text:
Tatar mäğärife problemaları
Bu eşneñ näticäse turında sorap, bez Sverdlov ölkä mäğärif üsterü institutı metodistı Zäytünä xanım Şäymöxämmätovağa möräcäğät ittek. Zäytünä xanım äytüençä, qızğanıçqa qarşı, küp kenä diplomlı uqıtuçılar eşsez yöri. İctimaği oyışmalar, milli mäğärifne üsterügä qarağanda, kereme yaqtan qulayraq, mäsälän, konsertlar oyıştıru, saylaw aldı kompaniäse belän şöğellänüne östen kürälär. Anıñ fikerençä, bay tatarlar milli mäğärifne üsterergä, uqıtuçılarğa yärdäm kürsätep torsa, bu eş üzeneñ cimeşlären birer ide.
Çınlap ta, Sverdlov ölkäsendä ber genä tatar mäktäbe dä yuq. Niçä yıllardan birle bu problema ata-analarnıñ balaların tatar telendä uqıtırğa telämäwe arqasında çişelmi kilä. Fevral' ayında tatar tele uqıtuçıları öçen oyıştırılğan seminarnı alıp baruçı, Qazan däwlät texnologiä universitetınıñ ike teldä uqıtu fakul'tetı dotsentı Nikolay Maksimov fikerençä, ata-analar monıñ belän balalarınıñ mömkinçeleklären çiklilär. Tatar tele öydä, duslar arasında söyläşü öçen genä qullanıla ala. Eştä, yäisä başqa urınnarda inde tuğan telne qullanıp bulmıy. Şuña kürä dä ata-analar tatar teleneñ kiläçägen kürmilär. Ämma ike teldä söyläşä belgän bala aqıllıraq, ul kübräk mäğlumat ala. Şuña kürä ata-analar balalarınıñ mömkinçeleklären çiklämäsennär ide, di ul.
Nikolay Valentinoviçnı tağın ber närsä borçıy ikän. “Töbäklärdän kilgän tatarlar, qayçaqta Tatarstanğa kilep, artığraq maqtanıp cibärälär, - di ul, Az ğına eş bula, anı küp itep söylilär. Süz millät yazmışı, tuğan tel turında barğanda, döresen söylärgä kiräk, tıynağraq bulırğa kiräk”.
Sverdlov ölkäsendä tatar tele uqıtu mä’säläseneñ torışı niçek soñ? Äceğol, Gäynä, Şäkür kebek awıllardan kilüçe uqıtuçılar tatar teleneñ ğömer-ğomergä uqıtıluı turında söylädelär. Başlanğıç klasslarda ike säğät, 5 klasstan 9 klassqa qädär öçär säğät däwamında tuğan tel häm ädäbiät däresläre kerä. Däresleklär citärlek, ädäbiät däreslekläre genä beraz citeşmi. Äzer programmalar yuk, Tatarstan mäktäplärenä yaraqlaştırılğan programmalarnı üzgärtep, däreslär sanına turı kiterep, programmalarnı uqıtuçılar üzläre tözi. Metodik qullanmalarnı da kübräk üzläre ezläp tabarğa, üz xisaplarına satıp alırğa mäcbür.
Başqa tatar awıllarında da eş yaqınça şulayraq tora. Ä menä Tübän Sırğa rayonınıñ Ufa Şigere awılında ber ük uqıtuçı ber ük balalarğa tatar telen dä, başqort telen dä uqıta. Uqıtuçı Räfisä xanım fikerençä, balalar öçen tel öyränüneñ ber awırlığı da yuq. Ata-analar ğına küp waqıt enädän döyä yasıylar, di ul. İke telne öyrängän balalar, telne genä tügel, ike xalıqnıñ da küñel baylığın, mädäniäten öyränälär. Bik qızıqsınalar. Räfisä xanım fikerençä, bu Ural töbägendä yäşäwçe, üzlären tatar dip sanawçı başqortlarğa, yäisä, üzlären başqort dip sanawçı tatarlarğa üzläreneñ kem ikänlegen añlarğa yärdäm itä.
Awıllarda şulay itep tatar tele häm ädäbiäte atnasına ike-öç säğät külämendä däres itep alıp barılsa, şähärlärdä yäşäwçe tatar balaları yäkşämbe mäktäbe belän genä çiklänälär.
Yuğarı Pışma şähären misal itep alası kilä. Berençe sanlı urta mäktäptä tatar yäkşämbe mäktäbe inde menä un yıllap eşläp kilä. Şähär xakimiäte dä, mäğärif bülege dä bu eşkä bik uñay qarıylar, häryaqlap yärdäm itep toralar. Xätta bıyıl biredä etno-kulturalı klass açu turında da süz alıp barılğan ide. Sverdlov ölkä mäğärif ministrlığı da, şähär mäğärif bülege dä bu eşkä barlıq şartlarnı da tudırğan ide. Ämma ata-analardan citärlek külämdä ğariza cıyıp alıp bulmadı. Mäktäptä uqıtu altı könlek rejimda bulğanğa, berdänber yal – yäkşämbe könnärdä tatar mäktäbenä yörergä teläwçe balalar sanı da kimegän.
Şulay itep, milli mäğärif üseşe yulında töp kirtä bulıp, niçek kenä säyer işetelmäsen, xalıq üze tora ikänlege açıqlana. Elegräk problemanı cirle xakimiätlärgä sıltarğa bula ide. Ä xäzer alda tağın da qatlawlı problema - milli üzañnı üzgärtü.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


c: text/html

text:
Terkäw üzägeneñ yaña binası bulaçaq
Tatarstanda cir, küçemsez milekne terkäw mäs’äläse soñğı yıllarda küplärneñ üzägenä ütkän närsä buldı. Bu bay, berniçä fatir, yort, yazlıqqa iä keşelärgä genä qağıla torğan mäs’älä tügel. Älege oçraqta baylar da, ğömer buyı cıyğan aqçağa, burıçqa kerep ber bülmäle, keçkenä genä fatir aluçı yäki satuçılarnı da bertigez nujara. Nik disäñ, här milekne terkäw respublikada barı ber genä urında – Terkäw palatasında ğına bara. Ä mondıy satu, alu eşläre xäzer bik küp respublikada. Citmäsä, terkäw öçen qäğäzlär cıyası da az tügel. Läkin äle bar dokumentlarnı cıyıp, Terkäw palatasına kilsäñ dä, üz milkeñä tieşle qäğäzne tiz genä alıp qaytıp bulmıy – monda aldan dokumentlarnı birergä çirat, annarı, şaqtıy ğına waqıt ütkäç, kilep alğanda da kerdeñ dä aldıñ tügel. Östäwenä, tege yäki bu dokumentığız yuq yäisä döres eşlänelmägän dip yış qına kire dä qaytarıp cibärälär. Terkäwçelär isä, älege xälne eşlärgä keşe citmäw, alar urnaşqan binada urın az, xezmätkärlärgä qısan buluı belän añlattılar. Terkäw palatası Qazannıñ iñ üzägendä urnaşqan. Palatağa kilüçe keşelär öçen bulğan bu uñaylıq, yul xäräkäte öçen şaqtıy zur problemağa äylände. Palata urnaşqan bina yanında maşinalar quyu urını az bulu säbäple, üz milken terkärgä dip maşinada kilüçelär bolay da zur xäräkätle Yerşov uramın öleşçä yabıp quyıp, anda zur-zur bökelärgä säbäpçe bulalar.
Läkin tizdän qayber şuşındıy uñaysızlıqlar betärgä tieş. Tatarstannıñ Terkäw palatasın şähärneñ Boriskovo bistäsendä urnaşqan Teplokontrol’ zavodınıñ ber qullanılmıy torğan binasına küçerergä tieşlär. Monda, şulay uq, terkälü eşendä kiräkle bulğan salım xezmäte, bank bülekçäläre dä bulır, dip kötelä. Yaña binada maşinalarğa da, keşelärgä dä urın irkenräk bulaçaq. Xäzerge köndä monda tözekländerü eşläre bara. Uzğan şimbädä anda Mintimer Şäymiev tä bulıp qayttı. Ul terkäw xezmätläre citäkçeläre belän bergä tözekländerü eşläreneñ barışı belän tanışıp yörde.
Şäymiev respublikada terkäw palatasınıñ eşçänlege belän inde küptännän qızıqsına. Üzeneñ Däwlät Şurası deputatlarına yullağan çirattağı yullamasında ul şuşı xaqta da äytte häm bik citdi räweştä şuşı citeşsezlekne tözätergä quştı. Şuña da, Terkäw palatasınıñ yaña binalarında eş bik qızu bara. Elek terkäw palatası 1700 kvadrat metr cirdä urnaşqan bulsa, xäzer alarğa 15 meñgä yaqın kvadrat metr cir bireläçäk. Monda küçengäç, terkäw xezmätlärenä östämä belgeçlär dä eşkä alınaçaq ikän, eşlärne tögälräk itep alıp baru öçen yaña kompyuterlar da östäläçäk. Eşlär buyınça monda kilgän xalıqqa, üz çiratın yaxşı şartlarda kötärgä mömkinlek tä tudırırğa quştı prezident.
Şäymievnıñ, berençe terkäwgä älege binağa qayçan kilergä mömkin bulaçaq, digän sorawına, federal’ terkäw xezmäteneñ tatarstan buyınça baş idäräse citäkçese Lyudmila Kuz’mina, binanı tözekländerü eşlären avgust urtalarına tämamlarğa uylanuı turında äytte. Xalıq kötä, tizräk eşlärne caylaw yağın qarağız, dide prezident terkäw xezmätläre citäkçelärenä.
Gölnaz İlgizär

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yäkşämbe irtäsendä Hind okeannıda bulğan köçle zilzilä näticäsendä Könyaq Aziäneñ Şri Lanka, İndoneziä, Hindstan, Malaysia, Thailandta 5 meñläp keşe häläq bulğan. Üzäge İndoneziäneñ Sumatra utrawı yanına turı kilgän cir teträweneñ köçe Rixter ülçäme belän 8.9 ball täşkil itkän. Bu soñğı 40 yılda dönyada bulğan iñ köçle zilzilä bulıp tora. Okean töbendäge teträwdän soñ bik köçle dulqınnar qubıp, tirä yaqtağı yarlarğa kiterep suqqan. İndoneziädä qorbannar sanı 1800, Şri Lankada - 2100, Hindstanda – meñnän artıq dip xäbär itelä. Maldiv utrawları başqalası, Malenıñ 2/3-sen su basqan. Meñlägän keşe xäbärsez yuğalğan sanala, şul säbäple qorbannar sanı artır dip kötelä. Turistlarnıñ yaratqan urını bulğan Thailanda qorbannar sanı 200dän artıq, aralarında turistlar da bar. Yartı säğät elek min şuşı minutlarda Thailandtan qaytu yulına çıqqan Alsu Qormaş belän elemtägä kerdem. Alsu Azatlıq tıñlawçılarına Bangkok hawa alanınnan bolarnı xäbär itte:
Audio (Alsu Qormaş)


text:
Tatarstan prezidentı Astana şähärendä
Çärşämbedä Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev Astana şähärendä Nursoltan Nazarbaıvnıñ Qazaxstan Prezidentı wazifasına kereşü tantanasında qatnaştı. Ä päpceşämbedä isä Mintimer Şäymiev yuğarı däräcädä uzuçı Rossiä-Qazaxstan söyläşülärendä qatnaşaçaq.
Qazaxstan Tatarstannıñ ere säwdä partnerı, soñğı yıllarda ike yaqlı tovar äyläneşeneñ totrıqlı üseşe dä küzätelä. Soñğı waqıtta Qazaxstan territoriäsendä "KAMAZ" açıq aksionerlık cämğiäte üz texnikasın satu buyınça proyektların tormışqa aşıra.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
“Yañarış” aldıruçılar sanı meñgä kimede
Tömän ölkäseneñ könyağına taraluçı “Yañarış” gazetasın aldıruçılar sanı uzğan yılnıñ şuşı waqıtı belän çağıştırğanda yaqınça ber meñgä kimede. Säbäp närsädä soñ?
“Küpçelege ölkännär genä uqi. Yäşlär uqımıy. Xäzer awılda urısça söyläşü modağa kerep bara. Bu modanı äbilärenä cäy köne qunaqqa kilgän onıqları alıp kilä. Awıl balası şähärçä kienergä, şähär balasına oşarğa tırışa şul. Tatar telenä iğtibar mäktäptä kübräk bulırğa tieş. Annan soñ xäzer mädäniät yortlarında da iğtibar yuq. Spektakl'lär quyılmıy. Şulay bulğaç tatar telendäge gazetanıñ da abruyı yuq”,- dip söyli Tömän yanındağı Şıqça awılında yäşäwçe Xämdiä Qızılbayıva. Ul awıldağı milli muzeynıñ başlığı. Anıñ süzlärençä, äle monnan 5-6 yıllar elek kenä awılda bala-çağa urıs telendä söyläşmägän.
Şıqçada “Yañarış” gazetasın 50 läp ğailä aldıra. Awılda 200 yort bar. Yazıluçılarnıñ sanı 50 gä citü dä poçta xezmätkäre Zinnura Axinanıñ tırışlığı. Zinnura xanım “Yañarış” ütkärgän bäygedä 2005 nçe yıl näticäläre buyınça ciñüçe. İñ küp yazdıruçılarnıñ berse.
24 nçe ğinuar könne gazetanıñ redaksiäse çirattağı “Ädäbi Tömän” berläşmäseneñ utırışın ütkärde. Basmanıñ dusların cıyıp alarğa maqtaw käğäzläre, aqçalata büläklär tapşırdı. İñ yaxşı mäqälä yazuçını da, şiğriät ostasın da, iñ küp keşene gazetaga yazdıruçını da bilgeläp üttelär.
Tobol rayonınıñ Sannikova awılında yäşäwçe Nurcihan apa Nazıyrova “Yañarış” nıñ 15 yıllığı uñayınnan divar gazetası çığaruçılarnıñ berse. Ul da bu çarağa kilgän ide. Sannikovada da tatar telendä çığa torğan gazetanı ölkännär genä kötep ala ikän. Nurcihan apanı pensiä yäşe citkängä mäktäptän kitergä mäcbür itkännär. “Yañarış” yärdäme belän çığarğan stengazetaları xäzer isä istälek kenä bulıp qalğan.
“Ädäbi Tömän” utırışına kilgännär gazetanıñ sanın arttıru öçen täqdim belän çıqqannar. Suğış veterannarın ölkä xakimiäte yazdırmas mikän dip ömetlänälär. Tağın “Yañarış”nıñ 15 yıl buyı baş möxärrire bulıp eşlägän Azat Sägitov premiäsenä iñ yaxşı yazmağa bäyge dä iğlan ittelär
Tömän ölkäseneñ könyağına taraluçı “Yañarış” gazetasın bügenge köndä 3050 keşe aldıra. Uzğan yıl yazdıruçılar sanı 4 meñgä yaqın bulğan.
Nail Alan. Tömän.


text:
Ğiraqta ximik, biologik häm atom töş qoral ezlägän inspektorlarnıñ başlığı Hans Blix häm Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ atom töş qoral agentlığı citäkçese Mohammäd ElBaradei bügen Ğiraq räsmiläre belän ikençe tur söyläşülären tämamladı. Ğiraq yağı bügen inspektorlarğa qorallarğa qağılışlı kübräk dokumentlar tapşırğan. Bügen kiç jurnalistlar belän oçraşqançı inspektorlar başlıqları tağın öçençe tur söyläşülär uzdıra. Düşämbe irtän Hans Blix häm Möhammäd ElBaradei Bağdadtan kitä.
Kiçä söyläşülärneñ berençe köne tämamlanğanda Hans Blix “Ozın-ozın söyläşülär könen tämamlıybız, bügenge oçraşular faydalı buldı”, dip beldergän ide.
Blix häm ElBaradei comğa könne Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurası aldında xisap totaçaq. Alarnıñ 14nçe fevral, comğa kön bulaçaq çığışları Amerika Quşma Ştatlarınıñ Ğiraqnı qoralsızlandıru niätenä tä’sir itergä mömkin dip farazlana.
Bügen Rusiä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Yuri Fedetov Ğiraqnı üzeneñ qoral programmaları tiräsendäge wazğiätne açıqlar öçen tağın östämä adımnar yasarğa çaqırdı.


