text:
Kremlin nezareti astındaki Qırım akimiyeti Qarasuvbazar rayonında Kökey (Rusakovka) köyünde 50 kare metr meydalıqta topraq damartısını közy şurasına daimiy qullanuvğa ayırdı. Bunı oktâbr 31 künü Rusiyeniñ kontrolündeki Qırım Mal ve topraq muameleleri nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Bu qarar Rusakovka köy şurasına, kadastr işlerini keçirip, topraq damartısını daimiy qullanuv içün ayırmağa imkân berecek», – dep qayd eteler nazirlikte.
Mal nazirliginiñ malümatına köre, Qarasuvbazar rayonında Rusakovka köyündeki bu damartı mesken yerden tış yerleşken. O yerde diniy inşa – temenna haçı yerleştirilecek.
Aqmescit-Kefe anayolunda, sentâbr 26 künü saba, ekseriyetinen qırımtatarları yaşağan Boğurça qasabası yanında ortodoks hristianlarınıñ haçı yerleştirilgen edi.
Bundan evel kazak cemiyetleriniñ teşebbüsi ile yarımadada onlarca ibadet etilecek haçlar tiklenildi. Farqlı yıllarda, 2000 senesinden başlap, bu, diger dinler temsilcileri tarafından narazılıqnıñ peyda olmasına sebep olğan.
2014 senesi avgust ayında, işğalden yarım yıl keçken soñ, haç Bağçasaray rayonındaki Tav Badraq (Skalistoye) köyünde yol kenarında peyda oldı, evel o yerde, qırımtatarlarnıñ fikrince, eski qırımtatar mezarlığı bar edi. 2015 senesi oktabr ayında eñ büyük, yüksekligi 7 metr, ağırlığı 6 tonna olğan haç Nikolayevka kirişinde qoyuldı. 2016 senesi aprel ayında ibadet etilecek haç Sudaqta, mayıs ayında ise, birden üç haç Aqmescitniñ Yalta tarafından kirişinde, Eski Orda (Lozovoye) ve Anğarada (Perevalnoye) tiklenildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
Sentâbr 25-ten itibaren Donetsk-Qırım yolcu trenleriniñ işi ğayrıdan tiklenile.
Bunı Donetsk demir yolunıñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ malümatına köre, Donetsk demir yolunıñ Donetsk-Aqyar № 47/48 «Gornâk» yolcu treni Kiyev vaqıtına köre saat 17:34 yolğa çıqa ve saat 7:05 Aqyarğa kelip çıqa. Aqyardan yerli vaqıtına köre saat 21:50 çıqa, saat 14:15 – Donetskte. Tren er kün yüre.
Tren yolu Volnovaha, Kamış-Zarâ, Melitopol, Canköy ve Aqmescit stantsiyalarını qaplap ala.
Yolcular Donetsk şeeri civarındaki Rutçenkovo ve Mandrıkino stantsiyalarında trenge mine bileler.
Malüm olğanı kibi, avgust 12-den berli arbiy areketler ve demir yolunıñ bozulması sebebinden Donetsk stantsiyasından trenler yürmey edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi Mordoviya mekteplerinde hicab kiymek yasaqlığını qanuniy olaraq tanıdı, dep haber ete Radio Svoboda.
Bundan eyel hicab yasaqlığı aqqında qararnı Mordoviya ükümeti alğan edi, amma diniy cemiyet vekilleri onı qanunsız tanıp, mahkemege muracaat ettiler.
Rusiye mekteplerinde hicab ve diger diniy urbanıñ kiyilmesi nice davağa sebep oldı. Birinci olaraq bu yasaq Stavropol diyarında kirsetilgen edi. Uquq qoruyıcılar aytqanı kibi, mahkeme qararından soñ mektep memuriyetleri yavlıq kiygen qızbalalarnı taqip etmege başladı.
Rusiye baş müftisi, Musulmanlarnıñ merkeziy diniy idaresini reisi Talgat Tacuddin çağına yetmegen qızlarğa baş örtmege farz olmağanını bildirdi. Rusiye müftilerniñ Şurası reisi Ravil Gaynutdin başqa fikirdedir. Onıñ aytqanı kibi, böyle yasaq qızçıqlarğa mekteplerde eksiksiz oqumağa ve yaşdaşları ile bir munasebet qurmağa imkân bermez ve sabırsızlıqnı daa da ziyade arttırır.


text:
Kiyevde afta devamında 56 yaşında qırımtatarı, mecburen köçip kelgen Server Abibulayev «akimiyetniñ nizamsızlığına» qarşı açlıq tuta.
Erkekniñ Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, böyleliknen o memleket yolbaşçılığınıñ diqqatını celp etmege istey. Onıñ sözlerine köre, qıtaiy Ukrainağa köçip, aşamağa şeyi ve yaşamağa yeri yoq eken.
«İyün 1-den aşamayım. Maña, ekinci gruppa saqatına, devlet yardımı ayırılmalı, amma onı bermeyler. Nefaqa da daa yoqtır. Bu sebepten aşamağa şeyim yoq. İyün 3 kününe qadar yataqhanede keçine edim, yaşay edim de aytıp olamam. İyün 3-de qaravul kelip: «Demek, saqallı, on ekige qadar çıqmasañ ve yataqhanemizni boşatmasañ – seni çıqarıp atarmız» dedi», – tarif ete Server Abibulayev.
Onıñ sözlerine köre, öz açlığı aqta o Kiyev akimiyetini haberdar etti.
«Kiyev şeer devlet memuriyetine kelip ariza yazdım: «İçtimaiy siyaset Nazirliginiñ cinaiy areketsizligi ve Maslak – yataqhane komendantınıñ nizamsızlığı sebebinden – müddetsiz açlıqnı ilân etem. Gece-kündüz Mustaqillik Maydanında oacağım», – dey o.
Komendnant qabaatını red ete ve köçip kelgenniñ yataqhaneden çıqarılmasını mesken içün para tölenilmesi aqta añlaşmanı imzalamağa razı olmağanı ile añlata.
«Onı kimse quvmadı. Yaşav añlaşmasını yazmağa rica etken edim, amma o qatiyen para tölemege razı olmadı.Tek bir maqsadı bar – Kiyev ya Brovarı tarafında daireni elde etmek», – dedi Qırım.Aqiqatqa Velikaya Dımerka yataqhanesini komendantı Aleksandr Maslak.
Abibulayevniñ aytqanı kibi, o, meskenni almaq içün defalarca Ukraina İçtimaiy siyaseti Nairligine muracaat etken edi. Amma öyle de yardım körmedi.
İçtimaiy siyaset Naziri Pavlo Rozenko qırımlınıñ iddialarını sebepsiz tanıy. O şunı dey ki, mesken ve kommunal hızmetlerniñ ödenilmesi içün para oña ayrıla eken.
«O içtimaiy siyaset Nazirligine degil, qayd etilgen şeerinde mütenasip içtimaiy hızmetlerge muracaat ete bile, oña mıtlaqa yardım etmeliler», – dey Rozenko Qırım.Aqiqatqa.
Ukraina İçtimaiy siyaseti Nazirliginiñ malümatına köre, iyün 8 kününe Donbass ve Qırımdan köçip kelgenlerniñ sayısı – 1 million 331 biñ insan oldı. Maliyeviy yardım 318 000 aile içün ayırılğan.
Evel qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Qırım işğalinden soñ yarımadanı 35 biñ insan, şu cümleden yarısı – qırımtatarlardır» terk etkeni aqta bildirgen edi.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ devlet kâtibi John Kerry Ukraina şarqında barışıqqa riayet etilmesiniñ müim vaqtı kelgeni aqqında Moskvanı tenbiyeyley.
Türkiyede NATO memleketleri tış işler nazirleriniñ körüşüvinde Kerry dedi ki, al-azırda «Rusiye ve separatistler tarafından Minsk añlaşmalarına riayet etüv boyunca müim vaqıt» keldi.
NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg bildirdi ki, Rusiye Donbassta separatistlerge yardım etmemeli ve Ukraina şarqından ordularını çıqarmalı.
Türkiyeniñ Antalya şeerinde eki künlik körüşüvde Ukraina buhranını ve Yaqın Şarqta, şu cümleden Suriye ve İraqtaki vaziyetni muzakere eteler.
Kerry mayıs 12-de Soçide Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ile Ukraina vaziyetini muzakere etti.
AQŞ, Avropa Birligi ve Ukraina Rusiyeni Donbassta separatistlerge silâ bergeninde ve adamlarnı yollağanında qabaatlay. Moskva bu qabaatlarnı red tip, Ukraina şarqında «göñülliler» cenkleşkenini bildire.


text:
Nazirler Şurasınıñ resmiy saytında olğan malümatqa köre, mayıs 25-de Rusiye baş naziri Rusiye vatandaşları pasportlarını azırlağan noqta yerleşken «Aqyardaki Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ idaresini» ziyaret etecek. Aynı bu künü de «Yedinaya Rossiya» lideri firqanıñ cemaatnı qabul odasında vatandaşlarnen körüşecek.
Bazarertesi künü baş nazir bir sıra iş körüşüvlerini keçirip, «Artek» Halqara bala merkezini ziyaret etecek.
Medvedev Qırımğa ekinci sefer kele – mart 31-de o, ükümet toplaşuvını anda keçirgen edi, dep hatırlata Krıminform.
Bu sefer ükümet yolbaşçısınen beraber baş nazir muavinleri İgor Şuvalov, Dmitriy Kozak, Arkadiy Dvorkoviç, Olga Golodets, Dmitriy Rogozin, Sergey Prihodko, Yuriy Trutnev ve Aleksandr Hloponin, em de nazirler Dmitriy Livanov, Vladimir Puçkov, Veronika Skvortsova, Maksim Topilin, Oleg Savelyev, Qırım bölgesinde Rusiye prezidentiniñ vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev ve «Qırım yolbaşçısı vazifelerini vaqtınca eda etken» Sergey Aksönov olacaqlar.


