text:
İşğal etilgen Qırımda Rus mahkemesi Bağçasarayda keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlovğa qarşı «izinsiz miting» iddiasınen açılğan davanı, maznunnıñ özü ve advokatı olmasalar da, özü baqtı. Bunı iyülniñ 6-nda Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qırımlı fail Server Mustafayev bildirdi.
«Şimdi belli oldı ki, keçken cuma künü (iyünniñ 30-nda – QA) mahkeme davanı maznunsız ve imayecisiz baqqan ve qabul etken qararını poçta vastasınen yollağan. Advokarlar buña qarşı itiraz bildirmege niyetli. Mahkemede bulunıp olamağanlarınıñ ciddiy sebepleri ve pekitilgen biletleri ne içün diqqatqa alınmadı?», – dedi Mustafayev.
Onıñ sözlerine köre, Rus mahkemesiniñ qararı Belâlovğa daa yetip kelmedi.
Qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlovnıñ advokatı iyünniñ 30-nda, iş yollanması sebebinden, mahkeme oturışını başqa künge avuştırmağa rica etken edi.
Bu davanıñ birinci oturışı salı künü, iyünniñ 27-de, keçirilecek edi, lâkin «mahkemeniñ işi çoq olğanı içün» cuma künü, iyünniñ 30-na, avuştırılğan edi.
İyünniñ 28-de Qırım faali Server Mustafayev Osman Belâlov «qanunsız mitingde» iştirak etkeni içün 30 künge apiske alına ya da 150 biñden 300 biñ rublege qadar (66 biñden 132 biñ grivnağa qadar – QA) para cezasını ala bile, dep bildirgen edi.
Martnıñ 7-de Kreml kontrol etken Qırım mahkemesi Bağçasarayda keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlovnıñ şikâyet arizasını qanaatlendirmedi. Onı qanunsız kütleviy aktsiyada iştirak etmesinde qabaatlaylar.
Yanvar ayınıñ soñunda Bağçasaraydaki Rusiye mahkemesi Osman Belâlovğa 10 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi.
Mayısnıñ 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


c: text/html

text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, «fevral 20» adlı işini mart 24 künü baqmağa devam etecek. Bu aqta qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısınıñ muavini Ahtem Çiygoznıñ rusiye advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Fevral 20» işi boyunca nevbetteki oturış 24.03.16 belgilengen», - dep yazdı o, Twitterde.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı makemesi, mart 11 künü keçirilgen oturışınıñ neticesinde, «fevral 26» işiniñ mabüsleri Ahtem Çiygoz, Ali Asanovnı ve Mustafa Degermencini apiste aprel 11 kününe qadar qaldırmağa qarar aldılar.
Polozovnıñ sözlerine köre, oturışta iştirak etken Qırım prokurorı, apis müddetini üç ayğa uzatmağa talap etken.
Mezkür oturışta Ahtem Çiygoz makemeniñ bütün eyyyetine çıqarma ilân etken, faqat bu istek qabul olunmadı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu işte qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi, «fevral 26» işiniñ iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanovnı ve Mustafa Degermencini siyasiy mabüsler olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Nazirler Kabineti yanında iyül ayından başlap Ukraina Nazirler Kabineti Kâtibiyetiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar sualleri boyunca Departament çalışa.
2014 senesi iyül 1-den Departament Müdiri vazifelerini Aslan Omer Qırımlı eda ete.
Bunı Ukraina Nazirler Kabinetiniñ saytında bildireler.
Bundan da ğayrı, Nazirler Kabinetiniñ 2014 senesi iyül 2 künü alınğan avalesi ile Qırımlı Ukraina devlet hızmetçisiniñ beşinci derecesine nail oldı.
Aslan Omer Qırımlı qırımtatar milliy Meclis reisiniñ beş muavinlerinden biri ola. Bundan da ğayrı o, Kiyevde qırımtatar cemiyeti ve «Qırım Halqara Biznes Assotsiatsiyası»nıñ yolbaşçısıdır. Bunıñ ile o, halq deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ yardımcı-mesleatçısı ola.
Qırımlınnı özü Qırım.Aqiqat saytına aytqanı kibi, o, Qırım sualleri boyunca Nazirlikniñ teşkil etilmesine qol tuta. «Devlet ögünde olğan meseleler olarnıñ eñ yüksek seviyede çezilmesini talap ete. İşğalden evel Qırımda bir çoq devlet qurumlar bar edi, şimdi ise, birisi de yoq. Bu vaziyetni deñiştirmek kerek», – dep ayttı o.


text:
Anayasa komissiyası Qırımnıñ memuriy-territorial qurulışında qırımtatarlarnıñ mevamını nazarğa almadı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine Ukraina Yuqarı Şurasınıñ reisi muavini Oksana Sıroid bildirdi.
«Eñ büyük belâ şunda ki, Anayasa deñişüvleriniñ kirsetüv ketişatı açıq-aydın degil edi. Menimce, esas problemlerden biri – qırımtatar temsilcilerniñ celp etilmemesidir. Olarnı eşitmedik. Olarnı eşitse edik, qarar başqa olur edi, belki», – dedi Sıroid.
O şunı da qayd etti ki, Anayasanıñ memuriy-territorial qurulış aqqında bazı deñişüvleri oña «hucur» körüne.
Evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ qırımtatar halqına milliy-medeniy muhtariyetni bermek teklifi ile razı olmağanını bildirgen edi. O dey ki, eger de qırımtatarlarnıñ öz-özüni belgilev aqları ile bağlı deñişüvler kirsetilmese, Anayasanıñ akimiyetniñ detsentralizatsiyası aqta deñişüvleri içün rey bermeycek eken.


text:
Kremlnen tayin etilgen Aqyar şeeriniñ gübernatorı Sergey Menâylonıñ fikirince, Turkiye Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq içün, yarımadanı Rusiyeden alamaz.
Aqyarnıñ rus gübernatorı Ukraina prezidentiniñ Turkiyege iş ziyaretini böyle izaatladı. Belli olğanı kibi, körüşüv devamında Ukraina ve Turkiye Ukraina bütünligini ğayrıdan qaytarmaq içün, halqara teşkilâtlarnıñ çerçivesinde, işbirlik aqqında söz yürüttiler.
«Petro Poroşenko Turkiye prezidentinden Qırımnı qaytarmaq içün yardım soradı...Eger ukrain yolbaşçısı onıñ içün oppadaqtan Qırımnı alacaqlar, dep tüşünse, turkiye ordusında kamikadze yoqtır. 2 million rus vatandaşları yaşağan, tolusınen silâlanğan arbiy gruppirovka yerleşken yarımadanı zapt etmek - eñ azı yahşı fikir degil, blitskrig olmaz. Belki de sözde ukrain delegatsiyasına bir şeyler vade etkendirler ve atta 'kölgenen tutuşuv' keçirdiler, amma bunıñnen iş bitmez»,- dep yazdı Feysbuk saifesinde Menâylo.
Petro Poroşenko Turkiyede eki künlük iş ziyareti ile bulunıp, memleket akimiyetinen körüşüvlerni keçirmekte. Çarşenbe künü Poroşenko ve Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan, eki devletniñ strategik işbirligi aqqında umumiy deklaratsiyasını imzaladılar.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
«Hizb ut-Tahrir işiniñ» Yaltalı mabusı Emir-Usein Kukunıñ şikâyet arizasınıñ baqılmağanınıñ sebebi – o advokat şikâyetini almağanı ve onnen tanış olamağanınen bağlı. Bunı Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında advokat Aleksey Ladin bildirdi.
«Kuku şikâyetimniñ kopiyasını almadı ve bundan sebep onnen tanış olıp öz delilerini ketirip olamadı, kelecek mahkeme toplaşuvı bazarertesi kününe saat 14:00 tainlendi», – dedi Ladin.
Advokatnıñ sözlerine köre, Kuku mahkemeni red etti, amma mahkeme bunı qabul etmedi.
«Kuku şikâyetimniñ kopiyasını alğanı aqqında senetni araştırmağa başladılar. Men, müşterimniñ sözlerine işanmamaq içün sebep olmağanını ayttım, baş mahkemeci bundan soñ, men mahkemege işanmayımmı dep saradı», – qoştı Ladin.
Bundan evel Emir-Usein Kuku ve advokatı Aleksey Ladinnıñ şikâyet arizasınıñ baqılması fevral 20 kününe keçirilgeni aqqında haber etilgen edi.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bağçasaray, Eski Qırım ve Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde yaşağan faaller ve cemaatçılarnıñ evinnde tintüvler keçe. Noyabrniñ 8-nde Facebookta bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi yazmaqta.
Alınğan malümatqa köre, rusiyeli küç idareleri Bağçasarayda faal ve cemaatçı Seytumer Seytumerovnıñ evine tüntüv maqsadınen kelgenler.
Seytumerov Qırımda yarımadanıñ çeşit köşelerinde peyzaj fotoresimleri çekken fotografçı olaraq tanıla. Açıq menbalardan alınğan malümatqa köre o, iqtisadiy tasil saibi eken ve oktâbrniñ 11-nde tutlıp alınğan ve saibiAsanov Marlenniñ (Suleyman) olğan Salaçıq kafesinde idaresi olaraq çalışa eken.
Bügün Seytumerovnıñ evinde keçirilgen tintüvnen bağlı izaat bergen «Qırım birdemliginiñ» fallerinden biri, bunıñ «Qırım birdemligi» faallerine Qırımda vaqialar aqqında bir şey bilidrmeden susıp oturmağa mecbur etmek içün biri-biri artından kelgen ve maqsatkâr bir basqıdır», dep ayta.
Ayrıca, bu areket temsilcileri bildirgenine köre, tintüvler Eski Qırımnıñ Krestyanskaya soqağında yaşağan faal Alimdar (pasportına köre Ruslan) Belâlovnıñ evinde de keçirilmekte. O, Halal Fast Food cemaat yemekhaneler zıncırında çalışqanı aqqında haber etile.
Diger bir tintüv Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyüniñ sakini Eldar Kantemirovnıñ evinde ötkerilmekte.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyev ve Emil Kurbedinov tintüvlernen bağlı malümatnı tasdıqlay.
«Rusiye hususiy hızmetleriniñ «Qırım birdemligine» qarşı doğrultılğan nevbettekı «darbesi»»! Bir qaç regionda tintüvler keririle!», – dep yaza Kurbedinov Facebookta.
Semedlâyev haber etkenine köre, onı Bağçasaraydaki tintüvge kirsetmey ekenler.
Qırım.Aqiqat meseleniñ inceliklerini bilmege areket ete.
Rusiyeli küç idareleri şimdilik bu hususnen bağlı açıq izaat bermey.
Oktâbrniñ 11-nde saba rusiyeli küç idareleri Bağçasarayda yaşağan bir qaç qırımtatarınıñ evinde tintüvler keçirgenleri aqqında belli oldı.
Rusiyeli küç idareleri tintüv keçirilgen yerge kelgen insanlarnı tutıp alğanlar.
Rusiyeli KHV Rusiye FSBsiniñ matbuat hızmetine dayanaraq, rusiyeli küç idare hadimleri Qırımda, Rusiye ve işğal etilgen Qırımda yaşaqlanğan «Hizb ut Tahrir» teşkilâtınıñ bağçasaraylı şubesini yoq etkeni aqqında haber etken edi.
Tintüvden soñ apiske alınğan ve FSBge alıp ketilgen Qırımnıñ altı sakinini küç idare hadimleri «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası olmaqta şekley, dep tasdıqlar uquq qoruyıcılar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette, jurnalist, faaller ve qırımtatar cemaat erbaplarını sorğulay, Ukraina tarafdarı, muhalefetçi olğan vatandaşlarnen diniy azlınlıq temsilcileriniñ evlerinde tintüvler keçirip, apiske ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç idareleriniñ bu areketleri siyasitnen bağlı, dep saya.


text:
Alman Deutsche Bank, Siemens ve E.ON mayıs 21 künü olarnıñ yolbaşçıları Sankt-Peterburgğa ketmeycegini tasdiqladı. Evelleri böyle qararnı daa otuzğa yaqın halqara şirketleri seslendirdi.
Mayıs 23 künü Sankt-Peterburgdaki biznes-forumında esas maruzacı Rusiye prezidenti Vladimir Putin olacaqtır.
AQŞ akimiyeti amerikalı biznes-lidererine işbu tedbirde iştiragini red etmege çağırdı. Almaniya kantseleri Angela Merkelniñ ofisinde ise onıñ akimiyeti alman şirketlerniñ iştiragi ile bağlı iç bir mesleatlarnı bermegenini qayd eteler.


