text:
Birleşken Milletlerniñ tasil, ilim ve medeniyet meseleleri teşkilâtı işğal etilgen Qırımda vaziyet fenalaşqanını qayd ete. Bu aqta yarımadanıñ vaziyetine dair 10-uncı malümat körüşüvinde aytıldı, dep haber ete Ukraina Tış işler nazirligi.
Müessise malümatına köre, körüşüvde BM insan aqları Yuqarı komissarı, OSCE matbuat serbestligi meseleleri vekili, Yadikârlıqlar ve tarihiy yerlerni qoruv halqara şurası, Amnesty International ofisleriniñ maruzalarında insan aqları bozuvları, milliy azlıqlar, matbuat serbestligi, jurnalistlerniñ telükesizligi, medeniy miras qorçalavına zulum etüv, ana tilinde tasil aluv imkânından marum etüv aqqında aytıldı.
33 iştirakçi memleket UNESCO kâtibiyetini işğal etilgen Qırımdaki vaziyetniñ doğru monitoringiniñ birinci etapını kerçekleştirmege devam etmesine çağırdı.
«Bu, monitoringniñ ekinci etapını vaqtınca işğal etilgen yarımadada keçirmege yardım etecektir», – dep aytıla haberde.
Tış işler naziriniñ sabıq muavini Serğiy Kıslıtsâ Parijde UNESCO Baş konferentsiyasınıñ 40-ıncı sessiyasında çıqışta bulunıp, Rusiyeniñ Qırımda yapqanları Hersones ve Bağçasaraydaki Han sarayı içün «ciddiy telüke» ola, dep bildirdi.
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırımda medeniy ve tarihiy emiyeti olğan bütün obyektlerni öz yurisdiktsiyası altına aldı. Kyiv, olar Ukraina halqına ait olğanını israr etip, mezkür obyektlerni UNESCO imayesi altına almağa rica ete.
UNESCO Dünya mirası cedveline işğal altındaki Qırımnıñ «Tavrik Hersones» qoruğı kirmekte. Cedvelge kirsetilecek namzetler arasında Bağçasaraydaki Hanlar sarayı, Sudaqtaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Manğup Qale, Eski Kermen ve Çufut Qale barlar.


c: text/html

text:
Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ apiske alınğan ve al-azırda Rusiye SİZOsında bulunğan qırımtatar faali İzzet Abdullayevniñ qızı doğdı, dep bildirdi advokatı Mammet Mambetov.
«Bugün Rostov vilâyetiniñ Şahtı şeerindeki SİZO-4-te müvekkilim İzzet Abdullayev ile körüştim. Tutulğanından berli, ne yazıq ki, bulunğan yerini tasdıqlaycaq bir malümat yoq edi, müvekkilim qayda olğanını bildirmek talabınen tahqiqat organlarına muracaat etken edim. Tahqiqatçı Ceza-protsessual kodeksini bozıp, alâ daa bir malümat bermedi. İzzetniñ maneviy alı pek güzel», – dep yazdı Mambetov Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, qızı olğanına dair haber «elbette, quvet berdi». Advokatnıñ qayd etkenine köre, Abdullayevniñ ekinci qızı oldı.
Aprelniñ 8-nde qırımlı advokatlar Emil Kurbedinov, Edem Semedlâyev ve Mammet Mambetov apiske alınğan qırımtatar faallerinen körüşmek içün Qırımdan Rusiyeniñ Şahtı şeerine yol aldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiyevde bu sene mayıs ayında Bağçasarayda ğayıp olğan Ervin İbragimovğa destek köstermek içün aktsiya keçirilecek. Teşkilâtçılarnıñ bildirgenlerine köre, merasim iyül 27-de Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainadaki elçiligi yanında keçirilecek.
«Cemaatçılıqnı işğal etilgen Qırım territoriyasında insanlarnıñ zorbalıqnen ğayıp olması aqqında unuttırmamağa, Rusiye Federatsiyası ükümetini ise, Ervin İbragimov ve diger hırsızlanğan insanlarnı tapmaq içün acele tedbirler keçirmege çağıramız», – dep qayd etile merasimniñ Facebook saifesinde.
Aktsiya teşkilâtçıları arasında Qırım SOS cemaat teşebbüsi, Qırımtatar Milliy Meclisi, Rusiyede sabıq siyasiy mabusı olğan Qırım sakini Gennadiy Afanasyev bar.
Ervin İbragimovnıñ hırsızlanması aqqında 2016 senesi mayıs 24-te haber peyda oldı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi ğayıp olğan Qırım sakinini qıdırmağa başlağanını bildirgen edi.
Bağçasarayda hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ soy-sopları onıñ qaytarılması içün 1 million ruble bereceklerini ilân etti.
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya hırsızlanmanıñ üç ola bilecek sebebini ayttı: para almaq maqsadınen hırsızlav, İbragimovnıñ ticariy faaliyeti ve «Qırım uquq qoruyıcı organlarına iftira atmağa istep, Qırımdaki vaziyetni kerginleştirmek maqsadınen yapılğan hırsızlav».
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Abideler ve körülmege lâyıq yerlerniñ meseleleri boyunca Halqara şura yanındaki Ukraina milliy komitetiniñ icraiy mudiri Yelena Serdük, Ukraina ukümeti Rusiyege qarşı yalıñız ilhaq etilgen Qırımdan muzey kollektsiyalarnıñ çıqarılması içün degil, aynı zamanda arheologiya abideleriniñ çaypalması içün de uquqiy iddialarını bildirmek kerek, dep saya.
Memur: «Rusiyeliler muzey kollektsiyalarından taşılğan degerliklerni naqil etkenlerinden ğayrı, arheologiya abideleriniñ çaypalması yapıla. Bunıñ emsali yoq. Bu, degerlikleri Ermitajğa alıp ketilgen Suvdağğa aittir. Eski Kermen, Mangup Qale, Tavriya Hersonesi qoruğında qanunsız arheologik tetqiqatlar yapıla. Ukraina Cinaiy kodeksine binaen bu, 298-nci madde – abidelerni qanunsız tetqiq etüv ve çaypav. Böylelikle, Ukraina Rusiyege qarşı yalıñız muzey kollektsiyaları içün iddialarınıñ bildirmesi ile sıñırlanmamalı. Bütün bu cinayetlerni qayd etip, olar aqqında dünya toplulığını haberdar etmek kerek», – dep qayd etti.
Daa evel Ukraina Medeniyet nazirliginde Qırım.Aqiqat Radiosınıñ talabına cevaben, Qırım muzeyleriniñ mudirleri ve vazifeli şahıslarını medeniyet degerliklerini Ukrainanıñ sıñırından keçirgenleri içün mesuliyetke çekmek ve ondan ğayrı medeniyet sanktsiyaları deye bilingen sanktsiyalarnı tatbiq etmekni planlaştırğanlarını bildirdiler.
Muessiseniñ malümatına köre, 2016 senesinde İvan Ayvazovskiy adına Milliy resimler galereyasınıñ qararnen 38 resimini ilhaq etilgen Qırımdan Rusiyege alıp kettiler. Bu munasebet ile Ukrainada aqsız yerde öz başına iş körüv maddesi boyunca cinaiy işniñ alıp barılmasını başladılar. Rusiye tarafı, öz yurisdiktsiyası çerçivesinde areket etkenini iddia ete.


text:
Aqyarda iyünniñ 6-nda bir COVID-19 hastası qayd etildi. Şeerniñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, ana-babası Moskvadan qaytqan ve evde özüni izolâtsiya etken yedi aylıq balanıñ testi pozitiv çıqtı.
Qayd etilgenine köre, şeerniñ yuqunç hastahanesinde 86 insan közetile, №9 şeer hastahanesinde 81 kişi buluna. 1139 insan yaşağan yerinde közetile.
İyünniñ 5-nde keçiş noqtalarında 215 insannıñ testi yapıldı. «İzumrud» pansionatı observator rejiminde çalışa.
Yılnıñ başından Aqyarda 171 insannıñ COVID-19 hastalığı qayd etildi, üç insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ofisinde Ukrainada keçirilgen merkezsizleştirüv çerçivesinde Qırımnıñ memuriy islâatı muzakere etile. Bu aqta Meclis reisi Refat Çubarov Facebookta bildirdi.
«Birleşken territorial cemiyetler – yerli idareniñ temel dereceli organlarınıñ – qurulması Qırım işğali bitkeninen başlanacaqtır», – dep yazdı Çubarov.
O, Qırımtatar Milliy Meclisi, Ukraina halq deputatları ve Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciliginiñ işini «Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararında pekitilgenini körecekmiz», dep ümüt etkenini bildirdi.
2019 senesi dekabrniñ 13-nde prezident Volodımır Zelenskıy Yuqarı Radağa Anayasanıñ akimiyetniñ merkezsizleştirilüvinen bağlı deñişüvleri kirsetilgenine dair qanun leyhasını kirsetti. Prezident «rayon» ıstılasını yoq etip, yerine «okrugnı» kirsetmege ve devlet memuriyetleri yerine prefektler institutını kirsetmege teklif etken edi; belli memuriy-territorial birlemler olmasını da teklif etti: cemiyet, okrug, vilâyet, Qırım Muhtar Cumhuriyeti. Daa soñra Zelenskıy leyhanı keri aldı.
Fevralniñ 25-nde «Sluğa narodu» («Halq hızmetçisi») firqasınıñ teşebbüsinen Ukrainada merkesizleştirüv islâatınıñ devamı muzakere etilip başladı. Kyivde birinci etapta parlament fraktsiyalarınıñ vekilleri, çetel diplomatları, territorial cemiyet ve birleşmeleriniñ temsilcileri munaqaşağa qoşuldı.
Regionlar seviyesinde de muzakereler oldı.
Neticeleri Ukraina Anayasasınıñ merkesizleştirüv deñişmeleriniñ temelinde olmalı.
Mayısnıñ başında Ukrainanıñ cemiyet ve territoriyalar inkişafı nazirligi Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ merkesizleştirüviniñ başlanğıç planını taqdim etti.
Mayısnıñ soñunda Ukraina baş naziri Denıs Şmığal bildirdi ki, işğal etilgen Qırımnıñ cemiyet territoriyalarınıñ şekillendirüv planı «onıñ Ukraina kontroline qaytmasından soñ» tasdıqlanacaq.


text:
BMTniñ çekiştirüvlerge qarşı küreş komiteti iyülniñ 25-nde Rusiyedeki vaziyetni közden keçire. Komitet oturışuvınen bağlı malümat BMT saytında derc etildi.
«Qırım uquimaye gruppası» haber etkenine köre, Rusiye temsilcileri de Rusiye ilhaq etken Qırımda yapılğan repressiya ve çekiştirüvlernen bağlı suallerge cevap bere bileler.
Ukrain uquqimayecileri BMT komitetine 2014-2018 seneleri Rusiye Qırımda qullanğan çekiştirüvleri aqqında maruzasını teslim etti.
Uquqimayeciler haber etkenine köre, maruzada Rusiye Qırımnı ilhaq etken devir içinde qullanğan çekiştirüvnen bağlı malümat taqdim etilmekte. Bu malümat hususan, dava iştirakçileri olğan Oleg Sentsov ve Oleksandr Kolçenko, «ukrain diversantlarınıñ işi», Avromeydan faallerine nisbeten qullanılğan çekiştirüvler aqqında.
Maruzada zorbalıqnen hırsızlanğan Qırım sakinleri, mahsus hızmetlernen işbirligi yapmağa zorlavlar, Aqmescit SİZOsında mabüslerge nisbeten ğayrı insaniy davranışlarnen bağlı faktlar toplanğan dep qayd ete uquqimayeciler.
Çekiştirüvlerge qarşı küreş BMT komitetiniñ oturışuvı iyülniñ 25-26 arasında ötkerilecek.
Daa evel Büyük Britaniya tış işleri nazirligi Rusiyeden ilhaqnen razı olmağan Qırım sakinlerini taqip etüvni bitirmege çağırdı. Bu aqta TİN nazirliginiñ er yıl dünyada insan aqları boyunca azırlağan maruzasında söz yürsetile.


text:
Advokat Nikolay Polozov aytqanı kibi, Aqmescitte yanvar 27-ne planlaştırılğan «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvını başqa künge qaldırdılar. Onıñ malümatına köre, buña sebep – maznunlarnıñ biri – Eskender Kantemirovnıñ hastahanege tüşmesi oldı.
«Qırımda «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvı maznun Kantemirovnıñ hastahanege tüşmesinden sebep 15.01.16 kününe avuştırılğan. Şunı qayd etmek kerek ki, toplaşuvnı başqa künge keçirmege prokuratura rica etken edi. Avropa Şurası eyyetiniñ mahkemege kele bileceginden qorqqanlar», – yazdı o Facebookta.
Aqmescitte çarşenbe künü, yanvar 27-de, Rusiye uquq qoruyıcıları Qırım Yuqarı mahkemesi binasınıñ qoruvını quvetleştirdiler. «Fevral 26 işi»niñ iştirakçilerinden biri, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Qırımda bulunğan Avropa Şurası eyyetiniñ temsilcilerine yanvar 27 künü keçirilecek mahkeme toplaşuvına kelmege teklif etken edi.
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviu tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ ceza izolâtorında qaluv müddeti iyunniñ 6-na qadar uzatıldı. Bu aqta mabüsniñ anası Dilâra Abdullayeva ve ömür arqadaşı Alime Abdullayeva haber ettiler.
«Oğlumnı, insan duyğusını aşalap, suvuq, kirli kartserde tutalar», – dedi Dilâra Abdullayeva «Qırım birdemligine».
Teymur Abdullayevniñ apayınıñ sözlerine köre, suvuq tabanda yatmağa mecbur olğanı içün, onıñ boğazı ağırıp başlağan. Bundan ğayrı Abdullayevniñ basımı ile problemler bar eken.
«ŞİZO-da yataq yerini divarğa bağlaylar ve tek aqşam çezeler. Bütün kün ayaqta turmağa dayanamadı ve suvuq tabanğa yatqan», – dedi Alime Abdullayeva.
Martnıñ 16-nda Ukraina Baş prokurorınıñ ofisi, Abdullayevniñ ceza izolâtorında tutulması sebebinden istilâcı memlekette akimiyet organlarınıñ vekilleri tarafından qanun ve cenk ananelerini bozuv boyunca (Ukraina Ceza kodeksiniñ 438-inci maddesiniñ 1-inci qısmı) cinaiy tahqiqat başlattı. Teymur Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva bildirgenine köre, gipertonik kriz qayd etile, ceza izolâtorında oña yatmağa aytqanlar.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Rusiye koloniyasında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ «aqlarını ğayrıdan tiklenmesini temin etmege» talap etti.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi bu davanıñ bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.


