text:
Rusiyeniñ boru çekici ordusı, Büyük-Qarasu özeni yanında bulunğan yerinden ketti. Bu Tayğan suv anabarınıñ bentinden aşağı yerdir. Anda olar Aqmescit içün suv pompalay edi. Bu aqta Qırım. Aqiqatnıñ mühbiri haber etmekte.
Arbiyler meydannı temizlep kettлenler, amma suv yolu boruları anda qalğanlar ve er an qullanıla bile eken.
Tayğan ve Qarasuvbazar suv anbarlarından suv aqızmasını toqtattılar ve bir zamanları suvu bol olğan Büyük-Qarasu özeni ırmaqqa beñzep başladı.
Aynı zamanda, suv borularını qoumaq içün rus arbiyleriniñ balaban olmağan bölügi anda qalğan.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, dekabrniñ 15-nde bu eki suv anbarlarından suv alınuvı toqtatıla.
Aqmescitke suv bermek içün 50 kilometrlik suv borusı avgustnıñ 10-nda açılğan edi. Onı Mudafaa nazirligi qurdı.
Qırımlı iş adamı Oleg Zubkov yazda Taygan suv anbarında pek az suv qaldı, dep haber etken edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


c: text/html

text:
Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbyern Yagland aprel 26-da, salı künü Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını ğayrıdan baqıp çıqmağa çağırdı, ve bu qarar qırımtatarlarnıñ Qırımda vaziyetini kerginleştire bilgeniniñ sebebi ola bilecegini qayd etti. Bu aqta «İnterfax-Ukraina» bildire.
«Yaqında Avropa Şurasınıñ Nazirler komitetine taqdim etilgen maruza Meclisni ekstremistik teşkilâtı olaraq tanıması qırımtatarlarnıñ toplulığınıñ yabancılaşması ve yarımadada yaşağan ealiniñ qalğan qısmından uzaqlaşmasınıñ telükesi seviyesini arttıra bilecegini qayd ete», – dedi o.
«Bunıñ içün men mütenasip ükümet organlarınıñ bu qararnı deñiştirmek içün kerekli çarelerni tapmalarına çağıram», – qoştı o.
Bundan evel Avropa Şurasınıñ insan aqları boyunca komissarı Nils Muyjniyeks de mahkemeniñ bu qararını lağu etmege çağırdı.
Aprel 26-da, Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremistik teşkilâtı olaraq tanımaq ve onıñ faaliyetini yarımada territoriyasında ve Rusiyede yasaq etmek qararını qabul etti. Böyle qararnı rusiyeli mahkemeci Natalya Terentyeva çıqardı. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avropa Birliginiñ Tışqı işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Baş temsilcisi Federica Mogherini, AQŞ prezidenti vazifesine Rusiyege meil bergeni kibi körüngen Donald Trump saylanılğan soñ Avropa Birliginiñ Ukrainağa nisbetten siyaseti deñişmeycegini beyan etti. Bunı noyabr 11 künü Radio Svoboda haber ete.
AB siyasetini Washington belgilemey, dedi o «Deutsche Welle» haber agentligine.
Ayrıca, Mogherini Avropa Birligi ileride de Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgenini qanunsız tanıycağını ayttı.
«Bizim Ukrainağa, onıñ topraq bütünligine bergen destegimiz deñişmesiz qalacaq», – dep ayttı o.
Saylanılğan AQŞ prezidenti olacaq Donald Trump saylavaldı kampaniyası devamında bir-qaç kere Rusiyege ve prezident Vladimir Putinge meil bergenini köstergen beyanatlar seslendire edi, ve işğal etilgen Qırımnı Rusiyeniñ qısımı olaraq tanımağa mumkün olğanını ihtimal ete edi.


text:
Märsindä 8 meñ yıl êlek yasalğan räsemnär tabıldı
Mäğarä räsemnäre ğalimnärne bik qızıqsındırdı
Törkiyäneñ Märsin töbägendä ber mäğarädä 8 meñ yıl êlek qıyalarğa töşerelgän räsemnär tabıldı. Cirlektä mädäniyät häm turizm ministrlığı, İstanbul häm Kutax’ya universitetları urtaq tikşerenü alıp bara. Älege qısalardağı êşçänlek näticäsendä Ärdämli rayonında Alata üzänlegendäge taşlı tekä yarda ber mäğarädä 15kä yaqın räsem tabıla.
Qıyağa töşerelgän räsemnär arasında...
-
07.10.2022
-
07.10.2022
-
-
07.10.2022
-
07.10.2022

seg_langs: crh_Latn nus_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Özbek tili
Özbek tili (öz adı O‘zbek tili) – Türkiy tillerden Qarluq gruppasına ait bir til. Özbekistannıñ bir resmiy til olıp, bütün Orta Asiyada laf etilgen, Türkiy til ailesiniñ 3-nci büyük vekilidir. Şimal ve cenüp şiveleri olmaq üzere eki şivesi bar. Şimal şivesi 40 000 000-ğa yaqın bir toplulıq tarafından Özbekistanda, cenüp şivesi ise tahminen 4 500 000 nufuslı bir azlıq tarafından Afğanistanda laf etile. Özbek tili Uyğur tiline yaqın tildir. Özbek tili Türkistan coğrafiyasında Özbekistan tışında yayılğan olğan özbekler arasında; Qırğızistan, Qazahistan, Tacikistan, Afğanistan, Türkmenistanda de qullanıla. Söz mevzusı bazı regionlarda regionnıñ resmiy tilinden de çoq qullanıla.
ElifbeDeñiştir
1924 senesinden evel, bütün Orta Asiya tilleri Arap yazısınen yazılır edi. 1924-1940 arasında resmiy Özbek tili, Stalin idaresi tarafından Kiril elifbesi israr dayatılıncağa qadar Latin elifbesinen yazılğan. 1992 yılına qadar Özbekler Kiril elifbesini qullanmağa devam ettiler, faqat şimdi Kiril elifbesi alâ daa yayğın olmasına baqmadan Latin elifbesi resmiy olaraq qabul etilgendir.
- Kiril:
- Latin:
Yazı misaliDeñiştir
- Özbekçe (latin):
Barcha odamlar erkin, qadr-qimmat va huquqlarda teng bo'lib tug'iladilar. Ular aql va vijdon sohibidirlar va bir-birlari bilan birodarlarcha muomala qilishlari zarur.
- Özbekçe (kiril):
Бapчa oдaMлap эpkиH, қaдp-қиMMaT Ba ҳyқyқлapдa TeHr бўлиб Tyғилaдилap. yлap aқл Ba BиждoH coҳибидиpлap Ba биp-биpлapи илa биpoдapлapчa MyoMaлa қилишлapи зapyp.
- Qırımtatarca:
Bütün insanlar ür, sayğı ve uquqlar itibarı ile musaviy doğalar. Aqıl ve vicdanğa saipler ve bir-birlerine qarşı ağa-qardaşlıq fikirnen areket etmelidirler.


text:
Yarımadanıñ işğali başlanğanından berli UNESCO İcra şurası tarafından «Qırım MC-de (Ukraina) vaziyetni nezaret etüv» on eki qarar qabul etildi. Bu, altı yıldan çoq devam etken müddette Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ meselelerini teşkilâtnıñ faaliyetiniñ kün tertibinde olğan müim meseleler cedveline kirsetmege ve aynı zamanda teşkilâtnıñ mesül olğan bölgelerde Qırım MC ve Aqyar şeerinde insan aqlarınıñ vaziyetine dair UNESCO-nıñ er taraflı monitoring mehanizminiñ şekillenüvine imkân berdi.
Ukraina tarafınıñ teşebbüsi ile UNESCO-nıñ Baş müdiri muntazam şekilde işğal etilgen Qırımda insan aqları meseleleri ile bağlı malümat körüşüvler keçire.
2021 senesi kiçik ay itibarınen 11 malümat körüşüvi keçirildi. Tedbirler vaqtında milliy azlıqlarnıñ aqları saasında yarımadada insan aqlarınıñ bozulması ile bağlı tafsilâtlı malümat berile.


text:
Qırımlı advokat Emil Kurbedinov dekabrniñ 11-nde memuriy apis cezasından soñ Aqmescitniñ vaqtınca tutuv nezarethaneden çıqtı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Kurbedinovnı 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi sebebinden apiske aldılar. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 7-nde qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı 5 künge tevqif etken edi.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
Emil Kürbedinovnıñ davasında şaatlardan biri Rusiye FSB hadimi Andrey Suşko ola. O, qırımtatar faali Renat Paralamovnıñ hırsızlanması ve azaplanmasında iştirak etken edi.
Keçenleri Suşko Paralamovnı hırsızlağanında şeklenip, ABD sanktsiyalar cedveline kirsetilgen edi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Avropa Birligi, ilhaq etilgen Qırımda tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevniñ aqlarınıñ bozuluvını taqbih ete.
Bu hususta Ukrainada AB temsilciliginiñ Facebooktaki saifesinde bildirile.
Bildirüvde: «AB temsilciligi kelecekte de qırımtatarlarda er türlü aqlarınıñ bozuluvlarını taqbih etecek. Bu, cümleden, Uzeir Abdullayevniñ sağlıq vaziyetine aittir», – denile.
Ondan ğayrı, ABde, yarımadada insan aqları standartlarına tolu kölemde riayet etilmesine davet ettiler.
Temsilcilikte: «İşlegen cinayetçileri tapılmağan, mecburiy ğayıp oluvlar, eziyetlevler ve öldürüvler kibi insan aqlarınıñ er türlü bozuluvları ile alâqalı işlerni er ceetten tahqiq etmek kerek. Ukainanıñ bütün territoriyasında, ve şu cümleden Qırım ve Aqyarda, halqara aq-uquq qorçalayıcılarınıñ tolu, serrbest ve maniasız irişüvniñ temin etilmesi ale daa ğayet muim olıp qalmaqta», – dep bildirdiler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahriri işi» figurantı Uzeir Abdullayev «ölüm telükesi altında» edi, dep bildirgen edi.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura (İAŞ) ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan Abdullayev etrafındaki vaziyetke qarşılıq köstermekni rica etti.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Kiyevde qırım siyasiy mabuslarnıñ destegine RF elçiligi ögünde 11 sındırılğan qapını tayin ettiler
Uvut aynıñ 21 Kiyevdeki Povitroflot caddesinde Rusiye Federatsıyasınıñ elçiligi yanında qırım siyasiy mabuslarnıñ destegine tedbiri keçe. Elçiliginiñ ögünde grajdan jurnalistlerniñ, qırımtatarlarnıñ qırılğan 11 ayatınıñ timsali olaraq 11 sındırılğan qapını tayin ettiler. Siyasiy mabuslarına destek olaraq tedbir, Qırım işğaline tireniv aftası içinde keçip Varşava ve Berlinde devam etilecek.
Bunıñ aqqında “Qırım, saba saat 5” halqara leyhasınıñ çerçivelerinde teşebbüs etilgen tedbiriniñ Facebook saifesinde haber etile.
Qayd etilgeni kibi, yarımadanıñ işğaliniñ başlanuvından beri faallerniñ 100 danesinden ziyadesi, ayrıca qırımtatarlar öz grajdan mevamı içün rusiye işğalcılarnıñ tarafından taqip etüvlerine oğradılar.
“Olarnıñ çoqusı, “terroristik” faaliyeti içün 10’dan 20 yılğa qadar cezasını çekeler. Aqiqaten, öz Vatanını sevgenle ve kerçekni aytmaqtan qorqmanları sebebinden. Rusiye mahsus hızmetleri olarğa saba erte, saat beşine keleler. İnsanlar ayrıca imayesiz olğanda ve kimse yardım etmek içün kelip olamağan vaqıtta. Qapını qaqmaylar, onı sındıralar. Uzun yıllarğa babasız ve aqaysız qalğan ailelerniñ ayatlarını sındırğanları kibi”, - denile beyanatta.
Tedbirde “Antıtila” taqımınıñ lideri Taras Topolâ, Dakh Daughters taqımınıñ solistleri Nataliya Galaneviç ve Anna Nikitina, qırımtatar halqnıñ Meclis başı Refat Çubarov ve başqaları iştirak etkenler.
Menba: Ukrain aqiqatı
Menba: Ukrain aqiqatı
Menba: Ukrain aqiqatı
Menba: Ukrain aqiqatı
Bizni Telegram’da oquñız


text:
Ózbekstan 2022-jıldıń yanvar-iyun aylarında shet elge qunı 16,4 mln AQSH dollarına teń bolǵan 67,8 mıń tonna qawın hám ǵarbız eksport qılǵan.
Usı jılda qawın hám ǵarbız eksportı 2021- jıldıń sáykes dáwirine salıstırǵanda 45,1 mıń tonna (3,0 b.) ke kóbeygen.
Ózbekstan usı jıldıń yanvar-iyun aylarında dawamında eń kóp qawın hám ǵarbız eksport qılǵan mámleketler:
Qazaqstan - 39,2 mıń tonna
Rossiya - 15,1 mıń tonna
Qırǵız. R - 11,1 mıń tonna
Belarus - 1,1 mıń tonna
Basqa mámleketler- 1,3 mıń tonna
Málimleme xızmeti


text:
Donbasstaki zıddiyet neticesinde tahminen 5800 insan elâk oldı, dep haber ete gumanitar meselelerniñ koordinatsiyası boyunca Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İdaresi.
«2014 senesi aprelniñ ortasından itibaren 2015 senesi fevral 19-ğa qadar eñ azından 5793 insan öldürildi, şu cümleden 63 bala», – dep aytıla teşkilâtnıñ esabatında.
Bu malümatlarğa köre, on dört buçuq biñ insan, olardan 169 bala, soñki 10 ay içinde yaralanğan edi.
BMT bildire ki, Ukrainanıñ milliondan ziyade vatandaşı evlerini terk etip, Donbasstaki vaziyetten sebep köçmege mecbur oldılar.


