text:
Ğiraqta saylawlar ütte, sorawlar qala birä
Yäkşämbedä Ğiraqta ütkän saylawlarnı dönya citäkçeläre bu ilneñ demokratiägä taba baruında möhim adım dip atıy. Ul arada tawış birüneñ neçkälekläre - anda küpme keşe qatnaşqanı, ğisyançılarnıñ ni öçen uñışqa ireşä almağanı – älegä soraw bulıp qala.
Ğomüm san ğına tügel, ä ayırım töbäklärdä, bigräk tä sönnilär yäşägän üzäk täbäklärdä sannarnı belü qızıqlı buılr ide. Soñğı aylarda ğisyançılar bu töbäklärdä örketü eşläre alıp bardı. Qayber sönni citäkçelär, bu saylawlar näticäsendä xakimiät şiğilär qulına köçäçäk dip, häm dä iminsezlek säbäple saylawlarğa baykot belderergä çaqırdı. Ammanda urnaşqan Xalıqara krizis törkeme belgeçe Joost Hiltermann süzlärençä, sönnilär yäşägän töbäklärdän älegä qarşılıqlı xäbärlär kilä:
Audio (Joost Hiltermann)
"Qayber töbäklärdä sönnilärneñ qatnaşuı kötelgännän yuğarıraq bulğandır, çönki ömetlär bik tübän ide. Qayberlärendä alar bötenläy qatnaşmağan sıman. Läkin älegä bolar xislär genä, näticä yasaw öçen ışanıçlı mäğlümätlär kiräk."
Şiğilär yäşägän könyaqta häm kördlär yäşägän tönyaqta isä qatnaşu däräcäse yuğarı bulğan dip xäbär itelä. Bu töbäklärdä cirle citäkçelär xalıqnı saylawlarğa öndäp kilde. Bagdadtağı ber tawış birü urıınna kilgän bu keşe, küp kenä saylawçınıñ käyefen citkerde bulsa kiräk:
Audio
"Min iñ berençelärdän bulıp tawış biräsem, qurıqqan keşelärgä kürsätäsem kilä. Bu yaña täcribä. Elek bez ber genä keşedän saylıy idek, xäzer berniçä keşe bar. Alla quşsa, bez saylağan keşe bezneñ küñelne qaytarmas."
Yäkşämbedä tawış birü urınnarı yabıluğa, ğisyan höcümnäre näticäsendä bar Ğiraq buylap kimendä 40 keşe häläq bulğan. Läkin bu höcümnär elekkeläre kebek ük kiñ külämle bulmağan. Maşinağa quyılğan bombalar tügel, ä şartlatqıç taqqan intiharçılar qullanılğan.
Ni öçen ğisyançılar, aldan farazlanğança, saylawlarğa zur zıyan kiterä almağan? bu soraw älegä cawapsız qala. İxtimal köçäytelgän iminlek çaraları näticäseder. Saylawlar aldınnan amerikan xärbiläre üzäk töbäklärdä tazartu ğämälläre başqardı. Monnan tış Ğiraqnıñ çikläre yabılıp quyıldı, töbäklär arasında xäräkät tıyıldı. Saylaw könendä isä tawış birü urınnarına alıp barğan yullar yabıldı. Bagdadnıñ üzendä genä tärtipne 17 meñ Ğiraq xärbie saqladı, şul isäptän tanklar belän. Koaolitsiä köçläre tawış birü urınnarınnan çittä tordı, läkin kiräk bulsa yärdämgä kilergä äzer idelär.
Şulay itep, küptännän kötelgän Ğiraq saylawları ütte. Ğiraqlılar 275 urınlı Milli Mäcles sayladı. Bu mäcles ilneñ yaña waqıtlı xökümäten bilgelärgä häm Saddamnan soñğı berençe konstitutsiä yazunı oyıştırırğa tieş bulaçaq.
-Ali Gilmi


c: text/html

text:
Foto: 24.kz
Qazaqstandıq qutqarwşılar bügin käsibï merekesin atap ötip jatır. Osığan oray` Astanadağı Kongress-xoll saray`ınıñ aldında arnawlı texnïkalar körmesi ötti.
Tötenşe jağday` komïtetiniñ qızmetkerleri jol talğamay`tın kölikter men ört söndirw texnïkasınıñ üzdik ülgilerin köpşilikke tanıstırdı. Sonday`-aq, jıl qorıtındısı boy`ınşa erekşe közge tüsken qutqarwşılar men käsibï salada uzaq jıl ter tökken ardagerler marapattaldı. Saltanattı şaranıñ soñı merekelik koncertke ulastı. Qazaqstandıq qutqarwşılar bïıl 6500 adamnıñ ömirin saqtap qalğan.
«Bizge kün say`ın köptegen qoñıraw kelip tüsedi. Biz ärqaşan adam ömirin qutqarwğa day`ınbız. Qalada bolsın, tabïğatta, swda jäne tawda da», - dey`di qutqarwşı Danïyar Danaev.
24.kz

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avtorlar üz xoquqların yaqlıy beläme?
Avtorlıq xoquqın, törle tauar markaları buldıruçılarnıñ xoquqların bozu buyınça Rusiä federal' qanunı tağın da qatğılana töşte. Rusiä Prezidentı V. Putin 2005 yılnıñ dekaber ayında üzgäreşlär kergän qanunğa qul quydı. Comğa könne Tatarstan yustitsiä ministrlığı wäkile häm “Art-Patent” avtorlıq xoquqı cämğiäte general' direktorı “Tatmedia” agentlıysında uzğan matbuğat oçraşuında älege qanundağı üzgäreşlär turında söylädelär.
Üzgärtelgän qarar nigezendä, intellektual' icatnı üzläşterü qimmätkä töşärgä mömkin. Monnan tış cinayät eşe quzğatılıp, törmägä elägü da ozaq tügel. Bügenge köndä Tatarstanda avtorlıq xoquqın bozu öçen administrativ cawaplılıqqa tartıluçılar siräk. Matbuğat oçraşuında qatnaşuçı Tatarstan yustitsiä ministrlığınıñ bülek citäkçese Oleg Şipşov häm «Art-Pantent» avtorlıq xoquqı cämğiäte citäkçese Grigoriy Busarev misal itep barı yaqlanğan ber fotografnı ğına iskä töşerä aldılar. Fotoräsemnär xucanıñ röxsättän başqa reklama nigezendä qullanılğan. Häm üzläşterüçe fotografqa ştraf tülärgä mäcbür bulğan.
Avtorlar üzläre xoquq bozunı belsälär dä, bik siräge genä kiräkle idärägä möräcäğät itä. Çönki mäşäkate küp, ä näticäse buluı bilgesez kebek toyıla. Grigoriy Busarev bu berençe çiratta xalıqqa mäğlümat citmäwdän kilä dip bilgeläp uzdı matbuğat oçraşuında. Çınlıqta avtorlıq xoquqın bozu buyınça administrativ cawaplılıqqa tartu qıyın tügel di Grigoriy Busarev
Argumentlar citärlek bulsa protsess awır tügel. Barı faktlar ğına kiräk. Alar bulsa xoquq bozılunı isbatlaw ozaqqa suzılmayaçaq.
İnternettağı keşe yazmaların qullanu, şiğerlärne üzläşterü, törle komp'yuter programmaların urlaw oçraqları turında söylänep tora. Läkin iñ küp avtorlıq xoquqın bozu şou-biznes ölkäsendä oçrıy. Bu xaqta Rusiä avtorlıq cämğiäteneñ Tatarstan bülege citäkçese, cırçı Zöfär Xäyretdinov
Qanun bulsa da anı ütäw awır. Eşlär awır. Häm bez şuña xoquq saqlaw orğannarına möräcäğät itäbez. Tizdän ber genä oyışma qalaçaq. Ul Rusiä avtorlıq cämğiäteneñ Tatarstan bülege. Qalğannarı şunda keräçäk.
Yaña qanun nigezendä ekspertizalar uzdıru, tikşerü eşläre alıp baru waqıtı arttırılğan. Qısqası xoquq bozuçını açıqlaw eşe ciñeläyä. Telägän keşe Eçke eşlär ministrlığına, prokuraturağa möräcäğät itä ala. Tatarstan mädäniät ministrlıysında da bu eş belän şöğellänüçe yaña bülek oyışıp kilä.
Kodeksqa kertelgän üzgäreşlär nigezendä ştraflar da artqan. Ägär elek ştraf 50 minimal' xezmät xaqı külämendä bilgelänsä, xäzer 200 minimal' xezmät xaqı bäyäsen tülärgä turı kiläçäk.
Landış Xarrasova.


text:
cишәMбe, 17 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 17:59
Qazanda uzğan yal häm atnanıñ berençe könnärendä ıslanğan tawıq ite belän barlığı 30 keşe ağulanğan. Şularnıñ cidese baliğ bulmağan balalar. Monıñ xaqında Ministrlar kabinetınıñ sişämbe brifingında iğlan itelde. Qazan xastaxanälärendä äle 17 keşe yata. İke balanıñ xäle urtaça awır dip bäyälänä. 10 keşe sişämbe könne däwalanıp öylärenä qaytarılırlar dip farazlana. Tawıq ite aşap ağulanğan ber ir keşe, inde xäbär itüebezçä, ülde. Mäğlüm ki ağulı it citeşterüçe tabıldı. Ul eşmäkär kön'yakta yal itä bulıp çıqtı. Xuca yuğında yallanıp eşläwçelär tawıq ıslağanda texnologiäne häm sanitar normalarnı bozğannar. İtneñ tışqı qiäfäten yaxşırtu öçen qullanıla torğan nitrit nutriä digän ximik toznı başta äytelgänçä 3 tapqır tügel, ä 300 tapqır arttırıp salğannar. İnde xoquq saqlaw oyışmaları cinayät eşe quzğatqannar, 3 keşe qulğa alınğan. Brifingta, Qazan administratsiäse, sıyfatsız ıslanğan tawıq ite belän ağulanu oçrağı buyınça, sanksiäsez säwdä oyıştırılğan urınnarnı beterü turında qarar çığardı dip belderelde. Respublika sanitar epidemiologiä küzätüe Ministrlar kabinetına tiz bozıla torğan produktsiä citeşterä torğan qayber eşmäkärlek törlären çikläw turında çikläw turında möräcäğät itäçägen belderde. Yunıs Ätnäle.


text:
Bügen biredä açılğan utırışta Üzäk häm Könyakönçığış Yevropa illäre başlıqları Yevropa Berlegen kiñäyü planına tuğrı qalırğa çaqırdı. Bügen açılğan ike könlek oçraşuı Könbatış Yevropağa intergrasiägä bağışlanğan. Xorvatiä prezidentı Stipe Mesiç, Fransiä häm Niderlanta Berlek konstitusiäseneñ xuplanmawı, Berlekkä Törkiä häm Xorvatiäne alu turındağı fiker ayırmalıqları, Yevropanıñ kiñäyüen däwam itü yulları turında fiker alışu kiräklegen kürsätä, dip belderde. Çexiä prezidentı Vaclav Klaus süzlärençä, ägär dä Berlek kiñäyüdän tuqtasa, bu – Berlekneñ eçke problemaları arqasında "faciğale xata" bulaçaq. Polşa ilbaşı Aleksander Kwasniewski, Berlekkä şulay uq Ukraina, Moldova häm Gruziä kerergä tieş, dide.
Bügenge utırışta İtaliä, Avstriä, Polşa, macarstan, Çex cömhüriäte, Sloveniä, Slovakiä, Rumıniä, Bolğarstan, Serbiä-Çernogoriä. Albaniä, Bosniä-Herzogovina, Makedoniä häm Moldova prezidentları qatnaşa.


text:
Yukosnıñ Yuganskneftegaz öleşen tanılmağan ber şirkät satıp aldı.
Russiädäge aktivlığı belän ber dä tanılmağan serle Baykalfinansgrup Yäkşämbe könge auksionda Yukosnıñ töp kerem çığanağı Yuganskneftegaznıñ yaña xucası dip iğlan itelde. Bu inde Yukosnı yuqqa çığaru digän süz.
Audio
"Min ber nomerle häm iñ küp aqça, 260 miliard 753 milion 447 meñ 303 rubel häm 14 kopek täqdim itkän ciñüçene iğlan itäm. Täbrik itäm."
Bu Baykalfinasgrup Gazpromnıñ yaki xökümät belän bäyläneşe bulğan başqa ber şirkätneñ törkeme digän spekulatsiägä säbäp buldı. Dävlät Dumanıñ liberal deputatı İrina Xakamada , finans resurlarığa bay ber kemgä dä mäğlum bulmağan ber şirkät Russiädä genä andıy auksionda ciñep çığa ala dip belderde. Russiä Federal Milek Fondı başlığı Yuri Petrov ta ciñüçe turında mäğlümäteneñ bik az buluın iqrar itte.
Audio
"Ber kem dä cavap birä almıy, çönki bu bezneñ öçen kötelmägän ber närsä buldı. Döreseräge bez bu şirkät turında ber närsä dä belmibez."
Baykalfinansgrup üzeneñ Russiäneñ Tver şähärendä terkälgän buluın belderä. Läkin, Vremyö Novostey gazetasınıñ bügen yazuınça, auksion dokumentlardağı adress ber barnıqı. Annan başqa bu şirkät auksionnan dürt kön elek kenä 15-nçe dikäberdä genä terkälgän. Bu auksonda tağı Gazpromneft kenä qatnaşqan . Läkin, ul Baykalfiansgrup täqdim itkän bäyädän küberäk aqça täqdim itmägän. Ni öçen Gazprom yuğarıraq bäyä täqdim itmäde digän sorauğa cavap tabu qıyın. Bälkim monda AQŞ mäxkämäseneñ Dikäberneñ 16-nda Yukos belän bäyläneşle här törle transaksilärne vaqıtlıça tuqtatuı säbäp bulğandır. Russiä xökümäte bu qararnı tanımauın häm auksionnıñ planlanğança ütäçägen belderde. Küzätüçelärneñ farazlauınça, Gazprom legal cavaplılıq almas öçen auksionda öçençe taraf belän qatnaşunı mäşküleräk tapqandır. AQŞ mäxkämäseneñ qararı Gazpromğa Yuganskneftegaznı satıp alır öçen burıçqa aqça birergä äzer torğan Könbatış bankalarının monan vaz kiçülärenä kiterde. Gazprom üze Baykalfinansgrup belän bäyläneşeneñ buluın kire qaqtı. İseme äytelmägän ber Gazprom räsmise Baykalfinansgruppasınıñ artında Kreml belän bäyläneşe bulğan başqa ber şirkätneñ Surgutneftegaznıñ toruı mömkin dip beldergän. Anıñ farazlauınça, Surgutneftegaznıñ Yuganskneftegaznı soñğaraq satuı yaki Gazpromğa urtaq eşkärtüne täqdim itüe mömkin. Mäskävdäge Troyka Dialog İnvestment Bankınıñ tikşerü bülege mödire James Fenkner mondıy añlatma birde.
Audio
"Bazardağı ğomumi qaraş bu- AQŞ mäxkämäse qararı säbäple ber yaqtan auksionnı planlağança ütkärä teläge bulsa, çönki kiçekterü Russiä xökümäteneñ abruyın töşerer ide, ikençe yaqtan soñğı çiktä Gazprom yaki Surgutneftegaznıñ ciñüen buldıru."
Üz nävbätendä Surgutneftegaz Yuganskneftegaz aksiäläreneñ satıluı belän ber nindi dä bäyläneşeneñ bulmauın belderde. Russiä küzätüçeläre ber mäsälädä urtaq fikerdä. Baykalfinasgrupnıñ artında kem genä tormasın dävlät anardan yıraqta tügel. Baykalfinansgrup ike atna eçendä 9 miliard 300 milion dolarnı tülämägän xäldä, yaña auksionnıñ ütkärelüe yäisä aksiälärneñ turıdan-turı dävlät qulına tapşırıluı mömkin. Bälkim töp maqsät nefte häm gaz industriäsen yañadan dävlätläşterüder.
Färit İdelle, Praga.


text:
Kiçä minalanğan maşína şartlawınnan İzzeddin Sälimnän başqa tağı 6 keşe hälaq bulğan ide. Bu çarada amerík britan waqıtlı administrasísı başlığı Pol Brimer da
qatnaştı.Ğíraq möselman şığílar yuğarı din ähele ayatolla Ali as Sistani bügen tağın, Näcäf häm Qarbala şähärlärendä suğışnı tuqtatırğa digän çaqıru belän çıqtı.Möselmannarnıñ izge urınnarı bulğan bu şähärlärdä uzğan atnadan birle, Moqtada as Sadr citäkçelegendäge şığílar belän koalísí köçläre arasında suğış tınıp tormí.As Sadr tarafdarları barlıq ğíraq şığíların Näcäf belän Qarbala şähärlären saqlaw öçen kütärelergä çaqırdı.


