text:
Ukraina nazirler şurasınıñ iş gruppası, Qırımda aprel 1 kününden soñ, arabasına Rusiye nomerasını alğan adamlarnıñ esasiy Ukraina boyunca kezmek meselesiniñ çezüv yollarını taptı.
Bu aqta, Qırım.Aqiqat agentligine Ukraina Devlet hızmetiniñ Qırım ve Aqyar işleri boyunca reisi Nariman Ustayev bildirdi. Belli ki, bundan evel Ustayev, mezkür iş gruppasınıñ teşkilâtçısı olaraq çıqqan edi.
Onıñ sözlerine binaen, gruppağa profil hızmetleriniñ vekilleri kirmekte, olarnıñ iş neticeleri ise eñ yaqın zamanda Nazirler Şurasınıñ yolbaşçılarına teslim etilecek. Devlet hızmetiniñ yolbaşçısı bildirgenine köre, meseleniñ çezüv yolları endi tapılğan.
«Eger devletniñ vatandaşlarına qarşı yapılacaq siyaseti aqqında söz yürütilse, çezilmeycek meseleler olmamaq kerek. Şimdiki vaqıtta, devlet hızmetinen teklif etilgen mehanizm Nazirler Şurası iş gruppasınıñ vekilleri tarafından muzakere etilmekte. Biz bu mesele üzerinde çalışamız»,- qayd etti Ustayev.
Berilgen malümatlarğa köre, Herson vilâyetiniñ keçme noqtalarında mahsus sistemalar teşkil etilecek. Olarnıñ yardımı ile qırımlı araba saipleri Rusiye araba nomeralarını «mütenasip resmiy şahıslarğa» emanet olaraq teslim etecek, olarnıñ yerine ukrain nomeralarını qoyıp, esasiy Ukraina territoriyasında problemsiz kezecekler. Bu meseleler içün mahsus HUV-nı teşkil etmege planlaştırıla.
«Keçüvniñ nezaret noqtalarında naqliyat VİN- kodınıñ teşkerüvi kerçekleştirilecek. Böyleliknen, Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden kelgen arabalarnıñ sıñırdan keçüvi, tek ukrain qanunı boyunca qayd etilgen vesiqalarğa köre kerçekleştirile bile»,- dep teklif etildi hızmette.
Rusiye iç işler nazirligi, Rusiye akimiyeti qararına tüzetmeler kirsetti. Olarğa köre, yarımadada ukrain araba nomeraları ile yürgen qırım sakinlerine aprel 1 kününe qadar, mezkür nomerlerni Rusiye qanunına köre deñiştirmek kerek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl yarımadada insanlarnıñ ğayıp oluvı sebebinden vatandaşlarnı öz tuvğanlarına köz-qulaq olmağa çağıra.
«Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı devam ete. Biz ve uquq qoruyıcı dostlarımız er bir vaqianı taqip etip, ne olğanını ögrenmege tırışamız. Mıtlaqa öz balalarıñıznı oquv yerlerine ozğarıñız, ya da olarnıñ yalıñız degil de, dostlarınen olğanına inanıñız. Er vaqıt olarnen bağ tutıñ, esasen soqaqlarda insan az olğan vaqıtta», – dep yazdı Celâl Facebookta.
«Yürüş yolunı öyle qurıñız ki, yol boyu videokamera, gece-kündüz ya da saba erte çalışmağa başlağan tükânlarnıñ sayısı çoq olsun. Olarnı ozğarmağa ve qarşılamağa usanmañız. İnsannıñ ğayıp olması aqqında bir şübe olğanda, birden haber etiñ. Bugün telâşsız olmağa mümkün degil», – dedi o.
Qırımnıñ işğalinden soñ yarımadada qırımtatarlar ğayıp ola. Soñki vaqialar arasında – Aqmescittebelgisiz coyulğan Ernest Ablâzimov ve 16 yaşında Elvina Rizakova, 2015 senesi dekabr ayında Keriçte eki adam ğayıp oldı: Ruslan Ganiyev ve dostu Arlen Terehov. 2014 senesi mayıs 30-da Seyran Zinedinov, 2014 senesi sentâbr 27 künü – İslâm Cepparov ve Cavdet İslâmov, 2014 senesi oktâbr 3-de – Eskender Apselâmov ğayıp oldılar.
Qırım Taqiqat komiteti bu insanlarnıñ ğayıp oluvı sebebinden cinaiy işlerni aça, amma insanlarnıñ bulunuv yerleri alâ daa belgisiz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Krım.Realii haber alğanına köre, şeerniñ çeşit taraflarına yürgen avtobuslarda 10 ruble qararda fiyat kösterilgen. Böyle ilânlar avtobuslarda ta aprelniñ başında yerleştirilgen ediler.
Qırımda rubleniñ kursı daima deñişkenine baqmadan, yürüv fiyatı qatiy tura.
Böyleliknen, marşrutkalarnıñ saipleri, şeerde kösterilgen grivnâğa köre rubleniñ kursına bağlanmayıp, öz kelirini alalar. 10 ruble qarardaki fiyat, er bir alda, grivnâ fiyatından yüksek olıp çıqa.
Bir qaç kün evel, misal içün, marşrutkadaki yürüv 2,50 grivna (ya da10 ruble) turmaqta edi. Eger de keçken aftada özüni akimiyet köstergen «ükümet» tarafından belgilengen 2,8 indeksi qullanılsa, marşrutkadaki bir yürüv içün 7 grivna soramaq kerek ediler. Şu aytılğan 10 ruble esapta 3,5 grivna olıp çıqa.
Aprelniñ 24-den fiyatlar ve tariflerniñ Rusiye rublesine esap koeffitsiyenti 3,1 olıp belgilendi. Lâkin Keriç marşrutkalarda kezmek içün kene şu 2,5 grivna (ya da10 ruble) töleyler.
Passajirler, aydavcığa 10 rublesini bergende, neticede, 3,20 grivna töleyler.


text:
Aqmescitniñ Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ Eşref Şemi-zade adına №42 orta umumtasil mektebiniñ birinci sınıfına bu sene tahminen yüz bala keldi. Mektep bu sene on yıllıq yubileyini qayd ete.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, bayram politsiya hadimleriniñ nezareti altında keçti.
Bayramnı Rusiye gimni ile açtılar, soñra qırımtatar marşı yanğıradı. Soñkini bulunğanlardan aman-aman er kes yırladı.
«Men içün gimnimiz (qırımtatar – QA) eñ müimdir. Onıñ sözlerini birinci sınıftan ögrene edik. Ve böyle künleri onı yırlamağa – büyük memnüniyettir», – dey 8 sınıf talebesi Lemara.
Bayramda QMC nam qazanğan artisti Asiye Saale «Yaşa menim halqım» vatanperver yırı ile çıqışta bulundı.
Mında Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov, «Qırım» areketiniñ yerli faalleri ve yerli akimiyet temsilcileri buluna edi.
Cemaat nizamını Rusiye politsiyası ve GİBDD hadimleri qoruy edi.
Bu sene Qırımda 18 641 bala birinci sınıfqa baracaq. Qırım ükümetiniñ Tasil nazirliginiñ malümatına köre, birinci derste talebelerge GTO (emek ve mudafaağa azırım) areketi aqqında tarif etecekler.
Evel tasil naziri Natalya Gonçarova yarımada mekteplerine bu sene qırımtatar tilinde yazılğan dersliklerniñ berilmeycegi aqqında bildirgen edi.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Yaltada «büyük üçlükke» (İosif Stalin, Franklin Ruzvelt ve Winston Çerçillge) abideniñ qoyulmasını tarik olaraq adladı.
«Qırımda çoq şey tarik içün etile, Stalinge abideniñ qoyulması da şu sıradan. Amma aselet yapılmasa kerek. Halqnıñ ruhu öyledir – faşist, stalin ruhu. Stalinge, Yekaterinağa abide qoymaq – Rusiye şovinistleriniñ daimiy istegidir», – dep bildire Cemilevniñ sözlerini onıñ matbuat hızmeti.
Fevral 5 künü Livadiya sarayında «büyük üçlükke» – Yalta konferentsiyasında iştirak etken devlet başları: İosif Stalin, Franklin Ruzvelt ve Winston Çerçillge qoyulacaq abideniñ açılış tebdiri keçirilecektir. Bundan evel abideni Volgogradda yerleştirecek ediler, amma şeer ve vilâyet akimiyeti öyle de añlaşıp olamadı, şunıñ içün abide Zurab Tsereteliniñ ustahanesinde qaldı.
Qırım toplulığınıñ bu aqta fikri ekige bölündi: bazıları bunı tarihiy vaqia olaraq saya, digerleri – «stalinizmniñ canlandıruvı» dep, qarşı çıqa.


text:
Advokat Sergey Legostov «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevni tahqiqat izolâtorında ziyaret etti, dep bildirdi Qırım.Aqiqat mühbiri.
Legostovnıñ aytqanına köre, faal – «cesür, küleryüzlü». Körüşüvde olar kelecek mahkemede olacaq imayeni muzakere ettiler.
«Davanen bağlı mevamnı laf ettik. Mahkeme qararlarında şablonlarnıñ müddeti ve qullanılmasını muzakere ettik. İmaye oturışuvda ev apsi aqqında ayta, qadı ise qararda «çıquv yasağı» ya da tahqiqat delilleri davamızda olmağan sorğu protokollarınen isbatlana, dep yaza. Bu mahkeme tahqiqatınıñ keyfiyetini ve mahkeme vesiqalarınıñ azırlığını köstere», – dep añlattı Legostov.
Keçken sene dekabr ayında Server Mustafayev psihiatrik hastahanege yatqızıldı, dep bildirilgen edi. Mustafayev bunı «cezalandırıcı psihiatriya» dep adlandırdı.
Ukraina jurnalistleri milliy birligi Server Mustafayevniñ taqip etilüvini fikir serbestligi, malümatnı serbest aluv ve tarqatuvnıñ, şu cümleden internette, bozuluvı olaraq tanıy.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Dekabr ayında Aqmescitniñ Rusiye mahkemesi Mustafayev ve Smailovnıñ apis müddetini eki ayğa uzattı. Olar 2019 senesi fevralniñ 9-na qadar SİZOda qalacaqlar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bağçasaraynıñ merkezinde, Lenin soqağı, 97 adresi boyunca yerleşken tarihiy bina, Kreml kontrolündeki yerli akimiyet onı yıqmağa niyetli olsa da, şimdige qadar soñunace öyle de yıqtırılmadı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Ekspertlerniñ sözlerine köre, bu bina hanlıq devirinde şeerniñ qurulğan vaqıtlarına ait ve Anadolu mimarcılığınıñ bir misalidir
Oktâbr 21 künü Bağçasarayda, Hanlar Sarayı yanında tarihiy binanı yıqıp başlağan ediler. Şaatlarnıñ sözlerine köre, vaqia yerinde kergin vaziyet edi, politsiya kelip ketişatnı nezaret etti.
2015 senesi fevral ayında Qırım müftisi Emirali Ablayev, Bağçasaray rayon şutasına muracaat etip, Bağçasaraydaki diniy binalarnıñ abadanlaştırılması ve yañıdan qurılması içün yardım istedi.
Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya yolbaşçısı bundan ögüne, Bağçasarayda tarihiy binalar saqlanmamaq mümkün olğanlarından qorqqanını bildire edi.


text:
Qırımda mayısnıñ 28-31-nde fevqulâde yanğın telükesi olacaq, dep bildire Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmeti idaresiniñ matbuat hızmeti «Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ» malümatına esaslanıp.
Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ qayd etkenine köre, yüksek yanğın telükesi sebebinden yanğınğa oğraması mümkün olğan yerler yanında ateş yaqmağa, mangal qullanmağa, tütün içmege, yanğan sernik taşlamağa, pirotehnik mahsullarnı qullanmağa, benzin, kerosin ya da diger yanğan madde ile yağlanğan şeylerni qaldırmağa, küneş tüşken orman alanlarında şişe, diger çöplükni qaldırmağa, terek tübünde, alanlarda ot yaqmağa yasaq etile.
Hatırlatamız, Qırımda mayısnıñ 27-nde fevqulâde yanğın telükesi sebebinden furtuna havfı ilân etilgen edi.
Qayd etilgeni kibi, Qırımda aprelniñ 1-nden itibaren yüksek yanğın seviyesi ilân etile.
Müessise yarımada sakinleri ve musafirlerini ormanda yanğın telükesizligi qaidelerine riayet etmelerine çağıra.
2018 senesi sentâbrniñ ortasına qadar Qırımda yüksek yanğın telükesi bar olğanından sebep ormanlarnıñ ziyaret etilmesi yasaqlanğan edi.
Keçken sene avgust ayında Yalta civarındaki Uç-Koş deresinde üç kün devam etken orman yanğını söndürilgen edi. Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ malümatına köre, qoruq ormanınıñ tahminen 26 gektarı yandı.


