text:
Qarasuvbazar rayonınıñ Qışlav köyünde keçirilgen tintüvlerden soñ tutulğanlar evge yiberildi, dep haber etti “Qırım birdemligi” birleşmesi.
Qırım.Aqıqat muhbiriniñ bildirgenine köre, eki tutulğan yerli sakin -16 yaşlı Eskender Abduveliyev ve 38 yaşındaki Seytumer Asanov.
Qışlavnıñ sakinleri bir qaç saat devamında olarnıñ ne yerde bulunğanlarını bilmege tırışa edi. Az-azırda olar evlerinde.
İyülniñ 26-sına Qarasuvbazar rayonınıñ Qışlav köyünde çağına yetmegen dört gençniñ evinde kütleviy tintüvler keçirildi. Hususan, Mustafa Köki, Ümer Abduveliyev, Rizvan Seythalilov, Seytumer Asanovnıñ evlerinde teftiş etildi. Daa bir tintüv Sudaq rayonınıñ Osmançıq köyünde Aziz-Muhammed Aliyevniñ evinde keçirildi. “Qırım birdemligi” teşkilâtı bildirgenine köre, Aziz-Muhammed evinde qaldı. Tehnika tutıp alınmadı, sadece körülme teftiş keçirildi.
Keççe eki insannı rusiyeli İç İşleri rayon bölügine (ROVD) alıp ketkenleri belli oldı.
Bu beş genç Qışlav Köy Şurasından Rusiye bayrağını alıp taşlap, yaqqanlarında qabaatlana. Adise 2018 senesi iyünniñ soñunda yüz bergen edi. Bu sebepten Rusiye CK (Rusiye devlet timsallerini aqaretlev) 329 maddesine köre cinayet davası açıldı. Olıp keçken vaqialardan soñ bütün şübelilerden açıqlama mektüpleri alındı.
Qırım işğalinden soñ yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti mustaqil jurnalistler, faaller, Milliy areketniñ iştirakçileri, Meclis azaları ve Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut-Tahrir” ile bağda vesveselengen insanlarnıñ evlerinde kütleviy tintüv keçirmekni adet etti.


c: text/html

text:
I Mehmed Geray
I Mehmed Geray (arap urufatında: ۱ محمد كراى; 1465—1523) - I Meñli Geraynıñ sekiz oğlundan üykenidir. 1515 senesi babası ölgen soñ tahtqa keçti ve 1523 senesine qadar sekiz yıl tahtta qaldı. O devirde inkişaf etken Moskva Knâzlığına qarşı şiddetli ücümler yapmağa başladı. Qardaşı I Sahib Geray ile 1521-de Qazan şeerini aldı. I Sahib Geraynı Qazan Hanlığınıñ tahtına oturttı. Moskva üzerine seferge barıp, Moskva yanına qadar kelip etrafnı ateşke berdi. 1523 senesi Hacı Tarhannı zapt etti ve Moskva ulu knâzı IV İvannı bergige bağladı. Amma ondan soñ noğay mırzaları onı aldatıp Hacı Tarhandan çıqarıp öldürdi.
I İslâm ve I Ğazı Geray hanlarınıñ babasıdır.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Afanasiy Şçapov
Şçapov Afanasiy Prokopyeviç (Urısça: ЩaпoB AфaHacий ПpokoпbeBич; 1831-1876), tarixçı.
İrkutskidän kilgäç, Qazan ruxanilär akademiäsendä belem ala (1852-1856). Annarı alma mater'endä (1856-1860) häm Qazan Universitätendä (1869-1861) uqıta. Biznä krästiännäre quzğalışına bağışlanğan Kurtina çirkäwe panixidasında qatnaşqanı öçen qulğa alına, uqıtu eşennän çitläşterelä (1861.) 1861-1864 yıllarda Sankt-Peterburgta; "Sovremennik" (CoBpeMeHHиk - Zamandaş), "Russkoye Slovo" (Pycckoe CлoBo - Urıs Süze) h.b. jurnallar belän xezmättäşlek itä.
1864. yılda tuğan Buryat awılı Angağa (İrkutsk gubernasında) sörgengä ozatıla. Annarı İkrutsk şähärendä yäşi. Xezmätläre Seber tarixın, 17. yöz Zemstvo Soborları eşçänlegen häm Urıs Pravoslaviesendä iske din tarafdarı (staroverlar) tarixın yaqtırtuğa qarıy. 1866. yılda Turuxan yaqlarına etnografik ekspedisiäsendä qatnaşa.
1875. yılda tuberkulózdan ülä.


text:
İstanbul merkezindeki Taksim meydanında bir qaç biñ polis hadimi buluna. Yerli kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, şeerde 25 biñ polis hadimi buluna, suv taşıcı maşinalar ve zırhlı maşinalar celp etildi.
Turkiye baş naziri Recep Tayip Erdoğan gençlerni keçken seneniñ adise-vaqialar yıllığını qayd etmek çağıruvlarına qulaq asmamağa çağırdı.
Keçken sene İstanbulnıñ Gezi bağçasında tereklerniñ kesip atmasına qarşı narazılıq aktsiyaları kütleviy numayışlarğa çevirildi. Havfsızlıq quvetleri olarnı sert bir şekilde dağıttılar. Çatışmalarda bir qaç insan elâk oldı, biñlernen adam yaralandı.
Gezi bağçasını qoruv narazılıqlarınıñ teşkilâtçıları bugün İstanbulda numayış ötkerilmesine çağırdılar. Berilgen malümatqa köre, numayışlar Turkiyeniñ diger şeerleri, şu cümleden Ankara, İzmir ve Antalyada keçirilecek.


text:
Avgust 5-te, cuma künü Qırımda furtuna havfı ilân etildi. Rusiyege boysunğan Fevqulade vaziyetler nazirligi Qırım idaresiniñ malümatına köre, yaqın eki-üç saatta yarımadada boranlı yağmur, şiddetli sağanaqlar, burçaq ve şiddetli yel beklenile.
Bozğun ava Qırımda avgust 6-ğa qadar devam etecek, dep bildirdiler müessisede.
«Qırım gidrometeorologiya ve etraftaki müit nezareti boyunca idaresiniñ malümatına köre, yaqın eki-üç saatta ve avgust 5 kününiñ soñuna qadar, avgust 6-da kündüz Qırımnıñ bazı rayonlarında şiddetli sağanaqlar, boranlı yağmur, burçaq, saniyede 15-20 metr suratınen yel beklenile. Bunen beraber, Qırımnıñ bazı rayonlarında yanğın hafvı devam etecek», – dep aytıla beyanatta.
Avgust 4-te, cumaaqşamı künü yaşın elektrik ağına urğanı sebebinden Krasnoperekopsk rayonındaki bazı köylerde yarıqsız qaldı.
Çarşenbe künü yarımadada şiddetli sağanaqlar ve boranlı yağmurlar yağdı. Şaatlarnıñ bildirgenlerine köre, Aqmescit rayonında, hususan Molodöjnoye köyünde bir qaç ev yarıqsız qaldı, yel tereklerni yıqtı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, «Rusiye-Ukraina sıñırındaki» provakatsiyalar «devam ete», ve bu sebepten Rusiye ilhaq etilgen yarımadada telükesizlikni temin etmek içün çareler köre, dep iddia ete. Kremlniñ temsilcisi Qırımda S-400 uçaqlarğa qarşı raketa sistemleriniñ yerleştirilmesini bu şekilde izaladı.
Peskov: «Qırım etrafındaki Rusiye-Ukraina sıñırında provakatsion ve diversiyon faaliyetlerniñ devam etkenini bilemiz… Bu sebepten, iç şübhesiz, Rusiye tarafından özüniñ telükesizligini temin etmek içün çarelerniñ körülmesi bir kimseni qorquzuv olaraq degil de, yalıñız özüniñ telükesizligini temin etüv olaraq qabul etilmeli, çünki Rusiye tarafında buña, tabiiy olaraq, tam bir mustaqil aqqı bar», – dedi.
Ukraina tarafından şimdilik bu beyanat boyunca açıq menbalarda izaat berilmedi.
2017 senesiniñ dekabrinde, ilhaq etilgen Qırımda 2018 senesiniñ ilk künlerinden itibaren eki S-400 «Triumf» uçaqlarğa qarşı raketa sistemi divizionınıñ arbiy nevbetke turacağı belli oldı.
Ukrainanıñ arbiy eksperti Serhiy Zgurets, ilhaq etilgen Qırımda yerleştirilgen S-400 «Triumf» kompleksi Ukraina ve onıñ qomşuları içün telüke doğura, dep saya.


text:
«Ukrenergo» hadimleri 220 kV «Kahovka –Titan» yolağınıñ tamirini bitirdiler. Amma, devlet şirketiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Qırım qamaçavınıñ talabına binayen, yolaqtaki tellerni bir-birinden ayırdılar.
«Künniñ soñuna qadar işler tam soñunace yapıldı. Aynı zamanda, narazıcılarnıñ talabı boyunca teller ayırılğan», – deyler matbuat hızmetinde.
«Ukrenergo»da yolaqnıñ işlettirilmesi aqqında siyasiy qararnı bekleyler.
«Yolaqnıñ işlettirilmesi ve «Titan»ğa kerginlikniñ berilmesi aqqında qarar alınsa, tellerni bir qaç saatte birleştirirler», – denile beyanatta.
Yaqında «Ukrenergo» başı vazifelerini eda etken Vsevolod Kovalçuk qamaçav iştirakçileri ile elektrik tiremeleriniñ tamiri aqqında añlaşma qabul etilgenini bildirdi. Qamaçav aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, elektrik yolağınıñ işlettirilmesi aqqında laf yürsetilmey.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Rusiyeniñ yüz itibarlı siyasetçi cedvelinde 21-nci yerde olğan Sergey Aksönovnı ozıp, 16-ncı oldı.
Bu malümatnı İSEPİ içtimaiy-iqtisadiy ve siyasiy taqiqatlarnıñ İnstitutı aşkâr etti.
Böyleliknen, reytingniñ teşkil etilmesi vaqtında içtimaiy-siyasiy erbaplarnıñ areketçenligi ve faydalı olğanları köz ögüne alına edi. İşbu siyasetçiler Rusiye Devlet dumasına bölükler boyunca olacaq saylavlarnıñ namzetleri olaraq belgileneler.
Qırım siyasetçileri arasında cedvelde eñ yüksek, 14-nci yerge, Aqyar «Uquq çıqarıcı toplaşuvınıñ» reisi Aleksey Çalıy turdı.
İSEPİ matbuat hızmetiniñ malümatına köre, işbu cedvelniñ yetekçileri arasına «Adaletli yardım» hayriye fondınıñ başı Yelizaveta Glinka, emek, içtimaiy siyaset ve veteranlarnıñ işleri boyunca Delvet duma komitetiniñ yolbışçısı Olga Batalina ve Rusiye Cemiyet palatasınıñ kâtibi Aleksandr Breçalov bulunalar.


text:
Ayvanlarnıñ balaları, 4-ci kitap
Resimli, sesli ve tapmacalı interaktiv kartlar
Publisher Description
1-ci kitap: tavuk, köpek, sığır, mışıq, qaz, tilki, at, ayuv, qoy, qoyan.
2-ci kitap: quş, kirpi, papiy, gvineya domuzı, qaplı baqa, bayquş, domuz, eçki, sığın, yanat.
3-ci kitap: kenguru, fil, qutup ayuvı, pingvin, deve, arslan, qaplan, panda, kerkedan, zurafe.
4-ci kitap: koala, eşek, qaşqalı at, sıçavul, kiyik domuz, vaşaq, iguana, maymun, surikat, yunus balığı.
Balalarnıñ episi ayvanlarnı ve daa ziyade olarnıñ kiçkenelerini seve.
Bu fleş kart cıyıntığı eñ belli ayvan çeşitlerinden ibarettir.
Bu kart cıyıntığı daa mektep çağına yetmegen, amma etrafındaki dünyağa meraq ile baqqan kiçkene balalar içün azırlandı. Bu sebepten, ayvanlarnıñ adları avtomatik şekilde körünmey. Amma kartnıñ üst sağ köşesine basılğanda olar der’al peyda olur.
• Kartlar ayvanlarnıñ balaları ile beraberlikte çekilgen renkli fotoresimlerden ibarettir.
• Adlarınıñ kartlarda körünmesini seçip almasañız da, fotoresimler ayvan adlarınıñ balañıznıñ aqılında qalmasına yardımcı olur.
• Adiy resimlerden farqlı olaraq, fotoresimlerde ayvanlarnıñ qolay tañılması balalarıñıznıñ kerçek dünya ile bağ qurmalarına yardımcı olur.
• Bütün kartlarğa tiyilgende peyda olğan ayvan seslerini er yaştaki oquyıcı begenir.
Kartlarğa baqmanıñ zevkini balalarıñıznen paylaşıñız!


text:
1 mausımnan bastap Qazaqstannıñ qalalarındağı blok-beketterdiñ jwmısı toqtamaq. Industriya jäne infraqwrılımdı damıtu ministrliginiñ transport komitet..
Büginde älemdik BAQ betterinde jahandı jaylağan pandemiyanıñ saldarınan äyelder men balalarğa qatıstı zorlıq-zombılıq körsetkişiniñ artqanı aytıluda. ..
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp 29 mamırda arnayı baspasöz konferenciyasın ötkizip, Qıtayğa qatıstı mälimdeme jasaydı. Bwl turalı Reuters agenttigi habar..
Ötken küni elimizde 356 adamnan koronavirus tabılıp, tirkelgen keyster sanı 10 mıñğa tayadı. Koronavirus jwqtırğandar sanı jağınan respublikada aldıñğ..
Birikken wlttar wyımı «COVID-19 twsında jäne odan keyingi damudı qarjılandıru» taqırıbında halıqaralıq onlayn konferenciya ötkizdi. Jiında Qasım-Jomar..