text:
Odessa vilâyetiniñ devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Miheil Saakaşvili istifağa çıqmağa qarar aldı. Bunı o Odessadaki brifingde aydınlattı, dep haber ete Radio Svoboda.
«Men istifağa çıqıp, küreşniñ yañı basamağına başlamağa qarar aldım», – dep bildirdi Saakaşvili.
Bundan evel Odessa politsiyasınıñ yolbaşçısı Giorgi Lortkipanidzeniñ istifağa çıqqanı belli oldı.
«Al-azırda Odessa politsiyasınıñ inkişafı içün yañı küç kerek. Bugün istifa aqqında ariza bermege qarar aldım», – dep ayttı Lortkipanidze.
2015 senesi mayıs ayında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Saakaşvilige vatandaşlıq berdi, bundan soñ onı Odessa VDM reisi vazifesine tayin ettiler.


text:
Bu aqta nazirler kabinetiniñ resmiy saytında bildirile.
İşbu qarar Qırım Muhtar Cumhuriyetinde vaziyetniñ kerginleşüvi ve Ukraina territoriyasında silâlı teşkilâtlarnıñ, ekstremistlerniñ areketleri ve Rusiye Federatsiyası tarafından kösterilgen istilâsı sebebinden alındı.
Qapalı noqtalarnıñ cedveline Aqyar, Aqmeçit, Kezlev, Yalta, Kefe, Keriçniñ bütün deñiz noqta ve keçitleri kire.
Ava kirişniñ noqtalarını da qapattılar: Aqyar, Aqmescit, Keriç, Canköy, Saq, Qaçı ve Sarabuz avalimanları.
Çetel işler nazirligine bunı Ukraina çetel memleketlerniñ diplomatik temsilciliklerine ve Ukraina konsul müessiseleriniñ diplomatik temsiciliklerine bildirmege avale etildi.
Evelden Ukraina devlet sıñır hızmetinde işğal etilgen Qırımda işni alıp barmağa çaresi olmağan 23 kiriş noqtanı qapatmağa mecbur olğanını qayd ete ediler.


text:
Qırım siyasetçileri Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Ukraina yañı Anayasasında Qırımğa qırımtatarlarnıñ milliy-territorial muhtariyetniñ berilmesi aqta olğan teşebbüsini tenqit eteler.
Şu cümleden, Qırımnıñ Rusiye akimiyetinde çalışqan qırımtatarlar bu ğayeni manasız olaraq tanıy. Qırımnıñ Rusiye devlet şurasınıñ deputatı Lentun Bezaziyev Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, al-azırda Qırım yarımadası Rusiye Federatsiyası terkibinde buluna, şunıñ içün Ukraina Anayasasına deñişüvlerniñ kirsetilmesi qırımlılarğa iç tesir etmez.
«Bugün Ukrainada çalışqan Çubarovnıñ Qırımğa ne alâqası bar? Mında Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasası qabul etildi. Qırımnıñ Esas qanunı bıltır aprel ayında qabul etilgeninden soñ, daa nasıl anayasa aqta aytmağa mümkün? Ne istese, onı uydura bile, onıñ ve Kiyev akimiyetiniñ işi. Amma tren çoqtan ketti», – dey Bezaziyev.
Çubarovnıñ teklifi ile 1998 senesi QMC Anayasasınıñ müelliflerinden biri, «Kommunistı Rossii» firqasınıñ Qırım bölüginiñ reberi Leonid Graç da kesen-kes razı olmadı.
«Qırım çoq sımalı, çoq milletli kibi ola bile. Qırım qırımtatar halqınıñ ayrı milliy teritoriyası olamaz. Qırımlılarnıñ bir 87% yarımadanıñ qırımtatarlarnıñ milliy muhtariyeti olacağı ile razı olamaz. Vaziyetni kerginleştirmege kerekmey, bundan fayda çıqmaz», – dey Graç.
Siyasetçi şunı da qoştı ki, Qırım aqta Anayasağa deñişüvlerni kirsetkende, Petro Poroşenko ve onıñ etrafı «kendi ve bütün Ukrainanı masqara eteler». Çünki, dey Graç, yarımadanıñ «resmiy Kiyevge iç bir alâqası yoq».
Siyasetçi ve ekspertler halqara teşkilâtlarnıñ temsilcileri ile birlikte Ukraina Anayasasınıñ deñişüvleri üzerinde işlemege devam ete. Beklenilgeni kibi, memleketniñ Esas qanunındaki eñ müim deñişüvleri akimiyetniñ detsentralizatsiyası ile bağlı olacaq.


text:
Türkiye Tışqı işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu qayd ete ki, onıñ devleti Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgenini qabul etmeycek. Bunı o fevral 10 künü Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin ile birlikte ötkerilgen matbuat konferentsiyası devamında beyan etti, dep haber ete UNİAN.
Çavuşoğlu: «Türkiye Ukrainanıñ topraq bütünligini, mustaqilligini, suverenitetini ve siyasiy birlgini bütünley destekley. Bizler er daim bunı halqara seviyede ve eki taraflı körüşüvlerde de qayd etemiz. Ve men ayrıca daa bir kere ifade etmege ister edim: biz iç bir vaqıt Qırımnıñ qansunsız işğalini qabul etmeycemiz», – dep ayttı.
Onıñ sözlerine köre, Türkiye Ukrainanıñ şarqıy bölgelerinde vaziyetniñ eñ yaqın zamanda tüzelgenini tiley.
Keçende Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov Türkiye TİN naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile Qırım meselesini muzakere etken ediler.


text:
Sentâbrniñ 14-nde Aqmescitniñ avtovokzalında, bedenindeki kötek izlerinen tapılğan qırımlı Renat Paralamov, teşkerüvden soñ Aqmescitniñ №6-ncı tez yardım şeer hastahanesi çıqarıldı. Al-azırda o rusiyeli politsiya hadimleri tarafından sorğulanmaqta. Bu aqta Facebook saifesinde qırımtatar faali Abdullah Yakubov bildirmekte.
Qırımlı faaller ayrıca Paralamovqa, özü yürip olamağanı sebebinden, politsiya maşnasınace barmasına yardım etken videonı yerleştirdi.
Advokat Emil Kurbedinov öz nevbetinde «Renatnıñ alı bir qarar olğanı ve artıq laf etmege çaresi olğanı aqqında» bildirdi.
Qırım.Aqiqat advokatnen bağlanıp daa da tafsilâtlı malümat almaq istey.
Daa evel Aqmescit avtovokzalında tapılğan qırımlı Renat Paralamovnıñ aqrabaları ve advokatı, bunıñ arfesinde maska kiygen belgisiz şahıslar tarafından belli olmağan yönelişte alıp ketilgen Paralamovnı «areket etalmaycaq» derecege ketirilgence köteklengeni aqqında haber etken edi.
Ondan soñ Paralamovnıñ advokatlarından biri olğan Rustem Kâmilev, köteklengen Qırım sakinini №6-ncı şeer hastahanesi qabul etkeni aqqında bildirgen edi.
Paralamov, sentâbrniñ 14 kündüz künü öz soy-soplarınen bağlana. O, Aqmescit avtovokzalında ekenligi belli ola. Yerli faaller onen körüşmege keteler. Yerli faaller Facebookta Paralamovnen yapqan körüşüvlerinen bağlı videonı yerleştirip, o pek qattı köteklengeni aqqında haber eteler.
Sentâbrniñ 13, saba Qırımnıñ Seitler qasabasında yaşağan qırımlı Renat Paralamovnıñ evinde, küç idaresiniñ hadimleri «tedqiqat ve taqiqat areketleri» dep adlandırğan tintüv ötkerilgen edi. Advokat Emil Kurbedinovnıñtahminlerine köre, «teşkerüv» Paralamovnıñ diniy saadaki faalleginen bağlıdır. Şaatlarnıñ aytqanlarına köre, maska kiygen ve urbasından kim ekenligi belgisiz olğan şahıslar Parlamovnı belli olmağan tarafqa alıp ketken. Keççe belli olğanı kibi olar onıñ kitap ve notebookını çekip alğanlar.
Qırımdaki rusiyeli küç idarfeleri mesele boyunca resmiy izaat bermegen edi.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbaplarını sorğulay, qırımtatar vatandaşları tutup ala. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı tüşüngenlerge qarşı küreş» dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Jitomir vilâyetinde sentâbr ayında 1029 köçip kelgenni qayd ettiler. Bunı sentâbr 20 künü Jitomir vilâyet memuriyetiniñ emek ve ealiniñ içtimaiy qoruv departamentiniñ müdiri Galina Korennaya bildirdi.
Umumen ise Jitomir vilâyetinde 4552 köçip kelgen insan buluna, olardan 4336 – Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden, 216 – işğal etilgen Qırımdan keldi.
«Sentâbr ayında vilâyetke 1029 insan keldi. Jitomirde ealiniñ bu qısmı içün yaşayışnıñ zaruriy şaraitleri meydanğa ketirildi», – dey Galina Korennaya.
Jitomir vilâyetinde fevqulâde vaziyetler boyunca Ukraina Devlet hızmetiniñ malümatına köre, sentâbr ayında regiondan köçip kelgenlerniñ sayısından 307 insan çıqtı.


text:
Herson vilâyetinde ekimler M-17 Herson – Canköy – Feodosiya – Keriç yolunda büyük yol qazasına oğrap, sağ qalğan qırımtatar ailesiniñ azalarını qorçalamağa tırışalar. QHA bildirgenine köre, facia fevral 15-te aqmaş Herson vilâyetiniñ Kalançay rayonındaki 111-inci kilometrde yüz berdi.
«Mart vaqialarından soñ Vinnitsağa köçken genç qırımtatar ailesi Qırımğa kete edi. DAİ malümatına köre, VAZ-21113 maşinasınıñ aydavcısı Herson tarafından Qırım tarafına kelip, yolda toqtalğan «DAF TE47XS» yük maşinasınıñ «TROUILLET» yarı tirkemesine çarptı», – aytıla beyanatta.
Yol qazası neticesinde vaqia yerinde qırımlı Emine ve onıñ 1 aylıq qızı elâk oldılar. Aqayı Abdurahman ve üç yaşında büyük qızı Nial ağır alda hastahanede bulunalar.
Neşirniñ malümatına köre, erkek ağır alda Kalançak qasabasınıñ hastahanesinde buluna. Qızçıqnıñ yüz, köküs qafesi, qafa miyniñ yaraları bar. Balağa Hersonda ameliyat yapıldı.
Zarar körgenlerniñ soy-sopları aytqanına köre, balağa yardım etmek içün esaplar açıldı, – dep yaza neşir.


text:
Aqmescitte soñki üç ay içinde ekinci kere «Yañı dünya» qırımtatar gazetasınıñ muarririyetini abradılar. QHA neşiri bildirgeni kibi, vaqia bazar kününe keçer gecesi yüz berdi. Hırsızlar muarririyet binasında pencere parmaqlığını pıçıp, muasebeciniñ bilgisayarı ve scanerni çaldılar.
«Hırsızlıq vaqiasını qay etmek içün politsiyanı çağırdıq. Başqa bir şey aytamam. Amma bizni birinci sefer abrağanlar daa tapılmadı», – dedi gazeta muarriri Zera Bekirova.
Avgust ayında belgisiz şahıslar gazeta yapılğan tehnikanı çalğan ediler. O vaqıt Bekirova işbu vaqiada «siyasiy temelni» körmegeni aqqında bildirdi.
Noyabr 18-den 19 kününe keçer gecesi belgisiz şahıslar Aqmescitte yerleşken «Yıldız» qırımtatar mecmuasınıñ muarririyetine sürip kirmege tırıştı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2020 senesine qadar «Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı» devlet programması çerçivesinde bir qaç tibbiy müessiseniñ qurulması belgilene. Bunı noyabr 17-de Kreml kontrol etken Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Hızmetniñ qayd etkenine köre, ilk leyha Aqmescitte büyük tibbiy merkeziniñ qurucılığını belgilemekte.
«Qurucılıqnı 2020 senesine qadar bitirmege planlaştırıla. Buña 9 mlrd ruble ayırılacaqtır», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, ekinci büyük tibbiy merkez 2016 senesi dekabr ayında Yaltada açılacaqtır.
«Al-azırda «Yaltanıñ №1 şeer hastahanesi» alanında qurucılıq yerinde bina quruldı, qapatıldı, suv keçirile, elektrik teminlevi yapıla. Buña 1 mlrd ruble ayırılması belgilene», – dep bildire matbuat hızmeti.
«Bundan ğayrı, 2017 senesine qadar Qırımda 22 feldşer-ebanay noqtası ve 19 ekim ambulatoriyasını birleştirecek ağ qurulacaqtır. Buña 310 mln ruble berilecektir», – dep bildire hızmet.
Noyabr başında Kreml kontrol etken Aqyar ükümetiniñ matbuat hızmeti şeerde yılnıñ soñuna qadar «acele yardım» maşinaları 60%-ğa qadar yañartılacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrainada iyünniñ 7-nde 463 yañı COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi, dep haber etile Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ koronavirus qırğınlığınıñ tarqaluv monitoringi sistemasınıñ saytında.
Soñki künde 141 insan tüzeldi. Doquz kişi vefat etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Umumen Ukrainada qırğınlıq başlağanından berli 27462 hasta qayd etildi, 797 insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ali Blick | 345 Followers9.sınıf Almanca çalışma Kitabı Cevapları معرض الصور
| إطلع على كل التحديثات 22 صور عن 9.sınıf almanca çalışma kitabı cevapları
من عند 22 .المستخدمين Almanca A1.1 Çalışma Kitabı Sayfa 9 Cevapları Meb Yayınları, Ata Yayıncılık 9.Sınıf Almanca Çalışma Kitabı Cevapları 1.Ünite, 9.sınıf Almanca Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 17 dersmekani.com, Almanca A1.1 Çalışma Kitabı Sayfa 36 Cevapları Ata Yayınları, 9. sınıf Almanca çalışma kitabı cevapları MEB yayınları doğru, 2020-2021 Yılı 9.Sınıf Almanca A.1.1 Çalışma Kitabı (MEB) pdf, 9.sınıf Almanca Çalışma Kitabı Sayfa 14 Cevapları dersmekani.com, Almanca A1.1 Çalışma Kitabı Sayfa 27 Cevapları Ata Yayınları, 9.sınıf Almanca Çalışma Kitabı Sayfa 13 Cevapları dersmekani.com, 9. Sınıf Ata Yayıncılık Almanca Çalışma Kitabı Cevapları. نقوم بجمع أفضل الصور من مصادر مختلفة نشرها العديد من المستخدمين حول 9.sınıf almanca çalışma kitabı cevapları.


