text:
Ministr Birtanovpen swhbat. «Dımbilmes» därigerler nege jazalanbauı kerek?
«Aqjol» Demokratiyalıq partiyasınıñ wyıtqı boluımen Astanada aşıq diskussiya formatındağı döñgelek üstel ötti. Döñgelek üsteldi Mäjilis deputatı Azat Peruaşev mırza jürgizip, jiınğa QR Densaulıq saqtau ministri Eljan Birtanov mırza men Mäjilistegi «Aqjol» partiyasınıñ frakciyası tolıq qatıstı. Ondağı äñgimege qazirgi Qazaqstan medicinasındağı qolğa alınıp jatqan jaña bastamalar, reformalar men osı uaqıtqa deyingi atqarılğan şarualar arqau boldı. Al döñgelek üstel ayaqtalğan soñ ministr mırzamen jeke swhbat qwrudıñ säti tüsti.
«Dımbilmes» därigerler nege jazalanbauı kerek?
-Eljan Amantaywlı, «Abai.kz» aqparattıq portalına arnayı swhbat beruge keliskeniñizge raqmet. Äytpese, türli lauazımdağı äriptesteriñizdi sözge tartu qiınnıñ-qiını bolıp twr ğoy qazir. Rasında, bizdiñ oqırmandardıñ, jalpı qoğamnıñ siz basqarıp otırğan ministrliktiñ keybir bastamalarına qatıstı swrağı köp.
Qazir äleumettik jelide, sizdiñ söziñizdi qızu talqılap jatır. Ötken jolı siz Parlamentke barıpsız. Söytip, sol jerde «därigerlerdi qateligi üşin jazalamau kerek» depsiz. Bwl barıp twrğan absurd qoy. Meniñ biluimşe, bwnday dımbilmes därigerlerdi jazadan bosatu deytin darhandıq älemniñ eşbir memleketinde joq.
-Meniñ Parlamenttegi jiın barısında «keybir jağdayda, äsirese, däriger qatelesken jağdayda sol därigerdi birden jauapkerşilikke tartpau kerek» dep aytqanım ras. Onı bılay tüsindireyin. Türli jağdaylar boladı ğoy, türli sebepter bar. Äñgime naqtı 137-bap jaylı bolıp otır. Mısalı, öte auır jağdayda jatqan azamatqa däriger qasaqana, ädeyi kömek körsetpegen jağdayda, ärine, qılmıstıq jauapkerşilikke tartu kerek. Oğan eşqanday dauımız joq. Tek bir ğana mäsele bar mwnda. Sol däriger nauqasqa qate yağni standartqa say emes em jasasa, onı qılmıstıq jauapkerşilikke tartpastan bwrın mäseleni eki jağdayğa bölip qarastıruımız qajet. Ol ädeyi jasadı ma? Eger ädeyi jasasa, jazası boluı şart. Al endi är nauqastıñ öziniñ erekşegili boladı ğoy. Är situaciya är türli. Eger däriger qolınan kelgenin ayanbay, bar bilgenin sarp etip, alayda, sol nauqastı emdey almay, aman saqtap qala almasa, ol därigerdi birden qılmıstıq jauapkerşilikke tartpay, äueli qayta oqıtıp, üyretip şeşuimiz qajet. Barlığın bir bapqa engize bermeu kerek.
-Bizdegi därigerlerdiñ ortaşa jalaqısı qanşa qazir?
-Därigerlerdiñ jalaqısı joğarı, jağdayı jaqsı dep ayta almaymın. Ras, barlığında jalaqı az. Salıstırmalı türde aytsam, damığan elderdegi körsetkiş 3/1 bolsa, bizde 2/1. Onıñ üstine bizde reanimatologiya az. Auruhanalarda 130 orınğa 6 jansaqtau bölimi. Bizde qazir ana men bala ölimi azaydı desek te, bwl process bayau jürip jatır.
-Nege?
-Bizdiñ perzenthanalarda reanimatologiya joq. Demek, äli de alğa qaray jüruimiz kerek. Biz özi jeke ministrlik bolıp, bölinip şıqqanımızğa 1 jıldan endi astı.
Sabil'yanov senbegen «ertegi» jäne medicinadağı qağazbastılıqtı joyudıñ jalğız jolı
-Siz ötkende medicina salasın tügelimen derlik cifrlandıru kerek dediñiz. Sol üşin Mäjilis deputatı Nwrtay Sabil'yanovtan söz estip qaldıñız. Deputat mırza sizdiñ jasağan bayandamañızdı «ertegi» dedi. Endi sonı tarqatıp aytayıqşı.
Bwl auıldağı medpunktqa da, qaladağı auruhanağa da ortaq talap. Bwrınğı tauday qağazğa kömilip otırğan däriger endi barlığın komp'yuter arqılı jürgizui kerek. Şalğay audandağı nauqas kvota alu üşin oblıs ortalığına sabılıp jürmeydi. Internet arqılı onlayn räsimdeydi.
Reformañız ideyalıq twrğıdan öte jaqsı. Al şındığında bwl birşama utopiyağa keletin siyaqtı. Sebebi, öñirlerdiñ deni internet jüyesimen qamtılmağan. Bar-joğı 14-43 payız ğana. Aldımen osını şeşip alu kerek şığar?
- Bwl utopiya emes. Men mına mäseleni aytqım keledi, biz qazirgi tañda respublika boyınşa barlıq auruhanalarğa beriletin tegin medicinalıq däri-därmekti qağaz türinde bekitemiz. Elimiz boyınşa 1,5 mıñnan astam mekeme bar. Sol mekemelerden 1200 däri-därmektiñ tizimi keledi. Bau-bau qağazdı retteu de, onı josparlau da oñay şarua emes. Osı mäseleni şeşu üşin tez arada bükil medicina salasın cifrlı jüyege ötkizuimiz kerek. Soğan qajet jwmıstı qazir jasap jatırmız. Mısalı, däriger jazğan em tikeley buhgalteriyağa baradı da, bizge kelip tüsedi. Sodan qay mekemege qanşa kölemde däri-därmek kerek, biz onı körip otıramız. Jobalauımızşa, bwnı tolıq engizu üşin 2 jılday uaqıt ketedi. Qazirdiñ özinde äjeptäuir internetpen qamtılğan aymaqtar, qalalar bar.
Al endi auıl-audandardı internetpen qamtamasız etu jalğız bizdiñ ministrliktiñ moynındağı şarua emes qoy. Onıñ üstine kez kelgen audan ortalığında internet bar. Onıñ jıldamdığına qatıstı äñgime boluı mümkin. Degenmen, audandardıñ deni, basqası bolmasa da äleumettik mekemeler, äkimşilik, poşta, auruhana degender aqparattandıru jüyesine engizilgen. Tipti bolmasa engizip jatır. Ol bir jılda ma, eki jılda ma, internetpen tolıq qamtamasız etilui kerek.
Bas däriger kim boluı kerek? Menedjer me, däriger me?
-Jıl sayın jasalatın reformalardıñ işinde auıl medicinasın damıtu turalı arnayı bağdarlama bar ma?
-Auıl medicinasına arnalğan arnayı bağdarlama joq. Degenmen qazir otandıq medicinanı damıtuğa arnalğan ülken bağdarlamalar jüzege asırılıp jatır. Qay bir jıldarı "100 auruhana" degen bağdarlama boldı. Auruhanalar, emhanalar jıl sayın jaña tehnologiyalarmen, zamanaui qwral-jabdıqtarmen tolıqtırılıp otır. Auıldıñ jağdayı «Densaulıq» degen bağdarlamanıñ işinde qamtılğan.
Auıldıq jerlerde qazirgidey 2,5 mıñ adamğa 1 medpunkt emes, 1500 adamğa bir medpunkt boluı kerek. Osı bağıtta jwmıs jasap jatırmın. Sosın mamandar kerek.
Men mınaday wsınıs aytqım keledi. Medicina oqu ornın bitirgen jas mamandı mindetti türde 3 jıl auıldıq auruhana, emhana, ambulatoriya siyaqtı mekemelerge jwmısqa jiberu kerek. Diplomı bar jas maman auılda mindetti türde 3 jıl täjiribeden ötip, keyin basqa jaqqa barsa boladı.
-Sizdiñ äkeñiz Almatıda Jedel-järdem auruhanasın basqarğan, 7-auruhanada meñgeruşi bolğan adam. Biraq, siz ministr därejesinde jürip, medicinalıq mekemelerdi däriger emes, menedjer basqaruı kerek degen söz ayttıñız.
-Ras aytasız, meniñ äkem de bas däriger bolğan. Qazir är auruhana nemese emhana ülken käsiporın. Türli jañalıqtar bar. Jaña tehnologiyalar kelip jatır. Birinşiden, aqparattıq jüyeler. Onı tüsinu kerek. Qajetti däri-därmekterdi josparlap, satıp alu jäne retteuge de maman kerek. Operaciyalıq menedjment deymiz onı. Qazirgi mekemelerdi qarasaq, 60 payız qwral-jabdıqtar aqparattıq tehnologiyalarğa negizdelip jasalğan. Barlığı cifrlı jüye. Meniñ aytpağım, bügingi zamandağı auruhanalar men emhanalardı meñgeru üşin arnayı bilim qajet. Menedjment qajet.
-Bas däriger menedjer boluı kerek pe, älde bas däriger boluı kerek pe?
-Bas däriger ol – däriger boluı kerek, al auruhana meñgeruşisi – menedjer boluı kerek. Sebebi, qazir mekemeni meñgeru üşin aqparattıq jüyeler boyınşa arnayı bilimiñ boluı qajet. Bwl düniejüzilik täjiribede bar närse. Biz de ötken jıldan bastap medicinalıq menedjment degen bağdarlamanı iske qostıq. Qazir mamandar oqıtılıp jatır.
-Qazir özi jekeşelendirudiñ neşinşi kezeñi jürip jatır? Sol jekeşelendiruge belgilengen mekemelerdiñ işinde densaulıqsaqtau salasınıñ mekemeleri de bar körinedi.
-Birinşiden, jekeleşendiru memlekettiñ şığıstarına tikeley äser etpeydi. Respublikalıq deñgeydegi jekeşelendirudiñ tizimine keybir auruhanalar men emhanalar kirgizildi. Ol tizim qalalıq jäne respublikalıq märtebesı bar mekemelerdi qamtidı. Audandıq auruhanalar men emhanalar ol tizimge kirmeydi. Sebebi, audanda tek bir ğana mekeme bar. Ol memlekettiki boluı kerek. Al qalalıq auruhanalarğa qazirgi künde öte köp aqşa salu kerek. Öytkeni, eski, tozığı jetken. Memlekettik auruhanalardıñ jağdayı naşar. Biz eseptep kördik. Elimizdegi älgindey auruhanalardı retke keltirip, jöndeu üşin 1 trillionnan astam qarjı qajet eken. Onday aqşa qazir bizde joq. Biraq, onı şeşudiñ basqa joldarı bar ğoy. Oğan jeke investiciya tartuımız kerek. Sonıñ bir jolı – auruhanalardı jekemenşikke beru.
Jekeşelendirudiñ soñı jarğa soqtırmay ma?
-Al bireu qaladağı auruhananıñ jekeşelendirip aldı delik. Sodan ol auruhana bolıp qalsa jaqsı. Basqa maqsatta paydalanıp ketse şe?
-Olay boluı mümkin emes, sebebi, biz jekeşelengen auruhanalardıñ qızmetin baqılap otıramız. Menşik ieleri profil'di saqtauı qajet. Biz memlekettik kontrakt, tapsırıs berip otıramız. Jäne är azamattıñ öziniñ tañdauı boladı. Almatığa bara ma, joq Öskemenge me... Nauqas adam auruhana memlekettik pe, älde jekeniki me dep jatpauı kerek. Medicinalıq qızmettiñ sapası joğarı jäne tegin boluı tiis. Biz qazir jeke menşikterge mınaday jağday jasap otırmız: investor kelip, eski auruhananı alıp, oğan jöndeu jwmıstarın jürgizgen soñ, tegin medicinalıq kömek körsetetin bolsa, biz oğan aqşa töleymiz. Qazirdiñ özinde sonday mekemelerdiñ 44 payızı jeke menşik. Onı köp jwrt bilmeydi. Bizdiñ közdep otırğanımız –sapasına qaray qarjılandıru.
-Byudjetten tikeley qarjılandıru şe?
-Jalpı medicinada narıqtıq ekonomikalıq damu degen ülken mäsele. Qazir el işinde ğana emes, bükil memleketter arasında da bäseke ortaq bolıp twr. Tek memleket qazınasınan qarjılandıramız desek, oğan köp aqşa ketedi. Al bizdiñ qazirgi byudjettik mümkinşiligimiz oğan jetpey jatır. Qarapayım ğana arifmetika. Memleket tarapınan berilip jatqan aqşa, är adamnıñ basına 50 mıñ teñge. Şamamen 350 dollar, iä? Bwl – jılına. Al damığan elderde bir jılda bir adamğa 2 mıñ dollar bölinedi. Bwl – Türkiyada.
Sondıqtan biz densaulıq saqtau salasın köteru üşin – medicinalıq saqtandıru engizuimiz kerek dedik...
MMS nege toqtatıldı? 90-jıldan bir mısal
-Keşiriñiz, söziñizdi böleyin. Mindetti medicinalıq saqtandıru (MMS) dedik. Mendegi bar aqpar boyınşa, küni büginge deyin qorğa 20 milliardtay qarjı tüsipti. Ras pa?
- 20 emes, 35 milliard...
-Degenmen bwl bastama 2020 jılğa deyin toqtatıldı. Eldiñ esinde bolar, osı mindetti medicinalıq saqtandıru degen bastama bwrın da bir köterilip, jwrt qarjı audarıp, aqırı sonıñ bası-qasında jürgen azamattar qarasın batırdı. 90-jıldardıñ ortasında mindetti medicinalıq saqtandıru qorı qwrılıp, oğan direktor bolğan Talapker Imanbaev 2 jılda 150 million teñgemen birge şetelge qaşıp ketti. Söytip el Ükimeti sätsiz ayaqtalğan qordan da, jüyeden de bas tarttı.
Endi ekinşi ret engizbek bolğanda, qaytadan keyinge şegerilip otır. Bwl jolı qordağı öziñiz aytqan 35 milliardqa kim qarauıl bolmaq? Nege keyinge şegerildi?
-Bwl ülken äri kürdeli reforma bolğannan keyin, oğan 2015 jıldan bastap dayındaldıq. 2-3 zañ jobası qabıldandı. Qazir 2,7 payız azamat medsaqtandırudı töley almaydı. Sebebi, bazarlarda, tağı basqa jerlerde jwmıs jasaydı. Qiındıq osı jerden bastaladı. Erteñ ol azamattar tegin medicinalıq kömekti ala almaydı. Nege? Sebebi jwmıs beruşi saqtandıru kapitalın qwymağan. Al azamatter ne isteydi sonda? Biz äueli sonı şeşip aluımız qajet boldı. Jekemenşik kompaniyalarda aylıqtı konvertpen alatın qızmetkerdiñ saqtandıru polyusi joq. Biz birinşi kezekte sonı rettep aluımız kerek. Ol azamattar da tegin medicinalıq kömek aluı kerek.
Ärine, tüsindiru jwmıstarın jalğastıra beremiz. Alıs aymaqtardağı el öz älinşe küneltude. Biz olarğa MMS boyınşa, eñ tömengi tölemdi –1400 teñgeniñ mölşerin belgilep otırmız. Köbisi oylaydı: qazir tegin närseni erteñ ne qılamın dep.
-Erteñ tegin bolmaydı ğoy?..
-Erteñ de tegin boladı. Biraq körsetiletin kömektiñ tizimin bekitken soñ, bizdiñ byudjet jetpey qaladı. Sol qarajattı qazirden bastap jinauımız qajet. Keñeytilgen medicinalıq kömekke erteñ qol jetkizui üşin halıq qazir saqtandıruğa qatısuı qajet. Sonda bizdiñ mümkindigimiz de köp boladı.
Eñ bastısı bwl process tolıq toqtatılğan joq. Qazir jalpı halıqqa tüsindiru jwmıstarı jürgizilip jatır. Saqtandıru jüyesi engiziledi. Ol qarjını basqarudıñ eki jolı bar. Birinşisi, ärine, är öñirde qoğamdıq baqılau komitetteri qwrıluı kerek. Sodan keyin, äleumettik medicinalıq saqtandıru qorına audarılğan barlıq saqtandıru jarnasına qatıstı mälimetter aşıq türde boladı. Saqtandıru jarnasına qatıstı jıl sayın bwqaralıq esep jasalmaq. Saqtandıru jarnasın tölegen azamattar arnayı jelidegi «jeke kabinetinen» tölemderdiñ barlığın aşıq köre aladı.
Bwğan qosımşa, keybir medicinalıq qızmet türleri bwrınğıday memleket esebinen jüzege asadı. Äsirese, zeynetkerlerdiñ em-domı da Ükimettiñ moynında. Jalpı, tegin medicinalıq kömek üşin byudjetten jıl sayın 900 milliard teñgedey qarjı bölinedi. Biıl elimizde qoldanılğalı otırğan mindetti medicinalıq saqtandıru jüyesi älemdik täjiribedegi Germaniya, Franciya, Gollandiya, Şveycariya, Bel'giya sındı memleketterdegi jüyege süyene otırıp äzirlengen.
Äleumettik medicinalıq saqtandıru qorına jarna töleuden bosatılatın azamattar da bar. Mwnday azamattardıñ 15 sanatın belgilenip otır. Olar: «Altın alqa», «Kümis alqa» iegerleri, «Batır ana» atağın alğandar, İ, İİ därejeli «Analıq dañq» ordenimen marapattalğan köp balalı analar, soğıs ardagerleri men kembağal jandar, jwmıssız retinde tirkelgen azamattar, internatta tärbielenip jatqan balalar. Sonımen birge, bala tuuğa, bala asırap aluğa, 3 jasqa deyingi bala kütimine baylanıstı demalıstağı twlğalar, jwmıs istemeytin ekiqabat äyelder t.b. jarna töleuden bosatıladı. Al erekşe sanattağı, yağni, äleumettik jağınan az qamtılğan azamattar üşin memleket ortaşa aylıq köleminiñ 7 payızı mölşerinde tölemaqı audaradı.
Bizge medicinalıq turzimdi damıtu qajet
-Tüsinikti boldı, Eljan Amantaywlı, sözimizdi qorıtındılamas bwrın medicinalıq turzim jaylı swramaqpın. Qazir qaltası köteretin azamattardıñ köbi Qazaqstan medicinasına senbey me, äyteuir, şetelge barıp, em-domın alıp keluge tırısadı. Bwl – fakt. Sonıñ işinde Oñtüstik Koreyağa jii baratın körinedi. Olardıñ sanı 4 mıñnan asadı eken. Bwl – statistika. Endi jañağı är azamat Oñtüstik Koreyağa 10 mıñ dollardan tastap keledi desek, bwl soma 15 milliardqa juıqtaydı. Al Qazaqstanda bir ğana onkologiya salasına bölinetin jıldıq qarajat 30 milliard. Osını eskersek, Qazaqstan da medicinalıq turizmdi damıtudı qolğa aluğa bolmay ma? Älde oğan bizdiñ därigerlerdiñ qabilet qarımı jetpey me?
-Bizdiñ därigerlerdiñ qabilet qarımı jetpeydi degeniñizben kelispeymin. Mısalı, osı Astanada Franciyadan arnayı kelip, aqılı türde emdelip jatqan adamdar bar. Bwl salanı äli de damıta tüsuimiz qajet. Jäne medicina salasına investor tartu degen dwrıs pikir. Men sizge bir derek aytayın, qazirdiñ özinde jekelegen investiciyanıñ kölemi 90 milliardtan astı. Naqtı aytsaq, 23 payızdan 43-45 payızğa arttı. Ärine, soması az bolğanmen, payızdıq körsetkiş joğarı. Bizdiñ därigerlerdiñ de äleueti tömen dep ayta almaymın. Qabiletti, bilimi joğarı.
-Jaqsı, Eljan Amantaywlı, arnayı uaqıt bölip, swhbat bergeniñizge jäne bir märte raqmet aytamız. İsiñizge sättilik!
-Jalpı medicina salasındağı keybir mäselelerdi halıq tüsinbey jatadı. Al onı aşıp, tüsindiru kerek dep esepteymin. Sondıqtan, osınday aşıq swhbat üşin sizderge men de raqmet aytamın.
Swhbattasqan Nwrgeldi Äbdiğaniwlı
Abai.kz