text:
24 aprel bazarertesi künü Avrupa Şurasında polonyalı rejissör Aniela Astrid Gabryelniñ Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarınıñ taqdiri aqqındaki «Bu rüzgar kesilgende» (When Will This Wind Stop) adlı vesiqalı film kösterildi. Bu aqta öz Facebook saifesinde PASEdeki ukrain eyyetiniñ yolbaşçısı, Ukraina halq deputatı Vladimir Aryev yazmaqta.
«Avrupa Şurasında qırımtatar aileleriniñ faciası aqqındaki filmniñ premyerası kete. «Bu rüzgar kesilgende» (When Will This Wind Stop) adlı Polonya-Ukraina ortaq çekilgen filmi IDFA (Amsterdam) filmler festivalindeki bir nominatsiayada birincilikni qazanğan edi. Elbette, kösterilüvi PASE prezidenti Agramuntnen bağlı qavğanıñ tamam ortasına tüşti amma, kene deduyğulandırğan bir iş. Em de mında assambleyanıñ sert muitinden bir saniyege de olsa qopmağa istegen ve Rusiye istilâsı altında yaşağan qırıtatarlarınıñ taqdirini qasevet etkenler keldi», - dep yaza Aryev.
Polonyalı rejissör Aniela Astrid Gabryelniñ «Bu rüzgar kesilgende» (When Will This Wind Stop) adlı filmi ukrain yarımadası Rusiye tarafından işğal etilgenden soñ, qırımtatar qorantalarınıñ yaşayışı nasıl deñişkenini köstermekte. Pragada «Bir dünya» (One World) festivali çerçivesinde çeh vesiqalı filminiñ prenyerası numayış etildi.
Daa evel, PASE toplaşuvında Avrupa Şurası Parlament assambleyasında deputatlar, onıñ prezidenti Pedro Agramuntnıñ rusiyeli eyyetnen beraber Suriyeni ziyaret etkenini izaat etmesini talap etilüvinen bağlı buhranlı vaziyet yüz bergeni aqqında haber etilgen edi.


text:
Budapeştte eñ azından yedi adam kezinti katerniñ qazası neticesinde elâk oldı. Daa 12-si ğayıp olğan sayıla, 15-ini qurtarıp oldılar. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Beyanatqa köre, facia çarşenbe künü aqşam Dunay özeninde, Macaristan parlamentiniñ binası yanında oldı. Eki gemi çatıştı - 34 adamı olğan küçük kezinti kateri ve Viking kruiz layneri. Çatışmadan soñ kater avdarılıp, suv tübüne ketti.
Qurtarıcılar alâ daa ğayıp olğan insanlarnı qıdıra, amma Budapest avası buña maniadır. Devamlı sağanaqlardan soñ, Dunay taşa, özende küçlü aqıntı, suv arareti ise 15 derecede.
Katerde olğan yolcular Cenübiy Koreya vatandaşları edi, dep bildire Macaristan politsiyasınıñ vekili Kristof Gal.


text:
Advokat Nikolay Polozov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ imayecisi olamay, çünki onıñ davasında şaat sayıla. Faqat ileride Kreml kontrol etken Qırım mahkemesiniñ onı şaat statusına avuştırmaq qararından Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etecek ola. Bunı o salı künü, mart 21-de, Qırım.Aqiqat mühbirine aydınlattı.
«Şimdi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi itiraz qararınıñ kopiyasını berecegini bekleyim. O vaqıt Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege mümkün olur. Men taqiqatçınıñ areketlerinden de şikâyet ettim, amma bu ariza daa baqılmadı. Böylece, şimdilik şaat olıp qalacam. Amma bunı nafile yapalar. Men er şeyni añlatırım: qaçırılğanımnı, yapılğan basqını», – dedi Polozov.
Onıñ bildirgenine köre, «Ümerov davasınıñ» taqiqatı yekünlendi ve eñ yaqın vaqıtta qabaat qararı prokuraturağa berilmeli. «Bir qaç künde belli olur», – dedi advokat.
Polozovnıñ tahmin etkenine köre, mahkeme İlmi Ümerovnı apiske almaycaq: «Er şey köz ögüne alınsa, şartlı apis cezası ya da para cezası olacaqtır. Şartlı olsa – olarğa daa qolay, er ay kelip qayd olmalı ve kontrol altında qalacaq».
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 14 künü advokat Nikolay Polozovnıñ Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyniñ Rusiye FSB taqiqatçısı İgor Skripkağa onı «Umerovnıñ davasında» şaat olaraq sorğuğa çekmege ruhseti sebebinden bergen şikâyet arizasını red etti.
Birinci instantsiya mahkemesiniñ qararı deñştirilmedi. Böylece, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi yanvar 25-de Polozovnıñ FSB hadimleri tarafından yaqalanmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Polozovnıñ «Umerov davasından» ayırılması mahkeme toplaşuvlarınıñ ketişatına tesir etmesi mümkün. Böyle bir fikirni qırımtatar milliy areket iştirakçisi İlmi Umerov seslendirdi.


text:
Ukraina televideniye ve radio yayınları milliy şurası provayderlerni ATR yekâne qırımtatar telekanalınıñ retranslâtsiyasını yapmağa çağırdı.
Çarşenbe künü, noyabr 5-te, Milliy şura saytında berilgen malümatqa köre, Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işğali sebebinden qıtaiy Ukrainanıñ ealisi yarımadada olıp keçken adise-vaqialar aqqında tolu malümat alamay.
Milliy şura yayın hızmetiniñ provayderlerine muracaatta bulunıp, ağlarda retranslâtsiyası yapılğan yayınlar cedveline yerli ATR qırımtatar telekanalınıñ kirsetilmesini rica etti.
«Böylece, ukrain cemaatı Rusiyeniñ informatsion-psihologik tesirine qarşılıq köstermek içün küçlerini birleştirip, Qırımdaki işler aqqında kerçek ve farqlı haberler alacaq», – aytıla beyanatta.
Milliy şura bergen malümatına köre, memleketniñ er angi region provayderlerine mezkür meselenen bağlı mektüp muracaatları yollanıldı.
2014 senesi mart 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanıp, Qırım Rusiye işğaliniñ altında olğanını aytalar.


text:
Avropa Birligi Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnıñ azat etilüvi boyunca halqara muzakerelerge reberlik yapmaq kerek dep ayttı Avropa Parlamenti tış işler komissiyasınıñ reberi David McAllister.
O, Donbasstaki çatışma ve Qırım ilhaqını üç yolnen çezmek kerek olğanını qayd etti.
«Birinciden – BMT barıştırıcı missiyasınıñ, şu cumleden, Rusiye-Ukraina sıñırında yerleştirüv teklifini baqıp çıqmaq kerek... Ekinciden, Avropa Birligi çatışmanı yatıştırıluvında, hususan, Donbasstaki cenk meselesinde Avropa Birliginiñ mahsus siyasiy elçisini tayinlev ihtimali aqqında özüniñ teklifini kirsetmek kerek. Ve soñki madde olaraq – Qırımdaki vaziyet, Ukraina yarımadasınıñ azat etilüvi içün halqara muzakereler formatını meydanğa ketirüv fursatını talap ete», – dep ayttı McAllister.
Rusiye 2014 senesi Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette, jurnalist, faaller ve qırımtatar cemaat erbaplarını sorğulay, Ukraina tarafdarı, muhalefetçi olğan vatandaşlarnen diniy azlınlıq temsilcileriniñ evlerinde tintüvler keçirip, apiske ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç idareleriniñ bu areketleri siyasitnen bağlı dep saya.


text:
Ukrainada (işğal altındaki Qırım ve Aqyar, Donbasnıñ işğal etilgen topraqları esaplanmay) keçken künü 5297 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep aytıla Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ monitoring sistema malümatında, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bu malümatqa köre, soñki künde 93 kişi vefat etti, 2263 insan tüzeldi. Eñ çoq yañı hasta Harkiv vilâyetinde (576), Kyivde (422) ve Odesa vilâyetinde (367) qayd etildi.
Pandemiya başlağanından Ukrainada 244 biñden çoq insan COVID-19-ğa oğradı, 4690 kişi vefat etti. Sağlıq naziri Maksım Stepanov COVID-19 koronavirus hastalığınıñ tarqaluvı ile vaziyet kerginleşse, daa sert karantinge qayta bileler, dep bildirdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Cumaaqşamı künü, oktâbr 2-de, Naberejnoçelninsk mahkemesi tatar halqınıñ Milliy Meclis reisi, faaliyetçi, yazıcı Fauziya Bayramovağa bir yıl şartlı apis cezasını belgiledi.
Bunı öz Facebook saifesinde Tatar cemiyet merkeziniñ reisi Rafis Kaşalov bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Bayramovanı içtimaiy ağlarda olğan «Canavar ve qurbanlar» degen maqalesi sebebinden, azaplardan zarar körgen musulmanlarnı qoruğanı, Milliy Meclisniñ «Qırım ve Ukrainadaki vaziyet aqqında» aytqanı, qırımtatar ve Ukrainağa qol tutqanı sebebinden cezaladılar.
«Rusiye mahkemelerinde tatar milleti iç bir zaman ğalip çıqmaz. Rusiye mahkemesiniñ tatarlarğa bu kibi davranışı asırlarca saqlana, iç bir şey deñişmey. Faqat, mahkeme taqibi tatarlarnıñ aqları olğrunda küreşini toqtatıp olamaz. Allahu Akbar!», – dep yazdı o.
Fauziya Bayramova – tatar yazıcısı, cemaat erbabı, uquq qorçalayıcı, tarih ilimlerniñ namzeti, «İttifaq» firqasınıñ reisi, tatar milliy areketiniñ yetekçilerinden ve Tataristanda siyasiy muhalifetniñ azalarından biridir.


text:
Poloniya prezidenti Bronislav Komorovskiy Moskvağa Avropada Ekinci cian cenki bitmesiniñ 70 yıllığına bağışlanğan Ğalebe paradına barmaycaq. Bunı çarşenbe künü, mart 18-de, Radio Svoboda bildire.
«Arbiy paradda istilâcı ve Ukraina şarqında adamlarğa qarşı silâ qullanğan şahıs ile beraber bulunmaq menim içün farqlı manalarnı taşıy», – dep ayttı o.
Komorovskiy bildirdi ki, Ukrainada zorbalıq devam ete, bu vaziyette Poloniya prezidentiniñ bunıñ kibi tedbirlerde iştirak etmesi imkânsız.
Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrovnıñ aytqanına köre, Ekinci cian cenkinde Ğalebeniñ 70 yıllığına davetnameler 68 memleketniñ liderine yollanıldı. 32 lider davetni qabul etti, olarnıñ çoqusı Asiya memleketleri ve sabıq sovetler birliginiñ memleketlerindendir. Davetni Şimaliy Koreya reberi Kim Con In da qabul etti. O, memleket reberi olaraq ilk sefer çetel ziyaretke baracaqtır.


text:
Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy işni yañıdan başlattılar. Bunı Polozov özü Facebookta dekabr 20 künü yazdı.
«Erte quvandıq. Rusiye CK 2 q. 294 mad. ve 1 q. 297 ve 319 mad. boyunca cinaiy işniñ açılmasını red etken qarar lâğu etildi ve meni kene de, taqiqattan ögüne keçirilgen teşkerüv çerçivesinde ifade bermem içün, Rusiye taqiqat komitetiniñ Qırım Cumhuriyetindeki Baş taqiqat idaresinde bekleyler. Yani, aytacağım: Qırımda insan aqlarınıñ qorçalamaq – mesüliyetli ve telükeli iştir», – dep yazdı Polozov.
Dekab 16 künü Qırımdaki Rusiye Taqiqat komiteti Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş açmağa razı olmağan edi.


text:
Qırım qamaçavınıñ nevbetteki basamağı – Qırımğa elektrik energiyası berilmesiniñ toqtatıluvı ola bile. Bunı «5 kanal» efirinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Aktsiyanıñ nevbetteki basamağında – elektrik energiyasınıñ berilmesini toqtatmaq kerek olğanını tüşünemiz, amma, daima aytqanım kibi, bu oktâbrde olacaqtır, menimce», – dedi o.
Çubarov daa aytqanı kibi, aktsiya iştirakçileri yük maşinalarınıñ aydavcılarını Qırım ile memuriy sıñırdan keri qaytmağa çağırlar. «Aydavcılarnı qandıramız, Qırımnıñ cemaat qamaçavınıñ sebeplerini añlasalar da, şorbacılarından qarar bekleyler», – dedi Mecis reisi.
Qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmemesi aqta mesele yaqın zamanda ukrain ükümetinde köterilecek.
Mustafa Cemilevniñ sözlerine köre, şimdi ukrain akimiyetiniñ Qırımnı elektrik energiyası ile teminlemege sebebi bar.


