text:
Batır ← kиpe kaйTыpra
«Sälät-Batır» – Sälätneñ profille alanı. Ul Tatarstan Respublikasınıñ sälätle balalar häm yaşlären tabu häm üsterügä, östämä belem birügä, uku öçen uñaylı şartlar tudıruga yunälderelgän.
«Sälät-Batır» alanı Çuwaşiya häm Tatarstan Respublikalarınıñ sälätle balaların tuplau, alarnıñ sälätlären tagın da kamilläşterüne töp maksatı itep kuya.
Cäyge smena kısalarında balalar turizm häm sport yunäleşläre belän tanışaçaklar. Smenanıñ formatı sälamätländerü-profilaktika yunäleşen küzdä tota.
Programma kısalarında kızıklı master klasslar häm däreslär uzdırıla, alar arasında:
- sport buença däreslär (futbol, woleybol, basketbol);
- sälamät yaşäü räweşe turında interaktiw lektsiyalär;
- çirliding;
- yoga;
- sport orientlaşu.
Kızıklı mädäni-icadi çaralar da planlaştırıla. Alannıñ töp maksatı – balalarnı üzara tanıştıru, täcribä belän urtaklaşu, el buena belem alırga mömkinleklär tudıruçı Sälät moxitenä cälep itü.
Bez sotsial çeltärlärdä:
-
Aygel Alimowa
direktorAigelAlimova@gmail.com
89613391164
-
Ilina Gubaydullina
ölkän äydamanilinailinailina914@gmail.ru
89047659227


c: text/html

text:
Ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçilerine tuvğanlarınen körüşmege razı oldılar. Hususan, Server Mustafayev, Ernes Ametov, Server Zekiryayev ve Timur İbragimovnıñ soyları körüşüv iznini aldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
"Bugün oğlum Server Mustafayevnen körüşip oldım, mennen onıñ apayı Mayye de bardı. Bilem, Ametov, Zekiryayev ve Timur İbragimovnıñ soylarınıñ da körüşmege çareleri oldı. Körüşüv eki saatqa yaqın edi, Servernen camdan laf ete edik. Men, qırq daqqağa yaqın laf ettim, soñ daa bir saatqa yaqın Maye qonuştı. Serverniñ alı bir qarar. Oña ilâc yollacaq edik, amma şimdi bir şeyge ihtiyacı yoq, dep ayttı. Daa üç adam ilâc kerekmey, dep ayttı, tek, bilgenime köre, Timur İbragimovnıñ sağlıq problemaları bar ve anası yaqın vaqıtta ilâc yollamağa tırışacaq. Server mahkeme aqqında da ayttı, balalarnıñ ruh alı küçlüdir ve olar artqa çekilmege niyetleri yoq, dep qoştı", - aytıp berdi Server Mustafayevniñ babası Rustem Mustafayev.
Noyabr 15-inde Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi, ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nı baqıp başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"Tizdän cawap qaytaraçaqbız"
Bu xaqta Rusiyäneñ tışqı êşlär ministrlığı süzçese Zaxarova belderde
Rusiyäneñ tışqı êşlär ministrlığı süzçese Mariya Zaxarova Germaniyaneñ 2 rus diplomatın persona non-grata iğlan itüläre qararına cawap qaytaraçaqların belderde.
Zaxarova soŝial’ mediada Germaniyaneñ Rusiyäneñ Berlindağı ilçelegendä êşläwçe 2 diplomatnı persona non-grata iğlan itüe belän bäyle açıqlaw yasadı.
“Berlin citäkçelegeneñ duslarça bulmağan ğamälläre cawapsız qalmayaçaq. Ozaqlamıy bu mäs’älädä açıqlaw yasalaçaq,” – dide ul.
Germaniyaneñ tışqı êşlär ministrı Annalena Baerbok Rusiyäneñ Berlindağı ilçelegendä êşläwçe 2 diplomatnı persona non-grata iğlan itülären beldergän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Makron belän Zelenskiy söyläşte
Êmmanuêl’ Makron anda Rusiyäneñ qanunsız räweştä Ukrainanıñ Doneśk, Lugansk, Xerson häm Zaporojye töbäklären annekśiyäläwen ğayepläde