text:
Älfiä Miñnullina: «Tatarlar säyäsi bäyä birüdän çittä qalmasın»
Härqaysınıñ küpme bal cıyuı, yözdän ber qädär tögällek belän kürsätelgän. Efir telekanalınıñ analitik tapşıruında älege reyting bazarın ayırım tikşerdelär. Politolog Midxät Faruqşin, bu bäyälärneñ tögäl bulmawın bilgeläde. Tä'sirlekneñ uñay yaqtanmı, tiskäre yaqtanmı ikänlegen belep bulmıy. Qayber säyäsätçelär häm citäkçelär xalıqqa fayda kiterep, ikençelär dönya cimerep yäisä respublikağa zıyan salıp ta abruy qazanalar. Nişläpter elege reytinglardan KamAZ direktorı Kogogin töşep qalğan. Tatarça çığuçı «Nur» ğäziten yapqan keşegä, şul kiräk aña, dip quanırğa bula. Sergey Şaşurinnı iskä almawlarına da eç poşmıy, Aleksandr Saliy da, respublika faydasına eşlämi, tuydırıp bette, anıñ däräcäse töşte, diyuçelär bar. Ämma da läkin bu keşelär isän häm tormışqa mäğlüm däräcädä tä'sir itüdän tuqtamağannar. Midxät Faruqşin fikerençä, bu reytingta Färit Möxämmätşin häm Kamil İsxaqovnıñ real' totqan urınnarın yasalma tübänäytkännär. Berdäm Rossiä partiäseneñ Tatarstan bülegendä yanıp eşläwçe Norlat başlığı Fatıx Sibgatullinnıñ iskä alınmawına da iğtibar itüçelär bar. Xäyer, bu bit ber şähär gäziteneñ säyäsi farazları ğına. Tatar jurnalistları, başqa säyäsätçelär niçek qarıy ikän bu mäsäläğä? Şul soraw belän bez İntertat.ru elektron gäziteneñ tatar çığarılışı redaktorı Älfiä Miñnullinağa möräcäğät ittek.
Audio
İntertat.ru elektron gäziteneñ tatar çığarılışı redaktorı Älfiä Miñnullina tatar internetçılarınıñ cıyılışı, üzara aralaşuı kiräklegen äytte. Ğomumän, säyäsättä millättäşlärebez üz urınnarın, üz urınnarın häm däğwäların üzläre bilgelämäsä, monı başqalar bik äybätläp tamğalap quyalar. Şul uq «BeчepHяя KaзaHb» gäziteneñ reyting ülçäwçeläre arasında, ber genä dä tatar jurnalistınıñ bulmawı, tatarça eşlewçe televidenie, radio, gazeta, jurnal eçtälege belän tanış bulmağan kileş tä, Tatarstannıñ säyäsi temperaturasın ülçäw tik tomalğa tügel. Bu isä tatar mänfäğätlären, büdjetqa kergän tatar salımnarın, reklama bazarınnan çitlätelüçe tatar telen işettermäs häm kürsätmäs öçen eşlänä. Şunısı xaq, tatar häm rus tellären belüçe jurnalistlar, säyäsi ekspertlar üzläre teläsä nindi reyting bilgeläp, törle sotsiologik tikşerülär ütkärä alalar.


text:
Udmurtiäneñ Votkinsk şähärendä «Duslıq-2003» cır festivale ütte
Bıyıl bu festival' 30nçı noyäberdä uzdı. Anı ğädättägeçä, Votkinsk şähäreneñ «Duslıq» mädäni cämğiäte häm tatar ictimaği üzäge oyıştırdı. Bu oçraşularnı oyıştıruçı tatar üzäge räise Mäğsum ağa Gazimcanov şaltıratıp, bıyılğı festival'neñ niçek ütüe turında xäbär birde. Şığrım tulı zalda, Votkinsk şähäre üzeşçännäre belän Sarapul, İjaw, Çaykovski qalalarınnan, Kiäs rayonınnan sänğät ostaları çığış yasağan. Mäğsum ağa äytüençä, bıyıl yäşlär dä kübräk qatnaşqan.Audio


text:
Rusiä isä üz konsullığın İrannıñ Reşt şähärendä açaçaq. Rusiä premyer-ministrı Mixail Fradkov bu xaqta färmanğa qul quyıp mäğlümat çaralarına xäbär itte. Tatarstan xakimiätenä İrannıñ konsullığına Qazanda urnaşırğa yärdäm itergä quşılğan.
Tanılğan xoquq belgeçe Räisä Saxieva Tatarstannıñ Däwlät Şurasında prezident Mintimer Şäymievnı wäkillek itäçäk. Çığışı belän Tatarstannıñ Ägerce rayonınnan bulğan Räisä Saxieva 90nçı yıllar başınnan birle başta prezident apparatınıñ yuridik bülegen, soñıraq prezidentnıñ däwlät-xoquq idaräsen citäkläde.


text:
Çallıda talaw häm urlawlar arta
Tatarstan militsiäse käräzle telefonnarnı urlawlarğa qarşı köräş aksiäsen 10 yüldä başlağan ide. Bu - käräzle telefonnarnı urlaşularnıñ kisken artuı, şunıñ belän militsiä xezmätkärläreneñ eş kürsätkeçläre naçarayu belän dä bäyle. Şuşı uñaydan Çallı eçke eşlär idäräseneñ cinayätçelärne ezläw bülege başlığı Rifqat Şämgunov 17 yüldä jurnalistlar belän oçraştı häm bügenge ğomumi wäzğıät belän tanıştırdı. Anıñ äytüençä, käräzle telefonnarnı tönlä dä, köndez dä, fatirdan, kibettä, uramda, transportta h.b urınnarda urlaw küreneşläre arta. Uzğan yılnıñ yartı yılında, mäsälän, Çallıda 1650 käräzle telefon urlansa, bıyıl 2760. Şuşı oçraqlarnıñ 90% anda urlanğan häm talanğan telefonnarnıñ xucaları üzläre ğäyeple ikän. Yäğni, kemder tiz genä şaltıratu öçen telefon sorap tora, tegese birä, alıp torğanı tiz arada yuqqa çığa, telefon belän bergä, älbättä. Bazar häm kibetlärdä dä açıq awızlar citärlek ikän, näticädä, militsiä şuşı urlawlarğa zur köç cälep itärgä mäcbür. Ber naçarnıñ ber yaxşısı bula, digän şikelle, bıyıl Çallıda fatir talawlar sanı kimegän. Cinayätçelärne ezläw bülege başlığı Rifqat Şämgunov bu uñaydan mondıy farazda tora : fatir basular, anda talanğan televizor yäki suıtqıçlarnı kütärep yörü bik mäşäqätle.Ä menä şırpı qabı qädär genä telefonnarnı urlaw artıq qıyın tügel häm cinayätçelär şuşı käsepkä küçkännär. Şuşısı da bar - telefonnarın urlatuçılarnıñ 30% iserek yegetlär häm qızlar. Urlanğan äyberlärne taksi şiferları aldın-artın uylamıyça ğına satıp alalar ikän. Şulay da, käräzle telefonnarnı xucalarına qaytarıp birü kompaniäsendä barlıq urlanğan tovarnı 80%ın tabarğa wäğdä birälär. Matbuğat konferensiäsendä başqa cinayätçelär buyınça da sannar kiterelde. Barlıq cinayätçelär 2005 yılnıñ berençe yartısında 5,5 meñ bulsa, bıyıl 8,5 meñgä citkän. Ayıruça awır cinayätçelär sanı 32, talawlar 48%qa artqan. Ä menä üterülär uzğan yıl 32 bulsa, bıyıl 25. Şämgunov, häm törle cinayätlärne açuda yärdäm kürsätkän keşelärgä aqçalata yäki äyberlätä büläk büläq birelüen dä äytte. Ber berläşmäneñ direktorı Qostinnı üterüdä açıqlıq kertüçelärgä militsiä 10 million sum aqça wäğdä itä. Büläkläw xaqında Şämgunov süzläre :
Qızğanıçqa qarşı, yärdäm itärgä teläüçelär sanı bik az. Yuğisä, bez alarğa büläklär dä birer idek, kiräk bulsa gäzittä, televizorda maqtap söylär idek. Ägär keşe qurqa ikän. başqalar belmäslek itep militsiägä çaqırıp, aqça yäki könküreş cihazı biräbez.
Cinayätçelärne ezläw bülege başlığı Rifqat Şämgunov fikerlären işettegez.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Tatarstanda säyäsi tınlıq
Bu düşämbedä häm yal könnärendä Tatarstanda millätne teträndererlek yañalıqlar bulmadı. Prezident Mintimer Şäymiev yalda waqıtta anıñ wazifaların Konstitutsiä buyınça prem'yer-ministr Röstäm Miñnexanov üti. Ul xucalıq, iqtisat mäs’äläläre buyınça bik küp utırışlar ütkärde, respublikanıñ törle töbäklärendä buldı. Säyäsät häm soñğı waqıtta aktual'läşep kitkän xakimiät vertikale turında räsmi belderülär yuq. Mintimer Şäymievnıñ 13 sentäberdä Vladimir Putinnıñ täqdimnären nigezdä xuplawı turında belderü yasağannan soñ, räsmi çinovniklar iqtisat häm sotsial' mäs'älälär turında ğına çığış yasıylar. Deputatlar, säyäsätçelär zur saqlıq belän, moñsuraq qına ğomumi süzlär äytä. Tatarstan säyäsätçeläreneñ äytelmägän wasıyätlären işetergä xäzergä waqıt citmäsä dä, milli xäräkät wäkilläre Xäter könendä üz fikerlären iğlan itärgä cıyınalar.
Färit Möxämmätşinnıñ Sarıtawğa barıp, Yevropa sovetı qarşındağı töbäklär kongressınıñ mädäniät häm mäğärif komitetı utırışında qatnaşuı turında qısqaça xäbärlär bar. Zur İdel yulı proyektına şuşı kongressnıñ iğtibarın cälep itü täqdime yañğırağan anda. Ä menä Qazan şähär Sovetınıñ uzğan atna axırında bulğan sessiäsendä tarixi häykällär häm milli üseşkä bäyle mäs'älälär dä tikşerelgän. Bu utırışta borınğı mäçetlärne saqlaw, ayırım alğanda Peçän bazarı mäçete yanqırması tiräsendäge bäxäs tikşerelmägän.
Vostoçnıy ekspress gäziteneñ mäğlümäte buyınça, Qazan xakimiät başlığı Kamil İsxaqov şähärdä barğan tözeleş, yaña proyektlar turında ilhamlanıp söylägän. Elekke Sverdlov uramına Peterburg iseme birelgän. Häm bu uramnı Peterburg tözekländeräçäk. Monıñ öçen Peterburgnıñ byudjetına 150 million sum aqça salınğan, dip belderde Kamil İsxaqov. Ul Qazan izge ana ikonası häm xäzerge säyäsät turında şundıy belderü yasağan. Qazanlılarnıñ häm tatarstanlılarnıñ yazmışına qazan izge ana ikonasınıñ Rusiägä qaytuı zur tä'sir yasayaçaq, digän. Bu ike waqiğa — ikona qaytu häm xakimiät reforması ber-ber artlı buldı. Monıñ artınnan kilgän tağın ber waqiğa da onıtılmasın ide, digän Kamil İsxaqov. Eş şunda ki, Qazan xäzer munitsipal' şähär okrugı statusın aldı. Bu üzgäreş Qazanğa dönya bankınnan 125 million dollar kredit alırğa mömkinlek biräçäk. Ä xakimiät reformaları turında İsxaqov saqlanıp qına, bez xakimiätneñ törle formaların kürdek, bu turıda soñraq näticä yasarbız, digän. Häm, bälki, yaña sxema fayda da kiterer, dip beldergän Qazan xakimiäte başlığı.
Rimzil Wäli


text:
Ütkän atna azağında Törkiädä xakimiättäge Ğädellek häm Täräqqiät, yaki qısqaça äytkändä AK partiäne yabu taläbe quyıldı. Konstitusiä Mäxkämäseneñ başprokurorı Yalçıntaş Konstitusiä Mäxkämäsenä AK partiäneñ laisizmğa, yäğni däwlät eşlären din eşlärennän ayıru prinsipına qarşı fiğelläre buluda ğäyepläp häm bu partiäne yabunı häm anıñ 71 ağzasına säyäsät belän şöğellänergä tıyunı taläp itkän möräçäğäten tapşırdı. Mäxkämä bu taläpne qabul itep itmäw mäs`äläsen tikşerä häm un kön eçendä bu qarar bilgele bulaçaq. Başprokurornıñ ğäyepläw aktı qabul itelsä mäxkämä protsesı başlanaçaq. Konstitutsiä Mäxkämäseneñ 11 tulı ağzasınnan 7-se mäxkämä protsesı tämamlanğannan soñ ğäyepläwlär döres digän näticägä kilsälär, AK partiä yabılaçaq. Şulay itep ideologik säbäplärdän Törkiädä yabılğan säyäsi partiälärneñ sanı 20 tiräsenä kütäreläçäk. Alarnıñ dürte etnik millätçelek, yäğni körtçelek, bişe isä dinçelek ğäyepläwläre belän yabılğan ide.
Bälki dä berençe märtäbä 550 urınlı parlamentta 360 deputatqa häm xakimiätkä iä ber säyäsi partiäne yabu taläbe quyıla. Monı ber süz belän genä justitsiäneñ-xoquqnıñ köçe, yaki ber ildä bäysez mäxkämälärneñ buluwı belän añlatırğa bula. Citlekkän demokratiälärdä asılda kem dä tulı köçkä iä tügel, xakimiättäge xökümät parlamentqa qarşı cawaplı, parlament isä tiyeşle qanunnarnı çığara häm xökümät ağzalarına här mäs`älädä soraw birä ala, ä mäxkämälär isä bäysez bulırğa tiyeş. Döres parlamentta zur küpçelekkä iä bulğan ber säyäsi partiä oppozitsiä telämägän qanunnarnı da parlamenttan uzdıru köçenä iä. Monarğa ber kirtä bularaq prezident tora. Läkin inde xäzer Törkiädä xökümät başında da, prezidentlıq sarayında da AK partiädän keşelär utıra. Premier Erdoğan, anıñ ministerläre, deputatları, cirle xakimiättäge citäkçeläre häm prezident äkrenläp ildä islamça yäşäw ısulın urnaştıra başladılar. Räsmi urınnarda törban, yäğni başyawlığı belän eşläw tıyılğan bulsa da, bu prinsipnı sanğa suqmıylar, din eşläre dairäse açqan Qorän kurslarınnan bäysez meñlägän kurs açıldı, räsmi yolalarda alkogolle eçemleklärne tıydılar, demonstratif räweştä dini yolalar ütkärelä. İke süzdän bere “Törkiäneñ 99 protsentı möselman” dilär. İñ soñgı tartış isä universitetlarda xatın-qız uquçılarnıñ başyawlığı belän kerüwenä irek birü öçen konstitusiäneñ ike maddäsenä tözätmä yasawları arqılı quptı. Ä Avropa Keşe Xoquqları Mäxkämäse Törkiädä monı tıyğan qanunnı rastlağan ide.
AK partiäne yabu buyınça konstitusiä mäxkämäseneñ başprokurorı taläbe bilgele bulğaç, Premier Erdoğan, ministerlär häm deputatlar ğomumän justsitsiä sistemasına, ayrım alğanda başprokurorğa tupas eçtälekle höcümnär yasıy başladılar. İñ köçle argumentları isä “bez 16,5 millonnıñ, yäğni saylawçılarnıñ 47 protsentınıñ tawışın aldıq” buldı. Yäğni küpçelek bulğaç, qanunnar da bezgä tiyä alalmas digän qaraşnı taratalar. Xätta “bu ğäyepsez höcüm säbäple bezneñ xalıq arasındağı yaqlawçılarıbız sanı arttı”, AQŞ-tan kilep deputat bulğan Egemen Bağış “bezne yapsalar, başqa isemdä töziyäçäk säyäsi partiäbez belän saylawçılarnıñ 62 protsentınıñ tawışın alaçaqbız” dip tä artırıp cibärde. Tege yaqtan AK partiä säyäsi partiälärne yabunı qıyınlaştırğan formulalar tabıp monı konstitutsiä maddäse räweşendä qanunlaştıru yulların ezli. Kiräk bulsa referendumğa kitärbez di. Asılda bere dä “bez dä qayber xatalar yasadıqmı” dip soramıy. AK partiälelärneñ şundıy agressiv buluların, alarnıñ yabılu ixtimalennän citdi räweştä qurquları belän añlatırğa bula.
Qısqası Törkiäneñ köntärtibe bötene belän diärlek bu mäs`älä tiräsendä äylänä. Bu arada citdiräk problemalar, dönyadağı ekonomik krizisnıñ yoğıntıları işetelmi dä qala. Eşsezlär sanı räsmi sannarğa kürä 10 %, yäğni 2 million 350 meñne aştı, räsmi bulmağan sannarğa kürä isä 4 million 500 meñ. Çönki Törkiädä eş urınnarınıñ 50 % tiräse terkälmägän. Düşänbe kön birjalarda aksiä bäyälere töşte, çit il valyuta bäyäläre kütärelde. İkmäk bäyäse üste. AK partiägä şuşı yuridik-säyäsi orımnan zurıraq orımnı ekonomik bölgenlek yasayaçaq buluğa oxşıy.


text: Amerikanıŋ elekke dәwlәt sekretare Mәdlin Olbrayt bügen Xalıqara tribunalda Bosniә serbları respublikasınıŋ elekke prezidentı Belәna Plaşeviç eşe qaralğanda, şahit bularaq, çığış yasadı. Olbrayt süzlәrençә, 90nçı yıllarda Balkannarda suğış barğanda, ul serb bulmagannarga qarşı, ayırım alğanda, mөselmannarğa qarşı kotoçqıç cinәyәtlәr qılınu turında mәğlümәt alğan bulğan. Elekke dәwlәt sekretare әytüenә qarağanda, etnik çıstartular alıp barunı kisken kire qaqqan Plaşeviç belәn, ul, berniçә tapqır, qatı itep sөylәşep alğan. Mәxkәmәğә üz telәğe belәn kilğәn 72 yәşlek Plaşeviç, xәrbi cәnәyәtlәrne aqlarğa tırışuwın tanıdı.


