text:
Keçken afta Jurnalistik tahqiqatlar merkezi ukrain oligarhları Qırımda öz biznesini devam ettirmek içün ukrain sanktsion rejimi içindeki boşluqlarnı ne şekilde qullanğanı aqqında tarif etken materialnı derc etken edi. Söz hususan Rinat Ahmetov ve Dmitiry Firtaş aqqında yürsetile.
Ukraina oligarhları sanktsion rejimni aylânıp keçmek içün angim yoldan keteler? Ne içün resmiy Kyiv iç bir şey yapmay? Aynı zamanda yarımadanıñ rusiyeli memuriyeti anda çalışqan ukrain biznesi qarşı çıqmay? Bu ve buña beñzer suallerge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ musafirleri ve mutehassıslar cevap bere.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilcisi Boris Babin Qırımda biznesi olğanlarğa qarşı sanktsiyalarnıñ daa da semereli olması içün neler yapmaq mumkün olğanı aqqında fikir yürsete.
Sanktsiyalarnıñ kirsetilüvinen beraber olarnıñ amelge keçiriüvinen bağlı semereli mehanizmler aqqında da yazmaq kerekBoris Babin
– Qırımda qanunsız para qazanğan ve Rusiye tecavuzınıñ iqtisadiy aleti vazifesini oynağan bütün mülkiyet, bütün strukturalar ofşorlar üzerinden aq saiplerinen mürekkep alâqada buluna. Bu sebepten, menimce – şahıslarğa nisbeten kirsetilgen sanktsiyalarnen paralel olaraq, Ukrainada ve diger devletlerde mülkiyeti ve resursları bulunğan şirketlerge qarşı semereli sanktisyalar kirsetilüvi eñ yahşı bir yol olur edi. Aks taqdirde bu tek beyanname şeklinde olmaqnen sıñırlanıp qalır. Sanktsiyalarnıñ kirsetilüvinen beraber olarnıñ amelge keçirilüvinen bağlı semereli mehanzmler aqqında da yazmaq kerek olğanını qayd etmek ister edim.Bugün de-bugünçeşit telükesizlik organlarından olar bu saade iç bir şey yapalmağanı aqqında eşitemiz. Qırımda çalışqan biznesni Ukrainada açılğan cinaiy davalar vastasınen de bastırmalı. Yarımada butün büyük biznes hammal ala ve mahsullarınen hızmetini Qırım tışına çıqara.
Boris Babin, şu cumleden Qırımda aq saibi ukrainalılar olğan bizneske qarşı, Kyiv şiddetli çareler körmek kerek olğanını qayd ete.
Jurnalistik tahqiqatlar merkeziniñ yolbaşçısı Valentiba Samar ukrain oligarhlarınıñ eki tarafta da raat çalışuv usulları aqqında tarif ete.
– Limanı qapalı olğan Aqyarda Rinat Ahemtovnıñ “Avlita” adlı stividor şirketi çalışmağa devam ete ve er afta boğday yükley, bunı da BlackSeaNews ile “Mirtvorets” monitoringinde körmek mümkün. Bu 2014 senesi bile diqqatımıznı çekken edi, çünki Ahmetov diger oligarhlarğa köre, ilhaqtan eñ az zarar körgenlerden biri ola ve Qırımda çalışmağa devam ete.Yuriy Kosük ve Dmitriy Firtaş da anda çalışmağa devam ete. Olar öz mülkiyetini saqlap, işğalci memuriyetnen nasıl etip añlaşqandır? Olar bir shema işlep çıqardı – yani Ukraina ve Rusiyede klon şirketler açtılar. Firtaş ve Ahmetovnıñ şirketleri Kyivde qayd etildi, anca aynı zamanda Moskvada bularğa bağlı şirketler açaraq, Qırımda olğan mülkiyetni bir bölükleri ya da alt şirketleri etip kösterdiler.
Valentina Samar, Qırım ilhaqına qarşı kirsetilgen ukrian sanktsiyalarını aylânıp keçkenlerge qarşı Kyiv iç bir cezalav mehanizmleri işlep çıqarmağa istemegenine şikâyet ete.
– Ukrain memurları, olarnı mesuliyetke çekmege imkânımız yoq, Cinayet Kodeksinde iç bir madde yoq degenlerinde – yalan yo q. Lâkin bizim qanunlarımıznı er angi bir tabiiy afet teşip keçmedi de, sanktsion siyasetimizni böyle yetersiz yapmadı ya! Bu keniş manada halq deputatları, prezident memuriyeti ve ükümet ellerinen yapılğan şeyler. Bu insanlarnıñ elinen yapılğan felâket ve bunıñ içün cevapkâr olğan konkret şahıslar bar. Bu vaziyet birisi içün pek elverişli. Qırımda yüz bergen o ya da bu areketler Cinayet kodeksi, Gümrük kodeksi ve saire çerçivesine kire, faqat serbest “Qırım” iqtisadiy zonasına istinaden olarnıñ epsine qanuniy ceetten musaade berile. Bizde bularnı qaplap alacaq iç bir rejim, iç bir uyğun qanun ve qanuniy akt yoq.
Jurnalistik tahqiqatlar merkezi derc etken materialda rusiyeli bazı oligarhlarğa nisbeten Ukraina sanktsion siyaseti tekmil işlenmegeni aqqında söz yürsetile:
“Jurnalistik tahqiqatlar merkezi amerikan sanktsiyalarindan SNBO daa ziyade sayıdaiştirakçi “coyğanını” esapladı: olar arasında rusiyeli 40 şirket ve 25 memur bar. Albuki, halq deputatı Sergey Leşenko sanktsion cedvellerdeki “teşiklerge” işaret etken soñ, iyün ayında Havfsılıq Şurası özüniñ mayıs ayında azırlağan ilk qararını “belgilemege” mecbur qalğan edi. Cedvelge Rotenberg, Vekselberg, Deripaska kibi rusiyeli oligarhlar ve “Kreml cedveli” denilgen Putin rejimini ayaqta tutqan diger direkler kirsetilmegen edi, albuki olarğa nisbeten kirsetilgen sanktsiyalar aqqındaPetro Poroşenko açıq-açq aytqan edi”.
Neticede tahqiqatçı-jurnalistler Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasında bu problemelarnen oğraşacaq mahsus sanktison departament teşkil etmege teklif ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


c: text/html

text:
Aqmescit №1 SİZO-sınıñ sağlıq bölüminde bulunğan qırımtatar faali Edem Bekirov, iyül 31-inde Yañı Qapığa (Krasnoperekopsk) etap etilecegi taqdirde açlıqnı ilân etmek ve ilâclardan vazgeçmek niyeti aqqında ariza yazdı. Bu aqta, kopiyası Qırım.Aqiqat elinde olğan, arizada bildirile.
"Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi, cinaiy davamnıñ Yañı Qapı rayon mahkemesine yollanması aqqında qarar çıqardı. Yañı Qapığa ulaştıruv, SİZOda tutuluv, er kün mahkemege ketirilüv men içün azaplı ölüm kibidir. Hastalığımnen bu köçmelerge ve SİZOda tutuluvğa dayanıp olamaycağımı añlayım. Onıñ içün №1 Aqmescit SİZOsında açlıqtan ölüm menim içün daa ağırsız olur. Bundan sebep, meni Yañı Qapuğa avuştırmağa ıntılsalar, men açlıqnı ilân etecegim aqında resmiy bildirem", - denile Bekirovnıñ beyanatında.
Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, avgustnıñ 2-sinden soñ Qırım Yuqarı mahkemesi, Bekirovnıñ cinaiy davasını Yañı Qapı rayon mahkemesine yollamaq, Aqmescit rayon mahkemesiniñ qararına imayeniñ apellâtsiya şikâyetini baqacaq.
"Bu qarar (açlıqnı ilân etmek) - onıñ (Bekirovnıñ - QA) nazı olmağanını añlamaq kerek. O, SİZOdan mahkemege devamlı etaplarğa dayanıp olamaycağını yahşı añlay. Bu da ölüm olacaq, amma daa çekiştirici soyu. Onıñ içün o, narazılıqnıñ bu usulını saylay. Onı Yañı Qapığa avuştıracaq olsalar, o, prokuror ve SİZO başlığı adlarına eki resmiy arizanı azırlaycaq. Bu malümatnı o tünevin (iyül 30 - QA) onı SİZOda yoqlağan ombudsmen Lüdmila Lubinağa ağzaviy şekilde aytıp berdi", - dep qoştı advokat.
Daa evel, Aqmescitniñ №1 SİZOsınıñ tibbiy bölüginde tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirov omurğa siñiri sıqılğanı içün on kün töşekten turmağanı, bildirilgen edi.
Daa evel haber etilgeni kibi, Bekirovnıñ cinaiy davası Aqmescitteki rus mahkemesinden Krasnoperekops rayon mahkemesine yollanıldı.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası FSBniñ Bekirovnı hastahanege avuştırmamaq qararına qoltuttı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Bizler er bir federal programmada iştirak etmege azırmız. Qırım Cumhuriyeti ükümet emirlerini eda etüvde yüksek tertip olacağını kefil ete. Bizler Rusiye Federatsiyasınıñ ükümeti ve prezidentini qaldırmaycaqmız», – dedi Aksönov.
Videokonferentsiyanı Rusiye Federatsiyası ükümetiniñ reis muavini Olğa Golodets keçirdi. O, Qırımğa «Rusiyeniñ yañı subyektine» olaraq mektepten aldın müessiseler qurulması ve sport meydançıqlarınıñ tamiri boyunca programmalarnı maliye etmege vade etti – qayd etile Qırım nazirler Şurasınıñ Facebook saifesinde.