c: text/html

text:
Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola olaOla ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola olaOla ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola olaOla ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola olaOla ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola olaOla ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola olaOla ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola olaOla ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola olaOla ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola olaOla ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola Ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola ola
Ler documento completo
Por favor, assinar para o acesso.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mayıs 3 künü milliy lider Mustafa Cemilevni Qırım ile ukraina sıñırında qarşılğan qırımtatarlar para cöremesinen cezalandılar, umumiy raqam million rublege yete.
Bunı Kiyevde ötkerilgen matbuat-konferentsiyasında Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Bugün de bugün mayıs 3 künü Qırım ile qıtaiy Ukraina arasındaki sıñırda Mustafa Cemilevni qarşılamağa barğan tahminen 100 adam mahkemege çekildi ve million ruble miqdarında para cöremesini bermeliler», - qayd etti o.
Çubarov qayd etkeni kibi, şimdiki vaqıtta Rusiye Federatsiyası tarafından yapılğan repressiyalar yañı şekilde ötkerile.
«Qırımda ğayet havflı adisler keñişley: mühbirlerni, teşebbüsçilerni qırsızlaylar, adamlarnı öldüreler. Qırımtatar halqınıñ aqlanuvı boyunca ferman tek kâğıttır. Asılında ise, qırımtatar aqlarınıñ sıñırlavını qayd etemiz», – dedi o.
Mayıs 3 künü Mustafa Cemilevni Qırımğa yibermediler. Bu sebepten qırımtatarlar Ermeni bazar civarında numayışnı keçirdiler. Birazdan «prokuror» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovnı tenbiyelep, «ekstremistik faaliyetine yol berilmeycegini» ayttı, aksi alda Meclis yoq etilip, faaliyeti yasaqlanacaq. Bundan soñra, numayış azaları mahkemege çekildiler, olarğa para cöremesi belgilendi.
İyül 5 künü ise, Meclisniñ Herson vilâyetinde ötkerilgen toplaşuvından qaytqa Refat Çubarovnı yarımadağa yibermediler.


text:
Şınında da bul balaqay twğalı beri bir tostaq tamaq jep körmegen eken. Buğan onıñ öte sïrek kezdesetin sïndrommen awıratını sebep bolıptı.
Jası büginde 4-ke kelgen Oklï Langran twğannan bastap künine 100 retke deyin jüregi köterilip, loblïtınımen därigerlerdi qattı tañ qaldırıptı. Osığan baylanıstı ol äli künge deyin tamaq jey almaytın körinedi. Bala dästürli tağamdarmen endi tek oyınşıq retinde oynaydı.
Atalmış awrw öte-möte sïrek kezdesetin bolğandıqtan, därigerler onı balanıñ atımen «Oklï sïndromı» dep atawğa uyğarım jasağan. Näreste ömirge tamağı kemis bolıp kelgen. Munı mamandar «gastro-ezofagealdi reflyuksti sırqat» dep atap otır. Bala awqat jey almaytın bolğandıqtan, ata-anası oğan azıq-tülik tawarlarınıñ plastïkalı mwlyajın beredi. Oklï onımen oyınşıq retinde oynaydı. Säbïge nağız tamaq tek Rojdestvo kezinde ğana usınıladı. Biraq Oklï onı da qolğa ustap körgennen artıqqa bara almaydı.
Osınday kemşilikterine oray Oklï twğan boyda derlik onıñ asqazanına birden tamaq aparatın arnayı tütik ornatwğa twra kelgen. Ol osı kezge deyin balmuzdaqtıñ, şırındardıñ, jemisterdiñ öz dämderi qanday bolatının bilmeydi. Alayda, bul jağday Oklïdiñ köñil küyine tïttey de äser etpegen. Balaqay köñildi, ömirge quştar, tınımsız bolıp ösip keledi.
Budan birqatar waqıt burın Londondağı Koroleva kolledji Langranğa operacïya jasap, onıñ denesiniñ işki qwısında ne bar ekenin, quswğa beyim turwşılıqtıñ neden bolatının anıqtawğa äreket jasağan eken. Osıdan keyin onıñ udayı jüregi köterilwi qoyıptı. Alayda, därigerler äli künge deyin bul sïndromnıñ sebebin däl bile almay otır.
egemen.kz
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Maqpal Jünisova Altınbek Qorazbaevtan sıylıq alamın dep bası dawğa qaldı, dep xabarlaydı Baistars.kz. Bar mäsele Maqpal Jünisovanıñ Altınbek Qorazbaevtan alğan sıyın öz paraqşasına jarïyalawdan bastalğan. Altınbek Qorazbaev änşiniñ ötken twğan künine oray onıñ portretin saldırtıp, tek bügin ğana sıylawdıñ säti tüsken. Maqpal Jünisova sıylıqqa rïza bolıp, birden swretke tüsip, paraqşasına jarïyalap jibergen. Al keyin oqırmandarı swrettiñ basqa änşiniñ swretinen köşirme dep jaza bastaydı.
Eñ aldımen, oqırmandar portrettiñ Maqpal Jünisovağa onşa uqsamaytındığın aytqan. Al keyin, tipti üstindegi kostyumi tanımal dästürli änşi Gülmaydan Sündetovanıñ kïimine uqsaytındığın jazğan. Gülmaydan Sündetovanıñ däl osınday kïimi men bas kïimi bar körinedi.
Mäseleniñ män-jayın bilw üşin Maqpal Jünisovağa xabarlasqanımızda, änşi bul sıylıq ekenin jäne swretşige özi arnayı otırıp, tüspegenin ayttı. «Üyge kelip, portretti aşsam, rasında kostyumi de, äşekeyleri de meniki emes, qoldarı da uqsamaydı. Onı tipti Gülmaydan Sündetovanıñ kostyumderinen köşirip alğan dep jatır. Fotoşoppen sala salğan deydi birewler. Qalay bolğanda da, bul sıylıq qoy, qalay men onı jaman dep aytamın? Oqırmandardıñ pikirin oqıp, köñil-küyim tüsip otır. Meni birewdiñ kïimin kïip swretke tüsedi dep qalay oylaydı?» — dedi änşi. Al keyin bul swretin Ïnstagramnan tipti öşirip tastadı.
baistars.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Toğay bey
Toğay Bey (? - 1651) Qırım Hanlığınıñ meşur askeriy lideri ve siyasetçisi. Toğay adlı-sanlı Qırım ailelerinden Arğınlardan kelmektedir, tam adı Arğın Doğan Toğay bey. Bey unvanını Or Qapı sancağınıñ başına keçkeni zaman alğandır. Bu sancaq Qırım Hanlığı içün pek müim edi, çünki anda Qırım yarımadasını qıtanen bağlağan Or boynu buluna.
1648 senesi Zaporog Qazaqlarnıñ Lehistanğa qarşı yapqan Hmelnıtskiy İsyanında Bogdan Hmelnıtskiyge yardım etmek içün bir ordu (tahminen 6000 - 20000 kişilik) ketirgen. İşbu cenk devamında Toğay bey çeşitli müim muarebelerde iştirak etken edi ve soñunda Beresteçko muarebesinde öldürilgendir.


text:
Eski Qırımnıñ 76 yaşında sakini Server Karametov Qırımnıñ siyasiy mabüslerine qoltutmaq maqsadınen yalıñız başına narazılıq keçirgeni içün apiske alınğan soñ yarımadada yañı narazılıqlar başladı. Qırımlı nezaret altında buluna, onıñ aqqında haberler ise Ukraina tışında aydınlatıla. Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar faalni azat etmege çağıra.
Rusiye uquq qoruyıcıları Server Karametovnı avgustnıñ 8-de tuttı. O, Aqmescitteki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ yanına «Putin, balalarımız terrorist degil!» yazuvlı şiarınen keldi. Bu şekilde o künü mahkemede soñki sözüni aytqan siyasiy mabüs Ahtem Çiygozğa qoltutmağa istedi.
Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizildi: biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaidelerini bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. Onı 10 künge apiske alıp, 10 biñ ruble para cezasını berdiler.
«Server ağa – işkir adam»
Eski Qırımda faal öz halqınıñ vatanperveri olaraq biline. O, yaşı ve bir sıra hastalığına baqmadan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalamaq içün açıq tedbirlerde iştirak ete.
Qartbabanıñ yanında qırımtatar bayrağı bar. O, er avada kele
«Server ağa mayısnıñ 18-de, qırımtatar sürgünliginiñ yıllığında, er vaqıt çıqışta buluna. Qartbabanıñ yanında qırımtatar bayrağı bar. Onıñ qorantası da Qırımdan sürgün etilgen edi, matem tedbirlerinde iştirak etmek onıñ içün – muqaddes bir şey, o, er avada kele», – dep ayta Server Karametovnıñ tanışı.
76 yaşında faal ömür boyu farqlı işlerde çalıştı. 1944 senesi ailesi sürgün etilgen Özbekistanda gaz hızmetiniñ mehanik müendisi olıp çalışqan edi. Tuvğan Eski Qırımğa qaytqan soñ ise yerli kolhozda traktorcı ve çoban edi, dep aytalar tuvğanları.
Yaş olğanda Server Karametov Vladivostokta gemici edi, dep tarif ete imayecisi, ukrain rejissöri Valeriy Balayan:
«Dört buçuq yıl SSCB Arbiy-deñiz quvetleriniñ Tınç okean flotunda hızmet etti. Vladivostokta suvustü gemileriniñ deñizcisi edi. Bu sözde sovet vatanına borcunı ödedi. Server ağa işkir bir adam».
Karametov yaşı ve hastalıqlarğa baqmadan, Qırımdaki repressiyalarnıñ qurbanı olğan semetdeşlerine faal sürette qoltuta.
Evde oturmay, qırımtatar halqı ırq ayırımına oğrağanını añlay
«Server ağa qart olsa da, hasta olsa da, evde oturmay, qırımtatar halqı ırq ayırımına oğrağanını añlay. Bu sebepten bu insannı bugün Ahtem Çiygoznıñ azbarında, yarın «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ mahkemesi olğan azbarda körmek mümkün ve ilâhre. İnsan ömrüniñ yarısını faal keçire, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı ola ve ömürniñ soñuna qadar böyle olacaq. O, vicdanlı biri, dindar, Allahnıñ buyurğanlarını yerine ketire, oraza tuta, namaz qıla», – dep tarif etti «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ faalleri.
Server Karametov bir özü yaşay, ömür arqadaşı keçingen. Bala ve torunları ayrı yaşay, lâkin onı baqalar. Faalniñ küçük oğlu Enver Karametovnıñ aytqanına köre, babalarını avgustnıñ 8-de Aqmescitke barmamağa rica etken ediler. Lâkin diñlemeyip avtobus biletini aldı, kimsege bir şey aytmadı. Karametov apiske alınğanda balaları raatsız olmasın dep, olarnıñ telefonlarını bermege istemey edi, dep ayta Valeriya Balayan.
Er vaqıt soray edi: «Paramı? Para?»
Rusiyeniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi faalni on künge apiske alıp, 10 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi. Server Karametov mahkeme qararını tanımay ve özüni qabaatlı dep saymay. «Men (mahkeme qararını – QA) tanımadım ve tanımayım, qabaatım yoq. Toplaşmaq kerekmiz – on insan degil, on-yüz biñ kişi», – dep ayttı o mahkeme oturışından soñ.
Qarar seslendirilgende Karametovnıñ advokatları esnasqa alınmadı. İmaye Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy mahkemesiniñ qararına itiraz bildirdi, lâkin qarar deñiştirilmedi.
Apiske alınacağını añlağanda şaştı, biz de şaşıp qaldıqValeriy Balayan
«Server ağa ne kibi ceza berilgenini añlamadı. Er vaqıt soray edi: «Paramı? Para?», para cezasını ödemek kerek olur, dep tüşüne edi. Apiske alınacağını añlağanda şaştı, biz de şaşıp qaldıq», – dep ayta Valeriy Balayan.
Advokatlar, faal uquq qoruyıcılarğa qarşı çıqmağanını ayta ediler, yapqan areketleri hastalığınen bağlıdır. Karametov bedeniniñ areketlerini kontrol etip olamay.
Qadığa qasevetlense, sağlığına tesiri olup, dep ayttıq. Lâkin qadı aytqanlarımızğa qulaq asmayElvina Semedlâyeva
Advokatlar, sağlığı fena olğanı içün onı izolâtorğa qapatmağa olmay, dep israr ete ediler. «Karametov Server er vaqıt ilâc qullanmaq kerek. Mahkeme künü bir ilâcnı evde unuttı. Qadığa qasevetlense, sağlığına tesiri olup, dep ayttıq. Közleri kör ola bile. Lâkin qadı aytqanlarımızğa qulaq asmay», – dep ayta uquqçı Elvina Semedlâyeva.
Al-azırda Karametov Aqmescitniñ taqiqat izolâtorında buluna. Tuvğanları aş yollay, imayecileri onı ziyaret ete bile. Olar faal «cesür, raat» olğanını aytalar. Karametov nezaret altında bulunğanını böyle izaatladı: «Hastahaneni añdıra».
«Tamamen insaniyetsiz bir qarar»
Server Karametovnıñ semetdeşleri apiske alınğanını adaletsiz dep saya.
«Aqmescitte ne qadar aktsiya olsa – ep ögde edi. Büyük ağamız, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalağanlarnıñ birinci saflarında edi. Er kes oña qardaş ve oğul edi, er biri içün qasevetlene edi. Sürgünlikni körgen çoq qartımız küreşe, er biri öz usulını qullana. Bu adam insan aqları bozulğanını açıq-açıq izaatlay edi», – dep tarif ete faalniñ tanışları.
Öz halqınıñ vatanperveridir, onıñ içün canını feda eter
«Onı tanıymız, öz halqınıñ vatanperveridir, onıñ içün canını feda eter. Yahşı bir adam. Onıñ sayesinde evimde gaz bar – gaz keçirilmesini talap etip irişti. O, er vaqıt camide, er vaqıt namaz qıla», – dep ayta Karametovnıñ qomşusı.
Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar faalniñ tarafını tuttı.
«Esas aqqını barışıq bir şekilde yerine ketirgen Karametovnıñ tutulması ve memuriy apiske alınması basqılar kampaniyasınıñ daa bir alâmetidir – Rusiye akimiyeti bunı toqtatmaq kerek», – dep bildirdi Human Rights Watch.
Amnesty International halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden Server Karametovnı acele azat etmesini talap etti.
Karametovnıñ apis cezası ve avgustnıñ 14-de oña birdemlik köstermege çıqqanlarnıñ tutulması Ukrainadaki Birleşken milletlerniñ insan aqları monitoring missiyasınıñ ofisinde muzakere etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Server Karametov apiske alınğanından esas Ukrainadaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasına muracaat etti. Prokuratura Ukraina Ceza kodeksiniñ eki maddesine köre cinaiy taqiqat başlattı: 146 (azatlıqtan qanunsız şekilde marum etüv) ve 340 (toplaşuv, miting ve numayışnıñ teşkil etilmesi ya da keçirilmesine qanunsız mania olma). İşbu maddeler 3 yıldan 5 yılğa qadar apis cezası berilmesini belgilemekte.
Karametovnıñ imayecisi Valeriy Balayan faalniñ apiske alınmasını Rusiye akimiyetinden birisi istegen, dep tahmin ete:
Tamamen insaniyetsiz bir qarar, Rusiyeni masqara eteValeriy Balayan
«Esnas ketişatı böyle qarar olacağını köstermey edi. Menim fikirimce, qadınıñ üç saat devamında birisinen aqıl tanışması er şeyni belli ete, qarar yuqarıdan bir yerden kele. Tamamen insaniyetsiz bir qarar, Rusiyeni masqara ete. Çaresiz qartnı çekiştirgenlerniñ adlarını unutmaycaqmız. İnsannıñ kör olğanını, zornen areket etkenini körip, onı apiske qapatalar! Faşizm budır! Başqa bir şey aytıp olamayım».
Karametovnı kim qapattı
Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesinde Server Karametovğa qarşı memuriy protokolnı Marina Kolotsey baqtı. Yarım yıl evelsi qadı oldı – martnıñ 2-de ant etti.
Karametovğa qarşı apis ve para cezaları qararını Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qadısı Natalya Terentyeva tasdıqladı. O, qadılar şurası ve istifağa çıqqan qadılarnıñ statusları meseleleri komissiyasınıñ erkânına kire. Terentyeva Qırımğa 2014 senesi dekabr ayında tayinlengen edi. Bundan evel Rusiyeniñ Saratov şeerinde Lenin rayon mahkemesiniñ qadısı olaraq on yıl çalıştı, anda esasen mal-mülk davalarını baqqan edi. Keçken sene Terentyeva Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremist teşkilât olaraq tanıp, onıñ yasaqlanması qararını çıqardı. Qadınıñ adı «Mirotvorets» cedveline kirsetildi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası oña qarşı cinaiy iş açtı. Natalya Terentyevanıñ areketleri Ukraina Ceza kodeksiniñ 161-inci maddesiniñ 1-inci qısmı (vatandaşlarnıñ ırqiy, milliy ya da diniy mensüpligine köre musaviy uquqlığınıñ bozulması) ve Ukraina Ceza kodeksiniñ 353-ünci maddesiniñ 1-inci qısmına binaen (akimiyet ya da memur vazifelerine öz başına keçüv) tasnif etildi. Bu maddeler para cezası, mecburiy işler, altı ay apis cezası ya da beş yılğa qadar azatlıqtan marum etilmesini belgilemektedir.


