text:
Qırımğa seferlerniñ miqdarı aqqında aytqanda, o qayd etti ki, eger de bugün Qırımğa Rusiyeniñ çeşit şeerlerinden künde 290 sefer olsa, iyünden 25 olacaq.
Uçaqlarnıñ kölemi de deñişecek. Qırımğa «Boing 747» (467 yolcu) ve «Aerbas» (400 yolcu) baracaq. Qayd eteyik ki, şimdi uçaqlar 200-250 insannı ala.
Aqmescit ava limanınıñ köterilüv-minüv yolağı da, nazirniñ fikrince, qanaatlendiricidir ve «Boing 747» ve«Aerbas 330» uzaq magistral uçaqlarnı qabul ete bile.
Ava limanı rekonstruktsiyadan keçecek, Sokolov aytqanı kibi, bu maqsat ile federal programmağa teklif azırlana.
«O, şübesiz, halqara olaraq açılacaq, – dedi nazir. – Bunıñ qullanılması siyasiy vaziyetniñ ilerilemesine bağlı olacaqtır, amma mıtlaqa olur».
Ukraina infrastruktura Nazirligi işğal etilgen Qırım ava limanları uçaqlarnıñ havsızlığı telüke astında olğanı içün qapalı olğanını qayd etken edi.
Avropa ava boşluğında hızmet etken Avropa nezareti aviataşıyıcılarnı Aqmescit ve Aqyarğa uçuşlar yasaq olğanı aqqında haberdar etken edi. Halqara aviatsion idare qaidelerine esaslanıp, avropalı teşkilât yalıñız ukraina akimiyeti tarafından berilgen qararlarğa riayet etkenini bildire edi.


c: text/html

text:
Rusiyeniñ «Vedomosti» neşiri federal bücetiniñ masraflarını qısqartmaq içün Rusiye maliye Nazirliginiñ tekliflerine dair vesiqanı yayınladı. Neşirniñ malümatına köre, işğal olğan Qırımnıñ maliye etilmesini eki qattan ziyade qısqartmağa teklif etile.
Gazetada maliye nazirliginiñ devlet programmalarınıñ maliye etilmesi ve 2017-2019 seneleri federal bücetniñ masraflarınıñ esas yönelişleri boyunca tekliflerine atıf etile. «Vesiqanıñ kerçek olğanını federal memur tasdıqladı, nazirlikniñ resmiy vekili ise raqamlarnıñ doğru olğanını ayttı», – dep yaza gazeta.
Vesiqada aytılğanına köre, bücetniñ masraflarını bütün üç yılğa yılda tamamen 15,78 trln rublege buzlatmağa teklif eteler.
Berilgen malümatqa köre, beden terbiyesi ve sport inkişafı boyunca devlet programması maliyesiniñ azamiy qısqartmasını bekley (üç yıl içinde eki qattan çoq), Uzaq Şarqnıñ ve Baykal regionınıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı devlet programması ise birden 20 qat qısqartılacaq.
«Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafınıñ maliyeti eki qattan ziyade eksiltile: 2016 yılında 149,3 mlrd rublden 2019 senege qadar ise 65,98 mlrdqa», – dep aytıla maqalede.
Rusiye maliye naziri Anton Siluanov işğal etilgen Qırımnıñ maliye etilmesini 17,1 mlrd rublge, yani 223,9 mln dollarğa qadar eksiltmege teklif etkenini fevralde bildirgen ediler.
Rusiye maliye nazirligi neşir etilgen malümatnı resmiy şekilde daa izaatlamadı.
Kütleviy haber vastaları Rusiyege boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ Rusiye prezidentine Qırımnıñ maliyesini qısqartmamaq ricasınen mektübi aqqında bildirmege başladılar. Bu mektüp ise sanki hakkerlerniñ qollarına tüşti ve yayınladı, dep bildirile. Aksenov ise onıñ adından yazılğan mektüpke provokatsiya dep ayttı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda COVID-19 şübhesi sebebinden tibbiy közetüv alttında bulunğan insanlarnıñ sayısı eksilmey. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti baş nazir muavini Yelena Romanovskaya mayısnıñ 22-nde koronavirus yuqunçına qarşı küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«2017 insan közetüv altında buluna, olarnıñ sayısı eksilmey. 1042 kişi evde, 294 insan hastahanede ve 681 kişi observatorlarda qala», – dep bildirdi Romanovskaya.
Onıñ qayd etkenine köre, dört hasta ağır alda buluna.
Qırımda mayısnıñ 22-nde 10 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti malümatına köre, bugünge qadar 324 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden keldi, 32-si Rusiyeden keldi. 130 kişi tüzeldi, 9 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 148 yañı koronavirus hastası qayd etildi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Mart 9, cuma künü, Ukrainanıñ belli yazıcısı ve ressamı Taras Şevçenkonıñ doğğan kününde Qırımdaki Ukraina medeniyet merkeziniñ faaliyetçileri onıñ Aqmescitteki eykeline çeçekler qoydılar. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Çiçeklerni qoyğan soñ faaliyetçiler, Şevçenkonıñ doğğan künü munasebeti ile çıraqlar qoymaq içün Kyiv patriarhatına ait Ukraina ortodoks kilsesiniñ havariylerge musaviy aziz Olga ve Vladimir ibadethanesine yol aldılar.
Faaliyetçilerniñ aytqanına köre, kütleviy tedbirlerniñ ötkerilmesi planlaştırılmay, çünki Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ükümeti olarğa cemiyet içinde faaliyet köstermekni yasaqlay.
2017 senesinde Şevçenkonıñ doğğan künü yıllığını Keriç, Aqmescit, Aqyar ve diger şeerlerde qayd ettiler. Kobzarnıñ eykelleri yanında şiirler oqudı ve ukrain türkülerini yırladılar.
B 2015 senesinde Aqmescitte Şevçenko eykeline çeçekler qoyğanda Ukraina tarafdarı olğan faaliyetçilerni polis yaqalay edi.
Mart 9-da Kobzar olaraq da belli olğan Ukraina yazıcısı ve ressamı Taras Şevçenkonıñ doğğan künü qayd etile. O, 1814 senesinde doğdı. Onıñ istidatı rus ve ukrain tilinde şiirler ve nesir yazğanında, bediiy ve grafik icadında, cemiyet faaliyetinde ve beñzer faaliyetlerde öz ifadesini taptı. Ukrainler içün Şevcenko, özlerini bir millet olaraq tanuv elementlerinden biridir.


text:
--------------------------------------------------------------------------------------------
Aqıl iäläre cäncal yaratmıy
► Tatarstan Fännär akademiaseneñ yıllıq xisap cıyılışı närsäse beländer elekke kolxozdağı xisap-saylaw cıyılışın häm dä uqıtuçılarnıñ august kiñäşmäsen xäterlätä.
Mondıy çaqlarda yıl buyı eşlägän eşlärne sanap çığalar, aldınğılarnıñ isemnären yañğıratalar, kiläçäkkä plannar qoralar, cıyılışqa kilgän türälärdän matdi yärdäm sorıylar.
Tatarstan akademiklarnıñ comğa könne ütkän cıyılışında respublikanıñ iqtisadına, sosial'-mädäni üseşenä ğälimnärneñ kertkän öleşe turında bik küp materiallar, fikerlär yañğıratırıldı.
Çınnan da, ximiya, neft tabu, eşkärtü, maşina tözü, iqtisad, meditsina tarmaqlarında Tatarstan ğälimnäre bik zur ciñülärgä ireşkän. Akademianeñ ğıylmi särqätibe Dania Zahidullina prezidium eşçänlege häm elekke qararlarnıñ ütälüe turıda 15 minutlıq xisap yasadı.
Kürenüençä, eşlär bik yıldam alıp barıla. Mazharovnıñ çığışında humanitar fännärneñ eşläre turında şaqtıy zur beleşmä birelde. Bigräk tä, tel, ädäbiät, sänğät institutında alıp barılğan tikşerülär kiñ qolaçlı, alarnı sanap ta betererlek tügel.
Kemnär yaña akademik buldı?
Äytergä kiräk, Fännär akademiasenä yaña äğzalar saylağanda, bıyıl tögäl häm tabiğät fännärennän başqa Rusiä xalıqları ädäbiäte digän fän buyınça äğza-möxbir urının birelgän ide. Elekke yıllarda tarix häm etnologia belgeçlekläre buyınça urınnar täqdim itelep, anda qayber ğälimnär, şul uq Damir İsxakov, ike tapqır omtılış yasap ta, saylana almağan ide.
Bu yulı ädäbiät galimenä birelgän urınğa filologia fännäre doktorları Xatıyp Miñneğulov, Färit Yäxin, Foat Gälimullin häm Kim Miñnullin däğwa itkännär. Humanitar bülektä barğan saylawlar näticäsendä äğza-möxbirlekkä şuşı uq däräcägä uzğan yılda da omtılış yasağan Kim Miñnullin saylanğan. Şulay itep, Tel, ädäbiät häm sänğät institutı citäkçese Kim Miñnullin xäzer Fännär akademiasenä yaña äğzalar alğanda, tawış birü xoquqına iyä.
Rafail Xäkimov tänqıytläwçelärne tänqıytli
Şunı da äytergä kiräk, Tarix institutı turında Akademia prezidentı cılı süzlär äytte. Şuşı atnada ğına direktor itep saylanğan Rafail Xäkimov Akademianeñ mönbärenä çığıp, üz institutında sponsorlardan aqça tabu, yıl sayın 50läp kitap çığaru, zur fänni eşlär başqaru turında optimistik fikerlär äytte.
Damir İsxakov häm İskändär İzmaylovnıñ isemnären äytmäsä dä, Rafail Xäkimov alarnıñ xaqlı bulmawına işarä yasadı. «Gazetaga yazsalar da, üz isemnärennän yazsınnar, Akademia isemennän yazmasınnar, yä başta Akademia sistemasınnan kitsennär”, dide.
Respublika Akademiadän qänäğät
Utırışta iğlan itelsä dä, berençe vitse-premer Rawil Moratov cıyılışqa kilmägän ide. Respublika citäkçelege isemennän Däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin çığış yasadı.
Döres, mondıy çığışlar Akademiane tänqıytlägän İsxakov belän İzmaylov häm alar daimi yazıp torğan gäzitkä yaxşı ğına reklam bulıp yañğıradı.
Millätçe akademiknıñ turı süze
Tänäfes waqıtında tarix fännäre doktorı, Tatarstan fännär akademiase äğza-möxbire, Tübän Kama Tatar ictimağıy üzägen oyıştıruçı häm berençe räise Azat Zıyatdinov "Azatlıq" radíosına äñgämä birde.
Min akademianeñ eşçänlegen zur dip sanıym. Ämma ikençe yağı bar. Humanitar ölkädä eşläwçe gälimnär texnikanı ikençel qatlam kebek qarıylar. Alarğa tarix, tel bulsın, üzläreneke bulsın. Bik küp ızğışlar alarnıñ ber-bersen kürä häm tanıy almawdan kilä. Min küp kenä yazuçı, ğälimnär, şağıyrlär, artistlar belän oçraşam, şulqädär ber-bersenä naçar qarıylar.
Rimzil Wäli: Könçelekme bu, ällä fänni alternativ fikerläw arqasındamı?
Azat Ziätdinov: Min andıy fikerläwne kürmim. Bu ğädi könçelek. Bu kiñ qaraş citmäwne añlata. Älbättä, fändä dä, sänäğättä dä böten keşe yalğışa. Ber närsä eşlämägän keşe genä yalğışmıy.
Rimzil Wäli: Ä sezgä ber-beregezgä yul birergä turı kiläme soñ, menä bu citeşterü, üzegezneñ torbalarığız, ximiya fäne turında söyläşkändä, qarşılıq bulmıymı?
Azat Ziätdinov: Älbättä bula. Ämma qarşılıqnı bit ğailädä qaldırıp bula. Härber ğailädä qarşılıqlar bula. Berse anıñ uramğa çığıp qıçqıra, külmägen yırta başlıy, ikençese öyendä matur ğına utırıp çäy eçä, kileşä, citäkläşep öyennän çığıp kitälär. Ämma bu qarşılıqlarnıñ nigezendä aqça citmäw yata. Bez äytäbez, anda akademia äğzalarına, uqıtuçılarğa, meditsina xezmätkärlärenä tülängän aqçalarnı arttırırğa kiräk dip. Çınnan da, arttırırğa kiräk. Bezneñ şuşındıy xäldä yäşäw, bu ilneñ xäyerçelege, anıñ döres yünäleştä barmawı. 4 trillionğa yaqın aqçalar Amerika banklarında yata. Miña qalsa, bügenge köndä yaña texnologia buldırıp, zavodlar açıp, yaña eş urınnarın buldırıp, ilne kütärergä kiräk.
Rimzil Wäli: Fännär akademiase dä ber yaqtan qarasañ fänni ictimağıy oyışma, milli ictimağıy oyışma. Oxşaşlıq barmı ictimağıy oyışma bularaq fännär akademiase häm milli mädäni üseş oyışması oxşaşlığı barmı? Alarnıñ ikesendä dä şul keşelär eşli bit äle. Mäsälän sez, Azat Ziätdinov, şul uq Damir İsxakov.
Azat Ziätdinov: İctimağıy xäräkättä qatnaşıp min annan bernindi matdi fayda almadım. Alıp ta bulmıy anı.
Rimzil Wäli: Ä sezneñ ictimağıy eşlärne başqarğanda, başqalar belän talaşıp, bozılışqanığız barmı, mäqälälär yazıp, şikäyätlär yazıp.
Azat Ziätdinov: Min andıy eşlär belän şöğellänmim. Ber keşe miña açu itä ikän, min anıñ belän eş itmim. Milli xäräkät şundıy närsä bit ul. Härkem üz ideyase belän borçıla. Tübän Kamağa min citäklim dip kilmädem bit. Saylap quydılar. 1988 yılnıñ deqäbrendä milli xäräkättä berençelärdän bulıp bez ustav aldıq.
Rimzil Wäli: Menä şulay añlaşa torğan qorıltay bulsın ide inde bu. Fännär akademiaseneñ dä cıyılışı. Däwlät belän ğälimnär, ğälimnär belän citeşterüçe, sezneñ kebek citeşterü generalları añlaşıp yäşäsen ide.
Azat Ziätdinov: Älbättä añlayışıp, matur itep yäşäw iñ zur närsä inde ul. Ä menä yazıp, ızğışıp, talaşıp, älbättä kemder ciñär, ämma bu ciñü şatlıq kitermi. İkençe yağın da isäpkä alırğa kiräk. Mansur Xäsänov ul bik täcribäle keşe ide. Firqa idarälärendä eşläp ul şulqädär öyrängän, ul kem belän niçek citäkçelek itärgä, nindi yünäleşlärdä alıp barırğa anı öyrätäse yuq ide. Aña akademiane oyıştıru ciñel buldı, älbättä. Çönki bik täcribäle keşe. Ul texnika belän dä, meditsina belän dä urtaq tel taptı.
İkençe yağı. Saylap quydıq Mazharovnı. İskitkeç täcribäle, dönyada üzen tanıtqan ğälim. Äytik, neftne kükerttän çistartu ısulları anıñ xezmäte. İctimağıy ölkäne dä citäklärgä äzerme ul, anısın äytä almıym. Anıñ bit şul ölkädäge akademikları bar, alar inde İsxakov belän dä urtaq tel tabarğa tieş. Äytik, nefteximiadän kilep kerdeñ dä barsın belmäskä dä mömkin. Ämma ul zur ğälim, alar belän eş itä. Ul yağı Mansur abıyğa qarağanda küpkä otışlıraq inde. Aqçanı Mazharov, älbättä kerep sorıy. Färit Möxämmätşin bügen wäğdä itte bit. Sentäber ayınnan aqçalarnı qabat qarıybız, uñay yaqqa çişäbez dide. Ä ber närsäne söyläw, menä tarattılar akademiane, anda tegeläy, bolay dip ğaybät taratu, ul berwaqıtta da konstruktiv uñay näticälärgä kiterä almıy.
Ğälimnärneñ eş xaqı artaçaq
Töştän soñ Fännär akademiasendä çığışlar däwam itte, büleklärdä saylanğan yaña akademiklarnı zur cıyılışta raslaw öçen yäşeren tawış birdelär. Öç bitlek qararda Akademianeñ iñ möhim eşläre bilgelände. Tänqıytneñ dä kiräklege tanıldı. Yaxşı ğına täqdimnär cıyıldı, sorawlarnıñ iñ zurısı häm açısı eş xaqınıñ qayçan artuı turında buldı. Färit Möxämmätşin, bu xaqta prezident Şäymiev belän aldağı könnärdä söyläşülären äytte häm töp cawap şul sentäber ayında eş xaqları artaçaq, akademiklarnıñ stipendiase dä beraz artır dip kötelä. Fänni cıyılışta säyäsät, prezidentlıqnı saqlaw teması da kütärelde. Ğömümän, tınıç häm pozitiv ruxta ütte bu cıyılış. Akademianeñ eşenä aldan uq “ikele” quyğan Damir İsxakov bu cıyılışta qänäğät yılmayıp utırdı.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Mäşhür Karreras Qazanda buldı
Karrerasnıñ Qazandağı konsertı turında reklam bik küp bulmasa da, pänceşämbe kiçendä Cälil teatrı binası şığrım tulı buldı.
Konsert aldınnan teatr aldında häm vestibyuldä yörüçe qunaqlarnıñ kiemnären, qaraşların, totışların küzätü üze ber qızıqlı tamaşa buldı. 20 meñlek konsert qarawçılar bötenläy başqa törle bula ikän.
Karreras belän bergä Yaña itälyän kvartetı digän törkem çığış yasadı. Elekke yıllarda leykemia awıruın kiçergän Xose Qarreras 2-3 aria başqarğan sayın säxnä artına çığıp yal itkändä, kvartet soqlandırğıç muzıka belän tamaşaçılarnı yuandırdı.
İspan cırçısınıñ programması Urta diñgez yarındağı mäxäbbät yalqının çağıldırğan lirik äsärlär Rusiä häm Qazan tamaşaçısına tanış tügel ide. Läkin barıber cırçınıñ ostalığına, matur tawışına soqlanğan melomannar bu konserttan zur läzzät taptılar.
Axırda kiñ cämäğätçelekkä tanış ariane işetkäç, zal şatlığınnan qıçqırıp, ayagürä qul çaptı. Karerras häm anıñ säfärdäşläre maxsus oçqıçta Yekaterinburgta, annarı Rigada çığış yasayaçaqlar.