text:
Moskovada dekabr 19-ında Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ er yıllıq "büyük matbuat konferentsiyası" keçecek.
Başlanğıç - Moskova vaqtı ile saat 12:00 (Kyiv vaqtı ile saat 11:00).
Daa evel Kreml, matbuat konferentsiyasında iştirak etmek içün 1 895 jurnalist akkreditatsiya etilgenini haber etti. Canlı yayınnı "Rossiya-1", "Rossiya-24" ve "Pervıy kanal" kanalları, bundan ğayrı "Mayak", "Vesti FM" ve "Radio Rossiya" radio stantsiyaları yapacaq.
Bıltır Putin «büyük matbuat konferentsiyasını» dekabrniñ 20-nde keçirdi. O vaqıt Qırımda telükesizlikni temin etecek arbiy tehnika sayısı arttırılacaq, dep bildirgen edi.
Bundan ğayrı, Rusiye prezidenti, Ukraina arbiy gemileri Rusiye sıñırcılarınen añlaşmayıp, Keriç boğazında «istegeni kibi areket etemez», dep bildirdi.
Putin, Qırım sakinleri 2014 senesinden soñ Ğarp memleketleri başlatqan sanktsiyalardan zarar köre, dep aytqan edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev F. Yakubov adına Qırım Devlet müendislik-pedagogika universiteti ve V.İ. Vernadskiy adına Qırım Federal universitetiniñ alimleri İsmail Kerimov, Refiq Qurtseitov, Natalya Yablonovskaya, Zarema Hayredinova ve Bağçasaray tarihiy-medeniy ve arheologik qoruq müzeyi erkânındaki İsmail Gasprinskiyniñ yadigârlıq müzeyiniñ rehberi Elmira Abibullayeva ile körüşti.
Qırım Müftisi alimlerge aprel 7-9 künleri Aqyarda olıp keçken “Pandemiya zamanında Rusiye musulmanları diniy idareleri: içtimaiy hızmetniñ yañı usulları” halqara ilmiy-ameliy konferentsiyasında faal iştirak etüvleri içün teşekkür bildirdi. Körüşüv devamında taraflar keçirilgen konferentsiyanıñ müimligini, umumiy leyhalarnı, yaş ziyalılarnıñ maarif, medeniyet ve diniy leyhalarnıñ işlep çıqılması ve ömürge keçirilmesi işine celp etilüvini muzakere ettiler.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ leyhalarına qol tutqanları içün minnetdarlıq olaraq Qırım Müftisi er bir musafirge kümüşten yapılğan “İSMAİL GASPRİNSKİY” hatıra aqçasını ediye etti.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
ABD-niñ Avropada telükesizlik ve işbirlik teşkilâtındaki temsilciligi Rusiyeni Qırımda «esassız ve intiqam alıcı basqılarnı» toqtatmağa ve qırımtatar faali Nariman Celâlnı ve diger qırımtatarlarnı azat etmege çağırdı.
«Sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde rus işğalci organları beş qırımtatarnı yaqaladı. Olarnıñ arasında alâ daa Qırımda yaşağan Qırımtatar Milliy Meclis azası Nariman Celâl. Celâlnıñ advokatnıñ bildirgenine köre, yaqalanğan soñ ilk 24 saat devamında aş, suv ve advokatsız el buğavında ve başında çuvalnen onı itiraf ettirecek olğanlar. Oña qarşı 15 yıl apis cezasını közde tutqan qabaatlav, avgustnıñ 23-nde Qırım platforması sammitinde iştirak etmesi içün intiqam kibi sayıla. Ayrıca, Celâl ile beraber yaqalanğan eki erkek, eki doğmuş ağa-qardaş Aziz ve Asan Ahtemovlar iskencelerge oğratılğanı aqqında bildirmelerden raatsızmız», – dep yazıla ABD-niñ Avropada telükesizlik ve işbirlik teşkilâtındaki missiyası reberiniñ muvaqqat muavini Elizabet Rozenştok-Sillerniñ bildirüvinde.
Qayd etti ki, Rusiye suistimal etkeni aqqında bildirmeler teessüf ki, Rusiye Federaal telükesizlik hızmetiniñ siyasiy sebeplerden işğal etilgen Qırımda tutqan diger qırımtatar ve ukrain mabüsleriniñ ikâyelerinen aynıdır.
«Rusiyeni Nariman Celâl, Aziz ve Asan Ahtemovlar, Eldar Odamanov ve Şevket Üseinovnı ve 100-den ziyade diger siyasiy mabüslerni deral azat etmege çağaramız. Rusiye qırımtatarlarğa qarşı esassız ve intiqam alıcı basqılarını toqtatmalı», – dep yazıla bilidrmede.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket UseinovveEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Aqyarda şeer merkezi yarımada energetik ağlarında yapılğan qazaiy işler neticesinde ışıqsız qaldı. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım energetik tertibatı ağlarında olğan qazaiy işlerden sebep «Krımenergo» dispetçeri yükniñ söndürüvi işlettirdi. Bunıñ neticesinde, al-azırda Aqyarda Ğalebe, Jidilov, Ostrâkov caddeleri ve şeer merkezi ışıqsız qaldı», – denile beyanatta.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Washington, "Yehova şaatları" devamcılarına qarşı işkence yapqanlarında qabaatlanğan Rusiye Tahqiqat Komitetiniñ eki hadimine qarşı sanktsiya kirsetkeninden soñ, Moskova, AQŞ vatandaşlarına Rusiyege kirişni sıñırlağan cedvellerni keñleştirmege söz bere.
Bunı sentâbr 11-inde Rusiye Tış İşler naziriniñ muavini Sergey Râbkov, "TASS" Rusiye devlet haber agentligine ayttı, dep haber ete Radio Svoboda.
"Biz, ebet, böylece Amerika vatandaşlarınıñ bizge kirmesiniñ sıñırlayıcı cedvellerini keñleştirecekmiz. Bunı açıqtan-açıq aytamız", - dedi o.
Râbkov qoştı ki, AQŞ "böyle cedvelleriniñ keñleştirmesiniñ ayıp praktikasından" vazgeçse, Rusiye de vazgeçir.
Amerika Qoşma Ştatları, Rusiye Tahqiqat Komitetiniñ eki hadimini Surgut şeerinde (Rusiye) "Yehova şaatları" diniy teşkilâtınıñ devamcılarna qarşı işkence yapmaqta qabaatlap, olarğa qarşı şahsiy sanktsiya kirsetti.


text:
Citeşterü sänäğätendä potenśialnı qullanu däräcäse artqan
Ul iyün' ayında 76,6%qa citkän
Törkiyä Cömhüriyäte Üzäk bankı xäbär itkänçä, citeşterü tarmağındağıı 1 meň 749 êş urını qatnaşındağı anketa näticäläre açıqlandı.
Tikşerenü näticäläre kürsätkänçä, citeşterü sänäğätendä potenśialnı qullanu däräcäse iyün ’ayında annnan êlekke ay belän çağıştırğanda 1,3 ballğa artıp 76,6%qa citkän.
Şulay itep potenśialnı qullanu däräcäse soňğı 1 yıl yarımda iň yuğarı kürsätkeçkä ireşkän.
Şul uq çorda yıl fasılı täêsirlärennän arındırılğan potenśialnı qullanu däräcäse 1,1 ballğa artıp 76,3% täşkil itkän.
Bäyläneşle xäbärlär
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte
Törkiyä iq’tisadı bıyıl 8,6%qa üsäçäk
Xalıqara kredit bäyäläw oışması “Standard & Poor’s" şulay dip farazlıy
"Afrikada xezmättäşlek başqarılmağan il qalmayaçaq”
İlbaşı bu xaqta üzeneň sośial’ media akkauntında Törkiyä – Afrika iq’tisad häm êş forumına qağılışlı belderüendä citkerde


