text:
Bötendönya tatar kongressınıñ Başqarma komitetı portfellär bülä
Bu arada Qazanda küpsanlı çaralar uzıp tora. Pänceşämbe kiçen Bötendönya tatar kongressınıñ Başqarma komitetınıñ qorıltaydan soñ ikençe utırışı uzdı. Biredä tanış yözlär dä, qayber tanış tügelläre dä bar ide. Ozın buylı, bahadir qıäfätle Yar Çallı şähäre xaqimiät başlığı Räşid äfände Xamadiev yartı säğät aldan kilep Kongress binasında xezmätkärlär belän aralaşıp yörde. Yannarında aq şäl yabınğan Fäwziä Bäyramova da bar ide. Ul soñğı qorıltayda Başqarma komitetı äğzası bulıp saylanğan ide. Utırış başında yaña saylanğan räis Rinat Zakirov Başqarma komitetnıñ elekkege citäkçese akademik İndus Tahirovqa qılğan ğamälläre öçen räxmät belderde. Pänceşämbedä uzğan çaranı portfellär bülü utırışı dip tä atap bulır ide. Çönki anda Başqarma komitetınıñ büro ağzaları häm räis urınbasarları bilgelände. Büroda 13 keşe, urınbasarlar dürtäw – Rafail Xäkimov, Damir İsxakov, Razil Wäliev häm Rimzil Wäliev. Altı komissiä tözelde. Mäskäw ölkäse, Latviä häm Başqortostan tatarları oyışmaların räsmi räweştä Bötendönya tatar kongressına qabul ittelär.
Östäp şunısın äytäse kilä: mondıy üzara añlaşıp eşlärgä, urtaq tel tabarğa sälätle keşelär turında matbuğatta ber ay buyı diärlek yaxşısın da, yalğanın da baytaq yazarğa ölgerdelär. Küräseñ, alar aşıqqannar.


c: text/html

text:
Törmädä utırğan Yukos neft şirkäteneñ elekke citäkçese Mixail Xodorkovski häm anıñ finans direktorı Platon Lebedevqa qarşı yaña ğäyepläwlär belderelde. Çita şähäre prokuraturası alarnı aqça yuuda ğäyepli. Bu xaqta Azatlıq radiosına Xodorkovskiynıñ advokatı, Yury Şmidt söyläp birde:
"Qaraqlarnıñ pıçıraq qulları citmägän närsäder qalğan äle. Yaña eşneñ maqsatı – axrı şul qalğan äyberlärne dä üzläşterü. Xodorkovskiynıñ inde ber tiene dä yuq, ä Yukos äle närsägäder iä ide."
Bölgenlekkä töşkäç Yukos milkeneñ zur öleşe satılğan ide.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiä eçke eşlär ministrı Räşid Nurgaliev Qazanda
Düşämbe kiçendä Qazanğa eşlekle säfär belän Rusiä eçke eşlär ministrı Räşid Nurgaliev kilde. Sişämbe könne säfär barışında Räşid Nurgaliev Tatarstan Eçke eşlär ministrlığı citäkçeläre belän bergä cinayätçelekkä qarşı köräş mäsäläläre buyınça kiñäşmädä qatnaştı, «29 kompleks» oyışqan törkemneñ cinayätçel eşçänlegen açuda aktiv qatnaşqan xoquq saqlaw orğannarı xezmätkärlären büläkläde.
Ağımdağı yılnıñ 17 iyülendä Tatarstannıñ Yuğarı mäxkämäsendä Çallınıñ "29-nçı kompleks" äğzaları häm başlıqlarına xökem qararı çığarıldı. Barlığı 32 keşe iregennän mäxrüm itelde: alarnıñ berse - ğömerlekkä. Cinayätçelär 21 ütereştä, 7 keşene urlawda, qaraqlıqta, äf'yun belän säwdä itüdä ğayıplände. Operativ-tikşerülär barışında alardan 50дәH artıq atu qoralı tabıldı.
"Bügenge köndä militsionerlar xalıqnı borçığan iñ zur problemağa - oyışqan cinayätçelekkä qarşı köräşä. Rusiä häm Tatarstan citäkçelege, prokuraturaları, xoquq saqlaw orğannarı berdäm eş alıp baruları näticäsendä bu ölkädä uñışlar da bar dip äytergä mömkin. "29-nçı kompleks"tan tış ta, xäzerge waqıtta respublikanıñ xoquq saqçıları berniçä şaw-şulı eşne tikşerä", - dip bilgeläp ütte Mintimer Şäymiev büläkläw tantanasında. Räşit Nurgaliev isä üz çığışında Tatarstan - Rusiä Eçke eşlär ministrlığı soñğı yılda cirle xoquq saqlaw orğannarı belän ayıruça aktiv eşlägän töbäklärneñ berse buluın bilgeläp ütte. "Militsiä eşeneñ asılı - iñ qimmätle äyberne - keşe ğömeren saqlaw, anıñ xoquqların yaqlaw, - dide R.Nurgaliev. Ministr respublika xoquq saqlaw orğannarı açqan cinayätlärneñ 19 protsentqa artuın, şulay uq respublika militsionerları "İslam cämäğäte" häm "Xezbut-Taxrir äl-İslami" kebek terrorlıq törkemnärenä qarşı köräştä qatnaşuın telgä aldı.
Älege tantanadan soñ Räşit Nurgaliev Tatarstan prezidentı belän bergä respublika Eçke eşlär ministrlığınıñ administratsiä binası tözeleşen häm "Qoyaşlı şähär" mikrorayonında safqa basıp kilüçe toraq yortlarnı da qaradı. Älege yortlardan 2009 yılda 545 militsioner ğailäse yaña fatirlar alaçaq, dip xäbär itä respublika mäğlümat üzäkläre.
Gölnaz Şäyxetdin


text: Un yaña däwlätneñ Yevropa berlegenä qabul itelüe, Yevropanıñ büleneşenä bersüzsez çik quyaçaq dide bügen, Britaniä premier-ministrı Tony Blair. Yevropanıñ üseş häm tärräqqiät bankınıñ yıllıq oçraşuında çığış yasağan Blair, Yevropa berlegeneñ kiñäyüe, hiçşiksez ul töbäklärdä iqtisadi reformalarnı alğa söräçäk dide. Yevropanıñ üseş häm täräqqiät bankı idaräse räise itep Jan Lemer saylanğan. Bu bank 1991 yılda, Üzäk häm Könçığış Yevropa illärendä kommunizm rejimı ber-ber artlı tarqala başlağaç, küçeş waqıtında ul illärgä yärdäm itär öçen tözelgän ide.


text:
Huñğı arala respublikala teregömöş menän qanunhıđ sawđa iteüselär yış faşlana. Bınıñ menän narkotiktarđıñ qanunhıđ äyläneşen küđäteü idaralığı şöğöllänä. Oşo köndärđä 50 kiloğramm teregömöş hatqanda 30 yäşlek Öfö keşehe qulğa alındı. Bınnan 3 yıl elek ul bıl teregömöştö hata almay. Xökömgä tarttırıla. İrekkä sıqqas, iptäşe menän unı hatırğa bulalar. Narkotiktarđıñ qanunhıđ äyläneşen küđäteü idaralığınan Konstatin Maksimov yenäyätselärđe qulğa alıu turahında bına nimä tine.
Audio
Teregömöş hatıusığa qarata yenäyät eşe quđğatılğan. Uğa ös yılğa tiklem irkenän mäxrüm iteü yanay.
Rämzit Äbüläev, Öfö


text:
Minzälädä yubiley
Comğa könne Minzälä xalqı şähärneñ 225 yıllığın uzdırdı. Şuşı uq könne Minzälä Tatar däylät drama teatrı üzeneñ 70 yıllığın bäyräm itte. Drama teatrındağı tantanada Premyer-ministrı urınbasarı - mädäniät ministrı Zilä Wäliewa, Däwlät Şurası räise urınbasarı Rimma Ratnikova, Minzälä xakimiäte başlığı Giorgiy Kupriänov häm başqa küpsanlı qunaqlar qatnaştı. Däwlät isemennän Zilä Wälieva teatrğa "KAMAZ" maşinasın häm PAZ avtobusın büläk itte. Xakimiät başlığı Giorgiy Kupriänov isä teatrğa ike bülmäle fatirdan açqıçlar tapşırdı.
Minzälä şähäre häm rayonı xalqı comğa könne Minzäläneñ 225 yıllığın bilgeläp ütte. Bäyräm 225 yıllıq uñayınnan oyıştırılsa da, Minzälä toraq urını bularaq bik borınğıdan bilgele. Şähär başlığı G.Kuprianov yubiley aldınnan "Mäydan" jurnalında mondıy fikerlär äytä:
- Bügen şähär muzeyındağı eksponatlarğa qarap fiker yörtsäk, Minzälä cirendä monnan yöz meñ yıllar elek keşelär yäşägän. Ä menä arxiv dokumentları buyınça tarixı Qazan xanlığı çorınnan ğına açıqlana başlıy."
İnde, şähärneñ isemenä kilgändä, ul borınğı "Mänzäl" digän ğäräp süzennän yasalğan, tuqtap yal itü urını mäğnäsen añlata. Şulay da, qayberäwlär, şul isäptän rayon citäkçese Kuprianov ta Minzälä qalasınıñ şuşı ğäräp süze belän bäyle buluına bik ışanıp citmi. Qala başlığı bolay di:
- Şäxsi min üzem ğäräp atamasınıñ Minzälägä beregep qaluına berqädär şiklänsäm dä, mäğnäsenä rizasızlıq beldermim.
Şunısın da iskä töşerik, Minzälä töbäge 16-17 ğasırlarda Ufa provinsiäse, 1774- yıldan Orenbur guberniäse qaramağında bula. 1861 yılda Ufa guberniäse tözelgäç, qabat ut kürşelär sostavına kerä. Näq menä şuşı yıllarda bügenge Minzälä rayonı awılları zur üzgäreş kiçerälär. Tawbarın, Käcä, Urtamaq, Küzle Quaq, Tuzğanabikä häm başqa küp tatar awıllarınıñ xalqı yort -cirlärennän quıp cibärelep, alarnıñ öylärenä Tambov, Penza häm Smolensk guberniälärennän urıs krest'yannarın küçerep utırtalar. Näticädä Nikolaevka, Matveevka, Troitsk isemle awıllar barlıqqa kilä. Bügenge Minzälä xalqı Sovetlar Soyuzı Geroe, ikençe bötendönya suğışında armiä, front komandayuşçie general-polkovnik Vasiliy Gordov belän ğorurlana. Stalinğa baş birmägän general Gordov 1951Hчe yılda atıp üterelä. Minzälä yağı ädip häm şağirläre belän dä tanıldı. Räşit Gäräy, Fännür Safin, Salisä Gäräyeva, F.Battal h.b biredä tuıp üskännär. Minzälädä yäşäwçe şağir A.Märdänov süzläre:
"Bäyrämgä äzerlek eşlärenä TR premyerı R.Miñnexanov citäkçelek itte. Bu- Minzäläneñ 225 yıllıq yubileyë tarixi ähämiätkä iä, digän süz. Minzälädä häm awıllarda moñarçı kürelmägän tözeleş buldı."
Zamanında Minzälädän Tübän Qamadağı ximiä, Çallıdağı KamAZ tözeleşenä distä, meñlägän keşe kitkän. Bäyrämgä diep alarnıñ da ber öleşe tuğan yaqlarına qaytqan häm Minzäläneñ maturlanuına, yañaruına soqlanuların yäşermilär. Yubiley aldınnan danlıqlı Minzälä törmäse dä berqädär yañarğan.
Çallı, Ğafiulla Ğaziz


text:
Ğiraqnıñ Amar şähäre yanında altı britan xärbieneñ hälak buluı da Londonnı Ğiraqta tärtip urnaştıru missiäse niätennän kire qaytarmayaçaq. Bu turıda Böyekbritaniäneñ saqlanu ministrı Jeff Hoon Xun belderde.
Anıñ mäğlümätlärenä qarağanda, hälak buluçılar Ğiraq politsiäsen öyrätergä alınğan Britaniäneñ xärbi politsiäse xezmätkärläre bulğan. Hoon şulay uq, Ğiraqta üzläreneñ xärbilären arttıraçaq dip tä belderde. Bu ütereşlär artında kem torğanı älegä bilgele tügel. Läkin ağentlıqlar qayber xäbärlärne citkerä. Reuters agentlığı mäğlümätlärenä qarağanda, bu cinayätne qoral ezläwlärgä riza bulmağan tınıç tormıştağı cirle xalıq başqarğan. Ğiraq politsiäse bu cinayät Majar äl Käbir şähärendä uram çığışılarında hälak bulğannar öçen üç alu niätennän äşlängän, dip raslıy.


text:
Olı Sişämbe açıqlıq kertä almadı
Sişämbedä Amerikanıñ beryulı 24 ştatında ike partiäneñ prezidentlıqqa namzätläre öçen tawış birülär ütte. Olı Sişämbe dip atalğan bu kön respublikannardan John McCainnı alğa çığardı. Demokartlardan Hillary Clinton belän Barack Obama tersäkkä-tersäk köräşä.
Kemder Amerikadağı 50 ştatnıñ beryulı yartısında diärlek ütkän berençel saylawlar Aq Yort öçen barğan köräşkä açıqlıq kerter dip uylağan bulsa – yalğıştı. Olı Sişämbe, ä Amerikada bu kön şulay atala, kötelmägän näticälär belän cawapsız sorawlar da kiterde.
Respublikannar arasında iñ şaq qattırğanı – iñ ölkän namzät – John McCain buldı. 71 yäşlek senator California, İllinois, New York kebek ähämiätle ştatlarda ciñep, üzeneñ yäşräk häm bayraq köndäşlären artta qaldırdı.
"Min üzemne berqayçan da başqalardan ömetsezräk sanamadım. Läkin, bügennän başlap bez inde şulay äytergä tieşbez: Amerikan prezidentlığına respublikan namzäte ul - bez" dide John McCain.
Şul uq waqıtta, McCainnıñ firqädäşe, elekke gubernator Mike Huckabee kötmägändä könyaqtağı 5 ştatta ciñde häm älegä çigenergä cıyınmıy:
"Bügen bez küplärne ğäcäpkä qaldırıp, äle dä ayaqta toruıbıznı kürsättek, duslar, bez moña ireştek" dide Mike Huckabee.
Nixayät, öçençe respubikan Mitt Romney 6 ştatta ciñde häm ul da älegä ömeten özep betermi.
Demokratlar arasında wazğiät tağı da kiskenräk.
Hillary xanım Clinton California, New York kebek ere ştatlarda ciñde. Küzätüçelär fikerençä, ul sälämätlek, mäğärif häm sotsial ölkädä wäğdäläre belän urta sıyınıf saylawçısın üz yağına awdara alğan.
"Bügen bez ber tawıştan balağa uqu şartları, moxtacğa yärdäm birü, iqtisadnı tergezü, suğışnı beterü, millätne sixätländerü, dönyanı citäkläw mömkinlege sorıybız. Min beläm, bez moña äzer. Barığızğa da räxmät" dide Hillary Clinton.
Hillary xanım ere ştatlarda ciñsä, anıñ firqädäş köndäşe Barack Obama wağraq ştatlarnı yawladı. Obama üzen şaqtıy ışanıçlı tota. Küzätüçelär fikerençä, ul xäzer Clinton "basuı" sanalğan afro-amerikan bistälärendä häm uqımışlı saylawçılar arasında da uñış qazana.
Näticädä, delegatlar tawışın çağıştırıp qarağanda, Obama belän Klinton yaqınça ber çama tawış cıyğan. Bu iñ möxime. Çönki yarışnıñ bu öleşendä köräş ştatlar öçen tügel, ä delegatlar öçen bara. Partiä qorıltayında namzätne näq menä delegatlar saylayaçaq.
Respublikan namzäte bulu öçen meñnän artıq delegat tawışı kiräk. McCainnıqı xäzer 600dän arttı, yağni ul bu sanğa şaqtıy yaqınaydı.
Ä menä demokrat namzäte bulu öçen 2 meñnän artıq delegat tawışı kiräk. Clintonnıqı xäzer 700-dän, Obamanıqı – 600-dän artıq. Yağni, alar arasında köräş äle alda.
Mart häm April ayında berençel saylawlar Ohio, Texas häm Pennsylvania ştatlarında ütäçäk.


text: Ğiraq xökümäte, Ğiraq ğaskärläre britan xärbiläre kitkännän soñ alarnıñ wazifasın üz östenä alırğa äzer dip belderde. Aldağı aylarda Ğiraqta britan ğaskärläre 7100dän 5500gä qalaçaq. Premyer-ministr Nuri äl-Mälikineñ matbuğat xezmäte xäbär itüençä bu qarar berlektä qabul itelgän. Ämma qalğan britan ğaskärläreneñ yardäme Ğiraq xärbilärenä kiräk bulaçaq, dielä xäbärdä. AQŞ prezidentı xakimiäte – britan ğaskärläreneñ kitüe – Ğiraqta wazğiätneñ yaxşıruına yaxşı işarä dip belderde. Kongresstağı demokratlar prezident George Bushnı Britaniägä iärep amerikan ğaskärlären dä çığara başlawnı soradı.