text:
Martnıñ 12-si sabası itibarınen Ukrainada 38 237 adam koronavirusqa qarşı aşılanda, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Ukrainada martnıñ 11-nde bir künde 8859 adam COVID-19ğa qarşı aşılandı, aşılama kampaniyasınıñ başlanğanından berli ise 38 237 adam. Bir künde eñ çoq aşılama (950) Kyiv vilâyetinde yapıldı», – dep haber ettiler idarede.
Sağlıq saqlav nazirliginiñ malümatına köre, aşılama kampaniyasınıñ başlanğanından berli eñ çoq aşı Donetsk vilâtetinde (4114) ve eñ az Çernigiv vilâyetinde (626) yapılğan.
Fevralnıñ 24-nde Ukrainada tam şekilde koronavirus uqunçına qarşı aşılama kampaniyası başlandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.


text:
Şimaliy Atlantik alyansınıñ Baş kâtibi Jens Stoltenber Ğarpnıñ 2014 senesi Rusiyeniñ Qırımnı işğal etmesi sebebinden kirsetken sanktsiyalarını uzatmaq müim ola, dep israr ete. Bu aqta o, CNBS Amerika telekanalına bergen intervyüsında ayttı.
Neşir haber etkenine köre, Stoltenber, Rusiyege qarşı qabul etilgen sıñırlavlar «pek müim», faqat «Ukraina ve Gürcistan kibi yaqın ortaqlarnıñ daa büyük desteginen» olmalı, dep ayta.
Hatırlatamız, iyünniñ 9-nda Avropa Birligi elçileri Brüsselniñ Qırım yatırımları yasağınıñ uzatılması mevzusında añlaştı, sanktsiyalarnıñ resmiy uzatılması, büyük ihtimalnen, iyünniñ 18-nde olacaq.
Rusiye Tış işler naziriniñ muavini Aleksandr Pankin Moskva yañı sanktsiyalarğa azır olmalı, çünki Rusiye işğal etilgen Qırımnı bermeycek ve daa evel kirsetilgen sıñırlavlarnıñ lâğu etilmesini talap etmekten vazgeçmeycek.
Sektoral iqtisadiy sanktsiyalar belli Rusiye bankları ve şirketleriniñ Avropa Birligindeki ilkingi ve ekilemci sermiya bazarına kirişlerini sıñırlay, silâ ticaretinde ihrac etüv ve ital etüvni yasaqlay, arbiy qullanuv ya da Rusiyede arbiy alıcılar içün eki yönelişli mal ihracını yasaqlay ve Rusiyeniñ cermay çıqarılmasında ve onıñ qıdırıluvında qullanıla bilgen bazı tehnologiya ve hızmetlerge irişmesini sıñırlay.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
RAMAZAN – CÜMERTLİK VE BİR-BİRİMİZGE YARDIM ETÜV AYI
1 quralay 2021 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Diniy musulmanlar idaresine, Türkiye Cumhuriyetiniñ Medeniyet nazirligi yanındaki Türkiye işbirlik ve koordinirlev agentligi (TİKA) tarafından, yeterli temin etilmegen ve muhtac, em de işğal etilgen territoriylardan mecbur köçip kelgenler arasında taqsim etmek içün 100 erzaq taqımı berildi.
Erzaq taqımlarınıñ episi Kyiv şeeri ve vilâyetindeki cemaatlar arasında darqatılacaqtır.
QMCniñ DMİ, Türkiye Cumhuriyetiniñ Medeniyet nazirligi yanındaki Türkiyeniñ işbirlik ve koordinirlev agentligi (TİKA) ve qardaş türk milletine bergen yardımları içün teşekkür bildire.
QMC DMİniñ matbuat hızmeti


text:
Türkiyeniñ cenübiy şarqında yerleşken Diyarbakırda yüz bergen patlav neticesinde üç insan elâk oldı, onlarca kişi yaralandı. Bu aqta türkiyeli kütleviy haber vastaları bildire.
Minanen avtomobil onıñ yanında politsiya hadimlerini taşığan avtobus keçken vaqıtta, politsiya bölügi yanında patladı.
Patlavdan yanında turğan binalar da zararlandı.
Türkiyeniñ cenübiy şarqında zorbalıqlar iyül ayından başlandı, o vaqıt Türkiye ükümeti ve kürd silâlı taqımları arasındaki barışıq ketişatı bozuldı. Kene başlanğan dava neticesinde yüzlerce insanlar, bu cümleden 350 havfsızlıq quvetleri temsilcisi elâk oldı.


text:
Qırımtatar tasil hadimleri «Maarifçi» birleşmesi Qırımnıñ «tasil, ilim ve gençlik naziri» Natalya Gonçarovağa yañı oquv yılınıñ arfesinde qırımtatar tili ile bağlı meselelerini çezmege talap etti.
Qırımtatar tiliniñ ögretüvi boyunca problemler aqqında malümatnı öz Facebook saifesinde «Qurultay-Ruh» firqasınıñ qırım deputatı Safure Kacametova yerleştirdi.
«Regionlardan kelgen kederli malümatlarğa köre, qırımtatar tili ve edebiyat fenleriniñ saatleri rus tilli ögretüvi ile mekteplerniñ oquv planlarında şübe astındadır, çünki ocalarnıñ işlev cedveli ve ana-babalarnıñ istegi ile problemler peyda ola»,– denile birleşmeniñ malümatında.
«Maarifçi» vekilleriniñ fikrince, bu şunı tasdiqlay ki, «mektep müdirleriniñ iradesi ile, oquv planları, tuvğan til saatleri nazarğa alınmadan, qabul etildi».
«Rus tilli oqutuvı ile mekteplerde tuvğan tilniñ ögrenüvine regional ve mektep qısımlarından aftada 3 saat ayırılmalı. Bu qaideniñ körmemezlikke urulğanı qırımtatar ve ukrain tilleriniñ ocaları, ana-baba ve mektep memuriyeti arasında ziddiyetlerni doğura», – deyler birleşüvde.
«Maarifçi» vekilleri qayd etkeni kibi, qırımtatar tilli oqutuvı ile mekteplerde ve rus tilli oqutuvı ile mekteplerniñ qırımtatar sınıflarında ocalarnıñ yükletüvi ile problemler azca, amma 5-9 sınıflarda qırımtatar tili saatleriniñ saqlanuvı ve arttıruvı boyunca qırımtatar tilli oqutuvı ile mektepler 6 künlük oquv aftasına keçmeli.
Birleşme Qırım regionlarında qırımtatar tili oqutuvı boyunca vaziyetniñ talilini ketire.
Misal içün, Aluştada, 13 mektepten 4 mektepte qırımtatar tiliniñ fakultativ ögrenüvi teklif etile. Kezlevde İsmail-bey mkr. № 18 mektebinde bu sene üç birinci sınıf açıla. № 14, 15, 16 mekteplerde qırımtatar tili ve edebiyat fenlerine aftada 3 saattan, 2 saat berile.
Yaltada qırımtatar tili ve edebiyat fenleri Qızıltaş, Vasilyevka, Simeiz, Köreiz mekteplerinde ve Yalta şeeriniñ № 10 mektebinde fakultativ şeklinde kirsetilmek kerek.
Bağçasaray rayonında Bağçarasay şeeri, Alma Tarhan ve Küçük Yaşlav köyleriniñ qırımtatar tilli oqutuvı ile 3 mektepte qırımtatar sınıfları açıla. Diger mekteplerde qırımtatar tili ve edebiyat fenleri talebelerge köre ögrenilecek: ya fen olaraq, ya fakultativ.
Evel işğal etilgen Qırım memurları yarımadada başlanğıç sınıflarda artıq ukrain tilli sınıflar olmaycağı aqqında bildire ediler. Çünki bunı istegenler tapılmağan eken.


