text:
Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Vaitov Rusiye apishanesinden azatlıqqa çıqqan soñ sekiz yıl devamında memuriy nezaret altında qalacaq.
Bu aqta advokatı Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Demek ki, Rustem Vaitov Qırım boyunca ya da onıñ tışında maniasız areket etip olamaz. Bir yerge ketecek olsa, er vaqıt izin alacaq. Qayd olğan yerde bulunmalı, ayda eki kere qayd etilmeli, saat 22:00-dan saat 06:00-ğa qadar evde olmalı. İnsanlar toplanğan yerlerni ziyaret etip olamay», – dep añlattı advokat.
Rustem Vaitov «terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde» qabaatlanıp, beş yıl koloniyada yattı. Yanvarniñ 22-nde apis cezasınıñ müddeti yekünlengeninen onı azat ettiler. Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ekinci mabüsi Nuri Primov da yanvarniñ 22-nde qomşu Rusiyeniñ Mariy El Cumhuriyetindeki Rusiye koloniyasında azatlıqqa çıqtı.
2017 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi qararını seslendirip, «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca qabaatlanğan aqyarlılar Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnı beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Qırım qamaçavı teşebbüsçilerinden biri Lenur İslâmov «Ukrenergo» devlet şirketi tarafından Herson vilâyetinde bozulğan dört tiremeden biriniñ tamiri ne sebepten toqtatılğanını añlattı. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa añlattı.
«Tamir işlerini başlamaq ve prezident Poroşenko, baş-nazir, Mustafa Cemilevge tesir etken halqara müessiselerniñ basqı derecesini eksiltmek içün Mustafa Cemilevniñ tamir işlerini başlamaq ricasını yerine ketirdik. Amma işlettirilmesi aqqında laf bile olamaz, anda ukrainlerimiz azat etilmegence, adım attıq, tınç halqmız, ketişatlarğa yanaşmağa imkân berdik, işlettirilmesine daima azır olmağa, amma siyasiy mabüslerimiz serbest bıraqılmağance, bir şeyni yaqmaycaqmız. Ciddiy mevamımız», – dep añlattı İslâmov.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, qamaçav aktsiyasınıñ iştirakçileri – Qırım energiya ile teminlevine qarşı, amma Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qararlarını qabul etmege azır.
«Elbette ki, Meclisniñ er bir qararını eda etecekmiz, begensek-begenmesek de, amma o taraftan da areket başlanmasını isteymiz», – dedi Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri.
«Ukrenergo» devlet şirketiniñ tamir brigadası Herson vilâyetinde bozulğan dört elektrik tiremesinden biriniñ tamirini toqtattı. «Ukrenergo» haber siyaseti idaresiniñ reberi Zinoviy Butse aytqanı kibi, işler noyabr 26 künü «yarımada energetik qamaçavı iştirakçileriniñ ricası ile» toqtatıldı.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 25 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini aman-aman tamirlediler.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmescitte iyülde Kozlov soqağın boyunca yıqılğan çarşı yerinde avtomobiller turağı olacaqtır. Yol çizgileri endi yapılğandır, yaza Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
Şaatlarnıñ sözlerine köre, şimdi territoriya eki taraftan da qoralanğandır.
«Turaq çizgilerini endi yapqanlar, 100 yer turağı olacaq, 8 – saqatlar içün», – dey şaat.
Onıñ sözlerine köre, çarşı yerinde parkomatlar daa qoyulmadı, yanında qarpızlarnı satalar.
Hatırlatamız, Kozlov soqağında yıqılğan çarşı yerinde yerli akimiyet piyade zonasını açacaq edi. Bunıñ ile memurlar vatandaşlarnıñ soravı neticesine esaslana ediler.


text:
Bu sene Qırım talebelerine berilecek orta tasil şeadetnameleri dünyanıñ iç bir memleketinde tanılmaycaq.
Ukrain ve çetel universitetlerine kirmege istegen talebeler ne yapmalı? Ukrain attestatını elde etmek ve ZNOda iştirak etmek çare barmı?
Qırım mekteplerinde Rusiye işğalinden soñ ne deñişti? Balalarnıñ yañı mektep programmasına munasebeti nasıl? Tünevin Ukrainağa sevgini aşlağan, bugün ise Qırım er vaqıt Rusiyeli olğanı aqqında aytqan ocalarğa inanalarmı?
Kelecegi olmağan mektep – bu aqta «24» haber telekanalınıñ «Qırım.Aqiqat» leyhasınıñ yañı yayınında. Alıp barıcı – Qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy.
Studiya musafirleri – Ukraina tasil ve ilim nazirliginiñ orta umumtasil departamentiniñ müdiri Yuriy Kononenko, «Almenda» tasil programmalarınıñ koordinatorı Valentina Potapova, ve psihologiya ilimler namzeti İrina Brunova-Kalisetskaya.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) derc oluna.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Qırımnı kene suv bastı. Küçlü sağanaqlar neticesinde bir qaç özen taşıp, yarımadanıñ bir qaç rayonında onlarnen evni bastı. Bu sefer afat köylerge zarar ketirdi. Bağçasaray rayonı ve Aqyarnıñ şimaliy ve şimaliy-şarqiy tarafındaki mesken yerler zarar kördi. Bundan ğayrı, Yaltanıñ bir qaç soqağını suv bastı – daa eki afta evelsi şeer aynı selden büyük zarar kördi. Bağçasaray rayonınıñ Albat (Kuybışevo) köyünde sel eki qadınnı alıp ketti. Biri hastahanege alındı, ekincisi ğayıp oldı. Daa soñra qurtarıcılar cesedini qomşu köyde taptı.
«Tünevinki sağanaqlarnı muzakere etemiz, ve Belbek vadiysinde on yıllarnen yaşağan insanlar böyle bir şey daa körmegenlerini ayta», – dep ayttı Qırım.Aqiqat mühbirine Belbek vadiysiniñ sakini, faal Tatyana Krılova.
Tabiat afeti vadiyde iyülniñ 4-nde oldı. Bağçasaray rayonınıñ köy sakinleri aytqanına köre, sağanaq «bir divar kibi» edi. Bir qaç saattan soñ Belbek ve Kokköz özenleri taşıp, yalılarındaki mesken yerlerini basıp başladı.
Eñ çoq Albat, Foti Sala (Golubinka) ve Aromat köyleri zarar kördi, dep ayta Krılova. Anda sel evlerni bastı, bir qaç on insan tahliye etildi. Tahliye etilgenler içün merkez vaqtınca Albat mektebinde açıldı.
Sağanaqlar tek bu köylerge tesir etmedi. Küçük Süyren (Sadovoye), Bağatır (Bogatır), Kökköz (Sokolinoye) ve Ğavr (Plotinnoye) – sakinleri suv basqan soqaq, bostan ve azbarlar aqqında tarif etken mesken yerlerniñ bir qısmıdır.
Suv basqan evler, kesilgen ışıq ve afat alıp ketken ayat
Bir kün ögüne aman-aman bütün kün Belbek vadiysiniñ köylerinde elektrikler yoq edi, dep tarif ete Tatyana Krılova. Merkeziy suv kanalı olğan az köyniñ sakinleri suvsız qaldı. Kommunal hızmetler elektrik energiyasını tek iyülniñ 5-nde üylege yaqın berip oldı.
Marqur (Polâna) köyü yaqınlarında Su-Ahande özeni taştı, dep ayta yerli sakin Olga. Asılında «az körüngen irmaq» olğan özen taşması neticesinde bir çoq evniñ qorası tüşti, topraqnı ise «bayağı suv bastı», dep qoşa o.
Amma qomşularımız çoq zarar kördi. İnsanlar arasında vefat etkenler yoq, amma bir qorantanıñ asrağan bütün ayvanları öldiFoti Sala köyüniñ sakini
«Evimiz, çoq şükür, özenge köre yüksekte qala ve bir qarar oldı, – dep ayta Qırım.Aqiqat mühbirine Foti Sala sakini Varvara Vasilyeva. – Amma qomşularımız çoq zarar kördi. İnsanlar arasında vefat etkenler yoq, amma bir qorantanıñ asrağan bütün ayvanları öldi. Tek bir sığırnı qorçalap olğanlar. Başqa qomşumıznıñ eki maşinası ketti. Öyle de tura anda».
Foti Saladan şimdilik tahliye etmeyler, dep qoşa Vasilyeva. Amma tünevinki adise-vaqialar sebebinden köyniñ ayatı «sanki toqtap qaldı». Maqale yazılğanda belli olğanına köre, Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ küçleri tek Albattan tahliye etti. Anda yerli mektep binasında vaqtınca merkez açıldı, 65-ten çoq insan tahliye etildi.
Tabiat afetiniñ eñ büyük faciası Albatta yaşağan qadınnıñ ölümi oldı. Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ malümatına köre, onı sel alıp ketti. Cesedini bir kün qıdırıp, Küçük Süyrende (Maloye Sadovoye) tapqanlar – Albattan eki kilometr mesafede yerleşken qomşu köy.
Aqyarğa tesir etti
Yağğan sağanaqlar Aqyarğa da tesir etti, amma, keçken sefer kibi, şeer ve etrafı Qırım yarımadasınıñ qomşu rayonlarından az zarar kördi.
Yerli akimiyet içün eñ ciddiy problem Bağa özeni oldı. O, taşıp, Aqyarnıñ cenübiy-şarqındaki Baydar vadiysinde Bağa (Novobobrovskoye) köyünde bir qaç evni bastı. Suv basuvı Skele (Rodnikovskoye) ve Urkusta (Peredovoye) köylerini birleştirgen yolda obalarnıñ peyda olmasına sebep oldı, dep ikâye ete vadiyniñ sakini Lenur Usmanov.
Özenge yıqılğan bir qaç terek mahsus inşaatnı qapattı ve suv basuvınıñ sebebi oldı, dep ayta Usmanov. Onıñ bildirgenine köre, Bağadaki vaziyet stabil qala, zarar körgen evlerniñ sakinlerini tahliye etmege acet qalmadı.
Bağa tez temizlendi, ve suv seviyesi eksilik başladıLenur Usmanov
«Şunı aytmaq kerek ki, bu sefer hızmetler keçken seferge köre daa yahşı çalıştı. Bağa tez temizlendi, ve suv seviyesi eksilik başladı, aynı vaqıtta taqımlar çıqıp, yolnı temizlep başladı», – dedi Usmanov Qırım.Aqiqat mühbirine.
Bir qaç saat içinde yol areketi ğayrıdan tiklendi.
Baydar vadiysiniñ köylerinden ğayrı, Aqyarnıñ şimalinde olğan meskün yerler zarar kördi. Laf Otarköy (Frontovoye), Dalneye, Acıköy (Pirogovka), Duvanköy (Verhnesadovoye) ve Qamışlı köyleri aqqında kete. Soñki üç köy tünevin kün devamında bütünley ya da qısmen ışıqsız qaldı. Bu köyler Aqyarnıñ Bağçasaray rayonı ile sıñırda Buluna, şunıñ içün olar da Belbek ve Kokköz özenleri taşqanından zarar kördi.
Qorqup beklev
Yerli sakinlerniñ aytqanına köre, Otarköyde Belbek özeni çalı-çırpı ve çöplük tolu, faqat yalılarnı pekitken inşaatlar dayandı, özen taşmadı.
Dalneye köyünde de keçken sene Qırım qurğaqlığınen küreşmek içün qurulğan Belbek suv alıcısında biraz suv taştı. Neticede suv alıcısında ast stantsiyalardan birini suv bastı, dep bildirdi suv basuvı aqibetlerinen küreş operativ ştabınıñ yolbaşçısı, Aqyarnıñ Rusiye valisiniñ muavini Nikolay Jigulin. Şimdi suv alıcısında qoyulğan donatma çalışmay, mütehassıslar ise onı quruta ve elektrik kelgen cihazlarnı tamir ete, dedi Jigulin.
Bağçasaray rayonında olğanlarğa baqılsa, bizimki – «bala gürültisi»Aleksandr Alekseyenko
«Üyleden soñ «ketip başladıq, – dep ayta Qırım.Aqiqat mühbirine Duvanköy sakini Aleksandr Alekseyenko. – Amma, Bağçasaray rayonında olğanlarğa baqılsa, bizimki – «bala gürültisi». Tarlalarnı, bazı yollarnı suv bastı. Amma eñ esası – evler tura ve yaralanğanlar yoq».
Alekseyenkonıñ aytqanına köre, şimdi suv seviyesi eksildi.
Tatyana Krılovanıñ aytqanına köre, Belbek vadiysine kirgen esas özenler temiz edi. Şunıñ içün şimdiki sellerde birini qabaatlamaq zor, dep tüşüne faal. Onıñ fikirince, Bağçasaray rayonınıñ bir qaç rayonında olğan şeyler felâket sayılmalı. Oña dayanmaq kerek.
«Sinoptikler gece kene yağmur yağacaq, dep ayta. Yaltadaki tanışlarımız da ayta, Ay-Petride büyük qara bulutlar toplandı, şunıñ içün bugünki geceni qorqup bekleymiz», – dep ayta Varvara Vasilyeva.
Bunıñnen beraber, bazarertesi aqşamı Belbek vadiysiniñ sakinleri suv basuvınıñ aqibetlerini yoq etken qurtarıcılarğa yardım etmek içün göñüllilerni toplay.


text:
Donbass sakinlerini Lvov vilâyetine köçürüv boyunca koordinator Galina Oleynikovanıñ aytqanına köre, o, aqayı ve zenaatdaşınen birlikte Lvov şeeriniñ №96 mektebinde yerleşken saylav bölüginde rey berdi.
«Bizler soñ künü, mayıs 19-da, problemsiz qayd etildik. Bizden soñ da adamlar keldi, lâkin er kesni qabul ettiler, soñki adamğa qadar», – dedi o.
Lvov vilâyet devlet memuriyetinde bergen malümatlarğa köre, Lvov vilâyetiniñ saylav bölüklerinde rey bermek içün 800 saylayıcı qayd etildi, olar Qırım ve Şarqtan keldiler – 369 qırımlı ve 466 Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ sakinleri, dep haber ete Ukrainskaya pravda.