text:
Aprel 4-te Qırğızistan Devlet havfsızlıq hızmeti ilân etti ki, Sankt-Peterburg şeerindeki metroda yüz bergen patlavda esas şeklenilgen adam Qırğızistanda doğğan Rusiye vatandaşı ola.
Qırğızistan mahsus hızmetleriniñ temsilcisi Rahat Sulaymanov bildirdi ki, şeklenilgen adam Qırğızistan cenübindeki Oş vilâyetinde 1995 senesi doğğan Akbarcon Calilov ola.
Sankt-Peterburg şeerinde aprel 3-te kündüz yüz bergen patlavnıñ qurbanı 11 adam oldı. Metro treniniñ daa 51 yolcusı yaralandı.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, aprel 3-te, tahminen saat 14:40-ta Sankt-Peterburg şeerindeki «Tehnologiçeskiy institut» ve «Sennaya ploşad» metro stantsiyaları arasında trende belli olmağan patlatıcı alet patladı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Sofokles
Sofokles (grekshe: Eoφokλῆς; b.e.sh. 497/6 – b.e.sh. 406/5) A'yyemgi Gretsiyalı dramaturg ha'm tragik bolg'an. 10-a'sirde shıg'arılg'an Suda ensiklopediasına ko're, o'miri dawamında Sofokles 123 pesa jazg'an bolıp, solardın' tek jetewi g'ana tolıq qa'lipinde saqlanıp qalg'an. 50 jılg'a shamalas da'wir ishinde Sofokles Afina qalasında o'tkerilgen diniy festivallardag'ı teatrallıq jarıslarda en' tabıslı dramaturg esaplang'an. Ol 30g'a shamalas jarıslarda qatnasıp, sonın' shama menen 24inde jen'gen, ha'mde hesh qashan ekinshi orınnan to'menin almag'an. Sol waqıttın' basqa ko'rnekli dramaturgleri Aeschylus jarıslarda 14 ret jen'iwge miyassar bolg'an bolsa, Euripides tek g'ana 4 ma'rte jen'iwge erisken. Merkuriyde Sofoklestın' atına krater qoyılg'an.


text:
Ukrainada aprelniñ 25-ne qadar 8125 COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi, dep haber ete Ukraina Sağlıq nazirliginiñ Cemaat sağlığı merkezi.
Aprelniñ 24-nde 478 yañı hasta aqqında haber etildi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Eñ çoq hasta Çernivtsi vilâyetinde (1308), Kyivde (1159), İvano-Frankivsk vilâyetinde (700) qayd etildi.
«5498 kişi hastahanede tedaviylene, 433-ü bala ve 1301-i tibbiyet hadimidir. 2627 insan hastahanege alındı, 112-si bala ve 273-ü tibbiyet hadimi ola. 104 insan aqcigerlerni suniy avalandıruv cihazına bağlandı, aralarında bir bala bar», – dep aytıla haberde.
Hastalıq ağırlaşuvları neticesinde 201 kişi vefat etti, 105-i erkek ve 96-sı qadın ola. Ölgenlerniñ çoqusı (86%) 50 yaşından büyük insanlardır.
782 kişi tüzeldi, 145-i tibbiyet hadimi ola, tekrar yapılğan tedqiqler virusnı qayd etmedi.
Qırğınlıq sebebinden Ukrainada mayısnıñ 11-ne qadar karantin ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda qırımatatar faaleri noyabr 25-inde Keriç boğazındaki vaqialardan soñ tutulğan ve tevfiq etilgen ukrain deñizcileri içün mahsulat ve eşya toplanmasını ilân etti.
Qırımtatar milliy areketiniñ faalcisi Nariman Celâl, mahsulat ve eşyanı deñizcilerge Aqmescit SİZOsına ketirilecegini bildirdi.
Celâl zarur olğan şeylerniñ cedvelini derc etti: 44 ölçüsinde papuc, kenef malzemeleri (kenef kâğıtı, sabun, tış fırçı, tış pastası, ustra), kürpeler (pırnıç, qara boğday ve ilâhre), tez pişken laqşa, çay, qave (azır, çekilgen), şeker (sarğılıqlı), kolbas (sarğılıqlı), sebze (qartop, soğan), meyva (alma, banan), ösümlik yağı (küçük şişede), ötmek sarğılıqlı, qoyurtılğan süt, sigaret blokı.
Faalci, noyabr 28-inde çarşenbe künü Aqmescitte Vorovskogo soqağında Rusiye nezareti altındaki Kiyev rayon mahkemesi binası yanında saat 10:30-dan saat 17:00-ğace bulunacağı aqqında bildirdi. O, dostlarınen beraber şahsen özü mahsulat ve eşyanı cıyacağı aqqında ayttı.
Noyabr 27-sinde Rusiye nezareti altındaki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi 24 ukrain deñizcisinden 12-sini tevfiq etti. Andriy Oprısko, Sergiy Tsıbizov, Yuriy Budzılo, Volodımır Tereşçenko, Viktor Bespalçenko, Volodımır Varimez, Mıhaylo Vlasük, Bogdan Golovaş, Sergiy Çulıba, Volodımır Kostışın, Sergiy Popov ve Roman Mokrük apiske alındı.
Aqmescitte Rusiye mahkemesi tevfiq etken ukrain deñizcilerine 6 yılğa qadar apis cezası berile bile.
QMC prokuraturası FSB tutqan ukrain deñizcilerini cenk esiri dep saya.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Aqşamğa yaqın Rusiye ukrain gemilerini keçirdi, amma birazdan atışlar aqqında belli oldı. Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ malümatına köre, ücüm neticesine altı ukrain arbiyi yaralandı. Rusiyede silâ qullanuvını tasdıqladılar ve üç yaralanğan ukrain deñizcisi aqqında haber ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Ukrainanıñ NATO-ğa qoşulması Donbastaki vaziyetni daa da fenalaştırır, dep bildirdi Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
«Bu Ukrainağa içki meselesini al etmege yardım etmez, dep tüşünemiz. Bizim fikrimizce bu vaziyetni daa da fenalaştırır, çünki NATO degende insanlarnıñ fikrini de unutmamaq kerek», – dedi Peskov.
O, Ukrainanıñ nezaretinde olmağa Donbas topraqlarındaki bir qaç million insan içün bu qabul etilmez, dep saya.
NATO Baş kâtibi Yens Stoltenberg Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile laf etken ve Şimalatlantik bağlaşımnıñ Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine destegini bildirgen.
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirgenine köre, «Rusiyeniñ memleket topraqlarında istegeni kibi ordu avuştırmağa aqqı bar».
Beyaz ev ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf etkenlerini resmiy tasdıqladı ve Amerika devlet başı «Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki devam etken tecavuzı qarşısında Ukrainağa» destegini tasdıqlağanını bildirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ evinde avgust 22, bazarertesi künü dua keçirilecek. Bunı İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe öz Facebook saifesinde ilân etti.
«Bazarertesi, avgust 22 künü, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ evinde (Bağçasaray şeeri, Lazurnaua soq., 67 adresi boyunca) ananeviy dua keçirilecek. Qırımtatar halqı kene öz birligini ve biri birine destegini köstermek kerek. Bizim mabuslarımız ve qaçırılğanlarımıznıñ azat etilmeleri içün, toplaşıp, dua etmelimiz!» – yazdı Ayşe Umerova.
Duanıñ keçirilecegi aqqında Qurultaynıñ merkeziy saylav komissiya yolbaşçısı Zair Smedlâyev te haber ete.
«Qırımtatarlar nevbetteki kere Yüce Rabbige dua etip, siyasiy mabuslarnıñ yaqın zamanda azat etilmesi, qaçırılğan ve ğayıp olğanlarnıñ tapılması, ailelerniñ ğayırdan birleşmesini yalvaracaqlar ve er kesge barışıq, sağlıq ve amanlıq tileycekler», – dep yazdı Facebook saifesinde Smedlâyev.
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnı işğal etilgen Aqmescitte delihanede tutalar. Avgust 16 künü Rusiye FSB hadimleri onı mecburen anda psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün alıp kettiler.
İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe babasına tek yaqınlarınen ve advokatlarnen ve tek belli saatlerde körüşmege ruhset berilgenini haber etken edi.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit hastahanesine infarkt havfı ile alıp kettiler. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.
İmayeciler bu mahkeme qararına qarşı şikâyet etti.
«Memorial» rusiyeli uquq qorçalayıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Server Mustafayev ve Edem Smailovnıñ tevqif etilmesine qarşı berilgen itiraz arizalarını yanvarniñ 22-nde baqacaq.
Bu aqta Mustafayevniñ advokatı Sergey Legostov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Oturışuv Smailovnıñ advokatı Konstantin Rustemovnıñ arizası esasında başqa künge avuştırıldı. Al-azırda o, Moskvada buluna, anda Qara deñizde Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrainalı askerlerden birini qorçalağan edi.
Legostovnıñ qayd etkenine köre, mahkeme Aqmescitniñ Kiyev rayon makhemesi üç ay evelsi – 2018 senesi oktâbrniñ 5-nde – çıqarğan qararnen bağlı itiraz arizasını baqmalı.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Dekabr ayında Aqmescitniñ Rusiye mahkemesi Mustafayev ve Smailovnıñ apis müddetini eki ayğa uzattı. Olar 2019 senesi fevralniñ 9-na qadar SİZOda qalacaqlar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy areketi işgalden soñ yarımadanı öz nezareti altına alğan Rusiye yolbaşçılığını qırımtatar halqına nisbeten tarihiy adaletni pekitmege çağıra. Bunıñ ile Qırımda sürgün etilgenlerniñ aqlavı aqta qararğa binayen yañı bayramnıñ kirsetilüvini takbih eteler.
Bu aqta Qırımtatar milliy areketiniñ mutanesip bildirüvinde aytıla, haber ete Qırım.Aqiqat.
Şu cümleden, Qırımda aprel 21 künü «Reabilitatsiyası yapılğan halqlarnıñ canlanuv Künü» munasebeti ile keçirilgen bayramnı takbih eteler. Belli olğanı kibi, işbu bayram Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ «Ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve alman halqlarınıñ reabilitatsiyası ve inkişafınıñ devlet destegi aqqında» fermanınıñ yıllığına bağışlanğan.
«Qırım akimiyetiniñ şimdili temsilcilerinden soramalımız: «Qırımnıñ angi halqı reabilitatsiya etildi ki, 2015 senesi aprel 21 kününi qayd etmemiz içün?» Çünki keçken yılnıñ devamında qırımtatar halqınıñ «tarihiy adaletiniñ pekitilmesi, siyasiy, içtimaiy ve ruhiy canlaması boyunca qarar kompleksi» atta işlep çıqarılmadı bile. «Qırım Cumhuriyetiniñ devlet akimiyet organları» «reabilitatsiya qararlarını» qabul etmek yerinde 2015 senesi aprel 21 künü bir bayram teşkil etmege qarar aldı», – denile beyanatta.
Vesiqada şusı da bildirile ki, yarımadada olğan vaqialarğa köre, Qırımda Sürgünlik qurbanlarını hatıra Kününiñ de lâğu etilmesi mümkün.
«Tezden, ğaliba, daa bir «teşebbüs» peyda olur: mayıs 18 kününi lâğu etmek – qırımtatar halqınıñ matem Kününi, amma halqnıñ tarihiy hafızası lâğu etilmez. 2012 senesi fevral 23 künü Çeçen halqınıñ Matem Künü resmiy şekilde lâğu etildi, amma bundan soñ çeçenler sürgünlik faciasını unuttımı? Daa alçaq bir qararnıñ olması artıq mümkün degil», – denile beyanatta.
Vesiqada ATR qırımtatar telekanalınıñ qapatılmasını da añalar ve «siyasiy ceza» olaraq belgileyler.
«ATR media-holdingi üzerindeki işbu cezalav ne Qırım akimiyetine, ne Rusiyege şeref ketirmey. Telekanal qırımtatar halqınıñ baylığı olğanından sebep yayınlav toqtatılmalı», – denile beyanatta.
«Eger de Rusiye Federatsiyasınıñ yolbaşçılığı halqlarğa nisbeten Stalinniñ cinaiy rejimini takbih etse ve cinaiy asabalıqtan vazgeçse, Moskva tarihnıñ işbu facialı tarihnı qapatmaq ve qırımtatar halqına nisbeten tarihiy adaletni pekitmek kerek», – deyler qırımtatarlarnıñ milliy areketinde.
Qırımda aprel 21 künü Rusiye prezidentiniñ «Ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve alman halqlarınıñ reabilitatsiyası ve inkişafınıñ devlet destegi aqqında» fermanınıñ yıllığına bağışlanğan «Reabilitatsiyası yapılğan halqlarnıñ canlanuv kününi» qayd eteler.
Vladimir Putin 2014 sene aprel ayında, Qırımnıñ Rusiye terkibine keçmesine yol bergen mart «referendum»ından soñ, repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ aqlanuvı aqta fermannı imzalağan edi.
Qırımnıñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy aprel 21-ni «quvanç künü» ve qırımtatar halqınıñ sürgünlik kününi – mayıs 18-ni alternativası olaraq saymağa teklif etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Keriçni ziyaret etip, Mitridat merdivenine bardı. Merdiven boşluğı 2015 senesi bozulğan soñ, tamir işleriniñ alıp barılması alâ daa beklenile.
TASS agentliginiñ bildirgenine köre, Mitridat dağındaki arheologik qazmalarnı baqqan soñ, Putin Keriçte Mitridat merdiveni civarında tapılğan elnen yapılğan eski şeylerden eksponat yapmaq içün müzey teşkil etmege teklif etti. Rusiyeli baş nazir Dmitriy Medvedev teşebbüske qol tuttı ve para tapmağa söz berdi.
«(Müzey) Programma tizilmesi aqqında laf etmek kerek: bunı müzeyleştirmek kerek, ve bu yerde iç diniy daireler temsilcilerinen dava olmaz, çünki bu yerde eski yunan kilseler temsilcileri yoq», – dedi Putin.
Bildirilgen malümatqa köre, Keriç müzey hadimleri Putinge soñki yıllar içinde peyda olğan problemalarnı añlattı, bundan da ğayrı, tarihiy obyektniñ tamir etilmesi kerek olğanını ayttı.
Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Qırım akimiyetine degerler ve arheologik tapılmalarnıñ saqlanmasını nezaret astında tutmağa avale etti.
«Qazmacılar bu yerge kele; ükümetni qullanmaq, ellerge urmaq ve kimseni mesüliyetke celp etmek kerek, çünki er şeyni hırsızlaycalar», – dep bildire agentlik Rusiye prezidentiniñ sözlerini.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin sentâbr 15-te, cumaaqşamı künü Keriçke keldi, o, bu yerde Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ «devletniñ cenübinde naqliye sistemasınıñ inkişafı meseleleri boyunca» toplaşuv keçirecek. Bunen beraber, Putin Keriç köprü quruvı ketişatınen tanış olacaqtır.
Bundan evel rusiyeli prezident Qırım yarımadasını avgust 19-da ziyaret etti, o vaqıt «Tavrida» forumında iştirak etti.
Bundan evel Vladimir Putin işğal etilgen Qırımnı mart 18-de ziyaret etken edi. O vaqıt vertolötnen Keriç köprü quruvı yerini baqıp çıqtı ve Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı boyunca toplaşuvnı keçirdi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi rusiyeli TİN-ne Vladimir Putinniñ işğal etilgen Qırımğa ziyareti munasebetinen narazılıq mektübini yollağan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrain jurnalisti Mıkola Semenağa, Kyiv şeerindeki kardiologiya hastahanesinde tedaviylenmek içün işğal etilgen Qırımdan çıqmağa razılıq bermediler. Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, böyle cevapnı Cezalarnı eda etüv federal Hızmetinden jurnalistniñ advokatı Emil Kurbedinov aldı.
Qırım.Aqiqat bu vesiqağa dair advokat tevsiflerini almağa tırışmaqta.
Daa evel, Ukraina jurnalistleriniñ milliy birligi, ukrain jurnalisti Mıkola Semenanıñ Kyiv şeerindeki kardiologiya hastahanesinde tedaviylenmesi içün olduqça TESİR etmege ukrain akimiyetine ve halqara teşkilâtlarğa muracaat etti.
Bu muracaatnı Ukrain ombudsmenı Lüdmila Denisova, OSCE (Avropada havfsızlıq ve işbirlik teşkilâtı) ve Rusiyede insan aqları boyunca vekâletlisine yolladı.
2017 senesi sentâbr ayında Aqmescit mahkemesi Semenanı üç yılğa şartlı olaraq apiske alıp, üç yıl deñeme müddeti ve üç yıl devamında açıq faaliyet köstermesini yasaqlamağa talap etti.
Aynı o yılnıñ dekabr ayında Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı Mahkemesi, açıq faaliyet yasağını eki yılğace qısqartıp, ükmüni qısmen yımşattı.
Mıkola Semena, öz maqalelerinde «fikir bildirüv serbestligini» eda etkenini ayta.
Ukraina Tış işleri nazirligi, AQŞ Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilâtları Mıkola Semenağa qarşı çıqarılğan qararnı taqbih ettiler.
Azat Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ prezidenti Tom Kent, jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaatlavlarnıñ esassız olğanını söylep, Qırımda Kremlniñ kontroli altında bulunğan mahkeme tarafından çıqarılğan qarar lâğu etilmek kerek, dedi.


