text:
Rusiye tutqan ukrainalı deñizcilerni azat etüv esnası başlandı, dep bildirdi rusiyeli advokat Nikolay Polozov.
«Cenk esiri ukrainalı deñizcilerniñ imaye taqımı azat etilüvinen bağlı teşkerilmegen öşek ve tahminlerni izaatlamağan edi. Şimdi ise esnas başlandı, dep ayta bilemiz», – dep yazdı Polozov sentâbrniñ 7-nde Facebookta.
Daa evel haber etilgeni kibi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ ofisine cumaertesi künü, sentâbrniñ 7-nde, saba Rusiyede tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ tuvğanları kele. Mında yolcu avtobusları keldi, tuvğanlar anda mindirildi. Avtobuslar şimdilik belli olmağan tarafqa ketti.
Bundan evel avtobuslar «Lefortovo» SİZOsını terk etti. Advokatlar gruppasınıñ reberi Nikolay Polozov apiske alınğan ukrainalı deñizciler cumaertesi künü Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsını terk etti, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
Avgustnıñ 30-nda gece Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ deñişüvi olacağına dair ilk haberler peyda oldı. Bu aqta keçken çağırılış halq deputatı Artur Palatnıynıñ yardımcısı Anna İslamova yazdı, onıñ malümatını Ukrainanıñ yañı baş prokurorı Ruslan Râboşapko paylaştı. Daa soñra bu yazı yoq oldı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ spikeri Olena Ğitlânska avgustnıñ 30-nda saba bildirdi ki, «reinelerni deñişüv boyunca zor muzakereler esnası devam ete». O, jurnalistlerni «yañlış malümat tarqatmamalarına» çağırdı. Aynısını Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi de yazdı.
Daa soñra Ukraina telükesizlik hızmeti Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv künü belgilengen soñ onı kütleviy haber vastalarına bildirmege vade etti.
Soñki aftaları kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv (Rusiye Deñiz uquqı boyunca halqara mahkemeniñ qararı esasında azat etilecek Qara deñizde zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni de bu formulağa kirsete) aqqında añlaştı, dep bildire. Avgustnıñ 23-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.


c: text/html

text:
İstilâ altındaki Qırımda mayıs bayramlarında içtimaiy tertip temin etilmesi maqsadınen Kreml nezareti altında bulunğan 3 biñ nizam qorçalayıcı organlarnıñ hadimi, cemaat teşkilâtı ve Milliy gvardiya arbiyleri celp etilecek. Bu aqta Moskva nezareti altındaki Qırım baş-naziri İgor Mihayliçenko bildirmekte.
«Qırım Cumhuriyetiniñ MVDsi bayram tedbirleri keçirilgen vaqıtta ictimaiy tertip ve vatandaşlarnıñ havfsızlığını temin etmek, terroristik areket, ekstremistik ve ruhsetsiz narazılıq aktsiyalarını, içtimaiy nizamnı bozacaq kütleviy nizamsızlıqlarnıñ ögünü kesmek maqsadınen bir sıra fiiliy-profilaktika tedbirleri keçrmege qarar aldı«, - dep ikâye ete Mihayliçenko «RİA Qırım« içün.
Onıñ sözlerine köre, kütleviy tedbirler ötkerilecek yerlerniñ episi hususiy donatmalar qullanuv vastasınen patlayıcı tehnik hızmet hadimleri tarafından teşkerilmekte.
Daa evel, mayıs bayramlarına Yaltağa şeerni patrul etmek içün ilâve polis hadimleri ve kazak teşkilâtlarınıñ temsilcileri ketirilecegi aqqında haber etilgen edi.
29 arpel – 2 mayıs arasında Qırımda turistler içün kütleviy-medeniy, bilgi arttırıcı ve sportiv tedbirlerniñ keçirilmesi qararlaştırılğan edi. Turistik mevsimine azırlıq çerçivesinde «Mayskiyevkrımu« promo-saytı işke tüşürilip, içinde bayram programması ve Qırım musafirhaneleri teşkil etken turlar aqqında malümat yerleştirilgendir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Herson vilâyetinde ukrain ve qırımtatar halqınıñ SSCB totalitar rejimi ile küreşi aqqında yarış işleri qabul etile. Mayıs 18-de Hersonda qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığı munasebetinen keçirilecek tedbirde yarış ğaliplerini taqdirlemege planlaştıralar.
Bunı «Küreş» qırımtatar medeniyet sport merkeziniñ reberi İbragim Suleymanov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, işler mayıs 14-ke qadar qabul etilecek.
Merkez reberi qayd etti ki, yarışta qırımtatarlarnıñ 1944 senesi olğan sürgünligi ve ukrain ve qırımtatar halqlarınıñ SSCB totalitar rejimi ile küreşine dair yazma eserleri taqdim etilecek ve olarnıñ arasından eñ güzel bediiy ve talebe işleri saylanacaq.
Teşkilâtçılar bugünki adise-vaqialar, Ukrainanıñ devlet mustaqilligi ve topraq bütünligi oğrunda küreş ile qıyaslavlar olacağını bekleyler.
Yarışta Qırım, Herson ve Herson vilâyeti umumtasil oquv yurtlarınıñ 11-inci sınıf talebeleri, litsey talebeleri ve aliy oquv yurtlarınıñ studentleri iştirak ete bile. Qırım studentleri işlerni tahallüs uydurıp teslim ete bileler. İşlerni bu adreske yollamağa teklif etile: kuresh.kherson@gmail.com
İşler ukraince, qırımtatarca ve rusça qabul etile. Yarış ğalipleri diplom, fahriy yarlıq ve bahşışlarnen taqdirlenecek.
Yarışnı «Küreş» qırımtatar medeniyet merkezi Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ yardımı ile teşkil etmekte.


text:
Sankt-Peterburgda noyabr 18-de qırımtatarlarğa qoltutuv aktsiyaları olıp keçti. Teşkilâtçılarınıñ bildirgenine köre, bu aktsiya şeerde er ay ötkerilecektir. Tedbirlerni farqlı demokratik firqa ve areketlerniñ falleri teşkil etmege teklif ettiler, dep aytıla «Sankt-Peterburg birdemligi» teşkilâtınıñ Facebook saifesinde.
«Aktsiyağa «Strategiya 18» adını berdik, 1944 senesi mayıs 18-de bu halq yarımadadan sürgün etilmege başladı. Bizler halqara toplulıq kibi eminmiz, Qırım işğal etilgen topraqtır. Qırımtatarlarğa yapılğan repressiyalarnıñ sebebi – yarımada işğalini tanımamalarıdır», – dep ayta teşkilâtnıñ reisdeşi Olga Smirnova.
Teşkilâtçılar dey ki, soñki vaqıtları Rusiye uquq qoruyıcıları Sankt-Peterburgdaki bir kişilik aktsiyalarğa bir şey demey, amma bu daa ne qadar devam etecek aytıp olamaylar.
«Yüregim sızlay, evge kelip, qorqunç haberlerni oquyım. Amma qorqmaymız, biz aqlımız ve bütün dünya bizge qoltuta», – dep ayta aktsiya iştirakçilerinden biri.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete.
Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.
2014 senesi mart 20-de Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Buña 283 deputat qotuttı.
Ukraina qırımtatarlarğa Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ inkişaf etmesi ve saqlap qalmasını kefil etmektedir.


text:
Qırım qurtarıcıları, yanvarniñ 1-inde Bağçasaray rayonınıñ sılaq dağ yolunda çamur içinde batqan Rusiyeden kelgen turistlerni tahliye etkenlerini haber ete.
Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
"Bağçasaray rayonınıñ Şurı (Kudrino) köyünde Renault maşnası çamurlı yolda toqtap qaldı. Aydavcı öz küçünen andan çıqıp ve areketini devam etip olamay, adamlarnıñ, şu sıradan 2007 senesi doğmma balanıñ tahliye etilüvide qurtarıcılarnıñ yardımı kerek", - denile müessise beyanatında.
Aydavcı ve balanıñ tibbiy yardımğa ihtiyacı olmağanı bildirile. Olarnı telükesiz yerge tahliye ettiler.


text:
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükniñ fikirince, «dünya Qırım işğalini iç bir vaqıt tanımaz», şunıñ içün yarımada mıtlaqa Ukrainağa bağlı olacaq.
Bunı ukumet reisi avgust 23-te Ukraina mustaqillik Künü munasebetinen «baş nazir ile 10 daqqada» ayttı, dep haber ete Ukraina Nazirler şurasınıñ saytı.
«Ukrainler o qadar emek bergen yarımada mıtlaqa ukrain olacaq. Ukraina akimiyeti Rusiye yoq etken qanunnı, azatlıqnı, qırımtatarlarnıñ, milliy azlıqlarnıñ aq-uquqlarını ve insan itibarını Qırımğa qaytaracaq», – dep qayd etti ükümet reisi.
Yatsenük bildirdi ki, «Qırımnı zapt etkenler, Donetsk ve Luganskqa terroristlerni yollağanlar halqara mahkeme ve tarih tarafından cezalanacaqlar».
2015 senesi aprel ayında Ukraina Baş prokuraturası Gaagadaki Halqara cinaiy mahkemege berilecek Rusiyeniñ Qırım işğaline dair malümatlarnı azırladı.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Qırım musulmanları Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına boysunmağa başlağanından sebep Oraza ve Qurban bayramlarını devlet derecesinde bayram olaraq tanılmasınıñ fırsatı peyda oldı. Tataristan, Başkiriya ve Şimaliy Kavkaznıñ bazı cumhuriyetlerinde mezkür bayramlar raatlıq künleri olaraq tanıla.
«On yıldan berli Qırım musulmanları Diniy idaresi akimiyet organlarına muracaatta bulunıp, iç olmağanda büyük bayramlarımızınıñ birinci künlerini raatlıq künleri olaraq ilân etmege rica ete. Lâkin bu müddet devamında muracaatlar amelge keçirilmedi. Rusiyede bazı cumhuriyetlerde çeşit milletler yaşağanından sebep diniy bayramlar raatlıq künleri olaraq ilân etile. Menimce, Qırımda aynı bu usuldan faydalanmaq mümkün», – dep bildirdi İsmailov.
O, şunı qayd etti ki, musulmanlarğa diger din vekilleri, şu cümleden Rusiye qanunları boyunca Pashanen bağlı raatlıq künlerinden marum qalğan pravoslav hristianları da qoşulsa, bu mesele al etilüviniñ müsbet bir neticesi olması mümkün.
«Al-azırda Qırımdaki pravoslav hristianları bizde olğan vaziyetke oğradı, olarnıñ Pasha ile bağlı raatlıq künleri artıq yoq. Lâkin bu bayramlar musulmanlarda da, pravoslav hristianlarda da raatlıq künleri olmalı. Bu doğru olacaqtır. Menim fikirimce, pravoslav hristianları musulmanlarnen beraber bu meseleni çezse, onıñ neticesi müsbet olacaqtır», – dep qayd etti Qırım Müftisiniñ muavini.


text:
Çarşenbe künü, aprelniñ 10-nda, qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ jurnalistleri Qırımtatar jurnalistikası künü zenaat bayramlarını qayd ete.
Bu kün 2011 senesi Bağçasarayda qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ konferentsiyasında tesis etilgen edi.
Qırımtatar jurnalistikası künü maarifçi İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» eki tilli gazetasınıñ 1883 senesi aprelniñ 10-nda çıqqan ilk sanına bağışlandı.
Neşir türk ve musulman aleminde büyük rol oynadı, qırımtatar cemiyetiniñ uyanuvına ve yañartuvına yol açtı.
Rusiye işğal etken Qırımda Qırımtatar jurnalistikası kününe bağılanğan bir de bir tedbirler aqqında haber etilmey.


text:
Yanvar 10 künü, cumaertesi, «QHA» bildirgeni kibi, işğal etilgen Qırımda belli ekim-urolog, tibbiy ilimler namzeti, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekili İsa Cemilev yürek tutuşqanından sebep vefat etti.
«İsa Cemilev Semaşko adına Cumhuriyet klinik hastahanesinde çalışa edi. Tecribeli mütehassıs olaraq belli edi, oña yalıñız urologiya saasında degil de, tibbiyetniñ diger sualleri boyunca da mesleat almaq içün muracaat ete ediler», – denile beyanatta.
İsa Cemilevniñ cenazesi yanvar 11 künü, saat 14.00, Aqmescit, Beloye-2, Dunayskiy,11 adresi boyunca keçirilecek.
İsa Cemilev 1959 senesi mart 10 künü doğdı. Andican Devlet Tibbiy Universitetiniñ mezunı oldı. 1993 senesi Baku şeerinde namzetlik işini qorçaladı ve mart 10-da, öz doğğan kününde, Qırımğa qayttı.
1993 senesinden itibaren Semaşko adına Cumhuriyet klinik hastahanesiniñ Urologiya bölüginde çalışa edi. Evli olıp, dört balanı terbiyeley edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi ukrain Qırım Muhtar Cumhuriyetine Herson vilâyetiniñ bir qaç rayon qoşulmasına qol tuta, Qırım qaytarılması ise – ATO areketlerinen bir derecede Ukrainanıñ müim vazifesidir.
Bunı Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi, dep haber ete RBK-Ukraina.
«Al-azırda qırımtatar halqınıñ Herson vilâyetinde kelecegini belgilev aqqında aytmaq mümkün degil. Bugünde-bugün Qırım Muhtar Cumhuriyetine Herson vilâyetiniñ bir qaç rayonını qoşıp, onıñ sıñırlarını kenişletüv aqqında laf kete, böylece, Qırımnı idare etüv meseleleri al etile bile», – dep bildirdi Çubarov.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, Ukraina memuriy bölünmesiniñ deñişmeleri – Ukrainanıñ anayasa islâatına ait.
«Qırımnı keri qaytaruv meselesi terroristlernen küreş meselesinen bir derecede olmaq kerek. Bazıları tertip bar olğanını tüşüneler: ATO yekünlenmesi aqqında añlaşayıq, soñra al etüvnen oğraşayıq, ve bundan soñ – Qırım qaytarılmasını tüşünerik. Lâkin böyle bir saylav imkânsızdır. Bizler üç maqsat aqqında aynı vaqıtta aytmaq kerekmiz», – dedi Çubarov.
Mütehassıslar işğal etilgen territoriya ve Herson vilâyetiniñ bir qaç rayonından ibaret olacaq Qırım ukrain cumhuriyetini meydanğa ketirmek ğayesini muvafaqiyetli dep tanıylar, lâkin muzakereler ve bayağı iş yapılması kerek olğanını qayd eteler.