text:
Vaqia yerinde bulunğan Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, «Ermeni Bazar» nezaret-kiriş noqtası yanında spetsnaz urbasında 50 asker yolnı qapattı.
Ermeni Bazar «politsiya» idaresiniñ yolbaşçısı dey ki, kolonna «tertip-nizam olsun dep», toqtatıldı.
«Ermeni Bazar» kiriş noqtasına tek bir maşina – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetiniñ «baş nazir muavini» Lenur İslâmov ile maşinanı kirsettiler.
5 biñ qırımtatarınen qalğan maşinalar «Ermeni Bazar» nezaret-kiriş noqtasından 50 metr mesafede turalar.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin deputat İrina Yarovaya ve Federatsiya Şurası azası Viktor Ozerovnıñ rusiyeli qanunlarnı daa qattı yapqan «terrorizmge qarşı paketini» imzaladı. Bu aqta devlet yolbaşçısınıñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi.
Deñişmeler paketi «çaqmama» ve kütleviy nizamsızlıqta iştirak etmesine «yaqınlaşma» içün cinaiy mesüliyetniñ kirsetilmesini belgiley. Bundan da ğayrı, bağ operatorları endi müşterilerniñ bütün telefon laflarını ve mesajlarını yazmaq ve saqlamaq mecbur.
Uquq qoruyıcılar ve muhalifet siyasetçileri, «Yarovaya – Ozerov paketine» qarşı çıqıp, vesiqa «terrorizmge qarşı küreş alıp barmaqtan daa çoq vatandaşlarnıñ aqları ve serbestligini sıñırlağanını» ilân etken edi.
Ziyalılar Kongressinde yañı qaideler Anayasağa zıt kelgenini tüşüneler. «Terrorizmge qarşı paketini» red etmege prezidentniñ İnsan aqları boyunca şura da teklif etken edi.
«Yarovaya – Ozerov paketiniñ» menfiy neticeleri aqqında bağ operatorları da bildire edi. Olarnıñ sözlerine köre, yañı mecburiyetler sebebinden cep bağı hızmetleriniñ fiyatları eki-üç qat ziyade olacaqtır.


text:
Kelecek afta Ukrainağa Amerika Qoşma Ştatlarınıñ yañı elçisi teşrif buyuracaq. Bunı Amerika elçihanesinde bildireler.
«AQŞ yañı elçisi Marie Yovanovitchni kelecek afta Ukrainada qarşılamağa azırlanamız», – dep qayd eteler Ukrainadaki AQŞ elçihanesinde.
AQŞ prezidenti Barack Obama Ukrainadaki elçi vazifesine Marie Yovanovitchniñ namzetini teklif etti. Bunı mayıs 18 künü Beyaz Saraynıñ matbuat hızmeti bildirgen edi.
Öz diplomatik karyerasında Yovanovitch Devlet kâtibiniñ yardımcısı vazifesinde çalıştı ve Skandinaviya, Baltik ve Orta Avropa memleketlerinen eki taraflama munasebetler boyunca yardımcı edi. Bundan da ğayrı o Ermenistanda (2008-2011 yıllarında) ve Qırğızistanda (2005-2008 yıllarında) elçi olaraq buluna edi.
Ukrainadaki Amerika Qoşma Ştatlarınıñ şimdiki elçisi Geoffrey Pyatt ise Obama tarafından Yunanistandaki AQŞ elçisi vazifesine teklif etildi. Pyatt Ukrainada aman-aman üç yıl çalışa – 2013 sensi yazdan berli.


text:
Törkiyädä êkologik ğamällär
Törkiyä yañartıla torğan ênergiya öçen êkologik ğamällärgä möräcäğät itä
Äylänep toruçı turbinalarnıñ ciñelçä guyıldäwe …
Türkiyäneñ Ägäy yar buyında urnaşqan İzmirneñ Çäşmä ilçäsendäge
bu cil ênergiyası stanśiyasendä bez işetkän berdänber tawış şuşı ğına.
Bu däw turbinalar ilneñ êlektr ênergiyasın êşläp çığaruğa öleş kertä.
Säncär Özän, İzmir üseş agentlığı:
“Törkiyäneñ berençe cil ênergiyası stanśiyası 1998nçe yılda Çäşmädä salındı.
Ul waqıttan birle çista ênergiya citeşterelüe mäs’äläsendä möhim adımnar yasaldı.
2006nçı yıldan birle xökümätneñ cirle materiallarnı qullanunı täşviq itüe
cil ênergiyasınıñ häm lokalizaśiyälänüenä, häm üseş aluına,
häm dä ildäge qoyaş ênergiyası tarmağına öleş kertte.”
Törkiyäneñ yañartıla alınğan ênergiya tarmağı xökümätneñ yaqlawçı säyäsätläre
häm finans çığanaqlarınıñ kübäyüe näticäsendä uzğan 10 yılda külämen öç märtäbä arttırdı.”
Äbru Arıcı, Törkiyä cil ênergiyası berlege:
“2021nçe yılda êşläwçe cil ênergiyası stanśiyälärebezneñ urtaça köçenä qarağan çaqta
37%tan kübräk buluın küräbez.
Bu da Awrupanıñ häm qoyaş häm dä cildäge köçeneñ
ikelätä külämenä iyä buluıbız mäğ’näsenä turı kilä.”
Yäşel ênergiyağa küçü global’ êkologik kön tärtibeneñ iñ başında tora.
Tirä-yaqnı iñ küp pıçratuçı Qıtay häm AQŞ belän bergä 70tän kübräk il
40 yıl êçendä nol’ êmissiya süzen birde.
Bu illärdän berse bulğan Türkiyä, Parij klimat kileşüen raslap,
klimat krizisı belän köräş tırışuların tizlätterde.
Monnan tış cil häm qoyaş ênergiyasın êşläp çığaruın da arttırırğa tırışa.
Türkiyä ayıruça Awrupa Berlege urtaqlığında törek häm ispan êşmäkärläreneñ
yäşel üseşne häm êkologik yaqtan daimi iq’tisadi üseş alunı
täşvik itüläre maqsatınnan çığıp “Best for Energy” isemle proyıktqa da çığanaq täêmin itä.
Kübra Akkoç, Çäşmä
Türkiyä “Türkiyä yäşel üzgäreş yulı”nnan bara.
İlneñ ênergiya ixtıyacınıñ yartısınnan kübräge yañartıla alınğan çığanaqlardan kilä.
Türkiyä qoyaş häm cil ênergiyası citeşterüendä Awrupada bişençe,
dönyada 12nçe urında tora.
Bu proyıktlar näticäsendä Türkiyäneñ 2053nçe yılğa xätle
nol' êmissiya maqsatına ireşüe kötelä.
Kübra Akkoç, TRT World, Çäşmä, Türkiye
Bäyläneşle xäbärlär
Dön’yada küpme keşe uqıy-yaza belmi?
Dön’ya külämendä öçtä ikesen xatın-qızlar täşkil itüçe 771 million keşe äle haman uqıy yaza belmi
Törkiyädä êkologik ğamällär
Törkiyä yañartıla torğan ênergiya öçen êkologik ğamällärgä möräcäğät itä


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlağanından şübheli sayılıp tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovğa tibbiy teşkerüvden soñ berilgen insulin iñektsiyaları allergiya yaptı. Bu aqta advokat İslâm Velilâyev müvekkilini Aqmescit SİZOsında ziyaret etip, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Tünevinki (martnıñ 13-ü – QA) insulin iñektsiyasından soñ alt dudağı şişti. Daa evel de olğan edi – insulin allergiya yapa. SİZO tibbiy bölüginiñ ekimi çağırıldı, o, allergiyağa qarşı ine yaptı», – dedi advokat. Müvekkili tibbiy yardım alıp özüne keldi.
Advokatnıñ aytqanına köre, Bekirovnıñ şekeri yüksek qala.
«Onıñ alını stabil yaramay dep aytar edim. Şeker seviyesi pek yüksek, künde üç kere insulin berile, faydası yoq. Nefes tarlığı başlandı, nefes almaqta zorlana. Kene oturıp yuqlamağa başladı», – dedi Velilâyev.
İmaye Bekirov SİZOda nezaret altında buluna bile kibi netice çıqarğan tibbiy teşkerüv qararını şikâyet etmege ve Bekirovnıñ Semaşko hastahanesinde yañı tibbiy teşkerüvden keçmesini ve tedaviylenüvini talap etmege niyetelene.
«Onı iç olmağanda tibbiy bölükke alsa ediler, daa bir qarar olur edi, er daim ekimlerniñ nezareti altında olacaq edi», – dep tarif etti Velilâyev.
Advokatnıñ bildirgenine köre, Bekirov tutulğanından üç ay keçse de, bir de bir tahqiqat tedbiri keçirilmedi.
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Ukrainadaki AB Missiyasınıñ yolbaşçı muavini Annika Valdemann ile körüşip, silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyetini muzakere etken edi. o, Bekirov ekimlerniñ yardımına ve kerekli tutuluv şaraitlerine muhtac, dep qayd etti.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Almatı qalasında särsenbi küni Glovo kompaniyasınıñ jwmısşıları ereuil ötkizer bwrın birneşe belsendi wstalğanı habarlandı. Olardıñ arasında kur'erler..
Düysenbide Qazaqstannıñ Energetika ministrligi Atırau mwnay öñdeu zauıtın jöndeu jwmıstarı 2022 jılğa auıstırılğanın habarladı. ..
Äl-Farabi atındağı QazWU jariyalağan kampus aumağına 10,9 mlrd teñge qarjığa qızmet körsetu jönindegi daulı memlekettik satıp alu habarlandıruı belgil..
Mañğıstau oblısında Soltüstik Bozaşı kenişin igerumen aynalısatın «Bozaşı opereyting» (Buzachi Operating Ltd) kompaniyası jwmısşılarınıñ arnayı mälimd..
Soltüstik Koreya halqı aşarşılıq qaupinde qaldı. Bwl turalı BWW-nıñ arnayı ekspertteri dabıl qağuda. Eldegi BWW-nıñ adam qwqığı jönindegi bayandamaşıs..


