text:
«Qırım birligi» cemaat teşkilâtı kelecek sene oktâbr ayına qadar yañı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatlarını saylamağa niyetlene.
Bu aqqında teşkilât reisi Seytumer Nimetullayev Aqmescitte matbuat konferentsiyasında bildiri, dep haber ete e-Krım.
Onıñ fikirince, Qırımda qırımtatarlarnıñ menfaatlarını temsil etecek yañı organnı meydanğa ketirmek kerek.
«Qırım birligi» Qırımda Qurultay saylavlarını keçirecek. Biz maqsadımızğa irişmege tırışacaqmız, çünki bugünde-bugün qırımtatar halqına Rusiye Federatsiyası ile iş tutacaq yañı Meclis ve Qurultay lâzim. Bar olğan Qurultayğa qarşı degilmiz, lâkin qırımtatarlarnıñ 99 fayızı o saylavlarda iştirak etmedi», – dedi Nimetullayev.
Teşkilât reisi bergen malümatqa köre, ealini cedvelge aluv neticeleri aydınlatılğan soñ, Qurultay saylavlarına azırlıq körip başlaycaqlar. Oña köre delegatlar sayısı belgilenecek. Saylavlar sisteması daa belgilenmedi, lâkin teşkilât bu mevzuda «ükümetten» yardım isteycek ola.
Yañı Qurultay endi bar olğan Qurultaynen parallel olacaqtır. «Qırım birligi» yañı organ yañı ad taşıycağını red etmey.
Keçken sene baarde Qırımda Qurultay delegatlarınıñ umumiy, doğru saylav aqlarınıñ gizli rey berüv esasında saylavları keçirildi. Saylavlarda qırımtatarlar ve olarnıñ aile azaları iştirak ettiler. Umumen 250 delegat saylandı.
«Qırım birligi» teşkilâtı Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ meydanğa ketirildi. Közeticilerniñ zanınca, bu teşkilâtnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ alternativası olaraq köre ediler.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat saytına aytqanına köre, «Qırım birligi» kibi teşkilâtlar çöplük qutusında olacaqlar».
Mecliste bunıñ kibi areketlerniñ meydanğa ketirilmesini qırımtatar halqınıñ milliy idare organları – Meclis ve Qurultaynıñ – alternativanı şekillendirmek maqsadı olaraq tanıylar.


c: text/html

text:
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Aqmescit civarındaki Mamaq (Stroganovka) köyünde 3 yaşında Musa Suleymanovnıñ coyulması sebebinden cinaiy dava açtı.
«Bugün kündüz saat 4-lerde Mamaq köyünde yaşağan oğlançıq ve tatası kezmege çıqqanlar. Bir kereden qızçıq onı körip olamadı», – dep aytıla haberde.
Müessise, adise yerinde Qırımdaki Tahqiqat komitetiniñ yolbaşçısı Vladimir Terentyevniñ reberligi altında tahqiqatçılar çalışa, dep bildire.
Daa evel berilgen malümatqa köre, balanı qıdırmaq içün Rusiye politsiyasınıñ hadimleri, kinologlar, Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ vekilleri ve «Liza Alert» teşkilâtınıñ göñüllileri celp etildi.
Coyulğan oğlançıq – cemaat jurnalisti, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnıñ oğludır.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyün 26 künü qayd etilgen Qırımtatar Milliy Bayraq Kününe Kiyevde bir sıra tedbirniñ keçirilmesi planlaştırıla, olarnıñ arasında – Ukrainada qırımtatarlarnıñ eñ büyük milliy bayrağınıñ açılması.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Programmağa köre, cuma künü saat 19:00 Kiyevniñ Şevçenko bağçasında keçirilecek tedbirni Qırımtatar Milliy Meclis yolbaşçılığı açacaqtır.
«İştirakçiler, Ukrainada eñ büyük qırımtatar bayrağını açıp, birlik timsaline toquna bilecekler», – denile beyanatta.
Bunıñ ile qırımtatar estradasınıñ yaş yıldızlarınıñ çıqışları, «Qırım – menim Vatanım» bala resimleriniñ yarışı, «Birlik yolu» avto yürüşi planlaştırıla. Tedbirniñ soñunda iftarnıñ keçirilmesi beklenile.
Aqmescit akimiyeti iyün 26 künü qayd etilgen Qırımtatar milliy bayraq Kününe tedbir ve avto yürüşleriniñ teşkilâtçılarına bayramnı keçirmege üç kere yasaq etti. Bu sebepten qırımtatarlarnı evler ve maşinalarını milliy bayraqlarnen yaraştırmağa çağıralar.
Evel bildirilgeni kibi, iyün 3 künü Kiyevde fleş mob başlandı, maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden keçirip, destek timsali olaraq onı qırımlılarğa bermek.
Kiyevde Qırımtatar milliy bayraq Kününi marş, avto yürüşi, sergi ile qayd etecekler.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.
Ukrainada iyün 26 Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan «Eki bayraq – bir memleket» kampaniyası «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ devamıdır.


text:
Törek matbuğatına küzätü 27.07.2021
27 nçe iyül' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Xörriyät” gazetı “Törkiyä yaňa migraśiya dulqını qabul itmäyäçäk” isemle xäbärendä Törkiyä tışqı êşlär ministrlığı süzçese Tanju Bilgiçneň Avstriya kanślerı Sebast’yan Kurznıň Törkiyäneň äfgan qaçaqlar öçen yaraqlı urın buluı turındağı süzlärenä cawabın citkerä. Bilgiç:” Törkiyä töbäktän kilep çıqqan massaküläm migraśiya krizisı näticälären üz östenä almayaçaq häm yaňa küçenü ...
-
02.10.2022
-
-
-
30.09.2022
-

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk


text:
İyün 28-de, Ukraina Anayasa Kününde, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım sakinleri Qırım.Aqiqat mühbiriniñ Ukrainada nasıl bayram qayd etile degen sualine cevap berip olamadılar.
İşğal etilgen Qırım soqaqlarında devlet bayramı alâmetleri yoq. Ukrain timsalini yalıñız qırımtatar milliy Meclisi binasında tapmağa mümkün, mında Ukraina bayrağı yelpirey.
Hatırlatamız, deputatrlar 1996 senesi iyün 28-ne keçer gecesi Anayasa üzerinde çalışqan edi.
Mustaqil Ukraina devletiniñ birinci Anayasasını Ukraina Yuqarı Şurası 1996 senesi iyün 28 qabul etti. Bu kün, Esas Qanunğa binayen, devlet bayramı ve raatlıq künü olaraq belgilendi.
Memleketniñ esas qanunı bir qaç kere deñişken edi. 2004 senesi Viktor Yuşçenkonıñ yolbaşçılığı vaqtında anayasa islâatını qabul ettiler. Onıñ manası idareniñ parlament-prezident şeklindedir.
2010 senesi Anayasa mahkemesi bu islâatnı red etti, o vaqıttaki prezident Viktor Yanukoviçke keñ vekâlet berildi. Tezden Anayasağa kene de deñişüvlerni kirsetecek olalar.
Anayasağa binayen, Ukraina – mustaqil, içtimaiy ve uquqiy devlettir (1-nci madde). Ukraina devlet tili olaraq ukrain tili sayılmaqta (10-ncı madde).


text:
«Veciye Kaşka işi» boyunca qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi Asan Çapuhta arterial damar basımı yükseldi. Bu münasebetnen o, Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvında iştirak etip olamadı.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ ağustos 21-de bildirgenine köre, advokat Aleksandr Lesovoy bu aqta mahkeme zalında ikâye etti.
Lesovoy: «Oturışuv başlamadan evel Çapuh maña arterial basımınıñ 180/110-ğace atlağanını ve bu al ile mahkeme oturışuvında iştirak etemeycegini bildirdi. Bular köz ögüne alınıp, (mahkemede – QA) feldşerniñ bulunması istenilmektedir. Aks-alda imaye oturışuvnıñ başqa künge avuştırılmasını rica ete», – dedi.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ malümatına köre, mahkeme, aqsız yerde para talap etüv aqqında iş boyunca oturışuvnı ağustos 23 künü saat 14:00-ke avuştırdı.
Bildirilgenine köre, figurant Bekir Degermenciniñ qorçalayıcısı mahkemede musulmanlarnıñ Qurban Bayramı münasebetinen oturışuvnıñ başqa künge avuştırılması aqqında muracaat etti.
Ondan ğayrı, işniñ figurantları oturışuvda videokonferentsiya vastasınen iştirak etmelerine qarşı çıqıp, mahkemege ketirilmelerine dair muracaat ettiler. Tahqiqat izolâtorı ile alâqa añlaşılması zor şeklinde edi. «İşniñ» figurantlarından biri, Ruslan Trubaç, aks-alda bundan soñ mahkeme davasında iştirak etmeycegini bildirdi. Akem muracaatnı red etti.
Bekir Degermenciniñ ömür arqadaşı Aliye: «Ne içündir bilmem, bütün mahkeme oturışuvları ya bayram kününe, ya da cumağa, cuma namazı vaqtına tayin etileler. Akemler buña asla emiyet bermeyler. Bara-bara tamam bugün, muqaddes bayram kününde insanlarnıñ öz evlerinde musafirlerni qabul etmek yerine mahkemege barmaq zorunda qalması aqaylarımıznıñ zıtına pek tiydi», – dedi.
2017 senesi noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar.
Olarnı, Türkiye vatandaşından aqsız yerde para talap ettiler, dep şübheli tanıdılar. Yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadın vefat etti.
Bundan evel, bu işniñ figurantlarında sağlıq ile ciddiy problemalar olğanı bildirilgen edi. Bekir Degermencide sürekli astma bar. Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı, Rusiye Devlet Dumasınıñ yarımadadan deputatı Natalya Poklonskaya, Rusiye Merkeziy saylav komissiyasına (TsİK), prezident namzeti Kseniya Sobçaknı, Rusiyeniñ topraq bütünligine qast etüv ve Qırım sakinlerine sayğısızlıq kösterüv içün saylavdan çıqarmaq talabını yollağanını bildirdi.
Rusiye kütleviy haber vastaları (KHV), Poklonskayanıñ sözlerini naqil etip: «Özüni öyle tutmaq ve Qırım sakinlerine sayğısızlıq köstermek mumkün degil. Tabiiy ki, men susıp olamayım. Men bu sebepten munasip deputat talabını TsİK reisiniñ adına yolladım, ve qanunnı bozğan içün prezident namzeti Sobçaknı qayddan çıqarmaq rica etem. Men, buña bir de bir qarşılıq vesiqası olacağına umüt etmeyim, lâkin biz, Qırım ve Aqyar sakinleri, öz noqtai-nazarımıznı bildirdik, ve bizge böyle munasebet köstermek kerek olmağanını numayış ettik. Biz – Rusiyemız, ve biri bunı begenmese, bu, bizim degil de, onıñ işidir», – dep yazalar.
Poklonskayanıñ aytqanına köre, prezident namzetiniñ, «halq ögünde, Rusiyeniñ bir qısmı ülkege ait degil, demege aqqı yoq», dep bildireler KHV.
Ondan ğayrı, Rusiye neşirleriniñ yazğanına köre, Sobçak, Qırımnıñ statusına dair sözleri ile Rusiyeniñ topraq bütünligini şübhe altına qoya ve, Qırım sakinleriniñ territorial alâmetke köre tam degerli olmağanlarını söylep, federal qanunnı boza.
KHV: «Bu, qabul etilmez, ve federal qanun ile yasaq etilgen», – dep, Poklonskayanıñ sözlerini naqil eteler.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi. Onda sekiz namzet iştirak etecek – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda kelecekteki Rusiye prezidenti saylavınıñ neticelerini tanımamağa davet etti.


text:
Aqmescitniñ qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan Aq-Meçet qasabası uquq qoruyıcılar tarafından sarıp alınğan, soqaqlarda politsiya ve OMON hadimleri tura.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, sabadan uquq qoruyıcılar ev-evge yüre, malümatlarnı yazıp ala, telefon nomeralarını qayd ete, vesiqalarnı teşkerler.
Sakinler dey ki, evel bu areketler Qırım tibbiyet adamlarınıñ öldürüvinde şeklengen şahısnıñ qıdıruvı ile bağlay ediler. Şimdi ise bu areketlerni iç te añlatmaylar.
«Rayonımızda eki kündir yerli tükânlar çalışmay, ötmek bile satmaylar, şeerge barmağa mecburmız. İş adamları politsiyağa rastkelmege istemey. Bu, ğaliba, tatarlarğa qamaçav ve Rusiyege nefreti içün intiqamdır», – dedi Qırım.Aqiqatqa yerli sakinlerden biri.
İnsanlar deyler ki, qasabada kergin vaziyet üküm süre.
Bu aqta Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarından resmiy izaat yoq.
Aqmescitte acele yardım stantsiyasınıñ hadimlerine ücüm etken şahısnı qıdırğan uquq qoruyıcılar «Yağmurça» («Fontanı») qasabasında teşkerüvlerni keçirgen edi.
Sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi).
Sentâbr 29 künü Rusiye İçki işler nazirligi şeklengen insannıñ bulunuv yeri aqqında bildirgen insanğa 500 biñ ruble vade etti.