text:
Orxïdeya – danalıq, näziktik jäne aqsüyektik sïmvolı. Bölme orxïdeyası maxabbattı, ündestikti, ädemilikti jäne otbasılıq jaylılıqtı bildiredi. Eger jaqınıñız sizge orxïdeya gülin sıylasa, oğan kütim jasaw joldarın bile jüriñiz.
Orxïdeya güliniñ şamamen 20000-25000 türi bar. Keybir mälimetter boyınşa orxïdeya güliniñ türi 35 000–ğa da jwıq bolwı mümkin. Yağnï orxïdeya güli älemdegi barlıq ösimdikterdiñ 10%–ın quraydı. "Orxïdeya" sözi «orchis» grek sözinen awdarğanda "kişkene jumırtqa" degen mağınanı bildiredi.
Orxïdeya güli soñğı jıldarı köp tanılıp, är üyde süyikti gülderdiñ birine aynaldı. Osınşa bolw sebebi – güli aşıq tüsti äri uzaq saqtaladı. Köp adam munday şataq minezdi güldi üy jağdayında ösirw mümkin emes dep oylaydı. Alayda bul gül twralı mälimetpen aldın–ala tanısıp, kütim jasaw joldarın bilip alsa, üyde ösirw qïınğa soqpaydı.
Bölme orxïdeyasın qalay kütemiz?
Bölme orxïdeyası güldew üşin eñ negizgi faktorı – jarıq. Kün jarığı tüsetin waqıt uzaqtığı 12-15 sağattan kem bolmawı tïis. Sondıqtan qısta şamnıñ jarığın qoldanğan jön. Jarıq pen taza awa qanşalıqtı köp bolsa,orxïdeya güli sonşalıqtı jaqsı ösip, jetiledi. Orxïdeyanı batıs jäne şığıs jaq terezege qoyıñız. Orxïdeya güline jarıq jetispese, onıñ ösip–jetilwi bayawlawı mümkin. Al eger jarıq tip-tike tüsse, gül janıp ketwi mümkin. Orxïdeyanıñ qalıptı japıraqtarınıñ tüsi aşıq jasıl nemese qızğılttaw bolıp keledi. Eger jarıq jetispese, japırağınıñ tüsi qoyu jasıl boladı. Al jarıq şekten tıs köp bolsa, japıraqtarı sarğaya bastaydı. Orxïdeya 20-23 gradws temperatwrada jaqsı ösedi.
Orxïdeya gülin qalay swaramız?
Orxïdeya birqalıptı swarwdı jäne awanıñ joğarı ılğaldılığın qajet etedi. Orxïdeyanıñ qasına swı bar ıdıs qoyıñız nemese ılğaldılıqtı saqtap turw üşin sw şaşatın quraldar qoldanıñız. Mamandardıñ aytwınşa, sw şaşwdıñ paydasımen qatar zïyanı da bar. Onıñ saldarınan qısqa ılğaldandırw effekti jäne juqpanıñ taralwına qolaylı orta twwı ıqtïmal.
Sw şaşqan kezde swdıñ gülge tïmewin qadağalañız. Swdı tañerteñgi mezgilde şaşqan jön. Orxïdeyağa awanıñ eñ qolaylı ılğaldılığı – 60-70%. Onı bölme temperatwrasındağı swmen ğana swarğan jön. Swğa azdap tuz qoswğa da boladı. Jazda orxïdeyanı aptasına 2-3 ret swarw kerek. Qısta onı qurğaq şartta ustaydı. Japıraqtarınıñ tırtïğanın bayqasañız, onı swarw qajet degendi bildiredi.
Qunarlandırw
Orxïdeya tek ösw kezinde ğana qunarlandırwdı qajet etedi. Munday kezde 2-3 aptada bir ret arnayı tıñaytqışpen qunarlandırw kerek. Orxïdeyalardıñ köbisi swbstratta (mïkroağzalardıñ ösip-önetin azığı bar orta) mïneraldıtuzdardıñ joğarğı koncentracïyasın kötere almaydı. Orxïdeyağa arnalğan arnayı tıñaytqıştı alıp, qaptamasında körsetilgendey etip bölikterge bölip, qoldanw qajet. Swıq kezde qunarlandırmay-aq qoyğan jön. Keybir mamandardıñ aytwınşa, bölme orxïdeyasın tıñaytqış qoldanbay-aq ösirwge boladı. Biraq munday kezde swbstrattı waqıtımen jañartıp turw kerek.
massaget.kz
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï


text:
Mart 28-de Moskva şeer mahkemesi Tverskoy rayon mahkemesiniñ qararını quvette qaldırdı. Daa evel Tverskoy rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ Rusiye prezidenti memuriyetine qarşı dava açuv boyunca arizalarınıñ qabul etilmesini red etti. Bunı mart 29-da Qırım.Aqiqatqa Rusiye advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
Polozov: «Tünevin (mart 28-de – QA) kerçekten de mahkeme oturışuvı olıp keçti. Em de sadeleştirilgen şekilde, taraflar davet etilmeden. Olar, Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov tarafından Rusiye prezidenti memuriyetine qarşı davalarnıñ qabul etilmesini ve bu şikâyetlerni qanaatlendirüvniñ red etilmesi boyunca Tverskoy mahkemesiniñ eki ukmüni quvette qaldıruv aqqında qarar çıqardılar», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, böyle qarar qanunsızdır.
Advokat: «Menim fikrimce, bu tam bir adliy sandıraqlama. Tverskoy rayon mahkemesiniñ akemi özüniñ qararında, prezident memuriyetiniñ hadimlerine mahkeme taqibinden immunitet kenişletile, dep işaret etti. Rusiye Anayasasınıñ 24-nci maddesi bozuldı. Muayen şahıslarnıñ aqları ve urriyetlerine dair devlet aktları tanışmaq içün taqdim etilmek kerekler. Bu yerde prezident memuriyetiniñ imaye altına alınması aqqında söz yürsetile. Bu, Rusiye akemleriniñ akimiyetke tolusınen tabi olğanlarını isbatlay», – dedi.
Polozov, Moskva mahkemesiniñ qararına qarşı «endi İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine şikâyet berilecek», dep ilâve etti.
Daa evel Polozov, Moskvadaki Tverskoy rayon mahkemesi tarafından Qırımtatar Milliy Meclisi reisleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ davalarını baqmaq içün qabul etmegenine qarşı şikâyet berdi. Ayrıca, Çiygoz ve Umerovnıñ Rusiye prezidenti memuriyetine qarşı afu etüvge dair malümatnıñ berilmesi boyunca davalarınıñ qabul etilmesini red etüv aqqında söz yürsetile.
Yanvar 26-da Moskvadaki Tverskoy rayon mahkemesi davalarnı red etti.
2017 senesiniñ sentâbrinde Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı 8 yıl koloniyağa mahküm etti. 2015 senesinde Çiygoz, 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq içün ötkerilgen mitingde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. Onı, kütleviy qarışıqlıqlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlay ediler. Daa soñra Qırımdaki Rusiye mahkemesi İlmi Umerovnı eki yıl koloniya-qasabağa mahküm etti. Onı halq ögünde separatizmge davet etkeninde qabaatladılar. Oktâbr 25-te Rusiye ukümeti, Umerov ve Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra azat etilgen Qırım Milliy Meclisiniñ liderleri Kyivge keldiler.


text:
Qırım uquq qorçalayıcısı, İnsan aqları Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku bir aydan berli apiste yata. Fevral 11-de Kukunıñ evinde tintüv keçirildi, onı ise yaqaladılar. Uquq qorçalayıcığa qarşı Rusiyede terrorist sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüv boyunca cinaiy iş açıldı. Fevral 12-de mahkeme Emir-Üsein Kukunı aprel 8-ge qadar apiste tutmağa qarar aldı.
Yaqalanğannıñ ömür arqadaşı Meryem Kuku ve onıñ eki küçük balasını kimse unutmadı. Meryemniñ aytqanına köre, evlerine sıq-sıq musafirler kele, tanış ve tanış olmağan insanlar maneviy ve maddiy taraftan yardım eteler. Bu sebepten qadınnı ömür arqadaşınıñ vaziyeti daa çoq raatsızlay. O, Aqmescitteki SİZO kamerasında yata, anda 23 insan yata, amma yalıñız 16 yataq bar.
Meryem bir yañlışlıq olğanını tüşüne: «O, printsipleri olğan, büyük yüregi olğan bir adam, onıñ qabaatlanğan şeyge iç bir vaqıt alâqası olmaz edi».
Apayınıñ aytqanına köre, o, em işte, em uquq qorçalayıcı meselelerinde pek faal, insanlar yardımğa muhtac olğan iç bir vaziyette lâqayt qalmay. Er keske yardım etmege tırışa edi, adamlar bunı istemese de. Meryem bu qabaatlar lâğu etilecegine ümüt ete.
Uquq qorçalayıcı bir yıl evelsi Rusiye uquq qoruyıcıları ile problemlerge rastkeldi. Aprel 20-de saba işke ketkende onı yaqaladılar, soñra ise uquq qoruyıcılar onı sorğuğa çektiler. Evinde tintüv keçirildi.
Bundan soñ İnsan aqları Qırım kontakt gruppasınıñ vekiller Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov ile körüşmediler. Olarğa ortaqlarından vazgeçmege teklif etildi, amma olar razı olmadılar.
Keçken sene devamında Emir-Üsein Kuku ara-sıra sorğuğa çekile edi.
– Meni bazarertesi künü Taqiqat komitetine ekstremizm ile şeklep çağıralar. FSB zarar körgen edi, halqara zıddiyet de oldı, ekstremizm şimdilik tapılmadı, – dep yazğan edi o Facebook saifesinde noyabr ayında.
Emir-Üseiniñ dost ve tanışları qabaatlı olğanına inanmaylar. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Emir Mecidov Kukunıñ tercimeiyalını ayta:
– Emir-Üsein Kemaloviy Kuku 1976 senesi Krasnodar ülkesiniñ Novorossiysk şeerinde Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Kemal Kuku qorantasında dünyağa keldi. Balalıqtan berli qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklev küreşi müitinde östi, çünki babası Krasnodar ülkesiniñ Novorossiysk şeerinde qırımtatar milliy areketiniñ belli faali edi, anda gruppalarında yolbaşçılıq ete edi. Olarnıñ evi sanki bir ştab edi, er kün bütün Krasnodar ülkesinden adiy insanlar ve faaller kele edi, Milliy areketniñ çeşit meseleleri anda baqıla edi. SSCB reberligine muracaat ve arizalarnıñ leyhaları azırlana edi, delegatlarnı Moskvağa yollamaq içün para toplanıla edi. Barışıq aktsiyaları baqıla edi – ülke ve şeer yolbaşçılığınıñ qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca körüşüvler, miting keçirilmesi planlaştırıla edi.
Balalıq çağından berli o adalet, zulum etilgenlernen duyğudaş olmaq küreşiniñ printsiplerini menimsey ve babası Kemal Kukudan örnek alıp, eyi maqsatlarğa irişkende israr ve sebat olmağa ögrendi.
1993 senesi qoranta Qırımğa qaytıp keldi. Olar Kemal Kukunıñ tuvğan Köreizinde qurucılıq içün topraq damartısını aldılar. Emir-Üsein babasınen beraber tuvğan topraqta ev qurmağa başladı.
2000 senesi Emir-Üsein Herson devlet tehnik universitetiniñ «menecment» bölügini bitirdi. 2001 senesi – Harkov maliye-iqtisadiy universitetiniñ «muasebecilik» bölügini. Bitirmegen uquq tasili de bar.
2005 senesi evlendi, eki balası, oğlu ve qızı bar. Emir-Üsein Yalta regionındaki qırımtatarlarnıñ cemaat yaşayışına faal qoşulğan edi. Köreiz qasabası ve Yalta şeerinde keçirilgen bütün cemaat tedbirleri, 1944 senesi mayıs 18 kününiñ facialı sürgünligine bağışlanğan matem tedbiri ya da Yaltada «Hıdırlez» bayramı, ya da eski Köreiz camisiniñ tamir işleri olsa, er vaqıt faal iştirak etken edi. O, tıpqı babası kibi, tuvğan topraqta medeniyetimizni, tasilimizni ğayrıdan tiklemek içün, halqımıznıñ facialı adiselerini unuttırmamaq içün ne sağlığını, ne de vaqıtını sarf etmekten qorqmay edi.
2014 senesiniñ adiselerinden soñ faal cemaat yaşayışını devam ettirgen edi. Ğalebeniñ 70 yıllığı arfesinde babasınen beraber babası ve Köreiz ve Mishornıñ eski sakinleriniñ arzusı – Ulu Vatan cenkine bu yerlerden alınğan qırımtatarlarnıñ hatırasını ebediyleştirmek ğayesini yerine ketirmege başladı. Çatal-Qayalı gençlernen beraber Köreiz ve Mishor doğmalı olğan insanlarnıñ hatırasına «Hatıra alleyası» yapılğan edi.
Qırımda genç qırımtatarlar ğayıp olmağa, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilip başlağanda o, iç tüşünmeyip, İnsan aqları Qırım kontakt gruppasına qoşuldı
Qırımda genç qırımtatarlar ğayıp olmağa, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilip başlağanda o, iç tüşünmeyip, İnsan aqları Qırım kontakt gruppasına qoşuldı. Bu teşkilât ğayıp olğanlarnı qıdıra ve apiske alınğan qırımtatarlarğa uquqiy yardım köstere. Elinden kelgeni qadar Kontakt gruppasında iştirak etken edi.
Vicdanı ve terbiyesi Qırımdaki adiselerge indemeyip baqmağa imkân bermey edi. Babası Kemal Kukunıñ oña lâyıq bir oğlu bar, o da, tıpqı babası kibi, adalet, qırımtatar halqınıñ aq-uquqları oğrunda küreşe.


