text:
Qırım yalısı yanında zapt etilgen, yaralanğan ukrain arbiy Vasıl Sorokanıñ el şişigi qaytmay, bir qaç parmağı çalışmay.
Bu hususta onıñ imayecisi, rusiye advokatı Sergey Badamşin Facebook saifesinde yazdı.
Onıñ aytqanına köre, Sorakanıñ daima ağırları bar, Moskovanıñ “Lefortovo” SİZOsında tedaviylev ise, vitamin B aşılavınen bite. Yaqın vaqıtta onı başqa Moskova hastahanesinde baqmalılar.
“Buña baqmadan, keyfi köterinki. Cenk esirleriniñ episi yahşılıqqa ümüt ete, bir birine qol tuta. Deñizcilerniñ episi özüne cenk eserine kibi munasebette olmaqnı talap ete”, - dep qayd etti advokat.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


c: text/html

text:
Kiyev – Qırımdan kelgenlerge yardım köstergen cemaat teşkilâtları yazğa yaqın köçüvlerniñ yañı dalğasını tahmin eteler. Yarımadanıñ tamır halqı qırımtatarlarnıñ sıqıştıruvları ep duyula. Ekspertlerniñ fikirince, Qırımdaki vaziyet kün-künden Şimaliy Qavqazdaki facialı vaqialarnı añdırıp başlay. Yarımadanı terk etken vatandaşlarnı ne beklegeni aqqında Qırım.Aqiqatqa «Krım.SOS» leyhasınıñ koordinatorı Tamila Taşeva ikâye etti.
Qırımlı Tamila Taşevanıñ «Krım SOS» leyhası fevral 27 künü teşkil etilip, yarımadada yüz bergen vaqialarnıñ kerçegini köstermek içün bir meydanğa çevirildi. Amma, birazdan soñra, koordinatsion merkezi oldı. «Referendum» keçirilmezden evel, leyha teşebbüsçileri ukrain ve halqara matbuat vastaları vekillerinen ve yarımadaki arbiy qısımlarnen faal çalıştılar. Bugünde bugün Tamila Taşeva mecburen yarımadanı terk etkenlerniñ meselelerinen oğraşa, olarnı Kiyev, Poltava, Jitomirde yerleşüvi ve abadanlaştıruvınen oğraşa.
«Elbette ki, Kiyevge kelgenlerge daa çoq diqqat ayıra bilemiz, olarğa gumanitar yardımını kösteremiz, amma, yarımadada qalıp, aqları bozulğan admlarğa da destek köstermege azırmız», – dey Tamila.
Teşebbüsçiniñ aytqanına köre, «Krım SOS» koordinatsion merkezine çevirilgenden soñ, o daqiqada 5-6 mektüp alıp başladı. Olardan büyük bir qısımı köçip kelgenlerge yardım köstermek isteginen bağlı. «Başından, yardım etecek adamlarnıñ sayısı, köçkenlerge nisbeten da çoq edi. Amma, referendumdan soñ, olarnıñ sayısı arttı. Bügnki künde bizim teşkilâtımız Qırımdan kelgen 600 adamğa yardım qolunı uzattı. Biz olarğa evni kiralamaq, Maydan vaqialardan soñra, «Serbest adamlarnıñ işnen temin etüvinen oğraşqan» merkez ile işbirlik qurıp, bazılarına iş meselesinde de yardım ettik», – dep añlattı Tamila.
«Krım SOS» iş yerlerinen bağlı imkânları ve vaqtınca ev meskennen temin etilüvi aqqında meraqlanğanlarnı içtimaiy ağlarda haberdar etti. Böyleliknen, Ukraina ve çetelde yarımadaki vaziyet aydınlatıla edi.
– Şimdiki vaqıtta Ukraina qıtasına köçkenlerniñ sayısı çoqmı?
– Bugünki künde qırımdan köçkenlerniñ sayısı bayağı eksildi, çünki arbiy dava zamanında, Kiyev ve Ukrainanıñ diger rayonlarına er şeyni qaldırıp köçken adamlar, devlet olarnıñ ihtiyacların temin etip olamağanını añladılar. Ebet, olarnıñ qalacaq yerleri bar ,biz olarnı informatsiya cietinden destekleymiz, amma olarnıñ çalışacaq yerleri ve evleri yoq. Onıñ içün köçkenlerniñ ekseriyeti keri qayta.
Bundan da ğayrı, qorantalarnıñ çoqusı yarımadağa taşınmaz mallar meseleleri sebebinden qaytalar. Şimdiki vaqıtta, Qırımda alış-veriş reyestleri qapalı, amma olar açılğan soñ, biz köçip kelgenlerniñ yañı dalğasını bekleymiz. Em de oquv yılı bitken soñ, oquv yurtlarğa kirecek yaşlar, balalarnıñ sayısı artacaqtır. Soñki vaqialarnı közge alsaq, köçken qırımtatarnıñ sayısı da artması mümkün.
–Mayıs 23 künü, Qırımdan köçkenlerniñ bütün ukrain keñeşinden soñ, nasıl neticelerni bekleysiñiz?
– Men bellesem, bu kibi tedbirlerni keçirmek kerek – bu kerçekten müimdir. Eñ esası siyasiy numayışqa çevirilmesin. Çünki keñeş saylavlar arfesinde ötkerile, em siyasetçilerniñ ekseriyeti tedbirni teşviqat içün qullana bileler. Biz epimiz añlaymız, siyasetçiler keñeşte iştirak etecekler ve belli bir siyasiy imtiyazlarnı qazanmağa isterler ve bir şeylerni yapmağa vade eteler, tedbirde de matbuat vastalarnıñ vekilleri de bulunacaqlar. Amma, saylavlardan soñ, vadeler yerine ketireleceklerimi yoqmı, belli degil.
– «Krım SOS» keñeşte iştirak etecekmi?
– «Krım SOS» bu işte faal iştirak etmeycegi aqqında qarar aldı, musafir olaraq qatnaycaqmız. Aynı zamanda, qırımlılarnıñ menfaatlarını «Kiyevdeki qırımtatar cemiyeti» teşkilâtı ve diger birleşmeler taqdim etecekler. Soñki vaqıtları körgenimiz kibi, qırımlılarnıñ köçüvini bazıları öz menfaatlarına qullanmağa tırışalar. Bu qırımtatarlarnen de bağlı, misal içün sürgünlikniñ hatıra künü arfesinde bazı siyasetçiler kendi küçlerniñ bayraqlarını da kötermege ya da beyanamelerni tarqatmağa niyetlendiler.
– Sizniñ fikiriñizce, qırımlılarnı ileride ne bekley?
– Mütehassıslarnıñ ekseriyeti aytqanı kibi, Qırımda vaziyet kerginleşecek, repressiyalar küçleşecek, maliye meseleleri açılacaq ve ilâhre. Amma, qırımlılar öz-özlerine doğrusını aytıp olamaylar. Bazı adamlar bar ki, «referendum»da Rusiyege qoşulmaları içün rey bergenlerini aytalar, amma eki aftadan yañlışqanlarını qayd eteler. Adamlar, ep bir yazda turistler keleceklerine işanalar, faqat ,yalılar bom-boş qalmaqta, Rusiye bu regionğa maliye taraftan yardım etecegine ümüt besleyler, ve bu keçici müddetni başlarından keçirmek kerek olğanını añlatalar.
Onıñ içün, umumen alsaq, yerliler ümütsizlikke qapalmaylar, amma, menimce eñ yaqın vaqıtta olarnıñ munasebeti deñişir. Amma, mesele şunda ki, adamlar soqaqlarğa çıqıp, öz itirazlarını serbest bildirip olamazlar – Rusiyede, bunıñ içün ceza belgilene.
Menden: «Devlet qırımtatarlar içün ne yaptı?», sorağanlarda, men pek keskin cevap berem, amma, mayıs 18 künü yüz bergen vaqialardan soñ, men esasını añladım, Ukraina iç bir vaqıt iç bir şeyni yasaqlamadı.
– Köçip kelgenlerniñ episini iş ve mesken ile teminlemege imkân barmı?
– Köçip kelgenlerniñ meselelerini ögrengen, işnen teminlegen devlet programması olmaq kerek, onıñ işine halqara teşkilâtlarnı da celp etmek mümkün ve iç olmadım bir de bir maliye destek kösterilmeli. Amma, şimdiki vaqıtta, bu kibi programma olmağanı sebebinden, bütün meselelerni öz küçümiznen çezecekmiz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye baş nazir muavini Marat Hunsullin, Aqyar tezden tamamınen suv ile temin etilecek, dep bildirdi.
Onıñ fikrince, şeerni suv ile temin etmege Kadık ocağından ve Belbek özeninden suv arqtarılması yardım etken.
“Valige (Aqyarnıñ Rusiye başı Mihail Razvojayev – QA) yahşı iş, tez ve doğru qararar içün minnetdarlıq bildirem. İşler planğa köre yapıla, qoşma çoqraqlar tapılğan, şunıñ içün Aqyar tezden tamamınen suv ile temin etilecegine inanamız”, – yazdı Hunsullin öz Instagram saifesinde.
2020 senesi dekabrniñ 19-nda Aqyar Mavı gölden suvnen temin etilip başlandı. Rusiye nezaretinde olğan şeer başı Mihail Razvojayev, bunıñ sayesinde Aqyarda suv cedvelleri tayin etilmeycek, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre,eali içün suv berilüvi 2021 senesi mart ayınace sıñırlanmaycaq.
Kadıkov ocağındaki gölden Aqyarğa suv bermek içün Rusiye arbiyleri “Zolotaya Balka” işhaneniñ yüzüm bağlarından borular çekti.
Yerli Rusiye akimiyetniñ malümatına köre, bu leyhanıñ fiyatı –350 million ruble teşkil etken.
2000-ncı yılnıñ başında Kadık ocağı qapatılğan edi. Bundan soñ ocaqnıñ çuqurında tatlı suvlu göl peyda oldı. O Aqyarnıñ eñ aşağı noqtasıdır – deñizniñ seviyesinden 14 metr aşağı.
Mavı gölde suvnıñ kölemi 2020 yılnıñ sentâbr ayınıñ soñuna 4,5 million kub metr edi.
Qırım ve Aqyarda suv qıtlığını yoq etmek içün keñiş bir programma oktâbrniñ 8-nde qomşu Rusiyede ükümetniñ oturışında tasdıqlandı. 2020 senesi noyabr ayında Rusiyeniñ Mudafaa nazirligi, şeerni suvnen temin etmek içün arbiyler Kadık ocağında tulumba stantsiyasını tesbit etecekler, dep bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
A. ÖZAYDIN. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı, 1991
ÖZAYDIN, A. 1991. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , pp.263-265.
ÖZAYDIN, A., (1991). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.
ÖZAYDIN, Abdulkerim. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, 1991
ÖZAYDIN, Abdulkerim. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı, 1991.
ÖZAYDIN, A. 1991. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı, pp.263-265.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Abdulkerim ÖZAYDIN}, title={Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı}, pages={263-265} }


text:
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faali Bekir Degermenci SİZOnıñ tibbiy bölüginde tutula. Bunı fevralniñ 1-nde Qırım.Aqiqatqa advokar Edem Semedlâyev ikâye etip berdi. Tevqif etilgen şahısnıñ alı fena degil.
«Soy-sopu ketirgen ilaclarnı içe. Şimdilik, o SİZOda tutulması mümkün degen tezkereden ğayrı, elimizde başqa bir vesiqa yoq, amma taqiqatçı onı bu alda tutmaq mümkün dep ayta. Bizler apiste qaluv müddetinen alâqalı appelâtsion şikâyet berdik, lâkin o daa baqılmadı», – dep ilâve etti imayeci.
Kreml nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi yanvarniñ 12-nde «Veciye Kaşka işi» figurantlarınıñ tevqifini eki ayğa uzatqan edi.
Bekir Degermencide devamlı astma bar ve onıñ alı SİZOda fenalaştı. Dekabrniñ 6-nda Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faalge «acele yardım» çağırıldı. Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa tüşti.
Dekabrniñ 20-nde Aliye Degermenci haber etkenine köre, bölükte hastalarnen tolu olğanı sebebinden, onıñ qocasını reanimatsiyadan alıp pulmonologiya bölüginiñ koridorına yerleştirgenler. Daa soñra Degermenci SİZOğa qaytarılıp ketirildi.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte küç idaresiniñ hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı. Olar Türkiye vatandaşından para talap etüvde qabaatlana. Rusiye küç idaresiniñ hadimleri tarafından tutuluvlar esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramağan edi. Daa soñra qadın vefat etti.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi tutulıp alınğan qırımtatar faallerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırğan edi.


