text:
Bağçasarayğa “qırımtatarlarnıñ qalbi” deyler. “Han Sarayı” müzey-qoruğınıñ sabıq müdiri Elmira Ablâlimova oña, acayip masallarnı ikâye etken “tılsımlı qartiy” dep ayta. İşğalden soñ Qırımda büyük mesele çıqtı: rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ eñ müim medeniy ve tarihiy degerligini - Hanlar Sarayını yoq ete.
Bağçasaray - nedir o? Han Sarayınıñ tarihiy degerligini qaytarmaq mümkünmi? Bu şeerde qırımtatar milliy ünerlerni ne etip yañıdan tikley ediler? Bunıñ aqqında Qırım.Aqıqat Radiosı Elmira Ablâlimovanen sübetleşti.
- Bağçsaraynı yerli sakinler nasıl köre? Bu şeerni ne içün seve?
Menim içün Bağçasaray - tılsımlı qartiydir. O sizge işanıp, bütün öz sırlarını açsa, Bağçasaray aqqında mucizeli ikâyelerni bilirsiz.Elmira Ablâlimova
- Bağçasarayğa kelip, “Vay, ne qadar küçük ve sade şeer! Onıñ nesini sevesiz?” dep taaciplengen adamlar pek çoq edi. Amma biz Bağçasaraynı nasıl körgenimizni ikâye etken soñ, adamlar añlap başlay edi. Menim içün Bağçasaray - tılsımlı qartiydir. O sizge işanıp, bütün öz sırlarını açsa, Bağçasaray aqqında mucizeli ikâyelerni bilirsiz. Şeerniñ bu ruhu er keske açılmay. Amma bir kere onı sezseñ, başqa iç bir şeer Bağçasaraynıñ yerini almaz.
- Bağçasarayda siziñ sevimli yerleriñiz barmı?
- Han Sarayı, elbette ki. Anda harem azbarında cennet alması teregi öse. Baarde o pek dülber güllene. Tasavur etiñiz, masal kibidir i. Daa fontan çeşmeleri çalışıp başlağanda, men ondan zevq ala edim. Han Sarayınıñ meydanı - ğayet küçlü yer. Anda daima sükünet. O fikir etmege, özüni ögrenmege ve añlamağa yardım ete. Ve çeşmeler çalışıp başlağan vaqtı.. Suvnıñ şırıldısı - sanki anda kene yaşayış canlana. Anda acayip.
Poloniya faalcisi Urşula Doroşevskaya bir vaqıtları Qırımda ictimaiy areketniñ inkişafına, şu sıradan qırımtatar faalcileri, sanat erbaplarına da yardım ete edi. Siz onı bile edinizmi?
Bağçasarayda qırımtatar ananeviy sanatını canlatqan ilk ustahaneler açılğan edi. 2014 yılı bu ustahaneler qapatılğan ediElmira Ablâlimova
- Ebet, men onen şahsen tanışım. O ğayet faal cemaat erbabı, şimdi endi siyasetçi, Poloniyanıñ Litvada elçisi ve o - qırımtatarlarnıñ büyük dostu edi. Biz Bağçasaray rayonında ve bütün Qırımda pek çoq leyhalarnı ömürge keçirdik. Onıñ desteginen biz Qırımda ilk teşebbüsni kerçekleştirdik: eski şeerde üner merkezini açtıq. Binanı satın aldıq, altın nağış sınıflarını açtıq. Yañlışmasam, o dersler - bu qırımtatar ananeviy sanatını canlatqan ilk dersler edi. Bundan ğayrı, quyumcı Ayder ağa Asanov ve onıñ qızı Elmira anda qırımtatar quyumcılıq merkezini açtı. Şimdilik olarnıñ işleri pek populâr. Yazıq ki, 2014 yılı bu ustahaneler qapatılğan edi.
- Ustahenelerde çölmekçiler de çalıştımı? Şimdi belli qırımtatar ustası, çölmekçi Rustem Skibinniñ işleri pek keñ tarqarğan..
Öz yönelişini inkişaf ettirip, şegirt alıp ögretkeni içün, Qırımda bu işni devam etken çoq adam barElmira Ablâlimova
- Ebet, Rustem Skibinniñ özüne has usulı bar, onıñ mahsulatı başqalarından birden ayırıla. Öz yönelişini inkişaf ettirip, şegirt alıp ögretkeni içün, Qırımda bu işni devam etken çoq adam bar. Men daa Eldar Guseynovnıñ işlerini pek begenem. Olar da ananeviy üslüpte yapılğan ve pek güzel ve meraqlılar.
- Biz Bağçasaray aqqında yayın yapacağımıznı içtimaiy ağlarda ilân ettik ve qırımlılarğa efir mevzusı boyunca sual bermege teklif ettik. Mına Facebookta yazılğan sual: “Han Sarayında tamir körünüşinde bu viran etici “yevroremont” öyle de devam etse, ileride, Qırımnı qaytarğan soñ, ğayıp olğan, bozulğanını ğayrıdan tiklemek mümkünmi? Ya da tarih abideleriniñ qorçalavı aqqında endi tüşünmemek mümkün?”. Bunıñ aqqında ne dersiñiz?
Andaki özgünligimizni qısmen coydıq ve onı evel olğan sıfatqa qaytarmaq mümkün degil.Elmira Ablâlimova
- Bu pek yahşı sual. Amma oña cevap olaraq doğrusını aytmaq kerek. Tamirniñ ilk basamağı ve Büyük Han Camisine ait olğan areketler, yazıq ki, doğurtılmaz. Andaki özgünligimizni qısmen coydıq ve onı evel olğan sıfatqa qaytarmaq mümkün degil. Allah bersin, kirametni saqlap olayıq ve kelecekte ispan kirameti yerine töşeyik.
- Tamir dep adlandırılğan Han Saraynıñ deñiştirüvi aselet qırımtatar tarihını yoq etmek icün yapılğan areketke oşay. Buña ne dersiñiz?
Men eminim, mında Qırımda qırımtatarlarnıñ tüsüni yoq etmek içün maqsatlı siyaset ükümsüre.Elmira Ablâlimova
- Bunda kesinliknen eminim! Han Sarayınen olğanı - bir hata ya da qabarcılıq neticesi degil. Biz, öz tarafımızdan, bunıñ aqqında aytqanda, haber cenki başlandı. Olarniñ er şeyni qaytarmağa imkânı bar edi: öz qararlarını ğayrıdan muzakere etmek, başqace yapmaq. Amma böyle olmadı. Men eminim, mında Qırımda qırımtatarlarnıñ tüsüni yoq etmek içün maqsatlı siyaset ükümsüre.
- Bağçasarayda raatlanıcılar meselesi ne alda?
- Mañaaytmağa qıyın, çünki bu meselenen oğraşqan adamlarnen az qonuşam. Maña belli olğanından - insanlar tatil mevsiminden pek memnün degil. Turistler bar, amma aqçaları azca oldı. Bundan ğayrı, fiyatlar şimdi yüksek, tek aşayt mallarına degil de, mesken-kommunal hızmetlerine de. Böylece, qalğan er şey de paalılaşa. Keçmişte olğan seviye endi yoq.
- Evelde Bağçasarayğa nasıl turistler kele edi? Olarnı ne maraqlandıra edi?
Biz qıdırğan, tüşüngen, yañı şeylerni ögrenmege aves etken, yañı açıluvlarğa quvanğan turistni bekledikЭлbMиpa AблялиMoBa
- Eñ başında, biz Bağçasaynıñ kelecegini tasavur etkende, onı temiz ve yaşamaqqa qolay şeer kibi köre edik. Biz onı Qırımnıñ turistik paytahtı kibi köre edik. Ve özümizge “Nasıl raatlanıcını bekleymiz?” dep sıq-sıq sual bere edik. Añlay edik ki, bay turist şimdilik Bağçasarayğa kelmez. Amma biz sadece yatmağa isgen turistni degil, qıdırğan, tüşüngen, yañı şeylerni ögrenmege, tapmağa aves etken, yañı açıluvlarğa quvanğan turistni bekledik.
- Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova bir sefer aytqan edi: Bağçasaray - qırımtatarlarnıñ qalbi ve o şimdi ağıra. Siz onıñ fikrinen razısızmı?
- Bütünley razım. Bağçasaray - tek memuriy merkez degil. O - bizim timsalimiz. Devletçiligimizniñ, küçümizniñ, milletimizniñ timsali. Bağçasaraynıñ qalbi - bu Han Sarayı. Şimdi anda olıp keçkeni qorqunçlı
(Metinni Artem Laptiyev azırladı)


c: text/html

text:
Qırımtatar halqınıñ aqları qoruvı boyunca Komitetiniñ «acele bağı»na 18 yaşında olğan qırımtatar qızınıñ ğayıp oluvı aqqında haber keldi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Komitetniñ başı Eskender Bariyev bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, qız Aqmescitniñ Kiyev rayonında yaşay edi.
«Saba, dekabr 2 künü, qız evden universitetke çıqtı. Amma saat 9-da onıñ ile bağ ğayıp oldı, şimdi bulunuv yeri belgisizdir», – dey Bariyev.
Şimdi komitette elde etilgen malümatnı ögreneler, qıznıñ tuvğan ve yaqınları ile subetleşeler. Daa da tafsilâtlı malümatnı birazdan soñ bermege vade eteler.
Teşkilâtta, ahlâqiy noqtaiy-nazardan qıznıñ ad ve soyadını aşkâr etmeyler, çünki buña ana-babasınıñ razılığı daa yoqtır.
Bu, Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı ile bağlı birinci adise degil. Ukraina Milliy havsızlıq ve mudaafa hızmetiniñ malümatına köre, Qırımda işğal vaqtından 21 qırımtatarı ğayıp oldı.
Qırım «Nazirler şurası» yanında ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ işleri ile oğraşacaq taqım peyda oldı. Taqımnıñ birinci toplaşuvı endi keçti, neticede işbu insanlarnıñ işleri Qırım boyunca Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresininiñ Emieytli işlerniñ taqiqatı boyunca İdaresine berildi.
Qırımda insan aqları bozuluvınıñ qayd etilmesi boyunca gece-kündüz açıq olğan telefon yolağı peyda oldı. Bu alğa rastkelgen er kes mahsus telefon nomeraları boyunca bağlana bileler. «Acele bağ»nı qırımtatar halqınıñ aqları qoruvı boyunca Komitet teşkil etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/03-29
Röstäm Abäzov (29.03.1959, TASSRnıñ başqalası Qazan şähäre, RSFSR, / SSRB) — SSRB häm Rusiä Federatsiäse muzıkantı.
La Primavera däwlät kamera muzıkası orkestrı sänğät citäkçese, baş dirijör. Tuqay büläge iäse.
Skripka buyınça – Mäskäw, kompozitorlıq buyınça – Qazan däwlät konservatoriälären tämamlağan.
Elekke Tatar däwlät filarmoniäse solistı, muzıka mäktäbe direktorı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırımda «akimiyet» salı künü, avgust 5-de, ukrain operatorlarnıñ söndürilecegi aqqında ilân etti.
Bunı Qırımnıñ haber ve alâqa naziri Dmitriy Polonskiy bildirdi.
«Menden ukrain mobil ağlarnıñ vekillerinden malümat bar, sanki kelecek afta, salı künü, Qırım müşterilerine hızmet kösterüv toqtatılacaq. Bütün ağlar, ya da ayrı soyları söndürilecekmi, bunı aytamam, amma böyle haber bar», – dedi Polonskiy, dep haber ete İnterfaks.
Onıñ sözlerine köre, Qırım sakinleri endi Rusiye operatorlarınıñ tahminen 700 sim-kartasını alğan eken.
«Rusiyeli sim-kartlarnı salı kününe qadar işletmege tevsiye etemiz»,– dedi Polonskiy.
Evel qırımlılarğa ukrain operatorlarnı rusiyeli soylarına deñiştirmege tevsiye ete ediler.


