text:
Putinne tänqitlägän açıq xatnı Litvanıñ elekke prezidentı häm Russiäneñ säyäsi küzätüçese niçek bäyäli?
Kiçäge tapşıruıbızda tışqı säyäsät buyınça yözdän artıq amerikan häm yevropalı belgeçneñ Russiä prezidentı Putinne ildä demokratiäne çiklävdä häm aftoritar xakimiät urnaştırırğa tırışuda ğäyepläp yazğan açıq xatı turında amerikan gazetası Washington Postta basılıp çıqqan maqälä belän tanıştırğa idek. Bügen Russiäneñ politik küzätüçese Sergey Markovnıñ häm xatqa imza itkän Litvanıñ elekke prezidentı Landsbergisnıñ radiobız xäbärçesenä äytkän fikeräre belän tanıştırabız
Audio
"Ul Russiä demokratik il, anda progress häm reformalar bara dip ışanğan häm nindider däräcädä ber qatlılıq kürsätkän Könbatışnıñ qayber citäkçelären, cämğiätne häm mäxällärne kisätü bulıp tora."
Anıñ süzlärençä, xat şulay uq Russiädä demokratiäne yaqlauçılarnı qıulandıru öçen dä yazılğan.
Audio
"Bu şulay uq Russiädä demokratiägä äle dä ışanğan häm monıñ öçen köräşkän az sandağı şäxeslärne yaqlau häm - Sez yalğız tügel. Sez onıtılmağan- digän işarä cibärü dä bulıp tora. "
Landsbergis xat Könbatış citäkçelären Vladimer Putinneñ xökümätenä realistiğıraq bäyä birüenä, anıñ aftoritar rejimğa äylnä baruın añlaularına yardäm itär dip ömetlänä.
Politik öyränüläre buyınça Mäskäv Üzäge direktorı Sergey Markov xatqa qul quyuçılar Putinneñ pozitsiäsen yalğış añlıylar . Prezident politik teoriälär belän tügel, ä praktik näticälär belän genä qızıqsına dip belderde.
Audio
"Putinneñ fikerençä, politik oyışmalar eşlägän xäldä genä faydalı . Qayber oçraqlarda Russiädä sivl cämğiät häm xökümät oyışmaları zäğif bulğannıqtan , alar eşlämi. Vladimer Putin demokratik oyışmalar eşlämägändä, başqa oyışmalardan faydalanunı östeneräk kürä."
Markovnıñ süzlärençä, Russiä komminizm çorınan küçü däverendä dip uylau xata. Bu idea inde iskergän.
Audio
"Monı idarä itelgän demokratiä dip atap bula. Bu inde Russiä totalitar da, demokratik ta il tügel digän süz. Läkin, Russiä demokratiä yulında. Läkin, bu yul qaydan kilä? Kommunistik diktaturadanmı ? Yuq. Russiä kommunistik diktatura yulınnan kilmi. Çönki Russiädä kommunistik diktatura inde cimerelep annan kilgän yul xaos häm anarxiägä kiterde. Vladimer Putin xäzer Russiäne xaos häm anarxiädän şuşı küçmä däverdä totrıqlıraq demokratiägä alıp barırğa tırışa."
Xatta Könbatış xökümätläreneñ Russiädä demokratik köçlär safına basuı häm Russiädä bulıp yatqannar xaqında döreslekne söyläve öçen vaqıt citte dielgän.
Färit İdelle, Praga.


c: text/html

text:
Sudannıñ berençe vise prezidentı John Garangnıñ üleme ildä säyäsi kierenkelek tudırdı. Garangnıñ üleme turında xäbärlär kilgäç könyaq wäkilläre başqala Xartumğa cıyılıp taşlar attı, kibetlärne taladı, ğäräp qiäfätle tönyaqlılarnı qıynadı. Garang, şimbä könne Sudan-Uganda çik buyında boralaq häläkätendä ülde. Ul 3 atna elek kenä vise-prezident bulğan ide. Ğınwar ayında Garangnıñ Sudan Xalqın Azat İtü xäräkäte 2 distä yıl däwam itkän suğışqa noqta quyıp xökümät belän tınıçlıq kileşüenä qul quyğan ide.
Darfur töbägendä äle dä däwam itkän ğısyannıñ yulbaşçısı Abdel Wahed Mohammäd Äxmäd Nur, häläkätneñ säbäpläre şik uyata, dip belderde.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-
9. Sınıf Arapça Çalışma Kitabı ve Ders Kitabı Cevapları
9. Sınıf Arapça Çalışma Kitabı ve Ders Kitabı Cevapları Etkinlik, cevapları Meb, yayınları, ders kitabı,cevapları, tüm yayınlar
-
10. Sınıf Arapça Çalışma Kitabı ve Ders Kitabı Cevapları
10. Sınıf Arapça Çalışma Kitabı ve Ders Kitabı Cevapları Etkinlik, cevapları Meb, yayınları, ders kitabı,cevapları, tüm yayınlar
-
11. Sınıf Arapça Çalışma Kitabı ve Ders Kitabı Cevapları
11. Sınıf Arapça Çalışma Kitabı ve Ders Kitabı Cevapları Etkinlik, cevapları Meb, yayınları, ders kitabı,cevapları, tüm yayınlar
-
12. Sınıf Arapça Çalışma Kitabı ve Ders Kitabı Cevapları
12. Sınıf Arapça Çalışma Kitabı ve Ders Kitabı Cevapları Etkinlik, cevapları Meb, yayınları, ders kitabı,cevapları, tüm yayınlar
Arapça Çalışma Kitabı Cevapları, Ders Kitabı Cevapları 9,10,11,12.Sınıflar Etkinlik, cevapları Meb, yayınları, ders kitabı,cevapları, tüm yayınlar


text:
“Niçek yäşiseñ, tatar awılı?”
“Niçek yäşiseñ, tatar awılı?” Sverdlovski ölkä dumasına saylanğan tatar deputatları häm Yekaterinburgta eşläp kilgän Milli media-xolding citäkçeläre bu könnärdä şulay isemlängän proyekt östendä eşli başladılar. Bu proyekt buyınça ölkädäge qırıqlap tatar awılınıñ sotsial'-iqtisadi xäle turındağı pasportların cıynaw, alardağı mäğlümatlarnı centekläp tikşerep, här awılnıñ tormış-könküreşen yaxşırtu öçen eş ısulları planın bilgeläw belän berrättän, awıllardağı xalıq belän tığız aralaşıp toru da qaralğan. Şul maqsat belän ölkä Duması deputatı Rinat Sadriev ölkäneñ könbatış rayonnarında urnaşqan qayber tatar awıllarında bulıp qayttı.
Äçit rayonınıñ quyı urmannar arasına posıp utırğan keçkenä genä Lämte awılı, olı yuldan yıraq urnaşqanlıqtan, deputat kebek zur qunaqlarnı siräk kürä. Lämtedä bügenge köndä 170 keşe yäşi dip isäplänä. Şularnıñ 64e – olı yäştäge pensionerlar. Qırıqqa yaqın keşe – unsigez yäşkä qädär bulğan balalar häm yäşüsmerlär. Lämte başlanğıç mäktäbendä bıyıl nibarı biş bala uqıy.
Balalar sanı az bulu säbäple, mäktäpne yabu qurqınıçı da bar ikän. Awılda eş bulmağanlıqtan, yäşlär az qala. Balalar sanı yıldan yıl kimi. Bıyıl Lämtedä ber yäşkä qädär bulğan ber genä sabıy yäşi.
Lämte xalqın demografik wazğıyät qına tügel, ildä bulğan zur waqiğalar, tolerantlıq problemaları, millätara mönäsäbätlär dä borçıy ikän. Oçraşu waqıtında soñğı waqıtta samoletlar yağılıp töşü, şaxtalar cimerelü kebek faciğäle waqiğalar arqasında häläk bulğannar turında televizordan qarağannan soñ tuğan fikerlär dä yañğıradı. “Häläk buluçılar arasında möselmannar da bardır bit, nigä gel xristian ruxanilar ğına çuqınıp alarnı iskä alalar, möselmannar da doğadan taşlamıylar bit alarnı, nigä televizordan gel xristiannarnı ğına kürsätälär? Fil'mnarda da möselmannarğa qarşı köräşälär, alarnı qıralar? Üzebezgä dä kilep citä bit bolay bulğaç! Änä bit, tege waqıtta Ut bistäsennän kilep niçek suğış çığardılar!”
Kürşe rus poselogınnan tatarlarnı qıynarğa cıyılıp kilgän yäşüsmerlär belän bulğan ul waqiğanı awıl xalqı bik dulqınlanıp iskä aldı. Ul çaqta konfliktnı zurğa cibärmäw mömkin buldı, ämma massaküläm mäğlümat çaraları aşa barğan propaganda näticäsendä bezgä qurqıp yäşärgä qalmasın ide digän fikerlär dä yañğıralı.
Üz awılın yaratqan, anıñ belän ğorurlanğan keşelär yäşi bu awılda. Alar Lämte awılınıñ rayon külämendä yıl sayın “İñ yuğarı sanitar kul'turalı awıl” isemenä layık bulıp kilüen, Böyek Watan suğışında häläk bulğan 61 awıldaşları istälegenä üz köçläre belän häykäl tözülären ğorurlanıp söylädelär. Ämma, qızğanıçqa qarşı, awıl qartaya, iskerä. Mäktäp, klub, kitapxanä binaları küptän tözekländerü kötä. Klubta ber genä muzıka qoralı da yuq. Awıl kitapxanäsendä monnan berniçä yıl elek Milli media-xolding köçe belän “Tatarstan-Yaña ğasır” tapşıruların qaraw öçen sputnik tälinkä urnaştırılğan ide. Kitapxanäçe Lira apa söyläwençä, anı qararğa yörüçelär xäzer sirägäygän. Yal könnärendä, spektakl'lär bulğanda belderülär dä yazıp eläm, kilmilär, buşamıybız dip äytälär di Lira apa. Awılda yäşäwçe dürt keşeneñ üz sputnik tälinkäse bar ikän. Tatar kitapların uqırğa yörüçelär barmı soñ, digän sorawğa Lira apa uñay cawap birde. Tatar ädäbi kitap fondın yañartası ide, kitaplar iskerde inde, dide ul.
Oçraşu waqıtında torış itü däräcäseneñ tübänlege, pensiä külämeneñ bik keçkenä buluı, awılda mäçet öçen birelgän iske balalar baqçası binasına manara quyu, mäçetne cılıtu öçen miç tözetü, yäşlärne, balalarnı dingä tartu öçen yışraq dini seminarlar oyıştırıp toru, awıl kitapxanäsen yaña tatar ädäbi kitapları belän tä'min itü kebek törle sorawlar qaraldı. Awıl xalqı xäl belergä kilgän öçen deputatqa olı räxmätlär belderde.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg


