text:
Rusiädä bügen il könen bilgelilär. Älege kön 1990 yılnı, Rusiä suverenitetı deklaratsiäse qabul itelü belän bäyle. Ber yıldan soñ il başlığı itep Boris Yel'sin, Tatarstan prezidentı itep Mintimer Şähmiev saylandı. Dimäk 12 iyün, Şäymiewneñ prezident bulıp eşläwenä 16 yıl tuldı.
Bäyräm uñayınnan sişämbe Mäskäw kremlendä prezident Vladimir Putin 2006 yılda däwlät premiälären tapşırdı. Älege büläklär. yaña texnologiälär, mädäniät, ädäbiät, meditsina, mäğärif, gumanitar eşçänlek ölkälärendä xezmät kürsätkännärgä yullandı. Bıyıl distägä yaqın büläk iäläre arasında, tatarlar häm Tatarstanlılar yuq ide. Läkin bıltır, iskä töşerik, bezneñ respublikadan biş bu büläkkä biş lawreat iä buldı. Leonid Lyubovskiy, Renat Xaris häm Kanetov - “Yosıf qissası” operası öçen,Batalov, Pletnev – kinomotografiä ölkäsendäge xezmätläre öçen. Anıñ aldağı yılında bu büläkkä şulay uq Tatarstan şağire Bella Axmadulina iä bulğan ide. Şunı äytergä kiräk Putin bıyılğı çığışında mädäniät ölkäsenä basım yasadı häm bu ölkäne Rusiä kiläçägen xäl itüçe ölkä dip atadı.
Şulay uq sişämbe 12 iyün Rusiäneñ çükeç häm uraq töşerelgän xärbi bayrağı alışındı. Xadç töşerelgän yaña xärbi bayraqlar inde bügen Rusiäneñ berniçä xärbi bülegenä tapşırıldı.
1990 yılda Rusiä suverenitetı iğlan itelgän waqıtta bötenläy başqa xäl ide. 91 yılda Tatarstan xalqı Rusiä prezidentın bötenläy saylamadı. Xalıqnıñ barı tik 10-20 protsentı ğına listovkalar alğannar ide. Zamanalar üzgärä, xäzer inde citäkçelär dä üz fikeren üzgärtergä mäcbür bulalar. Mäsälän Färit Möxämmätşin Rusiä köne uñayınnan täbrikläw süzlärendä Tatarstannı Rusiäneñ ayırılmasız öleşe dip assızıqlap kiterä. Mondıy fiker Tatarstanlılardan bigräk, Mäskäw tarafdarlarına häm federal' üzäk wäkillärenä yunälderelä. Prokuror täqdime buyınça Däwlät Sovetı 5 yıldan artıq konstitutsiägä üzgärtülär kertte, häm Rusiä belän Tatarstan mönäsäbätlärenä başqaça qarawnı taläp itep quydı. Bu turıda Milli intelligentsiä, milli xäräkät äğzaları ni uylıy soñ. Alarnıñ fikere alay tiz üzgärmi, alar Tatarstannı möstäkıyl' respublika häm kileşülär aşa ğına xezmättäşlek itüçe bularaq qına kürergä telilär. Yazuçı, ğalim, Nurulla Ğarif bu uñaydan menä närsä dide.
Bu bid Tatarstan häm Rusiä konstitutsiäsenä genä tügel, ä dön'yaküläm xalıqlarnıñ sivilizatsiäsen yaqlağan zakonnarğa da qarşı kilä. Bk bit mäkkämä eşe. Min uylıym türälärneñ ber-ikesen, Yevropa mäxckämäsenä birsäñ, başqalarına yaxşı ürnäk bulır ide, awızların ülçäp açsınnar ide.Tatarstan citäkçelege Mäskäw belän iple häm yomşaq söyläşep niçektä inqar’ itelgän kileşüne raslarğa telilär. Läkin yaña şartnamäneñ ğämälgä kerüenä bernindi dä ömet yuq äle.
Ğädel Galämetdinov


c: text/html

text:
Aqmescitte fevralniñ 26-nda olğan küçlü yel sebebinden bir çoq terek zarar kördi ve yıqıldı, tüşkende ise elektrik tellerini üzdi, dep bildire Rusiye kontrolindeki Aqmescit memuriyeti.
«Tünevin areket qısmına balaban pıtaqlar ve terekler, em tellerniñ parçaları tüşti. «Şeerniñ» brigadası keçken künü 6 qazanı yoq etti, işler bugün de devam ete», – dep aytıla haberde.
Memuriyetniñ bildirgenine köre, kommunal hızmetler tüşken tereklerni gece boyunca topladı, qalğan parçalar alâ daa çıqarıla.
Kefede fevralniñ 26-nda küçlü yel altı qatlı evniñ damını qoparıp aldı. Qırımdaki qurtarıcılar yarımadada furtuna havfı fevralniñ 27-ne qadar uzatıldı, dep tenbiledi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aleksey Tatarenkov «Krımenergo» teşkilâtınıñ yañı müdiri oldı. Bunı oktâbrniñ 4-nde «Krımenergonıñ» matbuat hızmeti haber etti.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Yaqarlıq ve energetika Nazirliginiñ fermanı ile 2017 senesi oktâbrniñ 4-nden «Krımenergo» QC Devlet unitar şirketiniñ baş müdiri vazifesine Aleksey Dmitriyeviç Tatarenkov tayin etildi», – dep aytıla bildirüvde.
Bu tayinden evel Tatarenkov «Krımenergo» baş müdiriniñ birinci muavini edi.
Baş müdir ise Viktor Plakida edi. O bu vazifege 2014 senesi aprelniñ 11-nde tayin etilgen edi.
Bundan evel istilâ etilgen Qırımnıñ Esaplar Odası «Krımenergonıñ» işinde bir-çoq bozuvlar tapqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım musulmanları dini idaresi imam hatip litseyge qırımtatar ösmürlerni Turkiye cumhuriyetine tasil almaq içün yolladı
Allahnıñ ar-Rahman ve ar-Rahim olğan adınen!
Qırım musulmanları dini idaresi Diyanetnen beraberlikte Milli Meclis desteginen bu sene Turkiyege halqara imam hatip litseyge 8-9 sınıflarını bitirgen qırımtatar ballarnı Turkiye cumhuriyetine tasil almaq içün yolladı.
Evelden haber etkenimiz kibi 56 bala Qırımdan ve Ukraina qıtadan resmi sitede qayd etildi, 19-20.06.2018 tarihlerde IQ testi ve mulâkat Novoalekseyevka qasabası 1 orta mektebinde Diyanet tarafından kelgen eyyeti 46 balağa keçirdi, ve neticede sade 8 balanı qabul ettiler. Ne yazıq ki Qırım işğal sebebinden, bazı bürokratik icraatlar içün oqul vizelerni alması qolay olmadı. Biz meseleni Milli Meclisle beraberlikte çozmege tırıştıq, amma teesüfki tek 4 ösmürge vizelerni almaq ve tamamen icraatlarnı bitirip Türkiyegedeki İstambul ve Bursa halqara imam hatip litseylerge yerleştirmege (Allaha biñ hamd olsun) muvaffaq olduq.
Allah milletimizge yeni, ilim sayibi nesillerni yetiştirmege, Vatanımıznı azat etmege ve öz tuvğan topraqlarımızda milli qırımlılarnıñ mekteplerni açmağa nasip eylesin!
Mucadelemiz devam ete…
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Bolgariyada zur yanğın
Ut zur tizlek belän toraq punktlarğa yaqınlaşa
Bolgariyäneñ Törkiyä çigenä yaqın Lesovo şähärçege yanında zur yanğın çıqtı. Ut şaqtıy mäydannı biläp aldı. Gubernator cirlektä ğadättän tış xäl iğ’lan itte. Xakimiyättän belderülärençä, yanğın Topolovgrad häm Svilengrad şähärlärenä taba yul ala. Ut Tunça yılğasın ütkän. Köçle cil yalqınnarnı toraq punktlar yanına kiterep citkerüen äytep çañ suğalar.
Xaskov töbäge gubernatorı Stefka Zdravkova çaqıruınnan soñ yanğın sünderüçelärgä yärdämgä armiyäneñ kilüen soradılar. Cirlektä yäşäwçelär dä ut belän köräşkä quşılğan.
Meteorologlar bügen Bolgariyäneñ könçığışında 14 cirlektä köçle cil häm ğadättän tış êsselek säbäple yanğın qurqınıçı barlığın belderde.


text:
Qırım musulmanları Diniy idaresi musulmanlarnı qorunmağan camilerge diqqatlı olmağa çağırdı. Böyle bir beyanat QMDİ resmiy saytında bu künleri Qırım camilerinde olıp keçken bir qaç hırsızlıqtan soñ derc etildi.
Müftiyat qayd ete ki, camilerde qıymetli şeylerni qaldırmamaq, sadaqa parasını ise cuma namazından soñ almaq kerek. Kerek olsa, camide video nezareti tiklenmeli.
«Camilerni nezaretsiz qaldırmayıq, ibadet etmek içün Allahnıñ Evini sıq-sıq ziyaret etip, cinayetçilerge cinayet yapmağa fursat bermeyik!
Hatırlatamız, Qırım camilerinde sadaqa paralarını eskiden de hırsızlağan ediler, cinayetçilerni tapıp, ceza bergen ediler, ekseriyette bu adamlar apisten çıqqan ve narkotik qullanğanlardan edi», dep qayd ete QMDİ matbuat hızmeti.
Malüm olğanı ki, Qırımda eki kün içinde eki camide hırsızlıq oldı. Fevral 9-dan fevral 10-na keçer gecesi Aqmescit rayonınıñ Mamaq köyündeki «Yeşil camide» hırsızlıq oldı. Fevral 9-da aqşam Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında belgisiz şahıslar camige kirip, sadaqa parasınıñ qutusından para aldılar.


text:
Aqmescitte mayısnıñ 22-nde sağanaqtan soñ şerniñ bir qısımı suv astında qaldı. Yerli kütleviy haber vastaları (KVH) bildireler ki, Glinka, Krılov, Franko, Borodin, Kovılnaya soqaqlarıda, Mamaq qasabası tarafında vaziyet müşkülleşti.
Krıminform, Aqyav ve Kiyev soqaqlarında, Kirov caddesinde, başqa soqaqlarda ve şerniñ merkezinde yollar tıqaldı
Aynı zamanda şeer sakinleri içtimaiy ağlarda ava afatınıñ aqibetlerini paylaşalar.
Bundan evel Rusiye FVN Qırımdaki idaresi, mayısnıñ 22-nıñ soñunda qadar Qırımnıñ paytahtında küçlü yağmur, boran, burçaq, saniyede 15-20 metr suratınen yel esecegi beklenilecek.


text:
Fevral’ ayında êşsezlek kimegän
Ul älege ayda 13,6% bularaq terkälgän
Törkiyä statistika oyışması fevral’ ayına qağılışlı êş köçe kürsätkeçlären açıqladı.
Älege mäğ’lümatlardan kürengänçä, Törkiyä külämendä 15 yäş’tän zurraq keşelär arasındağı êşsezlek ağımdağı yılnıň fevral’ ayında uzğan yılnıň şul uq ayı belän çağıştırğanda 502 meň keşegä kimep 4 million 228 meň keşe täşkil itkän.
Bu çorda êşçezlek 1,1 oçkoğa kimep 13,6% bularaq terkälgän.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyädän 83 ilgä çäçäk êksportı
Törkiyädän 83 ilgä 125 million dollar külämendä çäçäk êksportı yasaldı
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte


text:
Rusiyeli uquq qorçalayıcı ukrain siyasiy mabusı Stanislav Klih onâ apiste berilgen azap ve qıynavlardan sebep aqılını cıydı.
Bunı rusiyeli uquq qorçalayıcı Zoya Svetova Radio Svobodağa bergen izaatında bildirdi.
«Bügünki künde Staniaslav Klih pek ağır vaziyette buluna. O yaqalanğan vaqıtında ve azırılıq taqiqatları devamında oña nisbetten yapılğan qıynavlardan soñ aqılından ayırıldı. Bu adam yaqın vaqıtta koloniyağa yollanılacaq, ve o anda nasıl ola bilecegi iç te añlaşılmay», – qayd etti Svetova.
Onıñ fikirine köre, Klihnı eñ yaqın vaqıtta Ukrainağa yollamağa ve psihiatrik hastahanege yerleştirmege kerek.
«Bu, kerçekten, Ukrain vatandaşlarına qarşı yapılğan Rusiye basqılarınıñ qorqunçlı qurbanı», – dep ayta uquq qorçalayıcı.
Mayıs 26-da Çeçenistanda mahkeme Nikolay Karpük içün 22,5 yıl apis cezasını tainledi, daa bir ukrainli Stanislav Klih – 20 yılğa oturtıldı.
Karpük ve Klihnıñ imayesi qabaatlarnıñ lâğu etilmesini ve bütün bildirilgen qabaatlarnıñ mudeti eskirgeni içün ukrainlilerniñ taqip etilmesini toqtatmağa talap ete.
Karpük ve Klih qabaatlarını inkâr eteler ve qanunsız yaqalanğanlarını beyan eteler, taqiqat devamında aytılğam ifade ve tanımalar qıynavlar sebebinden senledirilgenini aytalar.
İyün 16 künü Ukraina Adliye nazirligi, Moskvağa muracaat etip, Rusiyede apis etilden ukrainli Nikolay Karpükni teslim etmege talap etti.
Klih ve Karpükke berilgen ceza qararına itiraz Rusiye Yüksek mahkemesinde oktâbr 26 künü baqılacaq.