text:
Ğayıt başlanır aldınnan Qazan östendä tön ide. İrtänge namazğa moñlı azan yañğıradı. Yuış trotuarlarnı taptap, Qazan kirmänenä taba, Qol Şärif mäçetenä xalıq ağıldı. Keşelärneñ qayberläre eşkä baralar ide, läkin azan tawışı astında alar barsı da ğayıt bäyrämenä baralar kebek toyıldı. İrtänge namaz uqılğaç, möfti Ğosman xäzrät İsxaqi wäğäz söyläde. Çit ildä yäşäwçe möselmannardan, Rusiä, Tatarstan, başqala citäkçelärennän kilgän;“Uraza ğayıte möbaräk bulsın!”- digän qotlawlarnı uqıdı. “Yaña ğasır” telekanalı Qol Şäriftäge Uraza ğayıte bäyrämennän zäñgär ekrannarğa turıdan-turı tapşıru yasadı. Qazan kirmänendäge mäçettäge xalıqnıñ 90 protsentqa yaqını yäşlär ide. Yegetlärneñ üzläre äytüençä, kübese uraza totqannar. Soñğı yıllarda ğayıtlärne dä qaldırmıy yörilär ikän;
- Menä törkemdäş yegetlär belän irtän torıp, altınçı yartıda Qol Şärif qırıyında cıyıldıq ta, ğayıt namazına bergä kerdek. Allağa şöker İslamğa tartılabız, başqalarnı da tartabız. İslam dinenä xäzer bezneñ kebeklär üzläre añlap tartıla başladılar. Aylap-yıllap tügel, könläp dip äytergä bula.
Qol Şärifkä Uraza ğayıte namazın uqırğa kilüçelär arasında törle millät wäkilläre küzgä çalındı. Tatar, urıs, üzbäk, qıtay, azerbaycan, hind, negrlar häm başqa millät wäkilläre barsı bergä ğayıt namazında täkbir äytep Allahqa maqtaw-sälämnären citkerdelär, teläklär telädelär. Qol Şärif mäçete fondı citäkçese Zöfär xäzrät äytüençä, bıyıl Uraza ğayıtenä kilgän xalıq namaz tärtiplären, mäçetkä kilgäç nişlärgä kiräklekne belep kilgännär;
- Bıyıl tegendä utır, monda bas dip öyrätep yörise bulmadı. Xalıq ğayıt namazına äzer kileş kilä başladı dip äytergä bula. İşek töbendä tärtip saqçılarınıñ äytülärenä qarağanda mäçetkä 2700 keşe kilde. Bolay Qol Şärif 2500 keşe sıydırışlı dip sanala.
2700 ele ul işek töbendä tärtip saqçılarına yärdämgä kilgän sızğıra torğan işek aşa ütkännäre. Möftilär, diniä näzarätendägelär, citäkçe kebegräklär anı äylänep ütkännär. Şuña kürä yaqınça Qol Şäriftäge uraza ğayıtenä 3 meñ keşe kilgän. Ğayıt namazın uqıp betergäç mäçetkä cıyılğan xalıq qul qısıp ber-bersen bäyräm belän qotladı. Qul qısıp, qoçaqlaşıp qotlaw küreneşe Qol Şärifneñ işek aldında da däwam itte. Äytkänebezçä, monda kübräk yäşlär ide, urta yäştäge abzıylar uraza ayında tärwix namazlarına da yörgännär ikän. Qol Şäriftän çıqqaç alarnı;“Urazanı niçegräk ozattığız soñ ?” – dip söyläşterep aldıq:
- Urazalar tottıq, waqıt bulğanda tärwix namazlarına da barırğa tırıştım. Bu ay Allahqa yaqınayu ayı, eçke orğannarnı, ruxnı saflandıru ayı bularaq istä qalaçaq.
Uraza ğayıtendä Qazandağı barlıq mäçetlär dä xalıq belän tulı buldı. Başqalanıñ Yaña Savin rayonında mäçet tirälärendä maşinalar quyarğa urın citmäde. Urın yuqlıqtan uram çatlarına quyılğan maşinalarnıñ qayberläre evakuatorlar qarmağına eläkte. Bu waqıtta fatir-öylärdä bäyräm qoymağı tämle is tarattı.
Röstäm İsxaqi


text:
Wahapov festivale Qazanda
Räşit Vahapov isemendäge xalıqara tatar cırı festivaleneñ açılışı, anıñ barışı xaqında xäbär itkän idek, xörmätle tıñlawçılar. 2 aprel'dä cırçınıñ tuğan yağında - Tübän Novgorodta festival'neñ tantanalı açılışı ütte. Yıl däwamında Vahapov festivale tatarlar yäşägän küp kenä töbäklärne urap qayttı. Tatar cırı bäyräme Nurlatta, Riga şähärendä, İjaw, Çabaqsar, Ul'yanda, xätta Berlindağı millättäşlärebezne bergä tupladı. Xäzer isä çirat Qazanğa da citte. Tatarstan başqalasında Vahapov festivaleneñ yomğaqlaw konsertı ütäçäk.
Moñlı tatar cırı bäyrämen 8-9dekaber'dä Musa Cälil isemendäge opera häm balet teatrında tamaşa qılırğa mömkin. Oyıştıruçılar äytüençä, Räşit Vahapov festivaleneñ yomğaqlaw konsertına bik küp qunaqlar çaqırılğan. Bu xaqta pänceşämbe könne Tatmediä binasında uzğan matbuğat oçraşuında äytelde. Matbuğat oçraşuında Vahapov festivaleneñ töp oyıştıruçısı, Tatarstan” jurnalınıñ baş möxärrire Rifat Fättäxov, tatar xalıq cırçısı İlham Şakirov, şağır Rinat Xaris häm başqalar qatnaştı. Jurnalistlar isä bu oçraşuda azraq buldı. Xäyer, Vahapov festivale xaqında soñğı aralarda şaqtıy küp söylilär. Citäkçelär dä, cämäğätçelek yağınnan da älege festival'gä zur ähämiät birelüe bik yaxşı anısı. Rusiädä Vahapov festivale inde şaqtıy tanılu alğan. Xäyer, böten dönya buylap sibelgän xalıqnıñ cırına da çiklär yuq. Festival' Riga, Finlyandiä, Germaniä millättäşlärebezne dä söyenderde. Festival'neñ yomğaqlaw konsertı xaqında Rifat Fättäxov “Azatlıq” radiosına bolay dip äytte:
Älege konsert çın milli bäyräm bulaçaq dip äytä alam. Anda bik küp qunaqlarnı çaqırdıq bez. Alar arasında Färidä Qudaşewa, İlham Şakirov, Älfiä Afzalova, Zilä Sönğatullina häm başqalar bulaçaq. Monnan tış anda Qazaqstannan kilgän cırçıbız Bibigöl Tulegenova da qatnaşaçaq. Bügen, tatar estradası milli moñnardan yırağaya barğan arada, älege konsert millättäşlärebezne moñlı tatar cırları belän söyenderäçäk.Monnan tış festival'neñ yomğaqlaw konsertında Mäskäw, Ul'yan, Piterburdan, Rusiäneñ başqa töbäklärdän, çit illärdän kilgän cırçılar da qatnaşaçaq. Konsertta Räşit Vahapov isemendäge premiäne tapşıru tantanası da bulaçaq. Älege büläkkä Rusiäneñ atqazanğan, Tatarstannıñ xalıq artistı Älfiä Afzalova nämzäte täqdim itelgän. Şuşı çaralar 8-9dekaber'dä Musa Cälil isemendäge opera häm balet teatrı säxnäsendä ütäçäk.
Al'bina Zäynulla


text:
Osama bin Laden möräcäğäte anıñ Ğiraq citäkçelege belän bäyläneşe buluwın kürsätäme?
Ğiraq citäkçeläreneñ xalıqara terrorğa, berençe çiratta mäğlüm äl-Qa’idä törkemenä bäyle buluwın kürsätergä tırışqan Waşington öçen monı isbatlawğa yardäm itärlek yaña dälil tabıldı – Qatardağı äl-Cäziyrä telekanalı, 11-nçe sintäbr höcümnäre artında toruçı dip sanalğan Osama bin Ladennıñ çirattağı möräcäğte yazılğan tasmanı kürsätte. Läkin ul anda, dönya möselmannarın Ğiraqnı yaqlawğa öndäsä dä, berük waqıtta Bagdadtağı citäkçelekne kisken tänqitläp tä çığa. Häm bu Waşington tırışlıqların qatlawlandıra ala.
Audio
Bez doşmanğa qarşı şähid höcümnäre oyıştırunıñ ähämiatenä basım yasıybız, Andıy höcümnär Amerikağa häm İzrailgä, alar üz tarixında älegä kürmägän zian kiteräçäk di, Osama bin Laden dip farazlanğan keşe. Monı älegä tulı ışanıç belän äytep bulmasa da, Osama belän elegräk oçraşqan qayber şäxeslär tasmağa yazılğan tawışnıñ anıqı buluwın äytä. Üz möräcäğätendä ul, Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqqa qarşı suğış başlaw öçen sıltaw ezläwe artında töbäktäge neft baylıqların üz qulına alu häm anda İzrail östenlegen urnaştıru teläge yata dip belderä. Şuña kürä ben Laden dönyadağı möselmannarnı Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqqa höcüm itüwenä qarşı çığarğa häm anı başlağan oçraqta Amerikadan üç alırğa çaqıra. Läkin berük waqıtta äl-Cäziyrä işettergän tasmada, Ğiraq prezidentı Saddam Xösäyenne, ğomumän andağı xakimiatne yaqlaw süzläre yuq, kiresençä, Osama Bagdadtağı xökümätne sotsialistik dip bäyäli häm ul käferlärdän tora dip belderä. Bu oçraqta barı tik Ğiraq xalqın yaqlaw kiräk di, xalıqara terrornıñ başında toruçı dip sanalğan şuşı keşe.
Audio
Köräş Allah xaqına ğına alıp barılırğa tieş, hiç kenä dä milli täğlimat yäisä bar ğäräp illärendäge, şul isäptän Ğiraqtağı da nadan xökümätlär ciñüwe xaqına tügel digän taläp quya bin Laden. Saddamnıñ äl-Qa’idä belän bäyläneşen isbatlarğa tırışqan Quşma Ştatlar öçen bu üzenä kürä awırlıq tudırsa da, däwlät sekretare Colin Powell kiresençä, älege belderü bäyläneşneñ buluwın kürsätä dip isäpli.
Audio
Min bin Ladennıñ, yäisä bez ul dip uylağan keşeneñ äl-Cäziyrägä äytkän süzlären tıñladım, anda ul yänä Ğiraq xalqına möräcäğät itä häm alarnıñ köräşe, üzeneñ Ğiraq belän xezmättäşlege turında süz alıp bara di Colin Powell. Häm, terrorçılar belän küpläp yuq itü qoralları eşläp çığarğan illär arasındağı bäyläneşlärne berniçek tä inkär itep, kürmämeşkä salışıp bulmıy dip belderä. Uzğan atnada amerikan citäkçelege, küzläw oyışmaları birgän mäğlümatqa tayanıp, äl-Qa’idä yaqın aralarda ilneñ üzendä häm annan çittä yaña höcümnär oyıştıra ala digän belderü yasağan ide. Senattağı tıñlawlarda Üzäk Küzläw İdaräse CİA-neñ mödire George Tenet, andıy höcümnärne xac azağında ike cirdä, Amerikanıñ üzendä häm Ğäräp yarımutrawında kötep bula dip belderde. Şul uq çığışında ul, äl-Qa’idä qaldıqları bügenge köndä Äfğanstan wä Pakstanda ğına tügel, Ğiraq belän İranda da bar dide. Ul arada çärşämbe könne Osama bin Ladennıñ möräcäğäten Pakstandağı töp islamçı partiälärneñ berläşmäsen citäklägän Şaxäxmät Nurani dä yaqlap çıqtı.
Kärim Kamal, Praga.


text:
EL TƏWELSİZDİGİNİÑ 25 JILDIĞI MEN QR TUÑĞIŞ PREZÏDENTİ KÜNİNE ORAY` KİŞİ FWTBOLDAN «ARAY`» JASTAR GAZETİNİÑ KWBOGI SARAPQA SALINDI. JAMBIL POLÏTEXNÏKALIQ KOLLEDJİNDE TÜNDİGİN TÜRGEN ALAMANĞA OBLISTAĞI JASTAR RESWRSTIQ ORTALIQTARINIÑ, ÜKİMETTİK EMES UY`IMDARDIÑ, OQW ORINDARINIÑ JƏNE BAQ ÖKİLDERİNİÑ QURAMALARI QATISTI.
Jarıstı oblıs əkimdigi işki sayasat basqarması basşısınıñ orınbasarı Jəmïlə Bekbosınova saltanattı türde aştı. – Bügingi jarıs El Təwelsizdiginiñ 25 jıldığı men QR Tuñğış Prezïdenti küni qarsañında ötip jatwımen erek. Elbasımız, Ult köşbasşısı N.Ə.Nazarbaevtıñ ay`rıqşa qoldawınıñ arqasında qazaq sportı örkendew üstinde, buqaralıq sport damwda. Ulı babalarımız ğasırlar boy`ı añsağan Təwelsizdigimizdiñ jemisi bilimdi de parasattı bwınnıñ ösip kele jatqandığı. Sondıqtan, jastar basılımınıñ jastar arasında jarıs ötkizwi jaqsı sabaqtastıq, – degen Jəmïlə Arğınbay`qızı ay`twlı merekelerdiñ mañızına toqtaldı. Budan key`in «Aray`» gazetiniñ alğaşqı redaktorlarınıñ biri, respwblïkalıq «Egemen Qazaqstan» gazetiniñ oblıstağı menşikti tilşisi Oralxan Dəwit söz alıp, sport densawlıq kepili ekenin tilge tïek ete otırıp, jastardı buqaralıq sportpen şuğıldanwğa şaqırdı. Al, Jambıl polïtexnïkalıq kolledjiniñ dïrektorı Janar Orınbaeva özi basqarıp otırğan oqw ornı stwdentteriniñ sporttağı jetistikterine toqtalıp, bilim ordasınıñ qabırğasında jalawı jelbirep otırğan oblıstıq çempïonattıñ tartıstı ötwine tilektestik bildirdi. Öz kezeginde söz alğan oblıstıq «Aray`» jastar gazetiniñ Dïrektor-Bas redaktorı Gülnur Emberdïeva Təwelsiz memlekettiñ, Elbasınıñ jastardı ünemi qoldawınıñ jemisti dəleli oblısımızdağı «Aray`» jastar gazetiniñ BAQ ay`dınında erkin jüzwi ekenin ay`tıp, jastar üniniñ qaşanda jastarmen janı birge ekenin tilge tïek etti. Budan key`in jarıs 8 quramanıñ arasında qıza tüsti. Eñ aldımen alañğa şıqqan «Jambıl polïtexnïkalıq kolledji» men «Mədenïet» komandalarınıñ arasındağı kezdesw twrnïrdiñ bastı favorïti kim ekenin birden körsetti. Olay` dey`tinimiz, Jambıl polïtextıñ jastarı qarsılastarınıñ qaqpasına jawapsız 10 gol soğıp, fwtbol emes xokkey` oy`ınında orın alar esepti tirkedi. Dəl sonday` «TÏGW+İşki sayasat», «Jastar məslïxatı», «Öñirlik kommwnïkacïyalar qızmeti» komandaları da alğaşqı ay`nalımda aldına jan salmay`, kişi fwtboldan teñdessiz ekenderin tanıttı. İriktew kezeñinde «Jambıl awdandıq jastar reswrstıq ortalığı» men «77 telearnasınıñ» quramalarına jerebe joldas bolmay`, dop ay`ırmasımen qarsılastarına jol berip qoy`dı. Dese de, qos quramanıñ oy`ını osal boldı dey` almay`mız. Tipti, Jambıl awdanınıñ şabwılşısı Pak bir oy`ında «poker» jasap, şeberligimen talay`dı tənti etti. Degenmen, jarıstıñ atı jarıs. Birdiñ babı şabadı, birdiñ bağı janadı. Toptıq kezeñde jüzden jüy`rik şıqqan tört komanda jartılay` fïnalda «jan alısıp, jan berisken» oy`ın körsetti. Aqtıq ay`nalımğa dey`in bet qaratpay` kelgen Jambıl polïtextıñ jastarı «Jastar məslïxatı» quramasınan bastapqı da basımdaw köringen. Tipti, birinşi tay`mda 0:2 esebimen ay`qın utıp kele jatqan bolatın. Dese de, «Jastar məslïxatı» jeñiske degen jiger tanıtıp, azwlı komandadan ay`lasın asırdı. Osılay`şa, kişi fwtboldıñ alğaşqı kişi sensacïyası orın aldı. Al, «TÏGW+İşki sayasat» komandası «Öñirlik kommwnïkacïyalar qızmetiniñ» jastarına eş mümkindik bergen joq. Nətïjesinde, «TÏGW+İşki sayasat» pen «Jastar məslïxatı» quramaları fïnalda küş sınastı. Şındığın ay`tw kerek, bul kezdeswde «Jastar məslïxatı» jeñiske jetedi degenge bəs tikkender azdaw bolatın. Alay`da, jalındı jastar tağı erlik jasap, qarsılastarın 4:3 esebimen tize büktirdi. Ay`ta ketw kerek, bul oy`ında da «Jastar məslïxatı» jeñilip turıp, jeñisti julıp aldı. Al, «Jambıl polïtexnïkalıq kolledji» quraması «Öñirlik kommwnïkacïyalar qızmeti» komandasın 5:3 esebimen utıp, üzdik üştikti tüy`indedi. Jarıs soñında bas jüldeni qanjığalarına bay`lağan «Jastar məslïxatı» «Aray`» jastar gazetiniñ kwbogımen marapattalsa, «TÏGW+İşki sayasat» quraması kişi kwbogqa qol jetkizdi. İİİ orınnıñ bïiginen köringen «Jambıl polïtexnïkalıq kolledjiniñ» jastarına ekinşi kişi kwbok tabıs etildi. Sonday`-aq, «Üzdik şabwılşı» nomïnacïyasımen «Jambıl polïtexnïkalıq kolledji» komandasınıñ surmergeni Birjan Əbdixalıqov marapattalsa, «Üzdik qaqpaşı» nomïnacïyasına «Öñirlik kommwnïkacïyalar qızmeti» quramasınıñ qaqpaşısı Medet Əlişerov ïe boldı. Al, «Üzdik oy`ınşı» nomïnacïyasına şabwıldağı şeberligimen közge tüsken «TÏGW+İşki sayasat» komandasınıñ şabwılşısı Nurjan Twğanbay` lay`ıq dep tanıldı. Jeñimpazdar men barlıq komanda oy`ınşılarına bağalı sıy`lıqtar jəne arnay`ı dïplomdar tabıs etildi.


