile küreşmek kerek. Bunı etmek içün bizde tış istihbaratımız ve Ukraina havfsızlıq Hızmeti, sıñır bekçilerimiz bar.
Bayramlar vaqtında qırımlılar ile qonuşqanım, olar ne Rusiye, ne Ukrainağa kerek olmağanları sebebinden bu eki devletten közü qaytqanını bildire ediler. Şunı añlap olamaylar ki, Ukraina olarğa qol tutmasa, olar onı sevmek kereklermi. İnsanlar Qırımnıñ Rusiye statusı ile razı olıp, yañı şaraitlerge alışmaqnı tüşüneler.
– Fikriñizge köre, akimiyetniñ naqliyat qamaçavı aqqında qararı nege bağlı?
– Menimce, bu qarar yalıñız havfsızlıq ile bağlı degildir. «Krım-SOS» teşkilâtınıñ esasıçı, «Ukrayinska pravda» gazetasınıñ baş muarriri Sevgil Musayeva-Borovikniñ bu qarar kömür muzakerelerinde Rusiye tarafına basım etmek ile bağlı olğanı aqqında fikrine qoşulam.
– Amma Rusiye akimiyeti bundan zarar körmey de. Qırım ile memuriy sıñırnı keçip olamağan adiy insanlar qıynala.
– Ne içün? Rusiye akimiyeti de qıynala. Sıñır er kes içün qapalı. Anda turğan yük maşinaları da, şu cümleden.
– Amma olar keçeler de.
Qırımnıñ qaytarıluvından soñ insanlar yalıñız Rusiyege degil de, Ukrainağa da sevgisini coya bilelerTamila Taşeva
– E, amma pek yavaş. Biñlerce insan Yañı yılda sofrağa kerek olğan mahsulatsız qala. Bu da Rusiye menfaatında degil. Rusiye öz zayıf taraflarını köstere, çünki öz vatandaşları olaraq sayğan qırımlılarğa zaruriy şaraitlerni temin etip olamay. Amma ukrain tarafı da zarar köre, çünki insanlarnıñ çoqusı fikirlerini deñiştire. Böyle vaziyette, Qırımnıñ qaytarıluvından soñ, insanlar yalıñız Rusiyege degil de, Ukrainağa da sevgisini coya bileler
– Al-azırda «Krım-SOS» nenen oğraşa? Qırımlılarğa yardım kösterilmesinde siziñ rolüñiz nasıldır?
– Leyhalarımıznıñ sayısı çoqtır. Ukrainada qaçaqlarnıñ aqları boyunca BMT Yuqarı komissarınıñ icraiy ortaqları olaraq çalışamız. Köçip kelgenler ile işimiz ekige bölüne: gumanitar ve yuridik. Bunıñ ile biz qırımlılar öz ticaretine devam etsin ya da mesken şaraitlerini eyileştirsin dep, olarğa grantlarnı taqdim ete edik.
Ekinciden, Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını nezaret etmektemiz. Qısqa esabatlarnı azırlap, ortaq, ekseriy allarda, halqara teşkilâtlarına yollaymız.
Bunıñ ile medeniy yönelişimiz de bar. Qırımtatarlar aqqında kino çıqaramız. Çünki biz aynı qırımtatar medeniyetine qol tutmaqnı müim bir şey olaraq tanıymız. Bizde qıtada yaşağan toplulıq ve köçip kelgen eali arasında dialognıñ teşkil etilmesi boyunca miqyaslı leyhamız bar. Onı ayrı şeerlerde amelge keçiremiz.
Şimdi biz Qırım ve Şarqtan köçip kelgenler ile bağlı olğan stereotiplerniñ yoq etilmesi ile oğraşamız. Amma esas vazifemiz, elbette ki, mecburen köçip kelgenlerge yardım köstermektir. Bu insanlarğa yardım etip, Qırımnıñ qaytarıluvına yaqınlaşqanımıznı pek yahşı añlaymız.


text:
qıtay men Qazaqstan arasındağı üñireyip twrğan bostıqtı Qazaq biznesmenderi monopoldap aluı kerek
Qıtay ortalıq aziya men Türkiya bazarına endep kiru üşin Şıñjañdağı wyğır bauırlarımızdıñ orta jäne şığın biznesine milliondap qarjı ajırattı. Sonıñ arqasında 1991-jıldan bastap Wyğır biznesmenderi jañbırdan keyingi sañırauqwlaqtay dür ete tüsti. Oğan bir jağı qıtaydağı äleumettik, ekonomikalıq jaña reformalar bap boldı. Qısqa uaqıt işinde Wyğır bauırlarımızdıñ orta jäne şığın biznesi qarıştap damıp şağın monopoldanğan wlttıq kompaniyalar boy kötere bastadı. Qıtay sırtqı ekonomika men sauda-bizneste Wyğır bauırlarımızdı aldığa sap qoyıp perde artında özderi twrıp alıs-jaqın körşi elderdiñ bazar narığına Wyğır käsipkerleri arqılı monopoliya sayasatın jürgize bastağan edi. Tayau bir eki jıldan beri Şıñjañdağı sayasi twraqsızdıqqa baylanıstı, qıtaydıñ bwl strategiyalıq sayasatı uaqıtşa toqırap turalap qaldı. Wyğır biznesmen, käsipkerleriniñ desi basılıp, öñirdegi sauda şeñberindegi ornı tömendep tipti eñ tömengi körsetkişke deyin jetti. Sonımen, Öñirdegi biznestiñ ornı üñireyip ögeysip twr, qaytpek kerek:
Birinşi, Qıtaymen aradağı sauda-biznes ornı säl bosap qañğırap twrğanda, onı el bop jwmılıp Qazaqtıñ jaña biznesmenderiniñ monopoldauına jağday jaratu kerek. Bolmasa qıtay basqa taktikağa köşedi;
Ekinşisi, Qıtay Wyğır bauırlarımızdıñ orta jäne şığın biznesterin qayta jandandırıp Qazaqstanğa astırtın “sauda soğısın” aşsa Qazaq bizresmenderi bäsekege öte qabıletti boluı kerek. Öñirdegi biznes alpauıtı Qazaqtıñ qolına ötui tiis;
Üşinşisi, Qazaq biznesmenderi eki el arasında basım tüsse, qazaqtıñ biznes tili Şıñjañda mañızdı tilge aynaluı mümkin. Mısalı, qıtaydağı universitetterde “biznes qazaq tili” pänderi aşıluı mümkin (bwrın “biznes orıs tili” mamandığı boldı). Bwl jağday Şıñjañ qazaqtarınıñ özin wlt retinde sezinuine ülken ruhani küş bolar edi jäne Şıñjañdağı qazaqtardıñ orta jäne şağın biznesmenderi Qazaqstanğa iek artıp milliyard qıtay bazarına şığudıñ jaña ülgileri men formattarın tapqan bolar edi. Bwl tipti, Qazaqstanğa ülken mümkindik!
Qortındı, qıtay men Qazaqstan arasındağı üñireyip twrğan bostıqtı Qazaq biznesmenderi monopoldap aluı kerek. Ol üşin wlı reformalar jasaluı tiis, keş qalsaq eşnärseden ümit kütudiñ qajeti joq.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, poçta bölüginde saba saat 8-ge tahminen yigirmi ana tura edi. «Krımpoçta»nıñ diger noqtalarında qadınlar cedvellerni tize. Misal içün, poçtanıñ 19-ncı bölüginde tahminen 200 insan cedvelge yazıldı.
Cumaaqşamı künü poçta bölüginde para olmağanı içün ziddiyet yüz berdi. Yaş analar üylelikte qapatılğan binanı terk etmege razı degil ediler, «Krımpoçta» hadimleri uquq qorçalayıcılarnı çağırdı.
Şimdi para berüv ketişatı Keriçniñ bayağı sakinlerini açuvlata. Ödevlerni almaq içün küçük balalar ile saatlernen nevbette turmağa kerek olur. Qadınlar, evelki olğanı kibi, paranı varaqalarğa alıp, er istegen vaqıtta qullanmağa imkâniyetleri olmağanına şikâyet eteler.
Faqat iş ve içtimaiy qoruv şeer idaresinde böyle imkân ne vaqıt peyda olacağını aytıp olamaylar.


text:
Soñki üç yıl devamında işğal altındaki Qırımdaki ölüm sayısı arttı dep qayd ete sotsiologlar. Albuki, 2005-2013 seneleri arasında Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki kösretgiç ep musbet neticeler köstermekte edi. Rusiyeli tıbbiyet ilimleri doktorı İgor Gundarovnıñ malümatına köre, yarımadada ölüm sayısınıñ artması hastalıqlar sebebinden olması mümkündir. Kefedeki ölüm sayısı 13%, Aqmescitte - 12%, Kezlevde – 6%, Yaltada – 5% arttı. İgor Gundarov Qırımnıñ şimdiki vaziyetini Rusiyeniñ 1990ncı senelerdeki depressiyalı alınen muqayese ete.
Ukraina MİA (NAN) sotsiologiya institutınıñ ileri ilmiy hadimi İrina Pribıtkova, Rusiye bergen bu malümatlarğa istinaden Qırımnıñ işğal etilgenini inkâr etmege sıra kelmey.
İşğal altında bulunğan territoriyalarnıñ ealisi, adet üzre, ep azlaşır. Qırım nufuzınıñ yaşayış şartları bala doğurmağa fursat bermeyİrina Pribıtkova
– Ukrainanıñ esas qısmında temelli statistika malümatı elde etmege imkân yoq, amma sotsiologiya ilminiñ umumiy meyilleri bar. İşğal altında bulunğan territooriyalarnıñ ealisi, adet üzre, ep azlaşır. Qırım nufuzınıñ yaşayış şartları bala doğurmağa fursat bermey – bunı yarımadada er şey yahşı dep köstermege ıntılğan Rusiye bile gizlep olamay. Demografik vaziyetniñ eyileşme perspektivaları Donbass aqqında söz yürsetilgende, ancaq cenk bitken soñ, Qırım aqqında aytılğanda, ancaq o azat etilgen soñ deñişmesi mümkün.
Ukrainalı psiholog Larisa Voloşina, Rusiye –az ya da çoq olsa da - Qırım ealisiniñ telükesizlik duyğusını, yaşayışınıñ manasını çaldı.
Qırım ealisi daqqa sayın telüke mevcut olğanı ve Rusiye olarnı qorçalaycağı aqqında qıçırıp oturılğan territoriyada yaşay. Lâkin bundan insanlarnıñ içki dünyasında: telüke olğan yerde nasıl etip yaşamaq mümkün? - degen zıddiyet doğa.Larisa Voloşina
– İnsanoğlu depressiyanı - ayatnıñ manasını coymaq dep añlay. Yani o işke qatnay, yaşay, amma manasını añlap olamay. Rusiye Federatsiyası işğal etmege azırlanğan vaqıtta Qırım ealisini Rusiye olar içün özüni köstermege bir fursattır, dep işandırmağa areket etken edi. Ancaq işğalden soñ olar: vatandaşlar üzerine yapılğan daimiy basqı, diversantlarnıñ qıdırıluvı, yaşayış fiyatınıñ artıvı kibi, bam-başqa vaziyetnen qarşılaştı. Real ayatta beklengen şeyler olmağan soñ, işte bu depressiya başlandı. Ondan da ğayrı, Qırım ealisi daqqa sayın telüke mevcut olğanı ve Rusiye olarnı qorçalaycağı aqqında qıçırıp oturılğan territoriyada yaşay. Lâkin bundan insanlarnıñ içki dünyasında: telike olğan yerde nasıl etip yaşamaq mümkün? – degen zıddiyet doğa. Onıñ içün çoqlaşma degil de, ayatta qalma instinkni üstünlik qazanıp başlay. Gençlerniñ ayat qurması çare tapalmay, çünkü bunıñ içün Qırımda bir temel yoq.
Larisa Voloşina qayd etkenine köre, Qırım ealisiniñ rusiyeliler tarafından deñiştirilmesi de ağırlaştırğan bir demografik faktor olıp qala.
– Qırım ealisi özüne ekinci dereceli insan olaraq is etip başlay. Yerli sakinlerniñ çoqusından, Rusiye Federatsiyası kelgen soñ aylıqlar artqanı, lâkin olarnıñ özleri işten boşatılğanı aqqında pek çoq eşitmek mümkün. Köçmelerine yardım etilgen devlet memurları ve atta Rusiyeden kelgen pensionerler, Qırımnıñ yaş mutehassıslarından ziyade eyi vaziyette bulunmaqtalar. Ancaq işbu raaatsılığını olar aslında qusmağa imkân tapalmay, çünkü narazılıq aktsiyaları de-facto yasaqtır, insanlar bu açuvnı içinde toplay. Donbassta azat etilgen Slavânsk ve Kramatorskqa bir baqıñız: bu şeerler güllep yaşnamaqta. Ukraina yalıñız başqa qanunlar demek degil de – bu ürriyet avası esken yer. Yazıq ki, Rusiye Qırımdan bunıñ qıymetini bilgen faal insanlarnı sistematik olaraq sıqıp çıqarmaqta.
Ukrainalı talilcisi, Ukraina istiqbali institutınıñ eksperti İgor Tışkeviçniñ fikrine köre, azat etilgen soñ, Rusiye müstemlekesi Qırım ealisiniñ çoq miqdarda ölümüne sebep olğanına qarşı büyük problema olması mümkün dep neticelemekte.
Yaqın 2-3 yıl içinde Rusiye Qırım ealisiniñ 20% deñiştirirİgor Tışkeviç
– Menim esabıma köre, açıq menbalardan alınğan malümatlar esasında 2017 senesi baarine qadar, Rusiye Qırımğa 200 biñge yaqın insan köçürip ketirgen. Bu yarımada nufuzınıñ 10% demektir. Rusiye Qırım ealisini bütünley deñiştirmesine acet yoq, çünkü esas siyasiy ve ictimaiy esnaslar 2,5% faal eali esabından beslenmekte. Sovetler Birligi ve Rusiye imperiyası da müstemlekege oğratqan territoriyalarda aynı şeyni yapqan edi. Yaqın 2-3 yıl içinde Rusiye Qırım ealisiniñ 20% deñiştirir, em de köçip kelgen bu şahıslar öz vaziyeti içün daa da faal ve ziyade müteşekkil olurlar. Ondan soñ azat etilüv esnanasında Moskva işbu insanlar içün yarımada artıq bir ev olıp qalğanına işaret etmege başlar.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlarnıñ yaşayışını añlatqan «Yel toqtağanda» ukrain-poloniya filmi Ukraina ve Poloniyanıñ bir qaç şeerinde mayıs 18-de, qırımtatar sürgünliginiñ 74-ünci yıllığında, kösterilecek.
Bunı Kyivde keçirilgen filmniñ qapalı taqdim merasiminden evel prodüseri Miroslav Dembinski bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Mayıs 18-de Avropanıñ bir qaç şeerinde birden qırımtatarlar içün simvolik olğan filmni köstermek ğayemiz bar. Kyiv ve Varşavada filmniñ kösterilmesi Qırımda yaşağan qorantalar ile telekopür olacaq», – dep ayttı Miroslav Dembinski.
Film rejisseri Anyela Gabriel qayd etti ki, film Qırım işğalinden soñ yarımadada olıp keçken adise-vaqialarnı pek bilmegen seyircilerge qırımtatarlarnıñ tarihını añlatmaq içün çıqarıldı.
«Çeşit memleketler añlaycaq bir ikâyeni añlatmaq istedik, yalıñız zarar körgenler degil, er kes añlaycaq bir tilde ikâye olsun istedik... Filmde malümat çoq degil, qırımtatarlarnıñ tarihına bir kiriş... siyasetnen bağlı degil, daa çoq duyğular ikâyesi», – dedi rejisser.
Filmde Qırımda yaşağan qaramanlarnıñ adları aytılmay.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev filmni baqqan soñ levhanıñ maneviy terenligini qayd etip, onı çoqça insan körsin istedi.
Aprel 1-de Kyivde «El toqtağanda» filmi qapalı şekilde 60 seyirjige kösterildi. Filmni «Everest» studiyası (Lodz, Poloniya), «Belsat» şirketi ve Poloniya televideniyesi çıqardılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Çarşenbe künü, fevral 11-de, saat 19:00, «Krımenergo» hadimi bozğun ava sebebinden – şimaliy-şarqiy yelniñ 28 m/s artmasından – Qırımnıñ bir sıra meskün yerinde elektroteminlevniñ söndürilmesi aqta bildirdi.
Bunı Qırım Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Malüm olğanı kibi, Aqmeçit rayonı – 1 ve Aqmescit rayonınıñ – 11 meskün yeri ışıqsız qaldı.
İçtimaiy emiyeti olğan obyektlerde ışıq söndürilmedi, deyler nazirlikte. Mında şunı da qayd eteler ki, tamir işleri fevral 12-de saba başlandı.
Qırım gidrometeorologiya regional merkeziniñ malümatına köre, fevral 12 künü qar yağması, buzlavuq, qoyu tuman, şimaliy-şarqiy yelniñ 17-22 m/s olması beklenile.