text:
Rusiädä islamçı Hisbut Taxrir äğzaların xökem itälär. Kareliädä millättäşebez törmägä yabıldı
Memorial keşe xoquqların yaqlaw üzäge belderüençä, 40 yäşlek Qasımaxunov uzğan yılnıñ 13-nçe vefralendä Mäskäwdä Federal'' iminlek xezmäteneñ häm eçke eşlär ministrlığınıñ urtaq operatsiäse barışında totqarlanğan. Totqarlawnıñ säbäbe anı 2000-nçe yılda Üzbäkstanda konstitutsion tärtipkä qarşı çığuda häm cinayätçel törkem oyıştıruda ğäyeplänep qulğa alu öçen ezläw başlanu, yäğni Üzbäkstannıñ Rusiägä möräcäğäte. Qasımcanov 1995-nçe yıldan birle Rusiädä yäşägän häm üze äytüençä 1997-nçe yılda Xizbut-Taxrir oyışmasına kergän.
Memorial belderüençä, 6 ay soñraq Qasımaxunovnıñ xatını Anna da cinayätçel oyışmada qatnaşuda ğäyeplänep qulğa alınğan. Ä alarnıñ 7 aylıq balası şunda uq balalar yortına tapşırılğan.
Yuğarı mäxkamädä Qasımaxunovnı yaqlawçı bulğan Watandaşlıq Yardäme komitetı äğzası Yelena Ryabinina fikerençä, aña qarşı çığarılğan, terrorçı oyışmağa tartu häm xinayätçel törkeme oyıştıru ğäyepläre nigezsez, uylap çığarılğan. Başqa keşe iseme belän yalğan pasport qullanu turıdağı ğäyepläwne Qasımaxunov tanıy. Monı ul Üzbäkstanğa tapşırıludan, häm anda azaplawlarğa duçar itelüdän qurqu säbäple dip añlata.
Tikşerü barışında, xoquq saqlaw oyışmalarınñ torqarlawdan soñ ike aydan artıq Qazımaxunovqa advokatlar belän oçraşu mömkinlege birmäwe, häm tikşerüçelär belän xezmättäşlek itmägän oçraqta Üzbäkstanğa tapşıru belän qurqıtuları açıqlanğan. Maxsus oyışmalar basımı astında ul xatının häm berniçä tanışın Xizbut Taxrir oyışmasına tartu ğäyepläwlären tanığan dip belderä. Memorial oyışması. Qasımaxunov soñraq tanu turındağı belderüennän baş tartsa da, alarnıñ Xizbut Taxrir bülekçäse äğzası buluı raslanmasa da xökem qararları şul tanu turındağı belderügä nigezlängän.
Xoquq yaqlawçılar Qasımaxunovnıñ terrorğa bernindi qatnaşı da yuq dip isäpli. Çönki, alar fikerençä, Xizbut Taxrir terrorçı oyışmalar isemlegenä kertelsä dä, çınlıqta bernindi terror ğämälläre belän şöğellänmi, häm terrornı yaqlamıy. Azatlıq radiosınıñ Mäskäwdäge xäbärçese Näzifä Kärimova Xoquq yaqlawçı Memorial Oyışmasınıñ Üzäk Aziädä keşe xoquqların küzätep baru programması mödire Vitaliy Ponomarev belän oçraşıp anıñ bu turıda fikerlären soradı.
NK: Rusiä Federäsiäseneñ yuğarı mäxkämäse 2003 yılnıñ fevralendä 15 oyışmanı terrorçıl oyışmalar isemlegenä kertelüe xaqında qarar qabul itkän. Läkin xoquq yaqlawçı oyışmalar, şularnıñ berse “Memorial” oyışması, ul isemlekkä terror belän şöğıllänmägän möselman oyışmaları da kertelgän dip sanıy. Şularnıñ berse Xizb ut-Taxrir oyışması. “Memorial” oyışmasınıñ Üzäk Aziä proğramması direktorı Witaliy Ponamarevnıñ äytüenä qarağanda Rusiäneñ yuğarı mäxkämäse qararı yabıq qarar, yağni iğlan itelmägän qarar bulsa da, ul qarar belän tanışqannar – Xizb ut-Taxrir oyışmasın ni öçen terrorçılar isemlegenä kertelüe turında 3 matdä bar: berençese - Alar böten dönyada İslam xalifatı tözergä planlaştıralar, ikençese - islam ädäbiätın propağandalıylar häm öçençe bu Xizb ut-Taxrir oyışması küpçelek gäräp illärendä tıyılğan buluı.
Xoquq yaqlawçı oyışmalar belderüenä qarağanda bu üzençäleklär genä oyışmanı terrorçıl oyışma dip atarğa xoquq birmi. Qarar iglan itelmägän, şulay buluğa qararmastan şuşı qarar nigezendä bu oyışmağa kergän keşelärne mäxkämägä tarta alalar di xoquq yaqlawçı Witaliy Ponamarev. Oyışmanıñ üzenä kilgändä anıñ üzäge Londonda, läkin ul ul ber ildä dä terkälmägän. Ul oyışma wäkilläre Rusiä federätsiäseneñ 15-20 subyıqtında bar dip belderä Witaliy Ponamarev. Ul oyışma wäkilläre belderüençä alar terrorçılar ğına tügel,ğomümän terrorğa qarşı çığuçı oyışma di Witaliy Ponamarev. Şul uq waqıtta ul bu oyışmanıñ böten dönyada islam xalifatı tözü xıyalların utopiä, tormışqa aşmaslıq närsä dip tä atıy.Yuğarı mäxkämäneñ qararına tayanıp, xäzer inde böten Rusiä buylap qulğa alular bara di Ponamarev, bu oyışmağa kergän 100 artıq keşe tikşerülärgä duçar bulğan. Andıylar Başqortostanda da, Tatarstanda da, Udmurtiädä dä häm başqa töbäklärdä bar di xoquq yaqlawçı. Noyäbr ayında “Xizb ut- Taxrir” oyışması äğzäse dip sanalğan ber keşene xökem dä itkännär. Alarnı tıyılğan ädäbiät taratuda gäyeplilär, xattä alarnıñ curnalistlar belän äñgämälären dä oyışmağa cälep itär öçen yasala dip raslıylar dip Witaliy Ponamarev. Ä inde qanun buyınçe Rusiädä bernindi ädäbiät ta tıyılmağan, di ul. Bügenge köndä Nicne Wartovskiy şähärennän Eduard Xösäyenovnıñ tikşerü astında bulğanın beläm dide xoquq yaqlawçı. Şunısı qızğanıç dide ul, Rusiä yuğarı mäxkämäseneñ bu qararı yabıq qarar bulu näticäsendä, şul qararğa nigezläp çığarğan xökem qararların başqa bernindi mäxkämädä dä, xattä Awropa mäxkämälärendä dä tikşertep bulmıy. Şul uq waqıtta “Xizb ut-Taxrir” oyışmasınıñ berqayda da termälmägän buluı da bu eşne qatlawlandıra häm wazgiät 37 yılnı xäterlätä di xoquq yaqlawçı Witaliy Ponamarev. Bu qararnıñ iñ möxim mizgele- mondıy qarar bulu Rusiäneñ maxsus xezmätläre öçen qulay. Çönki alar çın terrorçılar belän köräşä almağanağa kürä, terrorçı bulmağan oyışma äğzälären ezärlekläp, üzlärençä terror belän köräşäbez dip uñışları belän maqtanalar dip belderä “Memorial” xoquq yaqlawçı oyışma bülekçäse direktorı Witaliy Ponamarev. Üz çiratıbızda bez matbuğat oçraşuları oyıştırıp, başqa xoquq yaqlawçı oyışmalalrnı da cälep itep, bu qarağa qarşı köräşäçäkbez dide “Memorial” oyışması äğzäse Witaliy Ponamarev.
Näzifä Kärimowa, Mäskäw.
Näq Rusiä Yuğarı mäxkamäse Qasımaxunov häm Drozdovskaya turında qarar çığarğan könne, 13-nçe ğinwarda, Kareliä respublikasınıñ yuğarı mäxkamäse anda yäşäwçe millättäşebez Ğarif Ğiniyatullinı 4 yılğa iregennän mäxrüm itü turındağı Petrozavodski şähär mäxkamäse qararın köçendä qaldırdı. Ğiniyatullin rişwätçelektä häm wazıyfasın yaman maqsatlarda faydalanuda ğäyeplände. Ämma Kareliädäge tatar oyışması häm Ğiniyatullinnıñ advokatları bu anıñ tatar milli cämäğätçelek eşlärendä häm mäçet tözü eşlärendä qatnaşuı belän bäyle dip isäpli. Ğarif Ğiniyatullin eşe turında Qazandağı xäbärçebez Landış Xarrasova yazmasın tıñlıyq.
LX: Kareliä respublikasınıñ Eçke eşlär ministrı urınbasarı bulıp xezmät itüçe, tatar oyışması citäkçese Ğarif Ğiniätullinnı, rişwätçelektä ğayıpläp, häm eş urınınnan üz maqsatlarında faydalana dip 2 stat''ya buyınça 4 yılğa iregennän mäxrüm ittelär. Älege eş 2001 yılnı uq başlana häm bıyılğa qädär däwam itä.
Şähär sudınıñ 4 yılğa iregennän mäxrüm itü qararınnan soñ BTK Başqarma komitetına Petrozavodskinıñ “Duslıq” tatar oyışması wäkilläre, Ğarif Ğiniätullinnı yaqlawnı ütenep xat yullıylar. Millättäşebezgä yärdäm itü yözennän Kareliägä advokat Roza Färdieva bara. İke atna buyı ul millättäşebez eşe belän tanışa, köndä törmägä barıp yöri, ämma 13 ğinwar könne Kareliäneñ Yuğarı Sudı da millättäşebezne ğayıple dip taba.
Ğarif Ğiniätullin soñğı sud qararına qädär üzeneñ aqlanaçağına ışanğan. Çönki eş urınında 10 meñ rişwät aldı dip ğayıplängän könne ul awırğan, xätta tabiptan dokumentları bar, ä eş urınınnan faydalanıp mäçet öçen aqça küçerergä mäcbür itte digän ğayıpne bötenläy añlamağan, çönki aqça küçkänne bötenläy belmi qalğan. Ämma bolarnıñ berse dä iskä alınmağan.
Eş şunda ki, Ğarif Ğiniätullin ministrlıqta respublikağa törle cirlärdän kertelep satuğa ozatıla torğan alkogol'' eçemleklär öçen cawaplı bula. Bilgele bulğança, soñğı yıllarda spirtlı eçemleklär töre häm küläme şaqtıy arttı, alar arasında yalğannarı da şaqtıy kübäyde. Ğarif Ğiniätullinnıñ eşe şularnı açıqlaw belän bäyle bula. Añlaşıla ki doşmannarı da citä anıñ.
“Sladkiy dom” digän araqını kibetlärgä taratuçı oyışma citäkçese Lukin ayıruça töş qayrıy millättäşebezgä. Häm mömkinlege tuğaç üç alu yulın da qarıy.
“Sladkiy dom” citäkçese Lukin bolay dip söyli: “İmeş Sankt-Peterburgtan kilgän “Lidiä” häm “Zemfira” şäräbe sertifikatsız bulu säbäple, “Sladkiy dom” ştraf tülärgä tieş bula, ämma Ğarif Ğiniätullin aña 10 meñ aqça tüläsä eşne yabaçağın äytä. Häm citäkçe ul aqçanı birdem”, - di. Ämma alda äytkänemçä, eş urınında rişwät aldı dip ğayıplängän könne Ğarif Ğiniätullin bötenläy awırıp öendä yata torğan bula, ä mäçetkä aqça küçkänne ul bötenläy belmi. Çönki buxgalteriä eşen başqa keşegä yökli.
Şunnan inde cinayät eşe quzğatıla, tikşerülär başlana. Tatar oyışmasına yörgän böten keşene prokuraturağa çaqıra başlıylar. Ğiniätullin turında tiskäre mäğlümat ezlilär. Bu tatar millätennän bulğan citäkçelärgä qarşı uylanılğan maxsus zakaz. Biredä tatarğa qarşı säyäsät bara di Roza Färdieva:
Bu xäl berençe genä tügel, şulay uq Kareliädä yäşäwçe tağın ber millättäşebezgä qarata cinayät eşe quzğatıldı. Bu tatarlarğa qarşı maxsus säyäsät. Mondıy xällär başqa töbäklärdä dä küzätelä. Bez kilgän xatlar buyınça tikşerülär uzdırabız. Ğiniätullin mäçet eşendä qatnaşa, çönki ul tatar. Millätne bergä tuplağan Ğiniätullin bügenge köndä törmädä.
Mäçetkä kilgändä, Kareliädä iman yortın tözü eşen respublika xökümäte “Duslıq” tatar oyışması citäkçese bulıp torğan, milli canlı Ğarif Gıyniätullinğa yökli. Ğarif Ğiniätullin bar tırışlığın quya, bina tabıp birä, häryaqlap yärdäm itä. Xezmät urınında eşe bik küp bulu säbäple, böten buxgalteriä eşen Äxmät İdiätullin digän babayğa quşa. Ä Äxmät İdiätullin elek “Sladkiy dom” citäkçese Lukinda eşlägän bula häm böten aqça küçerü turındağı käğäzlärne aña iltep birä. Lukin isä mäçetkä aqçanı küçerergä dip şul käğäzgä qul quya, aqça küçä, şunnan “Sladkiy dom“ citäkçese anı Ğiniätullin aqça küçerergä taläp itte di häm min mäcbür buldım d. Ä Ğarif Ğiniätullin ul aqça turında bötenläy berni belmi bulıp çığa. Ämma aqça küçü turındağı dokumentlar bar, dimäk aqça yuq dip isbat itep bulmıy.
Bik küp keşelärdän soraw alalar. Tatarlarnıñ qayberläre üz millättäşebezgä qarşı çığa. Şularnıñ berse Xafizov bula. Ğarif Ğiniätullin Eçke eşlär ministrlığına eşkä urnaşırğa yärdäm itkän älege millättäşebez tatar oyışmasınıñ, mäçetneñ böten eçke eşlären, Ğarif Ğiniätullin turındağı barlıq mäğlümatnı prokuraturağa citkerep tora. Şul uq waqıtta ul Ğiniätullinnıñ dustı bulıp qılanıp yörep anıñ belän Tatarstanğa qaytıp törle bäyrämnärdä qunaq bulıp kitä. Bälki şuñadır Tatarstannan advokat kilgäç uq bik nıq qurqa, borçıla, kem Tatarstanğa xäbär itte dip açulana. Küräseñ, üzenä yärdäm itkän millättäşenä qarşı eşläwen Tatarstandağı urtaq dusları belüdän oyaladır. Ğomumän, Ğarif Ğiniätullin küp tatarlarğa eşkä urnaşırğa yärdäm itä, barlıq tatar çaraların oyıştırıp yöri. Şul säbäple
Kareliäneñ “Duslıq” tatar oyışması wäkilläre bik borçılıp, yärdämne Tatarstannan sorıylar.
Bu xaqta Roza Färdieva söyli.
Tatar oyışması bik borçulı. Alar bezgä möräcäğät ittelär. Şul xat nigezendä min Kareliä Yuğarı Sudında qatnaştım.
Ğarif Ğiniätullin tatar buluı säbäple, sudta eşne tuğan telendä alıp barıluın taläp itä, tärcemäçe sorıy. Zakon buyınça millättäşebez moña xoquqlı. Ämma sin urıs telen kamil beläseñ dip Ğarif Ğiniätullinnıñ soñğı ğözeren kire qağalar. Jurnalistlar isä monnan ğaıyp tabıp, “Tatarça” digän mısqıllı mäqälädä dä yazıp çığalar.
Başta şähär sudı qarar çığara, annan Kareliä Yuğarı sudı şul uq prigovornı qaldıra. Roza Färdieva xäzer böten ömet Mäskäw Yuğarı sudında buluın äytä.
Landış Xarrasova, Qazan.
Xörmätle tıñlawçılar, Azatlıq radiosınıñ bügenge programması şunıñ belän tämam.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Ufada qarşılıq aksiäse bulıp ütte
12 aprel' Ufada qarşılıq aksiäse bulıp ütte. Anda tatar gimnaziäse tözügä bitaraf bulmağan tatar cämäğätçelege cıyıldı. Xäbär itüebezçä, süz eşquar Ramil Bignovnıñ tatar gimnaziäse itärgä birgän bina turında bara. Älege binanı tözügä 20 million sumnan artıq aqça bülengän. Bignov tözep betü öçen kiräkle tağı 30 millionnan artıq aqçanı tabarğa ışandırdı. Läkin şähär xakimiäte Ufada tatar gimnaziäsenä moxtaclıq yuq, älege bina sanitar normalarğa turı kilmi dip anı cimerüne taläp itä.
Çara şähär xakimiäte qarşındağı Lenin mäydanında uzdı. Anda 50 artıq keşe qatnaştı. Piketçılar “Balalar gimnaziädä uqırğa xaqlı!”, “Mortaza! Gimnaziäne cimerep kenä tatarlarnı beterep bulmıy!” häm başqa şundıy şiğarlär belän qorallanğan idelär.


text:
пәHҗeшәMбe, 19 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 01:25
Yaña yıl aldınnan Qırğızstandağı slavyan universitetı çaqıruı buyınça, tatar tele däreslären birü öçen Qazan universitetınıñ tatar tele kafedrası mödire, filologiä fännäre doktorı Fähimä xanım Xisamova Bişkäkkä barıp qayttı. Ul anda leksiälär uqıdı, fänni metodik seminarda qatnaştı. Bu seminar Qırğızstanda yäşäwçe yäş tatar ğälimnäre, uqıtuçıları häm studentları öçen oyıştırılğan ide. Fähimä Xisamova süzlärenä qarağanda, Qırğızstandağı yäş millättäşlärebez tuğan telne bik yaratıp öyränälär, milli tormışta da aktiv qatnaşalar ikän. Fähimä xanım ber atna eçendä tatar telen öyränü buyınça küp kenä däreslär ütkärgän. Däreslärdä ul uquçıları belän şiğerlär uqığan. Bigräk tä yäşlärgä Ğabdulla Tuqay äsärläre oşağan. Şulay uq alar xäzerge zaman tatar şağirläreneñ icatı belän dä tanışqannar. Fähimä xanım andağı millättäşlärebezne bik yaqın itep qaytqan.
Al'bina Zäynulla


text: Afğanıstanda, Amerík gäskärläre, Paqıstan belän çiktä, ütep kerüe qíın bulğan cirlärdä, Äl Qäidä suğışçıları häm taliblarnı äzläp yuq itüdä kiñäytelgän operasí alıp bara. Uzğan atnada Paqıstan xökümäte amerík xärbiläre çiklärne boza dip qarşılıq belderde. Moña cawap itep Amerikanıñ Afğanıstandağı xärbi citäkçelege, Koalísí gäskärläre çikne bozmí. Bez Paqıstan xärbiläre belän kiñäşep yeşlibez. Xalıqara terrorçılar belän köräştä Paqıstan bezneñ öçen mähim berektäş, bez anıñ çiklären xörmät itäbez dip belderde.


text:
"Xämäs" İzrailneñ Gazadan kitüenä qaramastan, aña qarşı köräşen däwam itäçägen belderä
İzrailneñ Gaza sızığınnan yähüd qasabaların çığaruğa äzerlänüe sürätendä fälästin üzidaräse häm radikal'' "Xämäs" törkeme arasındağı mönäsäbätlär kierenkelänep kilä. İke yaq ta İzrailneñ Gazadan kitüen üzeneñ qazanışı itep kürsätergä omtıla. Moñardan tış, fälästin idaräse citäkçeläre qaraşına qarşı çığıp "Xämäs" şimbägä qarşı töndä üzeneñ İzrailgä qarşı köräşen däwam itäçägen, qorallarınnan waz kiçmiäçägen belderde.
Audio, Äbü Ubayda
"Bu İzrail digän doşmanğa bezneñ belderü bulıp tora - qarşılıq kürsätü däwam itäçäk, Gazanı azat itügä kitergän şuşı qarşılıq tuqtamayaçaq. Bez bar qorallarnı saqlap üzebezdä qaldırabız, häm bez bar fälästin cirlären azat iterlek qüwät tuplayaçaqbız. Fälästin ul ber Gaza ğına tügel. Fälästin tufrağın azat itü öçen cihad däwam itäçäk" di yaña belderüendä "Xämäs" törkeme. Moña qädär ber kön elek isä fälästin prezidentı Mäxmüt Abbas İzrailneñ Gazadan kitüen bäyräm itkän üz çarasın uzdırğan ide. Yähüdlärneñ Gaza sızığınnan kitüen ul başqalası Yirusalimdä bulaçaq bäysez fälästin däwläten tözügä taba berençe adım dip bäyäläde. Comğa könne İzrail televideniäse bu xaqta amerikan prezidentı George Bush belän dä äñgämä kürsätte. Anda Quşma Ştatlar citäkçese İzrailneñ Gazadan kitüe solıx söyläşülären yañartu öçen ber etärgeç bulır digän ömet belderde. Ämma monıñ öçen äle ber şart bar - fälästin xakimiate "Xämäs" kebek terror oyışmaların qoralsızlandırırğa häm taratırğa tieş, di amerikan prezidentı. Bu taläp fälästin üzidaräseneñ "Xämäs" belän araların tağın da boza ala. Ämma "Xämäs" citäkçeläreneñ berse Äxmät äl-Ğandor, oyışma İzrail belän suğışın däwam itsä dä, ul fälästin xakimiate belän bäreleşkä barmayaçaq dip belderä:
Audio, Äxmät äl-Ğandor
"Qorallar mäs''äläse - izge ber mäs''älä. Bez barıbız üterelsäk tä, qoraldan waz kiçüebez mömkin närsä tügel. Ämma bez fälästin xakimiate belän bu mäs''älädä suğışırğa cıyınmıybız. Barası yul äle ozın, Gazanı azat itü bu yulnıñ azağın tügel, başın ğına añlata" di "Xämäs" citäkçeläreneñ berse. Şulay itep, fälästin radikalları suğışnı däwam itäçägen, "Xämäs"neñ qarşılıq kürsätü eşenä tuğrı bulıp qaluın belderä. İzrail premyerı Ariel Şaron isä fälästinlelärneñ radikal'' törkemnäre taratılmıy torıp, bäysez fälästin däwläte turında bernindi söyläşülär bulmayaçaq dip qabatlap tora. Comğa könne ul İzrailneñ aldağı berniçä atna eçendä Gazadan kitkännän soñ, qalğan basıp alğan cirlärdäge qayber yähüd qasabalarınnan da waz kiçüe ixtimalına işarä yasadı.
Kärim Kamal


text:
Sudan başqalası yanında Sudan yök oçqıçı cimerelep töşkän. Oçqıçta bulğan 6 Rusiä watandaşı häm alarnıñ Sudandağı tärcemäçeläre hälak bulğan. Oçqıç Berläşkän Ğaräp Ämirleklärennän kilgän bulğan. Hawa yulları räsmiläre süzlärenä qarağanda, häläkätneñ säbäbe – hawa alanına citergä yağulıq qalmağan buluı ixtimal.
Başqa xäbärlärgä kilgändä, Rusiä prezidentı Vladimir Putin bügen Rusiäneñ tınıçlıq saqlaw köçlären Sudanğa cibärü turındağı qağäzlärgä qul quyğan. Rusiä eçke eşlär ministrlığı xärbi köçlärennän çaqırtılaçaq älege ğaskärlär Berläşkän Millätlär Oyışması köçläre belän berlektä Darfur provinsiäsenä cibärelä. Sudannıñ Darfur provinsiäsendä bulğan köç qullanuda 70 meñgä yaqın keşe hälak buldı, million yarımnan artığı küçep kitergä mäcbür qaldı.