text:
İspaniä häm Britaniä Fälestin däwläten tözü mäsäläsendä söyläşülär başlarğa çaqıra
Audio: Britaniä belän İspaniä, Yaqın könçığışta solıx söyläşülären yañartu mäsäläsendä ber fikerdä, di Blair. Bu fikerne bar dönya urtaqlaşa, iminlege tä’min itelgän İsrael belän Fälestin däwläte yänäşä yäşärgä tieş.
Monıñ aldınnan ğına İsrael parlamentı bügen ilneñ yaña xökümäten rasladı. Anda Fälestin däwläten tözügä qarşı çıqqan köçlär dä bar. Äytik, 4 partiädän torğan koalitsiä äğzası, Milli Berdämlek partiäse, Fälestinlelärne Jordannıñ könbatış yarınnan quarğa, häm bu cirlärne İsraelgä quşarğa çaqıra. Bügenge parlament utırışında, İsrael premier-ministrı Ariel Şaron, solıx söyläşülären başlağançı, Fälestinlelär teror ğämällären tuqtatırğa, häm tirän reformalar başlarğa tieş, dip äytte. Fälestin däwlätenä kilgändä, bu mäsälä waqıtı citkäç tikşereler, dide ul.


text: Bügen elekke Yugoslaviä prezidentı Slobodan Miloşeviç yañadan mäxkämä aldına çıqtı, ämma utırış kiçekterelde. Tabiplar Miloşeviçnıñ sälämätlege turında xisap uqıdı, anda elekke Yugoslaviä citäkçeseneñ qan basımı yuğarı buluı häm aña yal kiräk bulğanı turında äytelde. Miloşeviç üzeneñ naçar xäle öçen mäxkämäne ğayepläde. Xäkim Patrick Robinson, ğayeplänüçeneñ yal itkän buluı bik möhim, dide. Miloşeviçqa üz üzen yaqlarğa 4 säğat waqıt birelergä tieş ide. Xäkim süzlärenä qarağanda, xökem eşe barğanda ğayeplänüçeneñ sälämätlege iskä alınaçaq.


text:
Osman Öztunç - Garipçe
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Garipçe
Etiketler : Osman Öztunç - Garipçe türkü indir, Osman Öztunç - Garipçe türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Garipçe mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Garipçe türküsü, Garipçe sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Garipçe bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu
Osman Öztunç - Suları Islatamadım
Osman Öztunç - Üzerine Alınanın
Osman Öztunç - Kan Düşerken Toprağa


text:
Mäskäwdä açılğan dönya matbuğatı cıyınında Putinğa tänqit belderelde
Düşämbedä Mäskäwdä Bötendönya Gäzitlär Berläşmäseneñ yıllıq cıyını açıldı. 3 kön baraçaq çarada 100dän artıq ildän 1700läp möxärrir qatnaşa. Berläşmä citäkçese Gavin O''Relilly üzeneñ çığışında Rusiädä küpçelek mäglümät çaralarınıñ däwlät kontrolendä buluına tänqit belderde. Rusiä prezidentı Vladimir Putin bu tänqitne kire qaqtı.
"Törle öndäw, örketülärgä qaramastan, qırıqmıyça Mäskäwgä kilüegezne işetügä bik şatmın" di Rusiä prezidentı.
Alay da Putin isemenä tänqit cıyında yañğıradı. Berläşmä prezidentı Gavin O''Reilly üzeneñ çığışında, Rusiädä mäglümät çaralarınıñ zur öleşe xökümät kontrolendäge finans törkemnär tarafınnan satıp alınğan, näticädä xalıqnıñ mediağa ışanıçı kimi, Kremlneñ, çınlap ta bäysez, köçle mäglümät çaraları buluın teläwe şik tudıra dide ul.
Putin şunduq mondıy cawap qaytardı:
"O''Reilly äfände mäglümät çaralarında däwlät öleşe arta dide. Mindä başqa mäglümät – matbuğat bazarında däwlät aktivları öleşe kimi, monı ciñel genä tikşerep bula" di Rusiä prezidentı.
Putin Rusiäneñ 1991 yılda qabul itelgän Mäglümät çaraları turındağı qanunın dönyada iñ liberallärneñ berse dip atadı. Ul şulay uq Rusiädä 53 meñ waqıtlı basma, 3 meñnän artıq tele-radio kampaniä buluın äytte, bik zur teläk bulsa da alarnıñ barısın da kontrol itep beterep bulmıy dide ul. Xäyer, 3 il-küläm televidenie östennän kontrol bulğanda, monıñ ul qädäre kiräge dä yuqtır.
Cıyınnı Mäskäwdä ütkärügä kilgändä, Berläşmä äğzalırınıñ bu mäsälägä qaraşları ikegä bülende. Berläre - ütkärergä kiräk, turısın äytep söyläşü Rusiädäge wazğiätne yaxşırtırğa yärdäm itäçäk disä, başqaları – bayqot belderü xäyerleräk digän fikerdä. Misal öçen Ekstremal Jurnalistika Üzäge citäkçese Oleg Panfilov:
"Minem barmawım – üzenä kürä protest çarası. Süz ireklege awır xäldä bulğan ildä mondıy cıyın ütkärergä yaramıy. Rusiä problemalarına bağışlanğan maxsus cıyın bulsa – başqa xäl, ul çaqta Putin kilep Rusiädä bar da yaxşı dip çığış yasıy almas ide" di Oleg Panfilov.
Cıyın başlanır aldınnan natsional-bolşeviklar partiäse aktivistları zalğa kerep "Putin ireklek cälladı" digän şiğärlär qıçqırıp qäğäzlär tarattı. Bötendönya Gäzitlär Berläşmäse cıyını çärşämbedä qädär däwam itäçäk.
ali ğilmi


text: Uzğan töndä Ğaza sızığında İsarel xärbiläre häm Fälestinnär arasında bulğan bäreleşlär näticäsendä 11 fälestinle xäläk bulğan, tağın 25-e yaralanağan. Xärbilär, tanklar häm boralaqlar belän kilep, qoral citeşterü urını dip sanalğan binalarnı cimergän. Bu, İsrael xärbiläre Gazada soñğı könnärdä ütkärgän ikençe reid. Bügen irtä belän Jordannıñ könbatış yarında urnaşqan Nablus şähärendä, İsrael xärbilärenä taş qatqan ber yäşüsmer atıp üterelgän. Bügen, İsraelneñ Sderot şähärenä Fälestinnär 3 raketa cibärgän, näticädä, ber İsrael keşese yaralanğan. Älegä monıñ öçen cawaplılıqnı berkem dä üz östenä almadı.


text:
Xatın-qızlar bäyräme Tatarstanda zurlap ütkärelde
Tereza isemle ber xanımnıñ 10 metrlı räsemen bilgesez eşquar Qazan uramnarına quyğaçtın, bu şayanlıqnı şähär başlığı İsxaqov aldında yalağaylanu dip añlağannar ide. Çönki Tereza Kamalova – anıñ yaratqan qızı. Portretlar yuqqa çıqqaç, İsxaqov tıynaqlıq yulına basqan, dip añladılar. Ämma, 8 mart aldınnan älege räsemnär yañadan päydä buldı. “Vostoçnıy ekspress” gazetası Tereza Kamalova belän äñgämä bastırıp, barlıq serlärne açtı. Bu xanım eşquar, reklama ostası bularaq üze aqça eşli häm dä “Efir” telekompaniäseneñ “FamTV” programmasın da alıp barırğa ölgerä. Älbättä, 4-5 bala üsterep, yarım iserek, buldıqsız ir belän toruçı häm aylar buyı ber külmäk kiüçe xanımnar küpçelek bulmasa da, adım sayın oçrıy. Alar da, xezmäte, aqılı, beleme belän tanılğan xanımnar da, ğadi apalar häm äbilär dä 8 mart aldınnan üzlärenä ayıruça iğtibar kötte.
Räsmi oyışmalar bu yulı ğädättänräk kübräk tırıştı. Piramidada ütkärelgän prezident mäclesendä qatnaşuçılarğa kürsätelgän xörmät şaqqatırğıç ide. Alardan kürmäkçe, Qazan şähäreneñ xatın-qızları klubı mäclese dä şäp itep oyıştırıldı. Rayonnarda, şähärlärdä, ayırım oyışmalarda xatın-qızlarnı onıtmasqa tırıştılar. Çınnan da, Tatarstan xatın-qızları arasında ilne dä, irne dä kütärüçelär, üzläreneñ qabatlanmas zihenen, fidaqärlegen kön sayın kürsätüçelär bik küp. Alarnıñ isemnären atap çığu öçen radionıñ waqıtı da, İnternet säxifäseneñ urını da citmäs ide.


text:
Yevropa Berlege İrannı xezmättäşlek itergä çaqıra
Audio (Möxämmät Xatami)
"Ägär İdarä bu qararın qabul itsä, bezne uran bayıtunı tuqatırğa möcbür itkän ber närsä qalmıy."
Yevropa Berlege belderüendä äytelgänçä, Berlek, İrannıñ, xalıqara säxnädä üz urının aluın teli, läkin monıñ öçen ul Xalıqara Atom Energiä İdaräse belän tulı xezmättäşlek itergä tieş. Quşma Ştatlarnıñ İdarädäge wäkile Kenneth Brill, süzlärençä, İran, üzeneñ uran bayıta başlaw niäte belän, İdaräne qurqıtırğa tırışa. Quşma Ştatlar İrannı, energiä tabu sıltawı belän yäşeren räweştä atom qoralı yasawda ğäyepli. İran bu ğäyepläwne kire qağa. Yevropa Berlege, İran belän säwdä häm yärdäm turındağı söyläşülären, atom programması mäsäläse xäl itelgänçe, tuqtatıp tordı.


text: Buenos Aires. Tirän iqtisadi krizis kiçergän Argentinada bügen prezident saylawları bara. Tawış birü xoquqı bulğan 25 yarım million argentinalı barlığı 18 nämzät arasınnan xäzerge prezident Eduardo Duhalde warisın saylarğa tieş. Belgeçlär fikerençä, saylanu ixtimalı şularnıñ 5-endä genä bar, läkin alarnıñ da härbersen yaqlaw däräcäse älegä 20 protsenttan da kim, şuña kürä tawış birüneñ ikençe turın ütkärü dä bik mömkin. Ul maynıñ 18-endä uza ala, 25-nçe mayda isä yaña prezident inde üz wazifaların ütäwgä kereşergä tieş bulaçaq. Östenlek elekke prezident Carlos Menemgä, xäzerge däwlät başlığı Duhalde yaqlağan Nestor Kirchnerğa, uñçı iqtisadçı Ricardo Lopez Murphygä, Argentinanıñ San Luis wilayäte xakime Adolfo Rodriguez Saağa häm elek universitetta uqıtqan Elisa Carrioğa birelä. İnde äytelgänçä, Argentina bügenge köndä tirän iqtisadi krizis kiçerä, andağı 36 million xalıqnıñ yartısı fäqirlek däräcäsennän dä tübän şartlarda yäşi, eşsezlek 25 protsentnı täşkil itä.


text:
Räşit Wahapov - ul tatar estradasınıñ Säydäşevı
Räşit Wahapov icatına bağışlanğan fänni-konfrensiä cırçını iskä alu çaraları qısalarında ütä. Belgänegezçä, Räşit Wahapov isemendäge cır festivale ütkärelgän ide, mäşhür cırçınıñ icatına bağışlanğan kitap basılıp çıqtı, Tübän Novgorod ölkäsendä, häm Finländiädä istälekle çaralar ütkärelde. İnde 20 dekaberdä ütkärelgän konferensiä Fännär Akademiäseneñ tel, ädäbiät, sänğät institutında ütte. Ul Novgorod tatarlarınıñ «Yaqtaşlar» cämğiäte, «Tatarstan» jurnalı, fännär akademiäse häm tatar kongressı wäkilläre tırışlılığı belän ütkärelde.Bu fänni cıyın «Räşit Wahapov häm tatar cır sänğäte» digän isem astında ütte. Anda törle-törle cämäğät keşeläre, cırçılar, ğalimnär çığış yasasa da, küpçelek çığışlarda, Räşit Wahapovnıñ yuğarı professional ostalığı häm şuşı ostalıqnıñ bügenge cırçılarğa citmäw kebek fikerlär yañğıradı. Mädäniät universitetı professorı Venera Ğanieva «Räşit Wahapovnıñ başqaru kul’turası üzençälege» turında söyläde, Pedagogiä universitetı möğällime Minğol Ğaliev Räşit Wahapovnıñ tatar cır mäktäbenä kertkän öleşe xaqında notıq uqıdı. Raşit Wahapov belän berençe tapqır sabıy çaqta oçraşqan cırçı Golzada Safiullina isätleklär belän büleşte. Şul uq waqıtta Gölzada, bügenge estrada yoldızlarına tänqit dä belderde. Bügenge tatar estradası cırçılarına häm alarnıñ icatın yaqtırtqan mäğlümat çaralarına tänqitle qaraş çığış yasağan başqa ğalimnär, cämäğät eşlekläreneñ notıqlarında da qabatlandı. Cırçınıñ icatın mäñğelläşterü yözennän küpmeder eş eşlänsä dä, Raşit Wahapov turında televizion film töşerelmägän, isemen yörtüçe mädäniät uçaqları, anıñ sını Qazan uramında tormıy, dip söyläde, şağir Rinat Xaris.
Konferensiädä yomğaqlaw süze belän Räşit Wahapov icatı nigezendä dissertatsiä yazğan, «Tatarstan» jurnalınıñ baş möxärrire bulğan Rifat Fättäxov çığış yasadı. Ul Räşit Wahapovnı, Tatar estradasın yuğarı professional däräcägä kütärgän şäxes, dip atadı häm anıñ şäxese istälegenä Qazanda häykäl quyu urınlı bulır ide, digän fiker belderde. Bu häm başqa täqdimnär konferensiäseneñ axırğı qararına kertelde.Bikä Timerova.


text:
Gripqa qarşı vaktsinalanğandar dawaxanağa eläkkän
Grippol qorbandarı Öfölä lä terkälä. Öfönöñ İmmunopreparat yämğiätendä eteşterelgän bıl preparat menän Başqortostan xökümäte kürhätmähenä yaraşlı pensionerźar häm uqıusılarğa buşlay privivqalar yahala ine. Xäźer xäbär iteüźärensä, waqtsinalanğan ber–nisä keşe tabiptarğa möräjäğät itkän. Ular arahında grippolğa allergiya reaqiyahı bulıp dauaxanağa eläkkän uqıusılar źa bar. Mäśälän, 10 yäşlek malayğa mäktäptä uqol yahağanldar, unıñ başı äylänep, temperaturahı kütärelgän. Öfönöñ haulıq haqlau uçrejdeniehı mäğlümättärenän küreneüensä, bıyıl köź başqalala 251, ä respubliqa buyınsa 852 meñ keşegä waqtsina yahalğan. Ämmä älegä tiklem ber kem dä tabiptarğa möräjäğät itmägän. Şul uq waqıtta Räsäyźeñ 9 töbägendä grippol qaźauźı tuqtatqandar. İldeñ baş sanitar tabibı Gennadiy Oniçenko hüźźärenä qarağanda, ağıulanıu säbäptäre asıqlanmay torop, waqtsina yahalmayasaq. Ä unı eteştereüse İmmunopreparat yämğiäten Mäskäü qomissiyahı tikşergän, ämmä texnoloğiya boźolouı osrağın tapmağan. Mäğlüm bulıuınsa, Haulıq haqlau proektı siktärendä Öfönöñ İmmunopreparat yämğiäte 22 million doza gripqa qarşı vaqtsina äźerläügä zakqaz alğaynı. İmmunopreparat yämğiäte Mikroğen berekmähenä qaray. Räsäy qullanıusılar xoquqtarın yaqlau idaralığı talabı buyınsa, eteşterelgän 1 million doza waqtsina tartıp alınasaq. Kommersant gäzite yaźıuınsa, ildä 15 million keşegä privivqa yahalğan, yäğni allergiya massa räüeştä tarala tip äytep bulmay. Mikroğen ğilmi berekmähe matbuğat sekretarı Timofey Peşqov äyteüensä, 15 million keşe arahınan 40 balanıñ başı auırtıuı nindäyźer qurqınıs tıuıuın iśbatlamay.
Timofey Peşkov bıl osraqta konkurenttarźıñ qıśılışı bulıuın da inqar itmäy. İmmunopreparatta eteşterelgän vaqtsinanıñ xaqı sit ildägelärźekenän arzanıraq. Häm xäl yahalma räüeştä qupırtılğanğa oqşay ti ul.
Farmatsevtika baźarında alda äytelgän 1 million doza kire qaytarılğan osraqta, Mikroğendıñ ber–nisä million dollar zıyan küräsägen belderälär. Yäğni Öfö zavodında unıñ üźqimmäte 2 dollar, hatıuźa ihä xaq 4 dollarğasa arta.