text:
Rusiye Qırımnı işğal etkende Kyiv askerlerni kirsetmek ya da yarımadada terrorizmge qarşı operatsiyanı başlatmaq kerek edi, – bu fikirni Viktor Yanukoviçniñ işi boyunca mahkemede Qırımnıñ sabıq baş naziri Anatoliy Mogilöv söyledi. Lâkin aynı mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, fikrince, Qırımnı «halqara sistema, BMTden başlap, Ukrainağa barğance bu işnen oğraşmağa kerek olğan episi teslim etti», dep qayd etti.
Viktor Yanukoviç devletke hainlik, cenkniñ alıp barılmasına yardım ve insanlarnıñ ölümi içün sebep olğan Ukrainanıñ topraq bütünligi ve toqunılmazlığına qarşı areket etkeninde qabaatlandı. Bu maddeler boyunca Yanukoviçke 15 yılğace apis cezası berile bile. Yanukoviç bu qabaatlavlarnı inkâr ete.
Qırımnıñ sabıq baş naziri Anatoliy Mogilöv, 2014 senesi fevralinde yarımadadaki vaziyetni yımşatmaq imkânınıñ Kyiv tarafından qaçırılğanından emin.
Kyivden asıl da iç bir qarşılıq kösterilmediAnatoliy Mogilöv
«Qırımda Kyiv tarafından bir de bir munasip qarşılıq öyle de alınmadı. İç kimseden. Men 2010-2011 seneleri arasında özüm Milliy telükesizlik ve müdafaa keñeşiniñ (SNBO) azası edim. Anda qararlarnıñ nasıl çıqarılğanını tasavvur etem. Bu sebepten bu adiselerniñ neticelerini yoq etmek içün ya Terrorizmge qarşı operatsiya (ATO), ya da cenk vaziyetiniñ ilân etilmesi kibi bir de bir tedbirniñ alınması boyunca munasip qararlar çıqarılmaq kerek edi. Qırımğa Nalivayçenko ile Avakov kelgende, mennen kimse bağlanmadı, Qırım akimiyetiniñ bir de bir vekili ile asıl da laf etmediler. Ondan da ğayrı, men soñundan SNBO protokolını oquğanda, maña köre, mantıq boyunca, Qırım vekillerinden birini çağırmaq kerek ediler. Misal içün, meni. Lâkin bu yapılmadı. Kyivden asıl da iç bir qarşılıq kösterilmedi».
Qırım aq-uquq qorçalayıcısı, «QırımSOS» cemiyet teşebbüsiniñ teşkilâtçılarından biri, Aleksandra Dvoretskaya, Anatoliy Mogilöv özüni Ukrainanıñ topraq bütünligini qorçalağan adam olaraq köstergende aynecilik yapa, dep tüşüne.
Anatoliy Mogilöv da azası olğan Bölgeler Fırqası (Partiya Regionov) Avromeydan vaqtında qolundan kelgeni qadar Qırımda Kyivdeki vaqialarğa qarşı memnüniyetsizlikni qozğata ediAleksandra Dvoretskaya
– Anatoliy Mogilöv da azası olğan Bölgeler Fırqası (Partiya Regionov) Avromeydan vaqtında qolundan kelgeni qadar Qırımda Kyivdeki vaqialarğa qarşı memnüniyetsizlikni qozğata edi. Uquqqoruyıcı organlar Avropa tarafını tutqan faaliyetçilerge qarşı areket etken şahıslarnı cezasız qaldıra ediler. Viktor Yanukoviçniñ tarafdarları Meydanğa qarşı gençlerni ve sportçularnı qullandı, futbol ultrasları ise olarqa qarşılıq köstere ediler. Lâkin sözde Qırımdaki özüni mudafaa etüv birliklerinde menim içün tanış olmağan simalarnıñ çoq olğanını hatırlayım. Mence, büyük ihtimal ile, onda eñ başından Rusiyeden kelgenler buluna edi. Asılında Anatoliy Mogilövdan, sanki yalıñız Kyiv, askerlerge emir bermegeni içün, Qırımnı teslim etti, degenini eşitmek, biraz hucur kele. Vaziyet bundan bayağı murekkep edi.
Qırımnıñ sabıq baş naziri «Sila prava» («Uquq küçü») cemiyet teşkilâtınıñ reisi Andrey Sençenko Viktor Yanukoviçke qarşı mahkeme davasına Kremlniñ propaganda kampaniyası dey.
Qırımnıñ baş naziri ve sabıq Ukraina içki işler nazirine vaziyet aqqında haber berilmegenine inanmayımAndrey Sençenko
(2014 senesi – QA) fevralniñ 26-sında, şu Aqmescitteki Ukrainanıñ bütünligi oğrunda mitingi kününde, memuriy binalarnıñ zapt etilmesiniñ arfesinde Qırımda buluna edim. Uçaqnen keler kelmez Anatoliy Mogilövnen körüşe bildim. Ve o vaqıt o, maña, Aqmescitte Rusiye arbiy ştablarınıñ meydanğa ketirilgenini ve olarğa pek acele qarşılıq köstermek kerek olğanını degen edi. Qırımnıñ baş naziri ve sabıq Ukraina içki işler nazirine vaziyet aqqında haber berilmegenine inanmayım. Şimdi ise o, o vaqıt aytqanlarına zıt kelgen ifadeler bere. Mence, şimdiki Viktor Yanukoviçke qarşı mahkeme davası, Kremlniñ propaganda kampaniyasına çevirildi. Oturışuvlarını milliy televideniyede köstereler, ve Moskva, advokatlar ile şaatlarnıñ ğayreti vastasınen, Ukraina cemiyeti içinde uydurma malümatlarnı darqata. Sabıq prezidentniñ qorçalayıcıları, vastasız vazifeleriniñ sıñırlarını bayağı keçip, toqtamayıp uydurma qozğatıcı iddialar ifade eteler.
(Materialnıñ metin versiyasınıı Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov ve Asan Yanikov statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizasında bulunalar, dep bildirdi advokat İslâm Velilâyev «Qırım birdemligine».
Advokatnıñ aytqanına köre, sentâbrniñ 20-nde o, müvekkili Lenur Nagayevni №1 Qırım cumhuriyeti klinik psihiatrik hastahanesinde ziyaret etti.
«Alı bir qarar. Faqat bunı mecburiy tedbir olaraq saya ve statsionarda berilgen er angi ilâc almaqnı red ete. O, özüni psihiatrik ceetten sağlam dep saya, baş yaraları olmadı ve narkolog ya da psihiatrge baqtırılmağan edi. Anda 2019 senesi oktâbrniñ 12-13-ne qadar qalması tahmin etile», – dedi advokat.
Velilâyevniñ aytqanına köre, müvekkili ambulatoriyada şaatlıq etmekten vazgeçkeni içün statsionarğa avuştırıldı.
«Şu sebepten tahqiqatçılar cezalarınıñ müddetlerini baqıp, olarnıñ fikirince, insannıñ aqlı yerinde olğanını bilmeli ve mesüliyetke çekile bilecegine dair malümat almalı. Bunıñ içün psihiatrik hastahanege avuştırğanlar, onı gece-kündüz közeteler», – dedi advokat.
Rusiye tahqiqatınıñ dava mabüslerini mahkeme-psihiatrik ekspertizasına yollağanlarına dair izaatları yoq.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesi avgustnıñ 1-nde iyünniñ 10-nda tutulğan Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleriniñ apis müddetlerini uzattı. Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov ve Lenur Halilov noyabrniñ 5-ne qadar apiste qalacaq.
Rusiye quvetçileri qırımlılarnı iyünniñ 10-nda keçirilgen tintüvlerden soñ tuttı.
Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) aıçlğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İlhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda mayısnıñ 9-ında "Ğalebe künü" qayd etile.
Daa evel bildirilgeni kibi, ilkaq etilgen Qırımda mayısnıñ 9-ında koronavirus pandemiyasından sebep kütleviy tedbirler olmaycaq. Mayısnıñ 7-sinde Qırımda mayıs 9-ında keçirileck merasimlerniñ cedvelini ilân etiiler, olarnıñ çoqusı onlayn olacaq.
Aqyarda mayıs 9-ında koronavirus epidemiyasına baqmadan bir sıra merasimlerni keçirecekler. Hususan, gemi ve uçaqlarnıñ paradları olacaq.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu mayıs 9-ında bir sıra Rusiye şeerlerinde ve ilhaq etilgen Qırımda bayram salütlarnıñ patlatılmasını buyurdı.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden berli sovetlerniñ ve Rusiyeniñ «Ğalebe künü» Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyası üzerindeki ğalebe künü olaraq qayd etile. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışuv künü qayd etile, mayısnıñ 9-ı ise – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü olaraq.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ermeni Bazardaki Rusiye mahkemesiniñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ sıñırlav tedbirini ğıyabiy şekilde uzatmaq qararına qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqıp, onı qanaatlendirmedi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mahkeme oturışuvında diñleyiciler iştirak etmedi.
Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, mahkeme sıñırlav tedbirini uzatmaq qararı çıqarılğanda olğan bozuvlarnı körmemezlikke urdı.
Prokuror, imayeniñ aytqanına köre, «bu mesele boyunca fikrini añlatmadı». Polozovnıñ hatırlatqanına köre, qarar Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tarafından «FSB hadiminiñ muracaatı ile ve Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ ilk oturışuvında sıñırlav tedbiri taraflarnıñ fikirlerine baqılmayıp uzatıldı».
İyülniñ 30-nda saba Rusiyeniñ Ermeni Bazar şeer mahkemesinde Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen Cemilevge qarşı ekinci mahkeme oturışuvı oldı. Qabaatlav tarafınıñ şaatı sorğuğa çekildi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komiteti mayısnıñ 27-nde bu davanıñ tahqiqatını bitirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Praga soqaqlarında qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ile bilbordlar peyda oldı, dep haber ete Novoye vremâ.
Neşirniñ malümatına köre, beş levha ve bir elektron ekran şeerniñ körünli yerlerinde yerleştirildi.
Cemilevniñ fotoresimi altında onıñ Çehiya prezidentiniñ Qırım işğaline razı olmaq aytqanlarına cevabı yazıldı.
«Men 1968 senesi Sovetlerniñ Çehoslovakiya işğaline qarşı narazılıq köstermek içün 3 yıl apiste yattım. Şimdi Çehiya prezidenti Qırım işğalinen razı olmağa çağıra», – dep yazıla bilbordlarda.
Sentâbr ayında Çehiya prezidenti Miloş Zeman Ukrainada barışıq omlasına çağırap, «Qırımnıñ Rusiye terkibine kirsetilmesinen razı olmağa» çağırğan edi. Onıñ fikirince, «bütün deklaratsiyalarğa baqmadan, yaqın zamanda onı Ukrainağa keri qaytarmaycaqlar».
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
İşğal etilgen Aqmescit sakinleriniñ yalıñız 27,2% özüni Rusiye vatandaşı olaraq is ete. Bunıñ kibi neticelerni «Cemaat alı ve aqmescitlilerniñ qıymetleri. Saylavaldı vaziyet» («Sotsialnoye samoçuvstviye i tsennostnıye oriyentirı simferopoltsev. Predvıbornaya situatsiya») tedqiqi kösterdi. Tedqiqni Siyasiy alâqalar regional institutı keçirdi.
Tedqiq malümatlarına köre, aqmescitlilerniñ daa 48,1% özüni Qırım sakinleri olaraq, 17,3% ise – Aqmescit sakinleri olaraq tanıtalar. Cevap bergenlerniñ 3,7% öyle de cevap berip olamadı.
Qırımda sentâbrniñ 14-ne keçirilmesi belgilengen saylavlarnı aytsaq, aqmescitlilerniñ 25,3% yarımadanıñ içtimaiy-iqtisadiy problemleri al etilecek, dep tüşüne.
Aqmescitlilerniñ 24,3% bolluq seviyesi artacağına, 22,4% ise akimiyette yañı sımalarnı körmege ümüt ete.
Soraştırğanlarnıñ yarısından ziyade (51,4%) «Devlet şurası» saylavlarında soñ qoranta alı eyilişecegine ümüt besley. Aqmescit sakinleriniñ 33,8% aile alı eyilişecegini, 7,8% ise, aksine, fenalaşacağını tüşüne.
«Cemaat alı ve aqmescitlilerniñ qıymetleri. Saylavaldı vaziyet» tedqiqi Siyasiy alâqalar regional institutı tarafından 2014 senesi avgust 26-dan sentâbr 2-ne qadar keçirildi. Cevap bergenlerniñ sayısı 968 adamnı teşkil ete.
Siyasiy alâqalar regional institutı akimiyet tarafdarı ola.