text:
Sabantuy
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Saban tuyı, Sabantuy, Saban bäyräme) Tatar häm başqa İdel-Ural xalıqlarınıñ borınğıdan kilä torğan bäyräme.
Başta Saban tuyı yazğı çäçügä qädär, ber töbäk awılları çírat belän belän bäyräm itkännär. Aldan uq tradision sport yarışları – köräş, at çabışları öçen mäydan saylağannar, bäyräm uyınnarında häm yarışlarında qatnaşuçılarnı büläkläw öçen, sörän salıp, büläklär cíıp yörgännär. Saban tuyı aldınnan bala-çağanı qarğa botqası belän sılağannar; zíratlarda doğa qılğannar h. b.
XX ğasırdä Saban tuyı Tatar xalqınıñ ğomumi milli bäyrämenä äwerelä. Xäzerge zaman Saban tuyı ike borınğı bäyrämen – Saban tuyı belän Ciyınnı bergä quşıp, här cirdä yazğı çäçüdän soñ uzdırırla. Tatar Saban tuyı xäzer kürşedä yäşäwçe Udmurt, Mari, Çuaş, Başqort, Urıs häm Mordwa xalıqları qatnaşında ütä, Mäskäw, Sankt-Peterburg, Taşkent häm başqa Tatar diasporalı şähärlärdä, şulay uq qayber çit illärdä dä ütkärelä.
Saban tuyın YUNESKO Bötendönya söyläm häm mätdi bulmağan mädäni miras isemlegenä 2007 yılda kertü uylanıla.


text:
Qazanda Tatar Yäşlär Assotsiatsiäse oyıştı
Qorıltaynıñ maqsatı – assotsiatsiäneñ oyıştıru dokumentların qabul itü, dip iğlan itelgän ide. Konferensiäne Kongressnıñ Başqarma komitetı häm respublikanıñ Yäşlär eşläre Ministrlığı oyıştırğanğa kürä, şuşı oyışmalarnıñ wäkilläre çığış yasap, assotsiatsiäneñ eşenä uñışlar teläde.
Tatarstanda eş itüçe tatar yäşlär oyışmaların berläşterü ideyasın zamanında «İnitsiativa» digän ictimaği fond citäkçese Nail Ğaripov kütärep çıqqan ide. Ul fikerne başqa tatar oyışmaları da xuplap çıqtı. İnde xäzer yäşlärgä yaxşı tanış Qazandağı «Şärıq», «Ğölistan» , «Zıyalılar» klubları, «Azatlıq» yäşlär berlege häm Çallıdağı «Mizgel» klubı, başqa tatar oyışmaları tatar assotsiatsiäsendä bergäläşep eşlärgä teli.
Assotsiatsiäneñ räsmi qäğäzlärendä äytelgänçä, anda ictimaği oyışmalar ğına äğza bula ala. Däwlät qatnaşlığı bulğan «Sälät» fondı, «İdel» yäşlär üzäge dä bu assotsiatsiägä kerä almıy ikän. Läkin alarnıñ xezmättäşlek itü mömkinlege bar. Çittäge tatar oyışmaları wäkilläre älege oçraşuğa kilsälär dä, assotsiatsiägä kermäyäçäk.
Oyıştıruçılar äytüençä, 2004 yılnıñ cäyendä Bötendönya tatar yäşlär kongressın uzdıru planlaştırıla. Häm sişämbe tatar yäşlär oyışmaları wäkilläre şuşı zur çarağa äzerlek mäs’älälären qarayaçaq.
Bikä Timerova, Qazan


text:
яkшәMбe, 22 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 06:45
Respublika eske eştär ministrlığı xeźmätkärźäre unıñ siktärendä yenäyätsel ike törkömdö qulğa alğan. Bıl turala ministrlıqtıñ matbuğat xeźmäte yetäksehe Ruslan Şäräfetdinov xäbär itte. Öktäberskiy qalahında yäşäwse ike keşe yıl başınan 600 tonna neft seymalı urlağan. Milisia xeźmätkärźäre ularźı neft seymalın Tatarstanğa alıp sığıp kitep barğanda qulğa alğan. Ularźıñ berehe Başneft şirqäteneñ elekke operatorı bulıp sıqqan. Belges neft urlaw ösön torbalarźı tişep tormağan, neft ütkärgesteñ asıq urındarında yanğın hünderew şlanğın qullanğan. Bıl yulı milisia neft hatıp alıusını la qulğa alğan. Ul Tatarstandağı ber neft kompaniahı direktorı. Äle qulğa alınıusılar waqıtlısa izolyatorğa ultırtılğan. Ularğa 1 million hum ştraf häm 10 yılğa tiklem irkenän mäxrüm itew yanay. Öfö rayonında Irımbur-Salawat-Öfö ütkärgesennän gaz kondensatı urlağan maşina totolğan. Qarañğı töşkäs, burźar magistraldeñ stansiahında sisternanı 20 minut esendä tultırğan. Här reys ösön maşína yörötöüsegä burźar 10 meñ hum tülägän.
Rämzit Abulayev, Öfö


text:
BTİÜ Xäter köne häm xalıq sanın isäpkä aluğa äzerlek çaraları kürä
Tatar-inform agentlığı bıyıl Xäter köne çaraların BTİÜ 13 oktäberdä başlap cibäräçäk dip xäbär itä. 13 oktäberdä Qazannıñ İrek mäydanında matäm cıyını uzdıra. BTİÜ Xäter köne uzdıru uñayınnan Tatarstan häm tatar xalqına möräcäğät qabul itkän. Anda “Xäter köne Rusiäneñ milli respublikalarnıñ, şul isäptän Tatarstan mästäqillegen dä yuqqa çığaru häm inde qabat totalitar tärtipkä qaytaru tırışlığı şartlarında bara. Şunıñ öçen Xäter köne çaralarında xalıq bu protsesslarğa qarata üz fikeren Rusiä häm dönya cämäğätçelegenä citkerergä tieş”, dielä. Şulay itep, ictimaği üzäk soñğı waqıtta Xäter köne ütkärü häm Rusiädä xalıq sanın isäpkä alu aksiäsenä äzerlek eşlären kierenke şartlarda alıp bara.
Çärşämbe könne ictimaği üzäktä Başqortostan tatarları cıyını ütkärelä. Alar xalıq sanın alu kampaniäsendä tatar xalqın törkemnärgä bülgäläw häm Başqortostanda şulay uq başqortlaştıruğa qarşı möräcäğät imzalap häm tuğan yaqlarında bulıp, yaqtaşların bernindi dä ügetläwlärgä-yanawlarğa qaramıyça, mäğlümatnı üz ixtıarları belän birergä çaqırırlar, dip farazlana.


text: Bagdad, Ğıraqnıñ yaña konstitusiäsen äzerläwçe törkem sönni ğäräblär protsessqa kire qaytqançı söyläşülärne tuqtattı.Komitetnıñ körd äğzası Mäxmud Othman federalizm,üzbilgelänü, ike watandaşlıq kebek bäxäsläşelgän mäsälälärdä söyläşülärne tuqtattıq dide. Sişämbe könne komitetnıñ 2 sönni äğzası üterelgännän soñ sönnilär söyläşülärne taşlap kitte. Alar cinayät xalıqara törkem tarafınnan tikşerelsen häm konstitutsiäne äzerläwdä sönnilärgä zurıraq rol birelsen dip taläp itte.Şuşı xäl konstitutsiäneñ 15.augustta parlament tarafınnan raslanuın qurqınıç astında qaldıra


text:
Qarşılıq çarası bulıp ütte
Şul uq waqıtta respublikanıñ Berläşterelgän oppozitsiäsenä kergän oyışmalar başqa törle dokument qabul itte. Alar, kiresençä, Vyaçeslav Volodinnıñ “Ural” Başqort xalıq üzäge häm Başqort yäşläre ittifaqların millätçelektä ğäyepläwe döres dip atalğan. Älege oyışmalar artında respublika xakimiäte tora, ul başqort milli kütäreleşe häm köçen kürsätep, federal üzäkne örketmäkçe dielgän. Çarada qatnaşuçılar bu çaranı oppozitsiäneñ 4 Martqa bilgelängän qarşılıq aksiäse aldınnan xalıqnı uramğa çıqmasqa qurqıtu çarası da bulıp tora dip bäyälädelär.
4 Mart bulaçaq çarağa röxsät alınmağan. Bügen, 22 fevral Volodinğa qarşı yünälderelgän çarağa qanun buyınça röxsät un kön aldan, yağni 12 fevral alınğan bulırğa tieş. Volodinnıñ älege äñgämäse “İzvestiä”dä 15 fevral çığuın iskä alğanda, qarşılıq aksiäse xakimiät oyıştıruında häm röxsätsez uzğan. Berläşterelgän oppozitsiä bügenge qarşılıq aksiäse legitim bulmawı xaqında proquraturağa möräcägät itte.


text:
Tөrkiädän Atnalıq Küzätü
“ Märhum Adnan Menderes, 1950 belän 1960-nçı yıllardağı premier, Sezneñ häm sezneñ tirä yağığızdağılar kebek ‘jurnalistlar yalğan yazalar, keşelärneñ ğorurları, şäxsi tormışlarına naxaqqa xөcem itälär’ digän şikayät belderä ide. Moña çara bularaq isä, sezneñ yulığızdan bardı. Şulay itep qaranğı çorğa kergän idek. Xөrmätle Premier Minister yaña cinayätlär kodeksı jurnalistlarnı tөrmägä yabu өçen forsat kөtkän ber uy-tөşençä belän äzerlängän, şul säbäple dä irekle kommunikatsiäne qısqan maddäläre kөçkä kerde. Läkin mondıy çaralar soñğı çiktä yuqqa çığalar. Çөnki xäbärläşü ireklegenä qarşı çıqqannarnıñ, anı qısqannarnıñ soñğı çiktä uñışqa ireşkänen kürsätkän ber genä ürnäk tä yuq. Sezne tarixi cawaplılığız belän qaldıram.”
Bu atnada Tөrkiäneñ kөntärtibenä mengän ikençe mөhim tema, kemläre өçen bälki berençe tema, Fransiä belän Hollandiädä AB Konstitusiäse buyınça ütkärelgän referendumnıñ näticäläre buldı. Uzğan atna azağında Fransiädä ütkärelgän referendum näticäsendä saylawçılarnıñ 56 protsentı AB Konstitutsiäsen qabul itmäwlären belderdelär. Fransiä saylawçılarınıñ AB-en tөzüçe häm kөçle partnerı bularaq şundıy ber cawap birüläre AB-nä orım buldı. Fransiädäge saylawçılar şulay itep xөkümätneñ politikalarına, artqan eşsezlekkä, AB-neñ tağın da kiñäyewenä, yäğni Tөrkiäne AB-nä ağza itep aluğa qarşı çıqtılar dip bäyälänä. Referendum näticäse bilgele bulğaç uq Premier Raffarin urnınnan çigende. Prezident Chiraq anıñ urnına Villepinne bilgeläde. Ul da berençe bularaq eşsezlek belän kөräşäçägen iğlan itte. 1-nçe İyündä isä şunduq referendum Hollandiädä ütkärelde. Saylawçılarnıñ 60 %-tınnan artığı saylawlarğa qatnaştı, şularnıñ 62-63 %- AB Konstitutsiäsen kire qaqtılar. Inde bu Hollandiä xөkümätenä bik zur basım digän süz. Biredä dä “yuq” dip tawış birüçelärneñ 40 % Tөrkiäneñ AB-nä ağzalığına qarşı buluçılar ikän. Premier Balkenende näticädän bik küñelsez qaluwın belderde.
Tege yaqtan Almaniä parlamentı AB Konstitutsiäsen qabul itkän bulsa da, waqıtınan elek ütkäreläçäk saylawlarda xakimiätkä menäçäk dip uylanılğanXrestain Demokrat Berlegeneñ citäkçese Merkel dä “Fransiädäge referendumnıñ näticäse Tөrkiä turındağı teoriäbezne rastladı” dip belderde. Ul häm anıñ partiäse Tөrkiäne AB-nä almıyça, añarğa mäxsus ber statut birü belän çiklänüne taläp itä ide. Qısqası şuşı täräqqiätlär Ankaranı boçıdı, birjada aksiä bäyäläre tөşte. Tөrek aqçası häm çit il aqçaları arasındağı almaşu kursına tiskäre yoğıntı yasadı.
Bu atnada bigräktä awıl xucalığı eksportçıların borçığan mөhim ber täräqqiät Rossiäneñ Tөrkiädän yäşelçä häm mäyvä importın tuqtatuwı buldı. Taraflar arasında bu mäsäläne çişü buyınça sөyläşülär başlandı. Tabigi Russiägä eksport yasağan xucalıqlar zian ittelär. Ämma Tөrkiäneñ üz bazarında yäşelçä häm mäyvä bäyäläre kimüwe xalıqnı şatlandırdı.
28 Mayda İstanbulda Qazan-nıñ tөzelüwenä 1000 yıl uñayı belän ütkärelgän simpoziumnan soñ bu atna azağında Tatarstannıñ väkalätle wäkilçelege 4 Yün şimbä kөn İstanbulda Sabantuy ütkärä. Şuñarğa Tatarstannan sänğätkärlär, kürenekle şäxeslär häm İstanbulda atna urtasında ütkärelgän Tөrki Balar Bäyrämenä qatnaşqan Tatar Balaları da qatnaşlar. 1 Yündä İstanbul Ali Sami Yen stadyumında Prof. Turan Yazğannıñ “Tөrek Dөnyası Tikşerenüläre Fondı” tarafınnan Tөrki Balalar Bäyrämeneñ bıyıl 11-nçese ütkärelgän ide. 5 Yün Yäkşämbe kөn isä Eskişehirdä Sabantuy ütkärelä.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Londondağı terror ğämällären oyıştıruçılarnıñ berse buluda şiklänelgän Hamdi İssaknı Britaniägä tapşıru turında tıñlawlar 17 avgustqa bilgelängän. Bu xaqta bügen İtalyan xakime belderde. İssac İtaliädä qulğa alındı. Britaniä ilçelege mäğlümatlärenä qarağanda, totqınnı Londonğa tapşıru eşe dikabergä qädär suzıla ala. Bügen London metrosınıñ barlıq liniäläre eşläde, başqalada meñnärçä polisiä xezmätkäre iminlekne saqlıy.
21nçe yüldä terror höcüme tırışlığın yasawğa qatnaşı buluğa bäyle qulğa alınğan İsmael Abdurahman bügen Londonda mäxkämä aldına bastı. Aña höcümnärne oyıştıruçılarnı belä torıp alar turında mäğlümat birmäwdä ğäyepläw belderelde.


text:
Ğiraqnıñ bärep töşerelgän prezidentı Saddam Xösäyen häm anıñ 11 yaqın tarafdarı bügen ilneñ waqıtlı xökümäte qaramağına tapşırıldı. Ğiraq törmäsenä küçerelsä dä, alar küpmeder waqıt amerikan xärbiläre sağı astında qalaçaq. Uzğan yılnıñ dikäberendä qulğa alınğan Saddam, üzenä belderelgän ğäyepläwlärne işetü öçen, irtägä mäxkämä aldına basır dip kötelä. Mäxkämä eşen alıp baraçaq Sälim Çalabi süzlärençä, 67 yäşlek Saddamnıñ xäle yaxşı kürenä. Saddamnıñ advokatı Möxämmät Raşdan bu mäxkämä qanunsız bulaçaq dip belderde:
Audio (Möxämmät Raşdan)
"Bu qanunsız suğış, qanunsız mäxkämä, qanunsız xäkimnär, barısı da qanunsız."
Saddamğa suğış cinäyätläre qıluda ğäyepläwlär beldereler dip kötelä. Şul isäptän, 1988 yılda kördlärgä qarşı ximik qoral qullanu, 1990 yılda Küwäytkä basıp kerü, 1980-88 yıllarda İran belän suğış başlaw.


text: Respublika prokuraturahı kommunal xujalıqta tariftarźı köylärgä täqdim itep kespublika чökümätenä möräjäğät itte. Başqortostan prokurorı yarźamsıhı Larisa Kuçina äytewensä, tikşerewźär barışında qanuniätteñ qayhı ber polojenieların boźow osraqtarı terkälgän. Tikşerewźär barışında qayhı ber urındağı üźidäralıq organdarınıñ kommunal xujalıq oyoşmalarınıñ tariftarın köyläw nigeźźäre turahındağı federal qanun talaptarın ütämäw osraqtarı asıqlandı. Tikşerew höźömtäläre buyınsa qala häm rayon prokurorźarı torlaq kommunal xujalıqta xaqtarźı köyläwgä qarata üź reaksiahın belderźe, dide ul. Respublika prokuraturahı tikşereweźärenä qarata xökümät wäkildäreneñ reaksiahı bildäle tügel.


text:
Sïnoptïkterdiñ boljawınşa, elimizdiñ barlıq ay`maqtarında atmosferalıq frontaldı bölikterdiñ ötwine bay`lanıstı key` jerlerinde jawın-şaşın saqtaladı. Oñtüstikte tawlı awdandarda qattı jawın-şaşın jawadı. Key` jerlerinde tuman, köktay`ğaq, jel 15-22 m/s küşey`edi.
Aqmola, Atıraw, Aqtöbe, Qarağandı, Qostanay`, Şığıs Qazaqstan oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman, köktay`ğaq, Qostanay`, Şığıs Qazaqstan oblıstarınıñ key` jerlerinde jel 15-20 m/s küşey`edi.
Jambıl, Oñtüstik Qazaqstan oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman, jel 15-20 m/s küşey`edi. Soltüstik Qazaqstan, Batıs Qazaqstan oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman kütiledi. Batıs Qazaqstan, Aqtöbe, Pavlodar oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman kütiledi.
Qostanay`, Soltüstik Qazaqstan, Qarağandı, oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman, köktay`ğaq boladı. Qarağandı oblısında jel 15-20 m/s küşey`edi.
Almatı oblısınıñ Jalañaşköl awdanında jel 17-22 m/s küşey`edi.
Mañğıstaw oblısınıñ key` jerlerinde köktay`ğaq, jel 15-20 m/s küşey`edi.