text: Ganada barğan Liberiä tınıçlıq söyläşülärendä Liberiä waqıtlı xökümäte belän ike ğıysyançı törkem xalıqara humanitar törkemnärneñ iminlege turında kileşkän. Kileşü şunduq köçkä kerde.Qaysı törkämnär qul quyğandır älegä bilgele tügel .Bugen elegräk tınıçlıq söyläşüläre häväfle noqtada dip xabär itelde. Ğıysyançı citäkçelärenä Liberiäneñ waqıtlı xökümätendä taläp itkän urınnarnı yañadan uylap qarau öçen birelgän waqıt ütte. Aradaşçılar bu citäkçelärgä şulsanda in zur törkem LURD-qa da ägär dä waqıtlı xökümättä poslar taläp itergä däwam itsägez, söyläşülär ber ayğa tuqtatılaçaq dip belderde.Bilgelängän waqıt ütkän töndä tuldı.LURD räsmiläre DPA agentlığına ütkän töndä aradaşçılar belän oçraşmağannarın beldergän. BMOnıñ Liberiädäge wakile Paul Klein bugen bu xaqta mäğlümät birer dip kötelä.


text:
cишәMбe, 24 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 12:10
Şimbä könne Ufada Bötenrusiä Tatar milli-mädäni moxtariäte şurası äğzalarınıñ kiñäytelgän utırışı ütä. Anda Rusiäneñ 22 töbägennän qunaqlar kiläçäk. Qayber wäkillär comğa könne ük kilä başladı Ufağa. Qazannan bu cıyınğa Bötenrusiä Tatar milli-mädäni moxtariäte idäräse citäkçese Rimzil Väliev citäkçelegendäge wäkillek kilä. Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte räise Ramil Bignov äytüençä, Ufadağı kiñäytelgän utırışta Başqortstan tatarlarına qağılışlı ike zur mäs''älä tikşerelä. Anıñ berse – respublika tatarlarınıñ könüzäk problemaları bulsa, ikençese – Başqortstan tatar milli-mädäni moxtariäten räsmi terkäw eşläre tiräsendäge qarşılıqlarnı tikşerü. Moñardan tış, çit töbäklärdän kilgän tatar milli-mädäni moxtariätlär citäkçeläreneñ dä çığışları tıñlanaçaq. “Başqa töbäklärdä yäşäwçe millättäşlärebezne borçığan problemalar bik küp, - di Ramil Bignov. – Qaydadır tatar mäktäplären açuğa qarşılıqlar tudırıla, qaydadır tatar milli oyışmaları eşçänlegenä ayaq çalalar, ä qaydadır räsmi xakimiätlär inde tözelep yatuçı mäçetlärne cimertü turında qararlar qabul itep yatalar. Ğomumän, urtağa salıp tikşeräse, fiker alışası mäs''älälär bik küp cıyıldı”. Ufadağı zur cıyınğa äzerlek baytaqtan bardı. Anı ütkärü öçen bina sorap, Başqortstan tatar cämäğätçelek oyışmaları berlege citäkçelege başqaladağı törle mädäniät sarayları direktorlarına möräcäğät itep qarağan. “Ämma bezneñ bu üteneçebezne hämmä cirdä kire qaqtılar, - di Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte räise urınbasarı, professor Mäcit Xucin. – Şulay itep bu cıyınnı üzebez härçaq cıyıla torğan qısanraq ber zalda ütkärergä turı kilä. Küñelebez kiñ, Alla boyırsa sıyarbız äle”. “Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäten haman da Yustitsiä ministrlığında terkätä almıy cäfa çigäbez, - di Mäcit Xucin. – Moña respublika citäkçelege qomaçawlıq itä. Şulay da räsmi terkälü ütü öçen köräş tuqtalmayaçaq”. Sez Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte räise urınbasarı, professor Mäcit Xucin fikerlären işettegez. Şulay itep şimbä könne Ufada Bötenrusiä Tatar milli-mädäni moxtariäte şurası äğzalarınıñ kiñäytelgän utırışı ütäçäk. Anda qaralaçaq mäs''älälär millätneñ bügenge köndäge küp problemaların qolaçlıy. İlneñ 22 töbägennän kilgän wäkillär üzlärendä bulğan xäl-waqiğalar turında tulı mäğlümat birer dip kötelä anda.


text:
Tatarstan yäşläre: «Ägär Buş suğış başlıy ikän, ul üze berençe terrorçığa äylänäçäk.»   BpeMя и дeHbrи: «Bez Yevropa da, Amerika da, Aziä dä tügel, bez – Aziopa.»
BeчepHяя KaзaHb gäziteneñ sişämbe sanında TAİF-Telkomnıñ köndäşlär belän elemtäne özüe xaqında mäqälä basılıp çıqtı. Yäğni ber kompaniäneñ telefonına başqa ber kompaniäneñ telefonınnan şaltıratıp bulmıy. TAİF-Telkom çeltärenä VımpelKom, SMARTS, MegaFon kompaniäläreneñ üz çeltärenä totaşu mömkinlegen kiste. TAİF bu adımın «köndäşlär äzergä-bäzer bulıp kilep utırdı, çeltärlärne üsterü, anıñ mömkinlegen kiñäytü öçen tülärgä telämi» digän mantiqtan çığıp añlata. VımpelKom citäkçese isä «telefon totuçılar şähär çeltärläre aşa elemtägä kerä» dip añlata häm alar anıñ öçen $1 million çığarıp birgän inde. TAİF törkemenä kergän «İntelset» kompaniäsendä dä şul uq xäl. Bu şirkät fatirlarğa şähär telefonın ütkärü belän şöğellänä. «İntelset» telefonınnan da «yat» kompaniälärneñ käräzle telefonnarına çığıp bulmıy. Şulay itep elemtäçelär arasında nizaq däwam itä, ä zıyannı kompaniälär üzläre häm ğadi qullanuçılar kürä.
Tatarstan yäşläre gäzite Ğıraq suğışına qarşı çığış yasıy. Gäziteneñ «Kem terrorçı?» digän yazmasında bolay dielgän:
Elegräk bez: «Okean artı doşmannarı işetsen-belsen barın, bar dönya qarşı suğışqa, buldırmabız bez anı!»- dip cırlıy idek. Bügen AQŞnıñ Ğıraqqa suğış başlarğa cienuına da dönya cämäğätçelege änä şulay dip cawap birä... Suğışqa qarşı mondıy köçle uram ciennarı inde 30 yıldan birle küzätelmägän... Şulay itep, dilär belgeçlär, üzen qızğandırudan (11 sintäber waqiğaları) häm terrorçılıqqa qarşı köräş äläme bolğawdan başlanğan suğış isteriäse AQŞnıñ üzenä bumerang bulıp äylänep qayta: dönya xalqı suğışqa qarşı. Ägär Buş suğış başlıy ikän, ul üze 1-nçe nomerlı terrorçığa äylänäçäk».
BpeMя и дeHbrи gäzite sul uq ruxta çığış yasıy. Suğışqa qarşı uram ciennarı elekke zamannarnı xäterlätä, dip yaza baş möxärrir Yuri Alayev:
«Vietnamğa timägez», «Anjela Dawisnı azat itegez» digän şiğärlärne partia quşuınça şirkätlär, yuğarı uqu yortlarınıñ cielışlarında kütärep tora idek. Ul waqıtta, çäy bülmälärendä cielıp, sistemanıñ niqädär yalğan häm yasalma buluına açı ağızdıq. Azatlıq cilläre isä başlağaç, xällär üzgärer ide şikelle. İrekleklär birelde – närsä üzgärde soñ?.. Ä keşelärgä xäzer barıber, alar xällärneñ üzgärüenä ışanmıy...»,- dip yaza avtor häm däwam itä:
«Dağstannan qala Rusiädäge ber genä möselman oyışması da suğışqa qarşı qarşılıq beldermäde... Bez hamanda Yevropa da, Amerika da, Azida da tügel, bez – Aziopa. Elek Kommunistlar firqäse quşuı belän mitinglarğa çığa idek, ä mäcbüriät beterelgäç, fiker belderüneñ kiräk bulmawı açıqlandı. Putin yaqlı «Edinaya Rossia» da, oppozitsiä dip sanalğan «SPS» yäki «Yabloko»da xalıq fikeren belderüçe häm anı oyıştıruçı rolen başqaruğa alınmadı. Çın mäğnäsendä xalıq fikeren, çönki axmaqlar ğına, öy aldındağı orış alarğa qağılmıy kitär, dip uylıy ala.»
Bikä Timerova, Qazan


text:
Waşingtonda İranğa qarata nindi säyäsät alıp baru mäs''äläse qarala
Iranda xökümätkä qarşı protest çaraları däwam itkändä Waşingtonda Quşma Ştatlarnıñ İranğa qarata säyäsätenä iğtibar arta bara. Prezident Bush administratsiäse demonstratsiäçelärgä teläktäşlek beldersä dä anıñ İranğa qarata nindi säyäsät alıp baruı täğäyen mäğlüm tügel.
AUDİO: Min xäzergä Quşma Ştatlarnıñ İranğa qarata süz säyäsätennän başqa nindider säyäsäte bardır dip uylamıym.
Bush adminsitratsiäse demonstratsiäçelärgä teläktäşlek beldersä dä, älegä İranda xakimiät almaştıru mäs''äläsen kütärüdän tıyılıp tora. Uzğan yäkşämbedä dä Bush ruxi teläktäşlek belderü belän genä çiklände:
AUDİO: Bu - xalıqnıñ İranda ireklek teläwen belderä başlawı. Häm min monı uñay bäyälim.
Ämma Tähran öçen mondıy ruxi teläktäşlek tä Waşingtonnı İrannıñ eçke eşlärenä tıqşınuda ğäyepläw öçen citä qaldı. Tähran şulay uq, Waşingtonnıñ kire qağuına qaramastan Quşm Ştatlarnı demonstratsiäçelärgä matdi yardäm kürsätüdä dä ğäyepläp kilä.
Soñğı waqıtta Waşingtonda İranğa qarata qatıraq säyäsät alıp baru mäs''äläsen kütärügä Tährandağı demonstratsiälär genä säbäpçe tügel. Başqa ber säbäp - İrannıñ atom programması moñarçı uylanılğannan küpkä köçleräk buluı açıqlandı. İran üzeneñ atom qorılmalarınıñ atom qoralları yasaw öçen qullanılmawın, barı tik tınıç maqsatlarda ğına eşläwen açıqlarğa teläwçe BMO belgeçlärenä centekleräk tikşerü ütkärü mömkinlege birüdän baş tarta, häm andıy tikşerü öçen kamil atom texnologiäläre birüne taläp itä.
Citmäsä, xäzer Ğiraqnıñ ike yağında da, Äfğänstanda da Ğiraqta da Amerikan ğäskärläre tora.
Elekke Prezident Ronald Reagannıñ Däwlät İminlege Şurası äğzası, Miçigan Universitetı professorı, İran belgeçe Raymond Tanter İrandağı xakimiätne almaştırırğa kiräk dip sanıy:
AUDİO: Minemçä, diplomatik basım fayda kitermäyäçäk. Bush administratsiäse anda xakimiät almaştıru säyäsäten alıp barırğa tieş. Ämma xakimiät almaştıru anda Tönyaqtan kilgän 4-nçe cir öste diviziäseneñ Könyaqtan kilgän 3-nçe cir öste diviziäse häm Könbatıştan kilgän diñgez pexotasınıñ oçraşuı digänne añlatmıy. İran Ğiraq tügel.
Tanter AQŞ Ğiraqta urnaştan Xalıq Möcähetdinnäre Oyışmasına yardäm itärgä tieş, ul oyışma çik aşa İran xakimiätenä qarşı höcümnär oyıştıra alırğa tieş di. Ämma bu oyışma Ğiraqtağı AQŞ köçläre belän atışlarnı tuqtatu kileşüe nigezendä qoralsızlandırılğan häm ğömümän ul Däwlät Departamentınıñ terrorçı oyışmalar isemlegenä kerä.
AQŞ Kongressında isä İrandağı tınıç demokratik oppozitsiäne yaqlaw arta bara. Anda İrandağı oppozitsiägä 50 million dollarlıq yardäm kürsätü mäs''äläse kütärelä. Tanter mondıy yardämne dä xuplıy:
AUDİO: Studenlarğa süzdän kübräk yardäm kiräk. Alar demonstratsiälär öçen yäşeren tayanıçqa moxtac. Alarğa faks maşinaları, internet, dokumentlarnı kübäytü, xökümät yaqlı änsarlarğa qarşı toru öçen aqça kiräk. Ägär dä aqça birelmäsä demonstratsiälär betäçäk.
Ämma demonstratsiäçelärgä matdi yardäm kürsätü bik näzberek mäs''älä häm Däwlät Departamentı matdi yardäm kürsätelmi dip täqrarlıy.
Columbia Universitetı professorı Sick ägär dä AQŞ administratsiäse İrandağı oppozitsion xäräkätkä nıqlıraq yardäm kürsätergä äzer tügel ikän, xätta alarğa teläktäşlek tä beldermäskä tieş dip sanıy. 1991-nçı yılda Farsı qultığı suğışınnan soñ Waşington Ğiraqtağı şiğilarnı Säddam Xösäin xakimiätenä qarşı kütärelergä ruxlandırğan ide. Ämma kütäreleş başlanğannan soñ AQŞ alarğa yardäm itmäde häm Säddam xakimiäte alarnı qatı çaralar belän bastırıp meñnärçä ğisyançını üterde. Sick şul uq xäl İranda da qabatlanırğa mömkin di.
Başqa qayber küzätüçelär fikerençä, Waşingtonnıñ İrandağı demokratik xäräkätkä matdi yardäm kürsätüe tiskäre näticä genä biräçäk häm İrandağı qatı qul tarafdarlarına demonastratsiälärne bastırunı tıştan yanağan qurqınıçqa qarşı çaralar kürü bularaq aqlaw mömkinlege biräçäk.
Küzätüçelärneñ başqa ber öleşe, xätta Waşington oppozitsiägä yardäm itsä dä, İrandağı xakimiät aldağı 3 yılda ğına cimerelmäskä mömkin, ä ul çor eçendä tähran atom qoralları yasap ölgerä ala dip isäpli. Alar fikerençä, Quşma Ştatlar İrannıñ atom qoralları yasaw urınnarına höcümnär oyıştırırğa äzer torırğa tieş.
Naif Aqmal, Praga.


text:
General sekretar K Annan AQŞnıñ xakimiätne ğıraqlılarğa tapşırğança ğomumi saylawlar ütkärü mömkinlegeneñ bulu bulmawın öyränü öçen fevral başlarında anda ber törkem cibärergä riza buldı. Älbättä dönya oyışması demokratik protsesqa bulışlıq kürsätü çaqıruların kire qağa almas ide. Ämma waqıtlı xökümät , saylaw eşläre belän yaxşı tanış diplomatlar , törkem kitkänçe ük berniçä ay eçendä saylawlar oyıştıruğa şik belderä başladılar.
BMO general sekretarı K.Annannıñ fevral başlarında cibäräçäk belgeçlärdän torğan çağıştırmaça keçkenä törkem qısqa waqıt eçendä Ğıraqnıñ töp etnik, dini törkem wäkilläre bigräk tä şığı, sönni körd citäkçeläre belän küreşäp NYqa qaytaçaq. Törkem üz kiñäşen iğlan itkänçe NYta mäslixätläşülär ütkäräçäk dip kötelä.Täsirle şiğı ruxanisı Ayatolla Ali al Sistani AQŞlarınıñ töbäklärdän bilgelängän wäkillärdän torğan waqıtlı mäcles ideasına qarşı çığıp, turıdan turı saylawlar ütkärelsen digän ide. Läkin Sistani ägär dä BMO törkeme saylawlar ütkärü öçen waqıt az dip beldersä, üz taläben kire alaçağına işarä itkän ide. AQŞ räsmiläre şulayuq Annnan yardämçese Laxdar Braximi legitim saylawlar öçen waqıt bik az , andıy saylawlar faydağa qarağanda kübräk zarar kiterä ala dip äytte İminlek Şurasınıñ qayber äzğaları Annan qararın yaqlasa da, ikençeläre tizlektä saylawlar ütkärü fikernä şik belderde. Şuranıñ älege prezidentı Çile ilçese Heraldo Munoz jurnalistlarğa bolay dide:(audio) ışanıçlı, ütä kürenmäle saylawlarğa şartlar buldıru öçen waqıt kiräk. Bu minem täcribä..Bu eşne 5-6 ay eçendä başqarıp bulamı bu turıda BMO missiäse qarar birergä tieş.Minem Çilede ütkärgän täcribä kübräk waqıt kiräklegen kürsätä .
Kanadanıñ BMOdağı eleke diplomatı xäzer Tınıçılq öçen Akademiä belän citäklägän David Malone da xaberçebezgä (audio) irekle ğadel saylawlardan elek , kampaniä bulırğa tieş. Bu politik partiälärgä yardäm itä. Bolarnıñ berse dä Ğıraqta yuq.Minemçä, BMO saylawlarğa röxsät birgän pozitsiädä qalmas öçen bik saqlıq kürsätergä tieş, bu travesty bulır ide.
Başta äytelgäneçä Annan demokratik protsesta yardäm itegez digän üteneçne kire qağa almas ide. Ämma yaqlaw da oyışmanı qıynı xäldä qaldıra ala. BMOnıñ Ğıraqta missiäse yuq , açıq anıq mandatı,citäkçel politik role dä yuq , Xakimiät älegä okupatsion köçlär qulında. BMO 2001nçe yılda könçığış Timorda referendum häm saylawlar ütkärep yaña däwlät oyıştırdı dip äytep bula Ämma kontrol BMO qulında ide,oyışmanıñ administratorı territoriäne bäysezlekkä alıp barğanda BMO tınıçılq köçläre tarafınnan yaqlandı. Mondıy misallärne kübräk tä kiterep bula . Ämma misal öçen Liberiä Äfganstan kebek konfliktlar xäl qılınmağan illärdä BMO qıyınlıqlarğa duçar bula.Äfganstanda bıyıl urtalarında saylawlar ütkärelergä tieş 10million saylawçınıñ älegäçä300meñe genä terkälgän. BMO resmiläre älege iminlek şartlarında iyündä Äfganstanda saylawlar ütkärü qıyın bulaçaq dip söyli .AQŞnıñ BMOdağı wäkile John Negroponte Annan qararın xuplasa da, ul oyışmanıñ kiläçäktäge role , yäki saylawlarğa alternativa turında fiker beyan itüdän totılıp qalğan. Mätbuğat xäbärlärenä qarağanda, administratsiä öleşçä saylawlar ütkärü, yäki xakimiätne kiñäytelgän Ğıraq idarä şurasına tapşırırğa cıyına .
färidä xämit,praga