text:
Bursa
Bursa (törekçä Bursa, yunança Πpoύσa) — Törkiäneñ Anadolu/Anatoliä könyaq-könbatışında urnaşqan ere şähäre, Bursa ölkäseneñ idärä üzäge, xalıq sanı buyınça 4-nçe urında tora (İstanbul, Änqara, İzmirdan soñ).
XalıqYзrәpTү
2000 yılda xalıq sanı 1 194 687 keşegä citte, küpçelege - töreklär.
20 ğasırğa qädär şähär yunança Prusa yäki Brussa dip atalğan.
Törekçä şulay uq Yäşel Bursa (Yeşel Bursa) dip yörtelä.
1912 yılda milli tärkip şundıy bulğan: töreklär - 72 993, yunannar - 21 850, ärmännär - 14 584, yähüdlär - 2 548 keşe.
TarixYзrәpTү
Şähär urınında iñ borınğı keşe qorılmaları BEQ 5200 yılğa qarağan.
BEQ 625 yılda grek şähäre Kiy barlıqqa kilgän.
Filip V Makedoniädän ul şähärne Vifiniä patşası Prusiy I gä büläk itkän.
BEQ 202 yılda Prusiy borınğı qorılmanı torğızıp yañadan qalağa nigez salğan häm Prusa yaña isemen birgän.
395-1326 yıllarda şähär Vizantiä imperiäsendä bulğan.
1326 yılda törek ğäskäre Vizantiäne ciñep, Bursa şähären qamalışqa alğannan soñ yawlap ala, Bursa Ğosmanlı imperiäsenä kerä.
1326-1365 yıllarda Bursa - Ğosmanlı imperiäseneñ başqalası.
1855 yılda şähärdä bik köçle cir teträwlär häm yanğın bulğan.
1919-1922 yıllar yunan-törek suğışı waqıtında 1920 yılda Bursa grek ğäskäre tarafınnan basıp alına, 1922 yılda Törkiägä kire qaytarıla.
Kürenekle urınnarYзrәpTү
Bursanıñ töp kürenekle urınnarı - Olüğtaw (Uluğdağ) çañğı kurortları, Yäşel mäçet (Yeşil Cami), matur baqçalar.
2002 yılda şähärdä metropoliten açıla.
Cirle futbol taqımı - "Bursaspor" 2009-2010 yılda Törkiä çempionı buldı, taqım "Timsax Arena"da çığış yasıy (ul timsax-krokodil formasında tözelgän).
Kürenekle şäheslärYзrәpTү
SıltamalarYзrәpTү
- Räsmi sayt(Tөp.)
- Бypca — ropoд Ha ceBepo-зaпaдe Typции.(үлe cылTaMa)
- Бypca: ЗeлëHaя MeчeTb(үлe cылTaMa)
- Бypca: ЗeлëHый MaBзoлeй cyлTaHa MexMeдa I Чeлeби(үлe cылTaMa)


text:
Kırım Tatar dili uzmanı Zore Umerova: Kırım Tatar dilinin Latin alfabesine geçmesi gerekli bir süreç
Kırım Tatar milli hareketi üyesi Zore Umerova, Taşkent Devlet Pedagoji Enstitüsündeki Kırım Tatar Dili ve Edebiyatı Bölümünden mezun oldu. 1980’li yıllarda Zore Umerova, Kırım Tatar halkının haklarını savunma faaliyetlerine aktif olarak katılmaya başladı; Kırım Tatar milli lideri Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu ve diğer Kırım Tatar aktivistlerin mahkeme süreçlerini izledi.
WordPress sitenizde gömmek için bu adresi kopyalayıp yapıştırın
Sitenize gömmek için kodu kopyalayıp yapıştırın


text:
Amerika Qoşma Ştatları, Almaniya, Frenkistan, İtaliya ve Büyük Britaniya liderleri bir daa Qırım işğalini qabul etmegenlerini tasdiqladı. Bunı Beyaz Saray (White House) matbuat hızmeti AQŞ prezidenti Barak Obamanıñ Almaniyağa ziyareti neticelerine binaen bildirdi.
AQŞ prezidenti Barak Obama, Büyük Britaniya baş naziri Devid Kemeron, Frenkistan prezidenti Fransua Olland, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve İtaliya baş naziri Matteo Rentsi bu aqta aprel 25-te, bazarertesi künü Gannoverdeki Herrenzauzen isarında keçirilgen toplaşuvnıñ neticesinde ilân ettiler.
«Liderler Rusiyeniñ işğalci areketlerini ve onıñ Qırımnı işğal etmege ıntıluvlarını qabul etmegenlerini bir daa ilân ettiler. Olar Minsk añlaşmalarınıñ bütünley yerine ketirilmesini al etici qarar dep saydılar. Liderler Rusiyege qarşı sanktsiyalar Minsk añlaşmaları tolusınen yerine ketirilgen soñ lâğu etilecegini bir daa ilan ettiler», – dep bildire Beyaz Saray.
Berilgen malümatqa binaen, beş devlet yolbaşçılarınıñ muzakereleri transatlantik kün mevzusınıñ eñ aktual meselelerinen bağlı oldı. Liderler, büyük problemalarğa yol bergen Avropağa qanunsız köçüvniñ aqibetleri meselesiniñ kompleks şekilde çezilmesi kerek olğanı aqqında añlaştılar, bu ise Avropa ve AQŞ-nıñ qıymetlerini akis ete: bu NATO ve Avropa Birliginiñ faaliyetini, bundan da ğayrı, köçüvniñ esas sebepleriniñ ögüni almaqnı közde tuta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye vatandaşlığını aluv esnasını qolaylaştırğan qanunnı imzaladı. Uquqiy malümat resmiy portalında derc etilgen qanun leyhasına binaen, artıq çetel vatandaşları içün Rusiye vatandaşlığını qabul etkende öz vatandaşlığından vazgeçmek şart degildir, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Rusiye vatandaşlığını aluv esnası Sovetler Birligi vatandaşlığı olğan ve sabıq sovet cumhuriyetlerinde yaşağan insanlar içün qolaylaştırıldı. Endiden soñ Rusiye vatandaşlığına kirüv arizasını bermezden evel Rusiyede üç yıl yaşamaq ve resmiy kelir menbasını tasdıqlamaq şart degildir.
Rusiyede yaşav izni olğan Moldova, Ukraina, Beyazrusiye ve Qazahistan vatandaşları memlekette yaşav müddetinen bağlı talaplarğa riayet etmeyip, vatandaşlıq içün vesiqalarını bere bile.
Rusiye aliy oquv yurtlarınıñ mezunları da Rusiye vatandaşlığını almaq içün artıq üç yıl çalışmağa mecbur degil, bir yıl yeterli ola.
Rusiye vatandaşlarınen evli olğan, memlekette yaşağan ve balaları olğan çetel vatandaşları içün talaplar qolaylaştırıldı.
Anası ya da babası Rusiye vatandaşı olğan çetel vatandaşları içün de esnas qolaylaştırıldı.
Qanun üç aydan soñ işke tüşürilecek.
Yañı migratsion siyaseti sayesinde akimiyet Rusiyege 5 milliondan 10 millionğa qadar insannı celp etip, eali sayısınıñ eksilmesini toqtatacaq ola. Qanun leyhasınıñ müellifleri, olarnıñ aytqanına köre, çetelde yaşağan rus icretçileri Rusiye pasportlarını alsın istedi.


text:
BM Halqara mahkemesiniñ qadıları Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açtırğan davanı muzakere etmege başlay. Davada Qara, Azaq deñizlerinde ve Keriç boğazında Kyiv aqları Rusiye tarafından bozulğanı aqqında aytıla, dep bildirdi cuma künü «İnterfaksqa» bu mahkemeni temsil etken uquq muşaviri Huan İgnasio Massun.
«Bundan soñ (diñlevler bitken soñ – QA) Akemlik mahkemesi muzakerege (dava temeliniñ muşaveresi – QA) başlay. Akemlik qararını qabul etüv müddetleri belgilenmedi», – dep qayd etti uquq muşaviri.
Uquq muşaviriniñ bildirgenine köre, dava baqılğan soñ ketirilgen zararnıñ tazminatı aqqında qarar alına bile. Bu qarar BM deñiz uquqı şartnamesiniñ 7-inci ilâvesine köre qabul etile bile.
Şartnameniñ 7-inci ilâvesindeki 10-uncı maddesine binaen, «akemlik qararı dava sebebinen sıñırlana ve esaslanğan sebepleri aytıla». 11-inci maddege köre, «taraflar şikâyet aqqında evelden añlaşmağan olsa, qarar soñki ola ve şikâyet etilmeycek».
Ukraina Rusiyeni Qara deñiz, Azaq deñizi ve Keriç boğazında ukrain territorial suvlarında Deñiz uquqı şartnamesini bozğanında qabaatlap, 2016 senesi sentâbr ayında mahkemege dava açtırğan edi.
Akemlik mahkemesiniñ daimiy palatası akemlik ve dünyada memleketler arasında davalarnı al etken eski teşkilât ola.
Kyiv akemlik mahkemesinden «Rusiyeni qanunsız areketlerni toqtatmasına mecbur etip, onıñ deñiz aqqını qorumasını rica ete».
Rusiyeniñ fikirince, mahkeme Ukraina davasını baqamaz, çünki mahkeme Qırımnıñ qara toprağında angi devletniñ suveren olğanını bilmey. Rusiye tarafı, mahkeme Azaq deñizinde ve Keriç boğazında faaliyet talaplarını baqamaz, dep tüşüne.


text:
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eskender Abdulganiyevniñ anası Emine «Oğlum – terrorist degil» yazuvlı şiarınen bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı. Bu aqta «Qırım birdemligi» Facebooktaki canlı yayınğa esaslanıp bildire.
«Prokuror oğlum içün 16 yıl apis istedi. Ne sebepten? Bu adaletsizlik ne içün yapıla? Pek müsbet, yahşı oğlan. Ne içün o qadar yıl? Namaz qıla, Quran oquy depmi, müsbet, faal, şeñ olğanı içünmi? Bir vaqıt kimseniñ canını ağırtmadı. Bu «adaletke» razı degilim, şunıñ içün bütün dünya mındaki adaletsizlikni körsin dep, bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtım», – dep ayttı anası narazılıq aktsiyası vaqtında.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ ükmüni çıqarmağa planlaştıra. Prokuror qırımtatarlarnı qabaatlı tanıp, sert rejimli koloniyada qalmalarına üküm etmege talap etti: Rustem Emiruseinov içün 1,5 yıl nezaret ile 18 yıl apis, Arsen Abhairov içün 15 yıl, Eskender Abdulganiyev içün 16 yıl.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımdaki «Taygan» arslanlar bağçasınıñ saibi Oleg Zubkov, İstanbul civarında ayvanat bağçasınıñ qurucılığı aqqında türk akimiyetinen añlaşqanı aqqında bildirdi. Bunı o öz resmiy bloggında yazdı.
«İstanbul civarında yañı ayvanat baqçasınıñ qurucılığı aqqında İstanbulnıñ memuriyeti ve «Taygan – Group» (Türkiyede qayd etkenim şirket) arasında ötkerilgen muzakereler muvafaqiyet ile yekünlendi. Qurulacaq «mega-Taygan» içün topraq İstanbuldan 26 kilometr uzaqlıqta, Qara deñizniñ yalısında endi saylanıldı ve belgilendi», – dep yazdı Zubkov.
Onıñ sözlerine köre, olacaq ayvanat bağçasınıñ meydanlığı 200 gektarnı teşkil ete, o yerde bir qaç büyük göl yerleşe.
Zubkov qayd etti ki, mimar ve tasarımcılar ögünde dünyanıñ eñ güzel ayvanat bağçalarından biri olacaq bağçanıñ leyhasını azırlamaq vazifesi qoyuldı. Obyektniñ qurucılığı yılnıñ ortasında başlacaqtır.