text:
Bunı Azatlıq Radiosı efirinde Ukraina Silâlı quvetleriniñ şahsiy erkân ile iş boyunca Baş idare yolbaşıçısınıñ vazifelerini eda eken general-mayor Oleksandr Rozmaznin bildirdi.
O şunı da qayd etti ki, iyün 19 sabasına Ukraina ile Rusiye sıñırı qapatılğan eken.
«Öz tuvğanlarını coyğan qorantalarğa maliyeviy yardım kösterilecek. Yardım miqdarı – 609 biñ grivna, para soy-soplar arasında bölüne», – dedi Rozmaznin.
Onıñ sözlerine köre, işbu malümat Milliy gvardiya ve Devlet sıñır hızmetiniñ şahsiy erkânınıñ telâfetini qaplap almay. Mında qurbanlarnıñ sayısı daa azdır.


text:
Qırımda beş insan COVID-19 diagnozınen ağır alda reanimatsiyada buluna. Bu aqta mayısnıñ 12-nde Qırımnıñ Rusiye baş nazir muavini Yelena Romanovskaya koronavirus ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Beş kişi ağır alda reanimatsiyada buluna, pek ağır alda, 100 kişi orta ağır alda, qalğanları bir qarar. Qayd etemiz ki, orta yaşlarda hastalarnıñ sayısı arta: 33 insan – 18 yaşından 39 yaşına qadar ve 56 kişi – 40 yaşından 64 yaşına qadar», – dep qayd etti Romanovskaya.
Onıñ malümatına köre, 1700 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 893 kişi evde qala, 189 insan hastahanede, 618 kişi observatorda buluna.
Böylece, al-azırda Qırımda 209 koronavirus hastası qayd etildi, 24-ü çetelden keldi, 21-i – Rusiyeden. 64 kişi tüzelip yahşı oldı. Eki insan vefat etti. Aqyarda 126 COVID-19 hastası qayd etildi, eki kişi vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren mecburiy qoruv maskalarını taquv rejimi kirsetile, Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi mayısnıñ 31-ne qadar uzatıldı, Aqyarda – mayısnıñ 17-ne qadar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
ABD prezidenti Donald Trump eñ yaqın afta COVID-19 pandemiyası vaqtında hususan ölüm sayısına köre eñ zor ola bile, dep tenbiledi.
Trump, koronavirus qırğınlığı sebebinden kirsetilgen sıñırlav tedbirlerini memlekette aprelniñ 30-na qadar uzattı. Aprelniñ 5-nde o, memleket «tezden» işke qaytıp olur degen ümütini bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«İşke qaytmamız kerek. Kene açılmamız kerek. Bunıñ aylarnen devam etmesini istemeymiz», – dedi Trump.
Amerika Birleşken Devletlerinde yañı hasta sayısı artmağa devam ete. Keçken künü tahminen 35 000 yañı hasta ve 1300 ölüm qayd etildi.
Memlekette hastalarnıñ sayısı 312 000-ni aştı, 8500 insandan çoq vefat etti, bu bütün memleketler arasında eñ büyük raqam.
Tahminen 113 000 hasta ve ölümlerniñ aman-aman yarısı – New York ştatında.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım qurtarıcıları, çarşenbe künü noyabr 27-sinde yarımadada havflı ava şaraiti olacağı aqqında haber etti.
"Noyabr 27-sinde Qırımda, cenübiy tsiklon keçecegi içün, bazı yerlerde küçlü sağanaqlar, bora, iyi burçaq ve 25 m/s qadar küçlü yel tahmin etile. Ayrı qasabalarda dumanlı olacaq", - denile Rusiye FVN-nin Qırım idaresiniñ beyanatında.
Bundan sebep müessise, yürek ve astma hastalıqları olğan adamlarğa duman vaqtında tışarığa çıqmamağa, piyadelerge pek mıqayt olmağa, aydavcılarğa süratnı azlaştırmağa tevsiye ete.
Tünevin Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, yüksek yanğın telükesi sebebinden furtuna ihtarını ilân etti, o, yarımadada raatlıq künlerinece sürecek.


text:
Böyle bir ilân Ukraina Devlet migratsion hızmetiniñ resmiy saytında mevcut.
Nazirlikte qayd etkenleri kibi, Ukraina vatandaşlığından vazgeçmek içün, qanun boyunca, Ukraina prezidenti adına muracaat yazmalı.
«Ukraina vatandaşlığından vazgeçüv şahısnıñ Ukraina prezidenti adına tış işler nazirligine berilgen muracaatına köre resmiyleştirile. Ukraina vatandaşlığı toqtatılmasınıñ künü Ukraina prezidenti bunıñnen bağlı emir imzalağan künü sayıla. Böyle etip, Rusiye Federatsiyası Qırım ve Aqyar sakinleriniñ ukrain vatandaşlığından vazgeçüv aqqında bir de bir qarar qabul etip olamay. Ukraina vatandaşlığını saqlap qaldırmaq içün bir de bir vesiqanı teslim etmege kerekmey», – aytıla beyanatta.
Nazirlik qırımlılar ve Ukrainanıñ diger vatandaşlarını iç bir vaqıt Ukraina vatandaşı pasportını bir kimsege bermemege çağıra, çünki «ileride onı qanunsız bir faaliyette qullana bileler».
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden sebep Rusiye Federal migratsion hızmeti Ukraina vatandaşları olaraq qalmağa istegenlerden ariza yazmağa talap ete. Arizanı aprel 18-ne qadar teslim etmeli.
Bunıñ kibi arizanı qaldırmaq içün qırımlılar büyük nevbetlerde tura. Bir çoq adam belgilengen kününe qadar yetiştirmeycek dep, Rusiye vatandaşları olmaqtan saqına.


text:
Qırım rus ükümetiniñ birinci baş nazir muavini Mihail Şeremet Qırım qamaçavı teşkilâtçılarını yarımadanıñ «deñiz qamaçavı» aqta planlarnı qurmamaq çağırdı. Qırım Nazirler şurasında eminler, faallerniñ bu kibi ıntıluvı olsa, Rusiye sıñırcıları «ateş açarlar».
Şeremetniñ sözlerine binayen, Qırımnıñ bütün strategik obyektleri, şu cümleden Keriç parom keçiti qoruv altındadır. «Biz er şeyni nezaret ete ve qoruymız, şunıñ içün fırsatları yoq», – dedi «RİA Novosti» neşirine Şeremet.
Qırım ükümetiniñ diger baş nazir muavini Ruslan Balbek dey ki, Qırımnıñ «deñiz qamaçavı» Rusiye gemileriniñ rastkelişi ile biter.
«Deñiz qamaçavı Rusiye Federatsiyasınıñ sıñır gemilerine birinci rastkelişten soñ biter», – dey Balbek. Sözlerine köre, «Rusiye sıñırcıları qanun bozğanlarnen laf etmey ve kerek olğanda birden ateş açarlar»
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov aytqanı kibi, Qırımğa mal, erzaq ve elektrikniñ ketirilmesi toqtatılğanından soñ, yarımadanıñ «deñiz qamaçavı» başlanır, şu cümleden Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arterriyası olğan Keriç keçitiniñ qamaçavı da.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Lâle qırımtatar bala telekanalına programma qavramındaki bozuvlarnı ve «korsanlıq alâmetlerini» tüzetmek içün Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şura tarafından «kiçik aralıq» muddet berildi. Bunı Qırım.Aqiqatqa Milliy şura azası Sergey Kostinskiy tarif etti.
«Bu, bozuvlarnıñ devam etilmesi içün yapılmay, vaziyetni tüzetmek içün, olar (Lâle – QA) ukrain qanunlarına köre çalışqanları içün yapıla. Olarda baza ile, maliye ile bağlı problemalar bar. Areketlerini tüzetmek içün olarğa vaqıt kerek», – dedi Kostinskiy.
O qayd etti ki, Milliy şura «körmemezlikke urmay, ceryanı kontrol ete», ve hatalarnı doğurtmaq içün belli muddetler ayırıldı.
Avgust ayında Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şura Lâle qırımtatar bala telekanalında nevbetten tış teşkerüv keçirmege qarar aldı. Plandaki nezaretniñ neticeleri buña sebep oldı. Neticelerge köre – milliy qısımnıñ eksimesi ve çetel programmalarnıñ arması, ve «korsanlıq alâmetleri» de tapılğan edi.
Lâle qırımtatar bala telekanalı ATR holdinginiñ qısımı ola. 2015 senesi 1 aprelden berli işğal etilgen Qırımda analog yayınlarını toqtattı, çünki rus litsenziyasını alıp olamadı. Soñra ATR öz yayınlarını qıtaiy Ukrainadan ğayırdan başlattı.


text:
29 noyabr künü Rusiye sıñır bekçileri Qırım ile qıtaiy Ukraina arasındaki memuriy sıñırda qırımtatar artistleriniñ yaqalanmasını Kyivte ötkerilgen «Vatan Sesi» kontsertinde iştirak etkenlerinen bağlaylar. Böyle fikirni Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ qızı – Ayşe Umerova seslendirdi.
Tutulğanlar arasında Hip-Hop Qırım taqımınıñ azaları (Seyran Halilov, Eskender Çatalov, Osman Cemalâdinov), yırcı Reana Tarkova, ve kontsertte iştirak etken ösmür qız Adile Absairovanıñ anası – Ayşe Absaitova.
«Olarnı suvuqta tuttılar, ve nevbetnen sorğudan keçire ediler. Subet protokol ile ötkerile edi. Episi olarnı aman-aman 4 saat tuttılar», – dedi Ayşe Umerova.
Memuriy sıñırda Aliye Degirmenci de - «26 fevral» işi boyunca apiske alınğan Mustafa Degermenciniñ anası tutılğan edi. Rus sıñırcıları onı eki saat tuttılar ve bir sıra umumiy sualler soradılar.
27 noyabr künü Kyivte «Vatan sesi» qırımtatar kontserti keçirilgen edi, onda Kyivte ve işğal etilgen Qırımda yaşağan qırımtatar yırcıları iştirak etti. Kontsertten ögüne yarımadadaki işğalci akimiyet, Qırımda yaşağan bir-çoq qırımtatar artistlerini çeşit basqılarnen qorquta edi.


text:
Suşenkov ve Malışevni Slavânsk yanında yaqaladılar. Olarda öz başına tayin etilgen «Donetsk halq cumhuriyeti»niñ akreditatsiyasını tasdiqlağan vesiqaları bar edi. Mühbirlerni tizlerge qoyıp, başlarına balaklavanı kizdirdiler, soñra ise belgisiz yönelişke alıp kettiler.
Mühbirler üç kün arbiy blokpostında bulundılar. Anda, olarnıñ sözlerine köre, «Ava arareti 50 derece edi, suv qıtlığı duyula edi». Olarnı sorğu vaqtında ura ekenler, dediler Suşenkov ve Malışev.
Rusiye çetel işler nazirligi Kiyevden «Zvezda» çıqaruv taqımınıñ azat etilüvi boyunca acele qararlarnı almağa talap etti. Telekanalnıñ yolbaşçılığı Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa da muracaatta bulundı.


text:
Qırım Müftiliginde QMDİ-niñ “Elâl” sertifikatsiya merkezine muracaat etken qırımlı iş adamlarına elâllıq sertifikatları taqdim etildi. Vesiqalarnı Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi hacı Emirali Ablayev ve Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov berdiler.
Böyleliknen, Aqmescitteki Samohvalova, 2 adresi boyunca çalışqan “Vostoçnoye” qavehanesi “elâl” brendi astında çalışıp başladı. Qavehane müşterilerge türlü yemekler, manğalda qavurılğan aşlar ve hamur aşlarını teklif ete.
“Bağçasaray kolbasları” şirketi de “elâl” sertifikatını daa bir yılğa devam ettirdi. Şirket kolbaslarnıñ 40 çeşitini ve etten yapılğan farqlı mahsulatlarnı istihsal etip, sata.
Müftilikte iş adamlarını sertifikatlarına nail oluvları munasebetinen hayırladılar, olarğa Yüce Rabbimiz ve insanlar ögünde taşığan mesülietlerini unutmamağa, vatanımıznıñ hayırı içün çalışmağa çağıdılar, işlerinde de muvafaqiyetler tilediler.
Hatırlatamız, bundan evel “elâl” sertifikatını İçki rayonında çalışqan “Sovetskoye ekomahsulatı” şirketi aldı, şirket cınıs qoylarını asramaqta, bundan da ğayrı, mezbahhane hızmetini taqdim etmekte.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
40 binden çoq adam yaşağan Arıs Qazahistan şeerinde, Mudafaa nazirliginiñ arbiy qısmında patlavlar oldı. Bu aqta Azattyq Radiosı bildirmekte.
Resmiy malümatqa köre, "patlavda yaralanğanlar ve zarar körgenler yoq". Mudafaa nazirliginde, "arsenallarnıñ birisinde yanğın çıqtı ve bunıñ sebebinden arbiy yedekler patlap başladı", dep bildirdiler.
Yerli memurlar tahliyeni ilân etti.
Türkestan vilâyetiniñ akimi, arbiy qısımdaki patlavlardan soñ bölgesinde fevqulâde vaziyetni ilân etti.
Qazahistan prezidenti Qasım-Jomart Tokayev, "Arıs şeerinde arbiy qısımda patlavlarnıñ aqibetlerini yoq etmek içün tedbirler azırlamaq", sakinlerniñ havfsızlığını kefalet etmek ve patlav sebeplerni bilmege mudafaa ve içki işler nazirlerine ve Türkestan vilâyetiniñ akimine buyurdı.


