text:
Prezident G.Bush fikrençä, anıñ ikençe möddätkä saylanuı Amerikanıñ milli mänfäğätlärenä turı kilgän säyäsätne alıp baru mömkinçelege birä.G.Bush köndäşe senator J.Kerrygä qarağanda 3millioğa kübräk tawış aldı, Kongressnıñ här ike palatası respublikannar kontrolendä tora. xalıqara säxänädä isä G.Bushnıñ çın dustları bik az.Traditsion berektäşlär isä anı ber yaqlı säyäsät alıp baruda misal öçen kiñ yaqlaw bulmıyça Ğıraq suğışın başlatu, Kyoto protokolı ,Xalıqara Cinayätlär Mäxkämäse kebek eşlärne kire qağuda ğäyepli.G.Bush yaña mandatın iske säyäsätne däwam itterü öçenme qullanaçaq?
G.Bush ikençe möddätkä saylanğannan soñ ike kön ütkäç 4nçe noyäberda (audio)
Min kampaniädä kapital-säyäsi kapital qazandım häm xäzer anı sarıf itergä cıyınam dip äytkän ide
Ämma çınlapta Bush ikençe möddätendä berençesendäge kebek qıyu xäräkät itä alaçaqmı? Bu turıda belgeçlär närsä äytä. B.Clinton administratsiäseneñ iminlek şurasında utırğan Leon Fuerth radiobızğa bolay dip belderde (audio)
Minemçe bu mandatqa bik saqlıq belän qararğa kiräk. Başqa närsälär belän berrättän AQŞta finans şartları älläni yaxşıdan tügel.G.Bush Ğıraqtan uñay räweştä çığıp kitä alsa bik şanslı bulır ide.Min ul yañadan şundıy zur macerağa kereşer dip uylamim.Şunlıqtan ul İran eşen diplomatik yullar belän xäl qılunı yevroplılarğa tapşırdı dip uylıym.
Waşingtonda George Waşington Universitetında säyäsi fännär häm xalıqara mäsälälär profesorı Nathan Brown fikrençä Bushnıñ östenlege eçke mäsälälär häm dus kongresstan ğıybarät. Xalıqara säxnädä Bush säyäsäte Waşingtonnı izolatsiädä qaldırdı Fransiä Germaniä kebek berektäşlär Ğıraq suğışı säbäple yıraqlaştı. Ul da anıñ mömkinçelekläre uylanğanıça kiñ tügel dip äytep İran mäsäläsenä işarä itä.
İran eşendä administratsiä yevropalılar kürsätkän mönäsäbätkä bik şiklänep qarasa da , tıqşınmıy.Bu möhim üzgäreş.Ägär dä amerikannar qaraşınça Yevropa uñışsız bulsa , AQŞ agresivraq qatnaşaçaqmı ?. Minemçä mömkin di profesor Brown.
Ämma Brown agresivraq aksiä suğış tügel , kisken diplomatiä , sanksiälär İrannıñ säyäsi oponentların finansiäläw , bälkim dä yäşren operatsiälär oyıştıru dip söyläde Azatlıq Radiosına. Ämma Fürt tä Brown da , G.Bush bu mäddätendä fälästin- İzrael tınıçlıq protsesı belän kübräk mäşğül bulaçaq dip uylıylar. Bush Arafatqa ışanmıy ide, anıñ ülemennän soñ urınına kilgän keşegä şans tanıyaçaq .Ämma här kem Bush ikençe mäddätendä xalıqara säyäsättä kileşüçänräk bulır dip uylamıy. Amerikan Universitetında AQŞ prezidentları tarixi profesorı Allan Lichtman här prezident kebek Bush ta üze saylağan yuldan baraçaq, ämma ul Bush 3 millionğa artıgraq tawış alsa da, kongressnıñ här ike palatsı respublikannar kontrolendä torsa da , Kongress qayçaqta üzeneñ bäysez buluın kürsätergä teli dip xäterlätep quydı. Lichtman süzlärençä (audio)
Sinen idarä itüeneñ uñışlı yaxşı buluı möhim . Kongres sinen partiä kontrolendä torsa da , här säyäsätne ütkärersen dip uylamasqa kiräk. Prezident Franklin Roosvelt 1936nçe yılda tawışlarnıñ 61%ın alıp xakimiätkä kilde. Ämma anıñ yuğarı mäxkämägä äğzalar östäw tırışlığı mısqıllı ciñelü belän tämamlandı.
Bush mäqsatlarına ireşergä teli häm ul üzen ällä ni üzgärtmiäçäk di Lichtman. Şulay da profesor V.Putin mäsälsäenä iqtibar cälep itä. Bush 2001nçe yılda Putin belän oçraşqannan soñ min ul keşeneñ küzlärenä qarap aña ışana alaçağımnı xis ittem dip äytkän ide.Rusiädä mätbuğat, demokratiäneñ çiklänüenä Bush administratsiäse bik az protest belderä.Lichtman süzlärençä Bushqa xatasın tanu bik qıyın. Lichtman (audio)
Bush ciñel genä kursnı üzgärtmi yulına däwam itäçäk. Aña kürsın üzgärtü yäki yasağan xatasın iqrar itü qıyın . Bu älbättä eşlär yaxşı barmasa yäki Rusiä citäkçese V.Putin belän bulğan kebek şartlar üzgärsä bik küp problemalarğa säbäp bula ala.
Lichtman fikrençä G.Bush kiläse 4 yılda bälkim dä xezmättäşlek itä dip kürenü öçen tışqı säyäsättä retorikasın üzgärtäçäk. Ämma Lichtman anıñ ğämällärendä üzgäreş kötmi
färidä xämit


c: text/html

text:
Şalyapin festivale tämamlandı
Qazanda Fedor Şalyapin isemendäge xalıqara festival'neñ pärdäse töşkäç tä alqışlar ozaq yañğıradı. Yegerme bişençe tapqır uzğan yubiley çarasınıñ yabılu konsertın Rusiäneñ mädäniät kanalı da kürsätte. Bu festival' xaqında Musa Cälil isemendäge tatar däwlät opera häm balet akademiä teatrı mödire Räwfäl Möxämmätcanov, tamaşaçılar “şalyapin repertuarınnan” çit il häm watanıbıznıñ klassik muzıkası belän tanıştılar disä dä festival' qısalarında ğabdulla Tuqayğa bağışlanğan “Şağir mäxäbbäte” dip atalağan opera da kürsätelde. Uzğan yılnıñ noyäber urtasına premyerası bulğan bu äsär festival' tarixında yegerme biş yıl eçendä tatar telendä uynalğan berençe opera ide. Unbiş yıl buyı Cälil teatrı säxnäsenä tatar telendä yaña ber genä opera da quyılmağan bulğan. Şuña kürä äsärneñ avtorı kompozitor Rezedä Axiärova da bu opera bezneñ balabız kebek, dide.
Şalyapin isemendäge festival' Cälil teatrında Verdinıñ “Trubadur” operasınıñ premyerası belän başlanıp kitkän ide. Bu teatrnıñ çirattağı xalıqara urtaq proektı buldı. Çönki ul Niderlandnıñ VDB şirkäte belän bergä säxnäläşterelde. Muzıqa citäkçese italiäle Marko Boemi, Qazannan dirijer Renat Salavatov, avstraliäle quyuçı rejisser Bruno Berger-Ğorski, Germaniäle rässam Dirk Xofakerne häm başqaruçılarnı Trubadur ber sänğati qanat astına aldı. Festival'dä şulay uq “Boris Godunov”, “Aida”, “Nabukko”, “Sixri fleyta”da kürsätelde. Opera bäyrämendä kürenekle cırçılar Mariin teatrı solistları Äxmät Ağadi, Natal'ya Timçenko, Zur teatrdan İrina Makarova häm şulay uq dönyanıñ un ilennän kilgän artistlar da qatnaştı.
Nail Alan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tınıçlıq saqlaw köçlären cıya almasa da BMO wäkilläre Ğiraqqa qayta
Ğiraqta demokratik reformalar barışın küzäter öçen ilgä tizdän BMO wäkilläre baraçaq. Ämma älegä qadär ber genä il dä BMO belgeçläreneñ iminlegen saqlar öçen Ğiraqqa üz xärbi köçlären cibärmäde. BMO räsmiläre tınıçlığın Amerika Quşma Ştatları citäkçelegendäge xalıqara köçlär saqlayaçaq. Bu isä, üz çiratında, Berläşkän Millätlär wäkilläreneñ suğıştan soñğı Ğiraqnı tözekländerü eşendä tulısınça bäysez bula almawına kiterergä mömkin.
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ tınıçlıq saqlaw ğaskärlärenä üz köçlären cibärgän Pakstanğa ömet zur ide, Ğiraqtağı missiä başlığı itep Pakstan diplomatı Qazi bilgelänsä dä – ömetlär aqlanmadı. Pakstan üz köçlären cibärmäde. Atna başında ilneñ mäğlümat ministrlığı, İslamabadnıñ Ğiraqqa ğaskär cibärü plannarı yuq, dip belderde.
BMOnıñ İminlek Şurası Ğiraqnıñ suverenlığın torğızu eşeneñ başında Berläşkän Millätlär toraçağı turında resolüsiäne 2 ay elek qabul itkän ide. Rezolüsiädä şulay uq, Ğiraqnıñ suveren xökümätenä xalıqara cämäğätçelek yardäm itäçäk, tınıçlıq saqlaw eşenä BMOnıñ maxsus köçläre cälep iteläçäk, dielgän ide. Ämma çit il keşelären urlawlar häm terror höcümnäre däwam itkändä bu çaralar berse dä mömkin tügel.
Berläşkän Millätlär Oyışması belgeçläre şulay uq İminlek Şurası äğzaläre arasında da fiker ayırmalıqları bar, dip belderä. Şuranıñ tışqı mönäsäbätlär bülegeneñ Quşma Ştatlarnıñ iminlek häm diplomatiä mäs''äläläre belgeçe Lee Feinstein, Azatlıq radiosı xäbärçesenä, şuşı bik kierenke çorda Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ maxsus köçlären Ğiraqqa cıya almaw – Amerikan diplomatları häm İminlek Şurasınıñ uñışlı xezmättäşlek itä almawın kürsätä, dip belderde. Häm bu uñışsızlıqnıñ tamırı tağın da tiränräk – Bush administrasiäseneñ Ğiraq suğışına mönäsäbätendä yata, dide Feinstein. (audio) Bik küp illär Ğiraq belän nişlärgä digän qarar qabul itkänçe – amerikada saylawlarnıñ uzuın kötä. Minemçä, bu bik qızğanıç, minemçä, bu ameraikannar häm yevropalılar, şulay uq başqalar öçen dä ükeneçle küreneş, dide İminlek Şurası wäkile.
Ğiraq citäkçeläre Berläşkän Millätlär Oyışması wäkilçegennän ğınwar ayında ütäçäk saylawlarğa äzerlänergä yardäm kötä. Şulay uq BMO räsmiläre qatnaşında waqıtlı däwlät şurasın tözer öçen ilküläm konferensiä äzerläner, dip kötelä. Bu cıyın 31nçe yül könenä bilgelängän ide. Cıyınğa äzerläner öçen, aña kübräk wäkillär cälep itü öçen tağın östämä waqıt soralğan. Jurnalistlar aldında Kofi Annan da bu xaqta belderde: (audio) Çaranıñ waqıtında uzduına qarağanda, anıñ oyışqan häm yaxşı äzerlängän şäkeldä ütüen möhimräk dip uyladıq. Häm bez kübräk wäkillär qatnaşsın öçen tırışlıqlarnı däwam itäbez, dide Annan.
BMOdağı Amerikan häm Britan wäkilläre – John Danford häm Emyr Jones Parry, çärşämbe könne Kofi Annan belän ayırım oçraşu uzdırunı sorağan. Oçraşuda süz BMO wäkilläreneñ Ğiraqqa baru plannarı, iminlek mäs''äläläre häm soñğı äzerleklär kürelgän ilküläm konferensiä turında süz barğan. Bu mäs''älälär turında Kofi Annan şulay uq İminlek Ğurasınıñ 15 äğzase belän oçraşuda da söyläşkän.
Alsu Qormaş, Praga


text:
Foto: ortcom.kz
Memlekettik qızmet isteri agenttigi QR Mädenïet jäne sport mïnïstri Arıstanbek Muxamedïulına tağılğan ay`ıpqa qatıstı pikir bildirdi, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Ult josparın jüzege asırw ayasında jaña étïkalıq kodeks qabıldandı. Onıñ talaptarınıñ biri - memlekettik qızmetşige ay`ıp tağılsa, sot tärtibi boy`ınşa tağılğan kinäni joqqa şığarwı tïis. Bizdiñ bilwimizşe, mïnïstr tïisti şaralardı qolğa alıp jatır», - dedi bügin baspasöz mäslïxatında QR Memlekettik qızmet isteri jäne sıbay`las jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttigi törağasınıñ orınbasarı Ay`gül Şay`ımova jwrnalïsterdiñ surağına jawap bere otırıp.
Ay`ta ketey`ik, buğan dey`in mïnïstr Arıstanbek Muxamedïulı «qırındadı» dep birneşe äy`el mälimdeme jasağan bolatın.


text:
Omskidağı milli cämäğätçelek tä mart ayına törle çaralar planlaştırğan. Şularnıñ berse-“Yañğrawıq tawışlar” isemle balalar cır bäygesenä ayıruça tırışıp äzerlänälär. Anda qatnaşaçaq Ömet studiäseneñ yäş cırçıları zur bäygedä çığış yasar öçen ber tien açqa kürmi. Kiemnär häm cihazlar ata-analar aqçasına alına. Kürşe Novosibirskida isä millättebezneñ sälätle balalarına ölkä xakimiäte yardäm itä. Biredä mädäni üzäk xezmätkärläre balalarğa kiräkle cihazlarnı çit ildän qaytartu mämkinlegenä iä. Tatar xalqınıñ mädänitän üsterü, yäş buınğa ğöref-ğadätlärne öyrätep qaldıru maqsatına şulay itep ber-berenä yaqın bulğan millättäşlärebez dä törle yullar uzıp ireşergä mäcbür qala.
Sania Mirxaleeva, Omsk


text: Tähran. İran üzendä urannı bayıtu eşlären yañartu xaqında qararnı yaqın aralarda qabul itäçägen belderde. İlneñ atom programması ölkäsendä söyläşülärne alıp barğan räsmi wäkile Xäsän Räwhani bügenge matbuğat oçraşuında, bu aldağı könnärdä kötelä dide. Xalıqara atom energiäse idaräse kiçä, xalıqara küzätüçelär belän tulısınça xezmättäşlek itmäwe öçen İrannı tänqitläp çıqqan ide. Şuşı xalıqara oyışma İran atom programması tınıç maqsatlarda ğınamı, ällä inde atom qoralın eşläp çığaru öçen dä alıp barılamı - şunı açıqlarğa tırışa.


text: Respublika premier-ministrı Rafael Baydäwlätovnıñ Törkiägä säfäre däwam itä. Alar İstambulda Başqortstan sänäğäte könnäre uzdırğan. Anda respubliknıñ 20 sänäğät şirkätläre qatnaşqan. İstambulnıñ Eminenyü häm Ufanıñ Kirov rayonnarı arasında niätlär doqumentı imzalanğan. Başqortstan deleğätsiäse şulay uq “Çuqurowa Grupp” xoldinğı citäkçelege belän oçraşqan. Anda Başqortsanda yök maşinaları çığaruçı zawod tözü turında barğan. Söyläşülär uñışlı ütsä, dürt yıldan berençe maşinaların çığa başlayaçaq. Ul yök maşinaları çığaruçı Rusiädäge iñ zur zawod bulır dip kötelä. Zawod törek qaptalı yärdämendä tözeläçäk.


text: AQŞ xärbi köçläre mäğlümatlärenä qarağanda, elekke Saddam Hösäin rejimınıñ yuğarı däräcädäge 8 wäkile irekkä çığarılğan. Bu xaqta iğlan itkän ofiser Barry Johnson, alarnıñ isemnären äytüdän baş tarttı. Älege 8 keşe başqa qurqınıç tudırmıy, dielä belderüdä. Äl-Äräbiä televidenie kanalı, irekkä çığarılğannar arasında ike elekke ministr, yuğarı belem birü başlığı Humam Abdel Xaleq häm elekke transport ministrı Ahmed Murtada, şulay uq Saddamnıñ ulı Udaynıñ yardämçese bar, dip xäbär itte. Alarnıñ qayberläre Ğiraqtan kitkän inde, dip xäbär itelä.


text: Quşma Ştatlarnıñ Bagdadtağı xärbi mäxkämäse bügen Äbü Ğraib törmäsendä Ğiraq totqınnarın ezärlekläwdä ğäyeplängän amerikan xärbie İvan Frederick eşen tikşerde. Frederick üzenä belderelgän 5 ğäyepläw belän kileşte. Alar arasında: süz berläşterü, wazifa arttıru, totqınnarğa naçar mönäsäbät kürsätü, ezärlekläw, waxşilek qılu. Advokat süzlärençä, ğäyeben tanu säbäple tağın berniçä ğäyepläw köçtän çığarılğan. İvan Frederick bülegendä xezmät itkän 6 xärbigä şundıy uq ğäyepläwlär belderelde. Berse May ayında uq ğäyeben tanıp, ber yıl törmägä xökem itelgän ide.