text:
Ukrayina limanlarından zahire ve mahsullarnıñ telükesiz taşınması teşebbüsiniñ ömürge keçirilmesinde iştirak etken ilk POLARNET gemisi İstanbulda teftiş gruppasınıñ teşkerüvinden muvafaqiyetnen keçip Türkiyedeki baracaq yerinen kelip çıqtı. Bunı Ukrayina Tış işler nazirligi ve İnfraterkip nazirligi tasdıqladı.
"Zahire teşebbüsiniñ" ömürge keçirilmesinde bu ilk muvafaqiyetli tecribe taşınmalarnıñ kelecek istiqballeri mevzusında optimist olmamızğa imkân ber", - dedi Ukrayina infraterkip naziri Oleksandr Kubrakov.
"Zahire koridorınıñ" kelecek faaliyeti içün tam mesüliet Rusiyeniñ üzerindedir. Eger o öz mecburiyetlerine riayet etse, ukrayin azıq ihracı Yaqıye Şarq, Afrika ve Asiya dostlarımız içün turğunlıqnı kefalet etmege devam etecek", - dedi Ukrayina TİN yolbaşçısı Dmıtro Kuleba.
Rusiyeniñ Ukrayinağa büyük istilâsı başlanğan avgustnıñ 1-nde Odesa deñiz limanından ukrayina ğıdası olğan soñ ilk gemi çıqtı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresiniñ İslâm-Terek rayonlarara taqiqat bölügi 30 yaşındaki yerli sakinge, öz menfaatını tüşünip, yaş qadınnı öldürgeni içün qabaatlavnı taqdim etti.
Bu aqta Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Taqiqatnıñ malümatına binaen, 2016 senesi mayıs 29-da aqşam qabaatlanğan kişi, avtobus turağında tanış qadınnı körip, onı evge alıp ketmege teklif etti.Qadın onıñ avtomobiline mingen soñ, aqay kişi yol marşrutını deñiştirdi, onı ormanğa alıp ketti, ve qurbannıñ altın ilvanlarını almaq içün onı öldürdi», – dep aytıla beyanatta.
Müessiseniñ bildirgenine köre, taqiqat çerçivesinde 10 insan sorğuğa çekildi, vaqia yüz bergen yeri ve qabaatlı kişiniñ avtomobili baqıldı, bir sıra mahkeme ekspertizalarnıñ keçirilmesi belgilendi. Cinayetniñ bütün şaraiti ögrenile. Cinaiy iş taqiqatı devam ete.
36 yaşındaki Mumine Aliyevanıñ cesedi zorbalıq izlerinen mayıs 29-da ormanda tapıldı. Qırım Taqiqat komiteti bu vaqia boyunca cinaiy iş açtı.
Rusiyege boysunğan İçki işler nazirliginiñ Qırım baş komitetiniñ matbuat hızmetinde bildirilgenine köre, mayıs 30-da cinayet yapqanında şeklenilgen kişi yaqalandı. Bu, 30 yaşındaki İslâm-Terek rayonınıñ sakini oldı, o qabaatnı boynuna alğanı aqqında ariza yazdı ve yaş qadınnı öz avtomobiline mayıs 29-da aqşam cemaat naqliye turağında alğanını añlattı. Qadınnıñ cenazesine Tamğacı köyüne yüzlerce vatandaşlar keldi.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, yüz bergen vaqia «Qırımda qırımtatarlarğa qarşı yapılğan nevbetteki cinayettir».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Birleşken Milletlerniñ bölükleri ve Jenevadaki diger halqara teşkilâtlar yanında olğan Ukrainanıñ daimiy vekili Yuriy Klymenko Birleşken Milletlerniñ insan aqları şurasınıñ prezidentini işğal etilgen Qırımda Rusiye tarafından yapılğan etnik ayırım aqqında haberdar etti. O, Ukrainanıñ Halqara mahkemede Rusiyege qarşı açtırğan davası aqqında da bildirdi. Bu aqqında diplomatnıñ mart 20-de İnsan aqları şurasında aytqan nutqunda qayd etile.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina Halqara mahkemege muracaat etip, Rusiyeni işğal altındaki Qırımda er angi millet ayırımından vazgeçmege, ukrain ve qırımtatarlarğa siyasiy ve medeniy basqı yapmamağa, em de «qırımtatarlarnıñ qaçırılmasını toqtatmağa ve bugünge qadar qaçırılğan insanlarnı tapmağa» mecbur etecek acele tedbir almağa rica ete.
Yanvar ayında Ukraina Rusiye Terrorizmniñ maliye etilmesi ile küreş halqara konventsiyası ve Er angi millet ayırımınıñ şekillerini yoq etüv halqara konventsiyasını boza dep, Birleşken milletlerniñ Halqara mahkemesinde Rusiyege qarşı dava açtırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye halqara sanktsiyalarnıñ küçleştirilmesine cevap olaraq ukrain mabüslerine, şu sıradan qırımlılarğa bedeniy ve ruhiy basqını arttıra dep saya. Bunı o Telegram kanalında bildirdi.
"Halqara sanktsiyalarğa cevap olaraq Rusiye qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarına qarşı qılınuvını küçleştire - ukrain diplomatlarımıznıñ vatandaşlarımıznıñ yoqlavını red ete, bedeniy ve ruhiy basqını arttıra ve böyleliknen halqara ve atta Rusiye qanunlarını boza", - qayd etti ombudsmen.
Hususam, onıñ aytqanına köre, aqlarınıñ bozulmaşından Cemil Gafarov, Vladimir Dudka, İgor Kiyaşko, Aleksandr Marçenko, Tofik Abdulgaziyev, Enver Ömerov, Şaban Ümerov, Müslim Aliyev, İnver Bekirov, Enver Seytosmanov, Teymur Abdullayev, Enver Mamutov, Vladimir Yakimenko, Ruslan Zeytullayev, Andrey Zahtey, Aleksey Bessarabov, Üzeir Abdullayev, Rustem İsmailov, Viktor Şur, Aleksandr Şumkov, Vadim Siruk, Emir-Üsein Kuku, Valentin Vıgovskiy, Zevri Abseitov, Rustem Abiltarov, Remzi Memetov, Gennadiy Limeşko, Refat Alimov ve Sergey Bugayçuk zarar kördi.
O, Rusiye halqara mesuliyetlikni közde tutıp, Ukraina vatandaşları olğan adamlarının aqlarını saqlamalı ve qırımtatar halqına qarşı basqını toqtatmalı.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qazan Däwlät Universitetı
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Qazan Däwlät Universitetı, V. İ. Ulyanov-Lenin isemendä, Räsäydäge berençe uqu-uqıtu häm fän üzäkläreneñ berse, 1804. yılda nigez salına (1918. yılğa qädär - İmperator, 1925. yıldan Lenin isemendä).
1996. yıldan Räsäy Federatsiäse xalıqları mädäni mirasınıñ ayıruça ähämiätle däwlät obyektları isemlegenä kertelä. Universitet qarşında 1812-1858. yıllarda Pedagogik İnstitutı, 1919-1937. yıllarda Räsäydäge berençe rabfaklarnıñ berse eşli.
Universitet fakultetları cirlegendä Qazanda berniçä yuğarı uqu yortı (aviatsiä, meditsina, ximiä-texnologiä, finans-iqtisad h.b. institutları) açıla. Universitetta kürenekle ğälimnär xezmät itä: matematiklar N.İ. Lobaçevski (evklid bulmağan geometriägä nigez saluçı), A.P. Kotelnikov, A.F. Popov, V.G. İmşenetski, N.G. Çebotaróv (Qazan algebra fänni mäktäbenä nigez saluçı), fiziklar Y.K. Zavoyski (elektron paramagnit rezonansın açuçı), S. Altschuller, astronom İ.A. Littrow, İ.M. Simonov (Qazan astronomiä fänni mäktäbenä nigez saluçı), M.A. Kovalski, D.İ. Dubágo, ximiklar K.K. Klaus, N.N. Zinin, A.M. Butlerov (Qazan ximiä fänni mäktäbenä nigez saluçı), M.Y. Kittarı, V.V. Markovnikov, A.M. Zaytsev, A.Y. häm B.A. Arbuzovlar, Ğ.X. qamay, biologlar häm mediklär Karl Fuchs, Y. F. Aristov, Y.V. Adamúk, V.M. Bexterev, N.A. Mislavski, A.F. Samoylov, S.S. Zimnitski, A.V. Vişnevski (küp törle Qazan meditsina mäktäpläre wäkilläre), geobotaniklar S.İ. Korjinski, A.Y. Gordágin, geologlar N.A. Golovkinski, A.A. Ştükenberg, P.İ. Krotov, M.E. Noinski, iqtisadçılar P.S. Kondırev, İ.K. Babst, tarixçılar S.V. Yeşevski, A.B. Şçapov, N.A. Firsov, juristlar D.İ. Meyer, G.F. Şerşeneviç, N.P. Zagoskin, filolog V.İ. Grigoroviç (Qazanda Slaván xalıqları tormışın, tarixın, ädäbiäten, telen öyränü fänenä nigez saluçı), telçelär İ.A. Baudaun de Courtnay (Qazan linguistik mäktäben oyıştıruçı), V.A. Bogoroditski, şärqiätçelär İ.N. Berezin, V.P. Vasilyev, O.M. Kowalewski, A.K. Qäzimbäk, N.F. Katanov, P.Y. Petrov, A.V. Popov, X.D. Fren, Xälfinnär, N.İ. İbrahimov.
Universitetta Urıs ädäbiäten söyüçelärneñ Qazan cämğiäte, Qazan İqtisadçılar cämğiäte, Qazan Tabiblar cämğiäte, Tabiğiätçelär häm Psixiatrlar cämğiäte h.b. oyıştırıla.
Qazan Universitetında 16 fakultet (2000): tufraq-biologiä, xisaplaw matematikası häm kibernetika, geografiä, geologiä, jurnalistika, sotsiologiä häm psixologiä, tarix, mexanika-matematika, Tatar filologiäse häm tarixı, fizika, filologiä, ximiä, ekologiä, iqtisad, yuridik, xalıqara mönäsäbätlär häm säyäsät fäne (barlığı 10 meñgä yaqın student); fänni-tikşerenü institutları: N.G, Çebotaróv isemendäge matematika häm mexanika, A.M. Butlerov isemendäge ximiä; şäreq institutı; V.P.Engelgardt isemendäge astronomiä observatoriäse, botanik baqçası h.b. ğilmi oyışmalar (cämğiätlär); näşriät; N. İ, Lobaçevski isemendäge fänni kitapxanä; 6 muzey, "UNICS" mädäni-sport komplekse, Yäşel Üzän, Çallı şähärlärendä filialları.
Qazan Universitetı arxitektura kompleksına Universitet şähärçege, N.İ. Lobaçevski (1896, M.L Dillon, İgnatyev), V.İ Ulyanov (1954, V.Y. Tsigal, V.V. Kalinin) häm prafisır Nujin (2004) häykäl-büstläre quyılğan skverlar, İske universitet klinikası, binası (azaqqa klassitsizm stilendä, 1938, miğmarlar M.P. Korinfski, İ.P. Bessonov), ximiä fakultäte binası (Sovet neoklassitsizmı stile, 1953, miğmar Ä.H, Bikçäntäyev), fizika fakultetı korpusı (1977, O.A. Kaşintseva, B.P. Bondarenko), gumanitar fännär fakultetları häm fänni kitapxanä korpusları (1978, O.A. Kaşintseva h.b.), "UNICS" mädänmi-sport kompleksı binası (1989, míğmar V.P. Skaçkov h.b.) kerä.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Räsmi säxifä 2005 eлHың 27 июлb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Alğaçqy qyrğyz professoru. Qasym Tynystanov tuuraluu 8 faqty.
OбHoBлeHo: 9 дek. 2019 r.
Qyrğyz til iliminin tüptööçüsü, cazma adabijatybyzdyn negiz saluuçusu, aqyn, dramaturğ, ağartuuçu, qoomduq işmer, reformator cana birinçi qyrğyz professoru Qasym Tynystanov tuptuura 81 cyl murun calğan calaağa qabylyp, atuuğa ketken.
Avtor: Azat Aqaev
Qasym Tynystanovdun öz mezgilinen qyjla aldyğa ozğon, ulutu üçün çyn cüröktön küjgön, ilim menen körköm çyğarmaçylyqta baa cetkis emgekterdi casağan uluu insan ekendiginde talaş coq. Sputnik Qyrğyzstan agenttigi qyrğyz cazma adabijatynyn cana til taanuu iliminin baştooçularynyn biri bolğon ilimpoz tuuraluu qyzyqtuu faqtylardy sunuştajt.
Ilimge qyzyqqan bala.
Qasym Tynystanov 1901-cyly 10-sentäbrda Ysyq-Köl oblusundağy Çyrpyqty ajylynda dyjqandyn üj-bülösündö caryq düjnögö kelgen. Ata-enesinin sosialdyq abaly tuuraluu taq maalymat coq. Qolunda kenedej bajlyğy coq kedej degender da, mal-cany bar tektüü cerdin tuqumu degender da kezdeşet. Qandaj bolğon kündö da atasy Tynystan arab tamğasynda ança-mynça oqup, qat-sabaty cojulğan adam bolğonu çyn. Al uulunun oquuğa bolğon dilgirligin bajqap, caşy segizge cetkende ajyldağy moldodon bilim aluuğa cönötöt. Dinij mektepte üç cyl arabça tamğa taanyğan soñ Qasym Sazanovqa ajylynda baştalğyç mektepte oqup baştajt. Caş kezinen ele ilim-bilimge, adabijatqa qatuu qyzyqqan Tynystanov daroo ele oquuçulardyn aldyñqysy bolup çyğa kelet. Tilçini oquuçuluq kezinen beri caqşy bilgen oqumuştuu Qusejin Qarasaev "caştajynan ele başqalardan ajyrmalanyp turğan talanttuu insan ele" dep eskergen cajy bar. Biroq boloçoqtoğu ilimpoz üçün ajyl cergesindegi cönököj mektepter bergen bilim cetişsiz ele. Myndan ulam 1914-cyly öz mezgilinin eñ aldyñqy oquu cajlarynyn biri bolğon Qaraqol şaaryndağy cergiliktüü orus mektebine qabyl alynat. Bul cerde orus tili, geoğrafija, arifmetika cana taryh caatynda sabaq alat.
Oquusun taştap Qytajğa qaçqan.
Tilekke qarşy, Qasym Tynystanovdun toluq qanduu bilim aluusu 1916-cyly üzgültükkö uçurajt. Bütkül qyrğyzdyn başyn qajğyğa bölögön azaptuu ÜrkYndün zapqysyn ilimpoz da tartat. Ata-enesi menen birge dürbögön elge qoşulup Qytajğa qaçat. Bötön cerde cergiliktüü bajlarğa caldanyp iştep, eki cyl cürgön soñ, 1918-cyly, öz mekenine qajtyp kelişet. Tynystanov bilim aluunu ulantuunu qaalağandyqtan Ysyq-Köldün Tepke ajylyndağy tajakelerinin canynda qalat. Biroq bul cerdegi oquuğa içi çyqpaj, 1919-cyly cöö Almatyğa attanat. Al mezgilde Taşkenttegi Ağartuu institutu Borbor Azijadağy eñ aldyñqy oquu cajlardyn biri ele. Bul cerde eldin sabatyn cojuu üçün zamanbap muğalimder dajardalçu. Myndan ulam Tynystanov da Taşkentke cönötülüp, Ağartuu institutunun dajardoo bölümünö qabyl alynat.
Taşkentte baştalğan ilim colu.
Anyn ilimij işmerdigi coğorqu oquu cajda oqup cürgön kezinde ele baştalat. 1920-cyly qazaq tilinde çyqqan "Žaña Öris" gezitine bölüm başçysy bolup dajyndalat. Biroq bul qyzmatta bir cyl turğan soñ qatuu oorup, kiçi mekeni Qaraqolğo cönöögö arğasyz bolot. Öz üjündö da boş cürböj dramaturğ qatary talantyn synap körüünü çeçet. Oşentip Qyrğyzstandağy alğaçqy teatr truppasyn tüzgön cajy bar. Dartynan ajyqqan soñ oquusun ulantuu üçün qajradan Taşkentke sapar alyp, al cerde "Aq-Col" gezitinde, "Cas Qajrat", "Sana" žurnaldarynda iştejt. Atalğan basylmalarda qyrğyz tilindegi materialdardy ujuşturup, alardyn basmağa berilüüsünö cooptuu bolot. Oşol ele kezde Türkstan ASSRinin Ağartuu qomissariatyndağy Qyrğyz ilimij qomissijasynyn müçölügünö qabyl alynat. Instituttu 1924-cyly ijgiliktüü ajaqtap mekenine qajtat.
Eldin sabatyn cojğon ilimpoz.
Sovet dooru cañy ğana ornop, sabattuu insandar cetişsiz kezde ölkögö Qasym Tynystanovdoj adamdar abdan kerek bolğon. Andyqtan 1925-cyly caşy 24kö kelgende Qyrğyz avtonomijaluu oblusunun Aqademijalyq Borborunun qyrğyz bѳlümünün qatçylyğyna dajyndalat. Alğaç Qaraqol şaarynda muğalimderdi dajardoo qurstaryn ötöt. Andan soñ eldi ağartuunun sapatyn dağy da kötörüü üçün Qyrğyz pedağogikalyq institutunda muğalim bolup iştep baştajt. Studentterge sabaq berip cürüp 1932-cyly dosenttik, 1936-cyly professorluq naamyn alat. Oşentip myndaj uluq daracağa cetişken eñ birinçi qyrğyzğa ajlanat. 1920-cyldardyn ekinçi carymyn ölkö ajmağynda cañy mektepter massalyq tYrdö açylyp baştağan kez ele. Biroq bul caatta çeçile elek köjgöjlüü maseleler toltura bolçu. Qadrlardyn cetişsizdigi, dinge basym casağan eski mektepter cana ene tilindegi oquu kitepterinin coqtuğu alardyn bir bölügü ğana ele. Tynystanov dal uşul maanilüü maselelerdi çeçüünü negizgi carandyq-atuulduq mildeti qatary eseptep, bul caatta kün-tün debej iş alyp barat. Anyn cyjyntyğynda murda sanaluu bolğon muğalimderdin sany 1933-cyly üç miñden aşat. Revolüsijağa çejin ölkö ajmağynda 99 mektep bolso, 1930-cyly sany 990ğo cetet. Oşondoj ele al azyrqy qyrğyz orfoğrafijasynyn negizgi prinsipterin iştep çyğyp, tilibizdin tunğuç oquu kitepterin, alğaçqy ğrammatikasyn cana til ilimi bojunça qyrğyzça terminologijany tüzöt. Qyrğyz tilin alğaç arab alfavitine, andan soñ latynçağa cana aqyrqy bolup orus tamğalaryna ylajyqtaştyruuğa alğaçqylardan bolup ündöp, bul caatta ebegejsiz işterdi casajt. 1924-cyly "Oquu kitebin" tüzüp, andan soñ "Çoñdor üçün alippeni", "Ene tilibiz", "Sosialdyq-ekonomikalyq sözdük", "Qyrğyz tilinin morfologijasy" cana "Qyrğyz tilinin sintaqsisi" syjaqtuu tilibizdin negizin tüzgön emgekterdi caratat.
Qyrğyz adabijatyna negiz salğan.
Qasym Tynystanov 37 cyldyq ömürünün qѳp bѳlügün mamlekettik cana ilimij cumuştarğa arnağandyqtan qѳrqѳm çyğarma cazuuğa ubaqtysy az bolğon. Oşentse da anyn qyrğyz adabijaty üçün qoşqon salymy çoñ. Çyğarmaçylyğy studenttik kezinde gezitterde iştep cürüp qazaq tilinde cazğan bir neçe yry menen baştalat. Al emi qyrğyz tilindegi alğaçqy "Ala-Too" attuu yry 1922-cyly caryqqa çyğat. Oşol ele uçurda Tynystanov qyrğyz prozasyna negiz salğandardyn biri. Anyn "Marijam menen köl bojunda" povesti qyrğyz realisttik prozasynyn alğaçqy örnögü qatary eseptelinet. 1924-cyly "Cas qajrat" žurnalyna çyqqan bul çyğarmada biri-birine cetpej qalğan eki caştyn armany bajandalğan. Oşondoj ele 20-qylymdyn başyndağy oor sosialdyq köjgöjlör, qyzdardyn qordoluşu çağyldyrylğan. Al emi anyn 1919-1924-cyldar aralyğynda cazğan yrlaryn qamtyğan "Qasym yrlarynyn cyjnağy" 1925-cyly Mosqvada basylğan. Ceke çyğarmaçylyq menen ğana çektelip qalbaj, qyrğyz eline taandyq oozeki emgekterdi, "Manas" eposun cyjnooğo zor köñül bölüp, bul caatta bir neçe kölömdüü ilimij maqalalardy cazğan. Uluu manasçy Sajaqbaj Qaralaevdin ajtuusundağy "Manas" üçiltigin toluq cazyp aluunun demilgeçisi bolğon. Ağa qoşumça, Tynystanov tunğuç körköm qotormoçu qatary da belgilüü. Al orus cazuuçusu Ivan Qrylovdun tamsilderin cana Qommunisttik partijanyn gimni "Internasionaldy" birinçilerden bolup qyrğyzçağa qotorğon. Oşondoj ele orus revolüsijaçyl yrlaryn "Özgörüştün yrlary" degen at menen qotorup, kitep qylyp çyğarğan.
"El duşmany" ataluu.
Qasym Tynystanov caş kezinde qurğaq uçuq menen oorup, bul darty 1930-cyldardyn başynda qajradan qozğolot. Darygerlerdin sunuşu menen bir cylğa caqyn ajylynda darylanyp kelip, cañy ele işke kirişken kezinde ağa "el duşmany" degen calaa cabylat. Buğa oşol kezderi teatrda qojulup catqan Tynystanovğo taandyq "Aqademijalyq keçeler" spektaqli negiz bolot. 1933-cyldyn başynda cazuuçu Aaly Toqombaev "Qyzyl Qyrğyzstan" gezitine "Aqademijalyq keçe tuuraluu" cana "Aqademijalyq keçenin tyjanağy" degen eki maqala cazat. Anda Tynystanovğo qarata qatuu syn ajtylyp, ulutçulduqqa, panislamçyl, pantürkçül idejalaryna suğarylğan, eski zamandy, baj-manaptardy maqtağan degen ajyptar tağylat. Oşondoj ele caş kezinde "alaş ordoçular" (1917-20-cyldardağy Qazaqstan menen tündük Qyrğyzstandağy sajasij qyjmyl) menen sanaalaş bolup, alardyn pikirlerin qoldoğon degen künöö da qojulat. Çyndyğynda qyrğyzdyn myndaj eki zalqar insanynyn ortosundağy tireştin kelip çyğuusunun öz sebebi bar. Zamandaştarynyn eskerüüsünö qarağanda, Aaly Toqombaev 1924-cyly "Lenin tuuraluu" yrlar cyjnağyn cazğan. Oşol kezde Ilimij qomissijada iştegen Tynystanov Toqombaevdin çyğarmalaryn çijki, ali byşyp-cetile elek degen syn-pikirin bildirgen eken. Eköönün arasyndağy kelişpestik uşundan ulam pajda bolğon dep ajtylat. Tynystanov 1937-cyly Mosqvada cürgön cerinen çaqyrtylyp, eç sebepsiz partijadan çyğarylyp, qamaqqa alynat. 1938-cyly 5-nojabrda SSSR Coğorqu Asker sotunun cabyq cyjynynda künöölüü dep tabylyp, atuuğa çeçim çyğarylat. Öküm eki kündön kijin, 7-nojabrda, atqarylğan.
"Qara tizmedegi" ilimpoz.
Qasym Tynystanovdun ysymy atylğandan kijin da ondoğon cyldar boju "qara tizmeden" alynbaj kelgen. Aty ilimij çöjrödö eskerilbej, özü dajardağan bir neçe emgegi caryqqa çyqpaj, casağan emgekteri baalanbaj qalğan. 1957-cyly cubajy cana uulunun qajryluusunan kijin SSSR Coğorqu Sotunun Askerdik qollegijasy Tynystanovğo qarata çyqqan ökümdördün baaryn coqqo çyğarat. Biroq tilçinin partijaluuluğun qalybyna keltirüü dale bolso qyjynğa turat. Bijliktegi atqaminerlerdin bir neçe colqu talaşyp-tartyşuularynan kijin ğana, 1958-cyly partijalyq bileti qalybyna keltirilet. Tilçi qaza bolğondon carym qylymdan kijin ğana toluğu menen aqtalat. 1988-cyly partijanyn Borborduq qomiteti ilimpozdu aqtap, anyn qyrğyz ilim çöjrösündögü işmerdikteri qajradan baalanyp, adabij murastary tuuraluu taryhyj çyndyq orduna keltirilet.
Üj-bülösü.
Qasym Tynystanov menen cubajy Turdubübü eki uul, eki qyzdy tarbijalaşqan. Sovettik revolüsijağa çyn cürögünön işengen ilimpoz baldaryna Teñdik, Erkindik, qyzdaryna Birdik, Kişimcan attuu ysymdardy bergen. Tynystanov atuuğa ketkenden kijin cesir qalğan Turdubübü apa baldary menen birge qatuu azap tartat. Qaj cerge barbasyn "el duşmanynyn üj-bülösü" delip, eç cerge batpaj, öz elinde bötöngö ajlanat. Oşentse da eç kimge zar bolboj, baldaryn bilimdüü qylyp tarbijalağanğa cetişet. Cubajlardyn tun uulu Teñdik tuuğandarynyn eskerüüsünö qarağanda, atasyn tartqan ötkür, zeendüü bala bolğon. Al Uluu Ata Mekendik soğuş baştalğanda qan majdanğa attanyp, al caqtan başyna oq tijip, caradar bolup kelet. Ağa qarabaj daryger boluunu samap, medisinalyq oquu cajğa tapşyrat. Biroq dart qojo berbej, 1947-cyly enesinin qolunda qyjnalyp catyp qaza tabat. Ağasynyn cetpej qalğan qyjalyn ekinçi uulu Erkindik orundatat. Al hirurgija bölümün ijgiliktüü ajaqtajt. Qoomçuluqtun but tosuusuna, caman sözünö qarabaj bir neçe rajonduq ooruqanalarda başqy daryger bolup iştep, medisina ilimderinin qandidaty, dosent naamdaryn alat.
Maqalanyn tüpnusqasy: Aлraчkы kыprыз пpoфeccopy. KacыM TыHыcTaHoB Tyypaлyy 8 фakTы