text:
«Krımenergo» şirketi bildirgeni kibi, «Titan» stantsiyasında tamir işleri dekabr 9 künü saat 23:38 tamamınen soñuna yetti ve yarımada energetik teminlevi tamamınen tiklengen.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında bildirile.
«Elektrik ile teminlev ğayrıdan tiklendi, Qırım territoriyasında qazaiy söndürüvler qullanıla. Qazaiy söndürüvler – mecburiy tedbir, energetik tertibatında zaruriy quvetniñ olması içün yapılmalı», – denile beyanatta.
Qırımda dekabr 9 künü saat 16:12 energetik ağınıñ qazaiy söndürüvi yüz berdi, 220 kV «Kahovka – Titan» yolağınıñ quveti 20 Mvt qadar eksildi. Qırım.Aqiqatqa «Ukrenergo» devlet şirketinde bildirilgeni kibi, 220 kV «Kahovka –Titan» yolağı boyunca berilgen quvet miqdarı 165 MVt eksildi.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi baarde işğal etildi.


text:
Rusiyede aprel 10-da ekinci kün ardı-sıra fond bazarı ve milliy valütanıñ tüşmesi devam ete. Yatırımcılar böyle etip aprel 6-da AQŞ tarafından tatbiq etilgen sanktsiyalarğa qarşılıq köstereler, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Rusiyeniñ yetekçi RTS indeksi, aprel 9-da ğayıpları 9% teşkil etken soñ bugün Kyivde saat 11:25’teki vaziyetke köre 3%-ni ğayıp etmekte.
Ruble de ucuzlay – bir dollar içün endi 63, bir yevro içün – aman-aman 78 ruble bereler.
Aprel 6-da AQŞ Maliye nazirligi 24 Rusiye memurı ve oligarhı ile devletke ve Kremlge yaqın olğan oligarhlarğa ait 14 şirketke qarşı yañı sanktsiyalarnı tatbiq etti.
Sanktsiyalarğa oğrağanlar arasında iş adamları Oleg Deripaska ve İgor Rotenberg, «Gazprom»nıñ rehberi Aleksey Miller ve içki işler naziri Vladimir Kolokoltsev bulunalar.
Rusiye Tış işleri nazirligi, Moskva AQŞnıñ yañı sanktsiyalarını «sert bir cevapsız» qaldırmaz, dep bildirdi.


text:
Avgust 26-da, keç aqşam, adamnı atıp öldürdiler.
Bunı «Tvoya gazeta» bildire.
Neşirniñ malümatına köre, Yaltinskaya soqagı boyunca yerleşken ev sakinleri atış davuşlarını eşitip, politsiyağa telefon açtılar. Vaqia yerine kelgen uquq qorçalayıcılar ağır yaralanğan adamnı soqaqnıñ keçüv qısmında taptılar.
Acele yardım maşınası zarar körgen adamnı Aluşta hastahanesine ketirdi, amma onı qorçalap olamadılar – adam ameliyat masasında elâk oldı.
Neşirniñ mühbirleri ögrengenine köre, adam 1983 senesi doğğan yerli sakin edi.


text:
“Müsülman qadınları içün liderlik mektebi” – maqsatkâr qadınlarınıñ meydançığı (FOTO)
Eski Qırım şeerinde “Qadınlar içün liderlik mektebi” adlı üç künlük forum olıp keçti. Tedbir, QMDİ terkibinde çalışqan “Büllür” qadın-qızlar cemaat teşkilâtınıñ teşebbüsinen ötkerildi.
Forumda Qırımnıñ çeşit şeerlerini temsil etken tahminen 30 hanım iştirak etti. Üç kün devamında iştirakçiler trening, seminar, lektsiyalar, kvest ve subetlerde iştirak ettiler. Derslerni tecribeli din ocaları, maarif leyihalarınıñ reberleri, ruhiyatşınaslar, mühbirler, fıqıh boyunca ocalar, iqtisadiyatçılar alıp bardılar.
Bundan da ğayrı, qadın-qızlar içün eglenceli-maarif programması taqdim etildi, sport yarışları, master-klass, şeer boyunca kezintiler, fotosessiya ve deñizge sefer – bir kimseni lâqayd qaldırmadı.
“Faydalı ilim” leyihasınıñ reberi Zeyneb Bairovanıñ bildirgenine köre, bu forum yañı ufuqlarnıñ açıluvı, tecribe paylaşuvı meydançığına, bilgi aluv çoqrağına çevirildi.
“Mektebimiz muvafaqiyet qazandı, bizge Qırımnıñ çeşit köşelerinden hanımlar keldi. Forumnıñ er iştirakçisi meraqlı ve faydalı bilgilerniñ saibidir. Ümüt etemiz ki, “mektebimiz” qızlarımızğa fayda ketirir, maqsad ve vazifelerni qoyıp, olarnı doğru çezmege yardım eter”, – dedi Zeyneb oca.
Soñunda “Müsülman qadınları içün liderlik mektebi”niñ iştirakçileri forum programmasını keçkeni aqqında sertifikat aldılar.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Almatıda joğalıp ketken 2 twrïst tawdan tabıldı
ALMATI. QazAqparat - Almatıda Respwblïkalıq jedel qutqarw jasağınıñ qızmetkerleri tawda adasıp ketken eki twrïsti qutqardı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
22 jastağı jigit pen 15 jastağı jasöspirim Bwtakov şatqalı arqılı joğarı şığıp, qaytar joldan adasıp qalğan.
Keşki 20:00 şamasında twrïsterdiñ biri jedel qutqarw jasağınıñ kezekşiligine xabarlasqan.
Qutqarwşılar jasağı köp uzamay oqïğa ornına attandı.
Nätïjesinde 2 sağat işinde adasqan jastar tabılıp, qalağa deyin jetkizildi.
Sonımen qatar, qutqarwşılar Şımbulaq kwrortınan şığıp adasıp ketken qız ben jigitti tawıp alıp, qalağa jetkizdi.
QR IIM TJD resmï ökili Rwslan Ïmanqulov tawğa şıqqanda qawipsizdik şaraların qatañ saqtawdı eskertedi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi fevral 23 künü Aqmescit ve Aqyarda Qırım Halq Cumhuriyetiniñ birinci reisi, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ teşkilâtçısı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye ve Litvaniya müftisi Noman Çelebicihan ölüminiñ 97 yıllığı munasebeti ile matem mitingini keçirecek ola, dep bildire QHA agentligi.
Meclis kâtibiyetiniñ reberi Dilâver Akiyev aytqanı kibi, bu munasebet ile ötkerilecek tedbirler arasında, matem mitinglerinden ğayrı, milliy mektep talebeleri arasında edebiy yarışnıñ keçirilmesi de planlaştırıla. Bundan da ğayrı, Qırım müendis pedagogika universitetinde Küreş yarışı keçirilecek.
«Meclisniñ toplaşuvında mitinglerni keçirmek kibi qarar alınsa, biz, qanun boyunca, şeer icraiy komitetine kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesi aqqında vesiqalarnı teslim etermiz»,– dedi Akiyev.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa binayen, Qırımtatar Milliy Meclisi Prezidiumınıñ yanvar 12 künü keçirilgen toplaşuvınıñ neticesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ nevbetteki körüşüvini 2015 senesi fevralniñ başında keçirmek kibi qarar alındı.
Noman Çelebicihan – qırımtatar cemaat erbabı, Qırım Halq Cumhuriyetiniñ birinci reisi, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ teşkilâtçısı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye ve Litvaniya müftisi edi. Qırımtatarlarnıñ milliy marşı olğan «Ant etkenmen» şiiriniñ müellifi olaraq bellidir. 1918 senesi Qırımda bölşevizmniñ qurbanı oldı. Yanvar 26 künü apiske atıldı, fevral 23 künü Aqyarda gemiciler tarafından öldürildi, cesedi Qara deñizge atılğan edi.


text:
«Bizler 1944 senesiniñ qırımtatar halqı sürgünligi aqqında susmaycaqmız, çünki olardan ğayrı, bu sürgünlikke yarımadanıñ diger halqları da oğradı – nemse, ermeni, yunan ve bulğarlar. Oquyıcıdan tarihiy yerlerge qıyın avdet aqqında tarif etecekmiz, bir sıra meseleler, şu cümleden Ukraina akimiyeti çerik asır devamında yapıp olmağan topraq damartıları ve evlerniñ resmiyleştirilmesini de aydınlatacaqmız», – dep ayttı internet-portalınıñ baş muarriri Radik Amirov.
Qırımtatar saytını bazarertesi künü, mayıs 26-da, taqdim ettiler.
Bu künleri Rusiye müftiler Şurası akimiyetke muracaatta bulunıp, Qırımda islâm diniy institutını meydanğa ketirmege rica etti. Aliy oquv yurtı yarımadada maneviy-diniy tasilini inkişaf etecegini planlaştıralar.


text:
Ko'shirilgen shaxslar
Ko'shirilgen shaxslar - ekinshi jer ju'zi urısı da'wirinde gitlershiler ta'repinen basıp alıng'an aymaqlardan ma'jbu'riy tu'rde ko'shirip a'ketilgen shaxslar.
Burıng'ı Sovet Awqamı qatar ma'mleketler menen sovet puqaralarınan ibarat ko'shirip a'ketilgen shaxslardı represiyalaw haqqındag'ı pitim du'zgen. 1951-jıldag'ı Qashqınlar da'rejesi haqqındag'ı Konvensiyada ko'shirilgen shaxslar ataması ushıramaydı.
Son'g'ı jıllarda qashqınlar isi boyınsha Bas komissariat basqarması ta'jiriybesinde ayırım ishki qashqınlar kategoriyasına, o'z ma'mleketinin' qandayda bir bo'leginen o'z ıqtıyarına qarsı taslap ketip basqa bir bo'leginde jasap atırg'an shaxslarg'a qarsı qollanıw ko'zge taslanadı. Ayırım jag'daylarda olar ma'jbu'riy ko'shirilgenler dep ataladı.