text:
Bugün 76 yaşındaki qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, Qurultay delegatı, qırımtatar Milliy Meclis azası Mamedi Çobanov vefat etti. Bunı Facebookta qırımtatar faali Elmaz Qırımlı bildirdi.
"Cenaze yarın avgust 8-inde keçecek (yeri ve vaqtı keççe belli olacaq)", - denile beyanatta.
Qırımtatar milliy areketi veteranınıñ ölüm sebepleri belgilenmey.
Çobanovnıñ sovet vaqtında taqip ete ediler.
Böylece, 60-ıncı yıllarda akimiyet hadimine tirenüvde qabaatlap, Mamedi Çobanovğa qarşı cinaiy dava açıldı. 1968-ıncı yılda avgust 26-sında Mamedim Çobanovnı üç yıllıq apis cezasına üküm ettiler.
1979-ıncı yılda Aqmescitte faalniñ nevbetteki mahkemesi oldı. Çobanovnı Qırım vilâyetiniñ İslâm Terek (Kirovskoye) rayonınıñ Seyit Eli (Juravki) köyünde 1979-ıncı yılda aprelniñ 3-ünde, Moskovadaki ğarbiy mühbirler ile körüşüvinden soñ qaytqanda, apis ettiler. Umumiy rejimli lagerlerde 3 yıllıq apis cezası üküm etildi.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ qayd etkenine köre, Qırımnı bu sene başından bir millondan ziyade turist ziyaret etti.
Bu aqta o, «RİA Krım» agentligine bergen intervyusında bildirdi.
«Elimizdeki bugünki malümatqa binaen, sene başından Qırımnı 1 200 000 turist ziyaret etti, bu ise, keçken senege köre, 21 fayızğa ziyadedir. Menimce, dinamika eyileşe. Mında kelgenler tabiatımızdan, imkânlarımızdan memnün qala», – dedi Aksönov.
Onıñ alümatına köre, Qırımda raatlanğan kişilerniñ noqta-i nazarını araştırmaq içün faaliyet alıp barıla.
«Biz vaziyetni nezaret astında tutamız, bu yerden ketken turistlerniñ izaatlarını oquymız. Ava limanında ve Keriç paromlı keçitinde turistler neni begenmegenlerini ögrenmek içün içtimaiy sorğular keçirile», – dedi o.
Qırım ükümeti 2016 turistik mevsimi arfesinde bildirdi ki, bu sene Ukrainadan kelecek turistlerniñ sayısı artacağı beklenile. 2014 senesi Qırım işğal etilgen sebebinden Ukraina qıtaiy territoriyasından yarımadağa kelgen turistlerniñ sayısı birden azlaştı, keçken sene ise, raatlanğan ukrain kişileriniñ sayısı umumiy turist sayısından 10 fayıznı teşkil etti.
Qırım kurort ve turizm sabıq naziri Aleksand Liyevniñ bundan evel tahmin etkenine köre, 2016 senesi yarımadanı eñ çoq 1,7 million turist ziyaret etecek. Bunen beraber, o, bularnıñ 99 fayızı Qırımğa Rusiyeden kelecegini qayd etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Bütün dünya tamır halqlar kününe bağışlanğan beyanatında qayd etti ki, rusiyeli işğal şaraitinde keçken soñki eki yıl Qırım tamır halqaları olğan qırımtatarlar, qaraylar ve qırımçaqlar içün Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ qanunında, BMT-niñ tamır halqlar aqları aqqında deklaratsiyasında qayd etilgen qaideler tarafından «pek telükeli» oldı.
«Rusiye Federatsiyası tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğali şaraitinde yarımada tamır halqları olğan qırımtatarlar, qaraylar ve qırımçaqlar, öz medeniyetini saqlamaq, topraqlarını qorçalamaq içün faaliyetini serbest şekilde alıp barmaq imkânından bütünley marum etildi», – dep aytıla Meclis reisiniñ beyanatında.
Refat Çubarov, sözlerini tasdıqlamaq içün, Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi tarafından yarımada territoriyasında Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında hatırlattı.
Bunen beraber, Çubarov qırımtatarlarnıñ qaçırılması ve öldürüvleri, rusiyeli uquq qoruyıcılarnıñ evler ve camilerge sürip kirmeleri, Qırımtatar Milliy Meclisi ve qırımtatarlarnıñ yerli öz-özüni idare etüv organlarınıñ azaları qanunsız yaqalavlar ve mahkeme davaları aqqında da hatırlattı.
Avgust 9-da Ukrainada Dünya tamır halqlar künü qayd etile. Kiyevde «Ukraina tamır halqları. Tarih, Zemaneviy vaqıt ve kelecek» mevzulı tögerek masa keçirildi.
2014 senesi mart 20-de Ukraina Yuqarı Radası öz beyanatında qırımtatarlarnı tamır halqı olğanını tanıdı ve olarnıñ Ukraina çerçivesinde öz-özüni idare etüv aqqını kefil etti. Amma tamır halqı olaraq qırımtatar halqınıñ aq-uquqları yañıdan tiklenilmesi aqqında qanun öyle de qabul etilmedi – 2014 senesi oña kerek olğan 226 deputattan tek 115 kişi qol tuttı.


text:
Bunı «Ukrainskoye radio» efirinde qırımtatarlarnıñ lideri, Meclisniñ sabıq reisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev bildirdi.
«Meclisten Rusiye Federal Telükesizlik Hızmetine yollanılğan malümat olarnıñ teşviqatını degil de, aqiqatnı aks ete. Saylav kunünde ise saat 12:00 qırımlılarnıñ 60% rey bergeni aqqında malümat tarqatıla edi. Em qayd etmek kerek ki, ayırı bir yerge bağlılıq yoq edi, bir qasabada rey berip, başqasına da barmağa mumkün edi», – dedi Cemilev.
Referendum martnıñ 16-da keçirildi. QMC tanılmağan akimiyetiniñ berilgen malümatına kore, qırımlılarnıñ 90% yarımadanıñ Rusiyege qoşuluvı içün rey bergen eken. Cemilev ise qırımtatarlarnıñ 99% referendumda iştirak etmegenlerini qayd etti.


text:
Latviyanıñ paytahtı Rigada cumaaqşamı künü, mayıs 21-de, «Şarqiy işbirlik» eki künlik sammiti başlana. Avropa Birliginiñ liderleri altı qomşu memleketinden iş ortaqlarınen körüşecekler: Ukraina, Aqrusiye, Gürcistan, Moldova, Azerbaycan ve Ermenistan.
«Şarqiy işbirlik» sammiti keçken sefer 2013 senesi noyabr ayında Vilniuste olıp keçken edi, o vaqıt Ukraina prezidenti olğan Viktor Yanukoviç Ukraina Assotsiatsiya añlaşmasını baqmaycağını bildirdi. Maydan adiseleri bitken ve Yanukoviçniñ rejimi yoq etilgen soñ yarım yıldan soñ Ukraina Avropa Birligi ile añlaşmanı imzaladı.
Riga forumı arfesinde Ukraina tış işler naziri Pavlo Kpimkin bildirdi ki, Rigadaki «Şarqiy işbirlik» sammitinde ukrain tarafı içün eñ müim netice Avropa Birliginiñ vizasız rejimi aqqında müddetler malümatı olmaq kerek.
«Şarqiy işbirlik» sammitinde Ukraina Avropa Birligi ile vizasız rejimni, soñra ise eñ azından onı ne vaqıt kirsetecekler kibi malümatnı almaq istey. Keçken afta Avropa komissiyası Ukrainanıñ vizasız rejimni almaq içün yapqan areketleri boyunca esabatnı aydınlattı, oña köre Ukraina bu sammitte istegenini alamaz: esabatta Ukraina şimdilik bütün vazifelerini yerine ketirmegeni qayt etile. Brussel bildirdi ki, bu seneniñ soñunda vizasız rejimge azırlıq aqqında esabatnı taqdim etmege azır. O, müsbet olsa, Ukraina vatandaşları 2016 senesi Avropa Birligi ile vizasız rejimni qazana bileler.
«Şarqiy işbirlik» programması – 2009 senesinden itibaren Avropa Birligi memleketleri tarafından meydanğa ketirilgen teşebbüstir.
O, altı memleketni qaplap ala: Ukraina, Aqrusiye, Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan ve Moldova. Programmanıñ maqsadı – bu memleketler ile farqlı alanlarda işbirligini kenişletmek, siyasiy assotsiatsiya, serbest ticaret alanını muzakere etmektir.


text:
Qırım hanlığınıñ eñ itibarlı ve küçlü sülâlesi, şübesiz, Şirinler olğan edi. Qırım hanlarınıñ sadıq ortaqları, olar Geraylar devletiniñ qurulmasına isse qoşqan ediler ve olarnıñ akimiyeti ve itibarına bir şey keder etemez kibi kele edi. Faqat er vaqıt böyle olmadı. Birinci beyler sülâlesi olmaq içün olar küçlü Mangıtlar ile küreşmege mecbur oldılar.
Qırım ve qırımtatar tarihınıñ saifeleri – Qırım.Aqiqat leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» video bloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda «Larişes» müzeyi ve Liveinternet saytlarından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Şäntop törek cämğiyäte wäkillären qabul itte
Törkiyä Böyek Millät Mäclese Başlığı Şäntop Awstriya başqalası Venada törek ildäşläre belän oçraştı
Törkiyä Böyek Millät Mäclese Başlığı Mostafa Şäntop Parlamentlarara Berlekneñ (PAB) 5nçe Bötendönya parlament başlıqları konferenśiyasendä qatnaşu öçen kitkän Awstriya başqalası Venada törek cämğiyäte wäkilläre belän oçraştı.
Mostafa Şäntop oçraşuları qısalarında Törkiyäneñ Vena ilçelegendä yaqınça 1 yıl êlek Venadağı terror höcümendä yaralanuına qaramastan ber poliśiya xezmätkären qotqarğan Räcäp Tayyip Gültäkin belän Mikail Özänne qabul itte. Oçraşu waqıtında şuşı terror höcümendä yäşängän mizgellär söyläşelde.
Soñınnan Venadağı törek cämğiyäte wäkillären qabul itüçe Şäntop watandaşlar belän äñgämä qordı, istälekkä fotosürätkä töşte.
Şäntop annan soñ Törkiyäneñ BMO Vena ofisı qarşındağı daimi wäkile, tulı wäqalätle ilçe Äxmät Muhtar Gün oyıştırğan kiçke aş mäclesendä qatnaştı.
Bäyläneşle xäbärlär
"BMO häm başqa oyışmalarnı üzgärtep qorırğa!"
Törkiyä ilbaşı dön'ya tärtibeneñ tirännän üzgäräçägen küzallıy
"Törkiyä xalıqara sistemadağı qıyınlıqlarnı küzätep bara häm alarnı çişü öçen çaralar kürä"
Bu xaqta ilbaşı idaräseneñ êlemtä bülege başlığı Fäxrettin Altun 5 nçe TRT WORLD Forumı 2021 gä cibärgän videoyullamasında citkerde


text:
Bazarertesi künü, sentâbr 28-de, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Qırımnıñ infrastrukturasını muzakere etecekler. Programma musafiri – naqliyat saasında ekspert, Ukraina infrastrukturasınıñ naziriniñ sabıq muavini Aleksandr Kava.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.


text:
Rusiya tarafından idare olunğan Aqyarnıñ reberi Mihail Razvojayev bu Mayıs 9-ı arbiy paradlarnıñ veteranlarnıñ yaşağan azbarlarında keçirilmesini istey.
"Arbiy adamlar ve orkestr sağlıq alına köre mayısnıñ 9-da Aqyar paradına kelip olamaycaq qaramanlarımıznıñ yaşağanı azbarlarında paradlar keçirecekler", - yazdı o Facebookta.
Razvojayevniñ sözlerine köre, ümumen Ekinci Dünya cenki yıllarında Aqyarnıñ mudafaası ve azat etilmesiniñ 16 iştirakçısı şeerde qaldı.
Bundan evel, Aqyarnıñ Rusiye reberi qayd etti ki, mayıs 9-ında Aqyarda 300-den çoq tedbir keçirilecek: festivaller, film forumları, körüşüvler, sergiler, kontsertler.
Yanvar ayında, Aqyarda rus askerleri mayıs 9 ğalebe paradında iştirak etmek içün Ekinci Dünya Cenkinden qalğan arbiy tenikanı aazırlamağa başlağanları bildirildi.


text:
Aqmescit eglence salonlarınıñ birinde tütün qarışmalarınıñ («spays») satıcısı yaqalandı. İlk malümatlarğa köre, student Belâl Bilâlov bu qarışma ile zeerlenip, vefat etti.
Bu aqqında Aqmescit boyunca MVD idaresiniñ yolbaşçı muavini Sergey Nikitin bildirdi, dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyet ruporı Krıminform saytı.
Onıñ malümatına köre, satıcı Qırım paytahtınıñ Merkeziy rayonında yaqalandı.
Malüm olğanı kibi, salı künü, oktâbr 14-te, Aqmescitte ğayıp oolğan gençlerden biri Belâl Bilâlovnıñ cesedi tapıldı. İlk malümatlarğa köre, oğlan tütün qarışması ile zeerlenip öldi. Ekinci student, Artöm Dayrabekovnı, ekimler qorçaladılar.
Gençler bazarertesi künü künü ğayıp oldılar. Soy-sopları politsiyağa muracaat etken ediler.


text:
ABD missiyası Viyanadaki OSCE Daimiy şurasınıñ toplaşuvında iyünniñ 24-nde Qırımda insan aqları vaziyeti olarnı qasevetlendire dep, Rusiyeni ekinci derece saqatı olğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnı azat etmesine çağırdı.
«Er afta yañı taqip, apis cezası ve qırımtatarlar, etnik ukrain ya da işğalge qarşı çıqqan diger şahıslarğa qarşı sert munasebet aqqında eşitemiz. Qırımda sebepsiz terrorizm qabaatlavları esasında apiske alınğan ve ayatı içün telükeli olğan büyrek hastalığı bir yıldan berli keregi kibi tedaviylenmegeni içün yüregi yaramağan 59 yaşında qırımtatar vatandaş faali Cemil Gafarovnı azat etmege çağıramız», – dep aytıla derc etilgen missiya vekili Henrik Villadsenniñ çıqışında.
ABD temsilcisi iyünniñ 26-sı qırımtatar bayraq künü arfesinde qırımtatarlarğa ketirilgen Rusiye prokuraturasınıñ tenbilerini de qayd etti.
«Rusiye Ukrainada barışıq olmasını kerçekten istese, qırımtatarlar, ukrainler ve diger etnik ve diniy gruppalarnıñ azalarını taqip etmemeli, Qırımda siyasiy mabüs olaraq tutqanlarnı azat etmeli. Rusiyeni Qırım işğalini toqtatmasına, Ukraina şarqından küçlerini ve tehnikasını çıqarmalı ve Minsk añlaşmalarını imzalağan memleket olaraq boynuna alğan vazifelerini unutmamalı», – dep ayttı Henrik Villadsen.
İyün ayında ABD OSCEde Rusiyeniñ qırımtatar liderlerini ve qırımlı jurnalistlerni qorquzmaq ıntıluvlarını takbih etti.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 insan tutuldı. Cemil Gafarov da olardan biri ola. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi episini apiske aldı.
Hatırlatamız, martnıñ 15-nde Qırım.Aqiqat Gafarovnıñ mektübini elde etti, mabüs sağlıq vaziyeti fenalaşqanını yazğan edi.
Fevral ayında berilgen malümatqa köre, apiske alınğan qırımlı Gafarov Rostov-na-Donu SİZOsında kritik alda buluna.
Yahin, müvekkiliniñ ayaq podagrası başlandı ve hronik büyrek hastalığı ve Rusiye SİZOsınıñ memuriyeti tibbiy yardım köstermegeni içün sağlıq vaziyeti pek fenalaştı, dep bildirdi.
2020 senesi avgust ayında, Gafarov Aqmescit SİZOsında bulunğanda, Qırım ve Aqyardaki Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi ekim onıñ sağlıq vaziyetini taqip ete, dep bildirgen edi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerovnıñ fikirince, yerli akimiyet qırımtatarlarnen dialog qurmaq içün olarnıñ milliy liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kiriş yasağınıñ lâğu etilmesi içün elinden kelgenini yapmalı. Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
Ümerov qayd ete ki, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ yañı «Qırım» fraktsiyasına yüz delegat kirgeni aqqında haber yalandır.
«Men aytqan edim, daa bir kere aytam: 105 delegat yalandır. Qırımtatarlar ile bağ olmasını isteseler, Liderni, Meclis reisini ve digerlerni Qırımğa alsınlar, uydurılğan cinaiy işlerni qapatsınlar ve apiste qanunsız alda tutulğanlarnı azat etsinler...», – dep yazdı Meclis azası.
Mart 3-te Aqmescitte olıp keçken matbuat konferentsiyasında bir sıra qırımtatar cemaat teşkilâtınıñ vekilleri Qırımtatar Milliy Qurultayında «Qırım» fraktsiyasınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında bildirdiler. İşbu fraktsiya erkânına kirgen delegatlar Meclis reisi Refat Çubarovnıñ yerine Qırım spikeriniñ muavini Remzi İlyasovnı saylaycaq olalar.
2014 senesi mayıs 2-de Mustafa Cemilevge 5 yıl devamında işğal etilgen Qırımğa kirmege yasaq etildi, iyül 5-te aynı yasaqnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aldı. Cemilev işbu qararğa Rusiye mahkemelerinde itiraz bildire. 2015 senesi fevral 12-de Moskvanıñ Basman mahkemesi Mustafa Cemilevge Rusiyege ve onıñ tarafından zapt etilgen Qırımğa kirmege izin bermedi.


