text:
Türkiye «Qırımnıñ qanunsız ilhaqından peyda olğan zorluqlarnen sınanmağa devam etken qırımtatarlarnıñ zulumını toqtatmağa tırışacaq», dep aytıla memleketniñ Tış işler nazirliginiñ resmiy vekili, elçi Tanju Bilgiçniñ mayıs 18 qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künü munasebetinen derc etken beyanatında.
«1944 senesi mayıs 18 gecesi 250 biñ qırımtatarı insanlıq tışı şaraitlerde sürgün etilip, ana vatanlarından qoparılğan edi. Bu facialı adisede qırımtatarlarnıñ büyük qısmı can berdi, sağ qalğanlar ise ana vatan asretinen yaşamağa mecbur edi. Türkiye, sürgülikten 77 yıldan soñ, Qırımnıñ qanunsız ilhaqından peyda olğan zorluqlarnen sınanmağa devam etken qırımtatarlarnıñ zulumlarınıñ toqtatılması, kimlikleriniñ qorunması, aman-esen qalmaları içün soydaşlarımıznıñ yanında olmağa devam etecektir», – dep aytıla Türkiye Tış işler nazirliginiñ beyanatında.
Salı künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün etip başlağanına 77 yıl tola. Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıla.
Mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ yılında Ukrainanıñ Türkiye elçihanesi matem şeritli qırımtatar bayrağını endirdi.
Qayd etmeli ki, mayıs 18 qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma yılına Kanadanıñ New Brunswic vilâyetiniñ paytahtı Fredericton Ukrainanıñ Kanada elçihanesiniñ teşebbüsine qoşulıp, qırımtatar bayrağını köterdi. Bayraq Ukraina devlet bayrağınen beraber Fredericton meriyası ögünde asıldı.
Qırımnıñ farqlı şeer ve rayonlarında qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına tedbirler keçirile.
Kyivdeki «Qırım evinde» bugün «Tañ» («Svitanok») installâtsiyası açılacaq. Mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma tedbirlerinde Latviya Seyminiñ spikeri Ināra Mūrniece iştirak etmege niyetlene.
Qırımtatar Milliy Meclisi mayısnıñ 18-nde eglenceli tedbir keçirmemege çağırdı. «Qırımtatar resurs merkezi» ise «Genotsid olmasın!» adlı informatsion kampaniyanı başlattı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar temsilciligi ocalarnı ve gençlik merkezleriniñ ocalarını mayısnıñ 18-nde Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına ders keçirmelerine çağırdı.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


c: text/html

text:
Bunı Yalta şeer şurasınıñ matbuat-hızmeti bildire.
Şeer akimiyeti, öz nevbetinde, böyle tedbirleriniñ keçirilmesine azır olğanlarını bildire.
RF Devlet duması vekilleriniñ fikirlerine köre, eñ yaqın kelecekte Qırım sportçuları bütün rusiye sport terkibine kirmek kerekler.
«Siziñ bütün rusiye qorantasına kirgeniñiz içün er şey yapmaq azırmız», – dedi İgor Ananskih.
Bunıñnen beraber Yalta sakinlerine sport ve millet sağlamlaştıruvı boyunca tevsiyelerini berdi.
«Umumtasil mekteplerine mıtlaqa aftada beden teribiyesiniñ 3 dersini kirsetmek kerek. Nevbetteki adım – bu seneniñ sentâbr ayında olıp keçecek GTO normalarınıñ berilüvine azırlanmaq», – dep, Yalta idmancı ve ocalarınıñ aylıqları da kötere bilecegi aqqında aytıp keçti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bu aqta o Sankt-Peterburgta halqara iqtisadiyat forumında ayttı.
Bunı İTAR-TASS bildire.
Onıñ sözlerine köre, şimdi ukrain tarafından Şımaliy-Qırım kanalında suv sayğıçlarını qoyalar ve bilgen malümatına köre, suv fiyatı 3 grivnanı teşkil etecek. Bundan evel suv fiyatı 6 kapik olğan.
«Bu qabul etilecek bir şey degil. Bizge er yıl bütçeden 400 million grivnanı ayırmaq kerek olur’, – dedi Konstantinov ve alternativa qıdırmaq kerek olğanını qayd etti.
‘Em o bizde bar. Bu tutumlı qullanuv», – dedi Konstantinov.
Qırım işğal olunğan soñ mında suv temini meselesinde vaziyet kergin oldı.
Suv resursları boyunca devlet agenstvosı Ukraina Şımaliy-Qırım kanalını yerli akimiyetnen añlaşmalar olmağanı sebebinden qapatqanını bildirdi. Ondan da ğayrı Qırım tarafından qanunsız suv alınması aqqında aytılğan edi.


text:
Kreml nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi ekinci Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ mabüsi Asan Yanikovnıñ istinafını red etti. Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Safiye Şabanovağa atfı etip bildire.
Qayd etilgenine köre, advokat Aqmescit şeeriniñ Kyiv rayon mahkmesiniñ Yanikovnıñ dava materialları ile tanış olmaq aqqını sıñırlağan qararına qarşı istinaf şikâyetini bergen.
«İstinaf şikâyeti baqılğanda mahkemeci Asannıñ tanış olağan materiallarnıñ miqadrı aqqında tafsilâtlıca soradı. 47 kün içinde Yanikov davanıñ 31 cıltını oquğanını bildirdik, yani bir künde bir buçuq cılt. Mahkeme ise bunı esnasnıñ uzatıluvı kibi saydı ve başlanğıç mahkemeniñ qararını tasdıqlap, müşterimniñ dava materialları ile tanışma aqqını sıñırladı», – dep haber ettiler faaller.
Asan Yanikov davanı FSB tarafından uydurılğan, dep saya. Şu sebepten, vesiqalar sahte olğanı içün olarnen tam şekilden taşınmağa fırsat bermeyler.
Safiye Şabanova prokuraturağa muracaat etecek ola.
Ekinci Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçileri – Seytveli Seytabdiyev, Akim Bekirov, Rustem Seythalilov, Asan Yanikov ve Eskender Suleymanov – fevralnıñ 3-nde Vlasiha şeyeriniñ İstinaf arbiy mahkemesinde olıp keçken mahkeme oturışı vaqtında Rusiye mahkemecilerini ve prokurorını red ettiler.
Ekinci Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabsüleri Asan Yanikov ve Seytveli Seytabdiyevni yanvarnıñ 18-nde Aqmescitten Rostov-na-Donudaki 1-nci tahqiqat tevqifhanesine etap etildi.
Soçiniñ Üçünci istinaf mahkemesi yanvarniñ 14-nde Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Cemil Gafarov, Remzi Bekirov, Enver Ametov, Alim Karimov ve Tofik Abdulgaziyevniñ apiste tutuv müddetlerini uzatuv qararına qarşı advokatlarnıñ şikâyetini red etti.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Cemil Gafarov, Servet Gaziyev, Alim Karimov, Seyran Murtaza ve Erfan Osmanovnıñ apiste qaluv müddetini yarım yılğa uzattı. Olar Aqmescit SİZOsından Rostovğa avuştırılacaq.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
"Älbättä, bez bu oçraşunı barlıq ütken mäsälälär turında açıqtan-açıq, protokollarsız ğına söyläşü öçen faydalandıq. Berençe çiratta ozın möddätle strategik totrıqlılıqqa häm xalıqara iminlekkä bäyle mäsälälär. Yäşermim, iñ qıyın mäsälälärneñ berse Yewropada raketadan saqlanu mäsäläse buldı. Xikmät süz saylaw, diplomatík cömlälär tabuda tügel, ä bu problemanıñ üzendä. Añlayışlı itep äytäm, Amerikanıñ bu planına qarata bezneñ prinsipial mönäsäbätebez üzgärmäde," - dide Putin.
Şul uq waqıtta Rusiä prezidentı ike tarafnıñ bu turıda axır çiktä kileşügä ireşä aluına saq qına otpimizm belän qarawın äytte häm AQŞnıñ ışanıç buldıru täqdimnäre tormışqa aşırılsa, möhim häm faydalı bula ala dide.
"Häm bez bügen tağın ber märtäbä amerikan partnerlarıbıznıñ bezneñ borçılularıbıznı añlawın ğına tügel, ä çın küñeldän alarnı beterergä tırışuların da kürdek. Bu berençedän. Ä ikençedän, axır çiktä kileşäçägebezgä min saq optimizm belän qarıym. Min kileşügä ireşü mömkin dip isäplim," – dide Putin.
Ul şulay uq atom qoralların konroldä totu turındağı START kileşüenä almaş kileşü äzerläw mäsäläsendä dä fiker ayırmalıqları qala dide.
Şul uq waqıtta anıñ äytüenä, prezidentlar kiläçäktä AQŞ-Rusiä mönäsäbätlärendä yulkürsätkeç bulaçaq strategik qısalar turında kileşkän.
Bu oçraşu aldınnan Buxarestta ütkän NATO sammitında NATO illäre citäkçeläre Ukraina belän Gruziäne axır çiktä NATOğa äğza itep alu mäsäläsen açıq qaldırğan ide.
Putin tağın ber märtäbä Rusiäneñ bu plannarğa qarşı buluın äytte.
"NATOnı ğadi, texnik kiñäytü säyäsi ğämäl dip isäplim. Ul Rusiäne kimendä doşman bip isäpläwçe iske mantıyqqa nigezlänä," - dide Putin.
Rusiä bu ike ilne NATOğa alunı turıdan-turı üzenä yanawçı qurqınıç dip isäpli.
AQŞ prezidentı Bush isä Mäskäwne raketa qalqanı sistemasınıñ Rusiägä qarşı yünältelmäwenä ışandıru eşen däwam itärgä kiräk, Salqın Suğış inde tämamlandı dide.
"Bez üzara mönäsäbätlärdä Salqın Suğıştan qotılu öçen küp waqıt sarıf ittek. Ul inde bette, tämamlandı. Häm bu mönäsäbätlärdä töp soraw "Bez Salqın Suğışnı artta qaldıru öçen bergäläp eşli alabızmı" digän soraw," – dide Bush.
Bush ışanıç buldıru çaraları Rusiäneñ borçıluların beteräçäk dide.
AQŞ prezidentı äytüençä, ike citäkçe şulay uq üzara dialognı köçäytü turında da kileşkän.
"Bügen bez Quşma Ştatlar belän Rusiäneñ bulırğa mömkin raketa qurqınıçlarına cawap birü öçen Rusiä, AQŞ häm Yewropa bertigez däräcädä qatnaşqan sistema buldırırğa teläwe turında kileştek. Bu quätle häm möhim strategik qaraş," - dide Bush.
Oçraşunıñ iqtisadıy yağına kilgändä, Bush Rusiäneñ Dönya Säwdä Oyışmasına häm İqtisadıy Xezmättäşlek wä Tärräqıyät oyışmasına quşılu telägen xuplawın äytte, Rusiä belän säwdäne andağı keşe xoquqları torışına bäyläwçe salqın suğış çorınnan qalğan qanunnı beterü yaqlı buluın belderde.
Rusiäneñ kiläçäk prezidentı Dmitriy Medvedev belän Bush ayırım oçraştı. Oçraşudan soñ ul Medvedevtan berençe täesirläreneñ uñay buluın äytte.
Medvedev AQŞ-Rusiä mönäsäbätlären üsterüne däwam itärgä teläwen belderde.
"Uzğan 8 yılda sez häm prezident Putin Rusiä-AQŞ mönäsäbätlären üsterü öçen küp eşlär başqardığız. Rusiä-Amerika mönäsäbätläre ul dönyadağı iminlek öçen töp faktor. Wazıyfağa kereşkännän soñ min üzara mönäsäbätlärneñ tağın da üsüen, tuqtalışlarsız, sezneñ belän näticäle eşlärgä telär idem," - dide Medvedev.
Putin üzeneñ premer-ministr wazıyfasına küçüennän soñ tışqı säyäsätne prezident wasıyfasın alğan Medvedev bilgeliaçägen äytte.


text:
Bıyıl 65 etäkse ştraf tülägän, 6-hın eşenän alğandar.
Öfö prokuraturahı mäğlümättänenän küreneüensä, proqurorźar mäxkämägä 3 meñ 675 däğüä ebärgän. Ular 33 million hum aqsa birmäüźä ğäyeplänä. Älegä 26 million hum burıs qaytarılğan. Eş xaqı buyınsa burıstarğa tuqtalğanda, respublika prezidentı xakimiäte başlığı Radiy Xäbirov ta bıl mäsäläne tiź arala xäl iteü käräk tigän fekerźä. Bıl turala ul İşembayźa Berźäm Räsäy firqähe köndären uźğarğanda äytte. Urındarźa xalıq menän osraşqanda küberäk nindäy horau birälär tigän horauğa yauap itep ul torlaq, eş xaqı, militsiyanıñ üźeneñ ük xoquq boźouına yalıuźar küp tine.
İşembayźa Berźäm Räsäy köndäre qala könö menän bergä oyoştoroldo. Şuğa kürä qalala küp mäźäni saralar ütkärelde. Här mayźandağı xalıq yıyındarında Berźäm- Räsäy iñ şäbe tip äytelde. Qala uramdarında elengän şiğarźar ayırıusa qıźıq ine. Beź Putin planın ütäyäsäkbeź, Milli proekttar- firqäneñ real plandarı, Berźäm Räsäy- real keüek lozunğılar qala uramdarın «yämläp torźo». 50 yıl yäşägändärgä, yañı öyläneşkändärgä Berźäm Räsäyźeñ mul büläktäre lä tapşırıldı. Mäğlüm bulıuınsa Radiy Xäbirov firqäneñ Başqortostandağı haylau ştabı başlığı. Firqä isemlegendä ul prezident Mortaza Räximovtan huñ 2-se tora. İsemlektä yämğehe 39 keşe.


text:
Qala sitendä maşinalar quyıu urındarı bildälände
Öfö qalahı xakimiäte başlığı Pawel Kaçqaew başqalağa sittän kilgän maşinalarźı quyıu urındarın bildäläne. Sönki bayram köndärendä Öfölä şäxsi maşinañda ğına tügel, yämäğät avtobustarında yöröü źä sitenläşä. Qala militsiyahı başlığı Ural Aqkösököv äyteüensä, sittän kilgän maşinalar 7-se oqtyabrźän 14-enä tiklem qalağa ütkärelmäy, sittä qaldırılırğa teyeş. Bınday quyıu urındarı Zaton, Aeroport, Çernikovka häm Hupaylı biśtälärendä, yäğni Öfö sigendä asıla. Bınan tış yuldarźan yanağan xäüefheźlekte kämeteü ösön qommertsiya awtobustarı marşruttarźan alına. Ular urınına Başawtotrans yämğiäteneñ xalıqtı küberäk hıyźırğan Nefaz awtobustarı ebärelä. Bınıñ ösön yänä 187 awtobus bülenä ikän. İke yaqlı otoş bit. Berźän yuldarźa tığındar bötä, xalıq matur itep biźälgän Nefazdarźa «şıuışa», ikensenän Başqortostandıñ üź avtobusı bulıuın sittän kilgän abruylı qunaqtar kürä.


