text:
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev aymaqlardaǵı sociallıq reformalardıń barısı, iri joybarlar menen tanısıw, xalıq penen pikirlesiw maqsetinde 21-sentyabr kúni Qaraqalpaqstan Respublikasında boldı.
Mámleketimiz basshısı dáslep Nókis qalasındaǵı «Shorsha baba» qoyımshılıǵına barıp, Musa Erniyazovtıń maqbarasın zıyarat etti. Quran oqıldı.
Musa Erniyazov kóp jıllar Qaraqalpaqstan Joqarǵı Keńesiniń Baslıǵı lawazımında islegen. Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatı Baslıǵınıń orınbasarı, Ózbekstan Qaharmanı bolǵan.
Prezidentimizdiń kórsetpesine muwapıq, marhumnıń esteligine maqbara qurıldı. Búgin bul jer abat zıyarat orınlarınan birine aylanǵan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Bozataw rayonına kelip, «Jaslıq» mákan puqaralar jıyınında jasaytuǵın Júginis Jumanazarovtıń shańaraǵında miyman boldı.
Júginis aǵa ómirlik joldası Salima apa menen bes qızdı tárbiyalap kamalǵa keltirgen. Olar bilimlendiriw, mádeniyat, awıl xojalıǵı, ekonomika tarmaqlarında jumıs islemekte. Kishkene qızı Ulzada Jumanazarova karate boyınsha Ózbekstan chempionı.
Mámleketimiz basshısı shańaraqtıń turmıs tárizi, olardıń tımsalında pútkil bozatawlılardıń jasaw sharayatları menen qızıqsındı.
Shańaraq qıytaq jerden ónimli paydalanbaqta. Íssıxana shólkemlestirilgen miyweli terekler hám palız ónimleri jetistirilmekte.
– Bozatawda ázelden miynetkesh adamlar jasaydı,-dedi Shavkat Mirziëev. – Jeri zúráátli, shorı joq. Biraq uzaq jıllar imkaniyatlar tallanbay, biraz itibarsız qalǵan edi. Bozataw xalqınan qarızımız bar edi. Eń jaqın oray – Kegeyli rayonınıń orayına shekem derlik 100 kilometr edi. Endi bul jerdiń ózinde sharayat jaratıp, mámleketlik xızmetlerdi jolǵa qoyıp, jumıs orınların shólkemlestiriwge háreket etip atırmız. Isbilermenlerdi isendirip, subsidiya bersek, infrastrukturanı jaqsılap, xalıqtı kóship keliwge tartsaq, bul aymaq úlken imkanyatlarǵa iye.
Bozataw rayonı mámleketimiz basshısınıń baslaması menen 2019-jılı qayta shólkemlestirilgen edi. Keyingi eki jılda bul jerde kóp qabatlı turaq jaylar, sawda kompleksleri, mıń orınlıq amfiteatr, sport maydanı, Jaslar orayı qurıldı, jollar ońlandı. Toqımashılıq kárxanası jumıs basladı.
Shańaraqtan shıǵıwda bozatawlı ekologlar, jergilikli xalıqtıń wákilleri menen sóylesti.
– Ishki imkaniyatlardan paydalanıp, tınımsız háreket etpesek, nátiyje bolmaydı. Sonıń ushın Bozataw rayonın rawajlandırıw boyınsha óz aldına qarar qabıl etiw maqsetindemiz. Máselen, rayonda 11 mıń gektar zúráátli jer paydalanılmay tur. Endi bul jerdi aldınǵı wálayatlardan birine biriktirip, nasosların tiklep, jaqsı násil hám sortlar alıp kelip, jetistirilgen ónimlerdi satıp alatuǵın sistema shólkemlestiremiz, – dedi Prezident.
Rayon xalqı aymaqtaǵı ózgerislerdi aytıp, bul baǵdardaǵı itibarı ushın mámleketimiz basshısına minnetdarshılıq bildirdi.
Shavkat Mirziyoyev Bozatawda qaraqalpaqstanlı saylawshılar menen ushırastı.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Qaraqalpaqstan medicina institutı janındaǵı balalar klinikasın barıp kórdi.
Mámleketimiz basshısı bunnan tórt jıl aldın onıń qurılısına tırnaq tasın qoyǵan edi. Bul kompleks usı ayda paydalanıwǵa tapsırıldı.
Klinika stacionar sharayatta jılına 3 mıń 600, ambulator tárizde 22 mıń 400 nawqasqa xızmet kórsetiw quwatlılıǵına iye. Bul jerde tuwma hám sozılmalı kesellikleri bar balalarǵa joqarı texnologiyalar tiykarında diagnoz qoyıladı hám emlenedi. Balalar kardioxirurgiyası, kishi invaziv xirurgiya, neyroxirurgiya, oftalmologiya, otrinolaringologiya, bet-jaq xirurgiyası, ortopediya hám ginekologiya bólimleri zamanagóy úskeneler menen támiyinlengen.
Emlewxanada 300 ge shamalas adam isleydi, professor-oqıtıwshılar hám medicina xızmetkerleri Qubla Koreya, Yaponiya, Avstriya, Rossiya sıyaqlı mámleketlerdegi aldınǵı klinikalarda tájiriybe arttırıp kelgen.
Prezidentimiz bul jerde emlenip atırǵan balalardı kórip, anaları menen sáwbetlesti.
– Analardıń baxtı – perzent. Mine usı baxıttı qásterlep saqlaw, nawqas balalardıń tezirek táwir bolıwı, salamatlarınıń kesel bolmawı ushın hámme háreketlerdi isleymiz, – dedi Shavkat Mirziyoyev.
Institutta medicinalıq bilimlendiriw, ilim hám xalıqaralıq birge islesiwdi rawajlandırıw ushın zamanagóy sharayatlar jaratılǵan.
Mámleketimiz basshısı bul jerde ámeliyat ótep atırǵan institut studentleri menen de sóylesti. Medicinalıq bilimlendiriw mákemelerinde málimleme texnologiyaları boyınsha oqıw sabaqların kóbeytiw zárúr ekenligi atap ótildi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Nókis qalasında bolıp atırǵan Jaslar festivalına bardı.
– Házir ǵana Bozataw rayonınan qaytıwda jaslar festivalınıń ótkerilip atırǵanınan xabar tawıp, sizler menen ushırasıwǵa qarar ettim. Sebebi men qay jerge barsam, álbette, jaslar menen pikirlesiwge háreket etemen. Sizlerdiń kózińizde, bilimińizde, erteńgi kúnge isenimińizde Jańa Ózbekstandı, Jańa Qaraqalpaqstandı kórip, ózim ushın úlken kúsh-quwat alaman, – dedi Shavkat Mirziyoyev.
Jaslardı qollap-quwatlaw hám xalıqtıń salamatlıǵın bekkemlew jılında Qaraqalpaqstanda da kóplegen jumıslar ámelge asırıldı. Qala hám rayonlarda 14 jańa mektep qurıldı, 4 joqarı bilimlendiriw mákemesi shólkemlestirildi.
– Men hámiyshe jaslar, tálim, bilim-bilim dep aytaman. Bilim «otta janbaydı, suwda shókpeydi». Qansha kóp bilim iyelesek, keleshek bizlerdiki. Úshinshi Renessanstıń tiykarın jaratamız dep ózimizge ideya alǵanbız. Bunıń tiykarın kim jaratadı? Tek ǵana bilimli jaslar, – dedi Prezident.
Jaslarǵa keń imkaniyat jaratıwǵa qaratılǵan jumıslardıń izbe-iz dawam ettiriletuǵını atap ótildi. Sonıń ishinde, 55 jańa mektep, 187 mektep ushın qosımsha oqıw imaratları qurılıp, 135 mekteptiń kapital ońlanatuǵını aytıldı.
Prezidentimiz kelesi bes jılda joqarı bilimlendiriw menen qamtıp alıw dárejesiniń 50 procentke jetkeriliwi, onıń ushın Qaraqalpaqstanda mámleketimiz hám sırt el universitetleriniń 6 abıraylı joqarı oqıw orınları filialları shólkemlestiriletuǵının atap ótti.
Sonday-aq, kelesi bes jılda hár bir rayon hám qaladaǵı Jaslar orayları hám ulıwma bilimlendiriw mekteplerinde 100 mıńnan aslam jaslar shet tilleri hám IT texnologiyalarına oqıtıladı. Qosımsha 6 mıń orınlıq jańa jataqxanalar qurıp pitkeriledi.
Jaslar Prezident saparın alǵıslar menen qollap-quwatladı.
Sonıń menen Prezident Shavkat Mirziyoyevtiń Qaraqalpaqstan Respublikasına saparı juwmaǵına jetti.
Derek: kknews.uz


c: text/html

text:
Ukraina Adliye naziriniñ muavini, Avropa insan aqları mahkemesiniñ meselelerinden vekâletli İvan Lişçina, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ve Donbasnıñ vaqtında işğal etilgen topraqalrında olğan vaqialar sebebinden ukrainlerniñ Avropa insan aqları mahkemesine tahminen 7000 ariza bergenlerini aytıp berdi.
“Mahkeme Qırım ve Donbas ile bağlı 7000-ge yaqın ariza bar olğanını ayttı, biz ise şimdilik tek 200-ge yaqı material aldıq, olarnıñ episi Donbas ile bağlı… Mahkeme, davacılarnıñ vatandaşı olğan devlet avtomatik olaraq davada üçünci taraf kibi iştirak etmege aqqı olğanına köre bu arizalarnı bizge yollamaq kerek”, – dep aytı Lişçina "Tsenzor.NET" ukrain neşrine intervyü bergende.
Yanvarnıñ 14-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırım ile bağlı Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca Büyük palatanıñ qararını ilân etti. Oña köre, mahkeme davanı “qısmen maqbul” tanıdı ve onıñ aslını baqıp başladı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Büyük palatanıñ Qırım ile bağlı qararını “Ukrainanıñ ğalebesi”, dep adlandırdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Üç yıl evelsi, 2017 senesi noyabrniñ 23-nde, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka Qırımdaki Rusiye FSBsi ve SOBRniñ mahsus tedbirleriniñ şaatı oldı.
Quvetçiler Aqmescitte dört qırımtatarını tutıp, Türk vatandaşı Yusuf Aytandan büyük miqdarda para talap etkeninde qabaatladı. Tutulğanlar Aytannı Veciye Kaşkadan borc alğan paranı qaytarmağa iqna etmege tırıştı, dep bildirdi.
Rusiye FSBsiniñ resmiy versiyasına köre, tutulğanda Veciye Kaşka yaramadı. Qadınğa «acele yardım» çağırıldı, amma hastahanege ketkende o can berdi – Veciye apte 83 yaşında edi. Faqat yürek tutuvı versiyası em qorantasınıñ, em advokat Nikolay Polozovnıñ şübhelerini doğurta. O, Veciye Kaşka ölüminiñ mustaqil tahqiqatını keçire. Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı cinaiy dava açmaq talabı red etildi ve FSB videoları kösterilmedi. Rusiyeli qadı Olga Kuznetsova Kaşka «qart edi ve bundan vefat etti», dep ayttı. Advokat Nikolay Polozov 2020 senesi mayıs ayında Avropa insan aqları mahkemesine vesiqa bermege niyetlene, dep bildirgen edi.
Qırım.Aqiqat, qırımtatar milliy areketiniñ efsanesini hatırlay.
(Fotoresimler ilk sefer 2018 senesi noyabrniñ 26-nda derc etilgen edi)


text:
Ukraina, ilhaq etilgen Qırımda yaqında yaqalanğan Ukraina tarafdarı olğan faal Oleğ Prıhodkonı azat etmege ve siyasiy sebepler ile tutulğan ukrainlerniñ cedveliniñ keñleşmesini toqtatmağa Rusiyeden talap etti. Bu talapnı Ukraina tarafı, oktâbr 17-sinde Vena şeerinde OSCE-niñ daimiy şurasınıñ oturışında aşkâr etti.
"Oktâbr 9-ında aqşam ukrain faaller Oleğ Prıhodko ve qadını (şaat olaraq) Qırımda evlerinde rusiye işğalci küç organlarınıñ hadimleri tarafından tutuldı. Keççe Prihodkonı "patlayıcı cihaznıñ qanunsız azırlamasında" ve "terror eyleminde" qabaatladılar. Keççe derc etilgen videoda körüne ki, rusiye işğalciler garajını öz başına tinttiler, Prihodko ise tışta turıp, uzaqtan baqmağa mecbur edi. Qırımtatar ve ukrain faallerniñ evlerine "qabaat delilleriniñ" taşlanması rusiye quvetçileri içün adiy bir şeydir". - denile Ukraina tarafınıñ beyanatında.
Ukrain diplomatlar, Oleg Prihodkonıñ davasınıñ siyasiy sebepleri bar ve deliller sahte, dep qayd ete.
"Biz böyle areketlerni tenqit kesen-kes tenqit etemiz ve tutulğan ukrainlerniñ cedveliniñ keñleşmesini toqtatmağa ve yaqalanğan mabüslerni, şu cümleden Prihodko efendini de, azat etmege rica etemiz", - denile beyanatta.
Ukrainanıñ bu beyanatına Rusiye tarafınıñ cevabı şimdilik yoq.
Prihodkonıñ tutulğanını oktâbrniñ 10-nda saba kezlevli ukrain faali, yedinci çağırılış Ukraina halq deputatı Eduard Leonov haber etti. Faalniñ ömür arqadaşı Lübov Prihodko da tutulğan edi.
FSB hadimleri Rusiye Ceza kodeksiniñ 223.1 (patlayıcı maddelerni qanunsız azırlanması) ve 205 (terror ücümi) maddelerine istinaden qabaatlay.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.