text:
Qırımda avgust 1 künü Qırımtatar Milliy Meclisiniñ birden üç azasını Rusiye mahsus hızmetleri sorğuğa çağırdılar. Qırım boyunca Rusiye Taqikat komitetine Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev çağırıldı, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Sorğudan soñ Ümerov, Smedlâyev ve Celâlnı yolladılar, başqa celpname berilmedi. Bu aqta Facebookta Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov bildirdi.
«Men, Nariman, Zair sorğulardan çıqtıq. Başqa celpname berilmedi – Kongress başlandı da. Oğurlı yollar», – yazdı Ümerov.
Mecliste deyler ki, bu kibi sıq sürette keçirilgen sorğularnıñ maqsadı – 2015 senesi avgust 1-2 künleri Ankarada keçirilgen II Bütündünya qırımtatar kongressinde iştirak etüvlerine keder etmektir.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Qırımtatarlar Rusiye akimiyetiniñ Qurultay-Meclis sistemasını nezaret altına almaq ve bozmaq ıntılışlarına qarşı çıqmaq kerek. Böyle bir fikirni Yaqın şarq tedqiqler Merkeziniñ müdiri İgor Semivolos Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Qırımtatarlar halq olaraq yaşap qalmağa isteseler, olarnıñ başqa çaresi yoq, Rusiye akimiyetiniñ niyetlerine qarşı çıqmalı», – dedi o.
İgor Semivolos Refat Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağını aytıp, Meclisni bu şekilde sıqıştıracaqlarını ayttı.
Onıñ fikirince, Rusiye akimiyeti küz saylavları arfesinde Meclis işini bozacaq ola ve buña «şimdi Yedinaya Rossiya cedvelinde üçünci yerni alğanlarnıñ» yardımınen irişecek ola.
İşğalciler, onıñ fikirince, Qırımtatarlarnıñ Qurultay ötkerilmesini isteyler, çünki qırımtatar halqınıñ liderleri bu esnasta doğrudan-doğru iştirak etip olamazlar.
Buña irişmegen olsalar, «işbu institutnı bir de bir qararlar almağan organğa çevirmege, yani onı yoq etmege tırışacaqlar», dep tüşüne İgor Semivolos.
Bundan sebep, ekspertniñ fikirince, Qurultay delegatları Qurultaynıñ Rusiyege «uyğun kelgen kün tertibini belgilemege» imkân bermemek kerekler.
Malüm olğanı kibi, iyulniñ 5-de Geniçsekten qaytqan Meclis reisi Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmediler. Oña Rusiyege 5 yıl devamında kelmege yasaq etildi. Aprelniñ 22-de qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevge Qırımğa kelmege yasaq ettiler.


text:
Kelecek afta, iyül 29 künü, Keriçte şeer şurası sessiyası keçirilecektir.
Keriç şeer yolbaşçılığınıñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, sessiya baquvına Vladimir İdtnıñ Keriç şeer şurası kâtibi vazifesinden boşatıluvı aqqında mesele çıqarılacaq.
İyün 30 künü istifağa Keriç şeer başı Oleg Osadçiyni yolladılar. Deputatlar şeer başınıñ birinci muavini vazifesine Roman Romanovnı tayin ettiler. Bunıñ ile o, şeer yolbaşçısınıñ vazifelerini eda etecektir. İyül başında şeer başı muavini vazifesinden Aleksey Milovanov boşatıldı.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası Bağçasarayda keçirgen teşkerüv vaqtında «Maşa ve Ayuv» ve «Balaland» bala oyun odalarında bir sıra bozuv qayd etildi. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Attraktsion tehnikası qayd etilmedi ve onıñ qullanmasına izin bergen talonlar yoq, attraktsionlarnıñ tehnik vaziyeti de yahşı degil. Bundan ğayrı, oyun odalarında yanğın telükesizliginiñ talaplarına keregi kibi riayet etilmey», — dep bildirdi prokuratura.
Qayd etilgenine köre, Bağçasaray rayonınıñ prokurorı eki iş adamına qarşı Qırım qanunınıñ 3.13 maddesi (attraktsion tehnikasınıñ qaydı ve işletüv qaidelerini bozuv) ve Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.4 maddesiniñ 1-inci qısmına (yanğın telükesizliginiñ talaplarını bozuv) istinaden memuriy cinayetler aqqında dava açtırdı.
Malümat baqıluvı neticesinde qabaatlı olğanlar 10 biñden 15 biñ rublege qadar para cezasını aldı.


text:
Keriç boğazınıñ kirişinde Qırım yalısında eki yük gemisi yanğınğa oğradı, dep bildire Qırımnıñ Rusiye ükümetine yaqın «Krıminform» saytı «Krımskiye morskiye portı» şirketiniñ müdiri Aleksey Volkovnıñ malümatına esaslanıp.
«Boğazda bir şey yoq, gemiler yüre. Adise 12 millik alannıñ tışında oldı. Qurtaruv hızmeti çağırıldı», – dep tekrarlay Volkovnıñ aytqanlarını neşir.
TASS Rusiye agentligi Rosmorreçflot matbuat hızmetiniñ malümatına köre bildire ki, yanğın Keriç burnundaki bir ya da eki gemide çıqtı. Qurtarıcılar alğan malümatqa köre, gemide olğan insanlar suvğa atlay. Adise yerine deñiz buksiri yollanıldı, gemide 17 ve 14 insan buluna.


text:
Qırım tarihçısı Gülnara Bekirovanıñ qayd etkenine köre, bugünde-bugün Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatar yaşları narazılıq aktsiyalarında pek faal degil. Lâkin qart nesil vekilleriniñ bir kişilik aktsiyaları olarğa örnek köstere. Bunı Bekirova Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Şimdilik aktsiyalarda daa çoq qartlar, büyükler iştirak ete, gençler az. Lâkin bunı tüşünmek kerek – gençler ne içün faal degil. Al-azırda qart nesilniñ temsilcileri işğal altındaki Qırımda yalıñız başına çıqıp narazılıq bildireler. Amma gençler de qoşula», – dep tüşüne tarihçı.
Bekirovanıñ qayd etkenine köre, qırımtatar milliy areketi zemaneviy gençler içün nümüne ola.
«Qırımtatar milliy areketiniñ bir çoq iştirakçisi ayta edi: «meni apiske atsalar, lagerge yollasalar – zararı yoq, arqamda turğanlar bar, menim yerime başqası kelir»... Qırımtatar milliy areketiniñ esası budır – «er kes biri-birine qoltuta», ve bu tarihnı qaramanlar qura. Biz – qırımtatarlar, biz aqlarımız içün küreşemiz», – dep qayd ete tarihçı.
Avgustnıñ 9-da Kremlge tabi olğan Aqmecitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkesi 76 yaşında Server Karametovnı 10 künge apiske aldı. Er kişi biri kişilik piketke çıqqanı içün «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeninde» qabaatlandı.
Avgustnıñ 14-de Aqmescitniñ Kreml kontrol etken Yuqarı mahkeme, Qırımnıñ parlament ve ükümet binaları yanında apiske alınğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qoltutmaq içün bir kişilik piketler olıp keçti. Rusiye uquq qoruyıcıları miting iştirakçilerini tutmağa başladı. Çoqusı yiberildi.
Qırım Rusiye kontroline keçken soñ yarımadada FSB jurnalist, faal, cemaat erbaplarını sorğuğa çeke, tintüvler keçire, qırımtatarlarnı yaqalay. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı fikirler ile küreş» dep adlandıra.


text:
Amerikada COVID-19 hastalığından eñ çoq zarar körgen New York ştatında koronavirus sebebinden vefat etkenlerniñ sayısı aprelniñ 14-nde bir kereden arttı. Memurlar bu yuqunçnen bağlı ola bilecek ölümlerni qoştı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
3778 vefatqa «ihtimallı» COVID-19 qurbanları qoşuldı, olar evde ya da hastahanede diagnozını beklegende can berdi. Malümat vefat etkenlerniñ koronavirus sebebinden başlağan COVID alâmetlerine esaslana: öksürik, sıtma ve zornen nefes aluv.
New Yorkta vefat etkenlerniñ sayısı 10 biñden çoq oldı, dep bildirdi şeerniñ tibbiyet departamenti.
Yañı ölümlerniñ aman-aman 60%-ı hastalar tibbiy müessiselerde diagnozaları tasdıqlanacağını beklegende oldı. Daa 22%-ı evde vefat etti, 18%-ı qartlar evinde ya da ümütsiz hastalar müessisesinde öldi.
New Yorkta yañı esaplav usulı siyasetni diger ştatlarda da deñiştire bile, böylece, memlekette vefatlarnıñ sayısı arta bile.
New Yorkta esaplav usulı deñiştirilmezden evel ABDde bir künde, aprelniñ 14-nde, qayd etilgen vefatlarnıñ sayısı 2228 oldı, bu bir kün içinde rekord oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından jurnalist, bloger Zair Akadırovnıñ yaqalanuvı boyunca cinaiy işni açtı.
Bunı Qırım.Aqiqatqa QMC prokurorınıñ birinci muavini Aleksey Kalina bildirdi.
«Tünevin mahkemeden evel taqiqatlarnıñ yekâne cedveline 146 madde 2-nci qısmı boyunca (azatlıqtan qanunsız sürette marum etüv) kirsettik», – dedi o.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yaqında yağğan küçlü yağmurlar Qırımnıñ eñ büyük özenlerinden biri sayılğan Büyük-Qarasu özenini qurup qalmaqtan qurtarmadı. Zamanında Qırımnıñ eñ büyük Qarasuvbazar suv ambarınıñ yuqarı tarafına bararaq, bunu öz közümnen körip emin oldım. Anda körgenlerim, beklengenlerinden de beter olıp çıqtı.
Qarasuvbazar suv ambarınıñ üst tarafında yerleşken Qaraşuv-Başı köyüniñ yanında Büyük-Qarasu özeniniñ yatağı bütünley qurup qalğan. İşte artıq, Taygan ve Qarasuvbazar suv ambarlarınıñ suvları ta iyülniñ 5-nde ne sebepten bitkeni ve suvnıñ boşatıluvı da bu sebepten toqtalğanı añlaşıla. Zira Büyük-Qarasudan suv kelmegen soñ, suv ambarı suvnen teminleycek menbasız qala.
Büyük-Qarasu özeni, Qırımda eñ büyük sayılğan Qarasu-Başından başlay. 1970 senesi Qarasuvbazar suv ambarı da,işte bu sebepten qurulğan edi, çünki suvnen teminlev meselesi yoq edi.
Suv ambarı bütünley qurup qalabile
Suv ambarınıñ tübünde ot ösip yata. Qırımda eki aftadan berli küçlü yağmurlar yağğanı içün o tamamile qurup qalmay. Lâkin yağmur bu qadar kölemli suv ambarını toldurıp olamay, çünk suv artacağı yerine, o daa ziyade buvlanıp kete. Ögümizde ise, sıcaq avgust ayı bar, bu sebepten Qarasuvbazar suv ambarı bütünley qurıp qalabile.
“Nomay suvlar aqqan Büyük-Qarasu özeni bu derece qurup qalğanını asla hatırlamayım. Belki de bu sıcaq ve qurğaqlıqnen keöken baar ve iyün ayınıñ neticesidir. Aynı zamanda Qırımda tarihı boyunca yer tübünden iç bir vaqıt bu qadar suv çekilmegen edi; işte belki de bundan dolayı Büyük-Qarasunı suvnen teminlegen Qarasu-Başı özeniniñ imkânları eñ aşağı seviyege tüşkendir”, – dey “Azat Qırım” cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Vitaliy Homutov.
Suv ambarında fayda ketirecek miqdarda suv qalmadı. Havuznıñ on yıllar devamında şekillenip kelgen biosisteması ğayıp oldı demek mümkün.
Havuzlar – Erniñ közü deyler. Qırımda bu közler qurup qala yata
“Bu qadar yıldan berli men Qarasuv suv ambarında bu yıl ufaq balıq körip olamadım. Adet-üzre olar sail sürü-sürü sail yanında keze turğanalr. Sebebi belli – suv seviyesi ziyade aşağı tüşti. Bir zamanları mnıda qıçqışlar da bar edi, tatlı suv yımşaq tenlileri de qarardan ziyade edi. Şimdi olar aqqında tek suvsız qalğan havuz tübündeki qaburçaqlar hatırlata”, - dey Vitaliy Homutov.
Qırım tabiatı içün yüregim ağlay. Havuzlar – Erniñ közü deyler. Qırımda bu közler qurup qala yata.
Yarımadanı Dnipro özeninen bağlağan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen Ukraina Qırımnıñ tatlı suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni teminley edi. Rusiye 2014 senesi Qırımnı ilhaq etken soñ, yarımadağa suv berilüvi kesildi.
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqta-i nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqta-i nazarını aks etmesi şart degil


text:
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca taqiqat «bir taraflı», çünki qabaatlı olaraq yalıñız qırımtatarlar kösterile, amma o kün birden eki miting keçirilgen edi, ve ekincisi Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ yolbaşçılığında olıp keçken edi.
Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, ekinci mitingniñ iştirakçileri mesüliyetke çekilmeyip, zarar körgenler olaraq çıqışta buluna.
«Fevral 26 işini» umumen alğanda qanunsız, sebepsiz sayamız, çünki vaqialar Ukrainada yüz bergen edi, bu adise-vaqialarnı yalıñız Ukraina uquq qoruyıcı organları taqiq ete bile. Bu işnen bağlı er angi malümatnı menfiy, adaletsiz dep tanıymız», – dedi Celâl.
Fevral 26 işi» boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq operatorı Eskender Nebiyevge çıqarılğan ükümni izaatlap, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini bunı qayd etti: «Eskender ve ailesi içün quvandıq, azatlıqta olacağına quvandıq».
«Eskender Nebiyevni aytsaq, ailesi ve özü de zor bir vaqıtnı keçirdi ve keçire, olar «Rusiye adaletine» o qadar alışqanlar ki, artıq raat yaşamaq isteyler», – dep qayd etti Nariman Celâl.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Soñki apis cezası noyabr 19-da bitmek kerek.