text:
Batıs demokratiyalıq elderiniñ qısımı Şığıstağı avtoritarlıq elderdiñ ıntımaqtasuğa itermelep jatqanday. Jaqında ğana Reseymen birlesken mälimdeme jasap, Batısqa döñaybat körsetken Qıtay endi Iranmen strategiyalıq ıntımaqtastıq turalı kelisimge qol qoydı. Sarapşılardıñ boljauınşa, Qıtay aldağı uaqıtta özge de AQŞ pen onıñ odaqtastarına qarsı elderdi qatarına tartuı mümkin.
80 millionğa juıq eñbekqor halqı, bay resurstarı bar Iran älemdegi iri elderdiñ qatarında ataladı. Qıtaydı Irannıñ narığınan köri onıñ Batıspen otasa bermeytin sırtqı sayasatı qızıqtıradı. Qıtay SİM basşısı Uañ I Tehranda (Tegeranda) Iran sırtqı ister ministri Mahmwd Jevad Zarifpen kelisimge qol qoydı. Beyjiñ men Tehrannıñ bwl kelisimi Qıtaydıñ AQŞ sankciyasına qaramay Iran mwnayın satıp ala beretinin körsetti.
Taraptar kelisim är eki jaqqa da paydalı dep sanaytını dausız. Iran AQŞ sankciyasınan keyin mülde toqtap qalğan şeteldik investiciyanıñ orının toltırıp, twralağan ekonomikasın alğa jıltqısı kelse, Qıtay öziniñ «Bir beldeu, bir jol» jobasın damıtıp, Orta Şığısta öz ıqpalın küşeytuge mümkindik aladı.
Qazirgi halıqaralıq qatınastarda Qıtay men Irannıñ mwnday qalamı nazar audaruğa twrarlıq, tipti asa özekti taqırıp deuge boladı. Sebebi, Qıtay-Iran strategiyalıq ıntımaqtastığı AQŞ pen Iran arasında yadrolıq kelisim taqırıbı köterilip jatqanda bolıp otır. Tramp kezinde şığıp ketken Iranmen altı el jasasqan kelisimge Bayden öziniñ qaytıp oraluğa dayın ekenin bildirgendey bolıp edi. Anığında kelisimge kelu Iranğa da tiimdi bolatın. Alayda, eki tarapta alğaşqı qadamdı qarsı jaqtan kütti. Osı kezde Qıtay sırtqı ister ministri Tehranğa keldi. Beyjiñ Tehranmen kelisim jasasu arqılı Uaşingtonğa alternativ küşiniñ bar ekenin eskertkendey bolıp otır.
Mäskeulik «eski arman», qıtaylıq «bwldır däme» jäne Orta Şığıs
Orta Şığıs – qara altınnıñ qambası ğana emes, ideologiyalar men ağımdardıñ qaynağan qazanı, älemniñ din jasauşı laboratoriyası. Ol ğasırlar boyı jahandıq derjavalardıñ nazarın audartıp kelgen. Eskerdir Zwlharnayınnan tartıp, keşegi Osmandarğa deyin iri imperiyalar da Orta Şığıstıñ bay qalaların özine qaratudı, älem qarjısınñ küre tamırın şeñgeldeudi kökeyinen şığarmağan. Qazirde solay. Sueyş (Suec) kanalı birer kün jabılıp edi, älem narığınıñ qanday küyge tüskenine jaqında ğana kuä bolğan joqpız ba? Bwl arada Qwrama Ştattardıñ da asa mañızdı müddeleri jatır. Ağılşınnıñ da, francuzdıñ da... Soñğı jıldarı öñirge Mäskeu men Beyjiñ de şıraq sala bastadı.
Mäskeu, qazirgi Resey bwrınğı Keñes odağınıñ zardaptarına, olardıñ tölemine tolıq mwrager bolğan joq. Biraq, onıñ territoriyası men ambiciyasına mwrager boludan bas tartpaytının bayqatıp keledi. Jalı qoñdanıp qalğan Resey bir kezderi Süriyada oyınşı bolıp, Orta Şığıstağı müddesin qorğaytının körsetti.
Endi, bwğan deyin «AQŞ-tıñ ıqpalı alda birtindep älsirep, onıñ ornın Qıtay basadı» degen sözdi kimder aytpasın, onıñ tüp adresi Qıtay ekeni dausız. (Älde bwl Qıtaydı asqındıra tüsip, soñında wşındıru üşin oylap tabılğan söz boluı da mümkin). Qıtay osı «bwldır ümitti» qualay otırıp Orta Şığısqa keldi dese qonımdı sipattau bolar. Özin jahandıq derjava retinde körgen Qıtay Orta Şığısta öz ıqpalın ornatudı közderi anıq.
QKP-nıñ China Daily basılımı jariyalağan habarda Qıtay SİM basşısı Uañ I Orta Şığısta «qauipsizdik pen twraqtılıq ornatudıñ» bes bölikten twratın jobasın wsınğanı jazılğan. Onda «Palestin-Izril' beybit kelissözi», «Irannıñ yadrolıq jobası» jäne «öñir qauipsizdigi negizi» sekildi mazmwndar qamtılğan eken. Körip otırğanımızday, bwl Orta Şığıs qauipsizdigi men twraqtılığı üşin Batıs elderi köterip jürgen jobalarmen wqsas. Osınıñ özinde Qıtaydıñ öñirde Batıspen alternativ küş bolğısı keletinin köremiz.
Sonımen, Qıtay-Iran kelisiminiñ mañızı qanday?
Qıtaymen jaña kelisimi bar Iran endi AQŞ-qa jaña talaptarın qoya bastauı mümkin. Endi AQŞ üşin Irandı kelisimge iliktirudiñ qwnı qımbattay tüsetindey. Osılardan da mañızdısı Qıtay Iranmen kelisim jasasu arqılı AQŞ-tıñ küşin parşalay aladı.
«Qalay?» deseñiz, taratıp aytayıq. Bayqağanımızday, Tramp kezinde AQŞ-tıñ qorğanıs strategiyası jañardı. Tramp kezinen bastap Qıtaydıñ artıp kele jatqan qaupine qarsı Aziya-Tınıq mwhitı aymağındağı, tipti Ündi-Tınıq mwhit aymağındağı sın-qaterine qarsı qorğanıs küşterin şoğırlandırdı. AQŞ-tıñ esebinde Iran sankciyadan äbden älsiregen, bwrınğıday emes juasığan, aşulı bolsa da qauqarı azayğan. Onıñ üstine Irannıñ öñirdegi strategiyalıq bäsekelesteri Saud Arabiya men Izrail'di belgili deñgeyge deyin köterip ülgirgen. Endi Izrail'men araz küydegi arab elderi arasında qarım-qatınastı qalpına keltirip, Iranğa qarsı blok qoyu jetkilikti bolatın. Onday qadam da jasalğan. Bahreyn, Kuveyt, Birikken Arab Ämirligi qatarlı birqatar arab elderi Izrail'men tatulıq kelisimderine de kele bastağan. Osınıñ bäri Uaşingtonnıñ bar nazarın Qıtayğa, onıñ kün sayın sayasi-äskeri, ekonomikalıq ıqpalı asqınıp bara jatqan Aziya-Tınıq mwhit aymağına nazar audaruına mümkindik bergen-di. Qwrama Ştattardıñ strategiyalıq basımdıq beretin nısanı endi Qıtaydıñ şığısı men oñtüstik bağıtına qaray oyıstı. Auğanstan, Süriya jäne Iraktan bir mezgilde mıñdağan äskerlerin qısqartıp, esesine üş birdey avia-tasmaldauşı kemelerin Qıtayğa jaqın teñizge salğan.
Al, Qıtaydıñ Iranmen strategiyalıq ıntımaqtastıq kelisimine kelui AQŞ üşin jaña sın bolıp qabıldanbaq. Eger Qıtaydıñ ekonomikalıq qoldauında Iran qayta bas şwlğıp, Orta Şığıstağı öziniñ bwldırap bara jatqan maqsat-mwratınıñ soñınan qayta tüsse, bwl AQŞ-qa oñay timek emes. Bir sözben aytqanda AQŞ-tıñ Qıtay ıqpalına qarsı qorğanıs strategiyası men quatı eki aymaqqa bölinuine, nätijesinde qay tarapta da älsireuge alıp kelui de mümkin.
Biraq, biz Qwrama Ştattardı Tramp kezindegidey «jeke batır» wstanımında emes ekenin eskeruimiz kerek. Qazir, AQŞ öziniñ odaqtastarımen is-qimılın üylestirgen. Ündi-Tınıq mwhitında ol bwrın bolıp körmegen jaña «Törttik dialogtı» qwra aldı. Onda Japon, Australiya, Ündi sekildi odaq-serikteri küş biriktirip twr. Bwlarğa Şığıs Oñtüstik Aziyadağı Qıtaymen şekara dauı bar irili-wsaqtı elderdi jäne strategiyalıq mañızdı odaqtası Oñtüstik Koreyanı qosıñız. Tayuan da Qıtaydıñ oñtüstik-şığısındağı qağılğan qazıq sındı bir jipti wstap twr. Al, Orta Şığısta Iranğa, Batısta Reseyge qoyatın bolktarı da senimdi NATO men şartsız odaqtası Izrail' jäne arab elderimen bekitilgen.
Bayqağanımızday, AQŞ pen onıñ odaqtastarı, jalpı Batıstıñ demokratiyalıq elderiniñ qısımınan keyin Qıtay da öziniñ strategiyalıq qadamdarın jasap jatır. Bwl bizdiñ köpjaqtı diplomatiyalıq sayasttı wstanuımızğa jol bermey bara jatqan jahandıq geosayasi jağdayınıñ bir parası. Körip otırğanıñızday, Qıtay Resey, Iran, Türkiya sekildi eldermen kelisimderin pısıqtap bizdi qorşağan elder men aymaqtardı öz qatarına tartuda. Saldarınan Qazaqstan sekildi eki öñirlik derjavalarğa şektesken eldiñ gersayasi tınısın tarılta tüsti. Bwl bizdiñ eldi wstanımdarın ayqındauğa, jaña kezeñde jaña strategiya qwruğa itermeleydi.


text:
Qırımnıñ paytahtı Aqmescitteki Borçoqraq (Fontanı) qasabasında OMON askerleri adamlarnı toqtatıp, vesiqalarnı köstermege talap eteler. Bunı çarşenbe künü, mart 11-de, aqşam «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» bildire.
Neşirniñ malümatına köre, adamlarnı avtobuslarnıñ soñki durağında tinteler. Bir qaç adamnı yaqaladılar.
«Mında yüksek rutbeli uquq qoruyıcılar çoq, adamlarnı sorğuğa çekeler. Eki «Gazel» tura, adiy urbada adamlar da çoq. Adamlar özara terrorizmge qarşı tedbirler aqqında laf eteler», – aytıla beyanatta.
Şaatlarnıñ bildirgenine köre, arbiyler er bir maşinanı toqtatıp, olarnı tintmekteler.
Qırım İçki işler nazirliginiñ resmiy saytında terrorizmge qarşı tedbirler ya da başqa tedbirler aqqında malümat yoq.


text:
Qırımlı Ruslan Zeytullayevniñ davasını baqqan Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi aprel 21-de taraflarnıñ muzakerelerine keçe. Bunı Zeytullayevniñ advokatı Emil Kürbedinov Facebookta bildirip, «ükümge de az qaldı», dep qayd etti.
O, aprel 14-de olıp keçken mahkeme oturışını da tarif etti.
Onıñ aytqanına köre, Ruslan Zeytullayev mahkemede malümat berdi. Mahkeme imayeniñ bir sıra muracaatını red etip, cinaiy işniñ bir sıra malümatını da seslendirmege razı olmadı.
«Gizli şaat «Aleksandr» mahkemege ketirilmedi – Qırım sıñır hızmetiniñ gizli vesiqasına esaslandırlar – uzaqqa ketip, qaytacağını vade etmedi dep. Ruslannen beraber «Aleksandr» sorğusı protokolınıñ seslendirilmesine qarşı çıqtıq», – dep yazdı Kürbedinov.
Advokat dedi ki, Zeytullayevniñ küçü olmasa da, o, aprel 4-de ilân etken açlığına devam ete.
Aprel 14-de Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevge acele yardım çağırıldı. Advokat Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, Ruslan Zeytullayev 10 kün açlıq tutıp, 6 kilogramm azdı ve ayaqta turıp laf etip olamay.
Ruslan Zeytullayev aprel 4-de Rostov-na-Donu şeerinde Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesiniñ toplaşuvında müddetsiz açlıq tutacağını ilân etti. O, Rusiye tarafına bir sıra talapbını seslendirdi: qırımtatarlarnı «terrorizm» ve «ekstremizm» maddeleri boyunca taqip etmemek, Ukraina TİN temsilcilerini oña muvaqqat apiske yibermege ve Aqyarlı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» başqa mabüslerini azat etmege talap etti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, 2016 senesi sentâbr 7 künü Zeytullayevni «terroristik cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı tanıdı ve oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Aliy mahkemeniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava, tekrar baqılmaq içün, kene de Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine yollanıldı. Taqiqat organları, Zeytullayevnıñ terroristik cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılğanını istey. Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ böyle maddesi, eñ azından 15 yıl ve atta ömürlik apis cezasına ketirmek mümkün.


text:
Avgustnıñ 4-ünde Qırımda 24 koronavirus hastası qayd etildi. Bunı Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirdi.
"3-ü tibbiy yardım içün muracaat etkende belli oldı, 8-i daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı, 12 hastalıq adisesi sağlam adamlarnıñ skriningi vaqtında tasdıqlandı", – dep qayd etti Aksenov.
Onıñ malümatına köre, Qırımda 1347 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Rusiye işğal etken Qırımnıñ memuriy sıñırında Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı arfesinde telükesizlik tedbirlerini quvetleştirdi. Bu aqta matbuat hızmeti bildire.
Keçiş noqtalarında teşkerüv tedbirleri daa tez keçsin dep, sıñır kontrolini kerçekleştirecek hadimlerniñ sayısını arttırmağa planlaştırıla.
Sıñırcılarnıñ qayd etkenine köre, «böyle tedbirler işğalcilerniñ provokatsiya areketilerine yol bermemek, işğal altındaki yarımadadan kelgen ve anda ketken vatandaşlarnıñ telükesizligini temin etmek içün alına».
6 biñden ziyade qırımlı ve aqyarlı Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turında rey berüv yerini deñiştirdi.
Aprelniñ 21-nde Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı keçirilecek.
Ukraina prezidenti saylavlarınıñ birinci tur neticelerine köre, saylayıcılarnıñ 30,24%-ıVolodımır Zelenskıyge rey berdi, 15,95%-ı şimdiki devlet yolbaşçısı Petro Poroşenkoğa. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaqtır.


text:
Libiya
Libiya (arapça ليبيا) resmiy adı Libiya Devleti (arapça دولة ليبيا) – Şimaliy Afrikada bir memleket. Aq deñiz yalısında, şarqta Mısır, ğarbta Cezair ve Tunis, cenübte Nigeriya ve Çad, cenüb-şarqta Sudanman qomşu bolan bir Mağribiy ve Şimaliy Afrika ülkesidir. Ülke Trablusğarp, Fizan ve Sirenayka bolmak üzere üç tarihı bölgeden oluşa. Yaqlaşıq 1,8 milyon kilometreqarelik yüz ölçümnen Afrikanıñ dördüncü, dünyanıñ 16. büyük ülkesidir. Eñ fazla qanıtlanğan petrol rezervine saip 10. ülkedir. Paytahtı ve eñ büyük şeeri Trablus ülkeniñ ğarbında yer ala ve yedi milyon Libiyalınıñ üç milyondan fazlası bu şeerde yaşay.