text:
Qazan yulların tözekländerügä ber milliard?
Kiläse yılda Rusiäneñ xalqı million belän isäplängän 13 şähäre yullarnı tözekländerügä ber milliard sum alaçaq. Comğa könne Mäskäwdä “Berdäm Rusiä” firqäse älege şähärlärneñ merları belän şul xaqta kiñäşläşte. Şähär başlıqları arasında Qazan merı İlsur Metşin dä bar ide. Qazanğa qaytqaç Metşin xäzerge waqıtta iñ möhime yullarnı tözekländerü proyektın äzerlärgä kiräk, çönki aqça, berençe çiratta, üz waqıtında proyektlarnı äzerlägän häm tikşerü uzğan şähärlärgä bireläçäk dide. Qazanda ber milliardnı öç öleşkä bülü planlaştırıla. Anıñ ber öleşe işegaldı häm kvartallar eçendäge cirlekne, ä qalğan ike öleşe yullarnı tözätügä kitär dip kötelä.
Şulay da Qazan Başqarma Komitetı xezmätkärläre äle bu turıda süz quzğatırğa aşıqmıy. Federal' byudjettan ber milliard kilüenä alar üzläre älläni ışanmıy axrısı. Bu aqçalar bulırğa da, bulmasqa da mömkin äle, didelär Başqarma Komitetta. Barı tik Komitetnıñ mäğlümat bülege baş xezmätkäre Läzzät Xäydärov kenä bu xaqta tögälräk mäğlümat birergä rizalaştı:
Älege aqçalarnı federal' üzäk ildäge yullarnı yaxşırtu öçen birä. Qazanda bu aqçalar berençe çiratta üzäk uramnarın, işegaldı yulların tözekländerügä häm yaña yullarnı tözügä totılaçaq. Älbättä şähär yulların tulısınça tözätügä älege aqçalar citmi. Şulay da bu inde zur yärdäm bulır ide.Ber milliard ul kiläse yıl eşe. Ä Qazannıñ ike meñ işegaldı häm 6MлH. yarım kv.m. yulları bügen kapital' remontqa moxtac. Bıyıl şähär xakimiäte älege maqsatlarğa 220mln sum aqça bülgän. Läzzät Xäydärov däwam itä:
Älege waqıtta da şähär yulların tözekländerü eşläre alıp barıla. Ämma bu eşlärneñ küläme älläni zur tügel.Al'bina Zäynulla


text: Armiä wäkilläre süzlärençä., Fälästin ekstremistrları bu yulnı İzrailgä çığıp yörü öçen qullanırğa telägän. İzrailneñ saqlanu ministrı Amir Perets İzraildä Eilat şähärendä bulğan terror ğämäle xaqında bolay dide : “Eilatta bulğan xäl bik häm bik citdi. Bez tikşerü eşlären axırğa cikterergä telibez. Terror ğämälen oyıştıruçılarğa, radikal törkemnär äğzälärenä häm alarnıñ citäkçelärenä tınğı bulmayaçq. Bez alarnıñ İzraigä qaydan ütep kerüen açqılarbız häm höcümärne kisätü yulların tabırbız. Bez İzrail keşelärenä höcümnär äzerlägän terorçılar törkemnären zararsızlandırbız”.


text:
Milli matbuğatqa yaña köçlär kilerme
Qazan universitetında jurnalistika fakul'tetınıñ tatar bülegenä bıyıl 29 keşe uqırğa kerde. Universitetqa yaña ayaq basqan yeget-qızlarnı jurnalistikada qızıqsındırğan yünäleşlär, älbättä, törleçä. Säyäsät, mäğärif, sport, sänğät belän qızıqsınalar. Ä millät yazmışına alar niçek qarıy? Ğomumän bulaçaq tatar jurnalistları milli temadan çittä tora alamı? Şuşı könnärdä studentlar Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı belän tanıştılar. Alar aldında Kongressnıñ Başqarma komitetı xezmätkärläre Röstäm Ğäynetdinov, Mönirä Xalitova, yäş ğalim Nail' Ğäripov, Bötendönya tatar yäşläre forumı citäkçese Azat İslaev çığış yasadı. Bu oçraşuda studentlar kongressnıñ eşçänlege, xezmätkärläre belän tanıştı. Tatar kongressı aşa yıl sayın Qazannıñ yuğarı uqu yortlarına kerüçe Rossiä häm çit il töbäklärendäge yäşlär turında belde. Röstäm Ğäynetdinov tatar yäşläreneñ üz tellären belmäwenä, tatar mäktäpläreneñ bik az buluına iğtibar itte häm milli-säyäsi problemalar turında da söyläde. Şulay uq studentlar tatar yäşläre forumınıñ eşçänlege, anda qatnaşuçı yäşlär, forumğa qağılışlı problemalar turında da işette. Kongressta ütkän oçraşuda törle töbäklärdän yaña uqırğa kilgän yäşlär, bigräk tä jurnalistika fakul'tetı studentları öçen adaptatsion üzäk oyıştıru kiräklege xaqında da äytelde. Bötendönya tatar Kongressı studentlarnı xezmättäşlekkä dä çaqırdı. Bulaçaq tatar jurnalistları berençe uqu ayında teoriä sabaqların alğannan soñ ğämäli eşlär belän tanışunı Bötendönya tatar Kongressınnan başladı.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
…häm latin imlasına mönäsäbäten belderde
Ä inde Rusiä Däwlät Dumasınıñ Rusiädä kirillitsadan başqa imlanı tıya torğan qanun qabul itüenä qarata Mintimer Şäymievneñ fikeren uzğan xäbärebezdä citkergän idek. Sişämbe könne dönya kürgän köndälek mäğlümat çaralarında Mintimer Şäymievneñ älege mäsälägä qarata birgän intervyusı tulısınça birelä. Mäğlüm ki, Mintimer Şäymiev Rusiädä kirillitsadan başqa imlalarnı tıyunı xoquqi yaqtan qarağanda, kimçelekle dip atadı. Çönki ul 1991 yılda Rusiä Yuğarı Şurası qabul itkän Rusiä xalıqları telläre digän Deklaratsiägä qarşı kilä, şulay uq Rusiä Däwlät Duması qanunı töbäk telläre turında häm milli azçılıq turındağı 1992 yılğı Yevropa xartiäsenä dä turı kilmi. Şulay da, älege äñgämäseneñ azağında Mintimer Şäymiev Rusiä Federatsiä xalıqlarnıñ başqa yazuğa küçüen tıyuçı qanunnıñ buluı yäki bulmawı bezneñ öçen tatar yazuın latin grafikasına küçerü protsessın bilgeli almıy, eş bötenläy başqa närsädä, dip añlatıp tämamlıy. Häm tağın ber qabat tatar yazuın latin imalsına küçerü çittä yäşäwçe tatarlarnıñ milli ädäbiättän, ruxi dönyasınnan häm mädäniätennän yıraqlaşuğa kiterergä mömkin digän fikeren qabatladı. Şulay itep, ul latin imlasına küçüdä aşıqmasqa, eksperimentnı däwam itterergä digän pozitsiäsen tağın ber rasladı. Tatarstannıñ säyäsi citäkçelege Rusiä Däwlät Duması älege qanunnı qabul itkäç tä soñ tügel, dip sanıy. Qanunnı Federatsiä Şurası tikşerep raslağançı, häm Rusiä prezidentı imza salğançı tieşle kiñäşmälär häm xoquqi ekspertiza ütkärep ölgerergä niätli. Tatarstan Däwlät Şurasınıñ fän, mäğärif, milli mäsälälär komissiäse da älege mäsäläne sessiä kön tärtibenä kertergä cıyınuın belderde. Annarı soñ qabul itelgän qarar Rusiä Konstitutsion mäxkämäsenä tapşırılaçaq.


text:
Qazan utları: “Ber meñ qunaq kilä”
Häm Qol Şärif mäçeten açuda dönyanıñ törle poçmağınnan 1 meñ qunaq qatnaşa alaçağı turında da, dindäşlärebezneñ qalğannarı isä respublikanıñ baş mäçetendäge waqiğalarnı Yärminkä mäydanında zur monitordan qararğa mömkinçelek buluı turında da belderelä. Bu zur tantanağa möselman däwlätlärennän (Törkiä, farsı qultığı illäre) räsmi wäkilläreneñ, BDB illäre häm Rossiä möftiläreneñ kilüe kötelä.Qunaqlar Çallıda, Älmät, Tübän Qama, Bolğar häm Çistay şähärlärendä kürenekle urınnar häm biredäge xalıqnıñ tormış – könküreşe belän tanışaçağı turında da xäbär itelä. 24 iyün könne Qazan şähärendä uzğan bu xalıqara waqiğa turındağı xäbärlärdän sez inde xörmätle radio tıñlawçılar işettegez.“Qazan utları” jurnalınıñ bu sanında şiğriät dönyasında oluğ yübileyen qarşılağan Lena Şağircannıñ , Seber turındağı Şäwkät Ğädelşa şiğerläre arasında şağirä , publitsist, Bikä Räximovanıñ “Küñel igüçelär” dip atalğan şiğerlär şälkeme urın alğan. “Ni qimmät?”, “Däwlät totmıy”.Mäskäwdä yäşäwçe yazuçı, rus häm tatar tellärendä çıqqan öç distägä yaqın kitap avtorı Raul' Mirxäydärovnıñ “İmanıñnan ber yazsañ...” dip atalğan romannıñ berençe bülege bastırılğan. Romannıñ bu bülegendä kemnär qatnaşqannarın, häm nindi närsälär iğtibar üzägendä buluın ğına äytep kitsäk tä, roman bik qızıq bulırğa oşağanı sizelep tora. Anda Yırtıq Zakir, reket, Forştadt, Törek Ğosman, İstanbuldan qaytqan ence muyınsa, çibär Nuriä-Nora, alıp-satar yul kürsätüçelär, Strassburgtağı auksion, Mark Rawşenbax djaz-orkestrı, diñgezçe kiemendäge tatar yegete“Skorseni”lar qatnaşa. Sovet zamanında raykomnarda eşlägän kommunistlarnı bügenge köndä izge kitap- Qor’änne totıp ant itärgä närsä mäcbür itüe uquçını üzenä tartıp tora. Mulla Qor'än kiterergä quştı. İzge kitapnı alıp kilügä ul qunaqtan soradı:Tuğrılıqta ant itärgä sez wäzğıättän çığıp mäcbürme, ällä monı wöcdan quşuı buyınça eşlisezme?,-dide.Yöräk quşuı buyınça,-dide qunaq dulqınlanıp. Mäslixät, bik mäslixät, Allahı Täğälä mäcbüri birelgän antnı söymi. Aspirant aq palasqa tezlände häm iñnärenä äle haman qul cılısın toyıp torğan keşegä inanıp häm xıyänätsez tuğrı xezmät itärgä ant süzlären qabatladı. “Qazan utları” jurnalınıñ tarix säxifäsendä “İşmi işan qapqası” digän isem astında üzeneñ eşçänlege belän xalqıbız tarixında bilgele ber ez qaldırğan tarixi şäxes, Ataqlı Tüntär mädräsäsendä 43 yil däwerendä räis bulıp torğan, tarixqa häm ädäbiätqa “İşmi işan” iseme belän kerep qalğan İşmöxämmät Dinmöxämmätov turında tarix fännäre kandidatı Röstäm Möxämmätşinnıñ yazması urın alğan.Ämma anıñ tormışı häm eşçänlege bügengäçä tieşençä öyränelmägän, “aq” tap bulıp qala birä di avtor. Bulğan mäğlümatlarnıñ da anıñ turında tiskäre itep kenä kürsätülären belderä Röstäm Möxämätşin. Alardan çığıp fiker yörtkändä di avtor:älege şäxes bezneñ küz aldıbızğa qaragruh konservator , dini fanatik, härtörle progressiv üzgäreşlärgä häm yañarışqa qarşı toruçı häm patşa jandarmeriäseneñ yäşeren agentı bulıp qına kilep basa. Bez kiçergän qatlawlı sovet çorı başqaça uylarğa mömkinlek qaldırmıy ide şul - sin “qızıl”, yä “aq”, başqaça bula almıysıñ.Anıñ turında ul tağın bolay di:Ul ğäräp häm farsı tellären yaxşı belgän, üzeneñ mäqälälären häm kitapların, nigezdä , ğäräp telendä yazğan.Ul Qor'änne, xädislärne häm fikxnı tiränten öyrängän, zur din belgeçe bulğan.Ul –osta häm abruylı imam,täcribäle pedagog.Ul yalqınlı publitsist, bäxäsçe- polemist, fiker iäse-filosof. İşmöxämmät xäzrät XIX ğasır axırında – XX ğasır başında qaynap torğan, ezlängän, butalğan tatar dönyası tormışında aktiv qatnaşqan, cäditçelär belän qädimçelär arasında barğan räximsez köräşneñ üzägendä bulğan. Anıñ tormışı qatlawlı, qarşılıqlı, üzençälekle, anıñ eşçänlegenä dä bäyäne törle yaqtan birergä nigez bar .1909-1918 yıllarda ul “Din wä mäğişät” jurnalı belän aktiv xezmättäşlek itä, anıñ aktiv avtorı bula. Qädimçelär häm cäditçelärneñ aña birgän bäyäse dä şunıñ öçen tamırdan qapma-qarşı. Qädimçelär fikerençä ul xaqiqi islamnıñ yaqlawçısı. Ä Cäditçelär isä anı “urıs xaqimiäte yärdämendä progressiv alımnarğa qarşı köräşüçe” dip ğäyeplilär. İşmöxämmät Dinmöxämmätov tirän belemle din ğalime. Anıñ kitapları Oktäber inqilabına qädär basılğan, ğäräp telendä . Xäzer inde alar yuğalıp betkän, saqlanğannarı da kiñ qatlaw uquçılarğa ireşmägän. Alarnı barlaw, tuplaw, tärcemä itü häm bastıru bik tä zarur. Bu cähättän respublikabız xökümäteneñ tanılğan dinçelärebezneñ xezmätlären ayırım seriä belän çığaru turındağı qararı xuplawğa layıq häm tizlätüne taläp itä, -di yazma avtorı.Xaqiqät härwaqıt qarşılıqlarda, bäxäslärdä tua bit ul. Şuşı bäxäs-qarşılıqlarnıñ, ezlänülärneñ härdaim üzägendä bulğan İşmöxämmät xäzrät tä änä şul xaqiqät'kä baru yulların tabışqan, qatlawlı häm qarşılıqlı tormış yulın ütkän şäxes itep bäyälänergä xaqlı,- di tarix fännäre kandidatı Röstäm Möxämmätşin.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr, Qazan.


text: Quşma Ştatlarda monnan biş yıl elek 2001 yılnıñ 11 sentäberendäge terror höcümnärendä hälaq bulğannarnı ber minutlıq tınlıq belän iskä aldılar. Ul waqıtta Nyu-Yorkta häm Waşingtonda 3 meñgä yaqın keşe ülgän ide. Matäm çarasında çığış yasap, New Yorknıñ elekke merı Michael Bloomberg bolay dide: “5 yıl uzdı, ämma bez haman da qayğıdan aynımağan. Bez monda qayğılı könne, tanış bulğan häm bez belmägännärne iskä alırğa kiläbez. Bu yuğaltu bezneñ belän mäñgegä qalaçaq”. Quşma Ştatlarnıñ böten cirendä dä matäm çaraları uza.


text: “Matrosskaya tişina” törmäsendä utıruçı, “YuKOS” şirkäte başqaruçı witse prezidentı Vasiliy Aleksanyan açlığın tuqtatqan. Anıñ advokatı Geworg Dangyan süzlärenä qarağanda, ul bu aksianeñ däwamında mäğnä kürmi. Aleksanyan üzen totqarlawğa mäxkämä aşa däğwä belderep, qarar çıqqanğa qädär açlıq totarğa niätlägän ide. Läkin doqumentta tözätäse urınnar bar dip, bu däğwäne tikşerüdän töşergännär. Baş prokuratura Aleksanyannı “Tomskneft” şirkäteneneñ 12 milliard rubldän artıq bäyägä mölkäten üzläşterüdä , şulay uq aqça yuuuda gäyepli. Aleksanyan üz gäyeben tanımıy.


