text:
Qırımda Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetniñ birinci kurs talebesi Artöm Dayrabekov ğayıp oldı, bir sutkadan ziyade soyları onınen bağlanıp olamaylar. Bunı Qırım.Aqiqat saytına oğlannıñ tizesi Lilâ Belâlova haber etti.
Onıñ malümatına köre, bazar ertesi künü Artöm kündüz evden çıqıp, Aqmescitke universitetke baracaq edi. Yol boyu küçük qardaşını avtovokzal civarındaki 41sanlı mektepte qaldırdı.
«Onı saat altıda alıp qaytmaq kerek edi, onen soñki telefon bağı saat eki buçuqlarda edi. Er şey yahşı olğanı ve dostlarnen beraber bulunğanını ayttı. Er vaqıt olğanı kibi laf ettik. Amma, saat 18.00 de qardaşını mektepten almadı, biz qasevet etip başladıq. Çünki o pek mesülietli oğlan, balanı alıp olamasa edi, mıtlaqa haber eter edi», – dey qadın.
Tuvğanları mektepke aqşam saat yedilerge yaqın bardılar, anda qızçıq bir özü tura edi.
«Biz bir şey oldı dep añladıq. Telefonı ale daa qapalı. Tünevinden başlap telefon açıp olamaymız, dostlarınen internet vastası ile bağlanamız, amma, şimdilik onıñ ne yerde olğanı aqqında malümat yoq. Artömniñ anası şimdi tek ilâc içip otura, laf etmege bile çaresi yoq», – dey Lilâ Belâlova.
Qadınnıñ malümatına köre, tuvğanları endi politsiyağa muracaat ettiler, ğayıp olğan oğlannıñ dostları Qırım.Aqiqatqa bildirgenleri kibi, toqtamay hastahanelerge telefon açalar, amma, neticesiz.
Daa bir ğayıp olğan bala – Belâl Bilâlov, Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ birinci kurs talebesi. Artömniñ soyları aytqanı kibi, olar dost ediler. Belâl Bilâlovnıñ soylarınen bağlanıp olamadıq.
Tuvğanlar yaşlarnıñ ğayıp oluvı sebeplerini atta tüşünmege qorqalar.
Sentâbr 27 künü Qarasuvbazar rayonı Sarı-Su köyünde eki yiigit İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmov ğayıp oldılar. Olarnı ale daa tapmadılar.
Sentâbr 29 künü Kezlevde Edem Asanov yoq olıp ketti. Oktâbr 6 künü onı asılı taptılar.
BMT-nıñ Ukrainanen bağlı soñki maruzasında qayd etilgeni kibi, Qırımda insan aqlarınen bağlı vaziyet ep kerginleşe, qırımtatar halqına qarşı hususiy basqı yapıla, dep bildirile.
BMT-nıñ insan aqları boyunca idare Qırım akimiyeti ve Rusiye akimiyetine qırımtatarlarnıñ qorquzuvlarnı toqtatmağa tevsiye etti.


c: text/html

text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq muarriri, şimdi – «Qaradeñiz production» şirketiniñ baş müdir muavini Lilâ Bucurova noyabr 2 künü evinde tintüv keçirgen Rusiye FSB hadimlerine qarşı mahkeme davasını açtı. Bu aqta Bucurovanıñ özü bildirdi, onıñ bildirüvi ile videonı bazarertesi künü, noyabr 16-da, «15 minut» saytı aşkâr etti.
Onıñ sözlerine köre, buña taqiqat tedbirleri keçirilgen yerde jurnalistniñ avdokatına bulunmağa izin berilmemesi sebep oldı. Böyleliknen onıñ avdokat imayesine olğan anayasa aqqı bozuldı, dey Qırım jurnalisti.
Bu iş boyunca birinci toplaşuv noyabr 16 künü Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde keçti.
«Eviminiñ qapıları yanında avdokatnı soylarım, diger şaatlar kördi. Bundan da ğayrı, evimdeki işbu «tedbirniñ» videoyazısı bar, amma FSB ve sayğılı mahkemeci tintüvni keçirgen taqiqatçı şahsen avdokatqa yasaq etmegenini bildireler. Bu er şey mantıqqa uymay: şahsen yasaq etmesi mümkün degil edi, çünki advokat taqiqatçı bulunğan odağa kirsetilmedi», – dey Bucurova.
Advokat Cemil Temişev aytqanı kibi, tintüv keçirilgende, vatandaşlarğa advokatnıñ bulunmasını sıq sürette red eteler. Advokat işbu red etüvniñ qanuniyligini ögrenmege areket etecek ve «bu sualge cevap almaq içün Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesine muracaat etmege azır olğanını» bildire – devlet insanğa Rusiye Anayasasınıñ 48-nci maddesine köre yüridik yardım aqqını teminleymi.
Bu iş boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı noyabr 18-ne planlaştırılğan.
Qırım.Aqiqat Lilâ Bucurovanıñ izaatını elde etmege tırışa.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler.
Birazdan Lilâ Bucurova evinde Rusiye FSB silâlı hadimleri tarafından keçirilgen tintüv aqqında tafsilâtlı sürette tarif etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca eki cinaiy işni açtı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bu afta «Divan» qırımtatar qavehanesini ziyaret etken uquq qoruyıcılar qanunsız migrantlarnı qıdırğan ekenler.
Bunı qave saibi Timur Şabutov QHA agentligine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, vaqia üyle zamanında, qavehanede bayağı insan olğanda olıp keçti.
«Silâlı insan qavehanege kirip, pasport teşkerüvi olğanını ayttı ve er keske pasportnı köstermege rica etti», – dedi qavehane saibi.
Qavehane saibi reberini çağırmağa rica etti. Soñra onıñ yanına adiy urba kiymegen komandan yaqınlaşıp, terrorizm ve qanunsız migratsiya bölügini temsil etkenini bildirdi.
Qavehaneniñ yanına tahminen 10 arbiy keldi. Olardan dört kişi adiy urbada edi.
Şabutovnıñ aytqanına köre, soñra qavehane musafirlerini teşkerip başladılar. Başta qave hadimleriniñ pasportlarına baqtılar. Şahsiyetini aydınlatqan vesiqalar kösterilmegenine qadar qavehaneden bir kimseni çıqarmadılar, dedi qave saibi.
Böylece, Şabutovnıñ aytqanına köre, yanında vesiqaları olmağan eki ya da üç kişini Dekabristov soqağındaki estremizmge qarşı küreş idaresine alıp kettiler, lâkin birazdan olarnıñ vesiqalarını alıp keldiler ve olarnı yiberdiler.
Noyabr 18-dk silâlı arbiyler «Divan» qavehanesine keldiler. Bundan evel Aqmescitteki «Lokomotiv» bazarında arbiyler ses-şamata köterip, aman-aman 60 insannı yaqalağan ediler.


text:
Maştağa ( Aserbaidžaan )
Kaugus linnade vahel
- Vahed Maştağa - Bakuu
- Vahed Maştağa - Ganja
- Vahed Maştağa - Sumqayit
- Vahed Maştağa - Lənkəran
- Vahed Maştağa - Mingəçevir
- Vahed Maştağa - Saatli
- Vahed Maştağa - Qaracuxur
- Vahed Maştağa - Sirvan
- Vahed Maştağa - Bakixanov
- Vahed Maştağa - Nakhchivan
- Vahed Maştağa - Sheki
- Vahed Maştağa - Yevlakh
- Vahed Maştağa - Stephanakert
- Vahed Maştağa - Bilajari
- Vahed Maştağa - Ağdam
- Vahed Maştağa - Khirdalan
- Vahed Maştağa - Barda
- Vahed Maştağa - Xacmaz
- Vahed Maştağa - Salyan
- Vahed Maştağa - Hovsan
- Vahed Maştağa - Dzhalilabad
- Vahed Maştağa - Shamkhor
- Vahed Maştağa - Geoktschai
- Vahed Maştağa - Ağcabədi
- Vahed Maştağa - Imishli
- Vahed Maştağa - Lokbatan
- Vahed Maştağa - Shamakhi
- Vahed Maştağa - Sabirabad
- Vahed Maştağa - Amirdzhan
- Vahed Maştağa - Fizuli
- Vahed Maştağa - Buzovna
- Vahed Maştağa - Biny Selo
- Vahed Maştağa - Agdas
- Vahed Maştağa - Divichibazar
- Vahed Maştağa - Haciqabul
- Vahed Maştağa - Quba
- Vahed Maştağa - Zabrat
- Vahed Maştağa - Sabuncu
- Vahed Maştağa - Kyurdarmir
- Vahed Maştağa - Haci Zeynalabdin
- Vahed Maştağa - Qazax
- Vahed Maştağa - Şuşa
- Vahed Maştağa - Neftcala
- Vahed Maştağa - Zaqatala
- Vahed Maştağa - Terter
- Vahed Maştağa - Pushkino
- Vahed Maştağa - Yelenendorf
- Vahed Maştağa - Ahmadbayli
- Vahed Maştağa - Aghsu
- Vahed Bakuu - Maştağa
- Vahed Ganja - Maştağa
- Vahed Sumqayit - Maştağa
- Vahed Lənkəran - Maştağa
- Vahed Mingəçevir - Maştağa
- Vahed Saatli - Maştağa
- Vahed Qaracuxur - Maştağa
- Vahed Sirvan - Maştağa
- Vahed Bakixanov - Maştağa
- Vahed Nakhchivan - Maştağa
- Vahed Sheki - Maştağa
- Vahed Yevlakh - Maştağa
- Vahed Stephanakert - Maştağa
- Vahed Bilajari - Maştağa
- Vahed Ağdam - Maştağa
- Vahed Khirdalan - Maştağa
- Vahed Barda - Maştağa
- Vahed Xacmaz - Maştağa
- Vahed Salyan - Maştağa
- Vahed Hovsan - Maştağa
- Vahed Dzhalilabad - Maştağa
- Vahed Shamkhor - Maştağa
- Vahed Geoktschai - Maştağa
- Vahed Ağcabədi - Maştağa
- Vahed Imishli - Maştağa
- Vahed Lokbatan - Maştağa
- Vahed Shamakhi - Maştağa
- Vahed Sabirabad - Maştağa
- Vahed Amirdzhan - Maştağa
- Vahed Fizuli - Maştağa
- Vahed Buzovna - Maştağa
- Vahed Biny Selo - Maştağa
- Vahed Agdas - Maştağa
- Vahed Divichibazar - Maştağa
- Vahed Haciqabul - Maştağa
- Vahed Quba - Maştağa
- Vahed Zabrat - Maştağa
- Vahed Sabuncu - Maştağa
- Vahed Kyurdarmir - Maştağa
- Vahed Haci Zeynalabdin - Maştağa
- Vahed Qazax - Maştağa
- Vahed Şuşa - Maştağa
- Vahed Neftcala - Maştağa
- Vahed Zaqatala - Maştağa
- Vahed Terter - Maştağa
- Vahed Pushkino - Maştağa
- Vahed Yelenendorf - Maştağa
- Vahed Ahmadbayli - Maştağa
- Vahed Aghsu - Maştağa


text:
Sïlïkon alqabındağı qazaq jastarın qoldaw kerek - Bağdat Mwsïn
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstandıq käsipker, BelnTech texnologïyalıq kompanïyasınıñ basşısı Bağdat Mwsïn jas bağdarlamaşılardı ïndwstrïyalıq startaptardı köbeytwge şaqırdı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Amerïkadağı tanımal Sïlïkon alqabında eki ay boldım jäne älemniñ çat, bot, älewmettik jeli sındı jeñil dünïelerden alşaqtap bara jatqanın tüsindim. Olardıñ nebir türleri şığıp jäne zamanı ötip ketti, al bizdiñ bağdarlamaşılar äli de oğan qızığwşılıq tanıtıp keledi. Onıñ üstine älemde usaq-tüyek startaptardı satıp alatın iri oyınşılar payda boldı. Kerisinşe, ïndwstrïyalıq startaptar öte az jäne osı bağıtqa köbirek män bergen jön», - dep atap ötti Bağdat Mwsïn Astanada Qazaqstan Technology forwmında.
Onıñ aytwınşa, Qazaqstan ekonomïkasınıñ munay, awıl şarwaşılığı sındı şïkizattıq tirekteri bar jäne bul - ïndwstrïyalıq startaptardı damıtw üşin ülken mümkindik.
«Bir qızığı, Qazaqstandağı startaptar e-KSK sındı memlekettik mäselelerdi şeşwge arnalğan. Jas bağdarlamaşılardı ïndwstrïyağa köñil bölwge şaqıramın. Sïlïkon alqabında jasandı ïntellekt pen ülken derekterdi biletinder emes, ïndwstrïyada jumıs istegen, naqtı bir mäseleniñ şeşimin usınğan mamandar joğarı bağalanadı. Yağnï, qazirgi waqıtta wnïversïtetti bitirip, kezekti bir älewmettik jeli nemese e-commerce jasawdıñ qajeti joq. Naqtı fïzïka-texnïka bağıtında oqıp, awıl şarwaşılığına barıp, mäsele şeşkender az. Ondağı bäsekelestik orta äli bos. Osı bağıtta ïndwstrïyağa qajetti paydalı startaptardı jasaw kerek», - dep öz sözin jalğastırdı B. Mwsïn.
Sonımen birge, B. Mwsïn käsipkerlerdi Qazaqstanda ğana emes, älemniñ kez kelgen burışında qoldaw qajettigin eske saldı.
«Sïlïkon alqabında jumıs istep jürgen, bïikke talpınıp jürgen qazaqstandıqtar bar. Birewiniñ jolı boladı, endi birewiniñ tawı şağıladı. Käsipkerlerge qoldaw bildirwdi oylağanda tek qana Qazaqstandağı käsipkerlerdi oylaymız. Şeteldik narıqta jürgen qazaqstandıqtardı da umıtpaw kerek. Ol üşin Sïlïkon alqabında şetelde jumıs istep jürgen qazaqstandıq ïnnovatorlarğa qoldaw körsetetin Digital elşilik aşw kerek», - dedi Bağdat Mwsïn.
Sïlïkon alqabı - AQŞ Kalïfornïya ştatınıñ oñtüstiginde ornalasqan joğarı texnologïyalar ïndwstrïyasınıñ ortalığı retinde tanılğan awdan. Sïlïkon alqabında kompyuterler jäne onıñ jabdıqtarı, äsirese mïkroprocessorlar, bağdarlamalıq jasaqtamalar, mobïldik baylanıs qurılğıların öndiretin kompanïyalar köptep ornalasqan.


text:
Onıñ aytqanına köre, «Groznıy Avia» aviakompaniyası Qırımğa Rusiye Federatsiyasınıñ nevbetteki şeerlerden seferlerni açmağa planlaştıra: Kazan, Voronej, Nijnekamsk, Volgograd, Penza, Groznıy, Mineralnıye Vodı, Stavropol, Rostov na Donu. Bunıñnen beraber aviakompaniya Aqmescit – Yerevan, Aqmescit – İstanbul, Aqmescit – Antaliya, Aqmescit – Trabzon ve Aqmescit – Samsun yönelişler boyunca seferlerni açacaqtır.
«Groznıy Avia» aviakompaniyası 2007 senesi meydanğa keldi. Regional aviakompaniya Groznıy – Moskva, Nalçik – Moskva ve Groznıy – Kiyev yönelişler boyunca seferlerni alıp bara.
Evelleri «Türk hava yolları» Aqmescitke seferlerni toqtatmaq qararnı ilân etti.
Mart 31 künü Avropa kontroli Qırımğa, şu cümlede Aqmescit ve Aqyarğa seferlerni yasaq etti. Qırım rayonında olğan uçuşlar vaqtında ukrain, bulğar, roman, türk dispetçilerine bazanmağa tevsiye etti.
Avropa kontroli Qırımdaki bazı ava boşluqlarındaki idareni Dnepropetrovsk ve Odessa idare merkezlerine bergen edi.