text:
Cirle parlament räise Boris Zotov Sember jurnalistları belän oçraştı
Boris İvanoviç başta İlbaşı Putinnıñ yıllıq yullamasına şäxsi mönäsäbäten belderde: “Bu yullamanı säyäsi wasıyätnamä dip añlaw döres bulmas, asılda, İlbaşı xalıqnı borçığan problemalarğa iğtibar yünältte”, - dide ul. Anıñ fikerençä, tuzğan toraq häm yullar salu xästärlege federal' qazna xisabına bulırğa tieş. Moña qädär ölkä yulların tieşle sıyfatta totunı Yul fondı xisabına üzebez başqara kildek. Xäzer isä bu fond ta beterelde, aqça, nigezdä, Mäskäwdä tuplana.
Cirle parlament räise äytüençä, ölkäneñ iqtisadi xäle yaxşıra bara: İdelbuyı Federal' okrugında iñ yaxşı 5 töbäk sanına keräbez ikän. 2 – 3 yıl elek 14-15-nçe urınnarda ğına idek. Qısqa ğına waqıt eçendä ölkä iqtisadına 4 milliardqa yaqın investitsiä kertelde, dide Boris İvanoviç. Ul cegärle tatar eşmäkärlären dä telgä aldı. Äytik, Räxim Kamaev kredit yärdämendä taşlandıq xälgä töşkän fermanı ayaqqa bastırğan. Ä Yaña Malıqlı rayonınıñ buş yatqan cirlären Serğaç yağı yegetläre qullanışqa kertkännär.
Boris İvanoviç başqa möhim mäslärgä dä tuqtaldı: awıl cirendä eşsezlek arta bara, demografik krizis däwam itä, xatın-qızlar bala tabuğa aşqınıp tormıylar, Semberdä balalar baqçasına çiratnıñ zur buluı, xalıqnıñ otışlı uyınnar belän mawığuı… Mäläkästä xätta, fatirların ottırıp, suqbay xälenä töşkän pensionerlar da terkälgän.
Yomğaq süzendä parlament başlığı İlbaşı Putinnıñ öçençe märtäbä saylanırğa telämäwenä, dimäk, Konstitutsiäne bozmawına yuğarı bäya birde.


text:
Küptän tügel tözelgän Çernogotiä häm Serbiä berlege dä üzeneñ kiläçägen Yevropa däwläte bularaq kürä. Çernogoriädä kiçä uzğan prezident saylawlarınıñ berençel näticäläre, Filip Vojanoviçnıñ ciñgänen kürsätä. Prezident bulğaç ta, Vojanoviç, keçkenä Balkan däwläten Yevropağa taba alıp baraçağın belderde: “Min prezident bularaq Çernogoriäne adım-adım Yevropağa taba alıp baraçaqmın, bez şulay xezmättäşlekne däwam itep axırğı çiktä Yevropa äğzaläre bulaçaqbız”, dide Vojanoviç.
Saylawlarnı küzätep barğan üzäk, Vojanoviç öçen xalıqnıñ 63%tı tawış birgän dip xäbär itte. Räsmi näticälär bügen kiçkä taba mäğlüm bulaçaq. Ägär dä berençel mäğlümatlär raslansa-Vojanoviç-berleşüdän soñ Çernogoriäneñ berençe prezidentı bulaçaq.


text:
Çallıda TİÜ bäygese uzdı
Çallı TİÜe uzğan yıl "Tuğan yağım - Tatarstan" digän temağa inşa yazu buyınça bäyge iğlan itkän ide. Bäygegä bıyılnıñ mart ayında yomğaq yasalıp, ciñüçelär iğlan itelergä tieş bulsa da, aqça qıtlığı arqasında İctimaği Üzäk näticä yasawnı may ayına qaldırdı. Menä, yäkşämbe könne şuşı bäygedä ciñüçelär İctimaği Üzäkneñ ştab-kvartirasına kildelär häm alarğa aqçalata büläk birelde. Uquçılarğa inşa yazarğa yärdäm itkän mösällimnärgä qimmätle büläklär tapşırıldı. Bäygeneñ maqsatı tübändägedän ğibrätle:
- Mäktäp uquçıları arasında tuğan yaqqa mäxäbbät xisläre uyatu, Watan tarixın häm mädäniäten öyränergä etärgeç birü. Bıyılğı çarada Çallı şähärläre, Tuqay häm Minzälä rayonnarınnan 33 bala qatnaşqan. Ciñüçelär 3 törkem buyınça bilgelängän. Berençe törkemdä berençe urın Tuqay rayonı, Kenäz awılı uquçısı R.Şäyxetdinovağa. İkençe törkemdä Minzälä rayonı Bikbaw mäktäbennän N.Usmanovqa, 3-dä Çallınıñ Ğali Aqış isemendäge mäktäptän L.Möxämmätxanovağa birelä. Alarnıñ härqaysına meñ sum aqça tapşırıldı. 2 nçe urınnı aluçılarğa - 700, 3 nçe urındağılarğa 500 sum birelde. Bıyılğı bäyge närsäse belän üzençälekle? Çallı TİÜe räise R.Kaşapov häm jyuri äğzası Saniä Sabitova:
- Bu yulı Minzälä rayonı uquçıları qatnaştı. Şunıñ belän region zuraydı. Kiläçäktä Başqortstan häm Udmurtiädä tatar yäşägän töbäklärgä dä çığarğa uylıybız. Bıyılğı bäygedä balalar uzğan yıl belän çağıştırğanda kübräk buldı.
Jyuri äğzası Saniä Sabitova:
- Bıyılğı inşalarnıñ eçtälege köçle. Balalar tarixnı äybät öyrängän. Alar kiläçäktä Tatarstannıñ danın yıraqlarğa cibärü turında xıyallanalar. Ä xäzer inde qayber ciñüçelärne häm alarnıñ mösällimnären işetik. Minzälä rayonı Bikbaw awılınnan 8Hчe sıynıf uquçısı Niäz üz törkemendä berençe urınnı aldı. Älege bäygegä anı uqıtuçısı Ence Usmanova äzerlägän.
- Bik küp uqırğa turı kilde. Ayıruça 11 nçe sıynıf öçen yazılğan "Tatarstan tarixın" öyrändem. Gazeta - jurnallarnı küp uqıdım.
Ciñüçelärgä büläklär tapşırğan waqıtta TİÜ räise R.Kaşapov, räis urınbasarı Gabdraxman Cäläletdinov: "Balalar borınğı babaları xaqında döreslekne belergä tieşlär. Xäzerge şartlarda bu ayıruça möhim."- digän fiker äyttelär. İctimaği Üzäk xäzer 10 nçı bäyge ütkärü xaqında iğlan äzerli.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
«Täwelsizdik polyusi» şañğı ékspedïcïyasınıñ qatıswşıları – Mağjan Sağımbaev, Ilïyas Ğalımbekov, Yurïy Yuşïn jäne Däwlet Şäripov Oñtüstik polyusten oraldı, dep xabarlaydı QazAqparat.
Oñtüstik polyusti bağındırwşılar şañğımen 217 şaqırımdı jürip ötti. Mağjan Sağımbaev pen Ilïyas Ğalımbekov Täwelsizdik küni merekesinde kök twımızdı Antarktïdanıñ eñ bïik nüktesi- Vïnson şıñına (4892 m) tikti. Tipti merekeni sayaxatşılar mäñgi muz basqan ölkede qarsı ala otırıp, qazaqstandıqtardı jer şarınıñ Oñtüstik polyusinen Jaña 2017 jılmen quttıqtadı.
Josparlanğanday, olar jerdiñ barlıq merïdïandarı toğısqan oñtüstik endiktiñ 90 gradws nüktesine 10 künde-aq jetti. Kündelikti polyarşılar 20 şaqırımnan jedel ilgerilep, komandanıñ müşeleri barlığın sanağanda Antarktïka dalasınıñ 217 şaqırımın jürip ötti.
Qazaq twı Soltüstik polyustiñ aspanında jelbiredi. Al, Qazaqstannıñ alğaşqı şañğı ékspedïcïyası Soltüstik polyusti bağındırıp, Jerdiñ eñ soltüstik nüktesine Qazaqstannıñ Memlekettik Twın jäne Qazaqstan xalqı Assambleyasınıñ jalawın qadadı.
Ayta keteyik, şañğı ékspedïcïyası Barneo — Soltüstik Polyus aralığın qamtıdı. Top 31 nawrızda Almatıdan Mäskewge, Mäskewden — Norvegïyanıñ Oslo qalasına, odan äri Longïyrge attanğan bolatın. Al 4 säwirde Longïyrden Barneo muzdı aérodromına uşıp barıp, sol jerden Soltüstik polyuske deyingi şañğı ékspedïcïyasın bastadı.


text:
Äfğan räsmiläre xäbär itüençä bügen ilbaşı Hamid Qarzainıñ vice-prezidentlıqqa namzäte Ahmad Zia Massud utırğan maşinağa höcüm itelgän. Aña ziyan bulmağan, ä yanında bulğan Badakhstan provinsiäseneñ elekke gubernatorı Sayeed İkramudin yaralanğan. Şartlawda ber keşe hälak bulğan 4se yaralanğan. Provinsiä başqalası Faisabadta konvoy uzıp barğanda çittän idarä itelä torğan bomba yä mina şartlağan, dip farazlana. Ahmad Zia Massud – Tönyaq Berektäşlekneñ 2001nçe yılda üterelgän xärbi citäkçese Ahmad Şah Massud'nıñ bertuğanı. Bügen Äfğanstanda saylawaldı kampaniäseneñ soñğı köne ide.
Ügetläw eşen tämamlap bügen namzätlärneñ berse, general Abdul Räşid Dostum, Mazar-i-Şärif şähärendä saylawçılarğa märäcäğät itte: "Alla yardäme häm xalqıbız yardäme belän bez ciñäçäkbez. Aldağı könnärdä – kemneñ çınnan da başlıq bulğanın, kemneñ keşelärgä yardäm itkänen häm xalıqnıñ kemne prezident itep kürergä teläwen belerbez" dide Abdul Räşid Dostum.
9 üktäbr, şimbä könne ildä berençe tapqır irekle prezident saylawları ütäçäk.


text:
Taşkentta beryülı berniçä şartlaw buldı
AUDİO: Min bik köçle şartlaw işettem. Häm 10 minut ütü belän bezgä utırğan binadan çığıp kitergä quştılar. Binadan çıqqanda şartlawnıñ izrail ilçelege yanında buluın kürdem. Ul yaqlar xäzer polísí tarafınnan çolğap alınğan, alar anda ber kemne dä kertmi”, dide radíobıznıñ Taşkenttağı xäbärçese.
Berençel mäğlümätlärgä kürä, barlıq oçraqta da şartlawnı intixar terrorçı oyıştırğan. Läkin bu İzrailneñ Üzbäkstandağı ilçese TZWİ QÖÄN bu äle tulısınça raslanmadı dip belderde.


text:
Ukrainada yaña cäncal - prezidentqa impeachment yanıy ala
Ukrainada Yuliä Timoşenko xökümäten eşennän alu belän başlanıp kitkän xakimiat krizisı inde tınıçlanıp qına kilgändä anda yañası qabınırğa tora - Rusiäneñ mäğlüm eşmäkäre, xäzer Londonda yäşägän Boris Berezovski Ukrainadağı prezident saylawları aldınnan üzeneñ Viktor Yuçenko xäräkätenä aqçalata yardäm itüen rasladı. Bu Kievtä ör-yaña ğawğa quptardı.
Yuçenko tirälege Boris Berezovski belän finans qına tügel, ğomumän, nindi dä bulsa bäyläneştä buluın kire qağa. Ä menä Berezovski üze isä internetta bäyän itelgän aqça küçerüläreneñ çınnan da döres buluı xaqında belderde, döres ul alarnıñ nindi maqsatta küçerelüen genä açıqlap tormadı. Comğa könne Berezovski citmäsä Reuters agentlığına, prezident saylawları tiräsendäge ığı-zığı waqıtında Viktor Yuçenko belän yış qına telefonnan söyläşep toruın xäbär itte. Mäskäwdäge xäzerge xakimiatne kisken tänqitläp kilgän Boris Berezovski süzlärenä qarağanda, bulışu üteneçe belän aña Yuçenko yardämçeläre üzläre möräcäğät itkän. Ä xäzer isä alarnıñ Londondağı eşmäkär belän nindi dä bulsa elemtägä kerüne kire qağuına ul "min Yuçenko tirälegeneñ şulay yalğan söyläwenä bik ğäcäplänäm", di.
Boris Berezovskineñ Viktor Yuçenkoğa çınnan da aqçalata yardäm itüe raslansa, Ukraina prezidentınıñ köndäşläre anı urınınnan alu eşen başlap cibärü, yäğni impeachment belän kisätä. Läkin ilneñ yustitsiä ministrı wazifaların ütägän Roman Zvarıx alarnıñ şul omtılışına aldan uq salqın su sibep quyası itte:
"İmpeachment süze ul säyäsi töşençä tügel, prezidentnı säyäsi ğämäl öçen eşennän alıp bulmıy. Andıy eşne cinayät qılu oçrağında ğına başlarğa mömkin. Ägär dä sez impeachmentqa layıq cinayätneñ asılı turında söylisez ikän, cinayät kodeksındağı konkret matdägä işarä itegez", di Ukrainanıñ yustitsiä ministrı wazifaların ütäwçe Roman Zvarıx.
Ul arada küzätüçelär Berezovski belderüläre artında anıñ nindi niätläre toruın açıqlarğa tırışa. Mäskäwdäge Carnegie üzägendä eşläwçe Nikolay Petrov, Boris Berezovski xäzer eşennän azat itelgän Yuliä Timoşenko yağın alıp, Yuçenkonı pıçratırğa buldı kebek digän fikerdä:
"Berezovskineñ şuşı belderüe Ukrainada xäzer barğan köndäşlektä Yuçenkonıñ xälen möşkellätä, häm dimäk Timoşenkonıqın nığıta. Küräseñ, Berezovski nindi yaqnı aluın belderep quya - ul Timoşenkonıñ kiläçägen ömetleräk kürä", digän faraz belderä Nikolay Petrov.
Rusiädä xakimiatkä Putin kilü belän ildän kitärgä mäcbür bulğan Boris Berezovskineñ elekke sovet cirlärendä şaqtıy kiñ biznes mänfäğätläre bar ide, häm Nikolay Petrov, bu xaqta ütkän zamanda ğına söyläp bulmıy, Berezovskineñ andıy säyäsi, öleşçä iqtisadi mänfäğätläre äle dä bar dip belderä.
Kärim Kamal


text: Britaniä Polisiäse bügen, soñgı waqıtlarda 8 keşeneñ yaralanuına kitergän xatlı bomba belän bäyle buluda şiklänelgän ber keşene qulğa aldı. Polisiä mödire yardämcese Anton Setchel bu xäbärne raslap menä närsä belderde:"Polisiä irtänge säğätlärdä Cambridge tirälärendä ber keşene qulga aldı. Ul polisiä ofisında totıla. Mäxkämäneñ tikşerü törkeme, tikşerülärne, ul keşeneñ Cambrige'ta torgan adresınnäñ başlap cibärde." Bu ayda törle xatlı bombalar, Britaniädä trafik küzläw häm cäzalandıru eşläre belän bäyläneşle şirkätlärgä kilgän ide.


text:
Rektor Nail'' Xäyrullin: “Aferistlarğa ışanmağız!”
Bıyıl mäktäpne altın yäki kömeş medal'gä tämamlawçılar sanı uzğan yılğa qarağanda yözgä kübäyde. Qazannıñ finans ekonomika institutı rektorı, Tatarstannıñ rektorlar oyışması räise Nail' Xäyrullin süzenä qarağanda, uzğan yılda medal'gä tämamlawçı 537 abiturient köndezge uquğa 400 urınğa dokument tapşırdı. Alar arasında 166sı berençe imtixannı yaxşığa birep kerde, ä tağın 16 abiturient qalğan imtixannarnı uñışlı ütep yuğarı uqu yortına kerü bäxetenä ireşkän. Nail' äfände äytüençä, medalistlarnıñ yartısı imtixannarnı ikelegä birep, medal’lären aqlıy almadı.
Qazannıñ finans ekonomika institutı iñ köçle uqu yortları sanına kerä. Anda yaxşı belgeçlär äzerlänä, alarnı uqu yortnı tämamlağaç eş bulmas digän problema bik borçımıy.
Uqu yortlarına kerüçelärne soñğı yıllarda ürçep kilüçe rişwätçelek mäs’äläse bik borçıy. Qazannıñ finans ekonomika institutı rektorı, respublikanıñ rektorlar oyışması räise Nail' Xäyrullinnıñ süzenä qarağanda, rektornı, dekannı beläm, aqça tüläsäñ uqırğa kertäm dip aldap yörüçelärgä ışanğançı, imtixanğa yaxşı äzerlänep, maxsus testlar, künegülär aşa ütü ömetleräk bulıp çığa. Xäyer imtixan kebek sirat küperennän ütüçelär öçen bu barıber bik awır könnär.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
850 britan xärbie Bağdadtan könyaqtaraq qarşılıq kürsätep kilüçe töbäkkä küçerelä. Alar kilep urnaşqannan soñ AQŞ ğäskärläre Fällücä şähärendä häm başqa urınnarda qarşılıq kürsätüçe ğisyançılarğa qarşı suğışuçı köçlärgä yardämgä kitäçäk.
Ğiraq xakimiätläre yaña xärbi xezmätkä alınğan qoralsız 49 ğiraq soldatın üterü eşen tikşerügä kereşüläre turında belderde.
Xökümät äytüençä, tikşerüçelär ğisyançılarnıñ ğäskärkär turında mäğlümät alu öçen xärbilär arasına ütep kergän bulu mömkinlegen tikşerä.
AQŞ xärbiläre äytüençä, bügen Bağdadta AQŞ konvoyına qarşı bomba höcüme näticäsendä ber amerikan xärbie ülgän, 4-äw yaralanğan. Bomba mototsiklğa quyılğan dip isäplänelä.
Parijda terkälgän, açlıqqa qarşı köräşüçe törkem iminlek citmäw säbäple üz xezmätkärlären Ğiraqtan çığaruın iğlan itte.