text:
Rusiyeniñ Kyivdeki elçihenesi qarşısınıda iyülniñ 26-nda failler «Find&Free» («Tapmaq ve azat etmek») informatsion kampaniyası çerçivesinde nevbetteki «Ervin qayda?» aktsiyasını teşkil etti.
Qırım.Aqiqat merasim keçirilgen yerden canlı yayın alıp bardı.
Kyivde «FIND & FREE» informatsion kampaniyası çerçivesinde «Ervin qayda?» aktsiyası 14-nci kere keçirile.
Faallerniñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnı işğal etkeninen 44 qırımlı ğayıp oldı. 17 insan tapıldı, 19 – bugünge qadar ğayıp sayıla, 6 – ölü tapılğan, daa ekisi apiste yata.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırımda apiste yatqan Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ mart 29-da mahkemede yapqan çıqışını aydınlattı.
Smedlâyevniñ aytqanına köre, Çiygoz Rusiye işğal etken yarımadada bütün qırımtatar halqına qarşı küreşkenini bildirdi.
«Bugünde-bugün Rusiye Federatsiyası apiske alınğan qırımtatarlarnen degil, bütün qırımtatar halqına qarşı küreşe», – dep tekrarladı Çiygoznıñ aytqanlarını Smedlâyev.
Onıñ bildirgenine köre, Meclis reisiniñ muavini emin ki, qırımtatarlarğa qarşı büyük provokatsiyalar olacaq.
«Ahtem Çiygoz basqı artqanına baqmadan, printsiplerinden vazgeçmegenini ve canını feda etmege kerek olsa da, soñuna qadar dayanmaq niyetlengenini yetkizmege rica etti», – dep qayd etti Smedlâyev.
Rusiye kontrol etken Qırım Yüksek mahkemesinde mart 29-da «fevral 26 işi» iştirakçileriniñ apiske alınmasından berilgen apellâtsion şikâyetleri boyunca üç toplaşuv olıp keçti. Mahkemeciler aprel 6 ve 7 künlerine qadar teneffüsni ilân etkenler. Mahkeme videokonferentsiya şeklinde olıp keçti, Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci yoq ediler.
Çiygoznıñ adliyecisi Polozov videokonferentsiya qabaatlılarnıñ çıqışlarını toqtatıp yayınlamamağa imkân bere, Rusiyeniñ Qırım Yüksek mahkemesi bu fursatnı qaçırmadı, dep bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Daa dört qırımtatar faaliyetçisi parmaqlıqlar artına tüşti. Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım mahkemesi, Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov ve Ruslan Trubaçnı muvaqqat izolâtorğa yolladı. Bundan bir kün evel Rusiye FSBsinde, olarğa qarşı aqsız yerde para talap etüv boyunca iş açılğanını bidirdiler. Qırım.Aqiqat muhbiri faaliyetçilerniñ tevqiften evel nenen oğraşqanlarını ve yaqınlarınen safdaşları olar aqqında ne degenlerini ögrendi.
Qırımtatar faaliyetçilerniñ yaqalanuvı noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte olıp keçti. Bekir Degermencinen Kâzim Ametov Kyiv rayonı mahkemesine yaqın yerde bulunğan «Medoborı» kafesinde yaqalandılar. Oña yaqın bir yerde Asan Çapuh yaqalandı. Onıñ yanında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, 83 yaşlı Veciye Kaşka buluna edi. Yaqalanuv esnasında o yaramadı. Qadınğa «acele yardımnı» çağırdılar, hastahanege ketkende o vefat etti.
Faaliyetçi Ruslan Trubaç başqa yerde yaqalandı. Telükesizlik hadimleri onı, apayınen beraber bulunğan şeerler arasında qatnağan avtobustan endirdiler. Ondan ğayrı Qurultay revizion komissiyasınıñ sabıq azası Qurtseyit Abdullayev doğmuş qardaşı Eldarnen beraber yaqalandı. Olar öz evlerinde yaqalandı, lâkin o künniñ aqşamında olarnı yiberdiler.
FSBniñ matbuat hizmeti, yaqalanğanlarğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 163-nci maddesi 2-nci qısmı – «bir grup şahıslar tarafından teşkil etilgen aqsız yerde para talap etüv» boyunca cinaiy işniñ açılğanını bildirdi. Tahqiqatçılarnıñ versiyasına köre, qabaatlanğanlar Türkiye vatandaşından aqsız yerde büyük miqdarda para talap ete ediler. Qırımtatar liderlerinden biri Nariman Celâl, bu qabaatlarnıñ uydurılğınını söyledi. Onıñ aytqanına köre, asılında Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan Veciye Kaşkanıñ qorantasından 7 biñ dollar hırsızladı. Öz nevbette faaliyetçiler, türkni bu paralarnı qaytarmaq kerekliginde qandıracaq ediler, dey Celâl. «Medoborı»daki yaqalanuv, tamam Yusuf Aytannıñ mezkür paranı Veciye Kaşkağa bergende yapıldı.
Qabaatlanğanlarnıñ evlerinde bütün kün tintüvler yapıldı. Telükesizlik hadimleri yaqalanğanlarnıñ evlerinden ğayrı Sultan Sala (Yujnoye) köyünde yaşağan faaliyetçi Elvira Gaziyevanıñ evine de keldiler.
Rusiye haber agentlikleri, FSBge sıltap, Asan Çapuhnıñ evindeki tintüv vaqtında silâ ile arbiy yedekler tapıldı, dep bildirdiler. «Krıminform», üç Kalaşnikov avtomatı ile olarğa uyğun patronlar tapıldı, dep iddia ete. Bildirüvde, silânıñ saipleri olardan «körünmez avtomatlar» yapmaq – zavod nomerolarını yoq etmek istediler, denile. Ondan ğayrı, «Krıminform»nıñ bildirgenine köre, tintüvler esnasında «cinaiy iş açmaq içün yeterli miqdarda narkotikler ve ekstremistik malzemeler – taqvimler, risaleler ve veraqalar tapıldı».
Noyabrniñ 24-nde, kündüz, mahkeme şaatlarnıñ, faaliyetçilerni tevqif etüv hususında resmiy ricalarını baqıp çıqtı. Tamam bu arada Üçköz (Novoklönovo) köyünde Veciye Kaşkanıñ cenazesi oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ facialı ölümi münasebetinen Meclis matem kününi ilân etti. Kaşkanen vedalaşmaq içün bütün Qırımdan yüzlerce soydaşı keldi.
Bir qorantağa eki siyasiy mabüs
Yaqalanğanlarnıñ dörtü de, Qırımnıñ farqlı bölgelerinde yaşasalar da, biri-birini yahşı tanığan adamlardır. Episi endi 50-ni keçken ve olarnı ilk nevbette çemiyet faaliyeti birleştire. Bekir, Kâzim, Asan ve Ruslan çoqtan berli qırımtatar milliy areketinde iştirak ete ve soñ vaqıtlarda daima vatandaşlarnıñ mahkemelerinde qoltutıcı grup sıfatında bulunalar.
İnsan aqları boyunca Qırım alâqa grubunıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov, Qırım.Aqiqat muhbirine: «Olar er daim mahkemeler keçken yerlerde qoltutıcı grup olaraq toplana ediler. Böylelikle bir-birinen daa yahşı tanış oldılar. Olar episi qararnen bir yaşta, bir nesilniñ adamları olıp, yaş nesilniñ hatırlamağan şeylerden çoq şey hatırlaylar. Olarnı ruh ve insaf ceetinden birleştirgen de tamam bu hususlar olğandır», – dedi.
Degermenci Bekir öz qorantasında soñ eki yıl içinde endi ekinci mabüstir. Onıñ oğlu Mustafa «Fevral 26 işi»niñ figurantı. Al-azırda onı «kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etüv» boyunca muhakeme eteler. 2015 mayısından 2016 yılınıñ apreline qadar Mustafa muvaqqat izolâtorda bulundı, şimdi ev apisinde bulunmaqtadır.
O, bastırıqta olğanda babası Bekir, oğlunıñ meselesine diqqat çekmek içün qolundan ne kelse, onı yapa edi. 2016 senesi dekabrinde o, Avropa parlamentniñ tedbirlerinde iştirak etmek ve Avropa siyasetçilerine Qırımda siyasiy taqipler meselesiniñ vaziyetini añlatmaq içün qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevnen beraber Brüsselge barğan edi. O vaqıt Bekir, Qırım.Aqiqatqa bergen intervyuda, Rusiye telikesizlik hadimleriniñ öz areketlerinen narazılıq köstergen qırımtatarlarnı yarımadanıñ sıñırları tışına sıqıştırıp çıqarmaq istegenleri aqqında fikirni söyledi.
Özümni hatırlağanımdan berli biz Qırımğa qaytmağa tırışa edik. Ve şimdi Rusiye keldi dep, Qırımdan keteyikmi? Yoq!Bekir Degermenci
«Büyük ihtimal ile bu noqtainazar, biz Rusiyege qarşı olğanımız içün muhakeme eteler. Büyük ihtimal ile bütün bu işler bu sebepten yapıla. Bizni qorqutmaq, ketmege mecbur etmek isteyler. Olarnıñ ne tüşüngenlerini bilmeyim. Lâkin bizni qorqutacaq olğanları boşunadır, dep tüşünem. Olar bunı yapıp bizni aksine birleştireler. Doğrusı, biz endi bir şeyden qorqmaymız. Özümni hatırlağanımdan berli biz Qırımğa qaytmağa tırışa edik. Ve şimdi Rusiye keldi dep, Qırımdan keteyikmi? Yoq!» – dedi Bekir Degermenci.
Qırımğa o, 1989 senesi kelip, apayı Alime ile Suvuq Sala (Gruşevka) köyünde yerleşti. Aynı şu yılı oğlu Mustafa doğdı. Ondan ğayrı Bekirniñ Mavile adlı qızı bar.
Degermenci bütün ömür şoför olıp çalıştı. Başta fermer iqtisadiyatında, ondan soñ «Solneçnıy kamen’» pansionarında.
Suvdağda yaşağan vatandaş faaliyetçisi Lenora Dülber, Qırım.Aqiqat muhbirinen suhbetinde: «O, iç bir vaqıt faal siyasetçi olmadı. Qorantası etrafında yani oğlu ile bağlı olaraq peyda olğan vaziyet onı bazı tedbirlerde iştirak etmege mecbur etti. Bekir ağa içün printsipler emiyetli. O, adalet insanıdır. Bir şey yañlış olsa o, er angi adaletsiz şeylerge pek keskin şekilde qarşılıq köstere edi. Ve Veciye Kaşkanıñ qorantasındaki vaziyetten çette qalamadı», – dep qayd etti.
Meclisniñ yolbaşçısı ve sabıq iş adamı
Daa bir yaqalanğan faaliyetçi, Kâzim Ametov, Mustafa Degermenciniñ qomşusı ve dostudır. 2013 senesinde o Suvuq Saladaki yerli meclisine rehber olaraq saylanğan edi.
Lenora Dülber onı: «Adam öz köyünde büyük ürmetke malik edi. Onı ürmet ete, aytqanlarına qulaq asa ediler. O, Suvuq Salanıñ yerli meclis reisi vazifesinde buluna edi. Alçaqgöñülli, sakin, qavğa çıqarmaz adam», şeklinde tanıta.
O, cemiyetniñ adiy bir vatandaşı ve «vatan» añlamını şahsiy bahtı ile subyektiv amanlıqtan daa üstün tutqan adiy bir qırımtatardırLenora Dülber
Onıñ aytqanına köre, Ametov öz azbar işlerinen oğraşa, yazda mevsim işlerinde çalışıp qoşumça para qazana edi. «O, cemiyetniñ adiy bir vatandaşı ve «vatan» añlamını şahsiy bahtı ile subyektiv amanlıqtan daa üstün tutqan adiy bir qırımtatardır», – dep qayd etti Dülber. Noyabrniñ 24-nde yaqalanğan daa bir faaliyetçi – Ruslan Trubaç. Onıñ slavân adı ve soyadı olğanına baqmadan, milleti qırımtatardır. Bir yıl evel FSB tarafından Rusiyeniñ topraq bütünligini bozuvğa davetler içün cinaiy işi açılğan Kefe sakini Suleyman Kadırov onıñ qaynağası ola.
«Ruslan er cuma, er cuma namazına camige bara, islâm dinini pek ürmet ete edi. Yaşağan Baybuğa (Blijneye) köyünde belli bir nufuz saibi edi», – dep ikâye etti Qırım.Aqiqat muhbirine Suleyman Kadırov.
Onıñ aytqanına köre, Ruslan Trubaç evelden şahsiy işnen oğraştı: öz tükânı, furunı ve kafesi bar edi. 2014 senesinde o, işni qapatıp, bir yerde çalışmay edi. Ruslannıñ üç balası bar. Olarnıñ ekisi daa aqılbaliğ yaşına kelmedi.
Yaqalanğan faaliyetçilerniñ dörtüncisi – 64 yaşlı Yalta sakini Asan Çapuh. O, Özbekistannıñ Taşkent yanında bulunğan Bekabad şeerinde doğdı. 80-nci yıllarnıñ soñundan başlap Yaltadaki Koreiz qasabasında bulunğan ve yerli sakinler arasında «Samota» deye bilingen maallede yaşay edi.
«Men onı 80-nci yıllarnıñ soñundan bilem. O, o zaman da faal edi. Birinci eşelonda demek doğru olmaz, amma kene de ondan uzaq degil edi. Büyük bir faallik ile ayırılıp tura edi. Onda apayı Zarema ile eki balası bar. Tabiiy ki, balaları endi balaban. Şahsiy haysiyetleri aqqında aytılacaq olsa, onda adalet duyğusı bar. Bir yerde bir problem çıqsa, o, yardımğa kele», – dedi aq-uquq qoruyıcısı Abdureşit Cepparov.
FSBde, Asan Çapuhnıñ evindeki tintüv vaqtında Kalaşnikov avtomatları tapıldı, dep iddia eteler. Faaliyetçiniñ safdaşları, silânı onıñ evine ketirip qoydılar, deyler.


