text:
Kirill älifbası
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Kirill älifbası yä Kirillitsa, 9. yöz axırı – 10. yöz başında Könyaq, Könçığış häm Könbatış Slavän xalıqlarında qabul itelgän älifbanıñ berse (başqalardan Glagolitsa mäğlüm). Xristian dine taratuçı bertuğan Kirill (827-869 tiräse) häm Mefodi (815-855) tarafınnan Xristian dine räsmi tanılğan, Yunannarnıñ älifbasına nigezlängän älifbasına berniçä xäref östäp tözelä. Rusta 10-11. yözlärdä Xristianlaşu waqıtında qullanışqa kerä. 1708. yılda berqädär üzgärtelä. 1880. yıllarda İdel-Ural Xristian xalıqları öçen (Keräşen Tatarlar da) Kirillitsa qullanışqa kerä. 1920. yıllardan ğämäldä bulğan Urıs älifbası nigezendä 1939. yıldan Tatarlarda da şuşı älifba qabul itelä.


c: text/html

text:
Braziliya
Braziliya Qubla Amerikada jaylasqan ma'mleket. Ol maydanının' u'lkenligi boyınsha du'nyanın' besinshi ma'mleketi. Xalqı sanı 186 million adam. Braziliya xalqının' ko'pshiligi Portugal tilinde so'yleydi. Brazilyanın' paytaxtı 1957-1960-jılları jobalastırılgan ha'm salıng'an Brazilia qalası. Ma'mlekette jaylasqan San Paulo qalası u'lkenligi boyınsha du'nyada to'rtinshi orındı iyeleydi.
Geografiyası[o'zgertiw]
Braziliyada du'nyanın' en' u'lken tog'ayı Amazon tog'ayı jaylasqan. Ol ma'mleket jer maydanının' 40%in quraydı. Braziliyada basqa jer tu'rleri de bar; cerrado atalg'an tegislik jeri; caatinga atalg'an qurg'aq o'simlik jeri bar.
Braziliya futbolı ja'nede teren', o'zgeshe ma'deniyatı (basqa ma'mleket adamlarının' ta'siri tiygen) ha'm rawajlanıwshı ekonomikası menen belgili. Braziliya Qubla Amerikadag'ı en' u'lken ma'mleket. Braziliya maydanının' u'lkenligi boyınsha du'nyada besinshi orındı iyeleydi. Ol o'zinin' ko'plegen ıg'al tog'ayları ha'm djunglileri menen belgili. Ol Gayana, Surinam, Fransiya Guianası, Venesuela, Kolumbiya, Peru, Boliviya, Paraguay, Argentina ha'm Uruguaylar menen qon'sılas, yag'nıy Qubla Amerikadag'ı Chili ha'm Ekvadordan basqa ha'r bir ma'mleket penen shegaralas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İärçen neft gazı
İärçen neft gazı - tabiği gaz. Ul neft belän bergä bulğanğa, anda eregän xäldä yäki «bürek» täşkil itep neft östendä yatqanğa kürä anı şulay ayırım isem belän iärçen gaz dip atağannar. Neft skvajina buylap cir östenä kütärelgändä basımnıñ kisken kimüe arqasında gaz nefttän ayırıla.
Elek bu gaz faydalanılmağan, anı neft çıqqan urında, promıselda uq yandırğannar. Xäzer gaznı cıyalar, çönki iärçen gaz, tabiği gaz kebek ük, yaxşı yağulıq häm qimmätle ximik çimal bulıp sanala. İärçen gaznı faydalanu mömkinlekläre tabiği gaznı faydalanu mömkinleklärennän xätta küpkä kiñräk tä: çönki anıñ sostavında metannan tış şaqtıy miqdarda başqa uglevodorodlar — etan, propan, butan, pentan bar. Şuña kürä iärçen gaznı ximik eşkärtü yulı belän annan tabiği gazdan alğanğa qarağanda kübräk matdälär tabarğa mömkin.
İärçen gaznı ratsional' faydalanu öçen, anı sostavında quşılmaları küp bulmağan ayırım qatnaşmalarğa ayıralar.


text:
Ankara Altındağ Aile Sağlığı Merkezleri (ASM)
ALTINDAĞ YUNUS EMRE ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3488909-3487464 Adres ALİ ERSOY MAH. 76. SOK. NO:47 HASKÖY
ALTINDAĞ 2 NOLU ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3845960 Adres ETLİK CAD. NO:10 ALTINDAĞ KAYMAKAMLIĞI İÇİ
ALTINDAĞ 29 EKİM ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3493905 Adres ALİ ERSOY MAH. 74. SOK. NO: 45 HASKÖY
ALTINDAĞ ANAFARTALAR ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3242028 Adres NECATİBEY MAH. HEKİMLER SİTESİ NO:2
ALTINDAĞ AYDINLIKEVLER ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3160361 Adres ŞEHİT MUSTAFA BAŞ CAD. NO:33 AYDINLIKEVLER
ALTINDAĞ ÇİĞİLTEPE ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3484787 Adres AKÇAKALE SOK. NO:2/C SİTELER ALTINDAĞ
ALTINDAĞ DOĞANTEPE ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3482676 Adres DOĞANTEPE MAH. 2.CAD. NO:139 ALTINDAĞ
ALTINDAĞ DOĞUMEVİ ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 310 95 64 Adres TALATPAŞA BULVARI GEVHER NESİBE İŞHANI NO:5
ALTINDAĞ DR. SACİT YAZICI ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3626280 Adres PLEVNE MAH. AKTAŞ KAVŞAĞI NO:5
ALTINDAĞ DURMUŞ ALİ YAMAN ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3400053 Adres GÜLPINAR MAH. 169. CAD. NO: 59
ALTINDAĞ EKİN ÇAMLIK ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3766709 Adres BEŞİKKAYA MAH. 2015 SOK. NO:3/Altındağ
ALTINDAĞ FERİDUN ÇELİK ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3760229 Adres BAŞPINAR MAH. 187.SOK. NO:32/1 ALTINDAĞ
ALTINDAĞ GÜLTEPE ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3470946 Adres SELVER SOMUNCU MAH. MEVLANA CAD. NO:4
ALTINDAĞ HACILAR ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3484801 Adres HACILAR MAH. 883/9.SOK. NO:29
ALTINDAĞ İSKİTLER ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3843258 Adres ZÜBEYDE HANIM MAH. SESVEREN SOK. NO:5/7 İSKİTLER
ALTINDAĞ KARACAÖREN ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 528 61 44 Adres KARACAÖREN MAH.4. BÖLGE /ALTINDAĞ
ALTINDAĞ KARAPÜRÇEK ŞEHİT SAVAŞ BIYIKLI ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3770488 Adres KARAPÜRÇEK MAH. 309.CAD. ALTINDAĞ
ALTINDAĞ MÜZEYYEN ŞÜKRÜ İLHAN ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3511220 Adres BATTAL GAZİ MAH. 882.CAD. ADAPARKİÇİ NO: 116
ALTINDAĞ ÖRNEK ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3162659 Adres ÖRNEK MAH. ADALI HALİL SOK. PARK İÇİ
ALTINDAĞ SEYFİ DEMİRSOY MAHALLESİ ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3176713 Adres SEYFİ DEMİRSOY MAH. ERDA SOK NO:19/30
ALTINDAĞ SOLFASOL ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3382697 Adres HACIBAYRAM VELİ CAD. NO:50
ALTINDAĞ ULUBEY ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3510563 Adres HASAN TAHSİN CAD. NO:77 SİTELER
ALTINDAĞ YENİDOĞAN NİYAZİ KARABEY ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3183519 Adres SULTAN MURAT MAH. TEL. SOK. NO:10
ALTINDAĞ ZİRAAT ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3114397 Adres ZİRAAT MAH. ATMACA SOK. NO:12/4
ALTINDAĞ ZÜBEYDE HANIM ASM Aile Sağlığı Merkezi Telefon 3418001 Adres ZÜBEYDE HANIM MAH. ASLANBEY CAD. NO:64 İSKİTLER


text:
Duayt Devis
Duayt Filli Devis (Dwight Filley Davis) - amerikalı tennisshi, siyasatshı, du'nya ju'zlik erler arasındag'ı ra'smiylestirilmegen komandalıq jarıstın' sho'lkemlestiriwshisi. Garvard universitetinin' talabası Devis laun tennis boyınsha dem alıs waqıtları Massachusetstegi lagerde qızıg'a basladı. 1898-jılı AQShtag'ı universitet chempionatında kurslası X.Uord penen birge chempion boldı. 1899-jılı Devis penen Uord AQSh chempionatında juplıq razryadta chempionlıqtı jen'ip aldı ha'm ol ataqtı u'sh jıl qatara uslap turdı. 1898-jılı Devis finalda M.Uitmen menen oynadı ha'm to'rt sette utıstı qoldan jiberdi. 1901 jılı X.Uord penen birge Uimbldonnın' Chellendjer raundında oynadı ha'm sol waqıtlardag'ı Angliyalı ag'alı-inili Doxertlarg'a utılıp qaldı.
En' u'lken tabıs o'zinin' du'zgen "Shaqırıw kuboginde" boldı, ol 1900-jılı birinshi ret oynadı. Ol Bostonda Amerikalılar menen Britaniya atawları arasında bolıp o'tti. Devis jekelik ha'm juplıq oyınlardı (X.Uord penen) utıp shıqtı. Biraq haqıyqatında Britaniyalılar ol jarısqa onsha ku'shli emes oyınshılar menen kelgen edi. Devis tennis karerasın qoyg'annan keyin siyasiy ha'm a'skeriy jumısların jaqsı alıp bardı.
General Devis AQShtın' qorg'anıw ministri (1925-1929 jj), keyin ala Fillipinde general-gubernator bolıp isledi. Devis shep qol menen oynap artqı sızıqta ha'm setkanın' qasında o'zine isenimli oyın alıp bardı. Onın' texnikasında en' ku'shlisi toptı shıyırıp uzatıp beriw edi. Urardın' aldında qoldın' barmaqları menen toptı shıyırıp jiberiwi bunday urıwlardan son' top qaptalg'a ushıp ketiwi mu'mkin edi, sonın' ushın bunday uzatıp beriw en' qıyın esaplanar edi.


text:
Behice Boran
Behice Boran (1910-1987) - belli qırımtatar tamırlı Türkiyeli ilk qadın siyasiy fırqa reisi.
Behice Boran, 1910 senesi mayıs 1-de Bursada doğdı. Qırımdan köçken ailesiniñ üyken qız balası edi. Tasilini litseyni bitirgeşi İstanbulda yasadı. Burs qazanıp AOŞniñ Miçigan Universitetinde içtimaiyat (sotsiologiya) tasili aldı. Türkiyege 1939-da qaytqan Behice Boran orta mektepte İngliz tili dersleri berdi. Daa soñra Ankara Universiteti Til Tarih Coğrafiya Fakultetine kirdi. Mında dotsent olıp vazife yaptı, 1948-de siyasiy körüşleri sebebinen üniversitetten çıqarıldı. 1946-da neşriyatçı Nevzat Hatkonen evlendi. 1950-de Türk Barış Severler Cemiyetiniñ temelcileri içinde yer alğan Behice Boran mında temelci ve reis vazifesini aldı. Koreya cenkine asker yibergen Adnan Menderes ükümetini tenqit etken bir telgraf yibergeni içün gabatlanıp 15 ay apis cezası aldı. 1961-de qurulğan Türkiye işçi Fırqasına (Türkiye İşçi Partisi, TİP) 1962-de aza oldı, 1965-de vekil olıp saylandı. 1970-de TİPniñ IV Qurultayında umumiy reis oldı. 1971-de 15 yıl ceza aldı ve 1974 afusınen apisten çıqtı. 1975 senesi mayıs 1-de TİPni yañıdan qurdı. 1980 senesi sentâbr 12-den soñ Türkiyeden çıqtı ve 1987 senesi oktâbr 10-da Brükselde vefat etti.
Kitapları[deñiştir]
- İş Bölümü ve Kadının Sosyal Mevkii,
- Toplumsal Yapı Araştırmaları,
- Türkiye ve Sosyalizm Sorunları,
- İki Açıdan Türkiye İşçi Partisi Davası,
- Niye Birleşiyoruz, Ne İstiyoruz, Niye Dönüyoruz
Tercimeleri[deñiştir]
- Platon (1944) Devlet Adamı,
- Granville-Barker, Harley (1946), Voysey Mirası,
- Steinbeck, John (1964) Sardalya Sokağı,
- Fast, Howard Melvin (1966) Hürriyet yolu


text:
Oyıştıruçılar cıyını əğzələre komitəte
Oyıştıruçılar (Uçreditellär) Cíını Äğzaları Komitäte (KomUç, Samar Uçredilkası), 1918. yılnıñ Yün-Sentäber aylarında Urta İdel buyı belän Ural töbägendä Eserlärneñ xakimiät oyışması.
Petrogradta Uçreditelnoye Sobranie (Oyıştıruçılar Çíını) quıp taratılğaç häm Samaranı baş kütärgän Çex-Slovak korpusı suğışçıları basıp alğaç, Samara şähärendä oyıştırıla. KomUç demokratik ireklär häm 8 säğätle eş köne buldırıluın, qızıl töstäge däwlät flagı raslanuın, eşçelär konferensiälären häm krästiän qorıltayların uzdıruğa, hönäri berleklär eşçänlegenä röxsät birelüen iğlan itä, Sovet xakimiäte dekretların yuqqa çığar, üzeneñ Xalıq armiäsen buldıra. KomUç xakimiätenä Yül-August aylarında Samara, Saratov, Sember, Ufa, öleşçä Qazan gubernaları buysındırıla. 1918. yılnıñ Sentäberendä komität üz wäkälätlären Ufa direktoriäsenä tapşıra, ataması Oyıştıruçılar cíını äğzaları qorıltayı dip üzgärtelä. 1918. yılnıñ Dekäberendä taratıala.
Bolşevik säyäsäte belän kileşmägän Tatar milli eşlekläre İlyas Alkin, Fuad Tuqtarov h. b. KomUç eşçänlegendä qatnaşqan, komitätneñ büro äğzaları bulğannar.