text:
Bäysez jurnalist Viktor Şmakov irekkä çığarıldı
Başqortstanda 29 aprel' könne qulğa alınğan tanılğan jurnalist, “Provinsial'nıye vesti” isemle bäysez gäzitneñ baş möxärrire Viktor Şmakov pänceşämbe könne kiç belän irekkä çığarıldı. Öç atna däwamında Ufadağı ber tikşerü bülegendä saq astında utırdı Viktor Şmakov. Anıñ qulğa alınuın respublika xoquq saqlaw oyışmaları üz gäzitendä ekstremistik mäqälälär bastıruı belän añlatqan ide. Yänäse, Viktor Şmakov “Provinsial'nıye vesti” gäziteneñ “Ploşçad' vosstaniä” quşımtasında xakimiätlärgä qarşı köç qullanırğa, alarnı wazifalarınnan töşerergä çaqırğan yazmalar bastırğan ikän.
Viktor Şmakov qulğa alınğaç ta, Ufada anı yaqlap, anı törmädän çığarunı taläp itep, törle çaralar, şul isäptän FSB – Federal' iminlek xezmäteneñ Başqortstan bülege binası qarşında piket ta oyıştırdılar. Qısqası, bäysez jurnalistnı qulğa alu respublikada şaqtıy zur rezonans tudırdı. Viktor Şmakovnıñ azat itü öçen, advokatlar bu eşne Başqortstan Yuğarı mäxkämäsenä dä tapşırdı häm Yuğarı mäxkämäneñ 16 may könne ütkän utırışı Viktor Şmakovnı qulğa alu döres tügel dip qarar çığardı. Şulay itep anı tikşerü barğan çorda irektä qaldıru taläbe qänäğätländerelde.
Ämma xoquq saqlaw oyışmaları bäysez jurnalistnı irekkä çığarırğa aşıqmadı. Barı ike kön ütkäç, atnakiç könne kiçen genä, Ufada şuşı könne oyıştırılğan uram cıyını tämamlanğaç qına, çığardılar anı. Şmakov äfände belän “Azatlıq” xäbärçesenä comğa könne telefonnan söyläşü forsatı çıqtı. Viktor Şmakov üzeneñ käyefe yaxşı buluın äytep, xäzer prokuraturağa Butırkin digän tikşerüçe belän oçraşuğa barırğa cıyınuın belderde:
Äle min prokuraturağa tikşerüçe belän oçraşuğa baram. Ul möğayın da “podpiska o nevıezde” iğlan itär. Min aldağı könnärdä advokatım belän eşçänlek alıp barırğa cıyınam. Bez minem ğäyeple bulmawımnı isbat itäçäkbez. Miña tağılğan ğayıplär cinayät kodeksındağı maddälärgä turı kilmi.Ufadağı tanılğan jurnalist, bäysez “Provinsial'nıye vesti” gäzite möxärrire Viktor Şmakov buldı bu. Aldağı könnärdä Viktor Şmakov üzeneñ advokatı belän eş alıp baraçağın äytte. “Min üzemneñ ğäyepsez tügellegemne isbat itü öçen eşçänlek cäyelderäçäkmen, - di Şmakov äfände. – Rusiä qanunnarı Başqortstanda da ütälergä tieş häm bez moña ireşäçäkbez”.
Viktor Şmakov üzeneñ kiläçäkkä uy-niätläre belän urtaqlaşıp tağın ber başlanğıçı xaqında äytte. “Min üzemneñ fikerdäş duslar belän Başqortstanda Bäysez jurnalistlarnı yaqlaw häm alarğa matdi yärdäm kürsätü fondı oyıştıraçaqmın, - di Şmakov äfände. – Şunsız Başqortstan şartlarında süz iregen yaqlawğa ireşep häm säyäsi basımğa qarşı köräşep bulmıy”.


text:
Semberdä Zakir Şahban citäkçelegendä yäş artistlar konsert birde, Tuqay könnäre tatar awılları häm tatar sıynıfı mäktäplärdä uzdırıldı
Sember qalasınıñ iñ zatlı zalında – Lenin memorial' üzägendä Zakir Şahban, Elvira Xäyrullina, Läysän Ğimayıva häm başqa yäş talantlar qatnaşlığında zur konsert buldı.
Alıp baruçı Röstäm Särwärev ayıruça cılı qabul itelde. Här yaña cırçı çığar aldınnan näq aña bağışlanğan şiğırlär täqdim itüe, xalıqqa konsert barışında tamaşaçı role belän genä çiklänmiçä – üzen qatnaşuçı itep xis itärgä mömkinleklär tudırırğa tırışuı – älbättä, bik tä kürkäm ğämällär. Monıñ öçen artist bulu ğına citeşmi, xalıq belän ber sulışta ikäneñne toyu da kiräk.
Läkin ölkän yäşleräk tamaşaçı fikerençä, iğlannarda “kölke professorı” dip atalğan Räşit Şamqayıvnıñ tupas, mäğnäsez censi “şayarışları” zur rizasızlıq tudırdı. Tämle bäyräm aşın ber qaşıq deget belän pıçratqanday buldı anıñ çığışları.
Şunısı da bar bit äle: “anekdot” süze üze ük “basılmağan” digänne añlata. Rusça äytsäk, “nepeçatnoye”, yäğni kitapqa basıp çığarırğa yaramağan, barı tik bädräflärdä ir-at üzara ğına söyli ala torğan “xikäyätlär”. Ä biredä ölkän yäştäge ağay säxnädän(!) yäş tamaşaçı aldında oyatsız süzlär söyli. Sovet çorındağı senzuranı da sağınırsıñ, eşlär bolay barsa.
Tuqay könnäre turında Mäläkäs şähärennän häm tatar awılları mäktäplärennän xäbärlär kilep töşte. Uqıtuçılar äytüençä, bıyıl alar kiñräk külämdä häm tiränräk eçtälekle uzğannar.
Ölkä üzägendä uzğan Tuqay bäyrämnäreneñ bıyılğı üzençälekläre dä şulay äytergä nigez birä.
28-mäktäptä – başlanğıç sıynıflar balalarınıñ kübräk cälep itelüe.
55-mäktäptä - Sengiley pedagogiä kölliäte talibäläreneñ praktikası şuşı waqıtqa turı kilüe. Näq alar tırışlığı arqasında 1 – 11 tatar sıynıfları balaları çığarğan stena gäzitläre konkursı uzdı. Tuqay äsärlärenä, anıñ tärcemäi xälenä qarata sorawlardan tözelgän viktorina Tuqayğa kem yaqınraq ikänen açıqladı.
Yaña şähärneñ 15 mäktäbendä törle formalarda ana telenä yaqınayuçı balalar 68-mäktäpneñ zur zalında üzara köç sınaştılar. Här mäktäptän saylap alınğan berär genä şiğır söyläwçe alınğan. Uquçılar üzläre öçen genä tügel – mäktäp isemen aqlar öçen dä sänğätle uquda yarıştılar. Şiğırlär cırlar belän çiratlaşıp bardı.
Kiçä İdelaryağı rayonı mäğärif bülege metodistı Zifa Sabitovanıñ ana tele buyınça törle olimpiadalarda ciñep çıqqan uquçılarğa diplom häm büläklär tapşıruı belän başlandı.
Xäyer, üz säläten kürsätkän balalarnıñ barısı da büläklärgä layıq buldı. Büläk itep tirän eçtälekle kitaplar öläştelär. Tarixi näfis äsärlär balalarda häm alarnıñ äti-änilärendä tarixıbızğa yaqınayuda etärgeç bulır, dip ömetlänälär bäyrämne oyıştıruçılar. Töp oyıştıruçısı, ğädättägeçä, “Tuğan tel” oyışmasınıñ särkätibe Zöhrä Xäbibullina buldı.
Çaradan soñ oyıştıruçılarnıñ üzara äñgämäsendä kiläse yılda şundıy uq ısul belän şähär külämendä bäyräm uzdırırğa qarar qıldılar. Bu – elek “Tuğan tel” uzdırğan, ämma soñğı yıllarda yuğalıp qalğan zur çaralarnı yañartu bulır ide, didelär. Ä sülpänlänüneñ säbäbe - barlıq bäyrämnär çaraların üz qulına alğan räsmi Tatar mädäni üzägeneñ Tuqay könenä, ana tele könenä iğtibar itmäwe näticäse.
Şul turıda citdi süz kitapxanädä aprel'neñ 25endä uzğan Tuqayğa bağışlanğan çarada da kütärelgän ide.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Şağirä Läylä Däülätovanıñ benefisı nik soñarıp başlanıp, yartı töndä tämamlandı?
Qazanda estrada konsertları, mädäni çaralar bik yış ütä. Çığış yasawçılarınıñ ostalığı, programmalarnıñ baylığı, muzıka häm biüçeläreneñ bizäp toruı ber kemne dä ğäcäpländermi. Uzğan düşämbedä iñ berençe milli säxnädä, Qamal teatrı binasında, yäş şağirä häm jurnalist Läylä Däülätovanıñ yaña ğına çıqqan zatlı kitabın täqdir itü mäclese meñgä yaqın keşene cälep itep, törle sorawlar uyattı.
Çınnan da Läylä Däülätova konsertı bernindi ğädäti qalıplarğa sıyarlıq tügel ide. Cır tekstlarınnan torğan kitap bäyrämenä bilet satıp alıp kilüçelär Qamal teatrı binasına sıyıp betä almadılar, xätta balkonnıñ iñ öske öleşendä dä basıp torırlıq urınnar bulmadı.
Qazan universitetınıñ jurnalistika fakul'tetın tämamlağan Läylä Däülätova televideniedä xezmät itü belän ber rättän, şiğriät belän şöğellände. Ğөmerdä bulmağannı ul 25 yäşen tutırğanda Qamal teatrı zalında häm annan da zurraq ber 1000 keşe sıyışlı UNİKS zalında icat kiçäläre ütkärgän Läylä bıyıl üzeneñ şäxsi rekordın uzdırıp cibärde.
Bu yulı cıyılğan xalıq ta, kiçäneñ şiğriät belän tıñqışlap tutırılğan buluı da, Läyläneñ elekke kiçälären uzıp kitte. Sänğät'tä bula torğan cäncal buyınça da ul östenräk ide, çönki şığrım tulı zalda konsert 45 minuttan artıq başlanmıy tordı. Qamal teatrı säxnäsendäge yaqtırtqıçlarnı köyläw küpmegä suzılaçağı bilgesez ide. Yaña ğına remonttan qotılğan Qamal teatrı säxnäsendä yaqtırtqıçlar caylağan çaqta konsertnıñ başlanuı ber säğätkä diärlek totqarlandı. Tamaşaçılar arasında berniçä rayon başlığı, Tatarstan finans ministrı Radik Ğayzatullin, zur şirkät direktorları ber säğät buyı sabır ğına konsert başlanğanın kötep utırdılar
Säğät 19.00dä başlanası konsert sigez tulğanda ğına quzğaldı. Anda da äle başta ekranda ozaq qına sponsorlar reklaması kürsätelde. Xalıq açulanıp, sügenä-sügenä qul çaptı häm…artistlarnı, säxnädäge Läyläne zur iğtibar häm ixtiram belän 3-4 säğät buyı tamaşa qaradı. Çınnan da Qazan tamaşaçısın añlawı bik qıyın. Ul bik kiselgän häm ziräk, ämma sänğät'kä bitaraf tügel.
Läyläneñ benefisında 25 läp populyar cırçı, östäwenä menä digän näfis süz häm biyü ostaları qatnaştı. Bu kiçä Tatar cırı festivalennän ber mısqalğa da qaytış bulmadı dilär. Mälikä, Xämdünä Timerğalieva belän berrättän monda Ufa qunağı, ataqlı drama artistı häm cırçı Fidan Ğafarov saf başqort telendä tirän fikerlär belän çığış yasap, ölkän buın wäkilläre yaratqan iñ populyar cırların başqardı. Qazan tamaşaçısı tel ayırmasın sizmiçä, Fidanğa şaw-gör kilep qul çaptı. Fidan Ğafarovnıñ ulı Azamat tatarça bik matur cır başqarğannan soñ, atalı-ullı Ğafarovlar duetı bigräk tä oşadı.
Läysän Gimayıva, Miñğol Ğaliev, Xäniä Färxi häm başqalarnıñ populyar cırları Läylä şiğerenä yazılğan bulıp çıqtı. Läylä Däülätova qayber cırların üze başqarıp, mäxäbbät turında şiğerlären uqıdı. Konsert tönge säğät unike tulğanda tämamlansa da, zal tulı buldı. İñ qızığı şul, Salawatnıñ şäxsi şağiräse dip sanalğan Läyläneñ konsertında Salawatnıñ qatnaşmawı häm iñ populyar cırlarnı başqarmawı tamaşaçılarğa bötenläy sizelmäde. Xatta Läylä süzlärenä yazılğan « Ğaşıyq itep saqla sin» cırın başqarıp 2006 yılnıñ iñ yaxşı xatın qız cırçı isemen yaulağan Güzäl Urazovanıñ kilä almawı ber niçek tä küzgä taşlanmadı.
Yözdän artıq cır tekstları yazğan häm yözgä yaqın Adäm belän Hawa televidenie tapşıruın töşergän Läylä Däülätova üzeneñ icatı, ixlas şiğır yulları, maturlığı belän üzenä 3–4 säğät qaratıp tora aldı..
Moña qädär teatr binasında lirik şiğerlär kitabınıñ tuyı şundıy zurlap, qul çabularğa kümelgäne yuq ide. Bez konserttan soñ Läylä Däülätova bu xällärneñ seren açıvın soradıq. Onıtıla başlağan Fidan Ğafarovnıñ başqortça çığışın, Salawatnıñ kilmäwe tamaşaçılarnıñ görläp kilüe häm säxnä utınıñ sünüe turında Läylä Däülätova menä närsä söyläde.
Älbättä, här tamaşaçınıñ qızıqsındırğan berençe soraw şuldır – konsert ni öçen totqarlandı? Miña kiçke biştä genä äyttelär, Qamal teatrınıñ utı yanıp çıqtı dip, ul komp'yuterğa bäyle ikän häm anı ber niçek rätläp bulmayaçağı bilgele buldı häm miña säğät biştä äytkännän soñ, tiz arada, qayandır ut kiterergä kiräk buldı. Älbättä inde tiz arada satıp alıp, tabıp häm niçek kenä ölgerergä tırışsalarda, bu 19.00rә ber niçek tä ölgerep betä almadı. Ägärdä bu utnı kitermägän bulsalar, syemka eşläp bulmas ide. Video syemka. Şuña kürä bu totqarlandı, läkin min monda, ğafu itegez, üzemneñ gäyebemne kürmim. Ä, ğomumän alğanda, şuşı xalıqnıñ qırıq minut kötep utıruın iskä almağanda, konserttan, Allağa şöker, min bik qänäğät. Ni öçen. Çönki naçar bulğan bulsa, xalıq unikegä qädär konsert qarap utırmas ide. Qaytıp kitär ide. Monda şul xätle zal şığrım buldı häm şularnıñ tüzep utıruı unikegä qädär! Dimäk, Allağa şöker bulğan dip isäplärgä kiräk. Menä miña üzemneñ assistentım, Al'fira äyteme buyınça, ni di, menä miña ber meñlek aqçalarğa xätle kürsättelär. Kertegez bezne, bez kerergä telibez dip, läkin anda kerü biletı da satıp alırğa mömkin tügel ide, çönki xalıq bolay da artıq küp ide häm kerä almıy qaluçılar da, şulay u, miña üpkälärgä tieş tügel, dip isäplim. Monda minnän ber genä dä äyber tormıy. Berençe yaqtan, min, älbättä, şat şul xätle xalıq bulıwına. Mine böten xalıqta, Salawat üze dä, Salawatnıñ şağiräse dip atıy. Minem üzemä dä bu bik oşıy, läkin ber yaqtan qarağanda Salawatnıñ konsertta bulmawı, şunsı yaxşı – min şäxsi keşeneñ şağiräse bula almıym.
Niçek alay, ber keçkenä şiğer kitabı şulqädär xalıqnı cıyıp, qızıqsınu uyatıp, tawış çığara alğan soñ? Kitap üze yuqa bulsa da, matur bizälgän, bäyäse 200 sum, ä Kamal teatrında ul 150 sumğa satıldı. Konsertqa kerü biletları 100-200 sum. Şuña qaramastan, tamaşaçı zalnı şığrım tutırıp cır häm şiğerne yotlığıp tıñladı. Bügen Läyläneñ üzennän işetüebezçä, xäzer inde ul Salawatnıñ personal' şağire genä tügel, nilär genä bulmıy bu estrada sänğäte dönyasında.
Alik Mäxmütov


text:
Täjikstanda aldağı üş jıldıñ işinde xalıq sanı 10 mïllïon adamnan asadı. Bul twralı Asia-Plus xabarladı.
«Täjikstanda täwelsizdik jıldarında turğındardıñ ösimi birşama bayawladı. Alay`da, respwblïka bul körsetkiş boy`ınşa äli künge dey`in TMD keñistigindegi lïderlerdiñ biri bolıp tabıladı», – dep atap körsetti parlament kişi palatasınıñ vïce-spïkeri Xay`rïnïso Yuswfï 14 qazan küni «Demografïyalıq faktorlar – adam men ékonomïkanıñ damwı» dep atalatın döñgelek üstel basındağı äñgimede.
Täjikstan turğındarı soñğı 15 jıldıñ işinde 26,3 pay`ızğa köbey`di.
Yuswfï respwblïka turğındarı qurılımında jas urpaqtıñ üles-salmağı basım ekenin atap ötti. Bul älewmettik şığındardıñ azayuına jol aşadı. Onıñ ay`twınşa, büginde eldegi är zey`netkerge jumıs jasındağı 7,4 adamnan keledi.
Xay`rïnïso Yuswfï 2015 jılı Täjikstan xalqı 8,37 mln bolğanın mälimdedi. 1998 jılmen salıstırğanda, 2,1 pay`ızğa ösken.
«Eger ösim osı qarqınmen jüre beretin bolsa, 2020 jılı respwblïka xalqınıñ sanı 10,65 mln adamğa jetedi», – dep atap ötti ol.
ras.kz


text:
Ufada tağın qarşılıq piketı ütte
Piketta Başqortstan tatar milli oyışmaları wäkilläre dä qatnaştı. Alarnıñ şiğar''läre arasında – “Başqortstanda tatar telenä dä däwlät tele statusı birelsen”, “Ufadağı tatar gimnaziäse urnaşaçaq binanı tözep beterergä irek biregez” digännäre dä buldı.
Şunda uq ikençe ber törkem dä piket oyıştırğan ide. Alar Ufa üzägendäge iske yortlardağı fatirlar xucaları. Alarnı bu tirädäge yortlarnı sütü säbäple, xakimiätlär başqa cirgä küçerergä cıyına. Ämma iske fatirlarına almaşqa bik keçkenä mäydanlı fatirlar ğına birälär ikän. Monıñ belän riza bulmıyça, alar il prezidentı Putinğa da, Başqortstan prezidentına da möräcäğät itkän.
Ä tatar oyışmaları taläplärenä kilgändä, kiñ bilgele tatar cämäğät eşleklese Ramil Bignov äytüençä, Başqortstanda tatar telenä dä motlaq räweştä däwlät statusı birelergä tieş häm bu taläptän respublika tatar cämäğätçelege waz kiçmäyäçäk.