text:
Aqmescit ava limanı, rusiyelilerniñ eñ populâr yaz uçuş yönelişleri reytingine kirdi. Bunı Tutu.ru rusiye turist portalınıñ malümatı köstere.
"Moskovadan eñ istenilgen yaz yönelişleri Aqmescit, Soçi, Anapa olğanını kördik. Çetel reytinginde Yerevan ögge çıqtı. Bu yıl Ermenistanda raatlanğan ya da avgustnıñ soñunace raatlanacaqlarnıñ sayısı dörtte birge arttı", - denile beyanatta.
Başqa menbalardan bu malümatnıñ tasdıqı yoq.
İyün soñunda Kreml nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, bu yıl yarımadada 3,3 million turist raatlanğanını bildirdi.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, Ukraina akimiyeti qararınen Qırım ava limanları qapatılğan edi. Anda ve andan yapılğan er uçuş Ukraina qanunları ve halqara qaideleriniñ bozulıvı sayıla.


text:
Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov içün Qırım qadınınıñ sıfatını ifadelegen bir sıma oldı. Bunı o, cuma künü, mart 6-da, Aqmescitte Halqara qadın-qızlar kününe bağışlanğan tantanalı toplaşuvdan soñ ayttı.
«Natalya Poklonskayanıñ sıfatı Qırım qadınınıñ sıfatı oldı, bunıñ kibi qadınlarımız çoq, olarnıñ Qırım tabiatını saqlap qalacağına, inkişaf ettirecegine ve bala ve torunlarına bereceklerine inana ve ümüt etemiz», – dedi o.
RİA Novosti bildire ki, tantanalı toplaşuvda Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Poklonskayağa fahriy yarlıq berip, «vazifelerniñ becerilmesi ve yüksek seviyeli iş içün» nişanı ile taqdirledi.


text:
Bulutlı kök, küçlü rüzgâr, sıq-sıq sepelegen yağmurlar - eki aftadan berli Aqmescitte ve bütün Qırımda yaramay ava ükümsüre. Meteorologlarnıñ aytqanına köre, yarımadada ava tek raatlıq künleri açılacaq.
Qırım.Aqiqat mühbiri Aqmescit soqaqlarını aylanıp, yarımada paytahtı bozğun avada nasıl deñişkenini süretke çıqardı.
Bozğun ava manzaraları: eki aftadan berli Aqmescitte yaramay ava ükümsüre (süret toplamı)
Bulutlı kök, küçlü rüzgâr, sıq-sıq sepelegen yağmurlar - eki aftadan berli Aqmescitte ve bütün Qırımda yaramay ava ükümsüre. Meteorologlarnıñ aytqanına köre, yarımadada ava tek raatlıq künleri açılacaq.


text:
Qırımtatar milliy areket vetaranlarınıñ şurası uquq qoruyıcılarnı ve yerli akimiyetni tamır halqqa nisbeten qorqutuv usullarını toqtatmağa çağırdı.
Bu aqta Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan Şuranıñ muracaatında aytıla.
Muracaatta qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ kiriş yasağı, 2015 senesi yanvar 19 künü mayıs 3-de biñlerce qırımtatarları ile Ermeni Bazarda olğan Edem Osmanovnıñ döggenleri, em de yanvar 26 künü ATR qırımtatar telekanalında keçirilgen tintüv aqqında yazıla.
«Biz, qırımtatarlarnıñ tarihiy vatanı – Qırımğa avdet küreşinde nice manialardan keçken, Devlet havfsızlıq komiteti (KGB), İçki işler halq komissarlığınıñ (NKVD) basqılarını körgen ve adalet oğrunda küreşip, kemlikke boysunmağan milliy areket veteranları, uquq qoruyıcı organlar ve yerli akimiyetni cinaiy areket etmegen Edem Osmanovnı apisten azat etmek, em de dünyada yekâne olğan ATR birinci qırımtatar telekanalınıñ işine keder etmemege çağıramız. Ümüt etemiz ki, ricamız mezkür hızmet ve akimiyet organları tarafından diqqatqa alınır ve amelge keçirilir», – denile muracaatta.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskayanıñ aytqanına köre, tintüv taqiqatçınıñ qararı ile açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirildi.
Ukrain ve halqara teşkilâtları işbu areketlerni qırımtatarlarğa Rusiye ve yerli akimiyet tarafından etilgen nevbetteki basqı olaraq tanıy ve takbih eteler.


text:
Alâqa, informatsion tehnologiyalar ve kütleviy bağlar Federal hızmeti Qırım Haber Agentligine (QHA) Qırımda çalışmağa izin bermedi.
Agentlikniñ malümatına köre, hızmet Rusiye Federatsiyasınıñ 1991 senesi dekabr 27-ne ait №2124-1 «Kütleviy haber vastaları aqqında» Qanunınıñ 13-ünci maddesine esaslana.
«Agentligimiz işbu qararnı beklemegenini aytamam, bizler böyle bir şey olacağını beklegen edik. Mında sebebi pek meraqlıdır. Bizler redniñ eki variantını aldıq – bir danesi Roskomnadzor saytında elektron şeklinde berildi, ekincisi ise – kâğıtta. Soñki vesiqada elektron şeklinde berilgen cevapta olmağan bir sebep bar – «yañlış» malümatlarnıñ berilmesi», – dep qayd etti QHA müdiri Gayana Yüksel.
Onıñ aytqanına köre, agentlik 2014 senesi oktâbr ayında Roskomnadzorğa muracaat etken edi. Bir buçuq aydan soñ hızmet arizanı tüzetmek kerek olğanını bildirdi. Mütehassıslar ile aqıl tanışqan soñ vesiqa tüzetilip, kene de Moskvağa yollanıldı. Lâkin kene de ruhset berilmedi.
«Bizler agentligimiz aqqında angi malümat yañlış olğanını ögrenmek içün Roskomnadzorğa elektron şekilde muracaat ettik, cevap mart 12-de kelmeli, lâkin añlağanıma köre, kütleviy haber vastalarını qayd etmege istemeseler, qanunda izin bermemek içün madde tapılır», – dedi Gayana Yüksel.
QHA Qırımda 2006 senesinden berli çalışmaqta, saytta rusça, türkçe, inglizce malümat berilmekte.
Qırım jurnalistleri Birliginiñ yolbaşçısı Andrey Trofimov bildirdi ki, 2015 senesiniñ başında 100 Qırım matbuat vastası Rusiye litsenziyasını aldı. Onıñ malümatına köre, keçken sene yarımadada 3 biñ neşir qayd etilgen edi.
Noyabr ayında Rusiye Devlet Duması Qırım kütleviy haber vastaları içün keçici müddetni 2015 senesi aprel 1-ge qadar arttırdı. Bu vaqıtqa qadar olarnıñ Ukraina devlet organları tarafından berilgen vesiqalar esasında çalışmaq aqqları bar.


text:
Aqmescit klinik bala hastahanesinde çalışqan 11 ekim arasından qomşu Rusiyeden kelgen 10-nı işten boşatıldı, - bu aqta «Sputnik v Krımu» radiosı efirinde hastahaneniñ baş ekimi Anatoliy Oleynik haber etti. Onıñ sözlerine köre, esasen Rusiyedeki tuvğan regionında işleri yürüşmegen «dolandırıcılar» kele eken.
Aqyarnıñ «Primeçaniya» neşiri, yaqın vaqıtqace 6-ncı şeer hastahanesine yolbaşçılıq etken Qırım sağlıq naziriniñ muavini Andrey Dyakovnıñ sözlerini misal etip ketire. O, işten boşağan altı mutehassıstan ekisini coyğanına afsuslanğanını açıq-aydın bildire. Lâkin, Dyakovnıñ sözlerine köre, boşap ketken cerrahlar, yerli bir qaç ekimge işni ögreterek, pek yahşı asabalıq qaldırıp ketken. O, ameliyat yapqan ekimler ayda 45 biñ rubleden az aylıq almağanlarını ayta.
Aqyar ana ve bala sağlığını qorçalav Merkeziniñ sabıq baş LOR-ekimi Yuriy İskrenko, Qırım ve Aqyarda ekimleri on yıllar devamında istiqrarlı çalışa ediler dep ayta.
Tıbbiyet hadimleriniñ işten boşama sebebi – aylıqlarnıñ az olğanıdırYuriy İskrenko
– Men 30 yıl devamında Aqyarnıñ baş otolaringologı olaraq çalıştım – ve bu yekâne bir misal degil. Al-azırda Rusiyeden kelgen mutehassıslar, zanımca, masraflarını örtecek miqdarda para alıp olamaylar. Tıbbiyet hadimleriniñ işten başama sebebi – aylıqlarınıñ az olğanıdır. Er şey baş ekimge bağlı: er ay er kesniñ aylıq cedveli azırlana, rağbetlendirüv tölevleri ise hastahane başlığınıñ elinde. Qırım ilhaq etilgen soñ ekimlerniñ çoqusı pensiyağa çıqtı. Ukrainada ekimlerniñ 30% pensiyağa çıqqan soñ bile ilâve apara qazanmaq içün çalışa, 2014-2015 seneleri Qırımda bayağı yüksek pensiyalar berile edi. Böyleliknen ekimler yetişmemege başlağan soñ, Rusiyeden davet etip başladılar, ancaq rağbetlendirecek şartlar azırlanmadı. İnsan ayda 35-40 biñ ruble aylıq alsa da, ev kirası içün 20-30 biñ tölemege mecbur qala.
Yuriy İskrenko, Ukraina devrinde çalışqan baş ekimler qalmadı – olarnıñ yerine Rusiyeden kelgen mutehassıslar çalışa, adiy mutehassıslar ise, aylıqlar alçaq olğanı içün şahsiy klinikalarğa çalışmağa kete, dep qayd ete.
İyün ayında rusiyeli Qırım sağlıq naziri Aleksandr Golenko Qırımda 700-den ziyade ekim yetişmegeni aqqında aytqan edi:
«Aslında 900-ge yaqın kişi yetişmey ve bizim ekimler bir aylıqqa çalışmağanı içün, ekim yetişmegeni sebebinden ziyade çalışalar. Aslında, bizim endokrinolog kibi pek siyrek olğan mutehassıslarımız bar. Aman-aman butün poliklinikalarda ya bir dane endokrinolog çalışa, ya da asla kimse yoq. Bu patologiya pek sıq rast kele ve tar zenaat mutehassıs nezaretinden keçip olamağan vatandaşlar raatsız olğanını bildire.Tabiiy ki, terapevt, pediatr ve aile ekimleri kibi birinci alqa mutehassısları büyük bir problema. Tek tiş ekimleri yetişe demem mumkün – digerleri yetişmey».
Aqmescitli ekim Andrey Bereza, Qırımda yaş kadrlarnı azırlağan tıbbiy tasil sisteması dağıldı degen hulâsa çıqara.
Rusiyege köre, Qırımda ekimlerniñ aylıq derecesi eki qat ziyade, faqat ayat daa da paalı – kelgen soñ olarnıñ közleri qaytaAndrey Bereza
– Tıbbiyet universiteti, Qırım Federalniñ (universitetniñ – QA) bir qısmı olğan soñ, Sağlıq nazirligi ihtiyarından Tasil nazirligi ihtiyarına keçirildi. O statusını coydı, bir çoq kafedralar dağıldı ekimlerni oqutmağa litsenziyası yoq. Biz alğan kategoriyalar tek Qırımda qabul etile – olar Rusiyede bile qabul etilmey! Bu sebepten universitetni pek çoq insan terk etti – tasil de uydurıq sayılır. Tabiiy ki, ekim sayısı da eksildi. Ya Ukrainağa, ya da Rusiyege oqumağa keteler. Bu arada, Rusiyege köre, Qırımda ekimlerniñ aylıq derecesi eki qat ziyade, işte şunıñ içün aylıq peşinden keleler. Faqat mında o yaqqa nisbeten ayat daa da paalı, kelseler de, soñradan közleri qayta.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiyeniñ Blagoveşçensk şeerindeki kollecde açılğan ateş neticesinde beş kişi yaralandı. Amursk vilâyetiniñ Sağlıq nazirligi vekiliniñ terrorizm ile küreş komissiyasınıñ keniş toplaşuvında qayd etkenine köre, üç kişi hastahanege alındı, daa ekisi qaza yerinde yardım aldı, dep bildirdi TASS agentligi.
«Qaza yerinde acele yardımğa daa eki vatandaş muracaat etti. Bu reaktiv alı (psihik yaradan soñ psihik al – QA) olğan qadın oca ve köküs qafesi zarar körgen genç adam. Olarğa yardım kösterildi», – dep ayttı Sağlıq nazirliginiñ temsilcisi.
Qayd etile ki, Rusiye Tahqiqat komiteti endi üç dava açtı: kollecdeki atış, kerekli qaravulnıñ teminlenmemesi ve emallıqnen bağlı.
Cumaaqşamı künü, noyabrniñ 14-nde, 19 yaşında genç adam Blagoveşçensk şeeriniñ Amursk kollecinde ateş açtı. Odada tahminen 20 kişi bar edi.
Şaatlarnıñ aytqanına köre, ders vaqtında student kenefke çıqıp, tüfeknen qayttı. Regional İç işler nazirligi oğlan elâk oldı, dep bildirdi.
Böyle bir facia Rusiye işğal etken Qırımda da olğan edi. 2018 senesi oktâbrniñ 17-nde Keriç politehnik kollecinde atış ve patlavlar oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkovkerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Şeerniñ Rusiye akimiyeti facia neticesinde 21 insan elâk oldı, dep bildirdi.


