text:
Kyiv, Rusiyenen "yaqın vaqıtta" kelecek esirler almaşuvını yapmağa niyetlene. Bunı Ukraina Tış İşler naziri Vadım Prıstayko "İnter" telekanalınıñ efirinde ayttı.
"Er kesni er keske almaştırmaq içün parallel iş yapıla. Bu er vaqıt qıyın protsess edi, çünki "er kesni er keske", bu demek – biz cedvellerni bilemiz, bu cedvellerge razı olamız... Mahsus gruppalar, bu pek qıyın esnasnı başlamaq ve uyğulamaq içün er kün gece-kündüz çalışa. Amma biz, yigitlerimizni yaqın vaqıtta azat etmege niyetlenemiz", – dedi Prıstayko.
Bundan evel Rusiyede daa 113 Ukraina vatandaşı tutula, olarnıñ 89-ı - qırımtatarlar, dep bildirile edi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ukrainalılarnı ava limanında qarşıladı. O, Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Rusiyede apiste tutulğan qırımtatar faalleriniñ azat etilüvi Ukraina-Rusiye almaşuvınıñ ekinci basamağı olacaq.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Rusiye, "ukrain siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesi aqqında muzakereler etilgende", ilhaq etilgen Qırım mavzusınen bağlı bütün laflarnı kestirmege tırışa, dep tüşüne.


c: text/html

text:
Aprelniñ 24-nde Qırım.Aqiqat qurulışınıñ beş yılı munasebetinen «Mıstetskıy arsenalda» «Ukrain cemiyeti ve Qırım – kelecekke baquv» açıq munaqaşası keçirile.
Spikerler – qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev; ukrainalı yırcı, şair ve bestekâr, «Antitela» gruppasınıñ lideri Taras Topolâ; ukrainalı jurnalist, yazıcı, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi Vitaliy Portnikov,
Qırım.Aqiqat canlı yayın köstere.
Moderator – qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ muarriri Aleksandr Yankovskiy.
Alıp barıcı – Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri ve müellifi Yekaterina Nekreça.
Qırım.Aqiqat – Azatlıq Radiosı ukrain bürosınıñ Qırım leyhasıdır – 2014 senesi mart ayında, işğalden soñ ve Rusiyeniñ Qırım ilhaqı vaqtında, çalışıp başladı.
Azatlıq Radiosınıñ Qırım taqımı üç tilde haber saytını yapa: rusça, ukraince ve qırımtatarca, aftada eki kere «24» haber telekanalında ve «Nastoyaşçeye vremâ» halqara telekanalında «Qırım.Aqiqat» televizion programmalarını azırlay.
2015 senesi sentâbr ayında Qırım taqımı Ukraina radiosınen beraber Qırım.Aqiqat Radiosını açtı. O, Qırımnıñ büyük qısmında, Ukrainanıñ cenübi-şarqında ve Rusiyeniñ Şimaliy Kavkaznıñ dağ rayonlarında yayınlana, 2017 senesi sentâbr ayından başlap ise Qırım.Aqiqat Radiosınıñ kanalı gece-kündüz 105,9 FM dalğasında çalışa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyünniñ 21-ne keçer gecesi Tifliste parlament binasınıñ yanında büyük narazılıq aktsiyaları keçti. Tünevin aqşam on biñge yaqın insan Gürcistan parlamentiniñ binası ögünde mitingge toplaştı.
Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Sergey Gavrilov Tifliste keçirilgen Parlamentlerara pravoslavlıq assambleyasınıñ sessiyasını Gürcistan parlamentiniñ spikeri yerinde oturıp açqan soñ narazılıqlar başladı. Deputatlar buña açuvlanğan edi.Toplanğanlar parlament reisi ve Gürcistan İç İşler naziriniñ istifağa çıqqanını talap etti. Polis narazılıq iştirakçilerine qarşı bir qaç sefer köz yaşlatıcı gaz, suvatıcı ve rezina qurşunlarnı qullandı.
Şimdi resmiy ziyaret ile Belarusta olğan Gürcistan prezidenti Salome Zurabishvili, aktsiya vaqtında zorbalıq qullanılğanını tenqit etti.
Gürcistan sağlıq nazirligi, Tifliste narazılıq bildirgenler ve politsiya hadimleri arasında yüz bergen çatışmalarda 240 insan yaralandı. Olarnıñ arasında 80 politsiya hadimi olğanını, bildirdi.


text:
Salı künü Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında baş prokuror muavini Oleksiy Baganets qayd etkeni kibi, taqiqat Oleksandr Yanukoviç diger şahıslar ile birlikte «MAKO», «Artömovskiy zavod şampanskih vin» şirketleriniñ bergilerden qaçınğanını teşkil etkenini tüşüne. Bergi miqdarı tahminen eki million dollardır.
Evelleri Ukraina baş prokuraturası Viktor Yanukoviçniñ idaresi vaqtında bücet vastalarnıñ hırsızlanuvı boyunca 536 cinaiy iş açqan edi.
«MAKO» taqımına Ukraina, İsveçre ve Felemenkniñ tahminen 20 şirketi ve «Vseukrainskiy bank razvitiya» kire.


text:
Üsein Kürkçi 1996 senesi noyabrniñ 27-sinde Marğılanda vefat etti
Üsein Osman oğlu Kürkçi Yanvar 23 (1905) de doggan (1905 – 1996) – belli qırımtatar yazıcısı ve tilşınasıdır.
Qırımtatar halqınıñ XX asırda icat etken ziyalılar arasında Üsein Kürkçi ayrı yerde tura. O, Qırımtatar edebiy tiliniñ imlâ qaidelerini, sarf esaslarını yazğan, imlâ, ıstılalar ve frazeologiya luğatlarını tertip etken, rus ve çetel klassik edebiyatından tercimeler yapqan, özü de acayip ikâyeler yazğan münevverlerden biridirÜsein Kürkçi 1905 senesi yanvarnıñ 23-ünde Bağçasaray şeerinde Arslan Ağa maallesinde kürkçüler esnafınıñ usta başı Osman molla Sali oğlu Kürkçiniñ qorantasında doğa. Başlanğıç tasilini maallelerindeki mektepte Yaqub Şakir-Alide, soñra zemstvo mektebinde ve 1918 senesi Bağçasarayda açılğan İsmail Gasprinskiy adına Darü’l-Mualliminde Yağya Bayburtlı, İbraim Meinov, Üsein Badaninskiy, İbraim İlmiy, Şeyh Vehbi kibi belli ocalarnen tanış ola.
Qırımtatarlarnıñ o zamandaki medeniy ayatı qaynağan Bağçasarayda yaş Üsein halqınıñ pek çoq ileri adamlarını köre ve tanıy edi. Şu cümleden İsmail Gasprinskiyni de defalarca toylarda körgen edi. Onıñ aytqanlarına köre, İsmail Gasprinskiy çağırılğan toy azbarına kirgende, çalğıcılar onıñ (İsmail beyniñ) sevgen avası – “Aqsaq Timurnıñ marşı”nı icra ete, toynıñ cemaatı ise onı ayaqqa turıp qarşılay eken.
1922 senesi Aqmescitte Rus nümüne orta mektebiniñ soñki sınfında oquğan soñ, Baquğa kete, anda Azerbaycan pedagogika institutınıñ tarih-edebiyat fakultetine kire, belli alimler: şarqşınas, akademik V. Bartoldnıñ, professorlardan İ. İkmetniñ, Bekir Çoban-zadeniñ, G. Gubaydulinniñ öglerinde tasil köre. Bu yıllarda rus ve çetel klassik edebiyatından bir sıra tercimeler yapa. İnstitutnı bitirip Qırımğa qayta, bir qaç yıl Qırımtatar mekteplerinde, “Oquv işleri” usulcılıq ve içtimaiy-edebiy gazetasınıñ edebiyat bölüginde çalışa, soñra Qırım pedagogika institutınıñ til ve edebiyat fakultetiniñ aspiranturasında oquy.
1934 senesi, aspiranturanı bitirgen soñ, “Qırımtatar tili sarfınıñ esasları” mevzusında dissertatsiya qorçala ve Qırım pedagogika institutında dotsent vazifesinde, aynı zamanda Aleksandr Puşkin adına til ve edebiyat ilmiy tetqiqat institutında ilmiy hadimi olıp çalışa. Bunıñnen beraber bu yıllarda Qırımtatar tiliniñ birinci imlâ luğatını (1936 senesi), terminologik luğatlarnı tertip etüv (latin elifbesi esasında), derslikler yazuv ile meşğul oldı, Bütünqırım ilmiy til konferentsiyasında (1934 senesi) “Edebiy tilimizniñ sarfiy esasları hususında” mevzuda maruzanen çıqışta bulundı.
Amma 1937 senesi Üsein Kürkçiniñ semereli icadiy faaliyeti birden üzüldi. Pek çoq ileri adamlarnı kibi, İçki İşler Halq Komissalığı (HKBД) onı 5810-11 madde mücibi qabaatlanğandan, sekiz yıllıq apis cezasına mahküm ete. Doquz buçuq yılı lagerde keçe. Soñra azat etile, Ferğana vilâetinin Marğılan şeerindeki doğmuşlarını kelip tapa. Mında yaşağan eki buçuq yılı içinde Qırım pedagogika institutınıñ himiya-ayatiyat fakultetini bitirgen ocapçe Emine Asanovanen evlene. Yañı ayat başladım degende, 1949 senesi martta ekinci kere Devlet Telükelsizligi Komiteti (KГБ) tarafından qapatıla. Bu sefer Krasnoyarsk ülkesindeki Dolgiy Most köyüne ebediy sürgünlikke mahküm etile. Özü sürgün etilgen soñ, ömür arqadaşı Emine apte çoqtan-çoq manialarnı yeñip, hasta anasınen beraber Krasnoyarsk ülkesine Üsein beyge kelip qavuşmağa nail ola. Bu sürgünlikteki ayatta Üsein Kürkçiniñ bir oğlu Server ve bir qızı Dilâra doğalar. Mında o qorantasınen beraber 1955 senesi sentâbr ayına qadar sürgünlikte ekinci kere buluna. 1957 yenesi reabilitatsiya etile. Böyleliknen, qırımtatar edebiy tiliniñ büyük mütehassısı Üsein Kürkçiniñ eñ mahsuldar çalışacaq yılları, yani on yedi yılı bastırıqlarda ve lagerlerde keçti.
Sürgünlikten azat olunğan soñ, 1965 senesine qadar Marğılan şeerinde rus tili ocası olıp çalıştı.
Yetmişinci yıllarda Üsein Kürkçi qırımtatar tiliniñ imlâ qaidelerini ve frazeologiya luğatını tertip etkeni aqqında Lenin Bayrağı gazetası muarririyetiniñ haberi bar edi. İmlâ meselelerini mıtlaqa acele surette çezmek kerek edi. Çünki o vaqıtta gazetada ve Yıldız mecmuasında aynı sözler çeşit-çeşit yazıla edi. Em de imlâ meseleleri çezilmegeni luğatlarnı tertip etüv işini de çanalata edi. Şunıñ içün 1982 senesi Lenin Bayrağı gazetasınıñ o vaqıttaki muarriri Timur Dağcınıñ teşebbüsinen muarririyetinde edebiy tilnen bağlı olğan alimler – Üsein Kürkçi, Memet Ümerov, Ayder Memetov, Seyitmemet Mujdabayev em de yazıcılar ve jurnalistlerniñ işitirakinen toplaşuv keçirilgen edi. Toplaşuvda cümleden Üsein Kürkçige “İmlâ qaideleri”ni derc etmek içün azırlamaq; filologiya ilimleri namzetleri Memet Ümerovğa, Ayder Memetovğa. Seyitmemet Mujdabayevge ve yazıcı Çerkez Alige Üsein Kürkçiniñ “Qırımtatar tiliniñ frazeologizmler luğatı”na taqrizler yazmaq avale etilgen edi. Bu luğatnı İsmail Gasprinskiy adına Cumhuriyet qırımtatar kitaphanesiniñ müdiri Ayder Emirov 1998 senesi Marğılanğa barıp Üsein Kürkçiniñ kiyevinden alıp kelgen edi. Lâkin o alâ daa neşir etilmeyip, kitaphaneniñ arhivinde yata.
Sekseninci yıllarda Üsein Kürkçi daa başqa müim işler yaptı: “Rusça-Qırımtatarca ve Qırımtatarca-Rusça frazeologizmlerniñ ekvivalent (tıpqınlıq) luğatları”nı ve “Qırımtatar tiliniñ grammatika terminleri luğat”nı tertip etti. Qırımtatar nefis edebiyatını yahşı bilgen mütehassıs olaraq, özü de acayip ikâyeler yazdı. Sekseninci senelerde “Yıldız” mecmuasında Üsein oca imzası ile basılgañ dülber edebiy tilde yazılğan ikâyelerini (“Köpçeklerniñ davuşları altında”, “Körüşüv”, “Yarıqlı şey”) oquy bilirsiñiz.
Belli qırımtatar yazıcıları Şamil Alâdin, Eşref Şemi-zade ve digerleri Üsein Kürkçini pek ürmet ete, onıñnen mektüpleşe ve edebiy til, yazğan eserleri hususında aqıl tanışa ediler.
Sekseninci-doqsanıncı yıllarda Üsein ağa çoq facialarnı başından keçirdi: ömür arqadaşı Emine apte Marğılanda, doğmuş qardaşı İsmail Kürkçi Moskvada vefat ettiler, 1983 senesi oğlu Server Qırımda Tarhan Qut yalısındaki qayalarda alpinistik meşğuliyetinde elâk oldı (Voinka köyünde defin etildi), qızı Dilâra Marğılanda vefat etti.
Bu qadar azap-facialarnı başından keçirse de, ömrüniñ soñunace temiz qalpli insan olaraq qaldı. 1996 senesi noyabrniñ 27-sinde Marğılanda vefat etti.