text:
Celpname metininde aytılğanı kibi, Aqmescit «prokuraturası» neşirniñ yolbaşçılığı tarafından Rusiye Federatsiyasınıñ «Ekstremiz faaliyetine qarşılıq aqqında» qanunnıñ bozuluvı boyunca teşkerüvni keçire eken.
Şevket Kaybullayevniñ sözlerine köre, «prokuratura»nıñ temsilcilerinden başqa izaatlar seslendirilmedi.
Gazetanıñ baş muarriri Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbirine izaat berdi: «Bugün saat 15:00 men Aqmescit şeer prokuraturasınıñ binasına subetke davetlim. Subetniñ mündericesini tahmin etmek qıyın, amma celpnamede qayd etilgen maddege köre, bizni sanki ekstremizmde qabaatlaycaq olalar».
«Avdet» gazetası qırımtatar milliy Meclisniñ matbaa organıdır. 1990 senesi iyül 15-den neşir etile.
Mayıs 15 künü Rusiye Federatsiyasınıñ FSB habimleri qırımtatar milliy Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvni keçirdiler. Olar terroristik faaliyeti ile bağlı olğan silânı qıdıra edi.


text:
Tünevin aqşam Qırımnıñ İçki qasabasınıñ sakinleri Rustem Mennanov, Asan Seythalilov ve Eldar Seyt-Eminovğa polis hadimleri "qanun bozuvı qabul etilmezligi aqqında" tenbi vesiqasını berdi.
Bu aqta olar "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesine ve öz Facebook saifelerinde haber ettiler.
"Polisniñ üyken hadimi Aleksey Vladimiroviç keldi ve tenbi vesiqasını berdi. Olarnı maña daa ne qadar yibereceklerini soradım. Emir bar dedi, şunıñ içün tenbi vesiqalarını ketire eken", – dedi Seythalilov.
Aynı tenbi vesiqalarını işğalciler evel aq-uquq qoruyıcılar, jurnalistler ve "Qırım birdemligi"niñ faallerine bergen ediler.
Yanvarnıñ 22-nde Qırımdaki Rusiye polisi Canköy rayonında Timofeyevka köyünde yaşağan qırımtatar Riza Asanovğa tenbi vesiqasını berdi, dep haber etti “Qırım birdeligi”.
Evel, Rusiye quvetçileri qırımtatar faalleri Aziz Karahalilov ve Arsen Yakubov, “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Mustafa Seydaliyev ve mühbiri Emin Rustemovnı ziyaret etip, olarğa “Qırım Cumhuriyetinde yüksek azırlıq vaziyeti” rejiminiñ tayin etilmesi sebebinden mitingler keçirilmesiniñ ve ziyaret etilmesiniñ yasaq etilmesi aqqında tenbi vesiqasını berdiler.


text:
Qırımda «Qırım efsanesi» filmini kösterdiler. Levha vazifesini yapıp elâk olğan arbiy istihbaratçı Alime Abdennanova aqqında tarif ete.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, tantanalı tedbirde Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki temsilcisi Oleg Belaventsev, Qırım Nazirler Şurası reisiniñ muavini Ruslan Balbek, Alime Abdunnanovanıñ soy-sopları, cenk veteranları iştirak ettiler.
«Alime Abdennanova – Rusiye Qaramanı unvanını qazanğan yekâne qırımtatar musulman qadını. Bu genç qız qaramanlıq kösterip, ğalebemizge büyük issesini qoştı», – dep qayd etti Ruslan Balbek.
Onıñ aytqanına köre, «Alime. Qırım efsanesi» kitabınıñ taqdim merasimi ve filmniñ numayışı müim bir vaqia.
Matbuat hızmeti qayd ete ki, Alime Abdennanovanıñ taqdiri Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ belli olmağan Ulu Vatan Cenkiniñ qaramanlarını qıdıruvı boyunca arhiv vesiqaları sayesinde ögrenildi.
Rusiye prezidentiniñ 2014 senesi sentâbr 1-de çıqqan buyruğına köre istihbaratçığa «faşist işğalciler ile küreşte kösterilgen cesaret ve qaramanlığı içün» Rusiye Federatsiyasınıñ Qaramanı unvanı berildi.


text:
Qırım musulmnları diniy idaresi müfti Emirali Ablayevniñ intervyüsini aşkâr etti. Müfti atqanı kibi, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ Ankara musafirhanesine ziyareti – «cemiyet fikrini idare etmek maqsadı ile azırlanılğan aktsiya» edi.
«Saba, musafirhaneden Türkiye Cumhuriyetiniñ din işleri boyunca idaresine planlaştırılğan ziyaretke çıqqanda, odamda apansızdan Lenur İslâmov (ATR telekanalınıñ saibi) peyda oldı ve bir qaç saniyeden Refat Çubarov da kelip çıqtı. Çubarov ile körüşüv bir 10 daqqa devamında ve, aytılğanı kibi, «ayaq üstünde» keçti. Onıñ kelmesi aqqında haberim yoq edi. Refat Çubarov men ile körüşmege istegeni aqta bir şey aytmağan edi. Teesüf ki, körüşüvimizniñ manasını öyle de añlap olamadım. Çubarovnıñ monologı edi. Qırımtatarlarnı raatsız etken meselelerniñ çezilmesine tesir ete bilecek bir sualni bile muzakere etmedik», – dey müfti intervyüde.
Öz nevbetinde, Çubarov bunı izaatlap, işbu intervüniñ müftiniñ iradesine qarşı peyda ola bilmesi aqqında yazdı.
«QMDİ saytında peyda olğan metn, Müfti beyniñ razılığı ile olsa da, onıñ iradesine qarşı pedya olğanını tüşünmege ister edim. Vaqıt kelir, yalan aytmağa mecbur etken pezevenkke yerini kösterermiz», – dey Çubarov.
O, Ankarada müftiniñ yanında «FSB kuratorlarınıñ» olmasını da qayd etti.
Çubarov aytqanı kibi, onıñ yarımada kirişi Rusiye akimiyeti tarafından yasaq etilgeni sebebinden, «Müfti ise, Meclis azası olıp, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvlarına kelmegeni» içün olarnıñ Ankarada körüşüvleri zaruriy edi. Aynı zamanda, dey Çubarov, müfti işğalci akimiyet tarafından teşkil etilgen «Qırım» ve «Qırım birligi» teşkilâtlarınıñ faaliyetine aktiv sürette qoşula, bu ise qırımtatarlarnıñ memnüniyetsizligini doğurmağa başladı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov emin ki, esas Ukrainada «qırımlılar taqip etile», «ruslar ise qorquda yaşay».
Bu aqta o, daa evel mahküm etilgen ve ABDden sürgün etilgen rusiyeli Mariya Butina ile körüşip ayttı. Rusiyede o, Cemaat palatasınıñ azası oldı.
«Qomşu devlet tarafından cinaiy taqip probleminen biñlernen qırımlı qarşılaştı. Tuvğanlarınen bağlanmağa imkânı olmağan ve apiste tutulğan semetdeşimizniñ sayısına dair malümat yoq. Ukrainada ruslar qorqup yaşay. İnsanlarımız içün küreşmek içün federal müessise ve qurulışlarnı celp etip, belli adımlar atmalı», – dep bildire Konstantinovnıñ aytqanlarını matbuat hızmeti.
Ukraina akimiyeti buña daa cevap bermedi.
Konstantinov, Dnipro suvı Qırımğa berilse, bu suvnı «zeerlemeleri» mümkün, dep qayd etti.
Bir yıl evelsi Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ insan aqları vekâletlisi Larisa Opanasük bildirdi ki, Ukraina quvetçileri 41 qırımlını apiste tuta.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ Kâtibiyeti bildirdi ki, 2020 senesi noyabr ayında Rusiye tarafından siyasiy sebeplerden taqip etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ sayısı 130 oldı.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebepli taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti taqiplerniñ bu sebeplerini inkâr ete.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda «narazılıq meydanlarnıñ» iştirakçileri cinaiy mesülietke çekilmeycek.
Bunı yanvar 9 künü «samozahvatlar» boyunca keçirilgen toplaşuvda Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi.
«Bu sual kün tertibinden alındı», – dedi Aksönov.
Bunıñ ile o şunı da bildirdi ki, bu kibi topraq meselelerniñ çezilmesinde aracı artıq olmaycaq.
«Akimiyet organları ve cemaat teşkilâtları arasında aracılar artıq olmaycaq. Bundan da ğayrı, aracı olaraq areket etken cemaat teşkilâtı özüni mahsus, muayyen topraq damartalarınıñ zapt etüvinde teşkilâtçı olaraq tanıta, bunı yapmağa tevsiye etmez edim»,– dedi Aksönov.
2014 senesiniñ soñunda keçirilgen matbuat konferentsiyasında Aksönov Qırımdaki «samozahvatlarnıñ» çoqusı 2015 senesiniñ başında yoq etilecegi aqqında bildirgen edi.


text:
Vlasiha (Rusiye) Arbiy istinaf mahkemesi, Qurman «Hizb ut-Tahrir gruppasınıñ» cinayet davası ile bağlı materiallarnı baquvdan çıqardı ve Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi mahkemelengenlerge cinayet davanıñ materiallarınen tanışmağa imkân bermegeni içün başlanğıç mahkemege qaytardı.
Aprelniñ 20-nde Moskvada üç mahküm Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ ükmüne qarşı mudafaa tarafınıñ istinaf şikâyetleri baqıp başlanmaq kerek edi. Mahkümlerniñ materiallarnen tam şekilde tanışmaq aqqı bar edi, lâkin mahkeme tarafından bu talap yerine ketirilmedi. Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Lilâ Gemecige atfı etip bildire.
Bundan ğayrı, mahkeme, mahkemelergenlerge protokollarnen tanış olmaq vazifesini, audio yazısılarınen diksler yollap advokatlarğa qaldırdı. Mudafaa tarafı bu Rusiye ceza ve usul qanunnamesine zıt kele dedi.
«Advokatlarnıñ istese bile tahqiqat tevqifhanesine tehnikanı ketirip, mabüslerni audio yazılarnen tanıştırmağa imkânlarnı yoq», – dedi Gemeci.
Bundan sebep dava Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesine bozuvlarnı yoq etmek içün qaytarılacaq. İstinaf şikâyetleri ise tek mahkeme oturışınıñ protokolı ögrengen soñ berile bilir.
Bu yıl yanvar ayında Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm etilgen Rustem Emiruseinov, Eskender Abdulganiyev ve Arsen Abhairov Rostov SİZOsından Novoçerkasskqa avuştırlıdı, olarnıñ aytqanına köre, «andaki şaraitler insanlar içün yapılmağan».
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini 42 yılğa apiske üküm etti. Rustem Emiruseinovğa 17 yıl apis cezası berildi, ilk eki yılı apishanede, qalğanı sert rejimde keçecek. Arsen Abhairov 13 yılğa üküm etildi, ilk eki yılı apishanede keçecek. Eskender Abdulganiyev 12 yılğa üküm etildi, ilk eki yılını apishanede keçirecek.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bıyıl Yevrovideniye uzaçaq
Bäygedä 3500 tamaşaçınıñ qatnaşuına röxsät birelde
Uzğan yılnı koronavirus kizüe arqasında oyıştırılmağan Yevrovideniye cır bäygesenä bıyıl çikle sandağı tamaşaçı belän ütkärelüenä röxsät birelde.
Yevrovdeniye 2019da bäygedä berençelekne yawlağan Niderlandnıñ Rotterdam şähärendä uzaçaq.
Ciñüçe Danken Lorens bulğan ide.
Niderland xökümäte bıyıl uzuı qatğıylaşqan bäygedä 3500 tamaşaçınıñ qatnaşuına röxsät birde.
Tamaşaçılar zalğa kergänçe koronavirus testı yasataçaq.
Niderlandta qırıs çikläwlär däwam itä.
Uzğan atnada prem’yer-ministr Mark Rutte ildä uramğa çığu tıyuı häm qalğan koronavirus çikläwläreneñ bu ay azağına qadär ozınaytılaçağın açıqlağan ide.
İldä awıru oçraqlarınıñ artuına qarap tamaşaçı sanınıñ azaytıla alınaçağı belderelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Alek Bolduinnıñ qoralı êlek tä atqan
"Rust" fil'mın töşerü barışında operatornıñ ülemennän alda da oxşaş xäl bulğan
Dön'yadağı iñ zur tamaşa tägärmäçe açıldı
Ul küz yawın aluçı tamaşa belän Dubayda qullanılışqa tapşırıldı