text:
İşğal etilgen Qırımda Metro ve Auchan avropalı supermarket ağları Avropa Birliginiñ sanktiyalarını qaçırıp çalışa, dep bildire Reuters.
Bu tükânlar ağlarında mahsulat yarımada territoriyasına Rusiyeden Keriç deñiz limanından ketirile, amma avropalı sanktsiyalar bunı yasaq ete, dep haber etti neşirniñ menbaları.
Avropalı sanktisyalarğa binaen, Avropa Birliginden şirketler Qırımda biznes alıp barıp olamay.
Reutersniñ bildirgenine köre, Metro ve Auchan temsilcileri ilân etti ki, olar sanktsiyalarnı bozmay, çünki tükânlar, Avropa Birliginiñ sıñırlama tedbirlerine kirmegen olarnıñ rusiyeli temsilcilerinden çalışa.
Uquqçılarnıñ qayd etkenlerine köre, Qırımğa mahsulatnıñ ketirilmesi sanktsiya rejiminıñ«boz zonasına» tüşe bile, çünki şirketler, olarnıñ regional temsilcileri ve temin eticiler arasındaki munasebetlerni belgilemege qolay degil.
Metro ve Auchan Reuters agentligine cevap berip, olarnıñ mahsulatı Qırımğa ketirilgeni aqqında malümatnı red etmedi.
Metro temsilcisi Reuters agentligine bildirdi ki, Metro tükânları Qırımda mustaqil rusiyeli şirket olaraq çalışa, bunıñ içün Avropa Birligi sanktsiyalarına tüşmey. Auchan temsilcisi ilân etti ki, olarnıñ şirketi qanun boyunca çalışa.
Avropa Birligi temsilcisi, anonim aqqınen, agentlikke bildirdi ki, Qırımda bu ağlarnıñ işi «sanktsiyalar ruhuna» qarşı kete.
«Amma ticariy embargo olmağanı içün er vaqıt nizam saqlaması ve saqlamaması arasında ince sıñır bar», – dep ayttı memur.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Şamil Alâdin
Şamil Seyit oğlu Alâdin (1912 s. iyül 12 - 1996 s. mayıs 21) – belli qırımtatar yazıcısıdır.
Şamil Alâdin 1912 senesiniñ iyül 12-de Yalta uyezdiniñ Mahuldür köyünde doğdı. Bağçasarayda yedi yıllıq mektepni bitirdi. Anda Şamil o zamannıñ belli ocası Yağya Bayburtlıdan ders ala, edebiyatqa sevgi ve aveslikni de oña şu ocası aşlay. Ondan soñ o Aqmescitte pedagogika tehnikumını bitirdi, soñra pedinstitutta oqudı.
Soñundan iri nesirci olıp yetişken Şamil Alâdin edebiyatqa 15 yaşında, yani 1927 senesi İsmail Gasprinskiyge bağışlağan ve “Yaş quvet”te basılğan “Tañ bülbüli” şiirinen keldi. Tehnikumda oquğan Şamil Alâdin gazeta ve mecmualarda bir sıra şiirler bastıra. Onıñ bu şiirleri 1932 senesi “Topraq küldi, kök küldi” serlevasınen çıqqan birinci kitabına kirdiler. Bu kitapqa yaş müellifniñ 10-dan ziyade şiiri kirgen olıp, o şiirler Şamil Alâdin ayatnıñ passiv bir közeticisi degil de, onıñ faal tasvir etici ekenini, o gazeta ve mecmualarda oqup bilgen şeyleri aqqında degil de, özü körgen, özünde eyecan doğurğan, özüni coşturğan vaqialar aqqında yazğanını köstereler.
1932 senesiniñ soñunda Şamil Alâdin Qızıl Orduğa çağırıla, anda Qızıl kazak atlılar polkunda hızmet ete. Soñra 1935 senesi o “Qızıl qazaqnıñ yırları” adlı ekinci şiiriy kitabını çıqara. 9 şiirden ibaret bu kitap şairniñ yañı icadiy araştıruvlar yolunda olğanını köstere. Bu araştıruvlar neticesinde müellif şunı añladı ki, oña öz fikirlerini istegeni kibi tolu ve keniş sürette ifade etmek içün nesirge baş urmaq kerek. Em öyle de yapa. Soñundan basılğan bir sıra nesir eserleri onıñ bu fikriniñ doğrulığını tasdiqladılar. Edip 1937 senesi ŞSCB yazıcıları birligine azalıqqa qabul oluna.
Ordu hızmetinden qaytıp kelgen soñ Şamil Alâdin aqiqiy eserler yazmaq içün çoq şey bilmek, çoq ayat tecribesini elde etmek kerekligini añlap, komsomol yollanmasınen Orta Asiyağa kete. Çırçıq qurucılığında ekskavatorcı olıp çalışa. Birinci beşyıllıqnıñ bu iri qurucılığı, büyük işçi kollektivi, andaki munasebetler, iş protsessindeki qıyınlıqlar yaş romantik yazıcı içün kerçekten de ciddiy emek ve ayat mektebi ola. Bu vaqialar esasında o çoq yıllardan soñ, sürgünlik devrinde “Eger sevseñ” romanını yazacaqtır.
1939 senesi Şamil Alâdin Qırımğa qaytıp kele ve onı Qırım yazıcıları birliginiñ vazifesine saylaylar. Aynı şu yılı onıñ 9-ıncı sınıflar içün tertip etken “Edebiyat hrestomatiya”sı basılıp çıqa. Onıñ Qırımğa qaytıp kelgen soñ yazğan “Sensiñmi, oğlum?” povesti işte şu qurucılıqta alğan teessüratları esasında doğğan eserdir. Onıñ esasını yaşlıqnıñ emek romantikası, coşqunlığı, yañı ayat entuziazmı teşkil etmekte. Bu yıllarda, yani 1936–1939 seneleri edebiyat mecmuasında onıñ bu povestinden başqa “Gecelev” ikâyesi, “Merdiven”, “Şalanda” povestleri ve diger eserleri basıldı, 1940 senesi ise şiiriy ve nesir eserlerinden ibaret “Ömür” adlı cıyıntığı çıqtı. Ayrı eserleri rus tiline tercime etilip, 1937 senesi “ПoэTы KpыMa” (Qırım şairleri) ve 1940 senesi “TaTapckиe пиcaTeли KpыMa” (Qırım tatar yazıcıları) cıyıntıqlarına kirsetileler.
1941 senesi cenk başlanğanınen cebege kete ve diger Qırım yazıcılarınıñki kibi, onıñ da icadiy faaliyeti uzaq devirgece üzüle. Cenkte o atlı ve cayav asker sıralarında vzvod ve eskadron komandiri olaraq uruştı, eki defa yaralandı.
Cenkten qaytıp kelgen Şamil Alâdin öz qorantasını Özbekistanda taptı. Mında o biraz vaqıt yaş temaşıcılar teatriniñ direktorı vazifesinde çalıştı, soñra 1949 senesinden başlap çoq yıllar devamında Özbekistan yazıcıları birliginiñ apparatında edebiy konsultant, mesül kâtip olıp çalıştı. 1965–1966 seneleri az vaqıt “Lenin bayrağı” muarririniñ muavini oldı, soñ kene Yazıcılar birligine işke keçti.
1980–1985 seneleri ise “Yıldız” mecmuasınıñ baş muarriri oldı. Çoq yıllar Özbekistan yazıcıları birliginiñ yanındaki qırımtatar edebiyatı sektsiyasınıñ reisi oldı.
Ekinci cian cenkiniñ iştirakçisi Şamil Alâdin 1957 senesi Oktâbr inqilâbı ve Vatandaşlar cenki vaqialarını aks ettirgen “Teselli” povestini yazdı. Aynı şu devirde yazılğan “Çauş oğlu” povesti ise yazıcınıñ ayatiy ve icadiy diapazonı daa ziyade kenişlegenini köstere. 1961 senesi “Eger sevseñ” romanı, 1969 senesi “Ruzgârdan sallanğan fenerler” romanı derc olundı.
Şamil Alâdin qırımtatar halqınıñ demokrat şairi, 1913 senesi reaktsionerler tarafından vahşiane öldürilgen Üsein Şamil Tohtarğazınıñ ayatına bağışlanğan “İblisniñ ziyafetine davet” povestini yazdı. Müellif şairniñ ömürini qandırıcı sürette ve aynı zamanda bediiy şekilde tasvir etti. 1979 senesi ayrı kitap olıp çıqqan bu povest Şamil Alâdinniñ tarihiy-vesiqalı edebiyat janrında elde etken daa bir müim icadiy muvafaqiyeti oldı.
1976–1977 seneleri Şamil Alâdinniñ eki cıltlıq saylama eserleri derc etildi. Bunda onıñ romanları ve ayrı povestleri kirsetildi. 1987 senesi ise edipniñ “Çoqraçıqlar” adlı büyük kölemde saylama eserleri kitabı neşir etildi. Bu kitapqa yazıcınıñ “Teselli”, “İblisniñ ziyafetine davet”, “Furtuna tınğan soñ” ve diger povestleri, ikâyeleri kirsetildi. “Çoqraçıqlar” kitabı Özbekistan yazıcıları birliginiñ Aybek adına mukâfatınen taqdirlendi. Edipniñ özüne ise Özbekistanda nam qazanğan medeniyet hadimi ve “Özbekistanda nam qazanğan sanat erbabı” kibi şerifli unvanlar berildi.
Böylelikle, ilki nesir eserlerini cenkten evel bastırğan Şamil Alâdin umumen cenkten soñki qırımtatar edebiyatında iri nesirci sıfatında icat etip keldi.
Şamil Alâdin 1994 senesi Vatanğa qaytıp keldi ve mında gazetalarda aktual mevzularda bir sıra publitsistik maqalelernen çıqışta bulundı.
Edip 1996 senesi mayıs 21-de, 84 yaşını toldurmadan vefat etti, Aqmescitniñ Abdal mezarlığında defin etildi.
Yazıcınıñ tarihiy vaqialarğa bağışlap yañı yazıp başlağan “Toğay bey” romanı bitmey qaldı. Romannıñ baş qısmını edipniñ qızı jurnalist Leylâ Alâdinova azırlap “Yıldız” mecmuasınıñ 1998 senesi 1-inci sanında bastırdı.
Şamil Alâdinniñ yaratıcılığınıñ diapazonı ğayet keniş olıp, çeşit janrlarda icat etken, büyük kölemli eserler – romanlar ve povestler yaratqan, acayip esse, ikâyeler yazğan, oçerkler ve publitsistik maqalelernen muntazam surette çıqışta bulunğan zemaneviy yazıcı edi.
Şamil Aladinniñ eserlerinde rastkelgen sözlerniñ cedveli
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Şamil Alâdinniñ resmiy saytı
- Alem-i Medeniye kitaphanesinde Şamil Alâdinniñ eserleri
- Safiye Kasse-İbraimova. ШaMилb AлядиH был TBopчeckoй личHocTbю и иMeл orpoMHый aBTopиTeT Qırım Sedası, 2008-03-28 (Rusça)


text:
Ukraina Yuqarı Radası mudafaa naziri vazifesine Stepan Poltoraknı tayin etti. Buña 245 halq deputatı qol tuttı. Bundan evel deputatlar Valeriy Geleteyni işbu vazifeden boşattılar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yañı mudafaa nazirini tanıtmaq içün parlament toplaşuvına keldi.
Devlet yolbaşçısı Poltoraknıñ namzetini oktâbr 13-te teklif etti. Bundan evel o Geleteyniñ istifası aqqında arizasını imzaladı.
General-polkovnik Poltorak 2014 senesi fevral 23-ten itibaren mart 12-ne qadar Ukraina İçki işler Nazirligi Silâlı Quvetleri ordusınıñ başlığında edi. Martnıñ 19-dan berli Ukraina Milliy gvardiyasınıñ komandanı edi.