text:
Kriminologiya
Kriminologiya ataması latınsha krimen - jınayat, grekshe logos - ta'liymat so'zlerinin' birikpesinen turıp, jınayat haqqında ta'liymat degendi an'latadı. Kriminologiya - jınayatshılıqtı, jınayatshının' shaxsın, jınayatshılıqtın' sebep ha'm sha'rayatın, onın' aldın alıwdın' metod ha'm usılların ilimnin' ulıwma metodologiyası sıpatında dialektikalıq ko'z qarastan izertleytug'ın ja'miyetlik-huqıqıy, teoriyalıq a'meliy ilim.
Kriminologiya tu'sinigin ha'm ta'biyatın ja'miyetlik, yuridikalıq yaki ta'biy pa'n sıpatında ta'n alıw mashqalası shet el kriminologiyasında elege shekem tartıslı. Kriminologiyanın' anglosaksoniyalıq sisteması onı sotsiologiyanın' bir tarawı dep esaplap sotsiologiyalıq kolledjlerde o'tedi. Frantsiya iliminde kriminologiyanın' klinikalıq ta'repine-psixologiyalıq, psixiatriyalıq anomaliya ta'repine, Germaniyada eki ag'ım-biologiyalıq ha'm sotsiologiyalıq ha'reket etedi.
1960 jılı burıng'ı SSSR da shıqqan birinshi kriminologiya kitabı huqıqıy ilim, jınayat huqıqının' bir tarawı sıpatında edi. BMSh kriminologiyanı sotsiologiyalıq ha'm yuridikalıq kompleksli sistema retinde ta'n aldı. 1970 jıldan baslap kriminologiyanı ja'miyetlik ilim, sotsiologiya-huqıqıy ha'm distsiplinarlıq kompleksli ilim sıpatında tu'sine basladı.
Kriminologiya iliminin' obekti - predmetinen ken' bolıp jınayatshılıqtı, onın' aldın alıw ma'selelerin sheshiw menen baylanıslı barlıq ja'miyetlik qatnasıqlardı o'z ishine aladı (ekonomikalıq, ja'miyetlik-siyasiy, ideologiyalıq, ma'deniy, diniy ha'm basqa da qatnasıqlar). Predmeti - jınayatshılıq, jınayatshılıqtın' sebebi ha'm sha'rayatı, jınayatshının' shaxsı ha'm jınayattın' aldın alıw sharalarınan ibarat.
- Jınayatshılıq - jınayatlar jıyıntıg'ınan ibarat bolg'an tariyxıy o'zgermeli, ja'miyetlik-huqıqıy qubılıs. Sanlı-sapalı ko'rsetkish retinde jınayatshılıqtın' da'rejesi ha'm dinamikası menen ha'rekterlenedi.
- Jınayatshının' shaxsı - jınayat subektler ja'miyetlik - demografiyalıq, ja'miyetlik wazıypası, ja'miyetlik-ruwxıy qa'siyetlerinin' jıyındısı retinde u'yrenedi.
- Jınayatshılıqtın' sebebi ha'm sha'rayatları - bul ja'miyettin' rawajlanıwının' belgili bir basqıshına xarakterli, jınayatshılıqtı o'zinin' aqıbeti retinde payda etetug'ın ha'm onın' kelip shıg'ıwına ta'sir etetug'ın (determinatsiyalaytug'ın) zıyanlı ja'miyetlik-ekonomikalıq, demografiyalıq, ideologiyalıq, ja'miyetlik-ruwxıy, siyasiy, sho'lkemlestiriwshilik qublıs ha'm protsesslerdin' jıynag'ı.
- Jınayatshılıqtın' aldın alıw - jınatshılıqtın' sebep ha'm sha'rayatın kemeytiw, ha'lsizlendiriw, onın' aldın alıwg'a bag'darlang'an ma'mleketlik ha'm ja'miyetlik sharalar sisteması.
Kriminologiya tek huqıqıy emes al, ja'miyetlik huqıqıy pa'n. Ha'rekettin' jınayat ekenligin jınayat huqıqı belgilesede, jınayat sebepleri ja'miyetshilikten kelip shıqqanı ushın kriminologiya sol ja'miyetlik qatnasıqlardın' jınayattı keltirip shıg'arıwshı sebeplerin u'yrenedi. Jınayat huqıqı menen baylanısı - Kriminologiya izertleytug'ın jınayat ha'm onı islegen shaxs jınayat huqıqınan alınadı. Ja'miyetke qa'wipli ha'reket jınayat dep ta'n alıng'annan keyin g'ana kriminologiya ushın jol ashıladı. Jınayat huqıqı ha'reketti jınayat dep belgilep beredi. Kriminologiya jınayat huqıqına, nızam shıg'arıwshı uyımlarg'a jınayatshılıqtın' jag'dayı, strukturası, dinamikası, onın' aldın alıw sharaları haqqında mag'lumatlar, ja'miyetke qa'wipli ha'reketlerdin' keleshegine boljawlar beredi. Qaysı jınayatlardın' ja'miyetke qa'wipliligi asadı, qaysısı kemeyip baratırg'anın boljaydı. Jınayattın' aldın alıw onın' kelip shıg'ıw sebeplerin ha'm sha'rayatın joq qılıw jolları u'yrenedi ha'm huqıq qorg'aw uyımlarına usınıslar beredi. Kriminalistika menen baylanıslılıg'ı sonda, kriminalistika jınayatlardı islew sha'rayat ha'm sebepleri haqqında haqıqıy mag'lıwmatlardı, jınayat islew jag'dayların tipologiyalıq xarakteristikasın, jınayatshılıqtın' ha'reket etiw usılların h.t.b. keltirip baradı, usının' menen nızam qorg'aytug'ın ja'miyetlik qatnasıqlar qa'wipsizligin ha'm qorg'alıwın ta'miyinlew, jınayat islewdi qıyınlastırıw arqalı jınayatshılıqqa qarsı gu'resiwge ja'rdem beredi. Kriminologiya kriminogen jag'daydan kelip shıg'ıp jınayatshılıqtın' strukturasın ha'm dinamikasın ko'rsetiwshi mag'lıwmatlarg'a tiykarlanıp, olardın' tiykarg'ı bag'darların islep shıg'ıwdın' jolların jınayatshılıqtın' aldın alıw sharalarının' quramalı bo'legine kirgizip, bul sharalardın' aldın alıwda qanday na'tiyje berip atırg'anın ko'rsetip beredi.


text:
Polietilen
Polietilen — aq töstäge termoplastik qatı material. Ul qulğa parafin kebek maylı bulıp toyıla.
Polietilen az ğına yaqtıra torğan zäñgärsu yalqın belän yana. Kislota, selte, oksidlaştıruçı (kaliy permanganatı) eremälär aña tä'sir itmi. Quyırtılğan nitrat kislotası polietilennı cimerä.
Bu polimernıñ küp kenä qullanılışları sezgä hiçşiksez bilgele. Yaxşı dielektrik bularaq, anı törle elemtä çaralarında, yuğarı yışlıqlı äsbaplarda elektr ütkärgeçlären häm kabellärne izolätsiäläw öçen qullanalar.
Polietilen plenkalarnıñ sunı häm gaznı ütkärmäwe alarnı törle äyberlärne, azıq produktların törü materialı itep qullanırğa mömkinlek birä. Awıl xucalığında mondıy plenkalar teplitsalar qoru, kanallarda häm susaqlağıçlarda sunı filtrlağanda yuğaltularnı buldırmaw, ciläk-cimeş kul'turaların häm yäş ağaçlarnı qaplap salqın tiüdän saqlaw h. b. öçen qullanıla.
Polietilennıñ ximik yaqtan totrıqlı buluı, anı törle torbalar, ximik apparatlar tözü eşendä detal'lär eşläw, ximik agressiv sıyıqlıqlarnı saqlaw häm küçerep yörtü öçen sawıtlar yasawda qullanırğa mömkinlek birä.
Polietilennan bik küp sanda könküreş äyberläre: şeşälär, krujkalar, törü paketları h. b. yasıylar.


text:
Benzol
Benzol — bik tiz qaynıy, suda eremi torğan, üzenä bertörle isle, tössez sıyıqlıq. Suıtqanda ul erü temperaturası 5,5 °S bulğan aq kristallik massa xasil itep qata.
Benzolnıñ molekulär formulası C6H6. Monnan benzolnıñ nıq tuyındırılmağan quşılma ikäne kürenä: çikle uglevodorodlarnıñ sostav formulasına citkerü öçen, anıñ molekulasında sigez vodorod atomı citmi.
Ägär dä benzolnı bromlı suğa yäki kaliy permanğanatı eremäsenä salıp bolğatsaq, çiksez quşılmalarğa xas bulğan reaktsiälär barmawın kürep ğäcäpkä qalabız. Monıñ säbäben matdäneñ ximik tözeleşennän çığıp añlatırğa kiräkter.
Benzolnıñ tözeleşen açıqlawnı anıñ sintezınnan başlıy alabız. Benzolnı 650 °S qa qädär cılıtılğan, aktivlaştırılğan kümer tutırılğan köpşä aşa atsetilen uzdırıp tabarğa mömkin.
Ädäbiät[үзrәpTү]
- ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb юHoro xиMиka / CocT. B. A. KpицMaH, B. B. CTaHцo. — M.: Пeдarorиka, 1982. — 368 c., ил.
- HacToлbHaя kHиra yчиTeля xиMии 10 kлacc/O. C. ГaбpиeляH, И. Г. OcTpoyMoB. — M.:Дpoфa, 2010 r.
- CTpoeHиe Moлekyлы бeHзoлa, Bидeo


text:
Xösäyen Yamaşev
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Yamaşev Xösäyen Minhacetdin ulı (1882-1912), revolúsion xäräkät eşleklese, publisist.
Qazanda tuğan. Qazanda 1905-1907. yıllardağı inqilab waqíğalarında qatnaşa. Tatar telendä säyäsi eçtälekle listovkalar, broşüralar (Ürmäküç häm çeben, Berençe adım h.b.) yazu häm tärcemä itep taratuğa zur öleş kertä. RSDRPnıñ Ural häm Ufa komitätläre matdi yärdäme belän 1907. yılda Orenburg şähärendä Tatarça berençe revolúsion mäsläkle (legal) räsmi Ural gäzeten näşer itä (räsmi möxärrire xatını Xädiçä Yamaşeva). Gäzetne çığaru tíılğaç, 1907. yılnıñ Mayınnan Qazanda revolúsion häm publisistik eşçänlegen däwam itterä.
Tatarstan jurnalistlarınıñ Xösäyen Yamaşev isemendäge Respublika büläge buldırıla (1971).


text:
Kanal D ekranı Keşanlı Ali Destanı'nın 4.Bölümünü dün yılbaşı olması gerekçesiyle yayımlanmamıştır dizi kanal d'de yayınlanır yayımlanmaz sitemize eklenecektir.
Anahtar Kelimeler : keşanlı ali destanı 4. Bölüm dizi müziği, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Hangi gün, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Hangi Kanalda, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Saat Kaçta, keşanlı ali destanı 4. Bölüm izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm full 31 aralık 2011 izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm full izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm hd izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm izle 31 aralık 2011 2011, keşanlı ali destanı 4. Bölüm son bölüm izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm yeni bölüm izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Fragmanı, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Fragmanı 31 aralık 2011 izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Fragmanı full izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Fragmanı hd izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Fragmanı izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm izle Fragmanı 31 aralık 2011 2011, keşanlı ali destanı 4. Bölüm son bölüm Fragmanı izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm yeni bölüm


text:
Baybaq köne
Baybaq köne (İnglizçä Groundhog Day ) – Amerika Quşma Ştatlarda häm Kanadada xalıq bäyräme, yıl sayın 2. Fevräldä bäyräm itelä. Bu köndä önnärdän çığuçı baybaqlarnı küzätälär, alar eşläre buyınça kilüçe yazğa aldan äytü yasıylar. Ägär kön sürän bula, baybaq üz şäwläsen kürmi häm önnän tınıçlap çığa, şunnan ozaqlamıy qış beter dip äytälär. Kön yaqtı bulsa, baybaq şäwläsen kürä, häm, anı qurqınıp, öngä kire qayta. Şunnan tağın 6 atna qış bulır dip uylanıla. Amerika häm Kanadanıñ berniçä qalada meteorolog baybaqlarğa bağışlanğan festival'lär ütkärelälär, bu festival'lär küp turist tarta.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү]
Borınğı Rimda 2. Fevral'dä Kerpe Köne bäyräm itelgän. Uyatqan kerpe eşläre buyınça yazlarğa farazlar tözägännär. Könbatış Awrupada başqa Kelt häm German xalıqlarında baybaqlar yä ayularnı şundıy könnärdä (Qışqı Qoyaş Torınlığıdan soñ 40. kön) dä küzätkännär. 2. Fevräldä dä könbatış Xristiannar Candlemas Day bäyräm itälär. Başqa mäcüsi bäyrämnär kebek, xalıqta Baybaq köne Xristinalıqqa yaraqlaşqan, häm Amerikada Candlemas Day /Kendlmas Dey/ Baybaq köne kilep çıqtı. Amerikada şundıy Şotland äyteme bik tä populyar: If Candlemas Day is bright and clear, there`ll be two winters in the year. ( Candlemas Day yaqtı häm çista bulsa, yılda ike qış bulır). Bu bäyräm yolaları Pennsilvaniä'däge Punxsutawney qalasında barlıqqa kilgän. Berençe tapqır 2. Fevrälendä bäyräm itü 1887. yılda telgä alına, läkin Pennsilvania'däge Franklin and Marshall College qaramağında Holland Folklorı Üzägendä tabılğan yazmalar şulay dilär: 4. Febräl, 1841 - Morgantown, Berks County (Pennsylvania), kibetçe James Morris'neñ köndälegennän..."Ütkän Sişämbe, 2. kön, Candlemas day buldı, şundıy köndä, Almannarça, Baybaq qış yoqıdan uyatqaç, önnän çığa häm üz şäwläsen kürsä, ul qaytarğa omtıla häm tağın altı atna yoqlıy, läkin kön bolıtlı bulsa, ul qala, çönki hawa torışı yomşarırğa tieş."
Tanılğan baybaqlar[үзrәpTү]
AQŞta belän Kanadada iñ tanılğan 7 baybaq. Bolar Punxsutawney Phil, Wiarton Willie, Staten Island Chuck, Shubenacadie Sam, Balzac Billy, Jimmy the Groundhog häm General Beauregard Lee.
Puxsutawney Phil'e[үзrәpTү]
Punxsutawney (äytelä pak-sa-to-ni) baybağı - berençe räsmi meteorolog baybaq. Xalıq bäyräme 1887. yılda ütkärelä. Bu şähärneñ danı Baybaq köne filme (1993, Bill Murray baş rolendä) taralğan..
Wiarton Willie'se[үзrәpTү]
Kanadanıñ iñ bigele baybağı Ontario provinsiäsendäge Wiarton awılında yäşi. Anıñ isemenä bağışlanğan festvallär dä şulay uq ütkärelälär.
Staten Island Zooparkınnan Chuck[үзrәpTү]
New Yorknıñ räsmi meteorolog baybaq Staten utırawındağı zooparkında yäşi (Staten Island Zoo). Yıl sayın, 2. FeMräldä, 7 säğät 30 minutta şähär merı barında faraz birä. 1980. yıldan Chuck'nıñ farazlardan 80% çınğa aştı.


text:
Tacik tili
Tacik tili (tacikçe: Toҷиkӣ, تاجیکی, tojikī) - çoqusı Tacikistanda yaşağan Taciklerniñ laf etken tili. İran tillerinden birisidir. Tacik tili, Tacikistan tışında, Özbekistan, Afğanistan, Türkmenistan, İran kibi memleketlerde yaşağan Taciklerniñ de tilidir. Bugün qararnen 6 mln. adam tacikçe laf ete.
Yazı sistem[deñiştir]
Al-azırda Tacikçe kiril elifbesinen yazıla, faqat tarihı boyunca em latin em de arap elifbesinen yazıldı. Tacik Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetinde, latin elifbesiniñ qullanuvı 1928-de başladı, amma soñra 1930-li yıllarında onıñ yerine kiril elifbesi qullanılmağa başladı. Afğanistandaki tacikler arap yazı sistemini qullanmağa devam ettiler, ve bu yazı sistemi alâ daa Afğanistanlı tacikleri tarafından qullanıla. Bugün Tacikistanda bazı cemaat erbapları İran ve Afğanistan (farsça laf etken memleketler)nen daa yaqın medeniy bağlar qurmaq niyetinde olıp kiril elifbesinden arap sistemine dönecegini isteyler.


text:
Kalkulyatsiya
Kalkulyatsiya - xojalıq qarjıların bahalaw ushın haqıyqıy o'zine tu'ser baha tek g'ana ta'miyinlew, islep shıg'arıw, ha'm satıw protsessleri menen baylanıslı qa'rejetlerdi buxgalteriya esabında ko'rsetiw na'tiyjesinde alınıwı mu'mkin. Esap-kitap tiykarında o'zine tu'ser bahanı anıqlaw.
Bahalaw ha'm kalkulyatsiyalaw buxgalteriya esabının' tiykarg'ı usılı bolıp, olarsız buxgalteriya esabının' a'hmiyetli ulıwmalastırıwshı qun o'lshemleri tuwrısındag'ı mag'lıwmatlardı payda etiw mu'mkin emes. Erkin ekonomikalıq sharayatta ha'r bir xojalıq ju'ritiwshi subekt aktivleri, passivleri, xojalıq protsessleri ha'm olardın' na'tiyjeleri o'zlerinin' anıq ko'rinisin qun formasında ko'rsetiwi lazım. Qa'rejetler ha'm islep shıg'arıw na'tiyjeleri salıq, bank ha'm basqa kredit mekemeleri, ka'rxanalar ha'm de sho'lkemler menen o'z-ara qatnasıqlar, xızmetler menen esap-kitaplar, jeke kapital ha'm kapital qoyılmalardın' ha'reketi tek g'ana qun formasında ko'rsetiliwi mu'mkin ha'm tiyisli bahalanıwda talap etedi.