text:
Amerika Qoşma Ştataları prezidenti Barak Obamanıñ nutqını endi tarihiy olaraq adladılar. Poloniyadaki Amerikan ticariy palatasınıñ mütehassısı Roman Revaldnıñ fikirince, AQŞ-nıñ aytqan sözleri – rus-amerikan munasebetelerniñ deñişüvini bildire. Yañartılacaq munasebeteler, Rusiyeniñ serbestligine ümüt beslegen ve öz vaqtında bunı söylegen Hillari Klintonnıñ aytqanlarına zıt kele.
Varşavada, Barak Obama, AQŞ Rusiyeniñ istilâcı siyasetini, hususan, qomşu Ukrainağa nisbeten areyetlerini cevapsız qaldırmaycağını bir qaç kere ayırıca qayd etti. Avropanıñ şarqında kerginlikni yoq etmek içün, amerikalılar arbiy küçlerni arttırmağa isteyler.
«Ukrainadaki şimdiki vaziyetni köz ögüne alaraq, biz, amerikalı küçlerni arttıracaqmız. Poloniyağa qoşma olaraq ordularnı ve F-16 qırıcılarnı yollaycaqmız. Bunın episi, ordularımıznıñ birlikte talimlerni keçirmege ve NATO-nıñ ava küvetlerini küçleştirir. Bu da, Merkeziy ve Şarqiy Avropada NATO-nıñ küçlerini arttırmaq maqsadında yapılğan areketlerniñ tek bir qısımıdır», - dedi Amerika prezidenti.
«Biz küçlerimizni arttır ekenmiz, Merkeziy ve Şarqiy Avropa memleketleri arasında ordu ve ava küçlerini taqsimleymiz. Biz, mudafaa ihtiyaclarnı teminlemek içün, Ukraina, Gürcistan, Moldovadaki şeriklerimiznen işbirlikni daa sıq alıp baracaqmız. Men Kongressni bu maqsadlarğa milliard dollarnı ayırmağa çağıram, çünki, bunıñ episi NATO-daki şeriklerimizge qol tutvnıñ bir numayışı olacaq», – qayd etti Obama.
Ukrainada silâlı şahıslar tarafından qalabalıqnı çıqarmalarına yol bermemek kerek- Obama
Barak Obamanıñ sözlerine binaen, Poloniyadaki demokratik deñişmelerniñ ötkerilüv tecribesi, ukrainliler içün bir nümüne ola bile. Faqat, prezidentniñ fikirince, şimdilik Ukrainağa iqtisadiy, energetik ve siyasiy mustaqilligini saqlap qalmağa yardım etmek lâzim. Obama, Ukrainada yañı saylanğan prezident Pötr Poroşenkonıñ siyasiy beyannamelerge eyi qıymet kese.
Hususan, bu mevzuda o şunı ayttı: «Yañı saylanğan prezident nizam ve anayasa tertibini saqlamaq içün Ukrainanıñ er regionı ile ayırıca çalışmağa azır olğanını ayttı. O Rusiye ile eyi qomşulıq munasebetlerni pekitüvinde işançını bildirdi. Aynı zamanda, UKrainanıñ mustaqilligi bu munasebetlerden daa müim olğanını bildirdi. Ve bu noqtada biz oña büs-bütün qol tutamız».
Obamanıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ Qırım ve Ukrainanıñ şarqındaki areketleri halqara hafsızlığınıñ temeli içün bir telükedir. «Rusiye bu esaslarnı bozsa, NATO aksine olarnı qorçalaycaq», - qayd etti AQŞ-nıñ prezidenti. Bunen beraber o şunı ilâve etti: «Añlağanıma köre, ukrainliler iqtisadiy cietinden yardımğa muhtacalar, çünki, devletniñ iqtisadiy saası zarar köre bile. Halqara Para Fondu ve bizim destegimiz, vaziyetni tertipke ketirmege tırışqan ukrain ükümeti içün ğayet müim olacaqtır. Onıñ içün biz vaqtımıznıñ büyük bir qısımını Ukrainağa bağışlap, bu devletniñ mudafaa imkânlarına da diqqat ayıracaqmız».
Bunen beraber, Obama, Ukrainanıñ büyük bir qısımında silâlı cinayetçilerniñ qalabalıqlar çıqarmasına yol bermemek kerekligini qayd etti. «Onıñ içün, bu regionlarda tertip ve nizamnı temin etecek usullarnı işlep çıqarılmalı», - dedi amerikalı prezident.
Barak Obama, Ukrainanıñ şarqında vaziyetni kerginleştirgen Moskva aqqında keskin söyledi. O şunı ayttı: «Biz eminmiz, devlet bütünligi ve mustaqilligi esasları bozulmamaq kerek. Rusiye ise, bu temellerni bozdı, biz de Qırımnıñ qanunsız qoşuluvı sebebinden yasaq tedbirlerini arttıracaqmız. Qomşularına nisbeten bu kibi sisetini devam ettirecek olsa, biz Rusiyege iqtisadiy cietinden zarar ketirmege azırmız». «Öz kelecegini belgilemege istegen adamlar ile daima yan-yanaşa bulunacaqmız», - dep yekünledi Barak Obama.
Qırım Ukraina erkânına qaytarılacaq – Poroşenko
Varşavada matbut-konferentsiyası devamında AQŞ-nıñ Prezidenti Ukrainanıñ yañı saylanğan Prezident Pötr Poroşenko ile körüşüvni sabırsızlıq ile beklegenini ayttı. Faqat, çarşenbeniñ sabasına belgilengen körüşüvni beklemey, eki devlet yolbaşçısı salı künü aqşam körüştiler. Obama ve Poroşenko Poloniya qıralları sarayında, tantanalı aqşam yemegi devamında bir sofra başında oturdılar.
Pötr Poroşenko qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilevge Leh Valensa adına Birdemlik mukâfatınıñ taqdim etilüv tedbirinde iştirak etti. Cemilevge mukâfatnı Poloniyanıñ şimdigi ve sabıq prezidentleri – Bronislav Komorovskiy ve Leh Valensa taqdim ettiler. Valensa aytqanı kibi, mukâfat Cemilev qoşqan issesisini qayd etip, ilerideki küreşke teşviq etmeli.
Pötr Poroşenko tantanalı tedbir devamında, Qırım mıtlaqa Ukraina erkânına qaytarılacağını bildirdi. Salonda bulunğan prezidentler, Merkeziy-Şarqiy Avropada faaliyet köstergen erbaplar onıñ sözlerini elçırpmalarnen qarşıladılar.
Birdemlik mukâfatınıñ saibi Mustafa Cemilev, premiyanı alğan vaqıtta, bu mukâfat, zorbalıqnı silâsız yeñgen qaraman qırımtatarlarnıñ mukâfatı olğanını bildirdi. Tantanalı aqşam yemeginden soñ, Varşavada Barak Obama, resmiy olmağan şekilde Mustafa Cemilevnen laqırdı etti.
Varşavadan Kiyevge qaytqanda, Mustafa Cemilev Azatlıq Radiosına, Obamağa Rusiyege qarşı amerikan yasaqlarını küçleştirmege rica etecegini bildirdi.


text:
Yuqarı Rada Ukraina ükümetiniñ areketler programmasına qoltuttı. Buña 269 halq deputatı rey berdi, 28 kişi qarşı çıqtı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Yuqarı Radada ükümet areketleriniñ programmasını taqdim etken edi.
Halq deputatları Nazirler şurasınıñ programmasını tenqid ettiler. «Samopomiç» fraktsiyasınıñ reberi Oleg Berezük vesiqa tüzetilse, fraktsiya oña qoltutacağını ayttı.
«Petro Poroşenkonıñ Bloku» firqasınıñ fraktsiya yolbaşçısı Yuriy Lutsenko bildirdi ki, ükümet areketleriniñ programması mükemmel degil.
Parlament programmanı muzakere etken soñ Yuqarı Rada spikeri Vladimir Groysman teneffüsni ilân etti. Bundan soñra deputatlar ükümet areketleriniñ programmasına qoltuttılar.