text:
Kyivde qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq mebusı Mustafa Cemilevge Avropa konservator ve reformistleri partiyasınıñ "Azatlıq Mukâfatı"nı berdiler.
"Nege diqqat ettim ki, Qırım işğalinden evelki bütün ömrüme köre, men, ondan soñ mukâfat, medal, orden, türlü universitetlerniñ professor diplomlarını bir qaç qat ziyadece aldım. Bu mukâfatlar bizni pek memnün ete. Şüretperest olıp, orden istegenimiz içün degil, bunı, işğalcilerge qarşı küreşimiznen birdemlik kibi qabul etemiz", - dedi Cemilev.
Evel haber etilgeni kibi, "Kyiv Liberty Summit" forumında Cemilev, ilhaq etilgen Qırımda "insan aq-uquqlarınıñ bozuluvı" aqqında aytıp berdi.
Avropa konservator ve reformistleri teskil etken «Kyiv Liberty Summit"i, Kyivde noyabr 7-10 künleri keçe.


text:
Qırım qamaçavınıñ esas talapları – siyasiy, şunıñ içün aktsiya neticeleri aqqında aytmağa daa erte. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde siyasetşınas, Free Crimea leyhasınıñ ideologıTaras Berezovets bildirdi.
«Yekün çekmege daa erte, çünki qamaçavnıñ esas talapları – siyasiy. Siyasiy talaplar Rusiye akimiyeti tarafından yerine ketirilmez, bunı pek yahşı añlaymız», – dedi o.
Berezovets degeni kibi, aktsiya vazifelerinden biri – BMT Baş assambleyası arfesinde Qırım mevzusına diqqat celp etmek. Siyasetşınasnıñ sözlerine köre, New-Yorkta ukrain eyyeti bu mevzunı köterecek, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko sentâbr 29 künü Baş assambleya toplaşuvında çıqışta bulunıp, «İşğal: Qırım adası. «Melez cenkniñ» hronikaları» kitabından malümatnı bildirecek.
Taras Berezovets sentâbr başında, «İşğal: Qırım adası. «Melez cenkniñ» hronikaları» kitabını taqdim etti. Onıñ sözlerine köre, işbu kitap halqara mahkemege dava azırlamaq içün delillerni bere bile.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Qırımtatarı olğan ukrain yırcısı Jamala noyabr ayında Ukrainanıñ büyük şeerleri boyunca tur yapıp, yañı «Qanatlar» («Krıla») albomına qoltutacaq ola. Yırcınıñ matbuat hızmeti bildire ki, tur noyabrniñ 14-nde Dniproda başlap, sekiz şeerni qaplap alacaq.
«Kontsert programması ilk evelâ yañı albom esasında tertip etilecek. Faqat yañı yırlardan ğayrı, kontsertlerde evelki albomlarnıñ populâr türküleri ve Stokgolmde «Eurovision-2016» ğalibi olmağa yardım etken «1944» yırı yanğıraycaq», – dep aytıla ilânda.
Jamalanıñ yañı «Krıla» albomını cuma künü, sentâbrniñ 28-nden, başlap iTunes Store, Apple Music ve Google Play ilâvelerinde sımarlamaq mümkün. Albomnıñ resmiy numayışı oktâbrniñ 12-nde olacaqtır.
Jamalanıñ «Krıla» yırına çıqarğan yañı klipi sentâbrniñ 12-nde taqdim etildi, bugünge qadar video 1,2 mln kere baqıldı. Klip rejissöri Anna Kopılova oldı. O, Jamalanıñ «Şlâh dodomu» videosı üzerinde çalışqan, em de Bumboks ve Pianoboy içün video çıqarğan edi.
Jamalanıñ evelki «Sumuyu» yırı 2017 senesi sentâbr ayında çıqqan edi. Anda bu eserden ğayrı «Lübıtı» türküsi de kirdi.
Jamala «Tı lübov moya» yırını da icra etti. Bu türkü «Vıkradena prıntsesa: Ruslan i Lüdmıla» ukrain mültfilminiñ finalında yanğıray. Film martnıñ 7-nde taqdim etildi.


text:
İşğal etilgen Qırımda eki biñden ziyade demir yol hadimi işsiz qala bile. Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı bildire ki, Qırımda demir yol taşımalarınıñ eksilmesi «Qırım demir yolu» devlet müessisesinde 2 biñden ziyade hadiminiñ işten boşatılmasına sebep ola bile.
Berilgen malümatqa köre, şimdi bile qısqartılğan iş künü cedveli bar.
Umumen Qırımda 49 biñ insan işsiz qalması mümkün.
Qırım işğalinden soñ yarımadada demir yol taşımaları aman-aman tolusınen yoq etildi. Malüm ki, eskiden bir yılda yük taşımaları 11 mln tonnanı teşkil etken edi.
Yük taşımaları esasen qıtaiy Ukrainadan kelgen edi, soñra da Qırımnıñ deñiz limanlarına ve çetelge yollanıla edi.


text:
Geoffrey Chaucer
Geoffrey Chaucer (aytılıwı: Djeffri Choser; sh. 1343 – 25 oktyabr, 1400) İnglis a'debiyatının' atası dep ta'n alıng'an Orta A'sirlerde jasap o'tken ullı İnglis shayırı bolg'an. Ol o'miri dawamında jazıwshı, filosof, alximik, astronom retinde dan'q arttırg'an bolsada, ma'mleketlik xızmette byurokrat ha'mde diplomat retindede belsendilik qılg'an. Onın' en' ataqlı shıg'arması - Canterbury gu'rrin'leri. Chaucer Britaniyada fransuz ha'm latın tilleri u'stem bolıp turg'an waqıtta İnglis tilinin' ana tiline aylanıwında u'lken rol oynag'an.


text:
Özbekistanda devlet yolbaşçısı saylavlarında rey berüv ceryanı yekünlendi. Yerli saatke köre saat 20:00 bütün saylav bölükleri qapatıldı. Özbekistan Merkeziy saylav komissiyasınıñ bergen malümatına köre, saat 19:00 olğan sayıda saylayıcılarnıñ 86% (17 000 000 ya da daa ziyadesi) rey berdi.
MSK beyan etti ki, saylavlar devamında, neticege tesir etecek bozuvlar olmadı. Lâkin Radio Svobodanıñ özbek hızmeti «Ozodlik Radiosı» haber ete ki, bazı bölüklerde bozuvlar qayd etile edi. Böyle bozuvlar arasında – saylav bölüklerinde siyasiy fırqalar tarafından teşviqat alıp barılğanı ve bir şahıs tarafından bir-qaç insan içün rey berilgeni qayd etildi.
Özbekintandaki saylavlarğa OSCE öz nezaretçilerini yolladı. Lâkin, olarnıñ esabatları daa beyan etilmegen. Bundan evel OSCE vekilleri Özbekistanda keçirilgen iç bir saylavnı adaletli ve demokratik olaraq tanımağan edi.
Saylavlarnıñ ğalibi 59-yaşındaki Şavkat Mirziyayev olacağı beklenile. O 2003 senesinden berli Özbekistannıñ baş naziri edi, 8 sentâbden, İslam Karimovnıñ ölüminden soñ ise, prezident vazifesiniñ eda etecisi olaraq ilân etildi. Albu ki, kontitutsiyanıñ maddesine köre, bu vazife vaqıtınca parlamentniñ Aliy Meclis yolbaşçısına yüklenikmek kerek edi. Mirziyayev, ğalebe qazanacağı taqdirde, büyük derecede, evelki prezidentniñ siyasiy yöñelişini devam etecegini beyan etken edi.
Mirziyayevniñ raqipleri – Hotamjon Ketmonov (Halq-demokratik partiyası), Sarvar Otamuratov («Milliy Tikleniş» Demokratik partiyası) ve Narimon Umarov («Adolat» sotsial-demokratik partiyası).
Özbekistan Merkeziy saylav komissiyası, saylav bölükleri qapalğanınen, ilk neticelerni ilân etip başlaycağını beyan etti.


text:
Bunı o Qırım «akimiyeti»ne yaqın olğan Krıminform saytına bildirdi.
«Keçici müddet devamında saylavlarnıñ keçirilmesini planlaştırmay edik. Şimdi ise aqlımızdan bütün ukrain serlevalarnı yoq etmek içün olarnı keçirmege aşıqamız. Asılında, Ukrainadan qalğan bütün yaramazlıknı yuvıp taşlamağa kerek. Pulnı taşladıq, endi qalımtılarnı da yuvmağa kerek, insanlarda eki türlü tefekür olmasın dep», – dedi o.
Ukrainalı siyasetçilerni, şu cümleden bir vaqıtları firqadaşı olğan Viktor Yanukoviçni Konstantinov Vladimir Putinge köre, «samimiysiz» dep adladı.
«Ukraina siyaseti samimiy degildir. İç bir adaletli siyasetçi yoq. Er kesni bilem, er kes yalıñız aqça içün kele. Olarnıñ sözlerini diñlmege faydasız, qısqartmadır «nasıl qırsızlamaq ve bunı etmek içün ne yapmalı», alem ögünde ise er şey halq kibi etile»,– dedi o.
Konstantinov emindir, qırımlılar pek tez Rusiyege alışa, hususan yaşlar arasındaki bu ketişat onı quvandıra.
«Bizler içün adiy bir şey, biz evge qayttıq. Gençler içün de aynı öyle oldı. Reytinglerge köre, ukrain telekanallarnı endi kimse baqmay. Üç ay evelsi olar Rusiye kanallarına köre, 80% populâr edi. Şimdi aksine», – dey Konstantinov.
Qayd etmeli ki, işğal etilgen Qırımda daa mart ayında öz başına ilân etilgen akimiyet bütün ukrain kanallarnı söndürip, olarnı Rusiye kanallarına deñiştirdi.
Mart ayında Rusiyeniñ arbiy ve siyasiy yardımı ile Qırımda Ukraina ve dünyada tanılmağan «Qırımnıñ belgilevi aqqında referendum» keçti.
Öz başına tayin etilgen Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, saylavda iştirak etken ealiniñ 96,7% Qırımnıñ Rusiye qoşuluvına qol tuttı.
Neticede Qırımnıñ qanunsız parlamenti Rusiyege onı öz terkibine qoşmağa rica etti. Mart 18 künü Kremlde Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye terkibine qoşuluvı aqqında «añlaşma» imzalanıldı.


text:
Rusiyede apiske alınğan qırımlı ukrain faali Volodımır Baluhnıñ advokatı Olga Dinze aftanıñ soñunda müvekkilini koloniyada ziyaret etip, oña açlıqtan çıqması içün azıq mallarını alıp ketecek ola. Bu aqta Dinze Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Aftanıñ soñunda Volodımırge barıp, oña açlıqtan çıqması içün ilâc, azıq mallarını berecek olam. Oña ilk evelâ zeytun yağı, bal ve ceviz kerek. Bularnı koloniyanıñ tükânında satın almağa imkânsız», – dedi Dinze.
Onıñ bildirgenine köre, açlıqtan soñ Volodımır Baluhnıñ «sağlıq vaziyeti stabil degil».
«Şimdi onıñ sağlıq vaziyeti stabil degil, işanğan bir ekimni ketirmek içün küreşemiz. Şimdilik ekimni kirsetmege razı olmaylar. «Başqasını qıdırıñız. Siziñ adliye tibbiy ekspertiñizni biz begenmeymiz», – dediler. Olar umumiy kategoriyalı ekimni qıdırıñız degenler. Yani terapevt olmaq kerek», – dep qayd etti advokat.
İyülniñ 5-nde Qırım aq qorçalayıcı gruppası Rusiyede mahküm etilgen qırımlı ukrain faali Volodımır Baluh «talapları yerine ketirilgeni içün» açlıqnı toqtattı. Rusiyeniñ Torjok şeerindeki №4 koloniyada Baluhnı Ukraina konsulı ziyaret etti.
İyünniñ 28-nde advokat Olga Dinze Baluh yuqlamay ve suv içmey, dep ayttı.
Bundan bir qaç kün evelsi ukrainalı faal Volodımır Baluh Tver vilâyetiniñ koloniyasındaki ceza izolâtorına qapatıldı. Daa evel Baluhnı ceza izolâtorına avuştırğanda anda o, aman-aman eki ay bulundı. Soñra onı apishane hastahanesine avuştırğan ediler.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.
Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Qırımda Murmansk Rusiye şeerinden sportçu vefat etti. Qurtarıcılar bildirgenine köre, yigit Tuvaq (Rıbaçye) köyünde çapqalamaqqa çıqtı ve keri qaytmadı.
"Rıbaçye" pansionatında yaşağan Murmansk şeerinden sportçular, saba çapqalamaqqa çıqqanından soñ, birisi - 2001 doğma yigit - keri qaytmağanı aqqında tünevin saat 16:30 qurtaruv hızmetine bildirdiler", - dep aytıp berdiler müessisede.
Qurtarıcılarga köre, gece qıdırmaqnı toqtattılar, amma saba olar kene devam etti.
"Oğlannı saba ölü taptılar. Adise tahqiq etile", - qayd etti FVN idaresi.
Qara deñizde Aqmeçit (Çernomorskoye) qasabası yanında dört künden berli ğayıp olğan dalıcını qıdıralar.