text:
Aytıslar
Aytıs - qaraqalpaq xalq ko'rkem awızeki do'retpelerinin' belgili bir janrı retinde erteden tilge alınıp keldi. 1939-jılları O.Kojurov ha'm Q.Ayımbetovlar aytıstın' folklorımızdın' bir janrı retinde ko'rsetse, 1951-jılı N.Baskakov qaraqalpaq folklorın tu'rlerge bo'lgende juwap ha'm aytıstı qız-kelinshekler qosıqlarına kirgizip belgilegen edi. Qaraqalpaq ko'rkem awızeki do'retpelerin pu'tini menen izertlew jumısın qolg'a alg'an, ol tuwralı u'lken izertlew dereklerin N.Da'wqaraev o'zinin' doktorlıq dissertatsiyasının' birinshi tomın folklorg'a arnap, onnan qaraqalpaq ko'rkem awızeki do'retpelerinin' janrlarına tallaw bergen edi. 1950-jıllardın' basında pitken bul jumıs 1959-jılı basıla basladı. 1977-jılı u'sh tomnın' birinshi folklorg'a arnalg'an tomı N.Da'wqaraevtın' "shıg'armalarının' tolıq jıynag'ı" menen (2-tom) o'z aldına kitap bolıp basıldı.
Usı kitapta N.Da'wqaraev "Aytıs ha'm juwap" degen temada berilgen bo'limde, qaraqalpaq da'stu'rlerinde qız-jigitlerdin' otırıspa merekelerinde uyqasımlı, astarlı so'z benen aytısıwlar og'ada ko'p jıynalg'an. Bunday poetikalıq so'z benen aytısıw juwaptan baslanadı. Juwap demektin' ma'nisi egerde birew astarlıq, poetikalıq so'z benen sizge tiyip, ilip so'ylese sizde bul kisinin' so'zine ılayıqlı poetikalıq so'z benen juwap qaytarıwın'ız kerek. Qaraqalpaq da'stu'rinde juwaptan jen'iliw uyat sanalg'an. Juwap sol aytısqan waqıttag'ı payt, ha'reket, waqıya menen baylanıslı boldı. Ma'selen, jigit u'yge kirip kelip, u'yde otırg'an qızlardı ko'zge ilmey so'ylegendegi juwap aytıstın' bir tu'ri.
Jigit:
- Haw kim eken desem,
- Qızlar eken g'oy.
I- qız:
- Ha' qız adamnın' xorıma,
- Ko'zge ilinbes tarıma?
II - qız:
- Ko'zin'e mayda temeki az ko'rineme?
Jigit:
- Tawdın' jırası bar,
- Ha'r so'zdin' ma'nisi bar,
Qız:
- Amanbısan' quda bala?
Jigit:
- Tentektin' aqılı tu'sten keyin degen.
A'lbette bunda juwap aytısları qaraqalpaqlar arasında ha'zirgi ku'nde de ko'plep ushırasadı. Toy merekesiz jol-jo'nekey aytıla beretug'ın, bir-birewdi utıw ushın qollanılatug'ın juwap aytısları qız-jigitler, jigitler-kelinshekler arasında og'ada ko'p.
Folklordag'ı shayırlar aytısın jazba a'debiyattag'ı aytıstan o'zgeshelikleri joqarıda ko'rsetip o'tilgen edi. Folklordag'ı shayırlar aytısı mısalında A'jiniyaz benen Qız Men'eshtin', Mansur menen Da'menin' aytısların ko'rsetse boladı. Jazba aytıslarda bul aytıstın' o'zgesheligi folklorg'a ta'n bolg'an, olar bir-biri menen duslasqan waqıtta, yadtan shıg'arıp awızeki aytısqan. Shayırlar aytısqanda umtılıw-umıtıw ko'rkem so'zinin' ku'shliligi menen aytılıwınan degen oydın' teren', sheber, o'tkir beriliwi menen bayqaladı. A'jiniyaz benen Men'eshtin' suw boyında ko'risip birinshi aytısı bılay baslanadı:
A'jiniyaz:
Tosınnan jaw kelsede tartınbag'an,
Ko'ldegi u'yrek-g'azday g'an'qıldag'an,
Qudasha sa'lemberdik ko'riwden-aq,
Ju'zlerin'iz jazg'ı tanday jarqırag'an,
Men'esh:
Sag'an men suwda turıp na'zer saldım,
Ag'eke sa'lemin'di a'lik aldım,
Keyinirek turın'ız, keyingenshe,
Kelgenin'di g'apılda bilmey qaldım.
A'jiniyaz Qazaqstan shayır qızı Men'esh penen bir neshe jerde ko'zbe-ko'z, ju'zbe-ju'z turıp yadtan shıg'arıp aytısadı. Olar suw boyında, qonaqta, toyda aytısqan so'zlerin xalıq yadında saqlang'an. Bul aytıs 1878-jılı Tashkentte shıg'arılatug'ın "Tu'rkstan walayatı" (11-12sanları) gazetasında basılg'an. Bul aytıs mazmunı ha'm ko'rkemligi boyınsha folklordag'ı qaraqalpaqlar ushında, qazaqlar ushın da, shayırlar aytısının' o'z aldına "Klassikalıq shın'ı" desek boladı. Bul aytısta ko'rkem so'zdi qurastırıwdın' sonday ma'nili u'lgileri bar, bulardı basqa aytıslardan tabıw qıyın. Haqıyqatında da eki tuwısqan xalıqlar shayırlarının' aytısı folklordın' tariyxında, a'debiyatımız tariyxında bezep turadı. Sonday-aq Mansur menen Da'menin, Altın menen Seydalının aytıslarının da a'hmiyeti u'lken.
Solay etip qaraqalpaq folklorındag'ı juwap aytısları menen awızeki, ju'zbe-ju'z turıp yadtan aytatug'ın shayırlar aytıs janrın qurap turadı ha'm usılar aytıs degennin' ne ekenin an'latadı.
Belgili bir-eki tariyxsız, belgili bir waqıtsız, belgili bir orınsız eki jaqtın' yadtan shıg'arıp aytıwısız aytıs degendi ko'z aldın'a keltiriw qıyın. Bul janrdın' o'zgesheligi de usında.


text:
Magnit kursı
Magnit yul poçmağı - yul sızığınıñ yünäleşe häm magnit meridianı (magnit taypılışı isäpkä alına) arasındağı poçmaq, säğät tele buyınça isäplänä.
Ğädättä GPS radioalğıçlar yul poçmağın kürsätälär.
Magnit kursı - magnit meridianı tönyaq yünäleşe häm obyektnıñ gorizontal' yassılığına proektsiäse arasındağı poçmaq.
Magnit sızığı yünäleşennän säğät tele buyınça isäplänä. Kompas yärdämendä ülçänä.
Magnit taypılışı ayırımlığı bulğanğa kürä waqıt buyınça üzgärüçän.
Magnit kursı Poçmaq gradusı belän bilgelänä: 0…360°, qayçaqta −180…180°. 0° , magnit tönyağı yünäleşenä kürsätä.


text:
Metan
Metan — issez häm tössez gaz, hawadan ike tapqır diärlek ciñelräk. Ul tabiğättä üsemlek häm xaywan qaldıqları hawasız şartlarda tarqalğanda barlıqqa kilä. Şuña kürä ul sazlı sulıqlarda, taşkümer şaxtalarında oçrarğa mömkin. Metannıñ iñ kübe xäzer könküreştä häm proizvodstvoda yağulıq itep faydalanıla torğan tabiği ğazda.
Metan molekulasında vodorod atomnarı belän uglerod atomnarı arasındağı ximik bäyläneş kovalent xarakterlı bula.
Metan, iñ küp oçrıy torğan uglevodorod bularaq, ximik çimal sıyfatında torğan sayın kübräk qullanıla bara.
Metannıñ yanu häm tarqalu reaktsiäläre tipoğrafiä buyawın häm qawçuqtan rezina äyberlärne yasawğa kitä torğan qorım citeşterüdä faydalanıla. Şul maqsat belän maxsus miçlärgä metan belän bergä metannıñ berqädär öleşe genä yanarlıq miqdarda hawa kertelä. Yanu temperaturası yuğarı bulu näticäsendä ğaznıñ qalğan öleşe tarqalıp, ayıruça waq qorım xasil itä.
Metan — ammiaq häm başqa organiq quşılmalar sintezlaw öçen promışlennost'ta wodorod tabunıñ töp çığanağı bulıp sanala. Metannan wodorod tabunıñ iñ kiñ taralğan ısulı — aña su parı belän tä'sir itü.


text:
Mansur Mozaffarov
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Mozaffarov Mansur Äxmät ulı (1902-1966), kompozitor, pädagog. Mahruy Mozaffariäneñ ulı. TASSRnıñ atqazanğan sänğät eşleklese (1950), TASSRnıñ xalıq artistı (1964). Tatar professional muzıkasına nigez saluçılarnıñ berse. 1945. yıldan Qazan Konservatoriäsendä uqıta, 1949-1961. yıllarda kompozisiä kafedrası mödire. Töp äsärläre: Ğäliäbanu (1940), Zölxäbirä operaları (quyılmağan), simfoniä (1944), Ğabdulla Tuqay häm Mullanur Waxitov istälegenä bağışlanğan simfonik poemalar (1952, 1956), eskripkä häm orkester öçen 2 konsert (1959, 1962), vokal, instrumental äsärlär, xalıq cırları yazmaları häm eşkertüläre. TASSRnıñ Ğabdulla Tuqay isemendäge Däwlät büläge laureatı (1959).


text:
Qashqınlar
Qashqınlar - quwdalanıw aqıbetinde, a'skeriy ha'reketler yaki basqa ayrıqsha jag'daylar na'tiyjesinde turaqlı jasap turqan ma'mleketin taslap ketken shaxslar. Qashqınlar mashqalası bir qatar xalıqaralıq sha'rtnamalar menen retlestiriledi. BMSh ko'leminde qashqınlar mashqalasın sheshiwge ja'rdem beriw ushın qashqınlar isi boyınsha Bas komissariat basqarması (QBKB) du'zilgen. 1951 jıl 28-iyulda ko'p ta'repleme Qashqınlar da'rejesi haqqında konventsiya qabıl etilgen.
1966-jılı Bas assambleya konventsiyag'a ayırım o'zgerisler kiritiwdi na'zerde tutatug'ın qashqınlar da'rejesine tiyisli Protokoldı mag'lıwmat ushın qabıl etti. "Qashqınlar" ataması ta'biyiy apat aqıbetinde o'z ma'mleketin taslap ketkenlerge qarata qollanbaydı.
Konventsiya ha'm QBKB Ustavı "qashqın" tu'sinigine dini, puqaralıg'ı, belgili toparg'a kiriwi yaki siyasiy ko'zqarası aqıbetinde quwdalawg'a tolıq tiykarlı qa'wip astındag'ı da'slep puqarası bolg'an ma'mleketten tısqarıda jasawshı ha'm usı ma'mleket hu'kimeti qorg'awınan paydalana almaytug'ın yamasa bunday qorg'awdan paydalanıwdı qa'lemeytug'ın shaxslardı kirgizedi. Olar ko'bnese de facto puqaralıg'ı joq shaxs dep ataladı, sebebi olardın' siyasiy da'rejesi puqaralıg'ı joq shaxslardın' siyasiy da'rejesinen hesh na'rse menen o'zgeshelenbeydi.
Siyasiy qashqınlar kategoriyasına tiyisli bolıw siyasiy baspana alıwg'a dawagerlik etiwge tiykar sıpatında qaralıwı mu'mkin. Biraq, usı ma'selenin' aqırg'ı na'tiyjesi qashqınlar turg'an ma'mlekettin' nızamshılıg'ı ha'm siyasatına baylanıslı.
Qashqınlar mashqalasın tu'rli faktorlar ta'siri (qashqınlardın' sotsiallıq ha'm milliy quramı, olardı o'z jurtın taslap ketiwge ma'jbu'rlegen sebepler ha'm basqalar) astında birden-bir ta'rtip penen sheshiwge bolmaydı. BMShnın' ayırım organlarında xalıqtın' g'alaba ketiwi yaki keliwi haqqındag'ı ma'seleni insan huqıqların ayaq astı etiw menen baylanıstırıp bir neshe ma'rtebe ko'terip shıg'ılg'an. G'alaba ketiw (keliw) tu'sinigi qashqınlar mashqalasın ha'm halıqtın' ekonomikalıq migratsiya mashqalasın sezilerli da'rejede birlestiredi.


text:
8. Sınıf Öğrenci Ders Kitabı İndir
8. Sınıf Öğrenci Çalışma Kitabı İndir
7. Sınıf Öğrenci Ders Kitabı İndir
7. Sınıf Öğrenci Çalışma Kitabı İndir
6. Sınıf Öğrenci Ders Kitabı İndir
6. Sınıf Öğrenci Çalışma Kitabı İndir
6. Sınıf Pasifik Yayınları Öğrenci Ders Kitabı İlk 4 Ünite İndir
6. Sınıf Pasifik Yayınları Öğrenci Ders Kitabı Son 4 Ünite İndir
6. Sınıf Pasifik Yayınları Öğrenci Çalışma Kitabı İndir
4. Sınıf Öğrenci Ders Kitabı İndir
4. Sınıf Öğrenci Çalışma Kitabı İndir
4. Sınıf Klavuz Kitabı İndir


text:
Seyyare
Seyyare - Küneşniñ etrafında aylanıp turğan kök cismi. Tar manasınen, Küneş sisteması içinde, Küneşniñ doğrudan yoldaşı olğan ve Halqlarara Felekiyat Birligi (International Astronomy Union) tarafından bu tarifke uyğundır dep tanılğan sekiz kök cismini tayinlemek içün qullanıla. Küneş sistemasında, resmen qabul etilgen sekiz seyyareden ğayrı, bu cisimlerlge büyüklik, orbita ve fizikiy hususiyetler ceetinden aynı zümrege qoyulıp olacaq yañı kök cisimleriniñ keşif etilüvi, bir yandan da başqa yıldızlarnıñ etrafında da Küneş sistemasındaki seyyarelerge oşağan kök cisimleriniñ dolanğanınıñ saptanması, seyyare tarifiniñ sıñırlarınıñ bulanıqlaşmasına sebep olğandır.
Halqlarara Felekiyat Birliginiñ, 1919 senesi qabul etken Küneş sistemasınıñ sekiz seyyaresi, küneşke yaqınlıq sırasına köre şulardır:
Bu sekiz seyyareniñ tışında daa evel seyyare olaraq tariflengen Pluton Halqlarara Felekiyat Birliginiñ yañı tariflemesine köre kiçik seyyare olaraq qabul etile.


text:
Bötentatar İctimaği Üzäge
Bötentatar İctimaği Üzäge (BTİÜ), Tatar milli ictimaği-säyäsi oyışma.
1. oyıştıru qorıltayı 1989 yılnıñ Febrälendä Qazanda uzdırıla. Başta Tatar İctimaği Üzäge dip atala. 2. qorıltayda (1991 yıl, Febral) cämğiätneñ programması häm nizamnamäse qabul itelä, 35 keşelek pezideumı saylana, iseme Bötensoyuz Tatar İctimaği Üzäge dip üzgärtelä. 1992 yıldan xäzerge isemendä. BTİÜne oyıştıruda başlap yörüçelär: M. Mölekev, İ Ämixanov, Fäwziä Bäyrämeva, Z. Zäynulin, R. Safin, F. Safiullin h.b.
Maqsat-programması: Tatarlarnıñ däwlätçelegen torğızu, Räsäy Föderasiäse häm başqa däwlätlär belän tiñ, tigez däwlätara mönäsäbätlär urnaştıru, milli mädäniätneñ, telneñ üseşenä ireşü, Tatar telen çın däwlät tel itü, İslam dine eşçänlegen yañartıp cibärü, başqa töbäklärdä yäşäwçe Tatarlarnıñ milli-mädäni häm üzbilgelänü xoquqların ğämälgä aşıruda yärdän iteşü h.b.
Taşqın, Millät häm İzvestiya TOTs (TİÜ xäbärläre; Urısça: ИзBecTия TOЦ) gäzetläre näşer itelä. Citäkçe organnarı: qorıltay, Ğäli Mäcles (qorıltaylar arasında), Prezidium (daimi eşli), Prezidium räise (almaşlap). Qorıltayları:1.se 1989-da, 2.se 1991-dä, 3.se häm 4.se 1993-tä,5.se 1996-da, 6.sı 1999-da, 7.se 2002-da uzdırıla.[1] Berniqädär mäğlümätlärgä qarağanda, BTİÜdä suğışçan qanatı bar; 1990. yıllarda İçkeriä yawbaşları belän elemtä totqanı uylanıla. [2]
Çığanaqlar[үзrәpTү]
- ↑ Tatar Ensiklopediä Süzlege, Qazan, 2003
- ↑ (Urısça) 4. Bötendönya Suğışı säxifäsendä