text:
Aqmescit – Rıqma-rıq tolu salon ve azbarda çapqalağan balalar. Oraza bayramnıñ birinci künü «Zolotoye koltso» salonında 300-ge yaqın adam toplandı. Mında, halqnıñ medeniyeti ve adetlerini hatırlatqan bayramnı teşkil ettiler. Teşkilâtçılar kelgen adamlarnıñ sayısına şaşıp, daa beş yıl evelsi bu kibi tedbirler ötkerilmegenini qayd eteler.
Tedbir idarecisi Muhammed belli mültfilm qarmanı Ayuvnıñ urbasını kiyip, davetnamelerni tarqta. O, o qadar bala kelecegine iç te ümüt etmeginin ayta. «Bu balalar da, olar filmlerde körgen qaramanlarnen meraqlanmaq kerekler», - dey «Ayuv».
Muhammed tek mültfilmde Ayuvnıñ dostu Maşanıñ kostümini tapalmağanına kederlene. «Men oynağanda, yanıma bir qızçıq kelip: Maşa qayda dep soradı? Maşa ise, yoq. Biz Maşanı kirada tapamadıq», - dey «Ayuv».
Dareciniñ aytqanına köre, soñki vaqıtları balalar çoq toplaşmaylar. «Esasen internet başında oturalar ve çoq dostlaşmaylar. Şimdi ise er kes birlikte oyna, küle, raatlana», - dep qayd etti «Ayuv» - adareci.
Tedbir teşkilâtçısı Zinur Ümerov qayd ekeni kibi, bütün isteklerini yerine ketirip oldılar. «Esas maqsadımız – balalarnı quvandırmaq edi, kelecek yıl da büyük isteknen Oraza bayramnı beklesiñler», -dey Ümerov.
Aytqanına köre, balalarnı qırımtatar medeniyeti ve an-anelerine köre yetiştirmek kerek. «Bayramlar da medeniyetimizniñ bir qısımı. Onıñ içün balalıqtan medeniyetimizge sevgi aşlamalımız. Bayram ne qadar quvanç ketirgenini duysınlar», - dey teşkilâtçı.
Qırım müftisi muavini Esadullah Bairov qayd etkeni kibi, daa beş yıl evelsi bu kibi bayramlar asılında qayd etilmey edi. «Yıl-yıldan daa çoq yaşlar ve üykenler tedbirlerde iştirak etkenlerini köremiz. Bu sene o qadar çoq adam toplaşqanına şaştım. Çünki şeerde diger tedbirler de ötkerile, amma çoqusı mında keldi», - dey Bairov.
Aytqanına köre, bu tedbir pek müim, çünki Oraza bayram qırımtatarlarnıñ eñ eski adetlerinden biri. «Soñki 70-80 yıllar devamında kommunistik qurumı devirinde bu bayram asıl da yoq etilgen edi. Ne biz, ne ana-babalarımız onı balalıqta qayd etmegen ediler. Bügnki künde canlanğanını köremiz», - dey müftiy muavini.
İyül 28-30 künleri Ukraina, bu cümleden Qırım musulmanları eñ büyük islam bayramlarından biri – Oraza bayramnı qayd eteler. Bu künleri yoqsullarını ziyaret etip, musafirlikke barıp, balalarnı bahşışlarnen quvandıralar.


text:
Fälästinle batır qızğa - 8 ay törmä
Ähäd ät-Tämimineñ advokatları prokurorlar taläp itkän 8 aylıq törmä cäzasına rizalaştı
İzrail’ mäxkämäsendä saq astında xökem itelgän fälästinle batır qız Ähäd ät-Tämimineñ advokatları prokurorlar taläp itkän 8 aylıq törmä cäzasına rizalaştı. Cirle gazetlarnıñ xäbärenä qarağanda, soñğı qararnı xärbi mäxkämä biräçäk.
16 yäşendäge Ähäd ät-Tämimine 2017nçe yılnıñ 19 dekabrendä öyenä bärep kerep alıp kitkännär ide. İnternetta çıqqan videoda batır kıznıñ üzläreneñ işegaldında İzrail’ xärbiyeneñ yanağına suğuı kürenä. Anı xärbigä höcüm itüdä ğayeplädelär. Videoda qıznıñ yanında tuğannan tuğanı Nur ät-Tämimi dä kürenä. Soñınnan anı da qulğa alıp xärbi törmägä yaptılar. Ähädneñ änise Narimannı da qızınıñ xälen soraşırğa barğan cirennän saq astına aldılar.
“Fälästinle batır qız” bularaq ta bilgele Ähäd ät-Tämimi 2012nçe yılda abıysı qulğa alınğanda İzrail’ ğaskärenä kürsätkän qarşılığı öçen İstanbulda “Xanzala qıyulıq büläge”nä layıq buldı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraylı «Hizb ut-tahrir işi»niñ birinci oturışuvı keçe. Bu aqta iyünniñ 6-nda «Qırım birdemligi» Haber etmekte.
Oturışuv qapalı rejimde keçe. Faaller haber etkenine köre, iştirakçilerniñ yaqınları mahkemenn qapalı rejimde keçkeni sebebinden şikâyet yazalar.
Azırlıq mahkeme oturışuvı Rostov-na-Donu şeerinde Aqmescitteki taqiqat izolâtorı ile videoalâqa vstasınen keçirilgen edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulııp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayalar.
Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye apishanesinde açlıq tutqan Qırım sakini, Ukraina rejissörı Oleg Sentsovnıñ alı stabil. Bunı onıñ qız qardaşı Natalya Kaplan «112. Ukraina» telekanalınıñ efirinde söyledi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
O: «Şimdi Olegnıñ alı stabil, yani ne yahşı, ne de yaman», – dedi.
Mevzuğa dair: Oleg Sentsov – sert rejimli koloniyada 20 yıl. Ayşe Umerova Qırım rejissörınıñ ayatı ve faciası aqqında
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları boyunca vekili Lüdmila Denisovanıñ ofisinde, onıñ Halqara qırmızı haç komitetine, Rusiye apishanelerinde zornen tutulğan Ukraina vatandaşları Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko ve Rusiye ile Qırımdaki diger siyasiy mabüslerde olğan aqlarnıñ kütülmesini teşkermek ricası ile muracaat etkenni bildirdiler.
Mayıs 16-da, Sentsovnıñ, Rusiye apishanelerinde bulunğan bütün Ukraina siyasiy mabüslerini azat etmek talabınen muddetsiz açlıq ilân etkeni belli oldı.
AQŞnıñ Ukrainadaki elçiligi Sentsovğa qol tutqanını bildirdi ve onı azat etmege davet ete.
Sentsov ve Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesiniñ mayısında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp, yaqalandılar. 2015 senesiniñ ağustosında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, sert rejimli koloniyada 20 yılğa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımadı.


text:
Semeyde «Tüngi sot» jumısın bastadı
SEMEY. QazAqparat - Semey qalasınıñ mamandandırılğan äkimşilik sotında «Tüngi sot» jumısın bastadı, dep xabarlaydı QazAqparat.
«Tüngi sot» pïlottıq jobası keşkisin bolatın äkimşilik quqıq buzwşılıqtardı qaraydı. Atap aytqanda kölik jürgizwşileriniñ jol qozğalısı erejesin buzwı jäne jürgizwşilerdiñ mas küyinde rölge otırwı sïyaqtı isterdi qarastıradı. Tüngi sot jumısı waqıt ünemdep, qalıptasqan mäseleniñ jıldam şeşilwine ıqpal etedi. Sonday-aq isterdi qaraw merzimin 100-den 15 künge deyin qısqartwğa mümkindik bermek.
Is qaralmas burın, taraptar oqïğağa baylanıstı sawalnama toltıradı. Egerde taraptar sot jumısın keyinge qaldırwdı surasa, swdya isti jalpı tärtipte qaraw üşin keyinge qaldıradı.
«Joğarğı sottıñ atalmış pïlottıq jobasınıñ maqsatı - azamattar üşin qolaylı waqıtta äkimşilik is jürgizw quqığın qamtamasız etw bolıp tabıladı. Qazirgi waqıtta bul joba Astana, Batıs Qazaqstan, Oñtüstik Qazaqstan, Almatı, Aqtöbe oblıstarında jäne basqa da birqatar oblıstarda tolıqtay jumıs istep jatır. Endi Semeyge de jetti. Bul turğındar üşin tïimdi boladı dep senemiz»,-dedi Semey qalasınıñ mamandandırılğan äkimşilik sotınıñ törayımı Aytjamal Moldağojïna.
Tüngi sottıñ jumıs waqıtı 18.30-dan 22.00-ge deyin jalğasadı. Eger joba sätti jüzege asıp jatsa, aldağı waqıtta otbası-turmıstıq isterdi de qaraytın boladı.


text:
Derc
UkrainaHabersiyasetiNazirligiyardımı ileUkrainradiosınıñ BirincikanalındaOsmanPaşayevveAyşeAkiyevanıñ müelliflikprogrammaları çıqa
3 Qural ay, 09:14
Ukraina Haber siyaseti Nazirligi 2015 senesi birinci çeriginiñ maliye esabatını aşkâr etti
2 Qural ay, 20:40
Halqara munasebet İnstitutınıñ kollektivi halqara sanada milliy menfaatınıñ pekitilmesi içün zaruriy olğan milliy aliy tasil sistemasınıñ deñişüvine qol tutqan Haber siyaseti Nazirligine minnetdarlığını bildirdi
1 Qural ay, 14:08
Haber siyaseti Naziriligi yanında Cemaat şurasına vesiqalarnıñ qabul etüvi yekünlendi
30 Çiçek ayı, 17:16
Karaçun dağındaki telequllesinde ukrain telekanallarınıñ yayınlavı ğayrıdan başlandı
30 Çiçek ayı, 16:32
Artem Bidenko Ukraina haber havfsızlığınıñ Kontseptsiyası aqqında «NewsOne» saba efirinde
30 Çiçek ayı, 13:15
Mayıs 5 künü Ukraina Haber siyaseti Naziri Yuriy Stetsniñ matbuat konferentsiyası keçirilecek
30 Çiçek ayı, 11:50
Ükümet Haber siyaseti nazirliginiñ telekommunikatsiya ve bağ obyektleriniñ söndürüvini yasaq etken qarar leyhasana qol tuttı
29 Çiçek ayı, 15:16
Ükümet Haber siyaseti nazirliginiñ telekommunikatsiya ve bağ obyektleriniñ söndürüvini yasaq etken qarar leyhasana qol tuttı
29 Çiçek ayı, 15:15
«Qırım – Ukrainadır» içtimaiy reklama kampaniyası boyunca tefsir
28 Çiçek ayı, 15:50