text:
QRM UHK içün dron satın almağa yardım etti
Cenk her bir ukrainniñ hayatını pek deñiştirdi. Barışıq ve tınç ömürni qaytarmaq esas maqsadımız olıp qaldı. Şunıñ içün de bütün küçlerimizni ğalebemizge sarf etemiz.
Bu sefer de QRM çette qalmayıp, Mavic 3 dron almasına yardımcı oldı. Dron aerorazvedka bölügine teslim etildi.
Şunı qayd etmelimiz ki, Mavic 3 - DJI kompaniyasınıñ eñ yañı modellerden biri sayılğan kommertsıya kvadrokopterdir. 200 metr mesafede deñişmelerni qayd ete bilgen bu cihaz istihbarat (razvedka) içün pek kelişe. Şunda da ğayrı, dronnıñ 4K formatında video çıqara bilgen kamerası ve gece çıqarmağa imkãn bergen teplovizorı bar.
Deookupatıyanı yaqınlaştırmaq içün elimizden kelgenini yapmaqtamız. Bu dron da ğalebemizge küçük bir issemiz olur.
Şubesiz ki, yardımıñız olmasaydı, bu işni beceremez edik. Her bir donat, yardımıñız içün pek minnetdarmız. Bütün bu paralar cihas alınması içün qullanıldı.
Destegiñiz sayesinde QRM faaliyetini devam ete ve ğalebemiz hep yaqınlaşa.
Eñ yaqın zamanda devletimizniñ territorial bütünligini tiklenecegimizge ümüt etemiz.


text:
İyünniñ 1-inden Qırımda yarımada yollarında yük maşnalarınıñ yürüşiniñ yazlıq sıñırlavı başlaycaq. Bu aqta Kreml nezaretindeki Qırım naqliyat Nazirligi bildirdi.
Haber etile ki, sıñırlav, 2019 senesi iyünniñ 1-inden avgustnıñ 31-inecesaat 10:00-dan saat 22:00-ğace ava arareti +32 dereceden yüksek olsa, ükümsürecek.
Nazirlikniñ malümatına köre, vaqtınca yol areketiniñ sıñırlavı, halqara yük taşımalarına, avtobusnen adam yürgüzmesi, erzaq mallarnıñ, yaqıtnıñ taşıması, yol qurulış tehnikası, ve eda etüv organlarınıñ naqliyatınıñ yürmesine tarqalmay.
Müessise hadiminiñ fikrince, böyle yedbirler “yollarnıñ erte bozulmasına yol bermeycek, böylece plansız tamir işlerine masraflardan qurtarır”.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Kiyevde ve Ukraina tışında ukrain aşayt mallarınıñ işğal etilgen yarımadağa ketirilmesini anda insan aqlarınıñ qoruvı ile bağlamaq aqta muzakereler keçirilgenini bildire.
Bunı Çubarov öz Facebook saifesinde yazdı.
«Qırım sakinlerini açlıqta qaldırmaq (Allah saqlasın!) aqta söz ketmey, işğalci akimiyeti insan aqlarına riayet etmek kerek. Bunıñ ile, Ahtem Çiygoznıñ ve Qırımnıñ diger yaqalanğan ve apiste qapalğan sakinleriniñ azat etilmesi alâ daa bizim esas talabımız ola», – qayd etti Meclis reisi.
Onıñ fikrine köre, «Qırım akimiyetiniñ öz halqınıñ aqları oğrunda küreşken ve işğal etilgen Qırımda, milletke baqmadan, insan aqlarını qoruğan qırımtatar milliy areket faallerine olğan nefreti endi bütün sıñırlardan keçti».
Evel, Qırımatatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reberi Eskender Bariyev Qırımda Komitet azalarını taqip etip, sorğularğa çekkenleri aqqında bildirgen edi.


text:
Elbası Nwrswltan Nazarbaev kün sayın latın älipbiin jazıp, jattığadı. Bwl turalı ol bügin «Gumanitarlıq jaña bilim. Qazaq tilindegi 100 jaña oqulıq» jobası ayasında ötken kitap tanıstırılımında ayttı.
Onıñ sözinşe, qazaq älipbiiniñ latın kestesine ötui elimiz üşin ülken mañızğa ie . N.Nazarbaev Qazaqstannıñ täuelsiz, egemen memleket retinde öz älipbii men öz jazuın tañdağanın, kez kelgen elde mwnday oqiğanıñ öte mañızdı äri wmıtılmas qwbılıs bolıp sanalatının ayttı.
«Biz bwl qadamğa Qazaqstannıñ älemdik köşbasşılardıñ qatarına kire aluı üşin, tilimizdiñ damuı üşin bardıq. Biz jaña älipbiimizdi birtindep engize beruimiz kerek. Öz basım Abay atamızdıñ sözderi men öz oylarımdı kündelikti latın älipbiinde jazıp jüremin. Meniñşe, bwl asa qiın emes» , - dedi prezident.


text:
Rusiye tarafından desteklengen aydutlar noyabrniñ 24-nde Donetsk vilâyetinde ateşkes rejimini bozdı, dep bildire Ukraina birleşken quvetler tedbirleriniñ ştabı. Ukraina arbiyleri arasında yaralanğanlar yoq.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, aydutlar Vodâne civarlarında 82 millimetr kalibrli mayın atıcılarnı, Taramçuk civarında büyük kalibrli qurşunatqıçlarnı, Çervonoğorivka yanında tanklarğa qarşı granata atıcı ve qurşunatqıçlarnı qullandı.
Lugansk vilâyetinde ateş qayd etilmedi.
«DNR» ve «LNR» gruppirovkaları noyabrniñ 24-nde olğan cenk areketleri aqqında haber etmey.
Birleşken Milletlerniñ 2019 senesi oktâbrniñ 31-ndeki malümatına köre, Ukraina şarqındaki Rusiye gibrid istilâsı neticesinde 13 000-den 13 200 insanğa qadar elâk oldı, olardan eñ azından 3 354 vatandaş, tahminen 4 100 ukrain arbiyi ve 5 650 Rusiye gibrid silâlı birleşmeleriniñ azası ola.


text:
Fevralniñ 14-nde saba evinde tintüv keçirilgen qırımlı Rustem Emirüseinovnı Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketkenler. Bu aqta «Qırım birdemliginiñ» faalleri haber ete.
Bundan evel FSB idaresine Eskender Abdulğaniyev ve Arsen Abhairov alıp ketirilgen edi.
İşğal etilgen Qırımnıñ Qurman rayonındaki Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında olarnıñ evlerinde tintüvler ötkerildi.
«Qırım birdemligi» bildirgenine köre, tutulğan Rustem Emirüseinovnıñ babası Reşat Emirüseinov – qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi. 2017 senesi avgust ayında o, Server Karametovğa qoltutuv piketine çıqqan edi. Yazuvlı şiarında «Putin, balalarımız terrorist ve ekstremist degil» dep yazılğan edi. Daa soñra «Qırım birdemliginiñ» körüşüvlerine kelip, «Qırımda qırımtatarlarğa yapılğan basqığa qarşı çıqqanını açıq-açıq ayta edi».
Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ saytlarında olıp keçkenler aqqında resmiy bir malümat yoq.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkerilip başladı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko işğal etilgen Qırmda Rusiyeniñ 60 biñ arbiy hızmetçisi, Donbassnıñ işğal etilgen territoriyalarında – 9 biñ arbiy hızmetçisi bulunğanını bildire.
Bu aqta o «Kurier» Avstriya neşirine ayttı.
«Zemaneviy silâsı olğan Rusiye askerleri territoriyanı bastı. Qırımda 60 biñ asker buluna. Halqara uquqnıñ qaba bozuluvıdır», – dey o.
Prezident şunı dey ki, Rusiye akimiyetine ne qadar musaade etseler, öyle de o uzaq keter.
«Rusiye Finlândiyağa ücüm ete bilemi? E. Baltiya memleketlerine ücüm ete bilemi? E. Qara deñiz yanındaki memleketlerge ücüm ete bilemi? E. Memleketimizniñ şarqında biz yalıñız öz devletimizniñ mustaqilligi oğrunda degil, demokratiya, Avropa serbestligi ve havfsızlığı oğrunda küreşemiz», – dedi Poroşenko.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. Ğarp memleketleri işğalni tanımay ve Rusiyege qarşı iqtisadiy cezalarnı kirsete.