text:
Tuncay Kemertaş - Dün Gece Yar Hanesinde
Sanatçı : Tuncay Kemertaş
Türkü : Dün Gece Yar Hanesinde
Etiketler : Tuncay Kemertaş - Dün Gece Yar Hanesinde türkü indir, Tuncay Kemertaş - Dün Gece Yar Hanesinde türkü dinle, Tuncay Kemertaş türküleri, Dün Gece Yar Hanesinde mp3 indir, Tuncay Kemertaş türküleri Dün Gece Yar Hanesinde türküsü, Dün Gece Yar Hanesinde sözleri, Tuncay Kemertaş mp3 dinle, Tuncay Kemertaş download, Dün Gece Yar Hanesinde bedava mp3, Tuncay Kemertaş türkü sözleri, Tuncay Kemertaş türkü dinle, Tuncay Kemertaş son albüm indir
Tuncay Kemertaş Türküleri
tuncay kemertaş - şad ol deli gönül müjdeler olsun (erzurum)
tuncay kemertaş - gidiyorum ağlama (doğu anadolu)
Tuncay Kemertaş - Mardin Kapı Şen Olur
tuncay kemertaş - zeynep bu güzellik var mı soyunda (sivas-kangal-mamaş köyü)
Tuncay Kemertaş - Dağlar Dağımdır Benim
Tuncay Kemertaş - Sinen Beni Yandırır
tuncay kemertaş - bu pınar eşme pınar (şanlıurfa-siverek)
tuncay kemertaş - yenice yolları bükülür gider (adana)
tuncay kemertaş - diyarbekir bu mudur (şanlıurfa)
Tuncay Kemertaş - Dün Gece Yar Hanesinde
tuncay kemertaş - avcıyım ben şu dağları aşmadım (nevşehir)
tuncay kemertaş - haramsudan atladım (diyarbakır)
tuncay kemertaş - dağıdır yar dağıdır (şanlıurfa)
Tuncay Kemertaş - Güzeller Bezenmiş Toya Giderler
tuncay kemertaş - suriyeden çıktım beş gün vadeli (gaziantep-kilis)


text:
Rusiye mahkeme memurları tarafından Aqmescit rayonı Bulğanaq (Kolçugino) köyündeki qırımtatar qorantasınıñ evinden çıqarılması qoranta qararını adaletsiz, dep saya. Bu aqta noyabrniñ 20-nde Qırım.Aqiqatqa o evde yaşağan Lenur Seitnebiyev ikâye etti.
«Men bu evni 1993 senesi satın aldım. O vaqıtta ev saibi olğan qadınnen üç biñ dollarğa añlaşqan edik. Men üçte ekisini ödedim, lâkin o alâ daa iç bir vesiqa bermedi. Olarnen mahkemeleştik, amma mahkeme menim delillerimni esapqa almağan edi. 23 yıl devamında men kommunal masraflarnı ödep turdım, şaatlarım da bar ve 18 m2 evni 120 m2 qadar qurıp büyüttim. Ev gaz ve suv keçirdim. Mahkeme bulrnıñ iç birini esapqa almadı. Advokat küreşken olsa daü iç bir şey isbat etip olamadı», – dep ikâye etti Seitnebiyev.
Onıñ sözlerine köreü o ilk mahkemeni qazanğan, lâkin appelâtsiya ve kassatsion mahkemeni qazanıp olamağan.
Rusiye küç idarelerinen evge aqqı olğanını ilân etken şahıs açıq menbalarda bu hususta iç bir izaat bermediler.
Noyabrniñ 20-nde, kündüz, Bulğanaq köyünde bir qorantanıñ evinden çıqarılğanı aqqında belli oldı.
İşğal altındaki Qırımda qomşu Rusiyeniñ uquqqoruma orğanları aynı zamanda yarımadanı terk etken ukrain arbiyleriniñ kvartiralarını da qanunsız şekilde çekip almaqta.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, ukrain arbiyleriniñ ekseriyeti yarımadadan ketmege mecbur qaldı. 2017 senesi iyülniñ 24-ne qadar işğal altındaki Qırım ve Kyivniñ nezareti tışında qalğan Donbasstan 1 mln 580 biñ 646 şahıs ya da 1 million 270 biñ 372 aile köçip kelgendir.


text:
Smotrü na Krım, na Rodinu svoyu,
İ dumu dumaya, skvoz slezı ya poyu:
Kto sirota – on, milıy Krım,
İli narod moy, razluçennıy s nim?
«Qırımğa» şiirinden bu satırlar (rusça) Lenur İbraimovğa ait. O, şair, qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi, siyasiy mahbüstir... Onıñ ömür yolu pek qısqa ve inanılmaz derecede acınıqlı edi...
1939 senesi oktâbr 1-de Yaltada Vaap İbraimov ve Polina Romanovskayanıñ qorantasında oğlançıq doğa, oña Lenur adını bereler. Aile tezden dağıla, soñra ise cenk başlay. Polina eki balasınen Aqmescitke köçip kele.
1944 senesi qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün ettiler. Lenur bu faciağa oğramadı – anası rus, o ise onıñ soyadını taşığan edi. 1946 senesi Lenur mektepke qatnap başladı. Onıñ er şeyi oñ kele edi, lâkin... tezden babası qırımtatarı olğanını, halq ise Vatanından marum qalıp, adaletsiz bir şekilde tuvğan toprağından quvulğanını ögrene. İnce, sezgir, şair tabiatlı Lenur öz halqınıñ taqdirini facia olaraq tanıdı.
1967 senesi sentâbr 5-te yalıñız kâğıtta qırımtatarlarnıñ yaşav yerini deñiştirmek sıñırlarını lâğu etken emir qabul etilgen soñ qırımtatarlar vatanına qaytmağa tırışıp başladılar. Bu sırada Lenur semetdeşlerinen tanış olıp, milliy areket saflarına qoşula. O, Qırımnı dolaşıp, qırımtatarlarnıñ sürgünligini, Qırımda qayd etmek redlerini qayd etip, informatsion bülletenler içün malümat azırlay ve, elbet de, tezden onıñ yurtdaşları qırımtatarlarğa belli olacaq şiirler yaza:
Nam Rodina nujna, kak v golod lomot hleba,
Kak serdtse bespokoynoye v grudi!
Ya da böyle satırlar:
Net, ya rojden ne tridtsat let nazad.
Ya sotni let broju po Perekopu.
Ya zaşçişçayu svoy oçag i sad.
Ya v gösti prinimayu vsü Yevropu.
1968 senesi oktâbr 9-da Lenur İbraimovnıñ evinde «vesiqa, mektüp, yazı ve diger şeylerni tapmaq» maqsadınen Qırım vilâyeti boyunca USSR Nazirler şurası yanındaki KGB idaresiniñ mahsus bölüginiñ hadimleri tintüv keçireler. Onıñ şahsiy vesiqaları, şiirler defterleri, em de yazma maşinkasını alıp keteler. 1971 senesi mayıs 11-de daa bir tintüvden soñ «Traurnaya informatsiya № 69»; «Ekstrennaya informatsiya»; «Protest molodeji goroda Bekabada (Özbekistan)»; «Obraşçeniye k grajdanam SSSR»; «Otkrıtoye pismo nedalekomu drugu» şiirler defterlerini alıp kettiler. Bir qaç künden soñ ise, 1971 senesi mayıs 20-de, İbraimov Aqmescitten Taşkentke yol alıp, kelip çıqqan soñ yaqalana. Onıñ işini tezden 1971 senesi iyün ayında apiske alınğan Ayşe Seitmuratovanıñ işi ile birleştirdiler.
Samarqand universitetiniñ ocası Seitmuratova qırımtatar milliy areketinde iştirak etkeninden sebep 1967 senesi mayıs ayında mahkeme etilip, aman-aman doquz ay devamında Lefotrovodaki KGB SSSR taqiqat izolâtorında oturdı. Buña baqmadan, o, areketten vazgeçmedi. Mahkemeden eki ay keçken soñ, 1967 senesi iyül 21-de, Ayşe bir çoq halq vekilinen beraber Kremldeki KGB SSSR reisi Yuriy Andropov, SSSR Baş prokurorı Roman Rudenko, SSSR İçki işler naziri Nikolay Şçelokov ile körüşüvde iştirak etti. 1971 senesi iyün 20-de onı kene de apiske alalar, tintüv neticesinde şiirler defteri, areket vesiqaları alına.
İbraimov ve Seitmuratovanı sovet qurumını aqaretlegen malümatlarnı azırlav ve tarqatılmasında (UK UzSSR 191-4 maddesi – UK RSFSR 190-1 mad.) qabaatlaylar. İyül soñunda Taşkent mahkemesi Lenur İbraimovnı 2 yılğa azatlıqtan marum qaldıra, Ayşe Seitmuratovanı ise – 3 yılğa.
Seitmuratova Baraşevo ve Yavastaki Mordoviya lagerlerinde oturdı (1974 senesi iyün 15-te azat etildi), İbraimov – Taşkent civarındaki lagerde (1973 senesi fevral 28-de azat etildi).
Kerçekten de – «meraqlı yaqınlaşuvlar ola»...
Malüm ki, lagerde Lenur İbraimov ğayet meşur olğan bir şahsiyet, dissident-papaz Pavel Adelgeym ile tanış ola.
Pavel Adelgeym – papaz, 2013 senesi avgust 5-te Pskovdaki evde ruhiy ceetten hasta olğan Moskva sakini tarafından öldürildi, – açıq göñülli ve alicenap bir insan olğanı belli. Repressiyalarğa oğratılğan ana-babanıñ oğlu, anası apiske alınğan soñ onıñnen beraber Qazahistanda ceza aldı. 1956 senesi pavel Kiyev Din seminariyasına oqumağa kire, lâkin siyasiy sebeplerden andan quvula. 1964 senesi Moskva din akademiyasını bitirip, Özbek SSR Kagan şeerinde papaz olaraq tayinlene.
Beş yıl soñra samizdat tarqatılması içün 190-1 madde boyunca («sovetlerniñ devlet ve cemaat qurumını aqaretlegen yañlış malümat tarqatılması») apiske alındı. Onıñ evinde Kümüş asır şairleriniñ şiirlerini taptılar: Ahmatova, Tsvetayeva, Mandelştam, Voloşinniñ. Bir yıl devamında Buharadaki KGB ceza evinde bulundı. 1970 senesi «sovet qurumına iftira atqanında» qabaatlanıp, 3 yıllıq lager cezasını aldı. 1971 senesi Qızıl-Tepa qasabasında İTU vaqiaları neticesinde sağ ayaqsız qaldı. 1972 senesi saqat olaraq azat etildi.
Bes-belli, lagerde papaz ve qırımtatar areketiniñ faali tanış olıp, dostlaşmağa başladılar. Netice olaraq ise – bir-birine bağışlağan şiirleri. Adeylgeym İbraimovğa aşağıdaki şiirni bağışladı:
Belıy Krım zastelil vinograd,
kak beda.
Tolko vam ne vernutsâ nazad
nikogda.
Pamât v serdtse,
kak noj vonzim –
Yarkim solntsem
ohvaçennıy Krım.
Slözı naşey
öbşçey bedı
V görköy çaşe
morsköy vodı.
Rodina, ruki tvoi tselovat
i glaza,
Tolko mne do tebâ dostat
nelzâ.
Rodina, otnâtaya,
no moya!
Vam – tolko slözı,
çujiye kraya.
Serdtse – tebe,
ögnevoy heruvim,
Dalekiy, no
nezabıvayemıy Krım!
İnanılmaz derecede tesir etken satırlar adamlar ne qadar farqlı olsa da, maneviy ceetten yaqın, merametli insanlar bir-birini añlaycaqlarını tasdıqlay...
Lenur İbraimov apis müddeti bitken soñ Qırımğa qaytıp, ocalıqnen oğraşmaq yasağını ala. Zeerlendi. 1986 senesi mart 12-de Aqmescitte vefat etti.
Şair onıñ halqı vatanına avdet olacağında emin edi, bu daqqağa az qalğan edi...
O may grâduşçiy viju ya –
Narod vernötsâ v kray rodnoy.
Tak vozvraşçayetsâ soldat –
İzbit, izranen, no jivoy.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrainskogo PEN-klubınıñ azası


text:
Bazarertesi künü, yanvar 19-da, aqşam saat doquz buçuqta «Armânsk» Qırım kiriş noqtasında Qırımtatar Milliy Meclis azası, Qurultay delegatı Emine Avamilevanı eki saat devamında Qırımğa kirsetmegey ediler.
Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Belli cemaat erbabı, adliyeci, dört balanıñ anası Emine Avamileva sebepsiz Rusiye sıñır hızmetiniñ hadimleri tarafından eki saatke yaqalandı: onıñ eşyaları baqıldı, subet keçirildi, kelgen maşina eki kere baqıldı, pasport ve telefonı alındı, Avamileva kelgen maşinada olğan fleşka alındı. Bundan soñra kene de bir şey añlatmayıp, eşyalarnı qaytardılar ve keçmege izin berdiler», – aytıla beyanatta.
Meclis bunıñ kibi areketlerni «psihologik basqı» dep adladı.
«Belli ki, Meclis azaları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ delegatlarına nisbeten keçirilgen «tedbirler» psihologik basqı maqsadı ile yapıla», – aytıla Meclis beyanatında.
Qırımtatarlarnıñ temsil organı bildirdi ki, «ayrı şahıslar akimiyet vekilleri tarafından yapılğan basqığa baqmadan, insan aqlarınıñ bozulmasını red eteler».
«Kendi halqnıñ menfaatları içün areket etecegini bildirgen şahıslar dost devletleri, misal olaraq, Türkiye Cumhuriyeti tarafından yapılğan resmiy tenbilerge qulaq asmaylar», – qayd eteler Mecliste.
Salı künü, yanvar 19-da, daa bir qırımtatarı «Ermeni Bazar işi» boyunca yaqalandı. Onı 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanda politsiya hadimine qarşı küç qullanmasında qabaatlaylar.
Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Qırım «devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnov Qırımda qırımtatarlarnıñ aq-uquqları sıñırlana degen malümatnı yañlış ve adaletsiz dep adlandırğan edi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde aprel 29-da, cuma künü «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğanlarnıñ apiste bulunması müddetiniñ uzattırılması boyunca eki toplaşuv keçirildi.
Birinci toplaşuv Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ işinen bağlı oldı, onı mayıs 22-ge qadar apiste qaldırdılar. Diger eki apiste bulunğan qırımtatarğa – Mustafa Degermenci ve Ali Asanovğa mahkeme farqlı apiste bulunma müddetlerini belgiledi. Bu aqta Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl, Ali Asanovnıñ apayı Elnaranıñ sözlerine esaslanıp, bildirdi.
«Mustafa Degermenciniñ apiste bulunma müddetini iyül 31-ge qadar, onıñ aqayına ise avgust 8-ge qadar uzattırdı. Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunma müddeti mayıs 22-ge qadar uzattırıldı», – dep yazdı Nariman Celâl Facebook saifesinde.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. 2016 senesi fevral ayında rusiyeli Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvında bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«TASS-TV» rusiyeli telekanalından aşkâr etilgen videomuracaatında Yanukoviç şunı qayd etti ki, «insanlar yañı akimiyetten ilk evelâ barışıqnı bekley edi».
«Saylayıcılarnıñ çoqusı yañı akimiyetniñ yardımı ile siyasiy buhran bitecek ve tınç zaman kelecek dep tüşüne edi. Halq cenkke çevirilgen qarşılıqtan boldurdı», – dedi o.
Faqat, Yanukoviçniñ sözlerine köre, saylavlardan soñ ukrainliler «qanlı dögüş»niñ şaatları olğan eken.
«Ğayet fena alemettir. Prezident yolunı öz ömür arqadaşlarınıñ, babalarınıñ, balalarınıñ ölümini körgen analarda açuv doğurğan qanlı fişenkten başladı»,– dedi fevral ayından Rostov-na-Donu şeerinde saqlanğan Viktor Yanukoviç.
Viktor Yanukoviç halqara qıdıruvğa ilân etilgen ve fevral 18-20 künleri Kiyevde Maydanda olğan kütleviy öldürüvlerde qabaatlana.
Servis hatası
Oops, as you can see, this is not what we wanted to show you! This URL has been sent to our support web team to look into it immediately. Our apologies.
Onı başqa yerde tapa bilecegiñizni körmek içün qıdırıñız
«Vesti» neşirniñ malümatına köre, Viktor Yanukoviç öz grajdan apayı Lübov Polejay ile Soçide yerleşken.
«Bilgeime köre, o, öz grajdan apayı Lübov Polejay ile Soçide yerleşti. Nenen oğraşa? Memleketiñizde olğan işi neticesinde iç bir şeynen oğraşmasa da olur», – dedi Moskvanıñ Şimaliy memuriy civarınıñ sabıq başı Oleg Mitvol.
Hatırlatamız, sabıq qaçaq prezidentniñ soñki muracaatı adet üzre Rostov-na-Donu şeerinde yazılğan edi.