text:
Doha -- Qatar başqalasında bügen, "karikatur cancal"ınnan soñ, Könbatış belän İslam arasında añlaşuğa bağışlanğan xalıqara konferensiä açıldı. Möxämmät Päyğämbärne kimsetkän sürätlär başlap Daniä gäzitendä, annarı Yewropanıñ başqa illärendä küçerep bastırıldı. Qatar Ämire Şäix Hamad Äl-Tani üzeneñ çığışında, şäxes ireklege wöcdan ireklegen ixtiram itergä tieş dip belderde.
Ul arada möselman illärendä karikaturlarğa qarşı protest çaraları däwam itä. Paqstannıñ Lahor qalasında bügen politsiä protest belderüçelärgä qarşı küzdän yäş çığara torğan gaz qullandı.


text:
Äfğanstan prezidentınıñ Taliban citäkçese Paqstanda sıyına digän ğäyepläwlären Paqstan prezidentı kire qaqtı
Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf Äfğanstan xökümäten Paqstanğa yala yağuda ğäyepläde. Yäkşämbe kiç CNN televideniesenä birgän äñgämäsendä ul, Äfğanstan prezidentı Xämit Qarzainıñ, Taliban citäkçese Möxämmät Ğömär mulla Paqstanda sıyına digän belderülären safsata dip atadı.
"Alar bezgä isemlek birde, soñnan şunı mäglümät çaralarına citkergän, min moña şaq qattım. Alar şulay eşlägän ikän, min dä açıqtan-açıq äytäm. Bez isemlekne tikşerdek, ul telefon nomerlarınıñ 2/3se iskergän, üle sannar. Bu turıda CİA da belä. Omar mulla qaçıp yatqan urın digännäre dä – safsata. Anda ber kem dä yuq. Bez ul urında buldıq, anda berniçä ğailä yäşäp yata, Ğömär mullanıñ eze dä yuq", dide Paqstan prezidentı.
Şuşı çeterekle mäglümätlärneñ matbuğatqa ütüe öçen Möşärräf Äfğanstannıñ küzläw agentların ğäyepläde häm monı Paqstanğa maxsus räweştä yala yağu dip atadı.
Düşämbedä Äfğanstan xökümäte şuşı mäsälädä maxsus utırış ütkärde. Bu oçraşudan soñ, Äfğanstannıñ Tışqı eşlär ministrı Abdulla Abdulla, Kabul belän İslamabad arasında yaxşı mönäsäbätlär kirägenä basım yasadı, Qarzai belän Möşärräf arasındağı söyläşü neçkälekläreneñ matbuğatqä ütep kerüenä ükeneç belderde. "Äfğanstan belän Paqstan arasında aralar bozılu öçen nindider ber ayırım şähesne, törkemne, qäwemne ğäyepläw – döres tügel. Äfğanstannıñ saylanğan prezidentı, parlamentı bar. Alar bar Äfğan xalqına xezmät itä", dide ul.
Qayber küzätüçelär fikerençä, Möşärräfneñ bu yarsıp çığuınıñ säbäbe - çeterekle mäglümätlärneñ matbuğatqa ütüe genä tügel. Paqstannıñ Peşawar qalasındağı säyäsät belgeçe Afrasiab Xattaq monı Möşärräfneñ uzğan şimbä İslamabadta Amerikan prezidentı George Bush belän bulğan oçraşuı belän dä añlata. "Prezident Bush Aziä säfären başlap, başta Kabulda tuqtaldı. Anda ul, çik-ara mäsälälärne Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf belän kütäräçägen äytte. Matbuğat oçraşuında telgä almasalar da, alar älbättä, bu turıda söyläşkän. Amerika yağınnan basım köçle, Möşärräfneñ xäle möşkel, şuşı açuın ul Äfğanstanğa çığara", di ul.
Afrasiab Xattaq süzlärençä, çınbarlıqta, İslamabad belän Kabul arasındağı mönäsäbätlär ul qädäre ük yaman tügel. Fäqät Möşärräf, Paqstan belän Äfğanstan çigen kontrolgä alırğa wäğdä itte, monı eşli almadı, xäzer Äfğanstan aña däğwa belderä, Möşärräfneñ şuña açuı kilä. Monnan tış Amerika belän Hindstan arasında xezmättäşlek artuı da anıñ eçen poşıra. Yuqqa ğına ul Qıtay belän partnerlıq turında söyli başlamadı, di belgeç.
İnde Taliban citäkçelärenä kilgändä, Xattaq süzlärençä, alar Paqstanda çınlap ta sıyına. İslamabad çınbarlıqqa turı kilmägän belderülär yasawın däwam itsä, aña kürşelärendä häm dönya cämäğätçelegendä ışanıç qazanu awır bulaçaq.
Ali Gilmi


text:
Deputatlarnı piket belän qarşı aldılar
Bügen Qazanda Tatarstan Däwlät Şurasınıñ utız berençe utırışı uzdı. Anıñ eşendä Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev, Tatarstan Prokurorı, Yuğarı maxqamä, Üzäk saylaw komissiäse räisläre, Däwlät Dumasına Tatarstannan saylanğan deputatlar qatnaştı. Utırışnıñ kön tärtibendä 70TәH artıq mäs'älä quyıldı. Şularnıñ 31-respubliqa qanun ölgeläre häm qararları, ä qalğannarı federal' däräcädägelär ide. Yäğni Rusiä Duması tarafınnan yaña qanunnar qabul itelü säbäple, Tatarstan qanunnarın federal'neken belän täñgälläşterü. İrtän Däwlät şurası qarşında piket oyıştırıldı.
İrtän deputatlarnı härwaqıttağıça piket belän qarşı aldılar. Ämma bu yulı Tatarstan Däwlät Şurası binası qarşında cıyıluçılar ayıruça küp ide. Alar arasında yäşlärneñ şaqtıy buluı küzgä çalında. Qazan tulay toraqlarında yäşäwçelär häm Energetiklar uramı, 18 yort, şulay uq “Ferma-2”dän yäş ğailälär piketqa çıqtı. Qazannıñ Energetiklar uramında 2004Hчe yılnı tözelep betep yäşlärgä tapşırılırğa tieşle yort äle haman safqa basa almıy. Yäşlärneñ küpçelege şul mäs’älägä bäyle uramğa çığarğa mäcbür bulğannar. Xätta bala karawatına xätle quyılğan ide yul urtasında. Şulay uq Tatarstan bäysezlege deklaratsiäseneñ tatar xalqı faydasına qullanmawı, Federatsiä Şuranı taratunı häm Sergey Mironov belän Räfqat Altınbayıwnı wazıyfalarınnan azat itüne, möselmannarnı yasalma säbäp belän ezärlekläw ğayepläre yazılğan süzlär belän plakatlar totqan keşelär şaqtıy buldı. Federatsiä Şurası turında piketta qatnaşuçıların fikerlären äytergä telämädelär, ä menä möselmannarnı cäberläw xaqında “Azatlıq”qa radiosına piketta qatnaşuçı beräw:
Möselmannarnı “Xizbud Taxrir” törkemenä qarıy dip ğayıpläwlär şaqtıy Mäçettän çıqqanda kitaplar birälär dä, annarı öylärdä törle basmalar taptıq dip alıp kitälär. Bolar barısı da maxsus eşlänä.Piket oyıştırılu säbäpleme, Sessiäne xalıqnı köndälek borçığan mäs’älälärne qarawdan başlarğa buldılar. Qazan şähärendä cılılıqqa bäyälär artu, federal' isemlektäge awırularnı östämä taşlamalı darular belän tä'min itü kön qadağına quyıldı. TR Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin Qazandağı kommunal' tariflarğa bäyle problemalar parlament deputatlarınıñ nıqlı tikşerüendä dip belderde.
Tatarstan iqtisad häm sänäğät ministrınıñ berençe urınbasarı Alevtina Kudryavseva tulay toraqlar xaqında xisap tottı. Ul xäbär itkänçä, bügenge köndä respublikada däwlät häm munitsipal' qaramaqta bulğan 669 tulay toraq isäplänä. Şularnıñ 100rә yaqını tege yäki bu şirqat'lärgä qarıy. Alarda kön kürüçelärneñ küpçelege kim digändä 10 yıl şunda xezmät itkännär. Qalğannarı – byudjet tarmağında eşläwçelär, başqa toraqları buluçılar häm biredä qanunsız yul belän yäşäwçelär. Bu mäsäläneñ qatlawlılığı şunda, ul federal' däräcädä qanunnar belän köylänmägän. Parlament räise Färit Möxämmätşin beldergänçä, respublikağa üzenä yuridik normalar buldırırğa turı kiläçäk. “Bügen bez beryulı böten tulay toraqqa da urtaq çişeleş taba almıybız. Şirqat'lärgä qarağan bu tulay toraqlarnıñ härqaysına ayırım yaqın kilergä kiräk”, - dip belderde ul.
Sessiädä “TR däwlät büläkläre turında” Tatarstan Qanunına üzgäreşlär kertü xaqındağı mäs'älä qaraldı. Bu respublika tarixında 2007 yılnıñ avgustında 3 milliard tonna qara altın çığaru kötelü belän bäyle. Utırışta monıñ xaqında Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev çığış yasap, respublikada 60 yıl däwamında şul qädär zur külämdä qara altın tabılunı “zur waqiğa”, dip atadı. Tatarstanda “Öç milliard tonna Tatarstan nefte” medalen ğämälgä quyu qarala. Mondıy medal' belän neft' tarmağı xezmätkärlärenä bireläçäk.
Landış Xarrasova


text:
Izge Bilär cirendä VII Sälät festivale häm Fänsar – yäşlärneñ Fännär Akademiäse
Şuşı atnada tatar yäşläreneñ çirattağı VII Sälät festivale tämamlandı. Här yıldağıça 500dän artıq sälkeş izge Bilär cirendä cıylıp, onıtılmaslıq 4 kön ütkärde. Festivalneñ berençe könendä miña da bulırğa nasip buldı, häm min sezne bügen şul köneneñ qayber mizgelläre belän tanıştırıp kitergä buldım...
Ä xäzer, äydägez yulğa çığıq. Qazannan könyaqqa, Alekseevski rayonı cirlegendä urnaşqan Bilärgä taba. Çulman aşa yaña küper salınğaç Bilär Qazanğa yaqınayğan sıman toyıldı. Här yıldağıça, Bilär üzenä xas sixri-ayazlı-bolıtlı hawası belän qarşıladı. Şul uq Xucalar tawı, İzgelär çişmäse, Çiremşän yılğası, äyterseñ ber yıl ütmägän dä! Kiñ alan urtasında tirmä, çatırlar şähärçege. Açılu tantanasına äle küpmeder waqıt bar. Balalarnı Bilär belän tanıştıru öçen maxsus kilgän galimnär Fayaz Xucin häm Änwär Xäyri belän alannan berniçä çaqırımda urnaşqan Bilär nigezlärenä barıp kilergä buldıq. Eçke şähär sızığına citkäç maşinabız yañğırdan izelgän tufraqqa kerep battı, Bilär ni öçender bezne kertmäskä itte. Maşinanı qaldırıp cäyäw atladıq. Cämiğ mäçete qaldıqlarına citkäç Fayaz äfände süzen başladı. Bilärdä 20 yıl qazınular alıp barğan Fayaz äfände, soñğı yıllarda Kremldä qazına, Qazannıñ 1000 yıllığın isbatlağan ğalim, tarix fännäre doktorı. Alay da, arxeolog bularaq anıñ küñele Bilärdä:
Fayaz Xucin: "Bilär ul bezneñ unikal istälek, X ğasırda Yevropada iñ zur şähärlärneñ berse bulğan.. anıñ mäydanı 800 gektar çaması..."
Änwär Xäyri:"Xäzer min İbn Fadlannıñ yulyazmasın töp nösxäsennän tärcemä itäm, urıs ğalimnäre anı bozıp tärcemä itkän... 922 yılnıñ 16 mayında İbn Fadlan Bolğarğa tügel, Bilärgä kilgän, Bilär ul çaqta başqala bulğan, anıñ zur cämiğ mäçete bulğan..."
Açılu waqıtı citä. Maşinanı köç-xäl süräp çığarıp alanğa aşığabız. Yulda Fayaz äfändedän, qazınu eşläreneñ küpmese bette, digän soraw biräm, cawap – ul eşlärene beterü öçen 10 meñ yıl kiräk...
Alanğa cittek. Festivalne açu tantanası görli. Alanda 500dän artıq sälkeş, Ädip Älmir çaqırılğan qunaqlarğa, Sälätkä yärdäm itüçelärgä räxmät belderä. Tatarstan, Sälät, Festval elämnäre kütärelä, gimn, Sälät marşı yañğırıy... Sälätneñ asılın añlap, aña yärdäm kürsätüçe Yäşlär häm sport eşläre ministrı Marat Bariev üzeneñ qotlaw süzendä Bilär cirendä Fänsar dip atalğan yäşlär akademiäse tözü plannarı belän urtaqlaşa. Min Marat äfändene şuşı niät turında täfsilleräk mäglümät birergä sorıym:
Marat Bariev: "Fänsar – tarix, arxeologiä, fänneñ başqa tarmaqlarında eşlägän yäş ğalimnär urını bulaçaq. Fännär Akademiäse bu fikerne xupladı. Berük waqıtta anı turizm belän bäyläw niäte bar. Xäzer konsepsiä äzerlänä. Xökümät citäkçese projekt äzerläw turında qarar çığardı."
Ni ayanıç, xuşlaşırğa waqıt. Küp törle bäygelär, Sabantuyı, icadi oçraşular, tönge uçaqlarda qatnaşıp bulmayaçaq, kitergä kiräk. Çiremşän yarında şağir Rqail Zäydullanı küräm. Anıñ belän söyläşä başlasañ, oçqıçqa soñğa qaluıñ ixtimal. Şulay da, ğäpläşep alabız. Rqail Sälättä üz keşe. 9 yıl elek, anıñ belän Arçada ütkän berençe Sälättä oçraşqan idek. Min Rkaildän "niçek soñ, üzgäreş barmı?" dip soradım.
Rqail Zäydulla:"9 yıl elek min bu xäräkät şundıy kiñ qolaç alır dip uylamağan idem. Soñğı waqıtta yäşlär säyäsäte yuqqa çıqtı, buşlıqnı törle xilaflıq, millätebezgä yat närsä tutıra.. Sälättä isä milli tärbiä birelä... Bezneñ borıñğı fiker iälärebez ğaqlıy yudan barırğa öndägän, häm iñ döres yul."
Menä şulay xörmätle tıñlawçılar, kiläse yılda Sälätkä 10 yıl tula. Bu keçkenä yubileyına ul xyal tulı yaña niätlär belän atlıy. Min sälkeşlärgä uñışlar teläp qalam, ä sezneñ belän bügengä xuşlaşam, isän-saw bulığız.
Ali Gilmi, Bilär-Praga