text:
Ukrainanıñ Rostov-na-Donu konsulı Taras Malışevskiy tahqiqat izolâtorında bulunğan Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerinen körüşti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildire.
«O, siyasiy mabüslernen tahqiqat izolâtorı şaraitlerinde tibbiy yardım problemlerini, elâl aş problemlerini, em de tutuv şaraitleriniñ ayrı meselelerini muzakere etti. Bundan ğayrı, konsul olarğa Ukraina ve Rusiye arasındaki deñişim esnasınen bağlı yañı haberlerni aytıp berdi», – dep aytıla haberde.
Malışevskiyniñ aytqanına köre, o, davanıñ sekiz mabüsinen körüşip oldı.
«Netice çıqarmağa qıyın, subet çeşit mevzularda oldı, amma bir hulâsa belli – bu insanlar, vatandaşlarımız Rusiye penitentsiar sisteması içün ne qadar «yabancı» olsa, olarnıñ aqlı, açıqlığı ve ayat sevgisi ile onıñ qaranlıq divarlarında qalmaq o qadar qıyın. Ana-babaları, ömür arqadaşları, balaları, tuvğanları ve yaqınlarınen deşetli ayırılıqnı endi aytmayım», – dep qayd etti konsul Taras Malışevskiy.
Noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitte oktâbr 21, cuma künü «Fes» art-merkezinde qırımlı tarihçi, yazıcı ve TV alıp barıcısı Oleksa Gayvoronskiyniñ «Qırım Yurtu» kitabı taqdim etildi. Bunı Facebookta «Bizim balalar» birleşmesiniñ Şura azası Elzara İslâmova bildirdi.
«Bügün «Fes» Art-merkezinde sıcaq, aman-aman aile müitinde Oleksa Gayvoronskiyniñ «Qırım Yurtu» kitabınıñ taqdim merasimi ötkerildi. Bu ğayet meraqlı, çoq renkli resimlernen yaraştırılğan kitap, qırımtatarlar ve Altın Ordu ve Qırım Hanlığınıñ devirinen meraqlanğan er biri içün taze ava yutumı kibidir», – yazdı İslâmova.
«Qırım Yurtu» kitabınıñ müellifi Oleksa Gayvoronskiy Facebookta yazdı ki, kitapnıñ taqdim merasimini o «umumiy ev ile birleştirilgen köydeşlerniñ körüşüvine» beñzetti.
«Bügün «Qırım Yurtu» dünya yüzüni körgeni, daa ziyade, köydeşler körüsüvini hatırlattı: umumiy ev ve umumiy taqdir ile birleştirilgen insanlarnıñ büyük, «aileviy», sıcaq bayramı. Bizim vaziyetimizde böyle bir umumiy ev ve taqdir bizim «Qırım yurtumız» oldı – bu dünyada daa bizim artımızda qalğan soñki diyar. Bizim başqa baracaq yerimiz yoq, eñ bozğun avada bile. Atta Mars avası olsa da», – yaza tarihçı.
Kitapnıñ taqdim merasimine Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov onıñ qızı Ayşe Umerova keldiler.
«Oleksanı bilip ve onıñ bütün evelki kitaplarını oqup, bu da – nevbetteki şaheser olğanında iç te şübelenmeyim. Çünki onıñ er bir kitabı – bu kerçek Qırım tarihınıñ boşluqlarını toldurmaq içün ğayet emiyetli olğan ve ağır yapılğan iştir», – yazdı Umerova.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov, Qırımdaki mallarnıñ fiatları Krasnodar yeri ve Rostov vilâyetindekilerinden de yüksek olğanını bildirdi. Bu raqam tahminen 30-50% civarındadır. Onıñ fikirince, böyle vaziyet naqliyat logistikası sebebinden yüz beremez.
Qırım.Aqiqat agentligi haber etkeni kibi, bu aqta yolbaşçı Nazirler Şurasınıñ toplaşuvı devamında ilân etti.
«Ayırı aşayt malları Krasnodar yeri ve Rostov vilâyetlerinden 30-40%, makaron - 46% - ğa yüksek. Arqadaşlar, konkret malğa paranı yatırmaq içün, logistika o qadar aqça masraf etkenine inanmayım. İnanmayım», - dep ayttı Aksönov.
Onıñ muavini Vitaliy Nahlupinniñ haber etkenine köre, şimdiki vaqıtta malnıñ fiatı nege esaslanıp çıqarılğanı boyunca tedbirler keçirilmekte. İmkân olsa, bu bilgiler nevbetteki Nazirler Şurasınıñ toplaşuvında berilecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde yerli sakinler coyulğan üç yaşında oğlançıqnı bir qaç saattan berli qıdıra. Bu aqta qırımlı jurnalist Lilâ Bucurova bildire.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ malümatına köre, ğayıp olğan Musa Suleymanov – cemaat jurnalisti, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnıñ oğludır.
«Bala evniñ yanında, Armut soq., 8 adresi boyunca qum havuzında oynap tura edi. Soñki sefer onı aqşam saat altılarnıñ başında körgenler», – dep aytıla haberde.
Faaller Qırım sakinlerini balanı qıdıruvda yardım etmelerine çağıra.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi bala ğayıp olğanını ve qıdırılğanını daa haber etmedi.


text:
Rusiye akimiyeti aprelniñ 24-nden çetel arbiy ve devlet gemiler içün Qara deñizniñ üç bölgesini qapata.
Aprelniñ 24-nde «RİA Novosti»niñ Rusiye Mudafaa nazirliginiñ navigatsiya ve okeanografiya idaresine atfı etip bergen malümatına köre, er üç bölge de işğal etilgen Qırımnıñ sailindeki akvatoriyağa aittir. Aqyar ve Gurzuf arasındaki sail boyunca akvatoriya bölgesi, Keriç yarımadasındaki sail boyunca bölge ve yarımadanıñ ğarbiy qısmındaki bir bölge qapatılacaq.
Sıñırlavlarnı Rusiye aprelniñ 24-nden oktâbrniñ 31-ne qadar tayin etecek ola. Çetel memleketlerniñ arbiy gemileri ve devlet gemileri içün Qara deñizniñ üç bölgesinde tınç keçme aqqınıñ amelge keçirilmesiniñ toqtatılması planlaştırıla. Aynı zamanda Rusiyeniñ Mudafaa nazirligi, Qırım yaqıynlarında deñiz akvatoriyası qısmınıñ qapatıluvı «gemiler qatnavına mania olmaycaq», dep inandıra.
OSCE-de ABD-niñ meselelerinde muvaqqat vekâletlisi Kortni Ostrian, Rusiyeniñ işğal etilgen Qırım yaqınlarında Qara ve Azaq deñizlerinde gemiler qatnavını sıñırlağanından raatsızlıq bildirdi.
Hatırlatamız, NATO Rusiyeniñ Qara deñizdeki sıñırlavlarını takbih etti ve Qırımnıñ arbiyleştirilüvi aqqında hatırlattı.
Evel, Avropa Birligi, Rusiyeniñ Qara deñizdeki areketlerinden raatsız olğanını bildirdi.
Ukraina TİN, Rusiyeniñ arbiy talimler sebebi ile diger memleketlerniñ arbiy gemileri ve devlet gemileri içün Keriç boğazına taba Qara deñizniñ bir qısmınıñ 2021 yılnıñ oktâbr ayınace qapatılmasını ilân etkenine narazılıq bildirdi.


text:
Qırım sakinleri halqara Rusiyeniñ ordusında hızmet etmemek içün halqara uquqnı qullana bileler. Celpnameni alğanlarğa ise uquq qoruyıcılar bunı «çağırtma zorlaması» delili kibi qayd etmege tevsiye eteler.
Bu aqta saba yayında Qırım.Aqiqat radiosına Qırım uquq qoruma gruppasınıñ yolbaşçısı Ölga Skripnik bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye nevbetteki sefer Qırımda orduğa çağıruvnı keçirip, halqara uquq qaidelerni bozmaqta.
«Qırımdaki kibi üküm sürgen şaraitlerde çağıruv meselelerine cevap olaraq temelli vesiqalardan biri - Jeneva konventsiyasınıñ 51- nci maddesidir. Anda yazılğanı kibi, işğal etilgen yerde, işğal etken devlette, öz ordusına çağırmağa aqqı yoq. Propaganda ve öz isteginen yapılğanğa bile sıqıştırmanıñ yapılması yasaq etile» - dep añlattı Skripnik.
Yayınnıñ başqa musafiri «Sankt - Peterburgnıñ askerler anaları» adlı uquq qoruyıcı teşkilâtnıñ matbuat kâtibi Aleksandar Peredruk aytqanı kibi, qırımda yaşağanlarğa böyle celpname kelgen ve olar rus ordusında hızmet etmege istemegenler, alternativ hızmetni seçmege teklif ete. Bunı yapmaq içün celp etilgen arbiy komissariyatqa ariza yazmaq kerek.
«Ariza celp etken komissiyanıñ adına yazılacaq, arizacı böyle-böyle insan, askerlikke celp etilgen, şimdiki vaqıtta qatiy işanç sebebinden alternativ hızmetnen bağlı öz aqqını ömürge keçirmek istey» - dep añlattı Peredruk.
Uquq qoruyıcınıñ sözlerine binaen, sebep olaraq siyasiy, diniy ya da başqa meseleler ola bile.
Keçken seneden başlap Rusiya qırım sakinlerini öz ordusına celp etmege başladı. Voyenkomatqa kelmegenlernii cezanen qurqutalar.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiye FSBsi devlet hainliginde qabaatlanğan qırımlı İvan Yatskinniñ davası boyunca tahqiqatnı küzde bitirmege planlaştıra. Bu aqta advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Oña qarşı tahqiqat tedbirleri devam ete, muntazam sürette keçirile. Tahqiqat areketleriniñ tarzı aqqında bir şey aytıp olamayım, çünki aydınlatmama senetini imzaladım, davada Rusiye devlet sırı mevcut», – dedi Polozov.
Onıñ aytqanına köre, tahqiqat tedbirleri küzge qadar bitecek ve advokat cinaiy dava malümatını ögrenip başlaycaq.
FSB tahqiqatçısı Yatskinniñ davası boyunca malümatnı açıq sürette izaatlamadı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Moskvadaki mahkeme Yaktsinniñ apis cezasını daa eki ayğa uzattı, o, Moskvadaki Lefortovo SİZOsında 2020 senesi oktâbrniñ 16-na qadar qalacaq.
Qırımnıñ Curçı rayonınıñ Aybar (Voykovo) köyüniñ sakini İvan Yatskin 2019 yılda oktâbr 16-sında tutuldı. Bu dekabr ayında belli oldı.
Polozov, Yatskin apiske alınğan soñ Qırımdan Moskvağa çıqarıldı, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Rusiye quvetçileri qırımlığa «büyük maneviy basqı» yaptı.
TASS Rusiye haber agentliginiñ bildirgenine köre, qırımlığa qarşı dava tafsilâtları «tahqiqat menfaatları içün» aydınlatılmay.
Qırım.Aqiqatnıñ Ukraina telükesizlik hızmetine yollağan muracaat cevabında İvan Yatskin UTH ile işbirligi yapmadı, dep aytıla.
Daa evel o «Lefortovo» Moskva tahqiqat komitetinden Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovağa mektüp yazıp, onı deñişim cedveline kirsetmege ve qorantasına maddiy yardım köstermege rica etti.


text:
«Bizler tamam milletlerara barışıq olması içün kelecek sene ötkerilecek içtimaiy-gumanitar tedbirlerge aman-aman 16 million rubleni sarf etmege teklif etemiz. Vesiqa milletlerara munasebetler inkişafı, ksenofobiyanıñ yoq etilmesi, til ve diger saalarnıñ ilerilemesinen bağlı», – dep añlattı milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, bu sene sürgün olunğanlarğa qol tutuv programmasına federal bücetinden tahminen 20 million dollar ayırılacaq.


text:
“Strelkovaya” “narazlıq meydanı"nıñ faalcisi, avgustnıñ 3-ünde rusiyeli Qırım memuriyeti yanında öz-özüni yaqmağa tırışqan, qırımtatar Vatan Karabaş özüni öldülmege istemegenini bildirdi.
“Men özümni aqlamayım. Men musulmanım, ve bu - büyük günâh, bu doğru degil. Birden aytam, özümni öldürmege niyetim yoq edi, men adamlarğa ateşimni söndürsinler dep rica ettim. Sağ olsunlar, söndürdiler”, - dedi Vatan Karabaş avgustnıñ 10-unda Aqmescitte matbuat merkezinde.
Daa evel Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüde Karabaş o öz-özüni yaqmağa istegeni aqqında kimse bilmedi dep ayttı. Videoda Karabaş onı söndürsinler dep adamlarğa muracaat etkeni körünmey.
Diqqat! Tesir etici video!
Avgustnıñ 3-ünde Aqmescit merkezinde “narazlıq meydanı”nıñ qırımtatar faalcilerinden birisi, üstüne yanıcı şingenlik töküp, öz-özüni yaqtı. Amma yanında toplanğan adamlar aqaynıñ yanıp başlağan urbasını tez söndürdi. Yaquvdan evel, aqay akimiyetniñ zulum areketlerine qarşı öz-özüni yaqacağını ilân etti.
Oquñız: Aqmescitte «narazlıq meydanı»na rusiye telükesizlik hadimleri keldi
Qırımnıñ rusiye akimiyeti vekilleri qırımtatarlarnıñ evleri yerleşken topraqlarnı sata. Adet üzre, qurdurıcılar qora qoymasından başlay. Yerli sakinler ise buña qarşı narazlıq köstere.
Qırımtatarlar ev qurğan “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ yerinde yañı 9 biñ adamlıq rayon qurmağa isteyler. Mesken evlerden ğayrı, mektepler, bala bağçaları, spor meydanları ve tükânlar qurmağa azırlanalar. Şimdilik anda esasen avdetçiler (repatriant) yaşay.