text:
Ziyaret devamında AQŞ prezident muavini «öz keleceginiñ yolunı şahsen saylağan» demokratik Ukrainağa destek bildirecek.
Radio Svoboda bildirgeni kibi, Kiyevde bulunğan vaqıtta Biden Ukraina ükümeti ile mesleat keçirecek. Muzakereler ukrain iqtisadiyatnıñ pekitilmesi ve Ukrainanıñ anayasa ilâatınıñ keçirilmesi, qabarcılıq ile küreşi ve mayıs 25 künü serbest, adalet saylavlarnıñ ötkerilmesi ile bağlı olacaqtır.
Biden Kiyevde Ukraina Şarqında yüz bergen vaqialarnı muzakere etecek. Mında rusiye tarafdarları, Moskvanıñ yardımı ile, belki, Ukraina devletinde vaziyetniñ kerginleşüvine devam eteler.
AQŞ prezident muavini Ukrainanıñ energetik havfsızlıqnıñ uzun ve qısqa müddetli pekitilmesinen bağlı mesleatnı keçirecek. Beyanatta aytıla ki, AQŞ prezident muavini Ukraina halqınıñ vekilleri ile körüşip, olardan AQŞ ve Ukraina arasındaki şerik munasebetleri aqqında fikirlerini bilmege istey.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Kremlniñ Ğarp Qırımnı işğalden qurtarmağa meraqlı degil ve bu mesele halqara meydançıqlarda muzakere etilmeycek degen malümatını red etti.
«Qırım meselesi tek Kreml içün qapatıldı. Qalğan dünya ve propagandağa inanmağan diger rusiyeliler içün Qırım meselesi Ukrainağa qaytqanına qadar açıq qalacaq», – dedi Kuleba oktâbrniñ 13-nde brifingde.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov «Qırım problemi degen şey yoq», dep ayttı. Bu şekilde o, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Rusiye ile barışıq yolunen añlaşıp, Qırım ve Donbasnı qaytarmaq ümüti aqqında laflarına cevap berdi.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2014 senesi aprel ayından başlap 2020 senesi iyülniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13100 - 13300 insan elâk oldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
DIQQAT! TAŃLAW!
UNICEF Ózbekstan shólkemi hám ÓzRIIM kiber qáwipsizlik orayı Ózbekstannıń barlıq aymaqlarınan 12 jastan 17 jasqa shekemgi balalardı #SaferInternetDay tańlawına eń jaqsı milliy simvolikaliq personaj belgisi (simvol) hám eń jaqsı shaqırıq (uran) penen tańlawǵa qatnasıwǵa shaqıradı. Tańlanǵan belgi hám shaqırıq , óytkeni Milliy internet qáwipsizligi orayınıń uranı hám belgisi bolıp qabıl etiledi.
Tańlawdıń maqseti – “milliy simvolikaliq personaj ” kórinisi (simvol) hám uranı úlgisin tayarlawdan ibarat. Jaratılǵan simvol kórinisi hám uran kiber keńislikte balalardı qorǵaw hám olardıń qáwipsizligin támiyinlewdi sáwlelendiriwi, sonday-aq, balalar arasında ótkerilgen ilajlarda sanlı texnologiyadan qáwipsiz paydalanıwdı úgit-násiatlay alatuǵın bolıwi tiyis.
Tańlawdı ótkeriw waqtı: 2022-jıldıń 8-fevralınan 8-martına shekem;
Nátiyjelerdi daǵazalaw: 2022-jılı 15-aprelde ÓzRIIM hám YUNISEF tiń Ózbekstandaǵı sociallıq tarmaqları hám veb-saytta beriledi
Tańlaw jeńimpazlarına sertifikat hám sıylıqlar tapsırıladı:
🥇1-orınǵa –Planshet (Samsung Galaxy Tab S711” 128Gb 4G)/
🥈2-orınǵa– Elektron kitap (Amazon Kindle Paperwhite 10th Generation)
🥉3-orınǵa –Fitnes brasleti (Xiaomi Mi smart brand6)
*Ulıwma jeńimpazlar sanı-6. Úsh orın “eń jaqsı obraz (simvol)” nominaciya hám úsh orın “eń jaqsı uran” nominaciya ushın.
1.Tańlawdıń «Milliy simvolikaliq personaj» temasındaǵı Ózbekstandaǵı balalar kiber keńislikten qáwipsiz paydalnıwın sáwlelendirip beriwde obrazdı (simvol) qoldan yamasa kompyuterde salıw tómendegi korinislerde boladı:
- Ósimlikler yamasa haywanatlar wákili súwreti;
- Robot hám elektron qurılmalar súwreti;
- Geometriyalıq figuralar;
- Kórkem shıǵarmadaǵı qıyalıy súwret;
- Tariyxıy kórkem shıǵarmadaǵı personaj súwreti;
- Basqa da korinistegi súwretler.
2.Ózbekstandaǵı balalar kiber keńislikten qáwipsiz paydalanıw uranın jazıw tómendegi kórinislerde:
- Uran (deviz);
- Mánili sóz dizbegi;
- Sóz dizbekleri;
- Eki qatar qosıq túrınde;
- Usınıslar.
3.Talapnama úlgisin toltırıw (A4 formatında pochta arqalı jiberiletuǵın xatqa qosıp yamasa,Word hújjeti formatında elektron xatqa qosıp jiberiw kerek)
- Qatnasıwshınıń F.A.Á.
- Qatnasıwshınıń jası
- Jasaytuǵın jeriniń mánzili
- Oqıw ornı (mektebi, klassı)
- Baylanıs telefonları
- Elektron pochta mánzili
- Tańlaw jumısın kórsetiw: milliy simvolikaliq personaj obrazı (simvoli) hám/ yamasa uranı.
4.Simvol, uran hám talapnama úlgisin tómendegi mánzilge konvertte yamasa elektron xatta jiberiw kerek:
Ózbekstan Respublikası Ishki isler Ministirliginiń Kiber qáwipsizlik Orayı.
100029 Tashkent qalası Yakkasaray rayonı Yunus Rajabiy kóshesi.1
Yamasa elektron pochta: Tashkent@unicef.org
5.Tańlaw nátiyjelerin UNICEFtiń Ózbekstandaǵı sociallıq tarmaqları arqalı baqlap barın:
Instagram:@unicefuzbekistan
Facebook:@unicefuzb
Telegram:@unicefuzbekistan
Eki nominaciya boyınsha tańlaw jeńimpazları tańlaw komissiyası aǵzaları, yaǵnıy IIM niń kiber qáwipsizlik orayı, UNICEF, Oliy Majlis janındaǵı balalardıń huqıqları boyınsha Wárillik Keńsesi, informacion texnologiya hám kommunikaciyalardı rawajlandırıw Ministirligi, Xalıq bilimlendiriw Ministirligi hám balalar hám jas óspirimler gazetasınıń bas redaktorı tárepinen anıqlanadı.
Tańlaw komissiyası aǵzaları ”milliy simvolikaliq personaj obrazı (simvoli)”» hám «eń jaqsı uran» tańlaw jumısların bahalaw kriteriyalarınıńa sáykes bahalaydı.
*Komissiya 3 eń jaqsı simvol hám 3 eń jaqsı urandı aldın ala belgilengen kriteriyalar boyinsha saylap aladı.
Shártleri*
- Tańlawǵa Ózbekstannıń qálegen aymaǵında jasawshı 12 jastan 17 jasqa shekemgi, sanlı texnologiyanı qáwipsiz paydalanıw temasına qızıǵıwshı hám internetten paydalanıwshı barlıq balalardı qorǵaw hám olardıń qáwipsizligin támiyinlew haqqında ózleriniń ideyaları menen bólisiwge qushtar bolǵan balalar qatnasıwı múmkin.
- Hár bir qatnasıwshı tańlawǵa «milliy simvolikaliq personaj obrazı (simvoli)»nan tek bir obraz (simvol) hám tek bir uran menen qatnasıwı múmkin.
- Qatnasıwshılar tek bir «milliy simvolikaliq personaj obrazı (simvoli)», obraz (simvol) yamasa uranı menen, yaki bolmasa «milliy simvolikaliq personaj obrazı (simvoli)» obraz (simvol) hám uranın tapsıriw arqalı birden eki nominaciyaǵa qatnasıwı múmkin.
Obraz (simvol)
- «Milliy simvolikaliq personaj obrazı (simvoli)» obrazı qoldan salınǵan yamasa Photoshop, Power Point baǵdarlamasında islengen, yaki bolmasa qálegen qolaylı onlayn baǵdarlamada grafikaliq kóriniste islengen súwret kórinisinde jetkerip beriliwi kerek.:
- Súwret ruchka, qálem, flomaster yamasa boyaw menen qaǵazda yaki kartonda A3, A4 yamasa A5 formatında salınǵan bolıwı kerek.
Uran
- Uran qol menen qaǵazǵa túsinikli etip jazılǵan bolıwı kerek, yamasa ózbekshe, qaraqalpaqsha, yamasa rus tilinde kompyuterde terilgen baspakórinisinde jetkeriliwi kerek.
- Avtorlıq huqıqın buzıp urlanǵan (plagiyat) simvollar hám uranlar, sonday-aq basqalardi kemsitiwshi, zulım kórsetiwshi, namısına tiyiwshi hám basqa adamlardıń qádirin, abıroyın kemsitiwshi, uyat sózlerden hám kórinislerden ibarat jumıslar tańlawǵa jiberilmeydi.
Hámme qatnasıwshılarǵa ńizge tabıslar tileymiz! Bizlerge internetten jiberiń. Balalardın internetti qáwipsiz paydalanıwı ushın islenip atırǵan bizlerdiń háreketimizdi qollap quwatlań! Balalardı kiber keńisliktegi qáwiplerden birgelikte qorǵaymız!


text:
DÜNYA QIRIMTATARLARI 18 MAYIS 1944 – NI ANIYLAR – 75 SENE GEŞTI O VAHŞİ SURGUNDEN
Er sene anıma torenlerımıznı yaşatamız, bo cıl 75 – cı anıma kunı. eğer bıznı dünya milletlerın arasından sılmege ıstegenlernı aytsaq.Tarihte, er zaptetılgen zamanlarda, fatihlermen emektaşlıq yasağanlar tabılğan; Nisan 1783 te Potemkin’ın ordıları II Ekaterina’nın emırımen ulkemıznı zapt eteler. Bızım statistiklarımız 5 milyon tatar nufusunu kostere o zamanlarda, olar ataların vatanını mecbur bolalar terketmege 2000 cıl bo yerde yaşayış surgen sonra, çünki olar kıpçakların,( kuman, peçenek, bo yerlerge slavlarnı ketırgen avarların evlatlarılar).Milletımın nemseler men bitaraf bırleşmemelerıne dair (yanı kop olaraq) bır qaş kanıt ketırecekmen, çünkü men, 1990 dan sonra 10 kere Qırım’ nı coqladım ve onın tarihını aqtardım. Aqmesçit / Simferopol şeerınde uzun bır soqaq bar” ARMYA 51”. Adı tarih. O bellı Vatan Qoruma Harbten kele. Bo Armya 51 de asker ve subay sade qırımtatarlarından bolğan ve bu ordı Berlin’nı faşistlerden qurtarğan.
Qonuşqanlarımdan bırısı ayttı:”neğadar oğraştıq bız bu adı salmağa soqağımızğa”. Ekıncı qanıt aşadaqı resım, qırımtatar partizanların resımı, “Nenkecan” jurnalında, 1917 sayı 18 sayfa 6-13 lerde salınğan. Qırım’ın dağlarında uruşqanlar 1941- 1944 cıllarında faşistlerge qarşı. Uşıncı qanıtım bellı, surgunden avdet etıp Vatanda yaşağanların epısı “deportasya” pensyasını ala. Surgunın edebiyatı bar, qalay avdetın de bar: Idris Asanin, Bağçasaray şaiirı 3 balaban tom da, kitapta, faşistlerge qarşı uruşqanların listesını bere 2000 senelerınde; zamanımızın yazarı, Ablyaziz Veli “Cenk Ofitserlerı”kitabında, 2007 de ekıncı listenı yaza: 130
-I-cı kaptan (erkek ve qadın), 31 -II- kaptan, 33 polkovnik, 55 tegmen, 2 general, Bulatov Ismail ve Gafarov Ablyakim, 3-cı general üçak pilotı Ahmethan Sultan 2 kere geroy,qabıl bolmadan 3-cı defa qala. O 3 kitapta saydım 232 qırımtatar subaylarını, 1-cı bol. de 74, 2-cı de, 87, 3-cı de, 71, omırlerı qısqadan yazılıp.
2015 senesınde tanıttım dünyamızğa surgunnı “Caş nesillerın hatırasında sılınmegen surgun 71-cı senesınde” ve müellifler sekız menmen: M. Ülküsal, Sabri Arıkan, Necip Ablamitoğlu, Al.Mihalça, M.Moise, Anastasia Dumitru, M.Kelaru, men; epımız uşın bır sorğı saldım: I-cı dünya cenk sonında Avusturya ve Macaristan lagerlerı tolı edıler bo kışılermen, Abdullayev,
Asanov, Kutabayev, Asanbayev, Tansaqbayev; bolar tatar azer,qazahistanlı, başqır,uygur,çeçen, çerkez, miser, noğay, qazan edıler ve cephenın bırıncı sırasında… geştı II-cı dünya cenkı ve kene olar yetıştıler Berlin’ge ve sonra surgunge, 5 uniyon respublikalarnın uzaqlarına… çünkü bırşey denışmedı, yaqın bırşey denışmedı…(uyğun Haşek “Şeig cesur askernın hadiselerı”; uyğun Zsuzsa Kakuk “Qırımtatarlarnın turkulerı”; uyğun dr.Amet Ozenbaşlı “Qırım’ın façiası”; uyğun C.Aitmatov “Kun bolır asırğa bedel “; uyğun Victor Frunză„ Istoria Stalinismului în România”.
Güner AKMOLLA


text:
Forosta Rusiye polisiniñ yerli bölügi tantanalı şekilde açıldı. Yalta memüriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, merasimde Qırım İçki İşler naziri Oleg Torubarov, şeer başı Aleksey Çelpanov ve Rusiye İİN-niñ Yalta İdaresiniñ başı Viktor Şvats iştirak etti.
“Yerli politsiya bölüginiñ esas vazifesi - adamlarğa uyğun ve kelişken şartlarnı yaratmaq, er insan yerli politsiyadan vaqtında ve kerekli yardımnı almaq imkânı olsun dep”, - dedi Ole Torubarov.
Viktor Şvats ise, yañı polis bölüginiñ binası “zaruriy zemaneviy donatmanen donatılğanı”nı belgiledi.
Yañı bölük Foros merkezinde, Kosmonavtov soqağı, 4 adresi boyunca yerleşken.


text:
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı ukrainlilerniñ kelecek nesilleri qaytarıp olacağı aqqında fikrini bildirdi. Bunı o, salı künü, dekabr 30-da, matbuat-konferentsiyasında ayttı, – haber ete UNİAN.
«Qırım ile bağlı geosiyaisiy bir cevap yoq. Yani, Qırımnıñ tez sürette qaytarılacağı boyunca cevap şimdilik yoqtır», – dedi Arseniy Yatsenük.
O, Qırım Ukraina toprağı olğanını da qoşıp ayttı.
«Allah bizge yardım etse, epimiz Qırımnıñ qaytarıluvını körermiz. Aks alda, bunı bala ve torunlarımız yapar», – dedi Yatsenük.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Türkiyeniñ paytahtı Ankarada, Türkiyedeki Rus elçilidi qarşısında fevral 25 künü qırımtatar ve ukrain diasporalarınıñ narazılıq mitingini keçirildi. Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov özüniñ Facebook saifesinde haber etti.
Mitingte çekilgen videoda körüne ki, insanlar «Qırım – Ukrainadır» ve «Putinniñ ücümini toqtatıñız» yazılarınen şiarlar köterdiler.
Türkiyedeki Rus elçiliginiñ matbuat hızmeti bu tedbirni iç bir şekilde izaatlamay.
Fevral 26 künü Ukrainada «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» qayd etile, bütün Ukrainada Qırımğa destek bildirmek içün aktsiyalar keçirilecek. Bu künü Qırım Yuqarı Şurası binası qarşısında Ukrainanıñ topraq bütünligine destek olaraq miting keçirilgen edi. O vaqıt mitin iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, şu cümleden «Russkoye yedinstvo» virqasınıñ vekilleri çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rostov vilâyetinde Ukrainadan kelgen qaçaqlarnıñ sebebinden iyün 30-dan fevqulâde vaziyet rejimini kirsettiler, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ mühbiri Grıgoriy Boçkaröv.
Akimiyetiniñ sözlerine binayen, bu vaziyet insanlarnıñ vaqtınca yaşav noqtalarınıñ işini teşkil etmege fırsat berir.
Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlikniñ temilcisi Aleksandr Drobışevskiy şimdi Rusiyede vaqtınca yerleşüv noqtalarında ukrain qaçaqlarnıñ sayısı 17 biñden ziyade olğanını qayd etti. Olarnıñ arasında 7 biñden ziyade bala bar.
Şimdi qaçaqlarnı Qırım ve Rostov vilâyetinden diger regionlarğa alıp keteler. Rusiye Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlikniñ aviatsiyası vastası ile tahminen üç biñ insannı Merkeziy, Şimaliy ve Şimaliy-Kavkaznıñ vaqtınca yerleşüv noqtalarına alıp bardılar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınnı deputatı Refat Çubarov Rusiye-Gürcistan arasında cenkniñ yıllığında 2008 senesi gürci vaqialarını «ezberlenmegen ders» olaraq adladı. Çubarov dey ki, o vaqıt dünya toplulığınıñ qattı mevamı olmağanından sebep, Rusiyeniñ 2014 senesi Qırımnı işğal etmege ve Donbass vaziyetini kerginleştirmege imkânı peyda oldı.
«Ah-vah çekip, halqara toplulıq tezden raat oldı ve birazdan kene Putinnen teñ uquqlı şerik olaraq munasebet qurmağa başladı… 2014 senesi fevral ayında Rusiye, Qırımnı işğal etip ve Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde qanlı qıyır-çıyırnı başlap, kene de halqara toplulıqnı şaşırttı… Endi Ukraina Rusiye qurbanı oldı», – yazdı deputat Facebookta.
«İşğal etilgen Qırım ve onıñ sakinleri Kremlniñ hasta siyasetiniñ reineleri oldı», – dey Çubarov.
Cumaertesi künü, avgust 8-de, Rusiye ve Gürcistan arasında arbiy ziddiyetniñ başlanuvına 7 yıl tolды.
2008 senesi avgust 8-ne keçer gecesi Tbilisiniñ öz başına ilân etilgen Cenübiy Osetiya ve Abhaziya cumhuriyetleri üzerinde nezaretini tiklemek ıntıluvından soñ Gürcistanğa Rusiye küçleri kirdi.
Bazı qaynaqlarğa köre, tahminen biñ insan ziddiyet qurbanı oldı.
5 künlük cenkniñ neticesinde Rusiye Gürcistannıñ eki regionı – Abhaziya ve Cenübiy Osetiyanıñ mustaqilligini tanıdı ve işbu territoriyalarda öz arbiy bazalarına qoşma ordu ve silâlandıruvını kirsetti. Dünya devletleri – Rusiye, Venesuela, Nikaragua ve Naurudan ğayrı – bu territoriyalarnı Rusiye tarafından işğal etilgen Gürcistan toprağı olaraq tanıy.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescitte demiryol vokzalında McDonald’s binasında «RusBurger» açılacağı planlaştırıla. Bunı öz Instagram saifesinde Kreml nezaretindeki Qırım Mesken kommunal hızmetler naziri Sergey Karpov yazdı.
«Aqmescitte demiryol vokzalında Rusburgen restoranı açılacaq. Er kes Blackstarburger açılacağını bekley edimi?» – dep yazdı Karpov.
«RusBurger» resmiy sitesinde Aqmescitte açılacaq yemekhane aqqında malümat yoq.
Rusiyeniñ MKH nazirligi de öz sitesinde «RusBurger» açılması aqqında malümat yerleştirmedi.
Bundan evel haber vastalarında McDonald’s binasında rusiyeli yırcı Timati tarafından burger-hane açılacağı aqqında malümat peyda olğan edi.
Oktâbrde rusiyeli iş adamı Aleksandr Lebedev işğal olunğan Qırımda «Petruşka» adlı sağlam yemek haneler zıncırını qurmaq niyeti aqqında haber etken edi.
«McDonald's» restoranları Qırımda 2014 senesi aprel 3 künü «istisal sebeplerinden» qapatılğan edi. Hadimlerge Ukrainanıñ diger şeerlerine işke keçmege teklif etilgen edi.