text:
Dubay şeherinde «Qırım.Boysunmağan» adlı ukrain vesiqalı filminiñ taqdimi ötkerildi. Onı Qırım.Aqiqat agentliginiñ jurnalistleri, yarımada Rusiyenen işğal etilgeniniñ yıllığına bağışlap, azırladılar.
Kösterüv teşkilâtçıları olaraq, Arap Emirliklerindeki ukrain kinoklubı oldı, dep bildirdi onıñ reisi Natalya Lısenko.
Filmde vaqialar şaatları, Rusiyeniñ işğalini toqtatmaq içün, yarımadada yapılğan areketler aqqında aytmaqta.
Bundan evel filmniñ taqdimi Pragada, «CrimeanSOS» adlı festivaliniñ çerçivesinde olıp keçti. Bunıñnen bir sırada, «Qırım.Boysunmağan» filmi Litvaniyada, mayıs 26- 29 künleri IX MediaBarCamp tedbiri çerçivesinde kösterilecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Cumaertesi künü, aprelniñ 4-nde, Aqmescit ava limanında qomşu Rusiyeden ve anda kerçekleştirilecek uçaq seferleri lâğu etile.
Ava limanınıñ online tablosına köre, aprelniñ 4-nde saba doquz ketiş seferi ve ondan çoq keliş seferi lâğu etildi.
Ava limanınıñ matbuat hızmeti, koronavirusnen bağlı vaziyet sebebinden uçaq seferleriniñ sayısı eksiltile, kelgen yolcularnıñ «sağlıq vaziyeti teşkerilecek ve mahsus anketalar toldurılacaq», dep bildirgen edi.
Daa evel haber etilgenine köre, Qırımda aprel ayında keçken senege köre yolcu aqınınıñ 60% eksilmesini bekleyler. Qayd etile ki, daa evel planlaştırılğan uçaq seferleriniñ 55%-ı aprelniñ 1-nden 5-ne qadar lâğu etilecek.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımnıñ Rusiye medeniyet nazirligine koronavirus telükesi sebebinden aprel ayında yolcularnıñ sayısını arttırmaqtan vazgeçmesine çağırdı.
Aprelniñ 3-nde işğal etilgen Qırımda çetelden kelgen 2998 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2915-i evde dinamik közetüvde, 68-i hastahanede, 15-i observatorlarda buluna. Rospotrebnadzor malümatına köre, cuma kününe qadar 18 COVID-19 hastası qayd etildi. Aqyarda – 5 koronavirus hastası.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
2018 senesi aprelniñ 16-nda Aqmescitte Rusiye akimiyeti ava limanınıñ yañı terminalını açtı. Onı 22 ay içinde aman-aman 32 mlrd ruble (13 mlrd ğrıvnâ – QA) sarf etip qurğanlar.
Ukraina Qırım üzerindeki ava boşluğından mesüliyetli olğan devlet olaraq Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ onıñ uçaq areketlerini ve ava limanlarını qapattı. Anda ve andan kerçekleştirilgen uçaq seferleri Ukraina ve halqara qaidelerini boza. Daa soñra Qara deñiz üzerindeki bazı yollar vatandaş aviatsiyası içün kene açılğan edi. Rusiye ava şirketleri yasaqqa baqmadan, halqara uquqnı bozıp, ilhaq etilgen Qırımğa uçmağa devam ete.


text:
Tөpek MaTбyraTыHa kүзәTү - Törek matbuğatına küzätü 30.04.2021
30Hчы aпpeлbдә бacылып чыkkaH kaйбep Tөpek raзeTлapыHa kүзәTү / 30nçı apreldä basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Xäbär Türk” gazetı: “Ärdoğan: “Çitkä bäylelekne beteräbez””
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan soñğı 19 yılda saqlanu sänäğäten här ölkädä yuğarı texnologiyağa, tikşerenü häm qamilläşterügä nigezlängän cirle citeşterü belän kütärü öçen tığız tırışlıq sarıf itülären, başqarğan xezmätläreneñ, ayırıp quyğan çığanaqlarnıñ bärabärlegen ber-ber artlı aluların äytte. Ärdoğan: “Monnan arı oçqıç bombalarıbıznıñ, xärbi kiräk-yaraqlarnıñ, raketalarıbıznıñ häm boyegolovkabıznıñ şartlatqıçları ölkäsendä berkemgä dä bäyle bulmayaçaqbız”, - dip äytte.
“Xörriyät” gazetı: “Ärsin Tatar: “Möstäqillegebezne bäxäsläşügä açmıybız””
Şveyśariyanıñ Jeneva şähärendä Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ äydäp baruçanlığında Kipr tarafları häm garant illär Törkiyä, Greśiya häm Angliya qatnaşuında 5+1 formatındağı räsmi bulmağan Kipr temalı konferenśiya üz êşen tögälläde. Tön’yaq Kipr Törek Cömhüriyäte İlbaşı Ärsin Tatar ilenen möstäqillegen bäxäskä açmayaçaqların, härkemneñ monı qabul itüeneñ kiräk buluın äytte. Tatar: “Xoquqlarıbıznı saqlarğa däwam itäçäkbez”, - dip äytte.
“Watan” gazetı: “İstanbul aêroportı yılnıñ berençe dürt ayında Awrupada lider”
Awrupa hawa navigaśiyası qurqınıçsızlığı oyışmasınıñ (Eurocontrol) mäğ’lümatlärenä kürä, 1nçe ğinwar-28nçe aprel’ waqıt sızığında İstanbul hawa mäydanı 63 meñ 64 oçış belän Awrupanıñ iñ küp reyslar başqarılğan aêroport buldı. İstanbul hawa mäydanın êşlätüçe İGAnıñ sośial’ media akkauntlarınnan yasalğan belderüdä isä: “Bez dönyanıñ aviaśiya üzäge bularaq çıqqan şuşı yulda 2021nçe yılnıñ berençe 4 ayında Awrupada lider bez”, - dip äytelde.
“Yäni Şafak” gazetı: “Germaniyanıñ yal bron’larında Antaliya berençe urında”
Antaliya säwdä häm sänäğät palatası başlığı Davut Çätin Awrupada yaña tör koronavirusqa (Kovid-19ğa) qarşı vakśinaśiyäläw sanının artuın, şuna kürä cäy aylarında hawa xäräkätendä artunı kötülären belderde. Çätin almannarnıñ (nemeślarnıñ) yal born’larında Antaliyanıñ berençe urında toruın, iyün’ öçen ömetle buluların äytte.
“Star” gazetı: “Törek êşquarları qamilläşterde. Öydä dä xätta küzlärne tikşerep bulaçaq”
Änkarada bertörkem yäş’ êşquar küz tikşerüen virtual’ çınbarlıq küzlege belän yasawğa mömkinlek birüçe texnologiya qamilläşterde. Törek iniśiatorları küz tikşerü cihazlarınıñ üzençäleklären sanaq programmasına äyländerep sanlı platformağa küçerde. Törkemneñ prototipın êşläp çığarğan 500 gramm awırlığında, portativ, yaraşlı bäyäle küzlek tradiśion häm qıybat cihazlar qullanılğan küzlärne tikşerü barışınıñ virtual’ çınbarlıq aşa başqarıluına mömkinlek buldırdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Tөpek MaTбyraTыHa kүзәTү - Törek matbuğatına küzätü 28.09.2022
28Hчe ceHTябpbдә бacылып чыkkaH kaйбep Tөpek raзeTлapыHa kүзәTү / 28nçe sentyabrdä basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
Törek matbuğatına küzätü 27.09.2022
27 nçe sentyabr' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarna küzätü


text:
Rospotrebnadzor, Qırımda koronavirustan vefat etkenlerniñ sayısı arta, hususan 50-60 yaşlarında insanlar arasında, dep qayd ete. Vefat sayısı artmasınıñ esas menfiy sebebi – tibbiy yardım içün vaqtında muracaat etmeme ola, dep bildire müessise.
«Menfiy artuv bar. Soñki aftada koronavirustan vefat etken 43 insan qayd etildi. 50-54 yaşlarında vefat sayısı 12 insanğa artqanı qasevetlendire. Vefat sebeplerinden biri – hastalanğan eki künden çoq keçken soñ tibbiy yardım içün muracaat etüv – 80%, hastalardan hastalanuv – 16,8%», – dep añlattı Penkovskaya dekabrniñ 16-nda COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ malümatına köre, dekabr ayında Qırımda COVID-19-dan vefat etken 91 kişi qayd etildi, oktâbr ayında ise pandemiya devamında 75 insan vefat etti, dep qayd etilgen edi.
Penkovskaya, yarımadada koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı arta, dep haber etken edi.
Keçken künü Qırımda 354 koronavirus hastası qayd etildi.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi bildirgenine köre, pandemiya başlağanından bu yuqunçtan 385 kişi vefat etti.
Aqyarda, soñki malümatqa köre, yılnıñ başından 5445 kişi yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 5041 insan tüzeldi, 175 kişi vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Büyük Britaniyanıñ Mudafaa nazirligi istihbaratnıñ malümatına esaslanıp, Ukrayına memleketniñ şimaliy-şarqında qarşı ücümni devam ettire, Rusiye ordusı ise Oskol özeni ve Svatove şeeri arasında mudafaa sıñırını qoydı, dep haber etti.
«Rusiye bu yerde kontrolni saqlap qalmaq müim dep sayadır, çünki mından Rusiye alâ daa kontrol etken esas ketirüv yollarından biri, Rusiyeniñ Belgorod vilâyetinden ketirilüvi keçe», – dep aytıla haberde.
Bundan ğayrı, bu yer Donbasnıñ bir qısmı, Lugansk vilâyetiniñ sıñır boyu keçe, Rusiye onı arbiy maqsadlarından biri olaraq «azat etmege» tırışa, dep qayd etti Britaniya istihbaratı: «Luganskta bayağı topraq ketse, Rusiyeniñ strategiyası bozulacaq».
Şunıñ içün Rusiye sıñırnı mudafaa etmege tırışacaqtır, amma «Rusiye quvetleriniñ Ukrayınanıñ ücümine dayana bilmek içün cebede yeterli yedekleri ya da yeterli maneviy küçü barmı añlaşılmay», dep bildirdi Britaniya istihbaratı.
Britaniya istihbaratı Rusiye ordusınıñ Ukrayınağa qarşı cenkke quvetlerini pekitüv problemleri bar, dep bildirdi.
Rusiye Mudafaa nazirligi sentâbrniñ 10-nda Rusiye ordusı çekilgenini aytıp, bunı «yañıdan gruppalaşuv» dep adlandırdı. Harkiv vilâyetinde Ukrayınanıñ qarşı ücümi neticesinde onlarnen mesken yer azat etildi.
Ertesi künü – sentâbrniñ 11-nde Amerika Cenkni tedqiq etüv institutı Rusiyeniñ Harkiv vilâyetinde çekilüvi, Rusiye Mudafaa nazirligi aytqanı kibi, ordularnıñ ğayrıdan gruppalaşuvı degil, aşıqa-aşıqa qaçuv ola, dep bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu (Dere Salın) köyünde qadın trenniñ köpçekleri altında can berdi, dep bildirdi mayısnıñ 24-nde ilhaq etilgen yarımadanıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ naqliyat idaresiniñ matbuat hızmeti, dep haber ete Qırım kütleviy haber vastaları.
Berilgen malümatqa köre, facia yarı gecege yaqın oldı.
«Dizelli lokomotiv yürip, demiryol qatarını toplay edi. Qadın onı izin berilgen yerden keçmeyip, vagon altından keçmege istedi. Keçkende ise üstüne köpçek çifti çıqtı. Sağ qalmaycaq yaralar aldı», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Daa evel Aqmescit-Pribrejnaya demiryol köısmında Howo yük maşinası drezina ile çatıştı, neticede aydavcı ve eki yolcu zarar kördi.


text:
BMT Baş kâtibi Pan Gi Mun qaçaqlar içün meskenniñ berilmesinde yañı imkânlarnı tapmağa çağıra. Bazarertesi künü, mayıs 25-de, İrlandiyada, Afganistan, Siriya ve ziddiyetler devam etken diger memleketlerden qaçqan insanlar ögünde çıqışta bulunıp, Pan Gi Mun Koreyadaki cenkten qaçqan ailesini hatırlattı.
«İlk hatırlavlarımdan biri – ailemniñ köyümizden qaçqanı oldı. Yağmur astında dağğa köterile edik. Bu vaqıtqa qadar şu yerde oynadım, mektepke barğan edim, ailemnen mında yaşap keldim, şimdi bu dünyanı közetem. Er şey ateşte edi», – dedi Pan Gi Mun.
BMT Baş kâtibi dünya ziddiyet zonasından qaçqanlar içün havfsız yollarnı tapmaq kerek olğanını bildirdi.