text:
Ukraina TİN Dmıtro Kuleba, OSCE reisi Ann Linde ile Rusiye tarafından Donbas ve Qırımdaki vaziyetniñ kerginleşmesini muzakere etkenini bildirdi.
«OSCE reisi Ann Linde ile Rusiye tarafından Donbas ve Qırımdaki vaziyetniñ kerginleşmesini, Ukraina sıñırında RF ordusı bulunuvınıñ artmasını muzakere ettik. Men, şimdi Moskvanı destruktiv adımlardan uzaqlaştırmaй içün açıq ve küçlü diplomatik işaretler pek müim olğanını qayd ettim», – dep yazdı Kulaba Twitterde.
Ann Linde ise, o, OSCE reisi olaraq Ukraina suvereniteti ve topraq bütünliig tarafdarı olğanını bildirdi.
Aprelniñ 2-nde, cuma künü Britaniya tarafınıñ teşebbüsinen Ukraina Mudafaa naziri Andriy Taran ve Büyük Britaniya Mudafaa meselelerinden devlet kâtibi Ben Uolles telefondan laf ettip, Donbas, Qırım ve Ukraina-Rusiye sıñırındaki vaziyetni muzakere ettiler.
Ukraina Milliy telükesizlik ve Mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov, Donbastaki vaziyet sebebinden Prezident ofisinde küç organları ve istihbarat hadimlerniñ iştiragi ile qapalı oturış olıp keçkenini bildirdi.
Ukrainanıñ BMT-daki missiyası, BMT-nıñ Telükesizlik Şurasını Donbastaki vaziyetniñ kerginleşmesi ve Rusiyeniñ Qırımda, şarqta ve memleketniñ sıñırında arbiy bulunuvını arttırması aqqında haberdar etkenini bildirdi.
Beyaz ev ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf etkenlerini resmiy tasdıqladı ve Amerika devlet başı «Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki devam etken tecavuzı qarşısında Ukrainağa» destegini tasdıqlağanını bildirdi.
ABD Mudafaa naziri Lloyd Ostin, Rusiye tecavuzı kerginleşken taqdirde Birleşken Devletler Ukrainağa qoltutmağa azır olğanı bildirdi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, «Rusiyeniñ vaziyetni kerginleştirüvi soñki yıllarda eñ büyük ola», dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye Federatsiyası ateşsiz rejimge sadıq olğanını isbatlamağa istemeyip», Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda vaziyetni muntazam sürette kerginleştire.
Budan ğayrı o, OSCE baş kâtibi Helga Schmid telefonda laf etip, «Rusiye, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda telükesizlik vaziyetini muntazam sürette kerginleştire», dep haber etti.
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Ukraina sıñırına ordusını çeke.
Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz küçleriniñ komandanı Oleksiy Neijpapa, yedi yıl devam etken Qırım işğali vaqtında Rusiye Qara deñiz flotunıñ gemi ve suvastı gemi erkânı 45% arttı, dep bildirdi.
Mart ayında yarımadada Rusiye arbiyleriniñ muntazam talimleri keçirildi. Rusiye Mudafaa nazirligi martnıñ 16-nda Qırımda Opuk poligonında başlağan Ava desant ordularınıñ taqım ştab talimleri aqqında bildirgen edi.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni yaptıra. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.


text:
Sentâbr 25-te saat 14-te işğal etilgen Qırımda 138 mesken yerde ışıq berildi. MÇS matbuat hızmetiniñ malümatına köre, 6-10 kV 54 ava ağı çalışa, 600 transformator noqtası işke tüşürildi.
Elektrik energiyasını ğayrıdan tiklev ve Qırım ealisiniñ normal yaşayışqa qaytması içün iş gece-kündüz keçirile. Qırımnıñ Yedi Quyu, İslâm-Terek ve İçki rayonlarında ışıqnı sıq-sıq söndüreler.
Umumen fena ava ve küçlü yel sebebinden Qırımda 179 biñ insan yaşağan 203 mesken yeri ışıqsız qaldı, olardan 47 – qısmen, bazı şeerlerde terekler tüşti.
Qırımnıñ Qara deñizinde furtuna havfı qoptı. Sentâbr 24-25 künleri suvuq ava olması beklenile.


text:
İyünniñ 10-nda Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca oturışuvında imaye daa eki şaatnı sorğuğa çekti – qırımtatar faali Kurtseit Abdullayev ve Ediye Cemilevanı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugün başta Ediye Cemilevanı sorğuğa çektik, o, silânı diqqatsız saqlavnen bağlı şaatlıq etti. Ediye Mustafa Cemilevniñ evine sıq-sıq kelgenini aytıp, oda qapusını ve framuganı tarif etti, o, qapunıñ esas parçası edi ve açılmay edi. Yani Mustafa Cemilevniñ odasına kirmek içün bozıp açmaq kerek edi», – dep ayttı advokat Nikolay Polozov.
Onıñ malümatına köre, Kurtseit Abdullayev 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Cemilevniñ Qırım ve esas Ukraina memuriy sıñırını qanunsız keçüvi ile bağlı sorğuda, «Ermeni Bazar rayonında sıñır olğanını köstergen sıñır işaretlerini» körmegen edi, dep bildirdi.
Advokatnıñ haber etkenine köre, daa evel şaat olaraq çağırılğan «Şeremetyevo» Moskva ava limanınıñ Rusiye sıñır hızmetiniñ hadimi mahkemege kelmedi. Nikolay Polozov şaatqa şahsen celpname bermege istedi.
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ «Cemilev davası» boyunca nevbetteki oturışuvı iyünniñ 17-18-ne planlaştırıla. İmaye delillerini bermege devam etecektir.
Aprelniñ 30-nda Ermeni Bazar mahkemesi imaye şaatlarını sorğuğa çekip başladı. Rusiye FSBsiniñ baş idaresi, tahqiqat idaresine Ermeni Bazarda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca Ukraina uquq qoruyıcılarına muracaat etmesini yasaqladı. Ermeni Bazar mahkemesi imayeniñ talabınen FSB hadimini davet etmege razı oldı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Kanada parlamenti qırımtatar sürgünligini genotsid olaraq tanılmasına dair qararğa rey berip olamadı. Bu aqta «Ukrinform» haber agentligi bildire.
Ukrain asıllı deputat Boris Vjesnevskiy qarar metnini rey berüvge çıqarmağa tırıştı, lâkin muhalifet buña qarşı narazılıq bildirdi ve spiker onı alıp taşlamağa mecbur oldı. Kanada parlamentiniñ qararnı qabul etmesi içün bütün azalarınıñ bir ağızdan rey bermesi kerek.
«1944 senesi mayısnıñ 18-nde sovet diktatorı İosif Stalinniñ 200 biñ tatarnı (qırımtatarını – QA) mülkinden marum qaldıraraq, ayvan vagonlarına mindirip ve 4 biñ km Orta Asiya çöllerine yollap, Qırımnı olardan temizlemek içün başlatqan qırımtatar sürgünligini parlamentke tanımağa teklif etem», – dep aytıla edi qarar metninde.
O, qabul etilse edi, er yıl mayısnıñ 18-nde Kanadada qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma künü qayd etilecek edi.
Haber etilgenine köre, toplaşuv yekünlengende Boris Vjesnevskiy iyünniñ ortasında parlamentniñ şimdiki sessiyası bitmezden evel qararnı daa bir kere rey berüvge çıqarmaq içün elinden kelgenini yapmağa vade etti.
Sessiya salonında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bar ediler. Olar parlamentniñ tış işler komiteti azalarına işğal altındaki yarımadada insan aqları vaziyeti aqqında tarif etkenler.
Üç yıl evelsi Kanada parlamenti qırımtatar sürgünliginiñ genotsid olaraq tanılmasına ve bu cinayetniñ qurbanlarını añma kününiñ belgilenmesine dair qanun leyhasını endi baqqan edi. Vesiqa tek ekinci oquvda baqıldı, reylerniñ sayısı yeterli degil edi.
Mayısnıñ 9-nda qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına Latviya Seymi 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan sürgünlikni ve yıllar devamında qırımtatarlarnıñ sürgünlik yerlerinde zornen tutulmasını halqnıñ genotsidi olaraq tanığan beyanatnı qabul etti.


text:
Qırım müftisi Emirali Ablayev Bağçasaray rayon şurasınıñ yañı yolbaşçısı Refat Derdarovğa Bağçasaray camileriniñ tamiri ve abadanlaştıruvına yardım etmege rica etti.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatta aytıla ki, «Han-Çair» camisiniñ musulmanlar kendi imkânlarına köre qurğan qora, «Tahtalı-Cami» tarihiy camisiniñ kirişinde olğan demir beton elektrik tiremesiniñ alınması ve Bağçasaraynıñ Hanlar sarayındaki Büyük Han-Caminiñ dam tamiri aqqında laf kete.
Bağçasaray rayon şurasınıñ reisi Refat Derdarov qayd etilgen meselelerde yardımcı olmağa vade etti.
Malüm olğanı kibi, aprel 24-te Qarasuvbazar rayonında cuma camini açacaq olalar. Onıñ minare yükseksigi 33 metrni teşkil ete, leyha işlerini ise qırımtatar mimarları keçirdiler.


text:
Qırımtatarlarnı yarımadada qorqutıp, esir etmege çalışalar.
Bunı qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ qadını Safinar Kezlevde oktâbr 6 künü ölü alda tapılğan Edem Asanovnıñ cenazesinde bildirdi.
«Bu oyunnıñ qaideleri yoqtır. Cezasız qalacaqlarını bileler, istegenini yapacaqlar. Yarımadada esirmiz, bizge qullarğa kibi munasebette bulunalar. İç kimse mesülietni çekmey, qabaatlılarnı da tapmazlar», – dedi o Edem Asanovnıñ ölümini ve qırımatatarlarnıñ vaziyetini izaatlap.
Bundan evel o, Edem Asanov öz özüni öldürgenine inanmağanını bildirdi.
Sentâbr 29 künü Kezlevde qırımtatar Edem Asanov ğayıp oldı, oktâbr 6 künü onı cansız alda taptılar. Qırımtatar milliy Meclisinde oğlan asılğan alda tapılğanını bildirdiler.


text:
Aprelniñ 26-sında gece Qırımğa uçıp kelecek deñizcilerni observatorğa yollaycaqlar, bildirdi Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya.
"İspaniyadan aprelniñ 26-sında kelecek gemi taqımı aqqında aytqanda, olar observatorda bulunmağa razılıq vesiqalarını berdi", - dedi Penkovskaya.
Onıñ malümatına köre, 30 adamnı Kezlev observatorına, daa 10 adamnıAqyar observatorına qoyacaqlar.
Bundan ğayrı, Qırım başı Sergey Aksönov, 8 adam Marritaniyada qalğanını ayttı.
Aprelniñ 24-ünde saba dünyada 190 788 adam koronavirustan öldi. 2,7 milliondan ziyade adam COVID-19-nen hastalandı, 4,6 milliondan ziyade adam yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aydavcılar yolcular işğal etilgen Qırımda ukrain paranıñ qabul etilmesiniñ soñki künlerde kapiklerden boşanmağa istegeni ile memnün degiller.
Bu sebepten avtobus duraqları yanında yolnıñ keçüv qısımlarında yatqan beş, on, yigirmi beş kapiklerni körmege mümkün.
Bazıda aydavcılar pencereden bir avuç kapiklerni ata bile, kimerde avtobusnıñ yanında yolcular bar olğanını da baqmaylar.
Evelleri marşrutka aydavcıları ukrain ufaq paranı qabul etmege razı olmağanını bildire edi, faqat bir sıra şikâyetlerden soñ, grivna birlemindeki kapikni qabul etmege mecbur oldılar.
Keriçniñ tükânlarında rubleler ile ödevlerni bermege çare bar, qaytımnı ise ruble birleminde bermeyler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Ruble birlemindeki ufaq para yerine satıcılar ukrain grivna ve kapikni bere. Faqat alıcılarnıñ çoqusı ukrain paranı almağa istemey, çünki iyün 1-den Qırımda grivna yürmeycek.
Aynı böyle vaziyet «Krımposta» bölüklerinde de yüz bere. Mında bu aftadan başlap tölevlerni yalıñız rubleler ile qabul eteler. Qaytımnı ise suv, çamaşır tozu, kâğıt ile almağa teklif eteler.
Çarşılarda da aynı vaziyet. Satıcılar Rusiye ufaq aqçasını bir-birinden borcqa almağa mecburlar.