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy şurasınıñ iştirakçileri Qırım müftisi Emirali Ablayevni takbih ettiler. Bunı Qırım.Aqiqatqa icraiy şurasınıñ azası Ali Ozenbaş bildirdi.
«Qırım Müftiyligi ile bağlı tesadüfiy vaziyet peyda oldı. Şimdi onıñ areket tarzına diqqat etmemek mümkün degil, onı er kes takbih etti. Çünki öz halqına nisbeten satqınlıq, tsinik areketler etile. Bu areketlerni takbih etmege mecbur oldıq», – dedi Ozenbaş.
O şunı da qayd etti ki, Müftini muzakereler çerçivesinde takbih ettiler ve şimdi bu bir vesiqa şeklinde degil.
Soñ vaqıtları Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qırım musulmanları diniy idaresi arasında ziddiyet arta. Meclisniñ bazı azaları Müftiylikni Rusiye akimiyeti ile işbirlikte qabaatlay, QMDİ ise Herson vilâyetinde qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesini takbih ete.
Yanvar 16 künü Aqmescitte «Qırım musulman ümmetiniñ birligine yañı çağıruvlar» serlevalı konferentsiya keçirildi. İştirakçileri Müftiylikke öz destegi aqqında bildirdiler.


text:
Herson vilâyeti ealisiniñ havfsızlığını teminlemek içün Ukraina Milliy gvardiyasınıñ «Azov» polku gece-kündüz nevbetçilik yapacaq patrullerni qoydı. Bunı «Azov» polkunıñ askerlerinden biri Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Novoalekseyevkada yüz bergen terakttan soñ «Azov» polku gece-kündüz nevbetçilik yapmağa başladı. Demir yol vokzalı, şeer merkezi, mektepler, insanlar toplu olğan yerlerni nezaret etemiz», – dedi o.
Onıñ bildirgenine köre, Geniçesk rayonı, em de Qırım ile memuriy sıñırda nevbetçilik yapıla.
«Terroristik telükelerge yol bermemek içün elimizden kelgenini yapacaqmız. Adamlar mında raat-raat kelip, raatlana bileler, qorqmasınlar», – dep ayttı «Azov» polkunıñ askeri.
Er bir askerniñ Ukraina Milliy gvardiyası şeadetnamesi ve silâ bar, olar insanlarnıñ vesiqalarını baqa ve şübe doğurğan maşinalarnı teşkere bileler.
Geniçesk politsiyasınıñ yolbaşçısı Andrey Leşçenko Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, nevbetçilik resmiy şekilde yapıla ve yerli uquq qoruyıcı qurulışları ile muzakere etildi.
Aprel 15-te Geniçesk rayonınıñ Novoalekseyevka qasabasında, işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırğa yaqın bir yerde, Odessa nomeraları olğan VAZ-2101 maşinasında patlav yüz berdi. Bunıñ neticesinde bir kişi elâk oldı, dört insan yaralandı.
Patlav terror eylemi olaraq tanıldı ve, vilâyet ükümetiniñ bildirgenine köre, rayon territoriyasında toplu yaşağan qırımtatarlarğa qarşı yapılğan arekettir. Cinayetçilerni qıdıralar.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım akimiyetiniñ reisi Vladimir Konstantinov, Qırım sakinleri pensiya islâatına qol tutacaqlarından emin. Bu aqta o sentâbrniñ 7-sinde muhbirlerge ayttı dep yaza “Krıminform”.
“Qırım sakinleriniñ ekseriyeti pensiya islâatına qol tuta. Biz arrta qalğan milletlerden olmamalımız. Amma ilerlemek içün bir sıra islâatlardan keçmek kerekmiz. Atta baştan bizge qıyın olsa da. Ama biz buña azırmız ve Qırım sakinleri bütün merkeziy akimiyetimiz ve prezidentimizniñ islâatlarına qol tutacaq”, - dedi o.
Yarımadanıñ çeşit köşelerinde Rusiye Kommunist fırqası pensiya islâatına qarşı miting ve piketler keçire, imza cıya. Çoqusı qasabalarnıñ akimiyeti böyle toplaşuvlarğa izin bermey. Sentâbrniñ 2-sinde Aqyarda qomşu Rusiye ükümetiniñ istifasını ve pensiya islâatı boyunca referendum keçirmesini talap ete ediler.
Avgustnıñ 29-ında Rusiye prezidenti Vladimir Putin televizion hitabında pensiya yaşını arttırmağa teklif etti - qadınlarğa 60 yaşınace, akimiyet teklif etken 63-kece degil. Amma aqaylarğa kelgende, Putin Medvedev akimiyetinen razı, olar pensiyağa 65 yaşında çıqmaq kerek. Bundan ğayrı, pensiyağa yaqın yaştaki halqnıñ işten çıqaruv ya da işke almamazlıq meselesi içün memuriy ve cezaiy mesüliyetni belgilemek kerek dep qoştı o.
Daa evel Kreml nezareti altındaki Qırım ve Aqyar akimiyetleri pensiya islâatı aqqında rusiye qanun leyhasına qol tuttı.


text:
Kreml nezaretindeki Aqyar akimiyeti ruhsetsiz binalarnı yıqmaqnıñ tertibini tasdiqladı. Bunı mart 2 künü«Krıminform» haber ete.
«Evel şeer hocalıq bölügi yıquvnen oğraşa edi. 1 aprelden bu vazife yerli idare organlarına keçe», – dedi Mulk ve topraq muameleleri bölüginiñ müdiri Rustem Zaynulin.
Onıñ sözlerine köre, evel bu mesele idare etilmegen edi.
«Ve temelli qurulğan binalarnı ancaq mahkeme qararından soñ yıqmağa mümkün edi. Mahkeme qarar ala edi, icra işi başlana edi. Böyle ketişatı aylârğa ve yıllarğa sozula edi. Onıñ içün biz Moskvanıñ tecribesini alıp yapacaq oldıq», – dedi o.
Bundan evel Kreml tarafından tainlengen Qırım başı Sergey Aksönov yarımadada bir çoq ruhsetsiz binalar olğanından menmüniyetsizlik bildirdi. Onıñ fikirine köre, böyle vaziyetniñ olmasında, «kerçek aqça» sebebinden problemanen oğraşmağan memurlar qabaatlı. «Hususan felâketli» vaziyet Qırımnıñ cenübiy yalısında, deñizge yaqın bütün rayonlarında ve Aqmescitte yer aldı, dep qayd etti o.


text:
Ukraina Devlet migratsiya hizmeti (UDMH) vesiqalar içün er angi baş kiyimi ile ve bu cümleden hicab ile fotosuretke çıqmaqnı yasaq ete. Bunı Qırım.Aqiqatqa UDMH sözcüsi Sergey Gunko söyledi.
1994 senesiniñ standartına köre, er angi baş kiyiminde yapılğan fotosuretler vesiqalarda qullanılmazlar. Başqa kiyilgen er angi kiyim yasaq», – dedi Gunko.
Avropa Birligi ülkeleriniñ standartları musulman qadınlarğa dinniñ talabına köre hicab ile fotosuretke çıqmağa izin bereler.
Kyivde Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ (QMC MDİ) müftisi Ayder Rustemovnıñ aytqanına köre, hicabnen yapılğan fotosuret pasport içün qabul etilmese, musulman qadınlar QMC MDİniñ uquqçısına muracaat ete bileler.
Vinnitsa vilâyetinde yaşağan Qırım muhacirleri, musulman qadınlarğa devlet ve çetel pasportları içün hicab ile fotosuretke çıqmaq yasaq etilgenine qarşı küreşmege devam etkenlerini bildirdiler.
«Vetan» cemiyet teşkilâtı, UDMH tarafından vesiqalar ve bu cümleden biometrik pasportlar içün hicablı fotosuretler qabul etilmegenini bildirdi.


text:
2017 senesinde Aqyar ealisiniñ artuvı qararnen 9 biñ kişini teşkil etti. Bunı Kremlniñ kontroli altında olğan Krımstat bildire.
Muessiseniñ bildirgenine köre, 2000 senesinden başlap şeerde ealiniñ migratsion artuvı közetile. Bunıñ sayesinde 17 yıl içinde şeerniñ ealisi 57,2 biñ kişige arttı. Şu cümleden 2017 senesinde migratsiya saldosı 8,7 biñ kişini teşkil etti.
Bildirüvde: «2017 senesinde migratsiyanıñ bütün ceryanları boyunca kelgenlerniñ sayısı 20205 kişi ve ketkenlerniñ sayısı 11472 kişini teşkil etti. Migratsion artuv em şeer ve qasabalarda, em de köylerde qayd etildi, munasip şekilde – 8717 kişi ve 16 kişi», – denile.
Bildirilgenine köre, 2014-16 seneleri arasında Aqyarğa 61,9 biñ kişi keldi. Bu, 2015 senesinde migratsion artuv koeffitsientini 438,7-ge qadar arttırdı. Migrantlarnıñ mutlaq çoqluğı (74%) Rusiyeden keldi. Aynı zamanda şeerni 17432 yerli sakini terk etti.
Tetqiqatlarnıñ neticesine köre, 2014-2016 yılları arasında Qırım territoriyasına 109 biñ kişi keldi. Aynı zamanda mutlaq çoqluq qomşu Rusiyeden keldi – 70,2 biñ kişi ya da migrantlarnıñ 64%-i. Resmiy statistikağa köre, aynı muddet içinde 65,3 biñ kişi Qırımnı terk etti.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım başlığı Sergey Aksönov 2017 senesi noyabrniñ 16-sında Rusiyeniñ terrorizmge qarşı komissiyası azalarından ilhaq etilgen Qırımdaki migratsion ceryanlar üzerinde kontrolni arttırmaq talap etti.


text:
Qırımda bulunğan, ödünçke satın alınğan, Qırımğa gümrük beyannamesi ile kisretilgen, martnıñ 21-den soñ italci taraflarından resmiyleştirilgen maşnalarnıñ qayd etüvini idare etecek aktlarnı azırlamağa vazife berildi. Mart 21den soñ vekâletname boyunca resmiyleştirilgen, mart 21 kününece Ukrainada esaptan alınğan ve Qırım mülkiyetçilerine resmiyleştirilmegen maşnalarnıñ qayd etüv nizamı belgilenecek.
Şeer şurası naqliye vastalarnıñ, yedek qısımlarnıñ ketirüvi boyunca muvaqqat qaidelerni işlep çıqarmağa avale etti. Bütün zaruriy vesiqalar iyün 1-ne qadar alınmaq kerek.


text:
Hatırlatamız, mayıs 11-de Oleg Sentsovnı Qırımda FSB hadimleri yaqaladı. Onı terakt teşkil etilmesinde qabaatlaycaq olalar. Birazdan onı Moskva SİZOsına avuştırğanlar degen malümat peyda oldı.
«Seans» Rusiye kinomecmuası rejissör Aleksandr Sokurovnıñ Sentsov oğrağan vaziyet aqqında izaatlarını derc ete: «Men bu rejissörniñ nevbetteki filmini körmege isteyim. Men bu filmni bekleyim. Onıñ Qırım, Kiyev, Lvov, Donbass, Peterburg ve Varşavada film çıqarmaq imkân olmasını isteyim... Zemaneviy pek mürekkep adise-vaqialarnıñ bediiy idrağı kerek olğan er yerde».
Hatırlatamız, kinorejissör Ahtem Seytablayev sanat adamlarını icat etmek imkânından marum qaldırmamağa çağırdı. Böyleliknen o, zenaatdaşı Oleg Sentsovğa qol tuttı, ve o, terrorist olmağanını qayd etti.
Ahtem Seytablayevniñ fikirince, Rusiye siyasetçileri ve akimiyeti er yerde demokratiya aqqında aytsalar, başqa noqtaiy-nazar qabul etilmesinen bunı tasdıqlamalılar. O, emin ki, kinematografistlerniñ Rusiye ve Rusiye akimiyetine açıq muracaatları olmaq kerek, dep bildire StopTsenzuri portalı.


text:
Tasil meseleleri Yekâne devlet elektron bazasınıñ malümatına binaen, 2015 senesi Ukrainanıñ aliy oquv yurtlarına Qırım ve Aqyardan 963 insan oqumağa kirdi.
Bunı Ukraina tasil nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Nazirlikniñ malümatına köre, Ukraina aliy oquv yurtlarında künlik ve ğıyabiy oquşqa mütehassıs ve bakalavr tasilini alacaq 207 Qırım sakini, mütehassıs ve magistr seviyesine 756 kişi qayd etildi.
Devlet bücetiniñ parasına 418 Qırım studenti oquycaq, 545 kişi şirket ve kerçek şahıslarnıñ parasına tasil alacaq.
Berilgen malümatqa köre, Ukrainanıñ aliy oquv yurtlarına bu sene 761 Qırım sakini qabul etildi.
Ukrain cemaat teşkilâtları qırımlı abituriyentlerge Ukraina tasil ve ilim nazirligine bücet yerlerini bergende imtiyaz berilmesi aqqında muracaatta bulunmağa teklif etecegini bildirgen ediler.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Qırım bir qaç kere dünyanıñ farqlı köşelerinde olğan duşmanlarnıñ cenk alanına çevirilgen edi. Faqat Qırım ya da Ekinci dünya cenkini bilsek de, qadimiy zaman ve orta asırnıñ bir çoq kampaniyasını hatırlamayıq. Olar ise tarihımıznıñ müim saifeleri ola, olar da meraqlı ve diqqat çekicidir. 1434 senesi iyün ayında Qırımda olğan devletler arasındaki cenkni hatırlama vaqtı keldi, o vaqıt yarımadada ilk sefer toplar qullanılğan edi.
Küçlerden başlayıq. Qırım yarımadasınıñ çölleri ve dağlarında mustaqil olmağa tırışqan Altın Ordunıñ ulusı alğan edi. Efsanege köre, Solhattaki (şimdiki Eski Qırımdaki) tahtta Hacı Geray oturğan edi, amma bunıñ ne qadar doğru olıp-olmaganını bilmeymiz. Qırım dağlarında şekillengen Mangup paytahtında mustaqil Teodoro prinsligi peyda oldı – ealisi gotlar ve alanlar olğan bizans medeniyetiniñ bir parçası, tilleri yunan ve dinleri ortodoks edi. Prinslik ükümdarı Aleksey deñiz yolunı tapmağa tırışqan edi, amma Hersonesten Kefege qadar yalı italyanlarnıñ qolunda edi. Ceneviz koloniyaları Orduğa ait topraqlarda yerleşip, oña bergi tölemek mecbur edi, amma asılında avropalılar öz divarları artında bütünley serbest ediler.
Zorluq taşı şimdiki Aqyar körfezindeki deñiz ticareti oldı
Zorluq taşı şimdiki Aqyar körfezindeki deñiz ticareti oldı. Teodoro prinsligine andaki limanlardan yalıñız bir danesi ait edi – Kalamita (şimdiki İnkerman) qalesi qapatqan Avlita limanı. Teodorolılar, tabiiy ki, ziyadesini istegen ediler. Cenevizlerge Çembalo (şimdiki Balıqlava) qalesi ve liman ait edi, ve olar deñiz ticaretinden alğan kârnı birisinen paylaşmaycaq ediler. Bundan on yıl evelsi Teodoro qısqa bir müddetke Çembalonı zapt etken edi, ve bunı tekrarlamağa azırlanğan edi. 1433 senesiniñ soñunda şeerde isyan qoptı. Çembalonıñ yunan ealisi cenevizlerni qaleden quvdı, askerlerniñ bir qısmı çekildi, altı kişi soñuna qadar mudafaa etip, esir alınğan edi. Bir qaç künden soñ Teodoro ordusı Çembalonı eline keçirdi. Başta yerli ceneviz akimiyeti duşmannı öz küçünen yeñecek oldı. Aynı yılnıñ iyün-iyül aylarında Konstantinopolniñ latin rayonı Peradan Bartolomeo di Levanto seferi yolğa çıqtı, amma, beklenmegen bir Teodoro qarşılığını körip çekildi.
Ğururnı tınçlandırıp, italyan metropoliyasından yardım istemege mecbur oldılar. Kelecek sene baarde 6 biñ asker ve 2 biñ deñizciden ibaret ekspeditsiya 20 gemi ile Genuyadan yolğa çıqtı, ikâyemizniñ baş qaramanı kapitan Karlo Lomellino olarğa yolbaşçılıq etti.
1934 senesi iyün 4-de cuma künü ceneviz flotu şimdiki Balıqlava körfezine yaqınlaştı. Kirişni demir zıncırı qapatqan edi, ertesi künü Teodoronıñ yalı imayesini çetleştirgen ve zıncırnı kesken ücüm taqımları endirilgen edi. İyün 6-da bazar künü cenevizler Çembalonı er taraftan sarıp aldı, amma qaleni birden zapt etemediler. Böylece Lomellino ertesi künü qullelerden birine gemi silâsından ateş açmağa emir etti, qulle yıqıldı. Qırım tarihında ilk sefer toplar bu şekilde qullanılğan edi.
Kederli sakinler aqşam muzakerelerge başlamağa tırıştı, amma italyanlar teslim olmalarını talap etken edi
Kederli sakinler aqşam muzakerelerge başlamağa tırıştı, amma italyanlar teslim olmalarını talap etken edi. Bu talap yerine ketirilmedi, salı künü iyün 8-de ücüm ğayrıdan başladı. Cenevizler qapunı zapt etip, şeerge kirdiler. Knâz Alekseyniñ Olo-bey lağabını taşığan orta oğlu yolbaşçılığında sağ qalğan 70 Teodoro askeri qalede saqlandılar, amma qarşılıq köstermege imkânları olmağanından teslim oldılar. Lomellino şeerni boşaltmağa imkân berdi, bunıñ neticesinde bir çoq şeer sakini elâk oldı.
Ertesi künü, iyün 9-da, cenevizler Kalamitanıñ yanında ordunı endirip, sakinlerden bir kün içinde teslim olmalarını istediler. İyün 10-da Lomellinonıñ esas küçleri qalege keldi, amma divardan keçip, Kalamitada bir can bile tapmadılar – insanlar dağlarğa qaçtı. Cenevizler qaleni yaqtılar. Lomellino Kefe yolunda da bir qaç qasabanı zapt etip yıqtı.
Devamı bar
Sergey Gromenko, Qırım tarihçısı ve publitsist, tarih ilimleri namzeti
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müellifleriniñ noqtaiy-nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarına ait degildir