text:
Bиkипeдия:Saylanğan mäqälägä namzätlär
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu baş bittäge "saylanğan mäqälä" bülegendä urnaştırır öçen mäqälä saylaw üzäge.
Monda sez oşatqan mäqälälärgä sıltamalar quya alasız häm namzät mäqälälärgä tawışığıznı birä alasız.
Namzätlär[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yuğarıdağı kriteriylarğa turı kiterü qulay bulğan qayber mäqälälär: Ğäräp älifbası, Islamda öylänü, Latin älifbası, Tatarstan, Tatarstan mädäniäte.
İkençe çiratta (küläm yağınnan üsterelüne taläp itüçelär): Aleñ Deloñ, Alman tele, Altın baylığı, Amerika Quşma Ştatları, Bötendönya xäyriäçelek indeksı, Böyek Bolğar ile, İdegäy, Maçu Pikçu, Qazan, Sara Bernar, Tatar älifbası, Tatar xalqı, Tuqtamış xan h.b.
Sentäber 2015[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Ğäräp älifbası? - frhdkazan (бәxәc) 22 aBr 2015, 11:34 (UTC)


text:
2014 yılnıñ 12 noyabrendä Kazannıñ Gabdulla Tukay ädäbi muzeenda kürenekle tatar şağireneñ “İsemdä qalğannar” avtobiografik poveste yazıluına 105 yıl tuluğa bağışlanğan ädäbi aylıq tämamlandı. 12 noyabr’ – bu povest’ monnan 105 yıl elek ayırım kitap bulıp basılıp çıqqan kön. Şulay uq bu könne muzeyda ädäbi aylıqqa yomğaq yasaldı häm mäktäptä Tukay icatın uqıtqanda muzey mömkinleklären faydalanu temasına bağışlanğan “tügäräk östäl” uzdı.
“Tügäräk östäl” artında söyläşügä Qazan mäktäpläre uqıtuçıları, Tukay icatın fänni yaqtan öyrängän ğalimnär çaqırılğan ide.
Tukay muzee direktorı, filologiä fännäre kandidatı Güzäl Töxfätova süzlärençä, Tukaynıñ balaçağın küzallarğa yärdäm itkän “İsemdä qalğannar” poveste “yubilee” uñayınnan oktyabr’-noyabr’ aylarında muzeyda mäktäp uqıtuçıları häm uquçıları qatnaşında küp törle ädäbi çaralar oyıştırılğan. Alar muzey tormışın bayıtunı ğına tügel, ä bälki, berençe çiratta, mäktäp däreslären canlandıru maqsatın tota. “İsemdä qalğannar” povesten tatarçadan tış, rus, ingliz häm törek tellärenä tärcemädä dä uqığannar.
Qazannıñ 39Hчы urta mäktäbendä rus balalarına tatar telen uqıtuçı Färidä Hadiewa söylägänçä, “İsemdä qalğannar” poveste belän muzeyğa kilep, qızıqlı eksponatlar yanında tanışu uquçılarğa Tuqaynıñ şäxesen añlarğa, icatına qızıqsınu arttırırğa yärdäm itkän. Qazannıñ 175Hчe mäktäbendä ingliz tele uqıtuçı Dinä Räxmätullina da “İsemdä qalğannar”nı ingliz tele däreslärendä öyrängändä balalarnı şağirneñ muzeena alıp baru ädäbiät häm telne üzläşterüdä näticä birüen äytä.
Muzeynıñ ölkän fänni xezmätkäre Lena Tyäbina uqıtuçılarnı muzey belän xezmättäşlekkä öndäp, ğomumi ekskursiälärgä genä tügel, ä muzeyda daimi ütkärelep toruçı tematik çaralarda da aktiv qatnaşırğa çaqıra.
– Küptän tügel bez rus telendä 18 törle tematik kiçäne qolaçlağan muzey däresläre programmasın äzerlädek. 1 sentyabr’ – Belem könennän başlap, Xalıqara balalarnı yaqlaw köne – 1 iyun’gä qadär mäktäp uquçıları öçen Tukay häm anıñ zamandaşları icatı belän bäyläp, küñelle muzey däresläre täqdim itäbez. Kiläçäktä balalarnıñ tuğan könnären dä muzeyda uzdıru belän bäyle ideyälärebez bar, – dip xäbär itä Lena Tyäbina.
“Tügäräk östäl”dä fikerläre belän urtaqlaşqan Respubliqa traditsion mädäniätne üsterü üzäge direktorı, filologiä fännäre kandidatı Fänzilä Cäühärova muzey üze dä mäktäplärgä qunaqqa yörsä yaxşı bulır, dip kiñäş itä.
– Muzeydağı qayber eksponatlarnı mäktäplärgä kütärep barıp, balalar öçen qızıqlı häm mäğlümatlı däreslär uzdırsañ yarıy. Bez Tukay muzeenıñ bügenge matdi torışı belän qanäğät bulmıyça, tatar şağireneñ icatı häm şäxese zurraq iğtibarğa häm xörmätkä layık dip, däwlät däräcäsendä küp söylibez. Ämma şul uq waqıtta bulğan mömkinleklärdän dä faydalana belergä kiräk. Bu muzeydağı tatar tarixı häm mädäniätenä qağılışlı här eksponat turında säğätlär buyına söylärgä bula. Tukay icatın tanıtuda muzeylarnıñ da, mäktäp uqıtuçılarınıñ da role zur. Uqıtuçı şağirneñ icatın üz yöräge aşa ütkärgändä genä Tukayğa mäxäbbätne sabıylar küñelenä salırğa sälätle, – dip añlata Fänzilä Cäühärova.
Filologiä fännäre kandidatı Ramil Xannanov assızıqlağança, muzeylarda tuplanğan mäğlümat häm eksponatlardan faydalana belü yaqın kiläçäktä tatar yazuçılarınıñ icatın öyrängändä möhim rol’ uynayaçaq. Xäzerge waqıtta yaña tatar ädäbiätı däreslekläre muzey mömkinleklären isäpkä alıp tözelä.
– Mäğlüm bulğança, Tatarstan Mäğärif häm fän ministrlığı qararı belän federal’ däwlät standartlarına nigezlänep, rus telle mäktäplär öçen yaña tatar ädäbiätı däreslekläre äzerlänä başladı. Bıyıl inde 5-7 sıynıflar öçen yaña uqu-uqıtu basmaları dönya kürde. Alar däreslek, uqıtuçı öçen metodik äsbap häm uquçı öçen eş däftärennän ğibarät. Tizdän 8-9 sıynıflar öçen dä şundıy uq kitaplar çığaçaq. Annan soñ başlanğıç sıynıflar häm 10-11 sıynıflar öçen dä bastıru küzdä totıla, – di Ramil Xannanov. – Bügenge köndä mäktäplärdä tatar ädäbiätı fäne – ul ğadäti däres kenä tügel. Anıñ aldında – tatar mädäniäten tanıtu burıçı quyıla. Kiläçäktä älege yaña kitaplar mäktäplärdä uqıtıluçı töp däresleklär bularaq federal’ isemlekkä kerteler dip niätlänelä.
Ramil Xannanov söylägänçä, yaña ädäbiät däresleklärendä tatar yazuçılarınıñ tuğan töbäge, yäşägän häm icat itkän moxite – barısı turında da tulı mäğlümat birelä. Tukay icatı, älbättä, här sıynıfta öyränelä. Mäsälän, 5 sıynıfta anıñ “İsemdä qalğannar”ın uqığanda, uquçını Kazan artındağı Arça töbägendä urnaşqan keçkenä Apuşnıñ tuğan yağı – Kırlay awılı häm şul awıldağı şağirneñ memorial’ muzee belän tanışu kötä. Ä inde 9 sıynıfta şäxes bulıp formalaşqan Tuqaynıñ “Tatar qızlarına” şiğıren öyrängändä Qazandağı Ädäbi muzeena säyäxät qılırğa täqdim itelä. Kiläçäktä bu däresleklärgä östäp, maxsus DVD-disklar da çığarılaçaq. Şul xaqta “Tatarmul’tfil’m” şirkate belän kileşü bar. Näticädä, tatar yazuçılarınıñ muzeylarına virtual’ ekskursiälär yasap bulaçaq. Çönki böten mäktäplärneñ dä Gabdulla Tukay, Xäsän Tufan, Sibgat Xäkim, Möxämmäauml;t Mähdiev häm başqa ädiplärneñ muzeylarına säyäxät oyıştırırğa xälennän kilmäwen uqıtuçılar da raslıy.


text:
Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Etiketler : Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır türkü indir, Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Çiçekler İçinde Menevşe Baştır mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Çiçekler İçinde Menevşe Baştır türküsü, Çiçekler İçinde Menevşe Baştır sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Çiçekler İçinde Menevşe Baştır bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Bundan Sanane
Ekrem Çelebi - Bu Da Gelir Bu Da Geçer
Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım
Ekrem Çelebi - Gel Sevdiğim Gel
Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar
Ekrem Çelebi - Bende Bu Dünyaya
Ekrem Çelebi - Aziziye
Ekrem Çelebi - Suna Gelin
Ekrem Çelebi - Kahveyi Dökerim
Ekrem Çelebi - Bir Dilim Beyaz Peynir
Ekrem Çelebi - Dut Ağacı
Ekrem Çelebi - Ne Bildi Eller
Ekrem Çelebi - Kara Bahtım Kem Talihim
Ekrem Çelebi - Bu Ayrılık Neden Oldu


text:
Zekettîñ bereketî
Naurızbay qajı Tağanûlı
Orazağa qatıstı sûraqtar
Muslim.kz portalı
Qasiettî Ramazan ayınıñ alğaşqı künderînen bastau alğan tarauih namazdarı respublikalıq «Âzîret Sûltan» meşîtînde biılğı jılı erekşe nûsqada ötetîn bolmaq. Âr kün sayın tarauih namazdarınan soñ kündelîktî oqılatın Qûran sürelerînîñ tâpsîrî aytılıp, jamağattı qûlşılıqqa qûlşındırumen qatar, Qûran ayattarınıñ tüsu tarihı men jalpı mağınasın bayandaytın uağız aytılıp otıratın boladı.
Osılay dep bastama kötergen QMDB törağasınıñ bîrînşî orınbasarı, naib müfti, «Âzîret Sûltan» meşîtînîñ bas imamı Naurızbay qajı Tağanûlı alğaşqı tarauih uağızın özî jürgîzîp, jamağatqa «Fatiha» jâne «Baqara» süresînîñ qadîr-qasietîn tüsîndîrîp öttî. Ayta keteyîk, meşît jamağatınıñ dîni bîlîmîn tolıqtırıp, qasiettî Qûrandı tanıp-bîluge, mağınasın jete tüsînuge jeteleytîn tarauih namazdarı Ramazan ayı boyı jalğasatın boladı.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi iyünniñ 7-nde qırımtatar milliy areketiniñ belli yetekçilerinden biri olğan İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başlaycaq. Toplaşuv saat 14:30 keçirilmesi planlaştırıla.
Bundan evel Rusiyeli advokat Mark Feygin Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesinde İlmi Umerovnı temsil etmek niyetinde olğanını bildirgen edi.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi.
Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
Qırımtatar Meslisiniñ reisi Refat Çubarov İlmi Umerovnıñ taqip etilüvini, Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatar halqına qarşı doğrultılğan quvğunlıq ve zulum kampanyasınıñ bir qısmı dep saya.


text:
Londonda «Ronaldw» attı derekti fïlm köpşilik nazarına usınıldı. Älemdegi oyını örnekti fwtbolşı twralı lenta Ïspanïyada prokatqa şıqtı, dep xabarlaydı espanarusa.com. Fïlmdi körw üşin xalıq kïnoteatrğa köp jïnalwı mümkin. Sebebi onı Djeyms Gey-Rïs (James Gay-Rees) tüsirgen eken. Bul rejïsser kezinde Formwla 1 jarısındağı ataqtı şabandoz Ayrton Senna (Ayrton Senna) men juldızday jarq etip, söngen brïtanïyalıq änşi Emï Waynxaws (Amy Winehouse) twralı ömirbayan-fïlmderdi jurt nazarına usınıp, körermen qoşemetine bölendi. «Ronaldw» fïlmi tüsirilimine Krïştïanwdıñ anası Dolores pen onıñ ulı kişi Krïştïanw, agent Xorxe Mendes pen Lïonel Messï qatısqan. Fïlmniñ tüsirilim tobı juldızdıñ barlıq saparlarına birge şığıp, onıñ kündelikti ömirin baqılağan. Osı rette lenta rejïsseri ataqtı sportşığa qatıstı mınaday oyımen bölisti: «Biz onı aqşağa belşeden batıp, qoğamdağı därejesin paydalanıp, raxat tirlik keşip jür dep oylaymız. Biraq ol osı jolda biraz närseni qurban etken. Älemdik deñgeyde tanımal bolwdıñ oñay närse emes ekendigine közim jetti».
Derekközi: 24.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Kökşetawda «A day in Burabay» biregey fotoalbomınıñ tusawkeseri ötti KÖKŞETAW. QazAqparat - QR Tuñğış Prezïdenti Qorı memorandwm şeñberinde Aqmola oblısınıñ äkimi Mälik Mırzalïnge Bwrabay ulttıq parkine arnalğan «A day in Burabay» biregey fotoalbomın sıyğa tarttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi äkimdiktiñ baspasöz qızmetine silteme jasap.
Kann festïvaliniñ jüldegeri Samal Eslyamova: Men jumıs barısında jülde twralı oylağan joq edim ASTANA. QazAqparat - Reseylik rejïsser Sergey Dvorcevoydıñ «Ayka» fïlmine tüsip, 71-şi Kann festïvalinde üzdik äyel rölin jeñip alğan qazaqstandıq ärtis Samal Eslyamova jumıs barısında eşqanday da jülde twralı oylamağandığın ayttı, dep jazadı TASS.
ŞIU keñsesindegi qıtaylıq kallïgrafïya bayqawında qazaqstandıqtar top jardı BEYJIÑ. QazAqparat - Şığıs Qıtay pedagogïkalıq wnïversïtetiniñ (Şanxay) stwdenti Dana Toybağarova jäne Qıtay munay wnïversïtetiniñ (Cïndao) ekinşi kwrs magïstrantı Erğalï Sayanulı Şanxay ıntımaqtastıq uyımı elderi arasında ötken «Goçjen Kwbogı» qıtaylıq kallïgrafïya bayqawında birinşi orın aldı, dep xabarlaydı QazAqparat agenttiginiñ Qıtaydağı menşikti tilşisi.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
Yalan da Olsa - Yusuf Ziya LEBLEBİCİ
Yalan da Olsa - Yusuf Ziya LEBLEBİCİ konusu, Şiir / Resimli Şiirler forumunda tartışılıyor. Konu etiketleri: yusuf ziya leblebici yalanda olsa şiiri, yusuf ziya leblebici yalan da olsa, yusuf ziya leblebici kimdir, yalan da olsa yusuf ziya leblebici, yusuf ziya leblebici yalanda olsa sozleri, yusuf ziya leblebici yalanda olsa dinle, yusuf ziyanin kosma siirinin teması, yalanda olsa yusuf ziya leblebici dinle, yalan da olsa sözleri yusuf ziya leblebici, yusuf ziya leblebici yalanda olsa fon müziği, yusuf ziya leblebicinin yazdığı yalan şiiri, yalanda olsa kimin şiiri, yalanda olda yusuf leblebici, yalanda olsa yusufziya leblebici nin fon muzugi, kosma yusuf ziya,
Bütün Zaman Ayarları WEZ +4 olarak düzenlenmiştir. Saat şuan 11:13 .