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesiniñ «fevral 26» işinen bağlı oturışında, apis etilgen qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısınıñ birinci muavini Ahtem Çiygoz makeme eyyetine kirgen bütün taqımğa çıqarma ilân etti.
Bu aqta onıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Apansızdan, oturışnıñ sozğaluvı meselesini çezmeyip, makeme qarar alma sualine keçti», - dep yazdı Twitterde Polozov.
«Ahtem Çiygoz makeme eyyetiniñ bütün taqımına çıqarma ilân etti. Şimdi bütün makemecilerniñ çıqarması boyunca sual muzakere etilmekte», - dep qoştı o.
Polozovnıñ sözlerine binaen, makemeciler toplantı odasına üçünci kere kettiler.
Qırımda Rusiye nezareti astında bulunğan Yuqarı Makemede «fevral 26» işi boyunca makeme oturışı başlandı. Onıñ çerçivesinde Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ceza vaqıtınıñ uzatuvı baqılacaq.
Nikolay Polozov - Ahtem Çiygoznıñ rusiye advokatı, makemeci Galina Redkonı bu işten çıqarması boyunca muracaat yazdı. Onıñ sözlerine binaen, Makemeci Redkoğa çıqarıluv bildirmeleriniñ biri - ekinci grajdanlıq ve Ukrainada makemeci statusına nail olğanıdır. Bunıñnen bir sırada, advokatnıñ sözlerine binaen, «Prokuror makemeciniñ çıqarıluvına qarşı çıqtı. Makemeciler toplaşuv odasına kettiler».
Bundan evel Rusiye advokatı Nikolay Polozov Rusiye Baş prokuraturasına Çiygoznıñ Aqmescit SİZOsında qanunsız tutılması boyunca muracaat yazdı. Delil olaraq, yanvar 25 künü Qırım Yuqarı Makemesinen çıqarılğan qararına köre, Ahtem Çiygoz ve «fevral 26» işiniñ başqa faaleriniñ apiste tutılması müddeti mart 9 künü 00:00 saatte bitkenini ketirdi.
Öz arizasında advokat Çiygoznıñ apis etüv vaqıtını üç künge uzatqan Kreml nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makeme makemecisi Galina Redkonı mesülietke çekmege talap etti.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Aprelniñ 21-nde, çarşenbe künü, Aropa parlamentiniñ prezidenti David Sassoli Rusiyeni ordusınıñ Qırımda ve Ukraina sıñırı boyunca yerleştirilmesi ile bağlı kerginleşmeni yımşatmağa çağırdı. Bunı o, Avropa Şurası Parlament Assableyasında çıqışta bulunğanda ayttı.
«Kerginlikniñ yımşatılması kerek, çünki Rusiyeniñ keri çekilmesi ve halqara mecburiyetlerine riayet etmesi pek müimdir», – dep qayd etti Sassoli.
Bundan ğayrı çıqışı vaqtında, «daa semereli, daa çevik, daa turğun ve daa demokratik Avropa Birligine ihtiyac bar olğanını» bildirdi.
Austriannıñ malümatına köre, halqara seviyede tanılğan Ukraina sıñırı boyunca 2015 senesinden berli «Rusiye on biñlernen askerini yerleştirip, ordusınıñ sayısı arttıra, bölüklerni faalleştirdi, bazalarını yañarttı ve daa küçlü bir yer, ava ve ava mudafaasını yerleştirdi».
Soñki vaqıtları Rusiye Donbasnıñ işğal etilgen qısmında gibrid küçleriniñ cenk areketlerini arttıra. Böylece, ateşkes rejiminiñ şartları bozula, amma Rusiye Ukraina ordusını qabaatlamağa tırışa. Bundan ğayrı, Qırımda ve Ukraina sıñırı yaqınlarında Rusiye askerleriniñ sayısını arttıruv Kyiv ve ğarbiy ortaqlarınıñ qasevetini doğura, çünki Rusiye ordusınıñ Ukrainağa açıq ücüm imkânı bar.
Ukrainanıñ ğarbiy ortaqları (ABD ve AB) ve NATO oña qol tutqanını bildirdi.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli.
Mart ayında Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçak bildirdi ki, Rusiye, «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke. Onıñ qayd etkenine köre, Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dedi.


text:
İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ (İAAM) Odası, Qırımda ve Donbassta insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca dört işni Büyük odağa teslim etti. Bu aqta İAAMnıñ saytında bildirile.
Bildirüvde: «Ukraina tarafından Rusiyege qarşı berilgen dört devletlerara arizanı baqqan İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ Odası, olar üstündeki yurisdiktsiyasından Büyük oda menfaatına vazgeçmege qarar berdi», – denile.
Teslim etilgen işlerde Ukraina Rusiyeni ve Rusiye tarafından kontrol etilgen silâlı gruppalarnı İnsan aqları boyunca Avropa konventsiyasınıñ bozuluvlarında qabaatlay. Ayrıca, arizalar bir qaç madde ve şu cümleden 2-nci madde (ayat aqqı), 3-nci madde (eziyetlevler ve insaniyetsiz ya da menlikni aşalağan munasebet), 5-nci madde (azatlıq ve telükesizlik aqqı) ve 6-ncı madde (adaletli muhakeme aqqı) boyunca berilgen ediler.
İlk eki iş 2017 senesi fevral 27-den başlağan vaqialar ile alâqalı olıp, bu muddet içinde Rusiye Qırımnı ilhaq etti ve, ondan ğayrı, separatistler ve silâlı gruppalarnı kontrol etip, «Donbassta tecavuzkâr silâlı areketlerni ömürge keçirdi ve bu, Konvetsiyanıñ çoq sayılı bozuluvlarına sebep oldı».
Diger eki iş, Qırımda ve şarqiy Ukrainada 2014 senesiniñ sentâbrinden soñ olıp keçken vaqialarnen bağlı. Ukrainanıñ ukümeti, Rusiye Qırımnı öz kontroli altına aldı ve, separatistler ile silâlı gruppalarnı kontrol etip, aqiqatta Donetsk ve Luhansk rayonlarını öz kontroli altında tuta ve, demek ki, o, bu bölgelerdeki Konvetsiyanıñ çoq sayılı bozuluvları içün mesüliyetlidir, dep iddia ete.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qolşärif mäçete
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Qolşärif mäçete - Qazan şähäreneñ baş mäçete, Qazan üzägendä - Kirmänendä urnaşa.
Qazan Kirmänedäge 16. yöz dini qorılmalarınnan berse.
Tatar xalqı qaharmanı - Qolşärif[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan xanlığınıñ bäysezlege öçen köräşçe, mäşhür tatar qaharmanı, şağir, däwlät eşleklese, ruxani, säid Qolşärif xörmätenä şulay atalğan. 1552 yılnıñ 2 oktäberendä, il belän bergä, anıñ ruxi ostazı — Qolşärifneñ dä ğömere kiselä. Qolşärif üz şäkertläre belän baş Cämiğ mäçete öçen doşmannarğa qarşı suğışıp mäçet basqıçlarında üterelep häläq bulğan. Böyek tatar qaharmanı - Qolşärif istälegenä baş Qazan mäçete atalğan.
Torğızılğan mäçet[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2 tördäge 8 manaralı, üzägendä çatır gömbäz belän tämamlanğan mäçet; elekkege Renaissance häm Ğosmanlı Töreklär arxitekturası stile elementlären qatnaştırıp, Bolğar-Tatar ğädätlärendä qorılğan dip faraz qılına. İske Cämiğ mäçete Söyembikä manarası urnaşqan bulğan. 1552. yılda Qazannı Urıs ğäskärläre yawğanda cimerelä.
1996. yıldan Qazan Kirmäne kompleksında şul isemendäge mäçet yañadan torğızılıp tözelä.
Mäçet küreneşläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Rostov vilâyetiniñ mahkemesi imayeniñ temyiz arizalarını red etip, Qırımda kütleviy tintüvlerden soñ tutulğan beş faalni apiste qaldırdı. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, Mecit Abdurahmanov, Enver Ametov, Seyran Murtaza, Rustem Seythalilov ve Erfan Osmanov avgustnıñ 15-ne qadar SİZOda qalacaqlar.
Oturışuv qapalı şekilde keçirildi, dep haber etile.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.


text:
Ukraina ve Rusiye arasında ukrainalı siyasiy mabüslerni almaşuv çerçivesinde azat etilgen Oleg Sentsov ve Oleksandr Kolçenko Rusiye koloniyalarından Ukrainağa qaytqan soñ berecek ilk matbuat konferentsiyalarını ilân etti. Sentsovnıñ Facebook saifesinde haber etkenine köre, tedbir sentâbrniñ 10-nda saat 12-nde başlanacaq.
Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, matbuat konferentsiyasınıñ yeri «jurnalistlerge qayd şeklinde yazğan elektron poçtalarına haber etilecek».
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye apishanelerinden azat etilgen qırımlılar Oleg Sentsov ve Oleksandr Kolçenkonı şaatlıq etmeleri içün davet etmege planlaştıra.
Kyivge qaytqan Oleg Sentsov çoq laf etmeyip, «ukrainalılarnıñ küreşi bitmedi», dep qayd etti. Şimdilik o, jurnalistlernen subetleşmege istemey, amma Facebookta yazmağa vade etti.
Oleksandr Kolçenko Ukrainağa qaytıp, aliy oquv yurtunda oquşını devam etmege ve iş tapmağa planlaştıra, dep ayttı.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı.
Deñişim çerçivesinde Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sızonovıç ve 2018 senesi noyabr ayında zapt etilgen ukrainalı deñizciler azat etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ukrainalılarnı ava limanında qarşıladı. O, Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Rusiyede apiste tutulğan qırımtatar faalleriniñ azat etilüvi Ukraina-Rusiye almaşuvınıñ ekinci basamağı olacaq.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi yarımadanı işğalden qurtarmaq içün Qırım platforması çerçivesinde nevbetteki etap başladı, dep bildirdi. Bu aqta nazirniñ birinci muavini Emine Ceppar oktâbrniñ 20-nde AB Ukraina elçisi Matti Maasikas ile körüşip ayttı.
«Devlet reberligi başlatqan faal advokatsiya fazası halqara ortaqlarımıznı Ukraina prezidenti teklif etken Qırım platforması kampaniyasınıñ tafsilâtları ve substantiv qısmından haberdar etmekten ibarettir», – dep bildire Cepparnıñ aytqanlarını nazirlikniñ matbuat hızmeti.
Ukraina diplomatı, Qırım platforması halqara toplulıqnıñ Qırımnıñ işğalini toqtatuv areketleriniñ koordinatsiyası ve semereligini arttıruv ve qırımlılarnıñ aq ve menfaatlarını qoruv, em de bu meselede işbirliginiñ bütün bar olğan ve yañı fortmalarınıñ formalizatsiyası ve sistematizatsiyası içün yañı halqara format olacaq, dep ayttı.
«Platforma Rusiyeniñ Qırım yarımadasını ilhaq etmek ıntıluvını qabul etmeme halqara siyasetiniñ pekitilüvine, Qara ve Azaq deñizlerinde Rusiye askeriyleştirilüvi neticesinde artqan telükesizlik telükelerine cevap bermek içün qoşma imkânlar berecek, sanktsiyalar vastasınen Kremlge qarşı siyasiy basqını birleştirmege ve insan aqları bozuvlarına qarşı areket etmege yardım etecektir», – dep qayd etti Emine Ceppar.
Nazirniñ birinci muavini qayd etti ki, Maati Maasikasnıñ yardımınen eñ yaqın vaqıtta AB Ukraina temsilciliginde AB aza memleketleri içün brifing ötkerilecek. Platformanıñ Avropa Birligi yönelişinde faaliyet fikirleri taqdim etilecek.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile yapqan beyanatında Ankara Qırım platforması çerçivesinde Kyiv ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirdi.
Bu beyanatını Rusiye kontrolindeki senatorlar ve qırımlı deputatlar tenqit etti.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.


text:
Avropa Şurasınıñ insan aqları boyunca komissarı Nils Muižnieks kene bir kere işğal etilgen Qırımğa kelecek ola.
Bunı o aprel 23 künü PACEde çıqışta bulunıp ayttı.
«Qırım ziyaretlerimiz devam etecek, maña izin berseler», – dedi o.
Yevrokomissarnıñ aytqanına köre, yarımada ziyareti neticeleri boyunca arizasınıñ peyda olğanından çoq vaqıt keçmedi, şunıñ içün anda şimdi degil, yılnıñ devamında baracaq ola.
Nils Muižnieksniñ 2014 senesi sentâbr ayında Qırım ziyaretinden soñ o, yarımadada milliy azlıq, matbuat vastaları ve uquq qoruyıcılarğa basqı etilgenini bildirdi.