text:
Avgustnıñ 9-nda işğal etilgen Qırımnıñ Saq rayonındaki Novofedirivka qasabasında arbiy uçaq alanındabir qaç patlav yüz berdi. "Birinci patlav saat 15:20-de oldı, umumen on patlav aqqında aytıta. Qomşu evler zarar kördi, dep haber etile", – dep "Mash na volne" telegram kanalı haber etti. Patlav olğanını Qırımnıñ işğalci akimiyetine yaqın "Krıminform" neşiri tasdıqladı.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov adise yerine bardı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» 30 insan tahliye etildi, dep bildirdi. Umumiy tahliye olmadı.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayina Mudafaa nazirligi Novofedirivka qasabasındaki Rusiye arbiy aerodromında patlavlarnı izaatlap, müessise «yanğın sebeplerini bilmey», dep qayd etti.
Qırımnıñ Saq rayonındaki Novofedirivka qasabasında arbiy uçaq alanında patlavlar neticesinde doquz kişi zarar kördi, dep haber ete Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi.
«Eki bala olğan yedi zarar körgen kişi «Saq rayon hastahanesine» alıp ketirildi. Altısı ambulator tibbiy yardım kördi, yedincisi hastahanede tedaviylenecek. Zarar körgen eki kişi «№6 Aqmescit şeer hastahanesine» tibbiy yardım içün muracaat etti. Alları orta ağır, kerekli yardım kösterilgen soñ olarnı evge yolladılar», – dep aytıla haberde.
Arbiy uçaq alanında patlavlar neticesinde zarar körip, tibbiy yardım içün 13 kişi muracaat etken. Bunı avgustnıñ 10-nda saba Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi haber etti.
"Avgustnıñ 10-da saba saat 8.30 Saq rayonındaki Novofedirivka qasabasında yüz bergen adise neticesinde 15 kişi yaralandı, 1 kişi öldi", - dep yazıla bildirmede.
Qayd etilgeni kibi 12 kişiniñ yengil yaraları bar eken, olarğa ambulator yarlım kösterilgen. Daa bir kişiniñ orta dereceli yaraları bar eken, o Saq hastahanesine yatqızılğan.
Ukrayinalı arbiy ekspert Oleg Jdanov Novofedirivkadaki uçaq alanını Rusiyeniñ bugünge qadar qullanğan pek müim arbiy obyekt kibi saya. Onıñ haber etkenine köre, qırım işğal etilmezden evel anda Ukrayina arbiy deñiz bazası edi.
Bu Qırımnıñ eñ büyük uçaq alanıdır.Pavlo Lakiyçuk
"Bu Qırımnıñ eñ büyük uçaq alanıdır. Sovet devrinde Tu-22 uzaq menzilli bombardıman uçaqları anda yerleşe edi. Bunı tasavur ete bilesiñizmi?", - dey Ukrayina global araştırmalar merkeziniñ programmalar reberi Pavlo Lakiyçuk.
Ekspertniñ sözlerine köre, Novofedirivkada daima tahminen 2-3 aviatsiya polku yerleşe. Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında o, Novofedirivkada NİTKA deñiz aviatsiyası içün meşur yerdeki talim kompleksiniñ yerleşkenini de hatırlata. Bundan ğayrı, onıñ qayd etkenine köre, anda Qırımnıñ er bir yerinden kelgen uçaqlar tamir etile.
"Uçaq alanındaki uçaqlar ile bir-eki afta içindeki satellit süretlerge baqsañız, "Kinjallarnı" atqan MiG-31 uçaqları anda bulunğanını körersiñiz", - dey Lakiyçuk. Onıñ fikrince andaki aviatsiya bazası Ukrayinadki arbiy areketlerde faal sürette iştirak ete.
Novofedirivkada avağa uçqan uçaqlar Ukrayinanıñ topraqlarına qarşı raketa ve bomba darbelerini endirgenini Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ polkovniki Vladislav Seleznev de dey. "Olar qanatlarında ölüm ve yıqıluv taşıdılar. Bu kibi areketler Ukrayina raketçikleriniñ imkânlarınıñ emiyetli derecede artqanını köstere"6 - dedi o.
Öz menbalarına atfı etip, Seleznev Novofedirivkanıñ yaqınlarındaki Saqta adamlar arasında telâş çıqqan. Qasabanıñ sakinleriise acele evlerini terk etip keteler.
Ve Qırımdaki nişanlarnı yoq etip başlağanımız pek yahşıOleg Jdanov
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti buña dair resmiy malümat bermey.
Qırım sakinleri neni beklemek kerekler? Oleg Jdanovnıñ fikrince Ukrayina ordusınıñ Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımdaki arbiy obyektlerine darbeleri devam etecek. "Ve Qırımdaki nişanlarnı yoq etip başlağanımız pek yahşı", - dep saya o.
Öz nevbetinde Vladislav Seleznev qayd ete ki, yüksek hassas raketalarnıñ hususiyetleri olarnıñ mutlaq doğrulığındadır.
"Qırımdan bizim şeer ve köylerimizge darbeler endirile6 Qırımdar darbe endirgen uçaqlar uça, Aqyardan raketalar uçurtqan gemiler kele. Er kes pek yahşı bile ki, duşman tarafından raketa telükesini yoq etmek içün bu silânıñ taşıyıcılarını, anbarlarını yoq etmek kerek", - dey Pavlo Lakiyçuk. O, Qırımdaki uçaq alanlarınıñ stutusı ve arbiy ceetten emiyetine köre sıralay: Novofedirivka, Belbek, Sarabuz.
MALÜMAT: Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Tacikistanda mudafaa naziriniñ sabıq muavini Abduhalim Nazarzodınıñ yolbaşçılığanda etilgen ücümler neitcesinde cuma künü militsiyanıñ sekiz hadimi elâk oldı, haber ete memleketniñ içki işler nazirligi.
Olğan malümatqa köre, yüz bergen atışma neticesinde ücümlerniñ doquz iştirakçisi elâk oldı. Digerlerni yaqalamağa devam eteler, dep bildire akimiyet. Duşanbede sabıq memurnıñ yolbaşçılığındaki gruppanı terroristik olaraq tanıylar.
Havfsızlıq hızmetiniñ bazı hadimleri ücümlerni Tacikistan yolbaşçılığınıñ «İslâmnıñ yañıdan yaratuv firqasını» qapatmaq aqqında qararı ile bağlaylar. Abduhalim Nazarzodı işbu firqa azası ola, haber ete «İnterfaks».


text:
Kyivde fevralniñ 23-nde qırımtatar siyaset ve devlet erbabı, birinci Qırım musulmanları Qurultayınıñ teşkilâtçısı Noman Çelebicihannıñ hatıra aqşamı keçti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Aqşamda qırımtatarlarnıñ lideri, halq deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov ve diger qırımtatar halqınıñ vekilleri bulundı.
Aqşamnıñ teşkilâtçılarından biri, O-Hab leyha-tasil platformasınıñ rehberi Muslim Umeroğlı: «Biz öz tarihımıznı unutmamalımız. Ondan ğayrı, menim fikrimce, diger halqlar da qırımtatar tarihınıñ eñ esas saifelerini bilse, yahşı olur edi. Bugünki tedbir zaten bu ğaye ile ötkerilgen edi», – dep ikâye etti.
İlmi Umerov, böyle tedbirlerni «nesillerniñ izçenligi» noqtai-nazarından ötkermek kerekligini qayd etti.
Umerov: «Öz halqınıñ tarihına salmaqlı isse qoşqan adamlar unutılmamalı. Bugünki hatıra aqşamı – bu, ilk evelâ, nesillerniñ izçenligidir. Noman Çelebicihannıñ tercimeialından esas basamaqları aqqında bizge qırımtatar gençleriniñ vekilleri ikâye etti. Gençlerniñ öz halqınıñ qaramanlarını unutmağanı pek muimdir», – dep qayd etti.
2018 senesi fevralniñ 23-nde körümli siyaset erbabı, XX asırnıñ başı qırımtatar milliy areketiniñ lideri Noman Çelebicihannıñ facialı ölümi kününiñ 100 yılı tola.
Noman Çelebicihan (1885-1918) – qırımtatar yazıcısı, qırımtatar milliy gimni sözleriniñ muellifi, 1917-1918 senelerinde qırımtatar halqınıñ birinci milliy tiklenüv Qurultayınıñ irmaq başlarında turğan din, cemiyet ve siyaset erbabı.
Noman Çelebicihan 1885 senesinde mollanıñ qorantasında doğdı. Bağçasaray, İstanbul ve Sankt-Peterburgda oqudı. Qırımtatar gençleriniñ maarifperver ve inqilâpçı teşkilâtlarında iştirak etti. Çelebicihan, qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen!» milliy gimniniñ muellifidir. Fevral inqilâbından soñ o, Qırım muftisi ve daa soñra birinci Qurultaynıñ reisi olaraq saylandı. 1918 senesiniñ yanvarinde o, bolşevikler tarafından tevqif etildi. Fevralniñ 23-nde matroslar tarafından Aqyar apishanesinde öldürildi. 33 yaşlı Noman Çelebicihannıñ cesedini deñizge attılar.


text:
Qırımda Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işi etrafında olğan er şeyni halqqa bildirilmesi, işğal etilgen yarımadada Ukraina vatandaşlarlarına qarşı repressiyalar yapqan Rusiyege tesir etmege yardım ete bile. Böyle fikirni rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Bu künleri taqiqatçı kelgen edi, İlmi Umerovnıñ soy-soplarına aytqan edi ki, nege olar bütün bu şamatanı kötere, nege bütün bu şeyler kerek, eger er şeyni yavaş ve raat yapmaq kerek. Eger FSB taqiqatçısı şamata kötermek kerekmey, dep aytsa, demek ki, aksine yapmaq kerek... Bellesem, Rusiye içinden tesir etmek içün diger mehanizmler yoqtır. Bunen beraber, uquq olmağan yerde uquqiy mehanizmler vastasınen. Başqa yol yoqtır», – dep qayd etti Polozov.
Ukraina Tışqı işler nazirliginde Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ sağlıq alı aqqında qasevet çekkenlerini bildirdiler. Avgust 22-de Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümetinden zorbalıq usullarını deral toqtatmağa talap etti.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit hastahanesine infarkt havfı ile alıp kettiler. Sağlıq alına baqmadan, Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.
Şimdiki vaqıtta Meclis reisiniñ muavini Umerovnıñ sağlığı yaramaylaşa. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında onıñ qızı Ayşe bildirdi.
Umerovnıñ adliyecisi Mark Feygin ilân etti ki, onıñ imaye etilgen kişiniñ psihiatrik hastahanege keçirilmesine qıynav olaraq baqa. Umerovnıñ daa bir adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi ki, imayeciler bir sıra müessiselerge arizalar berdi. Vesiqalarda qayd etile ki, Meclis reisiniñ muavini ekspertizağa qanunsız ketirilgen.
Rusiyeli FSB bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Kremlge boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya ayttı ki, o, ukrain ATR telekanalınıñ yayınında Rusiye topraq bütünligini bozuvına çağırğan edi.


