text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi mayısnıñ 31-nde qırımtatar faali ve aq qorçalayıcısı Lutfiye Zudiyevanı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesini (yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etüv) bozğanında qabaatlı tanıp, oña 2000 ruble para cezasını berdi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
«Saat on eki olayata, tezden iyünniñ 1-i olacaq, yaz kelecek, bizler ise endi-endi mahkeme binasından çıqtıq. Oturışuv 9 saat devam etti, 5 saat qadı mesleat odasında bulundı. Neticede – 2000 ruble para cezası. Dağ sıçan doğurdı», – dep izaatladı qadınıñ qararını Lutfiye Zudiyeva mahkemeden çıqqan soñ.
Zudiyevanıñ aytqanına köre, oña qarşı memuriy dava aselet açıldı, onıñ «maqsadı itibardan tüşürip», reputatsiyasına zarar ketirmekten ibaret edi. O, özüni qabaatlı dep saymay.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi mayısnıñ 31-nde qırımtatar faali, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı Mümine Saliyevanı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesini (yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etüv) bozğanında qabaatlı tanıp, oña 1000 ruble para cezasını berdi.
Rusiye quvetçileri mayısnıñ 30-nda eki qırımtatar faalini tuttı: aq qorçalayıcı ve vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyevanı ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyevanı. Ekisi de Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden qabaatlana – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı. İşbu madde boyunca memuriy apis cezası berile.
Zudiyevanıñ aytqanına köre, dava malümatlarında qullanıcı Tagir Minibayevniñ 2014 senesi aprel ayında paylaşqan yazısı bar, Zudiyeva anda qayd etile.
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin dünya toplulığını mayısnıñ 30-nda ilhaq etilgen Qırımda tutulğan qırımtatar aq qorçalayıcıları Lutfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyevanıñ azat etilüvini talap etmesine çağırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Milliy politsiyasınıñ baş idaresi yarımadada qırımtatar faalleri Lutfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyeva tutulğanından cinaiy tahqiqat açtı.
Al-azırda Qırım ve qomşu Rusiyeniñ müessiseleri bir de bir izaat bermediler.


c: text/html

text:
İlhaq etilgen Qırımdaki rey berüv içün Rusiye prezdenti saylavını tanımamaq içün uquqiy sebep olğanına baqmadan dünya toplulığı bu adım yapmaz. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırım siyasetşınası, Vernadskiy adına TMU dotsenti Yevgeniya Gorünova söyledi.
Siyasetşınas: «Halqara ameliyat ve Qırımnıñ ilhaqına munasebet noqtai-nazarından Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması mantıqlı olur edi. Lâkin bu, elbette, yapılmaz. Çetel közeticileri Rusiyege keldi ve, böylelikle, ceryannı qanuniyleştirdiler. Demek ki, dünya toplulığı Qırım sebebinden saylavnıñ ve Vladimir Putin qazanğan ğalebeniñ qanunsız tanımağa azır degil», – dep qayd etti.
Mart 19-da ABniñ tış işleri boyunca matbuat kâtibi Maya Kosyançiç, Avropa Birliginde Rusiye prezidenti saylavını, ilhaq etilgen Qırım ve Aqyarda rey berüvniñ tışında olıp keçken, dep sayğanlarını qayd etti.
İlhaq etilgen Qırımda protokollarnıñ 100%-i işlep çıqıldı. Şu anda faaliyet köstergen Rusiye prezidenti Vladimir Putin, saylavcılarnıñ 71,6%-i iştirak etken alda reyleriniñ 92%-inden ziyadesini qazandı.
Mart 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqyar şeer saylav komissiyası Rusiye prezidenti saylavındaki rey berüvniñ ilk neticelerini yayınladı. Olarğa köre, Putin, saylavcılarnıñ 90,19% seslerini qazanıp, birinci yerde buluna.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv ötkerildi. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Mart 19-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda keçirilgen saylavnıñ neticelerine «sıfır derecesinde» ve «uquqiy neticeleri olmaycaq», dedi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
OSCE yanındaki Demokratik muessiseler ve insan aqları boyunca bürosınıñ közeticeleri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylav bölüklerinde bulunmaycaqlarını bildirdiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sentâbr 2-de saba Özbekistan ükümeti ilân etti ki, devlet prezidenti İslam Karimov insulttan soñ pek ağır alda buluna. Beyanat «Halq sözü» resmiy gazetasında derc etildi.
Beyanatqa binaen, Karimov avgust 24-te hastahanege ketirildi ve soñki künler devamında onıñ alı «pek yaramaylaştı, ekimler onıñ soñ derece ağır olğanını saya».
«Ürmetli vatandaşlar, teren qaar-qasevet ile bildiremiz ki, soñki kün içinde Prezidentimizniñ sağlığı birden yaramaylaştı ve ekimler onıñ alı soñ derece ağır olğanını ayta», – dep qayd etile özbek ükümetiniñ beyanatında.
Sentâbr 1-de Özbekistannıñ 25-ci Mustaqillik kününe bağışlanğan bayram merasimlerinde 78 yaşındaki Karimov iştirak etmedi.
Resmiy tasdıqlanmağan bazı beyanatlarda qayd etilgen edi ki, Karimov avgust 29-da vefat etti. Bu öşeklerge sentâbr 1-de yañı beyanatlar qoşuldı ki, Karimovnıñ tuvğan şeeri Samarkand merkezinde soqaqlar merkeziy meydanda temizlik ve qurucılıq işleri içün qapatıldı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko NATOğa muracaatta bulunıp, Ukrainağa istilâcıdan qorunmaq içün zemaneviy silâ istedi. Bu aqqında o, Die Welt alman neşirine bildirdi.
Poroşenko yanvar ayında zıddiyet kerginleşmesini hatırlattı. Bunıñnen beraber, Volnovaha ve Mariupolde elâk olğan yerli sakinlerniñ sayısını qayd etti.
«Bunıñ kibi adiseler alyansnıñ Ukrainağa yardım köstermek istegini arttırmalı, şu cümleden istilâcıdan qorunmaq içün zemaneviy silâ berilmeli. Bizler Ukraina ordusınıñ Rusiye istilâsına qarşı mudafaasını quvetleştirmek içün arbiy, tehnikiy ve mahsus yardımğa muhtacmız», – dep qayd etti Poroşenko.
Fevral 5-te Ukraina prezidenti ve AQŞ devlet kâtibi John Kerry arasında muzakereler keçirilmek kerek. Kerry Münchendeki er yıllıq havfsızlıq konferentsiyası arfesinde Kiyevni ziyaret etmekte.
Amerika tış siyaset hızmeti yolbaşçısınıñ ziyareti Ukrainağa silâ berilmesi mevzusında siyaset deñiştirilmesi vaqtında keçirile.


text:
İlk malümatlarğa köre, elâk olğan şahıs – 50 yaşlı qırımlıdır. Vaqia şaatlarınıñ aytqanına köre, o, tramplinden soñ yañlış qondı.
«Mototsikl topraq üstünden uçtı, ve aşağa avdı. Mototsiklist başınen yerge uruldı, deşetli bir levha. Ekimler deyler ki, o, birden can berdi», – dep ayttı motokross iştirakçilerinden biri Qırım.Aqiqat mühbirine.
Facia yerine birden yerli «politsiya» hadimleri çağırıldı.
Qırım motokross kupasınıñ ekinci basamağı mayıs 25-de Yedi Quyu rayonındaki Qıdırlez köyü yanında keçirildi. Yarışta Rusiye, Qırım ve Ukrainadan aman-aman altmış adam iştirak etti.


text:
Ukrainanıñ sabıq prezidenti Leonid Kravçuk, yaqın zamanda Rusiyeniñ geosiyasiy problemaları işğal altındaki Qırımnı ekinci sırağa çeker dep saya. Bu aqat o ukrain «Apostrof» neşirine bergen intervyusında söz yürsetti.
«Bügünki künde Qırım aqqında em optimistik, em pissimistik şekilde laf etmek mümkün. Lâkin men optimistim. Men bellesem, yaqın zamanda Rusiyeniñ Qırımnen oğraşmağa alı qalmaz. Aynı şekilde Donbassqa da qulaq asmaz. O yalıñız şimdi qopaymaqta. Kün keçken sayın onıñ alı ep fenalaşa. Ve bu tışqı siyasiy ekvilibristikasınıñ iç bir manası yoq», – dep qayd etti Kravçuk.
Onıñ sözlerina köre, halq köterilip, «tarih yaratış meselesini eline alğanda, siyasetniñ dinamizm derecesiniñ şiddetini, farz etmek bile pek qıyın».
«Halq köterilgende o, pek tez deñişmesi mümkün. Onıñ içün şimdi tış faktorlar, tış ekvilibristika ve anda, Kremlde solovyovlar, vorobyovlar kibi siyasetni ağızğa alıp ötken bir sürü «quşlar», bir tış perdedir dep ümit etem. Amma aslında vaziyet olar tüşüngeni kibi, pek basit degil. Er şey pek tez aylânıp ketmesi mümkün. O da, bizim tarafımızğa (Ukraina tarafına - QA) aylânacağına ümit etem», – dep yekünledi siyasetçi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Aqyarda et fiyatı köterile. Bu mevzunı oktâbr 13 künü şeer «ükümeti»niñ apparat toplaşuvında köterdiler, – haber ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
İstimal çarşısı ve litsenziyalaşuv aqyar idaresiniñ yolbaşçısı Nikolay Lişenko qayd etkeni kibi, et fiyatlarınıñ paalılaşuvı «aşlıqlar, yardımcı malzeme, yaqarlıq ve anbarlarnıñ kira fiyatı köterilüvi ile bağlı»dır.
«Et» mahsulatına, keçken aftağa köre, aşğariy fiyatlarnıñ köterilüvi qayd etile. Şu cümleden, tuvar etine fiyatalar 13%, domuz etine – 7%, tavuq etine – 6,7% köterildi»,– dedi Lişenko.
«Et fiyatlarınıñ köterilüvi sebebinden kolbas mahsulatınıñ fiyatları da 5-8% paalılaştı. İstimal çarşısında sarı yağ fiyatı 7% paalılaştı, süt mahsulatına 5,5%», – dedi Lişenko.
Lişenko şunı da qayd etti ki, Qırımda tuvar eti, Aqyarda olğanına köre, 25-30% ücüzdır.


text:
Ankara, Türkiye – Tarihiy körüşüv, Rusiye tarafından bir jest, Rusiye ile gazqa bastıq... Bunıñ kibi maqale serlevalarını Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ dekabr 1-de olıp keçken Türkiye ziyaretinden soñ Türkiye kütleviy haber vastalarında körmek mümkün. Rusiye prezidentiniñ onıñ Türkiye zenaatdaşı Recep Tayip Erdoğan ile körüşüvi arfesinde kün tertibi aydınlatılğan edi. Esas mevzular arasında Qırımdaki vaziyet, şu cümleden qırımtatarlar, em de olarnıñ liderleri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ – Qırımğa kiriş yasağı bar edi. Lâkin Türkiye matbuatı Putin ve Erdoğannıñ körüşüvinden soñ Qırım mevzusına ğayet az diqqat ayırdı. Gazetalarnıñ birinci saifelerinde 2015 senesi yanvar 1-den itibaren olacaq 6%-lı gaz endirimi, yañı gaz borusınıñ qurucılığı, em de Suriye vaziyeti yer aldı.
Türkiye kütleviy haber vastaları Rusiye prezidentiniñ Mustafa Kemal Atatürk dürbe ziyaretini ayrıca qayd ettiler.
Hürriyet neşiri yaza ki, Türkiye ve Rusiye devlet gimnleri yanğırağan vaqıtta Rusiye lideri ara-sıra qollarına baqıp, «Merhaba, asker» sözlerini ezberlemege tırıştı. Birazdan da aynı bu sözlernen askerlerni selâmladı.
«Rusiye Türkiye Cumhuriyetiniñ qurucısına büyük sayğı köstere. Türkiyeniñ birinci prezidenti devletlerimiz arasında dostane munasebetler qurulmasına qoşqan issesi bizim içün ğayet müimdir», – dep yazdı Rusiye prezidenti Anıtkabirniñ mahsus kitabında.
Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğan qapalı körüşüv keçirip, beraber matbuat konferentsiyasını ötkerdiler. Onıñ devamında ticaret, iqtisadiyat ve energetik saalarda tizilgen añlaşmalar aqqında tarif ettiler.
Putin Bulğaristan izni olmasa, «Cenübiy aqım» leyhasına devam etemeycegini bildirdi. Bundan ğayrı, Rusiye lideri Türkiyede yañı gaz borusını qurmaq niyetini aydınlattı.
Rusiye prezidentiniñ aytqanına köre, Moskva cermay gaz saasında işbirlik inkişaf etkeninden sebep «Türkiye iş ortaqlarınıñ ricalarınen» yanvar 1-den itibaren 6%-lı gaz endirimini bermege qarar aldı.
Anadolu neşiriniñ malümatına köre, Türkiye energetika naziri Taner Yıldız Rusiyeniñ endirim teklifini müsbet olaraq tanıdı. Lâkin Rusiye gaz endirimli olsa, qullanıcılar da bunı tesir eteceklermi-yoqmı sualine, aşıqmamağa çağırdı.
«Bu aqqında aytmaq pek ertedir. Muzakereler kârğa köre degil, BOTAŞ (Botash Petroleum Pipeline Corporation Türkiye energetik şirketi – muarrir) masraflarına köre devam ete», – dedi Yıldız.
Putin Türkiyedeki Mersinde qurulacaq «Akkuyu» atom elektrostantsiyası aqqında aytıp, bu meselede problemler olmağanını ayttı.
AES qurucılıq añlaşması ta 2010 senesi imzalanğan edi.
Türkiyeniñ bir sıra matbuat vastası «tarihiy körüşüv» olaraq adlandırğan tedbir muvafaqiyetli olıp keçti, lâkin eki devlet yolbaşçısı yalıñız bir mevzuda bir-birinen razı olmadılar – Suriye zıddiyeti.
Sır degil ki, Recep Tayip Erdoğan prezident Başar Asadnıñ rejimine qarşı çıqqan insanlardan biridir, Putin ise Suriye prezidentine qoltuta.
Rusiye Türkiye iqtisadiyatınıñ eñ büyük yatırımcısı olğanından sebep eki devlet yolbaşçısı subetini devam etmege mecburlar.
Gündem neşiriniñ malümatına köre, Putin «eali Başar Asadğa qoltutqanını» qayd etti. Türkiye lideri ise «Suriye reberligi vatandaşlarını yoq ete», dep ayttı.
«Asadnıñ rejimi üküm sürgen vaziyette qabaatlıdır: memleket darma-dağın etildi, er angi silâ qullandı, tarihiy eskerler yoq etildi, medeniyet yoq etildi, adamlar vahşiyce öldürildi, 7 mln. insan qaçaq oldı, ve menim memleketim de 1,6 mln qaçaqnı qabul etmege mecbur qaldı», – dedi Türkiye lideri.
STAR gazetasınıñ saifelerinde Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlunıñ aytqanlarını körmek mümkün. «Rusiye Türkiye munasebetleri – tarihiy. İleride de örnek olacaq», – dep qayd etti Davutoğlu.
Bir çoq Türkiye kütleviy haber vastası emiyet bermegen Qırım ve qırımtatarlar mevzusı kene de STAR gazetasında aydınlatıldı. Lâkin mında da yalıñız Türkiye lideriniñ aytqanları qayd etildi:
«Qırımtatarlarnen bağlı mesele baqıldı. Bizler qırımtatarlar mevzusını tafsilâtlıca muzakere ettik. Rusiye tarafı bu meselege müsbet yanaşıp, qırımtatarlarğa aq-uquqlar bergenini bildirdi».
«Qırımtatarlar evelden olmağan aq-uquqlarnı aldılar. Qırımtatar tili bile devlet tili oldı. Muzakerelerde Rusiye halqnıñ menfaatları ve amanlığını tüşüne, dediler. Bir de bir sualler peyda olsa, olar (Rusiye tarafı – muarrir) dialogğa azırlar. Sağ olsunlar», – dedi Türkiye prezidenti.
Dekabr 1-de Türkiyedeki qırımtatarlar diasporası Ankara ve İstanbulda Putinniñ ziyaretine qarşı keçirgen narazılıq aktsiyaları aqqında Milliyet gazetası yazdı. Onıñ malümatına köre, Ankaradaki Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma dernegi Putin ziyareti sebebinden narazılıq aktsiyasını ötkerdi. Onıñ iştirakçileri «Rusiye, Qırımdan elini al», «Putin, Qırımdan ket» kibi şiarlarnı seslendire ediler.
Dekabr 25-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Türkiye reberligi ile körüştiler. Bir çoq insan bunıñ Putinniñ Türkiye ziyareti ile alâqası bar olğanını aytqan edi.
Mustafa Cemilevniñ özü ise Türkiye ve Rusiye prezidentleriniñ körüşüvini izaatlap, Ankara kendi pozitsiyasını quvetleştirmege qarar bergenini ayttı.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ Facebook resmiy saifesinde derc etilgen beyanatqa binaen, Rusiye eyyetiniñ bir künlik Ankara ziyareti eki devlet yolbaşçısınıñ bir saat devam etken matbuat konferentsiyasınen yekünlengenini aytqan Mustafa Cemilev, Türkiye prezidenti işğalde qalğan qırımtatar halqınıñ meselesine emiyet bermegenini dedi.
«Türkiye prezidenti keskin siyasiy mevzulardan qaçaraq, iqtisadiyat meselelerine diqqat ayırdı, – aytıla beyanatta, – Qırım işğali mevzusında Recep Tayip Erdoğan qırımtatar halqı qardaş halq olğanını qayd etip, Türkiye közünden qaçmağanını bildirdi.
«Hulâsa olaraq 8 ay evelsi seslendirilgen neticelerni hatırlatmaq mümkün: Türkiye Rusiyeniñ Qırımda yapqan istilâ areketlerine qarşı çıqıp olamay. Buña devletniñ iqtisadiyat ve energetik bağlılığı, em de ğayet kergin olğan tış siyaset vaziyeti keder ete», – aytıla qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ beyanatında.