text:
Qırımtatar tili
Qırımtatar tili ya da Qırım tili — qırımtatarlarnıñ tilidir, Altay til ailesine kirgen türkiy tillerge mensüp. Yazı tili latin ve kiril urufatlarınıñ esasındadır.
Münderice
Demografiya[deñiştir]
Sabıq ŞSCB territoriyasındaki qırımtatarca laf etkenlerniñ umumiy sayısı tahminen 350 biñ kişi, olardan 250 biñ kişi Qırımda otura. Bulğaristan ve Romaniyada — 30 biñge yaqın. Türkiyedeki qırımtatarca laf etkenlerniñ sayısı aqqında işançlı malümat yoq.
Şiveler[deñiştir]
Qırımtatarlar üç subetnik gruppasından er birisiniñ (tatlar, noğaylar ve yalıboylular) öz şivesi bar.
- Yalıboylu (cenübiy) şivesi oğuz tillerine mensüp ve türk tiline pek yaqındır. İşbu şive türkçeniñ şivelerine baqqanda edebiy türkçeden az farqlı. Yalıboylu şivesiniñ daa da böyle hususiyeti bar ki, onda bayağı yunan ve bir qaç italyan alınmaları bar.
- Çöl (şimaliy, noğay) şivesinde noğaylar laf eteler, o qıpçaq tillerine mensüp olıp qaraçay-balqar, noğay ve qumıq tillerine yaqın. Çöl şivesinde Romaniyadaki, Bulğaristandaki qırımtatarlar em de Türkiyedeki qırımtatarlarnıñ çoqusı laf eteler.
- Eñ ziyade darqalğan orta yolaq (tat) şivesinde Qırım dağ ve dağ aldı rayonlarından çıqmalar laf eteler. Bu şive yuqarıda añılğan eki şive içün arasındakidir. Onda em qıpçaq, em de oğuz hususiyetleri mevcut. Şimdiki edebiy qırımtatar tiliniñ esasıdır. Oğuzlaşmasına baqmadan orta yolaq şivesi kuman tiliniñ devamıdır, bu tilde XIV asırda Qırımda laf ettiler (Codex Cumanicus yazı abidesi yazılğan tildir).
Etnolektler[deñiştir]
Bazı alimler Qırım Hanlığınıñ territoriyasında teşkil olğan diger milletlerniñ türkiy tillerini qırımtatar tiliniñ etnolektleri olaraq köreler. Bular qaray tiliniñ Qırım şivesi, qırımçaq ve urum tilleri. Qaray tiliniñ qırım variantı ve qırımçaq tili edebiy qırımtatar tilinden tek telâffüz bazı hususiyetlerinen ve ivrit alınmalarınen farqlana. Yuqarıda yazılğan etnolektlerge köre urum tili qırımtatar tilinden ziyade farqlana. Urum tilinde çoq yunan alınması ve qırımtatarcada mevcut olmağan mahsus sesler bar. Qaraylar, qırımçaqlar ve urumlar öz tilleri mustaqil dep israr eteler.
Tarih[deñiştir]
Qırımtatarcanıñ üç şivesi esasen Orta asırlar devamında Qırımnıñ türkiy tillerde laf etken ealisiniñ qıpçaq ve oğuz lehçeleri esasında şekillendi. Qırımtatarcanıñ şiveleri aralarında büyük farq olğanı qırımtatar halqınıñ etnogenezi mürekkep olğanınen añlatıla (etnogenezde bir çoq türkiy ve türkiy olmağan halq iştirak etti).
Qırımtatar tiliniñ zemaneviy tarihı XIX asır soñunda meşur maarifçi İsmail Gaspralı faaliyeti ile başlandı. Qırım Rus İmperiyasi terkibine kirsetilgeninden berli qırımtatar medeniyeti bir asır tüşkün alda bulunmaqta edi. Gasprinskiy onıñ yañıdan yaratıluvına yardım etti. Aslında Gasprinskiy qırımtatar edebiy tilini yarattı. Şu tilniñ esası yalıboylu şivesi edi.
1928 senesi Qırımda ötkerilgen tilşınaslıq konferentsiyası orta yolaq şivesi esasında yañı edebiy til yaratmağa qarar çıqardı, çünki işbu şive tatlardan başqa em noğaylar, em de yalı boylular içün añlayışlıdır.
Tasnif meseleleri[deñiştir]
Adeti üzre qırımtatar tilini qıpçaq-kuman gruppasına kirseteler. Aynı şu gruppağa qaraçay-balqar, qumıq ve qaray tilleri kireler. Faqat evel qayd etilgenine köre orta yolaq şivesi (edebiy tilniñ esası) qıpçaqnen oğuz tilleri arasındakidir, bu sebepten böyle tasnif o qadar korrekt degil.
Urufat ve fonetika[deñiştir]
1928 senesine qadar qırımtatar tili içün arap urufatı, 1928-den 1939 senesine qadar latin (“yañı türk elifbesi” (YTE), Yañalif olaraq belli), 1939 senesinden berli — kiril urufatı qullanıldi. 1990 senelerinden berli 1997 senesi Qırım Yuqarı Şurası qararınen tasdıq etilgen latin urufatına yavaş-yavaş keçüv yapılmaqta. İşbu urufat 1930 seneleri qullanılğan urufattan farqlana, onıñ aslı – Q ile Ñ ilâve ariflerli türk urufatıdır. Şimdiki zamanda em kirill, em de latin urufatları qullanılalar. Şunı qayd etmek kerek ki, internette esasen latin urufatı işletile, faqat kitaplar, mecmualar ve ilâhre ekseriy allarda kirill urufatınen basıla.
Qırımtatar latin elifbesi[deñiştir]
- Â â işareti ayrı bir arif degil de, ögünde turğan tutuq sesni yımşatuv işareti olaraq qullanılır.
Telâffuz[deñiştir]
Qırımtatar kiril elifbesi[deñiştir]
- rъ, kъ, Hъ ve дж ayrı ariflerdir (sözlerni elifbe tertibinen sıralav içün müimdir, misal olaraq luğatlarda).
Qırımtatar KHV[deñiştir]
- Qırım (gazeta)
- Avdet (gazeta)
- Yañı Dünya (gazeta)
- Yıldız (jurnal)
- Qırım Alemi
- Meydan (radio)
- ATR (telekörüv)
Bağlantılar[deñiştir]
- Rusça-qırımtatarca ve qırımtatarca-rusça luğatlar
- Qırımtatar elektron kitaphanesi
- Qırımtatarca metinler içün avtomatik latin ⇔ kiril çevirici


text:
Dünya
Dünya (Yer, Yer yüzü, Zemin) - Küneş sistemasında Küneşke uzaqlıq baqımından üçünci sırada olğan seyyare. Üstünde ayat bar oluvı bilingen yekâne kök cismidir. Qattı olğanı ya da, esasen, taş maddelerinden ibaret olğanı içün o, qurulışı ceetinden oña oşağan yer şeklindeki seyyareler gruppasına öz adını berip, olarnıñ arasında yer ala. Dünya bu seyyare gruppasınıñ kütle ve kölem baqımından eñ büyügidir. Büyüklikte Küneş sistemasınıñ 8 seyyaresi arasında ondan çoq büyük gaz devleriniñ arqasından kelip, beşinci sırada yer tuta. Tabiiy bir yoldaşı - Ay - bar.


text:
Diwan
Diwan (farsı دیوان ) — qayber İslam däwlätlärendä yuğarı başqarma häm qanunnar çığara torğan xakimiät organı häm şuşı organnıñ citäkçese ataması.
Tarix[үзrәpTү]
Berençe tapqır Diwan süze xälifä Omar (634-644) xakimlegenä bağışlanğan käğäzlärdä IX ğasırda telgä alına.
Tatar däwlätläre[үзrәpTү]
Qazan xanlığında häm bütän tatar däwlätlärendä Diwan - qanunnar çığara torğan yuğarı wäkillär däwlät organı bulğan. Qayçaqta Diwan äğzaları xannı saylağan. Däwlät başında xan torğan. Anıñ eşçänlege asılda díwan äğzaları qarar-kiñäşläre nigezendä alıp barılğan. Xannan qala aqsöyäklär qatlawın bäk, ämir, morzalar, ruxanilar, ä xärbi qatlawnı uğlan, bahadir, içkilär täşkil itkän. İdaräçe ıruğlar: Arğın, Barın, Qıpçaq, Şirin bulğan.
Xäzerge zaman[үзrәpTү]
Marokko soltanatında ministrlıqlar diwan dip atala.
- Diwan al-Alaf: xärbi ministrlıq
- Diwan al-Bar: diñgez ministrlığı
- Diwan al-Shikayat (Chikayat): şiqäyät ministrlığı


text:
Publitsistika
Publitsistika (latınsha - publikus) ja'miyetlik so'zinen alıng'an bolıp, turmısımızdın' ha'r qıylı tarawlarındag'ı a'hmiyetli ma'selelerdi, faktlerdi, qubılıslardı u'yreniwshi ha'm avtordın' sotsial idealı o'lshemi menen bahalawshı, ku'n ta'rtibinde turg'an ma'selelerdi sa'wlelendiriwi sebebinen da'wir ruwhın beriwshi, ken' ja'miyetshilikke arnalg'an shıg'armalar bolıp tabıladı. Publitsistika o'mirimizde bolıp atırg'an barlıq faktlerdin', qubılıslardın', waqıyalardın' tez arada ken' ja'miyetishilikke ma'limleniwi, olar haqqında pikirlew, juwmaqlar shıg'arıw, aldag'ı wazıypalardı anıqlaw ha'm orınlaw, ja'ne orınlanıw barısın xabarlaw ha'm analizlew, juwmaqlar shıg'arıw h.t.b. sıyaqlı o'mir ag'ısınday u'zliksiz protsess.
Publitsistikanın' maqseti, birinshiden, ekonomikalıq, siyasiy ha'm ma'deniy jan'alıqlardı, o'mirdegi sotsial a'hmiyetke iye barlıq faktlerdi, waqıyalardı, qubılıslardı operativ tu'rde xalıqqa jetkerip beriw. Ekinshiden, mag'lıwmat ha'm hu'jjetlerge su'yeniw arqalı ja'miyetlik pikirge ta'sir jasaw, insaniyattın' jaqsılıqqa, jarqın keleshekke talpınısların quwatlawdan ibarat.
Publitsistika da'wir menen ten' qa'dem taslap, turmıs mashqalaları haqqında pikirleydi. Jetiskenliklerdi en jaydırıw ha'm kemshiliklerdi saplastırıw jolların, bul ma'seleler ruwhıy turmıstın' basqa tarawlarında ken' tarqalmay atırıp-aq, juwaplar izleydi. A'debiyat, ko'rkem o'ner, arxitektura ha'm tag'ı basqa tarawlarda keleshekte u'lken polotnolardın' do'retiliwi ushın bay materiallardı toplap beredi.


text:
Rayt bertuğannar
Wright'lar (tatar äyteleşe Rayt), amerikan uylap tabuçılar häm aviakonstruktorlar Wilbur (1867-1912) häm Orville (1871-1948) (äytelä WİL-bö, O-vil rayt) aviatsiä taríxına Wright bertuğannar (inglizçä Wright brothers) isemendä qalğannar. Dönyada berençe hawadan awırraq oçqıçnı qorılğan häm anıñ bortında oçağan keşelär bulalar.
Üz-üzene yaratıp, härwaqıt bergäläp eşlilär. Balaçaqta inde oçırğıçlar yaratuçı klubına kerälär. Ozaqlamıy Wright'lar oçırğıçları iñ yaxşı bulıp kilälär. Üzeneñ oçqıçların alar xätta başqa malaylarğa sata bağşlıylar. Bu waqıtlardan alar oçular belän qızıqsınalar. Ä annan soñ yäş eşmäkärlär uylap tabuçılar bulıp kilälär. 13-yäşle Orville típograf stanogın yasap taşlıy, ä 17-yäşle Wilbur anı kamilläşterä. 1892. Ayırılmas bertuğannar típografiä xucaları, ä soñraq velosipäd ostaxanäse xucaları bulalar.[1] Berwaqıt alar Alman uylap tabuçı, planerlar tözüçe Otto Lilienthal üleme turında işetälär. İskitkeç, läkin bu häläkät Wright'larnı oçulardan ayırıla almıy. Üz planerlarda täcribälär ütkärep alar qurqınıç astında quyalar. Wright'lar vertikal plankadan toruçı qoyrıq belän horizontal yörtüne uylap tabalar. Annan soñ etärgeç ezläwenä küp köç quyalar. Küp köçe vintkä dä quyalar: vint teoriäse Jukovski tarafınnan distä yıldan soñ eşkärtelä.
1903. yılnıñ 17. Dekäberendä Wright'larnıñ "Wrightflyer" aeroplanı hawağa berençe tapqır kütärelä. Bu oçu 59 sekund däwam itä.[2] Berençe oçuçılar şatlığın da, konkurentlar belän däğwalarnı da kiçerep, alar üz oçuçı maşina keşelekkä iñ zur büläklärdän berse bula ışanıp belälär.
1912. Wilbur Wright ülä. 36 yılğa ozınraq yäşägän Orville bu bu tirän borçıludan soñ ayaqqa basmıy. Abıysız ul oçqıçlarnı hiçber waqıtta tözmi.
ИckәpMәләp[үзrәpTү]
- ↑ Wilbur Wright Working in the Bicycle Shop (1897). 22 июлb 2013 kөHHe TиkшepeлrәH.
- ↑ Telegram from Orville Wright in Kitty Hawk, North Carolina, to His Father Announcing Four Successful Flights, 1903 December 17 (17 дekaбpb 1903). 22 июлb 2013 kөHHe TиkшepeлrәH.


text:
Meydanlığına köre memleketlerniñ cedveli
Bu saife meydanığına köre devletler cedvelidir. Cedvelde Birleşken Milletler Teşkilâtı tarafından mustaqil devlet olaraq qabul etilgen devletler, qaplağanlar meydanlarına köre büyükten küçükke doğru derecelendirilgendir. İçki suvlar (göller ve özenler) bu ölçümniñ bir parçasıdır, amma qıta şelfleri ve Antarktidadaki aq iddiaları sayılmağandır.
Dünyanıñ toplam meydanlığı 510 065 284 km². Bu meydanlıqnıñ 70,8 % (361 126 221 km²) suvlar ile, 29,2 % (148 939 063 km²) qara ile qaplıdır.
Bazı memleketlerniñ ale daa kesin olmağan, ya da añlaşmazlıq sebebi olğan vilâyetleri bardır. Bularnen bağlı malümatnı bu maqaleniñ İnglizce versiyasında tapıp olasıñız: List of countries and outlying territories by total area