text:
Mamin prem'er - ministr qızmetinde aldımen Jañaözen dürbeleñ zabastovkasın beybit jolmen ımıralastıru jolın izdeydi. Mañğıstauda öndiristiñ ärtaraptan..
Iran SİM basşısı otstavkağa ketkenin öziniñ äleumettik jelidegi paraqşası arqılı mälimdegen bolatın. Mwhammed Jevad Zarif Irannıñ sırtqı ister ministr..
AQŞ-ta prezidenttikke talasqandar sanı arttı dep habarlaydı Washington Post. Qazirdiñ özinde jiırmadan astam adam prezidenttikke kandidaturasın wsınğa..
BWW Halıqaralıq sotı 1965 jılı Çagos araldarı Mavrikiyden zañsız bölingendikten, Britaniya aumaqtı basqaruın doğaruı tiis degen şeşim qabıldadı. «Fin..
Süriyadağı DAIŞ-ke qarsı soğıs ayaqtaldı deuge boladı. AQŞ Süriya jerinen äskerin şığaru qamında. Irak pen Süriya jerindegi özderin «Islam memleketi» ..


text:
Aqmescitte fevralniñ 16-nda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı İzet İzedinovnen vedalaştılar. O, 83 yaşında edi, COVID-19-ğa oğrap vefat etti. Yaşına baqmadan, İzet İzedinov ayatınıñ soñki kününe qadar qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi olıp qala edi.
İzet İzedinov semetdeşleriniñ esnasları keçken mahkeme binalarına barıp, «Qırım birdemli» cemaat birleşmesiniñ er ay toplaşuvlarını ziyaret etken edi. Yarımada işğalinden soñ Qırımğa qaytuv qırımtatar milliy areketiniñ veteranları insan aqları oğrunda küreşni yañıdan başladı: olarnıñ arasında rahmetli Veciye Kaşka, Server Karametov, Ali Kadırov. Bu aqta ve milliy areketke qoşqan isseleri aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl 1944 senesi sürgün etilgen halq arasında aq qorçalayıcı areketiniñ başlanğıçı aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Sürgünlikten soñraki yıllarda milliy areketniñ bir çoq faali insan aqları oğrunda küreşmege qarar berdiNariman Celâl
– Sürgünlikten ğayrı, repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ, hususan qırımtatarlarnıñ aqları çoq bozuldı, içtimaiy liftlerniñ qapatıluvı, serbest areket yasağı, belli vazifelerde bulunmaq, bazı aliy oquv yurtlarında oqumaq imkânsız oldı. Sürgünlikten soñraki yıllarda milliy areketniñ bir çoq faali insan aqları oğrunda küreşmek kerek, dep tüşündi. Olarnen bağlı büyük fikirler Ekinci cian cenkinden soñ peyda oldı, ve qırımtatarlar olarnı bile edi. Mustafa Cemilev ve dostları vatanğa qaytmaq içün kommunist rejimini yeñmek kerek degen ğayeni inkişaf ettirgen edi. Sovetler zamanınıñ aq qorçalayıcıları Andrey Saharov ve Petr Grigorenkonen tanış olğan soñ olar insan aqları oğrunda küreş ğayesini qabul etti.
Nariman Celâlnıñ fikirince, Sovetler Birliginiñ akimiyetinen küreşken qırımtatarlar 2014 senesinden soñ endi bilgen şaraitlerde qaldı.
2014 senesi bir çoqu yañı şaraitlerge azır degil edi: yaşlar qorqtı, ne yapacağını bilmedi – ve esli-başlı insanlarnıñ tecribesi pek kerekli ediNariman Celâl
– Olar içün şimdiki Rusiye daa çirkin ve tsinik sıfatta yañıdan doğğan Sovetler Birligi demektir. Milliy areketniñ veteranları şu sebepten küreşine qaytmağa istedi. Ebet, areket gençleşti, amma 2014 senesi bir çoqu yañı şaraitlerge azır degil edi: yaşlar qorqtı, ne yapacağını bilmedi – ve esli-başlı insanlarnıñ tecribesi pek kerekli edi. Bugün qırımtatarlarnıñ esas ğayelerinden biri – Ukraina terkibinde milliy territorial muhtariyetini ğayrıdan tiklemektir, ve esas aletleri insan aqları oğrunda, hususan tamır halqlarnıñ aqları oğrunda küreş ola. Şimdi Rusiyede uquqsızlıq üküm süre, mında mahkemelerde qorçalanmaq imkânsız, siyasiy taqipler devam ete. Sovetler zamanında olğanı kibi, aq qorçalayıcılar Rusiyeni bozuvlarnı toqtatmasına zorlamaq içün halqara toplulıqqa yetmege tırışa.
2019 senesi iyülniñ 10-nda saba Moskvanıñ Qızıl meydanında fotosüret çıqarğan turistler arasında bir qaç on esli-başlı qırımtatarı bar edi. Olar yazuvlı şiarlarını alıp sırağa tizildi: «Balalarımız terrorist degil», «Qırımtatarlarğa qarşı repressiyağa STOP», «Qırımda terrorizm ile küreş – farqlı fikir ile küreştir» – ve Qızıl meydanda dağılğanlar. Bu aktsiya Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qol tutmaq içün yapıldı, ve o, 1987 senesi yazda olğan numayışlarnı hatırlattı, o vaqıt Moskva merkezine halqınıñ Qırımğa qaytmasını istegen yüzlernen qırımtatar faali çıqqan edi.
1980-lerniñ soñunda Qızıl meydanğa çıqqan milliy areket veteranı Bekir Umerovnıñ fikirince, bugünki vaziyet o vaziyetten pek farqlı.
Ebet, Sovetler Birligine oşağan şeyler bar, amma Rusiye akimiyetiniñ şimdiki mantığını añlamaq zorBekir Umerov
– 1987 senesi tam deñişmeler vaqtı edi, amma ne yönelişte ve ne qadar teren olacağını kimse bilmey edi. Qızıl meydanda büyük risk aldıq, meselemiz çezilmese de, biraz ileriledik. Bugünki vaziyetnen bir şey aynı, adaletsizlik bar ve oña razı olmağan insanlar bar. Ebet, Sovetler Birligine oşağan şeyler bar, amma Rusiye akimiyetiniñ şimdiki mantığını añlamaq zor. 1987 senesi qırımtatarlarnıñ vatanğa qaytuv problemi bar edi: onı çezmege istedik, duşmanlarımız istemedi. Er şey añlaşılğan edi. Bugün terror ücümleri yoq, silâ yoq, patlayıcı yoq, amma terrorizmnen bağlı bir sıra dava açıla.
Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova emin ki, qırımtatar milliy areketiniñ veteranları insan aqları oğrunda küreşte izinden keteceklerge pek yardım ete.
– Tam tarihiy bir müddetlik bar. Büyükler, milliy areketniñ titanları bugün yaramay vaziyette olğanlarğa omuzını qoya – tarihçı olaraq buña şaşmayıp, mantıqlı sayam. Bir çoqunı tanımaq menim içün şereftir – Veciye Kaşkanı, başqalarını. Mence, şimdi bir çoqu «telükede» olacaq edi.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov, semetdeşleriniñ davaları baqılğan Rusiye mahkemeleri ögünde qırımtatarlarnıñ büyük gruppaları onı başta şaşırttı, dep hatırlay.
İnsan oña qol tutmağa kelgenlerni bilse, bu oña küreşmek içün küç, Rusiye repressiv maşinasınıñ basqısı altında yıqılmamaq içün ilâve resurs bereNikolay Polozov
– Lâqayt qalmayıp, semetdeşlerine qol tutmaq içün mahkeme ögüne kelgen insanlarnıñ birligi – Rusiye böyle bir şey yoq. Soñra olarnen, esli-başlı qırımtatarlarnen subetleşip, añladım ki, bu bir anane, sürgünlik yerlerinden Qırımğa qaytuv küreşi vaqtında peyda olğan bir adet. O vaqıt Mustafa Cemilev, diger faallerge qarşı mahkemeler oldı, Qırım işğali başlağanınen, Rusiye kelgen soñ ise milliy areket vetenranları bu ananelerni yañıdan tiklep, genç faallerge kösterdi. Birinciden, mabüslerge kösterilgen maneviy yardım: insan oña qol tutmağa kelgenlerni bilse, bu oña küreşmek içün küç, Rusiye repressiv maşinasınıñ basqısı altında yıqılmamaq içün ilâve resurs bere.
Nikolay Polozovnıñ fikirince, Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ birligini körip, ileride de böyle barışıq tirenüv köreceklerini añlay.
Qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva daa teren tarihiy beñzerlikler qura.
Qırımtatarlarnıñ kimligi yardımlaşma, bir-birini qoruv, ideallar içün – hususan diniy qıymetler içün – bir şeyni feda etmege azırlığından ibaretLutfiye Zudiyeva
– Men 18-inci asırda olğan birinci ilhaqnı ve qırımtatarlarğa qarşı birinci repressiyalarnı aytmaq ister edim. Qırımtatarlarnıñ areketleri, birdemligi, birligi o vaqıt bile şimdi körgenimizge oşağan edi. Qırımtatarlarnıñ kimligi yardımlaşma, bir-birini qoruv, ideallar içün – hususan diniy qıymetler içün – bir şeyni feda etmege azırlığından ibaret. Çar rejiminiñ basqısı neticesinde qırımtatarlar dalğalarnen Qırımdan ketip başladı, ve bugünde-bugün diasporada yaşağan halqımız tarihiy vatanında yaşağanlardan qat-qat çoqtır. İnsanlar köylernen kete edi, ve bir-birlerine o qadar yaqın ediler ki, Türkiyede şimdi bile Qırım adlarını taşığan köyler bar. Mence, 2014 senesiniñ adise-vaqiaları qırımtatar halqınıñ keçmişi, bugüni ve kelecegi arasında pek müim yerge ketirdi.
Lutfiye Zudiyeva, oña halqınıñ aqları oğrunda küreşi içün ilham bergen ikâyeni ayta.
Qırımtatarlarnı, qırımlı musulmanlarnı yıqmaq içün er şey yapalarLutfiye Zudiyeva
– Qartlar Rusiye quvetçilerine kelip, olarnı gençler yerine apiske almalarını rica etmege azır edi: biz endi yaşadıq, yaşımız büyük, kiçik balalarımız yoq dep. Yani olar apisteki gençlernen yer deñişmege azır edi. Bunı eşitkende añlaysıñ ki, evde qapalıp oturmağa, siyasiy kün tertibini körmemezlikke urmağa ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranları yapqan çoq yıllıq emekni devamsız qaldırmağa mümkün degil. Rusiye akimiyeti yañı-yañı darbeler yapa – fevralniñ 17-nde kene tintüvler oldı ve faaller tutuldı. Qırımtatarlarnı, qırımlı musulmanlarnı yıqmaq içün er şey yapalar, amma buña qarşı küreşimiz o qadar doğru ki, quvetçiler Qırımda daa sert stsenariylerni işletip olamay – ve bu olarnı pek açuvlandıra.
Lutfiye Zudiyevanıñ qayd etkenine köre, Qırımda ekstremizm ve terrorizmde qabaatlanğan bir çoq «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri olarnıñ qabaatlavlarını qanunlaştırmamaq içün Rusiye tahqiqatınen işbirligi yapmay, qabaatını tanımay. Ukraina akimiyeti, «Memorial» halqara aq qorçalayıcı merkezi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüv içün Rusiye taqiplerini siyasiy sebepli, mahküm etilgenlerni ve mabüslerni ise siyasiy mabüs dep saya.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukrain alıp barıcısı, qırımlı Maşa Yefrosinina dey ki, Rusiye tarafından Qırımnıñ ekinci yıllığını aynı can ağrısı ile yaşay.
«Qırım işğalinden eki yıl keçse bile, ağrısı keçti-keçmedi, dep ayatamam, olğanı kibi agıra», – dedi alıp barıcı Qırım suali» leyhasınıñ çerçivesinde.
«Menim içün Qırım işğali – bölünüv, bölünüvniñ başlanuvı, bölünüv ile bağlı er şey. Bunıñ ile bağlı olğan daa bir ağırğan noqta – menim şahsiy toprağım, tuvğanlarım, dostlarım, anda barmağa imkânnıñ olmağanı. Tuvğan topraqnı, tuvğan şeerimni, babamnıñ mezarını körmege imkânnıñ olmağanı», – dedi o.
«Qırım suali» leyhasınıñ çerçivesinde .Qırım meselesi ile oğraşqan matbuat vastaları Qırımda işğalge qarşılıq kününe bağışlanğan marafonı keçirecekler. Jurnalistler belli ukrainlerden ne içün Qırım aqqında unutmamaq kerek olğanını soradılar. Marafon fevral 26 künü saat 19:00 başlanacaq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Türkiye Cumhuriyetinde şimdi Rusiye Federatsiyası ve Qırımda üküm sürgen «Türkiyege qarşı keyfni» «delilik» olaraq tanıylar, dedi Qırım.Aqiqatqa Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, qırımtatar yetekçileriniñ Türkiyedeki iş ziyaretiniñ neticelerini izaatlap.
Aytqanı kibi, bu memlekette Türkiye iş adamlarınıñ quvulğanı ve Türkiyede oquğan insanlarnıñ casuslıqta qabaatlavını añlamaylar.
«Olar deyler: delilik. Öyle bir şey olacağını beklemey ediler: biznes – o bir, siyaset – başqa. Ne içün bu memleket özüni öyle alıp bara ve ileride onıñnen mümkünmi… Umumen, Türkiye iş adamlarınıñ Rusiyege qarşı işançi seviyesi eksile», – dedi Mustafa Cemilev.
Qırım belediye akimiyeti yarımadanıñ şimdiki başı Sergey Aksenovnıñ Türkiye qardaş şeerleri ile işbirlikniñ toqtatılması aqqında avalesini yerine ketire. Bunı etmek zaruriyeti aqqında Aksenov dekabr 8 künü bildirdi.
Qırımda türk mahsulatını satqan tükânlar Türkye aqqında hatırlatmamaq içün levhalarını qapatmaq mecbur.
Noyabr 24 künü Türkiye-Suriye sıñırında Rusiye arbiy uçağı tüşürilgeninden soñ Rusiye-Türkiye arasında munasebetler bozulmağa başladı