text:
İşğal etilgen Qırım 2,6 mln turistni qabul etti.
Bu malümatnı, sentâbr 9-na köre, Qırımnıñ kurort ve «nazirligi» aşkâr etti.
«Biz bu seneniñ maqsadına eminliknen adım atamız – 3 mln turistni qabul etmek. Nazirligimiz turistik saasınıñ vekilleri ile kelecek sene turistlerni kene de qabul etmek içün şaraitlerni işlep çıqarmaq içün areket ete», – dep bildire Qırımnıñ kurort ve turizm «naziri» Yelena Yürçenkonıñ sözlerini matbuat hızmeti.
Turistlerniñ 42% demir yol, 31% – parom, 27% – uçaq vastalı ile kelgenler.
Evel Qırım akimiyeti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda turistlerniñ sayısı, keçken senelerge köre, eki qat eksik olacağını tanıdı.


text:
Yaqınlaşqan parlament saylavlarında rey berecek olğan qırımtatarlarnıñ sayısı eksildi, çünki bu telüke ile bağlı, – dep ayttı qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işleri boyunca vekâletlisi Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat saytına.
Onıñ bildirgenine köre, işğal etilgen yarımada ve qıtaiy Ukraina sıñırından keçmek – ğayet zor ve devamlı bir şeydir. Qırımtatar faallerini ise Qırımğa keri kirsetmey bileler.
«Sıñırda eki saat bekleyceksiñ, tintüvge dayanacaqsıñ. Çıqmağa imkân berseler de, keri kirsetmey bileler. Prezident saylavlarından soñ vaziyet daa beter oldı, onıñ içün adamlar özüni telükege oğratmağa istemeyler», – dep añlattı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat mühbirine.
Aynı vaqıtta, Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, buña baqmadan qırımtatarlar saylavlarda iştirak etecekler, amma bu sefer qıtaiy Ukrainağa gruppalarnen bir kimse ketmeycek.
Malüm olğanı kibi, bazar künü, oktâbr 26-da, Ukraina Yuqarı Radasınıñ saylavları ötkerilecek. Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, Qırımda qayd etilgen 3,5 biñ Ukraina vatandaşı saylavlarda rey berecek. Mayıs 25-te olıp keçken prezident saylavlarında iştirak etken işğal etilgen yarımada sakinleriniñ sayısı eki qat ziyade edi.


text:
TSN malümatına köre, iştirakçiler B & W Hallerne sanasında yarışlaşacaqlar. Sananıñ keñligi 35 metrni, yüksekligi ise 20 metrni teşkil ete. O, gemi şeklinde yapılğan ve oyuncılar ve çalğıcılarnıñ areketlerini aks ettirecek.
Yır yarışında 37 memleketniñ temsilcisi iştirak etecek. Bu sene «Eurovision» yarışınıñ şiarı — «Bizge qoşul» (JoinUs). Yarışnıñ yarımfinalı mayıs 6-da ve 8-de, final ise mayısnıñ 10-da ötkerilecek.
Ukrainanı yırcı Mariya Yaremçuk «Tick-Tock» yırınen temsil etecek. O, mayısnıñ 6-da birinci yarımfinalda iştirak etecek.
Qırımlılarnıñ reyleri ukrain reyleri olaraq sayılacaq, çünki Qırım ve Aqyarda +38 ukrain kodından vazgeçmediler.
Eurovision yarışınıñ baş supervayzeri Ola Sand sanat ve siyasetni bir-birinen qarıştırmamağa rica etti.


text:
Közümizniñ Ögünde Hansaray Yıqıla
Yerli ükümeti Bağçasaraydaki Hansaraynı yoq eteler. Yızyıllığına azıqlıq körme manaçığınen muzey qapatıldı. Resimğe çıqarmaq yasaq etile. Apishanede olğanı kibi, er taraftan qoruv turmaqta. Biyük Camiden bütünley keramet çıqarıldı (onı çıqarıp attılar ve Çufut Qalege alıp barmağa niyetleneler), qoñuz bozğanı manaçığıni ile qadimiy emen kerişleri çıqarıldı. Kerişler qocaman, qalın. Olardan er yerde dögülgen mıqlar çıqıp tura. Avtokrannen kerişlerni cıqarğanda fasadta olğan XVIII asırnıñ yazısına zarar berildi. Fasad tıştan bütünler kerhernen yuvuldı. Bundan çatlavlar olıp, tam kiriş yanında şkaturkası taşlarğa qadar tüşti, töşemesi körüne edi. Bu teşikni tez tez tsementlediler ve fasadnı zemaneviy boya ve şpaklevkanen orttüller. Aleksandrnıñ çeşmesini kerhernen yuvdılar. Parçaları yıqıldı, olar onı üstünden boyap, şimdi zemaneviy tüske, beyaz renkke boyalaylar. Yekaterinanıñ milasını şçavelevli ekşilik ve kerhernen yuvdılar, bu sebepten arifler tüşti. Fasadta olğan yazılarnıñ episini acele adiy işçiler boyalay! Yıqılğan Farsiy bağçası yerine duvarlarnı tsementnen töşeyler. Leyha boyunca hansaray qısmı çevresinde Divan odasınıñ, Altın oda ve diger odalarınıñ damını alıp qoyacaq, damlı demirquruvlarnı qoyalar. Ama quruv deşetli – bu qaç biñlernen tonna demir, armatura, çaqıl ve beton. Hansaray çerçevesindeki ağırlıq pek buyuktır. Bu quruvnı bozıp alğanda hansaray yıqıla bile. Ama bu 20 yıllıq quruv olğanı aqqında laflar yüre, soñra ise para bitecektir. (Söz sırası, 100 milliondan ziyade parası endi bitti, yüzyıllıqqa Putinni çağırmağa areket eteler, para bersin dep). Hansaraynıñ çeşmeleri şçavelev ekşiliginen yuvıla. Közümizniñ ögünde hansaray yıqıla.


text:
İşğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnı mahküm etip, Rusiye, Kremlniñ Ukrainağa yapqan ücümini tenqit etken BMT ve başqa halqara teşkilâtlarğa qarşı üküm çıqarmağa areket ete. Bunı sentâbrniñ 30-nda Kyivde İlmi Umerovqa destek bildirmek içün teşkil etilgen merasim devamında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov beyan etti.
«Bügün er angi halqara teşkilât qorqmazdan «işğal» terminini qullana. Ve Rusiye işğalci olğanına dair fikirleri içün İlmi Umerovnı ve Nikolay Semenanı taqip etip – amelde Rusiye BM Teşkilâtını, Baş Assambleyasını mahküm etmek ıntıla», – dedi Çubarov.
Onıñ fikirine köre, «bir de birisi, Putinnen dialog qurmağa kerek, dep aytacaq olsa, Qırımğa barıp İlmi Umerovnıñ yanında mahkümniñ skemlesine oturmalı».
Meclis reisi: «Ğarbiy devletleriniñ er angi yolbaşçısı, «evelâ sanktsiyalarnı red etmeli» aytıp, Qırım – ekinci dereceli olğanını söylese, özü añlamalı ki, amelde bu Qırımda ukrain devletine sadıq qalğanlarnı ve qırımtatarlarnı yoq etmek içün ruhset berecek», – dep qayd etti.
Refet Çubarov, qırımtatar halqı – Rusiye tecavuzınıñ esas alğan nişanı olğanını beyan etti.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-si, çarşenbe künü, qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa nisbeten öz qararını çıqardı. Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etildi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunması yasaqlandı.
Umerovnıñ imayesi, Rusiye apishanesi Parkinson, şeker ve yürek hastası olğan İlmi Umerovğa kerekli tibbiy yardım kösterip olamaz, dep tüşüne.


text:
Bağçasaray rayonında yerleşken Alman suv anbarı - keçken asırnıñ 20-30 senelerde Bazar-Cilga deresinde qurulğan Qırımdaki ilk suv anbarlardan biridir. O, Bazarçıq ve Novovasilevka qasabaları arasında yerleşe.
Quruv işlerniñ birinci nevbeti 1929 senesi yekünlendi, ekincisi - 1934 senesi. Onıñ kölemi - 6,2 million metr kub. Meydanı - 300 kvadrat kilometr. Suv anbarı Alma özeniniñ 5 kilometrlik beketinden tola.
Şiddetli qurğanlıq ve yağanaqlar olmağanı sebebinden Alma suv anbarı, Qırımnıñ diger özenleri kibi pek tez saylaşıp başladı. Rusiye idaresi astındaki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiyasından Devlet kömitetiniñ malümatına köre, şimdiki vaqıtta o 20% tolu, bu tahminen 1,3 million metr kub teşkil ete.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Bu yılnıñ noyabr ayında Alma özeni yanındaki suv anbarınıñ vaziyeti nasıl olğanını bizim fotoresimlerimizde köre bilesiñiz.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Qırım ilhaqı aqqında aytqanda, "yarımadanı bermege mümkün degil edi", dep ayttı. O emin ki, bunda çoq adam iştirak etti ve olar "cevap bermeli".
Bunı Zelenskıy Euronews haber agentligine intervyü bergende aytttı. Onıñ bir qısmı avgust 26-sında Ukraina prezidentiniñ Ofisiniñ saytında derc etilgen edi.
Malümatta bildirilgeni kibi, prezidentniñ fikrince, Qırım yarımadasını işğalge qolaylıqnen bergenler cevap bermeli.
"Qırımnı bermek mümkün degil edi. Bu büyük bir problemadır. Amma bugün onıñ nasıl yapılğanı aqqında laf etmege keçtir. Eminim ki, bir vaqıtları er ker cevap berecek. Bunda çoq adam iştirak etti", - qayd etti Zelenskıy.
Aynı intervyüde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Normandiya Dörtlügi çerçivesinde Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnıñ işğalden boşatılması ile bağlı muzakere protsessiniñ qıyınlığını qayd etti ve bu meseleni kötermek içün başqa bir "qaviy platforma" olmaycağını qoştı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İlhaq etilgen Qırımda “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtınıñ tarafdarları içün “reabilitatsiya merkezi” teşkil etilecek. Onı rusiyeli Qırım ve Aqyar şeeri müsulmanları Diniy idaresi (QAMDİ) yanında yaratacaqlar. Bu aqta RİA Krım haber agentligine Rusiye Devlet Dumasında Qırım mebusı Ruslan Balbek bildirdi.
“Müftiyatnıñ yanında Rusiyede yasaqlanğan “Hizb ut-Tahrir” terror teşkilâtınıñ tesirine tüşken adamlar içün reabilitatsiya merkezi teşkil etilecek”, - dedi o.
Onıñ aytqanına köre, QAMDİ endi psihologlar ile “reabilitatsiya” programmasını azırlap başlağan.
O, teşkilât talimatını sadece “silâ küçünen degil de, maneviy terbiyalavnen” de “yoq etmege” teklif ete.
Onıñ fikrine köre, “maneviy ve psihologik reabilitatsiya”dan soñ diniy baqışlarından vazgeçken “Hizb ut-Tahrir” tarafdarlarını cinayet mesüliyetlikten boşatmaq kerek.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan bütün faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı jurnalistlerge mart 26-da MİDnıñ informatsion siyaset departamentiniñ müdiri Yevgen Perebiynis bildirdi, dep haber ete «Ukrainskaya pravda».
O, may 9-da amelge keçirilecek federal qanunnı nazarda tuta. Şu qanun topraq bütünligini bozmaq içün areketlerge çağırğanlarınıñ para cezasından 5 yıllıq türme cezasına oğraycaqlarını közde tuta.
«Bizde Rusiye Fedatsiyasınıñ akimiyeti tarafından basılıp alınğan Qırım Muhtar Cumhuriyetinde vatandaşlarnıñ söz serbestligi aqlarınıñ sıñırlanğanı hususiy keder duyğusını doğura», – dedi Perebiynis.
O qayd etti ki, böyle qanunlar Qırımnıñ rusiye işğaline qarşı çıqqanlarğa, hususan qırımtatarlarğa nisbeten qullanıla bile.
Hatırlatamız, söz Rusiye Cinaiy kodeksiniñ yañı puntktı aqqında yürsetile – madde 280, punkt 1. Oña binayen, Rusiye topraq bütünligini bozmaq içün areketlerge çağıruv 300 biñ rusiye rublesi (tahminen 96 biñ grivna) miqdarında para cezasına oğratılacaq. Bundan da ğayrı, böyle areketler içün 300 saatlıq mecburiy işler ya da 3 yıllıq türme cezası berile bile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye nezareti altında olğan Qırım prokuraturasınıñ Meclis faaliyetini yasaqlamağa niyetini izaatladı. Onıñ fikrine köre, böyleliknen, Qırım tamır halqına «öz sesinen aytmağa» yasaq eteler.
Çubarovnıñ fikrini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti aşkâr etti.
«Qırımtatar Milliy Qurultayı tarafından saylanılğan qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclis BMT tamır halqları aqlarınıñ beyannamesiniñ qaidelerine riayet ete. Milliy idare institutlarını teşkil etkenimizde beyanname daa qabul etilmegen edi, amma tamır halqlarınıñ aqları aqqında halqara senetler bar edi», – dedi Çubarov ATR telekanalına.
« Bugün işğalci akimiyet qırımtatar halqına öz sesi ile aytmağa yasaq etecek ola. Bugün işğalci akimiyet ırımtatarlarnıñ tarafından milliy organ olaraq saylanılğan Meclisni yoq etmege tırışqanını nazarğa alsaq, ekspertler Rusiye qırımtatarlarğa qarşı daa da beter areketlerni etmege azırlanğanı aqqında ayta», – dey o.
Poklonskaya işbu qararnı añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Cumaertesi künü, fevral 14-te, saat 12-de Qırımtatar akademik muzıkalı drama teatrinde Dagestan icracısı Hadis Sabiyevniñ iştiraki ile ilâhiyler kontserti keçirilecek.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, Sabiyevniñ kontserti Aqmescitte ilk sefer ötkerile. Tedbir «Doğru qıymetler» Qırım-Dagestan medeniy maarifçi leyhası çerçivesinde keçirilmekte.
Qırım tarafından kontsertte Qırımda nam qazanğan artist Rustem Memetov ve ilâhiylerniñ genç icracısı Bekir Adilov iştirak etecekler.
«Diñleyciler arap, qırımtatar, rus ve avar tillerinde ilâhiylerni diñleycekler. Balalarnı ediyeler, tatlı bekley. Er kes davetli, kiriş serbest», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
İlâhiyler – Allahqa sevgi duyğusını aks ettirgen yırlardır.