text:
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirov eki aftadan berli Geniçesk merkeziy hastahanesinde infarktnen yata. Bu aqta ömür arqadaşı Gülnara Bekirova Facebook saifesinde bildirdi.
«Edemniñ infarktnen Geniçesk merkeziy hastahanesinde bulunğan 14-ünci künüdir. 11 ay içinde Aqmescit SİZOsında körgen deşetniñ aqibetlerini köremiz. Qırımtatar halqınıñ vatandaki vaziyeti raatsızlay. Yürek parçalana. Balalar qanunsız alda Rusiye apishanelerinde tutula, ana-babaları, qorantaları, balaları olarnı bekley», – dep yazdı o.
Gülnara, Edem Bekirov zor alını yeñip oldı, dep bildirdi ve ekimlerge köstergen yardımları içün teşekkürler bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
Mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Çehiyanıñ Tışqı işler nazirligi, AQŞ-nıñ halqara uquqqa uymağan Qırım işğalini qabul etmegenleri aqqında, “Qırım beyannanesi”ni alğışladı.
“Biz Pompeonıñ “Qırım beyannamesi”ni alğışlaymız. Qırımnıñ qanunsız işğali halqara uquqnı bozmaqta. Transatlantik birliginiñ al etici emiyet bar”, - iyülniñ 26-sına Twitterde derc etilgen beyanatta bildirile.
İyülniñ 25-nde AQŞ devlet kâtibi Mayk Pompeo, Qoşma Ştatlar Rusiye ilhaq etken Qırımnı iç bir vaqıt tanımaycağı aqqında yazılğan «Qırım beyannamesi» çıqardı. Pompeo ileride de Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenmesinde israr etecek dep ayttı.
Rusiye TİN Pompeonıñ beyannamesini izaatlar eken, AQŞnıñ tış siyaseti istiqrarsız olğanı aqqında ayttı.
Ukrainanıñ prezidenti Petro Poroşenko Qırım işğalini qabul etmegen beyannameni alğışladı.
2014 senesi mart ayında Rusiye Ukrainağa bağlı olğan Qırım yarımadasını ilhaq etti. Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Aqmescit rayonınıñ Colman (Pionerskoye) köyüniñ camisinde İslâm temelleri kursları açıldı.
Er bazar künü saat 11:00 qadınlar içün ve saat 12:00 balalar içün İslâm temelleri kursları keçirilmekte. Talebeler endi tecvid qaideleri boyunca Quran oquvına keçtiler.
Balalar içün programmada arap elifbesiniñ ögrenilüvi, soñra Quran oqumaqnı, iman ve İslâm şartlarını ögrenüv olacaq.
İslâm temelleri kurslarına qoşulmağa istegenler +7978 509 64 56 telefon nomeri boyunca muracaat ete bileler. Oca – Zore Menabilova.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="51172,51170,51168,51166,51164,51162"]
Aqmescitteki Molodöjnoye qasabasınıñ camisi erkânında qızlar içün yazlıq lager yekünlendi. Lager yarıstatsionar şekilde bir ay devamında çalıştı, qızlar oña aftada üç kere qatnadılar.
Şu vaqıt devamında qızlar abdest almağa ve namaz qılmağa ögrendiler. Oquv programması boyunca ösmürler dua ve surelerni ezberlediler, peyğamberlerniñ ayatları aqqında bilgi aldılar, iman ve İslâm şartlarını ögrendiler, arap elifbesini menimsediler.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ "Faydalı ilim" maarif leyhasınıñ ocası, İslâm temelleri ve Quran ocası Ayşe Duran qayd etkenine köre, qızlar büyük quvanç ile oqup, din aqqında bilgi almağa tırıştılar, ğayretlerini kösterdiler.
"Bu güzel bir ay oldı. Men balalarnen çalışmağa pek begendim. Er bir bala – ayrı bir dünya, olar bizge öz acayıp dünyalarına qapı açqanları içün minnetdarmız", – dedi Ayşe oca.
Lagerniñ yekünlengenine bağışlanğan bayram tedbiriniñ soñunda balalar içün dostluq kvesti teşkil etildi, mında balalar taqım içinde çalışmağa ögrendiler. Bundan soñ balalar içün tatlı sofra donatıldı ve hatıra bahşışları berildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="50359,50357,50355,50353,50351,50349,50347,50345"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ "Faydalı ilim" oqutuv-maarif merkezinde İslâm temelleri ve Quran oquvı kurslarınıñ mezunları taqdirlendi. Kurs üç yıl devam etti. Er bir talebe Qırım Müftiligi adından Quran aldı.
Qırım Müftisi adından kursnıñ mezunlarını din ocaları Ediye Muslâdinova, Feride Memetova, Gülsum Seitbekirova, Elina Velilâyeva ve Hatice Mustafayeva hayırladılar.
"Bu balalar er afta derslerimizge keldi. Pandemiya zamanında derslerimiz onlayn şekilinde keçirildi. Bugün ise, biz olarnı birinci Quranlarınen mezunlar olaraq ozğaramız. Şu Muqaddes Kitabımız Qırımda onı qorçalaycaq nesil olğanına şaat olsun! Balalıqtan qartlığına qadar Quran oquğan nesil", – dep qayd etti tedbir teşkilâtçıları.
Kurslarnıñ talebeleri oquvlarını Qalay islâmiy ilimler medresesinde devam ettirmeleri içün temel azırladılar.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="48703,48721,48715,48713,48711,48709,48707"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ "Faydalı ilim" oqutuv-maarif merkezinde tikiş kursunıñ neticeleri çıqarıldı.
Tikiş kursunıñ 18 talebesi urbalarnıñ biçilmesi, tikişi ve tasarlanması boyunca temel bilgilerni menimsediler.
Bayram tedbirinde iştirakçiler işlerini numayış etti.
Kurs üç yarım ay devam etti. Bu vaqıt devamında qızlar temel bilgilerni alıp, qadın ve bala urbalarını tikmege ögrendiler. Tahsil planına esasen, kurs devamında er bir talebe birer etek, anter, bluza, ştan ve picak/palto tasarlap tikmek kerek edi. Büyütyun talebeler bu vazifeni becerdiler.
Kurs mezunlarını "Faydalı ilim" oqutuv-maarif merkeziniñ tahsil işleri rehberi Safiye Qurtdede ve kurs ocası Leylâ Seitmemetova hayırladılar. Olar kurs talebelerine bilgilerini mükemmelleştirmekni ve olarnı faydanen qullanmaqnı tilediler.
"Musulman qadını universaldir. O, ana, ev bikesi, qadın, çalışqan insan, aşçı, animatordır. Onıñ yapqan işleri ve bilgileri aqqında çoq aytmaq mümkün. Bizim tikiş kurslarımız sayesinde qadınlarnıñ olarğa fayda berecek ünerleri arttı", - dep, qayd etti teşkilâtçılar.
Tedbir devamında mezunlar tikiş kurslarını yekünlegenleri aqqında sertifikatlar aldılar.
Hatırlatamız, "Faydalı ilim" oqutuv-maarif merkezinde tikiş kursları er üç ayda bir başlatıla. Nevbetteki taqım 2021 senesi, iyül 1 künü oqup başlaycaq.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="48444,48442,48440,48438,48436,48434,48432,48430,48428,48426,48424,48422,48420,48418,48416,48414,48412,48410,48408,48406,48404,48402,48400,48398,48396,48394,48392,48390"]
Eski Qırım şeerinde, Özbek han camisinde İslâm temelleri kurslarınıñ talebeleri içün yazlıq meydançığı açıldı. Derslerni din ocası Zera Osmanova alıp bara.
Tedbirde 6-13 yaş arasında 20 bala iştirak ete.
Meydançıqnıñ programmasında İslâm temelleri dersleri, Quran oquvı, peyğamberlerniñ ayatını ögrenüv, tarihiy mevzularda suhbetler, farqlı master-klasslar, sport yarışları, kvestler, viktorinalar ve ziyaretler bar.
Balalar artıq "Qırımtatarlarnıñ medeniyeti ve turmuşı" ev-müzeyini ziyaret ettiler. Anda olar bir asır evelsi yaşağan qırımtatarlarnıñ turmuşınen tanış oldılar.
Ziyaretniñ maqsadı – milletimizniñ tarihı, urf-adeti ve ananelerinen tanış etmektir.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="48230,48240,48238,48236,48234,48232"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qırım MDİ qadın din ocalarınıñ toplaşuvı olıp keçti. Ocalar yaz tatili devamında işleriniñ cedvelini muzakere ettiler.
Hususan, cumhuriyetniñ bütün bölgelerinde qadınlar ve balalar içün yazlıq tahsil programmaları başlana. Balalar içün dersler, umumen, yazlıq meydançıqları şekilinde ötkerilecek. Programmada master-klasslar, oyunlar ve ziyaretler mevcut. Bundan da ğayrı, ocalar iyün 19-22 künleri Saq şeerinde keçirilecek "Rusiye ve İslâm medeniyetleriniñ qarşılıqlı tesiri: qoranta ve karyera" IX bütünrusiye musulman qadınlar teşkilâtları qurultayında iştirak etmek içün azırlıq programmasını muzakere ettiler.
Buña ilâve olaraq, Qırımnıñ bir qaç bölgesinde yazda qadınlar içün tematik seminarlarnıñ keçirilmesi közde tutula.
Al-ı azırda Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi erkânında 80 qadın-qız din ocası çalışa.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="48100,48098,48096,48094,48092"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ "Faydalı ilim" oqutuv-maarif merkezinde mektep talebeleri ve mektepten aldın balaçıqlar içün yazlıq tahsil ve eglence meydançığı işine başladı. Umumen, meydançıqqa 40 bala qatnay. Balalar "Adalet", "Büllür", "İrfan", "Birlik" taqımlarına bölünip, öz taqımları içün şiarlar saylap aldılır. Balalar içün ilk kiriş dersleri ve maruzalar artıq keçirildi.
Meydançıqnıñ programmasında – saba gimnastikası, İslâm temellerini ögrenüv, Qurandaki surelerniñ ezberlenmesi, ibadetlerniñ yapıluvı, sport ve eglence tedbirleri, viktorinalar ve intellektual yarışlar.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="48077,48075,48073,48071,48069,48067"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ "Faydalı ilim" oqutuv-maarif merkezinde İslâm temelleri ve Quran oquvı kurslarınıñ qadın gruppasınıñ mezuniyeti olıp keçti. Eki yıl devamında farqlı yaştaki qadınlar İslâm temellerini ve Quran oquvını ögrene ediler. Gruppada 22 qadın diniy bilgiler aldı. Olarğa kursnı keçkenleri aqqında sertifikat ve bahşışlar berildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="47718,47716,47714"]
Aqmescitte Qırım musulmanları diniy idaresiniñ hanım ocaları içün ihtisas yükseltüvi kursu başlandı. Dersler Seit Settar külliyesinde keçirile.
Eki künlük kurs programmasında diniy mevzular, hususan, İslâm aqaidi mevcuttır. Derslerni fıqıh magistri, Müfti muavini Ayder İsmailov, Müfti muavini Esadullah Bairov, ilâhiyatçı ve ruhiyatçı, Müftiyatnıñ "Faydalı ilim" diniy maarif leyhasınıñ rehberi Zeyneb Bairova ve halq ögünde açıq çıqışlar boyunca davetli lektor Zenife Seitmamut keçireler.
"Faydalı ilim" diniy-maarif leyhasınıñ rehberi Zeyneb Bairova qayd etkenine köre, din ocaları daima bilgi almaq ve olğan bilgilerini mükemmelleştirmek kerek, ihtisas yükseltüvi kursları ise, bunıñ içün güzel çaredir.
"İhtisas yükseltilüvi kurslarından keçken insannıñ mütehassıs olaraq qıymeti öse, – o, tek yañılıqlar aqqında haberdar olmaqtan ğayrı, özü de işbu yañılıqlarnı kirsete ve olarnı işinde qullana bile. Belli olğanı kibi, biz er yıl İslâm temelleri ocaları arasında eñ güzel metodik qullanma boyunca yarışnı keçiremiz, şu metodik qullanmalarnı Qırımdan tış, Moskvada, Qazanda ve Mordoviyada çalışqan ocalar qullana. Bu ise, Qırım musulmanları diniy idaresi ocalarınıñ yüksek professional derecesiniñ köstergiçidir", – dedi Zeyneb Bairova.
İhtisas yükseltüvi kursunda 50 ziyade İslâm temelleri boyunca hanım oca keçmekte.
Al-ı azırda cumhuriyetniñ regionlarında İslâm temelleri derslerini 80 hanım oca bere.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="44487,44197,44195,44193,44191,44189,44187,44185,44183,44181,44179,44177,44175,44173"]
Aqmescit rayonınıñ Molodöjnoye mikrorayonı camisinde tantanalı müitte İslâm temelleri ve Quran oquvı kurslarınıñ mezunlarına Quran nushaları ediye etildi. 10 qadın ve bala tahsil programmasınıñ birinci basamağından keçip, arap elifbesi ögrendiler ve Quranğa keçtiler.
Toplanğanlarnı Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adından bu mubarek yolda birinci yeñişleri ile cami imamı İbraim Alidinov ve QMDİ "Faydalı ilim" diniy maarif leyhasınıñ rehberi Zeyneb Bairova hayırladılar. Olarnıñ qayd etkenine köre, bu – Quran oquvınıñ birinci başlanğıç basamağı olsa da, pek müimdir, çünki Allah Kelâmını ögrenüv yolunı aça.
Dersler 2020 senesi, iyül ayında başlandı. Kurslarnıñ ekinci basamağında talebeler Quran oquvını ileriletecekler, tecvid qaidelerini ögrenecekler, sure ve ayetlerniñ manalarını ögrenecekler.
Derslerni Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ İslâm temelleri ocası Ayşe Duran alıp bara.
Hatırlatamız, "Faydalı ilim" diniy maarif leyhası çerçivesinde İslâm temelleri ve Quran oquvı kursları bütün Qırım boyunca keçirile. Tafsilâtlı malümat içün yerli camilerge muracaat etiñiz.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="43738,43736,43734"]


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ Saq rayonındaki Otar (Veselovka) köyüniñ din cemiyeti vekillerinen iş körüşüvi olıp keçti.
Din cemiyetiniñ reisi Ablatip Asanov Müftige köy musulmanlarınıñ yaşayışı, köyde al-ı azırda yaşanğan problemalar, eali iştirakinen keçirilgen tedbirler ve yerli akimiyet vekillerinen qurulğan işbirlik aqqında tarif etti.
Din cemiyetiniñ revizion komissiyası reisi Dilâver Kerimov ve hazinedar Niyazi Calilov Müftini 2021 senesi qurulması planlaştırılğan caminiñ leyhasınen tanış ettiler.
Bundan da ğayrı, köyde balalar ve büyükler içün İslâm temelleri ve Quran oquvı kurslarınıñ açıluvı muzakere etilmekte.
Müfti efendi din cemiyetine semereli çalışmalar tilep, Rabbimiz ve insanlar ögündeki mesülietleri aqqında hatırlattı. İnsanlarnıñ problemalarına lâqayd qalmamaq ve yardım qolunı uzatmağa imkânlar qıdırmaq içün tırışmaqnı tiledi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, mayıs 26-da Aqmescitte eñ azdan üç evde tintüv keçirile. Uquq qoruyıcılar saiplerden birini Rusiyege boysunğan ekstremizmge qarşılıq merkezine («E» merkezi) alıp ketti.
«Aqmescitte Dağcı soqağında yerleşken Timur Osmanovnıñ evinde tintüv keçirildi. Bundan da ğayrı, tintüvler Aqmescitniñ aynı qasabasında yaşağan onıñ dostları Hayser ve Arturnıñ evlerinde de keçirile. Şimdiki vaqıtta Timur uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleriniñ refaqatında öz maşnasınen Dekabristov soqağındaki «E» merkezine kete», – dep bildirdi Celâl Facebook saifesinde.
Mayıs 26-da saba Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde yañı tintüvler keçirile. Hususan, rusiyeli silâlı uquq qoruyıcılar Aqmescitteki Boğurça ve Hoş Keldi qasabasına keldi. Bunen beraber Alupkada bu kibi tintüvler keçirilgeni aqqında malümat peyda oldı.
Yañı tintüvler boyunca Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Tintüvler, hırsızlıq ve diger qırımtatarlarğa nisbeten yapılğan basqınlar Qırım işğal etilgen soñ bitmey. Bu aqta daimiy şekilde uquq qoruyıcılar, bu cümleden halqara uquq qoruyıcılar bildire. Lâkin, Kreml ve Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti bunı red ete, ve er vaqıt «cinayetniñ milleti yoqtır» dep ilân ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiyeden kelgenlerge daa çoq imkân berile, yerli ealiniñ aq-uquqları ise bozula. Qırımlılar özüni sıq-sıq «ekinci sınıf adamları» sayalar, çünki iş yerleri qısqartılsa, ilk evelâ olarnı işten boşatalar. Bunı Qırım ruhiyatçısı Larisa Voloşina Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında ayttı.
«Yavaş-yavaş çıqaralar, çünki, birinciden cemiyetni bozalar, umumiy bağlarnı, toplulıq olaraq kimliklerini yoq eteler. Ekinciden, bu bağlar üzülse, insanlarnıñ bir qısmı tamamen mefküre, «lider» ve «memleketke» boysunacaq, yani büyük şahsiyet çizgilerini bütünley coyacaq. Ekinci qısmı ise, boysunıp olamağan, Qırımnı terk eter. Bugünde-bugün ayta bilemiz ki, Rusiye Qırımda Qırım toplulığını yoq etüv siyasetini alıp bara», – dep ayttı Voloşina.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avropalı büyük avataşıyıcısı, irlandiyalı Ryanair low-costeri (ucuz uçuşlar teklif etken), sentâbrniñ 3-nde Ukrainağa uçıp başladı.
İlk sefer Berlin Schönefeld –Kyiv arasında yapıldı ve uçaq “Borispil” avalimanına qondı. Avalimanınıñ temsilcileri aytqanına köre, Almaniya paytahtından uçqan uçaq 95% toldurılğan eken.
Azatlıq Radiosı haber etkeni kibi, Ryanair 2018 senesi martnıñ 23-nde “Kyiv” ve “Lviv” avalimanları ile muqavele imzalağan edi. O zaman şirket Kyivden Barselonağa (aftada dört sefer), Bratislava ve Wroclavqa (üç sefer), Warzawağa (dört sefer), Krakovğa (üç sefer), Poznan ve Gdansqa (ekişer sefer), Düsseldorfqa (üçer), Memmingengenge (ekişer) ve Londonğa (üçer sefer) uçmağa planlaştıra edi.
Bu vaqia aqqında özüniñ Facebook saifesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yazdı.
2018 senesi aprel ayında macaristanlı Wizz Air low-coster-avataşıyıcısı “Kyiv” avalimanından Almaniyanıñ Frankfurt am Main ve Berlin, em de Avstriyanıñ Viena şeerine üç yañı sefer açmağa planlaştırğanı aqqında aytqan edi.