text:
Keriç keçitinde Qırım tarafından oktâbr 24 künü nevbette yuzden ziyade maşina tura.
Qırım boyunca Fevqulâde işler nazirliginiñ idaresi bildirgeni kibi, Keriç parom keçitiniñ meydançıqlarında 28 naqliyat vastası tura, olardan 8 – yengil, 20 – yük maşinası. «Kerç» ava limanı turağında 120 yük maşinası tura.
Krasnodar diyarı tarafından Qırımğa 35 maşina keçitni bekley, 10 – yengil, 25 – yük maşinası, 30 yük maşinası Slavânsk-na-Kubani meydançığında toplandı.
Fevqulâde işler nazirliginiñ idaresi bildirgenine binayen, Keriç parom keçitinde «Krım» limanı – «Kavka» limanı yolağında 5 avtomobil paromı yüre: «Pobeda», «Olimpiada», «Protoporus-4», «Krım», «Mayor Çapiçev».
Cuma künü Keriç boğazı rayonında ara-sıra bulutlı ava beklenile, yağmurnıñ yağması mümkün, şimaliy yel 6-11 m/s.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım akimiyeti qırımtatar bayramları ve añma tedbirlerini Meclis yerine keçirecek ola. Qırımtatar sürgünligi arfesinde Kremlge qoltutqan Müftiylik «Çatırdağ seferi» ananeviy aktsiyasınıñ keçirilmesini ilân etti. Meclis reberligi semetdeşlerini tedbirge qoşulmamağa çağırıp, Rusiyeniñ yarımadada yapqanlarına narazılıq bildirmege rica etti.
Çatırdağ seferi mayıs 18 künü arfesinde qırımtatarlar tarafından 2010 senesinden berli keçirile. Dağnıñ eñ yüksek noqtası – 1527 metr. Tedbirde esasen gençler iştirak ete. İlk yılları tedbir qırımtatar gençlik teşkilâtları tarafından teşkil etile edi, soñra Meclis de qoltuttı.
Dağğa çıqqanlar 1944 senesi sürgünlikte elâk olğanlarnı dua ile añıp, qırımtatar halqınıñ milliy gimnini icra ete ediler. Bir çoq insannıñ qolunda qırımtatar bayrağı bar edi.
2015 senesi mayıs 18 matem mitingi yasaq etilgen edi, ve Çatırdağ seferi Meclis tarafından sürgünlik yıllığında keçirilmesine izin berilgen esas matem tedbiri oldı
2014 senesiniñ adise-vaqialarından soñ aktsiya kene de keçirile edi, ve Rusiye kontrol Qırım akimiyeti oña yol bermemek içün belli bir manialar qoymadı. 2015 senesi mayıs 18 matem mitingi yasaq etilgen edi, ve Çatırdağ seferi Meclis tarafından sürgünlik yıllığında keçirilmesine izin berilgen esas matem tedbiri oldı.
Malüm ki, aprel 26-da Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclisni ekstremist teşkilât tanıp, onıñ faaliyetini yasaq etti. Bir aftadan soñ al-azırda yarımadanıñ Rusiye akimiyeti ile iş tutqan Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresi ananeviy Çatırdağ seferi keçirilecegini ilân etti.
«Er yıllıq tedbir çerçivesinde gençler Qırım timsallerinden biri olğan Çatırdağğa çıqacaqlar. İştirakçiyer sürgünlik vaqtında elâk olğanlarnı dua ile añıp, milliy bayraqnı tikleycek ve milliy gimnni icra etecekler», – dep aytıla Müftiylikniñ ilânında.
Berilgen malümatqa köre, tedbir mayıs 15-te saba başlanacaq, millet mensüpligine baqmadan, qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarına añmaq içün er kes davetli. QAMDİ saytında aytıla ki, Müftiylikten ğarı, cemaat ve gençler teşkilâtları aktsiyanıñ teşkil etmesine issesini qoştılar.
«İşğalcilerge bir şamar»
2010 senesinden berli seferni teşkil etken faaller işbu aktsiyağa alâqaları olmağanını bildirdiler.
«Bıltırları mayıs ayında sürgünlük qurbanları hürmetine Çatırdağ seferlerini teşkil ete edik. Bu yıl da teşkil etilecek eken. Amma bu sefer biz teşkil etmeymiz. Merasimnen bağlı tavsilâtlı malümatlardan haberimiz yoq», – dep aytıla qırımtatar faalleri Asan Egizov, Dilâver Akiyev, Asan Emirsaliyev ve Abduraman Egizniñ beyanatında.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi bu yıl Çatırdağ seferini boykot etmege çağırdı. Temsil organınıñ reisi Refat Çubarov bildirdi ki, aktsiya teşkilâtçıları – QAMDİ bütünley Qırımnıñ rus akimiyetine boysuna, olar ise bu tedbirni öz maqsadlarınen qullanacaqlardır.
«Bundan ğayrı, semetdeşlerimiz kün-künden Qırımda qırımtatarlar ve musulmanlarnıñ aq-uquqları bozulğanına indemegen QAMDİ reberligi işbu aktsiya vaqtında Qırımnı işğal etken Rusiye Federatsiyasınıñ bayrağı ve timsalleri köterilmesine izin berecegine esaslanalar», – dep ayttı Meclis reisi.
Refat Çubarovnıñ zanınca, Rusiye akimiyetine hızmet etken qırımtatarlar Hıdırlez batqanını aqlap, Çatırdağ seferinde adamlarnı toplamağa vade eteler
«Çatırdağ seferi» – bu ayda eskiden Meclis, şimdi ise Qırımnıñ Rusiye akimiyeti teşkil etken birinci tedbir degildir. Bir afta evelsi Hıdırlez bayramı da aynı şekilde olıp keçti. Bu sefer tedbirni Kreml kontrol etken Qırım ükümeti teşkil etti, Meclis ise tedbirge barmamağa çağırğan edi. Neticede teşkilâtçılar bayramğa 50 biñ insan teşrif buyurğanını bildirdi, amma qırımtatar milliy areketi faalleriniñ malümatına köre, bayramğa eñ ziyade bir qaç biñ kişi keldi, olarğa da emir etilgen edi.
Refat Çubarovnıñ zanınca, Rusiye akimiyetine hızmet etken qırımtatarlar Hıdırlez batqanını aqlap, Çatırdağ seferinde adamlarnı toplamağa vade eteler.
«Rusiye işğalcileri teşkil etken Hıdırlez «bayramını» kütleviy şekilde boykot etken ve böylece işğalciler ve olarnıñ hızmetçilerine yahşı bir ders bergen semetdeşlerime daa bir kere teşekkürler bildirem. Eminim, 2016 senesi mayıs 15-de işğalciler ve hızmetçilerine uracağımız şamar da müim olacaq», – dedi o.
«Aktsiyanı küç ile aldılar»
Qırımda yaşağan Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov, yarımadadaki Rusiye akimiyetini tanımağan semetdeşlerni Çatırdağ seferini körmemezlikke urmağa çağırdı.
«İşğal ve repressiyalar bitsin, ananeviy, güzel tedbirlerni, hatıra künü (mayıs 18) ve bayraq kününi ğayrıdan tiklermiz. Şimdi ise imkânımız olğanı qadar işğalciler ve hızmetçilerine olğan munasebetimizni köstermek kerekmiz», – dep yazdı İlmi Ümerov Facebook saifesinde.
Müftiylik Meclisniñ boykot çağıruvını sert bir şekilde takbih etti. Müfti muavini Ayder İsmailov sürgünlik qurbanları hatırasına bağışlanğan tedbirde iştirak etmemege çağırmaq olmaz, dep ayttı.
«Qabartalar endi. Öyle devam etse, bazı siyasetçiler cuma namazğa barmañız, Qurban bayram ve Ramazan bayramını qayd etmeñiz derler. Aqılğa uyğan bir şey olğanını tüşünmeyim», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Ayder İsmailovnıñ bildirgenine köre, qırımtatar gençlik teşkilâtları yardım istegen soñ Müftiylik Çatırdağ seferini keçirmege qarar aldı.
Çatırdağ seferini Müftiylik teşkil etecegine dair qarar Müftiylikte qabul etilmegenİgor Semivolos
Amma, Yaqın şarq tedqiqleri merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ fikirince, Çatırdağ seferini Müftiylik teşkil etecegine dair qarar Müftiylikte qabul etilmegen.
«Bu qararnı Müftiylik degil, Rusiye reberligi aldı. Esas vazife aktsiyanı özüne yazdırmaq, küç ile almaq edi», – dep qayd etti ekspert.
İgor Semivolosnıñ zanınca, Moskva Meclis ve Qurultay yerini alacaq qanuniy bir qurulışnı qıdıra. Onıñ aytqanına köre, boysunğan qırımtatar erbapları yañı teşkilâtlarnı qurıp olamay, bu sebepten Moskva reberligi Müftiylikni qullanacaq ola.
«Müftiylik adını taşığan qanuniy bir organ bar. Müfti işğalden evel saylanğan edi, demek ki, mahsus bir institut bar. Qırımtatar cemaatında islâm rolüne baqsaq, musulmanlar oña belli bir seviyede qoltutalar. Böylece, Rusiye bu qurulış olarnen çalışsın dep, er şeyni yapa», – dep qayd etti ekspert.
İgor Semivolosnıñ fikirince, Moskva reberleri müim qırımtatar aktsiyalarını almaq içün Müftiylikniñ yardımından faydalana, Çatırdağ seferi de istisna olmadı.
Ekspertniñ tahminlerine köre, bazı qırımtatarlar Meclisniñ sözüni diñleycek, amma aktsiyağa qoşulacaqlar da olur. Müftiylikniñ davetine kimler seslenecek – bu bazar künü, mayıs 15-te, belli olacaq.


text:
Noyabrniñ 16-sı, cumaaqşamı künü, Qırımnıñ İçki rayonında yaşağan qırımtatar tili ocası Lenara Mustafayevanıñ evinde tintüv yapıla. Bu aqta qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebookta bildirmekte.
Onıñ bergen malümatına köre, tüntüvni Rusiye küç idareleriniñ hadimleri ötkermekte.
Qırım.Aqiqat vaqianıñ inceliklerini soraştırıp bilmeknen oğraşa.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Süveyş kanalı
Süveyş kanalı (arapça قناة السويسقناة السويس - Qanā al-Suways) - Aq ve Qırmızı deñizlerni bağlağan ve Avropanı Asiyağa qoşuluvnıñ eñ qısqa yolu ile imkân yaratqan Mısırdaki gemi yaldav kanalı. Kanal, 1869 senesi qasım aynıñ 17-sinde açılğan edi. O, şimalde Port Said ve cenüpte Süveyş arasında keçe. Kanalnıñ başlanğıç uzunlığı 162,5 km, terenligi ise - 8 m. 2010 senesine qadar Süveyş kanalınıñ uzunlığı, 193,30 km edi, terenligi - 24 m, keñiligi ise - 205 m. O, dünyadaki eñ çoq yüklü olğan halqara deñiz gemi yaldav hattıdır. Kanalnıñ şlüzi yoq: deñiz suvu, Qırmızı deñizden kanal ile Büyük Albav gölüne aqqanınen beraber buvlanğan suvnı deñiştire. Aq deñiz ve Büyük Albav gölü arasında aqıntı yoq. Kanal, Mısır Arap Cumhuriyetiniñ mülkiyeti olıp Suez Canal Authority devlet şirketi tarafından idare etile. Kanal boyunca gemi yaldavı resmiy tarzda bütün devletlernen açıq olıp Süveyş kanalı aqqında şartnamenen idare etile, lâkin bazı allarda gemilerniñ keçüvi saylama tarzda ya da bütünley yasaq etile.


text:
İon Antonesku
İon Viktor Antonesku (pyM. Ion Victor Antonescu; 15 iyün 1882
, Piteşt, Romaniä qıyrallığı — 1 iyün 1946 , Jilava tiräsendä, Romaniä qıyrallığı) — Romaniä däwlät häm säyäsät eşleklese, marşal.
Tärcemäi xäle[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ere cirbiläwçe ğailäsendä tuğan. Xärbi uquxanädä (Tırgovişte) häm xärbi kölliättä (Fransa) belem alğan. 1914 tä atlı ğäskär mäktäbendä iskadrun komandirı. Berençe bötendönya suğışında häm Macarstanğa qarşı interventsiädä qatnaşqan.
1923 tän Parijda xärbi attaşı, 1926 dan Londonda şul uq wazıyfada. 1927 dä häm 1931 dä Yuğarı xäri mäktäp başlığı. 1928 dä Saqlanu ministırlığı särkätibe, annarı pulık, brigada belän citäkçelek itkän.
1933 tän Giniräl ıştab başlığı, brigada yanaralı, 1934 tän diviziä komandirı. 1937 dän saqlanu ministırı.
1940 niñ 5 sintäbrennän xökümat başlığı, Romaniäneñ xärbi diktatırı («conducător»). 1940 nıñ 23 nüyäbrendä Beriln paktına quşılğan. 1941 neñ qış-yazında Romaniä tirituriäsendä SSRB belän suğış öçen bilgelängän ike roman häm ber alman ğaskärennän ğibärät gruppirovka buldırılğan. 1941 neñ 1 iyülendä roman ğäskärlare «Könyaq» ğäskärlär törkeme tärkibendä SSRB tirituriäsenä bärep kergännär. 1941-1942 xärbi ministır. 1944 neñ 23 avgustında antifaşistik qorallı kütäreleş naticäsendä bärep töşerelgän häm qulğa alınğan. 1946 neñ 17 mayında xalıq tribunalı tarafınnan atıp üterügä xökem itelgän. 1946 nıñ 1 iyünendä atıp üterelgän.