text:
Eski Qırımda qırımtatar faaliniñ anası Zarema Kulametovanı belgisiz tarafqa alıp ketkenler. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa onıñ qızı Riana Kulametova ikâye etip berdi.
Qızınıñ sözlerine köre, anası Eski Qırım parkında ceza olaraq belgilengen 250 saatlıq mecburiy işlerni yapa eken.
“Bir şaat aytqanına köre, beyaz mikroavtobus ve kül tüste bir maşna kelgen, parkta anamnı yanına telükesizlik hadimleri kelip vesiqalarını köstergen ve özüni alıp ketkenler. Onen bağlanıp olamayım. Şimdi men daa evel Eski Qırımda yaşağan evimiz yanına keldim, soqaq qapalı, meni evge kirsetmeyler”, – dep ikâye etti Kulametovanıñ qızı.
Riananıñ sözlerine köre, Zarema daa evel oğlu Giraynen yaşağan evi kirağa berile eken.
Malümat derc etilgen maaldegece rusiyeli telükesizlik hızmetleri olıp keçkenler boyunca bir izaat bermedi.
MEVZUĞA DAİR:Podpolkovnikni depressiyağa soqqanı içün cöreme: Qırım sakini politsiya hadimini aqaretlev içün mahküm etildi
2018 senesi fevral ayında Zarema Kulametova olarnıñ hadimini “aqretlegeni içün”politsiya bölügine çağırılğan edi.
Qabaatlağan tarafnıñ versiyasına köre, Kulametova, onıñ oğlu Giray Kulametov tutulıp alınayatqan künü politsiya hadimini aqaretlegeni içün,sağlığına zarar bergen veayatiy telükege soqqan eken. Tahqiqat versiyasına köre, qabaatlanğan qadınnıñ aqaretlevinden Rusiyeniñ İslâm-Terek (Kirovskoye) rayonı İİN bölügi politsiya yolbaşçısınıñ muavini Andrey Rogojin zarar körgen eken.
2018 senesi aprel ayında İslâm-Terek (Kirovskoye) rayon mahkemesi Kulametova, politsiya hadimini aqaretlevde (Rusiye Cinayet kodeksiniñ 319-ncı maddesi) qabaatlı dep tanıdı. Qadın 250 saat mecburiy cemiyet işlerinde çalışuv ve zarar körgen politsiya hadimine tazminat olaraq 20 biñ ruble (8,3 biñ hrivna) ödevge mahküm etildi.
Zarema Kulametova özüni qabaatlı dep tanımay, onıñ imayecisi mahkeme qararına şikâyet berse de, bir netice alamadı.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan “Hizb ut-Tahrir” ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.


text:
50-den çoq advokat Qara deñizde zapt etilgen Ukraina deñiz askerlerini qorçalamağa azır olğanını bildirdi. Bu aqta advokat Nikolay Polozov Facebookta yazdı.
«Bu dava boyunca çalışmağa istegen advokatlarnıñ cedveli tizilmekte. Namzetlerni em esir tüşken deñizcilerniñ aqrabaları, em cemaat teşkilâtları teklif ete edi. Dava qıyın, qorçalanacaq insanlarnıñ sayısı çoq ve Rusiyede Ukraina mevzusınıñ «zeerliligi» bar olğanı içün namzetler ancaq öz istegi ile cedvelge kirsetildi», – dedi Polozov.
Onıñ qayd etkenine köre, dekabrniñ 4-nde Kyivde zapt etilgen deñizcilerni qorçalaycaq advokatlarnıñ erkânı belgilenecek bir sıra toplaşuvlarnıñ keçirilmesi planlaştırıla.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı. FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı.
Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti. Ukraina telükesizlik hızmeti bildirdi ki, gemilerde Ukraina deñizcilerinen beraber Ukraina telükesizlik hızmetiniñ eki hadimi bar edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen Ukraina deñizcilerini cenk esiri dep tanıdı.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı.
Noyabrniñ 29-nda aqşam zapt etilgen Ukraina deñizcileriniñ Aqmescit SİZOsından çıqarılğanı aqqında belli oldı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Umumen Ükümet, faa arbiy areketler zonalarından devlet içinde yerini deñiştigen deyerli 2,3 million kişige tahminen 17,2 mlrd grivna ödedi.
Hatırlatamız ki, yaşama içün devlet içinde alınğan kişilerge aşağıdaki miqdarda yardım berilir:
- saqatlı kişiler ve balalar — 3 000 grivna;
- başqaları — 2 000 grivna.
Yardım, vaqtınca işğal etilgen Qırım MC ve Aqyar şeerinden, ya arbiy areketler zonalarıdan ya vaqtınca işğal etilgen ya da qırşavlanğan (bloklanğan) cemaatlardan ketken devlet içinde alınğan kişilerge berilir.
Yaşama içün alınğan yardım şahsiy kişiler içün bergisiz ve başqa türlü içtimaiy yardım tayin etilgende ev hocalığınıñ umumiy keliri esaplanğanda esapqa alınmaz.


text:
Film
Film – aynı zamanda Kinofilm, Kino, icadiy bir fikir ve resimiyletlernen birleşilgen ve yazıcılarnıñ, icra etkenlerniñ ve istisalcılarnıñ ortaq faaliyetleriniñ neticesi olğan parçalardan ibaret audio vizual sinematografiya eseridir [1]. Tarzfenlik tarafından film tek bir süjetnen bağlı areketli bir tasvirler (montaj kadrları) toplulığıdır. Er montaj, üzerine ayrı-ayrı areket devirleri qayd etilgen fotosüretli ya da raqamlı areketsiz tasvirler ardı-sıralığından teşkil etile. Film, adetinde, muzıka ozğarmasına saiptir.
Filmlerniñ yaratılması ve ğayrıdan yaratmasınen bağlı insan faaliyeti saasına kinematograf denilir.
Filmlerni seyir etmesi zemaneviy medeniyetniñ bir qısmıdır. Mot filmlerniñ ve aktörlarnıñ qaramanları sıq meşur ola. Filmni mahsus kütleviy seyir etmesi içün kinoteatrlarnı quralar. Adetince filmniñ devamlığı 90-120 daqqadır (1.5-2 saat).
- ↑ OфiцiйHий Beб-пopTaл ДepжaBHoï cлyжби iHTeлekTyaлbHoï BлacHocTi ykpaïHи. 29 ciчeHb 2015 teşkerilgen. 16 kBiTeHb 2015 arhivlengen.


text:
İyünden başlap Aqmescit yollarını 390 million rublege tamirleycekler. Bunı rusiyeli şeer memuriyetiniñ başı muavini Pavel Kuznetsov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, şeer büdjetine aqça “Havfsız ve keyfiyetli maşna yolları” programması neticesinde ayırıldı
Umumen bu leyha çerçivesinde Aqmescitniñ 26 soqağınıñ tamirlevi közde tutula. Bundan ğayrı, memurlar bildirgenine köre, Rusiye prezidenti yedek fondunıñ aqçasına, Aleksandra Nevskogo, Karla Marksa, Selskoy soqaqlarında yol töşemesiniñ temelli tamiri yapılacaq. Keçken yıl Aqmescit yol tamirlevine 1,5 million ruble masraf etti, amma memurlar icracılarnıñ işinden memnün qalmadı.
“Aqmescit cemiyetiniñ birleşmesi” birleşiminiñ başı Sergey Dudçenko, şeerniñ rusiyeli akimiyeti yol tamiri meselesinde şeerlilerni hoş qaldırmadı, dep saya.
Tamir etilgen çoqusı yollarnı memuriyet atta qabul etmedi - er yerde hata-qusurlar, keyfiyetsiz materiallarSergey Dudçenko
- Pek çoq aqça masraf etildi, amma istenilgenniñ 40%-ı tek yapıldı. Tamir etilgen çoqusı yollarnı memuriyet atta qabul etmedi - er yerde hata-qusurlar, keyfiyetsiz materiallar. Ne olsa da, amma qabarcılıq alâ daa sıq-sıq rastkele. Yañçıq, bir ay evelsi, iş keyfiyetine qıymet kesüv komitetiniñ vekili qabarcılıqta tutuldı. Er şeyni paranen, yalannen, hızsızlavnen çezeler, yapılğan işiniñ federal közetüvi yoq. İçtimaiy nezaret de yetmey. Kollektivnıye Sadı qasabasında yolğa 340 million ruble ayırıldı, büyük keyfiyeti olacaq dep, federallar, Nazirler Şurası, memuriyet teşkerecek, dep işandıra ediler. Nezaret olğance, bir coruq yapa ediler, amma soñ - graviy yerine qurucılıq çöplügi, er şeyni tayaqlardan, çöplükten yapa ediler.
Böyle işlerni yapmaq içün mahsus Rusiyeniñ türlü bölgelerinden icracılarnı tutalarm çünki olarnıñ soñ ucu-bucunı tapmaq pek qıyım, dey Sergey Dudçenko.
Neticede ise böyle ola: yaptılar ve kettiler, siz ise istegeniñiz kibi qullanıñızSergey Dudçenko
- Yerliler bu işke celp etilmey, er şeyni başqa yerden kelgenler - gastrabayterler becere. Neticede ise böyle ola: yaptılar ve kettiler, siz ise istegeniñiz kibi qullanıñız. Bütüni mahinatsiyalar ve aqça aqlaması. Aqmescit, asıl da, paytaht, amma yapılğan iş keyfiyetine köre artta qala. “Tavrida”da ne yapılğanını baqıp turam - bam-başqa. Anda qatlamlar körüne, keyfiyetli materiallar, iş tehnikası, adamlar - mütehassıslar. Aqmescitte ise nasıldır klounlar, bu nasıldır saçmalav. Beş yıldan berli olğanı - para aqlaması. Aksönov köre, o soqaqlarnı keze, amma susmaq mecbur. Ya ne aytsın? Bütün bu icracılar Şeer şurasında oturışı. Sakinler şikâyet ete, amma 90% meselelerde boş cevap alalar.
“Yol areketiniñ havfsızlığı teminatı” rusiye cemiyet sistemasınıñ başı Konstantin Krohmal, alçaq yol keyfiyeti içün mesüliyetli memurlarnı cezalamaq kerek, dep saya.
- Yollar yaramay olğanı meni şaşırtmay. Men bütün şu memurlarnı bir yük maşnasına oturtıp, Bağçasaray taraflarında sekiz saat yürgüzer edim, yanları yahşı etip urulsın dep. Bundan soñ yolları güzel olğan Afrika memleketlerini kösterir edim. Qıtayda kibi, yaramay yollar içün atar edim. Menimce, ciddiy bir nezaret kerek. Memur bir ruble bile alıp, yolğa masraf etmese - arqası terlesin. Böyle meseleler çıqsa, demek yolbaşçı qabaatlı, o, bütün hadimlerini toplap, olar bu işke ciddiy yanaşsın dep kesen-kes aytmalı. Ne qadar aqça ayırıla - aqılğa zarar! - o 100 rubleliklernen Köktöbelden Novıy Svetkece yol töşemek mümkün.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Federativ däwlät
Federativ däwlät yä Federatsiä (latinça foederātiō — berläşmä) - däwlät tözeleşeneñ töre, federativ däwlätneñ öleşläre däwlät üzleklärenä xas, yuridik mäğnädä bilgelängän säyäsi möstäqilekkä iä bula.
Unitar däwlätttän ayırmalı bularaq Federativ däwlättä yuğarı xäkimiät organnarınıñ ike sistema bar: federativ häm federatsiä subyektınıñ xäkimiäte.
Federativ kostitutsiä berrättän federatsiä subyektı üz konstitutsiäsen, ustavların, töp qanunnarın buldıru xoquqına iä.
Federatsiä subyektlarında qayçaqta watandaşlıq institutı, tüğra, däwlät suverenitetınnan başqa däwlätneñ bütän konstitutsion-xoquqıy üzlekläre bar.
Xäzerge zaman Federativ däwlätläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Qırımnıñ Rusiye taqiqat komitetiniñ idaresi 1988 senesi Qırımnıñ baş nazir muavini Aleksandr Safontsevniñ öldürüvini azırlağan Andrey Laptevge Qırım Yuqarı Şurasınıñ çıqarğan qararı aqqında bildire. Adamğa 15 yıllıq apis cezasını maküm ettiler.
Müessiseniñ malümatına köre, Laptev Keriç territoriyasında 1994-2005 seneleri areket etken aydut taqımınıñ teşkilâtçısı edi.
O Rusiye cinaiy kodeksiniñ «aydutlıq», «öldürüv» ve «öldürüv suiqastı» maddeleri boyunca qabaatlı olaraq tanılğan.
Taqqatnıñ bildirgeni kibi, Laptev 42 ağır cinayetni amelge keçirdi, olardan 29 öldürüv, 11 – öldürüv suiqastı, şu cümleden Safontsevniñ öldürüvi.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, 2005 senesi Laptev Qırımdan Rusiye Federatsiyasına ketti, amma 2014 senesi dekabr ayında Moskvada yaqalanıp, Qırımğa yollanıldı.
Laptev mahkeme qararına itiraz bildirecekmi, belgisiz.
Aleksandr Safontsev 1998 senesi fevral 5 künü Qırımda «Tavriya» turistik bazasına kirgende öldürildi.


text:
Çetel ava şirketleriniñ yolcu uçaqları dekabr 1-de Ukraina silâlı quvetleriniñ raketa ateşleri keçirilgen alan olaraq ilân etilgen Qara deñiz üzerindeki ava boşluğını sarıp almağa başladı. Bunı «İnterfaks Ukraina» bildire.
«Kyiv vaqtına köre saat 9:00 El Al İsrail ava şikertiniñ Tel-Aviv-Kyiv ve «Türk hava yollarınıñ» İstanbul-Moskva seferi Odessadan cenüp tarafında Qara deñiz üzerinde qapatılğan ava boşluğınıñ ğarp çetinde qayd etildi», – dep qayd ete neşir.
Agentlikniñ malümatına köre, «Aqmescit» ava limanı cedvel boyunca çalışa, uçaqlar qona ve uça. Ava limanınıñ online levhası bunı köstere.
«Saat 10:00 berilgen malümatqa köre, dekabr 1-2 künleri Ukraina cenübindeki Qırım ile sıñırı olğan Herson vilâyetinde raketa ateşleri olsa da, uçaq seferleri lâğu etilmedi», – dep qoşa neşir.
«İnterfaks» haber etkenine köre, cumaaqşamı künü çetel yük gemileri Qırımdan ğarpqa taba Qara deñiz suvlarını terk etti.
Dekabr 1-de Ukraina Qırım ile memuriy sıñırda raketa ateşlerine başladı.
Noyabr 30-da «Zerkalo nedeli» neşiri Ukraina Mudafaa nazirligindeki qaynaqlarına esaslanıp, Rusiye tarafı ukrain raketalarını tüşürecegini bildirdi, dep yazğan edi. Bu malümat resmiy şekilde daa tasdıqlanmadı.
Rusiye Tışqı işler nazirligi Ukraina akimiyeti işğal olunğan Qırım ile sıñırında planlaştırğan raketa ateşleri «provokatsiya» ola dep, Moskva «sert bir şekilde cevap berecegini» aydınlattı.


text:
Kolçak qırımtatar sülâlesiniñ temsilcileri osmanlılarnen beraber Avropa arbiy seferlerinde faal iştirak etip, hanlarğa hızmet etken ediler. XVIII asırnıñ başında tarihiy alanda serdar İlya Kolçak-murza peyda ola. Onıñ arbiy muvafaqiyetlerini III Sultan Ahmed bile qayd etken edi. 1717 senesi sultan Qırım mırzasını özüne yaqlaştırıp, paşa unvanını bere ve Hotin qalesiniñ arbiy valisi olaraq tayin ete.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Larişes müzeyiniñ saytından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili Mustafa Cemilev, Ukraina şimdi sınavlar devrini keçe, lâkin «birlik, ikmet ve iman bizge abadan devletni meydanğa ketirmege yardım etecekler», dedi.
O, cümleden, Ukraina meseleleri baqılacaq Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ nevbetteki sessiyası işini başlağan Strasburgda bulunğanını qayd etti.
Cemilev Facebooktaki saifesinde: «Epimiz farqlımız, bir-birimizden millet, din, dünyabaqışı ile ayırılamız, lâkin bizni birleştirgen şey bar – bizim devletimiz. Ukraina tarihında ukrain halqınıñ devletçiligi, ikmeti ve küçüni köstergen acayip misaller bar. Meselâ, bugün biz Ukrainanıñ Maneviy birleşüv Künü ve Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ ilân etilmesine 100 yıl tolğanını qayd etemiz. Evelden olğanı kibi, biz kene sınavlar devrini keçemiz, ve birlik, ikmet ve iman bizge quvetli ve abadan devletni meydanğa ketirmege yardım etecekler», – yazdı.
Ukrainanıñ Maneviy birleşüv Künü er yıl, Ukraina Halq Cumhuriyeti (UHC) ile Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ (ĞUHC) 1919 senesi yanvarniñ 22-sinde ğayrıdan bir ukrain devletine birlişmesi Aktı ilân etilgen kününde qayd etile.