text:
Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń bakalavriat tálim baǵdarlarına kiriw ushın 4,05 ballǵa shekem jetpegen hám https://t-kontrakt.edu.uz sisteması arqalı onlayn…
Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında 2021-2022-oqıw jılı ushın bakalavriat tálim baǵdarlarında eselengen tólemli kontrakt («super kontrakt») tiykarında oqıwdı qálewshi,…
Sırt ellerdegi joqarı oqıw orınlarınan oqıwın Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutına kóshiriw ushın jetkilikli ball toplay almaǵan, biraq eselengen…
Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı bakalavriat baǵdarlarına ekinshi qánigelik boyınsha hújjet tapsırǵan abiturientler dıqqatına! Usı jıldıń 10-oktyabr kúni saat…
01.01.01 Matematikalıq analiz; 03.00.05 Botanika; 03.00.06 Zoologiya; 03.00.10 Ekologiya; 07.00.01 Ózbekstan tariyxı; 13.00.01 Pedagogika teoriyası. Pedagogikalıq táliymatlar tariyxı; 13.00.02 Tálim…
01.01.01 Matematikalıq analiz; 01.01.06 Algebra; 01.04.10 Yarımɵtkizgishler fizikası; 03.00.05 Botanika; 03.00.10 Ekologiya; 07.00.01 Ózbekstan tariyxı; 09.00.04 Sociallıq filosofiya; 10.00.03 Qaraqalpaq…
07.00.01 Ózbekstan tariyxı; 10.00.12 Qaraqalpaq ádebiyatı. Hújjetler 2021-jıl 15-oktyabrge shekem qabıl etiledi. Doktoranturaǵa oqıwǵa talabanlardan tómendegi hújjetler talap etiledi: Arza;…
Bıyılǵı oqıw jılında studentlikke usınıs etilmegen, biraq eselengen tólemli kontrakt («super kontrakt») tiykarında oqıw niyetin bildirgen abiturientler ushın qolaylıqlar jaratıw…
Kafedra baslıǵı: Ximiya oqıtıw metodikası, Ózbek tili kafedralarına. Professor lawazımına: Pedagogika kafedralarına. Docent lawazımına: Ózbek ádebiyatı, Qazaq tili hám ádebiyatı,…
Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında 2021-2022-oqıw jılı ushın eselengen kontrakt («super kontrakt») tiykarında oqıwǵa qabıllaw ushın abiturientlerden arzalar qabıl…
Sırtqı tálim baǵdarlarına ótkerilgen test sınaqlarınıń nátiyjelerin tómendegi fayldı júklep alıw arqalı bilip alıwıńız múmkin. HMПИre cыpT eллepдerи жoқapы oқыў…
Kúndizgi tálim baǵdarlarına ótkerilgen test sınaqlarınıń nátiyjelerin tómendegi fayldı júklep alıw arqalı bilip alıwıńız múmkin. HMПИre cыpT eллepдerи жoқapы oқыў…
2021-2022-oqıw jılınan baslap: — Ózbekstan Respublikası Prezidenti mámleketlik stipendiyasınıń kvotası tayanısh doktoranturada oqıp atırǵan doktorantlar hám magistratura basqıshı studentleri ushın…
2021-2022-oqıw jılınan baslap Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı joqarı oqıw orınlarında oqıp atırǵan qábiletli studentlerdi xoshametlew maqsetinde Ózbekstan Qaharmanı, Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq…
№ FISh O’qiyotgan (o’qigan) OTM va yo’nalishi Ko’chirilayotgan OTM va yo’nalishi 1 JUMANAZAROVA TURSINAY JANNAZAR QIZI NavDPI, Boshlangʻich taʼlim NukusDPI,…
Mámleketlik joqarı oqıw orınlarında ekinshi hám onnan keyingi tálim alıw niyetinde bolǵan talabanlar dıqqatına! Ózbekstan Respublikası bilimlendiriw mákemelerine oqıwǵa qabıllaw…
2021-2022-oqıw jılı ushın Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń sırtqı bakalavriat tálim baǵdarlarına kiriw test sınaqları boyınsha tańlaw nátiyjelerin tómendegi…
2021-2022-oqıw jılı ushın Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń keshki bakalavriat tálim baǵdarlarına kiriw test sınaqları boyınsha tańlaw nátiyjelerin tómendegi…
2021-2022-oqıw jılı ushın Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń kúndizgi bakalavriat tálim baǵdarlarına kiriw test sınaqları boyınsha tańlaw nátiyjelerin tómendegi…
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi tárepinen respublikamızdaǵı barlıq joqarı oqıw orınları qatarında Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq…
Házirgi kúnde gúllán xalqımız, bárshemiz ushın eń áziz hám eń qádirli bolǵan Ǵárezsizlik bayramın «Jańa Ózbekstanda erkin hám abadan jasayıq»…
Xabarıńız bar, 2021-2022-oqıw jılı ushın mámleketlik joqarı oqıw orınlarınıń magistratura qánigeliklerine talabanlardı onlayn dizimge alıw Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw…
Xabarıńız bar, joqarı oqıw orınlarınıń ekinshi qánigeliklerinde oqıw ushın ikkinchitalim.edu.uz onlayn platforması arqalı hújjetlerdi qabıllaw procesi dawam etpekte. Ájiniyaz atındaǵı…
2021-2022-oqıw jılı ushın mámleketlik joqarı oqıw orınlarınıń magistratura qánigeliklerine kiriw imtixanlarınıń 2-basqıshı, yaǵnıy, shet tili boyınsha test sınaqları 2021-jıldıń 28-29-avgust…
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi joqarı oqıw orınlarında jańa oqıw jılı dástúriy (oflayn) tárizde baslanatuǵınlıǵın málim etti….
Joqarı oqıw orınları bakalavriatınıń ekinshi qánigeligine kiriw imtixanlarında qatnasıw ushın onlayn arza tapsırıw sisteması jolǵa qoyıldı. Endi ekinshi qánigelikte oqımaqshı…
Usı jıldıń 17-avgust kúni Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń magistratura qánigeliklerine ótkerilgen imtixanlardıń nátiyjeleri járiyalandı. Kórsetilgen fayllardı júklep alıp,…
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Sh.Mirziyoev basshılıǵında usı jıldıń 16-iyun kúni «Joqarı bilimlendiriw tarawındaǵı reformalardıń nátiyjeliligi hám jańa oqıw jılına tayarlıq processleri…
Usı jıldıń 16-avgust kúni Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń magistratura qánigeliklerine ótkerilgen imtixanlardıń nátiyjeleri járiyalandı. Kórsetilgen fayllardı júklep alıp,…
Usı jıldıń 15-avgust kúni Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń magistratura qánigeliklerine ótkerilgen imtixanlardıń nátiyjeleri járiyalandı. Kórsetilgen fayllardı júklep alıp,…
Usı jıldıń 14-avgust kúni Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń magistratura qánigeliklerine ótkerilgen imtixanlardıń nátiyjeleri járiyalandı. Kórsetilgen fayllardı júklep alıp,…
Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı magistratura qánigeliklerine hújjet tapsırǵan abiturientlerdiń qánigelik pánlerinen imtixanlar 2021-jıldıń 14-17-avgust kúnleri aralıǵında tastıyıqlanǵan keste…
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen óz toparları boyınsha júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın toparlar jazılǵan fayllardıń ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen óz toparları boyınsha júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın toparlar jazılǵan fayllardıń ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen óz toparları boyınsha júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın toparlar jazılǵan fayllardıń ústine basıń….
Qaraqalpaqstan Respublikasında joqarı oqıw orınlarına kiriw test sınaqları Nókis qalasında jaylasqan «Turan» oraylıq stadionı, Respublikalıq oyın túrleri hám jeńil atletika…
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen óz toparları boyınsha júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın toparlar jazılǵan fayllardıń ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen óz toparları boyınsha júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın toparlar jazılǵan fayllardıń ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….
Kásiplik (dóretiwshilik) imtixanlarınıń nátiyjelerin abiturientler tómendegi kórsetilgen fayllar arqalı júklep alıwı múmkin. Bunıń ushın topar sanı jazılǵan fayl ústine basıń….


text:
Deşt-i Qıpçaq
Deşt-i Qıpçaq – Kavkaz Dağlarınıñ şimalinde, Turlanen Ertiş özenleri arasında qalğan topraqlarnıñ tarihiy adı. Deşt-i Qıpçaq fars tilinden Qıpçaq Çölü olaraq tercime etile.
Ertiş özeni betinden ğarpqa doğru köçken Qıpçaqlar, bugünki Rusiye ve Ukrainanıñ cenüp betini alayın elge keçirdiler ve bu yerlerde köçebe bir devlet qurdılar. Qıpçaqlarnıñ bu yerde qurğan devletiniñ akim olğan topraqlar Deşt-i Qıpçaq dep aytıldı ve XVIII asırğa qadar qullanıldı. XIII asırda Moğollarnıñ Qıpçaq akimiyetine soñ bermesinden soñra bu yer Altın Ordu adını aldı. Deşt-i Qıpçaq adı da qullanılmağa devam etti. Deşt-i Qıpçaq topraqlarından deñişik yerlerge dağılğan Qıpçaqlarnıñ bir bölümi, Mısırda Bahriye Memlükleri olıp bilingen hanedannı qurdı.
Qırım Hanlığı qurulğanından soñ onıñ ükümdarları da öz unvanında Deşt-i Qıpçaq ismini qullandılar.


text:
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde fevral 8 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca nevbetteki toplaşuv ötkerile. Bunı Facebookta Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyev yazdı.
Fevral 6 künü Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı aprel 8 kününe qadar apiste qalacağı aqqında qarar alğan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde alıp bara, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Laspi kurort qasabası üstündeki qayalar arasında «Küneş ibadethanesi» adı pekinip qalğan acayip bir yer bar. Oña doğru Qırım turistleri arasında polulâr olğan cayav marşrut açıldı. Yeşil yılğa ile sarılıp alınğan yerge daa Qırım Stounhenci, Taş çiçek, Ajderha tişleri, Papadiye, Kebenqaya (bu qırımtatar adıdır) ve Küç çiçegi deyler. Ortadaki büyük taş etrafındaki beyaz kireçtaş qayaları – onıñ yedi tac yaprağıdır.
Bu yerde yaşağanlar «Küneş ibadethanesi»ni küç merkezi, dep sayalar. Bir efsane ise «Küneş ibadethanesi» özüne yalıñız temiz niyetli kişilerni yibergenini ayta.
Dağ yolunen Qırımnıñ «Küneş ibadethanesi»ne doğru (fotogalereya)
Laspi kurort qasabası üstündeki qayalar arasında «Küneş ibadethanesi» adı pekinip qalğan acayip bir yer bar. Oña doğru Qırım turistleri arasında polulâr olğan cayav marşrut açıldı. Yeşil yılğa ile sarılıp alınğan yerge daa Qırım Stounhenci, Taş çiçek, Ajderha tişleri, Papadiye, Kebenqaya (bu qırımtatar adıdır) ve Küç çiçegi deyler. Ortadaki büyük taş etrafındaki beyaz kireçtaş qayaları – onıñ yedi tac yaprağıdır.


text:
Martnıñ 27-sinden soñ Rusiye akimiyeti çetel ülkelerge muntazam ve çarter uçuşlarnı toqtattı. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
İstisnanı yalıñız çetelden rusiyelilerni ketirgen ve "ükümetniñ ayrı qararlarına" köre uçqan uçaqlar içün yapmağa teklif etile.
Bundan ğayrı, koronavirus adiseleri olğan ülkelerden kelgen bütün yolcular ava limanında infektsiya teşkerüvinden keçecek. Şimdi çetel memleketlerden qaytqan rusiyeliler içün eki aftalıq karantin temin etilgen.
Rusiyede resmiy olaraq 650 koronavirus hastası qayd etildi.
Hatırlatamız, Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, koronavirusnen hastalanğan eki qırımlı yarımadağa uçaqnen ve qomşu Rusiyede Keriç köprü üzerinden avtobuslarnen keldi, dep bildirdi.
Martnıñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ilk COVID-19 hastası bar dep tasdıqladı.
Penkovskayanıñ bildirgenine köre, koronavirusnen hastalanğan qırımlı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki Rusiye keçiş noqtasından keçkende Frenkistanğa barğanını gizledi.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyelilerniñ 70 fayızı memlekette iqtisadiy buhran olğanını is ete. Yanvar ayında olarnıñ sayısı 62 fayıznı teşkil etken edi, dep bildire «Obşçestvennoye mneniye».
Cevap bergen adamlarnıñ 45 fayızı fiyatlar ve inflâtsiya artqanını, 11 fayızı yaşav derecesiniñ tüşmesini, 12 fayızı işsizlik ve işte qısqartuvlar olğanını qayd etti.
Rusiyeniñ emek nazirliginiñ malümatına köre, bir afta içinde işsiz rusiyelilerniñ sayısı 2 fayızğa arttı. Soñki eki-üç ay devamında soravda iştirak etkenlerniñ 15 fayızı aylığını vaqtında alamadı.
Sorav fevral 14-15 künleri Rusiyeniñ 43 subyektindeki 100 mesken yeriniñ 1500 sakini arasında keçirildi.
Devlet dumasınıñ spikeri Sergey Narışkin fraktsiyalarda deputatlarnıñ aylıqlarını qısqartuv meselesini baqmağa teklif etti. Onıñ aytqanına köre, bunıñ sebebi çeşit teşkilâtlar bücetleriniñ qısqartılması oldı.
Yanvar ayınıñ soñunda Rusiye ükümeti tarafından qabul etilgen buhran ile küreş planına binaen, federal bücetiniñ masrafları bir çoq madde boyunca 10 fayızğa qadar qısqarıtılmalı. Bu qaideler mudafaa, köy hocalığı ve içtimaiy teminlevge ait degil.