text:
Bugünde-bugün Qırım tarihınıñ vaqialarına 2014 senesi olıp keçken deñişmelerge köre qıymet kesile... Ukraina akimiyeti Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlar içün – yapması mümkün olğan, amma yapmağan şeyler meselesi alâ daa qıyın ve pıtraqlı olıp qala. Bugün yarımadanıñ taqdiri bam-başqa olur edi, belki – 23 yıl devamında qırımtatarlarnıñ ukrain Qırımında sesi ve kederleri eşitilse edi...
1991-1992 seneleri qırımtatar milliy areketiniñ tarihında müim vaqialar olıp keçti.
1991 senesiniñ eñ müim vaqiası aq-uquqlarnıñ ğayrıdan tiklenmesi küreşiniñ ileri ketişatını belgilegen Qırımtatar Milliy Qurultayı oldı
Şübesiz, 1991 senesiniñ eñ müim vaqiası aq-uquqlarnıñ ğayrıdan tiklenmesi küreşiniñ ileri ketişatını belgilegen Qırımtatar Milliy Qurultayı oldı. Qurultay 1991 senesi iyün 26-30 künleri Aqmescitte olıp keçti ve tarihqa Ekinci Qurultay olaraq kirdi. Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı 1917 senesi noyabr ayında toplanğan ve 1918 senesi bolşevikler tarafından dağıtılğan edi. Aynı vaqıtta bu vaqialarnıñ bir-birine bağlı olması is etile edi.
1991 senesi iyün 26-da Qurultaynı Teşkiliy komitetniñ reisi Server Ömerov açtı. «Ant etkenmen» qırımtatar gimni yanğırağan soñ ve imam er kesni selâmlağan soñ milliy areketniñ eñ qart iştirakçisi 94 yaşında Mustafa Halilov delegatlarğa muracaat etti.
Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı bir qaç temel vesiqanı qabul etti – Qırımtatar halqınıñ milliy mustaqilligi deklaratsiyası, Qırım sakinlerine muracaat, Qırımtatar halqına muracaat, Birleşken Milletler Teşkilâtına muracaat, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ prezidentine muracaat. Qurultay Qırımtatar Milliy Meclisini sayladı. Meclis reisi Mustafa Cemilev oldı.
74 yıldan soñ keçirilgen halq temsilcileriniñ Qurultayı milliy areket ve halqnıñ ğalebe timsali oldı...
SSCB dağıluvı ve mustaqil devletlerniñ ilân etilmesi Meclis reberligi altında olğan qırımtatar milliy areketinden qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qoruycaq faal areketler yapılmasını talap etken ediler... Olardan biri «Kiyev-92» aktsiyası oldı.
Qurultaydan bir qaç ay keçken soñ, 1991 senesi sentâbr 3-te, qırımtatarlar Ukraina Yuqarı Radası yanında piket keçirip, qırımtatar halqınıñ devletçiligini ğayrıdan tiklemege ve Qırımtatar Milliy Meclisini tanımağa talap ettiler.
Qurultaydan bir qaç ay keçken soñ, 1991 senesi sentâbr 3-te, qırımtatarlar Ukraina Yuqarı Radası yanında piket keçirip, qırımtatar halqınıñ devletçiligini ğayrıdan tiklemege ve Qırımtatar Milliy Meclisini tanımağa talap ettiler.
Piket iştirakçileriniñ maqsadı Ukraina halq deputatlarını Qırımnıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarnıñ problemleriniñ al etilmesine celp etmek edi. Piketke qoşulğanlar yarımadada yüz bergen adise-vaqialarnıñ (şu cümleden, Yaşlıq, şimdiki Molodejnoye, qasabasınıñ) fotoresimlerini kösterdiler, aktsiya maqsadlarını añlattılar, Ukraina Milliy Areketi ve Ukraina Cumhuriyet firqası teşkil etken mitinglerde çıqışta bulundılar.
1991 senesi sentâbr 4-te Ukraina yazıcılar birliginde olıp keçken matbuat kontsferentsiyasında Refat Çubarov, Riza Abdullayev ve Mustafa Ablâzov iştirak ettiler.
Ertesi künü aktsiya iştirakçileriniñ Ukraina Yuqarı Radasınıñ Reis muavini Vladimir Grinev ile körüşüvi olıp keçti. O, qırımtatar halqı temsilcileriniñ talaplarına qoltutqanını bildirip, Ukraina Yuqarı Radasınıñ devlet mustaqilligi ve cumhuriyetlerara munasebetler Komissiyasına Meclis Muracaatını ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vesiqalarını baqmağa avale etti.
1991 senesi sentâbr 7-de qırımtatarlar Mustaqillik meydanında piket ötkerdiler. Böyle etip Kiyevniñ bir çoq sakininiñ diqqatı celp etildi, olar piket iştirakçileriniñ talaplarına qayğıdaş olıp yanaştılar. Ertesi künü Refat Çubarov ve Riza Abdullayev Kiyevniñ musulman cemiyetinde körüşüv keçirip, Qırım musulmanları, Qurultay neticeleri, Meclis eyyetiniñ Kiyevdeki maqsadları aqqında tarif ettiler.
Qırımtatarlarnıñ piketi Mariin parkına avuştırıldı, o kün anda Ukraina Yuqarı Radasınıñ Reisi Leonid Kravçuknıñ paytaht sakinleri ile körüşüvi keçirilgen edi. Qırımtatarlarnıñ milliy bayraqları ve levhalar açılğan edi: «Ukraina Yuqarı Radası ve Qırımtatar Milliy Meclisi – masa başına», «Leonid Kravçuk, Qırımda angi halqnıñ devletini qurasıñız?», «Ukraina qırımtatarlarnıñ aq-uquqları ğayrıdan tiklenmegenine qadar mustaqil olamaz!». Piket iştirakçileri ile laf etken Parlament reisi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ eyyeti ile körüşmege razı oldı ve tedbirni 1991 senesi sentâbr 13-ke belgiledi.
1991 senesi sentâbr 9-da Ukraina Milliy Areketiniñ Merkeziy idaresi «Qırımtatar halqı aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında» qararnı qabul etip, aşağıdaki maddelerni belgiledi:
1. Qırımtatar halqınıñ Ukraina terkibindeki ana vatanında milliy-territorial cumhuriyet aqqını tanımaq.
2. Qurultay saylağan Meclisni qırımtatarlarnıñ yekâne vekâletli temsil organı olaraq qabul etmek.
3. Ukraina Yuqarı Radasına muracaatta bulunıp, onıñ Qırımtatar Milliy Meclisi ile beraber qırımtatar halqına kelecegini belgilemek aqqınıñ amelge keçirüv tedbirleriniñ teşkil etilmesine imkân bermek, milliy-territorial muhtariyet Qırım sakinleriniñ millet mensüpligine baqmadan, siyasiy, iqtisadiy, medeniy ve diger qanuniy aqlarına riayet etilip, ğayrıdan tiklenmek kerek.
1991 senesi sentâbr 12-de piket iştirakçileri Leonid Kravçuknıñ yardımcıları ile zor bir subetler keçirdiler. Ertesi künü Qırımtatar Milliy Meclis eyyetiniñ Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Leonid Kravçuk ile körüşüvi olıp keçti. Qırımtatarlarnıñ yüksek organını onıñ reisi Mustafa Cemilev, reis muavini Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Prezidium azaları Refat Appazov, Cülvern Ablâmitov, Server Ömerov, Qırım musulmanlarınıñ qadısı Seitcelil-evendi İbragimov temsil ettiler.
Kravçuk qırımtatar halqınıñ ana vatanına qaytmaq ıntıluvı ve milliy devletçiligini ğayrıdan tiklemek isteklerine qoltutqanını bildirip, onıñ fikirince, ilk evelâ halqnıñ Qırımğa avdet olması kerek olğanını ayttı. Ukraina parlamentiniñ reisi bildirdi ki, devlet qırımtatar halqınıñ keri qaytmasına yardım etecek.
Meclis birinci olıp Ukraina mustaqilligini tanıdı
1991 senesi sentâbr 13-14 künleri Kiyevde Ukraina ziyalılarınıñ Forumı keçirilgen edi. Forum prezidiumına Leonid Kravçuk, firqa ve cemaat-siyasiy teşkilâtlarınıñ reberleri, belli deputat ve uquq qorçalayıcılar, şu cümleden Meclis reisi Mustafa Cemilev saylanğan ediler. Forum reisi İvan Draç Kravçuknıñ çıqışından soñ Cemilevge söz berdi, o, Petro Grigorenko aqqlarını qorçalağan qırımtatar halqı Qurultaynı keçirdi ve yüksek temsil organ olaraq Meclisni sayladı, dep qayd etti. Cemilev dedi ki, Meclis birinci olıp Ukraina mustaqilligini tanıdı.
Rezolütsiyada qayd etildi ki, «Ukraina ziyalılarınıñ forumı qırımtatar halqınıñ ana vatanında milliy mustaqilligini tiklemek aqqına qoltutıp, Ukraina Yuqarı Radasına Qırımtatar Milliy Meclisi ile beraber bu aqnı amelge keçirmege teklif ete. Bu aqnıñ kerçekleşmesi ukrain ve rus ealisiniñ, em de Qırımda yaşağan diger millet temsilcileriniñ menfaatlarını bozmamaqta».
1991 senesi sentâbr 15-te eski Sofiya katedral kilsesi yanında Ukraina mustaqilligi senetine qoltutuv mitingi olıp keçti. Meşur siyasiy liderler ve medeniyet erbapları arasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Refat Çubarov da çıqışta bulundı. Onıñ ukraince ve rusça yapqan çıqışını er kes «Birlik!» şiarları ile qarşıladı.
Maalesef, bundan soñra bir qaç ay devamında olıp keçken vaqialar qırımtatar meselesiniñ adaletli çezilmesini qıyınlaştırdı...
«Qırım Rusiye ve Ukraina arasında arbiy-siyasiy ve devlet-memuriy davanıñ sebebi oldı», – aytıla Meclisniñ beyanatında. Eki taraf da «Qırım kimniñ» olğanınıñ delillerini ketirip, yarımadanıñ tamır halqı – qırımtatarlarnıñ – ana vatanında kelecegini belgilemek aqqını körmemezlikke urdı.
1992 senesi fevral 16-da Aqmescitte qırımtatarlarnıñ büyük mitingi olıp keçti, onıñ iştirakçileri Qırımtatar Milliy Meclisini «qırımtatar halqına milliy azatlıq oğrunda küreşken halq statusını berip, buña köre areket etmege» çağırdılar. 1992 senesi fevral 18-de Qırımtatar milliy areketi teşkilâtınıñ Merkeziy şura toplaşuvında Ukraina paytahtında qırımtatarlarnıñ büyük narazılıq aktsiyasını keçirmek qararı qabul etildi.
1992 senesi fevral 28-den mart 1-ge qadar Kiyevde Ukraina Milliy Areketiniñ III qurultayı ötkerilgen edi, tedbirge Refat Çubarov ve Riza Abdullayev de qoşuldılar.
Çubarov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ mevamını aydınlattı: «Qırım ve Ukraina arasında yahşı munasebetler ve istiqrarlı vaziyet olması içün Ukraina parlamenti qırımtatar halqınıñ kelecegini belgilemek aqqını tanımaq ve Qırımğa mustaqil Ukraina terkibinde milliy-territorial muhtariyet statusını bermek kerek». O, Kiyevde keçirilmesi belgingen qırımtatarlarnıñ aktsiyasını ilân etip, Ukrainanıñ bütün demokratik küçlerini qırımtatar halqınıñ adaletli talaplarına qoltutmağa çağırdı.
Mart ayınıñ ortasında Kiyev şeer şurasınıñ icra komiteti USSC Yuqarı Şurasınıñ 1990 senesi sentâbr 29-ğa ait «Cumhuriyette qanuniyet ve tertip-nizam pekitilmesi boyunca tedbirler aqqında» Qararına esaslanıp, piket keçirilmesini yasaq etti ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ binası yanında çadırlarnıñ qoyulmasına izin bermedi. 1992 senesi mart 16-da ise Qırımtatar milliy areketi teşkilâtınıñ Merkeziy Şurası adresine Ukraina Yuqarı Radasınıñ Reisi İvan Plüşçniñ imzası ile telegramma keldi. Anda piketten vazgeçmek ricası bar edi.
Lâkin bu yasaq ve ricalar artıq faydasız edi...
Mart 17-de Kiyevge «Kiyev-92» aktsiyasınıñ iştirakçileri kelip başladılar. Ertesi künü Ukraina parlamentiniñ ögünde tahminen 300 adam, mart 19-da ise aman-aman beş yüz adam toplaşqan edi. Aktsiyanıñ iştirakçileri Meclis eyyeti ile eñ yaqın vaqıtta körüşmek ve Ukraina reberligi tarafından Qırımda qırımtatar halqınıñ milliy devletçiliginiñ ğayrıdan tiklenmesi talabı ile muracaatnı Ukraina Yuqarı Radasınıñ reberligine yolladılar.
Cevap 1992 senesi mart 19-da berilmesi kerek edi...
(Soñu bar)
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Çarşenbe künü, mart 25-te, aqşam Qırımnıñ Aqmeçit rayonınıñ Kirovskoye köyünde traktor yerastı gaz borusını bozup, 685 evniñ gazsız qalmasına sebep oldı. Krıminform Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ baş idaresiniñ malümatına esaslanıp bildire ki, aman-aman 1900 kişi gazsız qaldı.
«Saat 20:20 er şey qapatıldı. İslâm-Terekniñ gaz teminlevi tamir işlerinden soñ ğayrıdan tiklenecek», – aytıla FVH beyanatında.
Vaqia yerinde 14 adam ve 5 dane tehnika, şu cümleden FVH 6 hadimi ve 2 dane tehnika celp etildi.


text:
MİLLET BOLUR ÜÇÜN EMDA SAKLANIR ÜÇÜN
(Sıyrat Köpürde sağışla)
Bilal LAYPAN
KAMATUR - Millet nedi? Neleden kuraladı ol? Biz – Karaçaylıla – milletbizmi, tülbüzmü?
Millet edik, endi va milletligibiz sedireb, ketib baradı. Ne üçün?
Kara innetli bilimli küçle millet ne bolğanın, anı tüb eter üçün nesin kuruturğa kereklisin bek ariuv bilgendile, biledile. Stalin milletni bılay suratlaydı: «Millet deb, tarih kadarı alay bolub, uzak zamannı içinde tilini, dinini, curtunu, ekonomika caşavunu emda kılığını-halisini, adetini-kulturasını birligini tamalında kuralğan, birikgen kavumğa-camağatha aytadıla. Ol ışanladan cañız birin tas etse da, halk milletligin tas etib başlaydı...». Başha cerde ua, andan da keskin, andan da açık, andan da katı aytadı: «Milletni milletligi tüb bolur üçün, ol ışanladan biri ketse da, ceterikdi».
Esgertüv: bılayda «millet» deb, «halk» degen mağanada aytadı Stalin. Biz da bu makalede millet deb, halk degen mağanada aytabız.
1828-çi cılğa deri Karaçaynı milletge sanathan millet şartları tolusu bla bar edile:
1. DİNİBİZ
Bir Allahha kulluk etdirgen, haramdan-günahdan tıyğan, ullu, küçlü islam dini bar edi. Murdarlık-tonou, uru-gudu, içkiçilik-boşboünluk, namıssızlık-sıysızlık cok edi – Hak colda bara edi halk. Anı üçün edi kanı küçlüden küçlü bola, añısı-esi, adam sanı da öse barğanı. Tişirıunu borçu – sabiy ösdürüu, üy cumuş emda cün zatla etiv. Tişirıu arbazından arı çıkmay edi – bazarlada aylanñan koy. Tişirıunu kol kıyının – başlık, çebken, camçı bolsun – barın tüzlede, Tav Artına eltib sathan, başha zatlağa avuşdurğan da erkişile edile. Tişirıuğa söz, köz da cetmesin deb, tavlu üyürde bek sak bolğandıla, ne canı bla da ayarğa, saklarğa küreşgendile. Başına cavluk kısmağan ullu ayıbha sanalğandı – tişirıulanı, kızlanı koy, gitçe kız sabiyçikle da inçiklerin cabhan çebgenleri, başlarına cavluk kısıb alay cürügendile.
Bügün a?
Bügün da, Allahha şukur, biz musliman halkğa tergele bolurbuz, alay a... Arakı sathan, arakı alğan, arakı içgen kallay bir Karaçaylı bolur? Ol haramdan ciyirgenñen a kallay bir bolur? İçki kımıldamağan bir tiyre, bir el körgüztallıkmısız Karaçayda? Cüz cılnı mından alğa ua, toñuzdan kalay ciyirgene ese, içkiden, içgen adamdan da alay ciyirgene edi halk. Endi va?
Alğın arbazından çıkmavçu tavlu kız, tavlu tişirıu endi caşavun bazarlada aşıradı. Sabiyle kesleri allarına ösedile. Tişirıulağa sabiy tabar, sabiy ösdürür zaman kalmağandı – Karaçay üyde bügün üy asrağan da, üyge başçılık etgen da tişirıudu. Terslik erkişilededi: işleb üydegilerin asrayalmay esele, tişirıulanı kol kıyınların bazarlada satarğa carasınla – aylandırmasınla tişirıuların, kızların duniyanı bazarlarında. Oğay, Karaçay erkişile ol işni tındıralmaydıla, tındırırğa da artık talpıy bolmazla. Ahırı ua anı ne bla boşaladı: tişirıula, kızla, igige-amanña tübey, savlukların tas ete, bazarlada aylanadıla; 10-12 sabiy boluvçu tavlu üyürlede endi, köb bolsa, eki-üç sabiy boladı; ol sabiyle da oramda ösedile.
Biz kallay musliman halkbız, Allah haram etgen içkini halal etgen esek?
Biz kallay musliman erkişilebiz, tişirıularıbıznı, kızlarıbıznı bazarlada aylandıra esek?
Biz kallay musliman erkişilebiz: üynü tuthan, üyge onou etgen da tişirıula esele? Tabiğatha, muslimanlıkğa da karşçı barıb, sabiy tuvmazça amalla ete esek? Tişirıunu sabiy tabıuv, tabiğat kesi tohtathınçı tohtamazğa kerekdi. Tuvğandan ölgeni köb bolub başlasa – gitçe halk tüb bolmay ne eterikdi?
Karaçayğa em ullu korkuv salğan bügün – dinni-imannı karıusuzluguydu halkda. Hak colda barmağanıbızdan, Allah aythança caşamağanıbızdandı har ne palahnı da başı. Biz halknı kurutuv politika – dinibizni kurutuvdan başlanñandı. İmanıbıznı küçlü etmey, hak dinñe kayıtmay, hak colda barmay – bizni adamlığıbız, milletligibiz da saklannık tüldü. «DİN KAZAVAT» etmesek – dinsizlik tolusu bla ceñerikdi, kuruturukdu bizni.
2. TİLİBİZ
Orusha koşulguynçu, bizni tilibiz kesini borçun acımsız tındıra edi. Tışından bizge koşulğan – Karaçaynı dinin, tilin da ala edi – ant etib koşula edi Karaçay kralnı bir adamı bolurğa. Tilibizge koşulğan tışkrallı söznü da tilibiz kesini coruklarına köre burub, Karaçay söz etib ata edi. Endi va?
Endi ua, bizge koşulğan adam, dinibizni, tilibizni da almaydı – Karaçaylı bolurğa unamaydı. Tilibizge koşulğan söz da, Karaçay söz bolurğa unamaydı – ol da almaydı tilibizni corukların. Alay nek bolğanı belgilidi – ençi kralıñ neda krallığıñ bolmasa, Ata curtuñda Ana tiliñ kral tilça cürümese – tilni mağanası, sıyı da kalmaydı. Andandı okullada tilibizni daracası tışkrallı tilleden da töben bolğanı. Orus kralda işler üçün, okur üçün, caşar üçün – Karaçay til kerek tüldü. Til cürümeydi – cürümegen zat a, öledi: tabiğatnı coruguy alaydı. Anı añılab, halk üyde, eşikde da kesini tilinde söleşib turmasa, til öllükdü – anı bla birge – halk kesi da. Bılayın eskerib, tarih esi, millet añısı bolğan kavum «TİL KAZAVAT» etmese – ana tilibiz ölüm colğa çıkğandı: anı kutharallık halk kesidi cañız.
3. CURTUBUZ
Orusha koşulguynçu bar edi Curtubuz. «İç Karaçay», «Tış Karaçay» deb, bek ariv añılata bilgendi Aliy ulu Umar Leninñe anı. Tavla, suvla, çegetle – bay edi, ariv edi Curtubuz, taza edi havası. Ceribizni üsünde baylık da alay, ceribizni tübünde baylık a? Bar edi, bar edi Curtubuz alğın. Endi ua?
Karaçaylını üyünü allında baçhaçığı bolmasa, Curtuna barmıdı erkinligi? Curtunda caşasa da, curtuna erkinligi cokdu Karaçay halknı. Tavlanı «Gürcü bla kral çek» deb, asker küçlegendi. Tavlada tül, asker bölekleni keltirib, töbenlede ornatadıla. Elni arasına (Oğarı Uçkulan bla Töben Uçkulannı arasına) asker bölekni ornathanlarına ne aytırğa bollukdu?
Halk Curtuna İe bolurğa kerek edi. Kerek edi – alay a, – tüldü. Curtunda da curtsuz etib küreşedile halkıbıznı. Curtubuznu tonab, satıb küreşgenle köbdüle. Tab, alanladan kalğan tarih-kultura eskertmeleribizni – kolğa cıyıb küreşedile orus din başçıla. Tuvğan ceribiz üçün «ATA CURT KAZAVATHA» kobmasak, curtubuzda da Curtsuz kallıkbız, başhalağa kul-karavaş, şapa bollukbuz.
4. EKONOMİKA CAŞAVUBUZ
Har bir halknı ömürden beri caşatıb kelgen, ara mağanalı bir işi boluvçandı. Bir-bir halk cer bla, saban bla keçinñendi. Karaçay malçılık bla küreşe, caşay kelgendi. 1828-çi cıl Orusha koşulguynçu, koşulğandan sora da bir ömürnü uzağına, bolşevik kolhozla kurala tebreginçi, adam sanına köre, Karaçaydan köb malı bolğan halk bolmağandı Orus imperiyada, Sovet imperiyada da. Endi va?
Karaçaynı ömürden beri kelgen malçılık bla baylamlı ekonomikasın kuruthan sovet vlast bolğandı. Halknı cerin, malın da «ara mülklege – kolhozlağa, sovhozlağa» sıyırıb, adamlanı cersiz, malsız etgendi. Ol kıyınlıkda da, Karaçay tişirıula cün zatla etib, üydegilerin asrarğa küreşgendile. Erkişile ua, alğınça mal tutub, hayır eterça madar tabmağandıla. Bu palah 1917 cıl bolşevik revolütsiyanı közüuünden başlanıb, 1990-çı cıllada sovet kral oülguynçu barğandı. 1943-1957 cıllada Karaçay halk 600 kesekge bölünüb, Orta Aziyada, Sibiriyada sürgünde-tumakda turğanın esge alsak, halkğa kallay kıyınlık cetgenin añılarğa bollukbuz.
Sürgünden kayıtıb kelgenden sora da, tav elleni aynıtır canından tül, oyar canından, halknı tav eteklerinden keterir canından küreşgendile sovet-partiya organla. Cetgen caşlağa üy işlerge üy orunla bermey, mal tutarğa koymay, cün zatlanı oblastnı çeginden çığarıb satarğa koymay – aytırğa, tav elleden halk keterça etgendile. Bizni tav ellede har üydegi bir iynek, 5-6 koy tutarğa erkinligi bar edi. Gürcünü bizniça tav ellerinde ua har üy 10 iynek, 100 koy, bir at tutarğa erkin edi.
Madarsız bolğan adamla ellerinden töbenlege, mal küterge başha cerlege neda şaharlağa ketib tebredile. 1970-çi cıllada men okuğan Kızıl-Kala elni şkolunda 300 sabiy okuy edi, endi ua şkolğa barırğa sabiy cokdu. Caş tölü tav elde caşav tüzelirinden kol cuvub, tüzlege cayılğandı.
Tav elleni tuturuguy – halkıbıznı burundan kelgen ekonomika caşavu buzulğandı. Tav ellerinde üzülüb, tüzlege cayılğan caş tölü, endi ızına kayıtmaz, mal bla küreşirge da izlemez. Tav El köz tuvrabızda öle turadı. TAU ELİBİZNİ, MİLLET EKONOMİKABIZNI TİRİLTMESEK – TÜZLEDE ERİRİKBİZ, TAS BOLLUKBUZ.
5. ADETİBİZ-KULTURABIZ
Halknı burundan kelgen adeti-kulturası saklanır üçün, ol adetni-kulturanı ömürleni uzağına saklab kelgen Tav El sav-esen caşarğa kerekdi. Karaçay Tav Elni ua iş etib oüb küreşgendile, küreşedile. Ol innetni mağanası – Karaçay halk tavladan tüzlege, şaharlağa cayılsa, orusnu-ormannı içinde erir, assimile bolur, tas bolur. Cılları kelgen, ullayğan adamla elden keterik tüldüle. Elden caş tölü ketedi. Caş adamla ua türlenirge bollukdula. Aladan tuvğanla ua – cıyımdık şaharlada össele – Ana tilni, millet adetni-kulturanı igi bilalmaydıla. Bıllay bolumda Karaçay adet, kultura saklanırğa bollukmudu?
Gitçe halk bir cerde coppu bolub caşamay, çaçılıb tebrese – ol tas bolmay madar cokdu. Anı añılab küreşedile halkla millet rayonla, oblastla, respublikala, kralla kurab – har halk küçü-karıuv cetgenine köre ençi krallığın kurarğa küreşedi. Kesi ENÇİ ÜY – MİLLET ÜY kurab caşarğa izlemey ese halk, sora ol – millet añısın, tarih esin tas etgendi. Aña din da, til da, curt da, adeb-namıs da, adet-kultura da – bir cuk da kerek tüldü: ol mankurt bolub boşağandı.
Stalin sanağan millet şartla, sediregen esele da, alkın Karaçaydan ketib boşamağandıla. Kele turğan ölümnü körüb, halk titirerge, kesin eskerirge bollukdu: Curtubuzğa İe tül esek da, curtubuzda caşaybız; begimekligibiz küçlü tül ese da, imanıbız-dinibiz bardı; cartı-kurtu söleşe esek da, Ana tilibizde söleşalabız; adetibiz-kulturabız ata-babaladaça tül ese da, biraz haparıbız bardı.
Bu ömür bizge sınav ömürdü, Sıyrat köpürdü: Adam esek, Halk esek – öterikbiz;
Ne AHIR ÖMÜR neda TİRİLÜV ÖMÜR bollukdu BU ÖMÜR bizge.
Karaçay adam, Karaçay halk añılaymıdı eken anı?!
Caşarğa izlesek – caşarıkbı. Ölürge izlesek – öllükbüz.
Saylav berilgendi.
SONRASI BILAYDADI