text:
Ukraina nazirler şurası Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsına qol tutqan 209 şirket ve 1000 şahısqa qarşı cezalar kirsetilmesi aqqında tekliflerge qol tuttı, dep haber ete ükümetniñ matbuat hızmeti.
Bundan evel ükümet Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası adına Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsı sebebinden şahsiy cezalar aqqında teklifke qol tutqan edi.
Nazirler şurası arbiy istilâ, terrorizm ve Ukrainanıñ bir qısım işğaline qol tutqan şirket ve şahıslarnıñ aktivlerini blok etmege teklif etti.
Sentâbr 11-de Ukrainada ükümet azırlağan, Yuqarı Rada qabul etken ve Ukraina prezidenti imzalağan cezalar aqqında qanun işke tüşürildi.


text:
Salı künü, oktâbr 14-te, Ukraina Yuqarı Radasınıñ binası yanında çatışmalar yüz berdi. Azatlıq Radiosınıñ mühbiri bildire ki, betlerini saqlağan belgisiz şahıslar binanı qoruğan uquq qoruyıcılarğa yanıcı qarışma, taş attılar. Militsiya gaznı qullandı.
Azatlıq Radiosınıñ «Shemı» yayınınıñ jurnalisti Sergey Andruşkonıñ aytqanına köre, parlamentniñ pencerelerine ateş açıldı, bina içindeki imayeni quvetleştireler.
İçki işler naziriniñ mesleatçısı Şkirâk neşirge bergen malümatına köre, böyle etip parlament yanında toplaşqan insanlar Kremlniñ aytqanlarını yapalar ve Yuqarı Radağa qanunlarnı qabul etmege imkân bermeyler.
Mühbirniñ malümatına köre, parlament yanındaki faaller «Svoboda», «Pravıy sektor» bayraqlarınen keldiler.
Gromadske TV bildirgenine köre, «Svoboda» azaları tarafdarlarını çetke çektiler.
Saba Yuqarı Rada yanında VO «Svoboda» teşkil etken miting olıp keçti. Onıñ iştirakçileri UPAnı tanımağa ve kommunistik mefküresini yasaq etmege talap ettiler.
Parlament ise OUN-UPAnı Ekinci cian cenkinde cenkçi taraf olaraq tanımadı.


text:
Mirodil dä här ber yäş üsmer kebek ber kön universitetqa barırğa xıyallana, läkin älegä tügel. Üzbäkstannın könçığış wilayäte Andicanda ul bıyıl däwlät mäktäben tämamlağan. Läkin ul diplomın alırğa ölgermäde. Çönki april-may aylarında Rusiä häm Qazaqstanda eş sezonı başlana. Mirodil awıldaşları belän bergä, ğailäsenä yärdäm itär öçen çit ilgä waqıtlıça eşlärgä qarar qılğan.
Şulay itep Mirodil universitetta uqu urnına xäzer Qazaqstanda eşli. Ber yaqtan äni-ätisenä aqça cibärep torsa, ikençe yaqtan üzenä uqır öçen aqça cıya.
“Uqu öçen aqça kiräk. Eşläp bulsa da universitetta uqırmın dip xıyallanam.”
Üzäk azia illärendä soñgı yıllarda yaña uqu yortlarının sanı arta barsa da bu ällä ni uquçılar sanının artuına täser itme çönki ikençe yaqtan liseyne betergännän soñ yuğarı uqu yortına däwam itüçelär sanı kime bara. Mäsälän Üzbäkstannın Sämärqand wilayätendä lisäyne tämamlağan uqıçılarnıñ ni barı 12 % ğına yuğarı uqu yortında uqı öçen möräcäğat itkän. Universittetqa möräcäğat itüçelär sanı könnän kön kime çönki xäzer yuğarı uqu yortları sovetlär waqıtındağı kebek buşlay tügel, anda aqça alalar. Qayber universitetlär räsmi bularaq buşlay bulsa da, rişwätçelek häm korupsiänen yış taraluı näticäsendä imtixanğa kergändä yäisä semester başlanğan da yazılu öçen här forsatta alarda aqça taläp itelä.
Yäşlärneñ univeristetnı taşlawında tağın ber säbäp ildäge eşsezlek probleme. 4-5 yıl uqıp universitetnı yaxşığa bitergän uqıçılar da äle eş tabalmıy. Alar arasında bik sälätle häm hönärle keşelär bulsa da, citärlek eş xaqı tülägän eş yuq.
Üzbäk uqıtuçısı Şaqircan Muminov, yäşlärneñ kübese olı abıylarınıñ uqığannan soñ eş tabalmıyça çit ilgä baruların küzätä. Häm şulay itep äle mäktäben bitermiçä abıylarına iärep kitkän uqıçılar bula di, Şaqircan äfände:
Muminov xäzer yäşlär universitetqa barunı waqıt yuğaltu bularaq kürä başladı di. Alar fikerençä ni qadär hönäri diplomın bulsa da, bu diplomnın barı ber Rusiädä tözeleş cirlärendä yök töyäp äyber taşudan başqa eşkä yaramıyaçağın kürä.
Xäzer Üzäk azia illärendä, maxsus uqu programı belän çit illärgä barıp anda uqu mömkiçelekläre dä arta.
Anıñ aşa uqıçılarğı uqıların çit illärdä däwam itterep akademik dönyada kamilläşergä mömkin. Läkin mondıy mömkinçelek barlıq uquçığa nasip bulmıy. Bu xıyal elita yäisä xökümättä eşlägän keşelär balalarına ğına täti. Qalğannar öçen ul ber xıyal bulıp qala.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı genotsidiniñ yılında Ukraina yarımadanı kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti.
«77 yıl evelsi qırımtatarlar Qırımdan sürgün etildi. Olar insanlarnıñ tahminen 50%-ını coydı. 7 yıl evelsi qırım Rusiye tarafından sürgün etildi. Anda zulum etilgenlerniñ aqlarını qorumaq ve yarımadanı qaytarmaq içün er şey yapamız. «Qırım platformasını» şu sebepten qurdıq», – dep yazdı Zelenskıy Twitterde.
Salı künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler qırımtatarlarnı Qırımdan sürgün etip başlağanına 77 yıl tola. Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıla.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları Ukrainanıñ Türkiye elçihanesinde de añıldı, matem şeritli qırımtatar bayrağı endirildi, dep bildirdi Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa.
Mayıs 18 qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma yılına Kanadanıñ New Brunswic vilâyetiniñ paytahtı Fredericton Ukrainanıñ Kanada elçihanesiniñ teşebbüsine qoşulıp, qırımtatar bayrağını köterdi. Bayraq Ukraina devlet bayrağınen beraber Fredericton meriyası ögünde asıldı.
Qırımnıñ farqlı şeer ve rayonlarında qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına tedbirler keçirile.
Kyivdeki «Qırım evinde» bugün «Tañ» («Svitanok») installâtsiyası açılacaq. Mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma tedbirlerinde Latviya Seyminiñ spikeri Ināra Mūrniece iştirak etmege niyetlene.
Qırımtatar Milliy Meclisi mayısnıñ 18-nde eglenceli tedbir keçirmemege çağırdı. «Qırımtatar resurs merkezi» ise «Genotsid olmasın!» adlı informatsion kampaniyanı başlattı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar temsilciligi ocalarnı ve gençlik merkezleriniñ ocalarını mayısnıñ 18-nde Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına ders keçirmelerine çağırdı.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
«Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Asan Çapuh yanvarniñ 7-ne keçer gecesi Aqmescit hastahanelerinden birine yatqızıldı. Bu aqta advokatı Ayder Azamatov Facebookta haber etti.
«Çapuh Asan ağa – «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi bugün gece yaramadı. Onı ağır alda Aqmescitniñ 6-ncı şeer hastahanesine acele alıp kettiler», – dep yazdı Azamatov.
Advokatnıñ hatırlatqanına köre, 2019 senesi yanvarniñ 9-nda Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde «Veciye Kaşka davasınıñ» oturışuvı olmalı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukraina devlet sıñır hızmeti hadimleri qayd etkenine köre, Qırım memuriy sıñırındaki «Çaplınka» keçiş noqtasınıñ qapatılması diger keçiş noqtalarındaki vaziyetke ne tesir eter, ne de tıqanıqlıq yaratır. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında hızmet yolbaşçısınıñ yardımcısı Oleg Slobldyan söz yürsetti.
«Andaki trafik şiddetli olmağanı içün, keçiş noqtasınıñ qapatılması umumiy vaziyetke tesir etmez. Yaz aylârında transport vastaları esasen «Çonğar»da toplanğan edi ve ekseriy allarda bu tıqanıqlıq işğalciler tarafından, Qırımğa ketkelerniñ sayısı çoq olğanını köstermek maqsadınen suniy olaraq yapılğan edi», – dep ayttı Slobodyan.
Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi olğan Boris Babin sentâbrniñ 6-nda «Çaplınka» keçiş noqtasınıñ qapatılmasınen bağlı teşebbüsini bildirgen edi.Onıñ qayd etkenine köre, mesele «hususan telikesizlik bölügindeki mesül sımalarnen tarafından tasdıqlanğan eken».
Qırım işğal etilgen soñ Ukainanıñ esas qısmınen yarımada arasında memuriy, aslında tam manada kerçek bir «sıñır» keçirildi. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çongar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtaları çalışmaqta.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bu «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ faalleri er ay keçirgen 32-nci aktsiya ola. Onı 2014 senesi martnıñ 3-nde hırsızlanğan qırımlı Reşat Ametovğa bağışladılar.
«Qırımda ilk ölüm Reşat Ametov olğanını epimiz hatırlaymız. İşğal etilgen Qırım tarihında ilk sefer insan hırsızlanğan edi. Amma o vaqıttan berli bir tahqiqat keçirilmey», – dep ayttı aktsiya vaqtında «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva.
Aktsiya vaqtında faaller Reşat Ametovnı hırsızlağanlarnıñ betleri körüngen levhalarnı bilgisayarda kösterdi.
Faallerniñ malümatına köre, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, Qırımnıñ 44 sakini coyulğan, 15-i aqqında alâ daa iç bir malümat yoq.