text:
Aqmescitte mayıs 1 künü bayram yürüşi keçe. Lenin meydanındaki baş minberinden icadiy taqımlar, şeer ve cumhuriyet şirketleriniñ, icraiy akimiyet organlarınıñ hadimleri keçip kete, – haber ete Qırım akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı.
Belli olğanı kibi, Medeniyet Nazirligi kollonası başında kabriolette oturğan II Yekaterina ve knâz Potömkin kete edi.
Bala taqımlarınıñ iştirakçileri kökke Rusiye bayrağı tüsünde kürreçiklerni yolladılar.
Moskvada zenaat birlikleriniñ yürüşinde tahminen 140 biñ insan iştirak ete. Bu raqamnı Moskva politsiya idaresinde bildireler.


text:
Portugaliya cıyma taqımı öz tarihında ilk sefer Avropa çempionı oldı.
Kontinetal birincilikniñ al etici matçında «Stad de Frans»ta Kriştianu Ronaldunıñ taqımı overtaymda 1:0 esabınen turnir saibi frenklerni yeñdi.
Oyunnıñ 109-cı daqqasında al etici golnı ücümci Eder urdı, o ekinci taymda avuştırmanen oyunğa kirdi.
Portugaliya futbolcıları oyunnıñ 25-ci daqqasında, yaralanğanı sebebinden taqımnıñ lideri ve kapitanı Kriştianu Ronaldu meydannı terk etken soñ, müşkül vaziyetke tüşti. Umumen olaraq, Frenkistan taqımı matç devamında üstün edi, amma iç bir imkânını qullanıp olamadı.


text:
İslam häm texnologiya muzeyı açıldı
İstanbuldağı muzeyda 600 tiräse icat urın ala
İstanbulda İslam, fän häm texnologiya tarixı muzeyı zur qızıqsnu kürä.
Biredä möselman belgeçläre yasağan 600 tiräse icat urın ala.
Muzey 3500 m2 lık kürgäzmä zalı häm barlığı 570 cihaz küçermäläre häm model’ kollekśiyase belän Törkiyädä berençe, Frankfurttan soñ dönyada ikençe bulıp tora.
İke qattan toruçı muzeynıñ öske qatında muzey äsärläre kürsätelüçe keçkenä kinoteatr, astronomiya, sägät’ texnologiyase, diñgezçelek, xärbi texnologiya häm mediśiya bülege urnaşqan.
Asqı qatında isä fizika, matematika-geometriya, şähär tözeleşe häm arxitektura, ximiya häm geografiya belän bäyle qarta häm törle sızımnar urın aluçı zal bar.
Muzey baqçasında isä Äbuğalisina Botanika baqçası urın ala.
Atnanıñ här könendä açıq bulğan muzeyğa bu yılnıñ berençe 5 ayında yaqınça 90 meñ keşe kilde.
Bäyläneşle xäbärlär
Did’ye Drogba ilçe buldı
Êlekkege futbolçı Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışmasınıñ Yaxşı niyät ilçese buldı


text:
Kiyevde faaller Ervin İbragimov ve Qırımda zorbalıqnen ğayıp olğan diger ukrainler ve qırımtatarlarğa destek olaraq aktsiya teşkil etti. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, tahminen 20 kişi Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainadaki elçiligine «Ervin qayda?» şiarınen levhalarnen keldi.
Arasında Qırım SOS cemaat teşebbüsi, Qırımtatar Milliy Meclisi temsilcileri, Rusiyede sabıq siyasiy mabus, qırımlı Gennadiy Afanasyev olğan uquq qoruyıcılar öz çıqışlarında Rusiyeni Qırımda adamlarnıñ zorbalıqnen ğayıp olmasını taqiq etmege çağırdı.
Aktsiya iştirakçileriniñ fikrince, bu meselege halqara cemaatçılıqnıñ diqqatını celp etmek kerek.
Aktsiya soñunda onıñ iştirakçileri levhalarnı elçilik qorasına taqtı. Bina qapalı edi, yanında turğan levhaçıq ise, bu yerde qurucılıq işleri alıp barılğanını bildire.
Ervin İbragimovnıñ hırsızlanması aqqında 2016 senesi mayıs 24-te haber peyda oldı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi ğayıp olğan Qırım sakinini qıdırmağa başlağanını bildirgen edi.
Bağçasarayda hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ soy-sopları onıñ qaytarılması içün 1 million ruble bereceklerini ilân etti.
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya hırsızlanmanıñ üç ola bilecek sebebini ayttı: para almaq maqsadınen hırsızlav, İbragimovnıñ ticariy faaliyeti ve «Qırım uquq qoruyıcı organlarına iftira atmağa istep, Qırımdaki vaziyetni kerginleştirmek maqsadınen yapılğan hırsızlav».
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yañı yıl arfesinde Qırım siyasiy mabuslarınıñ çağına yetmegen balaları 5 biñ Rusiye rublesi miqdarında maddiy yardım alacaqtır. Bunı «Bizim balalar» leyhası şurasınıñ azası Elzara İslâmova dekabr 24-de Aqmescitte olıp keçken «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ doquzıncı toplaşuvı vaqtında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Elzara İslâmovanıñ aytqanına köre, bu sermiya leyhağa qoltutqan iş adamları sayesinde toplandı. «Bizim balalar» noyabr ayında da aynı miqdarda maddiy yardım köstergen edi.
Leyha şurasınıñ azası qayd etkenine köre, kelecek sene bu balalar psiholog yardımını da körecekler. «Kelecek yıldan başlap balalarğa psihologik yaranı tedaviylemege yardım etecek psiholog çalışmağa başlay. Bala psihologınıñ işini maliye etecek teşkilâtlar bar. Psiholog leyhamız ile daimiy olaraq çalışacağına ümüt etemiz», – dep ayttı o.
Elzara İslâmovanıñ bildirgenine köre, tezden siyasiy mabuslar qorantalarınıñ fotoresimleri aydınlatılacaqtır. Böyle etip cemaatnıñ diqqatını bu problemge celp etecek olalar.
«Bizim balalar» leyhası bu sene mubarek Ramazan ayında çalışıp başladı. Leyha teşebbüsçisi jurnalist Lilâ Bucurova olğandır. Onıñ maqsadı – Qırımnıñ siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantalarına yardım etmektir.
Leyha çerçivesinde siyasiy taqiplerge oğrağan insanlarnıñ balalarına yardım kösterile: para, urba ve oyuncaqlar, raatlıq ve tedaviylev, psihologik yardım ve ilâhre.