text:
Tacikistan prezidentiniñ matbuat hızmeti, iyül 26-sında eki devlet başı Emomali Rahmon ve Sooronbay Jeenbekov, Voruh-Aq-Say yolunda körüşip, sıñır yanında yerleşken qasabalarnıñ ealisi ile subet keçireceklerini, bildirdi.
Devlet başınıñ matbuat kâtibi Abdufattoh Şarifzoda, prezidentlerniñ ilerideki muzakereleri İsfarda olacaq, dep Radio Ozodige bildirdi.
İyül 22-sinde aqşam Qırğızistan territoriyasında yerleşken Boruh-Aq-Say adlı tacik köyünde çatışma başlandı. Onıñ neticesinde 17 Qırğızistan vatandaşı ve 10 Tacikistan vatandaşı yaralandı. Atuvlar, yerli sakinler köy kirişinde bayraq qoyğanından soñ, başlandı, dep bildire Qırğızistan sıñır hızmeti. Sıñırcılarğa köre, yerliler av tüfeklerinden ata edi.
Sıñırda çatışma, Qırğızistan prezidentiniñ Tacikistanğa ziyaretine bir qaç kün qalğanda oldı, körüşüvde prezidentler, hususan, şübeli şıñır parçaları meselesini de muzakere etecek.
Qırğızistan ile Tacikistannıñ sıñırı 970 kilometr, amma olardan tek 519 kilometri eki devlet arasında uyğunlaştırılğan. Belgilenmegen sıñır çızığı, sıñır yanında yerleşken qasabalarda çatışmalar peyda olğanınıñ sebeplerinden birisi olmaq mümkün. Davalı topraq parçalarında ise eali arasında daima suv, otlaq, topraq meseleleri, etnosara davaları sebebinden qavğalar çıqa. Bu qavğa-şatışmalar vaqtında taşlar atılar, kimerde silâ da qullanıla.


text:
Aldan berniçä köndälek yañalıq belän tanışıp kitik, x.t. Qazanda 28 iyün könne çirattağı zur çara üz eşen başlap cibärde. Bu yulı monda Rusiä töbäkläreneñ baş arxitektorları üzläreneñ XXIII Şurasına cıyıldı. Çara Qazannıñ ratuşasında uza. Rusiä ölkälärennän cıyılğan arxitektorlar Toraq ilküläm proyektı, anı tormışqa aşırğanda şähärlärneñ qiäfäte üzgärüe, şuşı tarmaqtağı qanunnar xaqında fikerläşte. Monnan tış kilgän qunaqlarğa älbättä inde Qazannı da kürsätäçäklär.
Tatarstannıñ iqtisat häm sänäğät ministrı Boris Pavlov 27 iyün könne Mäskäwdä bulıp qayttı. Ul Rusiä Däwlät Dumasında TU-334 oçqıçların täqdim itep qayttı. Respublikanıñ maqsatı - älege hawa maşinaların Tatarstanda yasawğa ireşep, monıñ öçen federal’ üzäktän finanslar alu. Bu älbättä bik kiräkle eş bulsa da, bu arada Däwlät Dumasınnan başqa ber mäs’älädä tırışlıq quyunı kötälär respublikada. İnde äytep kitkänebezçä, 27 iyün könne Vladimir Putin Rusiä parlamentına Tatarstan belän federal’ üzäk arasındağı şartnamäne täqdim itte. Wäkälätlärne büleşü turındağı kileşü 26 iyün könne, mäskäwdä Mintimer Şäymiev häm Vladimir Putin oçraşuında ike yaq tarafınnan da imzalanğan, dip farazlana. Deputatlar anı inde tikşerergä dä äzer ikän. Dumanıñ Federatsiä eşläre häm töbäk säyäsäte komitetı räise Viktor Grişin süzlärenä qarağanda, dokumentnı qaraw 4 iyüldä bulır dip planlaştırılğan. Anıñ fikerençä, üzgärtelgän şartnamä Rusiä qanunnarına tulısınça turı kilä. Xäyer, Tatarstan parlamentı aña soñğı tözätmälärne kertkänçe dä, dokument kire qağarlıq tügel ide, monda qanunı tügel, ä säyäsi säbäplär rol’ uynadı, dip belderde Viktor Grişin. Belgeçlär fikerençä, bu yulı şartnamä inde kire qağılırğa tieş tügel. Dumanıñ berençe vitse-spikerı Oleg Morozov ta, yañartılğan dokument böten yaqlar belän dä kileşterelgän, Federatsiä Şurasınıñ da aña şikäyätläre yuq, dip belderde. Xäyer, kileşü berençe märtäbä raslanır aldınnan da, ul şulay uq optimistik qaraşta torğan ide. Şuñardamı, älegä Tatarstanda federal’ üzäk belän wäkälätlärne büleşü turındağı şartnamäneñ yazmışı turında fiker belderüçe yuq. Küz tiderergä qurqabız, didelär Azatlıqqa qayber respublika Däwlät Şurası deputatları.
Gölnaz İlgizär


text:
Qırımtatar resurs merkezi idaresiniñ reberi, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev Qırımdan 2015 senesi yanvar ayında ketken edi. Buña onıñ faal Ukraina tarafdarı olğanı sebep olğan edi. İlhaq etilgen yarımadada onıñ qart ana-babası qaldı. Dekabrniñ 21-nde Bariyev, olarğa Rusiye FSBsiniñ Qırım idaresinden celpname kelgeni aqqında haber etti.
Yanvarniñ 1-nde Eskender Bariyevniñ aqrabalarını İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov ziyaret etti.
«Qırımda bizim uquqimayesi missiyalarımızdan biri – küç idaresiniñ basqısı altında qalğan insanlarğa konsultativ ve maneviy yardımdan ibaret. Onıñ içün, Eskender Bariyevniñ aqrabaları FSBge çağırılğanı aqqında eşitip, biz onen bağlandıq ve olarnı ziyaret etmege izin alğan soñ, onıñ evini ziyaret ettik», – dep ikâye ete Qırım.Aqiqatqa Cepparov.
Onıñ qayd etkenine köre, Eskender Bariyevniñ soylarınıñ sağlığı vaziyeti küç idarelerine sorğulanmaq içün barmağa fırsat bermey:
«Eskenderniñ babası pek hasta, saqat birisi, üç kere insult keçirgen, sağ tarafı bütünley areketsiz. Ömür arqadaşı onı qaşıqnen aşata. İşte, bu alda olğan insanğa FSBden celpname kele».
Cepparovnıñ sözlerine köre, Bariyevniñ soylârı FSBge çağırıluvı birinci sefer degil eken.
Bu Eskenderniñ faalligi sebebinden yapılğanını añlamaq qıyın degilAbdureşit Cepparov
«Eskenderniñ anası aytqanına köre, FSB olarnı Herson vilâyetinde elektrik direkleri patlatılğan soñ da çağırğan eken. Bu sefer sağlığı olmağanı içün Ekenderniñ ne anası, ne de babası ceplname esasında FSBge barmağanlar. Qardaşı küç idaresiniñ hadimleri ne aqqında sorağanlarını aytıp oturmadı, çünki taqiqatçığa subetni sır etip saqlaycaqlarına dair senet bergen ekenler.Lâkin bu Eskenderniñ faal ictimaiy-siyasiy faaliyeti sebebinden yapılğanını añlamaq qıyın degil», – dep haber ete uquqimayecisi.
Abdureşit Cepparov Eskender Bariyevnen bağ tutqanı aqqında ayta.
«Eskenderniñ davetine binaen, bıltır yazda men Jenevada keçken tamır halqlar aq-uquqları boyunca BMT (OON) Ekspert mehanizminiñ 10-ncı sessiyasında iştirak etken edim. Zenaatdaşımnıñ nasıl çalışqanını öz közlerimnen kördim. Bu – pek qıyın olğan aqıl ve vucut emegi talap etken bir iş. O, em muzakerelerde iştirak etip yetiştire, em sergiler teşkil ete, elinde eksponatlar tolu ağır çantanen musafirhane ve avalimanlarda yüre», –dep ayta Qırım.Aqiqatqa uquqimayecisi.
Eskender Bariyevniñ ana-babası yaşağan odanıñ dolabı üstünde 10 rublelik demir paralar paketi tura - bular yañı «Qırım marafonı» içün. Aynı yerde, özüniñ vatandaşlıq pozitsiyası sebebinden Qırım ve aqrabalarını terk etip ketmege mecbur olğan Eskenderniñ toy fotoresmi tura.
Bariyevniñ aqrabaları uquqimayecisine bir yıl devamında olarnıñ evi üstünde qırımtatar milliy bayrağı asılıp turğanı aqqında ikâye etip bereler. Yaqında ipranğanı sebebinden, olar onı alıp taşlamağa mecbur qalğanlar. Ancaq onıñ ailesi, bunıñ içün olarnı kimse qorquzmağanı ve bir daa, amma bu sefer yañısını asacaqlarına inandıralar.


text:
Brüssel kütleviy haber vastaları Ukraina ve Avropa birligi arasında vizasız nizam ne vaqıt işke tüşürilecegi aqqında haber etti.
Brüsselde «Radio Svoboda» mühbiri Rikard Yozvâk Twitterde 2017 senesi iyün 12 tarihını bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Gürcistanda vizasız nizam biraz ertece, 2017 senesi mart 29-dan kirsetilecek.
«Tahminlerge köre, vizasız rejim Gürcistan içün mart 29-da, Ukraina içün iyün 12-de işke tüşürilecektir», − dep yazdı mühbir.
Bundan evel bildirilgenine köre, Ukrainanen viza liberalizatsiyası boyunca trialog 2017 senesi fevral 28-de başlanmaq kerek. Onıñ yekünlengeninden soñ ukrain vizasız rejimi içün Avropa parlamenti rey bermek, soñra da Avropa birligi Şurası bunı tasdıqlamaq kerek.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
İyün 30-ında "Tavrida" trassasında Yedi Quyu rayonında Çuqul (Vinogradnoye) köyünde eki yük maşnası çatıştı, bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
"Qaza yerine kelgende, "Gazel Biznes" yük maşnasınıñ aydavcısı mesafeni saqlamağanı içün ögdeki IVECO yük maşnasına urulğanı tayinlendi. Yol qazası neticesinde qanun bozğan maşnanıñ yolcusı yaralandı", - denile beyanatta.
Müessise malümatına köre, yaralanğan adamnıñ Yedi Quyu rayonınıñ merkeziy rayon hastahanesiniñ hirurgiya bölügine qoydılar.
Qırımda Seyit Eli (Juravki) köyü ve Curçı (Pervomayskoye) qasabasınıñ arasında "Tavrida" trassasında yol qazası oldı, Hyundai yük maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.
Sıq-sıq olğan qazalar içün, Qırımnıñ yañı "Tavrida" trassasına "ölüm yolu" deyler.


text:
Sentâbrniñ 25, Salı künü Qırımda ava birden deñişecegi, ava salqınlaşacağı ve küçlü yağmurlar yağacağı beklenile. Bu aqta Qırımda Rusiye FVN idaresini matbuat hızmeti haber etti.
“Qutuptan suvuq kelgeni sebebinden sentâbrniñ 25-nde Qırımda ava birden deñişecegi beklenile: küçlü, yer-yer pek küçlü yağmur yağacaq, furtuna, saniyede 20-25 metr tezliginde şimaliy-ğarbiy yel esecek, kündüz sıcaqlıq 10-12 derecegece tüşecek”, - denilmekte haberde.
Rusiye FVN furtuna maalinde şeer içinde çoq yürmemege, yerastı keçitlerge ve alt seviyedeki çuqur yerlerge enmemekni tevsiye ete. Ondan da ğayrı, nazirlik reklam panoları, levhaları ve tereklerden uzaq turmaqnı tevsiye etmekte.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, bazaertesi künü Qırımda ava 27 derecege qızacaq ve bulutlı olacaq, ama yağmur beklenmey.


text:
Kezlev sakini, faaliyetçi Konstantin Sizarev, kendisiniñ sözlerine köre «ecdatları Qırımda 1208 senesinden berli» yaşağanlarına baqmadan, «Rusiyede bulunma müddetini bozğanı sebebinden» yarımadadan sürgün etile. Böyle qararnı «Kezlev şeer mahkemesi» qabul etti. Bu aqta dekabr 3 künü Qırım uquq qorçalayıcılar gruppası Facebookta haber etti.
Teşkilâtta deyler ki, Konstantin Sizarevniñ sözlerine köre, 2014 senesi aprel ayından berli o Rusiye pasportınıñ berilmesini talap ete, amma alamay. Böyle pasport oña vatanında yaşamağa imkân berecek edi.
«O ende bu mesele boyunca «Kezlevde Rusiye köçüv hızmeti bölügüniñ mudiri» Kurnosenko Eduard Valeriyeviç ile mahkemede tartışa edi. Lâkin vesiqalar oña ve onıñ ballarına öyle de berilmedi», – deyler uquq qorçalayıcılar.
Faallerniñ malümatına köre, Kezlev şeer mahkemesiniñ mahkemecisi Lobanova Galina Borisovna «Sizarevni Rusiye memuriy bozuvlar Kodeksiniñ 1-1 q. 18 mad. boyunca qabaatladı ve 2000 ruble para cezası ile «Rusiye Federatsiyasından tış» sürgün etmege qarar aldı».
Konstantin Sizarev, «YUSTİ*S» adliyeci student ve aspiranrlarnıñ ilmiy cemiyeti» teşkilâtınıñ tesisçisidir. Bu teşkilât daa 90-cı yıllarnıñ soñunda peyda olğan edi ve faqir insanlarğa bedava adliye hızmetlerini ve uquqiy yardım bere edi.
Keçenleri Kezlevdeki rus prokuraturasınıñ talabınen Rusiye İçki işler nazirligi «YUSTİ*S» cemaat teşkilâtınıñ işini teşkirüvden keçirdi. «Teşkerüv» neticesinde teşkilâtnı qapatmağa ve onıñ tesisçisine qarşı cinaiy iş açmağa qarar alınğan edi. Konstantin Sizarev – Kezlevli faaliyetçi, evelleri 2004 senesi yerli uquq qoruyıcılarnıñ qanunsız areketlerine oğratıla edi. 2013 senesi o İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde Ukraina qarşı mahkeme işini qazanğan edi.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Ukraina uquq qoruyıcıları Qırımda Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) ştattan tış hadimi olğan Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvı ve apiske alınuvınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı, dep haber ete.
«Prokuraturanıñ reberligi altında «Azatlıq Radiosınıñ» (Qırım.Aqiqat leyhası) hadiminiñ vaqtınca işğal altındaki yarımadada azatlıqtan qanunsız marum etilüvinen bağlı cinaiy tahqiqat başlatıldı. İşğalci «uquq qoruyıcılarnıñ» areketleri Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (azatlıqtan qanunsız marum etüv) tasnif etildi», – dep aytıla müessise haberinde.
Madde beş yılğa qadar azatlıqnı sıñırlav ya da aynı müddetke azatlıqtan marum etüv cezasını bere. Mahkemeden evelki tahqiqatnı Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ Ukraina Milliy politsiyasınıñ idaresi tarafından alıp barılacaq.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi. FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Yesipenko martnıñ 9-nda Aqmescitte Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebetinen keçirilgen aktsiyadan soñ tutuldı.
Müessise, Yesipenkonıñ şaatlığına esaslana. O, «Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ 5-inci departamenti 8-inci yedeginiñ zabiti polkovnik Kravçuk V.A. emrinen Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün malümat topladı ve onıñ tevsiyesinen telükesizligini qorumaq içün maşinasında el yapılğan patlayıcı cihaznı saqladı», dep aytqan eken.
Ukraina Tış istihbarat hızmeti, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile işbirligi aqqında malümatını Qırım.Aqiqatqa aytıp, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ provokatsiyalarını izaatlamay», dep bildirdi.
«Qırım işğaliniñ yılı arfesinde bu propaganda aktsiyası – ealiniñ diqqatını yarımadanıñ iç problemlerinden uzaqlaştırmaq içün yahşı bir manaçıqtır», – dep qoştı Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ matbuat hızmeti.
Ukraina jurnalistleri milliy birligi Yesipenkonı acele azat etmege çağırdı. Ukraina aq qorçalayıcıları beyanatlarını derc etip, Rusiye akimiyetinden Vladislav Yesipenkonı azat etmesini talap etti, Ukraina ve halqara toplulıqnı ise işğal etilgen yarımadada Rusiyege qarşı basqını quvetleştirmelerine çağırdı.