text:
İşğal etilgen Qırımğa kelip, Rusiye haber vastalarında «Türkiye eyyeti» olaraq tanıtılğan taqımda Türkiye Cumhuriyetniñ resmiy akimiyet vekilleri yoq. Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Tükriyeniñ Ukrainadaki elçihane işlerinde Vaqtınca vekâletli olğan Özgün Talunıñ malümatına atıf etip, Facebookta haber etti.
«Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırımnı, Ukraina qanunlarına riayet etmeyip, ziyaret etmege istegen Türkiye vatandaşlarına, Türkiyeniñ Moskvadaki elçisi tarafından bu kibi ziyaret qanunsız olğanı ve onıñ aqibetleri ola bilecegini evelden bildirilgenini de bilemiz», – dedi Çubarov.
O, şunı da qayd etti ki, Qırımdaki türk eyyetiniñ yetekçisi Hasan Cengizniñ beyanatları Türkiye Cumhuriyetiniñ Ukrainanıñ topraq bütünligine dair resmiy beyanatlarında tam ters kele.
«Rusiye mahsus hızmetleriniñ kontrolü astında azırlanılğan ve kerçekleştirilgen bu ziyaret çerçivesinde Türkiye vatandaşlarınıñ vaqıtınca işğal olunğan Qırımğa kelmelerini, Qırımtatar Milliy Meclisinde nevbetteki kere Rusiye Federatsiyası tarafından yapılğan, dünya toplulığını aldatmaq, ve ukrain ve türk halqları arasında işançsızlıq peyda etmek ıntıluvı olaraq tanıla», – dep qoştı Çubarov.
Qırımtatar Milliy Meclisi adından Refat Çubarov Ukraina telükesizlik hızmetini ve Ukraina baş prokuraturasını «vaqıtınca Rusiyeniñ işğalinde bulunğan Qırımğa, ukrain tarafınen uyğunlaşmayıp ve qanun qaidelerine riayet etmeyip, kelgen bütün ecnebiylerge qarşı cinaiy ceryan taqibini başlatmağa» çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda dört mektep ve 74 sınıf koronavirus sebebinden karantinge qapatıldı, dep bildirdi sentâbrniñ 30-nda Rusiye kontrolindeki ükümetiniñ tasil naziri muavini Ayder Ablâtipov Qırımda bu yuqunçnıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ aytqanına köre, İslâm Terek rayonında eki mektep ve Aluşta ve Kefede birer mektep qapatıldı.
Bunıñnen beraber, bir yasli bala bağçası ve bir qaç gruppa qapatıldı.
«Bala bağçalarına qatnağan ve karantinge bulunğan 657 insan bar, 2666 mektep talebesi uzaqtan oquy», – dedi memur.
Sentâbrniñ 23-nde berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirus sebebinden 46 mektep sınıfı uzaqtan tasil ala. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, mekteplerde uzaqtan tasil rejimine qaytmaq qararı yoq.
Keçken künü Qırımda 90 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 4564 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 105-i çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen bağda olğanlar, 2808 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
BMO ilçeläre bügen, diplomatlarnıñ qaytaru nizağı çıguğa Qabüldä Äfğan xökümäte belän, ğadättäñ tış söyläşülär alıp baraçaqların belderde. Äfğan xökümäte bu ike keşeneñ ilne taşlap kitüe öçen 48 säğat mötdät birde.
Räsmilär, Äfğanstandağı Yewropa Berlegeneñ missiä başlığı häm BMOnıñ yuğarı däräcäle diplomatlarınnan – ike keşeneñ könyaq Helmand wilayäte bistäse Musa Qalada Taliban suğışçıları belän söyläşüe - Äfğanstan iminlegenä zarar kiterde dip belderä.
Läkin diplomatlar üzläre mondıy ğayepläwne kire qağa.
Qabuldäge BMO köçläre, bu ike keşeneñ töbäktäge wazğiätne öyränü maqsatında cibärelülären häm andağı barlıq keşelär belän şul isäptän qabilä başlıqları häm räsmi bulmağan ilçelär belän söyläşülären äytä.
Qabuldäge BMO süzçese, Neelo Mübarez, Azatliq radiosına, yalğış añlaşılu bulğan häm bu nizaqnıñ tiz arada çişelüenä ışanabız dip äytte:
“Bezneñ xezmättäşebez irtägä ilne taşlap kitäçäk. Şulay da bu añlaşılmawçanlıqnı çişü yulında xökümät belän söyläşülärebezne äle däwam itteräçäkbez. Bu söyläşülär näticä birer häm bezneñ xizmättäşebez kire äylänep qaytır dip ömetlänäbez.”
Äfğanstan prezidentı süzçese, Humayun Hamidzadä, bügen ildä kürergä telänmägän keşelär bularaq iğlan itelgän bu ike çit keşese belän alarnıñ äfğan dusları soraw alu öçen qulğa alındı dip belderde.
“Alar üz eşläre bulmağan eşkä kereşte, häm Äfğanstannıñ iminlegenä ziyan kiterdeler”
Diplomatlarnıñ cirle xalıq belän söyläşkän cire, Talibannıñ qatı kontrole astında bulğan
Äfğanstanda iñ küp äfyün citeşterelä torğan region Helment wilayäte ide. 10 ay buyı taliban kontrolendä qalğan Musa Qala, äfğan häm xalıqara köçlär tarafınnañ qabat Äfğan xaqimiätenä qaytarıldı.
Zamanında Äfğan xaqimiäte häm anıñ könbatışlı berektäşläre, kiräkkän çaqta qaysı ber taliban keşeläre belän söyläşüneñ, ğisyançı köçne zağiflätü maqsatında faydalı bulaçağı turında söyli ide.
Soñgı bu xäbär, Britaniäneñ Daily Telegraph gazetasında basılıp çıqtı.
Britaniä premyer ministrı Gordon Brown isä, taliban suğışçıları belän söyläşülär buluın inqar itte. Britaniäneñ Äfğanstanda xalıqara köçlär eçendä AQŞtan qala iñ küp ğaskärie bulğan ikençe il. Britaniäneñ Äfğanstanda yaqınça 8 meñ ğaskäriye bar.


text:
Rusiyede mahküm etilgen Ukraina rejissöri Oleg Sentsov Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatına lâyıq körüldi. Bu aqta Radio Svobodanıñ Brüssel mühbiri haber ete.
Bundan evel Sentsov bu mukâfatnı ala bilecek final iştirakçileri sırasına kirsetilgen edi.
Sentsovnıñ namzetini Avropa parlamentindeki Avropa halq firqası köstergen edi.
Mukâfat noyabrniñ 12-nde Strasburgda berilmeli.
1988 senesinden berli Avropa parlamenti Saharov mukâfatını insan aqları ve ifade serbestligini qorçalağan insan ve teşkilâtlarğa bere.
Keçken sene Saharov mukâfatınıñ laureatları Venesuelanıñ demokratik muhalifeti ve siyasiy mabüsleri olğan edi.
Oktâbrniñ 5-nde Rusiye apishanesiniñ nezaretçileri bildirdi ki, 145 künden berli açlıq tutqan Sentsov «aşamağa razı olğanını yazma şekilde» bildirdi. Sentsov, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini talap etip, açlıqqa başlağan edi.
Daa soñra peyda olğan malümatqa köre, Sentsov oktâbrniñ 6-nda açlıqnı toqtatacaq. O, «zornen aşatacaqlar dep, bunı mecburiy adım» dep adlandırğan edi.
Amnesty International, zornen aşatma azap ola, dep qayd etti.
Advokat Dmitriy Dinze ve Sentsovnıñ qardaşı Natalya Kaplan mahküm etilgen rejissörniñ cigeri bozula ve büyrekleri işini toqtata bile, dep haber etkenler. Rusiye ekimleriniñ fikirince, Sentsov açlıqtan çıqma esnasına dayanamaması mümkün.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
Suriye talebeleri Qırım yaşlar lagerine raatlanmağa kelecek. Bunı bazarertesi künü, iyül 6-da, Rusiye mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
Müessiseniñ malümatına köre, söz Suriye Arabiy Cumhuriyetiniñ arbiy borcunı eda etken vaqıtta elâk olğan arbiy hızmetçileriniñ balaları içün internatnıñ 15 talebesi aqta kete.
Qırım ziyaretinden evel talebeler Preobrajenskiy polkunıñ 154 ayrı komendant bölügine kelecek. Mında arbiy hızmetçiler Suriye balalarını avtomobil ve mahsus tehnika nümüneleri ile tanış etecekler.
Bunıñ ile arbiy hızmetçileri balalarğa öz faaliyeti, patlav aletleriniñ tapıluv ve yoq etüv ameliyatı aqqına tarif etecekler.