text:
Qırım.Aqiqat hadimi bildirgenine köre, syezdniñ iştirakçileri arasında Ukraina halq deputatları, cemaat erbapları bar. Ukraina Prezidentiniñ idaresinden Andrey İvanets keldi. O vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri boyunca bölüginde başlıq ete. Ondan da ğayrı merasimge Kiyev Patriarhatınıñ Simferopol ve Qırım Arhiyepiskopı vladıka Kliment keldi ve başqalarnen beraber açılışta söz ayttı.
Syezdde bir qaç iş gruppası çalışacaq. Olar: vaqtınca ve daimiy mesken meselesinde, qanuniy teşebbüsleri ve uquqiy temin etüvi, içtimaiy temin etüvi ve tasil meselesinde, devlet organlarınen ve halqara müessiselernen işbirligi meselesinde ve biznes ve bankçılıq meseleleri üzerinde çalışacaqlar.
İş gruppalarğa uyğan nazirlikler temsilcileri kirgen.
Tolplanğanlarnıñ esas maqsadı olaraq Qırımdan köçip kelgenleriniñ problemlerini çezmek içün plan tizmesidir.
«Biz icret etkenleriniñ yerleşmesi böyünca plan tizmek kerekmiz, lâkin esas vazifemiz Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq içün bir plan kerek», – dedi Qırım Avromaydanıñ yolbaşçılarından birisi Sergey Kovalskiy.
Üyleden soñ syezd iştirakçileri komitetlerde işlerini başlaycaqlar.
Farqlı menbalarğa köre, Qırım işğal olunğan soñ qıtağa 10-dan 20-ge biñge qadar Qırım sakini icret etti. Syezdniñ yolbaşçılarından birisi Andrey Şekun aytqanına köre, icret etkenler içün eñ esas problem bu meksenlernen temin etüvdir.


text:
Moskvanıñ Basman mahkemesi cumaaqşamı künü, fevral 12-de, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge Rusiyege kirmege izin bermeyip, oña Qırımğa kiriş yasağı boyunca mahkeme toplaşuvında iştirak etmege imkân bermedi.
İTAR-TASS bildirgenine köre, mahkeme Federal migratsion hızmetiniñ Mustafa Cemilevniñ Rusiyege kiriş yasağı aqqında qararını lâğu etmedi. Mahkeme qararında aytıla ki, «Federal migratsion hızmetiniñ işbu qararınıñ yerine ketirilmesi mahkeme qararınıñ amelge keçirilmesine keder etmeycek».
Mahkeme imayege Mustafa Cemilevniñ Rusiyege kiriş yasağı aqqında vesiqasını da migratsion hızmetten aluv muracaatını qabul etmedi.
«Mahkeme bu qararnıñ sebebi olaraq FMH vekilleri böyle bir qarar alınmağanları aqqında mahkemede aytqanlarını aydınlattı. Bundan ğayrı, cevap bergenler dediler ki, böyle bir qararlar Federal migratsion hızmetine ait degil, çünki olar havfsızlıq ve cemaat nizamınıñ temini maqsadı ile qabul etile», – aytıla beyanatta.
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı aqqında qarar boyunca şikâyeti Moskvada yanvar 22-de baqılması kerek edi, lâkin mahkemeci hastalanğanından sebep onı fevral 12-ne qaldırğan ediler.
Mustafa Cemilev davanı qazanacağından emin degil, lâkin bu iş Qırımnıñ qaytarılmasına fayda ketirecegine ümüt ete.
2014 senesi mayıs ayında Mustafa Cemilevge Rusiye işğal etken Qırımğa kirmege yasaq ettiler.


text:
«Voda Krıma» müessiseniñ yolbaşçısı Vladimir Bajenov bildirdi ki, qışnıñ eki ayı devamında Qırım suv anbarlarına suv kelmedi, Aqmescit suv anbarı ise aman-aman boş. Bu aqta o, fevralniñ 1-nde suv teminlevi problemleri operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Suv anbarlarına kelgen suvnı saymaymız. Pek az. Qışnıñ eki ayı bitti, şunıñ içün şeer ve mesken noqtalarını yazda qabul etilgen suv teminlev rejiminde tutamız», – dedi o.
Bajenovnıñ aytqanına köre, Aqmescit suv anbarınıñ yedekleri bitmek üzere.
«Anda olğan suvnıñ qoqusı da pek yahşı degil, bu meseleni çezdik», – dep işandırdı o.
Bajenov qayd etkenine köre, Aqmescit suv anbarına tehnik bağlılıq Dzerjinsk suv borusı açılğan soñ bite.
2020 senesi noyabr ayında Kyivde Qırımnıñ suv resurslarınıñ monitoring neticeleri taqdim etildi. Olarğa köre, yarımadanıñ «suv küzgüsi meydanı» 2015 senesine baqqanda 2020 senesi tahminen 32% eksildi.
Bıltır dekabr ayında Qırımnıñ mesken-kommunal hocalıq nazirligi Qırım suv anbarlarınıñ tolmasına dair statistik malümat derc etti. Oña binaen, yarımadanıñ eñ az beş suv anbarı «ölü seviyege» yaqın.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/05-2
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Ekaterina II (2.05.1729, Pomeraniäneñ Şçetsin şähäre, / Prussiä - 17.11.1796, Sankt-Peterburg, / Rusiä İmperiäse) — Mäğrifätçelek çorı Rusiä imperatritsası.
Volter belän xatlaşuda tora. 1764 yılda Awrupada xatın-qızlar öçen berençe yuğarı uqu yortı bularaq xezmät itäçäk Smolnıy institutın (ru) barlıqqa kiterä.
1769 yılda äyläneşkä käğäz aqça kertäçäk banknı buldıra.
1773 yılğı ediktı belän Rusiädä yäşawçe möselmannarğa yaña mäçetlär tözüne häm Mäkkägä xacğa barunı röxsät itä.
1783 yılda Qırımnı anneksiäli.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Satyacit Ray (2.05.1921 - 23.04.1992, Kälküttä, Hindstan) — rejissör, stsenarist, balalar öçen yazuçı, köyyazar (kompozitor), prodüser, näşer, kinotänqitçe, illüstrator.
1947 yılda Hindstanda berençe kinoklubnı nigezli.
1956 yılda "Buysındırmağan" filmı öçen Venetsiä kinofestivalendä "Altın Arıslan" bülägenä layıq bula.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ bildirgenine köre, iyünniñ 18-nde Avropa Birliginiñ Şurası Qırımnıñ qanunsız ilhaqı sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı.
Bu aqta Kuleba Twitterde yazdı.
«Bugün AB Şurası Qırımnıñ qanunsız işğali sebebinden Rusiyeşe qarşı sanktsiyalarnı 2021 senesi iyün ayına qadar uzattı. Bu qarar içün minnetdarım. İnsan aqları bozuluvı, «pasportlaştıruv», Keriç boğazından tren seferleriniñ başlatıluvı, Qırımdaki qanunsız rey berüv içün basqı quvetleştirilmeli», – dep yazdı Ukraina naziri.
Daa evel AB lideri COVID-19 sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı lâğu etmek teklifini red etti. AB elçileri iyünniñ 10-nda Qırım sanktsiyalarını daa bir yılğa uzatmağa añlaştı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
AQŞ Devlet departamentiniñ spikeri Joshua Baker Washington mevzimini tasdiqladı: AQŞ cezaları Minsk añlaşmaları yerine kelmegence lâğu etilmez, Qırımnıñ qanunsız işğali içün cezalar ise – Rusiye nezareti altında olğan ukrain yarımadası azat etilmegence.
Bunı Baker Radio Svobodağa bildirdi.
«Qırımnıñ qanunsız zaptı ve Donbassnıñ qanunsız işğali aqqında aytamız. Şunıñ içün biz Ukrainağa qarşı Rusiye istilâsı, (separatistlerge) arbiy yardım, Donbassqa qanunsız arbiy qarışuv aqqında aytamız. Amma Qırım aqqında biz unutmadıq. Diplomatiya baqışından Minsk añlaşmaları tek Donbassqa ait olğanını añlamaq kerek. Amma Amerika tarafından cezalar em Qırım, em Donbassta istilâ ile bağlı», – dey o.
Devlet departamentiniñ temsilcisi AQŞ ve Ukraina arasında işbirlik aqqında hatırlattı.
«AQŞ er vaqıt ukrain devletiniñ şerigi olacaq. Ukraina yaş Avropa demokratiyası ola ve Ğarp tarafından yardımğa muhtac. Ukraina Rusiye Federatsiyası ile de eyi munasebetlerni qurmağa ister edi, amma (Rusiye) añlamaq kerek, diger memleketniñ territoriyasına arbiy tehnikası ile kirmege mümkün degil», – qayd etti Joshua Baker.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ärdoğan belän Putin nilär xaqında söyläşäçäk?
İke lidernıñ Soçida oçraşuı kötelä
Kreml’ süzçese Dmitriy Peskov Rusiya Federaśiyäse däwlät başlığı Vladimir Putin belän Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ Süriyä, Äfganstan häm Liviya problemaları turında söyläşäçägen belderde.
Ul bu xqta Mäskäwdä jurnalistlarğa yasağan belderüendä citkerde.
Peskov äytüençä, oçraşu 29 nçı sentyabr’dä Rusiyäneñ Soçi şähärendä uzaçaq.
”İke lidernıñ härwaqıt söyläşäse temaları bik küp. Süriyä häm Äfganstan älbättä kön tärtibendä bulaçaq. Liviya häm başqa xalıqara mäs’älälär buyınça tradiśion fiker alışu bulaçaq” dide Peskov.
Dmitriy Peskov oçraşuda ike yaqlı mönäsäbätlärneñ dä qaralaçağın belderep ,”İke yaqlı mönäsäbätlär cähätennän küp urtaq yaqlar bar: iq’tisad ölkäsendä urtaq proyektlar östendä êşläw, säwdä häm iq’tisadi mönäsäbätlär” dide.
Bäyläneşle xäbärlär
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı
Törkiyä Ğıyraqtağı terror höcümen gäyepläde
Törkiyä Ğıyraqnıñ Diyala vilayätendäge ber awılğa “DEAŞ” terror oyışması oyıştırğan höcümne gäyepläde
Ärdoğan Azärbaycannan qaytışlıy belderülär yasadı
Törkiyä ilbaşı bik küp temalarğa qağılışlı fikerlären belderde