text:
Türkiye Avropa birligi vatandaşları içün vizasız rejim kirsetecegini bekley. Faqat maqsadına irişmesi içün migrantlarnıñ Avropa Birligine yete bilmek içün esas yollardan biri olğan memleket başqaları içün sert viza qaidelerine kirsetmek kerek. Bunıñ kibi talaplar em Türkiyede, em de onıñ tışında açuv sebebi oldılar.
15 yıldan berli Avropa birligine kirecek olğan Türkiye çoqtan berli Avropa birliginden vatandaşları içün vizasız rejim kirsetilmesini istey. Migratsiya meseleleri boyunca Avropa birligi ve Türkiye sammitinde Ankara Avropa Birligine yol alğan migrantlarnıñ çoqusını memleketinde qaldırmaq şartı ile böyle bir rejimge nail oldı. Bazı muzakereler alâ devam ete; mart 18 ya da 19 künü añlaşma neticeleriniñ ilân etilmesi beklenile.
Añlaşıla ki, migrantlar buhranı Türkiyege Avropa birligi tarafından müsbet bir adım atılmasına imkân berdi, muzakereler çoqtan berli keçirile. Avropa Birligi Ankaradan bir şey talap ete – liberal türk viza sistemasını sert olacaq. Al-azırda aman-aman 80 memleketniñ vatandaşları Türkiyege vizasız kele bile ve 40-den ziyade memleket internetten alınğan elektron vizalar rejiminden faydalana bile. Brüssel Ankara Avropa birliginiñ sert viza siyasetinden örnek alsın istey.
Turizm telüke altında
Al-azırda Türkiyege 60 künge turizm ya da biznes maqsadınen vizasız barğan Ukraina vatandaşları Türkiyeniñ yañı deñişmelerinden zarar körmeycektir: yaqın vaqıtta Avropa birligi olarğa da vizasız rejim imkânını berir, amma başta Kyiv de belli bir şartlarnı yerine ketirmek kerek.
Qazahistan ise ciddiy qasevetlene. Turizm şirketleri eñ çoq tüşüne. Qazahistanda, asılında, iç turizmi de yoq, tış turizm ise birinciden Türkiyege bağlı – şimdi 30 künlik olsa da, vizasız rejim bar, dep ayta Dauren Cumadilov, Qazahistannıñ Almatı şeerindeki turizm şirketlerinden biriniñ reberi. Qazahistan turizm operatorları bildire ki, memleketniñ vatandaşları içün türk vizaları kirsetilse, adamlarnıñ baqışları deñişecek.
Türkiye de pek memnün degil, andaki turizm saası kâr ve iş yerleriniñ esas yollarından biri ola
Türkiye de pek memnün degil, andaki turizm saası kâr ve iş yerleriniñ esas yollarından biri ola. Keçken küzde Rusiyede turizm şirketlerine Türkiyede raatlıqnı teşkil etmege yasaq etildi, zararları endi is etile: yanvar ayında Antalya kurort regionında keçken yılğa baqqanda Rusiye turistleriniñ sayısı 81% az edi.
Ankara, misal olaraq, Mısır, İsrail, Azerbaycan ve İran turistleri içün memleket ziyaretini zorlaştırmay,
«Şimdiki liberal viza rejimi Türkiye turistlerge ne qadar muhtac olğanını köstere», – dep ayta Murat Bilhan, İstanbuldaki Türk-asiya strategik tedqiqler merkeziniñ reis muavini.
Vizasız Türkiyege, deñiz üzerinden Yunanistanğa
Ekinci taraftan ise, Türkiye AB ile vizasız rejimni tüşüne, bu memlekette bulunğan biñlernen migrantlarnıñ ihtiyaclarına o qadar para sarf etilmeycek, migrantlar Avropağa kete bilmek içün Türkiye ile vizasız rejimden faydalana – Türkiye qabul etken 2 million Suriye qaçağı sayılmay.
Avropa birliginiñ malümatına köre, 2015 senesi AB memleketlerine tüşken 1 million 200 biñ migranttan 888 biñi Türkiyeden keçti. Olarnıñ arasında eñ çoq Suriyeli, Afgan ve İraqlılar bar, amma Faslı, Pakistanlı, Bangladeşli, Somalili, Cezairli ve Lübnanlılar da az degil.
Közeticiler qayd eteler ki, Avropa birligi Türkiyege öz viza talaplarını tevsiye etip, olarnı bir şey aytmayıp kirsetmege talap etmey, ve, nasıl olsa da, Ankara öz maqsadlarına nasıl irişecegini özü belgiley. «Avropa Birligi Türkiyeden bir şey talap etecek vaziyette olğanını tüşünmeyim, amma nezaketli bir şekilde rica ete bile», – dep ayta Amanda Pol, Brüsseldeki Avropa siyaseti merkeziniñ baş siyaset mütehassısı ve türk meseleleriniñ mütehassısı.
Al-azırda Türkiyege kelgen «vizasız» memleketlerniñ vatandaşlarını sıñırda teşkermeyler, pasport keçerli olsun yeter; elektron vizalarnı alğanlarnıñ eñ azından sebebini ögrenmek kerekler – amma amelde türk sıñırcıları bunı da yapmay.
Soñki vaqıtta Türkiye nezaret etilemeycek migratsiya telükesini taşığan bir sıra devletniñ vatandaşlarınıñ kirişlerini zorlaştırmaq içün bir qaç adım attı. Böylece, Ankara İraqlılar içün sıñırda avtomatik viza almaq imkânını lâğu etti – artıq olar evelden Türkiye konsullığına muracaat etip, adiy viza almaq kerekler. Üçünci memleketten kelgen Suriye vatandaşlarınıñ da vizası olmaq kerek – amma Suriye-Türkiye sıñırından kelgenler eskisi kibi cenkten sığınaq qıdırğanlar olaraq qabul etile. Lâkin Avropa birligi Ankaradan ziyadesini istey.
Maqaleni Charles Recknagel ve Sergey Draçuk azırladılar
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Herson bölüginiñ sıñırcıları memleketke bir çetel adamnı kirsetmegenler. Haber etilgenine köre, erkek “qanunsız Qırımnı ziyaret” etken.
“Tünevin İstanbul-Herson reysinen Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı keldi. Vesiqalarını teşkergende arbiy hadimler, rusiyeli 2019 senesi qanunsız işğal etilgen Qırımnı ziyaret etkenini belgilediler. Vaqtınca işğal etilgen Qırım MC kiriş-çıqış nizamını bozğanı içün sıñırcılar Ukrainağa kirişni üç yılğa yasaq ettiler”, – Devlet sıñır hızmeti Herson bölüginin matbuat hızmeti.
Erkekniñ adı ve soyadı beyanattı qayd etilmegen, tefsirleri de yoq.
İdareniñ mayumatına köre, 2020 senesi sıñır nezareti vaqtında bölükniñ arbiy hızmetçileri türlü sebeplerden 50 kişini memlketke yibermegen.
Qırımnı qanunsız ziyaret etken Rusiye vatandaşını Ukrainağa yiberegenler. Bu aqta dekabrniñ 26-nda Ukraina Devlet sıñır hızmeti haber etti.
Evel, sıñırcılar Rusiye telekanalınıñ alıp barıcısına Ukrainağa kirişni üç yılğa yasaq etken ediler.
Bundan ğayrı, Ukraina Devlet sıñır hızmeti memleketimizge RT Rusiye telekanalınıñ operatorını yibrmegen edi.