text:
Qırım ve Aqyardaki Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi ekim Aqmescit SİZOsında tutulğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ sağlıq vaziyetini taqip ete, dep bildire.
Bu aqta Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqat muarririyetine yollağan cevapta aytıla.
«Şübheli G. al-azırda terapevt ekimi tarafından közetile. Sağlıq vaziyeti bir qarar. Olğan hastalıqlarğa köre ilâc ala. Acele tibbiy yardım ve tedqiqlerge ihtiyacı yoq», – dep aytıla cevapta.
Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti, tibbiy bölük hadimleri tibbiy yardım köstermek içün kameralarnı er kün baqa, dep bildire.
Qırımlınıñ ömür arqadaşı Raziye Gafarova aqayınıñ ayatı içün qasevetlene, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Gafarovnıñ alı ket-kete fenalaşa. Tuvğanlarına yollağan mektüpte köküsniñ sol tarafı ağıra, ekimler baqmay ve zornen qabul ete, dep aytıla.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı. Advokat, müvekkiliniñ tibbiy tedqiqlerine dair arizanı Aqmescit SİZOsınıñ memuriyetine berdi.
Fevralniñ 4-nde Rusiye kontrolindeki Qırım ombudsmeni Larisa Opanasük, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüsi Cemil Gafarovnı №1 Aqmescit SİZOsında ziyaret etti, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Gafarov ombudsmenden saqatlığınıñ uzatılmasında yardım etmesini rica etti. Opanasük bildirgenine köre, o, sağlıq vaziyeti ve SİZOda tutuv şaraitlerini şikâyet etmey.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Cemil Gafarovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kreml nezareti astında bulunğan Aqmescit şeer şurasınıñ kompartiya bölügini temsil etken deputatı Stepan Kiskin Qırım FSB ve prokuraturağa açıq mektüp yazdı. Bu mektüpte Stalinniñ memorial tahtasına yapılğan«Cellât» sözüniñ müeliflerini tapmaq talabı aqqında söz yürütile.
Bu aqta Kiskin öz Facebook saifesinde haber etti. Onıñ sözlerine binaen, yazı mart 5 gecesinden saba 6-na yapılğan.
«İleride böyle adiselerniñ olmaması içün, kerekli tedbirlerni keçirmege rica etem. Bizim vatanımıznıñ vatanperver tarihına vandallar böyle çirkin sürette davranamazlar, Büyük Ğalebeniñ generalissimusınıñ memorial tahtasını aramlamaq mümkün degil», – dep belgilene Kiskinniñ arizasında.
1945 senesi Qırımda ötkerilgen Yalta konferentsiyasında iştirak etken ve yarımadada bu sebepten bulunğan İ. V. Stalinniñ hatırasına memorial tahta yerleştirildi. O, KPRF Qırım cumhuriyet komitetiniñ binası duvarında Dolgorukov soqağı 10-A adresi boyunca qoyulğan.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bunı qanunsız Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
Añlaşmağa binaen, Devlet Duması Qırım deputatlarına federal qanunlarnı qabul etüv işinde usul ceetten yardım kösterecek ve Devlet Dumasında qayd etilecek qanun leyhalarında uquqiy taraflarnı belgilemege yardımcı olacaq.
Bundan ğayrı, «Qırım akimiyetiniñ» deputatları ve devlet hızmetçileri Devlet Dumasında stajlav keçecek, parlament diñlevleri, «tögerek masalar», oquv seminarları, ilmiy-ameliy konferentsiya ve diger tedbirlerde iştirak etecekler, dep qayd etile beyanatta.
Aprelniñ 5-de Qırımğa Rusiye Devlet Dumasınıñ yolbaşçısı Sergey Narışkin keldi. O, iş ziyareti çerçivesinde yarımadada Devlet Dumasınıñ cemaat noqtalarını açacaq.


text:
İştirakçiler Sofiyevskaya meydanında toplanıp, soñra cayav Şevçekno bağçasına yol aldılar. Yol boyu «Qırım – Ukrainadır!», «Millet! Vatan! Qırım!», «Allahu Akbar!» şiarlarını seslendire edi. İştirakçilerniñ ellerinde çeşit şiarlar ile olğan plakatlar bar edi.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, matem tedbirinde tahminen 2 biñ insan toplandı, olarnıñ çoqusı qırımtatarları degildir. Olarnıñ arasında dissidentler Aleksandr Podrabinek, Vladimir Bukovskiy bar edi.
Mitingni qırımtatar halqınıñ ve Ukraina gimni ile açtılar. Öz çıqışında qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev bugün qırımtatarlar öz tarihiy toprağında on yıllar devamında küreşip kelgen tertibat ile rastkeldiler – işğalci akimiyet sürgünlik yıllığını keçirmege izin bermeyler.
Çıqışta bulunğanlar işğal çoqqa barmaycağına ve Qırım Ukraina terkibine qaytacağına ümüt etkenini bildirdiler.
Çıqışlardan soñ kolona ile Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesine barıp, sürgünlik qurbanlarınıñ hatırası ve Rusiye Qırımnıñ işğaline qarşılıqnı köstermek içün qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen» gimnini icra etmege teklif peyda oldı.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov sentâbr 14 kününe belgilengen «Cumhuriyet Devlet şurası» saylavlarında «Yedinaya Rossiya» Qırım regional bölüginiñ saylav cedveliniñ başında olıp iştirak etecek.
Mütenasip qarar iyül 7 künü firqanıñ regional bolügi konferentsiyasında gizli rey berüv ile qabul etildi, dep bildire Qırım «akimiyeti»ne yaqın olğan Krıminform saytı.
Cedveliniñ birinci beşligine Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov, «spiker muavini» Remzi İlyasov, Qırımnıñ qanun çıqarıcı akimiyetinden Rusiye Federatsiya Şurasınıñ azası Sergey Tsekov ve «spiker muavini» Konstantin Baharev kirdi.
Umumen cedvelde 75 namzet bar.
Qırım «parlamentiniñ» «spiker muavini» Remzi İlyasov qırımtatar milliy Meclisiniñ saylavlarnı boykot etmege qararına baqmadan, 2014 senesi sentâbr 14 künü keçirilecek saylavlarğa firqa cedvelleri boyunca qoşulmağa niyetindedir.
Remzi İlyasov al-azırda «spiker muavini» vazifesini qırımtatar milliy Meclisi azalığınen ve qırımtatarlarnıñ milliy parlamenti – Qurultay azası mandatı ile birleştire.
İlyasov Meclisniñ resmiy mevamına qarşı çıqmaq qararı sebebinden milliy tertibatlarda temsilciligini coya bilecegini de közde tuta.


text:
Lvov – «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ esasçılarından biri, «Ukrainskaya pravda» onlayn-neşiriniñ baş muarriri Sevgil Musayeva-Borovik Lvov sakinlerine «göñülli sürgünlik», Qırım qaramanları ve yarımadanıñ Ukraina nezareti altına qaytarılması aqqında tarif etti.
Memleketniñ şarqında yüz bergen adise-vaqialardan soñ Qırım Ukrainanıñ informatsion saasından ğayıp oldı, lâkin yarımadanıñ bugünki vaziyeti aqqında susmaq mümkün degil, – eminliknen ayta Sevgil Musayeva-Borovik. «Sentâbr ayında menim tuvğan Qırımda lâqayt qaldırmağan esnaslar başladı. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti yerli saylavlarnı körmemezlikke urğan soñ adamlar ğayıp olmağa başladı», – dedi «Ukrainskaya pravda» neşirniñ baş muarriri.
Onıñ aytqanına köre, böyle etip akimiyet «Qırım saipleri kim olğanını» kösterecek ola.
«Erkekni bir de bir binada asılğan alda tapqanlarını eşitseñ, qabaatlılarnı tapmaycaqlarını añlaysıñ. Ve añlaysıñ ki, seniñ semetdeşlerinden 20 kişi ğayıp oldı. Bunıñ maqsadı ne sualine cevap peyda ola. Bunı bizler qorqıp, eşyalarnı toplayıq ve göñülli sürgünlik olsun dep, yapalar», – dep tüşüne Musayeva-Borovik.
Jurnalistniñ zanınca, işğal etilgen Qırımda qalğan adamlar qurban olıp qala. «Çünki anda yalıñız faal olğan insanlar ğayıp olmay, muhalifet olmağan ve adiy adamlar da ğayıp ola», – dep añlata o.
«Olar Qırımda ukrain faktorı olıp qalalar. Aqmescitte Euromaidannıñ faal iştirakçisi olğan bir tanışım, Qırımdan ne sebepten ketmeysiñ sualime, biz ketsek, yarımada Ukrainağa nasıl qaytacaq, dep cevaplandı», – dey Sevgil bazı qırımlılarnıñ fikirlerini aydınlatıp.
Jurnalist qayd ete ki, yarımadada razı olmağanlar bar. «Qırım akimiyeti ise Qırımnı «rus aleminiñ» qoruğına çevirecek ola, er kes buña razı olğanını ve Qırım – Rusiye dep tüşüngenini kösterecek ola», – dedi Musayeva Qırım akimiyetiniñ areketleri aqqında.
Qırım ne vaqıt qaytacaq?
«Ukrainskaya pravda» neşiriniñ yañı muarririnden Qırım ne zaman qaytacağını sıq-sıq soraylar. «Mence, Qırım meselesi – qırımtatarlar ve umumen Ukraina içün bir çağıruvdır. Qırımtatarlarnıñ müim vazifesi – bir olmaq ve bir halq olğanımıznıñ duyğusını saqlamaqtır. Ve farqlı gruppalarğa bölünmemek», – dep qayd ete jurnalist.
Musayeva-Borovikniñ fikirince, bütün ukrainlilerniñ problemi susmaqtan ibarettir. «Bizler turmuş işlerinen meşğul edik. Bizler kerek olğanı qadar faal olmadıq, aqlarımız içün küreşmedik. 2010 senesi Yanukoviçni akimiyetke kirsetmemek kerek edi, lâkin biz buña yol berip, 2014 senesi bunıñ neticesi ne olacağını añladıq. Memleketimizde sağ qalmaq – devamlı bir esnastır, onıñ artından bizler diger problemlerge emiyet bermedik», – dep yazıqsına «Ukrainskaya pravda» neşiriniñ baş muarriri.
Jurnalistniñ fikirince, yarımadanı qaytaruv meselesini çezmek içün ukrainler akimiyetke bağlı olmasından vazgeçmeli. «Şimdi bazıları akimiyet Qırımnı unuttı deyler, digerleri – unutmadı. Maña köre, bu paternalizmden vazgeçmeli», – dep ayta Musayeva-Borovik.
Onıñ bildirgenine köre, ukrain ve qırımtatarlar er zaman olarnı kelip qurtaracaq bir liderge ümüt eteler. «Lâkin bu yañlıştır. Şimdi Ukrainada inkişaf etken faaller areketi ileride memleketni şekillendirecek vatandaşlar cemiyetiniñ bir qısmı olacaq. Ve Qırım bizim toprağımız olacaqmı-yoqmı bizim istegimizge bağlı. Qırımnı qaytarmaq istegimiz olsa, o, mıtlaqa qaytacaq», – dedi Musayeva-Borovik.
«Qırımtatarlarnıñ cemaat-siyasiy esnasları: tünevin, bugün, yarın» lektsiyası dekabr 12-de İlk Lvov mediatekasında «Qırımtatarlar kimler?» interaktiv lektsiyaları çerçivesinde keçirildi.
Tedbir teşkilâtçıları – «KrımSOS» cemaat teşebbüsi ve Ukrainadaki Avropa Şurasınıñ Ofisi.