text:
450 yıllııq çaraları Peterburda başlana
2007 yılda başqortlarnıñ üz teläge belän Rusiägä quşılularına 450 yıl tula. Şul uñaydan Başqortstannıñ üzendä dä, başqortlar yäşägän bütän töbäklärdä dä gomumrusiä bäyräm çaraları uzaçaq. Bäyräm 2 fevraldä Peterburgta başlanıp kitäçäk. İnde 31 ğinwarda uq Peterburgta Rafael Baydäülätov citäkçelegendäge räsmi delegatsiä kötelä. Delegatsiä sostavına 15 däwlät eşleklese kerä, monnan tış yözdän artıq sänğät''kär, mädäniät xezmätkärläre dä kiläçäk.
Bäyräm qısalarında kürgäzmälär, konsert programmaları planlaştırılgan. 2 fevraldä Rus sänğäte muzeyında (Stroganov sarayında) Ufanıñ Mixail Nesterov isemendäge muzeynıñ tanılğan, iñ zur ähämiätkä iä sänğät äsärlären kürsätäçäk. Äytergä kiräk, Rus muzeyında regional'' muzey kürgäzmäse berençe tapqır. Mondıy xälneñ äle bulğanı yuq ide, ğädättä, kiresençä, Rus muzeyı kürgäzmä belän provinsiägä bara ide.
Etnografiä muzeyında da "Başqort milli kiemnäre" digän masştablı kürgäzmä eşläyäçäk.
Şul uq könne, 2 fevral''dä, Başqort qorıltayınıñ "Yevropa illäre,Rusiäneñ tön''yaq-könbatış" bülegeneñ utırışı bulaçaq. Belosel''skiy-Belozerskiylar sarayında. Anda Finlyandiä, Almaniä, elekke Baltıyq buyı respublikalarınnan delegatlar kötelä .
Bulaçaq çaralar turında Başqortstan respublikasınıñ Peterburgtağı daimi wäkile Salawat äfände Gömärov belän äñgämä täqdim itäbez(audio)Äñgämädän sez ni öçen start şähäre itep Peterburgnı saylağannar, ütkäreläçäk çaralarnıñ Peterburg başqortları öçen genäme ikänen, daimi wäkil Salawat Gömärovneñ tatar- başqort probleması turındağı fikeren belä alasız. Äñgämä başta rus telendä barsa, soñınnan tatar telenä küçep bette.
Qorıltayda süz tuğan telne saqlaw, şähärlärdä yäşäwçe başqortlarnıñ bügenge problemaları, çit möxitta yäşäw üzençälekläre turında baraçaq.
Gölzadä Kamalova, Sankt-Peterburg


text:
Tatarstanda rişwät aluçılar totılğan
İktisad ölkäsendä cinäyätlär belän şögellänüçe idärä xemztkärläre , 15 mart könne, matbuğat oçraşuın ütkärde. 16 martta şuşı idäräneñ oyışqan köne ikän, şuña bäyräm aldınnan, xezmätkärlär rişwät alu, yalğan aqça yasaw, budjettan aqça urlawçılar turında küpmeder mäğlümatlar belän büleşergä buldı. 2005 yıl digändä berençe itep, Qazannıñ 1000 yıllığı waqiğası iskä töşä. İktisadi cinäyätlärne tikşerüçelär öçen dä meñ yıllıq belän bäyle eşlär istälekle bulğan. Matbuğat oçraşuında, 1000 yıllıq bäyrämenä bülenep birelgän aqçalarnı döres qullanmaw oçraqları açıqlandı, dip iğlan itelde. Mäsälän, yaña hippodrom , metro tözeleşläre, Musa Cälil teatrı, Üzäk stadionnı yañartu öçen bülep birelgän aqçalarnı üzläşterü, tieşle maqsätlarda qullanmaw faktları açıqlanğan.Tikşerüçelär cinayät eşlären açqan, ämma älegä ber eş tä mäxkämägä qädär barıp citmägän. 1000 yıllıq tözeleşlären alıp barğan citäkçelek aqçanı tieşle maqsatqa qullanmawda gäyeplänä, dip xäbär itte matbuğat oşaşuında iktisadi cinayätlär belän köräş idäräse wäkile. Jurnalistlar aldında çığış yasağan idärä räise urınbasarı Rinat Ğäynedinv notıq totqanda, rişwät alğanda totılğan çinovniklar turında da söyläde.. Alar arasında iñ zur wazifadağısı – rayon başlığı urınbasarı. Barlığı rişwätçelek mäsäläsendä 276 keşe cawaplıqqa tartılğan ikän. Jurnalistrlar, rayonğı ğına tügel, ä yuğarıraq däräcädä rişwät almıylar mällä, nigä bu xatqa ätmibez, dip qızıqsındılar. Rinat Ğäynetdinov, keşelär bik xäbär itmilär, bez andıy xällärne açıqlarğa tırışırbız. Matbuğat oçraşuında iğlan itelgänçä, uzğan yılda 13 zur häm ayıruça zur külämdä aqça üzläşterü oçraqları terkälgän. Bu İdel buyı federal okrugında terkälgän zur 69 cinayätlär isemlegenä kertelgän ikän. İktisadi cinayätlär belän köräş idäräse wäkilläre süzlärençä, rişwätçelek cämğiäteñ böten taqmaqlarına ütep kergän. Ämma rişwätçelek oçraqları iñ kübe, tözeleş häm cir bülep birügä qağılışlı oyışmalarda terkälgän. Mäsälän, Alekseysevskiy rayonda, çinovniklar üz ara söyläşep, eşmäkärlärne, rişwät birügä mäcbür itkännär. Häm şundıy xällär, biznes belän däwlät oyışmaları kiseşkän küpçelek cirlärdä küzätelä.


text:
Kofi Annannıñ İranğa säfäre başlandı
Annan İrannıñ tışqı eşlär ministrı Manuçer Motaqki häm atom-töş tikşerüläre öçen cawaplı, ilneñ milli iminlek şurası başlığı Ali Laricani belän dä oçraşa. BMO general' sekretare bu söyläşülär waqıtında iran citäkçelegen izrail-liban nizağı turındağı BMO rezolutsiasene taläplären ütärgä häm Xizbullağa qoral birüne tuqtatırğa çaqırırğa cıyına.
Quşma Ştatlar häm Europa berlege İran belän Süriäne Xizbullanı qoral belän täemin itüdä ğäyepli. Ämma Şäm-şärif belän Tähran, bez barı tik säyäsi teläktäşlek kenä kürsätäbez, dip belderä.


text: Xäbärlärgä qarağanda, NATO räsmiläre Tönyaq Atlantik şurasındağı söyläşüdä NATO-nıñ yardämçe role mäs’äläse bügen xätta kütärelmäde dä dip äytkän. 2 kön elek NATO General’ Sekretare George Robertson NATO Törkiägä yardäm itü çaraların qararğa tieş digän ide. Ämma bügenge oçraşuda Fransiä, Germaniä, Belgiä häm Lüksemburg diplomatik çaralar häm BMO qoral tikşerüläre yardämendä suğışnı buldırmıy qalu mömkinlege bulğanğa kürä xärbi planlaştırunı başlarğa äle bik irtä dip belderde. Bu ayda Quşma Ştatlar Törkiägä küzläw oçqıçları häm Patriot raketaları cibärüne, Urta diñgezdä xärbi kizüne köçäytüne täqdim itkän ide. AQŞ täqdimnärendä Ğiraqtağı suğıştan soñ NATOnıñ humanitar häm tınıçlıq saqlawda töp rolne uynawı turında da äytelde. Bügen Törkiä Quşma Ştatlarnıñ täqdimen xuplıyaçağın belderde. Bu täqdimne uzğan atnada Fransiä, Germaniä, Bel’giä häm Lüksemburg kire qaqtı. Xäzer NATO kiläse çärşämbedän soñ NATO äğzaları urtaq ber qararğa kilergä mömkin dip belderä.


text:
Ekrem Çelebi - Açmayın Pencereyi
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Açmayın Pencereyi
Etiketler : Ekrem Çelebi - Açmayın Pencereyi türkü indir, Ekrem Çelebi - Açmayın Pencereyi türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Açmayın Pencereyi mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Açmayın Pencereyi türküsü, Açmayın Pencereyi sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Açmayın Pencereyi bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Oya Yazma Başında
Ekrem Çelebi - Kızlar Maraş a Gider
Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Mavilim Herkediyor
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
Ekrem Çelebi - Dost İle Sohbet Edelim
Ekrem Çelebi - Kara Dağın Boz Yılanı
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Gör Ki Felek Bize Neler Eyledi
Ekrem Çelebi - Kırılsın Kolların
Ekrem Çelebi - Sen Benimsin Ben Seninim


text:
Tatarstanda rus mädäniäten üsteräçäklär
İnde xäbär itkänebezçä, Mintimer Şäymiev Qazan Kremlendä rus mädäniäte häm slavyan milli ictimaği oyışmaları wäkilläre belän oçraştı. Älege oçraşu 3 säğät däwam itte. Barlıq quyılğan problemalar da diqqät belän tıñlandı häm bu problemalarnıñ Tatarstanda yäşäwçe barlıq xalıqlar öçen dä ğömümi problemalar buluı turında äytelde. Misal itep, tellärneñ qatnaştırıluı, rus teleneñ pıçranuı, äytik, ğömümrusiä problemasına äylänüe turında äytelde. Monıñ belän Tatarstanda rus kul'turasınıñ problemaları Rusiädäge däräcädä buluına işärä yasaldı. Älege oçraşu näticäläre buyınça nindider qararlar, maxsus çaralar kürelüe turında mäğlüm tügel. Respublikada rus mädäniätenä yardäm başqa xalıqlar mädäniätenä iğtibar kebek ük aldan bilgelängän programmalar, plannarda qaralğança üz räte-çiratı belän bara.


text:
Könyaq Osetiädäge wäzğiat kinät kiskenläşep kitte, anda ülüçelär bar
Pänceşämbegä qarşı töndä Könyaq Osetiädä soñğı yıllarda küzätelgän iñ dähşätle bäreleşlär buldı. Şular näticäsendä anda kimendä 3 keşe hälak buldı, berniçäse yaralandı. Aña qädär Könyaq Osetiä başqalası Tsxinvali tiräläre tup utına totılğan ide. 90-nçe yıllar başındağı kierenkelektän soñ töbäktäge wäzğiatneñ bolay qatlawlı bulğanı yuq ide äle.
Audio, atışlar
Könyaq Osetiäneñ matbuğat häm mäğlümat komitetı räise İrina Gagloeva süzlärenä qarağanda, Tsxinvali häm anıñ tiräsendäge osetin awıllarında atışlar näticäsendä 30-lap keşe törle cäräxätlär alğan. Ämma iñ awır yuğaltular gruzin yağında bulğanğa oxşap tora. Gruziäneñ iminlek ministrı urınbasarı Gigi Ugulava bügen xäbärçelärgä, Tamaraşeni awılında 3 keşeneñ hälak buluı xaqında belderde. Şuşı gruzin awılı Tsxinvalidän berniçä yöz metr yıraqlıqta ğına yata. Osetin da, gruzin yağı da birgän älege sannar bäysez çığanaqlardan raslanmadı, elekke oçraqlardağı kebek ük här taraf ta atışlar başlaw öçen ğäyepne ber-bersenä tağa. Gruziäneñ il eçendäge nizaqlarnı caylaw eşen alıp barğan däwlät ministrı Giorgi Xaindrava Tbilisidä, tönlä bulğan atışlar 1992-nçe yılğı qorallı bäreleşlärne yañartu tırışlığı bulıp tora dip belderde.
Audio, Giorgi Xaindrava
"Wäzğiatne Tbilisidän torıp açıqlaw bik awır, tik ut açu bezneñ mänfäğättä tügel, tönlä bulğan xällär bezne yaña suğışqa tartu omtılışı bulıp tora, monı isä bez qatği kire qağabız. Ni qızğanıç, Gruziä xalqınıñ ber öleşenä şundıy qurqınıç yanağan wäzğiattä bezgä utqa cawap qaytarudan başqa çara qalmıy" di üzäk gruzin xökümätendäge däwlät ministrı Xaindrava. Rusiäneñ Könyaq Osetiädäge solıx saqlaw köçläre wäkile Nikolay Baranov süzlärenä qarağanda, atışlar osetinnar yäşägän Prisi awılı yağınnan başlanğan. Läkin ul berük waqıtta, bu äle monıñ öçen osetin yağı ğäyeple dip äytügä nigez birmi dip tä belderä. Töbäktä kierenkelek yün başında, Gruziä Könyaq Osetiägä üzeneñ eçke eşlär ministrlığı ğäskärlären kertergä bulğaç arta başladı. Räsmi Tbilisi monı, Könyaq Osetiäneñ Rusiä belän çigendäge yäşeren säwdägä çik quyu maqsatında eşläwen äytte. İnde distä yıldan artıq üzäk gruzin xökümätenä buysınmıy yäşägän Tsxinvali isä, Gruziäneñ şuşı ğämäle artında prezident Mixail Saakaşvilineñ Könyaq Osetiäne kire üz xakimiatenä qaytaru tırışlığı yata dip isäpli. İlneñ bötenlegen torğızunı Saakaşvili iñ möhim maqsatı itep quyğan ide. Acarstannıñ küpyılğı citäkçese Abaşidzedän qotılıp, anda üz idaräsen urnaştırğannan soñ ul xäzer iğtibarın Könyaq Osetiägä häm Abxaziägä yünältergä buldı di Könyaq Osetiä xakimiate. Tbilisi älege ğäyepläwlärne kire qağa, Gruziäneñ bötenlegen torğızu eşe fäqät säyäsi söyläşülär aşa ğına alıp barılaçaq dip belderä. Berük waqıtta ul Tsxinvalidäge xökümätne, Gruziä köçlärenä qarşı köräşü öçen yalçı ğäskär tuplawda ğäyepli. Bu atnada räsmi säfär belän Mäskäwdä bulıp kitkän Giorgi Baramidze, Gruziäneñ saqlanu ministrı, Tbilisi üz ğäskärlären nizaq töbägennän çığarırğa äzer, läkin ul monı Könyaq Osetiä üzendäge qorallı törkemnärne häm "qanunsız xärbi bülekçälärne" tulısınça taratqan oçraqta ğına eşliäçäk dip belderde.
Audio, Giorgi Baramidze
Gruziä saqlanu ministrı Baramidzeneñ Mäskäwdä äytkän süzläre. Tönlä qabınıp kitkän atışlardan soñ Rusiä citäkçelege atnakiç, töbäkkä yuğarı däräcäle yaña wäkillek cibäräçägen xäbär itte. Tışqı eşlär ministrı urınbasarı Valeri Loçinin, Könyaq Osetiädäge wäzğiat säğät sayın naçaraya bara häm tizdän kontrol''dän çığa ala dip belderde.
Kärim Kamal


text:
Başqortostan televideniehındağı wäzğiät
Azatlıq radiohı xäbärsehenä bildäle mäğlümättär buyınsa, bıl osraqta hüź prezident xäkimiätendäge ayırım köstärźeñ kampania yetäkselegen almaştırırğa teläwe turahında bara. Kilähe prezident haylawźarına tiklem bıl köstär mäğlümät resurstarın üź qulına alırğa niätläy. Başqortostan televideniehında bulğan xäl artında, kampaniala äytewźärensä, eske eştär ministrınıñ matbuğat sekretarı Ruslan Şäräfetdinov häm prezidenttıñ matbuğat sekretarı Rostislav Mırźağolov tora. Elegeräk ike radioyışlıq konkursqa quyılğan bulğan. Ularźıñ ikehe lä respublika qaramağında qaldı. Oşo konkursta däwlät isemennän qatnaşqan BST kanalı general direktorı urınbasarı Röstäm Samarbaev yeñep sığa. Ruslan Şäräfetdinov häm Rostislav Mırźağolov ber genä tawış ta yıya almay. Huñınan prezident xäkimiäte yetäksehenän telekompania yetäkselegen eşenän qıuırğa tigän farman kilep töşä. Respublika prezidentı qısılıp eşte köylägäs, älege keşelär yanawźar menän eş itä başlay. Bınday yanawźar kampaniala äytewźärensä, inde küptän dawam itä. Şuña qaramastan yetäkselek jurnalistarźıñ operativ eşmäkärlegen tämin itew ösön barıhın da eşlärgä tırışa. Qayhı ber mäğlümättär buyınsa, Kommersant, Moskovskiy Komsomoles gazetalarınıñ xäbärselär punkttarı, Öfö web saytı, Anti BTV saytı, Manxetten radiohı Ruslan Şäräfetdinov häm Rostislav Mırźağolov qulında. Başqortostan Yuldaş telekanalın üź quldarına alıp ular media xolding oyoştororğa niätläy. Qayhı ber mäğlümättär buyınsa, Başinform agentlığın da kiläsäktä Başqortostan televideniehı kewek xäl-waqiğälär kötöüe ixtimal.
Televidenienıñ yañılıqtar xeźmäte Başqortostan Yuldaş kanalına, Yuldaş-yır-moñ häm mäğlümät kanalına, Sputnik FM häm RTR kanaldarına atnahına yañılıqtarźıñ 96 sığarılışın äźerläy. Unda eşläwselärźeñ kübehe yäştär.