text:
Avropa parlamentiniñ halqara ticaret boyunca komitetinde cemaatçılıqnıñ çorlanuvı ve Qırım qamaçavını añlamağa mümkün olğanını tüşüneler.
«Cemaatçılıqnıñ işbe vaziyetteki çorlanuvını añlamağa mümkün. Qırım işğaliden sebep bayağı insan, hususan qırımtatarı köçip keldi. Amma, fikrimce, devamlı al etüv uquq alanındadır. Ukrain ükümeti bütün olğan yollarnı qullanmalı – BMT, uquqiy baqış ve fikirler, ve, niayet, BMT Başassambleyası çerçivesinde ketişatka başlamaq. Onıñ vastası ile BMT Halqara mahemesine muracaat etmek ve bu sualge izaat almaq. Qırım, ne ise, bir kün Ukrainağa qaytsın dep», – dedi komitetniñ azası Gabriyelius Landsbergis.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
AQŞ Devlet departamenti Washingtonda Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işleri boyunca vekâletlisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevni selâmladı denilmekte AQŞ Devlet departamentiniñ spikeri Heather Nauertniñ Twitterinde.
«Washingtonda qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni «IRFMististerial» konferentsiyasında selâmlamağa pek memnünmiz. Biz Rusiye işğali altında yaşağan qırımlılarnen berabermiz ve Rusiyeni bütün siyasiy mabüslerni azat atmesine çağıramız. #SaveOlegSentsov #FreeKuku #FreeZaytullaev», – denilmekte haberde.
Daa evel Mustafa Cemilev AQŞ devlet kâtibiniñ yardımcısı Wesley Michellden AQŞnıñ Qırım siyaseti boyunca derc etken Beyannamesini alğan edi.
Mevzuğa dair: Tanımamız: bağışlamammız: Qırım ilhaqı içün AQŞ Rusiyeni tazirledi
İyülniñ 25-nde AQŞ-nıñ devlet kâtibi Mike Pompeo “Qırım beyannamesi”ni derc etti. Beyannamede AQŞ Rusiye Qırımnı ilhaq etkeni iç bir vaqıt tanımaycağı aqqında bildirile. Pompeo, AQŞ ileride de Ukrainanıñ devlet bütünligini yañıdan tiklenüvini talap eteceklerini bildirdi.
Rusiye Tışqı işler nazirligi, Pompeonıñ beyannamesi boyunca, AQŞ tış siyaseti istiqrarsız olğanını belgiledi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl dey ki, bazar künü, fevral 21-de, belgisiz şahıslar Aqmescitte Meclis ofislerinden birine sürip kirgen.
«Bugün belgisiz şahıslar Aqmescitte Jidkov soqağı boyunca yerleşken Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ofislerinden birine sürip kirdi. Belgisiz insanlar, üç insandır, qapını qırıp, azbarğa kirdi, bundan soñ pencerelerni de sındırıp, içeri kirdiler. İçeride iş odalarına cam qapılarını qırrğanlar. «Qırım» fondunıñ temsilcisi degeni kibi, sanki bir şeyni hırsızlamağanlar», – yazdı Celâl Facebookta.
O hatırlattı ki, 2014 senesi senbât 16 künü «uydurılğan sebeplerden Qırım uquq qoruyıcıları Meclisniñ merkeziy ofisinde 11 saatlıq tintüvni keçirgen edi».
Qırım uquq qoruyıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmege mümkün olmağanı aqta arizası ile muracaatta bulundı. Beyanatta uquq qoruyıcılar halqara teşkilâtlarnı qırımtatarlarğa ve Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı siyasiy taqiplerge yol bermemek içün areket etmege çağıralar.
Vesiqa Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ Qırım Yuqarı mahkemesine Qırımtatar Milliy Meclisini ekstermist teşkilât olaraq tanımağa ve Rusiye Federatsiyası territoriyasında faaliyetini yasaq etmege ricası ile bergen arizasına cevaptır.
«Qırımtatar Milliy Meclisine Rusiye qanuniyetiniñ «antiekstremist» qararlarınıñ qullanuvı tek Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileriniñ degil de, qırımtatar halqınıñ diger vekilleriniñ cinaiy taqibi ile bite bile», – denile beyanatta.
Uquq qoruyıcılar deyler ki, Meclis yetekçileri Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvını tanımay ve Ukraina topraq bütünligine qol tutalar.
Ariza Ukrainada İnsan aqları boyunca BMT nezaret eyyetiniñ başı Fiona Freyzer, Ukrainada AB temsilciliginiñ başı Yan Tombinskiy, İnsan aqları boyunca Avropa Şurasınıñ komissarı Nil Muyjniyeks, Ukrainada Avropa Şurası ofisiniñ reisi Vladimir Ristovskiyge yollanıldı.
Poklonskaya Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetine tabiy olğan "Millet" telekanalına sentâbr 2-sinde dört yıl oldı. Bu kün kanalda bayram telemarafonı keçirildi, onıñ çerçivesinde seyircilerden ve Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresiniñ müftisi Emirali Ablayev kibi belli adamlardan, hayırlavlar aytıldı.
"Millet" telekanalına dört yıl oldı! Bu qısqa vaqıtta biz çoq şeyge iriştik ve seyircilerimizge kösterilecek şeyimiz çoqtır. "Millet" televizion kanalınıñ muabbet taqımı, tek qırımtatar halqınıñ eşqına degil de, Qırımda yaşağan bütün halqlarnıñ eşqına çalışa", - dedi kanal muarririyeti.
Qırımdan Rusiye Devlet Dumasınıñ mebusı Ruslan Balbek, kanalnıñ inkişafına müsbet qıymet kese.
"Dört yıl - telekanal içün çoq degil, men, şimdi şeküllenüv protsessi devam ete, dep aytar edim. Amma aynı vaqıtta bu, "Millet" telekanalınıñ Qırım haber alanında öz yerini tapqanı ve tarqaluvını keñleştirgeni işaretidir", – dedi o.
Rusiye prezidenti yanında milletlerara munasebetler Şurasınıñ azası, rusiye tarafını tutqan "İnkişaf" cemiyet teşkilâtınıñ reisi Eskinder Bilâlov da bu kün marafonda iştirak etti.
Mence, "Millet" yaratılması – büyük bir qazançtırEskinder Bilâlov
"Millet, mence, qırımtatar halqınıñ büyük yeñişi, çünki televideniye – tilimizni işletken yer, anda er kes qırımtatarca qonuşa ve tilni eşitmege imkân bar. Onıñ içün, mence, "Millet" yaratılması – büyük bir qazançtır", - dedi televizion efirde rusiye tarafdarı olğan faal.
Qırımnıñ rusiyeli ükümetinde Devlet milletlerara munasebetler komitetiniñ reisi Lenur Abduramanov, bayram marafonınıñ efirinde, kanalnıñ seyircileri yıl-yıldan ep arta, dep qayd etti.
"Bunıñ kerçekleşkenini quvanasın. Biz zamanları niyette olğan kerçekleşti, ve bugün biz bazı hulâsalarnı çıqaramız. Artuvğa, ilerlevge meyil bar, yani dinamika körüne ve bu büyük quvançtır", - dedi o.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov da "Millet" telekanalını dört yıllığınen hayırladı.
"Millet" – Qırım haber alanınıñ liderlerinden oldıSergey Aksönov
"Birinci efirden soñ keçken dört yıl içinde "Millet" – Qırım haber alanınıñ liderlerinden oldı, aqiqiy milliy kanal namını qazandı. Kanal taqımına ihtisaslılıq, mesüliyet ve icadiy yanaşuv içün minnetdarım. Siziñ işiñiz bölgemizde halqlar arası muabbetlikke, stabillikke, milliy medeniyet ve ürf-adetlerniñ saqlanmasına, başqa memleketlerniñ cemaatına qırımtatar halqınıñ yaşayışı aqqında kerçekni bildirmege yardım ete", – yazdı o Facebook saifesinde.
Qırımtatar cemaatçısı Zair Smedlâ, Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende, "Millet" telekanalınıñ işi aqqında aytıp berdi.
"Aksönov "Millet" telekanalına haber alanıñ lideri, dep ayttı, "aqiqiy milliy kanal" adını qoydı ve "başqa memleketlerniñ cemaatına qırımtatar halqınıñ yaşayışı aqqında kerçekni bildirmege yardım ete", dep qayd etti. Semerelilikniñ köstergiçi – bu keri bağlanmaq imkânı ve telefon vastasınen rey berüv mümkünligi, amma adamlar, anda berilgen nomerge telefon etip olamadılar, çünki telefon teliniñ o bir tarafında "bu nomerge telefon etip olamaysız", ve muarrirler qoyğan saylavğa qarşı kimse rey berip olamadı. İşte, kerçekler böyle", – dedi o.
O körgeni kibi, "Millet"niñ seyircileri çoq degil.
"Büyükten-büyük para sarf etip ve neticede tek bir qaç biñ seyircige lâyıq olmaq, budır aqiqiy liderler ve netice, bütün energiya – boşuna. Bu kanalnıñ populârlığını YouTubedaki seyir etüvler ve abunecilik de köstere – üç biñden çoqça abunecisi olğan kanalnıñ videolarında eñ çoqu bir qaç yüz seyir etüvler ola, olar da qırımtatar estradasınıñ videoları. Olarnıñ liderleri mına böyledir! Hayırlayım!" – dedi cemaatçı.
Siyasetşınas Lenora Dülber, Rusiye akimiyeti "Millet" telekanalını populâr ATR kanalı yerine qoymağa istegenini hatırlata.
"Millet" telekanalı cemaat kanalı kibi yaratıla edi, amma biz Rusiyede matbuatnıñ yerini ve vazifesini pek yahşı añlaymız, anda o, akimiyet noqta-i nazarınıñ yayınlavınen biteLenora Dülber
"Bellesem, "Millet" kanalı ne şaraitte açılğanını hatırlatmaq kereklidir – tamam birinci qırımtatar ATR kanalınıñ Qırımda yayınlaması toqtatılğanından soñ. 2015 yılı müit daa kergin edi, ve ATRniñ qapatılması menfiy duyğularnı yarattı. Birinci qırımtatar telekanalınıñ yerini almağa qolay degil edi. Bir taraftan, qırımtatar media alanınıñ belli ustaları ve meşur şahıslarınıñ açıq jurnalistikadan çıqması, ekinci taraftan, qırımtatar informatsion mahsulınıñ tiklengen yüksek keyfiyeti ve oña raqip olmaq pek qıyın edi. "Millet" telekanalı cemaat kanalı kibi yaratıla edi, amma biz Rusiyede matbuatnıñ yerini ve vazifesini pek yahşı añlaymız, anda o, akimiyet noqta-i nazarınıñ yayınlavınen bite", – aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa siyasetşınas.
Onıñ aytqanına köre, "Millet" ATRniñ yerini almadı, amma vaqıt keçkeninen öz seyircisini tapa.
Qırımtatarlarnıñ media alanı – ayrı bir mevzudır, ve onıñ aktualligini Ukraina qıtasında yayınlağan ATR telekanalı bereLenora Dülber
"Şimdi bizim rusiye telekanalımız bar, amma tek milliy örneknen ve fesnen. O, başqa, qırımtatarlarnıñ etrafında olğan kerçeknen bir kelmegen yaşayışnı yayınlay. Qırımtatarlarnıñ media alanı – ayrı bir mevzudır, ve onıñ aktualligini Ukraina qıtasında yayınlağan ATR telekanalı bere. O, qırımtatar mevzuyetinde trendlerni yarata, amma sırf qırımtatar olmasından vazgeçe. Bunıñ içün beş yıl keçkeninden soñ, qırımtatarlar olğan şaraitke alışmağa mecbur olğan soñ, televizorlarda "Millet" telekanalı peyda olıp başladı. Bu er yerde degil, amma adamlar öz aqqında malümatqa ve pozitivge muhtaclar. "Millet" ise bu vazifeni becere", - dep saya siyasetşınas.
Qırımtatar faali Edem Dudakov, rusiye akimiyeti içün "Millet" telekanalınıñ yapqan propaganda işi aqqında ayta.
Propaganda ceetinden, "Millet" şimdiki Qırım akimiyeti içün kerçekten bayağı şey becerdiEdem Dudakov
"Devlet matbuatınıñ meselesi şunda ki, olar jurnalistikanıpropagandanen şaşmalaylar. Propaganda ceetinden, "Millet" şimdiki Qırım akimiyeti içün kerçekten bayağı şey becerdi. ATR yoq etilgeninden soñ, o, halqara meydançıqlarda rusiye siyasetçilerniñ kontrargumenti oldı. Bu kanalnıñ yarıdımınen, yerli ziyalılar, Moskova içün "halqlar arası muabbetlik" süretini yaratıp oldı ve tamır halqqa qarşı akimiyet yapqan basqını rusiye vatandaşlarından gizlep oldı", - dedi faal.