text:
Avropa Birliginiñ tış işler yüksek vekili Federica Mogherini Rusiyeni Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov ve qanunsız alda esir alınğan diger Ukraina vatandaşını azat etmege çağırdı.
«Men Rusiye akimiyetini Savçenkonı azat etmege çağırğan adamlarğa reyimni qoşam. Men Oleg Sentsovnı ve Minsk añlaşmalarına köre azat etilecek qanunsız alda esir alınğan diger adamlarnı azat etmege çağıram», – dep qayd etti Mogherini.
Avropa Şurasınıñ nazirler Komiteti, Ukraina Yuqarı Radası, Avropa parlamenti, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve bir çoq diger halqara müessise ve siyasetçi de Nadejda Savçenkonı azat etmege çağıralar, – dep haber ete Radio Svoboda.
Mart 4-te Rusiyedeki Moskvanıñ Basman mahkemesi ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonıñ Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ toplaşuvında iştirak etmek imkân berilmegeninden sebep şikâyetini red etti. Savçenko onıñ Rusiyede qanunsız alda apiste tutuvğa qarşı narazılıq bildirmek maqsadı ile 82 kün devamında açlıq tutmaqta. Savçenkonıñ adliyecileri onıñ sağlığı fenalaşqanını bildireler.
Rusiyede Nadejda Savçenkonı Donbassta elâk olğan Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlaylar.
İyünniñ soñunda separatistler onı esir alıp, Rusiye arbiylerine teslim ettiler. Bundan soñra Savçenkonı Rusiyede apiske aldılar. İmayeniñ malümatına köre, onıñ jurnalistlerniñ ölümine alâqası yoq, çünki o, esarette edi. Savçenko bütün qabaatlarnı red ete.
Yanvar ayınıñ soñunda taqiqatçılar Savçenkoğa qarşı sıñırdan qanunsız keçüv aqqında daa bir cinaiy iş açılğanını bildirdiler.
Minsk añlaşmaları bütün esirlerniñ azat etilmesini belgilemekte.
Buña baqmadan, Rusiye Savçenkonı azat etmey.
Bundan ğayrı, Ukrainanıñ daa bir qaç vatandaşı, olarnıñ arasında «terrorizmde» qabaatlanğan Qırım rejissöri Oleg Sentsov, Rusiyede apiste qalalar. Uquqçı ve uquq qorçalayıcılar bunıñ qanunğa riayet etkenini red eteler.


text:
İşğal etilgen Qırımda keçken künü 13 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Facebook saifesinde.
«Mayısnıñ 17-nde Qırım Cumhuriyetinde 13 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 12-si qırğınlıq ile küreş tedbirleri ve laborator skriningi neticesinde qayd etildi. Bir hasta Krasnoyarsk ülkesinden keldi, keskin virus yuqunçı alâmetlerinen tibbiy yardım istegende qayd etildi. Hastalar yuqunç hastahanesine alındı. Rospotrebnadzor idaresiniñ mütehassısları qırğınlıq ile küreş tahqiqatını keçire, profilaktika tedbirleri yapılğan şahıslar belgilendi», – dep aytıla haberde.
Böylece, Qırımda 294 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden, 30-ı qomşu Rusiye regionlarından keldi, 27 hasta Rusiyeden kelgenlernen alâqada olğan edi, 211 hasta laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada oldı, 2 kişi sağlam insannıñ tedqiqi neticesinde qayd etildi. 104 insan tüzeldi.
Rusiye akimiyetiniñ bildirgenine köre, mayısnıñ 16-nda Aqyarda üç COVID-19 hastası qayd etildi.
Hatırlatamız, mayısnıñ 16-nda Qırımda doquz yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Mayısnıñ 18-nden itibaren Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi lâğu etile, amma maska taquv rejimi qala.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kezlev memuriyetinde plâjlarnıñ teşkerüvini keçirmek niyetindeler, kiracılarnı evelden tenbiyeleyler.
Bu aqta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Memuriyet başınıñ muavini Valeriy Batük qayd etti ki, şeerde kurort mevsiminiñ aktiv zamanı başlandı, amma plâjlar talaplarğa uymay.
Beyanatqa kayd etilgeni kibi, kiracılarnıñ çoqusı alâ daa şeer memuriyetine plâjlarnıñ azırlığı aqta malümatnı yollamadı. Mütenasip vesiqalarnı iyül 10-na qadar bermegenlerge şeer akimiyeti «ciddiy cevap» berilecegini vade ete.
Batük şunı dey ki, er bir plâjnıñ statusı kirişte qayd etilmeli.
«Bu talarlarğa er yerde riayet etilmey. Diger bozuluvlar arasında – kiriş içün para alınması, ufaq gemilerniñ mütenasip vesiqalarnıñ olmadan kirağa berilmesi ve ilâhre», – dey o.
Memurnıñ malümatına köre, Kezlevde şimdi 17 biñ insan raatlana. Şeer territoriyasınla 102 plâj bar, olardan 53 – umumiy, 35 – bala, 14 – şifaiy.
İyün başında Qırım yalı kenarındaki şeerlerniñ yolbaşçılarına plâjlarnı çöplükten cıyıştırmağa içün bir afta berilgen edi.


text:
Tegeranda "Halqara Ukraina ava yolları" avia şirketiniñ Boeing 737 uçağınıñ qazasında elâk olğanlarnıñ arasında eñ çoq İran ve Canada vatandaşı edi, dep haber etti Ukraina tış işler naziri Vadim Prıstayko, bildire Azatlıq Radiosı.
"Şimdi PS752 qazasında elâk olğanlarnıñ vatandaşlığı aqqında memleketler boyunca bilgenimiz şu:
İran – 82;
Canada – 63;
Ukraina – 2 + 9 (ekipaj)
İsveçre – 10;
Afğanistan – 4;
Almaniya – 3;
Büyük Britaniya – 3.
Taziyemizni bildiremiz. Ukraina akimiyeti tahqiqni devam ete", - denile Twitter beyanatında.
Yanvarniñ 8-inde Ukraina "Boeing"i Tegeran ava limanı yanında qazağa oğradı. Uçaqnıñ köterilüvinden soñra birden olğan qazanınıñ sebebi tehnikiy problemalar oldı - ukrain "Boeing" uçağınıñ köçüricilerinden birisi yanıp başladı. Uçaqta 11 Ukraina vatandaşı oldı. Kimse sağ qalmadı.


text:
Türkiyäneñ Tel-Äviv ilçese bilgele buldı
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan raslağan qararnamä belän Türkiyäneñ İzrail ilçese bularaq Şakir Özkan Torunlar bilgelände
Torunlar 2010nçı-2014nçe yıllarda Qudüs-Yerusalim baş konsulı häm Fälästin ilçese wazıyfaların üz östenä alğan ide.
Bu räweşle Türkiyä 4 yıl aradan soñ Tel-Ävivkä tulı wäqalätle ilçe bilgeläde.
Cayğa salu adımnarı qısalarında İzrail dä 19nçı sentyabr’dä Türkiyägä ilçe bularaq Irit Lilliannı bilgelägän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Soylu - Piantedosi söyläşüe
Türkiyä êçke êşlär ministrı italiyäle wazıyfadaşı belän telefonnan söyläşte
Çavuşoğlu - Gallager oçraşuı
Türkiyä tışqı êşlär ministrı Awrupa iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ ministrlar şurası cıyılışı qısalarında Vatikan tışqı êşlär ministrı belän oçraşıp söyläşte


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov iş ziyareti çerçivesinde Çeçenistan Cumhuriyetinde Groznıy şeeriniñ Kününde iştirak ete. Anda o sanadan Qırımda Çeçenistan başı Ramzan Kadırovnı «seve ve ürmet etkenlerini» bildirdi.
Bunı Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ramzan, dostluğımıznıñ qıymetini bilem, ğurur duyam. Yüzümde ve Qırım komandamıznıñ yüzünde er vaqıt destek taparsıñ. Qırımda seni cesürlik, namuskârlıq, söz sadıqlığıñ içün ürmet eteler», – dey Aksenov.
Musafirler arasında Qırımda Rusiye Federatsiyası Prezidentiniñ vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev, Aqyarnıñ rusiyeli valisi Sergey Menâylo bulunalar.
Kadırovnıñ özü Instagramda Qırım memurlarını «qıymetli musafirler» olaraq adladı.


text:
Qırımnıñ arbiy komissarlığı 2019 senesi baarinde 2,8 biñ qırımlını Rusiye ordusına askerlikke almağa planlaştıra. Çoqusı, 85%-ı, qomşu Rusiyeniñ regionlarında askerlik yapacaq. Qırımda tek 400 insan qalacaq. Bu aqta Kreml kontrolindeki Qırımnıñ arbiy komissarlığınıñ askerlikke azırlıq ve aluv bölüginiñ yolbaşçısı Sergey Bıkov aprelniñ 16-nda Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Bu sene 2,8 insannı askerlikke çağıramız. Olardan tahminen 400 kişi Qırımda askerlik yapacaq. Qırım Cumhuriyetiniñ sakinleri bu sene esasen Cenübiy, Ğarbiy arbiy okruglarnıñ birleşmelerine ve merkeziy itaat bölüklerine çağırıla», – dep bildire Bıkovnıñ aytqanlarını Qırımnıñ Rusiye akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı.
Onıñ qayd etkenine köre, bu sene askerlikke alınacaqlarnıñ aman-aman yarısı Ava-kâinat quvetlerinde hızmet etecek.
«Esas qısmı Ava-kâinat quvetlerine alınacaq – 1,3 biñden ziyade insan. Qara quvetleri ve flotqa da alınacaqlar», – dep qayd etti Bıkov. Onıñ bildirgenine köre, yarımada tışında askerlik yapacaqlarnı hızmet yerlerine arbiy-naqliye aviatsiyasınıñ uçaqlarınen alıp ketecekler.
Bundan evel Rusiye akimiyeti 2019 senesi baarinde 2,5 biñ qırımlı ve aqyarlını askerlikke yollaycaq, dep haber etilgen edi.
Rusiye ordusına baar çağırıluvı 2019 senesi iyülniñ 15-ne qadar devam etecektir.
Kyiv Rusiyeden işğal etilgen Qırım sakinlerini silâlı quvetlerine çağıruvını toqtatmasını talap ete. QMC prokuraturası qırımlılarnı Rusiye ordusında hızmet etüv içün celpname alğanda telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmege rica ete.
Ukrainadaki BM insan aqları monitoring missiyası bildirgenine köre, 2017 senesi eñ az 4800 Qırım sakini Rusiye silâlı quvetlerine çağırıldı. OSCE ABD işleri vaqtınca vekâletlisi Garri Kamiannıñ malümatına köre, 2018 senesi 5600 qırımlı Rusiye ordusına çağırıldı.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, Rusiyeniñ Qırım işğali başlağanından berli Rusiye 15 biñ qırımlını askerlikke çağırdı.


text:
Ädäbiättä Nobel büläge Avstriä yazuçısı häm şağirä Elfriede Jelinek''ka tapşırıldı
Ädäbiättä 2004nçe yıl öçen Nobel büläge bügen Avstriä yazuçısı häm şağirä Elfriede Jelinek'ka tapşırıldı. Bu xaqta Stokholmda Şvesiä Fännär Akademiäseneñ daimi sekretare Horace Engdahl iğlan itte. Jelinek kitaplarınıñ tele cämğiättäge klişelarnı häm alarnıñ basım yasaw köçen sürätli, dielde büläkne tapşıru tantanasında. Jelinek – bilgele "Pianist" äsäre avtorı. Bu kitap nigezendä 2001nçe yılda töşerelgän film zur uñışqa ireşte. Jelinek äsärläreneñ töp teması – "stereotiplar tulğan dönyada xatın-qızlarnıñ tulısınça üzlären aça almawı."