text: Abu Dis, İordannıñ Könbatış yarı. İerusalim yanındağı şuşı cirdä Germaniäneñ tışqı eşlär ministrı Joschka Fischer bügen fälästin premyer-ministrı Äxmät Qorai belän oçraşıp, anı solıx söyläşülären yañartuğa öndäde. Fischer, Qorai premyer itep bilgelängännän birle anıñ belän oçraşqan berençe yuğarı däräcäle Könbatış wäkile buldı. Söyläşülärdän soñ ul bolay dip belderde. "Bez bigräk tä İzrail-fälästin nizağınıñ biredäge xäle, anı uñay ber yünäleştä alğa etärü öçen nilär eşli alu, "solıx xaritasın" ğämälgä quyu, terror wä çualışlarnı beterü, fälästin xalqınıñ yäşäw şartların häm ğomumän ikeyaq öçen dä iminlek xälen yaxşırtu xaqında söyläştek" di Germaniä tışqı eşlär ministrı Joschka Fischer. Bügen ul şulay uq İzrail premyer-ministrı Ariel Şaron belän dä oçraştı häm söyläşülär barışında İzrailneñ "iminlek diwarın" tözüwen tänqitläp çıqtı. German ministrı ayırım alğanda, şul diwarnıñ fälästin cirlärendä qorluwına borçıluwın belderde.


text:
Montenegro – bäysezlekkä omtılğan başqa töbäklärgä ürnäk bula alamı?
Balkandağı keçkenä genä Montenegro respublikası referendum näticäsendä Serbiädän ayırılıp çığıp, bäysez däwlätkä äwerelde. Tınıç yul belän bäysezlekkä ireşü - dönyanıñ törle urınnarında üzbilgelänergä telägän başqa töbäklär öçen möxim ürnäk bula alır ide. Misal öçen, Gruziädäge Abxaziägä, Moldovadağı Dnestr buyına. Ämmä belgeçlär, bu töbäklärneñ Montenegro yulı belän maqsatqa ireşä aluına şik belderä.
Abxaz prezidentı Sergei Bagapş monı "aqıllı üzbilgelänü" dip atadı. Dnestr buyı parlamentı räise Yevgeni Şevçuk, radiobıznıñ Romania-Moldova bülegenä, härkemneñ, bäysezlek öçen bulmasa, hiç yuğı möstäqillek öçen tawış birergä xoquqı bar dide:
"Keşe xoquqları prinsiplarına nigezlänsäk, keşelärneñ yäşäw şartların yaxşırtıqrğa teläsäk, bezgä dä şul yul belän barırğa kiräk, bälki bu tarixi forsattır" di Dnestr buyı parlamentı räise Yevgeni Şevçuk.
Ämmä Balkandağı Qarataw belän bu töbäklär arasında zur ayırma bar. Montenegronıñ xalıqara tanılğan xalqı, citäklçelege bar. Referendum açıq qağidälär, Serbiä rizalığı belän, Europa Berlege küzätüendä ütte.
Abxaziä häm Könyaq Osetiä citäkçeläre isä Tiflis belän, Dnestr buyı – Kişenäw belän naçar mönäsäbätlärdä tora. Töbäklärneñ öçese dä cinäyätçel törkemnär öçen sıyınu urını sanala, öçese dä Rusiä qanatı astında, Mäskäw alarnı Gruziä häm Moldova belän eş itkändä qullana.
Räsmi Tiflis Abxaziäne dä, Könyaq Osetiäne dä üzeke itergä teli. Grusiäneñ elekke tışqı eşlär ministrı, xäzer strategik tikşerenülär üzäge citäkçese İrakli Menagarişvili Montenegro täcribäsen elekke sovet illärendä qullanmasqa çaqırdı:
"Monda paralel ütkärü mömkin tügel, xättä qurqınıç. Här oçraqnıñ tarixi, säyäsi üzençälege bar. Härbersen ayırım qararğa kiräk, ğömümiläşterü, qabatlaw mömkin tügel, xättä qurqınıç" di Gruziä wäkile.
Monıñ şulay ikänen, Tawlı Qarabax ta kürsätte. Andağı bäysezlek referendumı axır çiktä qan qoyuğa kiterde.
Şulay da, Montenegro täcribäse elekke sovet illärendä tuñdırılğan konfliktlarnı çişüdä ürnäk bula alamı. Belgeçlär "äye" di, läkin ber şart belän, taraflar referendum näticäsen ixtiram itergä aldan uq kileşergä tieş. Misal öçen, Montenegroda 50% urınına 55% kirtäsen bilgeläw şundıy kileşüneñ ürnäge buldı.
Monnan tış, Germaniäneñ Tışqı bäyläneşlär Şurasında Rusiä belgeçe Aleksandr Rar süzlärençä, tağın ber möxim şart - referendum irekle, ğädel häm açıq ütergä tieş:
"Montenegroda referendum Könbatış küzätüe asıtnda, demokratiä şartlaırnda ütte. Abxaziä, Könyaq Osetiä, Dnestr buyında bu barıp çıqmasqa mömkin, anda Rusiäneñ tıqşınu qurqınıçı bar" di Aleksandr Rar.
Belgeç fikerençä, Montenegro täcribäsen cäyelderü ölkäsendä Mäskäw artıq köç salmasqa mömkin. Äytik, monı Gruziädä qullanu äle Kreml mänfäğätenä turı kilä ala. Läkin şul uq närsäne Çeçnädä qabatlawnı älegä küz aldına kiterep bulmıy.
ali ğilmi


text:
Törkiädäge millättäşlärebez telsez häm suqırlarğa din uqıtu belän qızıqsınğan
Din alğa kitkännän soñ, telsezlär häm suqırlar arasında da İslam dine nigezlären öyränergä tezläwçelär şaqtıy ikäne açıqlanğan. Älege ixtıäcñı istä totıp, “Söläyman” mäçeteneñ uqıtu bülege mödire Mälikä Gıyl'medinova monnan 3 yıl elek ük metodika buldıru eşenä kereşkän. Başta isä telsezlär, annan suqırlarnıñ mänfägat'läre qänäğätländerelde. Monıñ öçen Mälikä xanım zur köç quydı. Täcribä bulmaw säbäple, barısın da töptän öyränergä turı kilgän. Mälikä xanımnıñ metodikası turında respublika televizion kanalları da, bezneñ “Azatlıq” radiosı da şaqtıy söyläde. Älege yañalıqnı Törkiädä yäşäwçe millättäşlärebez dä işetep alğan. Bu xaqta “Söläyman” mäçete imamı İldar xäzrät Bayazitov
Qayber Törkiädä yäşäwçe millättäşlärebez bezneñ mäçet belän qızıqsındılar. Alar mäçet turında internettan häm törle keşelär arqılı belgännär häm bezneñ belän elemtägä çıqtılar.
Qayber Törkiädä yäşäwçe millättäşlärebez bezneñ mäçet belän qızıqsındılar. Alar mäçet turında internettan häm törle keşelär arqılı belgännär häm bezneñ belän elemtägä çıqtılar.
İldar xäzrät Bayazitov belderüençä, älege metodika belän Törkiäneñ Ankara häm İstanbul şähärlärendä ğomer kiçerüçe häm din eşläre belän şöğellänüçe millättäşlärebez qızıqsınu beldergännär. İldar Bayazitov
Kiläçäktä dä Mälikä xanımnıñ metodikasın törek telenä küçerep anda da bastıru küzdä totıla.
Kiläçäktä dä Mälikä xanımnıñ metodikasın törek telenä küçerep anda da bastıru küzdä totıla.
Äytergä kiräk, Törkiädäge tatar yegetlären berençe çiratta “Söläyman” mäçetendäge tanıştıru üzägenä möräcäğät itkännär. Çönki monda inde berniçä yıl möselman qız-yegetlären tanıştıru eşe alıp barıla. İldar xäzrät Bayazitov belderüençä, inde berniçä qızıbız älege üzäk arqılı tanışıp Törkiägä dä kitep barğan. Bu möräcäğät itüçelär dä ike quyannı beryulı totarğa bulğannar. Xatınlı da bulaçaqlar, şul uq waqıtta millättäşlärenä sawap ta eşläyaçäklär. İldar xäzrät belderüençä, Törkiädä suqırlar öçen Qor'än inde eşlängän, ämma anda yäşäwçe millättäşlärebez üz ana tellärendä öyränergä telilär ikän. Bu metodikanı eşlägän Mälikä xanım Gıyl'metdinovanı bıyıl xacğa cibärü dä küzdä totıla. Anıñ barlıq eşlägän eşlärenä räxmät yözennän “Tatfonbank” citäkçese şundıy büläk yasarğa bulğan.
Landış Xarrasova


text:
Ğiraqnıñ küçeş çorı premyer ministrı İyad Älläwi, ägär dä Fällücä şähärendäge ğisyançılar iordaniäle Äbü Musab äz-Zärqäwi citäkçelegendäge çit il suğışçıarın tapşırmasa köç qullanu belän yanadı.
Älläwi Ğiraqnıñ köçeş çorı milli şurasında çığış yasap, ägär dä Zärqäwi häm anıñ törkeme tapşırılmasa xökümät kiñküläm operatsiälär başlarğa äzer dide.
Zärqäwi citäkçelegendäge törkem intertnetta ike ğiraqlı küzläw xezmätkäreneñ başın kisü sürätlängän videoyazma urnaştırdı. Ğiraqta köç qullanu däwam itä. AQŞ xärbiläre äytüençä Bağdadta yulğa quyılğan bomba şartlawdan 4 amerikan soldatı hälak bulğan.
Bügen AQŞ xärbiläre sönnilär nığıtması Ramadiğa bärep kerde, Ğiraq köçläre belän bergäläp Baquba şähärenä reyd oyıştırdı.
Bügen Livan tışqı eşlär ministrlığı Ğiraqta 3 atnadan artıq totıq bulğan ike Livanlı azat itelde dip belderde.


text:
Başqortostandıñ iñ hılıu qıźı Baymaq rayonında yäşäy. öfölä Hılıuqay respublika bäygehyeneñ huñğı turı ütte. Unda Baymaqta tıuıp üskän 17 yäşlek Yüliä Bäxtiewa yıñyıp sıqtı. Bıltırğı Hılıuqay Narkomania, alkogolizm häm tämäke tartıuźı iskärteü yılına arnalğaynı. Hılıulıq konkursın oyoştorowsılar bıyıl nişläpter unı Başqortostandıñ Räsäygä quşılıuınıñ 450 yıllığına bağışlarğa onotqandar. Yuğihä respublikalağı erele- waqlı barlıq saralarźı, konserttar häm sport yarıştarın oşo datağa arnaw ğäźäti küreneşkä äylängäyne.
Baytulla Fatqullin, Öfö


text: Bügen Kähirädä qayber ğäräp illäre wäkilläre Ğiraqtağı wazgiätne häm küptän tuğel amerika-britan koalitsiäse tarafınnan tözelgän İdarä şurasına mönäsäbätne tikşerä. Ğäräp illäre älegä İdarä şurasın Ğiraqnıñ küçeş çorı xäkimiäte dip tanımadılar. Ğäräp illäre liğasınıñ general sekretare Amr Mussa amerika-britan koalitsiäse yärdämendä tözelgän İdarä şurası, qanunlı Ğiraq xökümäte oyışunıñ berençe genä adımı dip belderde. Bahrein, Mısır, İordaniä, Liviä, Sögüd Ğäräpstanı häm tağı berniçä ilneñ tışqı eşlär ministrları Ğiraqta tınıçlıq urnaştıru köçläre safında qatnaşu mömkinlegen dä tikşerä. Oçraşunıñ tağı ber teması, İzrail belän Fälästin arasındağı wazgiätne cayğa saluda xalıqara plannı tormışqa aşıru.


text:
Corc Bize
Corc Bize (fr. Alexandre-César-Léopold Bizet, yäisä Georges Bizet [jorj biZÉ]) – Romantik erağa qarağan Fransuz kompozitorı häm pianist. Karmen äsäre belän tanılğan.
Tormış[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Georges Bizet 1838 yılnıñ 25 oktäberendä tua. Kompozitornıñ atası cır uqıtuçısı bula häm ulınıñ cır talantı buluın irtä sizep ala. Bizet un yäşendä Konsevatoriägä uqırğa alına. Konservatoriädä Bizetnıñ uqıtuçısı P.J.G. Zimmermann bula, soñınnan ulı Charles Gounod uqıtuçı hönären atasınnan miras itep ala. Gounod üsmer çağında berençe töple äsärlären icat itüçe yäş Bizetğa iñ zur yoğıntı yasıy. 1857 yılda Bizenıñ ber aqtlı Le Docteur Miracle (Serle Doktor) äsäre Jacques Offenbach tarafınnan oyıştırılğan konkursta berençe büläkne ala. Büläk Offenbachnıñ teatrında äsär quyılışın üz eçenä ala torğan bula. Şul uq yılnı Bizet Prize de Romeda ciñep, öç yıl İtaliädä uqu mömkinçelegen ala. Uqu tämäläp Parijqa qaytqaç, Bizetğa öç aqtlı libretto birelä. Häm şul librettodan Bizet 1863 yılda Théâtre-Lyrique teatrında Les Pêcheurs de perles (Ence ezläwçelär) äsären quya. Läkin ul tänqitçelär häm kiñ publika arasında qatnaş xislär tudıra. Kiläse berniçä yılda Bizet şäxsi pianino däresläre birep kön kürergä mäcbür bula. Kiläse biş yıl eçendä unğa yaqın opera proektın başlap cibärsä dä, Bizetğa 1872 yılnıñ mayına xätle säxnäläşterü bäxete tätemi. Ul opera, Djamileh, artıq uñış qazanmıy, läkin Bizet säxnäläşterü belän qänäğät qala, häm şul uq yılnı Opéra-Comique öçen öç aqtnı tämamlawın iğlan itä. Bu öç aqt soñınnan dönyaqüläm tanılğan Carmen operasın täşkil itä.
Georges Bizet 1875 yılnıñ 3 iyünenä dönya quya.
Äsärlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- La prêtresse, operetta (1854)
- Le docteur Miracle, opéra bouffe (1857)
- Don Procopio, opéra bouffe (1859)
- Les pêcheurs de perles, opera (1863)
- Ivan IV, grand opera (unfinished)
- La jolie fille de Perth, opera (1867)
- Noé, opera by Fromental Halévy finished by Bizet (1869)
- L'Arlésienne, 'musique de scène' (1872)
- Djamileh, one-act opera (1872)
- Carmen, opera (1875)


text:
Öfö qala könönä äzerlänä
Öfö merı Pavel Kaçkaev 450 yıllıq yubiley ışığında qala könö qaplanıp qalmaśqa teyeş tip iśäpläy. ܦź xakimiätendä käñäşmä ütkärep ul 12-se iyunde layıqlı uźğarırğa käräk tine. Unıñ urınbaśarźarı häm qala könö ösön yauaplı etäkselär barıhı la bildälängän tärtiptä bara tip ışandıra. Qalanıñ barlıq rayondarında la bayram saraları uźğarılasaq. 12-se iyun Duślıq monumentına säskälär halına, oşonda uq bayram kontsertı bulasaq. Kön dauamında barlıq mayźandarźa kontsert proğrammaları, sport uyındarı, başqa saralar qaralğan. Kisen Çernikovkala häm qala xakimiäte aldındağı mayźanda salyut bulasaq.
Bıl yulı Milli mäźäniättärźeñ «Berźämlek» xalıq-ara festivale lä qala könöndä Öfölä tamamlanasaq. Bıyıl bıl sara 3-sı iyundä Stärletamaqta başlana, artaban İşembay, Kümertau, Mäläüez, Salauat dauam itep Öfölä tamamlanasaq. Sarala Räsäy töbäktäre kollektivtarınan tış, Törkiä, Çexiya, Qaźağstan, xatta Tonğo korollege wäkildäre lä qatnaşıuı kötölä.


text:
Rusiäneñ Däwlät Duması ikençe uqılışta “Ekstremizmğa qarşı köräş” qanunına üzgäreşlärne qabul itte. Ayırım alğanda däwlät oyışmaları eşçänlegenä qarşılıq kürsätüçelär, tärtipsezleklärdä qatnaşuçılar häm ekstremist eşçänlekkä çaqıruçılar ekstremistlar bulıp sanalaçaq. Dokumentqa kürä, xakimiat wäkillärenä yala yağu şulay uq ekstremizm töşençäsenä kerä.
Bu qanun ölgesen kommunistlar häm “Rodina” firqäse tänqitläp çıqtı. Alarğa räsmilärneñ keşelärne mäxkämä qararı bulmıy torıp cawapqa tartu xoquqı oşamıy. Öçençe uqılışta qanun ölgese şimbä könne qaralaçaq.