text:
Qırım Rusiye tarafından işğal etilmese, mında Donbassta olğan arbiy areketler başlar edi, degen efsane Qırımda endi yoq oldı. Bunı mart 16 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi. Çubarov şunı da qoştı ki, işbu efsaneni Qırımda şimdiki akimiyet tarafından tarqaldı.
«Qırımda vaziyetniñ beterleşüvi ile işğalci ükümet insanlar öz zor alını akimiyetke bağlamasın dep, çeşit delil qıdıracaqtır. Böyle delillerden biri – yeter ki, cenk olmasın», – dedi Refat Çubarov.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda «Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenki Qırımdan başlanğanını» añlağan insanlarnıñ sayısı ep arta.
«Putin Donetsk ve Lugansk vilâyetlerine, Qırımğa kirgeni kibi, kelgende, Ukrainanıñ Harkovdan Pridnestrovyege qadar toprağını ala bilecegine ümüt besley edi. Putiniñ planı edi, bunı Rusiye siyasetinde endi kimse red etmey», – dedi Çubarov.
Soñki yıl devamında Rusiye matbuat vastaları Rusiye qırımlılarnı «Ukraina şarqında cenkni başlağan ukrain zulumcı» areketlerinden qurtarğanı aqqında fikirni bastıra edi. Böyle malümat Qırımda nevbetteki fikirlerniñ olmasına yol berdi: «yeter ki, atmasınlar», «cenk olmasın» ve ilâhre.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
İnternette mayıs 6-da Molodöjnoye köy camisinde musulmanlarnıñ kütleviy şekilde yaqalanmasını köstergen video peyda oldı. Yüz bergen vaqia videosını «15 minut» saytı paylaştı.
«Videonı «15 minut» saytına Federal havfsızlıq hızmeti qırımtatarlarnı yaqalağanlarını körgen insanlar yolladı», – dep qayd etile sayttaki videoğa izaatta.
Videoda turğan avtobuslar, silâlı uquq qoruyıcılar, ve vesiqaları teşkerilgen çorlanğan cemiyet azaları körüne.
Mayıs 6-da cuma namazından soñ Molodöjnoye köy camisinde 50-den ziyade silâlı insan musulmanlarnı yaqaladı.
Yüz bergen vaqia boyunca Qırımnıñ rusiyeli uquq qoruyıcı müessiseleriniñ resmiy izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde pek çoq tintüvler keçirilip başladı, bunı Meclis ve uquq qoruyıcılar qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Topçu Seytnafe Seytveliyevge muvafaqiyet bütün cenk boyunca refaqat etti. 1941 yılnıñ dekabr ayında, Sevastopol qorçalanma sırasında beklenmegen bir alda onı Şimal Kavkazğa tahliye ettiler. Komandanlıq desantnı Kerçte endirmege planlay edi ve bunıñ içün bu yerlerni bilgen qırımtatarlar kerek edi. Tahliye olmasa edi, Seytveliyevni belki ölüm ya da esaret bekley edi.
Desant endirilgen soñ Qızıl Ordu qısımları qaramanımıznıñ tuvğan – Tav Qıpçaq köyüne (Qarasuvbazar rayonındaki şimdi ğayıp olğan köy) yan-yanaşa yaqınlaştılar. Amma evge ketip, anasını körüp olamadı. Nemselerniñ muvafaqiyetli qarşı ücüminden soñ, sovet qısımları Kavkazğa tahliye etmege başladı, lâkin askerlernen gemi duşman aviatsiyası tarafından urıp toqtatıldı. Ve kene Seytveliyev taliyli çıqtı – sovet kateri onı deñizge aldı.
Aslında, taliy, bizim qaramanımız bu cenkte sağ qalğanı kerçegi edi. Topu er vaqıt eñ sıcaqta – ögdeki cebede edi. 1944 senesi Belorusiye cenki sırasında, Seytveliyev bir afta içinde 15 (!) duşman tanklarını urıp toqtattı (bu qaramanlıq içün Sovetler Birliginiñ Qaramanı yıldızını aldı). Elbette ki, bazıda oña da “uçıp kele edi”: top dört kere urıldı, Seytveliyev özü ise üç kere ağır yaralanğan edi.
Faqat, topçunıñ taliyi, yamyam stalin rejimine qarşı küçsüz edi. Seytveliyev ve eki ağası cebede cenkleşkende, sovet ükümeti analarını Özbekistanğa sürgün etti. Sürgünlikke tamamınen bir özü tüştü (aqayı ve kiçik oğlunı nemseler mecburiy işler içün Almaniyağa qaçırdılar).
Seytnafe, niayet, ordudan Özbekistanğa soylarını qıdırmaq içün kelgende (tek 1946-ncı yılı serbest yiberildi), anası endi ayatta qalmadı – Momine hanım açlıqtan ölgen edi. Seytveliyev, mezarında bir dua bile oqup olamadı – ülkeşınas Eskender İlyasovnıñ malümatlarına köre, qart apaynı nasıldır “qardaş mezarlığına”, onlarca başqa ölgen qırımtatarlarnen beraber defin ettiler.
Seytnafe Seytveliyev Tacikistanda yerleşti ve er vaqıt tuvğan köyüne qaytmağa arzu etti. Amma, bütün qırımtatarlarğa kibi, Qırımğa ketken yol oña da qapalı edi. Qaraman, halqnıñ Vatanğa kütleviy avdetinden biraz erte – 1983-ünci senesi vefat etti. Qaytılacaq yer bile yoq edi – tuvğan Tav Qıpçaq, cenkten soñ yoq etildi ve daa soñra batırırldı. Şimdi bu köyniñ yerinde – Balanovo yapma gölü bulunmaqta.
Menba: THE QIRIM


text:
Ukraina Milliy Havfsızlığı Hızmetiniñ sabıq kâtibi Oleksandr Turçınov, zapt etilgen topraqlarnı işğalden qurtarmaq içün, "añlayışlı bir areket algoritmi kerek", dep ayta. Bunı o, Radio Svobodağa tefsir bergende ayttı.
"Yazıq ki, amma bu eki meseleni (Qırımnıñ ve Donbassnıñ işğalden boşatılması - QA) bir kereden çezmek qıyın. Onıñ içün zapt etilgen topraqlarnı işğalden qurtarmaq içün añlayışlı bir areket algoritmi olmaq kerek. Donbasstan başlamaq, soñ ise, Ukrainanıñ şarqından rusiye ordularını çıqarğan soñ, Qırımnıñ işğalden boşatmasına keçmek", - dep saya Turçınov.
Bundan evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, halqara ortaqlarnıñ yarımı olmağance, yarımadanı boşatmaq imkânı yoq, dep aytqan edi.
Kremlde, Qırım aitligi meselesi iç bir alda muzakere etilmeycek, dep israr ete.


text:
Federatsiya Şurası iyünniñ 25-de olıp keçken toplaşuvda Ukraina territoriyasında Rusiye Federatsiyasınıñ Silâlı Quvetlerini qullanmaq ruhsetiniñ lâğu etilmesine qol tuttı. Bu qararğa 153 senator rey berdi, 1 – qarşı çıqtı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Böylece, senatorlar Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ qararına qol tuttılar.
Malüm ki, Putin Federatsiya Şurasına Ukrainada Rusiye ordusını qullanmaq ruhseti aqqında 2014 senesi martnıñ 1-ne ait qararnı lâğu etmege rica etti.
Rusiye prezidentiniñ bildirgenine köre, Ukrainada barışıq esnasınıñ başlanması içün şaraitler yaratılması onıñ içün müimdir.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Putinniñ bu teşebbüsini Ukrainanıñ şarqiy regionlarında vaziyetni al etüv tedbirlerinde birinci faydalı adım dep adladı.


text:
«Ukraina milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli olğan qırımlı Mecit Ablâmitov «maneviy-psihologik basqı» altında malümat berdi, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa advokat Ayder Azamatov.
Onıñ aytqanına köre, Ablâmitovnıñ evinde tuvğanlarınıñ iştiraki ile üç tintüv keçirildi.
«Birinci tintüv qardaşınıñ iştiraki ile oldı, soñra onı politsiya bölügine alıp ketip yibergenler. Ekinci tintüvde Mecit Ablâmitov bar edi. Soñra onı politsiyağa alıp, FSB hadimlerine teslim etkenler. Üçünci tintüvni ise FSB hadimleri keçirdi. Vesiqada bir tintüv olaraq aytıla, tintüv protokolı bar, amma aslında üç tintüv oldı», – dep tarif etti Ayder Azamatov.
Advokat, FSB binasında Mecit Ablâmitovğa basqı yapıldı, dep tahmin ete.
«O, özüni degil, soy-soplarını tüşündi. Anası hasta. Maneviy olaraq pek yaramay edi. Mecit Ablâmitov qabaatlav manasını añlamayıp, bergen malümatnıñ aqibetlerini bilmey edi. Yani batalyonda silâsı bar edi sanki. O, batalyonda olğanını inkâr etmey, amma silâsı yoq edi, bir talim olmadı», – dep qayd etti Azamatov.
Advokatnıñ aytqanına köre, ilk tahqiqat soñuna kele. Davanı Qırımnıñ Rusiye kontrolindeki İslâm Terek rayon mahkemesi baqacaq.
«Tahqiqatçı, ilk tahqiqat yekünlendi, dep bildirdi. Cinaiy davanıñ bütün malümatlarını berdi. Tanış oldıq, Mecit Ablâmitov da tanış oldı. Büyük ihtimalnen, bu afta, belki, kelecek afta, prokuratura tasdıqlağan soñ maña ve müvekkilime qabaatlayıcı qarar berilecek ve mahkemege yollanılacaq», – dep bildirdi advokat.
Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresi advokatnıñ malümatını açıq şekilde izaatlamadı.
Avgustnıñ 19-nda Rusiye FSBsi «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayılğan Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildirdi. İslâm Terek rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy dava açıldı. Al-azırda şübheli tutuldı. FSB, qırımlı 2016 senesi esas Ukrainağa ketip, «Lenur İslâmov qurğan N.Çelebicihan batalyonına» kirdi, dep bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Noman Çelebicihan göñülli qırımtatar batalyonında» iştirak etkeni içün Ukraina vatandaşınıñ qanunsız tutuluvı ve evinde tintüv keçirilüvi boyunca cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov olğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olaraq tanılıp qabaatlanğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar çıqarılğan edi. Bu birleşmeniñ azaları olğanınen bağlı şübheler ile qırımlılarğa qarşı eki ğıyabiy qarar da çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Fevralniñ 19-nda Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «26 fevral işi»niñ oturışuvını başqa künge avustırdı, dep haber ete «Qırım birdemligi» birleşmesi.
Birleşmeniñ Facebook saifesinde, oturışuv advokat Taras Omelçenko aynı vaqıtta başqa mahkemede iştirak etkeni sebebinden kelmegeni içün avuştırılğanı aqqında aytılmaqta.
«26 fevral işi»nen bağlı nevbetteki oturışuv fevralniñ 21-nde ötkerilecek.
2015 senesinde bir gruppa qırımtatar faallerine qarşı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlatıldı. Olar kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Rusiye, "ukrain siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesi aqqında muzakereler etilgende", ilhaq etilgen Qırım mavzusınen bağlı bütün laflarnı kestirmege tırışa. Bunı sentâbr 7-sinde öz Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisniñ reisi Refat Çubarov ifade etti.
"Şimdi ne olğanını bilesizmi? Er türlü dialoglarda, ukrain mabüslerniñ azat etilmesi meselesi muzakere etilgende, Rusiye, Qırımnen bağlı er şeyni qattı kestire. O kestire ve, Rusiye aytqanı kibi, "onıñ" topraqlarında yaşağan ve onıñ qanunlarına köre maküm etilgen adamlarnıñ taqdirini muzakere etmege istemey, dep ayta", - dedi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina içün er fırsatta Qırım ve qırımtatar halqı içün aytmağa pek müim.
"Çünki biz tek öyle etip, Qırım - bizim toprağımız olğanını, vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağan adamlar ise bizim vatandaşlarımız olğanını bildirip olurmız", - dep qoştı Meclis reisi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, qırımtatar faallerniñ Rusiye esirliginden qaytarıluvı - Ukraina-Ruisye almaşuvnıñ ekinci basamağı olacaq, dep Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sualine cevap bergende, ayttı.


text:
Qırım.Aqiqatqa Ukraina prezidenti Memuriyetiniñ vaqtınca işğal etilgen territoriya ve içtimaiy alışuv boyunca bölüginiñ yolbaşçısı Andrey İvanets aytqanı kibi, al-azırda köçip kelgenlerni birleştirgen bir on cemaat teşkilâtlarına namzetler baqıla eken.
«Olar teşkiliy komitetni meydanğa ketirdiler ve Prezident memuriyeti destegi ile öz problemlerniñ çezilüv yollarını belgileyler. Toplaşuvnıñ keçirilmesi nevbetteki adım olacaqıtr. Mında akimiyet organlarına teklifler qayd etilecek ve icraiy struktura ve akimiyetniñ qanun çıqarıcı organına köçip kelgenlerniñ eñ aktual meselelerni çezmek içün teklifler bildirilecek»,– dedi İvanets.
Böyle sualleri sırasına o, köçip kelgenlerniñ mesken ile temin etüvini, olarnıñ bank varaqalarınıñ işletilmesini kirsete.
Öz nevbetinde, «Soyuz vınujdennıh pereselentsev» cemaat teşkilâtınıñ idare başı Nikolay Podolâko al-azırda qıtaiy Ukrainağa köçip kelgenlerniñ tam sayısı ve olarnıñ yaşayış şaraiti ögrenilgenini ayta.
«Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ birinci toplaşuvında biz akimiyet ögüne esas meselelerni qoyacaq olamız: ilk evelâ «Vaqtınca köçip kelgen vatandaşlar aqqında» qanunnı qabul emtek, ekinciden – bu insanlarnı içtimaiy mesken ile temin etmek, üçüncide – qıtaiy Ukrainağa köçip kelgenlerniñ iş yerlerini ve içtimaiy alışqanlığını yerine ketirmek», – dedi o.
Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ birinci toplaşuvında cemaat teşkilâtlarından tahminen 200 vekili, merkeziy ve yerli akimiyet organlarnıñ vekilleri, halq deputatları, ukrain ve halqara teşkilâtlarnıñ temsilcileri iştirak etmek kerekler.