text:
QirimJr («Qırım Cünior») birinci maarif-eglence qırımtatar bala saytı sentâbr 1-de çalışıp başladı. Saytta tek qırımtatar tilinde çeşit çağdaki balalar içün online oyunlar yerleşe. Bu yerde faydalı maqaleler oqumaq ve çeşit yarışlarda iştirak etmek de mümkün.
«Endi qırımtatar balaları tek bilgisayar ögünde meraqlı vaqıt keçirip degil de, amma bunen beraber ana tilini ögrenip olur», – dep aytıla qırımtatarlar aqqında «Crimean tatars» internet-portalınıñ Facebook saifesinde leyhanıñ añlatılmasında.
Leyha boyunca Qırım, Ukraina ve Kanadada yaşağan qırımtatarlarnıñ taqımı çalışa. Saytta oyunlardaki seslerni yazğan tilşınas Uriye Kadırovanıñ sözlerine binaen, leyha müellifleri içtimaiy ağda birleşti.
Kelecekte QirimJr taqımı ingliz tilinde de oyunlarnı yapmağa planlaştıra.


text:
Qarağandı oblısı bilim berudi damıtudıñ oqu-ädistemelik ortalığında Respublikalıq «KAZBILIM» ortalığınıñ birlesuimen himiya päni mwğalimderine arnalğan «Darındı balalardı anıqtau, olardı himiya päni olimpiadasına dayındau joldarı jäne audandıq, obılıstıq olimpiada esepterin şığaru ädisteri» attı üş kündik keşendi seminar trening ötkizilgen bolatın.İs-şara barısında Respublikalıq «KAZBILIM» ortalığınıñ direktorı Ayatjan Ahmetjanmen swhbattasudıñ säti tüsken edi. Şınayı örilgen äñgimeni qaz-qalpında nazarlarıñızğa wsınıp otırmız.
— Ayatjan ağa, jalpı pändik olimpiadalardıñ jas wrpaq üşin mañızdılığı qanday?
— Biz balalarımızdı ğılım salasınan, tehnologiya salasınan körgimiz kelse, pändik olimpiadalardıñ salmağın arttıruımız kerek. Sebebi, pändik olimpiada, ol – ğılımnıñ mekteptegi eñ alğaşqı basqışı. Ğılımğa degen izdenis qalıptastıruğa, ğılımnıñ sırına üñiluge pändik olimpiadalardıñ öte ülken ornı bar. Qazir älem elderimen qatar Qazaqstandaülken-ülken halıqaralıq kompaniyalarda jwmıs istep jürgen qazaq balaları bar. Olar kezinde Qazaqstandağı pändik olimpiadalarda, halıqaralıq olimpiadalarda jeñimpaz bolğan.Älemdik universitettiñ grantın jeñip alıp oqığan elimizdiñ olimpiada jeñimpazdarı bar.Bwlar elimizde köp däriptelmegen.
Biz sporttıq olimpiadalarğa köp män beremizda, al ğılım salasındağı pändik olimpiadalardı, oquşılar arasındağı olimpiadalardı eleusiz qaldıramız. Bwl bizdiñ ğılımğa degen közqarasımızdıñ älide eleusiz ekendiginiñ beynesi. Bolaşaq Sätbaevtar, Marğwlandar tuılsın desek,basqasın aytpağanda bügingi Asqar Jwmadildaevtıñ izin jalğastıruşılar tuılsın desek, onda biz pändik olimpiadalardı qazirgi sporttıq olimpiadalar deñgeyine qalayda köteruimiz kerek. Däl sonıñ jeñimpazdarınsporttıq olimpiadanıñ jeñimpazdarı siyaqtı mandayı jarqıratıp, jariya etu kerek. Älbette, sodan keyin ğana onı bükil el tanidı. Mısalı, Daniyar Eleusinov deseñiz eldiñ bäri tanidı, al älemdik olimpiadada eki märte jeñimpaz atanğan Äşim Qayrat dese, jwrt tügili aqparat salasında jürgen jandar da tanımaydı. Qazaqstan çempionatınan 3 märte,al älemdik olimpiadadan 2 märte altın alğan ol balanı büginde kim tanidı, kim däriptep jatır?! Biz ğılımdı joğaltıp jatırmız. Ğılımdı joğaltpaymız desek, pändik olimpiadalardıñ deñgeyin älide joğarılatuımız kerek. Köñil bölip, oğan aqparattıq qoldau jasauımız qajet.
— Pändik olimpiadalarda tağı qanday jetistikteriñiz bar?
-Pändik olimpiadada şının aytqanda, däl osı köñil bölinbeytindikten biz okopta jatqan qızmetker siyaqtımız. Bärin özimiz dayındap jürmiz. Mısalı,qazirge deyin 7-8 oquşımız halıqaralıq deñgeyde 2-3 märte kümis, 2-3 märte qola medal' aldı. Eñ alğaşqı olimpiadada üzdik jüldeger atanğan oquşım Angliyada oqidı. Odan keyingi Mäskeu olimpiadasınan altın medal' jeñip alğan oquşım qazir Lomonosov atındağı Mäskeu memlekettik universitetiniñ 2-kurs studenti. Ol da sol olimpiadanıñ nätijesimen oquğa tüsken. Odan keyin Nazarbaev universitetinde şäkirtterim bar, sonday-aq Qazaq-Britan tehnikalıq universitetindede şäkirtterim oqıp jür. Olar da osı pändik olimpiadalardıñ jeñimpazı. Respublikalıq deñgeyde bizde 10-nan astam jeñimpaz, al Astana qalasınıñ deñgeyinde 100-ge juıq jeñimpaz bar.
— Ağa, endi siz basqarıp otırğan «QAZBİLİM» ortalığı turalı ayta ketseñiz?
— «QAZBİLİM» ortalığınıñ maqsatı –bilim, ğılımğa oquşılardı bağıttau. Qazir şının aytu kerek,elimizde sport üyirmeleri jetkilikti. Ärbir şoumenniñ jeke mektebi bar, ärbir änşiniñ jeke mektebi bar, ärbir jurnalistiñ jeke mektebi bar.Olardıñ qolında ülken aqparattıq qwral bar. Däl sonday bağıttarğa tärbieleuşi mekemeler de jetedi. Al ğılım salasına, bilim salasına iskerlik pen käsibi twrğıda aynalısıp jürgen ortalıqtar sanaulı. Sonıñ biri retinde jwmıs jasap kelemiz. Qazirge deyin yağni, 3 jıldan astam uaqıtta 30-ğa juıq pändik olimpiadalarğa arnalğan ärtürli deñgeydegi qosımşa oqu qwralın şığardıq.
— Sizder Qarağandı qalasına himiya päni mwğalimderine arnap seminar-trening jürgizdiñizder. Al bügingi tañda Qazaqstandağı himiya salası qanday deñgeyde?
— Şının aytu kerek, kez kelgen qazaqtı köşede wstap alıp Qazaqstan turalı ayt deseñiz, eki närsemen maqtanadı. Biri jerimen,ekinşisi jer astındağı baylığımen.Al sol jer astındağı baylıqtı aşatın ğılım bizde äli wyqıda jatır. Qazaqstannan jüzdegen Sätbaevtar, Marğwlandar Böketovtar tuılmasa, bizdiñ astımızdağı baylıq bäribir jwrttıñ qanjığasında ketedi.Al sonınegizdeytin ğılım – fizika, himiya, biologiya. Bwl ğılımdar tarih deñgeyinde, ädebiet deñgeyinde oqıtalatın ğılım emes. Eñ aldımen himiyanı aytqan kezde,zerthanalar jäne mamandardıñ jetispeuşiligine qarnım aşadı. Elbası Nwrswlan Nazarbaev biılğı Joldauınıñ özinde «Biz matematika-jaratılıstanu ğılımdarınıñ mektepke berilu sapasın arttıruımız kerek» dep ayttı.Al biz arttıramız desek, eñ aldımen mekteptiñ materialdıq bazasın jasauımız kerek. Adami kapital turalı aytıldı.Adami kapital materialdıq kapitalğa baylanıstı.Mekteptiñ materialdıq kapitalın damıtqanda ğana, biz däl osı ğılımdardı tirilte alamız. Sebebi, qazaq «mıñ ret estigennen, bir ret körgen artıq» deydi.
Himiyanı mıñ ret estip ayqaylağannan, bir ret qolmen istetip körsetken abzal. Sondıqtan mindetti türde zerthananı tiriltpesek, qazirgi deñgeyde himiyanı oqıtıp jürgen joqpız dep sanağan dwrıs şığar. Biz söytip otırıp elimizdiñ baylığın kim köringen ielenip jatır dep äñgime aytamız.Mwnayımız ketip jatır, bizdiñ uranımızdı tasıp jatır deymiz.Ol jay jılau. Bizdiñ qazirgi qoğam köbinde sebeppen emes, nätijemen küresip ketti. Kim qazir mekteptegi himiyanıñ jağdayın, himiyalıq zerthanalardıñ jağdayın oylaydı? Şının aytu kerek,köp jerlerdedemeuşilik etip,koncert ötkizetin jandar jetkilikti. Şetelderge sportşılardı aparıp, jarıs ötkizetinder de jetip artıladı. Biraq mektepke zerthana jasap beretin, oqulıq jazuğa köz mayın sarqığan mamandarğa, qazaq tildi oqu qwraldarın qalıptastıruğa jwmıs jasağan mamandarğa demeuşilik etip, solardıñ jasap qoyğan oqulıqtarın baspadan şığarıp jwrttıñ qoldanuına mümkindik jasaytın adamdar bizde tapşı. Sondıqtan bizdegi memleketşildik, bizdegi wltjandılıq, bizdegi patriottıq erinniñ deñgeyinen aspay jür.Biz iske köşkende ğana, nätije bere alamız. Biz qazir basqanı aytpayıq, aqparattıq keñestik damığan kezdeYouTube äleumettik jelisinde mıñdağan orıs tilinde sabaqtar bar.Bir sınıptı üyde otırıp-aq bitiruge bolatın sabaqtar jetkilikti.Al qazaq keñistigi äli bos.Biz osı bos orındı toltırğımız kelip, 3 jıldan beri ärtürli pännen jüzge juıq sabaqtı tüsirip ornalastırdıq.
— Endi aldağı josparlarıñızben bölisseñiz…
— Qazirge deyin himiya päninen,WBT, pändik olimpiadalarğa dayındıq negizindejalpı 30-dan astam oqulıq şığardıq.Biz öz qarajatımızben şığarsaq, bäribir ol qarajattı qaytaru üşin belgili bir deñgeyde satılımğa şığaru kerek. Al ol deñgeydegi satılımdı bir mwğalimniñ qaltası köteredi, bir mwğalimniñ qaltası kötermeydi. Sondıqtan biz jalpı respublikanı materialmen qamtuğa şamamız kelmey jatır.Mektepterdi tolığımen qamtu üşin belgili bir deñgeyde mümkindik kerek. Ekinşiden, ol qanşa aytqanmen ziyatkerlik eñbek. Ol eñbekti bizdiñ jwrt äli bağalau deñgeyine jetpey jatır. Men sol oqu qwralın jazğan avtorlardıñ ärbirine mümkindik bersem, olar bizdiñ qazaq ekspresin biraz tamaşa oqu qwraldarımen kömkeretin edi dep oylaymın. Men özi sözden qaşatın adammın.Sondıqtan aldağı jospar turalı ülken deñgeyde äñgime aytqım kelmeydi. Biraq Şahanov «Men keşe qanşanı moyındasam, mende erten sonşanı moyındatam» dep aytadı ğoy.Sol siyaqtı men bügin qanşa jwrttıñ aqparattıq keñistigin, bilim keñistigin moyındasam,erteñ sol keñistikti özim moyındatqım keledi. Sol üşin talmaymın, izdenemin jäne mwnımen toqtap qalmaymın.
— Wstazdarğa, gazet oqırmandarına aytar tilegiñiz, berer keñesiñiz?
— Mwğalimderge bir ğana tilek aytam, märtebeleriñiz biik bolsın.Biz bügin jabıla mwğalimderge märtebe swraymız.Egermärtebeli bolğımız kelse, özimiz özgeruimiz kerek. Al biz özimiz özgermesek, bizge bireu märtebeni äkep bermeydi. Qazaq «Jılamağan balağa emşek joq» deydi.Al jılau üşin özinniñ tolıq haqın bolu kerek. Sondıqtan wstazdar haqısımen qwqısın bilui qajet.Bilimi aldındağı jäne balağa degen jauapkerşiligi, ol – wstazdıñ haqı, al qwqı – öziniñ adamdıq qasieti, qızmettik märtebesi. Haqısın orındau kerek, qwqısın talap etu kerek. Däl osı twrğıda wstazdar tolıq özgergende ğana, wstazdardıñ märtebesi qaytıp keledi. Al özgermese, biz mäñgi jılap ketemiz.
Sonımen qatar bizde «logika» degen jalğan termin bar.Jwrt logika dese, mıqtı, logikası şeber dep aytıp jatadı ğoy. Biraq «logika degenimiz ne?» degen kezde jwrt jauap bere almaydı. Bizdegi logikanıñ tike qazaqşası – qiyal. Qazaqta qiyalı wşqır degen tirkes bar.Ol logikası mıqtı degen sözdiñ birden-bir sinonimı bolıp tabıladı.Al wşqır qiyaldı damıtatın närse,ol – ädebiet. Ertegimen qiyaldap batır bolıp öspegen bala,ädebiettegi keyipker bolıp ömir sürip qiyaldamağan bala, Tölegen bolıp ğaşıq bolıp körmegen, qiyaldamağan adamnıñ logikası eşqaşan da joğarı deñgeyde bolmaydı. Al «Himiya qiın, aşidı miıñ» dep jwrt aytatın eñ qiın pänderdiñ qatarına qosqan himiya, ol – öte tereñ logikanı qajet etetin ğılım.Al osı ğılımğa osınşalıq deñgeyde tereñdeuime, meniñ logikamdı osınşalıq deñgeyge damıtqan sol bağanağı Oralhandar, sol bayağı qazaqtıñ auız ädebietiniñ qwnarı dep oylaymın. Sondıqtan barşa qauımğa kitap oquğa keñes beremin.
Swhbattasqan Aynwr EGİNBAY,
«İzdenis»