text:
Aqmescitte aprelniñ 18-ne saat 16:00-ğa Qırım ve esas Ukraina memuriy sıñırında Rusiye FSBsi tarafından tutulğan Raim Ayvazovnıñ sıñırlav tedbiri belgilenecek mahkeme oturışuvınıñ keçirilmesi planlaştıra.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, oturışuv Rusiye kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesinde keçirilecek.
Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ sakini, qırımtatar faali Raim Ayvazov aprelniñ 17-nde gece Qırım ve esas Ukraina memuriy sıñırından keçkende ğayıp oldı. Tuvğanları onı qıdırmağa ketti, dep haber etilgen edi.
Aprelniñ 17-nde kündüz Ayvazov tuvğanlarınen bağlandı. Raim Ayvazov 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına (terrorist tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) istinaden qabaatlanğanını ve «Aqmescitteki ekinci Hizb ut-Tahrir davasınıñ» erkânına qoşulğanını qız qardaşına telefonda haber etti.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Raim Ayvazov Qırımda apiske alınğan qırımtatar faallerine Rostov-na-Donuğa aş ve urba yollamaqnen oğraşa edi.
Qırımdaki FSB ve Rusiye sıñır idaresiniñ hadimleri Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninden şübheli sayılğan kişi tutuldı, dep bildire.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tazirir davasınıñ» mabüsi Edem Smailovğa Rusiyeniñ Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorına közlük yollamaq içün retsept yazılacaq teşkerüvni bir aydan berli keçirmeyler. Bu aqta advokat Nazim Şeyhmambetov Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
Onıñ aytqanına köre, SİZO memuriyeti Edem Smailovnıñ arizasını bir aydan berli baqmay.
«Mesele Edem Smailovğa tuvğanları tarafında közlük berilmegeni degil. Közlük berilüvi içün – SİZO tibbiy bölügi retsept yazmalı. O, bir ay evelsi ariza yazdı, baqıtrıp, bir retsept berilmesini istedi. Lâkin onı alâ daa baqmadılar. SİZO cevap bersin dep, muracaat yollaycaqmız, cevap kelmese, areketlerini şikâyet etecekmiz», – dep tarif etti Nazim Şeyhmambetov.
Tahqiqat izolâtorınıñ memuriyeti advokatnıñ aytqanlarını şimdilik izaatlamadı.
Rusiye mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini 2020 senesi mayısnıñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Salavat (Başkortostan) şeeriniñ koloniyasında ceza çekken qırımlı Ruslan Zeytullayevğa, rus telekanalı “Rossiya 24” reportaj çıqarmaq içün keldi. Bu aqnf öz Facebook saifesinde adliyeci Emil Kurtbedinov haber etti.
““Rossiya 24” kanalı şiddetli rejim koloniyasında bulunğan Ruslan Zeytullayevğa keldi. Ecnebiy siyasiy mabüslerniñ Rusiyede ne qadar güzel baqılğanını köstermege istegen. Ruslan tasvir etti. Reportaj kösterilmedi,” – dep yaza Kurtbedinov.
Zeytullayev Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ bölügini teşkil etkeninde qabaatlanıp mahküm etilgen edi.
2017 senesi iyül ayında Rusiye Yuqarı mahkemesi Zeytullayevniñ apis müddetini 15 yılğa arttırdı. Buña cevap olaraq Aqyar sakini açlıq ilân etti.
Ukraina Tış İşler Nazirligi müddetniñ arttırmasına qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, maqsatqa bu irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Lina Kostenko, Yuriy Andruhoviç, İvan Malkoviç, Aleksandr Roytburd ve daa 50-den ziyade ukrain yazıcı, sanat ve cemaat erbapları, bütün ukrain mabüslerniñ azat etilmesi içün açlıq tutqan, ukrain rejissörı Oleg Sentsovğa muracaat etti.
“Saña oşağan insanlar bu dünyada pek az. Bilemiz ki, özün içün yahşı laflar eşitmege iç sevmeysiñ. Amma sen kibi küçlü ve iradeli insan bizge sağ kerek. Qapatılğan balalarımıznıñ serbestligi oğrunda küreşimizni devam etmek içün. Sen bizim içün sağ qalmaq kereksiñ. Saña ihtiyacımız bar. Apiste olsañ bile, bu küreşnen epimizni birleştirip oldıñ”, - dep yaza, Harkiv uquq-qorçalav teşkilâtınıñ reisi Yevgeniy Zaharov öz Facebook saifesinde yerleştirgen, mektüpniñ müellifleri.
Mektüpte, sovet lagerleriniñ çoq yıllıq mabüsi olğan, qırımtatar halqınıñ yolbaşçısı - Mustafa Cemilevniñ ikâyesi de añılğan.
“Mustafa eñ uzun açlığını tutqanda ve ayatından vazgeçmege azır olğan vaqıtta, Andrey Saharovnıñ mektübinen onıñ anası ve qardaşı körüşüvge kele. O mektüpte Saharov Mustafanı açlıqnı toqtatmağa rica ete. Bütün fikirdeşleri ve yaqınları içün onıñ, qaramaniy olsa da, ölümi degil, ayatı müim olğanını aqqında yaza. Mustafa Saharovnıñ ricasını red etip olamay. O, açlıqnı toqtata. Oleg, biz öz ricamızğa Andrey Saharov ve Mustafa Cemilevniñ ricalarını da qoşamız. Bu qaramanlıqnı bizim içün yap”, - dep çağıra Olegni Ukrainanıñ onlarca namlı insanı.
20 yılğa qapatılğan ukrain rejissörı Oleg Sentsov, Moskova tarafından apis etilgen bütün ukrain mabüsleriniñ azat etilmesi talabınen, mayısnıñ 14-üne açlıqnı başladı. Şimdi o Şimal Qutup Tögeregi yanındaki koloniyada tutulmaqta.
Sentsovdan ğayrı, taqipke qarşı açlıq protestini Qırım mabüsi Vladimir Baluh, Rusiyede mahküm etilgen ukrainalı Stanislav Klıh, Donetsk boyeviklerniñ esiri - jurnalist ve Azatlıq Radıosınıñ müellifi Stanislav Aseyev (tahallüsi - Stanislav Vasin) ilân ettiler.
Uquq qoruyıcılarnıñ bildirgenine köre, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda episi olıp 70-ge qadar siyasiy mabüsler tutulmaqta. Bazıları açlıq protestleri ilân etti.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Putinniñ Qırımdan arbiy tehnikanı alıp bermek teklifi boyunca Kyivniñ «substantiv reaktsiyası» şimdilik olmadı, dep iddia ete.
Rusiyeniñ bir qaç kütleviy haber vastası Peskovnıñ sözlerini: «Biz Kyivden açıq menbalarda yapılğan bir sıra beyanatlar eşittik, lâkir bir de bir substantiv reaktsiya aqqında men bilmeyim», – şeklinde naqil eteler.
Ondan ğayrı Putinniñ sözcüsi, Qırımda qalğan Ukrainanıñ arbiy yedekleri «Kyivniñ temsilcileri ile birlikte» utilizatsiya ete bilecekler, dep ilâve etti.
Yanvarnıñ 11-nde Rusiye presidenti Vladimir Putin, Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırımdan Ukrainağa onıñ arbiy tehnikasını qaytarmağa azır olğanını bildirdi.
Buña cevaben Ukraina Silâlı quvetleriniñ Arbiy deñiz quvetleri komandanı İhor Voronçenko, Putinniñ tehnikanı qaytarmaq teklifi boyunca Ukraina rehberleri qarar berecek, dedi.
2017 senesiniñ dekabrinde sabıq Ukraina halq deputatı Andrey Sençenko, 2014 senesinde, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilmesi esnasında, yarımadadan silâlarnıñ çıqarılması ve arbiy hadimlerniñ qorantaları ile kursantlarnıñ evakuatsiya etilmesi aqqında muzakereler etkenini bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, o, 3502 miqdarda arbiy tehnika ve silânıñ çıqarılmasını temin etti. Olarnıñ soñki qısmı 2014 senesi iyünniñ 16-sında yüklenip çıqarılğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Qırım federal bölgesini» yoq etme fermanını çıqardı. Kremlniñ qararına köre, endiden soñ yarımada toprağı Krasnodar ülkesi, Adıgeya, Kalmıkiya ve diger federatsiya subyektleri kibi Cenüp federal bölgesiniñ terkibine kirecek. Aynı vaqıtta Putin Qırım içün daa bir müim qararnı qabul etti – Sergey Menâylo yerine Aqyarnıñ yañı yolbaşçısını tayin etti. Qırım.Aqiqat Rusiye prezidentiniñ mezkür qararları ne maqsatnen qabul etilgenini ögrenmege tırıştı.
İyül 28-de kündüz Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Qırım federal bölgesini» yoq etme buyruğını imzaladı. Oña binaen, «Qırım Cumhuriyeti» ve Aqyar Cenüp federal bölgesine (CFB) kire. Putin ayrı olaraq ükümetke işbu memuriy deñişmelerni köz ögüne alıp, bütün normativ senetlerni tüzetmege emir etti.
Fermanğa köre, CFB yolbaşçısı Vladimir Ustinov ola. Bu çoq bir şey ifade etmey, memur 2008 senesinden berli zaten bu vazifede buluna. Diger buyruq ile Vladimir Putin «Qırım federal bölgesiniñ» yolbaşçısı Oleg Belaventsevni işten boşatıp, onı Pâtigorskqa yolladı, memur Şimal-Kavkaz bölgesinde yolbaşçılıq yapacaq.
Putinniñ daa bir müim ve beklenmegen qararı Aqyar valisi Sergey Menâylonı istifağa yollama oldı. Rusiye prezidenti onı Sibir federal bölgesindeki vekâletli temsilcisi vazifesine tayin etti. Putinniñ emri ile Aqyar valisi vazifelerini vaqtınca Dmitriy Ovsânnikov eda etecek, bundan evel memur Rusiye sanayı ve ticaret nazirligindeki departamentlerden biriniñ yolbaşçısı edi.
Rusiye prezidentiniñ iyül 28-de kerçekleştirgen hadim deñiştirmeleri yalıñız Qırımnı degil, diger regionlarnı, em de Rusiye ükümetini qaplap aldı. Putin gümrük hızmeti ve Rusiye gvardiyasınıñ yolbaşçılarını, Şimal-Ğarp bölgesindeki temsilcisini, Kaliningrad, Yaroslavl ve Kirov vilâyetleriniñ valilerini deñiştirdi.
Keçici devir bittimi?
«Qırım bölgesini» yoq etme qararı evelden ilân etilmedi ve bir çoq insan içün apansızdan çıqtı. «QFB» Qırım «qoşulğanınen» üç künden soñ quruldı – 2014 senesi mart 21 künü.
Rusiyede federal bölgeler anayasa subyekti ya da memuriy-topraq bölünmeniñ bir parçası sayılmay. Olar 2000 senesi Vladimir Putinniñ fermanı ile quruldı. Rusiyede 8 federal bölge mevcut. Er biriniñ terkibine 7-den 18-ge qadar federatsiya subyekti kirmekte: vilâyet, cumhuriyet, ülke ve federal şeerler. Bölgelerniñ yolbaşçılığını prezidentniñ daimiy vekilleri yapa. Qısqası şu ki, FB – Vladimir Putin tayin etken insanlarnıñ yolbaşçılığı altında bulunğan devletni parallel idare etüv organlarıdır. Federatsiya subyektleriniñ yolbaşçıları bölge reberlerine gizli itaat eteler.
«Qırım federal bölgesi» digerlerden farqlı edi, çünki ealisi ve toprağı başqalarğa baqqanda çoq degil. Rusiye prezidenti bölgeni ne sebepten yoq etmege qarar aldı – özü añlatmadı. Buyruqta bu adım «devlet akimiyetiniñ federal organları faaliyetiniñ semereligini arttırmaq maqsadı ile» atıldı, dep aytıla.
Yarımada Rusiyege «qoşulğan» soñ «Qırım federal bölgesinde» prezidentniñ vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev oldı – Aqyar arbiy oquv yurtunıñ mezunı ve Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygunıñ eski ortağı. O, 2014 senesi fevral-mart aylarında, farqlı qaynaqlarnıñ malümatına köre, Rusiyeniñ yarımadanı zapt etme areketlerinde müim bir rol oynadı. Belaventsev Qırımnıñ o vaqıttaki akimiyetiniñ areketlerini idare etip, olarnıñ Rusiye ordusı ile bağlarını pekitti. Vladimir Putin Oleg Belaventsevge Rusiye qaramanı unvanını berme gizli buyruğını çıqardı kibi malümat bar edi. Faqat bunıñ resmiy delili yoq.
O vaqıt Aqyarda Rusiye askerleriniñ areketlerini Sergey Menâylo idare etken edi, soñra da vali oldı. Ekisi de iyün 28-de Qırımdan Rusiyege yollanıldı.
Oleg Belaventsev eki yıldan ziyade yolbaşçılıq yapqan bölgeniñ yoq etilmesini izaatlamadı. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov da bir şey demedi. «Qırım bölgesiniñ» yoq etilmesi haberi peyda olğan soñ o, Facebook saifesinde Kefeniñ yañı yolbaşçısı ile keçirgen körüşüvini aydınlattı ve Googleniñ Qırımnıñ meskün yerlerini deñiştirip yapqan «kommunizmden qurtulma» areketlerini izaatladı.
Bugünge qadar «QFB» yoq etme qararını Kreml kontrol etken Qırım akimiyetiniñ vekillerinden tek bir kişi – Federatsiya Şurasınıñ azası Sergey Tsekov izaatladı. O, bölgeniñ yoq etilmesi yarımadanıñ Rusiyege bütünley bağlanğanını ifadeley, dep ayttı.
«Keçken eki buçuq yıldan ziyade kösterdi ki, Qırım ve CFB aynı problemlerni yaşamaqta, şu sebepten bir sıra bürokratik qurulışnı meydanğa ketirmege ne faydası, ne de istegimiz bar. Bundan ğayrı, Qırım federal bölgesi keçici devir içün qurulğan edi. Bugün ise bu devir bitti, alışma devri başladı dememiz mümkün», – dep tekrarladı aytqanlarını RİA Krım agentligi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ «Qırım federal bölgesini» yoq etme ve Qırım ve Aqyarnıñ Cenüp federal bölgesine qoşma fermanını izaatladı. Onıñ aytqanına köre, işbu qarar «devlet idaresiniñ semereligini arttırmaq» içün qabul etildi, dep tekrarlay Peskovnıñ lafını TASS.
«Yarımada sakinleri bundan zarar körmeycek. Vekâletli temsilci derecesinde idareniñ semereligini arttırmaq müim», – dep ayttı o ve şunı qayd etti ki, «Qırım ve Cenüp federal bölgesiniñ bir sıra meselesi aynı», bu sebepten idare semereligi aqqında laf kete.
Vertikalni pekitmek
«Rusiye kommunistleri» firqasınıñ Qırım bölüginiñ yolbaşçısı Leonid Graç «QFB» yoq etilmesine başqaca baqa. Onıñ fikirince, Kreml «Qırım bölgesini» yoq etip, vertikal akimiyetni quvetlendirecek ola.
Diger taraftan, Belaventsevden de qurtulmaq istediler, dep tüşünem, o, iç kelişmey ediLeonid Graç
«Diger taraftan, Belaventsevden de qurtulmaq istediler, dep tüşünem, o, iç kelişmey edi. O, raat yaşay, Aqyarda balaban bir evde otura, anda-mında bara edi. Uquq, iqtisadiyat, devletçilik nezareti ceetinden yapqanları yoq. Aydutlıq onıñ sayesinde tarqaldı. 2014 senesi sentâbr ayında saylavlarğa Aksenov ve Konstantinov «taqımını» kirgizdi, anda em yap-yaş qızlar, em apayları, em oğulları ve adiy aydutlar alındı», – dep ayttı Leonid Graç.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dedi ki, Qırımnıñ Cenüp federal bölgesine kirsetilmesi yarımada sakinleri içün güzel bir şey ifade etmey.
«Rusiyeniñ yüksek siyasiy reberiyeti işğal olğan Qırımğa Rusiyeniñ diger topraqlarınıñ taqdirini azırladı, olar yekâne devlet siyasetini qabul ettirecek obyektler ola, böylece, işbu siyaset ömürge keçirilgende etnik ya da tarihiy çeşitlik, medeniy ya da til hususiyetleri bu topraqnıñ «rus dünyası» standartlarına bütünley «uyğunlaşqanına» qadar üstüni örtecek», – dep yazdı o, Facebook saifesinde.
Bir sıra siyasiy ekspertniñ zanınca, Kreml Qırım federal bölgesini yoq etip, bücet sermiyasını arttıracaq ola.
Qırımda memurlar pek çoq oldı. Rusiye içün maddiy taraftan zor bir şey.Dmitriy Omelçuk
«Qırımda memurlar pek çoq oldı. Rusiye içün maddiy taraftan zor bir şey. Yerli memurlar er şeyni al etip, qıtsız bir bölgeni meydanğa ketirecek ümütleri kerçekleşmedi. Qırım bayağı para aşay», – dep qayd etti Qırım siyasetşınası Dmitriy Omelçuk Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ fikirince, yerli memurlar «QFB» yoq etilmesine quvanmay, çünki işten boşatıla bile. Faqat, ekspertniñ aytqanına köre, olar açıq-aydın bir şey aytmazlar, çünki qarar şahsen Vladimir Putin tarafından qabul etildi.
Ukrain siyasiy tedqiqler mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko qayd ete ki, Cenüp federal bölgesiniñ vekâletli temsilcisi Rusiye prokuraturasınıñ sabıq hadimi Vladimir Ustinov ola, o, Oleg Belaventsev kibi uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimidir.
Regionnıñ idaresini küç ile pekitmege devam eteler. Misal olaraq, eglence saasınıñ inkişafına diqqat ayırılmay, havfsızlıq saasına emiyet berile: içki ve tışqıYuliya Tişçenko
«Regionnıñ idaresini küç ile pekitmege devam eteler. Misal olaraq, eglence saasınıñ inkişafına diqqat ayırılmay, havfsızlıq saasına emiyet berile: içki ve tışqı», – dep qayd etti o.
Yuliya Tişçenkonıñ fikirince, Kreml «QFB» yoq etip, Qırım Rusiyeniñ diger regionlarınen aynı olğanını ve ayrı bir yer almaycağını köstere. Bundan ğayrı, «Qırım bölgesiniñ» yoq etilmesi, siyasetşınasnıñ fikirince, – Rusiye Qırımnı öz vitrini ve örnek olacaq regionı yapacaq kibi laflarnıñ yalan olğanını isbatlay.