text:
Rusiä dönyada üzeneñ abruyın yaxşırtu öçen çaralar kürä
Uzğan ayda Fransiädä Rusiä miliarderı Mixail Proxanov yäş qızlar säwdäse belän şöğellänüdä şiklänelep totqarlanğannan soŋ Mäskäwdä bu Könbatışta ruslarğa qarşı barğan çaralarnıŋ ber dälile dip kürsätelde.
Mäsälän, Liberal demokratik partiäneŋ räis urınbasarı Aleksey Mitrofanov Alar bezne küralmıy. Sovet çorında bez yarlı bulğan, çit ilgä kesäbezdäge 25 dollar belän çıqqanda alar bezgä KGB agentı dip şiklänep qarıy ide, xäzer dönya buylap zur aqçalar belän yörgändä alar bezdän haman da şiklänä dide.
Rusiä prezidentı Vladimir Putin da şulayraq fikerläwen belderde. Bıltır Dresdenda dönya matbuğatında Rusiäneŋ tiskäre sürätlänüe turındağı sorawğa cawap birel Putin alar bez zur häm bay bulğanğa bezne küralmıy dip cawap birde.
Uzğan ayda Mäskäwdä Italiä premyer ministrı Romano Prodi belän oçraşqanda Putin Dönyada Rusiäneŋ iqtisadıy, säyäsi häm xärbi mömkinlekläre arta barğanda ul köndäş bularaq, elegräk sızıp taşlanğan köndäş bularaq qabul itelä. Könbatış Rusiägä bilgelängän urın birergä teli, ämma Rusiä üz urının üze tabaçaq dide.
Niçek kenä bulmasın Mäskäwdä Könbatışta Rusiägä qarata tiskäre mönäsäbätneŋ artuı borçılu tudıra häm Kreml monı yaxşırtu öçen çaralar kürä başladı.
Şundıy çaralarnıŋ berse uzğan ayda Davostağı Dönya Iqtisadıy Forumına premyer ministrnıŋ berençe urınbasarı Dmitriy Medvedevnıŋ kilüe buldı. Rusiädäge küp kenä küzätüçelär fikerençä bu säfärneŋ maqsatı dönyanıŋ säyäsi elitasına Medvedevnı tanıtu bulğan. Fiker beleşülär anıŋ Rusiädä Putinnan qala ikençe urında, 16 protsent reytingı buluın kürsätä.
Däwlät qaramağındağı monopolist bularaq tanılğan Gazprom da Ukraina häm Belarus belän gaz bäxäslärennän soŋ üzeneŋ xalıqara abruyın kütärergä tırışa. Rusiä kiŋküläm mäğlümät çaraları xäbär itüençä, 16-nçı ğinwarda Gazprom citäkçelege Waşingtonda urnaşqan PBN kompaniäse citäkçelegendäge cämäğätçelek belän eşläw şirkätläre konsorsiumı belän Quşma Ştatlarda häm Yewropa Berlegendä Gazpromnıŋ abruyın yaxşırtu turında söyläşülär ütkärgän.
Jurnalist Anna Politkovskayanıŋ häm könbatışqa qaçqan elekke küzläw ofitserı Aleksandr Litvinenkonıŋ üterelüennän soŋ FSBnıŋ da abruyın yaxşırtu bik zarur. Ul da Kreml häm Gazprom kebek PR çaraları başlap cibärde. Şundıy çaralarnıŋ iŋ tanılğanı Antarktika säfäre buldı. Häm bu säfärneŋ maqsatı Könyaq Qotıpta Quşma Ştatlar monopoliäsenä yul quymaw, Rusiäneŋ däğwaların torğızu dielde.
2004 yılda FSB başlığı Nikolay Patruşev ber törkem FSB ofitserları belän Tönyaq Qotıpqa Rusiä äläme qarağan ide. 2005 yılda Patruşev FSB ofitserları belän Rusiä älämen Elbrus tawı başına qadadı.
7-nçe Ğinwarda Patruşev Antarktikadan Putinğa telefon aşa şıltıratıp Rusiädäge Barlıq pravoslav xristiannarnı raştua belän qotladı. Rusiä kiŋküläm mäğlümät çaraları monı yaqtırtuğa bik zur urın birep, xosusıy ximayäçelär yardäme belän oyıştırılğan bu säfär, Könyaq Qotıpqa Rusiä älämen qadaw Rusiäneŋ yaŋadan iŋ quätle däwlätlärneŋ berse bularaq kütärelüen kürsätä dip belderde. ämma Rusiä televideniese Patruşevnıŋ oçış öçen hawa şartları yaxşırğannı andağı Amerikan daimi üzägenä sıyınıp kötep toruı, şunnan şaltıratuı turında berni äytmäde. NTV xäbär itüençä, Putinğa şıltıratu öçen telefonnı da Patruşev amerikannardan alıp torğan.
Tağın ber PR çarası dip 13-nçe Ğinwarda FSBnıŋ Lubyankada iskeçä yaŋa yıl bäyräme oyıştırunı häm anda Mäskäwdä terkälgän çit il küzläw xezmätkärlären çaqıruın atarğa bula. Ul çarağa 55 ilneŋ, şul isäptän AQŞ, Britaniä, Izrail häm Qıtaynıŋ barlığı 118 wäkile çaqırıldı.
Babayçılıq, ğäskärdän qaçu, korrupsiä belän yamanatı kiŋ taralğan Rusiä armiäse dä üz abruyın kütärü çaralarına kereşte. 15-nçe ğinwarda Saqlanu ministrı Sergey Ivanov prezident Putin färmanı belän Salqanu Ministrlığı öçen cämäğät şurası tözelüen iğlan itte. Ul şurağa din ähelläre, pop muzıka yoldızları, häm imperiäçel monarxist fikerläwe belän tanılğan kinorejiser Nikita Mixalkov kebek başqa küp kenä kürenekle şäxeslär kertelgän.


text: İspan politsiäse bügen, Äl-Qaidä belän bäyläneştä toruda ğäyeplängän 16 keşeneñ qulğa alınuwı turında xäbär itte. İspan premier-ministrı Jose Maria Aznar süzlärençä, Barselona häm tağın berniçä şähärdä, 12 yortrta ütkärelgän tentülär näticäsendä zur külämdä şartlatqıç häm ximik matdälär tabılğan. Aznar süzlärençä, bu keşelär küptän tügel Fransiä häm Angliädä qulğa alınğan keşelär belän bäyläneştä tora. Eçke Eşlär miinistrı Angel Acebes süzlärençä, qulğa alınğannarnıñ kübese Aljir watandaşları, häm Osama bin Laden belän bäyläneştä torğan ber oyışma äğzaları bulıp tora.


text:
Azatlıq Exclusive: Bush Näwrüz belän qotlıy
Xristian häm qıtay dönyasınnan soñ yaña yıl bäyräme farsi wä törki cihanğa da kilep citte - İran, Äfğanstan, Üzäk Aziä illärendä, häm xätta İdel-Uralda da Näwrüzne bäyräm itälär.
Bu uñaydan Amerika Quşma Ştatları prezidentı George Bush radiobıznıñ İran bülege xäbärçese belän oçraşıp, tıñlawçılarnı yaña yıl belän qotlap, Amerika ğömer buyı İran xalqınıñ ireklekkä omtıluın yaqlap yäşäde, ämma berük waqıtta Quşma Ştatlar Tährannıñ atom qoralına iä nulu telägen berqayçan da xuplamayaçaq, dip belderde.
Prezident Bushnıñ Näwrüz könendä dä kübräk İran turında söyläwe ber dä ğäcäp tügel - Näwrüzne bäyräm itü üze asılda näq menä borınğı İran-farsi mädäniätenä barıp totaşa. Üzäk Aziä häm İdel-Ural möselmannarına da bu bäyräm Şäreqneñ şuşı öleşennän kilä.
Şuña da George Bushnıñ yaña yıl belän qotlawı asılda Amerikanıñ İran mädäniäten tanuı, xörmät itüe turında söyläwgä totaşıp kitte:
"Amerika Quşma Ştatları härkemgä dä bäxetle yaña yıl teli! Amerikan xalqı İrannıñ böyek tarixın häm mädäniäten xörmät itä, bezneñ bu xalıqqa ixtiramıbız zur, bezneñ fäqät İrannıñ xökümäte belän genä problemnarıbız bar. Çönki ul xökümät yanawlar yasap tora häm İran xalqın dönyadan ayıruğa yünälderelgän qararlar qabul itä", di prezident Bush.
Şuña da Quşma Ştatlarnıñ iñ yuğarı citäkçese bäyräm könendä İrandağı keşelärgä turıdan-turı çığunı xup kürä, bigräk tä yäşlärgä häm xatın-qızlarğa möräcäğät itä:
"Minem yäşlärgä äytäse kilgänem şul - sezneñ cämğiät tä qayçan da bulsa irekle bulaçaq. Ä inde xanımnarğa şunı äytäsem kilä - Amerika xatın-qızları sezneñ üz balalarığıznı ömetle ber cämğiättä üsterergä häm alarnıñ tınıçlıqta yäşäwe telägen urtaqlaşa", dip belderä Bush.
Amerikan prezidentı şulay uq üzeneñ İrannı kiläçäktä süz irege bulğan häm bar dinnärgä dä irekle üseş tä'min itelgän ber il itep kürergä teläwen äytte. Bu eştä İran xalqında Quşma Ştatlar yağınnan härzaman yaqlaw tabaçağına şik bulmasın, dip ışandırdı ul:
"İrandağı xakimiät häm cämğiätneñ äle barası yulı şaqtıy ozın, ämma İran xalqı şunı belep torsın - alarnıñ irekle cämğiättä yäşäw telägen Quşma Ştatlar minem prezidentlıqta da, kiläsesendä dä nıqlap yaqlayaçaq", di George Bush.
Radiobız xäbärçese belän ütkärgän äñgämäsendä Quşma Ştatlar prezidentı şulay uq üz ile belän İran arasında yaqınayu bula aluına işarä itte, ämma monıñ öçen Tährandağı xökümät xäzergegä qarağanda başqa törleräk qararlar qabul itärgä tieş dip belderde.
Şularnıñ berse - İrannıñ üzendä uran bayıtu eşlären tuqtatuı. Prezident Bush, "İran xalqı şunı añlarğa tieş - Quşma Ştatlar İrannıñ üz atom qoralın buldıru tırışlığına qarşı buluın däwam itäçäk", dide, gärçä berük waqıtta ul, bez atomnı tınıç maqsatlarda qullanuğa uñay da qarıy alır idek digän işarä dä yasadı.
"Tik problema şunda ki - İran xökümäte elek xaqiqätne yäşerep, yalğan söyläp kilde, şuña da xäzer Quşma Ştatlar öçen dä, qalğan dönya öçen dä alarğa ışanu bik awır", dide Näwrüz uñayınnan radiobıznıñ İran bülege xäbärçese belän äñgämäsendä amerikan prezidentı George Bush.


text:
Yaña yıldan fatir totu qıybatraq bulaçaq
Respublikada da bu aralarda fatir, alarnı xezmätländerü öçen tüläwlär mäsäläse bik aktual’ buldı. İnde xäbär itkänebezçä, Tatarstannıñ Cämäğät pulatı da toraq-kommunal’ xezmätlärenä bağışlanğan utırışı ütkärde. Qazan xakimiätläre isä Şähär şurası deputatları röxsäte nigezendä komminal’ tüläwlärne barı tik üzläreneñ qaramağı buyınça ğına üzgärtergä mömkinlek aldı. Elek isä, tüläwlärneñ külämen respublika xökümäte çikli ide, ä tariflarnı axır çiktä Qazan şähäre şurası deputatları bilgeli ide. Xäzer başqalanıñ başqarma komitetı bäyälärneñ nindi bulaçağın, alarnıñ qayçan häm küpmegä artuın üze genä xäl itä ala. Xäl itte dä inde. 2007 yılda kommunal’ xezmätlär öçen tüläwlär tağı artaçaq. Xäyer, bäyälär kütärelü qazanlılarnı ğına tügel, başqa respublika rayon wä şähärlär xalqın da kötä.
Yaña yıl bıyıl da xalıqqa üz syurprizları belän kilä. Läkin bu yulı süz ber küñelsez yañalıq xaqında. Toraq kommunal' ölkädä tağın bäyälär kütärelä. Döres, citäkçelär küpkä tügel dip tınıçlandırırğa tırışa. Uzğan yıl belän çağıştırğanda bäyälär respublika buyınça 19%, ä başqalada 12% qa ğına üsäçäk ikän. Qazan duması tariflarnıñ yaqınça proyektın iğlan itte inde. Şulay itep,kiläse yıldan Qazanda yäşäwçegä 1kBaдpaT metr öçen urtaça 30cyM 59 tien tülise bula. Çallı häm Tübän Qamada bu sannar älege summadan kimräk. Monı bu şähärlärdä toraq yortlarnıñ çağıştırmaça yañaraq buluı belän añlatalar. Çistay, Alabuğa, Älmät, Bögelmä, Leninogorsk xalqına isä 1 är kvadrat metr öçen 40 sumnan artıq çığarıp salası bula. Ağımdağı remont, toraq fondı belän idärä itü, cılılıq çeltären tärtiptä totu kebek xezmätlärgä bäyälär artmağan. Tik şaqtıy xezmätlär öçen tüläw arta. Mäsälän başqalada lift öçen bıyıl här keşe 55 sum tüläsä, kiläse yıldan ul 61 sum bulaçaq. Çüp çığaru da qimmätkä töşäçäk. Qazanda çüpleklär mäsläläsen xalıq aqçası belän xäl itmäkçelär. Qazan dumasınıñ şähär tözeleşe häm toraq kommunal' xucalığı buyınça daimi komissiäse räise urınbasarı Marat Nuriev bu xälne menä niçek añlata.
“Podyezd töbennän alıp kitü belän genä çüpleklär mäsäläse xäl itelmi äle. Anı çüplek bazına iltergä kiräk. Anda alar toksinnarın çığarıp havanı zararlamasın öçen çüpne eşkärtergä kiräk. Ä moña yaña texnika kiräk. Monı aqçasız xäl itep bulmıy. Şuña çüp çığaruğa bäyälär nıq kütärelä dä inde.”
Toraq kommunal xucalığı mäsälälären küptän tügel cämäğät pulatındı da tikşerdelär. Cämäğät pulat wäkilläre toraq-kommunal' xezmätlärgä bäyälär artu mexanizmı añlaşılmıy dip belderä. Bezneñ farazlar buyınça bäyälär kim digändä ike tapqırğa artaçaq di alar. Ä dokumentlarda 12-14% dip kenä kürsätelgän. Pulat äğzaları äle bu arttıru da nigezsez dip sanıy. Tik üz fikerlären sanğa suqmıylar dip sanağan cämäğät pulatı wäkilläre bu belderülärneñ närsäder üzgärttertäçägenä şiklänä.
Çulpan Näbiullina


text: “Tatnet yoldızları” bäygesendä ciñüçelär isemnäre iğlan itelde. Yarış 11 törle yünäleştä bardı. Ciñüçelär isemlegenä 33 internet säxifä kerde. “İñ yaxşı mäğlümat çarası” digän isemgä “Tatar radiosı”nıñ internet säxifäse layıq buldı. “Fän häm mäğärif” ölkäsendä iñ yaxşı internet säxifä itep, Tupolev isemendäge texnik universitet säxifäse tanılıdı. “Mädäniät, sänğät, tarix häm tuğan yaqnı oyränü”gä bağışlangan säxifälär arasında Kazannıñ yäş tamaşaçılar teatrınıñ saytı ciñde. “Xakimiät oyışmaları” saytları yarışında Tatarstan xökümät portlalı iñ yaxşısı itep ataldı. Milli temağa bağışlanğan internet säxifälär 4 törle yunäleştä yarıştı. Mäskäw tatar yäşläre internet säfiäse häm Sarı Sadıkova icatı turındağı sayt iñ yaxşıları itep tanıldı. “Mäğärif häm tuğan tel”gä bağışlangan säxifälär arasında tatar telen oyränügä bağışlangan säxifä häm başqortstandağı tatar gäzite “Qızıl tañ”nıñ saytı ciñü yawladı.


text:
Respublika matbuğatı yaña yıldan täwge sannarın tabadan töşerä başladı. Tatar basmalarına kilgändä, respublikada öç gäzit, ike jurnal näşer itelä. Respublika tatarlarınıñ töp räsmi gäzite “Qızıl tañ”nıñ ğömüm tirajı 26 700. Bu ğömüm tiraj digäneñ, gäzitneñ här öç — atnağa ber, öç häm biş çığa torğan tirajların bergä quşuda barlıqqa kilgän san. Tatar yäşläreneñ “Ömet” gäzite 36 000, bäysez “Atna” gäzite 35 000 tiraj cıyğan. “Atna” bäysez gäzit, ul xakimiat aqçasına çıqmıy, anı “Atna” matbuğat yortı näşer itä. Älege gäzit ictimağıy-säyäsi yazmalar birmi, xakimiatkä tänqıydi fiker ütkärmäwçe xalıqça äytkändä çın “sarı gäzit”. Bıyıl anıñ tirajı 4 000gä üskän.
Tatar jurnallarına kilgändä, “Tulpar” 12 meñnän artıq, balalar jurnalı “Ällüki” 4 000gä yaqın tiraj cıyğan.


text: Jeneva, Şvetsariä. "Sigezlek" oçraşuwı barğan Evian şähäre tirälärendä, Fransiäneñ üzendä häm çiktäş Şvetsariädä, globalläşügä qarşı çıqqan meñlägän keşe bügen yul xäräkäten tuqtatıp, uramnarda ut törtep politsiä köçläre belän bäreleşlärgä kerde. İñ köçle qarşılıq çaraları Şvetsariäneñ Lausanne şähärendä uzdı, bitleklär kigän demonstrantlar politsiägä taşlar atıp, ber zur kibetne häm yağulıq stansiäsen taladı. Politsiä anda qatnaşuçılarnıñ berniçäsen qulğa aldı, bäreleşlär näticäsendä yaralanuçılar da buldı, şular arasında ber politsiä xezmätkäre dä bar dip xäbär itelä. Politsiä mäğlümatına qarağanda, Jenevada uzğan şundıy uq çaralarda 17 meñ keşe qatnaşqan, oyıştıruçılar isä bu san 120 meñ tiräsendä buldı dip belderä.