text:
Orxon əlifbası
Borınğı Törki älifba (Küktörk (Göktürk) yä Urxun yazu) Törki teldä yazu öçen qullanıldı.
Törki älifba Törki awazlarnı bik tögäl bilgeläde, yazu yañğırışqa buysınğan buldı. Älifba 38 xäreftän tora, süz arada «:» bilgese qaldırıldı. Xäreflärneñ dürtese Törki suzıqlarnı bilgelädelär: [ı/i], [a/ä], [o/u], [ö/ü]. Ber xäref belän ike tartıq töre bilgelängäç, xäzerge Törki söylämnärendä dä alar almaşınıp yörilä: öçön/üçün, ikï/iki/ïki… Tartıqlarnıñ kübeseneñ ike xäref buldı, ber xäref tartıq awaznıñ qalın tören bilgeläw öçen, ikençese yomşağın (uñ yaqtağı räsemdä yomşaqlar hämzä belän bilgelände). Qızıq, elek tartıqlar suzıqnıñ qalın/neçkälegen bilgelädelär, xäzer isä kiresençä, tartıqnıñ qalın/neçkälegen suzıqlar bilgelilär, yäğni suzıqlarnıñ möximlege kütärelde. Xäzerge Tatarçada ı/i xärefe ikelände: ı/e wä í/i.
Xäreflär ağaç/taş östendä suğıp qaldıru öçen uñaylı. Yazu yünäleşe uñdan-sulğa taba. Bastırıp quyılğan taşta bulsa, yazu astan-öskä wä uñdan-sulğa taba bardı, xärefläre şul çaqta 90° äyländerelgän bula.
Tabılğan yazmalarnıñ iñ iskese 7. yözneñ 2. yartısında yasalğan buldı. Yazmalar Urxun yılğasınnan başlap Dunay tılğasına xätle tabıldı.
İske Törki älfbanıñ çığışı äle çişelmägän mäs'älä bulıp tora. Qayber ğälimnär «Latín älifbası Törki älifbadan çıqtı» dip äytälär.
Əlifba[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Säxifälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Omniglot.com/Orkhon alphabet
- Mystery of the furhark alphabet 2004 eлHың 15 aBrycT kөHeHдә apxиBлaHraH. – Futhark wä Göktürk älifbalar arasında bäyläneş ezläw
- Eski milli Türk yazısı 2004 eлHың 16 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Rice xanım Bağdadqa Buşnıñ soñğı tuqtalışı - Söğüd Ğäräpstanınnan kilde. Kilü belän ul Ğiraq premier-ministrı Nuri Äl-Mäliki häm tışqı eşlär ministrı Xöşiär Zebari belän söyläşülär ütkärde. Soñnan ütkän matbuğat oşraşuında kürgän-işetkäne belän qänäğät qaluın äytte.
"Soñğı tapqır monda bulğannan soñ ber ay waqıt ütkän, min säyäsi täräqqiätneñ däwam itüen kürdem. Xäzer moña xalıq üze qatnaşa. Ekstremist, terrorçı, çit il suğışçılarına qarşı kütärelgän keşelärne kürep bula" dide däwlät sekretare.
Aq yort süzçese Gordon Johndroe Rice säfäreneñ maqsatın, ildä solıx urnaştıru tırışlıqlarına teläktäşlek belderü, Ğiraq parlamentın tieşle qanunnar qabul itergä öndäw, dip añlattı.
Xäzer Ğiraqta çağıştrımaça totrıqlılıq urnaştı dip sanala. Ämmä Waşington bu tınılıq waqıtlı bulırğa mömkin di häm şuşı forsatnı ildäge törle milli häm dini törkemnär arasında tatulıq urnaştıru öçen qullanıp qalırğa aşığa.
Süz xakimiätkä xäzer menep utırğan şiğilär, Säddam çorında xakimiättä bulğan sönnilär häm kördlär arasında tatulıq urnaştıru turında bara.
Bu taraftan qayber ğämällär başqarıla da. Şimbä könne Ğiraq parlamentı Säddamnıñ Baath partiäse äğzalarına xökümät eşlärenä qaytırğa röxsät itkän qanun qabul itte.
Xäzer Waşington tağın berniçä qanunnı alğa sörä, şul isäptän, cirle saylawlar häm Ğiraqnıñ neft häm gaz yatmaların ildäge törle milli häm dini törkemnär arasında büleşü turında.
Jurnalistlar belän oçraşu waqıtında Rice xanım Ğiraq häm Quşma Ştatlar ozaq waqıtqa partnerlar bulıp qalaçaq, dide.
"Ğiraqnıñ demokratik räweştä saylanğan xökümäte häm Quşma Ştatlar ike il arasında ozın möddätle mönäsäbätlär bulırğa tieş dip kileşte. Bezneñ ozın möddätle urtaq mänfäğätlär bar. Şularnıñ iñ möxime – üzen üze saqlarlıq berdäm Ğiraq buldıru" dide däwlät sekretare.
Condoleezza Rice bügen ük kire Söğüd Ğäräpstanına kitä häm Buş belän bergä Yaqın könçığış säfären däwam itep Misırğa yul totaçaq.