text:
Ukraina baş naziri Volodımır Groysman beyan etti ki, Ukrainada nevbetteki prezident saylavları ötkerilecekte o öz namzetini teklif etmege niyetli degil.
«Men akimiyetniñ icraiy dalında öz semereligimi iss etem, bu sebepten böyle bir niyetlerim yoq», – dedi Groysman, onıñ prezident maqamına namzet olmaq niyetleri aqqında sual «112 Ukraina» telekanalınıñ efirinde soralğanda.
Em de Groysman dedi ki, o özüni Ukraina prezidenti vazifesinde körmey.
Volodımır Groysman, bir vaqıtları Vinnitsa şeer yolbaşçısı olıp, 2014 senesi fevral-noyabr aylarınıñ akimiyetinde baş nazir muavini, Ukraina Regional inkişaf, qurucılıq ve mesken-kommunal hocalıq naziri olğan edi, 2016 senesi aprel ayına qadar Ukraina Yuqarı Radasınıñ yolbaşçısı olğan edi. Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükniñ istifasından soñra, Groysman Ukraina akimiyetiniñ reberligine keçti.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Viyanağa kerçekleştirgen ziyareti vaqtında OSCE, UNESCO ve Avstriya Tış işler nazirliginiñ vekillerinen körüşip, işğal altındaki Qırım vaziyeti aqqında tarif etti.
Facebookta bildirgenine köre, OSCE daimiy şurasınıñ vekil muavini Emine Ceppar ve OSCE baş kâtibi vazifelerini eda etken Emine Ceppar ile subetleşip, teşkilâtnıñ Qırımdaki monitoring meselesini muzakere etkenler.
«İnsan aqları ve serbestligine riayet etüvni temin etken müim bir halqara alet olğan Ukrainadaki OSCE SMM işi subetniñ ayrı mevzusı oldı… Donbas ve Qırımdaki qanunsız silâlı birleşmeler SMM işine keder ete, şunıñ içün ğarbiy ortaqlar tarafından bu meselege çoqça diqqat ayırılması pek müim. Bu birinciden Qırımnen bağlı, işğal altındaki ukrain yarımadasına kire bilmek içün missiyanıñ işini faalleştirecek adımlar atılacaq, dep ümüt etem», – dep yazdı Ceppar.
O, UNESCO Avstriya Milliy komissiyasınıñ reis muavini Florian Meyksner ile körüşip, Ukrainanıñ Qırım ve Donbastaki medeniyet yadikârlıqlarını saqlap qaluv meselesinde olğan problemleri ve telükeleri aqqında tarif etti. Ceppar Avstriya Tış işler naziriniñ baş kâtibi Peter Launski-Tiffentalnen de körüşti.
«Qırım ve Donbas aqqında laf ettik, Rusiyeniñ halqara gumanitar uquqnı bozğanını ve yarımadada qalğan ve şimdi taqip, tintüv, apis cezaları, ükümlerden zarar körgen Ukraina vatandaşları, qırımtatarlarnıñ aqları ve serbestligini ihmal etkenini laf ettik», – dep qoştı Ceppar.
İyül ayında Avropa Birligi OSCE missiyası Qırımğa serbest kire bilmeli, dep bildirdi.
2018 senesi OSCE SMM matbuat bölüginiñ vekili Emine Ceppar bildirgenine köre, missiya közeticileri Qırımda çalışıp olur edi, amma teşkilâtnıñ iştirakçi memleketleri razılıq bermeli.
Rusiye akimiyeti, Qırımda halqara monitoring keçirilüvine keder etmey, dep bildire. Onıñ aytqanına köre, diger devletlerniñ vekilleri «yarımadağa Moskvadan kele bile». Faqat bu Ukraina qanunlarını boza.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım ve Aqyar boyunca Rusiye FSB idaresiniñ taqiqat komiteti ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovğa nisbeten cinaiy işni açtı, dep bildire akimiyet tarafdarı «Krıminform» saytı.
«Taqiqat alıp barıla», – dep bildire idareniñ matbuat hızmeti ve cinaiy iş oktâbr 22 künü açılğanını qayd etti. Maddesi bildirilmey.
«RİA Novosti» Rusiye agentligi uquq qoruyıcı organlarğa esaslanıp, saba noyabr 2 künü İslâmovnıñ şirketlerinde tintüvler keçirilgenini bildire.
FSB ve Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy resurslarında bu aqta malümat yoq.
Evel noyabr 2 künü Qırımda ATR telekanalınıñ hadimleri, İslâmovnıñ ana-babasınıñ evinde ve Moskvadaki oğlu yaşağan evinde keçirilgen tintüvler aqqında bildirilgen edi.
Media-holdingge kirgen ATR, Lâle telekanalları, «Lider FM» radiosı kibi, «Meydan» radiostantsiyası da 2015 senesi aprel 1-de işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtattı. İyün 17-denATR ve Lâle Kiyevden işlemege başladı, «Meydan» radiosını internetten diñlemege mümkün oldı.


text:
Lâqayt qalmağan çehler ukrainliler ile birlikte Pragada çeh ükümeti binasından Çehiyada Rusiye elçihanesine cayav yurdiler, dep bildire Azatlıq Radiosı.
İnsanlar ukrain timsalleri ve «Putinni toqtatıñ, demokratiyanı saqlañız» yazıları ile plakatlarını tutıp, çeh akimiyetini Ukraina vaziyetine lâqayt qalmamağa çağırdı.
«Siziñ ve bizim serbestligimiz içün» numayşnı içtimaiy ağlarda teşkil ete ediler. Numayış vaqıtta iştirakçilerni politsiya ozğara edi.
Rusiye elçihanesi yanında insanlar Ukrainada elâk olğanlarnı hatıra daqiqası ile añdılar. «Ayıp» dep, Rusiye prezidentini qatil olaraq adladılar. İnsanlarnıñ sözlerine köre, bugün «Putin cenki» keçe. Bundan da ğayrı numayışçılar «Putin - ***lo» yırını icra ettiler.
İştirakçiler 1968 senesini hatırladılar, o vaqıt Çehoslovakiyağa Sovet orduları kirgen edi.
Çehiya ya da Rusiye elçihanesiniñ temsilcileri numayışçılarğa çıqmadı ve birazdan olar evlerine qayttılar.


text:
Politsiya sekiz insan elâk olğan «Tokio Star» musafirhanesindeki yanğınnıñ üç versiyasını baqmaqta. Odesa vilâyeti Milliy politsiyasınıñ baş idaresiniñ yolbaşçısı Oleg Behniñ qayd etkenine köre, planlaştırılğan ateşke berüv versiyası baqılmaqta.
«İlk versiya – öldürüvdir, bu cinayetni gizlemek maqsadınen ateşke berüv ola bile. Ekinci versiya – yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvıdır. Üçünci versiya – bu otelde olğan musafirler tarafından ateşniñ diqqatsız qullanılması», – dedi Beh.
Onıñ qayd etkenine köre, elâk olğan sekiz insandan dördü otel koridorında tapıldı.
«İnsanlar is gazından zeerlenip elâk oldı. Cesetler ölüm sebeplerini ögrenmek içün tedqiq etilecek», – dedi vilâyet politsiyasınıñ yolbaşçısı.
«Tokio Star» oteli yerleşken bina saibi, iş adamı Vadim Çernıy avgustnıñ 17-ne keçer gecesi sekiz insan elâk olğan musafirhane yanğınını izaatladı.
«Felâket oldı. Bizim er angi bir qabaatımız olsa, mesüliyetke çekilecekmiz, birinciden men», – dedi o, Azatlıq Radiosına.
Avgustnıñ 17-ne keçer gecesi Odesanıñ «Tokio Star» otelinde yanğın oldı. Qaza neticesinde 8 insan elâk oldı, daa 10 kişi yaralandı.


text:
Yaltada fevralniñ 24-nde küçlü yel köterildi, yağmur yağdı, dağlarğa yaqın yerlerde ise sılaq qar yağdı. Deñizde furtuna köterildi, gemiler yalığa yaqın tura. Bu aqta yerli sakinler Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Başta şeerde kök quşağı köründi, soñra yağmur ve sılaq qar yağdı.
İçtimaiy ağlarda Yalta sakinleri küçlü yel aqqında da bildire. Olarnıñ aytqanına köre, yel evlerniñ damlarını qoparıp ala.
«Yaltağa ketem, maşinamnı alıp kete», – dep yazdı Alina Verzoskaya Facebooktaki «Yalta – sevgimdir» gruppasında.
Küçlü yel aqqında Massandra, Gaspra ve Livadiya sakinleri de bildire.
Yaltada ava bozulğanı içün «Yalta-Gorka» alatlı yolunıñ işi toqtatıldı.
Aqyarda fevralniñ 24-nde saba furtunalı ava sebebinden parom keçiti çalışmay. Fevralniñ 24-nde üyleden soñ Aqyarda körfezdeki yolcu katerleriniñ areketi toqtatıldı.
Qırımdaki sinoptikler fevralniñ 24-25-nde avalar bozulacaq, dep tenbiledi. Yarımadada qıyın ava vaziyetleri beklenile: küçlü yağmur, sılaq qar, bazı yerlerde küçlü yağanaqlar, klegey buz, yollarda buzlavuq.


text:
Tatyana Moskalkova, Rusiyede insan aqları boyunca vekâletli, “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtınıñ telükeli tanılğanınıñ qanuniyligini ve onıñ azalarınıñ aqları bozulğanını teşkerecek.Bu atqa “Kommersant” yaza. Bunıñ içün Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti haber ete.
Fevral 5-inde “Hizb ut-Tahrir” azalarınıñ qabbatlanğan ve apislengen adamlarnıñ soylarınen körüşüvden soñ, Moskalkova bu qararnı aldı. Moskalkovanıñ apparatında, Rusiye imayeciler Birligi “Hizb ut-Tahrir” azalarına uquqiy yardım eteceklerini bildirdi.
“Memorial” uquq qoruyıcı merkeziniñ malümatına köre, bugünge Rusiyede “Hizb ut-Tahrir” azalığı içün tevqif etilgen 239 adam bar olğanını ve olardan 171 maküm etilgenini bildirdi. Uquq qoruyıcı merkez olarnıñ 98-ini siyasiy mabüs olaraq saya. 2014 senesinden Qırım ilhaqından soñ, “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtına alâqası olğan 31 Qırım musulmanı taqip etildi. Ukrainada bu teşkilât yasaqlanmağan, Rusiyede ise 2003 senesi o yasaq etildi.