text:
Totqınnarnıñ soraw alu waqıtında azaplanuı Geneva kileşü buyınça tıyılğan. CIA İdaräse elekke agentlärennan beräw, äl-Qaidä belän bäyläneşe buluda şiklänelgän keşelär soraw alu ısulları başqarıluı turında äytte. Qullanılğan ısullardan berse, su belän tonçıqtıru. Yäğni keşeneñ östenä su tügep, buılu xisi tudıru. 2004 yılda Ğiraqnıñ Abu Ğraib törmäsendäge totqınnarğa azaplaw xäbäre faş itkännäñ birle, qırıs soraw alu ısulları Amerikada esse bäxäslär quptarğan mäsälägä äylände.
AQŞ prezidentı George Bushnıñ, suğış säyäsätenä tänqit beldergännär AQŞnı soraw alğanda azaplawnı ğamälgä quyuda ğayepläp çıqtı.
Bush isä monı kire qağa. Bush, “Soraw alu qırıs bulasa da anda qullanılğan ısullar qanununi häm Geneva kileşüenä xilaflıq kitermi” dip äytte. CIA yazmalarnıñ yuqqa çığarıluın raslıy, läkin kongrestäge cäwaplı keşelärneñ bu waqıyğadan xäbärläre buluın däğwä itä. Kongresdäge qaysı ber äğzälär moña qarşılıq belderügä, kongres bu eş öçen Haydennañ taniqlıq alu öçen, senetanıñ küzläw şurası belän bergä 2 könlek cıyında oçraşa.
Bu yazmalarnıñ azaplaw oçraqların kürsätkäne öçen yuqqa çığarıluı turında şik beldergän tänqitçelär, azaplawlarnıñ qanunsuz buluı ber yaqqa, ä anıñ ni qadär täserle bulaçağı ikençe mäsälä di. Çönke soraw aluğa tartılğan keşe, xaqiqätne tügel, ä soraw aluçılar işetergä telägän närsäne äytergä mömkin di.
Äl-Qaidä äğzäse buluda şiklänelgän Abu Zubayda isemle totqınğa soraw alu waqıtında qullanılğan ısullar xaqında söylägän John Kiriakou, soñgı ber niçä atna bu xaqta törle AQŞ matbuğat çaralarına äñgämä birde. Kiriakou, Zubaydağa tonçıqtıru ısulı qullanıluın, aña äl-qaidä planlağan höcümnär xaqında soralar buldı. Bu ısuldan soñ anıñ distägän artıq planlaştırılğan höcüm turında söyle başlawın äytte.
Läkin soraw alu waqıtında qırıs çaralarğa möräcägat itü ni qadär näticäle bula ala? Bu sorawga täfsille itep cäwap birüe bik awır di James Carafano. Ul, Waşiñtondağı Hertage Foundation isemle, xosusi säyäsi öyränülär üzägendä, tererorçılıqqa qarşı, iminlek mäsälälärendä belgeç.
Qaysı waqıtta anıñ faydası bula di, Carafano,
“Sez ber keşegä çınbarlıqnı açıp birüe öçen qırıs çaralar qullana alır idegez me digän sorawga minem cäwabım, äye. Ä monı qılğannañ soñ totqınnıñ döres cäwap qaytarmaw oçrağı bulamı? dip, sorasağız moña da äye diyär idem. Alaysa monıñ näticäse nidä soñ? Monıñ cäwabı da bik açıq, döresen äykändä ğilmi bularaq näticäsen belmibez. Anıñ faydası häm ziyanınıñ kürsätkän meñnärçä söylämne äytep bula, läkin bolar ğilmi däräcädä tügel.”
Azaplaw Geneva kileşüendä tıyılğan, Amerika isä bu kileşügä qul quyğan illär arasında. Haygennıñ kongres aldında cäwap totuı, älegä yazmalarnı kemneñ yuqqa çığaruı häm kongresgä bu xaqta tiyeşleçä xäbär itelmäwe turında bara. Şulay da bu mäsäläneñ kiñ cämäğatlektä bu qadär qaytawaz kiterüe häm azaplaw mäsäläse xaqında bäxäslärneñ artuı, alğa taba AQŞ hökümäteneñ totqınnarğa qarşı möğamäläsen üzgärtüe ixtimal dip sanala.


text:
Yalta şeeriniñ Primorskiy plâjında tapılğan Ekinci Cian Cenkinden qalğan 240 kilolıq minanıñ patlatılması iyülniñ 2-sini planlaştırıla. Bunı matbuat hızmeti işğalcı şeer memuriyetiniñ baş muavini Stanislav Şaportovnıñ sözlerine esaslanıp haber etti.
“Mütehassıslar, tapılğan lenger minası alı belli olmağan galvanik darbeli patlatqıçnen donatılğanını tesbit etti” dep Stanislav Şaportov haber etti.
Minasızlaştırmaqnen rus Qaradeñiz flotınıñ mütehassısları oğraşacaq.
Bir kün evel Yaltada deñizde mina tapılğanı sebebinden Primorskiy plâjı yarınğa qadar qapatılğanı bildirilgen edi.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenki zamanından qalğan snarâdlar sıq-sıq tapıla.Yarımadada minasızlaştırmaqnen oğraşqan taqımlar çalışmaqta.
İyülniñ 18-ine “Tavrida” yolunıñ qurulış qısmında “Berkut” müendislik-tehnik gruppası Ekinci Cian cenkinden qalğan arbiy yedeklerni yoq etken edi.


text:
Yörtkeç
Yörtkeç yäki Quzğaltqıç yäki dvigatel yäki motor (rusça ДBиraTeлb, latinça motor - xäräkätkä kiterüçe) - nindi bulsa da energiä tören mexanik energiägä äwelderüçe caylanma. Motor süze belän XIX ğasırı azağınnan qullanıla, XX ğasırı urtasınnan alıp elektoyörtkeç häm eçe yanulı yörtkeç atamaları qullanıla.
Yörtkeçlar berençel häm ikençel törlärgä bülenä. Berençel yörtkeç tabiği energiä resursları mexanik eşenä äwelderä, ikençel yörtkeç başqa çığanaqlar citeştergän yäki tuplağan energiäne äwelderä.
Mäsälän berençel yörtkeçkä tägärmän qarıy, ikençel yörtkeçkä elektrodvigatel, pnevmoyörtkeç, gidroyörtkeç qarıy.
Berençel yörtkeçYзrәpTү
Äwwäl berençel yörtkeç - cilkän, su tägärmäçe. Cilkän 7 meñ yıl däwamında qullanıla.
Su tägärmäçe Borınğı dönyada: Misır, Qıtay, Hindstanda kiñ qullanılğan.
Bu maşinalarıYзrәpTү
Bu maşinaları XVII ğasırda tikşerelä başlağan. Frantsuz fizikları Deni häm Papen, ingliz Tomas Severi bu-hawa-maşinasın yasağannar.
1763 yılda Rusiä mexanigı İvan Polzunov tuqtawsız eşläwçe bu maşinasın yasağan.
1784 yılda ingliz mexanigı Ceyms Watt kamilräk bu maşinasın buldırğan.
Eçe yanulı yörtkeçYзrәpTү
XVII ğasırda Xristian Huygens Eçe yanulı yörtkeçneñ berençe proyektın täqdim itä.
1860 yılda frantsuz injenerı Ejen Lenuar berençe yaxşı eşläwçe Eçe yanulı yörtkeçne yasağan.
Soñraq Nikolas Otto 4-taktlı gaz dvigatelen buldıra.
1876 yılda Duglas Klark 2-taktlı quzğalqıç yasağan.
1883 yılda Karl Bents 2-taktlı Eçe yanulı yörtkeçne citeşterä.
1897 yılda Rudolf Dizel hawa basımınnan qabınuçı yanuçan qatnaşma nigezendä yasağan yörtkeçne täqdim itä, soñraq ul dizel dip yörtelä başlıy.
ÄdäbiätYзrәpTү
- БCЭ. CTaTbя «ДBиraTeлb». ABTop A. A. ПapxoMeHko 2008 eлHың 1 дekaбpb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Bugün, 2021 senesi oraq ayınıñ 20-de, Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç Ukraina Yuqarı Şurası Qanuncılıq institutı ve insan aqları, vaqtınca işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyar şeerindeki Ukraina topraqlarını işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüv, milliy azınlıqlar ve halqara munasebetler meseleleri boyunca Ukraina Yuqarı Şurası Komiteti, Ukrainadaki AHİT leyhalarınıñ Yöneticisi tarafından teşkil etilgen ”Vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarınıñ ğayrıdan integratsiya etilüvini qanunlarnen teminlev” mevzusında ekspertler munaqaşasında iştirak etti.
Çıqışınıñ birinci qısmını Daimiy Temsilci Temsilcilik tarafından al-azırda becerilgen faaliyetke ve neticelerine bağışladı, şu cümleden, Temsilcilik «”Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarını işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüvge dair devlet strategiyası aqqında” Ukraina milliy mudafaa ve havfsızlıq Şurası tarafından 2021 senesi saban ayınıñ 11-de qabul etilgen qarar aqqında» Ukraina Prezidenti tarafından 2021 senesi saban ayınıñ 24-de imzalanğan 117/2021 sanlı Ferman, ”Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarınıñ işğalden azat etilüvi ile ğayrıdan integrasiya etilüvini maqsat etip qoyğan ayrı tedbirler aqqında” Ukraina Prezidenti tarafından 2021 senesi kiçik aynıñ 26-da imzalanğan 78/2021 sanlı Ferman, ”Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğal etilüvine qarşılıq kösterüv Künü aqqında” Ukraina Prezidenti tarafından 2020 senesi kiçik aynıñ 26-da imzalanğan 58/2020 sanlı Ferman kibi uquqiy-normativ senetleriniñ leyhalarını azırlağanını ya da azırlavğa celp etilgenini qayd etti.
Bundan ğayrı, işğalden azat etüv ve ğayrıdan integrasiya etüv tedbirleri, Qırım platforması Sammitine azırlanuv faaliyeti çerçivesinde Temsilcilikniñ iştiragi ile ”Ukraina tamır halqları aqqında” ve ”«Qırım» serbest iqtisadiy zonanı teşkil etüv ve vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında iqtisadiy faaliyetni yürsetüv aqqında” Ukraina Qanunını lâğu etüv ve bazı Ukraina qanunlarına deñişmeler kirsetüv aqqında” Ukraina qanun leyhaları al-azırda qabul etildi.
Çıqışınıñ ekinci qısmında Anton Korınevıç Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarını işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüv oğrunda nevbetteki adımlarını tarif etti. Ukraina Prezidenti tarafından qoyulğan vazifelerge binaen, Temsilcilik vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarınen bağlı qanunlarnıñ amelge keçirilüvini ve işbu topraqlarda yaşağan vatandaşlarımıznıñ aq-uquqlarına riayet etilüvini izçen şekilde nezaret ete ve qanunlarnı mükemelleştirüvge dair tekliflerini azırlay.
Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnı işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüvni maqsat etip qoyğan tedbirlerni inkişaf ettirmek maqsadınen Temsilcilik aşağıdaki meseleler üzerinde çalışacaqtır:
- keçici devirdeki adalet tedbirleri içün uquqiy çerçiveni tertiplev ve amelge keçirüv;
- ”Ukrainağa qarşı silâlı tecavüz neticesinde serbestlikten marum etilgen şahıslarnı ve olarnıñ qoranta azalarını içtimaiy ve uquqiy ceetten qorçalav aqqında” Ukraina Qanun leyhası;
- vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarında doğuv ve ölüm adiselerini qolaylaştırılğan usulnen qayd etüv. Al-azırda Temsilcilikniñ iştiragi ile vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile Aqyar şeerinde ölüm ve doğuv adiselerini qayd etüvge dair memuriy ceryanınıñ başlatılması maqsadınen bazı Ukraina qanunlarına deñişmeler kirsetüv aqqında (3713 sanlı) Qanun leyhası Ukraina Yuqarı Şurasında cedvelge qoyuldı;
- devlet sanktsion siyasetini mükemmeleştirüvge dair teklifler ve şu cümleden ”Sanktsiyalar aqqında” Ukraina qanunına deñişmeler kirsetüv.
Tedbirniñ diger iştirakçileri:
Yevgen Berşeda, Ukraina Yuqarı Şurası Qanuncılıq institutınıñ müdiri vazifesini vaqtınca becergen şahış, Ukraina Milliy İlimler Akademiyasınıñ muhbir azası;
Oleksandr Kopılenko, Ukraina halq deputatı, insan aqları, vaqtınca işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyar şeerindeki Ukraina topraqlarını işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüv, milliy azınlıqlar ve halqara munasebetler meseleleri boyunca Ukraina Yuqarı Şurası Komitetiniñ azası, Ukraina Milliy İlimler Akademiyasınıñ akademigi;
Genrik Villadsen, Ukrainadaki AHİT leyhalarınıñ Yöneticisi;
Ganna Hrıstova, Avropa Şurasınıñ Ukrainadaki ”Ukrainada memleket içinde avuşuv: devamlı çezüvlerni meydanğa ketirüv. II Basamaq” leyhasınıñ Reberi;
Viktor İvankevıç, Ukraina Yuqarı Şurası Vekâletlisiniñ teñ aq-uquq ve serbestliklerge riayet etüv boyunca Temsilcisi;
Oleksiy Melnık, Rozumkov Merkezindeki tışqı siyaset ve halqara havfsızlıq leyhalarınıñ müdirlerinden biri;
Olga Balakireva, Ukraina İlimler Akademiyası İqtisadiyat institutı içtimaiy-iqtisadiy deñişmelerni nezaret etüv bölüginiñ reberi, içtimaiy ilimler namzeti, dotsent;
Tetâna Peregudova, Ukraina İlimler Akademiyası İqtisadiyat ve tahmin etüv institutı içtimaiy-iqtisadiy emek meseleleri bölüginiñ üyken lmiy hadimi, iqtisadiy ilimler namzeti, dotsent;
Pavlo Lübçenko, Merkeziy saylav komissiyasınıñ azası, adliy ilimler namzeti, professor;
Greçko Denıs Valeriyovıç, ”«GORENİYE» Bütünukrain hayriye fondunıñ” Prezidenti;
Moderator: Tetâna Telkinena, Ukraina Yuqarı Şurası Qanuncılıq institutınıñ üyken lmiy hadimi.
Temsilicilik Ukraina Yuqarı Şurası Qanuncılıq institutı ve insan aqları, vaqtınca işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyar şeerindeki Ukraina topraqlarını işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüv, milliy azınlıqlar ve halqara munasebetler meseleleri boyunca Ukraina Yuqarı Şurası Komitetine Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile Aqyar şeerini işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüv oğrundaki işbirlik içün minnetdarlığını bildire.