text:
Mustafa Küçük - Yarali Keklik
Sanatçı : Mustafa Küçük
Türkü : Yarali Keklik
Etiketler : Mustafa Küçük - Yarali Keklik türkü indir, Mustafa Küçük - Yarali Keklik türkü dinle, Mustafa Küçük türküleri, Yarali Keklik mp3 indir, Mustafa Küçük türküleri Yarali Keklik türküsü, Yarali Keklik sözleri, Mustafa Küçük mp3 dinle, Mustafa Küçük download, Yarali Keklik bedava mp3, Mustafa Küçük türkü sözleri, Mustafa Küçük türkü dinle, Mustafa Küçük son albüm indir
Mustafa Küçük Türküleri
Mustafa Küçük - Mühletin Varmı
Mustafa Küçük - Altın Yüzük
Mustafa Küçük - Bülbül Allanir
Mustafa Küçük - Dolu Dolu
Mustafa Küçük - El Gibi Geçti
Mustafa Küçük - Sakire Bacı
Mustafa Küçük - Suşehri Yolları
Mustafa Küçük - Tokat Havası
Mustafa Küçük - Seneleri Dolanir
Mustafa Küçük - Sabaha Kadar
Mustafa Küçük - Dokunma Keyfine
Mustafa Küçük - Ölene Kadar
Mustafa Küçük - Vefasiz Yar Gucenmis
Mustafa Küçük - Biri Var
Mustafa Küçük - Yarim Senden Ayrilali


text:
Venesuêla altınnarı Törkiyädä
Venesuêla taw sänäğate ministrı Viktor Kano ilneñ üzäk bankınıñ altın rafinadlawnı Törkiyädä ğamälgä aşıruın belderde
Venesuêla taw sänäğate ministrı Viktor Kano ilneñ üzäk bankınıñ altın rafinadlawnı Törkiyädä ğamälgä aşıruın belderde. Däwlätkä xalıqara sankśiyälär kertelgännän soñ, Venesuêla älege êşne Şveyśariyädä yasatudan baş tarttı. Kano bu mäs’älä belän bäyle matbuğat kiñäşmäsendä: “Bu Törkiyä häm Venesuêla üzäk bankları arasında tözelgän kileşü,”-dide. “Êlek sertifikatlaw prośessı Şveyśariyada yasala ide, xäzer anda yasamıybız. Bu êş teläktäş illärdä tormışqa aşırıla,”-dip östäde ul.
Kano, Törkiyädä rafinadlangan altınnıñ Venesuêlağa kire qaytqannan soñ, üzäk banknıñ aktivlar portfelenä kerteläçägen belderde.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov Rusiyede siyasiy mabüs-ukrainler süretleri galereyasını toldurmağa kerek olğanı aqqında tüşüne. Ukrainlerniñ süretleri Ukraina Tış işler nazirliginiñ binası ayatlarında asılğan.
«Ukrainada er şey pek yavaş deñişe. Galereyada Çiygoz, Asanov, Degermenci soyadlarını yerleştirmege unutqanlar… Tüzetmek kerek…», – yazdı o Facebookta.
Şu künleri Ukraina Tış işler nazirliginde Rusiyede bulunğan ukrain siyasiy mabüsleriniñ süretlerini astılar: Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Aleksey Çirniy, Gennadiy Afanasyev, Nikolay Karpük, Stanislav Klih, Sergey Litvinov, Valentin Vıgivskiy ve Yuriy Soloşenko.
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca noyabr 19-na qadar Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiyoz, dört ufaq balanıñ babası Ali Asanov ve Mustafa Degermenci apiste buluna.


text:
Bul täsil donor äyeldiñ analıq jaswşasınan DNQ mïtoxondrïyasın alıp, nätïjesinde bala üşinşi taraptan mïtoxondrïaldı DNQ-men qamtamasız etiledi. Ğalımdar osı arqılı analar dïabet jäne basqa da awrwlardan qutıla aladı dep esepteydi.
2010 jılı Nyukasl wnïversïtetiniñ ğalımı Dwg Ternbwll zïyan keltiretin mïtoxondrïyalardı DNQ-dağı analıq jaswşadan alıs ornalastıratın ädis oylap taptı. Aldımen analıq jaswşanı urıqtandırıp, sosın odan yadronı alıp jäne deni saw mïtoxondrïyası bar donorlıq kletkanı saladı.
Bastapqıda jaña ädis kemşiligi bar embrïondarğa jasalıp sınalıp körgen.
Jaña zerttewler ayasında ğalımdar saw donorlıq analıq jaswşalardı paydalana otırıp yadronı 200 märte otırğızğan. Ğalımdar procedwranı jeñildetip, zïyandı mïtoxondrïyalar sanın azaytqan.
Endi Ulıbrïtanïya bïligi 2016 jıldıñ ayağına deyin bul ädistiñ qawipsizdigin bağalap, emdelwşilerge qoldanwğa bolatın-bolmaytındığın şeşwi tïis.
Derekközi: stan.kz
Kommentarïï


text:
Kenan Sofuoğlu qabat berençe
Törek motośiklistı Kenan Sofuoğlu öçençe tapqır berençe buldı
Bötendönya supersport çempionatında köç sınaşuçı törek motośiklistı Kenan Sofuoğlu Böyek Britanda oyıştırılğan sezonnıñ altınçı yarışında berençe buldı.
Böyek Britannıñ Kastl Donington töbägendäge 4 meñ 23 metrlıq Donington parkı yarış yulında 20 tur räweşendä ütkärelüe planlaştırılğan yarışqa berençe isemlektän başlağan Kawasaki Puçketti taqımınnan Kenan Sofuoğlu yarışnıñ axırına xätle urının saqlap qaldı.
Ber motośikldan maynıñ ağuı arqasında yaqınça yartı säğät ara birelgän häm 13 turğa töşerelgän yarışta baştan azağına xätle aldan barğan Kenan Sofuoğlu ber-ber artlı 3nçe berençelegen yawladı.
“GRT Yamaha”dan Lukas Mahias ikençe, “CIA Landlord”tan Jyul’ Kluzel’ isä öçençe buldı.
Kar’yerasınıñ 41nçe berençelegen qazanğan häm oçkosın 75kä citkergän Kenan Sofuoğlu Mahiasnıñ 105 oçko belän lider bulğan yörtüçelär klassifikaśiyasında ikençe urınğa kütärelde.
Bötendönya supersport çempionatınıñ 7nçe öleşe 18nçe iyün’dä İtaliyada uzaçaq.


text:
İlbaşı AQŞ şirkätläre citäkçelären qabul itäçäk
Söyläşü kön tärtibendäge töp mäs'älälär - ike il mönäsäbätläre häm soñğı iq’tisadi tärääqqiyät’lär
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan 19 nçı sentyabr’dä Törkiyädäge Amerika şirkätläre citäkçelären qabul itäçäk.
İlbaşı idaräse çığanaqları beldergänçä, oçraşu ilbaşı idaräse kölliyäsendä uzaçaq häm anda 30 dan kübräk şirkät citäkçeseneñ qatnaşuı kötelä.
İlbaşı citäkçelär belän Törkiyä – Amerika Quşma Ştatları mönäsäbätläre häm soñğı iq’tisadi tärääqqiyät’lär xaqında fiker alışaçaq.