text:
Rusiye turizm operatorları evel rusiyeliler tarafından Mısırğa alınğan biletlerni Qırımğa deñiştirmek imkâniyetini tüşünmey. Bunı Rusiye turistik sanayı birliginiñ şimaliy-ğarbiy regional bölüginiñ müdiri Yekaterina Şadskaya bildirdi, haber ete TASS.
Onıñ sözlerine köre, Sankt-Peterburg turistlerine Mısır turlarını Qırım raatlanuvına deñiştirmege imkân yoq.
«Söz çarter ava uçuşından ibaret olğan turlar aqqında kete, şunıñ içün operatorlar müşterilerine Mısırğa yaqın bir raatlanuv yerlerini saylamağa teklif ete, Türkiye ve Qıbristan kibi», – dey o.
Aynı zamanda, Şadskaya degeni kibi, daa raatlanmaq içün yerni saylamağanlarğa turoperatorlar Qırım ve Soçi turlarını teklif ete.
Yaqında Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov Mısır ve Türkiye yerine rusiyeliler Qırımğa ketecegine ümüdini bildirdi.


text:
Rusiye esirliginden azat olğanından bir afta keçken soñ, ukrain rejissör, qırımlı Oleğ Sentsov, o, Rusiye türmelerdinde bulunğanı vaqtında, Ukrainada olıp keçken vaqialarnıñ talilinen paylaştı.
"Azat olğanımdan soñ bir afta keçti. Maña, vaqıt maşnasınen 2014 senesinden kelgen adamğa kibi, memlekette ve adamlarda olğan deñişmelerni baqmağa meraqlı edi. Bir afta - qısqa müddet, ebet, amma men endi çoq yerde oldım, çoq adamnen qonuştım. Şimdilik eki neticem bar: Beş yıl içinde çoq şey deñişmedi. Er kes er kesnen cenk ete", - yazdı sentâbr 16-sında saba Facebook saifesinde Sentsov.
O, bu neticeler onı "muğaytqanını" yazdı. "Bizde Putin olğance, nasıl bir-birimizge duşmanlıq ete bilirik? Amma yahşılıqqa ümütlerimni coymayım. Aftañız hayırlı olsun. Ukrainağa şan-şüretler!", - dep qoştı i.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Oʻtov
Qara uy (O'tov) - Eski zamanlarda qaraqalpaqlarda qara kiyiz benen bastırılǵan qádimgi qara úy hám ashıq reńdegi kiyiz benen bastırılǵan, jaqsılap bezelgen hám tiykarınan jas erli-zayıplılar ushın mólsherlengen saltanatlı qara úy – aq otaw bolǵan. Ilaydan jasalǵan jaylarda shertek salınıp, qıs kúnleri onıń astına qara úy qurılǵan. Jaz kúnleri qara úydi salmaǵa jaqın, háwlidegi tereklerdiń sayasına qurǵan. Qara úydiń shiyin ashıńqırap, ishke samaldıń erkin kiriwin támiyinlegen. Biziń zamanımızda qara úy tek shıjǵırǵan jazda, saratannıń ıssısında paydalanıladı.
Qara úy ergenekten baslap qurıladı. Qara úy hár qıylı: 6, 8, shende-shen 12 qanattan ibarat bolıwı múmkin. Qara úydi bir neshe saatta qurıp hám jıynap alıwǵa boladı.
Qaraqalpaqlardıń qara úyiniń dúzilisi óz ózgesheliklerine iye. Qara úydiń tóbesine qoyılatuǵın uwıqlar dúziw hám tek tómengi ush jaǵı ǵana iymek boladı, sonlıqtan qara úydiń joqarǵı jaǵı konus kórinisine iye. Qara úydiń tóbesi hám keregeleri enli aq bawlar menen bekkemlenedi. Tóbesi kiyiz benen, al qaptalları – eki qabat shiy menen bastırıladı, óytkeni XIX ásirden qara úy tek jazda ǵana qurıladı. Áyyemnen-aq qaraqalpaqlardıń qara úyiniń esigi túslik jaqqa qaraǵan. Bul jaǵdayda, esikke qarsı jaylasqan tór úydegi eń payızlı – jazda salqın, qısta bolsa jıllı – orın boladı. Qara úydiń tóbesi – shańaraq nayza tárizli ilgishler menen biriktirilgen eki sheńberden ibarat. Shańaraq óziniń salmaǵı menen qara úydiń súyeklerin uslap turadı, jarıq túsiwshi tereze xızmetin atqaradı, al erte zamanlarda, adamlar qısta da qara úyde jasaǵan gezlerinde, ol tútin shıǵıp ketetuǵın sańlaq xızmetin de atqarǵan, sonlıqtan oshaq úydiń dál ortasına qurılǵan. Qara úyde artıqmash zatlar bolmaw kerek – bul paydalılıq hám sulıwlıqtıń qádimgi nızamı. Mısalı, qaraqalpaqlarda qara úydiń hár bir baw-shuwı onı tek ǵana bezep qoymay, kerege menen uwıqlardı biriktiriwdey ámeliy xızmetti atqaradı. Qara úydiń baw-shuwları menen kerege hám uwıqlar tartıladı, keregeniń sırtın qaplap turǵan shiy hám kiyiz bekkemlenedi.
Qara úy kosmogoniyasi
Áyyemnen-aq adamlar qara úydi teń ekige bólip, onı kosmostıń modeli menen sáykeslendirgen. Usılayınsha qarama-qarsı baslamanıń (jaqsılıq penen jamanlıqtıń) teń salmaqlılıǵı, olardıń mudamı óz-ara hárekette bolıwı haqqındaǵı ideya júzege asqan. Bul – dúnyanıń tártibi, ómirdiń baqıylıǵı hám jaratılıstıń turaqlılıǵı haqqındaǵı túsinik bolǵan. Usınnan kelip shıǵıp, interyer eki zonaǵa – erkekler ushın oń jaq hám hayallar ushın sol jaq bolıp bólingen. Oń jaq esikten kire beriste, shep jaqta jaylasqan, bul jerde erkeklerdiń kiyim-kenshegi, saz ásbapları, attıń er-turmanı, erkeklerdiń ónermentshilik hám ań awlaw ushın qural-saymanları saqlanatuǵın bolǵan. Oń jaq qollap-jebewshi ruwhlardıń ornı sanalǵan. Sol jaq zonasında kiyim-kenshek túyinshikleri, úlken ıdıs-tabaqlar hám azıq-awqat salınatuǵın sabayaq, qazanlar, suw qabaqlar, hayal-qızlar ónermentshiligine tiyisli buyımlar turǵan. Interyerdiń ishki zonallastırılıwı áyyemgi múshel kalendarı menen de baylanıstırılǵan.


text:
Qırımtatar yaşları Türkiye aliy oquv yurtlarında tasil ala bilecek, dedi Qırım.Aqiqatqa Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Türkiyege iş ziyareti neticelerini izaatlap.
Aytqanı kibi, körüşüvde «qırımtatarlarnıñ alı ve Türkiyeniñ işbu vaziyette yapa bilecegi» muzakere etildi. Şu cumleden, qırımtatar studentleriniñ oquşı ile bağlı mesele köterildi.
«Şimdi Qırım territoriyasından Türkiyege oquşqa ketmege yasaq ettiler. İşte, biz o zaman balalarnı Qırım tışına, Herson vilâyeti ya da Kiyevge çıqaracaq, ve (Türkiye aliy oquv yurtlarına – QA) yollaycağımıznı qayd ettik», – dedi Mustafa Cemilev.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri dekabr 16-17 künleri memleketniñ birinci şahısları ile körüşmek içün Türkiye Cumhuriyetine iş ziyareti çerçivesinde kelgenler. Dekabr 16 künü Cemilev ve Çubarov Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan, baş naziri Ahmet Davuotğlu ve Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile körüştiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
"Kanal İstanbul"nıñ berençe küperenä nigez salındı
Bügen ilbaşı Ärdoğan qatnaşında küpergä nigez salu tantanası uzdı
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Törkiyäneñ üseş tarixında bügen yaña säxifä açıluın belderde. Ul “Kanal İstanbul” proyektındağı Sazlıdärä küperenä nigez salu tantanasında çığış yasadı. Ärdoğan millätneñ köçäyüe yulında yasalğan adımnarğa yañasın östäwlären äytte.
İlbaşı üz çığışında Bosfor buğazınıñ dön’yadağı iñ tığız köymä trafiklarınnan bersenä iyä buluın belderde. Ul...
-
04.10.2022
-
04.10.2022
-
04.10.2022
-
04.10.2022
-
04.10.2022

seg_langs: crh_Latn tur_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Aqmescit civarında aylanma yolunıñ omravı neticesinde yüz bergen yol qazasında eki qırımtatar qorantasınıñ azaları can berdiler. VAZda eki aileniñ azaları buluna ediler – Keriç ve Aqmescitten. Olar Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq (Kolçugino) köyünden toydan qayta ediler, dep bildire 15 minut saytı.
Yol qazasında vefat etkenler:
Eskandarov İbrail, d.t. 1980 senesi – aydavcı.
Eskandarova Zarema, d.t. 1981 senesi.
Asan E., üç yaşında.
Muslim E., üç yaşında.
Salimova Asiye, d.t. 1977 senesi.
Aliye S., 16 yaşında.
Yol qazasında zarar körgenler:
Serim S. d.t. 2013 senesi.
Levida S. d.t. 2002 senesi.
Agentlikniñ malümatına köre, ad ve soydalarında hatalar olması mümkün.
Sayt bergen malümatqa köre, VAZnıñ artından kelgen aqyarlı nomeralar ile Renault maşinası çuqurğa tüşmedi. Maşinanıñ bir köpçegi aralıqqa tüşip ketti. Aydavcı zarar kördi. Havfsızlıq yastıqları çalıştı.
Bu arada QHA agetligi bildire ki, facia qurbanları Eskenderovlar ve Salimovlar qorantaları oldılar. Maşinada birinci aile başı Ayder Eskenderov, onıñ apayı ve eki balası-egizler bar ediler. Bundan ğayrı, maşinada apayınıñ doğmuş qardaşı, Asiye Salimova, ve onıñ dört balası kettiler. Eki bala sağ qaldı.
Salimovlar Yedi Quyu rayonınıñ Qıdırlez (Voykovo) köyündendir.
Elâk olğanlarnıñ cenaze merasimi bugün, saat 12.00, «Abdal» mezarlığında keçirilecek.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa binaen, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan «Dubki-Levadki» yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov yol omravını ögrenecek ükümet komissiyasını acele sürette meydanğa ketirmege emir etti ve vefat etkenlerniñ soy-soplarına 400-er biñ ruble berecegini vade etti.