text:
Aqmescitniñ (Simferopol) rayonınıñ Sarabuz (Gvardeyskoye) qasabasında reabilitatsiya olğan vatandaşlar içün 160 dairelik eki ev qurulıp başladı.
Qırım Cumhuriuetiniñ milletlerara ve sürgün etilgen halqlar komitetiniñ matbuat hızmetnde haber bergenlerine köre, Sarabuzda içinde er şeyi olğan mesken massiv peyda olacaq. Yani, mında, balalar meydançığı, yol ve kerekli kommunikatsiyalar qurulacaq.
Bu yerde 320 sırada turğan ve reabilitastiya olğan kişilerge daire olacaqtır. Qurulacaq evlerge sakinler 2019 senesi yerleşmeleri tahmin etile.
Hatırlatamız Kefe (Feodosiya) yanındaki Primorskoye qasabasında da 72 dairelik evniñ temeli qoyuldı. Bu evler de sürgün olunğan ve evlerge muhtac olğan sakinler içün aırılğandır.
Sürgün etilgen, ya da repressiyağa oğrağanlar?
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Bazarertesi künü, dekabr 28-de, Qırım Yuqarı mahkemesinde «fevral 26 işi» boyunca birinci mahkeme toplaşuvı keçirilecek. İşbu ketişatnıñ iştirakçileri – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve faaller – Ali Asanov ve Mustafa Degermenci. Qırımtatar Milliy Meclisi dünya toplulığını «vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqlarını qorumağa» çağıra.
«Qırımtatar halqı – Qırımnıñ tamır halqınıñ cesür oğulları üzerinde Rusiyeniñ mahkemesi açılacaq künü halqara ve uquq qoruyıcı teşkilâtlarnı, BMT azalarınıñ ükümetlerini Rusiye işğalcileriniñ qanuniysizligini toqtatmaq ve Rusiye tarafından vaqtınca şğal etilgen Qırımda insan aqlarını qorumağa çağıramız», – dep bildire Meclisniñ matbuat hızmeti organnıñ reisi Refat Çubarovnıñ sözlerini.
Mecliste deyler ki, Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci «devletniñ qoruvı boyunca öz anayasa mecburiyetini yerine ketire ediler», dekabr 28 künü açılacaq mahkeme ise «halqara uquqnıñ qaba bozuluvıdır».
«Rusiye qanuniyetiniñ cinaiy mantığına riayet etilse, Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermencige belgilengen qaaatlar Ukraina topraq bütünligini qoruğan BMT azaları – dünyanıñ daa 100 devleti yolbaşçılarına bildirile bile», – denile beyanatta.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti yanındaki vatandaş cemiyetiniñ inkişafı ve insan aqları şurasınıñ reisi Mihail Fedotov Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovağa mektüp yollap, açlıq tutqan ukrain rejissöri Oleg Sentsovnıñ sağlıq alı aqqında bildirdi.
Fedotovnıñ yazğanına köre, sentâbrniñ 12-nde Labıtnangi şeer hastahanesiniñ ekimleri toplaşıv, Olegniñ alını stabil dep tanıdılar.
«Olegniñ sağlığına qıymet kesmek ve onı baquv taktikasını belgilemek içün oktâbrniñ 3-ne qadar daa bir konsilium olacaq», – dep aytıla Denisova tarafından derc etilgen mektüpte.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi, Sentsovnıñ alını isbatlaycaq bir de bir tibbiy vesiqa berilmegenini ayttı.
Sentsovnıñ eki doğmuş qardaşı Natalya Kaplan rejissörniñ alı ket-kete fenalaşa, dep bildirgen edi Qırım.Aqiqatqa. Onıñ aytqanına köre, Sentsovnıñ qan sisteması «müim müçelerge oksigen taşımasını yapamay». Sentsovnıñ advokatı Dmitriy Dinzeniñ bildirgenine köre, açlıq tutqan rejissör töşekten zornen tura. Onıñ aytqanına köre, ukrainalınıñ sağlığına «büyük zarar ketirildi».
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilan etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
Rusiyeniñ Qırımnı inkişaf ettirmek niyeti yoq, eñ yaqın vaqıtta büyük yatırımlar anda yapılmaycaq, yarımadanı Ukrainağa darma-dağın alda keri qaytarırlar, dep tüşüne iqtisadiyatçı, Buhran ile milliy küreş gruppasınıñ reber ortağı Taras Zagorodniy.
Bunı o Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Qırımnı bizge qaytarırlar, lâkin o bütünley darma-dağın olacaq. Bizler añlamaq kerekmiz, Rusiye (Sovetler Birligi zamanında – muar.), Königsbergge (Kaliningradğa) yatırımlar 30 yıl devamında yapmadı. Olar bunıñ devamlı olacağından emin degil ediler. Bunıñ soñsuz olacağını 75 senesi añladılar, Helsinkide Avropa sıñınlarınıñ bozulmaması aqqında añlaşma tizildi. O vaqıt yatırım yapmağa mümkün olğanını añladılar, bundan evel ise keri qaytarmaq kerek olacağından qorqqan ediler. Bu sefer (Qırımda – muar.) er şeyni yoq etecekler», – eminliknen ayta Zagorodniy.
Onıñ fikirince, Rusiye reberligi Stalin zamanlarınıñ usullarından faydalanacaq.
«Olar Qırımnı inkişaf ettirmeycekler, Stalinniñ yapqanlarını yapacaqlar: başqa yerge köçürmek içün bu yerde yaşayışnı imkânsız yapacaqlar», – dep qayd etti Zagorodniy.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescit – Bir yıl evelsi Qırımda ğayıp olğan insan aqqında haber martnıñ birinci künleri yarımadanı qaplap alğan global vaqialarğa battı. Eki aftadan soñ ğayıp olğan adamnıñ cesedi tapılğan edi. Böylece Qırımda Reşat Ametovnı tanıdılar – bu insan işğalge qarşı piketke çıqıp, yañı Qırım akimiyetiniñ birinci qurbanı oldı. Ametovnıñ öldürüvi aqqında cinaiy iş birden eki devlette açılğan olsa da, ne tuvğanları, ne de uquq qorçalayıcılar onıñ neticesi olacağına inanalar.
Tam bir yıl evelsi, 2014 senesi mart 3-te saba, Aqmescitniñ Maryino mikrorayonınıñ 39 yaşında sakini, üç balanıñ babası Reşat Ametov evden çıqtı. Tuvğanlarına arbiy komissarlıqqa barıp, Ukraina ordusınıñ göñüllileri sırasına yazılacağını ayttı. Videokameralar onı Qırımnıñ Nazirler Şurası yanındaki Lenin meydanında piket keçirilgende çıqardılar. Videoğa köre, Qırımnıñ «samooboronası» onı maşinağa oturttı. Eki aftadan soñ Reşat Ametovnıñ cesedi Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan köyünde tapıldı. Erkekniñ bedeninde azap izleri bar edi, başı yapışqan şerit ile sarılğan edi. Berilgen malümatqa köre, ölüm sebebi pıçaq ile yapılğan köz yarası oldı.
Ametovnıñ qorantası qatiller tapılacağına ve cezalanacağına inanmaylar
Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye Federatsiyası Taqiqat idaresiniñ taqiqat komiteti Cinaiy Kodeksniñ 105-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca cinaiy iş açtı. Tuvğanlarnıñ aytqanına köre, işte biri-biri artından şaatlar deñişken edi.
Öldürilgenniñ ağası Refat Ametovnıñ aytqanına köre, Rusiye politsiyası Reşat Ametovnı qaçırğan şahıslarnı belgiledi, lâkin olarnı qabaatlamadı ve yaqalamadı. Aynı vaqıtta öldürilgenniñ ağası zarar körgen taraf statusını alıp olamay, dep haber ete Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
Bunıñnen beraber, Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov oña boysunğan «Qırım samooboronasınıñ» faalniñ öldürüvine olarnıñ alâqası olmağanını ayttı. «Men bu işniñ eñ yaqın vaqıtta ögrenilmesini isteyim. Bizler bu öldürüvni ögrenmek içün bütün küçüni sarf ettik», – dep ayttı Aksenov Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında 2014 senesi aprel ayında.
Akimiyet öldürüv taqiqatı «semeresiz» olmasını istey, – uquq qorçalayıcılar
Ukraina Baş prokuraturası qırımtatar faali Reşat Ametovnıñ öldürüvi aqqında cinaiy iş açqan edi. Lâkin İnsan aqları Qırım alan missiyası yolbaşçısınıñ muavini Olga Skripnik bildire ki, bu areketler ukrain uquq qoruyıcılarnıñ niyetlerini aydınlata, amma cinayetni ögrenmek kerçek imkânlarını ifadelemey.
«Uquqiy ceetten Ukrainanıñ cinaiy iş açması müimdir, ileride cinayetçilerni mesüliyetke çekmek mümkün. Faqat bugünki künde Ukraina tarafı semereli taqiqatnı keçirip olamay, çünki onıñ Qırım yarımadasına kirmek imkânı yoq. Ukraina taqiqatçılarınıñ Qırımğa kirmek ıntıluvları bile fena yekünlene bile, bizler Qırım akimiyetiniñ yapacaq areketlerini bilemiz, çünki yarımadada «Qırım samooboronası bar», – dep ayttı Skripnik.
Uquq qorçalayıcınıñ fikirince, Reşat Ametovnıñ öldürüv taqiqatınıñ semereli olmağanı akimiyet ve uquq qoruyıcı organlarnıñ onı keçirmek istekleri olmağanınen bağlı, amma videoda Ametovnı «samooborona» vekilleri tarafından qaçırğanı belli.
«Bunı Aksenov qabul etken qanunlar da tasdıqlay, bu birleşme dos-doğru Qırım yolbaşçısını boysunmaqta. Bundan ğayrı, belli olğanına köre, Reşat Ametovnıñ öldürüv işi Rusiye Federatsiyası Cinaiy Kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 1-inci qısmınıñ 1 noqtası esasında toqtatıldı, çünki adliyeciniñ zarar körgenniñ vekilini, yani ağasını, qabul etmek muracaatı baqılmadı», – dep ayttı Olga Skripnik.
Qırımtatar cemaatı qaar-qasevette, Qırım işğaliniñ birinci qurbanını añmaqta
Qoranta başınıñ ölüminden soñ üç küçük bala babasız qaldı. Ametovlarnıñ dertlerine lâqayt qalmağanlar seslendi: bütün dünya balalar içün qıyafet ve para yollağan edi. Elâk olğannıñ ağası ayta ki, eñ çoq yardım qırımtatarlar ve qıtaiy Ukrainanıñ sakinleri tarafından keldi. Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ temsilcileri öldürilgenniñ ömür arqadaşına ev qurucılığını bitirmesi içün 10 biñ dollarnı berdiler – bu para Cemilevniñ Poloniyada alğan «Birdemlik Mukâfatınıñ» bir qısmıdır.
«Onı şahsen tanıy edim – qavğa etmegen, yuvaş ve ağır-sabırlı biri. Reşatnıñ qollarında bir levha ya da bayraq kibi bir şey bile yoq edi. Qırımnıñ qoşulması aqqında qansız bir vaqia olaraq aytalar... Lâkin Reşatnıñ üç balası ve ömür arqadaşı bir yıldır osız yaşaylar», – dep yazdı «İnter» telekanalınıñ jurnalisti Elvina Seitbullayeva Facebook içtimaiy ağında.
«Reşatnı merkeziy meydandan alıp ketken samooborona azalarını idare etken, cinayetke qarşı çıqması kerek olğan, cinayetlerni ögrenmesi kerek olğan ve cinayetçilerni mesüliyetke çekmesi kerek olğan adamlardan bir şey eşitmek ister edik, olar cinayetçilerni tapmaq ve cezalamaq içün ne yaptılar?!», – dep yaza Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev.
Ametovnıñ ağası Rusiye jurnalistleri ile subetleşmek ister edi – olardan iç birisi bu müddet devamında elâk olğannıñ ailesi ile subetleşmedi. Reşat Ametovnıñ ömür arqadaşı – Zarinanıñ fikirince, onıñ aqayı ve balalarınıñ babasını öldürgen qatillerni tapmaycaqlar ve cezalamaycaqlar.