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqyar şeeriniñ Gagarinskiy rayon mahkemesinde açıqtan yapılğan ekstremistik faaliyetke davetlerde qabaatlanğan İgor Movenkonıñ işi boyunca qabaatlav şaatları olğan FSB hadimi ve eki studentni sorğuladılar.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, sorğulanğan FSB hadimi Aleksey Mursa Movenkonıñ evinde tintüv yapqan edi. Aynı zamanda o, tintüvden soñ «suhbetlerge» davet etkenini ve psihologik tazyiq etkenini inkâr etti.
Ondan ğayrı, oturışuv esnasında «Qırım-Ukraina» grubunda bulunğan ve Movenkonıñ izaatlarını körgen eki studentni sorğuladılar. Ekisi de yazılarını ekstremistik tanıdı. Aynı zamanda şaatlarnıñ ekisi de «Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasına» tarafdar olğanlarını bildirdiler. «Qırım-Ukraina» grubuna ise meraqlı olğanı içün qoşuldılar.
Bundan soñ oturışuvnıñ ketişatında, FSB hadiminiñ bu şaatlardan birisiniñ doğmuş ağası olğanı belli oldı, dep bildirile.
Nevbetteki oturışuv fevral 5 kününe planlaştırıldı.
İgor Movenkonı 2016 senesi dekabrniñ 16-sında yaqalap, Aqyardaki FSB idaresine alıp kettiler.
YouTube ağında sentâbrniñ 9-nda zarar körgeniniñ apayı tarafından adiseniñ yerinde çekilgen video peyda oldı. Onıñ aytqanına köre, bir erkek Movenkonı ayaqmaşinasına yapıştırılğan Ukrainanıñ «Azov» batalyonı simvolikası içün kötekledi.
Ekimler İgor Movenkoda açıq qafatası yarası, baş miyi sarsıntısı, qafatası temeliniñ qırılması, çengeniñ qırılması, burun kemikleriniñ qapalı şekilde qırılması, köz almasınıñ yaralanmasını ve diger travmalarnı tayin ettiler.
Ukraina Tış işleri nazirligi (TİN), ilhaq etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilgenlerine raatsız olğanını bildirip, olarğa tazyiqniñ toqtatılmasını talap etti. Ondan ğayrı TİN halqara toplulığına, Rusiye tarafından insan aqları ve söz serbestligini bastırmaq maqsadınen totalitar usullarnıñ qullanılmasını toqtatmaq ve apishanelerinde bulunğan bütün ukrainalı siyasiy mabüsler ve reinlerniñ azat etmek içün Rusiyege qarşı imkânı olğan bütün uquqiy ve siyasiy tazyiq şekillerini tatbiq etmeleri içün muracaat etti.


text:
Bul adam 7 ret ölim awzınan aman qalıp, keyin lotoreyadan mïllïon utıp alğan. Xorvattıq mwzıka päniniñ muğalimi Frane Selaktı The Daily Telegraph basılımı «eñ jolı bolğaş adam» dep tapqan.
1962 jılı ol otırğan poyız relsten şığıp, birneşe ret awdarılıp swğa qulağan. 17 adam qaza tapqan. Selak sınğan qolımen jağağa jüzip şığıp aman qaladı. Jıl ötken soñ Selak Zagreb-Rïeka bağıtına uşatın uşaqqa minedi. Äwede uşaqtıñ esigi julınıp, 19 adam qaza tabadı. Selak jïnalğan şöptiñ üstine qulap aman qaladı. 1966 jılı ol otırğan avtobws apatqa tüsedi. Tört adam qaytıs boladı. Selak jeñil jaraqat aladı. 1970 jılı Selaktıñ jürgizip kele jatqan köligi örtenedi. Kölikten şığıp örtti söndirmekşi bolğanda köligi jarıladı. Üş jıldan keyin köligi tağı örtenip Selak şaşsız qaladı. 1995 jılı Selaktı avtobws qağadı. Bul jolı da ol tek jeñil jaraqat aladı. Bir jıldan keyin tawlı aymaqta jük köligimen soqtığıswğa az qalğanda, köliginen sekirip ülgerip aman qaladı. 2003 jılı Selak lotoreyadan mïllïon dollar utıp alğan.
Derekközi: bilim-all.kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï
-
aslan2015-06-18 17:03:45Jwgıstı bolsın!!!


text:
Nazir mesleatçısı: "64 şahıs Kremlniñ mabüsi ola: 54 — yaqalanğan ya da Qırımdan çıqarılğan"
2018 senesi yanvarniñ 31-de "Ükrinform" haber agentliginde Qırım reintegratsiyası meselelerinden Nazir mesleatçı Yuliya Kazdobinanıñ iştiragı ile Kremlden ukrain mabüsleriniñ azat etilmesi boyunca tedbir keçirilgen.
Tögerek masanı açaraq, Yuliya Kazdobina qayd etkenine köre, Kreml mabüsleri meselesi çoqusı allarda Qırım sakinlerine ait: "Bugünki künde, 64 şahıs Kremlniñ mabüsi ola, olardan 54 yaqalandı ya da Qırımdan çıqarıldı ve 36 şahıs- qırımtatarlar". Başqa memleketlerniñ böyle tecribesini ögrenüv ve tafsilâtlı talil etüv er bir saada devlet siyaseti şekillenmesi içün temel olmaq kerek, dep qayd etti o.
Özüniñ çıqışı vaqtında Gürcistannıñ sabıq Naziri Paata Zakareişvili qayd etti: "Gumanitar ve siyasiy meselelerni qarıştırmaq kerekmey. Bu, muzakerelerden özüniñ taqdiri çezgen neticeni beklegen insanlarğa yardım etkenini unutmamaq kerek". Bundan ğayrı, o bildirgenine köre, müim faktor — bu, qarşı taraf muzakerelni kim alıp barğanına baqması. Ve, elbette, esas faktor — mecburiyetlerniñ becerilmesi.
Qayd etemiz, Gürcistannıñ sabıq naziri endi 25 yıldan berli Kavkazda davalar vaqtında esir etilgenlerniñ ve reinelerniñ azat etilmesi üzerinde muzakerelernen oğraşa. Bundan ğayrı, "Kreml reinelerini nasıl azat etmek" tögerek masa çerçivesinde, insan aqqlarından Ukraina-Helsinki toplulığı ile "İnsan aqqları içün media teşebbüsi" ve "Euromaidam Press" uquqimayeci teşkilâtlarnıñ temsilcileri, Rusiye Federatsiyası ve ilhaq etilgen Qırım territoriyasında Ukraina vatandaşlarını esirlikten azat etmek içün tevsiyeler ile "Cenk mabüsleri" adlı esabatnı taqdim ettiler.
Bundan ğayrı, Rusiye ve Ukraina vatandaşlarına qarşı Ğarp memeleketlerinen şahsiy sanktsiyalar kirsetilmesi içün diplomatik resurs qullanılması aqqında tevsiyelerge tögerek masa vaqtında Ukraina tış işler naziriniñ mevleatçısı Maryana Betsa da qol tuttı.
Cedvel


text:
Rusiyege tabi Qırım ukümeti mayıs 5-te Bağçasarayda, 2016 senesinde Rusiye polisi uniformasını kiygen belli olmağan şahıslar tarafından yaqalanğan ve alıp ketilgen qırımtatar faaliyetçisi Ervin İbragimovnıñ alıp qaçılğan yerinde qırımtatarlarnıñ ananeviy bayramı olğan Hıdırlezni keçire. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Bayram şeñlikleri esnasında, adet üzre, milliy el sanatları ve yemekleri yarmalığı ve milliy küreş boyunca yarış ötkerildi. Rusiyege tabi Qırım ukümetiniñ başlığı Sergey Aksönov sanadan, bu yıl qocaman qadın fesi bayramnıñ simvolı olacaq, dep ilân etti. Keçken sene bu, qocaman çiberek edi.
Rusiyeniñ kontroli altında olğan mufti Emirali Ablayev, toplanğanlar ögünde çıqış yaparken Aksönovnı, dört yıl içinde «Qırım ve qırımtatarlarğa bütün yapqanları içün» minnetdarlığını bildirdi.
Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek bütün tedbir bitken soñ, bayram şeñliklerinde 55 biñ kişi iştirak etti, dep ilân etti. Deputat, esaplarını nege esaslandırğanını, añlatmadı.
Hıdırlez – türkiy halqlarınıñ eñ büyük bayramlarından biri. XIX asırda onıñ şeñlikleri üç kün devam ete edi.
2016 senesiniñ mayısında Bağçasarayda belli olmağan şahıslar Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı alıp qaçtılar. Videoközetüv kamerası, Rusiye yol inspektorları uniformasını kiygen eki kişiniñ, İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, özüni öz mikroavtobuslarına zornen kirsetkenlerini qayd etti.
Qırım insan aqlarını qorçalav gruppası, bu alıp qaçuvnıñ Rusiye ukümeti ya da onıñ kontroli altında olğan paramilitar gruppalar tarafından kerçekleştirilgenini tahmin ete.


text:
Olïmpïada: Germanïya medal sanımen köş bastap keledi
PXENÇXAN. QazAqparat - Oñtüstik Koreyanıñ Pxençxan qalasında ötip jatqan Olïmpïada oyındarında Qazaqstan quraması bir qola medalmen jalpı esepte 19-şı orında keledi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Bügin Pxençxan Olïmpïadasında medal alğan elder sanı 19-ğa jetti. Qazaq eli äzirge frïstaylşı Yulïya Galışeva jeñip alğan jalğız qola medalmen soñğı orındı tüyindep tur.
Däl qazirgi körsetkiş boyınşa, jalpı esepte Germanïya quraması köş bastap keledi. Olardıñ enşisinde 5 altın, 2 kümis, 2 qola medal bar. Ekinşi orında - Nïderlandı eliniñ sportşıları. Olardıñ qorjınında 4 altın, 4 kümis, 2 qola medal bolsa, üzdik üştikti Norvegïya komandası 3 altın, 5 kümis, 3 qola medalmen tüyindedi.
Sonımen qatar, törtinşi orında 3 altın, 4 kümis, 3 qola medalmen Kanada quraması tursa, üzdik bestikten 3 altın, 1 kümis, 2 qola medalmen AQŞ eliniñ sportşıları körindi.
Ayta keteyik, Olïpïada oyındarına Qazaqstannan 46 sportşı 57 joldamamen 9 sport türinen baq sınap jatır. Al jalpı Pxençxanda sporttıñ 15 türinen 102 medal jïıntığın sarapqa saladı. Jarıs 25 aqpanda öz märesine jetedi.