text:
Mayıs 13-te, cumaertesi künü, Türkiye paytahtı Ankarada qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan matem mitingi keçirildi.
Faaller kündüz qırımtatar milliy bayraqları ile Ankaranıñ merkeziy Anadolu meydanına çıqtı.
Bundan evel şeer akimiyeti Türkiyeniñ bütün territoriyasında fevqulade vaziyet ilân etilgeni sebebinden matem mitingini keçirmekni yasaq etken edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye apishanelerinden azat etilgen qırımlılar Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkonı şaatlıq etmeleri içün davet etmege planlaştıra.
Bunı QMC prokuraturasınıñ matbuat kâtibi Katerina Didenko «Ğromadske radioğa» bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, şaatlıq «2014 senesi baarde işğal etilgen Qırımda hırsızlanmalarınen» bağlı olacaq.
Bu tedbirler ekimler baqqan soñ yapılacaq. Didenkonıñ qayd etkenine köre, hırsızlav davasında Sentsov ve Kölçenkoğa zarar körgenlerniñ statusı berilmeli.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı.
Kyivge qaytqan Oleg Sentsov çoq laf etmeyip, «ukrainalılarnıñ küreşi bitmedi», dep qayd etti. Şimdilik o, jurnalistlernen subetleşmege istemey, amma Facebookta yazmağa vade etti.
Oleksandr Kolçenko Ukrainağa qaytıp, aliy oquv yurtunda oquşını devam etmege ve iş tapmağa planlaştıra, dep ayttı.


text:
Kyiv, Rusiyenen "yaqın vaqıtta" kelecek esirler almaşuvını yapmağa niyetlene. Bunı Ukraina Tış İşler naziri Vadım Prıstayko "İnter" telekanalınıñ efirinde ayttı.
"Er kesni er keske almaştırmaq içün parallel iş yapıla. Bu er vaqıt qıyın protsess edi, çünki "er kesni er keske", bu demek – biz cedvellerni bilemiz, bu cedvellerge razı olamız... Mahsus gruppalar, bu pek qıyın esnasnı başlamaq ve uyğulamaq içün er kün gece-kündüz çalışa. Amma biz, yigitlerimizni yaqın vaqıtta azat etmege niyetlenemiz", – dedi Prıstayko.
Bundan evel Rusiyede daa 113 Ukraina vatandaşı tutula, olarnıñ 89-ı - qırımtatarlar, dep bildirile edi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ukrainalılarnı ava limanında qarşıladı. O, Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Rusiyede apiste tutulğan qırımtatar faalleriniñ azat etilüvi Ukraina-Rusiye almaşuvınıñ ekinci basamağı olacaq.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Rusiye, "ukrain siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesi aqqında muzakereler etilgende", ilhaq etilgen Qırım mavzusınen bağlı bütün laflarnı kestirmege tırışa, dep tüşüne.


text:
Rusiye Qırımnıñ işğalden boşatuvı aqqında muzakerelerge razı olacaqmı? Qırımda qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarını nasıl añdılar? Kremlge Qırım meselesi ile video konferentsiyası nege kerek oldı? Ukraina Rusiye arheologlarını ne içün cezaladı? Qırım.Aqiqat Radiosı bu afta yarımadanıñ haber alanındaki bir qaç rezonans doğurğan meselege diqqat ayırdı.
Prezident Zelenskıynıñ birinci yılı
2019 yılda mayıs 20-sinde Volodımır Zelenskıy Ukraina prezidenti vazifesine tayinlendi. Bu yıl devamında öz çıqışlarında o defalarca qayd etti: Qırım - bu Ukrainadır. Amma Rusiye prezidenti ile Parijde "Normandiya formatı"nda körüşkende bu mesele muzakere etilmedi. Bu afta Volodımır Zelenskıy, koronavirus sebebinden toqtatılğan Rusiye ile aytışmalar yaqın vaqıtta devam etecegine ümütini bildirip, Ukraina öz topraqlarını qaytarmağa tırışacağını qoştı. Daa evel Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiyası Nazirliginde, Kyiv Qırımnıñ işğalden boşatıluvı içün ayrı meydançıqnı yaratmağa istegenini bildirdiler.
Qırım.Aqiqat ekspertler Volodımır Zelenskıynıñ Qırım yöñelişinde işine ne qıymet keskenini ve Rusiye Qırımnıñ işğalden boşatuvı aqqında muzakerelerge razı olurmı dep soradı. Daa evel Kreml bu meseleniñ muzakere etilme ihtimalını red ete edi.
Qırımda sürgünlik qurbanlarınıñ añma künü
Mayısnıñ 18-i Ukrainada qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ añma künüdir. 1944 seneniñ mayıs ayında sover reberliginiñ emri ile bütün qırımtatarlar Qırımdan bir qaç künniñ içinde SSSR uzaq bölgelerine sürgün etildi. 2015 yılda Ukraina Yuqarı Radası sürgünlikni qırımtatar halqınıñ genotsidi olaraq tanıdı, Ukraina prokuraturası ise şimdi o devirniñ vaqialarını tahqiq ete.
Rusiye nezaretindeki memurlar, o zaman yalıñız yarımadanıñ tamır halqı degil de, amma başqa millet vekilleri , hususan, yunanlar, ermeniler ve bolgarlar da horluqqa oğradı dep israr ete
Yarımadanıñ özünde ise 2014-ünci yıldan soñ mayıs 18-ini Qırımda sürgünlik künü kibi qayd eteler ve qırımtatar halqınıñ faciasına bu tarihnı doğrudan bağlamaylar. Rusiye nezaretindeki memurlar, o zaman yalıñız yarımadanıñ tamır halqı degil de, amma başqa millet vekilleri , hususan, yunanlar, ermeniler ve bolgarlar da horluqqa oğradı dep israr ete. Qırım.Aqiqat, bu yıl yarımadada qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ qurbanları nasıl añılğanını ve Qırimnıñ Rusiye tarafından 6 yıllıq işğali müddetinde matem tedbirleri nasıl deñişkenini bildi.
BMT-niñ Telükesizlik Şurasında "Qırım konferentsiyası"
Mayıs 21-inde Rusiye BMT-niñ Telükesizlik Şurasınıñ azaları içün resmiy olmağan konferentsiyanı teşkil etti, onıñ çerçivesinde ilhaq etilgen Qırımnıñ sakinleri ile qonuşmaq ve yarımadadaki yaşayışnıñ "kerçeklerini" bilmek imkânını ilân etti. Spiker olaraq Rusiye nezaretindeki Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ Diniy idaresiniñ reis müavini Esadullah Bairov, Rusiye tarafdarları olğan "Qırımnıñ ukrain cemiyeti" cemaat teşkilâtınıñ reisi Anastasiya Gridçina, "Millet" Rusiye devlet kanalınıñ sabıq reberi, Rusiye nezaretindeki Bağçasaray şeer şurasınıñ mebusı Ervin Musayev ve "Krım 24" Rusiye telekanalınıñ alıp barıcısı Aleksandr Makar çıqışta bulundı.
Konferentsiya vaqtında Frenkistan, Belgiya ve Avropa Birliginiñ elçileri Moskova areketlerini yaramay tanıp, Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutalar dep bildirdiler. Ukraina tarafı bu merasimde iştirak etmekni inkâr etti. Qırım.Aqiqat bunıñ sebebini ve Rusiyege bu format nege kerek olğanını bildi.
Qırım sebebinden yañı sanktsiyalar
Servis hatası
Oops, as you can see, this is not what we wanted to show you! This URL has been sent to our support web team to look into it immediately. Our apologies.
Onı başqa yerde tapa bilecegiñizni körmek içün qıdırıñız
Ukraina prezindenti Volodımır Zelenskıy, Rusiyeniñ Donbasstaki tecavuzı ile bağlı yañı sanktsiyalar aqqında emirni imzaladı. Cedvelge 377 hususiy şahıs ve 235 yuridik şahıs tüşti. Hususan, bu cedvelde "Ermitaj" Rusiye devlet müzeyi, Rusiye coğrafiya cemiyeti, Rusiye İlimler Akademiyasınıñ Arheologiya İnstitutı bar.Ukraina tarafı daa evel Rusiye alijmlerini ilhaq etilgen Qırımda keçken qanunsız arheologiya qazmalarında qabaatladı ve aqibetler qqında tenbiyeledi. Moskovada yañı sanktisyalarnı endi tenqit ettilıer, Qırımda ise olarğa "manasız" dediler. Amma Ukraina ükümetinde, ilhaq etilgen yarımadadaki qanunsız qazmalar aqqında ğarp yatırımcılarıhaberdar etilgenini Qırım.Aqiqatqa aytıp berdiler ve prezident zelenskıy imzalağan sıñırlayıcı tedbirer Ukrainanıñ tışında da keñleşecegine ümütlerinen paylaştılar.