text:
İçki qasabasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri tarafından Asan Çebiyev yaqalandı. O, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorlarından biri olğan Abmecit Suleymanovnıñ yaqın soyu ola.
Bunı Qırım alan missiyası bildire.
Yaqalanğannı Aqmescitke alıp keteler, onı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Rada binasınıñ yanında keçirilgen kütleviy numayışlarda iştirak etüvde qabaatlaylar.
Yaqalanğan şahısnıñ aqrabası Qırım.Aqiqat mühbirine bildire ki, Asan Çebiyev bu mitingde iştirak etken edi.
Yanvar 29-da aynı qabaatqa esaslanıp, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı yaqaladılar. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkeme oturışuvında iyünniñ 17-nde Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine soñki söz berilmeli.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi haber ete.
Birleşmeniñ malümatına köre, mabüsler mahkemege daa ketirilmegeni içün oturışuv başlamadı. Mahkemege qabaatlanğanlarğa qoltutmaq içün yigirmige yaqın insan keldi.
Mahkeme oturışuvı saat 14:00-da başlamaq kerek edi.
Haber etilgeni kibi, qabaatlav tarafı Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün istegen apis cezalarınıñ müddetlerini aydınlattı. Prokuror Teymur Abdullayev içün 17 yıl, Rustem İsmailov içün 13 yıl, Uzeir Abdullayev ve Ayder Saledinov içün 12-şer yıl, Emil Cemadenov içün 11 yıl koloniyada qalmasına üküm etilmelerini istey.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bağçasaraydaki üçünci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Zekirya Muratov Qırımdan Rusiyege etap etildi. Şimdi o, Armavir şeerinde buluna. Bu aqta advokat Emine Avamileva bildirdi, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
"Dekabrniñ ortasına qadar bulunğan yerini bilmey edik. Muratovnıñ özü aytqanına köre, o, dekabrniñ 18-nde Aqmescit SİZOsından çıqarıldı, dekabrniñ 19-nda Krasnodar SİZOsınıñ mahsus blokunda edi. Soñra onı Armavirge etap etkenler. Şimdi Armavirde buluna. Eki künden berli. Kamerada ondan ğayrı daa 10 insan buluna. Tutuv şaraitleri bir qarar», – dep ayttı advokat Emine Avamileva.
Haber etilgenine köre, dekabrniñ 25-nde qırımlınıñ apiske alınmasına qarşı istinaf arizası baqıldı, lâkin mahkeme advokatlarnıñ delillerine emiyet bermeyip, Muratovnı SİZOda qaldırdı.
Rusiye quvetçileri Zekirya Muratovnı iyülniñ 7-nde tuttı. FSB, onı «Hizb ut-Tahrir» bölüginde iştirak etkeninde qabaatlay.
Rusiye quvetçileriniñ areketlerini Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi takbih etti, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki Milliy politsiya Baş idaresi tintüvler aqqında Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına (mesken tiyilmemezligini bozuv) ve Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmına (qanunsız alda azatlıqtan marum etüv) istinaden cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina qırımtatarlarnı daa bir qanun ile destekledi. Yuqarı Şura milliy mensüplik boyunca sürgün etilgen şahıslarnıñ aqlarını yerine ketirgen qanun ekinci oquv devamında qabul etildi. Vesiqağa köre, qırımtatarlar, ev qurucılığınen bağlı masraflarnıñ, topraq damartasınıñ satın alınuvınıñ tazminatını ala bilecek ve ilâhre. Bunen beraber, mütehassıslarnıñ fikirince, qanun Qırım azat etilgen soñ ya da Ukrainanıñ maliye cietinden biraz serbestçe olğan vaqıtta işke tüşürilecek. Qırımtatarlarnıñ özü, bu qarar müim olğanını bildirip, amma aynı zamanda işğal olunğan Qırımda olarnıñ aqlarını yeterli derecede qorçalamaz, dep belleyler.
Milliy mensüplik boyunca sürgün etilgen halqnıñ aqlarını ğayrıdan tiklevi aqqında ğaayrıdan işlenilgen qanunnı Rada ekinci oquvda qabul etti. Sürgün etilgen halqlar arasında sayı cietinden eñ büyük halq vekilleri tarafından bu kibi qanun leyhaları Ukraina mustaqil olğanınen azırlanıp başladı. Amma, çeşit sebeplerden, qanunnı sessiya salonında desteklemey ediler.
Yalıñız rusiyeli ordular qırımnı zapt etken soñ, ukrain parlamenti qırımtatarlar ve diger sürgün etilgen halqlarnıñ menfatlarını qorçalağan qanunnı qabul etti. Sürgün etilgenlerniñ aqları boyunca qanun soñkisilerinden biridir.
Spiker ve devlet yolbaşçısı vazifesini eda etken Truçinov tarafından imzalanğan soñ, qanun nasıl şekilde çalışcağı aqqında vesiqa müelliflerden biri, insan aqları boyunca parlament komitetiniñ reisi, «Udar» vekili Valeriy Patskan ikâye etti.
«Keçken sene, Rugionlar firqası qırımtatarlar içün bücetten 17 million grivna ayıracaq edi, olar ise 1, 7 million grivnanı elde ettiler. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti qurucılığı yekünlenmegen evlerde, suvsız, yarıqsız yaşaylar. Sermiyalarnıñ belli bir qısımı evni qurmaq içün ayrılacaq, belli bir tazminat topraq damartasınıñ fiyatına köre berilecek. Tavsilâtlıca ükümet qarar berecek. Amma, endi bugünde bugün para yeterli olacağını qayd etmek mümkün», – dedi Valeriy Patskan.
Aytqanına köre, qanun Qırım azat olunğan soñ, ömürge keçirilip başlaycaq, vesiqanıñ bazı maddelerini eñ yaqın vaqıtta işke tüşürmek mümkün.
Qırımtatarlar ukrain vatandaşlığını qaldırmaq aqqını qorçalaylar
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev sürgün etilgenlerniñ aqları boyunca qanunnı alğışladı. Onıñ sözlerine köre, Qırım işğal olğanı vaziyette, bu kibi qanun yeterli degil. Ukraina tarafından idare etilmegen eñ büyük meselelerden biri, rusiyeli ve ya ukrain grajdanlığı arasında seçüv problemasıdır, dedi Mustafa Cemilev.
«Rusiye pasportını almasalar, qırımtatarlar serbest yarımada boyunca yürip olamazlar, iş tapmazlar. Rusiye grjdanlığını almağa istemegenler ğayet kergin vaziyetteler. Lâkin, Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyalar aqqında qanunlarına köre, ukrain vatandaşlığından tek ariza yazıp boşanmaq mümkün. Ve Rusiye pasportını alğan – ukrain grajdanı olıp qala. Amma, onı qoluna bile almağa istemegenler ne yapsın?» – qayd etti Mustafa Cemilev.
Keçenleri o, qırımtatar halqı aqlarını Türkiye ükümeti vekillerinen muzakere etti. Ziyaret vaqtında Türkiye Cumhureitiniñ «Milletlerni yaqınlaştırğanı» içün nişan aldı.
Qırımlılar ve qırımtatarlarnı qorçalağan bu ve diger qanunlar büyük siyasiy tesirge malik, amma, vaqıt keçtikçe çalışıp başlaycaqlar. Bu kibi fikirni Azatlıq Radiosına siyasetşınas Aleksandr Paliy bildirdi.
«Bu qarar pek müim, – qayd etti o. – Ukraina qırımlılarnen laf ete, hususan qırımtatarlarnen bağ tut, ve qayğırğanını bildire. Sürgün etilgenlerniñ aqları boyunca qanun – kelecekke qaldırılğan mesele: devletniñ parası az, onı da arbiy küçlerge sarf etmeli».
Aleksandr Paliyniñ fikirnce, Ukraina tek bir qaç aydan soñ, qanunnı ömürge keçirip olacaq.
Ekspertler ve yerli sakinlerniñ qayd etkenine köre, işğal olunğan Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarını keñişletmek vadesini Rusiye yerine ketirmedi. Ziyadesi, basqı yapılıp başladı. Böyleliknen, öz başına tayin etilgen ükümetniñ reis muavini Rustam Temirgaliyev (Rusiye yaqlı qazan tatarlar lideriniñ oğlu) «Hizb ut-Tahrir» islam teşkilâtınıñ faaliyetini toqtatmağa işandıra, teşkilâtqa 10 biñ qırımtatarı kire. Aynı zamanda Rusiyede bu teşkilât «ekstremist» cedvelinde buluna.


text:
Bunı matbuat hızmeti bildire.
DPS hadimleri eki qadın ve olarnıñ qızları öldürüvinde şeklengen adamnı yaqalamadılar.
Taqiqatqa köre, 2014 senesi aprel 27-den 28-ne keçer gecesi Qurman yanında yaqarlıq stantsiyasında yol-nezaret hızmetiniñ hadimlerine taksi aydavcısı kelip, onıñ maşinasında uquq qoruyıcı organlarından saqlanğan adam buluna ve Ermeni Bazarğa çıqmağa planlaştıra, dep bildirdi.
DPS hadimleri buña qulaq asmayıp, yolcunıñ kimligini ögrenmedi ve vesiqasız olğan adamnı eñ yaqın mesken yerde olğan politsiya hadimlerine alıp ketmege tevsiye ettiler.
Böyle etip, öldürüvde şeklengen taksi yolcusı saqlandı. Mayıs 6-na qadar onı qıdırdılar, soñra sıñırcılar onı devlet sıñırından keçken vaqıtta yaqaladılar.
Al-azırda cinaiy iş boyunca taqiqat işleri alıp barıla, cinayet ögrenile.


text:
Avrop şurasında sentâbr 30 künü «Qırım künü» keçecek – Qırım vaziyetine bağışlanğan tedbirler. Bu aqta Ukraina halq deputatı, PACEde ukrain eyyetiniñ azası Georgiy Logvinskiy bildire.
«Bugün Avropa Şurasınıñtarihında ilk sefer «Qırım künü» bayramı başlanacaq. Ümüt etem ki, seviyemizni kösterip olurmız. Çünki bu sene bu PACE soñki körüşüvi, onı itibar ile keçirmek kerekmiz. Yanvarde Rusiyege nisbeten cezalarnıñ uzattırılmasına qol tutsınlar, deputatlar tecavuzcı ne sebepten ceza körgenini aqlından tutsındar», – yazdı o Facebookta.
Böylece, «İşğal etilgen Qırımda insan aqları» «tögerek masa»sı, «Asırlar küreşi» foto sergisiniñ ve belli Qırım artistleriniñ iştiraki ile programmanıñ keçirilmesi planlaştırıla.


text:
Keriçte elektrik energiyası 9 saatqa keçilecek. «Krımenergo» devlet müessisesiniñ matbuat hızmeti bildire ki, söndürüvler «planlaştırılğan tamir işlerinen» bağlı.
Keriçte elektrik kesilmesi cedveline köre, ışıq söndürilyesi 9 saat devam ete bile.
«Krımenergo» devlet müessisesi bildire ki, mayısta saat 8-den 17-ge qadar elektrik donatmalarınıñ tamir işlerinden sebep elektrikler aşağıdaki cedvelge köre kesilecektir. Keriç şeer bölgesiniñ ürmetli sakinleri! Eletrik donatmalarnıñ tamir etilmesi istiqrarlı energetik teminlevni berir. Buña añlayışlı yanaşmağa rica etemiz», – dep aytıla ilânda.
Keriçlilerge hatırlatalar ki, «elektrik cihazlar zarar körmesin dep, olarnı söndürmege tevsiye etile».
Qayd etile ki, «iş vaqtında cedvelde bazı deñişmeler ola bile».
Rusiye 2016 senesi baarde energetik köpürniñ üçünci ağını qoşqan olsa da, işğal etilgen Qırımda elektrik temin etüvinde problemler bar. 2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


text:
I Devlet Geray
I Devlet Geray (Taht Alğan Devlet Geray olaraq da belli; 1512 — 1577, Bağçasaray) — 1551 ile 1577 seneleri arasında hanlıq yapqan Qırım hanı. Mubarek Geraynıñ oğlu ve I Meñli Geraynıñ torunı. Devlet Geray zamanında Qırım Hanlığı Osmanlı Devletinen birlikte yükseliş devrini yaşadı.
Osmanlılarnen munasebetleriDeñiştir
Qanuniy Sultan Suleyman devrinde uzun yıllar İstanbulda yaşağanı içün o zamanki Osmanlı sarayı ile olduqça eyi munasebeti bar edi. Qanuniyden büyük bir destek aldı. Harezm hanınıñ Osmanlı padişasından, rus cayılmasına qarşı yardım soravı üzerine osmanlı, Edil ile Don özenleri arasında bir kanal açmaq ve Hacı Tarhannı yañıdan zapt etmek içün areketke keçti. 1569 senesi Kefe beyiniñ idaresinde 15 biñ Osmanlı askeri, Devlet Geraynıñ ordusınen birlikte o yerge ketti. Lâkin, Vezir-i Azam Sokollu Mehmet Paşa devrinde başlanğan kanal tamamlanıp olamadı. Qırım ve osmanlı askerleri keri çekildi. Bu vaqia bazı tarih adamaları tarafından Osmanlı Devletinde tohtaman deviriniñ işareti olaraq qabul etilgen.
Rusiyenen küreşiDeñiştir
1555 ile 1571 seneleri arasında Rusiyege qalıcı tesirleri olğan büyük darbeler urdı. 1555 senesi Sudbişçi köyü (Tula şeerinden 150 km) yanında olğan uruşta İvan Şeremetyevniñ ordusına yeñildi. 1571 senesi Devlet Geraynıñ ordusı Moskva yaqınlarına qadar kirdi ve şeerni yaqtı. Özüne onıñ içün "Taht Alğan" unvanı berildi. Qazan Hanlığı 1552-de, Hacı Tarhan Hanlığı ise 1556 senesinde ruslar tarafandan zapt etildi. 1568 ile 1570 seneleri arasında Qazan ve Hacı Tarhanğa seferlerge çıqtı, lâkin ruslardan qaytarılmadı. 1572-de ruslar ile kirişken Molodi Muarebesinde yeñildi, Molodi aqqında tek rus menbalar bar. 1592-de Osmanlı padişası Rus Kinazlığından, Qazan ve Hacı Tarhannı boşatmasını istedi. O tarihlardan berli ruslarnıñ Kavkaz ve Qara deñizge enmesine mani olmaq içün yapılğan teşebbüsler faydalı olmaycaq ve ruslar 200 sene zarfında Qara deñizniñ şimalindeki bütün türk–tatar topraqlarına yerleşecek edi.
I Devlet Geray 1577 senesi Bağçasarayda taun hastalığından öldi, yerine II Mehmed Geray keçti.