text:
Ekrem Çelebi - Kırılsın Kolların
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Kırılsın Kolların
Etiketler : Ekrem Çelebi - Kırılsın Kolların türkü indir, Ekrem Çelebi - Kırılsın Kolların türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Kırılsın Kolların mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Kırılsın Kolların türküsü, Kırılsın Kolların sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Kırılsın Kolların bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gülüşün Gülden Güzel
Ekrem Çelebi - Bu Ayrılık Neden Oldu
Ekrem Çelebi - Bana Sevgi Diye
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze
Ekrem Çelebi - Yozgat Sürmelisi
Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına


text:
Kvota nigezendä uqırğa kerergä teläwçelärneñ küpçelege Başqortstannan
Bıyıl kvota nigezendä yuğarı uqu yortına kerergä teläwçelär arasında ayıruça Başqortstan respublikasınnan kilüçelär küp bulğan. 50дәH artıq yäş millättäşebez teläk beldergän häm uqırğa kergännär arasında da iñ kübe alar. Bu bügenge köndä bilgele bulğan mäğlümatlar buyınça. Bөtendөnya tatar kongressı Başqarma komitetınnan belderülärençä, bıyıl ğomumän Rusiä töbäklärennän uqırğa kerergä tezläwçelär küp bulğan. Läkin alarnıñ kübese ğarizalar birsä dä, çınlıqta imtixannarğa kilmägännär. Bu isä qayber yuğarı uqu yortları rektorlarınıñ açuın da çığarğan.
Bigräk tä Berdäm däwlät imtixanı buyınça balaları tübän bulğan millättäşlärebez Tatarstan yuğarı uqu yortlarında uqırğa qarar qılğan. Ä balları yuğarı bulğannar öçen Tatarstan östämä variant bulğan. Alar üzlärendä ütä almasalar Qazanğa kilergä çamalağannar.
Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı xezmätkäre Elina Şammatova belderüençä, xäzerge waqıtta Qazan däwlät universitetına 15 millättäşebez uqırğa kergän. Bu inde tögäl san. Şular arasınnan Başqortstannan -3.
Qazan finans-iqtisad institutına da 3 millättäşebezne qabul itkännär. Çınlıqta kvota ike keşegä genä birelgän bulğan. Qayber yuğarı uqu yortı rektorları älege kvota programmasına teläktäşlek kürsätsälär, ikençeläre bötenläy tanımağannar. Mäsälän meditsina universitetı yäş millättäşlärebezgä ber urın da birmägän. Bez Rusiä mäğärif ministrlığına qarıybız digän cawap qaytarğannar. Energetika universitetı, awıl xucalığı häm veterinar akademiädä 2шәp urın birelgän bulğan. Läkin imtixannardan bereşär genä millättäşebez uzğan. Tatar däwlät gumanitar-pedagogiqa universitetına qabul itelgän millättäşlärebez turında BTK Başqarma komitetınıñ Rusiä töbäklärendäge tatarlar belän eşläw bülege citäkçese Mars Tukaev
Rusiädän 32 möräcäğät kilgän ide, şularnıñ 25 imtixan tapşırırğa kilde. Alarnıñ 18 kerde. Xäzer ber-ikeseneñ imtixan näticäläre bilgele tügel. Uzğan yıl Qıtaydan millättäşlärebez kilgän ide. Alar ber yıl äzerlek kursında uqıdılar. Bıyıl yuğarı uqu yortlarına kerälär. Şunıñ 10 Tatar däwlät gumanitar-pedagogiqa universitetında uqıyaçaq. Kübesençä Başqortstan, Mari İle respublikalarınnan, Orenbur, Samara, Sarıtaw, Kirov ölkälärennän kilälär.
Şulay uq Qazan däwlät mädäniät häm sänğät universitetına da 13 keşe qabul itelgän. Barlığı isä 6 kvota ğına birelgän bulğan. Alarnıñ qayberläre kontrakt nigezdä häm çittän torıp uqıyaçaqlar.
BTK Başqarma komitetınnan äytülärençä, küp kenä kilüçe abiturientlar kvota programmasınıñ asılın añlamıylar. Alar Qazanğa kilep ciñel genä birep kerep kitäbez dip uylıylar ikän. Ä çınlıqta monda da başqalar kebek imtixannar tapşırırğa kiräk. Mäsälän Qazan däwlät texnik universitetı - KAİda ike keşeneñ berse dä ütä almağan. Tözeleş häm arxitektura akademiäsenä dä şundıyraq xäl. Xäzerge waqıtta Başqortstannan kilgän ber millättäşebezneñ kerü-kermäse xäl itelä.
Ä texnologiä universitetında 8 urın birelgän bulsa da, imtixannardan 4ce genä uza alğan.
Alabuğa häm Çallı däwlät pedagogika universitetında uqırğa teşläwçelär az sanda bulğan. Yar Çallı universitetına 5 ğariza birelsä dä, imtixannarğa berse dä kilmägän.
Älmät neft' institutına 5 keşe kerü bäxetenä ireşkän.
Landış Xarrasova


text: Vena -- Xalıqara atom energiä idaräse İran mäsäläsen BMOnıñ İminlek Şurasına älegä tapşırmasqa, başta Rusiä täqdimen tikşerergä qarar itte. Rusiä İranğa bayıtılğan urannnı üzendä citeşterep birergä täqdim itä. Xalıqara atom energiä idaräsendä Britaniä wäkile Peter Jenkins, bu täqdimne xuplasa da, İrannı, andıy forsat gel bulmayaçaq dip kisätte. "Waqıt betep kilä. Bez İrannı Rusiä täqdimenä citdi qararğa, Xalıqara atom energiä idaräse belän xezmättäşlek itergä çaqırabız", dide Peter Jenkins. Quşma Ştatlar häm Yevropa Berlege, Tährannı yäşeren räweştä atom qoralı yasaw niätendä ğäyepli. İran üzeneñ atom programmasın fäqät elektr citeşterü öçen dip belderä.


text:
Rusiäneñ Üzäk diniä idaräse üzeneñ Tömän bülekçäse möselmannarı öçen Qorban bäyräme büläge äzerläde. Şähärdä yaña mäçet tözeleşenä 2 gektar cir bülenep birgän. Mondıy quanıçlı xäbärgä kemder şatlanşa- kemder köyengän dä. Äytergä kiräk Tömän ölkäsendä Qorban Ğayete dini qısalardan çığıp milli bäyräm sıyfatların da ala bara. Comğa könne Talımxan awılına qunaqlar cıyıla. Telägännär mäçetkä barıp namaz qılırlar, telägännär mädäniät sarayında tamaşa qararlar, di oyıştıruçılar. Tömännän yırağraq urnaşqan awıllarda isä äle dini tormışta torğınlıq xökem sörä. Tubıl rayonı Xucaylan awılında mäçetneñ bäyäm könnärendä dä açılmağanı ayanıç.
Nail Alan, Tömän


text:
Qazanğa küñelle säyäxätkä kitälär
3 yün könne çirattağı 50 keşelek törkem Tatarstan başqalasına zur avtobusta quzğalaçaq. Säfärçelär arasında törle yäştäge häm törle hönär iäläre bulğan keşelär bar. Yulğa çığuçılarnıñ küpçelege – tatarlar häm başqortlar. Yul östendä älege wäkillek Çallı şähärenä dä kerä häm andağı Cämiğ mäçetendä bula, millättäşlärebez belän oçraşu ütkärä”.
- Qazanda ike kön bulu däwamında Başqortstan wäkilläre andağı istälekle häm tarixi urınnarğa baraçaq, yaña tözeleşlärne, arxitektura güzälleklären qarap yöriäçäk, “Qol Şärif mäçetendä häm muzeylarda bulaçaq, - di “İxlas” mäçete imam-xatibı Möxämmät xäzrät Gallämov.
Gallämov: – Dürtöyle-Çallı aşa barabız Qazanğa. Yar Çallıda Täwdä mäçetenä keräbez. Qazanda Qol Şärif mäçetendä, muzeylarda bulabız.
Ufadağı «İxlas» mäçete imam-xatibı Möxämmät xäzrät Ğalläm bıyıl cäy çorında Qazanğa şundıy distägä yaqın säyäxät oyıştıru küzallanuın äytte. Şulay uq izge Bolğarğa häm Irımbur şähärenä dä säyäxätlär oyıştırırğa cıyınalar biredä.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Kölke sänğäte ostasınıñ yubileyı
Başqortstanda yäşäwçe iñ kürenekle tatar sänğat'kärläreneñ berse, tamaşaçılarğa kübräk “Kätük” säxnä quşamatı belän mäğlüm bulğan Äxät Urazmätovqa 75 yäş tuldı. Şuşı uñaydan anıñ yubiley çaraları başlana. İñ töp tantana Başqortstan Respublikası Xökümäteneñ maxsus färmanı belän şuşı comğağa tögällände. Äxät ağanı üze ğömere buyı xezmät itkän Başqortstan däwlät filarmoniäsendä zurlap xörmätlärgä buldılar.
Başqortstannıñ Çişmä rayonında tuıp üskän tatar yegete üzeneñ kiläçäk tormışın zur säxnä belän bäylärmen dip uylamıy da başta. Gärçä üze keçkenädän sänğät'kä bik nıq tartılsa da. Äxät mäktäptä uqığan yıllarında uq bik osta bii häm saratski garmunnarda özderep uynıy torğan bula. Yaqtaşları kiñäşe belän sälätle üsmer Ufadağı teatr uçilişçesına uqırğa kerä häm 1950 yıldan birle filarmoniädä eşli ul.
Äxät Urazmätovnı Başqortstandağı yumor häm satira sänğätenä nigez saluçılarnıñ berse disäñ dä bula. Ozın buylı artist Ğafur Latıypov belän bergä qısqa buylı Äxät Urazmätov ike qızıqlı obraz uylap taba – Bağanay häm Kätük obrazları. Menä şuşı rol'lärdä alar ozaq yıllar buyı böten ilne diärlek urap çığa. Tormıştağı ğibrätle häm kire küreneşlär xaqında qızıqlı säxnä küreneşläre belän tamaşaçılar küñelendä söyü ayulıy alar.
Bügen üzeneñ 75 yäşlek yubiley kiçäse aldınnan bez Äxät ağa Urazmätov belän oçraşıp anıñ icat yulı xaqındağı fikerlären beleştek. Yazmışımnan bik qänäğätmen di, yubilyar.
Äxät ağa üzeneñ 75 yıllıq yubileyın bilgeli. Başqortstan däwlät filarmoniäsendä comğa könne şuşı uñaydan zur kiçä ütä.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
2003 yılda qaznadağı çığımnar küläme 6 milliard sumğa äzäya
Tatarstan mäğlümät çaraları Däwlät Sovetı komissiäläreneñ respublikanıñ 2003 yılğı büdjetın tikşerülären kiñ yaqtırtalar. Matbuğat respublikadağı qazanışlar uzğan yıl belän çağıştırğanda tübänräk bulır, büdjettan aqça alıp eşläwçelärgä ciñel bulmas dip farazlıy. 2003 yılda qaznadağı çığımnar küläme bıyılğısı belän çağıştırğanda 6 milliard sumğa äzäyerğa tieş. Respublikada aqçanıñ äzräk buluı, «BocToчHый эkcпpecc» gazetası ekspertı fikerençä, Tatarstandağı häm Rusiädäge stagnatsiä yäğni krizis arqasında. Tağın ber säbäp: salımnarnı federal' büdjet faydasına bülü. Üzäktän respublikağa 5 yıllıq programma nigezendä wäğdä itelgän yardämneñ küläme 2003 yılda 1 mlrd. sumğa kimräk bula ikän. Monda äle 12% inflyatsiä isäpkä alınmağan. Däwlät Sovetınıñ 6 komissiäse büdjet proektın ütä çıqtılar. Kiläse atna başında bu eşkä töp komissiä — büdjet komissiäse kereşä. Noyäbr axırlarında Däwlät Sovetı 2003 yılnıñ büdjetın qabul itärgä tieş.


text:
Rusiä häm Qıtay citäkçeläre ike il arasındağı mönäsäbätlärne üterep maqtıy
Qıtay prezidentı Xu Cintao 4 könlek räsmi säfär belän Mäskäwgä kilde, xörmätle tıñlawçılar. Üzeneñ Rusiä citäkçelege belän söyläşülärendä ul Rusiäneñ neft häm gaz baylıqların eşkärtü eşendä Qıtay şirkätläreneñ kiñräk qatnaşuına ireşergä, üzara säwdäne tağın da arttırırğa teli. Säyäsi ölkädä ike yaq ta Quşma Ştatlarnıñ Üzäk Aziädäge häm ğomumän bar dönyadağı östenlegenä qarşı çığa, comğa könne şul qaraşnı çağıldırğan urtaq belderü inde imzalandı da.
Audio, Xu Cintao
"İke yaqnıñ da soñğı yıllardağı tırışlıqlarına şöker, Rusiä-Qıtay bäyläneşläre uñay yünäleştä üsä bara häm bez şaqtıy qänäğätlänerlek näticälärgä ireştek. İllärebez xezmättäşlek turında strategik kileşü imzaladı, çik mäs''älälären xäl itte häm ike yaqnıñ iminlek ölkäsendäge xezmättäşlegen niçek ğämälgä quyu yulların bilgeläde" di Qıtay citäkçese üz ileneñ Rusiä belän yaxşı mönäsäbätlär qoruı xaqında. Elegräk ul xäbärçelärgä, Qıtaynıñ Rusiä belän yıllıq säwdä äyläneşe xäzerge 20 milliard dollardan 2010-nçı yılğa 80 milliardqa citä ala dip äytkän ide. Qıtay prezidentınıñ şuşı ömet tulı fikerläre belän Vladimir Putin dä kileşä:
Audio, Vladimir Putin
"Bez ikeyaqlı säyäsi, iqtisadi bäyläneşlärne, humanitar ölkädäge xezmättäşlekne arttıru häm yaxşırtu ölkäsendä küzgä kürenerlek uñışqa ireştek. Bezneñ xärbi-texnik, häm ğäskäri xezmättäşlek kiñäyä bara", di Rusiä prezidentı. Vladimir Putin şulay uq kiläse yılda Rusiä häm Qıtay xärbiläreneñ urtaq künegülär ütkäräçägen dä xäbär itte. Söyläşülär comğa könne dä däwam itep yaqlar anda, Putin süzlärenä qarağanda, möhim mäs''älälärne xäl itügä ireşä alğan:
Audio, Vladimir Putin
"Min zur qänäğätlänü belän, ikeyaqlı mönäsäbätlärneñ çın mäğnäsendä strategik berektäşlek däräcäsenä kütärelüen äytä alam" di prezident Putin Rusiäneñ Qıtay belän xezmättäşlege turında häm bu bigräk tä iminlek wä iqtisad ölkäsendä yaxşı sizelä dip belderä. Küzätüçelär, bu söyläşülär üzägendä yağulıq-energiä mäs''äläläre toraçaq dip farazlağan ide, läkin citäkçelär bu xaqta yaña närsä äytmäde. Mäskäwdäge Xalıqara mönäsäbätlär institutınıñ Könçığışnı tikşerü fondı prezidentı Sergey Luzyanin:
Audio, Sergey Luzyanin
"İñ möhim mäs''älä bulıp Qıtaynı Rusiädän energiä belän tä''min itü tora, älbättä. Neft häm gaz kebek yağulıqnıñ citmi başlawı Qıtay öçen strategik ber problemağa äylänä häm ilneñ iminlegenä zur qurqınıç tudıra" dip isäpli Könçığış belgeçe Sergey Luzyanin. Pekin inde küptännän Rusiädäge neft qırlarınnan kilgän torbaütkärgeçneñ Tın okeanğa Yaponiä yünäleşendä tügel, üze aşa ütüen teläp kilde. Moñardan tış ul mäğlüm YUKOSnıñ mölkäten dä satıp alırğa tırışıp qaradı.
Kärim Kamal


text:
Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm tek part full izle,Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm bölüm dizi müziği, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Hangi gün, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Hangi Kanalda, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Saat Kaçta, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm full izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm full izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm hd izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm filmi izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm son bölüm izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm yeni bölüm izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm Fragmanı, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm türkçe dublaj izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm Fragmanı full izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm Fragmanı hd izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm Fragmanı izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm altyazı izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm son bölüm Fragmanı izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Bölüm yeni bölüm Fragmanı izle
Bölümün Özeti
Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm izle, Keşanlı Ali Destanı 2. Bölüm Fragmanı, Keşanlı Ali Destanı 17 Aralık 2011


text:
NATO sammitı açıla. Buş Kievta tuqtaldı
Çärşämbedä Romaniä başqalası Buxarestta NATO sammitı açıla. Kön tärtibendä töp mäsälälärneñ berse - Ukraina belän Gruziägä Äğzalıq planın täqdim itü mäsäläse. Amerikan prezidentı George Bush, Buxarestqa barışlıy Kievta tuqtalıp, Ukrainanıñ NATOğa quşılu niätenä xuplaw belderde.
Amerikan prezidentı Kievta iñ yuğarı däräcädä qabul itelde. Moña qädär Buşnıñ Ukrainada bulğanı yuq ide.
Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko belän oçraşudan soñ, Buş Ukraina häm Gruziägä NATOnıñ Äğzalıq planın aluda yärdäm wäğdä itte.
"Ukraina häm Gruziä bu planğa alınsın öçen min qulımnan kilgänen eşlärgä cıyınam. Minemçä, bu NATO äğzalarınıñ da, Ukraina belän Gruziäneñ dä mänfäğatendä" – dide Buş.
Läkin Ukrainanıñ alyansqa quşılu yulında
berniçä kirtä bar. Citäkçelär NATO işegen qaqsa da, xalıqnıñ küpçelege anda kerergä telämi. Kievta bu uñaydan qarşılıq çaraları ütte.
Tağın ber kirtä – Rusiä. Räsmi Mäskäw elekke sovet illäreneñ NATOğa kerüenä kisken qarşı.
Nixayät, alyans ağzaları arasında da fiker qarşılığı bar. Äytik, Germaniä belän Fransiä bu ike ilgä Äğzalıq planın birügä qarşı çığa.
Alyans üz qararların bar äğzalarnıñ kileşüe belän qabul itä. Şuña kürä Ukraina belän Gruziä bu yulı maqsatına ireşmäs sıman.
Ul arada, bu planğa elegräk iä bulğan Albaniä, Xorvatiä häm Makedoniä Buxarest sammitında inde tulı xoquqlı äğza bulırğa ömetlänä. Berençe ikeseneñ ömetläre şaqtıy zur bulsa, Makedeoniägä anıñ kürşese Gretsiä ayaq çala – bäxäsle iseme arqasında.
Cıyınnıñ kön tärtibendä tağın ber möhim wä qarşılıqlı mäsälä – Äfğanstan. Quşma Ştatlar häm Britaniä başqa äzğa-illärne könyaqtağı qaynar Helmand, Qandağar vilaytlärenä ğäskär cibärergä öndi. Älegä selkenüçe yuq.
Germaniä belän İtaliä, bezgä tönyaqta da yaxşı, di. Kanada, Hollanda, Romaniä kebek illär, ğomumän, bulğan ğaskärlären dä çığaru turında uylana.
Nixayät, NATO başın awırttırğan tağın ber mäsälä – Rusiä.
"Prezident Putin sammitqa kiläm dide. Älbättä, ul Kosovo, NATOnıñ kiñäyüe turında süzen äytmi qalmas. Läkin şuşı mäsälälärdä qarşılıqlar arqasında NATO belän Rusiäneñ başqa ölkälärdäge xezmättäşlegenä zıyan kiteregä yaramıy" dide NATO başlığı Yap de Hup Sxeffer.
Buxarest samitınnan soñ Buş Xorvatiä, annarı Soçiğa yul totaçaq. Anda ul Putin belän oçraşıp, anı bälki soñğı tapqır, Amerikanıñ Yewropada raketa qalqanı urnaştıru niätenä künderep qararğa tırışaçaq.
Bu ike citäkçeneñ zamanında bergäläp balıq totqan çaqları bar ide. Diñgez hawası bu yulı yärdäm iterme – äytüe qıyın. Raketa qalqanı, Kosovo, Ukraina, Gruziä mäsälälärendä, Waşington belän Mäskäw qaraşları bügen ber-bersennän şaqtıy yıraq tora.