text:
Ukraina musulmanları diniy idaresi (UMMA) müftisi Said İsmagilov işğal etilgen Qırım ve Donbassta yaşağan dindaşlarını hayırlap, «işğalniñ acele bitmesini» tiledi.
«Muqaddes Qurban bayram künü Ukraina musulmanları adından işğal etilgen Qırım ve Donbassta yaşağan ukrain musulmanlarını hayırlayım. Olarğa sulh ve Yüce Rabbimizniñ minnetini tileyim. Allah dua, oraza, qardaşlarımıznıñ çalğan qurbanlarını qabul etsin. Ümüt etemiz ki, yaqın vaqıtta Ukraina regionlarınıñ işğali soñuna yeter ve biz kene de yaqında olacaq bayramlarnı Qırım ve Donbass musulmanları ile beraber qarşılaycaqmız», – dedi Said İsmagilov Qırım.Aqiqatqa.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov bu sene, bıltır olğanı kibi, yarımada işğalinden ve Rusiye akimiyetiniñ Qırımğa kirmek yasağından sebep, Qurban bayramnı Kiyevde qayd ettiler.
Qurban bayram – acılıqnıñ soñunda, Oraza bayramdan 70 künden soñ qayd etilgen musulman bayramıdır.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa birliginiñ rusiyeli ve ukrain vatandaşlarına ve uquqiy şahıslarğa qarşı Ukraina topraq bütünligini bozuv içün şahsiy sanktsiyalarnı devam ettirmek qararına qol tuttı. Bu aqta ukrain prezidenti Twitterde yazdı.
«Avropa birligi Şurasınıñ tecavuzcığa qarşı sanktsiyalarnı devam ettirmek qararına qol tutam. Avropa birliginen birdemlik deñişmez. Deñişmez destek ve Ukrainanen birdemlik tutuvı içün teşekkür bildirem», – dep qayd etti Poroşenko.
Sentâbr 15-te Avropa birligi Şurası 146 rusiyeli ve ukrain fizikiy ve 37 uquqiy şahısqa qarşı şahsiy sanktsiyalarnı yarım yılğa devam ettirdi.
Sanktsiyalar aktivlerni buzlata ve Avropa Birligine ziyaretler içün viza berilmesini yasaq ete, bular Avropa birliginde Ukraina topraq bütünligini bozuv ve mustaqilligine iddia içün mesüliyetli sayılğan teşkilâtlar ve şahıslarğa qarşı kirsetilgen.
Avropa birligi, 2014 senesinden başlap, bir qaç basamaqnen Moskvağa qarşı onıñ Ukrainağa nisbeten basqıncı siyaseti içün, yani Qırımnı işğal etkeni ve Donbassta Rusiye tarafını tutqan separatistlerge destek köstergeni içün sanktsiyalar kirsetti. Bu sanktsiyalar bir qaç sefer uzattırılğan edi, olar rusiyeli iqtisat saasında 2017 senesi yanvar ayında yekünlenecek.
Sentâbr başında Amerika Qoşma Ştatları Moskvanıñ Ukrainadaki vaziyetniñ kerginleşmesinde rolü içün sanktsiyalarğa oğratığan rusiyeli şirketler cedvelini eki kere kenişletti.
Amerika Qoşma Ştatları, Avropa birligi, «Yedi gruppası» aza devletleri ve daa bazı devletler Ukrainadaki vaziyetniñ kerginleşmesi ve Rusiyeniñ oña qarşı basqıncılığı munasebetinen, oña qarşı, hususan rusiyeli fizikiy ve uquqiy şahıslarğa qarşı, bunen beraber, Donbass ve Qırım separatistleri ve sabıq Ukraina yolbaşçılığı temsilcileri sırasından şahıslar ve müessiselerge qarşı bir sıra sanktsiya paketini kirsetti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda maküm etilgen Yevromaydan iştirakçisi Aleksandr Kostenkonı Qırımdan Rusiye Federatsiyasınıñ koloniyalarından birine alıp ketmeleri mümkün. Bunı Aleksandr Kostenkonıñ advokatı Dmitriy Sotniko Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
Sotnikovnıñ sözlerine köre, o imayesi altında bulunğannıñ ne yerde olğanını alâ daa bilmey.
«Onı bir yerge alıp ketseler, keçken bir afta içerisinde onı Omskqa qadar, er angi koloniyağa ketire bile ediler. Avtozakta bile alıp ketseler. Yani, memleket büyük, o qadar zor degil», – dey o.
Sotnikov şunı da qayd etti ki, imayecisiniñ muayyen vekâletleri bar, ve şimdi «qoruv aqqınıñ dos-doğru bozuluvı qayd etile».
«Şimdi Saşanı köteklegen FSB hadimleriniñ mesulyietke celp etilmemesi içün tekrar şikâyet etecegim. Şunıñ içün onıñ bulunuv yerini bilmek kerekim, aks alda mahkeme baquvnı red eter. Bugün ne yerde bulunğanını ise men bilmeyim», – dep añlata Sotnikov.
Advokat dey ki, qanuniy usullar oña tez areket etmege fırsat bermey. «Muracaatqa 30 kün içinde cevap bermege mümkün», – dey Sotnikov.
Ukraina vatandaşı, qırımlı Aleksandr Kostenko Aqmescitniñ №1 SİZOsından ğayıp oldı. Oktâbr 1 kününden onıñ bulunuv yeri aqqında ne imayecisi olğan anası, ne advokatı bile. Resmiy olmağan malümatlarğa köre, Kostenko Rusiye mahkemesiniñ ükmüni – 3 yıl ve 11 aylıq apis cezasını körmek içün avuştırılğandır.
Taqiqatnıñ bildirgeni kibi, 2014 senesi fevral 18 künü «kütleviy nizamsızlıq» devamında Kostenko Kiyevde «Berkut» Qırım mahsus hızmetiniñ hadimine zarar ketirdi.
Kostenko qabaatını tanımay. Avdokatı Dmitriy Sotnikov Qırımnıñ Yuqarı mahkemesine kassatsion şikâyetini berdi.


text:
Mutehassıslarnı leyhalarğa qoşulmağa davet etemiz.
Hadimler saylânıp alınmasında namzetniñ bilgi seviyesi, tecribe ve yeñişleri bizim içün pek muimdir. Onıñ şahsiy tasviri ve hususiyetleri de esapqa alınacaqtır. Namzetlerniñ episi aşağıdaki şartlarğa uymaları pek muimdir yani:
- bizim maqsat ve qıymetlerimizni tanımalı;
- teşebbüskâr ve neticeni körebilmeli;
- taqımda çalışabilmeli;
- yañı malümat ve tecribege açıq olamalı.
İş tapmağa isteseñiz, info@ciba.com.ua adresineke ozüñizniñ rezümeñizni yollaybilesiñiz.


text:
“Vesti Krıma” Rusiye telekanalı “ekstremistlerde eñ büyük tintüvler”den video yayınlay
“Vesti Krıma” mühbiri, 10-ğa yaqın quvetçilerni körgeni aqqında ayttı, lâkin olar episi “tefsir bermekni red etti”. Onıñ sözlerine köre, Canköyde eñ azından 30 adres boyunca tintüv keçirile.
Haberciler, Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan “İyegova şaatları” teşkilâtı “Harkivde yerleşken “İyegova şaatları” merkeziden idare etilgeni”ni iddia ete. Bundan ğayrı, “İyegova şaatları”nıñ yerli bölge gruppasınıñ başlığında “ekstremistik kitaplar, ruhiyat ve teşviqat kitapları tapıldı”.
“Bundan ğayrı ekstremizm maddesine köre cinayet işi açıldı”, - dep haber ete “Vesti Krıma”.
Canköyde Rusiye FSB hadimleri, “İyegova şaatları” diniy teşkilâtında iştirak etkeninde şeklengen onlarca adres boyunca tintüv ve tutuvlar keçirdi. Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti mühbiriniñ malümatına köre, “Sivaş” adlı yerli bölge gruppasınıñ başlığı Sergey Filatovnı tuttılar. Gruppa 2015 senesi resmen qayd olundı ve 2017 senesi, Rusiyede “İyegova şaatları” yasaqlanğanından soñ öz faaliyetini toqtattı.
Rusiye quvetçileri Canköydeki tintüvler aqqında tefsir bermey.