text:
Tüzetilgen vesiqa, uquqiy malümat resmiy saytında yerleştirildi.
«Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal şeeri Rusiye Federatsiyası terkibine qoşulğanından sebep Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasasına deñişmeler kirsetildi (yañı subyektlerniñ adları «Rusiye Federatsiyası terkibine Qırım Cumhuriyetini qabul etüv ve Rusiye Federatsiyası terkibinde yañı subyektler – Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal şeeriniñ – peyda oluvı aqqında» Federal anayasa 2014 senesi martnıñ 21-ne ait №6-FKZ qanunına köre qullanıla», – dep aytıla beyanatta.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 21-de Rusiye Federatsiyası terkibine Qırım qoşulması aqqında federal anayasa qanunını imzaladı.
Bugün tanılmağan Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ nevbetten tış umumiy toplaşuvında Kreml tarafından azırlanılğan Anayasa qabul etildi.


text:
Rustambek ağaj cana Özbekstandağy stalindik cazaloonu iliktöö
OбHoBлeHo: 9 дek. 2019 r.
Borbor Azijada Iosif Stalindin režimi maalynda cüzögö aşyrylğan massalyq cazaloolordun taryhyn postsovettik doordo qajra qaroo işi ulantyluuda. Ancijan mamlekettik universitetinin professoru, taryhçy Rustambek Temiroviç Şamsutdinovdun mektebinin bul bağyttağy salymdary alğylyqtuu.
Avtor: Tynçtyqbek Çorotegin
Alğy söz
Myndan 80 cyldaj ilgeri beri degende 1,5 milliondon aşuun sovettik carandar stalindik recim ujuşturğan massalyq quuğuntuqtun cana terrordun cañy ajlampasyna duuşar bolğon. Andan saal murdaraaq Uqraina, Edil (Volğa) boju cana Qazaqstan syjaqtuu ajmaqtarda bir neçe milliondoğon qarapajym qalajyq casalma türdö massalyq açarçylyqqa kiripter bolğonu da este.
Emi oşol Uluu Terror doorunun taryhyn cañyça tarazaloo mildeti turat. Bul bağytta postsovettik Borborduq Azijadağy cumurijattarda öz aldynça tieşelüü taryhnaamalyq, arhiv taanuu cana bulaq taanuu işteri 1990-cyldardyn içinen beri cüzögö aşyp kelet.
“Taptyq” delgen küröş
Düjnö cüzü murdağy Sovetter Birimdiginin taryhynda massalyq cazaloolor köp iret cürgüzülgöndügünön qabardar. Bul ölködö qommunisttik tiptegi (“ezüüçü tapqa qarşy” delgen) yrajymsyz qonslagerlerdi quruu zaryl degen ojdu qommunisttik yñqylaptyn lideri cana Sovet ökmötünün negizdööçüsü Vladimir Lenin bir neçe colu ajtqan.
1917-cyly ele baştalğan atuulduq soğuş uçurunda, oşondoj ele Borborduq Azijada iş cüzündö 1942-cylğa çejin sozulğan basmaçylyq qyjmylyna qarşy küröş maalynda cana 1920-cyldardyn aqyryndağy – 1930-cyldardyn başyndağy baj-manaptardy sürgüngö ajdoo, qulaqqa tartuu syjaqtuu cürümdördö qyrğyzdardyn cana başqa borborduq azijalyq elderdin köptögön ajdyñdary cana tyñ atuuldary murda tektüü kişilerden ce alardyn urpaqtarynan bolğonu üçün ele ce pantürkisttik partija tüzgön degen şyltoo menen ar qandaj quuğuntuqqa qabylyşqan.
Çölkömdögü quuğuntuq taryhy
Borborduq Azijada stalindik cazaloolordun özgöçölüktörü, albette, bul ajmaqtağy cergiliktüü türk qalqtarynyn öküldörün qağazda ğana bolğon “cergiliktüü pantürkçül” cana “panislamçyl” partijağa conunan çegerip, türkijalyq ce caponduq ökmöttörgö tyñçylyq qyldy degen şyltoo menen qamoo syjaqtuu iş-araketterge bajlanyştuu.
Al emi monğol tildüü qalqtardy “panmonğolçul” partijalarğa “cabyştyrğan”, qarel syjaqtuu elderdin tyñ çyqma öküldörün “pan-finçil” qyjmyldarğa çegergen yqmalarğa salyştyrsaq, anda Borborduq Azijadağy ajyptoolor dele başqa çölkömdördögü stalinçilerdin cazaloo yqmalary menen qojondoj oqşoş ekenin ajginelej alabyz.
Demek, ajyrma – tek ğana geoğrafijada, etnostuq qyrdaalda bolğon.
Insandardyn bejnesinin özgöçölügünö qarata da ar qyl calğan calaalar tağylğan.
Maselen, saha (jaqut) elinin körünüktüü qulunu Maqsim Kiroviç Ammosov (1897––1938) qanduu terror küçögön 1937-cyldyn caz mezgilinen tartyp Qyrğyzstanğa coğorqu partijalyq qyzmatqa qotorulat.
Dal uşul maalda Qyrğyzstandyn bir qatar çyğaan işmerleri çet-çetinen stalindik cazaloolorğo qabylyp catqan. Bijliktegi myqty adister tañqys bolğon qyrdaalda, bir çeti, qyrğyz tiline caqyn kelgen qazaq tilin bilgen, ekinçi çeti, alysqy Saha cergesinen cana musulman emes bolğonduqtan, “Sosial-Turan partijasyna” müçölük, pantürkizm cana cerdeşçildik menen ajyptooğo negiz bolboğon bul insandy Qyrğyzstanğa alyp kelüü – oşol taptağy stalindik cetekçilik üçün özgöçö orunduu qadrdyq orun qotoruşturuu çarasy körüngön.
Maqsim Ammosovdun özü da, cubajy Raisa Izrailevna Sugel da musulman emes bolçu. Demek, alardy panislamizmdi qoldojt dep ajyptooğo da mümkün emes ele.
M.Ammosov 1937-cyldyn aprel-maj ajlarynda cañy ujuşulğan Qyrğyzstan QP(b)nyn Borborduq Qomitetinin birinçi qatçysynyn mildetin atqaruuçu, andan soñ 1937-cyldyn 16-ijununan qarğaşaluu nojabrğa çejin Qyrğyzstan QP(b)nyn Borborduq Qomitetinin birinçi qatçysy boldu.
Maqsim Ammosov 1937-cyly 7-nojabrda Bişkektegi (al kezde Frunzedegi) ökmöt üjünün aldynda salttyq qommunisttik demonstrasijada qalpys süjlöp alyp, qamalğandyğyn qyrğyz elinin “Manas” eposun orus tiline ataandaş qotorğondordun biri, qotormoçu Semjon Lipkin (1911—2003) da eskergen.
Qyrğyzstan QP(b) BQnyn Birinçi qatçysy Maqsim Kiroviç Ammosov parad maalynda tribunadan calynduu uraandardy çaqyryp qyjqyryp turğan. Bir maalda ulam qajtalanğan uraandaryn çataştyryp, “qommunizm” sözünün orduna “faşizm” sözün aralaştyryp ajtyp alğan eken:
– Caşasyn bütkül düjnödögü faşizmdin ceñişi!
Bardyğy teñ öz uqqan qulağyna özdörü işenbej dendaroo bolup qalğanda, Ammosov qajra uraandy tuuralap ajtyp, anan qaltaaryp qalyptyr.
— Uluu Stalindin kösömdügü astynda bütkül düjnödögü qommunizmin ceñişin qaraj alğa! – dep Ammosov cañy küç menen qyjqyrğan eken.
Maalymatqa qarağanda, M.Q.Ammosov bul qalpystyğy coq dele atuuğa ketmek bolçu. Al cazyqsyz cerden qamalyp, 1938-cyly 28-ijulda Mosqva şaarynda atuuğa duuşarlanğan.
Kejiştüüsü, Borborduq Azijany da qamtyğan bul stalindik massalyq qyrğyndyn cana quuğuntuqtoolordun taryhy sovettik taryhnaamada eç qaçan qalys çağyldyrylğan emes.
Oşonduqtan Borbor Azijadağy postsovettik egemen cumurijattarda bul qajğyluu taryh baraqtaryn cañyça qaroo maselesi SSSR qulaar cyldary ele kün tartibine qojulğan.
Maselen, Qyrğyzstanda 1988-cyldyn başynan tartyp bir qatar repressijalanğan atuuldar çetinen aqtala baştağan.
Al emi 1991-cyldyn cajynda Bişkektin çetindegi Çoñ-Taş ajylynyn tüştük too eteginde 1938-cyly nojabrda stalinçiler tarabynan cazyqsyz cerden mert qylynyp, tymyzyn kömülgön 137 kişinin söögü qazylyp alyndy. Bul cerdegi çuñqurğa calpy kömülüp salynğandardyn arasynda cazuuçu Ç.T.Ajtmatovdun atasy Törökul Ajtmatovdun (1903––1938) da söögü tabylğan.
Oşol 1991-cyly 30-avğustta, Qyrğyzstan mamlekettik köz qarandy emestigin caryjaloosunun aldyñqy künü, aligi tymyzyn kör tabylğan cajdyn künbatyş yptasynda stalindik repressijanyn qurmandyqtaryna arnalğan “Ata-Bejit” körüstönü rasmij açylğan.
Ertesi künü, 31-avğustta, Qyrğyzstandyn parlamenti (Coğorqu Keñeş) ölkönü köz qarandy emes mamleket dep caryjalağan taryhyj deklarasijany qabyl aldy. Bul eki oquja simvolduq türdö biri-biri menen ajqalyşyp turat.
Ajtmaqçy, Özbekstan da oşol ele kündörü özün SSSRden köz qarandy emes mamleket dep caryjalağan (bul qoñşu bir tuuğan cumurijatta Egemendik majramy 1-sentjabrda rasmij belgilenip kelet).
Rustam Şamsutdinovdun mektebi
Qoñşu Özbekstanda da postsovettik doordo stalindik repressijalar taryhyn qalys qaroo cürümü urğaalduu baştaldy. Bul ölkö Orusijadan özün qançalyq oolaq qarmasa, stalinçil cazaloolordun taryhy oşonçoluq erkinireek cana tereñireek izildengendigin baamdoo da qyjyn emes. Maselen, basmaçylyq qyjmylynyn taryhyn cañyça tarazaloo caatynda Özbekstanda 1990-cyldardan tartyp qyjla alğylyqtuu ilimij işter atqaryldy.
Stalindik cazaloolor taryhyn qajradan qalys qaroo cürümünö baranduu salym qoşqon ilimpozdordun aldyñqy sabynda taryh ilimderinin doqtoru, Ancijan mamlekettik universitetinin professoru Rustambek Temiroviç Şamsutdinov turat desek cañylyşpajbyz.
Biz 2018-cyly maj ajynda Özbekstandyn Ancijan şaaryndağy Ancijan mamlekettik universitetin kezip, mynda cañy açylğan “Repressija qurmandyqtarynyn elesi” («Qatağon qurbonlari hotirasi») dep atalğan muzejdin ekspozisijalary menen caqyndan taanyştyq. Bul muzejdi ujuşturuunun demilgeçisi bolğon professor R.T.Şamsutdinov anyn direktoru da bolup qalğanyna yraazy bolduq.
Professor R.T.Şamsutdinov — “Uluu qyrğyn” («Qatta kirgin») dep atalğan atajyn ensiklopedijany tüzüü bojunça atajyn ğrantty da ceñip alyp, bul cyjnaqty tüzüü üçün meenet qyluuda.
Dal uşundaj ğranttar Özbekstandyn ökmötünün çeçimine ylajyq berilip kelet. Emi Özbekstandyn “Repressija qurmandyqtarynyn elesi” Borborduq muzeji üçün “1937-1938-cyldardağy Çoñ terror” attuu ensiklopedija tüzüü caatynda atajyn ökmöttük proğramma cüzögö aşyryluuda.
Albette, bul dolboorlor – professor R.T.Şamsutdinov cetektegen ilimij mektep azyrqy tapta atqaryp catqan keñiri ölçömdögü iş-araketterdin bir taramy ğana bolup sanalat.
Özbekstanda Türkstan avtonomijasynyn, basmaçylyqtyn taryhyn, ajyl çarbasyndağy qolhozdoşturuu önöktügünün taryhyn, Ekinçi Düjnölük soğuş maalyndağy taryhyj oqujalardy cañyça qaroo caatynda da qyjla işter alyp baryluuda.
(R.T.Şamsutdinovdun qatyşuusunda caryq körgön eñ soñqu cyjnaqtardy ele qarañyz:
«KHиra пaMяTи peпpeccиpoBaHHыx cooTeчecTBeHHиkoB B пepиoд koллekTиBизaции и «Бoлbшoro Teppopa». CaMapkaHдckaя oблacTb» (TaшkeHT: ЯHrи acp aBлoди, 2015);
«ИcTopия OTeчecTBa». KHиra TpeTbя (TaшkeHT: Шapk, 2016);
«BTopaя MиpoBaя BoйHa и фpoHToBыe raзeTы». KHиra пepBaя (TaшkeHT: AkaдeMHaшp, 2017); «BTopaя MиpoBaя BoйHa и фpoHToBыe raзeTы». KHиra BTopaя (TaшkeHT: AkaдeMHaшp, 2017); «BTopaя MиpoBaя BoйHa и фpoHToBыe raзeTы». KHиra TpeTbя (TaшkeHT: AkaдeMHaшp, 2017);
«ПaMяTи peпpeccиpoBaHHыx cooTeчecTBeHHиkoB» (TaшkeHT: AkaдeMHaшp, 2018); ж.б.).
Oşentip, stalindik repressijalardy cañyça tarazalağan ajdyñdyq cürümgö professor R.TŞamsutdinov özünün ceke ilimij emgekterinen tyşqary, şakirtterinin çyğarmalary cana redaqtorluq meeneti arqyluu da öz ülüşün qoşuuda.
2019-cyldyn 1-majynda Ancijan mamlekettik universitetinde professor Rustambek Şamsutdinovdun 80 cyldyq maarakesine arnalğan el aralyq ilimij cyjyndağy atajyn bölümdö stalindik cazaloolor cana qyrğyndar taryhyn cañyça qaroo tuuraluu ilimij bajandamalar da sunuştalmaqçy.
Calpy araket zarylçylyğy.
Özbekstandyq professor Rustambek Şamsutdinovdun alğylyqtuu iş-araketin coğoru baaloo menen birge, stalindik repressijalardyn taryhyn cañyça iliktöö cana sypattap cazuu caatyndağy myndan arqy bajsalduu araketter calpy Borborduq Azijadağy taryhçylardyn caqynqy boloçoqtoğu birgeleşken iş-araketteri menen da yqçamdajt dep ajtqybyz kelet.
Caqynda Qyrğyzstandyn prezidentinin apparatyna qaraştuu “Muras” fondunun cetekçisi Qyjas Moldoqasymov Taşkenttegi Özbekstan mamlekettik arhivine baryp qajtty. Bul arhivde Ferğana öröönündögü köp etnostuu qalqtyn, anyn içinde qyrğyzdardyn da stalindik cazaloolorğo qarşy küröşü çağyldyrylğan abdan baj arhivdik maalymat qamtylğan. Bul maalymattar ulam cañy izildööçülördü kütüp catat.
Uuçubuz quru emes. Qyrğyzdyn Zajnidin Qurmanov, Aida Qubatova, Tölöbek Abdahmanov, Cumağul Bajdildeev, Coldoşbek Bötönöev, Gülzada Abdalieva, Svetlana Ploskih c.b. adisteri uşul tapta repressija qurmandyqtarynyn tağdyrlaryn cañyça iliktöö bağytynda oluttuu ilimij dolboorlordu cüzögö aşyruuda.
Arijne, alar özbekstandyq, qazaqstandyq, tacikstandyq, orusijalyq cana türkmönstandyq kesipteşteri menen birgeleşip bul caatta myndan ary da çoğuu-çaran iş alyp baryşsa, anda alda qança tereñ cana ar taraptuu maalymattar ilim çöjrösünö kirgizilişi kütülöt.
Maqalanyn tüp nusqasy: PycTaMбek araй жaHa ӨзбekcTaHдarы cTaлиHдиk жaзaлooHy илиkTөө