text:
Mart 17 künü, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesiniñ eyyeti, Qırımtatar milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etüvi boyunca işiniñ makeme oturışı devamında, foto ve videolevhalarnı yapmağa yasaq etmek qararını aldı. Bu aqta «TASS» adlı rus agentligi bildirmekte.
«Makeme oturışınıñ salonında tertip olması içün, makemeciler foto ve video levhalarnı, radio ve tele yayınlarını qısmen yapmağa razı oldılar. Bularnı makeme qarar çıqarğan vaqıtta yapmaq mümkün olur», - dep izaatlay makemecini agentlik.
Agentlikniñ bergen malümatlarına köre, fotograf ve teleoperatorlar salonda tek işniñ qararı seslendirilgen vaqıtta buluna bileceklerler.
Aqmescitte mart 17 künü, Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya tarafından yarımadada Meclisniñ faaliyetini yasaq etmesi boyunca açılğan davanıñ makeme oturışı keçirilmekte.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, Meclisniñ qapatılmasınen bağlı davanı muakeme etmege başladı. Mart 3 künü, birinci oturışta davacılar qırımtatarlarnı temsil etken organnıñ faaliyeti ekstremistik ve qanunsız olğanını isbatlağan işke daa qoşma olaraq vesiqalarnı qullanmağa talap etti. Meclis yolbaşçılarınıñ fikirince, büyük ihtimal makeme prokuraturanıñ talabını qabul eter.
OON birleşken milletler teşkilâtı, Rusiye Federatsiyasına Qırımdaki qırımtatar Meclisiniñ qapatılmasına izin bermemege çağırdı. Avropa birligi de öz tarafından qırımtatar milliy Meclisiniñ qapatılmasınen bağlı öz qasevetlerini açıqladı.
Qırım aq-uquq qoruma gruppası Halqara cemaatçılıqlarğa milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek muracaatınen bulundı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
O, Strasburgda Avropa parlamentiniñ toplaşuvında çıqışta bulunır eken, Ukraina şarqında silâlı adamlarnıñ ihtisasiy areketleri yaqında Qırımda olıp keçken adise-vaqialarnı añdırğanını ayttı.
Füleniñ aytqanına köre, Avropa Birligi Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ AB devletlerine Ukrainağa gaz berilmesinen bağlı mektübine cevap azırlaycaq. AB kenişletüv meseleleri boyunca bölük yolbaşçısınıñ bildirgenine köre, Brüssel Rusiye ve Ukrainanen gaz meselesini muzakere etecek.
Štefan Füle dey ki, Avropa komissiyası «Şarqiy emekdaşlıq» programması çerçivesinde mayıs ayında Brüsselde keçirilecek toplaşuvğa Gürcistan, Moldova ve Ukraina ükümetleriniñ vekillerini davet etti.


text:
Aqrusiyeniñ paytahtı Minsk şeerinde çarşenbe künü, mart 25-te, Azatlıq Künü munasebeti ile yürüş başlandı.
Radıyo Svaboda Aqrusiye muarririyeti bildire ki, bir çoq adam Ukraina bayrağı ile kelip, «Qırımnı – Ukrainağa, bahtnı – memleketke» kibi levhalarını köterdi.
Neşirniñ malümatına köre, bazı adamlar yürüşke ukrain milliy kölmeklerni kiyip keldiler. Levhalar arasında – belorus tiline qoltutmaq çağıruvları, «Siziñ ve bizim serbestligimiz içün», «Rusiye – cenktir», «Bugün Ukrainanı parçalaylar, yarın bizge kelirler!» ve «Tüşüñ!».
Radıyo Svaboda muarririyeti yürüşni twitterde ve canlı yayında köstere.
Azatlıq Künü – resmiy olmağan bir milliy bayram, 1918 senesi Aqrusiye Halq Cumhuriyetiniñ peyda oluv yıllığıdır, 1990-ıncı seneleriniñ başından berli Minskte ve Aqrusiyeniñ diger şeerlerinde buña bağışlanğan siyasiy aktsiya, miting ve yürüşler ötkerilmektedir.


text:
Bu xäl, ul könne barğan spektakl iseme “Nord-Ost” iseme belän bilegele buldı. Teatr üzägen qulğa alıp, terroçılar Çeçnädä suğışnı tuqtatu taläben quyğan ide. Söyläşülär alıp baru öçen zalğa kertelgän berniçä keşe arasında “Novaya Gazeta”nıñ küzätüçese Anna Politkovskaya da buldı. “Nord-ost” isemle ictimaği oyışma wäkile Tatyana Karpova : “Ul Amerika Quşma Ştatlarında ide, çirattağı bülägen alırğa barğan ide. Çeçen terroçıları, söyläşüçe itep bik tiz arada Anna Politkovskayanı kiteregez dip basın yasadı. Ul şunduq böten eşen taşlap, kilep citte. Ul çeçen torroçıların totıqlarğa hiç eçemlek kitertergä künderde. Häm monı Anna eşläde. Bez barıbızda şunı äytäbez, Nord-Osta ülgän balalarıbızğa, sul isäptän minem ulıma da eläkkän soñğı yotım sunı yäki cimeş suyın Anna kitergän bulırğa mömkin” – dide.
“Nord-Ost” faciğase qorbannarı, xäzerğäçä, Dubrovkadağı terror ğamäle turında döreslekne belmibez, dip äytä. Alar xakimiätlärne binağa höcüm itkändä ğömerlärne saqlaw turında uylap citkermäwedä, eşkä salqın qarawda ğäyepli.
Dubrovkadağı faciğäle xäl turında meñlägän jurnalist yazdı, ämma soñınan, elekke totıqlar, üzläreneñ moñ- zarların söylärlek keşene taba almıy intekkän. Şulay uq totıqlar arasında bulğan ber xäbärçe, 15 yäşlek ulın yuğaltqan İrina Fadeevağa Anna Politkovskayağa möräcäğät itärgä kiñäş itkän. “Bu eşkä ul ğına alınaçaq,” digän jurnalist. Ul İrina Fadeeva belän şunduq söyläşergä rizalaşqan. Ul añanıñ balasın yuğaltudan da zurraq qayğı bulmağanın añladı häm tormışımnı saqlap qaldı di İrina Fadeeva. “Min ale yäşärmen dip uyladım, çönki min mäqälä çıqqannın köttärgä tieş idem, añarçı minem yäşär öçen säbäp yuq ide. Min ulım Yaroslav turında mäqäläne uqıdım da ikençe yamanıñ çıqqanın köttärgä buldım. Aldağı mäqälä dä Nord Ost turında ide. Min däşämbedän, atna kiçkä qädär yäşädem. Min Annanıñ gäzittä atnağa ike tapqır çıqqanın beldem. Bez gäzitneñ yaña sanı çıqqanın kötep yäşädek. Anna “Nord Ostta” ülgän balalarnıñ kübese turında yazdıq. Bez ber-berebez belän tanışıp bettek.” - di teatr üzägendä totıq bulğan İrina Fadeeva.
“Nord Ost” ictimaği oyışmanıñ wäkile Tatyana Karpova Anna Politkovskayanı bolay iskä ala : “Anna keşe xälenä kerä ala torğan, awır xäldän tatrıp çığarunı tormışıñnıñ maqsatı itep quyğan ğäcäyep şäxes ide. Ul totıqlarnıñ, bu faciğa kilep qağılğan ğailälärneñ barısın da diyärlek yörep çıqtı. Anna Politkovskaya şifaxanälär belän söyläşä, yätim balalarnı bala yortlarına urnaştıru turında kileşä, gel nindider sponsorlarnı tabıp tora ide, Anna Politkovskaya bezgä barıbızga da, böten yaqtan, bik zur yärdäm kürsätte.”
Dubrovkadağı faciğädän zıyan kürgän keşelär Anna Politkovskayanı üz oyışmasına äğzä itep alğan. Anıñ mäqäläsendä bulğan ber cömlä bu oyışmanıñ şiğärenä äylängän. “İrtägä bez alarğa tağın närsä eşlärgä irek birerbez” digän soraw quyğan bulğan ul. “Nord-Ost” oyışması wäkile, bez, xoquqlarıbıznı yaqlarğa kiräklegen añladıq dip äytä.


text:
Kyivdeki Yaroslav Mudrıy Milliy kütüphanesinde (parlament kütüphanesi) mayısnıñ 12-nde qırımtatar halqı genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan tedbirler keçirilecek.
Bu aqta teşkilâtçılardan biri olğan «Qırım ailesi» teşkilâtınıñ Facebook saifesinde haber etile.
Qayd etilgenine köre, 2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ tutulğan siyasiy mabüslerniñ qoranta azalarınıñ foto sergisi, qırımtatar timsallerinen hatıralıq mallarınıñ hayriye aktsiyası, bala işleri, resimleriniñ yarmalığı ötkerilecek. Aktsiyada toplanğan para işğal altındaki Qırımğa siyasiy mabüslerniñ qorantalarına berilecek.
Aktsiyanı Qırımtatar Milliy Meclisi, Yaroslav Mudrıy Milliy kütüphanesi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ apparatı, Vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarınıñ meseleleri nazirligi ve İslâm medeniyet merkezi teşkil eteler.
Mayısnıñ 18-nde Ukraina ve dünyada qırımtatar halqınıñ 1944 senesi Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları añılmaqta. Şu künü qırımtatarlar tolu birinci eşelon yarımadadan Orta Asiyağa yollanğan edi. Umumen 180 biñ kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına köre, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsid qurbanlarını añma künü olaraq ilân etildi.


text:
Qarasuvbazar rayonınıñ Sarı Suv qasabasında, Çadır Kermen soqağında eki azbarda “tahqiqat tebdirleri” keçirile.
Bu aqta “Qırım birdemligi” birleşmesiniñ Facebook saifesinde bildirile.
“Aqseit Cancakovnıñ evinde tintüv bitti. Tintüv aqqında haber etken tuvğanları aytqanına köre, evniñ saibi özü Qırım tışında. Evinde başqa adam yaşay. Şimdilik tahqiqat tedbirlerini Akseitniñ anası Rebiya Settarovanıñ evinde keçireler, anda esli qaytana yaşay (90 yaşlarında). Tafsilâtlarnı bilmege tırışamz”, - denile beyanatta.
Şimdilik bunıñ aqqında Qırımda küç organlarınıñ tefsirleri yoq. Qırım.Aqiqat adiselerniñ tafsilâtını bilmege tırışa.


text:
Keçken afta Rosselhoznadzor teftişçileri, ilhaq etilgen Qırımğa 144 kilogramm sebze ve meyvanı ve 181 kilogrammdan çoq balıq ile kolbasnı yibermedi. Bunı müessisenin matbuat hızmeti bildire.
"Erzaq malları arasında hıyar, domatis, biber, yüzüm, alma ve başqa sebze ile meyvalar bar edi. Bundan ğayrı 181 kilogramm balıq ve kolbaslar", - dedi idareniñ mütehassısları.
Müessise malümatına köre, bütün mallar qıta Ukrainadan Qırımğan ketken adamlarnıñ el bagajında ve şahsiy maşna bagajında edi.
Bir kün evelsi Rosselhoznadzor teftişçileri Qırımğa 700-den çoq erzaq mallarını yibermedi.
Qomşu Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda, Moskovanıñ Qırım ilhaqı ve Ukraina şarqındaki tecavuzı içün sanktsiya kirsetken memleketlerge qarşı erzaq malları keçirmesine sınırlavlar bar.