text:
Ukrainada şarqiy vilâyetler ve Qırım Muhtar Cumhuriyetinden memleket içinde köçip kelgen 461 biñ kişi qayd etildi, olardan – 127 biñden ziyade baladır. Bu aqqında sağlıq saqlav nazir muavini Alena Tereşçenko cumaaqşamı künü, noyabr 13-te, brifingde bildirdi, – dep haber ete UNİAN.
Tereşçenkonıñ qayd etkenine köre, sağlıq saqlav müessiselerinde 115 biñ kişi tibbiy teşkerüvden keçti. Böylece, köçip kelgenlerniñ 25% hastahanelerde tibbiy teşkerüv keçirilmesini istedi.
Bunıñnen beraber, memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ 1743 balası dünyağa keldi.
Malüm olğanı kibi, Kiyev şeer devlet memuriyetiniñ tasil ve ilim, gençlik ve sport departamentiniñ malümatına köre, Kiyevniñ oquv yurtlarında Qırım ve Ukrainanıñ şarqiy vilâyetlerinden kelgen 10 biñden ziyade talebe oquy.


text:
Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimovanıñ fikirince, «Çiygoz davasınıñ» ükmü ancaq 2017 senesi fevral ayında çıqarıla bile.
«Zarar körgenler daa sorğuğa çekilmedi. Mahkemege kelmege istemegenler ve qabaat tarafınıñ gizli şaatları qaldı. Olardan soñ imaye tarafınıñ şaatları kele. Biz Nikolaynen (Polozov – QA) esapladıq, ancaq fevral ayında ükümge kelirmiz. İşniñ üçünci yıllığı arfesinde netice çıqarmağa isteyceklerini tahmin etemiz – qapatacaqlar», – dep ayttı Ablâlimova Qırım.Aqiqat saytına.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini davasında aqlaycaq üküm olacağına ümüt qalmadı. Ahtem Çiygozğa azatlıqqa çıqmağa yardım etecek tek bir yol bar – Ukraina akimiyetiniñ kirişmesi.
«Ümüt etemiz ki, Ahtem ve apiste yatqan diger siyasiy mabuslarğa olar küreşken devlet yardım etmege kelip. Ümütimiz bu, başqa çare qalmadı», – dep ayttı Çiygoznıñ ömür arqadaşı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar blogeri Nariman Memedeminovnıñ dava malümatlarını ögrenüv müddetini aprelniñ 23-ne qadar sıñırladı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Dava malümatlarını ögrenüv müddetini sıñırlamaq muracaatı qabaatlayıcı taraftan berilgen edi. Tahqiqatçı Nariman Memedeminovnı dava malümatlarınen tanış olğanda aprelniñ 19-na qadar sıñırlamağa rica etken edi.
İmaye tarafı ise oturışuvnıñ aprelniñ 24-ne avuştırılmasını rica etti, çünki Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde meşğul olacaq. Mahkeme imayeniñ bu muracaatını red etip, tahqiqatçınıñ muracaatını qanaatlendirip, Nariman Memedeminovnıñ dava malümatını ögrenüv vaqtını aprelniñ 23-ne qadar qısmen sıñırladı.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi aprelniñ 10-nda Nariman Memedeminovnıñ tevqif müddetini uzatuv qararına qarşı imaye bergen temyiz arizasını red etti. O, mayısnıñ 16-na qadar SİZOda qalacaq.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Rotterdam
Rotterdam (gollandsha — Rott da'ryasına qurılg'an ko'pir) — Niderlandiyanın' batıs bo'legindegı qala, Reyn da'ryası deltasının' arqasında. Kanal arqalı arqa ten'iz penen baylang'an. Xalqı sanı 600,1 mın' adam, (2007). Batıs evropanın' en' iri portı. Transport jollarının' iri orayı. Aeroportı xalqara ahmiyetke iye. Ma'mleketdin' a'hmiyetli sawda-sanaat orayı. Sanaatı shetden keltiriletug'ın zatlarg'a ko'binshe isleydi. GFR ha'm Belgiyanın' iri ka'rxanalarına Rotterdamnan neft quwırları o'tken. iri neftdi qayta islew ha'm neft ximiyası ka'rxanaları islep turıptı. Tu'rli mashinasazlıq (kemesazlıq ha'm avtomobilsazlıq, elektrotexnika ha'm b.), ximiya, jenil, azıq-awqat sanaatı ka'rxanaları bar. Metropoliten qurılg'an. Unt, ko'rkem o'ner akademiyası, kemesazlıq ha'm navigatsiya inistitutı, tariyx, ten'iz ha'm etnologiya muzeylerı bar. qala 13-a.den belgili. Arxitekturalıq esteliklerden gotika shirkewı (15-a.) ha'm basqa Shirkewler, digirmanlar (17—18-a.ler) saqlang'an. Rotterdamda milliy ha'm xalqara sawda operatsiyaları o'tkiziledi. [1]
SiltemelerӨңдey
- ↑ Бoлbшoe coбeTckaя eHциkлoпeдия


text:
Noyabr 4-te Aqyarda ve Aqmescitte «Rus yürüşi» aktsiyanıñ keçirilmesi plalaştırıla.
Teşkilâtçılarınıñ añlatqanlarına köre, Aqyarda tedbir saat 11:00 Komsomolcılar skveri yanında başlanacaq. İştirakçiler Lenin soqağı boyu Nahimov meydanından Lazarev meydanına qadar yürecekler, dep haber ete e-Krım.
Aktsiya çerçivesinde «Dvijeniye protiv nelegalnoy immigratsii – Sevastopol» adlı teşkilâtnı taqdim etecekler.
Şeerniñ bütün Rusiye teşkilâtlarını aktsiyağa qoşulmağa çağırdılar.
Aqmescitte yürüşten ğayrı Qırım «Devlet şurasınıñ» binası yanında miting ötkerilmesi planlaştırıla.
Rus yürüşi – er yıl Rusiyeniñ farqlı şeerlerinde ve SNG memleketlerinde rus milletçi teşkilâtlar ve areketler tarafından keçirilgen yürüş ve mitinglerdir. Olar noyabr 4 künü Halq birligi kününen bağlı.


text:
2015 senesi noyabr 25-inde Qırım yalısı yanında FSB ücümi vaqtında yaralanğan, Rusiye zapt etken deñiz askeri Vasıl Sorakanı hastahanege yolladılar. Bu aqta mayıs 15-inde onıñ advokatı Sergey Badamşin Facebook saifesinde bildirdi.
Daa evel bu hastahanede Sorokanıñ eline ameliyat yapqan ediler. Şimdi ise onı hastahanege, SİZOda tedaviylenmek ve baqırmaq çaresi olmağanı içün yolladılar, dep añlattı advokat.
“Aprelde Vasılnıñ oña ameliyat yapqan ekimde bir daa baqılıp, reabilitatsiya yapmaq meselesi köterile edi. Tahqiqat bayramlardan soñ baqıluvnı azırlamağa söz berdi. Sözüni tuttılar. Baqıluvnıñ neticelerini bekleymiz”, - dep yazdı Badamşin.
2018 senesi noyabr 25-inde Qırım yalısı yanında zapt etilgen ukrain arbiy Vasıl Soroka martta ameliyat keçirdi.


text:
Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ Ukraina baş naziri Volodımır Ğroysmannıñ «Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqasında Ukraina Yuqarı Radasınıñ saylavlarında iştirak etüvi Qırımtatar Milliy Meclisinen muzakere etildi. Bu aqta Emine Ceppar Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Onıñ qayd etkenine köre, o, Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı ve qırımtatarlarnıñ Ukraina qanunlarında uquqiy statusınen bağlı meselelerni parlamentte kötermege niyetlene.
«Menim içün eñ büyük motivatsiya Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı, işğal altındaki topraqlar meselesi, Ukraina mustaqilliginiñ onıñ bütün topraqlarında ğayrıdan tiklenüvi ola. Bu şeyler meni ileri ketmege aveslendirdi. Parlamentke kirsek, Qırım, qırımtatarlar, qırımtatarlar ukrain uquq alanında kim ola, Ukrainada tamır halqlar meseleleri diqqatımnıñ ortasında olacaq», – dedi Ceppar.
Onıñ qayd etkenine köre, o, Ukraina baş nazirinden teklif alğan soñ Meclis liderlerinen laf etti.
«Onı (teklifni – QA) qabul etmezden evel onı Qırımtatar Milliy Meclisi, hususan Mustafa Cemilevnen muzakere ettim. Bu birleştirilgen qarar edi. Meclisniñ fikri böyle: Qırım mevzusını çeşit demokratik küçler vastasınen tutmaq içün ne qadar çoq qırımtatarı parlamentke kirse, o qadar yahşı», – dep qoştı Ceppar.
Cuma künü, iyünniñ 7-nde, Ukraina baş naziri Volodımır Ğroysman «Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» siyasiy küçüniñ birinci onunı taqdim etti. Anda Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bar.
Mayısnıñ 23-nde sekizinci çağırılış parlament vekâletlerini vaqtından evel toqtatqan ve saylavlarnı iyülniñ 21-ne belgilegen Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ buyruğı işke tüşürildi.
Mayısnıñ 30-nda Yuqarı Rada Ğroysmannıñ ükümet başı vazifesinden istifa arizasına qoltutmadı.
Emine Ceppar – ukrainalı jurnalist ve qırımtatar asıllı devlet erbabı. Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadadan esas Ukrainağa köçmege mecbur oldı. 2016 senesi aprel ayından berli – Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini.


text:
Bunı qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi, dep haber ete QHA.
«Bazı vatandaşlarımız sovet devrini hatırlap,Moskvada narazılıq numayışlarnı keçirmege teklif eteler. Ve böyle teklifler endi baqıla, qarar daa alınmadı, amma alına bile. Qanun bar, o, mahsus ciddiy qararlarnı közde tuta, amma olarnıñ çerçivesinde bu er şey ola bilir», – dedi Çubarov.
Meclis reisi şunı da qayd etti ki, vatandaşlarnıñ teklifi közde tutıla, amma Meclis nasıldır bir kesen-kes qararlarnı daa qabul etmedi.
Mayıs 16 künü qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırım «baş nazir» Sergey Aksönovnıñ iyün 6-na qadar Qırımda kütleviy tedbirlerni yasaq etken qararını tenqitke oğrattı. Çubarov qayd etti ki, qırımtatarlarda 23 yıl devamında mayıs 18 künü munasebeti ile matem tedbirlerniñ keçirilmesi ile problem yoq edi.


text:
Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Ukraina devlet yolbaşçısı Petro Poroşenkonen körüşken soñ Ukraina ve Frenkistan arasındaki tarihiy bağ olğanını qayd etti ve Kyiv knâzi I Yaroslavnıñ qızı olğan Frenkistan qıraliçesi Annanıñ şahsiy emiyetlini ayrıca añdı.
«Eki devletimiz arasında qadimiy bağlar, pek teren tarih bar, ve siz (Poroşenko – QA) bügün buña vaqıt ayırdıñız, Anna Kyivska hatırasını añdıñız. Bizim eski munasebetlerimizniñ tamırını tuttırğan XI asırnıñ qadim tarihımız ne qadar emiyetli olğanını kösterdiñiz», – dedi o.
Petro Poroşenkonıñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko, Paristeki muzakerelerden soñ prezident Senlis şeerinde Anna Kyivskanıñ abidesine güller ketirip qoyacağını bildirdi.
Mayıs ayında Macron ile körüşken soñ Rusiye prezidenti Vladimir Putin Frenkistan qıraliçesi Anna «rus» olğanını aytqan edi.
1051 senesi, dünyada Anna Kyivska kibi nam qazanğan Anna Yaroslavna, Kyiv knâzi I Yaroslavnıñ ve isveç printsessası İngegerdnıñ qızı olıp, Frenkistan qıralı I Henrinin apayı oldı ve qıraliçe vazifesine keçken edi. Bu tarih, Moskva qasabasınıñ peyda olmasından ve 1147 senesi ilk kere yazılı vesiqalarda añılmasından evel amman-aman yüz yıl ögüne yer alğan edi. Ancaq bir-qaç asır soñra bu şeer etraftaki topraqlarnı birleştirip, devlet qura bildi ve Kievska Rus (Kyiv Knâzlığı) adını özüne alıp – «Rus» çarlığı oldı, soñra ise bizans telâfuzında «Rossiya», «Rus imperatorlığı» olaraq tarihke kirdi.
Qadimiy ukrain devletiniñ adını özüne almaqnen – zemaneviy Rusiye eski Kyiv devletiniñ ve Kievska Rus knâzlığınıñ devlet adamaları «rus» olğanları etrafında ayrı dava alıp barımaq ve özüne uyğun olacaq beyanatlar seslendirmek içün sebep qazana.