text:
İrannıñ yuğarı xakimiatendäge säyäsi krizis bu atnada yaña çorına kerer tösle - düşämbegä qarşı töndä andağı Saqçılar Şurası, İran parlamentındağı reformaçılarnıñ yäkşämbe könne genä qabul itkän qanuni östämälären kire qaqtı. Şul östämälär alda torğan saylawlarda liberal'' qaraşlı nämzätlärne isemlektän sızıp atu qararın ğämäldän çığarunı maqsat itep quya ide.
İrandağı qadimi ruxanilär häm tormışnı beraz irekländerergä tırışqan reformaçıl köçlär arasındağı tartqalaşu turında "Azatlıq" tıñlawçıları inde xäbärdar. Fivral''neñ 20-sendä İranda parlament saylawları uzarğa tieş. Mäcles dip atalğan parlament älegä qädär ildäge reformaçıl köçlärneñ töp nığıtması ide, başqa xakimiat buınnarınnan ayırmalı bularaq anıñ äğzaları bilgelänmi, ä bar xalıq tarafınnan saylana. Soñğı saylawlarda parlamenttağı küpçelek prezident Xatami tiräsendä tuplanğan liberal'' köçlärgä eläkkän ide. Xäzer isä İran ruxaniläre, alar anda ildäge bar xakimiat dilbegälären üz qulında totarğa omtıla, reformaçılarnıñ yänä parlamentqa ütep kerüenä qarşı kirtäne üzençä aldan uq, saylawlarğa qädär quyarğa buldı häm 3 meñläp demokratik nämzätne saylaw isemleklärennän sızıp taşladı. Bu İrandağı bar ğämällärneñ dä islam qanunnarına turı kilü-kilmäwen tikşerep barğan, qadimi ruxanilärdän häm şäriğät belgeçlärennän torğan mäğlüm Saqçılar Şurası tarafınnan eşlände. Mäclestäge reformaçıl deputatlar, başta Şura üz qararın üzgärter dip kötep torsa da, yäkşämbe könne parlament aşa, Saqçılar Şurasınıñ saylawlarğa çıqqan nämzätlärne tıyu ölkäsendä wäkalätlären üzgärtü turında maxsus qanuni qarar qabul itte. Läkin şul uq könne, yäğni yäkşämbe kiçen, berkem tarafınnan da saylanmağan, ä fäqät bilgelänep kenä quıylğan 12 äğzalıq Şura Mäclesneñ bu qararın da köçtän çığardı. Xäzer inde parlamenttağı reformaçıl deputatlar, Saqçılar Şurası ildä irekle saylawlar ütkärü öçen bernindi mömkinlek qaldırmadı dip belderä häm moña cawap yözennän parlamenttan kitü belän yanıy. Şulay itep, İrandağı säyäsi krizis yaña çorğa kerep bara. Läkin iğtibarnı şul cälep itä - yuğarı xakimiattäge şuşı tartqalaşu İran xalqında ällä ni zur qızıqsınu uyatmıy. Reformaçıl köçlär Saqçılar Şurası belän köräşendä xalıqnı üz yağına cälep itärgä tırışıp qarasa da, älegä uñışqa ireşä almadı. İrandağı säyäsi täräqqiatne tikşerüçe Riza Tağizadä, ul Glasgow universitetında uqıta, bu uñaydan bolay dip belderä.
Audio, Riza Tağizadä
"Reformaçıl deputatlar üz köräşen däwam itärgä bik teli kebek kürenä häm alarnıñ töp maqsatı xäzer üz yağına xalıqnı tartu, läkin xalıq ber sistemanıñ ike qanatı arasındağı şuşı köräşkä qatnaşırğa bik telämi" di Glazgow universitetındağı İran belgeçe. Ul şulay uq, reformaçılar üz yağına prezident Möxämmäd Xatamine dä cälep itärgä tırışıp qarayaçaq dip uylıy.
Audio, Riza Tağizadä
Xatami Saqçılar Şurasınıñ nämzätlärne tıyu turındağı qararın elek tänqitläsä dä, älege nizaq kiñäşläşü aşa xäl itelergä tieş dip belderde. Saqçılar Şurası 3 meñ nämzätne tıyu turındağı qararın ğinwarnıñ 30-ına qädär yä kire qararğa, yä inde köçtä qaldırırğa tieş. Älegä ul kiläse saylawlarda qatnaşu xoquqın 3 meñnän barı tik 400-läp keşegä genä qaytardı. Reformaçıl köçlär fikerençä, qadimilär monı maxsus eşli häm waqıtnı suzıp alarğa saylawaldı äzerlegen alıp baru eşen qatlawlandırırğa tırışa.
Kärim Kamal, Praga


text:
Aqçalar — saylawğa
Aqçalar — saylawğa
Gazetanıñ soñğı sanında «KaзaHb — ropoд xлeбHый» dip atalğan yazmada Qamil İsxaqovnıñ kiläçäktäge cinüläre Qazannıñ 1000 yıllıq yubilena häm aña birelgän aqçalarğa bäyle dip farazlana. Mäsälän, şähärneñ zooparkına älege yubiley programması nigezendä 4,8 milliard sum bülengän ikän. Mäqäläneñ avtorı bu bik zur aqçalar — xayvannarnıñ xälen yaxşırtırğa ğına tügel, ä şähär başlığınıñ saylaw kampaniäsenä dä sarıf iteler, dip yaza. Yañğır yaumağanda çikmän kimilär digändäy, älege farazlarnıñ nigezendä real' faktlar yatmıy, axrısı. Härxäldä, Äxmätov alarnı uquçığa kürsätmi. Läkin İsxakov Qazandağı saylawlarnı ciñsä, ul soñraq 80 % Tatarstan Prezidentı bulaçaq digän näticäne ikelänmiçä yasıy.


text: "Qoş gripı" dip atalğan awıru taralğan Aziä illärenä bügen Tailand belän Cambodia quşıldı. Moña qädär ul Könyaq Korea, Yaponiä, Vietnamda terkälgän ide. Sälämätlek räsmilären bu çirneñ qoştan keşegä küçü oçraqları borçıy. Älegä awırunıñ keşedän-keşegä küçü oçraqları terkälmägän. Tailand räsmiläre äytüençä, bügen bu awıru 6 häm 7 yäştäge ike malayda tabılğan. Şul uq çir belän awırğan ber ir-keşe xastaxanädä wafat bulğan. Cambodia'da awıru başqala PhomPen yanındağı ber fermada tabılğan. Cirneñ keşegä küçü oçrağı älegä yuq. Bügen Yevropa Berlege Tailandtan qoş ite kiterügä tıyu kertte. Tailand, Braziliädän qala, Yevropağa iñ küp qoş ite cibärgän il bulıp tora.


text: Rusiä başqalasınıñ Puşkin mäydanında “Yabloko” partiäse wäkilläre Mäskäwneñ ber uramına 9 may könne hälaq bulğan Äxmät Qadırov isemen birügä qarşı çığıp uram cıyını ütkärde. Bu ğämäldä “Yabloko”nıñ Mäskäw bülege başlığı Sergey Mitroxin häm 20 läp keşe qatnaştı. Qatnaşuçılarnıñ bersenä Mäskäw xaritası töşerelgän qäğäz uralğan ide. Xaritağa Qadırov uramın häm bulmağan Cixad mäydanın häm Köräşçelär alleyäsın berkettelär. Mitroxinnıñ Mäskäw prokurorına äytkän möräcäğätendä qanunğa kürä kem genä bulmasın, ul ülep 10 yıl ütkäç kenä isemen uramğa birergä mömkin dielä.


text:
Kiläse 2007 yıl Başqortstanda nindi yıl bulaçağı mäğlüm buldı. Aldağı yıl “Başqortstannıñ Rusiägä quşıluına 450 yıl tulu yılı” dip atalaçaq ikän. Bu xaqta çärşämbe könne Başqortstan Prezidentı Sovetı utırışında bäyän itelde. İnde küptän söyläp kilenüençä, kiläse yılda Başqortstan üzeneñ yubileyın bäyräm itäçäk. Başqortstannıñ Rusiägä quşıluınıñ 450 yıllığın zurlap bäyräm itü öçen, respublika citäkçelege Mäskäwgä ük barıp, il prezidentı Putinnıñ rizalıq-fatıyxasın alğan ide. Äle şuşı tarixi datağa äzerlek däwam itä. Şuña da kiläse yılnı nindi yıl dip atarğa ikän dip baş watıp tormadı Başqortstan citäkçeläre, şul 450 yıllıq yubiley yılı dip iğlan itärgä qarar qıldı. Şuşı könnärdä prezident Mortaza Räximov bu qararnı üzeneñ maxsus färmanı belän räsmiläşterep tä quyaçaq.
Başqortstannıñ Rusiägä quşıluınıñ 450 yıllığı yubileyına respublikada mönäsäbät ber törle genä tügel. Cämäğätçelekneñ ber öleşe anı xuplasa, ikençese monı barmaqtan suırıp çığarılğan häm xätta töbäkne mısqıl itüçe bäyräm dip isäpli. Niçek kenä bulsa da şuşı bäyrämgä äzerlänü qısalarında Ufada bik küp yaña tözeleşlär alıp barıla. Başqala tözeklänä häm maturlana, härxäldä, xalıqqa monıñ zıyanı bulmas. Ä tarixi neçkäleklärne ğadi xalıq bik töpçenep tä barmıy inde, aña bügenge yäşäyeşne köyläw möhim.


text:
Mäskäw ölkäseneñ Puşkina şähärendäge Xämdiä Ramayıwa citäkçelegendäge “Wazifa” oyışması mäskäwdä suğış veterannarı belän oçraşu oyıştırdı. Bu oçraşuğa yegermegä yaqın suğışta qatnaşqan , şul uq waqıtta tılda eşlägän olı yäştäge millättäşlärebez kilgän ide. Oçraşu Xalik Şäfiğullinnıñ “Xarbin” restoranında ütte. Veterannar öçen qunaq tabının da Xalik Şafiğullin oyıştırğan. Bu oçraşuğa kilgän cırçı Renat İbrahimov veterannarğa video häm audio kassetalarğa yazılğan cırların da büläk itte. Oçraşuda “Yärdäm” mäçete imamı Zinnur xäzrät suğışta häläk bulğannar ruxına Qor’ännän ayätlär uqıdı. Veterannar oçraşuında suğıştan soñ üzlären xärbi xezmätkä bağışlağannar da, äsir töşep Mağadan lagerlarında utırıp qaytqan millättäşlärebez dä bar ide. Mansur abıy Ğarifullin mäsälän polkovnik bulıp yalğa çıqqan. Ul üze tumışı belän Tatarstannıñ Çistay rayonı Narat yılğa awılınnan.Tatarstanğa yıl sayın qaytam, yäşel üzändä tuğanım tora di Mansur abıy. Anıñ tağı ber tuğanı Germaniädä yäşi ikän. Anda da bulğanım bar. Andağı tormışnı da üz küzzrem belän kürgänem bar di ul. Läkin bez ciñüçelär bulsaq ta bezneñ tormış bik awır,monnan awır tormış bulmas di Mansur Ğarifullin. Min üzem tormışımnan känäğät bulsam da, xalıq bik awır yäşi, şuña canım ärni di ul. Sezneñ iğtibarğa tağı ber veteranı.
Rifqat abıy Valeev suğışnı Stalingradtan başlağan. Berlinnnı aluda, Praganı azat itüdä dä qatnaşqan. İkençe frontnıñ bezgä bik zur yärdäme tide dip sanıy Rifqat Valeev. Çönki alar bezne azıq tölek, qoral , kiem belän teemin ittelär di Rifqat Valeev. Bügenge köndä üzeneñ xälenä kilgändä, aşarğa eçärgä pensiä aqçam citüen citä, läkin başqa çığımnarğa ber dä qalmıy di ul.
Tağı ber suğış veteranı - Safa Gällämov. Ul Tubän novgorod ölkäsennän. Ul 43 yılda äsir töşkän, 45 yılda rusiä armiäse azat itkännän soñ anı turıdan turı Magadanğa ozatqannar. Xodaynıñ räxmäte belän añar anda ozaq utırırğa turı kilmägän. Läkin Mağandannan soñ elekke äsirneñ barlıq orden medal’lären xärbi bülektä alıp qalğannar. Bügenge köngä qädär ul alarnı ala almıy integä. Min çolğanışqa qalıp, kontuziä alıp äsir töştem. Magadanda da ber yıl çaması ğına utırdım. Läkin orden medal’lärem yuqqa çıqtı. Äsirlektä bulğanım öçen tartıp alğan idelär, äle haman da qaytarğannarı yuq di Safa abıy Gällämov.
Näzifä Kärimova, “Azatlıq” radiosı Mäskäw.


text:
Xristian çirkäwläre zamança mädäniätkä qarşı bergäläşep köräşü yulların ezli
Islam radikalizmı yış qına Könbatıştağı qayber köçlärne yänä xristian qimmätläre tiräsendä berläşügä etärä. Ämma xristian çirkäwe öçen dönyada başqa ber doşman - dährilekkä nigezlängän dönyawi, liberal mädäniät tä bar. Citmäsä xristiannar üzläre dä berdäm tügel, alar törle tarmaqlarğa bülengän. Katolik wä pravoslaw çirkäwläre arasındağı büleneş inde meñ yıldan artıq däwam itä. Küptän tügel genä Mäskäw patriarxatındağı ikençe keşe - mitropolit Kirill Rimdä katoliklar başlığı papa Benedict belän oçraştı. Urtaq doşman aldında şuşı ike xristian çirkäwe ber-berenä yaqınaya alırmı?
Yazuçı Dan Brown äsärenä nigezlängän şul filmda xristian täğlimatı Alla ulı sanağan Ğäysä päyğämbärneñ çınbarlıqta ğadi ber keşe bulıp, Märyäm Magdalalı belän öylänüe häm bala üsterüe, şul näselneñ bügenge köngä qädär däwam itüe turında söylänä. Mondıy faraz katoliklar da, pravoslawlar öçen dä köferlek sanala.
Mäskäw patriarxatınıñ dinnärara mönäsäbätlär bülege särkätibe ataqay İgor Vıjanov, ni öçen pravoslawlarnıñ da, katoliklarnıñ da "Da Vinci kodı" äsärenä, ğomumän Yewropadağı dährilek, yäğni ateistik mädäniatkä qarşı çığuın bolay añlata:
"Bu xristiannarnı, alarnıñ dini xislären räncetä torğan kitap. Bez şul kitapqa bar dönya buylap propaganda alıp barıluın kürep torabız. Monı niçek añlatırğa? Bez katoliklar belän bergä bu mäs''älädä ber qaraşta torabız. Berkemneñ dä dinne räncetü xoquqı yuq. Äye, ireklek bar, ämma ul başqalarnı pıçratu ireklege tügel", di pravoslaw ataqay.
Şuşı filmğa qarşı çığu - äle meñ yıl elek ayırılğan ike çirkäwne xäzer berläşterä başlağan berdänber problema tügel. Alarnıñ ikesen dä Könbatıştağı cämğiatlärneñ torğan sayın nığraq homosexual'' mädäniätne qabul itä baruı, nikaxsız sex, bala töşerü kebek küreneşlärneñ kiñ cäyelüe bik borçıy. Papa belän oçraşqannan soñ mitropolit Kiril xäbärçelärgä "Yewropada xristianlıqnı saqlap qalu öçen" pravoslaw wä katolik çirkäwläre bergä eşlärgä tieş, dip yuqqa ğına beldermäde.
Ike çirkäwneñ dä dönyawi, dähri mädäniatkä qarşılığı yaña närsä tügel, yaña ber närsä şunda ğına - pravoslaw yağı xäzer ütä qadimi Benedictnı eş alıp bara alırlıq yaña citäkçe itep kürä.
"Bez aña şäxsän härzaman xörmät belän qaradıq. Ul bar dönyada tanılğan möxtäräm ruxani, din belgeçe. Äle papa itep saylanğançı uq Rusiädäge küp kenä pravoslawlar anıñ kitapların uqıy ide. Yaña papanıñ bilgele qadimilege, anıñ liberalizmnı tänqitläwe küplärgä zur tä''sir yasadı", dip maqtıy katoliklarnıñ xäzerge başlığın pravoslaw atakayı Vıjanov.
Ämma elekke papa - Yoan Paul İkençe dä xäzergese kebek ük qadimi täğlimät tarafdarı ide, läkin urıs pravoslaw çirkäwe aña berqayçan yaqtı çıray kürsätmäde häm Mäskäwgä kilügä röxsät birmäde. Belgeçlär monı, märxüm papanıñ çığışı belän Pol''şadan buluı, urıslar belän poläklär arasındağı tarixi doşmanlıq belän añlata. Benedictnıñ isä german buluı anıñ Rusiädäge pravoslaw çirkäwe belän ciñelräk eşli aluına, Yewropadağı dönyawi liberal mädäniätkä qarşı alarnıñ bergäläşep köräşüenä mömkinlek birä.
Kärim Kamal


