text:
Rusiye musulman cemiyeti Rusiye prezidenti Vladimir Putin adına camini qurmağa istey ve Moskvada qurucılıqqa topraq damartasını soray.
İşbu teklif ile Moskva şeer yolbaşçılığına «Rusiyeniñ birleşken islâm kongressi» Merkezleştirilgen diniy teşkilâtınıñ reisi Şavkat-hacı Avâsov muracaatta bulundı.
«Biz – Rusiyeniñ vatanperver musulmanları – memleketniñ yolbaşçılığından Moskvada Putin Vladimir Vladimiroviçniñ adına cami qurmaq içün izin soraymız. Onıñ adı çoq milletli Vatanımıznıñ halqları arasında asırlarca saqlanmalı. Bunıñ ile Moskva şeer başına S.S.Sobâninge cami qurucılığına topraq damartasını ayırmağa ricada bulunamız», – denile muracaatta.
Şavkat-hacı Avâsov şunı dey ki, «vatanperver musulmanları» Rusiye prezidentine öz destegini, Qırım meselesinde de, şu cümlede, köstermek kerekler.
«Memleket içün bu ağır vaqıtları birleşip, Putin Vladimir Vladimiroviçke qol tutmaq kerekmiz, Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvı aqta qararına qol tutmalımız, Qırım er vaqıt Rusiye territoriyası edi.
Bizimce, Vladimir Vladimiroviç Putin – bizge Allahtan bağışlanğan efsaneviy insandır», – denile beyanatta.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


c: text/html

text:
Bazarertesi künü, iyül 13-de, Qırım Nazirler şurası binası yanında Aqmescit merkezinde Kozlov soqagındaki yoq etilgen çarşınıñ tuccarları toplandı.
Qırım.Aqiqatqa şaatlarnıñ aytqanı kibi, Lenin meydanı Nazirler Şurasınıñ binası yanında toplanğan satıcılarnıñ sayısı 10-dan ziyade degil edi. Olarnen birlikte anda politsiya hadimleri bulunğanından sebep özlerini muqayt alıp bardılar. «Faqat, bazıları cesaretlenip: «Aksenov, iş ber» dep qıçırmağa başladı», – dey şaat.
Nazirler şurasından bir reaktsiya oldımı, belgisiz. Tuccarlar ola bilecek repressiyalardan qorqıp, matbuat vastalarınıñ temsilcileri ile laf etmey.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında satıcılarnıñ talapları aqqında yañı malümat şimdilik yoqtır. Resmiy uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri de izaat bermey.
Aqmescit şeer memuriyetinde deyler ki, iyül 13-den Kozlov soqağında tamir işleri başlandı.
İyül 6 künü Aqmescitte politsiya şeer merkezindeki çarşını sarıp aldı, onı yıqmağa başladılar. Şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev işbu areketler Qırım nazirler Şurasınıñ qararı ile amelge keçirilgenini bildirdi.
Qırım Nazirler şurası yanında narazılıqnı bildirgen tuccarlarğa yañı ticariy noqtalarnı bermege vade ettiler.
Cuma künü, iyül 10-da, Aqmescitniñ Kozlov soqağında qurucılıq çöplügi yanıp tutaştı

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fevralniñ 21, çarşenbe künü, Herson VDM-nde keçken brifingte, Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyalar işleri boyunca nazirniñ muavini Yusuf Kürkçi, ilhaq etilgen Qırımda suv meselesi «kün sayın fenalaşqanı» aqqında beyan etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Kürkçi, Herson vilâyeti devlet memuriyetine, Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlenüvi kesilgeninen alâqalı malümat ve materiallar berilmesi ricasınen kelgen soravnı bu şekilde izaatladı.
«İşğal etilgen Qırımda suv meselesi kün sayın fenalaşmaqta. İşğalci ükümet artıq bu meseleni çezmek içün, bütün icadiy istidatını tüketti. Bugünki künde Qırımnıñ şimaliy qısmındaki topraqlarnıñ degradatsiya cereyanı öyle bir derecede devam ete ki, Qırım azat etilgen soñ, bu da çezilmek kerek olğan bir mesele olacaq. İşğal sebebinden aman-aman bütünley bozulğan topraqlarnıñ meleorativ alı ve infrastrukturası tiklenmek kerek olacaq. Bu yalıñız Şimaliy-Qırım kanalı degil de, bu suv yardımınen biñlernen-biñlernen gektar suvarılğan topraqlarğa saip olmağa imkân bergen infrastrukturanı da qavray», – dep qayd etti Kürkçi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ rusiyeli ükümeti başlatqan esnas, daa ziyade içerdeki qırımlı istismalcı içün kerek.
«Qırımnıñ uydurıq işğalci rejiminiñ yolbaşçıları ukrain ükümetinen adalet içün küreş yapıla, suvnen bağlı ilâve hızmetler alına degen imkânğa saip olmaq içün yapalar. Bu - Qırımda olıp keçken bütün farsnıñ daa bir aktı», – dep izaatladı vaziyetni nazir muavini.
Daa evel Herson valiligi, Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen, işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlenüvi kesilgeninen alâqalı malümat berilmesi ricasınen kelgen advokat soravı alğan edi.
Ukraina Qırımnıñ tatlı suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen qarşılay edi. Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,8 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 millionğa juıqtadı. Qazan ayında 36 mıñ nauq..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,4 mıñğa artıp, jalpı esebi 997 mıñnan asqan. Qazan ayında 34,5 mıñ nauqas..
Pandemiya bastalğalı AQŞ Qazaqstanğa jalpı jiını 6,8 mln dollar qarjı kömek körsetti. AQŞ elşiligi amertikalıq iri derjavanıñ COVID-19 indetine qarsı..
Qazan ayında eñ köp sırqat tirkelgen Almatıda 6154 adamnıñ taldauınan koronavirus anıqtalğan, tağı 118 adamğa koronavirus pnevmoniyası diagnozı qoyılğ..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,6 mıñğa artıp, jalpı esebi 996 mıñnan asqan. Qazan ayında 33 mıñ nauqas a..


text:
İyünniñ 26-nda Herson vilâyeti Geniçesk rayonında qırımtatar bayrağı Kününe bağışlanğan avtoyürüş ve vatanperverlik yürüşi keçti.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, qırımtatar bayraqlarını kötergen maşinalar Novoalekseyevka qasabasına kelip çıqqanından soñ, anda ukrain ve qırımtatar bayraqarı açıldı. Yürüş iştirakçileri qasabanıñ merkeziy soqağı boylâp keçti. Kolonnanıñ başında Arabat belinde yerleşken Sçastlivtseve köyünden kelgen meşur trampeteçiler yürdi. İnsanlar ellerinde ukrain ve qırımtatar bayraqlarnen yürdiler.
Yürüş daa soñra bayram kontserti, milliy Küreş boyunca numüneviy yarışkeçirilecek qasabanıñ Medeniyet evinde yekünlendi.
Aqşam Hersonda avtoyürüş yapılacaq.
Ukrainada qırımtatar bayraq Kününe bağışlanğan bir sıra tedbirlerniñ ötkerilmesi planlaştırıldı. Yürüş, miting ve avtoyürüşler Lviv, Odessa, Dnipro, Melitopol, Kyiv, Herson vilâyetinde ötkerilecek.
İyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq Kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci qırımtatar halqı Qurultaynıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın renkli tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır.


text:
Ankarada (Türkiye) II Bütündünya qırımtatar kongressinde iştirakçiler Qırım işğali şaraitlerinde yapılacaq areketlerni muzakere etecekler. Bu aqta QHA haber agentligi tarafından aşkâr etilgen Kongressniñ programmasında aytıla.
Kongresste bütün dünyadan 180 qırımtatar teşkilâtı iştirak etecektir. Tedbir Ankarada Bilkent Hotel salonında avgust 1-2 künleri keçecek.
«Türkiye parlamenti reisiniñ muavini Naci Bostancınıñ, Ukraina prezidenti adından – Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin, içtimaiy teminlev emegi naziri Faruk Çelikniñ, siyasiy firqa temsilcileriniñ, elçi ve çeşit memleket eyyetleri vekilleriniñ, alim, tedqiqatçı, Avropa ülkelerinden, AQŞ ve Kanada jurnalistlerniñ iştiraki beklenile», – denile beyanatta.
Bunıñ ile bir sıra beyanatlarnıñ qabul etilmesi beklenile – dünya toplulığına, ukrain yolbaşçılığına ve qırımtatar halqınıñ işğal etilgen Qırımdaki vaziyeti aqqında.
Kongressniñ programmasında şunı qayd eteler ki, Rusiye tarafından Qırım 2014 senesi fevral 27 kününden ve bugünge qadar 15 qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur edi. Denile ki, qırımtatar halqı Qırımdan defalarca icret etmege mecbur edi. Böylece, 1 million qırımtatarı 1783-1922 seneleri Qırımnı terk etti, yoqsa ayırımğa oğradı.
Tedbir iştirakçileri Bütündünya kongressiniñ Ankarada keçirilmesini halq yetekçilerine Qırım kirişi yasaq olğanı ile añlatalar, faallerniñ çoqusı taqip etile. Öldürüv, qırımtatarlarnıñ ğayıp oluvı ep arta, milliy matbuat vastalarına basqı etile.


text:
Moskva Basman mahkemesi fevral 10 künü uçucı Nadejda Savçenkonıñ tevqifini mayıs 13-ne qadar uzatmaq kibi taqiqat muracaatını baqacaq.
Rusiye akimiyeti Savçenkonı iyün 17 künü Lugansk civarında Rusiye jurnalistleriniñ ölüminde qabaatlay. Ukrain uçucısı qabaatnı red ete ve bundan evel separatistler tarafından zapt etilip, Rusiyege ketirilgenini bildire. Yanvarniñ soñunda Savçenkoğa nisbeten – sıñırdan qanunsız keçüv boyunca cinaiy iş açıldı.
SİZOda Savçenko qanunsız tevqifine narazılığını bildirip, açlıqnı ilân etti.
Moskvağa Basman mahkemesi toplaşuvına «Batkivşçina» firqasınıñ deputatları ve tatası – Vera Savçenko kelecek olalar.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov Qırımda ukrayin türküleri, hususan "Çervona kalına" ve Stefania yanğırağan toylayrnıñ iştirakçilerini cinayet mesüliyeti ile tehdit etti.
"Malümat arasında Qırımdaki içtimaiy tedbirlerden ukrayin şiarları, milliy türküler ile videolar peyda olıp başladı. Bu kibi tedbirlerniñ teşkilâtçılarını ve iştirakçilerini mesüliyetke celp etmek ve vazifelerinden boşatmaq ve qanunlarğa köre ceza bermek kerek olğanını sayam", - dep yazdı Aksönov.
O, ukrayin türküleriniñ aytılmasını "Rusiyege hainlik" saya.
"Ukrayin natsist rejimini desteklegenler ise sevgem memleketelrine ketseler daa doğru ve mantıqlı olacaq", - dep bildirdi o.
Evel Rusiye tarafdarı qırımlı bloger Aleksandr Talipov telegram kanalında onıñ malümatına köre sentâbrniñ 10-nda Bağçasarayda "Arpat" salonından olıp keçken toynıñ videosını yayınladı. Videoda toy musafirleri "Çervona kalına" ukrayin türküsini diñlep oynaylar. Bundvn ğayrı Talipov Aqmescitte olıp keçken daa bir toynıñ videosını yayınladı. Anda musafirler "Eurovision" yır yarışında ğalebe qazanğan Kalush Orchestra ukrayin taqımınıñ Stefania türküsini diñleyler.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Germaniya astanasında halıqaralıq «Berlinale» kinofestivali resmi türde aşıq dep jariyalandı. Bwl turalı Nandelsblatt habarladı.
Jıl sayın üzdikterdi anıqtaytın şarağa älemniñ tükpir-tükpirinen tört mıñğa juıq jurnalist kelgen. Festival' barısında qala kinoteatrlarında 400-ge juıq fil'm körsetiledi. Olardıñ on jetisi bas jülde üşin baq sınaydı.Sarapşılardıñ pikirinşe, rejisser Çjan Imoudıñ «Bir sekund», Fatih Akinnıñ «Altın qolğap» fil'mderi jeñimpaz boluğa layıqtı.
2016 jılı «Altın ayu» bas jüldesin italiyalıq rejisser Djanfranko Rozidiñ «Teñizdegi ot» derekti fil'mi ielengen. Atalğan fil'm äli künge deyin talqılanıp keledi. Sebebi, rejisser tüsirilim alañı retinde ondağan mıñ bosqın twraqtanğan italiyalıq Lampeduza aralın tañdap, Oñtüstik Afrika men Tayau Şığıstan Europağa teñiz arqılı ağılğan bosqındardıñ ömirin tüsirdi. Kinokartinanıñ wtqan twsı da – osı. Al «Kümis ayu» jüldesin «Saraevodağı qaza» tuındısımen bosniyalıq rejisser Danis Tanoviç qanjığasına bayladı. Üzdik rejissura üşin francuzdıq Mia Hansen-Leve «Keleşek» fil'mi marapattaldı. «Hedi» fil'minde bastı röldi somdağanı üşin tunistik Majd Mastura «Üzdik akter» dep tanıldı.
Ayta keteyik, Berlinale – külli älemniñ jas rejisserleri, akterleri men scenaristeri qatısatın halıqaralıq festival'. Biıl qazılar alqasına Franciya aktrisası, «Oskar» jüldesiniñ iegeri Jyul'et Binoş törağalıq etedi. Al bayqau jeñimpazdarı 16 aqpanda belgili boladı.