text:
Mart 1-den itibaren Qırımda Rusiye qanunları köre ğayrıdan qayd olmağan ukrain kilseleriniñ faaliyeti yasaq etile. Bunı Din serbestligi institutı Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Qırım akimiyeti bildire ki, Qırımda din teşkilâtlarınıñ ğayrıdan qayd oluv esnası «zor keçmekte». Bunı Rusiye Cemaat palatasınıñ milletlerara ve dinlerara munasebetlerni eyileştirüv komissiyasınıñ Aqmescitteki toplaşuvında Qırım medeniyet nazirliginiñ din ve milliy-medeniy cemiyetler işleriniñ bölük yolbaşçısı Aleksandr Selevko bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, din cemiyetleriniñ Rusiye uquq alanına keçüv esnası 2014 senesi dekabr 31-ge qadar yekünlenmek kerek edi, lâkin bu işni mart 1-ge qadar uzattılar, buña baqmadan «bu adım da vaziyetni deñiştirmedi».
Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisiniñ muavini Vladimir Bobrovskiyniñ malümatına köre, yarımadada yalıñız doquz cemiyet ğayrıdan qayd etildi. Daa 73 danesi qayd işlerine devam etmekte. Yalıñız eki din teşkilâtı nizamnamelerini Moskvada qayd etti.
«2014 senesiniñ başında Qırımda 1409 din teşkilâtı yuridik şahıs statusı ile bar edi. Daa 674 din cemiyeti, esasen qırımtatar, qaydsız faaliyet köstergen edi. Soñki 25 yıl devamında Qırımdaki din cemiyetleriniñ sayısı 47-den 2083-ke qadar arttı», – dep qayd etti Din serbestligi institutı.
Ekspertlerniñ aytqanına köre, Ukraina qanunlarına nisbeten Rusiye qanunları dindarlarnıñ ve din cemiyetleriniñ aqqlarını bayağı sıñırlaycaq.
Rusiye Federatsiyasında hastahane, bala bağçaları, ihtiyarlar evleri ve apishanelerde din merasimlerini keçirmek, çetel vatandaşlarını işke davet etmek, sadaqa parasını almaq içün esaplarnı açmaq, ibadet binalarını kirağa almaq aqqları yalıñız qayd olğan din teşkilâtlarında bar.


text:
Vesiqalı filmniñ numayışı Qırım meseleleri boyunca Halqara Komiteti, Arlington tata-qardaş şeerleri assotsiatsiyası ve Ukrainanıñ AQŞ-daki elçihanesiniñ teşebbüsi ile keçirildi.
Film qırımtatar halqı tarihında yer alğan facialı saifelerine bağışlandı – tahminen 200 biñ qırımtatar vekili, olarnıñ ekseriyeti qadın-qızlar, balalar, ihtiyarlar Orta Asiya, Sibiriya, Uralğa sürgün etilgen ediler.
Qırım meseleleri boyunca halqara Komitetniñ reisi İnci Boumen: «Film üzerindeki iş tahminen eki yıl sürdi. İcadiy gruppa biñge yaqın adamnıñ hatırlavlarını yazıp aldı: olarnıñ arasında sürgünlikni başından keçirgen adamlarnı, uquq qoruyıcılar, tarihçılar, sabıq sovet dissidentler bar edi. Büyük miqdarda arhiv malümatları işletildi, foto ve video qullanıldı. İntervyü Türkiye, AQŞ, Rusiye, Ukraina, Özbekistan ve Belçikada yazılğan edi», – dep qayd etti.
«Qırım oğlu: halq küreşi» filmi qırımtatar halqınıñ soyqırımı aqqında ikâye ete. Müellifler, tamır halqnıñ vekili Mustafa Cemilevniñ ikâyesine daa çoq diqqat ayırdılar: doğğanından başlap, bugünki künge qadar ömürini aydınlattılar. Bir insannıñ misalinde sürgünlikten keçken ve 70 yıl evelsi Vatanına qaytqan bütün halqnıñ faciası kösterile.
Seyircilerden biri – Ayşe film yekünlegen soñ: «Men teşkilâtçılarğa büyükten-büyük teşekkürler bidirem. Halqımnıñ keçmişlerini añğan adamlarğa da minnetdarım. Halqımız ale daa bu yanıq ile yaşay. Bütün milletniñ degil, er kimniñ yarasıdır», – dep ayttı.
«Film ğayet eyecanlı. Bir çoq duyğularnı qozğalattı. Yüregimniñ ince tellerini titretti ve qırımtatar halqınıñ fajiasını temelinden añlamağa imkân berdi», – dep bildirdi seyirci Uzgur.
Daa bir seyirci Mayye teessüratlarnen paylaştı: «Men filmni begendim, çünki Sovet Birligi zamanında maña ne aytqanlarını bilmey edim. Bu film maña Sovet Birligi aqqında tolu malümat berdi».
Amerikanlı tarihçı Pol Goubl 1944 senesi olıp keçken vaqialarnı Qırımnıñ şimdigi vaziyetinen teñeştirdi: «70 yıl evelsi olıp keçken vqialar – deşettir, biz bunı daima aqlımızda tutmalımız. Bugünki künde olıp keçken vaqialar – genotsidniñ devamıdır. Biz tiri olıp ta, bir şeyler yapa bilemiz. Biz qırımtatarlar ve ukrainliler ile yan-yana turıp Moskvanıñ imperiolizmine qarşı küreşni alıp barmalımız».
Ukrainliler qırımtatarlar kibi sürgün etilmek kerek ediler. Bunıñ amelge keçmegeni sebebi – Sovet Ukrainada yaşağan adamlarnıñ sayısınen bağlı.


text:
Mayısnıñ 19 cumaertesi künü, İstanbul civarındaki Çatalca köyünde qırımtatar dernekleri qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añdı.
Tedbirde qırımtatar kültür ve yardımlaşma Dernegi İstanbul şubesiniñ yolbaşçısı Celâl İçten çıqış yaptı. Ondan ğayrı Ukrainanıñ İstanbuldaki Baş konsullığınıñ konsulı Alim Ametov da sözge çıqtı.
İştirakçiler qırımtatar sürgüniniñ 74 yıllığına bağışlanıp tiklengen abidege gülçemberler qoydılar.
Mayısnıñ 17-nde aqşam Aqmescit rayonınıñ qırımtatarlar kütleviy yaşağan Aq-Meçit Camide qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününe bağışlanğan – «Qalbiñde ateş yaq» - aktsiyası ötkergen qırımlılar tutulıp alınğan edi. Tutulğan ve arasında çağına yetmegen balalar olğan yigirmige yaqın insan beş dane politsiya maşnasınen Aqmescit rayon politsiya idarelerine dağıtıldı.
Daa soñra tutulğan şahıslarnıñ bazılarından izaatnameler, parmaq izleri ve DNK nümüneleri alınğan soñ qoyıp yiberildi.
Qırımdan qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanlarını añma künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen.


text:
Rusiye, advokatlardan işğal etilgen Qırımda taqip etilgen Ukraina vatandaşlarını qorçalağanları içün intiqam ala. Böyle bir fikirni Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosında bildirdi. O, Rusiye Adliye nazirliginiñ Emil Kurbedinovnı «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyası» erkânından çıqarmaq planlarını izaatladı.
Çubarov, bu talapnı «tamamen qanunsız» sayıp, Rusiye, işğal altındaki Qırımda öz qanunlarını qanunsız bir şekilde qullana, dep hatırlattı.
«Emil Kurbedinovnıñ siyasiy mabüs olğan Ukraina vatandaşlarınıñ imayecisi olaraq faaliyetini imkânsız yapqan areketlerniñ sebeplerini aytacaq olsaq, şunı añlamaq kerek ki, Rusiye işğalci memleket olaraq işğal şaraitlerinde Ukraina vatandaşlarını qorçalamağa cesaret etken er bir uquqçıdan intiqam ala. Mında tek Emil Kurbedinov içün degil, «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyasına» kirgen diger advokatlar içün de aqibetleri ola bile», – dedi Çubarov.
Onıñ qayd etkenine köre, advokatlarğa açıq-açıq basqı yapacaqlar, ve «olar ne qadar cesür olsa da, yapqan areketleri sıñırlı olacaq».
Rusiye Adliye nazirligi, qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı 2019 senesi martnıñ 1-ne qadar «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyasından» çıqarmağa talap etti.
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnıñ fikirince, Rusiye Adliye nazirliginiñ onı «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyasından» çıqarmaq talabı oña ve diger zenaatdaşlarına yapqan işleri sebebinden basqı ola.


text:
Mayıs 26-dan iyün 4-te qadar «Qırım reineleri» Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Gennadiy Afanasyev ve Aleksey Çirniy ile birdemlik künleri başlana.
Cemaat faalleri lâqayt qalmağanlarnı bu künlerge qoşulmağa davet eteler.
«İstegeniñiz kibi iştirak ete bilesiñiz: lektsiya, muzakere, kino kösterüvleri, hayrie mezat, sergi, kontsert, master-klass, graffiti-reyd, miting, flashmob ya da «Qırım dörtligi» aqqında hatırlatacaq başqa bir tedbir», – dep bildire «Birdemlik komiteti» siyasiy mabuslarına yardım komiteti.
Ukraina vatandaşları Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Gennadiy Afanasyev ve Aleksey Çirniyni Aqmescit şeerinde 2014 senesi mayıs ayında Rusiye Federal telükesizlik hızmeti yaqaladı. Olarnı Qırımnıñ Rus cemaatı ofis qapusı ve «Yekâne Rusiye» fırqasınıñ ofis pencerelerini ateşke bermesinen qabaatladılar. Bu areketler Rusiye taqiqatı tarafından «terrorizm» olaraq tanıldı.
Oleg Sentsovnı sert rejim tüzelme apishanesinde 20 yılğa qadar azatlıqtan marum ettiler, Aleksandr Kolçenko – 10 yıllıq sert rejimge, Gennadiy Afanasyev ve Alekset Çirniyni – 7 yıllıq sert rejimge.
Şimdi Sentsov Yakutiyada cezasını köre, Kolçenko – Çelabinsk vilâyetinde, Çirniy – Magadan vilâyetinde, Gennadiy Afanasyev añlaşılmağan sebeplerden Komi Cumhuriyetinden Moskva Lefortovo taqiq izolatorine «taqiq areketler içün» keçirildi.