text:
Rusiye nezareti altında bulunğan Qırım parlamentinde bildirilgeni kibi, yarımadağa İraq parlamentiniñ Al-Ahrara blokunıñ yetekçisi, İraq ükümetiniñ sabıq naziri Dhiaa Naym Abdulla Al-Asadi keldi, o, işğal etilgen Qırımnıñ Anayasa Kününe bağışlanğan tedbirlerde iştirak etecek.
Olğan malümatqa köre, aprel 10 künü onı Qırım parlamenti reisiniñ muavini Remzi İlyasov ve Rusiye prezidenti yanında Qırımnıñ daimiy temsilcissi Georgiy Muradov qarşıladılar.
Körüşüv devamında Dhiaa Naym Abdulla Al-Asadi İraqtaki arbiy areketler ve Rusiye ile dostluq munasebetleri aqqında tarif etti. Bunıñ ile beraber «Qırım ve İraq arasında siyasiy, iqtisadiy ve medeniy alâqalarnıñ inkişafına» ümütlerini bildirdi.
Qırım parlamentiniñ malümatına köre, İraq deputatınıñ ziyareti çerçivesinde Qırım yolbaşçılığı ile körüşecek, Bağçasaray, Aqyar ve Yalta müzeyleri ve diqqatqa lâyıq yerlerine baracaq ola.
Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ yarımadada aprel 11 künü Qırımnıñ Rusiye Anayasasınıñ Kününi qayd etmege başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi bazarertesi künü, aprelniñ 12-nde, «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Kazim Ametovnıñ mahkümiyetini bağışlap, şartlı apis cezasını lâğu etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi qırımtatar milliy areketi veteranınıñ advokatı Emil Kurbedinovnıñ aytqanlarına esaslanıp bildirdi.
İmayeci, mahkemege muracaat etip, Ametov «sınav müddeti vaqtında yañlış bir şey yapmadı, yaşağan yerine müsbet taraftan tasvir etile» ve şartlı ceza nizamına riayet ete, dep qayd etti.
«Prokuror, Qırım Cumhuriyeti ve Aqyardaki Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ vekili muracaatqa qarşı çıqmadılar, şunıñ içün qadı Yevgeniy Rıkov onı qanaatlendirdi, mabüsniñ cezasından yarısı çoq keçti, özüni yahşı taraftan kösterdi ve tutuv şartlarını bozmadı, dep ayttı», – dep yaza «Qırım birdemligi».
2020 senesi dekabrniñ 4-nde «Veciye Kaşka davasınıñ» 63 yaşında mabüsi Kazim Ametovnıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi. İlk malümatqa köre, anda «tahqiqat tedbirleri» oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirgenine köre, FSB hadimleriniñ tintüvi Ametovnıñ oğlunen bağlı.
Ametov, evlerinde keçirilgen tintüv tafsilâtları aqqında tarif etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Milliy politsiyası cinaiy tahqiqat başlattı.
«Veciye Kaşka davası»
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
2019 senesi aprelniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etüvde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi. Asan Çapuh 3,5 yıl şartlı apis cezasını aldı, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi.
Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukrainada qırımtatar inqilâbınıñ yüz yıllığı munasebetinen devlet seviyesinde ötkerilgen yubiley tedbirleri, zemaneniñ eñ emiyetli meselelerinden biri olğan, aynı şu yüz yıl devamında toplanğan Ukrainanıñ qırımlılar öğündeki borcları meselesini kenarğa çekip qaldırmamalı. Medeniy dünyada ise borclarnı qaytarmaq adeti bar, öyle degilmi? Hususan söz paranen ölçülgen borclar aqqında yürsetilmeyip (asılında böyle soyları da yoq degil), ifade uyğun olsa, ekzistentsial haysiyetke malik olğan, qırımtatar milletiniñ mevcudiyetinde esasiy anlar ve perspektivalar ile bağlı olğan borclar aqqında aytılğanda. Ve bunıñnen beraber – ukrainlerniñ ırız ve tarihiy mesuliyeti ile alâqalı olğan borclar aqqında söz yürsetilgende.
Başta bir ukrain ve qırımtatar inqilâplarınıñ 1917 senesiniñ baarinde başlağanını hatırlatayım (Rusiye imperiyasındaki «fevral» inqilâbı asılında «mart» inqilâbı edi. – O, Petrogradda 8 Mart bayramınen alâqalı adiseler ile başladı). Bunıñnen beraber ukrain inqilâbı eñ başından umumrusiye inqilâbına «quraştırılğan» edi (o zamannıñ bir ifadesine köre, eki ukrain polku çarnı tahttan yıqtı), qırımlılar ise mustaqil inqilâbiy küç olaraq daa soñra ortağa çıqtılar. Bunda taaciplenecek şey yoq, çünki ukrain milleti bir sıra şartlarğa binaen özüniñ modern inkişafında qırımtatar milletini ozdı. Ve ondan ğayrı, sayısına köre daa büyük olğanından, Rusiye ordusında 3,5 million ukrain bar edi. Faqat milletniñ daa pişkin olması, onıñ ve elitasınıñ daa ziyade mesuliyetli olğanını bildire.
Rusiye akimiyetinen añlaşma esasında ülkeni saqlamaq niyetlerimiz esassız edi. Bu bizni ukrain milliy areketini daa teren şekilde ögrenmek kerekligi ile qarşı-qarşığa qoydıCafer Seydamet
Bu umumiy fikir yürsetüvler bizge, ukrainlerniñ qırımlılarğa soñki yüz yıl içindeki ilk borcu ne içün 1917 senesiniñ ekinci yarısına doğru kele, añlamağa yardım etecekler. O zaman milliy öz-özüni idare etüv organları artıq anayasa seviyesinde şekillengen ediler. Ukrainlerde bu, Merkeziy Rada ile Baş Kâtiplik ve qırımtatarlarda Musulman icra komiteti edi. Ağustosnıñ 6-7 künlerinde Aqmescitte Qırımtatar vekilleriniñ kongresi toplandı. Onda cümleden Merkeziy Rada ve Muvaqqat akimiyet ile sıqı munasebetler qurmaq kerekligi aqqında aytılğan edi. Kongresniñ artından Musulman icra komiteti Kyivge bir eyet yolladı. Eyetke Musulman icra komitetiniñ rehberlerinden Cafer Seydamet ve Amet Özenbaşlı kire ediler. Cafer Seydamet, «anarhiya bizni er taraftan sarıp ala, ruslarnen, Rusiye akimiyetinen añlaşma esasında ülkeni saqlamaq niyetlerimizniñ esassız olğanını pek açıq isbatlay edi. Bu bizni ukrain milliy areketini daa teren şekilde ögrenmek kerekligi ile qarşı-qarşığa qoydı», – dep hatırlay edi.
Merkeziy Radada o vaqıt Rusiye ile «demokratik federatsiya» tarafdarlarnıñ fikirleri üküm süre edi
Eyet Merkeziy Radanıñ reisi Mıhaylo Hruşevskiy, Baş Kâtiplikniñ reisi Volodımır Vınnıçenko ve akimiyet azaları ile körüşti, Radanıñ meclislerinde iştirak etti. Eyet Merkeziy Radağa bir qaç tezkere taqdim etti. Olarda qırımlılarnıñ muhtariyetke ımtıluvlarına qoltutmaq ricası ile Qırımnıñ Ukrainağa muhtariyet aqlarınen kirmek istegi bildirile; qırımtatar silâlı quvetleriniñ meydanğa ketirilmesi aqqında aytıla edi. Lâkin Merkeziy Radada o vaqıt Rusiye ile «demokratik federatsiya» tarafdarlarnıñ fikirleri üküm süre edi. Baş Kâtiplik, qırımlılarnıñ muhtariyet aqqında tekliflerni muzakere etip, Ukrainanıñ öz milliy-territorial muhtariyeti meselesi al etilmegince bu meseleni Muvaqqat akimiyet ögünde qoymaq lâyıq olmağanına dair qarar berdi. Bu sebepten Kyiv de facto Qırım yarımadasındaki ve bu cümleden Qara deñiz flotu ve onıñ esas bazası olğan Aqyardaki siyasiy adiselerinden çetleşken edi.
1917 senesinde Qara deñiz flotunıñ personalı arasında ukrainler 65%-dan çoq edi; artıq 1917 senesiniñ küzünde vitse-admiral Andrey Pokrovskiyniñ zırhlı gemiler brigadasındaki bütün gemilerde ukrain bayraqlar yelpirey edi; bir sıra diger admiral ve zabitler yañı qurulğan Ukrain Halq Cumhuriyetine (UHC) yardım etmege tırışa ediler. Misal içün, flotnıñ ukrainleştirilmesi araketiniñ teşebbüsçilerinden biri olğan Mihail Ostrogradskiy Qara deñiz flotu deñizcilerinden bir polk teşkil etti. 1917 senesi noyabrniñ 9-nda bu polk UHCni qorçalamaq içün Kyivge ketti. Faqat sotsialist Radası «burjuvalar» ve «çar zabitleri»ne büyük şübhenen baqa edi. Neticede o, flotnıñ ukrainleştirilmesine yardım etmek yerine zarar ete edi. Misal olaraq, umumiy arbiy hizmetniñ lâğu etilmesi, vitse-admiral Pokrovskiyniñ flotta cenkke azır olğan yekâne zırhlı gemiler brigadasını «qolda» tutmaq bütün ımtıluvlarını yoqqa çıqardı.
Bolşevikler, ukrain arbiy hadimlerini aman-aman er yerde neytral alğa ketirip, deñizciler arasında özlerine ümütnen baqqanlarnı ise effektiv şekilde Qırım Halq Cumhuriyetiniñ silâlı quvetlerini tar-mar etmek içün qullandılar
Lâkin er şeyge rağmen 1917 senesi noyabr ayında keçken Umumrusiye Tesis Meclisine saylavlarda Qara deñiz flotunda bolşevikler bütün seslerniñ 20,5%-ını alğan yerde ukrain sotsial-inqilâpçıları 24,5%-ını aldılar. Ve bunı Kyivden amelde iç bir yardım olmadan elde ettiler! Aqmescit garnizonında rey berüvniñ neticesi diqqat çekici edi: bolşevikler 17,1%, ukrain sotsialist-inqilâpçıları 14,3%, musulmanlar (qırımtatarlar) 17,1% rey alğan ediler. Ve Merkeziy Rada bu büyük askeriy potentsialdan faydalanmadı. Bolşevikler, ukrain arbiy hadimlerini aman-aman er yerde neytral alğa ketirip, deñizciler arasında özlerine ümütnen baqqanlarnı ise effektiv şekilde Qırım Halq Cumhuriyetiniñ silâlı quvetlerini tar-mar etmek içün qullandılar. Kyiv Qırımdaki ve flottaki siyasiy adiselerden kenarğa çekilmese, bunı yapamaz ediler. Bunıñ neticesi belli…
SSCBniñ dağılması, tarihnıñ yañı seviyesinde em ukrainler, em qırımtatarlar içün milletniñ qurulması ceryanını devam ettirmege imkân berdi. Mustaqil Ukraina devleti meydanğa keldi. Qırımtatarlar sürgünlik yerlerinden qayta ediler. Lâkin bu qaytuv murekkep siyasiy şaraitte keçe edi. Büyük ölçüde bunıñ sebebi, resmiy Kyivniñ, ekseriy qısmında Rusiye tarafdarı ve şovenist, bazan ise temiz ırqçı baqışlı olğan Qırımnıñ siyasiy ve biznes grupları ile munasebetlerni bozmaq istemegeni edi. Bu azlıq etkeni kibi, Kyivde ve Lvivde bazı supervatanperverler, qırımtatarlarğa büyük şübhenen baqıp, hristianlarnen musulmanlar arasında aqiqiy añlayışnıñ iç bir vaqıt olmaycağını iddia ete ediler. Ve elbette ealiniñ normal ayatını temin etmek içün ve bilinmegen sebepten ilk evelâ qırımtatar halqınıñ ihtiyacları içün para adet üzre yetişmey edi. Qırımlılarnıñ tarihiy ayat merkezi olğan Bağçasarayda rayon hastahanesiniñ soñunace qurulmayıp terk etilgen binaları menim içün bu «qıtlıq»nıñ simvolı oldı. Aynı zamanda Qırımda deputatlar ve memurlarnıñ sanatoriyleri içün para er vaqıt tapıla edi.
Siyaset ve uquq saalarında da ciddiy problemler bar edi. Qırımtatar Milliy Meclisine qanun ile tasdiqlanğan status öyle de berilmedi. Ukrainanıñ eñ teraqqiyperver akimiyetlerinde bile Meclisniñ rolüni iç şübhesiz tasdiqlaycaq qanun leyhalarını azırlamaq ve parlamentten keçirmek içün ya vaqtı, ya da istegi yoq edi. Qırımlılardan saylanğan deputatlarğa bloklama paketini (33% ve daa bir ses) temin etecek muhtariyet şurasınıñ kvotalı teşkil etilüv printsipi qabul etilmedi. 2014 senesiniñ facialı vaqiaları içün yol açqan da bu edi. Ve eñ soñu, qırımtatarlarnıñ tarih içinde devletke saip olğan bir millet sıfatında milliy-territorial muhtariyetke aqları Ukraina Anayasasında qayd etilmedi. Ve elbette hususan Qırım içün aktual olğan dekommunizatsiya yapılmadı. Bunıñ neticesinde Bağçasaraynıñ merkeziy meydanında Lenin ep tura edi…
Bütün bular (ve bundan ğayrı merkeziy akimiyet tarafından keçken yıllar içinde Qırımda yapılmağan, ve buña ilâve olaraq Yanukoviçniñ cinaiy-siyasiy komandası tarafından akimiyeti esnasında yapılğan daa çoq şeyler) 2014 senesi fevral-aprel aylarında netice berdiler.
Daa soñra Meclis reisi Refat Çubarov , 2014 senesi fevral 25-nde Yuqarı Şurasınıñ, nevbetten tış sessiyanı keçirip, Putinge Qırımnı Rusiyege qoşmaq ricasınen muracaat etmek istegeni aqqında belli olğanını, hatırlay edi. O künü Çubarov Radanıñ spikeri Vladimir Konstantinovnıñ kabinetinde birinci kere tanış olmağan «hususiy bir endamı» olğan şahıslarnı rastketirdi. Ertesi kününe qrımtatarlar ve Rusiyeniñ tarafdarları öz mitinglerini tayin ettiler. «Öyle oldı ki, qırımtatarlar başqalarğa köre daa çoq keldi. Ve anda ukrainler ve ruslar olsa da, meydan qırımtatarlar tarafından zapt etildi. Ukrain bayraqları çoq edi. Bu, Ukrainanıñ bütünligine qoltutqanlarnıñ mitingi edi», – dep ikâye ete edi Meclis reisi. O, mitingniñ böyle kütleviy olması, fevralniñ 26-sına tayin etilgen Qırım Radası sessiyasınıñ başlanmasına yol bermegenine emindir – bunıñ içün kvorum yoq edi. O zaman rusiyeliler başqa yolnı seçti. Saba saat 4:40-ta Çubarovnı telefon sesi uyattı. Oña SBUnıñ Qırımdaki yolbaşçısı Gennadiy Kalaçov telefon etken edi. «Qırım Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurası binalarına ellerinde büyük sayıda silâları olğan büyük bir adamlar grubu kirdi, dedi, – hatırlay Çubarov. – Men: Ne içün maña telefon etesiñ? Sende vekâletler bar. Çalış, dedim». Lâkin ne SBU, ne diger telükesizlik müessiseleri areketke keçmediler. Mustafa Cemilevniñ malümatına köre, akimiyet binalarını eki terrotist grubu zapt etti, umumen 110 kişi. Olardan 70-i Şuranıñ binasında ve daa 40-ı muhtariyetniñ akimiyetinde pekindi. Bir zere küç. «Er kes, Ukrainanıñ çoq sayılı qısımları ne yapacaqlar, dep bekley edi», – hatırlay Meclis lideri. Amma Kyiv, qannıñ aqıtılmasına yol berilmesin, dep rica ete ve akimiyet binalarını zapt etken terroristlerni neytralleştirmek içün bir şey yapmay edi, dep ikâye ete Mustafa Cemilev. Aqmescitte o vaqıt Ukrainadaki mahsus küçlerniñ bir qısmı olğan «Alfa»nıñ otrâdı buluna edi. Lâkin mahsus küçlerniñ hadimlerine areketke keçmek emiri berlilmegen olsa kerek. Tıpqı Ukrainanıñ diger telükesizlik küçlerine olğanı kibi.
Çetel elçileri ve diplomatları o vaqıt «zorbalıqqa yol bermemekni» rica ete ediler. – Amma... Ukraina devletiniñ mustaqilligi ve topraq bütünligini temin etmek – elçilerniñ degil de, merkeziy akimiyet ve telükesizlik muessiselerniñ işidir
Ucüm etkenlerge qarşılıq köstermege çare bar edimi? O anda bar edi, em de aqiqiy bir çare. Bu yer, Ukrainanıñ merkeziy akimiyeti o vaqıt, Qırımdaki insan ve tehnika resurslarını qullanıp, neler yapa bilecegini tafsilâtlı surette tasvir etmek içün yer degildir. Çünki bu – em Qırımda, em de atta Rusiyede – bir sıra şahsiyetke tesir ete bilecek. Yalıñız şunu hatırlamaq mümkündir ki, telükesizlik küçleriniñ yüksek seviyeli professionalları olğan bir grup generallar ve bu cümleden öz vaqtında Meşkov ve onıñ tarafdarlarını neytralleştirgen insanlar tarafından işlep çıqılğan bir plan bar edi; Qırımda qoluna silâ alıp terroristlerge qarşı turmağa azır olğan yüzlerce ve büyük ihtimalle biñlerce insanlar bar edi. Lâkin… Elbet, çetel elçileri ve diplomatları o vaqıt «zorbalıqqa yol bermemekni» rica ete ediler, dep hatırlay Çubarov. – Amma aceba, Ukraina Kyivden degil de, ne yerden olsa-olsun, çetelden idare etilemi? Asılında Ukraina devletiniñ mustaqilligi ve topraq bütünligini temin etmek – elçilerniñ degil de, merkeziy akimiyet ve telükesizlik muessiselerniñ işidir.
İşte böylelikle tarih tekrarlandı ve resmiy Kyiv Qırımnı ve qırımlılarnı tekrar «cenksiz» teslim etti. Diqqatqa lâyıqtır ki, Ukraina Yuqarı Radası yalıñıq 2015 senesi noyabrniñ 12-sinde qırımtatarlarnıñ 1944 senesindeki sürgün etilüvini niayet genotsid olaraq tanıdı. Lâkin ale daa – Rusiye tarafından Qırım işğali devam etkenine qadar tabiiy ki Anayasa seviyesinde – qırımtatar muhtariyeti meydanğa ketirilmedi. Bir sıra diger adımlar yapılmadı. Ukrainanıñ qırımlılar ögünde borcları öse…
Serhiy Hrabovs’kıy, felsefe ilimleri namzeti, Ukraina yazıcıları birliginiñ azası.
«Fikir» rubrikasında taqdim etilgen tüşünceler, müelliflerniñ öz noqtainazarını aks etip, muarirriyetniñ noqtainazarını aks etmey bileler.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi azırlıq oturışuvında, Suleyman Kadırovnıñ imayesi tarafından resmen berilgen ricanı qabul etip, işke qabaatlav tarafınıñ lingvistik ekspertizasına dair mutehassıslarnıñ fikrini ilâve etti. Bunı dekabrniñ 11-nde Qırım.Aqiqat muhbiri bildirdi.
«İmaye tarafı işke qabaatlav tarafınıñ lingvistik ekspertizasına dair mutehassıs fikriniñ ilâve etilmesi içün resmiy surette rica etti. – Bu, qabaatlav tarafınıñ esas delillerinden biri olıp, tahqiqat ve prokuror onıñ yardımınen qabaatnı isbatlaycaq olalar. İlimler namzeti ve doktorı derecelerinde olğan mutehassıslar bu ekspertizanı tetqiq etip, onıñ ilmiy ceetten esassız olğanını tayin ettiler. Bundan soñ ekspertiza mahkemede tetqiq etilecek. Bu, qabaatlavnıñ ekspertizasını qabul etilmez bir delil olaraq tanımağa yardım etecek, dep ümüt etem», – dedi advokat Aleksey Ladin.
Öz nevbette Suleyman Kadırov oturışuvdan soñ, özüni qabaatlı tanımağanını söyledi.
Kadırov mahkemeden soñ: «Göñlüm temiz, lâkin olarda (akemlerde – QA) daa soñra göñülleri ne olacaq, baqarmız. Faalligim ve Qırımda olıp keçken adiseler boyunca açıqtan bildrgen fikirlerim içün taqip etilgenime eminim. Men mahkemede de öz fikrimi gizlemeycem. Dünya cemaatçılığı Qırımda neler olıp keçkenini bilmek kerek», – dedi.
Bundan soñki mahkeme oturışuvı dekabrniñ 20-sine tayin etildi.
2016 senesi oktâbrniñ 5-nde Rusiye telükesizlik hadimleri qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv etmek içün keldiler. Tintüv, Radionov soyadlı akem tarafından, Rusiyeniñ sıñırlarını tanımamağa davet ve «Asker» cemiyet birleşmesine qol tutuv sebebi ile şübhe altına bulunğanı içün evni közden keçirilmesine dair alınğan qarar esasında yapılğan edi.
2016 senesi oktâbrniñ 11-nde Suleyman Kadırovğa qarşı «separatizm» şübhesi ile cinaiy iş açıldı.
2017 senesi aprelinde Rusiyeniñ maliye monitoringi boyunca hizmeti Suleyman Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñra Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Cumaertesi künü, sentâbrniñ 7-nde, «Borıspil» ava limanınıñ arbiy uçaq alanında büyük sayıda jurnalistler toplaştı. Olar Rusiyede tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ kelmesini bekley.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, uçaq alanı yanında 30-ğa yaqın videokamera buluna. Olarnıñ arasında «TSN», «5 kanal», «ATR», «SuspilneUA» vekilleri ve digerleri bar. Uçaq alanında acele yardım maşinası tura, boş yolcu avtobusları keldi.
Qırım.Aqiqat ve Azatlıq Radiosı canlı yayın köstermege planlaştıralar.
Daa evel haber etilgeni kibi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ ofisine cumaertesi künü, sentâbrniñ 7-nde, saba Rusiyede tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ tuvğanları kele. Mında yolcu avtobusları keldi, tuvğanlar anda mindirildi. Avtobuslar şimdilik belli olmağan tarafqa ketti.
Bundan evel avtobuslar «Lefortovo» SİZOsını terk etti. Advokatlar gruppasınıñ reberi Nikolay Polozov apiske alınğan ukrainalı deñizciler cumaertesi künü Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsını terk etti, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
Avgustnıñ 30-nda gece Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ deñişüvi olacağına dair ilk haberler peyda oldı. Bu aqta keçken çağırılış halq deputatı Artur Palatnıynıñ yardımcısı Anna İslamova yazdı, onıñ malümatını Ukrainanıñ yañı baş prokurorı Ruslan Râboşapko paylaştı. Daa soñra bu yazı yoq oldı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ spikeri Olena Ğitlânska avgustnıñ 30-nda saba bildirdi ki, «reinelerni deñişüv boyunca zor muzakereler esnası devam ete». O, jurnalistlerni «yañlış malümat tarqatmamalarına» çağırdı. Aynısını Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi de yazdı.
Daa soñra Ukraina telükesizlik hızmeti Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv künü belgilengen soñ onı kütleviy haber vastalarına bildirmege vade etti.
Soñki aftaları kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv (Rusiye Deñiz uquqı boyunca halqara mahkemeniñ qararı esasında azat etilecek Qara deñizde zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni de bu formulağa kirsete) aqqında añlaştı, dep bildire. Avgustnıñ 23-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.