text:
Ha'rre
Ha'rre, (Apis mellifera L.) — jer ju'zinde 20 milliyonan aslap ha'rreler bar. ha'rrelerdın' watanı qubla Aziya esaplanadı. Ha'zirgi da'wirde qubla ken'liklerden shekke arqag'a shekem tarqalg'an. Ha'rreler, ko'binshe, shan'araq bo‘lıp jasaydı. Bir shan'araq bir ana (xalıq tilinde "patshası" dep ha'm ju'ritiledi), bir neshe mın' isshi ha'm bir neshe ju'z erkek ha'rreden iba'rat. Ana Ha'rrenin' uzınlıg'ı. 20 — 25 mm, salmag'ı 200 — 250 mg , ba'harden gu'zge shekem ma'yek qo‘yıw ha'm shan'araqtı basqarıw waziypasın isleydi. Qanatı denesının' yarımın qaplaydı, nektar, gu'l shan'ın jiyiriwshi apparatının' ju'kligi menen parıq qıladı. Bir sutkada 2 — 2,5 mın' ma'yek qoyadı. Eger lichinkalardı isshi ha'rreler pal ha'rre su'ti menen azıqlantırıp tursa 16 ku'nde ana ha'rre shıg'adı. Bir shan'aqda jazda 60 — 80 mın', qısta 10—15 mın' isshi ha'rre boladı, sag'atına 60 km tezlikde usha aladı, shan'araqta 2 — 3 km ha'm onnan artıq uzaqlıqg'a ushıp barıp, nektar ha'm gu'l shan'ın jıynaw, nektardı palg'a aylantırıw, mum islew, lichinkalardı bag'ıw, ketek qurıw, uyanı qo‘rıqlaw kibi islerdı a'melge asıradı. Ha'rreler qadimnen qimbatbaxa zat bolg'an palı, propolis, mum, ana ha'rreleri su'ti, ha'rre za'hari ha'm palın alıw, sonın'day awıl xojalıg'ı eginlerin miyweli bag‘lardı shan'latıw ushın bag'ıladı (palha'rreshilik). Ha'rre shan'arag'ı bir ma'wsimde 683140 — 150 kg pal toplaydı, bunnan 100 kg ha'rre shan'arag'ına sarıplansa, 40 — 50 kg ajıratıp alınadı. Ha'rre shan'araq ag'zalarının' xizmet jumısları o‘zara baylanıslı bolg'anlıqtan olardın' birewi ha'm o‘zinshe g'a'rezsiz o'mir keshire almaydı. Na'ssileri: O‘rta Rossiya tog'ayı (qaramtir) ha'rre na'sili (A.m. millifera) — en' ko‘p tarqalg'an na'ssilerge kiredi. Ol irri, paldarlıg'ı joqarı, suwıqqa shıdamlı, ha'r bir shan'araqtan 100 kg ga shekem pal alıw mu'mkin. Kavkaz (Gruziya) taw-qon'ır ha'rre na'silli (A. m. cavcasica) — ko'binshe, Zakavkaze, Worta Aziyada tarqalg'an. Karpat ha'rresi na'silli — Batıs Ukrainanın' tawlı rayonları ha'm Karpat artında ko‘p ushraydı. Ren'i qaramtır, tabiyatı jumsaq, quyrıg'ı uzın. Italiya sarı ha'rresi na'silli (A.m. ligustuca)nın' kelip shıg'ıwı Italiya esaplanıp, Kanada, AQSH, Avstraliya ha'm Jan'a Zelandiyada tarqalg'an. Keyinshelik Finlyandiya, Yaponiya, Qıtay ha'm Hindistang'a ha'm keltirilgen. Shıg'ıs ha'rresi na'silli — Uzaq Shıg'ıs (Pri-more, Xabarovsk)da ko‘p tarqalg'an. Na'sil Ukraina, Worta Rossiya, Italiya ha'm Kavkaz ha'rreleri qatnasında jetistirilgen, paldarlıg'ı ortasha. Kraina ku'lren' ha'rre na'silli (A.m. carnica) — Yugoslaviya, Avstriya tawlarında ken' tarqalg'an.


text:
Ukraina prezedenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina musulmanlarını Qurban bayramınen hayırladı. Hayırlav prezident saytında yerleştirilgen.
"Bu büyük bayram muabbetleşüv ve meramet duyğusını bağışlay, inançnıñ doğru yolunı añlamağa yardım ete ve müminlerniñ yüreklerini parlaq ümütler ile toldura. Çeşit-türlü din ve etnos vekilleriniñ arasında barışıq ve añlaşma munasebetlerini qurmaq içün çalışqan, Ukraina musulman teşkilâtlarınıñ işine büyük qıymet berem, ve ileride de semereli işbirlikke ümüt etem", - denile beyanatta.
Bazar künü, avgust 11-inde musulmanlar, büyük bayramlardan birisini - Qurban bayramnı qutlay. Qırımtatarlar onı Qırımda ve qıta Ukrainada qayd ete.
Qurban Bayramı musulmanlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri olaraq, Mekkege acılıqnıñ soñuna yetmesini temsil etip, Oraza Bayramından 70 kün keçken soñ İbraim peyğamberniñ qurbanı hatırasına keçirile.
Qurban Bayramı büyük meydanlarda cemaat ile qılınğan saba namazından başlana ve ondan soñ er yerde ayvanlarnı soyıp başlaylar. Bu ananeniñ tamırları, alemlerniñ Rabbisi İbraim peyğamberge oğlu İsmailni qurban etip çalmağa bermeyip ve sonki daqqasında qoynı kesmege buyurıp toqtatqanı aqqında qadimiy bir ikâyege barıp yeteler.


text:
Bağçasarayda martnıñ 4-nde Rusiye quvetçileri, ömür arqadaşınıñ aytqanına köre, «devlet hainliginde ve Ukraina agentlerinen bağı olğanında» qabaatlanğan qırımtatarı Emil Emirovnıñ evinde tintüv keçirildi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Emirov «Krımtelekom» aktsiyalı şirketi yolbaşçısınıñ muavini olıp çalıştı.
Tutulğannıñ apayı Dilâra Emirova tintüv vaqtında quvetçiler advokatnı çağırmağa ve evden çıqmağa izin bermedi, dep haber etti.
«Olardan biri özüni Vladimir Şevçenko olaraq tanıttı – o, odalarnı baqtı, paramıznı, malümat taşıyıcılarını ve bütün elektron taşıyıcılarnı aldı. Qadınnıñ aytqanına köre, o, aqayı Ukraina mahsus hızmetlerinden para aldı ve bunı şahsen itiraf etti, dep ima etti. Uquq nizamınıñ vekilleri Emil Emirovnıñ qabaatlavınen protokolnı berdi, anda o, devlet hainliginde iştirak ete bile ve Ukraina telükesizlik hızmetinen alâqaları ola bile, dep haber etile. Dilâra onı advokatsız imzalamağa razı olmadı, uquq qoruyıcılar onı FSBge sorğuğa çağıracaq, dep qoquzdı. Tintüvde Aqmescitten kelgen eki student şaat bar edi, Bağçasarayda kezeler, dep aytqanlar. Tahqiqat areketleri 3 silâlı askerniñ iştirakinen keçirildi», – dep aytıla haberde.
Dilâra Emirovanıñ fikirince, aqayına qarşı dava sahte ola. «(Emil) oña qarşı şübheler işinen bağlıdır», – dep tahmin ete o.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
«Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» haber agentliginiñ Qırım muarririyetiniñ hadimlerine uquq qoruyıcılar kele bile, – dep bildirdi adliyeci Cemil Temişev, jurnalist Natalya Kokorinanıñ yaqalanmasını izaatlap.
Temişev «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» neşiriniñ diger hadimlerine adliyecilerge muracaat etmege tevsiye etti, çünki «olarğa nisbeten taqiqat tedbirleri keçirile bile».
Berilgen malümatqa köre, Natalya Kokorina FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) tarafından şaat olaraq sorğuğa çekildi. Adliyecisiniñ aytqanına köre, bu «Tsentr jurnalistskih rassledovani» neşiriniñ işinen bağlı. O, tafsilâtlı malümat bermeyip, Kokorina «Krım» batalyonı aqqında maqaleden sebep sorğuğa çekilgenini ayttı.
Temişevniñ aytqanına köre, FSB Kokorinanı tekrar sorğuğa çeke bile.
Cuma künü, mart 13-te, FSB hadimleri işğalden soñ Qırımnı terk etip, al-azırda Kiyevde yaşağan daa bir Qırım jurnalisti Anna Andriyevskayanıñ ana-babası yaşağan dairede tintüv keçirdiler. Jurnalistniñ babasına Aqmescit mahkemesiniñ qararını kösterdiler. Vesiqağa binaen, Andriyevskayağa nisbeten «Qırımda akimiyetni devirmek çağıruvları ile maqale içün» cinaiy iş açıldı.
OSCE söz serbestliği reisi Dunja Mijatović Qırımda jurnalistlerge yapılğan basqını takbih etip, «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» haber neşiriniñ jurnalisti Kokorinanı acele sürette azat etmege çağırdı.


text:
Noyabr 22 çarşenbe künü Kyivde «Qırım Evi» binasında Qırımnıñ resmiy Twitter saifesi taqdim etildi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Qırım Evi»niñ program müdiri Alim Aliyev taqdim etüv esnasında: «Biz Qırımnıñ resmiy Twitterini taqdim etmek isteymiz. Onda biz halqara auditoriyası içün Qırım haberlerni ingliz tilinde yazamız», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, Twitter saifesinde yarımada ile alâqalı olğan haberlerni oqumaq mümkün.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Aqmescitte Gorkiy soqağında bazarertesi mart 16 künü Qırım yarımadasınıñ resmi ve «Evimiz – Rusiye» yazısı ile hatıra taşnı yerleştirdiler. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, tedbirde Qırım akimiyetiniñ temsilcileri iştirak etti.
Aqmescit memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev mezkür taş «Qırım baari» vaqiaları aqqında hatırlatacağını» bildirdi.
Aynı zamanda Baharev hatıra taşnıñ müellifi kim olğanı aqta sualge cevap berip olamadı. Onıñ sözlerine köre, «faal aqmescitliler, eki insandır», bunıñ ile şunı da qayd etti ki, şeer memuriyeti olarğa «az-buçuq maliye yardımnı köstergen» eken.
Aqmescitte mart 16-da Qırım parlamenti ögünde Qırımda olıp keçken sahte referendumnıñ yıllığı munasebetinen büyük Rusiye bayrağı açıldı.
«Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasınıñ» yıllığına bağışlanğan tedbirlerden sebep Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov mart 16-de iş kününi qısqarttı.
Vesiqağa binaen, devlet akimiyeti ve teşkilâtlarında iş künü bir saatke qısqartılacaq.
Mart 18 künü yarımadada tatil olaraq ilân etilgen edi. Bayram tedbirleriniñ çoqusı Qırımnıñ paytahtı Aqmescitte keçirilecek. Aqmescitniñ Lenin meydanında tantanalı toplaşuv ve bayram kontserti ötkerilecektir