text:
2018 senesinde Rusiyede prezident saylavına qatılmaq niyet etkenini bidlirgen Rusiye televizion alıp barıcısı Kseniya Sobçak, «123 ağır adım» dep adlandırılğan saylav evelki programını neşir etti. Vesiqa Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım meselesine de toquna. Sobçak, «tertibi Rusiye, Ukraina ve dünya topluluğu tarafından uyğunlaştırılacaq» referendum ötkerilmek kerek, dep israr ete.
O, halqara uquqına binaen yarımada Ukrainanıñ territoriyasıdır, dep qayd etti.
Ondan ğayrı, vesiqanıñ esas ükümleri arasında Rusiyede demokratik muessiselerni meydanğa ketirüv, umum Avropa qanunları ve degerliklerine riayet etüv, diger devletlernen barışıqlı munasebetler quruv ve Rusiye vatandaşlarınıñ barlıqlı yaşayışına doğrultılğan iqtisadiyat yer almaqtalar.
Programda ayrıca, diskriminatsiya etici qanunlarnı lâğu etmek ve vatandaşlar tarafından siyasiy irade ve teşebbüsniñ izhar etilmesini sıñırlağan qanun ükümlerini yañıdan baqıp çıqmaq kerek, dep qayd etile.
Sobçak, bütün telükesizlik strukturlarınıñ aqlarını qanun ceetinden sıñırlamaq ve ondan ğayrı vazifelerge saylanğan şahıslar ve bütün seviyedeki parlament deputatlarını keri çağıruv ve impiçment protseduralarını tayin etmekni teklif ete.
Rusiyedeki «Vatandaş teşebbüsi» («Grajdanskaya initsiativa») fırqası, 2018 senesi Rusiye prezidenti saylavına Kseniya Sobçaknı namzet kösterilmesine rey birligi ile qol tutup, dekabrniñ 23-ne saylavdan evelki qurultayını tayin etti.
Kseniya Sobçak oktâbrniñ 18-nde prezident saylavına qatılmaq istegenini resmen bildirdi. O, özüne «er keske qarşı» namzetim, dey.
Sobçak, ilhaq etilgen Qırımda saylavdan evelki teşviqat kampaniyasını yapmaycağını söyledi. O, Rusiye Qırımnı ilhaq etip, halqara mecburiyetlerini bozdı, dep bildirdi. Onıñ fikrine köre, ilhaq, cümleden, Rusiye ealisiniñ faqirleşkenine ketirdi.
Rusiye prezidentiniñ saylavını 2018 senesi martnıñ 18-nde – Qırım ilhaqınıñ yıllığında ötkermek planlaştıralar. Daa evel saylav kününiñ başqa künge keçirilmesine dair qanun, Rusiyeniñ Devlet duması ile Fedratsiya Şurası tarafından tasdiqlanıp, Rusiye prezidenti Vladimir Putin tarafından imzalandı.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aluşta civarındaki Yuqarı Degirmenköy (Verhneye Zaprudnoye) köyünde maşna 5 metrlik tireme divarından tüşti. Bunı rusiyeli Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginde bildirdiler.
Müessisege köre, Chevrolet maşnası ketkende yıqıldı.
"Qırım qurtarıcıları bir yaralanğan qadınnı maşnadan acele yardım maşnasına naqil etti. Qazağa tüsken ekinci adamğa tibbiy yardım kerek olmadı. Qalğan işlerni politsiya hadimleri becere". - denile beyanatta.
Daa evel Aqmesctit rayonınıñ Anğara (Perevalnoye) köyünde özen aqıntısı adamlar ile eki maşnanı alıp ketti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Tam bir yıl evelsi esas haber Qırım edi. 2014 senesi mart ayınıñ ortalarında birinci şok keçken edi – yarımadada jurnalistler idare etip başladı. Asırnıñ soñki çerigi devamında diqqatnı celp etmegen Qırımğa apansızdan er şeyni qayd etecek adamlar kerek oldı.
Yañı kerçekler er keske ğafletten kelip çıqqan edi. Fevral 26-dan 27-ge keçer gecesi silâlı adamlar Nazirler şurası ve parlamentni zapt etkende bular Rusiye askerleri olğanına inanğanlar pek az edi. Bazıları, silâlı adamlar Qırım «Berkutı» olğanını tüşündiler, digerleri soñki vaqialar Kiyevniñ yapqan işi olğanına inanğan ediler. Faqat martnıñ başında er şey belli oldı – er şey kerçektir. Oyunlar bitti.
Qırım cebesinde deñişmeler yoq
Rusiye askerleriniñ Qırım şeerlerinde yapqan birinci defilesinden soñ er şey añlaşıldı. Olarnıñ ayrı bir işareti olmasa da, kimse buña qulaq asmadı. Quvanğanlar olarnen foto çıqarmaq içün yanlarına kelgen ediler. Barrikadalarnıñ diger tarafında olğanlar blok etilgen ukrain arbiy bölüklerine aş alıp ketken ediler. O vaqıt Ukrainağa qoltutqanını köstermek imkânı bar edi – kün-künden bu imkân eksilecek.
«Nezaketli adamlarnıñ» çoqusı qayda ketkenini soñuna qadar bilmegen edi. Başta olarnı Novorossiyskke, soñra – Aqyar civarına, o vaqıt artıq zapt etilgen Belbek uçaq alanına alıp kettiler. Bazıları Pskov ava-desant tümeninden ediler, olarğa Ukraina radikalları arbiylerni öldürip, qırımlılarnı da soyup taşlamağa istegenlerini ayttılar. Olar buña inandılar, bunıñnen beraber, yarımada sakinlerini «banderocılardan» qoruğanına da inandılar. Quru yemek aşap, KamAZlarnıñ kuzovlarında yuqladılar. Bunı maña genç Qırım qızları tarif ettiler, işsiz oturğan Rusiye askerleri olarnen bağ qurmağa tırışqan ediler.
Referendumğa bir afta qalğanda «belgisiz silâlı adamlar» soqaqlardan ketecekler. Artıq añlaşıldı ki, Kiyev yarımadanı küç ile almaycaq – «nezaketli adamlarnı» yalıñız teslim olmağan ukrain arbiy bölükleri yanında körmek mümkün edi. Şeerler eskisi kibi yaşamağa başladılar, devlet müessiseleriniñ binalarından ğayıp olğan Ukraina bayraqları ise deñişmeler aqqında hatırlatqan edi. Levhanı yalıñız kelgen «kazaklar» ve «Qırım samooboronasınıñ» iştirakçileri deñiştire ediler – olar, misal olaraq, Aqmescitniñ «Yolbaşçımıznı tiymeñiz» levhası ile Lenin eykeli yanında nevbetçilik yapqan ediler.
Qırım ne istedi
Yarımada Ukraina terkibinde er daim «beyaz qarğa» edi – ruslar ukrainlerden çoq olğan yekâne regiondır (58% 24%-ğa qarşı). Böyle raqamlar meraqlı edi – Donbassta bile bam-başqa vaziyet edi. Lâkin Donbassnı ve Qırımnı birleştirgen bir şey bar edi – «altın devir» kibi sovetler zamanınıñ hatıraları.
Qırımlılarğa köre «sovetler zamanı» – rıqma-rıq tolu şifahane ve plâjlar, üç yüz müessise, inkişaf etken köy hocalığı ve «Zemin seyyaresi nişanıñ» unvanı. Qırım sovetlerniñ sakinine kelişken eñ sıcaq deñiz kurortı olğan edi. Aman-aman aynısı Donbassta da olğan edi – şahtörlarnıñ aylığı yüksek edi, aynı vaqıtta er biri kömür ocağında çalışa bile edi – mında er şey seniñ küçüne bağlı edi. Eki regionnıñ sakinleri içün 1991 senesi Sovetler Birliginiñ yerine kelgen «bir Ukrainanıñ» trizub ile olarnı «içtimaiy altqa» yapıştırğan zamanı.
Mında resmiy Kiyevge iç bir vaqıt inanmadılar – qırımlılar Ukraina Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyetine çevirilse, oña razı olmağa azır ediler. Mında sovetler birligini sağınğanlar çoq edi. Ve paytahtta ekinci Maydan başlağanda – eñ büyük nefret Qırımda peyda oldı.
2014 senesi fevral ayınıñ başında Kiyev halqara içtimaiyat institutı regionlardaki tüşüncelerni ögrengen edi. O vaqıt yarımadada cevap bergenlerniñ 41% Ukrainanıñ Rusiye ile birleşmesine qoltutqan edi. Soñra Donetsk (33%), Lugansk (24%) ve Odessa vilâtleri (24%) kete edi. Lâkin adamlar aynıñ birinci yarısında cevap bergen ediler – o vaqıt Yanukoviç daa qaçmağan edi, nişancılar ise «Kök yüzüni» qurşunğa tizmegen ediler. Tahmin etsek, martnıñ başında bu raqam Maydandan qorqqanlarnıñ sayesinde artar edi, dep tüşünmek mümkün. Em de Qırım esasen Rusiye telekanallarını ve «dmitriy kiselövni» seyir etken edi. Başta – «belgisiz silâlı adamlar» özüni tanıtqanına qadar – Qırımda olarğa diqqat ile yanaşqan ediler. Yarımadada cenk istekleri yoq edi ve mındaki esas istek sovetler zamanına ait edi – «cenk olmasın yeter». Faqat askerler resmiy şekilde belgisiz qalsa da, amma laf etkenleri «rusiyelilerniñ aktsentine oşağanı» belli olğan soñ, diqqat quvançqa çevirildi. Qırım statusı aqqında «referendumğa» qadar yerli sakinlerniñ çoqusı regionnıñ vatandaşlığını deñiştirmek ğayesi ile yaşadı.
Belki de buterbrod?
Şimdi tarihnı gizli-gizli deñiştirmek ve yarım asırlıq añlaşmalarnı bozmaq mot oldı. Lâkin coğrafiyanı aldatamazsıñ: 1954 senesi Qırımnıñ Ukrainağa berilmesi ameliy olğan edi.
Yetmiş yıl evelsi ve bugünki künde Qırım Ukraina içün bir yarımada edi. Rusiye içün ise, umumiy quru sıñır olmağanda, tam bir ada edi ve ada olıp qala. Bu sebepten 1954 senesi onıñ USSC terkibine berilmesi ğayet mantıqlı edi – eñ azından «yekâne halq hocalıq kompleksini» meydanğa ketirmek içün.
Aynı vaqıtta region qıyın vaqıtlarnı yaşağan edi. 1944 senesi qırımtatarlarnı Orta Asiyağa sürgün ettiler – cenkte viran etilgen yarımada adamlarsız qaldı. 54-ünci yılnıñ fevral ayına ait qararnıñ sebebi ğayet doğru edi: «Qırım vilâyeti ve Ukrain SSC arasında iqtisadiyat, topraq yaqınlığı ve sıq hocalıq ve medeniyet alâqaları köz ögüne alındı». Tarihiy sebep – Pereyaslav radanıñ 300 yıllığı – tarihiy toplaşuvnıñ stenogrammasında bar edi, lâkin resmiy vesiqalarda öyle de qayd etilmedi.
2014 senesine qadar Qırım infrastruktura ceyetinden bütünley Ukrainağa bağlı edi. Misal olaraq, elektrik energiyası. Qırım 1000 Mvt qullana, öz generatsiyası – 120-150 Mvt. Qalğanını yarımada Ukrainanıñ dört elektrik berüv yolundan ala. Al-azırda Krasnodar ülkesinden Qırımğa elektrik berüv yolunı keçireler – lâkin o bir yıldan soñ azır olacaq ve ihtiyaclarnıñ yalıñız bir qısmını qarşılaycaqtır.
Yarımadanıñ suv teminlevi de 85%-ğa «Ukraina qıtasına» bağlı. Suv 60-ıncı yılları açılğan Şimaliy-Qırım kanalından berile. Keçken sene – kanal qapatılğan soñ – Qırımnıñ şimaliy rayonındaki köy hocalığı aman-aman yoq oldı. Kendi ihtiyaclarını qarşılamaq içün yerli yedekler yeterli, lâkin bağçacılıq ve pirniç aqqında unutmaq kerek.
Gaz meselesi o qadar zor degil – Qırım ihtiyaclarınıñ çoqusını özü qarşılay. Bunıñnen Rusiye tarafından devletleştirilgen «Çernomorneftegaz» ukrain şirketi oğraşa. Lâkin aşayt mahsulatı bütünley ukrain taşıcılarına bağlı. Er kün Herson tarafından beş yüz büyük yük maşinası nevbette tura. Olar olmasa edi, Rusiye malnı avada ketirmege mecbur olacaq edi – deñiz vastaları yeterli degil. Keriç boğazı da er daim çalışmay: furtuna havfı daimiy deñiz alâqalarına imkân bermey. Köpür qurulmağanına qadar öyle de qalacaq. Lâkin onı quracaqlarmı-yoqmı kimse bilmey.
Köbelek semeresi
Referendumdan soñ men Aqmescitten Moskvağa kettim. Yanımda sırb jurnalisti oturğan edi. O, bir dissonansqa raskkelgen edi: Sırbistanda Rusiyege qoltutqanlarını ayttı, lâkin Qırım meselesi Kosovo vaziyetini añdıra. Ağır bir mevzudan vazgeçmek içün yol boyu Birinci cian cenkiniñ yüz yıllıq yubileyi aqqında tarif etken edi. Onıñ memleketinde Avropa Birligi qomşuları cenk başlanmasında farqlı fikir, teşviqat degil, Gavrilo Printsip ve «Mlada Bosna» qabaatlı olğanını tüşüngenlerinden qorqalar. Bu sebepten Belgrad Birinci cian cenkinde sırb milletçileri qabaatlı olmağanını isbatlamaq içün konferentsiya ve simpoziumlarnı keçire. Bizler Ukraina ava toplulığına kirmeyip – Anapa ve Rostovdan – yüz yıldan soñ bütün dünyağa aynısını isbatlaması mümkün regiondan ketken edik.
Pavel Kazarin, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ fikirlerini aks ettirmey