text:
Aqmescitte ava arareti sıfırdan aşağı tüşse, mesken mikrorayonlarında qoyulğan yedek savutları suvnen toldurılmaycaq, dep bildirdi noyabrniñ 16-nda Rusiye kontrolindeki yarımada yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımnıñ suv teminlevi toplaşuvında.
«Ava derecesi sıfırdan aşağı olsa, savutlarnıñ çoqusı qullanılmaycaq. Maşinalarnen suv ketirilecek, cedvel bar. Ebet, ava arareti sıfırdan aşağı olsa, savutlarımız yırtılmasın dep», – dedi Aksenov.
Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, qoyulğan savutlarnıñ tek onu muntazam sürette toldurıldı. qalğanlarnı vatandaşlarnıñ ricasından soñ toldurılğan edi.
«Plan qolay-qolay tizile bile. Aytacağım, avalar suvuğanda yañı problemler olmasın», – dedi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı.
Haber etilgenine köre, qırımlılar cedvelge riayet etilmey ve suv keyfiyeti yahşı degil, dep şikâyet ete.
Kreml tarafından tayinlengen Qırım «kuratorı», Rusiye baş nazir muavini Marat Husnullin yarımadada suv qıtlığı qırımlılarnıñ «hırsızlığınen» bağlı dedi.
Noyabrniñ 2-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, suv qıtlığını qapatmaq içün Aqmescit etrafında büyük suv yedekleri yoq, şunıñ içün akimiyet «eñ beterine azır». Ealige suv berüv cedveli, onıñ tahminlerine köre, daa eñ az bir yıl olacaq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Rusiyeni SWIFT halqara ödev sisetmasından söndürmek kerek, dedi cumaaqşamı kun, aprel 2-de, Radio Svobodağa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev. Böyleliknen o, Rusiyege qarşı Qırım işğalinden sebep olğan sanktsiyalarnı izaatladı.
Mustafa Cemilev iqtisadiy cezalaranı arttımaq kerek olğanını tüşüne.
«Menimce, SWIFT halqara ödev sistemasını da söndürmek kerek. Rejimge qol tutqanlar oñaytsızlıqnı is etip, çorlanmalı. Hırsızlağan paranı masraf etalmayıp, bundan raatsız olmalı», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, Rusiyege ayınıqlıq pek yavaş kelmektedir.
«İnsanlarnıñ çoqusı teşviqat tesiri altındadır, öyle körüne. Çünki Qırımğa kelgende, ya da rejimniñ diger areketleri aqta söz yürütilgende, ziyalılar bile çeşit laflar ayta. Rusiye akimiyeti bir şeyni acımağan teşviqat tesiri altında olğanı bellidir. Malüm ki, doğru malümatnı bergen yekâne ATR qırımtatar telekanalı bile qapaldı», – dedi Cemilev.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ mahkeme işi boyunca Kreml nezaretinde bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvında fevral 20 künü France24 agentliginiñ Rusiyedeki mahsus muhbiri Yelena Voloşınağa video çeşimine izin bermediler.
Radio Svoboda muhbirine Yelena Voloşına böyle dedi: «Biz mahkeme toplaşuvında video çekmek içün ruhset alınmasına ariza yazdıq. Arizanı: «Ne içün şimdi çekecek oldıñız? Nege bunı yapasıñız?» – degen sualler sorap baqılğnını birinci sefer kördik. Neticede bizge ruhset bermediler, prokuror dedi ki, çekim sebebinden mahkemede işinde iştirak etkenlerniñ aqları bozulmaq mümkün eken».
Kreml nezaretinde bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi çekimlerge izin berilmegeni aqqında izaat bermedi.
«Çiygoznıñ işi» boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı fevral 20 künü olıp keçecek.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
İşğal etilgen Qırımğa qomşu Rusiyeden ketirilgen 60 biñge yaqın arbiy bulunmaqta. Bu aqta mayısnıñ 30-nda «Mayda inostrannıh del» fondınıñ eksperti Ukrlife.TV kanalına bergen intervyusında söz yürsetti.
«SSCB devrinde Qırımda miqdar olaraq 140 biñge yaqın arbiy mevcut edi. Bizim tahminlerimizge köre, şimdiki künde Qırımda 60 biñge yaqın arbiy bar. Rusiye akimiyeti ta 2014 senesi bildirgenine köre, olar Qırımda yerleşecek arbiyler miqdarını 100-120 biñge yetkizmek niyetinde», dep ayttı Smelânskiy.
2017 senesi mart ayınıñ soñunda Ukraina Yuqarı Radasınıñ yolbaşçısı Andrey Parubiy «Ukraina-Poloniya-Litva» Parlamaenterara assambleyasınıñ toplaşuvında Rusiye yarımadada özek silâ yerleştirmek içün Qırımnıñ arbiy infrastrukturasını azırlay, hususan, sovyetler devrinden qalğan özek silâ ambarlarını tamir etip, modernizatsiya yapmaqta degen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko,ABD prerzdenti Donald Trump Rusiye prerzidenti Vladimir Putinnen Helsinkide körüşkeninde, Qırım meselesinde NATOnıñ ukrain yarımadasınıñ qanunsız ilhaqını tanımama umumiy noqtasında turacaq dep ayttı.
«bütün azalarnıñ (Qırım statusınen bağlı – muarririyet) pozitsiyası, şu cumleden prezident Trumpnıñ pozitsiyası, NATO sammitiniñ yekünlev beyanatında bildirile. Anda açı-aydın şekilde: Qırımnıñ qanunsız ilhaqı tanılmay, denilmekte. Bu sebepy-ten qaranlıq odada qara mısıq aramaq faydasız, çünki o anda yoq», – dep ayttı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Brüsselde keçken körüşüvni izaatlap.
İyülniñ 12-nde Brüsselde NATOnıñ sammiti keçti. Sammitten soñ ABD prezidenti Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen körüşmek içün Helsinkige ketecek. Rusiyenen ile munasebetlerniñ eyilşemesi aqqında defalarca aytqanDonald Trump, Finlândiya paytahtına iyülniñ 15-nde kelmek kerek, Putin ise, 16-nda.
ABD prezidenti daa evel «Putinnen körüşmege butün ömür azırlanğanı ve Rusiye lideri onı «aldatıp» olamaycağından emin olğanını aytqan edi.


text:
2017 senesiniñ başından 2018 senesiniñ ortasına qadar işğal altındaki Qırımda 80-den ziyade insan aqlarınıñ bozuluvı qayd etildi. Bu aqta Ukrainadaki BM insan aqları monitoring missiyasınıñ maruzasında aytıla.
Vesiqa müellifleriniñ qayd etkenine köre, çoqusı allarda bozuvlardan Rusiye akimiyeti mesüliyetli ola. Maruzanı tertip etkenler adalette tarafsızlıq yoq, esas serbestlik sıñırlana, tenqitke yol berilmey ve Qırımda insan aqları bozulğanından mesüliyet olmağanına diqqat celp ete.
Vesiqada aytılğanına köre, sıq-sıq qırımtatarlar ayırımnıñ qurbanları ola. Olar politsiyanıñ reydlerinden ve terrorizm ve ekstremizmde ve Rusiyede yasaqlanğan musulman teşkilâtlarında iştirak etkeninde qabaatlanıp cinaiy taqipten zarar köre, dep aytıla maruzada.
Bu Qırımdaki vaziyetniñ tedqiqatı ilk degildir. 2018 senesi sentâbrniñ 25-nde İnsan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi işğal etilgen Qırımda Rusiyeniñ cinayetlerine dair maruzanı aydınlattı.
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin bu maruzanı BM Baş Assambleyasınıñ 71/205 rezolütsiyasını yerine ketirüvde «müim bir adım» dep adlandırdı.
Rusiyede insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova 2018 senesi BM İnsan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi aydınlatqan Qırım maruzasını tenqit etip, vesiqada yarımadadaki işlerniñ vaziyeti «adaletsiz ve bir taraflı» kösterilgen, dep bildirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, cemaat faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Rusiyede (işğal etilgen Qırımnen beraber) keçken künü 20 582 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Pandemiya vaqtında bu eñ büyük raqam oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Koronavirus tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ malümatına köre, hasta sayısı 1,2%-ğa arttı.
COVID-19 diagnozı qoyulğan ve endi tüzelgen rusiyelilerniñ sayısı bir künde aman-aman 17 biñge arttı, bu pandemiya başlağanından eñ büyük raqam oldı.
Soñki künde COVID-19 diagnozı olğan 378 hasta vefat etti. Rusiyede vefat etkenlerniñ umumiy sayısı 30 biñge (29 887) yaqınlaşa.
Faqat, Rosstat esaplarına köre, aprel-avgust aylarında Rusiyede 45 biñden çoq hasta vefat etti, aman-aman 27 biñniñ esas ölüm sebebi COVID-19 oldı. Müessise operativ ştab malümatı ile olğan farqnı añlatıp, bazılarınıñ koronavirus yuqunçı ölümden soñ belli oldı ve COVID-19 sebebinden diger hastalıqları ağırlaşqanlar oldı, dep bildirdi.
Eñ çoq yañı hasta Moskvada – bir künde 6253, Sankt-Peterburgda – 1171 oldı. Epidemiya başlağanından berli eñ büyük raqam oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bir kün evelsi Manchesterde britaniyalı Tony Bellewni nokautqa yollağan ukrain boksçusı Aleksandr Usikni, “Borispol” ava limanında çiçekler ile qarşıladılar. Bunıñ aqqında Ukraina Haber nazirliginiñ birinci baş muavini Emine Ceppar haber etti.
“Ukrain sıñırcıları, ukrain çempionını - boksçu, dünyanıñ mutlaq çempionını, İngiltereden (Angliya) ğalebe ile qaytqan Aleksandr Usikni hayırlay!”, - dep yazdı Ceppar öz Facebook saifesinde.
İyülniñ 22-sinde gecesi bitken Murat Gassiyev ile uruşnıñ neticesinde, Usik WBO ve WBC dünya çempionı kuşaqlarını saqladı, ve olarğa WBA Super ve İBF (evel Gassiyevde olğan) qulaşqları ve, eñ küçlü boksçılarnıñ uruşında yeñgenlerge berilgen, The Ring jurnalınıñ quşağını qoştı. Bundan da ğayrı, Mohammad Aliniñ Kubogını qazandı.
Aqmescitte, Qırımdan doğma ukrain boksçusı Aleksandr Usikniñ süretinen meşrebeler satlıqta peyda oldı.


text:
Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan qırımlı faal Vladimir (Abdurahman) Ulçitskiy bir qaç saat devam etken sorğudan soñ yiberildi. Bu aqta Vladimir Ulçitskiyniñ ömür arqadaşı Hatice Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Vladimir Ulçitskiy Rusiye kontrolindeki «Armânsk» keçiş noqtasında beş saattan çoq tutuldı.
Hatice Ulçitskaya aqayı eki kere tutulğanını ayttı. Birinci kere – saba, saat 11-lerde, aqayı Qırımdan çıqqanda. Er adamnı eki saat tuttılar. Ekinci kere Qırımğa qaytqanda tuttılar. Ülçitskiy pasportını berdi ve Rusiye FSBsiniñ hadimleri olarnen keçmesini istedi. Bu sefer onı saat 14-ten 18-ge qadar tuttılar.
Rusiye quvetçileri Haticeni de 40 daqqa sorğuğa çekti.
«Sualler qorantamız ve şahsen mennen bağlı degil edi, daa çoq siyasiy mabüsler, Qırımdaki faaller aqqında soradılar. FSB hadimleri parmaq izlerini almağa istedi, amma men razı olmadım. Ve telefonımnıñ IMEI-kodunı yazıp alğanlar», – dep tarif etti Ulçitskaya.
Rusiye FSBsiniñ hadimleri Ulçitskiyniñ tutulmasını izaatlamadı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qırımdan olğan Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek 2019-ıncı yılnıñ soñunda 5 million 428 biñ 131,37 rubleni vergi beyannamesinde qayd etti, 2018-inci yılda ise onıñ keliri 4 million 811 biñ 501,32 ruble edi.
Ayrıca, Balbekniñ beyannamesine köre, bir topraq parçası, bir mesken ev ve eki kvartira parasız bar, olardan bir danesini Devlet Duma deputatı salâhiyeti müddetine berildi. Mebusnıñ beyannamesinde maşna olması qayd etilmegen.
Daa evel Avropa Birligi ve AQŞ, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda saylanılğan deputatlarğa qarşı sanktsiyalarnı kirsetti. Cedvelge Pavel Şperov, Konstantin Baharev, Andrey Kozenko, Svetlana Savçenko, Ruslan Balbek ve Dmitriy Belik kirdi.
Ruslan Balber 2016 senesi 18 sentâbrde ötkerilgen saylavlar neticesinde Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı oldı. Ğarbiy devletler bu Qırımda ötkerilgen bu saylavlarnıñ qanuniyetini qabul etmedi ve Balbeknen beraber yarımadada saylanılğan diger deputatlarğa da şahsiy sanktsiyalarnı qabul etti.