text:
Sentâbrniñ soñunda Lvivde «Qırım incirini toplap» ukrain-qırımtatar şiiriy-nesriy oquvları keçirildi. Aynı vaqıtta Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan Aq-Meçet qasabasında birinci qırımtatar kitap yarmalığı olıp keçti.
Yarımadada qırımtatar medeniyetine ne ola? Ukrainada ve onıñ tışında medeniy leyhalarnıñ inkişafında esas tendentsiyalar nasıl? Bu ve diger aktual meselelerni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında «Sabalar hayır, Qırım» yayınında alıp barıcı Sergey Mokruşin «Qırım eviniñ» program müdiri Alim Aliyev, «Şatur-Gudur» punk taqımınıñ azası Cemil Mamutov, «Armançıq» qırımtatar bala mecmuasınıñ baş muarriri Ediye Muslimova ve Qaradeniz production studiyasınıñ baş müdiri Elzara İslâmovanen muzakere ete.
– «Qırım inciri» – neticesinde cıyıntıqlar derc etilgen er yıllıq yarış. Böyle oquvlarnıñ Lvivde keçirilmesi ne içün müim ola?
Bizim içün tek «Qırım incirini» taqdim etmek degil de, ukrain ve qırımtatar müellifleriniñ bir-birini tercimede oqumasını teşkil etmek de müim ediAlim Aliyev
Aliyev: Lvivdeki naşirlerniñ kitap forumı – eñ büyük kitap tedbirlerinden biridir. Bizim içün tek «Qırım incirini» taqdim etmek degil de, ukrain ve qırımtatar müellifleriniñ bir-birini tercimede oqumasını teşkil etmek de müim edi. Çoq insan keldi – yüz elli kişi. Edebiyat merasimi içün bayağı ola. Bir buçuq saat devamında Qırım ve edebiyat aqqında, Qırımda zemaneviy şiiriyet ve nesir nasıl şekillengenini laf ettik. Menim içün bu pek meraqlı intellektual esnas ola.
– Keçken sene ve bu sene qaç kişi iştirak etti?
Aliyev: Bıltır 130-ğa yaqın iştirakçi oldı. Biz eñ eyi 30 işni saylap aldıq. Er bir kategoriyada finalist oldı: üçer kişi ve ğalip. Bu sene iştirakçiler daa az olur, dep tüşünem. Amma işlerniñ keyfiyeti daa güzel olur, dep bekleyim.
– Qırımtatarca yazğan müellifler çoqmı?
Aliyev: Çoq degil. Biz qırımtatar müelliflerini eserlerini yollamasına çağıramız. İnsanlar utana, eserleri kelişmey, dep tüşüneler. Biz bu işlerni yollamalarına davet etemiz. İşler ne qadar çoq olsa, o qadar keyfiyetli olur. Jüri azalarımız pek yahşı, olar işlerni saylay ve tevsiye bere bileler.
– «Armançıq» qırımtatar bala mecmuasınıñ baş muarriri Ediye Muslimova bağda. Mecmuañız aqqında bir qaç söz aytıñız: oquyıcılarıñız kimler?
Muslimova: Biz onı 5 yaşından 10-12 yaşına qadar balalar içün inkişaf ettirgen ve ögretici mecmua olaraq taqdim etemiz. Amma şimdi, oquyıcılarımıznıñ aytqanına köre, o, aile mecmuası ola. Kerçek bu. Tilimizniñ vaziyetini bilemiz, ve ana-babalar mecmuamıznı balalarnen beraber oqup ögrene.
– Ne mevzuda yazasıñız?
Muslimova: Qırqqa yaqın çeşit mevzumız bar. Oquyıcılarımızğa klassiklerimiz, şairler, bala ve ana-babalarnıñ eserlerini taqdim etemiz. Qırım hanlığınıñ tarihı bar. Ulu insanlarnıñ ikâyeleri bar. Keçmiş ve zemane aqqında. Er şeyni aytsañ, cedvel uzun olacaq.
– Aqmescitte birinci qırımtatar kitap yarmalığı keçirildi, siz de anda iştirak ettiñiz. Bu tedbir aqqında tarif etiñiz.
Bütün regionlarda bunıñ kibi yarmalıqlar keçirmege teklif eter edimEdiye Muslimova
Muslimova: Doğrusını aytqanda, men buña pek inanmağan edim. Nasıl yani? Bazar künü saba saat 10-dan? Amma qapular açılğanda bir sıra insan kirdi ve bitmedi. Teşkilâtçılar sağ olsun, çünki pek meraqlı ve ögretici oldı. Oquyıcılarımıznen doğru dialog oldı, yanımızğa kelip laf ete ediler. Bütün regionlarda bunıñ kibi yarmalıqlar keçirmege teklif eter edim. Kösterecek şeylerimiz bar.
– Alim, Qırımda olğan ve oquyıcılarınen subetleşken bunıñ kibi neşirler ne qadar müim?
Qırımda til ve kimlik pek müim meselelerden biri olaAlim Aliyev
Aliyev: İnsannıñ degerleri nasıl şekillengenine baqacaq olsaq, 15-16 yaşına qadar endi şekillengenini añlamaq kerekmiz. Buña em mektep, em ana-baba, em tasil tesir ete. Ediyeniñ missiyası bayağı qıymetli. O, qırımtatar balalarınıñ yahşılıq ve yamanlıq, vatan ve vatanperverlik, qırımtatar tilini ögrenüvnen bağlı esas degerlerini şekillendirmege yardım ete. Kitap yarmalığını aytsaq: Qırımda bunıñ kibi tedbirler çoqça olsa, pek yahşı olur edi. Teşkilâtçılar elinden kelgeninen bu yarmalıqnı yapıp, bir çoq yahşı kitapnı taqdim etti. Bugünde-bugün Qırımda ve onıñ tışında qırımtatar cemaatı içün müim olğan munaqaşalar yapıldı. Böyle leyhalarğa yardım etmek kerekmiz. Qırımda til ve kimlik, ukrain kimliginiñ saqlap qalması şimdi, işğal vaqtında, pek müim meselelerden biri ola.
– Kimlik aqqında. Ana tilinde subetleşmek ne qadar müim olğanını aytqan edik, ve men qırımtatar kitap yarmalığı aqqında fikirlerni taqip ettim. Bir çoq iştirakçi qırımtatar tilinde yazğan müellifler pek az, dedi. Al-azırda Qırımda ve esas Ukrainada qırımtatar tilinde tasil aluv ne vaziyette?
Esas Ukrainada da ögrenüv problemleri barAlim Aliyev
Aliyev: Qırımda qırımtatar mektepleriniñ sayısı eki qat eksildi. Balalar saat üçten soñ tilni ögrene bile, endi boldurğanda, başları çalışmağanda, er kes evine ketmege istegende. Ana-babalar faal olsa ve sınıfta qırımtatar talebeleri çoq olsa, ana-babalar qırımtatar tili daa teren ögrenilgen bir sınıf açmağa tırışa. Esas Ukrainada da ögrenüv problemleri bar. Qırımtatar sınıfları olğan tek bir mektep Herson vilâyetinde bar. Eki aftadan soñ iç laf etmegen gruppa ve laf etmege tırışqanlar içün «Qırım evinde» kene qırımtatar tili kurslarını açamız.
– «Şatur-Gudur» punk gruppasınıñ azası Cemil Mamutovnen bağlandıq. Yaqında gruppañız «Qırım eviniñ» kontsertlerinde iştirak etken edi. İnsanlar qırımtatar punk-roknı nasıl qarşılay?
Mamutov: Bayağı meraqlanalar. Çalğanda salonda oturğan insanlar bir şey añlamay, dep tüşüngen edim. Amma kontsert bitkende alğışlaylar ve belli yırlarnı icra etmege rica eteler. Duyğulandıramız. İnsanlar sözleri rus ve ukrain tillerine oşağan türkülerni añlay. Amma umumen pek yahşı baqalar, meraqlanıp soraylar, ne yapasıñız, ne çalasıñız, ne aytacaq olasıñız. Lâqayt insanlar daa olmadı.
– Alim, bu kontsertler aqqında biraz ikâye et.
Aliyev: Bizim içün qırımtatar medeniyetini zemaneviy alda köstermek müim edi, ve şimdi bu «Qırım eviniñ» esas işlerinden biri ola. Qırımtatar medeniyeti zemaneviy şekiller ala bile, tek qırımtatar halqına degil, başqalarğa da meraqlı olacaq. O daa da keniş. Misal olaraq, Kyivdeki büyük 7 saatlıq kontsertimiz, ukrain ve qırımtatar çalğıcıları anda iştirak etti… Biz Kramatorskqa barıp, merkeziy meydanda çaldıq. Yerli sakinler kele edi. Olar qırımtatar tilini ilk sefer eşitip şaşqan edi. Drive muzıkasını da eşitmek müim ola.
– Yarımadada yaşamağa devam etken qırımtatarlarnen ne qadar sıq bağ tutasıñız?
Bir-birimiznen laf etmesek, diñlemesek, büyük bir iç zıddiyeti olur.Alim Aliyev
Aliyev: Bu bizim esas vazifemizdir: tek bağnı coymamaq degil, onı quvetleştirmektir. Mence, onı tek medeniyet, tasil leyhaları ve hatıra siyaseti vastasınen quvetleştirmek kerek. Soñra – siyaset, media – bu endi üstqurum. Bayağı farqlı vaziyetlerde yaşağanımıznı añlayım, ve bizler farqlı vaziyettemiz. Amma bir-birimiznen laf etmesek, diñlemesek, büyük bir iç zıddiyeti olur. Birileri siz kettiñiz, dep aytacaq, digerleri ise siz qaldıñız deycek, ve biri-birine iddiada bulunacaq, bugün bunı yapsaq, eñ beteri olur. Laf tek qırımtatarlar aqqında ketmey.
– Qaradeniz production studiyasınıñ baş müdiri Elzara İslâmovanen bağlandıq. Siziñ sayeñizde «Tatlı ses» bala istidat yarışı saqlap qaldı. Bu yarış ne içün müim?
Balalarnıñ qırımtatar medeniyetimizge dalması esas olğan ediElzara İslâmova
İslâmova: «ATR» Qırımda olğanda bu yarış ne qadar insannı celp etkenine şaşqan edim. Er yıl 500-ge yaqın bala iştirak etken edi. Bir çoq milliy mektep, tek muzıka ve icat mektepleri degil, bu leyhağa qoşulğan Qırımnıñ büyük yarışı olğan edi. Balalar yıl devamında azırlanğan edi ve olar içün saylav basamağını keçmek müim edi. Er kes artist olmaycağını añlağan edik, amma böyle maqsadımız da yoq edi. Balalarnıñ qırımtatar medeniyetimizge dalması esas olğan edi. Olar vatanperverlikni is etken edi. Bu yarış vastasınen, yahşı manada, keyfiyetli vatanperverlik «iñektsiyasını» bergen edik.
– Alim, balalar içün medeniy müitte bulunmaq ne qadar müim?
Aliyev: Eminim ki, Qırımda olıp, til, medeniyetniñ inkişafı ve balanıñ yahşı manada vatanperver olması içün yapqan er şeyiñ büyük bir missiya ola. «İcadiy kerginlik» degen bir idare bar. Bu «icadiy kerginlik» bir cemiyette ya da halqta olsa, bu pek müim şey. Bu halqnıñ inkişafına yol aça.
(Metinni Artem Laptiyev azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov oña qarşı taqiqattan aldın teşkerüv teşebbüsi kimge ait olğanını bilmey. Advokat Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, taqiqatçı malümat bermedi.
«Taqiqatçınıñ bergen malümatına köre, o, cinaiy iş açılmasını red etti, amma qarar lâğu etildi. O, kim yapqanını aytmay – ya taqiqat organınıñ reberi, ya da prokuror. Olar bunı tekrar baqmağa ve menden malümat almağa isteyler. Olarğa baracaq alım yoq», – dep ayttı Polozov.
Dekabr 21-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ «Çiygoz davası» boyunca toplaşuvında advokat oña basqı yapılğanını ayttı. Polozov taqiqatçığa advokatlar palatasınıñ cevabını yollağan.
Dekabr 20-de advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan başladı.
Bundan evel Qırımdaki Rusiye taqiqat komiteti Qırımda qırımtatarlarğa qarşı açılğan bir sıra davada imayeci olğan Rusiye advokatı Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş açılmasına razı olmağan edi.


text:
Avropada Havfsızlıq ve işbirlik teşkilâtında AQŞ temsilcii Daniel Ber dey ki, Ukraina islâatlarınıñ muzakeresinde işğal etilgen Donbass ve Qırım sakinleri iştirak etmeli.
Daniel Ber Radio Svobodağa aytqanı kibi, olarnıñ milliy dialogda iştirak etmesi zarurdır, «sesleri subet qısmı olmalı».
Daniel Ber şunı qayd ete ki, bunıñ amelge keçirilmesine «Rusiye istilâsı, Qırım işğali ve Ukraina şarqında ziddiyetniñ olması» keder ete, şunıñ içün işğal etilgen topraqlardan insanlarnı aqiqaten celp etmege qolay degil.
«Teklif etilgen şeyleden biri – tele konferentsiyası ve skype qullanmasıdır», – dey OSCEde AQŞ temsilcisi.
Rusiye er vaqıt «Kiyevniñ Donetsk ve Lugansk ile doğru dialog» talabını bildire. Soñkisinde «DHC» ve «LHC» silâlı teşkilâtlarnıñ vekilleri nazarğa alına. Kiyev ise Donbass ile bağlı meselelerni işbu regionnıñ qanuniy temsilcileri ile al etkenini bildire.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 19-ında koronavirus ve ihtimallı karantin sebebinden artıq erzaq mallarını almamağa rusiyelilerni çağırttı.
"Nastoyaşçeye vremâ" haber etkeni kibi, bunı Putin Rusiye baş naziri Mihail Mişustinnen koronavirus monitoringi merkezinde laf etkende ayttı.
"Şimdi adamlar bir çoq erzaq mallarını ala. Amma kerçekten iç bir problema yoq. Teminat vaziyeti stabil. Biz bunı közetemiz", - dedi Mişustin.
Putin aytqanına köre, "adamlar vaziyetniñ raat olmasını añlap, soñra taşlanılacaq erzaqqa para masraf etmemesi müimdir".
Şimdilik Rusiyeniñ resmiy statistikasına köre, Rusiyede 93 adam koronavirusnen hastalandı.
Rusiye martnıñ 18-nden mayısnıñ 1-ne qadar çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız şahıslarnıñ kirişini yasaqladı.
Keçken künü dünyada 13 903 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Dünya sağlıq teşkilâtı. Böylece, Dünya sağlıq teşkilâtınıñ versiyasına köre, dünyada koronavirus pandemiyası başlağanından berli hastalarnıñ sayısı 167 511 insan oldı.