text:
Yanvarnıñ birinde Aqyarda 83 yañı koronavirus hastası qayd etildi, üç – öldi. Bu aqta COVID-19 Rusiye operativ ştabınıñ saytında haber etile.
Böylece, pandemiya başlağanından işğal etilgen Aqyarda 6932 kişi hastalandı, 243 öldi.
Qayd etmelimiz ki, Kreml nezaretindeki Aqyar ükümetiniñ saytında 2021 senesi yanvarnıñ 1-de koronavirus aqqında malümat yoq.
№4 Aqyar şeer hastahanesi “Lazur” pansionatı esasında koronavirus yuqunçınen hastalarnı tedaviylemek içün statsionar donatıldı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
MAJ; Kırklareli kiralık bando orkestra, çerkezköy kiralık bando orkestra davul zurna çorlu
Firma Açıklama
MAJ; Kırklareli kiralık bando orkestra, havsa kiralık bando orkestra davul zurna ipsala, keşan kiralık bando orkestra davul zurna lalapaşa, meriç kiralık bando orkestra davul zurna süloğlu, uzunköprü kiralık bando orkestra davul zurna süleymanpaşa, çerkezköy kiralık bando orkestra davul zurna çorlu, ergene kiralık bando orkestra davul zurna hayrabolu, kapaklı kiralık bando orkestra davul zurna malkara, marmaraereğlisi kiralık bando orkestra davul zurna muratlı, saray kiralık bando orkestra davul zurna şarköy, çanakkale kiralık bando orkestra davul zurna ayvacık, bayramiç kiralık bando orkestra davul zurna biga, bozcaada kiralık bando orkestra davul zurna çan, eceabat kiralık bando orkestra davul zurna ezine, gelibolu kiralık bando orkestra davul zurna gökçeada, lapseki kiralık bando orkestra davul zurna yenice, kiralık düğün bandosu, kiralık orkestra, kiralık davul zurna ekibi, kiralık caz orkestrası, kiralık bando ekibi, balkan bandosu, kiralık bando orkestra davul zurna babaeski, demirköy kiralık bando orkestra davul zurna kofçaz, lüleburgaz kiralık bando orkestra davul zurna pehlivanköy, pınarhisar kiralık bando orkestra davul zurna vize, edirne kiralık bando orkestra davul zurna enez,


text:
Qırımda şifahanelerniñ «milliyleştirüvi» cumaaqşamı künü, oktâbr 1-de, saat 18:30 Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirininiñ mevzusı olacaq. Alıp barıcı Aleksandr Yankovskiy mevzunı programma musafiri, Milliy buhranğa qarşı gruppanıñ şerigi Taras Zagorodniy ile muzakere etecek.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Yerli meclis reisi Enver Alâdinovnıñ evinde tintüv yekünlendi, Rusiyege boysunğan politsiya hadimleri narkotiklerni tapmadı, bundan soñ Alâdinovnıñ babasınıñ evine ketti. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
«O, (Enver Alâdinov – QA) maña telefon etti, ayttı ki, onıñ evinde bir şey tapmadılar, em de, taşlap qoymasa ediler, bir şey tapalmaz ediler. Ve ayttı ki, endi olar aynı köyde onıñ babasınıñ evine keteler», – dep añlattı Celâl.
Onıñ sözlerine binaen, uquq qoruyıcılar şimdiki vaqıtta hastahanede bulunğan onıñ babasınıñ boş evinde tintüv keçirecek edi. Bunıñ içün Alâdinov olarnen ketmege niyetlendi.
Bundan evel Nariman Celâl Facebok saifesinde bildirdi ki, Qırımnıñ Curçı rayonındaki Toqulçaq (Grişino) köyünde yerli meclis reisi Enver Alâdinovda Rusiyege boysunğan politsiya hadimleri tintüv keçirdi – narkotikler qıdırğan ediler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler çoqlaştı, adamlar diniy sebeplerden taqip etile, dep qayd eteler Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar. Amma yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti ve Kreml bunı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Blog
Blog (Блor). Tulı iseme – web blog, web saytlarnıñ ayırım ber töre. Blogtağı yazmalar xronologik tärtiptä tözelä. Bloglar, ğädättä, dönya xällärenä bağışlanğan fikerlärne tuplıy häm qatnaşuçılarğa yazmalarnı, şärexlärne qaldırırğa mömkinçelek birä. Küpmeder däräcädä, tözeleşe buyınça, blog elektron köndälekkä oxşaş, läkin ğädäti köndäleklärdän ayırmalı bularaq anda video, audio häm vizual' mäğlümatlarnı urnaştırırğa bula. Bloglarnı totuçı keşelär blogger dip atala.
Soñğı yıllarda blog ayıruça kiñ taralış taptı. Mäsälän Technorati bloglarnı ezläw caylanması 2007 yılnıñ mayında 71 million blognı üz eçenä alğan.
Tarix
Washington Post gäzite fikerençä, berençe blog Tim Berners-Lee tarafınnan 1992 yılda yañalıqlar turında bäxäsläşü maqsatı belän oyıştırılğan bulğan. Läkin 1996 yılda ğına bu tör web saytlar kiñ populyarlıq qazana.
1999 yılda San Frantsisko şähärendä berençe blog portalı Blogger eşli başlıy. Soñınnan Bloggernı Google satıp ala
«Apple bloglarğa qarşı» xökem qararı näticäsendä Amerika Xakime bloggerlar jurnalistlar kebek mäğlümät çığanaqların faş itmäw xoquqına iä dip qarar çığara.
Blog törläre
Media törläre buyınça
- Video roliklarnı tuplağan blog – vlog
- Internet sıltamalrnı tuplağan blog – linklog
- Fotolar blogı – photoblog
- Sänğät turında fiker alışu blogları – artlog
Faydalanılğan cihaz buyınça
Käräzle telefonnar öçen maxsus eşlängän bloglar moblog dip atala
Janr buyınça
Bloglar ayırım temalarğa bağışlanğan bulırğa mömkin. Şul isäptän
- säyäxätçelär blogı - travel blog
- moda blogı- fashion blog
- xıyallar blogı- dream blog
- säyäsätçelär blogı – political blog h.b.
Bloglarnı ezläw caylanması
Töp programmalar:
Bloglar häm başqa media
Bloglar kiñ taralğan sayın, keşelär alarnı mäğlümat alu öçen dä faydalana başlıylar. Küp kenä dönya gäzitläre üzläreneñ web saytlarında bloglarnı alıp baralar, alar küpmeder külämdä uquçılar belän aralaşu çarası bulıp tora. Şul uq waqıtta qayber häwäskär blogçılar üzlären traditsion media çaralarınnan ayırım kürä.
Bloglarnıñ möhim çağılışı – keçe tellärdä söyläşüçelärne berläşterü. Mäsälän, blogdar yärdämendä siräk oçrıy torğan Gaelic /Galık/ telendä söyläşüçelär xätta Qazaqstanda da tabıldı.
Şäxeslär
Blognı alıp barunı küp kenä tanılğan artist, jurnalist, eşmäkärlär, fiker iäläre kiräk dip taba.
Mäsälän, soñğı arada AQŞta Whole Foods şirkäte citäkçese John Mackeynıñ bloglarda artıq mäğlümatnı bastıru arasında kilep tuğan wäzğiät kiñ diskussiälänä.
Sıltamalar
Blogger, İñ popular bloglar saytı
Livejournal, Rusiädä iñ tınlğan bloglar saytı
Ber tatar blogı - IT, design, internet, tatar social çeltərlər 2010 eлHың 24 Maй kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Rusiye Federal toplaşuvınıñ Federatsiya Şurasınıñ azası Sergey Tsekov Qırım «23 yıl devamında» Rusiyeniñ ayırılmaz qısmı olğanında emindir. Bunı o Vladimir Vısotskiy serefine qoyulğan abideniñ açılış tedbirinde ayttı, bep haber ete Qırım.Aqiqat saytı.
«Soñki dört ay devamında bizni Vatanımız, Yurtumız ile birlrştirgen nice deñişüv olıp keçti. Biz 23 yil devamında yaşağan memleket ile birleştik», – dedi Tsekov.
O emindir ki, bu 23 yıl içinde qırımlılar «adaletsizlikke çıdap yaşay ediler».
«Qırımnıñ rus cemaatı bu yıllar devamında pek qıyın ömür yaşadı. Amma çoq arz etken şeyni qazandı. Ulu, büyük, itibarlı Rusiye ile birleşmege arz ete edik», – dedi Tsekov.
Sergey Tsekov 1990 senesi iyül 16 künü Ukrainanıñ devlet mustaqilligi aqqında Deklaratsiyağa qol tutmağan USSR Yuqarı Şurasınıñ deputatlarından birisi edi. 1991 senesi Ukrainanıñ mustaqilligi aqqında referendumnıñ arfesinde Sergey Tsekov qırımlılarnı Ukrainanıñ mustaqilligi aqqında Fermanğa qarşı rey bermege çağırğan yekâne Ukraina halq deputatı oldı.


text:
İslâmov Rusiye vatandaşı olğanını ve al-azırda qıyınlıqlarğa oğrağanını aytıp keçti.
«Men qırımtatar halqnıñ vatanperveri, amma şimdi onı qorçalamağa kerek. Eger de siz maña baş nazir muavini olmağa avale etseñiz, olurım, aytmasañız – olmam. Mende siyasiy ıntıluv yoqtır, şimdi esas mesele – qurtulmaq, müessiseleriñizni saqlamaq ve qırımtatar halqını qorçalamaqtır», – dedi o.
İslâmovnıñ çıqışını büyük alğışlar ile qarşıladılar.
Mart 29 künü Bağçasarayda VI Qurultayınıñ nevbetten tış 2-nci sessiyası olıp keçti.
Muzakereler neticesinde Qurultay qırımtatar halqınıñ tarihiy Vatanında milliy-territorial cumhuriyetiniñ meydanğa ketirüvi boyunca siyasiy ve uquqiy ceryanğa başlanuvını ilân etti.
Bundan evel öz-özüni Qırımnıñ baş naziri vazifesine tayinlegen Sergiy Aksönov qırımtatarlarğa spiker muavini ve baş nazir muavini vazifelerini eda etmege teklif etti.


text: 1940-çı cıllaga deri men Karaçay avtonom oblastda ilmu-tintiv institutda tamada ilmu kullukçu bolub işlegenme. Ol zamanla, kesi sınamagan iynanmazça, kıyın zamanla edile. «Bay», «biy», «afendi» deb, at-bet atab, halknı oñlu kavumun 20-çı cıllada oguna dump etgen edile. Buruññu caşavdan haparları bolgan, bügüññü bolum bla algıññı caşavnu teñleşdirirge kollarından kelgen okuvlu, bilimli, esli adamlanı kurutuv – kommunist sovet vlastnı cañılıçı tül, jorugu-politikası bolub boşagan edi. Cıl sayın ösüb cetgen kırdıknı-biçenlikni çalkı bla çalgança, zorluk bıçagı közüv közüvü bla, birer çurum bla, közü caññan, atları aytılgan adamlanı caşavdan ayırıb, halknı başsız ete edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ fikirince, yarımadanıñ Rusiye akimiyeti esli-başlı qırımtatar faallerinden qorqıp, bir qaç kişini yalıñız başına narazılıq bildirgeni içün tuttı. Böyle bir fikirni Bariyev Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ayttı.
«İşğalciler bu esli-başlı insanlardan qorqa, çünki olarnıñ milliy areket ve zorbalıqsız küreş tecribeleri bar. Böyle faaller qorquzılamaz, bu sebepten rusiyeliler, qırımlılar bir de bir narazılıq ya da razı olmağanlarnı körmesin dep, olarnı yoq etecek ola. Qırımtatar aqsaqallarınıñ arqasında on ve yüz biñlernen insan bar – bunı iç bir para ya da apis cezası yoq etemez», – dep ayttı Meclis azası.
Avgustnıñ 14-de Aqmescitniñ Kreml kontrol etken Yuqarı mahkeme, Qırımnıñ parlament ve ükümet binaları yanında apiske alınğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qoltutmaq içün bir kişilik piketler olıp keçti. Rusiye uquq qoruyıcıları miting iştirakçilerini tutmağa başladı. Çoqusı yiberildi.
Avgustnıñ 9-da Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşında Karametov Parkinson hastasıdır.


text:
İske Qırım
İske Qırım (qırımtatarça Eski Qırım, Эckи KъыpыM, rusça CTapый KpыM) - Qırım yarımutrawı könçığış öleşendä, Çerek Su yılğası basseynında urnaşqan şähär. İske Qırım böten yarımutrawğa isem birgän şähär.
Xalıq sanı - 9446 keşe (2011).
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
XIII ğasırda Altın Urda zamanında tatarlar Qırım digän şähärgä nigez salğan. Tatarça isem Qırım qıpçaq süzennän - "qır" + "ım" - "ür", "qalqulıq" süzennän çıqqan.
Qırımda torğan genuyalılar häm başqa italiannar şähärne "Solhat" - Solcati dip yörtkännär.
Qayber tarixçılar şähär tatar Qırım isemle häm italian Solhat isemle öleşenä bülengänen farazlıylar.
XIV ğasırda şähärneñ çäçäk atu çorı. Ul däwerdä Qırım-Solhat Böyek yefäk yulınıñ zur säwdä üzäge bulğan.
Ber çığanaq buyınça mämlüklär idärä itkän Misır soltanı Beybars Qırım-Solhatta tuğan häm soñraq qalağa büläklär cibärgän, birelgän aqçada yaña mäçet tözelgän.
Qırım xanlığı nigezlängännän soñ xanlıq başqalası Qırım-Solhattan Qırıq-Ur yä Çufut Qalağa küçerelgän, soñraq Baqçasaray - Qırım xanlığı yaña başqalası.
1475 yılda Ğosman imperiäse italian koloniälären basıp alğannan soñ şähär tik İske Qırım dip yörtelä başlağan.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ДoMбpoBckий O. И.,CидopeHko B. A. CoлxaT и Cypб-Xaч. CиMфepoпoлb, 1978.
- Зaбoлoцkий П. H. Oчepkи дoиcTopичeckoro пpoшлoro KpыMa. Cлeды kaMeHHoro Beka B Юro-BocToчHoM KpыMy// CбopHиk cTaTeй пo эkoHoMиke, быTy и иcTopии Фeoдocийckoro paйoHa. Bып. 1.Фeoдocия, 1931.
- Kopпyc бocпopckиx Haдпиceй (KБH). M. — Л., 1965, № 953.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi baqqan cinaiy davanıñ üç «zarar körgen insanı» qanunsız areket yapmağa çağırmağanını ayttı.
Bu aqta Çubarov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Advokatımnıñ (tayin etilgen Aleksandr Osokin – QA) aytqanına köre, zarar körgenler insanlarnıñ ayatına telüke ketirecek bir de bir areketlerge çağırmağanımnı ayttı. Aksine zıddiyetniñ farqlı taraflarından insanlar bir-birini tiymesin dep, ayat yapmağa (2014 senesi fevralniñ 26-nda miting vaqtında – QA) tırışqanımnı ayttı. Tek bir «zarar körgen» kişi parmaqlarnen bir işaret köstergenimni ayttı», – dep bildirdi Çubarov.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, advokatnıñ malümatına köre, Rusiye mahkemesiniñ oturışuvında dört «zarar körgen» insan sorğuğa çekildi.
Meclis reisi Rusiye akimiyeti tarafından tayin etilgen «devlet advokatı» Aleksandr Osokin ile bağlanıp, o (advokat – QA) bilgileri çerçivesinde advokat vazifelerini yapacağına esaslanacaq, dep ayttı.
«Amma o «davamnı» izaatlap olamay. Bütün izaatlarım mende qala. O (advokat – QA) razı oldı ve ileride bir intervyü olmaycaq, dep tüşünem», – dedi Çubarov.
Aleksandr Osokinniñ mahkemede aytqanına köre, Çubarovnıñ «qabaatını tanımağanına» esaslanacaq. Qırımda Meclis reisini ğıyabiy şekilde mahkeme eteler.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde keçirilecek edi. Koronavirus pandemiyası sebebinden yürüş başqa vaqıtqa qaldırıldı.