text:
İşğal etilgen Qırımda, iyül 14-te olğan vaziyetke köre, qazan daireleri ve evlerniñ üçte bir qısmı qızdıruv mevsimine azır, dep qayd ete Rusiyege boysunğan Qırım Mesken-kommunal hocalığı nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Müessiseniñ bildirgenine köre, yarımadanıñ 3735 meskün evi , bu ise, umumiy sayıdan 26%, 327 qazan dairesi – 37%; 351 km issi ağları – 35%; 53 merkeziy issi noqtası – 44% qızdıruv mevsimine azır.
Bundan da ğayrı, suv ağı ve kanalizatsiya obyektleri 35%-ğa azır olğanı bildirile. Müsessise qızdıruv mevsimine azırlıqnı nezaret astında tutmaq içün daimiy toplaşuvlarnı keçire.
Keçken sene sentâbr soñunda Qırımnıñ Aqmeçit rayonında qızdıruv mevsimine azırlıq 63%-ğa qadar edi. Bu aqta Mesken-kommunal hocalığı naziriniñ muavini Yakub Zeytulayev bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım hanlığı etnik terkibi ceetinden çoq milletli edi, mında qırımtatar, qaray, qırımçaq, urum (yunan-ellinlerniñ nesilleri), ermeni, osmanlı turkler ve qırımlı çingeneler yaşağan ediler. Olar Qırım hanına boysunıp, vicdan ve qanunğa köre barışıq ve amanlıq içinde yaşadılar.
Qırım hanlarınıñ ikmetli siyaseti sayesinde adalet ve sintez sisteması meydanğa ketirilgen edi. Böylece özüne has bir Qırım cemiyeti peyda oldı.
Qırımtatarlarnıñ ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» serlevalı video bloklarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova,operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda «Larişes» müzeyi saytından ve Qasevet mecmuasından alınğan resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmay bile


text:
Ukraina Yuqarı Radası Ukraina ükümetiniñ yañı reisi olaraq Volodımır Groysmannı tayinledi. Bu qararğa 257 deputat qoltuttı.
Deputatlar baş nazir vazifesinde bulunğan Arseniy Yatsenükni istifağa yolladılar.
Volodımır Groysman baş nazir olmadan evel Yuqarı Radanıñ reisi edi.
Qanunğa köre, Ukraina baş naziri prezidentniñ teklifinen Yuqarı Rada tarafından tayin etile. Ukraina prezidenti namzetni koalitsiyanıñ teklifinen köstere. Mudafaa naziri ve Tışqı işler nazirinden ğayrı, Ukraina Nazirler şurası baş nazir teklifinen tayin etile.


text:
2014 senesi mart ayında Aqmescit bediiy müzeyine qanunsız berilgen Ukraina Müzey fonduna ait XVIII-XIX asır ressamlarınıñ resimleri İnterpol üzerinden devlet ve devletlerara seviyesinde qıdırıla. Bunı avgustnıñ 17-de Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ politsiya idaresi bildirdi.
Laf 52 resim aqqında kete, dep qayd etildi.
«Olarnıñ arasında dünyada meşur olğan soyları bar: İvan Ayvazovskiyniñ «Lunnaya noç», İvan Şişkinniñ «Doroga v lesu», İsaak Levitannıñ «Boloto» ve digerleri», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, Qırım MC Milliy politsiya baş idaresiniñ taqiqatçıları müzey eşyalarınıñ resimlerini taptı. Resimlerniñ fiyatı 2014 senesi martnıñ 20-de tahminen 1 mln 324 biñ dollarnı teşkil etken edi.
Mahkemeden aldın taqiqat devam ete, dep qayd etti Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ politsiya idaresi.
2016 senesi İvan Ayvazovskiyniñ 38 eseri Kefeden Moskvanıñ Tretyakovskaya galereyasına berildi. Ukraina medeniyet nazirligi 1954 senesi Gaaga Konventsiyasınıñ 5 maddesi bozulğanını aydınlattı. O, işğal etilgen topraqlardan qıymetli şeylerni çıqarmağa yasaq ete.
Müzey resimler qaytarıldı ve olarnı qomşu Rusiyege çıqarmağa planlaştırılmay, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov bildirgeni kibi, Aqmescitte yanvar 28 künü İslâm medeniy merkeziniñ tintüvi vaqtında «tesadüfen» yasaqlanğan edebiyat tapıldı.
«Tünevin silâlanğan Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescitte Mokrousov soqağı,7 adresi boyunca yerleşken İslâm diniy merkeziniñ camisini sarıp aldı ve tintüvni keçirdi. Keçken sefer Rusiyede yasaqlanğan bir qaç kitapnı kelip attılar, bu sebepten memuriy işlerni açtılar… Tünevin tintüv vaqtında kene «tesadüfen» yasaqlanğan edebiyatnı taptılar. İmam ant ete (men de oña inanam), aqşam, camini qapatqanda, bu kitaplar anda yoq edi», – yaza müfti Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, eki kipatnı «taptılar»: Muhammad peyğamberiniñ duaları ile «Krepost musulmanina» («Musulmannıñ qalesi») ve Muhammad ibn Abdulvahhabnıñ «Kniga Yedinobojya» kitaplarını tapqanlar. Müellifni «vahabbizm»niñ tesisçisi olaraq adlaylar. «Bu kitap evelden Rusiyede rus tilinde basılğanına (Ukrainada iç bir vaqıt basılmay edi) baqmadan, bu kitap, imamlarnıñ sözlerine köre, Aqmescitniñ İslâm medeniy merkeziniñ cami ve kitaphanelerinde iç bir zaman yoq edi», – qayd etti Said İsmagilov.
«Camige bu kitapnı kelip atıp, cemiyetke bir şey «yüklemege isteyler», Rusiyede bunıñ eyiligi olmaz», – qayd ete Ukraina müftisi.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organları Aqmescitte Mokrousova soqağında yerleşken caminiñ silâlı insanlar tarafından sarıp aluvını añlatmaylar. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qurultaynıñ Merkeziy Saylav komissiyanıñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu shemağa Canköyde Elif bala qırımtatar merkeziniñ teşkerüvi de kire. «Bu bir zıncırnıñ alqalarıdır. Vazife – islâm terrorizmi ile küreşkenini kösterecek olalar».


text:
8 SEKİZİNCİ DERS
· Balalarıñıznı nasıl mekteplerde oqutacaqsıñız?
Adetince, er yıl sentâbr yaqınlağanda ana-babalar balalarını mektepke azırlay. Bazarğa, tükânlarğa barıp olarğa kerek şeylerni ala.
Sentâbrniñ 1-inde kiyinip-quşanğan, ellerine çiçek demetleri alıp mektepke ketken balalarımıznı körip yüregimiz quvana. Sağ olsun ana-babalar! Balam cail olmasın, oqusın ve oqumış bir insan olsun dep tırışa.
Lâkin, balamnıñ baracaq mektebi nasıl mektep, bu mektepte balam oqusa, öz tilini, adetlerini bilip çıqacaqmı, balamnıñ milletimizge bir faydası tiyecekmi, yoqsam milletini tanımayıp, tek özüni bilip yürecekmi? – degen sualler episi ana-babalarnı raatsızlaymı? Aytıñız tuvğanlarım? Bir-biriñizge çetten bir baqsañız, körersiñiz, bu sualler üstünde keregi kibi tüşünip taşınğan ana-baba, yazıqlar olsun, çoq degil. Ya ana-babalarımıznıñ daa bir çeşiti bar da. “Menim balama qırımtatar tili kerekmey”, “Milliy mekteplerde balalarğa yahşı bilgi bermeyler”, “Qırımtatar tilinde oqusa, balam bir yerge kirip olamaz” degen sözlerni tarqatqanlar da bar da. Böyle ana-babalar milliy tasilimizniñ tamırına balta ura, başqa ana-babalarnı şaşmalata. Olarnıñ em özüne, em cümlemizge pek büyük zararı bar.
Bilmiş olayıq, balalarımız öz tilini ve öz adetlerini bilmese, halqı içün qayğırmasa, onı tanımasa, ürmet etmese, sevmese – bizim kelecegimiz yoq. Biz yoq olıp ketermiz. Bizge ve sizge, sayğılı ana-babalar, keregi bumı, biz bunı isteymizmi? Endi kelip-kelip bizim yoq olıp ketmemizni sabırsızlıqnen beklep turğanlarnı quvandırayıqmı?
Közümizni açayıq, ürmetli insanlarımız, balalarıñıznı çaptıra-çaptıra rus ve ukrain tilinde oqutılğan mekteplerge alıp ketmezden evel yahşı etip bir tüşüniñiz, aşıqmañız, meseleni añlağan adamlarımıznen fikirleşiñiz, soñ yañlışmazsıñız. Arağa şeytan qarışmasın, balalarıñız öz halqını tanımağan ve ne tilini, ne dinini, ne de adetini bilgen bir “alöşa” olmasın.
Epiñizni yañı oquv yılınen hayırlaymız ve aqıl-ferasetnen iş körmeñizni, evlâtlarıñıznı milliy sınıf ve mekteplerimizge bergeniñzni Alladan tileymiz.
Maarifçiler.
MAARİFÇİLERNİÑ DUASI
Ya Rabbim! Bugün epimizni ziyade raatsız etken – tilimizniñ acınıqlı vaziyetidir.
Balalarımıznıñ çoqusı rus mekteplerinde ve oquv yurtlarında oquy , anda olar derslerni öz ana tilinde degil de bütünley rus ve ukrain tilinde keçe, olarnıñ terbiyesini köre ve o terbiyeni ögrene.
O mekteplerde balalarımızğa öz tilinde laf etmege, öz adetini ögrenmege imkân yoq. Neticede o mekteplerni bitirgen balalarımıznıñ rus balalarından bir ayırılığı olmay. Adları bile deñişip kete: Ayşe – Ayşeçka, Zöre – Zöreşka, Cemil – Cema, Şemi – Şema olıp qala. ise – anaşka, anaka ya da “ma”; babaları – babaşka, babaka ya da “pa”"; bitaları – bitaşka, “babulâ”; qrtbabaları – qartbabaşka, “dedulâ”; tizeleri – tizeşka, tizeka; emceleri – emceşka ve Alla bile daa ne ola. Arada “Tı çto, dura, tatarca oqumağa nepristijno!” – degen soyu da çıqa.
Er yıl, mekteplerde soñki çañ qaqılğan soñ, aramızdan öz tili ve adetlerinden çette qalğan 3000-ge yaqın balamız (!?) halqımızdan ayırılıp kete ve barıp başqa milletke qoşula. Bu al bir faciağa çevirilip tura. Lâkin ana-babalarımız ale daa bunıñ farqına baramay.
Öz tilimizde laf etmegen ve laf etamağan yaşlarımıznıñ sayısı yıl-yıldan degil de, kün-künden arta. Böyle ketse, tezden qırımtatar tilinde laf etken adam, tövbe ya Rabbim, qalmaycaq. Bizler ne olacaqmız? Rus tilinde laf etken, bir millet olacaqmızmı? Qırımğa biz ne içün qaytıp keldik? Tilimizni, adetlerimizni coymaq içün qayttıqmı?
18 yıldan berli bu laf ola, lâkin közge körüngen kibi müsbet deñişmeler ep yoq.
Onıñ içün, ya Rabbim, saña yalvaramız, bu belâlardan halqımıznı qurtar, bizlerni, öz qullarıñnı, aqıl-ferasetten ayırma. Bizge tuvğan tilimizni unuttırma.
Balaları ve halqı ögünde öz borcunı unutqan ana-babalarğa vicdan ber ve namus ber.
Fedakâr ocalarımızğa muqaddes vazifesini eda etmek içün küç-quvet ve sabır ber. Ana tili oğrunda küreş yolunda yürekleriniñ alevi sönmesin. Ocalarımız birer yarıq meşal olıp adamlarımıznı caillik qaranlığından yarıqqa alıp çıqsın.
Devlet kürsülerinde oturğan semetdeşlerimizni imandan ayırma, maarif işlerinde olar bizim işançlı yardımcımız olsun.
Tilimiz bizge suv kibi can kibi kerekligini añlayıq, tilimizni yoq etmege yol bermeyik, bala-çağamız, umumen cümlemiz bir sağlam millet olıp yaşayıq ve öz tilimizde laf eteyik.
Vatanımız – Qırımnen qavuşmağa qısmet ettiñ, şükürler olsun, ya Rabbim. Til belânıñ tübünden de bir hayırlısınen çıqmağa ve yahşı künler körip yaşamağa nasip eyle.
Rabbim, bu duamıznı qabul et. Amin.
· Şiirler, yırlar
Kelmeşekke boyun egme
Kelmeşekke boyun egme,
O saña boyun egsin.
Cennet kibi bu topraqnıñ
Kimdir saibi, bilsin.
11-inci sınıf talebesi Adil Murtazayev
· Güzel adetlerimiz
Meryem apte daa yuqlağan oğlunıñ yanına kelip:
– Asan, balam, tur endi, balaçığım, vaqıt oldı.
– Şimdi turayım, anaçığım, – dey Asan ve bir kerile de soñ tura.
– Saba şerifiñ hayırlı olsun, balam.
– Siziñ de saba şerifiñiz hayırlı olsun, anaçığım.
– Bar, oğlum, betiñni-közüñni yuv da, sofrağa kel, babañ beklep otura, aşaycamız, – dey Meryem apte ve aşhanege kirip kete.
Asan anası degeni kibi yapa, bir daa çantası içine qoyğan şeyleini teşkere ve sofra başına kele, babasına saba şerifler ayta ve sofra başına keçip otura.
– Buyurıñız, – dey Meryem apte, – bugün çibereklerim pek yahşı oldı, aşañız.
– Sağ ol, anaçığım, siziñ pişirgen aşlarıñız er vaqıt lezetli ola, – dey Asan.
– Sağ ol, balam, yañçıq babañ da maña öyle dedi. Siziñ bu sözleriñizden soñ men daa yahşı, daa lezetli pişirmege istegim peyda ola.
– Asan, balam, sen em aşa, em diñle. Bugün milliy mektebiñizde yañı oquv yılı başlay. Beşinci sınıfta oquvıñ bir yıl devam etecek. Babañ ve men saña, oğlum, Alladan başta sağlıq tileymiz. Er şeyniñ başı sağlıqtır degenler. Ve onıñnen beraber saña yıl boyu dersleriñni yahşı oqup, yahşı işaretler almağa nasip olsun. Tırış balam, dalap et, yahşı oqu ve oqumış adam ol, balam. Mektepte dostlarıñnen çoqça öz tilimizde laf etmege tırış.
– Yahşı anaçığım, men sizge yahşı oqumağa söz berem. Körersiñiz, men siziñ yüzüñizni qızartmam!
– Maşalla evlâdımızğa, böyle balanı kim sevmez.
– Aydı, endi tur da ket mektebiñe.
Asan azırlana ve ana-babasına çevirilip: “Sağlıqnen qalıñız, anam, sağlıqnen qalıñız, babam”, – dep çıqıp kete.
Artından anası ve babası: “Sağlıqnen bar, balam”, – dep qollarını sallaylar.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Atalar sözleri
Ayırılğanlarnı ayuv yer, bölüngenlerni börü yer.
Aqıllı yerden söz çıqar, aqılsız yerde baş teşilir, köz çıqar.
Tavşanğa – qaç, köpekke – tut degenler.
Güzellik – özüñe, zenginlik – özüñe, tabiatıñ – halqqa.
Beş yaşında balağa doqsan yaşında qart turıp kelgen.
Er kesniñ balası özüne tatlıdır.
Yahşı bala quvandırır, yaramay (yaman) bala ağlatır da ağlatır.
Anasına baq da qızını al.
Qızım saña aytam, kelinim sen diñle.
Kiyeviñ yaramay olsa, qızıñdan kör.
· Frazeologizmler
ağzından tüşmemek – Bcë BpeMя roBopиTb oб oдHoM и ToM жe, TBepдиTb oдHo и To жe
ağzına kelgenini aytmaq – roBopиTb He дyMaя; roBopиTb, чTo BзбpeдëT B roлoBy
ağzınıñ qaşığı olmamaq – He быTb B чbeй-л. koMпeTeHции, бyTb He пo cилaM koMy
ağız qavğası – (cлoBecHaя) пepeпaлka, пepeбpaHka
ağzı qulaqlarınace kerildi – y Hero poT (pacTяHyлcя) дo yшeй (oT yдoBoлbcTBия)
quvançı içine sığmay – oH BHe ceбя oT paдocTи
ağzınıñ pervası yoq – y Hero языk бeз kocTeй
ağzını tıqamaq – зaTkHyTb poT koMy-либo
ağzınıñ suvu aqa – y Hero cлюHkи пoTekли
ağzıñdan yel alsın – TипyH Teбe Ha языk