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ Aqyar deputatı Dmitriy Belikniñ bildirgenine köre, aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ vekilleri Qırımnı maniasız ziyaret ete bile. Bu şekilde o, Avropa Şurası nazirleriniñ yarımadağa aq qorçalayıcılarnı kirsetmek talabını izaatladı.
Rusiye deputatı «Qırımda kösterilecek şeyler bar», dep ayttı.
«Cesür avropalı aq qorçalayıcılarnıñ sıñırdan keçmege tırışqanda olarnı kirsetmegenimizni köstergen yüzlernen megabayt video qayda? Olar yoq. Amma onlarnen, yüzlernen diger levha bar. Misal olaraq – Tyerri Marianiniñ ziyareti – Frenkistan ükümetiniñ sabıq naziri», – dep yazı Devlet Dumasınıñ aytqanlarını «RİA Krım» rus neşiri.
Frenkistan parlamentiniñ sabıq deputatı Tyerri Mariani işğal etilgen yarımadağa ilk sefer kelmey.
Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası 332-1 maddesine istinaden Mariani ve diger frenk deputatlarınıñ 2016 senesi vaqtınca işğal etilgen Qırımğa kiriş nizamını bozğanı içün cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, çetel siyasetçileriniñ Qırım ziyaretleri resmiy degil.
Ukraina nazirligi 2016 senesi iyül ayında muracaat derc etip, çetel vatandaşlarını ve vatandaşlıqsız şahıslarnı Qırımğa qanunsız ziyaretlerden vazgeçmege çağırdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Abdiraxman Ja'miy
Abdiraxman Ja'miy - ta'jik xalqının' shayırı.
1414-jılı Xorasannın' Jam qalasında tuwıladı. Ja'miydin' balalıq da'wirinde shan'arag'ı Xiratqa ko'ship keledi. Ol Xirattag'ı Dilkash ha'm Samarqandtag'ı Ulug'bek medresesinde oqıp ta'lim aladı. Ja'miy putin ku'sh-quwatın ilimge, ko'rkem do'retiwshilikke bag'ıshlaydı, til ha'm a'debiyat, filosofiya, matematika, astronomiya ha'm basqa pa'nler menen shug'ıllanadı. Kitap Ja'miydin' en' jaqın dostı boladı.
Ja'miy bir qatar ko'rkem ilimiy ha'm turmıslıq shıg'armalar do'retti. Ol ko'pshilik ilim ha'm a'debiyat tarawlarındag'ı adamlarg'a ustaz boldı. Onın' jeti da'stannan ibarat "Havt avrang" atlı lirik divanları "Ba'ha'rstan" atlı prozalıq-ta'rbiyalıq (didaktikalıq) do'retpeleri ken' abıray-ataqqa iye boldı. A.Ja'miy 1492-jılı Xiratta qaytıs boladı.
A.Ja'miydin' ko'rkem do'retiwshiligi ta'jik xalqının' ma'deniy tariyxında g'ana emes, al pu'tkil orta shıg'ıs ma'deniy o'mirinde u'lken waqıya boldı. Onın' do'retpeleri Orta Aziyadag'ı ko'pshilik xalıqlarg'a ken'nen ma'lim. A.Ja'miy A'liysher Nawayının' zamanlası, ustazı, dostı boldı. Nawayı Ja'miydi ustaz, ullı so'z zergeri (ustası) dep bahalag'an. Ja'miy de Nawayını ullı so'z ustası sıpatında ko'rsetti. Og'an arnap ayırım shıg'armalar jazdı. Ol Nizamiy Ganjaviy, Xısraw Dehlaviyden keyin shıg'ıs a'debiyatında "Xamsa" jazg'an u'lken talant iyesi edi.


text:
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ oktâbrniñ 14-ni Ukraina imayecisi Künü olaraq ilân etmek qararını Ukrainada gumanitar felâket olğanınıñ isbatı, dep adladı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet ruporı olğan Krıminform saytı aydınlatqan Aksönovnıñ beyanatında aytıla ki, «prezident Poroşenkonıñ oktâbr 14-ni, UPA meydanğa ketirilmesiniñ kününi – Ukraina imayecisi Künü olaraq ilân etmek qararı bir Vatanımıznıñ mustaqilligi içün küreşken ve onıñ Silâlı quvetlerinde hızmet etken bir qaç nesilniñ açuvını ve takbihini doğura».
Azatlıq Radiosı az evel bergen malümatqa köre, prezident Petro Poroşenko oktâbrniñ 14-ni Ukraina imayecisi Künü olaraq belgiledi. Böyle bir qarar «Ukraina mustaqilligi ve topraq bütünligi, arbiy ananeler ve ukrain halqı zaferleriniñ imayecilerine sayğı köstermek» maqsadında qabul etildi.
Petro Poroşenkonıñ zanınca, Zaporojye kazaklarınıñ esas bayramlarından biri olğan kün artıq yañı Ukraina taqviminde esas bayramlarından biri olacaq. Buyruqqa binaen, Ukraina prezidentiniñ 1999 senesi fevral 23-ne ait «Vatan imayecisi Künü aqqında» buyruğı lâğu etile.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi aprelniñ 3-nde Qırımda vatandaş jurnalistleriniñ taqip etilüvine dair muracaatını derc etti.
Faaller kütleviy haber vastaları ve aq qorçalayıcılarğa muracaat etip, yarımadada taqip etilgen vatandaş jurnalistlerine qoltutmağa rica ete.
«Ukraina, mustaqil Rusiye ve halqara kütleviy haber vastaları ve aq qorçalayıcı teşkilâtlarını repressiya ve taqiplerniñ qurbanı olğan vatandaş jurnalistlerine zenaatdaşlarına olaraq qoltutmalarına çağıramız; olarnı jurnalistler birliklerine alıp, olarnı vatandaş jurnalistleri ve vesiqacılar dep adlandırmağa rica etemiz, çünki video, ses ve metin malümatları tek haber sayılmay, Qırımda insanlarnıñ sistematik taqip etilüviniñ vesiqalıq qaydı ola, olarnı qorçalamaq içün jurnalistlerge tabiiy olğan mehanizmlerni jurnalist birlikleri ve birleşmeleri tarafından qullanmağa rica etemiz», – dep aytıla Facebookta derc etilgen muracaatta.
Faaller aq qorçalayıcılarğa da muracaat etip, Qırımda vatandaş jurnalistleriniñ sistematik taqip etilüvini qayd etken ve aydınlatqan monitoringni quvetleştirmelerini rica etti.
«Mustaqil kütleviy haber vastaları ve vatandaş jurnalistleriniñ sistematik taqip etilüvi aqqında bildirmek, faaliyetlerine yapılğan basqını toqtatmaq, Qırımda ve apiske alınğan faaller çıqarılğan Rusiyede vatandaş jurnalistleriniñ mahkeme ketişatlarınıñ aq qorçalayıcı teşkilâtları tarafından közetilüvini temin etmek içün halqara teşkilâtlarğa muracaat etmege çağıramız», – dep qoşalar «Qırım birdemliginde».
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi.
Tutulğanlardan üçü – Osman Arifmemetov, Rustem Şeyhaliyev ve Remzi Bekirov – Qırımdaki repressiyalarnı cep telefonlarına qayd etip, malümat paylaşqan edi.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi saba tutulğan doquz qırımtatar faalini apiske aldı. Martnıñ 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi martnıñ 27-nde tutulğan daa 14 qırımtatar faalini tevqif etti.
Martnıñ 29-nda Qırımda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan 23 qırımtatar faali Rusiyege çıqarıldı.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkerilip başlandı.


text:
Qırımtatar milliy gimni
Nasıl olsun bu zavallı qardaşlarım çürüsin?
Onlar içün ökünmesem, qayğırmasam, yaşasam,
Yüregimde qara qanlar qaynamasın, qurusın!
Ant etkenmen, şu qaranğı yurtqa şavle sepmege,
Nasıl olsun eki qardaş bir-birini körmesin?
Bunı körip buvsanmasam, muğaymasam, yanmasam,
Közlerimden aqqan yaşlar derya-deñiz qan olsun!
Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege,
Bilip, körip milletimniñ közyaşını silmege.
Bilmey, körmey biñ yaşasam, Qurultaylı han olsam,
Kene bir kün mezarcılar kelir meni kömmege.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eskender Suleymanovnıñ sıñırlav tedbirini 3 ayğa uzattı. Böylece, o, sentâbrniñ 15-ne qadar SİZOda qalacaq. Bu aqta advokat Rustem Kâmilev «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine bildirdi.
«Qırım Cumhuriyeti ve Aqyardaki FSB idaresiniñ tahqiqatçısı Vitaliy Vlasov sıñırlav tedbirini uzatmağa rica etti. O, Eskender Suleymanov yapa bilecek areketler aqqında aytıp, Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında tutmaqtan ğayrı başqa bir çare olmağanını körmegenini qayd etti. Prokuror Sergey Korneyev, tahmin etilgeni kibi, onıñ muracaatına qol tuttı», – dep tarif etti imayeci.
Advokatnıñ bildirgenine köre, mahkemede Eskender Suleymanov dördünci Jeneva şartnamesiniñ normaları qullanılsın dep talap etti, oña binaen, o, işğal etilgen topraqta mecbur qalğan şahıs sayıla.
«Men imayeci olaraq halqara uquq normaları milliy qanunlardan üstün olğanını ayttım, amma delillerimiz temelsiz tanıldı», – dep añlattı advokat.
2019 senesi iyünniñ 10-nda FSB hadimleri Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde Eskender Suleymanovnı – 2019 senesi martnıñ 27-nde kütleviy tintüvler vaqtında tutulğan «Qırım birdemligi» faali Ruslan Suleymanovnıñ qardaşını tutıp aldı.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Avropa Birligi noyabr 9 künü öz Resmiy jurnalında işğal etilgen Qırımda Rusiye tarafından keçirilgen qanunsız saylavlar boyunca alğan qararlarını aşkâr etti. Bunı Radio Svoboda bildire.
«Rusiye Federatsiyası işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda Devlet Duma saylavlarını keçirgenini köz ögüne alıp, Avropa Birligi altı insannı yaptırımlarğa oğratılğan şahıs ve şirketler cedveline kirsetilmek kerek olğanlarını qabul etti», – dep aytıla vesiqada.
Avropa Birligine kirgen devletlerniñ iqtisadiyat ve maliye nazirleri bundan ögüne işğal astındaki Qırımda faaliyet köstetgen Rusiyeli siyasetçilerge qarşı keñişletilgen sanktsiyalar cedvelini qabul etken ediler. Radio Svobodanıñ öz muhbiri haber etkeni kibi, Brükselde işğal etilgen Qırımdan Rusiyeniñ Devlet Dumasına, parlamentniñ aşağı palatasına, saylanılğan altı insan aqqında söz yürsetile.
«AB Şurası iqtisadiy ve maliy sualler boyunca bu cedvelge yañı maddeler qoşıp, Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligine ücüm etüv areketlerinen bağlı yaptırımlar kirsetti», – dep bildirdi AB Şurasında reislik Yapqan Slovakiyanıñ Maliye naziri Peter Kažimír.
Episi olıp, Moskva Rusiye Devlet Dumasına Qırımdan ve Aqyardan sekiz millet vekili saylanılğanını esaplay: dörtü bir mandatlı bölümlerde (üçü Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve biri Aqyarda yerleşe) ve daa dörtü üküm sürgen «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ umumiy cedvelinden. Olardan ekisi sanktsiyalar cedveline endi kire ediler, altısı bügün kirsetildi.
Avropa Birligi, dünyanıñ ekseri devletleri kibi, Qırımda ve Aqyarda keçirilgen Devlet Duma saylavlarını, ve Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımğa saip çıqmaq ıntıluvlarını qabul etmey.
Avropa Birligi, AQŞ, «Gruppadaki yedi» devletleri ve bazı diger memleketler – birlikte, 2014 senesinden başlap, Rusiyege qarşı bir sıra sanktsiyalar qullandı. Bu yaptırımlar Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı Qırımda ve soñra Donbassta da yapqan tecavuzlarından sebep qabul etildiler. Sanktsiyalar cedveline rusiyeli şahıslar ve şirketler, Qırımdaki ve Donbastaki separatistler, Ukrainanıñ sabıq akimiyet vekilleri kirsetildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.
Devlet Dumasına keçken Qırımlı vekillerge qarşı AB sanktsiyaları qabul etildi
Avropa Birligi noyabr 9 künü öz Resmiy jurnalında işğal etilgen Qırımda Rusiye tarafından keçirilgen qanunsız saylavlar boyunca alğan qararlarını aşkâr etti. Bunı Radio Svoboda bildire.