text:
Rus Federatsiyasınıñ Qırımdaki akimiyeti 2016 senesi demiröl naqliyatınıñ inkişafına 6,8 mlrd ruble yollaycaq. Bu aqta Rusiye nezareti astında bulunğan qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Qırım federal yerinde demiröl naqliyatınıñ umumiy qullanmasına bücet maliyeniñ ayırması" aqqında uyğun emir rus akimiyetiniñ resmiy saytında yerleştirilgen.
Matbuat hızmette qayd etkenleri kibi, maliye Qırım demir yolunıñ infrastrukturasına da ayırılğan, çünki yañı naqliyatnıñ Keriç boğazında qurulğan köpürden keçmesi planlaştırıla. »
Paranı Rusiye bücetinden ayırmağa vade eteler.
Qırım işğal etilgen soñ demiröl alâqa vastası deyyerlik toqtatıldı. Bugünki künde Aqmescit demiröl vokzalı boştır.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiyege 2016 senesiniñ soñuna qadar sanktsiya siyasetiniñ yımşacağını beklemek kerekmey, dep ilân etti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarov Berlinde keçirilgen körüşüvler neticesinde. Çubarov o yerde «Almaniyanıñ OSCE-2016-da yolbaşçılığı: Donbass ve Qırımda uquq qoruyıcı işi içün yañı impulslar» podium munaqaşalarında iştirak ete.
«Tünevin Berlinde keçirilgen körüşüvlerniñ neticelerini qısqadan aytsaq, Rusiyege 2016 senesiniñ soñuna qadar oña qarşı olğan sanktsiyalarnıñ yımşacağını beklemek kerekmey: onıñ halqara uquqnı bozğanını afu etmege kimseniñ niyeti yoq...», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Bundan evel Qırım.Aqiqat Çubarov Almaniyağa ziyaret çerçivesinde işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyetini muzakere etecegini planlaştırğanı aqqında bildire edi. Hususan, Almaniya kantsleri Angela Merkelniñ ofisinde körüşüvlerniñ keçirilmesi qayd etilgen.
2016 senesi fevral ayında Avropa parlamenti rezolütsiya qabul etti, bu rezolütsiyada Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yarımada sakinleriniñ, hususan qırımtatarlarnıñ aqları bozulmasınıñ «yüksek seviyesini» takbih etti.
Qırım işğal etilgen soñ yarımadada aman-aman er kün tintüvler keçirile, insanlar yaqalana, çeşit türlü yasaqlar etile. Qırımnıñ rusiyeli ükümeti yarımadada insan aqları bozulğanı aqqındaki malümatnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye nezaretindeki Aluşta şeer mahkemesi imam Yusuf Aşirovnı "qanunsız missionerlik faaliyeti"nde qabaatlap 5 biñ rublege cöremeledi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Rustem Kâmilev aytıp berdi.
"Onı memuriy mesüliyetke celp etip, 5 biñ rublelik cöremeni tayinlediler. Mahkeme imam Yusuf Aşirovnı cöremelemek qararını çıqarğan oturış mensiz keçti, amma men dava baqıluvını başqa vaqıtqa keçirmege muracaat etken edim, çünki ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ protsessinde iştirak ete edim", - dedi advokat.
Kâmilev, imaye mahkeme qararına şikâyet etecegini bildirdi.
Martnıñ 2-sinde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi aqmescitli imam Rasim Dervişevni «qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlap, 5 biñ ruble para cezasını berdi. Advokatı Ayder Azamatovnıñ fikirince, bu «tam siyasiy dava» ola.


text:
Rusiye mahkemesi, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Mustafayevniñ apiske alınmasına qarşı istinaf arizasınıñ baqıluvını başqa künge qaldırdı. Oturışuv vaqtında Mustafayev sıcağı ve quru öksürigi bar, dep ayttı.
«Mahkeme meni hastahanege alıp ketsinler degen ve mahkemeden quvğan kününden berli kimse meni hastahanege alıp ketmedi. Meni bir odağa, mahkeme salonındaki kiçik bir köşeçikke çıqarğanlar, Ekim baqmadı, tek feldşer baqtı», – dep bildirdi Mustafayev mahkemede, dep bildire «Qırım birdemligi».
Onıñ aytqanına köre, oturğan kamerasında daa üç-dört kişi hasta.
«Bugün sıcağımnı bilmeyim, amma alıma köre sıcaq pek oynamay, soñki künleri 37 derece sıcaqnı norma olaraq is ettim. Quru öksürem, burnum tıqandı ve gaymori sinusları pek ağıra, alım bu. Terapevtke ariza berdim, aqcigerlerimni baqsın», – dep bildirdi Mustafayev.
Server Mustafayev 2020 senesi martnıñ 25-nde olacaq mahkemede iştirak etip olurmı yoqmı belli olmağanı içün bugünki oturışuv başqa künge avuştırıldı.
«Virus qırğınlığı sebebinden olğan vaziyette ve hususan Dünya sağlıq teşkilâtı derc etken tevsiyelerge köre, bu mahkeme oturışuvınıñ başqa künge avuştırıluvını doğru saya ve müvekkilimniñ diagnozı qoyulsın dep, bütün kerekli tedbirler alınmalı, dep tüşünem», – dep qoştı advokat Lilâ Gemeci.
Martnıñ 23-nde Ukraina Tış işler nazirligi, siyasiy mabüs Ukraina vatandaşı Server Mustafayevniñ Rusiye tarafından kerekli tibbiy tedqiqler ve tedaviylevnen temin etilmegenine qarşı narazılıq bildirdi. Rusiye tarafı buña şimdilik cevap bermedi.
Daa evel «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Mustafayevniñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep haber etildi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Mustafayev oña tibbiy yardım kösterilmesi ve koronavirus talili alınmasını rica ete.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Server Mustafayev Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ oturışuvına yüksek sıcaq ve öksüriknen ketirildi. Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, qırımlı esnas başlanmasını yatıp bekledi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Mustafayev tibbiy yardım kösterilmesi ve koronavirus taliliniñ yapılması aqqında rica ete.
Amnesty International halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı, Rusiyeniñ Cenübiy arbiy okrugınıñ arbiy prokurorı Sergey Kolomiyetske mektüp yazıp, Server Mustafayevge tibbiy yardım kösterilüvi, bütün qabaatlavlarnıñ lâğu etilüvi ve onıñ azat etilüvi aqqında rica etmege çağırdı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescit – Mahkeme pristavları Federal hızmeti tarafından Çernomorskaya teleradiokompanisınıñ mülki apis etilgeni içün Qırımda belli «ЦeHTp жypHaлиcцkиx paccлeдoBaHий» (Mühbirler taqiqatı merkezi) internet qaynağı zarar kördi. «İnformatsion matbuat-merkezi»niñ media-leyhasınıñ mürririyeti – «Çernomorka»nıñ binasında resmiy olaraq odanı kiralağan edi. Şimdiki vaqıtta, hadimler bilgisayar, telekamera ve diger paalı altelerden marum qaldılar. TSJR qaynağınıñ baş muarriri Valentina Samar Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, teşkilât qanun boyunca tehnikanıñ qaytarıluvını talap etecegi, internet qaynağı ise, işini devam ettiricegini bildirdi.
– «Çernomorka» hadimlerini kibi, sizni de telekompaniya azbarına krsetmediler. Siz buña nasıl qıymet kesesiñiz?
– Tamam şu künü er şey añlaşılğan edi (avgust 1 künü mülkni apis etip, alıp çıqardılar. – Müel. qaydları) – «Çernomorka» reberleri bu binanı saqlap qalmaq mesülietini öz boynuna alğan soñ, binağa iç bir hadimni yibermediler. Aynı zamanda, mında bir avtobus «imayeciler» keldi. Er şey qanunsız olacağı birden añlaşıldı.
Politsiyanıñ ne kompaniya hadimleri, ne meni ve ne de adliye mesleatçısını yibermemege aqqı yoq edi, çünki men kiracı olam, ve menim aqqım asılında sınırlanmamalı. Mahkeme qararında «ЦeHTp жypHaлиcцkиx paccлeдoBaHий» ya da İnformatsion matbuat-merkezi aqqında bir söz bile aytılmay, faqat bütün tehnikanı alıp çıqtılar ve cedvelge aldılar. Biz apparaturanıñ saipligini tasdiqlay bilecegimizni ayttıq. Kira aqqında añlaşmanı da körmemezlikke urdılar.
Bunıñ episi qanun bozuluvıdır ve mahkeme pristavı vekilleri imkânlarını qarardan ziyade qullandılar. Olar, kimniñ mülküni apis etkenlerini ögrenmek kerek ediler. Bunıñ aqqında atta mahkeme qararında aytıla. Olar, mülkni apis etken vaqıtta bile, onıñ kimge ait olğanını belgilep olalar.
– Teşkilâtqa ait nasıl tehnikanı alıp kettiler?
– Üç videokamera, bilgisayarlar, noutbuklar, mikrofonlar, 5 petliçka, printerler, montaj yapqan aletler ve diger donatmalar da bar edi.
– Bu vaqialar mühbirlik işiñiznen bağlımı?
– Elbette! Olar (Mahkeme pristavı Federal hızmeti vekilleri. – Müel. qaydları) biz bu binada olğanımıznı bile ediler. Biz tehnika vesiqalarnı ketirip, olarnı bekledik. Amma, bu şahıslar bile-bile qanunnı bozdılar, bütün mülkni apis ettiler. Olar bunı tek yuqarıdan emir berilgeninden soñ, yapıp oldılar. Eñ meraqlısı, hadimlerden biri, olarnıñ arasında FHH (FSB) hadimleri de bar olğanını aytıp keçti.
– Donatmalarnı nasıl etip qaytaracaqsıñız?
– Şimdiki vaqıtta biz vesiqalarnı azırlaymız, pristav hadimleriniñ areketlerine şikâyet etecekmiz. Mahkeme, prokuratura ve uquq-qorçalayıcı teşkilâtlarğa muracaaat etecekmiz. Men ümüt etem ki, insan aqları boyunca Qırım missiyasınıñ adliyecileri «Çernomorka» ve «Tsentr» mühbirleriniñ aqlarını qorçalamağa yardım eterler.
– Siz kendi imkânlarıñıznı qulanıp, Sergey Aksönov (Qırım baş naziri) ve Vladimir Konstantinov (Devlet şurasınıñ «spikeri»)ne muracaat etip baqmadıñızmı?
– Daa bir kere qayd etmege isteyim: biz tek qanun boyunca areket etecekmiz. Aksönov efendiniñ mahkeme qararlarını lâğu etmege aqqı yoq, ne telefon, ne de başqa vastalarnen politsiyağa emir berip olamay. Elbette, özüniñ şahsiy ordusı olğan «Qırım imaecileri»ne avaleler bere bile.
– Tehnikanı alğan soñ, saytnı bozıp taşlamağa istegenleri doğrumı?
– Bu kerçek. Ekinci künü, biz saytımıznı tamir ettik. Episini aytıp oturmayım. Saytnıñ içine kirgenler. Amma, bu meseleni al ettik. Ümüt etemiz ki, meslekdeşlerimiznen beraber saytımıznıñ ve işimizniñ telükesizligini temin etip olurmız. Men bellesem, bu kibi şeylerniñ devamı olacaq.
– «ЦeHTp жypHaлиcцkиx paccлeдoBaHий» bu kibi şaraitlerde işini devam etip olacaqmı?
– Ebet, işimizni devam ettirecekmiz. Biz añlaymız, böyle şaraitlerde er kün yañı qararlarnı qabul etmek kerek. Biz, akimiyetni temsil etkenlerge baqqanda, diger– qanuniy şekillerni qıdıracaqmız. Biz tek qanun boyunca areket etecekmiz, çünki bizim vazifemiz – adamlarnı Qırımda yüz bergen vaqialarnen tanış etmekten ibaret. Amma, bizge malümatnı elde etmege daa qıyın oldı, ve şu olğan imkânlarımız daa ziyade sıñırlandı. Ve er şey mahsus yapılğanını bilemiz. Faqat, Qırımda işimizni toqtatmağa mecbur etalmazlar. Lâkin, bugünde bugün hadimlerniñ bir qısımı Kiyevge köçkenini ayta bilem. Böyleliknen, muarririyetimiz bölünecek, amma, men işanam, neşirimizni ve işimizni saqlap qalırmız.
– Siz de ketecek olasıñızmı?
– Men daa qarar almadım. İşimiz, aqlarımıznı qorçalamağa mümkün olğanı qadar ve ömürim telüke astında qalmasa, mında qalacam.