text:
Mayıs 25-te Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda oquv yılı yekünlenmesi qayd etile. Yarımada mekteplerinde «soñki çañ» bayramına bağışlanğan merasimler keçirile. Bu kün merasimler nasıl şekilde keçirilecegi aqqında malümat Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ ve tasil nazirliginiñ saytında yoq.
Keçken sene bir sıra Qırım mekteplerinde tantanalı merasimler bir qaç kün evelce keçirildi. Böyle etip, rusiyeli işğalden soñ «Aqmescit akademik gimnaziyası» dep adlandırılğan Aqmescitteki Ukrain mektep-gimnaziyasınıñ talebeleri soñki çañ bayramına vışıvanka kiyip keldi. Diger mekteplerde bayram rusiyeli bayraq ve SSSR bayraqları ile bile qayd etile edi.
Ukraina Tasil ve ilim nazirliginde umumiy çan bayramına bağışlanğan merasimlerniñ keçirilmesini mayıs 26-ğa tayinlediler. Mezun merasimleri tahminen iyün 15-ten soñ keçirilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Avstriyanıñ Ukraina elçisi Gernot Pfandler ile körüşti. Onıñ qayd etkenine köre, Ukrainanıñ işğal altındaki topraqları mevzusı halqara siyasette prioritet olıp qalmalı. Ceppar, Avstriya yarımadanı işğalden qurtaruv halqara Qırım platformasında iştirak etecek, dep ümüt ete.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ haberinde aytılğanına köre, Ceppar Pfandlerge Qırımda insan aqları bozulğanını tarif etti.
«Tintüv, tutuv, uzun apis cezaları Qırımda er künlik kerçek oldı. 100-den çoq Ukraina vatandaşı – ekseriyeti qırımtatarlar ola – terrorizm ile küreş manaçığınen apishanede tutula», – dedi Ceppar.
Tış işler naziriniñ birinci muavini Azaq-Qara deñiz regionınıñ askeriyleştirilüvi ve yarımadanıñ Rusiye arbiy bazasına çevirilgenine diqqat ayırdı. Ceppar, Avstriya elçisine Rusiye vatandaşlarını Qırımğa avuştıruv siyaseti aqqında da tarif etti.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-inci sessiyasınıñ umumiy munaqaşalarında çıqışta bulundı. O, Qırımda insan aqları vaziyetine dair yañı qararğa qol tutmağa ve yarımadanı işğalden qurtaruv halqara Qırım platformasınıñ qurulışında iştirak etmege çağırdı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, onıñ nazirliginde Volodımır Zelenskıy içün Qırımnı işğalden qurtaruv muzakereleri içün halqara platformasını quruv teklifi azır, dep bildirgen edi.
Bundan evel Kulebanıñ qayd etkenine köre, Ukraina, Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasınıñ liderlerinden biri Poloniya olacaq, dek bekley. O, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi boyunca halqara meydançıq işinde Rusiyeni körmey, dep aytqan edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Gernot Pfandler, Avstriyanıñ fikirleri deñişmey – «sıñırlar yañıdan sızılmay, Qırım – Ukrainadır», dep bildirdi.


text:
Qırımda aprelniñ 1-nde aqşam koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvınen bağlı yañı sıñırlavlar ilân etildi. Bu aqta yañı sıñırlav tedbirlerine dair buyruq derc etilgen soñ açılmağan Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ saytı bildire.
Böylece, aprelniñ 3-nden 6-na qadar vatandaşlar yaşağan (bulunğan) yerlerinde qalmalı. İstisnalar:
- acele tibbiy yardım istemesi;
- eñ yaqın tükânğa baruv;
- evden 100 metr mesafege köpekni çıqaruv;
- çöplükni çıqaruv.
Akimiyet teşkilât faaliyetini toqtatmağan olsa, işke baruv da istisna ola.
Bundan evel Aqyar sakinlerine acele bir şey olmasa, evden çıqmaları yasaq etildi. Aqyarda yahta ve katerlernen deñiz kezintileri de yasaq etildi, şeer kirişlerinde blokpostlar quruldı. Razvojayev, cumaaqşamı, aprelniñ 2-nden, itibaren şeerde özüni tecrit etüv rejimini bozğanlar içün ceza sanktsiyaları işletilecek.
Martnıñ 31-nde saba Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus yuqunçına oğrağan ekinci yerli insan tasdıqlandı, dep bildirdi. Böylece, Qırımda 16 kişi qayd etildi. Olardan 14-ü kelgenlerde, ekisi – yerli. Aqyarda 5 kişi koronavirusnen hastalandı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Türkiye, imkâniyeti olğanı qadar, Ukrainağa yardım eter, şu cümleden işğal etilgen Qırımda. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev bildirdi.
Türkiye Ukraina ve Qırım meselelerine daa da çoq diqqat ete bilecekmi degen sualge Mustafa Cemilev, «ağır vaziyetke» baqmadan, diqqat ete dep cevap berdi.
«Öyle de yardım ete, amma anda qıyın vaziyet üküm süre: bir taraftan, Rusiye ile müim bağları, şunıñ içün nasıldır bir açıq-aydın arektlerni Türkiye yapmay, amma imkânı olğanı qadar bizge yardım ete», – dedi Cemilev.
Qırımtatarlarnıñ lideri aytqanı kibi, Türkiyeniñ yañı prezidenti Recep Erdoğan Ukrainağa yardım etmek kerektir.
«Eñ esası: prezident, imkânı olğanı qadar, memleketimizge bu ağır zamanda yardım etmeli. Yaralanğan insanlarımıznıñ Türkiyede tedaviylevi aqta biz endi aytqan edik – bu mevzuda qonuşacaqmız», – dedi o.
Belli olğanı kibi, avgust 28 künü, Ankarada, Türkiye prezidenti Recep Erdoğannıñ inauguratsiyası olmalı. Tantanalı tedbirge davet olğan eyyetler arasında ukrain eyyeti de bar edi, onıñ terkibine prezident Petro Poroşenko bar edi. Amma Ukraina şarqında vaziyetniñ kerginleşüvi sebebinden devlet başı bu ziyaretni lâğu etti.
Ukrain tarafnı inauguratsiyada qırımtatarlarnıñ işleri boyunca vekâletli Mustafa Cemilev, çetel işler naziri Pavlo Klimkin, prezident Memuriyetiniñ başı muavini Valeriy Çalıy, Ukraina prezidentiniñ birinci yardımcısı Yuriy Onişçenko, Türkiye Cumhuritinde Ukraina elçisi Sergiy Korsunskiy temsil etecekler.


text:
Fevral 20 künü Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı Mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir işiniñ» Yaltalı mabusı Emir-Usein Kukunıñ ceza müddeti uzatılmasına qarşı şikâyet arizasınıñ baqılması başlandı. Bunı Radio Svoboda muhbiri bildirdi.
Bundan evel Emir-Usein Kuku ve advokatı Aleksey Ladinniñ şikâyet arizasınıñ baqılması fevral 20 kününe keçirilgeni aqqında haber etilgen edi.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Sankt-Peterburg metrosında patlav yüz berdi. Bunı bloger İlya Varlamov haber etti. Radio Svoboda vaqianı canlı yayında köstere.
TASS malümatına köre, patlav «Sennaya ploşça» stantsiyasında tren vagonında yüz berdi. Stantsiya tuman tolu. Resmiy olmağan malümatlarğa köre, patlav neticesinde 10 insan can berdi, dep haber ete neşir.
Metro haberinde aytıla ki, «Park Pobedı», «Elektrosila», «Moskovskiye vorota», «Frunzenskaya», «Tehnologiçeskiy institut», «Sennaya ploşçad» ve «Gostinıy dvor» stantsiyalarınıñ kiriş ve çıqışları qapalı.


text:
Bu aqta qanunsız tayinlengen Qırım ükümetiniñ «Krıminform» saytında bildirilmekte.
Fedorovnıñ sözlerine binaen, Rusiye Ukraina devletine Qırımnı suvnen temin etmek ve avansnen para tölemeknen bağlı yañı añlaşmanı tizmege teklif etti.
»Olar cevap bermeyler. Vesiqalarnı baqıp añlaşmanı yañıdan yazmaq kerek,- dep aytalar. Biz ise suvğa muhtac olğan bereketni coyamız. 100 faizğa olmasa, onıñ büyük qısmını»,- dep bildirdi nazir.
Böyleliknen 30 biñ ga pirniç, bağçalarnıñ qısmı ve yüzüm meydanlarınıñ yarısı acele suvlanmaq kerek.
Bu meseleni çezmek içün Keriç boğazından qurulacaq köpür leyhasında Kubandan suv ağı yipi de yapılmaq kerek, o ise Şimaliy-Qırım kanalını deñiştirir. Amma tolusınen suvnen temin etüv meselesini tek 2-3 yıldan soñ çezmek mümkün olur,- qayd etti Fedorov.
Zapt etilgen Qırımnıñ akimiyeti Şimal-Qırım kanalı boyunca suv sıñırlanğanı içün Kiyev şeerini takbih ete. Şimdiki vaqıtta yerli sakinlerni suvnen temin etmek içün yañı araçıqlarnı yapmağa planlaştıra.
Qırımnıñ birinci nazir muavini Rustam Temirgaliyev bildirgeni kibi, mezkür araçıqlar Eski Qırımnıñ yanında peyda olacaq, bunıñnen bir sırada dağ eteklerniñ suv anbarlarından suvnıñ alınması başlandı.


text:
Türkiyeniñ Gürcistan ve Ukraina topraq bütünligi boyunca noqta-i nazarını yañıdan baqmaq niyeti yoq.
Bu aqta yanvar 9-da, bazarertesi künü Türkiye Tışqı işler nazirligi yolbaşçısı Mevlüt Çavuşoğlu Ankarada elçiler konferentsiyasında ilân etti.
Bunen beraber o qayd etti ki, Moskvanen işbirlik bunı közde tutmay, dep bildire «Eho Kavkaza» («Qavqaz akissedası»).
«Biz Ukraina ve Gürcistan topraq bütünligine qol tutamız. Biz topraqlarnıñ işğalini tanımaymız… Rusiye ile muzakereler çoq davalarnıñ çezilmesine isse qoşmağa imkân berecek», – dep ayttı Çavuşoğlu, onıñ sözlerini türkiyeli kütleviy haber vastaları bildire.
Süriye davası aqqında aytqanda, o ayttı ki, Türkiye Süriyede barışıq olmasını pek istey.
«Ankara Türkiyeniñ bütün toprağında barışıq olması içün elinden kelgenini yapa. Süriye boyunca Cenevre ceryanına qol tutamız ve aynı vaqıtta bu devletniñ şimalinde İslâm Devleti ile küreşni alıp baramız», – dep ayttı Çavuşoğlu.
O, ayttı ki, «Türkiye Süriyeniñ topraq ve siyaset bütünligine faal şekilde destek köstermege devam etecek».


text:
Soçideki Üçünci istinaf mahkemesi cumaaqşamı künü «diversiya azırlağanında, qanunsız silâlı birleşmeni qurğanında ve Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanında qabaatlanğan» ATR telekanalınıñ baş müdiri Lenur İslâmovnıñ ükmüni deñiştirüv qararını çıqardı.
Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Qadılar İslâmovnı 18 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ve azatlığını 1 yılğa sıñırlamağa, mahsus devlet organınıñ razılığı olmasa, yaşağan ya da bulunğan yerini deñiştirmege de yasaqladı.
Daa evel o, 19 yılğa üküm etildi.
Mahkeme, kütleviy haber vastalarınıñ faaliyetinde eki yıl iştirak etüv yasağını lâğu etti.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, ükümni lâğu etüv sebepleri çoq edi. Onıñ aytqanına köre, Rusiye ceza qanunlarında olğan deñişmelerge köre topraq bütünligini bozuv areketlerini yapuv çağıruvlarınen bağlı altı adise lâğu etildi.
«Rusiye qanunlarına köre, silâlı birleşme Rusiyede olmasa, cinaiy mesüliyet yalıñız iştirak etüv içün berile bile. Yani Noman Çelebicihan batalyonı Rusiyede ya da işğal altındaki Qırımda qurulmadı. Şunıñ içün Lenur İslâmovnıñ mesüliyetke çekilmesi qanunlarğa zıt kele», – dep tüşüne Polozov.
Advokatnıñ fikirince, Lenur İslâmovnı «büyük mülk zararı ile diversiyanı kerçekleştirüv» qabaatlavı isbatlanmağanı içün lâğu etilmeli.
«Bir şaat mahkemede bergen şaatlığından vazgeçti, gizli şaat ise tayanğıçlar patlatılğan kününi bile yañlış ayttı: o, noyabrniñ 20-nden 21-ne keçer gecesi ateş körgenini ayttı, patlav ise noyabrniñ 21-nden 22-ne keçer gecesi (2015 senesi – QA) oldı», – dep ayta Nikolay Polozov.
Advokat, Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etmege niyetlene, dep qayd etti. Lenur İslâmov Rusiye mahkemesiniñ qararını daa izaatlamadı.
Dekabrniñ 10-nda Qırım Yuqarı mahkemesi İslâmovnı 19 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ğıyabiy şekilde üküm etti. O, qabaatlavnıñ bütün noqtalarına istinaden qabaatlı tanıldı – «diversiyalarnı teşkil etüv, qanunsız silâlı birleşmeni quruv ve Rusiye topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruv». Qadılar, ükümde İslâmovnıñ kütleviy haber vastalarınıñ faaliyetinde 2 yıl iştirak etmesini yasaqladı ve 1 yılğa azatlığını sıñırladı.
İslâmovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etecek.
Rusiye FSBsi 2015 senesi oktâbr ayında Lenur İslâmovğa qarşı cinaiy dava açıp, onı federal qıdıruvğa ilân etti.