text:
Hindistan filosofiyası
A'yyemgi Hindistan filosofiyası - Hindistanlıq ja'miyettin' birinshi deregi bolıp, Vedalar esaplanadı.
Vedalar shama menen b.e.sh. 600-1500 jıllar aralıg'ında du'zildi. Olar diniy mazmung'a iye, degen menen ja'miyettin' ekonomikalıq rawajlanıwı ha'm sotsiallıq strukturası haqqında ko'p mag'lıwmatlardı saqlaydı. Vedalar samxitler o'zine ta'n to'rt tu'rge bo'linip jasaydı.
- Rigveda - ha'r qıylı qudaylarg'a isenedi (gimplerge).
- Samaveda - (melodiya, qosıq aytıw) o'z gimninin' ko'pshilik bo'legindegi Rintvedadan tekslerdi qaytalaydı, olardın' ta'rtibi rituallıq mag'anag'a iye.
- Yadjurveda - (qurbanlıq formaları ha'm naqıl so'zler).
- Atxarveda - (turmıstın' barlıq tu'rine kelisimler).
Vedalarda arisvlerdin' a'yyemgi qa'wimlik ko'z-qarası, diniy-mifologiyalıq kompleksi ha'm magiyası su'wretlengen.
Vedalıq a'debiyattın' ekinshi qatlamı bolıp Braxmanlar esaplanadı. Braxmannın' bas mazmunı - vedalıq rituallar menen praktikalıq basshılıq etiw, kultlıq praktika h.t.b. Olarda hesh qanday tutas diniy-filosofiyalıq sistemanı bizler taba almaymız, degen menen bir qatar tu'sinikler birinshi orında turadı.
Vedalıq a'debiyattın' u'shinshi qatlamı bolıp Aranyaklar, yamasa "Tog'ay kitapları" esaplanadı. En' son'g'ı to'rtinshi qatlam Utanishadlar vedalıq a'debiyattı tamamlaydı. Utanishadlardın' en' iri bo'legi bolıp, o'mir turmıstın' u'zliksiz ha'reket etiw kontseptsiyası bolıp esaplanadı.
O'mirdin' u'zliksiz ha'reket etiw haqqındag'ı ta'limatı Adam turmısı qayta do'reliwlerdin' tawsılmaytug'ın dizbeginin' belgili forması sıpatında bo'linedi. Turmıstın' u'zliksiz ha'reket etiwi ma'n'gilik, du'nyadag'ı barlıq na'rseler og'an bag'ınadı.
B.e.sh. I-shi mın'ınshı jıllardın' ortasında İnonyada ideologiyadan g'a'rezsiz jan'a doktrinalar payda boldı. Olar adamnın' ja'miyettegi ornı haqqında ma'selege jan'asha qatnas jasawg'a umtıladı. Bulardın' ishinde Hindistan ushın a'hmiyetli djaynizm ha'm buddizm boldı.
Jaynistlik ta'liymat dualizmdi ja'riyalaydı. Adamnın' insanlıg'ının' ma'nisi eki tu'rde ko'rinedi. Olar: materiallıq-adjiva, ruwxıy djiva.
Adjiva menen djivanı baylanıstırıwshı bolıp karma esaplanadı ha'm onı na'zik materiya dep tu'sindirip, karmanın' denesin usı materiya quraydı ha'm ol jannın' turpayı materiya menen birigiwinde mu'mkinshilik beredi. Jansız materiya karmanın' qatnası arqalı Jan menen birigiwi individtin' payda bolıwına alıp keledi.
B.e.sh. VI a'sirde Hindistannın' arqa betinde Buddizm ta'liymatı payda boldı. Onın' do'retiwshis suddxartxa Gautaliya, ol keyin ala Budda bolıp ataladı. Buddizmnin' orayında to'rt shınlıq turadı. Onın' uyg'artıwınsha, adamnın' jasawı qıynalıwshılıq penen baylanıslı. Tuwılıw, awırıw, g'arrılıq, qartayg'anlıq, o'lim, jag'ımsız na'rselerdin' ushırawı, unamlı na'rselerdin' ushırawı, a'rmanlardın' orınlanıwı h.t.b.lar ha'mmesi adamnın' azap shegiwine alıp keledi. Azap shegiwden qutılıwı ushın durıs pikir bildiriw, durıs so'ylew, durıs anıqlap alıw h.t.b.
Jan'a eranın' basında Hindistannın' ruwxıy turmısında sheshiwshi pozitsiyalardı induizm iyeledi. Bul ayırım etnikalıq gruppalardın' ma'deniyatlarının' kem-kemnen rawajlanıwı bolıp tabıladı. İndualizmnin' en' tiykarg'ı shıg'armaları "Bxadavashta" (qudaytalanın' qosıg'ı) dep ataladı.
İndualizmnin' filosofiyalıq tiykarlanıwı altı sistemadan turadı.
- Sankxya
- Yoga
- Vaysheshaka
- Neya
- Mimansa
- Vedanta
Sankxyanın' u'yretiliwi boyınsha du'nyanın' materiallıq birinshi sebepshisi prakritalar jasaydı. Olar sezimler arqalı qabıl etiledi ha'm u'sh elementti o'z ishine aladı radjasa-umtılıw, tamasa- qarang'ılıq, sattva anıqlıq.
Ha'r bir zatta, onın' xarakteri boyınsha, usı u'sh elementlerden biri orap aladı.
Yoga psixologiyalıq kategoriyalardı izertlewge ha'm praktikalıq psixologiyalıq u'yretiwge itibar beredi, burınnan qalg'an sistemalardın' medatatsiyası haqqında rejelerden ko'p waqıtta shıg'adı.
Veysheshikanın' da'liyllewinshe turaqlı o'zgerisler, payda bolıwdın' ha'm to'menlep qalıwdın' ma'n'gilik ha'm tsiklı protsessleri jasaydı. Usı protsesste, turaqlı element atası boladı. Bunda janlı jansız predmetler payda boladı. Jan ma'n'gi ha'm sheksiz jasaydı, ol eki formag'a iye 1. Absolyut jetsikenlik o'z ko'rinisin tabatug'ın individuallıq forma.
Nsya ol vayshelmika menen tıg'ız baylanıslı, ayrıqsha dıqqatı, logika menen gnoseologiyanın' problemalarına qaratadı. Mimansa, Vedalarg'a qaytıp keliwdi usınadı. Onın' tu'sindiriwinshe samsarı jolınan azat etiwdin' birden-bir jolı Vedalar aytqanlardı izbe-iz orınlaw bolıp tabıladı. Mimansa vedalıq tekslerdi abıroylı dep qabaq etip qoymastan bularda en' joqarg'ı seziwshilik universallıq substantsiyanı ko'redi, bul ma'n'gi jasaydı ha'm absolyut bolıp tabıladı. Biliw teoriyasının' ja'rdeminen zatlardın' durıs tu'siniwine tek jetip qoymastan, al tu'p tiykarg'ı metafizikalıq tu'siniklerge erise alamız. Bug'an mısalı: sezimlik qabıllaw, logikalıq juwmaq jasaw yaki salıstırıw h.t.b.
Vedanta degen tu'sinik vedanın' tamam bolıwı degendi an'latadı. Ol materiallıq ku'shlerdin' birden-bir reallıq penen o'z-ara baylanısının' o'nimli du'nya boladı degen rejeni du'nyanın' absolyutlıq ruwxıy ma'nisin tu'sinik, bunnan ha'mme na'rselerdi keltirip shıg'aradı.
A'yyemgi Hindistanda filosofiyanın' rawajlanıwı protsessinde materialistlik tendentsiyalar ha'm filosofiyalıq mektepler ko'rinedi. Bunday ta'liymatlardın' birine "Lokayata" ta'liymatı kiredi. Lokayatanın' do'retiwshisi bolıp Charvaktın' atı ataladı. Lokayatanın' tu'sindiriwinshe Adam 4 materiallıq elementlerden turadı: jer, suw, ot, hawa. Olar birigip deneni, seziwlerdi, organlardı du'zedi.


text:
Riyaziyat
Riyaziyat (Matematika) - yapılarnıñ piçimlerini, deñişimni ve uzamnı tedqiq etken ilim dalıdır. Riyaziyatnıñ esap (arifmetika), cebir (algebra) ve endese (geometriya) kibi bir çoq dalı eskidir. Daa umumiy tanımı ile nicelik ve zaman ile bağlı simvollarnı (ya da temsili nesnelerni) tedqiq ete. Formalist noqta-i nazarına köre aksiomatik olaraq tanımlanğan abstrakt yapılarnıñ mantıq ve matematik notatsiya qullanılaraq araştırılmasıdır. Diger noqta-i nazarlar riyaziyat felsefesinde tapılıp ola.
Riyaziyatçılar tarafından tedqiq etilgen bazı yapılar, tabiiy ilimlerden hususan fizikadan menbalanıp ola. Bunıñ ile birlikte riyaziyatçılar, örnekniñ bazı alt saalarnı birleştirici bir umumiyleme ya da ortaq esaplar içün yararlı bir alet olğanları içün tamamen riyaziyatqa ait yapılar da tanımlar ve araştırırlar. Bir çoq riyaziyatçı riyaziyatnı bir ilimden çoq sanat olaraq körip araştırğanlar saalarını tek saf bir estetik itina ile tedqiq eteler. Riyaziyatnı ilimniñ tili olaraq elge alıp, pozitiv ilim saymağan felsefeciler de bardır.


text:
Asya Dizi
Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 34.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 34.Bölüm, Saraydaki Mücevher 34.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 34.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 34.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 34.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 34.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 34.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 33.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 33.Bölüm, Saraydaki Mücevher 33.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 33.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 33.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 33.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 33.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 33.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 32.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 32.Bölüm, Saraydaki Mücevher 32.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 32.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 32.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 32.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 32.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 32.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 31.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 31.Bölüm, Saraydaki Mücevher 31.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 31.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 31.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 31.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 31.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 31.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 30.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 30.Bölüm, Saraydaki Mücevher 30.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 30.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 30.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 30.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 30.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 30.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 29.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 29.Bölüm, Saraydaki Mücevher 29.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 29.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 29.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 29.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 29.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 29.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 28.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 28.Bölüm, Saraydaki Mücevher 28.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 28.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 28.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 28.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 28.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 28.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 27.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 27.Bölüm, Saraydaki Mücevher 27.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 27.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 27.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 27.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 27.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 27.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 26.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 26.Bölüm, Saraydaki Mücevher 26.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 26.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 26.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 26.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 26.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 26.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 25.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 25.Bölüm, Saraydaki Mücevher 25.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 25.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 25.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 25.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 25.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 25.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 24.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 24.Bölüm, Saraydaki Mücevher 24.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 24.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 24.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 24.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 24.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 24.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 23.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 23.Bölüm, Saraydaki Mücevher 23.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 23.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 23.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 23.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 23.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 23.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 22.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 22.Bölüm, Saraydaki Mücevher 22.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 22.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 22.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 22.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 22.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 22.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 21.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 21.Bölüm, Saraydaki Mücevher 21.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 21.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 21.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 21.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 21.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 21.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 20.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 20.Bölüm, Saraydaki Mücevher 20.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 20.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 20.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 20.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 20.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 20.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 19.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 19.Bölüm, Saraydaki Mücevher 19.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 19.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 19.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 19.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 19.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 19.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 18.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 18.Bölüm, Saraydaki Mücevher 18.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 18.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 18.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 18.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 18.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 18.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 17.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 17.Bölüm, Saraydaki Mücevher 17.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 17.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 17.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 17.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 17.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 17.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 16.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 16.Bölüm, Saraydaki Mücevher 16.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 16.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 16.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 16.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 16.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 16.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher
Saraydaki Mücevher 15.Bölüm izle
Etiketler: kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 15.Bölüm, Saraydaki Mücevher 15.Bölüm izle, Saraydaki Mücevher 15.Bölüm kore dizi izle, Saraydaki Mücevher 15.Bölüm kore dizisi, Saraydaki Mücevher 15.Bölüm kore dizisi izle, Saraydaki Mücevher 15.Bölüm türkçe altyazılı, Saraydaki Mücevher 15.Bölüm türkçe altyazılı izle, kore dizi,
Kategori: Saraydaki Mücevher


text:
Sarayçıq
Sarayçıq, Urta Ğasırlar (14-16. yözlär) şähäre. Altın Urdağa, soñraq Nuğay Urdasına kergän. Küptän tügel ütkärgän arxäologik qazılmalar buyınça şähärgä 10. yözdä nigez salğan. Awrupa häm Urta Asiä säwdä yulında, Böyek Yefäk Yulınıí tönyaq tarmağındağı zur ähämiätkä iä bulğan şähär, yöklär almaşu urını. 1580. yılda Cäyek Kazakları tarafınnan cimerelä. Xäräbäläre (şähär qorılmaları, hönärçe ostaxanäläre qaldıqları h.b.) xäzerge Qazaqstanda, Ural yılğası buyındağı Sarayşıq (Qazaqça: Capaйшық) awılı yänläşäsendä saqlanğan.


text:
Qıtay filosofiyası
A'yyemgi Qıtay filosofiyası - erteden qa'liplesedi. Onda birinshi qosıqlardın' kitabı A'yyemgi xalıq poeziyasının' toplamı bolıp sanaladı. (b.e.sh. XI-VI a'sirler). Tariyx kitabı (b.e.sh. mın'ınshı jıldın' basında) ra'smiy hu'jjetlerdin' tariyxıy waqıyalardın' jazba su'wretlemelerinin' jıynag'ı bolıp tabıladı. Ta'rtib kitabı (b.e.sh. IV-I a'sirler) siyasiy ha'm diniy ta'rtiplestiriwler, ba'ha'r ha'm gu'z kitabı (b.e.sh. VI-IV a'sirler) etikalıq ha'm formal ma'selelerdi sheshiw.
Filosofiyanın' rawajlanıwının' en' a'hmiyetlisi bolıp jan'alıqlardı jasaw kitabı (b.e.sh. XII-VI a'sir) bolıp esaplanadı. Bunda du'nya ha'm Adam haqqındag'ı Qıtay filosofiyasında birinshi tu'sinikler o'z ko'rinisin tabadı. Bul kitaptın' u'sh a'hmiyetli bo'leklerinen birewi İnv ha'm Yan elementleri haqqındag'ı miflerdi beredi.
Yan qanday bolmasın aktivligi menen ha'mme na'rselerge kirip otırıwshılıg'ı menen belgilenedi, al İnv ku'tip turıwshılıq penen ajıraladı.
Qıtayda filosofiya "urısıwshı ma'mleketler" dep atalatug'ın da'wirde en' joqarg'ı gu'lleniwge eristi. Bul da'wirde Qıtay filosofiyasının' "altın a'siri" dep ataydı.
Bul da'wirde tiykarg'ı filosofiyalıq altı bag'dar:
- İn - Yan
- Konfutsilik
- Daosizm
- İmen mektebi
- Moizm
- Legizm
Konfutsiydin' (b.e.sh 551-479 jj) pikiri boyınsha "İnsan o'zi ushın emes, ja'miyet ushın insan" bolıp tabıladı. Konfutsiylik etika adamdı onın' sotsiallıq funktsiyası menen baylanısta tu'sinedi, al ta'biyat bul adamdı usı funktsiyanı tiyislik da'rejede orınlawg'a a'keliwi dep biledi.
Daosizmnin' dıqqat orayında ta'biyat, kosmos ha'm Adam turadı, biraq olar ratsionallıq jol menen emes, al logikalıq izbe-izlik formalardı konstruktsiya etiw menen emes, al tirishiliktin' ta'biyatına tikkeley eniwdin' ja'rdemi menen erise aladı.
İmen mektebi haqıyqatlıqtın' tilde aytılıwı. Ol zatlardın' qatnasın ha'm usı qatnasıqların ha'm son'ınan pikir juwırtıwlar menen izertleydi.
Monistlik mektep, onın' do'retiwshisi Mo tszi (b.e.sh 479-431 jj). Bunda bas dıqqat sotsiallıq etika problemalarına awdarıladı. Mektepte qara miynet onın' tın'lawshılardın' jasawının' deregi anıqlanadı.
Montrlerdin' ta'liymatı Konfutsiy ta'liymatına qarama-qarsı turadı.
En' son'ında "legizm" urısıwshı ma'mleketlerdin' da'wirindegi sotsiallıq siyasiy o'zgerisler ma'selelerine dıqqat ayrıqsha awdarg'an ta'liymat sıpatında qa'liplesti. Onın' wa'killeri sotsiallıq teoriya menen ma'mleketlik basqarıwdın' problemaları menen shug'ıllandı.


text:
NEP
Yaña İqtisadi Säyäsät (NEP) (Urısça: HЭП – HoBaя эkoHoMичeckaя пoлиTиka ), 1921 Yılnıñ martında RKP(b)'nıñ 10. qorıltayında qabul itelä; Xärbi Kommunizm säyäsätenä almaşqa kilä. Töp eçtälege: prodrazvörstkanı prodnalog (çiklängän külämendä salıp tüläw) belän alıştıru, bazar mönäsäbätlärennän, yallanğan xezmättän, törle räweştäge milektän häm citeşterü çaraların arendalaw mömkinlegelärennän faydalanu. Tatarstanda xucalıq apparatın üzgärtep qoru ğämälgä aşırıla, sänäğät xucalıq isäbenä küçerelä.
Şartlar[үзrәpTү]
Qanqoyğıç Watandaşlar suğışınnan soñ Sovet Rusiäneñ iqtisadı bötenläy cimerelgän diärlek. Vladimir Lenin 1921 yılda Yaña İqtisadi Säyäsäten başlarğa mäcbür bula, xosusıy şirkätlär açıluı röxsät itelä.
Üzleklär[үзrәpTү]
Trest häm sindikatlar, kanton citeşterü berläşmäläre sisteması sänäğätne bazar mönäsäbätläre belän bäyli. 1922 yıl başında 10 trest (Lesotrest, Metallotrest, Pişçetrest, Silikattrest, Tatvalenka, Tatşveytrest, Elektrotrest h.b.); 7 kanton citeşterü berläşmäse (Alabuğa, Bua, Bögelmä, Mamadış, Spas, Çallı, Çistay) isäplänä. Qayber wağraq citeşterü şirkätläre elekke xucalarına qaytarıla. 41 ere sänäğät şirkäte arendağa, ş.i. 23e xosusí milek xucalarına birelä (1922). Däwlät, xosusí, kooperativ-kümäk säwdä itü törläe barlıqqa kilä. NEP töbäktä Berençe Bötendönya, Grajdannar suğışlarında cimerelgän xalıq xucalığın tiz arada torğızuğa, 1921-1922 yıllardağı açlıqnı, 1922-1923tä igen uñmaw säbäple kilep tuğan qıtlıqnı beterügä kiterä. 1920-yıllar axırında xalıq xucalığın industrializatsiäläşterü häm krestiän xucalıqların kümäkläşterü barışında NEP ğämäldän çığarıla.
Qazanışlar[үзrәpTү]
1921-1926 yıllarda sänäğät citeşterü indeksı 3 tapqırğa arta, awıl xuçalığı citeşterüe 2 tapqırğa arta häm 1913 yılğı kürsätkeçlärne 18%qa arttırıp ütägän. Sänäğät tawarları öçen kümärtäläp bäyäläre 26%qa kimegän.