text:
Aqyar yanında Saharnaya Golovka qasabasında yerli milliy dernekler baar kelüvini qayd etti. Qırım.Aqiqat mühburi bildirgeni kibi, martnıñ 10-unda bayramda leh, ukrain, belorus, mordva, maruy, çuvaş milliy-medeniy derneklerniñ vekilleri ve balalarınen beraber yerli sakinler iştirak etti.
Faalciler öz milliy bayramları aqqında ikâye etti, halq yırlarını yırladı, oynadı. “Poloniya” leh derneginiñ vekili Tatyana Gornostayeva, erte baarde lehler “Çırlama aftası”nı (Maslenitsa) degil de, “Yağlı cumaaqşamı”nı qutlay ve sofrağa çırlama degil, ponçik qoyula.
Belarus milliy-medeniy derneginiñ azaları, “Menim köyüm” belli belarus halq yırını icra etti.
Bundan ğayrı, bayramda çırlama aşama, arqan çekme, girâ köterme kibi yarışmalar keçirildi.
Soñunda Saharnaya Golovka qasabasınıñ balaçıqları çastuşka yırlap, bahşış aldı. Bayram iştirakçilerini çay ve qalaçnen sıyladılar.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde “Salğır baba” azizi toprağınıñ abadanlaştırıluvı boyunca iş muşaveresi olıp keçti. Muşaverede Qırım Muftisiniñ muavini Ayder İsmailov, QMDİ qurucılıq ve topraq bölüginiñ rehberi Ervin Kerimov, tarihiy ilimler namzeti Eldar Seydametov, Qırımtatar medeniy-miras müzeyiniñ müdiresi Safiye Eminova, tarihiy ilimler namzeti, arheolog Emil Seydaliyev, mimar ve restavratorlar Asan Kadırov ve Refat Ahmedov, ressam Zubeir Qadri-Zade iştirak ettiler.
Körüşüv esnasında toplanğanlar Salğır baba aziziniñ mezarı ve etrafınıñ abadanlaştırıluvı ve topraqta mimariy ansamblniñ qurulmasını muzakere ettiler, azizniñ toprağında yapılacaq işler boyunca tekliflerni közden keçirdiler.
Safiye Eminovanıñ fikirine köre, mezar saasını qırımtatar milliy üslübinde abadanlaştırmaq kerek.
“Bu eski musulman mezarlığınıñ bir parçasıdır, Salğır baba azizinde bu müim tarihiy şahıs defin etilgenini bildirgen malümat levhasını yerleştirmege teklif etem”, – dedi Safiye Eminova.
Bundan da ğayrı, tarihiy mekânnıñ ziyaretçileri içün işbu yerde ziyaret adabını hatırlatqan yazını yerleştirmek teklif etildi. Maqsat – aziz yerde bezlerniñ baylanması, aqçalarnıñ taşlanması kibi İslâmğa ters kelgen areketlerniñ yapılmamasıdır.
“Abide İslâm qaidelerine uyğun olmalı, bu yerde insanlar aziz aqqında doğru malümatnı ögrenmeli ve ziyaret adabından haberdar olmalıdır”, – qayd etti Ayder İsmailov.
Muşavere neticesinde Qırımtatar medeniy-miras müzeyiniñ hadimlerine tarihiy malümatnı, mimarlar ve ressamlarğa ise, tarihçılar bergen malümatlarğa esaslanıp, topraqnıñ abadanlaştıruv leyhasını azırlamaq avale etildi.
Yaqın zamanda azizde talaqanıñ keçirilmesi planlaştırıla.
Hatırlatamız, Aqmescitteki Salğır baba azizi 2020 senesiniñ noyabr ayında Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ mülkiyetine keçirildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Sentâbr 1-de «Çiygoznıñ işi» boyunca mahkemede sorğuğa çekilgen kişilerden iç biri onıñ kütleviy nizamsızlıq teşkil etüvinde olğan rolüni qayd etmedi. Bu aqta Meclis reisi muavininiñ rusiyeli adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi.
Polozovnıñ izaatını köstergen videonı Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde paylaştı.
Polozovnıñ sözlerine binaen, sentâbr 1-de toplaşuvda zararlanğan kişi olaraq sözde bulunğan Ukraina İçki işler nazirliginiñ sabıq hadimi Sergey Sinetskiy «Ahtem Çiygoznıñ bulunması ve areketleri boyunca añlaşılır bir şey aytıp olamadı».
«O ayttı ki, oña (Ahtem Çiygozğa – QA) nisbeten duşmanlıq duyğuları yoq», – dep qayd etti adliyeci.
Polozovnıñ bildirgenine köre, zararlanğan kişi bundan evel Çiygoznı bilgenini qayd etti, amma 2014 senesi fevral 26-da yüz bergen vaqialarda onıñ rolü aqqında bir şey aytıp olamadı.
Bundan evel, avgust 30-da Nikolay Polozov qayd etken edi ki, zararlanğan dört kişiden üçü 2014 senesi fevral 26-da vaqialar yüz bergen kün Ahtem Çiygoznı körmedi ve, bundan da ğayrı, onıñ «kütleviy nizamsızlıq» teşkilâtçısı olaraq rolüni qayd etip olamadı.
Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binası yanında Ukraina topraq bütünligine destek olaraq keçirilgen mitingde iştirak etkeni içün 2015 senesi yanvar ayında yaqalandı. İşğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümeti onı kütleviy nizamsızlıq yapqanında qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki SİZO memuriyeti Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Timur İbragimov ve Server Zekiryayevniñ «aqlarını muntazam sürette» boza. Bu aqta Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bildirdi.
«Timur İbragimov – III derece saqatı – bir közü yoq. Server Zekiryayevniñ sürekli östeohondrozı, radikuliti, büyrek yetersizligi ve gipertoniyası bar. Bundan ğayrı, şimdi Server boğazdaki ahlat tüyümleriniñ yañğısını ve ayaqlardaki damar problemlerini şikâyet ete», – dep yazdı Denisova.
Ukraina ombudsmeniniñ aytqanına köre, SİZO memuriyeti mabüslerge kerekli tibbiy yardım köstermey.
«Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, neticesinde kerekli tibbiy yardım kösterilecek tolu tibbiy tedqiq yapılması içün acele tedbir almağa çağıram», – dep bildirdi Denisova.
Noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Milliy havfsızlıq Şurasınıñ (RNBO) kâtibi Andriy Parubiy istifa aqqında ariza yazdı. Bu aqqında INSIDER saytında aytıla.
«Ariza daa iyülniñ 25-de yazıldı. Sebebi prezident ve RNBO kâtibiniñ informatsion siyasetinen bağlı fikirleri bir olmağanı oldı», – dep haber etti neşirniñ qaynağı.
Qayd etile ki, prezident arizanı daa imzalamadı, çünki Parubiy yerini alacaq insannı bilmey.
RNBO vekili Andriy Lısenko Milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasınıñ kâtibi Andriy Parubiyniñ istifa aqqında yazğan arizası aqqında haberi olmağanını bildire.


text:
Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ) «Qırımtatarlarnıñ yañılıqları ve diniy ananeleri» kitabını çıqardı. Müellifi islâm uquqı magistri ve Qırım musulmanlarınıñ müfti muavini Ayder İsmailov oldı.
Müellif kitap saifelerinde alimlerniñ işlerine esaslanıp, qırımtatarlarnıñ milliy-diniy ananelerine köre yañılıqlarğa dair suallerge cevap bere, dep aytıla QAMDİ matbuat hızmetiniñ haberinde.
«Kitap İslâmdaki yañılıqlarğa dair islâm ilâhiyatçı alimleriniñ fikir ve baqışlarınıñ talilinden ibaret, em de Qırım musulmanlarınıñ yañılıqları ne vaqıt peyda oldı ve al-azırda nasıl qullanılğanını tarif ete», – dep aytıla haberde.
Neşir 2017 senesi yanvar ayında çıqarıldı, cemi 200 nushadan ibarettir.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ QAMDİ yapqan areketlerini Meclis ile muzakere etmey. Yanvar 16-17 künleri Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında olıp keçken Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ toplaşuvında esas Ukrainada Müftiylikni qurmağa qarar alındı.
2016 senesi noyabr 19-da 14 qırımtatar din cemiyeti Kyivde toplaşıp, müftiylikni qurdılar. Müfti Ayder Rustamov oldı, o, Kyivdeki qırımtatar cemiyeti yanında Musulmanlarnıñ diniy qıymetleri komitetiniñ yolbaşçısı ola. Alimler şurası da quruldı, onıñ yolbaşçısı olaraq Ukraina musulmanları birliginiñ reisi Suleyman Hayrullayev saylandı.


text:
“İntiqamcılar: Soñu” ("The Avengers: The Final" / “Mstitetil: Final”) - Marvel dünyasınıñ “intiqamcılar-superqaramanlar” taqımı aqqında zemaneviy film sırasınıñ dörtünci, soñki filmi, birinci raatlıq kününde ücret rekordını yaptı.
Walt Disney şirketiniñ hadimine esaslanıp, Bloomberg haber agentligi bildirgeni kibi, “İntiqamcılar: Soñu” birinci raatlıq kününde 1 milliard 200 million dollar aldı. Bu, sabıq rekordsmen olğan Marvelniñ “İntiqamcılar: Soñsuzlıq cenki” (“Mstiteli: Voyna beskoneçnosti”) filminiñ qazançına köre, aman-aman eki kere çoqçadır.
AQŞ ve Kanadada “İntiqamcılar: Soñu” birinci raatlıq künlerinde 350 million dollar topladı, bu da rekorddır.
Entertainment Weekly bildirgeni kibi, aprelniñ 24-26-sı ilk premyer künleri “İntiqamcılar: Soñu” müelliflerine rekordlı 305 million dollar ketirdi. Qıtayda eki kün devamında 154,5 million dollar qazanıldı.


text:
«Tavrida» trassası qurucılığı neticesinde ilhaq etilgen Qırımda 133 849 danege yaqın terek, 121 749 dane yaqın çalı ğayıp etildi.
Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiriniñ sortatuvına Qırım ekologiya ve tabiat resursları nazirligi bergen cevabında söz yürsetilmekte.
Nazirlik hadimleri qayd etkenine köre, 2017 senesi ösümliklerniñ pıçılıp alınuvı içün izin Qırım avtomobil yolları hızmeti ve AO «Vısokaçestvennıye avtomobilnıye dorogi» şirketlerine berilgen ve olar bir yıl içinde bu ösümlikler yerine başqalarını oturtacaqlarına mesul etilgen.
Kreml nezareti altındaki Qırım ekologiya ve tabiat resursları naziri Gennadiy Narayev yanvar ayında, «Tavrida» trassası boylap ösümlikler oturtılması içün 220 mln ruble (160 biñ grina civarında –QA) masraf etilecegi aqqında aytqan edi.
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev «Tavrida» avtoyolu içün kerek paralarnı Rusiye ükümeti «zorlanmadan tapqanını» iddia etken edi. İlk başta «Tavrida» trassasınıñ tahminiy maliyeti 43 milliard t-rubleni teşkil ete edi. Ondan soñ leyha 85 milliardqace paalılaştı, daa soñra ise – 139 milliard rublegece barıp yetti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde munasip qanun imzaladı.


text:
Gaagada keçirilgen özek telükesizligi boyunca sammite AQŞnıñ vekilleri Ukraina akimiyet vekilliyeri ile birlikte «Rusiye tarafından etilgen Qırımnıñ qanunsız anneksiyanı qabul etmeyceklerini» bildirdiler. Vaşingtonda qayd eteler ki, Rusiyeniñ Qırımdaki areketleri «telükesizlikniñ global sistemasınıñ esaslarını boza ve Avropadaki barışıq ve tınçlıqnı havfqa oğrattıra».
Bundan evel OON baş kâtibi Pan Gi Mun Rusiyeniñ Qırımdaki anneksiyası özek silânıñ tarqatılmaması boyünca halqara añlaşmasına da tesir ete bilecegini qayd etti.


text:
Bunı Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ tasil ve ilim, gençlik ve sport departamentiniñ müdiri Andrey Yatsenko mustaqil tış imtianları meseleleri boyunca matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Herson tasil keyfiyetine qıymet kesüv regional merkezi şimdi çalışmağan şahsiy aliy oquv yurtınıñ binasında yerleşecek.
Herson vilâyetinde Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel VNO keçirilmesinen Aqmescit tasil keyfiyetine qıymet kesüv merkezi oğraşqan edi. Şimdi Hersonda VNO keçirilmesini Odessa tasil keyfiyetine qıymet kesüv merkezi baqa.


text:
Aqmescit – Qırımda insanlar ğayıp olalar. Nevbetteki facia, Aqmescitte cuma künü, oktâbrniñ 3-nde yüz berdi. 23 yaşlı Eskender Apselâmov şahsiy işhanede furuncı olıp çalışa edi, işke ketmek içün evden çıqtı, amma iş yerine kelmedi. Onıñnen ne oldı ve qayda bulunğanı belli degil. Eskenderniñ ana-babası qoruyıcı organlarınıñ areket etüvini beklemeyip, Qurmandan kelip, özleri qıdıruv işlerini başladılar. Nasıl malümatnı elde etkenleri aqqında Qırım.Aqiqatqa Eskenderniñ anası – Ayşe Apselâmova ikâye etti.
– Oğluñızğa ne oldı?
– Oğlum cuma künü, oktâbrniñ 3-nde saat 13-te qurmandan Aqmescitke keti. Saat 18.00 –de aqşam şahsiy işhanede işi başlana edi. Aqmescitteki dairege kelgen soñ, onıñnen bağlandım, yahşı barıp çıqqanı, aşap, işke ketecegini ayttı. Ondan soñ, telefon açmadım, çünki gece çalışqanını bilem, nafile işten qaldırmayım, dedim. Şu künü, saat beş buçuqta, oğlum daireden çıqtı, amma işke vaqtında kelmedi. Yolbaşçısı qasevetlendi, dairege ketti, amma, anda yoq edi. Hadimlerinen beraber, oğlumı qıdırıp başladı: hastahanelerge, SİZO, morgğa telefon açtı, amma, tapalmadı. Bunı bizge ekinci künü haber etti.
– Soñ siz ne yaptıñız?
– Biz Qurmannıñ İçki İşler Rayon bölügine telefon açtıq. Anda barıp, ariza yazdıq, ve Aqmescitke keldik. Yolda ketkende, taqiqatçı telefon açıp, yerli militsiya bölügine kirmemizni rica etti. Aqmescitniñ merkeziy İİRB-de pek çoq bekledik. Konkret bir cevap bermediler: tapılır, qorqmañız, dediler. Er ana kibi, raat oturıp olamadım. Öz küçümiznen qıdırıp başladıq. Aqmescitteki Trubaçenko soqağında kiralağan dairege bardıq, onen beraber yaşağan oğlanlarnen laf ettik, o yürgen yollarda kezdik. Kameralar turğan yerlerni baqıp çıqtıq, adamlardan soraştırdıq. Soñki kere Eskenderni iş yerinden 500 metr uzaqlıqta yerleşken tükânda körgenini añladıq. Anda, sigaret almaq içün kirgen, amma Komsomolskaya soqağındaki işhanesine qadar yetip barmadı.
– Oğluñıznen yaşağan oğlanlar ne aytalar?
– Birisi işte edi, ekincisi Eskenderni körgen. O torbasına aş qoyıp, işke ketkenini ayttı.
– Eskender Aqmescitte çoqtan çalışamı?
– Yedi yıl devamında. Mında oqudı, eki yıldan berli şu işhanede furuncı olıp çalışa.
– Bu kibi şey olması mümkünliginen bağlı bir de bir alâmetler bar edimi?
– Yoq, iç bir şey.
– Oğluñız nenen meraqlana?
– Futbol oynay.
– Siyasiy areketlerde iştirak ettimi?
– Yoq.
– Belki de bir de bir tahminleriñiz bardır. Eskender bir kimsenen tanış olıp, ketmesi mümkünmi?
– Bunen bağlı tahminlerim yoq. O vaqtına kelip,işini tekmil becekre edi. Altıda işke kerekmi, demek altıda işte edi. Bu kibi şey iç bir vaqıt olmağan edi. Er daim Qurban bayramı künü telefon açıp, hayırlay edi, bu sefer telefon açar dep beklep oturdım. Eskender telefonnı coyğan vaqıtları bar edi, amma, başqasından bağlanıp, qayda olğanını haber ete edi.
– Qırımda yaşlar ğayıp olğanı sebebinden, oğluñızğa muqayt olmağa tevsiye ettiñizmi?
– Men er vaqıt muqayt olmasını rica ete edim. Er ana balasını kasevet eter, er türlü telüke aqqında tenbiyeler, tevsiyeler berir.
– Endi ne yapacaqsıñız?
– Biz kene Aqmescitke kelip, ariza bermek isteymiz. Bundan evel onı qabul etmediler, tapılır dep, üç kün beklemek kerek dediler.
– Kimge muracaat ettiñiz?
– Zair Smedlâyevge (Qurultaynıñ Merkeziy Saylav Komissiyasınıñ reberi – Müel. qaydl.). O ayttı: bağda bulunıp, er keske haber etmege tevsiye etti, Eskenderniñ resimini içtimaiy ağlarda yerleştirdi ve bu vaqia aqqında haber etti.