text:
Avgust 31-iniñ sabasına qadar Aqyarda doquz yañı koronavirus infektsiyası qayd etildi, bildire şeer akimiyeti.
"Hastalanğanlar arasında 12 ve 16 yaşındaki eki ösmür ve pensionerler, eñ büyügi 83 yaşında", - denile beyanatta.
Akimiyetniñ malümatına köre, daa bir adam yahşı olıp hastahaneden çıqtı. Al-azırda 82 insan hastahanede buluna, 180 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde 135 kişi qala, 297 insan yaşağan yerinde közetile.
Umumen yılnıñ başından Aqyarda 518 insan koronavirus yuqunçına oğradı. 397 insan yahşı oldı, 18 kişi vefat etti.
Tünevin Qırimda 54 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal altındaki Qırımda siyasiy mabüsler Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinovnıñ anaları Zeliha ve Zure polis hadimine kelmek talabınen celpnamelerni aldı, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Celpnamelerge köre, qadınlar Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasınıñ №3 Rusiye İç işler nazirligi bölügine kelmeli. Qayd etilgenine köre, siyasiy mabüslerniñ anaları imaye hızmetlerinden faydalana ve kelmege mecbur.
Advokat Lilâ Gemeciniñ fikirince, siyasiy mabüslerniñ analarına qarşı davalar balalarınıñ aqlarını qoruvında faalligini eksiltmek, adaletsizliknen razı olmağa mecbur etmek ve «başqalarnı qorquzmaq» içün açıla.
Advokat, bir kişilik narazılıq aktsiyasını keçirmek içün icra akimiyet organlarına haber etip izin almağa kerekmey.
«Uzun vaqıttan berli ekili standartlarnı köremiz. Karantin başlağan soñ bir sıra resmiy tedbir kütleviy ola, mesafege riayet etilmey, amma memuriy mesüliyetke çekilgenler yoq – bir kişilik narazılıqlarğa çıqqanlar ise cezalandırıla», – dep bildire Lilâ Gemeciniñ aytqanlarını cemaatçılar.
2020 senesi noyabr ayında belli organına köre, Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Arsen Abhairovnıñ anası Zeliha Abhairovağa qarşı memuriy dava açıldı ve Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmına istinaden bozuv alâmetleri boyunca memuriy tahqiqat keçirile. Aynı qarar bir kişilik narazılıq aktsiyasınıñ diger iştirakçisi Zure Emiruseinovağa qarşı da çıqarıldı.
Oktâbrniñ 31-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ anası Zeliha Abhairova oğlu Arsenniñ taqip etilüvine qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı.
Noyabrniñ 3-nde saba Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevni 17, 13 ve 12 yılğa üküm etti. Olar qabaatlarını tanımadı. Mahküm etilgen qırımlılarnıñ advokatları ükümni şikâyet etip, Avropa insan aqları mahkemesine barmağa niyetlene.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
Hizb ut-Tahrir davası
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar milli areket iştirakçisi, qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reberi Zair Smedlâyev «halq imayesi» vekilleriniñ afu etilüvi aqqında qanun olarğa ileride de Qırımda qanunsızlıqnı etmege izin berecegini tüşüne.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Reşat Ametov öldürilgeninden endi yarım yıldan ziyade keçti, faqat bu vaqia boyunca kimse mesüliet çekmedi. Bundan da ğayrı, Qırım Devlet Şurasında işbu halq imayesine 2015 senesi yanvar 1-ne qadar qanunsızlıqnı etmege izin bergen bir vesiqa peyda oldı. Yani, insanlarnı öldürip, soñra olar memleketniñ territorial bütünligine zarar ketire bilecegini aytmaq mümkündir», – dedi Smedlâyev.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda olğan cinayetlerni sımarlağan ve amelge keçirgenler mesüliet çekmeli.
Qırım «Devlet Şurası» Rusiye Devlet dumasına bu sene fevral ayından yapqan areketleri içün «halq imayesi» vekilleriniñ afu etilmesi ile bağlı qanun leyhasını kirsetti.
Mart ayından yarımadada vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ bozuluvı qayd etile. İşbu areketlerde Qırım «halq imayesi»niñ iştiragi de büyük.
«Referendum» vaqtına Qırımda Ukraina tarafını tutqan insanlarnı tutıp esirge ala ediler, döge ediler, soñra ise bazıları cansız alda tapılğan edi.
İşbu areketler alâ daa devam ete, qırımtatarlarğa basım arta.
Şu cümleden, sentâbr 27 künü Qarasuvbazar rayonı Sarı-Su köyünde belgisiz şahıslar İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnı tutıp esirge aldılar. Olarnı alâ daa tapmadılar.
Sentâbr 29 künü Kezlevde qırımtatarı Edem Asanov ğayıp oldı. Oktâbr 6 künü onı cansız alda taptılar. Birazdan qırımtatar milliy Meclisinde Qırım.Aqiqatqa oğlan asılğan alda tapılğanını bildirdiler.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümeti yarımadağa raatlanmağa kelgen qadın ve yerli sakin koronavirusqa oğradı, dep qayd ete.
«Avgustnıñ 4-nde saba eki yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Aqyarğa raatlanmağa kelgen qadınnıñ diagnozı tasdıqlandı. Daa bir müsbet test neticesi yerli sakinde oldı. Epidemiologik tahqiqat vaqtında qaydan hastalanğanı ögrenile», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, bir künde yahşı olğan eki kişi hastahaneden çıqarıldı.
Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, yılnıñ başından Aqyarda 356 insan koronavirus yuqunçına oğradı.
«Al-azırda 43 kişi hastahanelerde buluna. 293 insan yahşı oldı, 9 kişi vefat etti. Bugünki künde 172 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde – 131. 313 kişi yaşağan yerinde közetile. «İzumrud» ve «Solnışko» pansionatları observator rejiminde çalışa», – dep qoştı matbuat hızmeti.
Rusiye kontrolindeki yarımada akimiyetiniñ malümatına köre, avgustnıñ 4-ne qadar Qırımda 1323 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 73-ü çetelden keldi, 109-ı qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar, 973 tibbiy yardım içün muracaat etkende ve qayd etilgen hastalarnen alâqada olğanı içün belli oldı, 168-i sağlam insanlarnıñ laborator skriningi neticesinde belli oldı.
945 insan yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım akimiyeti 2014 senesi aprel ayından başlap 2018 senesi sentâbr ayında qadar yarımadada barışıq toplaşuv serbestligini daa ziyade sıñırlap, bu müddet içinde 353 insannı memuriy mesüliyetke çekti. Bu aqta «Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ» saytında derc etilgen infografikada bildirile.
Gruppanıñ malümatına köre, 12 insan cinaiy mesüliyetke çekildi.
«Olardan: «fevral 26 davası» boyunca 8 üküm çıqarıldı: 1 üküm – siyasiy munaqaşalar neticesinde azat etilgen Ahtem Çiygoznı 8 yıl sert rejimli koloniyada qaldırmaq qararı, 7 üküm şartlı apis cezasınıñ berilmesinen bağlıdır», – dep aytıla esabatta.
Qırım «qadıları» 367 kere memuriy mesüliyetke çekme qararını da çıqarğan edi, 334 qarar umumen 3,95 million rublelik (tahminen 1,7 million ğrıvnâ – QA) para cezalarınıñ tayin etilmesinen bağlıdır.
«Barışıq toplaşuvlarnıñ iştirakçileri memuriy tevqif cezalarını (eñ az 22 qarar) ve cemiyet işleri (11 qarar) alğan edi», – dep bildire aq qorçalayıcılar.
Rusiye uquq qoruyıcıları sentâbr ayında işğal etilgen Qırımda 5 tintüv keçirip, qırımtatarlarğa qarşı 7 memuriy iş açtı. Mahkemeler olarğa 2000 ruble (855 ğrıvnâ – QA) para cezasını tayin etip, umumen 27 kün memuriy tevqif cezasını berdi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Jenevada BM insan aqları şurasınıñ 39-ıncı sessiyasında çıqışta bulunıp, Qırım yarımadasında barışıq toplaşuv, birleşüv, din ve areket aqları bozulğanını qayd etti.
İnsan aqları ve halqara gumanitar aqqı saasında bozuvlarnı qayd etken BM Monitoring missiyasınıñ reisi Fiona Freyzer, soñki 10 ay devamında yarımadada insan aqları vaziyeti deñişmegenini bildirdi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Litvaniya Tış işler naziri Linas Linkâviçüsniñ fikirince, dünya toplulığı Rusiyeniñ Qırım işğaline kerek olğanı qadar emiyet bermey. Bunı o Dünya qırımtatar kongressi İdare şurasınıñ Vilniustaki toplaşuvı munasebetinen keçirilgen Litvaniya parlamentiniñ toplaşuvında ayttı, dep haber ete Cemilevniñ matbuat hızmeti bazarertesi künü, aprel 11-de, Facebookta.
«Halqara alanda bu meselege qoltutqanımız halqara qıymetlerge qoltutqanımıznı ifadeley. Biz bu meselelerni yardım etmek ve özüni begendirmek içün kötermedik. Kerçekten qasevetlendirgen bir mevzu. Taqdiriñiz – dünyanıñ bu problemlerge munasebetini aks ettire. Şimdilik neticeleri pek lâyıq olmasa da, işimizge devam etecekmiz», – dep ayttı Litvaniya Tış işler naziri.
«Ukrainada olğan soñki vaqialarnıñ aqibetini köremiz. Bir qaç yıl evelsi bombalar vastasınen ücüm etilgen olsa, şimdi adamlarnıñ yüreklerine oq kirsetken teşviqat qullanıla. Şimdige qadar öyle devam ete», – dep ayttı Linas Linkâviçüs. Onıñ qayd etkenine köre, «telükeler siziñ içün de, bizim içün de bar».
Vilniusta aprel 11-13 künleri Dünya qırımtatar kongressi İdare şurasınıñ toplaşuvı keçirilmekte. Tedbir «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı» halqara konferentsiyasından başlandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Lvivde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ 25 yıllığına bağışlanğan tedbirler keçirilecek. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa teşkilâtçılar – Lviv Studentler şurası, Krım SOS cemaat teşebbüsi ve Birinci Lviv Mediatekası tarif ettiler.
Böyleliknen, yanvar 21-de «Qırım – toprağımız» mevzusında keçirilecek «açıq dialog» çerçivesinde «Qırım bugün» lektsiyasınıñ oqulması ve «Haytarma» qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında filmniñ taqdimi planlaştırıla.
1991 senesi yanvar 20 künü Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenmesine umumqırım referendumında Qırım sakinleriniñ 93,26% qol tuttı. Rey berüvge: «Siz Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ SSCB subyekti ve İttifaq añlaşmasınıñ iştirakçisi olmasına qol tutasıñızmı?» suali çıqarıldı.
1991 senesi fevral 12 künü Ukraina Yuqarı Radası umumqırım referendumınıñ neticelerine esaslanıp, «Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında» qanunını qabul etti, dört aydan soñ 1978 senesi Ukraina SSC Anayasasına deñişüvler kirsetildi.
1991 senesi sentâbr 4 künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasınıñ toplaşuvı cumhuriyetniñ devlet mustaqilligi aqqında beyannameni qabul etti, onda Ukraina terkibinde uquqiy demokratik devletni teşkil etmek ıntıluvı aqqında söz kete.
1991 senesi dekabr 1 künü Bütünukrain referendumında Qırım sakinleri Ukraina mustaqilligi aqta saylavlarda iştirak etti. Qırımlılarnıñ 54% Ukraina mustaqilligine qol tuttı.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etilgeninden soñ yarımada akimiyeti Qırım Muhtar Cumhuriyeti Kününi Qırım Cumhuriyeti Kününe deñiştirdi ve şu künü raatlıqnı ilân etti.


text:
Ukraina Mustaqil devletler birligi (SNG) teşkilâtını terk emek imkânlarını ögrene. Bunı Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin «112 Ukraina» telekanalında «İnsanlar. Hard Talk. LIVE» programması devamında bildirdi.
«Biz (SNG-den – QA) çıqmaq meselesini talil etemiz. Bizim bir sıra añlaşalarımız bar, meselâ, diplomlarnıñ tanılması, pensiyalarnıñ tölenilmesi. Şimdi bizler bu añlaşmalarnı tüzleştire bilegec areketlerni yekünlemektemiz. Men mantıqlı şekilde SNG-den çıqmaqnıñ tarafdarı olam», – qayd etti nazir.
Ukraina Yuqarı Rada Yolbaşçısı Andriy Parubiy uyğunlaşuv toplaşuvı devamında deputatlarğa Rusiye ile vizalı rejimnı kirsetmek meselesini baqmağa teklif etken edi. Rusiyege şahsiy niyetlerinen kelgen «Ukrinform» ukrain agentliginiñ muhbiri Roman Suşenko, Moskva şeerinde yaqalanıp, «casuslıqta» qabaatlanğan soñ Parubiy böyle beyanatnen çıqtı.
Oktâbr 6 künü Yuqarı Rada kün mevzularına kirsetilgen bu sualni, yani Rusiye ile vizalı rejimniñ qullanılması meselesini, öyle de baqmadı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 4-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Marlen Asanovnıñ nezaret altında tutuv qararına qarşı berilgen itiraz arizasını red etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi Facebookta haber ete.
Asanov 2018 senesi dekabrniñ 9-na qadar apiste qalacaq.
Marlen Asanov mahkeme salonında bulunmasına izin berilmesini rica etti, faqat mahkeme buña qarşı çıqqan qabaat tarafına qoltuttı. Asanov oturışuvda video bağı vastasınen iştirak ete, dep bildire «Qırım birdemligi».
Qabaat advokat Emil Kürbedinovnıñ birinci mahkeme qararını lâğu etmek muracaatına qoltutmadı.
2017 senesiniñ oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tutıp alğan edi. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zakiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar musulmanı Edem Smailov tutulıp alınğan edi. Olarnıñ işi Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işinen» birleştirildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Tehniliy bozuqlıqlardan sebep iyülniñ 4-ünde saba Aqmescitniñ (Simferopol) bir qısmı yarıqsız qaldı, dep bildire "Krımenergo" müessisesinin matbuat hızmeti.
"Tehnikiy bozuqlıqtan sebep Aqmescitte bir talay qullanıcı elektrikasız qaldı. İyülniñ 4-ünde saat 6:45 Maryinoda elektrik stantsiyanıñ cihazları toqtap qalğan edi. Bundan soñ qoruv sisteması köçip, 13,44 MVt küçünde Aqmescit sakinleriniñ (76 460 adam) elektrik teminatını qısqa vaqıtqa toqtattı", - denile beyanatta.
Qayd etilgenine köre, 6:49-da elektrikler şeerniñ ğarbiy qısmına yarıq berdiler, 7:22-de elektrik teminat kene tamamınen berilmekte edi.
Daa evel çarşenbe künü, iyül 4-ünde Aqmescitte (Simferopol) bir qaç soqaq yarıqsız qalacaq, dep bildirilgen edi.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti.