text:
Çetel kütleviy haber vastalarında Qırım mevzusı aydınlatılsa, işğalde yaşağan qırımtatarlar telükege oğramazlar. Böyle bir fikirni Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım meselelerinden mesleatçısı Emine Ceppar seslendirdi.
«Ukraina vatanperveri Qırımda işğalcilerniñ qurbanı olmaq telükesi altında yaşağanda, siyasiy repressiya ve basqılar vaziyetinde, haber alternativası pek müim. Rusiye kontrol etken matbuat vastaları «rus Qırımında amanlıq ve halqlar aynı seviyede olğanını» köstereler, haber kerçegini bozalar. Bu sebepten işğalde yaşağan qırımtatarlar ve ukrainlerniñ havfsızlığı içün kerçek malümatnıñ yetkizilmesi müim ola», – dep qayd etti Emine Ceppar.
Aprel 6-da qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Danimarka, Poloniya, Türkiye jurnalistlerinen körüşti. Haber siyaseti nazirligi teklif etken körüşüvniñ mevzusı Rusiye işğalinden soñ Qırım yarımadasındaki vaziyet oldı.
Emine Ceppar qayd etti ki, Qırım ve qırımtatarlar mevzusı yarımadanı azat etüv esnasında nazirlikniñ esas yönelişlerinden biri olacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avgust 4-te, cumaaqşamı künü yaşın elektrik ağı yolağına urğanı neticesinde Krasnoperekopsk rayonındaki bir qaç köy yarıqsız qaldı, dep bildire «Krımenergo» matbuat hızmeti.
Elde etilgen malümatqa köre, yaşın, 35 kV Ermeni Bazar –Nasoslı – 118 elektrik ağı yolağına urğanı saat 01:05-te qayde etildi. Bunıñ neticesinde tel yırtıldı ve «Ermeni Bazar» stantsiyasınıñ ava ağlarına tüşti.
«Neticede Krasnoperekopsk rayonındaki Pâtihatka, Filatovka, Karpova Balka köylerinde qısmen elektrik energiyası söndürilmesi qayd etildi.Cumaaqşamı saat 7:00-de qadar olğan vaziyetke köre, 570 istimalcı yarıqsız edi, qaza aqibetleri çezile», – dep aytıla beyanatta.
Tahminlerge köre, qullanıcılarnı elektrikanen teminlenüvni cumaaqşamı künü saat 13:00-ke qadar tüzetmege planlaştırılğan.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/06-2
Ğata Kamskiy (çın iseme Ğataulla Röstäm ulı Sabirov; 1974 yılnıñ 2 iyünendä tuğan) — AQŞda yäşäwçe tatar şaxmatistı. / SSRBnıñ yegetlär çempionatında ike tapqır ciñüçese. Tiz şaxmat buyınça ğämäldäge Dönya çempionı.
1989 yıldan başlap AQŞta yäşi. 1996-2004 şaxmat eşçänlegennän çitläşä, belem ala — yurist diplomına iä bula, üzeneñ yuridik şirkäten açıp cibärä. Şaxmat buyınça AQŞ çempionı (1991, 2010).
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Aqyardan qapalı şeerni etmek içün acet yoq, bunı Aqyarnıñ «vali vazifelerini eda etken» Sergey Menâylo bildirdi, dep haber ete öz başına ilân etilgen akimiyetniñ ruporı «Krıminform» saytı.
«Şeer sakinler içün telükesiz olmalı, amma akimiyet qararlarından iqtisadiy maqsatqa uyğunlıq olmaq kerek. Eger de şeer açıq olsa, insanlar bizge kelip raatlana, bücetni tolduracaq. Onı qapatsaq, hazinemizge de bir şey kelmez», – dedi o.
Onıñ fikrince, Aqyardan qapalı şeerni etmek içün acet yoq.
Evel Aqyar deputatı İvan Yermakov öz zenaatdaşlarını Rusiye akimiyetine şeerni qapatmaq ricası ile buyurmağa çağırdı. Onıñ aytqanı kibi,böyleliknen yarımadada kazino neticesinde peyda olacaq cinayetçilerden qurtarılmaq mümkün. Onıñ teşebbüsine bir qaç şeer deputatı qol tuttı.
Devlet duması iyül 4 künü ekinci ve üçünci oquvda Qırımda oyun zonasınıñ teşkil etilmesi aqqında qanun leyhasını qabul etti.


text:
Sentâbrniñ 19-nda, salı künü Qırım hacılarınıñ soñki eyyeti (116 insan) Vatanğa qayttı. Musulmanlarnı Qırım Müftisi muavini Esadullah Bairov qarşıladı.
O, dindaşlarnı sağ-selâmet qaytıp kelgenleri ile hayırladı. Hacılar öz nevbetinde Qırım Müftiyatı ve AVN-tur turistik operatorına teşekkürler bildirdiler. Aytqanlarına köre, eyi musafirhane, yemek ve eñ kerekli şeylernen teminlengen ediler.
Bundan da ğayrı, yolcularnen birlikte ekim buluna edi. Esadullah Bairovnıñ bildirgenine köre, hacılar eyi durumda ve sağ-selâmet, yolnı güzel keçirdiler.
“Eñ yaqın vaqıtta Hacılıqqa yekün çekilecek bir toplaşuv ötkerecekmiz. Müsbet ve menfiyy taraflarnı muzakere etip, ileride Hacılıqnıñ seviyesini eyileştirmek niyetindemiz”, – dedi Esadullah Bairov.
Bu yıl Qırımdan 370 adam Hacılıqqa barıp keldi.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qırımtatarlarnıñ aq ve serbestlikke ıntıluvı ATR milliy telekanalınıñ qapatılması ile toqtatılmaz, dep tüşüne.
Bunı o Twitterde yazdı.
«Telekanalnı söndürmege mümkün, amma qırımtatar halqınıñ aq ve serbestlikke ıntıluvını toqtatmağa imkânsız! Qırım – Ukrainadır», – denile ukrain prezidentiniñ beyanatında.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavı toqtaldı. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından yayınlav izniniñ berilmemesidir.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.
Qırımtatar matbuat vastalarından Rusiye qaydını yalıñız rus tilinde basılğan «Golos Krıma» gazetası aldı. Neşirde aytılğanı kibi, gazeta endi 6 biñ nusha ve «Golos Krıma New» serlevası ile çıqacaq.
Ukraina medeniyet naziri Vyaçeslav Kirilenko ATR telekanalınınıñ qıtaiy Ukrainada çaluşv imkânını yaratmağa çağırdı.


text:
Qırımdan köçip kelgen beş yaşında İlyas Seydametov Kiyevde Quran hafızları yarışınıñ ğalibi oldı. Oraza bayramı künü, iyül 18-de, yarış iştirakçileri para mukâfatları ve bahşışlarnı aldılar, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Ukraina musulmanları birligi» cemaat teşkilâtı «Qırımtatar cemiyeti» (Kiyev) ile beraber iyül 14-15 künleri Quran-ı Kerimniñ soñki cuzı (otuzda bir qısmı) boyunca yarış keçirdiler. İştirakçilerniñ ezberine, oquv qaidelerine riayet etmesi ve telâffuzına qıymet kesildi.
İştirakçilerniñ çoqusı Qırımdan köçip kelgenler edi. 20 kişi, erkek, qadın ve balalar, bilgilerini jürige kösterdi. Yarış teşkilâtçılarınıñ qayd etkenine köre, İlyas eñ genç iştirakçi olsa da, ğalebesini kerçekten de qazandı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, yarış ğalibi içün bahşış 10 biñ grivna, ekinci yer – beş biñ, üçünci yer ise eki biñ grivnanı teşkil etti.
Ramazan ayı devamında Quran oqula. Quran metni 30 aman-aman aynı qısımğa bölüne, olarnı Ramazannıñ 30 künü devamında oquylar.


text:
Qırımnıñ haber saasında müim yer haber imayesine ayırıla, dedi Qırım Rusiye ükümetiniñ başı muavini Dmitriy Polonskiy.
«Şimdiki vaziyetimizni yahşı añlaymız. Etrafımızda dost yoq, Qırımnı qıta ile bağlağan Keriç boğazı yekâne dostluq ayatıdır. Şunıñ içün cumhuriyet içün haber saasında haber qoruvı pek emiyetlidir, bu vazifeni uquq qoruyıcı organları ile işbirlikte bulunıp al etmege mümkün», – dep bildire Polonskiyniñ matbuat hızmeti.
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov havfsızlıq organlarınıñ akimiyet ve cemaat teşkilâtları ile işbirligi aqqında aytqan edi. Aksenov Qırım «ağır vaqıtlarnı» yaşağanını qayd etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit merkeziniñ bir sıra soqaqları cayav yeri olaraq belgilendi, onı «Qırımnıñ halq imayesi» patrul etecek, dep haber ete Krım Media.
Agentlikniñ malümatına köre, şeer memuriyetiniñ işbu avalesi işke tüşürildi.
Vesiqağa binaen, Serov soq. – K.Marks soq. Başlap Uşinskiy soq. qadar, Puşkin soq. – Uşinskiy soq. Başlap Görkiy soq. qadar, K.Marks soq. – Kirov caddesinden başlap Serov soq. qadar cayav yeri olaraq belgilendi.
İşbu avalege binaen, şeer merkeziniñ havfsızlığını «samooborona» vekilleri temin ete.
Qırım «halq imayesiniñ» rota komandanı Aleksandr Antufyevniñ aytqanına köre, mezkür qararğa şeer sakinleriniñ çoqusı qoltuttı: genç ana-babalar ve ihtiyarlar şeer merkezinde maşina «sessizligini» qayd eteler.


text:
Dağlıq Qarabağdaki zıddiyet tarafları Azerbaycannıñ Ermenistanğa qoltutqan separatist regionında arbiy areketler devam etkenini bildireler.
Azerbaycan Mudafaa nazirligi saba bergen malümatında soñki kün içinde ermeni tarafı barışıqnı 121 kere bozdı, dep bildire. Bu malümatqa köre, ermeni quvetleri 60, 82 ve 120 millimetr kalibrli minaatıcılarnı qullana. Azerbaycan arbiyleri cevap olaraq 125 kere ateş açqanını bildireler.
Ermenistan Mudafaa nazirliginiñ vekili Artsruni Ovanesân Facebook saifesinde «Dağlıq Qarabağ mudafaa ordusınıñ» beyanatını aydınlata. Oña binaen, aprel 4-te gece Azerbaycan tarafı ög noqtaları ve ermeni mesken noqtalarına minaatıcı ve toplardan ateş açmağa devam etti. Bu beyanatqa köre, yerli saatke köre saat 7-de cenüp-şarq ve şimal-şarq yönelişlerinde raketalardan ateş açıldı.
Aprel 2-de, cumaertesine keçer gecesi, Dağlıq Qarbağdaki vaziyet kerginleşti. Ermenistan ve Azerbaycan tarafı bir-birini ağır silâ qullanmasınen ücüm etkenleri ile qabaatladı. Ermenistan prezidenti Serj Sargsân 18 ermeni askeriniñ vefat etkenini aydınlattı. Azerbaycan akimiyeti 12 asker ve bir vatandaşnıñ elâk olğanını bildirdi. Azerbaycannıñ Ermenistanğa qoltutqan separatist regionı Dağlıq Qarabağda eki vatandaş, biri 12 yaşında oğlançıq elâk olğanı bildirildi.
Aprel 3-te Azerbaycan Mudafaa nazirligi Baku Qarabağ zıddiyeti alanında arbiy areketlerni toqtatqanını ilân etti. Ealiniñ ekseriyeti ermeni olğan Dağlıq Qarabağ 1991 senesi Azerbaycan terkibinden çıqqanını ilân etti. Bundan sebep silâlı zıddiyet yüz berdi, bunıñ neticesinde Azerbaycan topraqnı nezaret etemey, 30 biñden ziyade insan elâk oldı. Ermenilerden ibaret quveter Dağlıq Qarabağnen beraber bu region etrafındaki yüksek noqtalarnı nezaret etmekte. Böylece, Azerbaycan bu devletke ait olğan topraqnıñ aman-aman beşinci qısmını kontrol etmey.


text:
Ukraina ükümeti Rusiyeniñ Ukrainağa nisbeten istilâsınıñ qurbanlarına Rusiyege qarşı İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine davalarnı açmağa yardım etecek kampaniyağa başlay. Bu aqta Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük iyül 31 künü Harkovğa iş ziyareti vaqtında bildirdi.
Ukraina baş naziri bildirgeni kibi, cuma künü, iyül 31-de, o Harkovnıñ bedava uquqiy yardım merkezini ziyaret etti, mında advokatlar köçip kelgenlerge Rusiye ile makemeleşmege yardım etmege başladı.
«Biz yañı büyük leyhağa başladıq. Onıñ sayesinde Rusiye istilâsı neticesinde zarar körgen köçip kelgen insanlar yardım körecek. Şu cümleden, İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine ya da milliy mahkemelerge farqlı arizalarnı toldurmağa yardım etecekler», – dey Arseniy Yatsenük.
Ukraina içtimaiy siyaseti nazirliginiñ malümatına köre, iyül 27-ne memlekette Qırım ve Donbasstan 1,4 million köçip kelgen insan qayd olundı.