text:
Mirza Mäxmütov: Tatarlar başların kütärde
Mirza Mäxmütov tatar dönyasına tanılğan şäxes. Akademik, küp törle däräcäle urınnarda eşlägän keşe. Läkin, tatar cämäğätçelege anı, Respublika belän Fikrät Tabeev idarä itkän yıllarda, 20 yılğa yaqın mäğärif ministrı bularaq belä. Bu könnärdä, Mirza Mäxmütovqa 80 yäş bula. Älbättä, büläkläwçelär, qotlawçılar küp bulır. Läkin ul üzenä üze büläk äzerlägän dä inde. 1000 danä 600 bitle Mir İslamğa- İslam dönyası dip atalğan sallı kitabı yaña ğına tabadan töşkän. Avtor süzlärenä qarağanda, bu xezmät östendä ul 3 yıl eşlägän. Mirza Mäxmütov, xäzerge waqıtta dürtençe dönya suğışı bara dip sanıy. Berençe häm ikençelären härkem belä. Ä öçençese salqın suğış bulğan, dürtençese isä könbatışnıñ islam illärenä qarata suğışı. Monısı xäzer bara. Häm ul, 40-50 yıldan soñ İslamnıñ ciñüe belän tögällänäçäk di. Bu suğış nigezdä aqıl suğışı.
80 yäşen tutırğan könnärdä, Mirza Mäxmütov, qartlıq turında tügel, ä millät kiläçäge xaqında uylana.
Üzemneñ tormışım belen min bäxetle. Gel eşläp yördem. Bik yaxşı keşelär arasında eşlädem. Annarı, min tatarlarnı gel qayğırtıp yördem. Minem öçen ul problema ide. Tatarlarnıñ danı, tele. Tarixı, mädäniäte. Min tırıştım xäldän kilgänçä. Häm anda da öz öleşemne kerttem.
Min minsitr bulğanda, torğınlıq başlandı. Läkin, ul 70 yıllarda ğına başlandı. Aña qädär progress buldı. Stalin häm anıñ iärçennäre 15 yıl eçendä çabatalı ildän industrial' il yasadı. 60 yıllarda, awıl cirendä çabata bette. Ä xäzergä kilgändä, üzgäreşlär küp. Läkin sotsial' yaqtan üzgäreşlär sizelmi. 60 protsent xalıq xäyerçelektä yäşi ikän, monda maqtap bulmıy. Ä bolay il äkrenläp kütärelä şikelle. Anıñ ikençe yağı bar. Xalıq ülep bara. Awrupada da, Rusiädä dä, şul isäptän tatarlar da fizik yaqtan ülep bara. Xatın-qızlar bala tapmıy. Soñğı yıllarda tatarlar beraz başların kütärdelär. Qurqu, örkü azraq bette.
Soñğı yıllarda tatarlar beraz başların kütärdelär. Qurqu, örkü azraq bette.Minem yörägem ärni, tatarlarnıñ tellären yuğaltıp baruı. Ğöref-ğadät betep bara. Urıs kul'turasınıñ yoğıntısı bik köçle. Tatar xätta tuylarında urısça uzdıra. Tatarlar assimilyatsiälänep bara. Läkin, yäşlär, tatar yäşläre yuğarı uqu yortlarında uqıy. Bu ömet birä. İntellektual' potensial' arta. (Tulısınça tapşıruda)Sez, bu könnärdä genä 80 yäşlegen bilgeläp ütäçäk, akademik, tanılğan däwlät eşleklese Mirza Mäxmütov belän äñgämä tıñladığız.
Räfis Cämdimxan


text:
Rusiäneñ jurnalistlar berlege prezident Vladimir Putinnan “Novaya gazeta” küzätüçese Anna Politkovskayanı üterü eşen tikşerüne üz kontrolenä aluın ütende. Europa Berlege Politkovskayanı üterüne “qotoçqıç cinayät” dip atadı häm centekle tikşerü ütkärüne taläp itte. Europa komissiase wäkile bu xaqta: “Xakimiatlärneñ eşen tikşerüçelär, häm alar belän kileşmäwçelärneñ qanun sağı astında bulırğa tulı xoquqı bar. Bu- demoqratik cämğeyätneñ fundamental prinsibı. Evropa Berlege Rusiä räsmiläre belän oçraşqanda mätbuğat iregen täemin itüneñ ähämiäte turında härwaqıt äytep tora”,- dide.
Germania, xäzer Rusiäne “qurqu bolıtı” çornap almasın öçen böten cawaplılıq Rusiä räsmilärendä, dip belderde.


text:
Amerikan xärbi köçläre häm Ğiraq ğaskärläre Nacaf şähärendä şiğilärgä qarşı soñğı höcümgä äzerlänä. Nacaftağı maxsus köçlär başlığı polkovnik Anthony Haslam, xärbilär – şiğilär yulbaşçısı Moqtada as-Sadr köçlärenä qarşı çarağa soñğı äzerlek xästären kürä, dip belderde. Bäreleşlär inde ber atna däwam itä.
Nacaf şähär başlığı Adnan al-Zorfi, Frans Press mäğlümat agentlığına, ägär dä höcüm planlaştırılsa – amerikan xärbiläre şiğilärneñ izge ğibädät urnı sanalğan Nacafqa kermäskä tieş, barı tik Ğiraq ğaskärläre kerä ala, digän ide.
Nacaftağı bäreleşlär waqıtında yözlärçä amerikan xärbie häm as-Sadr suğışçıları hälak buldı häm yaralandı. Älegä bu waqiğalär 6 atna elek premyer-ministr bulğan İyad Älläwi öçen iñ zur problema buldı. Bügen as-Sadr üz suğışçıların, üze üterelsä yä qulğa alınsa da köräşne däwam itärgä çaqırdı. İrannıñ yuğarı ruxi citäkçese Ayatolla Ali Khamenei, amerikan köçlären şiğilärneñ izge Nacaf şähärenä kerüläre öçen ğayepläde, möselmannar moña tüzep tormayaçaq, dip belderde. Nacafta imam Alineñ mavzoleyı bar. İmam Aline şiği möselmannar Möhammäd päyğambärneñ eşen däwam itüçe dip sanıy.


text:
Qırğızstan parlamentı Aqayıvnıñ prezident urınınnan kitüen qabul itte häm yaña saylawlar bilgeläde
Qırğızstan parlamentı düşämbedä nihayät xakimiattän çitlätelgän prezident Äskär Aqayıvnıñ urınınnan kitüen qabul itärgä buldı. Xäzer inde ul "elekke prezident" dip atala, bu üz çiratında, anıñ elekke däwlät başlığı bularaq nindider qulaylıqlarğa iä bulaçağın añlata. Parlament şunda uq kiläse prezident saylawların da bilgeläde, ul yülneñ 10-ında uzaçaq. Ul arada Qırğızstannıñ Yuğarı mäxkämäse Aqayıv çorında törmägä utırtılğan elekke vitse-prezident Feliks Kulovtan ğäyepläwlärne aldı häm şulay itep anıñ prezidentlıq yarışında qatnaşuı öçen yulnı açtı.
Audio, Omurbäk Tekebayıv
"Bügen parlament prezident Aqayıvnıñ üz ğözeren ütäp anıñ wäkalätlären tuqtatu turında qarar qabul itte. Başqa ber qarar waqıtınnan alda prezident saylawların ütkärü turında ide. Alar 10-nçı yülgä bilgelände. Işanam ki, bu qararlar ifrat zur säyäsi ähämiatkä iä, çönki bez şulay itep aldağı prezident saylawların qanunilaştırdıq" di Qırğızstan parlamentı citäkçese Tekebayıv. Ul şulay uq, deputatlarnıñ Äskär Aqayıvnı xäzer kem dip iğlan itü turında da fiker alışuların xäbär itte. Bäxäslär anı "berençe" yä "elekke" dip ataw tiräsendä barğan, berençe qaraşqa alarnıñ ällä ni ayırması bulmasa da, Tekebayıv, älege süzlär artında Aqayıvqa tieş qulaylıqlarnıñ nindi külämdä buluı yata dip belderä.
Audio, Omurbäk Tekebayıv
"Elekke prezidentnıñ finans tä''minatına kilgändä, bu mäs''älä yañadan ber qaraldı häm Aqayıvnıñ kiläçäktäge mömkinlekläre şaqtıy çiklände. Ul kriminal'' häm administrativ ezärlekläwdän azat bulaçaq, häm ul aqça belän tıynaq qına bulsa da tä''min iteläçäk" dip añlata elekke qırğız prezidentı Äskär Aqayıvnı kiläçäktä ni kötkänen parlament citäkçese Omurbäk Tekebayıv. Ä inde Aqayıvnıñ ğailä äğzalarına kilgändä, bu qulaylıqlar alarğa cäyelmi. Yäğni alar mömkin qanuni ezärlekläwdän azat bulmayaçaq. Ä menä Aqayıvqa "berençe prezident" digän status birelsä, şul isem anıñ ğailä äğzalarına da xoquqi yaqlaw birgän bulır ide. Ul xäzer, äle xakimiattä çaqta qabul itelgän qanundağı qayber säyäsi xoquqların da yuğalta - misal öçen, elekke prezident İminlek Şurasında ğömerlek äğza bulmayaçaq, ul parlamentqa möräcäğät itü xoquqınnan mäxrüm itelä. Aqayıvqa üz xezmätkärlären totu kire qağıla, ul Issıq-kül buyındağı cir bilämäsennän dä waz kiçärgä tieş bulaçaq. Aña häm anıñ ğailä äğzalarına buşlaw däwalanu häm xökümät qulındağı şifaxanälärdä yal itü mömkinlege genä birelä, anıñ şulay uq Qırğızstan eçendä tän saqçıları bulaçaq. Tekebayıv süzlärenä qarağanda, Äskär Aqayıvqa birelgän şuşı qulaylıqlar, başqa illärdä yalğa çıqqan yuğarı citäkçelärnekennän bik ayırılmıy. Ä inde Qırğızstanda waqıtınnan alda prezident saylawların bilgeläwgä kilgändä, parlament citäkçese bu ilneñ konstitutsiäsenä turı kiterep eşlände, anda alarnıñ prezident urınınnan kitkännän soñ öç ay eçendä uzdırıluı qaralğan di:
Audio, Omurbäk Tekebayıv
İlneñ yaña prezidentı bulu ixtimalı äle dä xäzerge citäkçe Qormanbäk Baqievtä zur bulıp qala. Anıñ yaqlaw kiñ häm Aqayıvnı bärep töşerüne näq menä ul citäklägän ide. Läkin aña xäzer şaqtıy abruylı ikençe ber şäxes - elekke vitse-prezident Feliks Kulov köndäş bulırğa tora. Äskär Aqayıv anı 2000-nçe yılda rişwätçelektä, däwlät aqçasın tuzdıruda ğäyepläp törmägä yapqan ide, xäzer isä Qırğızstannıñ Yuğarı mäxkämäse anı şul ğäyepläwlärdän azat itte häm şulay itep, aña prezident yarışına çığu öçen yul açtı.
Kärim Kamal


text:
Yuldar-yuldar oźon bulha-bulhın, yäki säğättärźe bula oźaytıp
Şämbenän yäkşämbegä yuldar ber säğätkä oźonaya. Qışqı waqıtqa küseü säbäple 28-se oqtyabr, töngö östä poezdar xäräkäte ber säğätkä tuqtatıla. Ular aldan bildälängän stantsiyalarźa ber säğätlek tuqtalış yahay häm artaban qışqı waqıt buyınsa, yañı grafiqa yaraşlı yuldarın dauam itäsäk.
Öfö Xalıq-ara aeroportı la 28-se oqtyabrgä qarağan töndä qışqı grafikqa küsä. Aeroport etäksehe urınbaśarı Tahir Möxämätşin äyteüensä, yılına ike tapqır, qışqı häm yäyge waqıtqa küskän osorźa reystar hanı mömkin tiklem kämetelä. Žuñlap qalıu osraqtarı bulmahın ösön passajirźar aldan iśkärtelä.


text: Tanılğan amerika bokserı, elekke dönya çempionı Maik Tayson üzen bankrot dip tanıdı. 37 yäşlek Tayson Amerikanıñ bankrotlıqnı tikşerä torğan mäxkämäsenä, burıçların tülärgä xäle citmägän keşe bularaq tanıtır öçen, ğariza birgän. Bu xäl Tayson mäxkämä aşa üzen bankrotlıqtan yaqlatırğa niätläwen belderä. Tayson ğarizasında finans kiñäşçeläreneñ yalğışları häm üzeneñ kontrolsez aqça totuı näticäsendä 300 million dollar aqçanı tuzdırıuın tanıy. Monnan başqa bokser üzeneñ elekke ağentı Don Kingnı aldawda gäyepli, anıñ näticäsendä 100 million dollar yuğaltqanın belderä. Xäzer Taysonnıñ burıçları keremenä qarağanda berniçä märtäbä artqan.


text:
Litva tatarları Qazan belän tanışa
Tatarlar 600 yıl elek litvalıylar belän bergä rıytsar'larğa qarşı suğışıp zur Litva däwläten tözedelär. Häm Vitoltos knyaze tatarlarnı bik zurlar alarğa dvoryan titulları birde. Şul könnän birle Litvada tatarlarğa xörmät däwam itä. Alar üz oyışmaların tözi, gazetaların çığara, mäçetläre, yäkşämbe mäktäpläre bar. Litvadan kilgän 19 millättäşebez bügen kongressta bulğan oçraşu waqıtında şular xaqında söylädelär.
Qazan belän tanışırğa dip olı buın wäkilläre häm mäktäp uquçıları da kilgän ide. Yäkşämbe mäktäbenä yörüçe 11 sıynıf yegetläre küptän tügel Litvada uzğan bäygedä ciñgännär. Anda törle millät wäkilläre 15 minut öçendä üz ğöref-ğadätlären kürsätergä tieş bulğan. Tatar balaları milli cır-iyüllärne, tatar aşların täqdim itälär. Häm berençe urınğa layıq bulalar. Ğomumän, Litvadağı millättäşlärebez cır-biyuğa bik häwäslär ikän. Kongresstağı oçraşu waqıtında törle çaralar oyıştıruları xaqında söylädelär. Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlap mädäniät könnäre, Sabantuylar uzğan. Visağinas şähäreneñ “Miras” icat kollektivı citäkçese Liliä Musina:
Visağinas şähärendä başqa millät wäkillärenä tatar mädäniäte belän tanıştırabız. Panivejes şähärendä, Klaypeda da dekaberdä mädäniät könnäre uzdıruda qatnaştıq. Yäşlär Tatarstanğa kilep aralaşsınnar ide, telne bayıtırlar ide.
Panivejes şähärendä tatarlar bik az ikän. 150 meñ keşelek şähärdä barlığı 20 genä millättäşebez genä bar. Ämma Qazanğa kilgän millättäşlärebez, Panivejesta tağın tatarlar bar, alarnı tabarğa ğına kiräk dip sanıy.
Kaunas şähärendä tatarlar bäyrämnärgä mäçettä cıyıla ikän. Bu xaqta Rinat Ğäynullin
Bez Kaunasta mäçet buldırdıq. Başta sirk bulğan binanı 1999 yılda restavratsiälädek. Xäzer şunda cıyılabız.
Kongressta uzğan oçraşu waqıtında şulay uq Litvanıñ Awrupa Berlegenä kerüe, “Yaña Ğasır” teleradiokompaniäse turında fiker alışular buldı.
Landış Xarrasova