text:
İşğal etilgen Qırımda ve Rusiyede apiste tutulğan ukrainalılarğa kösterilgen advokat yardımınıñ ödev meselesi çezilmedi. 89 qırımtatarı böyle yardımğa muhtac, dep qayd etti Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova.
Ombudsmenniñ Facebook saifesinde yazğanına köre, sentâbrniñ 17-nde Yuqarı Radanıñ insan aqları, işğalden qurtaruv ve vaqtınca işğal etilgen Donetsk, Lugansk vilâyetleri ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Aqyarnıñ reintegratsiyası, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler meseleleri komitetiniñ toplaşuvında ukrainalı mabüslerge bedava kösterilecek uquqiy yardımğa dair qanun leyhası muzakere etildi.
«89 qırımtatarı böyle imayege muhtac. Amma, ne yazıq ki, işğal etilgen Qırımda apiske alınğan Ukraina vatandaşlarını qorçalaycaq advokat emegini ödev teminlevi al etilmedi. Tuvğanları bu yardımnı ödemek içün para qıdırmağa mecbur», – dep yazdı Denisova.
Ombudsmenniñ qayd etkenine köre, o, qanun leyhasına qoltuttı, amma «onı mükemmelleştirmek kerek».
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ malümatına köre, Rusiyede 113 Ukraina vatandaşı apiste tutula, 89 – qırımtatarıdır.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Cuma künü, mayıs 29-da, Ukraina Nazirler Kabineti yanındaki Qırım meseleleri boyunca Devlet hızmeti resmiy şekilde qayd olundı. Onıñ terkibine endi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Ukrainağa qaytaracaq insanlarnı qabul etmege azırlar. Bunı Devlet hızmetiniñ başı Aslan Ömer Qırımlı Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ ekinci Bütünukrain toplaşuvında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ sözlerine köre, şimdilik hızmet teşkiliy suallerni çezecektir. Qırımlı aytqanı kibi, müessisege insanlarnı açıq yarış şeklinde qabul etecekler.
«Er ukrain mahsus anketanı toldurıp, hızmet hadimi ola bile. Esas vazifemiz – Qırımnı işğalden azat etmek ve Ukrainağa qaytarmaq», – dedi o.
Qırımlı şunı da qayd etti ki, yañı hızmet er bir köçip kelgen ve işğal olunğan topraqta qalğan vatandaşqa yardım etecektir.
Qurultay iştirakçilerini endi keçken sene neticeleri aqta haberdar ettiler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevde mayıs 29 künü Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ ekinci Bütünukrain qurultayı başlandı.
Ukraina Nazirler Kabineti Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlını Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ meseleleri boyunca Ukraina Devlet hızmeti reisi vazifesine 2015 senesi mayıs ortasında tayin etti.
2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep bir çoq insan yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçmege başladı. Ukraina Fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, 2015 senesi mayıs 23 kününe Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan 20 biñ 626 insan köçip keldi.


text:
Qırımda 15 yaşında Taqyuddin – Rusiye quvetçileri İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde tintüv keçirip alıp ketken Sahiba Burhanovanıñ oğlu – anasına qarşı protokol tizildi ve onı mahkemede baqmağa planlaştıralar, dep bildirdi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Amma İçki rayon mahkemesinde diñleyicilerge Burhanova ketirilmedi ve oña qarşı dava malümatları yoq, dep aytalar. Mahkemege kelgen insanlar qasevetlene – köydeşleri ve qomşuları qayda olğanını bilmeyler», – dep ayta faaller.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları resmiy izaat bermey.
Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde keçirilgen tintüv aqqında faaller mayısnıñ 11-nde saba bildirdi. Rusiye quvetçileri çağına yetmegen eki balanıñ anası Sahiba Burhanovanı İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketkenler. Aqmescit civarındaki Dubki köyünde de tintüv keçirilgeni belli oldı.
Rusiye quvetçileri «Qırım birdemliginiñ» faali Raul Dittanğa Aqmescit civarındaki Dubki köyünde mayısnıñ 11-nde keçirilgen tintüv vaqtında ev yanında video çıqarmağa yasaq etti. Bundan ğayrı, bugün İçki rayonındaki evinde tintüv keçirilgen Ayub Rahimovnıñ bulunğanı tahmin etilgen evge advokat Siyar Paniç kirsetilmey.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti Bağçasaray tarihiy-medeniy ve arheologik müzey qoruğı Han sarayınıñ eksponatları içün «büyük» anbar yapacaq ola.
Bu meseleni Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Milletler meseleleri Federal agentliginiñ reberi İgor Barinov ile muzakere etti.
«Bağçasaray tarihiy-medeniy ve arheologik müzey qoruğınıñ Han sarayını tiklev işleriniñ ketişatını ve müzey içün büyük anbar olacaq ayrı yer berilmesi zarur olğanını muzakere ettik. Al-azırda tamir işleri soñki basamaqta ve 2022 senesi bitecek», – dep aytıla Qırım Nazirler şurasınıñ saytındaki haberde.
Aksenovnıñ fikirince, sergi ekspozitsiyaları kenişletilmeli ve daa evel anbarda olğan eksponatlar cemaatqa taqdim etilmeli.
Kyiv, Rusiye akimiyetiniñ Hanlar sarayında keçirgen «restavratsiyanı» çoq tenqit etken edi. Ukraina medeniyet nazirligi bu işler sebebinden Hanlar sarayınıñ baş korpusı yoq etile bile, dep bildire.
Qırımtatar faali Edem Dudakov Bağçasaraydaki Hanlar sarayınıñ «restavratsiya» neticelerini «butaforiya» dep adlandırdı. O, Büyük Han cami «rekonstruktsiyasınıñ» birinci basamağı yekünlengenine dair malümatnı böyle izaatlağan edi.
Bağçasaraydaki Hanlar sarayı – qırımtatarlarnıñ tarihınen bağlı eñ meşur müzey, Qırım hanları Geraylarnıñ yaz rezidentsiyasıdır. Müzey kompleksinde saray, garem, hanlar mezarlığı ve cami bar. O, UNESCO dünya mirasınıñ cedveline kirsetilecek namzetler sırasında mevcut.


text:
Mart 29 künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı içün apis cezasınıñ uzatılmasına qarşı şikâyet arizalarını red etti. Bunı Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında Qırımlı advokat Oksana Jeleznâk bildirdi.
«Mahkeme qararını denişmesiz qaldırdılar», – haber etti Jeleznâk.
Mart 27 bazarertesi künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Aqmescitli «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusınıñ mahkeme toplaşuvını başqa künge keçirdi. Bu toplaşuvda «Aqmescitli beşniñ» apis müddeti uzatılmasına qarşı şikâyetler baqılacaq edi. Ancaq qabaatlanğanlar ve imayecilerniñ episi şikâyet arizalarınıñ kopiyalarını vaqıtında almağan edi. Bunı mahkeme toplaşuvından soñ advokat Emil Kurbedinov tarif etti.
Mart 24 künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusınıñ mahkeme toplaşuvını, Teymur Abdullayev ve Rustem İsmailovnıñ imayecileri olmağanı sebebinden başqa künge qaldırdı.
Mart 7 künü Kreml nezaret etken Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovke apis cezasını arttırmağa qarar alındı. Apis cezası 2017 senesi iyün 11 kününe qadar uzatıldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Aqmescitten Donetsk ve Lugansk vilâyetlerine cuma künü, aprel 3-te, qırımlılar toplağan 65 tonnalıq gumanitar yardımnı yolladılar, – dep haber ete «Krım Media».
Qırım Nazirler Şurası reisiniñ birinci muavini Mihail Şeremetniñ yardımcısı Anna Pedos bildirdi ki, yardım «Donetsk ve Lugansk halq cumhuriyetleriniñ sakinlerine» azırlandı.
Memurnıñ aytqanına köre, gumanitar konvoy dört maşinadan ibaret. Olarnıñ içinde ilâc, aşayt mahsulatı ve birinci ihtiyac malı bar.
«Yardım etkenlerge büyükten-büyük teşekkürler bildiremiz. Çünki andaki adamlar kerçekten de fuqareler kibi», – dedi Pedos.
Fevral ayında Qırımdan Donetsk vilâyetine beş mikroavtobustan ibaret gumanitar yardım yollanğan edi. Soñra Qırım Devlet şurası Donbassqa 2,5 tonnalıq mal ve urba yardımını yollağan edi. Fevral ayında Aqyar sakinleri Donbass balaları içün 156 biñ ruble topladılar.


text:
Qıtay Äskeri-äue küşterine tiesili Y-8 dep atalatın süñguir kemelerge qarsı arnayı wşağı Oñtüstik Qıtay teñizine qwlağan. Qıtay jağı äskeri jattığu degen atpen izdestiru-qwtqaru äreketterin ötkizgen.
Atalğan mälimet aldımen Tayuan (Tayvan') resmileri jağınan aytıldı. Beysenbi küin (10 naurız) Tayuannıñ zañ şığaruşıları aldında esep bergen Wlttıq qauipsizdik byurosınıñ jetekşisi Çın Miñtoñ osınday mälimetti rastadı. Tayuannıñ joğar bilik organı Resey men Ukraina soğısı kezinde Tayuan bwğazınıñ jalpı jağdayın bağalau üşin Wlttıq qauipsizdik byurosınıñ jetekşsin arnayı esep beruge şaqırğan bolatın. Bwl tıñdalımğa eldiñ qorğanıs ministri, SİM jetekşisi jäne Şeteldegi Qıtay komitetiniñ direktorı da şaqırılğan.
Esep beruden keyin V'etnamdıq äskeri basılım «Duan Dang» öziniñ «Tvitter» paraqşasına habar tarattı. Onda Y-8 arnayı wşağı 1 naurız tüsten keyin Qıtaydıñ Haynan aralındağı San'ya qalasınıñ oñtüstik-batısındağı suğa qwlağanı, Qıtay Halıq-Azattıq armiyası sol küni kütpegen jerden atalğan teñiz aydınında wşuğa tıyım salıp, 2 naurızğa deyin äskeri jattığu ötkizetinin mälimdegeni aytıladı.
Baslım mälimetinşe, Qıtay tarabınıñ bwl äreketine V'etnam SİM tarabı narazılıq notasın da joldağan. Alayda, Qıtay Sırtıq ister ministri narazılıq notasın qabıldamağan, äri «öz bosağasında» qauipsizdik talaptarına baylanıstı «orındı, ayıptalmaytın äreket» etip otırğanın mälimdegen.


text:
Klimat fälaqätlärenä qarşı plan ğamälgä kertelä
Klimat üzgäreşlärenä bäyle fälaqätlärgä qarşı "härber keşene saqlaw" maqsatınnan çığıp kiläse 5 yılda 3 milliard 100 million dollar başlangıç investiśiya belän “Härkem öçen aldan kisätü ğamäl planı” tormışqa aşırıla
Plan Misırnıñ Şarm äl-Şäyh qalasında 6nçı-18nçe noyabr’dä oyıştırılğan Berläşkän Millätlär Oyışması klimat üzgäreşläre qısa kileşüeneñ (UNFCCC) 27nçe taraflar konferenśiyasınıñ (COP27) Dön’ya liderları sammitında Berläşkän Millätlär Oyışması Ğomum särkätibe Antonio Guterreş tarafınnan açıqlandı.
Keşe êşçänlegenä bäyle klimat üzgäreşläre häm ğadättän tış êkstremal’ hawa torışı arqasında arta baruçı klimat fälaqätlärenä qarşı dönyanıñ här cirendäge keşelärne irtä kisätü sistemaları belän saqlaw maqsatınnan çığıp qamilläşterelgän plan 2023nçe-2027nçe yıllarda yasalaçaq adımnarnı üz êçenä ala.
Kiläse 5 yıl buyı ber keşegä ber yılda 50 dollar/śent yäki barlığı 3 milliard 100 million dollar başlanğıç investiśiya belän ğamälgä kerteläçäk plan afät riskı mäğ’lümate, küzätülär häm farazlar, äzerlek häm çara kürü belän irtä kisätü sistemalarınıñ êlemtäseneñ täêmin itelüe belän bergä dürt töp maddäne üz êçenä ala.
Afät riskı mäğ’lümatenä qağılışlı sistemalarnıñ qamilläşterelüe öçen 374 million dollar, küzätü häm farazlaw ölkäsendä 1 milliard 180 million dollar, äzerlek häm çaralar kürü adımnarı öçen ber milliard dollar häm êlemtä öleşe öçen 550 million dollar kapital salınuı maqsat itelä.
Dön’ya xalqınıñ yartısında diyärlek afätlärgä qarşı aldan kisätü sisteması yuq, arta barğan fälaqätlär bu sistemalarnıñ aktuallegen bilgele itä.
Plannı açıqlağan Guterreş daimi artqan parnik gazı çığaruınıñ planeta külämendä ğadättän tış êkstremal’ hawa torışların kübäytüen iskärtep uzdı.
Antonio Guterreş klimat fälaqätläre arqasında suğışqa qarağanda öç märtäbä tağın da kübräk keşeneñ üz tuğan cirlärennän kitüenä basım yasadı.
Guterreş Afrika, Kön’yaq Aziya, Kön’yaq häm Urta Amerika häm keçkenä utraw däwlätlärendäge keşelärneñ klimat fälaqätlärennän ülü riskınıñ 15 tapqırğa tağın da kübräk buluına iğ’tibarnı yünältte.
İrtä kisätü sistemaları bulmağan illärdä afätkä bäyle ülemnärneñ qamilläşterelgän sistemalarına iyä illärgä qarağanda 8 märtäbä kübräk buluın citkerüçe Guterreś: "Şuşı sistema belän aradağı buşlıqnı beterüne maqsat itäbez. Bu qısada plannıñ êffektiv räweştä ütäleşen häm alğarışın küzätü öçen Bötendönya meteorologiya oyışması häm BMOnıñ Afät riskın azaytu ofisı kiñäşmä şurasın buldıraçaq. Bu şura yıl sayın plandağı barışnıñ xisabın biräçäk”, - dip äytte.
Bötendönya meteorologiya oyışması ğomum särkätibe Petteri Taalas isä yaqınlaşıp kilüçe klimat afäteneñ 24 säğät aldan belderelüeneñ barlıqqa kiläçäk zıyannı 30%qa azayta alaçağın belderde.
Misır tışqı êşlär ministrı häm COP27 Başlığı Samih Şukri isä klimat üzgäreşläreneñ tiskäre yoğıntılarına qarşı yärdämgä ixtıyacı buluçılar öçen aşığıç çaralar kiräklegen citkerep: "Bu plannıñ başlatıluı bigräk tä xalıqnıñ 60%ınıñ irtä kisätü sistemasına iyä bulmağan Afrikada klimat üzgäreşlärenä ahäñ häm çıdamlıq öçen möhim öleş”, - dip bäyäläw yasadı.
Bäyläneşle xäbärlär
İspaniyädä bombalı paketlar xäwef uyattı
İldä törle oyışmalar häm diplomatik wäkillekkä bomba caylanması urnaştırılğan paketlar kilde
İrannıñ Dön'ya kubogında ciñelüenä söyenüçene atıp üterdelär
Maşinasınıñ signalına basqan öçen iminlek köçläre aña ut aça...