text:
Qırımtatar milliy areketi yetekçileriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ imayesi Rusiye akimiyeti ve kontrol etken Qırım mahkemeleri tarafından oña qarşı yapılğan azaplar aqqında bildire. Apiske alınğannıñ advokatı Nikolay Polozov Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Çiygozğa öleyatqan anasınen körüşme iznini bermegenini ve mahkeme oturışlarında iştirak etme imkânından marum qaldırmasını bu şekilde izaatlay. Çiygoznıñ tuvğanları Ukraina akimiyeti ve halqara toplulıqtan yardım soray.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında Qırımda yarımadada qurulğan Rusiye Taqiqat komiteti baş idaresiniñ vekilleri tarafından tutılğan edi.Onı 2014 senesi fevralniñ 26-da qalabalıqlarnıñ teşkil etmesinde qabaatladılar. O künü, Rusiyeniñ yarımada işğali arfesinde, Qırım parlamentiniñ binası yanında bir taraftan qırımtatarlar ve Ukrainağa qoltutqan failler, ekinci taraftan ise Rusiyege qoltutqan küçler mitinglerini ötkergen edi.
«Qalabalıqlarda» iştirak etmesinde qırımtatar failleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenci de qabaatlana, olar da «fevral 26 davasınıñ» mabüsleri sayıla. Aynı vaqıtta Rusiyege qoltutqan küçlerni Rusiye uquq qoruyıcılar qabaatlı dep tanımay.
Ukraina ve Rusiye uquq qorçalayıcıları «fevral 26 davasını» siyasiy dep adlandıra, çünki söz etilgen vaqialar yarımada Rusiye kontroline keçmezden evel olıp keçken edi. Ukraina akimiyeti mezkür miting Ukraina qanunlarına uyğun edi, dep bildire edi.
Aprel ayında Rusiye kontrol etken Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi Asanov ve Degermenci ev apsine qapattı. Bundan evel olar eki yıl devamında SİZOda yatqanlar. Aynı vaqıtta, Ahtem Çiygoz eki buçuq yıl devamında Aqmescit izolâtorında tutıla, soñki yıl devamında ise onı mahkeme oturışlarına bile ketirmeyler. Mahkemenen Skype vastasınen bağlana.
Yaqında Çiygoznıñ anası – Aliye Çiygoznıñ – hasta olğanı belli oldı. Ekimler qanser diagnozını qoydı. Qadın soñki künlerini yaşamaqta. Mahküm etilgenniñ imayesi oña SİZO tışında anasınen vedalaşmağa imkân berilmesini rica etti. Lâkin qadılar bu muracaatını red etti.
«Men inansam da, Ahtem inanmay edi»
Ahtem Çiygoznıñ töşekte olğan öleyatqan anasınen körüşmek red etilmeycek aqqıdırNikolay Polozov
Çiygoznıñ Rusiye advokatı Nikolay Polozov müşterisine hasta anasını ziyaret etme izniniñ berilmesi içün eki kere muracaat etken edi.
«Mahkeme esnası devamında Ahtem Çiygoznıñ tuvğanları oña anasınıñ alını aytmağan ediler. O, qanser hastalığına oğradı. Bir buçuq afta evelsi hastalığı fenalaşmağa başladı. Ekimlerniñ aytqanına köre, ameliyat olması mümkün degil ve ancaq ağrısını kesecek ilâclarnı qullanması mümkün. Ahtem Çiygoznıñ töşekte olğan öleyatqan anasınen körüşmek red etilmeycek aqqıdır», – dep ayta o.
Birinci muracaat mahkemege iyünniñ başında berilgen edi. Lâkin, Polozovnıñ aytqanına köre, mahkeme Aliye Çiygoz oğlunı körmek içün SİZOğa kelmeli, dep bildirgen edi.
İyünniñ 15-de Aliye Çiygoznıñ sağlığı fena olğanından sebep SİZOğa kelip olamağanını isbatlağan tibbiy vesiqalar muracaatqa ilâve etildi. Amma mahkeme buña qulaq asmayıp, muracaatnı red etti.
Polozovnıñ aytqanına köre, Rusiye Ceza-eda kodeksi mahküm etilgen şahıslarğa ayrı vaziyetlerde (soyunıñ hastalığı, cenaze ve ilâhre) ceza qurulışını terk etmege ruhset bere. Aynı vaqıtta, bu esnasnıñ mahküm etilmegenlerge nisbeten qullanılması Rusiye qanunlarında qayd etilmegendir.
«SİZO tışında körüşüv aqqında laf ketse, (Rusiye – QA) qanunı mahkümlerge böyle bir imkân bere. Mahkeme bunı yapar edi. Amma dos-doğru bir qaide olmağanına esaslanıp, böyle bir qarar çıqarmadı. Kene de bunı yasaqlağan bir qaide de yoq», – dep ayta Polozov.
SİZO tışında körüşüv aqqında laf ketse, qanun mahkümlerge böyle bir imkân bere. Mahkeme bunı yapar ediNikolay Polozov
Ahtem Çiygoznıñ imayesi anayasınen körüşmege imkân berecek daa bir teklifte bulunğan edi – cezası ev apsine deñiştirilecek edi. Lâkin bu teklif de red etildi.
Ahtem Çiygoznıñ tuvğanları Qırım.Aqiqatqa aytqanlarına köre, o, anasını körmege pek istese de, mahkemeniñ müsbet qararı olacağına inanmay edi. «Soñuna qadar mahkeme Ahtemge anasınen vedalaşmağa izin berir, dep ümüt etken edim. Amma, maalesef, ümütlerimiz eşitilmedi. Men inansam da, Ahtem inanmay edi. Kene de ağır hastalıqqa oğrağan anasınen körüşmek onıñ içün pek müimdir. Mahkemeden rica etken edi: «İç olmağanda 10 daqqa beriñiz, anamnı köreyim, qaytqan soñ ise meni mahküm etmege ve SİZOda istegeniñiz qadar tutmağa devam etersiñiz», – dep ayta Çiygoznıñ ömür arqadaşı ve mahkemedeki cemaat imayecisi Elmira Ablâlimova. O, aqayını iyünniñ 16-da saba SİZOda körip oldı.
Ahtem Çiygozğa anasınen körüşmege izin berilmegen soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qırımlılarğa muracaat etip, Bağçasarayda Aliye Çiygoznı ziyaret etmege rica etti.
Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesine (separatizm) köre mahküm etilgen qırımtatar milliy areketeniñ faili İlmi Ümerov oña musafirlikke barıp keldi. Qızı Ayşe Facebookta video yerleştirdi. Çiygoznıñ anası ağlap, oğlunı körmek yekâne istegi olğanını ayta: «Bir közçigimnen olsa da, körmege isteyim balamnı. Qolçuğını tutmağa isteyim. Sağındım, sağındım».
«Çiygozğa yapılğanlar – azaptır»
Nikolay Polozov Ahtem Çiygoznı SİZOda siyasiy sebeplerden tutalar, dep israr ete. O, «fevral 26 davasını» «Bolotnaya davasınen» qıyaslay. Bu dava boyunca Rusiye vatandaşlarını 2012 senesi mayısnıñ 6-da Millionlar yürüşinde iştirak etkenleri içün mahküm eteler. Rusiye muhalifetiniñ liderlerinden birisi Sergey Udaltsov da qalabalıqlarnıñ teşkil etmesinde qabaatlanğan edi, lâkin üküm çıqarılğanına qadar ev apsinde bulunğan edi.
Çiygozğa yapılğanlar – maneviy-ahlâqiy azaptır, Birleşken Milletler bunı böyle tasnif eteNikolay Polozov
«Şunı añlamaq kerek ki, Qırım qadıları içün böyle bir qarar olamaz. Ahtem Çiygoznıñ esnasında Rusiyeniñ birinci instantsiya mahkemesinde mahküm etilgen kişiniñ iştiraki olmadan, video bağı vastasınen, oturış keçirilmesinen bağlı yañı qaide teşkerilmekte. Ahtem Çiygoznı soñki sefer SİZOdan keçken sene iyülniñ 20-de çıqarğan ediler, tezden izolâtordan çıqmağanına bir yıl tolacaq. Bu qararnıñ Qırımda qabul etilmegeni belli. Çiygozğa yapılğanlar – maneviy-ahlâqiy azaptır, Birleşken Milletler bunı böyle tasnif ete», – dep ayta Polozov.
Harkov uquq qorçalayıcı gruppası Çiygozğa anasınen körüşmege izin berilmegenini merametsizlik ve «halqara gumanitar uquqnıñ bozulması» dep adlandıra.
Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa Twitter saifesinde Rusiye kontrol etken Qırım akimiyetinden Çiygozğa anasını körmege imkân bermesini talap etti.
Ukraina ombudsmeniniñ kâtibiyet yolbaşçısı insan aqları vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa mektüp vastasınen muracaat etip, Ahtem Çiygoznıñ anasınen körüşme aqqınıñ yerine ketirilmesinde yardımcı olmağa rica etkenini bildire. «Lâkin şimdilik mektüpke resmiy bir cevap kelmedi», – dep ayta o.
Çiygoz imayesiniñ bergen malümatına köre, al-azırda mezkür vaziyetke diqqat celp etmek içün halqara toplulıq ve Ukraina ortaqlarınen iş yapıla, Birleşken Milletlerniñ azaplarğa qarşı komitetine muracaat azırlanıla.
Ukraina prezidenti, Nazirler şurası, Ukraina Tışqı işler nazirligine muracaat etip, olardan qırımlılar özüni imayede is etsin ve siyasiy mabüsler azatlıqqa çıqsın dep, bütün ğayretini, şu cümleden halqara toplulıq seviyesinde, birleştirmesini isteyimElmira Ablâlimova
Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Qırım.Aqiqat üzerinden Ukraina akimiyetine muracaat etti. «Ukraina prezidenti, Nazirler şurası, Ukraina Tışqı işler nazirligine muracaat etip, olardan qırımlılar özüni imayede is etsin ve siyasiy mabüsler azatlıqqa çıqsın dep, bütün ğayretini, şu cümleden halqara toplulıq seviyesinde, birleştirmesini isteyim», – dedi Elmira Ablâlimova.
Eda eticiler
Ahtem Çiygozğa anasını körmege izin berilmeycegine dair qarar Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde çıqarıldı: baş qadı – Viktor Zinkov ve qadılar – İgor Krüçkov ve Aleksey Kozırev.
Qırım.Aqiqatqa malüm olğanı kibi, Viktor Zinkov Ukrainanıñ Volın vilâyetinde doğdı ve Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel Qırımnıñ Apellâtsion mahkemesinde çalışıp, Kefe mahkemelerini közetken.
İgor Krüçkov – doğma Kezlevli, 2013 senesi Qırım Apellâtsion mahkemesinde çalışmağa başladı. Soñra ekisi de Rusiyege ant etip, 2014 senesi dekabr ayından berli Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qadıları olaraq tayinlengen.
Aleksey Kozırev – Rusiyeniñ İjevsk şeerinde (Udmurtiya Cumhuriyeti) dünyağa keldi. Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel Rusiyeniñ Saratov vilâyeti rayon mahkemesinde, bundan evel ise Rusiye İçki işler nazirliginde çalışqan edi.
Ahtem Çiygoz davasınıñ prokurorı Anastasiya Suprâga ola – 2014 senesine qadar Qırımda Ukraina prokuraturasında çalışqan edi.
Rusiye qanunlarına köre, apiste yatqanğa öleyatqan anasınen körüşmege izin bermegen qadılar ve qabaat tarafı mesülietke çekilmey. İmaye dünya toplulığı seviyesinde siyasiy aqibetler olacağına ümüt ete.


text:
Ukrain rejissöri Oles Saninniñ («Greh», «Mamay») «Povodır» filmniñ milliy premyerası aqımdaki seneniñ noyabrniñ 12-de ötkerilecek. Levha memleketniñ er bir zemaneviy kinoteatrinde kösterilecek.
Saytta berilgen malümatqa köre, işbu film seyircilerni 1930-ıncı senelerine daldıra.
Amerika müendisi Maykl Şemrok oğlunı alıp, Harkovge sotsializmni qurmaq içün kele. Mında o qırmızı komissar çoqtan köz taşlağan aktrisa Olga Levitskayağa sevda ola. Facialı sebeplerden amerikalı elâk ola, onıñ oğlunı ise soqur bir ukrain kedayı qurtara. Ğurbetlikte yaşamaq imkânları olmağanından sebep oğlan povodır olıp qala.
Levha olarnıñ Ukraina tarihı levhaları üzerinde keçken havflı seyaatları aqqında tarif ete.
«Povodır» – sevgi, sadıqlıq, alçaqlıq ve hainlik aqqında filmdir.
Filmde baş qaramanlar rollerini Anton Svâtoslav Grin, Stanislav Boklan, Camala, Oleksandr Kobzar ve Ceff Barell icra ettiler. Bundan ğayrı, bazı levhalarda ukrain yazıcıları Oleksandr İrvanets ve Serğiy Jadan, yırcı Taras Kompaniçenko, em de bütün Ukrainadan yüzden ziyade soqur insan ve Kiyev, Harkov ve Lvov ukrain yırcılarını körmek mümkün.
İlk sefer film Odessa kinofestivaliniñ Milliy ve halqara yarış programmaları çerçivesinde iyülniñ 16-da numayış etildi. «Povodır» festivalniñ eki mukâfatını qazandı. Böyleliknen, Stanislav Boklan soqur yırcı İvan Koçerga rolü içün «Eñ eyi aktör işi» içün «Zolotoy Dük» mukâfatını elde etti. Bundan ğayrı, Milliy yarış programmasınıñ jüri erkânı film operatorı Serğiy Mihalçuknı da taqdirledi.


text:
Noyabr 30-dan dekabr 1-ne keçer gecesi Keriç keçitiniñ işi ruzgârdan sebep toqtatıldı. Sabağa yaqın yel tındı, keçitte ilk seferlerge başlamağa tırışalar.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Gece Keriç keçitindeki iş ruzgâr sebebinden toqtatıldı, yel süratı saniyede 17-20 metrni teşkil etken edi. Lâkin saba saat 8:00 yel tındı, şimdi onıñ süratı saniyede 15 metrni teşkil ete. Al-azırda paromlar ilk seferlerge başladılar. Lâkin keçitniñ işi ava vaziyetine bağlı», – dep qayd etti müdirlik.
Nevbetçiniñ soñki malümatlarına köre, dekabr 1-de saba «Kavkaz» limanında 300 yengil maşina ve 230 yük maşinası, «Qırım» limanında ise 10 yengil maşina ve 30 yük maşinası nevbetini bekley.
Tünevin 1500 maşina (şu cümleden yük maşinaları) ve 4500 insan alıp ketirildi.
«Novorossiysk» limanında 280 maşina, Slavânsk-na-Kubanda 385 yük maşinası, Keriç ava limanında 190 maşina yüklenmesini bekley.
Müdirlikniñ malümatına köre, şimdilik yük yolu olaraq yalıñız «Novorossiysk» limanı çalışa. «Sevastopol» limanında tamir işleri keçirile.