text:
Qırımda tutulğan ve devlet hainliginden şübheli sayılğan İvan Yatskin Ukraina telükesizlik hızmetinen işbirligi yapmadı. Bu aqta müessiseniñ Qırım.Aqiqatnıñ infomatsion muracaatına bergen cevabında aytıla.
«Qırım Muhtar Cumhuriyeti sakininiñ tutulmasınen bağlı bir malümatımız yoq. Onıñ Ukraina telükesizlik hızmetinen yapqan işbirligi tahminleri – sebepsizdir», – dep aytıla Ukraina müessisesiniñ cevabında.
Rusiye tahqiqatınıñ bildirgenine köre, Yatskin Qırımda olıp, Ukraina telükesizlik hızmetine «Rusiye devlet sırı olğan malümatnı» bildirgen edi.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov, tutulğan Yatskin Qırımdan Moskvağa avuştırıldı, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Rusiye quvetçileri Yatskinge qarşı «büyük maneviy basqı yaptı».
TASS Rusiye haber agentligi, qırımlığa qarşı açılğan cinaiy dava tafsilâtları «tahqiqat menfaatları içün» aydınlatılmay, dep haber etken edi.


text:
Qırımda fevral 11 künü Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy Saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Prokuraturğa davetniñ sebebi – Meclis faaliyetini toqtatmağa rica etken belgisiz şahıslarnıñ şikâyeti, sanki. Çeşit sual berilgen edi, Meclis nasıl bir teşkilât olğanı, faaliyeti, strukturası, kimniñ nasıl vazifesi, meseleleri nasıl olğanı aqqında suallerni bergen ediler», – dey Smedlâyev.
Celâlnıñ özünden prokuraturğa çağırılğanı aqqında izaatları şimdilik yoqtır.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ukraina Milliy hatıra institutınıñ hadimi Maksim Mayorovnıñ fikrince, Aqyarnıñ 2014 senesi «Qırım baari» vaqialarında büyük rolu bar edi, çünki şeerde Rusiye Federatsiyası Qara deñiz Flotu yerleşken edi.
Böyle fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Bu vaqialar hususan bu şeerden başlandı. Bu, belki, Aqyarnıñ bar olğan ayrı bir dünya baqışınen degil de, amma bu şeerde qanuniy şekilde Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetleri, yani Rusiye Federatsiyası Qara deñiz Flotu bulunğanınen bağlıdır. Sözniñ doğrusı, Aqyar, Qırım yarımadası işğaliniñ başlanğıç noqtası, ve kelecekte Ukraina şarqında cenkke yol bergen başlanuv edi», – dedi o.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.
Qırım işğal etilgen soñ, Ukraina şarqında şimdiki vaqıtta alâ daa devam etken silâlı dava başlandı. Ukraina ükümeti o yerde Rusiye tarafından desteklengen silâlı taqımlarğa qarşı antiterroristik ameliyatnıñ keçirilmesini ilân etti. Rusiye ükümeti, Ukraina ve Ğarp bildirgen rusiyeli askerlerniñ davada iştirak etkenleri aqqında malümatını bir qaç kere red etken edi. Moskva, Donbassta tek rusiyeli «göñülliler» bulunğanını tanıy.


text:
İyül 5-te musulmanlar qayd etken Oraza bayramı munasebetinen Qırım müftisi hacı Emirali Ablayev dindaşlarğa hutbe keçirip, barışıq ve insafqa çağırdı.
Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi (QMDİ) matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, tahminen bir yarım biñ insan Aqmescitteki Zenaat birlikleri medeniyet sarayında Qırım musulmanlarınıñ diniy yetekçisi hacı Emirali Ablayev tarafından qıldırılğan bayram namazına toplaştı.
«Biz, musulmanlar, er kes içün insaf, sabır ve ikmet nümünesi olmaq kerekmiz. Qırımda yaşağan bütün milletlernen dostluq köpürlerini qurmaq kerekmiz. Esas vazifemiz, barışıq ve amanlıqtır, qadınlar ve balalar közyaş tökmesin, dava ve cenk olmasın», – dep ayttı Qırım müftisi.
Müftiniñ qayd etkenine köre, «musulmanlar el-elge olmalı, bir-birine destek köstermeli, birlik olmalı ve bir-birini ürmet etmeli». Bayram künleri o, yaqınlarğa ve soy-soplarğa diqqat etmege, muhtaclarğa yardım elini uzatmağa çağıra.
QMDİ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Qırım camilerinde biñlerce musulmanlar Oraza bayramı namazını qıldı. Elde etilgen malümatqa binaen, üç bayram künü devamında Qırımnıñ bütün rayonlarında tantanalı merasimler keçirilecek.
Rusiyege boysunğan işğal etilgen yarımadanıñ yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ qayd etkenine binaen, Qırımda «cemaatnıñ ahlâq qaideleriniñ qaviyleştirilmesi ve bütün konfessiyalar müminleriniñ birligine yol bergen unikal diniy adetler tiklenildi».
Qırım işğal etilgen soñ Qırım musulmanları diniy idaresi Rusiye qanunları boyunca Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi olaraq qayd etildi. 2016 senesi yanvar ayında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Ukrainanıñ qıtaiy qısmında qırımtatar müftiyatınıñ teşkil etilmesi kerek olğanını ilân etti, çünki QMDİ Qırımnıñ rusiyeli ükümeti menfaatı boyunca faaliyet alıp bara.
İyül 5-te musulmanlar muqaddes Ramazan ayınıñ yekünlenmesini, Oraza bayramını qayd ete. Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov vatandaşlarnı bayramnen hayırladı ve Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün bütün ğayretler muvafaqiyetli olmasını tiledi. Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda bu bayram raatlıq künü olaraq ilân etilgen.
Ramazan (Ramadan) ayı bütün musulmanlar içün müim olğan bir aydır. Ramazan bitken soñ musulmanlar Oraza bayramını qayd ete.
Bu kün olar bayram namazını qıla, eñ güzel urba kiye, milliy aşlar pişire, bayram sofralarını donata, musafirlerni qarşılay ve musafirlikke ediyelernen bara, quvana ve şenleneler. Bayram üç kün devam ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kezlevde kâinat aletlerni idare etecek kompleksniñ yañı cihazlarını yerleştirmek içün alan azırlana. Bu aqta Facebookta Kreml nezarenitdeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov beyan etti.
Aksönov: «Uzaq kâinat bağı merkezinde aletler yañılatıla, Zeminden kâinat aletlerini idare etecek kompleksniñ yañı cihazlarına temel azırlanıla», – dep yazdı.
Aprel 12 künü Ukraina, Rusiye ve evel Sovet Birligine kirgen devletlerde Kosmonavtika Künü qayd etile. Bu bayram adamnıñ kâinatqa birinci uçuşı sebebinden tain etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İlhaq etilgen yarımadanıñ ukümeti qırımtatarlarnı öyle de qolğa alıştırıp olamadı, Rusiyeniñ nizamına boyun etmege mecbur etalmadı. Şimdi endi tamır halqqa, onda «Rusiyeniñki» Qırımda iç bir aqqı olmaycağını bildirdiler.
Qırımnıñ Rusiye cemiyet palatası, bölgeniñ ukümeti ve «Qırım federal universiteti»niñ iştiraki ile milletlerara munasebetlerge bağışlanğan «tögerek masa»nı keçirdi. Körüşüvniñ neticesinde, sanki yarımadada milliy siyaset «tüzetilmekni talap ete», dep bildirildi. Cemiyet palatasınıñ başlığı Grigoriy İoffe qırımtatarlarnı qomşu Rusiyede keçken prezident saylavına yaramay kelgenlerinde qabaatladı. Bu sebepten o, qırımtatar halqınıñ «umumiy esas» boyunca – kvotalar ve imtiyazlarsız yaşamaq kerek olğanından emin. Qırımtatarlarda hususiy bir statusnıñ olmağanı aqqında İoffe efendi acizane söylemedi.
«Prezident saylavı bir sıñır sızığı oldı. Ondan soñ, problemağa Ukrainanıñki Qırım içün ananeviy olğan yanaşuvlar, Rusiye kerçegi şaraitinde ciddiy bir deñişmeler yapılmasına muhtaclar. Qırımda milliy siyaset saasındaki vaziyetniñ talili ve muim bir bölükniñ yañıdan baqılması kerek», – dedi o. İoffeniñ fikrine köre, evelden bölgede milliy siyaset bir tarihiy vaqia – «totalitar sovet rejiminiñ insaniyetsiz yüzüni köstergen» bir çoq halqnıñ sürgün etilmesi üzerinde qurula edi. O, ukümetniñ «evelden sürgün etilgen halqlar» añlamına munasebetini ğayrıdan baqıp çıqmaq, ıstılalar meselesini bir tertipke ketirmek ve «evelden sürgün etigenler» ile qırımtatarlar arasında musaviylik işaretini qoymamaqnı teklif etti. İoffeniñ zan etkenine köre, «evelden sürgün etilgen»ni Qırımdan quvulğanlar ve olarnıñ sürgünlik yerlerinde doğğan balalarına qarşı qullanmaq kerek. O, genç qırımtatarlar «evelden sürgün etilgen» adı ile «tamğanı taşımaq» istemegenlerinden emin.
Muşaverede seslendirilgen «ekspertlerniñ hulâsaları»na köre, qırımtatarlarnıñ iştirak seviyesi 29%-ni teşkil etti, lâkin köstergiçler bölgeden bölgege deñişe. Eñ çoq qırımtatar yaşağan Qarasuvbazar rayonında saylav bölüklerine qırımtatarlarnıñ qararnen 13,2%-i; İslâm-Terek (Kirovskoye) rayonında – 23,6%-i keldi. Aqmescit (18,7%) ve 2,4 biñ qırımtatardan saylavğa tap 100 kişi (4,1%) kelgen Canköyde de kelüv seviyesi alçaq edi. Qurman (Krasnogvardeyskoye) rayonında qırımtatarlarnıñ umumiy sayısından 9,8%-i, Seyitler (Nijnegorskiy) rayonında – 16,6%-i saylav bölüklerine keldi. Canköy ve Bağçasaray rayonlarında köstergiçler biraz daa yüksek – munasip şekilde 20,6% ve 21,6% edi. Tekrarlaymız ki, bu yerde «tögerek masa»nı teşkil etkenler tarafından taqdim etilgen malümat aqqında söz yürsetile.
Qırımtatarlarnıñ «milliy-medeniy muhtariyeti» adınen bilingen teşkilâtnıñ başlığı Eyvaz Umerov alçaq iştirak etüv seviyesi aqqında tezisni yalanlamaq istedi, lâkin onıñ sözlerini tez kestirdiler. Yani, «raqamlar aqqında ne qadar davalaşsañ davalaş, qırımtatarlarnıñ ekseriyetiniñ saylavğa kelmegeni bir aqiqattır» manada söylediler. Ondan soñ munaqaşağa eki yerli tarihçı davet etildi: Oleg Romanko ve Tavridanıñ merkeziy muzeyi mudiri Andrey Malgin. Tarihiy faktlarnı bozup köstergeni sebebinden defalarca tenqit etilgen Romanko, Qırımda Ekinci cian cenki vaqtındaki kollaboratsionizm mevzusını bastırıp qoyalar, dep bildirdi. Bunıñnen birlikte, qırımtatarlar aqqında aytılğanı közde tutula edi. Muzey direktorı Malgin, daa da qaçamaqlı ifadeler qullandı, yani nahoş, lâkin muim olğan milliy meseleni muzakere etmege vaqıt keldi, dedi.
Qırımtatarlarğa, olar «hainlerniñ nesilleri» olğanlarına ustalıqnen işaret ettiler
Demagogiyanı çetke taşlasaq, «tögerek masa»da bulunğan qırımtatarlarğa, olar «hainlerniñ nesilleri» olğanlarına ustalıqnen işaret ettiler. Vaziyetniñ masqaralığı şunda ki, kollaborantlarnıñ toplaşuvında, tamır halqqa qarşı menfiy kinayeler qullanılıp, sovet-alman cenki yıllarındaki kollaboratsionizm mevzusında munaqaşalar yapıla edi. Qırımtatarlarnıñ açıq bir diskriminatsiyası yapıla. Bu sefer işlegen ayıpları, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ saylavına kelmegenleridir. Şimdi endi Qırım ukümeti, bölgede «milliy siyaset»niñ tam bir muvafaqiyetsizligi içün «ayıplı» tayin etileceklerini qıdıra. İbare mahsus tırnaçıqlar içine alındı, çünki ilhaq etilgen yarımadada milliy siyaset degende qırımtatarlar ve ukrainlerniñ qolğa alıştırılmalarını közde tutalar. 2014 senesiniñ küzünden başlap, Kreml ve regional ukümet tamır halqtan, açıqtan bildirilgen ilhaq ile razılıqnı talap ete edi. Prezident saylavı, qırımtatarlar içindeki esas kütlesiniñ, Rusiyenıñ nizamını qabul etmegenini nevbetteki kere kösterdi.
Kontekstke köre, içine Eyvaz Umerov kirgen, Devlet Duması deputatı Ruslan Balbekniñ taqımını «ayıplı» ilân ettiler. Qırımtatarlarnıñ ruslaştırılması boyunca esas işni tamam olar yapa edi. Prezident saylavından daa evel Eyvaz Umerov, qırımtatarlarnıñ 50%-inden ziyadesiniñ saylav bölüklerine kelmege azır olğanlarını bildire edi. Onıñ tahmini kerçek olıp çıqmadı. Aynı zamanda saylav kününde Ruslan Balbek jurnalistlerge tamır halqı arasında iştirak seviyesiniñ 40%-ni aşqanını ve kelgenlerniñ 91%-i Vladimir Putinge rey bergenini bildirgen edi. «Tögerek masa»da o, yoq edi. Tedbirden soñ Ağda Ruslan Balbekniñ izaatı peyda oldı, lâkin o, diger bir muim mevzu ile alâqalı edi: Devlet Dumasınıñ deputatı, Rusiye balalarınıñ qum meydançığında üstlerinde AQŞnıñ simvolikası olğan oyunçıqlarnen oynağanlarına açuvlandı.
Saylavğa kelmeme meselesi – buz dağınıñ yalıñız üst qısmıdır. Maalliy rehberler qırımtatarlarnen umumen esaplaşa. Ukraina zamanında olarğa qanunlar ve Anayasa keder etken olsalar, şimdi endi iç bir mania yoq. Grigoriy İoffe teşkerilgen tehnologiyanı qullandı: qırımtatarlar sırasından yerli memurlar ve «ekspertler» çağırılğan «tögerek masa»nı teşkil etti. Ondan soñ olarnı bir-birine usturdılar. Bu sefer milliy meseleler boyunca mutehassıslar sıfatında Malgin ve Romanko iştirak ettiler. Keçken sefer, Grigoriy İoffege qırımtatar tili aqqında qanun leyhasını batırmağ kerek olğanda, «ekspert» rolüni diger erbaplar vekili – tip universitetiniñ dotsenti Viktor Harabuga icra ete edi. O, Qırımda «tamır halq» yoq, dedi. Demek ki, qırımtatar tilinde mecburiy oqutuvnıñ kirsetilmesiniñ manası yoq.
Cinayetkâr 1944 senesi sürgüniniñ nevbetteki yıllığı arfesinde yerli akimiyet tamır halqqa, «Rusiyeniñki» Qırımda onda iç bir aqqı olmağanını hatırlatmaq qararına keldi. Rusiye qanunlarında qayd etilgen aqlar bile yoq. Tendentsiyalar pek telükeli. Kelecek sefer qırımtatarlarğa: «Siz saylavğa barmadıñız. Şeyleriñizni toplañız da, def oluñız», – dep ilân etilmeycegine kimse kefalet beremez.
Sergey Stelmah, Qırım siyasiy közeticisi (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ fikrini er vaqıt aks etmey bileler