text:
Kefede (Feodosiya) tola zavodınıñ balçıq ocağını yıqılıp tüşken aqaynı hastahanege yatqızdılar. Bunıñ aqqında Qırımda rusiye FVN idaresi haber etmekte.
Müessiseniñ bildirgenine köre, zararlanğan adam, 5 metr yüksekliginde balçıq qazıp çıqaruv ocağınıñ capından qopıp, sılaq topraqqa yıqıldı.
Haber etilgeni kibi, çeşit seviyeli yaralavlarnen aqaynı Kefe şeer hastahanesine yatqızdılar.
Evel haber etile edi ki, Yaltada Kilse Burun dağına köterilgende turist taqımınından birisi qayadan qopıp tüşti.
Daa bildirile edi ki, Bağçasaray rayonında qurtarıcılar üç saat devamında Boyka dağı yanında coyılğan turistlerni qıdıra edi.


text:
Ukraina ükümetiniñ nevbetten tış toplaşuvında işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki bütün kiriş-çıqış kontrol noqtalarınıñ işini yañıdan başlatmağa qarar alındı.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve reintegratsiya meseleleri nazirligi bildirgenine köre, iyünniñ 15-nden itibaren «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka» keçiş noqtaları işine yañıdan başlay.
«Memuriy sıñırdan keçken vatandaşlarnıñ mecburiy observatsiyası lâğu etile, lâkin qırğınlıqqa qarşı talaplarğa riayet etmeleri şart – sıcaqları baqılacaq ve maska ve qolçaq taqılması teşkerilecek. Bundan ğayrı, sıñırdan keçken er kes «Evde areket et» elektron servisini qullanıp, özüni izolâtsiya etmege razı olğanını yazma şekilde bildire. Bu şartnı bozğanlarnı 17 biñ para cezası bekley», – dep aytıla haberde.
Daa evel haber etilgenine köre, işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında koronavirus tarqaluvı sebebinden kirsetilgen sıñırlav tedbirleri iyünniñ 22-ne qadar uzatıldı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qırım işğali devamında tahminen 35 biñ qırımlı yarımadanı terk etmege mecbur oldı. Olardan yigirmi biñden ziyade qırımtatarlardır.
Bunı qırımtatar halqınıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Radio Svobodağa ayttı.
«Bütün Ukrainada qırımtatarlar yerleşkenini aytmaq mümkün. Amma esasen ğarp vilâyetlerinde – Lviv, Vinnitsa – anda daa hoş qabul eteler», – dep qayd etti o.
Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, Qırımtatar Milliy Meclisi semetdeşlerini Qırımnı terk etmemege çağıra, çünki Rusiye akimiyeti bunı bekley.
2015 senesi mayıs ayınıñ başında Ukraina içtimaiy siyaset nazirligi Qırım ve Donbasstan köçip kelgen 1,26 million insan aqqında bildirgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Mayıs 27-de Kyivde 47-nci «Gençlik» Halqara festivaliniñ açılış merasiminde siyasiy mabüs, Qırım sakini Oleg Sentsovğa qol tutuv tedbiri keçti.
Bunı «Hromadske» bildire.
Tedbir kirişinde musafirlerge «Free Sentsov» yazısı ile poçta kartlarını bere ediler. Merasim vaqtında sanağa vitse-premyer Pavel Rozenko çıqıp, Ukraina rejissörınıñ taqdirini hatırlattı.
Zalda bulunğanlar, mayıs 27-deki vaziyetke köre endi eki aftadan berli açlıq tutqan Oleg Sentsovğa qol tutıp, poçta kartlarını yuqarığa köterdi ve «Sentsovnı azat etiñiz!» dep, defalarca birlikte qıçırdılar.
Tedbirniñ alıp barıcıları Vâçeslav Dovjenko ve İlya Noyabröv, zalda bulunğan musafirler ve türlü devletlerniñ elçilerini Rusiye apishanelerinden Sentsov ve Ukrainanıñ diger siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesine qol tutmağa davet ettiler.
Sentsov ve Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesiniñ mayısında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp, yaqalandılar. 2015 senesiniñ ağustosında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, sert rejimli koloniyada 20 yılğa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımadı.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.
Ukraina rejissörı, Qırım sakini Oleg Sentsov Yamalo-Nenetsk muhtar okrugınıñ Labıtnangi şeerindeki 8 nomeralı («Beyaz ayuv» adlı) koloniyada buluna. Mayıs 16-da o, Rusiye ve Qırım apishanelerinde bulunğan bütün Ukraina siyasiy mabüslerni azat etmek talabınen açlıq ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko martnıñ 25-nde Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Azatlıq Radiosınıñ Qırım.Aqiqat leyhası «yarımadadaki adise-vaqialar ve andaki vaziyet aqqında Rusiye propagandasınıñ tesiri altında olmağan malümatnı» almağa imkân bergen «aman-aman yekâne leyha» olğanını bildirdi.
Poroşenko bazarertesi künü Facebook saifesinde Qırım.Aqiqat beş yıllıq işi devamında bir çoq kere basqığa oğrağan edi, dep qayd etti.
«Bu 5 yıl içinde işğalci akimiyet leyhanıñ işini bir qaç kere blok etmege, matbuat serbestligini sıñırlamağa tırışqan edi. Aqmescit mahkemesiniñ muarririyet müellifi Mıkola Semenağa aytmağa qorqmağan aqiqat içün çıqarğan ükmü parlaq bir örnek ola. Faqat Qırım.Aqiqat telüke ve basqığa baqmadan, işine devam ete. Eminim, siziñ fedakâr işiñiz ve tecribeñiz sayesinde Qırım evge, Ukrainağa qaytacaq künni yaqınlaştıramız», – dep qayd etti Ukraina prezidenti.
Qırım.Aqiqat – Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmetiniñ Qırım leyhası – 2014 senesi mart ayında, Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım yarımadasınıñ işğali ve ilhaqınıñ ilk künlerinde çalışıp başladı. Qırım.Aqiqatnıñ rus tilli saytı 2014 senesi martnıñ 25-nde, ukrain tilli ve qırımtatar tilli saytları ise aprel ayınıñ başında çalışıp başladı.
Beş yıl içinde Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmetiniñ Qırım leyhasınıñ saytlarını 115 million oquyıcı ziyaret etti. Bizim esaplarımızğa köre, olardan dörtte biri qırımlı ola. Oquyıcılar 200 million saifeden ziyadesini baqtı. 2014 senesi noyabr ayında açılğan Qırım.Aqiqatnıñ YouTube kanalına 65 biñ insan abune oldı, 58 million kere video baqıldı ve baqılğan videolarnıñ aman-aman 250 million daqqası bar.
2014 senesi iyün ayından başlap Qırım taqımı er afta çıqqan eki unikal televizion programmasını azırlay – umummilliy ve regional telekanallar içün «Qırım.Aqiqat» ve halqara uyduda «Nastoyaşçeye vremâ» telekanalında ve Şarqiy Avropa ve Merkeziy Asiyanıñ 25 memleketten ziyadesinde uydu ağlarında çıqqan «Qırım.Aqiqat».
2015 senesi sentâbr ayında Qırım taqımı Qırım.Aqiqat Radiosını açtı. O, Qırımnıñ büyük qısmı, Ukrainanıñ cenübi-şarqına ve Rusiyeniñ Şimaliy Kavkaz dağ aldı rayonlarına 549 AM orta dalğalarında yayın yapa, 2017 senesi sentâbr ayından başlap ise Qırım.Aqiqat Radiosınıñ kanalı 105,9 FM dalğasında gece kündüz çalışa, onı Qırımnıñ şimali-şarqında diñlemek mümkün.
Qırım.Aqiqat büyük içtimaiy ağlarda da mevcut. Twitterdeki abunecilerimiz birinciler sırasında haber ala. Instagramda ise saytta tapıp olamaycaq fotoresimlerimizni paylaşamız, Facebookta ise eñ meraqlı munaqaşalar ola. «Vkontakte» ve «Odnoklassniki» saifelerimizge de kiriñiz. Eñ müim haberlerni Telegramda da er kün ala bilesiñiz.
2016 senesi Rusiye akimiyeti saytnı Qırımda blok etmege tırışıp başlamazdan evel Medialogiya Rusiye tedqiqat teşkilâtı Qırım.Aqiqatnı üç yıl devamında eñ çoq alıntı ketirilgen Qırımnıñ internet neşirleri sırasına kirsetken edi.
Basqı ve telükelerden sebep Qırım.Aqiqat ile işbirligi yapqan elliden ziyade jurnalist Qırım yarımadasını terk etmege ya da işini toqtatmağa mecbur edi.
Meşur qırımlı jurnalist Mıkola Semena Qırım.Aqiqat ile çalışıp, Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi tarafından 2,5 yılğa şartlı olaraq ve 3 yıl devamında açıq (hususan jurnalist) faaliyetinen oğraşmaq yasağına üküm etildi. Qırım.Aqiqatta derc etilgen maqalesi içün o, Rusiye topraq bütünligine qast etüvde qabaatlandı.
Eki qırımlı cemaat jurnalisti – Qırım.Aqiqatqa malümat bergen Nariman Memedeminov ve Server Mustafayev – Rusiye akimiyeti tarafından apiske alınıp, terrorizm ve ekstremizmde qabaatlanğan edi.
Rusiye akimiyeti tarafından Qırım.Aqiqat ile işbirligi yapqanından şübheli sayılğan Aqmescit, Aqyar ve Yaltada çalışqan 6 jurnalistniñ evinde FSB hadimleri 2016 senesi tintüv keçirip tehnikalarını alğan edi.
Qırım.Aqiqat ile işbirligi yapqan bir qaç ukrainalı jurnalistiniñ Qırımğa kirişi Rusiye akimiyeti tarafından yasaq etildi. Bazılarını yarımadanı terk etmege mecbur ettiler. Soñki adiselerden biri – 2019 senesiniñ başında FSB Qırım.Aqiqatnıñ foto mühbiri Alina Smutkonıñ Qırımğa kirişini yasaqladı.
Bir sıra qırımlı jurnalist Qırım.Aqiqat ile çalışqanından şübheli sayılıp, Rusiye ve yerli kütleviy haber vastalarında aqaretlene,
Qırım.Aqiqatnıñ baş muarriri Volodımır Prıtulanıñ aytqanına köre, leyha yarımadadaki Rusiye akimiyetiniñ qarşı areketlerine baqmadan, qırımlılar içün çalışmağa devam ete. Qırım.Aqiqat jurnalistleri oquyıcılarına yerli kütleviy haber vastalarında olmağan malümatnı bereler: tsenzurasız haberler, fikir paylaşuvı, problemlerniñ açıq muzakereleri.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit rayon mahkemesi Aluşta «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eldar Kantimirovnıñ ömür arqadaşı Elvina Üseinovanıñ memuriy davası boyunca istinaf şikâyetni baqtı. Qadı Marina Nazdraçeva, mahkeme icracısınıñ maska taqma emrini yerine ketirmemesinde qanınnıñ qabaatı olmağanına qarar çıqardı ve başlanğıç mahkemeniñ cöreme aqqında qararını lâğu etti. Bunı «Qırım birdemligi» haber etti.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkeme rayonınıñ qadısı İlya İşçenko Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eldar Kantimirovnıñ ömür arqadaşı Elvina Üseinovanıñ memuriy davası boyunca üküm çıqardı.
«Elvina Üseinova qadığa er şey nasıl olğanını aytıp berdi: icracı oña şahsen muracaat etmedi, maska ile bağlı tenbi yapmadı, bunıñ yerine kelip qolundan tutıp, barıp protokol tizdi», — dedi Seyran Kamilov.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkeme rayonınıñ qadısı İlya İşçenko Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eldar Kantimirovnıñ ömür arqadaşı Elvina Useinovanıñ memuriy davası boyunca üküm çıqardı.
Hatırlatamız, mahkeme vekili bu dava mabüsiniñ apayı Elvina Kantimirovağaqarşı «qadı ya da mahkeme vekiliniñ belgilengen qadı faaliyetiniñ tertibini temin etüv emirlerini yerine ketirmegeni içün» memuriy protokol tizdi.
Mahkeme vekili Kantimirovağa tibbiy maskanı yañlış taqqanını ayttı. Advokatnıñ bildirgenine köre, qadın oña hitap etilgenini birden añlamadı, amma keç oldı, çünki oña qarşı memuriy protokol endi tizilip başladı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ğiraq yuğarı mäxkämäse qararın yäkşämbedä iğlan itäçäk
Ğiraq Yuğarı mäxkämäse 1988nçe yılda, 182 meñ kürdne üterüdä ğayepli Saddäm Xösäyenneñ 6 yardımçısı xaqqındağı qararnı yäkşämbe könne iğlan itä. Ximik Ali dip tanılğan,Säddamnıñ tuganı bulğan Ali Xasän äl-Mäcid, Meñlägän kürdne Ximik Gaz belän üterergä färman birüdä ğayeplänä. Ul genodtisid ta ğäyeplängän keşelärdän berse. Qalğannarına suğış cinäyätläre häm keşe ütertü ğayepläwläre belderelä. Alarnıñ niçäse ülemgä xökem iteläçäk, bu yäkşämbe könne çığarılaçaq qarar bilgeläyäçäk.