text:
Yañı koronavirusten ölüm ilk sefer Qıtaynıñ tışında qayd etildi. Filippinde 44 yaşındaki hasta öldi. Bunı Bütündünya sağlıq teşkilâtına atıf etip Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti haber ete.
Soñ malümatqa köre, virustan keçingenlerniñ sayısı 300-den arttı. Yalıñız soñ künde Çinde 45 adam elâk oldı, olarnıñ episi hastalıq yayılıp başlağan Hubei bölgesiniñ sakinleridir. Yoqulanğanlarnıñ sayısı aman-aman 15 biñ oldı. Koronavirus bir aydan az müddette 20-den çoq ülkege tarqaldı.
Rusiyede bu afta ekimler eki yoqulama adisesini qayd etti - Zabaykalye ülkesinde ve Tümen vilâyetinde. Hastalarnıñ ekisi de - Qıtay vatandaşları. Rusiye Qıtaynen sıñrını qapattı, demiryol ve ava alâqasını sıñırladı.
Ekimler, yañı koronavirus ağır pnevmoniyağa sebep ola bilecegini haber etti. Oña qarşı mahsus bir tedaviylev yoq, yalıñız simptomlarını yengilleştirmek mümkün. Hastalıqnıñ ağır forması, ekseriyette, immuniteti zayıf olğan ve esli-başlı adamlarda inkişaf ete.
İndistan ve Filippin akimimiyetleri de ilk koronavirus hastaları aqqında bildirdi ve qalğan memleketler cedveline qoşuldı. Bu cedvelde artıq Avstraliya, Kanada, Finlandiya, Almaniya, Hong Kong, Yaponiya, Nepal, Singapur, Cenubiy Koreya, Tailand, Birleşken Arap Emirlikleri, Vyetnam və Rusiya bardır.
Yanvarniñ 30-ında Bütündünya sağlıq teşkilâtı Qıtay koronavirusını global bir fevqulâde vaziyet dep ilân etti.
Yaqında qayd etilgen virus büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.
Daa evel Moğolistan ve Qırğızistan Qıtay sıñırını qapattı, dep bildirdi. Özbekistan, Qazahistan ve Turkmenistan sıñırdaki kontrolni quvetleştirdi. Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda koronavirus telükesi tarqalğanı içün tevsiyeler çıqarıldı.


text:
Krımstat 2018 senesiniñ beş ayı boyunca Qırımdaki aylıq oranlarınen bağlı malümat derc etti. Orta esapnen o, 29 257 rubleni teşkil ete ve keçken sene aprel ayına nazaran 2,6%ge, mayısqa köre – 11,7%ge yükselgen. Statistika Aqyarda oranlar yarım biñge azca yani – 28 713 ruble olğanını iddia ete.
Krımstatnıñ esabatına köre, eñ yüksek aylıq, mayıs ayında Qırımda 35 biñ rubleden ziyade, Aqyarda ise, 31 biñ ruble olmaq üzre, qurucılıq saasında çalışqanlarğa tölengen. 54 biñ olaraq - eñ yüksek köstergiç avtomobil ve demryol quruçılığında tölengen. Tasil saasında 2018 senesi mayıs ayında eñ çoq 27 biñ rubleni, yıllıq ilâve artış 12,5%ni, tıbbiyet saasında – 29 biñni (Aqyarda 31 biñ) teşkil etken.
Rusiye emek ve ealiniñ meşğulligi naziriniñ sabıq muavini Pavel Kudükin Qırımdaki ortalama aylıq oranı yaşayış içün yetip yetmegeni boyunca fikir yürsete.
– Rusiyede mayıs ayında ortalama aylıq – 44 biñ rubleden biraz ziyade. Yani Qırımda aylıqlar Rusiye ortalama aylıqlarınıñ üçte ekisi qadar ve iç olmağanda, soñki üç yıl içinde bu bayağı turğun nisbet sayıla. Qırımda aylıqlar Cenübiy federal okrugqa köre (qomşu Rusiye - QA) daa az, mayıs ayında tahminen 32 biñ edi.Bu arada şahsiy tecribeme köre aytacaq olsam, Qırımdaki bir sıra mahsullarnıñ fiyatları Moskva köre bayağı yüksek. Qırımda yaşayış minimumı Rusiye ortalamasınıñ 95% teşkil ete. Oratalama aylıq – üç dane yaşayış minumum midqarında.Eger ailede çalışqan ana-baba ve eki bala bar ise – ortalama aylıq olarnıñ yaşayış minimumını qarşılamağa zornen yete.
Qurucılıq saasındaki yüksek aylıqlar hususını Pavel Kudükin, Rusiyede ilhaq etilgen Qırımğa nisbeten Rusiyeniñ umumiy siyasetinen açıqlay.
Tendentsiyalar az-çoq olsa da Rusiyenen aynı, lâkin fiyatlar Rusiyege köre daa da yüksek. Bu naqliye sebebindendirPavel Kudükin
– Rusiye memurları, Qırım sakinleri arasında, ilhaqnıñ faydaları bar, elde etilgenler ve bir şey coymadılar degen manada keyflerini kötermesi pek muim. Şunıñ içün mında iqtisadiy degil de, siyasiy tüşünce üküm süre. Yaqın üç yıl devamında qurucılıq saası faal inkişaf etecek. Aslında, Rusiyede inflâtsiya derecesi yüksek degil, amma Rosstatnıñ malümatına köre, real qazanç seviyesi turğun alda,ne arta, ne de azlaşa. Qırım da istisna degi, elbette. Tendentsiyalar az-çoq olsa da Rusiyene aynı, lâkin fiyatlar Rusiyege köre daa da yüksek. Bu naqliyeden sebebindendir.
Ukraina iqtisadiy mutehassıs Yevgeniy Nevmerjitskiy Qırımnıñ ilhaqından evelki ve soñraki aylıqlarını qıyaslay.
2014 senesine qadar olğanı kibi, rusiyeliler içün Qırımğa seyahat yapmaq meraqsız olıp qaldıYevgeniy Nevmerjitskiy
– Qırım seyahat mıntaqası olğanı sebebinden, sezonda ealiniñ qazanç seviyesi arta turğan, aylıqlar ise, Ukrainanıñ başqa yerlerine baqqand aynı ya da biraz ziyade ola edi. Men bellesem, şimdi Rusiyeden kelgen turistler de bar, faqat halqara sanktsiyalar bu mıntaqanıñ keregi kibi inkişaf etmesine fursat bermey. Sunıñ içün Qırımda fiyatlar bayağı yüksek. 2014 senesine qadar olğanı kibi, rusiyeliler içün Qırımğa seyahat yapmaq meraqsız olıp qaldı. O devirde yarımada halqara qanuname çerçivesinde normal bir territoriya dep sayıla edi – biznes ileriley, yatırım yapmaq meraqlı edi. Şimdi bu territoriya ep tüşe, aylıqlar Rusiyege köre bile daa alçaq.
Qırımlı siyasetşınas Yevgeniya Gorünova,Qırım sakinleriniñ ekseriyeti özlerini Rusiye tarafından aldatılğan dep is ete, lâkin soqqaqlarğa çıqıp narazılıq köstermege azır degil.
Qırım sakinleri aylıqları daa az olğanını ve aldatılğanlarını pek yahşı añlayYevgeniya Gorünova
– Qırım sakinleri aylıqları az olğanını ve aldatılğanlarını pek yahşı añlay. Albuki 2014 senesi olarğa Rusiyedeki kibi yüksek aylıqlar berilecegi vade etilgen edi ve insanlar Ukraina devrinden qalğan ucuz fiyatqa baqqanda, yüksek aylıq ala ediler. Ekseriyet içün bu büyük bir quvanç oldı, amma bugün de- bugün Rusiye fiyatları bir qaç misli arttı, ve aylıqlar artqan taqdirde bile, bazı saalarda 1-2 faiz oranında olsa da, pek yavaş arta. Bu paranen kün körmek pek qıyın. Farqlı şeyler vade etilgen edi, bu sebepten narazılıq arta, lâkin problema şimdilik sovet aşhanesi seviyesinde qala- yani aşhane ve marşrutkada laf etilgeni kibi o yerde qala. Barıp da bir narazılıq mitingi ya da başqa bir aktsiyağa çevirilmey. Bugün bütün Rusiye boylap pensiya islaatına qarşı mitingler keçe, Qırımda ise, yalıñız bir kişilik piketnen bite. Ancaq bu narazılıq yarın o bir kün ne ile yekünlenecegi belli degil. Ukraina zamanında insanlar daa da yahşı yaşay edi, olar da bunı pek yahşı añlay.
Aleksandr Golubov
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qazahistan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev quvetçilerge "cinayetçilerni öldürmek içün ateş açmaq" emir etip, akimiyetniñ "terrorcılar ile aytışmaq niyetinde olmağanını" bildirdi. Bunı Tokayev Qazahistan telekanallarınıñ yaynında ayttı.
"Biz silâlı, azırlanğan aydutlar ile qarşılaştıq. Em yerli, em de çetel. Aydutlar ve terrorcılarnen", - dedi Tokayev. Prezidentniñ sözlerine köre, tek Alma-Ata şeerine 20 biñ radikal insan ücüm eken.
Bundan ğayrı, Tokayevniñ aytqanına köre, serbest media ve çetel erbaplar memlekette qızıştırıcı rol oynağan.
Prezident buña misal olaraq, 2020 senesi qabul etilgen vatandaşlarnıñ tınç toplaşuvları aqqında qanunnı ketirdi. O, miting ve toplaşuvlarnıñ bildirüv harakterini közde tuta. "Amma bazı sözde aq qoruyıcılar ve faaller kendini qanundan üstün sayalar ve istegen yerde toplanıp, istegen şeylerni atıp olğanlarını tüşüneler", - dedi Tokayev.
Prezident buna misal olaraq 2020-ci ildə qəbul edilmiş “Vətəndaşların dinc toplantıları haqqında” qanunu göstərib. O, mitinq və yığıncaqların bildiriş xarakterini nəzərdə tutur. “Ancaq bəzi qondarma hüquq müdafiəçiləri və fəalları özlərini qanundan üstün tuturlar və hesab edirlər ki, onların istədikləri yerdə toplaşmaq və istədikləri kimi söhbət etmək hüququ var”, - Tokayev televiziya ilə çıxışında deyib.
Yanvarnıñ 7-nde saba Qazahistan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev qarşı terrocılıq ştabınıñ oturışında, "memleketniñ bütün bölgelerinde konstituttsiya nizamı esasen ğayrıdan tiklengen", dep bildirdi.
Tokayev, yanvarnıñ 5-nde aqşamı OTAŞ memleketlerinden küç yardımını istedi. Paşinânnıñ aytqanına köre, OTAŞ ortaq telükesizlik şurası "bu memlekette stabilleşüv ve vaziyetni normalleştirüv maqsadınen sıñırlı bir müddetke" barıştırıcı küçlerni yollamağa qarar berdi.
Cumaaqşamına keçer gecesi Almatı komendaturası uquq qoruyıcı organlar şeerde «terror ile küreş mahsus tedbirlerini» başlattı, dep bildirdi.
Narazılıqlarnıñ merkezi olğan Almatı şeerinde yanvarniñ 5-nde rezina tayaqlar, qalqanlarnen silâlanğan kimligi belli olmağan insanlar şeer akimatına ücüm etti.
O künü bir insan gruppası ava limanını zapt etti. Komendnatura «Qazahistanğa ücüm etüv» ve «devlet bütünligini bozuv ıntıluvı, tecavuz aktı» aqqında bildirdi.
Başta fevqulâde vaziyet rejimi Almatıda ve Manğıstau vilâyetinde ilân etildi, yanvarniñ 2-nde anda şingen gaz fiyatları artqan soñ narazılıqlar başladı. Soñra akimiyet fevqulâde vaziyetni bütün paytahtqa ve memleketniñ diger regionlarına tarqattı.
Şingen gaz fiyatlarınıñ birden artmasına qarşı mitingler Qazahistanda yanvarniñ 2-nde Janaozende (Manğıstau vilâyetindeki şeer, Qazahistannıñ ğarbi) başladı. Soñra kütleviy narazılıqlarğa çevirildi.
Yanvarniñ 5-nde saba Qazahistan ükümeti istifağa ketti.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ toplaşuv zalında mayısnıñ 2-nde qırımlı siyasiy mabüslerge qoltutmaq maqsadınen «Bir vucut» aktsiyası keçirilecek, dep haber etile ATR telekanalınıñ jurnalisti Seytumer Seytumerovnıñ Facebook kanalında.
«Tedbir Rusiyeniñ Qırımnıñ ekinci ilhaqı devamında soñki ve eñ büyük taramağa bağışlana, tarama neticesinde 24 qırımtatarı tutuldı ve şimdi SİZOda buluna», – dep aytıla haberde.
Aktsiya çerçivesinde qırımlı siyasiy mabüslerge ve qorantalarına birdemlik ve qoltutuv maqsadında qırımtatar halqınıñ ukrain ve halqara aq qorçalayıcı teşkilâtları ve bütün musulmanlarnen işbirliginiñ müimligi aqqında maruza oqulacaq.
Seytumer Seytumerov martnıñ 27-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler, bu insanlarnıñ ayatı ve Qırım sakinleri olarnı nasıl bilgeni aqqında maruzanı oquycaq.
Bundan ğayrı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov vaqtınca işğal etilgen Qırımda qırımtatar halqını, insan aqları ve serbestligini qoruv saasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ halqara faaliyetiniñ esas yönelişleri aqqında aytacaq.
Teşkilâtçılar aktsiya SİZOda ve apishanede tutulğan qırımlılar ve «işğalci Rusiye akimiyeti tarafından repressiyalarğa oğratılğan qırımtatar halqına ve avtoritar memleketlerde qanunsız taqip ve repressiyalar oğratılğan er keske yardım ricasınen» duanen yekünlenecek, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız şekilde tuta. Olarnıñ sırasına 2018 senesi noyabrniñ soñunda Qara deñiz yalısında zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmey.
Ukraina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini İrına Geraşçenko bildirgenine köre, Ukraina, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutılğan ukrainalı reine ve siyasiy mahkümler azat etilsin dep, Ukraina devletine qarşı cinayet işlegen 60 Rusiye vatandaşını bermege azır.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına binaen, Rusiye ve ilhaq etken Qırımda 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı siyasiy sebeplerden dolayı serbestlikten marum etildi. Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyege anda tutulğan ukrainalılarnı azat etmesi talabınen 300-ge yaqın nota yolladı.