text:
Tatarstanğa Rusiäneñ çit illärdäge ilçeläre …
Sişämbe könne Qazan uramnarında avtotransport yörtüçelär öçen mäşäqätlär kilep çıqtı. Däwlät avtoinspeksiäse bu östämä mäşäqätlär öçen ğafu ütende. Qazanda bu könnärdä qunaqlar küp, şuña kürä beraz çıdarğa, sabırlıq kürsätergä kiñäş itelde. Başta Qazanğa Rusiäneñ Braziliädäge, Kolumbiädäge, Qırğızıstandağı häm Paqstandağı ilçeläre kilde. Mäğlüm bulğança, Rusiä prezidentı Vladimir Putin Rusiäneñ çit illärdäge ğadättän tış häm tulı wäkälätle ilçeläre belän oçraşu ütkärgän ide. Oçraşu barışında ilçelärgä töbäklärdäge xäl belän yaqınnanraq tanışırğa kiñäş itelde, çönki Rusiädä citeşterelgän tawarlarnı çit il bazarlarına çığarırğa kiräk. Şuña kürä Tatarstanğa da iqtisadi mömkinleklär belän tanışu, ere biznes citäkçeläre belän küzgä-küz qarap söyläşü öçen dürt ilçe kilde. İlçelär vizitların bik eşlekle başladılar. Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov belän, säwdä häm tışqı elemtälär ministrlığı citäkçeläre belän tügäräk östäl artında söyläşülär alıp bardılar. Söyläşülär barışında Braziliä belän säwdä ğamäldä alıp barılmawı, Qırğızıstan, Paqstan belän dä tışqı säwdä äyläneşeneñ bik az buluı bilgelänep ütelde. Tatarstannıñ Kolumbiägä Mİ-17 boralaqları satu täcribäse bar. Şuña kürä bu illär belän säwdä eşlären canlandırıp cibärüdä Tatarstannıñ da mänfäğätläre zur. Şuña kürä ilçelär Tatarstan prezidentı belän oçraşıp, bu eşlärgä annan da fatixa aldılar häm tağın da süzlärdän eşkä kereşü niätennän sişämbe könne Tübän Kamadağı häm Çallıdağı nefteximiä sänäğät şirkätläre towarları belän yaqınnanraq tanışıp yördelär.


text: Belarus prokuraturası çirattağı tapqır, Rusiäneñ ORT teleqänälı operatorı Dmitriy Zavadskiynıñ yuqqa çığuı belän bäyle räweştä açılğan cinayät eşen qarawnı tuqtattı, dip ”Azatlıq” radíosı xäbärçese xäbär itä. Prokuraturadan tikşerüne tuqtatu qararı bu waqıttqa qädär anıñ cäsäde tabılmaw belän añlatıla dip, beldergännär. Zawadskiy 2000 yılnıñ 7 yülendä yuğalğan ide.Törle xalıqara oyışmalar, şul isäptän BMO , Europada xezmättäşlek häm iminlek oyışması da berniçä märtäbä Zawadskiynıñ şulay uq, Belarus opozisiaseneñ yuqqa çıqqan berniçä äğzäseneñ yazmışın açıqlaw kiräklege turında belderdelär.


text:
Mäskäwdä Transvaal parkında kimendä 26 keşe hälak buldı, 100dän artığı cärähätlär aldı
Soñıraq ülüçelär sanı 26ğa citüe mäğlüm buldı. Başta – akwaparkta şartlaw bulğan, şunıñ näticäsendä tübä cimerelgän digän xäbärlär taralğan ide. Ämma Mäskäw şähär başlığı yuri Luzhkov bu mäğlümatne kire qaqtı, şartlaw bulğanına ber dälil dä yuq, dide. Xäzerge waqıtta hälakät säbäpläre tikşerelä, ämma ber versiä – tübädä küp qar buluı – älegä iñ ışanıçlısı bulıp qala.
Mäskäw merı Yuri Luzhkov, hälakätne binadağı kameralar töşerde, andağı tasmalar tikşerüçelärgä qazanıñ säbäben açıqlarğa yardäm itäçäk, dide: "Tübä kiçke 7 tulıp 15 minut, 43 sekundta cimerelde. Bolar barısı da kameralarğa yazılğan. Tübäneñ cimerelü säbäbe açıqlanırğa tieş" dide Mäskäw merı.
Prokuraturada cinäyät eşe açılğan. Prokuror Anatoly Zuyev süzlärenä qarağanda, akwaparkta eşläwçelär, şulay uq bina arxitektorları häm qabyer injerenerlardan soraw alınğan inde.
Transvaal Parkı 2002nçe yılda açılğan bulğan. Anı Rusiä arxitektura şirkäte ölgese nigezendä 18 ayda ber Törek firması tözegän.
Rusiäneñ ğadättäntış xällär ministrı Sergei Şoygu, Mäskäwdä soñğı yıllarda tiz arada tözelep qullanışqa tapşırılğan sıyfatsız binalarnı täñqitläde häm başqalanıñ böten tözeleşlären yañadan qarap çığarğa çaqırdı.


text:
Yazmalar data buença cıelgan: ПәHҗeшәMбe, 05 ГыйHBap 2017
-
Yıl başında awıl xucalığı häm azıq-tölek ministrı Marat Äxmätov citeşterü külämen arttıru burıçı quyğan ide. Ministrlıq yılnı uñışlı ozata: bıyıl awıl xucalığı 5,5 protsent üseş kiçerä. 2016 yılda Tatarstan qırlarınnan 4 million tonnadan artıq aşlıq cıyıp alındı. Şikär çögendere uñışı da quandıra, ul – 2 million tonna tiräse. Citeşterelgän produktsiä küläme 235-237 milliard sum täşkil itä. Bu – 105,2 protsent digän süz. Anıñ 100,9 protsentı – terlekçelek tarmağına, 109,5 protsentı üsemlekçelekkä turı kilä.
ПәHҗeшәMбe, 05 ГыйHBap 2017


text:
Şaronnıñ Likud partiäsendägelär bu planğa qarşı çıqsa da sulçı oppozitsion partiälärneñ yaqlawı belän bu plan parlamentta raslanır dip kötelä.
Bu plannı Quşma Ştatlar da yaqlıy. Bu plan kiläse yılda Gazada bulğan barlıq 21 yähüd bistäsennän 8 meñläp keşene küçerüne küzdä tota.
Bügen parlament binası yanında bu planğa qarşı çığuçı meñnärçä keşe demonstratsiä ütkärde.
İzrail' armiäse bügen Gazadağı Xan Yunıs qaçaq lagerınnan çigende. Armiä anda uzğan yäkşämbe tönendä kerde. Kimendä 16 fälestinle üterelde häm 76-lap fälestinle yaralandı.
Armiä räsmiläre äytüençä, bu operatsiä Yädüd bistälärenä minaatqıç höcümnäre oyıştıruda şiklänelüçe fälestin suğışçılarına qarşı oyıştırılğan.


text:
Törkiä 90 yıl elek ärmännär belän bulğan xällärne niçek bäyäli? [ atnalıq küzätü ]
Bıyıl şul waqiğägä 90 yıl tuldı. Şul säbäple dä matem kөnnäre dөnyada Ärmännär yäşägän bar cirdä qotlandı diärgä bula. Fransiä prezidentı Jak Şirak Ärmän prezidentı Robert Koçaryan belän bergäläp Parijda Matäm movzeleyına çäçäk bäyläme quydılar. Şirak şunuñ belän berrättän bez Tөrkiäneñ AB-nä kerüen telämibez dip äytergä tırıştımı, tөgäl äytep bulmıy. Fransiädä AB konstitusiäse mäsäläsendä referendum ütkäreläçäk häm “yuq” diyüçelär kübräk bulaçaq dip farazlana. Analizçılar fikerençä, “yuq” dip tawış birüçelär asılda Tөrkiäneñ ağzalığına qarşı buluçılar dip farazlıy. Yäğni Tөrkiäneñ şuşı Ärmän probleması AB belän dä bäylänä.
İkençe yaqtan, mөnäsäbätlär yaxşıra bara dip belderelgän Rusiä Dumasınnan yasalğan belderü ike arada kirenkelek tudırdı. Rusiä Duması 22 Apreldä ber belderü yasap Tөreklärne Ärmännärgä qarata genosid oyıştıruda ğäyepläde. Tөrkiä tışqı eşlär ministrlıgı "Şuşı belderü, ike yaqlı zur yuğaltular, zur qayğı-xäsrätlärgä säbäp bulğan waqiğälärne genosid dip surätläw, Berençe Dөnya suğışın yaxşı belergä tieşle ber ilneñ parlamentı tarafınnan yasaluwı añlıy alırlıq xäl tügel" dip belderde. Tөrkiä Rusiä Federatsiäsenä bu mäsälädä ber-ber artlı ike protest notası cibärde. Dumada, şiksez, borınğı urus-tөrek doşmanlığın yäşätergä teläwçelärneñ sanı yuğarı bulırğa tieş. Altın Urda çorın bitärläp, monı däresleklärgä kertergä teläwçelär dä başqalar tügelder.
Premier Recep Tayyip Erdoğan da Yaña Zelandiä premierı belän bergäläp intervyü ütkärgändä bu mäsälägä dä qağıldı. Ul Koçaryanga şuşı genosid mäsäläsen urtaq komissiä tөzep çişik digän täqdim yasağan buluwın, läkin anıñ başta diplomatik mөnäsäbätlär başlıyq dip kenä cawap qaytarğanı turında äytte. Erdoğan, "Problemanıñ cawapları arxivlarda. Bez äydä dibez. Kiräk bulsa tarixıbıznı da sorawğa tartırbız. Bez tarixın inqär itkän millät tügel. Ayruça tarixıbız xiç ber waqıtta bezne tөşermäde” dide. Erdoğan, Ärmännär tik lobbi, yäğni pärdä artında aktivlıq kürsätep ber qaya da baralmıylar, bez arxivlardan çığaçaq näticälärgä tüzärgä äzerbez. Läkin sez Ärmännär dä monıñ näticäsenä tüzärgä äzer buluğız” digän sөzemtä yasadı. Premier Ministrlıq Däwlät Arxivları Mөdire Dotsent Yusuf Sarıay, “Bezgä ozaq mөddättän birle tarixığız belän tanışığız dilär, bez tarixıbız belän tanışqan sayın üz yuğaltularıbıznı küräbez, üz qayğıbıznı xäterlibez dide. Ul, “Anaotliädä 523 meñ 955 Tөrek igençese Ärmän partizannarı tarafınnan üterelgän. Monda Kөnbatış Auropanıñ cawaplılığı zur. Auropa Tөrkiä belän bäyle säyäsätendä Ärmännärne qullanğan. Monıñ bäläsen isä Ärmännär belän Tөreklär çikkän. Auropa da üz tarixın tanıy başlasın” dip äytte.
Qısqası 1915 yılda Tөnyaq Anatoliädä suğış barğanda, Ärmän partizannarnıñ urus, fransuz häm ingilizlär belän xezmättäşlek itep Tөrek awıllarına xөcümnäre säbäple ul çordağı Ğosmanlı xөkümäte Ärmännärne bu rayonnardan sөrergä qarar birä. Sөrgen qanlı bula, Tөrek statistik sannarına kürä 350 meñ tiräse keşe hälaq bula. İsän qalğannar ul çorda Ğosmanlı xakimiätendäge Suriä, Livan kebek cirlärgä urnaştırılalar. Ärmännär isä bez tik kenä torğanda Tөreklär bezgä genosid oyıştırdılar, millionnan artıq keşebezne üterdelär digän däğwa kütärälär. İnde 90 yıldan soñ da ike aradağı ızgış çişelä almasa, qızğanıç. Läkin äle baytaq sular ağarğa tieş.
Bu atnada Tөrkiä AQŞ belän kierenkelängän mөnäsäbätlären tөzätte. Prezident Sezer AQŞ belän Britan xärbi oçqıçlarınıñ İncirlek Xärbi nığıtmasın qullanu mөddäten ozaytqan qararğa qul quydu. Premier Erdoğan da “Tөrkiä-AQŞ mөnäsäbätläre nıq, anı bozarğa teläwçelärgä irek birmäbez” dide. Eşlär şulay şoma ğına barğanda, AQŞ näşer itkän “Global Terrorizm” isemle xisabında Tөrkiä territoriäsendä teror aktivlıqları kürsätkän idänastı PKK partizan oyışması Tөrkiäneñ kөnyağı belän kürşe rayonnarda bäysez häm demokratik Kөrd däwläte tөzergä teli dip yazılğan. Ankarağa bu naçar täesir yasadı.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Martin Lüter King
Martin Lüter King (inglizçä Martin Luther King; 1929, Corciä ştatı, AQŞ - 1968, Memfis, Tennessi, AQŞ) - afroamerikan iñ tanılğan baptist wäğäzçese, osta söyläwçe, AQŞta qaratänle keşelär watandaşlar xoquqları öçen xäräkäteneñ citäkçese. AQŞ progressivizmı iñ kürenekle wäkile.
Martin Lüter King - AQŞ qaratänle xäräkäteneñ berençe aktiv eşleklese häm AQŞta qaratänle keşelär watandaşlar xoquqları öçen berençe kürenekle köräşçe bulğan. Diskriminatsiägä, segregatsiägä qarşı köräşkän.
AQŞ kolonial' säyäsätenä qarşı (şul isäptän Vyetnamda) çığış yasağan.
AQŞ cämğiäten demokratiäläşterügä zur öleş kertkäne öçen 1964 yılda Martin Nobel premiäsenä layıq bulğan.
1968 yılnıñ 4 aprelendä Martin Lüter King Tennesi ştatı, Memfis şähärendä çamalap Ceyms Erl Rey tarafınnan üterelgän.
2004 yılda AQŞ iñ yuğarı büläge - Kongress Altın medalenä layıq bulğan (ülgäç).
Äsärlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- M. Л. KиHr. БCЭ
- M. Л. KиHr. KpyrocBeT
- M. Л. KиHr. PeфopMaция и пpoTecTaHTизM
- King
- Tpyды M. Л. KиHra Ha пpoekTe «BHe Hacилия»
- KиHr M. Л. Bepyю и Bижy. ЛюбиTe BparoB Baшиx. ПpoTиB aHTиceMиTизMa. ПaлoMHичecTBo k HeHacилию


text:
Qazan cirlärendä azatlıq suğışları
Qazan cirlärendä azatlıq suğışları (Qazan suğışı) ul 1552-1556. yıllarda Qazan xanlığın torğızu öçen barğan milli azatlıq köräşe.
Urıs yawlap aluçılarına qarşı suğışlarda Tatar, Çuaş, Çirmeş, Mordwa, Udmurt xalıqları qatnaşa. Baş kütäreçelärneñ citäkçeläre: Mamışbirde, Säyet Üsäyen, Tuaqmış Şahzadä, Sarı Batır, Kebenke (Kibäk) morza, Qulay morza h.b. Baş kütärüçelär tözegän töp qarşılıq üzäkläre bulğan Çalım häm Mişätamaq qälğä-qorılmaları belän bergä şulay uq Üternäs şähärleğen sanap kitü döres bulır. Bu şähärleklärdä zur köç tuplana, kübesendä möstäqil xökümätlär tözelä; alarğa Bolın häm Taw yaqlarınıñ baytaq öleşe buysına. İvan IV xökümäte baş kütärüçeläre köçlären ciñü öçen zur ğäskäri berämlekläre qullana. Milli azatlıq öçen köräşüçe meñlägän keşe cäzalap üterelä.
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Qazan cirlärendä azatlıq suğışları. Tatar Ensiklopediä Süzlege, 2002, Qazan, TR FA Tatar Ensiklopediäse İnstitutı.