text:
Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluh açlıqnı toqtatmağa qarar aldı. Bu aqta Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Arhiyepiskop Kliment seslendirgen Baluhnıñ muracaatında aytıla.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluhnıñ tevqif müddetinden bir yıldan biraz ziyadesi qaldı.
Advokat Dmitriy Dinzeniñ malümatına köre, Baluh 200 künden berli açlıq tutqan soñ ülser ya da pankreatit şübesi bar.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 5 yılğa mahküm etilgen Vladimir Baluhnıñ ükmüni qısmen yımşatıp, onı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Rusiyede mahküm etilgen ukrainalı rejissör Oleg Sentsovnı Labıtnangi koloniyasında advokat Dmitriy Dinze ziyaret etti. Bu aqta iyünniñ 5-nde Dinze Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Onıñ aytqanına köre, Sentsov icat etmege devam ete, ekinci film üzerinde işke başladı.
«Yaqında roman yazdı, yolladı, tezden onı bastırmaq kerekler. Añlağanıma köre, tezden basılacaq ikâyeler de yazdı. Şimdi ekinci film üzerinde işke başlay», – dedi advokat.
Dinzeniñ bildirgenine köre, Oleg Sentsovnıñ alı bir qarar.
«Özüni yahşı is ete. Bugün keyfi yerinde edi. Sağlığı da yerinde, özüne keldi. Sağlığını şikâyet etmey», – dedi advokat.
Dinzeniñ qayd etkenine köre, ukrainalı rejissör koloniya memuriyeti ile qavğa etmey.
2011 senesi Oleg Sentsov «Gamer» filmini çıqardı. Bu ikâye kibersportçı karyerasını yapqan qırımlı genç aqqında tarif ete. «Nosorog» ekinci filmi üzerindeki işni Oleg bitirip olamadı – bu işni Euromaydan, soñra Qırımdaki adise-vaqialar ve apis cezası toqtattı.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yata. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında buluna.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
Rusiye apishanesinden azat etilgen ukrainalı rejissör, qırımlı Oleg Sentsov Amnesty International halqara aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ Londra merkezinde çıqışta bulundı. Sentsov, destek içün teşekkür bildirerek, Rusiyeniñ qırımtatarlarnı, hususan «Hizb ut-Tahrir davası» çerçivesinde diniy sebeplerden taqip etkenini tarif etip, Rusiyeniñ siyasiy sebeplerden apiste tutqan bütün Ukraina vatandaşlarınıñ azatlığı içün küreşmege çağırdı, dep bildire «Amerikanıñ sesi».
Olar da, men de bir cinayet yapmadıqOleg Sentsov
Kremlniñ eski siyasiy mabüsi Oleg Sentsov Amnesty Internationalnıñ diqqatını Rusiye mahkemesiniñ Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsi olğan Ukraina vatandaşına çıqarğan ükmüne celp etti.
«Olarnı vatandaşlıqları ve dinleri içün 8 yıldan 18 yılğa qadar sert rejimde qalmalarına üküm ettiler. Olar da, men de bir cinayet yapmadıq», – dedi Sentsov.
Putin barışıq olmasını istemey, ve oña inanmağa mümkün degilOleg Sentsov
Onıñ qayd etkenine köre, onı ve diger ukrainalı siyasiy mabüslerni Rusiyeniñ Rostov-na-Donu mahkemesinde mahküm ettiler.
«Bu nümüneviy bir şey. Sistemada bir şey deñişmedi. Putin barışıq olmasını istemey, ve oña inanmağa mümkün degil», – dep qayd etti Oleg Sentsov. O, Rusiye reberliginiñ faaliyetini – em Rusiyege, em de Ukrainağa nisbeten – cinaiy dep adlandırdı.
Sentsov Putin aqqında ayta
Putinge inanmayım. Bu pek ayneci, utanmaz, pek sert, printsipsiz bir insan olğanını añlamaq kereksiñizOleg Sentsov
«Putinge inanmayım. Bu pek ayneci, utanmaz, pek sert, printsipsiz bir insan olğanını añlamaq kereksiñiz. Barıştırıcı maskası – tek maska. Altında – diktator ve qatilniñ beti… Bunı añlasañız, Rusiye atacaq adımlarını da bileceksiñiz», – dep Sentsov, Amnesty Internationalde keçirilgen körüşüv iştirakçileriniñ Moskva Donbastaki cenkni bitirmege azırmı sualine cevap berdi.
Oleg Sentsovnıñ qayd etkenine köre, bir çoq rusiyeli Putinge inana.
Sentsovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye apishanelerinde keçirgen beş yılı devamında Rusiye ealisiniñ çeşit qatlam vekillerinen subetleşmege imkân oldı, ve emin oldı ki, bir çoq rusiyeli Putinniñ yapqanlarına qoltuta.
Apishanede sistemanıñ merametsizligine ve adaletsizligine oğrağan insanlar bile sistemadan nefret ete, amma temiz yürekli Putinge işanalarOleg Sentsov
«Apishanede sistemanıñ merametsizligine ve adaletsizligine oğrağan insanlar bile sistemadan nefret ete, amma temiz yürekli Putinge işanalar. Bu Putinniñ sımasını yekâne doğru memleket reberi olaraq köstergen 20 yıllıq propagandanıñ neticesidir», – dep tarif etti Sentsov.
Aynı vaqıtta, Rusiyede prezidentke inanmağan insanlar bar, dep ayta.
«Amma olar Ukraina, Avropadan nefret etip, onıñ siyasetine qoltuta. Çünki beş yıldan berli televizor olarğa Ukrainada faşistler akimiyetni zapt etti, Amerika ve Avropa Rusiyege ücüm etecek ya da pahıllap bir zarar ketirecek, dep aytalar», – dey Oleg Sentsov.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayısında Rusiye işğal etken Qırımda apiske alındı. Onı Rusiyege çıqarıp, «terakt azırlağanında» qabaatladılar ve 20 yıl apis cezasına üküm ettiler.
2019 senesi sentâbr ayında Rusiye Oleg Sentsovnı diger 35 mabüsnen beraber Ukrainağa teslim etti, olar Ukrainağa qarşı yapqan cinayetleri içün mahküm etilgenlerge deñiştirildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
«Amerikanıñ sesinden» alındı