text:
Qırımtatar milliy meclis yolbaşçısı Refat Çubarovnıñ fikirince, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti makeme yarıdımınen yarımadada Meclisniñ faaliyetini toqtatmağa istese bile, insanlarnı toqtatamaz. O, emin ki, evelki olğanı kibi qırımtatar milliy areketinde halqnıñ qol tutuvı olur.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat içün berilgen izaatta haber etti.
«Yerli meclisler sayısı 250-den ziyadedir, regional meclisler 22-ni teşkil etmekte. Bular ise qırımtatar halqınen seçilgen biñlerce insanlardır. Olarnı nasıl toqtatırsıñ?Amma añlaşıla ki, biz işğal etici akimiyetiniñ eñ ağır şekillerge bile azırlanamız», - dep ayttı Çubarov
Meclis reisi qayd etkeni kibi, Sovet Birligi zamanında halqqa qarşı yapılğan repressiyalar total edi, amma milliy areket iştirakçısız qalmağan.
«Yarımadadaki qırımtatarlar bir taraftan Meclis qapatılma ıntıluvlarğa açuvlanalar, başqa taraftan ise bu kibi vaqialar halqımıznıñ birlik pekitmesine sebep olacağını añlaylar», - dep izaatlay Çubarov.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi Meclisniñ qapatılmasınen bağlı davanı muakeme etmege başladı. Mart 3 künü, birinci oturışta cavacılar qırımtatarlarnı temsil etken organnıñ faaliyeti ekstremistik ve qanunsız olğanını isbatlağan işke daa qoşma olaraq vesiqalarnı qullanmağa talap etti. Meclis yolbaşçılarnıñ fikirince büyük ihtimal makeme prokuraturanıñ talabını qabul eter.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Avropa Birliginiñ tış işler yüksek vekili Federica Mogherini Rusiyeni Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov ve qanunsız alda esir alınğan diger Ukraina vatandaşını azat etmege çağırdı.
«Men Rusiye akimiyetini Savçenkonı azat etmege çağırğan adamlarğa reyimni qoşam. Men Oleg Sentsovnı ve Minsk añlaşmalarına köre azat etilecek qanunsız alda esir alınğan diger adamlarnı azat etmege çağıram», – dep qayd etti Mogherini.
Avropa Şurasınıñ nazirler Komiteti, Ukraina Yuqarı Radası, Avropa parlamenti, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve bir çoq diger halqara müessise ve siyasetçi de Nadejda Savçenkonı azat etmege çağıralar, – dep haber ete Radio Svoboda.
Mart 4-te Rusiyedeki Moskvanıñ Basman mahkemesi ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonıñ Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ toplaşuvında iştirak etmek imkân berilmegeninden sebep şikâyetini red etti. Savçenko onıñ Rusiyede qanunsız alda apiste tutuvğa qarşı narazılıq bildirmek maqsadı ile 82 kün devamında açlıq tutmaqta. Savçenkonıñ adliyecileri onıñ sağlığı fenalaşqanını bildireler.
Rusiyede Nadejda Savçenkonı Donbassta elâk olğan Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlaylar.
İyünniñ soñunda separatistler onı esir alıp, Rusiye arbiylerine teslim ettiler. Bundan soñra Savçenkonı Rusiyede apiske aldılar. İmayeniñ malümatına köre, onıñ jurnalistlerniñ ölümine alâqası yoq, çünki o, esarette edi. Savçenko bütün qabaatlarnı red ete.
Yanvar ayınıñ soñunda taqiqatçılar Savçenkoğa qarşı sıñırdan qanunsız keçüv aqqında daa bir cinaiy iş açılğanını bildirdiler.
Minsk añlaşmaları bütün esirlerniñ azat etilmesini belgilemekte.
Buña baqmadan, Rusiye Savçenkonı azat etmey.
Bundan ğayrı, Ukrainanıñ daa bir qaç vatandaşı, olarnıñ arasında «terrorizmde» qabaatlanğan Qırım rejissöri Oleg Sentsov, Rusiyede apiste qalalar. Uquqçı ve uquq qorçalayıcılar bunıñ qanunğa riayet etkenini red eteler.


text:
Kiyevde iyün 3-te Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan flash mob başlanacaq, onı Ukrainanıñ farqlı şeerlerinde keçirecekler, soñki noqtası ise Qırım olacaq.
Bunı Qırımtatar yaşlar merkezi bildire.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, bayraq Kiyevdeki Mustaqillik Meydanından ziyaretini başlap, Ukrainanıñ 14 şeerini keçecek. Teşkilât angi şeerler aqqında laf ketkenini aytmay, bunı fotoresim esabatı vastasınen bildirmege planlaştıra.
«Flash mobta Ukrainanıñ bütün regionları iştirak etecek. Soñra bayraq vatan Qırımğa, qıyın vaziyette qalğan qardaşlarımızğa qaytacaq», – dep aytıla teşkilâtçılarnıñ haberinde.
Flash mob Kiyevde çarşenbe künü saat 11:30-da başlaycaq, er kes davet etile.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, iyün 26-da Qırımda Qırımtarar bayraq künü ile bağlı tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Gençler teşkilâtları ve teşebbüs gruppalarınıñ vekillerinden ibaret olğan komitet bayramnı teşkil etecek. Bir sıra tedbir keçirilmesi planlaştırıla, olarnıñ arasında – fotoresimler yarışı, bala resimleri yarışı, küreş, kvest. Tedbirni iftar ile yekünlemege planlaştırıla.
2014 senesi Qırımtatar bayraq kününi Aqmescit ve Kiyevde qayd etken ediler.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı kök tamğalı bayraqtır. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi tesis etilgen edi.


text:
Yul xäräkäte imenlege däülät inspektsiyahı yuldarźağı remont eştärenä bäyle Öfölä avariyalar artıuı turahında belderä. Uźğan täülektä genä tiśtänän aşıu törlö kimäldäge yul–transport waqiğaları terkälgän. Yubileyğa bäyle grajdandarźı borsoğan tağı la ber mäsälä-keśä telefondarı aşa höyläşeüźärźe tikşereü ixtimallığı. Uźğan aźnanan keśä telefondarı operatorźarı JSM signaldarźan öśtämä şifrźarźı aldı. Bınday sara yubiley osoronda xäüefheźlek tämin iteü maqsatında eşlänä. Ämmä maxsus xeźmättärźeñ bığa tiklem dä üźźärenä käräkle mäğlümättärgä ineü mömkinlege bar ine. Şuğa la xalıqqa şäxsi tormoşo ösön borsolorğa urın yuq ti belgestär. Öfölä 450 yıllıq yubiley aldınan suvenirźar hatıu ösön tiśtägä yaqın sauźa nöktähe asıldı. Ular törlö urındarźa urınlaşasaq. Bloknot,avtoruçqalarźan milli keyemdärgä tiklem hatıp alırğa mömkin ularźa. Bayram uñayınan başqala uramdarı la küźgä kürenep üźgärä. Xalıq üźgäreştärźe ıñğay bahalay.
Yubiley köndärendä transport menän tä`min iteüźä öźöklöktär bulmahın ösön Öfögä eşkä Başavtotrans şirkäteneñ rayon–qalalarźağı büleksälärenän 200 –gä yaqın avtobus yälep itelä. Şulay uq başqala xalqın 500 mersedes avtobusı xeźmätländeräsäk. Bayram köndärendä transport xäräkäten köyläü häm xalıq imenlegen tä`min iteü maqsatında ayırım marşruttar asıla.


text:
Qırım hanlığı atlı askerleriniñ areket tarzı duşmanlarnı apokalipsis şoku alına ketire edi. Qırımnı 17-ci asır ziyaret etken frenk seyahatçısı Giyom de Boplan baba-dedelerimizniñ «esapsız polk» kibi körüngen hayalnı, yani böyle bir arbiy sağınnı nasıl etip yapqanını añlattı.
«Tatarlar sırada 100-er dane, aslında 300-er dane atnen sıranen kete, çünki er tatar yanında daa eki atnı, deñiştirmek imkânı olsun dep, tizginnen alıp kete. Olarnıñ birinci sırası (keñligi) 800-den 1000-ge qadar adımdan ibaret ola bile, içerige ise – üç ve dört büyük lyeden (qarada bir lye 4444,4 metrden ibaret, – Avdet) ibaret ola bile, eger sıq sıranen ketken olsalar; akis alda, olar, 10 lyeden ziyade mesafege tarqatıla. Bunı ilk sefer körgenler içün bu, unutılmaz bir manzaradır, çünki 80 biñ tatar 200 biñden ziyade atnı alıp bara; böyle alda, çölde atlarnıñ sayısı ormandaki tereklerniñ sayısından ziyadedir. Olarnı uzaqtan körseñ, öyle körüne ki, ufuqta nasıldır bulut peyda ola, ve yaqınlaşqanınen daa büyük ola, bu ise, eñ cesür olğanlarnı da qorquza; men, böyle büyük polklarnı körmege alışmağanlarnı aytam. Böyle etip, bu büyük ordu areket ete, er bir saat on beş daqqağa toqtay, atlarğa siymek içün imkân bere, bu atlar ise, o qadar terbiyelengen ki, toqtatılğanda bunı yapa».
Frenk riyaziyatçısı (matematik), müendis ve arbiy haritacı Giyom Levasser de Boplan (tahminen 1595-1685) avropalılar içün Qırım üstündeki perdeni açqan birinci insan olğanınen bellidir. Öz közetüvlerini «Qırım ya da Tatariya yurtu aqqında» dep adlandırdı.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, Giyom de Boplan içün, o zamandaki er angi avropalı içün kibi, tatarlar – yavuz basqıncı edi. Qırımtatarlar frenkke … Amerika yerlilerini añdırdı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Vladimir Groysman mart 19-da Birleşken Milletler Teşkilâtı ve Avropa birligine Donbassta barıştırıcı missiyanı kirsetmek muracaatı aqqında qararnı imzaladı, dep haber ete parlamentniñ matbuat hızmeti.
Mart 17-de halq deputatları prezidentniñ BMT Havfsızlıq şurası ve Avropa Birliginiñ Şurasına memlekette barışıq ve telükesizlikni saqlap qalmaq içün halqara tedbirlerniñ başlanması aqqında qarar leyhasına qoltuttılar.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ (RNBO) bunıñnen bağlı qararını işke tüşürecek buyruqnı imzaladı.
RNBO qararına binaen, Ukrainada barıştırıcı missiyanıñ açılması aqqında muracaat Ukraina milliy telükesizligini temin etmek, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bazı rayonlarındaki zıddiyetni al etmek, Minsk añlaşmalarını yerine ketirmek maqsadı ile qabul etildi.


text:
Qırımda Aqmescitniñ Franko soqağındaki Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) binası yanında iyün 4-te Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde yaqalanğan Riza İzetovğa qoltutmağa kelgen 12 insan yaqalandı.
İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, politsiya hadimleri adamlarnı şahsiyetlerini belgilemek içün yaqaladılar ve Qırım İçki işler nazirliginiñ Kiyev rayon bölügine ozğardılar.
Uquq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, adamlarnıñ yanında vesiqaları bar edi. Yaqalanğanlarğa adliyeci Emil Kürbedinov ile körüşmege izin berdiler.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev iyün 4-te Aqmescit civarında daa bir qırımtatarı Riza İzetov yaqalanğanını bildirgen edi.
Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları daa yoq. Ukraina Tış işler nazirligi Birleşken Milletler Teşkilâtını Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını tam bir şekilde qayd etmege çağırdı. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti insan aqlarınıñ bozulmasını red ete. Bu künleri Rusiye Tış işler nazirligi qırımtatar meselesini siyaset ile bağlamamağa çağırdı.