text:
Siyasetşınas Anton Krut degeni kibi, Türkiyeniñ qırımtatarlarğa yardım etmek içün imkâniyeti çoq, amma «istegi yoq». Qırım tamır halqınıñ qoruvı meselelerinde İstanbul tek beyanatları ile sıñırlana, dey siyasetşınas.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«Evelki bir buçuq yıl devamında Türkiye qırımtatarlar halqınıñ qoruvı boyunca boş beyanatlarından ğayrı bir şey yapmadı. Öldürüvler, insanlarnıñ ğayıp oluvı, Rusiye apishanelerinde 13 qırımlı yatqanına baqmadan, Türkiye Rusiye, Ukraina ile munayebetlerinde olduqça kârlı siyasetini alıp bara», – dey o.
Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu parlamentke Türkiye Nazirler kabineti programmasını taqdim etti, onıñ çerçivesinde işğal etilgen Qırım ve qırımtatarlar aqqında noqtalar qayd etilgen.
Noyabr 1 künü Türkiye parlamenti deputatlarınıñ saylavları keçti, neticede memleketniñ yañı 64-nci ükümeti teşkil etildi.
Bu sene Qırımnı yarımadada qırımtatarlarnıñ vaziyetini nezaret etecek uquq qoruyıcı ve alimlerniñ resmiy olmağan Türkiye eyyeti ziyaret etti. Eyyet Qırımda söz serbestligi, mahkeme sualleri, tasil ile bağlı insan aqlarınıñ bozuluvını qayd etti. Türkiye eyyetiniñ maruzası Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinge berildi.


text:
Qırımnıñ Nazirler şurasında Aqmescit civarında «narazılıq meydançıqları» iştirakçileri içün topraq damartılarınıñ berilmesi aqqında bildirde.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, söz Aqmescit rayonı Saraylı Qıyat köyünde mahsus ayırılğan topraq aqqında kete. Qırımda öz başına zapt etilgen topraqlarnıñ meselesini al etmege imkân peyda olur, dep tüşüne Qırımnıñ Rusiye baş nazir muavini Ruslan Balbek.
Aytqanı kibi, şimdi 3500 insanğa 596 ga meydanlığında bir territoriya ayırılacaqtır. Bunıñ ile, mütenasip vesiqalarnıñ azırlanuvı ile bağlı işlerniñ devamında topraqnıñ keñişletüvi nazarğa alına, denile beyanatta.
«Saraylı Qıyat köyünde böyle bir territoriyanıñ teşkil etilmesi öz başına elge keçirilgen torpaq damartılarınıñ meselesini al eter. Bu meseleniñ tarihta qalacağ aqqında aytmağa mümkün», – dey Balbek.
Keçken afta Qırımnıñ Rusiye devlet şurasınıñ mülkiyet ve topraq munasebetleri boyunca komitetiniñ reisi Yevgeniya Dobrınâ aytqanı kibi, Qırım «narazılıq meydançıqlarında» bütün qurulğan inşaatlar 2016 senesi yanvar 1-ne qadar devirilmek kerektir, aks alda bu inşaatlarnıñ saipleri iç bir vaqıt torpaqnı elde etmezler.


text:
İşğal etilgen topraqlarnıñ sualleri boyunca Ukrain naziriniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi, Qırımğa halqara nezaretçilerniñ kelmek imkânını Qırım.Aqiqat içün izaatlar eken, nezaretçiler eyyetiniñ bulunması Qırımda «qarar almaq içün iqtidarlı olğan, ve siyasiy mabuslarnıñ ve ötmek ketirecek insansız qalğan ailelerniñ böyle sayığa qadar artmasına sebepçi olğan» şahıslarnıñ areketlerini sıñırlaycağını ayttı.
Kurkçi qayd etti ki, Ukraina tarafından Qırımğa nezartçiler eyyetiniñ kelmesi içün iç bir mania yaratılmay.
«Rusiye tarafı, bütün bu eyyetler Moskvadan keçkenlerini talap ete. Böylece olar, ziyertniñ özüni bile işğal etilgen topraqnı qanuniy alğa ketirmek içün qullanmağa tırışa. Ukraina ise eyyetlerniñ Ukrainadan kirmesinde israr ete, çünki o tapraqlar Ukrainağa ait. Ukraina iç bir qoşma ğayret yapmaq kerek degil ve yapıp ta olamay. Biz er angi közetüvlernen razımız», – dep añlattı işğal etilgen topraqlarnıñ sualleri boyunca naziriniñ birinci muavini.
Onıñ fikirince, dünya toplulığından bu ğayeniñ ilerilemesini ve missiya içün para toplanılacağını beklemege kerek.
«Lâkin işğalci devlet buña razı olacaqmı, biz bunı bilmeymiz. Er şey azır olsın da, soñra olar «yoq, biz qarşımız» ayta bilsinler, bundan soñ olar neiçün qarşı çıqqanlarını ve istemegenlerini, nenen razı olmağanlarını muzakere etmege mümkün olacaq», – dedi Kurkçi.
Dekabr 19-da Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ toplaşuvında Rusiye işğal etken Qırımda insan aqlarına dair rezolütsiya qabul etildi.
Qırım aqqında rezolütsiyanıñ ukrain leyhasına BMT 70 devlet-azası qoltuttı, 26 qarşı çıqtı, 77 aza bitaraf oldı.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ üçünci komiteti toplaşuvında noyabr 15, salı künü Ukraina teşebbüsi ile azırlanılğan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsiyası qabul etildi.
BMT vesiqalarında ilk kere Rusiye «işğalci-devlet» olaraq adlandırıldı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile Aqyar ise – «vaqıtınca işğal etilgen topraqlar».
Rusiye bu vesiqağa qarşı çıqtı ve rezolütsiyanıñ qabul etilmesinen ve mündericesinene razı olmağanını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.
Bundan da ğayrı, vesiqağa binaen, Qırımğa halqara missiya kelip, yarımadada insan aqlarınıñ eda etilmesini nezaret etmek kerek. Uquq qorçalayıcılar deyler ki, böyle bir eyyetniñ işi halqara müessiselerge kerçek vaziyetni añlamağa imkân berecek.


text:
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikov keçken mahkeme-psihiatrik ekspertizasından soñ Aqyar psihiatrik hastahanesinden çıqtı. İlk malümatqa köre, aqlı yerinde olğanını tanıdılar, dep bildirdi advokat Safiye Şabanova Qırım.Aqiqatqa.
«(Tibbiy – QA) qarar aqqında ne maña, ne de Aleksandrge daa haber etilmedi. Amma tahqiqatçınen laf ettim, müvekkilimniñ aqlı yerine olğanını ayttı», – dedi advokat.
Aleksandr Sizikov 30 kün devamında psihiatrik hastahanesinde qalmağa mecbur oldı. Şimdi evde buluna, Sizikovğa qarşı ev apsi qararı devam ete.
«Sağlıq vaziyeti bir qarar. Bir problem bar – maddiy vaziyeti zor. Prokuratura, Rosfinmonitoring ve Rusiye Merkeziy bankına muracaat etsem de, esaplarınıñ bloku lâğu etilmedi. Pensiyasını bile alıp olamay», – dedi Şabanova.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 14-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı Aqyar şeer psihiatrik hastahanesine mahkeme-psihiatrik ekspertizasına bir ayğa yollamağa qarar aldı.
Ukraina Rusiyeden FSB tarafından «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanında qabaatlanğan qırımlı Aleksandr Sizikovnı azat etmesini talap ete.
İyülniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanından şübheli sayılğan Sizikovnı ev apsine yolladı. Sizikov birinci derece saqatı olı, 2009 senesi soqurlaştı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Noyabr 8-inde saba Canköy rayonınıñ Qalay (Azovskoye) qasabasında yerli sakin Halil Ablâmitovnıñ evini tintediler.
“Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi haber etkeni kibi, evde beş qoranta azası, olardan birisi - bir yarım yaşlı bala yaşamaqta. Tintüv vaqtında esli-başlı baba yaramadı, evlerine “acele yardım”nı çağırttılar.
Tintüv keçken azbar yanında eki “gazel” maşnası köründi. Olardan birisi - küç organlarnıñ hadimlerine ait olğan yengil maşna. Quvetçilerniñ arasında - kiyimlerinde OMON belgisi olğan 11 maskalı adam edi.
Tintüvden soñ rusiye quvetçileri, ev saibiniñ oğlu Ablâlim Ablâmitovnı bilinmegen yerge alıp ketti. Bundan ğayrı, Ablâlimniñ yüklü apayı Aycannı da alıp kettiler.
Şimdilik tintüv sebepleri belli degil. Rusiye quvetçileri bu adiseni tefsir etmey. Qırım.Aqiqat vaqianıñ tafsilâtını bilmege tırışa.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımda rusiye akimiyeti, 2020 yılı 119 raatlıq ve 247 iş künü tayinledi. Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım Emek Nazirligi bildire.
"Eki raatlıq künü olğan beş künlük iş aftasınen, yıl devamında umumen 247 iş künü olacaq, olarda 6-sı - bir saatqa qısqaca (matr 17, aprel 30, mayıs 8, iyün 11, dekabr 31), raatlıq künlerniñ sayısı ise - 119 kün", - denile beyanatta.
2020 senesinde nevbetteki raatlıq künlerni avuştırdılar: yanvar 4-ü cumaertesi - mayıs 4 bazaretesine, yanvar 5 bazar künü - mayıs 5 salı kününe.


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev Aqmescitte Cuma cami temeliniñ qoyuv merasiminde iştirak etti.
Tantanalı merasimde Qırım yolbaşçısı, Qırım Cumhuriyeti Nazirler Şurasınıñ reisi Sergey Aksönov, RF Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek, milletlerara munasebetleri ve sürgün etilgen grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov, Aqmescit ve Qırım mitropoliti Lazar, Aqmescit şeer şurasınıñ reisi Viktor Ageyev, Aqmescit memuriyeti reisi Gennadiy Baharev, RF Prezidenti yanında milletlerara munasebetler boyunca Şuranıñ azası Eskender Bilâlov ve başqaları iştirak ettiler.
Tedbir Rusiye Prezidenti tarafından qırımtatar ve diger halqalarnıñ reabilitatsiyası aqqında fermannıñ imzalanmasına 3 yıl tolğanı munasebetinen teşkil etildi. Cami temeli qoyulmazdan evel Kebir caminiñ imamı Edem Lümanov dua oqudı.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev ve RF Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek azırlanğan meydançıqqa betonnıñ qoyuvında iştirak ettiler. Caminiñ fundamenti içün oyqal bir qaç ay devamında qazıldı.
Qurucılar gidroizolâtsiya keçirip, cami binasınıñ temel plitası içün armaturadan karkasnı azırladılar. Qurucı şirketiniñ vekilleri yapılğan işler, hususiyetleri, planları aqqında añlattılar.
Qırım Başı Sergey Aksönov Qırım müsülmanlarını bu munasebetnen hayırlap, eyilikler tiledi. “Birlikte daa büyük yeñişlerge irişirmiz. Cami ibadet merkezi olmaqnen beraber, cumhuriyetniñ yaraşığı olacaqtır”, – dedi S. Aksönov.
Qırım Müftisi er kesni qurucılıqnıñ nevbetteki basamağınen tebrikledi. Qayd etkeni kibi, yarımada müsülmanları bu künni çoqtan beklediler.
“Allah sabırımız içün mukâfatlandırdı. Bu künlerde cmi temeli qoyulğanınıñ şaatımız, çeşit din vekilleri arasında dostluq munasebetleri pekingenini köremiz. Bundan evel Bağçasaray rayonı “Süren” Memorial kompleksi territoriyasında cami olacaq yerde kelecek nesille içün muracaat yazıp, kapsula qoyğan edik. Bu vaqia balalarımız ve kelecek nesiller içün bir nümüne olacaqtır. Bugünde bugün Qırımnıñ pravoslav hristianları lideri yanında bulunıp, doğru yolda olğanımıznı añlaymız”, – dedi Müfti ve Devlet reberi, Cumhuriyet reisine teşekkürler bildirdi.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
İyün 14-ünde saba Aqmescitniñ Krasnovka köyünde rusiye quvetçileri tutıp alğan qırımtatar Emirhan Murtazayevni yiberdiler. Şimdi o advokat İslâm Velilâyevniñ işhanesinde buluna.
“Onı yiberdiler. Onen Erkstremizge qarşı küreşken Merkeziniñ hadimleri çalıştı”, - dedi Qırım.Aqiqat tefsir berip İslâm Velilâyev.
Daa evel Qırımda Aqmescit rayonınıñ Krasnovka köyünde iyün 14-ünde rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evini tintti, dep bildirilgen edi. Tintüvden soñ Emirhan Murtazayevni tutıp, Aqmescitke alıp kettiler.
Şimdilik küç organları hadimlerinden tefsir yoq. Qırım.Aqiqat tafsilâtnı bilmege tırışa.
İyünniñ 10-nda saba Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ 8 er adam tutuldı.
Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesi (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) boyunca cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Qırımda Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Rusiye işğal etken Qırım ve Donbastan memleket içinde köçip kelgenlerniñ balalarınıñ esas Ukrainanıñ mektepten evel müessiselerine ilk sırada kirmek aqqı bar.
Böyle deñişmeler Nazirler Şurasınıñ 2021 senesi yanvarniñ 27-nde qabul etken №86 qararına kirsetildi, dep haber ete Ukraina Reintegratsiya nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Reintegratsiya nazirliginiñ teşebbüsine köre, qayd etilgen Qararnen köçip kelgen insanlarnıñ balaları ve cenk areketleri ve silâlı zıddiyet neticesinde zarar körgen bala statusı olğanlar devlet ve kommunal mektepten evel müessiselerine ilk sırada alınacaq», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, mezkür deñişmeler mektepten evelki devlet ve kommunal müessiselerge balanı bermege tırışqan ve nevbet meselesinen qarşılaşqan köçip kelgen insanlarnıñ problemini al etmeli.
«Olarnıñ arasında kiçik balaları olğan yalıñız qadınlar bar, olarnıñ çalışması zorlaşa ya da imkânsız ola», – dep qoştı nazirlik.
Yanvar ayında haber etilgenine köre, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donbasnıñ rayon sakinleri içün virtual cep telefon nomeralarını kirsetüv imkânlarını baqa.