text:
Beş yıl evel, fevral 26-sında Ukraina birligine destek köstergen Qırımnıñ eñ büyük mitingi keçti. 2014 senesi o künü, Qırımnıñ Ukraina terkibinde saqlanılmasına qol tutqan 10 biñden ziyade adam, Qırım parlamentiniñ binası yanında toplandı. Olarğa qarşı bir qaç biñ kişi çıqtı, olarnıñ arasında şimdiki Kreml nezaretinde bulunğan Qırım akimiyetiniñ başı Sergey Aksönovnıñ yetekçiliginde Rusiye tarafdarı olğan faalciler.
2015 senesi rusiye quvetçileri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygözni tutıp aldı ve “kütleviy çalqantılar”nıñ teşkil etüvinde qabaatladı. Keççe Qırımnıñ rusiyeli mahkemesi oña şiddetli rejim koloniyasında sekiz yıllıq apis cezasını mahküm etti. 2017 senesi oktâbrde Çiygözni azat ettiler, şimdi o Kyivde yaşay. Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, Ahtem Çiygöz Aqmescitte ukrainacı miting nasıl keçkeni, oña kim qarşı çıqqanı ve miting iştirakçilerniñ maqsatlarını aytıp berdi.
Kalaşnikov avtomatları ve Rusiye pasportları
Bütün halq kerginlikni seze edi, kerçekleşe bilgen şeylerden aqiqaten qorqa ediAhtem Çiygöz
- O künden evel olğan vaqialar raatsızlay edi: fevralniñ 23, 24 ve 25-inde Qırım Yuqarı Şurası binasınıñ yanında silâ ve Rysiye pasportlarnı tarqata ediler. Pasport kösterdiñmi - tüfekni al. Tışta, açıq yerde - Kalaşnikov avtomatları. Ve bunda Şeremetniñ (Mihail Şeremet - “Qırım samooboronası”nıñ sabır reberi) özü de faal iştirak etti, o endi “opolçenler”niñ komandorı edi.
Cevdel tize ediler. Bu - saqınğanımız doğru olğanını tasdıqlay edi. Onlarnen biñler toplanacağında şübemiz yoq edi. Bütün halq kerginlikni seze edi, kerçekleşe bilgen şeylerden aqiqaten qorqa edi.
Olarnı anda teşkil etip ketire ediler
- Fevral 25-inde Meclis toplaşuvında biz çeşit marginal gruppalarınıñ varaqalarını köstere edik. “Russkoye yedinstvo”nıñ da, “Russkiy blok” Aqyar teşkilâtınıñ da - “Qırım rusları” toplanuv çağıruvları aqqında. Varaqalarda “Qırımnı qurtarayıq”, “Rusiyege isteymiz” dep yazıla edi.
Anda adamlar olacağını añlay edik. Fevral 21-inden başlap Qırım Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurasınıñ yanında rusiye tarafdarı olğan marginallar toplana edi. Olarnı anda teşkil etip ketire ediler.
Bir qaç saatta toplandı
Halq meclis çağıruvına azır edi, bir qaç saatta toplandıAhtem Çiygöz
- Refat Çubarov fevral 25-inde aqşam ATR televizion kanalında çıqışta bulundı. Meclis birden içtimaiy ağlarda ilânnı derc etti, faal yazışuv başlandı.
Bizde yerli meclisler ara haberleşüv sisteması bar. Aqmescitten Bağçasarayğa barıp çıqqance, telefon vastasınen bütün yerli Meclislerge endi haber bergen edim. Muavinlerim tafsilâtlarnen oğraştı:nenen ketecekmiz, qaydan, qayda toplaşamız. Er rayonda böyle edi. Halq meclis çağıruvına azır edi, bir qaç saatta toplandı - bu apansızdan olğan şey degil.
«Biz halqnıñ çoqluğını temsil ete edik»
Spikerlerimiz, mabuslarğa da, Vladimir Konstantinovğa da, siyasiy qararlarnı almağa imkân bermeyceklerimizni bildirdiAhtem Çiygöz
- Mence, anda 20 biñge qadar insan bar edi. Bu beklenilmege edi dep aytıp olamam. Biz başqa maqsatnen keldik.Öz çoqluğımız ve kesen-kes olğanımıznen munasebetimizni köstere edik.
Spikerlerimiz, mabuslarğa da, Vladimir Konstantinovğa da, siyasiy qararlarnı almağa imkân bermeyceklerimizni bildirdi. Biz halqnıñ çoqluğını temsil ete edik ve bu avantüracı pezenvenklerge söz bermeycekmiz. Adamlarnıñ keyflerini körip, qarşımızğa - kazaklar, “samooborona” qoyulğanına baqmadan - bu kün olar bir şey becermeyceklerini bile edik.
«Olarnı endi Rusiye GRU-sı idare ete edi»
Biz kelgende, militsiyanen beraber “samooborona” otrâdları ve qazaqlılıq da tura edi. Bu areket olarnıñ munasebetini belgilediAhtem Çiygöz
- Biz iç bir vaqıt muhaliflerimizge köre qararımıznı deñiştirmey edik. Mıtlaqa böyle ciddiy devlet işlerinde. Qarar aldıqmı, demek anda olacaqmız. Militsiya baş muavini kele edi, o cemiyet nizamı içün mesuliyetli edi ve bu mitinglerni ayırmaq kerek edi.
Amma fevral 26-sında saba, biz kelgende, militsiyanen beraber “samooborona” otrâdları ve qazaqlılıq da tura edi. Bu areket olarnıñ munasebetini belgiledi. Olarnıñ kelişmesi bar edi, o vaqıt olarnı endi Rusiye GRU-sı idare ete edi.
Saylav Aksönovğa tüşti
Konstantinovnıñ közlerinde qorqu, areketlerinde curatsızlıq bar ediAhtem Çiygöz
- Men bellesem, rusiye mahsus hızmetleri, celp etmek içün adamnı qıdıra edi. Konstantinov, akimiyet başı olaraq, tesirge oğradı. Amma onıñ közlerinde qorqu, areketlerinde curatsızlıq bar edi.
Aksönov ise “Russkoye yedinstvo”nı anda ketirdi. Soñ mahkemede ise, bütün silânı öz parasına alğanını iddia etti. Miting coşqun keçe edi, adamlar da özüni coşqun alıp bara edi. Saylav, “Qırım misali” kibi, oña tüşti. İşte o zaman onda, terorcılarnıñ eñ yahşı hususiyetleri açıldı.
«Olarnı yıllarnen ögrete, alıştıra ediler»
Rus bir şeyi içün nasıl ağrı? Olar bu mevzunı sadece qullana ediAhtem Çiygöz
- Men çoqusınıñ şahsiy ikâyesini bilem, olarnıñ siyasiy ilerlemesini. Rus bir şeyi içün nasıl ağrı? Olar bu mevzunı sadece qullana edi. Saylavlarda keçmek içün, rutbelerge tayinlenmek içün. Anda adiy insanlar az edi.
“Ruslarnıñ basqını” kerçekten yapılsa edi, anda onlarnen biñler adam kelir edi, amma anda “cedvel”den kelgen bir qaç biñ adam edi: “opolçenler”, “samooborona”, qazaqlar. Olarnı yıllarnen ögrete, alıştıra ediler.
«Maqsadımızğa iriştik»
iz ise - halq avantüracılarğa qarar almağa bermegenini kösterdikAhtem Çiygöz
- Qarar alınğan edi, maqsadımızğa iriştik - Qırım Yuqarı Şurası Qırımnıñ rusiyeli kelecegi aaqında qararını lağu etti - ve tarqaldıq. Mitingniñ planı böyle edi. Onı kerçekleştirdik. Men Kyivge kelgenimden soñ eşittim - akimiyet binası zapt etmek kerek edi dep ve ilâhre. Ebet, binağa kirmek mesele degil edi. Anda çoq adam bar edi - birileri kirmek kerek dep ayta edi. Başqaları: “Sabağace mında qalayıq”, - dep.
Başqa siyasiy partiyalarınıñ başlıları çıqıp bir hitap etse yapsa edi ya da mitingge qoşulsa edi, o zaman fikir yürsetmek mümkün edi. Amma adamlarğa Mecliste başqa kimse muracaat etmedi. Anda kirmek qıyın degil edi, amma biz kerekligini körmedik. Spetsnaz, militsiya, askerler - olar mesüliyetni özüne alıp bu işni bitirmek kerek edi. Biz ise - halq avantüracılarğa qarar almağa bermegenini kösterdik. Vazifemizni becerdik dep tüşüne edik.


text:
"Min küp säyäxät ittem, yöri torğaç, Moldovadan çitkä kitü teläge arta bardı, çönki anda Moldova xökümäte täqdim itkän şartlardan küpkä yaxşıraq. Yäşlär öçen monda mömkinleklär yuq, xezmät xaqları bik kübän. Ul aqça xattä transport, aşarğa-eçergä, kiem alırğa häm fatirğa tülärgä dä citmi."
Sovetlar Berlege tarqalğannan birle Moldova iqtisadınıñ xäle äle naçarlana ğına. Moldovadan bik küp keşe bügenge köndä telläre häm mädäniätläre yaqın bulğan İtaliä, İspaniä, Portugaliä häm Gresiädä eşli häm yäşi. Xalıqara Migrasiä oyışması mäğlümatlärenä qarağanda, çit illärdä eşlägän moldovannar ayına yaqınşa 800 dollar alsa, tuğan yaqlarında urtaça xezmät xaqı – 120 dollar ikän.
Bik küp ğailälär çittän tuğannarı cibärgän aqçağa ğına yäşi. Bu aqça ilneñ iqtisadına da faydağa. Ämma yäş, eşli alırlıq keşelärneñ kitüe – bügenge köndä iñ zur problema. İldä eşli alırlıq xalıqnıñ 20%tı yağni här 5nçe keşe kitkän. Bu 300 meñ keşe digän süz. Belgeçlär läkin, çın san 3 märtäbä yuğarıraq bulırğa mömkin, di.
Çitkä kitüçelär arasında här öçençe keşe professor, injener yä tabip, yağni yuğarı belemle keşelär digän süz. Möhacirlär ağımı artuına tağın ber säbäp bar, ul da bulsa – Romaniäneñ Yevropa Berlegenä kerüe. Romaniäneñ watandaşlıq turındağı qanunı nigezendä, 1940nçı yılğa qadär äbi-balaları Moldova cirendä yäşägänen isbatlıy alğan här keşegä Romaniä, yağni Yevropa Berlege ile watandaşlığı birelä. 40nçı yılğa qadär Moldova Romaniägä kerä ide.
Romaniä watandaşlığı alu bäxetenä ireşkännär, yarlı Romaniädä qalırğa telämi, yulların Yevropanıñ xälleräk illärenä däwam itä. Kön sayın Kişinewnıñ yustisiä ministrlığı yanına su buyı çiratları tezelä. Çit illärgä kitergä teläwçelär biredä kitärgä röxsät qağäze alırğa tieş. Çitkä kitüdän tış başqa çara yuq, di inde 4 yıl elek keçkenä awılınnan kitkän Zinaida isemle xanım.
"Awılda olılar häm balalar ğına qaldı. Ğailälär tarqala. İrem, mäsälän Rusiädä eşli, min İtaliädä. Başqa çara yuq, balalarıbızğa yardäm itergä kiräk. Moldova, bezneñ çittä eşläp aqça alıp qaytuıbızğa räxmätle bulırğa tieş. Bez bit üzgärep qaytabız, qaytıp bez üz eşlärebezne açabız, fatirlar öçen tüli başlıybız. Monda alğan aqça belän alarnı eşläp bulameni."
Ata-anaları şulay itep aqça eşläp torğan balalar xäyerçelektä yäşämäsä dä, alarğa başqa törle qurqınıçlar yanıy. Moldovanıñ Psixologlar Assosiasiäse citäkçese Luçia Savka, balalarğa ata-ana iğtibarı citmi, di:
"Qız balalar 7nçe, xattä 5nçe sıynıfta censi tormış başlıy, bala töşerä. Censi mönäsäbätkä şundıy irtä kerüne säbäbe – balalarğa iğtibar häm ata-ana yaratuı citmi. Ata-analar yıraq bulğanda balalar alar urına başqa äyber ezli başlıy."
Çit ildän altın yañğır kebek yawğan aqçalarnıñ da qadere bik az bula, di Luçia xanım:
"Ata-analar üz ğayeben aqlarğa tırışqanda balalarğa aqça cibärä häm anıñ niçek totılğanın da qaramıy. Küplär öçen bu aqça küktän töşä. Anası aña närsä aşatırğa belmi utırğanda yäşüsmer atası cibärgän 200 dollarğa üzenä kesä telefonı alırğa mömkin."
Moldovada – yäşlärneñ çitkä kitüe tiz arada ğına tuqtar digän ömet yuq diärlek. Kiresençä, Romaniäneñ Yevropa Berlegenä kerüe – Zinaida kebek keşelärgä tağın da kübräk mömkinleklär açtı.


text:
Muhtariyetniñ öz başına ilân etilgen «akimiyet»niñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, tedbirde Nazirler şurasınıñ vekilleri, Qırım «Devlet şurası»nıñ ve Rusiye Federatsiyasınıñ Federal Toplaşuvınıñ Federatsiya Şurasınıñ vekilleri iştirak etti.
Qırım «baş nazir muavini» Sergey Doniç sürgünlik sürgün etilgen halqlarğa nisbeten adaletsiz olğanını qayd etti.
«Qıymetli dostlar! Qırımlılar! Sürgünlikniñ o facialı künlerinden 70 yıl keçti. Elbette, qarar siyasiy ve adaletsiz edi, amma 70 yıldan soñ adalet üstün çıqtı!», – dedi o.
Doniçniñ aytqanı kibi, «akimiyet» tarafından qırımtatarlarnıñ kütleviy yaşağan yerleriniñ zaruriy infrastrukturanı meydanğa ketirmek içün para ayırılacaq eken.
«Biz endi Qırım Cumhuriyetiniñ bir halqı olamız. Yalıñız ğayretimizniñ birligi Cumhuriyetiniñ abadanlığına ketirir!», – dedi o.