text:
Aqmescit rayonınıñ Livadki köyünde avgustnıñ 2-sinde Qadır Caminiñ resmiy açılışı oldı. Onı, Qırım musulmanlarınıñ rusiyeli müftisi Emirali Ablayev açtı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tedbirde Livadki, Acı Qal (Çistenkoye) köyleriniñ ve Aqmescitniñ sakinleri bar edi ve, olarnıñ arasında, Rusiye Devlet Dumasınıñ mebusı Ruslan Balbek.
Cami qurulışı 2012 yılı başlandı, esas qurulış işleri ise 2017 yılı yekünlendi. Cami ayrı adamlarnıñ ve cemiyetniñ aqçasına quruldı.
Qadır Cami - yarımadadaki eki minareli camilerinden birisi. Er minareniñ öksekligi - 40 metr. Olarnı mahsus Türkiyeden davet etilgen ustalar qurdı.
Cami binası Aqmescit-Aqyar yolu ve "Tavrida" federal trassasınıñ yanında buluna.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırımdaki tahqiqat organları, keçken yılnıñ sentâbrinde belli olmağan maskalı şahıslar tarafından evinden alıp ketilip eziyetlengen qırımtatar Renat Paralamovğa qarşı eki cinaiy iş açtılar. Bunı iyün 30-da «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ oturışuvında Paralamovlar ailesiniñ advokatı Emil Kurbedinov bildirdi.
Kurbedinov: «Tam manada tünevin, arbiy prokuraturanıñ, Renat Paralamovda tintüv yapqan ve ondan soñ onı, başına çuval taqıp, alıp ketken ve eziyetlegen FSB hadimlerine qarşı cinaiy işniñ açılmasını red etkenini bildim. Faqat aynı zamanda, patlayıcı maddeler ve arbiy yedeklerniñ qanunsız qullanıluvına dair maddeler boyunca Renatqa qarşı eki cinaiy iş açıldı.
Advokatnıñ aytqanına köre, Qırım adliyecileri, Paralamov ve diger alıp qaçılğan Qırım sakinleriniñ işlerini halqara maqamlarğa ve şu cümleden BMTniñ eziyetlevler boyunca mahsus maruzacısına bermek içün bütün zarur vesiqalarnı toplaylar.
Adliyeci Lilâ Gemeci: «Keçenlerde biz BMTniñ mahsus maruzacısı ile Qırımda yaqalanğan ve tintüvden soñ evinden belli olmağan tarafqa alıp ketilgenlerge qarşı yapılğan eziyetlevler aqqında subetleştik. Renat Paralamov ve Reşat Ametovnıñ işleri aqqında tafsilâtlı şekilde ikâye ettik. Yaqın vaqıtta, Rusiye Federatsiyasına qarşı iddiada buluna bilmesi içün mahsus maruzacığa mahsus müracaat taqdim etecekmiz», – dedi.
Mevzuğa dair: «Yumruqlar ve elektrik aqımı ile urdılar»: Renat Paralamovnıñ alıp qaçılması ve azat etilmesi
2017 senesi sentâbr 13-te Qırımdaki Seyitler (Nijnegorskiy) qasabasında, qırımlı Renat Paralamovnıñ evinde, telükesizlik hadimleri tarafından «teşkerüv ve tahqiqat areketleri» dep adlandırılğan tintüv yapıldı. Advokat, «teşkerüv»niñ, Paralamovnıñ diniy faalligi ile bağlı ola bilgenini tahmin etti. Şaatlarnıñ aytqanına köre, uniformalarında tanıtuv işaretleri olmağan maskalı adamlar Paralamovnı belli olmağan tarafqa alıp ketti. Daa soñra Paralamovnıñ evinden kitaplar ve noutbuknıñ alınğanı belli oldı.
Paralamov aqrabaları ile sentâbr 14-te kündüz bağlandı. Onı Aqmescitniñ avtovokzalında taptılar. Soñudan Paralamov, «belli olmağanlarnıñ onı eziyetlegenlerini, başına çuval taqqanlarını, açıq teller ile elektrik boşalmalar keçirgenlerini» ikâye etti.
Sentâbr 15-te Paralamovnıñ aqrabaları ile beraber Rusiye FSBsiniñ Qırım boyunca idaresinde bulunğan advokat Emil Kurbedinov, olarnıñ, Rusiye FSBsi Qırım idaresininiñ ziyaretçileri arasında Renat Paralamovnı alıp qaçqanlarından birini tanığanlarını bildirdi.
Bu vaqialardan soñ Paralamov ailesi ile beraber Ukrainanıñ qıtadaki qısmına ketti.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ apiste tutulmasını aprelniñ 12-ne qadar uzattı. Rusiye tahqiqatınıñ vekili mahkemeden bunı istep, mahkümniñ Ukraina vatandaşlığı bar ve o, «qomşu devletke qaça bile», dep qayd etti.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ 57 yaşında sakini 2018 senesi dekabrniñ 12-nde saba Qırımnıñ memuriy sıñırında tutulıp, patlayıcı maddeler ve patronlarnı saqlağanında ve başqalarğa bergeninde qabaatlandı. Edem Bekirovnıñ bir ayağı yoq, o, birinci derece saqatı ve bir qaç ciddiy hastalıqnen küreşe. Buña baqmadan, onı Aqmescit SİZOsında tutalar.
Edem Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev qabaatlav nege esaslanğanını añlata.
Oña aydınlatılğan qabaatlarnı qabul etmeyim, uydurılğanını tüşünemİslâm Velilâyev
– Oña aydınlatılğan qabaatlarnı qabul etmeyim, uydurılğanını tüşünem. Er şey gizlengen şaatnıñ delillerine esaslana, o, Edem Bekirovğa silâ ve patronlar bergenini ayta eken. O, özü barıp teslim oldı. Davada başqa bir delil men körmedi. Müvekillimniñ aytqanına köre, o, bu çantanı körmedi, iç bir vaqıt kimsege bir şey bermedi, Qırımğa ise anası, qızı, torunınen körüşmege kete edi, çünki dekabrniñ 16-nda yürekten ameliyat olacaq edi. Bu ameliyattan soñ sağ qalacaqmı-yoqmı bilmey edi. Edem iç bir vaqıt silâ, hususan trotilge rastkelmegen edi. Bugünki künde onıñ sağlıq vaziyeti kritik olıp qala. Şeker hastalığından sebep ayağı irinley, SİZOnıñ mahsus bloku – tam bir antisanitariya.
İslâm Velilâyev, ekimler komissiyası Bekirov SİZOda tutula bile, dep qarar çıqarğanını şikâyet ete.
Ayağında er vaqıt irin toplana, o, özüne sarğılav yapa ve ketirilgen insulin inesini uraİslâm Velilâyev
– Ayağında er vaqıt irin toplana, o, özüne sarğılav yapa ve ketirilgen insulin inesini ura. Amma ekimlerniñ qararında bile bu «ekimniñ nezareti altında» yapıla. Ne yazıq ki, bu da yoq.
Künde üç kere sarğılav yapılmalı, ayağındaki yarası açıq, 16 dane ilâc içmeliEleonora Bekirova
Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora Bekirova Aqmescit SİZOsında mahkümniñ sağlığını baqmağa imkânsız olğanını ayta.
– 18 yıldan berli yaşamaq içün küreşe. Başta arqa miyi insultı oldı, soñra ayağı kesildi, 2009 senesi şeker hastalığı çıqtı, 2018 senesi zor bir yürek ameliyatını keçirdi. Al-azırda mahsus blok kamerasında qorqunç şaraitlerde buluna. Antisanitariya, pek küçük kamera, başta qoltuqtayaqları ve protez alınğan edi. Tibbiy yardım kösterilmey – künde üç kere sarğılav yapılmalı, ayağındaki yarası açıq, 16 dane ilâc içmeli. SİZOda bulunğan bir ayda daa bir irin yarası açıldı, çünki ayağını özü sara. Ekim bir kere kamerağa keldi, amma yardım köstermek içün degil, laf etmek içün keldi. Şimdi insulinge alıştırğanlar, bunıñ soñu ölüm ola bile. İnsulin yürekke tesir ete, onı bermege olmay.
Bu bütün halqqa bir işaret olaEskender Bariyev
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev Bekirovnıñ taqip etilüvi siyasiy sebeplernen bağlı, dep ayta.
– Edem – qırımtatar milliy areketinde büyük tecribesi olğan bir insandır. O, Meclis reberligi altındaki bütün zorbalıqsız aktsiyalarda er vaqıt faal edi. Bundan ğayrı, o, Meclis azası Gülnara Bekirovanıñ ömür arqadaşıdır, bu bütün halqqa bir işaret ola. Bu tsinizmni köremiz: işğalci akimiyet ne sağlıq vaziyetine, ne qorantadaki vaziyetke, ne insanlarnıñ içtimaiy vaziyetine baqa. O, tamır qırımtatar halqınıñ faallerine qarşı muntazam sürette repressiyalar yapacaq. Aqmescit SİZOsında tutulğanlar antisanitariya şaraitlerinde buluna. Zemaneviy tibbiy yardım kösterilmey, Üzeir Abdullayev, Kazim Ametov, Asan Çapuh bunıñ misalleri ola. Bizler siyasiy mabüslerge qarşı olğan bozuvlarnı qayd etken edik.
Ukraina aq qorçalayıcısı, Cemaat serbestligi merkeziniñ reberi Aleksandra Matviyçuknıñ fikirince, Edem Bekirovnıñ azat etilüv meselesi Rusiye akimiyetiniñ qolunda.
Rusiyeniñ bir de bir qaidelerge uyğanını aytsaq, uquq ceetinden tesir etmek pek qıyın olaAleksandra Matviyçuk
– Siyasiy mabüslernen bağlı qararlar yuqarıda çıqarıla. Putinniñ adı altında onıñ yaqın çevresini de añlamaq mümkün, belki. Bütün muzakere esnaslarında, Kreml tarafından qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesinen bağlı diplomatik uruşlarda bu belli edi. Rusiyeniñ bir de bir qaidelerge uyğanını aytsaq, uquq ceetinden tesir etmek pek qıyın ola. O, buña riayet etse edi, bu insanlar apiske alınmaycaq edi. Şu sebepten diplomatik, iqtisadiy basqı qala ve bu insanlarnı tutuv fiyatını arttırmaq içün çeşit türlü basqı quvetleştirüv usulları qala.
Aleksandra Matviyçuknıñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemeleri adliye vazifelerini yapmay.
– Siyasiy mabüslerni mahkemelerde mahküm eteler, binadan «Mahkeme» dep yazılğan, cübbede insan çıqa, amma epimiz añlaymız ki, mahkeme mustaqil bir qurulış olaraq çalışmay. Aynı vaqıtta bu organlar bir şeyler yapa. Bu vaziyette, insannıñ ayağı olmağan soñ, adam pek hasta olğan soñ, öleyatqan soñ, bular bir şeyler yapar, dep ümüt etken edik. Olmadı.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Balbekniñ fikirince, «Aqyarnıñ içki siyaseti qabul etilmeycek bir vaziyette buluna». Onıñ aytqanına köre, şeer ükümetiniñ memurları ananeviy dinlerniñ liderlerini «körmemezlikke ura». Bunı Balbek Facebookta yazdı.
«Şeer ükümetiniñ memurları ananeviy din liderlerini körmemezlikke urıp, reabilitatsiyası yapılğanlarnıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklev komissiyasını bir kere bile toplamadı, dinlerara şura iç yoq, milletlerara şura – kâğıtta quru yazılar. Tüşüniñiz – din ve millet cemiyetleri liderleriniñ iç birisi Rusiye Kününe bağışlanğan tantanalı merasimlerge davet etilmedi!», – dep yazdı o.
Deputat vaziyetni bilmege vade etti: «Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde devlet milliy siyasetiniñ yerine ketirilmesi alt komitetiniñ reisi olaraq çıqış komissiyanıñ erkânında Aqyarğa kelip, milletlerara bağlarnı ğayrıdan qurmağa tırışacam».
Ruslan Balbek 2016 senesi sentâbrniñ 18-de Rusiye Devlet duması saylavları neticesinde deputat oldı. Ukraina ve Ğarp memleketleri Qırımda keçirilgen saylavlarını tanımayıp, Balbek ve işğal etilgen yarımadada saylanğan diger deputatlarğa qarşı sanktsiyalar kirsetkenler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescit şeer şurası, öz qararınen №44 mektebine qırımtatar hafiyesi, Ekinci cian cenkiniñ iştirakçisi Alime Abdenanovanıñ adını qoydı. Mektepke Alime Abdenanovanıñ adını qoymaq teşebbüsinen talebelerniñ ana-babaları ve mektep ocaları muracaat etti, dep bildire memuriyet başınıñ muavini - şeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ tasil idaresiniñ başlığı Tatyana Suhina, dep yaza "Krıminform" matbuatı.
"Tasil idaresiniñ adına, №44 mektebine Alime Abdenanovanıñ adını qoymaq muracaatı keldi. Ocalar ve ana-babalar bu meseleni çezmege teklif etti. Mektepte, vatanperver duyğusını aşılamaq içün daima tedbirler keçirile, olarnıñ kimerisi Alime Abdenanovanıñ şahsiyetine bağışlanğan. O, doğma qırımtatar olğan sovet arbiy adamı, Ulu Vatan cenkiniñ iştirakçisi edi", - dedi Suhina.
2017 senesi sentâbr 1-inde Rusiye nezaretindeki Qırım ükümeti, Aqmescitniñ Yağmurça mikrorayonında №44 orta umumtasil mektebini açtı.