text:
Aqyardaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresinde iyünniñ 18-nde olacaq yaramay ava aqqında bildirip, ihtiyac olmağanda evlerini terk etmemelerini rica eteler.
«Yaqın bir qaç saatta Aqyarda küçlü yağmur yağacaq, 30 mm ve ziyadesi. Şahsiy naqliyatta yolğa çıqmaqtan ve açıq yerlerde kezmekten vazgeçmeli», – dep aytıla müessise saytında.
İyünniñ 18-nde Aqyarda burçaqlı yağmur yağdı.
Qırımda iyünniñ 18-nde ve 19-nda bazı yerlerde küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratınen yel esmesi beklenile.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, misal olaraq, Keriçte bunıñ kibi SİM-kartlar bir qaç cep telefon bağı salonında ve Merkeziy bazardaki ticaret noqtalarınd satın almaq mümkün.
«Krasnodar-Super MTS» paketini almaq içün pasport ya da onıñ kopiyasını köstermek kerek. Cep telefon paketiniñ fiyatı – 50 ruble.
Böyle SİM-kartnıñ vastasınen Krasnodar ülkesi, Adıgeya cumhuriyeti, Qırım ve Aqyar boyunca bedava telefon etmek mümkün. Rusiyeniñ diger regionlarına telefon etüv 3 ruble tura.
MTSniñ ukrain nomeralarına telefon etmek içün bir daqqada 2,5 ruble tölemek kerek, diger ukrain nomeralarına ise – 9,5 ruble.
Rusiyede SİM-kartlarnı pasportlar boyunca satmaq adiy bir şeydir.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımda satılğan MTS Rusiye operatorınıñ SİM-kartları «MTS Ukraina» operatorınıñ ağında roumingde çalışacaq, tehnikiy ceetten de Rusiye şirketi hızmet yapacaq.


text:
Aqmescit – Qırım mekteplerniñ ocaları bildirgenine köre, ukrain kitaplarını qullanğanları içün büyük para cöremelerinen qorquzalar. Qırım tasil Nazirliginiñ hadimleri bunen bağlı sualge doğrudan-doğru cevap bermeyler.
Qırım mektepleriniñ birinde ukrain sınıfında ders bergen ocalardan biri Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, Ukrainada çıqqan bütün kitaplar oquv yılnıñ başında tahliye etilgen ediler. Ocalarnı ise tenbiyelediler: ruhsetsiz kitaplarnı qullansalar 200 biñ ruble miqdarında para cöremesini töleycekler.
«4 ukrain sınıftan mektebimizde tek eki qaldı, olarğa da mektepni bitirmege bermeyip, qapatırlar, dep qorqam. Men bellesem, bu kibi vaziyet tek bizim mektebimizde degil», – dep ayttı oca. Onıñ malümatına köre, mektepte ukrain sınıflarnı ana-babalarnıñ birlikte yazğan arizası ile qaldırdılar. Sınıfta tek eki ukrainli olıp, qalğanları ruslar, qırımtatarlar ve yunanlar oquylar.
Oca, balalarğa ukrain tilinde tasil alıp, rus kitaplarnı işletmege küç olğanını ayta. «Ukraina tarihı boyunca kitaplarnı yasaq etkenleri daa añlaşıla, – dey o. – Amma, riaziyat, fizika, geometriya, kimiyanı ne sebepten yasaq eteler? Qanunlar, teoremalar, kimik formuları rus kitaplarında bir, ukrain kitaplarında başqa yoqsa? Yañı kitaplar peyda etilmegen zamanına qadar, olarnı qaldırmaq mümkün edi».
Ocanınıñ bildirgenine köre, yılnıñ başında o derske azırlanğanda rus kitabından mevzunı alıp, ukrain tiline çevirip, soñra balalarğa anlata edi. «Balalar tamam böyle şekilde ev vazifesini tercime ete ediler. Endi olarğa ev vazifesini rus tilinde yazmağa ruhset etem. Ukrain sınıfında ders böyle olurmı? Ukrain tilinde tek tahtada künni ve sınıf vazifelerini yazamız», – dey oca.
Qırım tasil Nazirliginde Qırım.Aqiqatqa bildirilgeni kibi, bu kibi vaziyet qırımtatar tilli sınıfarında da yüz berdi, mında tek federal cedvelinden kitaplarnı qullanalar. İstisna olaraq ukrain, qırımtatar tilleri ve edebiyatları derslerini Ukrainada çıqqan kitaplar boyunca alıp barmağa izin berile. Büyük para cöremeleri aqqında malümatnı teşkermege imkân yoq edi – Tasil nazirlikniñ hadimleri doğrudan-doğru cevapnı bermediler.


text:
Rusiye tarafından Qırım işğaliniñ yıllığına başlanğan «Qırım – Ukrainadır!» twitter aktsiyasına ukrain diplomatları da qoşuldı, dep haber ete Radio Svoboda.
Twitter-aktsiyası fevral 23-28 künleri Facebook ve Twitter içtimaiy ağlarında keçe. Cemaat teşkilâtlarınıñ faalleri Qırım aqqında hatırlav, foto, videolarnı paylaşıp, #CrimeaisUkraine heştegini qoşmağa ve: «Krım – eto Ukraina!», «Krım – tse Ukraina!», «Qırım Ukrainadır», «Crimea is Ukraine» ibarelerini tarqatmağa çağıra edi.
«New-Yorkta: barıştırıcılarnı muzakere etmek ve Qırım er alda Ukraina olğanını hatırlatmaq içün!» – dep yazdı Ukraina tış işler naziri Pavlo Klimkin.
Ukrainliler Qırımda yapılğan eski fotolarını paylaşıp, aktsiyağa qoşuldılar:
Aktsiyanı cemaat teşkilâtları azırladı. Maqsadı – akimiyet ve cemiyetke Rusiye tarafından yarımadanıñ işğali, anda yaşağan vatandaşlarnıñ qıyın vaziyeti aqqında hatırlatmaq ve Qırımnıñ qaytarılmasına er kesni celp etmektir.
Twitter aktsiyası fevral 23 künü başlandı. Yıl evelsi şu künü Aqyarda Nahimov meydanında Rusiye tarafdarlarınıñ mitingi keçti, Rusiye Federatsiyası planında birinci adım etildi.


text:
Qırğızistan prezidenti Sooronbay Jeenbekov istifağa ketmege qarar berdi. Bu aqta prezidentniñ matbuat hızmeti bildire, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
«Sayğılı semetdeşler! Men akimiyetke ıntılmadım. Menim içün memleketimizniñ barışığı, halqımıznıñ birligi, cemiyetimizniñ birligi er şeyden müimdir. Qırğızistan tarihında qan aqtırğan ve vatandaşlarına ateş açqan prezident olaraq kirmege istemeyim. Şunıñ içün istifağa ketmege qarar berdim. Japarov ve diger siyasetçilerni öz tarafdarlarını barışıq yolunen dağıtmalarına çağıram», – dep qayd etti Jeenbekov yapqan beyanatında.
Jeenbekov istifa arizasını berdimi – daa haber etilmey.
Qırğızistanda eki aftadan berli parlament saylavlarından soñ başlağan siyasiy buhran devam ete. Saylavlar bir çoq qalplıq sebebinden qanunsız tanıldı. Memleketniñ parlamenti oktâbrniñ 14-nde yañı baş nazir olaraq Sadır Japarovnı sayladı, prezident Sooronbay Jeenbekov ise onı vazifede tasdıqladı.
Japarov oktâbrniñ 15-i sabasına qadar Jeenbekovnıñ istifasını talap etti, lâkin prezident tek yañı parlament saylavlarından soñ istifağa ketecek, dep bildirdi.
Oktâbrniñ 15-i sabasından Bişkekte yañı saylanğan baş nazir Sadır Japarovnıñ tarafdarları toplaştı, olar prezident Sooronbay Jeenbekovnıñ acele istifağa ketmesini talap ete.
Şaatlarnıñ bildirgenine köre, rezidentsiya yaqınlarında arbiyler ve uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri buluna.
Arbiy bölükler oktâbrniñ 9-nda Bişkekte toplanıldı, bundan evel devlet yolbaşçısı paytahtta fevqulâde vaziyetni ilân etti.


text:
Türkiye Büyük Milliy Meclisiniñ Milliy müdafaa meseleleri boyunca komitetiniñ azaları ve Türkiye-Ukraina dostluğı grubunıñ azaları Ukraina Yuqarı Radasınıñ Türkiye Cumhuriyeti ile parlamentlerara münasebetleri boyunca deputatlar eyetiniñ yolbaşçısı Boris Tarasük ile körüşüvleri esnasında: Türkiye Cumhuriyeti, Ukrainanıñ topraq bütünligi, suverenitetiniñ tiklenilmesi ve Qırım ilhaqınıñ tanılmamasına dair münasebetini deñiştirmedi, – dep bildirdiler.
Yanvar 26-da Yuqarı Radanıñ saytında bildirilgenine köre, körüşüv esnasında taraflar iqtisadiyat ve arbiy tehnika saalarında emekdaşlıqnı quvetleştirmekniñ emiyeti aqqında fikir paylaştılar. Bildirüvde, devletler arasında mal dönümini arttıruv perspektvası ayrıca qayd etildi, denile.
Terrorizm ile küreşke ayrıca diqqat etildi. Ondan ğayrı, taraflar Suriyedeki vaziyetni ve Ukraina ile Türkiye arasında Serbest ticaret zonası aqqında muqaveleni imzalamaq imkânını muzakere ettiler.
Matbuat hizmetinde, Ukraina tarafı, Ukraina-Türkiye munasebetleriniñ kelecekte derenleştirilmesine ümüt bildirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte, Merkeziy çarşı rayonında, iyül 17 künü patlav aletini qıdıra ediler. Bunı öz başına ilân etilgen «Krıminform» saytı bildire.
Neşirniñ malümatına köre, territoriyanı politsiya qavrap aldı, faqat tapılğan şey patlav aleti degil eken.
Bomba yerine politsiya hadimleri qarpızlar ile torbanı taptılar.Faqat politsiya hadimleri alâ daa andalar, – dep bildire neşir.
Uquq qorçalayıcılar merkeziy çarşı rayonında patlav aletni Aqmescit sakininiñ bildirüvi boyunca qıdırğanını qayd ettiler.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi fevralniñ 12-nde, 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde bir kişilik piketke çıqqan üç qırımtatar, musulmanlarnıñ şikâyetlerini red etti. «Qırım birdemligi» haber etkenine köre, mahkeme Eldar Kantemirov, Valeriy Grigorya ve Rustem Cemil-Ustanıñ cöremesinen bağlı qararnı deñiştirmegen.
Birinci basamaq mahkemesinde qırımlılarğa nisbeten 10 biñ ruble (4,9 biñ grivna civarında - QA) ile 15 biñ ruble(7,3 biñ grivna civarında - QA) arasında cöreme töleme qararı qabul etilgen edi.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada küç idaresi hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi.Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Qırımnıñ Saq rayonında Opel Astra maşnası yandı. Bunı Qırımnıñ rusiyeli FVN bildire.
Yanğın Cağa Quşçu (Ohotnikovo) köyünde Komsomolskaya soqağında oldı.
"Qaza yerine kelgende, Komsomolskaya soqağında umumiy merkezde Opel Astra maşnası yanğanı belli oldı. Yanğınnıñ tarqalma telükesi yoq, yaralanğan adam yoq", - denile beyanatta.
Yanğınnı söndürdiler. Sebepleri tayinlene.
İyün 4-ünde aqşam Aqmescitte Pobedı caddesinde patapat ve yengil maşna çatıştı. Ducati patapatınıñ aydavcısı Daewoo Nexia maşnasınace yeterli mesafe qaldırmayıp, oña uruldı. Qaza neticesinde patapat aydavcısı yaralardan vefat etti.
Çarşenbe künü, iyün 3-ünde, Bağçasaray rayonında Cheru ve Mercedes maşnaları uruştı, üç adam yaralandı.
Daa evel Aqmescit rayonında salı künü, iyün 2-sinde, "KAMAZ-581493" maşnası 1944 yılı doğma qadınnı urğanı bildirildi. Qadınnıñ köpürçik kemigi qırıldı, onı hastahanege qoydılar.
Mayıs 28-inde Aqmecitte Kiyevskaya soqağında üç naqliyat çatıştı. Maşnalardan birisi trolleybusqa uruldı, eki maşnanıñ yolcuları yaralandı.