text:
Aqmescitli imam Rasim Dervişevniñ davası boyunca şaat Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi oturışuvında sorav protokolında qayd etilgen malümatnı bermedi, dep bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Advokat Ayder Azamatovnıñ aytqanına köre, mütehassıs-dinşınas ve şaatlar Rasim Dervişevniñ missionerlik faaliyetinen oğraşqanını tasdıqlamadı.
«Şaat Celâlov bugün (yanvarniñ 29-nda – QA) mahkemede soravda qayd etilgen er şey yalan, er şey bam-başqa edi, dep ayttı. O, bu soravnı oqumayıp imzaladı. Soravda qayd etilgenlerni red etip, Dervişevniñ birini celp etkenini ya da missionerlik faaliyetinen oğraşqanını körmedi, dep ayttı. Diger şaatlar da buña oşağan malümat berip, bu binağa namaz qılmağa kelgenlerini ayttı, anda Dervişevniñ olıp olmağanı müim degil, olar islâm dinine köre namaz qılmaq kerekler», – dedi Ayder Azamatov.
Advokatnıñ aytqanına köre, mahkemede delillerniñ videoları baqılğan soñ mütehassıs-dinşınas Bulatov Dervişev tarafından uquq bozulğanını körmedi.
«Mahkeme salonında kösterilgen videonı baqqan mütehassıs Bulatov, bu video boyunca Dervişevniñ missionerlik faaliyetinen oğraşqanına dair hulâsa çıqarmağa mümkün degil, dep ayttı. Ve Dervişev missionerlik faaliyetinen oğraşıp olamaz, çünki anda olğan er kes musulman edi, dep qoştı – yani mütehassıs ilmiy noqtaiy nazardan qıymet kesti, Dervişevniñ areketlerinde missionerlik faaliyeti yoq», – dep qoştı Azamatov.
Ayder Azamatovnıñ aytqanına köre, prokuratura kelecek oturışuvğa diger mütehassıs-dinşınasnı ve daa evel qırımlı advokat ve faallerni Rusiyeniñ ekstremizm ile küreş qanunlarınıñ bozulmaycağı aqqında tenbilegen prokuror Valentin Çuprinanı davet etmege rica etti.
«Mence, şaatlarnıñ ve mütehassıs-dinşınasnıñ malümatından soñ prokuratura dava dağılğanını añladı, çünki üç şaattan ekisi Dervişevniñ missionerlik faaliyetinen oğraşqanını aytmadı, mütehassıs-dinşınasnıñ malümatı da uquq bozulğanını qayd etmedi, ve bunı is etken prokuratura Celâlovnı sorğuğa çekken FSB hadimini onı kerçekten sorğuğa çekkenini isbatlamaq içün ve prokuror Valentin Çuprinanı mahkemege davet etmege rica etip, sorğu bu şahıslarnıñ yanında keçirildi, dep bildirdi, men, elbette, buña qarşı çıqtım, çünki Çuprina dava malümatlarında qayd etilmey. Em de diger mütehassıs-dinşınasnı çağırmağa rica etti, çünki bugün Bulatov ihtisasını tasdıqlaycaq vesiqalarınıñ aslını mahkemege bermegen eken. Buña baqmadan, mahkeme Bulatovnı sorğuğa çekip, bilgilerinden şübhelenmedi», – dep qayd etti Ayder Azamatov.
Yanvarniñ 14-nde Qırımnıñ Rusiye prokuraturası imam Dervişevge qarşı memuriy dava açtı. Qararğa binaen, cuma vaazı ve namaz uquq bozuluvı oldı.
2019 senesi oktâbr ayında Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Mirovoy mahkemesi Şumhay (Zareçnoye) köyüniñ cami imamı Arsen Kantimirovğa qarşı memuriy davanı qapattı. O, qanunsız missionerlik faaliyetinde qabaatlanğan edi. Mahkeme qararına köre, dava memuriy mesüliyetke çeküv müddeti bitkeni içün toqtatıldı.


text:
Qırımda fevqulâde yanğın telükesiniñ rejimi, sentâbrniñ 28-ine qadar ilân etilgen, dep bildire Qırım gidrometeomerkezi.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ malümatına köre, sentâbr 26-sından 28-inece yarımadada quru ot yana bile.
Yüksek yanğın telükesi sebebinden yanğınğa oğraması mümkün olğan yerler yanında ateş yaqmağa, mangal qullanmağa, tütün içmege, yanğan sernik taşlamağa, pirotehnik mahsullarnı qullanmağa, benzin, kerosin ya da diger yanğan madde ile yağlanğan şeylerni qaldırmağa, küneş tüşken orman alanlarında şişe, diger çöplükni qaldırmağa, terek tübünde, alanlarda ot yaqmağa yasaq etile.
Daa evel Qırımda yüksek yanığn telükesi sebebinden sentâbrniñ 28-ine qadar fevqulâde yanğın telükesiniñ rejimi olacağı bildirile edi.
Sentâbrniñ 18-nde aqşam Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabasında 10 gektardan ziyade meydanda quru ot yandı. Bir qaç saat içinde yanğın meydanı 30 gektarğa yandı. Sentâbrniñ 19-nda saba yanğın meydanı 45 gektarğa arttı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildire.
Sentâbrniñ 25-inde Qırımda sıcaq olacaq, yağanaqlar tahmin etilmey. Eñ sıcaq yalı boyunda olacaq.


text:
İslâm-Terekte (Kirovskoye) qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametovanıñ işi boyunca mehkeme oturışuvını şaatlar kelmegeni sebebinden 2018 senesi aprel 10-ğa keçirdiler. Bunı aprel 5-te Qırım.Aqiqatqa İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov bildirdi.
Cepparov: «Mahkeme bugünlik yekünlendi. Oturışuvda sözde zarar körgenler tarafından bazı şaatlar yoq edi. Olar olmaq mumkün ve mecbur ediler. Ondan ğayrı, sözde aqaretlengenini taqdim etken bir qaç polis hadimi sorğulandı», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, bundan soñki oturışuv aprel 10-ğa planlaştırılğan.
2018 senesi fevraliniñ başında Zarema Kulametovanı, polis hadimine «aqaret etken» içün polis bölügine çağırdılar.
Qırımtatar faaliyetçisi Giray Qulametov, 2012 senesinde içtimaiy ağda videorolik derc etken içün alğan on kün apis muddetinden soñ yanvar 28-de Qarasuvbazar muvaqqat izolâtorından çıqtı.
Yanvar 18-de Kremlniñ kontroli altında olğan İslâm-Terek rayon mahkemesi, yanvar 18-de Eski Qırımda evi tintilgen soñ yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Giray Ametovnıñ işini baqıp çıqtı. Kulametovnı «ekstremistik artibutika ya da simvolikanıñ propagandası»nda qabaatladılar.
İlhaqtan soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq kütleviy surette tintile.


text:
Aprel 26 sabasında Qırımda Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağınıñ tükânlarında tintüvler keçe. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov bildirdi.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağınıñ bütün tükânları ve «KrımOpt» şirketi yanında içlerinde balaklavalı telükesizlik hadimleri oturğan maşinalar tura. Ticaret merkezleri yanında – avtobuslar. Alğan malümatıma köre, «KrımOpt»nıñ mudiri Ali Bariyevniñ evi de tintile», – dep ikâye etti.
Ali Bariyevniñ evindeki tintüv aqqında Facebooktaki saifede «Qırım birdemligi» de bildire.
Al-azırda Rusiye telükesizlik hadimleri ve Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti tarafından bu vaziyetke dair berilgen izaatlar yoq. Tafsilâtlar ögrenile.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayratçı Resül Velilâyevge ait.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Urum tili
Urum tili - türkiy til gruppasındaki qıpçaq-oğuz qarışıq bir tildir.
Baskakov, urum tiliniñ oğuz-selçuq til gruppasında olğanını iddia ete. Aleksandır Garkavetsniñ iddiasına köre qırımtatar tilinde olğanınday, urum tilinde de qıpçaq-oğuz sözler daa çoqtır. Garkavets içindeki söz tamırlarına köre urum tilini dörtke ayıra:
- Bolşoy Yanisol, Beşev, Manguş köyleri: pek az oğuz tamırlı söz, aman-aman yoq.
- Kermençik, Bağatır, Ulaqlı köyleri: oğuz tamırlı sözler az da olsa bar.
- Qaran, Laspi, Qamar, İgnatyevka köyleri: oğuz tamırlı sözler biraz daa körüne.
- Mariupol, Stariy Krım: oğuz-qıpçaq tamırlı sözler qarışıq.
Tsalka (Gürcistan) ve Kentav (Qazahistan) regionlarında yaşağan urumlarnıñ tili, şarqiy Qara deñiz, Qars, Erzurum türkçesi şivesindedir.
MenbalarDeñiştir
- Ortadoks Türkler - Urumlar, Erdoğan Altınkaynak, ISBN 975-6551-55-0


text:
Anı Äfğanstandağı "iñ batır" xatın-qız dip atıylar häm qaywaqıt Birmanıñ keşe xoquqların yaqlawçı Aung Sun Suu Kyi belän çağıştıralar.
Uzğan yılnıñ may ayında anı deputatlarnı qıyırsıtuda ğäyepläp parlamenttan quğannar ide. Xäzer Joya kire üz urınına qaytır öçen köräş alıp bara. Üzeneñ parlamenttan quıluın ul süz irege, demokratik qimmätlärneñ häm Äfğan konstitusiäseneñ bozıluı dip sanıy.
"Kire qaytu eşlären min iminlek säbäplärennän ozaq başlamıy tordım. Şulay uq aqça mäsäläse dä bar ide. Advokatlar min tüli almaslıq aqça soradı," – dide Joya.
Malalai Joya elekke suğışçan törkem başlıqlarınıñ xäzer xakimiättä utırularına kisken täñqit belderä. "Alar parlamentta häm xökümättä utıru urınına xökem itelergä häm cäza alırğa tieş," – di Joya.
2007 yılnıñ mayında äfğan deputatları Joyanı 3 yılğa eşennän çitläşterep parlamenttan quu öçen tawış birde. Anıñ möddäte isä parlamentta 2010 yılda betä. May ayında Tolo televideniä kanalına birgän äñgämäsendä Joya parlamentnı mal kötüenä tiñläde. Bu süze öçen ul soñıraq ğafu ütenmiäçägen belderde.
Äle küptän tügel 5 aprildä birgän äñgämäsendä dä ul äfğan deputatları arasında ğadel bulğannarı barmaq belän sanarlıq, dip elekke suğışçan törkem başlıqlarına täñqiten däwam itte.
Eşneñ başı...
Joya Farah vilayätendä xatın-qızlar xäräkäten citäklägän. Berençe tapqır ul anda 2003 yılda bularaq Loya Jirga isemle olı mäclesne kisken täñqitläp çıqtı.
Mäcles başlığı Sibğatulla Mojaddadi Joyanı "käfer häm kommunist" dip atadı. Şul waqıttan birle Joya üzenä bulğan 4 höcümnän isän qaldı. Ämma ul qurıqmağanın, eşen däwam itäçägen belderde.
Joyanıñ advokatı Möhämmäd Zaman anıñ parlamentqa qaytaçağına ışana. Anıñ başqa tarafdarları isä moña zur ömet bağlamıy.
"Mäxkämäneñ nindi qarar qabul itäçägen farazlaw äle bik irtä bulsa da, minemçä mäxkämägä parlament basım yasayaçaq. Parlament yäki äfğan xökümäte Malalaiğa qarşı säyäsi uyın başlarğa mömkin. Misal öçen alar mäxkämä eşen ozaqqa suzırğa mömkin, şunıñ belän Malalai Joyanıñ parlamenttağı möddäte betäçäk," – dide Qabul Universitetınıñ xoquq professorı Nasrulla Stanakzai.