text:
Yalta şeeri Kyivskaya soqağında yerleşken Merkez bazar yanındaki maşna parkovkası Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov bergen emireine baqmadan yoq etilmeycek. Bu aqta Rusiyege bağlı Yalta şeet memuriyetiniñ yolbaşçısı Andrey Rostenko ikâye etti, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
«Bizler, şeer memuriyetiniñ küçüni qullanaraq bazar saibinen birleşip muayyen bir rekonstruktsitya keçirilmesinen bağlı proyektni közden keçirip qabul etken edik. Parkovka farqlı bir şekilge ketirilecek: biz maşnalar areket etken eki yolaqnı boşatıp, anda asla kirilmeycek kibi yapacaq olamız. Men proyektniñ yapılması içün cumhuriyet yolbaşçısından biraz teneffüs istedim ve bunen bağlı malümat oña keççe bildirilecek. Men bellesem, maşnalar turğan yer saqlanıp qalır, amma şimdiki şeklinde degil: artıq maşınalar çıqqan, kirgen ya da yañlış turğan vaqtında eki yolaqnı qaplamaycaq», - dep ikâye etti Rostenko.
Şeer mimariy-qurucılıq şurasınıñ toplaşuvı arfesinde Sergey Aksönov Andrey Rostenkoğa kurort sezonı başlanmasından evel «Yalta sebzevat bazarınıñ yanında yerleşken parkovnkanı ne yapıp-yapıp coymaqnı» avale etken edi. Aksönovnıñ fikrine köre, Yaltada kurort sezonınıñ keçmesine keder etebilecek tıqanıqlıq vaziyeti pek keskin turmaqta.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Facebook musulmanlarnı Oraza bayramınen hayırladı. Ayrıca, qırımtatarlarnı birlik olmağa çağırdı.
«Toprağını sevgen, ana tilini qoruğan, milliy medeniyetni ürmet ve öz adetlerini ürmet etken, rus işğalciler tarafından taqip etilgen semetdeşlerini ve olarnıñ qorantalarını qorçalağan dünya musulman ümmetiniñ bir parçası olğan birdem qırımtatar halqı olaraq qalayıq», – dep yazıla hayırlavda.
Daa Refat Çubarov, kelecek Ramazanda ve soñraki bayramlarda qırımtatar halqınıñ «rus işğalcisinden azat etilgen tuvğan Qırımından birleşip olmsını» tiledi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım MC-deki temsilcisi Anton Korineviç ve Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba musulmanlarnı Oraza bayramınen hayırlardılar.
Mayısnıñ 13-nde, cumaaqşamı künü, musulmanlar islâmdaki eki esas bayramdan birini – Oraza bayramını qayd eteler. QMC musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustemov er kesni bayramnen hayırlap, «tınçlıq, muabbetlik ve baht» tiledi.
«Bu bayramnı tuvğan topraqlarınıñ işğali şaraitinde ve işğalci akimiyetniñ devamlı tazyığı altında qarşılıamaq mecburiyetinde qalğan bütün musulmanlarnı, hususan semetdeşlerimini can-yürekten hayırlayım. Er keske iman ve küç tileyim!» – dep yazdı Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Facebook saifesinde.
Rusiye nezaretinde olğan Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Emirali Ablayev öz hayırlavında, «bu bayram künlerinde insanlarnı tek öz balalarına degil, yetimlerge de ediyeler bermege, büyüklerni ziyaret etmege ve yañğızoarnı unutmamağa» çağırdı.
Qırımda Oraza bayramı munasebeti ile mayısnıñ 14-yu raatlıq künüdir.
2020 senesi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Qurban bayramına ve Oraza bayramına devlet diniy bayramı statusını berecek buyruqnı imzalamağa niyetinde olğanını bildirgen edi.
Oraza bayramı künleri yaqınlar tebriklene, mezarlar ziyaret etile, yardımğa muhtac olğanlarğa para berile. Musulmanlar bayram namazı ögüne fitir parasını bermek kerek.


text:
Rusiye politsiyası Qırımnıñ İçki rayonındaki Savurçı köyüniñ camisine keldi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildire.
«Kâğıttan «Vicdan ve diniy birleşmelerniñ serbestligi» Federal qanunından «Missionerlik faaliyetini keçirüv nizamına» dair 24.2 maddeni oqudılar. Şimdi A4 kâğıtında cami imamınıñ aytqanlarını yaza, onıñnen laf eteler», – dep tarif etti faallerge köy sakini.
Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ vekilleri vaziyetni şimdilik izaatlamadı.
Rusiye quvetçileriniñ ziyaret sebepleri de belli degil. Qırım.Aqiqat, tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası aqmescitli imam Rasim Dervişevge qarşı memuriy dava açqan edi. Qararğa köre, o, cuma namazını qıldırıp ve vaaz etip qanunnı bozdı. Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi «qanunsız missionerlik faaliyeti» sebebinden Dervişevge 5 biñ ruble para cezasını berdi.


text:
«Memorial» uquq qoruyıcı merkez Çeçenistanda Groznıy şeerine dekabr 4 künü ücüm etken boyeviklerniñ tuvğanlarınıñ daa 5 evi yıqtırılğanı aqqında haber ete. Böyleliknen, uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, yıqtırılğan evlerniñ umumiy sayısı – 15 oldı, dep haber ete Radio Svoboda.
Güdermeste, Koşkeldı, İşhoy-Yurt, Geldagan ve Alpatovo köylerinde evlerni yıqtılar. Geldagande atta ağır tehnika qullanıldı, «evniñ yerinde qurucılıq çöplüginiñ obası qaldı», denile «Memorial»nıñ beyanatında.
Groznıy şeerine dekabr 4 künü olğan ücümden soñra Çeçenistan başı anna-babalar balalarnıñ areketleri içün mesülietli olğanını bildirdi. Onıñ aytqanı kibi, boyeviklerniñ qorantalarını Çeçenistandan quvıp, evlerini yoq etecekler.
«Azaplarğa qarşı komitet»niñ reisi İgor Kalâpin Kadırovnıñ bu kibi sözlerini vazife salâhiyetleirnden üstün çıquvı olaraq tanıdı ve Çeçenistan başına nisbeten cinaiy işni açmağa talabı ile Baş prokuratura ve Taqiqat komitetine muracaat etti.
Soñra Kadırov ücüm etken boyeviklerge aqça bir Kalâpin tarafından berilgeni aqqında aytıp, şimdi ise «nasıldır bir Kalâpin bandit ve olarnıñ tuvğanlarını qorumağa turğanı» sebebinden öz tüşüncelerini bildirdi.
Bunıñ ile, dekabr 18 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin jurnalistlerniñ Çeçenistan vaziyeti aqqında sualine cevap berir eken, Kadırov, Rusiye vatandaşları kibi, memleketniñ qanunlarına riayet etmek kerekligini bildirdi.


text:
Saba iyül 6 künü Aqmescit merkezinde Kozlova soqağında yerleşken çarşını politsiya sarıp aldı, tuccarlar öz iş yerlerine keçip olamay. Qırım.Aqiqatqa iş adamlarından biri bildirgeni kibi, olarğa çarşınıñ yıqılacağı aqqında haber ettiler.
«Saba saat 8-de işke kelsem, mında er şey sarıp alınğan. Er yerde politsiya. Kimseni kirsetmeyler. Bir qaç kün devam etecek, deyler. Saba mında endi dögüş de yüz berdi, sanki iş adamlarından birisiniñ qolunı qırdılar», – dey erkek.
Mında yanğın maşinası, politsiya ve «acele yardım» maşinası tura. Çarşı qaravulı aytqanı kibi, maşinalar mında daa gece kelgenler.
«Sanki stadionda patlav aletleri bar dep ayta ediler, soñra ise bütün çarşını sarıp aldılar», – tarif ete qaravul.
Şaatlarnıñ aytqanı kibi, ticaret noqtalarından bütün malnı bir obağa topladılar, tuccarlar açuvlana ve qavğa eteler.
Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev dey ki, «tedbirler Nazirler Şurasınıñ RK№465 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» ve şeer memuriyetiniñ №25 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» qararları negizinde keçirile».
Aqmescitniñ Kozlova soqağındaki çarşını endi bir qaç sene devamında yıqacaq olalar, amma iş adamlarınıñ narazılığı keder ete edi.


text:
Rusiäneñ başqa töbäklärendä kebek Omski yağında da Ciñüneñ 62 yıllığı bixisap çaralar belän kiñ külämdä bilgelänep ütte. Bäyräm tantanaları 9 mayğa çaqlı küpkä aldan başlanıp itkän ide häm äle dä däwam itä. Uzğan yäkşämbe könne tatar milli-mädäni möxtäriäte suğış häm tıl veterannarı öçen oçraşu-kiçä ütkärde. Möxtäriät äğzaları älege oçraşunı ütkärergä küptän äzerlängännär ide, ämma qayber säbäplär arqasında çara berazğa kiçekterelde. Möxtäriät räise Ğafiä Aleeva, kiçäne irtäräk ütkärergä telägän idek, ämma üzebez urnaşqan mädäniät yortında röxsät itmädelär, üz tatarlarığız ösen nigä ayırım kiçä eşlisez dip äyttelär,- di.
Şulay da, Ğafiä xanım süzlärençä, ansambl' urnaşqan “Krasnaya Gvardiä” mädäniät sarayı citäkçelegeneñ urınnı birmäwe, tatarlarnı yaratmağanlıqtan yäisä veterannarnı xörmät itmägänlektän tügel, ä bazar mönäsäbätläre näticäsendä. Çönki şähärneñ uñaylı urınında urnaşqan mädäniät sarayınıñ tamaşaçı zalı da, bülmäläre dä arendağa – tüläwle çaralar ütkärüçelärgä daimi tapşırılıp tora. Bazar “çıbırqılap” torğanda alar, yäğni citäkçelär, aqçadan başqa ber närsä turında da uylıy almıylar axrı,-di Ğafiä Aleeva.
Kiçägä çaqırılğan veterannarnıñ qayberläre ğädät buyınça başta “Qızıl Gvardiä” mädäniät sarayına barıp, şähär üzägennän şaqtıy yıraqta urnaşqan “Duslıq yortı”na qıyınlıqlar belän beraz soñğa qalıp kilep cittelär. Oçraşuğa kilgän veterannarnıñ küpçelege tıl veterannarı häm balaçaqları suğış yıllarına turı kilgän ölkännär ide. Suğış veterannarı 4 keşe buldı. 80 yäşlären tutırğan Gil'metdin abıy Siracetdinov, Sabit abıy Tuşakov, Xasib abıy Kotusov häm Gabdelbär abıy Gabdraxmanov.
Oçraşu-kiçä eşmäkär millättäşebez Rafael' Zäbirov yärdäme belän äzerlängän çäy östäle artında ütte. Kiçä barışında veterannarnı küptän tügel yalğa çıqqan ofitserlar Äsqat Quramşin häm Xaqimcan Möxämätdinov, Omski ölkäseneñ Mädäniät ministrlığı wäkile Tat'yana Şixovsova häm başqalar täbriklädelär. Äsqat äfände Quramşin täbrikläwdän tış yäşlärneñ bügenge xalätenä, tuğan telneñ yuğala baruına qarata borçıluın da belderde.
Suğış veterannarı ütkännären dä iskä töşerdelär, iğtibar citärlek, pensiäläreneñ yaxşı buluın belderdelär. Şul uq waqıtta xäzerge zamannıñ uñaysızlıqlarına da zarlandılar.
“Umırzaya” ansambleneñ ber törkem häwäskärläre isä maxsus mädäni programma äzerlägännär ide. Alar asılda suğış yıllarında cırlanğan cırlar başqardılar, äkrenläp veterannar üzläre dä cırğa quşıldılar, “Kül buyına kilsäñ ide”, “Sağınu”, “Qaz qanatı” kebek köylärgä val's äyländelär.
Bez balaçaqnı kürmi üskän buın, uyınnıñ närsä ikänen belmädek, mäktäptän soñ başaq cıya, elevatorda eşli idek, onıtılırlıq tügel, ägär suğış bulmağan bulsa küplärebezneñ yazmışı başqa bulır ide, dip, söyläde balaçağı suğış waqıtına turı kilgän Räşidä apa Bagautdinova. Räşidä apa çığışın cır belän tämamladı.
“Umırzaya” ansamble cırçısı Samat Xäyrullin, mondıy kiçälär ütkärü bik tä möhim, berdän yäşlärgä tärbiä, xäzer yuq diärlek andıy tärbiä, ikençedän veterannar öçen ul bik zur bäyräm, inde alar bik az qalıp bara,- dip äytep ütte.


text:
Näq ber atnadan soñ Qazan şähär avtobusında yörüçelärne mäşhär kötä. Şunı sizep bulsa kiräk Qazan citäkçelege bu ölkädä şaqtıy añlatu eşläre alıp bara başladı soñğı waqıtta. Sişämbe könne isä transport häm elemtä komitetı räise urınbasarı Nikolay Stukalov jurnalistlarnı tuqtalışlar buylap yörtte yaña transport sxeması belän tanıştırıp. Tizdän härber tuqtalışta añlatmalı sxemalar bulaçaq dip wäğdä itte ul . Sxemada älege tuqtalış aşa nindi marşrutlar uzuı xaqında barısı da añlatılğan.Älegä isä şähärdä kürsätmä mäğlümat 100әү genä elengän. Alarnıñ da küplären inde yırtıp atqannar. Jurnalistlar şunarğa tap buldı.
Qayber tuqtalışlarda maxsus cihazlar da yuq. Alar bulmıy torıp, ul sxemalarnı qayda elärgä cıyınalardır monısı da älegä soraw bulıp qala.
İñ töp yañalıq - avtobuslarnıñ nomerları barısı da üzgäräçäk. İnde xäzerdän ük iske häm yaña nomer belän yörgän avtobuslarnı küzätergä mömkin.
Közgä qädär yaña avtobuslar qaytıp betkänçe iske Paz häm Gazellär dä yöriäçäk. Ämma inde berniçä aydan şähär avtobuslarınıñ barısı da yaña nomerlı qıp-qızıl töstä bulaçaq. Bilgele, xalıq öçen bu şaqtıy problemalar tudıraçaq. Bigräk tä çit cirlärdän Qazanğa kilüçelärgä awır bulaçaq - yaña marşrutlar östäläçäk. Alarnı älläni küp bulmıy dip wäğdä itälär itüen.
Niqolay Stukalov xalıqtan borçılu belderep 7 meñläp xat kilgänen äytte. Bu äle transport çeltäre ğämälgä kergänçe ük. Ä annan soñ bu möräcäğätlär bermä-ber artır tösle, bigräk tä xalıq kesäsenä suğa başlağaç. Çönki xalıq arqılı-torqılı basıp bulsa da şähärneñ ber başınnan ikençesenä barırğa iäläşkän ide – 10 sumğa. Xäzer isä şul aranı ikeşär avtobusta uzarğa turı kiläçäk. Şähär citäkçelege isä problemanı añlamıyça bulsa kiräk, yıraq ara yörüçelär bik az sanda dip belderälär.
Yaña marşrut sisteması turında 300 meñ beleşmälek çığarılıp xalıqqa taratılğan xäzerge waqıtta. Qalğannarı tiz arada qazanlılarğa citkereläçäk didelär. Şulay uq tuqatalışlarda maxsus añlatma birüçe wäkillär yöriäçäk dip belderälär. Bilgele bulğança, xäzerge waqıtta avtobusnı berniçä minut qına kötärgä kiräk – bik caylı. Şähär citäkçelege yaña sistema kergäç tä totqarlıq bulmayaçaq di. Niqolay Stukalov:
5-7 minut qına kötärgä turı kiläçäk avtobuslarnı. Qazan transport häm elemtä komitetı citäkçese urınbasarı Nikolay Stukalov belderüençä, avtobusta yörü bıyıl artmayaçaq. Qayber Rusiä töbäkläre inde Qazannan ürnäk tä ala başlağannar. Sankt-Peterburgta qızıqsınğannar. Qazan şähäre Başqarma komitet citäkçese urınbasarı Röstäm Niğmätullin:
Xäzer bu yul belän inde başqa şähärlär dä bara başladı. Novosibirski, Tomskida da zur avtobuslarğa küçälär. Bu xalıqlarğa uñay bulsın öçen eşlänä. Röstäm Niğmätullin belderüençä, zur avtobuslar küpkä otışlıraq bulaçaq xalıq öçen dä, şähär citäkçelege dä. Ä menä şäxsi eşmäkärlär iske avtobusların qayda quyar busı soraw bulıp qala.
Landış Xarrasova


text:
Yuqarı Radanıñ bugünki toplaşuvında AB ile viza rejimini qolaylaştırğan areketler planınıñ ekinci basamağına keçmek içün dört qanun leyhası qabul etildi: parlament qaçaqlar aqlarını qoruv saası, qabarcılıqnen küreş, şahsiy malümat boyunca vekil faaliyeti, em de Ukrainada diskriminatsiyağa qarşılıq meselelerinen bağlı.
Yuqarı Rada reisi, Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov bildirdi ki, bunıñ kibi qanunlarnıñ qabul etilmesi Ukraina ve AB arasında vizasız rejimi kirsetilmesini tezleştirecek.
Onıñ aytqanına köre, AB ile vizasız rejim bu seneniñ soñuna qadar peyda olması mümkün.