text:
Mirsäy Ğarif: “Mäskäwdäge Blajennıy çirkäwe Qazanda mäçet bulası bulğan”
Mart ayında bez Mäskäwdäge Vasiliy Blajennıy xramı turında yazuçı arxitektor Mirsäy Ğarifnıñ qayber fikerlären citkergän idek. Ul anıñ pravaslau mädäniäte binası bulmawın raslarğa tırışa. Äle yaña ğına Mirsäy Ğarif Rusiä başqalasına barıp, üz waqıtında Napoleon Mäskäwne basıp alğanda bu nindi mäçet dip bäya birgän bu bina xaqında yaña materiallar da tuplap qayttı.
Marsel'' äfände, sez küptän tügel Mäskäwdä Vasiliy Blajennıy xramın kürep qayttığız. Bu xramnı Napoleonnıñ mäçetkä oşatuın, sez niçegräk taptığız? Oşağanmı ul mäçetkä , oşağan bulsa, närsäse belän oşağan ?
Älbättä, anıñ obrazında mäçet obrazı, häm anıñ 8 manaralı buluı. Çirkäwlär berqayçanda 8 manaralı bulmağan. 8 manaralı mäçetlär ul İstambulda, Törkiä , häm, ğomümän, şäreq dönyasında ğına iñ zur mäçetlär 8 manaralı bulğan.
İkençe dälil : anıñ bizäleşe. Anıñ matur itep törle töstä bizälgän gömbäzlärenä iğtibar itsägez, alarnıñ berse Qazan xanlığına , berse , Seber xanlığına , berse Ästerxan xanlığına, Qasıym xanlıqlarına häm başqa xanlıqlarğa bağışlanğanı kürenep tora .
Älbättä, anda şäreq arxitekturası, şäreq mädäniäte yata. Küp tikşerenüçelär bulğan, zamanında, xätta Fransiädän kilep Vioolle Ledyuk digän bik zur belgeç kitaplar yazğan. Läkin şul kitapnı çığarğan ul “Russkaya arxitektura”, dip. Çönki ul kitapnıñ eçtälegendä äytsä dä, ul monda tatar, törki, şäreq arxitektura nigezläre bar bit dip, böten dönyanı yaulap alğan urıs däwläte, ul xalıqlarnı ğına buysındırmağan , ul buysındırğan üzenä böten mädäni häm sänğät äyberlärne dä häm arxitektorlarnı da şulay eşlärgä mäcbür itkän. Bu arxitekturanı enäsennän- cebenä tikşerä başlasañ, aña bik küp waqıt kiräk bulır ide. Ämma şulay da şunsın äytep kitäsem kilä. Bu xramnı , imeş- mimeş , Pskov masterları tözegän dilär. Min ul dokumentnı taptım. Ul dokument ber iske kitap arasında ğına, rus ruxaniları tapqan ber dokument bulğan. Ul dokumentnıñ nösxäse Lenin kitapxanäsendä qulyazmalar bülegendä saqlana. Läkin ul dokumentta da äytelgän , bu şäreq bu Qazan tözüçeläre arxitektorlarınnan kilgän bina dip. Anda da bar, bu turıda mäğlümat . Ä bu äyberlärne inde tora- tora 3-4 ğasır däwerendä maxsus töşerep qaldırıla häm bu arxitekturanıñ ürnäge gel rus arxitekturasınıñ ürnäge, dip kenä tanıla. Anda ruxanilar cıyılıp çuqınmıylar. Anda kübräk ekskursiälär ütkärelä , ğomumän ul üze bina -muzey bit inde. Tözekländerelgännän soñ ul xäzer bötendönyanıñ istälekle urınnarına kertelgän häykäl. Bu muzey- häykäl närsä belän qimmätle , çönki şuşı şäreq yünäleşendäge arxitektura belän bergä tözelgän häm anıñ masterları da bit, Şiräy isemle, anısı da anıñ çığışı belän tatar keşese. Bügenge köndä ul dön''yaküläm ber zur arxitektura istälege bulıp sanala. Mäskäwdä arxivlar bik küp. Şuşı arxivlarda bu xram turında yazılğan bik küp materiallar saqlana. Şiräy turında min ayırım şäcärälärdän taptım bu keşe turında. Arxitektorı da anıñ elekke şäcärälärdä yazılıp kilgän, buınnardan- buınğa osta keşelär bulğan dip. Osta Xaci tarxan , Osta Şäyex Derbış, buınnan- buınğa kilgän ostalar näselennän çıqqan keşe bulğan ul Şiräy. Menä şuşı keşe turında mäğlümatnı min şäcärälärdän cıydım. Bu minem ezlänülärem. Menä şuşındıy osta bulıp, matur binalar tözegän keşelär turında , bälki kilep citkänder zamanalar, alarnıñ isemnären açıqlarğa. Ğomümän, bu binanı tözegän waqıtta İdel buyınnan maxsus Yawız İvannıñ Ukazları belän 5Meңләп osta cıyıp alıp kitkännär Mäskäwgä. Çönki bu obektnı ul çaqta tözer öçen yünläp äle Räsäydä kirpeç tä bastırılmağan bulğan. Mondıy obyektlarnı tözer öçen kirpeç zavodları tözü kiräk bulğan, başqa ostalar da cıyarğa kiräk bulğan. Şulay itep bu ber tözeleşkä zur iğtibar itelgän häm bik küp aqçalar sarıf itelgän.
Bu arxitekturanı enäsennän- cebenä tikşerä başlasañ, aña bik küp waqıt kiräk bulır ide. Ämma şulay da şunsın äytep kitäsem kilä. Bu xramnı , imeş- mimeş , Pskov masterları tözegän dilär.
Min ul dokumentnı taptım. Ul dokument ber iske kitap arasında ğına, rus ruxaniları tapqan ber dokument bulğan. Ul dokumentnıñ nösxäse Lenin kitapxanäsendä qulyazmalar bülegendä saqlana. Läkin ul dokumentta da äytelgän , bu şäreq bu Qazan tözüçeläre arxitektorlarınnan kilgän bina dip. Anda da bar, bu turıda mäğlümat .
Ä bu äyberlärne inde tora- tora 3-4 ğasır däwerendä maxsus töşerep qaldırıla häm bu arxitekturanıñ ürnäge gel rus arxitekturasınıñ ürnäge, dip kenä tanıla.
Anda ruxanilar cıyılıp çuqınmıylar. Anda kübräk ekskursiälär ütkärelä , ğomumän ul üze bina -muzey bit inde.
Tözekländerelgännän soñ ul xäzer bötendönyanıñ istälekle urınnarına kertelgän häykäl. Bu muzey- häykäl närsä belän qimmätle , çönki şuşı şäreq yünäleşendäge arxitektura belän bergä tözelgän häm anıñ masterları da bit, Şiräy isemle, anısı da anıñ çığışı belän tatar keşese. Bügenge köndä ul dön''yaküläm ber zur arxitektura istälege bulıp sanala. Mäskäwdä arxivlar bik küp. Şuşı arxivlarda bu xram turında yazılğan bik küp materiallar saqlana.
Şiräy turında min ayırım şäcärälärdän taptım bu keşe turında. Arxitektorı da anıñ elekke şäcärälärdä yazılıp kilgän, buınnardan- buınğa osta keşelär bulğan dip. Osta Xaci tarxan , Osta Şäyex Derbış, buınnan- buınğa kilgän ostalar näselennän çıqqan keşe bulğan ul Şiräy. Menä şuşı keşe turında mäğlümatnı min şäcärälärdän cıydım. Bu minem ezlänülärem. Menä şuşındıy osta bulıp, matur binalar tözegän keşelär turında , bälki kilep citkänder zamanalar, alarnıñ isemnären açıqlarğa.
Ğomümän, bu binanı tözegän waqıtta İdel buyınnan maxsus Yawız İvannıñ Ukazları belän 5Meңләп osta cıyıp alıp kitkännär Mäskäwgä. Çönki bu obektnı ul çaqta tözer öçen yünläp äle Räsäydä kirpeç tä bastırılmağan bulğan. Mondıy obyektlarnı tözer öçen kirpeç zavodları tözü kiräk bulğan, başqa ostalar da cıyarğa kiräk bulğan. Şulay itep bu ber tözeleşkä zur iğtibar itelgän häm bik küp aqçalar sarıf itelgän.Sez bu binanı 5000 keşe tözegän dip äyttegez, sez anıñ turında material tapmadığızmı Mäskäwdä?
Anıñ turında tarixçılarnıñ materialları da bar ide. Mäsälän, Sälim Agişev digän bik centekle belgeçneñ materiallarında , açıqtan açıq xätta 1553-1558 yıllarda şuşı cıyılğan xalıqnıñ xätta isäpläre dä bar, küpme xalıqnı cıyıp alğannar bezneñ İdel- Çulman buylarınnan. Menä bu xram tözüçelärneñ üzläreneñ tarixları bik qızıq. Menä arxitektorlar elek miğmarlar, dip atalğannar. Şuşı miğmarnıñ çığışı İdegäy xan näselennän. Bu materiallar şulay uq tağın da şäcärälär dä dä kilä. İdegäy xan näselennän şulay uq Söyembikä xanbikä dä çıqqan. Menä şulay tikşerä başlağaçtan, isbatlıysım kilä çınnan da bu xram, ul ğadi genä xram bulmağan. Anı başta proyekt yasağannar, maxsus Qazanda tözergä, dip. Läkin anıñ çın dörese dä bu xram, bu mäçet 8 manaralı, Qazanda tözelergä tieş bulğan, Söyembikä zamanında. Häm bu mäçetneñ eçendä, bu mäçetneñ obrazı, bu Söyembikä obrazı. Menä şuşı urtadağı xram ul Söyembikä obrazı. Söyembikä üzeneñ qırıyında, min atağan xanlıqlarnıñ obrazların kiterep, 8 tatar töbäklären berläşterep tora torğan Xanbikä obrazın küz aldında kiterep, miğmar proyektın tözegän . Menä şunnan kilep çıqqan. Ä Qazannı yaulap alğaç, bu sızımnar, çertejlar, eläkkännär patşa xezmätkärläre qullarına , häm bu äyberlärne Mäskäwgä alıp kitep , şuşı xramnı tözegännär.
Äñgämädäşebez Mirsäy Ğarif äytüençä, tarixçı ğalim Niäz Xalitov uzğan ğasırnıñ 90- nçı yıllarında , bu mä’säläne kütärep çıqqan bulğan. Ämma ul waqıtta aña iğtibar itüçe bulmağan.
Mälikä Basıyr


text:
Qazanda Tatyana köne
Mäskäw universitetınıñ xäzerge rektorı Viktor Sadovniçiy üz färmanı belän bu könne bäyräm dip iğlan itkän. Çönki näq şuşı könne Mäskäw universitetınıñ 250le yäşlek yubileyı. Qazan universitetınıñ rektorı Mäqzüm Säläxov Viktor Sadovniçiynıñ çaqıruı buyınça MGU bäyrämenä kitkän. Ä Qazan studentları bu waqiğağa niçek qarıy soñ? Alar närsägä mökibbän?
Älbättä, eş monda Mäskäw universitetında ğına tügel. Härkem üzeneñ uqu yortın yarata häm zurlıy. Citmäsä, Tat''yana digän xatın-qız iñ berençe studentqa bulğan digän faraz raslanmıy. Xätta aspirant yäki professor da bulmağan. Bäyrämneñ tarixı din belän bäyle – bu xristian dinendä qalu öçen qorban bulğan izge Tat''yananı iskä alu köne dä.
Çınlıqta ruslarnıñ milli ğörefe bulğan bu bäyrämne başqa millät studentları da bäyräm itä. Monıñ beraz säyer ikänlegen çamalawçılar bar. Ämma ğädättä andıylar endäşmi. İzge dä bulğaç, Tatyana da bulğaç, bu inde xörmätle häm qızıqlı tarixtır dip uylap, bäyräm itügä qarşı çıqmıy. Ä bit bu pravoslav dinen totuçılarnıñ Pasxa bäyrämen, yäki raştuanı möselman mäçetendä cıyılıp, mullalar, şäkertlär bäyräm itügä oxşap tora. Tatarstan Yaña ğasır televidenieneñ tapşırularında Qazan universitetınıñ tatar jurnalistika häm filologiä fakul''tetı yegetläre häm qızları studentlarnıñ bäyräm käyefe, izge Tat''yana turında ilhamlanıp söylädelär. Ber tatar qızı bu könne dus qızları-yegetläre belän iptäşlärneñ fatirında mäcles qorğannan soñ diskotekağa barıp, tön buyı biergä cıyınuların äytte. Tağın ber tatar studentçası dusları belän kafeğa barıp, küñel açıp utırırğa cıyına ikän.
Döresen äytergä kiräk. Räsmi räweştä Qazan yuğarı uqu yortlarında bernindi bäyräm çaraları bilgelänmäde. Ul Tat''yana isemen izgeläşterüçelärneñ genä üz ğörefe ikän. Tänzilälär, Täslimälär üzlärençä bäyräm itä diär ideñ, xäzergä küpçelek studentlarda bäyräm qayğısı yuq. Çönki küplär haman da äle imtixan sirat küperen kiçep çıqmağan. Bez berniçä institutqa şaltıratıp qaradıq. Tatarstan studentlarınıñ kübese soñğı imtixannarın tapşıra. Tatar gumanitar universitetında studentlar yäğni Tat''yana bäyrämen ütkärgänebez yuq, bezneñ mart ayında ütkärelüçe “Yägez äle qızlar!” digän bäyrämebez bar digän cawap qaytardılar.
Tatarstanda bu könne tuplı xokkey buyınça dönya çempionatı açılu aldınnan yäşlär häm sport eşläre ministrı Marat Barievtan yäşlär säyäsäte, yäş ğailälärgä däwlät yärdäme, respublikada sport üseşe kebek sorawlarğa tatarinform saytında sorawlar birü mömkinçelege buldı. Şundıy sport yarışı könendä Tat''yana turında bik ällä ni iskä almıylar.
Şulay da barlıq televidenie, radio kanalları, Qazanda çığuçı gazetalar 25nçe ğinwar könen Tat''yana köne dip iğlan ittelär. Ğäyre räsmi räweştä dä zur bäyräm awazları çığarıp bula ikän. Qayber yeget häm qızlarda şundıy soraw tudı. Ä tatar studentlarınıñ üz bäyrämnären buldırırğa kem qomaçawlıy? Elekke zamannarda mädräsä şäkertläre därtlänep, üz awazların işettergännär, tormış turında kümäkläşep, kiñäş totarğa xıyallanğannar. Äle dä milli cıyılışlarda başqarıla torğan “Uyan tatar!” cırın beläsezme? Anı xäzer Räfis Qorbanov yazğan zamança süzlär belän cırlıylar. Universitetnıñ ber aqıllı professorı şunı äytte – bu cırnıñ üz iseme “Şäkertlär sadäse” yäğni şäkertlär tawışı. Xäzerge şäkertlärneñ tawışı yal kiçälärendä, bäyrämnärdä işetelmi diärlek. Ul arada Qazan studentları 14nçe fevral''dä bulaçaq ğaşıyklar bäyrämenä yäğni izge Valentın könenä äzerlänälär.
Albina Zäynulla


text: Şimbä könne Qazannan, BTKnan Nijgar häm Qasıym yaqlarına ber törkem artistlar, ğalimnär, yäşlär säyäxätkä kitte. Nail Garipov, Aysılu Ğalieva, Räfis Cämdixanov häm başqalar şimbä könne Tübän Novgorodta mäxällä belän tanışıp, şunda çığış yasağannar, Qazannan alıp kilgän kitaplar, audio-kassetalar taratqannar. Ä yäkşämbe könne Mäskäw yanındağı Qasıym şähärenä barıp, andağı mäxälllä belän oçraşqannar, tatarlar tormışı belän tanışqannar. Qazan qunaqları Qasıym şähäre yanındağı Podlipki awılında bulıp, şul tirädäge awıllarda yäşäwçe millättäşlärebez belän dä oçraşqannar. Sişämbe könne Qasıym ekspeditsiäsendä qatnaşuçılar Qazanğa qaytıp citäçäk.


text:
Bügen Kazaxstannıñ Almatı qalasında "Asar" digän yaña tözelgän firqäneñ qorıltayı ütte. Firqäneñ citäkçese, prezident Nursoltan Nazarbaevnıñ qızı, Dariğa Nazarbaeva, "Asar"nıñ maqsatı, ul sotsial xäräkät bulğandağıça qala dip belderde: qart-qorılar, yätim balalar, az-keremle ğailälärgä yärdäm itü. Nazarbaeva süzlärençä, Üktäber ayında ütäçäk parlament saylawlarında "Asar" partiäse Parlamenttağı urınnarnıñ yartısın alırğa cıyına. Dikäber ayında terkälgänädä 77 meñ äğza bulsa, ike ay eçendä bu san 160 meñgä citte dide ul:
Audio
Dariğa süzlärençä, anıñ partiäse ätise äzerlägän "Qazaxstan 2030" dip atalğan sotsial-säyäsi täräqqiät programmasın xuplıy.