text:
Maye Mustafayeva, “Qırım birdemligi”niñ faali Server Mustafayevniñ apayı, onıñ ömür arqadaşı Aqmescit SİZOsında tutulğance, onı tek eki kere, mahkeme oturışlarında, körgenini aytıp berdi.
Bunıñ aqqında o öz Facebook saifesinde yazdı. “Menim ömür arqadaşım, Mustafayev Server, Aqmescit SİZOsında olmaycaq şaraitte tutulğanı endi yarım yıl oldı. O anda bulunğan bütün vaqıt devamında biz tek 2 kere, sıñırlama tedbirini uzatlaşüv mahkeme oturışında körüştik. Mahkeme oturışı devamında Server ve başqa siyasiy mabüslerni “akvarium”de (mahkemelengenler içün şeffaf qutu - QA) tutalar. Laf etmekniñ çaresi yoq, çünki “akvarium”nı er taraftan konvoy qaravullay”, - dep yazdı Maye.
Onıñ aytqanına köre, bütün apis müddeti devamında o iç bir kere körüşüv ruhsetini alıp olamadı.
“Körüşüvde tahqiqatqa basqı yapa bilemiz dep, ricamızıznı red eteler”- qoştı Maye.
Bağçasarayda yaqalanğan qırımtatar faaliyetçileri Server Mustafayev ve Edem Smailov 2018 senesi mayıs 21-nde tutılıp alındı. Olarnıñ davasını Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» ile birleştirdiler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiye ve 2014 senesi ilhaq etilgen Qırımda adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Aprel 9-da Moskva Lefortovo mahkemesi Rusiyede teraktlarnıñ azırlanmasında şeklep mahkeme etilgen Qırım faali Aleksandr Kolçenkonıñ apis müddetini mayıs ayına qadar arttırdı.
Bunı AÇK-Moskva cemaat teşkilâtı Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, Kolçenko Moskva SİZOsında mayıs 16-ğa qadar apiste bulunacaq.
Qırımda faşizmge qarşı küreşken içtimaiy faal Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Aqmescitte apiske alınğan edi. Onı Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına yolladılar. FSB taqiqatçıları onı ve Qırımnıñ daa üç sakinini, şu cümleden ukrain rejissöri Oleg Sentsov, tarihçı Aleksey Çirniy ve adliyeci Gennadiy Afanasyevni terroristik areketler, terakt azırlanması ve silânı qanunsız qullanuvda qabaatlaylar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi aprel 8-de Oleg Sentsovnıñ apiste bulunuv müddetini mayıs 11-ge qadar arttırdı.
Ukrainada Kolçenko ve Sentsovnı siyasiy mabus olaraq tanıp, olarnı azat etmege talap eteler.


text:
2015 senesi yanvar 7-de «Charlie Hebdo» mecmuasınıñ muarriyetinde etilgen terroristik areket çeşit din ve millet vekilleri olğan insanlarnıñ duyğularını aqaretley. Bu aqta «Charlie Hebdo» mecmuasınıñ muarririyetine etilgen terroristik ücüm aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Prezidiumınıñ beyanatında aytıla. İşbu beyanat teşkilâtnıñ Facebook saifesinde aşkâr etilgen.
Beyanatta aytılğanı kibi, 12 insannıñ ölümine ve 11 şahısnıñ yaralanuvına ketirgen terroristik ücümniñ teşkilâtçıları ve iştirakçileri yaqalanmalı ve Frenkistannıñ milliy uquqlarına köre, cezalarını körmeli.
«XX asırda Qırımnıñ tamır halqına SSSR kommunistik rejimi tarafından etilgen devlet terrorınıñ facialı aqibetlerini özünde is etken qırımtatar halqı «Charlie Hebdo» mecmuasınıñ elâk olğan hadimlerine taziyelerini bildire. Pariste etilgen cinaiy terroristik areket ve onıñ vahşiy aqibetleri halqara toplulığından terrorizm ve istilânı, şu cümleden, devlet terrorizmni toqtatacaq qararlarnıñ qabul etilmesini talap ete», – denile beyanatta.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Prezidiumı bildirgeni kibi, insan ve halqlarnıñ aqlarına riayet etilmesi BMT memleket-azaları tarafından BMT Nizamname maddeleriniñ amelge keçirilmesini talap ete.
«Yüz bergen vaqia bizni şaşırdı, terroristik areketiniñ qurbanlarını añamız», – dep bildireler Qırımtatar Milliy Meclisinde.
Belli olğanı kibi, çarşenbe künü, yanvar 7-de, «Charlie Hebdo» muarririyetine etilgen ücüm neticesinde 12 insan elâk oldı, 11 yaralandı. Politsiya bergen malümatqa köre, şaatlar ücüm etkenler «Peyğamber içün intiqam aldıq» ve «Allahu akbar» degen şıarlarnı seslendire ediler.
«İslâm devleti»niñ tarafdarları ve diger islâm teşkilâtları saytlarda ücüm mesülietini özlerine alğanı aqqında bildireler.
Frenkistanda musulman toplulığınıñ yetekçileri ücümni takbih ettiler.
«Charlie Hebdo» satirik mecmuası 2006 senesi Jyllands-Posten dan gazetasınıñ Muhammed Peyğamber aqqında karikaturalarnı basıp, populâr oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, resmiy Kyiv Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işğal etilgen Qırımdaki topraq mülki aqqınen bağlı buyruğına «acele cevap bermeli». Bu aqta o, martnıñ 25-nde Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Bu qorqunç bir buyruq. Ukraina devleti oña acele cevap bermeli. Ferman BM Havfsızlıq şurasını çağırmaq içün bir sebep olmalı. Telükelisi şu ki, 2014 senesi fevral-mart aylarında Rusiye halqara uquq normalarını ezip, Qırımnı işğal etken olsa, şimdi bu buyruq vastasınen Qırımnı oña iç bir alâqası olmağan bir çoq insannıñ mülkine keçirip, onı bölmege, dağıtmağa tırışa. Ve, böylece, arbiy bulunuvını pekitmege tırışa», – dedi Çubarov.
O, Putinniñ buyruğı «Qırımnıñ kolonizatsiyasını tezleştirmek içün» çıqarıldı, dep tüşüne.
Ukrainanıñ «Sluğa narodu» («Halq hızmetçisi» – QA) fraktsiyasınıñ halq deputatı Vitaliy Bezgin Ukraina icra akimiyetiniñ vekillerine deputat muracaatını yollap, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işğal etilgen Qırımda topraq mal-mülki aqqınen bağlı buyruğına cevap bermege çağırdı. Cevap daa yoq.
Vladimir Putin martnıñ 24-nde topraq damartıları «çetel vatandaşları» ve «çetel şirketlerine» ait olamaycaq topraqlarnıñ cedvelini kenişletti. Cedvelge işğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ çoqusı rayonları, Keriç, Yalta, Kezlev ve diger yalı şeerleri kirdi. Yasaq Qırımnıñ üç regionına tesir etmey – Curçı, Qurman ve Qarasuvbazar rayonına, olarnıñ esas Ukraina ile sıñırı ve Qara deñizge çıqışı yoq. Cedvelge Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Duvanköy (Verhnesadovoye) köy şurası da kirmedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ermeni Bazar
Ermeni Bazar (ukraince ApMяHcbk, rusça ApMяHck) – şimaliy Qırımda, Qırımnı qıtanen bağlağan Or boynunda bir şeerdir.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
XVIII asırnıñ başında Or Qapı qalesinden köçken ermeni ve rumlar tarafından qurulğan. Ermeni Bazar adınen 1730 senelerinden bellidir. 1921 senesi rus tilinde Armânsk (ApMяHck) adı berildi. Şeer statusı 1993 senesi berildi (böyleliknen, Ermeni Bazar Qırımnıñ eñ yaş şeeridir).
Eali sayısınıñ dinamikası[deñiştir | kodunı deñiştir]
- 1926 — 2 670 kişi (1 159 ukrain, 614 rus, 572 qırımtatar, 157 yeudi, 22 alman, 14 ermeni, 6 yunan)
- 1939 — 3 975 kişi
- 1989 — 24 833 kişi
- 2001 — 24 508 kişi (54 % - ruslar, 29 % - ukrainler, 4 % - qırımtatarlar, başqa 11 milletniñ vekilleri)
İqtisadiyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
Esas müessiselerden ekşilik, maden kübrelerni çıqarğan zavodnı, yengil sanayı içün boyalarnı çıqarğan zavodnı ("CиBaшckий aHилиHo-kpacoчHый зaBoд") qayd etmek mümkün. Bundan da başqa demirbeton mahsullar zavodı, ötmek kombinatı çalışalar.
İçtimaiy saa[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerde umumtasil mektepler, muzıka mektebi, ihtisasiy oquv yurtu, Herson milliy tehnik üniversitetiniñ filialı, Qırım gumanitar institutınıñ (Yalta) filialı; kitaphaneler, tarihiy ülkeşınaslıq müzeyi; merkeziy şeer hastahanesi; "Titan" ("TиTaH") adlı futbol klubu, çapıcılarnıñ "Tonus" ("ToHyc") adlı klubu ve ilâhre bar.
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Armânsk-Şimaliy Qırım (Rusça)
- Armânsk şeeriniñ saytı (Rusça)
- Armânsk şeeriniñ forumı 11 sentâbrniñ 2007 s. arhivlengen. (Rusça)
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Şıñjañdağı tuıs-bauır, perzentin izdegenderdiñ Almatı qalasındağı tanımal koncert üyiniñ artında ornalasqan Qıtay konsuldığı aldında narazılıq akciyasın ötkizip jürgenine jartı jıldan astı. 221 künge sozılğan qazaqstandıqtardıñ talabına Qıtay biligi jauap berer emes, Qazaqstan Ükimeti de şarasızdıq tanıtıp otır.
Keyingi üş aptadan asa uaqıt azamattar konsuldıq ğimaratınıñ mañayında, Bahadürbek Baytasov köşesiniñ boyında tünep jür. Seysenbi küni policiya «körşilerdiñ şağımın» alğa tartıp jel-jauın, suıqtan ıqtasın bolğan kürke-şatırdı aldırıp tastağan. Dese de jaqınınan habar kütkender ağaş taqtaydıñ üstine alaşa-kilem tösep, narazılıq akciyasın jalğastırıp keledi.
16 tamızda redakciya tilşisi oqiğa ornına barıp, taraptarmen tildesuge tırıstı. Qıtay konsuldığı qabıldau bölimi jabıq twrdı. Elşiliktiñ qauipsizdigin küzetetin «Globus» JŞS qızmetkerleri «bügin jwmıs küni ekenin, biraq karantin rejimine baylanıstı işten eşkim şıqpaytının» aytadı. Konsuldıq ökilinen jeti aydan bergi narazılıq akciyası jöninde pikir alu nietimiz iske aspadı. Küzetşiler eşkimmen baylanıstıra almaytının aytıp, beyne-foto taspalauğa tıyım salınğanın eskertti.
Tilşi köşe boyı qoğamdıq orın bolğandıqtan aqparat qwralına mwnday şekteu jasauğa bolmaytının eskertken soñ küzetşi düñgerşegine kirip ketti. Konsuldıq ğimaratınıñ şetki tükpir jağında Medeu audandıq policiya qızmetkerleri otıratın tar punkt bar. Sonda jürgen birneşe policey de qanday da bir aqparat beruden bas tarttı. Policiyada basşılıq lauazımında qızmet etetin, azamattıq kiimde jürgen Bauırjan esimdi adam tilşiden jeke deregin swratpaqtap, mañaydı toruıldap jürdi.
Jalañ ağaştı tapal tapşanşanıñ üstine jayğasqan narazılar kün rayı aynığan soñ taraptastarınıñ keybiri juınıp-şayınuğa, bala-şağasınan habar aluğa üyine ketkenin ayttı.
«Bizge janaşır azamattar astımızğa ağaş taqtay, şatır äkep berip edi. Jauın jauğanda kömektesip edi. Bwl jaqsılığımızdıñ şarapatın köp körgenimiz joq. Şatırdı körşilerdiñ şağımı dep policiya aldırıp tastadı» deydi narazılardıñ biri Halida äjey.
Üş wlınan «tiridey ayırılğan» küresker keyuana köşede tünep jür
Qazaqstanğa 15 jıl bwrın köşip kelgen 65 jastağı Halida Aqıthan üş wlınıñ bosatıluın talap etip jürgenine tört jılğa juıqtağan. Onıñ aytuınşa, ağayındı Satıbaldı, Orazjan jäne Ahmetjan Rahımbergenderdi «aldap qamağan, artınşa zañsız sottağan».
«Üşeuin de 2017 jılı tört aylıq oqudan ötip, üy-jwmısıña oralasıñ dep aldap şaqırtıp alıp twtqındağan. Abaqtıda wrıp-soğıp, belgisiz däri salıp, ayaq-qolın baylap azaptağan. Twñğışım Satıbaldı men ortanşım Orazjandı jwmağa bardı, namazğa jığıldı degen ayıppen terrorist esebinde 22 jılğa sottadı. Orınsız jala jauıp, naqaq küyeledi. Keyingi wlım Ahmetjandı 10 jılğa qamadı. Balalarım bwrınğıday emes, qu süyegi qalğan, densaulığı äbden qwrığan», – deydi közine jas alğan keyuana.
Onıñ aytuınşa, Şıñjañda qalğan üş wlınıñ jwbayları – üş kelini sayasi lager'ge qamalıp, keyinnen küresip jürip üy qamaqqa auıstırılğan. Ata-anasınsız jäuteñdegen 14 nemeresi qarausız qalğan. «Aldı 18 jasqa keldi. Olardıñ dauısın 2017 jıldan beri estimedim» degen keyuananıñ joldası Raqımbergen balalarınıñ qayğısına şıdamay, üş jıl bwrın jürek talması wstap köz jwmğan.
«Qıtay, lager'lerdi jap, jazıqsızdardı bosat, qazaqtardı qamama! Perzentterim men kelinderimdi, nemerelerimdi Qazaqstanğa jibersin! Qıtaydan qanın, baylığın, qwnın swrağanım joq, balalarımdı bosatsa, mına konsuldıqtıñ aldında bir sätke de twrmas edim! Qaytsem de balalarımdı Qıtaydıñ qolınan qwtqaramın!»
Qazaqstannıñ prezidentteri Nazarbaev pen Toqaev, Nwr Otan partiyası, Ükimet basşısı, ministrlerden altı jıldan beri köz jazıp qalğan jaqındarına araşa bolıp, bosatıluına atsalısuın swraydı. Tört jıldan beri attamağan tabaldırığı qalmadı degen Halida äjey biıl Qazaqstan biligi men London tribunalına (Wlıbritaniyada ötip jatqan Qıtay genocidi turalı qoğamdıq-sot tıñdauı – QT) ümit artıp otır.
Bauırın izdegen Nwrzattıñ ükilegen ümiti
Nwrzat Ermekbayqızı öziniñ 50 jastağı ağası Birlesbek Ermekbaywlın izdeydi. İle oblısı Qorğas audanında twratın bauırı «zañdı imam bola twra jazıqsız 12 jılğa sottağanın» aytadı. Onı da alğaşında 2018 jılğı qazan ayında tört ay oqu lagerine dep alıp ketti deydi.
«Qıtay özi aşqan zañdı din oquında bilim alğanı üşin ağamdı dini senimine bola 2019 jılı şildede 12 jılğa zañsız sottap jibergen. Qıtay tuıstıq baylanısımızdı üzip otır. Mına surettegilerdiñ bäri jazıqsız qamalğandar. 221 künde aldımızğa eşkim şıqpadı», – dedi.
Onıñ sözinşe, imamdıq qızmette bolğandardıñ aldı 30, kemi 10 jılğa sottalğan. Nwrzat Qıtayğa barğan soñğı saparında biliktiñ tuğan-tuısı, ata-anasımen keziktirmegenine qapalı. Ol osı künge deyin bauırınan habar-oşarsız otır. Nwrzat 7 aydan asqan narazılıq şarasına eki balasın üyine tastap kelip-qatısuğa mäjbür ekenin janarı bwldıray qınjıla jetkizdi.
«Şıñjañdağı genocid» Qazaqstan konteksinde
Bwğan deyin, 2018 jıldan beri halıqaralıq qauımdastıqta Qıtay biliginiñ türkitildes mwsılman wlttardıñ azamattarın qudalap, qısım körestip jatqanı jaylı dau tuıp, Beyjiñ sınğa ilikken. Tuıs-jaqını Qıtayda qalğan qazaqstandıqtar sol kezdegi Qazaqstan prezidenti Nazarbaevtan araşa boluğa kömek te swrağan. BWW Adam qwqığı komiteti sol jılı tamızda Qıtay biliginiñ wyğır, qazaq siyaqtı bayırğı wlttar arasında bir million adamdı «sayasi üyrenu» lagerine jibergenin mälimdedi. Resmi Beyjiñ bwl ayıptardı moyındamay, ol lager'lerdi «ekstremizmmen küres ayasında qwrılğan käsip üyrenu ortalıqtarı» dep atağan.
Mwsılman halıqtardı dini men wltına bola diskriminaciyalaudı sınağan elder qatarı köbeyip, AQŞ-Euroodaq sankciya tetigin qolğa alıp, Kanada, Wlıbritaniya ükimetterimen birge Şıñjañdağı qısımdı «genocid» dep tanıdı. Degenmen osınşalıq halıqaralıq qısımğa qaramay Qıtay qudalaudı toqtatpağan.
Bıltır küzde Avstraliya strategiyalıq sayasat institutı (ASPI) Qıtayda mwsılmandardı wstaytın lager'lerdiñ 40%-ğa artıp, 380-ge jetkenin mälimdegen. Qıtay aqtau äreketinde bes jılda (2014-2019 j.j.) oqu lager'lerinde 7,7 mln şıñjañdıq bilim alğanın habarlağan.
Qazaqstan biligi qısım-qudalauğa tüsken qandastardıñ jağdayı turalı tuıstarınıñ (Qazaqstan azamatı sanalatın – QT) jüzdegen arızına qaramastan mwnı «Qıtaydıñ işki şaruası» dep sanaydı. Täuelsiz sarapşılar mwnı «Estitin Ükimettiñ» (Qazaqstannıñ – QT) ekonomikalıq-investiciyalıq müddeni qandastar ömir-qwqığınan joğarı qoyğanın añğartadı dep topşılaydı.