text:
Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbiri bildire ki, böyle fikirni Aksönov Federal alâqa agentliginiñ vekilleri ile olıp keçken körüşüvden soñ Qırım jurnalistine seslendirdi.
«Marazm qaviyleşe. Kimden pekinecek olalar, añlap olamayım. Bizler bir kimseni qorquzmayıq... Bazıları ara-sıra hastalanalar, olap birisi bir yerge ketecegini tüşüneler. İsteseler – pekitsinler. Olarnıñ öyle de olmağan paranı masraf etmege yeri olmasa, suniy inşaatlarnı qazsınlar. Belki de, sıñırcılarğa iş tapmaq kerek? Belki de, olar anda kart oynaylar. Bu da tabiiy bir al. Asker köpek suvarmasın dep, oña vazife bermek kerek. Mantıq olmağan yerde bir şey tahmin etmege qıyın ola», – dep ayttı Aksönov.
İyün 18-de saba Qırım «akimiyetine» yaqın olğan Krıminform saytı ukrain arbiyleri tarafından «Çonğar» kiriş noqtasında sıñır pekitilgenini bildirdi.
Neşirniñ malümatına köre, qayd etilgen kiriş noqtasını sançqan telnen qoralağanlar. Yolda balaban beton blokları qoyulğan, yolnıñ eki çetinde de saqlanmaq içün belgilengen topraq inşaatlarnıñ qurması başlandı.
Qırım ile sıñır pekitilmesini ne Ukraina Devlet sıñır hızmeti, ne de Mudafaa nazirligi izaatlamadılar.
Devlet sıñır hızmetiniñ saytında berilgen malümatqa köre, Rusiye devlet sıñırında, Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı bölükleri kelgen yerlerde, mudafaa sisteması mükemmelleştirile.
Lâkin Qırım yanında bir de bir pekitüv areketleri aqqında malümat yoq.


text:
Minsk añlaşmalarına riayet etilse, Ukraina ateş toqtatılması aqqında añlaşmanı imzalamağa azır. Bunı bazarertesi künü, yanvar 19-da, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi, – dep haber ete Radio Svoboda.
Poroşenkonıñ aytqanına köre, Ukraina «üç taraflı kontakt gruppasınıñ çağırılması, tışqı işler nazirleriniñ toplaşuvı ve Astanada ya da başqa bir yerde «norman formatında» sammit keçirilmesine» azır.
Malüm olğanı kibi, yanvar 15-ne keçirilmesi belgilengen Donbass zıddiyeti boyunca Ukraina, Almaniya, Frenkistan ve Rusiye reberleriniñ körüşüvi ötkerilmedi.
Almaniya kantsleri Angela Merkel Rusiye prezidenti Vladimir Putinge dedi ki, körüşüvniñ esas şartlarından biri Minsk añlaşmalarına riayet etilmesi qala.
Ukrain askerleri bildireler ki, soñki künleri terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerde Rusiyege qoltutqan boyevikler tarafından sıq-sıq ateş açılıp başladı.


text:
Yañı yılnıñ birinci künleri Qırımda 27 yanğın yüz berdi, olardan 25 insan tahliye etildi. Bu aqta Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«2016 senesi dekabr 31-den yanvar 3-ne qadar 27 yanğın yüz berdi, mından 25 insan tahliye etildi ve 3 qurtarıldı. Suv obyektlerinde 1 insan, dağ-orman yerlerinde – 1 insan qurtarıldı», – qayd eteler nazirlikte.
Nazirlikte bildirilgeni kibi, yanğınlar fişenkler sebebinden yüz bermegen.
Qırımda blackouttan sebep insanlarnıñ çoqusı farqlı aletler yardımı ile evlerini qızdırmağa mecbur.
Dekabr başında Saq şeerinde şahsiy evde yanğın yüz berdi, neticede üç bala elâk oldı – 11 yaşında egizler ve bir yaşında qızçıq. Eki büyük insan ve daa bir bala qurtarıldı.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde «fevral 26 işi» iştirakçisi, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis cezasınıñ uzatılması boyunca toplaşuvı başlandı.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, mahkeme ögünde turniket, metallodetektor, eki kiriş noqtası qoyuldı.
Ahtem Çiygoznı mahkemege alıp kelgenler. Smedlâyevniñ aytqanına köre, prokuratura apis cezasını daa eki ayğa qadar uzatmağa talap ete. Qabaat bildire ki, «Çiygoz cinayet yapıp, Cemilev ve Çubarovnen (esas Ukrainada bulunğan qırımtatar liderleri – QA) bağ tutmağa devam ete». Prokuratura Çiygoz azatlıqqa çıqsa, «taqiqattan saqlanacaq» ve «şaatlarğa basqı yapacaq», dep qorqa.
Mayıs 18-de Çiygoznı mahkemege ketirmeyip, mahkemeni cuma kününe qaldırdılar.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi mayıs 13-te «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Ahtem Çiygoz ve Ali Asanovnıñ apiste yatma müddetiniñ uzatılması boyunca imayeniñ şikâyet arizasını red etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kremlniñ kontrolündeki Qırım Yuqarı mahkemesi avgustnıñ 11-nde esli-başlı qırımtatar faili Server Karametovğa on künlik memuriy cezağa qarşı bildirilgen itiraznı red etti ve onı avgustnıñ 19-na qadar apiste qaldırdı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Karametovnı desteklemek içün onlarnen adamlar mahkeme binasına kelgen.
Keçende Amnesty International halqara teşkilâtı Rus akimiyetine hitaben Server Karametovnı deral serbest bıraqmağa çağırğan edi.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte, Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşındaki Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasına, qanunğa zıt kelgen şekilde Ukraina vatandaşı Server Karametovnıñ azatlıqtan marum etilmesi, onıñ işğal etilgen Qırımda barışıqsever miting keçirmesine mania olğanlarını bildirgen şikâyetnen muracaat etti.Prokuratura qırımtatar faaliniñ tutılıp alınğanı boyunca öz uquqiy noqtai nazarını bildirecegi aqqında haber etti.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evel de tutılğan edi. Böylece, mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatırası kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqanından soñ tutılıp alınğan edi. Üç saat tutılıp, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Vladimir Putingä eş ezläwçelär anı inde kem genä itmäde - Duma citäkçese urınına da qıstap qaradı, xökümät başlığı itep bilgeläwne dä täqdim itte, İminlek Şurasın nığıtıp, Putinne anıñ başına quyunı tikşerde, xätta nindider añlaşılmağan "ilküläm citäkçe" digän maxsus ber däräcä dä uylap çığardı.
Comğa könne Rusiä mäğlümät çaraları Putingä yaña urın taptı - Exo Moskvı radiosı xäbärenä qarağanda, kiläse atnada Rusiä prezidentı räsmi säfär belän Belaruskä barıp, anda Aleksandr Lukaşenka belän, Rusiä häm Belarusne berläşkän däwlät itüçe Konstitutsiä Aktın imzalayaçaq, şunnan soñ ul älege yaña däwlätneñ prezidentı bulaçaq, ä Lukaşenka isä parlament citäkçese känäfienä utıraçaq.
Şuşı xäbären Exo Moskvı Belarus prezidentı idaräsendäge çığanaqlarğa nigezlänep tarattı. Ämma Azatlıq radiosı belän söyläşkändä, prezident Lukaşenkanıñ matbuğat xezmäte wäkile Pavel Lyohki, andıy xäbärlärgä bik aptırawın äytte:
"Exo Moskvı tarafınnan taratılğan xäbär anıñ namusında qalsın. Bu mäğlümätneñ fäqät Rusiä çığanaqlarında ğına dönya kürüe säbäple, anı Rusiä yağı añlatsın. Bezdä bernindi dä andıy mäğlümät yuq, häm bez Lukaşenka belän Putin arasında wäkalätlärne bülü, yäisä Konstitutsiä aktları imzalaw turında berni işetmädek. Bez moña bik aptıradıq häm moña zur şik belän qarıybız", dide Belarus prezidentınıñ matbuğat wäkile, Putinneñ Minskigä kilep Belarus belän berläşü qäğäzlären imzalawı häm kiläçäktä yaña däwlätneñ başlığı bulu ixtimalı turında.
Kiläse atnada, dikäbrneñ 13-14endä Rusiä prezidentınıñ çınnan da Minskigä baruı qaralğan. Ämma Mäskäw, anda berläşkän däwlät qoruğa qarağan bernindi dä räsmi qäğäz imzalaw planlaştırılmağan, yaqlar fäqät büdjet mäs'äläsen genä tikşeräçäk, dip belderä.
İkeyaqlı söyläşülärdä berläşkän däwlätneñ nindi bula aluı turında süz çığa ala, älbättä. Ämma älegä Minskidä dä, Mäskäwdä dä, kiläse atnadağı oçraşuda berlekne qoruğa yünälderelgän yaña konkret ğämällär qaralmağan, dip kilälär.
Ä inde büdjetkä kilgändä, Rusiä häm Belarus arasında qorılaçaq yaña däwlätneñ finansları yıldan-yıl arta bara. Bıyıl ul 4 milliard 300 million sum ide, kiläse yılda anı 5 milliardqa citkerü qaralğan.