text:
Ukrainada qırımtatarlarnıñ alem-aşkâre diplomatiyasınıñ strategiyasını azırlaylar, dep bildire Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım işlerinden keñeşçisi Emine Ceppar.
Onıñ sözlerine köre, vesiqanı Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qırım ile çalışqan teşkilâtlarğa tevsiye etecekler.
«Vesiqamız qırımtatarlarnıñ dünyada taqdimi ve aqlarınıñ qoruvı boyunca strategiyası ola. İş çerçivesinde şunı belgilediler ki, qırımtatarlar daima çekişken halq olaraq tanılmağa istemey. Mında şusı müim ki, facialı tarihqa baqmadan, halq öz aqları içün küreşmege devam ete, em de yarım asırdan ziyade sürgen küreşi yalıñız zulumsız şekilde olğan edi. Halqnıñ eñ büyük qıymeti – tasil. Aman-aman er bir qırımtatar gençi eñ azından üç tilni bile – ana tili, devlet ve rus tillerini», – dey Ceppar.
O şunı da qayd etti ki, fevral 5-6 künleri qırımtatarlarnıñ alem-aşkâre diplomatiyasınıñ strategiyası üzerinde çalışqan ediler.
«Biz Ukrainada çetel devletlerniñ diplomatlarını, jurnalist, qırımtatar faali ve Qırım yönelişinde çalışqan mütehassıslarnı topladıq. Bütün olarnıñ tevsiyeleri bu sene baar ayında taqdim etilecek stragiyanıñ qısmı olur», – dey Ceppar.
BMT tamır halqlarınıñ meseleleri boyunca Daimiy forumınıñ prezident muavini Oliver Loode halqara toplulıqnıñ qırımtatarlar aqqında az bilgenini qayd etti.
«Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar kim olğanı ve işğalde tamır halqlarınıñ zemaneviy vaziyeti aqqında bilmege istegenlerniñ sayısı büyük oldı», – dedi Loode.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Vatanına qaytqan insanlar diger vatandaşlar kibi bedava topraq damartısınıñ saibi olmaq içün mında beş yıl yaşamaq kerekler. Krım Media malümatına köre, böyle bir qarar «Qırım Cumhuriyeti Devlet şurasınıñ» mal-mülk ve topraq munasebetleri komitetiniñ toplaşuvında qabul etildi.
«Devlet şurasınıñ» milletlerara munasebetler komitetiniñ reisi Edip Gafarov «Devlet ya da belediye mal-mülkinde olğan topraq damartılarını berüv, ve topraq munasebetleriniñ bazı meseleleri aqqında» qanunğa deñişmeler kirsetip, repatriantlarnıñ topraq damartısını almaq içün mında beş yıl yaşamalarını kerekligini lâğu etmege teklif etken edi.
Gafarov komitet toplaşuvında bildirdi ki, böyle bir deñişme olmaq kerek, çünki Vatanına qaytıp kelgen adamlarnıñ 60% mesken saibi degil.
Lâkin komitet azaları buña qoltutmadılar.
Bundan ğayrı, şahsiy garaj qurucılığı, ve uquq qoruyıcılarnıñ kvotaları aqqında teklifler qabul etilmedi.
İşbu qanun yalıñız «Qırım Cumhuriyetiniñ» mal-mülkinde olğan topraq damarılarına aittir.
Noyabr 26-da Devlet şurası «Devlet ya da belediye mal-mülkinde olğan topraq damartılarını berüv, ve topraq munasebetleriniñ bazı meseleleri aqqında» qanunnı qabul etti. Vesiqa topraq aqları olğan vatandaşlar cedvelini ve teşkilât ve müessiselerniñ topraq alma şartlarını belgiley.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina, Avropa Şurasını ve halqara toplulıqnı Rusiye mahkemesiniñ Rostov-na-Donuda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca çıqarğan ükmü sebebinden Rusiyege qarşı basqı quvetleştirmesine çağırdı. Bu aqta Ukrainanıñ Avropa Şurası daimiy vekili Borıs Tarasük bildirdi.
«Rusiye Federatsiyası sahte «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca yedi Ukraina vatandaşını 13 yıldan 19 yılğa qadar üküm etti… Ukraina mahküm etilgen Ukraina vatandaşlarını acele azat etmege ve vaqtınca işğal etilgen yarımadada qırımtatarlarğa qarşı basqını toqtatmağa talap etti», – dep aytıla haberde.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı çıqarılğan üküm sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirmege talap etecek, dep bildirdi.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrainanıñ sabıq halq deputatı, «Soyuz» firqasınıñ sabıq lideri Lev Mirimskiy Şimal Qırım kanalını icarege almaq istedi ve Ukraina prezidentiniñ memuriyetine muracaat etken edi, – dep bildirdi Qırım Cemaat palatasınıñ reis muavini, «Krımskiy ekspertnıy klub» yolbaşçısı Aleksandr Formançuk Aqmescitte olıp keçken «Avrasiya iqtisadiyat birligi: muvafaqiyet ve amelge keçirilmesiniñ problemleri» konferentsiyasında.
Bunı salı künü, noyabr 18-de, «Novosti Krıma» haber hızmeti bildire.
Aleksandr Formançuknıñ aytqanına köre, Lev Mirimskiy onıñnen teşebbüsinen paylaştı.
«Onıñ prezident Petro Poroşenkonıñ memuriyet reberi Böris Lojkin ile yahşı bir dostluq munasebetleri bar. O, uquqiy bir şahıs meydanğa ketirilip, kanalnı icarege alsa, problema çezilecegini Lojkinge de añlatmağa tırıştı. Mirimskiy bu suv parasını Ukraina devletine ödemege azır edi ve kanalnı yañıdan quracaq jdi. Lâkin Böris Lojkin bu mesele siyasiy olğanını ayttı», – dedi Formançuk.
Malüm olğanı kibi, Rusiye Federatsiyasınıñ ükümeti işğal etilgen Qırımda zarar körgen köy hocalıq istisalcılarına tazminat ödemesi içün tahminen 275 mln. ruble ayırdı. Aqımdaki senede Qırımda köy hocalığına Rusiye 600 mln. ruble ayırdı.
Ukraina Qırım suv ihtiyaclarınıñ 85% qarşılağan edi. Suv esasen köy hocalığına kete edi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalar kirsetti. Ğarp Qırım Ukrainağa bağlı olğanını tekrarlamağa devam ete.


text:
Aqyarda keçken afta Okopnaya soqağında yerleşken bala evi tutaştı.
Bunı şeerniñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Balalar binadan tahliye etildi», – dey vatandaşlıq qoruvı boyunca tedbirler idaresiniñ reberi İgor Vasilyev.
O yanğın devamında zarar körgenler barmı-yoqmı, demedi, Vasilyevniñ sözlerine köre, noyabr 2-8 künleri arasında şeerde 13 yanğın yüz berdi, neticede 3 insan elâk oldı. Esas sebebi – qızdıruv tertibatı qaideleriniñ bozuluvı, qısqa tutaşuv.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqyarda, qızdıruv mevsimi eki afta evel başlasa bile, evlerniñ bir qısmı suvuqta qala. Şeerde tamir işleri alâ daa soñunace yapılmadı.


text:
Kremlge boysunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyül 1-de, cuma künü, «Hizb ut-Tahrir» işiniñ 2016 yılınıñ aprel ayında tutıp qapatılğan 2 şahsı – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apis vaqtını uzatması boyunca şikâyet arizasını muzakere etecek. Cepparovnıñ adliyecisi Cemil Temişev bunı Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı.
«Qırım Yuqarı mahkemesinde, saat 10.00. Kyiv rayon mahkemesiniñ apis vaqtını uzatması qararı boyunca. Eki ayğa qadar uzattılar», – dep qayd etti Cemil Temişev.
İyün 17-de Aqmescit Kyiv rayon mahkemesi Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apiste bulunmasını sentâbr 8-ge qadar uzattı.
Qızıltaş (Büyük Yalta) köyünde aprel 18-de Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirip eki qırımtatarını – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı tutıp qapattılar. Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Yaltada «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olması ile qabaatlanğan eki kişi yaqalanğanını aydınlattı.
Federal havfsızlıq hızmeti aprel 12-de Refat Alimov boyunca cinaiy iş açtı, amma qorantası bunıñ aqqında bildirmeni tek Refatnıñ tevqidinden soñ aprel 23-de aldı.
Bu sene fevral ayınıñ 11 ve 12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki islâm tarafdarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüv ve yaqalanmalarnı keçirdiler. Cemi 14 kişi yaqalandı, olardan dört kişi apis etildi: Yaltadan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve yaltalı Vadim Siruk. Federal telükesizlik hızmetiniñ taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yaponiyada tayfun çıqtı
Meari tayfunı köçle dawıl häm yawım-töşem kiterep çığardı
Yaponiyada küzätelgän Meari tayfunı köçle dawıl häm yawım-töşem kiterep çığardı.
Yaqınça 3 atna buyı qızular belän köräşüçe Yaponiyada bu tapqır Meari tayfunı çıqtıç
Kiçke sägät’lärdä Şizuoka vilayätendä cir östenä çıqqan tayfun şaqtıy töbäktä köçle yawım-töşem häm cil çığardı.
Hokuriku, Kanto häm Tohoku töbäklärendäge qayber urınnarda su basular küzätelde, yılğalardağı su kritik däräcägä citte.
Tayfun kiterep çığarğan köçle cillär arqasında kim digändä 191 oçqıç säfäre ğamäldä çığarıldı, başqala Tokio belän Atami arasındağı poyezd säfärläre waqıylıça tuqtatıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyä yulları kemnärgä yabıldı?
Rusiyä xökümäte dus bulmağan illärneñ yul transportında Rusiyä cirlären qullanuların tıydı