text:
Qırımda yaz ve küzde bayram munasebetinen üç kün raatlıq künü olaraq ilân etildi. Böyle ferman Qırım ükümetiniñ resmiy portalında derc etildi.
Böyleliknen, yarımadada iyün 5 «Muqaddes Üçler bayramı munasebeti ile», iyün 26 «Oraza bayramı munasebeti ile» ve sentâbr 4 «Qurban bayramı munasebeti ile» raatlıq künleri olacağı ilân etildi. Butün bu künler bazarertesine tüşe.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, aprel 17, bazarertesi künü, yani ortodoks Pasha bayramından soñraki kün, raatlıq künü olaraq ilân etildi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Böyle ilân bank saytında peyda oldı.
«PAO «Hreşçatik» ticariy bankı» öz faaliyetini Ukraina qanunları ve Ukraina Milliy banknıñ uquqiy aktlarına köre alıp bara. Qırım yarımadasında Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları çalışmağa başlağanından sebep bankta Qrım Cumhuriyetinde faaliyet köstermek içün iç bir yuridik negiz yoqtır. Şunıñ içün 2014 senesi aprel 15 başlap mında bank ameliyatlarnı toqtatacaq», – dep aytıla sayta.
Qırımdaki müşterelerge bank mecburiyetlerni «tam sürette ve vaqtında» eda etmege vade ete.
«Kreşçatik»te hızmet körgen Qırım sakinleri öz aqçalarnı Qırımnıñ er angi bölüginde aprel 15-ne qadar ala bileler, aprel 15-den soñ – memleketniñ diger regionlarınıñ bölüklerinde.
Qırımda öz işniñ toqtatıluvı aqqında daa bir qaç ukrain bankı bildirdi. Şu cümlede «Rayffayzen bank Aval», «Pivdennıy», «Finansı i Kreditı», «Kiyevskaya Rus», ve «İmeksbank».