text:
450 yıllıqqa istälekle aqsalar sığarıla
2007 yılda Başqorostandıñ Räsäygä quşılıuına 450 yıl tigän istälekle aqsalar äyläneşkä sığarıla. Unıñ iñ hiräge 10 meñ humlığı häm awırlığı 1 kilogramm bulğanı 999 proba altından yahalasaq. Oşonday 150 aqsa sığarıu qarala. Taźa kömöştän ber kilogramlıq 100 humlıq aqsa 500 danala yeteştereläsäk. 50 humlıq altın aqsa 1 meñ 500 danala,3 humlıq kömöş aqsa 10 meñ danala yeteştereläsäk.
Siläbe däwlät universitetınıñ könsığış filologiahı bülegeneñ başqort törkömöndä uqıusılar menän Bötä Donya başqorttarı qoroltayı başqarma komitetında osraşıuźa la 450 yıllıqa äźerlänew xaqında hüź barźı. Törköm qıźźarı yıl hayın tarixi tıuğan yağına kilewźe yolağa äyländerep yebärgän. Öfögä bıyıl 9 keşe kilgän. Ularźıñ barıhı la berense qursta uqıy. Bötä Donya başqorttarı Qoroltayı başqarma komitetı räyese Äxmät Söläymänov äytewensä, Räsäygä quşılıuźıñ 450 yıllığı Başqortostandıñ ğına tügel, unan sittä yäşägän başqorttarźıñ da bayramı.
Rämzit Abulyayıv, Öfö


text:
Böten İran provinsiäläre gubernatorları kiläse ayğa bilgelängän parlament saylawların kiçekterüne sorap xökümätkä möräcäğät itte. Mäğlüm bulğança ilneñ konservativ Saqçılar Şurası meñlägän kandidatnı saylawlarda qatnaşudan tıydı. Eçke Eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile xäbär itüençä, 27 gubernator kiçä kiç Tähranda oçraşıp ber tawıştan bu möräcäğätne qabul itkän.
Provinsiä başlıqların prezident Möhammäd Khatami bilgelägän. Başta parlament saylawlarında qatnaşuı tıyılğan namzätlärdän - 860 keşegä röxsät birelgän inde, dip xäbär itelä.
66 il wäkilläre cıyılğan Qoralsızlanu Konferensiäsendä İran tışqı eşlär ministrı Kamal Kharrazi, başqa illärne İran belän atom texnologiälären büleşergä çaqırdı. Tınıç maqsatlarda qullanılaçaq atom texnologiälärenä İrannıñ da xoquqı bar, çönki "bez atom qoralın cäyeldermäw turındağı kileşüne bozmadıq" dide Kharrazi. Xalıqara basım astında qalğan räsmi Tähran küptän tügel Xalıqara atom Agentlığı belän – kötelmägän tikşerülärgä röxsät birüe turında kileşü tözede. İran, üzendä citeşterelgän atom programmalarınıñ barı tik tınıç maqsatlarda, energiä çığanağı bularaq qullanıluı turında belderep kilde.


text: Könyaq Osetiä başlığı Äduard Qoqoytı, Gruziä xakímítları ğädättägeçä, gruzin osetin nizağı töbägendäge tınıçlıq köçläre äşenä qarşılıq tudıra, dip belderde. Mäskäwdäge mäğlümät oçraşuında çığış yasap Qoqoytı, Könyaq Osetiä cirendä berniçä meñ gruzin xärbie häm küp kenä xärbi texník bar dip äytte. Kön sayın qönyäk osteiä awıllarına atuların häm republíknıñ hawa çiklären bozuların xäbär itte. Şulay buluğa qaramastan ul, ägär dä, Tbilisi üz qaraşların yañadan qarap çıqsa häm üz östenä alğan yöklämälärne ütärgä äzer ikänlegen kürsätsä, Gruziä prezidentı Mixäil Saaqaşwili belän öçraşu mömkinlegen dä inqar itmäde.


text:
Bıyılğı ölkännär köne elekkesennän nıq ayırıla
Bıyılğı ölkännär köne aldağı yıllardağısınnan nıq ayırıla, dip xäbär itä mäğlümat çaraları. Üzençälege Qazannıñ 1000 yıllığı bäyräme häm Ciñüneñ 60 yıllığı ütkärelgän yılda ütkärelüe belän bäyle ikän. Ölkännär öçen ütkärelgän konsert çaraları, cıyılışlar ğädätegeçä bulsa, bıyıl, veterannarnı 1000 yıllıq medal’’läre belän dä büläklilär.
Qazannıñ 1000 yıllığı uñayınnan medal’lär tapşıru tantanası, ölkännärğa bağışlanğan 10 könlekneñ iñ yuğarı bäyräm noqtası, dielä räsmi xäbärlärdä. Qazan ratuşası binasında, maxsus saylap alğan ber törkem veterannarğa medal tapşıru tantanasın ütkärü planlaştırıla. Ul medal’lärne tağın şähär rayonnarında da tapşıraçaqlar, alar olı yäştägelär häm yubiley bäyräm itüçelärgä tieş ikän. Qazanda, 100 yäştän uzğan keşegä 500 sum aqçalata yärdäm kürsätü qaralğan. Yalğız qartlarğa ayırım aqça birü dä planlaştırılğan, yalğız bulsa häm pensiäläre 2488 sumnan azraq bulsa, alarğa şähär rayonnarı byudjetınnan aqçalata yärdäm birergä wäğdä itälär. 90 yäştän uzğan awıru keşelärgä, meditsina äyberläre birelä. Äylärnıñ xälen tabiplar kilep beläçäk, şifaxanädä, ölkännär öçen maxsus qabul itü könnäre oyıştırılaçaq, dip xäbär itä räsmi çığanaqlar. 4nçe oktäberdä, «yaratqan şähär, yaratam sine» dip atalğan bäyräm konsertları, veterannar oçraşuların ütkärü planlaştırılğan.
5nçe oktäberdä, bar Qazan mäktäplärendä, «3 buyın oçraşuı» digän isem astında bäyräm kiçälären uzdıru planlaştırıla.
Şunıñ belän bergä tağın, munçalarda buşlay yuınu, çäçne kisterergä dä mömkin bulğan. Bazarlarda, közge yärminkälär barğan waqıtta, arzanraq bäyägä bäräñge, başqa yäşelçä satıp alırğa mömkin bulğan. Yäşelçä alğanda, sıyfatsız tovar almasınnar dip, qartlarğa yärdämgä maxsus cawaplı keşelär bazarda eşlägän ikän. Qısqası, xakimiätlär, ölkännärgä härdaim yärdämgä kilergä äzer bulıp torğan. Respublika xakimiätläre isemennän, ölkännär köne belän parlament räise Färit Möxämmätşin qotlağan bulğan. Anıñ räsmi möräcäğätendä, mondıy yullar bar.
Xörmätle veterannar, ölkännär, sezneñ alda baş iäbez, sezgä räxmätlärebezne belderäbez, ğömer «közendä» kübräk qoşlı könnär bulsın dielä. Sotsial yaqlaw ministrlığı Klavdiä Novikova, bäyrämgä bağışlanğan çağışında, ber niçä süz tatarça äytep tatarlarnıñ da küñellek kürgän. Şähär xakimiätläre isemnän, idärä başlığı urınbasarı Räis Möbäräkcanov çığış yasağan. Deputatlar da, rayon başlılıqları da ölkän keşelärenä iñ izge teläklär telägän.
Ämma, uramdağı soraştırular kürsätkänçä, äbi-balaylar alarğa bulğan iğtibarğa bik räxmätle, ämma kübräk aqçalata yärdämdä ömet itä. Tatarstan yäşläre gäzite, üzeneñ şimbä sanında, qatlarnıñ küñelen kürgän keşelär turında tügel, ä kiresençä, çinovniklarnıñ ölkännärgä dorfa mönäsäbät kürsätüläre, subsidiä aqçası 5 sum artıq küçergängä kürä, ber äbine awılda şähärgä ber niçä tapqır kitertkännär ikän. Üteneçlärneñ häm sorawlarnıñ cawapsız qaluı häm nindider yärdäm alu öçen qartlarğa küpme byurokratik kirtälär aşa uzarğa turı kilüe turında yazılğan älege mäqälädä.
Bikä Timerova


text:
Xäzer inde iğtibarnı Ğiraq tiräsendäge xällärdän, bu aralarda könüzäk temalar rätennän töşep torğan Yaqın Könçığışqa yünältik, xörmätle tıñlawçılar. Tağın 3 könnän soñ yaña fälästin xökümäten tözü öçen birelgän waqıt çığa, läkin yaña premyer-ministr Mäxmüt Abbas belän fälästin citäkçese Yäsir Arafat arasında xökümättäge qüwät ministrlarınıñ kiläçäktä kemgä buysınuwı mäs’äläsendä tartqalaşu däwam itä.
Fälästin premyer-ministrı itep çağıştırmaça küptän tügel genä saylanğan Mäxmüt Abbas yıllar buyı Arafatnıñ iñ yaqın tarafdarlarınnan bulsa da, xökümät tözü eşe alar arasındağı mönäsäbätlärne şaqtıy kiyerenkelätte. Düşämbegä qarşı töndä Abbas xätta, ägär dä Arafat ul täqdim itkän ministrlar isemlegen kire qağuwın däwam itsä, premyer-ministr urınınnan tämam kitärgä äzer toruwın belderde. İkençe yaqtan, Arafatnıñ qayber kiñäşçeläre isä aña, ğomumän yaña premyer ezläwne täqdim itä başladı. Ägär dä täräqqiat şuşı yuldan kitsä, bu Yaqın Könçığıştağı wäzğiatne tağın da qatlawlandırıp qına cibäräçäk. Quşma Ştatlar äzerlägän yaña solıx planı, ul xäzer solıx yulı dip tä atala, Abbas citäklägän fälästin xökümätneñ inde eşkä kereşüwen şart itep quya. Waşingtonda da, İzrail citäkçelegendä dä Yäsir Arafatnı xäzer çın solıxqa ireşüdä ber kirtä itep kürü kiñ taralğan. Şuña da başta fälästin premyer-ministrı urının buldırıp häm anda Mäxmüt Abbasnı raslatıp, Ğiraqtan soñ Yaqın Könçığıştağı nizaqnı da xäl itärgä alınğan Waşington Arafat urınına yaña citäkçe äzerläw eşen başlap cibärde. Läkin alar arasında qarşılıqlar inde xäzerdän ük çığa ikän, dimäk Waşington plannarına zur zian kilä ala. Yaña fälästin xökümäte raslanğan oçraqta da, anı qorğan waqıtta tuğan ikeyaqlı qarşılıqlar kiläçäktä Abbas häm Arafatqa kileşep kenä eşläw mömkinlegen hiç birmiyäçäk. Fälästinne azat itü oyışmasındağı ber räsmi wäkil New York Times basmasına, Mäxmüt Abbas xökümätne tözegän oçraqta da Arafat belän şundıy kiyerenkelek bulğanda üzeneñ uñışqa ireşmäyäçägen bik yaxşı añlıy dip belderde. Läkin Abbasnıñ ber häm ütä dä möhim uñay östenlege bar – Arafattan ayırmalı bularaq xalıqara cämäğätçelek näq menä anı yaqlıy, häm şuña kürä dä yaqlar äle soñğı minutta bulsa da urtaq qararğa kiler digän ömet yäşi. Fälästin premyer-ministrı İzrailgä qarşı qorallı köräş alıp baruğa qarşı çığa. Häm anıñ iminlek öçen cawaplı ministr itep üz keşesen bilgelärgä teläwe, küwät ministrlarınıñ kemgä – premyerğamı ällä Arafatqamı buysınuwı mäs’äläse ike yaq arasında tirän qarşılıqlarğa säbäp bulıp tora. Abbas iminlek buldırunı Möxämmäd Dahlanğa yöklärgä teli. Amerikan häm İzrail diplomatları fikerençä, ul çınnan da, Könbatış Yar häm Gaza sızığındağı radikal’ fälästinlelärgä qarşı qırıs çaralar kürergä sälätle keşe. Läkin Arafat bu uñaydan, Dahlannıñ xärbi däräcäse başqa fälästin xärbilärennän tübänräk häm ul şuña kürä bu urınğa bilgelänä almıy dip belderä. Dahlannıñ Mısır belän elemtäläre nıq, bu uñaydan Arafatqa äle uzğan atnada uq, yaña xökümätne yaqlaw üteneçe belän Mısır prezidentı da çıqtı. Düşämbedä näq şundıy uq üteneçne kürşe İordaniäneñ tışqı eşlär ministrı da citkerde. Yewropa diplomatları da Arafatnı, ägär dä Abbas xökümätne tözi almasa, fälsätinlelärneñ dönyadan çitläşüwe artaçaq dip kisätä. Xökümätne qoru öçen Abbasqa fälästin parlamentı yaqlawın ğına qazanu kiräk bulsa da, ul monı Arafat fatixasınnan başqa ğına eşli almıy, ansız küpçelekne qazanuğa ömetlänmi.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Kosovo parlamentı bäysezlek iğlan itte
Kosovo parlamentı maxsus utırışta Kosovonıñ bäysezlegen iğlan itte. Utırıştağı 109 deputatnıñ barısı da bäysezlek öçen qul kütärep tawış birde.
Premer-ministr Haşim Taçi bäysezlek deklarasiäsen uqıp yaña däwlät "töbäktä tınıçlıq häm totrıqlılıqqa tuğrılıqlı bulaçaq", "kürşeläre belän yaxşı mönäsäbättä torırğa teli" dide.
Kosovonıñ bäysezlek deklarasiasen totqan Kosovo räsmie12 matdädän torğan Bäysezlek deklarasiasendä Kosovo demokratik, dönyawí häm küpmillätle cämğeyät dielä.
Deklarasiadä Kosovo däwläteneñ elekke Finländiä prezidentı Martti Ahtisaari äzerlägän BMO planı nigezendä barlıqqa kilüe äytelä. Ul planda Kosovonıñ xalıqara idarä qaramağındağı bäysezlege turında äytelgän ide.
Serbiä ul planğa qarşı çıqtı. Serbiäneñ berektäşe bulğan Rusiä BMO İminlek Şurasında ul planğa kirtä quydı.
Parlament utırışı aldınnan prezident Fatmir Seydiü elekke prezident İbrahim Rugova qäberenä bardı. Seydiü ziratta jurnalistlarğa "Bu kön Kosovo öçen üzençälekle kön. İrekle häm demokratik illär ğailäsenä quşıluçı Kosovoda demokratik tärräqıyatneñ yaña çorı başlana" dide.
Kosovo parlamentınıñ bügen bu utırışnı ütkäräçäge soñğı könnärdä xäbär itelgän ide. Şuña kürä bügen irtän ük qar yawğan Priştina uramnarına xalıq bäyrämgä äzerlänü käyefe belän çıqtı.
Azatlıqnıñ Priştinadağı xäbärçese Ardana Vidişiki "Priştinanıñ böten cirenä, Kosovonıñ böten cirenä älämnär tulğan. Härber binada, uramnarda, härber maşínada, küpçelek balqonnarda älämnär. Böten cirdä muzıka uynıy" dide.
Kosovo albannarı Alban, AQŞ, Britan, Yewropa Berlege häm NATO älämnären bolğap, feyerwerklar belän inde şimbä kiçendä ük bäyräm itä başlağan ide.
BMO, NATO häm cirle köçlär bäysezlek iğlan itü könnärendä iminlek çaraların arttırdı. Älegä tärtipsezlek oçraqları turında xäbärlär bulmadı.
Kosovoda azçılıqnı täşkil itüçe serblar bu parlament utırışına qarşı protest çaraları ütkärde, ğıybadät qıldı.
Belgradta yözlärçä serb Serbiäneñ Kosovonı yuğaltuına qarşı uram cıyınına kilde.
Parlament bäysezlek iğlan itärgä berniçä minut qına qala Serbiä prezidentı Boris Tadiç Serbiä Kosovonıñ bäysezlegen berqayçan da tanımıyaçaq dip belderde. Tadiç Serbiä bu qararnı ğämäldän çığaru öçen barlıq tınıç, diplomatík häm xoquqıy çaralarnı qullanaçaq dide.
Ämma Quşma Ştatlar häm Yewropa Berlegendäge küp kenä illär Kosovonı yaña däwlät bularaq tanır dip kötelä.
Aq Yort AQŞnıñ yuğarı räsmiläre Kosovonıñ bäysezlek iğlan itüenä bäyle tirän xislärne añlap Rusiä häm Serbiä räsmiläre belän elemtädä tora dip belderde. Süzçe Dana Perino äytüençä, däwlät sekretare Condoleezza Rice häm AQŞnıñ däwlät iminlek kiñäşçese Stephen Hadley Rusiä häm Serbiädäge kollegälärı belän elemtägä kergän.
Şimbä könne Yewropa Berlege däwlätläre Kosovodağı xäzerge BMO idaräsen alıştıru öçen anda 1800 keşelek polisiähäm idarä törkeme cibärüne täğäyenläde.
Kosovodağı Yewropa Berlege idaräsendä çit il xezmätkärlärennän tış ber meñläp cirle xezmätkär dä bulaçaq.
Yaña idarä aldağı 4 ayda urnaştırılaçaq häm Kosovoda säyäsi tıqşınulardan azat bulğan polisia, ustisia häm tamojnä sistemasın urnaştırırğa yärdäm itäçäk.


text:
чәpшәMбe, 25 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 00:12
Başqortostandıñ torlaq–kommunal xeźmättäre yaźğı taşqınğa äźerlekte 10–sı aprelgä tamamlayasaq. Äle yul– remont töźölöşö şirkättäre ağıp kiteü xäüefe bulğan küperźärźe vaqıtlısa hütep tora, yağıulıq–maylau materialdarı, qırsıntaş häm başqa käräk–yaraqtar äźerläy. Ber ük vaqıtta texnik qorolmalar, küperźär häm hıu yatqılıqtarı maxsus tikşereü ütä. Taşqındar mälendä 17 meñgä yaqın torlaq yort häm ularźa yäşäüse 61 meñ keşeneñ hıu baśqan zonala qalıuı ixtimal. Äle oşonday urında yäşäüselärźe vaqıtlısa qunaqxana, yataq häm mäktäptärźä urınlaştırıu mäsälähe qarala. Taşqınğa qarşı komissiya ultırışında Öfö qalahınıñ ğäźättän tış xäldär idaralığı keşeläre auırlı qatındar aldan uq bala tabıu yorttarına, ğäriptär häm qarttar dauaxanağa urınlaştırılasaq tip äyttelär. Öfönöñ hıu baśıu xäüefe yanağan Zaton, 8-se mart biśtälärenä aldan uq boźolmay torğan aźıq-tülek taşırğa teyeştär. Boź tığındarın emereü ösön şartlatıu eştäre alıp barğan şirkättär menän kileşeü töźörgä käräk. Ämmä respublika rayondarı bıl kileşeüźe töźöügä hülpän qaray, tip belderźe Ğäźättän tış xäldär ministrı Marat Mähäźiev.