text:
Bazar künü, avgust 23-te, «Baar» («Vesna») areketiniñ faalleri Sankt-Peterburgnıñ Nevskiy caddesinde levhalar ile birer-birer piketlerge çıqtılar: «Ukrainağa eyi sözler yazıñız». Olardan biri Nevskiy caddesi ve Malaya Sadovaya soqağınıñ köşesinde «Rusiye poçtası» qutusını qoydı, er kesniñ Ukraina sakinlerine eyi sözler ile kâğıtnı qaldırmağa imkânı bar edi, dep haber ete Radio Svoboda.
Bu aktsiya «Dostluq yazı» («Leto drujbı») kampaniyasınıñ soñki, beşinci aktsiyası edi, Rusiyeniñ diger şeerleri de aktsiyağa qoşuldı – Voronej, Tomsk, Krasnodar, Tolyatti, Novokuznetsk.
«Er keske hatırlatmaq isteymiz: rus, ukrainlerge – qardaş halqlarmız ve böyle de qalmaq kerekmiz. Bizni birleştirgen çoq şey bar: tarih, medeniyet, soy-sop bağları – siyasetçilerden ğayrı, er şey», – dep yazdılar teşkilâtçılar internet muracaatında.
Areketniñ matbuat kâtibi Anton Gorbatseviç dey ki, qutuğa atılğan bütün mektüpler Ukrainağa yollana, anda ise «Baar» faalleriniñ ortaqları olarnı dağıtalar.
«Ukrainler buña farqlı yanaşalar: bazıları quvana, digerleri keç olğanını, cenk başlağanını ve elâk olğanlarnı mektüpler qaytaramaz, dep aytalar. Bizim vatandaşlarımız buña yahşı davranalar, yazacaqlar nevbetlerge tizile. Açuvlanğan insanlar da bar, amma pek az», – dedi o.
Rusiye faalleri bu kampaniyanı muvafaqiyetli dep sayalar. İyün 12-den itibaren, «Dostluq yazı» birinci aktsiyası keçirilgende, avgust 23-ke qadar biñden ziyade mektüp toplandı.


text:
Aqmescitniñ Rus akimiyeti, çetel vatandaşlarğa qarşı 210 memuriy qanun bozuvı aqqında protokol tizilgeni ve 20 ecnebiyniñ Rusiyeden tış çıqarılğanı aqqında haber ete. Olranıñ ekseriyeti – Özbekistan ve Orta Asiyanıñ diger cumhuriyetlerinden kelgen vatandaşlar. Kremlniñ nezaretinde çalışqan Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti, bu insanlar ruhsetsis ticaretnen oğraşqanını bildire.
«Belediyeniñ nezaret hızmetleri er kün qanunsız ticaretke qarşı areket alıp bara. Başqa devletniñ vatandaşı olıp, bulunğanı memleketniñ qanunlarına riayet etmegen, basqıncı kibi davranıp, eñ çoq qanun bozğan şahıslarğa qarşı malümatlar bütün operativ hızmetlerge yollanıla ve olarnıñ quvulmalarıda dair tedbirler alına», – dedi Yüriy Bravnikov, Kremlniñ nezaretinde çalışqan memuriy-tehnik nezaret bölüginiñ müdiri.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Körnekti jazuşı-dramaturg, QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı Asqar Süleymenovtiñ tuğanına 80 jıl toluına oray tuğan jeri Türkistan oblısında jäne Alm..
Keşe Arqa tösinde ketip bara jatqan qwtpan jılınıñ qwtın asırğan bilikti däriger, belgili käsipker, aqın Tolqın Aqanwlı jaña jıl qarsañında öziniñ qwz..
«The Qazaq Times» aqparattıq, qoğamdıq-sayasi portalına eki jıl. Ärine, twtas qazaq tildi aqparat keñistiginen alıp qarağanda eki jıl köp uaqıt emes. ..
2018 jıl el işi-sırtındağı kürdeli sayasi, äleumettik özgeristerge tolı boldı. Twtas adamzattı alañdatqan Klimat özgeristeri men jaratılıstıq apattar ..
Qas-qağım uaqıtta bir jıl da öte şıqtı. Sarapşılar it jılınıñ sayasi jağınan da, klimattıq jağdaydan da tosın minez tanıtatının aytqan bolatın. Aytqan..


text:
Mayısnıñ 5-de Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında «Qırımtatar masalları» kitabınıñ taqdimnamesi ve qırımtatar ustası Rustem Skibinniñ master-klassı ötkerildi. Bunı Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri bildirmekte.
Tedbirler qırımtatarlarınıñ ekseriyet olıp yaşağan Novoalekseyevka ve Rıkovo qasabalarında keçirildi.
Ukrain tilinde çıqqan «Qırımtatar masalları» kitabını tanıtmaq içün «Veselka» bala edebiyatı milliy neşriyatı adına onıñ müdiri Aleksey Bondarenko keldi.
Tanıtuvlarnıñ ekisinde de bu kitapnıñ süslenmesinde qullanılğan örneklerniñ muellfi olğan qırımtatar ustası Rustem Skibinniñ çölmek ve fotoresim sergisi de teşkil etildi.
O, Novoalekseyevkadaki balalar içün qıırımtatar ornamentalistikası boyunca eki dane master-klass keçirdi. Rıkovo qasabasında ise, tanıtuv esanasında çölmeklerniñ süslenmesinen bağlı qırımtatar ananeleri boyunca lektsiya oqudı.
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Rustem Skibin böyle tedbirlerniñ kerek olğanını qayd eterek, olar vastasınen çeşit halqlar biri-biriniñ medeniyetini tanımağa fursat qazanacaqlarına diqqat çekti.
«Avası deñiz qoquy, semetdeşlerimiz çoq, tolusınen evde –Qırımda olğanımnı is ettim», - dep qıymet kesti Geniçesk rayonını ziyaret etken qırımtatar ustası.
Kitap tanıtuvı ve master-klasslar mayısnıñ 6-sı cumaertesi künü Hıdırlez bayramı çerçivesinde de ötkerilecek.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırım sıñırında yerleşken Herson vilâyeti Geniçesk rayonında mayısnıñ 6-da qırımtatar Hıdırlez bayramı qayd etilecek.
Sçastlivtsovo bala eglence parkında kündüz bayram tedbirleri başlanıp, qırımtatar kureşi boyunca yarış, ziyafet, daa keççe qırımtatar taqımlarınıñ kontserti ötkerilecek.
Herson vilâyeti Qırım yarımadasınen qomşudır. Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonı qırımtatarlarınıñ Ukraina ana toprağında eñ sıq yaşağan yerleri dep esaplana.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Tofik Abdulgaziyevniñ qan zeerlenüvi yoq, dep bildire. Bu aqta Rusiye apishane vekilleri «İnterfaks» agentligine bildirdi.
«Kütleviy haber vastalarında şübheli Abdulgaziyevniñ Aqmescit SİZOsında qan zeerlenüvi oldı, dep haber etildi. Bu malümat kerçek degil, dep bildiremiz», – dep aytıla Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti idaresiniñ matbuat hızmeti haberinde.
Berilgen malümatqa köre, 2019 senesi dekabrniñ 19-ndan berli Abdulgaziyev dava ekspertizası yapılğan №1 Balaban adına Qırım cumhuriyet psihiatrik hastahanesinde buluna.
Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ bildirgenine köre, «Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında bulunğanda Abdulgaziyev sağlıq vaziyetinden şikâyet etmedi».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Aqmescit SİZOsında Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Tofik Abdulgaziyevniñ qanı zeerlendi, dep haber etti.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.