text:
Auğanstandağı äygili Panjşer provinciyasında tälipter men qarsılıq küşteri arasında tağı da swrapıl qaqtığıs boldı. Ädettegidey tälipter Panjşer şatqalına kire almadı. Biraq, qarsılıq küşter mälimdeme jasap, Tälipter provinciyadağı beybit twrğındarğa zorlıq-zombılıq körsetip jatır dep ayıptadı.
Qarsılıq küşteri men tälipter arasındağı kezekti qaqtığıs dini tartıstan şıqqanı turalı mälimetter bar. Aytalıq, BBC öziniñ jasırın aqparat közderi arqılı jinağan mälimetterinde, Panjşerdegi din bası Qwrban ayttı tälipterdiñ belgilegen künine bir kün keş belgileuge şeşim şığarğan Bwl tälipterdi aşuına tiip, jergilikti din basın qamauğa almaq boladı. Twtqındauğa kelgen tälipter qarsılıqqa wşırap, bir top adamınan ayırıladı. Biraq, bwnı tälipterdiñ resmileri rastağan joq.
Öñirdegi jergilikti twrğındar da aqparat qwraldarına osığan wqsam mälimetterdi bergen. Olar Taliban küşteri beybit halıqqa zorlıq-zombılıq jasap, tipti qalağan adamın atıp ketip jatqanın jetkizgen. Biraq, Talibannıñ resmi ökili bwnday mälimetterdi joqqa şığaruda.
Taliban qazir Auğanstan biligin qolına alğanımen, Panjger şatqalında äli de berilmegen «Wlttıq qarsılıq şebiniñ» qarulı küşteri bar. Tälipter bwl atışulı şatqalğa kire almağanımen, ondağı qarsılıq küşteri tälipterge onşalıqtı qauip te töndire qoymaydı. Qazir qarsılıq küşteriniñ jetekşisi retinde Ahmed Masud twr, biraq ol tälipter el biligin tolıq basıp alğannan keyin elden şığıp ketti.


text:
Negizi, Qanas köli orın tepken Altay aymağı tarihtan qazaqtıñ jeri edi. 1864 jılı Resey men Qıtay arasındağı «Şäueşek kelisiminen» keyin, bwl jerler Qıtay aumağına qarap ketti. Qazir osı öñirde etnikalıq qazaqtar mol qonıstanğan.
Bwdan bir ğasır bwrın, bälkim elu jıldıñ aldında, tipti HH ğasır bitkenşe, hayuanattar parki kerek bolğan şığar. Al, qazir onıñ tükke qajeti joq. Biz bwnı wran retinde jalaulatıp otırğan joqpız, jay ğana qarapayım qoğam ökili retinde oy bildirmekpiz.
«Nwr Otan» partiyasınıñ Ortalıq apparatında partiya janındağı «Miras» respublikalıq keñesiniñ kezekti otırısı ötti. Şara Parlament Mäjilisiniñ deputa..
Qazaqstannıñ basım aumağında qalıpsız auarayı saqtaladı. Atmosferadağı suıq aua ağıstarınıñ ötuine baylanıstı jauın-şaşın bolmaq. Äsirese, oñtüstik, o..
QR Senat Törağası Q.Toqaev Qarateñizdiñ üstinde apatqa wşırağan Tu-154 wşaq bortında qaytıs bolğandarğa baylanıstı Resey halqına köñil ayttı. Bwnı Se..


text:
Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırdaki sıñırlavlar mayısnıñ 11-inece uzatılacaq. Bu aprelniñ 24-ünde imzalanğan Ukraina Nazirler Kabinetiniñ buyruğında aytıla.
Vaqtınca sıñırlavlar daa martnıñ 17-sinde kirsetildi. Bu Ukrainanıñ bütün vatandaşlarına aittir.
Bir kün evel Ukraina Nazirler Kabineti bildirdi ki, ilhaq etilgen Qırımdan ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen qısımlarından kelgen Ukraina vatandaşları mecburiy tarzda observatorlarğa qoyulacaq.
Ukrayna Nazirlər Kabinetinin iclası ərəfəsində materik Ukraynanın ərazisinə ilhaq edilmiş Krımdan və ya Donetsk və Lugansk bölgələrindən işğal olunmuş ərazilərdən gələn vətəndaşların müşahidəçilərdə məcburi xəstəxanaya göndəriləcəyini söylədi.
Daa evel Ukraina Nazirler şurası karantinni mayısnıñ 11-ne qadar uzatqanı bildirile edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, siyasiy tecrit ve iqtisadiy munasebetlerniñ sıñırlavı Rusiyeni işğal etilgen Qırımnı azat etmege mecbur etecek, dep inana.
«Ukraina topraqlarınıñ azat etilmesi içün Moskvanı aytışuv masa başına yalıñız tam halqara siyasiy ve diplomatik tecrit ve aynı zamanda iqtisadiy munasebetlerde keskin derecede azlaşma, cermay ve ğazı embargosı, SWIFT-niñ qapatılması oturta bile», – dedi Çubarov.
Amerika Birleşken Devletleriniñ OSCE-deki missiyasınıñ reis muavini Kortni Avstrian martnıñ 4-nde OSCE Daimiy şurasınıñ oturışı vaqtında Rusiyeni «Qırımnıñ basqıcı işğalini toqtatmağa ve ve bütün ukrain siyasiy mabüslerini azat etmege» çağırdı.
Ukrainanıñ Viyanadaki halqara teşkilâtlar yanında daimiy temsilcisi Yevgeniy Tsımbalük Ukraina Rusiyeni «Qırımnıñ qanunsız işğalinden, Qara ve Azaq deñizleriniñ arbiyleştirilüvinden vazgeçmege» kene çağıra, dep ayttı.
Fevralnıñ 16-nda Ukraina Yuqarı Radası halqara institutlarğa muracaat etip, Rusiye tarafından Qırımnıñ işğalini ve yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etmege çağırdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aman-aman bir afta evelsi Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti yarımadada ilk koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Altı kün içinde resmiy şekilde qayd etilgen hastalarnıñ sayısı on dört oldı. Qırım.Aqiqat, virus tarqaluvınıñ dinamikasına dair malümat topladı.
Koronavirus pandemiyası sebebinden dünya memleketleri sıñırlarını qapatqan ve uçaq seferlerini toqtatqan soñ Rusiye işğal etken Qırımda bütün hızmetler «yüksek seviyeli azırlıq rejimine» keçirildi. Yarımadadaki qırğınlıqqa qarşı sıñırlavlar aman-aman er kün sertleştirile, amma resmiy şekilde karantin alâ daa ilân etilmedi.
Qırımda koronavirus ne qadar tez tarqalğanını ögrenmek imkânsız. Ukraina profil hızmetleri monitoring yapmaq içün yarımadağa kirip olamay. Faqat hastalıq aqqında malümat er kün Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından berile. Onıñ ne qadar doğru olğanı halqara teşkilâtlar tarafından tasdıqlanmadı, Qırım aq qorçalayıcı gruppası ise yerli akimiyet hastalarnıñ kerçek sayısını aydınlatmay, dep tahmin ete.
Qırım.Aqiqat aydınlatqan malümat tek 2014 senesi Qırımda qurulğan Rusiye akimiyet organlarınıñ açıq malümatına esaslana. Mustaqil menbalarnıñ malümatı şimdilik yoq. Qırım akimiyetiniñ resmiy statistikasına köre, er kün koronavirus şübhesi sebebinden yüzlernen insan ekimlerniñ közetüvi altına alına.
İlk «ketirilgen»
Qırımda ilk koronavirus hastası aqqında yerli akimiyet martnıñ 21-nde ilân etti: Kezlev sakini evge Frenkistandan Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından qayttı, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün elimizden kelgenini yapamızNatalya Penkovskaya
Fevral ayından berli Qırımda çetel pasportında diger memleketniñ sıñırından keçkeni qayd etilgen bütün insanlarnı tecritke ve tibbiy tedqiqqe yollap başladılar.
«Barışıq isteseñ – cenkke azır ol. Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün elimizden kelgenini yapamız», – dep bildirdi Rospotrebnadzor Qırım idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya martnıñ 21-nde Qırım Nazirler şurası yanındaki virus tarqaluvına qarşı ştab toplaşuvında.
O vaqıt Qırımda, yerli Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, 286 insan közetüv altında edi.
Nevbetteki üç kün devamında ştab Qırımda yañı hasta yoq, dep bildirdi. Lâkin közetüvge yollanılğan insanlarnıñ sayısı bu müddet devamında 754-ke qadar (martnıñ 23-ne qadar) arttı.
Rusiye tibbiy brigadaları koronavirus talillerini Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında ve «Aqmescit» ava limanında yapa.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti yanındaki ştab iştirakçileri martnıñ 23-nde «koronavirus ketirilecek», dep tahmin etken edi. Şu sebepten akimiyet «kelgenlerden olarnıñ bağ zıncırlarına» keçmesin dep vazife qoyğan edi», – dep bildirdi Natalya Penkovskaya.
«Sert tedbir» çağıruvı ve tatil
Salı künü, martnıñ 24-nde, Qırımda birden altı yañı koronavirus hastası aqqında haber etildi. Böylece, yarımadada olarnıñ sayısı yedi oldı.
«Dört hasta – bir qoranta, olar Birleşken Arap Emirliklerinde turistik kruizde edi ve kruiz gemisinen seyaat etti. Daa eki hasta da kelgenlerden, olar Qırımğa Litvaniya ve Belçika ziyaretlerinden soñ keldi», – dep bildirdi Sergey Aksenov.
Bizim vazifemiz – bu yuqunçnı birden yoq etmek, ne qadar tez olsa, o qadar yahşıSergey Aksenov
Hastalanğan qırımlılarnen bağda olğan 37 insan belli oldı. Beşi – onıñ yaqın tuvğanıdır. Bir qısmı hastahanege yollanıldı, bir qısmı – evge tecrit etildi.
Bir künde tibbiy közetüv altındaki qırımlılarnıñ sayısı 811 insanğa qadar arttı. Sergey Aksenov er kesni «özüni kontrol etmege ve tertiplemege» çağırdı.
«Şimdi alğan tedbirlerimiz ne qadar sert olsa ve biz bu vaziyette ne qadar nizamlı olsa, bu vaziyet o qadar tez deñişir. Ya raat olıp, bir şeyge riayet etmeycekmiz ve bu daa bir-bir buçuq yıl devam etecek. Bizim vazifemiz – bu yuqunçnı birden yoq etmek, ne qadar tez olsa, o qadar yahşı», – dep ayttı o, martnıñ 24-nde ştab toplaşuvında.
Ertesi künü, martnıñ 25-nde ise, Qırımnıñ Sağlıq nazirligi malümatına köre, tibbiy közetüv altında bulunğan qırımlılarnıñ umumiy sayısı biñni aştı.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı çetelge barğanını gizlegen ve özüni tecrit etmegen insanlarğa qarşı radikal tedbir alınmasını talap ete. Vladimir Putin Rusiyede aprelniñ 5-ne qadar tatil ilân etken soñ, Sergey Aksenov «imkânı olğan er kesni» bu künge qadar evde qalmalarına çağırdı.
O, Qırımda koronavirusqa qarşı ştab toplaşuvınıñ iştirakçi sayısını da eksiltmege talap etti.
«Qapalı binalarda mümkün olğanı qadar az insan subetmeli, amma kene er kes celp etildi. Ştab azalarınıñ sayısı eksiltilmeli. Kelmesi kerek olğanlar kelsin», – dep emir etti o, martnıñ 26-nda.
Bu kün Qırım akimiyeti yañı COVID-19 hastalarını qayd etmedi. Natalya Penkovskaya Qırımdaki vaziyetni «kontrol altında» dep adlandırdı.
Antirekord künü
Martnıñ 27-nde saba yarımadada yañı yedi COVID-19 hastası aqqında belli oldı. Bu adiselerni de «ketirilgen» dep adladılar.
Bütün adiseler ketirildiNatalya Penkovskaya
«Bütün hastalar – koronavirus qayd etilgen memleketlerden qaytqan Qırım sakinleridir. Altısı – eki farqlı qoranta azası, olar Birleşken Arap Emirliklerine «Belissimo» kruiz gemisinen seyaat etti. Bir kişi Birleşken Arap Emirliklerini ziyaret etti, başqa yolnen ketken kruiz gemisinen turistik seyaatnı kerçekleştirdi. Yani bütün adiseler ketirildi», – dep ayta Natalya Penkovskaya.
Böylece, Qırımda hastalarnıñ resmiy sayısı on dört oldı.
O künü Aqyar akimiyeti de qayd etilgen koronavirus hastaları aqqında ilk sefer bildirdi. Birden beş hasta qayd etildi. Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçı vazifelerini eda etken Mihail Razvojayevniñ bildirgenine köre, bütün hastalar şeerge Frenkistan, Büyük Britaniya ve Cenübiy-Şarqiy Asiya ziyaretlerinden soñ keldi. Olar şeer yuqunç hastahanesine alındı.
Bundan evel Aqyar akimiyeti şeerde koronavirus yuqunçı yoq, dep bildirdi. Onıñ malümatına köre, martnıñ 27-nde anda eki biñden çoq kişi közetüv altında buluna. Qırımda da o qadar kişi qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aprelniñ 23-nde derc etilgen blogunda Microsoft şirketiniñ qurucısı, Amerika milliarderi Bill Gates pandemiyanı toqtatmaq ve iqtisadiy faallikke qaytmaq içün beş esas saanıñ innovatsiyalarınen bağlı ğayelerini aydınlattı. O, bütün memleketler bir tarafta olğan cian cenkinen qıyasladı, dep yaza «Amerikanıñ Sesi».
Birinciden, COVID-19 koronavirusınıñ alâmetleri tedaviylenmeli, yüzde doqsan beşi semereli ola, dep yaza Bill Gates. Aşı olmasa da, böyle tedaviylev insanlarğa adiy yaşayışqa qaytmağa imkân berecek.
Gatesniñ yazğanına köre, sınalğan ilâclardan ğayrı, COVID-19-dan tüzelgenlerniñ plazması ve virusqa qarşı eñ yahşı çalışqan sintetik antikorlarnıñ yapıluvı tedaviylev ola bile.
Oña eñ çoq ümüt bergen ilâclar arasında virus ile küreş ve uzviyetniñ immunitet cevabını deñiştirgen preparatları bar. Böyle soylarından biri olaraq gidroksihlorohinni saya.
Ekinciden, Gatesniñ yazğanına köre, insanlıqqa alışqan yaşayışqa qaytmağa yardım etecek şey aşı ola, amma yañı hastalıqtan qoruycaq ve semereli olacaq aşını yapmaq içün orta olaraq beş yıl kete.
Yañı koronavirusqa qarşı aşı yapılmasına ayırılğan diqqat ve resurslarğa baqılsa, Gates, netice doquz aydan başlap eki yılğa qadar ola bile, dep tüşüne.
Üçünciden, çoq test yapılmalı, hususan insanlar özüne yapa bilecek PCR testleri, dep yaza ola. Bill & Melinda Gates Foundation bu testlerniñ tibbiyet hadimleri yapqan testleri qadar semereli olğanını isbatlağan tedqiqatqa qol tuttı. Virus qayd etilse, diger qoranta azalarınen yaşağan insan içün karantin şaraitlerini ükümetler temin etip olacaqlarmı, bu müim mesele olıp qala.
Nevbetteki adım – alâqada olğanlarnı taqip etüv. Cenübiy Koreya ve Qıtay kibi bazı memleketler hastalardan soñki 14 kün devamında qayda olğanlarını, cep telefonlarında ve bank kartlarında bulunuv yerlerine dair malümat bermelerini talap ete, dep yaza Gates. Bunı Avropada ve ABDde tasavur etmek küçtir.
Onıñ qayd etkenine köre, qullanımlar bar, olar virusı qayd etilgen insanğa qayda olğanını, kimnen alâqada olğanını hatırlamağa ve bu malümatnı paylaşmağa yardım eter. Meselâ, yaqında olğan insanlarnıñ cep telefonlarını qayd etken Bluetooth qullanımları bar. COVID-19 testi müsbet çıqsa, bu insanlarğa haber etile ve teşkerilmeleri tevsiye etile bile.
Lâkin, Gatesniñ qayd etkenine köre, hasta insan bir yüzde viruslarnı qaldırğan olsa, bu qullanım yardım etip olamaz.
Bir model olaraq Almaniya tecribesini teklif ete, koronavirus hastalarınıñ intervyüları malümat bazalarınen birleştirile.
Ve soñkisi – iqtisadiyatnıñ ardı-sıra açıluvı, ticaret ve cemaat faaliyetiniñ ğayrıdan tiklenmesi. Bu karantin ve adiy yaşayış arasında orta bir şey olacaq: insanlar sıq olmasa da, çıqa bilecek, amma toplaşmaycaq; restoran ziyaretçileri tek er ekinci masada oturacaq, uçaqlarda ortadaki yer boş qalacaq. Çoqusı ilerilegen memleket bunı kelecek aylarda yapacaq, dep tüşüne Gates.
İqtisadiyatnı açuv qaideleri ardı-sıra deñiştirilmeli ve test neticelerine köre uyğunlaştırılmalı, dep yaza o. İlk evelâ açılacaq iqtisadiyat sektorlarınen bağlı qararlar yerli seviyede alınacaq, dep qoşa. Amma mında beklenmegen şeyler ola bile.
«Birleşken Devletlerde bunıñ qıyınlıqları ola bile, bir ştat iqtisadiyatnı erte açsa ve yuqunç artqanını körse. Diger ştatlar insanlarnıñ ştat sıñırlarını keçmekten tutmalımı?», – dep soray o.
Bill Gates pandemiyağa azırlanmaq kerek olğanını uzun zamandır ayta. Bill & Melinda Gates Foundation aşı azırlanmasına para bere ve dünya boyunca sağlıq sistemalarına qol tuta.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
«Amerikanıñ Sesinden» alındı