text:
Kramatorsknıñ merkeziy meydanında Leninniñ eykelini yıqtılar. Al-azırda şeer Ukrainanıñ nezareti altında bulunğan Donetsk vilâyetiniñ bir qısmınıñ memuriy merkezi ola, dep haber ete Radio Svoboda.
Şaatlarnıñ «İnterfaks-Ukraina» agentligine bildirgenine köre, cuma künü şeerniñ merkezlerinde keçirilgen yürüş vaqtında Kramatorsk şeer şurası binasınıñ qarşısını tehnika keldi, eykelini yıqtılar. Eykelniñ yıqılması «112 Ukraina» telekanalınıñ canlı yayınında kösterildi.
Meydanda bir qaç yüz insan toplaştı, yerli sakinler kelmege devam ete. Bir çoq adam Ukraina devlet bayrağı ile kele. Yıqılğan abide yerinde Ukraina bayrağı ve qırmızı qara bayraq tiklendi. Yerli kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, eykelni yıqmaq teşebbüsi şeerniñ «Svoboda» teşkilâtı oldı.
Cuma kününe keçer gecesi Stanitsa Luganskayada da Lenin eykeli yıqıldı. Lugansk vilâyet arbiy vatandaş memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Moskal abide memuriyetniñ yanında cenk areketleri neticesinde zarar körmegen yekâne obyekt olğanını bildirgen edi. Moskalniñ aytqanına köre, cumaaqşamı künü «qasabanıñ vatanperver faalleri «dayiniñ» yüzüni mavı sarı şeritnen bağlap, oña Ukraina milliy bayrağını «tutturdılar». Saba işke kelgen memuriyetniñ hadimleri yıqılğan eykelni kördiler.


text:
Kyivde noyabrniñ 18-nde «Qırım ve qırımtatar halqınıñ tarihı» dersligi ve qırımtatarlarnıñ tarihı, medeniyeti ve sanatı aqqında dersler ile online platforma taqdim etildi.
«Qırım ailesi» cemaat birleşmesiniñ reberi Anife Kurtseitovanıñ aytqanına köre, Qırım tarihı dersligi eki tilde basıldı – ukraince ve qırımtatarca.
«Bu afta bu dersliklerni Ukrainanıñ çeşit regionlarına ve çetelge yollap oldıq. Ukraina medeniyet fondunıñ yardımınen 1000 nusha çıqtı – 500-i ukraince ve 500-i qırımtatarca», – dedi o.
Derslik müellifleri tarihçılar Gülnara Bekirova, Serğiy Gromenko, Andriy İvanets, Yuliya Tişçenko, Bekir Ablayev ola.
«Bu derslik balalar içün dep yazılğan, amma oquyıcıları daa çoq. Asırlarnen Rusiye, soñra ise sovet imperiyası şaraitlerinde qalğan halqlar içün tarihını bilmek ve onı öz tarihçılarınıñ baqışınen körmek pek müim», – dedi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerindeki daimiy vekili Anton Korınevıçnıñ fikirince, bu derslik basılğan soñ nevbetteki adım – kitapnıñ tasil müessiselerinde olması.
«Qırım ailesi» cemaat teşkilâtı online platformanı, Qırım, qırımtatarlar, medeniyet ve sanat tarihı aqqında video ve uzaqtan derslerni taqdim etti, dep haber etilgen edi. Tasil kursınıñ müellifleri arasında – rejissör Ahtem Seitablayev, çölmekçi ressam Rustem Skibin, alıp barıcı ve yırcı Elzara Batalova, qırımlı tarihçılar Gülnara Bekirova ve Andriy İvanets.


text:
Bunı onıñ ğayıp olğan kününde çıqarılğan video ve «Ukrainskaya pravda» da olğan soy-soplarınıñ aytqanları isbatlay.
Lenin meydanından canlı yayınlavnı alıp barğan ATR telekanalınıñ çıqarılğan videoda meydanda plakatsız 1,5 saat devamında indemeyip turğan Reşatnı körmek mümkün.
Onı bina altında körmege imkânımız bar. Video devamında onıñ aynı bir yerde turğanını köre bilemiz.
Diger videolarda ise bundan soñ yüz bergen qısqa dava neticesinde mahsus urbağa kiyingen insanlar onı tutıp, maşnağa alıp ketkenlerini köremiz. Videonıñ 9-ıncı daqiqasında onı meydandan nasıl etip çıqarğanları körüne.
Araba yanında o, qarşılıq köstermege tırıştı, amma onı zoraki maşnağa oturttılar.
Meydanğa çıqmaq istegini o Facebookta bildirdi: «Bazarertesi künü Nazirler Şurasına çıqacaq olam. Ayaq üstünde turıp, narazılıq kösterecem. Siz de çıqarsıñızmı?».
Bazarertesi künü ise qayda ketkenini soy-soplarına aytmadı eken.
«Qayda ketti bilmey edik. O kününiñ sabası o, yanına pasportnı, bala doğğanına aqça varaqasını aldı…voyenkomatqa ketkenini tüşündik», – tarif ettiler Ametovnıñ soyları.
«Bundan evel Reşat siyasiy faaligini köstermey edi. Amma daima adaletni talap ete edi. Mayıs ayında narazılıq numayışnı endi keçirgen edi», – dep ayttı "Ukrainskaya pravda"ğa onıñ anası Refika Ametova.
Tuvğanlarınıñ aytqanlarına köre, soñki vaqıtları o, Mahatma Gandiniñ tınç narazılıqları ve zorbalıqlarnıñ red etüvi aqqında ğayelerinen meraqlana edi.
Ametovnıñ cesetini mart 15 künü Qarasuvbazar rayonı Zemlâniçnoye köyüniñ tarlasında taptılar.
Ametovnıñ 3 balası qaldı, eñ kencesi 2,5 aylıq çağındadır.
Video: Ukrayinskaya pravda, ATR


text:
Ukraina şarqında bazarertesi künü aqşam memleketniñ prezidenti Petro Poroşenko keçken cuma künü müddetini uzatqan ateşniñ bir taraflama toqtatuv rejimi soñuna yete, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Yaqında Rusiye, Almaniya, Frenkistan liderleri Kiyevni ateş toqtatuv rejiminiñ müddetini uzatmağa çağırdılar.
Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde bir aftalıq ateş toqtatuv rejimini Petro Poroşneko iyün 20 künü kirsetti. İyün 27 künü bu müddet 72 saatke uzandı. Faqat soñki 10 kün devamında barışıq bir qaç kere bozulğan edi.
Ukraina içki işler nazirligi ukrain ordunıñ mevzilerine 60 kere etilgen ücüm aqqında bildirdi. Ukraina havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ malümatına köre, memleketniñ şarqında mahsus ameliyatnıñ başlanmasından 145 arbiy hızmetçi elâk oldı, 312 yaralandı.
«İnformatsionnoye soprotivleniye» gruppasınıñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuknıñ sözlerine binayen, şimdilik separatistler mina atıcılardan Slavânskta Karaçun dağında ukrain arbiylerine ateş açmaqta. Bazarertesi kününe keçer gecesi Slavânsk ve Avdeyevka (Donetsk vilâyeti) ve Kremennaya şeerindeki (Lugansk vilâyeti) blokpostlarğa ateş açlığan edi.
Öz başına tayin etilgen Donetsk ve Lugansk halq cumhuriyet vekilleri ukrain tarafından etilgen atışlar aqqında bildire.


text:
Rejissör Marina Medvedniñ «Babay» mültfilminiñ kösterüvinden endi 960 000 grivna toplanıldı. Aqçanıñ bir qısmı köçip kelgenlerniñ balalarına berilecek.
Bu aqta Ukraina medeniyet Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Şimdi 4 künlük neticelerimiz bar. «Babay» mültfilmi 25 600 ukrain seyircini celp etti. Misal içün, Ukrainanıñ 123 kinoteatrinde kösterilgen «Semeyka monstrov» mültfilmi bir afta devamında «Babay»dan tek 300 000 grivnadan ziyade topladı. «Pçölka Mayya» içe birinci afta on beş biñ seyirci ve yarım million grivna cıydı. Arzum – «Babay» seyircileriniñ sayısını 200 000 etmektir», – dep añlattı filmniñ prodüsseri ve «Ukranimafilm» studiyasınıñ baş müdiri Eduard Ahramoviç.
Nazirlikniñ malümatına köre, «Babay» mültfilminiñ kösterüvine satılğan er bir biletten bir grivna Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerniñ balalarına berilecek. Böyleliknen, şimdige qadar 25600 grivna toplanıldı.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranları iyülniñ 7-nde Qırımda çoqusı qırımtatarı olğan musulmanlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler sebebinden Qırımnıñ Rusiye ükümet binası ögüne keldi. Bu aqta canlı yayın yapqan «Qırım birdemligi» haber ete.
Toplaşuv iştirakçileri Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnen körüşmege istey. Miting iştirakçilerine Qırım ükümetiniñ apparat hadimi çıqtı. Onıñ aytqanına köre, Aksenovnıñ qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler, tutuluvlar ve apiske aluvlarınen alâqası yoq.
«Aksenov aytqanları içün cevap berip afu soramalı», – dep ayttı körüşüv iştirakçileri. Laf Aksenovnıñ Facebookta yazğanları aqqında kete. O, FSBge Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan musulmanlarnı tutqanı içün teşekkürler bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye iç siyaseti, malümat ve bağ naziri Mihail Afanasyev de toplaşqanlarnıñ yanına çıqıp, Aksenov ükümet binasında degil, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, o, Aksenovnen laf etti ve o, miting iştirakçilerinden oña kelecek beş insannı belgilemelerini rica etti. Faqat toplaşqanlar Aksenov qırımtatarlarnıñ yanına özü çıqmalı, dep ayttı.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñevinde. Memetov tintüv vaqtında evde yoq edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayğan, qırımlı musulmanlarnı özüne celp etken» «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanından ve iştirak etkeninden şübheli sayılğanlar tutuldı. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatı, terror faaliyeti vaqtında qullanğan elektron malümat taşıyıcıları» alındı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Belgisiz ğayıp olğan qırımtatar faili Ervin İbragimovnıñ ana-babasına Bağçasarayğa iyülniñ 17-nde aileniñ dostları ve cemaatçılar kelip, onıñ 32-ci doğğan kününi qayd etti.
Umer İbragimov ve Lilâ Aliyevanı desteklemek ve hayırlamaq içün, olarğa Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov, faaliyetçi Nariman Celâlov, Ahtem Çiygoznıñ babası Zeytulla Çiygoz, qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ apayı Safinar ve aileniñ dostları keldi.
Ervin İbragimov 32 yaşını toldurdı.
İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda öz evi yanında belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Yol inspektorları urbasında adamlar qırımtatarınıñ maşinasını toqtatıp, onı çıqardı ve mikroavtobusqa oturtıp alıp ketti. O yerge yaqın olğan tükânnıñ video nezareti kamerası bu adiseni qayd etti. İbragimovnıñ qıruvları iç bir neticenen belgilenmedi. Babasınıñ sözlerine köre, taqıqat işleri alıp barılmay. Esir etilgen Ervin İbragimov aqqında endi bir yıldan ziyade iç bir şey malüm degil.