text:
Rusiyede yasaqlanğan “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtınen bağda qabaatlanğanlarğa qarşı açılğan cinaiy davalarnı, advokatlar ve jurnalistler bir qaç gruppağa böle: “Yalta gruppası”, “birinci Bağçasaray gruppası”, “ekinci Bağçasaray gruppası”, “Aqyar gruppası”, “Qurman gruppası”, “Aqmescit gruppası”. Eki ay evel, mart 27-sinde, Aqmescit rayonında rusiye quvetçileri kene evlerni tintti ve adamlarnı tutıp aldı, böylece terrorcılıq faaliyetinde qabaatlanğan yañı gruppa peyda oldı - “ekinci Aqmescit”. O vaqıt Remzi Bekirov, Ruslan Süleymanov, Osman Arifmemetov, Vladlen Abdulkadırov, Erfan Osmanov, Mecit Abdurahmanov tutulıp alınğan edi
Aqmescitten Mamaq (Stroganovka) köyünece 15 daqqalıq yol. 2016 senesi mında “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtına aitliginde şeklep ve terrorcılıq faaliyetinde qabaatlap üç adamnı tevqif ettiler: eki ağa-qardaş, şarqiy birge-bir küreşüvler idmancıları Teymur ve Üzeir Abdullayevlerni ve iş adamı Ayder Saledinovnı. Eki ay evel rusiye quvetçileri Aqmescit rayonında qırımtatarlar sıq yaşağan qasabalarda tintüv yaptı: Mamaq köyünde, Bavurçı (Kamenka) qasabasında, Yañı Abdal (Beloye) köyünde ve Aykavan qasabasında. Neticede 23 qırımtatar tutulıp alındı. Daa birisi, Edem Yayaçikov, alâ daa qıdırılmaqta.
Tutulıp alınğanlarnıñ aman-aman episi - faaller, volontörlar, cemiyet imayecileri ya da cemiyet jurnalistleri, “Qırım birdemligi”niñ azaları. Advokatlarğa köre, tahqiqat malümatında, tutulıp alınğanlarnı 2016 senesinden başlap izley ediler, dep belgilengen, cinaiy davanı Rusiye FSB-siniñ tahqiqatçısı, podpolkovnik Sergey Mahnev açtı.
Halide Bekirova, “Grani.ru” Rusiye muhalefet matbuatınıñ mühbiri Remzi Bekirovnıñ apayı, şimdi tevqif etilgenlerniñ qadınları ve balaları içün aydavcı olıp çalışa. Remzi onı bir yıl evel aydavcılıqqa yollağanını aytıp bere.
“O maña öyle de ayttı: meni alıp ketseler, özüni, balalarımıznı baqmağa çareñ olmaq kerek, maşna aydamağa bilmek kereksiñ”, - dep hatırlay Halide Bekirova.
2014 yılı bir adam degil, eki degil, bütün halq belâğa oğradı. Onıñ içün menim aqayım bütün işlerini taşlap, telefonını alıp, er sefer etrafta olğan adaletsizlekni videoğa çeke ediHalide Bekirova
Remzi, Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetinde tarih bölügini bitirdi, anda apayınen de tanış oldı. Halide aytqanına köre, aqayı onı beş yıl devamında er kün tevqifke azırlay edi.
“Remzi özü pek merametli adam, biri belâğa oğrasa, o öz işlerini taşlap, yardımğa çapa edi. 2014 yılı bir adam degil, eki degil, bütün halq belâğa oğradı. Onıñ içün menim aqayım bütün işlerini taşlap, telefonını alıp, er sefer etrafta olğan adaletsizlekni videoğa çeke edi. Biz küreşte iç bir vaqıt küçni qullanmağanımıznı köz ögüne alsaq, ayayımnıñ yekâne silâsı - aqiqat sözü edi”, - dey o.
Aynı künü apis etlgen Ruslan Süleymanov qomşu evde yaşay edi. O da Tavriya universitetini bitirdi, o, fizika mütehassısıdır. Halide ayta ki, Remzi, Ruslan ve Osman Arifmemetov bir vaqıtta universitette oqudılar, amma türlü bölüklerde.
Başta olar beraber oqudı ve yataqhanede bir odada yaşadı, soñ qomşu azbarlarda yerleşti, soñ ise beraber “Qırım birdemligi”nde cemiyet faaliyetinen oğraşıp başladı, şimdi ise beraber oturalarHalide Bekirova
“Meraqlı olıp çıqtı: başta olar beraber oqudı ve yataqhanede bir odada yaşadı, soñ qomşu azbarlarda yerleşti, soñ ise beraber “Qırım birdemligi”nde cemiyet faaliyetinen oğraşıp başladı, şimdi ise beraber oturalar”, - dey o.
Apisten evel Bekirov, Süleymanov ve Arifmemetov soqaqta bala meydançığını quracaq edi: yer ayırdılar, onı abadanlaştırdılar, bir qaç salıncaq qoydılar, amma bitirip yetiştirmediler - olarnıñ evlerini tinttiler, özlerini ise terrorcılıqta qabaatlap, Rusiye Rostov vilâyetiniñ türlü SİZOlarına yolladılar.
“Aqaylarımıznı terrorcılıq bölüminiñ yaratılmasında qabaatlaylarm amma biz de, mahkeme içün müsbet harakteristika yazğan bütün qomşular da bileler: bu adamlar bir şey teşkil etse de, oMamaq köyünde bala bayramları ve bitirilmege turğan bala meydançığı edi”, - dey Halide Bekirova.
OH HacToящий любиMчиk дeTeй. Korдa Myжa зaдepжaли, MHe зBoHили poдиTeли дeTeй, c koTopыMи oH зaHиMaлcя, oHи были пpocTo B шoke: «KTo? OcMaH TeppopиcT? Бpeд kakoй-To!»Aлиe HeжMeдиHoBa
Soqaqnıñ üçünci evi - Osman Arifmemetovnıñ. Onıñ qadını Aliye tintüv vaqtında binada olmadı, o ana-babalarında edi. Aqayı Rusiyede Rostov-na-Donuda edi, anda em tutulıp alındı.
“Sizde anda Mamaqta ne ola?”, -dep meni saba körümcem uyattı. Men taaciplendimm “bilmeyim” dedim. Soñ ise Facebookqa kirip, er şeyni kördim. Evge qaytqan soñ, qapı sadece açılğan degil de, çerçivesinen beraber çıqarılğanını kördim”, - dep hatırlay Aliye.
Osman Arifmemetov, esap ve informatika ocası, soñki vaqıtları balalarğa evde ders bere edi. Aliye, Osman balalarnen beraber öz kompyuter oyunı içün programma yazğanlarınıñ voideosını köstere.
“Onı balalar pek seve. Aqayımnı tutıp alğanlardan soñ, balalarnıñ babaları maña telefon etip: “Kim? Osman terrorcı? Amma da saçmalav!” Öyle olar dey edi”, - ikâye ete Aliye Nejmedonova.
Başqa soqaqta “Qırım birdemligi”niñ faali ve volontörı Vladlen Abdulkadırovnıñ qorantası yaşay. Onıñ apayı Gülzar üç yaş qız balanen öz başına qaldı. Tevqif vaqtında eñ küçügi 17 künlük edi.
Eñ qorqunçlısı - babalarını apis etkende, balalar onı qayda alıp keteceklerini añlay edi. Baba aqqında laflar er vaqıt közyaşnen biteGülzar Abdulkadırova
“Eñ qorqunçlısı - babalarını apis etkende, balalar onı qayda alıp keteceklerini añlay edi. Olarnıñ dostları, arqadaşları, beraber oynağan balalarnıñ babalarını da alıp ketken ediler, amma biraz ertece. Baba aqqında laflar er vaqıt közyaşnen bite”, - dey Gülzar Abdulkadırova.
Qızlarınen beraber Vladlenni er kün beklegenlerini ayta: “Er yalannıñ soñu bar. Aqaylarımızğa qabaat kibi aytılğan şeyler - yalan”.
Erfan Osmanovnıñ qadını Akime, aqayınen tanış olğanını külümsirep hatırlay. Olar toyda rastkelişti, dep ayta: “Aqayım toyda çala edi, men anda musafir edim. Toyda tanıştıq, soñ özümiz de evlendik”.
Aqayım pencere yanında turıp, tışarığa ğamlı-kederli baqa edi, çünki tıştan kimse yoq edi. Em de yardımğa daima birinci kelgenlerni bizni kibi tintkenlerini bilmey edikAkиMe OcMaHoBa
Şimdi Erfannıñ muzıka aletletlerinen eki qutu dolapnıñ yuqarı rafında tura. Akime dey, tintüvniñ ilk daqqaları eñ ağır edi.
“Bizde tintüv erte başlandı, saat beşlerde saba, tışarıda daa qaranıq edi. Aqlımda yahşı qaldı - aqayım pencere yanında turıp, tışarığa ğamlı-kederli baqa edi, çünki tıştan kimse yoq edi. Kimsege haber bermege imkân yoq edi, çünki telefonlarımıznı birden tutıp ala ediler, em de yardımğa daima birinci kelgenlerni bizni kibi tintkenlerini bilmey edik”, - dep aytıp bere Akime Osmanova.
Çoq yıl devamında olğanı kibi, bu sene Mamaqta birinci kere bala bayramları yapılmaz: “Kim olarnı yapacaq? Şeñlikniñ esas sebepçileri türmede otura. Cuma namazına bile oğlanlarnı, olarnıñ oğullarını, men alıp baram. Etrafta tek apay ve balalar qaldı desem olur”, - dey Halide Bekirova.


text:
«Çonğar» nezaret kiriş noqtasınıñ qarşısında Rusiye Silâlı Quvetleri öz mevzilerini pekite.
Bunı 112 telekanalınıñ efirinde Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat vastaları ile bağ bölüginiñ reberi Oleg Slobodân bildirdi.
«Al-azırda tarik etici areketler yoqtır. «Çonğar» kiriş noqtasınıñ qarşısında Rusiye tarafı yolaqnı müendis ceetten pekite. Bunı Rusiye Silâlı Quvetleri mevzileriniñ pekitilüvi ile bağlaymız. Ekinciden, işbu yönelişte nezaret noqtasınıñ qurucılığına azırlıq», – dedi o.
Onıñ malümatına köre, Rusiye tarafı naqliyat vastalarını pek yavaş resmiyleştire. Şunıñ içün kiriş ve nezaret noqtalarında kene de nevbetler peyda olmağa başladı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Avropada telükesizlik ve emekdaşlıq boyunca teşkilât yanında AQŞ işlerinde muvaqqat vekil Harri Kamian Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdaki vaziyetke dehşetli dedi. Yanvarniñ 25-nde Venada OSCEniñ Daimiy şurasıda yapqan çıqşta o, Rusiyeni halqara mecburiyetlerini eda etmege, yarımadağa halqara közeticilerni yibermege, qırımtatarlar ve diger faaliyetçilerniñ taqiplerini toqtatmağa ve em de «Qırımnıñ işğalini toqtatmağa» davet etti.
Kamian: «Ükümetke bağlı olmağan Freedom House teşkilâtı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı dünyada temel ürriyetlerni ayatqa keçirmek içün eñ fena şartları olğan bölgeler sırasına kirsete. Rusiyede ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda işğalğa qarşı çıqqanlar taqip etile. Qoşma Ştatları, qırımtatarlarğa akimiyet tarafından yapılğan tazyiqqa qarşı oktâbrniñ 14-nde tek başına ve barışıq surette narazılıq köstergen ve şimdi eñ az 65 kişi olğan insanlarnıñ işleri boyunca mahkemelerniñ yañı qararları sebebinden raatsızlıq is eteler. Ondan ğayrı biz, Qırım aq-uquq qorçalayıcıları grubunıñ malümatına köre, Qırımnıñ eñ az 10 000 sakininiñ orduğa çağırılğanını qayd etemiz», – dep beyan etti.
O, AQŞnıñ, dünya tarafından tanılğan sıñırlar içinde Ukrainanıñ suvereniteti, mustaqilligi ve topraq bütünligine tam olaraq qol tutqanını ve Rusiye tarafından Qırımnıñ ilhaqını tanımağanını qayd etti. Kamiannıñ sözlerine köre, «Rusiye yarımada üzerindeki tam kontrolini Ukrainağa qaytarmağance» Qırımnıñ ilhaqından soñ tatbiq etilgen sanktsiyalar muafaza etilecekler. O, Ukrainanıñ şarqındaki tecavuz içün Moskvağa qarşı tatbiq etilgen sanktsiyalar da, Moskva Minsk añlaşmaları boyunca mecburiyetlerini eda etmegence quvette qalacaqlarını ilâve etti.
Yanvarniñ 23-nde Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası, Rusiyeni ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarına sayğı köstermege ve sakinleriniñ havfsızlığını temin etmege, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağı ile qırımtatarlarnıñ liderlerine kirüv yasağını lâğu etmege, bütün ukrain mabüslerini azat etmege, halqara teşkilâtlarğa Qırımğa kirüvni temin etmege davet etti. Aynı zamanda AŞPA (PASE) Moskvadan ilhaq etilgen Qırımda «ealini köçürüv» siyasetini toqtatmaqnı talap etti.
Yanvarniñ 18-nde Human Rights Watch halqara aq-uquq qorçalayıcıları grubu dünyada insan aqları boyunca vaziyet aqqında esabatında, Qırımda Rusiye akimiyeti «yarımadanıñ işğaline qarşı barışıqlı narazılıq kösterüv içün Ukrainanıñ tarafını tutqan faaliyetçiler ve qırımtatar toplulığını taqip ete», dep beyan etti. Aq-uquq qorçalayıcıları Rusiyeni böyle amellerni toqtatmağa davet etti.