text:
1921 senesi qurulğan Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinde yarımadanıñ milliy grupplarınıñ, ilk evelâ qırımtatarlarnıñ, inkişaf esasları müim olaraq ilân etilgen edi. Bu devirde qırımtatarlarnıñ tarihı ve medeniyeti faal sürette örgenile, milliy mektepler, qırımtatar teatri açıla, qırımtatar gazeta ve mecmuaları neşir etile...
Faqat 1920-nci seneleriniñ ekinci yarısından başlap yerli «burjua milletçiligi» ile küreş şiarı altında repressiyalar keçirile. 1928 senesi mayısta Qırım MSSC reisi Veli İbraimov qurşunğa tizilgen soñ qırımtatar firqa reberleri ve medeniyet elitasınıñ temsilcilerine qarşı repressiyalar adiy bir şeyge çevirile.
Asan Sabri Ayvazov, Osman Aqçoqraqlı, Ramazan Aleksandroviç, Üsein Bodaninskiy, Yağya Bayraşevskiy, Suleyman İdrisov, Mamut Nedim, Abduraim Samedinov, İlyas Tarhan, Abdulla Lâtif-zade – 1938 senesi aprel 17-de qurşunğan tizilgenlerniñ bir qısmıdır. Bir kün – ve bir sıra münever yoq etildi...
Bugün Abdulla Lâtif-zadeni hatırlayıq – şair, filolog, edebiyatşınas, oca. Abdulla Lâtif-zade 1890 senesi avgust ayında Aqmescitte oca qorantasında dünyağa keldi. Balalığı Qırımnıñ şimalinde keçti, bunıñ sayesinde qırımtatar şivelerini pek yahşı bile edi. On yaşında olğanda Abdullanıñ anası vefat ete.
Başta medresede – ananeviy musulman mektebinde, soñra da «ruşdiye» yañı usuliy mektepte oqudı. Andan onı quvğanlar – tercimeiyalcılardan biri bildirgeni kibi, «ruslarğa qarşı laflardan sebep». Belli bir müddet devamında Abdulla İstanbulda oqudı, lâkin babası vefat etken soñ Qırımğa qayttı. O, şiir yaza, ocalıq yapa edi. Akademik Agatangel Krımskiy qayd etkeni kibi, Lâtif-zadeniñ birinci şiirleri «Terciman» ve «Vatan Hadimi» qırımtatar gazetalarında basılğan edi. 1915 senesinden başlap 1917 senesine qadar Abdulla orduda hızmet ete.
İnqilâp zamanında Lâtif-zade Qurultaynıñ işinde iştirak ete, lâkin meşur erbaplar sırasına kirmey. Onıñ sorğu protokolında aytqanları: qısqa bir müddet (on kün) «Millet» gazetasınıñ muarriri oldı, bolşeviklerge «yaramay aydutlar» aytıp, «Ölümden soñraki tirilüv» adlı maqaleni bastırdı. Qırımda sovet akimiyeti tiklengen soñ Lâtif-zade zenaat birliklerinde çalışıp, onıñnen iş tutqan edi.
«Hayal ömür» şiirinde Lâtif-zade ömür – daimiy küreş, qıyın bir yol olğanını yaza; maqsadına irişe bilmek içün sınavlardan, qıyınlıqlardan ve manialardan keçmeli...
Meşur qırımtatar filologı, türkşınas, edebiyatşınas Bekir Çoban-zadeniñ maruzasında Abdulla Lâtif-zadeniñ icadı aqqında meraqlı fikirleri bar.
«Qırımtatar edebiyatınıñ yañı devri» maruzası 1927 senesi «İleri» mecmuası tarafındann teşkil ettilgen Qırımtatar yazıcıları birliginiñ toplaşuvında seslendirilgen, bir yıldan soñ ise Aqmescitte ayrı bir kitap şeklinde derc etilgen edi.
Professor öz maruzasında genç qırımtatar edebiyatşınaslarınıñ icadını talil ete. Bazıları onıñ sert tenqidine oğray. Abdulla Lâtif-zadeniñ şiiriyetine munasebeti daa yımşaq sayılmaq mümkün.
Bir kün sazım qoldan tüşer menim de,
Şu ömürniñ küzgüsi – köz yumulır,
Topraq kiyer, ya toz bolur tenim de,
Bir qarınca, bir böcekniñ teniday.
Çoban-zade genç müellifniñ üslübi, til zenginligi ve sözlerni qullanmaq qabiliyetinden ayrette qala: «Fikir ve qasevetlerni ifadelemek içün mında zayıf söz ve artqaç bir şey yoq. Yañlış ibare, suniy cümle bile yoq. Teren fikir-tüşünceler qolay-qolay oqula, lâkin büyük teessurat qaldıra. Bu satırlarda şairniñ hayalları ve arzuları ifadelegen. Bu arzular er bir insanğa ait».
Şairniñ söz tabiiyligi ve terenligi, keskinligi ve aenkligi oquyıcını şairge inanmağa mecbur ete:
Kölgemni iç bu yerlerden silmem men,
Ölmek içün doğmadım men... Ölmem men!
Professornıñ fikirince, bazı yerlerde Lâtif-zade medeniy kerilevge oğray. Umumen alğanda genç şairniñ icadı aqqında fikirler müsbet, meşur edebiyatşınas onı «qıymetli bir ressam» dep adlay. Faqat, Çoban-zade onıñ az yazğanını ve az derc etkenini ayta...
Abdulla Lâtif-zade sağ ekende 1928 senesi derc etken yekâne kitabına «Yañı saz» adını berdi
Mında da Çoban-zadenen razı olmamaq qıyın. Abdulla Lâtif-zade sağ ekende 1928 senesi derc etken yekâne «Yañı saz» kitabında onıñ adı vastasınen yañı zamannıñ yırlarını yazmaq içün yañı ğayelernen zenginleşmek kerek olğanını ifadeley. Lâtif-zadeniñ şiiriyet icadına diger edebiyat da tesir etti, ilk evelâ – rus edebiyatı. Hususan – Vladimir Mayakovskiyniñ inqilâp icadı.
Lâtif-zade bir çoq belli şairni tanıy edi, ukrain şairi Pavlo Tıçına ve akademik Agatangel Krımskiy ile dost olğan edi. Agatangel Krımskiy qırımtatarlarnıñ edebiyatına dair işinde Lâtif-zade aqqında bir sıra müsbet şeyler aytqan.
1927-1930 seneleri Abdulla Lâtif-zade – qırımtatar tilini arap urufatından latin urufatına keçirüv kampaniyasınıñ faal iştirakçisi; yañı türk elifbesi komitetiniñ mesüliyetli kâtibidir. O, 2-nci Dünya ilmiy-imlâ konferentsiyasında maruzası ile çıqışta bulundı, şive ekspeditsiyalarında, luğat ve edebiy til qaideleriniñ azırlamasında iştirak etken edi. Lâtif-zade dramaturg olaraq ilk sefer çıqışta buluna – Qırım devlet tatar teatri onıñ «Ömür baari» pyesasını sanalaştıra, baş rolüni ise meşur sanatçı Bilâl Parıkov oynay.
1930 senesi Lâtif-zade Moskvağa oquşqa yollana, soñra Devlet sanatşınaslıq akademiyasınıñ aspiraturasında tasil ala. Qırımğa qaytqan soñ dört yıl keçe ve onı pedagogika institutınıñ dotsenti vazifesine tayin eteler, anda ğarbiy Avropa edebiyatınıñ tarihı derslerini bere. Er şey yahşı kete kibi kele bile...
Lâkin 1937 senesi mart 21-de o «milletçi» kibi işten boşatıla. İnstituttan quvuluvnıñ resmiy sebebi böyle: tatar tili ve edebiyatı fakultetinde çalışıp, «studentlerge ders bergende bir sıra arap, fars ve türk sözlerini qullana edi, çünki başqaca ders berip olamay edi». Aprel 28-de apiske alına, 58-inci maddesi (6,8, 11 noqtaları) boyunca qabaatlanğan.
Üküm – eñ büyük ceza – mal-mülki musadere etilip, qurşunğa tizilecek. Bir yıldan soñ üküm yerine ketirile – 1938 senesi aprel 17 künü. Qırımtatar medeniyetiniñ diger erbapları ile beraber Abdulla Lâtif-zade Aqmescitniñ İçki işler halq komissariatı (NKVD) apishanesiniñ azbarında idam etildi...
Adalet yeñmesi içün yigirmi yıl kerek oldı – SSCB Yuqarı Şura Köllegiyasınıñ 1957 senesi avgust 15-te çıqqan qararı esasında Abdulla Lâtif-zadeniñ işi cinayet olmağanından qapatıldı.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Sentâbr 17-de Rusiyege boysunğan Bağçasaray şeer şurası şeer memuriyeti yolbaşçısı vazifesine Aleksandr Trânovnı belgiledi. Bu aqta Kriminform bildire.
Şeer şurası sessiyasınıñ toplaşuvında Trânovnıñ tayinlenmesi içün 14 deputat rey berdi, üç deputat – rey bermedi ve ekisi – bitaraf oldı.
Bundan evel konkurs komissiyası Bağçasaray şeer memuriyeti yolbaşçısı vazifesine namzet olaraq Elza Makarovanı ve Aleksandr Trânovnı belgiledi. RİA Novosti agentliginiñ bildirgenine köre, sessiyada Makarova özüni namzetlikten çıqardı ve deputatlarnı Trânovğa qol tutmağa rica etti.
Bu sene mayıs 25-te Bağçasaray memuriyetiniñ sabıq yolbaşçısı vazifesine tayinlengen İgor Beletskiy, Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov ile muzakerelerden soñ, istifağa çıqmaq içün ariza yazdı.
RİA Novosti agentliginiñ bildirgenine köre, Bağçasaraynıñ yañı şeer yolbaşçısı Aleksandr Trânov Özbekistandaki Termez şeerinde doğdı. O, 2007 senesi Rusiye Federatsiyası Ükümeti yanındaki Maliye Akademiyasını bitirdi. Aleksandr Trânov 2016 senesi iyün 24-ten Bağçasaray rayon memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini vazifesini eda etken edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ Rusiye Federatsiya Şurası tarafından tasdiqlanılğan «vatanperver stop-kâğıtı»na kirsetilmesini Qırım aqqında kerçek malümatqa qarşı küreş olaraq adladı.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat mühbirine ayttı.
«Qırımnıñ, ve umumen Rusiyeniñ bugünki vaziyeti maña cenkten soñ AQŞ añdıra, o vaqıt anda kommunistlerge qarşı, ya da orta asırlarda cadılarğa qarşı av alıp barıla edi. Bu yayğara tek bir şeyge bağlı – bugün Rusiye vatandaşı içün doğru malümatnıñ elde etilmesi imkânsız olğanını istey. Akimiyet sakinlerni, telekorüv aqqında aytsaq, diñleyici ve seyircilerni çeşit taraflama malümatnı elde etmek imkânlarından marum etmege tırışa», – qayd etti o.
Celâl dey ki, İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti «Qırım insan aqlarınıñ bozuluvını qayd etmege ve halqara teşkilâtlarğa bildirmege yardım ete edi».
Rusiye Federatsiya Şurası Baş prokuraturağa «istenmez teşkilâtlar» aqqında qanun boyunca teşkerilecek 12 çetel teşkilâttan ibaret cedvelni yolladı. Cedvelge Şuranıñ 156 azası qol tuttı.
Evel bildirilgeni kibi, «vatanperver stop-kâğıtına» «Açıq cemiyet» İnstitutı (Soros Fondu), Demokratiya milliy fondu, Halqara cumhuriyet institutı, Halqara meseleler boyunca milliy demokratik institutı, Makartur Fondu, Freedom House, Çarlz Stüart Mott Fondu, «Demokratiya içün tasil», Şimaliy-Avropalı demokratiya merkezi, Bütündünya ukrainlerniñ kongressi, Ukrain Bütündünya koordinatsion şurası ve İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti kirdi.