text:
Ärdoğan AQŞtağı êşlären tögälläp Törkiyägä qayta
Belgeçlär N’yu-Yorkka säfärneñ diplomatik uñış kiterüen assızıqlıy
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan AQŞtağı êşlären tögälläp Törkiyägä yul tottı. Anıñ BMOnıñ ğomum şurası öçen kitkän säfäre belän bäyle belderülären cämäğat’çelek belän êlemtä räise Fäxretdin Altun yasadı. Açıqlawlar sośial’ mediada ingliz telendä çıqtı.
Fäxretdin Altun ilbaşı Ärdoğannıñ Äfğanstan, Süriyä häm Liviyäne kertep bik küp krizis töbägenä yärdäm itü öçen N’yu-Yorktağı Törek yortında küp kenä ikeyaqlı söyläşülär ütkärüen citkerde.
“İlbaşı Ärdoğan här mömkinlektä xalıqara xezmättäşlek häm yärdämläşüneñ ähämiyäten assızıqladı” diyelä yazmada.
Anda Ärdoğannıñ koronavirus kizüe, migraśiya häm klimat üzgärü şikelle global’ mäs’älälärdä xalıqara cämäğat’çelekkä ürnäk liderlıq kürsätüe assızıqlana.
Altun Törkiyä liderınıñ söyläşülärdä, ayıruça, Äfğanstanda totrıqlılıq täêmin itü öçen tırışuın belderde. Anıñ äytüençä, N’yu-Yorkka säfär diplomatik uñış kiterde.
Fäxretdin Altun dön’yanı ilbaşı Ärdoğannıñ xäräkätkä quşılu möräcäğatenä qolaq salırğa çaqırdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek yortınıñ tözeleşe minut yarımlıq videoda
Törek yortı binasınıñ 4 yıllıq tözeleşen üz êçenä alğan video çıqtı


text:
Saudiy Arabistanda çoq asırlar devamında ilk sefer COVID-19 koronavirus pandemiyası sebebinden akimiyet eki büyük camini – Mekkedeki Mescid-i Haramnı ve Medinedeki Peyğamber Mescidini belli olmağan müddetke qapattı. Daa evel, martnıñ 17-nde, Saudiy akimiyet bütün camilerde ibadetlerniñ qılınmasını yasaqladı. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
İlk malümatqa köre, Saudiy Arabistanda 300 insan COVID-19 hastalığına oğradı. Qırallıq bütün çetel vatandaşları, şu cümleden ümrege ketken insanlar içün tış sıñırlarını qapattı.
Dünya boyunca camilerniñ ekseriyeti bugün yañı çeşit virus tarqaluv telükesi bar olğanından qapatıldı. Bazı musulmanlar evleriniñ yanında ya da qapalı camiler yanında ibadet qıla.


text:
Suriyede vazifelerini yerine ketirgende elâk olğan rusiyeli ve suriyeli arbiylerniñ yigirmi balası Aqmescitke çarşenbe künü, mayısnıñ 8-nde, «Artek» lagerinde raatlanmaq içün keldi, dep bildire TASS Rusiye devlet haber agentligi Aqmescit ava limanınıñ matbuat hızmeti bergen malümatqa esaslanıp.
«Suriyeden bir gruppa balalar Qırımğa keldi, uçaq Aqmescit halqara ava limanında bugün Moskva saatına köre saat 9:40-ta qondı. Şu uçaq seferinen Suriyede vazifede bulunğan rusiyeli arbiylerniñ balaları da keldi. Umumen 20 suriyeli ve rusiyeli bala «Artekke» raatlanmağa baracaq», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Daa evel Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Dmitriy Sablin Suriyede vazifelerini yapqanda elâk olğan suriyeli ve rusiyeli arbiylerniñ yigirmi balası Qırımdaki «Artek» bala lagerine raatlanmağa ketti, dep bildirgen edi.
Rusiye kütleviy haber vastaları Qırımnıñ Rusiye ükümeti reisiniñ muavini Georgiy Muradovnıñ malümatına esaslanıp, Qırımda Suriyedeki cenkte yaralanğan 50 bala ve 30-40 arbiyni tedaviylev ve reabilitatsiyağa qabul etmege azır, dep yazğan edi.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırımdaki «fevral 26 davası» sebebinden Ukraina uquq qoruyıcılarına qarşı başlatılğan cinaiy taqip «Ukraina uquq qoruyıcılarınıñ doğru yolda olğanını» köstere, dep bildirdi.
«Bugün işğalci devletniñ «ceza maşinası» uquq qoruyıcılarımızğa qarşı çalıştı. İşğal etilgen topraqta insan aqlarınıñ bozuluvı diqqatsız qalmaycaq, qabaatlı insanlar ise em milliy, em halqara seviyede mesüliyetke çekilecek, dep bilemiz», – dep aytıla Ukraina prezidenti temsilciliginiñ haberinde.
Martnıñ 2-nde saba Rusiye Tahqiqat komiteti, işğal etilgen Qırımda 2014 senesi fevralniñ 26-sınıñ adise-vaqiaları içün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı taqip etken Rusiye tahqiqatçılarına qarşı dava açıluvı sebebinden Ukraina Milliy politsiyası ve prokuraturasına qarşı cinaiy davalar açıldı, dep bildire.
Keçken afta Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde qalabalıqlarnı teşkil etkeninde qabaatlap taqip etken 25 şahısqa şübheli olğanını bildirdi.
Daa evel Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «fevral 26 davası» çerçivesinde üküm çıqarğan Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemeleriniñ on qadısına şübheli olğanını haber etti.
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve duşmanlarınıñ büyük mitingi olıp keçti. Qırımtatar ve Ukraina tarafdarı faallerine qarşı Rusiye tarafdarı faaller çıqtı.
2015 senesi yanvar ayında Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevralniñ 26-nda mitingde olğan qalabalıqlar aqqında cinaiy dava açtı.
Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar tutuldı: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev.
Daa soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: o vaqıt Qırımda Meclis lideriniñ rolüni alğan baş şübheli Ahtem Çiygoz ayrı esnasqa alındı.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsinen faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev tahqiqatnen işbirligi yapıp, olarnıñ ifadeleri «fevral 26 davası» diger mabüsleriniñ davalarında delil olmaycaq şartınen qabaatlarını tanıdı. 2015 senesi dekabr ayında Talât Yunusov 3,5 yılğa, Eskender Nebiyev eki yılğa şartlı olaraq üküm etildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi yarımadanıñ Rusiye işğalinen bağlı narazılıqlarnı «qalabalıqlar» dep adlandırıp, Çiygoznı olarnı teşkil etkeninde qabaatladı ve sekiz yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, onı Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.
2018 senesi iyünniñ 19-nda Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» mabüslerine şartlı apis cezalarını berdi. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl, Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ayğa şartlı olaraq üküm etildi, er birine 3 yıl sınav müddeti berildi.
2020 senesi fevralniñ 4-nde sınav müddeti bitmegen «fevral 26 davasınıñ» mabüsi Mustafa Degermencige qarşı cinaiy mahkümiyetniñ lâğu etilgeni belli oldı.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov devlet vazifelerini, devlet hızmeti ve belediye hızmeti vazifelerini eda etken şahıslarnıñ qoruvı boyunca mahsus komissiyanıñ teşkil etilmesi boyunca avalesini lâğu etti.
Bu aqta o Qırım telekanalında bazarertesi künü olğan canlı efirde bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Rusiye federal qanuniyetine ters kelgeni qararıma tesir etti (qararnı lâğu etmege)», – dey Aksenov.
O dey ki, memurlarnıñ taqdirlerini parlamentariyler çezecektir: «Komissiya lâğu etilmedi, qarar alındı endi, Qırım Cumhuriyeti Devlet şurasına şikâyet kelgende, deputatlardan iş gruppalarını teşkil etip, vaziyetni ögrenmek kibi avale endi aşkâr etilmeli».
Qırımda memurlarnıñ bir sıra yaqalanuvı neticesinde Aksenov iyül 8 künü memurlar aqlarınıñ qoruvı boyunca mahsus komissiyanı teşkil etti. İyül 11 kününden bu aqta vesiqa Qırım ükümeti saytında yoqtır. İyül 13 künü Nazirler şurası resmiy şekilde avaleniñ lâğu etilmesi aqta bildirdi.


text:
Kremlge bağlı Qırım Garnizon Arbiy mahkemesi arbiy hızmetçi Nazariy Motâhin ve onıñ babası Aleksandr Motâhinnı tavşanlarğa izinsiz avlıq yapqanlarında qabaatlı tanıdı. Bunı noyabr 1 künü Qırım Arbiy taqiqat komitetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Taqiqat neticesinde 2015 senesi noyabr 7 künü baba ve oğlu izinsiz avlıq yapacaq oldılar, iç bir uquqiy temel elde etmeyip – rusak-tavşanlarğa avlıq yapılması yasaq olğan zamanda, kürk ayvanlarına avlıq ruhsetini almayıp. Araba fenerlerini köçerip, avnıñ peşinden ketip, Aleksandr Motâhin arabanıñ içinde olıp, andan ayvanlarnı tüfekten ata edi», – dep bildirile.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Motâhinler öz qabaatını inkâr eteler.
Bundan evel, Kremlge bağlı Qırım Bağ ve avcılıq hocalığınıñ devlet komitet hadimleri 2016 senesi avcılıq nezareti maqsadınen 475 teşkerüv keçirgenler. Avcılıq resurslarına 176,2 biñ ruble köleminde zarar ketirildi.


text:
İlhaq etilgen Keriç ve qomşun Rusiyeniñ Tula vilâyeti, “Keriç madencilik zavodı” (“KMZ”) ve “Energomaş” zavodlarınıñ işbirligi aqqında añlaşma tizdi. Sergey Aksönov bildirgenine kibi, añlaşmağa köre, beraberlikte çalışuv cermay-gaz saası içün mahsulat imal etmekni de közde tuta.
Ortaq iş gruppası, KMZ esasında cermay-gaz saası içün detaller istisal etecek. Bundan ğayrı, ortaq leyhalar, zavodnıñ mahsulat nümüneleriniñ çoqlaşuvı ve litiy istisalınıñ keñleştirilüvi közde tutula”, - yazdı Aksönov Facebookta.
Onıñ fikrince, imzalanğan vesiqa “eki obyaktniñ sanayı istisalınıñ inkişafına yol açacaq”.