text:
Asan Sabri Ayvazov – XIX asırnıñ soñu XX asırnıñ başında qırımtatar ziyalılarınıñ parlaq temsilcisi, meşur yazıcı, oca ve cemaat erbabı. O, 1923-1927 seneleri qırımtatar medeniyetiniñ canlanmasına büyük isse qoştı.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyası ve Postcardgallery.net saytından resimler ve meşur Qırım müellifleri ve icracılar Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırım.Aqiqat Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faali, siyasetçisi ve jurnalisti Nariman Celâlnıñ mektüplerini yayınlay
Cinayet davasınıñ materiallarınen tanışqan soñ, tasdıqlay bilem ki, menim tevqifim bir insannıñ, jurnalistniñ, cemaat erbabınıñ fikrini serbest bildirgeni ve Qırımda Ukraina vatandaşalrınıñ meraqlarını qorçalağanı içün qanunsız taqip etilüvdir.
Menim tevqifim bir insannıñ fikrini serbest bildirgeni ve Qırımda Ukraina vatandaşalrınıñ meraqlarını qorçalağanı içün qanunsız taqip etilüvdir
Dava materiallarında maña ait olğan cinayetniñ doğru, obyektiv delilleri yoq.
Tahqiqat farazilerge esaslanır, ne motiv, ne de maqsatlarnı isbatlamay. Bu ise menim areketlerimde cinayet faaliyeti olmağanı kösterir.
Qabaatlav üç gizli şaatnıñ şaatlığına esaslanır. Olar ise acayip bir şekilde tam tahqiqat içün kerek olğan şeylerni "körgenler" ve "eşitkenler" .
İşğal etilgen Qırımdaki bütün serbest adamlarnı zorbalıqsız küreş usullarına ve printsiplerine riayet etmege çağıram
Qabaatlav tarafı bu siyasiy davanıñ figurantlarınıñ qabaatını isbatlamaq içün zamet etmeycek, çünki mahkeme ananeviy olaraq evelden azıranğan ükümni çıqaracaq.
Amma buña baqmadan men ve advokatlarım cididy tirenüvge azırlıq köremiz. Maqsadımız, kene Rusiye respresiv siyastemasınıñ tsinizminiñ, alçaqlığınıñ ve yalanınıñ üstüni açmaqtır.
İşğal etilgen Qırımdaki bütün serbest adamlarnı siyasiy basqılarğa: qanunsız tevqiflerge, cöremelerge, Nariman Ametovnen olğanı kibi iskencelerge baqmadan zorbalıqsız küreş usullarına ve printsiplerine riayet etmege çağıram.
Adalet quvetni yeñecek!
Nariman Celâl.
Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali, siyasetçi ve jurnalist Nariman Celâlnıñ mektübini yanvarnıñ 18-nde advokat Nikolay Polozov Facebook saifesinde derc etti.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Mariupoldeki «Azovstal» zavodında eñ az 100 vatandaş qala. Bu aqta Mariupol şeer yolbaşçısınıñ mesleatçısı Petro Andryuşçenko bildirdi.
«Mariupol. «Azovstal». Sığınaqlarda, arbiylerden ğayrı, 100 vatandaş qala. Faqat işğalcilerniñ ücümleri eksilmey. Ağır top ve aviatsiya bütün kün zavodqa ateş etip turdı. Ücüm ıntıluvları muvafaqiyetsiz qala. Şunıñ içün şeer kene küçlü ateş seslerini eşite», – dep yazdı Andryuşçenko mayısnıñ 10-nda Telegramda.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri naziri İrina Vereşçuk mayısnıñ 7-nde bildirgenine köre, «Azovstal» zavodından bütün qadın, bala ve esli-başlı insanlar tahliye etildi. «Azov» polkunıñ vekilleri mayısnıñ 8-nde vatandaşlar toplanması zor olğan viraneler altında qala bile, dep haber etti.
«Azovstal» zavodında «Azov» polkunıñ askerleri ve piyade askerler buluna.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ mayısnıñ 8-nde bildirgenine köre, Ukraina Mariupolni cenk yolunen bloktan çıqarıp olamaz. Böylece, Zelenskıy jurnalistlerniñ «Azovstal» zavodı imayecileriniñ tahliye çağıruvlarınen bağlı sualine cevap berdi.
«Blok etilgen Mariupol er kün zarar köre… Arbiylerimiz istegeni kibi, cenk yolunen bloktan çıqarmağa imkânsızdır. Bugün böyle bir imkânımız yoq. Bunı açıq-aydın aytqan edik. Ukrainanıñ Mariupolni cenk yolunen azat etecek ağır silâsı yoq. Bu bir fikir degil, bu ordu reberligimizniñ hulâsasıdır», – dep ayttı devlet yolbaşçısı.
O, Kyiv diplomatiya yolunen tahliyege irişmege tırışa ve bunıñ sayesinde vatandaşlar zavoddan çıqıp oldı, dep qoştı. Lâkin, prezidentniñ aytqanına köre, arbiyler ayatını Moskva muzakere etmege istemey. Ukraina muzakerelerge Türkiye, İsrail, İsveçre, Frenkistan, BM ve Qızıl Haç Halqara Komitetiniñ temsilcilerini celp etti.
Mariupol fevralniñ 24-nde başlağan büyük istilânıñ ilk künleri Rusiye ordusı tarafından sarıp alındı. Ukraina bölükleri üç aydan berli tirene.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/09-18
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
İosif Nagovitsın (18.09.1888, Noqrat gubernasınıñ Glazov öyäze Omutnitsa awılı (ru), / Rusiä İmperiäse - 21.11.1937, / Qırım ASSRnıñ Misxor (ru) awılı, RSFSR, / SSRB) — udmurt sovet däwlät eşleklese.
RSDRPnıñ säyäsi eşçänlegendä qatnaşuı öçen qulğa alına alına häm 1908 yılda Yenisey gubernasına (ru) sörgengä cibärelä.
1913-1918 yıllarda Könbatış Awrupa illärendä emigratsiädä yäşi. 1926—1937 yıllarda — RSFSR sotsial' tä'minat xalıq komissarı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Manchester United
Manchester Yunayted Futbol Klubı (ing. Manchester United Footbal Club) Angliyanın' futbol klubı esaplanadı, Manchester qalasındag'ı Old Trafford stadionında jaylasqan. Du'nyadag'ı en' ataqlı futbol klublarınan biri, du'nya boyınsha 330 millionnan artıq ıshqıbazları bar. [1]
Klub ja'nede Angliya futbolındada en' a'wmetlilerinen biri bolıp, 1986-87 jıldag'ı sezonnan baslap aqırg'ı 20 jıl ishinde ha'r qıylı turnirlerde 18 ret utiwg'a erisken, bunday ko'rsetkish penen Angliya Premier Ligasındag'ı hesh qaysı komandası maqtana almaydı.[3] Olar ha'zirgi waqıtta Premier Liga chempionı ha'mde ulıwma Premier Liga/Futbol Ligasın 16 ma'rte utqan. 1968 jılı Angliya klubları arasında birinshi bolıp Evropa kubogin utqan, finalda Benfikanı 4-1 esabında jen'iliske ushıratqan. Ekinshi Evropa kubogin 1999 jili Bavariyanı 2-1 esabında jen'ip utıp alg'an. Sonday-aq klub Angliya Futbol Assotsiyatsiyası kubogin 11 ret utıp rekord ornatqan ha'm onı uslap kelmekte.[4]
1990 jıllardın' aqırınan baslap klub payda ko'riw boyınsha du'nyanın' en' bay klublarının' biri bolıp kelmekte. Manchester United Evropanın' jetekshi futbol klubları kiretug'ın G-14 gruppasına tiykar salıwshılardın' biri bolıp esaplanadı.
Ser Aleks Fergyuson 1986 jıl 6-noyabrden baslap klubqa ustazlıq qılıp kelmekte.


text:
Türkiyede Recep Tayip Erdoğannıñ ükümet faaliyetine muhalif sayılğan Zaman gazetasınıñ baş muarriri Akram Dumanli yaqalandı.
Bunı AFP bildire.
Terrorizm ile küreş boyunca mahsus bölükiniñ politsiya hadimleri dekabr 14 künü İstanbulda yerleşken Zaman muarririyetine keldi. Amma binanıñ yanında narazılıq numayışına toplanğan oquyıcılardan sebep, politsiya ketmek zorunda qaldı. İnsanlar: «Matbuat vastalarını susturmaq mümkün degil!» şiarını seslendire edi.
Gazeta hadimleri ve oquyıcıları olacaq aktsiya aqqında Twitterde olğan anonim bildirüvden bildiler. Mında istenmez jurnalistlerge qarşı akimiyetniñ areketleri aqqında aytıla edi.
Dekabr 14 künü Türkiyede memleket boyunca AQŞda yaşağan islâm cemiyet erbabı, Erdoğannıñ raqibi – Feythullah Gülenge qol tutqan 23 insan yaqalandı.
Olarnıñ arasında politsiya hadimleri, jurnalistler ve prodüsserler bar.
Uquq qoruyıcılarnıñ aytqanı kibi, Erdoğan mustaqil matbuat vastalarına qarşı cenkni ilân etti. Em de devlet başınıñ esas raqibi Zaman gazetası oldı. Erdoğannıñ fikrine köre, işbu gazeta Gülen ile bağlı.
Türkiye akimiyeti Gülen tarafdarlarına qarşı qabaatnı endi ilân etken edi. Olarnı devlet avdarmasını teşkil etmek ıntıluvlarda qabaatladılar.
Erdoğan yıl evelsi peyda olğan qaparcılıq davasıdan mesülietni de Gülenge yükley.
Matbuat vastalarınıñ malümatına köre, yaqın zamanları uquq qoruyıcı organlar daa 150 jurnalistni yaqalaycaq ola.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnı azatlıqtan marum etüv vaqiası boyunca cinaiy işniñ yürütilmesini başladı. Bunı muessiseniñ matbuat hizmeti bildire.
Mart 23-te QMC prokuraturası, cümleden, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-nci maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (meskenniñ toqunılmazlığını bozuv) qayd etilgen cinaiy areketlerniñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden evelki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Bildirüvde: «Meselâ, 2018 senesi mart 22-de Bağçasaray rayonınıñ Zalanköy (Holmovka) köyünde, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında qanunsız olaraq meydanğa ketirilgen uquqqoruyıcı organlarnıñ vekilleri, evelden kelişken bir gruppa şahıslar olaraq, silâ qullanıp ve zorbalıq qullanacaqları ile qorquzıp, Nariman Memedeminovnıñ evini tintti ve onı azatlıqtan marum ettiler», – denile.
Mart 26-daki vaziyetke köre, mahkemeden evelki tahqiqat devam ete, dep qayd ettiler prokuraturada.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Nariman Memedeminovnıñ Bağçasaraydaki evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğulamaq içün alıp ketildi. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti .
2016 senesiniñ fevralinde Memedeminovnıñ evi endi tintilgen edi. 2017 senesi iyül 13-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovğa qarşı memuriy işni baqqan edi. O, güya 2017 senesi aprel 13-te, o zaman evi tintilmekte olğan Seydamet Mustafayevniñ evi yanında resmiy izin alınmayıp yapılğan mitingde iştirak etkeninde qabaatlandı. O vaqıt, yurtdaşına qol tutmaq içün eviniñ yanında pek çoq qırımtatar toplandı, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov da bar edi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yaptıra.


text:
Qırım.Aqiqat qırımtatar faali Aziz Ahtemovnıñ avgustnıñ 29-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvında soñki mahkeme sözüni derc ete.
AQMESCİT – Birinciden halqıma, yaqınlarıma ve mahkemelerge kelgen ve imayecilerimizden aqlav ükmü aqqında haber almağa ümüt etken lâqayt olmağan er kesken teşekkürlerimni bildirmege isteyim. Tahminen 40 mahkeme oturışuvını kördik: ne qadar qoltutalar, bizge ve adalet mıtlaqa yeñecegine ne qadar işanalar.
2021 senesi sentâbrniñ 6-nda sıñırlav tedbiri belgilengen mahkeme oturışuvına bir qaç yüz insan kelgen edi, olar qabaatsız olğanımızdan emin ediler. Bütün dünya Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyeti qabaatsız insanlarnı qanunsız mahkeme etkenini köre.
Bir şey belli: bu dava bütünley sahte, çünki cevaplardan çoq sual bar. İnsanlar kerçekten cinayet yapqan olsa, deliller olsa, ne kerek işkencege oğratmağa? Qabaat tanılğan şaatlıq alınğan soñ advokatlar ne içün kirsetilmedi, olarğa bizni qorçalamağa ne içün bermediler?
Bizni nege iqna etecek olalar? İşkence norma olğanınamı? Siz işkencege oğratıldıñızmı? Yaqınlarıñız öldürilir dep qorquzdılarmı? Azırlanğan insanlar bile buña dayanamay ve işkence altında yapmağanlarını aytmağa ve qabaatlı olğanını tanımağa başlaylar.
Bizni nege iqna etecek olalar? İşkence norma olğanınamı?
8 yıl devamında FSB işiniñ canavar usullarını köremiz. Qırımtatar halqına kene iftira atmaq içün tek olarğa kelişken malümatnı aqiqat olaraq tanıtalar. Terazeniñ bir tablasında akimiyet istegeni içün apiste qabaatsız yatqan insanlar, digerinde yañı rutbe almaq ve ükümdarlarından alğış almaq içün insannı apiske atqan akimiyet olsa, nasıl bir adalet lafı ola bile?
İlk tahqiqat devamında, FSB hadimleriniñ qanunsız areketleri ve prokuror ve qadınıñ bir taraflı areketleri neticesinde olar kerçekni bilmek ve qanunnı qorumaq içün degil, siyasiy sımarışnı yerine ketirmek içün çalışalar, dep tüşündim. Tek biz degilmiz. İç biriñiz Qırımdaki mahkemelerniñ işini, hatalarını, cellât kibi qabaatsız insanlarnıñ ayatlarını yoq etkeniñizni bir vaqıt tanımaycaq.
Oturışuvdan soñ balalarıñız, qorantalarıñızğa baracaqsıñız, belki, o qadar rezonans çıqarğan davanı bitirgeniñiz içün çoqtan istegen rutbeñizni ve mukâfatıñıznı alırsıñız. Bizim balalarımız ise bizni evde bekley. Bir yıldan berli baba sevgisini ve vasiyligini körmeyler. Bizni ailelerimiz, ömür arqadaşlarımız, esli-başlı ana-babalarımız bekley.
Ne içün az iqtidar alğan insanlar er şeyni yapa bile, diger insanlarıñ taqdirini belgiley, olarğa kerek olğanını yaptıra ve işkencege oğrata bile dep tüşüne? Halqnı tuvğan toprağından quva, başqa fikirde olğanları apiske ata?
Amma biliñiz: aqiqatta, halqımıznıñ birliginde ve sözümizde quvet bar
Bu sistemañıznıñ zayıflığını köstere ve isbatlay, sistemañız böyle çalışa: iqtidar kimniñ olsa – o aqlıdır! Amma biliñiz: aqiqatta, halqımıznıñ birliginde ve sözümizde quvet bar. Biz ise aqiqatqa irişecekmiz. Belki, biraz insafıñız olsa, içiñizde aqlı olğanımıznı añlaysıñızdır, amma siz qoy terisinde olğan qaşqırlarnıñ reinesisiñiz ve alımız bizimkinden yahşı degildir.
Allahnıñ peyğamberi aytqanı kibi, üç qadıdan biri cennetke, ekisi ceennemge kirecek. Aqiqatnı bilgen ve oña köre areket etken qadı cennetke kirecek. Ceennemge kirgenlerden biri aqiqatnı bilip, oña köre areket etmegen, ekincisi ise aqiqatnı bilmegen ve bilmeyip qarar çıqarğan olacaq.
Şunıñ içün er bir insan yapqanlarından mesüliyetlidir!
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Yerli sakinlerniñ sözlerine binayen, abide aydavcılar içün kebap hanesiniñ saiplerine yaz qamereni qurmağa keder ete edi. Ve olar köy akimiyetine meydançıqnı temizlemege ricada bulundılar. Askerge samosvalnı ketirip, sovet arbiyniñ yarım metralıq boy-postını, em de oña Ğalebe kününe qoyulğan çemberler ile maşinağa yüklep, barıp çöplükke attılar. Bu adise Kirov internet qullqnıcılarınıñ yardımı ile aşkâr olundı. Kirov vilâyetiniñ gübernatorı Nikita Belıh bunı bilip, meseleni şahsiy nezaretke alıp, qabaatlı olğanlarnı cezalamağa vade etti.
Faqat İlinsk köy memuriyetinde abideni yalıñız eski olğanı içün devirgenlerini aytalar. 1985 senesi tiklengen abide qısımlarğa bölüne ve tamir işlerge kelişmey edi. Yerli sakinler, veteranlar da bu aqta bilse de, itiraz bildirmedi. Köyde yañı abide – Hatıra Yıldızı quruldı. Mında Ulu Vatan cenkinde elâk olğan köylülerniñ adları yazılğan. İlinsk köy memurları tek askerniñ kömülmegeninden peşman eteler. Hatanı tüzetmege aşıqtılar: çöplük çuqurına mahsus tehnikanı ketirip, eykelni çengel ile köterip aldılar, faqat askerni alıp ketken vaqıtta onıñ başı qoptı.