text:
Aqmescitteki anbarda 1,7 tonna yaramay ukrain, poloniyalı sucuq ve qaşqaval tapıldı, dep bildire Kremlge boysunğan Qırım Rosselhoznadzornıñ matbuat hızmeti.
Müessiseniñ bildirgenine köre, ketirilmesi yasaq olunğan mahsulat Aqmescitteki «Ticariy Alyans» («Torgovıy Alyans») buzlatma kamerasında tapıldı. İşhanede, veterinar vesiqaları olmağan, Poloniya ve Ukrainada yapılğan 1695 kilogramm sucuq mahsulatı saqlana edi.
«Ukrain «Alan» işhanesinde yapılğan satlıq mallarnıñ çoqusı (1614,5 kg) yaramay keyfiyetli edi: qılıf altında küf, şingenlik, ava bulunması, çürügen qoqusı ve ilâhre. Bunen beraber, buzlatma kamerasında veterinar vesiqaları olmağan, Ukrainada yapılğan 25,8 kg qaşqaval tapıldı. İstimalcılarnıñ ayatı ve sağlığı içün havflı mahsulat satılıştan çıqarıldı ve furun-insineratorda yaqıldı», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
Rusiyede ve Qırımda, evel Moskvağa qarşı, onıñ Qırımnı işğal etkeni ve Ukraina şarqında basqıncılığı sebebinden, sanktsiyalar kirsetken devletlerden aşayt mahsulatı ve köy hocalığı mahsulatınıñ italine sıñırlanma kirsetildi.
2015 senesi avgust 6-dan başlap, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emrine esaslanıp, qanunsız mahsulatnı, evel yapılğanı kibi teslim eticige qaytarmağa degil de, yoq etmege başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Advokat Nazim Şeyhmambetov Novoçerkaskta 3-nci tahqiqat tevqifhanesinde tutulğan ekinci Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ mabüsi Edem Smailovnı yoqladı. Advokatnıñ malümatına köre, Smailov mahsus blokta kamerada bir özü video nezareti astında tutula.
Bu aqta Şeyhmambetov «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine aytıp berdi.
«Kamerada bir özü olğanı ağır, amma keçken sene çekken adamlarnen outra edi, nefes almasınıñ çaresi yoq edi. Kamerada issi, müdiriyet ile çatışmalar yoq. Amma aynı zamanda, 8 intizam cezası bar olğanı belli oldı. Advokatnıñ fikrince bu, şahsiy işini bozmaq ve oña daa ziyade diqqat çekmek içün yapıla», – dep qayd ettiler birleşmede.
Şeyhmambetovnıñ sözlerine köre, Smailovnıñ «sağlıq alı bir yoruq, amma endi bayağı vaqıt devamında tiş problemleri olğanı içün tiş ekimine yardım istep maracaat ete».
Şimdi o istinaf oturışqa azırlana, dava materiallarınen tanışa.
SİZO müdiriyetniñ ya da Rusin FSİN buñı ait tefsirleri yoq.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı çıqarılğan üküm sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirmege talap etecek, dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Portugaliyadaki Ukraina diasporası 2016 senesi mayıs ayında Rusiye işğal etken Qırımda hırsızlanğan qırımtatar faali Ervin İbragimovnıñ hatırasına futbol matçı keçirilecek.
Bu aqta Ukraina diasporasınıñ vekilleri Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Futbol matçını Portugaliyada yaşağan qırımtatar qorantasınıñ teşebbüsi ile teşkil etemiz. Yarın Umer İbragimovnı qarşılaymız. Matçtan ğayrı, cemiyet ve Portugaliya siyasetçilerinen körüşüv olacaq», – dep tarif etti diaspora vekilleri.
Olarnıñ malümatına köre, matç iyünniñ 23-nde Lisabonda yapılacaq. Anda hırsızlanğan qırımlınıñ babası Umer İbragimov ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz baracaqlar.
Bu Umer İbragimovnıñ iyünniñ 21-nde Kyivde Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko ile keçirgen körüşüvinde belli oldı. Poroşenko mezkür körüşüvni teşkil etmege yardım etti, dep bildire «Avropa birdemligi» ukrain siyasiy küçüniñ matbuat hızmeti.
Bu körüşüvde hırsızlanğan qırımlınıñ babası yarımadanıñ tez vaqıtta işğalden qurtulacağına ümüt etkenini bildirdi.
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde aqşam şeer şurasınıñ deputatı, Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Onıñ maşinası yol ortasında tapıldı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğanını video nezareti kameraları qayd etti, dep bildirdi. Video uquq qoruyıcı organlarına berildi.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı mahkemeden evel tahqiqat keçirmekte.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev mayısnıñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radasında Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü munasebetinen çıqışta bulunıp, Rusiye Qırımnıñ tamır halqına qarşı munasebetini deñiştirmedi, dep ayttı.
«Bu facialı tarih bugünge qadar keskinligini biraz coyar edi, belki, çünki asırnıñ üçte birinden çoq keçti. Amma soñki yedi yılnıñ adise-vaqiaları Rusiye ükümdarlarınıñ em öz halqını, em zapt etken topraqlarnıñ halqlarını holoplarğa çevirmek istemesinen razı olmağan halqlarğa qarşı munasebetini iç deñiştirmegenini köstere», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
O, Yuqarı Rada deputatları Ukraina topraqlarınıñ işğalden qurtarılmasınen bağlı bütün qanun leyhalarına qol tutar, dep ümüt ete.
«Erte ya da keç işğalci bizim toprağımızdan quvulacaq! Ukraina devletiniñ topraq bütünligi ve suverenitetine uzanğan qollar sındırılacaq. Amma bunıñ vaqtı çoq şeyge bağlı, birinciden, Ukrainanıñ ve qanun berici organı Yuqarı Radanıñ qararlığına bağlı», – dep qayd etti Mustafa Cemilev.
Salı künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün etip başlağanına 77 yıl tola. Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıla.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy video muracaatını çıqarıp, Ukraina Yuqarı Radasınıñ baqmasına tamır halqlar qanun leyhasını berdi, dep bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ yılında Ukrainanıñ Türkiye elçihanesi matem şeritli qırımtatar bayrağını endirdi.
Türkiye Tış işler nazirligi qırımtatarlarğa qol tutmağa ve «Qırımnıñ qanunsız ilhaqından soñ zulumnı toqtatmağa tırışmağa» devam etecek, dep bildirdi.
Mayıs 18 qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma yılına Kanadanıñ New Brunswic vilâyetiniñ paytahtı Fredericton Ukrainanıñ Kanada elçihanesiniñ teşebbüsine qoşulıp, qırımtatar bayrağını köterdi. Bayraq Ukraina devlet bayrağınen beraber Fredericton meriyası ögünde asıldı.
Qırımnıñ farqlı şeer ve rayonlarında qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına tedbirler keçirildi.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Bronza çorında matriarxat bulğanmı?
İspaniyäneñ Mersiya şähäre La Almoloya rayonında tabılğan qaberleklär şul xaqta söyli
İspaniyäneñ kön’yaq-könçığışında tabılğan ber borınğı qaberlek qızıqlı näticälärgä kiterde. Anı tikşergännän soñ bezneñ êrağa qadär 1550nçe yılğa qadär sıynıflarğa bülengän cämğıyät’tä xatın-qızlar xakimlek itkän digän farazlar tudı.
Arxeologlar İspaniyäneñ Mersiya şähäre La Almoloya rayonında 2013nçe yıldan birle êşçänlek alıp bara. Näticädä 4 meñ qaberlek tabalar.
Belgeçlär bronza däwerennän qalğan qaberlektäge xatın-qızlarnıñ ul çornıñ simvolik zatlı bizänü äyberläre belän kümelüen belderde. Bu- alarnıñ cämğıyät’tä potanśial’ ähämiyätle säyäsi rol’ häm statusqa iyä buluınıñ kürsätkeçe. Monnan tış, arxeologlar qaber quyılğan qorılmanıñ ul çorda saray kategoriyäsenä kerüen äytä.
Tikşerenülärgä qarağanda, xatın-qızlar Pireney yarımutrawınıñ kön’yaq-könçığışında bezneñ êrağa qadär 2200-1550nçe yıllar arasında çäçäk atqan cämğıyät’ Êl’ Argarda xakimlek itkän bulırğa mömkin. Älege śivilizaśiyäneñ toraq punktlarınıñ bezneñ êrağa qadär 16nçı ğasır axırında êçke fetnälär arqasında yuq buluı farazlana.
Bäyläneşle xäbärlär
Did’ye Drogba ilçe buldı
Êlekkege futbolçı Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışmasınıñ Yaxşı niyät ilçese buldı
Fil’m töşerü törkeme dön'yağa qayttı
Rusiya törkemne 5 nçe oktyabr’dä fil’m töşerü öçen Xalıqara ğaläm stanśiyäsenä cibärgän ide


text:
Truskavets ukrain şeerinde qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında «Haytarma» filmine hatıra tahtası peyda oldı.
Bunı filmniñ rejissörı ve filmde baş rolüni icra etken Ahtem Seytabalev öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Yıl evelsi Türkiye şeerinde «Haytarma» filmniñ festival tarihı başlandı, bugün mında hatıra tahtası peyda oldı. Truskavets şeerine ve festival teşkilâtçılarına filmimizniñ taqımı adından minnetdarım», – yazdı o ve tahtanıñ fotoresimini aşkâr etti.
«Haytarma» filmi 1944 senesi olğan qırımtatarlarnıñ stalin sürgünligi aqqında tarif ete. Halqnıñ tarihındaki bu facialı saife şüretli uçucı, Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı – qırımtatarı Amet-Han Sultannıñ noqtaiy-nazarından kösterile.
Filmniñ ilk numayışı 2013 senesi mayıs 17 künü ötkerildi.
2014 senesi noyabr ayında «Haytarma» filmni İtaliyada keçirilgen festivalde eñ güzel film olaraq tanıdılar.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ükümetke 2014 senesi mart ayından Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen Qırım yollarınıñ tamiri ve qurucılığına aqça ayırıluvını tezleştirmege avale etti.
Sentâbr 15 künü Kreml saytında aşkâr etilgen vesiqada yazılğanı kibi, Putin noyabr 1 kününe qadar yapılğan iş aqqında esabatnı azırlamağa emir etti.
Qırımda yollarnıñ tamiri boyunca miqyaslı işler Kefe yolunda başlandı. Buña Rusiye Federatsiyasınıñ baş naziri Dmitriy Medvedevniñ Qırım işlerinden Rusiye Federatsiyasınıñ nazirligine, Rusiyeniñ Naqliyat nazirligine ve Qırımnıñ rusiyeli ükümetine yarımadada yol tamirini tezleştirmege avalesinden soñ başladılar


text:
Avropa Birligi Rusiyege qarşı kirsetilgen iqtisadiy sanktsiyalarnı 2018 senesi yanvarniñ 31-ne qadar uzattı, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ Brüsseldeki muhbiri Rikard Jozwiak. Qarar iyünniñ 28-nde qabul etildi.
Beklenilgenine köre, qarar iyünniñ 29-nda AB Resmiy mecmuasında derc etilip küçke kirecek.
İyünniñ 22-nde Avropa birliginiñ prezidenti Donald Tusk bildirgenine köre, AB yetekçileri Brüsselde keçken sammitte, Minsk añlaşmalarını yerine ketirmegeni sebebinden Rusiyege qarşı açılğan iqtisadiy sanktsiyalarnıñ uzatılması boyunca añlaştılar.
Rusiyege qarşı belli bir saanen bağlı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ uzatılması aqqındaki qarar Avropa birligi tarafından yazılı protesedura mücibi Almaniya kantsleri ve Frenkistan prezidentiniñ tavsiyeleri esasında qabul etile.
ABD, Avropa Birligi ve diger ğarp devletleri Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalar bir qaç basamaqtan ibaret edi – ilk başta Qırımnıñ zapt etilmesi, ondan soñ – Donbassta üküm sürgen ve Moskva tarafındfan qoltutulğan silâlı dava sebebinden.
Avropa Birliginiñ Rusiyeniñ belli bir saalarına qarşı kirsetken şiddetli sanktsiyalarınıñ muddeti iyül ayında bitecek


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala aprel 26 künü qırımtatar faali Seit-Bekir Suleymanov ile nikâhlandı. Bunı o Facebookta haber etti.
Jamala: «Tou künü. Biz Seit-Bekinen ömür arqadaşları oldıq! Er kesge hayırlavlar içün teşekkür bildirem!» – dep yazdı
Nikâh merasimi qırımtatar milliy adetlerine köre Kyivde İslam medeniy merkezinde ötkerildi.
Aprelde Jamala sevgilisine bağışlanğan yañı yırını taqdim etken edi.
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala 2016 senesi İşveçyede «Eurovision» yır yarışınıñ ğalibi oldı. Qırımtatar halqınıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırı ile çıqışta bulunğan edi.


text:
Radikal partia başlığı Nikolic, elekke serb citäkçe Slobodan Miloseviçkä oşagan tıñgısız-qatı xäräqatlären saylaw waqıtında taşlap yomşara töşte. Kosovo üz bäysezlegen iğlan itüennän soñ da, açuın üzenä saqlap, çırayında yılmayu belän üzen kiräk waqınta Mäskäw yäisä Brussel häm Waşiñton belän räxätlänep xezmättäşlek itä alaçaq namzät itep kürsätä başlağan ide. Şulay da waqıt belän bu xäl üzgärä töşte.
“Kosovo premyerı Thaçi, Yewropa Berlege belän xäzer yaña kileşülär tözergä cıyına. Şunıñ öçen Yewropa Berlege belän kileşü mäsläse ber aldaw säyäsäte genä. Yewropa Berlege ber yaqtan Serbia belän kileşü imzaladıq dip söyli. Ä ikençe yaqtan irtägä kitep Kosovo belän kileşü tözi. Şul uq waqıtta da, Serbiaga birgän, yaña invistetsia – proyektlär tözü öçen birgän süzlärneñ ütäläçägen belderä. Tik qayçan? Ägär dä Demokrat partia ciñsä genä.”
Älege saylaw, Kosovo bäysezlegen iğlan itkändä, Serbiada koalisiä partiası arasındağı fiker ayrılıqları säbäple urtaq xökümät cimerelgäç waqıtınnan alda uzdırılırga buldı.
Nikolic elekke saylawda, köndäşenä qarağanda barı tik 100.000 tawış ayırma belän ciñelde. Şulay itep bu saylawda sannarda ällä üzgäreş bulmas digän qaraş ta xaqim ide. Läkin ğomum qarağanda Radikallär partiası belän Tadiçneñ Demokratlar partiası yaqınça 35 %lıq tawış belän başqa-baş bardı diärgä bula.
Saylawda Yewropa Berlegeneñ yoğıntısı köçle. Saylawda yewropağa yaqın bulğan partia belän aña Kosovo häm başqa säbäplär öçen qarşı çıqqan partialar arasında köräşkä äylände. Bu oçraqta ber-berseneñ säyäsätenä bik tıqşınmağan älege ike partianı berläştergän ber säbäp: Könbatışqa qarşı toruları. Bu oçraqta ütä milläyätçe partia belän elekke koalisiädäge Kontunica partiäse, saylawda citärlek tawış belän ciñsä, Yewropa yaqlı Demokrak partiasına qarşı, bu ike partianıñ berläşüe bik ixtimal digän köçle farazlar bar.
Ägär dä bu farazlar çıñga aşsa, bu Serbianıñ Yewropa Berlegenä äğzalıq ğamällärenä kirtä bulaçaq. Berlekneñ küp kenä äğza ile Kosovo bäyselegen tanığan xäldä, yaña xökümätneñ berlek belän söyläşülärne däwam itterüe bik mömkin tügel. Monnañ qala Kosovo mäsäläsendä borçılularnı arttıraçaq. Bu da töbäkneñ totrıqlığı mäsäläsen tağın ber qat könüzägenä meñderä.
Serbianıñ tönyaq Mitrovicaga xärbi köç kiterüe bar, Belgrad xaqimiäteneñ Kosovo eçendä ayrılıqçı xaqimiät tözese bar. Kostunica partiäse äğzäse häm Kosovo serbları citäkçese Marko Jaksic, Kosovodağı wazğiätne Krajina ürnäge belän çağıştıru öçen urın yuq dip belderä. Belgrad küzätüendä ul Mitrovicanıñ tınıç yäşiyäşägenä ışana:
“Krajina Xorvatida ide. Läkin Kosovo Serbianıñ eçendä. Kosovodağı serblar Belgrad xaqimiätenä tayana, çönki Serbia konstitusiäsına kürä Kosovo äle dä Serbianıñ ber öleşe. Şuña Serbia üz cirlären saqlarğa tiyeş”
Şulay itep Serbiada yäkşämbe kön bulaçaq parlament saylawınıñ näticäse, Balkandağı totrıqlıqqa turıdan turı tä’ser itäçäk.