text:
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım akimiyetiniñ ruporı «Krıminform» ükümet yolbaşçısı Natalya Timakovağa esaslanıp bildire.
«Ükümet reisiniñ Rusiye sıñırınıñ yañı yolbaşçısı Konstantin Busıginge bergen ilk emri Qırım ve Aqyarnıñ RF terkibine kirüvini köz ögüne alıp, Rusiye Federatsiyası ve Ukraina arasında devlet sıñırını donatuv işlerine başlamaq avalesi oldı», – dep ayttı Timakova.
Onıñ bildirgenine köre, Busıgin eñ yaqın vaqıtta Qırımğa kelecek. Bunı baş nazir tanılmağan Qırım cumhuriyetiniñ yolbaşçı vazifelerini eda etken Sergey Aksönovğa telefon subetinde bildirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, dünya tanığan sıñırlar içinde Ukraina topraq bütünligi tiklengen soñ, ilhaqtan soñ Qırımda tiklengen bütün eykeller bir afta içinde yıqılacağı aqqında ayttı.
Bu aqta o, tünevin Rusiye çarı III Aleksandrğa tiklengen eykelniñ açılışına sebebinden qomşu Rusiye prezidenti nevbetteki sefer Qırımnı ziyaret etkenini izaatlağanda noyabrniñ 18-nde Facebookta yazmaqta.
«İşğal altındaki Qırımda nevbetteki rus eykeliniñ açılışı (18.11.2017) prezident saylâvı arfesinde rus halqını bir daa kütük yerine qoyma maqsadınen mahsus Putin içün uydurılğanı açıq-aydın körünip tura», – dep saya Çubarov.
Onıñ sözlerine köre, III Aleksandr eykeliniñ açılış merasiminde, Putinniñ çar aqqında aytqan er bir sözü, Rusiyeniñ şimdiki sakinleri çarnı Putinniñ özünen tıpqı dep körsinler degen mantığınen saylânğan.
Rusiye bu husus boyunca iç bir türlü kütleviy izaat bermey.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin noyabrniñ 18-nde Yaltadaki Livadiya sarayı territoriyasında rus çarı III Aleksandr eykeliniñ açılışında iştirak etti.
Abide açılış merasimde yapqan çıqışında Putin «III Aleksandr Rusiyeni sevgeni ve oña inanğanı» aqqında ayttı. Onıñ sözlerine köre, oña eykel açaraq rusiyeliler, imperatornıñ işleri, yeñişleri ve muvafaqiyetlerine ürmet köstermekteler.
Haber etilgenine köre eykel, XIX asırnıñ ekinci yarısında qurulıp, Ekinci Cian cenki yıllarında yıqılğan Kiçik Livadiya sarayı bulunğan yerde yerleştirilgen. III Aleksandr 1894 senesi Kiçik Livadiya sarayındaki çalışma odasında vefat etken.
Bu yıl mart ayında Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti eykel yerleştirmek maqsadınen, o yerde çalışıp turğan tennis saalarınen oyun meydançığını yıqqan edi.
Livadiya sarayı Rusiye imperiyasınıñ soñki çarı olğan II Nikolay ve ailesiniñ yazlıq evi edi. 1945 senesi bu yerde Hitlerge qarşı qurulğan koalitsiya azaları Stalin, Rusfeldt, Churchill iştirak etken Yalta konferentsiyası ötkerilgen edi.
1974 senesinden başlap muzey kompleksi ziyaretçiler içün açıla. Livadiya sarayı Ukrainanıñ yedi mucizesi statusını qazanğan edi.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu rayonındaki yolda yolcu avtobusı endekke «uçıp ketti», neticede bir insan elâk oldı, sekiz kişi farqlı yaralar aldı. Bu aqta Qırım kütleviy haber vastaları Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bergen malümatqa esaslanıp bildire.
«Bugün saat 17.30-da Keriç – Kefe yolunda Keriç – Yanış Taqıl (Zavetnoye) seferini kerçekleştirgen 20 kişilik «Bogdan» yolcu avtobusı endekke tüşti. Yol qazasınıñ ilk sebebi – çananıñ bozulmasıdır. Avtobusta aydavcıdan ğayrı 8 yolcu bar edi, olar arasında balalar yoq edi. Yol qazası neticesinde bir kişi elâk oldı, bir insan ağır yaralandı, yedi kişi orta seviyeli yara aldı», – dep tekrarlay politsiyanıñ malümatını «Krıminform» haber agentligi.
Yol qazası yerinde GİBDD hadimleri çalışa. Berilgen malümatqa köre, qazanıñ sebepleri, naqliyat vastasınıñ saibi ve yolcu avtobusınıñ marşrutqa çıqması içün tehnik netice çıqaruvınen bağlı qarar ögrenilmekte.
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ saytında yol qazası aqqında malümat yoq.
2018 senesi dekabr ayında Qırım qurtarıcıları Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirgen edi.


text:
Rusiyede Ukrainadan, Rusiye Anayasa mahkemesi akemlerine dair uquqiy yardım etüv boyunca talap alğanlarını tasdiqladılar. Bu akemlerni, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilmesi esnasında Ukrainanıñ topraq bütünligi ve toqunılmazlığına qast etüvde ortaq olğanlarından şübheli sayalar.
Bunı Federatsiya Şurasınıñ Anayasa qurucılığı ve Mudafaa ve havfsızlıq komitetleriniñ birlikte ötkerilgen toplaşuvında Rusiye baş prokurorınıñ muavini Saak Karapetân bildirdi, dep yaza Rusiye kütleviy haber vastaları.
TASS agentligi: «Sözniñ tam manası ile tünevin, Rusiye Anayasa mahkemesi akemlerine – bütün akemlerge dair talap keldi. Anda olarnı devletniñ topraq bütünligine qast etüvden dolayı şübheli sayalar. Bizde Ukraina ile halqara uquqiy emekdaşlıq devam ete, lâkin iş kölemi, tabiiy ki eksildi. Ve er teslim etüv, uquqiy yardım etüv meselelerini biz ayrıca baqamız», – dep, Karapetânnıñ sölerini naqil ete.
Ukrainanıñ baş arbiy prokuraturası, Rusiye Anayasa mahkemesiniñ rehberi Valeriy Zorkin ve bu mahkemeniñ 18 akemine Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqı esnasında Ukrainanıñ topraq bütünligi ve toqunılmazlığına qast etüvde ortaq olğanlarından dolayı şübheli sayılğanlarına dair bildirüvni azırladı.
Bildirüvde Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 27-nci maddesiniñ 5-nci qısmı ve 110-nci maddesiniñ 3-nci qısmında qayd etilgen cinayet (ukümet vekilleri tarafından evelden añlaşaraq yapılğan ve ağır neticelerge ketirgen, Ukraina Anayasası tarafından tayin etilgen tertipni bozıp, Ukrainanıñ territoriyası ve devlet sıñırını deñiştirmek maqsadınen qasten yapılğan areketlerge yardım etüv) ile bağlı şübheden bahs etile.
Aprelniñ başında Gürcistannıñ teşebbüsi ile Rusiye Anayasa mahkemesi azalarınıñ Qırımnıñ ilhaqı esnasındaki areketleri, Baltıq deñizi ve Qara deñiz bölgelerindeki devletlerniñ Anayasa mahkemeleri başlıqları ve Anayasa adliyesi birleşmesi azalarınıñ iş körüşüvinde muzakere etildi.


text:
«Voda Krıma» müessisesiniñ yolbaşçısı Vladimir Bajenov bildirgenine köre, soñki afta devmında yarımada suv anbarlarına çoq suv kelmey.
Bu aqta o, martnıñ 22-nde Qırımnıñ suv teminlevi problemleri operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Suv anbarlarına kelgen suv meselesinde maqtanacaq şey yoq. Deñişir, dep bekleymiz, amma afta devamında künlik suvdan biraz çoq suv kele. Keçken afta devamında ğarbiy yönelişten 91 biñ metr kub suv aldıq. Tulumba agregatları çalıştı, Aqmescit suv anbarlarından suv bir künde 32-33 biñ kubqa köterildi», – dedi Bajenov.
Martnıñ 19-nda bu işarette Aqmescit ve Zagorsk suv anbarları qala. Andan ealige suv almağa endi olmay. Monitoring neticelerine köre, bu seviyege Balanov ve Taygan suv anbarları da yaqınlaşa.
Keçken afta qırımlı iş adamı, «Skazka» ayvanat bağçası ve «Taygan» arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qarasuvbazar ve Taygan suv anbarlarında pek az suv qaldı. Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, Aqmescit suv anbarlarınıñ yedekleri pek artmay.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti keçken afta yerli telekanalnıñ yayınında Beşterek-Zuyadan Aqmescitke suv berilip başladı, dep bildirdi.
Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Qırım ve Aqyarnıñ suv teminlevini eyiliştirmek içün Rusiye bücetinden 3,2 mlrd ruble berilecektir.
Suv qıtlığı sebebinden keçken seneden berli Aqmescitte ve diger regionlarda suv berüv cedvelleri kirsetildi. Bunıñnen beraber Aqmescitte suv teminlevi hatlarında qazalar ola, bu da suv kesilüviniñ sebebi ola.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Rusiye politsiyası, birinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı Mahkemesi yanına kelgen 50-den çoq adamnı tutıp aldı. Bugün mahkeme dört qırımtatarnıñ - Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutovnıñ ükmüne apellâtsiyanı baqa.
Bu aqta "Qırım birdemligi" cemiyet birleşmesi ve Rusiye uquq qoruyıcısı Aleksandra Krılenkova bildireler.
Faaller, "Balalarımız terrorist degil", "Qırımda basqını toqtatıñız" plakatlarınen mahkeme binası yanında tura edi.
Politsiya olarnı bilinmegen yerge alıp ketti.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye quvetçileri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.