text:
Rusiyede mahküm etilgen Ukraina rejissöri Oleg Sentsov Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatına lâyıq körüldi. Bu aqta Radio Svobodanıñ Brüssel mühbiri haber ete.
Bundan evel Sentsov bu mukâfatnı ala bilecek final iştirakçileri sırasına kirsetilgen edi.
Sentsovnıñ namzetini Avropa parlamentindeki Avropa halq firqası köstergen edi.
Mukâfat noyabrniñ 12-nde Strasburgda berilmeli.
1988 senesinden berli Avropa parlamenti Saharov mukâfatını insan aqları ve ifade serbestligini qorçalağan insan ve teşkilâtlarğa bere.
Keçken sene Saharov mukâfatınıñ laureatları Venesuelanıñ demokratik muhalifeti ve siyasiy mabüsleri olğan edi.
Oktâbrniñ 5-nde Rusiye apishanesiniñ nezaretçileri bildirdi ki, 145 künden berli açlıq tutqan Sentsov «aşamağa razı olğanını yazma şekilde» bildirdi. Sentsov, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini talap etip, açlıqqa başlağan edi.
Daa soñra peyda olğan malümatqa köre, Sentsov oktâbrniñ 6-nda açlıqnı toqtatacaq. O, «zornen aşatacaqlar dep, bunı mecburiy adım» dep adlandırğan edi.
Amnesty International, zornen aşatma azap ola, dep qayd etti.
Advokat Dmitriy Dinze ve Sentsovnıñ qardaşı Natalya Kaplan mahküm etilgen rejissörniñ cigeri bozula ve büyrekleri işini toqtata bile, dep haber etkenler. Rusiye ekimleriniñ fikirince, Sentsov açlıqtan çıqma esnasına dayanamaması mümkün.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
2019 yılı dekabr ayında Donbass çatışmasını idare etüv bağ gruppası "tayin etilgenlerniñ episini tayin etilgen episine" deñişimi aqqında añlaştı. Deñişim dekabr 29-ında Donetsk vilâyetiniñ "Moyorskoye" kiriş-çıqış noqtasında oldı.
Bundan soñ Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, ilhaq etilgen Qırımda ve Rusiyede siyasiy sebepler ile tutulğan qırımlılarnıñ azat etilmesi oğrunda çalışacağını ayttı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiyede daa 113-115 Ukraina vatandaşı tutula, olarnıñ 89-ı - qırımtatarlar, dep bildire edi. Qırımtatar Resurs merkeziniñ cedvellerinde 86 Qırım siyasiy mabüsi belgilene. Aynı malümat Qırım uquq qoruyıcı gruppasında.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ çoqusı - qırımtatarlar, olar bir sıra cinaiy davalarınıñ, şu cümleden "Hizb ut-Tahrir" ve "Tabligi Cemaat" (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada ruhset etilgen teşkilâtlar) davalarınıñ, iştirakçileri ola. Bütün bu cinaiy davalarnıñ iştirakçileri - din kütken musulmanlardır. Qırım ilhaqından soñ Rusiye mahsus hızmetlerniñ hadimleri musulmanlarnı kütleviy tarzda tutıp, olarğa çeşit-türlü qabaatlavlarnı köstere.
Rusiye mahsus hızmetler organlarınıñ tarafından terrorcılıqta ve diversiya faaliyetinde qabaatlanğan qırımlılar da serbest olmalarını bekley. Uquq qoruyıcılar bu davalarğa siyasiy sebepli dey.
Qırım.Aqiqat "Unutılmağanlar" maqale toplamında Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda SİZO ve apishanelerde tutulğan qırımlılar aqqında tarif ete. Birinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir" davası aqqında mında oquñız.
"Hizb ut-Tahrir davası"nıñ Aqyar gruppası
Advokatlar ve jurnalistler, 2015 senesi Aqyarda (Sevastopol) rusiye quvetçileri tarafından tutulğan dört Qırım musulmanınıñ - Nuri Primov, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Ruslan Zeytullayevniñ davalarını Aqyar "Hizb ut-Tahrir davası" dep birleştirdi. Rusiye quvetcileri olarnı "Hizb ut-Tahrir" davasına ait olğanlarında qabaatlay.
"Memorial" uquq qoruyıcı merkezinde, Primov, Sayfullayev, Vaitov ve Zeytullayevniñ taqibatı "yapılmağan cinayetçilik boyunca qabaatlavlar esasında yapıla, adaletli mahkeme baqıluvı aqqınıñ bozula ve areketke mütenasip olmağan apiste tutuluvı qullanıla".
Dava iştirakçileri
Nuri (Yuriy) Primov
Aqyar sakini, qurucı Nuri (Yuriy) Primov - islâm dinini qabul etken rus adamı. FSB hadimleri onı "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etmesinde qabaatladı (Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı).
2016 senesi sentâbrde Primov beş yıllıq apis cezasına maküm etildi, ükümge itiraz etmege tırıştı, amma Rusiye Yuqarı mahkemesi onı amelde qaldırdı.
2015 senesi yanvar 23-ünden berli apislidir.
2018 yılda Primovnıñ anası, 68 yaşındaki Raime Primova açlıq narazılığını ilân etti. O, oğlunı deñişim cedveline qoşmağa talap ete edi. Narazılıq vaqtında o hastahanege tüşti. Keççe açlığını toqtattı.
Ferat Sayfullayev
Aqyar sakini, zenaatı boyunca menecer, tevqif etilgende işsiz edi. Ferat Sayfullayevni Nuri Primovnen beraber şeylerde qabaatlaptutıp aldılar. O qabaatını tanımadı ve şaatlıq etmekni red etti.
5 yıllıq apis müddetine maküm etildi.
2015 senesi aprel 2-sinden berli apisli.
Azatlıqta onı qadını, eki qızı ve oğlu bekley.
Rüstem Vaitov
Curçı (Pervomayskoye) rayonınıñ Cırt Caylav (Krestyanovka) köyüniñ sakini. Tevqiften evel Rüstem Vaitov Aqyarda yaşadı ve qurucı olaraq çalıştı. "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etmesinde qabaatını tanımay.
5 yıllıq apis müddetine maküm etildi.
2015 senesi yanvar 23-ünden berli apisli.
Azatlıqta onı qadını ve tevqifinden soñ doğğan qızı bekley.
Ruslan Zeytullayev
Aqmescit sakini, qurucı olıp çalıştı. "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtına aitligini inkâr ete. 2017 senesi aprel ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi onı "Hizb ut-Tahrir" bölüginiñ teşkil etmesinde qabaatlap, şiddetli rejim koloniyasında 12 yıllıq apis cezasına maküm etti.
2017 senesi iyül ayında Rusiye Yuqarı mahkemesi Zeytullayevniñ davasını tekrar baqıp, apis müddetini 15 yılğa arttırdı. O SİZOda eki kere açlıqnı ilân ete edi.
2015 senesi yanvar 23-ünden berli apisli.
Azatlıqta onı qadını ve üç qızı bekley.
"Seytosmanovlar qardaşlarınıñ davası"
Rusiye quvetçileri, Nuri Primovnıñ eki doğmuş ağa-qardaşını, Ernes ve Enver Seytosmanovlarnı 2018 yılı mayıs 10-unda Aqyarnıñ Balıqlava rayonınıñ Hayto (Tılovoye) köyünde, tintüvlerden soñ tutıp aldılar.
Enver ve Ernest Seytosmanovlar - qırımtatar faalleri. Hususan, Ernest Seytosmanov Aqyar "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ qorantalarına qol tuta edi. Onı soñra yiberdiler, Enver Seytosmanovnı ise "Hizb ut-Tahrir"ge ait olğanında qabaatladılar.
2019 senesi iyül soñunda Enver Seytosmanovnı Aq,escit SİZOsından Rostov-na-Donu SİZOsına etap ettiler.
2018 senesi mayıs 10-undan berli apisli.
Ükmü daa ilân etilmedi.
Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımnıñ SİZOları ve türmelerinden azat etilmesini beklegen başqa qırımlılar aqqında Qırım.Aqiqat saytında "Unutılmağanlar" toplamınıñ başqa maqalelerinde oquñız.


text:
İyün 18-inde Ukrainada 921 adamda koronavirus infektsiyasını tasdıqlandı, bildire Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası ve Sağlıq naziri Maksim Stepanov. Şimdilik bu, pandemiyanıñ başından berli eñ yüksek köstergiç, haber ete Radio Svoboda.
Tünevin 19 adam vefat etti. Amma, Stepanovnıñ aytqanına köre, 587 adam yahşı oldı.
O, yañı belgilengen hastalar arasında 64 bala ve 161 tıp hadimi bar olğanını qoştı. 182 adamnı hastahanege qoydılar.
"Er kün devamında, er saba bu raqamlarnı ilân etip, biz hastalıqnıñ artqanını köremiz ve er saba sizge memlekette tayinlengen qaidelerge uymañıznı rica etemiz", - bildirdi nazir.
Stepanovnıñ malümatına köre, tünevin 19 365 koronavirus testi keçirildi.
Pandemiyanıñ başlanmasından berli Ukrainada 34 984 COVID-19 adusesi qayd etildi