text:
Bunı Ukraina devet sıñır hızmeti bildire.
«Harkov-passajirskiy» nezaret noqasında teşkerüv vaqtında hızmetçi köpek vagonlarnıñ birisinde sanitar tüyümine ketirdi.
«Qızdıruv tertibatı arqasında kiriş noqatasınıñ hadimleri 50 grammlı marihuana torbaçığını taptılar. Neticede uquq qorçalayıcıları işbu paketniñ saibini de belgilediler. Onıñ saibi 33 yaşında olğan Rusiye sakini edi», – denile beyanatta.
Protokol resmiyleştirilgeninden soñ, narkotiklerni tutıp aldılar ve milis hadimlerine teslim ettiler.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Sudaq şeer şurasınıñ toplaşuvında iyülniñ 10-nda deputatlar, şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifesine Emirsali Ablâlimovnıñ namzetini bir ağızdan destekledi. Sutaqnıñ resmiy sitesinde bildirile ki, bundan evel Ablâlimov şeer memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini vazifesinde çalışqan.
«Emirsali Ablâlimov memuriyet yolbaşçısı vazifeni eda etecek ve soñra bu vazifege keçecek», – dep aytıla bildirüvde.
Matbuat hızmetinde haber eteler ki, aynı künü toplaşuv devamında memuriyet yolbaşçısı Vladimir Serovnıñ müddetinden evel vazifeden çetleşmesi de muzakere etilgen.
Kremlniñ nezaretindeki Qırım parlamenti iyülniñ 7-nde Boris Ziminni baş nazir muavini vazifesinden boşattı ve onıñ yerine Sudaqtaki Rus memuriyetiniñ sabıq yolbaşçısı Vladimir Serovnı tainlegen.
Serovnıñ sözlerine köre, yañı vazifesinde o, Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ emiri ile, Yalta ve Sudaqnen bağlı suallernı idare etecek.
Emirsali Ablâlimov 1998-2002 seneleri devamında Sudaq prokuraturasınıñ taqiqatçısı edi, 2002-2003 seneleri – Sudaq şeer yolbaşçısınıñ muavili olğan. 2003 senesinden başlap Sudaq şeeriniñ prokuror muavini ve prokuror vazifelerinde çalışqan. 2006 senesi aprel ayında Sudaq şeer şurasınıñ icraiy organlarnıñ işinen bağlı sualler boyunca şeer yolbaşçısınıñ muavini vazifesine tain etilgen edi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukraina prezidenti namzeti Volodımır Zelenskıynıñ ştabı, Ukraina halq mebusı Mustafa Cemilevniñ Qırımnen bağlı suallerine cevaplandı. O cevaptan alıntı ketirmeycem, cünki qısqaca aytacaq olsaq - Volodımır Zelenskıynıñ Qırım statusı ve onıñ Ukrainağa mensüpligine munasebeti, raqibiniñ baqışlarından farqlanmay. Qırımtatar halqınıñ olacaq statusı aqqında da bir açıq-aydın cevap alınmadı, amma, ne ise, Petro Poroşenkonıñ beş yıllıq prezidentligi vaqtında da bu status istenilgen kibi anayasada qabul etilmedi.
Ve budır ise - 2014 senesi vaqialarınıñ neticesinde Ukraina ve onıñ vatandaşları tüşken - alnıñ özü. Devlet başını, parlamentni başqadan saylamaq mümkün, amma meselege munasebetni deñiştirmek çare yoq. Rusiye Qırımnı işğal etti. Bu adisege başqace baqqan siyasetçi, prezident saylavlarında yeñip olamaz, çünki oña qol tutacaq saylavcılar yeterli olmaz. Amma bu adiseniñ tanıması ve qabul etüvi er Ukraina prezidentini Rusiye ile devamlı qavğa-davağa mahküm ete. Ve bu tek Qırım meselesinde degil. Donbass, energetika, propaganda. Rusiyege, onıñ Qırım aqqını tanıycaq prezident kerek. Başqalarğa ise o basqı yapacaq ve battırmağa tırışacaq. 2014 senesinden soñ Ukrainada açıq Rusiye tarafdarı olğan adam prezident çıqıp olamamazlığı Kremlde kimseni raatsız etmey. Çünki Rusiye öz meselelerini çeze - Qırım ilhaqınıñ qanunleştirilmek, Ukrainanı öz tesiri altına qaytarmaq ve ğarbiy sanktsiyaslarnı toqtatmaq. Ve, ebet, o bularnı Ukrainanıñ elinen yapacaq ola.
Öyle meseleler bar ki, olar ne saylavlarnen, ne de akimiyet deñiştirilmesinen çezile. Böyle meselelerden birisi - Qırımdır
Bu küreş daa ne qadarğa sürecek dep bugün aytmaq qıyın. Amma qomşu Moldovanıñ tecribesine baqayıq - Pridnestrovye bölgesi altında nezaretini coyğanına aman-aman otuz yıl olacaq. Bir tüşünip baqıñız! Bu yıllar devamında moldovalılar em de Avropa tarafdarı olğan, em de Rusiye tarafdarı olğan firqalar içün rey bergen, liderleri arasında Ğarbiy baqışlarnı kütken de, Moskovağa taraf baqqan da olğan. Amma Pridnestrovye ep bir öz özüni cumhuriyet ilân etkeni kibi qala. Ve Kreml, Moldovanıñ bütünligini ğayrıdan tiklemek sualini asıl da kötermey ve oña ciddiy baqmay. Çünki Pridnestrovye işğali - bütün bölgeniñ siyasetine tesir etüv aletidir. Ne dep ondan vazgeçsinler?
Ve bu daa - Qırımğa köre - Pridnestrovyeni Rusiye terkibine kimse kirsetmedi, o topraqlarnıñ Rusiye ile sıñırı bile yoq.
İşte, tamam bunıñ içün añlamaq kerek - öyle meseleler bar ki, ne saylavlarnen, ne de akimiyet deñiştirilmesinen çezilecekler. Böyle meselelerden birisi - Qırımdır. Prezidentler ve akimiyetler deñişecek, amma Qırımnıñ statusı - Ukraina ve Rusiye arasındaki munasebetlerniñ esas meselelerinden birisi, halqara uquqnıñ baş ağrısı ve Vladimir Putin öz memleketini de, bizni de oğratqan bir qapqan olıp qalacaq. Ve üküm içün küreşken ukrain siyasetçiler, Ukraina bütünligi aqqında laqırdı etecek, amma bu bütünlik ne vaqıt ve nasıl tiklenilecegini aydınlatıp olamaz.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Mahsus noqtalarda añlatalar ki, varaqalarnı 4 kere az ketirmege başladılar eken.
«Biz 400 dane sımarlaymız, 100 ketireler. Olar tez satıla. Şimdi daa 40 grivnalı bir qaç varaqa qalğandır», – dedi hızmetçilerden birisi .
Para yiberme yolunen de problemler çıqa. Hızmet içün komissiya 2 grivna olğan yerlerde aqça qoyuv limiti saba saat 10-da bite, 3 grivna turğan yerlerde - üylede.
Bayağı noqtalar bütünley qapatıldı. Bazı tükânlarda hızmet içün 4-5 grivna alğan terminallar da yoq oldı. Aynı şu zamanda Keriç tükânlarınıñ birisinde martnıñ soñunda Rusiye mobil ve diger hızmetleri içün ödev terminalı peyda oldı.
MTS call-merkezlerinde qayd ettiler ki, «Qırım müşterileri adiy rejimde hızmet köre, iç bir deñişme yoq». «Kiyevstar» şirketinde de bunı red eteler.
Şu vaqıtta yüz bergen vaziyetni yaqında Qırımda Rusiye operatorlarnıñ işi başlaycağınen añlatalar.
Bugün Rusiye kommunikativ nezaretinde qayd ettiler ki, yarımadada işke devam etmek içün Qırım operatorları 2015 senesi yanvar 1-ne qadar vesiqalarnı elde te bileler. Diger hızmetçiler Qırımda boş dalğalar olsa, tek o zaman faaliyet köre bilecekler.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı İrına Ğeraşçenkonıñ bildirgenine köre, Kyivde kimligi belli olmağanlar tarafından köteklengen eski siyasiy mabüs, qırımlı faal Volodımır Baluh «stabil ağır alda» buluna.
«Biznen daima bağda olğan V.Baluhnıñ ekimleri: «alı stabil ağır», amma fenalaşmay. Kimse bir tahmin yapmay», – dep yazdı Ğeraşçenko Facebookta.
Ğeraşçenkonıñ daa evel aytqanına köre, Baluhqa ameliyat yapıldı ve reanimatsiyağa avuştırıldı. Onıñ aytqanına köre, qafa-miy yarası bar. Daa soñra Baluh aqcigerni suniy avalandıruv apparatına bağlandı.
Baluh köteklengenini Oleg Sentsov haber etti. Onıñ malümatına köre, faal sentâbrniñ 7-nden 8-ne keçer gecesi köteklendi. Ağır alda hastahanege alındı – qolu ve köpürçik kemigi sındırıldı.
Kiyv politsiyasınıñ malümatına köre, qırımlı 10-15 kişinen «Gidroparktaki» qavelerden birinde raatlanğan edi. Soñki sefer onı yarı gecede körgenler. Uquq qoruyıcılar Ukraina Ceza kodeksiniñ 187-inci maddesiniñ 4-ünci qısmına istinaden (aydutlıq) cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina prezidentiniñ ofisi qırımlığa yapılğan ücüm sebebinden qasevetlengenini bildirdi.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Alusta sabıq reisi Enver Arpatlı Rusiyeniñ Qaraçay-Çerkes Cumhuriyeti ükümetiniñ reis muavini vazifesine tayin etildi. Bu aqta fevralniñ 19-nda rusiyeli «İnterfaks» haber etmekte.
«İnterfaks-Yug» neşirine Rusiyeniñ Qaraçay-Çerkes Cumhuriyeti ükümetiniñ reisi haber etkenine köre, yañı vitse-premyerniñ taqdim merasimi bazarertesi künü yapılacaq eken.
«Alınğan ilk malümatqa köre, Enver Arpatlı Qaraçay-Çerkes Cumhuriyeti nazirler şurasında yatırım ve innovatsiyalar yönelişini yürsetecek eken. O, iqtisadiy inkişaf ve sanayı ticaret nazirlikleriniñ işlerine baqacaq eken», – dedi agentlikteki subetdeş.
Enver Arpaytlı tayin etilgeni aqqındaki malümatnı «Tatar-inform» neşirine tasdıqlay. «Ebet, resmiy taqdim merasimi bugün cumhuriyet ükümetiniñ oturışuvında yapıldı», – dep haber ete Arpatlı.
Arpatlı Temiryasev adına Qazan innovatsion universitetiniñ iqtisadiyat fakülteti ve Qırım Milliy uquq universitetiniñ mezunu ola. Aluşta şeer memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini vazifesinde çalışa, 2017 senesi Tatarstannıñ Pestreçinskiy rayonı reberiniñ birinci muavini vazifesine tayin etile.
Enver Arpatlı– «Çiygoz işi» ve 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Şurası ögündeki «kütleviy nizamsızlıqlar»nıñ şaatı ola. O mitingte iştirak etip, daaa soñra Rusiye mehkemesinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca şaatlıq yapqan birisidir.


text:
“Belbek” ava limanınıñ arbiy olmağan qısmınınıñ qurulışını 2019 senesi başlamağa niyetleneler. Bu aqta martnıñ 1-inde İqtisadiy inkişaf naziri Sergey Nazarov bildirdi.
“Belbek” ava limanınıñ arbiy olmağan qısmınınıñ leyhası endi yapıla. 2019 senesi leyha azırlavı bitkeninden soñ qurulış başlaycaq”, - dep bildirdi Nazarov.
“Belbek” ava limanınıñ arbiy olmağan qısmınınıñ qurulışını 2020-2021 senesinde bitirmege niyetlener.
Daa evel Rusiye Mudafaa nazirligi, “Belbek” ava limanı arbiy ve arbiy olmağan uçaqlarnı qabul etmege azır olğanını bildirdi.


text:
Fevral 21 künü Qırımtatar Milly Meclisi ofisleriniñ birine olğan ücüm qırımtatarlarnıñ milliy temsiliy organına menfiy munasebetniñ numayışıdır, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Bunı o Qırım.Aqiqaqa bildirdi.
«Menfiy munasebetniñ kösterilmesi ile bağlı olması mümkün, merkeziy ofisimiz ile olğanı kibi, oña da insanlar qanunsız şekilde kirip, iş odalarında çöplük obalarını etti, dolplarnı dağıtıp qoydılar. Bu sefer de böyle bir şeyniñ olması mümkün edi. Politsiya vaqianı qayd etti, amma olarnıñ bunı ögreneceklerini tüşünmeymiz, bugünki yaşayışımıznıñ aqiqatı budır», – dey Celâl.
Böyle bir fikirni binadan bir şey ğayıp olmağanı ile bağlaylar. Meclis reisiniñ birinci muavini aytqanı kibi, bütün tehnika evel çıqarılğan edi, ofiste mefruşat, teşkilâtnıñ iç vesiqaları qalğan edi. Celâlnıñ aytqanı kibi, «olar bir de bir meraqnı çağırmaz edi».
«Qaravul çıqqanda, bir qaç belgisiz insan binağa kirdi, yani ofis nezaret altında edi», – dey Celâl.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl dey ki, bazar künü, fevral 21-de, belgisiz şahıslar Aqmescitte Meclis ofislerinden birine sürip kirgen.
Uquq qoruyıcılar deyler ki, Meclis yetekçileri Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvını tanımay ve Ukraina topraq bütünligine qol tutalar.
Ariza Ukrainada İnsan aqları boyunca BMT nezaret eyyetiniñ başı Fiona Freyzer, Ukrainada AB temsilciliginiñ başı Yan Tombinskiy, İnsan aqları boyunca Avropa Şurasınıñ komissarı Nil Muyjniyeks, Ukrainada Avropa Şurası ofisiniñ reisi Vladimir Ristovskiyge yollanıldı.
Poklonskaya Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.