text:
Qırımda Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qapar berüvi vaqtında yaqalanğan Qırım Federal bergi hızmeti idaresiniñ başı Nikolay Koçanovğa ev apisnii belgiledi. Qırım Taqiqat komiteti apisniñ eki ayğa uzattırılmasını talap etti, dep bildire Krıminform saytı.
Qırımnıñ rusiyeli prokuraturasında deyler ki, mahkeme iyül 2 künü taqiqatçınıñ ceza aqqında şefaatını qabul etti.
«Ceza qararını belgilegende, mahkeme tedaviylevde bulunğan şahısnıñ sağlığını köz ögüne aldı», – deyler prokuraturada.
Taqiqatnıñ malümatına köre, bergi hızmetiniñ müdiri şirkette cinayet alâmetleriniñ saqlanılması içün uquq qoruyıcığa 300 biñ ruble miqdarında qapar berdi.
Koçanovnı iyün 29 künü FSB hadimleri qapar berüvi sebebinden yaqaladılar.
Bundan evel FSB hadimleri Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ sanayi siyasetiniñ naziri Andrey Skrıpnikni yaqaladılar.


text:
Dekabrniñ 27-sinde Qırımda yağmur ve qar yağacağı haber etile. Bunı yarımadanıñ Gidrometeomerkezi bildire.
Qırım sinoptikleri bergen malümatqa köre, Aqmescitte bulutlı ava, bazıda yağmurlar beklenile. Şimal-ğarbiy yel 7-12 m/s. Kündüz ava arareti +3...+5 derecede.
Aqyarda bulutlı. Kündüz yağmur yağacaq. Cenüp-şarqiy yel 12-15 m/s. Kündüz ava arareti +5...+7 derecede.
Qırımnıñ cenübiy yalısında bulutlılıq. Bazı yerlerde yağmurlar yağacaq. Cenübiy yel 7-12 m/s. Kündüz ava arareti +5...+7 derecede.
Keriçte deñişici bulutlılıq, biraz yağmur yağacaq. Cenüp-şarqiy yel 5-10 m/s. Kündüz ava arareti +7...+9 derecede.


text:
Sentâbrniñ 3-nde Qurman qasabasında eñ müim müsülman bayramlarından biri – Qurban bayramı qayd etilecek. Tedbir Mekke Camisi yanında ötkerilecek. Bayram saat 15.00-te başlanacaq.
Seyircilerni icadiy taqımlarnıñ kontsert programması, balalar içün attraktsionlar: batut, 3D-oyun, atlar qoşusı, bedava tatlılıqlar, dondurma ve popkorn ve ilâhre bekley. Balalarnı sevimli qaramanlar eglendirecek, bahşışlar darqatılacaq. Milliy Küreş boyunca yarışlarda yigitler ve balalar yarışlaşacaqlar. Ğalip – qoy qazanacaq. Bayram musafirleri içün sofralar donatılacaq.
Mekke camisi Qurman qasabası,. 20 let Oktâbrâ soq., 2-a adresi boyunca yerleşe.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti razı oldı, yaqın vaqıtta Aqmescitniñ bala bağçalarında yerlerniñ sayısını arttırmaq imkânsız. Bunı Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev «Rossiya segodnâ» radiosınıñ efirinde ayttı, – dep haber ete RİA Krım.
Onıñ bildirgenine köre, yañı bala bağçaları qurulsa, mesele çezile bile.
«Para olsa da, bu meseleni tez-tez al etip olamamız. Bu sene yañı bala bağçalarınıñ qurulmasını planlaştıramız. Bir vaqıtları bala bağçaları yerleşken binalarnı satın almağa tırışacaqmız, lâkin bu esnas uzun sürecek», – dedi Baharev.
Onıñ aytqanına köre, al-azırda «mektepten aldın müessiseler qurulacaq yerler yoq».
Malüm olğanı kibi, Qırımda bala bağçalarında nevbet 17 biñ insandan ibaret.


text:
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken, eyilik sevgen bir çoban bar eken. Künlerden birinde bu çoban qoylarınen dağ etegine köterile. Dağda yanğın çıqqanını köre. Barıp baqsa, ne körsin? Ateş içinde balaban bir şey çapalana em de bala kibi ağlay eken.
Çoban tulubına bir yip bağlay da, onı ateşke ata. Çapalanğan şey tulup (kojanıy meşok) içine kirgeninen, onı yipniñ ucunen keri tartıp çıqara. Çıqara amma, bu insan degil, yalını (griva) ateşte küygen balaban bir ajderha yılanı eken.
Çoban yılandan soray:
– Ayt, yılanım, seni ölümden qurtarğanım içün maña ne bereceksiñ? Saña ola tulubımnı harapladım.
Ajderha közlerini aqayta da:
– Meni qurtarğanıñ içün seni çip-çiy aşaycağım, – dey.
Çoban nege oğrağanını bilmey.
– Olân, canavar oğlu canavar, yardımğa yetip kelmegen olsam, kebap olacaq ediñ de?
– O menim işim degil, – dey ajderha. – Men hastam. Hastağa lezetli aş kerek. Yahşı ki, sen tapıldıñ.
Olar davalaşıp turğan arada yanlarına bir tilki kele.
– Ne oldı? – dep soray tilki.
Çoban ayta. Tilki şu saat aqsızlıqnı añlay, lâkin aseletten bilmengen kibi, dey:
– Çoban dostum, sen pek qopay bir adam ekensiñ. Balaban bir ajderha seniñ tulubıña nasıl sığdı? Yalan aytasıñ, ğaliba.
Añqav ajderha:
– Sığdım, sığdım! – dep qıçıra.
– İnanmayım! – dep inatlana tilki. – Qana, tulupqa bir daa kirçi.
Ajderha tulupqa kire de, başını tışta qaldıra.
– Köresiñmi, başıñ sığmay eken, – dey tilki.
– Mına, başım da sığdı, – dep, ajderha tulup içine kömüle.
Çoban şu saat tulupnıñ ağızını bağlay da:
– Eyilikke (dobro) kemlik (zlo) yapqannıñ taliyi budır! – dep, ajderhanı kene ateş içine taşlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ ofis idarecisi olğan Arsen Jumadilov Odessa vilâyetiniñ Belâyevsk rayonınıñ başı vazifesine tayinlendi.
Bu aqta Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ avgust 25 künü devlet başınıñ resmiy saytında aşkâr etilgen avalesinde aytıla.
Jumadilov Odessa vilâyetiniñ rayon başı vazifesine tayinlenecegi aqqında malümat iyül soñunda peyda oldı.
Belâyevsk rayonı – Ukraina Odessa vilâyetiniñ cenübiy-şarqındaki memuriy rayondır.


text: Öfölä yıl hayın 2 meñ 500 balağa baqsala urın arttırıu qaralğan. Balalar baqsaları binaların kire üź täğäyenläneşenä qaytarıu buyınsa maxsus proğramma qabul itelgän. Oşo proğramma buyınsa 2011-se yılğa tiklem 1890 balağa iśäplängän 14 baqsa qaytanan eş başlayasaq. Bınan tış aldağı 4 yıl esendä Öfölä 20 baqsa töźöü yäki töźökländereü qaralğan. Artaban ihä yıl hayın kämendä ber-ike baqsa halıu, ös-dürten töźökländereü niätläşterelä. Yañı balalar baqsaların Zaton, İnors, Hupaylı biśtälärendä halınasaq. Şulay itep Öfölä üźeneñ Milli proektı barlıqqa kilde axırı. Başqalala äle 10 meñdän aşıu sabıyğa baqsa urındarı eteşmäy.