text:
Ukraina ekologiya naziri Ostap Semeraknıñ bildirgenine köre, Ukraina Nazirler kabinetiniñ toplaşuvında işğal etilgen Aqyar deñiz yalısı yanında yermay maddeleri tökülgeni aqqında kütleviy haber vastalarında peyda olğan malümatnı muzakere ettiler. Bu aqta o Facebook saifesinde yazdı.
«Qara deñizde Aqyar yanında qaza yüz berdi, neticede deñizge yermay maddeleri töküldi. Tabiat nazirliginiñ regional bölükleri vaqianı ögrenmek, neticelerni belgilemek ve zararğa yol bermemek içün bütün imkânlarnı qullana», – dep bildirdi nazir.
«Bugün ükümet toplaşuvında men bu vaqia aqqında haber ettim, ve nazirge Qırımğa zarar ketirgen işğalci devletniñ ükümetine narazılıq bildirmege muracaat ettim. Ukraina Nazirler kabineti bu teklifke qol tuttı. İşimizni yapamız ve Tışqı işler nazirliginiñ sözüni bekleymiz», – dedi Semerak.
Rusiye tarafından işğal etilgen Aqyar yanındaki Lübimovka, Şimaliy taraf, Belbek, Fiolent, Balıqlava tarafında deñiz üstünde mazut körüne.
Qırımdaki Rusiye tabiat nezareti hızmetiniñ malümatına binaen, mazut mayıs 8-de bir gemiden töküldi. O vaqıt yerli sakinler yalıda bulaşma peyda olğanı aqqında bildirmege başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2013nçe yılğı Universiada uyınnarı öçen Qazan tağın altı şähär belän köräşäçäk
Belgradta Studentlarnıñ Xalıqara sport berlege utırışı başlandı. Anda Tatarstan başqalası Qazannı 2013nçe yılğı Universiada uyınnarı öçen täqdim itü bulaçaq. Qazan belän bergä tağın altı şähär - Poznan (Polşa), Edmonton häm Quebec (Kanada), Murcia häm Vigo (İspaniä), Gwang Ju (Könyaq Koreä) yarışa. Ciñüçe şähär Berlekneñ 31nçe may ayında Brüsseldä uzaçaq utırışında bilgele bulaçaq. Belgrad utırışında Tatarstannııñ yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrı Marat Bariev tä qatnaşa.


text:
Rusiyege boysunğan yedinci çağıruv Devlet Duması deputatlarına partiyadan nazmetler cedveline kirsetilgen Kreml tarafından tayinlengen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya rusiyeli Devlet Dumasında çalışmağa azır olğanını qayd ete.
Bu aqta Poklonskaya, onıñ namzetler cedveline kirsetilmesi boyunca izaat berip, rusiyeli TASS agentligine bildirdi.
«Saylanılsam, Devlet Dumasında çalışmağa planlaştıram. Bu yañı seviye, ve men uquq qoruyıcı saasında çalışqanda alğanım bilgilerni o yerde qullanmağa planlaştıram», – dep ayttı Poklonskaya.
Rusiye baş naziri, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ reisi Dmitriy Medvedev yedinci çağıruv Devlet Duması deputatları firqadan nazmetler cedveline Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya ve rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnı kirsetmek qararı alınğanını ilân etti.
İyün 17-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin devlette parlament saylavlarınıñ bu sene sentâbr 18-de keçirilmesi aqqında fermannı imzaladı.
Yedinci çağıruv Devlet Dumasına saylavlar rey berüv bir kününde keçirilecek. Saylavlar qarışıq sistema boyunca teşkil etilecek: 225 deputat firqa cedvelleri boyunca, 225 deputat bir mandatlı okruglar boyunca saylanacaq. Bundan da ğayrı, yedinci çağıruv rusiyeli parlamentine 5 fayızlı manianı keçken firqalar keçecek.


text:
Öz başına ilân etilgen «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» akimiyeti Ukrainadan ayırılmaq ğayesinden vazgeçmege azır, amma Kiyev Minsk añlaşmalarına riayet etmeli ve DNR territoriyalarına ayrı status ile keniş muhtariyetni bermeli. Bunı DNR reberlerinden biri Denis Puşilin «Donbass: keçmişi, bugünyu, yarını» forumında çıqışta bulunıp ayttı, dep haber ete Radio Svoboda.
Almaniya kantsleri Angela Merkel bazar künü, mayıs 10-da, Moskvada Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile muzakereler keçirip, Ukrainanıñ topraq bütünligi ğayrından tiklenmeli, dep ayttı. Rusiye prezidenti Donetsk ve Lugansk «halq cumhuriyetleriniñ» reberlerine «imkânı olğanı qadar» tesir etmege söz berdi.


text:
39 OTUZ DOQUZINCI DERS
· Müthiş sürgünlik – ömürlik aqlımızdadır
Rus imperiyasınıñ basqıncı siyaseti, yedi başlı ajdağa kibi, bir başını kesseñ, onıñ yerine başqa baş ösip çıqa, ölmek bilmey.
II Katerinanıñ Qırımğa nisbeten 1989 senesi başlağan cinaiy işini onıñ torunları devam ete: tişinden tırnağınace silâlanğan asker, omon, spetsnaz, kazaki, militsiyanen, bir avuç halqımıznı basıp yoğurmağa tırışa.
Aslında bizim Qırımımızğa olar: «Haш KpыM» dep, tekrarlay bere, bu topraq, emiş, “slavânlarnıñ toprağı” degen fikirni biñ türlü uydurmalarnen isbatlamağa tırışa.
Bizlerni, tamır halqnı, ise olar körmey ve körmegede istemey, çünki biz olarnıñ bu aqiqatsız siyasetine qarşı çıqamız, aqiqatnı talap etemiz. Biz indemeyip otursaq da, olar bizim başımızğa çıqıp otursa, olarğa o kerek. Biz ise aqqa – aq, qarağa – qara degen milletmiz.
Baş egmegen millet olğanımız içün, biz Stalinniñ yaltaqları tarafından aqsız yerde qabaatlandıq, vatanımızdan sürgün etildik ve yarım asır devamında Uralda, Orta Asiyada ve diger yerlerde can çekiştik, Vatanımızğa asretlik çektik. Lâkin doğmuş (tuvğan) yerlerni, Qırımnı bir daqqa unutmadıq, qaytmaq içün küreştik. Çoq insanımız açlıqtan ve hastalıqlardan öldi, çoqları sovetlerniñ qurbanı oldı, daa bir qısmı millet içün şeit ketti, ahırı pek büyük küçlüklernen olsa da, Vatanımızğa yol açtıq. Biz yoq olmadıq. Vatanımıznen qavuştıq. Amma halqımıznıñ episi daa qaytamayıp, sürgünlikte qalmaqta. İnşalla, bir kün ola olar Vatanınen qavuşır.
Büyük quvançnen öz yerine qaytqan halqımız, sürgünlikte olğan vaqıtta, Qırımğa kelip toluşqan ecnebiy halqnıñ küleryüzüni körmey, olar kelgenimizni istemey, ayaq çala, keder ete, evlerimizge qoymay, özümizge ev qurmağa topraq bermey, biñ türlü hınzırlıq yapıp, bizni çekiştire, qıynay. “Bu halq aqsız yerde qabaatlandı, sürgün etildi ve yarım asır devam etken küreşten soñ vatanına yol açtı ve qayta, biz olarğa elimizden kelgeni qadar yardım eteyik”, – degen fikir olarnıñ aqlınıñ ucunda bile yoq.
Aksine, ep şu eski, bizni aqaretleyici, laflaranı eşitemiz. Beftan sözler aytalar, aynecilik yapıp, bizni aldatmağa tırışalar, çekiştireler, atta mezarlıqlarımızda baştaşlarnı yıqa, parçalaylar, biz aqqında divarlarda çirkin-çirkin sözler yazalar. Yaşlarımıznı “skinhed” degen bir sürü tazbaş yavurlar birer-birer tutıp ura, kötekley. Olarnıñ banditleri evlerimizge kirip, aqça talap ete, bermegenlerni ura, öldüre (Ömerovlar). Bezbağlam degen yerde bir adamımıznı bütün qorantasınen, balası-çağasınen atıp keteler. “Prestupnik” qıdıramız dep, “spetsnazları” Mustafa Hairovlarnıñ penceresini sındırıp, ev içine granata taşlaylar, onı qolsuz qaldıralar, oğlunı yaralaylar.
Ükümetimiz bularnı körse de kerekli effektiv çareler körmey. Onıñ içün de olarnıñ bizge yapqan cinayetlikleriniñ, vahşiylikleriniñ, hınzırlıqlarınıñ ardı kesilmey.
Yıllar devamında etken talaplarımızğa baqmadan, halqımıznı reabilitatsiya yapacaq kibi daa bir qanun qabul olunmadı.
Kelip-kelip bugünki “krizis” da qalın tarafınen bizim başımızğa urdı, çoq adam işsiz qaldı, qorantasını baqmağa parası yoq. Bazarğa barıp, bir şeyler satıp ötmegimni tapayım degenlerni de, akimiyetniñ çıqarğan qararınen, Stratiladi kibi közü qan basqan çinovnikler, militsiya ve kazakilernen beraber, mallarını tutıp ala ve bazardan quva.
Ana böyle ağırdan-ağır bir vaziyettemiz, dostlar.
Amma yaşayış devam ete, yaşamaq kerek, küreşimizni devam etmek kerek, devletke talabımıznı arttırmaq kerek. Biz özümiz bunı yapmasaq, bizge onı azırlap ketirip berecek yoq.
Allanıñ emrinen, biz aqıllı bir milletmiz, çoq şeyge dayanamız, çıdaymız, lâkin, kele künü, aqqımız içün, aqiqat içün küreşmege de pek yahşı bilemiz. Vatanımızğa küreş neticesinde qayttıq ve aqqımıznı da küreş neticesinde qaytarıp alırmız, inşalla.
Biz aqlımız, aqiqat bizim tarafımızda, devletten yañı bir şey istemeymiz, biz 1944 senesi qolumızdan suvurılıp alınğan aq-uquqımıznıñ qaytarılıp berilmesini, yani: baba-dedemizniñ toprağını, köylerimizniñ adlarını, tilimizniñ devlet statusını, devletçiligimizni qaytarılıp berilmesini isteymiz.
Biz ne rusqa, ne ukrainge, ne de başqasına duşman degilmiz. Biz öz Vatanımız – Qırımda evelkisi kibi dost-muabbet yaşamağa isteymiz. Balalarımız, bizim evlâtlarımız, milliy mekteplerde oqup, öz tilini, öz medeniyetini, öz urf-adetlerini, aqiqiy öz tarihını bilgenini isteymiz.
Bularnı bizge daa keregi kibi bermediler, onıñ içün bizge indemeyip oturmağa olmay, közümiz daim açıq olmaq kerek.
Areketlerimiz faal olsun, birligimiz qaya kibi qaviy olsun!
· Şiirler, yırlar
Bugün – matem
Bugün – matem. Dua etem
Oğursızlıq olmasın,
Ana-baba, soylarımnıñ
Çırayları solmasın.
Vatanımız em halqımız
Qara künler körmesin,
Duşmanımız yurtumızda
Örümçekler örmesin.
Qara niyet taşığanlar
Yolumıznı kesmesin,
Alla-Taalâ cümlemizge
Tınç ömür qısmet etsin.
Küreşte tapılır aqiqat ve baht
Ey, halqım! Yat yerde azmı şey kördiñ,
Qıynaldıñ, hor oldıñ, azmı yol yürdiñ,
Neler tek çekmediñ uzaq illerde,
Aqiqat qıdırdıñ olmağan yerde.
Hayırsız qırq dörtniñ qurbanı oldıñ,
Menligiñ taptaldı, sarardıñ-soldıñ,
Asretlik dert olıp, yuquñnı böldi,
Qaç oğlan ve qızıñ vaqıtsız öldi.
Merametsiz, aqiqatsız şahıslar,
Yoq etem dep çoq tırıştı unsurlar,
Canavarlar nafle zeerin saçtı,
Öz qolunen halq – iline yol açtı.
Yarım asır küreşten soñ, Vatanğa,
Tuvğan yerge telmirgen millet qayta,
Lâkin daa körecegi bar eken,
İnflâtsiyağa oğray o tesadufen.
Tatarlarnıñ qaseveti ep arta,
Ev quramay, yerleşamaylar yurtta,
Qartı-yaşı çıbırışa yollarda,
Qorantalar bölüşken, müşkül alda.
Keliri yoq, olar yardımğa muhtac,
Hastasına tapmaq qıyın bir ilâç,
Devlet bunı körmemege tırışa,
Qol uzatmay, öz işinen oğraşa.
Lâkin millet adımnı bilip atar,
Öz çaresin, inşalla, özü tapar,
Ğayret eter, mıtlaq qısmeti yürer,
“Öksüz ölmez, örselenir, kün körer”!
Ecnebiyce talim-terbiye oldı,
Yaşlarımız, yazıq, biraz bozuldı,
İçkicilik, nefishorluq, hırsızlıq,
Lâyıq degil bizlerge bu bozğunlıq.
Bazıları parağa pek berile,
Qumarbazlıq, zevq-sefa sürip yüre,
Qasevetsiz em de ğamsız yaşağan,
Vatandaşım, pek yalvaram, tez uyan.
Samostroyda tuvğanlarıñnı bir baq,
Quramayıp çekişkennen et bir laf,
Özüñni tek bilip yürme, birader,
“Sürüden ayırılğan, sürünip öler”.
Halqıñ barda, sen de barsıñ,
Yoqta, tövbe Rabbim, sen de yoqsıñ,
Halqnen ağla, kerek olsa, halqnen kül,
Bayramında, seyranında ol bir gül.
Bir daqqa unutma boynuñnıñ borcun,
Eliñden ne kelse, yap, urun,
Küreşte tapılır aqiqat ve baht,
Acıma oña ne vaqıt ne taqat.
Ferah temeli – sevgi ve birliktir,
Doğmuş halqıña yapılğan eyiliktir,
Bizlerge evelden qalğan bir adet:
“Başı ağırğan adamğa yardım et”!
Er yerde, er zaman birlikli olsaq,
İnsannıñ barında, yoqunda bulunsaq,
Közümiz açılır – bulurmız ünü,
Bol-serbest ömürniñ kelir bir künü!
2000 s.