text:
Waşington inde İrannı da küpläp yuq itü qoralların eşlärgä mataşuda ğäyepli
Üzendä atom qoralların citeşterergä tırışuda elek Ğiraqnı ğäyeplägän Quşma Ştatlar xäzer näq şundıy uq qorallarğa kürşedäge İran da iä bulırğa tırışa dip belderä. Waşingtonnıñ bu ölkädäge säyäsäte, şuşı mäs’äläne Berläşkän Millätlär Oyışmasına çığarıp, anda İran atom qoralların cäyeldermäw kileşüwen boza digän qararğa ireşü dip isäpli radiobız küzätüçese.
Audio
“İranlılarnıñ üz atom programmasın eşli aluwına min härwaqıt borçılu belderep kildem, min monı açıqtan-açıq ta, şäxsi aralaşuda da eşlädem. İsegezdä bulsa şul borçularımnı min Rusiädä çaqta Vladimir Putingä dä citkergän idem” dip belderde Aq yortqa cıyılğan xäbärçelärgä amerikan prezidentı. Anıñ süzlärenä qarağanda, xäzer Waşington, Berläşkän Millätlär qarşında eşlägän Xalıqara atom energiäse idaräseneñ yün ayında bäyän iteläçäk xisabın häm anda İran turında närsä äyteläçägen zur tüzemsezlek belän kötä. Ämma ber eşne inde xäzerdän ük bergäläşep eşläp bula, küpläp yuq itü qoralların cäyelderüne tuqtatırğa kiräk dip isäpli amerikan prezidentı.
Audio
İrannıñ atom programması mäs’äläse, däwlät sekretare Colin Powellnıñ şuşı atna azağında başlanaçaq Yaqın Könçığış säfäre üzägendä dä toraçaq dip kötelä. Ul İzraildä, İordaniädä, Söğüd Ğäräbstanı häm Mısırda bulaçaq, moñardan tış anıñ Rusiädä dä tuqtaluwı qaralğan. Näq menä Mäskäwne Waşington, İranğa üz atom programmasın buldıruğa yardäm itüdä ğäyepli. Powell säfäreneñ töp maqsatı itep İzrail wä fälästinlelär arasında totrıqlı solıxqa ireşüne, häm yaña ğına bäyän itelgän plannı tikşerüne quysa da, Yaqın Könçığışta teläsä nindi iminlek wäzğiate urnaşqan oçraqta da anda İrannıñ zur urın totaçağı şik uyatmıy, ä älegä Tähran, İzrailgä qarşı qorallı köräş alıp barğan radikal’ islamçılarnı yaqlawçı bularaq tanılğan ber taraf. Ğiraq suğışı Quşma Ştatlarnıñ İran belän bolay da qatlawlı mönäsäbätlären tağın da kiyerenkelätep cibärde. Waşington Tährannı, Ğiraqtağı şığıylar yardämendä Bagdadta möselman ruxaniläre xakimiaten urnaştırırğa omtıluda ğäyepläde, İran citäkçelege üz yağınnan, Ğiraqta amerikannar yardämendä oyıştırılğan idaräne tanımayaçağın belderep quydı. Däwlät sekretare Powell häm anıñ yardämçeläre Quşma Ştatlarnıñ Tähran belän turıdan-turı aralaşunı, söyläşülär alıp barunı alğa sörä, läkin İrannıñ üzendä atom programması buldırırğa tırışuwı turındağı soñğı süzläre belän prezident Bush bu ölkädä dä, Ğiraq mäs’äläsendäge kebek ük, kübräk saqlanu ministrlığı tiräsendäge suğışçan dairälärgä taba awışuwın kürsätte. Waşingtonnıñ qırıslığı, Xalıqara atom energiäse idaräseneñ küptän tügel genä İranda bulıp, anda şaqtıy şomlı täräqqiat kürüwe turındağı xäbärlär belän añlatıla ala. İdaräneñ citäkçese Möxämmäd äl-Baradei ilneñ könyağındağı Natanz şähärendä bulıp, İran ğalimnäreneñ anda urannı bayıtu ölkäsendä kötelmägän däräcädä alğa kitüwen kürep qayttı dip belderä oyışmadağı belgeçlär. Bu uñaydan Quşma Ştatlar xäzer Xalıqara atom energiäse idaräseneñ 16-nçı yündä bulaçaq utırışına İran mömkinlekläre turında tänqiti xisap äzerläwen kötä. Şunnan soñ inde Waşington bu mäs’äläne Berläşkän Millätlär Oyışması qaramağına çığarıp, İrannı küpläp yuq itü qoralların cäyeldermäw kileşüwen bozuda ğäyepli ala.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Fälestin cirlärendä kiçä ütkän cirle saylawlarnıñ berençel näticälärenä qarağanda Fälestin citäkçese Mäxmüt Abbasnıñ Fatah xäräkäte alda bara.
Cirle Saylawlar komissiäseneñ baş mödire Firas Yaşi äytüençä, Könbatış Yardağı häm Gazadağı 80-läp cirle idaräneñ 52-sendä Fatah ciñgän.
Suğışçan Hamas törkeme 24 cirle idarädä ciñgän. 3 möhim şähärdä Qalqiliya, Rafah häm Bäyt Läxiädä dä Hamas ciñgän bulırğa oxşağan.
Saylawlarnıñ täğäyen näticäläre yäkşämbe könne iğlan iteläçäk.
Cirle saylawlar 17-nçe iyüldä ütäçäk ğömümi saylawlar aldınnan xalıqnıñ kemne yaqlawın açıqlaw da buldı. Ul saylawlarda Hamas berençe märtäbä parlamenttağı urınnar öçen köräşkä çığa.


text:
Räşit Vahapov festivaleneñ yomğaqlaw gala-konsertı Qazanda uzaçaq
Comğa könne İdel-press näşriät yortında Räşit Vahapov isemendäge ikençe xalıqara tatar cırı festivalenä äzerlek turında matbuğat oçraşuı uzdı. Qatnaşuçılar arasında festival'neñ citäkçese Rifat Fattaxov, Tatarstannıñ häm Rusiäneñ atqazanğan ateistı Zilä Sönğatullina, şağir Rinat Xaris ta bar ide. Bıyıl, Räşit Vahapov isemendäge ikençe xalıqara tatar cırı festivale ädäbiät häm sänğät yılı qısalarında uzdırıla. İkençe Vahapov festivaleneñ tantanalı açılışı 2006 yılnıñ 2 aprelendä Tübän Novgorodta – cırçınıñ tuğan yağında uzğan ide. Bügenge köngä qädär älege festival' Nurlat, Riğa, Berlin kebek tatarlar yäşägän küp kenä töbäklärdä ütkärelde. Oyıştıruçılar süzlärenä qarağanda, oktäber- noyäber aylarında İjau, Çabaqsar, Ul'yan şähärlärendä dä çaralar uzdıru küzdä totıla. Matbuğat oçraşuında Vahapov festivalen başlap yörüçelärneñ häm oyıştıruçılarnıñ berse bulğan Rifat Fättaxov Festival'neñ tatar moñına susağan millättäşlärebez tarafınnan yaratıp qabul itelüen äytte.
“Älege festival' Rälit Vahapov iseme, anıñ mirası, anıñ moñnarı bezneñ tatar xalqın tağın da nığraq berläştertergä yärdäm itä. Mäsälän, töbäklärdä ul tatar mädäniäteneñ nindider ber köç belän üsep kitüenä etärgeç birä. Äytik, Udmurtiädä festival' qısalarında Vahapov isemendäge tatar cırı häm sänğäte dip atalğan bäyge uzğan. Monda 100 artıq keşe qatnaşqan. Festival'neñ şundıy kiñ yañğıraş tabuı, ul bezneñ xalıqta genetik däräcädä bulsa ğına da üzeneñ moñnarnı, mirasına mäxäbbäte sünmägän. Min moña Sank-Peterburgta häm yekaterinburgta iğtibar ittem. Bezneñ kiçälärgä bik zatlı, zamança kiengän yegetlär, qızlar kilde. Häm alarnıñ küpçelege tatarça belmi dä. Ämma alar konsertnıñ başınnan axırına qädär yotlığıp tıñlap utırdılar. Küräseñ alarğa bezneñ milli moñnarıbız tä'sir itä.”
Şulay uq Rifat Fattaxov töbäklärdä Vahapov festivalen ğämälgä quyuçılar arasında cirle xakimiätlär buluına da basıp yasadı.
“Festival' qayda ğına uzmasın ul xalıq tarafınnan bik cılı qabul itelä. Alay ğına da tügel, ul äle zur ictimaği yañğıraşqa da iä. Cirle xakimiätlärneñ bezneñ festival'ne yaqlawı da moña ber dälil.” Oçraşuda şulay uq Rinat Xarisnıñ bu könnärdä dönya kürgän kitabın da täqdim itü buldı. “Cırçı” dip isemlägän yaña poeması urın alğan älege kitap R.Vahapovqa bağışlanğan. Oçraşuda Rinat Xaris älege poemadan ber özek uqıdı.
Bıyıl Räşit Vahapov isemendäge ikençe xalıqara tatar cırı festivaleneñ yomğaqlaw gala-konsertı dekaberdä ayında Qazanda uzaçaq. Bäyräm konsertında Qazannan İlham Şakirov, Älfiä Avzalova, Zilä Sönğatullina, İdris Gaziev, Rafael' İl'yasov, Venera Ğaniewa, Niciä Terkulova kebek tanılğan cırçılar çığış yasayaçaq. Şulay uq Latviä, Germaniä, Finlyandiä, Qazaxstan, Çuaşiä, Udmurtiä häm Rusiäneñ başqa töbäklärennän cırçılar qatnaşaçaq dip kötelä. Alar arasında dön'yaküläm tanılğan qazax cırçısı Bibigöl Tulegenova, Eston operasınıñ äydäwçe solistı Vil'vu Valdama da bar.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Veterannar xakimiätne yaqlıy, ämma aqçalaştıru qanunına qänäğät tügel
Ölkännär köne aldınnan, pensionerlarda iğtibar arta. Xakimiätlär, ölkännärne qayğırtu yunäleşendä eşlägän eşlär turında xisaplar tota. 27nçe sentäberdä Veterannar Plenumı ütte. Anda Veterannar oyışmaları wäkilläre belän, xakimiätlär isemennän, xökümät räise urınbasarı Rawil Moratov, aralaştı. Ul sorawlarğa cawap birde, ölkännär süzenä qolaq salırğa, kiläçäktä dä gel yärdäm itep torarğa wäğdä itte. Veterannar da, citäkçelekkä gel teläktäşlek kürsätep kilde, ämma bıyıldan başlap, taşmalamalarnı beterü turındağı 122nçe federal qanun, pensionerlarnıñ xakimiätkä mäxäbbäten kimette.
Ölkännärneñ xäle häm 112nçe federal qanun näticäläre turında respublika veterannarı şurası räise urınbasarı Wağiz äfände Malixov belän äñgämä qordıq. Anıñ äytüençä, veterannar şurası tatarstanda ütkärelgän säyästne yaqlıy, ämma taşlamalarnı aqçağa äyländerü qanunı belän dä küplär qänäğät tügel.
Wağiz Malixov:Bezneñ Respublikada 960 meñnän artıq veteran bar. Alarnıñ kübese bik täcribäle, küp xezmät quyğan keşelär. Häm alar ölkännär könen bik kötep alalar. Bu bäyräm yuğarı äzerlek belän ütkärelä. Härber rayonda veterannarnı cıyıp, maxsus räweştä alarnı qabul itälär. Bikä Timerova: Pensionerlar niçek yäşi? Aşarlarına citäme? Wağiz Malixov: Respublika buyınça urtaça pensiä xaqı 2412 sum, Qazan buyınça 2608 sum, yäşäw minimumı – 1952 sum. Menä şunnan tübän aluçı bezneñ 200 meñ pensioner bar. Munitsipal' saylawlar mäs’äläsendä bez ictimaği oyışmalar çittä qala almıy. Bezneñ bit böten pensionerlar täcribäle keşelär häm alar qatnaşa. Bez Respublikadağı säyäsätne yaqlıybız. Bikä Timerova: Sez nindi partiägä teläktäşlek kürsätäsez soñ? Wağiz Malixov: Bez bernindi partiägä dä kermibez. Törle partiälärdän kersälär bigräk äybät, çönki eşlärgä ciñel bula. Bikä Timerova: Xäzer sez kemnär belän eşlisez? Wağiz Malixov: Älegä bez ber partiäne dä yaqlamıybız. Kübese Berdäm Rusiägä kerälär, çönki ul köçle partiä. Bikä Timerova: Ä kommunistlarğa niçek qarıylar? Wağiz Malixov: Qomutistlar bit alar mäs’äläne üzlärençä quyalar, tänqit bulırğa tieş bit inde. Dönya ber yunäleştä genä barmıy bit. Bikä Timerova: Manitizatsiä turında qanun eşli başlağaç, veterannar mitinglarğa çığa başladı, alar arasında sezneñ keşelär buldımı?SEz mondıy uramğa çığularnı yaqlıysızmı? Wağiz Malixov: Şähär rayonnar arasında buldı. Veterannar şurasında älege zakonnı kütärep çıqtılar, küplär anı yaqlamadılar. Kübeseneñ iñsäsenä suqtı. Kübese transport çığımnarın kütärä almıy, subsidiälärne kübese ala almıy. Şuña xalıqta qänäğätsezlek tuıp tora. Bikä Timerova: Bu mäs’älälärne quyabız disez. Çişeläme soñ alar ? Wağiz Malixov: Aqrınlap çişelä. Azraq xoqümät tä yärdäm itä. Küp äyberne monda Tatarstan Respublikasınıñ üzeneñ qararın qabul itep tora.Ul ayırım keşelärgä tüläp tora. Annan soñ bezneñ urınnarda sotsial' yaqlaw ministrlığınıñ strukturaları bar. Alar yärdäm itä. Ayırım moxtac keşelärgä yal itü yullamaları birelä başlandı. Bikä Timerova: Kiçä sez Putinnıñ xalıq belän aralaşuın tıñladığızmı, sez nindi fikerdä? Wağiz Malixov: Bik matur häm döres söyli. Menä ul manitizatsiä kiräk dip äytte. Döresen döres tä, läkin ul qayber yunäleştä keşeneñ tormışına suqtı. Anı äytmi anıñ xäle yuq. Böten keşe dä pensiä alıp, böten keşe l'gotıylar alıp, yartı il l'gota ala başlasa eşläwçe anı tä'min itä almıy bit.
Bikä Timerova: Pensionerlar niçek yäşi? Aşarlarına citäme?
Wağiz Malixov: Respublika buyınça urtaça pensiä xaqı 2412 sum, Qazan buyınça 2608 sum, yäşäw minimumı – 1952 sum. Menä şunnan tübän aluçı bezneñ 200 meñ pensioner bar. Munitsipal' saylawlar mäs’äläsendä bez ictimaği oyışmalar çittä qala almıy. Bezneñ bit böten pensionerlar täcribäle keşelär häm alar qatnaşa. Bez Respublikadağı säyäsätne yaqlıybız.
Bikä Timerova: Sez nindi partiägä teläktäşlek kürsätäsez soñ?
Wağiz Malixov: Bez bernindi partiägä dä kermibez. Törle partiälärdän kersälär bigräk äybät, çönki eşlärgä ciñel bula.
Bikä Timerova: Xäzer sez kemnär belän eşlisez?
Wağiz Malixov: Älegä bez ber partiäne dä yaqlamıybız. Kübese Berdäm Rusiägä kerälär, çönki ul köçle partiä.
Bikä Timerova: Ä kommunistlarğa niçek qarıylar?
Wağiz Malixov: Qomutistlar bit alar mäs’äläne üzlärençä quyalar, tänqit bulırğa tieş bit inde. Dönya ber yunäleştä genä barmıy bit.
Bikä Timerova: Manitizatsiä turında qanun eşli başlağaç, veterannar mitinglarğa çığa başladı, alar arasında sezneñ keşelär buldımı?SEz mondıy uramğa çığularnı yaqlıysızmı?
Wağiz Malixov: Şähär rayonnar arasında buldı. Veterannar şurasında älege zakonnı kütärep çıqtılar, küplär anı yaqlamadılar. Kübeseneñ iñsäsenä suqtı. Kübese transport çığımnarın kütärä almıy, subsidiälärne kübese ala almıy. Şuña xalıqta qänäğätsezlek tuıp tora.
Bikä Timerova: Bu mäs’älälärne quyabız disez. Çişeläme soñ alar ?
Wağiz Malixov: Aqrınlap çişelä. Azraq xoqümät tä yärdäm itä. Küp äyberne monda Tatarstan Respublikasınıñ üzeneñ qararın qabul itep tora.Ul ayırım keşelärgä tüläp tora. Annan soñ bezneñ urınnarda sotsial' yaqlaw ministrlığınıñ strukturaları bar. Alar yärdäm itä. Ayırım moxtac keşelärgä yal itü yullamaları birelä başlandı.
Bikä Timerova: Kiçä sez Putinnıñ xalıq belän aralaşuın tıñladığızmı, sez nindi fikerdä?
Wağiz Malixov: Bik matur häm döres söyli. Menä ul manitizatsiä kiräk dip äytte. Döresen döres tä, läkin ul qayber yunäleştä keşeneñ tormışına suqtı. Anı äytmi anıñ xäle yuq. Böten keşe dä pensiä alıp, böten keşe l'gotıylar alıp, yartı il l'gota ala başlasa eşläwçe anı tä'min itä almıy bit.Sez respublika veterannarı şirası räise urınbassarı Wağiz Mirzayan ulı Malixovnıñ fiekrläre belän tanıştığız .
Bikä Timerova


text: 14 keşe yaralanğan. Üzen tanıtırğa telämägän Çeçnya xökümäteneñ ber wäkile süzlärenä qarağanda, 4 miliosionerğa höcüm yasalğan, tağın 4se yaralanğan. Könyaqta tawlar arasında urnaşqan Xarsinoy awılına höcüm yasalğan, anda 2 milisiä xezmätkäre hälak bulğan, 3se cärähätlär alğan. Dubai-Yurt awılı yanında 3 keşe yulda quyılğan minada şartlap ülgän, anda 3se yaralanğan. Groznyda milisägä bulğan höcümdä 1 keşe hälak bulğan, tağın berse yaralanğan. Urus-Martan awılı yanında atışlar waqıtında 3 çeçen milisiäse xezmätkäre cärähätlär alğan. Tağın 4 keşeneñ nindi şartlarda hälak buluı turında xäbär itelmi.