text:
Felemenk ükümeti işğal etilgen Qırım advokatı Lilâ Gemecige «İnsan aqlarınıñ lâlesi» mukâfatını berdi. Gemeci, Kremlniñ qırımlı siyasiy mabüslerini mahkemelerde qorçalay. Onıñ fikirince, muvafaqiyetiniñ tanılması – «Qırımda çalışqan bütün advokatlarnıñ mukâfatı ola».
Felemenk ükümeti Lilâ Gemeciniñ işi aqqında qaydan bile? «İnsan aqlarınıñ lâlesi» mukâfatı ne içün ve kimge berile? Felemenkte işğal altındaki Qırımda insan aqlarınıñ vaziyetini taqip etelermi? Mukâfat laureatı statusı advokatqa Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemelerinde nasıl yardım ete bile? Bu ve diger aktual mevzularnı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında alıp barıcı Yelena Removskaya, qırımlı advokat Lilâ Gemeci, Felemenk Qırallığınıñ Ukraina fevqulâde ve vekâletli elçisi Yennes de Mol muzakere eteler.
– Lilâ, alğan mukâfatıñıznen tebrikleymiz. Bu muvafaqiyetke nasıl qıymet kesesiñiz?
Bu bütün qırımlı advokatlarnıñ mukâfatıdırLilâ Gemeci
Gemeci: Bu bütün qırımlı advokatlarnıñ mukâfatı, «Qırım birdemligi» faalleriniñ mukâfatı, bugün cinaiy taqipte bulunğan vatandaş jurnalistleriniñ mukâfatıdır. Menim içün bu devletlerden biriniñ qırımtatar halqı ile Qırımdaki zulum ve sıñırsızlıq ile zorbalıqsız küreşinde birdemlik mukâfatı ola.
De Mol: «İnsan aqlarınıñ lâlesi» – Tış işler nazirliginiñ teşebbüsinen berilgen ükümet mukâfatıdır. O, 2008 senesi tesis etildi ve insan aqlarını ciddiy seviyede qorçalağan aq qorçalayıcı ve teşkilâtlarğa berile. Bundan ğayrı, 2018 senesinden itibaren bir qaç memlekette, şu cümleden Ukrainada, Felemenk elçihaneleri memleketimizde yapqan işleri sebebinden telükede bulunğan faal ve aq qorçalayıcılarnı «Lâlelernen» qayd ete. Bu resmiy destek, çalışmağa imkânları olsun dep bir stimul, köstergen faaliyetlerine bir sayğı işareti ola.
– Lilâ Gemeciniñ faaliyeti aqqında qaydan bilesiñiz?
Qırımda olğanlarnı bilemiz. Bunı bilmege isteymizYennes De Mol
De Mol: Qırımda olğanlarnı bilemiz. Bunı bilmege isteymiz, bunıñ içün advokat, teşkilâtlarnen bağlarımız olmalı. Lilâ Gemecini yahşı tanıymız.
– Ukraina aq qorçalayıcılarından kimler daa mukâfat aldı?
De Mol: Vitaliy Ustimenko, «Avtomaydannıñ» Odesa bölügini idare ete. Mukâfat oña qabarcılıq ile küreş munasebetinen berildi. Ne yazıq ki, o, ücümğa oğradı ve atta yaralandı. Şimdi Vitaliy qaravulnen yaşamağa ve areket etmege mecbur, onıñ arqasında turğanımıznı kösteremiz.
– Lilâ, alğan mukâfatıñıznı Qırımğa alıp ketmege planlaştırasıñızmı? Telükeli degilmi?
Gemeci: Şübhesiz, men onı Qırımğa almağa isteyim. Bu mukâfatnı başqaları da körsin, o, küreş timsali olsun, kelgen ve körgen er kes Qırımda yalıñız olmağanını, destegimiz bar olğanını añlasın. Rusiye cinaiy taqip altında bulunğan qırımtatarlarnıñ büyük qısmı terror maddelerine istinaden qabaatlana. Olarnı terror teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlaylar, çünki «Hizb ut-Tahrir» Rusiye Federatsiyası Yüksek mahkemesiniñ qararınen terror teşkilâtı olaraq tanılğan edi. Ukrainada o yasaq etilmedi. Al-azırda insanlarnı diniy sebeplerden ya da faal vatandaş baqışları, aq qorçalayıcı faaliyeti, vatandaş jurnalistikası sebebinden celp etmek içün eñ qolay yol bu ola. Qabaatlarını isbatlamaq içün çoq şey kerekmey: bir qaç gizli şaat ve sahte ekspertiza yeterli, onı quvetçiler esasen Başqırt pedagogika universitetinde sımarlay.
– Qırımda böyle davalarnıñ mabüsleri tam olaraq nede qabaatlana, hatırlatıp olursıñızmı?
«Terrorizm» sözü bayağı qorqunç, bu davalarğa yaqınlaşmağa qorqqan insanlar da çoq, amma bu baryerni yeñdik, dep tüşünemLilâ Gemeci
Gemeci: Meselâ, «Qırım birdemliginden» müvekkillerimden biriniñ cami körüşüvini quvetçiler gizli dep qayd etti. Toplaşuvnıñ mevzusı «Allah içün sevgi ve nefret» edi – bu terror teşkilâtında iştirak etüv ve Rusiye Federatsiyasında akimiyetni zapt etüvge yol aça eken… Mence, Qırımdaki advokat ve aq qorçalayıcılar taqımı büyük adım atıp, quvet qurulışları hadimlerini ozıp keçti. Qırımda halqımız, dindaşlarımız arasında terroristler bar olğanına işanmağa imkân bermedik. Bu terror maddeleri boyunca mesüliyetke çekilgen insanlar terrorist olğanına kimse inanmay. Er kes añlay, Rusiye cinaiy mesüliyetke çekmek ve halqara toplulıqnı bu mevzudan uzaq tutmaq içün qolay yolnı taptı. «Terrorizm» sözü bayağı qorqunç, bu davalarğa yaqınlaşmağa qorqqan insanlar da çoq, amma bu baryerni yeñdik, dep tüşünem. Halqara toplulıq Qırımdaki «terrorizm» sözüniñ manasını añlay.
– Elçi bey, ğarbiy diplomatlar bu cinaiy davalar boyunca Rusiyege tesir ete bilemi?
Qırım aqqında halqara munaqaşalarğa tesir ete bilemiz – bunı da yapamızYennes De Mol
De Mol: Qırımğa barmaq bizim içün pek qıyın. Ükümet vekilleriniñ böyle imkânı iç yoq. Anda olıp-keçkenlerni bilgen advokat, teşkilâtlarnen laf etmek kerekmiz. Bu malümat yardımınen Qırım aqqında halqara munaqaşalarğa tesir ete bilemiz – bunı da yapamız. Birleşken Milletlerdeki zenaatdaşlarım işğal altındaki yarımadada insan aqlarınıñ vaziyeti Rusiye Federatsiyasınıñ qanunsız ilhaqından soñ pek fenalaştı, dep bildirdi Telükesizlik şurası seviyesinde. Eali problemleri, esas aq ve serbestlikniñ sert sıñırlanması bar olğanını kördik. Bunı çeşit platformalarda aytmağa imkânımız bar, öyle de yapamız. Rusiye ile siyasiy dialogımız da bar, anda da bunı aytamız. Avropa Birliginiñ azaları olamız ve Qırımnıñ qanunsız ilhaqını qabul etmeycekmiz. Apple şirketiniñ Qırımnı haritada Rusiye olaraq işaretlegenini da qabul etmeymiz. Biz sanktsiyalarğa qoltutmağa devam etemiz, bizim içün qıyın olsa da: tarihqa baqqanda memleketimizniñ Rusiye ile munasebetleri yahşı edi.
– Lilâ, 2014 senesine qadar nenen oğraşqan ediñiz?
Babalarını beklegen bala közlerini körseñ, lâqayt qalmağa mümkün degilLilâ Gemeci
Gemeci: Aq qorçalayıcı faaliyetim yoq edi. Analıq tatilinde edim ve qorantamnen oğraşıp, balalarımnı terbiyelegen edim. Alğan davalarım vatandaş-uquq davaları olıp, büyük ahlâqiy küç olmasını talap etmegen edi. Olarnı er vaqıt içimden keçirmegen edim – insanlarnıñ ayırılışuvı, mal-mülknen bağlı edi – 2014 senesinden soñ ise Qırımda taqipler başlandı, mında aman-aman er bir davanı içimden keçirem. Babalarını beklegen bala közlerini, oğullarını ğayıp etken analarnıñ közyaşlarını körseñ, lâqayt qalmağa mümkün degil. Em de qırımtatar halqınıñ eñ yahşı oğulları zarar köre – göñülli, mahkemelerge çıqmağa, tintüv, mahkeme esnaslarını aydınlatmağa qorqmağan insanlar. Olar er daim ögde olıp, er daqqa yardımğa kelmege azırlar.
– Rusiye quvetçilerinen bayağı sert laf etesiñiz. Telüke olğanını is etesiñizmi?
Semetdeşlerim ve dindaşlarım taqip etilgende çette qalmaq menim içün cinayette iştirak etmek kibi olaLilâ Gemeci
Gemeci: Gizli telükeler ola. Ekişer FSB maşinası meni taqip etken edi, bu qayd etildi. Bütün bular paranoyyağa keçmesin ve faaliyetime mania olmasın, dep qorqam. Semetdeşlerim ve dindaşlarım taqip etilgende çette qalmaq menim içün cinayette iştirak etmek kibi ola. İnsanğa yardım etmege, sıñırsızlıqnı toqtatmağa tırışasıñ, aqibetlerini iç tüşünmeysiñ – menim içün birinci esas budır. İşğal bitkenine qadar ketmege istemeyimmi dep sıq-sıq soraylar – yoq, böyle fikirlerim yoq. Qırımğa qaytqanımız aqlımda, on eki yaşlarında edim. Qartbabam milliy areket veteranı edi ve ömür boyu Qırımğa qaytmaq içün küreşti. Şimdi ketmege acet yoq, dep tüşünem. Belki, böyle vaziyet olur – bir şey aytmağa istemeyim. Şimdi Qırımda yaşayım.
– Qırımtatar faalleriniñ taqip etilüvi maqsadına yetemi, ne tüşünesiñiz?
Gemeci: Çoq şükür, apiske alınğan bir insan yerine onlarnen yañı insan kele. Açıq çalışmağan bir çoq faal bar. Bu faallikni sıñırlamağa tırışalar, amma bir şey olmay. Qırımtatarı bugün küreşmese, yarın onı almağa keleceklerini añlay – siyasiy ve diniy isteklerine baqmadan.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye «Qırımtatar cemaat tereradiokompaniyası»nıñ «Vatan sedası» radiostantsiyası Rusiyeniñ bağ, haber tehnologiyaları ve kütleviy kommunikatsiya saasında nezaret boyunca federal hızmetiniñ Aqmescitte, Keriç, Kefe ve Yaltada yayınav yarışında ğalebe qazandı. Bunı Qırım Rusiye Nazirler şurasınıñ reisi muavini Dmitriy Polonskiy bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, «devletniñ ciddiy yardımı ile» qırımtatar telekardiokompaniyasında telekanal ve radiostantsiyasını meydanğa ketirmege imkânı peyda oldı. Ve, aytqanı kibi, endi «qırımtatar halqınıñ öz şahsiy kütleviy matbuat vastalarına aqqı amelge keçti».
Dmitriy Polonskiyniñ sözlerine köre, «Vetan sedası» radiostantsiyasını radiolarda tapmaq içün mahsus bir vesiqalarnıñ başta olması kerek. Radiokompaniya da Aqmescite Kozlov soqağında Qırım mediamerkezinde yerleşecek.
Avgust 10 künü Roskomnadzor «Millet» telekanalı ve «Vatan sedası» radiostantsiyasını kütleviy matbuat vastaları olaraq resmiyleştirdi. «Millet» akimiyet tarafdarı «Qırım» telekanalınıñ qırımtatar ve milliy programmaları departamenti esasında teşkil etildi.
«Millet» deñev yayınlavını sentâbr 1-de başladı.
ATR qırımtatar telekanalı 2015 senesi aprel 1-den Qırımda işini toqtatmağa mecbur edi. 2015 senesi iyün 17-den kanal Kiyevde işlemege başladı.


text:
Bugün “Devlet içinde alınğan kişiler içün mesken” leyhası çerçivesinde Genç mesken qurma devlet fondu kerditni alacaq 300 ğalipni sayladı.
Bütün bu insanlar mesken almaq içün 20 senege qadar inanılmaz tarzda kiçik 3%-li kredit almaq imkânına saip oldılar.
Bu leyha Reintegratsiya nazirligi ve Gençdevletmeskeni tarafından Almaniya Ükümetiniñ parasınen yerine ketirilmektedir.
Saylav YouTube kanalındaki canlı yayınında keçirildi. Bağlaıntığa basıp ğaliplerniñ cedveli ögrenmek mümkün.
2020 s. dekabr ayınıñ 2-sinde Yuqarı Şuranıñ, Ukraina Ükümeti ve Almaniya Ükümeti arasında devlet içinde alınğan kişilerniñ mesken alması içün imtiyazlı ipoteka kreditini bermek içün KfW alman devlet bankından 25,5 mln yevro qullanuvğa dair añlaşmanı tasdıqlağanını hatırlatamız.
Bağlantığa basıp kreditni almaq içün ariza nasıl bermek mümkün olğanını ögrene bilirsiñiz.


text:
İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağı baqılacaq. Bunı Ukraina adalet nazirligi Pavlo Petrenko bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarğa nisbeten insaniyetlikke uymağan munasebet Halqara cinaiy mahkemesine berilecek «Rusiye akimiyetiniñ vekillerine qarşı» muracaatnıñ sebebi olacaqtır.
İyülniñ 5-de Herson vilâyetinde olıp keçken Meclis toplaşuvından qaytqan Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmediler. «Çonğar» kiriş noqtasında «Qırım» prokurorı Natalya Poklonskaya oña «ekstremiz faaliyeti» aqqında tenbiyelevni seslendirdi. Meclis reisine beş yıl devamında Qırımğa kelmege yasaq etildi.


text:
Canada Tış işleri nazirliginiñ başı Chrystia Freeland avgustnıñ 28-nde Ukrainağa kelecek.
Canada TİN-nde qayd etkenlerine köre, o Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, baş nazir Volodımır Groysman, tış işleri naziri Pavlo Klimkinnen körüşecek eken.
“Canada Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligini, em de demokratik, iqtisadiy ve ictimaiy islâatarğa qol tutmağa devam ete”, – dep bildirmekte Canada TİN.
Haberge istinaden, 2014 senesinden itibaren Canada Ukrainağa 27 million dollar gumanitar yardım köstergen.


text:
Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparovnıñ fikirince, Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti narazılıqlar dalğası olacağından qorqa. Bu sebepten Server Karametovğa qoltutmaq içün yalıñız başına piket keçirgen bir qaç esli-başlı qırımlı apiske alınmadı.
«Daa beş insan Server ağağa qoltuttı. Bu beş kişi ne içün apiske alınmadı degen sual peyda ola. Cevabı belli: olar da apiske alınsa edi, yañı insanlar narazılıq bildirir edi, daa çoq insan çıqar edi, biri-biri artından, soñra ise büyük areket peyda olur edi. FSB ile aqıl tanışıp, birisine para cezasını bermek yeter, dep tüşüngendirler», – dep qayd etti Cepparov avgustnıñ 15-de Qırım.Aqiqatqa.
Cepparov, mezkür adise yarımadada ve onıñ tışında büyük rezonans çıqardı, dep qoştı.
«Server ağa epimizniñ tüşüngenini ayttı – balalarımız terrorist degil. Onı kimse piketke çıqmağa zorlamadı. Onıñ şahsiy qararı edi. O vaqıt mahkeme binası ögünde edim. O, yanımızğa kelip selâmlaştı, biraz laf etti, soñra ise kimse beklemegen şeyni yaptı... Qırım ve onıñ tışında rezonans oldı. Onı otuz yıldan berli tanıyım. O, er vaqıt faal edi, narazılıq bildirmek bu onıñ şahsiy teşebbüsidir», – dep tarif etti Abdureşit Cepparov.
Uquq qorçalayıcı, içtimaiy ağlarda belli bir siyasiy küçler Karametovnı piket keçirmege zorladı kibi laflar kerçek olmağanını qoştı. Cepparovnıñ bildirgenine köre, esli-başlı qırımlı bir de bir siyasiy firqağa kirmey ve piket aqqında kimseni tenbiyelegeni yoq.
Amnesty International halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden Server Karametovnı acele azat etmesini talap etti.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşındaki Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evel de tutılğan edi. Böylece, mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatırası kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqanından soñ tutılıp alınğan edi. Üç saat tutılıp, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.


text:
Mart 9 künü, ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ 201 yıllığına bağışlanğan aktsiyadan soñ, yaqalanğan faallerniñ işleri boyunca mahkemeni martnıñ 11-ne keçirdiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, mart 10 künü toplaşuvnı yarım saatke keçiktirip başladılar. Faaller ukrain kölmeklerinde, sarı-mavı şeritçikler ile ve adliyecilersiz keldiler. Toplaşuv tahminen bir saat sürdi. Neticede faallerni birer-birer makeme etmege qarar alıp, toplaşuvnı martnıñ 11-ne keçirdiler.
Bunıñ ile mahkemeci faallerniñ iş malümatı ile tanışmaq içün vaqıt bermek ricasını qabul etti. Faallerden biri – Vilidar Şukurciyev, mahkemeni bir aftağa avuştırmağa rica etti, amma malümatnı ögrenmek içün bir afta tek berdiler.
Mart 9 künü faalerni – Leonid Kuzmin, Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyevni politsiya hadimleri yaqaladı, olarnıñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olmasıdır.
Faallerni bölükte üç buçuq saat tutıp, yolladılar. Miting teşkilâtçısı Leonid Kuzminni Rusiye Federatsiyasınıñ memuriy bozuluvlar aqqında Kodeksiniñ 20-maddesi boyunca qabaatlaylar – toplaşuv, miting, numayış, yürüşniñ belgilengen nizamınıñ bozuluvı.
Mart 10 künü Aqmescitte saat 11:00 faallerni makeme etmege başladılar. Cemaatçı ve matbuat vastalarınıñ vekillerini toplaşuvğa kirsetmediler.