text:
Kelecek yıl ilhaq etilgen Qırımda Türkiye biznesiniñ yaımadada iş perspektivalarını muzakere etmek içün iqtisadiy forumnı keçirecek olalar. Bunı, Türkiyede qırımtatar medeniy dernekleri federatsiyasınıñ başı Ünver Sel, "Sputnik v Krımu" radiosınıñ efirinde ayttı.
"2020 yılda "Türkiye-Qırım" iqtisadiy forumını Qırımda keçirecek olamız. Forumda köterilgen meseleler devlet seviyesinde çezilecek, dep ümüt etemiz", - dedi Ünver Sel.
Türkiye er vaqıt Qırımğa tekstil, erzaq mallarını ve başqa mahsulatnı teslim ete edi. Logistika usulını tüşünmek kerekÜnver Sel
Qırımtatar medeniy dernekleri federatsiyasınıñ başı, Türkiye iş adamları Qırımnen çalışmağa azır olğanını ayta.
"Türkiye er vaqıt Qırımğa tekstil, erzaq mallarını ve başqa mahsulatnı teslim ete edi. Amma olarnıñ taşıması meselesini çezmek kerek, çünki deñiz ya da ava alâqası bar. Logistika usulını tüşünmek kerek. Ümüt etemiz ki, kelecek yıl bir çezim tapılır. Misal içün, Türkiye gemi şirketleri Qırım yönelişinde çalışmağa azır", - dep qoştı Sel.
Qırımtatar millliy Meclis reisiniñ müavini İlmi Ümerov, Ünver Sel Rusiye tarafdarlığınen belli olğanını Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende, aytıp berdi.
Ünver Sel, Rusiye tarafdarı olğanı çoqtan berli belli edi. Şimdi ise, Kremlniñ buyruğınen, Qırımda iqtisadiy forumnı keçirecek ola.İlmi Ümerov
"Ünver Sel, Rusiye tarafdarı olğanı çoqtan berli belli edi. O, daima Qurultay ve Halqara qırımtatar Kongressiniñ işini itibardan tüşürmege tırışa. O, eki medeniy dernekni yaratıp, olarnı Qırımtatar medeniy dernekleri federatsiyasına birleştirdi. Şimdi ise, Kremlniñ buyruğınen, Qırımda iqtisadiy forumnı keçirecek ola. Elbette ki, bu forumda "Türkiye iş adamı" - o özü olacaq. Forumğa sesli "halqara" adını qoyarlar. Ve keçirirler. Amma onıñ iç bir neticeleri olmaycaq", - paylaştı İlmi Ümerov.
O, ilhaq etilgen Qırımda Kremlniñ böyle areketlerine cevap olaraq, sanktsiyalar kerginleşmeli, dep qayd etti.
"Ne logistika, ne deñiz ya da ava alâqası peyda olur. Bu ve buña oşağan forumlarnı Kreml provokatsiyası kibi qabul etmek kerek. Neticede ise - Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kerginleştirmek", - dedi İlmi Ümerov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel Qırım.Aqiqatqa aytrıp bergeni kibi, Rusiye akimiyetiniñ ilhaq etilgen Qırımğa Türkiye biznesini celp etmek evelki ıntıluvları muvafaqiyetsiz oldı.
Bu, potentsial yatırımcılar kibi körüngen iş adamlarınen Qırımda keçirilgen ilk iqtisadiy forum degilGayana Yüksel
"Bu, potentsial yatırımcılar kibi körüngen iş adamlarınen Qırımda keçirilgen ilk iqtisadiy forum degil. Bu ıntıluvlarnı ilhaqtan soñ birden başladılar. Amma olarnıñ bildirüvleri daima pek "sesli" ve "büyük" edi. Aqlımda bar ki, 2015 yılda ve ondan soñ da, Qırımğa kelecek "büyük Türkiye biznesi" aqqında, inşaat ve agrar saalarına yatırımlar içün şarait yaratması aqqında çoq ayta ediler. Türkler, Türkiye sanayı bazaları kibi, Qırımda da eki bazanı quracaqları aqqında aytıla edi. Böyle forumlarğa kelgen Türkiye vekillerine "büyük iş adamları" dey ediler, amma soñ olarnıñ "büyük biznesi" ne olğanını bilmek içün, çoq vaqıt intenette qıdırmağa kerek edi", - terif ete Gayana Yüksel.
Ona köre, bu forumnıñ perspektivaları olmağanını teşkilcilerniñ özleri de bile, amma onı propaganda maqsadınen keçireler.
Altı yıl içinde ciddiy türk biznesi Qırımğa kirmediGayana Yüksel
"Altı yıl içinde ciddiy türk biznesi Qırımğa kirmedi. Yarımadada Türkiye malı çoq, amma olarnı ya da kontrabandanen, ya da Rusiye limanlarına kirgen gemilernen ketireler. Lâkin kerçekten ciddiy biznes, Türkiye tanımağan bölgenen iş yürsetüviniñ neticesi ne ola bilecegini yahşı añlay, anda iç bir Türkiye avia şirketi uçmay. Yani, Türkiye iş adamları Qırımğa mal satmağa istey, amma yatırım yapmaga istemey. Onıñ içün, menimce, potentsial yatırımcılarnıñ forumı, Qırımğa diqqat çekken nevbetteki bir vaqia olur, amma bundan çoq bir şey becermez", - dedi Meclis azası.
Qırımtatar faali Riza Asanov, böyle forum kecçirilmesiniñ iqtisadiy degil, propaganda maqsadı bar, dep tüşüne.
Amma Qırım bazarına kim kelir? Yalıñız küçük ve sahte şirketler. Büyük Türkiye biznesi Qırımğa kirmezRiza Asanov
"Bu iqtisadiy degil, bu siyasiy aktsiya: yani, qırımtatarlarğa yaqın olğan halq Qırımda yatırım leyhalarını kerçekleştire. Rusiye propagandası bunı pek yahşı aşkâr ete bile. Eminim ki, bu forumnı pek tantanalı keçirirler, Kremlden bile birev kelir. Amma Qırım bazarına kim kelir? Yalıñız küçük ve sahte şirketler. Qırımnen çalışıp başlağan şirketler, Avropa Birligi ve AQŞ-nda blok etilir. Onıñ içün büyük Türkiye biznesi Qırımğa kirmez", - dep Qırım.Aqiqatnen öz fikrinen paylaştı faal.
2018 senesi dekabr ayında ilhaq etilgen Qırımda rusiye akimiyetiniñ tarafdarları olğan qırımtatarlarnın taqımı Türkiyeni ziyaret etti. O seferden soñ Vernadskiy adını Tavriya Milliy Universitetiniñ qırımtatar ve şarq filologiyası fakultetiniñ qırımtatar filologiyası kafedrasınıñ professorı Lemara Selendili, sözde Türkiye yatırımcıları Qırımdaki büyük leyhalarğa para ayırmağa azır, dep ayttı. Amma bir yıl keçkeninden soñ, bu leyhalarnıñ kerçekleştirüvi aqqında iç bir haber yoq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevge qarşı Kiyev Dneprovsk rayon mahkemesiniñ qararından sebep onıñ Rusiye advokatı Nikolay Polozov Rusiye mahkemelerinde cinaiy işniñ baqılmasını toqtatmaq niyetindedir.
«Men Hayserge nisbeten cinaiy işniñ toqtatılmasını talap etecem, çünki Ukraina mahkemesi onı endi maküm etti», – yazdı Polozov twitterde.
«Endi esas dubara – Rusiye akimiyeti halqara qaidelerniñ qaba bozuluvına keter, yoqsa qanun boyunca areket etermi», – dedi o.
Ukraina mahkemesi Cemilev Edemovnı muqaytsızlıqtan öldürgenini belgiledi.
Evel ukrain mahkemesiniñ Hayser Cemilev, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğluna nisbeten alğan qararı aqqıda Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Georgiy Logvinskiy bildirgen edi.
Logvinskiyniñ malümatına köre, ukrain mahkemesi Hayser Cemilevge üç yıl ve 8 ay apis cezasını belgiledi.
Rusiye tarafından bu aqta resmiy cevap şimdilik yoqtır.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
1944 senesi mayıs 18-20 künlerinde NKVD-NKGBniñ mahsus operatsiyası esnasında bütün qırımtatarlar Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa sürgün etildi (resmiy malümatqa köre, 194 111 kişi sürgün etildi). Qurultaynıñ mahsus komissiyası «Unutma» umum halq kampaniyasını keçirdi. Onıñ esnasında sürgünlikniñ şaatlarına ait 950 hatırlav toplandı. Qırım.Aqiqat bu arhivlerde yer alğan şaatlıqlarnı derc ete.
Men, Server Çubukçiyev, qırımtatarım, 1937 senesi Qırım ASSR-niñ Bağçasaray şeerinde doğdım.
Men Sovetler Birliginiñ Stalin rejimi 1944 yılında yapqan qırımtatar haqlınıñ tamamı ile sürgünliginiñ şaatı olam.
Men, Server Çubukçiyev, 1937 senesi aprel 6-ında Bağçasarayda doğdım. Sürgünlik vaqtında qorantamız dört adamdan ibaret edi: bitam Fera Asanova (1874 yılı doğma), anam Sayde Çubukçiyeva (1914 yılı doğma), men, Server Çubukçiyev, qardaşım Dilâver Çubukçiyev.
Sürgünlikten evel biz Bağçasarayda Rozı Lüksemburg soqağında yaşay edik. Babamız Bilâl Çubukçi Sovetler Birligini cebbede qorçalaganda, onıñ qorantasını – imayesiz anası, qadını ve balalarını – Qırım ASSR-den çıqardılar. Anam, sürgün etmekten evel ev-evden yürip, qırımtatarlar qorantalarnı esapqa alğan ediler, dep ayda edi. Biznen beraber bütün qırımtatarlarnı çıqardılar, olarnıñ arasında babamnıñ bitası Esma Çubukçiyeva, babamnıñ anası Zeyneb Çubukçiyeva, babamnıñ eki doğmuş tataları Mayre Nimetlayeva ve Ziliha Nimetlayeva, babamnıñ eki doğmuş ağası Aydar Kaybullov da bar edi.
Babam Bilâl Çubukçi (1910 yılı doğma) cebbede edi, onıñ qardaşı Süleyman Çubukçi (1924 yılı doğma) emek ordusına çağırdılar.
1944 senesi mayıs 18-inde, saba saat 4, qapı qaqıla: turıñız, azırlanıñız, sizni sürgün eteler, 15 daqqañız bar. Qorantamıznı çıqarğanda, küç qullanmadılar, amma dayım Emir-Usein Niyetşayevğa qarşı qullanıldı. Onıñ küçük hasta qızı bar edi. Askerler sürgün aqqında aytqanda, o, qızçığı hasta, onıñ icün bir yerge ketmeycek, dep cevaplandı, onı köteklediler.
Yanımızğa bir şey almağa razı olmadılar. Em de ne alacaq edik biz? Bitam 70 yaşında, biz qardaşımnen – balalar, anam şaşmaladı, bizni kiyindirip, şeylerni toplap olamadı.
Bizni yük maşnalarına yüklediler ve Bağçasaraynı demiryol vokzalına alıp kettiler. Silâlı askerler qaravullay edi. Vokzalda bizni tuvar vagonlarına yüklediler, olarnıñ içinde rıqma-rıq adam bar edi.
Yolda dayım Emir-Usein Niyetşayevniñ qızçığı can berdi, onı demiryol yanında çölde qaldırdılar, dayım bütün vaqıt onı hatırlap, ağlay edi.
Poyezd stantsiyalarda çoqqa toqtanmay edi, amma çöllerde çoqça vaqıt berile edi.
Sürgünlik başlağanınıñ künü – 1944 senesi mayıs 18, soñ noqtağa kelgen künümiz – 1944 senesi iyünnin 3-ü ya da 4-ü.
Bizni NKVD hadimleri qarşıladı, olar er qorantanı esapqa ala ediler, kommunal hocalıq ise er kesni qoranta-qoranta arabalarğa oturtıp, yaşaycaq yerlerge yerleştire edi
Biz Ferğana vilâyetiniñ Margilan şeerine kelip çıqtıq. O rayonnıñ adı Şelkokombinat edi. Bizni yaqıp yandırğan küneş tübünde açıq yerde qaldırdılar. Bizni NKVD hadimleri qarşıladı, olar er qorantanı esapqa ala ediler, kommunal hocalıq ise er kesni qoranta-qoranta arabalarğa oturtıp, yaşaycaq yerlerge yerleştire edi. Yerli sakinler bizden başta qorqa ve saqına edi, çünki kelgenimizden evel olarğa bizim içün çoq yaramay şey aytıldı.
Başta bizni mağazlarğa ketirdiler, qorantamız anda üç kün bulundı, dörtünci künü ise baraqqa alıp kettiler ve 13 kvadrat metrlik bir hane berdiler, qapı ve pencereleri bar edi. Qışta biraz kömür bere ediler. Suvumız bar edi – er kes qullanğan quyudan ala edik. Erzaqnı bere ediler: qabaq, boğday, turupqa oşağan, amma çoqusı alda şorbağa qoyulğan şalğam. Bitamnı ve qardaşımnen ekimizni anam baqa edi, o, yipek kombinatında üç smenada 8-10-ar saat çalışa edi, aylığı bir qaç kapik edi. Anamda eşitken edim ki, işke beş daqqağa bile keç qalsañ, pek cezalay ediler.
Mahsus yaşayış yerleriniñ 16 yaşından büyük sakinleri er ay komendaturağa barıp, komendturanıñ razılığı olmadan bir yerge çıqmaycaqlarına dair imza qoymalı edi. Bu qaideni bozsañ – 20 yıllıq katorga.
Babam Bilâl Çubukçi cenkten qaytmadı, onıñ qardaşı Süleyman Çubukçi emek ordusında edi
Anamnıñ anası Fera Asanova 1947 senesi noyabr 29-ında hastalıqtan keçindi, babamnıñ anası açlıqtan 1947 senesi UzSSR-niñ Begovat şeerinde.
Babam Bilâl Çubukçi cenkten qaytmadı, onıñ qardaşı Süleyman Çubukçi emek ordusında edi. Emcemniñ ikâyelerine köre, o Gorkovskaya vilâyetinde dağ yıqa edi, Vorkutada kömür qazıp çıqara edi, bir yerde Ohotskoye deñizinde balıq tuta edi ve Guryevoda (Qazahiztan) himiya zavodını qura edi. O, 1950-nci yıllarnıñ ortasında bizge Margilanğa qayttı.
Men 17 yaşında 1954 senesi Margilan qurucılıq oquv yurtuna dülgelniñ şegirti olaraq işke kirdim ve №2 aqşam mektebinde oquşımnı devam ete edim.
1956 yılğa qadar bizni, qırımtatarlarnı, orduğa almay ediler. 1956 senesi qararından soñ, hızmetke çağırıp başladılar. 1957 senesi meni askerlikke aldılar. 1960 senesi hızmetim bitkeninden soñ, oquşımnı devam ettim ve 10-uncı sınıfnı bitirdim. Mektepni bitirgen soñ 1963 senesi Andican qurulış tehnikumına ğıyabiy bölükker oqumağa kirdim. 1966 senesi oquşımnı bitirdim ve on yıldan çoq qururcı tehnik kibi çalıştım.
Qırımğa 1988 senesi qayttım ve 1988 senesi martnıñ 10-unda Curçı (Pervomayskiy) rayonında Çernovo köyünde qayd olundım, şimdi de anda yaşayım.
(2009 yılı oktâbrniñ 20-nde yazılğan hatırlav)
Neşirge Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqınıñ genotsidini ögrenüv ve onuñ neticelerine qarşı çareler körüv boyunca mahsus komissiya reisiniñ muavini Elvedin Çubarov azırladı