text:
Alimler koronavirus hastalığına qarşı aşı yapqanına qadar SARS-CoV-2 koronavirus pandemiyası devam etecek, dep bildirdi Dünya sağlıq teşkilâtınıñ COVID-19 hastalığı meseleleri vekili Devid Nabarro aprelniñ 12-nde. Bu aqta o, NBC News kanalına bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Nabarronıñ fikirince, koronavirus hastalığı mevsim grippinden farqlı.
«Bu (COVID-19 – QA) gripp kibi dalğa-dalğa olacağından emin degilmiz. Epimiz bizni qoruycaq aşını alğanına qadar bu virus insanlarnı taqip etecek, dep tüşünemiz», – dedi o.
Dünya sağlıq teşkilâtınıñ vekili qayd etkenine köre, Avropada hastalarnıñ sayısı eksilgenine baqmadan, hastalıq dünya boyunca tarqala, şu sebepten bütün memleketlerniñ belli bir infrastrukturası olmalı.
«Er bir cemiyette hastalarnı qayd etip, olarnı izolâtsiya etecek ve tarqaluvına yol bermeycek belli bir qoruv bar. Böyle imkân er bir memlekette olmalı», – dep qoştı Nabarro.
Johns Hopkins universiteti yanındaki Sistem tedqiqleri merkeziniñ malümatına köre, dünyada tasdıqlanğan COVID-19 hastalarınıñ sayısı 1,8 milliondan çoq oldı, 114 biñ kişi vefat etti. 430 527 insan tüzelip yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye işğal etken Qırım ve Türkiye arasında yük parom seferleri «ne bugün olacaq, ne de yarın». Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım naqliyat naziri Sergey Karpov bildirdi.
«Qırım ve Türkiye arasında parom yoq. Ne tünevin bar edi, ne de bugün bar. Yarın da olmaycaq. Tek Türkiyenen degil, diger memleketlernen de muzakereler keçiremiz: parom keçiti, ve diger gemilerni qabul etmek içün er şeyimiz azır», – dedi Karpov TASS Rusiye agentligine.
Memurnıñ aytqanına köre, Qırımda deñiz seferlerinen bağlı tekliflerine azırlar.
«Limanlarnıñ gemilerni qabul etüv imkânları sıñırlı. Amma umumen limanlarımız çalışa, gümruk hızmetleri, liman hızmetleri bar, olar yük ve yolcularnıñ taşımasınen bağlı hızmet yapa bile. Şu sebepten er şeyge olmasa da, seferlerge azırlar», – dedi o.
Noyabrniñ 22-nde Rusiye kütleviy haber vastaları Rusiye kontrolindeki «Cenübiy regional ihrac destegi merkezi» ticaretsiz teşkilâtınıñ müdiri Natalya Serovanıñmalümatına esaslanıp, «Qırım ve Türkiye arasında yük parom seferleri yañıdan başlatıldı», dep bildirdi.
Bu malümatnı içtimaiy ağlardaki saifelerinde Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı, Devlet dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya da paylaştı.
Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa Qırım ve Türkiye arasında yük parom seferleriniñ yañıdan başlatılmasına dair malümat sahte ola, dep bildirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ Qırım ve Türkiye arasında yük parom seferleriniñ yañıdan başlatılmasına dair malümatı sahte ola, dep tahmin etken edi.
«Daa evel bunıñ kibi malümat sahte olıp çıqqan edi. Bu da sahte ola bile. Amma bu tahminge baqmadan, malümatnıñ ne qadar ciddiy olğanını baqacaqmız», – dedi Çubarov Qırım.Aqiqatqa.
Qırım.Aqiqat, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası, Ukraina Tış işler nazirligi ve Ukrainanıñ Türkiye elçihanesine izaat bermeleri içün muracaat etti.
2017 senesi oktâbr ayında «Qırım deñiz agentligi» parom ağınıñ operatorı Türkiye ile parom seferlerini yañıdan başlatmağa çare yoq ve böyle meseleler Moskva ve Ankara seviyesinde muzakere etilecek, dep bildirgen edi.
2017 senesi Ukraina Baş prokuraturası, Türkiye, deñiz taşımaları ve liman biznesinen oğraşqan bütün subyektlerge mektüp yolladı, dep bildirgen edi. Mektüpte «Rusiye işğal etken Qırımdan ve onıñ limanlarından kelgen bütün gemiler Türkiyege kirsetilmey, bu regionnıñ limanlarından ketüv izinleri ise berilmey», dep aytılğan edi.
Aqyar ve Türkiyeniñ Zonguldak şeeri arasındaki parom seferleri 2016 senesi oktâbrniñ soñunda teşkil etilgen edi, 2017 senesi mart ayında ise Türkiye tarafı olarnı toqtatmağa qarar aldı.
İşğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ deñiz limanları ve terminallarına çetel bayraqları altında kirüv Ukraina tarafından halqara uquq bozuluvı ve memleketniñ suverenitetini, Ukraina qanunlarını bozğan areketler olaraq tanılmaqta. Böyle areketler sebebinden gemi saipleri, gemi operatorları ve kapitanları cinaiy mesüliyetke çekile bile.


text:
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise BalıqlavaTES-iniñ açılışında iştirak etecek ola, dep bildire TASS rusiye haber agentligi.
Bundan ğayrı Putin, videobağ vastasınen Tavrik TES-i ve Tamandaki “Port” podstantsiyasınıñ açılışını ilân etecek.
Aqyarda o “Malahov qurğanı” tafrihiy abideni ziyaret etmege azırlana.
Bundan soñ Putin Aqmescitke ketip, anda ilhaqnıñ beş yıllığına bağışlanğan bayram merasimlerinde iştirak etecek.
Soñra, beyanatqa köre, Putinniñ frenkistan siyasetçileriniñ bir taqımınen, olarnıñ arasında frenkistan parlamentiniñ sabıq mebusı Terry Marianinen,körüşüv añlaşması bar.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yedi Quyu rayonında Ekinci cian cenkinden qalğan 129 ava bombası tapıldı, bildire Qırımdaki Rusiye FVN-niñ matbuat hızmeti.
Haber etile ki, ava bombalarınıñ umumiy çekisi 22 tonna edi. Olarnı mahsus maşnalarnen Bagerov poligonına alıp çıqtılar ve yoq ettiler.
Daa evel Keriçte Mayak qasabası yanında deñizde eki metr terenlikte Ekinci cian cenkinden qalğan doquz ava bombası tapıldı.
Daa evel Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında Ekinci Cian cenkinden qalğan 9 avia bombasını areketsiz alğa ketirdiler.
İyül 7-sinde 20 kilogrammlıq bombanı Körpe (Kalinovka) köyünde açıq meydançıqta taptılar.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında iyülniñ 7-sinde Ekinci Cian cenkinden qalğan avia bombasını areketsiz alğa ketirdiler, dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenkinden soñ topraqta qalğan mermiler ara-sıra tapıla. Yarımadada minasızlaştıruv taqımları çalışa.


text:
Bağçasarayda politsiya tarafından cami parasınıñ hırsızlığında şeklengen adam yaqalandı. Qırım İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire ki, 37 yaşında yerli sakin mart 4-te «Bağçasaray» avtostantsiyasında yaqalandı.
«Elde etilgen malümatqa köre, mart 26-da kündüz şübeli adam Bağçasaray rayonınıñ Kokluz köyündeki (Bogatoye Uşçelye) cami binasında bulunıp, içinde tahminen 8 biñ ruble olğan sadaqa parası ile qutunı hırsızladı», – aytıla beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, er kişi bundan evel de hırsızlıq, em de narkotikler ile bağlı cinayetler içün mesüliyetke çekilgen edi.
Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 158-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (hırsızlıq) cinaiy iş açıldı. Şeklengenni eki yılğa qadar azatlıqtan marum qaldıra bileler.
Malüm ki, Qırımdaki camilerde sadaqa parası sıq-sıq hırsızlanıp başlandı. Belgisiz şahıslar camilerge kirip, sadaqa parasını çıqarğan ediler.
Qırım musulmanları Diniy idaresi cami imamları, musulman cemiyetleriniñ reislerini camilerde sadaqa parasını ve qıymetli şeylerni qaldırmamağa çağırdı.


text:
Keçken künü Qırımda üç hasta koronavirustan vefat etti. Bu aqta sentâbrniñ 23-nde derc etilgen Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ statistikası bildire.
Bu malümatqa köre, Qırımda koronavirustan vefat etkenlerniñ sayısı 54 oldı.
«2504 insan tibbiy közetüv altında buluna, 532-si evde dinamik közetüv altında qala, 1876 kişi hastahanede buluna, 96 insan observatorlarğa alındı», – dep aytıla haberde.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı artmağa devam ete.
Keçken künü Qırımda 83 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda 3972 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 2526 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescit civarında, qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan mikrorayonında, bina ve isarlarda «ATR» ve «Meydan» graffitileri peyda oldı, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Yerli sakinlerniñ aytqanı kibi, bu yazılar ile olar Roskomnadzor musaadesi olmağanından sebep qapalğan qırımtatar telekanal ve radiosına destegini bildireler.
İnsanlar işbu matbuat vastalarınıñ qaytarılacağına ümüt besley.
2015 senesi aprel 1-den itibaren ATR telekanalı işini toqtattı.Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı.
Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.
ATR qapatılğan soñ cumhuriyetniñ akimiyeti cemaat qırımtatar telekanalını açmağa teklif etti. Olarnıñ fikirince, qırımtatarlar kerçek malümatnı almaq aqqını qullanacaqlar.


text:
Rusiye Donbasta ve işğal etilgen Qırımdaki vaziyetniñ stabilsizleştirüvini toqtatmalı. Bunıñ aqqında BMT Baş Assambleyasınıñ tarafından Ukrainanıñ topraq bütünligini desteklegen qararnıñ qabul etilmesiniñ yedinci yıldönümi ile bağlı BMT aza devletleriniñ ortaq beyanatında yazıla.
«Baş Assambleyanıñ açıq talaplarına baqmadan, RF Qırımnı muvaqqat işğal etmesini toqtatmadı. Aksine, insan aqları saasında ters bozuvlar ve suistimallarnı ve yarımadanı arbiyleştirmege devam ete», – dep yazıla TİN saytından yayınlanğan beyanatta.
Beyanatta qayd etile ki, Rusiyeniñ areketleri bütün dünyada endişege sebep oldı, olar halqara uquqa, BMT Nizamnamesine, halqara gumanitar uquqqa zıt kele.
«RF-nı kene QMC ve Aqyar şeeriniñ işğalini deral toqtatamağa ve Qırımdaki vaziyet ile bağlı BMT BA muvafıq qararlarınıñ tam şekilde yerine ketirmege çağıramız. Qırımnıñ işğalden azat etmek içün meydanğa ketirilgen Qırım platformasını da alğışlaymız», – dep yazıla beyanatta.
БMT aзaлapы, Pycиe apekeTлepиHe джeBaп oлapakъ kъaбyл эTилbreH kъapapлap akъkъыHдa xaTыpлaTTы.
Ukrainanıñ topraq bütünligini desteklegen qararnıñ qabul etilmesiniñ yedinci yıldönümi ile bağlı BMT aza devletleriniñ ortaq beyanatıyf dünyanıñ 45 memleketindeki BMT temsilcilikleri qoşuldı.
Dekabrniñ 16-da, BMT Baş Assambleyası işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyeti aqqında yañartılğan ve quvetleştirilgen qararnı qabul etti. Qararğa 64 devlet qol tuttı, 23 ise qarşı çıqtı.
Büyük Britaniya ve ABD BMT Baş Assambleyasınıñ işğal etilgen Qırımda insan aqlarına dair qararınıñ qabul etilmesini alğışladı.
Ukraina TİN bildirgenine köre, yañartılğan qarar leyhasınıñ esas elementlerinden biri Rusiyege tazyıq köstermek içün halqara platformalar çerçivesinde iş birliginiñ arttırılmasına çağıruv olğan.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi bildire ki, Rusiye ordu vertolötı Suriyede tüşti, bunıñ neticesinde eki arbiy elâk oldı.
Berilgen malümatqa köre, Mi-28 darbe uçağı aprel 12-de saba Homs vilâyetinde tüşti.
Elâk olğan arbiylerniñ cesedlerini Hmeymimi Rusiye aviabazasına alıp kettiler, dep bildire nazirlik.
Şimdilik tafsilâtlı bir malümat yoq.
Rusiye arbiy kampaniyası Suriyede keçken sene sentâbr 30-dan başlap mart 15 kününe qadar devam etti. Rusiye prezidenti Vladimir Putin Suriyede ordunı çıqarmağa emir etti. Rusiye asker uyuşmasınıñ sayısı alâ daa belli degil.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 20-nde Aqmescit sakini Denis Kaşuknı 2020 senesi fevralniñ 18-ne qadar SİZOğa aldı.
Oturışuv qapalı oldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tutulğan Denis Kaşuk oturışuv başında esnasnı qapatmağa rica etti.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, Rusiye FSBsi Aqmescit sakini Denis Kaşuknı silâ satın alğanından ve saqlağanından şübheli sayıp tuttı. Denis Kaşuknıñ ömür arqadaşı Olga Qırım.Aqiqatqa izaat berip, dekabrniñ 17-nden berli bağda olmağanını ve evlerinde tintüv keçirilgenini bildirdi.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, FSB Kaşuknı eki madde – Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci ve 222.1-incisine istinaden («qanunsız satın aluv, satış, saqlap, silâ, onıñ esas parçalarınıñ taşıması») – şübheli saya, dep bildirdi.
Rusiye FSBsi Denis Kaşuknıñ tutuluvını şimdilik izaatlamadı.