text:
İstanbulda ike yähüd ğıybadätxanäsenä terror höcüme oyıştırıldı
Bügen İstanbulnıñ Yevropa öleşendä yähüdlärneñ ike ğıybadäxanäsenä irtänge säğätlärdä ike bomba höcüme oyıştırıldı, Ülüçülär sanı törek kiñ küläm mätbuğat çaralarına qarağanda 20 , yaralanuçılar sanı 25'' Anadolu xabärlär agenetlığı insidenttan soñ üzen '' könçığışnıñ olı islamçı höcüm frontı'' dip atağan törkemneñ ,agentlıqqa şaltıratıp şartlawlar öçen cawaplılıqnı üz östenä aluın beldergän. Şaltıratqan şäxes, bez möselmannarğa yasalğan basımnı tuqtatırğa telibez, bezneñ aksiälär däwam itäçäk dip beldergän. Eçke eşlär minıstırı Albülkadir Aksu bu şaltıratuğa qarata komentar birüdän totılıp qalıp bilgele barlıq terror törkemnäre tikşerelä dip äytkän. Törkiä politsiäse barlıq radikal törkemnär şulsanda Al Qaida belän bäyläneşlär tikşerelä dip belderde.Kirprda seferde yöregän premier T. Erdoğan (audio) belgenegezçä bik küp keşe yaralandı, maşinağa urnaştırılğan bomba yıraqtan şartlatıldı. Min moñı Törkineñ stabillığın , cämğiätneñ totrıqlılığın qaqşatu öçen yasalğan akt dip küräm.Bu eşkä qatnaşqan här kemne xökem itäm Bu keşeçelekkä qarşı terror aktı. Ber ük waqıtta diärlek bulğan ike şartlawnıñ berençese İstanbulnıñ Beyogluna yaqın Kuledibinde - in zur yähud ğıybadätxanäse Neve Şalom aldında buldı. Älege mağlümätkä qarağanda maşinada urnaştırılğan bomba şartlap ike meter tiränlegendä çoqır açqan , bina, maşinalar zarar kürep, tirä yaqtan ütüçülär ülde yaralandı . 1986nçe yılda filistinnerneñ bu sinagoga oyıştırğan höcümdä 24 keşe häläk bulğan ide.. İkençe şartlaw Şişlı maxalläsendä Beth İsrael ğıybadätxanäsendä buldı. Sinagoga şaqtıy cimerelde , şulayuq tirä yaqtağı bina, maşinalar , ütep baruçı keşelär yaralandı.Televidinie ekrannarı suğışta bombalanğan şähärlärgä oxşaş räsemnär kürsätä. Şişli tiräsendä şaqıtıy ğına millättäşlärebezneñ yäşäwen xäterläp min İstanbulda Ruşan Biçurigä şaltıratttım . Ul bolay dide (audio)
İstanbulnıñ başravvinı Yitzak Haleva şartlaw ğıybadäd waqıtında buldı dip äytkän, anın ulı da insidentta yaralandı. İsrael şartlawnı kriminal terror aktı dip atap , şunduq Törkiägä yardäm täqdim itte.Törle illär İstanbuldağı terror aktın xökem itep, Törkiä citäkçelärenä qayğı urtaqlaşqan kündermälär cibärä. Törkiädä 25meñ çaması yähüd yäşi . Alarnıñ zur küpçelege- 20meñe İstanulda urnaşqan. Yähüdlär Törkiäneñ in borınğı azçılığın täşkil itä. Alar 15nçe ğasırda İspanyadan quılğaç Ğosmanlı däwlätenä sıyınğan ide.
Färidä Xämit, Praga


text:
Waşingtonnıñ Ankara belän ireşergä torğan kileşüe xäzerdän ük Saddam Xösäingä qarşı berektäşlektä qurqınıçlı fiker ayırmalıqlarına säbäp bula
Buluı mömkin Ğıraq suğışında amerikan xärbiläreneñ Törkie territoriesenä urnaşu mäsäläse Ankara belän Waşington arasında xäl qılınaçaq dip kötelä.Ämma Waşingtonnıñ Törkie belän ireşergä torğan kileşü xäzerdän ük Saddam Xösäingä qarşı berektäşlektä qurqınıçlı fiker ayırmalıqlarına säbäp bula.
Audio
Kördlär Ğıraqnıñ tönyağın kontrol itkän öçen , mohacir probleması bulmas. Ğıraqnıñ tönyağında suğış bulu ixtimale yuq.Bu kördlärgä bilgele , alarnıñ töreklärneñ mäqsatı bezne qurqutu , bastıru digän fikerlären min döres dip bäyälim.
Törek xärbiläre küptännän birle körd partizannarın ezläp tönyaq Ğıraqqa kerep yöri .Ankara ayruça kördlär suğıştan faydalanıp neftqa bay Musul häm Kerkük şähärlären däğwä itäçäk dip qurqa. Ğıraq kördläre Ğıraqnıñ territoriel bötenlegenä xörmät itäçäk häm Musul Kerkükkä kermiäçäkbez digän wäğdä birsälär dä, sişämbedä Ärbildä cıyılığan körd parlamentı , töreklärneñ tönyaq Ğıraqqa kerüen tuqtatığız dip Waşingtonğa möräcäğät itte. Kördlärneñ bu teläge ğämälgä aşmas şikelle , ayrıça Quşma Ştatları kördlärneñ Kerkük häm Musulğa kerüen tuqtataçaqbız digän wäğdä birgän Ankarağa. Törkiye parlamentı atnakiçtä näk bu mäsälälärne raslarğa tieş. Waşingtonda Strategik häm Xalıqara Tikşerülär Üzägendä eşläwçe törek analitığı Bülent Aliriza radiobızğa birgän ängämäsendä amerika komandasında tormayaçaq (dip uylağan) töreklär belän 100meñ çaması qorallı kördneñ bäreleşü ixtimalä zur dip belderde. Aliriza süzlärençä (audio)
Aqyortta problemanı çitkä qağa alalar ämma ikençe oçta kontrol ıçqınaçaq. AQŞnıñ ike berektäşe suğış başlanğançığa qädär uq çiktä uqların berbersenä töbägän.
1980-nçe yılda ğıraq xärbiläreneñ kördlärgä yasağan bäğersezleklärne tikşerüçelärdän berse bulğan Peter Galbraith ta Alirizanıñ borçıluların urtaqlaşa. Ul bolay di (audio)
ägär dä Törkie armiese kördlärneñ uqmaşıp yäşägän uırnnarğa yaqınlaşa başlasa, anda qorallı bäreleşlär bulaçaq dip uylıym.AQŞları bälkim dä körd berektäşlär belän törek berektäşlär arasında tınıçlıq saqlauçı bulırğa tieş bulaçaq .Bu isä ällä ni yardäm itmäs.
Mäsäläneñ näzberek buluına başqa ber işarä isä, administratsie Ankarağa biräçäk yardäm paketı turında atnalarça söyläsä dä, anıñ belän ireşkän xärbi mäsälälärneñ detalläre turında ber süz dä äytmäde. Bu turıda aqyort süzçese A.Fliescher (audio)
AQŞlarınıñ pozitsiese bilgele:Ğıraqnıñ territorial bötenlegenä xörmät itelergä tieş.
Analitik Aliriza Amerika, Törkiädä ikençe front açu öçen Ankarağa bik zur taşlamalar yasadı,taläplär arasında mondısı da bar: Suğış betkännän soñ kördlär Waşington birgän keçkenä qorallarnı aña kire qaytarırğa tieş dip äytäp bolay dide (audio)
Praktikada kördlärneñ Musul , Kerkükkä kerüen tuqtatu, körd partizannarınnan qorallarnı cıştıru bik qıyın eş. Älbättä töreklär reaksie kürsätäçäk.Bu inde logistik taläplärne balanslarğa tırışu, töreklärgä taşlamalar yasap, praktikada kördlär belän eşläü administratsie öçen bik qıyın . Xätta ut açılğançığa !
Törkie amerikan xärbiläreneñ üz territoriesendä 6ayğa urnaşu mäsäläsen paralementta qarağançı Bagdadtağı ilçe häm personalne kire öygä çaqırdı.
Färidä Xämit, Praga


text:
Federal çinovniktar deputtar menän iśäpläşmäy
Başqortostan qanunsılarınıñ başlanğısı Mäskäüźä xuplau tapmanı. Däülät yıyılışı-Qoroltay töbäktär deputattarın qıźıqhındırğan mäğlümättärźe federal vlast organdarı birergä teyeş tip sıqqaynı. Qanun proektın Däülät Dumahı kire qaqqan. Yäğni töbäktäge xalıq haylanıusıhı federal üźäktän üź eşenä käräkle mäğlümät horap ala almay. Başqortostandan il parlamentındağı deputat Mixail Bugera äyteüensä, wäkälättärźe büleügä hıltanıp töbäktärźäge federal çinovniktar urındağı qanun sığarıusılarğa mäğlümät birmäy, mäxkämä sistemahı la üźäk mänfäğättären yaqlap sığa. Bıl ihä xalıq mänfäğättären yaqlau ösön haylanğan deputattıñ xalıq aldında abruyın qaqşata tigän fekerźä respublika qoroltayı ağzaları. İl buyınsa äle ber million yarım çinovnik bulha, şularźıñ yartıhı töbäktärźä ultıra.
B.fatqullin, öfö


text:
Daruğa
Daruğa yä daruxaçı yä daruxa - tatar häm başqa törki, mongol illärendä türä, tatar xanı xärbi bulmağan wäkile. Mongol süzennän daruğa - ıru başlığı kilep çıqqan.
Daruğa, Mongol İmperiäsendä, Cüçi Olısında häm Qazan, Seber xanlıqlarında bilgele ber yünäleş töbäge.
16 yöz axırlarında – 18 yöz başlarında Urıs däwlätendä Tatar, Başqort häm başqa Törkilär yäşägän töbäklärgä nisbätle räweştä dä qullanışta bula (Qazan, Zöyä, Ufa öyäzlärendä).
Xanlıq märkäzennän mäğlüm ber yünäleştä urnaşqan bistä häm awıllarnı berläştergän, daruğa başlığına buysınğan töbäk. Qazan Xanlığı 5 taraf-yünäleşkä: Alat, Arça, Gäreç, Cöri, Nuğay daruğalarına bülänä. Nuğay daruğası belän Manğıt bäge, başqaları belän olısbäklär (daruğa bäkläre) idarä itkän. 18. yöz azaqlarına qädär Orenburg gubernası cirläreneñ dä Qazan, Nuğay, Seber, Usa daruğaları bülenüe mäğlüm.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Altın Urda däwläteneñ säyäsi häm ictimaği tormışında basqaqlar belän daruxaçılar (daruxalar) zur urın totqannar. Basqaqlar xärbi xezmättä bulıp, xökümätneñ iminlegen saqlaw wazifasın ütägännär; daruxalarnıñ töp wazifaları isä yasaq cıyunıñ barışın küzätep toru bulğan.
Basqaqlar XIV yözneñ başında uq beterelsä, daruxaçılar äle darux-ölkälärneñ xäkimiät başlıqları sıyfatında Qazan xanlığında dä yäşäp häm eşläp kilgän. Yasaq cıyuda alarğa yärdämçeläre bulışqan; boların bitekçe dip yörtkännär. Xäyer, Cuçi Olısında bitekçe xäyran zur däräcäle keşe sanalğan. Bitekçe xan diwanında da bula, anısı baş bitekçe dip atalğan; annarı ulus sayın bitekçe bulıp, şaqtıy eşne änä şular başqarğan.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- PaBил ФәxpeTдиHoB. TATAP XAЛKЫ hӘM TATAPCTAH TAPИXЫ.
- ФëдopoB-ДaBыдoB Г. A. OбщecTBeHHый cTpoй ЗoлoToй Opды. — M.: ИздaTeлbcTBo MockoBckoro yHиBepcиTeTa, 1973. — C. 30—31.


text:
Foto: AcTaHa aқшaMы
Osı suraq san ret köterildi, biraq bir mämilege kele almadıq. Sebebi, "qazaqtiki" degender de, "emes" degender de utımdı wäj ay`ta almadı
..."Qarajorğa" ata-babamızdan qalğan bï eken. Qazaqstandıq qazaqtar "orıstanıp, mäñgürttenip" ketkendikten, bul bïdi umıtqan. Ata- babamızdıñ murasın biz umıtpay`, joğaltpay` äkelip, qazaqqa tabıstadıq" dey`di Qıtay`dan kelgen qandastarımız. Ağay`ınnıñ nïeti nde alalıq joq. Bar nïetterimen qazaqtıñ bir joğın taptıq dep qwanıp jür. Ekinşiden, "el-eldiñ bärinde özderiniñ ata-babasınan qalğan "menşik" bïi bolğanda, qazaqta nege bolmay`dı?" dep, soğan namıstanatın da sïyaqtı. Qazaq tıñ qazaqtığı da sol bïlemewinde jatqanın, ata qazaq üşin bïlemegeni namıs emes, bïlegeni namıs ekenin bul bawırlar oy`lamasa kerek. Üşinşiden, özi "Qarajorğa bolsa, qalay` qazaqtiki bolmay`dı dey`di ğoy` bayağı qazaq qana at mingen degen uğımmen. Anığına kelsek, at jalında twıp, at qulağında oy`nağan el köp ekenin endi bilip jürmiz ğoy`. Bile bilsek, "Qarajorğa" qazaqtıñ ata-babasınan qalğan bï" degendi ay`tqan adam qazaqtıñ ult retindegi nağız tazaqandı qasïetin, ult retindegi erekşeligi men qundılığın, tektiligin, iriligin, qazaqqa ğana tän salt-dästür, ädep-ïbasın bilmey`tin, bilse de bilgisi, moy`ındağısı kelmey`tin adam. Ol arğı qazaqtı bergi qazaqtıñ ölşemimen ölşep jürgen adam. Aqılğa sap oy`lay`ıqşı: - atası - kelinine, äkesi - qızına, ağası qarındasına ay`tatın sözin tike ay`tpay`, arağa şeşeni, jeñgeni salıp qana söy`lesetin qazaq; - äy`el zatı ata-ene tügili eriniñ betine tik kelip söy`lemegen, sözin bölmegen qazaq; - äy`el zatı er-azamatınıñ aldın kespey`, qaşan ötip ketkenşe tömen qarap kütip turatın qazaq; - üy`ge qonaq kelse, qız balasın böten üy`ge jöneltetin qazaq; - qız balası adımdap jürse, adırañdap söy`lese, qarqıldap külse "körgensiz" degen qazaq; - maxabbattan örtenip bara jatsa da, ata-ananıñ közinşe, öz äy`eline "köz salıp" qarağan jigitti "jetesiz" sanağan qazaq endi kelip kempiri, şalı, kelini, qızı, jigiti - bäri mïday` aralasıp, bökselerin burañdatıp, kewdelerin selkildetip, bir- birine ïtine tönip, bïley`di eken ğoy`, tegi. Qazaqtıñ östip esirtki işken dey` esirip jürgenin qay` ğasırda kim köripti? Körmek tügili estigen adam bar ma eken? Qız-kelinimen jağalasıp, bir eñkey`ip, bir şalqay`ıp, qara terge tüsip jürgen qazaq şalın körgen bar ma eken? Kïmeşegi jelpildep, keñkildep jürgen kempir netken süy`kimsiz. Qazaqtıñ aqsaqalı äwlïege balanwşı edi, qazaq key`wanası qasïetke teñelwşi edi. "Qarajorğa" tärk etti bärin...
" Qazaqtıñ tarïxı, şejiresi, dastanı, onıñ ömiriniñ ay`nası - awız ädebïeti. Arığa barmay`- aq 18- 21 ğasır aralığı - 3 ğasırğa şolw jasap qaray`ıqşı. Ertegi, añız, dastan, jır, maqal- mätel, şeşendik söz, ay`tıs. Bärinde qazaqqa tän sïpattar: jekpe-jek, küres, atıs, jambı atw, asıq oy`naw, qol küresi, kökpar, awdarıspaq, jarıs, jayaw jarıs, at bäy`gesi, ay`tıs, şeşendik öner say`ısı, ötirik öleñ, tipti qatın jarıs bar. Biraq üş ğasır qoy`nawına süñgiseñ de, "bïledi" degendi kezdestirmey`siñ. Öte köne ertegilerde "jın-periniñ qız- darı bïlep jür eken" degen kezdesedi. (Kördiñiz be, jın- şay`tannıñ da qızdarı ğana bïlep jür. Otbası, üy`elmenimen bïlep jürgen joq.) " Sonan soñ 3 ğasırda qazaq jerinen qanşama jïhangez, sayaxatşı ötti. Qanşa, şejire, jılnama jazıldı. Qazaqtar ( ne türkiler) "Qarajorğa" bïlep jür" dep nege Marko Polo jazbağan. Nege Maxmwd Qaşğarï, nege Äl-Farabï jazbağan? Nege Qıtay`dıñ jılnamasında, Moñğoldıñ jırnamasında joq? Nege Orxon jazbalarında joq? Arını qoyay`ıq: qazaqtıñ 101 änin zerttep jazıp alğan Zataevïç nege bir bïin bilmegen? Nege Şoqan Wälïxanovtıñ zerttewlerinde jazılmağan? " Jaqsı. Qazaq stannıñ qazaqtarı alasapırandar tusında, "Bay`tal tügil bas qay`ğı" bop umıttı, joğalttı, olarğa ay`tqızbadı dey`ik . Oralman qazaqtardıñ "lay`lanbağan" es-jadında saqtaldı dey`ik. Onda nege Türkïya, Özbek, Qaraqalpaq t.b. şetelderden kelgen qazaqtar bilmey`di. Tek qıtay` qazaqtarınıñ ğana esinde qalğan qanday` bï ol? "Qarajorğanı" ata-babadan qalğan qazaq bïi" dewge kelmey`tin birneşe sebep bar: Birinşiden, joğarıda ay`tıp kettik. Qazaqı mentalïtetke jat. Ulttıq, qazaqï qasïetimizdi joqqa şığaradı. Ekinşiden, äni, sarını. Birese küy`, birese än. Şegeniñ arïyası. Üşinşiden, bï qïmıldarı qazaqqa kelmey`di. Moñğoldıñ, qalmaqtıñ, yakwttıñ bïlerine keledi. Qıtay`da äli künge dey`in solañ, dağur dep atalatın az ulttar bar. Arğı tekteri qalmaq älde moñğol. Solardıñ "bwın bïi" dep atalatın bïi bar. "Qarajorğa" - twra sol bïdiñ köşirmesi. Qıtay` tüsirgen "Şıñğısxan" kïnosında moñğol sarbazdarı twra osılay` bïley`di. Törtinşiden, qoldanılımdağı "Qarajorğa" mätininde eldik rwx bäseñ, lekildegen ırğaqpen bilinbey` turğanı bolmasa, sözderi körkemdikten jurday`. "
...Kempir jürsin keñkildep, aq jawlığı jelpildep, Şaldarına köz qısıp, bï bïlesin sekildep Ne degen surıqsız sözder! "Bïle, bïle, jigitter, şıqqanınşa tunıq ter". O, zaman da, bu zaman, terdiñ tunıq bolğanın kim körgen. Ter degen organïzmnen şığarılatın artıq-awıs kereksiz zïyandı, tipti wlı zattar emes pe. Sol üşin onıñ jağımsız ïisi boladı. Sol üşin qazaq sasıq ter, aram ter, jabısqaq ter, jılbısqa ter, aşşı ter, qara ter, qalaw ter, swıq ter dese de, tunıq ter dep ay`tpağan. Osınday` quraq-quraq arzan sözdi ata-babamızdan qaldı dew qay` qïsınğa sıyadı? Endi osı "Qarajorğa" bïin anda-sanda jarnamalap jürgen Arıstan aqsaqal jöninde birer söz: Arıstan aqsaqal şekesine ükisin tağıp alıp éfïrden birneşe ret "Qarajorğanı" bïlegeni ras. Ol kisi bïlep qana qoy`may`, bılay` dedi: - Men qazaqtıñ bïin tirilttim. Biz kelgenşe eş qazaq bïlemewşi edi. (Mäsele sol eş qazaqtıñ bïlemegeninde bolıp tur ğoy`). Prezïdent mağan marapat berwine boladı,- dedi. Aw, aqsaqal-aw, oralman bop opıq jegen jeriñiz bar ma? Alatawdıñ bawırına aqboz üy`di tiktiñiz. Aldıñızdan şıqqan jan boldı ma? Şalğınğa bïe bay`latıp, sapırıp sarı qımız juttıñız. Bäy`bişe-toqal - qos qatındı tuttıñız. Munıñ qalay` dedik pe? Osınıñ özi Qazaq eliniñ, Elbasınıñ sizge marapatı emes pe!? Saxnağa şığıp bes mïnwt burañdağan siz tügili, qan may`danda jan berip, jan alıp kelgen may`danger qarttardıñ marapat almay` ömirden ötkeni qanşama? Saxnada qatın-qalaş, bala-şağamen qosılıp burañdap, selkildep jürgen sizge qarap, kewdesi daladay`, aqılı danaday`, törde otırıp bïlik ay`tqan "darïya köñil, taw müsin" qazaq qarttarın sağındım. Qısqası "Qarajorğanı" qazaqtiki etw - qazaqtı jarılqaw emes, qazaqtı kemsitw.
Ämïna QURMANĞALÏQIZI, sınşı, Qazaqstan Jazwşılar Odağınıñ müşesi, Almatı qalası