text:
Qosqan waqıtı Qazan 13, 2016 | 408 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
EL AMAN, JURT TINIŞ BOLIP, QAZAQSTAN ÖRKENDEÝ BERSİN!
Rısaldı Tökeeva, aqın,
Qazaqstan Jazwşılar odağınıñ müşesi,
Belgïyanıñ Anterpen qalasınıñ turğını
Adamzat qoğamında oýlamağan san mıñdağan qubılıstar bolıp jatatınındaý, Allanıñ ämirimen ötken ğasırdıñ soñğı jıldarında keñ baýtaq qazaq dalasına da sol bir kïeli şapağattıñ nurı jawıp, öz qolı özine jetetin egemendik deýtin ulı mereýli künge jetti. Ata-babamızdan mïras qalğan kïeli topıraqtıñ ïesi osı qazaq deýtin el ekendigin dunïege tanıttı, tanıtıp qoýmaý, osınaw Ortalıq Azïya jerin mekendegen birneşe memleketterden ozıp şığıp. qolda barın uqsatıp, öz eliniñ, öz xalqınıñ qajetin ïgiligine jaratw jolında orasan zor tabıstarğa qol jetkizdi. Elbası Nursultan Äbişulınıñ dana basşılığında bükil xalıq judırıqtaý jumılıp, tegis attanısqa kelip, burınnan qalıptasqan köne joldı buzıp, adamdar arasında erkindik, birlik, teñdik ornattı.
Qazaqstan – Ortalıq Azïyada ultaralıq tatwlıqtı saqtap, alawızdıqqa jol bermegen jalğız el. Büginde keñ-baýtaq qazaq jerinde 11 tilde jastarğa tälim beretin mektepter jumıs isteýdi eken. Osıdan-aq eldegi özge ult ökilderine qandaý jağdaý jasalğanın bağamdaý berwge boladı. Bunı ülken jetistik dep aýtwımızğa qaqımız bar. Qazirgi tañda özge ult ökilderi Qazaqstan xalqı Assambleyasınıñ mañaýına toptasıp, öziniñ salt-dästüri men mädenïetterin damıtwda. Büginde bul atalğan dostıq şañırağı qazaq jerinde tirşilik etetin ulttıq-mädenï ortalıqtardıñ basın qosatın jäne az ulttardıñ müddesin qorğaýdı. Sonımen birge Qazaqstanda jüzege asırılıp otırğan işki sayasattıñ tağı bir utımdı tusı qazaqstandıqtardı türli dinï konfessïyalarğa degen toleranttılıqqa tärbïelewmen sabaqtas. Özara sıýlastıq pen tözimdilikke, beýbitşilik pen kelisimge negizdelgen qoğamdıq qatınastar älem saxnasında Qazaqstannıñ şınaýı ïmïdjin qalıptastırwğa ïgi ıqpal jasawda.
Qazaq jeri jer astı baýlığı mol, jeri keñ. Osığan oraý şeteldermen baýlanıs ornatıp, köptegen jer astı kenderin, munaý qudıqtarın aştı adamdardı jumıspen qamtıp, qarjını xalıq ïgiligine jumsawda. Jüzdegen mektepter men balabaqşalar,awrwxanalar aşıp, xalıqtıñ densawlıq jäne älewmettik jağdaýın köterwge mol mümkindikter twğızwda.
Qañbaq köşken sarı dalağa jaña qala ornatıp, jaquttaý jarqıratıp, dunïeniñ nazarın awdardı. Büginde Qazaqstandı älem tanïdı. Elbası N.Ä.Nazarbaevtıñ kemel sayasatın jır ğıp aýtadı, qurmet tutadı. Osınıñ bäri de ata-babamız armandağan künder edi. Mine 21-ğasırdağı urpağı sol tilekke jetip, qazaq xalqınıñ mereýin ösirdi.
Men alısta turamın biraq «Qazaq» telearnasındağı (Kaspïonet) jañalıqtardı muqïyat qadağalap otıramın. El “bir jağadan bas, bir jeñnen qol şığarğandaý” berekede bolsa, memlekettiñ bosağası berik, şañırağı bïik bolatını sözsiz. Biz alısta jürsek te, tilegimiz, nïetimiz Qazaqstanmen birge. Qara şañırağımız Qazaqstannıñ ärbir jetistigine, ärbir tabısına maqtana, qwana qaraýmız.
Belgïya Koroldigi Qazaqstandı täwelsiz el dep 1991 jıldıñ 31 jeltoqsanında tanıdı. Sodan beri eki eldiñ dïplomatïyalıq qarım-qatınası jıl ötken saýın artıp keledi. 1992 jıldan beri eki ortada dïplomatïyalıq qatınastar ornadı. Al 1993 jılı 15 säwirde Qazaqstan Respwblïkasınıñ Belgïya Koroldiginde Elşiligi aşıldı. 2006 jıldan beri Astanada Belgïyanıñ Elşiligi jumıs istep keledi. Büginde 300-den asa qazaq mekendeýdi.
Belgïya koroldigi – Batıs Ewropalıq kişkentaý ğana memleket. Tipti jer kölemi jağınan Almatı oblısı awmağındaý ğana dese boladı. Ewropalıq ölşemniñ özinde Belgïya koroldiginiñ terrïtorïyası tar sanaladı. Bir qarağanda bul el säwletti üýleri, orta ğasırlarda salınğan zäwlim saraýları tizilgen, dünïedegi ärtürli ösimdikterdiñ bäri bar, muntazdaý taza memleket, ädemi oýınşıq sïyaqtı körinis qaldıradı. Belgïyalıqtardıñ özderi biz oýınşıq memleketpiz deýdi. Biraq mädenïeti, ékonomïkası jağınan talaýdı şañ qaptıradı. Osındaý kişkentaý ğana jerde on mïllïonnan astam xalıq turadı. Belgïyalıqtardıñ 75 paýızı katolïk, 500 mıñ musılman bar. Ïwdaïzm, provoslav, protestanttar da jetedi. Täwelsizdik alğanına 180 jıl bolğan memlekettegi negizgi ult-belgïyalıqtar öte baý turadı. Memlekettik bïlik sayasatı da sol memleketti qurawşı ulttıñ ıñğaýına saý jürgiziledi. Bas basında baspana. Belgïya xalqınıñ 58 paýızı flamandıqtar, al 31 paýızı vallondıqtar. Qalğan on bir paýızı étnïkalıq top ökilderi. Jalpı resmï türde Belgïyada 900 mıñ şetel azamatı ömir süredi. Soltüstiginde Gollandïyamen, şığısında Germanïyamen, oñtüstik-batısında Francïyamen şektesetin elde nïderland, francwz, nemis tili memlekettik til bolıp sanaladı. Biraq üstemdik negizgi ulttıñ ana tiline berilgen. Oqw orındardında sabaq nïderland, yağnï flamanşa jürgiziledi, memlekettik emtïxan da osı tilde tapsırıladı.
Belgïyalıqtar ana tilin bilmegendi adam sanatına jatqızbaýdı.
Belgïyalıqtar är närseden läzzat alwğa tırısadı, barğa qanağatpen qaraýdı. Olar eş waqıtta eşqaýda asıqpaýdı. Dünïe qurıp bara jatsa da alañdamaýdı. Tamaqtı da baptap, süýsinip işedi. Adam asıqpağan kezde onıñ mïı da tınış boladı dep esepteýdi. Bir birine qattı köñil böledi. Osını baýlıq dep sanaýdı. Turmıs qalıbınan asa almaý qarbalas jürgen bizderdiñ is äreketimiz olar üşin ersi. Belgïyada Qazaqstannan kelgen üş mıñdaý otandasımız ömir süredi. Onıñ işinde üş jüzden asa qazaq bar. Olar ärtürli sebeptermen kelgender. Al, on otbası taza qazaqtardan turadı. Arıp aşıp jürgen eşkimdi körmeýsiñ. Qara jumısqa jegilgen de adamdar az. Negizinen käsibi zavodtarda, fabrïkalarda jumıs isteýdi, 99 jıldarı kelgen qazaqtar bäriniñ joğarı bilimderi bar, olardıñ balalar osı qoğamğa siñip, francwz nemese flaman tilinde tärbïe alıp, wnïversïtette joğarı bilim alıp jatqan qazaqtar da bar.
Bärimiz tek jaqsı künderde, merekelerde bas qosamız. Ewropadağı Kişi qurıltaýlar tanımağandardı bir birimen tanıstırıp, köbisi osı merekede bas qosıp jatadı. Bizder jaý ğana bir elde kezdesip qana qoýmaýmız, bizderdiñ alğa qoýğan maqsattarımız bar, sol maqsattarğa jetw üşin bärimizdiñ oýımız bir jerden şığıp, maqsattarımızdı birtindep jüzege asırıp kelemiz. Al bizdiñ maqsatımız, armanımız ne deseñizder, ol şet elde jürip qazaq bolıp qalw: tilimizdi, dinimizdi, salt-dästürimizdi, mädenïetimizdi saqtap qalw. Belgïya elinde qazaq dïasporası arasında qazaq mektebi joq. Onıñ sebebi – qazaqtar öte az jäne suranıs joq. Qazaqtar bir jerde emes Belgïyanıñ tüpkir-tüpkirinde şaşırap ornalasqan. Qazirgi tañda Qazaqstannıñ şeteldegi qazaq jastarına tegin yağnï memlekettik grantpen orta käsipkerlik jäne joğarğı bilim alwına arnalğan mümkindigin jaqsı bilesizder. Elimizdiñ osındaý mümkindik jasap, jastardıñ elge kelwine barın salıp jatqanı, jasta bolsa irgesin endi keñeýtip jatqan el üşin bul qwanıştı jaýt der edim. Ärïne tamşıdaý tama bersek, qulağına siñdirip aýta bersek, olar da raýınan qaýtar, elge keler dep ümittenemin.
El aman, jurt tınış bolıp, Qazaqstan örkendeý bersin!


text:
Biz pernetaqtada tez teremiz de, jazğanda - bayawmız. Prïston wnïversïtetiniñ psïxologı Pem A.Myuller jäne Kalïfornïya wnïversïtetiniñ psïxologı Denïel M.Oppenxaymer osı jağdayğa baylanıstı zerttew jürgizgen. Zerttew nätïjesinde joğarıda atalğan pikir däris jazw kezinde müldem basqaşa ekenin anıqtağan: nowtbwk - däris jazğanda kömektese almaydı eken.
Zerttew barısında bir top oqwşı däristi kompyutermen tergen, al bir top oqwşı qolmen jazğan. Nätïjesinde pernetaqtamen tergen oqwşılar däris arasındağı keybir sözderdi ğana este saqtağan. Onıñ sebebin «äripter qalıp qoymas üşin osınday boldı» dep tüsindirgen. Al ekinşi top oqılğan materïaldı ütir-nüktesine deyin aytıp bergen.
Munıñ aldında zerttelgen täjirïbelerde däristi kompyuterdiñ kömegimen jazw mümkin emestigi aytılğan eken. Sebebi, kompyuterlik oyındar oynap, ïnternetke kirip ketip, oydı böledi. Al qolmen jazwda adamnıñ sanası jaña aqparattı saqtap alw kezinde jıldamdığı azayadı eken. Jazw bayawlağan kezde mï köp mağlumat jïnaydı.
Eger adam tez äri qatesiz teretin bolsa, äripten jañılısıp ketpes üşin däristi sözbe-söz tıñdap, onıñ mağınasına qulaq aspawı mümkin. Siz däristi kompyutermen terip otırsañız, däristiñ tek 10%-ın ğana mïda saqtay alasız.
Basqaşa aytqanda, mï «Bul aqparat mañızdı, este ustaw qajet» degen sïgnaldı qabıldamaydı. Sebebi, ol monïtordağı äripterdiñ tügel ekenin qadağalap otıradı. Siz qujattı saqtap jawıp qoyğanda, sanañız kelesi jumısqa dayındalw üşin estigen aqparattı umıtıp ketedi.
Eger siz däriskerdiñ aytqandarın tolıq jazıp alğıñız kelse, fïzïkalıq turğıda qolıñız şarşaydı. Sol üşin sözderdi öziñiz tüsinetin etip barınşa qısqartıp, belgili bir sïmvoldarmen belgilep ketwiñiz mümkin. Qolmen jazılğan aqparattar este tez saqtaladı äri sanada uzaq ömir süredi.
Zerttewşiler mınaday qorıtındığa kelipti: oqwşı däristi tıñdap otırıp, öz sözimen konspektilegeni tïimdirek. Oqwşınıñ jumısı, referat sındı özindik tapsırmalar däriskerdiñ aldına köbine kompyutermen «terilip baradı».
Paraqqa jazılğan är närse bir oyğa türtki boladı eken. Bul twralı Stanïslas Deen attı francwz psïxologi pikirin bılay tujırımdadı: «Bizdiñ mïımız pernetaqtamen jumıs kezinde neyrondı tizbek jasamaydı, yağnï oylaw jüyemiz tuyıqtalıp qaladı, al xat jazw kezinde sana erkindikti sezinedi».
islam.kz
Kommentarïï