text:
AQŞ prezidentı G.Bush İspaniä başqalasında ütkän Ğıraqnı tözekländerü öçen yardäm konferensiäsen'uñış' dip bäyäläd.Ämma ul qıyın eşlär äle alda tora, Ğıraqta ireklek doşmannarı bar dip belderde bügenge radio çığışında. Cıyında Ğıraqnı tözekländerü öçen in kimendä 33milliard dollar wäğdä itelde.Bu summa BMO häm Dönya Bankınıñ kiläse 4 yılda Ğıraqnı ayaqqa bastıru öçen kiräk dip farazlağan 56milliard dollardan bik az İn kimendä 25il , xalıqara oyışmalar, şulsanda AQŞ 20milliard,Yaponiä 5, Suğut Ğäräbstäne ber milliard dollar häm Yevropa Berlegenä äğza illär 800 million dollar wäğdä itte.
Dönya Bankı häm İMF Ğıraqqa kiläse 3 yıldan alıp 5yılğa qädär 9milliard 250million dollar kredit täğdim itte. Ğıraq suğışına qarşı bulğan Almaniä, Fransiä häm Russiä yaña yardäm wäğdä itmäde.


text:
Paul Bremer Ğiraq şığıyların Berläşkän Millätlär yardämendä künderergä tırışa
Ğiraq şığıyları Bagdadta bar il buylap mömkin qädär tizräk turı saylawlar iğlan itüne yaqlap cıyın ütkärä, xörmätle tıñlawçılar. Alar fikerençä, demokratiä berençe çiratta saylawlar ütkärüne añlata häm şuña da şığıy wäkilläre, älege taläp belän uramnarğa tağın da kübräk xalıq çığarunı wäğdä itä. Läkin Ğiraqtağı waqıtlı amerikan xakimiate, tawış birüneñ ğadel ütüe öçen älegä şartlar tumağan dip isäpli, häm şığıylarnı üzeneñ şuşı qaraşına künderü eşenä Berläşkän Millätlärne dä cälep itärgä teli.
Audio
Baş ayatolla Sistani belän teläktäşlek beldergän Ğiraq şığıyları ildä irekle saylawlar ütkärüne taläp itä, alar, çın demokratiä ul çın saylawlar uzdırunı añlata digän yazular kütärep çıqqan ide. Läkin Ğiraqtağı xakimiatne älegä üz qullarında totqan häm anı cirle idarägä şuşı cäydä tapşırırğa cıyınğan amerikannar, irekle saylawlar öçen Ğiraqta älegä tieşle şartlar tumağan häm waqıtnıñ bik tar buluı säbäple ilneñ yaña xakimiaten saylap tügel, ä waqıtlıça bilgeläp toru qulayraq bulaçaq digän fiker belderä. Monı amerikannar bilgelägän häm ğiraqlılardan torğan Waqıtlı idarä şurası äğzalarınıñ da zur öleşe yaqlıy. Anda il xalqı küpçelegen täşkil itkän şığıy wäkillärennän tış körd, sönni ğäräp, sulçı kommunist ähelläre dä bar. Aları Waşington täqdimen yaqlıy, çönki anda waqıtlı xökümätne, Ğiraqnıñ 18 töbägennän cibärelgän törle dini, milli, säyäsi törkem wäkilläre saylawı qaralğan. Şul wäkillär üzenä kürä küçeş çorı mäclesen täşkil itäçäk häm ul xakimiatne amerikannardan alaçaq waqıtlı xökümät qorırğa tieş bulaçaq. Ä inde saylawlar Ğiraqta kiläse yılda ütkärelä ala, älegä isä anda küpme saylawçı buluı bilgele tügel, alarnı terkäw mäs''äläse xäl itelmägän, tawış birü öçen iminlek buldırılmağan, säyäsi partiälär häm mäğlümat çaraları eşe öçen şartlar tudırılmağan di Quşma Ştatlar yağı. Üz planına fatixanı Ğiraqtağı amerikan xakime Paul Bremer xäzer Berläşkän Millätlär Oyışmasınnan da alırğa teli, şığıylar Bagdad uramnarına çıqqanda düşämbe könne ul New Yorkta ide. Anıñ Kofi Annan belän söyläşülärendä Waqıtlı idarä şurası äğzaları da qatnaşa. Awgust ayında Berläşkän Millätlärneñ Bagdadtağı idaräsenä yasalğan höcümnän soñ general'' sekretar Annan Ğiraq eşlärenä yañadan quşılu mäs''äläsenä bik saq qarıy. Citmäsä, BMO amerikan planın eşläwgä berniçek tä qatnaşmadı, anıñ plannı ğämälgä quyuğa da nindi dä bulsa yoğıntı yasawı ikele. Berük waqıtta Berläşkän Millätlärneñ räsmi wäkilläre, Ğiraqta saylawlarnı aşığıp ütkärü, urtalıq köçlärenä qarağanda radikallarğa kübräk fayda kiteräçäk digän fiker belän dä kileşä. Xalıq törle üzäklär tiräsendä tuplanğan, qotıplaşqan cämğiattä saylawlar uzdıru şul qotıplaşunı häm üzara büleneşne tağın da nığıta ğına dip sürätli BMOdağı qayber räsmilär qaraşın "Financial Times" basması. Bremer Berläşkän Millätlärneñ Ğiraqqa yuğarı däräcäle belgeçlär cibärüen häm alarnıñ baş ayatolla äl-Sistanine ügetläwdä, anı amerikannar planın qabul itügä künderüdä bulışuına, hiçyuğı berär kompromiska kilügä yardäm itüenä ömetlänä.
Kärim Kamal, Praga


text:
Könyaq Korea prezidentı Roh Moo-hyun häm Yaponiä premyer-ministrı Junichiro Koizumi, Tönyaq Koreanıñ atom programması tiräsendäge krizisnı çişü tırışlıqların tizlätergä qarar itte. Yuğarı däräcädäge oçraşu Könyaq Koreadağı Çeyu utrawında uzdı. Şulay uq Amerika Quşma Ştatları belän dä xezmättäşlek bulaçağı turında xäbär itelde.
Könyaq Korea prezidentı Roh, ägär dä Tönyaq Korea üzeneñ atom ambisiälärennän baş tartsa – Seul belän Tokyo aña yardäm itäçäk, dip belderde: "Ägär dä Tönyaq Korea''nıñ atom probleması çişelsä – Könyaq Korea häm Yaponiä berläşep Tönyaqqa yardäm itäçäk. Seul, Könyaqqa urtaq iqtisadi proektlar täqdim itsä, Tokyo şulay uq iqtisadi xezmättäşlek häm diplomatik mönäsäbätlär täqdime belän çığaçaq", dide Könyaq Korea prezidentı. Bügen Amerika Quşma Ştatları däwlät sekratare urınbasarı John Bolton, Tönyaq Korea, Libiä kebek qoral programmalarınnan baş tartqan xäldä – üz kiläçägenä yaxşı "investisiä" yasap, xalıqara cämäğätçelekneñ Pxenyanğa qaraşın tulısınça üzgärtä ala, dip belderde.


text:
Mädäniät xäbärläre
Cırçılardan Salawat Fätxetdinov, Venera Ğänieva, Miñğol |Ğäliev kebek cırçılar tamaşaçınıñ küñelen kürde. Gölnara Timercanova, Çulpan Mortazina kebek yäş populyar cırçılarnıñ qatnaşuı da konsertnı yämläde. Läylä Däwlätova üz cırların üze dä başqardı. Konsertnı Cäwid Şakirov belän Şämsi Zakirovlar alıp baruı da tamaşaçığa bik oşadı. Ämma, Konsertta cırlıy dip kötelgän Xämdünä Timerğälieva, Xäniä Färxi, İlsaf kebek tamaşaçı yaratqan, tanılğan cırçılar bulmawı ,älbättä, tamaşaçınıñ käyefen qırdı. 4-5 säğätlek konsert tıñlarğa öyrängän qayber tamaşaçı Läylä Däwlätovanıñ 2 säğätlek kiçäsenä qänäğätsezlek belderde. Konsert bik qısqa dip zarlanuçılar oçradı. Qaya Xäniä Färxi, Xämdünä dip açulanğan tamaşaçılar üz kumirların kürergä kilgännär.
Eş anda ğına tügel, älbättä, yäş şağiräneñ icatı, tormış yulı kübräk kürsätelsä, ruxi yaqtan susağan tamaşaçılar üzläre öçen azıq tabar ide. Mäxäbbät turında şiğerlär ber waqıtta da tuydırmawı ser tügel bit. Ägär konserttan soñ beraz cäncal çıqqan ikän, annan da yäş şağirägä, reklama, üzençä ber uñış. Ğomumän alğanda, üzeneñ 25 yäşlegen Kamal teatrı säxnäsendä icat kiçäse belän bäyräm itkän şağir yäki sänğätkärne Qazan xäterlämi äle. Läylä Däwlätova bu kiçäne oyıştırıp, qıyulıq kürsätkän çaya qız bularaq istä qalaçaq. Şiğriätkä, sänğätkä Salawat kebek görläp kilep kerüçe qızlarıbız bar bezneñ.
“Tuğan tel” klubı Ğabdulla Tuqay muzeyında çärşämbe könne Ğabdulla Tuqaynıñ zamandaşı, bay ädäbi miras qaldırğan şağir, publitsist, pedagog Näcip Dumavinıñ tuuına 120 yıl tuluğa bağışlanğan kiçäsen uzdıruğa cıyılğan aqsaqallar kübräk Salix Säydäşev icatı turında söyläştelär. Näcip Dumavi kiçäse turında “Tuğan tel”neñ ikençe utırışında qararğa buldılar.
20 oktäber könne Kärim Tinçurin isemendäge Tatar däwlät drama häm komediä teatrında Tatarstannıñ atqazanğan artistı, TR däwlät cır häm biü ansambleneñ möxtäräm cırçısı Färit Mirzanurovnıñ icadi eşçänlegenä 30 yıl tuluğa bağışlanğan zur konsert uzdı. Konsertta tanılğan artistlar çığış yasadı.
21 oktäber könne TR Milli kitapxanäsendä Rossiä töbäklärendä tatarlarğa xezmät kürsätüçe kitapxanä xezmätkärläreneñ Töbäqara seminarı başlana.
Mälikä Basir, Qazan


text: Ğäräp häm Yaponiä telekanälları, uzğan atnada Ğiraqta totıq itep alınğan Yaponiäneñ öç watandaşı irekkä çığarılğan dip xäbär itä. Tokio da bu xäbärne rasladı. Şul uq waqıtta, başqa ike yapon watandaşınıñ urlawnuı xaqında häm totıq itep alınğan dürt italian watandaşınıñ bersen üterüläre turında da da xäbär kilde. Qalğan öç italian keşeneñ tormışı da qurqınıç astında. Keşe urlawçılar İtalia häm Yaponiä xäkimiätlärennän ğäskärlären Ğiraqtan çığarunı taläp itä. Läkin Rim belän Tokio qatğıy räweştä baş tarta. Ğiraqta bügenge köngä ğömüm alğanda 12 ildän 40 civil keşe totıq itep alınğan.


text: Şulay itep pänceşämbe-comğa könnärne Kopenhagenda ütäçäk sammitta Berlekne kiñäytüneñ finans yağın qaraw öçen kübräk waqıt qalaçaq. Germaniä häm Niderland tışqı eşlär ministrları jurnalistlarğa bez sammitqa qädär mäs’äläneñ finans yağı turında kileşep quya almıybız dide. Şulay da Kopenhagenda qayber problemalar öskä qalqıp çığarğa mömkin. Diplomatlar äytüençä Berlek äzğaları namzät illärgä täqdim itelüçe awıl xucalığı citeşterüe kuotaları turında kileşsä dä, alarnıñ finans ähämiäte sammitta qaralaçaq. Oçraşuda berlektäge qayber äğzalar şulay uq üzläreneñ ikeyaqlı borçıluların da kütärep çıqtı. Mäs’älän Austriä wäkile, ägär dä Austriä aşa ütüçe awır yök maşinaları xäräkätenä bilgele ber çikläwlär quyu röxsäte birelmäsä Berlekne kiñäytügä qarşı çığaçağın belderde. Ewropa Berlege räsmiläre Daniäneñ kompromiss täqdimen 10 namzätneñ Pol’şa belän Mal’tadan qala 8-e qabul itte dide.


text:
Putin Cirneñ cılınuına qarşı çaralar turındağı xalıqara konferensiä ruxın üzgärtte
Bu atnada Mäskäwdä Cirneñ cılınuına qarşı çaralarğa bağışlan xalıqara konferensiä ütä. Konferensiä Rusiä cirneñ cılınuına qarşı çaralarnı xuplawın iğlan itär digän ömet belän açıldı. Kyoto Protokolı dip atalğan, älege çaralar turındağı kileşüneñ ğämälgä kerüe Rusiäneñ anı ratifikatsiäläwenä bäyle. Ämma Konferensiä açılışında Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ çığışı bu kileşü tiz arada raslanır digän ömetlärne suıttı.
Şulay da, Konferensiäneñ oyıştıru komitetındağı Rusiä wäkile Vladimir Gubaryov äytüençä, Mäskäwneñ qararı bu yıl axırına mäğlüm bulırğa mömkin. Ämma konferensiä inde Kyoto kileşüe yaqın arada ğämälgä kerergä mömkin digän ruxta ütmi.
BMOnıñ Klimat üzgäreşe turındağı nigez konvensiäse başqarma sekretare Joke Waller-Hunter Putin çığış turında bolay dip äytte:
AUDİO: Bez kileşü qayçanraq ratifikatsiäläner dip kötelüe turında Putinnıñ beraz tögälräk datanı atawına ömetlängän idek. Bıltır Yohannesburgta Rusiä premyer minsitrı Mäskäw Kyoto protokolın iñ yaqın kiläçäktä ratifikatsiäliäçäk dip iğlan itkän ide. Bez bu iñ yaqın kiläçäk bügen kilep çitte dip ömetlänep açıq ber xäbär kötkän idek.
Soñğı yıllarda, bigräk tä uzğan cäydä, qaynar hawa, häm klimattağı üzgäreşlärgä bäyle başqa tabiği küreneşlär bik küp qazalarğa säbäp buldı. Cılınunıñ däwam itüe tağın da zurraq kötelmägän häm moñarçı belenmägän qazalarğa kiterergä mömkin. Cir cılınuğa üglekislıy gaz, yäğni kümer gazı kebek yapma täs''ire tudıruçı gazlarnıñ cir atmosferasında cılılıqnı yabıp totuı säbäpçe dip sanala. Kyoto protokolı atmosferağa yapma tä''sire tudıruçı gazlar çığarunı kimetü turındağı xalıqara kileşü. Bu kileşüne ğämälgä kertü öçen andıy gazlarnıñ kimendä 55 protsentın çığaruçı illärneñ ratifikatsiäläwe zarur. Moñarçı ratifikatsiälägän illär barısı bergä ul gazlarnıñ 44 protsentın ğına çığara. Rusiä isä dönyadağı yapma tä''sire tudıruçı gazlarnıñ 17 protsetnın çığara dip sanala. Rusiä kileşüne raslağan oçraqta dönyadağı barlıq andıy gazlarnıñ 61 protsentı öçen cawaplı illär aña quşılğan bulır ide. Dönyada iñ küp kümer gazı çığaruçı il, yapma tä''sire tudıruçı gazlarnıñ 36 protsentı öçen cawaplı Quşma Ştatlar isä prezident George Bush xakimiätkä kilgännän soñ Kyoto Protokolınnan çigende. Elekke prezident Bill Clinton anı xuplağan ide.
Kanadanıñ tirä yün möxitne saqlaw ministrı David Anderson mondıy üzgäreşlär bigräk tä Kanada belän Rusiädä nıq tä''sir itäçäk dip bu mäs''älägä ayıruça cawaplı qararğa çaqırdı.
Naif Aqmal, Praga.


text: Pxenyan. Tönyaq Koreä bügen, Quşma Ştatlarnıñ şuşı ay azağında Könyaq belän bergä xärbi künegülär ütkärüe, alarnıñ kommunistik Tönyaqqa höcüm itärgä cıyınuın kürsätä dip belderde. İlneñ räsmi xäbärlär agentlığı Tönyaq Koreä qorallı köçläre wäkileneñ, bu künegülär ike Koreä arasında yuğarı däräcäle xärbi söyläşülärne yañartuğa kirtä quya digän süzlären kiterä. Andıy söyläşülär soñğı märtäbä bıltır yün ayında uzğan ide. Quşma Ştatlarnıñ Könyaq Koreä belän şuşı xärbi künegüläre 1976-nçı yıldan birle daimi ütkärelep kilä, häm Tönyaq alarnı yıl sayın "suğışqa äzerlänü" dip tänqitläp tora.