text:
Qırımdaki totalitar mefküre Rusiyeniñ yarımada işğaline nasıl etip yardım etti. Ukrainanıñ yañı Qanunı – kommunistik ve natsist rejimleriniñ takbih etilmesi – Qırımda nasıl çalışacaq. Ve, niayet, Qırımnıñ şeer ve köyleri tarihiy adlarını ne vaqıt alacaq, Qırım haritasına Qurman, İçki, Otuz ve diger unikal adlar ne vaqıt qaytarılacaq.
Al-azırda Ukraina tarihiy adlarnı qaytarıp, işğal etilgen yarımadadaki vaziyetke nasıl tesir ete bile – «Qırım.Aqiqat» yayınında «24» haber telekanalında.
Studiya musafirleri – tarih ilimleri namzeti, Ukraina tarihiy hatıra milliy institutınıñ hadimi Sergey Gromenko ve Yaqın şarq tedqiqleri merkeziniñ müdir muavini Sergey Danilov.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 ve bazar künü saat 11:30 efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.
.


text:
Paytaxtımızdaǵı 18-sanlı ulıwma orta bilim beriw mektebinde 27-28-aprel kúnleri «Bilimler bellesiwi»niń Qaraqalpaqstan Respublikalıq basqıshı bolıp ótpekte.
Búgin saat 11:00 de huqıqtanıw, ekonomika, tariyx pánleri boyınsha onlayn-test, ximiya, biologiya, fizika pánlerinen jazba hám laboratoriya jumısları alıp baslanadı. Ximiya, biologiya, fizika hám qalǵan pánler boyınsha onlayn-test erteń usı waqıtta alınadı. Bellesiwdiń qala hám rayonlararalıq basqıshında jeńiske erisken 403 oqıwshınıń 76 balldan joqarı ball toplaǵan otızı sensor ekranlı zamanagóy qol telefonına iye boladı.
Eki jıldan berli tek 7-8-klasslar arasında ótkerilip kiyatırǵan «Bilimler bellesiwi»niń ádalatlı ótiwin támiyinlew ushın 150 tájiriybeli oqıtıwshıdan dúzilgen tóreshiler quramı bekitilgen.
Hár kúni bellesiwden soń oqıwshılardıń bos waqtında paytaxtımızdaǵı Savickiy atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik kórkem óner muzeyine sayaxatı shólkemlestirilmekte. Bilimlendiriw ministrliginiń maǵlıwmatına qaraǵanda, respublikamızdıń uzaq rayonlarınan kelgen oqıwshılar menen tóreshilerdiń jasawı hám awqatlanıwı ushın da barlıq sharayatlar jaratılǵan bolıp, 250 orınlıq jataqxana, úsh mezgil ıssı awqat shólkemlestirilgen.
M.PIRNAZAROVA,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń xabarshısı.
28.04.2018, 15:19 | 172 ma'rte ko'rildi


text:
Mayıs 12-de Nepalda küçlü yer teprenüvi yüz berdi. Bir qaç afta evelsi yüz bergen zelzele neticesinde biñlernen adam elâk oldı ve yüz biñlernen ev viran etildi.
AQŞ geogolik merkezi bildirdi ki, yañı zelzeleniñ küçü 7,1 magnitudanı teşkil etti, onıñ esas merkezi Everest dağı yanında Namçe-Bazar şeerinden ğarp tarafına 68 kilometrlik mesafede yerleşe edi.
İndistannıñ paytahtı Delide yer teprenüvi is etildi. Qurban ve viran etilgen inşaatlar aqqında malümat yoq.
Aprel 25-de Nepalda olıp keçken 7,8 magnitudalı yer teprenüvi neticesinde sekiz biñden ziyade insan elâk oldı, 17,8 biñden ziyade kişi yaralandı.


text:
Lviv ‒ Qırım rejissörı, aktör ve alıp barıcı Ahtem Seytablayev «Haytarma» filminiñ devamını çıqarmaq niyetindedir, amma buña esas mania – maliye degil. Rejissörğa baş qaraman kerek – Qırım. Artist stsenariy imzalanılğanda, yarımada faciası al etilecegine ümüt besley. Aprel 20 künü Ahtem Seytabalev köçip kelgenler ve Lviv sakinleri ile körüşip, Qırım tüşünceleri, kino ve Qırım yarımadası etrafındaki ziddiyetniñ çezilmesine olğan öz noqtaiy nazarı aqqında tarif etti.
2014 senesi fevral 26-27 künleri Qırımda memuriy binalarnıñ zaptı başlağanda, Ahtem Seytablayev Aqmescitte buluna edi. Onıñ yaşğan dairesiniñ pencereleri Nazirler Şurası binasına baqa eken. «Anda «yeşil adamçıqlarnıñ» kirmesini kördim dep aytamam, amma şu eki kün devamında olıp keçkenini şahsen kördim. Men ne içündir dostlarıma işğal olğanını birden yazğandırım. Özüm ise buña iç te inanmay edim», ‒ dep hatırlay yıl evelsi olğan adiselerni Seytablayev.
Bizge 23 yıl devamında çıdağanını maña aytıp kelgenler de tapıldı… Biz ise beraber ötmek aşay, oquy edik
Qırımtatarı içün eñ büyük acı – dostlarnıñ olmasa da, yaqın tanışlarınıñ sözleri oldı. «Bizge 23 yıl devamında çıdağanını maña aytıp kelgenler de tapıldı… Biz ise beraber ötmek aşay, oquy edik. Bunıñ acısı olduqça ağır edi», ‒ dey artist.
Rejissör qırımtatarlarnıñ 23 yıl devamında Kiyev akimiyetiniñ diqqatını celp etmek ıntıluvları boşuna ketkenini añlay edi, qırımlılarnıñ bugünki vaziyeti bunıñ neticesidir.
Aktör yarımadağa bir yıldan ziyade barmay, adı Qırımğa «kirip olamağan şahıslar» cedvelinde barmı, eminliknen aytamaz. Amma onıñ kelmesi istenmez, daa doğrusı – mahsus hızmetler içün istenilgen bir şey olğanını añlay. «Amma men, öz tarafımdan, Oleg Sentsovnı yaqalağan ve şimdi SİZOda tutqan şu alçaq eriflerge kene de böyle memnüniyetlikni bağışlamağa istemeyim. Qırımda yaşap olamağanım menim içün eñ büyük aile faciasıdır», ‒ dey rejissör.
Öz yayınları, oyun ve filmleri yardımı ile Ahtem Qırımnıñ kene de Ukrainanıñ ayırılmaz qısmı olacaq kününi yaqınlaştırmağa istey.
«Haytarma»nıñ devamı olacaq
Bu vaziyetni Ahtem Seytablayev sınav olaraq qabul ete. «Bir taraftan facia yüz bere, diger taraftan – bizge yardım ete. Biz özüni Ukraina vatandaşları olaraq tanığan halq ve dinlerge yer olacaq bir toplulıqnı meydanğa ketirmege istesek, başqace yaşap olamamız», ‒ dey rejissör.
Biz yalıñız «Haytarma»nıñ devamını degil de, bir sıra filmlerni çıqarmaq kerekmiz: sürgünlik yaşayışımız aqqında, milliy areket, qırımtatarlarnıñ Vatan avdeti, Qırımnıñ şimdiki vaqiaları aqqında
Onıñ fikrine köre, bu manada kino – tesir, ğaye, teşviqat ve terbiyelev usullarından eñ faydalı soyudır. Şunıñ içün Seytablayev ilk qırımtatar «Haytarma» filminiñ devamını çıqaracaq ola.
Amma böyle filmni bugünki şaraitlerde çıqarmaq imkânsızdır. Mesele maliye vastalarında degil. «Böyle filmlerni çıqarmaq içün kerek olğan esas noqta – Qırım. Qırım – bu kibi filmlerniñ baş qaramanıdır. Amma ümüt etem ki, stsenariyimiz yazılğanda, Qırım endi bizim olacaqtır», ‒ dey Ahtem.
Qırımnıñ yañı ayatında qırımtatar medeniyeti ve ATR
Artist emindir, «Qırım işğalci akimiyetine yalıñız qırımtatarlarnıñ filmleri degil de, qırımtatar halqınıñ medeniyetini saqlaycaq bir noqtanıñ olması da keder ete, soñki vaqıtları ATR telekanalı şu noqta rolüni icra ete edi.
Aktör «soñki yarım yıl içinde yağmur tamçıları arasından keçmege tırışqan» telekanalınıñ qapatılmasından çorlana. «İşğalci akimiyetni maqtamamaq içün medeniyet aqqında aytmağa ve olğan adiselerni olduqça obyektiv şekilde aydınlatmağa tırışa ediler – problemler aqqında aytıp, işğal mevzusına tiymemege areket ete ediler. Qırım akimiyetini bir şeyni begenmese de, «Lâle» bala telekanalınıñ qabaatı nede? ATR holdingine kirgen rus tilli «Lider» radiosınıñ alâqası nede?», ‒ devam ete Ahtem.
Şu KGB rezilleri insanlarda medeniyet ve til olsa – bu endi halq olğanını añlaylar ki. Şunıñ içün 12 qırımtatar matbuat vastasından Qırımda tek birini – rus tili gazetasını qaldırdılar
Qırımtatar medeniyet ve tiline bir darbe oldı. «Şu KGB rezilleri insanlarda medeniyet ve til olsa – bu endi halq olğanını añlaylar ki. Şunıñ içün 12 qırımtatar matbuat vastasından Qırımda tek birini – rus tilinde çıqqan «Golos Krıma» gazetasını qaldırdılar», ‒ çorlana rejissör.
Qanun bozğanları qorqsın
Qırım rejissörı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçılığını qorqutmağa teklif etti. «40-ncı seneleri soñunda, 50-nci seneleri başında esasen cebeciler tarafından teşkil etilgen qırımtatar milliy areketi daima narazılıqnıñ qansız, barışıq şekli ile farqlana edi: numayış, açlıq ve mektüpler. Amma, maña köre, eger de Qırımnıñ işğalci akimiyeti Qırım ve qıtaiy Ukraina arasında silâlı ve yahşı cenkleşken, qırımtatarlar ise cenkleşmege bile, qırımtatar tümeni olğanını añlasa, Kremlde bir insan yoq olğanında, işbu reziller birinci nevbette qaçıp keter, dep tüşünem. Ğaliba, tişlerimizni çoqtan köstermek kerek edik, aydut, yüzsüzlerge çoqtan şamar aşatmaq kerek edik», ‒ dey Ahtem.
Aktör yıl evelsi qırımtatarlarğa silâ berilse, şimdi ne olur edi degen mevzuda
«Alfa»nıñ 300 arbiyi Aqmescitniñ Nazirler Şurası ve Yuqarı Şurası binasından 15 daqiqalıq mesafede buluna edi – amma bir şey yapmadı
fikir yürsetmey, amma şunı qayd ete ki, «Alfa»nıñ 300 arbiyi Aqmescitniñ Nazirler Şurası ve Yuqarı Şurası binasından 15 daqiqalıq mesafede buluna edi – amma bir şey yapmağan eken».
Seytablayevniñ fikrine köre, büyük bir satqınlıq edi ve eger de yarımadada birden silânı alsa ediler, ne Donbass, ne Qırım olmaz edi eken. Kremlniñ esas şahısınıñ siyasetine qarşılıq köstermek içün Ahtem böyle bir şey teklif ete: «Onıñ şahsiy aqçasını qapatmaq ve şamar bermek kerek. Aqlı olğanımnı aytmayım, belki, tam tersi, amma olğanını özüñiz köresiñiz: bu şahısnı biri toqtatmasa, özü toqtamaz ki», ‒ emindir aktör.
Bunıñ ile Seytablayev şunı dey: faal qarşılıq aqqında film olmalı. «Em faal qarşılıq, em de bu mevzuda film», ‒ yekün çekti rejissör.