text:
Kiyev – Donbass cenki işğal etilgen Qırımnıñ problemlerini arqa tarafqa çekti. Rusiye ise yarımadada em qırımtatarlar, em de diger millet temsilcilerine qarşı repressiyalarğa başladı.
Ukraina akimiyeti işbu meseleni al etmege şimdi başlağan olsa, cemaat faalleri endi delillerni toplaylar. Em de – ileride Qırımnı nasıl etip qaytaracaqlarını tüşüneler.
Bunıñ kibi cemaat leyhalarından biri «Free Crimea» leyhası azırlağan «Qırım işğaliniñ qara kitabı» oldı. Kitapta yarımadada insan aqqlarınıñ bozulması aqqında farqlı qaynaqlarnıñ malümatı berilmekte.
«Bizim maqsadımız – ileride Avropa ve halqara mahkemelerge dava açtırmaq ve qırımtatarlarnı, ukrainlerni ve diger milletlerni taqip etüvden mesülietli olğan adamlarnı mesülietke çekmek içün uquqiy malümatlarnı toplamaqtır», – dep ayta leyha reberi Taras Berezovets.
O, OSCE malümatlarını taqdim ete: işğal devamında vatandaşlarnıñ aqqları 500 kere bozuldı. Bular mal-mülkni zapt etüv, ukrain tiline basqı, ATR ve Çernomorskaya TRK kibi mustaqil kütleviy haber vastalarına basqıdır. 4 biñ müessise ve teşkilât mal-mülksiz qaldı.
Ciddiy cinayetler aqqında da malümat bar. «Resmiy malümatlarğa köre, 21 qırımtatarı qaçırıldı, olardan bazıları ğayıp oldı, bazıları ise ölü tapıldı», – dep ayta Taras Berezovets. Kitap tertipçileriniñ malümatına köre, 150 qırımtatarı repressiyalarğa oğratıldı.
«İşğalci akimiyet oña qoltutacaq qırımtatar areketlerini qurmağa tırıştı, – dep tarif ete tarihçı Vladimir Vâtroviç, – maqsadıña irişmegen soñ ise repressiyalar usulını qullanmağa başladılar». Kitap tertipçileriniñ adamlarğa beden zarar ketirilmesi ve ukraince laf etken 18 yaşında oğlannı öldürüv malümatları mevcut.
Amerika kibi areket etmek
Ekspertlerniñ bildirgenine köre, bunıñ kibi cıyıntıqlardan ğayrı şimdi bile Qırım oğrunda küreşniñ bir sıra yolları bar.
Qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ faaliyetini temin etüv bölüginiñ reberi Arsen Jumadilovnıñ aytqanına köre, al-azırda qırımlılarğa Ukrainanı ziyaret etmek fursatını saqlap qalmaq içün olarnen bağ tutmasını tüşünmeli. Bu sebepten o naqliyat sıñırlarını lâğu etmege çağıra. Siyasetşınas Oleg Saakânnıñ fikirince, yarımadanı ukrain matbuatına qaytarmalı. Bu meselede belli bir planlar bar.
«Bizler informatsiya nazirligine tevsiyeler azırladıq: Çonğarda küçlü retranslâtorlarnı qoymaq kerek. Bir vaqıtları Amerika Qoşma Ştatları Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginde BBC ve diger stantsiyalarnı yayınlamaq içün aynısını yapqan edi, – dep ayttı Taras Berezovets, – olar metr aralığında yayınlanmalı. Uydu telekanal, mahsus internet vastaları kerek. Çünki GFK şirketiniñ malümatına köre, qırımlılarnıñ ekseriyeti ukrain kütleviy haber vastalarından haber almağa istey». Soñra Free Crimea Qırım mevzusına bağışlanğan internet resursını açmağa planlaştıra.
Arsen Jumadilovnıñ aytqanına köre, devlet eñ evelâ qırımlılarnıñ statusını belgilemeli. Çünki şimdiki qanunlarğa köre, olar rezident olaraq sayılmayıp, qıtaiy Ukrainada problemlerge rastkeleler. Ekinci mesele olarnıñ Rusiye uquq alanındaki yeri ola.
«Rusiye er kesni kendi vatandaşları olaraq ilân etti, bunı bilesiñiz. Demek ki, tezden adamlarnı askerlikke çağıracaqlar. Ve aksine vatandaşlığı olmağan bir insannıñ iç bir aqqı da yoq. Qırımlılar rezident statusını alıp, saylav aqqından ğayrı, bütün aq-uquqlarına saip olmaları içün, Rusiyege, bir vaqıtları onıñ Baltiya memleketlerine yapqanı kibi, basqı yapmaq kerek», – dep ayta o.
«Qırımda mahsus iqtisadiyat zonası aqqında qanunnı (vatandaşlarnı rezident statusından marum qaldırğan – muar.) Qırımdan çıqqan iş adamları tenqit eteler. Bu sebepten onı deñiştirmek kerek, ve bizler iş adamları ile çalışıp, olarnıñ şikâyetlerini ögrenecek ve Prezident memuriyeti yanında hızmetlerara komissiyanıñ yardımı ile bunıñ kibi deñişmelerni kirsetmege tırışacaqmız», – dep ayttı Taras Berezovets «Radio Svobodağa».
Şimdiden başlamaq
«Putin Ukraina şekillenemegen bir devlet olğanını aytıp, istilâ etmege başladı. Şunıñ içün bizler yapacaq areketlerimizni belgilemek kerekmiz: kimler olamız ve Ukraina qayda ketecek», – dep tüşüne Oleg Saakân. Bundan soñra kommunikatsion strategiyalarnı azırlamaq ve delillerni toplamaq kerek. Oña Taras Berezovets de qoltuta: şimdiki Ukraina diqqatnı celp etecek bir leyha degil. Qabarcılıq olmağan ve serbest memleketke ise adamlar qaytmağa isteycekler.
Bu sebepten regional lider olaraq meraqlı olmaq kerek.
Arsen Jumadilov bu ğayeniñ ilâvesi olaraq yarımadanıñ tamır halqları aqqında qanunnı qabul etmege teklif ete.
Ekspertlerniñ fikirince, bir çoq qırımlı işğal tarafdarı degil, Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) tarafından qorqutıldı ya da total teşviqatqa oğratıldı.
Arsen Jumadilovnıñ zanınca, Qırımnı qaytarmaq içün halqara teşkilâtlarnıñ yardımı ile şimdiden areket etmek mümkün. Buña Vladimir Vâtroviç da qoltuta. «Bizler Qırımğa bağışlanğan ayrı halqara konferentsiyalarnı keçirmek kerekmiz, bu meselege diqqatlarını celp etmek kerekmiz. İnformatsion strategiya da ğayet müimdir. Qırım aqqında yalıñız ukraice degil, diger tillerde de aytmaq kerek – Qırım tarihqa köre Rusiyeniñ olğanını tüşüngen avropalılar içün».
23 yıl devamında Qırımda er kesni tatarlarnen qorquza ediler. Olarğa aq-uquq berseñ, er kesni çekiştirecekler dep. Tamır halqlarnıñ aqqlarını tasdıqlap ise, bizler şunı belgileycekmiz: idare içün yer, diger cemiyetler ile razılaşma ve il.Arsen Jumadilov
«23 yıl devamında Qırımda er kesni tatarlarnen qorquza ediler. Olarğa aq-uquq berseñ, er kesni çekiştirecekler dep. Tamır halqlarnıñ aqqlarını tasdıqlap ise, bizler şunı belgileycekmiz: idare içün yer, diger cemiyetler ile razılaşma ve il.», – dep tüşüne Jumadilov. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, akimiyet sisteması sovetlerden qalma olmaycağını, ilerileycegini kösterecek Qırım Anayasası kerek.
Mütehassıslarnıñ aytqanına köre, yaqın vaqıtta olar siyasetçi ve memurlar ile yañı tedbirler keçirilmesini planlaştıralar.


text:
Qırımda Oraza bayramını bir qaç kün qayd etecekler. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, bayram tedbirleri cumaertesi künü de keçirilecek. Aqyar civarında Baydar uvasındaki Baydar köyünde (şimdiki – Orlinoye) bir sıra medeniy tedbir ötkerilecek.
Aqyar regional Meclisi bildire ki, tedbirniñ saat 11-de başlaycaq tantanalı qısmı çerçivesinde Qırım ve Aqyar qırımtatar cemaatınıñ vekilleri çıqışta bulunacaqlar, soñra ise kontsert programması başlanacaq.
Meclis vekiliniñ aytqanına köre, kontsert programması çerçivesinde seyirciler qırımtatar oyun ve ses-çalğı ansamblleriniñ çıqışlarını körecekler, milliy sanat sergileri keçirilecek. Mahsus davet etilgen musafirler de olacaq.
Qırımda Oraza bayramı munasebetinen iyül 17 künü tatil ilân etildi.


text:
Aqmescitte mayısnıñ 23-nde Suleyman Kadırovnıñ davasında şaatlardan biri Rusiye FSB tarafından sorğulandı. Bunı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qırımlı advokat Edem Semedlâyev haber etti.
Semedlâyev: «Bügün Suleyman Kadırovğa yaqın lğan biri sorğulandı. Biz, Rusiye Esas qanunınıñ 51-ci maddesine esaslanıp, ifade bermege red ettik. Taqiqatçınıñ pek çoq sualleri bar edi. O bu sorğuğa yahşı azırlandı – adam advokatsız kelecegini tüşündi ve onı (şaatnı – QA) bir de bir şekilde sorğuda keçmege mümkün olacağını tüşündi. Biz anda «Suleyman Kadırov ne qadar güzel adam» olğanı aqqında sualler körmedik ve bu sebepten iç bir ifade bermege razı olmadıq», – dep tarif etti.
2016 senesi oktâbrniñ 5-de Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faili Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege keldi. Tintüv vaqtında bilgisayar ve telefon alındı. Tintüv mahkemeci Rodionov İgor İvanoviçniñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarını tanımamaq ve «Asker» qırımtatar batalyonına qoltutmaq çağıruvlarını ögrenme Qararı esasında keçirildi.
Aprelniñ 3-nde qırımlı fail ve uquq qorçalayıcı Suleyman Kadırov, o ekstramistler cedveline kirsetilgeni aqqında beyan etti. Bunen beraber, yekâne qazançı kelgen bank kartası blok etilgen eken.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Ukraina Nazirler kabineti prezident fermanı leyhasını alğışladı ve fevral 26 künü Qırım sakinleriniñ rusiyeli basqıncılıqqa qarşılığı künü olaraq tasdıqladı.
Mütenasip qarar iyül 6-da, çarşenbe künü ukrain ükümetiniñ toplaşuvında qabul etildi.
Bu tarih, 2014 senesi fevral 26-da Qırım sakinleri Aqmescitte Qırım Muhtar Cumhuriyeti parlamenti yanında Ukraina topraq bütünligi içün miting keçirgeninen bağlı olıp belgilendi.
«Bu, işğal şaraitinde yaşağan, öz seviyesinde zorbalıqsız qarşılıq faaliyetini alıp barğan ukrainlernen birdemlikniñ büyük bir işaretidir», – dep qayd etti toplaşuvda Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.
Ukraina Yuqarı Radası fevral başında «2016 senesi hatıra künleri ve yubileylerni qayd etüv» qararını qabul etti. Oña binaen bu sene fevral 26 künü devlet seviyesinde qayd etildi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası 2016 senesi mayıs 17-de Qırım parlamentiniñ yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen barışıq toplaşuvına mania olması boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bazar künü, avgust 11-inde musulmanlar, büyük bayramlardan birisini - Qurban bayramnı qutlay. Qırımtatarlar onı Qırımda ve qıta Ukrainada qayd ete.
İlhaq etilgen Qırımda, bayram munasebetinen avgust 12-si, bazarertesi künü qoşma raatlıq künü dep ilân etildi.
Aqmescit, Keriç, Aqyar ve başqa şeerlerde bayram tedbirleri keçirilecek.
Qurban Bayramı musulmanlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri olaraq, Mekkege acılıqnıñ soñuna yetmesini temsil etip, Oraza Bayramından 70 kün keçken soñ İbraim peyğamberniñ qurbanı hatırasına keçirile.
Qurban Bayramı büyük meydanlarda cemaat ile qılınğan saba namazından başlana ve ondan soñ er yerde ayvanlarnı soyıp başlaylar. Bu ananeniñ tamırları, alemlerniñ Rabbisi İbraim peyğamberge oğlu İsmailni qurban etip çalmağa bermeyip ve sonki daqqasında qoynı kesmege buyurıp toqtatqanı aqqında qadimiy bir ikâyege barıp yeteler.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde dayimiy temsilcisi Boris Babin, Qırım sakinleri Ukrainadaki saylavlarda iştirak ete bilmeleri içün qanunlarğa kirsetilecek deñişmeler azırlana, dep bildire. Bunı o, Liga.net neşiri içün bergen intervyüde dedi.
Babin: «Biz Qırım sakinleriniñ saylavlarda iştirak ete bilmeleri içün imkân yaratmaq isteymiz. Bunıñ içün biz qanunlarğa kirsetilecek deñişmelerni azırlaymız. Meselâ, Qırım sakinlerinde saylavlarğa belli bir muddet qalğanda qıtada ayırılğan saylav bölüklerinde rey bermege imkân olsun deye. Bizde er ay memuriy sıñır hattını yüz biñ qadar kişi keçe – memuriy hizmet almaq, hümanitar, tibbiy, tasil ile alâqalı ve diger meseleler boyunca. Olar, deyelim ki, eki ay devamında mahsus teşkil etilgen saylav bölüklerinde rey bere bileceklerini bilse, ve böyle bölüklerniñ sayısı yeterli olsa – olar kelir ve rey berirler», – dep ikâye etti.
O, rey berüv sistemasını 2019 senesi Ukraina parlamenti saylavına qadar deñişterecek olğanlarını ilâve etti.
Ukrainada soñki prezident saylavı 2014 senesiniñ mayısında, parlament saylavı ise aynı yılnıñ oktâbrinde olıp keçtiler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ rektorı Vladimir Kazarinniñ fikrine köre, «vizasız» rejim qırımlı talebelerge Ukrainanıñ qıta qısmındaki aliy oquv yurtlarına avuşmağa sebep oldu. Bu fikirni o «Hromadske radio» efirinde bilidrdi.
«Kyivde çalışıp başlağan devir içinde bizler, belki de bayağı uzun bir yol keçkendirmiz. Bizim studentlerimiz devamlı başqa-başqa devletlerde stajirovka keçip,deñişüv programmalarında iştirak eteler, onıñ içün men bellesem, bu pek qarsanbalı, kergin, lâkin semereli bir devir olğandır. Bazı sebeplerden dolayı Qırımdan avuşqan studentlerniñ aqımı devam ete ve ketken sayın ep arta. Geçlerni avuşmağa itegen soñki ve eñ küçlü faktor – «vizasız» rejim oldı. Qırımdaki programmalrnıñ epsi qapatıldı, bir yerge çıqmağa çare yoq. Esas Ukrainada ise, sen dünya vatandaşı olasıñ», – dey Kazartin.
2015 senesiniñ başında Qırımdaki Rusiye akimiyeti Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetini yoq etti. Şu yılnıñ özünde birleştirilgen «federal universitet» meydanğa ketirildi. Oña bir qaç aliy oquv yurtu, şu cümleden TMU, Georgiyevskiy adına Qırım devlet tıbbiyet universiteti ve bir qaç diger ilmiy teşkilâtlar kirdi. «Qırım federal universiteti»niñ strukturasına tahminen 13 umumtasil ve ilmiy muessise kire.
2016 senesinden başlap Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, ilhaq etilgen Qırımdan köçken Vernadskiy adına Tavriya milliy universiteti (TMU) çalışa. Universitette ilhaq etilgen Qırımdan talebelerni keçirmek ve sadeleştirilgen şekilde qabul etmek içün programmalar çalışa.
2017 senesi iyünniñ 11-nden başlap AB devlerine qısqa müddetli ziyaretnen barğan ukrainler ve «şengen» içün (er 180 kün içinde çalışma aqqı bermegen 90 künlük) viza liberalleştirüvi küçke kirdi. Vizasız rejim Büyük Britaniya ve İrlandiyadan ğayrı, Avropa Birligi azası olğan bütün devletlernen ve AB tışındaki «şengen zonasındaki» devletlernen bağlı. Felemenk ve Frenkistannıñ «uzaqlarda yerleşken adaları» şimdilik bu rejimge kirmemektedir.
AB vizasız rejimnen faydalanabilmek içün ukrainler iyünniñ 11-nden itibaren biometrik pasport saibi olmaq kerekler ve sıñırcılar talap etken taqdirde, ketiş maqsadı ve şartları, tölev qabiliyeti olğanını isbat etmeliler. Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, Avropa Birliginen sürgen yarım yıllıq vızasız müddet içinde onen 355 000 ukrainalı faydalanğan.