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukraina prezidentiniñ Ofisi, Kremlnen muzakerelerinde ilhaq etilgen Qırım meselesinen bağlı bir qaç strategik hatalarnı yapa. Aslında, Bankova, işğalniñ özü degil de, onıñ soñsuz aqibetleri muzakere etilgen Rusiyeniñ tertibini qabul etti, demek mümkün. Bundan ğayrı, prezidentniñ yazıhanesi Vladimir Putinnen nasıldır bir "kompromiss"ke işana ve yañlışıp tüşüne ki, sanki Ukrainanıñ mustaqilligi Kreml içün coğrafiya ve siyaset meselesi degil.
Ukrainanıñ prezidenti Volodımır Zelenskıy, Davosta Bütündünya iqtisadiyat forumında çıqışta bulunğanda, Ukrainağa, Qırım ilhaqı ve Donbass işğali şaraitinde halqara cemiyetniñ sadece qasevetlenüvi ve raatsızlavı aqqında beyanatlar yeterli degildir, dep ayttı.
"Ülkemde cenk devam etkenine altıncı yı, Rusiye toprağımıznıñ parçasını ilhaq etkenine altıncı yıl. Halqara uquqnıñ biñlerce saifelerine ve onıñ qorumasını közde tutqan yüzlerce halqara teşkilatlarğa baqmadan - mına böyle bizim new normality. Ebet, dünya bu meselelerniñ çezilmesi içün birleşti, amma elâk olğan, evlerini coyğan ukrainler içün bütündünya raatsızlığı yeterlimi eken. Bu azdır ve bu kerçekttir", - dedi prezident Zelenskıy.
Ğarpnıñ Kyiv içün yapqanı "az" ya da "çoq" añlamlarını qullanmaq qıyın
Qırımnıñ ücümi ve Donbass topraqlarında qanunsız "cumhuriyetler"niñ yaratılması ile neticelengen Kremlniñ Ukrainağa tecavuzı kontekstinge Ğarpnıñ Kyiv içün yapqanı "az" ya da "çoq" añlamlarını qullanmaq qıyın. Eñ azından, Washington, sanktsiyalar ve silâ teminatı meselesinde Avropa ortaqlarını birleştirmek içün bayağı iş yapqan.
Frenkistan ve Almaniya 2014-2015 yıllarında yalıñız Moskova ile aytışmalarda aracı olıp çıqmağan, olar Avropada Rusiyege iqtisadiy basqınıñ yetekçileri olğan. Qırımnıñ ilhaqından soñ deral soñra Ukrainanıñ mustaqilligi ve suvereniteti telüke astında olğanını közde tutsaq, Ğarpnıñ yardımı eñ azından yeterli oldı, demek mümkün.
Memleket reberligi yapqan üç "Qırım hatasını" belgilemek mümkün
Volodımır Zelenskıy, şübesiz, Ukraina içün daa çoq yapa bilgen dünya topluluğına diplomatik şekilde qarşı iddialarını bildirdi. Bundan sual peyda ola, Volodımır Zelenskıy sekiz ay devamında Bankovada baş kabinetinde esas vazifeni becergeninden berli, prezident taqımı strategik seviyede neni becerdi? Yazıq, amma şimdilik memleket reberligi yapqan üç "Qırım hatasını" belgilemek mümkün.
Birincisi. Volodımır Zelenskıy prezident vazifesini becergeninden berli, işğal etilgen topraqlar boyunca reberlikniñ strategiyası (ya da eñ olmazdan taktika planı) mevcüt olğanı ya da olmağanı aqqında cemaatqa aydınlatılmadı. Prezident Ofisi böyle meselelerniñ oppadaqtan çezmsini lâyıq köre, dep körünmek mümkün, amma böyle areketler ciddiy bir hatadır.
Prezident Ofisinde Tış siyaseti meselelerini devlet başınıñ yardımcısı Andrey Yermak baş ete. Matbuatqa aqıp ketken malümatqa köre, oña rusiyelilernen "añlaşmaq" vazifesini qoydılar. Yermaknıñ bir qaç ğalibiyeti bar. Şeklen, o, bıltır küzde olğan büyük esirler deñişimini, gemilerniñ Kyivge qaytarılmasını ve "Normandiya dörtü"niñ sammitiniñ keçirilmesini öz yeñisleri cedveline qoya bile. Kerçekten ise er şey daa mürekkeptir, ve Qırım ile Donbass meseleleri muzakere esnasınıñ teşkil etüvi ve körümli televizion resminiñ yaratmasından tış çıqa.
Prezident Ofisi, Qırım ve Donbass esirleriniñ "ticareti" telükeli bir Kreml oyunına bata
Bu yerde ekinci "Qırım hatası"na keçemiz: prezident Ofisi, Qırım ve Donbass esirleriniñ "ticareti" telükeli bir Kreml oyunına bata. Kyiv vatandaslarını Rusiye türmelerinden çıqarmaq kerekmey, dep kimse aytmay. Amma mesele şunda ki, Kreml Ukrainağa ve onıñ ğarbiy ortaqlarına, Qırımnıñ ilhaqı ve yarımadanıñ faal askeriyleştirüvi degil, amma onıñ aqibetleri muzakere etilgen aytışma esnasına celp etmege tırışa. İlk evelâ, sahte cinaiy davalarnıñ açılması, siyasiy taqibat ve esirlerniñ alınmasıdır.
Kyiv, Rusiye apislerinde olğan qırımtatarlarnıñ cedvelge qoşulmasına ıntıla
Moskova, aslında, Vladimir Zelenskiyniñ Ofisine ilhaq etilgen Qırım boyunca böyle tertipni qabul ettirdi. Devlet başı, prezident Vladimir Putin ile körüşe bilecek İsrail seferine ketkende, taraflar esirlerniñ deñişimi meselesiniñ muzakeresini devam eterler, dep ayttı. Kyiv, Rusiye apislerinde olğan qırımtatarlarnıñ cedvelge qoşulmasına ıntıla.
"Eki trek, eki cedvel. Cedvelni biz Minskte tasdıqladıq, tayinlengen şahıslarnıñ cedvelini ilâve etecekmiz. Bu trekni - vaqtınca ilhaq etilgen topraqlarnen deñişimni - azırlaycaqmız. Ve ayrı trekni - Rusiye Federatsiyasınen ukrainlerniñ deñişimi aqqında muzakerelerni artıq başladıq - Rusiyede tutulğan er kesni, şu sıradan qırımtatarlarnı, başqa ukrainlerni de", - dedi Volodımır Zelenskıy Urşelimde matbuatqa tefsir bererek.
Bankovada Rusiye akimiyetiniñ niyetlerini yahşı añlamaylar, dep körüne
Üçüncisi. Yazıq, amma Bankovada Rusiye akimiyetiniñ niyetlerini yahşı añlamaylar, dep körüne. Ukraina prezidenti yaqında İsrael jurnalistlerine intervyü bergende, Vladimir Putin Volodımır Zelenskıynıñ Ukraina mustaqilligi aqqında baqışlarını añlaydır, dep ayttı.
Jurnalistler, Putinniñ "Ukraina - devlet degil" kibi aytılmaları aqqında prezident Zelenskıynıñ fikrini bilmege istedi. "Putin ne tüşüngenini men bilmeyim. O maña aytmadı. Men bellesem, o menim munasebetimni añlay: Ukraina - mustaqil bir devlettir. Biz balaban memleket, Avropada eñ balabanmız. Men bellesem, o añlay. Bunıñ aqqında ne tüşüne? Bu onıñ başındadır", - dedi Ukraina prezidenti.
Kerçekten ise bu telükeli siyasiy hayaldır. Vladimir Putinniñ emrinen yapılğan Qırım ilhaqı ve Donbas işğali, Rusiye reberligi suveren Ukrainanı geosiyasiy añlaşmamazlıq kibi körgenini köstere. Putinniñ Ğarpnen Qırım aqqında añlaşmaq toqtamağan ıntıluvları ve bir manalı olmağan ibareleri bunı tasdıqlay.
Moskova Volodımır Zelenskıynı teñdeşni kibi körmey
Moskova Volodımır Zelenskıynı teñdeşni kibi körmey. Rusiyelilerniñ, o Ukraina suverenitetine ne qadar qıymet keskeninden işi yoq. Kreml aytışma esanasını çatışmanıñ toqtatuv yolu kibi degil, ücüm içün daa elverişli yerni almaq fırsatı kibi köre. Putin, 2015 yılda "Novorossiya"nıñ agoniya olunmasını körip, Ukrainağa qarşı büyük cenkten, sadece bu cenkniñ fiyatı oña ğayet yüksek körüngeni içün, vazgeçken.
Prezident Ofisi ileride de böyle devam etse, Ğarpta ilhaq etilgen Qırımnıñ meselesini uzaq bir yerge çeke bileler, AB-ndeki Kreml omuzdaşları ise bunı mıtlaq qullanır. Delillerindeki mantıq tsinik, amma turğun olacaq: Kyiv yarımadanınıñ mevzusını "daa yahşı vaqıtlarğa" qaldırğan olsa, Avropa Birligi ne dep Ukrainanıñ ilhaq etilgen topraqları içün sanktsiyalarnı devam ettirsin? Böyle siyasiy müitte Qırım mabüsleriniñ nevbetteki gruppasınıñ azat etilmesi "emiyetli ilerilev" kibi qabul olunır ve sanktsiyalarnıñ yengilleştirilmesine esas kibi qabul etilecektir.
Sergey Stelmah, qırımlı siyasiy közetici (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)


text:
İşğal etilgen Qırımda daa bir qırımtatarını «Ermeni Bazar işi» boyunca yaqaladılar, – onı da 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanda politsiya hadimine qarşı küç qullanmasında qabaatlaylar, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Bazarertesi künü, yanvar 19-da, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev Facebookta bildirdi ki, Edem Osmanovnı qoranta azalarınıñ yanında yaqaladılar.
«Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ telefon ağına kelgen malümatqa köre, bugün, Aqmeçit qasabasında, yaqarlıq noqtasında, tahminen saat 11.00 34 yaşında Osmanov Edem yaqalandı. Edem qorantasınen bulunğan maşinanıñ yanına beyaz «Gazel» keldi. «Gazelden» betleri qapatılğan beş insan çıqıp, Edemni gazelge oturttılar ve belli olmağan bir yerge alıp kettiler», – dep haber etti Eskender Bariyev.
Onıñ aytqanına köre, birazdan belli oldı ki, Edem Osmanovnı Aqmescitte Trenev bulvarı 16 adresi boyunca taqiqat bölügine ketirdiler.
Erkekni Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 318-inci maddesi («Akimiyet vekiline küç qullanuv») boyunca yañlış areketlerde şekleyler.
«Mayıs 3 kününiñ vaqialarından sebep 318/1 maddesi boyunca yaqalandı. Sentâbr ayında ana-babasınıñ evinde tintüv keçirilgen edi, oktâbr ayında ise mahkeme qararı ile anasına mayıs 3-te qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmegen künü yolnı qapatqanından sebep 10 biñ rublelik para cezası berildi», – dep añlattı Bariyev.
Malüm ki, 2014 senesi mayıs 3-te Ermeni Bazarda Mustafa Cemilevni qarşılağan bir qaç kişi SİZOdan azat etildi. Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov, Rustam Abdurahmanov azatlıqqa çıqtılar.
Mahkemeden aldın taqiqat devam etmekte.


text:
Qırım hanlığında Rusiyeniñ birinci diplomatik vekili Aleksandr Nikiforovnıñ faaliyeti mağlübiyetke oğradı, böyle etip Bağçasaray ve Peterburg arasındaki resmiy diplomatik munasebetler 20 yılğa kesildi.
Qırım ve qırımtatar tarihınıñ saifeleri – Qırım.Aqiqat leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» video bloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda «Larişes» müzeyi ve Dnevnik Murovlena saytından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Qış künü episi balalar tışqa aşıqalar, çana tayalar, qar topları yasap, biri-birine atalar, digerleri qardan adam yasaylar.
Bugün de balalar çıqıp, qardan balaban adam yasap, adını Sadıq qoydılar. Köz ve qaşlarını kömürnen sızdılar, burnu yerine havuç qoydılar, ağızını qırmızı boyanen yaraştırdılar, başına ise qopqa kiysettiler. Soñra bir eline sipirtki de tutturdılar.
Uzaqtan baqsañ, sanki tiri adam tura, qolları da bar. Er kes aqşam evge kirdi, çünki ayaz çıqtı, amma Sadıq tışta üşümey. Saba mektepke ketken balalar Sadıqqa: “Selâm aleyküm!”, – dep, qaytqanda: “Sağlıqnen qal”, – dep, ellerini sallap keçeler.
Sadıq balalarğa çoq şey aytmağa istey, amma laf etip olamay. “Episi adamlar bir şeynen oğraşalar, tek menim kimsege faydam tiymey”, – dep tüşüne Sadıq.
Balaçıqlar Sadıqnıñ muğayğanını körip, oña yardım etmege isteyler. Veli evinden tahta ketirdi, Asan ise yip bağlap, Sadıqnıñ boynuna astı. Endi Sadıqqa da iş tapıldı. O, quşlar içün yasalğan “aşhanede” çalışa. Ayşe ve Ediye er kün ötmek ufaqları ketirip, tahta üstüne sepeler.
Endi Sadıq quvana – onıñ da özüne kelişken, yaraşqan işi bar.
Seyyare Mecitova