text:
Advokat Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, bazarertesi künü, sentâbrniñ 21-nde, cemaat jurnalisti, bloger ve «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ media koordinatorı Nariman Memedeminov azat etilmeli.
«Bugün cemaat jurnalisti siyasiy mabüs Nariman Memedeminov azat etilecek koloniyağa ketemiz. Nariman, biz kelemiz! Halqıñ seni evde bekley», – dep yazdı saba Facebookta Kurbedinov.
Kurbedinovnıñ daa evel bergen malümatına köre, o, Rusiyeniñ Rostov vilâyeti Bagayevskiy rayon mahkemesiniñ Nariman Memedeminovnı şartlı olaraq vaqtından evel azat etmemek qararını şikâyet etti.
2020 senesi iyün ayınıñ başında Memedeminovnı Rostov vilâyetindeki Sadkovskiy qasabasında olğan №8 yaşav tarzı koloniyasına avuştırğanlar.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. İmayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlengenini bildirdi.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde qırımlı bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnı terror faaliyetine açıq çağırğanında qabaatlağan ükümni deñiştirmedi.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğalci ükümetniñ qırımtatar halqına nisbeten qanunsız areketlerini, hususan Crimean Tatars leyhasınıñ mühbiri Elmaz Abduveliyevanıñ evinde keçirilgen tintüvni qattı takbih ete. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa bildirdi.
«Qırımtatarlarnıñ aqlarını bozuv devam ete, aqiqaten bütün esas aq-uquqlar ve serbestlikler bozula. Ve soñki eki yıl devamında Kreml yarımadanı qorquzma ve taqip etüv zonasına çevirdi. Biz kene de işğalci devletten Qırım tamır halqına qarşı repressiyalarnı toqtatmağa çağıramız», – dep qayd etti Betsa.
Onıñ sözlerine binaen, bugün Elmaz Abduveliyevanen olğan vaqia pek kösterici ola, çünki ameldeki Qırım ükümeti söz serbestligi, kütleviy haber vastaları serbestliginden qorqa. Olarnıñ maqsadı – dünya toplulığınıñ yarımadadaki kerçek vaziyet aqqında haberdar etilmesine yol bermemektir.
ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri muavini Ayder Mujdabayev Ukraina diplomatik hızmetlerinden «deral ve qattı cevabını» talap etti.
Sentâbr 2-de saba rusiyeli Qırım mahsus hızmetleri Crimean Tatars internet-portalı mühbiri Elmaz Abduveliyevanıñ evinde tintüv keçirip başladı. Qırım mühbiri, cemaat erbabı Lilâ Bucurovanıñ Facebook saifesinde yazğanına binaen, uquq qoruyıcı strukturalarınıñ temsilcileri qapını qırdı, vesiqalarnı taqdim etmeyip ve sebeplerni añlatmayıp, tintüv keçirmege başladı.
Avgust başından Qırımda qırımtatarlar aqqında Crimean Tatars saytı çalışıp başladı. Bu portal qırımtatarlarnıñ medeniyeti, adetleri, tili ve tarihı aqqında añlata.
2015 senesi aprel 1-den başlap yarımadada ATR media-holdinginiñ qırımtatar kütleviy haber vastaları, yani ATR ve Lâle telekanalları, Meydan radiosı qapatıldı.
2016 senesi baarde Qırımda kütleviy şekilde tintüvler, bu cümleden, Qırım.Aqiqat ile işbirlik tutqanında şeklenilgen mustaqil mühbirlerde tintüvler keçirildi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Kreml tarafından tayinlengen yarımada ükümetiniñ siyasetinen razı olmağan eñ azdan 10 Qırım kütleviy haber vastası Ukraina qıtaiy qısmına ketmege mecbur oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Üç yıldan berli Qırımnıñ mektep talebeleri ve studentleri Bilgi kününi Rusiye Federatsiyasınıñ bayraqları altında qarşılay. Yarımadağa yañı tasil sisteması da keldi – qırımlılarnı Rusiye vatandaşları olaraq terbiye eteler. Genç qırımlılar içün küreş yañı akimiyetniñ esas vazifelerinden biri oldı: ukrain mektepleri qapatıla, qırımtatarca ve ukraince yasaq etile, mektep derslerinde teşviqat yapıla – Rusiyeniñ «maqtana bilecek» cedvelinde daa nice şey bar.
İşğal altındaki Qırımda qalğan yuqarı sınıf talebeleri ya da studentlerniñ añını yañıdan terbiye etmk aman-aman imkânsız, dep tüşüne esas Ukrainada ğayrıdan tiklengen V.İ.Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ rektorı Vladimir Kazarin. Onıñ qayd etkenine köre, Qırım gençleri ifade, baqış, qıymet ve malümat serbestligi esasında diger yaşayış tarzlarını şekillendirip oldı. Genç bir qırımlı Rusiye Federatsiyasınıñ yat shemasına razı olamaz, çünki mezkür qıymetlerden vazgeçmege mecbur qalacaq, dep tüşüne rektor.
Muvafaqiyetli olsaq, islâatlar yolunda emin olıp areket etsek ve insanlar deñişmelerni körse, ebet, olarnıñ teşviqat sisteması muvafaqiyetsiz olurSergey Kvit
Ukraina tasil ve ilim sabıq naziri Sergey Kvit de aynı fikirde. Onıñ zanınca, dünyada zemaneviy tehnologiyalar olğan vaqıtta ve sıñırlarğa baqmadan, er kesniñ alternativ malümat almağa imkânı olğanda Rusiye teşviqat sisteması pek muvafaqiteli olamaz. Amma biraz vaqıt keçken soñ sistema kene de qırımlılarnı Rusiye istegeni kibi alıştıra bile. Sabıq nazir vaziyetke tesir ete bilecek merkeziy vaqialardan biri olaraq Ukrainada olğanlarnı köre.
«Muvafaqiyetli olsaq, islâatlar yolunda emin olıp areket etsek ve insanlar deñişmelerni körse, ebet, olarnıñ teşviqat sisteması muvafaqiyetsiz olur. Eñ esası – Ukrainanıñ vaziyeti», – dep ayta Sergey Kvit.
Temiz tahta
Ekspertlerniñ fikirince, yañıdan terbiye etilmesi mümkün olğan qırımlılar arasında yarımadanıñ eñ küçük sakinleri zayıf ola.
«Almenda» vatandaş maarifi merkeziniñ reisi Valentina Potapovanıñ fikirince, olarnı Ukraina aman-aman coydı. Onıñ aytqanına köre, Rusiye tasil sistemasında er şey olğanı kibi kösterilmey. Potapova bir misal ketire, bala bağçasına qatnağan qırımtatar balası evge kelip, qorantasına «rus» olğanını ayta. Ana-babası ise cevap bere: «Yoq, sen – qırımtatarısıñ». «Yoq, bala bağçasında maña «rus» olğanımnı ayttılar», – dep cevap bere edi bala. Ekspert bu usullarnı SSCBde yapılğan aynı şeyler ile qıyaslay, o vaqıt 15 farqlı cumhuriyette «rusiyeli» ve «rus» ıstılaları yañlış tanıtılğan edi.
Balağa keşif etmek degil, tanklarğa minip, silâdan ateş yapmaq güzel olğanını aytmaq mümkün. Birisini basıp almaq ve betine urmaq, qorquzmaq ya da yerine oturtmaq mümkün olğanını aytmaq mümkünVladimir Kazarin
Vladimir Kazarin küçük sınıflarnı istegen er şeyni sıza bilgen temiz tahta ile qıyaslay. «Balağa keşif etmek degil, tanklarğa minip, silâdan ateş yapmaq güzel olğanını aytmaq mümkün. Birisini basıp almaq ve betine urmaq, qorquzmaq ya da yerine oturtmaq mümkün olğanını aytmaq mümkün», – dep tüşüne rektor. O, yañı tasil sistemasında buña bir ya da eki yıl degil, birinci sınıftan sekizinci-doquzıncı sınıfqa qadar vaqıt kerek, dep qoşa.
Sergey Kvit de küçük sınıflar coyula bilecegini red etmey. Onıñ fikirince, balalar mektepte ve büyüklerniñ aytqanlarını menimseycekler. «İşğalnen bağlı bir facia. Balalar eşitkenini ezberleycekler. Elbet de, alternativ fikir bar, amma onı bildirmek içün büyük olmaq ve tenqit etmek kerek», – dep qayd ete sabıq nazir.
Ana-babalarnıñ kontroli
Genç qırımlılarnıñ kimligi şekillengende ana-babalarnıñ rolü büyük ola, dep ayta ekspertler.
Valentina Potapovanıñ aytqanına köre, balanıñ dünyabaqışı qorantası, qoranta ve turmuş müitine bağlı. Ekspert esas Ukrainada tasil almağa istegen abituriyentniñ ikâyesini añlata. Student olacaq qız Potapovağa yarımadadaki sınıfında Ukrainağa qoltutqan dört insan bar edi, soñra ise bir kişi qalğanını ayttı. «Ne içün?» sualine qız bazıları indemeyip otura ve ne tüşüngenleri belli degil, digerleri ise «artıq bir şey yapamaymız» deyler, dep cevap berdi. Ekspert emin ki, bala öz tüşüngenini aytmay, ana-babasınıñ aytqanlarını tekrarlay.
Diger mektepke barğan, diger insanlarnen tanış olğan, diger kitaplarnı oquğan ve diger televideniyeni seyir etken balalar da «ana-babalarına tesir etecek agentler» ola bileSergey Kvit
Vladimir Kazarin ana-babağa «terbiyeci» dey ve olar balanıñ birinci sınıftan yedinci-sınıfqa qadar dünyabaqışınıñ şekillenmesinde büyük rol oynağanını tüşüne. Bundan soñ balalarğa soqaq, oquğan kitapları ve digerlerniñ tecribesi tesir etip başlay.
Sabıq nazir Sergey Kvit de – balanıñ vatandaş olaraq kelecegine aile müiti tesir ete ğayesiniñ tarafdarıdır. Faqat qayd ete ki, yarımadada yalıñız progressiv ana-babalar yaşamay.
«Bu insanlar sovetlerniñ sisteması, sovet sistemasınıñ repressiv organları ile bağlı edi. Anda qarşılıq köstermek içün böyle bir müit yoq. Anda oğrağan vaziyetini añalağan eali qatlamları bar», – dep ayta Kvit.
Amma şunı da qayd ete, diger mektepke barğan, diger insanlarnen tanış olğan, diger kitaplarnı oquğan ve diger televideniyeni seyir etken balalar da «ana-babalarına tesir etecek agentler» ola bile.


text:
Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak haber etkeni kibi, Kurort mevsimi devamında, Qırımnıñ bütün turistik obyektleri «bütünley yarıqnen temin etilecektir».
Bu aqta o, mart 4 künü Aqmescitte ötkerilgen toplaşuv çerçivesinde bildirdi.
«Bu mesele Rusiye energetikası nazirligi ve Qırım akimiyetiniñ daimiy nezareti astında olmaqta. Köz ögüne energo köpürniñ ekinci ağını, generatsiyanıñ qoşma imkânlarını, elektrik menbalarınıñ yedeklerini alsaq, yaz vaqıtında bütün turistik obyektleri elektriknen temin etilecegine eminim», - izaatlay TASS rus agentligi Aleksandr Novakovnıñ sözlerini.
Kreml nezaret astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov rus ministrniñ sözlerini imaye etti.
Qırımda 2015 senesiniñ noyabr 22 kününden başlap Ukrainadan elektrik berilmesiniñ toqtatılması sebebinden Fevqulade Vaziyet kirsetilgen. Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüri yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Energo köpürniñ 3 ve 4 ağı kirsetilmesi 2016 senesi mayıs 1 kününe belgilendi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımnıñ Rusiyege tabi ükümetiniñ qırımtatarlarğa yerli ükümet organlarında kvotalar ayırılmasına dair müzakerelerniñ ihtimalı aqqında bildirüvleri, Rusiyeniñ tamır halqınıñ meselelerine diqqat ayırğanını köstermek maqsadınen yapıla. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Ukraina siyasiy talilcisi Yuliya Tişçenko, Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasovnıñ bu mevzudaki sözlerini izalarken bildirdi.
Siyasetşınas: «Bu, Rusiyeniñ nevbetteki bir qırımtatarlarnıñ közüne kirüv oyunı ile bağlı meseledir. Rusiye rehberleri, Gaadaki BMTniñ Halqara mahkemesinde Rusiye tarafından diskriminatsiyağa qarşılıq kösterüv maddesiniñ bozuluvı ile bağlı olğan bir sıra ükümlerniñ baqılğanını, ve şu cümleden qırımtatarlarnıñ temsiliy teşkilâtı – aynı şu Meclis meselesi boyunca deral alınacaq tedbirlerniñ mevcüt olğanını yahşı añlaylar. Rusiye, cümleden işte bu menfiy dalğanı yatıştırmaq ve qırımtatarlarnıñ meselelerine diqqat ayırğanını köstermek istey», – dep qayd etti.
İyülniñ başında Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasov «Argument nedeli – Krım» neşirine, ükümet organlarında qırımtatarlarğa kvotalarnı ayıruv aqqında meseleniñ mahsus müzakerege muhtac olğanını bildirdi ve Rusiyedeki Karaçay-Çerkes ve Kabardin-Balkar cumhuriyetleriniñ tecribesine atıfta bulundı.
Qorımtatar Milliy Meclisi Rusiye territoriyasında ve ilhaq etilgen Qırımda 2016 senesi aprel 26-da Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararınen yasaq etildi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine apellâtsiya berdi, lâkin 2016 senesi sentâbr 29-da o, red etildi.
2017 senesi aprel 19-da Halqara mahkeme, Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açqan davası boyunca ara qararı çıqardı. Gaagadaki mahkeme Rusiyeni, qırımtatarlar ve etnik ukrainlerge qarşı aqlarınıñ sıñırlanmasını toqtatmaq ve ilhaq etilgen Qırımda Meclisni ve ukrain tilinde oqutuvnı ğayrıdan tiklemek mecbur etti. Rusiye bu talaplarnı ale daa yerine ketirmedi.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Yuqarı mahkemesi dekabr 5-de «Çiygoz davasınıñ» daa bir oturışını teneffüsten başladı. Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
«Çiygoz davasınıñ» mahkeme esnası 15 daqqalıq teneffüsten başladı – prokuror keç qala», – dep yazdı advokat.
Polozovnıñ aytqanına köre, prokuror mahkemege keldi ve toplaşuv başladı.
«Prokuror keldi, delillerni tedqiq etüv tertibini deñiştirmege ve yazılı malümatnı aydınlatmağa rica ete», – dep qayd etti advokat.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Ukraina baş naziriniñ muavini, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov ve Ukrainada Türkiye elçisi Yağmur Ahmet Güldere Rusiye işğali sebebinden yarımadanı terk etmege mecbur olğan qırımtatarlar içün ev qurucılığı leyhasını muzakere ettiler. Bunı Ukraina Reintegratsiya nazirliginiñ matbuat hızmeti haber etti.
«Söz, mecbur köçken sayılğan qırımtatarlar içün 1000 daireniñ quruluvı aqqında kete. Leyha eki basamaqtan ibaret: birincisi çerçivesinde – Herson, Mıkolayiv ve Kyiv vilâyetlerinde 500 daire qurulacaq; ekinci çerçivesinde – daa 500 daire, amma olarnıñ yeri daa belli degil», – dep yazıla bildirmede.
Ukraina baş naziri Denıs Şmığal ve Türkiye prezidentiniñ yardımcısı Fuat Oktay körüşip, qırımtatarlar içün ev quruv meselesini muzakere ettiler. Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Ukraina baş naziri Türkiyege kerçekleştirgen iş ziyareti vaqtında Rusiye işğali sebebinden yarımadanı terk etmege mecbur olğan qırımtatarlar içün ev qurucılığı saasında Türkiye ile işbirligi başlağanını qayd etti.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen 500 qırımtatar qorantası içün ev qurucılığı aqqında añlaştı, dep bildirgen edi. Daa soñra Türkiye eyyeti Herson ve Geniçeskte topraq baqıp sayladı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevniñ muracaatını derc etti. Anda qırımlı aqları bozulğanını, Rusiye tahqiqat izolâtorında kerek olğan şaraitler olmağanını ve davanıñ diger mabüslerine tibbiy yardım kösterilmegenini şikâyet ete. Şikâyetler arasında kelişmegen aş da bar.
«O, oturışuvlar sıq-sıq olğanı içün mahkeme esnasına kerekli azırlıq ve imaye aqqından muntazam sürette marum etilgenini bildire. Server Mustafayev «Rostov vilâyetindeki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti idaresiniñ SİZO 1 müessisesinde» kerek olğan tutuv şaraitleri olmağanını, hususan tibbiy yardım kösterilmegenini, yollanmalıq aluvda sıñırlarnı, duş aluv, taze avada kezmek imkânından marum etilgenini şikâyet ete», – dep aytıla haberde.
Ukraina ombudsmeniniñ malümatına köre, Mustafayev aşatuv kerek olğanı kibi olmağanını şikâyet ete.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina vatandaşları tahqiqat izolâtorından mahkemege alıp ketirilgende olarğa kerekli keyfiyeti olmağan azıq mahsulatı berile ve olar aç qalmağa mecbur ola.
«Muracaatında qayd etkenine köre, mahkeme, oturışuv vaqtında Ukraina vatandaşları Server Zekiryayev ve Timur İbragimovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün olarğa tibbiy yardım kösterüv muracaatlarına qulaq asmay», – dep qayd ete Denisova.
Onıñ bildirgenine köre, o, Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, qırımlılarnı tutuv şaraitlerini halqara standartlarğa uyğun bir şekilge ketirmesini ve Server Zekiryayev ve Timur İbragimovnıñ tibbiy tedqiqlerini yaptırmasını rica etti.
Denisova, insan aqlarınıñ bozuluvına yol berilmesin dep, halqara teşkilâtlar ve diplomatik korpusınıñ vekillerini oturışuvlarğa kelmesine çağırdı.
Fevralniñ 25-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine daa keçken mahkemede qullanuv müddeti bitken aş berildi.
Daa evel advokat Ayder Azamatov, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tizilgen mahkeme oturışuvları cedveli dava mabüsleriniñ imaye aqqını bozıp, olarğa mahkeme oturışuvlarına azırlanmağa imkân bermey, dep bildirdi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye nezaretindeki Yalta memuriyetiniñ qurulışında deñişmeler oldı, olarğa köre, şeer başınıñ qabarcılıqqa qarşı cinayetlerge qarşı yardımcıları bölügi yaratıldı. Bundan ğayrı şeer memuriyetiniñ başınıñ matbuat kâtibi vazifesi peyda oldı. Bu deñişmelerni fevralniñ 12-sinde Yalta şeer şurası qabul etti, dep bildirile şeer memuriyetiniñ saytında.
"Kurort ve turizm boyunca bölük yerine departament yaratılacaq, sanayı, naqliyat ve alâqa bölüginiñ adını naqliyat ve alâqa bölügine deñiştirecekler", - dedi sessiyada Yalta başı İvan Imgrunt.
Daa evel Yaltada kurort ve turizm boyunca bölükniñ yañı reberi tayinlengeni aqqında bildirildi. Bu vazifeni Krasnodar ülkesinden Maksim Drovetskiy becere.
Keçken yıl mayıs ayında Yalta şeeriniñ rusiyeli şurası İvan İmrguntnı Yalta memuriyet başınıñ muavini rutbesine tayinledi.
Şeer memuriyetiniñ başı Aleksey Çelpanov bildirgeni kibi, İmgrunt sekiz yıl Rusiye prokuraturasında çalıştı ve 17 yıl devamında qomşu Rusiyede Krasnodar ülkesinde idareciliknen oğraştı.
Çelpanov, namzetniñ yuridik tasili bar olğanını da qayd etti.
İmgrunt özü şeer şurasınıñ toplaşuvında, 2018 senesi fevralde oña qarşı cinaiy dava açılğanını aytıp berdi, amma 2018 senesi dekabrde cinayetçilik olmağanından sebep o qapatıldı.