text:
Taldaw
-
ASTANA. QazAqparat - Astana ekonomïkalıq forwmı alğaş älem sarapşıları üşin Ortalıq Azïyadağı aşıq pikirtalas alañı retinde qurılıp, biraz bedel jïnağan edi. Dünïedegi türli keleñsizdikter söz bolatın forwmğa burnağı jıldarı Birikken Ulttar Uyımı qoldaw körsetkeni, onıñ ayasında Dağdarısqa qarsı dünïejüzilik konferencïya ötkeni este. Osınıñ özi AEF deñgeyin bildirse kerek.16.05.2018 17:38
-
TALDIQORĞAN. QazAqparat -Almatı oblısındağı aydındı Alakölde soñğı tört jılda twrïzmdi damıtwğa bağıttalğan jumıstar qarqın aldı. Nätïjesinde nısandardıñ sanı 92-den 182-ge deyin arttı. Büginde munda demalwşılar üşin barınşa qolaylı jağday jasalğan, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.15.05.2018 09:24
-
ASTANA. QazAqparat - Älemdik ğılım men bilimniñ, dünïedegi mädenïet pen önerdiñ ordasına aynalğan Parïjde aytwlı forwm ötti.02.05.2018 23:33
-
ASTANA. QazAqparat - Bir zamanda «xalıqtar dostığınıñ labarotorïyası» delingen Qazaqstannıñ köp etnostılığı neşeme sınaqtı basınan ötkizdi. Onıñ bäri de beriktilik üşin sınaqtar bolatın. Tipti täwelsizdiktiñ tusında köpulttılıqtı alğa tartqanda «el bolwı ekitalay» dep säwegeylik jasağan da edi. Alayda ult pen ulıs tatwlığın tw etip, işki birlikti bekemdegendikten Qazaqstan köp sınaqtan sürinbey ötti.29.04.2018 10:02
-
ASTANA. QazAqparat - Bir sözinde Elbası Nursultan Nazarbaev «Assambleyanıñ tarïxı - bul bizdiñ turaqtılığımızdıñ tarïxı» degen bolatın. Qazaqstan xalqı Assambleyasınıñ mindeti - xalıq birligin nığaytw, qazaqstandıq qoğamnıñ negizin qalawşı qundılıqtar boyınşa qoğamdıq kelisimdi qoldaw jäne damıtw, sonday-aq, qoğamdağı ekstremïzm men radïkalïzmniñ körinisteri men adamnıñ quqığına, bostandığına qısım jasawğa bağıttalğan äreketterge qarsı turwda memlekettik organdarğa järdemdesw.28.04.2018 19:37
-
ASTANA. QazAqparat - Elbasınıñ tapsırmasına säykes, ağımdağı jılı şağın nesïelendirwge qosımşa 20 mlrd teñge bölinbekşi. Bul degenimiz, mıñdağan azamat nesïe alıp, öz käsibin döñgelete aladı degen söz. Alayda ol nesïeler barlığına birdey berilmeydi. Alatın adam arzan kredïtti usınw talaptarına say bolwı qajet. QazAqparat tilşisi şağın nesïelendirwge qatıstı özgeristerdi pısıqtap, 19 mln teñgege deyingi nesïelerdiñ kimge jäne qanday şarttarmen beriletinin saraptap kördi.27.04.2018 19:06
-
Elbası «Samurıq-Qazına» qorınıñ jañarğan Damw strategïyası men Transformacïyalaw bağdarlamasın qoldadıASTANA. QazAqparat - Bügin Nursultan Nazarbaev «Samurıq-Qazına» ulttıq äl-awqat qorın basqarw jönindegi keñes otırısı barısında qordıñ 2018-2028 jıldarğa arnalğan jañarğan Damw strategïyasımen jäne Transformacïyalaw bağdarlamasımen tanısıp, maquldap, onıñ äri qaray jüzege asırılwın erekşe baqılawğa alwdı tapsırdı.19.04.2018 19:21
-
ASTANA. QazAqparat - Bügin Astana äkimdiginiñ ğïmaratına arnayı kelip, osı jazda ötetin qalanıñ 20 jıldıq mereytoyına dayındıqqa oray keleli keñes ötkizgen Elbası Nursultan Nazarbaev mereyli mereke tuspa-tus keletin jaz aylarında bas şahardıñ keskin-kelbetimen qatar qonaqtardıñ köñilin köterw alañdarınıñ saqaday say bolwı kerektigin basa atap ötti. Aldımen jïındı aşqan Memleket basşısı Sarıarqa törinde, erke Esil boyında sän-saltanatı kelisken elordamızdıñ tarïx üşin qas-qağım sätte-aq boy kötergenine özi de sene almastığın aşıq ayttı. Är ğïmarattıñ boy tüzep eñsesin tiktewine üles qosqan qurılısşılarğa, qalanıñ keskin-kelbetine şıraylı är qosw üşin köşe boylarında tınbay eñbektengen jumısşılarğa şınayı rïzaşılığın bildirdi.05.04.2018 23:45
-
ASTANA. QazAqparat - AQŞ-tıñ Nevada ştatındağı atletïkalıq komïssïyası meksïkalıq boksşı Sawl Alvaresti 18 säwirge deyin barlıq jarıstardan şettetti.31.03.2018 10:20
-
ASTANA. QazAqparat - Mine, nawrız ayı kelip, köktemniñ lebi esip, tabïğat jañarıp, kün men tündi teñeltken Jaña jıl da bosağadan attadı. Jıl sanawı boyınşa, Tawıq jılımen qoş aytısıp, Ït jılın qarsı alıp otırmız. Quttı, berekeli bolıp, baylığımen barşağa baqıt sıylasın degen tilekpen xalqımız Ït jılın erkeletip «Qutpan» dep atağan. Ït jılınıñ bastalwı osı aq tilewdi rastağanday.22.03.2018 08:23
-
ASTANA. QazAqparat - Osı aptada Qazaqstannıñ Ulttıq banki Ükimet otırısında «7-20-25» bağdarlamasınıñ jobasın tanıstırdı. Bas bankïr ïpoteka ülestirwmen aynalısatın kompanïyanıñ qurılatın waqıtın belgilep, arzan ïpotekanıñ qalayşa beriletinin tüsindirdi. Ayta keterligi, Ulttıq bank basşısı Danïyar Aqışev komandası 7 procenttik ïpotekanıñ esebin de jasap şıqqan eken. Osığan baylanıstı, «QazAqparat» tilşisi jaña bağdarlama boyınşa beriletin nesïelerdiñ xalıqqa qanşalıqtı qoljetimdi bolatının saraptap körgen edi.17.03.2018 10:52
-
ASTANA. QazAqparat - Ortalıq Azïya elderi basşılarınıñ soñğı ret qaşan özara bir üstel basına jïnalıp, öñirdiñ ortaq mäselelerin talqığa salğanı eske de tüspeydi. Ärïne, bul öñir basşılarınıñ bir-birine közqarası durıs emes degendi bildirmeydi, Elbasılar bir-birimen aralas-quralastığın üzgen joq. Äytse de Ortalıq Azïya odağı twralı äñgime qalay qurdımğa ketse, öñirdegi memleket basşılarınıñ ortaq kezdeswi twralı da mäsele birtindep söne bastağanday edi. Bïıl Nawrız merekesi qarsañında öñir basşılarınıñ basqoswı qayta jandandı. Nawrız - bes el üşin de jañarw men jañğırwdıñ, ıntımaq pen izgiliktiñ merekesi. Endeşe, Ulıs küni qarsañındağı basqosw - jaqsılıqtıñ nışanı.15.03.2018 20:04
-
ASTANA. QazAqparat - Elbası N.Nazarbaevtıñ Parlament palatalarınıñ birlesken otırısındağı «Prezïdenttiñ bes älewmettik bastaması» Ükimetten ülken iske bel şeşe kiriswdi talap etetini anıq. Äsirese baspana mäselesinde qoğamnıñ köñilinen şığatın bastama jasaldı. Ayta keterligi bes bastamanıñ däl osı bağıtın jüzege asırw üşin Qazaqstanda ïpoteka berwmen aynalısatın tağı bir kompanïya qurılatın boldı. Ol kompanïyanıñ qalay atalatını äzirşe belgisiz. Degenmen, onıñ naqtı mindeti anıq, turğın üydiñ ïpotekası 7 procentpen 25 jılğa berilwi şart. Al alğaşqı jarnanıñ kölemi 20 procent boladı. Büginde onday şarttarmen elimizdegi birde-bir bank zaem bermeydi. Tipti, «Nurlı jer» bağdarlamasında onday jeñildikter qaralmağan. Endeşe aldağı waqıtta Qazaqstannıñ ïpotekalıq narığında biraz özgerister bolwı äbden mümkin. Onı şenewnikterdiñ özderi de rastap otır. Elbası kötergen «7-20-25» bağdarlamasınıñ mexanïzmi äli dayın emes. Degenmen, Ükimettegi talqığa baylanıstı «QazAqparat» XAA tilşisi atalğan bastamanıñ qalayşa iske asatının saraptap körgen edi.10.03.2018 13:10
-
ASTANA. QazAqparat - Küni keşe Mäjilis depwtattarı «Qazaqstan Respwblïkasınıñ keybir zañnamalıq aktilerine saqtandırw jäne saqtandırw qızmeti mäseleleri boyınşa özgerister men tolıqtırwlar engizw twralı» zañ jobasın birinşi oqılımda maquldağan bolatın. Elimizdiñ Ulttıq banki äzirlegen zañ jobasınıñ maqsatı saqtandırwdağı zañnamanı jetildirw, eñ aldımen, saqtandırw qızmetin alğan kezde xalıqtıñ müddelerin qorğawğa jäne saqtandırw narığın damıtwğa bağıttalğan.01.03.2018 18:52
-
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstanda tegin däri-därmekterdiñ biraz böligi jekemenşik därixanalar arqılı satılımğa tüsip jatır eken. Bılayşa aytqanda, byudjettiñ esebinen qırwar qarjığa satıp alınğan preparattar zeynetkerler men mügedekterge berilwdiñ ornına birewlerdiñ qaltasın qampaytıp otır. Bul ğana emes, «Qazaqstannıñ tegin därileri körşi elderde de satılıp jatır» degen aqparattar bar. Densawlıq saqtaw mïnïstri Eljan Birtanov osınday olqı mäseleni anıqtap, sawda-sattıqtı toqtatwğa müddeli. Ol qatısı bar bolsa jergilikti basqarma basşıların qızmetten bosatwğa deyin baramın degendi aytıp qaldı.28.02.2018 18:49
-
ALMATI. QazAqparat - Bügin Almatıda Ulttıq bank törağası Danïyar Aqışevtıñ onlayn-konferencïyası ötti.22.02.2018 17:45
-
ASTANA. QazAqparat - Ükimet jılda köktemgi sw tasqınına dayındıq jumıstarın pısıqtap, äkimdikterge tapsırma berip jatadı. Bul jıl sayın qaytalanatın dästürge aynalğan sekildi. Ärïne, apat aytıp kelmeytini bar. Degenmen, «saqtansañ saqtaydı» degen bar emes pe?21.02.2018 14:51
-
ASTANA. QazAqparat - Büginde Golovkïn men Alvarestiñ revanşına qatıstı san alwan boljamdar jasalwda. Ökinişke qaray, sonıñ işinde pessïmïstik scenarïylerdi boljawşılar da, tipti «Gena jeñilwi tïis» dep osını usınwşılar da joq emes. Ärïne, Golovkïnniñ janküyerleri tek jeñis qana kütedi. Alayda Genanıñ özi üşin, onıñ densawlığı men qarjılay jağdayı üşin sol jolmen jürgen durıs sïyaqtı. Osılayşa, «arı tartsa, arba sınadı, beri tartsa, ögiz öledi» degen mäsele twındap tur. Osığan baylanıstı QazAqparat tilşisi jurtşılıq tağatsızdana kütken aldağı ülken revanştıñ scenarïyin bir saraptap kördi.19.02.2018 17:29
-
ASTANA. QazAqparat - 2017 jıl Qazaqstan üşin berekeli boldı desek, qatelespeymiz. Sebebi ekonomïka damwdıñ turaqtı traektorïyasına şığıp, bul rette xalıqaralıq reytïng agenttikteri elimizge özderiniñ oñtaylı bağalawın berip te ülgerdi. Atap aytqanda, Jalpı işki önimniñ ösimi 4 payızğa jetkeni ekonomïkanı bir serpiltip tastağanı anıq. Ösimniñ 60 payızı şïkizattıq emes sektorlardıñ esebinen qamtamasız etildi. Bul öz kezeginde ekonomïkanıñ turaqtılığı men onıñ qurılımınıñ özgergendigin añğartadı. Naqtı mälimetterge süyensek, sırtqı sawda aynalımı 25 payızğa artıp otır, yağnï 65,5 mlrd dollarğa deyin. Negizgi kapïtalğa salınğan ïnvestïcïyalar 5,5 payız deñgeyindegi ösimdi körsetti. Bügin Astanada Elbası Nursultan Nazarbaevtıñ törağalığımen ötken Ükimettiñ keñeytilgen mäjilisinde Qazaqstan ekonomïkasındağı negizgi körsetkişter talqılanıp, Mïnïstrler kabïnetine tıñ tapsırmalar berildi. Osı orayda bul jïında köterilgen mäselelerdi nazarlarıñızğa usınğandı jön kördik.09.02.2018 20:12
arı qaray
- Elbası joldawı
- Joldaw jüktegen mindetter
- Qazaqstan tarïxı
- Älemdik BAQ Qazaqstan twralı
- Jaña ïndwstrïyalandırw
- Bolaşaqqa 100 qadam


text:
Tbiliside bazar künü Gürcistannıñ sabıq parlamenti yanındaki Rustaveli caddesinde qırımtatarlarnıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasına numayış olıp keçti.
Onıñ teşkilâtçıları Tbilisi yaşlar teşkilâtları, Gürcistannıñ azerbaycan cemiyeti ve tacik diasporanıñ vekilleri oldı.
Numayış bir saat devam ete edi, oña Tbilisiniñ sakinleri ve ukrain turistleri qoşula edi.
Aktsiyada iştirak etken İliya Devlet universitetiniñ professorı Oleg Panfilov Gürcistan cemaatında qırımtatarlar ve ukrainlilerge nisbetten ciddiy birdimlik duyğusınıñ bar olğanını ayttı.
Panfilovnıñ fikrince, Gürcistan ve Ukraina öz coyğan toprağını, Moskvanıñ ümütine baqmadan, daa da ertece qaytarır.
Qırımtatarlar Ukrainanıñ avropalı yolunıñ çerçivesinde mıtlaqa öz devletçiligini elde eter, dep bildirdi aktsiya iştirakçisi professor Oleg Panfilov.


text:
Ündistannıñ Mwmbay qalasında qaytıs boldığa sanalğan 50 jastağı er adam mäyitxanada oyandı, - dep xabarlaydı Bï-bï-sï.
Jergilikti aqparat quraldarınıñ mälimetinşe, er adam avtobws ayaldamasınan es-tüssiz küyinde tabılğan. Däriger teksergennen keyin onıñ ölgenin aytıp, mäyitxanağa aparwdı tapsıradı.
Därigerdiñ er adamnıñ tamırınıñ soğwın, demi men jürek qağısın teksergeni belgili boldı. Qazir awrwxana basşılığı er adamnıñ tolıq tekseristen ötkizilmesten mäyitxanağa jiberilw sebebin anıqtawda.
Kommentarïï


text:
Francïyadağı ataqtı dïzayner atanğan Gabrïel (Koko) Şanel Ekinşi dünïejüzilik soğıs kezinde nacïster üşin agent bolğan. Bul twralı Francïya arnayı qızmetiniñ särsenbi, 16 nawrız küni jarïyalağan murağattarınan mälim boldı, dep xabarlaydı «Associated Press» agenttigi.
Koko Şaneldiñ esimi Parïjdiñ şığısında ornalasqan Vensen bekinisinde saqtalğan qujattamada tur. Atap aytqanda, murağat qujatında onıñ 1942-1943 jıldarı baron Gans Gyunter fon Dïnklageniñ köñildesi jäne agenti bolğanı twralı jazba saqtalğan.
«Baron ügitşi bolıp jumıs istegen, biz onıñ nemis agenti bolğan dep sanaymız», - delingen qujattamada.
Murağattıñ saqtalwına jawaptı Frederïk Kwgïnerdiñ aytwınşa, Koko Şanel «abver-diñ» (Germanïyanıñ äskerï barlaw qızmeti) agenti bolğan. Sonımen qatar, Kwgïner dïzayner nemister üşin nağız «aqparat közi» bolıp eseptelingen. Al, dïzaynerdiñ özi bul twralı bilmegen de bolwı mümkin.
Koko Şanel - «Chanel» sän üyin qurğan francïyalıq dïzayner. Öziniñ birinşi dükenin Şanel 1910 jılı Parïjde aşqan.
Derekközi: Qazaqparat
Tegï: Sän älemi,
Kommentarïï


text:
Belgili gollïvwd akteri jäne prodyuser Leonardo Dï Kaprïo ekologïyalıq uyımdarğa, onıñ işinde Afrïka men Amazonïyanıñ tropïkalıq ormandarındağı tabïğattı qorğawmen aynalısatın uyımdarğa 15 mln dollar berdi.
Bul twralı NBC telearnası xabarladı.
Grant alğan qorlardıñ işinde Amazon Watch, Save The Elephants, Tree People ï World Wildlife Fund bar.
“Ğalamşarımızdağı tabïğattı büldirw üdep keledi. Sondıqtan buğan nemquraylı qarawğa bolmaydı, – dedi akter arnayı mälimdemesinde. – Biz Jer turğındarı qorşağan ortanı lastamaytın bolaşaq qurwğa jawaptımız”.
Qorşağan ortanı qorğaw maqsatımen 1998 jılı Dï Kaprïo Leonardo DiCaprio Foundation attı öz qorın qurdı. Büginde uyım 40 elde jumıs isteydi.
Ötken jıldıñ qırküyek ayında Dï Kaprïo klïmattıñ özgerwi mäseleleri boyınşa BUU elşisi atandı.
Derekköz: ÏA "Kazïnform"
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
89 jastağı patşayım Norfolkqa 17 jeltoqsan küni barğan. Ol jılda rojdestvolıq mereke künderin atalğan patşalıqta ötkizwdi dästürge aynaldırğan.
Patşayım Kïng Lïnn qalasınan I klastı poyızğa otırdı. Jüris waqıtı 1 jarım sağattı qurağan. Patşayımdı vokzaldıñ basşısı Grem Prat kütip alıp, qızmet körsetken.
«Men patşayımnan Norflokta waqıttı jaqsı ötkizdiñiz be dep surağanımda ol «ïä» dep jawap berdi», – deydi Prat.
Bul poyızdıñ bïlet qunı 55 fwnt (28 mıñ teñge) turadı.
Derekközi: Stan.kz
Kommentarïï


text:
Asa körnekti sazger, än janrınıñ äygili maytalmanı, osı zamanğı qazaq estradasınıñ negizin salwşılardıñ biri, Qazaqstannıñ xalıq ärtisi Şämşi Qaldayaqov 1930 jıldıñ 15 tamızında Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ Qızılqum awdanında dünïege keldi. Änderi ğajayıp sazdılığımen, sıldırap aqqan bulaq swınday tap-taza sıñğırımen, lïrïkalıq nazdılığımen erekşelenedi. Ult maqtanışı Şämşiniñ änderi elimizdiñ qay öñiri bolmasın jïi aytılıp, än süyer qawım arasına barınşa keñ tarağan. Onıñ änderinsiz eşbir mereke de, eşbir toy-dwman da ötpeydi. Onıñ änderin eñbektegen baladan bastap, eñkeygen kärige deyin şırqaydı. Al «Şämşi ağa» degen söz «Än ağa» degen sözben tutasıp, sïnonïm bolıp ketkeli qaşan.. Tabïğat erekşe darın ïesi etken dara tulğa Şämşi Qaldayaqovtı qazaq balası esinen eşqaşan şığarmas! Endeşe, Ş. Qaldayaqovtıñ tağdırı men ğumırı jaylı 10 derekti usınğandı jön körip otırmız.
Äkesi on sawsağınan öner tamğan usta, zerger bolğanımen, änşilikpen äwestigi joq boladı. Bul qasïet Şämşi boyına şeşesinen, nağaşılarınan darısa kerek.
Şämşi Qaldayaqov pïanïnonı da, dombıranı da josılta tartqan.
Qazaqtıñ mwzıka önerinde Şämşiniñ ornı erekşe 300-ge jwıq äni bar.
Şämşi änderine basqa tügil ağılşınnıñ öner qayratkeri Robert Fayler tañ qalıp: «Men qazaqtıñ ulı kompozïtorımen tanısqanıma qwanıştımın. 300 – ge jwıq än şığarw degen – ulı erlik! Sizge eskertkiş ornatw kerek», – degen eken.
Şämşi «Meniñ Qazaqstanım» äniniñ tww tarïxın «Aqmolanı Celïnograd dep atap, bes oblıstı bir ölke etip, onı Resey jaqqa bermekşi bolıp jürgen kezben baylanıstıradı. Qazaq jeri bölşektengeli jatqanda onıñ asqaqtığın jırlaytın än kerektigin sezedi. Söytip, «Meniñ Qazaqstanım» äni twadı. 2005 jıldan «Meniñ Qazaqstanım» twındısı Qazaqstan Respwblïkasınıñ Memlekettik änuranı bolıp bekitildi.
1992 jıldan bastap sazgerler men änşiler üşin Qaldayaqov atındağı xalıqaralıq bayqaw-festïval dästürli türde ötkizilip turadı. Bayqaw talay talanttardıñ tusawın kesip, ülken saxnağa joldama berdi.
Şımkent qalasında oblıstıq fïlarmonïya, Şımkent, Almatı men Astana qalalarında köşe attarı, kompozïtor twğan ölke – Şäwildir awılındağı mwzıka mektebi – Qaldayaqov esimimen ataladı. Şımkent fïlarmonïyasınıñ aldına Qaldayaqov eskertkişi ornatılğan.
1991 jılı Qaldayaqov jaylı ğumırnamalıq «Jıldarım meniñ, jırlarım meniñ» (rej. T. Axmetov) degen derekti telefïlm tüsirildi.
Sazgerdiñ änderine köbinese Muxtar Şaxanov, Sabırxan Asanov, Qadır Mırza Älï, Jumeken Näjimedenov, Nursultan Älimqulov, Tölegen Aybergenov, Z. Şükirov, Tumanbay Moldağalïev, Ğafw Qayırbekov sındı qazaqtıñ darındı aqındarı qalam terbegen.
Şämşiniñ eki ulı äkeleriniñ jolın qwıp, büginde käsibï mwzıkant retinde eñbek etwde.
elana.kz
Kommentarïï