text:
Macaristan aprel ayında keçirilmesi planlaştırılğan Avropa Birligi ve Ukraina mudafaa nazirleri toplaşuvını, aynı zamanda yazda keçecek Ukraina-NATO sammitini blok etmek istey, dep ayttı Macaristan tış işleri naziri Peter Siarto, martnıñ 19-nda Brüsselde AB azası devletleriniñ TİN yolbaşçılarınen keçirgen toplaşuvında.
O, eger Kyiv 2023 senesine qadar tasil qanunı küçke kirmeycegine ve oña «ciddiy» deñişmeler kirsetilmeycegine işandıracaq olsa, Macaristan Ukrainağa bir daa qol tutacağını beyan etti.
«Macaristan bu toplaşuvlarnı yalıñız, Ukraina añılğan şartlarğa ve halqara mecburiyetlerine riayet etken taqdirde qol tutacaq», – dedi Siarto.
Macaristan daa evel Ukraina-NATO komissiyasınıñ oturışıvını blok etken edi.
Ukraina ve Macaristan arasındaki munasebetler Ukrainanıñ sentâbrniñ 28-nde küçke kirgen yañı tasil qanunı sebebinden kerginleşken edi. Tasil tilinen bağlı devlet qanun norması Ukraina ve çetelniñ bazı dairelerinde tenqit etilüvine sebep olğan edi. Hususan, Macaristan resmiy qurulışları bunen macar azlıqlarınıñ aq-uquqları bozula dep kördi. Macaristan aynı zamanda konsultatsiya keçirmege azır olğanını bildire, lâkin «qanun milliy azlıqlarnıñ uquqlarını tesirli derecede qısqartacağınen» razı olmağanını ve Karpatlarda yaşağan macarlar vaziyet çezilgenini köstermegence, diplomatik adımlar atmağa devam etecegini beyan etti. Kyiv bu qabaatlarlarnı red ete.


text:
Ekrem Çelebi - Sen Gülersen
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Sen Gülersen
Etiketler : Ekrem Çelebi - Sen Gülersen türkü indir, Ekrem Çelebi - Sen Gülersen türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Sen Gülersen mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Sen Gülersen türküsü, Sen Gülersen sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Sen Gülersen bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Emir Dağı
Ekrem Çelebi - Küstürdün Gönlümü
Ekrem Çelebi - Seni Düşünmemek Elimde Değil
Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum
Ekrem Çelebi - Leylim Ley
Ekrem Çelebi - Fidayda
Ekrem Çelebi - Nasıl Vasfedeyim
Ekrem Çelebi - Eylen Sunam
Ekrem Çelebi - Sen Yoksun Diye
Ekrem Çelebi - Odam Kireç Tutmuyor
Ekrem Çelebi - Yürü Güzel Yürü
Ekrem Çelebi - Gesi Bağları
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum
Ekrem Çelebi - Bülbül
Ekrem Çelebi - Son Bakışım Oldu


text:
2014 senesi mayıs 3 künü qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni qarşılavı vaqtında uquq qoruyıcı organı hadimine qarşı küç qullanuvda qabaatlanğan qırımlı Tair Smedlâyevniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvını avgust 18-ne keçirdiler.
Qırım.Aqiqatqa Tair Smedlâyevniñ ağası, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy Saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev aytqanı kibi, qabaatlanğannıñ adliyecisi Emil Kürbedinov salı künü, avgust 4-de, aynı şu künü Yaltada keçken toplaşuvda iştirak etkeni sebebeinden Ermeni Bazarğa kelip yetiştirmedi.
«Mahkemeci toplaşuvnı avgust 18-ne saat 15:00 keçirmege qarar aldı», – dey Smedlâyev.
Tair Smedlâyevni 2014 senesi oktâbr ayında yaqaladılar. 2014 senesi dekabr ayında Tair Smedlâyevni kefalet boyunca azat ettiler.
Evel Qırımda Ermeni Bazarnıñ şeer mahkemesi Aqmescit rayonınıñ 45 yaşında sakini Edem Ebulisovnı qabaatlı tanıdı ve oña 40 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi.


text:
Aqmescitte Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ rektorı Oleg Gabriyelân öz istegi ile istifağa çıqmaq içün ariza yazdı.
Bunı o Krım Media agentligine bildirdi.
«Şimdi biraz raatlanmaq isteyim. Yañı yıldan soñ yañı işni qıdırmağa başlacağım. Professor, ilimler doktorı olam, bunıñ ile problemler olmaz dep tüşünem», – dedi Gabriyelân.
O, aliy oquv yurtu qapalmaz ve anda «er şey yahşı olur» dep ümüt ete.
Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, Qırım «Nazirler şurası» Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ yoq etilüvi aqqında qarar aldı. Ocalarnıñ aytqanı kibi, böyleliknen universitetiniñ akkreditatsiya ve litsenziyası da yoq olur.