text:
Keçenlerde Ukraina tasil ve ilim nazirligi, devlet sımarışınıñ kölemini tayin etp, malümatnı saytta derc etti. Bu malümat, ilhaq etilgen Qırımdan «Qırım – Ukraina» Tasil merkezleri yardımınen Ukrainanıñ aliy oquv yurtlarına oqumağa kirmekni planlaştırğan kelecekteki abituryentleri içün pek muim. Çünki işğal etilgen topraqlarda yaşamağan Ukraina mezunları eñ çoq dört zenaat boyunca devlet ve bölge sımarışı boyunca ayırılğan yerlerge yedi qadar ariza bermek mümkün olsa, ilhaq etilgen Qırımdan kelgen mezunlarda yalıñız bir imkân bar.
Ondan ğayrı, vaqtınca ilhaq etilgen Qırımdan oqumağa kire bilecek yerlerniñ sayısı devlet sımarışındaki yerlerniñ umumiy sayısından 20%-i ile sıñırlanğan (2018 senesinde Ukrainanıñ aliy tasil muessiselerine qabul etüv şartları boyunca kvota – 2). Bunıñnen birlikte, derc etilgen malümat «Qırım – Ukraina» Tasil merkezleri çalışacaq aliy oquv yurtları aqqında bilmege imkân berecek.
Taqdim etilgen malümat deñişmek mümkün, çünki «Qırım – Ukraina» Tasil merkezleriniñ çalışıp başlağanlarına qadar daa vaqıt bar. Ondan ğayrı bugünki künde, bu cedvelge Tavriya milliy universiteti ne sebepten kirsetilmedi, belli degil, lâkin büyük ihtimal ile bu, tehnikiy hatadır, ve tezden bu malümat da yayınlanacaq. İlk malümatqa köre, «Qırım – Ukraina» Tasil merkezleri 2018 senesi iyün 4-ten çalışıp başlaycaqlar.


text:
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi yarımadada ava bozulacağı aqqında tenbiyelemekte. Yağanaq, burçaq, boranlı yağmur Qırımda iyünniñ 16-da kün devamında olacaqtır.
«Eñ yaqın 1-2 saat devamında ve iyünniñ 16-da kündüz Qırımda küçlü yağmur, boranlı yağmur, burçaq yağması ve saniyede 17-22 metr süratınen yel esmesi beklenile», – dep aytıla haberde.
Nazirlik havfsızlıq qaidelerine riayet etmege tevsiye ete. Böylece, evde pencerelerni yahşı qapatmağa, balkonlardan pekitilmegen şeylerni almağa tevsiye etile. Soqaqta reklama levhaları, yol işaretleri ve elektrik ağlarından uzaq turmalı.


text:
Qırım mühbirleri taqımı Aqmescit (Simferopol) suv anbarı qorunğan zonasında sanki kontrol etilmegen çam terekleri yoq etilüvinden memnün degil. Lâkin, Qırım müftiyatı matbuat hızmetinde añlattılar ki, bu mesele ükümet temsilcileri ile endi uyğunlaştırıldı ve bütün kerekli tedbirler yapıldı.
«Cuma caminiñ qurulayatqan memuriy binası. Aqmescit suv anbarı qorunğan zonasında kontrol etilmegen çam terekleri yoq etilüvi yavaştan devam ete. Ve bu, Cuma cami rayonında büyük naqliye parkı bulunacaq yeri Aqmescit memuriyeti tarafından daa tasdıqlanmağan vaqıtta yapıla. Daa ne qadar terek yoq etilecek?» – dep yazdı «Rusiye gazetası» Qırım bölüginiñ mühbiri İlya İzotov Facebook saifesinde.
Oña diger Qırım mühbirleri, bundan da ğayrı, tatarofob noqta-i nazarınen belli olğan bazı yarımada sakinleri de qol tuttı.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ malümat ve neşriyat bölügi hadimi Zera Emirsuin añlattı ki, QMDİ tereklerni yoq etmek içün bilet aldı ve 3 million 600 biñ ruble töledi, 300 terek oturtması içün nomer aldı. Bundan da ğayrı, kompleks territoriyasında bulunğan Livan sedir «saqlanılğan, qoralanğan ve qoruna». Naqliye parkı ise, kompleks territoriyasında, yani yolda degil de, bu 2,7 ga toprağında bulunacaq.
Bundan da ğayrı, Zera Emirsuin qayd etti ki, bazı faaller ve mühbirler tereklerniñ yoq etilüvi içün farqlı qasevetlene. Meselâ, Gurzufta yoq etilgen servi alleyası o qadar qasevetni peyda etmedi.
Aynı vaqıtta muzakerelerniñ bazı iştirakçileri qasevetni bildirgen kişiler milletlerara munasebetlerni bozğanını ayttı.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, bu sene yanvar ayında haber etildi ki, Gurzufta «Artek» bala lageri reberiyetiniñ emirinen «Gurzuf-aziz» qadimiy musulman mezarlığı yoq etilip başladı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Rusiyelilerniñ çoqusı memleket yolbaşçılığınıñ Ukrainağa nisbeten etken areketleri sebebinden qasevet çekeler.
Bunı Fokus neşirine «Vatandaşlıq işbirligi» rusiyeli cemaat teşkilâtınıñ reisi Svetlana Gannuşkina bildirdi.
«Bugün Rusiye vatandaşları bu vaziyet sebebinden qasevet çekeler. Qırım işğalinden başlap, «krımnaş» coşqusı ile «namkrış» duyğusı peyda oldı. İnsanlarnıñ çoqusına, hususan gençlerge bu vaziyet ğayet kergin kele», – dedi uquq qoruyıcı.
Onıñ fikrine binayen, Rusiye siyasiy ceetten büyük zararnı köre, Qırımnı işğal etip, «memleket demokratik körünmey başladı».
«Rusiye istilâcı-memleket, havflı, demokratik yolundan vazgeçken memlekettir. Medeniyet aqqında… Aqmescitte yekâne ukrain gimnaziyanıñ qapatıluvınıñ şaatı edim, medeniyet esasında eyi bir şey ola bilirmi? İqtisadiyat aqqında aytacaq olsaq, bizge iç kerek olmağan bir yükni özümizge aldıq. Ne bizim içün, ne Qırım içün iqtisadiy kâr yoqtır», – dey Gannuşkina.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar


text:
Kiyevde fevral 5-te aqşam Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Frenkistan prezidenti François Hollande ve Almaniya kantsleri Angela Merkelniñ körüşüvi keçirilmekte. Körüşüv neticeleri boyunca matbuat vastalarınıñ temsilcileri ile subet keçirilmesi planlaştırılmay, – dep haber ete Radio Svoboda.
Toplaşuv başlanmazdan evel Petro Poroşenko subetleşlerine Ukraina şarqında barışıq olmasına köstergen yardımları içün teşekkürler bildirdi. Onıñ aytqanına köre, buña irişmek «ğayet qolaydır – Minsk añlaşmalarına riayet etmeli».
İşbu añlaşmalarğa binaen, silâ qullanılması toqtatılmaq, Ukrainadan çetel boyevikler çıqarılmaq, em de Rusiye ile sıñır boyu Ukraina nezareti ğayrıdan tiklenmek kerek.
Berilgen malümatqa köre, Angela Merkel ve François Hollande Ukrainanıñ topraq bütünligini köz ögüne alıp, yañı barışıq planını azırladılar. Fevral 6-da olar Moskvanı ziyaret etip, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşmek kerekler.
Fevral 5-te Kiyevde Ukraina reberleri ile Amerika Qoşma Ştatlarınıñ devlet kâtibi John Kerry körüşti.


text:
Dekabr 10, salı künü Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» işiniñ dört iştirakçisine apis müddetini uzattı. Remzi Memetov, Enver Mamutov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov 12 aprelge qadar serbeslikten marum etilgenler. Bunı advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Bağçasaraylı dört yigitniñ apis müddetini aprel 12 kününe qadar uzattılar. Olardan ekisini mahkemege ketirmediler bile: Memetovnı ve müşterim Mamutovnı. Çünki olar mecburen psihiatrik statsionarğa yerleştirilgenler. Olğan qanunlarnı bozıp, olarnı episi bir ketirmediler. Qalğan ekisi (Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov – QA) konventsiyağa uyğun olmağan şekilde – mahkeme toplaşuvı salonında «qafeste» tutıla ediler», – tarifledi Kurbedinov.
Advokatnıñ sözlerine köre, mahkeme toplaşuvı kiçkene salonda keçirildi ve diñleyicilerniñ bir qısımını anda yibermediler.
«Men özüm kördüm ki, diñleyiciler bu munasebet ile mahkeme binasında şikâyetler yazıp qaldırdılar. Men bellesem, olar diger müessiselerge de muracaat etip, olarnı, diñleyiciler olaraq, yibermegenlerine qarşı şikâyet etecekler», – dedi o.
Kurbedinov, mahkemeniñ bu qararına qarşı da şikâyet etilecegini bildirdi, çünki bu qarar «esassız qabul etilgen».
Mayıs 12 künü 2016 senesi Bağçasarayda rusiye silâlı hızmetleri bir sıra musulmannıñ evinde ve yerli qavehanede tintüv keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini yaqalandı: Enver Mamutov, Remzi Memetov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov. Rusiye Federal telükesizlik hızmeti olarnı Rusiyede terroristik teşkilât olaraq tanılğan«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanını ayta.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İlhaq etilgen Qırımda prezident saylâvları keçirgeni içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar quvendirilmesi mumkün dep saya Frenkistan tış işleri naziri Jean-Yves Le Drian.
«İnterfaks-Ukraina» haber etkenine köre, Le Drianğa Qırımda prezident saylâvları keçirgeni içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar quvendirilüvi ihtimalinen bağlı sual berilgen.
«Frenkistan adından - sanktsiyalarnı devam ettirüv ve quvetlendirüv, belli olğanı kibi altı ay evelsi uzatılğan belli bir saanen bağlı sanktsiyalar, ayrıca er zaman uzatılabilecek şahslarğa qarşı kirsetilgen sanktsiuyaşlar ğayesi», – dep bildire informagentlik Le Driannıñ Ukraina TİN yolbaşçısı Pavlo Klimkinnen keçirgen matbuat konferentsiyasında aytqan sözlerini.
O, ayrıca, soñki parlment saylâvlarında saylânğan Rusiye Devlet Dumasınıñ bir sıra deputatları, sanktsiyalar cedveline kirsetilgeni aqqında hatırlattı.
Nazir yarımadada insan aqları ve onıñ arbiyleştirilüvinden raaatsız olğanını bildirdi.
Martnıñ 18-nde Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda prezident saylâvları ötkerildi. Resmiy Kyiv ve bir sıra halqara teşkilâtlarnen beraber dünyanıñ bir çoq devleti yarımadada keçken saylâvlarnı tanımay.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavlarınıñ neticelerini tanımamağa çağırğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qarasuvbazar regional meclisiniñ başı Mustafa Asabanı Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresinde keçirilgen sorğudan soñ yolladılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy Saylav komitetiniñ başı Zair Smedlâyev bildire.
Onıñ malümatına köre, Mustafa Asabağa devlet adliyecisi berilgen edi. Diger malümatnı Zair Smedlâyev şimdilik bermey.
Berilgen malümatqa köre, Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde aprel 14-te saba uquq qoruyıcılar tintüv keçireler. Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar «fevral 26 işi» boyunca malümatnı qıdıralar.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi, Meclis azası Eskender Bariyev bildire ki, Rusiye uquq qoruyıcıları aprel 14-te Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde tintüv keçirip, patronlarnı taptılar. Olarnı, Bariyevniñ aytqanına köre, özleri qoydılar.
Mustafa Asabanıñ evinde tintüv ekinci sefer keçirilmekte. Uquq qoruyıcılar 2014 senesi sentâbr 16-da da tintüv keçirgen ediler. O vaqıt, tintüv neticelerine köre, Asabanıñ qırımtatar milliy areketinen bağlı diniy risaleler alındı. Tintüvden soñ er kişini politsiyağa subet içün davet ettiler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Qırım Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, fevral 26 künü vaqiaları çerçivesinde şaat olaraq 150 insan sorğudan keçti, zarar körgen 40 insan belgilendi ve 2 şahıs mesülietke çekildi.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Aqmescitte videooperator Amet Ümerovnıñ evinde aprel 11-de saba Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından tintüv keçirildi. Ümerov dedi ki, saba saat 7-de onıñ evine tintüv ile keldiler. «E» Merkeziniñ vekilleri patlav maddelerini ve silânı qıdırdılar. Bunıñnen beraber, Ametniñ bilgisayarında içtimaiy ağlardaki şahsiy mesaclarını oqudılar. Tintüvden soñ onı Ekstremizm ile küreş Merkeziniñ idaresine alıp kettiler. Sorğudan soñ Amet Ümerovnı azat ettiler. Ümerov ömür arqadaşı, küçük balası ve ana-babasınen yaşay.
Bir qaç yıl evelsi Amet Ümerov ATR telekanalınıñ operatorı olıp çalışqan edi. Şimdi ise toylarnı çıqara.