text:
Aqmescit – ATR birinci qırımtatar telekanalı ve aynı adı olğan şirketke kirgen Lâle bala kanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları bir aydan ziyade yayın yapmaylar. Rusiyede qayd olamağan soñ media-holding reberligi para cezasını almamaq ve paalı donatmalarsız qalmamaq içün böyle adım atmağa mecbur oldı. Yaqın vaqıtta Roskomnadzor cevabı kelmek kerek: ATR Rusiyede kütleviy haber vastası olaraq qayd oldımı-yoqmı. Şimdilik telekanal hadimleri vesiqalı filmler ve diger leyhalarnı çıqaralar. Media-holdingniñ yayınsız keçken ayı nasıl oldı, ATRde yañı cemaat qırımtatar telekanalı aqqında ne tüşüneler ve ATR hadimlerine musafirlikke kelgen Türkiye eyyetiniñ vekillerini neler meraqlandırdı kibi suallerge kanalnıñ baş müdiri Elzara İslâmova Qırım.Aqiqat içün cevap berdi.
– Bu ay telekanal içün nasıl oldı, ATR hadimleri nenen oğraştılar?
– İş devam etsin dep, toqtamayıp çalıştıq. Birincisi, ay devamında bizler yarış, eglence, tarih, medeniyet leyhalarını çıqardıq ve belli bir yedek azırladıq. Ekincisi, bundan evel işimiz çoq olğanı içün yapıp olamağan şeylerni yaptıq, – qırımtatarlarnıñ avdet olması, Vatanda yerleşmesi, birinci qırımtatar qasabaları, bu sene 25 yaşını toldurğan samozahvatlar kibi adlandırılğan yerler aqqında vesiqalı filmlerni çıqardıq. Büyük ve meraqlı bir iş – bazı vesiqalı filmlerde adise-vaqialarnı canlandırmağa tırıştıq, artistlerni celp ettik. Ve, elbet de, bala leyhaları devam ete, «Tatlı ses» populâr yarışınıñ saylav basamaqları keçirilmekte. İş cedvelge köre kete. Bu künleri telekanalğa kelgen adamlar deyler ki: «Telekanal çalışa kibi kele».
– Radiolarnıñ hadimleri ne yapa?
– Olar şimdi muzıka qutularınıñ inventarizatsiyasını yapalar, hit-paradlarnı nezaret eteler. Bazı hadimler Moskva ve Rusiyeniñ diger şeerlerine radio ve ses rejissörlığı boyunca seviyesini arttırmağa kettiler. Hadimlerniñ bir qısmı haberlerde çalışmaq içün «15 minut» neşirine (ATR media-holdingine kirgen internet neşiri, – müel.) keçti. Umumen alğanda, er keske iş taptıq, bizden kimse ketmedi.
– Yani keçken ay devamında hadimlerden iç kimse işten ketmedi?
– Yoq, iç kimse.
– Telekanal oğraşqan vesiqalı filmler ATR yayınını bekleyceklermi ya da seyirciler olarnı bundan evel körip olurlar?
– Mence, telekanal çalışsa da çalışmasa da, biz olarnı bundan evel körecekmiz. Seyirciler bu vesiqalı filmlerni seyir etsin dep, olarnı saytımızğa qoyacaqmız. Olarnıñ büyük qıymeti bar, em de er daim qayd etken ve qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añğanımız mayıs 18 matem künü yaqınlaşa. Bundan ğayrı, al-azırda bir qaç telekanal ile iş tutamız – em Rusiye, Ukraina, em de Türkiye, Avropa – olar vesiqalı filmlerni yabancı tilge tercime etmege rica eteler. Bazıları – satın almaq içün, digerleri – bedava köstermek içün. Ve biz bunı yapacaqmız.
– Ne içün ATR aprel 1-den itibaren İnternetten çalışmağa başlamadı?
– Rusiye qanunları bu ceetten ğayet sert. Telekanal litsenziya vesiqaları olmağanda yayın yapsa, memuriy ve atta cinaiy mesüliyet ola bile, donatmalarnı da alırlar. Bizim İnternetten yayın yapmaq imkânımız bar. Amma bu sefer televizion yayını kibi olmaycaq. Canlı mecmua ya da internet gazetası kibi çalışa bilemiz. Şimdi teleyayınnı qullanuv formatını belgilemege ve «News real time» rejiminde bazı çıqarılğan yayınlarnı köstermege tırışamız. Lâkin, qayd etmek isteyim ki, bizler İnternetten yayın yapqan telekanal olmaq istemeymiz. Em de seyirciler az olur, belli sıñırlar bar. Bu sebepten tolu yayın yapmaq içün vesiqalarnıñ berilmesine faal sürette ıntılamız.
– Bir ay evelsi media-holdingniñ reberligi telekanalnıñ qıtaiy Ukrainağa köçmek imkânını red etken edi. Şimdi bu fikirler deñiştimi?
– Bizler eskisi kibi Qırımda, vatanımızda, yaşamaq ve çalışmaq isteymiz. Elbet de, bizge köçip kelmege teklif etken ediler, Ukraina prezidenti de bunı bir qaç kere ayttı. Teleyayınnen oğraşqan farqlı ukrain hızmetleri biznen bağlanıp, qıtaiy Ukrainağa köçmek ve raat ve serbest çalışmaq içün çeşit şartlarnı teklif ettiler. Lâkin Qırımda çalışmaq imkânımız olğanına qadar biz onı qullanacaqmız. Köçmek teklifini bizler soñki çare olaraq köremiz ve eñ yahşı çare olmağanını tüşünemiz.
– Mart ayında ATR reberligi ğayrıdan qayd olmaq içün vesiqalarnı Roskomnadzorğa tekrar yolladı. Qanun belgilegen bir aydan ziyade keçti. Bir de bir cevap keldimi?
– Şimdilik bir de bir vesiqa kelmedi. «Bekleñiz, cevap poçta vastasınen kelecek», – dediler.
– Yaqında Roskomnadzor yolbaşçısı ATR telekanalı «tolu» vesiqalarnı bermedi dedi, siz buña nasıl qıymet kesesiñiz?
– Demek ki, biz dört kere vesiqalarnı yañlış teslim etemiz. Meselâ, bizler hata yapamız. Amma mantıqqa köre, birinci «yañlış» sefer bile bizge bütün hatalarnı, yañlışlarnı, eksiklerni köstermek kerek ediler. Aleksandr Aleksandroviç (Jarov, Roskomnadzor yolbaşçısı, – müel.) Roskomnadzorda vesiqalarnı azırlamağa yardım etecek işçi gruppanıñ meydanğa ketirilmesi aqqında intervyülardan birinde aytqan edi, keçici müddetniñ şaraitlerine esaslansaq, bu mantıqlı olur edi. Bizler bunıñ kibi gruppada tolusınen iştirak etmege azırmız.
– Roskomnadzor yolbaşçısı Qırımğa kelse, onı telekanalğa davet etmege azırsıñızmı?
– Ebet. Bilem, Rusiyede çoq matbuat vastası bar, ve er biriniñ öz problemleri mevcut. Lâkin Roskomnadzor yolbaşçısı böyle bir şeref kösterse, bizler onı qabul etermiz, eki qırımtatar telekanalı ATR ve Lâle, «Meydan» radiosını kösterirmiz. Ve bizge qoltutıp, yayınnı ğayrıdan tiklemege yardım etse, oña minnetdar olurmız.
– «Millet» adlı yañı cemaat qırımtatar telekanalınıñ açılmasına ne dersiñiz?
– Bizler er daim Qırımda qırımtatar kütleviy haber vastası çoq olmasına qoltutqanımıznı aytqan edik. Amma biriniñ yerini almaq kibi olmamaq kerek. Lâkin er şey tam öyle oldı. ATR yayınını toqtatıp, birden yañı telekanalnıñ qurulması aqqında laf etip başladılar. Amma şimdilik beyannamelerden ğayrı bir şey yoq. Er bir televizion meneceri buña paradan ğayrı ne qadar küç kerek olğanını añlay. Maliye meselesi – al etilecek problemlerden eñ qolayıdır. İcadiy hadimler, yayın, ğaye, esnasnıñ teşkil etilmesi ise? İtibarnı qazanmaq içün uzun ve büyük emek kerek... Men telekanalnıñ er daim yañılması kerek mahsus tehnikiy teminini endi aytmayım.
Amma baqarmız. Yañı cemaat qırımtatar telekanalınıñ açılışına qoltutqanlar bar olğan qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ inkişafına yardım etmey ve olarnıñ menfaatlarını faal qorumay, bu hoş degil.
Telekanal cemaatnıñ degil, akimiyetniñ fikir-tüşüncelerini aks ettirecek
Yañı qırımtatar telekanalınıñ cemaat, yani dünyada olğanı kibi, mustaqil olmasını aytsaq, bu yalıñız adıdır. Birincisi, cemaat televideniyesiniñ tesisçileri esasen cemaat teşkilâtları ola. Ekincisi, telekanalnı ya cemaat teşkilâtları, ya da er bir seyirci ödegen televizion litsenziyası adını alğan abune ödevi maliye ete. Qırımda ise devlet tarafından maliye etilecek telekanalı aqqında ayttılar ve buña sermiya da ayırıldı. Faqat devlet para berse, telekanal cemaatnıñ degil, akimiyetniñ fikir-tüşüncelerini aks ettirecek.
– Yañı telekanal açılmasınıñ teşebbüsçileri sizden yardım istemedilermi?
– Yoq, istemediler. Olar bizim hadimlerimizge yañı telekanalğa keçip çalışmağa teklif eteler. Tevsiye ya da bir de bir emekdaşlıq aqqında aytsaq, bir yıl evelsi seneniñ soñunda bizler devlet telekanalı – şimdiki «Pervıy krımskiy» telekanalına – muracaat etip, beraber büyük qırımtatar eglence aile leyhasını azırlamağa ve olarnıñ studiyasını qullanmağa teklif etken edik. Bizim bir qaç yayınnıñ stsenariyi azır edi, donatma ve dekoratsiyalar sımarlanğan edi. ATR çalışsa edi, bizler yañı telekanal ile leyhalarnı azırlar edik, çünki er kes yayınnı kenşiletmek istey. Qırımtatar mevzusı ile qullanmağan televizion aralıqları çoq. Misal olaraq, bizler Lâle telekanalını açtıq, amma telekanallar çoq olsun dep degil, bala muarririyeti em professional, em de icadiy ceetinden o qadar arttı ki, yapqan yayınları ATR çerçivesine sığmay edi. Mence, bizim tecribemiz ve ğayelerimiz faydalı olur edi, amma şimdi bunı aytmağa faydasız.
– ATR «Al-RTV» ilk cemaat musulman kanalı içün yayınlarnı çıqaramı?
– Ebet, işimizni devam ettiremiz. Yayın toqtamadı.
– Aprel ayınıñ soñunda qırımtatarlarnıñ vaziyetini ögrenmege kelgen Türkiye eyyeti telekanalıñıznı ziyaret etti. Ne aqqında laf ettiñiz?
Eskender yaqında özü telefon etken edi, özüni yahşı is etkenini ayttı
– Eyyet temsilcileri aman-aman künniñ yarısını telekanalda keçirdiler. Olarnıñ sualleri bar edi, bizler ise problemlerimiz aqqında tarif ettik. Olar qırımtatarlarnen laf etken soñ ATR telenalı qırımtatar cemaatı içün ne qadar müim olğanını qayd ettiler. Olarnıñ aytqanına köre, laf etken qırımtatarlar ATR qapatılğanına açuvlanalar, yardım isteyler. Eyyet vekilleri istegen bütün vesiqalar berildi. Biz olarğa ATR ve Lâle telekanalları, «Meydan» radiosı, «15 minut» muarririyetini kösterdik, hadimlernen subet keçirildi. Olar monitoring neticelerini Türkiyege qaytqan soñ aydınlatacaqlarını bildirdiler.
– «Fevral 26 işi» boyunca eki ayğa qadar apiske alıñan telekanal operatorı Eskender Nebiyevnen bağıñız barmı?
– Eskender yaqında özü telefon etken edi, özüni yahşı is etkenini ayttı. Bütün hadimler oña qoltutqanından ğurur duyğanını ayta – o, bu qoltutuvnı is ete. Qasevetlenmemege rica etti, o, er şeyge dayanır.


text:
ABD tarafından sanktsiyalar kirsetilüv telükesinden dolayı, Rusiyeniñ en büyük «Alfa-bank» hususiy bankı Rusiye arbiy-sanayı kompleksiniñ işhanelerine hızmet bermekni toqtattı. Bu aqta «Eho Moskvı» radiostantsiyasına bank müdirler keñeşi reisiniñ birinci muavini Oleg Sısuyev ikâye etip berdi.
«Biz olarnen munasebetimizni qopardıq degen manağa kelmey. Biz risklerimizni azlaştırmağa areket etemiz», - dep qayd etti Sısuyev. Onıñ sözlerine köre, mudafaa kompleksiniñ işhaneleri «Alfa-bank» kreditleriniñ esas qısmını teşkil ete eken.
Daa evel Londonda yaşağan «Alfa-bank» saiplerinden biri olğan Mihail Fridman, «Forbs» mecmuasına bergen intervyusında, sanktsiyalar Rusiye mudafaa işhanelerine köstergen hızmeti bankqa tesir etkenini tanığan edi.
Amerika Birleşken Devletleri Qırımnı ilhaq etkeni, Ukraina şarqındaki cenk ve ABD prezident saylâvına qarışması ihtimalinden dolayı Rusiyeniñ bazı şahıs ve şirketleri, şu cumleden mudafaa saasınıñ bazı işhaneleri ve devlet strurkturalarına qarşı sanktsiyalar kirsetken edi. 2017 senesi Kongress tarafından qabul etilgen qanun mücibi, amerikan memuriyeti, Rusiye küç idaresi strukturaları ve arbiy-sanayı kompleksinen işbirlik yapqan şahıs ve teşkilâtlar esabına sanktsiyalar cedvelini arttırabilecek.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tarafından «Vatandaşlıq aqqında» qanunğa teklif etilgen deñişmelerniñ maqsadı, Qırım sakinlerini vatandaşlıqtan marum etmek degil de, qanunsız olaraq Ukraina vatandaşlığınıñ alınması boyunca tafsilâtlardır. Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Ukrainadaki «Regional insan aqları merkezi»niñ adliyecisi Vitaliy Nabuhotnıy ifade etti.
Onıñ aytqanına köre, qanun leyhasında, Qırımda alınğan Rusiye vatandaşlığı göñülli olaraq alınğan dep sayılmay, ve avtomatik şekilde zornen qabul ettirilgenini tayin etken maddelerge uyğundır. Bu sebepten Ukraina bu vesiqalarnı tanımay.
Vitaliy Nabuhotnıy: «Men vaqıttan evel «hainlik» dep qıyamet qoparmaz edim… Menim fikrime köre, Qırımdaki Rusiye pasportları ile berilgen şey «çetel memleketiniñ vatandaşlığı» sayılmaz, çünki Ukraina olarnı tanımay. Ukraina Moskvada berilgen pasportnı tanıy, lâkin insannıñ Qırımda alğan pasportını tanımay. Ondan ğayrı, bu qanun leyhası içün berilgen izalav tezkeresi baqılsa, anda Qırım ve vatandaşlıqnıñ ğayıp etilmesi aqqında iç bir şey aytılmayıp, Ukraina vatandaşlığınıñ alınması içün şartlarnıñ yaratılması aqqında aytıla», – dedi.
Ukrainadaki «Regional insan aqları merkezi»niñ adliyecisi Vitaliy Nabuhotnıyden alınğan intervyüni Qırım.Aqiqat saytında yaqın künlerde oquñız.
Ukraina Yuqarı Radasına 2018 senesin aprel 19-da qayd etilgen Petro Poroşenkonıñ 8297 nomeralı qanun leyhası Ukraina vatandaşlığınıñ ğayıp etilmesi içün, cümleden, devlet organlarınıñ halq içün açıq olğan reyestrleri ile tasdiqlana bilecek çet memleketiniñ vatandaşlığı bergen saylav aqqını ya da diger aqnı qullanuv ve ya çet memleketiniñ vatandaşlığı yüklengen mecburiyetlerni yerine ketirüv; ya da (Ukraina Devlet sıñır hizmetiniñ vazifeli şahsı tarafından qayd etilmesi taqdirde) Ukrainadan çıqmaq ve ya Ukrainağa kirmek içün çet memleketiniñ pasportını qullanuv kibi qoşma şartlarnı teklif ete.
Aynı zamanda qanun leyhasında, Qırımdaki Rusiye ukümetiniñ qanunsız areketleri neticesinde Rusiye vatandaşı olğan Qırım sakinlerini, böyle pasportlarnı göñülli olaraq alğanlar dep saymaq mümkün degil, denile. Demek ki, bu, olarnı Ukraina vatandaşlığından marum etmek içün esas olamaz. Prezidentniñ qanun leyhası Ukraina Yuqarı Radasına aprel 19-da berildi ve şimdilik komitetlerde ögrenile.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda Aqmescitten Herson vilâyetiniñ memuriy sıñrınace avtobus yürip başladı. Bu aqta jurnalistlerge Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ vitse-premyeri Yuliya Jukova bildirdi, dep yaza "Krıminform" saytı.
Beyanatqa köre, iyül 24-ünden başlap, Aqmescit tarafına ve Aqmescitten memuriy sıñırğa taraf 12-şer avtobus yürip başlaycaq.
Aqmescitten avtobuslar "Kurortnaya" avtostantsiyasından çıqacaq, biletlerni kassalarda almaq mümkün. Herson memuriy sıñından ketken yolcular ise, şimdilik biletlerni tek aydavcılardan satın ala bile, çünki toqtav yerleri daa tiklenmekte. Birinci avtobus saat 6:00-da çıqa, soñkisi Aqmescitten 17:00, memuriy sıñırdan - 19.00 kete. Reyste yañı avtobuslar qatnaycaq.
Daa evel Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırı ile yolcular yürgüzmesini "qanunleştirmege" buyurğan edi.