text:
Aqmescit «şeer şurasınıñ» deputatları bugünki nevbetten tış toplaşuvında «belediye nizamnamesi» adlı vesiqanı qabul ettiler. Bunı Krım Media bildire.
Vesiqağa 32 deputattan 29 kişi rey berdi, eki kişi qarşı çıqtı.
«Şeer şurasınıñ reisi» Viktor Ageyev işbu veisqa belediye akimiyeti içün ğayet emin olğanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ bir çoq şeer akimiyeti, prokuratura ve Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri boyunca Rusiye adalet «nazirliginiñ» baş idaresi vesiqanı azırlamağa yardımcı oldılar. «Nizamname – şeerniñ anayasasıdır, oña köre yaşaycaq, çalışacaq ve aqmescitlilerge yapılğan işimiz boyunca esabat berecekmiz. Şimdilik vesiqanıñ bazı eksiklikleri ola bile de, amma ileride onı deñiştire bilemiz», – dedi Ageyev.
Aqmescit şeer şurasınıñ KPRF «deputatı» Stepan Kiskin mekzür vesiqanı tenqitke oğrattı.
Nizamnameni azırlağan işçi gruppasınıñ reberi Aleksandr Maltsev ise vesiqa boyunca bütün teklifler baqılğanını qayd etti. Bugün vesiqanı Adalet nazirliginiñ «Qırım idaresine» teşkerüvge yollaycaqlar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Korezide yerli spa-otelnıñ yalısı qoralanğan em de adamlardan para alına. Bunı Qırım informatsıon agentligi bildire.
Agentlikniñ malümatına köre, plâjğa kirmek içün biñ ruble tolu fiyatı ve 500 ruble balalar içün alına.
Yalı qoralanğanınıñ sebebi, onı şıfalı plaj yapmaq isteklerinen añlatalar. Lâkin aynı zamanda, ne kibi tedaviylev areketlerini yapacaqlarını aytıp olamadılar.
Mayısnıñ 21-de Koreizde plâjğa serbest keçmek içün qora bozuldı. O zaman o qora qanunsız qoyulğan eken. Bu kibi qoralar yañıdan peyda olmamasını yalıboyu patruli nezaret etmek kerek.


text:
Salı künü, mayıs 19-da, «Demokratiçeskiy Peterburg» areketi ve «Qırım» cemiyeti «Otkrıtoye prostranstvo» yardımı ile Peterburgda qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71yıllığına bağışlanğan hatıra kününi keçirdiler, dep haber ete Radio Svoboda.
Aqşam tahminen on faal Nevskiy caddesinde birer-birer piketke turıp, facia aqqında hatırlatqan levhalarnı tuttılar: «Basqı ve halq sürgünlikleri – bir daa olmaycaq», «Qırım – Ukrainadır! Qırım işğali – Stalinniñ halqara siyasetine ve qırımtatarlarğa qarşı basqılarğa qaytuv», «Stalinden Putinge qadar: qırımtatarlarğa qarşı cinayetler devam ete».
Yanında keçkenler toqtalıp, levhalarnı baqa ve bazıda qoltuta ediler. Piket iştirakçilerinden birinde levhadan ğayrı qırımtatar bayrağı bar edi, digeri 1944 senesi sürgünligi aqqında malümat ile risalelerni tarqattı.
Teşkilâtçılar «Vkontakte» içtimaiy ağında aktsiya ve bu facia, em de Qırımnıñ şimdiki vaziyeti aqqında malümatnı yerleştirdiler: «Qırımdaki vaziyet, qırımtatar cemiyetiniñ eñ faallerini sıqıştıruv «melez sürgünligi» ola. Biñlernen qırımtatarı vatanını terk etmege mecburlar. Sürgünlik yıllığında Qırım akimiyeti matem mitingini keçirmege yasaq etti. Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz apiste qanunsız alda tutula, onı keken sene olıp keçken adise-vaqialarnıñ teşkil etilmesinde sebepsiz qabaatlaylar».
Mayıs 18-de Kiyevde ve Ukrainanıñ diger şeerlerinde, em de çetelde Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri olıp keçti. Bu kün 1944 senesi yarımadadan qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanğan edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ilhaq etilgen Qırımda Rusiye ötkergen saylâvlarnı qanunsız dep saya. Yalıñız Ukraina prezidentiniñ saylâvları qanuniy sayılacaq. Bu aqta o martnıñ 18-nde Quveytke yapqan ziyareti esanasında beyan etti.
«Qırım saylâycaq yekâne prezident – Ukraina prezidentidir. Bundan bir direm bile şübelenmeyim», – dep qayd etti Poroşenko.
Martnıñ 18-nde Rusiyede prezident saylâvları ötkerile. Saylâvlar ilhaq etilgen Qırımda da teşkil etildi. Resmiy Kyiv, ayrıca bir qaç halqara teşkilât ve dünyanıñ bir çoq devleti yarımadada keçken saylâvlarnı tanımay. Qırım.Aqiqat metin yayınlavını yürseterek, Qırımda olıp keçkenlerni taqip ete.
Ukraina MİDi martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qırımda ötkerilgen saylâvlar qomşu Rusiyedeki prezident saylâvlarınıñ qanuniyligini şübe doğurğanını beyan ete.
Yanvar ayında Qırımtatar halqı Milliy Meclisinıñ reisi Refat Çubarov çeşit millet mensübi olğan Qırım sakinlerini Rusiye prezidenti saylâvlarını boykot etmege çağırğan edi.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavlarınıñ neticelerini tanımamağa çağırğan edi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prerzidentiniñ saylâvları tanılmaması aqqında ABniñ çetel işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyanatında söz yürsetilmekte.
OSCE Rusiyedeki saylâvlarnı taqip etecek Demokratik institutlar ve insan aqları Bürosının (DİİAB) közeticileri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylâv bölüklerinde iştirak etmegenleri aqqında haber ettiler.
Danimarka, Estoniya, Latviya, Litva, Poloniya, Romaniya, İsveç ve Ukraina MİDleriniñ yolbaşçıları Rusiye Qırımnı ilhaq etkenine dört yıl tolğanı munasebetinen umumiy beyanat azırladılar. Metinde qayd etilgenine binaen, Avropa tış işleri nazirleri «Qırımnıñ halqara kün tertibinden çoyulmasına musaade etmeycekler».


text:
Büyük Britaniya Mudafaa naziri Michael Fallon Rusiye Baltiya memleketleri içün havflı bir devlet olğanını tüşüne.
Fallon aytqanı kibi, Litvaniya, Latviya ve Estoniyada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım ve şarqiy Ukrainada qullanğan taktikasından fadalana bile.
Sierra Leone ziyareti vaqtında, fevral 18 künü, nazir «Putinden sebep qasevet etkenini» bildirdi.
O şunı qayd etti ki, NATO «Rusiye tarafından ola bilecek istilâğa» azır olmalı.
Fallon Rusiyeniñ Ukraina ziddiyetine alâqasını ve Britaniya ava boşluğında uçqan Rusiye arbiy uçaqlarını qayd etip keçti.
«Ukraina ile sıñırdan keçken tank ve zırhlı tehnika bar ve Rusiye qırıcıları La-Manşqa yaqlaşalar. Menimce, vaziyet kerginleşe», – dedi nazir.
Rusiye Ukraina şarqındaki ziddiyetke öz alâqasını tanımay. Ğarp ise buña inanmay ve Moskvağa qarşı Ukrainadaki areketleri içün cezalarnı kirsete.


text:
İyün 1-de cemaat faalleri Kiyevde Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında toplaşıp, «Sentsov ve Kolçenkoğa azatlıq!» («Svobodu Sentsovu i Kolçenko!») yazıları ve apiske alınğan qırımlılarnıñ resimleri ile levhalarnı yapıştıracaq ediler. Lâkin aktsiya vaqtında Kiyev militsiyası faaller barışıq numayışlarınıñ keçirilme tertibini bozalar, dep ayttılar, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Faaller levhalarnı yapıştırğanda Rusiye elçihanesi militsiyanı çağırdı. İçki işler nazirliginiñ hadimleri keldiler. Militsiya hadimlerinden biri iştirakçilerden vesiqalarnı talap etip, faaller baraşıq tedbirlerniñ keçirilme qaidelerini bozalar, dep ayttıyu İçki işler nazirliginiñ hadimi ve faaller 10 daqqa devamında qavğa etip, aktsiyanıñ iştirakçileri aylanıp kettiler, dep ayttılar vaqia şaatları.
«Qabaatlı olaraq tanılğan Ukraina vatandaşları Sentsov ve Kolçenko bir yıl evelsi Moskvağa alıp ketirilgen ediler. Bizler bu aktsiyanı keçirip, bir şey unutmaycağımıznı ve afu etmeycegimizni kösteremiz, olarnı evge qaytarmaq içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dep ayttı aktsiya iştirakçisi Fedor Ustinov Qırım.Aqiqatqa.


text:
Martnıñ 8-nde Yaltada qaza sebebinden bazı adresler boyunca suvnıñ qısmen kesilmesi ola bile, dep haber ete Vodokanal YUBK.
«Qaza-tamir işler sebebinden martnıñ 8-nde kündüz saat 3:30tan aqşam saat 6-ğace Baturina, Vinogradarâ soqaqları ve Yunosti aralığında suvuq suvnıñ qısmen kesilmesi ola bile», – dep yazıla bildirmede
Martnıñ 3-nden Yaltada suv kene cedvel boyunca saba ve aqşam üçer saat berilip başlandı.
Evel, Yaltanıñ Rusiye memuriyetiniñ reis muavini Vladimir Burâk, yerli çoqraqlar biraz tolğanına baqmadan, şeerde suv anbarlarından suvnı almamağa tırışalar, dep haber etti.
Qırımnıñ bazı mesken yerlerinde tamir işleri sebebinden martnıñ 6-nda suv keçsile bile. Bunı «Vodokanal Krıma» müessiseniñ matbuat hızmeti haber ete.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Auruşañdıq pen ölim körsetkişi üdep, medicina salası qattı sınğa tüsip, törtinşi tolqındı öte auır jağdayda ötkergen Almatı qalasında karantin şekteui qazan ayına deyin küşeyip twrdı. Künine 600-700 nauqas anıqtalıp, 10-15 twrğın qaytıs bolıp jatqan qırküyek ayınıñ ortasında Äliya Nazarbaeva jeke kitabınıñ twsaukeserin dürkirep atap ötti. Sol kezde äreket etken sanitar-därigerdiñ №28 qaulısı boyınşa, bwqaralıq-köpşilik jiın-toy ötkizuge qatañ tıyım salınğan. Bwğan deyin däl osığan wqsas birqatar jiınnıñ wyımdastıruşıları men qatısuşılarına karantin erejesin eskermegeni üşin türli kölemde ayıppwl salınıp, äkimşilik jauapqa tartılğan. Biraq Qazaqstanda asa ıqpaldı «bilik äuletiniñ» müşesi Äliya Nazarbaevanıñ merekelik keşine zañdı bağa äli de beriler emes. Nazarbaevanıñ üş apta bwrınğı keşin bağalauğa asıqpağan Almatı biliginiñ enjarlığı azamattar arasında alalauşılıqqa jol berip otır degen pikir tudıradı. Bekşin jiınnıñ sanitarlıq talaptarğa say ötkenine senimdi, degenmen...
7 qazanda ÖKQ alañında ötken brifingte QT tilşisiniñ qazaqşa joldağan swrağına Bekşin monitroing top tarapınan material äli joldanbağanı turalı orıs tilinde jauap berdi. Bas sanitar osığan deyin orınbasarı Säduaqas Bayğabılovtıñ qoğam talabına säykes Nazarbaevanıñ keşine der kezinde bağa berilmeuin proceduralıq-byurokratiyamen baylanıstırıp, jauapkerşilikti Almalı audanınıñ äkimdigine siltegen uäjin tağı qaytaladı.
«Rasımen de mwnday jiın boldı. Biz şara qoldanu üşin aqparat joldadıq. Respublikalıq vedomstvoaralıq komissiya bekitken erejege säykes, ayğaq materialdarı retinde foto-videoğa tüsirip, raport toltırılıp, policiyamen birge wsınıluı qajet. Äkimşilik şara qoldanu üşin biz audan äkimdigine monitoring toptıñ däleldemelerdi tezdetip joldau qajettigi jöninde swranıs jiberdik», – dedi Bekşin.
Bas sanitar-därigerdiñ aytuınşa, küzdiñ basında qabıldanğan qaulı qoldanılğan uaqıtta 300-den asa ayıppwl salındı. Onıñ işinde, «qoğamdıq is-şara wyımdastırğan 24 twlğağa şara qoldanılğan». Olardıñ arasında Äliya Nazarbaeva joq, öytkeni «Küş-qayrat mekeni» kitabınıñ bası resmi twsaukeser, ayağı toyğa aynalğan keşine zañdı bağa berilmedi, oğan kerekti däyek material 3 aptadan beri belgisiz sebeppen departament qarauına kelip tüspegen.
– İs-şara barlıq saqtıq erejesin saqtay otırıp, Ashyq qosımşasınıñ «jasıl stasusındağı» qonaqtardıñ qatısuımen ötti. Keluşilerdiñ bäri vakcina saldırğan ya qolında jaramdılığı üş täulikten aspağan PTR testiniñ teris qorıtındısımen qatısqan. Jiın saqtıq şaraların tolığımen saqtap ötkizildi, – dedi senimdi türde.
Biraq Bekşin medicinalıq betperde rejimi saqtalğan-saqtalmağanı turalı däleldemeler jinağı jäne tüsindirmeler äli vedomstvoğa tüspegenin atap ötti. Qonaqtardıñ äleumettik jelilerge jüktegen video-stristerine qarağanda, jiın barısında dayaşıdan özge maska tağıp jürgen adam bayqalmaydı. Sonday-aq, toy formatında ötken keşte äleumettik araqaşıqtıqtıñ da saqtala qoymağanın köruge boladı. Köptegen memleketter siyaqtı Qazaqstanda da ekpe saldırğandarğa emin-erkin, betperdesiz jüruge rwqsat etilmegen.
Orda.kz redakciyasınıñ jurnalisi Bağdat Asılbektiñ «Belgili twlğalardıñ qatısuımen ötetin bwqaralıq is-şaralarğa kelgende monitoringtik top jwmısınıñ bayaulap, sılbır sipatta naşarlauı nemen baylanıstı?» degen swrağına Almatı qalası äkiminiñ orınbasarı Erjan Babaqwmarov «alalau ya böle qarau qağidası joq jäne talap barlıq adamğa birdey» dep qısqa qayırdı. Ol «dälelder jinağın qalıptastıruda birşama qiındıq barın» rastadı.
Aylap «qızıl aymaqta» twrğan Almatıda karantinge baylanıstı halıq köp jinalatın şaralar ötkizuge tıyım salınğanına qaramastan, 16 qırküyekte Abay atındağı memlekettik opera jäne balet teatrında «Küş-qayrat mekeni» («Mesto silı» – orısşa atauı) kitabınıñ twsaukeseri ötken. Keşti reseylik ärtis Maksim Galkin jürgizgen. Şaqırılğan qonaqtar arasında qazaqstandıq käsipkerler, ärtister men tanımal twlğalar, kil ığay men sığay bolğan.
Bas sanitar-däriger Jandarbek Bekşinniñ 2 qırküyektegi №28 qaulısına säykes, tap sol sätte restorandarğa bir mezette 50 adamğa deyin ğana qabıldauğa rwqsat etilgen edi. Mwnday jağdayda karantindi elemey köp qonaq kütkisi keletin «toy iesine» 50 şaqtı orınmen şekteletin restorannan göri sıyımdılığı äldeqayda ülken teatr zalınıñ 30%-ın jalğa alu tiimdirek ekeni belgili.
Tamız ayınıñ basında evrey qauımdastığınıñ ökilderi Rixos qonaq üyinde saltanattı jiın ötkizgen. Alğaşında bar jauapkerşilikti monitoring topqa artqan departament (SES – bwrınğı orısşa atauı) qoğam sını köbeygen soñ karantin şarasın bwzdı degen ayıppen Ortalıq Sinagoga wyımdastıruşılarına, qonaq üydiñ bas direktorı men menedjerlerine ayıppwl salğan. Sol tärizdi qoğam narazılığı men jurnalisterdiñ tolassız saualınan keyin ğana bilik tanımal blogerler, şou-biznes jwldızdarı qatısqan Royal Tulip qonaq üyindegi auqımdı şarağa reakciya bildiruge mäjbür boldı. Jiınğa kelgen 30 adamnıñ 13-ine şekteu şarasın saqtamadı degen ayıppen ayppwl salınğan.
Epidahualğa jauaptı qwzırlı mekemelerdiñ «jwmıs isteu qarqınındağı ayırmaşılıq» karantin şaralarınıñ saqtaluın baqılauda azamattar arasında alalauşılıq tudıruı mümkin degen kümändi oyğa eriksiz jeteleydi.