text:
Ukraina aq qorçalayıcıları salı künü, yanvarniñ 28-nde, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovğa qoltutuv aktsiyasını başlata. Onıñ sağlıq vaziyeti Aqmescit SİZOsında fenalaştı.
«Vatandaş serbestligi merkeziniñ» yolbaşçısı Oleksandra Matviyçuknıñ yanvarniñ 27-nde Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, aq qorçalayıcılar halqara teşkilâtlar ve lâqayt olmağan vatandaşları Gafarovnıñ azat etilmesine yardım etsin dep, çeşit memleketlerniñ ükümetlerine muracaat etmege niyetlene.
«Halqara teşkilâtlar ve demokratik memleketlerniñ ükümetleri resmiy ve resmiy olmağan kanallarnı qullansın, Gafarovnıñ davasını «yarıqlatsın» dep, olarğa muracaat etecekmiz ve endi muracaat etemiz. Olarnıñ Rusiyege basqı yapması içün ve onıñ eñ az ev apsine alınması içün. Onıñ alı kritik. İç bir emiyeti olmağan Rusiye aqqında ne aytsaq aytayıq, amma SİZOda insan ölümi oña kerekmey», – dep ayttı Matviyçuk.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarov oktâbrniñ 25-nden berli Aqmescit SİZOsında kerekli ilâclar almay, dep qayd etken edi advokat Refat Yahin. O, Aqmescit SİZOsına qarşı dava açtırdı. Faqat soñra izolâtor memuriyeti tibbiy tedqiqlerge yollamaq qararını resmiyleştirdi.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.
2019 senesi martnıñ 27-nde Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal tutuldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Cuma künü, mart 20-de, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan Ukrainağa kele. Onıñnen beraber Kiyevge memleketniñ memurlar eyyeti kelmekte. Erdoğan Kiyev ziyareti çerçivesinde qırımtatar halqınıñ liderleri ile ayrı körüşüvni keçirecek. Böylece, Türkiye prezidentiniñ Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov ile körüşüvi keçirilecektir. Ukraina Rusiye ile zıddiyette Türkiye yardımını beklemek kerekmi? Bazı ekspertlerniñ fikirince, yoq. Olarnıñ zanınca, Ankara Rusiye-Ukraina zıddiyetine qarışmağa istemey, ve qırımtatarlarğa kösterecek yardımnı degil, Rusiye ile iqtisadiy munasebetlerni birinci yerge qoyacaq. Türkiye Kiyev ile iqtisadiy işbirlikni inkişaf ettirmege istey, dep tüşüneler ekspertler.
Kiyevde Erdoğan Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Nazirler Şurasınıñ reisi Arseniy Yatsenük ile körüşecek. O, mart 20-de Ukraina-Türkiye yüksek dereceli İşbirlik şurasınıñ 4-ünci toplaşuvında iştirak etecek. Bundan ğayrı, Türkiye lideri qırımtatar halqınıñ liderleri ile ayrı körüşüvni keçirecek ola. Tedbirde Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov iştirak etecekler.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ faaliyetni temin etüv bölüginiñ müdiri Arsen Jumadilovnıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, qırımtatar halqınıñ liderleri Erdoğan ile Qırımda insan aqları vaziyetini ve Türkiyeniñ Rusiyede yapqanlarına munasebetini muzakere etmege planlaştıralar.
Qırımtatar halqınıñ vekilleri Türkiye prezidenti ile keçken sene noyabr 25-te Ankarada körüşken ediler. Erdoğan Rusiye akimiyeti tarafından Qırımdan aman-aman sürgün etilgen Mustafa Cemilevniñ ve Refat Çubarovnıñ yarımadağa kirişine izin berilmesi içün yardım etmege vade etken edi. Körüşüvde Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Türkiyede ötkerilmesi ve Ankaranıñ Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasına cevabı muzakere etilgen edi.
Faqat dekabr 1-de Recep Tayip Erdoğan Vladimir Putin ile körüşip, Rusiyeniñ işğal etilgen yarımadada yapqan areketlerine sert şekilde qıymet kesmekten vazgeçti. Daa doğrusı, o, Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa munasebetini müsbet dep adladı.
Türkiye içün qıymetler yoq – Yaremenko
Bir yıldan ziyade devam etken Ukraina-Rusiye zıddiyetinde Türkiye qıymetleri olmağanını, mesele fiyatı olğanını kösterdi, dep ayta Ukrainanıñ İstanbuldaki sabıq baş konsulı Bogdan Yaremenko Radio Svobodağa. Ankara resmiy şekilde NATO memleketlerine uyğun fikirini seslendirse de, iqtisadiy kâr körmek içün Rusiyege qarşı kirsetilgen cezalardan faydalanmağa tırışa, dep qayd ete o.
«İşte Türkiye cezalarğa qoşulmayıp, aksine, Rusiye Federatsiyası ile işbirligini kenişletkenini bildire. Em de yalıñız ticarette degil, gaz borusı qurucılığı, özek saası, bütün dünya Rusiye ile işbirlikni qısqartmağa tırışqan saalarda iş tutıp, onıñ areketleriniñ aynı böyle netice ve aqibetleri olacağını kösterecek ola», – dep qayd ete Yaremenko.
Türkiye-Rusiye emekdaşlığı Avropa Birligine basqı olaraq
2014 senesi dekabr ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiyeni ziyaret etip, Avropa Birliginiñ areketlerinden sebep «Cenübiy aqım» gaz borusı qurucılığınıñ toqtatılmasını ilân etken edi. Rusiye «Gazprom» şirketiniñ idare reisi Aleksey Miller dedi ki, Ukrainanıñ tranzit emiyeti «Cenübiy aqımsız» «Türkiye aqımı» gaz borusı yolundan yoq etilecek. Millerniñ aytqanına köre, Rusiye gazını Avropa Birligine berecek yekâne yol bu gaz borusı olmaq kerek. O vaqıt bir çoq ekspert dedi ki, Rusiye Türkiyeni ittifaqdaşlar sırasına celp etecek ola.
Al-azırda Ankara ne Avropa, ne de Rusiyege qoltuta, Ankara Türkiyeni tüşüne, dep ayta Yaqın Şarq tedqiqler merkeziniñ müdiri İgor Semivolos.
«Erdoğan oña akimiyetke kirmege yardım etken orta sınıfqa emiyet bere, – dep ayta Semivolos. – Bu orta sınıf ise qomşular ile ticaret ve işbirlik yapmağa istey. Rusiye Türkiyeniñ büyük ticaret ortağı olıp, Türkiyeniñ tışqı ve içki siyasetiniñ diqqatını celp ete. Aynı vaqıtta Türkiye Şarq ve Ğarp arasında esas noqta olıp, Avropa ile muzakerelerde küçüni quvetleştirmek istegini iç bir vaqıt gizlemedi».
Türkiye qırımtatarlarğa qoltutacaq, lâkin Rusiye esas yerde qalacaq
Türkiye Ukraina ve Rusiye ile munasebetlerde cenk yoq kibi yanaşacaq ola, çünki onı bir kimse ilân etmediİgor Semivolos
İgor Semivolosnıñ aytqanına köre, Türkiye Ukraina ve Rusiye ile munasebetlerde cenk yoq kibi yanaşacaq ola, çünki onı bir kimse ilân etmedi. Faqat islâm aleminde lider olmağa tırışqan Ankara içün qırımtatar meselesi esas olıp qala. Ve prezident Recep Tayip Erdoğan Kiyevni ziyaret etip, yarımadada qırımtatarlarnıñ vaziyeti onı raatsızlağanını bildirecek, amma kene de yañı bir şey aytmaycaq, dey İgor Semivolos.
Bogdan Yaremenkonıñ fikirince, Türkiye qırımtatarlarğa qoltutqanını ayta, lâkin bir şey yapmay ve yapmaycaqtır.
«Türkiye bir şey yapmay, – dep qayd ete Ukrainanıñ İstanbuldaki sabıq baş konsulı Bogdan Yaremenko. – Qırımtatarlar Türkiye ükümetine basqı yapmağa başlasa, o vaqıt Türkiye qırımtatar meselesine qayta. Türkiyedeki qırımtatarlar ise ğayet büyük etnik gruppasını teşkil eteler. Türkiyeniñ er angi ükümeti qırımtatar cemiyetiniñ sualleri, talapları ve beklemelerini diqqatsız qaldırmay. Buña baqmadan, Türkiyeniñ şimdiki ükümeti olar içün eñ müimi Rusiye, Rusiye ile ticaret munasebetleri olğanını köstere. Bu sebepten o, kendi iqtisadiy menfaatlarnı temin etip, Rusiye Federatsiyası ile bir de bir zıddiyetke kirişmege istemey», – dep qayd ete Bogdan Yaremenko.
Riskten qorqmağan Türkiye biznesini Ukraina meraqlandıra – Semivolos
Al-azırda Türkiye biznesini Ukraina ile iqtisadiy munasebetler de meraqlandıra, eminliknen bildire şarqşınaslıq mütehassısı İgor Semivolos.
Ekspertlerniñ tahmin etkenine köre, Moskva ve Ankara dinler farqlı olğanı içün devamlı sürette yaqın ittifaqdaşlar olamazlar
«Ukraina Avropa Birliginden sermiya ala, şunıñ içün yañı imkânlar peyda ola. Türkiye de olardan faydalanacaq ve Ukraina ile iqtisadiy işbirlik yapacaq ola. Türkiye biznesi Avropağa köre riskten qorqmay ve avropalılar kelmeycek regionlarğa kelmege azır», – dep tüşüne Semivolos.
Geopolitik vaziyeti meselesinde, ekspertlerniñ tahmin etkenine köre, Moskva ve Ankara dinler farqlı olğanı içün devamlı sürette yaqın ittifaqdaşlar olamazlar. Faqat Ankaranıñ Brüssel ile munasebetleri fenalaşqanından sebep Türkiye Rusiye ile işbirlikni kenişletip, Avropa birligine tesir etecek ola.