text:
Bügin «Almatı Arena» stadïonında qazaq küresinen 1 jeltoqsan - Tuñğış Prezïdent küni merekesine oray` «Ewrazïya Barısı» xalıqaralıq twrnïri bastaldı, dep xabarlay`dı BAQ.kz QazAqparatqa silteme jasap.
Osımen törtinşi ret jalawın köterip otırğan dodağa 8 memleketten balwandar keldi. Qazaqstan komandası alğaşqı ay`nalımda Polʹşa memleketiniñ balwandarımen kezdesetin boldı.
Osı bäsekede el namısın mına balwandar qorğay`dı:
55 keli: Marat Nığımatullaev (17.12.1995 j.t.) - qazaq küresinen eki dürkin Qazaqstan çempïonı (2014-2015 j), sambodan Qazaqstan çempïonı, sambodan älem çempïonatınıñ kümis jüldegeri (Afïna, Grekïya 2013 j), dzyudodan jastar arasında Azïya Kwbogınıñ qola jüldegeri (Qarağandı), «Ewrazïya Barısı» xalıqaralıq twrnïriniñ jeñimpazı (2015 j). Qazaq küresi jäne sambodan sport şeberi.
60 keli: Erjan Mağawïnov (24.11.1990 j.t.) - qazaq küresinen QR Kwbogında üşinşi orın (2009 j. Taldıqorğan), Qazaqstan çempïonatınıñ qola jüldegeri (2011 j. Qarağandı), Qazaqstan Kwbogınıñ qola jüldegeri (2011 j. Şımkent), dzyudodan Çegeev atındağı twrnïrdiñ jeñimpazı (2013 j. Öskemen), dzyudodan Pavlodarda ötken twrnïrdıñ qola jüldegeri (2014 j.), QR Kwbogınıñ jeñimpazı (2014 j. Semey`), QR Kwbogında birinşi orın alğan (2015 j. Atıraw q.), Qazaqstan çempïonatında üşinşi orın (2013 j.), ekinşi orın alğan (2016 j. Qarağandı). Dzyudo jäne qazaq küresinen sport şeberi.
66 keli: Baqdäwlet Säbïtov (06.04.1992 j.t.) - sambodan Qazaqstan çempïonı (Qarağandı), sambodan Azïya çempïonı (2010 j. Taşkent), dzyudodan Qazaqstan çempïonı (2011 j.), dzyudodan stwdentter arasında Qazaqstan çempïonı (2011 j. Almatı), qazaq küresinen Azïya çempïonı (Altay`, QXR 2015 j.), dzyudodan Ewropa Kwbogında birinşi orın alğan (Germanïya Bremen q. 2011 j.), dzyudodan Gran-prï twrnïriniñ qola jüldegeri (2013 j. Almatı), Qazaq küresinen Qazaqstan çempïonatınıñ eki dürkin kümis jüldegeri (2015-2016 jj. Ayagöz jäne Qarağandı). Qazaq küresinen xalıqaralıq därejedegi sport şeberi, dzyudodan sport şeberi.
74 keli: Ay`dos Ğalımov - sambodan Azïya çempïonı (2011 j. Taşkent), sambodan üşinşi orın alğan (2011 j. Bolgarïya), dzyudodan jastar arasında Azïya çempïonatınıñ qola jüldegeri (2013 j. Xay`nanʹ, Qıtay`), qazaq küresinen Azïya çempïonatınıñ qola jüldegeri (2015 j. Altay`, Qıtay`), qazaq küresinen Qazaqstan çempïonı (2015, 2016 jj.), dzyudodan jastar arasında Qazaqstan çempïonatınıñ jüldegeri (2013 j.), «Ewrazïya Barısı» xalıqaralıq twrnïriniñ jeñimpazı (2015 j. Taraz). Dzyudo, sambo jäne qazaq küresinen sport şeberi.
82 keli: Däwlet Paxrïddïnov (20.07.1995 j.t.) - sambodan Qazaqstan çempïonı, sambodan jastar arasında älem çempïonatınıñ qola jüldegeri (2015 j. Rïga, Latvïya), qazaq küresinen Qazaqstan çempïonı (2015-2016 jj.), Bükilälemdik köşpendiler Oy`ındarında qazaq küresinen birinşi orın, qazaq küresinen älem çempïonı (2016 j. Qıtay`), qazaq küresi jäne sambodan xalıqaralıq därejedegi sport şeberi.
90 keli: Ay`bol Ay`tbek - (01.10.1992 j.t.) - sambodan älem çempïonatınıñ kümis jüldegeri (2010 j. Bolgarïya), dzyudodan Ewropa Kwbogında üşinşi orın (2010 j. Çexïya Praga q.), dzyudodan Qazaqstan çempïonatınıñ kümis jüldegeri (2013 j. Öskemen), dzyudodan Qazaqstan çempïonı (2014 j. Şımkent), qazaq küresinen Qazaqstan çempïonatınıñ qola jüldegeri (2015 j.)., Ayagöz qazaq küresinen Qazaqstan çempïonı (2016 j. Qarağandı), «Qazaqstan Barısı» twrnïriniñ qola jüldegeri (2016 j.), qazaq küresinen älem çempïonı (QXR 2016 j.), dzyudodan Qazaqstan çempïonatınıñ qola jüldegeri (2016 j. Qızılorda). Qazaq küresinen xalıqaralıq därejedegi sport şeberi, dzyudo jäne sambodan sport şeberi.
100 keli: Muxït Tursınov (22.04.1988 j.t.) - qazaq küresinen bes dürkin Qazaqstan çempïonı (2007, 2010, 2013, 2014 jäne 2016 j), qazaq küresinen Azïya çempïonı (Qızılorda q. 2009 j), eki dürkin älem çempïonı (2013 j. Mïnsk, 2014 j. Orınbor), qazaq küresinen älem çempïonatında üşinşi orın (Qıtay`), küresten jabıq ğïmarattağı Azïya Oy`ındarınıñ kümis jüldegeri (Xanoy`, Vʹetnam), «Qazaqstan Barısı» twrnïriniñ jeñimpazı (2014 j.), «Ewrazïya Barısı» xalıqaralıq twrnïriniñ jeñimpazı, dzyudo jäne sambodan sport şeberi, qazaq küresinen xalıqaralıq därejedegi sport şeberi.
+ 100 keli: Ay`bek Nuğımarov (03.06.1987 j.t.) - qazaq küresinen tört dürkin älem çempïonı (2010 j. Astana, 2013 j. Mïnsk, Belarwsʹ, 2014 j. Orınbor, Resey` jäne 2016 j. Qıtay`), Älem Kwbogında birinşi orın (2011 j. Pwna q. Ündistan). «Qazaqstan Barısı» twrnïriniñ jeñimpazı (2013 j. Astana). Qazaq küresinen xalıqaralıq därejedegi sport şeberi.


text:
Törkiä premier-ministrı Abdulla Gül, Amerikan xärbiläreneñ Törkiädä urnaşu şartları xäl itelmiçä, Parlament bu mäsäläne xuplamas, dip belderde. Parlament bu mäsäläne tawışqa irtägä quyarğa tieş ide. Quşma Ştatlar, kiçekterü, Ğiraq suğışına äzerlänügä zıyan kiterergä mömkin dip kisätä. Abdulla Gül süzlärençä, Törkiä häm Amerikan räsmiläre, başta säyäsi, iqtisadi häm xärbi mäsälälärne xäl itergä tieş. Törkiäneñ Finans ministrı Yasar Yakiş, Ğiraq suğışınnan kiläçäk zıyannı qaplar öçen, Törkiägä finans yärdäm kiräk bulaçaq, dip belderde.
Kiçä NATO, suğış bula qalsa, Ğiraqnıñ kürşese häm NATO äğzası bulğan Törkiägä yärdäm kürsätü mäsäläsendä, nixayät, kileşügä ireşte. Alay da, qabul itelgän dokumentta, Ğiraq krizisın tınıç yul belän xäl itü tırışçığın däwam itergä kiräk, Törkiägä yärdäm itü suğışqa äzerlänüne añlatmıy, digän süzlär yazıldı.


text:
Eurasia View: "Mäskäw Törkmänstannı üz yağında totır öçen kisken adımnar yasıy"
Törkmänstannıñ elekke prezidentı Saparmorat Niyazovnıñ dikaber ayında wafatınnan alıp fivralneñ 11dä uzğan prezident saylawlarına qadär – Törkmänstan alğa taba nindi yul saylar, yağulıq säyäsätendä yözen Könbatışqa taba borırmı digän farazlar küp buldı. 14 fivral könne yaña prezident Gurbanguli Birdemöhämmädovnıñ üz wazifasına kereşüenä ber kön dä uzmadı, ul Rusiä premyer-ministrı Mixail Fradkov belän oçraştı häm Aşğabadnıñ xäzerge yağulıq säyäsätenä tuğrı qaluı turında belderde. Soñğı xällärgä küzätü 21 fivraldä Eurasia View basmasında çıqtı.
İnaugurasiä könendä Birdemöhämmädov Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän dä telefonda söyläşkän bulğan. Ul könne yasağan tantanalı çığışında, Törkmänstannıñ yaña prezidentı, respublika xalıqara säxnädä wäğdälären ütiäçäk, dönya bazarın neft belän tämin itüne däwam itäçäk dip belderde.
Üzeneñ saylawaldı kampaniäse waqıtında Birdemöhämmädov saq qına bulsa da, Niyazov tözegän totalitar rejimğa irekleklär kertügä işarä yasağan ide, dip yaza Eurasia View basması. Ämma 16nçı fivraldä ük, internettağı Törkmänstan.ru säxifäsenä birgän äñgämäsendä Birdemöhämmädov, açıq itep, qatği säyäsi üzgäreşlär bulmayaçaq, dip iğlan itte, häm ätise äytkän süzlärne iskä töşerde: "cäyäw barırlıq cirdä alğa çapma" digän aña ätise.
Birdemöhämmädovnı xosusi häm waq eşquarlıq, sälämätlek saqlaw häm mäğärifne üsterü, xalıqara säwdäne kiñäytü qızıqsındıra. Ämma üzgäreşlär aqrınlap kilergä tieş, "Sosial, säyäsi häm iqtisadi problemalarnı ber yulı çişü omtılışı – başbaştaqlıqqa ğına kiterä." dip sanıy yaña prezident. Könbatış belän säyäsi reformalar ölkäsendä xezmättäşlek itüne Birdemöhämmädov tulısınça kire qaqtı.
Eurasia View jurnalistı Sergei Blagov, yaña Törkmän prezidentınıñ konservativ qaraşları arasında – nindider alğa baru omtılışların da kürep alğan. Misal öçen tabip bularaq, Birdemöhämmädov medetsina jurnalların uqıy häm bu ölkädä zamannan artta qalırğa yaramağının añlıy, dip yaza jurnalist. Prezident, Niyazov xakimiäte astında eşläw awır bulğanın tanıy, ämma däwlät belän idarä itergä öyränü öçen annan da yaxşıraq mäktäp bula almıy, dip sanıy. Rusiä belän iqtisadi ölkädä xezmättäşlek bulaçağı bilgele, Fradkov belän bergä Aşğabadta Gazprom başlığı Alexey Miller bulıp kitte.
İke arada säyäsi yaqınlıq ta bulır digän farazlar bar. Birdemöhämmädov üz çığışında, Törkmänstan elekkegeçä – neytralitet säyäsäten saqlap qalaçaq dip beldersä dä, Berdäm İminlek Kileşüe Oyışması general sekretare Nikolai Bordyuzha, Törkmänstanğa yaqın kiläçäktä Üzäk Aziädä bäysez säyäsät alıp baru ciñel bulmas, dip belderde. Mäskäwdä 20 fivral könne uzğan kiñäşmädä Bordyuzha, çit köçlär Üzäk Aziäne bülgälärgä tırışa, dide. Häm töbäktäge qayber däwlätlärneñ – üz bäysezleklären çittän yardäm almıyça saqlap qalu omtılışların – tormışqa aşa almaslıq xıyal dip atadı. Bordyuzha bu yulı "Törkmänstan"nı atap äytmäde, ämma säyäsätçelär süzneñ Aşğabad turında barğanın çamaladı, dip yaza mäqälä avtorı Sergei Blagov.
"Mäskäw Törkmänstannı üz yağında totır öçen kisken adımnar yasıy" dip isemlängän bu mäqälä 21 fivral Eurasia View basmasında dönya kürde.
Alsu Qormaş


text:
Şulay itep, 5 million xalqı da bulmağan keçkenä genä Gruziä soñğı berniçä köndä bar dönyanıñ iğtibarın üzenä cälep itte, xörmätle tıñlawçılar. Gruziä belän Rusiä çigeneñ ike il öçen dä problemalı bulğan Kavkaz aşa ütüe, kaspi nefteneñ dönya bazarlarına näq şuşı töbäk aşa kitü planı ğına da diplomatlarnı Gruziäneñ kiläçäge turında uylandıra başladı. Gruziädä xakimiät almaşınuınıñ Mäskäw häm Waşingtonğa yasıy alğan tä''sire turında bügen Financial Times gazetı yazıp çıqtı.
"Yevropa häm Amerika Gruziädä totrıqlılıqnı saqlap qalırğa teli" digän mäqälä, Rusiälelär öçen Gruziä – Sovetlar Berlege taralğannan soñ bäysezlek alğan elekke koloniä, NATO äğzase Törkiä belän bulğan çik buyındağı il häm Rusiä elitası öçen yal itü urnı, digän süzlär belän başlana. Sovetlar Berlegeneñ elekke tışqı eşlär ministrı bularaq eduard Şevardnadzenıñ Berlekneñ taraluın xuplawı, könbatış säyäsäten yaqlawı häm Gruziäneñ NATO äğzası buluına omtıluı Rusiädä küplärgä oşamadı.
Ämma räsmi Mäskäw Şevardnadzenıñ wazifasınnan kitep ildä könbatış reformaların yaqlawçı Mixail Saakaşvili citäkçelegendäge oppozitsiä köçläreneñ üsüenä dä bik şat tügel kebek kürenä. Mäskäw öçen xäzer – Çeçnya belän çik buyında iminlek, Gruziädäge avtonomiäle respublikalarında ruslarnıñ statusı - iñ qatlawlı mäs''älälär bulaçaq.
Rusiäneñ – Pankisi tarlawığınıñ Gruziädäge öleşendä çeçen suğışçıları qaçıp yata dip, şul cirlärne utqa totıp ike il arasında kierenkelek tudıruına äle küp waqıt uzmadı. 90nçı yıllar başında Rusiä köç qullanu aşa Gruziäneñ ike provinsiäse bulğan Abxaziä häm Könyaq Ossetiäneñ de facto bäysezlek aluında da zur rol uynadı, şulay uq Mäskäw, Gruziäneñ başqalası Batumida bulğan Acarstan respublikası belän dä ayırım mönäsäbätläre bar. Şuşı 3 töbäktä Rusiä üzeneñ meñ yarımğa yaqın xärbien urnaştırğan. Ğaskärlärne çığaru turında inde kileşengän bulsa da – tögäl waqıtı turında äle haman da bäxäslär bara.
İqtisadi yaqtan qarağanda, Rusiä Gruziäneñ energetika ölkäsen üz kontrolenä ala bara. Amerikan Energetika Sistemaları isemle şirkätkä kilgändä isä, başta Gruziägä investitsiälär kertergä niätlägän bulsa da , Gruziäneñ iqtisadı açıq tügel, dip bu adımnan waz kiçte.
Quşma Ştatlar öçen Gruziä närsäne añlata? Berençe çiratta Waşington öçen Gruziä – Kavkaz belän Üzäk Aziäne bäylägän ber il. Waşington Gruziäneñ bäysezlegen xupladı, anı xuplawı belän Amerika ber yaqtan Rusiäne çiklärgä uylasa, ikençe yaqtan üzenä Kaspi neftenä yul açtı. Soñğı distä yılda Quşma Ştatlar Gruziägä 1 milliard dollarğa yaqın yardäm birde.
Soñğı könnärdäge waqiğälär sürätendä Amerikan Däwlät Sekretare Colin Powell, Gruziä prezidentı wazifasında bulğan Nino Burjanadze''ğa şaltratıp "yaña xökümätne xuplawın" belderde. Näq şunı uq Yevropa Berlege dä eşläde. Xäzer dönya citäkçeläre waqıtınnan alda saylawlar kötä. Diplomatlar , yaqınnarda Baqı-Tbilisi-Ceyhan neft ütkärgeçenä bireläçäk 3 milliard dollar aqça yazmışın da qayğırta. Yaqın Könçığıştağı kierenkelekkä dä qaramastan Yevropa Berlege häm Amerika Quşma Ştatları älege proektqa zur ähämiät birä. Ämma belgeçlär fikerençä, Gruziädä xakimiättä kem genä utırmasın proektnıñ uñışlı buluına şik bulmasqa tieş, çönki ul xalıqqa fayda kiteräçäk. Gruziäneñ eçke säyäsätendäge kierenkelek, yağni Tbilisi belän 2 respublika häm ber avtonomiäle ölkä arasındağı mönäsäbätlärneñ dä nindi buluına qaramastan Baqı-Tbilisi-Ceyhan neft ütkärgeçendä eşlärgä tä''sir itmiäçäk. Çönki respublikalar, berençedän küpmeder däräcädä bäysezlek alğan, ikençedän, neft ütkärgeçe alar aşa uzmıy. Dönyada tınıçlıq öçen Carnegie institutı belgeçe Anatol Lieven, " neft ütkärgeçläre äle Gruziädän dä naçarraq illär aşa ütä, torbalarğa yanağan iñ zur qurqınıç – suğış qına bula ala" dip belderde.
Watandaşlar suğışı bulmas,dip äytep bulmıy, läkin älegä aña işarlär yuq. Quşma Ştatlar häm Rusiä ikese dä soñğı könnärdä Gruziädä kierenkelekne kimetü öçen tırıştı, ikeseneñ dä Gruziädä – totrıqlılıq saqlansın öçen üz säbäpläre bar.