text:
Ğıraqta bügen qoral ezlәw aktivrak tөstә alıp barıla başladı. Tөrle qorılmalarğa barulardan tış, bügen, Berlәşkәn millәtlәr oyışması belgeçlәre Bağdattan 400 km yıraqlıqta urnaşqan Masul şәhәrenә kitte. Anda ikençe ezlәw üzәge oyıştırıla. Ğınvarnıŋ 27-senә qәdәr qoral tikşerüçelәr, Berlәşkәn Millәtlәr Oyışmasına bөten eşlәğәn eş turında xisap tapşırırğa tieş. BMOda kaçaqlar өçen cawaplı Ruud Lübbers, dөnya cәmәğәtçelegenә mөrәcәğәt itep, Ğıraqqa qarşı suğışnı buldırmas өçen, mөmkin bulğan hәr nәrsәne eşlәrğә çaqırdı. Anıŋ fikerençә, bu çara Ğıraqqta humanitar hәlakәtkә kiterәçәk.
Ğıraq xakimiәtlәre belderğәnçә, kiçә, Amerika hәm Britaniә oçqıçları yasağan hөcüm nәticәsendә, 3 keşe üterelğәn, 16-sı yaralanğan. Ğıraq yaŋalıqlar agentlığı belderğәnçә, Basr hәm Naser şәhәrlәrendә tsivil qorılmalar cimerelğәn. Amerikan xәrbi citәkçelәre isә, düşәmbe kөnne, Quşma Ştatlarnıŋ xәrbi oçqıçı bәrep tөşerelğәnnәn sөŋ, Ğıraqnıŋ idәrә üzәğe hәm raketalardan saqlanu qorılmalarına hөcüm yasadlı, dip xәbәr itә.


text:
Bu könnärdä Bötentatar İctimaği üzäge çirattağı plenumına äzerlek eşläre belän mäşğul. Kön tärtibeneñ asılı -- Tatarstan Konstitutsiäsen Rusiäneke belän köçläp täñgälläşterü häm tatar xalqın assimilätsiäläü köçäyü şartlarında respublika möstäqillegen häm tatar xalqın saqlap qalu yulları, dip atala. Ğädättä, ictimaği üzäk plenumnarında xalıqara, ğomümrusiädäge häm respublikadağı säyäsi wäzğıätne bäyälilär. İctimaği üzäk citäkçelege äle bu mäsälälärdä pozitsiäsen, yünäleşen bilgelägänme soñ? Sişämbe könne “Azatlıq” radiosı öçen qorğan äñgämädä ictimaği üzäk citäkçese Räşit Yägfärov bolay dide:
Audio (Räşit Yägfärov Ğiraq mäsäläse tınıç yul belän xalıqara oyışmalar qararları nigezendä çişelergä tieş, di.)


text:
Tatar däwlät gumanitar institutında rektor saylawları ütte...
Bezneñ institutnıñ Ustavı buyınça rektor 5 yılğa ber saylana. 2003nçe yılnıñ oktäberendä älege rektornıñ mötdäte çığarğa tieş ide. Şuña kürä, 28nçe avgustta institutnıñ uqıtuçıları häm xezmätkärläre cıyılıp otçet tıñladı häm rektornı sayladı. Saylawda qatnaşqan 102 keşedän 101 keşe Wasil Ğäyfullin nämzäten yaqladı, 1 keşe aña qarşı çıqtı.
Şulay itep, kiläse 5 yılda da institutnı pedagogiä fännäre doktorı, professor Wasil Ğäyfullin citäkläyäçäk. Xäyer, bu oçraqta küplärne qızıqsındırğan başqa ber närsä – institut Milli universitet bulıp üzgärtelsä anıñ rektor kem bulır digän soraw älegä cawapsız qala.
Tatar gumanitar institutı turında söylägändä, anıñ tağın ber üzençälegen äytep kitmi bulmıy. Bu uqu yortında çit töbäklärdän kilgän tatarlar uqıy. Monda kürşe Başqortstan, Çuaşstan, Mordoviä respublikalarınnan ğına tügel, Perm, Omski kebek şähärlärdän dä studentlarnı oçratıp bula. Räysä Rawil qızı Xafizova bezgä şuşı xaqta da mäğlümat birde. Ul, şulay uq, çittän kilgän tatar yäşlären uqıtudağı problemalar turında da äytep ütte.
Bezneñ uqu yortında çit töbäklärdän kilgän tatar studentları küp uqıy. Bıyıl da tatarlar küpläp yäşägän Rusiä töbäklärennän yäşlär uqırğa kerde bezgä. Läkin şunısın da äytergä kiräk, alarnıñ tatar telennän belemnäre naçarraq. Şuña kürä kerü imtixannarında da alar tübänräk bilgelär alalar. Läkin bez alarnı studentlarğa kandidatlar itep alabız häm alar annarı matur ğına üzläreneñ uquların däwam itälär. Bezgä şul balalarnıñ beraz belemnären arttırır öçen berär yıllıq östämä kurslar açu mömkinlegen buldırırğa kiräk. Läkin bu östämä çığımnar taläp itä
Gölnaz İlgizär


text:
Ğiraq küçeş xökümäteneñ tışqı eşlär ministrı Xoşiär Zebari Brüsselgä kilde
«Min Europa berlege illäreneñ tışqı äşlär ministerları çaqıruı belän kildem. Ğíraqtağı wäzğiätneñ üseşen tikşererbez dip ışanam häm minem ilemä niçek yärdäm itü mömkinleklären täqdim itärmen.
Bulışu süzdä genä tügel, konkret äşlärdä dä kürener dip ışanam. Säbäbe: Ğíraqta xäl qatlawlı häm il saylawlarğa äzerlänä», dip äytte Ğíraqnıñ tışqı äşlär ministerı. Bryüsseldäge oçraşuda Europa berlegeneñ Ğíraq belän säyäsi dialoğın däwam itergä cíınu deklarasísı qabul iteler dip kötelä. Ämma iminlekkä ışanıç bulmağanlıqtan Europa berlege bu ildä üzeneñ buluın älegä kiñäytergä cíınmí. Doqumentta şulay uq Ğíraqnı torğızuda Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ ähämiätle role turında da beldereläçäk.


text:
Sişämbe könne sälämätlegeneñ qaqşawı säbäple urınınnan kitüen beldergän yustitsiä ministırı John Ashcroft Bush administratsiäsendä bäxäslärgä in küp säbäp bulğan keşe ide.Ashcroftnı tänqitläwçelär , 11nçe sintäberdän soñ anıñ Amerikanı saqlaw tırışlıqları , açıqlığı belän maqtanğan ildä sivil irekleklärneñ qısıluına kiterde dip beldersä,tarafdarları ul barlıq amerikannarnıñ xoquqlarına xörmät itte häm terrorğa qarşı köräşte dip äytä.
Beräw dä Ashcroftnıñ Amerika xalqın saqlaw telägenä şik beldermi , ämma bik küplär şulsanda üzeneñ respublikannar partiäseneñ qayber äğzaları ul bu tırışlığında yış qına kirtädän çıqtı digän qaraşta.Ascroftnıñ mirasna küz salsaq anda üzäk urında patriot aktı dip yöretelgän 11nçe sintäberdän soñ 6 atna ütkäç tä qabul itelgän qanun tora.AQŞların köçländerü berläşterü ilne yanağan terrornı tuqtatu mäqsatında xoquq saqlaw oyışmalarına yaña kiñ mömkinçeleklär birä bu qanun .Ashcroft bu qanunnı ütkärep xakimiätlärneñ xoquqların kiñäytkännän soñ 2 ay da ütmi 2001 nçe yılnıñ 6nçe dikäberndä kongress aldına çığıp bolay dide : (audio)
älbättä 11nçe sintäberne oçraqlı xäl, ul ber qayçan da qabatlanmas dip äytep ber närsä dä eşlämi xıyal dönyasında yäşäp bula. İkençe mömkinçelek isä barlıq köçebezne cıyıp barlıq resurslar belän qarşı suğışu häm terror çeltärlären yuq itü taratu..
Ashcroftnı yaqlawçılar näk anıñ kebek ilne saqlaw kiräklege turında inanğan keşelär.Alarnıñ berse Waşingtonda Heritage Foundation isemle xosusi tikşerenü üzägendä analitik Trent England (audio)
Bik küp keşe Amerikanıñ iminlege öçen tırışa, ämma hiç şiksez John Ashcroft ul citäkçelärdän berse .11nçe sintäberdän soñ bik küplär 3, 3 yıl yarım yıl zur terror höcüme bulmıy ütär dip uylamağandır. Çınbarlıq terror höcümnäreneñ bulmawı yustitsiä ministırlığınıñ täsirle buluın kürsätä dip belderde.
Ashcroftnı tänqitläwçelär isä , ministırlıq terrorğa qarşı suğışnıñ ber öleşe dip Amerikadağı ğäräb häm möselmannnarnıñ aktivlıqlarına artığı belän küp ähämiät birep ildä tiskäre, çıdamsız atmosfera buldırdı di. England bu däres tügel di (audio)
11 sintäber höcümenä xökümät birgän cawabqa qarasaq anıñ Amerika ğäräbläreneñ borçılularına bik zur ähämiät birüen bik näzbereklek belän qarauın küräbez ,çönki ul xökümät yäki xalıqnıñ höcümne rasizm öçen sıltau itep qullanularına yul quymasqa tırıştı
England Ashcroftnı tänqitläwçwlär ministırnıñ säyäsi qararların üz mänfäğötläre öçen küpertergä tırıştı , çınbarlıqta Ashcroft qanunnı ğädel räweştä ğämälgä quyu öçen üz ideologiesen dä çitkä qağuçı keşe dip äytte . Ul abortqa nıq qarşı bulsa da, abort klinikalarına höcüm itüdä şiklänelgän keşelärne tabu cazalau öçen dä tırıştı.
NYta Human Rights Watchnıñ xoquq kiñäşçese James Ross tämam başqa törle uylıy. Ul Ashcroft däwrendä AQŞta sivil irekleklär mäsäläsendä alğa tügel ä artqa kitü buldı di. Ross Patriot aktı yañadan küzdän kiçerelergä tieş, Ashcroft ofisındağı qayber yazmalar Ğıraq häm Guantanamo totqınnarınnan soraw alu räweşeneñ bik kisken buluın kürsätä di. Ross süzlärençä(audio)
älbättä yustitsiä ministırlığınıñ tän cazası kebek eşlärne telgä aluı AQŞqa tap töşerü bulıp tora. Ütkändä AQŞ xalıqara qanunğa in küp xörmät kürsätkän il ide.Ashcroft mirası häm administratsiä çınlap ta qaralırğa tieş.
Ämma Ashcroftnıñ kitüe sivil irekleklärneñ kire qaytaçağın añlatmıy şikelle. Prezident G.Bush aqyort kiñäşçese Alberto Gonzalesne Ashcroft urınına yustitsiä ministırı itep bilgeläde Gonzales Guantanamodağı Äfgan totqınnarı öçen qağıydälär bilgelägän xärbi komisiälärgä bulışlıq kürsätkän şäxes. Ross ta moña işarä itä. Bush administratsiäse äfgan suğışçıları xalıqara suğış qağıydälären bozğan öçen alarğa Jeneva konvensiäsenä kürä möğämälä kürsätelmiäçäk dip äytkän ide.
färidä xämit


text:
Çitkä aşamlıq satunı tuqtatu, bäyälär artuına çara bula alamı?
Aşamlıq bäyäläreneñ artuı böten dönyanı borçığa saldı. Küp kenä illär bu mäsälä buyınça çaralar kürä başladı. Qayberläre xättä çitkä satunı tuqtata başladı. Läkin bu çara qısqa waqıtqa fayda kitersä, monın alğa taba problem tudıraçağı yulında kisätülär bar.
Dönya bankı dönyadağı boday bäyäläre 2000 yıl belän çağıştırğanda 2 tapqırğa artuın belderä. Ğinvar ayınnan aprelgä citkändä genä, bäyälärneñ 20 % artuı küzätelä.
Bäyälärneñ artuının säbäbläre isä törleçä. Başta neft bäyäläreneñ artuı, moña östäp Qıtay kebek küp xalıqlı illärneñ kübräk ixtiyaç taläbe. Monın belän bergä global cılınunıñ täserläre dä köçle, mäsälän Avstraliädä bulğan qoraqlıq säbäble soñgı yıllarda bu qiytğada bodaylar uñmıy başladı, ber waqıtlar aşamlıqnı çitkä satqan il, xäzer il çittän alırğa mäcbür. Häm bio-neft qırlarınıñ kiñäyüe. Xäzer küp kenä ildä boday aşamlıq cıyılası qırlarınıñ yağulıq öçen üsterelgän üsemneklärneñ yawlap aluı küzäyelä. Şuña da soñgı yıllarda cıyılğan igen uñışı kime bara.
Läkin bu üsä barğan illär öçen ällä ni şaqqatırlıq xäl tügel. Üze citeştergän illär çaralar kürergä äzer. Rusiä, Qazaxstan häm Qıtay belän bergä yaqınça 20 il, ikmäk, süt häm aşamlıq mayı kontrol astına alırğa tırışqanda küp genä il dä çitkä satınu kimetergä cıyına.
Çit illärgä satunı tuqtatu, bäyälärneñ ifrat däräcädä artuına kiterä ala. Uzğan yıl döge bäyäläre näk şulay artqan ide.
Bu illärnen çit ilgä satunu tuqtatuın añlap bula, läkin satıp alğan illär öçen monıñ zur problem bulaçağına basım yasıy BMOnıñ aşamlıq häm igençelek oyışmasınnañ Concepcion Calpe:
“Bu illär üze citeşterü urnına aşamlıqnı çit illärdän satıp alırğa öyrängän. Xäzer çikläwlär kertelü belän alar üzlärendä bulmağan aşamlıqnı inde dönya bazarında da taba almıyaçaq. Ägär aqçasına ışana ikän ul da fayda kitermäyäçäk çönki bäyälär küp arta häm ber waqıt aña da köç citerälmi xäldä qalaçaq.”
Läkin çit ilgä satunı tuqtatu yäisä malnı qanunsız satqanğa aqçlata cäza kertü eşe, citeşterüçe häm anı bazarğa satqan keşelärne qıyın xäldä qaldırırğa mömkin. Bäyälärne töşerergä tırışu usılı isä, citeşterüçege naçar qağılaçaq, çönki citeşterü öçen xarclanğan äyberlär bäyäse bolay da arta.
Älsä çara nidä? digän sorawğa dönya bankı aqıllı säyäsät yulın ezlärgä täqdim itä. Çit ilgä satunı tuqtatmıy torıp, aşamlıqnı başta turıdan turı ixtiyacı küberäk bulğan, açlıq bulğan illärgä tämin itärgä çaqıra.
Ber yaqtan qarağan da isä, bäyälärneñ artuı awıl xucalığınıñ mänfäğatenä yarıyaçaq diyelä. Yäğni bäya artu belän kübräk citeşterügä qızıqsınu artaçaq, artqan mal säbäple bäyälärdä qabat töşä başlıyaçaq digän farazlarda bar.
İgen säwdäse belgeçe Paul Braks bolay añlata:
“Igengä uñdırışlı millionlıq hektarlıq qır cirläre igençelek öçen yañadan canlandırıla ala. Misal öçen elekke sovet cirlärendä, 20-30 million hektarlıq qırlar östämä igençelekkä qaytarıla alır. Annañ uñış aluda külämedä arttırıla ala. Mäsälän elekke sovet cirlärendä gektar başına 1-2 ton uñış cıyıla. Läkin Yewropada bu uñış, gektarına 8 tonğa qadär cıyıla ala. Dimäk bu da ber qazanış bula ala dönya öçen. İgençelek artqan sayın, alğa taba açlıq kimer ide häm ozaq waqıtqa bäyälärneñ artuı borçımas ide.”
Şulay da mondıy ber proyekt, 2010 yıldan soñ ğına fayda kiterä ala dip öste belgeç bazar häm säwdä belgeçe Braks.