text:
Rusiye ükümetiniñreisi Dmitriy Medvedev iyül 25-te, bazarertesi künü Aqyarda yarımadada yollarnıñ inkişafı boyunca toplaşuv keçirecek. Bu aqta rusiyeli ükümetniñ matbuat hızmeti bildire.
«İyül 25-te Aqyarda Dmitriy Medvedev Qırım federal okrugında yol hocalığınıñ bugünki vaziyeti ve kelecekte inkişafı boyunca toplaşuv keçirecek», – dep aytıla beyanatta.
İyül başında Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Qırımda vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev ilân etti ki, Qırım yollarınıñ 80 fayızı rusiyeli standartlarğa uymay, bazı da pek yaramay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/03-9
Taras Şevçenko (09.03.1814, Zvenigorod öyäze'nıñ Morintsy awılı, Kiev gubernası - 10.03.1861, Sankt-Peterburg, Sankt-Peterburg gubernası, / Rusiä İmperiäse) — ukrain ädäbi tele häm ädäbiäte atası.
Qol igençelär ğailäsendä tuğan Taras'nıñ räsem ölkäsendäge säläte arqasında, xucası anı Vilna, soñraq Sankt-Peterburg ostalarında uqıta.
İrege Sankt-Peterburg sänğätlär akademiäse wäkilläre tarafınnan 2500 sum öçen satıp alına.
Ukrain telendä yazılğan "Töş" poemasında impiratır Nikolay I häm anıñ xäläl cefete turındağı satira arqasında 10 yıldan artıqnı Irınbur gubernası'nda soldatlıqta uzdıra.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Japoniya prem'er-ministri Sindzo Abe 10 aqpan AQŞ-qa saparlay barmaq. Ol AQŞ prezidenti Donald Tramppen sauda, investiciya, sırtqı ister jäne äskeri i..
Qıtay qarqındı damu üstindegi el. Tauar öndirisiniñ artuı el ekonomikasına zor ilgerleuşilik äkeldi. Auır-jeñil önerkäsip salalarınıñ jıl sayın serpin..
Avtokölik öndirisine ie elderdiñ avtokölik öndiruşi käsiporındarınıñ bäsekesi qızu jürgizilip keledi. Soñğı kezde bäsekede, atağın at kötere almaytın ..
Bir jıl işinde biz kütpegen nebir jañalıqtar boluı mümkin, äsirese, älemdik säulet öneri ılği özgeris üstinde. 2016 jıl kökpen talasqan birneşe ğimara..
Facebook osı aptada naqtı qauipsizdik kiltin qoldau üşin, qoldanuşınıñ autentifikaciyası (tüpnwsqalıq rastaması) retinde qosalqı qauipsizdikti qamtama..


text:
Bügin Almatıda qoğam belsendileri «Qañtar oqiğasın» zertteu jönindegi täuelsiz komissiya qwrdı. Komissiya qwramında memleket jäne qoğam qayyratkerleri, sayasatkerler, qwqıq qorğauşı zañgerler men jurnalister bar.
Qoğamdıq komissiya öziniñ aldına mınanday mindetter qoyadı jäne onı jüzege asıradı:
- 2022 jılğı qañtar ayında bolğan halıq tolqularına – beybit jiındarğa, mitingiler men şerulerge qatısqan jazıqsız adamdardı qorğau. Olardı qamauğa, qısım körsetuge, azaptauğa, jazağa tartuğa jol bermeu.
- Azamattardıñ Konstituciyalıq qwqıqtarın qorğaytın – beybit, erkin türde jinaluına, memlekettik orındarğa talap qoyıp, narazılıq bildiruine, qauipsizdigin saqtauğa qatıstı zañdardı jäne olardıñ qoldanıluın talqılau. Wsınıstar, özgerister engizu.
- Qantögiske wrındırğan qaqtığıstardıñ sebepterin anıqtau, saldarlarına taldau jasau.
- Arandatuşılar men lañkesterdiñ bwzaqılıq, qılmıstıq äreketteriniñ aldın almağan, key jağdayda qanday da bir maqsatpen olarğa qoldauşılıq, beytaraptıq tanıtqan küştik qwrılımdardı, ıqpal etuşi twlğalardı äşkereleu.
- Qaqtığıstar kezinde, küş qoldanu, atu saldarınan qaza tapqan ärbir azamattıñ atı- jönin, ölim sebepterin anıqtau. Aqiqattı aşu.
- Oqiğağa qatısuşı sebepker toptardıñ äreketterine taldau jasau, qoğamdıq pikirdi jariya etu.
- Prezidentten bastap, memlekettik basqaru orındarınıñ, küştik qwrılımdardıñ äreketine nemese äreketsizdigine zañdıq, sayasi bağa beru.
- Beybit jiındar, mitingiler turalı memlekettik sayasattı, wstanımdı tübegeyli özgertu mäselesin köteru.
- Asırauşısınan ayırılğan jäbirlenuşilerge jetkilikti kölemde materialdıq ötemaqı töletkizu.
- «ODKB» bitimgerlik qarulı küşterin Qazaqstanğa kirgizuge baylanıstı qoğamnıñ alañdauşılığın, qarsılığın qoldau.
- Sot procesterine qatısu, zañdılıqtıñ, azamattardıñ qwqığınıñ saqtaluın qadağalau.
- Azamattardıñ qwqığın qorğau jönindegi wyımdarmen, qorlarmen, zañgerlermen, advokattarmen birlesip jwmıs isteu, olarğa qoldau körsetu.
- Oqiğağa qatıstı foto, beyne tüsirilimderdi, kuägerlerdiñ, oqiğağa qatısuşılardıñ tüsinikterin, ayğaqtardı, qwjattardı jinaqtau, taldau jasau jäne saqtau.
- Naqtılı anıqtalğan, däleldengen materialdar negizinde qorıtındı jasau jäne BWW-na, Evroparlamentke, halıqaralıq sotqa Qazaqstan Respublikasındağı halıqtıñ beybit şeruine tosqauıl jasaytın, azamattıq qwqıqtarın şekteytin keleñsiz jayttar turalı, nazarbaevtıq diktaturanıñ jalğasıp jatqandığı turalı şağımdanu.
Komissiya qwramında memleket jäne qoğam qayratkeri, sayasatker Baltaş Twrswmbaev, qoğam qayratkerleri, sayasatker Rısbek Särsenbay, qoğam qayratkeri, jurnalist Ermwrat Bäpi, qwqıq qorğauşı Marjan Aspandiyarova, qwqıq qorğauşı Ğalım Aqeleuov, zañger Timur Toqseyitov, zañger Älnwr Il'yaşev, rejissor Erkin Raqşev, qoğam qayratkeri Nwrlan Bwlanbay, jurnalist-bloger Dinara Seysen, jurnalist Duman Mühametkärim, jurnalist Mirbolat Mırzataywlı, jurnalist Qoyşıbek Mübarak, qoğam belsendisi Araylım Nazar kirdi. Jäne är oblıstan ökilder tartılatını aytıldı.
Baylanıs nömerleri 8777- 493-83-83. 8701-299-90-28


text:
Çarşenbe künü, fevral 25-te, «mayıs 3» işi boyunca yaqalanğan Edem Osmanovnı SİZOdan azat ettiler.
Bunı adliyecisi Emil Kürbedinov Tsentr jurnalistskih rassledovaniy agentiligine bildirdi.
«Onıñ cezası aman-aman deñişmedi. Apis cezasını kefaletke deñiştirdiler», – dedi adliyeci.
Kürbedinovnıñ aytqanına köre, kefili Qırım devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasov oldı.
Edem Osmanov yanvar 19-da Aqmeçitte yaqarlıq noqtasında yaqalanğan edi. Onı 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Ermeni Bazarda qarşılav aktsiyasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı küç qullanuvında şekleyler. Yanvar 21-de mahkeme onı eki ayğa apiske almağa qarar aldı.
Keçken sene devamında uquq qoruyıcılar 2014 senesi mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan dört adamnı yaqaladı. Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov ve Rustam Abdurahmanovnıñ cezalarını deñiştirip, SİZOdan azat ettiler. Olarnıñ kefili Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisiniñ mesleatçısı Eskender Bilâlov oldı.


text:
Soul
Soul (inglizce soul – "can-göñül") – 1950 senelerinde. AQŞnıñ afroamerikanlar tarafından yaratılğan muzıka yönelişidir – eñ emotsional, eñ duyğulı, eñ tesirli em teren manalı yönelişidir, çünki afroamerikanlarnıñ qulluq ve aqsızlıq devriniñ aqqında soul bir canlı esletme dayın ola. Musaviy uquqlar oğrunda küreşkende afroamerikanlarnıñ böyle "Black is beautiful" ("Qara olmaq acayiptir") şiarı peyda oldı. Yaşlar içün soul milliy şuurını yükseltmek müim vazifesini becerdi, demek mümkün. Qayd etmek kerek ki, soulğa eñ yaqın fank yönelişi oladır, çünki şu eki yönelişniñ meydanğa kelüv sebebi birdir – o afroamerikanlarnıñ aqları içün areketi; asıl, 1960 seneleri ortasında soulnıñ devamı fank özüne aldı.
Kimer muzıkaşınaslar deyler ki, "qara" adamlar dayın, soulnı kerek derecede "beyaz"lar beceramay, "beyaz" insanlarğa o kelişmegen, amma ket-kete "blue-eyed soul" (kökközlü soul) degen yöneliş de peyda olmağa başladı. Şay, ilk kere "kökközlü soul", eki "beyaz" amerikalı Bill Medli ve Bobbi Hetfildten ibaret, "Righteous Brother" vokal dueti icrasında yañğırağan; 1964 senesinden başlap olarnıñ audio yazıları zencilerniñ hit-paradlarında daima yañğıra ediler; soñra "Young Rascals", "Hall and Oates" ("Blueyed Soul Brothers"), "Delaney&Bonnie" ve başqaları o "beyaz" soul yönelişni devam ettirdiler. Şimdi ise "kökközlü soul" ıstılası, qullanılmay asıl, çünki çoqusı soul hitleri em "qara", em "beyaz"larnen birlikte yazıla, şay, ket-kete teri tüsü köstergiç statusını coyğan.
Soulnıñ bazı hususiyetleri: bir nefeste ve bir metin ecasına (melizm) icra etilgen, ve uzun ezgili fragmentlernen oyalanğan qudretli vokal, özgün bir vokal passajları. Soul afroamerikan kilse vokal taqımı solist ile dialognı özüne de has ettirgen. Soul riffleri baqır nefesli aletlernen unisonda icra etile.
Soul yırcılarıDeñiştir
- Rey Çarlz (Ray Charles) – "I've got a woman" (başlıca gospel "My Jesus is All the World to Me"), 1955; "Hallelujah, I Love Her So", 1955; "Georgia on My Mind" (1960)
- Ceyms Braun (James Brown) - "Say It Loud: I'm Black And I'm Proud" ("Davuşnen ayt: men zencim, em bunen ğururlanam"), "Please, Please, Please" (1957)
- Sem Kuk (Sam Cooke) – "A Change Is Gonna Come"
- Areta Franklin (Aretha Franklin) - I Never Loved A Man
- Otis Redding (Otis Redding)
- Stivi Vander (Stevie Wonder) ("detroyt soulı", deyler)
- Aliya Houton (Aaliyah Haughton) – Age Ain’t Nothing But a Number (1994)
- Solomon Börk (Solomon Burke)
- Gregori Porter (Gregori Porter)
- Sem Smit (Sam Smith)
Soul çalğıcılarıDeñiştir
- Culian Edvin (Julian Edwin) "Cannonball" Adderley (saksofoncı)
- Çarlz Mingus (Charles Mingus) (kontrabasçı)
MenbalarDeñiştir
- Gönülden yırlağanda rap.ru
- Soul. Nasıl o, afroamerikanlarnıñ göñül muzıkası? shkolazhizni.ru


text:
Qaraşa ayınıñ 20-sı küni Almazbek Atambaev Qırğızstan prezidenti retinde qorıtındı baspasöz mäslihatın ötkizude.
Bügin Bişkek qalasında ornalasqan prezident rezidenciyasında Almazbek Atambaev jurnalister swraqtarına jauap berude. Ol onda Qazaqstanmen aradağı qarım-qatınas jayında: «Astanamen aradağı jağdayğa baylanıstı barlığı şeşilude. Biraq men dwrıs istedim dep oylaymın. Bwnıñ barlığı bolaşaq ta sabaq boladı. Aldağı uaqıtta ötetin prezident, parlamant saylaularında eşkim bizdiñ işki sayasatımızğa aralaspaytın boladı. 2010 jılı Qazaqstan Wlttıq Qauipsizdiñ Qızmetiniñ keñesşisi parlamentte aqşa taratıp jürgeni äli esimde. Osıdan keyin biz oğan el aumağına kiruge tıyım saldıq. Sol uaqıtta Roza Otunbaeva mağan barıp kelissöz jürgizu kerek dedi. Biraq men eki künge sudı jauıp tastadım. Osıdan keyin mäseleniñ barlığı özdiginen şeşildi. Men jaqında dosım Vladimir Putinmen söylestim. Bizge bwnıñ barlığı ne üşin kerek ekendigin tüsindirdim. Bizdiñ el bolğanımızğa 2,5 mıñ jıl. Soñğı altı jılda biz eki ret qorşauda qaldıq. Bizge elektr energiyasımen qalay jasadı, biz de olarğa solay jasaymız. Bwl jerde aykidodağıday seni tebedi, jauap retinde sende onı tebesiñ» - degen.
Esteriñizge salayıq, bwğan deyin Qırğızstan prezident äkimşidigi Almazbek Atambaev soñğı baspasöz mäslihatın qaraşa ayınıñ 15-si küni ötkizedi degen aqparat taratqan. Biraq keyinen ol qaraşa ayınıñ 20-sı künine şegerilgen.