text:
Bir yıl evelsi qaçırılğan qırımtatarı Ervin İbragimovnıñ evinde, mayısnıñ 24-nde aqşam cemaat ile dua merasimi ötkerildi. Yarımadanıñ çeşit regionlarından onlarnen adamlar kelip, Ervin İbragimovnıñ ve qaçırılğan başqa semetdeşlerniñ qaytmaları içün, em de qanunsız surette apis etilgenlerniñ azatlığı içün dua ettiler. Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber etti.
Qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri İlmi Umerov, dua başlanmazdan yurdaşlarına hitaben muracaat etti.
Kyivde mayısnıñ 24-nde «CrimeaSOS» teşkilâtı, qırımlı Ervin İbragimovnıñ qaçırılmasından bir yıl keçkeni munasebetinen Rusiyeniñ Ukrainadaki elçihanesi qarşısında aktsiya teşkil etti.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Dön’ya matbuğatına küzätü 16.02.2018
Qayber çit il basmalarına atnalıq küzätü
AQŞ “Turkish American” internet säxifäse: Prem'yer-ministr Binali Yıldırım: “Amerika Quşma Ştatlarınıñ monnan arı aqılın cıyıp döres qararğa kilüe zarur”, - dip äytte.
AQŞ “Turkısh American” internet säxifäse: Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Törkiyä-Amerika Quşma Ştatları mönäsäbätläre belän bäyle bularaq: "Mönäsäbätlärebez bik kritik noqtada. Mönäsäbätlärebezne cayğa salaçaqbız yäki bu mönäsäbätlär tulısınça bozılaçaq”, - dip äytte.
Rusiyä “Ria Novosti” xäbär agentlığı: Prem'yer-ministr Binali Yıldırım Törkiyäneñ Törek qorallı köçläreneñ Süriyäneñ Afrin töbägendäge “Zäytün botağı” xäräkäte mäs’äläsendä satulaşmayaçağın belderde.
Franśiya “AFP” xäbär agentlığı: Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Törkiyä-Amerika Quşma Ştatları mönäsäbätläreneñ “sizger ber noqta”da buluın äytte.
AQŞ “AP” xäbär agentlığı: Prem'yer-ministr Binali Yıldırım Makedoniyanıñ räsmi isemeneñ nindi buluı zarurlığın Greśiyanıñ bilgeläweneñ yalğış buluın äytte.
Qırım “QHA” xäbär agentlığı: Uylap tabuçı, investor häm êşmäkär, “SpaceX”neñ nigez saluçısı, “Tesla Motors” belän “Paypal”nıñ qoruçı urtaqlarınnan bulğan Êlon Musk ğalämgä cibärgän avtomobilennän soñ “Tesla”nıñ yaña tuqtalışınıñ Törkiyä bulaçağın belderde.
Angliya “BBC” törekçä internet säxifäse: İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Kipr grek töbägeneñ Könçığış Urta dingezdäge ber yaqlı gaz êzläw êşçänlegenä häm Greśiyanıñ da Ägäy diñgezendäge çik buyın bozu oçraqlarına reakśiya kürsätep: “Üz urınığıznı belegez”, - dip äytte.
Qırım “QHA” xäbär agentlığı: Yunıs Ämrä institutı qarşındağı Hartum mädäniyät üzägendä açılğan törek tele kurslarına Soğud Ğaräbstanlılar zur qızıqsınu kürsätte. Kurslarda qısqa waqıt êçendä urın qalmağan.
Paqıstan radiosı: İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän Soğud Ğaräbstanı patşası Sälman bin Abdülaziz Al Suud ike il arasındağı mönäsäbätlär häm Süriyä mäs’äläse xaqında telefonnan söyläşte.
AQŞ “Turkish American” internet säxifäse: İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Kipr grek töbägeneñ Urta diñgezdä ber yaqlı bularaq tabiği gaz êzläw êşçänlege belän bäyle bularaq: “Kön’yaq çiklärebezdä yalğış xisap yasawçılarnıñ śenariylären niçek bozsaq, alarnıñ xisabın da bozarbız”, - dip äytte.
İtaliya “ANSAmed” gazetı: Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Quveyttağı säfäre qısalarında Awrupa Berlege yuğarı wäkile Federika Mogerini belän küreşte.
Rusiyä “Sputnik” internet säxifäse: Prem'yer-ministr Binali Yıldırım: “Ägäy diñgeze – Törkiyä belän Greśiya arasında duslıq diñgeze bulırğa tiyeş”, - dip äytte.
AQŞ “Turkısh American” internet säxifäse: Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Ğiraqnıñ (Ğıyraqnıñ) yañadan tözekländerelüe öçen Törkiyäneñ 5 milliard dollar kredit uñaylığın täêmin itäçägen belderde.
Germaniya “DW” internet säxifäse: Prem'yer-ministr Yıldırım: “Bulıp uzğannarnı onıtıyq, kiläçäkkä qarıyq”.
Qırım “QHA” xäbär agentlığı: Awrupa Berlege ministrı häm baş söyläşüçe Ömär Çälik Awrupa Şurası ğomum särkätibe Thorbyorn belän oçraştı.
Qırım “QHA” xäbär agentlığı: Törkiyä belän Belarus arasında yaña kileşülär imzalandı.


text:
Suriye ukümet ordusı ve onıñ ittifaqdaşları Şarqiy Gutadaki Duma şeeriniñ topqa tutuluvı ve avia darbeleriniñ intensivligini arttıralar, dep bildire aq-uquq qorçalayıcıları.
Büyük Britaniyada bulunğan Suriyeniñ insan aqları boyunca observatoriyası aprel 7-de, gece yarısından başlap, Suriye ve Rusiye uçaqlarınıñ şeerge qarşı eñ azından 30 darbe endirgenlerini bildirdi.
Aq-uquq qorçalayıcılarınıñ malümatına köre, helikopterler kün devamında Dumağa eñ azından patlayıcı madde ile tolu 25 konteynerni tüşürdiler. Bunıñ neticesinde eñ azından sekiz kişi elâk oldı.
Aprel 6-da, 10 kün devam etken sakinlikten soñ Suriye ukümet ordusı ve onıñ ittifaqdaşları şeerge ucüm ettiler.
SANA Devlet haber agentligi ucümniñ, Dumanı kontrol altında tutqan «Caiş al-İslâm» gruppirovkası tarafından Suriye ukümeti kontrol etken territoriyalarnıñ topqa tutulmasına cevap olğanını qayd ete edi.
Evakuatsiyanıñ aprel 5-te toqtatılğanına baqmadan, soñki künlerde şeerni biñlerce kişi terk etti.
Suriye ukümet ordusı Rusiyeniñ arbiy qol tutuvı ile bu yılnıñ fevralinde paytaht Dimaşqqa qavuşqan ve rejimniñ duşmanı olğan isyancılar tarafından soñ zamanlarğa qadar kontrol etilgen Şarqiy Guta bölgesine ucümini quvetleştirdi. BMTniñ topqa tutuvlarını toqtatmağa davet etkenine baqmadan, ucüm devam etti ve, közeticilerniñ malümatına köre, vatandaşlar ealisi arasında 1,5 biñden ziyade qurban olğanına ketirdi.
Suriyeniñ şimalinde Türkiye ile sıñır yanında yanvarniñ ekinci yarısından başlap, Türkiye ordusı ve onıñ yerli suriyeli ittifaqdaşları Afrin bölgesinde Suriye kürtlerine qarşı operatsiyanı alıp bardılar.


text:
AQŞ Mudafaa naziri Cim Mattis, Vaşingtonnıñ Ukrainağa yañı silâhlar bermege qararından soñ AQŞnıñ Donbasstaki çatışmada rolü deñişmey ve bu, Moskvanı raatsız etmemeli, dep saya. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Nazir, daa evel çıqqan AQŞ Devlet departamentiniñ Ukraina içün «kenişletilgen mudafaa imkânlarınıñ» berilmesi aqqında bildirüvni birinci kere izaat etip: «Men, Ukrainada AQŞ oynağan arbiy rolüniñ deñişkenini körmeyim… Şimdi olarnıñ (Ukrainanıñ – QA) ordusını NATOnıñ standartlarına azırlamağa yardım etken bir qaç keñeşçi bar», – dedi.
Mattis, Ukrainağa yañı silâhlarnıñ berilmesi, bu adım Vaşingtonnı Donbassta Rusiye tarafından kol tutuvnı körgen uruşmacılar ile çatışmağa daa ziyade qarışmağa mecbur etecek, degen spekulâtsiyalarğa baqmadan, AQŞta bu yerdeki mevcüt olmasını arttırmaq içün nasıldır bir plannıñ bar olması añlamına kelmey, dedi.
Ondan ğayrı, Mattis, Ukrainada soñki altı ay zarfında amerikalı muşavirlerniñ sayısı deñişmedi, dep qayd etti.
«Böylelikle, AQŞnıñ arbiy rolü deñişmeyip qala», – dedi o.
Daa evel Moskva, AQŞ «çizgini keçti» ve «açıqtan yañı qan tökülüvine itey», dep, Vaşingtonnıñ Ukrainağa yañı silâhlarnıñ berilmesi aqqında qararını taqbih etti.
AQŞ, Ukrainağa nasıl silâhlar berilecegini añlatmadılar, lâkin Amerika kütleviy haber vastaları, bu silâhlar arasında «Cavelin» tipinde tanklarğa qarşı raketa kompleksleri olmaq mümkün, dep bildireler.
Donbasstaki arbiy çatışma Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, 2014 senesiniñ baarinde başlandı. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge qol tutuvında qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlavlarnı red ete ve Donbassta olsalar bile, rusiyeli «göñülliler» bardırlar, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 biñden ziyade kişi elâk oldı.