text:
Ukrainanıñ Yuğarı Radası deputatlarınıñ ber öleşe prezident Viktor Yuşçenkodan parlamentta yaña koalitsia buldıru arqasında tuğan säyäsi krizisqa noqta quyarğa çaqırdı. Tışqı eşlär ministrı Boris Tarasyuk bügenge xäl Ukrainanıñ dönyaküläm abruyına tiskäre yoğıntı yasarğa mömkin dide.
“Yuğarı radadağı säyäsi butalış häm tärtip bozular, yaña xökümät buldıruda totqarlıq, bersüzsez, Ukrainanıñ kiläçäktä NATO häm Yewropa Berlege äğzası bulu mömkinlegenä tiskäre yoğıntı yasarğa mömkin”,- dide tışqı eşlär ministrı Boris Tarasyuk.
Prezident Yüşçenko yaña koalitsianeñ premyer ministr urınına Viktor Yanukoviçnı täqdim itüe belän kileşmi. Yaña koalitsiagä Töbäklär firqäse, Sosialistlar partiase häm kommunistlar kerä.


text:
Bügen Mäskäwdä Rusiä xökümäteneñ Çeçnäne torğızuğa bağışlanğan utırışı ütte. Äxmät Qadırovnı ütergän şartlawdan soñ uzğan atnada kötelmägän säfär belän Groznıyda bulıp qaytqan prezident Putin Rusiä ğäskärläreneñ çäçän başqalasın ni däräcädä cimerüen üz küze belän kürgän ide. Ber atna elek ütkärgän xökümät utırışında ul iqtisadi täräqqiat häm säwdä ministrı German Grefkä Groznıynı tözekländerü eşen üz qulına alırğa quştı. Häm menä atna azağında Gref üze Çeçnädä bulıp qayttı.
Prezident Putin kebek German Gref tä Groznıyda kürgännärennän üzenä kürä ber tetränü kiçerüen äytte, çäçän başqalasınıñ mäğlüm "Minutka" mäydanındağı xäräbälärne ul Hollywood filmnarında ğına kürgän sürätlärgä tiñläde. İke suğış kiçergän şähärneñ şundıy xälgä kilüe öçen kem cawaplı buluı xaqında Rusiä ministrı berni äytmäsä dä, "inde yañadan qoru, tözekländerü waqıtı çitte, bez üzäk xakimiatneñ Çeçnäne torğızu eşenä moña qädär tieşle iğtibar birmäwen açıqladıq" dip belderde. Şuşı süzlären ul säfäre barışında "Reuters" agentlığına äytte, anda ul şulay uq, Çeçnägä kilüemneñ töp maqsatı respublikadağı wäzğiatne üz küzlärem belän kürü, andağı citäkçelär belän oçraşıp, Çeçnäne torğızuğa yünältelgän federal'' programmalarnı ğämälgä quyu eşen küzdän kiçerü dip tä belderde. Rusiäneñ federal'' xökümäte, berençe çäçän suğışı, yäğni 1996-nçı yıldan soñ respublikağa ber milliard dollardan artıq aqça cibärüen äytä, läkin Putin prezident itep saylanır aldınnan ğına başlanğan ikençe suğış häm Çeçnädä kiñ cäyelgän korrupsiä säbäple şuşı finans yardäm respublika häm anıñ başqalasın üzgärtügä ällä ni zur tä''sir yasamadı, anıñ zur öleşe ezsez yuğaldı. Berniçä yıl däwamında qorğan çäçän säyäsäteneñ Äxmät Qadırov ülemennän soñ tämam yuqqa çığuı aldında qalğan Putin wäzğiatne Mäskäw öçen uñaylıraq saqlap qalu maqsatında xökümät utırışında uq Groznıyğa kiçekmästän finans yardämne arttıru häm monı küzätep baru eşen German Grefkä tapşıru kürsätmäsen birgän ide. Prezident quşqaç Rusiäneñ iqtisadi täräqqiat wä säwdä ministrı eşkä şunda uq kereşte - anıñ Groznıyda äytkän süzlärenä qarağanda, Çeçnäne torğızu eşe bik ciñel xäl itelä ala. Anıñ şuşı kütärenke ruxtağı belderüen respublika prezidentı wazifaların başqaruçı Sergey Abramov ta cöpläp tora. Gref belän oçraşqannan soñ ul, bez öç säğät eçendä soñğı dürt yıl eşendä xäl itä almağan mäs''älälärne xäl ittek dip belderde. Düşämbe könne Mäskäwdä federal'' xökümätneñ Putin citäkçelegendä uzğan yaña utırışında German Gref üz säfäreneñ näticäläre belän tanıştırdı häm prezident wä premyer-ministrdan Çeçnäne torğızu öçen qaralğan aqça külämen arttırunı ütende. Ul, ägär dä bez respublika iqtisadın tiz arada torğızırğa telibez ikän, moña aqça birüne bermä-ber arttırırğa tieşbez dide. Vladimir Putin üz yağınnan, şuşı eşneñ näticäleräk buluına ireşü öçen Çeçnäne tözekländerü mödirelege Mäskäwdän Groznıyğa küçärgä tieş dip belderde. Berük waqıtta Kreml'' Çeçnägä yaña prezident ezläw eşen dä alıp bara. Märxüm Qadırovnıñ ulı, 27 yäşlek Ramzan, ätise ülügä berençe vitse-premyer itep bilgelänsä dä, respublika başlığı urınına saylana almıy, Çeçnä Konstitutsiäse prezidentnıñ 30 yäştän olıraq buluın taläp itä. Groznıydağı qayber ähellär Putingä möräcäğät itep, şuşı yäş taläben üzgärtüne ütensä dä, Mäskäw moña barmayaçağına işarä itä. Rusiä Üzäk saylaw komissiäse räise Aleksandr Veşnyakov, Konstitutsiäne üzgärtü öçen xoquqi mömkinlek yuq, çönki andıy täqdim belän barı tik Çeçnä prezidentı ğına çığa ala, ä ul älegä saylanmağan dip belderde. Ramzannı tiz genä xökümätkä bilgeläw dä, anı niçek tä bulsa da qänäğätländerü, Ramzan qulı astındağı iminlek xezmätkärläreneñ federal'' üzäkkä tuğrılığın saqlaw maqsatında eşlände digän xis qaldıra.
Kärim Kamal


text:
Ğiraq prezidentı Cäläl Talabani, Törkiädä ingliz telendä çığuçı köndälek "The New Anatolian" basmasına birgän äñgämäsendä Änkarağa kördlärneñ PKK suğışçıların irekkä çığarırğa täqdim itte. Üze körd bulğan Talabani, Törkiägä, mäsäläne körd ğısyançılarına qarşı köç qullanıp xäl itep bulmıy, dide.
Änkara isä, kördlär Ğiraqnıñ tönyağındağı xärbi bazalarnı Törkiägä höcüm iter öçen qullana, di. Kördlärneñ Eşçelär Firqase PKK Yevropa Berlege häm Amerika Quşma Ştatları tarafınnan terror oyışması dip iğlan i telgän.
1984nçe yılda PKK Törkiäneñ könyaqkönçışında körd avtonomiäsen tözü öçen qorallı suğış başlağannan birle 37 meñnän artıq keşe häläk bulğan.


text:
Açıq mikrofon: bügen säyäsi repressiälär qabatlanırğa mömkinme?
-Minemçä, yuq. Repressiälär çorı ütte inde.
-Bügen bit keşe keşegä ışanmıy. Bigräk tä citäkçelärgä. Şuña kürä qabatlanırğa da bik mömkin.
-Repressiä baltası bik küplärneñ ğömeren özde. Bu yara bügen dä tözälmi. Repressiälärneñ qabatlanu qurqınıçı yuq dip sanıym. Çönki citäkçelär, xalıq alarnı buldırmas öçen köç quya.
-Küpme keşe bügen törmädä utıra?! Adım sayın ütereş. Älbättä, qabatlanırğa mömkin!
-1937 yıllarda bit xätta awılğa da qaytıp bulmıy ide. Gel küzätep tordılar. Andıy küzätüçelär bügen dä bar miña qalsa.
-Andıy uq däräcädä bulmasa da, repressiälär kilü qurqınıçı bar. Demokratiäne tözegän bulalar, ä şul uq waqıtta jurnalistlarnı, säyäsätçelärne üterälär, yuqqa çığaralar. 37 yıl bulmas dimä...
Al'bina Zäynulla


text:
Tubılda "Xizbut Taxrir Äl-İslami"çılarnı xökem itälär
Şaw-şu häm zur qızıqsınu tudırunıñ säbäplären barlasaq, äle moña qädär seber cirendä ekstremizmda ğayeplänep, mäxkämä aldına basuçılar bulmadı. Yegetlärneñ öçesennän qala barsı da tatarlar: Tömän, Tubıl häm Yärkäw yağı keşeläre. Qalğannarına kilsäk, Pitriçenko Germaniädä tuğan, Ukrainada üskän, islam dinen qabul itkän. Alişer isemle yeget Tacikstannan. Tağın beräw Başqortstannan. Şunlıqtan mäxkämä başlanır aldınnan tatar ictimağıy oyışmaları wäkilläre dä, dini xäräkät äğzaları da, äti-änilär, tuğan-tumaçalar, yaqlawçılar, här gäyeplänüçeneñ üz advokatı, mäğlümät çığanaqları wäkilläre belän zal tulğan ide. Mäxkämägä qädär ük Tömän ölkäseneñ baş prokurorı Ernest Wäliev bu eşkä mönäsäbättä mondıy añlatma birde. Ernest Wäliev: Peчb Hи B koeM cлyчae He идeT o пpecлeдoBaHию зa Bepy. Peчb идeT oб yroлoBHoM пpocлeдoBaHиe зa koHkpeTHoe yroлoBHoe пpecTyплeHиe. Зa coздaHиe эkcTpeMиcTkoй opraHизaции, дeйcTBиe koTopoй B cTpaHe зaпpeщeHo. Ğayepläwne ölkä prokurorı yärdämçese Anatolıy Kopeyko uqıdı. Ğadi genä itep äytkändä, yegetlär, Rusiä Federätsiäsendä tıyılğan oyışmağa kerüläre, milli nizaq çığarırğa mataşuda, tıyılğan ädäbiät taratuda, qoral satıp alırğa cıyınuda häm xakimiätne cimerep islam xaliflege oyıştırırğa teläwdä geplänä. -Bu eş küpterep, aştırıp yasalğan. Alarnıñ bersendä dä andıy uylar bulmağan, dide gäyeplänüçe yegetlärneñ berseneñ änise. Üzeneñ kem ikänlegen äytmäskä ütenep ul: “Bu oyışma 2003 nçe yılnıñ başında yuğarı mäxkämä tarafınnan tıyılğanlığın kem belgän soñ? Bernindi dä añlatu eşe alıp barılmağan bit. Bezneñ ullarıbız üzlären islam yulında, tuğrı yulda dip kenä uylağannar”,- dide. Tubıl şähäre imamı İbrahim xäzrät Suxov ta bu waqıyğağa ber törle genä qararğa yaramıy dide. Anıñ süzlärençä, ul oyışma tıyılğan ikän, gäyepläp bula. Ämma yegetlär küz aldında bit. Alar zıyan qılğan keşelär tügel. Taşkiewa: Min ul balalarnı jällim beläseñme. Alar araqı eçmi torğan, tämäke tartmıy torğan, bernindi yawızlıq qılmağan äle. Äytälär, qaysıları utırğan yabığışıp qalğannar, dilär. Qarayıp, yuqarıp qalğannar dilär. Miña prosto jäl alarnı. Bu svobodada yörgännäre äle, bügen ätise belän söyläştem malaynıqı, ul äytä advoqatqa 20 meñ birergä kiräk di. Başlıqların Tömänneke şuña yabırğa quşalar, di, böten närsäne. Ul yawızlıq nitkän dip. Härkemneke bit bala. Qotqarasıları kilä. Yögereşälär, aqçalar nitälär. Närsä quşsalar, şunı äytälär. Ä döresenä kitkändä bit alar ber närsä eşlämägännär. Tege pivo kütärep, araqı eçep keşelärgä yawızlıq kürsätep yörüçe malaylarğa ber närsä dä bulmıy. Minem qız şundıylar belän eşli dä, ise kitä. Ni genä eşlämäsennär alarnı proşçät itälär di. Ä monda swet obşçestwa dip äyter idem. Uqığan, belemle yäşlärebez kitälär, cibärerlär mikän. Min çın küñeldän jällim alarnı. Bu fikerne millät canlı Tubıl keşese Gölsinä Taşkiewa äytte. Mäxkämäne xäkim, yağni sud'yä Yaroslawsewa digän xanım alıp bara. Tubıllılar süzenä qarağanda, “eşne tiz tota” dilär. 15 könne başlanğan mäxkämä könneñ ikençe yartısında tuqtatıldı. Häm 24 nçe fevrälgä küçerelde. Gäyeplänüçe yegetlärneñ berse, “üzeñne gäyeple”,- dip sanıysıñmı digän sorawğa: “Min belmim. Başım awırta”,- dip cawap birde. 24 nä qädär anıñ sälamätlege tikşerelep deloğa terkälergä tieş. Mäxkämädä Mäskäwneñ xoquq saqlaw üzäge “Memorial”dan da ike keşe bar ide. Berse Tubılda sälamätlege qaqşağan yegetneñ yaqlawçısı bularaq qaldı. Nail Alan. Tömän


text:
Atmağan ayunıñ tiresen büleşälär
20 mayda Rusiä kommunistlar partiäseneñ Başqortstan bülekçäse üzeneñ xisap-saylaw konferensiäsenä cıyıldı. Älege konferensiägä äzerlek ifrat qatlawlı, ğauğalı şartlarda bardı. Başqortstan citäkçelegeneñ iqtisat-sotsial'' häm milli säyäsäten kisken tänqit utına totuçı Başqortstan reskomınıñ berençe sekretare, milläte buyınça tatar bulğan Rinat Ğäliev yaqlılarğa Vladimir Nesterov citäkçelegendäge ber törkem kommunistlar qarşı çığa. Rinat äfände Ğäliev süzlärenä qarağanda, Vladimir Nesterov törkemen Başqortstan prezidentı Xaqimiäte başlığı Radiy Xäbirov oyıştırğan häm ul alarnıñ ideologik citäkçese dä bulıp tora. “Başqortstandağı berdänber oppozitsion partiä bulğan kommunistlar partiäsen dä alar üz qullarına alırğa, anıñ başına üzläreneñ awızına ğına qarap torğan keşene quyarğa niätlilär”, - di Rinat Ğäliev.
Başqortstandağı xällär qatlawlı bulu säbäple Rusiä kommunistlar partiäseneñ Üzäk komitetı älege konferensiäne ütkärüdä qatnaşu öçen dürt wäkilen Ufağa cibärgän. Şularnıñ berse, Üzäk komitet sekretare, Rusiä Däwlät Duması deputatı Yuriy Afonin “Azatlıq” radiosı öçen birgän interv''yusında Başqortstan kommunistları arasında kilep çıqqan qapma-qarşılıqlar artında räsmi xakimiätlär häm qayber oligarxlar tora dide. Anıñ süzlärenä qarağanda, partiädäge liderlar da eş turında tügel, ä partiä aşa Rusiä Däwlät Dumasına häm Başqortstan Qorıltayına deputat bulu turında ğına xıyallanalar.
Konferensiä eşe Ufa waqıtı belän irtänge säğät unda başlanırğa tieş bulsa da, üzara ğäyepläwlär, ızğışular arqasında ul 16 säğät 30 minutta ğına quzğalıp kitte. Älege xäbärne birgändä konferensiädä kommunistlar tirläp-peşep üzara dömbäsläşä ide äle.
Kärim Yauış, Ufa


text:
Abidin Biter (İber Türküleri) - Beheycan
Sanatçı : Abidin Biter (İber Türküleri)
Türkü : Beheycan
Etiketler : Abidin Biter (İber Türküleri) - Beheycan türkü indir, Abidin Biter (İber Türküleri) - Beheycan türkü dinle, Abidin Biter (İber Türküleri) türküleri, Beheycan mp3 indir, Abidin Biter (İber Türküleri) türküleri Beheycan türküsü, Beheycan sözleri, Abidin Biter (İber Türküleri) mp3 dinle, Abidin Biter (İber Türküleri) download, Beheycan bedava mp3, Abidin Biter (İber Türküleri) türkü sözleri, Abidin Biter (İber Türküleri) türkü dinle, Abidin Biter (İber Türküleri) son albüm indir


text:
Pol'şa xökümäte wäkile Dariusz Szymczycha Pol'şa radiosına Ukrainanıñ diplomatik xezmäte bu säfärneñ kiçeterelüen Ukrainadağı saylaw aldı wäzğiäte belän añlattı dide.
Uzğan şimbä könne Kievta Üzäk Saylaw Komissiäse binası yanında oppozitsio tarafdarları qatnaşqan mitingqa höcüm näticäsendä distäläp keşe yaralandı.
Ukrainada kiläse yäkşämbe könne ütäçäk prezident saylawlarındağı oppozitsion namzät Viktor Yuşçenko maxsus xezmätlär ul törkemne minem tarafdarlarğa höcüm itär öçen cibärgän dide.
Oppozitsiä räsmiläre äytüençä, höcüm itüçelärneñ qayberlärendä militsiä tamğaları häm ikesendä utlı qoral bulğan.