text:
Qırım Halqara İş Adamları Birligi — halqara cemaat teşkilâtı. 500 iş adamını birleştire ve qırqtan ziyade halqara teşkilât ile emekdaşlıq yapa.
VAZİFESİ
Qırım iqtisadiyatı inkişafına qol tutuv ve qırımlılarnıñ alını eyileştirüv.
INTILUVI
İqtisadiyat inkişafı meselelerinde esas mütehassıs ve tevsiye ete bilgen müim bir organ olmaqtır.
STRATEGİK MAQSATLARI
- Qırım iqtisadiyat inkişafı strategiyasını azırlav ve işletüvde yardım etüv.
- Küçük ve orta bizneske qol tutuv, faydalı yatırım tehnologiyalarnı tatbiq etüv.
- Qırım yatırım iklimini eyileştirüv ve halqara emekdaşlıqnı inkişaf ettirüv.
- Tecribenen paylaşmaq, yañı leyhalarnı ömürge keçirmek ve umumiy maqsatlarğa irişmek içün iş adamlarınıñ ğayretlerini birleştirüv.
- Malümat ve tasil programmalarını şekillendirüv ve inkişaf ettirüv.
- Biznes menfaatlarını temsil etüv ve imaye etüv, iş adamları ve akimiyet vekilleri arasında dialog qurulmasında yardım etüv.


text:
Uyghur élidiki yash ösmürlerge "Milletler ittipaqliship bir a'ile kishiliridek bolush" teshwiqati kücheytilmekte
Uyghur aptonom rayon da'iriliri ösmür balilar we yashlargha qaritilghan "Milletler ittipaqliship bir a'ile kishiliridek bolush" teshwiqatini kücheytmekte.
Xelq toridin bérilgen xewerdin qarighanda, Uyghur aptonom rayon da'iriliri "Milletler ittipaqliship bir a'ile kishiliridek bolush" pa'aliyitini mekteplerge kirgüzüsh namidiki bir heriketni bashlighan. Bu pa'aliyette herqaysi milletlerdin teshkillen'gen artislar "Chaqmaq tézliki" dep atalghan bir xil teshwiqat usuli arqiliq yeni balilarning teneppus ariliqlirida mekteplerge kirip, balilargha milletler ittipaqliqi téma qilin'ghan bir meydan nomur körsitidiken.
Xewerde éytilishiche, bu "Chaqmaq tézliki" dep nam bérilgen milletler ittipaqliqi teshwiqat herikiti bundin kéyin mekteplerge kirgüzülüpla qalmay, idare-organ, karxana, doxturxana we qisimlardimu keng qanat yaydurulidiken.
Buningdin sirt yene, aptonom rayonluq yashlar birleshmisi we aptonom rayonluq oqughuchilar birleshmisimu 20-dékabir küni yighin chaqirip, herqaysi milletlerdin teshkillen'gen yashlargha "Bölgünchilikke qarshi turup, muqimliqni qoghdash, milletler ittipaqliqini ilgiri sürüsh" heqqide terbiye bergen.
Chet'ellerdiki Uyghur közetküchiler bolsa bu xildiki pütmes-tügimes teshwiqat heriketlirining eksiche ünüm yaritidighanliqini, Uyghur élidiki mewjut mesililerni yiltizidin hel qilmay turup, quruq teshwiqat arqiliq milletler ittipaqliqi we muqimliq yaritishning mumkin emeslikini bildürmekte.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev 2014 senesi mayıs 3 künü qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni qarşılavı vaqtında uquq qoruyıcı organı hadimine qarşı küç qullanuvda qabaatlanğan Edem Osmanovnıñ işi ögrenilgenini bildire.
«Şimdi Ermeni Bazar şeeriniñ mahkemesinde «mayıs 3» işi boyunca 318 madde, 1-inci qısmına köre şiklengen Edem Osmanovnıñ mahkemesi başlana», – yazdı Smedlâyev Facebookta.
Edem Osmanov yanvar 19-da Aqmeçitte yaqarlıq noqtasında yaqalanğan edi. Onı 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Ermeni Bazarda qarşılav aktsiyasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı küç qullanuvında şekleyler. Yanvar 21-de mahkeme onı eki ayğa apiske almağa qarar aldı.
Fevral 25-te, «mayıs 3» işi boyunca yaqalanğan Edem Osmanovnı SİZOdan azat ettiler.
Keçken sene devamında uquq qoruyıcılar 2014 senesi mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan dört adamnı yaqaladı. Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov ve Rustam Abdurahmanovnıñ cezalarını deñiştirip, SİZOdan azat ettiler. Olarnıñ kefili Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisiniñ mesleatçısı Eskender Bilâlov oldı.


text:
Azaq deñizinde Veselo-Voznesensk Rusiye meskün yeri yaqınlarında FSB balıq tutqan eki Ukraina vatandaşını tutıp aldı, dep bildire Ukrainanıñ birleşken quvetler operatsiyasınıñ ştabı.
Bu malümatqa köre, ukrain balıqçıları Donetsk vilâyetiniñ Holodnoye qasabasından çıqıp Taganrog körfezine kelgenler.
Ukraina komandanlığı bildire ki, Rusiye FSB sıñır idaresi ukrainalılarnıñ suv biologik resurlarını alıp, olarğa qarşı memuriy işler açtı.
Ukraina sıñırcıları balıqçılarğa Azaq deñizindeki zor bir telükeli vaziyet olğanını hatırlata. Şu sebepten deñizge çıqmaq içün tek belgilengen noqtalarnı qullanmaq kerek ve yalıdan uzaq ketmemek kerek.
Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ mezkür habernen bağlı bir de bir izaatı şimdilik yoq.
Azaq deñizi soñki vaqıtları Rusiye uquq qoruyıcıları yapqan provokatsiyalarnıñ yeri olğan. Sıñırcılar Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tuta.
Mayısnıñ 3-nde Ukraina Devlet sıñır hızmeti, «rusiyeliler Keriç boğazından keçken gemilerni baqıp sert bir şekilde tuta», dep bildirgen edi. Hızmetniñ malümatına köre, aprelniñ 30-ndan başlap Rusiye mahsus hızmetleri er kün gemilerni toqtata ve ekipajnıñ kimligini ögrene.
Ukraina infrastruktura naziri Vladimir Omelânnıñ bildirgenine köre, bu yıl aprelniñ soñundan başlap iyül ayına qadar Rusiye sıñırcıları Azaq deñizinde aman-aman 100 ukrain gemisini tuttı.
Sentâbrniñ 6-nda Ukrainanıñ milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası Azaq deñizindeki arbiy-deñiz imayesini quvetleştirmege qarar aldı.


text:
Aqmescit – Qırım akademik muzıkalı ukrain teatri artıq ukrain degil. Yañı rusiyeli akimiyet onıñ adını Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet akademik muzıkalı teatrine deñişirdi. Görkiy adına Rus akademik drama teatri ise, «rus» qısımından marum etildi. Endiden soñ, oña «Qırım akademik drama teatri» dep aytmaq kerek. Milliy mensüplikni tek Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatri saqlap qaldı. Serlevasına tek «devlet» sözü qoşuldı.
60-ncı yubileyli teatral mevsiminiñ açılışına sabıq «ukrain» teatri yañı afişalarnı azırladı. Repertuarğa iç bir ukrain spektakli qoyulmadı. Amma, mart ayında «Qırım baariniñ çillesinde» teatr, Taras Şevçenkonıñ 200 yıllığına bağışlanğan «Nazar Stodolâ» spektaklini taqdim etken edi.
Şimdi sanalaştırmanı hatırlatqan tek afişa qaldı. O, Bütün ukrain informatsion-medeniyet merkezinde buluna. Merkezniñ özünden tek bir adı qaldı. Aqmescitniñ merkezinde yerleşken binası üstünde ukrain tilinde, ukrain timsalini saqlağan tahtaçıq asılı tura. Amma, merkezniñ saytında yañı menzil yazılğan: Rusiye, Qırım Cumhuriyeti, Aqmescit şeeri…Butün maqaleler mında rus tilinde, em de evelden tek ukrain tilinde çıqqan neşiri de rus tilinde. 1996 senesi Ukrainanıñ Devlet teleradio komitetiniñ bölügi olaraq açılğan medeniyet merkezi Qırım Devlet milletler komitetiniñ terkibine kirdi.
Qırım devlet televideniyesinde ukrain muarririyetniñ taqdiri de belli degil («Krım» DTRK esasında teşkil etilgen «Birinci qırım» telekanalı). Şu muarririyet içün ayda yarım saat ayırdılar.
Qırımda ukrain tilinde çıqqan yekâne «Krimska svitlitsâ» neşiri gizli çıqa. İyünde muarririyetni kiralağan binadan quvıp çıqardılar, neşirni tarqtmağa red ettiler.
Abideni qaldırırlarmı?
Aqmescitte ukrain tilinde ders berilgen yekâne mektep-gimnaziyası «Aqmescit akademik gimnaziyası» adını aldı. Oquv yurtunıñ müdiri Valentina Lavrik aytqanı kibi, bunı ana-babalar rica etkenler. Yarımada işğal etilgen soñ, mektepte dersler rus tilinde alıp barıla. Şimdi mında 40 ukrain sınıftan tek 9 qaldı. Mektep üzerinde rus bayrağı yelpirey, bina üstündeki tahtaçıqnı endi deñiştirdiler. Endi üstünde: «Qırım Cümhuriyeti. Mektep-gimnaziyası» dep yazıla. «Jiti, rozvivatis, protsvitati» yazısı şimdilik tura. Amma, yerli «akimiyet»niñ sabırsızlığını köz ögüne alsaq, altın tüste arifler çoq turmaz.
Qırım ukrainlilerni Qırım timsalerden biri – Aqmescitteki Taras Şevçenko adına abideniñ taqdiri qasevetlendire. Ukrain bayramları künleri tamam bu yerge çeçekler ketirile edi. Rusiyege hızmet etip başlağan memurlar da bunı yapa ediler. Qırımda Ukrainanı añdırğan er şey adım-adım etilgenine baqıp, Kobzarniñ abidesi de yoq etlmesi mümkün, kibi fikirler peyda ola. Misal içün, Aqyarda Sagaydaçnıy adına abide endi yıqtırıldı.
Soñki sefer Ukraina Mustaqillik künü işğal etilgen Qırımda abideni politsiya hadimleri sarıp aldılar, çalılar arasında suv septirgen silâ saqlı edi. Şu künü, abide yanına kelgen teşebbüsçilerden biri aytaqanı kibi, yaqında Qırımnıñ yañı «saipleri» abideniñ üstünde oyulğan sözlerni bile ekstremizm kibi tanımaq mümkünler.
I Ha oHoBлeHiй зeMлi
Bpara He бyдe, cyпocTaTa,
A бyдe cиH, i бyдe MaTи,
I бyдyTb люди Ha зeMлi.