text:
«Zanımca, onıñ Qırım ziyareti yersizdir», – dedi NATO baş kâtibi Tallinde.
Rasmussen şimdi de Ukraina sıñırından Rusiye ordularınıñ qaytarılmasını körmegenini aytıp keçti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ekinci cian cenkte ğalebeniñ 69 yıllığını qayd etmek içün bugün Qırımğa keldi.
Bu Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ bu sene mart ayında etken Qırımnıñ işgalnden soñ yarımadanıñ ilk ziyaretidir.
Ukraina çetel işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukraina ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretine qattı narazılıqnı bildire.


text:
Odesada sentâbr 14-ünde Ukraina Arbiy Deñiz Quvetleriniñ (ADQ) komandanlığı, arbiy gemilerniñ ekipajları, volontörlar, cemaatçılar ve tuvğanları, azat etilgen ukrain deñizcilerni qarşılay edi.
Ştabnıñ başı - Ukraina Arbiy Deñiz Quvetleriniñ komandanınıñ birinci müavini Andriy Tarasov, askerlerniñ tuvğan evlerine qaytuvnen hayırladı ve "duşman qarşısında cesaret, çıdam ve yeñilmemezlik"leri içün teşekkür etti.
Odessa volontörları, deñizcilerge timsaliy bahşış yaptı – olar Rusiye SİZOsında tutulğance, Odessa şeer şurasınıñ üzerinde yelpiregen Ukraina Arbiy Deñiz Quvetleriniñ bayrağını bağışladılar.
"Balalar, minnetdarlıqlarını köstermek içün, deñiz askerlerine timsaliy gemiçiklerni bağışladı, bu gemiçiklernen, deñizciler esirlikte olğance, ukrainler destek aktsiyalarını keçire edi", - denile beyanatta.
ADQ matbuat hızmeti, şimdi deñizciler raatlanacaq, soñ ise hızmetlerini devam etecek, dep bildirdi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Quran
Arab xalqı ma'deniyatının', ulıwma islam dinindegi xalıqlardın' muqaddes ma'n'gi miyrası – Quran. Diniy alımlardın' tastıyıqlawınsha, "Quran" Allah Taalanın' Muxammed payg'ambarg'a wahiy qılg'an, jer ju'zindegi ba'rshe adamzatqa jibergen son'g'ı diniy ko'rsetpelerinin' toplamı. "Quranı Ka'rim" Allahtın' kalamı (so'zi) bolıp, onın' ha'r bir so'zi Allah ta'repinen so'zbe-so'z aytılg'an ha'm Jabreyil perishte arqalı Muxammed payg'ambarg'a s.a.s. jiberilgen. Allah Taala ta'repinen aqırg'ı payg'ambar Muxammed sallalahuw alayhi wassalamg'a jiberilgen bul son'g'ı kitap tap qıyamet qayım bolg'ang'a deyin adamlar arasında ma'n'gi a'melge asırıladı. "Quranı Ka'rim" tek belgili qa'biyle, xalıq ha'm ellerge g'ana emes, al ba'rshe adamzatqa, jer ju'zindegi barlıq xalıqlarg'a jiberilgen.
Quranı Ka'rimnin' wahiy qılıp jiberiliwi muqaddes ramazan ayının' jigirma jetinshi ku'ni tu'nde baslag'an. Sonın' ushın da bul ay muqaddes esaplanadı, oraza tutılg'an ku'nlerdin' jigirma jetinshi tu'nlerinde "Laylat ul Qa'dir", yag'nıy qudiret tu'ni, ilahiy qudiret payda bolg'an teberik tu'n dep ulıg'lanadı.
Quranda islam dini nızam-qag'ıydaları, isenim sha'rtleri, huqıq ha'm moral normaları, insan ushın paydalı bolg'an, ha'mme zamanlarg'a da tuwrı keletug'ın ha'm qıyametke deyin o'zgermeytug'ın hikmetli hu'kimler jazılg'an. Quranı Ka'rimnin' tiykarg'ı mazmunı ha'm maqseti adamzat ideologiyasında ko'p quraytug'ındı rawajlandırıw ha'm İslam dinin orınlaw.
Quranı Ka'rim 23 jıl dawamında ko'n'ilge sin'dirilgen. Muxammed payg'ambardın' s.a.s. buyrıqlarına muwapıq Quran ha'r qıylı ko'lemdegi 30 bo'limge 114 su'rege bo'linedi ha'm 77439 kaliyma, 325743 ha'ripten ibarat 6236 ayat jaylastırılıp, ha'r bir su'rege at berildi. Qurannın' son'g'ı ayatı Muhammed payg'ambardın' s.a.s. o'liminen 18 ku'n burın kewilge ornatıladı. Qurannın' birinshi su'resi - "Fatiyha", song"isi bir ju'z on to'rtinshisi "An-nas" su'resi.
Qurandag'ı su'reler Mekke ha'm Ma'diyne su'relerine bo'linedi. 86 su're, 4780 ayat Mekkede 610-622-jıllarda, 28 su're, 1456 ayat Ma'diynede 622-632-jıllarda ko'n'ilge jaylastılıg'an.
Quran Muhammed payg'ambar s.a.s. ta'repinen ja'mlenip toplam halına keltirilgen edi. Payg'ambar s.a.s. qaytis bolg"an waqıtta Quran sahabalar, qarıy-hafızlar ta'repinen tolıq yadqa alınıp, qurma ag'ashının' qabıqlarına, tastaxtalarg'a, teri ha'm basqa na'rselerge jazıp qoyılg'an edi. Sol da'wirlerde Quranda tolıq yadqa bilgen saqaba ha'm hafizlardan 30 adam sanaqta bar edi. Payg'ambardın' s.a.s. 24 wahiy jazıwshı ka'tipleri bolg'an. Olar gezekpe-gezek ka'tiplik qılg'an. Muxammet (sallalahuw aleihi wassalam) payg'ambardın' en' belgili ka'tibi Zayd ibn Sabit radiyallahuw anhuw bolg'an.
Mag'lıwmatlarg'a qarag'anda, Muxammed payg'ambar s.a.s. oqıwdı-jazıwdı bilmegen. Payg'ambar s.a.s.ayatlardı perishte Jabreyilden (aleyhissalam) esitip, yadlag'an ha'm saqabalarına aytıp, uyretip turg'an, olar bolsa yadlap alg'an. Payg'ambar s.a.s. ha'r bir jan'a ayattı qaysı su'rege tiyisli ekenligin ha'm ornın ka'tiplerge tu'sindirip turg'an. Quran su'releri usılayınsha 23 jıl dawamında yadqa alıng'an ha'm xatqa tu'sirilgen.
Quranı Ka'rim tariyxta u'sh ma'rte toplam halına tu'sirilgen. Birinshi ma'retebe Muxammed payg'ambar s.a.s. zamanında, ekinshi ma'rte xaliyfa Abiw Ba'kir Sıdıq da'wirinde, u'shinshi ma'rte xaliyfa Usman Zunnurayn zamanında Quraysh qira'a'ti (dialektinde) toplanıp kitap halında keltirilgen.
Quranı Ka'rim xaliyfa Usman buyrig"i boyınsha arabsha kufiy ha'ripte altı nusqada jazılg'an. Olardın' besewi quraysh qira'a'ti menen oqıwdı u'yretug'ın qarıy-hafızlar menen birge Mekke, Sham, Kufa Basra ha'm Ma'diynege jiberilgen. Altınshısın xalifa Usman o'zleri ushın alıp qalg'an. A'ne usı altınshı kitap u'stinde xalifa Usman sheyit boladı ha'm qanı Quran betlerine to'gilgen.
Xalifa Usman Quranin Amir Temur Basradan Samarqandqa keltirilgen. 1869-jılda Tu'rkstan general-gubernatorı Konstantin Kaufmannın' buyrıg'ı menen podpolkovnik Serov onı Peterburgke alıp ketti.
Bul Quran eki ta'repine jazılg'an 353 paraq - yag'ınıy 706 betten ibarat bolıp, onın' biyikligi 68 santimetr, eni bolsa 53 santimetr.
1917-jıldag'ı Rossiyadag'ı ma'mleketlik awdarıspaqtan son' Peterburgta du'zilgen İslam ken'esi sho'lkeminin' talabası ha'm Leninnin' 1917-jıl 9-dekabrde shıg'arg'an buyrıg'ı menen bul Quran Rossiya musılmanlarına qaytarıp berildi. Bashqurstandag'ı Ufa din mekemesinde 1924-jılg'a shekem saqlandı. Bunnan keyin Tu'rkstandag'ı tariyxıy mu'zeyler ha'm a'yyemgi estelikler boyınsha du'zilgen komitettin' talapnaması ha'm Rossiya hu'kimettinin' qararı tiykarında xalifa Usman kitap halına keltirgen Quran 1924-jılı 18-avgustta u'lken saltanan penen Tu'rkstan avtonomiyalı respublikası paytaxtı Tashkentte alıp kelindi. Ha'zirge shekem bul kitap ju'da' qa'sterlenip, ko'zdin' qarashıg'ınday saqlanbaqta.
Quran a'sirler dawamında musılmanlardın' en' qa'dirli kitabı bolıp keldi, bir de bir kimse og'an o"zgeris kirgize almadı, zıyanın tiygize almadı. Bul tuwralı Allah Taalanın' arnawlı ayatı tu'sirilgen: "A'lbette, bul zikirdi (yag'ınıy Qurandı) Biz o'zimiz na'zir qıldıq ha'm onı o'zimiz saqlaymız" (15-"Hisir" su'resi, 9-ayat).
Ulamalardın' ta'riyplewinshe Quranı Ka'rimnin'
- janı - ta'ha'ret
- bası - baslama
- anası - "Fatixa" su'resi
- qorg'anı -"Ayat al-Kursiy
- qa'lbi -"Yasin" su'resi
- kelini -"Ar-rahman” su'resi
- qulpı -"Iqlas" su'resi
- tajı -"Mu'lk" ("Taba'rik" su'resi)
Quranı Ka'rimnin' so'zlerine bir o'zgertiw kigiziw, bir ha'ribin, ha'tteki ha'ripler belgisin o'zgertiw mu'mkin emes, qatan' qadag'an etilgen.
Quran ta'liymatının' oraylıq ideyası bir Quday tuwralı ta'liymat. Sonday-aq, onda iyman, Allag'a isenim, a'lemnin' jaratılıwı, perishteler, payg'ambarlar, axıret-qıyamet, qayta tiriliw, a'jel, İslam dininin' tiykarları ha'm basqada diniy ko'rsetpeler belgilip berilgen. Ondag'ı morallıq, huquqıy, ja'miyetlik, ekonmikalıq o'lshemler islam dininin' nızamları jıynag'ı - sha'riyatqa negiz etip alıng'an.
Basqa web-betlerӨңдey
- Al-Quran online
- Quran Word by Word // QuranAcademy.org


text:
Bunıñ kibi şikâyetlerni Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ iş adamları «Delovaya Rossiya» umumrusiye cemaat teşkilâtına yollaylar, dep haber ete Novosti Krıma.
İş adamlarınıñ mektübinde qayd etilgenine köre, cumhuriyetni bir sıra Rusiye memurları ve iş adamları ziyaret etse de, bu ziyaretler neticesinde turistik saada işbirlik aqqında bir de bir añlaşmalar tizilmedi.
«Devlet büceti ve devlet müessiseleri tarafından satın alınğan yollamalar yoq, yalıñız faydasız olğan şahsiy satuvlar ola», – denile mektüpte.
Olar naqliye meselesini de qayd eteler: ava seferleri yetişmey, Keriç keçitiniñ kirgizüv imkânları ise alâ da alçaq derecede qala. Logistika neticesinde mallar fiyatı da arta.
«Bunıñ neticesinde ticaret ağları qalğan ve qanunsız alda ketirilgen mahsulatnı satalar – müşteriler içün daa ziyade yaqın olğan ve fiyatı bir qarar olğan», – aytıla beyanatta.
NDS ayrı bir mesele: qıtaiy Rusiyede o 18% teşkil ete, Qırımda – 4%, onıñ içün Rusiye mallarını satın alğan Qırım şirketleri ödev olacağına ümüt etip olamaylar.
İş adamları Rusiye bergi sistemasında ğayrıdan qayd etüvnen bağlı problemler olacaq, dep tahmin eteler. Ğayrıdan qayd etüv iyül 1-de başlana, o, yalıñız Aqmescitte olacaq. Bundan sebep kene de uzun nevbetler olacaq ve diger rayonlarnıñ sakinleri bir sıra qıyınlıqlarnı rastketirecekler.
Onıñ içün iş adamları iyün 1-de yekünlengen bergilerni vaqtında ödemegenleri sebebinden para cezalarını belgilev yasağını qaldırmağa rica eteler.