text:
Qırımtatarlar sürgün etilgen soñ aman-aman 50 yıl avdet içün küreşti. Lâkin küreş şimdi de devam ete. Qırımtatar milliy areketiniñ ayırıcı hususiyeti, onıñ zorbalıqsız harakteridir. Qırımtatarlarda öz aqları oğrunda küreşniñ usulları sovetler devrinden başlap künümizge qadar nasıl deñişkenleri aqqında «Azatlıq aqqı» yayınında Qırım siyasetşınası Lenora Dülber ile laqırdı etemiz.
– Qırımtatarlar yarımadağa kütleviy surette qaytmağa başlağanından soñ endi 30 yıl keçti. O zaman qırımtatarlarnıñ milliy ğayesi, avdet edi. Lâkin bu maqsatqa irişken soñ milliy areket toqtamadı, daa doğrusı, formatını deñiştirdi. Fikriñizce, qırımtatar halqı alıp barğan zorbalıqsız küreşniñ usulları nasıl deñişti?
– Maña köre, Sovet Birligi devrinde bu, ne de olsa, küreş edi, avdet içün küreş. Doğru qayd etkeniñiz kibi, o, insanlarnı Vatanğa köçmek ve Qırımğa avdet etmek içün seferber etici bir ğaye oldı. O zaman küreşniñ usulları başqa edi. O, em faal qısım, em de o vaqıttaki Sovet Birligine qarşı zorbalıqsız uquqiy küreşten ibaret edi. Avdetten soñki devirge kelgende ise, o, yerleşme devri edi. Onıñ içün küreşniñ faal, közge çarpqan areketlerden daa ziyade, öz toprağına saip olmaq aqqı oğrunda faal areketler hastır. Vaziyet deñişti. Evelâ, devlet deñişkeninden başlayıq – Ukraina devleti ve Sovet Birligi, bam-başqa devletlerdir. Ve şu «meydandan evelki» şeklinde olğan Ukraina devletinde bazı bir uquqiy garantiyalar bar edi. Bu sebepten qırımtatar elitasında öz fikirlerini iriştirmek, qırımtatarlarnıñ bir de-bir içtimaiy, medeniy ya da siyasiy meselelerini çezmek maqsadınen ukümet ile dialog içinde bulunmaq içün er vaqıt imkânlar bar edi. Qırımtatarlar içün Ukrainanıñ birinci onyıllığındaki devri, özgün bir bir-birini tanıma devri edi. Devlet qırımtatarlarnıñ qaviyligini sınamağa, yani olar küreşlerinde ne yergece bara bileceklerini tayin etmege areket ete edi. Qırımtatarlar ise, öz tarafından, buña qarşılıq olaraq, bu ukümetnen laf etmek, dialog qurmaq ve uzlaşmaq çaresiniñ olıp olmağanını añlamağa tırışa ediler.
– Qırımda soñki dört yıl devrini alsaq, şimdi nasıl usullar qullanıla ve qırımtatarlarda öz maqsatlarına irişmek içün daa nasıl imkânlar bar?
Qırımtatarlar öz etnik kimligi ile sade bir rusiyeliler olamazlar. İşte, qozğatqan faktor da tamam budır
Soñki dört yıl içinde, eñ evelâ, Sovet Birligi devrinde, em de perestroyka vaqtındaki degil de, eñ qoyu turğunlıq devrinde olğan küreş usullarını ğayrıdan başlatmağa kerek ola. O zaman insanlarnıñ bir yerden başqa bir yerge barmaq aqqı sıñırlana, insanlarnı faal surette apis ete ediler ve ilâhre. Bugün insanlarnıñ aqları aynı şekilde sıñırlandı, insanlarğa bu devlet maşinası qarşısında bir de-bir aqlarını qorçalamaq ve aqlı olğanlarını isbatlamaq bayağı qıyındır. Qırımtatarlarda ise vaziyet bundan daa murekkeptir. Ne içün? Çünki qırımtatarlarğa qarşı, olar sadece bir şeyge narazılıq köstergenleri içün degil de, ilk nevbette, qırımtatarlar öz etnik kimligine bağlı olğanları içün küreş alıp barıla. Bu, statistikada aks etilgen adiy bir Rusiye vatandaşınıñ «yahşı qomşuluq ve dostane munasebet» matritsasına sığmay. Yani qırımtatarlar öz etnik kimligi ile sade bir rusiyeliler olamazlar. İşte, qozğatqan faktor da tamam budır. Bu sebepten qırımtatarlarğa qarşı küreş usulları ve qırımtatarlarnıñ buña qarşılığı belli bir derecede Sovet Birligini añdıralar. Umum demokratik zorbalıqsız küreş usulları deñişmeyip qala – bu, uquqiy şekillerdir. Uquqiy mahkeme davalarınıñ bütünley perspektivasız olğanlarına rağmen, qırımtatarlar olardan faydalanalar. Bunıñ, eñ azından bu devletniñ territoriyasında, neticesiz olacağına şübhe yoq. Lâkin qırımtatarlarda başqa yol yoq.
– Şimdi, bugünki ifade ile, «informatsion cenk»niñ devridir, qırımtatarlar tarafından bu mehanizmniñ qullanıluvı ne derecede faal?
– Bu mehanizmni yalıñız qırımtatarlar degil, aynı zamanda devlet de qırımtatarlarğa qarşı qullana. Bizde, İnternetteki ya da diger KHVlerdeki türlü ifadeler boyunca açılıp bitirilgen bir qaç mahkeme davası bar. Cümleden, biz İlmi Umerov ve Suleyman Kadırovnıñ işleri aqqında aytamız. Bu, tamam, insanlarnıñ informatsion tehnologiyalarnı öz fikirlerini ifade etmek içün qullanğanlarına birer misaldir. Ve olarnıñ bu aqqı, olarğa qarşı küreşniñ aletine çevirildi. Tabiiy ki, Rusiye qanunları bugün yahşı etip keliştirilgen ve informatsion tehnologiyalar bergen bütün imkânlarnı, bütün aletlerni köz ögünde tuta. Tabiiy ki, qırımtatarlar da olarnı qullana, ve bugün içtimaiy ağlar, böyle bir informatsiya alınğan malümat meydançığı, Qırımdaki vaqialar aqqında malümatnıñ yekâne menbası oldılar.
– Bu zorbalıqsız küreş şimdi ne derecede semereli? Ve sovet devri ile teñeştirilgende o, ne vaqıt daa semereli edi?
Zorbalıqsız küreşniñ bergen perspektivaları ve imkânları ise, munderecilerine köre, sadece qolğa avtomatnıñ alınmasından daa semereli ve muimdirler
– Bazılar içün, insanlarnıñ keyfi ile ölçelgende, zorbalıqsız küreş er vaqıt minor tonlu, bazı yerlerinde can sıqıcı ola, dep körünmek mümkün. Lâkin qırımtatarlar içün başqa bir yol yoq. Ne içün? Çünki ananelerinde duşmanlarğa qarşı küreşmek içün keskin aletler yoq. Hususan da şimdiki zamanda. Soñki zamanlarda qırımtatarlarnı 2014 senesinde qollarına silâ almağanlarında ve diger şeylerde sıq-sıq qabaatlaylar. Menim fikrimce, sayımıznı köz ögüne alsaq, bu 4 yıl içinde biz onsuz da ziyadesi ile çoq qırımtatar ayatını ğayıp ettik ki, şimdi qalğan ayatlarnı telükege oğratayıq. Biz kelecegimiz, yarınki kün aqqında tüşünemiz. Zorbalıqsız küreşniñ bergen perspektivaları ve imkânları ise, munderecilerine köre, sadece qolğa avtomatnıñ alınmasından daa semereli ve muimdirler.
– Şimdiki vaziyette Qırımda faallikniñ bir de-bir şekilde eksilmesi közetilemi? Yoqsa bütün bular insanlarnı, öz aqlarını daa faal surette qorçalamağa ya da yañı bir mehanizmlerni tüşünip tapmağa mecbur etemi?
– Bugün faallik tsikliktir. O, ukümet tarafından qırımtatarlarğa qarşı körülgen çareler ile bağlı. Yani keniş aks-sada doğurğan işler peyda olsa, kütleviy tintüvler yapılsa – insanlar faalleşe. Ukümet böyle «tedbirler» yapmağance, qırımtatar cemiyeti sakin ve tınç kibi körüne. İnsanlar bunı muzakere ete, bunı iç bir daqqa unutmaylar, bu, qırımtatarlar arasındaki qonuşmalar içün er vaqıt mevzu ola. Biz, er bir kişiniñ, üstüne mesüliyet alıp, barıp da, bir de-bir tintüvni videoğa çekemeycegini, barıp da, qomşusını qorçalamaycağını pek yahşı añlaymız. Bu, er keske berilmedi. Bunıñ içün belli seviyedeki mesüliyet ve cesaretniñ olması kerek. Lâkin insanlarnıñ faal qısmı er vaqıt bar edi ve kelecekte de olacaq. Bir qısmınıñ yaqalanıp apis etilgenine baqmadan, yerine yañı insanlar peyda ola. Üstüne mesüliyet almağa azır olğan insanlar işte böyle etip bir-biriniñ yerine keçeler.
– 80-nci yıllarda qırımtatarlarda Vatanğa qaytuv, milliy ğaye edi. Daa soñra o, Qırımda yerleşüv şekline keçti. Siz şimdiki milliy ğayeni nasıl ifade eter ediñiz?
Bugün qırımtatarlar içün esas mevzu, eñ evelâ, devletçiliktir
– Men, qaytmaq ya da yerleşmek, qırımtatarlarnıñ milliy ğayesi edi, demez edi. Bu, qısqa bir muddet içün minimum programması edi. Uzun muddetke çevirilse bile. Bu, insanlarnıñ quvulıp çıqarılğan yerlerine qayta bilmeleri içün bizim ecdatlarımız, dedelerimizniñ yapmaları kerek olğan şeylerdir. Ve iç şübhesizdir ki, yerleşüv, milliy ğaye olamaz. O, o qadar mundericeli degildir. Ğaye, seferber etici olmalı, insanlar arasında zıddiyetlerge baqmadan, olarnı birleştre bilmelidir. Bugün qırımtatarlar içün esas mevzu, eñ evelâ, devletçiliktir. Bu, qırımtatarlarnıñ tüşüncelerinde ve arzularında büyük yer tutqan şeydir. İnsanlar oña muayen bir mana bermeyler, onıñ aqqında tafsilâtlı söylemeyler. İs etkenime köre, insanlar onda qırımtatarlarnıñ saqlanması içün bir kefalet köreler. Devletçilik olsa, qırımtatarlar da bar olacaqlar.
– Bu milliy ğayeniñ şekillenmesine soñki dört yılnıñ vaqiaları ne derecede tesir etti?
– Birinci nevbette tamam olar tesir etti. Bizler 20 yıldan ziyade sadıq qalsaq da, devletimizniñ bizni bulunğan territoriyamızda qorçalap olamaycağını ve bunıñ içün iç bir aletniñ olmağanını añladıq. Nevbetteki kere etraftaki vaqialar ile yüz-yüzge qalğanımızdan soñ, bu ğaye kene aktual oldı. Rusiye ile bütün munasebetlerimiz qırımtatar devletçiligine inqiraznıñ kelgeninden başlandı, ve bugün biz kene bu vaziyetke – Ukraina devrinde meydanğa ketirilgen başlanğıç muessiselerimizniñ inqirazına qaytamız.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Berlinde Almaniya kanntsleri Angela Merkel idaresiniñ reberlerinen Kremlniñ qırımtatar siyasiy mabüsleri ve Qırımnıñ azat etilüvini muzakere etti. Bu aqta Twitterde Ukrainanıñ Almaniyadaki elçisi Andrey Melnik yazmaqta.
«Ahtem Çiygoz Berlinge kelip çıqtı! Almaniya Federal kantsleri idaresiniñ reberlerinen şahsen Angela Merkelni qırımtatar siyasiy mabüsleri ve Qırımnıñ azat etilüvine celp etmeknen alâqalı qarardan ziyade muim körüşüv», – denilmekte haberde.
Mayısnıñ 25-nde Avropa Birligi Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımdan qanunsız mahküm etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ epsi tez vaqıtta azat etilmek kerek dep aytıldı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
1. Avtokölikten tüspeñiz.
GAÏ qızmetkeriniñ munı talap etwge eş qaqısı joq. Ol - Qazaqstan Respwblïkasınıñ “Polïcïya twralı“ zañın sizge köldeneñ tartıp, polïcïyanıñ zañdı talabın orındaw mindetiñiz ekenin eske tüsirwi mümkin. Siz “zañdı“ sözine jabısıñız. Atap aytqanda, onıñ talabı zañsız. QR “Jol jürisi twralı“ zañına säykes, jürgizwşi kölikten şığwğa bolmaydı. Qorıtındı: maşïnadan şıqpay, säl tömen tüsirilgen tereze arqılı söylesw kerek.
2. Biz jol ïnspektorınıñ nağız qızmetker ekenine köz jetkizwge quqığımız bar(qujattardı oğan tapsırmas burın).
Sizdi toqtatqan kisiniñ polïcïya formasın kïip, qolına tayaq ustağan alayaq bop şıqpasına kim kepil? Sondıqtan, QR “Polïcïya twralı“ zañın negizge alıp, qujatın körsetwin talap etemiz. Mümkindik bolsa, tolıq atı-jönin, qujat nömirin bir paraqqa jazıp alwğa tırısıñız. Bul qarama-qayşılıqtarğa kez bolğanda, kerek boladı. Budan basqa, qujattağı swrettiñ ïnspektormen säykes ekendigin tekserw qajet. Olar bizdiñ kölik jürgizw kwäligin teksergende, bizdiñ betimizge üñile qaraytını jasırın emes qoy? Biz de solay jasaymız.
3. JPP qızmetkerleriniñ «Jol jürisi twralı» QR Zañınıñ 52-b. 2-tarmağına säykes, avtokölikterdi negizsiz toqtatwına tıyım salınğan. Eske sala keteyik, eger siz jol erejesin buzbasañız, jol ïnspektorınıñ arttan qwıp kep toqtatwı nemese köşede turıp toqtawğa belgi berwi zañsız äreket bolıp sanaladı.Toqtatw üşin tek mına jağdaylar negiz bolwı mümkin: jol qozğalısı erejeleriniñ buzılwı, jük tasımaldaw erejeleri, sonday-aq, arnayı reydtik şaralar jürgizw. Sondıqtan, “qujat tekserw jelewi“ - bul sebep emes, jol ïnspektorınıñ jeke jan qalawı. Soñğı waqıttarı, jol qızmetkerleri arasında mına sebeptermen toqtatw jïi orın alwda:
a) Qawipsizdik beldigin taqpağansız. 100 payızdıq jol erejesiniñ buzılwı. Barlığına ünemi tağıp jürwge keñes beremiz. Bul birinşi kezekte öziñiz ben jaqındarıñızdıñ qawipsizdigine baylanıstı. Jılı jaña kölikterde, beldikti kewdege ilmegen jağdaydağı , şïqıldawıq dıbıstan qutılasız. Äri, jol polïcïyasınıñ sizdi toqtatwğa sebebi azaya tüsedi.
b) Bitpeytin ärtürli operacïyalar. Bul kölikti toqtatw üşin, biraq , şındıqqa köbine janasa bermeytin keremet sıltaw. Bizdiñ äreket: Senim telefonına qoñıraw şalamız(är qalanıñ öz senim telefonı bar, negizinde, onı sizdiñ surawıñız boyınşa, ïnspektor berwi qajet) jäne xabarlaymız osınday meken-jayda jol saqşıları tur, arnayı is-şaralar ötkizwde, äreketteri qanşalıqtı zañdı? Ädette, jol ïnspektorınıñ suraqtarı osı tusta derew ayaqtaladı.
v) Sizdiñ kölik aydaw mäneriñiz jol saqşısınıñ küdigin twğızdı. Onıñ oyınşa, siz arnayı qurılğığa ürlewiñiz qajet eken. Jawap beremiz: ïnspektor üyinde äyeline ürleydi, al, biz narkologïyalıq ortalıqta ekspertïzadan ötemiz. Jäne ol jaqqa tek polïcïya köligimen baramız. Mınaday qïın dağdarıs zamanında benzïnge artıq aqşa qurtpañız. Sonday-aq, bosqa zaya ketken waqıttı prokwratwrağa arızda körsetetiniñizdi mälimdeñiz.Köp jağdayda, suraqtar osı tusta ayaqtaladı.( eger, sizdiñ işkeniñiz ayqın körinip tursa, buğan qatıstı emes)
4. Key kezderi, jol polïcïya qızmetkerleriniñ jük bagajın tekserwge şabıttarı oyanadı. Eske tüsiremiz, bul talap emes, ötiniş. Munday närseni talap etwge zañdı quqıqtarı joq.Olar tek sırttay baqılay aladı, tolıqtay emes. Tipti, köliktiñ esigin aşwğa quqılı emes. Key waqıttarı avtomat ustanğan jasaqtarmen arnayı reydtik şaralar jürgizilwi mümkin. Bul jağdayda , jük bagajın aşw talabına keliswge tïissiz. Biraq, arnayı aqtarw twralı äkimşilik xattama toltırılıp, 2 kwägerdiñ qatıswın talap etiñiz.
Şın mäninde, jol erejesin buzıp qolğa tüsseñiz
1. Qolma-qol aqşa bermewge tırısamız. Eske salayıq, jol saqşısına aqşa berw arqılı, QR “jumıs orındağı qızmetkerge para usınw“ zañın buzasız. Ekinşiden, joğarıdağı jazılğan erejelerdiñ bärin tärk etken bolasız. Negizinde, aqşa usınwğa mindetti emespiz, eger onıñ däleli joq bolsa, eşnärse istey almaydı. Qujattarımızdıñ durıstığın ärdayım qadağalap jüremiz, jüykemizdi juqartpaymız, özimizdi sıpayı ustaymız.
2. Kölikten tüspeymiz, xattama toltırılwın kütemiz. Qol qoyuğa öz kölikterine şaqırğanda, bas tartamız. Quqığımızdı saqtaymız.
3. Xattama toltırılıp bolğannan soñ, jaqsılap tekseremiz. Barlıq bölimder durıs toltırıldı ma? Barlığı orındı körsetildi me?
4. Xattamanıñ artqı jağına ärqaşan “Xattamamen kelispeymin, eşteñeni buzbadım, dälelderimdi sotta keltiremin “dep jazamız. Tipti, jol erejesin buzsañız da, osılay jazıñız. Bul bizdiñ keyingi is-äreketimizge septigin tïgizedi. Kişkene qupïyanı aşa keteyik: Är kelisim berilmegen xattama üşin, ïnspektordıñ tüsinikteme jazwına twra keledi, al, bul öz kezeginde, ol - müldem qalamaytın närse. Sondıqtan, köptegen xattamalar ïnspektor maşïnasınan arı asa almaydı.
5. Jıldamdıqtı asırğan jağdayda, radarda “bul seniñ jıldamdığıñ“ dep jazılıp turğan joq. Munı vïdeotüsirilimsiz däleldew mümkin emes. Vïdeofïksacïya bar ma, joq pa?- sonı anıqtañız.
6. Bizdiñ kinälilik därejemizdi jol saqşısı emes, sot şeşetinin ünemi este tutwımız qajet. Sondıqtan jol polïcïyasınan qorıqpaymız. Sonımen qatar, GAÏ qızmetkeriniñ jeke köliginiñ nömirin este saqtaymız.
Sonday-aq, köptegen mañızdı suraqtardıñ jawabın tömende keltireyik:
Kölik quralın mindetti saqtandırw jäne kölik quralın jürgizwge senimdi tulğalar
Sizge tïisti emes avtokölikti basqarwğa senimxattıñ bolwı mindetti emes. Senim berilgen tulğanıñ mälimetteri saqtandırw polïsinde körsetilse jetkilikti.
Eger avtokölik ïesi öz avtoköligin basqara almasa (alkogoldik mas bolw, däri preparattarın basqarw jäne t.b. saldarınan), ol avtokölikti basqarwdı saw birewge bere aladı. Ärïne, senimxatsız, biraq, özi qasında otırw şartımen.
Jol polïcïyasınıñ qızmetkeri toqtatqanda özimen birge qanday qujattar bolwı qajet?
Eger sizdi jol erejesin buzılwı barısında toqtatqanda, öziñizben birge mınaday qujattar bolwı kerek:
-jürgizwşi kwäligi (jürgizwşi kwäliginiñ ornına berilgen waqıtşa kwälik jäne jürgizwşiniñ jeke basın kwälandıratın qujat);
-kölik quralına tirkew qujattarı(texpasport);
-zañnamada belgilengen jağdaylarda kölik quraldarı ïeleriniñ azamattıq-quqıqtıq jawapkerşiligin mindetti saqtandırw boyınşa saqtandırw polïsi jäne/nemese jolawşılar aldındağı tasımaldawşınıñ azamattıq-quqıqtıq jawapkerşiligin mindetti saqtandırw boyınşa saqtandırw polïsi;
-belgilengen jağdaylarda tasımaldanatın jükke jol-sapar qağazı jäne qujatı.
Toqtatqan kezde qanşa waqıt işinde ïnspektordı kütwge boladı?
JQE 1.2-tarmağınıñ negizinde «berilgen işki ister organdarınıñ (polïcïyanıñ) qızmetkeriniñ talabı boyınşa toqtap, onıñ nusqawların orındaw», yağnï jürgizwşige jol polïcïyası ïnspektorın kütip, toqtatw sebebin tıñdaw, sonday-aq, zañdı talaptarın orındaw qajet.
JPP qızmetkeri qanday negizde nömirdi şeşwge quqılı?
QR ÄkQBK 797-babına säykes toqtatw nemese sizdiñ avtoñız toqtaw erejelerin buzğanda (QR ÄkQBK 597) wäkiletti lawazımdı tulğa memlekettik tirkew nömirin alwğa quqılı. Qorıtındı: kez-kelgen jerge kölikti qaldırıp ketpeñiz.
Belgilengen jıldamdıq rejïmin asırğanda qanday jawapkerşilik orın aladı?
Belgilengen jıldamdıq rejïminen 10 km/sağatqa deyin asırwğa ruqsat berilgen, odan joğarı asırğanda mına mölşerde ayıppul közdelgen:
- 10-20 km/sağattan arasında , ayıppul 10 AEK mölşerinde;
- 20-40 km/sağattan asırğanda,15 AEK mölşerindegi ayıppul (qayta buzğan jağdayda 1 jıl işinde – 40 AEK);
- 40 km/sağ. artıq – 30 AEK (1 jıl işinde qayta buzğan jağdayda – 40 AEK).
Barşañızğa sätti saparlar tileymiz. Jolda abay bolıñız.
bilim-all.kz
Kommentarïï
-
Ulan2016-02-23 00:47:49Gïpper silteme qoyu kerek, sayttarıñızğa jaraspaydı)))))Uyat ay, pozor!!!Jaraspaydı, QAZAQ kontentiniñ jawları bolmañızdar, silteme qoyıñızdar nemese özderiñiz jazıñızdar, silteme qoyuğa qawqarlarıñız jetpey turğan bolsa) ökinişti, osılayşa QAZAQ konteti öledi goy bir küni((( Basqa jerden alğannan keyin siltemesinde er jigittey qoyu kerek!