text:
Rusiyeli adliyeci Mark Feygin, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov ve rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov ile beraberlikte, Rusiyede «siyasiy» sebeplerden taqip etilgen qırımtatarlar içün amnistiya aqqında muracaat taqdim etmege niyetlene.
Bu aqta Feygin sentâbr 7-de, çarşenbe künü bildirdi.
«Bugün İlmi Umerovnen ve zenaatdaşım Polozovnen beraber İnsan aqları boyunca şura yolbaşçısı Fedotov ve ombudsmen Moskalkova adına amnistiya aqqında muracaat tizecekmiz. İnsan aqları boyunca şuradan ve Rusiye Federatsiyasında insan aqları boyunca vekâletliniñ apparatından siyasiy işler boyunca qırımtatarlarnıñ amnistiyası aqqında teşebbüsimizge destek köstermelerini bekleymiz», – dep aytıla Feyginniñ beyanatında.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.
İlmi Umerovnıñ imayecileri tahmin etkenlerine köre, endi kelecek afta Umerovnıñ tedaviylenüv içün kardiologiya bölügine keçirilmesi aqqında şefaat arizasına cevap kelecektir. Ailesi onıñ ağır alda bulunğanı aqqında bildire.
«Memorial» rusiyeli uquq qorçalayıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.
Qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar aqqında Meclis, bir sıra halqara uquq qoruyıcı teşkilâtları bir qaç sefer ilân etken edi, amma Qırımnıñ rusiyeli ükümeti ve Kreml bunı red ete.


text:
Ukrainanıñ Naqliyatta telükesizlik boyunca devlet hizmetiniñ hadimleri ilhaq etilgen Qırım yanındaki memuriy sıñırda taşıyıcılarnı teşkermege devam etmek niyetindeler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa mezkür devlet hizmetindeki Qara deñiz bölgeler arası idaresiniñ yolbaşçısı İhor Pastuh, yanvarniñ 12-sinde aydavcılar tarafından «Harkiv-Aqmescit» trassasında naqliyat areketiniñ kesilmesi aqqında haberlerni izalağanda bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, devlet hizmetiniñ hadimleri yol kenarında teşkerüvni yapqanda uquq bozuluvınıñ yedi faktını tesbit ettiler. – Aydavcılar taksi rejiminde çalışıp, litsenziyasız ve devlet qaydını yapmayıp yolcularnı Novoalekseyevka qasabasından «Çoñğar» keçit noqatasına qadar taşıy ediler. Bu faktlar boyunca mahkemege teslim etmek içün protokollar tizildi.
Pastuh: «Yigirmi qadar kişi, yol keçitinde yürip, başta kimseni yibermediler, soñ başta bir tarafqa, ve ondan soñ diger tarafqa yiberdiler. Aynı zamanda muessisege ait maşinanıñ yolunı qapattılar. Bundan soñ biz polisni çağırdıq, ve olar maşinanıñ yolunı açtı. Faaliyetke mania oluv faktı boyunca uquqqoruyıcı organlarına muracaat ettik», – dedi.
Muessisede, yolcularnı taşıma hizmetiniñ berilmesinde qanun bozuvları içün 17 biñ hrivnadan 34 biñ hrivnağa qadar miqdarda cöremeniñ tayin etile bilecegini ve qanun bozuv vaqiyası bir yıl içinde ekinci kere qayd etilse, naqliyat vastası musadere etilip, 34 biñ hrivna miqdarında cöremeniñ tayin etilecegini hatırlattılar. Aynı zamanda muddetsiz litsenziyanı resmen 1400 hrivnağa almaq mümkün.
Herson vilâyetinde, Qırım ile memuriy sıñırda, Çoñğar köyüniñ yanında yanvarniñ 12-sinde yolcuarnı ilhaq etilgen Qırımğa taşığan qanunsız taksilerniñ aydavcıları, yolcularnı taşıma hizmetiniñ berilüvi ile alâqalı iqtisadiy faaliyetniñ teşkerüvlerine narazılıq kösterip, «Harkiv-Aqmescit» avto yolunda naqliyat areketini kestiler.
Narazılıq tedbiriniñ iştirakçileri tarafından şimdilik izaatlar berilmedi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ve yarımada arasında şeklen memuriy ve amelde aqiqiy «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda üç kontrol kiriş/çıqış noqtası çalışa – «Kalançak», «Çoñğar» ve «Çaplinka».
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qomşu Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Ukraina tarafdarı faali, qırımlı Oleg Prıhodkonıñ apis müddetini üç ayğa uzatıp, onı 2021 senesi martnıñ 16-na qadar apiste qaldırdı. Bu aqta advokat Nazim Şeyhmambetov «Qırım birdemligine» bildirdi.
Qayd etilgenine köre, qabaatlayıcı taraf mabüsni eski sebeplerden SİZOda qaldırmağa rica etti. İmaye, Oleg Prıhodkonıñ sağlığı zayıf ve mahkeme tahqiqatı yekünlenmek üzere olğanı içün şaatlarğa tesir etmege ya da delillerge zarar ketirmege imkânı yoq dep, sıñırlav müddeti apiste tutulmasınen olmamasını rica etti.
Rusiye FSBsi, Rusiye quvetçileriniñ qırımlı faal Oleg Prıhodkonıñ evinde keçirilgen tintüv vaqtında tapılğan sim-kart olmağan bir şahıs adına qayd etilgenini ögrendi.
Oleg Prıhodkonıñ qızı Natalya Şvetsova Rusiyeniñ Rostov-na-Donu SİZOsında tutulğan babasınıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep bildirgen edi.
2020 senesi yanvarniñ 16-nda berilgen malümatqa köre, Prıhodkonıñ yañı qabaatı aydınlatıldı – «patlayıcı madde ya da patlayıcı cihaznı qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşuv». Prıhodko Lvivdeki Rusiye baş konsullıq binasını patlatmağa tırışqanında da qabaatlana.
Oleg Prıhodko 2019 senesi oktâbrniñ 10-nda tutuldı. Rusiye FSBsi onı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda faalniñ apiske alınğanı sebebinden Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (azatlıqtan qanunsız şekilde marum etüv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Advokat Nazim Şeihmambetovnıñ malümatına köre, Prıhodko Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokunda tutula.
Bundan evel Prıhodko memuriy dava boyunca işğal etilgen Qırımda mesüliyetke çekildi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


text:
Cuma künü, fevralniñ 28-nde, NATOnıñ 29 aza memleketiniñ elçileri kirgen Şimaliy atlantik şura Suriyedeki vaziyetten sebep toplaşacaq.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, toplaşuvnı Türkiye çağırdı.
«Añlaşmanıñ 4-ünci maddesine köre, topraq bütünligi, siyasiy mustaqilligi ya da telükesizligi telükede olğanını tüşüngen er bir ittifaqdaş mesleat yapılmasını istemesi mümkün», – dep aytıla NATO matbuat hızmetiniñ haberinde.
Soñki aftaları Suriye prezidenti Başar Asadnıñ ordusı Rusiyeden destek alıp, memlekette kontrol etmegen soñki isyancı anklavını yoq etmek içün ücüm etti. Böyle etip İdlib vilâyetiniñ cenübinde ve qomşu Aleppo vilâyetinde topraqlarnı zapt etti.
Türkiye, muhalifetke yardım etmek içün Asadnıñ ücümine cevap olaraq İdlibte askerleriniñ sayısını arttırdı. Türkiye ordusınıñ yardımınen silâlı muhalifetniñ ğalebeleri aqqında haber etile. Berilgen malümatqa köre, olar İdlib vilâyetindeki Sarakib şeerini kontrol altında aldı ve Aleppodan Dimaşqqa yolnı qapattı.
Asad ordusınıñ ücümi büyük qaçaq dalğasına yol açtı: BM malümatına köre, dekabrniñ soñundan başlap yarısından çoq bala olğan tahminen 900 biñ kişi evlerini ya da muvaqqat sığınaqlarnı terk etmege mecbur olıp, suvuq qışta evsiz qaldı.


text:
Qırım sakinleri topraq bergisi tölenecegine dair bildirüvler kelip başladı, dep haber ete Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde «Nedvijimost Sevastopolya» rieltorlar Derneginiñ prezidenti Grigoriy Apresov. Bu arada Apresov Qırımda Rusiye topraq bergisi yüksek olmaycaq dep saya.
«İmtiyaz saibi olğanlardan ğayrı – pensionerler 6 sotkağace bergi tölemey –bergini topraq saipleriniñ epsi töleycek. Umumen alğanda bu normal bir al. Devlet hızmetleri portalında hususiy odası olmağanlarğa mektüp şekilnde bildirüvler kelip başladı. Meselâ, 4 sotka içün 75 ruble. Normal, insan aqıllı, kimseni qorquzmaycaq bir bergi», – dep saya mutehassıs.
Bu aqta tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat saytında «Qırım aftası: topraq bergisi ve Rusiyeniñ erzaq kontrsanktsiyaları» maqalesini oquñız.
Aynı zamanda Qırım sakinleri bücet üzerine yañı bir yük olıp minecek dep iddia ete. Qırım.Aqiqat Radiosı diñleyicilerinden biri, bu bergini ödemege küçü yetmeycek dep şikâyet etti.
«Men yañğız yaşağan pensionerim. Vaqtı zamanında topraq anamnıñ adına yazılğan edi. Pensionerler iç bir vaqıt tölemey ediler, endi men 10 biñden tölemege mecbur qalacam. Maña birisi bunı kapik dep ayta. Menim içün er ay, bağışlarsıñız, amma bu 120 ruble de para, esabımdan kesilecek», – dep ikâye ete adını aytmağan bir Qırım sakini.
Qırımdaki Rusiye Bergi hızmetiniñ maşümatına köre, 140 biñge yaqın Qırım sakini bu yıldan başlap 180 biñ topraq damartısı içün bergi ödemeli. Bergi 2017 senesi yanvarnn 1-ne qadar esaplandı. Bergi bu künden itibaren keçken künge köre tahsil etilecek.


text:
Qırımlı ukrain boksçısı Aleksandr Usik rusiyeli Andrey Knâzev ile uruşta aprel 18-de ğalebe qazandı. Uruş vaqtından evel toqtatıldı, Usik 9-ıncı raundda tehnik knockout ile yeñdi. Ukrain boksçısı ekinci sefer çempion quşağını qorçalay.
«Qoltutmağa kelgeniñiz içün sağ oluñız. Raqibime teşekkürler bildirem, bu yalıñız boks, şahsiy bir şey yoq», – dep ayttı Usik uruştan soñ mühlisleri ve raqibine.
Qırımlı idmancı ve tuvğanlarına teşekkürler bildirdi. Uruşnı seyirciler zalında Usikniñ anası baqtı.
«Menim içün ayrı bir kün. Tam üç ay evelsi ömür arqadaşım maña üçünci balanı ediye etti», – dedi Usik.
Onıñ qayd etkenine köre, uruştan soñ evge, Aqmescitke, yol alacaq.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain boksçısını tebrikledi.


text:
Qırımda, Keriç boğazında Rusiye zapt etken ukrain deñizcilerine yardım etmek içün 265 biñ rubleden (113 bin grivnadan çoq) çoq cıyıldı dep noyabr 30-ında qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl haber etti.
Onıñ aytqanına köre, qırımlılar, aqçalarnı naqıt paranen ve bank kartalarına yollap bere edi.
Facebook saifesinde Celâl, yardım muracaatına bitaraf qalmağanlağa minnetdarlığını bildirdi ve arbiylerge yollanılacaq eşyalar endi cıyılıp zaır turğanını qayd etti.
“Dostlar, ukrain deñizcilerine yardım etmek içün 100 biñ rublege qadar elime berilgen edi ve 14.45 30.11.2018 - 165 463 ruble. Kiwi-kisege 131 ödev keldi. Bilem, kimerleri bir qaç kere aqça yolladı. Er deñizcige ekişer balaban çanta topladıq. Çoq sağ oluñız!”, - yazdı Celâl.
Noyabr 27-sinde salı künü faaller, Keriç boğazına zapt etilgen deñizcilerge yardım etmek içün para toplanmasını ilân etti.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, Keriç boğazında tutılğan Ukraina deñizcileri ve Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimlerini 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar tevqif etti. Keriç hastahanesinde yaqtqan daa üç deñizcini Keriç şeer mahkemesi tevfiq etti. Olar da 2019 senesi yanvar 25-ine qadar apiste bulunacaq. Ukraina askerleri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
QMC prokuraturası FSB tutqan ukrain deñizcilerini cenk esiri dep saya.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve AQŞ tenqit eteler. NATO, vaziyetniñ ilerlevüne diqqatnen közetkenilerini ve kerginleşkenine yol bermemek içün tedbirler azırlaycağında işandırdı.