text:
Noyabr 14-te aqşam Kefede (Feodosiya) «Arkadiya» gece klubı qarşısında kran-drezina esli-başlı qadınnı urdı.
Kefe şeeri boyunca taqiqat bölüginde bildirilgen malümatqa binaen, vaqia tahminen saat 17:00-17:30-da yüz berdi.
60 yaşından büyük olğan qadın öz dostunen demiryol keçitinden keçecek edi. Bu arada keçitke demiryol kran-drezinası yaqınlaşqan edi. Naqliye yaqınlaşqanını bildirgen ses işareti berilgenine baqmadan, qadın tez-tez keçitten keçmege qarar aldı, amma yetiştirmedi. Kran-drezina qadınnı urdı ve o vefat etti.
Vaqia boyunca teşkerüv işleri keçirile, malümat Taqiqat komitetiniñ naqliyede taqiqat idaresine teslim etildi, dep bildire «Kafa».


text:
Öçençe dulqınnan çıqtıq
Kön’yaq Afrika cömhüriyätendä kizüneñ öçençe dulqını tögällänüe belderelde
Afrikada koronavirus oçraqları iñ küp kürelgän däwlät – Kön’yaq Afrika cömhüriyätendä kizüneñ öçençe dulqını tögällänüe belderelde.
Milli yoğışlı awırular institutı ildä köndälek oçraqlar sanında kimüneñ däwam itüen häm bügen Kovid-19 testlarındağı pozitivlıq däräcäseneñ 3,8% däräcäsenä töşüen citkerde. “Xäzerge kürsätkeçlärgä qarağanda, öçençe dulqınnan çıqtıq,”-diyelä belderüdä.
Kön’yaq Afrika cömhüriyäte sälamätlek saqlaw ministrlığı soñğı 24 säğat’tä 578 keşeneñ Kovid-19 testı pozitiv çığuı belän bergä tulayım yoqtıru oçraqlarınıñ 2 million 897 meñ 501gä citüen belderde. Koronavirus säbäple soñğı täwlektä 164 keşeneñ ğomere özelgän, kizü başınnan birle älege san – 87 meñ 216.
Bäyläneşle xäbärlär
AQŞ Rusiyädäge Äfğanstan cıyılışında qatnaşmayaçaq
Amerika Quşma Ştatları Rusiyäneñ çärşämbe könne ütkäräçäk “Äfğanstan" temalı cıyılışta qatnaşmayaçaq


text:
Qırımda kelgen turistlerniñ sayısı artqanı içün yañı koronavirus hastalarınıñ sayısı arta. Bu aqta TASS Rusiye haber agentligi Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ malümatına esaslanıp bildire.
«Şimdi Rusiye boyunca em Qırımda, em Aqyarda eñ az hastamız bar. Qırımğa kelgen insanlarnıñ sayısını baqılsa, hasta sayısınıñ kerçekten artqanını köremiz. Ukraina sıñırnı açtı, Ukrainadan kelgen insanlarnıñ sayısı arta, Qırımda turistlerniñ sayısı umumen arttı», – dedi o.
Penkovskaya, kelgenlerge koronavirus yuqusınıñ tarqaluvına qarşı tedbirlerge riayet etmek kerek, dep hatırlattı: maskalar taqılacaq ve mesafe olacaq.
Qırımda soñki künde 23 koronavirus hastası qayd etildi. Aqyarda – üç.
Akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 1139 COVID-19 hastası qayd etildi, Aqyarda – 339.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Koronavirus sebebinden ilân etilgen karantin vaqtında Ukraina Yuqarı Radası angi Qırım meselelerinen oğraşa? Aq qorçalayıcılar diskriminatsion dep adlandırğan qanunlar ne vaqıt lâğu etilecek, qırımtatar milliy-territorial muhtariyetinen bağlı anayasa tüzetüvleri ne vaqıt kirsetilecek ve qırımlı siyasiy mabüsler ne vaqıt azat etilecek? Ukraina yarımadanı işğalden qurtarmaq içün ne yapa bile?
Bu ve diger suallerge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında alıp barıcı Elvina Seitbullayevanen beraber «Ses» fraktsiyasınıñ Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekili Rustem Umerov cevap bere.
– Karantin vaqtında halq deputatlarınıñ rejimi nasıl?
Esasen online rejiminde çalışamız
– Yuqarı Rada komitetlerde çalışmağa devam ete, nevbetten tış toplaşuvlarda körüşemiz. Devlet bücetiniñ tüzetüvlerini qabul etkenimizni kördiñiz. Esasen online rejiminde çalışamız. İnsan aqları komitetimiz yaqında semereli bir toplaşuv ötkerdi. Qanunlarnı qayd etemiz, bütün dijital aletlerni qullanamız. Kün tertibimizde çeşit-çeşit meseleler bar.
– Dünya iqtisadiy buhranı ve koronavirus pandemiyası vaziyetinde Ukraina ve dünya işğal etilgen Qırım mevzusınen oğraşamı, sizce?
Qırımtatar halqınıñ ve umumen tamır halqlarnıñ statusınen bağlı qanun leyhaları bar
– Kerçekten, dünya böyle bir şey daa körmedi, bütün halqara toplulıq içün bir sınavdır. Mında, Ukrainada müessiselerdeki qısqartuvlarnı yavaşlatıp olsaq, büyük bir plüs olacaq. İnsanlarnıñ çalışması ve aylıq alması pek müimdir. Ne yazıq ki, şimdi karantin sebebinden qırımtatar milliy-territorial muhtariyetinen bağlı munaqaşa zayıfladı, amma kün tertibinden onı çıqarmadılar. Qırımtatar halqınıñ ve umumen tamır halqlarnıñ statusınen, Ukraina Anayasasına kirsetilecek deñişmelernen bağlı qanun leyhaları bar. Birisi bu meselelerni toqtata, muzakere etmege istemey, dep tüşünmeyim. Er şey kete, amma kün tertibi bar. İlk evelâ tamır halqlar qanun leyhasını, soñra qırımtatar halqınıñ statusı qanun leyhasını muzakere etmege planlaştıramız, ve bundan soñ anayasa tüzetüvleri meselesine keçmege niyetlenemiz. Bu meselelerge mania olğan insanlarnı daa körmedim.
– Qırımda quru bir qış ve baar oldı. Qurğaqlıq sebebinden qırımlılar esas Ukrainağa çıqacaq olsa, memleket olarğa nasıl yardım etmege azır?
– Biz vatandaşlarımıznı bölmeymiz. Er kes esas topraqqa kelip, istegen yerde yerleşe bile. Tehnik noqtaiy nazarından baqsaq, insanlarnı yerleştirmek içün bir sıra leyha bar, olarğa qoltutmaq mümkün edi. Amma yarın qurğaqlıq sebebinden qırımlılar kütleviy şekilde kelecek, dep tüşünmeyim.
– Esas Ukrainadaki müessiselerde hızmet körmek içün qırımlılardan alâ daa memleket içinde köçip kelgenlerine dair vesiqalarnı talap eteler. Bunı nasıl çezmek mümkün?
Vatandaşlarımıznıñ bir qısmı özüni ekinci sınıf vatandaşı olaraq is etmesini istemeymiz
– Komitetimizde qırımlılarnı Ukraina rezidentleri olaraq saymağan «Qırım» serbest iqtisadiyat alanı» diskriminatsion qanunını ğayrıdan baqmaq içün bir gruppa qurdıq. Al-azırda cemaat teşkilâtları, aq qorçalayıcılar, Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilciliginen beraber bu qanunnı lâğu ettirmek içün çalışamız. Bu meseleni online rejiminde muzakere etemiz ve bir buçuq ay içinde belli bir qararlar teklif etermiz, dep tüşünem. Qanun tek qırımlılarnıñ statusına degil, diger saalarğa da tesir ete, mesele bu. Bir aktnı lâğu etsek, digerlerniñ vaziyetini zorlaştırmamalımız. Meraqlı olğan bütün taraflarnı celp etemiz. Elbette, vatandaşlarımıznıñ bir qısmı özüni ekinci sınıf vatandaşı olaraq is etmesini istemeymiz.
– Yaqında Rusiye prezidenti Vladimir Putin çetel vatandaşları ve çetel şirketleri topraq damartılarına saip olamaycaq topraqlar cedvelini kenişletken buyruqnı imzaladı. Bu Qırım ve Ukraina vatandaşlarına tesir ete, yarımada rayonlarında olğan topraq damartılarını çekip ala bileler. Buña qarşılıq köstermek mümkünmi?
İnsanlarğa uquq ceetinden yardım etip olamaymız, çünki Rusiye yarımadanı kontrol ete ve tamamen mantıqsız, qanunsız areketler yapa
– Bu topraq vaqtınca işğal etildi. Er bir vatandaş onıñ başına da bir sınav kelecegini añlamaq kerek. İnsanlarğa uquq ceetinden yardım etip olamaymız, çünki Rusiye yarımadanı kontrol ete ve tamamen mantıqsız, qanunsız areketler yapa. Böyle şeylerge rastkelgen insanlarğa Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri prokuraturasını celp etmege tevsiye eter edim, böyle bozuvlarnı qayd etip, halqara mahkemelerge malümat bersinler.
– Aprel ayında Ukraina ve Rusiye tutulğan şahıslarnı daa bir kere deñiştirdi – bu sefer Donbasta. Qırımlı siyasiy mabüsler ne vaqıt azat etilecek?
Qırımda ya da Rusiyede tutulğan siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi mayısta olacaq, dep bekleymiz
– Qırımda ya da Rusiyede tutulğan siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi mayısta olacaq, dep bekleymiz. Belki, qoşma bir şart qoymayıp azat eterler. Er şey muvafaqiyetli keçer, dep ümüt etem. Başqa bir şey aytıp olamayım, çünki bu mevzuda Prezident ofisi ve ombudsmen çalışalar. Rusiye bu insanlarnı siyasiy mabüs olaraq qabul etmemege tırışa. Amma olarğa qarşı qabaatlar uydurıldı, bu bizim vatandaşlarımız, olarnı qaytarmağa mecburmız.
– İşğal altındaki yarımadanı qaytaruv siyaseti nasıl olmalı, siziñ fikiriñizce?
Eminim, devletniñ işğalden qurtaruv planı olmalı. Em tamır halq, em aq qorçalayıcılar celp etilmeli
– Devlet siyaseti olmalı. «Ses» fraktsiyası işğalden qurtaruv programmasını taqdim etip, Minsk añlaşmaları çalışmay dep fikrini bildirdi, çünki Qırım onıñ içine öyle de kirsetilmedi. Bu meselede mütehassıslarnıñ fikrine emiyet bermeli, dep ayttıq, ve em halq deputatlarına, em Nazirler şurasına, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasına, prezidentke tekliflerimizni bildirdik. Mında er şey tam olaraq seslendirildi: Minskni ğayrıdan baqıp, bir çare tapayıq. Bilgenime köre, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını azırlamaq, qabul etmek ve keliştirmek kerek edi. Intıluvlar çoq oldı, amma neticede vesiqa yoq, ortaqlarımızğa teklif etecek şeyimiz yoq. Martnıñ 18-nde parlament diñlevlerini yapıp, Qırım meselesini muzakere etmege niyetlengen edik, amma koronavirus sebebinden, ne yazıq ki, olar da başqa vaqıtqa qaldırıldı. Eminim, devletniñ bu planı olmalı. Em tamır halq, em aq qorçalayıcılar, em işğalden qurtaruvğa meraqlı bütün taraflar celp etilmeli.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.