text:
Ukraina jurnalistleri milliy birliginiñ (UJMB) İgor Lubçenko ifade serbestligini qorçalav premiyasınıñ laureatı Qırım jurnalisti Nikolay Semena oldı. Bunı noyabr 2-de Facebookta UJMB birinci kâtibi Sergey Tomilenko bildirdi.
«Bu sene UJMB İgor Lubçenko ifade serbestligini qorçalav premiyasınıñ laureatı – Qırım zenaatdaşımız Nikolay Semena! Nikolay, sabır etiñiz!», – dep yazdı Tomilenko.
UJMB saytında aytıla ki, İgor Lubçenko adına ifade serbestligi qorçalav mukâfatı endi beşinci kere berille. Laureatnı Birligi noyabr 3 – UJMB reisi İgor Lubçenkonıñ (1937-2012) doğğan künü – arfesinde ilân ete. Mukâfatnıñ ilk laureatı jurnalist etikası komissiyasınıñ reisi, «Zerkalo nedeli» gazetasınıñ tesisçisi Vladimir Mostovoy oldı, ekinci mukâfatnı «Telekritika» (şimdiki – OO «Detektor media») leyhasınıñ reberi Natalya Ligaçeva aldı, 2014 senesi UJMB Donetsk vilâyeti teşkilâtınıñ reisi Aleksandr Brıja mukâfatnı qazanğan edi, keçken sene ise – Poloniya jurnalistleri birliginiñ reisi Agneşka Romaşevskaya-Güji.
Bundan evel Semena Ukrain PEN-merkeziniñ (Ukrainian Center of International PEN Club) azası oldı.
Ukraina haber siyaseti naziri Yuriy Stets oktâbr 10-da Radio Svoboda muarririyetine prezident Petro Poroşenko Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat müellifi Nikolay Semenağa bergen «Ukraina mustaqilliginiñ 25 yıllığı» medalini berdi.
Baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.
Avgust 23-de Nikolay Semenanıñ advokatları FSBge muracaat etip, onı Qırımdan tedaviylenmesi içün yibermege çağırdı.
Bundan evel Halqara ve Avropa jurnalistleri Federatsiyası, em de OSCE ifade serbestligi meseleleri Temsilcisiniñ ofisi Rusiye akimiyetinden Nikolay Semenanı Kyivge yibermege rica etken ediler.
Rusiye FSB Qırım idaresi Qırım jurnalisti Nikolay Semenağa Kyivge barıp tedaviylenmege izin bermedi.


text:
Qırımda uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri qırımtatar sürgünliginiñ qurbanları hatırasına keçirilgen avtoyürüş iştirakçilerini blok etti.
Qırım.Aqiqatqa berilgen malümatqa köre, tahminen 60 insannı yaqalap, Pavlenko soqağındaki rayon bölügine alıp kettiler. İlk malümatqa köre, aktsiyanıñ çağına yetmegen iştirakçilerini yaqalamadılar.
«Avtobusnı gençlerimiznen toldurıp, rayon bölügine alıp kettiler. Ayvanlarnı kibi yüklediler», – dep ayttı şaatlardan biri Qırım.Aqiqatqa.
«Aktsiyamız kimge keder ete? Aqmescitten Bağçasarayğa bayraqlarnen barmaq istedik. Anda körüşip, dua oqup qaytmağa planlaştıra edik. Birine keder etip, «bahtlı» Qırım resimini bozamız, ğaliba», – dep ayttı avtoyürüş iştirakçilerinden biri.
Yolnıñ bu qısmını avtozaklarnen blok etken ediler, şimdi yol açıldı.
Qırım politsiyası izaatlar bermey.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mayıs 18-de Aqmescitte uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri qırımtatar sürgünliginiñ qurbanları hatırasına keçirilgen avtoyürüş iştirakçilerini «Zapadnaya» avtostantsiyasında blok ettiler.
OMON hadimleri qırımtatar bayraqlarınen kelgen maşinalarnıñ yolunı qalqanlarnen qapattılar.
Vaqia yerine Qırımnıñ Rusiye milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov ve Qırımnıñ Rusiye baş naziriniñ muavini Ruslan Balbek keldiler. Smirnov dedi ki, iştirakçiler arasında Ukraina bayrağını kördiler.
Avtoyürüş iştirakçileri akimiyet vekillerine olarnıñ yanında milliy qırımtatar bayraqlarından ğayrı başqa bir şey olmağanını bildirdiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Bu sene Qırımtatar Milliy Meclisine miting keçirmege izin bermediler.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.


text:
Rostov-na-Donudaki SİZO-1-de tutulğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ alı kritik. Onıñ hronik büyrek hastalığı bar. Bu aqta «Qırım birdemligi» advokat Rifat Yahinniñ malümatına esaslanıp bildire.
«Bugünki künde sağlıq vaziyeti, tutulıp apiske alınğanda olğanı kibi, kritik», – dep bildirdi advokatı.
Yahinniñ aytqanına köre, 2020 senesi noyabr ayında müvekkiline qorantanıñ parasına tibbiy tedqiqler yapıldı. Advokat, tibbiy teşkerüvler Gafarovnıñ «sağlıq vaziyeti kritik» olğanını kösterdi, dep bildirdi.
«Ekim, alı dializge yaqın olğanını qayd etti», – dep qayd etti Yahin.
Diger menbalar bu malümatnı tasdıqlamay.
Yahin, müvekkiliniñ ayaq podagrası başlandı ve hronik büyrek hastalığı ve Rusiye SİZOsınıñ memuriyeti tibbiy yardım köstermegeni içün sağlıq vaziyeti pek fenalaştı, dep bildirdi.
2020 senesi avgust ayında, Gafarov Aqmescit SİZOsında bulunğanda, Qırım ve Aqyardaki Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi ekim onıñ sağlıq vaziyetini taqip ete, dep bildirgen edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 insan tutuldı. Cemil Gafarov da olardan biri ola. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi episini apiske aldı.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» altı mabüsiniñ – vatandaş jurnalisti Remzi Bekirov, faaller Farhod Bazarov, Şaban Umerov, Cemil Gafarov, Raim Ayvazov ve aq qorçalayıcı Riza İzetovnı apiste tutuv müddetini 2021 senesi yanvarniñ 14-ne qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Yanvarnıñ soñunda nebatat bağçasında Müme qaysı çiçek açtı. Bundan ğayrı bağçada aqbardaqlar ve güller çiçek aça.
Yanvar ayında çiçeklegen aqbaqlar yalıboyu içün siyrek şey degil. İssi ava sebebinden çiçekler yanvar ayınıñ soñu fevral ayınıñ başında çiçek aça.
Bu sene, Qırım Gidrometeorologigik merkeziniñ malümatına köre, suvuq ög bölme keçmesiniñ sebebinden uzun müddet devam etken issi avadan soñ yanvarnıñ 28-30na furtuna telükesini ilân etilgen. Yalıboyunda qar, şiddteli yağanaqlar tahmin etile. Ava arareti +3...+5 olacaq.
Nikita nebatat bağçasında yanvar ayı nasıl keçe – fotogalereyamızda seyir etiñiz.


text:
«Men Prezident Pütin ve Moskvadaki resmiy vazifelerdeki şahıslarnıñ (arbiy qısımlarınıñ artqa çekilüvi boyunca) ilâvelerini kördim. Bizler bunı isbat etken delillerini körmeymiz. Arbiy qısımlar anda alâ daa büyük miqdarda bulunalar», - TSN bildirgenine köre, ilân etti Pentagonnıñ vekili, kontr-admiral Con Kirbi.
Amerikanıñ añlatqanına köre, «rusiyeli qısımlar alâ daa yüksek seviye uruş azırlığı» tarzındalar ve böyle vaziyet regiondaki kerginlikniñ eksilmesine fayda bermey.
Ukraina bundan evel beyan etti ki, o, Rusiye ordusından öz sıñırlarından artqa çekilüviniñ aqiqiy delillerini bekley.


text:
Rasmussenniñ aytqanına köre, şimdilik alyans – yardım azırlamaq arfesinde, onı aynıñ soñunda taqdim etmek kerekler. NATO baş kâtibi Ukrainağa kösterilecek qol tutuvnıñ şekli aqqında tafsilâtlarnı aydınlatmadı.
«Rusiye bizni raqip dep tanıy, buña alışmaq kerekmiz», – dep qayd etti Anders Fogh Rasmussen. O, Rusiye ile munasebetlerde deñişmeler olsa, NATO mudafaa planlarını da deñiştire bile, dep ayttı.
Alyansnıñ baş kâtibi dedi ki, Ukraina ordusında keçirilecek islâatlar ileride oña NATO talimlerinde iştirak etmege imkân bere bile. Rasmusenniñ bildirgenine köre, «NATO qapuları talaplarğa uyğan Avropa memleketleri içün açıq qalmaqta».
NATO Rusiye ordusına ait tehnikanıñ Ukrainağa kirmesini tasdıqlağan levhalar bar olğanını bildirdi.


text:
Kezlev şifahanelerninde raatlanğanlarnıñ sayısı bıltır olğan seviyege yaqınlaşa, dep bildirdiler şeer yolbaşçılığı matbuat hızmetinde.
Kezlevniñ 52 şifahenesinde ve 65 şahsiy musafirhane ve istiraat evlerinde 21519 insan bulunmaqta.
«Bıltır olğanından tek 16% artta qala», – dep qayd eteler matbuat hızmetinde.
Raatlanğanlarnıñ yarısı – balalardır. 13719 baladan 7522 – qırımlı, 5426 Rusiye qıtaiy qısmından keldi ve 771 Ukrainadan.
Kezlev şeer yolbaşçılığında şunı da qayd ettiler ki, insanlarnıñ sayısını «Yevpatoriyskaya» mineral suv ile büvetniñ vastası ile belgilemege mümkün eken. İyül ortasında mında künde 200 insan kelgen olsa, şimdi 300 yaqınlaşa.


text:
Qırımtatar faali Narima Memedeminovnı martnıñ 22-nde evinde tintüv ötkergen soñ, Aqmescit FSB idaresine sorğulamaq içün alıp kettiler. Bu aqta onıñ ömür arqadaşı Lemara «Qırım birdemligi»niñ Facebook saifesinde yerleştirilgen videoda haber etmekte.
«Onı sorgulamaq içün Aqmescitteki Rusiye FSBsi binasına alıp kettiler dep ayttılar, amma qoyıp yibereceklermi, yoqmı, ondan soñ belli olur. 2014 senesi blogger olaraq video derc etip YouTubete paylâşqanı içün oña qarşı cinayet işi açıldı (Rusiye Cinayet Kodeksiniñ 205.2 maddesiniñ 2 qısmı), dep ikâye etti Nariman Memedemnovnıñ qadını.
Onıñ sözlerine köre, küç idaresiniñ hadimleri planşet, çiftniñ cep telefonlarını ve bir qaç kitapnı çekip alğan ve pek qaba davranğanlar.
Rusiye CK 205.2 maddesiniñ 2 qısmı – KHV, elektron ya da haber-telekommunikatsion ağlar vastasınen, şu cumleden «İnternet» ağını qullanaraq, terroristik faaliyetni amelge keçirmek içün terrorizmni doğru dep tanuv ve onıñ teşviqatı.
Daa evel Nariman Memedeminovnıñ evinde rusiyeli küç idaresinin hadimleri ve uquqqoruyıcılar tintüv yapqanı aqqında haber etilgen edi.
Teşkilât 2016 senesi fevralnn 11-nde onıñ evinde artıq tintüv yapılğanı ve 2017 senesi iyülniñ 13-nde Bağçasaray rayon mahkemesi qırımtatar faali Nariman Memedeminovke qarşı memuriy iş açqanı aqqında hatırlattı. Adliyeci Lilâ Gemeci bergen malümatqa binaen, faalni 2017 senesi aprelniñ 13-nde Seydamet Mustafayevniñ evinde tüntüv yapılğan maalde, onıñ evi ögünde sanki dersiñ, qanunsız miting keçirdi dep qabaatlan edi.Tintüv maalinde semetdeşine qol tutmaq maqsadınen pek çoq qırımtatar kelgeninde, olarnıñ arasında Nariman da bulunıp, vaziyeti aydınlatmaq içün video çeke. Ondan da ğayrı, o uquqoruyıcı organlar yapqan provokatsiyalarğa qarşı semetdeşlerini tutmağa areket ete, dep bildire faaller. Ancaq buña baqmadan, o qabaatlı dep tanılaraq, 10000 rublelik (4630 grivna) cöremenen cezalanğan edi.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Bunı «5 kanal» efirinde AQŞ fevqulâde ve vekâletli elsiçi Geoffrey Pyatt bildirdi, dep haber ete «UNİAN».
Onıñ sözlerine köre, eger de Rusiye saylavlarğa keder etecek olsa, AQŞ cezalarnıñ arttırmasına başlaycaq.
«AQŞ, Avropa şeriklerimiz kibi, şunı bildirdi ki, eger de Ukraina vaizetini kerginleştirmek içün areketler devam etse, biz cezalarımıznı kirsetecekmiz. Biz mayıs 25 künü keçirilecek saylavlarnı diqqat ile nezaret etecekmiz, çünki bu kün Ukraina ayatında müim tarihiy adisedir»,– dedi elçi.
Onıñ fikrince, kerçek ve adaletli saylavlar Rusiye istilâsına güzel cevap olur.
«Çoq kere aytqan edim: Rusiyeniñ Qırım işğaline, istilâsına, memleketniñ şarqında vaziyetniñ kerginleşüvine mayıs 25 kün serbest, kerçek, adaletli idare bildirüvinden güzel cevap olamaz. İleride cezalar ile vaziyet – açıq sualdir ve ümüt etemiz ki, prezident Putin Slavânsk, Donetsk, Luganskta yüz bergen zulum ve tünevinki basımlarğa olğan tesirini qullanır», – dedi Pyatt.