text:
QRM advokat Edem Semedlãyevniñ tutuqlanması munasebetinen beyanatı
2021 senesi 11 noyabr künü, Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi advokat Edem Semedlãyevni polis hadiminiñ emirine tabi olmağanında qabaatlı tanıdı.
Semedlãyev üstüne eki ceza protokolı yazıldı. Birincisi polis bölüginde Semedlãyev tarafından audio yazılmasını toqtatmaq emrine tabi olmağanı içün, ekincisi de Edem Semedlãyev polis hadiminiñ oña soyunmaq talabını inkãr etkeni sebebinden yazıldı. Birinci protokol neticesinde advokat 12 künge hapiske alındı, ekinci protokol boyunca 4000 ruble para cezasına mahküm etildi.
QRM rusiye silãhlı küçlerniñ işğalcı hakimiyet tamır halq-qırımtatarlarğa nisbeten diskriminatsıon siyasetniñ köstergiçi olğan bu qanunsız areketlerini takbih ete.
Serbest advokatnıñ tutuqlama ve taqip etilmesi ukrain ve rusiye qanuncılıqnıñ advokatlıq faaliyeti haqqında qanun ve OON tarafından 1990 senesi qabul etilgen Esas printsiplerden yurist rolüne ait printsıplerini bozmaqta. Mezkür printsıpler hakimiyetlerden yuristlerni mahkeme taqibine oğratmamaq, zenaat talabı mucibi, etika ve tertipke köre yapılğan her hangi amelleri içün mahkeme, administrativ, iqtisadiy ve diger sanktsıyalarğa oğratmamaqnı talap ete.
QRM advokat Edem Semedlãyevni azat etmege, işğal etilgen Qırımda siyasiy mahbüslerniñ menfaatlarını qorçalamaq içün faaliyet köstergen diger serbest advokatlarnı taqip etmemege çağıra.
QRM Ukraina Prezidenti, Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa Keñeşi, Ukraina yuqarı şurasından Edem Semedlãyevniñ tutuqlamasına alãqası olğan şahıslarğa nisbeten sanktsıyalarnı kirsetmege talap ete.
QRM halqara cemaatçılıqnı siyasiy taqiplerni toqtatmaq maqsadınen RF ve Qırım işğalcı hakimiyetine qarşı basqını arttırmaq ve işğal etilgen Qırımda insan haqlarını bozuvına alãqası olğanlarğa nisbeten sanktsıyalarnı kirsetmege çağıra.
İşğal etilgen Qırımda Suvuq-Suv özeni qurumaqta
İşğal etilgen Qırımnıñ yalı boyunda eñ uzun sayılğan özen-Suvuq-Suv qurumaqta. Bunıñ sebebi rusiye hakimiyeti bir çoq diger quyu qazğanındandır. Bu aqta ‘Qırım.Aqiqat’ haber ete.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi noyabr ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi noyabr ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, bu devir içinde 1 tintüv, 53 tutuqlama, 34 yaqalama, 53 sorğu, 39 para cezası yer aldı. Adaletli mahkeme haqqı 88 kere bozuldı. Sağlıqnıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı da 7 kere bozulğanı belli. Daha tafsilãtlı malümatnı esabatımızda tapmaq mümkün.
QRM advokat Edem Semedlãyevniñ tutuqlanması munasebetinen beyanatı
2021 senesi 11 noyabr künü, Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi advokat Edem Semedlãyevni polis hadiminiñ emirine tabi olmağanında qabaatlı tanıdı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi oktãbr ayında insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi oktãbr ayında insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre mezkür devir içinde 3 tintüv, 73 yaqalama, 16 tutuqlama(hapis), 73 sorğu, 40 para cezası ve 1 başqa yerge keçirüv qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 47 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek seviyege yetmek haqqı 4 kere bozulğanı belli. Tafsilãtlıca talilimizden ögrenmek mümkün.
Üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair çıqarılğan qarar munasebeti ile QRM beyanatı
2021 senesi oktãbrniñ 29-ında Rostov-na-Donu arbiy mahkeme 2020 senesi 11 martta tutuqlanğan üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair qarar çıqardı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 46 tintüv, 238 tutuqlama, 238 sorğu yüz berdi. 9 ay devamında 147 yaqalama qayd etildi: 25 yañı, 18-administrativ , 83- hapiste tutulma müddetini uzatuv, 22- mahkeme hükmü. Adaletli mahkeme haqqı 292, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 122 kere bozuldı. Şundan da ğayrı 38 siyasiy mahbüs Qırımdan başqa yerge keçirilgeni belli. 55 kere para cezasına mahküm etildi.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi sentãbr ayında insan haqlarını bozuluvınıñ talili(tqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi sentãbr ayında insan haqlarını bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, mezkür devir içerisinde 7 tintüv, 67 yaqalama, 13 tutuqlama, 67 sorğu, 25 para cezası ve 2 kere yer deñiştirilmesi yüz berdi. 4 kere adaletli mahkeme haqqı, 27 kere fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı bozuldı.
Meclis temsilcisi GESS reisi ile körüşti
Cuma künü, sentãbrniñ 10-unda qırımtatar Milliy Meclisiniñ huquq meselesi ve çetel işler boyunca idareniñ başı ve QRM reisi Eskender Bariyev Ukrainanıñ etnosiyaset ve vicdan serbestligi boyunca Devlet hızmetiniñ reisi Yelena Bogdan ile körüşti.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 15 yaqalama, 29 tutuqlama, 5 tintüv, 15 sorğu qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 30 kere yüz berdi. Fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 10 kere bozuldı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 17 avgustta kütleviy şekilde keçirilgen tintüvler ve tutuqlamalar munasebeti ile QRM-niñ beyanatı
Salı künü 17 avgustta rusiye silãhlı küçler Bağçasaray, Aqmescit, Aqyar rayonlarında 5 qırımtatar evinde tintüvler keçirdi.
QRM ‘Hizb ut -Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine mahkeme hükmü munasebetinen beyanatı
2021 senesi 16 avgust künü Rostov-na-donu Cenübiy arbiy mahkemesinde ‘Hizb ut-Tahrir davası’ boyunca soñ mahkeme toplaşuvı keçirildi. Lenur Halilov, Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev, Eldar Kantemirovğa dair mahkeme hükmü çıqarıldı.
2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 9 tutuqlama, 2 tintüv, 2 para cezası qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 30 kere bozuldı. Sağlıqnıñ eñ yüksek fizik ve psihik seviyesine yetmek haqqı 16 kere bozulğanı qayd etildi.
2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, esabat deviri içinde rusiye silãhlı küçler 32 tintüv, 156 tutuqlama, 41 sorğu keçirdiler. Ağımdaki sene 6 ay devamında umumen 96 hapisleme qayd etildi: 14 yañı, 55- hapiste bulunma müddetiniñ uzatılması, 27-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqı 205 kere, fizik ve psihik sağlıqqa eñ yüksek seviyede sahip olmaq haqqı ise 90 kere bozuldı. Qırım siyasiy mahbüsleri 36 kerek başqa yerlerge alıp ketirildi, 28 kerek para cezasına mahküm etildi. Bozuvlarnıñ büyük qısmı qırımtatar halqınıñ vekillerine aittir. Böye vaziyet yarımadada artıq sistemli mizacnı taşıy.
2021 senesi iyün ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuluvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyün ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuluvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, 2 tutuqlama, 2 sorğu qayd etildi. Umumen 24 hapisleme yüz berdi, 28 kere adaletli mahkeme haqqı bozuldı, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haq bozuluvı 7 kere qayd etildi.
Işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãt bergen bilgilerge köre, mezkür müddet içinde 4 tintüv, 2 tutuqlama, 6 sorğu, sorav ve ‘subet’ qayd etildi. Aprel ayında 3 hapisleme qayd etilgen edi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 29 kere qayd etildi. Fizik ve ruhiy sağlıq haqqınıñ da 7 kerek bozulması belli.
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 77 yıllığı munasebetinen ‘Genotsıd olmasın!’ kampaniyasını başlay
Qırımtatar resurs merkezi qırımtatar sürgünliginiñ 77 yıllığı munasebetinen ‘Genotsıd olmasın!’ informatsıon kampaniyasını başlay. Pervasız olmağanlarnı qoşulmağa davet etemiz.
2020 senesi Qırımda ekologik vaziyet
Qırımtatar resurs merkeziniñ ekspertleri ‘İşğal etilgen Qırım territoriyasında 2015-2020 ss. iqlimniñ deñişmesi, ekologik vaziyetniñ hususiyetleri ve ekologik-iqlimiy monitoringniñ vaziyeti’ mevzusında araştırmanı taqdim ete.
Qırımnıñ 7 işhanesi avağa zararlı maddelerni çıqara
Şarqiy Qırımda yerleşken yedi işhaneden avağa zararlı maddeler çıqarıla. İşğal etilgen yarımadanıñ prokuraturası qabaatlı şahıslarnı memuriy mesuliyetke çağırılmasına teşebbüs kösterdi. Bu aqta muessiseniñ matbuat-hızmeti haber bere.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ ilk çeriginde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ ilk çeriginde yüz bergen insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirgenine köre, mezkür vaqıt içerisinde 22 tintüv, 146 yaqalama, 23 sorğu keçirilgen edi. Yılnıñ ilk üç ayında umumen 45 adam hapiske alındı: 10-yañı, 16-müddetni uzatuv, 19-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuvı 113 kere yüz bergen edi. Fizik ve psihik sağlığına dair haqlarnıñ bozulması 51 kere qayd etildi. Şundan da ğayrı, 33 kere siyasiy mabuslar Qırımda başqa yerlerğe alıp ketildi. QRM esabatında din haqları, yarımadada ekologik normaları, hapisteki müşkül şaraitler, siyasiy mabuslarnıñ haqları bozulğanı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız arbiy talimler keçirilgeni haqqında malümat bulunmaqta.


text:
Bu aqta «Pravıy sektor» matbuat-kâtibi Artöm Skoropadskiy bildirdi.
«Biz Ukraina qanunlarından tış çıqqan bir areket yapmağanımıznı endi çoq kere beyan etken edik. FSBniñ bir de bir teraktlar aqqında aytqanı, bizde qayd etilmegen silâ olğanı aqqında – bu Kreml propagandasınıñ daa bir yalanıdır. Kremlge «Pravıy sektornı» ekstremist olaraq körsetmege ğayet elverişli. Biz ise er daim barışıqsever teşkilât edik. Tabiiy ki, Qırımda teraktlar teşkil etmeymiz», - dedi Skoropadskiy BBCnıñ Rusiyedeki hızmetine.
«Pravıy sektornıñ» resmiy temsilcisi FSB tarafından yaqalanğan adamlar olarnıñ fikirdeşleri olamı-yoqmı bilmey. Bu malümat teşkerile.
Mayısnıñ 30-da FSB Qırımda Aqmescit, Yalta ve Aqyarda teraktlar teşkil etken «Praviy sektor» azalarını yaqalanğanlarını ilân etti. Bular rejısör Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko ve daa eki afta evel Qırımda ğayıp olğan eki cemaat teşebbüsçisidir. Soñra FSB olarnı Moskvağa alıp ketkeni aqqında belli oldı.


text:
Qırım akimiyeti Or Qapı rayonında köy hocalığını inkişaf etecek olalar. Bunı Qırım Nazirler Şurasınıñ toplaşuvında iqtisadiy inkişaf naziri Nikolay Korâjkin bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, köy hocalığı Or Qapı rayonınıñ bücetini teşkil etken esas alan ola.
«Köy hocalığı şimaliy Qırımnıñ inkişafına siltem bere bile. Or Qapı rayonında qoy asravcılığınıñ inkişaf etmesi mümkün. Mında et ve yün imalı ve işlevi boyunca yekâne sistemanı teşkil etsek, rayonlarnı faal sürette inkişaf etmek içün imkân yaratqan bir alan peyda olur. Cumhuriyet bir yılda 17 biñ tonna qoy eti ve 2,2 biñ tonna yunni işlep çıqara bile»,– dedi Korâjkin.
O, Or Qapı rayonı yüzümcilik içün de kelişken bir region olğanını qayd etti.
Nazirlikniñ malümatına köre, Or Qapı şeeriniñ satqan aşayt malınıñ keliri 2014 senesi 8,9 mlrd rubleni teşkil etti.


text:
Rusiye işğal etken Qırım ile memuriy sıñırdan keçken insanlarnıñ büyük qısmı Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) tesiri altında qala ve işbirligine celp etile. Böyle bir fikirni «Asker» cemaat birleşmesiniñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında seslendirdi.
O, işğal altındaki Qırımda esas Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirmek içün Rusiye lagerleri azırlanğanına dair malümatnı izaatladı.
«FSB (Qırımda – QA) ukrain mustaqilligi yıllarında öyle bir areket etmege ögrendi – Qırımda ciddiy tamırları bar. Qullanğan unsurları – Ekinci cian cenkinde tam Gitler. Sıñırdan (işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırdan – QA) keçkenlerniñ ekseriyetine, 90%-na, farqlı şekilde işbirligi teklifleri yapıla», – dedi İslâmov.
ATR telekanalınıñ Ukraina casuslıq ile küreş hızmetinen beraber çıqarğan vesiqalı film Rusiye mahsus hızmetleri işğal etilgen Qırım sakinlerini işbirligine celp etkenini añlata. FSBni eñ çoq qırımtatarlar meraqlandıra. FSB hadimleri 2014 senesiniñ vaqialarından evel qırımtatarlarnen çalışmağa başladı, ve bazıları işbirligine razı oldı, dep bildirdi Ukraina casuslıq ile küreş hızmetiniñ hadimi levhada.
2015 senesi Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ yolbaşçı muavini Mihail Glugovskiy Rusiye işğal altındaki topraqlarda diversantlarnı azırlay, dep bildirgen edi.
2017 senesi yanvar ayınıñ soñunda Ukraina deputatı Anton Geraşçenko Rusiye aq qoruyıcıları memlekette diversiya ve terakt yapacaq 50 Ukraina vatandaşından ibaret bir taqım azırlağanını aytqan edi.


text:
Azatlıq Radiosı, Devlet departamentinde Qırımğa dair siyasetiniñ deñişmeycegini beyan etkenlerini bildire.
AQŞ Devlet departamentiniñ spikeri Hizer Nauert, AQŞ prezidenti Donald Trampnıñ «Yediler gruppası»nıñ körüşüvinde sanki, Qırım Rusiyege ait, dep beyan etkeni aqqında bir jurnalist tarafından berilgen sualge: «Bizim Qırımğa dair siyasetimiz deñişmegen alda buluna. Biz, dünya tarafından tanılğan sıñırlar içünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutamız. Bizim sanktsiyalar – Qırım sanktsiyalarımız – Rusiye, işğalini toqtatıp, Qırımnı Ukrainağa qaytarmağance quvette qalacaqlar», – dep cevap berdi.
Bu mevzuğa dair: Trampnıñ Qırım aqqında beyanatı: şaqa ya da AQŞ kursunıñ deñişmesimi?
Daa evel Amerikadaki BuzzFeed neşiri, öz menbalarına atıfta bulunıp, Trampnıñ iyün 8-de Kanadada «yediler gruppası»nıñ körüşüvi esnasında sanki, «Qırım Rusiyege ait, çünki andaki bütün sakinler rusça laf ete», dep beyan etkenini bildirdi. Ondan ğayrı, BuzzFeedniñ malümatına köre, o, Ukrainanı, «dünyada korruptsiyası eñ küçlü olğan devletlerinden biri», dedi.
Beyaz evniñ matbuat kâtibesi Sara Sanders bu malümtnı tasdiqlap ya da inkâr etip olamadı.
Bundan evel Tramp, Ukrinağa ait Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqında öz selefi Barak Obamanı qabaatladı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye FSBsi Aqmescit sakinini tutıp, «mahsus arbiy operatsiyada» (RF akimiyeti Ukrayınağa qarşı cenkni böyle adlandıra – QA) iştirak etken Rusiye arbiylerini cezalamağa çağırğanında qabaatladı. Bu aqta «Krıminform» Rusiye devlet neşiri Rusiye FSBsiniñ matbuat hızmeti malümatına esaslanıp bildire.
«1980 senesi doğma Aqmescit sakini Telegramnıñ çatında Ukrayınanıñ denatsifikatsiyası ve askeriysizleştirüvinen bağlı mahsus arbiy operatsiyada iştirak etken Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetleriniñ arbiylerini cezalamağa çağırğan izaatlar qaldırğan edi», – dep bildirdi Rusiye FSBsi.
Er adamına qarşı Rusiye tahqiqatçıları Rusiye Ceza kodeksiniñ 280-inci maddesine istinaden (ekstremizmge çağıruv) cinaiy dava açtı. Aqmescit sakini beş yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile. Tutulğan kişiniñ adı ve soyadı aytılmay, onıñ izaatları da yoq.
Qırım ve Aqyarda Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı istilâsına qarşı çıqqanların taqip etmege devam eteler. Kütleviy haber vastalarınıñ soñki malümatına köre, fevralniñ 24-nden başlap 107-den çoq qırımlı Rusiye ordusını «itibardan tüşürüv» idariy davalarınıñ mabüsleri oldı, 11 Qırım ve Aqyar sakini «cenkke qarşı davalarğa» istinaden apiske alına bile.
Bundan ğayrı, Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti Ukrayına akimiyetine qoltutqanlarnı çaqacaq chat botunı açtı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayınağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayınadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayınanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayınanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bunı o, muzakerelerden soñ brifingde bildirdi, dep yaza Ukrainskaya pravda.
«Bizler iyünniñ 27-si saba saat 10-ğa qadar eki taraflı ateş toqtatılması aqqında añlaştıq», – dep ayttı Kuçma.
Körüşüvde bulunğan OSCE vekilleri Donetsk vilâyetinde ğayıp olğan adamlarnı beraber qıdıracaqlarını bildirdiler.
«OSCE zıddiyetniñ barışıq al etilmesine qol tuta, lâkin bizim missiyamız havfsızlıqta olacağında emin olmaq kerekmiz», – dep bildirdi OSCE missiyasınıñ vekili.
Hatırlatamız, bazarertesi künü Donetskte Ukraina, Rusiye vekilleri ve separatistler arasında Ukrainanıñ şarqiy regionlarında vaziyetni al etüv muzakereleri başlandı.
Mesleatlarnıñ maqsadı – Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ barışıq planını yerine ketirüv basamaqlarını belgilemektir, dep bildire onıñ matbuat hızmeti.
Poroşenkonıñ avalesi ile Donetskteki muzakerelerde Ukrainanıñ sabıq prezidenti Leonid Kuçma iştirak ete. Moskvanı Kiyevdeki Rusiye elçisi Mihail Zurabov temsil ete.
Qırım.Aqiqat bergen malümatlarğa köre, iyün 27-de Ukraina Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını imzalamaq kerek.