text:
Başqalarğa baqqanda sürgünlikni unutmağan qırımtatarlarnıñ qarşılığını yoq etmek içün Kreml halqnı dağıtacaq ola. Qurultaynı toplamayıp, imperiya merkezi halq qurğan diger organlarnı yoq etmege qarar aldı. Müftiylik qorqa-qorqa boysundı (diniy kitaplarnıñ bir qısmı yasaq etildi ve yasaq bozulması içün ceza berilmesi belgilendi), Meclis «ekstremist teşkilât» olaraq ilân etilip yasaq altında qaldı. Qırımtatar toplulığınıñ onıñ tuvğan toprağında daa bir birleştirme ıntıluvı mıtlaqa cevap doğuracaqtır.
Yarımada işğalinden soñ qırımtatarlarnıñ qoltutuvını ilk qazanma ıntıluvı Putinniñ Mustafa Cemilev ile kerçekleştirgen telefon subeti oldı. O, Putin içün neticesiz, milliy lider içün ise Qırımğa kiriş yasağınen yekünlendi. Kremlniñ nevbetteki adımı – halqnıñ temsil organı olğan Qurultaynı kontrol altına almaq ıntıluvı oldı. Qurultay delegatları arasında satqınlar yeterli olmağanını añlap, mahsus hızmetler Meclis ve Qırım musulmanları diniy idaresine atıldı.
Zapt etilgen topraqlarda diniy yaşayışnı kontrol etecek diniy idarelerniñ tarzı onıñ tez-tez teslim olması manasına kele edi
Zapt etilgen topraqlarda diniy yaşayışnı kontrol etecek diniy idarelerniñ tarzı onıñ tez-tez teslim olması manasına kele edi. Qurultay tarafından saylanğan diniy lider Müfti Emirali Ablayev işğalden soñ Meclisten uzaqlaşıp, soñra da işğalci akimiyet ile dos-doğru işbirligi yapmağa başladı. Dindaşları qaçırılsa, uydurılğan qabaatlar boyunca mahkeme esnasları olsa da, onı saylağan musulmanlar içün bir söz aytmadı.
İslâmda olmağan «kilse hızmetçisi» ıstılası Qırımnıñ şimdiki «saipleriniñ» maneviy ana-babaları tarafından musulmanlarğa aşlanğan edi. Kyiv din kütkenlerni kontrol etüv aletini saqlap qaldı ve işğalden evel Meclisni tanımağan edi. Rusiye akimiyeti bunı qullandı. Diniy idarege acılıqqa yardım ve diger maddiy yardımlar kösterildi, Tavriya müftiyligi ile qorquzdılar.
Meclis, QAMDİden farqlı olıp, Rusiye akimiyetiniñ qurulışına iç uymay. Küçük bir halqnıñ milliy idaresi soñki imperiya içün bile telükeli. Kreml qırımtatarlarnıñ icra organını deñiştirip, onı boysundırıp olamadı – Meclis azalarınıñ çoqusı işbirligine razı olmadı. Bir çare qaldı – yasaq ve buña qarşı çıqqanlarğa basqı yapmaq. Yarımadanıñ eñ büyük tamır halqınıñ faaliyeti artıq halq ağız yaratıcılığı ve Pütinni maqtav sözlerinen sıñırlanacaqtır.
İşğal milliy vucutnı satqınlardan temizlemege başladı – olar birden köründi. Aynı vaqıtta qırımtatarlarnıñ ayrı gruppalarına ait fikir farqlılığı yoq oldı. Eñ parlaq örnek – «Hizb ut-Tahrir» firqasınıñ tarafdarları Meclis ile aynı tarafnı tuta. Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ milliy idare organını yasaq etme qararı tuvğan topraqta tüşüngenini aytmaq aqqı içün azatlığını feda etmege azır olğanlarnı kösterecektir. İşğal vaqtında kerçekni aytmaq cesaret ister.
Belki de, 350 biñ qırımtatarı Meclis yasağından soñ oña açıq-aydın qoltutmaz. Amma devlet maşinasınıñ areket küçü halqnıñ qarşılıq küçüni doğuracaqtır
Rusiyede akimiyetke qoltutmaq sağlam aqıllı ve cesür olmaq demektir, amma qanunda «ekstremizm» olaraq kösterile. Belki de, 350 biñ qırımtatarı Meclis yasağından soñ oña açıq-aydın qoltutmaz. Amma devlet maşinasınıñ areket küçü halqnıñ qarşılıq küçüni doğuracaqtır. Bunıñ şekli eñ yaqın aylarda belli olacaqtır. Şimdilik «Qurultay – Meclis – Dünya qırımtatar kongressi» silsilesinde yalıñız Meclis yasaq altında. Rusiye Yuqarı Şurasınıñ qararına eñ küçlü cevap Milliy Qurultaynıñ toplanması olur edi, o, satqınlarsız yañı Meclisni saylar edi. Rusiye Qurultaynı yasaq etmege qarar alsa, bütün halq yasaq etilecektir. 146,5 mln ealili memlekette ruslar 110 mln ziyade olmağanda buña cesaret köstermek – Rusiye devletiniñ ölümidir. Asılında da, bu memlekette sağlam fikir bugünde-bugün qabul etilmey.
Anvar Derkaç, jurnalist
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye, assambleya kün tertibine milliy eyyetlerniñ ayırım yapuv aqlarını imaye etüvnen alâqalı tüzetmeler kirsetilmegeni sebebinden, Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ yanvar ayında keçecek sessiyasına öz eyyetini yollamaycaq, dep ayttı TASS agertligine Devlet Dumasınıñ vitse-spikeri Pötr Tolstoy.
«Rusiye, Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ yanvar ayında keçecek sessiyasına öz eyyetini yollamaycaq, çünki bizim anda çalışmamıznıñ esas şartı, bu teşkilâtnıñ kün tertibine milliy eyyetlerniñ ayırım yapuv aqlarınıñ ezilmeyüvinen alâqalı tüzetmeler kirsetilmegeninen bağlıdır», – dep bildire agentlik Tolstoynıñ sözlerini.
O, Rusiye kelecekte de PASEnen bu meselede konsultatsiyalar keçirecegini de ayttı, dep yaza informagentlik.
Assambleyanıñ qış sessiyası yanvarniñ 22-26 arasında Frenkistannıñ Strasburg şeerinde ötkerilecek.
Rusiye Qırımnı ilhaq etkeni neticesinde, onıñ PASEdeki eyyetine nisbeten sıñırlavlar kirsetilgen soñ (eyyet rey berüv aqqından ve azalarınıñ assambleyanıñ esas organlarınıñ işinde iştirak etüvden marum etildi), özü assambleyanıñ işinde iştirak etmekten vaggeçip, 2017 senesiniñ yazında Avropa Şurasına azalıq bedelini ödemekni toqtatqan edi. Moskva PASEden kelecekte oña qarşı böyle sanktsiyalar kirsetilmemesi içün, reglamentiniñ deñiştirilmesini istey.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
«Memleket yolbaşçılığınıñ diqqatı Ukraina Şarqında olsa, cenübiy vaziyet de ümüt doğurmay. İnformatsionnoye Soprotivleniye»de olğan malümatqa köre, Qırım «sefirleriniñ» mahsus diqqatı A1604 arbiy qısmına (Çernobayevka aerodromı, sabıq OdVO 320 vertolöt polkı) ayrılğandır», – dep yazdı Tımçuk.
Onıñ malümatına binayen, ordunıñ orta ve küçük komandanları kerekli muqaytlıqnı kösterip, kimerde böyle «nezaretçilerni» tapıp, uquq qorçalayıcıarğa teslim eteler
«Amma, añlaşılmağan sebeplerden olar tezden kene de azatlıqqa çıqıp, öz areketlerine devam ete», – yaza Tımçuk.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ idarecisi Abdureşit Cepparov fevral 12 künü Qırımda yaqalanğan qırımtatar faallerine ceza qararınıñ berilmesi boyunca mahkeme toplaşuvlarnıñ keçirilecegi aqqında bildire.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tünevin 12 insannı yaqaladılar, 8 serbest bıraqtılar, dörtü qaldı. Bugün olarğa ceza qararları berilecek», – dedi uquq qoruyıcı ve mahkeme qararları aqşamğa yaqın belli olacağı aqqında ayttı.
Onıñ malümatına köre, fevral 12 künü daa dört tintüv keçken eken. Yañı tintüvler aqqında uquq qoruyıcı gruppasınıñ malümatı şimdilk daa yoqtır.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Cuma künü, fevral 12-de, Kiyevde Ukraina Tış işler nazirligi binasınıñ yanında qırımtatarlar Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap bermege talabı ile aktsiyağa toplana.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kreml kontrolindeki Aqyar valisi vazifelerini vaqtınca eda etken Mihail Razvojayev şeer ükümetini istifağa yolladı. İşbu buyruq ükümetniñ saytında iyülniñ 13-nde derc etildi.
«2019 senesi iyülniñ 12-nden başlap Aqyar ükümetiniñ istifası aqqında ilân etmek. Ükümetke Aqyarnıñ yañı ükümetini şekillendirmek içün vekâletlerini kerçekleştirmege avale etmek», – dep aytıla vesiqada.
Bundan evel Razvojayev bir ay içinde yañı taqımnı şekillendirmege planlaştıra, dep bildirdi.
Hatırlatamız, iyülniñ 11-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarnıñ rusiyeli başı Dmitruy Ovsânnikovnıñ istifağa çıqmasını qabul etti, şeer başı vazifelerini vaqtınca Mihail Razvojayev eda etecek.
Razvojayev taqdim etilgen soñ şeer ükümetini eñ yaqın vaqıtta istifağa yollaycaq, dep bildirdi.
Belli olğanı kibi, 2018 senesi noyabr ayından başlap Rusiyedeki Krasnoyarskta doğma Razvojayev Umumrusiye halq cebesiniñ Merkeziy ştabına saylanğan edi. 2018 senesi dekabrniñ 17-den başlap ise Umumrusiye halq cebesiniñ icra komitet reberi oldı. Yedek zabiti, leytenant. Rusiyeniñ 2-nci sınıf devlet mesleatçısı ola.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, İslâm Terek rayonınıñ sakini Dilâver Gafarovnıñ cinaiy davası boyunca apellâtsiya muracaatını red etti ve sert rejimli koloniyada 10 yıllıq ükmüni amelde qaldırdı. Bunı "Qırım protsessi" portalı bildire.
Daa evel, Gafarovnı «Ukrainanıñ qanunsız silâlı birleşmesinde» iştirak etkeninde qabaatlanğanları bildirile edi.
Apellâtsiya baqıluvı vaqtında mabüs, başlanğıç mahkemeniñ ükmünen razı olmağanını ayttı.
Rusiye prokurorı, apellâtsiya muracaatınıñ qabul etmesine qarşı edi, çünki mahkeme ükmüni aqlı, bütün delillerni teşkerilgen ve qanuniy dep saya edi. Qabaatlav tarafınıñ vekili, bu fikirni tasdıqlamaq içün argument bermedi.
Oturış vaqtında Gafarovnıñ advokatı Aleksandr Muzıka, şikâyetniñ esas delillerini aytıp berdi: cinayetniñ yeri belgilenmegen, şaatlarnıñ şaatlıqlarında ve tintüv vaqtında tutulıp alınğan noutbuk teşkerüvinden kelişmemezlikler bar, ükümnin ösü esassız serttir.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ İslâm Terek rayon mahkemesi avgustnıñ 28-nde «Ukrainanıñ qanunsız silâlı birleşmesinde» iştirak etkeninde qabaatlanğan Dilâver Gafarovnıñ ükmüni çıqardı. Er adam 10 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ve bir yıl azatlığınıñ sıñırlanmasına üküm etildi. Prokuror ise 12 yılğa azatlıqtan marum etilmesini istedi.
2018 senesi oktâbrniñ 30-nda saba İslâm Terek rayonınıñ Jemçujina Krıma köyünde Rusiye quvetçileri yerli sakin, tükân satıcısı Dilâver Gafarovnıñ evini tintken edi.
2018 senesi noyabrniñ 1-nde Rusiye FSBsi bildirdi ki, Qırımda İslâm Terek rayonınıñ sakini «Ukrainada qanunsız silâlı birleşmelerde» iştirak etkeninde qabaatlanıp yaqalandı. Laf İslâm Terek rayonındaki Jemçujina Krıma köyüniñ sakini, tükân satıcısı Dilâver Gafarov aqqında kete edi. Daa soñra onı apiske aldılar. Ukraina Tış işler nazirligi bunı takbih etip, Rusiyeniñ yapqanlarına qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege çağırğan edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.


text:
Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (53 Kb) Versiyasi' Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (53 KB)
ZÚLFIYa ATÍNDAǴÍ MÁMLEKETLIK SÍYLÍQ PENEN SÍYLÍQLAW HAQQÍNDA
Elimizde qádirdan hayalǵa múnásip húrmet-izzet kórsetiw, olardıń jámiyetimizdegi ornı hám abıroyın arttırıw, salamat hám bárkamal áwladtı kámalǵa keltiriw, óziniń talantı hám ibratlı isi menen jaslarǵa órnek bolıp kiyatırǵan qızlardı xoshametlew maqsetinde hám Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń «Zulfiya atındaǵı Mámleketlik sıylıǵın shólkemlestiriw boyınsha usınıslardı qollap-quwatlaw haqqında»ǵı 1999-jıl 10-iyundegi PP-2326-sanlı hám «hayal-qızlardı qollap-quwatlaw hám shańaraq institutın bekkemlew tarawındaǵı jumıstı túp-tiykarınan jetilistiriw ilajları haqqında»ǵı 2018-jıl 2-fevraldaǵı PP-5325-sanlı Pármanlarına tiykarlanıp:
Ózbekstan hayal-qızlar komiteti janındaǵı Zulfiya atındaǵı
Mámleketlik sıylıq komissiyasınıń Qaraqalpaqstan Respublikası, wálayatlar hám Tashkent qalasınıń talantlı qızların ayrıqsha minez-qulqı, talantı, zeyinliligi, intalılıǵı, oqıwdaǵı tabısları hám bilimlendiriw, ilim, ádebiyat, mádeniyat, kórkem óner, sport tarawlarında hám jámiyetlik jumıslarda erisken ayrıqsha jetiskenlikleri ushın Zulfiya atındaǵı Mámleketlik sıylıq penen sıylıqlaw haqqındaǵı usınısları qosımshadaǵı dizimge muwapıq maqullansın.
Zulfiya atındaǵı Mámleketlik sıylıq penen sıylıqlanǵanlarǵa 8-mart – Xalıqaralıq hayal-qızlar bayramına baǵıshlap ótkeriletuǵın saltanatlarda diplomları hám kókirek belgileri tapsırılsın.
Ózbekstan Respublikası qarjı ministrligi Zulfiya atındaǵı Mámleketlik sıylıq laureatlarınıń hár birine eń kem aylıq miynet haqınıń 50 esesi muǵdarında aqshalay sıylıq beriliwin támiyinlesin.
ózbekstan Milliy málimleme agentligi, ózbekstan Milliy teleradiokompaniyası hám basqa da ǵalaba xabar qurallarına Zulfiya atındaǵı Mámleketlik sıylıq iyeleriniń ibratlı isi, olardıń talantı menen erisken jetiskenliklerin keńnen sáwlelendirip barıw usınıs etilsin.
Usı qarardıń orınlanıwın qadaǵalaw ózbekstan Respublikası Bas ministriniń orınbasarı T.Narbaevaǵa júklensin.
Ózbekstan Respublikası
Prezidenti Sh.MIRZIYOEV
Tashkent qalası,
2018-jıl 2-mart
* * *
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń
2018-jıl 2-marttaǵı
PQ-3581-sanlı qararına qosımsha
Zulfiya atındaǵı Mámleketlik sıylıq penen sıylıqlanǵanlar
DIZIMI
Qaraqalpaqstan Respublikası boyınsha:
Jollıbaeva Shahodat Kuralbay qızı
– Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń 2-basqısh studenti
Utemuratova Nargiza Alievna
– Nókis mádeniyat hám kórkem óner kolledjiniń 2-basqısh oqıwshısı
Ko'rip shi'g'i'ldi': 3704


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı ve prezidentniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Yaltada tatası Şevkiye Asanovanıñ cenazesinde bulunıp olamay.
«Bugün Mustafa Cemilevniñ oktâbr 6 künü 82 yaşında vefat etken tatası Şevkiye Asanovanıñ cenazesi keçti. Qırım kirişi yasaq etilgeni (Rusiye Federatsiyasınıñ işğalci akimiyeti tarafından) sebebinden qırımtatarlarnıñ yetekçisi tuvğan tatasınıñ cenazesinde bile bulunıp olamay», – denile vekâletliniñ Facbeook saifesinde.
Şevkiye Asanovanı çarşenbe künü, oktâbr 7-de, Yalta Çatal-Qaya köyünde defn etecekler.
2014 senesi Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadağa qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev, Meclis reisi Refat Çubarov, cemaat erbabı, «Qırım haberleri» agentliginiñ reberi İsmet Yükselge kirişni yasaq etti.
Çubarov kiriş yasağından soñ Qırımda babasınıñ cenazesinde bulunıp olamadı.


text:
Mamaq qasabasında mayısnıñ 11-de saba Rusiyeniñ silâlı quvetleri tarafından tutılğan qırımtatar faili Riza İzetovnı, «E» Merkezinde soğudan keçirip, yiberdiler. Radio Svoboda muhbiri Anton Naumlükke bergen izaatında İzetov – Merkezniñ hadimleri tintüv ve sorğunıñ kerekligini 2016 senesi ğayıp olğan Memetov soyadında birisiniñ vesiqaları qıdırlğanınen añlattılar.
«Notebook ve planşetni tutıp aldılar. Soñra menden bazı ifadelerni almağa istediler. (Rusiye Esas qanunınıñ – QA) 51 maddesine atıf etip, imzalamağa ve tariflemege razı olmadım. Advokatnı yibermediler», – dedi İzetov.
O dey ki, sorğu devamında ondan din mevzusında sualler de soradılar. Tutıp alınılğan cihazlarnı ekspertizadan soñ qaytarmağa vade ettiler.
Mayısnıñ 11-de saba Mamaq (Strogovka) qasabasında Qırımlı fail Riza İzetovnıñ evini tinttiler. Şaatlarnıñ sözlerine köre, silâlanğan bölükler üç soqaqnı qapattı, Rosgvardiya, FSB ve Rus politsiyasınıñ hadimleri tintüvde iştirak etti.
Bundan evel Riza İzetovnı, başqa faillernen ve Article20 agentlikniñ muhbiri Taras İbragimovnen beraber, martnıñ 30-da Aqmescitte yaqalağan ediler.
Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerde bu tintüvniñ sebeplerini izaatlamadılar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmescit (Simferopol) Merkeziy rayon mahkemesi, arbiy yedekelerniñ saqlamasında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sıñırlama tedbirini SİZOda tutulmasından, mahkemege kelmek vadesine deñiştirdi.
Bunı, advokatlar Aleksey Ladin ve İslâm Velilâyevge atıf etip, Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Avgust 23-ünde qırımtatar faali Edem Bekirov, bir künde eki kere tibbiy baqmasını yapmaq içün Semaşko adına hastahanege alıp çıqtılar.
Avgustnıñ 27-sinde Qırımda faal Edem Bekirovnı hastahanege qoyacaq olalar. Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Facebookta yazğanı kibi, Bekirovnı Cumhuriyet Nevrologuya hastahanesine qoyacaqlar ve 7-8 kün devamında baqacaqlar.
Daa evel Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, Bekirovnıñ Yañı Qapığa (Krasnoperekopsk) etapını lâğu etti.