text:
saqlanu ministırı Rumsfeld AQŞ belän yaponiä monda torğan amerikan xärbilären kimetü mäsälsäen tikşerä başladı dip äytsä dä ,älege detallärgä tuqtalmadı.Yaponiä saqlanu ministırı İşiba belän oçraşqançı ministır bolay dip äytkän ide (audio)
Belgenegezçä AQŞ sonğı 2 yılda qayber konsepsiä häm idealar täräqi itterde häm bez äle dönyanıñ törle urınnarındağı duslar berektäşlär şulsanda Yaponie belän dä bu konsepsiälärne tikşeräbez, bolar äle başlanğıç fazada ğına Älege bilgele närsälär yuq. söyläşäse küp närsä
bar.
İşiba, Tokyo Okinava utrawında torğan 50men amerikan ğäskärien kimetü yağında dip belderde. Xärbilär Urtaq iminlek paktına esasän anda urnaştırıldı.İşiba xökümät Ğıraqqa ğäskär cibärü qararı qabul itkänçe andağı xällärne nıqlap küzätep baraçaq dide.Ğıraqta italian garnizonına yasalğan höcümnän soñ Tokyo xärbilär cibärüne kiçekterde Rumsfeld Tokyodan , Könyaq Koreaga kitä.


text:
Danlı xezmät öçen medal
Bu könnärdä Qazanda kürenekle kompozitor Almaz Monasıypovnıñ 80 yäşlegenä bağışlanğan zur yubiley kiçäse uzdı. Kiçädä 30 yıl däwamında yañğıramağan 3nçe simfoniä, meñellıq Qazanğa bağışlap maxsus yazılğan bäyräm uvertyurası uynadı. Şuşı könnärdä respublikanıñ mädäniät ministrlığı Almaz Monasıypovnıñ simfonik köylären tuplağan kompakt disk ta çığardı.
Ä pänceşämbedä Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev Almaz Monasıypovqa “Danlı xezmäte öçen” medal' tapşırdı. Mondıy büläkkä respublikada 54 keşe layıq bulğan. Alar arasında kürenekle fän, mäğärif, sälämätlek saqlaw häm mädäniät eşlekleläre bar.


text:
Ekrem Çelebi - Gel Sevelim
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Gel Sevelim
Etiketler : Ekrem Çelebi - Gel Sevelim türkü indir, Ekrem Çelebi - Gel Sevelim türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Gel Sevelim mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Gel Sevelim türküsü, Gel Sevelim sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Gel Sevelim bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
Ekrem Çelebi - Yiğit Gurbet Elde Sağ Mı Olur
Ekrem Çelebi - Güvenme Yalan Dünyaya
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları
Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum
Ekrem Çelebi - Yat Kolumun Üstüne
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Bülbüller Öttüğü Zaman


text:
“Tatarstan yäşläre”gäzite, Rufina Fättaxova: “Buryatta niçek yäşilär”
İyülneñ ikençe atnasında şimbä könne “Tatarstan yäşläre” gäzite , Buryat respublikasına eş buyınça komandirovkağa barıp qaytqannan soñ tabibä Rufina Fättäxovanıñ mäqäläse basılğan. Ul “Buryatta niçek yäşilär ?-dip isemlängän .
Rufina xanım Fättaxova Tatarstanda bilgele şäxes.Ul üze Bötendönya tatar xatın-qızlarınıñ “Aq qalfaq” ictimaği oyışmasınıñ başqarma komitetı wäkile. Häm anıñ tormış iptäşe ataqlı tatar yazuçısı, tarixi romannar avtorı Nurixan Fättax ide.
Bayqal küleneñ könbatış yağında urnaşqan İrkutsk, annan 500 çaqrım yıraqlıqta bulğan Ulan –Ude şähärlärenä qädär Rufina xanım Fättaxovanıñ yulda kiçergän ğazapları turında xörmätle radio tıñlawçılar, sez üzegez uqırsız, ä menä bu töbäktä yäşäwçe töp millät häm anda yäşägän tatarlar tormışı turındağı yazmadan özeklärne uqıp kitärbez. Buryatlar turında ul bolay dip yazğan:
“Dönyada 520 meñ buryat isäplänä, şunıñ 249,5MeңeБypяT respublikasında, 49 meñe İrkutskida, 42,300e Çita ölkäsendä. Mongoliä häm Qıtayda da şaqtıy alar. Töp xalıq telendä ber genä mäktäp tä yuq, balalar baqçası da yuq. Mäktäplärdä fakul'tativ däreslär genä bar şikelle.Televidenie täwlegenä 15-20 minut buryatça tapşırular kürsätä, läkin tawlar arasındağı awıllar anı kürmilär dä işetmilär dä di.Radio şulay uq buryatça söylämi. Gäzitlär çığıştıra, ämma tirajları bik keçkenä didelär. Bu xäbärlär räsmi çığanaqlar tügel, , işetkän- kürgännär genä. Şuña kürä alar bik ük tögäl dä bulmasqa mömkin.”
49 meñe İrkutskida, 42,300e Çita ölkäsendä. Mongoliä häm Qıtayda da şaqtıy alar. Töp xalıq telendä ber genä mäktäp tä yuq, balalar baqçası da yuq. Mäktäplärdä fakul'tativ däreslär genä bar şikelle.Televidenie täwlegenä 15-20 minut buryatça tapşırular kürsätä, läkin tawlar arasındağı awıllar anı kürmilär dä işetmilär dä di.Radio şulay uq buryatça söylämi. Gäzitlär çığıştıra, ämma tirajları bik keçkenä didelär. Bu xäbärlär räsmi çığanaqlar tügel, , işetkän- kürgännär genä. Şuña kürä alar bik ük tögäl dä bulmasqa mömkin.”Rimzil Wäli.


text:
Putin Libiägä kilde. Tatneft inde anda
Çärşämbedä Rusiä prezidentı Vladimir Putin ike könlek räsmi säfär belän Libiägä kilde. Energetika häm qoral ölkäsendä ike yaqlı kileşülär kötelä. Libiädäge neft yatmaların tikşerü eşlären Tatneft şirkäte alıp bara.
Tripolida ike könlek säfär waqıtında Vladimir Putin Libiä prezidentı Muammar Qaddafi belän neft, gaz, qoral satu häm dä bu ilneñ sovet çorınnan qalğan burıçları turında söyläşülär ütkäräçäk.
Libiä häm Aljir kebek Tönyak Afrika illäre Rusiäne genä tügel, Yewropa illären dä qızıqsındıra. Alar da andağı yatmalarğa ütep kerep üzläreneñ Rusiä yağulığına bulğan bäylelegen kimetergä teli.
Energetika ölkäsendä belgeç Federico Bordonaro fikerençä, Putin monı buldırmasqa tırışa.
"Putin Libiä belän Aljirda Üzäk Aziä illärendä eşlägänne eşlärgä teli. Bu oçraqta Könbatış illäre anda kerä almayaçaq" di .
Asılda Libuyada 50dän artıq kompaniä inde eşli, şul isäptän, Shell häm Exon kebekläre dä. Eş şunda ki, Libiädä neft östä yata, anı çığaru ciñelräk. Tatarstannıñ Tatneft şirkäte anda berençelärdän kilde. Tatnefneñ Libiädäge bülegen Nail Xäbibullin citäkli.
"Tatneftneñ Libiädä 4 blogı bar (Gazpromnıqı - 2), bu 18 meñ km2, Tatarstannıñ çirege digän süz. – di Nail Xäbibullin. – Xäzer tikşerü eşläre bara. Libiä cömhüriäte belän kileşü 30 yılğa tözelgän, 5 yıl tikşerenülärgä, 25 yıl – neft çığaruğa."
Nail bu turıda bezgä hawa alanında Putinnı qarşı alğan waqıtta söyläde. Söyläşülär çärşämbe kiç başlana, näticälär pänceşämbe bilgele bulaçaq.
Neft häm gazdan tış tağın qoral satu mäsäläse kütäreläçäk. İnterfax mäğlümätenä qarağanda Putin 2,5 millard dollar külämendä kileşü imzalarğa mömkin.
Qayber belgeçlär fikerençä, bu alış-bireş Libiäneñ sovet çorınan qalğan burıçlarınıñ ber öleşen sızıp taşlaw xisabına başqarılırğa mömkin. Cawap itep Tripoli Mäskäwgä energetika ölkäsendä taşlama yasıy ala.
Näq şundıy kileşü 2006 yılda Aljir belän ireşelgän ide.
Libiädän qaytu yulında Putin Sardiniä utrawında tuqtalış yasap, dustı äle genä İtaliäneñ premierı itep saylanğan Silvio Berlusconi belän kreşer dip kötelä.


text: Törkiäneñ üzäk Sivas vilayätendä yaña qoş kizüe oçrağı xäbär itelde. Ägär dä raslansa, Törkiädä qoş kizüen yoqtıruçılar sanı 15kä citkän bula. Kimendä 2 keşe ülgän. Xäzerge waqıtta qoş kizüe belän xastaxanägä salınğan ber xatın-qız menä närsälär söyläp birde: "Tawıqlarım ülgäç min alarnı yalan qul çığarıp attım. Küp tä ütmi tamağım awırta başladı, tänem qaynarlandı, bik qatı başım awırta başladı, annarı inde xastaxanägä kildem." Qoş kizüe Törkiädä tarala bara, awıruçılar könyaqkönçığış, başqala Änkara tiräsendäge üzäk töbäklär häm tönyaqtağı Qara diñgez yaqlarında tabılğan. Räsmilär süzlärenä qarağanda, awırunı yoqtıruçılar barısı da tere qoş belän eşläwçelär, çirneñ keşedän keşegä küçüe älegä küzätelmi. Könyaq Qırımda da 3 qoşçılıq fermasında qoş kizüe tabılğan, anda keşelärgä yoğu oçraqları turında xäbär itelmi. Törkiädä kön sayın meñlägän qoş yuq itelä. Kürşe illär Törkiädän qoş ite alunı tuqtattı. Rusiä Törkiä belän çik buyların häm kürşe illärdän qaytuçılarnı kontrolgä aldı.


text:
Latin Amerikası illäre Waşingtonnıñ "irekle säwdä" ideäsenä şiklänep qarıy
Bügen dä bez Amerika däwlätläre oyışmasınıñ Meksikadağı Monterrey şähärendä barğan yuğarı däräcäle oçraşuına, "Amerikalar Summitı"na tuqtalıp kitäbez, xörmätle tıñlawçılar. Anda qaralğan töp mäs''älälärneñ berse bulıp bar Amerika qitğasında irekle säwdä kertü yulların qaraw tora ide. Läkin Waşington alğa sörgän şuşı ideä Monterrey oçraşuında başqa illär citäkçelärendä ällä ni zur yaqlaw qazanmadı.
Audio, Gaston Chilier
"Älege summit küpmeder däräcädä latinamerikan citäkçeläreneñ, Bush xakimiate hiç kenä dä alar mänfäğäten qayğırtmıy digän xisen çağıldıra. Alar Bush taqqan östenleklär äle üzennän-üze töbäk östenleklärenä täñgäl bula almıy dip isäpli" di Chilier. Şundıy tänqiti citäkçelärneñ berse, häm iñ küreneklese dä dip äytep bula, Venezuela prezidentı Hugo Chavez. Monterrey oçraşuında yasağan çığışında ul "bar töbäkne iñ nıq totrıqsızlandırğan närsä fäqirlek häm neo-liberallek" dip belderde. Şuña da cıyında Venezuelanıñ amerikan omtılışlarına qarşı çığuı ğäcäp bulmadı, anı bu ölkädä Braziliä dä yaqladı. Quşma Ştatlar Monterrey cıyınında qatnaşqan bar 34 ilneñ dä kiläse yıl başına qädär irekle säwdä kileşüen imzalaw yöklämäsen aluın telägän ide. Axırğı çiktä Amerika däwlätläre citäkçeläre irekle säwdä kiräklege belän kileşsä dä, bu turıdağı kileşüne imzalaw öçen tögäl waqıt bilgelämäde. Eş şunda ki, Latin Amerikasında, Quşma Ştatlarnıñ Xalıqara Valuta Fondı häm Dönya bankı tarafınnan yaqlanğan iqtisadi säyäste qitğadağı başqa illärdä problemalar ğına tudıra digän fiker kiñ cäyelgän. Monıñ misalı itep Argentinadağı soñğı krizis öçen cawaplılıqnı Xalıqara valuta Fondı säyäsätenä yökläw tora ala. İlneñ yaña prezidentı Nestor Kirchner monı Monterrey cıyınındağı çığışında yänä ber qabatladı. Şuña kürä, andıy citäkçelär belän amerikan prezidentı Bush arasında urtaq fikergä kilü bik awır.
Kärim Kamal, Praga


text:
Uquçılar äfyüngä tikşereläçäk
Yıldan yıl narkomaniä yäşärä. Bu böten Rusiädä şulay. Ä Tatarstanda 100dän artıq yäşüsmer äf'yun qullana. 11 balağa narkoman diagnozı quyılğan. Bu, älbättä, räsmi sannar ğına. Häm mäktäp busağasınnan äf'yun qullanuğa test ütkärgän oçraqta yäş narkomannar sanı, älbättä, kübräk buluı açıqlanır ide. Uquçılar arasında narkomannarnı tabarğa häm alarğa waqıtında yärdäm itügä yunälderelgän älege testlarnı ütkärüne respublika ministrlığınıñ tarmakara komissiäse inde uqu yılınıñ başında xäl itkän ide. Xäzer älege programmanı ütkärü tärtibe häm anıñ metodikası da äzer. Häm yaqın kiläçäktä ul respublika mäktäplärendä qullanıla başlıy.
Ämma balalarğa häm yäşüsmerlärgä äf'yungä test ütkärü federal' qanunğa qarşı kilä. Häm programmanı oyıştıruçılar älege testnı mäcbüri räweştä oyıştırırğa cıyına. Äytergä kiräk, mondıy testlar Rusiäneñ Novorossiysk, Vologda, Mäskäw, Tömän kebek şähärlärendä qullanılışqa kergän. Ämma programmanıñ tiskäre yaqları da yuq tügel. Häm monda uquçılarnıñ äni-ätiläre belän nizağlar ğına tügel, ä testlarnıñ yuğarı bäyäläre dä zur rol' uynıy. Dürt narkotikka tikşerü öçen ber testnıñ bäyäse 150-200 sumğa töşä. Häm bu barı tik material öçen genä, belgeç xezmäte bu xaqqa kermi. Bu summanı däwlät üz östenä ala. Şulay da narkomannı däwalawğa kitkän aqçalar belän çağıştırğanda, bu, älbättä, bik tä az.
Uquçılarnı äf'yungä tikşerügä uqıtuçılar niçek qarıy ikän? Ğalimcan İbrahimov isemendäge gimnaziäneñ ingliz tele uqıtuçısı Güzäl Xäybullina fikeren tıñlıyq:
Minemçä, ul testirovanie mäcbüri räweştä bulırğa tieş tügel. Annarı balalarnıñ yäşenä qararğa kiräk – keçkenä sıynıflarda uquçılarğa närsägä inde ul? Ul bit kübräk ölkän klasslarda uquçılarnıñ probleması. Bu çaranı barı tik ata-analarnıñ röxsäte belän genä eşlärgä kiräk inde. Häm menä tağın ber möhim närsä – ul informatsiä qayda tuplanaçaq? Çönki bu mäğlümatlarnı narkotik satuçılar da taba ala bit. Häm minem uylawımça, ata-analar yäki uqıtuçılar sorawı buyınça barı tik ayırım ber balanı, balalarnı älege test aşa ütkärü yaxşıraq bulır.Uquçılar öçen testnıñ näticäsen ozaqlamıy belerbez. “İzvestiä Tatarstana” gäzite yazuına qarağanda, Respublikada bügen 10 meñnän artıq narkoman bar. Çınlıqta isä alarnıñ sanı 5, xätta 10 tapqırğa artığraq, dilär belgeçlär. Häm narkomannarnıñ 70%tı - 18-30kä qädärge yäşlär. Ämma studentlarğa mäcbüri äf'yun qullanu-qullanmawğa qarata testlar kertüne mömkin tügel dip sanıylar. Ul keşe xoquqların bozu sanala.
Al'bina Zäynulla