text:
Qosqan waqıtı Qañtar 26, 2015 | 967 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Twğan elim – tiregim
Nursultan Äbişulı Nazarbaevtıñ aýtqan qanattı sözderi
El köşin bastaw – mağan sın,
Meni qostaw – elge sın.
Xalıqtıñ senimin aqtawdan artıq abıroý joq, bolwı da mümkin emes.
Qazaqtıñ ulttıq rwxı onıñ erliginde jatır.
Özimizdi jamandaý bergende, bizge jaqsılıqtı kim äkeledi?!
Babaların qaltqısız qasterleý alğan xalıq balalarınıñ bolaşağın da qapısız qamdaý almaq.
Saltanatı jarasqan qalası bar, baýtağı uşan-teñiz dalası bar, ärwaq qoldağan babası bar el ekendigimizdi maqtan eteýik!
Bügingi bizdiñ täwelsizdigimizdiñ qaýnar közi qazaq xalqınıñ san ğasırlar boýğı küresinde, azattıqqa umtılğan qaýsarlığında jatır.
Tarïx – kim-kimnen de joğarı turğan uğım.
Qasïetti qazaq jeri – ata-babalarımızdıñ dañqtı tarïxın atınıñ tuyağımen jazıp ketken jer.
Jalpaq jurtıñdı, ïsi alaşıñdı qurmettew eñ aldımen öziñ turğan ölkeniñ tarïxın, tabïğatın tanwdan, adamdarın ardaqtawdan bastaladı.
Tağdır qazaqqa qırın qaramağan: jer de bergen, ken de bergen, el de bergen, er de bergen.
Qazaq xalqı basqa qaý ultpen salıstırsañ da memlekettikke laýıq ekenine senimdimin. Munı ol öziniñ bükil tarïxımen däleldep otır.
Qazaq tarïxında qazaq uyalatın eşnärse joq.
Ata-babalarımız bizge birliktiñ, ıntımaqtıñ, tutastıqtıñ ulı ülgisin körsetip ketti. Qazaqstannıñ arğı-bergi tarïxınıñ eñ ğïbrattı tağlımı da, mine osında.
Qazaq eliniñ ozıp, üdegen kezi de, tozıp, jüdegen kezi de az emes.
Ötkenniñ ökinişin aýtqanda eldiñ eñsesin eze tüsetindeý etip emes, tarïxtan tağlım alıp, kemşilikterden beze tüsetindeý etip aýtw kerek.
Qazaqtıñ keñ-baýtaq jerinde añızğa aýnalmağan tus tipti az, bäri de qasterli ölke, qasïetti meken.
Ötkendi tanw, tarïxtı tereñ paýımdap. Oğan ädil bağa berw ülken parasattılıq pen jawapkerşilikti talap etedi.
Biz – qandaý qïın-qıstaw sındarda da özimizdiñ jawıngerlik dañqımızğa daq tüsirmegen xalıqpız.
Ötkenderdiñ qadirin bilw, olardıñ arman-müddelerin jalğastırw – adamgerşilik parız ğana emes, qoğamdıq damwdıñ, ilgeri baswdıñ negizgi alğışarttarınıñ biri.
Qazaq xalqı – dawıldarmen alısıp, tağdırımen qarısıp, ösip-örkendep kele jatqan baýırğı xalıq.
Ötken zamandı añsaw emes, tawqımeti mol bolsa da, öziñe etene öz tarïxıñdı qasterlew qajet.
Ana tili – bärimizdiñ anamız, öýtkeni ol – ultımızdıñ anası.
Ana tilin qadirlew – är azamattıñ perzenttik parızı.
Ulttıq tilmen ulttıq sana qalıptasadı.
Ana tilin armansız boýğa siñiriñizder, öýtkeni babalarımızdıñ ğumır täjirïbesi, dünïetanımı, minez-qulqı, özindik bolmıs-bitimi osı tilde qattawlı jatır.
Tilge degen közqaras – şındap kelgende elge degen közqaras.
Qïın kezeñderde ulttı qojıratpawdıñ qwattı qarwı bolğan qazaq tili bügingi aza ömirimizde de ulttı tutastandırwdıñ tegewrindi tetigi bolwğa tïis.
Ana tilimiz – bizdi ğasırdan ğasırğa, zamannan zamanğa aman jetkizgen birden-bir barımız da, narımız da.
…Dawğa salsa almastaý qïğan, sezimge salsa qırandaý qalqığan, oýğa salsa qorğasındaý balqığan, ömirdiñ kez-kelgen oraýında äri qarw, äri qalqan, äri baýırğı, äri mäñgi jas, ottı da oýnaqı Ana tilinen artıq qazaq üşin bul dünïede qımbat ne bar eken!?
Bizge Ana tilimizden asqan tarïxï mura joq. Endeşe, onı jan ayamaý qasterlewden asqan bïik parız da joq.
Är eldegi qazaq är tildiñ tilin mıqtap ïgerse, ol – bilim. Ol şetel tilinde söýlese – tipti jaqsı. Biraq on şetel tiline orap, ana tilin tunşıqtırıp, kömip tastasañ – ol keşirilmes künä.
Abaýdıñ sözi – qazaqtıñ boýtumarı.
Ğasırlar boýı qazaqtıñ ult retindegi mädenï tutastığına eñ negizgi uýıtqı bolğan – onıñ ğajaýıp tili.
Tarïx pen til tamırlas.
Dombıra ünine uýımağan, jwsandı dalanıñ ïisin añsamağan qazaqtı qazaq dep aýtwdıñ özi qïındaw.
Dinï fanatïzm nanımnıñ keñdiginen emes, şınaýı dinï mädenïettiñ kemdiginen şığadı.
Ğasırlar boýı birde erlikke, birde ezdikke tartıp kelgen eki minez bügin de boýımızda bar. Jaqsı jağın oýdağıdaý jalğastırıp, sezine almadıq, jaman jağınan birjolata bezine almadıq.
Atalarımızdıñ tar kezeñde tabısıp, birlik-berekesin körsetken jaqsılığımen qatar keñşilikke şıqqanda kesirlik tanıtıp, ala bolıp awızdağılarınan aýırılıp, özara qırqısıp ketetin jamanşılığınıñ qabat jüretindigi de özekti örteýdi.
El twralı jadağaý oýlaw da, xalıqtıñ tağdırımen oýnaw da tübi jaqsılıqqa aparmaýdı.
Xalıq keşpeýtin bir-aq närse bar: eldiñ qolına zarıqtırıp barıp qonğan baqıt qusınan – Täwelsizdikten aýırılwdı keşpeýdi.
Bügingi tañda el qamınan basqa qandaý müdde bolwı mümkin?
Sondıqtan eldiñ aqını da, äkimi de bir maqsattı közdewi kerek.
Biz jïırma birinşi ğasırdıñ qazaqtardıñ şındap bağı janatın ğasırı bolwı jolında, qaý jağınan da kösegesi kögergen xalıqtar qatarına qosılwı jolında bärine de täwekel ete alwğa tïispiz.
Mäsele – qaý toptıñ jeñetininde, nemese bïlik basına kimniñ keletininde emes, mäsele – Täwelsizdiktiñ tağdırında.
Xalqına janı şındap aşïtın qaýratker orğa jığatın emes, örge şığatın jol silteýdi.
Eldik te erlik sïyaqtı sın sağatta tanıladı.
Ulıstıñ ulı küni – köñilde kirbiñ qalmaý qawışatın, tüsinistikpen tabısatın kün.
Nawrız – Jıl bası ğana emes, bereke-birliktiñ, izgilik pen tatwlıqtıñ, qaýırımdılıq pen keşirimdiliktiñ, bawırmaldıqtıñ merekesi.
Qazaq dalası – Ulı Türki eliniñ qara şañırağı.
Elimizdiñ bastı baýlığı, eñ qasterli qazınası jerdiñ astında da emes, üstinde de emes – adamdarımızdıñ jüreginde.
Tarïxtı twdırwşı da, memlekettik bïliktiñ birden-bir bastaw-bulağı da – xalıqtıñ özi.
Ejelden qut-bereke darığan xalqımızdıñ darxan köñili eşqaşan ortaýğan emes.
Sözden jañılıp, izden adasatın retimiz joq.
Ötpeli kezeñniñ ökpek jeli soğar da öter.
Qazaqtıñ qasïetti jeriniñ astı da baýlıq, üsti de baýlıq.
Namıssız azamat özgelerdiñ tügili öziniñ kösegesin de kögerte almaýdı.
Ärbir şañıraq urpaqtı bolsın, ırıstı bolsın, ırısı jurtqa juğıstı bolsın.
Şığıs xalıqtarınıñ arasında, jalpı musılman äleminde äýel zatın bölekşe bağalaýtın, qarındastı qattı qasterleýtin xalıqtıñ biri de, biregeýi de – bizdiñ qazaq.
Jer betindegi jaqsılıq, izgilik, qaýırımdılıq atawlınıñ bäri de ananıñ aq sütinen taraýdı.
Äýel – besik ïesi. Demek, äýeldiñ jaýı tüzelmeý – besigimiz tüzelmeýdi, besigimiz tüzelmeý – elimiz tolıq tüzelmeýdi.
Äýeldiñ jağdaýı qandaý bolsa, qoğamnıñ jağdaýı da sondaý boladı.
Rwxanï qundılıq, bïik adamgerşilik joq jerde ülken örkenïet ornatw mümkin emes.
Baq ta, taq ta talasqanğa buýırmaýdı, xalıqtıq iste jarasqanğa buýıradı.
Adam men onıñ ömir sürw quqığı, bostandığı – qoğam damwınıñ bastı basımdığı.
XXİ ğasır mädenïettiñ, ğılım men aqıl-oý bäsekesiniñ ğasırı bolmaq.
Ékonomïkalıq bostandıqsız sayasï bostandıq ta bolmaýdı.
Ékonomïkalıq däwletimiz artpaýınşa, rwxanï säwletimiz de artpaýtının anıq uğınwımız qajet.
Adamdar eldiñ ömiri qalaý özgerip jatqanın özderiniñ turmıs-tirşiliginen baýqaýdı.
Narıq ebi joqtıñ ğana enşisin alıp, qutın qaşıradı, al alğırdıñ, amalşıl adamnıñ nesibesin asıradı.
Jerden öter baýlıq joq. Jer bolsa – el boladı, el bolsa – er boladı.
Dünïe-baýlıq pen jan baýlığı säýkes kelgende ğana bükil adamzat murat etken sanalı qoğam qurwğa boladı.
Qazaqstanda turatın ärbir adam özin osı eldiñ perzenti sezinbeýinşe, bolaşağına senbeýinşe, bizdiñ jumısımız ilgeri baspaýdı.
Ğasırlap kütip, äzer qol jetken azattıqtan aýırılıp qalmaw üşin işki tatwlıqtı da, sırtqı tatwlıqtı da közdiñ qaraşığındaý saqtaý bilw kerek.
Ordabası bïiginde bar qazaqtıñ basın qosıp, tiri qalw üşin iri bolw kerektigin, iri bolw üşin bir bolw kerektigin urpaqtan urpaqqa uqtırıp ketken üş ulı bïimiz – Töle bï, Qaz dawıstı Qazıbek bï, Äýteke bï de aldımen qazaqtıñ bar balasınıñ azattıqtı murat tutwın qamdağan.
Xalıqtar arasındağı kelisim men dostıqtıñ altın tamırı qazaqtarğa tän asıl qasïetterde jatır.
Biz özimizdiñ arğı, bergi ata-babalarımızdıñ jüzdegen bwınınıñ qaldırğan ösïetin aqtap, muraların saqtap, molaýta berw jolında toptaswğa tïispiz.
Qaşanda, qaý iste bolsın xanı men xalqı bir bolıp, tutastıq qurğanda memleket nığaýıp, el ırısı tasadı; al xalqı qoldamaý, xanı xalqın qorğamaý, özimşildiñ öktemdik alıp, özara talas-tartısqa tüskende memleket älsirep, el ırısı qaşadı.
Üdewdiñ sırı – birlikte,
Jüdewdiñ sırı – alawızdıqta.
Köp ulttı el bolwımız – bizdiñ baýlığımız, maqtanışımız.
Özgeniñ törine şığw üşin öziñ de meýmanıña töriñnen orın ber.
Bizdi biriktiretin jeke bastıñ qamı emes, bizdi el twralı bïik uğımdar, ortaq müddeler ğana biriktire aladı.
Adam men adamdı, xalıq pen xalıqtı, el men eldi jaqındastırar eñ berik däneker – müdde birligi.
Birligi jaqsınıñ tirligi tapşı bolmaýdı.
Qazaq xalqınıñ öz ıntımaqtığı men birligi mıqtı bolmaýınşa memleketimizdiñ tutastıq kelbetin saqtaw mümkin emes.
Qazaqtıñ bäri de bir-birine ağaýın.
El birligi – eñ asıl qasïet.
Birlik, ıntımaq, sabırlılıq pen parasattılıq, eñ aldımen özimizge – qazaqtarğa kerek.
Awızbirşilik joq jerde eşqaşan da ulttıq ïdeyalar jüzege asqan emes.
Qazaqtı eş waqıtta sırttan jaw alğan emes, ala alğan emes, qazaq älsirese – alawızdıqtan älsiregen, küşeýse – birlikten küşeýgen.
Eldik tutastıqqa jik tüsiretin, ağaýın arasın swıtatın qadamdardan awlaq bolaýıq.
Qazaq özimen özi tatw bolmaý, özgemen eşqaşan da tatw bola almaýdı.
Biz Ordabasını babalarımızdıñ bastamasımen bayan tapqan berekeli birliktiñ qut uyası dep bilemiz.
Jaña üýdiñ berekesi qabırğasınıñ qïyuımen emes, sol üýdegi teñniñ jïyuımen, demek otbasındağı sıýlastıqpen, tatwlıqpen kiredi.
Qazirgi rw-taýpalıq ïdeologïya – bul işki ulttıq ıdıraw men bağdardan aýırılwdıñ öte qawipti türi.
Endigi jerde biz bärimiz bir atanıñ – qazaq xalqınıñ ulımız. Endigi jerde bärimizdiñ de twğan jerimiz birew – ol jalpaq Qazaq dalası.
Öz xalqın süýetin adam, öz jurtına jaqsılıq tilegen kisi özge xalıqtardı aşındırmaýdı, öz ultın eşkimge qarsı qoýmaýdı.
Qazaqstandağı ultaralıq jarastıqtıñ negizgi uýıtqısı bolw mindetin aldımen osı Atamekenniñ ïesi – qazaq xalqı öz moýnına alw kerek.
Otbasında adam boýındağı asıl qasïetter jarqıraý körinip, qalıptasadı. Otanğa degen ıstıq sezim jaqındarına, twğan-twısqandarına degen süýispenşilikten bastaladı.
Atıraw men Altaýdıñ arasındağı alıp dalanı jaýlap jatqanda, memlekettik rettewşi tetikteri iske qosılmaý turğan kezdiñ özinde eşqaşan da, eş jerde qazaqta taýpa men taýpa turmaq, rw men rw soğısıp körmegen!
Bügingi qazaq qawımına asa qajet närse – özimizdiñ namısşıldıq dästürlerimizdi damıtw.
Tarïxtıñ sonşama baý, san qırlı bolıp keletini sïyaqtı, tanımnıñ jolı da san taraw.
Kez kelgen xalıqqa bärinen burın asqaq rwx kerek.
Bul dünïede bizdiñ bir ğana Otanımız bar, ol – täwelsiz Qazaqstan.
Zïyalılar birligi – el birligi.
Ulılar qaşan da xalıqtı rwxanï asıldandırıp otırğan.
Tarïxtıñ tağılımı bizden el qamın oýlar estilikti tileýdi.
Aqınnıñ, şeşenniñ danagöý sözi xalıq üşin qaşanda qasterli, qaşanda qasïetti.
Ulılardıñ ulağatın umıtpaw – el bolamız degen xalıqtıñ tarïx aldındağı parızı.
Zïyalılar – qaý zamanda da ömir sırı men sının jan-jüregimen bağamdap, tolğaý bilgen, xalqınıñ keleşektegi tağdırın zerek köñilimen boljaý bilgen jandar.
Ultımızdıñ zïyalıları – xalqımızdıñ qïyadağını şalatın qırağı janarı, qoğamımızdıñ ädil qazısı.
Nağız otanşıldıqtıñ bastı ölşemi de bizdiñ zïyalılarımızdıñ adaldığı men ädildiginde, eli men xalqınıñ aldındağı parızın tereñ tüsinwinde.
Qazaqstannıñ täwelsizdigi beýbit jolmen keldi. Bul – azattıq üşin alısqan mıñ-mıñdağan azamattardıñ qasïetti qanınıñ ötewi. Bul – bükil tarïxında özgelerge qïyanat jasaw degendi bilmegen xalıqtıñ peýiliniñ qaýtarımı.
Ulttıq ïdeya ïdeologïya jädigöýleriniñ aşqan jañalığı emes, mïllïondağan adamdardıñ özderiniñ ulttıq mindetterin tüsinwiniñ jemisi bolıp tabıladı.
Sın sağatta eldigimiz de, erligimiz de boýımızdan tabılwğa tïis.
Kez kelgen. Tipti eñ keremet degen ïdeyalardıñ özi, eger olardı jüzege asırw üşin adam qanın, köz jası men taqsıretin talap etse, kök tïındıq qunı bolmaýdı.
Adam erkin bolmaýınşa qoğam erkin bolmaýdı.
Öz memleketimiz üşin maqtanış sezimine bölenip, birtutas otbası sezimin sezinwge, qazir bükil dünïe jüzi biletin respwblïka Twın, Eltañbasın, Gïmnin ardaqtap, qurmettewge tïispiz.
Märtebeli bolaşaq twralı armandaý otırıp, mereýli ötkenimizdi de jadımızda saqtağanımız abzal.
Ulttıq müddege qızmet etw üşin ärkim özgeni emes, özin qamşılawğa tïisti.
Basıñdağı baqıttı bağalaý alw üşin onıñ qadir-qasïetin tolıq tanıp-bilwiñ qajet.
El bolw üşin ulttıq rwx, ulttıq qasïet jäne ultqa degen senim bolwı kerek.
Äskerï qaqtığıstardıñ josıqsız ekenin älemniñ uğınğanına zor senim artsaq ta, parasattı memleket basqa ükimetterdiñ wädesine senip qana qoýmaý, öz eliniñ qwatına da süýenetinin umıtpağanımız jön.
Aýqaýşıl küşiñmen emes, ïgilikti isiñmen tanıl.
Minezimizdiñ jaqsı jağın jalğastıqpen sezine almağanımız da, jaman jağınan birjolata bezine almağanımız da ras.
Ulttıq namıs – ulı uğım.
Keşegi babamızben ğana emes, bügingi bağamızben, erteñgi şamamızben de maqtana alatın ult bolwdı oýlawımız kerek.
Biz – babaları basınıñ qadirin arttırwdı bastı murat sanağan eldiñ balasımız.
Boýında qanı bar, namısı bar ärbir azamat endi täwelsizdikti qalaý kemeldendiremiz, eldiñ kösegesin qaýtsek kögertemiz dep oý-sanasın qamşılawı kerek.
Ärbir adam bala kezinen: Qazaqstan – meniñ Otanım, onıñ men üşin jawaptı ekeni sïyaqtı, men de ol üşin jawaptımın degen qarapaýım oýdı boýına siñirip ösetindeý istegen jön.
Jaña Astana – ejelgi qazaq jeriniñ töri.
Elimizge boýına ata-babamızdıñ el men jerge degen süýispenşilik qasïeti darığan, egemendi elimizge ayanbaý qızmet etetin, oý örisi keñ, alğır da, jürekti, sawattı da salawattı azamattar qajet.
Astanasına qarap elin tanïdı.
Özine özi sın közimen qaramaýtın xalıq bolaşağına köp ümit arta almaýdı. Biz boýımızdağı ozığımızdan üýrenip, tozığımızdan jïrene bilsek qana örkenïetti memleket, eñseli el bolamız.
Astana kelbeti – ult kelbeti.
Jaña astananıñ qalası da, adamdarınıñ sanası da jaña bolsın.
Astana – Otanımızdıñ jüregi, täwelsizdigimizdiñ tiregi.
Biz – alıs saparğa bel bwıp, kememizdi täwekel darïyasına tüsirgen elmiz, eles ümitti emes, erlik pen eldik muratın kememizdiñ tuğırına tw etip baýlağan elmiz.
Jaña astana – täwelsiz Qazaqstan üşin jarqın keleşektiñ nışanı.
Tarïxımızdıñ jalğası, ömirşeñ isterimizdiñ arnası budan bılaý da jaña astanada jalğasın taba berwi tïis.
Qazir boý jarıstıratın zaman emes, oý jarıstıratın zaman.
Täwelsizdik twın tigwge qanşalıqtı qajır-qaýrat kerek bolsa, onı qulatpaý saqtap qalwğa sonşalıqtı qajır-qaýrat kerek.
Eger sıpaýılıq adam körki desek, ol darındı jastardı odan äri köriktendire tüsedi.
Arpalıspen kelmese – şınaýı azattıq bola ma? Oñaýlıqpen kelse onıñ qadiri bola ma? Qadiri joq närse qolda uzaq tura ma?!
Öser eldiñ balası armanşıl bolsa, öşer eldiñ balası janjalşıl boladı.
Talant – Jaratqannıñ sıýı ğana emes, sonımen birge öziñniñ aldıñdağı, qoğam men Otan aldındağı joğarı jawapkerşilik te.
Özgelerdiñ tek qatesinen ğana emes, jetistikterinen de üýrengen jön.
Kez kelgen el öziniñ keleşegin öskeleñ urpağımen baýlanıstıradı.
Dünïede täwelsiz qazaq eli bar;
Älemde egemen Qazaqstan bar;
Onıñ köp ulttı, tatw, ıntımaqşıl xalqı bar;
Qwattı ékonomïkası, senimdi sayasï jüýesi bar;
Eñ bastısı – büginnen nurlı, büginnen kemel bolaşağı bar,
Sol künge berik senimi bar!
Eñsesin endi köterip kele jatqan bizdiñ elimiz üşin darındı urpaqtıñ ornı mülde bölek.
Endi bizdiñ el atqa qonadı: düýim dünïeniñ qandaý dübirli dodasına da taýsalmaý tüsip, kim-kimmen de jaltaqsız jarısatın boladı.
Basqağa jaltaqtaýtın künnen kettik. Bar baýlığımız özimizge buýıratın ettik.
Qoğamnıñ sayasï turaqtılığı men birligine jettik.
Qısqası, egemen el bolwdıñ eñ awır belesinen öttik.
Bizdiñ jastarımızğa maqsatkerlik, bolaşaqqa degen şübäsız senim, moýımas jiger, kez kelgen isti qolğa alwğa degen qulşınıs tän.
Jastarımız salt-dästürimizdi közdiñ qaraşığındaý bağıp jüretin, köptiñ kökeýine ümit otın jağıp jüretin adamzattıñ ozıq oý köginde ağıp jüretindeý bolwı tïis.
Qolımızdan qaýrat, sanamızdan aqıl ketpese, jaqsılıqqa jeterimiz de xaq.
Ulılardıñ murası da, muratı da ataq-dañqı da, mereýtoýı da – keýingige ülgi. Al ülgige qarap urpaq ösedi.
Täwelsizdiktiñ tar jol taýğaq keşwinen, betten qağar jeliniñ eswinen taýsalmawğa tïispiz.