text: Federal terkäü xezmäteneñ Başqortosatn buensa baş idaralığı etäksehe Swetlana Qudryaşewa haq astına alınğan. Prokuratura unıñ däülät binaların qäpitäl remontlaw buensa eşmäkärlegen tikşergäs, oşo turala qarar itkän. Swetlana Qudryaşewa bilägän wazífahın yawız niättä fayzalanıuza ğäyeplänä. Ul bıltır qäpitäl remont buensa bulmağan firmalar menän yalğan kileşeüzär tözöp qaznanan ber-nisä million hum aqsa üzläştergän. Unı kisä qulğa alğandar. Xäzer bıl eş menän respublika prokuraturahınıñ aerıusa möhim eştär buensa bülege şöğöllänä.


text:
Qırım hanları
Aşağıda Qırım Hanlığını üküm etken Geray sülâlesine ait olğan hanlarnıñ hronologik cedveli buluna.
* Canibek Geray (1624 s.) ve Maqsud Geraynıñ (1771-1772 ss.) saltanatları cedvelde kösterilmegen. Bu hanlar Osmanlı sultanı tarafından resmiy olaraq tasdıqlanğanına baqmadan tahtta yer alıp Qırım Hanlığını idare etmegenler. Aslında bu vaqıtlarda Qırımnı III Mehmed Geray ve II Sahib Geray idare etkenler.
Bazı menbalarda añılğan Şahbaz Geray (1787-1789) ve Baht Giray (1789-1792), 1783 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Hanlığını idare etmegenleri içün cedvelge kirsetilmegen.
Arap urufatında Geray ismi ananege binaen كراى olaraq (yani گ yerine ک ile) yazılğan edi.


text:
“Xalıq sanın isäpkä alu-2002” digän matbuğat üzäge eşli başladı… älegä urısça
Sişämbe Tatar-inform agentlığı xäbärlärendä “Xalıq sanın isäpkä alu-2002” digän matbuğat üzäge eşkä kereşü turında xäbär bar. Anı respublikanıñ statistika komitetı oyıştırğan. Ul şul Qazannıñ Dzerjinskiy uramınıñ kürşese Yapeev uramı, 2 yortta urnaşqan. Älege xäbärdä kürsätelgän matbuğat üzägeneñ “qaynar telefon”ına çıltırattım. Bu “qaynar telefon”da ike däwlät telendä cawap birü kiläçäktä wäğda itelä. TİÜ aktivistları da xaqlı bulıp çığa. Anketadağı sorawlar ütä dä tomanlı. İmeş, sin üzeñne kem dip xis itäseñ, şulay yazasıñ. Äytik, ägär Parijğa säfärgä barıp, fransuzlarğa ğaşıyq bulıp qaytqansıñ ikän, räxim it, fransuz dip yaz. Ägär näseleñ bolğar babaylardan uq kilä dip töş kürsäñ, bolğar dip yazılasıñ. Menä şulay, bik citdi problemalar quyğan aksiädä nigäder näq menä millätkä, ana telenä qağılışlı mäs'älälär bik ciñelçä quyıla nigäder.


text:
Kasparov: şaxmatçı häm säyäsätçe
Şimbä Kremlgä qarşı uram cıyınnarı waqıtında qulğa alınğan keşelärneñ berse - Garry Kasparov buldı. Tanılğan şaxmatçı buluınnan tış anıñ turında nilär beläsez? Garry Kasparov tormışındağı möhim 5 waqiğa:
1995: Kasparov FİDE dönya şaxmat federasiäsennän çığıp üzeneñ Professional Şaxmat Assosiasiäsen oyıştıra, Hindstanlı Viş-vanatan Anandnı ciñä.
1996: Kasporov "Deep Blue" super komputerın 6 uyında ciñä. Ämma 1997nçe yılda ul programmanıñ yañasına ottıra.
2000: Kasparov üzeneñ dönya çempionı isemen yuğalta. Anı Rusiä şaxmatçısı Vladimir Kramnik ciñä. Kasparov şaxmat dönyasında çempion isemen iñ ozaq, 8 yıl yörtkän keşe bulıp qala. İñ yuğarı reytingnı ul 1986 yıldan alıp 2005nçe yılğa qadär tota.
2005, mart: Kasparov şaxmat dönyasınnan kitep säyäsät belän şöğellänä başlyı, Putinğa qarşı Rusiä Watandaşlarınıñ Berläşterelgän Frontına äğza bulıp kerä.


text:
Respublika üzäk haylaw komissiähı mäglümättärenä qarağanda, unıñ ösön haylawsılarzıñ 80 protsentı tawış birgän. Qalğan altı namzäd 5 protsenttan aşıuıraq tawış yıya alğan. Yaqınsa mäglümättär buyınsa, haylawzarza isemlekkä inderelgän 80 protsent keşe qatnaşqan. Bögön Çeçnyänıñ üzäk haylaw komissiähı başlığı Abdul Kärim Arsaxanov tawış bireü waqıtında yetdi tärtip bozouzar terkälmäne tip xäbär itte. Şarşambı Çeçnyäla prezident haylawzarına räsmi yomğaq yahalasaq.
Sankt-Peterburgtağı haylawzarza, Räsäy prezidentınıñ tönyaq-könbayış federal okruğındağı wäkile Valentina Matvienko yeñeü yawlağan.


text:
Omskinıñ “Tatar dönyası” gazetası ölkäneñ iñ yıraq awıllarına da barıp citäçäk
Omskida inde ike yılğa yaqın tatar xäräkäte aktivistları köçe belän eşlänä häm eşmäkär Tamir äfände Alimbaev isäbenä näşer itelä torğan “Tatar dönyası” gazetasınıñ çirattağı 15-nçe sanı dönya kürde. Gazetanıñ bu sanı tulısınça diärlek Qazannıñ meñyıllıq bäyrämenä bağışlanğan. Anda “Qazan yäşi, maturlana, üsä häm çäçäk ata” digän töp baş astında bäyräm barışında uzğan çaralar turında yazılğan. Yazmalarda bäyrämdä qatnaşqan Omski delegatlarınıñ xisläre, kiçereşläre, fikerläre belderelgän. Mäqälälär bäyräm küreneşläre häm avtorlarnıñ Qazannıñ istälekle urınnarında töşkän fotoräsemnäre belän bizälep birelgän.
“Qazannıñ maturlığına soqlandım, uramnarında yördem, Kreml'dä buldım, Qol Şärif mäçetendä namaz uqıdım. Bäyräm bik yuğarı däräcädä oyıştırılğan, bar närsä dä uylanıp eşlängän. Qunaq bularaq, här adımda üzemä qarata qäder-xörmät sizdem. Mintimer Şaymievnıñ aqıllı säyäsäte Tatarstannıñ däräcäsen yuğarı tota, xoday aña isänlek-sawlıq birsen. Räxmätemne, izge teläkläremne aña häm barlıq qazanlılarğa citkeräsem kilä”, - dip yaza ölkä tatar milli-mädäni möxtariäte äğzası Raziä apa Mäcitova.
“Şundıy matur şähärne kürgänem yuq ide. Küñellärem tuldı, bäxetle xislär kiçerdem.Min härber tatar keşese ğömerendä ber märtäbä bulsa da, Qazanda bulırğa tieş dip uylıym. Min üzem, alla birsä, kiläçäktä otpuskamnı Qazanda ğına uzdıraçaqmın”, - dip xislären belderä “Tanışu” klubı citäkçese Gol'nara Makareviç.
Şulay uq Qazan belän soqlanuları, ğorurlanuları turında yazalar Bötendönya tatar kongressınıñ başqarma komitetı çaqıruı buyınça meñyıllıq bäyrämdä qatnaşqan başqa Omski delegatları da.
Gazetada bäyrämgä üzlegennän barğan omskilılarnıñ fikerlärenä dä urın birelgän. Qazanda berençe märtäbä bulğan Zölfirä, Nail häm Timur Batratdinovlar, pedagogiä kölliäte talibäläre Regina Axmetşina, İndira Tuxtametova, Yuliä häm Lena Gonçarenkolar bötendönya tatarlarınıñ märkäzenä äylängän Qazanğa baruları, izge Bolğar cirlären kürüläre belän bäxetle buluları turında yazğannar.
Gazetanıñ dini säxifä öleşe Ramazan ayına bağışlanğan, uraza totunıñ ähämiäte, mäğnäse añlatılğan. Anda Qol Şärif mäçete turında külämle genä mäqälä birelgän. Annan tış Omskinıñ üzendä dä küptän tuğel genä yaña mäçet açıluı turında yazılğan. Mäçet açu tantanasınnan fotoräsemnär urnaştırılğan.
Gazetada ölkäneñ awıl-rayonnarında häm kürşe töbäklärdä bulıp uzğan qayber ähämiätle mädäni çaralar turında da yazılğan. Balalar säxifäsendä äkiätlär häm nänilär öçen şiğerlär basılğan.
Şunı da iskä töşerep ütärgä kiräk, “Tatar dönyası” gazetası moñarçı 999 danä bulıp räsmi terkälmiçä çığarılıp, aktivistlar yärdäme belän xalıqqa taratılıp kilde. Terkälmägän gazetağa yazılu häm anı yıraq awıllarğa iltep citkerü qıyın bulğanlıqtan, gazetanıñ härber sanı da uquçılarına barıp citä almadı. Bu problemanı çişüne gazetanı näşer itüçe Tamir Alimbaev üz östenä aldı – poçta bülekläre belän kileşü tözep, gazetanı taratu oyıştırdı. Şulay itep “Tatar dönyası” gazetası, şuşı sanınnan başlap uquçılarına, xätta yıraq awıl-rayonnarda yäşäwçelärgä dä, poçta xezmäte aşa barıp citäçäk.
Saniä Mirxaleewa. Omski


text:
Ufa şähärendäge 84 nçe sanlı tatar gimnazísı zur ciñü yawladı. Tübän Novğorod şähärendä ütkän «Matur mäktäplärneñ mäğärif moxiten proektlaw» dip atalğan xalıqara konferensída I däräcä diplom belän büläklände ul. Sigezençe tapqır ütkärelgän şuşı konferensída Rusiäneñ cämğese 25 töbägennän 140 keşe qatnaşqan. Här mäktäp aldan uq täqdim itelgän tuğız temnıñ bersen saylap alıp üzeneñ proektın äzerlägän. Ufadağı 84 nçe sanlı tatar gimnazísı direktorınıñ fänni- metodík eşlär buyınça urınbasarı Zilirä xanım Bulatowa gimnazí isemennän täqdim itelgän «Xalıq pedagogígı tradísíları nigezendä şäxesneñ ruxi – äxlaqí üseşe» digän temnı yaqlağan.
Konferensíğa täqdim itelgän proektlar motlaq urıs häm alman tellärendä yazılırğa tieş bulğan. Alarnıñ aktuallege, yañalığı, uniwersällege, fännilege, näticälelege şart itep quyılğan. Almanídan Eginxard Fuqs, Könyaq Afrík Republígınnan Rälf Fişer kebek «Matur mäktäp» xäräkäten oyıştırğan möğällimnär häm Tübän Novğorod ölkäse Mäğärif ministerlığı wäkilläre, näticädä, 101 proekt arasınnan Ufanıñ 84 nçe tatar gimnazísı eşen iñ yaxşısı dip tapqan. Konferensída ciñgän älege proektnı täqdim itkän Zilirä xanım Bulatowa Ufağa qaytqaç, bez anıñ belän söyläşep aldıq.
(Bulatowa)
Sez Ufadağı 84 nçe sanlı tatar gimnazísı direktorı urınbasarı Zilirä Bulatowanı tıñladığız. Şuşı könnärdä genä gimnazínıñ «Umırzaya» folklor törkeme Ufa mäktäpläre häm gimnazíları arasında oyıştırılğan folklor bäygesendä dä uñışlı çığış yasap, öçençe urınnı yawlağan. Ğomumän, äle ikençe yılın ğına eşläwçe tatar gimnazísı ber – ber artlı zur uñışlar yawlí. Moña, älbättä inde, uqıtuçılar kollektífınıñ yuğarı äzerlekle buluı da, alarnıñ üz eşlären bik yaratıp başqaruı da bulışlıq itä.
84 nçe gimnazí başqalada tatar tele häm ädäbiätı buyınça baza mäktäbe bulıp tora, yäğni başqa uqu yortları öçen täcribä urtaqlaşu urını sanala. Şähär külämendä seminärlar, açıq däreslär, olimpiadalar da biredä oyıştırıla. Uzğan uqu yılında tatar telennän republík olimpiadası da näq menä biredä ütte. Bulaçaq uqıtuçılar, pedagogí universitetı talipları da monda üzläreneñ praktíkların ütä. Qısqası, Ufadağı 84 nçe tatar ginaziäseneñ kiläçäge bik ömetle. Anıñ uñışları yıldan – yıl arta baraçaq dip äytergä tulı nigezlek bar.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Rusiädä il könen bilgelilär
Rusiädä bügen il könen bilgelilär. Älege kön 1990 yılnı, Rusiä suverenitetı deklaratsiäse qabul itelü belän bäyle. Ber yıldan soñ il başlığı itep Boris Yel'sin, Tatarstan prezidentı itep Mintimer Şähmiev saylandı. Dimäk 12 iyün, Şäymiewneñ prezident bulıp eşläwenä 16 yıl tuldı.
Bäyräm uñayınnan sişämbe Mäskäw kremlendä prezident Vladimir Putin 2006 yılda däwlät premiälären tapşırdı. Älege büläklär. yaña texnologiälär, mädäniät, ädäbiät, meditsina, mäğärif, gumanitar eşçänlek ölkälärendä xezmät kürsätkännärgä yullandı. Bıyıl distägä yaqın büläk iäläre arasında, tatarlar häm Tatarstanlılar yuq ide. Läkin bıltır, iskä töşerik, bezneñ respublikadan biş bu büläkkä biş lawreat iä buldı. Leonid Lyubovskiy, Renat Xaris häm Kanetov - “Yosıf qissası” operası öçen,Batalov, Pletnev – kinomotografiä ölkäsendäge xezmätläre öçen. Anıñ aldağı yılında bu büläkkä şulay uq Tatarstan şağire Bella Axmadulina iä bulğan ide. Şunı äytergä kiräk Putin bıyılğı çığışında mädäniät ölkäsenä basım yasadı häm bu ölkäne Rusiä kiläçägen xäl itüçe ölkä dip atadı.
Şulay uq sişämbe 12 iyün Rusiäneñ çükeç häm uraq töşerelgän xärbi bayrağı alışındı. Xadç töşerelgän yaña xärbi bayraqlar inde bügen Rusiäneñ berniçä xärbi bülegenä tapşırıldı.
1990 yılda Rusiä suverenitetı iğlan itelgän waqıtta bötenläy başqa xäl ide. 91 yılda Tatarstan xalqı Rusiä prezidentın bötenläy saylamadı. Xalıqnıñ barı tik 10-20 protsentı ğına listovkalar alğannar ide. Zamanalar üzgärä, xäzer inde citäkçelär dä üz fikeren üzgärtergä mäcbür bulalar. Mäsälän Färit Möxämmätşin Rusiä köne uñayınnan täbrikläw süzlärendä Tatarstannı Rusiäneñ ayırılmasız öleşe dip assızıqlap kiterä. Mondıy fiker Tatarstanlılardan bigräk, Mäskäw tarafdarlarına häm federal' üzäk wäkillärenä yunälderelä. Prokuror täqdime buyınça Däwlät Sovetı 5 yıldan artıq konstitutsiägä üzgärtülär kertte, häm Rusiä belän Tatarstan mönäsäbätlärenä başqaça qarawnı taläp itep quydı. Bu turıda Milli intelligentsiä, milli xäräkät äğzaları ni uylıy soñ. Alarnıñ fikere alay tiz üzgärmi, alar Tatarstannı möstäkıyl' respublika häm kileşülär aşa ğına xezmättäşlek itüçe bularaq qına kürergä telilär. Yazuçı, ğalim, Nurulla Ğarif bu uñaydan menä närsä dide.
Bu bid Tatarstan häm Rusiä konstitutsiäsenä genä tügel, ä dön'yaküläm xalıqlarnıñ sivilizatsiäsen yaqlağan zakonnarğa da qarşı kilä. Bk bit mäkkämä eşe. Min uylıym türälärneñ ber-ikesen, Yevropa mäxckämäsenä birsäñ, başqalarına yaxşı ürnäk bulır ide, awızların ülçäp açsınnar ide.Tatarstan citäkçelege Mäskäw belän iple häm yomşaq söyläşep niçektä inqar’ itelgän kileşüne raslarğa telilär. Läkin yaña şartnamäneñ ğämälgä kerüenä bernindi dä ömet yuq äle.
Ğädel Galämetdinov


text:
Qazan 1000 yıllığınnan soñ niçek yäşi?
Şuşı könnärd, Qazan şähär xakimiäte başlığı Kamil İsxaqov, jurnalistlar belän oçraşıp, başqanıñ 1000 yıllıqtan soñ yäşäyeşe turında sorawlarğa cawap birde.1000 yıllıq çaraları ütep kitte, Qazan köndälek mäşäqätlärgä çumdı. Matbuğat oçraşuınıñ teması, 1000 yıllıq näticäläre dip iğlan itelsä dä, Kamil İsxaqov, jurnalistlarğa bolarnı yañadan söyläp çığunıñ kiräge yuq, dip nindi dä bulsa yomğaq yasawdan baş tarttı. Barı tik, bäyräm çaraların ütkärgändä, binalarnıñ äzer bulmawı, tözeleşlärneñ betmäwe belän, ber nindi qıyınlıqlar sizmädek, dide ul. Kamil İsxaqovqa metro turındağı sorawlarğa küp cawap birergä turı kilde. Anıñ äytüençä, metroga, 30nçe avgust könne 50 meñläp keşe utırıp qarağan, ä eş könnärendä bu san 13 meñgä töşkän. Şuña kürä, kiläçäktä, metro çığımnarın aqlarmı yuqmı, ul äle äytä almıy. İminlek yağınnan da qazanlılarğa qurqası yuq, çönki Rusiä Prezidentınıñ saqlaw xezmäte, metronı maxsus komissiä tikşermiçä, anda Vladimir Putinnı utırtıp yörtü turında söyläşergä dä telämädelär, dip xäbär itte Qazan şähär xakimiäte başlığı. Belgänegezçä, Rusiä Prezidentı Qazan metrosında ber niçä tuqtalış ütte. Qazan jurnalistların metronıñ kiläçäk tözeleşe dä qızıqsındırdı. Metro tözeleşe öçen ayırım açqa bülenä, alarnı başqa maqsattı faydalnu mömkin tügel, tözeleş däwam iteläçäk, dip wäğdä itte Kamil İsxaqov.
Matbuğat oçraşuında, munisipal saylawlar teması da iğtibarsız qalmadı. 16 oktäberdä, cirle üz idärä oyışmaların saylaw bulırğa tieş. Qazan kebek iñ ere munisipal berämlektäge tawış birülär iñ kierenke bulır dip kötelä. 1000 yıllıq çaraları aldınnan, Kamil İsxaqov saylawlarda qatnaşu yäki qatnaşmawı turında, äle uylağanım yuq dip cawap birep kilä ide. Xäzer, jurnalistlar aldında çığış yasağanda ul, üzeneñ saylawlarda qatnaşaçağın rasladı. Kamil İsxaqov, Qazannıñ Sovet rayonı Wahapov saylaw okrugında saylawğa çığaçağı turında belderde. Anıñ süzlärençä, yaña tör xakimiät, cirle üzidarä oyışmaların töze eşe saylawlardan soñ ğına başlanaçaq. Xäzerge däwlät xezmätendäge çinovniklarğa munisipal tördäge xezmätkä küçärgä mömkinlek birelergä tieş. Ämma isem üzgärüdän, eş prinsipları üzägederme yuqmı, ansın Kamil İsxaqov äytmäde.
Bikä Timerova.