text:
PALAS CONCEPT TÜL PERDE MAĞAZASI
Bursada Bursa Bursadaki Nilüfer Beşevler Tül Perde Satış Mağazaları Bursa, Bursa Nilüfer Tül Perde Mağazaları Bursa, Bursa Beşevlerde Perdeciler, Bursa Beşevlerde Tülcüler, Bursada Nilüferde Tül Perdeciler, Tül Perde Dikim Evleri Bursa, Nilüfer, Beşevler, Bursada Tül Perde Dikim Evi Bursa, Bursada Tül Perde Dikim Atölyesi Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Stor Perde Satış Mağazaları, Bursada Nilüfer Beşevler Zebra Perde Satış Mağazaları, Bursada Nilüfer Beşevler Katlanır Tül Perde Satış Mağazaları, Bursada Nilüfer Beşevler Dikey Tül Perde Satış Mağazaları, Bursada Nilüfer Beşevler Katlamalı Tül Perde Satış Mağazaları, Bursada Nilüfer Beşevler Perde Satış Mağazaları, Bursada Nilüfer Beşevler Tül Satış Mağazaları,
Bursada Döşemelik Kumaş Satış Satış Mağazaları Bursa, Bursada Özel Tasarım Tül Perde Dikim Evleri Bursa, Bursada Perde Tülcüler Bursa, Bursada Motorlu Tül Perde Mağazaları Bursa, Bursada Tül Perde İmalatçıları Bursa, Bursada Tül Perde Montajı Bursa, Bursa Perde,Bursa Store Perde Bursada Bursa Bursadaki Nilüfer Beşevle,Bursa Jaluzi Perde Bursada Bursa Bursadaki Nilüfer Beşevler Bursa Zebra Perde Bursada Bursa Bursadaki Nilüfer Beşevler, Bursa Döşemelik Perde Tül Mağazası,Bursa Tül Perde,Perde Tadilat Bursa, Perde Temizliği Yapan Yerler Bursa, Perde Montajı Yapan Yerler Bursa, bursa perde mağazaları,
- Görüntülenme sayısı: 1782


text:
Räzil Wäliev: Latinnı yaqlap Strasburgqa qädär baraçaqbız
Audio (Räzil Wäliev):" Ägär Rusiä Konstitutsion mäxkämäse ğädel xökem itsä, bez latin grafikasın torğıza alırbız. Ä yuq ikän, bez keşe xoquqların bozu mäsäläse belän Strasburgqa möräcäğät itäçäkbez."
Razil Wäliev bu xaqta komissiä utırışınnan soñ belderde. Ä aña qädär anıñ bülmäsendä deputatlar, törle ministrlıq häm däwlät oyışmaları wäkilläre cielıp, sessiägä çığarılası qanun proyektların qaradı. Alar kön tärtibenä 11 mäsälä täqdim itte. Alarnıñ kübese «Tatarstan respublikası xalıqları telläre turında»ğı häm «Mäğärif turındağı qanunı»na qağıla. Mäğärif turındağı qanun kön tärtibendä berençe mäsälä bulıp torsa da, ul qaralmadı. Deputat İndus Tahirov, monda Tatarstan konstitutsiäsenä, statusına, watandaşlığına, tellär qanunına qağılışlı mäsälälär küp dip, qanun proyektın kiçekterep torırğa täqdim itte. Ä menä «Tatarstan respublikası xalıqları telläre turında»ğı qanun kiläse plenar utırışta qaralaçaq. Tatarstan prokurorı älege milli mäsälälär komissiäsenä tellär qanunına protestların cibärgän. Anda prokuror bu mäsälä ike yaq - respublika häm federal üzäk qaramağında buluına basım yasıy, häm Tatarstannıñ watandaşlığınıñ mömkin tügellegen bilgeläp ütä. Şunısı qızıq, Tatarstan xökümäte prokuror protestı belän kileşä, häm üzgäreşlär kertüne qotılğısız dip atıy. Deputatlar isä başqa fikerdä tora. Räzil Wäliev söyli.:
Audio (Räzil Wäliev): "Prokuror qäğäzennän qurqası yuq. 1992 yılda qabul itelgän qanunnıñ annan soñraq qabul itelgän federal qanunnar belän qarşılıqqa kerüe tabiği xäl. Bez nigezdä prokuror tözätmäläre belän kileşäbez, ämma watandaşlılıq matdäsendä bäxäs bulaçaq. Bez anı qanunnan çığarıp taşlıy almıybız. Ul matdä bezneñ konstitutsiädä bar."


text:
Säyäsi firqä häm nämzätlärgä birelä torğan tüläwsez efir säğätläre bülende
Respublikada «Tatarstan» televideniese belän radiosı häm «Yaña ğasır» televideniese däwlätneke dip sanala. Şuşı televidenie häm radio kanallar buşlaw efir waqıtın birergä tieş. Qanunda qaralğança, partiä häm bloklarğa 1 säğät birelsä, ayırım nämzätlärgä yartı säğät qaralğan.Üzäk saylaw komissiäse mäğlümatlarına qarağanda Rusiädä barlığı 23 firqä häm blok terkälgän, alarnıñ 20-se regional` isemleklären buldırğan. Ä 3 firqäneñ Tatarstanda bülekçäse dä, üz nämzätläre dä yuq. Ber mandatlı okruglarda (ä alar respublikada 5äw) 48 keşe terkälgän.
Tüläwsez efir waqıtı, ul firqälär öçen genä buşlay. Alar öçen efir waqıtına däwlät açqa birä. Ägär firqä saylawlarda 2% tawış cıya almıy ikän, ul däwlätkä burıçnı qaytarırğa tieş bula. Mäsälän ütkän saylawlarda «Tınıçlıq häm berdämlek» firqäse belän «Yäşellär firqäse» burıçların qaytarmağan. Sişämbe könne Rusiäneñ Üzäk saylaw komissiäsendä jiräbä salınğanda şuşı ike firqägä bäygedä qatnaşu mömkinlegen birmägännär. Ä Tatarstanda şuşı firqä wäkillärenä jiräbä tartıp qararğa röxsät ittelär, ämma komissiä wäkilläre süzlärençä, däwlätkä burıç qaytarmağan bu sälätçelärneñ kileşülär tözegändä qıyınlıqlar tuarğa mömkin.Tüläwle efir waqıtı firqä häm nämzätlär arasında alay uq populyar bulmadı. Buşlaw efir bülenep betkäç, jiräbägä salu barğan zal buşap qaldı. «Xalıq» firqäse, «Kommunistlar firqäse», «Tormış», LDPR wäkilläre tüläwle efir säğätlären saylawda qatnaştı, başqa säyäsi köçlär kürenmäde.
Televidenie häm radio kanallar tüläwle efir säğätlären sişämbe könne kiç möstäqil räweştä jiräbäğä salıp bülde. Öndäw häm säyäsi reklama 7nçe noyäberdän başlap, 4nçe dekabergä qädär alıp barılaçaq.Bikä Timerova.


text:
Bhuttoğa yasalğan höcüm koalitsiäne yuqqa çığara, saylawlarnı kiçekterä ala
Paqstan Prezidentı Pärwäz Möşärräf, kiçä tönnä Qaraçidä, 130dan artıq keşeneñ ülemenä kitergän intixar höcümenä qarşı üz näfräten belderep, anı Demokratiägä qarşı ber çara dip atadı. Höcüm, İldä xärbi idaräne beterep, ekstremizmğa qarşı köräşne maqsat quyğan, Bänazir Bhuttoğa qarşı yünälderelgän ide. 2 bomba, Bhuttonı qarşı alğan maşina konvoyında buldı.
Şartlawlar näticäsendä, kimendä 133 keşe hälaq buldı. Ülgännär eçendä, Bhutto sörgendä waqıtında, Paqıstan Xalıq Partiäse citäkçelegen başqarğan wäkillär dä bulğan diyelä.
Bhutto bu waqiyğadan zarar kürmiçä isän qaldı. İminlek saqçıları Bhuttonı, xaos alanınnañ alıp, yäşägän yortına ozattılar.
Şartlaw waqıtında Bhutto belän ber avtobusta bulğan, Partiä wäkillärennäñ Fawziä Wahab, waqıyğanı bolay añlattı:
"Berençe şartlaw bulğan waqıtta min avtobus östendä idem. Bhutto arğan bulğanga ul kitep qaldı. Ul waqıtta ul bütän maşina eçendä ide. Bez başta elektrik köç stantsiälärennäñ berse şartladı yäisä qısqa yalğanış buldı dip uyladıq. Başta bombadır dip başqa kilmäde. Min närsä bula dip sorağanda, aftobus yanda ikençe şartlawnı kürdem. İkençe şartlawnı kürgän dä bez xälneñ citde bulğanıñ añlap aldıq."
Paqstan Elemtä ministrı, Tariq Azim Xan, waqiyğadañ soñ xalıqara matbuğat çaralarına, Bu, ekstremistlärneñ, Bhuttonı ütere belän qurqutu maqsatında yasalğan ber höcüme ide dip añlattı.
Bhutto bügen ğomum matbuğat çaraları aldında yasağan çığışında:
“Bu, Paqstan xalqı tarafınnañ yaqlanmağan, azçılıqtağı - qorallı suğışçılar tarafınnañ oyıştırılğan ber höcüm. Alar xärbi diktatorlıqtan ğına yäm taba.”
Bhutto, bügen irtä waqıyğalardañ soñ Fransuz jurnalına bergän berençe äñgemäsendä dä, üzene üterü maqsatında, bu höcemne kemneñ oyıştıruın beleün äytkän ide. Ul bu höcümdä, fanatik häm ekstrizm belän tanılğan, elekke General Zian rejime tarafdarlarıñ ğayepläde. Bhutto, Paqstan, iminlek xezmätläre eşlärendä äledä bar bulğan bu keşelädäñ arındırılırğa tiyeş dide.
Zia, Bhuttonıñ ätise Premier Zulfikar Ali Bhutto xökümäten 1997nçe yılda cimergän häm ike yıldañ soñ anı asıp ütertkän ide.
Bhuttonıñ elekke kiñäşçese, Xösäyen Xaqqani, ägär dä döres tikşerenü oyıştırılsa, wazğiyätneñ ni bulğanı açıqlanır dide. Läkin tiyeşle tikşerü bulır mı monısı ikele dip östäde Haqqani. Xökümät tä’min itkän iminliktä bulğan citeşsezlek, iminlik köçläreneñ bu facigädä qatnaşuı ixtimalına da işarä itä ala dide Haqqani.
Paqstanlı ber jurnalist, Ahmäd Räşed isä, radiobızğa, Paqstan eçendä, berbersenä qarşı buğan törkemnär arta dide. Bhuttoğa qarşı bulğannar barı tik ekstrimist yäisä fanatik törkemnär genä tügel, Bu faciğa säbäble, Paqstandağı parlament saylawlarınıñ kiçekterelü ixtimal dip belderde jurnalist Ahmäd Räşed.


text: Rusiäneñ neft magnatı Yukosnıñ elekke başlığı Mixail Xodorkovskiğa xökem qararın belderderü kiläse ayğa qadär bilgelände. Bügen irtän mäxkämä, tıñlawlar 16 mayğa kilekterelä, xakimgä xökem qararın äzerläw öçen östämä waqıt kiräk, dip belderde. Xodorkovski zur külämdä aqça üzläşterü häm salım tülämäwdä ğayeplänä. Mäxkämä eşe inde ber yılğa yaqın däwam itä. Anıñ advokatı Genrix Padva, Azatlıq radiosına, kiçekterügä aptıramawın belderde, dimäk, mäxkämä üz eşenä citdi qarıy, dide ul. Xodorkovskinı yaqlawçılar, xökem eşeneñ säyäsi säbäpläre bar, Yukos citäkçese 2003nçe yılğı parlament saylawları aldınnan oppozisiädäge firqalärgä aqça birgän, dip belderä. Kreml bolarnı kire qağa, Rusiä prezidentı Vladimir Putin, xökem eşen Rusiäneñ salım xezmäte başladı, dip belderde.


text:
Ekrem Çelebi - Misket
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Misket
Etiketler : Ekrem Çelebi - Misket türkü indir, Ekrem Çelebi - Misket türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Misket mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Misket türküsü, Misket sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Misket bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Açmayın Pencereyi
Ekrem Çelebi - Sen Benimsin Ben Seninim
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı
Ekrem Çelebi - Kütahya nın Pınarları
Ekrem Çelebi - Felek Değirmenin Döndü Mü
Ekrem Çelebi - Soranlara Ne Deyim


text:
Yekaterinburgta milli köräş bäyräme uzdı
Küptän tügel Yekaterinburg şähäre sport cämäğätçelege tormışında bik zur waqiğa bulıp uzdı – berençe tapqır bilbawlı köräş buyınça Ural küçmä kubogına Bötenrossiä turnirı ütkärelde.
Sverdlov ölkäsendä Älif Gabdraxmanov citäkçelegendä “Köräş” federatsiäse monnan biş yıl elek oyıştırılğan ide. Älege komanda Rusiä külämendä genä tügel, törle xalıqara turnirlarda da gel prizlı urınnarnı ğına yawlap kilde. Ä inde uzğan yıl Tatarstannıñ Quqmara rayonınnan tanılğan köräşçe Röstäm Wäliullinnıñ Uralğa küçep kilüe komandanıñ uñışların beremä-ber arttırdı disäk tä yalğış bulmas. Bu yulı Yekaterinburgta uzdırılğan turnir monı tağın ber tapqır rasladı.
Turnirda Başqortstan häm Tatarstan respublikalarınnan, şulay uq Sverdlov ölkäsennän tanılğan osta köräşçelär qatnaştı. Komandalar arasındağı yarışta Sverdlov ölkäse komandası berençe urınnı yawlap alıp, Kuboknı üzendä qaldırdı. Tatarstan komandası ikençe urında, Başqortstan komandası öçençe urında qaldı.
Absolyut berençelegendä Sverdlov ölkäse komandası kapitanı Röstäm Wälullin ciñep, absolyut batır bulıp qaldı. Şulay uq biş ülçäm berämlegendä tağın biş batır bilgelände.
Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile urınbasarı Xäydär Gıylfanov äytüençä, sud''yalarnı ğädelsezlektä ğәyäpläp bulmıy. Alarnıñ kübese Başqortstannan kilgän. Ural komandası bu bäygegä bik nıqlap äzerlängän bulıp çığa.
Xäydär Gıylfanov bu yarışlarnı oyıştıruda Sverdlov ölkäse xökümäteneñ rolen bik yuğarı bäyäläde. Anıñ äytüençä, bu çara tulısınça ölkä xökümäte başlanğıçı belän häm byudjet aqçasına oyıştırılğan.
Bu yarışlarnı oyıştıruda şulay uq Tatarstan häm Başqortstan respublikaları xökümätläreneñ dä öleşe zur. Yekaterinburgta yäşäwçe tatar eşmäkärläre dä prizlar belän yärdäm itte.
Älege zur sport bäyräme bik matur tatar konsertı belän yomğaqlandı. Konsertta dekaber başında bulıp uzğan tatar cırın yäş başqaruçılarnıñ ölkä konkursı lawreatları çığış yasadılar. Tatarstannan maxsus kilgän tanılğan cırçı Röstäm Zakirov häm anıñ icat törkeme çığışı xalıq öçen zur büläk buldı.
Küptän tügel Yekaterinburg şähäreneñ çitendä urnaşqan Sadovıy bistäse mäktäbe üzeneñ 70 yıllıq bäyrämen bilgeläp ütte. Andıy mäktäplär il buylap bik küp, tügäräk datalar da yış bilgelänep ütelä. Ä menä bu waqiğağa iğtibar itüebezneñ säbäbe üzebezneñ tatar qızları uyatqan ğorurlıq buldı. Eş şunda, soñğı yıllarda mäktäpne medal'' belän tämamlağan altı keşe arasınnan bişese tatar qızları ikän. Tuğan mäktäpläre bäyrämenä dip kilgän qızlar belän gäpläşep alırğa buldıq.
Dinara belän Gölnara mäktäpne ike yıl elek tämamlağannar Bügen Uralnıñ iñ yaxşı yuğarı uqu yortlarında belemnären däwam itälär. Qızlarnıñ üzläre äytüençä, tatar telen alar öydä, ğailädä sabıy çaqtan uq işetep üskännär. Alarnıñ küp kenä yäştäşlärenä xas bulmağança bik matur itep tatarça söyläşüläre bezne tağın da söyenderde.
Fäwiä Safiullina
Yekaterinburg


text:
Qazannıñ 1001 yıllığına qazanlılar 1001 çaqrım ütmäkçe
3 yül könne "Qazannıñ 1001 yıllığına 1001 çaqrım" dip atalğan velouzış başlanıp kitte. Respublika şähärlär häm rayonnarı buyınça 16 velosipedta yörüçelär 1001 kilometrlı säfärgä çığıp kitte. Qatnaşuçılarnı ozatırğa Qazan munitsipal' berämlege başqarma komitetı citäkçese Marat Zahidullov, başqarma komitet apparatı citäkçese Denis Kalinkin da kilgän idelär.
Velouzışta qatnaşuçılar kire Qazanğa 18 iyüldä yaqınça kiçke säğät cidegä Kreml' yanına äylänep qaytırlar, dip kötelä.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Münxenda iminlek cıyını däwam itte
"Bez İrannı atom qoralın citşterüdän tuqtatırğa telibez häm tieşbez. İrannıñ atom programması tınıç maqsatlar öçen genä tügelm xärbi maqsatlar öçen bulğanı añlaşıla. İran tupas räweştä qızıl çikne uzdı, häm İran prezidentınıñ kiräkmägän provokasiäläre bezgä çaralar kürü kiräklegen kürsätä."
Merkeldan soñ çığış yasağan AQŞ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld, dönyağa "atom İranı" kiräk tügel, dip belderde. Rumsfeld Tährannı, anıñ süzlärençä, terrornı yaqlawçı il bulğanı öçen kisken täñqitläde. Amerikan saqlanu ministrı iminlek konferensiäsenä cıyıluçılarğa, NATOnıñ global terrorğa qarşı köräşkä häm başqa xalıqara mäsälälärgä qatnaşu ixtimalı turında söyläde.


text:
Kezdeswde S.Jasuzaqov Memleket basşısına mïnïstrliktiñ qazirgi qızmeti jäne Qarwlı Küşterdegi jedel-äskerï day`ındıq barısı twralı bayandadı, dep xabarlay`dı Aqordanıñ baspasöz qızmeti.
Qazaqstan Prezïdenti vedomstvonıñ jañadan qurılğan Qorğanıs jäne aéroğarış önerkäsibi mïnïstrligimen arada özara tïimdi is-qïmıldı jolğa qoyuınıñ mañızdılığına nazar awdardı.
Sonday`-aq, Qorğanıs mïnïstri Qarwlı Küşter quramında ötip jatqan qorıtındı sınaqtıñ bügingi künge dey`ingi oñ nätïjeleri jöninde mälimdedi.
Nursultan Nazarbaev kezdesw qorıtındısı boy`ınşa birqatar naqtı tapsırma berdi.