text:
Amsterdam - Kuala-Lumpur seferi boyunca ketken Malaysia Airlines şirketiniñ Boeing-777 yolcularınıñ vatandaşlığı belgilendi.
Bunı avia şirketiniñ resmiy saytı bildire.
Soñki malümatqa köre, uçaqta 192 Niderlandı vatandaşı, 44 Malaziya (şu cümleden 15 eyyet azası ve eki qundaq bala), Avstraliya – 27, İndoneziya – 12 (bir qundaq bala), 10 Britaniyalı, dört alman, Belgiyanıñ 4 vatandaşı, Filippin – 3 insan, Kanada ve Yañı Zelandiya – birer insana bar edi.
Hatırlatamız, iyül 17 künü saat 16:20 Amsterdam - Kuala-Lumpur seferi boyunca ketken Malaysia Airlines şirketiniñ Boeing-777 uçağı Donetsk vilâyetinde tüşürildi. Fevqulâde vaziyetler boyunca Ukraina devlet hızmetiniñ malümatına köre, uçaqta 298 insan bar edi, şu cümleden 15 eyyet azası.


text:
Qırımtatar halqı yarımadanıñ Rusiye Federatsiyasına qoşulmasından soñ Ukrainada arz etmegen şeylerni bile aldı.
Bu aqta Rusiye Tışqı İşler Nazirliginiñ reisi Sergey Lavrov İTAR-TASS agentligine bergen intervyüsında bildirdi.
Lavrov Qırımda «referendum» sanalaştırılmasınıñ mümkün olmamasını ayırıca qayd etti.
«Bunı o vaqıt yarımadada çalışqan jurnalistler de, şu cümleden ecnebiy mühbirler de qayd eteler, – dep bildirdi Rusiye TİN reisi. – Elbet, adamlarnıñbir gruppası, hususan qırımtatar Milliy Meclisi reberliginiñ bir qısımı, Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasından memnün degil. Amma şimdi qırımtatar halqı Ukraina devletiniñ içinde olıp arz etip olamağan bile şeyni – til statusı ve topraq amnistiyasını aldı».
Nazirniñ işandırğanına kore, qırımtatarlar ve yarımadanıñ diger milletleri arasındaki munasebetlerine kerginlikni qoşqan meseleler yoq etile.
«Devletimiz anda (Qırımda – muar.) qan tökülmesine, «maydannıñ» tekrarlanmasına ve bundan soñ (Ukrainanıñ – muar.) şarqiy cenüpte yüz bergen cenkke yol bermedi», – dep bildirdi Lavrov.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge kibi işğal etilgen Qırımğa kirişi yasaq olunğan Qırımtatar halqınıñ Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımda insan aqlarınıñ qorçalanması boyunca halqara nezaretniñ teşkil etilmesini maqsatqa uyğun kibi saya.
Refat Çubarov hatırlattı ki, Qırım işğal etilgen soñ, yarımadada insan aqları, hususan qırımtatar halqınıñ aqları kütleviy şekilde bozula: evlerde tintüvler keçirile, adamlar soravlarğa çekile, taqip etile.
Çubarov, Qırımnıñ bugünki ükümet maqsatlarına irişmek içün, suniy şekilde Qırım sakinlerini din ve millet mensüpligine köre bir-birine qarşı etebileceginiqayd etti. Meclis reisiniñ fikirince, boyle areketler qırımtatarlarnı tizilgen struktura olaraq yoq etmek içün yapıla.
2014 senesi, mart 16-da Qırım ve Aqyar territoriyasında yarımadanıñ statusı aqqında referendum keçirildi, onıñ neticelerine esaslanıp, Rusiye Qırımnı öz erkânına kirsetti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları bu rey berüvni qabul etmedi, ve Rusiye Qırımnı işğal etti, dep sayalar.


text:
Ğayıp olğan qırımtatarı Fahri Mustafayevniñ cesedi Bağçasaray rayonınıñ Aromatnoye köyü civarlarında topraqqa kömülgen alda tapıldı.
Bu aqta qırımtatar faali Nariman Celâl Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi. Onıñ aytqanına köre, öldürüv sebebi «para ola bile».
Celâlnıñ bildirgenine köre, Fahri Mustafayevni öldürüvden şübheli sayılğanlardan biri Rusiye politsiyasınıñ hadimleri tarafından tutuldı.
«Yaqalanğan öldürüv iştirakçilerinden biri Mustafayevge büyük miqdarda para borclu edi. O birisi kün saba (iyülniñ 10-nda – QA) rahmetli onıñnen saat 10:00-larda bağlanıp, Aromatnoye köyü rayonına körüşüvge ketti. Fahri Mustafayevniñ babası üyle vaqtında oğlunıñ telefonı qapalı olğanda qasevetlenmege başladı. Tuvğanları ve dostları politsiyanı celp etti. Cesed ertesi künü öldürilgenniñ dostları tarafından tapıldı. Olar köyge barıp, anda er yerni baqıp çıqmağa qarar aldı. Kelgende taze topraqnı körgenler, yaqınca barıp, beden parçalarını körgenler. Birden politsiyanı çağırğanlar. Tahminlerge köre, eñsege urğanlar ya da atqanlar, bunı tam olaraq ekspertiza aytacaq. Al-azırda üç kişi öldürüvde iştirak etüvden şübheli sayıla, olardan biri Fahrige borclu edi», – dep tarif etti faal.
Celâlnıñ aytqanına köre, nezaret kameraları rahmetliniñ maşinasını Aqyar rayonında qayd etkenler.
«Qıdıruv vaqtında, kameralarnı baqıp çıqqanda, Fahriniñ maşinasını Aqyar rayonında körgenler, tuvğanları şaştı, çünki Mustafayev anda barmaycaq edi. Kameranıñ qaydlarını diqqatnen baqqanda ömür arqadaşı dümen başında aqayı olmağanını tasdıqladı», – dep tarif etti Celâl.
Onıñ qayd etkenine köre, qırımtatarı Fahri Mustafayevniñ cenazesi iyülniñ 12-nde saat 15:00-da Bağçasarayda qılınacaq.
Al-azırda işğal etilgen Qırım müessiseleri bu malümatnı izaatlamadı.
Daa evel haber etilgeni kibi, ğarbiy Qırımda Nikolayevka plâjında turistler boynuna girâ baylanğan er adamnıñ cesedini taptı. Şaatlar cesed saqatlanğan edi, dep bildirdi.
Qırım.Aqiqat elâk olğannıñ adını bildi. Bu qırımtatarı Raşid Yağyayevdir. Qardaşınıñ aytqanına köre, Raşid iş adamı edi. Onıñ ğayıp oluvı aqqında aprelniñ soñunda haber etilgen edi.


text:
Kanadanıñ eñ büyük şeeri – Torontonıñ belediyesi mayıs 18 cuma künü qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasına ve Qırımdaki qırımtatarlar ile birdemlikte olğanına bir işaret olaraq birinci kere qırımtatar bayrağını köterecek.
Kanadadaki Ukraina elçilginde bildirgenlerine köre, merasim yerli vaqtı ile üylede (Qırımda saat 19:00-da) Toronto belediyesi yanında başlanacaq. Diplomatik muessisesiniñ malümatına köre, ondan ğayrı Kanadadaki ukrain ve qırımtatar cemaatlarınıñ iştiraki ile mitingniñ ötkerilmesi planlaştırıldı.
Ukraina elçisi Andrey Şevçenko: «Qırımtatarlar içün küreş – Ukraina içün, dünyanıñ üzerinde qurulması kerek olğan adalet içün küreştir. Kanadadaki dostlarımız bizim ile aynı duyğularnı is etkenleri içün pek hoşnutmız. Bu, qoltutuvnıñ tesirli, quvetli bir imasıdır.
Elçilikte, qırımtatar areketiniñ lideri Mustafa Cemilev ve ondan ğayrı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz merasimniñ mahsus musafirleri olacaqlar, dep qayd ettiler.
Qırımtatar cemiyet erbapları Kanadağa, Qırımda etnik taqipler ve siyasiy repressiyalar aqqında malümatnen keldiler.
Kanadadaki Ukraina elçiliginde, planlaştırılğan merasim, Kanadada Qırımtatar halqınıñ sürgün elilüv kününi añma ananesini devam ettire, dep qayd ettiler. 2016 senesinde bu künde qırımtatar bayrağı Ontario eyaleti parlamenti binasınıñ ögünde, 2017 senesinde ise Kanadanıñ paytahtı Ottava belediyesiniñ ögünde köterilgen edi.
Mayıs 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda resmiy olmağan bütün matem tedbirleri yasaq etildi. Olarnı keçirmek ıntılışları sert bir şekilde toqtatılalar.