text:
Mäskäwdä Ciñügä 60 yıl tuluğa bağışlanğan tantanalar ütte
Qızıl mäydanda ütkän paradnı 50dän artıq ilneñ citäkçese tamaşa qıldı. Rusiä prezidentı Vladimir Putin Nazi Germaniäsen ciñüdä iñ zur bäyä tülägän sovet xalqına dan äytep, başqa illärneñ dä kertkän öleşen iskä aldı.
Audio (Vladimir Putin)
"Ciñü bäyräme bezneñ ildä iñ qäderle, iñ eçkersez bäyräm. Elekke sovet xalıqları öçen ul böyek qaharmanlıq köne, Yevropa häm bar dönya öçen – tınıçlıq saqlaw köne bulıp qalaçaq."
Putin belän yänäşädä Quşma Ştatlar prezidentı George Bush, Fransiä prezidentı Jak Şirak, Germaniä kanslerı Gerhard Şröder, Yaponiä premier-ministrı Junichiro Koidzumi, başqa citäkçelär. Putin Nazi Germaniäsen ciñügä öleş kertkän başqa illärne dä iskä aldı:
Audio (Vladimir Putin)
"Bez ciñüne berqayçan da büleşmädek. Tarafdarlarnıñ yärdämen härwaqıt istä totaçaqbız: Quşma Ştatlar, Britaniä, Fransiä, koalitsiägä kergän başqa illär, alman häm italian antifaşistları. bügen bez nazizmğa qarşılıq kürsätkän bar yevropalılar aldında baş iäbez."
İkençe dönya suğışında barlığı 50 million keşe qorban bulğan sanala, şularnıñ 27 millionı sovet keşeläre. Putin üzeneñ çığışında Stalinnı telgä almadı, qorbannarnı iskä alıp, başqa suğışlar buldırmasqa çaqırdı:
Audio (Vladimir Putin)
"Bügenge terrorçılıq qurqınıçı aldında bez atalarıbıznıñ xäteren saqlarğa, iminlek wä ğädellekkä, salqın häm qaynar suğışlarğa urın quymağan yaña mönäsäbätkä nigezlängän dönyanı saqlarğa tieşbez."
Putin çığışınnan soñ parad başlandı. Qızıl mäydanda suğış çorındağı patriotik cırlar yañığradı. Mavzoley yanındağı tribuna aldınnan küz yäşlären sıpra-sıpra, tüşlärenä orden-medallär taqqan çal çäçle veterannar, suğış çorındağı xärbi kiemgä kiengän soldatlar ütte. Ber ara mäydanğa 60 yıl elek Yegorov belän Kantaria Reixstag başına mendergän qızıl bayraq çığarıldı. Tatar yegete Ğazi Zahitovnıñ Reixstağqa alardan aldanraq menüe häm tarixi häm xärbi çığanaqlar tarafınnan inde küptän isbatlansa da, Rusiäneñ räsmi çığaqlarına bu döreslek axrı berqayçan da kertelmäs sıman. Parad axırında mäydan östennän Rusiä bayrağı tösle tötennär qaldırıp xärbi oçqıçlar oçtı. Yuğarı qunaqlar Bilgesez soldat häykälenä çäçäk salırğa kitte.
Putin belän Buş yänäşä atladılar, ikese dä kütärenke käyefle, yılmaya ide. Gärçä, soñğı waqıtta, Quşma Ştatlarnıñ Rusiädä demokratiä torışına täniqite köçäyüe säbäple, bu ike citäkçe arasındağı mönäsäbätlär kierenkelek kiçerä. Ciñü paradına qädär George Bush Rusiäneñ keşe xoquqların yaqlawçıları belän oçraştı.
-Ali Gilmi


text:
Tatarstannan cibärelgän protestlar Rusiäneñ sport häm säyäsi basmalarında urın aldı. Çallı TİÜeneñ Tatarstan prezidentına cibärgän xatın 12 aprel'dä Sovetskiy sport bastırdı. Tatarstannan bulğan protestqa sport xäbärçese K. Belyakov añlatma da birä :
-Älege xat xokkey keşelärendä yılmayu ğına uyattı. Aq Bars yağınnan demarş bulu turında süz dä yuq ide. Şunısı ğäcäp sport häm anıñ atributların äle dä añlamawçılar bar ikän. Banner suğışı barlıq uyınnı bizi häm qarşı yaqnı çemetü öçen ber çara. Bu- millätara ızğış çığaru tügel.
Çallıda yäşäwçe xoquq belgeçe Cämil Safiullin Azatlıqqa mondıy fikeren äytte:
-Tatarstan canatarları da qul quşırıp utırmasqa tieşlär, tatarnıñ da ciñüläre küp bulğan. Şul xaqta yazular kütärergä kiräk, dide häm F.Bäyrämova yazmalarına nigezlänep, Magnitogorsk şähäreneñ 100 meñ Tatar söyage östenä salınuın iskä aldı. Milli Mäcles deputatı Faiq Taciev plakatlar suğışı uñayınnan tağın da tiränräk kerde häm Adol'f Gitler, Rusiä-Amerika mönäsäbätlärenä barıp citte.
Bu uñaydan Magnitogorsk tatarları ni uylıy? Şunı belü öçen andağı tatar oyışmaları räise Nurğali Yarullinğa berniçä tapqır elemtägä çığıp qaradım. Läkin Yärullin äfände üze turı kilmäde. Ä şaltıratuğa Vitaliy Nikolayıwiç digän keşe cawap birde. Älbättä inde, aña, bulğan waqiğalarğa qarata fikeren niçek, digän sorawnı birep tormadım.
Çallı, Ğafiulla Ğaziz


text:
Yewropa Berlege Rusiä belän yağulıq xezmättäşlegen arttırırğa teli, ämma berdäm eş itüne xup kürä
Tabiği baylıqları bik bulmağan Yewropağa çittän yağulıq alu turındağı bäxäslärgä Yewropa komissiäse dä üz öleşen kertergä buldı. Rusiä belän Ukraina arasında çıqqan gaz suğışınıñ tä''siren sizgännän soñ ul xäzer Mäskäw belän yaña energetik berektäşlek qoruğa öndi, ämma bu mäs''älädä Yewropa Berlege illäre Rusiä belän ayırım-ayırım tügel, ä ber qaraşta torıp söyläşergä tieş dip belderä.
"Bez Rusiä belän uñay mäğnädä bäyläneşergä telibez. Minemçä, bez şaqtıy bäysez. Ägär dä bez Rusiädän yağulıq çimalınıñ kilüen telibez ikän, Yewropa kebek totrıqlı ber bazar belän eş itü Rusiäneñ üzenä dä faydağa ğına bulaçaq", dip añlata bu xezmättäşlekneñ ike yaq öçen dä faydalı buluın Barosso.
Yewropa komissiäse räise şuşı mäs''älälärne tikşerü öçen üzeneñ mart azaqlarına taba Mäskäwgä baraçağın iğlan itte, anı prezident Putin çaqırğan. Yewropa Berlege mäğlümatına qarağanda, ul üzeneñ neft ixtiacın Rusiädän 22 protsentqa, ä gaznıqın 32 protsentqa qaplap bara. Bügenge täräqqiat kiläçäktä dä şulay däwam itsä, Yewropa Berlege qullanaçaq yağulıqnıñ 70 protsentın çittän alırğa mäcbür bulaçaq.
Martnıñ 23-24-endä Brüsseldä Yewropa Berlege illäre citäkçeläreneñ oçraşuı uza, Barosso Mäskäwgä aña qädär barıp, şul cıyılışta inde säfäre xaqında xisap totarğa cıyına. Brüssel oçraşuında qaralaçaq töp mäs''älälärneñ berse bulıp Berlekneñ energiä ölkäsendäge maxsus dokumentın qaraw da tora.
Berük waqıtta Jose Manule Barosso, Rusiä-Yewropa yağulıq xezmättäşlegen kiñäytüne alğa sörü belän bergä, Yewropa Berlege bu eşne berdäm alıp barırğa tieş, şul oçraqta ğına yuğarı näticälärgä ireşep bula, dip tä isäpli:
"Bu eştä bezgä säyäsi ixtiar köçe kiräk häm bez monı Yewropa Berlege summitında kütärergä cıyınabız da. Bezneñ energiä ölkäsendä urtaq Yewropa strategiäse buldıru teläge barmı, yuqmı - soraw şundıy", di Barosso.
Älegä Yewropa Berlegeneñ bu ölkädä urtaq säyäsäte yuq, Barosso süzlärenä qarağanda, 25 il kergän berlek eçendä bügengä qädär 25 ayırım bazar ğına yäşäp kilä. Urtaq säyäsät buldıru ixtiacı eçke wäzğiatkä dä qarıy - soñğı aylarda Fransiä, İspaniä, İtaliä kebek äğza illär üzlärendäge energiä şirkätläreneñ başqa däwlätlär qulına eläkmäwe öçen kirtälär qora başladı. Yewropa Komissiäse monı kisken tänqitläp çıqtı, ul andıy çaralarğa yul quymaw mömkinleklären ezli.
Kärim Kamal


text:
Räsäyźeñ farmasevtika tarmağına qara yağırğa tırışıu. Mikrogen yämğiäteneñ İmmunopreparat filialı direktorı Möxämmät Alsınbayıv balalarźıñ gripqa qarşı vaksina eşlätkändän huñ dawaxanalarğa elägew osraqtarı turahındağı mäğlümättärźe şulay bahalay. Räsäyźä äle vaksinanan huñ dawaxanalarğa möräjäğät itewźeñ 68 osrağı terkälgän. Alsınbayıv äytewensä, bına 11 yıl dawamında grippol vaksinahın yeteşterew protsessı üźgärmäy. Älbittä, vaksina här kemgä törlösä yoğonto yahay. Bıl täw siratta vaksinanıñ töp komponentı–qoş aqhımına allergia bulğan keşelärgä bäyle. Vaksinanı eşlägän tabiptar bıl üźensälekte qayhı ber osraqta küź uñınan ısqındıra, höźömtälä keşelär zıyan kürä. Alsınbayıv äytewensä, ul yetäklägän filial – ildä grippol vaksinahın yeteşterewse berźän-ber predpriatie. Bıyıl tap İmmunopreparat Hawlıq haqlaw milli proyektı siktärendä 22 million doza vaksina yeteşterewgä däwlät zakazın alğan. Bıl inde üź siratında Räsäy baźarına ütep inergä tırışqan sit il yeteşterewselärendä rizahıźlıq tıuźırıuı ixtimal, ti Alsınbayıv.
Räsäyźeñ baş sanitar tabibı Gennadiy Onişçenko la grippoldı yeteşterew artaban da dawam itäsäk tip beldergän.
Kilähe täwlektärźä lä respublikala köndärźeñ qapıl halqınaytıuı kötölä, tönyaq–könsığış rayondarźa hawa temperaturahınıñ 30-32 gradusqasa tübänäyewe kötölä, başqala sitendä lä 30 gradusqasa hıuıq bulıuı ixtimal. Bıl aźnala yılı köndärgä ömöt itmäskä saqıra sinoptiktar. Noyabrźeñ huñğı köndärendä respublika buyınsa urtasa temperatura töndä 27, ä ayırım rayondarźa 35 gradusqa yetäsäk. Sinoptiktar bınday hawa toroşon seber antisiklonınıñ Ural häm Volğa buyına küsewe menän añlata. Halqındar dekäberźeñ täwge köndärendä lä terkäläsäk, ğömümän, dekäber bıltırğığa qarağanda halqınıraq kötölä. Räsäy gidrometeorologia üźäge bıyılğı qış uźğan yıl menän sağıştırğanda yılıraq bulasaq tip belderä. Ural töbäktärendä yaźźıñ irtä –mart ayında uq başlanasağı la farazlana.