text:
Başqortostan źur ber qıylıqqa oqşap bara. Rayon-qalalarda qullanıwsılar sänäğät häm könkewreş qaldıqtarın täğäyen urınğa ğına taşlamay, höźömtälä ber nindäy qanundarğa hıymağan, tärtipheź süplektär xasil bula. Başqortostanda Ekologia yäki töźökländerew yılı tip iğlan itelgän saralar küberäk qäğäźźa qala. Räsäy Ğädättän tış xäldär ministrlığınıñ Başqortostan buyınsa baş idaralığı yıtäksehı urınbasarı Ayrat Näğimov äytewensä, huñğı 3 ayźağı tikşerewźär höźömtähendä 60-tan aşıu protokol töźölgän. Ayrat Näğimov äytewensä, ayırıusa Öfö xalqınıñ baqsaları küpläp urınlaşqan Şişmä, İglin, Nuriman rayondarında xäldär qatmarlı.
Röxsätsez süplektär niźän xasil bula huñ. Bığa xalıq qına ğäyepleme. Bınday tärtipheźlekte bötöröw ösön maxsus poligondar käräk. Ä respublikala, ayırıusa awıl yerźärendä qıylıqtar ber nindäy talaptarğa la yawap birmäy, xatta mal üläkhälären yerläw urındarı bulmağan awıldar źa bar.
Ä Rokerźar süp-sar taşlawsılarğa qarşı üźensälekle aksia uźźara. Rok qıyźarźa qarşı iseme aźtında yäkşämbe kön Börö qalahında konsert bulasaq. Ul ğäźäti tügel, yäğni mäźäniät harayında tügel, ä süp-sar taşlağan poligonda ütä. Kerew ösön bilet tügel, ä ber tok süp-sar alıp kilergä käräk. Rok törkömdär bıl aksianı başqa qalalarźa la uźźarasaq.


text:
Yañadan köçäygän Rusiä Zur Sigezlek sammitın ütkärergä äzerlänä
Rusiä prezidentı Vladimir Putin 15-nçe 17-nçe yüldä ütäçäk Zur Sigezlek Sammitında berençe märtäbä räislek itäçäk. Sammitnıñ räsmi kön tärtibendä töp mäsälälär dip energiä iminlege, yoğışlı awırularğa qarşı köräş häm mäğärif mäsäläläre kürsätelgän. Ämma andağı söyläşülärdä başqa mäsälälärgä dä zur urın bireler dip kötelä.
Sigezlekneñ başqa äğzaları tağın ber märtäbä Rusiäneñ gaz tarmağın reformalarğa çaqırırğa mömkin. Bigräk tä alar Rusiäneñ 1994-nçe yılda imzalağan Energiä Xartiäsen ratifikatsiäläwen teli. Bu xartiä Rusiäneñ gaz eksportı torbaları çeltären başqa imzalawçılarğa açunı taläp itä. Rusiä isä moña qarşı çığa. Mäskäwdäge Heritage Foundation üzäge mödire Yevgeniy Volk sammitta atom texnologiälären taratmawğa da zur iğtibar bireläçäk di.
"Atom qoralların taratmaw turında süz bulaçaq. Bigräk tä İrannıñ atom programmasına häm Tönyaq Koreanıñ küptän tügel raketa sınawlarına bäyle räweştä" dide Volk.
Küzätüçelär fikerençä Quşma Ştatlar Rusiäneñ yaqlawın qazanırğa tırışaçaq. Rusiä AQŞnıñ İran belän Tönyaq Koreağa qarşı çikläwlär täqdimen kire qağıp kilä.
Sigezlek sammitında Tışqı säyäsät mäsäläläre, bigräk tä Fälestinneñ suğışçan Xämas oyıştırğan yaña xökümäte belän İzrail arasındağı qarşılıq turında da süz küp bulaçaq.
Könbatış citäkçeläre Xämas köç qullanudan baş tartmağan oçraqta anı izolyatsiälärgä çaqırsa, Rusiä Xämas belän söyläşülär yaqlı, häm anıñ citäkçelären Mart ayında Mäskäwdä qabul itte.
Könbatışnıñ Putin citäkçelegendä Rusiä demokratiädän citläşä digän borçılular sammitta çäneçkele mizgellärgä säbäp bula ala.
Quşma Ştatlar Putinnı artıq aftoritar buluda tänqitläp kilä. Küptän tügel AQŞ vitse prezidentı Dick Cheney Rusiäne demokratiädän çigenüdä häm üzeneñ energiä çığanaqların kürşelärenä basım yasaw öçen qullanuda ğäyeplägän ide. Senator John McCain isä dönya citäkçelären Piterbur sammitına boykot iğlan itärgä çaqırdı.
Sammit aldınnan ğına Rusiädä demokratiäneñ, keşe xoquqlarınıñ qısıluı turında çañ qağuçı, Sigezlek citäkçelären Mäskäw Kremle säyäsätenä qarşı çığuçılarğa qarata kiñküläm repressiälärgä iğtibar itärgä çaqıruçı Başqa Rusiä dip atalğan cıyın ütte.
Küp kenä oppozitsion säyäsätçelär qatnaşqan şul cıyınğa barğanda, şärşämbe irtäsendä Däwlät Duması deputatı Sergey Glazyevnıñ qıynaluı turında xäbär buldı. Rodina firqäse citäkçese Glazyev konferensiädä çığış yasarğa tieş bulğan. Ämma ul maşinasına utırğanda beräw kilep qatı äyber belän başına suqqan häm ul añın yuğaltıp yığılğan.
Cıyınnı oyıştıruçılar monı xakimiätlärneñ oppzotsiägä çirattağı höcüme dip bäyäläde. Moscow Times gazetı yazuınça Elekke premyer ministr Mixail Kasyanov Xakimiätlär respressiä ısullarına küçä. Berebezne cıyında qatnaştırmaw öçen qıynadılar dip beldergän.
Elekke şaxman çempionı Garri Kasparov Bezgä qarşı suğış bara. Bu suğışnı başqalarnı tıñlarğa da telämäwçe xökümät alıp bara dip äytkän.
Putin üz säyäsätenä qarata tänqitneñ bulaçağın aldan sizgändäy çärşämbe könne könbatış jurnalistlarına barı tik yaxşı niättäge tänqitne genä tıñlarğa äzer buluın, berkemgä dä demokratiä torışına bäyläp Rusiägä basım yasaw mömkinlege birmiäçägen belderde.
Mäskäwdäge Carnegie Üzäge säyäsi analitigı Maşa Lipman Rusiädäge demokratiäneñ xäle turında süz barı tik yabıq işeklär artında ğına bulır dip isäpli.
"Rusiä öçen möhim bulğan ilneñ eçke säyäsäte, demokratiä häm keşe xoquqları torışı mäsäläsen anda kütäreler dip kötärgä kiräk. Ämma härnärsä bolarnıñ cämäğätçelek aldında kütärelmiäçägen kürsätä. Prezident Bush bu mäs''äläne hiçşiksez kütäräçäk, ämma cämäğätçelek aldında tügel digän imeş-mimeşlär, xäbärlär bar. Läkin cämäğätçelek aldında bulmağan närsälärneñ ällä ni mäğnäse yuq" dide Lipman.
Ğädättä Sigezlek sammitlarında iqtisadıy mäsälälärgä sur urın birelmi. Şulay da bıyılğı sammitta Rusiä Dönya Säwdä Oyışmasına quşılu öçen küptänge maqsatına ireşergä mömkin.
Rusiä räsmiläre äytüençä, sammitta oyışmağa quşılu öçen zarur bulğan AQŞ belän ikeyaqlı kileşügä ireşelergä mömkin.
Ämma bu kileşügä ireşelmägän oçraqta da Sigezlek Sammitı Putin öçen zur uñış bulaçaq.
Heritage Foundation wäkile Volk sammit Rusiäneñ yañadan dönyadağı töp köçlärneñ berse bulıp kütärelüen kürsätä di.
"Minemçä bu sammitta Putin öçen iñ möhime däräcä. Rusiäneñ Zur Sigezlektä tulı xoquqlı äğza buluın raslaw, Rusiäneñ dönyadağı üz urının qayaturın iğlan itü" di Volk.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Bush: Rusiä, başlağan reformalar yulınnan taypıldı
Quşma Ştatlar Prezidentı George W. Bush, Rusiä, xalıq mänfäğatendä başlağan reformalar yulınnan taypıldı dip beldede. Bu turıda Bush, Demokratiä konferansında söyläde. Bush, Demokratik häm iminlek cämğiätlärneñ urtaq yaqları bar, süz, din, matbuğat irege, keşe xoquqların yaqlaw, dide.
“Bügen monda qatnaşa almağan äle küpkenä diisidant keşelär bar. Alar, naxaqqa qulğa alınğan yäisä öydä küzätü astında totıla. Belarustan Aläksandr Kozulin, Birmadan Aung San Suu Kyi, Kübadan Oscar Elias Biscet, Vietnamnan Nguyen Van Ly häm Misırdan Ayman Nurn. Häm min kiläçäktä bu-işe konferatsiälärdä alarnı da kürergä telim.” Bush, Kommunist xaqimiäte waqıtında da, Vaclav Havel kebek dissidantlarnı bastırıp bulmadı dip, Prganın tarixi yazmışın iskä aldı. Monda bezgä sabaq bar, ireklekkä ayaq teräp bula häm anı ber möddätkä kütterergä bula läkin ireklekne inqar itep bulmas!
Bush, İreklek ölkäsendä küpmeder täraqqiätlär kürensä dä, küp illärdä demokratiä basım astında. Vietnamnan alıp Üzbäkstanğa qadär keşe xoquqları yaqlawçıları häm aktivistläre törmägä utırtıldı. Mondıy küreneşlär küñelne töşersä dä, ömetne saqlarğa törle säbäblär dä bar äle dide.
“AQŞ, Demokratiä Proyekte öçen ayırılğan aqçanı ike tapqırğa arttırdı. Zur Sigezlekdäge berektäşlärebez belän yaqın könçığışta kiläçäkkä bağışlanğan Forumnar arqılı watandaşlar cämğiäte buldıru öçen bergäläp eşlär alıp barabız. Yaña demokratiäne üz itkän, Ukraina. Gruziä häm Qırğztan belän dä yaqın xezmättäşlek itäbez.”
Quşma Ştatlarınıñ, terorğa qarşı suğışuın yaqlağan, ämmä demokratik bulmağan Säğud Ğarabstan, Misır häm Pakstan kebek illärne dä Bush demokratiäne üsterergä çaqırdı.
Amerika barlıq illär belän duslığın däwam itterä ala, läkin şul uq waqıtta demokratiägä öndäwnedä köçennäñ çığarmıyaçaq.
Häm şunnan Rusiä mäsäläse,
Russiä belän AQŞ arasında kieyerenkelek, Amerikanıñ Çäxiä häm häm Polşada qalqan sistemasın urnaştıru planınnan soñ artqan ide. Rusiä Prezidentı moña cäwap itep, üz reketaların Yewropağa yünältü belän qurqıttı.
Kiçä Bush Çäx citäkçeläre belän qalqan planı xaqında söyläşte. Bush, Rusiä AQŞnıñ doşmanı tügel, bu plan qurqınıçsız dide. Bush, Rusiä belän Amerika arasında urtaq mänfäğat belän bergä köçle rizasılıqlar buluın äytte.
Bushnıñ, Putin belän yaqın arada rekata-saqlanu plannarı häm başqa tugan rizasızlıqlar xaqında söyläşüe mömkin.
2 il bügen, Germaniädä zur sigezlek İndustrial däwlätlär samitında oçraşa.


text:
Avstrïyanıñ Lïnc qalasında osı eldiñ Hessen Platz joğarğı palatasında Qazaqstan – Avstrïya iskerlik keñesi ötip jatır. Jïınğa Keñestiñ teñ törağaları Mey`ram Pşembaev pen Rïxard Şenc qatıswda.
Keñes otırısına maşïna jasaw, astıq önerkäsibi, munay` jäne gaz, énergetïka, awıl şarwaşılığı, qurılıs jäne qarjı, ïnvestïcïya, twrïzm salasındağı qazaqstandıq jäne avstrïyalıq kompanïya ökilderi qatıswda.
Kezdeswde taraptar eki eldiñ ïnvestïcïyalıq axwalı men ıntımaqtastıqtı damıtw mümkindigin talqıladı.
Sapar ayasında qazaqstandıq bïznes delegacïyası avstrïyalıq bïznestiñ éksporttıq mümkindigi körmesine qatıstı. Şarada bizdiñ delegacïya qazaqstandıq ïndwstrïya men qazaqstandıq éksporttıñ xalıqaralıq qızmeti twralı aqparat berdi.
Kezdesw barısında ıntımaqtastıqtı odan äri damıtw mäselesi talqılandı: salıq salw, vïzalıq qoldaw. Qazaqstandıq kompanïyalar kelesi bağıttarda jumıs istewdi usındı:
✓balamalı énergetïka, transformatorlardı öndirw jäne éksporttaw, «Alageum Electric» AQ – AVL, VA Intertrading AG.
✓ munay`-gaz qondırğısı, «Kazaxselʹmaş Korporacïyası» JŞS– SONNEK;
✓apparattıq qamtamasız etw, aqparattıq texnologïyalar, Qazaqstandıq avtomattandırw men robototexnïkanıñ qawımdastığı – S&T AG, Fabasoft AG;
✓awıl şarwaşılığı texnïkasın öndirw, «MAŞZAVOD №1» JŞS, «AgromaşXoldïng» AQ–PÖTTINGER$;
✓jaña materïaldar, «Almatılıq boyawlar» JŞS - Rembrandtin;
✓kompressorlıq qondırğı, «Kazkompressormaş» JŞS– LMF.
Sonday`-aq, İskerlik keñes otırısında Joğarğı Avstrïya Federaldı jeri men Pavlodar oblısı arasında ıntımaqtastıq twralı kelisim ornatıldı.


text:
Awılğa internet kiräkme?
Saban tuylar inde uzıp kitsä dä, Balıq bistäseneñ Bätke häm Yantıyk awılı keşeläre, düşämbe üzläreneñ matur-matur kiemnären kiep, uramğa çıqtı. Tatarstan baş qalasınnan zur qunaq, ministr kilgän bit. Elemtä häm mäğlümatlaştıru ministrı Färit Fazıylcanovenıñ bu awıllarğa kilüe, monda yaña taksofonnar urnaştıru häm internet çeltären kertü belän bäyle ide. Süz dä yuq, awıllılar şähärlelär kebek ük ber däräcädä mäğlümatlı bulırğa tieş. Awılnıñ üzendä äle yunle yullar bulmasa da, xalıq awıl urtasında ğorur basıp toruçı taqsofonnı üz itte, bigräk tä äbilärgä oşadı ul. Ä yul digändä, alarnıñ naçar xälendä buluın, ministr üze dä sizgän. Bu turıda ul menä ni dide.
Awıl xalqı aldında yasağan çıgişımda min iñ elek yullar turında äyttem. “Sezgä xätle köçkä kilep cittek, ämma şulay da bez elemtäçelär bularaq Tatarstan xökümäte tarafınnan quyılğan üz wazifalarıbıznı tulısınça ütibez didem.” gaz ütkärelde, ut, su bar, internet kerttek, yullarnıñ da yaxşırtıluın teläk bularaq äyttek.Ministr äytüençä, taksofonnar urnaştıru eşlären tulısınça Tattelekom şirkäte başqara. Şunı äytergä kiräk bu awılda, ul mäçet yanında uq urnaşqan. Monıñ neçkä sere yuq ta tösle. Ämma Tattelekomçılarnıñ ber bersenä küz qısışqannarında mondıy mäğnä salınğan tösle. Yänäse “Namaz köngä biş uqıla bit, dimäk, taksofon härçaq küzgä taşlanıp toraçaq”. Ä küp kürengäç, dimäk küp söyläşäçäklär, dimäk kübräk aqça kiteräçäk. Awıllarda yaña taksofonnar urnaştıru kiräkme, älä bu tağın ber qat xalıqtan aqça cıyu ısulı ğınamı digän sorawğa Bätke awılı urta mäktäbe direktorı, üze dä bu tantanada qatnaşqan Niğmätullin Räis äfände bolay dide.
Minem öyemdä telefon bar, mäktäbemdä internet bar, miña älbättä kiräk tügel ul, läkin bit awılda böten keşe minem kebek mäktäp direktorı tügel, böteneseneke internetqa kerü mömkinlege dä, mineke kebek xezmät xaqı da yuq. Az keremle ğailälärgä, komp'yuter ala almıy, internetqa kerä almıy torğannarğa bu bik qulay. Äle monda uqıtuçılar qullana ala, studentlar qayta alar qullanır, küz buyaw ğına tügel inde bu. Bu äle başı ğına , awıl sayın şulay bulaçaq.
Mäktäp direktorı älege mä’säläne xuplasa da, awılda qayberäwlärgä, bu taksofonnar ällä bar ällä yuq. Alarnıñ kiräklegen dä alar bik sizmi. Mäsälän, Bätke awıl xakimiätendä eşläwçe Gölsirä apa şundıylardan. Taksofonnarğa qarata ul bolay dide.
Härber öydä, telefonnar bar mondıy taksofonnarnı nindi mäğnädän çığıp quyğannardır añlaşılmıy.Awıllılarnıñ Taksofonnar urnaştıruğa sarıf itelgän aqçalar yul saluğa totılsa yaxşıraq bulır ide digän fikerlärenä Räis Niğmätullin bolay dide.
“Tattelekom” yäisä Minsvyazneñ aqçasın yulğa küçerergä bezneñ xäldän kilmi inde ul. Birelgän ikän inde, milli proyekt buyınça bu aqçalar, Ministr bu aqçalarnı şul maqsattan tota ikän dimäk bu döres. Minsvyaz' yul salsa, “Tatavtodor” elemtä kertsä bu döres bulmıy bit inde. Här keşe üz eşen eşlärgä tieş.Bügenge köndä mondıy taksofonnar, yaqınça Tatarstannıñ 100 awılında urnaştırılğan. Döres alarnıñ härbersendä awıl xalqı anıñ belän qullana almıy ikän, ministr här awılğa barıp öyrätep yörmi şul. Äytik mäsälän, Teläçe rayonı Balıqla awılı keşeläre taksofonnan söyläşer öçen maxsus kartoçkalar taba almıy ikän. Taqsofonnarni Tatarstan awıllarında urnaştıru alğa taba niçek däwam iteläçäge turında ministr Färit Fazıylcanov söyli.
Ağımdağı yulnıñ sentäberenä xätle, 2668 universal' taksofonnar urnaştıru, häm 831 internetqa kerü büleklären açu plannaştıyrıylgan.Awıllarğa yaña texnologiälärne kertü kıybbatmı häm qulaymı. Qibatın qibat, bu eşkä kitäçäk tögäl sannarnı citäkçelek xätta äytmi dä. Ä menä qulay mikän. Kem äytmeşli bezgä qullanası tügel, awıl xalqına, ä alar bügengä äle monı bik qulay häm uñaylı dip uylıy.
Ğädel Galämetdinov