text:
Rusiyeniñ Taganrog şeerinde Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Dsmitriy Medvedevke ocalarnıñ aylığı sebebinden şikâyet etken şeer demir maden tehnikumınıñ ocası işten boşatılğan, dep haber ete fevralniñ 2-nde Azatlıq Radiosı.
Öz şikâyetinde Makarenko 2016 senesi tasdıqlanğan 8289 ruble seviyesideki aylıq, rusiyeli mutehassıslarnıñ 2012 senesi alğan aylığından bir farqı yoq dep yazmaqta.
O, ne içün zaten regionnıñ ortalalamasından bir qaç misli daa da az olğan ocalarnıñ aylıqları dört yıl boyunca indekslenmegeniniñ añlatılğanını talap ete.
161.ru portalı haber etkenine köre, Rusiyeniñ umumiy ve professional tasil nazirligi, Viktor Makarenko Medvedevke mektüp yazğanı sebebinden degil de tehnikumda 40 yıldan berli çalışqan vaqıtta «toplanğan intizam qabaatları» sebebinden işten boşatılğan eken.


text:
Moldovada ilk COVID-19 koronavirus hastalığı adisesini tasdıqladılar.
Moldova Sağlıq Nazirligi, virus, İtaliyadan qaytqan 48 yaşındaki qadında tapılğanını haber ete Azatlıq Radiosı.
"Qadınnı ava limanından eki taraflı pnevmoniyanen, sıcağınen, öksürik ve alsızlıqnen alıp kettiler", - Moldova Sağlıq Nazirliginde qayd ettiler.
Qayd etkenine köre, qadın İtaliyada fevralniñ 28-inde hastalandı ve hastahanege qoyuldı, amma "öz başına hastahaneden ketip, uçaqqa oturıp, evge qayttı".
Martnıñ 6-sında dünyada COVID-2019 koronavirusnıñ yaratqanı yoqulama allarınıñ sayısı 100 biñden ziyade oldı.
Martnıñ 3-ünde Ukrainada ilk COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel Rospotrebnadzorda haber ettiler ki, Qırım ve Aqyarda umumen 58 adam nezaret altında buluna.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Bazarertesi künü, mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibaret qırımtatar halqı ile birdemlik aftası – «Bir acı. Bir tarih» – çerçivesinde içtimaiy ağlarda qırımtatarlarğa qoltutuv flashmobı da başlana.
Bu kampaniyanıñ teşebbüsçileri – Ukraina PENi, «Qırım evi», Vatandaş serbestlikleri merkezi, KrımSOS ve Qırım.Aqiqat.
Qayd etilgenine köre, flashmob iştirakçilerini qırımtatar tamğasınen – basılğan ya da qolnen sızılğan – foto yapıp, içtimaiy ağlarda #QırımtatarSurgunu ve #RememberGenocideMay18 heşteglerinen derc etmelerine çağıralar. Fotoresimlerden ğayrı, iştirakçiler qırımtatar sürgünligi aqqında ne vaqıt eşitkenlerini ya da qırımtatarlarnıñ tarihı ya da medeniyetinen ilk sefer ne vaqıt tanışqanlarını tarif ete bile.
Bazarertesi künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler rejiminiñ qırımtatarlarnı tarihiy vatanları Qırımdan sürgün etkeniniñ 76-ncı yılı tola. Ukraina ve dünyada Qırımtatar halqınıñ sürgünlik ve genotsid qurbanları añılmaqta.
Mayısnıñ 18-nde bir sıra telekanal «Ukrainanıñ online mektebi» leyhası çerçivesinde orta ve üyken sınıflarnıñ talebeleri içün Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına mahsus ders yayınlaycaq. İştirak etecekler arasında qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala ve qırımtatar asıllı ukrainalı rejissör Nariman Aliyev barlar.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Qırımtatar faali, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl yarımadadaki semetdeşlerine qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına – mayısnıñ 18-ne – ev ve balkonlarda qara şeritli qırımtatar bayraqlarını asmağa teklif ete.
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ milletlerara munasebetler Devlet komiteti bildirgenine köre, qırımtatar sürgünliginiñ yılına bağışlanğan er yıllıq «Qalbiñde ateş yaq» aktsiyası bu yıl koronavirus pandemiyası sebebinde online yapılacaq. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, COVID-19 sebebinden bütün sanitar normalarına riayet etip, hatıra abidelerine çeçekler qoyulacaq, dep bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda mayısnıñ 1-inden 5-inece yüksek yanğın telükesi aqqında furtuna ihtarını ilân ettiler. Bunı Qırımda Rusiye FVN-niñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Qırım Cumhuriyetinde Rusiye FVN-niñ Baş idaresine "Qırım gidrometeorologiya ve etraf müiti monitoringi idaresi"nden futuna ihtarı aqqında bildirüv keldi: "Mayıs 1-5-inde Qırımda yüksek yanğın telükesi qalacaq", - denile beyanatta.
Hatırlatayıq, aprelniñ 28-inde Qırımnıñ cenübiy yalısında dağda yanğın oldı, onı sadece ertesi künü söndürip oldılar.
Aqyarnıñ rusiyeli ükümeti mayıs 21-inece dağlarnıñ ziyaretini yasaqladı.
Qırımda yaz yanğın telükesi mevsimininiñ başlanğıçını aprelniñ 1-inde ilân ettiler. Oramn ziyaretiniñ yasağı mayısnıñ 12-sinece uzatıldı.


text:
Mäğlüm bulğança, Yewropa Berlege Nabucco dip atalğan, Rusiäne urap uzaçaq başqa ber ütkärgeçne alğa sörä. Kaspi gazın Törkiä aşa Yewropağa quası bu ütkärgeç artında Avstriäneñ OMV, Macarstannıñ MOL kebek şitkärläre tora.
Rusiäneñ Könyaq Ağım dip atalğan ütkärgeçe bu proyektqa alternativ bularaq qabul itelde. Qayber belgeçlär, Könyaq Ağım tormışqa aşsa Nabucconıñ ähämiäte kimi dip sanıy. Rusiäne gaznı säyäsi maqsatlarda qullanuda ğayepläwçelär dä bar.
Yewropa Berlegeneñ energiä komissarı Andris Piebalgs, radiobızğa birgän äñgämäsendä, bu şöbxälärne kire qaqtı:
"Min bik pragmatik keşe. Min monı şantaj dip kürmim. Añlawımça, Gazprom gazınıñ zur öleşen Yewropağa satırğa qarar itkän. Minemçä, säbäbe – säyäsät kenä tügel. Alar bu bazarnı belä, täcribäläre bar, gaz öçen zur kerem qazanaçaqların yaxşı añlıy" di Yewropa Berlege wäkile.
Şulay da, Gazpromnıñ Bolğarstan häm başqa illär belän tözelgän kileşülärendä säyäsätne kürmäsä dä, Piebalgs, Serbiä oçrağında ul bar, dip sanıy:
"Serbiä oçrağında, säyäsi muskullar älbättä uynıy, anı säyäsi-iqtisadi kileşü dip atarğa bula, läkin başqa illär belän kileşüdä min säyäsät kürmim" di Yewropa Berlege wäkile.
Bügenge köndä Yewropanıñ gazğa ixtıyacı 500 milliard kubometr sanala. Şunıñ 200-en ul üze citeşterä, qalğan 300-en çittän kiterä. Üzendä citeçterü kimi, ixtiac arta bara, 2020 yılda bu ayırma 300 milliard kubometrğa citer sip sanala.
Çittän kilgän qaznıñ 25%-tı - Rusiädän. Piebalgs süzlärençä, Yewropanı inde bügen ük Rusiägä küpmeder däräcädä bäyle dipatarğa ärgä bula. Kiläçäktä, gazğa ixtiac artaçaq, läkin bu san 30%-tan artmayaq. Yağni, ällä ni zur üzgäreş bulmayaçaq, dip sanıy Yewropa Berlegeneñ energiä komissarı Andris Piebalgs.


text:
Sentâbrniñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Rusiye tahqiqatı Aqmescit civarındaki «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayğan Asan Ahtemovnı apiske almaq qararına qarşı istinaf şikâyetini red etti. O noyabr ayınace tevqifli qalacaq, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ malümatına köre, mahkeme oturışı qapalı edi. Asan Ahtemovnı mahkemege ketirmegenler, çünki o karantide eken. Advokat Ayder Azamatov, böyle alda mahkme oturışını keçirmek mümkün degil, dep bildirgen. Amma buña baqmadan mahkeme oturışı devam etken.
Advokat, Ahtemovnıñ SİZO-da sorğuğa çekilmesiniñ protokolını (mında o iskencelerge oğratılğanı aqqında aytıp berdi) ğayrıdan baqıp çıqmağa muracaat etken. Azamatovnıñ sözlerine köre, mahkeme 30 saniye içinde resmiy olaraq onı baqıp çıqqan. Soñra qadı Nana Petüşina qarar çıqardı - "şikâyetni red etmek ve başlanğıç makemeniñ qararını quvette qaldırmaq".
Qırımda «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan qırımtatarı Asan Ahtemovğa qarşı qabaatlav sertleştirildi. Bundan Ahtemov onı tutıp, birden aqımnen işkence ettiler, dep bildirdi.
Advokatı Ayder Azamatov Qırımda «gaz borusındaki diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan Asan Ahtemovnıñ ağrıları bar ve nefesi tutula, dep bildirdi.
Rusiye quvetçileri «diversiya davası» mabüsleriniñ advokatları bergen malümatnı açıq şekilde tefsir etmey. Qırım.Aqiqat, apiske alınğan qırımtatar faallerine qarşı FSB tarafından yapılğan işkencelernen bağlı informatsion muracaatnı FSBge yolladı.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Qırımdan köçip kelgen rejissör Galina Cikayeva Kiyevniñ PostPlay teatrinde yarımadanıñ Rusiye işğaline qırımlılarnıñ qarşılığına bağışlanğan «Fevral 26 işi» oyunını taqdim ete. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Baş qaramanlar rollerini 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları altında keçirilgen kütleviy mitingniñ iştirakçileri icra etecek.
«Qırımnıñ eki yıllıq Rusiye işğalinden soñ Kiyevde fevral 26 künü Aqmescitte ne olğanı aqqında kimse bir şey bilmegenini ögrendik. Şunıñ içün bu malümatnıñ birinci şahıslardan tarif etilmesini ister edim. Oyunda o vaqıt vaqialarnıñ eñ kergin yerlerinde olğanlar iştirak etecek. Öz duyğuları, noqtaiy-nazarı, «fevral 26 işi»niñ ilerilemesi aqqında tarif etecekler», – dedi o.
Galina Cikayeva oyunnı işğalde qalğan qırımlılarnıñ körecegine ümüt besley. Bu maqsat içün PostPlay teatrinde online yayınlavnı teşkil etecek olalar ve buña yardım soraylar.
«Oyun içün proektor ve teatrde yahşı İnternetniñ olması kerek. Bu aqta çoq insnannıñ ve Qırımnıñ bilmesini isteymiz, olarnı unutmadıq ve taşlamaycaqmız, bunı bilsinler», – dey Cikayeva.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Yerli sakinlerniñ sözlerine binayen, abide aydavcılar içün kebap hanesiniñ saiplerine yaz qamereni qurmağa keder ete edi. Ve olar köy akimiyetine meydançıqnı temizlemege ricada bulundılar. Askerge samosvalnı ketirip, sovet arbiyniñ yarım metralıq boy-postını, em de oña Ğalebe kününe qoyulğan çemberler ile maşinağa yüklep, barıp çöplükke attılar. Bu adise Kirov internet qullqnıcılarınıñ yardımı ile aşkâr olundı. Kirov vilâyetiniñ gübernatorı Nikita Belıh bunı bilip, meseleni şahsiy nezaretke alıp, qabaatlı olğanlarnı cezalamağa vade etti.
Faqat İlinsk köy memuriyetinde abideni yalıñız eski olğanı içün devirgenlerini aytalar. 1985 senesi tiklengen abide qısımlarğa bölüne ve tamir işlerge kelişmey edi. Yerli sakinler, veteranlar da bu aqta bilse de, itiraz bildirmedi. Köyde yañı abide – Hatıra Yıldızı quruldı. Mında Ulu Vatan cenkinde elâk olğan köylülerniñ adları yazılğan. İlinsk köy memurları tek askerniñ kömülmegeninden peşman eteler. Hatanı tüzetmege aşıqtılar: çöplük çuqurına mahsus tehnikanı ketirip, eykelni çengel ile köterip aldılar, faqat askerni alıp ketken vaqıtta onıñ başı qoptı.