text:
Mütenasip vesiqa ükümetniñ resmiy saytında numayış etildi.
Emirge binaen, idare faaliyetiniñ esas maqsadı - bu Qırım ve Sevastopolde poçta bağı hızmetidir.
«Hocalıq saipligi aq-uququna köre idarege pekitilgen federal mülkü terkipiniñ belgilenmesini Rusiye mal-mülk idaresinen uyğunlaşıp Rusiye bağ ve kütleviy kommunikatsiyalar nazirligi alıp bara», – dep, vesiqağa berilgen ilâvede qayd etile.
«Qırım poçtası» «Rusiye poçtası»nen beraberlikte, «Ukrpoçta»nıñ infrastrukturasını faydalanıp, çalışacaq. Umumen, Qırımda yerli separatistler 553 poçta bağı bölügi ve 221 naqliye birlemini «natsionalizatsiya» yapıp aldılar.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba Letoniya Tış işler naziri Edgars Rinkeviçs ile telefonnen laf etken.
Ukraina TİN matbuat hızmetiniñ haber etkenine köre, nazirler Qırımnıñ işğalden azat etilüvi boyunca halqara quvetlerniñ birleştirüvine yöneliş tutqan "Qırım platformasınıñ" faaliyetke keçirilüvine azırlanuvnı muzakere ettiler.
"Edgars Rinkeviçs ukrain teşebbüsini alğışladı ve onıñ müimligini qayd etti. Letoniya naziri, Letoniyanıñ Ukrainanıñ topraq bütünligine ve suverenitetine deñişmez qol tutuvını tasdıqladı", – yazıla beyanatta.
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba 2021 yılda nazirliginiñ esas prioriterlerini ilân etti, olarnıñ arasında Qırımnı işğalden azat etüv halqara platformasınıñ faaliyetke keçirilüvi de bar.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeniñ Ukrainanıñ yarımadanı işğalden azat etüv strategiyası – “Qırım platforması”na munasebetinen memnün olğanını ayttı.
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ başı Sergey Aksönov, Ukrainanıñ yarımadanıñ işğalden azat etilmesi strategiyası “Qırım platforması”nı tefsir etti. O, yañı halqara platformasınıñ meydanğa ketirilmesi “Qırımnı qaytarmağa” yardım etmeycegine emindir.
Ukraina akimiyeti AB ve Ğarp memleketlerini yarımadanı qurtaruv boyunca «Qırım platformasına» qoşulmalarına faal sürette davet ete. Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesi mayısta keçirmege planlaştıralar, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
«Hizb ut-Tahrir davası» mabüsi Servet Gaziyevniñ advokatı Edem Semedlâyev Tahqiqat komitetine ve Rostov vilâyetiniñ prokuraturasına (Rusiye) şikâyet ve cismaniy ve maneviy iskence faktına köre SİZO-ğa ariza yolladı. Bunı Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine haber etti.
Sentârniñ 29-nda advokat müşterisi ile körüşip oldı ve vaqianıñ tafsilâtlarını ögrendi.
«Sentâbrniñ 19-nda onı Rusiye Devlet Dumasına saylavlarda rey berip olması içün kameradan çıqardılar. Ukraina vatandaşı olğanına ve meslegi buña imkân bermegenine atfı etip, bunı etmekten red etti. Bir qaç künden soñ FSİN hadimleri kamera ile kelgenler ve tıraş aqqında sual bergenler. Musulman olğanını ve islâm dinine köre saqal olmaq kerek olğanını aytqan soñ, FSİN hadimleri kameranı qapatıp, Gaziyevni yerge yıqıp, biri arqasına çıqtı, daa ekisi qollarını qayırıp bağladı, dörtüncisi ise tıraş etti. Bütün bular onen beraber kamerada oturğanlarnıñ köz ögünde oldı», – aytıp berdi Semedlâyev.
Bundan soñ Gaziyevniñ arqası ve qolları ağırıp başladı ve bu ağrı alâ daa keçmegen.
«Bugün onen körüşip oldım. Belkemigi ağıra, omuzı da. Ğaliba onı pertti. Daa qolları da pek ağıra. Yatıp, oturıp ve turıp olamay. Bütün vaqıt yüre, ağırğan yerlerini yazmağa tırışa. Amma ağrı toqtamay. Yazda o daa koronovirusqa oğrağan edi ve mikroinsult keçirgen edi», – dedi advokat.
Advokat Lilâ Gemeciniñ haber etkenine köre, Rostov-na-Donudaki 19-ncı vilâyetlerara verem hastahanesinde 61 yaşındaki qırımtatar sisâsiy mabüsi Servet Gaziyev cısmaniy zorbalıqqa oğratılğan.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirgen Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi 61 yaşında Servet Gaziyevniñ alı eyileşmedi.
Rostov vilâyeti Rusiye İnsan aqları vekâletlisiniñ apparat reberi Vladimir NekrasovAqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün tibbiy teşkerüv keçirmek talabınen muracaat yolladı. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Gaziyevniñ aqlarını ğayrıdan tiklemege, oña kerekli tibbiy yardım köstermege ve sağlıq vaziyeti sebebinden sıñırlav tedbirini deñiştirmege talap etti.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Quşma Ştatlarda uzğan yartı yılda şundıy uq ağulı matdäle teş pastaları, plastik matdäläre qatnaşqan et häm pesi azıqları, qurğaşın aq buyawlı balalar uyınçıqları, yanğın çığaru qurqınıçı bulğan bülmä cılıtqıçlar, ağulı matdälär qatnaşqan diñgez rizıqları çi buyında tuqtatıldı.
Küp kenä amerikalılar xäzer Made in China Qıtayda yasalğan digän yazu qurqınıç turında kisätü bulırğa mömkin dip tä uylıy.
Ä Quşma Ştatlarğa Qıtaydan yılına 280 milliard dollarlıq tawar kilä.
Pekiñ xäzer wäzğiätne yaxşırtu öçen tiz genä çalalar kürügä kereşte.
Bu atnada Qıtaynıñ azıq-tölek häm darularnı küzätep baruçı idaräse süzçese Yan Ciañyiñ idaräneñ elekke citäkçese Jeñ Ksiaoyunı cäzalap üterü kisätü dä, oyat ta buldı di. Jeñ däwlät quyğan taläplär qısalarına turı kilmäwçe tawarlar citeşterüçe şirkätlärdän rişwät ala torğan bulğan
"Ul xakimiät wäkilläre qanun häm tärtip bozdı, bezneñ sistemağa oyat kiterde. Bu şulay uq qayber zur problemalarnı da açtı. Monıñ näticäsendä bez monnan nindi sabaqlar alırğa kiräklege, monıñ qabatlanuına niçek yul quymaw, niçek itep tikşerüne härçaq tieşle däräcädä itü turında uylıy başlıyaçaqbız" dide Yan.
Idaräneñ yaña citäkçese Qıtaydağı daru häm azıq-tölek citeşterüçelär xäzerdän ük iminlekne keremnän östenräk quyarğa tieş dide.
Qıtaynıñ başqa räsmiläre bu problema xäzer çişelmäsä milliardlarça dollarlıq eksportqa zıyan kiterep eksportqa nigezlänüçe iqtisadqa zur orım bula ala dip kisätte.
Ämma belgeçlär fikerençä xakimiätlärgä zur tizlek belän üsüçe sänäğätne köyläp-tikşerep baru bik qıyın bulaçaq.
Soñğı berniçä yılda Qıtay tawarlar citeşterügä häm xezmäländerügä bik zur iğtibar birep kilä. Ber tön eçendä citeşterü qorılmaları üsep çığa, belem däräcäse bik zur tügel, qağidälär yomşaq, qotırğan rişwätçelek, tawarğa ictiax bik zur.
AQŞnıñ qullanuçılar xoquqların yaqlawçı oyışması wäkile Scott Wolfson kire qaytarılğan tawarlarnıñ küpçelek Qıtay tarawları ide di.
"2007 yılda bezneñ aşa ütkän kire qaytaru oçraqlarınıñ 60 protsenttan artığı Qıtay tawarları belän bäyle" dide Wolfson.
Wolfson äytüençä oyışma wäkilläre Pekiñğa barıp Qıtay räsmiläre belän oçraşqan häm bu közdä Qıtay wäkilläre Waşingtonğa kilep tağın ber oçraşu ütkäräçäk.
"Kire qaytarular turında belegez. Töp çara şul. Nindi tawar alğanlığığıznı häm anı öydän niçek çığarırğa ikänen belergä kiräk. Bez Qıtayda yasalğan barlıq tawarlar turında ğömümi kisätü yasamıybız. Bez barlıq qullanuçılarnıñ mäğlümätle buluına häm bazarnı iminräk itügä üz öleşebezne kertergä genä telibez" dide Wlofson.
Anıñ äytüençä, bu ber tön eçendä genä çişelä torğan problema tügel. Qıtay xökümätenä AQŞ standardların añlatu eşe barırğa tieş.
Ämma bu diplomatiä eşeneñ näticäläre amerikan qullanuçılarına alay tiz genä kilep citmi.
Waşingtondağı ber daruxanädä ütkärelgän ğäyre räsmi fiker beleşü Qıtay tawarlarına bäyle qayber borçılularnı açtı.
40-nı waqlap baruçı Santi nigä moñarçı AQŞ xökümäte kibet kiştälärenä bozıq tawarlarnıñ kilüenä çik quymağan di.
"Qaysı tawarnıñ yaxşı buluına xäzer niçek ışanıp bulsın di? Min xäzer AQŞ tawarlarına ışanıç belän qarıym, ämma anı qayan belep bulsın di? Hämma närsäne uqırğa tieş bulabızmı? Satıp aluçı kibettä barlıq tawarlarıñ qaysı qayda citeşterelgänlegen uqıp açıqlarğa tieş bulamı?" di Santi.
Naif Aqmal


text:
Qırım gazetaları Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat konferentsiyası aqqında yaza ve Aqmescitniñ abadanlaştıruvınıñ neticelerini çıqara.
"Krımskaya pravda" ("Qırım aqiqatı") gazetasında "Adamlarnıñ yaşayış seviyesini yahşılaştırmaq kerek" serlevalı maqale Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ yekünlev matbuat konferentsiyası aqqında bildirile. Gazeta, matbuat konferentsiyası vaqtında bir çoq jurnalist "zenaat vazifelerini becermek yerine, bütün memleketke öz terbiyesizligini kösterdi" dep qayd ete. "Berilgen suallerniñ keyfiyeti pek türlü edi, demek mümkün. Tedbir iştirakçilerniñ bazıları, onı, Rusiyeniñ bir çoq sakini bilmege istegen suallerge devlet başınıñ cevabını almaq imkâniyeti kibi degil, özleriniñ numayışı imkânı kibi köre edi. Muarririyet siyasetine boysunıp, tekrar-tekrar "Golounovnıñ davası", "suveren internet" ve cetel agentinin statusı mevzularını çaynamağa mecbur olğan "liberal" denilgen dairelerniñ vekilleri soluq ve ifadesiz körüne edi. İrkutsk vilâyetiniñ "qızılları"dan birisiniñ, gubernatornıñ istifağa çıqqanınıñ semereliligini prezidentnen muzakere etmege ıntıluvı da yahşıca körünmedi. Standart nutuqlarnı ifade etken ve isteksiz "Kubandaki ukrain tanklar"nıñ aqqında fikir etken deñişmez ukrain klounı Roman Tsimbalük da can sıqıcı çıqış yaptı", - dep qayd ete "Krımskaya pravda".
"Krımskiye izvestiya" ("Qırım haberleri") da sannıñ baş maqalesini Putinniñ matbuat konferentsiyasına bağışladı. Gazeta tedbirde seslenilgen esas mevzularnı terif etti ve bu yıl matbuatnıñ maş muarriri İrina İvançenko Putinge sual berip olğanını qayd etti. O bala tibbiyeti mevzusına toqundı ve reabilitatsiyanıñ bütünley bedava yapmaq mümkün degilmi dep soradı. "Umumnen tibbiyet bedava olmalı, ve bizim deñişmelerimiz bu maqsatqa irişmekke yöneltilgen. Söz sırası, bala ölüminiñ azlaştırılmasında büyük progressni elde ettik. Ebet, balalarğa ayrı munasebet olğanını ıntılmaq kerek, biz bunıñ oğrunda çalışamız - misal içün bala retsepturalarını ayrı kategoriyağa qoydıq. Hayriyeni, televizor ekranlarında yardım muracaatlarını desek... Olarnı yasaqlamaq mümkün degil, em de bir-eki balağa olsa da, yardım pek müim, amma umumiy alğa olar pek tesir etmey, bala tibbiyetiniñ sistemasını bütünley oñartmaq kerek", - dedi Rusiye prezidenti.
"Krımskiy telegraf" ("Qırım telegrafı") gazetası "Sizifniñ emegimi?" maqalesinde Aqmescitniñ abadanlaştıruvınıñ neticelerini çıqara. "Aqşamları Aqmescit soqaqlarında kezingende, keder basa: bayram yarıqları yoq - qaranlıq ve can sıqıcı. Sanki bölgeniñ paytahtında degil, nasıldır uzaq bir köyçiktesiñ. Adamlarnıñ çoqusında bayram keyfi asıl olmağanı hucur degil. Memurlar ise begene!", - dep yaza matbuat. "Eñ parlaq leyhalardan birisi - bir qaç aydan berli yapılğan Aleksandra Nevskogo soqağınıñ temelli tamiri. İşniñ teşkil etüvi açuvlata. Soqaq tıqanıqlıqları ve içtimaiy naqliyatnıñ yaramay yürmesine baqmadan, halq tamirni añlav ile qarşıladı. Şimdi er şey artta qaldı ve adamlar sabırlarınıñ bereketini körmege azır. Amma, imtianlar daa bitmegeni belli oldı. Yalıñız şimdi yol işaretlevi başlandı. Şeer ükümeti, yollardaki vaziyetni kerginleştirmemek içün, bu işlerni gece yapacaqlarını bildirdi. Amma, yol işaretlevini - buña inanmaq bile zor - tamam qalabalıq vaqtında yapalar: aqşam saat beşten yedigece. Ne içün tamam bu vaqıt? Şimdilik cevap yoq", - dep haber ete "Krımskiy telegraf".
Matbuatnıñ malümatına köre, Gagarin soqağındaki köpür bir qaç aftadan berli qapalı. Bundan ğayrı, ğazeta, paytahtnıñ eñ büyük leyhası Salğır ve Küçük Salğırnıñ abadanlatıruvı oldı, dep yaza. Yaqınlarda şeer akimiyeti onıñ neticelerini baqtı ve işniñ esas qısmı yapıldı, dep haber etti. "Yazıq ki, memurlar yalıñız şeerniñ merkezinde olğan bir qısımnı ziyaret etti. Ya,misal içün, "Moskva" musafirhanesi ve ondan soñ olğan qısım aqqında ne derler? Mında dülberlik ve abadanlaştıruv apansızdan bite. İcracı qoranı bozıp, töşeme taşnı sıdırıp aldı, bunen de bitti", - yaza gazeta.
Maqalede ilhaq etilgen yarımadada qullanılğan ıstılaat işletile


text:
Cumaaqşamı, oktâbr 29-da, tahminen saat 23:00 Lviv şeeriniñ başı Andriy Sadovıynıñ azbarına neticede patlağan granatı attılar.
Radio Svobodanıñ mühbiri bildirgeni kibi, şu ande Sadovıy ve aile azaları ev içinde buluna edi – kimse yaralanmadı.
Evni qoruğan uquq qoruyıcılar bunı yapqan erkekni tuttılar, çantasında daa da patlav aletleri bar edi. Şimdi erkekniñ şahsını ve işbu areketiniñ sebeplerini ögreneler.
Vaqia yerinde militsiya idareleriniñ reberleri ve Lviv vilâyetinde SBU hadimleri buluna, ilk taqiqat areketleri alıp barıla.


text:
Qırımdaki suv qıtlığı 2021 senesiniñ mevsiminde turist aqınına tesir etmeycek, dep tüşüne Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov. Bu aqta o, iyünniñ 4-nde Peterburg halqara iqtisadiyat forumında ayttı.
«Qırım bu yıl 10 millionnı qabul ete bile. Biletlerge baqıp köremiz: Aqmescit ava limanı 6 milliondan çoq yolcu qabul etecek», – dep bildire Aksenovnıñ aytqanlarını TASS.
Sergey Aksenov, suv vaziyeti aqımdaki sene «daa yahşı olacaq», çünki yarımadanı stabil suv teminlevi planınıñ esas tedbirleri yerine ketirilecek, dep qoştı.
Aksenovnıñ qayd etkenine köre, onıñ fikirince, Qırımda hızmet keyfiyeti turist aqınına menfiy tesir ete bile.
Hatırlatamız, Qırım Gidromettsentriniñ malümatına köre, Aluşta, Sudaq ve Kefe özenleri qurıp qalmağa devam ete.
Bundan evel Qırımnıñ Gidromettsentri tabiiy aqım suv anbarlarında suv kelüvi mayısta «bayağı eksildi», dep bildirdi.
Sergey Aksenov, Qırım suv teminleviniñ «buhran tübüni» keçti, dep bildirgen edi.
Rusiye baş nazir muavini Marat Husnullin Qırımda bulunıp, yarımada «yaqın yıllarğa suvnen temin etildi», dep işandırdı. O, yaznıñ başında yarımadanı tehnik suv ile temin etecek quyular qazılacaq, dep ilân etken edi.
Aqyarnıñ Rusiye ükümeti şeer hocalığı departamentiniñ müdir muavini Sergey Juravlev Çernoreçenskoye suv anbarınıñ suv yedekleri aynı şekilde qullanılsa, şeer 2022 senesi yanvar ayına qadar suvnen temmin etilecek, dep ayttı.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.