text:
Qırımda işğalden soñ tiklengen «yarı aydut totalitar rejimi bazı alâmetlerine köre sovetlerden beter oldı». Bunı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bu künleri Slovakiyanıñ paytahtı Bratislavada dünyada zıddiyet ve zorbalıq meselelerine bağışlanıp keçirilgen konferentsiya vaqtında ayttı.
«Qırımtatarlarnıñ küreşi uzun ve israrlı oldı, lâkin neticede muvafaqiyetli oldı. Yüzlernen insan apishane ve lagerlerden keçti, bazıları apishane divarlarında can berdi. Vatanğa qaytmaq içün küreşken bir çoq insan onı öyle de körip olamayıp, ğurbette defn etilgen edi», – dep qayd etti o.
Amma, Cemilevniñ aytqanına köre, qırımtatarlar başqasınıñ bir tamçı qanını tökmeyip, vatanlarına qayttı.
«Yarım asırlıq sürgünlikten soñ vatanına qaytqan halq, repressiyalarnıñ basqısı altında Qırımnı kene terk etmege ve esas Ukrainada yerleşmege mecbur qaldı», – dep yekünledi o.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda «referendum» keçirilmesiniñ beşinci yılında Qırımnıñ esas Ukraina ile memuriy sıñırındaki «Çonğar» keçiş noqtasında Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsına tirenüvge bağışlanğan sergi açıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
«Elbette, işğalniñ beş yılı endi az degil. Nasıl olsa da, küreş devam ete. Bütün küçümiznen duşmannıñ istilâsına qarşı turmağa tırışamız. Qırımnıñ işğaline iç bir vaqıt razı olmaycağımıznı ve küreşimiz devam etecegini kösteremiz», – dep ayttı Herson regional Meclisiniñ reisi Lenur Lümanov jurnalistlerge.
Sergide dizayner Andrey Yarmolenkonıñ yazuvlı şiarları taqdim etildi: «Putin, evine ket!», «Qırım bizim», «Qırım serbest olacaq» ve ilâhre.
«Beş yıl evelsi, martnıñ 16-nda, Rusiye Ukrainağa bağlı Qırımda sahte referendum keçirip ve bu topraqnı özüne has dep sayıp, masqaralıq tarihına kirdi. Biñlernen ukrainalı normal yaşayıştan marum etildi. Topraqlar Ukraina terkibine qaytqanına qadar bu bizim umumiy acımız», – dep qayd etti sergi açılışında Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Vorobyev.
İşbu sergi «Korpus spravedlivosti» cemaat teşebbüsi, Qırımtatar Resurs Merkezi ve #LIBERATECRIMEA Qırımnı işğalden qurtaruv ve qırımtatar halqı ile birdemlik halqara cemaat areketiniñ teşebbüsinen yerli memuriyet, Ukraina Devlet sıñır hızmeti ve Herson regional Meclisiniñ yardımınen teşkil etildi.
Sergi martnıñ 31-ne qadar açıq olacaq. Soñra yazuvlı şiarlarnı yerli müzeyge bermege planlaştıralar.
#LIBERATECRIMEA – Qırımnı işğalden qurtaruv ve qırımtatar halqınen birdemlik içün halqara cemaat areketidir. O, «Qırımnıñ qanunsız işğali, halqara uquqnıñ qaba bozulması ve 2014 senesi fevral ayından berli Qırımda sayısız insan aqları bozuvlarınıñ ilk sebebini toqtatmağa» çağırğan vatandaş cemiyetiniñ sesini yükseltmege yönelgendir.


text:
Ukraina Yuqarı Radası Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa parlamenti, PACE, OSCE ve dünya liderlerine qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarını tantanalı şekilde añmaq ve Rusiye tarafından qırımtatar halqınıñ aqları ve serbestligi bozulmasını takbih etmek muracaatını qabul etti.
Mayıs 11-de mütenasip qararnı qabul etmek içün 240 halq deputatı rey berdi. Oña «Muhalif bloku», «Vidrodjennâ» ve Radikal firqa deputatlarınıñ çoqusı qol tuttı.
Öz muracaatında ukrain parlamenti halqara toplulıqnı 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid olaraq tanımağa ve mayıs 18-de keçirilecek qurbanlarnı tantanalı şekilde añmasına qoşulmağa davet etti.
Bundan da ğayrı, Yuqarı Rada halqara teşkilâtlarnı Rusiye ükümetiniñ Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını ve qırımtatar halqınıñ aqlarını bozğanını takbih etmege çağıra. İşbu bozuvlarnı parlament öz beyanatında «etnotsid» dep adlandıra.
«Qırımtatar halqına daimiy basım, vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyasında Rusiye Federatsiyası tarafından işğal vaqtından başlap yapılğan Ukraina vatandaşlarına qarşı repressiyalar, qırımtatarlarnıñ, olarnıñ Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qırımtatar Qurultayı kibi organlarınıñ etnik ve siyasiy maqsatlarnen taqip etilmesi, qırımtatar halqına qarşı alıp barılğan etnotsid siyaseti ola», – dep aytıla beyanatta.
1944 senesi mayıs 18-de Orta Asiyağa Qırımdan qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı, umumen olaraq, 180 000-den ziyade insan sürgün etildi.
2016 senesi aprel ayında Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Setay Montessori Karyola Çeşme Montessori Yatak modelleri ve fiyatları
Aramalar
Montessori Yatak Setay Çeşme Çeşme Montessori Setay Montessori Setay Montessori Karyola, Çeşme Montessori Mobilya Montessori Sedirli Sedirli Yatak Çeşme Montessori Sedirli Montessori Sedirli Yatak Çeşme Montessori Sedirli Yatak Montessori Karyola, Montessori Karyola, Çeşme Montessori Karyola, Çeşme Sedirli Setay Montessori Karyola, Montessori Karyola, Çeşme Karyola, Çeşme Montessori Setay Montessori Karyola, Çeşme Yatak - Karyola, Setay Mobilya Montessori Yatak - Pembe Karyola Pembe Montessori Sedirli Yatak - Mobilya Çeşme Setay Mobilya Çeşme Mobilya Çeşme Montessori Setay Mobilya Çeşme Montessori Çeşme Montessori Yatak Sedirli Yatak - Karyola, Çeşme Montessori Sedirli Montessori Karyola, Çeşme Montessori Sedirli Montessori Karyola, Çeşme Montessori Sedirli Yatak - Karyola, Çeşme Montessori Sedirli Yatak Çeşme Montessori Sedirli Yatak - Setay Montessori Karyola, Çeşme Montessori Sedirli Montessori Karyola, Çeşme Montessori Sedirli Yatak Karyola, Çeşme Montessori Sedirli Yatak - Setay Montessori Karyola, Çeşme Montessori Sedirli Yatak Setay Montessori Karyola, Çeşme Montessori Sedirli Yatak - Çeşme Çalışma Masalı Yatak - Antrasit - Antrasit Antrasit Karyola - Çalışma Masalı Montessori Karyola Masalı Montessori Çalışma Çeşme Çalışma Yatak - Pembe Masalı Montessori Karyola Masalı Çalışma Masalı Montessori Çeşme Çalışma Masalı Montessori Montessori Karyola - Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola Çalışma Masalı Montessori Karyola - Çalışma Masalı Montessori Karyola Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola - Masalı Montessori Karyola - Sedirli Yatak - Antrasit Setay Mobilya Çeşme Montessori Yatak Montessori Sedirli Yatak - Pembe Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Sedirli Yatak - Pembe Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Mobilya Çeşme Montessori Yatak Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Mobilya Montessori Çeşme Montessori Sedirli Yatak - Antrasit Yatak Çeşme Montessori Sedirli Yatak - Antrasit Setay Mobilya Montessori Yatak Çeşme Çalışma Masalı Setay Mobilya Montessori Yatak Yatak Çeşme Çalışma Masalı Montessori Karyola Montessori Yatak - Karyola, Çeşme Montessori Sedirli Yatak - Antrasit Montessori Karyola, Çeşme Montessori Yatak - 1 Adet Comfort Yatak + 1 Adet Comfort Adet Comfort Yatak 1 Adet Comfort + 1 Adet Comfort Yatak Adet Comfort 1 Adet Comfort Adet Setay Montessori Karyola, Çeşme Montessori Yatak -


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray mahkemesinde polis hadimini aqaretlegeninde qabaatlanğan Şevket Razzakovnıñ işi boyunca oturışuv tehnikiy bozuqlıq sebebinden başqa künge avuştırıldı.
Aprel 2-de «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildirgeni kibi, akemler maddiy delillerni açıp olamadılar. Aynı zamanda olar, advokatlarnıñ Rusiyedeki Sankt-Peterburgda yapılğan mahkeme ekspertizası boyunca şikâyetini qabul ettiler.
2017 senesi aprel 13-te Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda Seydamet Mustafayevniñ evini tinttiler. Qırımtatar faaliyetçileri, ve olarnıñ arasında Razzakov, polisniñ areketlerini közetmek içün toplandılar. Polis ve OMON hadimleri, küç qullanıp, toplaşqanlarnı dağıtıp başladılar. Neticede 7 kişi yaqalandı. Razzakovğa qarşı ise «tükürüv şeklinde ifade etilgen» polis hadimini aqaretlevde qabaatlav taqdim etildi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yaptıra.


text:
Devlet maliyeviy yardımından ğayrı vatandaşlarımız belli halqara teşkilâtlarnıñ destegini qullana bilirler.
Ukrainada olarnıñ destek programmaları işlemektedir.
3 ayğa qadar bir kerelik ya da aylıq yardım - ayda er bir aile azası içün 2220den 2500 grivnağa qadar teeklif etilir.
Ariza berilgen soñ 1-6 afta içinde programmalarnıñ iştirakçilerine para yollanır. Olar em şahiy bank esabına, em de naqit para olaraq banklarda ya da Ukrpoştada alına bilir.
Bugün tahminen millio ukrainalı çeşitli halqara programmalardan destekni qullandı.
Şu anda Ukraina Ükümetinen birlikte yerine ketirgen dört faal programma bar. Olarnıñ maqsadı, devlet içinde alınğan kişilerni ve bugün pek qıyın vaziyetlerde olğan vatandaşlarnı destek etmektir. Hatırlatamız ki, Reintegratsiya nazirliginde DAKge devlet ödemeleri ve ukrainalılarğa halqara maliyeviy yardımı meseleleri kontrolı astına alındı.


text:
7 qañtar küngi qırğız Joğarı keñesiniñ (Jogorgu keñeş) şeşimimen Qırğızstan WQŞW ayasında Qazaqstanğa 150 äsker jiberuge şeşim qabıldağan bolatın. Alayda, Qırğızstannıñ azamattıq qoğamı tarapınan bwl şeşim narazılıqqa tap boldı.
Qazaqstanğa äskeri jiberu boyınşa qarar qaralıp jatqan kezde, Joğarğı keñes ğimaratınıñ aldında 30-40 belsendi jinalıp Qazaqstanğa tınıştıq ornatu küşterininiñ jiberiluine qarsılıq bildirdi.
Bwğan qosa äleumettik jelidegi qırğız bauırlarda Qazaqstandağı halıqtıñ talabın qoldap türli posttar jariyalap jattı.
Qırğız JK-inde Qazaqstanğa äsker jiberudi 69 deputat maqwl bwlıp, 7 deputat qarsılıq bildirgen.


text:
«Qaynar kiç» sezonı yabıq dip sanarğa mөmkin.
Kilәse «QK» avğust axırında bulır dip kөtelә. Bu xaqta alıp baruçılar belderde. — Bәlki büğen cәy kөnnәrenә tabarsız parığıznı. – dide İldar.
Di-djey pultı artında Dinar Xөsәinov buldı. Kiç dәvamında alıp baruçılar tөrle konkurslar tәqdim itelde. “Mağnum” rep-tөrkeme(Ruslan Abdraxmanov hәm Ruslan Әxtәmov) çığış yasadı. Bәyğelәr waqıtında egetlәr hәm qızlar cırlar kümәklәp hәm ayırım başqardılar(İlmir Rәximov, Rinat Azizulov hәm Liliya Fәxretdinova). Tanışırğa telәüçelәr üzlәreneņ telefon nomerların hәm sosial çeltәrlәrendәge idların vatmanda yazadılar.
«Yaņa dulqın» oyışması citәkçese Marat Xәyrullin Sabantuyda yaşlәrgә urın birelüe, TMÜdә Nail Qamalov hәm Elmira Xәsәnova niqaxlaşuıları xaqında belderde. Ә kiçә axıruına yaqınlaşqaç İlnara Zıyatdinova hәm İlyas Fәxretdinov patşabikә hәm patşa dip saylandır.
Şuşı kөnne iğanәçelәr bulmadı hәm aqtivistlar iz xisaptan tәmle-tөmnөne aldılar.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi advokat Nikolay Polozovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı kelecek sene aprel 8 kününe qadar apiste qaldırmaq mahkeme qararından bergen şikâyet arizasını baqıp red etti. Bunı İnsan aqları malümat merkezi bildire.
Advokat Aleksandr Lesnoy bildirdi ki, apiske alınğan vaqıttan berli çoq şey deñişti – mahkemede aman-aman 200 insan sorğuğa çekildi, olardan yalıñız 3 ya da 4 kişi Çiygoznı körgenini aytıp, bir de bir qanunsız areketler yapqanını körmegen.
Çiygoz siyasiy mabus olğanını bildirip, onı qırımtatar halqını qorquzmaq içün apiske alğanlar ve Cinaiy-protsessual kodekske riayet etilmegenini ayttı.
«Menim esnasımda körüne ki, Rusiyede mahkeme sisteması yoq, mında tek emirler çalışa», – dep qayd etti Ahtem Çiygoz.
Ketirilgen delillerge baqmadan, kollegiya reisi Karavayev şikâyetni qanaatlendirmedi. Ahtem Çiygoz 2017 senesi aprel 8-ne qadar apiste yatacaqtır.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Rusiyeniñ Qırımğa nisbeten etken areketleri cinaiydir, – dedi AQŞ BMT daimiy temsilcisi Samantha Power Kiyevde iyün 11 künü çıqışta bulunıp, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri. O şunı da qoştı ki, BMT Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını ep vesiqa şeklinde qayd etmektedir.
«Qırım aqqında iç bir vaqıt unutmamız», – qayd etti AQŞ BMT daimiy temsilcisi.
Rusiyege nisbeten AQŞ cezaları «olduqça qattı olmağanı» aqta sualge cevap berip, Samantha Power AQŞ cezalar vastasınen Minsk añlaşmalarına riayet etilmesini talap etkenini bildirdi. Aytqanı kibi, Rusiye olarnı «insafsız» amelge keçirse de, Ukraina şarqında nisbiy tınçlıq pekitilgendir.
«Sual cezalarnıñ qattı olmağanında degil, olar Putinni planlarını deñiştirmege mecbur etmegeni – sualdir», – dedi Samantha Power .
Halqara toplulıq 2014 senesi Qırım işğal etilgeninden soñ Rusiyege qarşı cezalarnı kirsetti. Rusiyege qarşı cezalarnı AQŞ, AB, Avstraliya, İsveçre kirsetken.