text:
Aqmescit rayonınıñ Colman (Pionerskoye) köyünde yel 26 şahsiy evniñ damına zarar ketirdi. Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare malümatına köre, eki evniñ damı bütünley qoparıldı.
«24 evniñ damı qısmen 25%-dan 50%-ğa qadar zarar kördi. Bundan ğayrı, yel neticesinde Aqmescit rayonınıñ Mamut Sultan (Dobroye) köyünde elektrik naqil hatları zarar kördi. Neticede 8000 kişi elektrik teminlevinden kesildi», – dep aytıla haberde.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, iyülniñ 28-nde saba elektrikler berildi, 17 evniñ damı da ğayrıdan tiklendi.
Bundan ğayrı, Aqmescit rayonınıñ Mamut Sultan köyünde magistral boruğa terek tüşti.
Aqmescitte ve rayonında iyülniñ 28-nde furtuna ihtarı ilân etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahriri işi» figurantı Uzeir Abdullayevniñ «ölüm telükesi altında» bulunğanını bildirgen edi. Bunı Çubarov özüniñ Facebooktaki saifesinde yazdı.
Çubarov: «İçtimaiy ağlar, Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında munasip tibbiy yardımnıñ kösterilmemesi sebebinden ölmekte olğan qırımtatar, siyasiy mabüs Uzeir Abdullayevniñ kritik vaziyeti aqqında başta aqrabaları ve ondan soñ advokatlar ve aq-uquq qorçalayıcılarınıñ telâşlı bildirüvleri ile toldı. Malüm oldı ki, onda üçünci kün «40 derecege barayatqan yüksek sıcağı bar ve, eñ esası, sol ayağı şişti. Ekimler diagnozını bildirmeyler». Uzeirniñ alı o qadar fena edi ki, o ayaq üstünde turamay edi», – dep qayd etti.
Lâkin Kyiv, Aqmescit ve Moskvada türlü insanlar tarafından yapılğan areketler sayesinde «Uzeir içün ölüm telükesi artıp yoq, ve şimdi o, ekimlerniñ kontroli altında buluna», dep qayd etti Meclisniñ reisi.
Siyasetçi: «Qurtuluşında iştirak etken bir çoq insanlarnıñ sayesinde tüzetilmez şey olğan Uzeirniñ ölüminden qaçınmaq mümkün oldı. Aynı zamanda, olarnıñ bir çoqu (işniñ menfaatı içün) içtimaiy ağlarda munasip postlar ve izaatlar yerleştirmek imkânına saip degiller», – dep qayd etti.
Bundan evel aprel 30-da «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ oturışuvında Uzeir Abdullayevniñ apayı Fera Abdullayeva, onıñ aprel 30-da Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirilgenini bildirdi .
Daa evel Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkünler.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura (İAŞ) ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan Abdullayev etrafındaki vaziyetke qarşılıq köstermekni rica etti.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Tarhan Qut burnunda avgust 2-10 künleri «EXTREME Krım – 2014» sportnıñ havflı çeşitleriniñ festivali keçirilecek.
Qırımnıñ öz başına ilân olunğan akimiyetiniñ ruporı «Krıminform» saytı bildirgenine köre, tedbir Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov ve Qırımnıñ «içki siyaset, haber ve alâqa nazirligi» destegi ile olıp keçecek eken.
Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, festivalde avgust 3-5 künleri kaytserferlerniñ yarışı olacaqtır.
Festivalge Rusiye sportçu, idmancılarnıñ kelmesi beklenile. Bu sırada sport ustası, vidserfing boyunca Avropa çempionı Sergey Sablin da bar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ortodokslıq
Ortodokslıq (Pravoslavlıq) yani Ortodoks (Pravoslav) Kilsesi - IV ve VIII asırlar arasında toplanğan Umumdünya Şuralarnıñ kanonik olğanını qabul etken eñ eski hristian mezebidir. Dünyada 300 millionğa yaqın cemaatı bar. Katoliklik ve protestantlıqtan soñra üçünci büyük hristian mezebidir.
Ortodoks Kilsesi bir qaç mustaqil kilselerden ibaret. Olardan eñ müimleri Yunanistan, Rusiye, Bulğaristan, Romaniya ve Sırbistan kilseleridir. Kilseniñ başı (teñlerniñ birincisi) İstanbuldaki patriktir.


text:
2017 yılınıñ iyuninde Avropa Telükesizlik ve İşbirligi Teşkilâtınıñ (ATİT) konferentsiyasında ilhaq etilgen Qırımda söz serbestliginiñ sıñırlanması vaqialarını red etmege tırışqan Aqyardaki Rusiye jurnalistler birligi teşkilâtınıñ yolbaşçısı Sergey Gorbaçov, Qırımnıñ ilhaqından çoq evel Rusiye vatandaşı olğanını itiraf etti.
Gorbaçov, ATİT-niñ nevbetteki tedbirinde iştirak etmek maqsadınen alacaq olğan vizanıñ Avstriya tarafından berilmegenini TASS içün yorumlar eken, daa evel «böyle tedbirde iştirak etmek maqsadınen Avstriyağa barğanını» ve bu sebepten Avstriya akimiyetiniñ qararına taaciplengenini bidirdi. O, oña «pasportını Qırımda 2014 senesinden soñ alğanını sebep kösterip viza bermediler», dey.
O: «Asılında menim içki pasportım 10 yıl evel (Rusiyedeki – QA) Rostov vilâyetinde, çetel pasportım ise Kubanda berildi. Böylelikle viza bermemek içün iç bir resmiy sebep yoq edi», – şeklinde ikâye ete.
İyunniñ ortasında Venada keçken ATİT konferentsiyasında Aqyardaki Rusiye jurnalistler birligi teşkilâtınıñ yolbaşçısı, arbiy pensioner, Rusiye Qara deñiz flotu tarafından çıqarılğan «Flag Rodinı» gazetasınıñ sabıq hadimi Sergey Gorbaçov, Qırım jurnalistleriniñ vekili olaraq Qırımda söz serbestliginiñ sıñırlanması vaqialarınıñ olğanını red etip, Qırımda bu saada iç bir problemanıñ olmağanını isbatlamağa tırışa edi. Ukraina eyetiniñ azaları, qanunsız teşkilâtnıñ azası olğanı içün Gorbaçovğa söz bermemekni talap ettiler.
Rusiye Tış işleri naziri Sergey Lavrov, ATİT-te ötkerilecek keñeşniñ iştirakçileri olaraq qayd etilgen Qırım haber vastalarınıñ jurnalistlerine noyabrniñ 3-nde Avstriya tarafından viza berilmedi, dep bildirdi. Sergey Gorbaçov – olarnıñ arasındadır.
Avstriya Tış işleri nazirliginiñ başlığı, Moskvadaki Avstriya elçiligi tarafından Qırım sakinlerine vizalarnıñ berilmegeni, Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ tüzetilgen Avropa Birliginiñ (AB) qaidelerinen alâqalıdır, dep bildire. Yarımadanıñ sakinleri vizalarını Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan AB konsullıqlarında almaq kerekler.
Avstriya tarafından vizaları berilmegen Qırım jurnalistleri, Avropağa kiriş vizalarını almaq maqsadınen noyabrniñ 7-sinde tekrar vesiqalar bermege niyetlengenlerini bildirdiler.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye işğali altındaki Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ ükmüni çıqarğan qadığa qarşı qabaatlayıcı qararnı mahkemege yolladı.
Müessiseniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Qırım Muhtar Cumhuriyeti Aqmescit rayon mahkemesiniñ sabıq qadısı Ukraina Ceza kodeksiniñ 111-inci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (devlet hainligi) cinayet işlegeninden şübheli sayıla. Maddege köre on yıldan on beş yılğa qadar apis cezası berile bile.
Prokuraturanıñ versiyasına köre, Qırımnıñ Aqmescit rayon mahkemesiniñ qadısı 2014 senesi Rusiyeniñ yarımada işğali vaqtında qanunsız qurulğan Rusiye mahkeme organlarına hızmetke keçti.
«Rusiyege Ukrainağa qarşı bozuv faaliyetini kerçekleştirmege yardım etip, işğalci idareniñ tiklenmesi ve pekitilmesine yardım etti. Vaqtınca işğal etilgen yarımadada adliyeniñ Ukraina qanunlarına köre olmaq kerekligini, Rusiye qanunlarına köre cinaiy taqipniñ qanunsız olğanını añlap, Ukrainağa faal qol tutqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberlerinden birini eki yılğa azatlıqtan marum etti. Al-azırda şübheli insan qıdırıla», – dep aytıla haberde.
2019 senesi oktâbr ayında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ ükmüni ilân etken Kreml kontrolindeki Aqmescit rayon mahkemesiniñ qadısına şübheli olğanını bildirdi.
Prokuratura qadınıñ adını aydınlatmay. Açıq menbalarda olğan malümatqa köre, laf Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ ükmüni çıqarğan Andrey Kulişov aqqında kete.
2016 senesi FSB tahqiqatçıları ekstremizm maddesi boyunca İlmi Umerovğa qarşı cinaiy dava açtı.
Tutuv, tintüv ve cinaiy davanıñ açılması, Meclis reisiniñ muavini, qırımtatar milliy areketiniñ meşur iştirakçisi İlmi Umerovnıñ mecburiy mahkeme-psihiatrik ekspertizasını keçirmek içün psihiatrik hastahanesinde tutuv küçlü bir cemaat ve halqara rezonansına sebep oldı.
Kreml kontrolindeki Aqmescit rayon mahkemesi 2017 senesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. Oña eki yıl açıq faaliyetnen oğraşmağa ve kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunmağa yasaq ettiler. Umerov, oña qarşı açılğan cinaiy davanı siyasiy sebepli dep adlandırdı.
2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, olarnı Türkiyege teslim etkenler, daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge kelgenler.