text:
Bunı Qırım «akimiyeti»ne yaqın olğan «Krıminform» saytı bildire.
«Kiyev akimiyeti nezareti altında olğan territoriyalarda muhalif siyasiy faaliyetiniñ yasağı sebebinden biz, Odessa qarşılığınıñ iştirakçileri, merkezniñ icrette teşkil etmek mecburmız»,– dediler odessalılar.
Vasilyevniñ aytqanına köre, «Odessanıñ azat oluvı Komitetiniñ esas vazifesi – regionnı qanunsız Kiyev ükümetinden boşatmaqtır».
«Maqsadımız – Odessa sakinlerine özüni belgilemek içün imkânnı bermektir», – dedi deputat. Odessa vilâyetinde özüni belgilev imkâniyeti olğandan soñ, «Komitet diger regionlarınıñ öligarh ve neofaşistlerden azat etüvini ile bağlı küreşni devam etecektir».


text:
İşğal etilgen Qırım memurları yarımadada ukrain tilli oqutuvı ile başlanğıç sınıflar artıq olmaycağı aqqında bildireler.
Yerli matbuat vastalarnıñ malümatına köre, böyle bildirüvni bugün cumhuriyetniñ tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonçarova ilân etti.
«Rusiyeniñ Qırım federal diyarında ukrain tilli oqutuvı ile başlanğıç sınıflar artıq olmaycaq. İstegenler tapılmadı», – dedi Gonçarova.
Onıñ sözlerine köre, birinci sınıf talebeleriniñ ana-babaları rus tilli, qırımtatarlar yaşağan rayonlarda ise qırımtatar tilli oqutuvğa keçmek içün arizalarnı yazğanlar.
Bundan tek Aqmescitniñ sabıq ukrain gimnaziyası istisna ola bile. Mında ana-babalarnıñ dörtten bir qısmı balalarnı ukrain tilinde oqutmağa istegini bildirdi, – dedi Gonçarova.
Belli olğanı kibi, oquv yılnıñ soñunda Qırımnıñ bazı mekteplerinde talebelerniñ ana-babalarına mahsus sorav kâğıtlarnı bergen ediler. Mında ukrain ve qırımtatar tilli oqutuv aqqında fikirlerni bildirmege rica etile edi.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye sıñırcılarınıñ noyabrniñ 8-nde Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Ayşe Seitmuratovanı tutıp almasını ve yibermegenini Ukraina ve halqara uquqınıñ bozuluvı dep adlandırdı.
Bu aqta prokuraturanıñ matbuat kâtibi Yekaterina Didenko Facebook saifesinde bildirdi.
«İşğalci akimiyet tarafından 82 yaşında Ayşe Seitmuratova, qırımtatar milliy areketi veteranınıñ qanunsız tutuluvı – Ukraina ve halqara qanunlarınıñ daa bir bozuluvıdır. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası işğalcilerniñ qanunsız faaliyetini taqip etip qıymet kese», – dep yazdı o.
Rusiye quvetçileri Ayşe Seitmuratovanı cuma künü, noyabrniñ 8-nde, memuriy sıñırdan keçkende tutıp aldı. Daa soñra Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ayşe Seitmuratova Aqmescitke qayttı, dep bildirdi.
Ayşe Seitmuratova qırımtatar milliy areketiniñ eñ meşur faallerinden biri ola. Onı eki kere apiske alıp mahküm etken ediler.
70-inci yıllarnıñ ortasında yañı apis müddetine oğramamaq içün Seitmuratova ABDne ketmege mecbur edi.
Birleşken Devletlerde Azatlıq Radiosı ve «Voice of America» ile çalışqan, rus, özbek ve azeri tillerinde yayınlar alıp barğan edi.
2001 senesi Ayşe Seitmuratova kimsesiz qalğan qartlar içün Aqmescitte «Qartlar evini» açqan edi, o, bügünge qadar onıñ sermiyasına çalışa.
Milliy areket faaliniñ ayat yolu ve tercimeialı aqqında «Ayşe Seitmuratova. Halqı içün küreş meydanında» maqalesinde oqumañız mümkün.


text:
Kraxmal
Kraxmal — tabiği polimer. Ul üsemleklärdä qoyaş nurlanışı energiäse yotılu isäbenä bara torğan fotosintez eşçänlege näticäsendä barlıqqa kilä. Başta küp kenä protsesslar näticäsendä uglekislıy gaz belän sudan glükoza sintezlana.
Kraxmal — suda eremi torğan aq poroşok xälendäge matdä, qaynar suda ul bürtä häm kolloid eremä — kleyster xasil itä.
Üsemleklärneñ yäşel (xlorofillı) küzänäklärendä uglerod (IV) oksidın üzläşterüdän barlıqqa kilgän produkt bularaq, kraxmal üsemleklär dönyasında ayıruça küp taralğan. Bäräñgedä — 20% çaması, boday häm kukuruzda — 70% çaması, dögedä 80% çaması kraxmal bar.
Kraxmal — keşe öçen kiräkle tuqlıqlı matdälärneñ berse. Kraxmal azıq produktı itep qullanıa. Azıq sänäğätendä annan glükoza häm patoka da äzerlilär.


text:
Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ (SBU) hadimleri Qırım ile memuriy sıñırdaki «Kolonçak» keçirüv noqtasında Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ (ADQ) sabıq miçmanını yaqaladılar. Bunı mart 22-de SBUnıñ matbuat hizmeti bildire. Muessisede, qadınııñ askerlikten qaçuvda qabaatlanması boyunca qıdırılğanını bildirdiler.
Bildirüvde: «Uquqqoruyıcılar, Ukraina Silâlı quvetleri (USQ) terkibindeki Arbiy deñiz quvetleriniñ sabıq miçmanı olğan qadın 2014 senesinde Ukraina Mudafaa nazirligi ve USQ Baş ştabınıñ emrine binaen devletniñ qıtadaki qısmına qaytmadı. Arbiy prokuratura onıñ qıdırılğanını ilân etti», – denile.
Mahsus hizmetniñ operativ hadimleri, qadınnıñ, vesiqalarını ğayrıdan yapmaq maqsadınen Qırımdan çıqacaq olğanı aqqında malümat aldılar; onı, memuriy sıñırnı keçkende yaqaladılar, dep bildirile.
Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 358-nci maddesiniñ 1-nci qısmı boyunca cinaiy ceryan başlatıldı. Tahqiqat areketleri devam ete, dep qayd ettiler muessisede.
Yaqalanğan qadınnıñ adı bildirilmey. Sabıq miçman tarafından askerlikten qaçuvqa dair şübheler boyunca izaat berilmedi.
Fevral ayında Kyivdeki mahkemeler Ukrainanıñ sabıq arbiyleri Maksim Odintsov ve Aleksandr Baranovnı apishanede bulunuv cezasını tayin ettiler. Olarnı, Qırımnıñ ilhaqından yapılğna devletke hainlikte qabaatladılar. Odintsovğa 14 yıl apishane muddeti berildi. Mahküm etilgenlerniñ advokatları mahkeme ukümine şikâyet bermek niyetindeler.
Mahkeme oturışuvı esnasında Baranov ve Odintsov olarğa isnat etilgen cinayetlerde qabaatlı olğanlarını tanımadılar.


text:
Qırımda iyülniñ 3-6-nda fevqulâde yanğın telükesi qalacaq. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi Qırımnıñ gidromettsentrine esaslanıp bildire.
Daa evel haber etilgeni kibi, keçken ay quru ot ve çöplük yanğanından Qırımda 336 yanğın oldı.
Hatırlatamız, Qırımda iyülniñ 1-2-nde fevqulâde yanğın telükesi ilân etilgen edi.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımğa keçken raatlıq künleri olğan suvuq avadan soñ kene sıcaqlar kele.
İyünniñ 24-nde Qırımda ava bozulğan edi. Yaltada bir qaç soqaq ve yerastı keçitni suv bastı, Aqmescitte ise elektrik naqil hatları bozulğanı içün şeerniñ bir qısmı ışıqsız qaldı.
Qırımda iyünniñ 26-ndan 29-na qadar yanğın telükesi yüksek olğanından ateş yaqmağa yasaq etildi.


text:
«Adaletli Rusiye» fraktsiyası İlya Ponomarevni Devlet dumasınıñ deputatı mandatından marum qaldırmaq içün vesiqalarnı azırladı. Bunı «Adaletli Rusiyeniñ» lideri Sergey Mironov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bunıñ kibi bir muracaat afta soñu kirsetilecektir.
Mironovnıñ bildirgenine köre, böyle bir qarar İlya Ponomarevge qarşı açılğan cinaiy iş ile bağlı degil, o, keçken seneniñ sentâbr ayından itibaren parlamentniñ aşağı palatasınıñ toplaşuvlarına kelmey.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi,Rusiye Devlet duması İlya Ponomarevni deputat toqunmasızlığından marum qaldırdı. Böyle bir qarar reylerniñ ekseriyeti ile aprel 7-de qabul etildi. 438 deputat buña qoltuttı, bir kişi qarşı çıqtı.
Taqiqat komiteti oña qarşı «Skolkovo» fondundan 22 million rubleni hırsızlağanından cinaiy iş açtı.
Al-azırda deputat Amerika Qoşma Ştatlarında buluna.
Peterburg deputatı Vitaliy Milonov Rusiye Devlet dumasınıñ reberligine muracaatta bulunıp, İlya Ponomarevniñ deputat mandatını vaqtından evel toqtatmağa rica etti. Onıñ aytqanına köre, Ponomarev Qırım meselesinde «Rusiyege qarşı çıqıp», «satqın ve Vatan haini unvanına» nail oldı.
İlya Ponomarev – Qırım işğaline qarşı çıqqan yekâne Rusiye deputatı. O, qabaatını red etip, bu mesele siyasetnen bağlı olğanını ayta.


text: Ertde-ertde bek ertde, bizni atalarıbıznı appaları da sabiyçikle bolgan zamanda bir savdügerçi kişi caşagandı deb hapar bardı. Ol savdügerçige baylık, bilim, nasıb da tergevsüz berilib kalgandı. Anı altını, inci-marcan haznası belgisiz edi. Kesi va hayıvanlanı, kanatlılanı tillerin da bilgendi, alay a alanı bilgenin katınına bildirmegendi, bildirirge da caramagandı. Ol savdügerçi har zamanda bir eşek bla bir ögüznü arbazında saklagandı. Eşegine minib, bir-birde baylıgına karagandı, bir-birde va kavkalak etgendi. Ögüz bla va har künde saban sürdürgendi, suv taşıthandı, otun keltirtgendi, ne az da ögüzge soluv bermegendi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovğa FSB-de ötkerilgen sorğu devamında tanış olmaq içün lingvistik ve mahkeme-psihiatrik ekspertizalarınıñ neticeleri kösterildi. Bunı İlmi Umerov oktâbr 20, cumaaqşamı künü Facebookta bildirdi.
«Advokatlarnen beraber FSB taqiqatçısında oldım. Bizlerni birden eki ekspertizanıñ neticeleri ile tanış ettiler: lingvistik ve mahkeme-psihiatrik. Ekisiniñ de neticeleri bizim beklegenimiz kibi oldı. Lingvistik teşkerüvniñ neticesine köre, menim 19 martta ATR-de yapqan çıqışımda Rusiyeniñ territorial bütünligini bozmaq çağıruvlarım bar edi. Ekincisi, psihiatrik teşkerüv menim ruhiy hastalıqlarım olmağanını ayta. Yañı bir şey yoq», – bildirdi İlmi Umerov.
Qırımdaki advokat Emil Kurbedinovnıñ sözlerine köre, lingvistik ekspertizanıñ neticesine İlmi Umerovnıñ «faydasına degil». Bunı Kurbedinov 20 oktâbrde aqşam Facenookta yazdı.
«Ekspert (FSB hadimi) eñ «qorqunçlı» laf olaraq İlmi ağanıñ qırımtatar cumhuriyeti aqqında aytqan sözlerini tanıdı! Bir de bir kopiyalarnı taqiqatçı bermege razı olmadı», – qayd etti advokat.
Oktâbr 10 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov degen edi ki, o mecburiy ekspertizadan keçip klinikadan çıqqan soñ, işğal etilgen Qırımda Rusiye silâlı quvetlerniñ vekilleri onnen bağlanmay ediler.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.