text:
Berdi Bolat
Berdi Bolat (ukraince ПpиBiлbHe, Бepди-БoлaT, rusça ПpиBoлbHoe, Бepды-БyлaT) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 538 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Kremlge boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Aqmescit aylanma yolunda yol örtüsi omrağanı neticesinde altı insan, bu cumleden balalar, elâk olğan qaza boyunca cinaiy işniñ toqtatılması aqqında qararnı lâğu etti.
Bu aqta işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli prokuraturası matbuat hızmeti bildire.
«Qabul etilgen qararlarnıñ qanun ve deliller tarafından ögrenilüvi neticesinde, qararlar vaqtından evel, teşkerilmegen ve dava malümatlarına mütenasip olmağan neticelerge köre alınğanı belgilendi», – dep qayd ettiler müessisede.
Bundan evel, altı insan elâk olğan qaza boyunca qabaatlanğan «Yujdorstroy» şirketiniñ reberiyeti ve «Bağçasaray yol quruvu idaresi» şirketiniñ hadimlerine qarşı açılğan cinaiy iş toqtatılğanı aqqında malümat peyda olğan edi. Cinaiy iş Ğalebe kününe bağışlanıp çıqarılğan amnistiya boyunca toqtatıldı.
2015 senesi politsiya Aqmescit-Dubki yolunıñ omravı neticesinde 6 insan elâk olğanına bağlı sayılğan «Bağçasaray yol quruvı idaresi» şirketi bölüginiñ müdiri, baş müendisi ve ustasına qabaatlavnı taqdim etti.
2014 senesi sentâbr 28-de içinde 8 insan bulunğan avtomobil yolda 9 metrlik çuqurğa tüşti. Çuqur yolnıñ bu qısmında yol örtüsi omrağanı neticesinde peyda oldı. Yol qazası neticesinde eki bala yaralarnen hastahanege alıp ketirildi, qalğan altı insan, bu cümleden eki bala, elâk oldı.
Omrav, tübünde demiryol tünneli keçken yol qısmında yüz berdi. Yol quruvınıñ baş yapıcısı (podrâdçik) «Yujdorstroy» şirketi edi. «Krımavtodor» şirketi ise, yol baqımı içün mesüliyetli edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yevangelizm keşelekkä yanıy
Global' perspektiva 32
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması
Soňğı waqıtta Törkiyä säyäsätendä häm FETÖ qaldırğan êzlär arqasında din-däwlät mönäsäbätlären bar yaqlap qarıybız. Küpçelek yäşägän illärdäge waqiğalarnıň bezgä bäyle buluın uylıybız. AQŞnıň ruxani Brunson arqasında Törkiyägä qarata çikläw qararı bu wazğiyätneň kiresen kürsätte.
Törkiyä cämäğat’çelege distälärçä yıl buyı Törkiyädä missiya wazifasın başqaruçı Brunsonnıň barlığın belmi ide. PKK häm FETÖ terror oyışmalarına xuplaw kürsätü belän ğayeplänüçe ruxani Brunsonnıň qulğa alınuı arqasında AQŞnıň Törkiyägä qarata çikläw qararı Amerika Quşma Ştatlarındağı din-däwlät mönäsäbätlären uylawıbızğa êtärde. AQŞ tarafınnan diň irege bäyläneşendä bäyälänsä dä bu waqiğa AQŞtağı din-däwlät mönäsäbätlärenä awışuıbıznı mäcbüri qıla. Qalğan illärneň möstäqillegen sanğa suqmawçı açıqlawları arqasında başqa törle analizlıy almıybız.
Ber ildä din-däwlät mönäsäbätläre ahäňle bulğanda tänqit turında süz barmıy. Kiresençä bu wazğiyät’ dini ireklär cähatennän bik uňay. Şul räweşle Awrupadağı gil’otinalar, dini fanatizmnardan qaçuçılar qorğan Amerika Quşma Ştatları xaqlı bularaq dini ireklär küzätelgän il ide.
Din-däwlät mönäsäbätläreneň ahäňle buluınnan tış ber ilneň din däwläteneñ buluın da tänqit’läp bulmıy. Törleleklärgä uňay qarawçı, din plyuralizm kebek kürelgän ber dinneñ däwläte bäysezleklär häm keşe xoquqları cähatennän problema bulmasqa da mömkin. Xätta mondıy wazğiyät’ illärneñ imperialist êzlänülärenä kirtä bula ala. Ğosmanlı däwläte monıñ tögäl ürnäge bulıp tora.
Dinnärneñ däwlätlär belän töp xoquq häm bäysezleklär küçärendä ahäñle mönäsäbätenä tügel, ä däwlätneñ dinne üz imperialist mänfäğat’läre öçen qullanuına qarşı çığarğa kiräk. Kiresenä dä yägni ber dinneñ ber däwlätne üz imperialist mänfäğat’läre öçen qullanuınada qarşı çığu zarur. Din-däwlät mönäsäbätläreneñ iñ yalğış bulğanına din däwläte bulğan İzrail häm däwlät dine bulğan sionizmnı ürnäk itep kürsätä alabız. Ğasırlar buyı bergä yaşäwçe möselmannar, xristiyannar häm yähüdlär İzrail citäkçelege astında bergä yäşi almas däräcägä citte.
Qabat AQŞqa qaytsaq, yevangelik bulğan Brunsonnıň häm Törkiyägä qarata çikläwneň qullanıluı öçen bar köçenä tırışlıq quyuçı AQŞ viŝe-prezidentı Mayk Pensnıň ber ük dini törkem äğzase buluı açıqlana. Amerikan cämğiyäte, säyäsäte, byurokratiyasendä yevangelistlarnıň bik taêsirle buluı, AQŞta 90 million yevangelistnıň yäşäwe, aldağı ilbaşlarınnan Regan häm Buşnıň da yevangelist buluı belderelä. Şul räweşle tağın ber tapqır Brunson waqiğasınıň Törkiyä belän tügel, ä AQŞ häm yevangelizm belän bäyle buluı kürenä.
Närsä soň ul yevangelizm?
Bu mäs’älädä berençe itep şunı äytergä kiräk: yevangelizm pravoslav yäisä katolik tügel, ä protestantlıkta dini sekta bulıp tora. 19 ğasırda törlänä başlanuı äytelä. Yevangelizm “izge kitapqa yünälü” digänne aňlata. İzge kitap bularaq xristiyannar öçen bulğan İncil genä tügel, ä yähüdlärneň izge kitabı Täwrat ta. Qabat formalaşqan bu protestant aňlatmağa kürä axırzamanda xristiyanlıq bar dönyada xökem söräçäk häm soňınnan qıyamät qubaçaq. Läkin bu wazğiyät’ ozaq waqıt däwam itä ala. Yevangelistlarğa kürä bu barışqa tizlek kertergä kiräk. Qalğan xristiyannardan ayırılıp torğan yähüdlärneň saylanğan millät häm üzlärenä wägdä itelgän cirlärneň dä alarnıň xaqı buluına häm bu cirlärne qazanuları öçen xsristiyananrnıň alarğa xuplaw kürsätüenä ışanalar.
Yevangelizmnıñ bar dönyada xökem sörüe öçen 7 êtaplı barış tizlätelergä tiyeş. Berençe êtapta yähüdlär Fälästin cirlärenä qaytaçaq. Bu êtap zur ülçämdä çınğa aştı. İkençese Törkiyäneñ dä ber öleşen üz êçenä alaçaq räweştä Böyek İzrail qorılaçaq. AQŞnıñ Yaqın Könçığışta İzrailne şartsız xuplawınıñ bar dönyanıñ qarşı çığuına, BMOda berüzeneñ genä qaluına qaramastan Yerusalimne İzrail başqalası bularaq qabul itüeneñ säbäbe qayberläwlärgä kürä yevangelizmnıñ AQŞ säyäsätendäge täêsireder. Çınnan da bu adımnarnı raśional’ nigezgä utırtu mömkin kebek kürenmi.
Öçençe êtap İncil yullamasınıñ bar dönyağa citkerelüe. Ruxani Brunson bu maqsat belän Törkiyädä bulsa kiräk. Läkin Törkiyä genä tügel, möselman illär belän ber rättän şaqtıy ildä yevangelist missionerlarnıñ tığız êşçänlek alıp baruı häm ayıruça Afrikada millionnarça keşe xristiyanlaştıruı belenä.
4nçe êtap 7 yıl däwam itäçäk fäläkät çorı bula.
5nçe êtapta Ğaysä päyğambär ikençe tapqır dönyağa kiläçäk.
6nçı êtapta yevangelistlar liderlığında Armagedon suğışı çığaçaq, dönyada yaxşılar häm naçarlar suğışaçaq häm yaxşılar ciñäçäk. Bu suğıştan soñ yevangelizmnıñ xaqimiyäte turında süz baraçaq, şunıñ öçen bu suğış çıqsın dip İzrail zuraytılırğa tiyeş.
7nçe êtapta isä bar dönyada xristiyanlıq xökem söräçäk häm qıyamät qubaçaq.
Kürüebezçä yevangelizm 6nçı êtapqa qadär sionizmnıñ maqsatlarına turı kilä. Bu arqada yevangelistlarğa “sionist xristiyannar” da dip äytälär.
19nçı ğasırda yähüdilek tä möselmanlıq häm xristiyanlık kebek ük ilaxi dinnärdän ide. Teodor Gerśl’ belän sionist yähüdlär başta yähüdilekne almaştırdı. Bügenge köndä sionist yähüdilekkä qarşı çığuçı şaqtıy yähüd bar.
Törkiyädä häm qayber İslam illärendä sionizmğa ahäñle bulğan İslam tudıru tırışlıqları küzätelde. “Dinnärara dialog” kebek añ-fikerlär, İslam turında nigeze bulmağan, yuldan yazğan anlatmalar bu tırışlıqlarğa işarät itä. Bu qatlamnar da yevangelistlar kebek ük İzrailneñ yähüdlär öçen wägdä itelgän cirlär buluın açıqlıy.
Xristiyanlıq êçennän sionizmğa ahäñle bulğan ışanunıñ üsüen äytü dini törleleklär häm tarixi bäreleşlär arqasında mömkin kebek kürenmi. Bu äwerelüneñ sionist tırışlıq buluı şige bar. Sionist xristiyanlıq yägni yevangelizmğa qarşı çığuçı şaqtıy xristiyan da bar. Katolik Papanıñ Yerusalimnıñ başqala itep iğlan itelüenä qarşı çığuı belenä. Oxşaş räweştä pravoslavlar da yevangelistlar kebek uylamıy häm xätta qayçaq İzrail zolımına qarşı möselmannar yaqlı totış kürsätä.
Qıyamätneñ qubuı öçen aşıqtıru keşelekkä kileşmi. Läkin keşelekneñ fäläkätkä taba baruı ap-açıq. Dinnärne üzgärtep, bar keşelekne fäläkätkä êtäräçäk sionizm belän bäyle härtörle tırışlıqqa qarşı torırğa kiräk. Monı isä çın yähüd, xristiyan, möselmannarnıñ häm cir yözendä tınıçlıq teläwçe barlıq keşelärneñ xezmättäşlege belän başqarıp bula.
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı


text:
Qosqan waqıtı Qañtar 30, 2016 | 868 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Tarïxï Otanına oralğısı keletin qandastarımızğa dañğıl jol aşıldı
Köşi-qon mäslesei elimizdiñ eñ özekti mäseleleriniñ birine aýnalğalı qaşan!? Bir zañdı tüzeýmiz dep, ekinşisine qatelikke jol berip otırdı. Osılaýşa, burınğı qabıldanğan zañdardıñ jaqsı tustarı da, kemşin tustarı da bolğanı ras. Alaýda, zañnıñ aýnalasınan şığatın daw¬dıñ 70-80 paýızı onı xalıqqa durıs tüsindirmewden twındaýtın körinedi…
Ötken jıldı qorı¬tın¬dılap, jwrnalïsterge bergen suxbatında Elbası Nursultan Nazarbaev: «Bizge ke¬letin ağaýındar – qazaqtar jäne olarğa är waqıtta esik aşıq. Jağdaýın jasaý¬mız. Oralmandar jöninde jañadan qa¬bıldanğan zañdı bilesizder, yağnï olarğa qujat tapsırw, azamattıq berw mäselesin jeñildettik» dedi.
2016 jıldıñ qañtarınan küşine engen Qazaqstan Respwblïkası Pre¬zï¬dentiniñ 2015 jılı 24 qaraşa küni qol qoýğan «Qa¬zaqstan Respwblïkasınıñ keýbir zañnamalıq aktilerine xalıqtıñ köşi-qonı jäne jumıspen qamtılwı mäsele¬leri boýınşa özgerister men tolıqtı¬rwlar engizw twralı» №421-V Qazaqstan Respwblïkasınıñ zañın xalıqqa der kezinde tüsindirwdi maqsat etken Xalıqaralıq «Janaşır» qoğamdıq qorı men Almatı qalası Memlekettik eñbek ïnspekcïyası jäne köşi-qon basqarması birlesip döñgelek üstel ötkizdi. Jaña zañnıñ qandastarımızğa berer jeñildikteri qandaý? Elge oralğısı keletin, kelip jatqan ağaýındar neni bilwi tïis? XQKO arqılı oralmandarğa qandaý qızmetter usınılmaq? Jäne tağı basqa suraqtarğa jïın barısında jawap berildi.
Basqoswğa Almatı qalası İİD Köşi-qon polïcïyası, Almatı qalası Xalıqqa qızmet körsetw ortalığı, Dünïejüzi qazaqtarı qawımdastığı jäne t.b. memlekettik, qoğamdıq uýımdar ökilderi, jwrnalïster, oralmandar, şetelderden kelgen étnïkalıq qazaqtar qatıstı.
Jïınğa qatıswşı tïisti mekemeler ökilderi, keýbir qandastardıñ öz waqıtında äreket etpeý, öz mäselesin büginge deýin sozıp, endi tığırıqqa tirelip, “küşine engen jaña zañnan ümit bar ma” dep kelip jatqanın tilge tïek etti. Almatı qalası Memleketik eñbek ïnspekcïyası jäne köşi qon basqarması Köşi-qon böliminiñ basşısı Külsin Meterbaýqızı Isqaqovanıñ aýtwınşa, jaña jıldan bastap küşine engen jaña zañğa säýkes Almatı qalası da étnïkalıq qandastardı qabıldap, “oralman” märtebesin berw mümkindigine ïe bolıp otır. Esteriñizge sala ketsek, Almatı jäne Astana qalalarında bul qızmet 2014 jılğı 25 mamırdan bastap toqtatılğan bolatın.
Anıqtama üşin: Almatı qalası Memlekettik eñbek ïnspekcïyası jäne köşi-qon basqarmasında 2013 jıldıñ 24 şildesinen 2014 jıldıñ 25 mamırı aralığında 624 étnïkalıq qazaqtar qabıldanğan, onıñ işinde 2013 jılı 298 adam, al 2014 jıldıñ bes aýı işinde 326 adam qabıldanğan. Jalpı qabıldanğan azamattardıñ 315-i «Oralman» märtebesin alw twralı ötiniş bildirse, al qalğan 309 adam qoldanıstağı köşi-qon zañnamaları boýınşa tüsinikteme alğan..
Basqarmanıñ qurılğan küninen bastap «Oralman» märtebesin berw twralı memlekettik qızmet 315 étnïkalıq qazaqtarğa körsetildi, sonıñ işinde 2013 jıldıñ 2-şi jartı jıldığında – 173 adamğa, 2014 jıldıñ 5 aý işinde – 142 adamğa. Memlekettik qızmet körsetw nätïjesinde 253 dana «Oralman» kwäligi tapsırılğan.
Tirkelgen oralmandardıñ eñbekke jaramdı jastağı adamdar sanı – 212 nemese 67%, zeýnetker jasındağılardıñ sanı – 28 adam nemese 9,0%, balalar sanı – 75 adam nemese 24,0%.
Oralmandardıñ şıqqan elderi: Özbekstannan – 165 adam, QXR-dan – 104 adam, Türkïyadan – 5 adam, Qırğızstannan – 16 adam, Moñğolïyadan – 8 adam, Reseýden – 6 adam, Täjikstannan – 10 adam, Awğanstannan – 1 adam.
Odan bergi waqıtta, 4 jılda beriletin azamattıq alwdı kütwşilerdiñ “oralman” kwäliginiñ merzimin uzartıp berwmen ğana şektelgen. Endi jaña zañ boýınşa étnïkalıq qazaqtar azamattıqtı jeñildetilgen tärtippen 1 jıl işinde alwğa mümkindik twıp otır. Zañnıñ küşine enwin kütken qandastardıñ arasında 2011 jılı “oralman” märtebesin alğandar da bar eken. Alaýda, Köşi-qon basqarması özderi jumıs isteý bastağan 2013 jığı 23 şilde men 2014 jılğı 25 mamır aralığında alınğan “oralman” märtebesin osı jılğı küzge deýin uzartwğa ğana quzıretti körinedi. Al “oralman” kwäliginsiz qandastarımız azamattıqqa jeñildetilgen tärtippen qabıldanbaýdı.
Almatı qalası İİD Köşi-qon polïcïyası basqarması bastığınıñ orınbasarı, polïcïya maýorı Jandos Aqılbekulı Turısbekov: “Zañ talabı boýınşa, tek “oralman” kwäligi bar étnïkalıq qazaqtar ğana jeñildetilgen tärtippen azamattıqqa qujattarın ötkize aladı. Ondaý kwäligi bolmağan jağdaýda jalpı tärtippen, basqa ult ökilderi tärizdi qujattar tapsıradı. Qazaqstanda qos azamattıq bolmaýtındıqtan, mindetti türde turatın eliniñ azamattığınan şığwı tïis boladı. Al “oralman” märtebesi barlardan turatın eliniñ azamattığınan şığw talap etilmeýdi,” deýdi. Osılaýşa, 2013 jılğı 23 şildege deýin alınğan “oralman” märtebesi bar étnïkalıq qandastardıñ mäselesi bası aşıq küýinde tur. Osındaý mäselesi şeşilmegen ağaýındar Dünïejüzi qazaqtarı qawımdastığı qızmetkerlerinen de kömek surap, mazalap jatqan körinedi. Jïınğa qatısqan Dünïejüzi qazaqtarı qawımdastığı törağasınıñ orınbasarı Sultanäli Bazarbaýulı Balğabaev “osı mäselemen jäne QXR-dan keletin ağaýındar “bizge sotılığı bar-joqtığı twralı anıqtamanı bermeýdi”, endi ne isteýmiz dep kelip jatadı. Osı mäseleniñ bärin jïnaqtap, bir şeşimin tabatın jolın qarastırwımız kerek. Sonımen qatar, kelesi osındaý jïındarğa Sırtqı ister mïnïstrligi Konswldıq qızmetiniñ ökilderin de şaqırwımız kerek. Köp mäsele sol kisilerdiñ qatıswımen şeşiledi dep esepteýmin.
Tağı bir aýtarım, osındaý jïındı respwblïkalıq deñgeýdegi tïisti organdardıñ ökilderimen ötkizw kerek tärizdi. Sebebi, men ötken jolı sizderdiñ osında ötkizgen jergilikti organdar ökilderiniñ aýtqandarı men respwblïkalıq deñgeýdegi mekeme ökilderiniñ aýtqandarınıñ qarama-qaýşılıqtarın baýqadım. Qaýsısı durıs, qaýsısı burıs ekenin bilmeý qaldım. Bügin ğana bir aqparattan Qazaqstanda 37 mıñ adamnıñ köşi-qon zañın buzğanın közim şaldı. Sondıqtan, Qazaqstanğa kelip jatqandar zañdardan beýxabar, zañnamalar durıs tüsindirilmewi de mümkin dewge negiz bar” deýdi.
Almatı qalası İİD Köşi-qon polïcïyası basqarmasınıñ ağa ïnspektorı, polïcïya podpolkovnïgi Läzzat Şäýmerdenqızı Muxïtova:
“Biz QR zañdarı qalaý qarastırılğan, sonımen jumıs isteýmiz. Biz orındawşımız. Kündelikti kelip jatqan oralmandarmen jumıs istep, köp täjirïbe jïnaqtadıq. Zañnama, qawlı-qararlardıñ kemşin tustarın da jumıs barısında jäne osındaý kezdeswlerdegi sizderdiñ usınıs-pikirleriñizdiñ nätïjesinde joğarıdağı tïisti organdarğa xat jazıp, usınıstar berip jatamız. Sonıñ nätïjesinde oñdı özgeristerge qol jetkizgenimizdi de aýta ketwimiz kerek. Onıñ däleli, QXR-dan keletin azamattardan Qıtaý eli jağınan “Qazaqstanda turaqtı turwğa qarsı emespin” degen anıqtamanı talap etw alıp tastaldı, étnïkalıq qazaqtar sol elderden alıp keletin qujattardı apostïldew qajettigi toqtatıldı. Tïisti orındarmen kelise otırıp, QXR-dan keletin qandastar üşin “sottılığı bar-joqtığı twralı” anıqtamanı sol eldegi jergilikti polïcïya bölimderinen äkelse de qabıldaýtın boldıq. Munıñ bäri, tüptep kelgende, öz qandastarımız qïnalmaý Qazaqstan azamattığın alsa eken degen talpınıstan twıp otır. Bulardan tıs, qandastarımız tölem qabiletin däleldewden bosatılğan, vïzanıñ qaý türimen kelse de ıqtïyarxatqa tapsıra aladı. Al, étnïkalıq jastar Qazaqstan joğarı oqw orındarınıñ stwdenti atansa, olar da ıqtïyarxat almaý-aq, birden azamattıqqa tapsıra aladı. Sondıqtan, qandastarımız osındaý jaqsı mümkindikterdi durıs paýdalanğandarı jön,”- deýdi.
“QR Ükimetiniñ 2014 jılğı 11 nawrızdağı №217 qawlısına säýkes “Oralman märtebesin berw körsetiletin memlekettik qızmetter standartına säýkes, qujattardı balamalı türde Xalıqqa qızmet körsetw ortalıqtarı da qabıldaýdı. 2014 jıldıñ 25 mamırınan beri Almatı qalası oralmandardı qabıldawdı toqtatqandıqtan, bul qızmetke jüginwşiler bolğan joq dese de boladı. Endi, jaña zañğa säýkes, Almatığa qonıstanwşı qandastardıñ qujattarın XQKO arqılı da ötkizwge bolatının aýtqım keledi,”- deýdi Almatı qalası XQKO dïrektorınıñ orınbasarı Jamal Temirjanqızı Baýmuxanbetova.
Al, Xalıqaralıq “Janaşır” qoğamdıq qorınıñ prezïdenti Jañıl Amantaýqızı Äpetova Almatı qalası Äkimdigi İşki sayasat basqarmasınıñ qoldawımen qandastarğa qajet bolatın zañnamalar men kerekti keñester berw üşin tïisti orındardıñ ökilderin qatıstıra otırıp jılına 6-7 basqosw ötkizetinin, qandastarğa tüsinikti bolw üşin qazaq jäne orıs tilderinde, kïrïl, latın, arab äripterimen qajetti keñester toptastırılğan “Eldesimizdiñ esine” degen kitapşalardı şığarıp, tegin taratıp jürgenderin aýttı. Sondaý-aq, www.shalqar.kz,”www. janashyr.kz” saýttarında da qandastarğa qajetti aqparattı köptep jarïyalaýtının atap ötti. Jïınğa qatıswşılarğa osındaý basqoswlarda aýtılatın keñesterge qulaq türip, bilmestikpen äwre-sarsañğa tüspes üşin jiti aqparattanıp otırw kerektigin aýttı.
Ïä, kelip jatqan qandastarımız QR zañdarında körsetilgen talaptarğa saý mümkindikterdi paýdalanıp, öz waqıtında äreket etse, bügingi aýtıp jürgen, bas awrwğa aýnalğan problemalar bolmas edi.
Qandastarımız mına mäselelerdi berik este ustasa: Qazaqstanğa kelgen boýda 5 kün işinde “Oralman” märtebesin beretin kwälikti alıp alsa, QR azamattığın 1 jıl işinde alwda köp jeñildikter qarastırılğan. Eger ol märtebe bolmasa, azamattıq alwda özge ulttarğa qoýılatın talaptardı orındawğa twra keletinin esten şığarmağandarı durıs. Keletin étnïkalıq qazaqtar qonıstanğan öñirine qaramastan, Qazaqstannıñ qaý oblısına kelse de, oralman märtebesin ala aladı. Bir jıldıñ işinde azamattıqtı alıp bolwı kerek. Tölem qabiletin rastaw talap etilmeýdi. QXRdan keletin qandastar sottılığı bar-joqtığı jaýlı anıqtamanı turğan jerindegi jergilikti polïcïya orındarınan äkelse de jaramdı boladı.
Endi ağaýındar qandaý vïzamen kelse de elde qalwğa durıs nïeti bolsa, olarğa turaqtap qalwına mümkindik bar. Tek mïssïonerlik vïzamen keletinderge esik jabıq.
Bügingi tañda Qazaqstan şeteldegi qazaqtarğa bilim granttarın berip otır. Bilim granttarına ïe bolıp ne öz betinşe joğarı oqw orındarına kelip tüsken qazaq jastarına jeñildetilgen tärtippen Qazaqstan azamattığın alwına quqıq beretin norma engizilgen. Burınğı zañ normaları boýınşa olar bizdiñ elimizde bilim aladı, bitirgennen keýin Qazaqstannan şığıp ketwi kerek bolatın. Oralman märtebesin, odan keýin azamattıqtı alw üşin köşi-qonnıñ bükil procesinen ötip, qaýta kelwi qajet edi. Endi oqwğa kelgen étnïkalıq qazaqtar oqwğa tüskennen keýin texnïkalıq jäne käsiptik, orta bilimnen keýingi, joğarı jäne joğarı oqw ornınan keýingi bilim berw mekemeleriniñ jataqxanalarında waqıtşa tirkelwge jäne jeñildetilgen tärtippen Qazaqstan Respwblïkasınıñ azamattığına qabıldaw twralı ötinişxat berwge quqığı bar.
Burın oralmandardıñ öñirlik kvotasına «joğarı bilimi bolwı kerek» degen talap qoýıldı. Endi tïisti bilimi, biliktiligi, mamandığı barlarğa, köpbalalı otbasınan şıqqan, joğarı bilim alwğa mümkindigi bar jastarğa aýrıqşa basımdıq berildi.
Oralman aýqındalğan jerge köşip barıp, arada 5 jıl ötpeý eline nemese basqa jaqqa köşer bolsa, alğan jeñildiktiñ bärin memleketke qaýtaradı. 10 jıl burın kelgen otbası da, bıltır kelgen otbası da oralman atanıp jüre berwine jol jabıldı. Endi ol bir jıldan soñ tolıqqandı Qazaqstan azamatı atanadı.
Osılaýşa, 1 qañtardan bastap küşine engen zañ tarïxï Otanına oralğısı keletin qandastarımızğa dañğıl jol aşıp otır dewge tolıq negiz bar.


text:
Aqyarda büyük tükânlar benzoelektrik agregatlarnı satın aldı ve kassa aparatlarını, buzdolap ve ticariy meydanlarnı elektrik energiyası ile teminledi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildirire.
«Okean», «Lider», ATB ve diger supermarketlerniñ kirişlerinde mobil genaratorlar tura, olarnı qaravullar nezaret ete. Büyük tükânlarnıñ zalları yarıqlanğan.
«Lider» tükânınıñ qaravulları Qırım.Aqiqat mühbirleri ile laf etkende, mobil generatorlarğa masraf, tükânnıñ iç te işlemeycegine ya da mahsulatnıñ bozulacağına köre, bayağı eksik olğanını qayd etti.
Aynı zamanda saipleri generatorlarnı alıp olamağan ufaq tükânçıqlar yarı qaranlıqta çalışa – çıraq ya da cep fenerleri yarığında.
Satıcılar eski mehanik terazelerine keçti, bundan müşteriler içün oñaytsızlıq yaratıla.
Ufaq erzaq tükânları tez bozulğan malnı satmayıp, makaron, kürpe, qartop ve tez bozulmağan diger malnı satmaqta.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Öyle vaqıya «Sobıtiya Krıma» saytnıñ baş muarriri Ruslan Yugoşnıñ soylarınen olğan.
«Maña bir basqı yapacaqlarına azır olmadım desem – yalan olur. Amma o qadar olacağını bilmedim. «Politsaylar» men şimdi Qırımda olmağanımnı bilip, menim 73 yaşlı anamnı, esli başlı ve hasta babamnı sorğularğa şeerniñ başqa çetine davet ettiler. Em de bir de bir resmiy kâğıtlar yoq», - dedi Yugoş öz Facebook saifesinde.
Onıñ sözlerine köre, o anasınen 16 yaşından berli yaşamay em de anası onıñ işi aqqında tek umumiy haberi bar.
«Şunıñ içün ondan menim işim aqqında soramağa, saytnıñ adını bile bilmegen anamdan ne içün öyle yazğanımnı aqqında ya da başqa yaramay şeyler aqqında soraması – ahmaqlıqtır», - yaza jurnalist.
Onıñ fikirince mahsus hızmeler oña psihologik basqı yapmaqa tırışalar.
«Hasta qadınnı ileride daa da beter olacaq dep, men fikirimni deñiştirmesem meselemni endi FSB baqacaq dep aytqanlar. Bunı yapqanlarına – maqsadıñızğa yetmezsiñiz – dep aytmağa isteyim. İşime bir alâqası olmağan hasta ve qart adamlarğa toqunmağa – pek yaramay şeydir», - dedi Yugoş.
İyün 2-de Aqmescitte Qırım «halq imayesi» «Jurnalistler taqiqat merkezi»niñ eki hadimini, muarrir Sergey Mokruşin ve rejısör Vladlen Melnikovnı yaqalap köteklegenler.
Ondan soñ olarnı Merkeziy rayon bölügüne alıp bardılar. Anda olarnıñ aytqanlarını yazıp yibergenler. Ondan soñ Mokruşin ekimlerniñ yardımına muhtaç olıp hastahanege tüşti.
Qırımnıñ «İçki işler nazirliginde» bu meseleni ögreneler dep bildirdiler.
«Sıñırsız reportörlar» Qırımda ve Ukrainanıñ şarqında jurnalistler ğayıp olğanları içün ğayet raatsızlanalar. Uquq qoruyıcılar ukrain akimiyetini ve Ukrainanıñ şarqında areket etkenlerine KHVnıñ hadimleriniñ olar qaysı taraftan olğanına baqmadan aqlarını qorçalasını talap eteler.


text:
Bağçasarayda yaqalanğan qırımtatar faaliyetçileri Server Mustafayev ve Edem Smailovnıñ işlerini Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» ile birleştirdiler. Onıñ çerçivesinde 2017 senesinde altı kişi tevqif etilgen edi. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırım advokatı Ayder Azamatov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Mustafayev ve Smailov ifade bermekten vazgeçti.
Advokat: «Mende olğan malümatqa köre, mayıs 22-de Aqmescitniñ Kiyevskiy rayon mahkemesinde tahqiqatnıñ sıñırlav tedbiriniñ saylanması aqqında muracaatı baqılacaq. Adet üzre, böyle maddeler boyunca tahqiqat izolâtorında eki ay tutulmasını soraylar, mahkemeler ise bunı isteknen qarşılaylar. Bu, 205.5 maddesi, ekinci qısım – Rusiyede terroristik tanılğan teşkilâtta iştirak etüv. Onda tayin etilgen ceza – cöreme ile 10 yıldan 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etüv… Tahqiqatçılar bu işlerni, daa 2017 senesiniñ oktâbrinde yaqalanğan Bağçasaraydaki altı yigitniñ işinen birleştirilmesine dair qararlarnı endi çıqardılar. Böyle protsessler, adet üzre, qapalı rejimde keçe», – dedi.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti. Aynı şu künü Rusiye FSBsi, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ Qırımda yaqalanğanını bildirdi. Yaqalanğanlarnıñ adları bildirilmedi.
2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tevqif etti. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
İsrail ordusınıñ qırıcı ucaqları filistinlilerniñ radikal «Hamas» areketiniñ Gazze şeritiniñ cenübinde bulunğan mevzilerine avadan darbe endirdiler.
İsrail arbiyleriniñ bildirüvinde, avadan darbe, Filistin muhtariyetiniñ bir qaç sakini tarafından İsrail sıñırını keçmek ve emniyet qorasını bozmaq teşebbüsine cevap oldı, dep qayd etile.
İsrail ava quvetleri mayıs 23-te endi «Hamas» mevzilerine ve bir qaç arbiy obyektke darbe endirgen ediler. O zaman İsrail arbyleri, ateşke tutuv, bir gruppa filistinlilerniñ sıñırnı bozıp keçkenine cevap olaraq yapıldı, dep bildirdiler.
Mart 30-dan başlap, İsrail ile Gazze şeritiniñ sıñırında İsrail askerleri ile çatışuvlarda 100-den ziyade filistinli elâk oldı.
Mayıs 14-te Filistin muhtariyeti sakinleriniñ AQŞ elçihanesiniñ Qudüske keçirilmesine qarşı narazılıq tedbiri esnasında 60-qa yaqın insan öldürildi.
O zaman narazılıq köstergenler şinalar yaqa ve askerlerge taşlar ve ağır şeyler ata ediler. Filistinliler israillilerni, barışıqlı narazılıq tedbirniñ bastırılması içün silânıñ qullanmalarında qabaatladılar. İsrailniñ baş naziri Benyamin Netanyahu arbiylerniñ areketlerine özüni qorçalav dep, olıp keçkenlerde «Hamas»nı qabaatladı.