text:
Toplu Çarşaf Liste : Sınıflar Pazartesi 1 5/A 5/B 2 3 Mat İng 6 Fen 6/A Fen Mat 6/B Din 6/C Fen Mat 1 Fen Türkçe Türkçe 7 Bil Mat Mat 5 Sos 5/C 6/D 4 Salı Din 3 İng Türkçe Sos 4 5 6 7 1 2 3 4 Fen Fen Seç5 1 Fen Seç5 2 Seç5 3 İng Bil Türkçe Mat İng Seç5 2 Seç5 3 Bil Mat Seç6 2 Fen Seç6 1 Sos Müz Türkçe Mat Türkçe Seç6 2 İng Seç6 1 Sos Mat Türkçe Mat Seç6 2 Sos Seç6 1 Mat İng Bil Fen Türkçe Seç7 1 Din İng Seç7 1 Bed Gör Seç7 1 Mat 7/B Mat Din 7/C Bed Fen Ders Planı Oluşturuldu:20.02.2015 Fen İng Türkçe Türkçe Müz 2 Türkçe Seç6 1 Mat 1 Mat Türkçe Sos 7 Seç5 3 Seç6 2 Tek 6 Seç5 2 Seç5 1 Fen 5 Türkçe Mat 7/A Perşembe Seç5 1 Bed Türkçe Sos 2 Çarşamba İng Türkçe Sos Mat Sos Türkçe Mat Mat Sos Türkçe Gör Müz Din Müz Fen Türkçe Din Mat Türkçe İng Fen Bil Sos İng Türkçe Fen Gör Mat Türkçe Din Mat İng Mat 1 2 3 Gör Türkçe Sos Mat İng Müz Türkçe Bed Gör Fen Mat Bed Sos Müz Sos Sos 5 6 7 Mat Bil Türkçe Bed Din İng Seç6 3 Bed İng Seç6 3 Mat Seç6 3 Gör Seç6 3 Fen Mat Fen 4 Türkçe Bil İng Sos Tek 7 Türkçe Türkçe Türkçe Türkçe 6 Sos Gör Müz 5 Türkçe İng Mat Fen Müz Müz Sos Sos 4 Din İng Bed Gör 3 Cuma Türkçe Gör Mat Fen Sos Bed Türkçe Din İng Fen Müz Fen Gör Seç7 3 İng Seç7 2 Bed Tek İng Seç7 3 İng Seç7 2 Türkçe Mat Fen Seç7 3 İng Seç7 2 Türkçe aSc Ders Dağıtım Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma 1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 6 7 8/A İnk 8/B Tek İnk 8/C Türkçe Fen İng Türkçe Ders Planı Oluşturuldu:20.02.2015 Med Tek İng Türkçe Gör Fen Mat Türkçe Vat İng Din Mat İng İnk Mat Müz Med Tek Fen Vat Reh Bed Türkçe Din Fen Mat Gör Bed Reh Türkçe Fen İng Vat Türkçe Reh İng Fen Bed Türkçe Mat Türkçe Mat İng İng Med Müz Din Müz Gör aSc Ders Dağıtım
1/--pages


text:
Comğa könne Qazanda tatar mäğärifenä bağışlanğan konferensiä bula. Anıñ programmasına Bäläbäy tatar gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäyenow çığışı da kertelgän. Teması häm Nurmöxämmät äfändeneñ isem-familiäse taşqa bastırılğan häm çaqıru biletları belän bergä taratılğan. Ämma bıyıl Qayum Nasıyri isemendäge büläkkä layıq bulğan bu gimnaziä kollektivınıñ täcribäse turında çığış yañğıramayaçaq. Çönki Bäläbäy şähär mäğärif çinovnikları Nurmöxämmät Xösäyenownı Qazanğa cibärmäs öçen maxsus çaralar kürgännär. Säbäben añlıysızdır. Uzğan yılda Tatar kongressınnan soñ V.Putin belän oçraşqan çaqta Nurmöxämmät Xösäyenow Başqortostannıñ milli säyäsäten tänqıytläp, xalıq sanın alğanda, tatarlarnıñ milläten üzgärter öçen basım yasaluı xaqında häm respublikada tatar gimnaziäläreneñ az buluı turında çığış yasağan ide. Şul könnän birle Nurmöxämmät äfände elekkedän da nığraq nuja çigä. Pänceşämbe könne bez Bäläbäygä şaltıratıp, anıñ belän söyläştek. Qazanğa yulğa çıqmawınıñ säbäben ul bolay añlattı.
Çaqıru biletı kilde. 9 yün könne Şähär xakimiäte başlığı Rif Gazizov barırğa röxsät birde, ä 11 yün könne şähär mäğärif bülege mödire 13-14 yünne eş köne dip telefonogramma aşa xäbär itep, kisken räweştä, barırğa röxsät birmäde.
Mälikä Basıyr, Bäläbäy – Qazan.


text:
HRW xisabı:Rusiädä AİDS yoqtırğan analar häm alarnıñ balaları diskriminatsiälänä
Human Rights Watchnıñ küptän tügel genä iğlan itelgän xisabında Russiädä AİD(spid) yoqtırğan yökle xatın , analar häm alarnıñ balaları nıq diskriminatsiälänä dip äytelä.Xoquq yaqlaw törkeme Russiä xökümäte bu keşelärgä xästäxänä häm başqa oyışmalarda kürsätelgän naçar möğämälägä iqtibar da itmi dip äytä. Xisabqa qarağanda arta barğan sanda SPİD virusun yoqtırğan analardan tuğan balalar berençe yılnı xästäxänädä ütkärä.Tatarstandağı xällär
Denber(audio)
Bez diskriminatsiä digändä tabiplarnıñ bu xatınnarnı däwalarğa telämäwen äytmäkçe bulabız çönki alar çirdän qurqalar yä isä xatın qız narkotikağa salışqan häm kimsetügä genä layıq dip uylıylar.Alar bik bäğersez,dorfa möğämälä kürsätä ä qayçaqta däwalaunı bötenläy kire qağa.
Human Rights Watch räsmi statistikalarğa tayanıp,1997nçe yıldan birle AİDS yoqtırğan 10meñ çaması ananıñ bala tudırğanın belderä, Şul analarnıñ 20% balaların taşlap kitkän. Ruslar SSSRnıñ cimerelüennän soñ bik tizlektä cäyelep barğan bu çirgä çağıştırmaça salqın qarıy.SPİD turında Russiädä mäğlümät citmäwe, xalıqnıñ bu çir turında belmäve säbäple yış qına yätimxanälär SPİD yoqtırğan anadan tuğan balanı äle balada ul çirneñ buluı bilgele bulmasa da alırğa telämi .Denber fikrençä balalarnı tärbiäläw belän şägellängän xezmätkärlärneñ bik kübese çir ğadi kontakt belän küçä dip uylıy.
Denber(audio)
Gadi yätimxanälär AİDS yoqtırğan anadan tuğan balanı alırğa ber dä telämi.Çönki alar çir üzlärenä yoğar dip qurqa, cäyelä barğan xästälek turında citärlek mäğlümätkä iä tügel. Alar äle dä şuluq sawıttan aşağan, eçken keşädän çir yoğa , yäki andıy balanı üpsän qoçaqlasın çir yoğa dip uylıy.
Xisapta arta barğan sanda SPİD yoqtırğan anadan tuğan balalar ğämerläreneñ berençe 18ayın xästäxänädä başqalarınnan tämam ayrılğan palata da ütkärä , Russiädä 18 aylıq bäbilärdä genä test eşläp anıñ spid yoqtırğan yäki yoqtırmağan buluın belä alalar. Xästäxänälärdä ayrım palatalarda yatqan balalarğa kiräkle iqtibar kürsätelmi, alar normal täräqi itä almi .Balanıñ kürgän berdän ber keşe awızı bäylängän, qulında rezinka pirçatqalar belän anı aşatqan medsitra bula dip yazılğan HRW xisabında
Denber(audio)
Bala aşatıla , astı almaştırıla, kiyenderelä, ämma balanıñ üsep täräqi itüe öçen kiräkle bernindi stimul yuq .Berdän ber stimul az xezmät xaqına, artığı belän eşlägän qarauçı personalneñ balanı jelläp az ğına bulsa da cılılıq kürsätüe.
Bik az xästäxänädä SPİD yoqtırğan anadan tuğan, taşlanğan balalarnı qarıy torğan büleklär bar. Ämma äytelgäneçä bu bik siräk.Human Rights Watch xisabında xökümät bu balalarnıñ xoquqları turındağı üz qanunnarın şulayuq xalıqara qanunnarnı boza digän yomğaq yasağan. Xoquq Yaqlaw Oyışması şulayuq Russiä dönyada AİDSneñ in tiz cäyelep barğan il bulsa da xakimiätlär bu mäsäläne cämäğätçelek aldında kütärep çığarğa telämi dip belderä. Küp kenä küzätüçelär bu teläksezlek sovet çorı mirası digän qaraşta SSSRda sex belän bäyleneşle problemalar bik siräk telgä alındı. Human Rights Watch Russiä prezidentı V.Putin häm anıñ xökümäten xalıqnı spid mäsäläsendä kübräk yaqtırtırğa häm çir yoqtırğan ana häm alarnıñ balaların diskriminatsiäläwne tuqtatırğa çaqıra.Äytep kitkän xisab xoquq yaqlaw oyışmasınıñ 2004 ne yılnıñ mart ayında San Peterburg häm Mäskäwdä başlatıp cibärgän tikşerülärgä tayana .Oyışma wäkilläre bu ike zur şähärdä AİDS yoqtırğan ana häm ğailäläre,bu çirle keşelärgä xezmät kürsätkän tabiplar, sälämätlek saqlaw räsmiläre, sotsial xezmätkärlär psixologlar şulayuq AİDS yoqtırğan ğailälärgä maddi psixologik häm legal yardäm kürsätkän xökümättän bäysez oyışma wäkilläre belän söyläşkän . San Peterburg häm Mäskäw kebek ike şähärneñ saylanuına säbäb, bu ike şähärdä in küp AİDS yoqtırğan keşelärneñ yäşäwe häm S.peterbugta Russiädä SPİD belän çirlägän balalar yäşägän berdän ber yätimxanäneñ urnaşqan buluı. Räsmi statistiklar sannarnı bik tübän kürsätsä dä xalıqara şulayuq cirle belgeçlär Rusiä dönyada epidemiäneñ in tiz cäyelep barğan illärdän berse dip çan qağa. Bez bu mäsälälär Tatarstanda ni xäldä mikän dip qızıqsındıq.Qazandağı kollegabız Albina Zäynulla xabäre(audio) feride xämit


text:
Xristian dönyası raştuanı bäyräm itä
Millionnağan katolik xristian din totuçıları, dönyada raştuanı yäğni Ğisa peyğambär tuğan könne bäyräm itä. Ğadättägeçä bügen bu bäyräm Bäyethlähämnäñ Vatikanğaça mäydannarda cıyılğan xalıq tarafınan qotlandı.
Papı bendikt XVI Vatikanda cıyılğan rim katolikläre belän raştuanı belgeläde. Vatikandağı tantanağa, Rim papısı möräcäğaten tıñlar öçen distä meñläp xalıq cıyılğan ide. Anıñ çığışı 42 ildä turıdañ turı efirdä kürsätelde.
Rim Katolik çirkäwendä 3nçe raştuanı belgelägän 80 yäşlek papı, keşelärne xoday turında, yarlılar häm awır tormıştağılar turında uylarğa häm alarnı qayğırtırğa çaqırdı.
“Yärdämgä möxtac keşegä, sıyınu ezlägän keşegä, ber cılı süzgä möxtac bulğan kürşenä waqıt bülep birergä waqıtıbız barmı? Xoday öçen waqıtıbız barmı?”
Düşämbe könne, Vatikan räsmiläre, izge Peter maydanın açtılar. Nazarethtäge Yosıfnıñ öyendä, Ğisanıñ balaçağı häm ğailäse sürätlängän häykäl yasaldı, läkin ğadättägeçä Bäyethlähäm stilendä tügel ide bu. Vatikan bu üzgäreşne, Ğisa ul Bäyethlähämdä genä tügel, böten dönyağa tuğan digän fikerne çağıldıru maqsatında bolay eşlänüen äytte.
Bügen, Rim papısı katolik raştuası bäyrämendä çığışın Basilika üzäk mäydanında yasadı häm ul bu sälämnäwen dönyanıñ 60 telendä söyläde:
“Raştuanı bez şulay uq incildä Ğisanıñ tuğan cire dip yazılğan Bäyethlähämneñ Könbatış yarda da bilgilebez, bu könne anda meñlägän keşe kiç cıyınıñda ğiybädät qılır öçen cıyıldı.”
İzrail könbatış yarda şähärdäge 8 metrlıq zur iminlek divarı İzge tufraqlarğa raştuanı bäyräm iter öçen cıyılğan xalıqnıñ küñlen töşersä dä, uzğan yıllar belän çağıştırğanda iminlekneñ artuı säbäple çaralarğa qatnaşqan xacilar häm turistlär sanında artış buluı küzgä çağılğan.
Fälestin prezidentı Mäxmüd Abbas ta, Bäyethlähämdäge kiçke cıyınğa qatnaştı.
İzge tufraqlarnıñ katolik ruxaniye bulğan, Latin Pariarx Mişäl Sabbah, Yaqın kön çığışta tınıçlıq buluı öçen doğa qıldı.
“Xodaynıñ monda bergä oçraştırğan bu keşelärenä, bu cirlärdä tormış, gorurlıq häm iminlek iñsen ide” dip doğa qıldı meñlägän cämäğat aldında çığış yasağan papı.


text: Şveytsariyanıñ Skaynayd aviakompaniyahı xeźmätkärźäre öśtönän sirattağı mäxkämä tıñlauźarı başlandı. Bıl yulı 8 keşegä qarata eş qarala. Tap oşo keşelärźeñ ğäyebe menän Başqortostan haua yuldarınıñ TU- 154 osqoso menän Boing yök samoletı bäreleşkäyne. 2002-se yıldıñ iyunendäge fajiğälä İspaniyağa yalğa osop barğan Başqortostan balaları häläk buldı. Yämğehe 71 keşe ğümere öźöldö. Qayhı ber mäğlümättär buyınsa häläk bulğan balalarźıñ ata- äsäläre arahında balaları ülee ösön tülängän kompensatsiya küläme menän riza bulmağandar źa bar ikän. Ular Şvytsariya qompaniyahınan öśtälmä kompensatsiya talap itkän.


text:
Bagdadta intihar xöcüm näticäsendä kimendä 35 keşe haläk buldı
Audio (İyad Allawi)
"Köç qullanular artaçağı kötelgän ide. Bez moña qarşı toraçaqbız, Ğiraq xalqı barıber ciñep çığaçaq. Doşmannar qayda ğına bulmasın Ğiraq xökümäte alarğa qarşı toraçaq."
Tağın ber maşinağa quyılğan bomba bügen Bagdadtan tönyaqqa taba, Balad qalasında şartlağan. Näticädä 6 Ğiraq ğäskärie ülgän, 4-se yaralanğan. Ğiraqnıñ waqıtlı Saqlanu ministrı Hazim Äl-Şalan, ildäge ğisyannı bastıru maqsatı belän yaqın arada xärbi operatsiä başlanaçaq, dip belderde. Ğiraqnıñ ilminlek köçläre ğisyançılarnı "öydön-öygä" ezläp yöriäçäk, dide ul. Xäzerge waqıtta Ğiraqnıñ tönyağında bulğan, Quşma Ştatlar saqlanu ministrı urınbasarı Paul Wolfowitz, Ğiraq köçläre ildäge wazğiätne üz qaramağına alğançı, amerikan xärbiläre Ğiraqta qalaçaq, dip belderde.