text:
Çonğarda telekommunikatsion qulleniñ açılğanınen yarımadada qalğan qırımlılarnen Ukraina üç tilde laf etecek – qırımtatarca, ukraince ve rusça. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Bir çaremiz bar, öz halqımıznen ana tilinde esas Ukrainadan laf etmek. Bizim içün bu pek müim. Qırımdaki insanlarnen üç tilde laf etecekmiz – qırımtatarca, ukraince ve rusça», – dep ayttı Çubarov.
O, «bu qulleden ATR telekanalı, Meydan radiosı, Lider radiosı ve digerleri Qırımğa yayın yapa bilsin dep, taraflar içün belli formulalar tapılacağına» ümüt etkenini ayttı.
Mart 17-de Çubarov dedi ki, Herson vilâyetinde Geniçesk rayonınıñ Çonğar qasabası yanında qurulğan teleradio qullesi – yarımadanı Ukraina kontroli altına qaytaracaq müim bir adım.
Cuma künü, mart 17-de, Qırım ile memuriy sıñır civarındaki Çonğar qasabasında teleradio qullesiniñ tantanalı açılış tedbiri olıp keçti. Onı Rusiye işğal etken yarımadağa ukrain telekanalları ve radioları yayın yapsın dep qurdılar.


text:
Bu aqta Rusiye Federatsiyasınıñ Baş prokuratorasınıñ resmiy saytında bildirile.
Böyleliknen, Qırım «prokurorı» Natalâ Poklonskayanıñ birinci muavini evelleri Lipetsk vileyatinde prokuror muavini olğan adliye baş keñeşçisi Hlustıkov Mıkola Mıkolayovıç oldı. Daa eki muavinni Tula ve Tomsk vilâyetinden tayinlediler.
Aqyar prokurorı İgor Şevçenkonıñ birinci muavini evelleri Kemerovoda prokuror muavini olğan adliye baş keñeşçisi Agapov Volodımır Mıkolayovıç oldı. Ekinci muavin bundan evel Altay tarafında Biysk şeeriniñ prokurorı edi.
Natalâ Poklonskayanı qanunsız tayinlengen Qırım Şurasınıñ fevqulâde vaziyetleriniñ naziri Sergiy Şahov, Devlet sıñır hızmetiniñ idare yolbaşçısı Viktor Melniçenko, içki işler idare yolbaşçısı Sergiy Abisov ve telükesizlik Hızmetiniñ başı Petro Zima ile Ukraina telükesizlik Hızmeti qıdıruvğa ilân etti.


text:
Ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Osman Arifmemetov ve Ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Server Mustafayev, "Qırım inciri" edebiy yarışında "Azatlıq sözleri" mahsus nominatsiyasında mukâfatlandırıldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mukafatlarnıñ ğıyabiy berilmesi aqqında sabıq siyasiy mabüs Oleg Sentsov bildirdi.
"Olar ruhtan tüşmeyim, yazğanlarına, bizge söznen destek köstergenlerine pek quvanam. Biz ise, olarğa mından qol tutamız", - dedi Sentsov.
Kyivde dekabrniñ 13-ünde ekinci "Qırım inciri" ebebiy yarışınıñ ğaliplerini ilân ettiler.
Osman Arifmemetov - cemaat jurnalisti, "Qırım birdemligi"niñ faali. 2019 senesi mart ayında evinde keçirilgen tintüvden soñ apis etilgen edi. Onı 20 yılğa qadar apis cezasına üküm ete bileler. Yarışqa o, ukrain tilinde "Sürgünligim" eserini yolladı.
Server Mustafayev - "Qırım birdemligi"niñ koordinatorı, cemaat jurnalisti. Onı 20 yılğa qadar apis cezasına üküm ete bileler. Yarışqa o, qırımtatar tilinde "Alhamdulillâh, musulmanmız" şiirini yolladı.
Ekinci "Qırım inciri" edebiy yarışına 300-den çoq metin yolladı, olarnıñ arasında: ukrain tilinde - 165 eser, qırımtatar tilinde - 83, qırımtatar tilinden ukrain tiline tercimeler -35, ukrain tilinden qırımatatar tiline tercime - 21. Teskilcilerniñ malümatına köre, bu yıl yarışta Ukrainanıñ 20 vilâyetinden, bundan ğayrı, Türkiye, Poloniya, Bulğaristan ve Ürdünden müellifler iştirak etti.
“Qırım inciri” yazıcılar yarışı 2018 senesi yazda ilân etildi, konkurs eserleriniñ qabul etüvi oktâbrniñ 31-inde bitti. Bu vaqıt devamında jüri azaları, “Ukrain tilinde Qırım aqqında nesir”, “Qırımtatar tilinde nesir”, “Ukrain tilinde Qırım aqqında şiiriyet”, “Qırımtatar tilinde şiiriyet”, “Qadın nazarı”, “Qırımtatar tilinden ukrain tiline tercime”, “Ukrain tilinden qırımtatar tiline tercime” nominatsiyalarında 135 müelliften 244 iş aldı.
Sentabrde Lvivde 26-ncı Neşirciler forumı çerçivesinde "Qırım incirini cıyaraq" şiiriyet ve nesir oqumaları keçirildi.


text:
Kyivte qırımtatar yırcılarınıñ «Vatan Sesi» adlı ilk büyük kontserti keçirilecek. Merasim aqqında ilân «Musafir» qırımtatar qavehanesiniñ Facebook saifesinde yerleştirilgen.
«Vatan Sesi» - böyle şıar ile kontsert teşkilâtçıları Ukrainada ilk kere bir sanada eñ parlaq qırımtatar icracılarını toplamağa niyetliler. Üsein Bekirov, Elvira Sırahalil, Elina Sosnovskaya, Seyran 7/62 – bu ve daa çoq diger artistler Kyivteki event-hall Freedom sanasında noyabr 27, bazar künü, saat 19.00 (Kirillovskaya soq., 134) icra etecekler», – dep aytıla ilânda.
Aqşamnıñ esas yırcısı – Ukraina halq artisti, «Eurovision-2016» halqara yarışınıñ ğalibi, qırımtatar yırcısı Jamala.


text:
Qırım gazetleri 2021 yılnıñ başında yarımadadaki koronavirus yuqunçınen bağlı vaziyet, çağına yetmegenler içün musafirhanelerge yerleşüv qaideleriniñ deñişmeleri ve Yaltada az qalğan “deşetli abide” tiklenilecegi aqqında.
“Krımskaya pravda”, koronavirus yuqumınıñ sayısında ciddiy bir eksilüv bar olğanı aqqında haber ete: eger dekabrniñ soñunda künde 300-ge yaqın yañı adiseler qayd etilse, yanvar ayında ise olarnıñ sayısı 200-den azdır. “Yazıq ki, amma statistika er vaqıt kibi aldatıcı. Ekimlerniñ fikrince, körünip turğan yuqma sayısınıñ eksilüvi bayram künleri COVID-19 testleri az yapılğanen bağlıdır. “Raatlıq künleri adamlar ekimlerge çoq muracaat etmey. Ticariy diagnostika ameliyatlahaneleri çalışmay. Neticede koronavirus testleri bayağı az yapıla”, ‒ dep añlattı neşirge infektsionist Yevgeniy Timakov.
“Komsomolskaya pravda. Krım”, 2021 yıldan başlap yarımadada musafirhanelerge yerleşüv qaidelerinde yañı deñişmeler quvet ala, dep bildire. “Yañı qaidelerden ğayrı, çağına yetmegenlerni ana-babasından işanç kâğıtı olmadan musafirhanelerge yerleşüvi yasaq. Qaideler Rusiye ükümetiniñ qararınen daa noyabr ayında qabul etilgenine baqmadan, bunıñ etrafındaki davalar alâ daa toqtamadı, ‒ yaza gazet. ‒ Bunıñ sebebi ne olğanı belli degil. Onı, çağına yetmegenlerniñ qoruvı ve telükesizligine yönetilgeni kibi degil, daa ziyade profilaktik kibi köreler”.
Neşirniñ yazğanına köre, “Yaltada Novovoronejden Alönkağa deşetli abide qoyacaq” ediler. “Bu künleri Kirov adına Yalta sanatoriyiniñ müdiriyeti Novovoronej şeer başına, qoyulğanından üç kün soñra şeer sakinleriniñ ğadabı sebebinden yıqılğan şeerniñ temelcisine abideni “satın almağa ve qoymağa” ricanen muracaat etti” ‒ haber ete gazet. Abideniñ söküvi aqqında haberden soñ biz işdeşlernen Novovoronej memuriyetine mektüp yazıp, Alönkanı qurtarmağa istedik, ‒ aytıp berdi gazetke sanatoriy müdiri Oleg Tsarev. ‒ Amma bizge, abide mezatta satılacaq, dep cevap berdiler”.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Lvovda qırımtatarlarnıñ esas merasimleri ve ananeleri aydınlatılacaq lektsiyan keçirecekler.
Bunı Krım SOS teşkilâtı Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Bu lektsiya Krım SOS ve Avropa Şurasınıñ Ukrainadaki ofisi teşebbüsinen keçirilgen «Qırımtatarlar kimlerdir» interaktiv lektsiyalarnıñ ekinci tedbiridir.
Lektsiyanı qırımtatar etnologiya uzmanı Ulviye Ablayeva keçirecek.
«Ulviye Ablayeva insan ayatında eñ müim merasimler – bala doğuvı, sunnet, toy ve cenaze – qırımtatarlarnıñ ananelerine köre keçirilgenini aydınlatacaq», – dep qayd eteler teşkilâtçılar.
«Qırım işğalinden soñ tahminen bir buçuq biñ qırımtatarı Lvov vilâyetine köçip keldi. Lektsiyalarnıñ maqsadı – Lvov sakinleri ve şeer musafirlerini qırımtatarlarnıñ medeniyeti, tarihı ve dininen tanış etmek ve medeniyetlerara dialog qurulmasına yardımcı olmaqtır», – dep qayd eteler teşkilâtçılar.
Lektsiya cumaertesi künü, noyabr 22-de, yerli vaqıtına köre saat 14:00, Kladoçnaya, 2A adresi boyunca İlk Lvov kütüphanesiniñ binasında keçirilecek. Er kes davetli.