text:
2018 Rusiye ordusına eki biñden ziyade Qırım sakini celp etilecek dep haber ete Qırım ükümetiniñ saytı. Qırım vitse-premyeri İgor Mihayliçenkonıñ sözlerine köre, Rusiye yarımadanı bu okrugqa qoşqanı içün Qırım, Cenübiy arbiy okrug boyunca celp etilüvi planlaştırılğan asker sayısı ceetinden dördünci yerde tura.
Qırım KHV malümatına köre, 2014 senesinden itibaren Rusiye ordusında 10 biñge yaqın Qırım sakini hızmet etken. Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Rusiyeniñ areketlerini qanunsız olğanını ayta ve yarımada sakinlerini celpname alğanı aqqında Ukrainanıñ uquqqorçalav organlarına haber etmesini rica ete.
Rusiye Devlet duması birinci muzakeresinde askerlikke celp etilgenlerni celpname almağan taqdirde, arbiy komissarlıqlarğa barmağa mecbur etken qanun leyhası qabul etti. Vesiqağa binaen, kelmeyüv ya da celpnameni almaqnı red etüv – arbiy hızmetten qaçuv dep esaplanacaq. Celpnameler yalıñız sırarışlı mektip olaraq teslim etilecek. Onı askerlikke celp etilecek şahıstan ğayrı, yetişken çağdaki aile azası ya da «onı temsil etken vekil» teslim alabile.
«Sankt-Peterburg askerlerinıñ anaları» adlı uquqimaye teşkilâtınıñ uquqçısı Aleksandr Peredruk, arbiy komissarlıqlar öz işini cinaiy cevapkârlıqnen beraber vatandaşlar üzerine keçirmege qarar bergen dep saya.
Eger Qırım sakini Ukraina ordusında hızmet etken olsa bile, bu onıñ Rusiye ordusında hızmet etüvden azat ete degen manağa kelmeyAleksandr Peredruk
– Bu qanun leyhasındaki eñ esas noqta şu – askerlikke celp etilecek şahıs, iç bir vesiqa almağan olsa bile arbiy kommisarlıqqa barmağa mecbur. Yani celpname aluv mesuliyeti bütünley onıñ üzerine yüklene, albuki devlet bunı nege esaslanıp yapqanı malüm degil. Neticede insanlar arbiy komissarlıqqa barmaq kerek olğanından haberi olmaycaq ve böyleliknen, Cinayet kodeksiniñ 328 maddesine binaen bir art niyeti olmadan cinayet işlegen sayılacaq. Aslında, bu eki yıllıq apis cezası demektir, ancaq ilk qanun bozuvda – 200 biñ rublelik cöreme ya da şartlı apis cezası tayin etile. Men bellesem, askerlikten qaçuv içün daa ziyade şiddetli mesuliyet kirsetmek manasız: mudafaa Nazirligi iç bir problema olmağani içün, er yıl askerlikke celp esnası erte bitkeni aqqında esabat bere. Aynı zamanda Devlet duması, askerlikten qaçqanlar sayısı çoq olğanı aqqında ayta.
Aleksandr Peredruk alternatif hızmet keçmek içün arbiy hızmetke çağırıluvdan altı ay evel arbiy komissarlıqqa, arbiy hızmet keçmek içün itiqadı kelişiksiz olğanı aqqında bir ariza yazmaq kerek olğanını hatırlata. Adliyeciniñ sözlerine binaen, bunı isbat etmege acet yoq ve problema çıqmamaq kerek.
– Aynı zamanda, eger Qırım sakini Ukraina ordusında hızmet etken olsa bile, bu onıñ Rusiye ordusında hızmet etüvden azat etilecek degen manağa kelmey. Bu mesele faqat eki devlet arasında kerek añlaşmalar yapılsa mümkün olur. Afsus ki, Ukraina ile bu printsip çalışmaz.
Qırım uquqimaye gruppasınıñ mütehassısı Oleksandr Sedov, Ukraina aliy oquv yurtlarınıñ Qırımdan kelgen talebelerine celpnamelernen alâqalı qanun leyhası işbu maddesi tesir etebile dep qayd ete.
Qırımnı terk etip ketkenlerge nisbeten de, askerlikten qaça degen manada cinayet işleri açılabileOleksandr Sedov
– Qırım sakinleri bizge Rusiyeniñ askerlikke celp etüvi hususında muracaat eteler, celpnamelerni yollaylar. Celp etüvnen bağlı malümatnı işğalci ükümetniñ özü de gizlemey, onıñ içün elimizde malümt da bar. Daa evel, askerlik yapmamaq içün, esapqa turmamaq mümkün edi, faqat yañı qanun leyhasına köre askerlikke celp etilecek 18 ile 27 yaş arasındaki vatandaşlar, tibbiy komissiya keçmek içün arbiy komissarlıqqa barmağa mecbur. Şunıñ içün biz ya alternatif hızmetke kirmekni ya da Qırımnı terk etip Ukrainanaıñ qıta qısmına ketmekni tevsiye etecekmiz. Eñ ciddiy havf teşkil etken tarafı şunda ki, qanun leyhası qabul etilgen taqdirde, cinaiy mesuliyet yarımadanı terk etken ve, meselâ, Ukraina aliy oquv yurtlarında oquğanlarğa tesir etebile. Qırımğa qaytıp kelgeninde Rusiye ordusında hızmet etmekten qaçqanı sebebinden olarğa nisbeten artıq memuriy degil de, cinaiy iş açıla bile. İşte, böyleliknen tazyıq arta em de pek küçlü derecede.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırım ve Aqyar boyunca Rospotrebnadzor başı Natalya Penkovskaya, bu afta Qırımda koronavirustan ölgenlerniñ sayısı keçke aftağa baqqında arttı, dep bildirdi. Bunı o, COVID-19ğa qarşı areketler operativ ştabınıñ oturışında ayttı.
«Bir afta içinde 36 hasta öldi, keçken afta ise 34. Ölgenlerniñ arasında 85 faizi 65 yaşında büyük olğanlar. Tibbiy yardım içün ise 86 faizi tek eki künden soñ muracaat etti. Evel bu köstergiç 91 faiz edi», – dedi Penkovskaya.
Bundan ğayrı Qırım Rospotrebnadzor başınıñ aytqanına köre, ealige test yapuv köstergiçi pek alçaqtır: 135,1 100 biñ eali içün, indikativ köstergiç içe 200 adam 100 biñ ealige.
Penkovskaya Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ başı Sergey Aksönovdan «test yapuv köstergiçini arttırmağa buyurğanını» istedi.
Qırımda keçken künü 60 yañı koronavirus hastası qayd etildi, aynı zamanda 1-niñ hastalıq alâmetleri yoq edi, dep haber etti Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Avgustnıñ 18-de işğal etilgen Aqyarda facia yüz berdi: qurulğan prezident kadet oquv yurtı binasınıñ damı tüşken vaqıtta eki qurucı elâk oldı. Daa beş kişi yaralandı.
Yerli «politsiya» eki ve ekiden ziyade ölüm sebebi olğan qurucılıq işlerini bozuv boyunca cinaiy iş açtı.
Şimdi adise yerinde taqiqat taqımı çalışa, «politsiya hadimleri» şaatlarnıñ malümatını ögreneler. Bunıñnen beraber qurucılıqqa alâqası bar olğan şahıslarnı soraştıralar, qurucılıq vesiqaları alına, obyektte telükesizlik tehnikası içün mesülietli olğan şahıslarnı belgileyler.


text:
Aqmescit SİZOsında tutulğan «Veciye Kaşka işi» figurantı, qırımtatar faali Kâzim Ametovnıñ sağlığı fanalaşa, dep haber ete Facebookta advokat Emil Kurbedinov.
«Bugün Aqmescit Taqiqat izolâtorında Ametov Kazim ağanı ziyaret ettim. O, er keske selâm etti! İzolâtordaki dayanılmaz şartlardan dolayı sağlığı fenalaşqanı aqqında ikâye etip berdi. Sanitariyazsızlıq, sıçavul, qandalay, aşalmaycaq kibi aş, sers, kislorod yetişmemezligi, 22 mahküm içün 20 yataq ve saire», – dep yaza Kurbedinov.
Onıñ yazğanına köre, faal zayıf körip başlağan, gipertoniyası bar ve yüregi ağırta eken.
Yanvarniñ 12-nde, Kreml nezaretindeki Aqmescit Kiev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarınıñ tevqif müddetini daa eki ayğa uzatqan edi.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte küç idaresiniñ hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı. Olar Türkiye vatandaşından para talap etüvde qabaatlana. Rusiye küç idaresiniñ hadimleri tarafından tutuluvlar esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramağan edi. Daa soñra qadın vefat etti.


text:
Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ Eski Qırım şeerinde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, faal Server Karametovnıñ cenazesi keçe.
Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Karametovnen vedalaşmaq içün bütün yarımdadadan qırımtatarlar keldi. Al-azırda cenazede 400ge yaqın insan bar.
Olar arasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranları ve faalleri Adile Ametova, Fera ve Enver Muslâdinovlar, Nariman Celâl, Zair Smedlâ ve digerleri bar.
Köydeşler Karametov ailesinen beraber yas tutqanı ve birdemligi adına qara şerit bağlanğan qırımtatar milliy bayrağını asıp qoydılar.
Qırımlı faal Server Karametov iyünniñ 23-nde Eski Qırımdaki yol qazasındsan soñ hastahanede vefat etkeni aqqındsa haber etken ediler. Yol qazasında ayrıca qırımtatar Enver Arabaciyev de zarar körgen edi.
Qırımtatar faali Server Karametov 2017 senesi avgustnıñ 8-nde Aqmescitte qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygozğa qol tutmaq maqsadınen keçirilgen bir kişilik piket sebebinden tutulğan edi.Oña qarşı eki dane memuriy protokol tüzüldi. Biri – «bir kişilik piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi.
Daa soñra Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Karametovğa 10 künlük memuriy tevqif cezası bergen edi.


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümeti qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüm şartlarını tahqiq etmey. Bunı aprel 24-te Facebookta Rusiye advokatı Nikolay Polozov yazdı.
Advokat: «Rusiye ukümeti Veciye Kaşkanıñ ölüm şartlarını ale daa tahqiq etmey. Teşkerüvler devam ete, ekspertizalar yapıla, iş ise ale daa açılmadı ve tahqiq etilmey. Teessüf ki, özlerine kerek olğanda olar bütün bürokratik melekelerini çalıştırmağa bile ve vaqıt sozalar», – dep yazdı.
O, «olardan kimse bellemesin ki, Veciye Kaşka unutıldı, ve olar onıñ ölümi içün mesüliyetke çekilmeycekler», – dep qayd etti.
Polozov: «Mustaqil tahqiqat devam ete ve, oña qarşılıq kösterilgenine rağmen, soñuna qadar alıp barılacaq», – dep ilâve etti.
Aprel 24-te qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ doğğanına 84 yıl toldı.
Fevralniñ başında Polozov, 2017 senesinde Qırımda Veciye Kaşkanıñ vefatını mustaqil surette tahqiq etmege başladı. Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşkanıñ ölümi – «onı qanunsız olaraq yaqalağan Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından quvetniñ adden aşırı ve ğayrı-mutenasip derecede qullanılmasınıñ neticesidir».
Noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olarnı Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatladılar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan bu yaqalav esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı, qadın vefat etti.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan QMC prokuraturası, qanunsız tintüvler, yaqalanuvlar ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiası boyunca cinaiy işniñ alıp barılmasını başladı.
Veciye Kaşka – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı. O, 1934 senesinde Aluştanıñ civarındaki Üsküt (şimdi Privetnoye) köyünde doğdı. 1944 senesinde qırımtatar halqı sürgün etilgen soñ Veciye Kaşka qorantasınen Özbekistanda yaşadı. 50-nci yıllarda o, aqayı Bekir ile beraber qırımtatar milliy areketine qatıldı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qorqalar ki, yarımadadaki çoq aerodromı baqımsız qalacaq. Bu aqta 2016-2020 seneleri Qırımda vatandaş aviatsiyası inkişafı boyunca «yol haritası» merasimleri planınıñ ömürge keçirilmesi meseleleri boyunca toplaşuvda söz yürsetildi. Bu aqta Kremlge boysunğan yarımada ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım territoriyasında çoq aerodrom bar. Uçaq alanları – bu pek çoq maliye talap etken infrastruktura inşaatlarıdır, ve olarnıñ baqımsız qalmasını istemez edik», – dep ayttı toplaşuv devamında Ava naqliyesi Federal agentliginiñ reisi Aleksandr Neradko.
O, Qırımda Ulyanovsk vatandaş aviatsiyası institutınıñ filialını teşkil etmege teklif etti.
Moskva tarafından tayinlengen yarımada yolbaşçısı Sergey Aksönov, Qırım uçucılarnıñ azırlanılması boyunca vazifelerni, bu cümleden, Rusiye Federatsiyası Sanayı nazirligi ve Mudafaa nazirligi qoyğan vazifelerni becereceginden emin olğanını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.