text:
Qırım eñ qadimiy tarihke malik bölgelerge aittir. Ayrı-ayrı atiqiyat tapılmalar, Qırımğa yerleşüv million yıl evel başlanmasını bildireler. Yazılı menbalar yarımadanıñ son uç biñ yıllıq tarihını aydınlata.
Qırım çöllerinde (Ukraina cenübiniñ büyük qısmında kibi) köçebe halqlar yaşadılar: kimmerler (milâttan evel 9-ncı asır), skitler (milâttan evel 7-nci asır, milâttan evel 3-nci asırdan başlap oturaq qabileler kibi), sarmatlar (milâttan soñ 1-nci asırdan başlap) ve alanlar (3-nci asırdan), hunlar ve qadimiy türkler (4-nci asırdan), hazarlar (7-nci asırdan), macarlar (9-ncı asır), peçenekler (9-ncı asırdan), qıpçaqlar (11-nci asırdan), moğollar (13-nci asırdan) ve noğaylar (16-ncı asırdan).
Qırım dağlarında milâttan soñ 8-nci asırda ilk avtohton halq – tavrlar meydanğa keldi. 3-nci asırda mında hristianlıqqa dönip, amma tilini saqlap gotlar (ve alanlarnıñ bir qısmı) yerleşti.
Milâttan evel 610 senesi Pantikopey – ilk ellin şeeri (ve Şarqiy Avropada alâ daa mevcut olğan eñ qadimiy şeer) peyda oldı. Bu zemaneviy Keriçtir. Nevbetteki asırnıñ devamında böyle şeerler yarımadanıñ bütün yalısı boyunca peyda oldı. Qırımnıñ şarqında bu şeerler milâttan evel 480 senesi Bospor çarlığına birleşti. Milâttan evel 528 senesi ve milâttan evel 5-nci asırnıñ başı arasında temeli qoyulğan Hersones cumhuriyet qurumını saqlap qaldı.
Milâttan evel 110-46 seneleri Qırım Mitridat 6 Yevpator devletiniñ terkibine kirdi, soñra ise milâttan evel 220-nci yenelerde Roma imperiyasınıñ tesiri altında edi. 543 senesi Hersones, cenübiy sail ve Keriç yarımadasınıñ qısmı Bizan imperiyasınıñ terkibine kirdi, dağlarnıñ got-alan eailisi («Dori memelketi») ise onıñ ortağı oldı.
11-nci asırdan başlap, qıpçaqlar tarafından Qırım çölleriniñ yaşanır alğa ketirip inkişaf ettirilgeninen qalğan yerli ealiniñ, esasen türkiy qısmınıñ yañı saiplernen beñzeşme esnası başlandı. Qırım qıpçaqlarınıñ özgünligine, yarımadanıñ Dnipro bölgesindeki diger büyük köçebelerniñ cografiy tecrit olunması tesir etti. Moğol istilâsı Qırım türkleri toplulığına yalıñız ükümran sülâlesini - Çingishan neslini ketirdi (aynı esnaslar bütün Avrasiya boyunca, şu cümleden Ruste de yüz berdi). Yarım asır içinde islâm Altın Ordunıñ Qırım ulusı içün devlet dini olıp, onıñ ealisini hristian ve putperest qomşularından kesen-kes ayırdı. Böylece, soñra qırımtatarlar adlandırılğan yañı qavimniñ özegi peyda oldı.
1260 senelerinden başlap Qırımnıñ cenübiy yalısınıñ büyük bir qısmı venedikliler ve cenevizler tarafından idare etildi.
14-nci asırnıñ soñunda ve 15-nci asırnıñ başında Ordu inqirazğa oğradı. Dağlarda Qırım yunan-got-alan ealisi Feodoro devletini meydanğa ketirdi. 1441 senesi Qırım beyleri Hacı Geray ükümdar olaraq saylana – böylece, mustaqil Qırım Hanlığı meydanğa kele. 1475 senesi cenevizlerniñ mal-mklkü ve Feodoro Osmanlı Devleti tarafından zapt etile, han ise sultannıñ tebaasına çevirildi (devleti içinde ise suveren iqtidarnı saqlap qaldı).
Bundan soñ yarımadanıñ diger halqları qısmen islâm dinine döndü ve qomşularından qırımtatarlar tilini ve adetlerini ögrenip aldılar. Böyleliknen, dağlarda olğan Feodoritlerniñ nesilleri ve Avropa ve Kavkazdan yalığa köçkenler yañı qavimniñ parçası oldılar. Qırımtatarlarnıñ meydanğa kelmesiniñ bu qadar uzun yolu, aralarında eñ azından üç büyük subetnosnıñ peyda olmasına sebep oldı: çöl noğayları, dağ ve dağ aldı tatlar ve yalıboylular.
1771 senesi, on yıl devam etken cenklerden soñ, Qırım Hanlığı Rusiye ordusı tarafından işğal etildi, tahqta soñki hag Şahin Geray çıqtı. 1783 senesi Hanlıq Rusiye imaperiyası tarafından ilhaq etildi. 1802 senesinden başlap anda Tavriya guberniyası yaratıldı.
1917 senesi Qırımda aynı zamanda demokratikleştirüv, ukrainleştirüv ve qırımtatar devleçiliginiñ ğayrıdan tiklenüv esnasları olıp keçti. Aralıq ayında Birinci Qurultay Qırım Halq Cumhuriyetini yaratmağa niyetini bildirdi ve milliy ükümet qurdı. Amma 1918 senesi qara qış ayında bolşevikler Qızıl terrornı başlap, yarımadada akimiyetni elge keçirdi. Petro Bolboçannıñ ukrain ordusı, Almaniya ordusı ve qırımtatar isyancıları beraberlikte çiçek ayında Sovet rejimini devirdiler, 1918 senesi çiçek ayınıñ 29-nda ise Qara deñiz flotu Ukraina bayraqlarını köterdi. Küzgece Qırımnıñ Ukraina Devletine qoşulması ile bağlı aytışmalar devam etti. 1919-1920 seneleri yarımadada, kommunistlerniñ ğalip olıp çıqaqan Qırımızı ve Aq ordular arasındaki cenk meydanına çevirildi.
Ekinci cian cenki zamanı, 1941 senesinden 1944 senesinece, Qırım Almaniyanıñ işğali altında edi. Natsistlerniñ quvulmasından soñ, Moskva esassız bütün qırımtatar halqını natsistler ile işbirikte qabaatladı ve 1944 senesi quralayınıñ 18-nden başlap Orta Asiyağa ve ŞSCB-niñ diger topraqlarına 200 biñden ziyade adamnı sürgün etti. Bu sürgünlik soyqırımğa çevirildi, çünki sürgünlikniñ birinci bir qaç yılı içinde qırımtatarlarnıñ 20-25 faizi vefat etti. Almanlar (1941 s.), italyanlar (1942 s.), bulğarlar, ermeniler ve yunanlar ve çetel vatandaşlar (1944 s.) da keñiş şekilde quvuldı.
Sürgün etilgen tamır halqnıñ yerine Sovet ükümeti Qırımğa kütleviy şekilde oña riayetkâr olğan ealini, hususan Rusiyeden, avuştırıp başladı ve böyle etip yarımadanıñ entik terkibini tamamınen deñiştirdi. Bu topraqnıñ evelki saipleriniñ hatırası da yoq etile edi: avtohton qırımtatar cografiy adlarnıñ 80 faizinden çoqu yañı rus-sovet adlarına deñiştirildi.
Qırımnıñ tarihında 1954 senesi de müim yer aldı. O zaman Moskva Qırım yarımadasını Ukrainağa bermege qarar aldı. Rusiye yarımadada normal iqtisadiy ayat temin etip olamadı, Qırımnıñ aman-aman bütün teminatı Ukrainadan edi. ŞSCB reberligi qararını böyle añlattı: «Qırım vilâyeti ve Ukraina ŞSC arasında umumiy iqtisadiyat, topraq yaqınlığı ve sıq iqtisadiy ve medeniy alâqalarnı köz ögüne alıp».
Şunı da qayd etmek kerek ki, 1954 senesi Qırımnıñ Ukrainağa qoşulma esanası bütün qanuniy talaplarğa uyğun olaraq resmiyleştirildi. Muvafıq qararlar em ŞSCB, em de Rusiye ve Ukraina ükümetleri tarafından izçenliknen qabul etildi, kerekli deñişmeler cumhuriyetlerniñ Anayasalarına kirsetildi.
Dünya toplulığına «daimiy Rusiye» Qırımı aqqında yañlış bir stereotip qabul ettirmege tırışqan Kremlniñ propagandasınıñ iddialarına baqmadan, yarımada Rusiye terkibinde qısqa müddet devamında edi. Qırım 1783 senesinden 1917 senesinece Rusiye imperiyası terkibinde edi. Aynı devirde, bugünde AB ve NATO-nıñ tam uquqlı azaları olğan daa bir qaç Avropa memleketi Rusiye imperatorlarnıñ akimiyeti altında edi. Rusiyeniñ terkibinde (Rusiye ŞFSC sıfatında) ise Qırım yalıñız 1912 senesinden 1954 senesinece (1941-1944 seneleri devamında Almaniya işğali altında), yani 30 yıl edi. Buña köre, Qırımnıñ ebediy «Rusiyeniñ olğanı» aqqında mif tenqitke qarşı turıp olamay.
20-nci asırnıñ başınace yarımadada etnik çoqluq qırımtatarlar edi. Ve yalıñız yerli ealiniñ başqılarğa oğratılmasından, taqip ve sürgün etilmesinden soñ ruslar yarımadada çoqluq oldı.
Qırımtatarlarnıñ kütleviy hainligi aqqında qabaat daa 1967 senesi lâğu etilgenine baqmadan, olarğa Vatanlarına qaytmağa izin berilmedi. Kütleviy qaytuv yalıñız 1989 senesinden mümkün oldı. Qırımtatar avdetçilerniñ qabulını ve yerleştirilmesini ise öz başına mustaqil Ukraina aldı.


text:
Qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala avgustnıñ 28-nde Kyivde doğğan künü munasebetinen olacaq kontsertine davet ete.
«Sizni Nebatat bağçasında olacaq kontsertime davet etem! Doğğan künümni siznen beraber kontsertinen qayd etmege pek isteyim. Uzun karantin aylarında ğam ve qasevetten ketmege aqqımız bar», – dep yazdı Jamala Instagramda.
Jamalanıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Jamalanıñ open-air kontserti – ekinci oğlu Selim-Geray doğğan soñ ilk büyük çıqışıdır.
«Em de Jamala COVID-19 pandemiyasınen bağlı karantin başlağanından berli mühlisleri ögünde ilk sefer çıqışta bulunacaqtır. Açıq avada olacaq kontsert içün Jamala romantik yaz eserlerinden ibaret mahsus programmanı azırladı», – dep aytıla haberde.
Jamalanıñ qayd etkenine köre, koronavirus pandemiyasınen bağlı sıñırlavlar sebebinden eñ çoq artistler zarar körer.
Onıñ fikirince, online rejimde kontsert artistlerge canlı kontsertler vaqtında insanlarnen olğan bağını berip olamaz. Qıyınlıqlarğa baqmadan, Jamala karantin vaqtında taqımından kimseni işten boşatmadı, dep bildire.
Karantin sebebinden çoqusı artistniñ muzıka faalligi İnternetke keçti. Martnıñ 24-nde Jamala online kontsertini berdi. Yırcınıñ resmiy Instagram ve Facebook saifelerinde canlı yayın oldı.