text:
Aqmescit tarafına doğru qırqqa yaqın yük maşinasından ibaret arbiy tehnikanıñ büyük kolonnası keçe. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Berilgen malümatqa köre, tehnika Kefe-Aqmescit yolundan keçe.. Kolonnada onlarnen yük maşinası, eki «Tigr» zırhlı taşıyıcısı ve bir zırhlı taşıyıcı bar. Arbiy avtoinspektsiya kolonnanıñ areket etkenini közete.
Rusiye Mudafaa nazirligi arbiy tehnikanıñ areketleri nenen bağlı olğanını aydınlatmay.
2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye yarımadada arbiy talimlerni muntazam sürette keçire. Ukraina Baş ştabı Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
2018 senesi mayısta Aqmescit yaqınlarında bozulğan zırhlı taşıyıcını tartqan Rusiye arbiy zırhlı taşıyıcısı Yalta yolundaki çitniñ bir qaç on metrni kesip keçti.


text:
Balxar ile
Balxar ile yäki Baktriä, Balx ile (bor. yunança Baktpιavή, farsı باختر ,بلخ; Baxtri) — Äfğänstan, Üzbäkstan, Tacikstan cirlärendä Hindukuş tawları häm Färğänä üzäne arasında bulğan tarixi däwlät. Başqalası - Balx şähäre bulğan.
Balxar ileneñ keşelär hind-iran astörkeme iran tellärenä qarağan Balx telendä söyläşkännär. Bügenge taciklar häm puştunnar Baktriä keşelärennän çıqqan dip sanala.
Qayber qaraşlar buyınça borınğı bolğarlar Balxar ilennän çıqqandır, şuña kürä Balxar-Bolğar dip yörtelgän.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Balxar däwlätçelege BEQ XXIII - XVIII ğasırda başlanğan.
BEQ VII biredä Zärdöşt wäğäzlärne uqıy. Zärdöştlekneñ İzge kitabı "Avesta" borınğı balxar telendä yazılğan dip ber yurama bar.
BEQ 550-330 yıllarda Balxar ile Axämenid däwlätenä kerä.
BEQ 329-327 yıllarda İskändär Zölqärnäyn Baktriäne yawlap ala.
BEQ 300 yılda İskändär däwläte tarqala, Balxarda Selevk näsele xäkimiätkä kilä. Şul däwerdä yunan yoğıntısı arta.
BEQ II ğasırdan Balxarda hind yoğıntısı arta bara, yunan-hind xakimiäte barlıqqa kilä.
Menandr I - Balxarnıñ yunan-hind patşası BEQ 10 yılda buddizm dinen qabul itä.
Balxar häm Bolğar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
I ğasırda Balxar ile başta saqlar, soñraq quşannar tarafınnan yawlap alınğan.
Dr. Dobrev qaraşı buyınça näq bu çorda Balxar ileneñ ber qäbiläse - bolğarlar ilbasardan qaçıp Awrupağa küçengän, hunnar belän xezmättäşlek itkännär, soñraq häm 6 ğasırda Böyek Bolğar ilenä nigez salğannar.
Qubrat xan ülgännän soñ häm xäzärlär höcüme näticäsendä Böyek Bolğar ile tarqala, häm bolğarlarnıñ ber öleşe Dunayğa, ikençe öleşe İdel yılğasına küçep, anda İdel buyı Bolğarı däwlätenä nigez sala.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- CapиaHиди B. И. БakTpия ckBoзb Mrлy BekoB. M.; Mыcлb, 1984.
- ЛиTBиHckий Б.A., CoлoBbeB B.C. CpeдHeBekoBaя kyлbTypa ToxapиcTaHa. M.: Hayka, 1985.
- ДoбpeB, ПeTъp, ЗлaTHияT ФoHд Ha бълrapckaTa дpeBHocT, Coфия, 2005 r.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Qırımnıñ rusiyeli İctimaiy palatasınñ 12 azasını tayin etti. Bu aqta Qırım ükümetiniñ saytında yer alğan Aksönov çıqarğan fermannıñ metininde söz yürsetilmekte.
«İlâve mücibi Qırım İctimaiy palatası terkibiniñ üçte biri tayin etilsin»,- denile fermannıñ metninde.
Qırım İctimaiy palatası 2014 senesi iyün ayında teşkil etilgen edi. Onıñ resmi maqsadı Rusiye nezareti altında bulunğan Qırım akimiyetinen yarımada sakinleri arasında munasebetni temin etmekten ibaret. İctimaiy palatağa Qırım parlamentiniñ sabıq deputatı, «Yedinaya Rossiya» azası Grigoriy İoffe yolbaşçılıq yapmaqta.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti, 2020 senesi mayısnıñ 1-inece yol areketini optimizatsiya etmege söz berdi, böyleliknen, yaz mevsiminde yol tıqanıqlıqları olmamalı. Bunı Kreml kontrolindeki Qırımnıñ başı Sergey Aksönov bildirdi.
"Şeerlerde yol tıqanıqlıqları meselesini çezmek içün, tehnikiy allerni teklif etmek kerek. Eñ büyük tıqanıqlıqlar meselesi Yaltadadır. Kurort mevsimine qadar tehnikiy allerni uydurmasaq, şeerge kirmek içün üç saattan çoq vaqıt kerek olacaq. Böyle şey aslı olmamalı. Aynısı Saqta - yerler pek tar, Aqmescitte de yol areketi sheması deñiştirmeli. Mayısnıñ 1-ine qadar bu şeerlerde tedbirler kerçekleştirilmeli", - dedi Aksönov.
Onıñ aytqanına köre, noyabr 29-ına qadar teşkil etilecek iş gruppası, kerekli tedbirlerni işlep çıqarmalı.


text:
Keriç keçiti adetiy rejiminde çalışa, amma fevral 19-da mında naqliyatnıñ nevbeti peyda oldı, keçit limanlarında 1800-den ziyade maşina tura edi.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisede qayd etilgeni kibi, fevral 19-dan keçitte eki parom yüre – «Olimpiada» ve «İonas».
Cumaaqşamı «Kavkaz» limanında 200 yengil ve 74 yük, «Qırım» limanında – 30 yengil ve 30 yük maşinası tura edi. Yük yolağında: «Novorossiysk» limanında – 158 maşina, Slavânsk-na-Kubani – 935 avto, Keriç ava limanında – 415 maşina nevbetni bekley edi.
Keriç keçiti fevral 18-de aqşam işini ava şaraitlerinden sebep toqtattı, fevral 19 ise paromlarnıñ qatnavı ğayrıdan başlandı.


text:
Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım işlerinden keñeşçisi Emine Ceppar bildirgeni kibi, fevral 26 kününden ukrain mekteplerinde Qırımda 2014 senesi fevral-mart ayları olğan adiselerge bağışlanğan desrlerni keçirecekler.
«Yuqarı sınıflarda ders maqsadı – Qırım işğaline vatandaşlıq qarşılığı aqqında tarif etmek ve Qırım Rusiye islâatına ve ukrain toprağınıñ zaptına qol tutqanı aqqında efsaneni yoq etmek», – dedi Ceppar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Kremlge boysunğan prokuraturası Eski Qırımda gaz borusı quruvında para hırsızlanmasını qayd etti.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«2014 senesi dekabr ayında Eski Qırım şeerinde çoq qatlı evniñ gaznen teminlenmesi içün bücet parasına yapılğan gaz borusı quruvı boyunca işler bütünley yapıcığa tölendi. Bunen beraber, keçirilgen mahkeme-qurucılıq ekspertiza neticesine binaen, aqiqaten yapılğan ve tölengen işler arasındaki fiyat farqı 5 million rubleni teşkil ete», – dep qayd ettiler müessisede.
Beyanatta qayd etilgenine köre, Rusiye İçki işler nazirliginiñ İslâm-Terek rayonı bölügi para hırsızlanması boyunca cinaiy iş açmağa red etti. Amma prokuratura böyle qararnıñ qanunğa uyğanını teşkerdi. Neticede cinaiy iş açıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.