text:
Äxmädiyä
Äxmädiyä (Qadiani), dini cämğiät.
Hindstanda (Mirza Ğöläm Äxmädi Qadiani (Mirza Ghulam Ahmad of Qadi)(1835-1908) nigez sala. Äxmädiyä täğlimatı Qör'än häm Müselman (Sönnilär) ğänğänäse – traditsiälären tayana; tabiğäte quşılma tösmerdä – Möselman, Xristian häm başqa din wäkillärenä mönäsäbätle. Äxmädiyä tarafdarları raslawınça, oyışmağa nigez saluçı – Allahnıñ keşelek tarafına cibärelgän soñğı ilçese (Musa häm Ğäysädän soñ), päyğämbäre (näbi), ul üzendä Möselmannarnıñ mähdie, Xristian messiäse, Hind Krişnası wazifalrın tuplağan.
1 millionnan artıq tarafdarları bar, töp öleşe Paqstanda. Küp kenä Möselman mämläkätlärendä Äxmädiyä Möselman cämğiäte dip tanılmıy. İslam dönyası ligası Äxmädiyäne İslamğa qarşı doşman ağım bularaq bäyäläde.
Tatarstanda Äxmädiyä cämğiäte 1992. yılda terkälä.


text:
İslâm dini musulmanlarğa, ğayri muslimlerniñ tarafını tutıp, dindaşlağa qarşı çıqmağa qatiyen yasaq ete. Çoqusı alimlerniñ fikirine köre, böyle areketler birden dinden çıqara. Daa yımşaq noqta-i nazar – bu kibi areketler ağır günâh sayıla. İnsaiy baqıştan – bu hainliktir. Emirali Ablayev dindaşlarına qarşı Rusieye FSB idaresine muracaat etkenine ne qadar yımşaq surette qıymet kesilse de, o musulmanlar içün tüşkün insan ve serseriy biri sayıla.
Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ Federal telükesizlik hızmetine yapqan muracaatınıñ kopiyası, internette yer alıp, Qırım muftiliginiñ areketlerini soñki yeki yarım yıl devamında nezaret etken kişi içün beklenilmegen haber olmadı. İşğalden soñ Rusiye akimiyetinen işbirlik qurmaq Rusiye mahsus hızmetlerinen de işbirlikni qast ete edi. Lâkin «dostluqnıñ» böyle şekili – çaquv – çoqusı Qırım musulmanlarında menfiy duyğular doğura ve FSB-ge çaqqanlarnen birlikte ve bir yerde dinni kütmekten igrendire. Böyle bir netice Rusiyeniñ mahsus hızmetini quvandırmaz – Lubânkağa sadece kontrol astındaki diniy idare degil de, kontrol astında bulunğan ve aynı zamanda adiy müminlerniñ işançını qullana bilecek diniy idare kerek. Kontrol meselesinde iç bir sıqında yoq ta, amma işanç aqqında endi söz yürsetilmey. Elbette ki, «Hizb ut-Tahrirge» ve habaşit-tariqatçılarğa qarşı küreşte Ableyevni destekleycek soyları da tapılır. Lâkin çoqusınıñ közünde çaquv adisesi muftiyatnıñ onsız da qusurlı namına kesen-kes ziyan ketirdi.
Ablayevniñ imzası ile FSB-ge yolanılğan çaquv – mantıqlı netice: eger de müfti öz raqiplerini diniy munaqaşada yeñip olamasa, bügün küç kimde ise, oña muracaat ete.
Ablayev qırımtatarlarnıñ siyasiy yaşayışında halq liderleriniñ teşebbüsinen peyda olğan edi. O ilâhiyatçı, din alimi degil. Sadece kelişken insan, oñaytlı, belki, müminler arasında itibarı olmağanından sebep, atta tabi olğan biri. Bes-belli, o qırımtatarlar içün dinniñ emiyetine dair fikirlerinde Meclis yetekçilerinen razı edi. Adetince, milliy areket yolbaşçıları İslâmnı halq kimiliginiñ qısımlarından biri olaraq tanıy ediler. Siyasetçi böyle tüşünse – bir mesele, diniy yetekçi – başqa. O digerleriniñ isteklerini yerine ketirmek mecbur ola. Bügün Qırımda yarımadadaki musulmanlarğa duşmanca davranğan idare pekingen. Onıñ içün Ablayevniñ imzası ile FSB-ge yolanılğan çaquv – mantıqlı netice: eger de müfti öz raqiplerini diniy munaqaşada yeñip olamasa, bügün küç kimde ise, oña muracaat ete.
Ablayevniñ «çaqmasınen» bağlı şamata Mustafa Cemilevniñ ğayesini hatırlattı. O qıtaiy Ukrainada qırımtatar müftiligini tesis etmek fikirini aman-aman bir yıl evelsi seslendirgen edi, lâkin bu yöñelişte kerçek adımlar atılğanı daa körünmey. Ablayevni Qurultay saylağan edi, yani bütün halqnıñ vekâletli temsilcileri. Oña alternativ olaraq, din alimleri olmaq mumkünler. Olar adiy musulmanlar arasında çoq belli olmasalar da, alimler arasında itabar qazandılar. Qırımtatarlar arasında Saudiy Arabistanda, Lübnanda, diger devletlerde tasil körgen, otuz-qırq yaşları arasında bir-qaç kişi bar. Olar özlerini diniy fenlerniñ ögrenmesine, ocalıqqa, aşkârlıqqa teslim ettiler.
Olarnıñ arasından iç bir diniy yetekçi milliy liderniñ ya da Meclis reisiniñ yardımcısı olmağa razı olmaycaqtır. Aynı zamanda, Mustafa Cemilevniñ ve Refat Çubarovnıñ destegi olmasa, qıtada yañı müftilik teşkil etmege ve lâyıq yolbaşçı saylamağa da mumkün degil. Olar «Hacı Emirali» adını taşığan eski hatalarından ders çıqarmağa azırlarmı – bu 2016 senesiniñ soñuna qadar belli olacaq. Lâkin bundan ögüne siyasetçiler sualge cevap bermeliler: Qırımnıñ işğalcisi Ekinci Yekaterina tarafından işletilgen «diniy idareler» forması 21-ci asırda da musulmanlar içün kerekli qalamı?
Anvar Derkaç, jurnalist
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
15-mart kúni Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında belgili alım, filologiya ilimleriniń doktorı, professor, Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri Qurbanbay Járimbetovtıń 70 jıllıq yubileyine baǵıshlanǵan «Keń hám tereń pikirli alım» atamasında respublikalıq ilimiy-teoriyalıq konferenciya bolıp ótti.
Ilajǵa instituttıń professor-oqıtıwshıları, student jasları hám Q.Járimbetov penen birge islesken zamanlasları, shákirtleri hám ǵalaba xabar quralları wákilleri qatnastı.
-Búgingi qaraqalpaq ádebiyattanıw ilimi haqqında gáp barǵanda onıń eń aldıńǵı qatarında miynet etip atırǵanlardıń biri sıpatında Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń qaraqalpaq ádebiyatı kafedrası professorı Qurbanbay Járimbetov tilge alınadı. Ilimpaz derlik 40 jılday waqıttan berli qaraqalpaq ádebiyattanıw ilimine xızmet etip kelmekte,-deydi Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń rektorı, professor Q.Orazımbetov.
Q.Járimbetov diapazonı keń ilimpaz. Ilimiy izertlewleriniń tematikası kóp tarmaqlı, problemalı. Ol qaraqalpaq folklorı, jazba ádebiyattıń tolıq tariyxı, ózbek, qazaq, túrkmen, rus, tatar ádebiyatları haqqında izertlewler júrgizdi. Qaraqalpaq xalqınıń dúnya ádebiyatınıń dúrdanaları menen baylanısta izertledi.
Ol XIX ásir qaraqalpaq lirikasınıń janrlıq ózgesheliklerin, janr teoriyasınıń tiykarın ashıp berdi.
Ilimpazdıń qaraqalpaq ádebiyatı máseleleri boyınsha búgingi kúnge shekem 100 aslam ilimiy maqalaları, ilimiy ocherk hám monografiyaları járiyalanǵan. Onıń ádebiy sın haqqındaǵı maqalaları milliy ádebiyatımızdıń kórkemlik jaqtan jetilisiwine, jámiyette kórkem-estetikalıq kózqaraslarıń rawajlanıwına salmaqlı úles qosıp kelmekte.
Ol «ustaz-shákirt» dástúrin dawam ettirgen ustaz. Onıń ilimiy basshılıǵında 6 kandidatlıq, 2 doktorlıq dissertaciyalar jaqlandı. Onıń elimizge bilimli, ilimli kadrlardı tayarlap bergenine de minekey, yarım ásirge shamalas waqıt bolmaqta.
Tárbiya SEYTNAZAROVA,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi xabarshısı