text:
Politkovskaya ülemenä 1 yıl: Blagoveçenda anı yaxşı xäterlilär
“Azatlıq” dulqınında Anna Politkovskayanıñ yıllığına bağışlanğan şälkemne däwam itäbez. Ul “Novoya gazeta” bitlärendä Başqortostandağı Blagoveşçenski waqiğaların da yaqtırtqan ide. Gäzit bu xällärne “millitsiäneñ zur çistartu çarası” itep sürätläde. Bügenge yazmabızda, Anna Politkovskayanıñ Blagoveşçenski waqiğaların tikşerüe häm andağı keşelärneñ istälekläre belän tanışırbız.
Bu waqiğanı küp jurnalistlar yaqtırtqan bulğan. Ämma başqa cirlärdä , Beslan, Çeçnädäge kebek uq, küp keşelär Anna Politkovskayanı ayıruça cılı süzlär belän iskä ala. Blagoveşenskida yäşäwçe Taisia Zelenenko : “Jurnalistlar küp buldı. Ämma Anna küñelgä kerep qaldı. Berençedän, ul şundıy açıq ide. Bez anıñ ğailäse turında ozaq söyläştek. Bez, anıñ şundyı zur keşe ikänen belmädek tä. Ul nindider urında eşlägännen beldek, xakimiätlärneñ annan qurqıbraq torğanın beldek. Bezneñ yanda nindi keşe bulğanı bezgä soñğınnan ğına, barıp citte bugay.”
Cirle jurnalist Oksana Aseeva Anna Politkovskayağa mäğlümat tuplarğa yärdäm itkän bulğan. Ämma soñğınnan, Annanıñ cirle jurnalistlar buldıra almağan eşne eşlägänen kürgän. “ Min Anna Politkovskayanıñ yazmasın uqığaç, anıñ şuşı faciğale xällär turında bez monda taba almağan äyberlärne qazıp çığaruın kürdem. Ul üzeneñ bäysez tikşerüen ütkärde.”-di Oksana.
Blagoveşçenskidağı çistartularda Galina Bobrovanıñ ülı qatı qıynalğan bulğan. Ul waqıtta aña jurnalistlar belän aralaşu bik awır birelgän. Ämma Politkovskaya belän alay bulmadı, di Galina Bobrova. “Ul minem öçen jurnalist bulmadı. İñ qızığı şunda, min anıñ närsä yazğanın täki uqıy almadım. Alarnı monda tabıp bulmadı, alar monda tıyılğan ide sıman. Mäqälälärne xäzer dä tabıp bulmıy. Ul miña küñelem nıq töşkän mäldä oçradı. Ul waqıtta miña berärse ağu birsä, min anı eçkän bulır idem. Bez söyläşep kenä aldıq. Annan soñ başqa küreşmädek. Min yäşärgä kiräklegen, teläsä nindi şartlarda yäşärgä kiräklegen añladım.”
- di Blagoveşçenski çistartularınnan zıyan kürgän Galina Bobrova. Cirle jurnalist Veronika Şaxova, Anna Politkovskayanıñ närsä eşläp yörgänen täräzäläre qaplanğan maşinada bilğesez keşelär küzätep bardı, dip xäbär itte. Ämma bu Annanıñ küñelen tırnasa da, ul şuşı iğtibarğa humor belän qarıy ide, dip iskä ala Veronika. Anna Politkovskaya, jurnalist bulıp qına qalmıy, xoquq yaqlawçı da buldı, di Veronika Şaxova. “Üzeneñ dönyağa qaraşları belän ul xoquq yaqlawçı ide. Xoquqlar – izge närsälärdän sanala ide. Ul teläsä qaya barırğa, waqıtqa qaramyıça yärdäm kürsätergä äzer bulıp tora ide. Mine ğäzittäge eşemnän çığardılar. Soñ ide inde. Ul şaltırata. Ul çınnan da borçılğan ide. “Veronika, min sineñ turında işettem. Äydä min kilim, bilet alıym da, kilim, siña yärdäm itim. Xällär bolay bulğaç, närsäder eşlärgä kiräk”, dide. Anı sorıysı da yuq ide. Miña qalsa ul, keşelär öçen genä yäşäde, üze öçen tügel, başqa keşelär öçen.” -
dip iskä aldı Anna Politkovskayanı Blagoveşçenskidağı jurnalist Veronika Şaxova. Aña, eştän quuluyın, Blagoveşçenskidağı millitsiäneñ çistartu çaraların yaqtırtqan öçen genä tügel, Anna Politkovskya belän xezmättäşlek öçen dä bulğan, dip beldertkännär.


text:
Tatar gimnaziäsen cimerü tuqtatıldı
Ufada eşquarlarınıñ tatar gimnaziäsenä dip birgän bina tiräsendä tartqalaşlar baruın xäbär itkän idek.11 nçe may binanı cimerü eşläre başlandı. 15 nçe may tatar cämäğätçelege başqala meriäse qarşında piket uzdırdı.häm ul kön sayın däwam itärgä tieş ide. Läkin 16 häm 17 nçe may könnärendä bulırğa tieşle piket uzmadı. Monıñ säbäben Başqortstan tatarları milli-mädäni möxtäriäte räise urınbasarı Mäcit Xucin cimerü eşläre tuqtalu belän añlattı. Cimerü eşläre tuqtatılu federal' üzäk belän bäyle. Eş şunda, gimnaziä tiräsendä barğan xällär Rusiä Prezidentı qarşındağı Grajdannar cämğiäte häm keşe xoquqları buyınça şura räise Ella Pamfilovağa barıp citkän häm ul monı üz kontrolenä alğan. Älege mäsäläne tikşerü öçen maxsus komissiä oyıştırıluı kötelä.


text:
Peterburg möxtäriätendä yaña räis kötelä
Başqa töbäklärdä niçekter, bezdä milli-mädäni möxtäriätneñ yazmışı şaqtıy qatlawlı. İke yıl elek, eş cayğa salına başladı, üz binabız da bulaçaq dip torğanda ğına , räisebez – Mars Camal ulı İskändärov ülep kitte.Yaña räis saylarğa mäcbür buldıq. Bälki xäterlisezder, ul saylawlar qawğa belän uzıp, qıçqırışu- bozılışularğa kiterde. Şulay da şähärebezneñ iñ abruylı keşeläreneñ berse- “Lengazteplostroy trestı”citäkçese Nail äfände Kikiçewnı milli-mädäni möxtäriät räise itep saylıy aldıq.
İke yıl eçendä baytaq eşlär eşlände : binabıznı tözekländerep kerä aldıq, anda tatar, ğäräp tele kursları eşli başladı, veterannar öçen törle çaralar, yäşlär kiçäläre uzdıra başladıq. Millättäşlärebezneñ tüläwsez yurist konsul'tatsiäse alırğa, tabip-ortopedqa kürenergä, ramazan ayında awız açarğa yörü mömkinçelege tudı. Törle şähärlärdän, törle illärdän kilgän qunaqlar millättäşlärebez belän başlıça şuşı möxtäriät binasında oçraşa başladılar. Biredä “Nur” gäzite redaksiäsenä dä, Möxlisä xanım Zaripova cıyğan şaqtıy bay kitapxanägä dä urın tabıldı. Tizdän monda tabip- terapevt, nevropatolog qabul itä başlayaçaq. Bu ike yıl däwamında Nail Kikiçev citäklägän “Lengazteplostroy trestı”idaräse dä möxtäriätneñ filialı kebegräk buldı: eş, propiska kiräk bulğan,torır cire bulmağan keşelär, yärdäm sorap, Nail Ğusup ulına bara idelär. Şulay itep, atnanıñ ike köne möxtäriät eşlärenä kitä ide. Annan şunısın da äytmi bulmıy: bu ike yıl däwamında şähärdä tatar cämğiäteneñ abruyı da küzgä kürenep nığıdı. Xäzer Smol'nıyda bezneñ möxtäriät öçen işeklär härwaqıt açıq dip äytergä bula.
Problemalar da citärlek inde anısı: bina öçen arenda xaqı, kommunal' xezmätlär öçen tüläw bik zur. Matdi çığımnarnıñ iñ awırı , älbättä, Nail äfände Kikiçevqa häm anıñ yärdämçese Cämil Gıyniätullovqa töşä ide. Annan alar Peterburgnıñ 300, Qazannıñ 1000 –yıllığın ütkärü buyınça tözelgän koordinatsion sovetqa da kerä idelär. Añlaşıla ki, mäşäqätlär baştan aşqan. Yubileylar ütte, tartıp barğan yökne kimetsäk tä bula dipter inde, Nail äfände Kikiçev häm Cämil Gıyniätullov ictimaği eştän kitärgä bulğannar.
Bu mäs'älä möxtäriät sovetınıñ kiñäytelgän utırışında qaraldı. Kitü telägen Nail äfände yäşeneñ şaqtıy olı buluı, üze 40 yıl citäklägän trest xezmätkärläreneñ anı tağın 5 yılğa general' direktor itep saylawları belän añlattı.
“Çişmä” cämğiäte räise Änwär Säyetbağin : “Citäkçelärneñ yış alışınuı äybät tügel, ämma Nail äfändeneñ argumentları bik citdi, cibärergä telämäsäk tä rizalaşırğa turı kiler”,- dide. Ütkän räis saylawlarında tuğan bolğawırlıqnı iskä alıp, bu yulı fäqät qanun, ustav nigezendä eş itärgä buldılar- tatar ictimaği oyışmaları konferensiäsen cıyıp.(audio) Bu Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı äğzası, yubiley çaraları koordinatsion sovetı räise Şamil äfände Akbulatov buldı.
Saylaw turındağı barlıq mäğlümat “Nur “ gäzite aşa millättäşlärebezgä citkerelergä tieş. Konferensiägä çit keşelär, ütkän saylawdağı kebek çit şähärlärdän qunaqlar kilep eşne bozmasınnar öçen ictimaği oyışmalar delegatlarınıñ isemlege dä bastırıp çığarılırğa tieş.
Saylawlar fäqät ustav nigezendä ütärgä tieş , dip qabatladı Şamil Akbulatov, yuğisä Tuqay häykäle kebek kilep çığar: ber keşe, möselmannarda sın quyu bulmağan dip yazğan , 40 meñ tatar şuña qarşı tora almağan. Näticädä 3 yıl inde Tuqayğa urın taba almıybız.Xäzer dä, möxtäriät räisen berniçä keşedän torğan yabıq törkem saylağan dip äytüçe çığarğa mömkin.
Konferensiä 7 dekaberdä, härber ictimaği oyışmadan 5-är delegat çaqırıp, barlığı 60 –lap keşe qatnaşlığında uzarğa tieş. Annan ber atna alda, yäğni 30 noyäberdä, möxtäriät sovetınıñ tağın ber utırışı bulırğa tieş. Anda äle sovet täqdim itkän ike nämzätneñ-“Nur”gäzite baş möxärrire Rinat Mähdiev häm “Peterburg sabantuyı fondı”räise İrek Ğaliewnıñ programması qaralaçaq. Räislekkä başqa däğwä itüçelär bulsa, alarnıñ programmalarına da urın bireläçäk.
7 dekabergä bilgelängän milli- mädäni möxtäriät räise saylawları niçek uzar-bu turıda bez tıñlawçılarıbızğa söyläp işettererbez.Gölzadä Kamalova, Sankt- Peterburg


text:
Başqortstan Yaña yılnı bäyräm itärgä äzerlänä
Başqortstanda bu könnärdä, här cirdägeçä, Yaña yılnı qarşı aluğa soñğı äzerleklär bara. Xäyer, küp kenä xezmät urınnarında bu bäyrämne bergä eşlägän xezmättäşläre belän şuşı atnanıñ başınnan uq bilgeli başlağannar ide inde. Mäktäplärdä, balalar baqçalarında, mädäniät saraylarında da şuşı atna däwamında uquçılar häm balalar baqçaları tärbiälänüçeläre öçen çırşı bäyrämnäre oyıştırıldı. Kanikul könnärendä dä balalar öçen bik küp Yaña yıl kiçäläre ütkäreläçäk.
Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov respublika xalqın Yaña yıl belän qotlap, bıyılğı qayber uñışlı eşlärne telgä aldı häm kiläse yılğa yaxşı teläklären teläde. Anıñ bu möräcäğäte comğa könne respublikanıñ barlıq räsmi gäzitlärendä häm elektron mäğlümat çaralarında dönya kürde. Bıyıl Başqortstan öçen şaqtıy uñışlı yıl buluın iskä töşerep, Mortaza Räximov kiläse yılnıñ küp kenä yaña üzgäreşlär alıp kiläçägenä ömeten belderä. “Kiläse yıl Başqortstannıñ Rusiägä quşıluına 450 yıl tulunı bilgeläwgä töp äzerlek yılı bulaçaq”, - dip belderä Räximov äfände.
Uzıp baruçı 2005 yılnı Başqortstan citäkçeläre üzläre uñışlı ğına buldı disä dä, küpçelek ğadi xalıq bıyıl tormışnıñ älläni yaxşığa üzgärmäwen äytä. Monı xätta räsmi mäğlümatlar da raslıy. Başqortstan däwlät Statistika komitetı mäğlümatlarına kürä, bıyıl Başqortstanda barlıq äyberlärgä bäyälär 8 protsentqa kütärelgän. Ämma bäysez iqtisat belgeçläre bu sannıñ tağın da yuğarıraq buluın äytä. İnflyatsiä däräcäse räsmi sannardan küpkä yuğarıraq, dip belderä alar. Respublika sänäğät şirkätläre äle haman da ayaqqa basıp kitä almıy. Alarnıñ baytağın başqa töbäklär, ayıruça Mäskäw häm Sankt-Peterburg şähärläre ere şirkätläre üz qullarına töşerep bette. Awıl xucalığı tarmağında da xällär bik şäptän tügel, dip belderä belgeçlär. Alar fikerençä, äle respublikanıñ küp awıl xucalıqları şirkätläre, elekke kolxozlar häm sovxozlarnıñ qalğan baylığı häm iskerep baruçı texnikası isäbenä genä yäşäp kilde. Texnikanıñ iskeläre ike-öç yıldan tämam taralıp betäçäk, ä yañaların alırğa awıllarda aqça yuq. Şuña da küp kenä mäydannar soñğı yıllarda çäçelmi dä qala.
İqtisattağı qıyınlıqlar ber bulsa, ikençe bäläse belän dä dan aldı Başqortstan – keşe xoquqların tupas bozu häm süz iregeneñ qısıluı belän. Blagoveşçen şähärendä militsiä häm OMON xezmätkärläre tarafınnan ütkärelgän kiñ qolaçlı “çistartular” häm şul ğämällärne 2005 yıl buyına tikşerü, Başqortstanğa keşe xoquqların yaqlawçılarnıñ berniçä tapqır kilüe dä bar il cämäğätçelege dikqaten Başqortstan taraflarına yünältte. Süz irege, matbuğat azatlığı täñgälendä dä bik maqtana almıy ikän Başqortstan. Yıl ütep barğanda Mäskäwneñ törle tikşerenü üzäkläre çığarğan yomğaqlardan kürenüençä, Başqortstanda irekle matbuğat çaraları yuq däräcäsendä. Bik küp matbuğat basmaların, radio häm televidenie kanalların haman da respublika Xökümät orğannarı finanslıy. Şuña da andıy waqıtlı matbuğat çaraları räsmi citäkçelek süzennän çığa almıy, alarğa mädxiä cırlaw ruporı bulıp qına xezmät itä. Menä şulay dip belderä federal' tikşerenü üzäkläre belgeçläre. Bu ölkädä Tatarstan uñay ürnäk itep kürsätelä. Anda räsmi matbuğat belän bergä törle fikerlär yañğırata ala torğan bäysez ğämmäwi mäğlümat çaralarınıñ da irkenläp eşläwe äytelä.
Süz dä yuq, uzıp baruçı yıl bik uñışlı bulmasa da, Başqortstanğa bik zur afätlär, faciğälär alıp kilde dip tä äytep bulmıy. Çağıştırmaça tınıç häm totrıqlı buldı bu yıl. Şunısı da älege tınğısız zamanda, bälki üze qazanıştır. Läkin bu xäl genä zur yuanıç bulalmıy. Keşe balası gel alğa qarap yäşärgä häm yaxşıraq tormışqa omtılırğa tieş.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Oleg Morozov: "Berdäm Rusiä" 15 yıl çaması xakimiättä bulaçaq
Morozov äfände xakimiät firqäse bulğan "Berdäm Rusiägä"gä bügen ciñel tügel, ildä alıp barılğan säyäsät öçen näq şuşı firqä wäkilläre cawap birä, dide. Ä menä oppozitsiägä kigändä, ul bar da, yuq ta.
Demokratiä turında da süzlär buldı. Morozov bu sorawnı üze kütärde. Çit illärdä Rusiädäge demokratiäneñ qısıluı, räncetelüe, betüe turında söylärgä yaratalar, dide ul häm törle illärdä demokratiä qimmätläreneñ törleçä tormışqa aşırıluına işarä yasadı. Rusiädä xäzer "suveren demokratiä" digän töşençä modağa kerep bara. Min suveren demokratiä yaqlı, dide Morozov.
Deputat Morozov "Berdäm Rusiägä" firqäse ğömer buyı xäkimlek itmiäçäk, Dumada ozaq yıllar küpçelekne dä täşkil itmäs, läkin, bezneñ firqä 15 yıl çaması xakimiättä bulaçaq, dip belderde.
Birelgän sorawlar arasında, xezmät xaqınıñ tübän buluı da äytelde. Morozov äfände qısqa ğına itep mondıy cawapnı birde:
"Naçar tawar citeştergän öçen xaqı da naçar bula. Qaywaqıtta keçkenä xezmät xaqı öçen oyalırğa da turı kilä."
Ğafiulla Gaziz, Çallı