text:
Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Ayşe Seitmuratova Aqmescitke qayttı. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etti.
«Bugün gece Rusiye quvetçileri işğal etilgen Qırımnı esas Ukrainadan ayırğan memuriy sıñırdan keçirmegen 82 yaşında efsaneviy Ayşe Seitmuratova evge, Aqmescitke, qaytmağa mecbur edi. Rus işğalciler onı bir saat tutıp yibergen soñ bu keçiş noqtasından Qırımğa semetdeşimiz kirgen edi, o, Ayşe Ablamıznı Aqmescitke alıp ketti», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Rusiye küç müessiseleri vaziyetni şimdilik izaatlamadı.
Daa evel Rusiye quvetçileri Ayşe Seitmuratovanı memuriy sıñırnı keçkende tuttı, dep haber etildi.
Ayşe Seitmuratova ABD vatandaşı ola, amma Qırımda yaşay. O, Rusiye işğalinden soñ yarımadadan ketmege razı olmadı.
Ayşe Seitmuratova qırımtatar milliy areketiniñ eñ meşur faallerinden biri ola. Onı eki kere apiske alıp mahküm etken ediler.
70-inci yıllarnıñ ortasında yañı apis müddetine oğramamaq içün Seitmuratova ABDne ketmege mecbur edi.
Birleşken Devletlerde Azatlıq Radiosı ve «Voice of America» ile çalışqan, rus, özbek ve azeri tillerinde yayınlar alıp barğan edi.
2001 senesi Ayşe Seitmuratova kimsesiz qalğan qartlar içün Aqmescitte «Qartlar evini» açqan edi, o, bügünge qadar onıñ sermiyasına çalışa.
Milliy areket faaliniñ ayat yolu ve tercimeialı aqqında «Ayşe Seitmuratova. Halqı içün küreş meydanında» maqalesinde oqumañız mümkün.


text:
"EVKAF UKRAİNA" HAYRİYE FONDU Ukraina qanunları çerçivesinde çalışqan hayriye teşkilâtıdır.
"EVKAF UKRAİNA" hayriye fondu" cemiyet içün hayırperverlik ve goñülli olaraq yardım kostermesi ananeniñ devamcısıdır. İşbu fond, Qırımda asırlar devamında bar olğan, lâkin 1880 senesi Rusiye imperatorlığınıñ işğal akimiyeti tarafından yoq etilgen, vaqıf – diniy institutınıñ ğayrıdan tiklemesi oğrunda çalışa.
Ukraina Yuqarı Şurası tarafından taqdirlengen qanun yapıcı uquq aktlarınıñ qaideleri ve Ukrainanıñ halqlarara añlaşmalarınıñ ameliyatta becerüvine destek kosterme yolunen cemiyetniñ ihtiyaclarına kore hayriye faaliyetini alıp baruv, insan aq-uquqlarını yerine ketirüv ve Ukraina, şu cumlede Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri, sakinleriniñ azatlığını saqlav – "EVKAF UKRAİNA" hayriye fondu"nıñ esas maqsadlarından sayılır.
"EVKAF UKRAİNA" hayriye fondu" tasil, insan aq-uquqlarını qorçalav, sağlıq saqlav, içtimaiy qorçalav, içtimaiy teminlev, fuqarelikni keçüv, medeniy asabalıqnı yañıdan tiklev, ilim ve ilmiy tedqiqatlar, sport ve beden terbiyesi, insan azatlığı ve aq-uquqları kibi saalarda oz faaliyetini alıp bara.
"EVKAF UKRAİNA" HF reberi – Zevri KURTBEDİNOV.


text:
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ Kurort ve turizm nazirligi bu sene yaz kurort mevsiminiñ açılışını – rus imperatoriçesi II Yekaterinanıñ yarımadada keçirgen seyaatınıñ 230-cı yıllığına bağışlaycaqlar. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti, yolbaşçıları Sergey Strelbitskiyge atıf etip, haber ete.
Strelbitskiy: «Bu sene II Yekaterinanıñ Qırımğa kelgeninden 230 yıl keçecek. Bu seyat – yarımadada turizm inkişafınıñ başlanğıçı olaraq tanıla. Regionlarda aprel 29 – mayıs 2 künleri arasında bayram merasimleriniñ keçirilmesi belgilene. Şeer ve rayonlar şimdiden başlap bu künler içün meraqları programmalarnı tüşünüp tapmaq kerekler, Qırım sakinleri ve musafirler öz istiraatını evelden plan etip olsunlar», – dep qayd etti.
Bundan evel Strelbitskiy, Qırımda 450 kilometr plâj saillerinden ancaq 100 kilometrlik qısım abadlaştırılğanını beyan etken edi.
Qırımda mayıs-sentâbr aylarında ya da tek yaz aylarında kurort bergisini almağa teklif etler. Kreml nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ Kurort ve turizm naziri, bundan sebep turister sezonlar arasında kelmek içün rağbetlenmek mümkün olğanlarını tüşüne.
2017 senesi mart 1 kününe qadar, prezident Vladimir Putinniñ emirine binaen, Rusiyede kurort bergisi qabul etilmek kerek.
Keçende Kreml nezaretindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, Rusiye prezidentiniñ böyle qararına qol tuttı, ve bu bergi 50 rubleden ziyade olmacağını tüşüngenini ayttı.


text:
Suvdağda «Qırım birdemligi» cemiyet teşebbüsiniñ oturışuvına Rusiye OMONınıñ hadimleri keldi.
Telükesizlik hadimleriniñ aytqanlarına köre, olarğa «bu adres boyunca silâlı toplaşuv keçe», dep telefon ettiler. Aqşamğa qadar 100-ge yaqın OMON hadimi vesiqalarnı teşkere ve ifadeler ala ediler. Aq-uquq qorçalayıcısı Abdureşit Cepparovnıñ fikrine köre, telükesizlik hadimleriniñ maqsadı, tedbirni toqtatmaq ve faaliyetçilerni qorquzmaq edi. Lâkin «Qırım birdemligi» toplaşmağa devam etecek, dep işandıra o.
Navalnıynıñ «öç»ü
Rusiyede muhalefet lideri Aleksey Navalnıynıñ tarafdarları tedbir ötkerdi. Merkeziy saylav komissiyası (TsİK) onı namzet olaraq qayd etmekni red etken soñ siyasetçi adamlarnı prezident saylavını boykot etmege davet etti. Devletniñ bir qaç şeerindeki narazılıq tedbirlerinde telükesizlik hadimleri 250-den ziyade kişini ve şu cümleden Navalnıynıñ özüni yaqaladılar. Aynı zamanda Rusiye İİN iç bir yaqalavlar aqqında haber etmey.
Çubarov qorantası, KHV ve içtimaiy ağlar aqqında
Qırım.Aqiqat Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov ile büyük intervyü azırladı. Birinci sevgi, balalar, eksiklikler ve yararlıqları – bütün bular intervyüniñ birinci qısmında yer alalar. Ondan ğayrı, Çubarov özüniñ Facebooktaki birinci postunı nasıl yazğanını ve onda KHVniñ «qara cedveli» barmı ya da yoqmı, ikâye etti. Daa tafsilâtlı surette mında oquñız.
«Rusiyeniñ bataqqa soñki yükselüvi»
AQŞ Ukrainadaki tecavuz içün Rusyeniñ ayrı şahısları ve şirketlerine qarşı sanktsiyalar cedvelini kenişletti. Şu cümleden sanktsiyalar Aqyar valisi Dmitriy Ovsânnikov ile Qırımğa Siemens turbinalarını ketirgen «Tehnopromeksport» şirketine qarşı tatbiq etildiler. İçtimaiy ağlarda Rusiyege qarşı yañı sıñırlavlar ne derecede tesirli olğanını muzakere eteler.
FSB Qırımda nasıl çalışa
Biz Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından çıqarılağan Bağçasaraydaki eki mahsus operatsiyanıñ eksklüziv videosını elde ettik. O zaman – bu yılnıñ aprel ve oktâbr aylarında – bir sıra Qırım faaliyetçilerini tevqif ettiler. OMON ve FSBniñ Qırımda qullanğan usullarını añlamaq içün jurnalistler ve mutehassıslar er bir kadrnı talil ettiler. Neticelerini «Qırım.Aqiqat» teleleyhasınıñ yañı yayınında baqıñız.
Qısqadan
Ukraina boksçısı Aleksandr Usik Halqara boksçı super seriyasınıñ finalına çıqtı.
Ukraina İİN Qırım ve Aqyar devriye polisiniñ meydanğa ketirilgenini bildire.
Aqyarda orduğa çağırılğan eki yüz genç Rusiyege yemin ettiler.
Çehiyadaki saylavda Rusiyeniñ tarafını tutqan prezident Miloş Zeman tekrar saylandı.
Eñ soñunda daa bir video
Telükesizlik hadimleri tarafından toqtatılğan «Qırım birdemligi»niñ oturışuvından reportajnı baqıñız.