text:
Ukraina jurnalistleri milliy birligi (UJMB) qırımtatar zenaatdaşlarını zenaat bayramlarınen hayırlap, Ukraina ve dünya jurnalistlerini 2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ zor şaraitlerde çalışmağa mecbur olğan jurnalistlerge birdemlik köstermelerine çağırdı.
UJMB qayd ete ki, Qırımdaki Rusiye akimiyeti «mustaqil jurnalistikanıñ faaliyet köstermesi içün dayanılmaycaq şaraitler» yarattı, neticede «bir çoq qırımtatar neşiri Qırımnı terk etip, esas Ukrainağa köçmege mecbur oldı».
«Qırımda işğalci akimiyet olğanda söz serbestligi ve mustaqil jurnalistika aqqında aytmağa zor. Bir çoq qırımtatar neşiri bu şaraitlerde yarımadanı terk etip, Ukrainanıñ diger regionlarına ketmege mecbur oldı. Jurnalistlerniñ icadiy birligi zenaatdaşlarını ve halqara jurnalist birleşmelerini Qırımda söz serbestligini qorçalağan qırımtatar faalleri ve vatandaş jurnalistlerine birdemlik köstermelerine çağıra», – dep ayttı UJMB reisi Sergey Tomilenko.
UJMB bildirgenine köre, qırımtatar jurnalistleri – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, QHA müdiri Gayana Yüksel, dünyada yekâne olğan ATR qırımtatar telekanalınıñ muarririyeti, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faallerini taqip etüv – işğal altındaki Qırımda «söz serbestligini bastırmağa tırışqan Rusiye siyasetini isbatlağan zıncırnıñ buğumları ola».
Ukraina jurnalistleri milliy birligi işğal etilgen Qırımdan vatandaş jurnalistlerini öz saflarına qabul etmege azrı olğanını bildirdi. Qırımtatar faalleri, vatandaş jurnalistleri, qırımlı advokatlarğa yarımada işğali şaraitlerinde çalışqan jurnalistlerniñ UJMB-ne kirmek içün ayrı qolaylaştırılğan yolnıñ tizilmesini muzakere etmege teklif etile.
Çarşenbe künü, aprelniñ 10-nda, qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ jurnalistleri Qırımtatar jurnalistikası künü zenaat bayramlarını qayd ete.
Bu kün 2011 senesi Bağçasarayda qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ konferentsiyasında tesis etilgen edi.
Qırımtatar jurnalistikası künü maarifçi İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» eki tilli gazetasınıñ 1883 senesi aprelniñ 10-nda çıqqan ilk sanına bağışlandı.
Neşir türk ve musulman aleminde büyük rol oynadı, qırımtatar cemiyetiniñ uyanuvına ve yañartuvına yol açtı.
Rusiye işğal etken Qırımda Qırımtatar jurnalistikası kününe bağılanğan bir de bir tedbirler aqqında haber etilmey.


text:
Yewropa Berlege tışqı eşlär ministrlarınıñ Samar sammitı turında Brüsseldä ütüçe söyläşüendä optimizm bik kürenmi diärgä bula. Berlek belän Rusiä arasındağı kierenkelek säbäple Samara sammitı ällä ni zur tärräqiät alıp kiler dip kötelmi. Yewropa Berlege anda töp iğtibarnı tağın da naçarayuğa yul quymawğa yünälter kebek.
Taraflarnıñ Noyäber ayındağı Finländiä oçraşuınnan soñ küp waqıt uzmadı. Yaña strategik xezmättäşlek kileşüe tözü mäsäläse haman urınınnan quzğalmıy. Bıltır Rusiägä Polşada citeşterelgän it tarawların kertmäwgä cawap itep Polşa yaña strategik xezmättäşlek kileşüe turında söyläşülärgä veto salğan ide.
Bıltır Litvadağı ber neft eşkärtü qorılması Polşa şirkätenä satılğannan soñ Rusiäneñ ul qorılmağa neft cibärüne tuqtatuına cawap itep xezmättäşlek söyläşülärenä Litva da qarşı çıqtı.
14-nçe mayda irtän isä Estoniä tışqı eşlär ministrı Urms Paet Berlek ministrların Tallin üzägennän Sovet Soldatı häykälen küçerügä bäyle Rusiä-Estoniä qarşılığında Estoniäne yaqlarğa çaqırdı.
Estoniä Samar sammitın Eston xökümäteneñ internet säxifälärenä bulğan höcümnärgä häm Mäskäwdäge Eston ilçelege yanında köç qullanular belän ütkän protest çaralarına Mäskäw Kremleneñ qatnaşlığı turındağı ğäyepläwlärne kütärü öçen östämä ber uñay mömkinlek dip qarıy.
Yewropa Berlege räsmiläre isä Rusiä inde üze dä yaña kileşü tözü mömkinlege belän bik qızıqsınmıy di. Rusiä bıyıl möddäte çığaçaq xäzerge Partnerlıq häm Xezmättäşlek kileşüen ozaytırğa ğına teli kebek.
Samar sammitında Yewropa Berlege Rusiädä demokratiä häm keşe xoquqlarınıñ torışınä bäyle qayber borçıluların da belderer dip kötelä.
Şulay da Samarda Berlekneñ mömkinlekläre çiklängän bulaçaq. Çönki Berlek möhin dönyaküläm mäsälälärdä Rusiäneñ xezmättäşlegenä moxtac.
Şularnıñ iñ möhime Kosovo. Mäğlüm bulğança, Rusiä Könbatışnıñ Serbiädän ayırılırğa teläwçe Kosovoğa xalıqara küzätü astında bäysezlek birü täqdimenä qarşı çığa.
Berlek öçen Rusiäneñ xezmättäşlege zarur bulğan möhim mäsälälär rätenä Iran häm Yaqın Könçığışnı da kertep bula.


text:
Rusiä Koreyadan tuñdırılğan aqçalarnıñ kilüen raslıy
Azatlıqnıñ rus redaksiäse xäbär itüençä, bügen Rusiä tışqı eşlär ministrlığı, Tönyaq Koreada tuñdılırğan aqçanıñ Rusiä bankına küçerelüen rasladı. AQŞnıñ Tönyaq Koreadağı Atom eşläre buyınça wäkile, Christopher Hill, Tokyoda xäbärçelärgä Tönyaq Koreanıñ qarşılıqlar tudırğan Yong Byon Atom Reaktrınıñ yabaçağın xäbär itte. Bu atna Pxyenyanğa kilgän Hill, TönYaq Korea BMOnıñ Atom küzätüçeläre belän kileşengän oçraqta yabılaçaq, dip belderde. Reaktiornı yabu ğına bezneñ barlıq mäsälälärebezne çişärgä bulışmyı, bez bu berençe adımnı buldırğannañ soñ aldağı adımnarnı da atlarğa tieşbez. Hillnıñ, AQŞ räsmiye bularaq Pxenyanğa yasağan bu säfären, TönYaq Koryea matbuğat çaraları 5 yıl däwamında bulğan berençe uñışlı adım dip bäyäläde.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ mtbuat kâtibi Maryana Betsa üç yul evelsi 2014 senesi fevral 20 künü «Qırım Muhtar Cumhuriyeti muvaqqat işğali» etilip başlanğanını ve sözde Rusiyege qoşulmaq referendumınen yekünlengeni aqqında hatırlattı. Bu aqto Twitterde yazdı.
2015 senesi oktâbrde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, 2014 senesi fevral 20 künü Ukrainanıñ bir qısımı «vaqıtınce işğal etilip» başlanğanı aqqında ferman imzaladı.
Ukraina prezidentiniñ memuriyetinde bildiler ki, qanunlarğa deñişmeler «muvaqqat işğalniñ» başlanğıç kününi belgilemek, bu meselede bir fikirni tasdiqlamaq ve halqara uquq çerçivesinde devlet, vatandaş ve uquqıy şahıslarnıñ aqlarını qorçalamaq maqsadınen kirsetildi.
2014 senesi fevral ayında «yeşil adamçıqlar» dep adlandırılğan belgisiz silâlı adamlar Qırımnıñ esas memuriy binalarnı zapt ettiler ve Rusiye bayrağını köterdiler. Ondan da ğayrı «yeşil adamçıqlar», ya da «nezaketli adamlar» Ukraina arbiy qısımlarını blok ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında referendum keçirildi, neticede Rusiye Qırımnı özüne qoşqanını ilân etti. Ukraina, Avropa birligi ve AQŞ bu rey berüvini tanımadılar ve Qırım Rusiye tarafında işğal etilgenini tanıy.
Vaqıt keçken soñ Rusiye prezidenti Vladimir Putin «yeşil adamçıqlar» – Rusiyeli arbiyler olğanını itiraf etti.
Rusiye yarımadanı işğal etkenini qabul etmey ve bunı «tarihiy adaletniñ tiklenilmesı» olaraq qabul ete.


text:
Kyivde Hreşçatık soqağında «Qırım. Yaz mevsimi: bizden alınmaycaq şeyler» sergisi açıldı, onıñ çerçivesinde Qırım aqqında hatırlatqan «eserler» taqdim etildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Eserler arasında yırcı Svâtoslav Vakarçuk, oyuncılar Rimma Zubina ve Ada Rogovtseva, qırımlı ukrain rejissöri ve eski Kremlniñ siyasiy mabüsi Oleg Sentsov, Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, qırımlı mabüslerniñ advokatı Lilâ Gemeci ve digerleri bergen eşyalar toplandı.
«Qırım aqqında tek yıl ve belli künlerde aytılmaycağını köstergen bir leyhamız. Yarımada işğali problemi aqqında daima hatırlamaq kerek. Qırım – bizden alınmaycaq şey. Tarihqa baqsaq, totalitar rejimler yoq ola, işğal etilgen topraqlarğa ise barışıq kele», – dep tarif etti sergi teşkilâtçılarından biri, «Vatandaş serbestlikleri merkeziniñ» aq qorçalayıcısı Aleksandra Matveyçuk.
Sergi iştirakçilerinden biri, advokat Lilâ Gemeci bu sergige şahsiy arhivinden eki fotoresim berdi, dep bildirdi.
«Birinci fotoresimde balalarnen Qırımda lavanda tarlasında turamız. Bu çeçekni Qırımnen bağlı sayamız, bu çeçekni FSB bölügine ya da SİZOğa müvekkillerimizge ketirmege tırışamız, apiste olsalar bile, topraqlarınıñ qoqusını is etsinler. Ekinci fotoresim – 2018 senesi yanvar ayında Sudaqta olğan adise-vaqialarnıñ fotoresimi. «Qırım birdemligi» teşebbüsiniñ toplaşuvlarından biri vaqtında faal, advokat, vatandaş jurnalistleri qavede Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından uydurılğan sebeplerden blok etildi. O vaqıt birleşmemiz Qırımda Rusiye akimiyetine ne qadar keder etkenini añladıq», – dep tarif etti advokat.
Bu leyhanıñ teşebbüsçileri Ukraina PENi, Vatandaş Serbestlikleri Merkezi, «Vsi.Svoyı» ukrain brendleriniñ eñ büyük platforması ve Postmen agentligi ola.
Martta berilgen malümatqa köre, Kyivdeki Ukraina Tış işler nazirligi binasında qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafından taqip etilüvi ve bunıñ neticesinde zarar körgen balalarğa bağışlanğan «Özüne sadıq qalmaq – cinayet degildir!» sergisi açılğan edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Pfayzer koronavirus daruı çığardı
Koronavirus êläkterüçelärdä simptomnar barlıqqa kilüen buldırmıy torğan darunı sınaw başlandı
AQŞnıñ Pfayzer farmaśevtika şirkäte koronavirus daruı sınawların başlawların citkerde. Täcribälärdä koronavirus êläktergän awırular belän ber ük öydä yäşägän 18 yäş’tän ölkänräk 2660 sälamät keşe qatnaşa.
Pfayzernıñ global’ tikşerenü, üsterü häm mediśina bülege citäkçese Mikaêl’ Dolsten bolay di: “Dön’yada xakimlek itüçe Kovid-19 belän köräştä virusnı kontrol’dä totuçı vakśinalar tışında çirne êläktergän keşelär öçen êffektiv däwalaw tabu kiräklegen uylıybız”.
Dolsten äytkänçä, daru, täcribälär uñışlı bulğan oçraqta, virusqa taralırğa irek birmäyäçäk häm çirne êläkterüçelärdä simptomnarnıñ barlıqqa kilüen kirtäläyäçäk.
Pfayzerdan alda AQŞnıñ “Merck” häm Şveśiyäneñ “Roche” farmaśevtika şirkätläre dä Kovid-19nı däwalaw öçen daru uylap tabuların beldergän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Merkel' wazıyfasında qalaçaq
Germaniyä ilbaşı kanślernıñ yaña xökümät tözelgängä qadär wazıyfasında qaluın soradı