text:
Uzğan atnada Mäskäwdä Tatarstan matbuğatına, mädäniätenä iğtibar küp buldı dip äytergä bula
Mäskäwneñ “Bibliosfera” kitap kibetendä tatar kitapları da bulaçağı xaqında xäbärlär küptän yöri ide. Nihayät 28nçe noyäber könne bu bülekneñ tantanalı açılışı da buldı. Bu täqdir itü oçraşuında Qazannan “Tatmedia” agentlığı direktor urınbasarı Färit Şagiaxmetov, Tatarstan kitap näşriäte direktorı Damir Şakirov, Bauman uramındağı kitap kibete direktorı Elmira Velkova, yazuçı Mösäğit Xabibullin, Federal' Cıyınnın Tatarstannan federatsiä şurası äğzäse İrina Laroçkina, Tatarstannıñ wäkälätle wäkillege xezmätkärläre häm küpsanlı mäskäwlelär dä qatnaştı. Täğdir itüne “Bibliosfera” kitap kibete direktorı Nelli Älfir qızı Piçugina açıp hibärde. Qayber mäglümatlarğa qarağanda Nelli xanım çığışı belän Ulyanovskiy ölkäseneñ Çardaqlı rayonınan ikän. Häm bu kibettä tatar kitapları satıla başlawda da anıñ tatar millätennän bulu öleşe bar. Çönki tatar kitapların başqa kibetlärgä täqdim itep qarasalar da, anda tulı ber bülek birergä rizalıq birmägännär. Üzeneñ çığışında “Bibliosfera” kitap kibete direktorı Piçuğina bezneñ kibetlär çeltäre şulay uq Ufada cäm Çabaqsarda, Ästerxanda, Perm ölkäseneñ Berezniki şäcärendä da açıldı. Bez andağı kibetlärebezgä dä tatar kitapların quyaçaqbız dip, süz birde. “Bibliosfera” kitap kibetläre çeltäre Rusiäneñ tağı küp kenä şähärlärendä eşli başlağan. Alar arasında Stärletamaq, Penza, Perm, Sarıtaw häm başqa şähärlär dä bar. Bu sanap ütkän şähärlärdä tatar xalqınıñ küpläp yäşägänen iskä alsaq, tatar kitapları anda da barıp citärgä mömkin dip äytergä bula . Mäskäwdä tatar kitabı bülege açılu uñayınnan Qazan kitap kibete direktorı Velkova El'mira xanım “Bez bu waqiğağa ber yıl buyı äzerländek. Küp kibetlär bezdän baş tarttı. Barı tik biredä genä aça aldıq. Monda direktordan başqa da tatar qızları eşli. Alar bezgä bik bulıştılar dide. Häm kitaplarnıñ teläsä nindi zäwıqne känäğätländererlek däräcädä eçtälek yağınnan da bizäleş yağınnan da yuğarı sıyfatlı buluın äytep kitte. Qubräk iğtibar tarixi kitaplarğa birelä, äle bez keşelärdän ni belän qızıqsınuların da açıqlarğa uylıybız,”- dide.Şul uq könne, 28nçe noyäberdä “Pressa 2004” kürgäzmäsendä Tatarstan köne ide. Şul uñaydan anda matbuğat konferensiäse dä ütte. Matbuğat konferensiäsenä kitap kibete täqdir itüendä dä qatnaşuçılar barısı da kilep ölgerdelär. Biredä gazeta jurnal redaktorları çığış yasap, üz basmalarnıdağı yañalıqlar xaqında söylädelär. Mäsälän, “Söembikä” jurnalı möxärrire Firaya xanım ayırım basma itep, öç ayğa ber märtäbä “Asılyar” hurnalı çığa başlawın xäbär itte häm anıñ berençe sanı belän tanıştırdı. Şulay uq matbuğat konferensiäsendä “Qazan”, “Yalqın” jurnalları möxärrirläre dä qatnaştı. Konferensiädä çığış yasağan, Mäskäwdä inde 11nçe yıl ütkärelep kilgän “Pressa 2004” kürgäzmäseneñ direktorı Nenaşev, Tatarstan kitaplarınıñ matur bizäleşenä, poligrafiä yağınnan sıyfatlı buluına igtibar itkän. Häm ul Tatarstan näşriäte alıp kilgän kitap, jurnal , gazetalar üzläreneñ sıyfatı belän beznen kürgäzmäneñ däräcäsen kütärde dip belderde. Bu kürgäzmägä kilä almağan mäskäwlelär anda kürsätelgän kitaplarnıñ küpçelegen “Bibliosfera” kitap kibetendä satıp alırğa mömkin. Mäskäwdä atna buyı tağı ber kürgäzmä, Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlanğan fotoräsemnär kürgäzmäse eşläde. Monda Qazan fotorässämnäreneñ iñ kürkäm eşläre quyılğan häm kürgäzmä “Kazan`- Ştrixi k portretu” dip atalğan ide.
Äytkänemçä, Mäskäwdä 28nçe noyäber könne ütkän çaralar anıñ belän genä tämamlanmadı. Mäskäwneñ 1186 sanlı tatar etnokul'tura yunäleşendä eşlägän mäktäbe “Qaz ömäse” dip atalğan kiçä ütkärde. Uquçılar häm uqıtuçılar kollektivı kiçägä kilgän qunaqlarğa “Qaz ömäsendä awlaq öy” digän säxnä äsäre kürsättelär. Bıyıl ğına bu mäktäptä näfis süz däresläre alıp bara başlağan estrada artistı Bärxät Gäräy qunaqlarğa onıtılmaslıq spektakl' äzerlägän ide. Qaz qanatları belän bizälgän säxnä türenäQaza ömäse baylıq, mullıq bäyräme
Kiñräk bulsın.Kübräk bulsın
Küñel açu mäydanıKözge baylıq, közge mullıq
Awılda qaz ömäse,Şaw-gör kilä hämmäse!
digän şigri yullar yazılğan. Häm kiçä “Qaz qanatı” cırı belän başlanıp kitte.Kiçädä şulay uq Qazannan matbuğat kürgäzmäsenä kilgän qunaqlardan “Yalqın” jurnalınıñ baş möxärrire Elmira Zakirova häm jurnal xezmätkärläre qatnaştı. Alar mäktäpkä jurnalnıñ berniçä sanın buläk tä ittelär. Tamaşa soñında qunaqlarnı qaz şulpası häm qaz itennän peşerelgän törle sıy, rizıqlar belän sıyladılar.
“Azatilıq” radiosı öçen Mäskäwdän Näzifä Kärimova


text:
Semberdä 2 marşqa - 2 törle qaraş
Räsäyküläm “Xäter vaxtası - 2007” häm İdelbuyı Federal' okrugında iğlan itelgän “Yäşlär yılı” qısalarında Ul'yan häm Mäläkäs şähärlärendä “Xäter marşı” digän agitpoxod bulıp uzdı. Anda Tatarstan häm Sember eztabarları qatnaştılar. Maqsatı – ölkän buınnıñ oluğ suğışta ireşkän ciñüe nigezendä yäşlärneñ patriotik ruxın köçäytü. Marş Mäläkäsneñ 11-yençe hönäri kolliätendä häm ölkä üzägeneñ 48-mäktäbe qarşında eşläp kilüçe “Yäşlärne patriotik tärbiäläw üzäge”ndä oyıştırılğan oçraşulardan ğıybärät buldı.
Ölkä Xökümäteneñ Yäşlär eşläre buyınça komitetı räise Ol'ğa Quraqina qazanlılarnıñ izge ğämälenä yuğarı bäyä birde: “Ut kürşelärebez bezgä ürnäk bulıp tora. Häläk bulğan suğışçı obrazın bik osta tasvirlau küz yäşlärenä dä säbäp buldı. Tatarstannan küp närsälärgä öyränäsebez bar äle”, - dide ul.
Ä menä ikençe marş – Nijgarda bulırğa tieş rizasızlıq marşı, işetüebezçä, xakimiättä rizasızlıq tudırğan häm moña qarşı tieşle çaralar da kürelgän.
Sember “rizasızları” da anda qatnaşırğa cıyınğannar. Läkin cirle militsiä dä yoqlap yatmıy. Härxäldä, xoquq saqlawçılar oyışması wäkile Mönir Nasıyrov äytüençä, Nijgarga rizasızlar marşına barırğa cıyınğan yegetlärne militsiä totqarlağan.
Niçek kilep çıqqan soñ bu totqarlaw?
Ölkä arxivı binası 1917-yılğa qädär çirkäwneke bulğan ikän – Sember yeparxiäse şunı qaytaru turındağı qararğa ireşkän. Ä xakimiät arxiv öçen yaña bina tözetergä bulğan. Läkin xoquq saqlaw oyışması bu binanıñ yazuçı Yazıykov yortı tiräsendäge tıyulıqta tözelüenä qarşılıq aksiäse uzdırdı.
Piketqa röxsät alğannar. Ä menä çaradan soñ şiğar-flagların üz ştablarına iltüne militsiä xezmätkärläre “şestvie” dip bäyälägännär. Mönir Nasıyrov äytüençä, 2 – 3 keşelek törkemnär şiğar'lären törgännär, ämma flagların, vertikal' kütärmäsälär dä, törmiçä qullarında totıp qaytqannar. Ä alarnı küzätkän militsiä xezmätkärläre, ofislarına qädär iärep kilep, anda söyläşep utıruçılardan Mönirne häm 4 yäş yegetne militsiägä alıp kitkännär.
Yäşüsmerlärneñ banditlıq ğämälläre belän Mäskäw televideniese iğtibarına da layıq bulğan Ul'yan qalası militsiäse öçen säyäsi qaraşları başqaçaraq bulğan 4 yeget qurqınıçraq ikän, di Mönir Nasıyrov.
Anıñ fikerençä, “natsbol”larnıñ maqsat-xıyalların qabul itü qıyın bulsa da, xakimiätneñ şul ber çemetem qarşılıqnı da tomalawı isä Räsäyçä “demokratiä” töşençäseneñ asılın açıp saladır.
Tatar cämäğätçelege isä yeparxiäneñ yañadan-yaña çirkäwlär tözü belän mawığuına ğäcäplänä. “Qol Ğali häykäle quyuğa bik tä qulay urınnarnıñ berse dip sanalğan cirdä – VLKSMnıñ 50 yıllığı digän uramdağı mäydançıqta Aleksandr Newski çirkäwe tözergä röxsät alınğan. Aqça tabası ğına qala, dip yaza “Simbrskiy kur'yer” gäzite. Xäyer, anısı tabılır – xärbi-klerikal' däwlätneñ “totrıqlıq fondı” haman simerä bara bit, di “Bolğar yañarışı” oyışması aktivistı Varis Ravilov.
Axırda başqa temağa ber-ike süz. “Ömet” gäzite soñğı sanında “İşettegezme äle?” digän rubrika astında “Azatlıq” radiosın niçek tıñlarğa?” digän yazma birgän. Ul İntertat.ru saytınnan küçerep alınğan. Bu sanda şulay uq “Tuğan tel” oyışmasınıñ ğözere buyınça matbuğatqa al'ternativ yazılu mömkinlege turında da mäğlümat birelgän. Berqädär arzanraq bäyä, bälki, yazıluçığa da, redaksiälärgä dä fayda bulır. Mäsälän, “Tatarstan” jurnalına yazılu 40 sumğa arzanraq kilep çığa. Yazmanıñ iseme dä şul uq basma turında: “Tatarstan” – şäp jurnal”, dielgän.
Ayrat İbrahim, Sember


text: Däwlät sekretarı Colin Powell süzlärençä, ägär dä fälästinnär terrornı betersä 2005nçe yılda çın demokratik Fälästin däwläteneñ oyışuı mömkin . Ul Davosta barğan iqtisadi forumda İzraelne Könbatış Üzäne häm Gaza Sızığında yähüd utarları tözüne tuqtatırğa çaqırdı. Powell süzlärençä, Fälästin däwläte meñnärçä kisäktän tügel ä ber böten bulırğa tieş. Ul AQŞ, Yevropa Berlege ,Russie häm BMOsı tarafınnan qabul itelgän - ezlekle tınıçlıq häm 2005nçe yılda Fälästin däwläten buldıru digän säyäsätne däwam itterergä qararlı buluın belderde


text:
Rusiä ABC jurnalistlarınıñ akreditatsiäsen ozaytmayaçaq
Rusiä tışqı eşlär ministerlege ABC televideniäse öçen eşlävçe jurnalistlarnıñ akkreditatsiäsen yañartmayaçağın belderde. Moña ABCnıñ Şamil Basayev belän ütkärelgän ängämäne tapşıruı säbäp itep kürsätelgän. Ul Rusiä tamaşaçıları öçen tügel, ä amerikannar öçen tapşırıldı. Läkin, Mäskävdä zur şau-şuğa säbäp buldı. Rusiäneñ anti-terror qanunına esasän Rusiä mediasına anıñ belän ängämä ütkärü tıyılğan.
Audio
"Minem fikeremçä, ABCneñ Rusiädän xäbär itüe tıyılsa, bu fiker belderü ireklege öçen uñay belderü bulmas."
dip belderde.
ABC Basayev belän ütkärelgän intervyunı uzğan atnada taşırğan ide. Nightline programmasınıñ moderatorı Ted Koppel, intervyunı tapşıru ul şäxesne yäisä anıñ eşçänlegen yaqlaunı añlatmıy dip beldergän ide. Koppel, ABC qaraqlar , keşe üterüçelär, diktatorlar häm xätta balalarnı köçlävçelär belän ängämälär tapşırıp kilde, läkin monı kontekstqa turı kiterep eşläde dip äyttte. Televideniä çeltäre Rusiä ilçelegen dä üz fikeren belderergä çaqırğan ide. Britaniädä urnaşqan häm media häm xökümät senzurası belän eş itkän İndex on Censership oyışmasınnan Rohan Yayasekera radiobız xäbärçesenä Rusiä tışqı eşlär ministerlegeneñ ABC jurnalistlarınıñ akkreditatsiä möddäten ozaytmau qararı radikal adım, läkin, Kremlneñ totqan yulına turı kilä dip belderde.
Audio
"Britaniädä Çeçen separatistları belän ütkärelgän intervyular tapşırıldı. Bolar Rusiä xökümäteneñ Britaniäneñ tışqı eşlär ministerlegenä , intervyularnı tapşırğan media xakimiätlärenä şikayät belderülärenä kitergän ide. Rusiä soñğı yıllarda Çeçen sepratistların Rusiäneñ üzendä genä tügel, ä çit illärdä dä här törle çaralar belän endäştermäv mäsäläsendä qararlı."
Barlıq şikayätlär näzäkätle räveştä, demokratik cämğiättä xökümät bäysez medianıñ eşenä täsir itälmi dip kire qağılğan ide. Yayasekeranıñ süzlärençä, Britaniä xökümäte üzeneñ xatalarınnan sabaq alğan. Britaniä 1980-nçe yıllarda İRA İrlandiä respublikan armiäse bombalar şartlatqan vaqıtta mediağa senzura kertep qaradı. Britan televideniäsenä İRA häm moña oxşaş törkem ağzaları belän intervyularnı tapşırunı tıyğan ide. Läkin, bu säyäsät näticäsez bulıp çıqtı häm axırda köçtän çığarıldı. Yayesekera.
Audio
"Britan mediası bu tıyınu törle metodlar belän uratıp ütte. İRA şäxesläreneñ äytkännären aktörlär uqı başladı. Näticädä tıyunıñ mäğnäsezlege häm näticäsezlege açıqlandı. Bu Britaniädä häm Yevropada jurnalistlar öçen täcribä buldı. "
Yayesekeranıñ fikerençä, terrorçılarğa äfir vaqıtın birü-birmäv professional kriteriadan çığıp xäl itelergä tieş.
Audio
"Tıñlauçı, tamaşaçı şäxes yaki oyışma alarnıñ tormışına qurqınıçl tudıra alğanda, ul ayırım şäxesneñ. yaki oyışmanıñ motivları turında yaña ber närsä öyränä alamı digän mäsälädä jurnalistik häm professional qarar birergä kiräk. Tormışqa qurqınıç tuğan xäldä, bu cämğiätne qızıqsındırğan mäsälägä äylänä. Bu xaqta xäbär birü jurnalistlarnıñ vazıyfası bulıp tora."
ABCdä tapşırılğan Basayev belän intervyunı radiobıznıñ xäbärçese Andrey Babitskiy vazıyfada bulmağan vaqıtta ütkärgän bulğan.
Färit İdelle, Praga.


text:
Avesto
Avesto Orta Aziya tariyxında g'ana emes, al du'nya ma'deniyatı tariyxında u'lken a'hmiyetke iye. Zardushttın' ta'liymatın' ta'liymatı "Avesto"nı du'nyag'a keltirdi.
Zardusht tuwralı ha'r qıylı ko'zqaraslar bar. Bazı bir evropalı ilimpazlardın' aytıwınsha, Zardusht o'z da'wirinde quwdalawg'a ushırag'an. Zardushttı evropalılar Zaratushtra dep ataydı. Arab alımı Tabariy onı Zardın bin Yunan dep tilge aladı. Al, Beruniy bolsa "Avesto" nı azerbayjanlı Safid Tuman jazg'an dep boljaydı.
Zardusht ko'p ellerge ullı payg'ambar, insaniyattın' qollawshısı dep ta'n alıng'an. Bizin' eramızg'a shekemgi VII-VI a'sirlerdegi siyasıy jag'daylarda Zardushttın' ayrıqsha rol oynag'an iskerligi onı payg'ambar sıpatında moyınlawg'a sebep bolg'an. Bazı bir mag'lıwmatlarda Zardusht bizin' eramızg'a shekemgi XII-VII a'sirler aralıg'ında jasag'an dep aytıladı.
Alımlardın' boljawına qarag'anda Zardusht a'yyemgi İran hu'kimranlıg'ı dinastıyasının' Manushexr a'wladlarınan qusaydı. Ol ustazı Pifagor o'liminen son' Shri Lankag'a ko'shiwge ma'jbir boladı. Tawdın' u'n'girinde jatıp bir ilahiy kitap jazıptı. Bunnan keyin Hindistan arqalı Orta Aziyag'a o'tipti. Zardusht o'z ta'liymatların kelgen jerdegi xalıqlarg'a u'yrete baslaptı. Gimalay tawının' u'n'girinde ja'ne bir kitap jazıptı. Alımlardın' pikirne qarag'anda birinshi jazılg'an kitap "Zand", ekinshi jazılg'an kitap "Avesto" eken. Son'g'ı jıllardag'ı mag'lıwmatlarg'a qarasaq, "Avesto" Qaraqalpaqstannın' To'rtkil qalasına onsha qashıq emes orında jazılıptı. Da'reklerdin' ko'rsetiwinshe İskender Zulqarnayn (Aleksandr Makedonskiy) Orta Aziyag'a atlanıs etken da'wirde "Avesto" nın' u'sh nusqası bar eken. Bir nusqası Gretsiyag'a jiberilgen, bir nusqası o'rtep jiberilgen, bir nusqası Zardusht ta'liymatına sadıq adamlar ta'repinen saqlang'an.
Bizin' eramızg'a shekemgi Sasaniyler da'wirindegi Zardusht ta'liymatı qayta o'sip o'rkenlegen. Onın' da'slepki nusqası on eki mın' qaraq maldın' terisine ko'shirilip jazılg'an.
"Avesto" tekstinin' tili a'yyemgi Sogd ha'm Baktriya tillerinde jazılg'an. A'yyemgi Parfiya ha'm grek ha'ripleri qollanılg'an.
"Avesto" dag'ı dıqqatımızdı tartatug'ın na'rselerdin' biri Apryanem ma'mleketi haqqındag'ı pikirler. Tariyxıshılardın' tastıyıqlawınsha, bul ma'mleket Okus ha'm Yaksart da'ryalarının' arasında jaylasqan eken. Apryanem vasma Xorezmnin' a'yyemgi ataması degen da'rekeler de bar.
"Avesto" Zardushttın' atı menen baylanıslı. Bul a'jayıp do'retpe bir da'wirdin' g'ana o'nimi emes, yag'ınıy ol bir neshshe da'wirler dawamında qa'liplesip, konkret shıg'arma halına kelgen.
Zardusht ta'liymatı tiykarınan dualizm printsipine negizlengen. "Avesto" to'rt bo'limnen ibarat: Yasna ("Diniy ma'resimler"), Yasht shama menen "Yasna" an'latqan ma'nini bildiredi, Visparad ("Barlıq ilahiyler haqqında kitap"), Vendidod ("Jawız ruwxlarg'a-da'wlerge qarsı gu'resiw ushın berilgen nızamlar jıynag'ı"). Yasnanın quramına kirgen qosıqlar "Gasht" dep ataladı. Bul so'zdin' mag'anası-diniy maqtaw (oda, qasida), mu'ra'jet. Gatlerdi Zardushttın' o'zi jazg'an degen shamalawlar bar. Gatler-oratorlıq, sheshenlik iskusstuvosının' a'jayıp u'lgilerinen esaplanadı. Ma'selen, "Avesto" nın' birinshi Yasht, Xurmuzd yasht bo'limi "Axura-Mazdag'a maq" dep ataladı. Ol bılay baslanadı. "Quwanıshı Axura Mazda, en' ılayıq Ta'n'ri Taalanın' tilegi asıp, Angra Mayiyu (Axriman) o'lsin.
Jaqsı oy, jaqsı so'z ha'm sawap isler menen jaqsı oy, jaqsı so'z ha'm sawap isti maqtayman. O'zimdi barlıq jaqsı oylarg'a, jaqsı so'zler aytıwg'a, jaqsılıq isler qılıwg'a bag'ıshlayman, barlıq jaman oylardan, jaman so'z, jaman islerden ju'zimdi buraman.
"Avesto" ta'limatının' mazmunı jawız ku'shlerge qarsı qaratıladı. Jaqsılıq ku'shlerinin' baslıg'ı Axura Mazda bolıp, onın' altı ja'rdemshisi bar eken. Birinshi Waqu Manaq - danalıq, ekinshisi Asha Waqishta, u'shinshisi Qshatra-Warya - qudretli ku'sh, to'rtinshisi Sianta Armati - isenim, besinshisi Qarwashash salamatlıq, altınshısı Ameretaj - ma'n'gilik. Al, barlıq jawızlıq ku'shlerdin' baslıg'ı- Angra Mayiyu (Axraman).
Sasanidler dinastiyası da'wirinde (b.e. III-VII a'sir) "Avesto" jan'asha ko'riniste payda boldı. Zardushtıylıq ta'liymattı da'slepki jaratılg'an waqtında diniy emes, al morallıq-etikalıq ko'z-qaraslardın' jıynag'ı sıpatında ju'zege kelgen.