text:
Atıp üterü
Atıp Üterü - üterü törläreneñ berse. Üläçäk keşegä atuçı qoral (mıltıq, automat, pistolet belän başına (sirägräk - başqa tän öleşenä) atıla.
Moña birle atıp üterü AQŞ, Çin (Qıtay), Törkiä, Törkmänstan häm başqa qayber illärdä qullanıla. Tatarstanda 1994. yıldan birle atıp üterü cazasını moratoriy (tıyu) salınğan.
Atıp üterelgän şäxeslär
Musa Cälil - Tatar yazuçısı häm şagire, Sovetlar Berlege häm Tatarstan qaharmanı. 1944. yılda Alman Plötzensee törmäsendä atılğan.
Lavrentiy Beria - Räsäyneñ Sovet çorı säyäsätçeläreneñ berse, NKVD başı. 1956. yılda atılğan.
Nikolay Çauşesku - rumın diktatorı. 1989. yılda Rumın oppozisiäse tarafınnan uzdırılğan mäxkämä qararı buyınça xatını Yelena Çauşesku belän atılğan.


text:
Edebiyat
Edebiyat ya zi literatur[1] hunero ke tede pê zuani jew hedise, fıkir, his ya zi çiyo ğeyali nusiyeno, qal beno. Edebiyat miyan de romani, şıiri, sanıki, hêkati nusiyeni. Jew esero edebi gani estestik bo, hissi merduman rakero. Tarixi edebiyati zaf kıhano, merdum pê estbiyayış cı, edebiyati ra elaqedar bi, çım eşto u gıreya xo est bi. Edebiyat de tenya nuştış niyo, vate zi esto. Edebiyat de zuan xeyli muhimo, gureyayışi zuani ideolociya edebiye de verênio. Emma taê ideolociyan de nuştış muhim nêbeno, areze ver de ca gêno. Yani nuştekar eseri xo de se vatene wazeno, ani muhimo.
Platın eseri xo Dewlete de edebiyati sero vano: asayışi cuwiyayışi ma de senin vecino, pêro edebiyato. Georgi Plehanov zi edebiyati sero vano ki edebiyat eyneyo cuwiyayışio.
Tedeestey
Vêrde[bıvurne | çımey bıvurne]
Edebiyat kanca de vecio, tam nêşınasiyeno. Ema zaniyeno ki Mısıro Antik, Yunanıstano Antik, Sumer (Mezopotamya) u İrano Antik de vêrde de merdumi eseri edebi vıraşti, çiy nuşti. Raveri edebiyat vate de vıraziyao, zey sanıki, efsaney, destani çiyi ke vaciyeni, ê eseri edebi biyi. Heto bin ra merdumi çi kışti (ga, monga ya zi bızi) dewri tari de dêsi meğara de resımi vıraşti, hêdi hêdi cayo edebi hera biyo. Key merdum nuştene diyo, edebiyat zaf aver şiyo. Her çi nusiyao, her çi vıraziyao. Dewro Miyanên de imperatoriyi İslami de Qurani nusiyayi, ğazel, mesnewi, rubai, qasidey nusiyayi. Merdum kanca ra şiyo u çı diyo, heme inan geyrayışname de nuşto. Dewro Newe de Fransa de edebiyat zaf vıraziyao. Formati newey vıraziyayi zey meqale, kritik, roman u nutuk.
Formê edebiyati[bıvurne | çımey bıvurne]
Bıvênên[bıvurne | çımey bıvurne]
Referansi[bıvurne | çımey bıvurne]
- ↑ name=meyer>Meyer, Jim (1997). "What is Literature? A Definition Based on Prototypes". Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota Session 41 (1). http://www.und.nodak.edu/dept/linguistics/wp/1997Meyer.htm. Retrieved 11 February 2014.


text:
8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı 40. Sayfa Cevapları
8. Sınıf Türkçe Dersi ADA TAV yayınları Öğrenci Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 32, 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı 32. Sayfa Cevap Anahtarı, 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı sayfa 32, 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı 32. Sayfa Cevap Anahtarı bul, 8. Sınıf Ada tav Yayınları Türkçe Dersi sayfa 32 Çalışma Kitabı Cevapları, Ada Tav Yayınları 8. Sınıf Ada Tav Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 32. Sayfa Cevap Anahtarı çöz, 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı 32. Sayfa Cevap Anahtarı ödev, ADA TAV
10. Sayfa 11. Sayfa 12. Sayfa 13. Sayfa
14. Sayfa 15. Sayfa 16. Sayfa 17. Sayfa
18. Sayfa 19. Sayfa >>ileri
* Not: Cevap Kağıtları, Çözdüğünüz Soruları Kontrol Etmeniz Amacıyla Eklenmiştir.
8. Sınıf Türkçe Dersi Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları, 8. Sınıf Türkçe Dersi Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı Cevap Anahtarı, 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı, 8. Sınıf Türkçe Dersi ADA TAV Yayınları çalışma Kitabı Cevap Anahtarı bul, 8. Sınıf Ada Tav Yayınları Türkçe Dersi sayfa Çalışma Kitabı Cevapları, Ada tav Yayınları 8. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevap Anahtarı çöz, 8. Sınıf Türkçe Dersi Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı Cevap Anahtarı ödev, Ada tav 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Öğrenci Çalışma Kitabı Cevapları, 8. Sınıf Türkçe Dersi Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları, 8. Sınıf Türkçe Dersi Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı Cevap Anahtarı, 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı, 8. Sınıf Türkçe Dersi ADA TAV Yayınları çalışma Kitabı Cevap Anahtarı bul, 8. Sınıf Ada Tav Yayınları Türkçe Dersi sayfa Çalışma Kitabı Cevapları, Ada tav Yayınları 8. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevap Anahtarı çöz, 8. Sınıf Türkçe Dersi Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı Cevap Anahtarı ödev, Ada tav 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Öğrenci Çalışma Kitabı Cevapları, 8. Sınıf Türkçe Dersi Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı Sayfa Cevap Anahtarı, 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı, 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Çalışma Kitabı Sayfa Cevap Anahtarı bul, 8. Sınıf Ada Tav Yayınları Türkçe Dersi Çalışma Kitabı Cevapları, 8. Sınıf Türkçe Ada Tav Yayınları Öğrenci Çalışma Kitabı Cevap Anahtarı ara, Ada Tav Yayınları 8. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevap Anahtarı çöz,


text:
Alat
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Alat yä Urıs Alatı - Biektaw rayonında, Biektaw timer yul stansiäsennän 33 km tönyaqtaraq, Aşıt yılğasınıñ sul quşıldığı Alat suı buyında awıl. Qazan Xanlığı däwerendä nigez salına (Alat daruğasınıñ üzäge bula). 1708-1766. yıllarda - Qazan gubernası şähäre. 1758 yänäşäsendä Alat siptzavodı nigez salına.
1989. yılda 210 keşe (Urıslar), 2000. yılda 212 keşe yäşi. Xalqınıñ töp şöğele - terlekçelek. Urta mäktäp, mädäniät yortı. 19. yöz kirpeç suğu, çilmäk yasaw käsepçelege belän mäğlüm. Uspenskaya çirkäwe - 18. yözneñ 1. çirege arxitektura istälege.


text:
Ästerxan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Ästerxan (Urısça: ÁcTpaxaHb /ASTraxan'/) Räsäy Könyağında zur häm ähämiätle şähär, Ästerxan ölkäseneñ üzäge. Şähär İdelneñ tübän ağımında urnaşqan, şul yılğanıñ İdel Deltası dip atalğan Qaspi Diñgezenä qoyu urınında. Koordinatları 22 N 48 05 E 46°22′ N 48°05′ E. Xaıq sanı (1.1.2004): 502,800.
Tarix[үзrәpTү]
Bay häm sulı İdel Deltası elektän keşelärne tarta. Bu urınında Xäzärlär häm Kimäklär üz başqallarınına nigez salalar, bay İtil, Saqsin häm Saray Bärkä şähärlär barlıqqa kilälär. 13. yöz başlarında Xacitarxan berençe tapqır telgä alına. Aqsaq Timer anı tulısınça yandırıla. 1459-1556. yıllarda Xacitarxan Xacitarxan xanlığınıñ (yä Ästerxan xanlığınıñ) başqalası ide. 1556. Xacitarxan İvan IV tarafınnan küpyıllı yawdan soñ yäşäwdän tuqtıy. 12 km tübänräk Urıslar yaña şähärgä nigez salalar. 1569. yılda Ğosmanlılar tarafınnan qamalışqa alına. Läkin basıp ala almıylar. Şuşı xaldän soñ İdel tulısınça Räsäy qullarına kilä. 17. yözdä şähär Räsäyneñ Şäreqkä qapqası, ähämiätle säwdä üzäge. Ärmän, İran häm Xoräzm säwdägärläre Ästerxan üzägendä yäşilär. Şähärdä xalıqara duslığı tolerantlıq belän urnaşa. Ästerxan 17. yözendä.
1670-1671. yıllarda 17 ay däwamında Ästerxan Stenʻka Razin Kazakları qamalışında bula. Piter I Ästerxanda admirallıq sala, Qaspi flotı öçen karablar tözelälär. Ekaterina II şähärgä östen xoquqlar birä.
1705. yılda şähärlelär Kazak Kondrati Bulavin citäkçelegendä baş kütärä. Berniçä tapqıp şähärne Qalmıqlar qamıy. 1711.dä Ästerxan Qazan gubernasınnan ayırılğan Ästerxan gubernasınıñ başqalası bula başlıy. Berençe gubernatorlardan Artemi Petroviç Volınski belän Vasili Nikitiç Tatişçev iñ tanıqlıy. 1702., 1718. häm 1767. yıllarda şähär yana, 1719. Farsılar tarafınnan talana. 1830. xolera epidemiäse näticäsendä küp keşe ülä.
Kirmän[үзrәpTү]
Ästerxan kirmäne (Kreml) 1580-1620. yıllarda Saray Bärkä kirpeçlärennän tözelä. İke kafedral çirkäwlär 1700. belän 1710. yıllarda Yaroslavl ostaları tözilär. Çirkäwlär Urıs tradisiälärendä tüzelgän, läkin bizäge baroque stilendä eşlängän.


text:
İdil
İdil (bazan Edil, İtil yaki Etil şeklinde de yazıla) - Avropanıñ eñ uzun özenidir. Uzunlığı taqriben 3692 km olğan İdil, Moskva ile Sankt Peterburg arasındaki Valday yaylalarından doğa. Deñiz seviyesinden 28 m astında olğan Hazar Deñizine töküle. Hazar deñizine 50 km qala 200-den ziyade qolğa ayırılıp İdil deltası meydanğa kelir. Bu deltanıñ keñligi 100 km-den ziyadedir.
İdil qışnıñ üç ayında toñar. Bu zaman zarfında da özenden qara yolu olaraq faydalanılır.
Bazı tarihçılarğa köre tarihiy Avropa Hun ükümdarı Atillanıñ ismi İdil özeninden kele: Atilla = İdilli.


text:
Bиkипeдия:Vandalizm
- Bu vandalizm turında iğlannar taqtası tügel. Vandalizm oçraqların Vandalizmğa qarşı idaräçe adımnarına belderegez.
Material östäw, beterü yäki üzgärtü arqılı Wikipediägä ışanıçnı häm abruyın töşerü oçen maxsus qılınğan adımnar vandalizm dip atala. Tipik vandalizm ürnäkläre - bitlärgä tsenzura çiklärenä sıymağan süzlär häm pıçraq yumor östäw, bitlärdäge mäğlümatnı nigezsez beterü häm mäğnäsezlege ap-açıq qürengän eçtalegen kertü.
Vandalizm tıyılğan. Möxärrirlär vandallarnı kisätü häm öyrätü'gä üz öleşlären kertergä çaqırılsa da, idaräçeneñ bloklawı oçen kisätu zarur tügel.
Entsiklopediäne üsteru telägennän xata nigezendä, maxsus konsensusqa qarşı yäki tärtipne bozuçı bulğan yaxşı niätle torışlıq vandalizm tügel. Eçtälek arqasında üzgärtülär suğışları vandalizm dip sanalmıy. Faydalı, yaxşı niyätkä nigezlänep naçar näticägä kitergän häm vandalizm üzgärtüläre arasında ayıru öçen zur iğtibar kiräk. Yaxşı üzgärtülärne vandalizm dip ataw zıyan kiterüçe adım sanala ala.
Ap-açıq vandallıq üzgärtülärne açıqlawğa, alarnı ütkärmäwçe ğamällär qılığız. Annarı vandallıq qıluçı möxärrirlärne kisätegez.
ЭчTәлek
- 1 Vandalizmğa qarata möğamälä
- 2 Vandalizm oçrağında ni eşlärgä kiräkmi
- 3 Vantalizm dip sanalmağan närsälär
- 3.1 Qıyu uzgärtülär
- 3.2 Avtorlıq xoquqların bozu
- 3.3 Destruktiv üzgäreşlär kertü yäki kirelek
- 3.4 Üzgärtülär taswirlamasın yazmaw
- 3.5 Tekstlarğa üztülär kertü buyınça eksperimentlar yasaw
- 3.6 Ezärlekläw yäki şäxsi höcümnär
- 3.7 Yalğış wiki formatlaw häm stil'
- 3.8 Wikipediäneñ cisemen añlamaw
- 3.9 Oçraqlı räweştä yalğış mäğlümat kiterü
- 3.10 WP:Neytral qaraş mäslägenä turı kilmäğänlek turında bäxäs çığu
- 3.11 Oçraqlı kileş tuğan mäğnäsezlek
- 3.12 Ğämäldäge qağidä-qullanma bitlärenä üzgärtülär kertü, yaxşı niyätle
- 3.13 Yäşi birgän şäxeslär biografiäläre qağidäse tarafınnan taswirlanğan üzgärtülär, yäki entsiklopedik bulmağan materialnı ütkärmäw yäki yuq itü.
- 4 Meta
- 5 Tışqı sıltamalar
Vandalizmğa qarata möğamälä[үзrәpTү]
Mäqälägä qarata vandallıqnı kürsägez, iñ ciñel adım – anı yuq itü. Ämmä iğtibar! Qaywaqıt vandallıq iskeräk, elek berkem iğtibar itmägän vandallıq östennän qılına ala. Şundıy oçraqta, möxärrirlär bu ğämälne kürmiçä başqa üzgärtülär kertergä däwam itä alalar. Bu häl, xäzer inde başqa üzgärtülär arasında kürelmägän vandallıqnı tabu häm yuq itüne nıq awırayta.
Vandalizm oçrağında ni eşlärgä kiräkmi[үзrәpTү]
- Vandalizm oçrağı arqasında mäqälälärne beterü bäxäsenä çığarmağız.
- Bu ğämällärne qıluçılarga qarata cämğiyät iğtibarın tartmağız. Şulay uq, mäğnäsez bulu säbäple, alarnı räncetmägez. Berse üz adımnarın zıyan kiterüen belep qılğanda, anı räncetü tırışlığı xälne naçarayta ğına. Kisätülärgä iğtibar itmiçä däwam itsälär, alar turında idäräçelärgä xäbär itsägezçe.
- "Vandal" süzen xiç qullanmağız. Ayıruça, bu süz faydalı kertem yasağan qullanuçılarğa, yäki yaxşı niättän yasalğan üzgärtülargä qarata. Säbäbe ğadi – üzgärtü yaxşı niät belän yasalğanda ul vandalizm dip sanalmıy. Yaxşı niät belän qılınğan ğämälder dip qarağız — bu üzgärtülärne yasağan bersen "vandal" dip ataw urınına, anıñ belän sezne borçuğa salğan äyberlär turında aralaşuğa keregez. Şäxsi kommentariylar urınına, üzgärtüneñ eçtälege häm mäğnäse turında yazığız.
Vantalizm dip sanalmağan närsälär[үзrәpTү]
Tübändäge ğämällärne qaywaqıt vandalizm dip atawçılar tabılıp torsa da, alar ğädättä vandalizm dip sanalmıy. Tik härber oçraqnı, qılınğan gämäl Wikipediä qağidä-qullanmaların boza-bozmawına qarap ayırım qararğa kiräk. Şul uq arada, berär möxärrirneñ ap-açıq vandalizm bulmağan xällärgä tıqşınuy potentsial möxärrirlärne ezärlekläw häm qü ğämälläre arqasında entsiklopediägä ziyan kiterä aluın da istä totu zarur.
Qıyu uzgärtülär[үзrәpTү]
- Konsensusqa ireşelmägän çaqta, yäki elek ireşelgän konsensusqa turı kilmägän qıyu üzgärtülär üz-üzennän vandalizm tügel. Wikipedia çämäğätçelege qullanuçılarnı qıyu bulırğa çaqıra häm totrıqlı konsensusqa ireşelüneñ ähämmiyätle ber adımı buluın tanıy.
Avtorlıq xoquqların bozu[үзrәpTү]
Destruktiv üzgäreşlär kertü yäki kirelek[үзrәpTү]
Üzgärtülär taswirlamasın yazmaw[үзrәpTү]
Tekstlarğa üztülär kertü buyınça eksperimentlar yasaw[үзrәpTү]
Ezärlekläw yäki şäxsi höcümnär[үзrәpTү]
Yalğış wiki formatlaw häm stil'[үзrәpTү]
Wikipediäneñ cisemen añlamaw[үзrәpTү]
Oçraqlı räweştä yalğış mäğlümat kiterü[үзrәpTү]
WP:Neytral qaraş mäslägenä turı kilmäğänlek turında bäxäs çığu[үзrәpTү]
Oçraqlı kileş tuğan mäğnäsezlek[үзrәpTү]
Ğämäldäge qağidä-qullanma bitlärenä üzgärtülär kertü, yaxşı niyätle[үзrәpTү]
Yäşi birgän şäxeslär biografiäläre qağidäse tarafınnan taswirlanğan üzgärtülär, yäki entsiklopedik bulmağan materialnı ütkärmäw yäki yuq itü.[үзrәpTү]
Meta[үзrәpTү]
- m:Anti-vandalism ideas
- m:Vandalbot
- m:What is a troll?
- m:Small Wiki Monitoring Team – cross-wiki anti-vandalism