text:
Rusiye prokurorı Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün 16 yıldan 18 yılğa qadar apis cezası berilmesini istedi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde prokuror qırımtatarlarnı qabaatlı tanıp, sert rejimli koloniyada qalmalarına üküm etmege talap etti: Rustem Emiruseinov içün 1,5 yıl nezaret ile 18 yıl apis, Arsen Abhairov içün 15 yıl, Eskender Abdulganiyev içün 16 yıl.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi (Rusiye) yanvarniñ 29-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ davası temelden baqılıp başlandı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kyiv şeer devlet memuriyetiniñ Kolonnıy salonına şahsen kelip, noyabrniñ 13-nde 75 yaşını toldurğan qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevni hayırladı.
Petro Poroşenko, Cemilevni Kyiv şeer devlet memuriyetinde keçirilgen tantanalı merasim vaqtında tebrikledi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Ukraina prezidenti, Mustafa Cemilevge Azatlıq Nişanını bererek, hayırlav sözüni aytıp, qırımtatarlarnıñ milliy liderini «devir timsali» ve «ulu ukrainalı» dep adlandırdı.
Ukraina prezidenti qayd etti ki, «Cemilev kibi bir lider olsa, Qırım mıtlaq serbest olacaq», dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mustafa Cemilevni Ukraina parlamenti ve Ukraina Nazirler Şurası adından merasimde Yuqarı Rada reisiniñ birinci muavini İrına Geraşçenko ve Ukraina tasil ve ilim naziri Liliya Grınevıç tebriklediler. Kyiv şeer devlet memuriyetiniñ Kolonnıy salonına Kyiv şeer yolbaşçısı Vitaliy Klıçko da hayırlamağa keldi.
Qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilev sözge çıqıp, «Qırım serbest olğanına qadar yaşamağa niyet etkenini» qayd etti.
Azatlıq Nişanı – Ukrainanıñ devlet sıñırları ve mustaqilliginiñ qorunması, ukrain cemiyetiniñ birleşmesi, demokratiya, içtimaiy-iqtisadiy ve siyasiy islâatlarnıñ inkişafı, anayasa aqları ve insan ve vatandaş serbestliginiñ qorçalanmasına büyük isse qoşqan ve ayrı yer alğan vatandaşlarnı qayd etmek içün berilgen Ukraina devlet mukâfatıdır.
Mustafa Cemilev, Rusiye ve Qırımda siyasiy sebeplerden tutulğan qırımlılarnıñ balalarına yardım etmege çağırğan edi.
Cemilev, «Qırım» Vaqfı» hayriye teşkilâtınıñ esabına para yollap, «Qırımlı siyasiy mabüslerniñ balalarına yardım» dep yazmağa rica etti.
Mustafa Cemilev, qırımtatar halqınıñ aqları oğrunda küreşip, halqınıñ ürmetini ve qırımtatar milliy lideri statusını qazandı.
1966-1983 seneleri devamında o, altı kere apiske alınğan edi. Yedi kere mahküm etilgen Cemilev «sovetler qurumını aqaretlegen fikirleri» içün 15 yıl apiste yattı. 1975-1976 seneleri Omsk apishanesinde 303 kün açlıq narazılığını tuttı. 1986 senesi azatlıqqa çıqtı.
1991 senesinden 2013 senesine qadar Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi edi. Mustafa Cemilev – III-VII çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı. 2014 senesi noyabr ayından berli – VIII çağırılış Ukraina halq deputatıdır.
2014 senesi avgustnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ №657/2014 fermanı esasında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi olaraq tayin etildi.
Mustafa Cemilev Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.


text:
Rusiye baş naziriniñ muavini Olga Golodets, bıltırğa köre Qırımğa kelgen turist sayısı 25 faizge artqanını bildirdi. Bu aqta o Aqyarda yañı kompleks taqdim etilgen vaqıtta Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bildirdi dep haber ete Kremlniñ matbuat hızmeti.
“Turist sayısı kün sayın arta. Qırım köprü açılğandan berli onıñ üstünden 1,5 million turist keçti. Yedi ay içinde Qırım toprağına kelgen turist sayısı 26 faizge artqanını köremiz”, - dedi o.
Avgustnıñ 1-nde “Krımskiy most” informatsion merkezi haber etkenine köre, 2018 senesi mayısnıñ 16-nda Keriç boğazında köpür açılğan soñ onıñ üzerinden eki yönelişte 1,44 mln maşna keçken.
Rusiye tarafından tayin etilgen Qırım kurortlarınıñ naziri Vadim Volçenko aytqanına köre, bu yıl başından itibaren iyülniñ 25-ne qadar Qırımnı 3 million 281 biñ turist ziyaret etken. Memurnıñ malümatına köre, keçken sene aynı müddetinen qıyaslansa, bu raqam 25%ge artqanı körünmekte.


text:
Qırğızstan liderı wazıyfasınnan kitä
Monıñ öçen ul saylawlar uzuın kötä
Qırğızstan ilbaşı Sooronbay Cäänbäkov, parlament saylawlaru uzğaç häm ilbaşı saylawı iğ’lan itelgännän soñ, wazıyfasınnan kitärgä qarar qıldı.
İlbaşı matbuğat särqatibe Tolganay Stamaliyeva ilbaşı Cäänbäkov häm xökümät räise Sadır Caparov söyläşüe xaqında yazmaça belderü yasadı.
Anda äytelgänçä, Caparov ilbaşı Cäänbäkovqa wazıyfasınnan kitü taläben citkergän. Cäänbäkov isä monnan soñğı waqıyğalarnıñ däwlätkä qarşı aldan kürelmägän sśenariyğa yul aça aluın istä totıp, wazıyfadan xäzer ük kitüneñ yalğış bulaçağın äytä. Şuña kürä älege adımnı parlament saylawları uzğançı häm ilbaşı saylawı iğ’lan itelgängä qadär kiçekterep torırğa bulalar.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä-Azärbaycan arasında tabiğıy gaz kileşüe
Azärbaycan ilçese Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı
Azärbaycannıñ Änkara ilçese Mammadov Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı


text:
Qırımda keçken künü 203 koronavirus hastası qayd etildi, 40-ınıñ hastalıq alâmetleri yoq edi, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov. Bu raqam Qırımda pandemiya vaqtında yañı antirekord oldı.
Umumen Qırımda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 7200 insan koronavirusqa oğradı, 113 kişi vefat etti. Rospotrebnadşçor idaresiniñ malümatına köre, hasta sayısına köre liderler – Aqmescit ve Bağçasaray rayonı. İslâm Terek, Qurman ve Krasnoperekop rayonlarında da hasta sayısı arta.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya yarımadada epidemiologik vaziyet kerginleşe, dep bildirdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
"Beslan Awazı" oyışmasına räsmilärgä tuğrılıqlı citäkçelek bilgelände. Bu eş östän quşılıp eşlände. Oyışmanıñ maqsatı şul uq qala – bez Beslannıñ döreslege häm faciğada ğayyeple räsmilärneñ cäzağa tarttırıluı öçen köräşäçäkbez. Eşebezneñ näticäläre dä bar. Bez 3 mäxkämä aşa uzdıq, eşne Strasburgqa tapşırdıq, bezgä torğan sayın kübräk keşe quşıla bara. Xakimiätlär bezneñ abruyıbız üskänen kürä häm şundıy yul belän bezne yuq itärgä tırışa."
Xäzer "Beslan Awazı" citäkçelegenä kilgän keşelär – yıl yarım elek küpçelek tawış belän oyışmadan çığarılğan bulğan keşelär, di Kesaeva:
"Ul keşelär bezgä tärtipsezlek häm qotırtır öçen cibärelgän ide. Ayırım alğanda, alar respublika citäkçesen yuq itergä çaqırdılar. Bez alarnı oyışmadan çığardıq, bezneñ ğamällärenez qanuni buldı."
Bu xälneñ näq mätäm köne aldınnan buluı – oçraqlı tügel, dip sanıy oyışma wäkilläre. Räsmilär şulay itep faciğağa üz mönäsäbäten belderde, dip östäde ul. Räsmilär digändä oyışma Mäskäw Kremlen küz aldında tota, Tönyaq Ossetiä xökümäte – Mäskäw qulındağı uyınçıq, di Ella Kesaeva.
Bu könnärdä Piterburda Beslan qorbannarına häykäl açıldı. Şundıy uq häykällär Vladikavkaz, Lipetski häm İtaliäneñ Florensiä şähärlärendä bar. Piterburda ossetinnar cämğiäte şähär xalqına 3 sintäber könne kiçke säğat 9da Beslan balaların iskä alıp şämnär yandırunı sorap möräcäğät itte. "Beslan Anaları" oyışması – sorawlarğa cawap tabılmıyça eşneñ tizdän yabılaçağınnan qurqa.
Beslannıñ üzendä isä höcüm bulğan mäktäpne nişlätergä belmilär. Cirle räsmilär mäktäp binasın cimerep urınına çirkäw tözergä teli, ata-analar moña kisken qarşı çıqtı. Kesaeva:
"Bez, qorbannar ğadellekne ezläw eşendä böten qanuni yullarnı ütkänçegä qadär bina qalırğa tieş. Eşne bez Strasburgqa birdek, häm anda qarar çığarılğançığa qadär ber kemneñ dä binanı cimerü xaqı yuq. Çönki bina häm anıñ tiräsendäge cir – xakimiätlär qılğan cinäyät urını."
Şulay uq Beslan mäktäbendä balasın yuğaltqan Rita Sidakova:
"Mäktäp qalırğa tieş, minem öçen ul berençe çiratta cinäyät häm wäxşilek urını. Ul urın andıy xällär başqa bulmasın öçen torırğa tieş."
"Beslan Çınbarlığı" isemle internet säxifäsen alıp baruçı Marina Litvinoviç, faciğane tikşerü eşe barışı belän tanıştırdı:
"Beslanda terror ğamälen tikşergän cinäyät eşe menä inde 3 yıl däwam itä. Ul berniçä tapqır tuqtatılıp däwam itelde. Berençe tuqtatu – Basaevnı ezlägändä buldı, annarı Basaeyvnı ütergäç tağın başqa säbäplär tabıldı. Ämma eş alğa kitmäde, tikşerü barışında ziyan kürgän keşelär yañadan yaña sorawlar häm dälillär birep tordı. Qızğanıçqa qarşı tikşerüçelär bu mäğlümatlärgä iğtibar itmäde. Menä inde yartı yıl tikşerüdä alğa kiteş yuq. Beslannı tikşergän parlamentnıñ bäysez komissiäse äğzase Savelyev tapqan mäğlümatlär häm yasağan näticälärne dä prokuratura tikşerergä wäğdä itsä dä – ber ni eşlänmäde."