text:
Törkiä tışqı eşlär ministrı Abdulla Gül biredä İzrail' prezidentı Moşe Katsav belän oçraştı. Gül Katsavqa Süriädän tınıçlıq täqdimen tapşıruı turında äytte.
Gül Yerusalimda tışqı eşlär ministrı Silvan Şalom belän dä oçraştı.
Gül İzrail'neñ Haarets gazetına Damask xökümäte İzrail' belän tınıçlıq turında söyläşülärne berşartsız yañartu turında telägen belderde dide. Soñğı arada İzrail' Süriäneñ tınıçlıq täqdimnärenä cawap birmi. Şaron Süriä başta Dämäşqtağı fälestin suğışçan törkemnären yaqlawnı tuqtatsın dide.
İrtägä Gül Könbatış Yardağı Ramalla şähärenä barıp Fälestin räsmilär belän söyläşülär ütkärergä cıyına.


text:
İran Ğıraqtan Quşma Ştatrlar ğäskärläre tarafınnan qulğa alınğan 5 iranlını kiçekmästän azat itüne taläp itte.
İran tışqı eşlär ministrlığı wäkile “Amerikannar 5 iran keşesen azat itäräg tieş häm bezneñ Erbildäge binağa kitergän zıyannı qaplarğa tieş”digän ide. Ğıraq xökümäte süzçese “ bez Amerikannardan tikşerü nigä häm qayda ütkärelüe turında täfsille mägümatnı işetergä tieşbez. Bezneñ andıy mömkinelegebez älegä bulmadı, läkin bez amerikannnarnıñ añlatuların kötäbez” dide.
Elegeräk, Quşma Ştatlar xärbi citäkçelege, Ğıraqnıñ tönyaqında qulğa alınğan şuşı 5 iranlınıñ İrannıñ inqilab gvardiäse belän bäyle bulğan dip beldergän ide. Xärbilär fikerençä, şuşı oyışma Ğıraqtağı ekstremist törkemnärne qoral belän täemin itü häm suğışçılarnı äzerläw belän şögellänä.


text:
Rusiä belän Quşma Ştatlar Ğiraq suğışı arqasında çıqqan qarşılıqlarnı şomartırğa tırışa
Ğiraq tiräsendäge xällär äle qayçan ğına terorğa qarşı köräştä tarafdar sanalğan Amerika belän Rusiä mönäsäbätläreneñ kierenkelänüwenä kiterde. Soñğı könnärdä Rusiä prezidentı Putin ike il arasındağı qarşılıqlarnı şomartu maqsatında belderülär yasadı, ämmä, Waşingtonnıñ, suğıştan-soğñı Ğiraqnıñ yaqın kiläçägen üze genä xäl itergä tırışuwı, Kremlneñ açuın çığarır sıman. İke il arasındağı mönäsäbätlärne cayğa salu maqsatı belän düşämbedä Quşma Ştatlarnıñ milli iminlek kiñäşçese Condoleezza Rice Mäskäwdä söyläşülär ütkärde…
Soñğı könnärdä Rusiä prezidentı Vladimir Putin Amerika belän Rusiä arasındağı qarşılıqlarnı yomşartu maqsatında berniçä belderü yasadı. Uzğan comğada ul üzeneñ şähär citendäge utırmasında, Rusiädäge käyeflärgä qarşı çığıp, Amerikanıñ Ğiraq suğışında ciñelüwe Rusiä mänfägätlärendä tügel, Amerika belän xezmättäşlek kiläçäktä dä däwam itäçäk digän süzlär äytte:
Audio
Putin, bu ike ilneñ dönyada ayırım urın alıp toruwın iskärtte:
Audio
Rusiä prezidnentı şulay uq, Dumanı – ike il arasındağı atom qoralın qısqartu turındağı kileşüne raslarğa ütenäçägen äytte. Uzğan ayda Duma, Ğiraq suğışına protest belderep bu kileşüne raslawdan baş tartqan ide.
Rusiä cämğiätnedä Ğiraq suğışına häm näticädä Quşma Ştatlarğa qarşılıq xisläre köçäyä. Putin üzeneñ belderüläre belän şuşı käyeflärgä beraz tä’sir itergä teläde sıman.
Äytergä kiräk bu xislärne üsterügä yünältelgän ğämällär yasala tora. Tälgät Tacetdinneñ Amerikağa qarşı cihadqa çaqıruwı şundıylarnıñ berse buldı. Yäkşämbedä isä Bagdadtan Süriägä taba barğan Rusiä ilçeläre ut astına eläkte. 5 keşe, şul isäptän ilçe Vladimir Titorenko yaralandı. 23 keşedän torğan şuşı qärwän belän xäräkät itkän Rusiä televideniese xäbärçese Aleksandr Minakov äytüençä, alar Amerika belän Ğiraq xärbiläre arasına eläkkän, häm utnı başta Amerikannar açqan.
Quşma Ştatlarnıñ Qatardağı üzäk idaräse bu töbäktä ul waqıta Amerikan häm Britan xärbiläre yuq ide dip belderä. Amerikanıñ Mäskäwdäge ilçese Alexander Verşbow süzlärençä, Amerikannar bu qärwan turında xäbärdäar bulğan, häm da atış, Ğiraq qaramağındağı cirdä bulğan bulırğa tieş:
Audio
Bez älbättä yaralanğan keşelär öçen borçılu belderäbez. Utnıñ kem tarafınnan açılğanın älegäçä belmibez.
Rusiä Tışqı eşlär ministrlığı wäkile Aleksandr Yakovenko süzlärençä, Mäskäw bu waqiğa turında Amerika häm Ğiraqtan räsmi añlatma kötä.
Fransiä häm Germaniä belän bergä Ğiraq suğışına qarşı bulğan Rusiä xäzer bu mäsäläne yänä Berläşkän Millätlär Oyışmasına qaytarırğa teli. Äytkändäy, Amerikanıñ tarafdarı Britaniä dä şul qaraşta tora. Mäskäw – suğıştan soñğı Ğiraqnı tözekländerü eşendä qatnaşırğa teli. Suğışqa qarşı çığunıñ da säbäpläreneñ berse iqtisadi mänfägätlär ide: Sovet çorınnan qalğan 8 millard dollar burıç, fälän millard dollarlıq kontraktlar.
Ämmä uzğan yäkşämbedä Waşington suğıştan soñğı Ğiraqta, hiç yuğı berençe berniçä ayda Amerikanıñ xärbi administratsiäse idarä itergä tieş digän fiker äytte. Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı urınbasarı, Ğiraq suğışınıñ avtorlarınıñ berse sanalğan Paul Wolfowitz, CBS televideniesenä, Quşma Ştatlar Ğiraqta BMO administratsiäse buldırırğa telämi, berençe 6 ayda, Ğiraqnıñ üz xökümäte buldırılğançı, il belän Amerikan administartsiäse idarä itäçäk dide. İminlek kiñäşçese Condoleezza Rice ta, Ğiraqnı azat itü öçen qan tükkän koalitsiä illäre, anı tözekländerüdä dä aldınğı ürın alırğa tieş dip sanıy.
Mäskäwneñ xalıqara tikçerenülär institutı belgeçe Anderi Zagorski süzlärençä, Kreml bu täqdimgä qarşı çığaçaq:
Audio
Berük waqıtta Zagorski süzlärençä, Putinnıñ soñğı waqıtta yasağan belderüläre qarşılıqlarnı yomşartuğa yünälgän, taraflar, urtaq fikergä kilä alır di ul:
Audio
Bu uñaydan Zagorski, Rice xanımnıñ Mäskäwgä kilüwen bik möxim adım dip sanıy. Condoleezza Rice Mäskäwdän Belfastqa kitte. Anda Amerikan prezidentı George Buş häm Britan premier-ministrı Tony Blairnıñ Ğiraqnıñ kiläçägenä bağışlanğan oçraşuı ütäçäk.
Ali Gilmi, Praga


text:
Yekaterinburda studentlar icatı festivale uzdı
Bu könnärdä Yekaterinburg şähärendä studentlar icatı festivale bulıp uzdı. Festival' Sverdlovski ölkäse häm Tatarstan respublikası yuğarı uqu yortlarınıñ professional' mäğärif ölkäsendä bergäläp eşläw buyınça Konsorsium tözü turında qul quyğan Kileşü qısalarında oyıştırılıp, Tatarstan respublikası belän Sverdlovski ölkäse arasındağı räsmi mönäsäbätlär urnaşuğa un yıl tuluğa bağışlandı. Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile urınbasarı Xäydär Gıyl'fanov xäbär itkänçä, bu çaranı oyıştıruda ike töbäkneñ dä yuğarı uqu citäkçeläre küp köç quydılar.
Festival'dä qatnaşırğa dip Qazannan illedän artıq student kilde. Alar arasında Qazan energetik universitetınıñ “Duslıq” isemle cır häm biyü ansamble, Qazan finans-iqtisadi institutınnan “Dan” isemle şou-balet törkeme, Tatar däwlät gumanitar pedagogik universitetınnan “Kukaryamba” komik törkeme, Qazan däwlät universitetınıñ cır häm biyü kollektivları, mini-futbol komandası bar ide.
Öç kön buyı barğan festival'neñ programması bik bay häm tirän eçtälekle buldı. Festival' qısalarında Yekaterinburg häm Qazan studentları arasında duslarça yarışlar, mini-futbol turnirı, törle oçraşular, sletlar uzdı. Öç kön rättän oyıştırılğan urtaq konsert programmaları Yekaterinburgnıñ mädäniät saraylarında ğına tügel, suğış veterannarı gospitalendä dä uzdırıldı. Gospital'dä däwalanuçılar şundıy zur bäyräm oyıştırğan öçen Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillegenä häm yuğarı uqu yortları citäkçelärenä olı räxmätlär belderdelär.
Qazan yuğarı uqu yortlarınıñ icat häm sport kollektivlarınnan tış, festival'dä Tatarstan respublikasınıñ studentlar Ligası häm rektorlar şurası qarşında eşläp kilgän tärbiä eşläre buyınça koordinatsion sovet wäkilläre dä qatnaştı.
Tatar däwlät gumanitar pedagogik universitetınıñ dürtençe kurs studentı İlsur Xismätullin Tatarstan respublikasınıñ Studentlar Ligası wäkile bulıp kilgän. Yekaterinburgta üz yäştäşläre belän aralaşıp, tärbiä eşläre buyınça törle kiñäşmälärdä qatnaşqannan soñ, ul üzeneñ tä'sirlären Ural cirendä studentlar üzidaräseneñ yuğarı däräcägä quyıluı turında söyläwdän başladı. “Ural härwaqıt Rossiäneñ demokratiä üzäge bulıp sanaldı, - dide ul, - şuña kürä biredäge yuğarı uqu yortları törle yaqlap bik progressiv räweştä alğa kitkän, alardan öyränä alırlıq närsä bik küp”.
Şul uq waqıtta Tatarstan respublikasında yäşlär säyäsäte, bigräk tä student yäşlär tärbiäläw säyäsäte bik ziräk alıp barılğanın iskärtep, İlsur Xismätullin ike zur töbäk studentlarınıñ kiläçäktä bergäläp eşläp, täcribä urtaqlaşıp yäşäyäçägen bik uñay küreneş dip atadı.
Anıñ fikeren Tatar däwlät gumanitar pedagogik universitetınıñ tärbiä eşläre buyınça prorektorı Alsu xanım Şäräfieva da rasladı. “Bu şähärdä min inde öçençe tapqır, - dide Alsu Fatixovna, - biredä tärbiä eşläre bik alğa kitkän. Bez monda täcribä urtaqlaşırğa yöribez. Xäzer inde urtaq eşlärebezgä nigez salındı, kiläçäkkä küp kenä urtaq proektlarıbız bar”.
“Studentlarda sotsial' aktiv şäxes tärbiäläw” digän temağa uzdırılğan urtaq seminarnıñ näticälären ike yaq ta bik uñay bäyäläde. Bu seminarda studentlar arasında fänni, gumanitar, mädäniät häm sport ölkäsendä xezmättäşlekkä nigez salındı. Şulay uq tärbiä eşläre buyınça prorektorlar şurasınıñ studentlar üzidaräse nigezläre turında urtaq cıyentığın çığaru östendä eşli başlarğa kileşelde.
Qazan häm Yekaterinburg şähäre yuğarı uqu yortları arasındağı Konsorsium nigezendä xezmättäşlek itü änä şundıy bik kiräkle eşlärdän başlandı. Ural däwlät universitetı rektorı Vladimir Tret'yakov, Rossiädäge törle yuğarı uqu yortları belän tığız elemtädä torsaq ta, Konsorsium kebek citdi Kileşü nigezendä eşli başlawıbız äle berençe tapqır, dip belderde. Bügen bezneñ studentlarıbıznıñ oçraşuı, alarnıñ kiläçäktä tığız xezmättäşlektä aralaşıp yäşäyäçäge bezneñ xezmätneñ yuqqa tügel ikänlegen açıq kürsätte, dide ul.
Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil Bikbov fikerençä, ike yaqnıñ da rektorlar şurası Tatarstan belän Sverdlovski ölkäse arasındağı üzara mönäsäbätlärne yaña basqıçqa kütärde häm yaqın kiläçäktä tağın da zurraq xezmättäşlekkä yul açtı.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
Yevropa Berlege tışqı eşlär ministrları bügen Brüsseldä oçraşıp terrorğa qarşı köräş yulları turında söyläşülär uzdıra. Şulay uq alar uzğan atnada Kosovoda çıqqan etnik nizaqqa täñqit beldergän dokument äzerli.
Belderü ölgesendä Yevropa Berlege qatği räweştä etnik nigeze bulğan böten nizaqlarğa täñqit belderä, dielgän.
Yevropa Berlege ministrları, xäzer töp burıç – Kosovoda tınıçlıq häm totrıqlılıq buldıru, dip sanıy. Uzğan atnada bu provinsiädäge bäreleşlärdä 28 keşe hälak buldı.
Yevropa Berlege Kosovo citäkçelärenä möräcäğät itep – mondıy nizaqlar töbäkneñ kiläçägenä qurqınıç tudıra, dip belderä. Şul uq waqıtta Yevropa Berlege töbäktä demokratik häm küp millätle cämğiät tözü eşenä üz öleşen kertergä däwam itäçägen azsızıqladı.
Çärşämbe könne Berlekneñ tışqı säyäsät başlığı Javier Solana Kosovoğa baraçaq.
Bügen isä töbäkkä NATO başlığı Jaap de Hoop Scheffer kilde. Ul Kosovodağı Berläşkän Millätlär Oyışması wäkilçelege başlığı Harri Holkeri, Kosovo premyer-ministrı Bayram Recepi, prezident İbrahim Rogova, şulay KFOR tärtip saqlaw köçläre citäkçelege belän oçraşır dip kötelä.


text:
Rusiä awıl xucalığı ministrlığı ildä qoş kizüe taraldı dip belderde.
Ministrlıqnıñ veterinariä bülege başlığı urınbasarı Nikolay Vlasov qoş kizüe Tula ölkäsendä terkälde dide.
Elegräk qoş kizüe Seber häm Ural yaqlarındağı qayber ölkälärdä dä çıqqan ide.
Bu kizü inde Törkiä belän Romaniädä dä bar.
Bügen Romaniä awıl xucalığı ministrı Britaniä tikşerüläre Romaniädä yaña qoş kizüe oçraqların rasladı dide.
Pekiñda Qıtay räsmiläre soñğı 2 aydan artıq waqıt eçendä berençe märtäbä qoş kizüe çığuı turında xäbär bar dip belderde.