text:
Sudaqta Rusiye polisiniñ hadimleri qırımtatar faali Seytosman Karaliyevni qanun bozulmaycağı aqqında tenbiledi, dep bildire mayısnıñ 14-nde «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Qayd etilgenine köre, quvetçiler faalniñ evine keldi. Karaliyevniñ aytqanına köre, olar şeadetnamelerini köstermedi, aqlarını añlatmadı ve qırımtatarcadan tercimannı teklif etmedi. Erkekniñ aytqanına köre, polis onı kamerağa çıqardı.
«Qırımnıñ İç işler nazirligi imzalağan vesiqada «Toplaşuv, miting, numayış, yürüş ve piket etüv» federal qanunı ve «Ekstremist faaliyeti ile küreş» qanunınıñ bozulmaması aqqında tenbi bar. Haber etilgenine köre, «aktsiya iştirakçilerine betlerini qapatmağa, silâ qullanmağa ve qanun talaplarını bozmağa talap etile», – dep qayd etti «Qırım birdemligi».
Karaliyev polis hadimleriniñ areketlerini «basqı usulı» dep adlandıra ve quvetçilerniñ ziyaretini onıñ cemaat faaliyetinen bağlı olğanını tüşüne.
«Bunı faal olğanım içün siyasiy taqip dep sayam. Quvetçilerniñ halqıma qarşı yapqanlarına razı degilim», – dep qayd etti faal.
«Qırım birdemligi», Seytosman Karaliyev memuriy mahkeme oturışuvlarında cemaat imayecisi olaraq muntazam sürette iştirak ete, dep qoştı. Qayd etilgenine köre, o, advokat Emil Kurbedinov, imam Ablâkim Galiyevniñ menfaatlarını temsil etti ve 2017 senesi qırımtatarlarnıñ bir kişilik narazılıqlarınen bağlı davalarda iştirak etti.
«Bundan ğayrı, faal Qırımnıñ Nazirler şurasına eki kere barğan siyasiy mabüslerniñ soy-sopları, qırımtatar areketiniñ veteranlarına refaqat etken edi. Olar qırımtatarlarğa qarşı açılğan cinaiy davalar boyunca berilgen apis cezalarına ve Qırım köpründe aman-aman 200 insannıñ tutulmasına qarşı narazılıq bildirdi», – dep aytıla haberde.
Rusiye uquq qoruyıcı organları Karaliyevge kelgenini resmiy şekilde izaatlamay.
Hatırlatamız, Rusiye quvetçileri 2020 senesi dekabr ayında Seytosman Karaliyevniñ evine subet keçirmek içün kelgen edi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda Rusiye polisiniñ hadimleri 2021 senesi aprelniñ 20-nde İçki qasabasında Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Mennanovğa «qanun bozulmaycağına dair» tenbi berdi.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ fikirince, Qırımnı işğalden qurtaruv mevzusı yarımadanı işğal etken Rusiye içün «ceennem» olmalı. Bu aqta o, «TSN» içün bergen intervyüsında ayttı.
«Qırım mevzusı Rusiye içün aziz degil, ceennem olmalı, bunı da yaparmız. Bunıñ içün endi çoq şey yaptıq. Bunı bileler, çekişeler. Bu teşebbüske ne qadar açuvlanğanlarını çeşit yerlerden eşitem. Qırım platformasına qol tutuv diger memleketler içün siyasiy saylav meselesi olğanını tüşünem. Amma bu uquqiy ve ahlâqiy mesele ola. Çünki Avropada toprağınıñ qanunsız ilhaqını toqtatmağa tırışqan memleketke qol tutmamaq mümkün degil», – dep añlattı Kuleba.
Onıñ qayd etkenine köre, «bu emsalsiz keys».
«Kerçekniñ eki yüz fayızı da er bir ceetten bizim tarafımızdadır. Şunıñ içün bu mesele printsipial ola. Ukraina cemaatı Qırım platformasına qol tuta. «Nova Yevropa» merkezi sorav keçirdi, bu raqam pek belli. Halqara ortaqlarnıñ Qırım platformasına müsbet baqqanını begenem», – dep qoştı nazir.
Kuleba Internationale Politik Almaniya neşirine intervyü berip, müessise Qırım ve Donbasnen bağlı muzakereler içün «kreativ usullarnı» qıdıra ve Ukraina öz toprağından bir vaqıt vazgeçmeycek, dep qad etti.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesi mayısta keçirmege planlaştıralar, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov emin ki, yañı halqara meydançıqnıñ quruluvı «Qırımnı qaytarmağa» yardım etmeycek.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
İranda 5,5 zurlığında cirteträw
İrannıñ kön’yaq-könçığışında urnaşqan Sistan-Bälucistan vilayätendä 5,5 zurlığında cirteträw barlıqqa kilde
Tähran universitetınıñ seysmologiya üzägennän yasalğan belderügä kürä, êpiśentrı Sistan-Bälucistan vilayäteneñ başqalası Zahidannıñ Särcängäl töbäge bulğan cirteträw cirle waqıt belän säğät 12:06da terkälde.
Zilziläneñ 16 kilometr tiränlektä barlıqqa kilüe belderelde.
Sistan-Bälucistan krizis idarä ofisı ğomum mödire Ali Rıza Şähräki 5,5 zurlığındağı cirteträw yul açqan zıyannı bilgeläw öçen töbäkkä törkemnärneñ cibärelüen äytte.
Cirteträw Sistan-Bälucistan vilayäteneñ başqalası Zahidanda da xis itelgän.
Bäyläneşle xäbärlär
“Rosneft’” zur neft’ çığanağı tapqan
Ul ilneñ tön’yağındağı Peçora diñgezeneñ Medınsko-Varandeyskiy töbägendä tabılğan


text:
Qırımda yañı “Tavrida” yolunıñ Aqmescitten (Simferopol) Qarasuvbazarğace (Belogorsk) qısmını açtılar dep dekabr 29-ında Qırım matbuatı bildire.
“Krıminform” malümatına köre, Aqmescitten ketken naqliyat Qarasuvbazardan soñ eski trassağa yollanılacaq.
Dekabr 30-ında yol areketi içün “Tavrida” yolunıñ daa eki qısmını - Qarasuvbazardan Kefegece (Feodosiya) - açmağa niyetlenile. Dekabr 31-inde Kefeden Keriçke yol açılacaq.
Böylece, yılnıñ soñunace “Tavrida”nıñ Keriçten Aqmescitkece 190 kilometrlik yol qısmını (qurulışnıñ birinci basamağı) açmağa niyetleneler. Yañı trassanıñ eki yolağı olacaq.
Qırımda “Tavrida” avtomobil yolunıñ qurulışı başlanuvı aqqında 2017 senesi mayıs ayında ilân ettiler. Qurulışnı 2018 senesi bitirecek ediler, amma Rusiye nezaretindeki Qırım avtomobil yolları Hızmetiniñ başı Aleksandr Mohna, müddet eki yılğa uzatılğanını bildirdi.


text:
Köne türktiñ közindey bolıp büginge jetken Qorqıttıñ qobızınıñ mürageri kim? Tüp tuısımız Altaylardan tıñdayıq... “The Qazaq Times” ..
Qorqıt babamnıñ qobızı tektes ıspalı aspap älem halıqtardıñ köbinde kezdesedi. Jasalu täsilderi är türli, tür-twrpatı bölek, moynı, şanağı aluan ol as..
«skripkanıñ qıpşa belin qwşaqtap jürip ötkizip alğan jastığımnıñ ornın endi toltırğım keledi»
Kinoindustriyası damığan quattı elder älemge ülken ideologiyalıq ıqpal, ruhani ekspansiya jürgizip otır. Sonımen qatar, kinematografiya arqılı ekonom..
28 jetoqsan küni Almatıdağı Jambıl atındağı filormaniyada “Sapalı qazaq” qoğamınıñ wyımdastıruımen Moñğoliya qazaqtarınan şıqqan düldül änşi Şerikba..


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dey ki, ukrain timsalleri şimdilik Donbass ve Qırımnıñ işğal etilgen territoriyalarğa qaytacaq. Bu aqta prezidentniñ Ukraina Birleşme Künü munasebeti ile hayırlavında aytıla.
«Ukrain, rus, qırımtatar ve diger tillerde qonuşamız, amma bizni yekâne devlet tili – ukrain tili birleştire. Çeşit kilselerge baramız, amma Tañrımız bir. Toprağımız da er kes içün birdir», – dedi devlet başı.
Poroşenko dey ki, Yevro-2012 vaqtındaki «sarı-mavı Donetskni» unutmaz.
«Bu tüsler Donetsk ve Lugansk, Aqmescit ve Aqyarğa öz qanuniy yerlerine qaytar», – dedi Poroşenko.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kyivniñ «Borıspil» ava limanında avgustnıñ 4-nde Tokiodaki Olimpiadadan qaytqan qırımlı ukrain küreşçisi Lenur Temirovnı qarşıladılar. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Sportçı avgustnıñ 4-nde Olimpiada finalında yunan-roma küreşinde altın medaller içün küreşecek ukrainalı küreşçi Jan Belenük ve Parviz Nasibovğa muvafaqiyetler tiledi. Temirov, eki sportçı «altın» qazana bile, dep qayd etti.
Avgustnıñ 2-nde Lenur Temirov Olimpiadanıñ yunan-roma küreşinde (60 kiloğa qadar) ğalebe qazanamayıp, tunç medal alamadı. Qıtaylı sportçı Saylike Vaylihan ğalip çıqtı.
Tokiodaki Olimpiada oyunları avgustnıñ 8-ne qadar devam etecek. Ukraina cıyma taqımı 7 medal qazandı, 6-sı tunç ve 1 danesi kümüş.
2020 senesi Lenur Temirov Romada keçirilgen Avropa yunan-roma küreşi çempionatınıñ tunç ğalibi oldı.


text:
Türkiyeniñ şimalinde suv taşqınları sebebinden vefat ekenlerniñ sayısı 44 oldı, dep haber ete "Nastoyaşçeye vremâ" Reuters agentligine atfı etip.
Qurtarıcılar zarar körgen evlerni ve tamamınen yıqılğan binalarnıñ viranelerini teşkermege devam eteler.
Memleketniñ şimalinde, Qara deñizniñ yalısında suv taşqınları aftanıñ soñunda başlandı, sebep şiddetli yağmurlar oldı. Kastamonu eyaletindeki Bozkurt şeeri eñ çoq zarar kördi. Bu yerde 36 adam öldi.
7 adam Sinop, 1 Bartın şeerinde öldi. Eki biñge yaqın adam tahliye etildi.