text:
Tsikloparafinnar
Tsikloparafinnar - yomıq çılbırlı tsiklik tözeleşle uglevodorodlar.
Alar üzlärenä tiñdäş parafinnardan molequlaları sostavındağı vodorod atomınıñ ikegä kim buluı belän ayırıla. Şul atomnarnıñ ayırılıp kitüe isäbenä, uglerod çılbırı yomılıp, bocra xasil bula1.
Tsikloparafin molequlalarında yış qına yan-yaqqa suzılğan uğlevodorod çılbırları bula
Biş häm altı buınlı tsikloparafinnarnı berençe tapqır Mäskäw universitetı professorı Vladimir Markovnikov nefttä taba. Şunnan çığıp, alarnı ikençe isem belän naftennar dip yörtälär.
Ädäbiät[үзrәpTү]
- KyзbMeHko H.E., EpeMиH B.B., ПoпkoB B.A. Haчaлa xиMии. CoBpeMeHHый kypc для пocTyпaющиx B Byзы.. — M.: ЭkзaMeH, 2002.


text:
Adam Smith
Adam Smit (shoqındırılg'an 16-iyun 1723-jılı 17-iyul 1790 [a'yyemgi usılda 5-iyun 1723–jıl 17-iyul' 1790]) Shotlandıyalıq moral filosofı ha'm sıyasıy ekonomikanın' tiykarın salıwshısı edi. Shotlandiya Ag'artıwshılıg'ının' tiykarg'ı alımlarının' biri bolg'an Adam Smit "Moral seziminin' teoriyası" ha'm "Xalıqlar baylıg'ının' ta'biyatın ha'm sebeplerin izertlew" atli kitaplarinin' avtori. Keyingisi, a'dette "Xaliqlar baylig'i" dep qisqartilip atalatug'in kitabı, onin' magnum opusi (ullı jumısı) ha'm ekonomikanın' birinshi zamanago'y jumısı esaplanadi. Adam Smit zamanag'oy ekonomika iliminin' atası esaplanadı.
Smit Glazgo ha'm Oksford universitetlerinde moral filosofiyasın u'yrendi. Oqıwdı pitkergennen keyin ol Edinburgta tabıslı lektsiyalar oqıdı, bul onı Shotlandiya ag'artıwshılıg'ı waqtında David Hume menen birge islesiwge basladı. Smit Glazgoda moral filosofiyasın oqıtıp professorlıq jumısına eristi ha'm usı waqıtta "Moral sezimi teoriyası" kitabın jazıp baspadan shıg'ardı. Ol keyingi o'mirinde jeke oqıtıwshı boldı ha'm bul og'an Evropa boylap sayaxat etiwine ha'm sol waqıttın' intellektual jetekshilerin ushıratıwg'a imkaniyat berdi. Smit u'yine qaytıp keldi ha'm kelesi on jıldı "Xalıqlar baylıg'ı"n jazıwg'a bag'ıshladı (tiykarınan o'zinin' lektsiyalarınan alıng'an). Kitap 1776-jili baspadan shıqtı. Ol 1790-jılı qaytıs boldı.
O'mir bayanı[o'zgertiw]
Balalıg'ı[o'zgertiw]
Adam Smitti Shotlandiyanın' Kirkaldi qalasında Margaret Duglas du'nyag'a keltirdi. Onın' atası, ol da Adam Smit dep atalıp, yurist, jamiyetlik xızmetker bolg'an ha'm Margaret Duglasqa 1720-jılı u'ylengen. Onin' atası Smit tuwılmastan altı ay burın qaytıs bolg'an. Smittin' aniq tuwılg'an ku'ni belgisiz, biraq onin' shoqındırılıwı 1723-jılı 16-iyunda Kirkal'dida jazılg'an. Smittin' balalıg'ı haqqında azg'ana belgili bolsada, Shotlandiyalı jurnalist ha'm Smittin' omir bayanın jazıwshısı John Rae Smittin' to'rt jasında tsiganlar ta'repinen urlap ketilgenin h'am keyinirek basqalardın' qutqarıwg'a barg'anlıg'ı sebepli azat etilgenin jazıp qaldırdı.
Smit anasına ayrıqsha jaqın boldı, ha'm anası onı ilimiy islerge iytermelegen bolıwı itimal. Smit 1729 ha'm 1737-jilları aralıg'ında Kirkal'dida Burg mektebine qatnadı ha'm ol jerde latın tili, matematika, tariyx ha'm jazıw ma'deniyatın u'yrendi. Rae Burg mektebin "Shotlandiyanın' sol da'wirdegi en' zor orta mekteplerinin' biri" dep jazg'an.
Bilim alıwı[o'zgertiw]
Smit on to'rt jasında Glazgo Universitetine oqıwg'a kirdi ha'm Francis Hatcheson qol astında moral filosofiyasın u'yrendi. Bul jerde ol erkinlik, oylaw, tu'siniw ha'm juwmaq shıg'arıw, sonday-aq erkin pikirge qızıg'ıwshılıg'ın rawajlandırdı. 1740-jılı, Smitke Snell Ekzibishion granti berildi ha'm ol Glazgo Universitetinen Oksford Universitetinin' Balliol Kolledjine oqıwg'a ketti.
Smit Glazgoda oqıtıw Oksfordqa salıstırg'anda bir qansha joqarı dep esapladı, ha'm oz'inin' ta'jiriybesin aqılıy qısılıw dep taptı. "Xalıqlar baylıg'ı"nin' V-kitabı II-babında Smit: "Oksford Universitetinde ja'miyetlik professorlardın' ko'pshiligi ko'plegen jıllar dawamında ulıwma oqıtıp atırg'anday bolıp ko'riniwdi de toqtatqan" dep jazdı. Sonday-aq jazılıwınsha Smit doslarına bir ma'rte Oksford ra'smiy xizmetkerlerin onın' David Humenin' "Adam ta'biyatının' traktatı" oqıp atırg'anın bilip qalıp, keyin kitaptı tartıp alıp onı qatal jazalag'anın aytıp bergen. William Robert Scott "[Smittin'] Oksford waqtı onın' o'mirlik isine azg'ana ja'rdem berdi, eger ulıwma bergen bolsa" dep jazdı. Sog'an qaramastan, Smit Oksfordta waqtında Universitettin' u'lken kitapxanasınan o'zin bir neshe pa'nler boyınsha oqıtıwg'a kitaplar alıp oqıw imkaniyatına iye boldı. Onın' xatlarında jazıwınsha o'z aldına oqımag'an paytlarında ol baxıtsız edi. Oksforda waqtının' aqırında Adam Smit nerv keselliginin' simptomların bastan keshirdi. Ol 1746-jili grantı tamamlanbastan burın Oksfordtan ketti.
"Xalıqlar baylıg'ı"nın' V-kitabında Smit Angliya universitetlerinde Shotlandiya universitetlerine salıstırg'anda oqıtıw ha'm ilimiy isler to'men sıpatlı ekenin jazdı. Ol bunı 2 sebep penen tu'siniw mu'mkin dep jazdı. Birinshi, Oksford ha'm Kembridj kolledjlerinin' baylıg'ı ha'm professorlardın' aylıg'ının' studentlerdi o'zlerine tartıw uqıbınan g'a'rezsizligi; ekinshi, ilimiy jetekshiler Angliya Shirkewinde islese de jaqsı jasawı mu'mkinligi dep ko'rsetti. Smit basında teologiya (din tanıw)ni u'yreniwdi ha'm shirkewde islewdi niyet qılg'an edi, lekin onın' keyingi oqıwları, atap aytqanda David Humenin' skeptik jumısların oqıwı onı basqa joldı tan'lawına isendirdi.


text:
Roma İmperiyası
Roma İmperiyası (latince Imperium Romanum) - Roma Cumhuriyetiniñ Avgustus liderliginde Milâttan Evel I asırda yañıdan qurulğan qadimiy Roma devletidir. Uzun yıllar Aq deñiz çevresinde üküm sürgen Roma İmperiyası, Ulu Qavimler Köçünen başlağan qarışıqlıqlardan soñ Milâttan Soñ 395 senesi şarq ve ğarp olmaq üzere ekige ayrıldı. Ğarbiy qısım (Ğarp Roma İmperiyası) 476 senesi Ulu Qavimler Köçünde Avropağa kelgen Şimal Kavimleriniñ ücümleri soñucında yıqılğan, şarqiy qısım da barlığını Şarq Roma İmperiyası ya da Bizans İmperiyası olaraq 1453 senesinde Osmanlılarnıñ Konstantinopolis fetih etüvine qadar sürdürgendir.


text:
İdel buyı Bolğar däwläte
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
İdel buyı Bolğar däwläte (İdel-Çulman buyı Bolğarı), Urta İdel häm Çulman buyındağı feodal däwlät (9-13 yözlär).
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү]
Şuşı töbäktä yäşäwçe Bolğar, Barsil, Bäräncär, Bilär, Suar-Sabir, Äsägel, Bortas h.b. Törki häm Fin-Uğır qäbilällär bilämäläre berläşüennnän barlıqqa kilgän. Başqalası - Şähri Bolğar
İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşe[үзrәpTү]
İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşenä ayırım mäqäläse bağışlanğan: İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşe
Bolğar däwläten oyıştıru häm Xäzär Qağanlığı, Kiev Ruse belän köräş-bäreleşlär 10-11. yözlärdä Almış iltäbär, Mikail bine Cäğfär, Mö'mim bine Äxmäd, Mö'min bine äl-Xäsän, Talib bine Äxmäd h.b. idarälegendä däwam itä. Boxara häm Bağdad belän ilçelek bağlanışları urnaştırıla (q. Bolğarğa äl-Moqtädir ilçelege), Kiev h.b. Rus kenäzlekläre beläpn solıx kileşüe tözelä (q. Bolğar-Rus kileşüläre). 922. yılda däwlät külämendä İslam dine qabul itelü däwlätçelekne nığıtuğa, mädäni häm säyäsi üseşkä kiterä. 11-13. yözlärdä Bilär, Bolğar, Aşlı, Cükätaw, İbrahim, Suar h.b. şähär-qalalarda timer äyberlär häm qoral citeşterelä, tire-kün eşkärtelä, altın-kömeştän bizänü kiräk-yarağı h.b. eşlänä, säwdä alğa kitä. Ğäräp xälifälege, Vizantiä, Rus kenäzlekläre, Urta Asia il-mämläkätläre belän säwdä bäyläneşläre urnaştırıla. Kürşe kenäzleklär belän suğış-bäreleşlä dä qabatlanıp tora. Bolğar bäk-ämirläre Murom (1088), Suzdal (1107), Yaroslavl (1152), Ustyug (1218) h.b. rus şähärlärenä yaw yörgännär. ber ük waqıtta Rus kenäzläre oyıştırğan höcümnäre kire qaqqannar.
Bolğar-Rus kileşüläre[үзrәpTү]
Bolğar-Rus kileşülärenä ayırım mäqäläse bağışlanğan: Bolğar-Rus kileşüläre
Bolğar bizäleş sänğäte[үзrәpTү]
Bolğar bizäleş sänğätenä ayırım mäqäläse bağışlanğan: Bolğar bizäleş sänğäte
Bolğar çigä asılması[үзrәpTү]
Bolğar çigä asılmasına ayırım mäqäläse bağışlanğan: Bolğar çigä asılması
İdel buyı Bolğar däwlätenä oyıştırılğan yawlar[үзrәpTү]
985-1220. yıllarda Rus kenäzläreneñ İdel buyı Bolğarına oyıştırılğan yaw-höcümnäre. İdel töbägendä üz yoğıntıların köçäytüne, möhim säwdä yulın qulğa alunı maqsat itkän yawlar:
- Kievneñ böyek kenäze Vladimir I'neñ, Bolğar xalqın buysındırıp, yasaq tülätergä niätläp, 985. yılda oyıştırğan yawı üzara solıx tözü belän tämamlana
- Bolğarlar Suzdalgä yaw çapqannan (1107) häm üz bilämälärenä Rus köçläre belän bergä kilgän Qıpçaq xanı Äyyübne ütergännän soñ (1117, xannıñ kiäwe, Vladimir-Suzdal kenäze Yuri Dolgoruki, 1120. yılda İdel buyı Bolğarına höcüm itä, Bolşar ğäskären ciñgäç, berniçä qalanı cimerep, yandırıp kitä
- 1164. yılda Vladimir-Suzdal kenäze Andrey Bogolübskiy oyıştırğan yaw, anıñ ğäskäre İbrahim qalasın ala, cimerä-yandıra;
- 1171-1172. yıllarda şuşı kenäzneñ ulı Mstislav suğışçıları, Murom belän Ryazan' kenäzläre ğäskärläre yärädämendä, İdelneñ könbatışında Bolğar bilämälären basıp alalar, berniçä qala häm awılnı yandıralar
- 1183. yılda Vladimir-Suzdal kenäze Vsevolod III Bolşoye Gnezdo tarafınnan zur höcüm oyıştırıla; ul Bilär şähärenä taba yaw çaba, Tuxçin, Bilärne qamıy, ämma uñışqa ireşä almıy, solıx kileşüe tözergä mäcbür bula
- 1185. häm 1205. yıllardağı yawlar Bolğarlarğa zur zıyan kitermi
- Bolğarlar 1218. yılda Ustyugka höcüm itkännän soñ, Vladimir-Suzdal kenäze Yuri Vsevolodoviç 1120. yılda zur ğäskär belän kilä. Aşlı şähären yawlap ala häm yandıra. Anıñ bu yawı 1221. yılğı kileşüe belän tämamlana. Şunnan soñ Bolşar ilenä 1236. yılğı Batu xan ğäskärläre höcümenä çaqlı zur yawlar bulmıy.
Şuşı suğışlar häm Mongol yawları (1223, 1229, 1232) Bolğar däwläten köçsezländerä. 1236-1237. yıllarda Batu xan ğäskäre İdel buyı Bolğar däwläte yawlap alalar. Yawğa qarşı xalıq kütäreleşläre bastırılğaç (Bayan belän Cik quzğalışı, Baçman xäräkäte), Bolğar däwläte Altın Urdanıñ ber olısı bulıp qala. 13. yöz axırı - 14. yöz başlarında elekkege däwlät cirlegendä Bolğar, Qazan, Qaşan, Cükätaw bäklekläre barlıqqa kilä.
Monı da qarağız[үзrәpTү]
- Bolğar bizäleş sänğäte
- Bolğar çigä asılması
- Bolğar
- Ağa bazar
- Bolğar-Rus kileşüläre
- İdel buyı Bolğar däwläte
- İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşe
- Möxämmät-Ämin xan
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү]
- Bolğar däwläte
- ПoBecTb BpeMeHHыx лeT. M.-Л., 1950. Ч. 1-2; ПoлHoe coбpaHиe pycckиx лeToпиceй. M., 1949. T. 2; M., 1962. T. 1, Bып. 2.
- Boлжckaя Бyлrapия и Pycb. KaзaHb, 1986.