text:
«Kavkaz» limanında yük maşnalarınıñ aydavcıları Qırımğa keçmek içün paromını 69 saat bekleyler. Bunı «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketiniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, «Kavkaz» limanında 626 yük ve 135 yengil maşna toplandı. «Krım» limanı tarafında ise 194 yük ve 45 yengil maşna yolunı devam etecegini bekley.
Keçende, Keriç porom keçiti etrafında buz örtüsi peyda olğanı sebebinden tahminen 700 maşna toqtap qalğan edi.
Yaqın künleri furtuna sebebinden Keriç parom keçiti öz işini toqtata bilecegi aqqında haber etilgen edi.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Qırımda evel qıtaiy Ukrainadan ketirilgen naratlarnıñ qıtlığını Rusiyeden ketirüvler ile çezecek olalar, dep bildire Orman ve Av hocalığı boyunca qırım «Devlet komiteti»niñ başı Vasiliy Çebanov, dep haber ete RİA Novosti.
Onıñ aytqanı kibi, qırım orman hocalığı şirketleri tahminen 8 biñ 250 çam teregini azırlap olur, amma bu yeterli degil.
«Yetmeycegini añlaymız, şunıñ içün tereklerniñ qıtadan ketirilmesini tüşünemiz. Muzakereler keçirile», – dedi Çebanov.
Evel komitette bu sene Qırımda bir metrge qadar tereklerniñ fiyatı 190-220 ruble, 4 metrge qadar – 3,5 biñ ruble olacağı aqqında bildirgen ediler.


text:
«İslâm devleti» taqımı Nitstsada yüz bergen ücüm içün mesüliyetni boynuna aldı, vaqia neticesinde 84 insan elâk oldı, 200-den ziyade kişi yaralandı.
İçtimaiy mediada taqımda bildireler ki, olarnıñ «askeri» yük maşnasınıñ aydavcısı edi.
Ücüm etken 31 yaşındaki Mohamed Lauaej Bulel Nitstsa kurort şeeriniñ yalısında ücüm etti ve adamlarğa ateş açqanda politsiya tarafından öldürildi.
Vaqianı taqiq etken Paris prokurorı Fransua Molens iyül 15-te ilân etti ki, ücümniñ «terroristik teşkilâtnıñ faaliyeti alâmetleri» bar, ve taqiqatçılar «ücümciniñ destek köstergen suç ortaqları bar olğanını belgilemege tırışa».
Bulel Tuniste doğdı, amma Frenkistanğa qanun boyunca köçti. Onıñ dayanıqsız ve içkicilikke avesli olğanını aytalar, o apayınen ayırıla. Onıñ babası frenk televizionına ayttı ki, Bulel dinden uzaq edi.
Frenkistanda Nitstsada yüz bergen teraktnıñ qurbanlarına bağışlanğan üç kün matem ilân etildi.
İyül 14-te aqşam İngiltere yalısında kezgen ve Bastiliyanı alma kününe bağışlanğan fişenkni baqqan onlarca insanlarnı urğan yük maşnasınıñ aydavcısınıñ şahsiyeti resmiy olaraq belgilendi.
İyül 14-te ücümci yük maşnasınen Frenkistan milliy bayarmına bağışlanğan fişenkke baqmaq içün toplaşqan adam sürüsinden tahminen eki kilometr keçti, bundan soñ ateş açtı.
Ücüm neticesinde 84 insan elâk oldı. Paris prokurorınıñ malümatına binaen, elâk olğanlar arasında 10 bala ve ösmür oldı, 202 yaralanğan kişiden 52 ağır alda buluna, olardan 25 insan ayat saqlağan aletlernen.


text:
2020 nçe yılda êşsezlek kimegän
Törkiyä statistika oyışması uzğan yılnıň êşsezlek kürsätkeçlären açıqladı
Törkiyä statistika oyışması 2020 nçe yılnıň êşsezlek kürsätkeçlären açıqladı.
Älege mäğlümatlarğa kürä uzğan yıl êşsezlek 0,5 oçkoğa kimep 13,2% täşkil itte.
İl külämendäge êşsez keşe sanı 2020 nçe yılda koronavirus êpidemiyäsenä qaramastan 2019 nçı yıl belän çağıştırğanda 408 meň keşegä kimep 4 million 61 meň buldı.
2019 nçı yılda êşsezlek 13,7%, êşsez keşe sanı 4 million 469 meň dip iğ’lan itelgän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Livanda maşina yörtüçeläreneñ yağulıq protestı
Livan başqalası Beyrutta maşina yörtüçeläre artqan yağulıq bäyälärenä rizasızlıq belderü öçen maşinaları belän yullarnı transport xäräkätenä yaptı
Törkiyä-Afrika iq’tisad häm êş forumı atnakiçen ütkäreläçäk
Törkiyä-Afrika iq’tisad häm êş forumınıñ öçençese İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qatnaşuında häm Säwdä ministrı Mäxmät Muş räislegendä pänceşämbe könne İstanbulda başlana
Angliyägä çuçqa suyuçı kiräk
Britaniyä duñğız ürçetü assośiaśiyäse mäğ’lümatlarına qarağanda, ildä suyılırğa tiyeşle yaqınça 120 meñ çuçqa bar


text:
Pakstandağı bilgesezlek ber şul il belän genä çiklänmi, bar töbäkkä dä tarala, xätta dönya xällärenä dä zur yoğıntı yasıy - mäğlüm ki, iñ ere möselman däwlätläreneñ berse bulğan Pakstanda atom bombası bar häm ildä totrıqsızlıq cäyelü belän, berençe bulıp, şul qoral kemnär qulına qala ala digän soraw tua.
Şuşı sorawnıñ bik urınlı häm şaqtıy citdi buluına, Pakstandağı xällärgä dönya bazarlarınıñ şunda uq tiskäre reaksiä kürsätüe dä işarä itä. Töbäktä yänä säyäsi totrıqsızlıq tudıra alırlıq höcüm altın häm yağulıq bäyäläreneñ kütärelüenä, dollarnıñ tağın da köçsezlänüenä kiterde.
Binäzir Bhutto comğa könne üz ğailäseneñ törbäsendä cirlände. Pakstan da, bar dönya da, anıñ belän bergä Pakstanda tınıçlıq wä demokratiä qoru ömetläre dä cirlänmägänder, dip ışana. Ämma älegä monı özderep äytep bulmıy. Pakstannıñ "The News" gäzite möxärrire Şahid Säydulla ildäge mömkin täräqqiätne bolayraq farazlıy:
"Pakstannıñ bar tarixı şundıy ki, Bhuttonı üterü kebek waqiğälär buluğa ayırım säyäsi köçlär härwaqıt üzläreneñ genä maqsatların qayğırta, barı tik üzläreneñ genä tar mänfäğätlären alğa sörä başlıy. Bu xäzer berençe çiratta, prezident Möşärräfkä, ikençedän, yäşeren xezmätlärgä, häm nihayät, qorallı köçlärgä qarşı eşlänä ala, häm uylıymın ki, bolarnıñ berse dä il öçen faydalı bulmayaçaq."
İnde il belän ni bulır digän sorawğa cawap ezlägändä, baştan uq, tağın ike atnadan soñ ütärgä tieş bulğan parlament saylawı, ul axırğı çiktä uzarmı, yuqmı digän mäs'älä kilep basa. Näq menä şul tawış birü Pakstanğa yänä demokratiäne qaytarır dip farazalanğan ide.
Saylawda zur uñışqa ireşer dip kötelgän Bhutto atnakiç höcüme näticäsendä yuq itelde, oppozitsiäneñ ikençe zur citäkçese, şulay uq elekke premyer-ministr Nawaz Şärif saylawda qatnaşmayaçağın belderä. Häm bu üzenä kürä säyäsi buşlıq tudıra.
Şuşı şartlarda xäzerge xakimiät, prezident Möşärräf xökümäte beryaqtan, başqa säyäsi köçlärne berläşügä öndäsä, ikençe yaqtan, saylawnı üz waqıtında, yäğni ğinwarnıñ 8-endä uzdırunı yaqlıy.
Pakstan premyer-ministrı Möxämmäd Mian Sumru comğa könne başqala İslamabadta bu xaqta bolay dip belderde:
"Bez xäzer saylawnı kiçekterü mäs'äläsen başqa partiälär belän bergäläşep tikşeräbez. Närsä genä bulmasın, partiälär ireşkän urtaq fikergä buysınırğa kiräk bulaçaq. Älege mizgeldä isä saylaw iğlan itelgänçä, üz waqıtında bulır dip farazlana", dide ğinwar saylawı kiçekterelä alamı digän sorawğa Pakstannıñ xäzerge premyer-ministrı.
Moñardan tış uram çualışları arta barğan Pakstanda, radikal islamçılar üz eşçänlegen arttırırmı, ildä yänä ğädättän tış xäl kertelerme, digän sorawlar da kiñ taralğan.


text:
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov ve QMDİ-niñ AVN-TUR Qırım hac operatorınıñ müdiri Artur Reşitov 2020 senesi, fevral 13 künü Ufada olıp keçken hacılıq boyunca muşaverede iştirak ettiler. Muşavereni RF Federatsiya Şurası Reisiniñ muavini, Rusiye Akimiyetiniñ Diniy birleşmeler komissiyasınıñ Hacılıq işleri boyunca salahiyetli temsilcisi İlyas Umahanov alıp bardı.
Muşavere çerçivesinde federal maqamlarnıñ, diniy idarelerniñ ve Rusiye hac missiyalarınıñ vekilleri Rusiye-saudiye protokolı çerçivesinde rusiyeli hacılarnıñ qabul etilüvi, olarğa Saudiye Arabistanı Qırallığında ve tranzit memleketlerde eyi şaraitlerniñ teşkil etilüvi kibi 2020 senesi hacılığına ait meselelerni muzakere ettiler.
Hususan, Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailovnıñ sözlerine köre, Rusiye hac missiyası hac operatorlarına saudiye tarafı ile maddiy añlaşmalarnı vaqıtında eda etmege tevsiye etti, bundan da ğayrı, ayrı diqqat ealige dolandırıcılar tarafından sahte hızmetlerniñ kösterilüvine qarşı uquqoruyıcı organlarnıñ celp etilmesi meselesine diqqat ayırıldı.
2020 senesi Rusiye musulmanları içün hac kvotası 25 biñ yerni teşkil etti. Muşavere neticesinde Qırım musulmanları içün ayırılğan kvota keçken senege köre deñişmedi ve 600 yerni teşkil etti. 2020 senesi hacılıq mevsimi mayısnıñ 24-nde başlanacaq ve sentâbr 4 kününe qadar devam etecek.
Bundan da ğayrı, yañılıqlar arasında saudiye tarafı kirsetken 300 real viza toplavı ve 100 real köleminde siğorta tölevidir. Bundan evel, hacılıqqa tekrar barğanlar içün 2000 real miqdarında tölev lâğu etildi. Naqliye hızmetleriniñ fiyatı deñişmedi, amma, aynı zamanda, istegenler içün aeroporttan musafirhanege qadar bagajnıñ tranziti hızmeti kirsetildi.
Hacılıq Şurasınıñ Muşaveresini keçirüv çerçivesinde iştirakçiler Rusiye İslâm institutını ziyaret ettiler. Universitetniñ rektorı Artur Suleymanov musafirlerni oquv programması ve ceryanınen tanış etti.
Ayder İsmailov ve Artur Reşitov Boşqortostan Cumhuriyetiniñ reberligini ve Rusiye Musulmanları Merkeziy Diniy İdaresine tedbirniñ teşkil etilüvi ve sıcaq qabul etüv içün teşekkürler bildirdiler.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Qırım ükümeti yanında narazılıqnı bildirgen tuccarlarnı Nazirler Şurasına kirsettiler. Qırım.Aqiqat mühbirine iş adamlarından biri aytqanı kibi, insanlarğa Qırımnıñ haber siyaseti naziri olğan baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy çıqtı.
«Añlağanıma köre, onıñ (Polonsikyniñ – muar.) vazifesi – insanlarnı kamera ve matbuattan alıp ketmek, işte, becerdi», – dep ayta iş adamı.
Onıñ malümatına köre, bir 50 insan Nazirler Şurası binasına kirdi.
İyül 6 künü Aqmescitniñ Kozlova soqağındaki yıqılayatqan çarşınıñ satıcıları Qırım Nazirler Şurası binasınıñ yanında numayış keçirmege yol aldılar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya Kozlov soqağında yerleşken çarşını sarıp aldı, mında ticaret noqtalarını yıqmağa başladılar.Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev dey ki, «tedbirler Nazirler Şurasınıñ RK№465 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» ve şeer memuriyetiniñ №25 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» qararları negizinde keçirile».
Evel şeer memuriyetinde aytılğanı kibi, mında ticaret qanunsız sürette keçirile eken. Aqmescitniñ Kozlova soqağındaki çarşını endi bir qaç sene devamında yıqacaq olalar, amma iş adamlarınıñ narazılığı keder ete edi.