text:
Rusiye prezidentiniñ memuriyeti Qırım advokatı Edem Semedlâyevniñ, yarımadada mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ Qırımdan qaysı bir emir esasında çıqarılğanı aqqında malümat bermek ricasını red etti.
Bunı dekabrniñ 4-nde Facebookta vesiqanıñ kopiyasını derc etip, İlmi Umerov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Semedlâyevniñ bu ricasına cevap dekabr 1 cuma künü keldi.
«Teessüf ki, bir şey belli olmadı. Men ale daa nege esaslanıp «azat etilgen»imni ya da «bağışlanğan»ımnı, ya da «aqlanğan»ımnı, ya da «deñiştirilgen»imni, ya da «resmen afu etilgenim»ni bilmeyim… Asılında bu «emir» barmı, belki o, yoqtır ve men «qaçaq» oladırım? Amma o, olsa, onı maña ne içün tanıtmadılar?» – dep qayd etti Umerov.
2017 senesi noyabrniñ ortasında Qırım advokatı Edem Semedlâyev, imayesi altında bulunğan şahısnıñ aqları ve menfaatlarını qorçalamaq maqsadınen ariza yazıp, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ Qırımdan qaysı bir emir esasında çıqarılğanını añlatmağa rica etti.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov Qırımda eki yıl koloniya-qasabada apis etilüv cezasına mahküm etildi. Ondan ğayrı oña eki yıl devamında cemiyet faaliyetinen oğraşmaq ve kütleviy haber vastalarında çıqışlar yapmaq yasaq etildi. Umerovnı açıq menbalarda yapılğan separatizmge çağıruvda qabaatladılar. O, özüne qarşı açılğan cinaiy işke, siyasiy maqsatlı iş dey.
Rusiye akimiyeti, İlmi Umerovnı ve Qırımda mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı azat etip, oktâbrniñ 25-nde Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerovnen Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Qırımtatar faali, Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde işğal etilgen Qırım kirişinde tutılıp, Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ idaresine ketirildi. Dekabrniñ 13-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, 1961 senesi doğma Edem Bekirov Qırımğa 78 yaşında anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün kete edi. Advokat Aleksey Ladin bildirdi ki, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222.1 maddesi (patlayıcı maddeler ve patronlarnı saqlav ve berüv) boyunca cinayet işlegeninde şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana. Bekirov – 1-inci derece saqatı, şeker hastası, yaqında infarkt oldı ve yürekten ameliyat oldı.
Edem Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev qayd ete ki, faalniñ apiske alınması sağlığınıñ fenalaşmasına yol aça bile.
Apiske alınğan soñ sağlığı fenalaşacaqİslâm Velilâyev
– Mahkeme bütün tibbiy vesiqalarnı bermege imkân berdi, soy-sopları keldi, olar Edem Bekirov ev apsinde bulunsın dep areket ettiler. Bütün delillerimizni ayttıq, apiske alınsa, sağlığı fenalaşacaq, dedik. Lâkin bizni eşitmediler. Onıñ ilâc çantası taksicinen beraber Novoalekseyevkağa qayttı. Neticede bu ilâclarnı Qırımğa ketirgenler, soy-soplar olarnı Edemge berdi – üç künlik ilâclar, şeker hastası olğanı içün olarnı er kün qullanmalı. Zenaatdaşım Aleksey Ladin ile beraber mahkeme qararını şikâyet etecekmiz. Bundan ğayrı, tedbir alınsın dep, Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet arizasını berecekmiz.
Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora Bekirova dey ki, eñ yaqın vaqıtta babasınıñ hastahanege yatması kerek edi.
Babam 18 yıldan berli hasta, ayağı yoq, yüreginde dört suniy damar bar. Künde 16 dane ilâc alaEleonora Bekirova
– Babam 18 yıldan berli hasta, ayağı yoq, yüreginde dört suniy damar bar. Künde 16 dane ilâc ala, şimdi böyle bir imkânı yoq. Babama tibbiy baquv kerek. Kelecek afta o, hastahanege yatacaq edi, amma bundan evel Aqmescitte yaşağan 78 yaşında anasını ziyaret etmege istedi. Advokatnıñ yardımınen onıñnen bağlanıp, eki söz ayttı, ilâc istedi. Zornen laf ete edi. Onıñ sağlığı içün pek qasevetlenemiz.
Tutıp alınğan faalniñ ömür arqadaşı Gülnara Bekirova aqayınıñ apiske alınmasını Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ oña yapqan basqısı dep adlandıra.
Oña basqı yapılğanını tüşünem, çünki Edem – qırımtatarı ve faal vatandaş olaGülnara Bekirova
– Men 2015 senesinden berli Qırımğa barmayım, anda baracağımnı tüşünmeyim. Qabaat aqqında aytsaq – imkânsız bir şey, aqlım almay, böyle bir şey nasıl uydurıldı. Oña basqı yapılğanını tüşünem, çünki Edem – qırımtatarı ve faal vatandaş ola. Qırımda olmaq aqqıdır, bu onıñ vatandı. Onıñ qorantası anda 1968 senesi qayttı, o vaqıt birinci qırımtatarlar Qırımğa qaytmağa başlağan edi. 6 yaşında edi. Ömür boyu devlet tarafından bir iddia almağan insan ve şimdi böyle bir şey oldı. Memuriy sıñırda onı yiberirler ve bir mesele çıqmaycaq, dep emin edim. Sual berip yiberirler dedim, amma yüz fayız çıqarıp yibermek kerek ediler. Belli olmağan yerge alıp ketkenlerini eşitken soñ bir-eki saat keçer ve qaytar, dep tüşündim. Doquz saat keçken soñ añladım ki, maşina çalışa ve onı keri qaytarmaycaqlar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yükselniñ fikirince, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ maqsadı – qırımlılarnı qorqutmaq.
Zornen yürgen ayaqsız adam trotil ve patronlarnı taşığan eken. Olmaycaq şeyGayana Yüksel
– Şimdi olar er angi telüke çıqarmaq içün manaçıq qıdıracaqlar, Ukraina tarafından ücüm ve provokatsiyalar olacaq dep, qırımtatarlarnı qabaatlaycaqlar. Beş yıldan berli olarnı ekstremist ve islâm terroristi olaraq kösterecek olalar. Edem Bekirovğa aydınlatılğan qabaat añlatılamaz ve mantıqsız. Onıñ qorantasını yahşı bilem, bağdamız. Aqayımnıñ Qırımğa kirişi yasaq etilgende Bekirovlar maña pek qoltuttı, çünki men Kyivden yarımadağa ve andan Kyivge kelip kete edim. Aman-Aman er seferinde «Çonğarda» olarnı körip, desteklerini is etken edim. Şimdi ise Edemniñ oğrağan vaziyeti külünçli, kimse buña inanmay. Amma Rusiye işğalciler mantıq qanunlarına köre areket etmey: zornen yürgen ayaqsız adam trotil ve patronlarnı taşığan eken. Olmaycaq şey.
Ukraina Tış işler nazirligi Edem Bekirovnıñ Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından apiske alınmasına qarşı narazılıq bildirdi ve bu adiseni yarımadada qırımtatar ealisine yapılğan basqı olaraq tanığanını aydınlattı. Nazirlik, tutılğan insanğa acele tibbiy yardım kösterilmesini ve qanunsız tutılğan bütün Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesini talap etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Gromenko, Qırım tarihçısı, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
2014 senesi dekabr 5-te Kiyevde mecburen köçip kelgen insanlarnıñ ekinci Bütünukrain forumı ötkerilecek.
Bu aqqında Qırım diasporası teşkilâtı bildire.
Memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ problemlerinen oğraşqan cemaaat teşkilâtları ve teşebbüsçilerni teşkiliy komitetke oktâbr 16-na qadar davet eteler.
Mecburen köçip kelgen insanlarnıñ birinci Bütünukrain forumı bu sene mayıs ayında Kiyevde olıp keçti. Lâkin tedbirde yalıñız işğal etilgen Qırım sakinleri iştirak ettiler.
Tedbirde vaqtınca ve daimiy mesken, qanunlar, teşebbüsler, içtimaiy teminlev, tasil, faaliyet ve bank faaliyeti kibi mevzular muzakere etildi.
Oktâbr 15-ne qadar Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden Ukrainanıñ diger regionlarına köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 18 biñ 740 insannı teşkil etti.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı kendi terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Vladimir Putinniñ prezident maqamında daa bir müddet oturmaq içün küreşkeni yañılıq olmadı. Rusiyede «mustaqil demokratiya» nasıl çalışqanı bilgen soñ, şimdiden: rusiyeliler daa 6 yıl Putin rejiminde yaşamağa mecbur qalacaqları belli.
Bu yañı-eski kerçek ayatta Ukraina içün neler deñişebile? Pek yahşı olğan taqdirde bile – iç bir şey. 2014 senesi ilhaq etilgen Qırımnı tantanalı şekilde kimse qaytarıp oturmaz, ancaq «halq cumhuriyetlerini» israrnen ve özlerine uyğun kelgen şartlarda keri tıqıştırmağa areket eterler. Hucur tarafı şu ki, cenkniñ dördünci yılı arfesinde bile, ukrainlerniñ ekseriyeti Rusiye içün Qırım ve Donbassnıñ nasıl bir geosiyasiy ve mefküreviy emiyet taşığanını añlap olamaylâr.
İmperiya içün eñ sancılı iş – tacnıñ eñ büyük incisini almaqtan ibaret. Er bir cemaat tendirist vucudı böyle bir ameliyatqa dayanıp olamaz (Ekinci dünya cenkinden soñ Frenkistan ve Büyük Britaniyanı dramatik tecribesini bir hatırlañız). Şovinizm ve militarizm mantarınen zeerlenip, iqtisadiy vaziyetniñ fenalaşmasına doğru yol alğan devlet aqqında bir şey aytmağa sıra kelemi? Öz elitaları sebebinden halqara tecritke (izolâtsiya) oğrağan Rusiye, karantinniñ daa bir alâmetidir.
Öz baylıqlarından küç alğan ajderha, hırsızlağan şeylerine qaytarmaq yerine, ölmekni daa da maqbul körer
Qaranlıq dağlar eteginde kiyikleşken Gollumdan altın yüzükni tutıp alğan Bilbo Baggins, birincisiniñ delirip ölmesine sebep ola. Öz baylıqlarından küç alğan ajderha, hırsızlanğan şeylerini qaytarmaq yerine, ölmekni daa da maqbul körer. Rejimniñ qanuniyligini teminlegen esas kefalet olıp hızmet etken artefakt aynı zamanda onıñ Ahilles tobuğı ola – işte bu meselede Putin ve Qırımnı biri-birinden ayırmaq imkânsız. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti bunı pek yahşı añlay. Kreml tarafından tayinlengen işğal altundaki yarımadanıñ «reberi» Sergey Aksönov şorbacısınıñ namzet olaraq kösterilgenine şöyle dey:
«Prezident Qırımnı cenkten qurtardı, yüz biñlernen Qırım sakinini ölümden qurtardı. Yarımdada Vladimir Vladimiroviçke soñ derecede qol tutula. Putin daima halqnen beraber. O – tarihiy şahıs».
Diktatura ve onıñ çanaqyalarları propagandağa bu derece diqqat ayırğanı boşuna degil: ictimaiy-iqtisadiy inqiraznen kübrelengen cemaatçılıq fikriniñ toprağına atılğan şübe urluğı, beklenmegen neticeler kösterebile. Putin ğalibiyet qalip kibi öz namzetini köstergen künlerge, Moskvada «Artdofest» festivali çerçivesinde kösterilecek bir qaç film numayışı lâğu etilgen edi. Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev, ayrıca Donetsk ve Lugansktaki vaqialarnen bağlı tenqidiy noqta-i nazarğa bağışlanğan «Cenk ve barışıq» filmleri, belli ki agressiv rusiyeli vatanperverlerine bir şekilde keder etken.
Künü 2018 senesi martnıñ 18-ne kesilgen saylâvlar yaqınlaşqan sayın, medeniy ve mefküreviy küreş ep artacaq. Baş namzet yeñip çıqqan soñ, pek çoq sual doğacağı malüm. Artıp barayatqan ictimaiy ve diplomatik meselelerni aqlamaq içün, Qırım mevzusı Rusiye rejimi içün muim olıp qalacaq. Ukraina ise aksioma olaraq şunı qabul etmeli: Putin devlet başında qalğan müddet içinde işğal etilgen topraqlar meselesiniñ barışıq yolunen çezileceğine ümit yoq. Bu dünyada kimse ebediy direk olıp qalacağı yoq, lâkin uzun müddetli strategiyalar peyda olğan imkânlarnen faydalanmağa çare berer.
Maksim Osadçuk, qırımlı, siyasetşınas
«Bloglar» rubrikasındaki fikirler, müelliflerniñ noqta-i nazarını aks etip, muarirriyetniñ noqta-i nazarınen bir kelmeybile


text:
Çinniñ Hubei vilâyetinde 242 ölüm ve 14 840 koronavirus hastalığı adisesi aqqında bildirdiler. Bu diagnostikanıñ metodologiyası deñişkeninden soñ oldı, haber ete Azatlıq Radiosı.
Umumen Hubeide 1310 ölüm ve 48 206 hastalıq adisesini qayd ettiler.
Vilâyetniñ sağlıq saasınıñ vekilleri, eski metodologiya boyunca hastalarnıñ sayısı 1508 olacaq edi, dep haber etti.
Ubir kün içinde Qıtaynıñ qıta qısmında hastalarnıñ sayısı 2 015-ke arttı. Ülkede yañı ölüm adiseleri aqqında haber yoq.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova oktâbr ayında Rusiye Ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa 2014 senesinden berli işğal altında olğan Qırımğa barıp kelmesini teşkil etilmesi içün resmiy mektüp yollağanını bildirdi.
"Vatandaşlarımız bulunğan apishanelerni yoqlamağa, tutuv şaraitini teşkermege ister edim. Çünki ozü mabüsler, olarnıñ tuvğanları ya da advokatları bizge telefon etip yaramay şarait, tibbiy yardım kösterilmegeni, ilâclar berilmegeni aqqında aytalar, soñra Moskalkova hanım ise Avropa Şurası Parlament Assambleyasında insan aqları komitetiniñ oturışında er şey yahşı – bu "beş yıldız ile musafirhane", vekâletli (Ukraina insan aqları vekâletlisi - QA) kelip yoqlay bile, dey. Men bu aqqımdan faydalanmaq isteyim. Men oña muracaat ettim ve dedim: "Siz öyle dediñiz, ya ne içün men alâ daa barıp olamayım? Böyle bir barıp kelüvni teşkil etkeniñizni isteyim", - aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa Denisova.
Denisovanıñ aytqanına köre, o, daa Qırım sakinleri işğal şaraitinde nasıl yaşağanlarını körmege ister edi. Amma Moskalkovadan cevap alâ daa yoq eken.
Oktâbrde Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova PACE musaviylik ve ayırımsızlıq meseleleri komitetinde çıqışta bulunıp, Rusiye işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarına riayet etmey, tamır ealini ayırımğa oğrata, dep bildirdi.
Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova PACE komitetiniñ online körüşüvi vaqtında işğal etilgen Qırımda "milletlerara ve dinlerara birlik" bar ve tamır halqqa yardım etile, dep ayttı.
İyül ayında BMT insan aqları Yuqarı komissarı Mişel Baçelet Qırımda insan aqları vaziyeti aqqında maruzanı taqdim etip, yarımadada iskenceler ve söz serbestligi sıñırlavı devam etkenini bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan "referendum" olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD "referendumdaki" rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege "qoşulğanını" ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña "tarihiy adaletniñ tiklenmesi", dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda tutulğan Ukraina tarafdarı faal Oleg Prihodko Saq şeer memuriyeti binasını patlatmağa azırlağanında qabaatlana. Bu aqta FSB binasında faalnen laf etken advokat Nazim Şeihmambetov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Tünevin aqşam Oleg Arkadyeviçniñ (Prihodko – QA) evinde garajı baqıldı. Garajda FSB hadimleri 200-ünci çeşit trotil dama taşı, UZRGM-2 içün fişenk ve zarar ketirici şeyler, hususan kesilgen qaynaq elektrodlarını taptı. Prihodko Saq şeeri memuriyetiniñ binasını patlatmağa azırlağanında qabaatlaylar. Amma, tahqiqatçınıñ fikirince, o, işini bitiremedi, çünki FSB hadimleri onı tutıp, terror ücüminiñ ögüni alğan eken», – dedi advokat.
Prihodkonıñ Özü oña qarşı dava sahte ve patlayıcı oña gizliden qoyuldı, dep israr ete.
«Oleg Arkadyeviç olıp keçkenlerni Ukrainağa qoltutqanı içün siyasiy taqip olaraq tanıy».
Subet vaqtında Nazim Şeihmambetov faalniñ tünevinden berli aşamağanını ögrendi: «Tünevinden berli aşatmadılar, suv ve bulka bermege bile bermeyler. Tünevin hadimlerden biri sigar berdi. Qorqqanımızğa baqmadan, Oleg Arkadyeviçni kerçekten köteklemediler ve oña qarşı küç qullanmadılar».
Advokatnıñ malümatına köre, bugün mahkeme faalniñ sıñırlav tedbirini belgileycek.
Qırım akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı FSB idaresiniñ malümatına esaslanıp, oktâbrniñ 10-nda «Qırımda memuriy binanı patlatacaq olğan Rusiye vatandaşı tutuldı», dep bildire. Müessise ad ve soaydını aytmay.
Prihodkonıñ tutulğanını oktâbrniñ 10-nda saba kezlevli ukrain faali, yedinci çağırılış Ukraina halq deputatı Eduard Leonov haber etti. Faalniñ ömür arqadaşı Lübov Prihodko da tutulğan edi.
FSB hadimleri Rusiye Ceza kodeksiniñ 223.1 (patlayıcı maddelerni qanunsız azırlanması) ve 205 (terror ücümi) maddelerine istinaden qabaatlay.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.


text:
Miğ’rac kiçäse
Miğ’rac kiçendä Möxämmäd päyğambär Allah qatına kütärelä
İslam dönyasında “Allahqa yaqınayu, yuğarğa kütärelü häm arınu“ bularaq belenüçe bu izge kiçä 10 nçı martta bilgeläp ütelä.
Möxämmäd päyğambär Miğ’rac kiçendä Allahı Täğaläneň çaqıruı belän Cäbrail färeştä belän bergä Äl-Xäram mäçetennän Äl-Aqsağa kilä, annan küklärgä, Allah qatına kütärelä.
Allahı Täğalä Möxämmäd päyğambärgä keşe xoquqları , anıň namusın häm däräcäsen saqlaw, cämğiyät’neň tınıçlığın häm qırqınıçsızlığın täêmin itüçe 12 ämerne dä citkerä.
Törkiyä diyänät êşläre räislege Miğ’rac kiçäse uňayınnan bu könne törle çaralar oyıştıra.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek köräşçese altın medal' yawladı
Mücahit Çelik 20 yäş’tän keçelär Awrupa Köräş çempionatında altın medal’ aldı
Törkiyä Urta diñgez uyınnarında berençe
Aljirda oyıştırılğan 19nçı Urta diñgez uyınnarınıñ 7nçe könendä Törkiyä 12se altın 24 medal’ yawladı