text:
Törki däwlätlär
Törki däwlät dip Törki xalıqlar xäkim itkän cömhüriätne atílar. Bar Törki däwlätlär turında digändä Törkistan/Türkistan, Turan süzlärene qullanalar.
Bügengä 7 bäysez cömhüriät bar:
Monnan tış öleşçä tanılğan [1] Tönyaq Kipr Törek Cömhüriäte da bar.
Qıtay töbäge dip sanalğan Könçığış Törekstanda da baytaq Törkilär yäşi. Gagauzlar Moldaviädä, Ukrainada häm Romaniädä yäşilär. Qaraqalpaqlar Üzbäkstanda yäşi.
Küp kenä törki cömhüriätlär Rusiä Federatsiäse eçenä kerä häm bäysez däwlätlär bulmıy, alar arasında Tatarstan, Başqortstan, Çuaşstan, Yakutstan, Tıwa, Haqas, Altay, Qırım[2] w.b. Xalıq sanı buyınça törki xalıqlar Rusiädä ikençe urında tora.
Monı da qara[үзrәpTү]
Päräwezdä[үзrәpTү]
ИckәpMәләp[үзrәpTү]
- ↑ Törkiädän başqa bütän berkem dä tanımağan
- ↑ bäxäsle xalät: Qırım referendumı qanunlığın hän Rusiä eçenä kergänen Awrupa berlege illäre häm AQŞ tanıımıy


text:
Öremçe
Öremçe (uyğırça ئۈرۈمچی, YpүMчи, Qıtay iske iseme - 迪化 - Dihua, pinyin Wūlǔmùqí, Ürümqi) - Qıtay Xalıq Cömhüriäte Şeñcan-Uyğır Moxtari rayonında urnaşqan şähär okruğı, moxtari rayonnıñ idärä üzäge.
Öremçe dönyada diñgezdän iñ yıraq urnaşqan şähär bulıp tora. Tän-Şän tönyaq bitläwendä urnaşa.
Şähärdä neft, tuqıma, metallurgiä sänäğät tarmaqları östen bula.
Öremçe qalasında Qıtaynıñ cil energiäse iñ zur üzäge urnaşa.
Öremçe Almatı - Xanbalıq (Pekin) timer yulında urnaşa.
Tarix[үзrәpTү]
Qıtay tä'sire şul töbäktä V ğasırdan birle başlana. Tan näselennän imperatorları Böyek yefäk yulın totsın öçen Luntay şähärenä nigez sala.
X ğasırda töbäkkä İslam dine kilä häm Qıtay yoğıntısı kisken zäğiflänä. Şähär törki möselman üzägenä äwerelä.
Läkin XVIII ğasırğa Qıtay tä'sire kire qayta häm şähärgä Dihua digän yaña qıtay iseme birelä. Dihua - mäğrifat digän süz.
1954 yılda şähär bügenge isemne - Öremçe (Ürümçi, Urumqi) ala, borınğı mongolça "güzäl kötülek" digän süz.
1884 yıldan Öremçe - Könçığış Törekstan başqalası bulıp sanala.
Uyğır xalqı küp yıllar däwamında säyäsi bäysezlek öçen köräşä, qayçaqta terroristik ısullar da qullanıla: 1993, 1997 yıllarda şähärdä teraktlar bulğannar. 2009 yılda uyğırlar mass-külämle çualışları uzalar.
Tatar tä'sire[үзrәpTү]
Öremçe şähärendä XVIII ğasırdan tatarlar yäşi başlıylar.
1897 yılda tatar cämğiäte cıyğan aqçada zur Tatar mäçete tözelgän. XX ğasırda mäçet zur dini komplekska äwerelgän.
Öremçe şähärendä tatar diasporası (Qıtay tatarları) tora.
1989 yılğa qädär Öremçe merı wazifasında Tatarstanda tuğan Şähidi Borhan bula.


text:
Tabiği zona
Tabiği zona — temperatura şartları häm dımlılıqnıñ, tufraqlarnıñ, üsemleklär häm xaywannar dönyasınıñ urtaqlığına iä bulğan ere tabiği kompleks ul. Zonalarnıñ barlıqqa kilüe klimatqa, qorı cirdä cılılıq häm dımlılıq nisbätenä bäylängän. Mäsälän, cılılıq häm dım küp bulsa, yağni temperatura yuğarı bulıp, yañğırlar küp yawsa, ekvatorial urmannar zonası barlıqqa kilä. Ägär dä temperatura yuğarı, ä yawım-töşem az bulsa, tropik poyasnıñ çüllär zonası formalaşa.
Qorı cirneñ tabiği zonaları ber-bersennän üsemleklär dönyasınıñ xarakterı belän ayırıla. Zonalarnıñ üsemlekläre andağı tabiğätneñ böten iñ mähim üzençäleklären, komponentlar arasındağı üzara bäyläneşne zonanıñ başqa barlıq komponentlarına qarağanda da açığraq çağıldıralar. Ayırım komponentlar üzgärä başlasa, bu bigräk tä üsemleklärdä sizelä. Qorı cirdäge tabiği zonalarğa isemnär üsemleklär dönyasınıñ xarakterına qarap birelgän, mäsälän, çüllär zonası, ekvatorial urmannar zonası h. b.
Bötendönya okeanında da tabiği zonalar bar. Alar ber-bersennän su massaları, organik dönyası h. b. belän ayırıla. Okean tabiği zonalarınıñ, boz qaplamın isäpkä almağanda, açıq bülenep torğan tışqı ayırımlıqları yuq, alarnı, klimat poyasları kebek ük, geografik urınnarı buyınça atap yörtälär.


text:
-
Sponsor Bağlantılar
-
Son Yazılar
EtiketlerÇırağan Şenlikleri çırağan sarayında akşam yemeği istanbul modern çırağan palace kempinski fotoğraflar Sibel Can çırağan sarayı düğün çırağan sarayı adres çırağan sarayı otel fotoğrafları zaralılar Çırağan Palace Kempinski Sanat Galerisi Vezir-i Azam İbrahim Paşa eski çırağan sarayı Çırağan Sarayı'nda konaklama Sultan II. Mahmut' Laledan Restaurant Kempinski Ambience Delhi çırağan sarayının tarihçesi çırağan sarayı etkinlikleri Çırağan Palace Kempinski çırağan sarayına nasıl gidilir Çırağan Sarayı Kempinski Hotels pandoranin kutusu David Sparrow Kempinski Kempinski Otelleri çırağan sarayı fotoğraflar Doğan Ürgüp Sultan Abdülaziz çırağan sarayı ismail acar düğün paketi ciragan cumartesi konserleri çırağan sarayında balık yemek çırağan palace kempinski adres Kazancıoğlu Bahçeleri lorca organizasyon Can Göktaş çırağan sarayı resimler Çırağan Sarayı Oteli Çırağan Sarayı telefonları zara Kempinski Hotels


text:
abdulkadir sehitoglu sübhanel ebediyyil ebed.ilahi
imam-ı azam hazretlerinin duası sübhanel ebediyyil ebedsübhanel vahidil ehadsübhanel ferdis samedsübhane rafiıssemai biğayri amed.sübhane men besatal arda al main cemed.sübhane men halakal halka ve ahsahüm aded.sübhane men kasemel erzaka ve lem yense ahad.sübhanellezi lemyettehız sahibeten ve l veled.sübhanellezi lem yelid ve lem yuled.ve lem yekun lehu küfüven ehad.sübhane men yeranive yesmeu kelmive ya’rifu mekni ve yerzükunve l yensani.sübhane rabbik abdulkadir şehitoglu
YORUMLAR
-
Beğenme
Beğen
Ziyaretçi
süper
3 yıl önce
Cevapla
Şikayet et


text:
Donetsk Xalıq Cömhüriäte
KoopдиHaTлap: 48°08′ T. k. 37°44′ kч. o. / 48.14° T. k. 37.74° kч. o. (G) (O)
Donetsk Xalıq Cömhüriäte, DXC (rusça ДoHéцkaя HapóдHaя pecпýблиka, ukrainça ДoHeцbka HapoдHa Pecпyблika) - 2014 yılnıñ aprelendä Ukraina territoriäsendä Urıs yazı näticäsendä kilep çıqqan tanılmağan däwlät.
24 iyündä DXC häm LXC Yañarusiä digän Xalıq Cömhüriätlär konfederativ Berlegenä berläşä. 27 iyündä öleşçä tanılğan däwlät Könyaq Osetiä DXC bäysez däwlät bularaq tanıdı.
Köräş tarixı[үзrәpTү]
Donetsk Xalıq Cömhüriäte Kiev belän konstruktiv dialog bulmawı säbäple federatsiäläşterü tarafdarları tarafınnan iğlan itelgän. Yevromäydan näticäsendä Kievta kilgän xäkimiät Donetsk Xalıq Cömhüriäten "separatist terroristik oyışması" bularaq taswirlıy.
13 aprelgä qädär Donetsk Xalıq Cömhüriäte böten Donetsk ölkäse östendä üz kontrolen urnaştırdı.
DXC ğäskäre yullarda blok-postlar urnaştıra.
20 apreldä Slavänsk şähäre yanında "Uñ bülek" häm DXC opolçeniese arasında qorallı bäreleş näticäsendä 5 keşe wafat bulğan.
30 apreldä Rada bilgelägän Ukraina prezidentı wazifaların waqıtlı başqaruçı Aleksandr Turçinov Ukraina xökümäte Donetsk Xalıq Cömhüriäte östendä kontrolen yuğaltqanın tanıdı [1].
2-4 mayda Kievta kilgän xakimiätkä buysınğan ğäskärläre häm Donetsk Xalıq Cömhüriäte arasında qorallı qarşılıq arta, ike höcüm itkän boralaq DXC tarafınnan yuq itelä.
2014 yılnıñ 11 mayında Donetsk Xalıq Cömhüriäte üzbilgelänüe turında referendum ütkärelä.
Referendum[үзrәpTү]
2014 yılnıñ 11 mayında ütkärelgän Donetsk Xalıq Cömhüriäte üzbilgelänüe turında referendum näticäsendä saylawçılar 89 %ı Donetsk Xalıq Cömhüriäte däwlät bäysezlegen yaqlağan.
Referendum näticäläre nigezendä 2014 yılnıñ 12 mayında Donetsk Xalıq Cömhüriäte däwlät suverenitetın iğlan itä.
Suğış[үзrәpTү]
26 mayda Kiev üzäk xäkimiäte DXC häm LXC-nä qarşı suğış xäräkätläre (ATO) başlıy. Suğış waqıtında küp kenä xärbi bulmağan watandaşlar häläk bula.
1 sentäberdä Minsk şähärendä "Minsk kileşüe" imzalanğannan soñ, aktiv suğış xäräkätläre waqıtlıça tämamlana.
Saylawlar[үзrәpTү]
DXC häm LXCdä Ukraina Yuğarı Radasına saylawlar uzmıy, ä 2 noyäberdä üzeneñ saylawları ütkärelä.
Saylawlarda premyer Aleksandr Zaxarçenko Cömhüriät başlığı bulıp saylana (765 meñ tawış), Xalıq Şurasında (parlament) "Donetsk Cömhüriäte" digän firqä östenlek ala.
Könbatış illäre saylawlarnı tanımıy, Rusiä Federatsiäse saylawlarnı "xörmät itä".[2]
Monı da qarağız[үзrәpTү]
- Lugansk Xalıq Cömhüriäte
- Donetsk Xalıq Cömhüriäte üzbilgelänüe turında referendum
- Lugansk Xalıq Cömhüriäte üzbilgelänüe turında referendum


text:
Qoy
Qoy (latince Ovis) - Capriane alt familiyası içinde eñ qalabalıq türüni teşkil etken gevişketirgen, etinden, yününden, sütünden faydalanılğan memeli türleriniñ umumiy adı.
Qoylar, aman-aman dünyanıñ er yağında yaşay. Ot, qoray, yandaq, hububat kibi ösümlikler aşap beslene. Mınav zamanda Dünyada tapılğan türleriniñ çoqusı üycil.
Kevdeleri yün denilgen qalın tüklernen qaplı ola. Erkeklerniñ başlarında eki müyüz bar ekende ırğaçılarında bazı-bazı tapılır. Sürü olıp yaşay. Yılda eki kere, ekseriyetnen bir bala doğurır. Balalarına qozu, bir yaşından soñ toqlu, yetişkin erkeklerine qoçqar denile. Ömürleri 10-12 sene arasında ola.


text:
Son Kelimeler
Çerkez Ali Kimdir, Çerkez Ali Hayatı
Sponsorlu Bağlantılar
Çerkez Ali Biyografisi «TIKLA»
şair, yazar Kırım Türk Edebiyatı 1932 yılında doğdu. Şairin Köz Nurlarım (1985) isimli eserinde yer alan şiirleri, yırları, baladları ve lirik manzumelerinde sovyet rejiminin propagandasını yaptı. Solmaz Çiçekler (1975) manzumesi, Asan ve Asanın başından geçenlerin hikayesidir. Bu bütün Sovyetler Birliği içinde yaşayan halkın durumunu anlatmaktadır. Ukuklar (1969), Arzularım(1971), Yer Nefesi (1979) isimli eserlerinde yer alan şiirleri ise Kırım Türk şiirinde önemli bir yer tutmaktadır. Kırım Türkleri Edebiyatı Yrd.Doç.Dr. Zühal Yüksel Tatar Türkçesiyle hayat hikayesi: (aqiqiy adı Çerkez Ali Amet oğlu Ametov; 1925 s. d.) - belli qırımtatar şairi, ikayecisi ve romancısı. Çerkez Ali Ametov Qırım’da Bağçasaray rayonınıñ Bağatır köyünde dünyağa keldi. Babası Qırımtatar Çerkez Ametnen, anası İstanbullı Melek Filsan (Padişa II Abdülhamitniñ yaveri İhsan Paşanıñ qız qardaşı) İstanbul’da evlendi. O vaqıtlarda Kavkazdan kelgen er keske İstanbulda Çerkez dep aytılganı içün Qırımtatar Ametke de Çerkez dep taqmaq tağalar. Çerkez Amet apayınen beraber 1905 yılında Qırımğa qayttı. Çerkez Amet daa Ali kiçkene ekende vefat etti. Çerkez Ali ilk mektepni, Bağatır köyünde, orta mektepni Ğavr ve Kökköz köylerinde oqudı. 1944 yılında sürgünlikte anasını yolda coydı. Özbekistanda ekende anasını izin taptı, qıdırmaq içün Mari Cumhuriyetine yolğa çıqtı. Lakin anası Mari dağlarında coytulğan edi. Yaqalanıp sürgün qaçqını ükmünen Usoldag lagerine yiberildi. On sene anda qaldı, 1954-de azat etildi. Qazahistan ve Özbekistanda aydayıcı olıp çalıştı. 1962-de Lenin Bayrağı gazetasında, 1967-de Ğafur Ğulam neşriyatı Qırımtatar bölüginde çalışmağa başladı. Yıldız mecmuasında muarrirlik yaptı. 1968-de Taşkent Universiteti Rus Filologiyası bölümini tışardan bitirdi. Çerkez Ali edebiy eserler yazmağa daa Qırımda ekende başlağan edi. İlk yazğan şiirleri Quş Qaya ve Muzıkant Olurım 1941-de Aqmescitte Yaş Leninciler mecmuasında neşir etildi. Çerkez Ali tercime saasındada müim çalışmalar yaptı. Alişer Nevainiñ gazellerini, Nizaminiñ şiirlerini, Konstantin Simonov ve Lesa Ukrainkanıñ eserlerini qırımtatar tiline tercime etti. 1995-de Qırımga qaytqan Çerkez Ali, Qırımdaki gazeta ve mecmualarda şiirlerniñ yazmağa devam ete. Belli Türk şairlerden Ataol Behramoğlu onı añlatqan Çerkez Ali adlı şiir yazdı. ESERLERİ: • Uluqlar (1969), • Arzularım (1971), • Sabalar Qucağında (roman, 1973), • Yeşil Dalğalar (ikaye, 1976), • Yer Nefesi (1979), • Köz Nurlarım (1985), • Pişkinlik (1987), • Doğmuşlar (1988), • Çoq Yürgen Çoq Körer (1991, Edebiyat makaleleri), • Baş-taş Yazıları (1998), • Uyan Çatırdağ Uyan (1999)
Çerkez Ali Wikipedia «TIKLA»
Wikipedia ansiklopedisinde Çerkez_Ali hakkinda bilgi bulunamadi.
Çerkez AliSözlük Yorumları «TIKLA»
Çerkez-Ali için değerli bir yorum yapılmamış, ilk yorumu siz yapın!