text:
Bitamnıñ sandıçığı
Kiriş söz yerine
Men bala ekende, qartanamnıñ küçük teneke sandıçığı olğanını hatırlayım. Şu mavı-zumrut renklerge boyalanğan qutuçıqnıñ üstü tıpqı balaban sandıqlarda kibi, dögme köşeçiklerinen yaraştırılğan edi. Şu köşeçikler, ve bazı diger yerleri de tunç boyanen boyalanğan olsa kerek. Amma vaqıtnen boya silinip, boz madeni körünip qalğan yerleri taz baş kibi yıltırap turmaqta ediler. Sandıçıqnıñ cemidanlardakine beñzegen sapı ve özü qapanğan kiliti bar edi. Qartanam o qutuçıqta közlüklerni ve nasıldır kâğıtlarnı saqlay edi. Soñra sandıçıq qız qardaşımnen maña oyuncaq olaraq qaldı. Biz anda özümiz tikken qoqla urbalarını saqlay edik.
Qartanam ikâye etkenine köre bu sandıçıq Kefede yerleşken ve onıñ babasına ait olğan küçük tükânnıñ eşyası eken. Qartbabamnıñ babası Otuz köyünde yaşağan, andan Kefege qadar, aman-aman, 30 km yolu bar eken. 100 yıl evel bu qadar yolnı keçmek pek te qolay iş olmağan. Qartbabam böyle teneke sandıçıqlarına qave ve şeker qoyıp, olarnı tükânnıñ beştahtasında sata eken.
Sandıçıq bir ellerden başqa ellerge, bir evden başqa evge keçip, çoqtan coyulğan. Amma menim bala hatıralarım bu eşyanıñ açıq-aydın sıfatını saqlaylar, tasavurımda ise qartanamnıñ qutuçığı tılsımlı sandıçıqqa çevirile…
Tılsımlı sandıçıq aqqında masal
Qırımnıñ bir köyünde, pek dülber dağ vadiyinde merametli, işkir, amma fuqare Abdulla adlı insan yaşay eken. Abdulla ağa ömür arqadaşınen beraber bağçası olğan küçük bir evde oturğan. Olar şu bağçanıñ meyvalarınen keçine ekenler. Bağçanıñ meyvaları bütün dağ vadiyi içinde eñ tatlı ve lezzetli olıp, Kefe şeeri bazarlarında yahşı satılğan. Bütün köylüler quvansın, bağçadan keçken çoqraq suvu taze ve lezzetli olsun dep, çoqraq er vaqıt temizlene eken. Halqınıñ urf-adetlerini kütkeni ve çoqraqnı daima temiz tutqanı içün Abdulla ağanı er kes ürmet etken.
Künlerniñ birinde Abdulla ağa bağçasında raatlanmaq içün oturğan. Bu tam yaznıñ başı, kirazlar endi-endi şırasına tolğan vaqıt eken. Bahçivan adiy üyleligini – bir tilim ötmek ile çoqraq suvunı içmege azırlağan. O, evlerinde aşalacaq şey qalmağanı, meyvalar ise daa yaqın vaqıtta pişmeycegi aqqında tüşünip qalğan. Demek ki, o ve ömür arqadaşı belli bir vaqıt aç qalacaqlar. Abdulla ağa ötmek parçasını ağzına qoyacaqta, çoqraq yanında tübü teşik eski teneke meşrebenen suv almağa tırışqan, tanış olmağan faqır qartiyni körgen. O birden ayaqqa sıçrap turğan ve qartiyniñ yanına barıp, selâmlaşqan, büyükke sayğı kösterip, elini alğan, o aç olıp olmağanını sorap, oña elindeki ötmekni uzatqan. Qartiy teklif etilgen ötmekke sevinip, onı avesliknen aşağan. Abdulla ağa oña taze çoqraq suvunen toldurılğan gügümini de uzatqan. Qartiy soñ tamlağa qadar suvnı içip bitirgen, amma gügümni qaytaracaqta, onı elinden tüşürgen. Gügüm çoqraq taşına urulıp, darma-dağın parçalanğan. Bahçivan kederlengen, çünki bu gügüm onıñ toy ediyesi olıp, ömür arqadaşı tarafından ananeviy örneklernen bezetilgen eken. Amma o, qart insanğa sayğılı olıp, kederini köstermemege tırışqan. Artıq, aqşam vaqtı yaqınlaşqan eken ve Abdulla qartiyge bağçadan çıqma yolunı tapmağa, ya da onıñ evinde gecelemege teklif etken. Faqır qadın razı olıp, Abdulla ağanıñ omuzına tayanaraq onıñ evine yol alğan.
Bahçivannıñ refiqası kirli ve yırtıq urbalı faqır qadınğa pek te quvanmağan. Amma ömür arqadaşınıñ sert baqışını körip, qartiyni yımşaq yastıqlarğa oturtqan, ocaq yanına çapıp, beklenilmegen musafir içün sofra azırlamağa acele etken. Qadın evde ne bar ise, er şeyni sofrağa qoyğan. Sofra ne qadar sade donatılsa bile, faqır qadın oña pek quvanğan ve tezden aqşam aşından iç bir şey qalmağandı. Çaynıñ vaqtı kelgende ev bikesi çay ketirip, soñki şeker keseçigini saqlağan. Abdulla ağa musafirge çay yanına tatlı bir şey qoyıp olamağanına şaşqan ve ömür arqadaşından şeker aqqında sorağan… Qadın utanıp, közlerini saqlağan…, yüzüni ellerinen qapatqan, amma soñra öglüginiñ cebinden şeker keseçigini çıqarğan. Qartiy onı aşamağan ve çoqraq yanına kelgende yanında olğan torbasını ketirmege rica etken. Bahçivan çuvalnı ketirgen soñ, qartiy içinden küçük teneke sandıçıqnı çıqarıp, onı ağlamaqtan közleri qırmızı olğan ev bikesine uzatqan.
– Fuqareliginden utanma, hanım, – qarıq sesnen aytqan qartiy. – Sen merametli ve alicenapsıñ, sen öz ömür arqadaşıñnı sevip, ürmet etesiñ, onıñ sözüni diñleysiñ, adetlerimizni kütesiñ. Bu sandıçıqnı bahşış olaraq qabul et.
– Eger bu sandıçıqta saqlaycaq şeyim olmasa, o maña nege kerek? – ayretliknen sorağan ev bikesi.
Qartiy o soñki şeker keseçigini alıp, onı sandıçıqqa qoyğan ve külümsiregen.
– Men pek boldurdım, – ev bikesine aytqan qartiy. – Eger maña yuqlaycağım yerni kösterseñ, saña pek minnetdar olurım.
Ev hanımı kiyiz yorğannı ocaq yanında töşegen. Bu da beklenilmegen musafirge yuqu içün eñ yahşı yer eken.
Ev saipleri saba uyanğanda gece musafiri endi ketkenini körgenler. Kiyiz yorğan ocaq yanında büklengen, qapı yanında turğan tayaq ve çuval da yoq eken. Tek sofrada qartiyniñ bahşışı – teneke sandıçıq qalğan. Sandıçıq eski, üstü biraz ipranğan mavı ve zumrut tüslerine boyalanğan. Şu mavı-zumrut renklerge boyalanğan qutuçıqnıñ üstü dögme köşeçiklerinen yaraştırılğan. Bir zamanları şu köşeçikler ve bazı diger yerleri de tunç boyanen boyalanğan eken. Amma vaqıtnen boya silinip, boz madeni körünip qalğan yerleri taz baş kibi yıltırağanlar. Añlaşılğanına köre qartiy bu sandıçıqnı çoqtan qullanıp kelgen, çünki üstünde zamannıñ izi duyulğan.
Ömür arqadaşı içün sabalıqqa iç bir şey olmağanını tüşünip, ev bikesi kedernen sandıçıqnıñ köşelerini sıypağan. Qartiy sandıçıqqa qoyğan şeker keseçigi aqqında unutqandır dep, ümütnen sandıçıqnıñ qapağını açmağa istegen. Amma qapaq açılmağan. Qadın taaciplengen ve olğan küçünen qapaqnı çekmege başlağan. Amma küçük çertme kilit açılmağan. Qadınnıñ çekişkenini körgen Abdulla ağa sandıçıqnı özü açmağa tırışqan ve bunı belli bir ğayretlerden soñ becergen. Niayet, qapaq açılğan soñ, – Aman, Allahım! Sandıçıq töpesine qadar şeker tolu eken! Qarı-qoca közlerine inanmağanlar! Aceba, qartiyniñ çuvalında o qadar şeker bar ekenmi? Ya da böyle etip o musafirçenlik içün minetdarlığını bildirdimi?
Biraz vaqıt keçken soñ bahçivannıñ qarısı yerinden turıp, şekerni küçük tepsige qoyğan ve evden çapıp çıqqan. Çoq vaqıt keçmeden o evge un ve süt ketirgen. Külip, qocasına şekerni bu aşayt mallarına deñişkenini añlatqan. Soñra öglük taqıp, yeñlerini köterip, ötmek pişirgen, sofrağa süt qoyğan, qocasına lezzetli sabalıq azırlağan. Abdulla ağa bağçadan meyvalar pişip satılğanına qadar evde aş olacağına sevinip, bağçağa çalışmağa ketken. Amma çoq vaqıt keçmeden farqlı mahsulatlarğa deñiştirilgen şeker bitken… Kiraz ise daa pişmedi, başqa meyvalarnıñ sözü bile yoq.
Evdeki aşalacaq şeyler kene de bitken soñ, bahçivan sofrada qave degirmeninden nasıldır çekilmeyip qalğan bir qave daneçigini körgen. Teren köküs keçirip, o qave daneçigini qartiy ediye etken sandıçıqqa atıp, qapağını qapatqan. O zamandan berli sandıçıq rafta turğan, iç kimse onıñ içine baqmağan.
Bereket toplama vaqıtı kelgen eken. Kefe bazarına satılıq içün yollanılacaq meyva tolu sepetler ev içinde sıralanıp, qoyulğan. Bahçivan qarısınıñ elinde frenk yüzüminen tolu küçük sepetçik bar eken. O, onı raftaki sandıçıq yanına qoymağa niyetlengen. Qadın sandıçıqnı çetke almağa tırışqan, amma o büyük olmasa da, ağır eken. Frenk yüzüminen sepetçikni tabanğa qoyıp, ev hanımı sebebini ögrenmege istegen. Sandıçıqnı açqanda içi qave danelerinen tolu olğanını körgen! Şu daqqası evge kirgen Abdulla ağa da öz közlerine inanmağan.
Şu gecesi qarı-qoca sandıçıqqa ötmek keseçigini qoyğanlar. Amma iç bir mücize olmağan. Nevbetteki gece olar sandıçıqqa tavuq yımırtasını qoyğan ekenler. Ve kene de iç bir şey olmağan. Ondan soñ Abdulla ağa qartiy yapqanını hatırlap, sandıçıqqa şeker keseçigi qoyğan. Bahçivan ve qarısınıñ quvançına sandıçıq sabağa şeker tolğan!
– Demek ki, sandıçıqnıñ tılsımı tek şeker ve qaveni çoqlaştıra! Amma da qartiy, ne qadar güzel bahşış etti! – dep, bahçivan ve ömür arqadaşı beklenilmegen zenginlikke quvanğan eken.
Abdulla ağa eyilik sevgen bir insan olğanı içün tılsımlı sandıçıqnıñ bahşışlarınen bütün qomşularnen paylaşqan eken. Birazdan o Kefe şeerinde qave ve şeker tükânçığını açqan. Anda episini qavenen sıylap, tılsımlı sandıçıq aqqında ikâyeni añlata eken. İç kimse o ikâyege inanmay, amma bahçivannıñ eyilikseverligi o küçük tükânğa çoq insannı celp etken eken.
Şeker ve qave satıluvınen bağlı işler o qadar yahşı ketken ki, Abdulla ağa öz köydeşleri içün cami qurıp olğan. O, çoqraqnı da baqmağa devam etken. Bağçasındaki meyvaları aynı öyle de pek lezzetli eken. Bahçivannıñ qarısı o meyvalardan ve tılsımlı sandıçıqnıñ şekerinden azırlanğan tatlı ise köy bayramlarında esas tatlılıq olğan.
Birazdan bahçivannıñ ailesinde üç evlât – eki qız ve bir oğlan dünyağa kelgen. O daa da bahtlı olıp, er bir duasında oña tılsımlı sandıçıqnı ediye etken qartiyni añğan eken.
Müellif: Susanna Enver qızı
Resimlerni Zarema Cemileva yaptı


text:
İlhaq etilgen Aqyarda Kreml nezaretindeki quvetçiler soqaqlarnı teşkerip başladı ve özüni tecrit etme qaideleriniñ bozulmasına dair ilk protokollarnı yazıp başladı. Bunı şeeriniñ rusiyeli akimiyeti bildirdi.
Böylece, Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, birinci protokolnı Artbyhta civarından alkogol içken Stavropol ülkesiniñ sakinine yazıp berdiler.
Daa evel Aqyar sakinlerine - acele allardan ğayrı - evden çıqmaqnı yasaqladılar. Yahta ve katerlerde deñiz kezintileri de yasaqlandı, şeer kirişinde nezaret noqtaları qoyuldı. Aqyar başı Mihail Razvojayev daa evel bildirgeni kibi, şeerde özüni tecrit etme qaideleriniñ bozulması içün cöremeler maküm etilecek.
Qırımda özüni tecrit etme rejimi aprelniñ 30-ınace, Aqyarda ise aprelniñ 12-sinece ükümsürecek.
Aqyarda özüni tecrit etme qaideleriniñ bozulmasına dair ilk protokollar | Künniñ Qırım sureti
İlhaq etilgen Aqyarda Kreml nezaretindeki quvetçiler soqaqlarnı teşkerip başladı ve özüni tecrit etme qaideleriniñ bozulmasına dair ilk protokollarnı yazıp başladı. Bunı şeeriniñ rusiyeli akimiyeti bildirdi.


text:
İstanbulda Ukrainanıñ sabıq konsulı Bogdan Yaremenko dey ki, Türkiye tarafından qırımtatarlarnıñ daimiy destegi içün Türkiye ükümetiniñ ayrı siyaseti olmalı. Diplomatnıñ fikrine köre, yaqın vaqıtta bir şey deñişecegine ümüt beselmek kerekmey.
Bu aqta Yaremenko Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«O (böyle siyaset – QA) yoqtır. Vaziyetke sesleneler, ükümetniñ fikrine köre, daa da emiyetli meseleler ile oğarşalar. Yıl evelsi Rusiye ile ticaret emiyetlice edi, endi – Suriyede Rusiyege qarşılıq. Qırımtatarlarnıñ probleması, ükümran firqanıñ noqtaiy nazarı boyunca, – ekinci derecelidir»,– dey Yaremenko.
Aytqanı kibi, ileride de Türkiye öz yardımını köstermeycek, seslendirecektir. Yaremenkonıñ degeni kibi, qırımtatarlarnıñ yetekçileri bunı bile.
Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu noyabr 1-de keçirilgen parlament saylavlarını ükümran Adalet ve inkişaf firqası içün «ğalebe künü» oalaraq adladı. Türkiye prezidenti Recep Erdoğan dünyanı saylavlarnıñ neticelerini ürmet etmege çağırdı.