text:
Traktate
Prof. Dr. Werner Gitt
Noghaisch: Wie komme ich in den Himmel? (lateinisch)
ÖMIRLIK YAŞAVGA KALAY YETEYIM?
Die grundlegende Frage, die suchende Menschen sich stellen, wird hier von Prof. Dr. Werner Gitt beantwortet. "Wie findet man den Himmel?" Auf jeden Fall nicht durch eigene Anstrengungen oder Konzepte. "Was aber bringt uns wirklich in den Himmel?" Gott hat die Einladungen für den Himmel schon verteilt wie im Gleichnis des Menschen, der zu einem großen Fest Einladungen verschickte. Doch viele Menschen redeten sich heraus.
Prof. Dr. Gitt ruft dazu auf, nicht so "kurzsichtig" wie diese Leute zu sein. Jesus will uns vor der Hölle erretten und diese wird kein Vergleich zu der sogenannten "Hölle von Auschwitz" sein. Er hat am Kreuz für unsere Schuld bezahlt, wir müssen diese Einladung nur annehmen, dann ist ein Platz im Himmel "gebucht". Ein Entscheidungsgebet soll den Lesern dabei helfen.
Dieses Traktat eignet sich besonders gut zur Weitergabe an suchende Menschen!
8 Seiten, Best.-Nr. 120-64, Kosten- und Verteilhinweise | Eindruck einer Kontaktadresse
ÖMIRLIK YAŞAVGA KALAY YETEYIM?
Ädemlerdiñ köbisi ömirlikten sebep oylangan da etpeydiler. Solardiñ arasinda öz yaşaviniñ ahiri akinda oylataganlar da, ömirlik yaşav akinda oyga berilmeydiler - olardiñ şarklari topirak bolgannan soñ ne bolar eken dep.
Drew Berrymore degen amerikan artisti (tuvgan yili – 1975), bala zamanda “Baska planetşi” degen filmde oynaganda, bulay aytkan bolgan: “Eger men menim misigimnan erte öle kalsam, oga menim otta yagilgan şarkimnin külin aşatuv kerek. Süytip men misigimnin şarkinda bolsa da yaşavimdi uzaytarman”. Ölim akinda munday bilimsizlik, oysizlik özi bolarma?
Isa Masihtiñ künlerinde Oga köp ädemler kelgenler. Olardiñ bäri buyimlari da dunaylik yaşav man baylanisli ediler:
- on avur teri marazli ädem savlik tilediler (Luk. 17:31);
- sokirlar közlerine yarik engenin izlediler (Mat.9:27);
- kaybirler asabalik ülesüvde yardam küttiler (Luk.12:13-14);
- kesarga yasak tölemege tiyislime yade tuvilma degen sorav man Oga pariseyler kelgen boldilar (Mat.22-17).
Em tek bir neşev ädem Isadan Köktegi ömirlik yaşavga kalay köşuv akinda bilmege keldiler. Bir yas ädem Isadi izlegen eken sosinday sorav berer üşin: “Yahşi Ustaz, ömirlik yaşavga yeter üşin maga ne etpege kerek?” (Luk. 18:18). Isa oga bäri bolgan zatin satip, bäri yanina baa em yuvik bolganinnan ayirilgan soñ, kelip Oga izlamaga bolayagin aytti. Tek ol yas ädem bek bay bolgan em Isadiñ keñesine izlamaga süymedi. Tübinde ol ömirlik yaşavdan özin ayirdi. Baskalar da bar ediler: derya Kökte ömirlik yaşav izlemegenler, tek Isa man raskanda, olar sol zatti bilip, ömirlik yaşavga tiyisli boluv amali man paydalanganlar. Misaliga, Zakhey Isadi tek bir körgisi kelgen edi, ama kütkeninnen kayda köpke tiyisli etildi – Isa Zakheyde konakta bolganda, tap sol şay işe turgan vakitinda Zakhey ömirlik yaşavga yol aldi. Isa bulay aytti: ”Sosi vakittan alip bu üyge kutkariluv keldi”. (Luk.19:9)
ÖMIRLIK YAŞAVGA TIYISLI BOLUVDIÑ YOLLARI
Yogarida aytilgannan sosinday tamamlav şigarmaga bolamiz:
- Kök Patşaligina ädem bir künniñ birinde tiyisli etiledi. Sizge, äziz okuvşilarga, bilmege kerek zat - bu: siz tap bügün Tengri men ömirlik yaşavga tiyisli etilmege bolasiz;
- Kök Patşaligina tiyisli etilüv kayday da bir borişlardi tolturuv man baylanisli tuvil;
- Kök Patşaligin izlev ayirim äzirlikti talaplamaydi.
Ömirlik yaşavdi izlevde bizim özimizdiñ küş saluvimiz bosina keteek. Eger biz sol yolimizda Tengri Sözine tayan-sak. Bir yirşi öziniñ halk yubantatagan artist akinda yirinda bulay yirlaydi: «Ol artist ömirlik yaşavga tiyisli bolayagi belgili, nege dese ol ädemlerge kuvaniş äkeledi». Baska bir bay hatin, Savaplik fondtiñ basşisi, baspana üyin salgan. Sol üyde 20 yarli hatin ak tölemei yaşamaga bolgan, tek bir şartti toltirayak bolsalar: olar är kün sayin bir säat boyinşa olardi saklavşi hatinniñ yanina kutkariluv tilep dua etseler.
AKIYKATLAY DA, BIZ KALAY ÖMIRLIK YAŞAVLI BOLARMIZ?
Sol zatti bizge tüsindirer üşin, Isa bizge sosinday akil söz aytti (Luk.14:16): Bir ädem (habarda ol Tengridiñ Özi eken) ulli ziyapet tizip (habarda - Kökte), köp ädemlerdi şakiradi. Tek soñ bolgan zat seyirdi tuvdiradi. Bäri şakirilganlar da birinnen soñ biri, keşirüvdi tilep, kelmeektiñ amalin ettiler. Bäri bir tilden bolganday, keşirüvdi tilediler:
Birinşi aytadi: men yer satip alganman…
Ekinşisi: men bes kosak ögiz satip alganman…
Üşinşisi: men üylengenmen, soniñ üşin barip bolmayman…
Isa akil sözin şakirmaga yiberilgenniñ sözleri men kutildi: «Sol sebepten sizge aytaman: men şakirganlardiñ birisi de Menim asimdi avizina salmayak». (Luk.14:24).
Sonnan sebep, Kök Patşaligina tiyisli bolmaga da, tap süytip oni yoymaga da boladi. Ayirgiş zat bu erde: şakiruvdi hoş körip alarmizba, yade essiz kaldirarmizba? Munnan baska bir yeñil bolgan zat barma eken? Eş te yok! Eger kaşan da bolsin bizim aramizdan köpler Kök Patşaligina kirip bolmasalar, sol zattiñ sebebi – olardiñ kalay onda kirmege keregin bilmegenlerinnen tuvil. Kerisinşe, şakiruvdi hoş körip almaganlarinda bolayak. Isadiñ akil sözindegi ol üş insan bizge körim bolmaska kerekler, nege deseñ, üşevdiñ birisi de şakiruvdi almagan em ziyapetke kelmegen! Bolsa da ziyapet halksiz kalmadi!
Şakirilganlardiñ kelmege unamagan soñ, Iye şakiruvdi är yerde yaşagan är kimge yiberdi. Tek ol endi altinsuv man yazilgan ayirim şakiruvlar tuvil, bulay aytilgan: «Keliñiz!» –degen söz boldi. Em är bir, sosi şakiruvdi hoş körip algan insan. Sol ziyapet salingan yerde özine dep simarlangan ornin tabadi. Em de ne? Ädemler kelüvde boldilar. Toparlasip ta kelediler. Biraz zaman ketken soñ, Iye endi de köp bos orinlar bar ekenin köredi! Öziniñ yalşisina: «Bar. Endi de keleek bolganlardi sol oylarinda berkit…» - deydi. Sosi akil söz bizim äligi zamandagi ällerdi bek te tuvra belgileydi.
Kökte endi de köplegen bos orinlar bar em Tengri: «Kel, öz orniñdi Kökte biyle. Akilli bol. Ömirlikte öz orniñdi alip kal. Tap bügün sol zatti et!» - deydi.
Kök aytip bolmastay älemet, soniñ da üşin Isa Masih oni mol ziyapetli toy man teñlestiredi. Korinfşilerge atalgan birinşi hatta (2:9) Kök akinda bulay aytiladi: «Köz de körmegen, kulak ta esitpegen. Ädem yüregine de kelmegen Tengridiñ Oni süygenlerge äzirlegenin». Sosi yerdiñ us-tinde Köktegi men teñlestirip bolganday eş birzat ta yok. Sonday älemet onda! Kök sol kader de baali, em biz onda baruvdiñ eş bir amalin yoymaska kerekpiz. Tengridiñ uli Isa bizge Kökke esik aşti em Ol arkali bizge onda tüsüv – aylak ta eñil. Endi tek bizim öz ihtiyarimiz bärin ayiratagan zat boladi. Em de tek ol habardagi kiska akilli üş insanday ädemler şakiruvdi almaslar.
KUTKARILUV ISA MASIHTEN KELEDI
Elşilerdiñ Isleri akinda Kitapta (2:21) biz bek mäneli sözlerdi tabamiz: «Rabbiydi (Masihti) şakirgan är kim de kutkarilayak». Yañi Antlasuvdiñ tüp negizindegi sözler bu. Elşi Paul Pilip kalasiniñ zindaninda turganda, öz karavilşisi man sözin bulay bitirdi: «Iynan Rabbiy Isa Masihke, em de kutkarilarsiñ, öziñde, savlay üyiñde» (Elş.16:31). Sosi sözdiñ, kiskaligina da karamay, ädemniñ yaşavin tanimastay türlendiretagan küşi bar. Sol ok keşe karavilşi tevbe kilip, Isaga iyergen boldi.
Tagi da bir äldi biz amalsiz bilmege tiyislimiz: Isa bizdi ömirlik ölimge, yahanemge äketetagan yoldan taydirmaga süyedi. Kie Kitaptiñ aytuvinşa, ädemler Kökte (yennette) em Yer astinda (yahanemde) ömiri turayaklar. Birinşisi – älemet, ekinşisi – yamanniñ yamani. Üşinşi yer degen yok. Ölimnen soñ bes takiyka ozganlay, ölim men bäri zat ta kutiladi degen eş birev de bolmas. Bäri zat ta Isa Masihtiñ emiri men şeşiledi. Bizim ömirlikke köşüvimiz tek bir siñar Isadiñ kolinda, em bizim Oni man tüzgen aykaslarimizga köre şeşiledi!
Bir kere lekcion okuv programmasi man men Poloniyada bolganda, biz Osvencim atli ävelgi kontslager’de ekskursionda boldik. Üşinşi reih zamanlarinda munda esapsiz avur özgerisler ozdilar. 1942-1944-nşi yillarda bu yerde bir million yarimnan artik ädemler (köbinşe - juutlar) gaz kameralarda yagilganlar. Adabiyatta sol baylanisli «Osvencimniñ yahanemi» degen söz tuvip berkitildi. Sol söz akinda men ekskursionda gaz kamerada turgan zamanda oylay edim. Bir keresine gaz kamerada alti yüz ädem öltirilgen bolgan. Tek sol ma edi akiykat yahanem?
Bizim ekskursion kübimiz sol gaz kameralardi karap yürmege bola edi, nege deseñ, munda endi birevdi de yazalamaydilar. Sosi epsiz kiyanatşilik 1945 yilda toktatilgan. Osvencimniñ gaz yahaneminiñ zaman mazhalari bolgan, Kie Kitap aytatagan yahanem – ömirlik zat.
Osvencim muzeyinde menim karamim tamdagi kaştiñ süvretine tigildi. Lagerde tutilganlardiñ birisi tamda öziniñ ümitin mik pan tirnap süvretlegen. Sosi süvretşi baska tutilganlardiñ saninda gaz kamerada öltirilgen, tek ol Kutkaruvşi Isadi bilgen. Em ol sosi yaman erde ölgen bolsa da, oga Kök aşik edi. Bizdi Yañi Antlasuvda Isa Masih sakin-diratagan yahanemde (Mat. 7:13; 5:29-30; 18:8) ädemge kutkariluv yok. Osvencim men teñlestirsek, yahanem ömiri «isleydi», soga köre yahanemde kiska ekskursion ozgarip eş bolmaydi.
Kök te ömirlik zat. Sosi yerge bizdi Tengri äkelgisi keledi. Soga köre şakiruvdi hoş körip aliñiz em de Tengrige keliñiz. Rabbiydiñ atin şakiriñiz em sol arkali öziñizge Kökte orin äzirleñiz.
Bir kün menim lekcionimnan soñ bir hatin maga tinişsizlanip sorav berdi: «Ömirlikte öziñe orin äzirlegen degen ol ne? Bu zat elgezerliktiñ burosin eske tüsiredi». Men bolsam oni man unastim: «Kim erterek äzirlenmese, sol tübinde miradina etpeek. Eger siz Gavay aralina barmaga süyseñiz, sizge billet boluvi kerek». Ol bolsa mennen tagi soraydi: «Ama billet üşin ak tölev kerek?!» «Äşe, Kökke billet üşin de tölev kerek. Tek ol billet sonday bir baa, bizim aramizda oni satip alarday kisi yok. Sosi zatka burşav bolatagan zat – bizim künalarimiz. Öz Patşaliginda Tengri eş bir künadi de körip unamaydi. Bu yaşavdiñ ahirinda Tengridiñ Kök ömirliginde bolgisi kelgen ädem bas dep öz künalarinnan bosanmaga kerek. Künalardan bosanuvdi tek künasiz bermege bolayak – em ol – Isa Masih. Tek Ol özi bizdi kutkarip bolayak! Sol zat üşin Ol öz kanin tökken, Kaşta yazalanuvdi alip».
Endi men bolsam ömirlik yaşavga tiyisli bolar üşin ne etpege kerekpen? Tengri bizim är birimizge Kutkariluvga şakirip öz sözin karatadi. Kie Kitaptiñ köp yerleri bizdi Tengri şakiruvina yavaplamaga şakiradi:
- «Tar kapidan kirmege bäri küşiñizdi saliñiz». (Luk.13:24)
- «Tevbe kiliñiz, nege dese Kök Patşaligi yuviklaydi». (Mat.4:17)
- «Tar kapilardan kiriñiz, nege deseñ keñ kapilar em keñ yol – ölimge äketediler, em köpler solar man yurediler; nege deseñ ömirlikke äketetagan kapilar tar, yol tar em köp bolmagan kaybirler olardi tabadilar» (Mat. 7:13-14)
- «Ömirlik yaşavdan ayirilma, sen oga şakirilgansiñ» (1 Tim. 6:12)
- «Rabbiy Isa Masihke iynan em de kutkarilgan bolarsiñ…» (Elş. Isl. 16:31).
Bular bäri de – bek iynandirgan bizge karatilgan şakiruvlar. Olarda äller bu zaman bek te mäneli ekeni seziledi. Soga köre, siñar duris abit – sol şakiruvga sosinday dua kepte yavap bolayak:
«Rabbiy Isa, älige deyim men tap Sen yoktay körip ayşadim. Tek bügün men Seni tanidim, soniñ da üşin birinşi kere Saga sosinday dua man ün sözimdi karataman. Men endi yennet te, yahanem de bar ekenin bilemen. Men tileymen Saga, meni yahanemnen kutkar. Oga men tiyisli etilgenmen bäri özimniñ künalarim üşin, birinşilei bolip özimniñ Saga iynanmavim üşin. Menim äligi siñar avasim – bir zamanniñ birinde em ömirlerge Seniñ yaniñda Kökte boluv. Menim bir yetimisim de, iygi islerim de maga Kökte orin simarlap bolmayagi maga belgili, tek Saga iynanuvim maga Kökke yoldi aşayak. Nege deseñ Sen meni süesiñ, nege deseñ, Sen menim üşin Kaşta ölimdi aldiñ em Öz ölimiñ men meni kutkardiñ. Soniñ üşin men Saga razilikti aytaman. Sen menim bäri künalarimdi da köresiñ– menim tuvganimnan alip älige deyim. Saga menim yaşav boyi etken künalarim belgili: men özim bilgen em de köpten mutip ta kutilgan künalarim. Sen men akinda bärin de bilesiñ. Saga menim yüregimniñ är bir imtilisi, kuvaniş bolsin, kaygiruv bolsin, belgili. Seniñ aldiñda men – aşik kitap. Äligi kebimde em de älige deyim yaşagan kebimde men Seniñ em akiykat Tengridiñ aldina kelip, em de Kökke barip bolmayman. Soga köre, tileymen Saga: maga bäri künalarimdi keşir, böten de men olar bolgani üşin ak yürekten ökinemen. Bu vakittan alip men Seni özimniñ Rabbiyim dep bilemen. Menim yaşavimdi Öziñniñ basşiligiña al. Men Sen süygendey etip yaşagim keledi.
Maga Seni men bolmaga orav etken är ne zattan tazalanmaga maga yardam et dep tileymen. Maga yañi, Sen yaratkanday, kasiet-kilikti ber. Maga Seniñ Söziñniñ - Kie Kitaptiñ akiykatligin - aş. Seniñ ol arkali maga aytayak bolgan zatiñdi añlamaga maga yardam bol, ol arkali yaşavda yañi küş-karuvdi em kuvanişti tabip üyret. Munnan alip Sen menim yan tapşirgan em izlagim kelgen RABBIYIM. Körsetşi maga endiden alip yürmege tiyisli yoldi. Meni esitkeniñ üşin Saga razilik sözimdi aytaman. Saga kelip, Tengridiñ säbiyi bolganim em zaman yetkende Seni men ömiri Kökte bolayagim akinda Seniñ söziñe iynanaman. Munnan alip endi kayday da yaşav ällerinde em de är zaman Sen meni men bolayagiñdi bilgenim – maga aylak ta üyken näsip em kuvaniş. Maga dayim da Tengri Sözin esitip turar üşin, Saga ak yürekten iynangan ädemlerdi, Kie Kitaptiñ sözinnen taymay yaşagan ümmetti tappaga Sen yardam etşi. Amin».
Professor, teknikalik ilmileriniñ
doktori Verner Gitt


text:
İyün 22-de Avropa ve Avrasiya işleri boyunca Amerika Qoşma Ştatları devlet kâtibiniñ muavini Viktoriya Nuland Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile körüşti.
Ukrainada AQŞ elçiliginiñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, taraflar islâat kün mevzusını ve Minsk añlaşmalarınıñ ömürge keçirilmesini muzakere etti, dep bildire Radio Svoboda.
«Tavsilâtlı ve konstruktiv mesleatlarda subetdeşler amerikalı eyyetniñ iyün 23-te Moskvağa ziyareti arfesinde Minsk añlaşmalarınıñ havfsızlıq talaplarına diqqat etti», – dep aytıla beyanatta.
AQŞ elçiliginiñ qayd etkenine köre, amerikalı taraf ukrain yolbaşçılığınıñ Minsk añlaşmalarınıñ tolusınen ömürge keçirilmesiniñ tarafdarı olğanını alğışladı ve bu añlaşmalarnıñ ömürge keçirilmesi içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar devam ettirilmek kerek olğanını qayd etti.
İyün 22-de Kiyevde Nuland Yuqarı Rada reisi Andrey Parubiy, Ukraina prezidenti memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Konstantin Yeliseyev ve Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin ile körüşti.
Bundan evel Poroşenkonıñ Nuland ile körüşüvi aqqında malümat bildirilmey edi.
Nulandnıñ Yeliseyev ile körüşüvi neticesinde Ukraina prezidenti memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, subetdeşler Minsk añlaşmalarınıñ implementatsiya vaziyetini tavsilâtlıca muzakere etti ve Donbassta barışıqqa yetmek içün nevbetteki adımlarnıñ usullarını idare etti.
İyün 23-te Viktoriya Nuland Rusiyede buluna, bu yerde Donbasstaki vaziyet ve «normand dörtü» ve Üç taraf kontakt gruppasınıñ destegi ile Minsk añlaşmalarınıñ ömürge keçirilmesi boyunca nevbetteki adımlar muzakere etilmesi planlaştırıla. Rusiyeli kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, Moskvada Nuland Rusiye prezidentiniñ mesleatçısı Vladislav Surkov ile körüşmek kerek.
Viktoriya Nuland Moskvanı Minsk añlaşmalarını ömürge keçirmek, Kiyevni ise, islâat keçirmek qandıruvda faal şekilde iştirak ete.
İyün 23-te Üç taraf kontakt gruppasınıñ «DNR» ve «LNR» taqımları temsilcileriniñ iştiragi ile video konferentsiyasınıñ keçirilmesi de planlaştırıla. Video konferentsiyası devamında Donbassta havfsızlıq vaziyeti, reinelerniñ azat etilmesi ve Minsk añlaşmalarınıñ diger maddeleri muzakere etilecektir.