text:
Qırımda rusiyeli sıñırcılar Noman Çelebicihan adına qırımtatar göñülliler batalyonınıñ iştirakçisi Seit-İbraim Zaytullayevni yaqaladı. Oña nisbeten qanunsız sıñırdan keçüv aqqında madde (Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 322-ci maddesi) boyunca cinaiy iş açıldı.
Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresinde bildirdiler ki, 1997 senesi doğğan Ukraina vatandaşı Seit-İbraim Zaytullayev Qırım ile sıñırnı, keçirüv noqtasından keçmeyip, Herson vilâyeti tarafından keçmege tırıştı. Sorğu neticesinde belli oldı ki, o, bir yıldan ziyade göñülliler batalyonınıñ terkibine kire edi.
Batalyon tesisçisi Lenur İslâmov «Radio Svoboda» mühbiri Anton Naumlükke Zaytullayevniñ teşkilâtqa kirgenini tasdıqladı, amma ayttı ki, o, eki ay evel işlerden «boşatıldı». Bunen beraber İslâmov qayd etti ki, Zaytullayev istidatlı çalğıcı ola, «bizim problemalarımızdan pek qasevetlene ve ana-babasını sağına edi», qıtaiy Ukrainada tehnologik institutqa kirmege niyetlene edi.
Yaqalanğan kişi Aqmescit (Simferopol) 1 sanlı SİZO-sında endi bir aftadan ziyade buluna. O, fevral 9-dan 10-ğa keçer gecesi sıñırda yaqalandı, amma bu vaqia aqqında tek bir afta keçken soñ belli oldı.
Şimdi yigitniñ işi boyunca taqiqat alıp barıla. Onıñ anasınıñ sözlerine köre, Zaytullayevniñ tayinlengen adliyecisi de bar – Taras Omelçenko.
«Men onen pek te laf etip olamadım, çünki yanında konvoy bar edi. O ne içün Qırımğa kelmege qarar alğanı aqqında laf etmedik. O ayttı ki, qorantasını pek sağınğan. Bu yerde daa onıñ körüşken qızı yaşay», – dep añlattı yaqalanğan kişiniñ anası.
Zaytullayevniñ saifesinde tuvğan şeer olaraq Canköy qayd etilgen.
Zaytullayevge nisbeten qıynav qullanılğanı aqqında malümat yoq.
«Er alda, betinde zorbalıq izlerini körmedim. Özüm eşitkenlerimden: onen yahşı laf eteler. Onı qorquzalar dep aytıp olamayım. Taqiqatçı ayttı ki, oña şartlı müddet berile bile, amma bu mesele boyunca mahkeme qarar alaca», – dep bildire «KrımSOS» Zaytullayevniñ anasınıñ sözlerini.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Yulda atamalarnıñ mäğnäsenä iğtibar itsäñ, şundıy fiker üze ük başnı borawlıy başlıy. 1943-yılda ğına Ul'yanovski isemenä layıq bulğan Sember qalasınıñ borınğı iseme, İdelne kiçkäç ük, Karasevka yılğaçığınıñ Qarasu bulğanlığın iskä töşerä. Artaban Ürän yılğası, Üränbaş, Yenğanay, Qolmayır, Urazgilde, Krasnıy Yar, Belıy Yar, Tögälbuğa, Äbderi, Öçqayın awılları, Çardaqlı qasabası…
Tik urısçalatılğannarı da baytaq: Mäläkäs – Dimitrovgrad, Zirekle quaq – Yelxovıy kust, Musa – Moiseevqa, Sabaqlı – Sobakayıvo, Töple – Teplıy stan, Qışqı – Qoşki… Soñğısı Samar ölkäse rayonınıñ üzäge. Andağı yul çatında Çelno-Verşinığa yul kürsätüçe taqta küzgä bärelä. Çallıbaş, dip atıy anı cirle tatar.
Annan soñ Kondırça yılğası buyınıñ güzäl cirlärendä şır urısça yäki sovetça yañğıraşlı awıllar isemnäre. Monısı añlaşıla da: tatarğa bit yılğalardan 40 çaqrım yıraqlıqta ğına urnaşırğa mömkin bulğan. Ä Kondırçanıñ iseme ük tatarnıñ oluğ faciğäsenä bäyle: näq anıñ İdelgä qoya torğan poçmağında Aqsaq Timer Tuqtamış ğäskären tar-mar itä. Häm näq şul 1396-yılğı waqiğa Böyek dalanı Böyek çualışqa kiterä dä. Näticäse mäğlüm inde. Barıbızğa da.
Samar ölkäsendä dä törki mäğnäsen saqlağan toponimnar baytaq. Rayon üzäkläre İsaqlı – Usaqlı, Qamışla – Qamışlı, mäsälän. Başqortostanda toponimnar, Tatarstandağı kebek ük, ike teldä yazılğan.
Qoşki belän Sergeevski arasında yul yaxşı: xäräkät az bulğanğadır, küräseñ. Mäskäw - Çiläbe trassasına Sergievsk şähäre çitendä çığasıñ. Biredä Surğut yılğası äle dä şulay atala. Ä menä Surgut qalasına Sergievsk iseme general Sergeevnıñ başqort baş kütärülären bastırğandağı ayıruça qansızlığı xörmätenä birelgän.
Mäskäw – Çiläbe trassasınıñ bezgä mäğlüm iñ naçar öleşe Samar ölkäsendä. Yulnı qararğa birelgän aqçanı çamalap qına, “çın räsäyçä” yaxşı qullanalar, küräseñ bu ölkädä. Yulnıñ iñ tigez öleşe – Tatarstan cirlegendä.
Tatarstandağı benzin salu stansaları – törle şirkät'lärneke. Bäyäläre dä törleçä. Ä Başqortstan cirendä barı tik “Başneft'”nekelär genä. Ber ük bäyä. Şunı da äytergä kiräk: “Başneft'” benzinı Samar ölkäsendägegä qarağanda yaxşıraq. Anı salu belän motornıñ yağımlıraq tawış belän eşli başlawı – şunı kürsätte.
Yulda qul kütärüçelär dä oçrıy. Utırtqalıysıñ inde qayçaqta. Berençedän, söyläşep baru yulnı qısqarta, ikençedän, äñgämä barışında Rusiäneñ milli säyäsäten beraz añlatu mömkinlege tua. Tik tatar-başqort telen belüçelär genä utırtıla. Tatarstan belän Başqortstan cirendä säbäbe bolay añlatıla: ike däwlät telen dä belmägän keşe – qanun bozuçı cinayätçe ul. Ä cinayätçelärgä minem maşinada urın yuq.
Passajirlar sawbullaşqanda, ğädättä, aqça suzalar. Kiräkmi, dim, üzebezçä söyläşüeñ öçen räxmät. Ä ber xanımnan alırğa turı kilde, çönki 12 yäşlek ulı urısça ğına belä.
Ufada küñelle ber küreneşkä tap buldıq: Başqort teatrı tatar äsäre “Başmağım”nı tamaşalıy. Ä Ufa qalası isä Qazanğa qarağanda küpkä “tatarskiraq”. Uramda şır tatarça söyläşälär. Urısçası sirägräk, başqortça süz işetergä nasıyp bulmadı. “Qızıl tañ” gäziteneñ tirajı da andağı tatarnıñ üz yözen saqlap kilüen dälillider – 25682 danä. Bu “Başqortstan” häm “Watanım Tatarstan” gäzitlärenekennän dä kübräk. Äytik, “VT”nı tirajı nibarı 17682 genä bit. Comğa çığarılışı da 280 danägä genä artığraq...
Ä “ğayışniklar” ike respublikada da – ber ük. Bernigä dä kiräkmägän yul bilgese quyalar da, şul taläpne ütämägän yulçılarnı awlaw öçen posıp utıralar. Äytik, uzıp kitüne tıyuçı yul bilgese (Obgon zapreşçen) borılış yäki qalqulıq aldında quyılırğa tieş, yäğni aldağı yul kürenmägän oçraqta. Ä uysulıq aldınnan – yul yıraq-yıraqtan kürenä. Uzarğa turı kilde inde aqrın ğına baruçı QamAZnı. Tuqtattılar. Maşina eçenä utırttılar. Berse başqalarnı “aulıy”, ölkänräge añlata: “Menä protokol tözerbez, sine sudqa tartırlar, 500 ştraf, volokita…” Soñ, añlaşıla inde närsä telägäneñ. Mä, mäytäm, 300 citäder bit. Qulı belän almadı, tieşle cirgä quyarğa quştı. Waqıt bar ide – beraz añlaşıp alırğa da mömkin. Rusiädä qanunnarnıñ küplege häm qatılığı, alarnıñ berwaqıtta da tieşençä ütälmäwe, urıs xalqınıñ qanında uq qanunnarğa tökerep qarawı, bu çirneñ tatar-başqortqa da yoğuı turında…
Gayışnik yeget urıs xalqına tel tidermik, alar bezne faşizmnan qotqarıp qaldılar, di. Suğışta kemneñ niçek qatnaşqanı, yaqtaşıbız Ğazi Zahitov yazmışı häm başqa şundıy misallar turında säğätkä yaqın añlatıp utırırğa turı kilde. Räxmät äytep qaldılar. Kitkändä “tege” 300He minem kesägä ük tığıp cibärde yegetem.
Alda Tatarstan belän Başqortstan çige – Iq yılğası. Mäskäw - Çiläbe trassası buyınça, bu yılğağa citkänçe ük Başqortostan cire başlana.
Härxäldä, Iq yılğasına qädär baytaq ara bulsa da, Başqortstan digän oluğ yazma häm Başqortstan flagı şuña inandıralar…
Yuğisä, çiklär yılğanıñ urtasında bulırğa tieş, läbasa. Änä bit Ussuri yılğasınıñ urtasında urnaşqan Damanski utrawçığı öçen Qıtay - SSSR arasında 1969-yılda bik qatı bäreleş bulıp alğan ide. SSSR da Qıtay cirenä üz tamğasın elmäde - Qıtay da SSSR yağına tığılmadı. Ä menä Başqortstan niçek itep Iq yılğasınıñ sul yağında 100 metr kiñlektäge polosağa xuca bulğan soñ? Elek tä şulay ide – üzgäreş kürenmi. Monısı – yaña küper, trassa küpere. Ul salınğançı töp yul Oktäberskiy şähäre aşa uza ide. Ä anda bu mäs'älä ni xäldä ikän? Şul soraw qaytqanda iske küper aşa ütärgä etärgeç birde. Monda da şul uq ikän. Xätta ruspublika çige tügel, Iqnıñ uñ yağında urnaşqan ŞÄHÄR(!) çige dä sul yaqta – Tatarstannıñ Yutazı rayonı cirendä.
Waq-töyaq kebek tä bit… Monda da säyäsät ise sizelä şul.
Tatarstan cämäğätçelege 2002-yılda tarixtağı iñ oluğ faciğäneñ 450 yıllığın bilgeläp ütte. Bügen Başqortstan urıs qulı astına kerüeneñ 450 yıllığın oluğ bäyräm sıyfatında qarşılıy. Çiklär belän bolay qılanuğa - şul tarixi waqiğalarnıñ tä'sirläre dä bardır kebek “astan” qaraşqa.
Ayrat İbrahim, Sember-Ufa arası


text:
Mitingniñ bir qaç iştirakçisi «Ukrain cemiyetiniñ beyannamesini» qabul etip, bu qıyın siyasiy devir vaqtında Ukrainağa qol tutqanlarını ve Rusiye siyasetini takbih etkenlerini bildirdiler.
Frenk tilinde yazılğan vesiqağa binaen, «Rusiye ordusınıñ Ukrainağa istilâsı neticesinde memlekette içtimaiy buhran yüz berdi. Ukraina Kreml imperialistik siyasetiniñ qurbanı oldı. İstilâcını şimdi toqtatmasaq, dünyadaki barışıq havf altında qalacaq».
Faaller Kanada ve Kvebek ükümeti, Monreal yolbaşçılığından Rusiyege qarşı cezalar talap eteceklerini ilân etip, Rusiyeni diger devletlerniñ bir olmasını ürmet etmege mecbur etecek olalar.


text:
Aqmescit rayonında alıp qaçılğan Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egiz köteklengen alda tapıldı. Bunı Facebookta «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildire.
Bildirüvde: «Asan Egiz köteklengen alda tapıldı. Al-azırda advokat Ayder Azamatov ve Asannıñ qardaşı Abdurahman Egiz onı hastahanege alıp keteler», – denile.
Bundan ğayrı bu malümatnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da tasdiqlay.
«Asannı acele surette Aqmescitteki 6 nomeralı şeer hastahanesine alıp keteler. Asannı pek köteklediler. Birazdan soñ advokat Ayder Azamatovdan izaatlar bekleymiz», – dep yazdı o.
Mayıs 23-te Aqmescit rayonındaki Colman (Pionerskoye) köyü yanında belli olmağan şahıslar Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatı Asan Egiz yaqaladılar. Rusiye FSBsiniñ Qırımdaki idaresinde Egizni yaqalağanlarını inkâr ettiler.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından açıq menbalarda bu hususta izaatlar berilmedi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımda FSB hadimleri aman-aman 10 saat devam etken tintüvden soñ evel BlackSeaNews Qırım neşiriniñ baş muarriri olğan Tatyanı Guçakovanı sorğuğa alıp ketti. Bunı BlackSeaNews baş muarriri Andrey Klimenko öz Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, FSB hadimleri Tatyana Guçakovağa cumaaqşamı, aprel 9-da, saba saat 7.45 keldiler. Tintüvden soñ onı belgisiz yönelişke adıp kettiler.
Evde olğan bütün bilgtsayarlar tutıp alındı. Bundan soñ Tanânı alıp kettiler.
«Tintüv aman-aman 10 saat devam etti. Evde olğan bütün bilgtsayarlar tutıp alındı. Bundan soñ Tanânı alıp kettiler. Saat 17:00-den soñ. Bu yıl devamında Kiyevge köçken muarririyette çalışmağanına baqmadan, Ukraina jurnalistleriniñ milliy birliginiñ azası ola, yani, bizim zenaatdaşımızdır», – dedi Klimenko, ve Guçakova endi bir yıldır BlackSeaNews ile çalışmağanını qayd etti.
«Maydan inostrannıh del» fondunıñ başı Bogdan Yaremenko aytqanı kibi, Guçakovanıñ yaqalanuvı – «Qırım Rusiyeniñ işğalci akimiyetiniñ farqlı tüşüngenlerge qarşı alçaq ve qanunsız küreşiniñ daa bir misalidir».
Federal havfsızlıq hızmeti bugün reine aldı
«FSB bugun reine aldı. Bu teraktnıñ maqsadı – meni ve Andreyni (Klimenko – muar.) «Maydan inostrannıh del» ve BlackSeaNews faaliyetimizde qorquzmaqtır. Biz bu malümatnı tarqatamız ve ne işimizni, ne Tatayana Guçakovanıñ azat etilmesi içün küreşimizni iç bir zaman toqtatmamız», – dedi o.
Tatyana Guçakova Qırımda 2010-2014 seneleri çalıkşan «Qırım siyasiy dialogı» halqara teşebbüsiniñ azası edi. Yarımada işğalinden soñ teşkilâtnıñ faaliyeti toqtaldı.
«BlackSeaNews» internet resursı endi bir yıldır Kiyevden çalışa. Baş muarriri Andrey Klimenko aytqanı kibi, taqipke oğrağan sayt jurnalistleri Qırımnı terk etmege mecbur edi. Qalğanlarnı qasevet etip, olar aqqında matbuat vastalarında bir şey aytmamağa areket ete eken. «Menimkilerni anda öyle de qıdıralar, öz izaatlarım ile bu işke sebep doğuracağımdan qorqa edim. Duşmanlarğa artqaç manaçıq bermege istemeyim. Tış mühbirlerimiz çoq, olarnı tüşünem. Bütün bu alçaq erifler meni oquğanını billem. Olar lâqayt degiller. Qıdıruv faaliyetleriniñ arttırılmasına sebep bermege istemeyim», – dey edi o Qırım.Aqiqatqa.