text:
Aqyarda fevralniñ 22-nde saba 63 yañı COVID-19 hastası bar, tüzelgen 57 insan yiberildi, keçken künü bu yuqunçtan 54 yaştan 62 yaşqa qadar üç hasta vefat etti, dep haber ete şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Umumen Aqyarda 11567 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 10429 insan yahşı oldı, 475 kişi vefat etti», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, COVID-19 tasdıqlanğan 248 insan hastahanelerde buluna, alı ağır olmağanlar bölüginde 22 insan yata, 667 kişi közetile.
Keçken künü Qırımda 86 koronavirus hastası qayd etildi. Keçken künü Khırımda beş hasta koronavirustan vefat etti, pandemiya vaqtında vefat etkenlerniñ sayısı 900 oldı. Umumen epidemiya başlağanından 35316 COVID-19 hastası qayd etildi. Tüzelgen 310004 insan yiberildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Moskva Arbitraj mahkemesi, «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları» şirketiniñ istinaf şikâyetini, baqıp çıqmaq içün qabul etti. Mezkür şirket bu şikâyetni, Qırımğa gaz turbinalarını teslim etüv aqqında muqavelelerni keçersiz tanılmaq içün «Rosteh» şirketi strukturalarına qarşı açacaq olğan davasınıñ red etilmesi munasebetinen berdi. Munasip malümat arbitraj işleriniñ kartotekasında yerleştirirldi.
Kartotekağa köre, şikâyet mahkemege fevral 16-da teslim etildi.
2018 senesiniñ yanvarinde Moskvadaki mahkeme «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları»nıñ «Rosteh» şirketi strukturalarına qarşı davasını red etti.
Almaniyanıñ Siemens şirketi ve onıñ iştiraki ile Rusiyede meydanğa ketirilgen «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları» şirketi mahkemelerde «Rosteh»niñ şubeleri olağan aynı «Tehnopromeksport» adlı (OAO «Tehnopromeksport» ve OOO «Tehnopromeksport») eki şirket ile Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa alıp barıp teslim etilgen Almaniya şirketiniñ dört gaz turbinası boyunca mahkemeleşeler.
Siemens şirketi, kontraktqa muvafıq olaraq olar Rusiyede başqa bir termik elektrostantsiya içün alındı, ve yarımadağa qarşı Avropa Birliginiñ sanktsiyaları qullanğanları içün kontrakt olarnıñ Rusiyeden Qırımğa alıp ketilmesini qatiyen yasaq ete, dep qayd ete.
Rusiye tarafı, eki «Tehnopromeksport»tan kontrakt yapılğan birisi, turbinalarnı alıp, ekincisine satqan soñ, olar endi «ekinci el bazarında alınğan» sayıla ve bu sebepten ilk kontrakttaki sıñırlamalar artıq olarğa alâqalı degil, dep iddia ete.
Dekabrniñ 10-nda Moskvadaki Arbitraj mahkemesi Siemens şirketiniñ Rusiyedeki şube şirketi tarafından «Rosteh» şirketi strukturalarına qarşı açılacaq olğan davanı red etti. Bu dava, daa soñra Qırımğa ketirilip teslim etilgen gaz turbinalarını teslim etüv aqqında muqavelelerniñ keçersiz tanılmaları maqsadınen açılacaq edi. Daa evel, 2017 senesiniñ dekabrinde aynı mahkeme Almaniyadaki Siemens şirketiniñ, añlaşmalar bozulıp yarımadağa ketirilgen dört gaz turbinasını Qırımdan Rusiyege qaytarmaq içün açacaq olğan davasını red etti. Noyabrde ise aynı mahkeme bu turbinalarnıñ tevqif etilmesi içün açılacaq olğan davanı üçünci kere red etti.
Aqyarda ve Aqmescitte qurulğan termik elektrostantsiyalar (TES) içün dört Siemens gaz turbinalarınıñ ketirilmesi aqqında daa 2017 senesi iyül ayınıñ başında belli oldı. Bundan soñ şirket, Rusiye devletine tabi olğan Rusiye şirketlerine donatmalarınıñ ketirip teslim etilmesini toqtatqanını bildirdi. Avropa Birligi ise bu vaqia munasebeti ile Rusiyege qarşı sanktsiyalarını kenişletti.


text:
ABD Ukraina elçihanesi avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileriniñ Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirgen tintüv ve olarnıñ tutulmasını izaatladı. Bu aqta diplomatik temsilcilik Twitterde bildirdi.
«Rusiyeni qırımtatarlarnıñ taqibini toqtatmasına ve bütün siyasiy mabüslerni azat etmesine çağıramız. Qırım – Ukrainadır», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, avgustnıñ 31-nde tutulğan dört qırımtatar faali bir yerge ketmemek şartınen yiberildi.
Faallerge qarşı «çaqmama» maddesine istinaden (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesi) cinaiy dava açıldı. FSB tahqiqatçısı Valeriy Şerstükovnıñ bildirgenine köre, tutulğanlar 2015 senesi «Vkontakte» içtimaiy ağında, FSB bildirgenine köre, Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken Umicon Dadajonov ile yazışqan edi.
Uquq qoruyıcılar tünevin keçirilgen tintüvler, tutulğan faaller, qırımtatarlarğa qarşı yapılacaq areketlerni açıq sürette izaatlamay.
Avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñevinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Ayder Kadırov 4 balanıñ babası ola, büyük balasınıñ balalıqtan berli saqatlığı bar, er adamınıñ özü şeker hastasıdır. «Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Rusiye quvetçileri dördüni de Aqmescitke FSB idaresine alıp ketti. Faallerniñ advokatları bildirgenine köre, olarnı FSB binasına kirsetmegen ediler.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.


text:
Qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, halq deputatı Mustafa Cemilev Ukraina Yuqarı Şurasına «Blok Petra Poroşenko» cedveli boyunca saylanacaqlar. Bunı firqa toplaşuvı vaqtında Yuriy Lutsenko bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ sözlerine köre, olar «bütün postmaydan firqalarına er biriniñ cedveline qırımtatar milliy Meclisinden eñ azından birer vekil olsun» degen muracaatı ile bulundılar. Lutsenko «cedvelimizde eki insan – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov» olacağını qayd etti.
Müddetten evel parlament saylavlarına «Blok Petra Poroşenko» cedveliniñ birinci yerinde «UDAR» firqasınıñ yetekçisi Vitaliy Kliçko olacaq.
«Blok Petra Poroşenko» ve «UDAR» firqaları saylavlarğa beraber ketmege qarar aldılar.
Ukraina Yuqarı Şurasına müddetten evel saylavlar oktâbr 26 künü keçirilecek.