text:
Tatarstan däwlät büläkläre iälärenä sotsial yärdäm bireläçäk
Pänceşämbe könne, Däwlät Şurası deputatları 2006 yılda berençe tapqır utırışlarına cıyıldı. Kön tärtibenä 50läp mäs’älä çığarılğan ide. Alar arasında, byudjet, Tatarstan däwlät büläkläre iälärenä sotsial yärdäm kürsätü turında qanunnar qaraldı. Munisipal reformanıñ tormışqa aşırılu säbäple, däwlät bilgeläre turındağı qanunğa da östämäläre kertelde.
Munispal reforma turındağı qanun inde berençe ğinwardan uk ğämälğä kerde, ä älegä däwlät xakimiäte başqarıp kilä torğan wäqälätlär, cirle munusipal xakimiätlärgä birelep betmägän ide äle. Mäsälän, 26nçe ğinwar utırışında munisipal berämleklärgä, belem birü wäqäläte birelde. Awıl mäktäpläre munisipal xakimiätlär qaramağına küçä, wäqälät belän bergä, açqa da, milek tä bireläçäk. Andıy belem birü wäqäläte 26 munisipal berämlekkä birelä. Munisipal xakimiät idärä oyışmalarına da Tatarstan respublikasınıñ däwlät bilgelären qullanu xoquqı birelä. Yäğni yaña oyışqan munispal berämleklärdä dä, tuğra, bayraq, gimn kebek däwlät bilgelären qullanu qaralğan. Bu däwlät bilgeläre turındağı qanunğa kertelgän östämälärneñ berse ide. Älege qanunda xäzer, däwlät gimnın parlamentınıñ här utırışı açılğanda häm yabılğanda başqarırğa digän matdä dä bulaçaq. Moña qädär anda, däwlät gimnı yazğı häm közge sessiä açılğanda ğına başqarılğan. Älege qanun proyektın deputatlar aldında täqdim itkändä, deputat Aleksandr Fedorov, däwlät bilgelär turındağı qanun, Rusiä qanunnarına turı kiterep tözätelde, dip bilgeläp ütte. Qanun soñğı uqılışta qabul itelde häm Prezident qaramağına tapşırılaçaq.
Däwlät bilgeläre mäs’äläsendä deputatlar, Rusiä qanunnarı röxsät itkän külämdä genä eş itä ala. Ä «sotsial yärdäm kürsätü çaraları» turındağı qanun proetktın eşlägändä, parlamentnıñ tulı xoquqları bar bulıp çıqtı. Bu ölkä öçen cawaplı ministr Klaüdiä Novikova, Tatarstan däwlät büläkläreneñ däräcäsen artıru cähätennän, «Ana danı», «Danlı xezmät öçen» medal’lär, Tatarstan respublikası ordenı belän büläklängän keşelärgä sotsial yärdäm kürsätergä täqdim itte. Bu xaqtağı qanun proyektı, parlament utırışında, berençe uqılışta qaraldı. Tatarstanıñ Däwlät büläklären alğannarğa, 200 sum östämä tüläwdän başlap, 100% telefon xaqları tüläp baru, ä iñ yuğarı büläk, Tatarstan ordenı alğan keşeneñ, komunal tüläwlären däwlär tarafınnan qaplap baru täqdim itelä. Tatarstan däwlät büläkläre iälärenä sotsial yärdäm çaraları digän qanun proetkı äle berençe uqılışta ğına qabul itelde. Bu qanun öç uqılışnı uzıp, Prezident tarafınnan imzalanğan oçraqta, barı 1150 keşegä genä qağılaçaq ikän. Soñınnan, deputatlar, munisipal berämleklärgä wäqälätlär tapşıru mäsäläsenä äylänep qayttı. Alarğa, milek häm cir belän öleşçä idärä itü, toraq-komunnal xucalıqnı qaraw wäqälätläre bireläçäk. Bu qanun proyektları barısı da berençe uqılışta ğına qabul itelde. Alar östendä eş äle aldağı utırışlarda da däwam iteläçäk. Ä yaña tözelgän munisipal xakimiätlärneñ, qanunnarğa tayanıp, tulı qanlı eşli başlaw köne kiçekterelep tora.
Bikä Timerova


text:
Rusiä könyağında millätara kierenkelek arta bara
Rusiädä yaña Kondopoga çığarğa tora, bu yulı ilneñ könyağındağı Stavropol'' yaqlarında. Ölkä üzägendä yäşäwçe yözlägän urıs şähärdän çeçännärneñ quıluın taläp itä. May azağında anda çeçännär belän urıslar arasında bäreleşlär bulğan ide, şunda ber çeçen yegete üterelde. Şunnan soñ uzğan atnada Stavropol''dä ike urıs yegeten çänçep üterdelär. Urıs yağı monı çeçennarnıñ üçe dip qabul itte häm xäzer anda yaña bäreleşlär kötep yäşilär.
Ataevnıñ ülüe çınnan da slavän taqırbaşları qıynawı näticäsendäge yaralardan bulsa da, moña üz öleşen bäreleşlärne tuqtatu öçen çaqırılğan OMON häm cirle militsiä dä kertte, di Äxmätov:
"Alar, yäğni OMON, taqırbaşlarnı, "äydä, çurkalarnı üteregez" dip qotırtıp tordı, moña militsiä dä quşıldı, "sez kübräk, alar az, biregez kiräklären" dip oçındırdı. Alar şulay qotırtmasa, barısı da tınıç qına taralır ide. Militsiä başta Gelanigä boğawlar saldı, häm şul kileş anı taqırbaşlarğa tapşırdı. Min borılıp qarağanda, Gelanine öç taqırbaş qıynap yata ide, şunnan soñ min tiz genä yögerep kilep, alarnıñ bersen çitkä etärdem, ämma şunda mina ut açtılar, ike ayağıma da tidelär. Min tezemä yığıldım. Şunnan soñ bezne UAZğa alıp taşladılar, ul çaqta Gelani äle sulıy ide", dip sürätli may azağındağı xällärne Stavropol''dä yäşäwçe çeçen Zaurbäk Äxmätov.
Zaurbäk süzlärennän añlaşılğança, soñraq yaralarınnan ülgän Gelani Ataev qıynalır aldınnan boğawlanğan bulğan, häm ul militsiä bülekçäsenä dä şul kileş alıp barılğan. Maşinada ul inde añın yuğaltqan ide, taqırbaşlar qıynağançı aña militsiä dä berniçä märtäbä buğazına çuqmar belän suqqan bulğan, di bar bu xällärne kürgän Zaurbäk Äxmätov.
Ul şuşı süzlären yünneñ 5-endä äytte, ä aña qädär ul totqında ide. Zaurbäk älegä qädär bu waqiğälär turında açıqtan-açıq söylägän berdänber şahid. Märxüm Gelani Ataevnıñ ätise Ruslan, başqaları bu xaqta süz äytergä qurqa, alar xakimiätneñ andıy qırın eşläre xaqında berni äytä almayaçaq, di:
"Bu üterü fäqät xökümät keşeläre tarafınnan buldı, bu şöbhäsez. Şuña da tikşerü eşläre alıp barılmıy", di Ruslan Ataev.
Anıñ ulınıñ üleme millätara qarşılıqlarnıñ başı ğına bulıp çıqtı. 9 kön ütü belän Stavropol''dä tönlä ike yäş urıs studentı - Dmitri Bloxin häm Pavel Çadin çänçep üterelde. Politsiä bu cinayätneñ öleşçä videoğa töşerelüen xäbär itte häm şunıñ nigezendä ber höcüm itüçeneñ yaqınça qiäfäten bilgeläde. Annan kürengänçä, ul çeçengä tügel, kübräk slavän keşesenä oşıy. Ämma şuña da qaramastan, Stavropol''neñ urıs xalqı, yäş studentlarnı Ataev ülemenä üç itep näq menä çeçennar ütergän dip uylıy. Alarnı cirlägän könne, yünneñ 5-endä, şähärdä yaña uram cıyını buldı, anda yänä taqırbaşlar häm urıs millätçe oyışmaları wäkilläre qatnaştı.
Militsiä barlığı 51 keşene qulğa aldı, şularnıñ 2-se haman da saq astında qala birä.
Kärim Kamal


text: Rusiäneñ eçke eşlär ministrlığı, Başqortostan eçke eşlär ministrlığın kadrlar belän nığıtu ixtimalın xäbär itä. Rusiäneñ eçke eşlär ministrı urınbasarı Yevgeniy Solow'yev, 2003 yılğı tikşerülärgä qarağanda, Başqortostan respublikası eşke eşlär ministrlığı eş itü ısulı, operativ eştä häm qadrlar belän eş itüdä dä tiskäre yoğıntı yasağan dip belderä. Rusiä federätsiäse eçke eşlär ministrı urınbasarı jawabında, Başqortostan respublikası eçke eşlär ministrlığında kadr mäsäläläre xaqında qarar, ministrlıq yeşeneñ bıyılğı berençe yartısına näticälär yasağannan soñ qabul itelergä mömkin dip äytelä.


text:
Tatarstanda urtaça uñış gektarınnan 27,7 sentner çığa dip xäbär itä awıl xucalığı häm azıq - tölek ministrlığı. Bu kürsätkeç här yıldağıça Nurlat, Zäy, Baltaç, Bua, Çüpräle, Aqtanış yaqlarında yuğarıraq ikän. Nurlatta 2,5 – 3 märtäbä kübräk, urını belän gektarınnan 50 sentnerğa da citä di. Zäydä dä 40 belän 50 arasında tibrängän urınnar barlığı işetelde. Zäylelär barlıq çäçülek mäydanınıñ 40 protsentın urıp-suğıp alğannar bulıp çıqtı. Alar däwlätkä 60 meñ tonna ikmäk tapşırmaqçı bulalar. Nurlat ğomumän üzläreneñ rayon qırlarınnan 200 meñ tonna aşlıq suqtırmaqçılar. Respublikanıñ räsmi basmaları Nurlatqa Tatarstanda ğına tügel, İdel buyı federal' okrugında da tiñnär yuq dip yazalar. Bügen Tatarstanda 368 meñ gektarda urıp-cıyu eşläre başqarılğan, bu barlıq mäydannıñ 23 protsentı ikän. Qışın 40 graduslı suıqlar, cäyen ber qızdırıp, kipterep alğan annan cebetep ağızırlıq hawa torışı buluğa qaramastan, bıyıl uñış 1,4 sentnerğa yuğarıraq dip xäbär itä awıl xucalığı ministrlığı wäkilläre. İñ tübän kürsätkeçle rayonnar isemlegenä Ägerce, Minzälä, Alabuğa kergän. Bolar äle äytelgännäre, äytelmägännäre küpmeder. Kürsätkeçläre tübän bulğanğadırmı Alabuğa rayonında “Uñış - 2006” kisätü operatsiäsen başlap cibärgännär. Bu operatsiäneñ maqsatı, qır belän ambar, elevator arasında çabuçı yök maşinalarınıñ uñğa-sulğa suğılmıyça yörülären tä'min itü. Yağulıq-maylaw materialların, uñış cıyu texnikası zapçast'lären urlawğa yul quymaw. Qaraqlar totılğan oçraqta ştraf birü, cinayät eşe quzğatu eşläre dä qaralğan. Läkin ul kisätü operatsiäläreneñ näticälege bulsa yarıy inde. “Uraq waqıtında niätendä urlaw teläge bulsa barıber urlıy inde ul anı ”– digän awıl abzıyınıñ süzläre iskä töşä. “Alay disäm urlarlıq äyberdä yuq inde xäzer, qır tulı äremne urlap bulmıy bit inde” -dip tä quyğan ide ul. Menä Zäy rayonı igençeläre urlamıy torğandır inde. Anda uraq waqıtında ayına ber igençe 40 meñlek eş xaqı ala ikän. Ayırım alğanda “Vostok” agroşirkätendä, anıñ sponsorı “Tatfondbank” açıq aksionerlıq cämğiäte. Urıp-cıyu texnikası eşlägän här qırğa remont brigadası quyılğan. Kombaynerlarğa käräzle telefonnarı birelgän, kombayn watılıp tuqtasa, igençe remont brigadası avtobusına telefonnan şaltırata da şunduq kilep citep minut eçendä tözätep tä kitälär. Monda “Niva” kombaynnarı tügel inde, ä çit ilnekelär suğa. Çit il kombaynnarı, şuşındıy uñaylıqlarnı Balıq bistäse igençeläre töşlärendä dä kürgännäre bulmadı. Xäzer alarnıñ kübese qulına balta totıp şabaşqa çığıp kittelär, yäki öydä mal simertälär, kombayn cene qağılğannarı kolxozlar taralğanda iske “Niva” kombaynın arzan bäyägä eläkterep qaldılar. Xäzer şul “Niva”nı çöyläp bulsa da eşlätep: “Qışın mal-tuarnı tuydırırlıq bulsa da eşläsäm yarap torır” - dip fermerlarnıñ qırların suğıp mataşalar. Ä bu könnärdä ber törkem yazuçılar Mamadış rayonınıñ igen qırlarınnan, aşlıq ambarları, иreHчeләp arasınnan ilham ezläp yörgännär. Mamadışnıñ spirt zavodına ekskursiä yasağannar.
Röstäm İsxaqi


text: Belarus prezidentı Alyaksandr Lukaşenka, çit ildä bank xisapları bulmawın belderde. Yevropa Berlege, Lukaşenka häm Belarusnıñ tağın 30 yuğarı räsmienä belderelgän – säyäxät itü çikläwlärenä östäp çit illärdäge mileklären tuñdıru ixtimalı turında beldergän ide. Lukaşenkanıñ matbuğat xezmäte bügen, prezidentnıñ çit illärdäge aqçaları turındağı mäğlümatne kire qaqtı. Prezident, Yevropa Berlege citäkçelärenä, ägär dä andıy aqçalar tabılsa, anı üzlärenä alırğa kiñäş itkän. Ul arada Lukaşenkanıñ köndäşe, belarus eşquarı Valery Levonevsky ike yıl törmädä utırıp bügen irekkä çıqtı. Törmägä ul 2004nçe yılnıñ sintäberendä Lukaşenkanı "mısqıl itkän" uram qäğäzläre taratqanı öçen yabılğan ide. Uram qäğäzlärendä Lukaşenkanıñ Avstriägä çañğı şuarğa xalıq aqçasına barğanı turında yazılğan ide. Levonevskynı Belarusnıñ könyaqkönbatığındağı Brest şähäre törmäsennän könbatıştağı Slonim şähärenä kiterep şunda aqçasız häm biletsız qaldırğannar.