text:
Rusiye vatandaşı 2015 yılbaş gecesi Qırımnıñ eñ yüksek noqtası olğan Roman Qoş dağında ukrain halqına sayğı köstermek içün tiklegen Ukraina devlet bayrağı 2015 senesi yanvar 29 saat 20:32:35 qadar hayriye mezatına çıqarıldı. Bunı bayraqnı tiklegen Aleksandr Poltavskiy Twitterde bildirdi.
«Bayraq 31.12.2014 Kiyev saatine köre saat 23:42 başlap 1.1.2015 saat 0:42 qadar Qırımnıñ eñ yüksek noqtasında bulundı. Belki de, ileride bu Bayraq tam manada qıymetli bir şey olacaq, … Tarih qayda aylanacağını bilmeyim... lâkin şimdi saq ekende ve bayraqnı menden tutıp almağanlarına qadar onı hayriye maqsatlarınen satmaq isteyim...», – aytıla müellifniñ ilânında.
Mezat paraları, faalniñ aytqanına köre, Qırım bala internatlarından birinde qalğan balalar içün tatlı ve meyvalarğa sarf etilecek.
«Kendime bir kapik almaycağımnı vade etem, er şeyni balalarnıñ qollarına berip, İnternette esabat bermege söz berem. Memnün olacam», – aytıla ilânda.
2015 yılbaş gecesi işğal etilgen Qırımnıñ eñ yüksek noqtasında Ukraina bayrağı tiklenildi. Onı Rusiyeli Aleksandr Poltavskiy yerleştirip, videoğa çıqardı ve internette qoydı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi muavini Ahtem Çiygoz Strassburgdaki çıqışı vaqtında Avropa Şurasınıñ Nazirler komitetini, Rusiye eyetine Avropa Birligi Parlament Assambleyasında (ABPA) vekâletlerini qaytarmaq er angi teşebbüslerine yol bermemege davet etti.
Bunı fevralniñ 13-nde Facebookta Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov yazdı.
Çubarov: «Ahtem Çiygoz, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzını taqbih etip ve Rusiye işğalcileriniñ qırımtatarlarğa, etnik ukrainlerge ve Qırımda yaşağan diger milletlerniñ vekilleri olğan Ukraina vatandaşlarına qarşı yapqan cinayetlerine oturışuv iştirakçileriniñ diqqatını celp etip, Avropa Şurasınıñ Nazirler komitetini Qırım ve Donetsk ile Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonları bütünley azat etilmegence Rusiye eyetiniñ ABPAdaki vekâletlerini qaytarmaq içün yapılğan er angi teşebbüslerge qatiyen yol bermemege davet etti», – dep bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Çiygoz Komitetniñ oturışuvı esnasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ 2017 senesi dekabrniñ 8-nde qabul etilgen beyanatını oqudı: «Emekdaşlıq ve halqara işbirligine esaslanğan barışıqnıñ pekitilmesi içün epimizge küçlü Avropa Şurası kerek».
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisi, Avropa Birligi Parlament Assambleyasınıñ (ABPA) rehberleri ve azalarına muracaat azırlap, onda Rusiye eyetiniñ Assambleyağa qaytarılmasına yol bermemege davet etti.
Qırımnıñ ilhaqından soñ eyetine qarşı ABPA tarafından sıñırlav tedbirleri qabul etilgen soñ (eyet rey berüv ve onıñ azaları Assambleyanıñ baş olrganlarında çalışuv aqqından marum etildi) Rusiye özü Assambleyanıñ işlerinde iştirak etüvden ve aqımdaki yılnıñ yazında Avropa Birligine azalıq bedeliniñ tölevinden vazgeçti. Moskva, kelecekte böyle sanktsiyalarğa yol bermemek içün ABPAdan reglamentniñ deñiştirilmesini talap ete.
Halqara teşkilâtları, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri oña qarşı bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
“Krımskaya roza” rayonınıñ qurulacaq yerine, narazlıq köstergen yerli sakinlerge qarşı, rusiye telükesizlik hadimleri keldi, - dep haber ete avgustnıñ 2-nde qırımtatar milliy areketiniñ faalcisi Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine köre, vaziyet kerginleşe. Nariman Celâl adise keçken yerde çekilgen video yükledi.
“Sabadan anda polis, tehnika ve 40-qa qadar “işçi” keldi. Keççe elinde leskernen daa yigirmige yaqın aqay keldi. Bir qaç yıl devamında bu topraqqa olğan aqqı içün küreşken adamlarnıñ etrafında toplaşıp, olarnı sarıp aldılar. Kimerleri esini coya. Mında endi “kazak”lar da peyda oldı. Olar, adamlarğa qarşı bir de bir areket yapmağa ıntılacaqlar dep körüne. Mında erkekler de, qadınlar da bar”, - dep yazdı Facebookta Celâl.
Yerli sakinler aytqanına köre, “narazlıq meydanı”nda çatışma ekinci kün devam etmekte. “Akura” qurucılıq şirketi evlerge yolnı qapatmaq istey dep saya yerli sakinler. Qurucılarğa qora qoymağa bermeyler.
Qırım telükesizlik hadimleri ve qurucı şirketniñ vekilleri simdilik vaziyet aqqında izaat bermeyler.
Qırımtatarlar ev qurğan “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ yerinde 9 biñ kişilik yañı rayon qurmağa isteyler.
Mesken evlerden ğayrı, mektepler, bala bağçaları, spor meydanları ve tükânlar qurmağa azırlanalar. Şimdilik anda esasen avdet etkenler (repatriant) yaşay.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescit rayon mahkemesinde qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri İlmi Umerovnıñ davası boyunca keçirilgen oturışta FSB taqiqatçısı İgor Skripka sorğuğa çekilgende davanıñ şaatı olğan qırımtatar tercimanınıñ bergen malümatına zıt kelgen malümat bere.
Bunı qabaatlanğannıñ qızı Ayşe Umerova iyülniñ 26-da Facebookta haber etti.
Onıñ aytqanına köre, Skripka taqiqatnı başından alıp barğan edi, lâkin mahkemede berilgen bir çoq sualge hatırlamayım dep cevap bere, FSB taqiqatçısınıñ malümatı diger şaatlarnıñ malümatına zıt kele. Şu cümleden şaatlarnıñ sorğu sayısı, yeri aqqında aynı malümat yoq, taqiqatçı eki şaatnıñ malümatları aynı olğanını añlatıp olamadı.
Ayşe Umerovanıñ qayd etkenine köre, qırımtatarcadan tercime yapqan terciman taqiqatçıdan farqlı malümat berdi, İgor Skripka tercimannı iftira atqanında qabaatladı.
«İmayeniñ terciman FSBge 3-5 kere davet etilip, tercimeni bir qaç kere imzalağanı aqqında sualine (İgor Skripka – QA) Saledinov (terciman – QA) oña iftira ata, dep cevap berdi. Onı iftira atqanında qabaatlap, qadıdan şahsiy qarar çıqarmağa talap etti (bugünki statusı ise bir şey talap etmege imkân bermey)... Skripka nervalana, yüzü terley, qaşları köterile, almaçıq kemigi qıbırday», – dep qayd etti İlmi Umerovnıñ qızı.
Onıñ bildirgenine köre, Skripka mahkemede İlmi Umerov mahküm etilgen maddeni aytıp, bir qaç kere «topraq bütünliginiñ ayırılması» ifadesini qullandı.
«Advokatlarnıñ sualleri peyda oldı, bu ibareni qaydan alğanını ve ne ifadelegenini soradılar, qanun normalarını ne içün bozğanını soradılar? Cevap mükemmel oldı: «Siz raatsıñız, menim ise vesiqalarım yoq», – dep qayd etti Umerova.
İyünniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı.Er afta çarşenbe künleri mahkeme oturışları olacağı haber etile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
«Qırım Cumhuriyeti» ve Ukraina sıñırındaki vaziyet Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri tarafından közetile. Bunı «Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye Federal havfsızlıq hızmet idaresiniñ» reberi Viktor Palagin cumaaqşamı künü «Qırım federal bölgesinde» FSB organlar yolbaşçıları toplaşuvında bildirdi, dep haber ete RİA Novosti.
Qırımdaki FSB organları yolbaşçılarınıñ birinci şura toplaşuvı cumaaqşaım künü Yaltada Qırımnıñ öz başına ilân etilgen reberlik iştiragi ile keçirildi.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda FSB terrorizm telükesi, diversion grupplar, ekstremizm ve «akimiyet» organlarında qabarcılıqqa qarşı küreşe.
«Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçısı» Sergey Aksönov havfsızlıq organları ve cumhuriyet akimiyeti arasında eyi emekdaşlıq olğanını qayd etti. Onıñ aytqanına köre, bunıñ sayesinde «yarımadada eki terakt keçirilmesine» yol berilmedi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kiyev – Kiyevdeki «Knigarnâ Є» tükânında Kapranovlar ağa-qardaşnıñ müellifliginde «Ukraina mustaqilliginiñ resim etilgen tarihı» adlı kitap taqdim etildi. Bu kitapta ukrain ve qırımtatar halqlarınıñ tarihını birleştirmege ıntıldılar, em de taqdirlerinde umumiy hususlarnı araştırdılar. İşniñ taqdimnamesinde «Resim etilgen tarihnıñ» qaramanlarından biri – Mustafa Cemilev de iştirak etti.
Qırımtatarlarnıñ milliy qaramanı ile şahsen körüşmek ve laqırdı etmek imkânınen Kiyevniñ bir çoq sakini qullandı. Kitap tükânınıñ küçük odası tedbirge yarım saat qalğanda endi rıqma-rıq toldı.
Tedbirni ağa-qardaşlardan biri - Vitaliy Kapranov başladı, o müelliflerniñ icadiy ğayesini añlattı. Qayd etkenine köre, ukrain ve qırımtatar halqlarını asırlar devamında arbiy sefer ve nefret birleşkeni aqqında fikiriler yañlıştır.
«Biz siznen añlaşmaq kerekmiz. Ya da qırımtatarlar içün ayırı tarih kitaplarını yazmalımız, anda kazaklar duşmanlar olıp, Bağçasaraynı yaqıp, Qırım topraqlarını yoq etip yürgen, yalılarda adamlarğa raatlıq bermegenini qayd etmelimiz. Keliñiz eki kitap yazayıq, ved ost olayıq. Ya da eki halqnıñ tarihına nazar taşlağanda duşmanlıqnı birinci yerge kötermeyik», – dedi Kapranov.
Misal olaraq, o Zaporojye kazakları Qırım hanlığı ile birleşkende daa çoq yeñişler qazanğanlarını ayttı.
Ağa-qardaşlarlar çıqarğan kitap tek unikal mündericesi degil de, şekili ile farqlana. Tasvir etilgen tarihiy vaqialar sade, añlayışlı bir çoq resim ile beyerile.
Ondan soñ çıqışta bulunğan Mustafa Cemilev bu kibi fikirni begendi.
«Ukraina mustaqilligi zamanından başlap çıqqan kitaplar arasında bu kitap eñ ince kitaptır – olğanı 80 sife. Amma, men bellesem, o mot olacaq. Birinciden, añlayışlı tilde yazılğan. Yaşlar içün meraqlı olsun dep böyle yapqanlar, amma men bellesem üykenler de büyük meraqnen oqurlar», – dedi Cemilev.
Qayd etkeni kibi, oña qırımtatarı olaraq Ukraina tarihınıñ devirleri ile qırımtatar halqınıñ tarihı aydınlatılğanı hoş keldi.
«Mazepa ve Sagaydaçnıy yanında Haci Geraynı, Şevçenko yanında – İsmail Gasprinskiyni körmek pek güzel. On doquzıncı yigirminc asırlar çatışmasında anda Veli İbraimov aqqında söz yürütile ve diger ulu devlet hadimleri aqqında tarif etile», – dep ayttı Cemilev.
Amma, kitapnıñ ayırı qısımları bir sıra suallerni doğura. Hususan, Cemilev qırımtatarlar tatar-moğollarnıñ mirasçıları kibi kösterilgenini begenmedi.
«Bu biraz yañlış, çünki Qırım yarımadasında Cüçilernen beraber olardan tahminen 10 biñ adam bar edi. Qırımtatar halqı ise, yarımadada asırlar devamında yaşağan halqlar esasında şekillendi», – dedi o.
Lâkin bu teñqidke baqmadan, Cemilev aytqanı kibi, qırımtatarlar bu kibi kitapnı çoqtan bekley ediler ve onıñ çıqışına quvanalar.


text:
Mayıs 24-te Bağçasarayda hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ soy-sopları onıñ qaytarılması içün 1 million ruble bereceklerini ilân etti. Mütenasip beyanat içtimaiy ağlarda da yerleştirildi.
«Bilemiz ki, hırsızlar bu satırlarnı oquy! Onı sağ-selâmet bizge 1 000 000 ruble mükâfatı içün qaytarıñız», – dep aytıla beyanatta (1 million ruble – bu 15 biñ AQŞ dollarından ziyade – QA).
Devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov mayıs 24-te gece hırsızlandı, onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı.
Bundan soñ internette video peyda oldı, videoda Ervin İbragimovnı, tahminlerge köre, Yol patrul hızmetiniñ hadimleri toqtadı, soñra onı mikroavtobusqa oturtmağa tırıştılar, o qaçmağa tırıştı, amma onı tuttılar ve maşnağa oturttılar. Bundan soñ maşna Bağçasaray suv anbarı tarafına, ormandan keçip ketti.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi Bağçasarayda ğayıp olğan Ervin İbragimovnı qıdırmağa başladı.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda 2014 senesi neticelerine köre eñ yahşı 14 ocanı Rusiye Federatsiyasınıñ tasil ve ilim nazirliginiñ fahriy yarlıqları ve 200 biñ ruble para mukâfatı ile taqdirlediler. Bunı Krıminform bildire.
Qırım ocalarına diplom ve para mukâfatını Cumhuriyetniñ tasil, ilim ve gençler naziri Natalya Gonçarova bugün «Qırım Cumhuriyetiniñ yıl ocası – 2015» yarışınıñ neticelerini bildirüv tedbirinde bildirdi.
«Siz öz emek, ğalebe ve yenişleriñiz ile Qırım ocaları – eñ yahşı oca olğanını ve bütün maqsatlarını amelge keçirgenlerini tasdiqladıñız», – dedi Gonçarova.
Tantanalı tedbirde 2015 senesi eñ eyi ocalarını da hayırladılar.


text:
Avgust 3-te Qırımda Rusiyege boysunğan mahkeme, «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasına qarşı şikâyet arizasını baqıp, onı apiste qaldırdı. Bu aqta onıñ adliyecisi Nikolay Polozov bildire.
«Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunmasına qarşı şikayet arizası boyunca mahkeme pek tez keçti. Bütün seviyelerni 20 daqqa içinde keçip, mahkemeciler muşavere odasına ketti... Apiste qaldırdılar», – dep yazdı Polozov Twitterde.
Avgust 2-de, salı künü Aqmescitte Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygozğa qarşı «fevral 26 işini» baqmağa başladı. Polozovnıñ malümatına binaen, video konferentsiyası rejiminde keçirilgen mahkeme diñlenilmesi teneffüslernen keçirildi, çünki SİZO-dan video bağı er 5 daqqa bozula edi. Neticede eki saatlıq teneffüs ilân etilgen edi.
İyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan diger kişiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahküm etmege başladılar.
«Memorial» uquq qoruyıcı merkezi Rusiyede «Fevral 26 işi» boyunca qabaatlanıp apiste bulunğan Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermencini siyasiy mabus olaraq tanıdı.
2016 senesi fevral ayında Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvında bu işni qoşma taqiqatqa yollamaq qararı alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yanvar 1-den itibaren berilecek biometrik pasportnıñ fiyatı 15 euronı teşkil etecek. Bunı Devlet migratsion hızmeti matbuat hızmetiniñ reberi Sergey Gunko bildirdi.
«Gromadske TV» çarşenbe künü, noyabr 19-da, bergen malümatına köre, biometrik pasport 20 kün içinde azır olmalı.
«Yanvar 1-den itibaren er bir vilâyette işke başlaycaq bölükler açılacaq, ve eñ yaqın vaqıtta bizler olarnıñ sayısını arttıracaqmız. Adam kelip, ariza yaza, foto çıqara, belli bir skanerge qol parmaqlarını basa ve oldı», – dep ayttı Devlet migratsion hızmeti matbuat hızmetiniñ reberi.
Sergey Gunkonıñ aytqanına köre, fiyattan eki qat ziyade para berilse, pasport yedi iş künü içinde azır olacaq.
Biometrik pasportnıñ alması mecburiy degil. Lâkin Avropa Birligi ile vizasız rejim yalıñız biometrik pasportlarnıñ saipleri içün başlaycaq.


text:
Qırımda kütleviy tedbirlerni mahsus ayırılğan yerlerde keçirmege mümkün olacaq. Bu kibi avaleni Qırımnıñ «Nazirler şurası» qabul etti. Aqmescitte böyle dört yer bar. İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyası bunı tınç toplaşuv serbestliginiñ bozuluvı olaraq tanıy.
Uquq qoruyıcı teşkilâtta qayd etkenleri kibi, Aqmescitte mitinglerni Qırım cumhuriyetiniñ Zenaat birligi medeniyet Evi yanında, «Konsol» medeniyet ve ticaret merkezi ögünde, Yu.Gagarin bağçasında, ve Qırım cumhuriyetiniñ Zenaat birligi medeniyet Evinden Kiyevskaya soqağı boyunca Salğır özenine qadar keçirmek mümkün.
Uquq qoruyıcılar, misal olaraq, Keriçni ketireler. Anda siyasiy faallik pek küçlü olmasa da, mitingler içün 15 yer ayırılğan.
Amma esas mesele, uquq qoruyıcılarnıñ fikrine köre, «ruhset etilgen» yerlerniñ sayısında degil de, tedbirlerniñ insanlar içün oñaytlı yerlerde keçirmege yasaq etilmesinde saqlıdır.
«Bu avale insanlarnıñ tınç toplaşuvlarnı keçirmege aqlarını sıñırlay. Yani, ruhset etilgen yerlerniñ cedveli bile insanlarnıñ muayyen bir yerde toplanıp, nasıldır bir meselege diqqat çekmege fırsatını yoq ete», – deyler İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasında.
Evel Qırım akimiyeti yarımadada kütleviy numayışlarnıñ keçirilmesi boyunca yañı qaidelerni çıqarğan edi.