text:
Bağçasaray – Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov – Qırımda akimiyetni alem-aşkâre tenqit etken ve yarımada vaziyeti boyunca öz hoşnutsızlığını gizlemegen siyasetçilerden biridir. Bıltır avgust ayında 9 sene devamında eda etken Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ başı vazifesinden vazgeçti. O vaqıt Ümerov Rusiye devlet hızmetiçisi antını almağa istemedi, birinci şahıslarnıñ tarafından ise onıñ işine itiraz yoq edi ve onı atta yolbaşçı vazifesinde qalmağa çağırğan ediler. «Ümdelerge sadıq olmaq kerek», – añlata o. Meclis reisiniñ ayatında olğan deñişüvler, tuvğanlarına etilgen basqı, cumhuriyet başı ile soñki subetiniñ mevzu ve tarihı, qırımtatarlarnıñ temsiliy organınıñ faaliyeti ve Qırımdan çıqmaq imkâniyeti aqqında İlmi Ümerov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
– Eviñizde keçirilgen tintüvden soñ Taqiqat komiteti sizni raat qaldırdımı?
Taqiqat ketişatı aqqında malümatnı faş etmeycegim aqqında ariza yazğanım. Daa eki kere çagırğan ediler – taqiqat tedbirleri edi. Raat qaldırdılar aytamam. Meni bu körüşüvlerge «fevral 26» işi boyunca şaat olaraq çağıralar. Ayta bilgenim tek bir şey, şaatlığımnı Ahtem Çiygoznıñ faydasına berem. Çünki o kerçekten de kütleviy nizamsızlıqnıñ teşkilâtçısı degil edi ki, aksine, parlament ögünde olğan künü ep kesni tınçlandırmağa, toqtatmağa, tertipsizlikniñ ögüni almağa tırışa edi.
– «Fevral 26» işi boyunca sorğularğa çekilgen şahıslarnı Ahtem Çiygozğa qarşı şaatlıq etmege çağıralar degen bir fikir bar. Bu aqta ne ayta bilesiñiz?
– İhtimal. Amma şahsen maña bağlı degil. Maña basqı köstermeyip, cevaplarımnı deñiştirmege rica etmey ediler. Aksine, men bastırılğan cevaplarnı tüzetkende, taqiqatçı da tüzete edi.
– Fikriñizce, «fevral 26» işini bir kimse sımarış ete bilemi? Öyle alda, müşteri Qırımdanmı yoqsa yoq?
– Qıyın sual. Mında menfaatlar bir-birine bağlı ola bile. 100% eminim ki, sımarlanğan siyasiy iştir. Ahtem Çiygoznı sayladılar, çünki o faaldir ya da, başqace aytacaq olsaq, uzlaşmağa razı olmağandır. İmkânlarını sıñırladılar. Şimdi mayıs 18 (qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını hatıra künü, – müel.) künü matem tedbirlerine azırlıq kete ve merkeziy Meclisniñ yerli regional meclisleri ile bağı olduqça zayıflaştı. Faqat, şimdi men biraz bu işke qoşuldım, Nariman Celâl (Meclis reisiniñ birinci muavini, – müel.).
– «Fevral 26» işi boyunca keçken diger şahıslar aqqında ne ayta bilesiz?
– Bu sualge cevap berip olamam, çünki şahsen kimsenen qonuşmadım. Sağlığım maña çoq areket etmege imkân bermey. Yapa bilgenimni yapam, qalğanı menim içün artqaç yüktir.
– Tintüv, sorğularnı keçirgenler arasında sizge tanış olğanlar bar edimi? Olar qırımlıdır?
– Yoq, şahsen menim tanışım yoq edi. Maña köre, olardan yarısı Qırım tışından kelgendir.
– Bağçasaray ya da Aqmescitniñ uquq qoruyıcı tertibatlarında tanışlarıñıznı köresiñizmi?
– Bağçasarayda deyerlik er kesni billem. Mındaki strukturalarnıñ başında yañı sıma olğanlar – FSB başı ve, ğaliba, Taqiqat komitetiniñ reberi.
– Malüm ki, siziñ mevamıñızdan sebep qızıñız Ayşe Ümerova Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğından işten boşatıldı. Yaqınlarıñızdan daa bir kimse böyle alğa rastkeldimi?
– Teessüf ki, e. Bu qoruqnıñ binalarından birini qadınım kirağa tuta edi. Anda bediiy salon edi. Aile içün faydalı bir iş. Çünki devlet hızmetinde pek çoq qazanmazsıñ. Amma bundan marum qaldıq, çünki yolbaşçılıq qadınım ile kira añlaşmasını imzalamadı. Beş ağam bar, ekisi ticaret ile oğraşa. Birinde – Aqmescitniñ «Zapadnaya» avtostantsiyasında «Bor-Çoqraq» tükânı, anda çapçaqlar, büyük savutlar, plastmass mahsullar satıla. Ekincisi, eñ ufağında – Bağçasarayda demir yol vokzalı rayonında qurucılıq malzemeleri bazası bar. Olarda endi ekişer kere tesadüfiy teşkerüvlerni keçirgen ediler, arasında yarım saatlik farq ile: birinden kete, digerine keleler, teftişçilerniñ aynı erkânında. Ağam: «Belki, isarnı çekeyim ya vesiqalarımnı bir nizamğa ketireyim?» dep sorasa, teftişçilerden biri: «Bunı tüşünmeñiz, er şey ağañıznıñ siyasiy mevamına bağlı. O yañlış firqağa yazıldı».
– İleride ne olacaq, fikriñizce? Teşkerüvler devam etermi?
– Bilgenime köre, vesiqaları yerinde. Er bir iş adamında olğanı kibi, bazı problemler bardır. Olarnı bu problemlerden sebep çekiştirecekler, ğaliba. Böyleliknen maña, siyasiy mevamım ve faalligime tesir etmege tırışacaqtırlar.
– Siz Qırım akimiyeti ya da qırımtatar memurları ile muzakerelerge başlamaq içün öz mevamıñıznı deñiştirmege tüşünmey ediñizmi?
– Statusım o qadar yüksek degil ki: Meclis reisi degilim, Meclis reisiniñ birinci muavini de degilim. Muavin yaqında oldım – şimdiki vaziyetten sebep. Tecribem ğayet büyüktir, faydalı muzakerelerni keçire bilir edim. Akimiyetke bu kerek olsa, azırım.
– Cumhuriyet başı Sergey Aksönov soñki kere ne vaqıt laf ettiñiz?
– İşten boşatılğanda, bıltır avgust ayında.
– Yahşı ayırıldıñızmı?
– Olduqça yahşı. Doğrusı, onıñ ile iç te qavğa etmedim. Bir-birimizge iddialarımız olsa da, ğıyabiydir. Ümüt etem ki, işim boyunca maña bir ciddiy iddası yoq edi. Gizlemeden intervyü bergende, meni tenbiyeley edi, amma men – mevamım, kerek olğanda, özüm qarar alacam, dep cevap qaytara edim. Şimdi maña daa mart ayında (2014 senesi, – müel.) işten çıqmağa kerek olğanını aytqan raqiplerim tapıla ki, amma men avgustta arizamnı berdim, çünki bu müddet devamında biz Rusiye Federatsiyasınıñ degil de, Ukraina qaidelerine köre çalışa edik. Cumhuriyet endi saylavlarğa azırlanmağa başlağanda, qarar almağa mecbur oldım: ya da rayon devlet memuriyetiniñ ğayrıdan teşkil etüvinden soñ Rusiye devlet hızmetçisiniñ antını alam, ya da ketem – ketmege qarar aldım. Arizamnı yazdım, Aksenovğa keldim, o, doğrusı, ayrette qaldı. Buña oşağan bir şey ayttı: «Ağzını açmasan, işine devam ete bilesiñ. Sizge iddialarım yoqtır». Men razı olmadım, qarar endi alınğan edi. Tek bir ricam bar edi, bunı rayon devlet memuriyetiniñ toplaşuvında özüm aytacaq edim.
– Sergey Aksenovnıñ ya da Remzi İlyasovnıñ (Devlet şurası spiker muavini) temsilcileri siznen daa bağlanmadımı?
– Yoq, iç te bağlanmadı. İşten ketkenimden soñ (Bağçasaray rayon devlet memuriyeniñ başı vazifesinden, – müel.), keçken sene avgust ortasında, mevamımnı deñiştirmege kimse çağırmadı, muzakerelerde iştirak etmege de. Menimce, bizde (qırımtatarlarda, – müel.) siyasetnen bağlı olmağan diger problemlerimizniñ sayısı da çoqtır. Rusige qarşı ya Ukraina tarafına çekken mevam ve ilâhre. Bazı problemlerimizniñ al etüvi aqta, buña tiymeden, aytmaq mümkün. Belki, olardan bazılarında men faydalı olur edim, bazılarında – boysunmağan, amma iştirak etüvden vazgeçmez edim.
– Bu sene devamında turmuş ayatıñız, diger insanlar ise munasebetiñiz nasıl deñişti?
– Bizim, misal içün, Remzi İlyasov ile munasebetimiz iç bir vaqıt yaramay olmağan edi, Balbek (Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini, – müel.) ile iç te bir-birimizge alâqamız yoq edi, şimdi de yoq. Amma Remzi ve Zaur (Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca «Devlet komiteti»niñ başı, – müel.) ile de artıq bağımız yoqtır, teessüf ki. Turmuş ayatım ise: tuvğanlarım, dost ve qomşularım – bir şey deñişmedi. Qırımtatar tanışlarımdan biri menden siyasiy noqtaiy nazarımdan sebep baş çevirgenini şimdi aytamam. Nazarım ise olduqça açıqtır, onı gizlemeyim ve, menimce, bundan ürmet daa da büyük ola.
– Mevamıñız sebebinden sizni qorquzmaylarmı?
– Yoq. Bazı işmarlarnı ozüm körem, amma biri kelip: «İlmi, mevamıñnı deñiştirmelisiñ ve ileride özüni böyle alıp barmalısıñ, aks alda ağañ, aileñ ile fena bir şey olur», – dep kimse aytmay.
– Bu sene içinde sevimli Bağçasarayıñız pek deñiştimi – Aqyar ve Aqmescitke köre, belki?
– Fikrimce, tış körünişi deñişmegendir, amma soñki 4-5 yıl Bağçasaray rayonında iqtisadiy manada, yatırım siyasetinde ciddiy bir inkişaf olmaq kerek edi. Şimdi er şey yerinde qaldı. Yaqın zamanda işbu aqım qaytacağını tüşünmeyim.
– Yeri akimiyet yapıp olamay, istemey ya da yuqarıdan emir kelmey, neden ola?
– Er şey bir-birine bağlı, dep tüşünem. Yerli akimiyetniñ iş tecibesi yeterli degildir, halqara seviyede şahsiy kontaktları yoqtır. Qırım akimiyetinde halqara ceza ve sıñırlav ile problemleri bardır. Ciddiy şirketler, bank tertibatları, olarnıñ halqara añlaşma ya da faaliyeti olsa, Qırımğa kelmez. Bu yıl, eki, üç, beş ya da on sene devam etecegini şimdi aytmağa istemeyim. Ne qadar erte bitse ve er şey öz yerine ne qadar tez qaytsa, o qadar da yahşı olur.
– Qırım Müftiyatı, Mecliske köre, Qırım akimiyeti ile sıqı munasebette buluna, Ukraina musulmanları diniy idaresi ile de Meclis bağ tutmay, qırımtatarlar şimdi ruhiy ceetten kimge esaslanmaq kerek?
– Strukturadır o. Qırım musulmanları diniy idaresine esaslanmağa kerek. Kontaktlarnıñ olmağanı aqta, biraz yañlış, kontakt bardır: Qırım müftisi Emirali Ablayev Meclis azası ola, soñ vaqıtları Meclisniñ biraz passiv azası. Meclis toplaşuvlarına kelmey, bazıda özümiz oña kelemiz, bazı mevzularnı muzakere etemiz. Akimiyet ile öz faal munasebetini Müftiyatnı saqlamaq ve faaliyetini inkişaf ettirmek istegi ile añlata, aks alda Tavriya müftiyatı areket emtege başlar. Qarşılıq sisteması. O, yazıq ki, başqa bir sistemağa tüşti. Bir yerde, belki, ruhu yetmedi, bir yerde – irade küçü, başqa taraftan mevamlarını saqlamağa istep, akimiyet ile işbirlikke razı oldı. Aytılğanı kibi, niyetini Allah bile, men oña qıymet kesip olamam. Onı ne takbih ete, ne qol tuta billem.
– Qırımtatar Milliy Meclisi al-azırda ne derecede faaldir?
Biz mevamımıznı saqlap olurmız, basqığa dayana bilirmiz
– Ğayet faaldir, menimce, çünki kvorum toplana. Qırımda bulunğan Meclis azaları bir yerde, qıtaiy Ukrainada olğanlar ise Kiyev ya Hersonda toplana – skype vastası ile qolaylıqnen kvorumnı toplaymız. Meclis qararı ile Mecliste azalığı toqtalğan bir qaç insan bar, daa bir qaç insan, Müfti de şu sıradan, soñki vaqıtları toplaşuvlarğa qatnamay. Ağır oldı, ebet. Ya Meclisniñ 33 azasından kvorum toplamaq, ya olğanından. İnsanlarnıñ muayyen bir qısmı kelmeycegi aqqında belli olğanda, qalğanlarnıñ boynuna tüşken yük arta. Akimiyet bizge qarşı de «Qırım birligi», de «Qırım» areketini, Meclis başı vazifesine Remzi İlyasovnı qoymağa, Qırımtatar Milliy Qurultayı vekilleri arasında ekseriyetni teşkil etmek tırışqanına baqmadan, areketleri muvafaqiyetsiz ola. Şimdi (akimiyetniñ, – müel.) yerli ve regional Meclisler ile alıp barğan işini köremiz, Bağçasarayda böyle areket endi körüne. Fikrimce, bu da muvafaqiyetsiz olur ve biz mevamımıznı saqlap olurmız, basqığa dayana bilirmiz. Toplanıp, bizge zaruriy olğan qarar alğanımıznı faaliyet olaraq adlayım. Evelleri iş ve küreş usullarımız başqa olsa, yani biz bayağı serbestçe olsaq, şimdi dairemiz olduqça tarlaştı, amma, episi bir, barmız ve işleymiz.
– Remzi İlyasov Meclis ve Qurultaynı özüne keliştirip olurmı?
– Yoq. Mecliste qazana bilecegi – maksimum 6-7 rey, Qurltayda da, men bellesem, aynı. Olar bir 130 vekil (İlyasovnıñ tarafdarı, – müel.), 110 (Qurultaynıñ umumen 248 vekili bar, – müel.), bazıları 83 insan aqqında ayta. Qaydan bu raqamlar çıqa? Bular Mecliske Qurultay toplaşuvınıñ keçirilmesi aqqında muracaat ete bilgenler – 248 vekilniñ üçte bir qısmı. İlyasov keçirgen iç bir toplaşuvda bulunmağan edim, amma İnternette olğan videoğa köre, özüm içün vekillerni saymağa tırıştım. Soñki toplaşuvlarında bir 70 insan bar edi (Remzi İlyasovnıñ «Qırım» areketi toplaşuvında, – müel.), ğaliba. Olardan bir 10-15 insan – Qurultay vekili degildir, daa bir 10-15 insan razı olmağanlardır. Bazıları anda baqmaq-diñlemek içün kelgenini dey, bazıları diñlemek içün keldik ve razı degilmiz deyler. Aqiqatta bir 40-45 tarafdarı ola bile, bundan çoq degil.
– Mayıs 3 künü Qırım akimiyetiniñ teşebbüsi ile «Hıdırlez»niñ qayd etilmesi planlaştırıla. Siz bu tedbirge keleceksiñizmi?
– Barmacam, menimce, taun vaqtında ziyafet yersizdir. Bir tarafı. Digeri: bu akimiyetni tanımasaq, onıñ ile cumhuriyet miqyası olğan tedbirlerde iştirak etmege – yañlış siyasiy mevamdır. Digerlerni de qoşulmayıp, halqqa ayaq çalmamaq çağıracam. Cumaertesi (aprel 18, – müel.) regional Meclisniñ toplaşuvı keçti. Bu sualni muzakere etip, Qırımtatar Milliy Meclisine işbu tedbirge qoşulmaycağımız aqqında qarar çıqarmağa teklif etmege añlaştıq. Bütün qırımtatarlarnıñ adından aytıp olamamız, bir qısmı episi bir kelir, amma tedbirniñ azırlığına ne regional, ne merkeziy Meclis qoşulmamaq kerek.
– Mayıs 17-18 künleri matem tedbirleri nasıl şekilde keçmeli?
Evelden aytmağa olmaz, ğaliba, amma ketmege istemeyim
– Meclis bu mevzu boyunca daa toplaşmadı. Menimce, yaqın vaqıtta toplaşıp, teşkiliy komitetni teşkil etmege ve akimiyetke muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi altında Aqmescitniñ merkeziy meydanında mitingni keçirmege izin soramaq kerek. Tedbirniñ keçirilmesine izin olmasa, şimdiki şaraitlerimizni köz ögümizge alıp, mitingden vazgeçmege kerek olacaq. Bunıñ yerinde er kesni şu künü Qırım camilerine kelip, dua etmege çağırmağa mümkün olur. Başımda bu kibi variantlar aylana.
– Qırımdan çıqmaq imkânını tüşünesizmi?
– Evelden aytmağa istemez edim, amma ketmege istemeyim.
– Siz vatandaşlarıñıznı Qırımnı terk etmemege çağırğan ediñiz...
– Şimdi de çağırmağa azırım, qırımtatar halqı vatanını terk etmesin, bar küçü ile şimdiki rejimge dayanmağa tırışsın dep. İşlegen, Rusiye pasportını elde etkenlerni takbih etmeyim, çünki biz Qırımda yaşamaq kerekmiz, tuvğan toprağımızda medeniyetimizni saqlamaq kerekmiz.


text:
Miguel de Cervantes
Miguel de Cervantes Saavedra (aytılıwı: Migel de Servantes, 29-Sentyabr 1547 – 23-Aprel 1616) İspaniyalıq roman jazıwshısı, shayır ha'm dramaturg. Onın' ataqlı Don Quixote shıg'arması ko'pshilik ta'repinen en' birinshi ha'zirgi zaman romanı dep ha'mde bul tarawdag'ı en' jaqsı jazılg'an shıg'armalardan esaplanadı. Onın' İspan tiline o'tkizgen ta'siri sonshelli edi, İspan tilin ko'binese la lengua de Cervantes dep aytar edi, yag'nıy ispanshada bul Cervantes tili degendi an'latadı. Adamlar onı El Príncipe de los Ingenios – Aqıllılardın' xanzadası depte shaqırg'an.


text:
Cumaertesi, mart 28 künü, Kiyevde Mustaqillik Meydanında ATR yekâne qırımtatar telekanalına qol tutuv numayışı keçti. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından Rusiye qanuniyetine köre qayd etüv izniniñ berilmemesidir.
Aktsiya teşebbüsçileri – Qırımtatar yaşlar merkezi, «KrımSOS» cemaat teşebbüsi, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qoruv komiteti, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aktsiya iştirakçileri, esasen, gençler, Tamğa şeklinde turıp, ağzılarına skotç yapıştırıp, ellerinde «ATRni qurtarıñız», «ATRni öldürmeñiz» ukrain, rus, qırımtatar ve ingliz tillerinde yazılğan plakatlarnı tuta ediler.
Teşkilâtçılar Ukraina prezidenti ve halqara toplulıgına muracaat etip, telekanalnıñ qapatılmasına yol bermemege çağırdılar.
Aktsiyanıñ soñunda Ukraina devlet gimni ve qırımtatar milliy marşı icra etildi. Semetdeşlerine qol tutmaq içün meydanğa belli yırcı Camala ve ressam-keramist Rustem Skibin keldiler.
Malüm olğanı kibi, ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.


text:
Aqmescit – FSB (FHH) qırımtatarlarnıñ evlerinde kütleviy tintüvler ötkere. Hadimler patlayıcı eşya ve silâ qıdıralar. Qırımtatar halqı Meclisinde sürgünlikniñ 70 yıllığı arfesinde milletke basqı yapqanlarını bildireler.
Qırımda Rusiye Federatsiyası FHH hadimlei qırımtatar Meclisi tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzinniñ evinde tintüvni keçirdiler.
«Tintüv keçirildi, ebet. Amma, hucur bir şey, olar, daa eki Ural, «Berkut»nı ketirip, yolnı qapattılar. Qaynanam bile yaramay oldı – az qaldı insult olacaq edi», – dep añlattı Meclis azası.
Ali Hamzinniñ oğluna mahkeme qararını tuttırdılar, anda babsı terrorizmde şeklengeni aqqında yazıla edi. Aynı bu vaqıtta, tintüv Hamzinniñ qayd etilgen, amma yaşamağa diger evinde tintüv keçirildi. Bunı ev saibi, qırımtatarlar toplu yaşağan Aqmescit civarındaki «Vasiyet» qasabasınıñ yerli meclis azası Edem Mustafayev bildirdi.
«Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qararını teslim ettiler. Eki saat devamında terroristik faaliyetnen bağlı patlayıcı maddeler, silânı qıdırdılar. Olarnıñ (FHH vekilleri – müel.) sözlerine köre, Hamzin soy adı taqiqat eksperimenti devamında seslendirildi», – dedi o.
Aqmescitten Taymazovlar qorantası ale daa tintüvden soñ özüne kelip olamay. Olarnıñ evinde de keçenlerde tintüv keçti. Saat 6.30 nefaqacılarnıñ qapusını Rusiye FHH hadimleri qaqtılar.
«Er şeyni baqıp çıqtılar, ast-üst ettiler, ne yapqanlarını añlatmadılar. Azbarda da qarıştırdılar, bir şey tapalmağan soñ, vesiqanı berdiler, anda da silâ qıdırğanları aqqında yazılğan edi. Biz qartlarmız, bizge silâ qaydan kelsin? Bunıñ episi bizni pek açuvlandırdı, az qaldı infarkt olacaq edim», – dey Şefika Taymazova.
Meclis vekili Ali Hamzinniñ Radio Svobodağa bergen intervyüsâ devamında, FHH qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevniñ evinde de tintüv ötkergenini bildirdi.
«İşte, Rusiye akimiyeti qırımtatarlar, Meclis, Qurultay ile bu şekilde dialog qura. Men bellesem, mayıs 18 arfesinde normal insan bu kibi provokatsiyağa qapılmamaq kerek», – dedi Ali Hamzin.
Onıñ fikirince, bunıñ episi sürgünlikniñ 70 yıllığı arfesinde qırımtatarlarnı qorquzmağa isteyler.
«Onıñ içün, men bellesem, biz halqara cemaatçılıqqa, bu cümleden, Rusiye, Ukrainağa muracaat etip, Qırımda qırımtatarlarnıñ havfsızlığını temin etecek forumnı keçirmek kerek», – qayd etti Meclis vekili.
Qırım ve Aqyar boyunca Rusiye FHH idaresiniñ matbuat-hızmeti tintüvler boyunca vaziyetni izaatlamadı.