text:
Tatarstan arxitekturası
Tatarstanda arxitekturanıñ töbäk häm milli ayırımlıqları şähärlär tözeleşendä, arxitektura törlärendä, konstruksiä, stil, sänğätçälek h.b. üzençäleklärendä fänni-ğämäli çağılış taba.
Xalıqnıñ arxitekturadağı milli üzençälekläre ş.u. mädäniätkä dä bäyle. Borınğı däwer arxitekturasına bu yaqlarda yäşägän fin-uğır häm törki qäbilälärneñ iñ ğädi ixtiacların qänäğätländerü öçen tözelgän toraq, xucalıq häm dini qorılmalar xas.
İdel buyı bolğarları İslam dinen qabul itkännän soñ, Urta İdel buylarına möselman illärendäge bina häm qorılmalarnıñ traditsion arxitekturası üzençälekläre ütep kerä (k. Bolğar cämiğ mäçete, Keçe manara, Xan törbäse, Qara saray, Aq saray, Könçığış törbä h.b.), Altın Urda häm Qazan xanlığı zamanında isä ul üzençäleklär nıqlap qanat cäyä.
Arxitektura konstruksiäse üzençälekläre töbäktäge tözü materiallarına (ağaç, aqtaş, balçıq kirpeçe h.b.) häm alarnı qullanu ısullarına bäyle.
Räsäy däwerendä Urıs arxitekturası şähär tözeleşendä yäşäp kilgän cirle üzençäleklärne qısrıqlap çığara, Könbatış Awrupa arxitekturası stilläre östenlek ala (k. Barokko, Klassitsizm). Dini, cämäğät häm toraq binalar qoruda yaña tipologiä xökem sörä (k. Çirkäwlär, Monastırlar).
Milli arxitektura başlıça xalıq arxitekturasında saqlanıp qala (k. Tatar xalı7q arxitekturası).
18 yözneñ 2 nçe yartısında Räsäydä islam dinenä säyäsi mönäsäbät üzgärgännän soñ yañadan mäçetlär salına başlıy. Milli arxitektura ildä xökem sörgän Urıs arxitekturasınıñ yoğıntısında bara (k. Qazan mäçetläre). Şulay da qorılmalarnıñ törlärendä, urın saylawda, stil alımnarında milli tradisiälär saqlana.
18 yözneñ 2 nçe yartısında başqaladan Qazanğa berençe prof. arx. V.İ. Qaftırevnı cibärälär häm ul Qazannıñ berençe general planın tözi.
18 yözneñ axırı - 19 yözneñ 1 nçe yartısında Qazan gubernasında talantlı arxitektorlar: İ.P.Bessonov, F.E.Yemelyanov, M.P. Korinfskiy, P.G. Pyatniskiy, A.İ.Peske, F.İ.Petondi, A.K.Şmidt h.b. eşli. 19 yözneñ 2 nçe yartısınnan Şäreqneñ möselman mämläkätläre arxitekturası yoğıntısı yañadan sizelä başlıy (k. Şamil yortı, Äcem mäçete). Bu yaqlardağı Urıs milli arxitekturasında şul zamandağı mäğlüm ısullar (stil yünäleşläre) üzençälekle qullanış taba (k. Eklektizm, Modern).
19 yözneñ 2 nçe yartısı - 20 yözneñ başında arxitektorlar P.E. Anikin, V.K. Beçko-Druzin, S.V. Beçko-Druzin, P.T. Jukovskiy, F.N. Malinovskiy, K.L. Myufke, İ.N. Kolmakov, K.S. Oleşkeviç, P.İ. Romanov, G.B. Ruş, V.A. Trifonov, L.K. Xrşçonoviç, P.V. Tixomirov h.b. änä şul stil yünäleşlärendä icat itä.
Sovet zamanında İ.G. Ğäynetdinev, M.K. İğlamov kebek berençe professional milli arxitektorlar üsep çığa. Binalarnı yäşäw öçen qulayraq, zur külämle itep häm ber ük stildä qoru ütep kerä başlıy. Şähär arxitekturası tulayım unifikatsiäläwgä qaytıp qala.
20 yözdä sänäğät häm texnikanıñ alğa kitüe näticäsendä yaña tör qorılmalar tözelä. Bu däwerdäge arxitekturanıñ cirle üzençälekläre fäqät binalarnıñ tışqı bizäleşendä çağıla.
Qorılmanı tulayım milli üzençälekle itep tözü awıl cirendä genä saqlana.
Arxitekturanıñ üseşenä arxitektorlar Ä.G. Bikçäntäyev, İ.A. Wäliev, R.M. Mortazin, P.A. Sanaçin, G.İ. Soldatov, R.S. Nasirov, A.A. Sporius, Ä.X. Belostoskaya h.b. zur öleş kertä. S.S. Aydarov isä arxitektura restavrasiäse mäktäben buldıruğa küp köç quya.
1960 yıllar azağınnan alıp Qazannıñ üzendä professional arxitektorlar äzerläw eşe alıp barıla; İ.Ş. Äsädullin, G.A. Baqulin, V.E. Baliskiy, R.V. Bilalov, İ.D. Ğalanin, V.P.Loginov, İ.G. Nurğäliev kebek äydäp baruçı arxitektorlar - Qazan arxitektura-tözeleş akademiäseneñ arxitektura fakultetı şäkertläre.
1990 yıllarda arxitektura-tözeleş ölkäsendä däwlät küzätüe kimi, icadi mönäsäbätkä yul açıla; sovet zamanında ğämäldän çıqqan toraq, cämäğät, dini qorılmalarnıñ tözü törläre kire qayta başlıy. Tatarstanda arxitektura ğileme cirle häm milli üzençäleklärne öyränä häm bu yünäleştäge qazanışlarnı tözeleştä faydalanu mömkinleklären ezli.


text:
Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimal-Kavkaz arbiy bölge mahkemesi ukrain rejissöri Oleg Sentsov ve Qırım faali Aleksandr Kolçenkoğa üküm çıqardı. Rusiyede olarnı «teraktlarda» qabaatlaylar.
«Bu madde boyunca mahkemeci Sentsovnı 15 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldıra. Diger vaqialar (ateşke berüv) – 10 ve 11 sene. «Ealini qorqutmaq» içün patlavlarnı azırlağanı içün – 7 yıl. Patlav maddeleriniñ qanunsız elde etmesi içün – 5 yıl. Silânı qanunsız alda aluv – 5 yıl. Umumen – sert rejimde 20 yıl», – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri mahkeme zalından.
Kolçenko içün mahkeme sert rejimli apishanede 10 yıllıq apis cezasını belgiledi.
Böylece, mahkemeci Sentsov ve Kolçenko içün prokuror talap etken 23 ve 13 yıldan 3 ve 2 yılnı «alıp taşladı».
Sentsov ve Kolçenko mahkemeciniñ qarar añlaşıldımı sualine Ukraina gimnini yırlamağa başladılar, soñra da «Yaşasın Ukraina! – Qaramanlar yaşasın!» ayttılar.
Ukrainlerniñ mahkeme ükmü 20 daqqa içinde seslendirildi.
Rusiye akimiyeti Sentsov ve Kolçenkonı Rusiyede yasaq etilgen «Pravıy sektor» ukrain teşkilâtınıñ azaları olaraq ilân etti. Taqiqatqa köre, olar bir sıra Qırım şeerinde terroristik aktlarnı keçirecek ediler, bundan ğayrı, demir yol köpürleri, elektrik yollarını yoq etmek kerek ediler. Ekisi de yaqalanğanından berli qabaatını red ete. Sentsov mahkemede bergen malümatına köre, FSB hadimleri oña basqı yapıp, kerekli malümatlarnı alacaq ediler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Twitterde Sentsovğa qoltuttı: «Oleg, dayan. Kün kelir, seni mahkeme etkenler özleri mahkeme etilecek».
Oleg Sentsov – ukrain rejissöri ve faal, 2014 senesi mayıs ayında Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından yaqalandı ve yarımadadan Rusiyege çıqarılıp, anda SİZOda buluna.
Aleksandr Kolçenko da 2014 senesi mayısta Qırımda yaqalanğan edi. Bu iş boyunca Rusiye mahsus hızmetleri Gennadiy Afanasyev ve Aleksey Çirniy de yaqalanğan ediler.


text:
Ukraina Nazirler şurası mecburen köçken şahıslarnıñ qayd etilgeni aqqındaki tezkeresinde bulunğan yeri aqqındaki malümatnıñ kirsetilüvinen bağlı qısmını lâğu etti.
«Söz, devlet sıñrları içinde mecburen köçken şahısnıñ qayd etilip vaqtınca bir yerde bulunğanını isbat etken müürli tezkeresi vesiqalar cedvelinden alıp taşlanğanı aqqında yürsetilmekte... Qabul etilmesi teklif etile», – dep ayttı toplaşuv esnasında Ukraina ictimaiy siyaseti naziri Andrey Reva.
Ükümet öz qararınıñ proyekti vastasınen şahıslarnıñ yaşağan yerinen bağlı qayd qaydeleriniñ 9-nci maddesine deñişmeler kirsetildi.
2017 senesi avgustnıñ 7-ne köre, Donbass ve Qırımdan köçkenlerniñ sayısı 1,6 millionnı teşkil etmektedir.


text:
Aqmescitniñ Maryino rayonında aprelniñ 7-nde martnıñ soñunda apiske alınğan qırımtatar faallerine qoltutmaq içün bir kişilik narazılıq aktsiyası keçirildi.
Bu aqta qırımlı faal Gafar Ablâkimov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bu insan kim olğanını bile aytıp olamayım. O, tutulğanlardan iç birisiniñ soyu da degil. Ruslan Suleymanovnıñ (apiske alınğan faallerden biri – QA) anası narazılıq aktsiyasına çıqqanını körip, çette qalamağanını ayttı. Yazuvlı şiarında «Qardaşım – terrorist degil!» dep yazılğan edi», – dedi Ablâkimov.
Onıñ aytqanına köre, o, yol çetinde yazuvlı şiarını tutqan insannı ve yanında politsiya patrulini kördi.
«Hadimlerniñ teşkergen pasport malümatlarına köre, o, qırımtatarı ola. Olar malümat alıp ketkenler», – dep qoştı faal.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan qırımtatarı Ruslan Suleymanovnıñ 70 yaşında anası aprelniñ 5-nde, öz doğğan kününde, oğlunı ve «adaletsiz ve qanunsız bir şekilde tutulğanlarnı» qorçalamaq içün bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerniapiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqtaçı Qıyat
Aqtaçı Qıyat (ukraince БiлorлиHka, AkTaчi-KияT, rusça БeлorлиHka, AkTaчи-KияT) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 070 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.