text:
Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Krasnodar mahkemesi tarafından oğlu Hayserge nisbeten cinaiy işniñ qapatılması boyunca muracaat qabul etilmegeni beklenilgen bir şey olğanını bildirdi. Rusiye mevamını ise «terroristik devlet» mevamı olaraq adladı.
Bunı Cemilev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tahmin etilgen edi. Bundan evel İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ qararı edi de. Oña köre, Rusiye onı Ukrainağa bermek kerek edi. Ukraina territoriyasında Ukraina vatandaşı Ukrainanıñ diger vatandaşına qarşı cinayetni yapsa, Rusiyeniñ buña alâqası yoq», – dedi Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, Rusiye mahkemelerinden qanuniy qararlarnı beklemey, çünki «Moskva oğlunı reine olaraq tuta».
«Cinaiy usulları öyledir – şantaj, reine tutmaq, terroristik devletniñ alâmetleri», – dedi Cemilev.
Rusiyede Krasnodar mahkemesi çarşenbe künü, mayıs 27-de, Hayser Cemilevge qarşı cinaiy işniñ toqtatılması aqta arizanı qabul etmedi.
Advokat Nikolay Polozovnıñ sözlerine köre, mayıs 27 künü Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkeme taqiqatı soñuna yetti. Mayıs 28-de saat 11:00 munaqaşa keçirilecek.
Öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevge qarşı Kiyev Dneprovsk rayon mahkemesiniñ qararından sebep onıñ Rusiye advokatı Nikolay Polozov Rusiye mahkemelerinde cinaiy işniñ baqılmasını toqtatmaq niyetindedir.
Evel ukrain mahkemesiniñ Hayser Cemilev, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğluna nisbeten alğan qararı aqqıda Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Georgiy Logvinskiy bildirgen edi.
Logvinskiyniñ malümatına köre, ukrain mahkemesi Hayser Cemilevge üç yıl ve 8 ay apis cezasını belgiledi.
Rusiye tarafından bu aqta resmiy cevap şimdilik yoqtır.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Qırımda qırımtatarca ders bergen mektepler kerekli ders kitaplarınen temin etilgendir. Bunı Rusiye kontrol etken Qırım ükümetiniñ Tasil, ilim ve gençlik nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, 2015-2016 seneleri nazirlikte 66 derslikniñ (ders kitabı, programma, luğatlar) tercime etilmesi, tüzetilmesi, neşir etilmesi ve berilmesinen bağlı işler yapıldı. Qırımtatarca basılğan dersliklerniñ sayısı cemi 61 biñ nushanı teşkil etkendir. Olarnıñ arasında fen kitaplarınıñ tercimesi, Rusiye Tasil ve ilim nazirliginiñ derslikleri cedveline qoşulğan «Qırımtatar tili (ana tili)», «Qırımtatar edebiyatı», «Qırımtatar tili (yabancı til)» programmaları bar.
«2016 senesi Qırımtatarca-rusça luğat ilk sefer basılğandır. 4 biñ sözli mektep luğatı qırımtatarca tasil alğan umumtasil teşkilâtlarnıñ talebelerine berilgen. Rusçadan ya da bu tilden deñiştirilmeyip alınğan sözler de qayd etile», – dep aytıla haberde.
Nazirlikniñ bildirgenine köre, Qırım bücetinden buña 46,7 million ruble ayırıldı. Derslikler qırımtatarca ders bergen mektep ve sınıflarğa berilgendir.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Ukraina prezidenti namzeti, alıp barıcı ve şoumen Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, işğal etilgen Qırımnen bağlı beş sual berdi.
Bu aqta ATR telekanalı «Prâmıy» telekanalında aydınlatılğan muracaatqa esaslanıp bildire.
«Sayğılı Volodımır Oleksandrovıç, saylavaldı kampaniyañız devamında qırımtatar halqı ve Qırımnıñ diger sakinleri içün müim olğan meselelerni ne sizden, ne de diger prezident namzetlerinden eşittik. Sizge bir qaç sual bermek ister edim. Beş sualim bar. Olarğa qısqa cevap bermeñizni rica etem», – dep bildire Cemilevniñ muracaat sözlerini kütleviy haber vastaları.
Qırımtatarlarnıñ lideri prezident namzetinden bularnı soradı:
1. Rusiye tarafı aytqanı kibi, Qırım serbest, demokratik saylav neticesinde Rusiyerniñ bir qısmı oldı, dep tüşünesiñizmi? Onı Ukraina terkibine mıtlaq qaytarılacaq işğal altındaki topraq olaraq sayasıñızmı?
2. Rusiye ile eyi qomşulıq munasebetlerini tüzetmek içün, barışıq olması içün bütün küçüñizni berersiñiz, dep aytqan ediñiz. Biz Rusiyege ücüm etmedik, onıñ topraqlarını işğal etmedik, angi yolnen ketecegini aytmadıq, şunıñ içün Rusiye ile barışıq olması içün nasıl adımlarğa azırsıñız, dep bilmege isteyim? Bu uzlaşuvlarda Qırım ilhaqınıñ qanunğa uymasınıñ tanıluvı, Ukraina terkibinde olsa da, sahte Donetsk ve Lugansk cumhuriyetleriniñ tanıluvı barmı?
3. Putin (Rusiye prezidenti Vladimir Putin – QA) ilhaq etilgen Qırımda körüşmege teklif etse, bu körüşüvge razı olursıñızmı?
4. Bazı prezident namzetleri saylav kampaniyasınıñ birinci turında Rusiye ile eyi munasebetlerni qurmaq içün Qırımnıñ qamaçavını toqtatacaqmız, dep aytqan edi. Prezident olsañız, böyle adım atarsıñızmı?
5. Qırım Muhtar Cumhuriyeti statusınıñ Qırım muhtariyetine – yani qırımtatar halqınıñ genotsidinden soñ sovetler rejimi tarafından yoq etilgen territorial-milliy muhtariyetke – deñiştirilüvine nasıl baqasıñız?
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Ukraina prezidenti namzeti Zelenskıy ve ştabınıñ vekilleri Mustafa Cemilevniñ muracaatını açıq sürette daa izaatlamadı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Ukraina prezidenti saylavlarınıñ birinci tur neticelerine köre, saylayıcılarnıñ 30,24%-ı Volodımır Zelenskıyge rey berdi, 15,95%-ı şimdiki devlet yolbaşçısı Petro Poroşenkoğa. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaqtır.
Qırımlı ukrain jurnalisti, Qırım.Aqiqat yazıcısı Pavel Kazarin oña ve zenaatdaşı Mıroslava Barçukqa Ukraina prezidenti namzetleri Petro Poroşenko ve Volodımır Zelenskıynıñ munaqaşalarını keçirmege teklif etildi, dep bildirdi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Edem Smailov ve Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Şaban Umerovnıñ tibbiy tedqiq yapılmasına yardım etmesini rica etti. Ukraina ombudsmeniniñ malümatına köre, mabüslerniñ sağlıq vaziyeti pek fenalaştı.
Bu aqta o, Facebook saifesinde yazdı.
«Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovadan Ukraina vatandaşları aqlarınıñ bozuluvına emiyet berip, olarnı ğayrıdan tiklemek içün acele tedbir almasını talap etem. Hususan eki Ukraina vatandaşınıñ tolu tibbiy tedqiqi ve acele ihtisaslı ekim yardımı kösterilmesini talap etem», – dep aytıla haberde.
Denisova halqara aq qorçalayıcı teşkilâtları ve missiyalarınınıñ vekillerine muracaat etip, qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını ğayrıdan tiklemek içün tedbir almağa ve olarnıñ bozuluvına yol bermemege rica etti.
Hatırlatamız, fevralniñ 26-nda advokat Nazim Şeyhmambetov Edem Smailov ve Şaban Umerovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep bildirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi martnıñ 27-nde Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal tutuldı. Olardan biri Şaban Umerov aldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada ormanlarnı ziyaretlerge qapatıp, yanğın telükesi müddetini mayısnıñ soñuna qadar uzattı. Bu aqta Kreml kontrolindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük bildirdi.
«Bugünden başlap Ekologiya nazirliginiñ buyruğınen yanğın telükesi müddeti bu aynıñ soñuna qadar uzatıla», – dep qayd etti o.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, bu buyruq koronavirus qırğınlığı sebebinden qabul etilmedi.
«Bu quru bir mevsim. Koronavirus sebebinden degil, yanğın telükesi yüksek olğanı içün ormanlarnı qapatmağa qarar berdik», – dep qoştı Aksenov.
Yüksek yanğın telükesi ve koronavirusnen bağlı sıñırlav tedbirleri sebebinden ormancılar qurtarıcı, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri ve qazaq qafilelerinen beraber Yalta dağ orman qoruğınıñ qoruvını quvetleştirdi.
Qırımda yaznıñ yanğın telükesi mevsiminiñ başlanğıçını aprelniñ 1-nden belgiledi.


text:
Qırım ile memuriy sıñırğa salı künü, sentâbr 22-de, yarımada qamaçavına yardım köstermege istegen «Azov» polkunıñ temsilcileri keldi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, «Azov» yazısı ile futbolkalarnı kiygen bir qaç insan «Çonğar» kiriş noqtasına keldi, özlerini polk temsilcileri olaraq tanıttılar ve «Pravıy sektor» bazası yanında faaller ile muzakerelerni keçire.
Olarnıñ sözlerine köre, olar işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda kiriş noqtalarınıñ qamaçavı boyunca aktsiya keçirilmesine yardım etmege isteyler.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri erzaq qamaçavınıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Turistik yollamalar yañıdan satılıp başlağan soñ üç kün devamında Türkiye rusiyeliler arasında eñ populâr yöneliş oldı. Bu aqta bazarertesi künü «Kommersant» yaza.
Neşirniñ malümatına köre, satılğan turlarnıñ 35 fayızı iyül 1-den Rusiye vatandaşları içün yañıdan açılğan Türkiye kurortları ola.
İyül 2-de Rusiye turistik operatorları assotsiatsiyasınıñ icra müdiri Mayya Lomidzeniñ «RİA Novosti» agentligine bildirgenine binaen, Türkiyege putövkalarnıñ istenilmesi kerçek tekliflerge köre on qat ziyadedir. Bunen beraber, onıñ sözlerine köre, turlarnı çoq insan almay, esasen, bu muntazam ava taşimasınen turistik paketleriniñ yüksek fiyatlarınen bağlı.
Turoperatorlarnıñ ilân etkenlerine köre, olar çarter programmasını yañıdan teşkil etmege azır, amma bu tek Rusiye aviatsiyasınıñ resmiy qararından soñ mümkün olacaq.
Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğan iyün 29-da telefon lafı çerçivesinde turizm saasında işbirlik yañıdan tiklemesi ve ticariy-iqtisadiy munasebetlerniñ eyileştirilmesi başlaması aqqında añlaştılar.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı. Bundan soñ Moskva Ankarağa qarşı sanktsiyalar kirsetti.


text:
Qırımda idare etken strukturalar ve «imaye küçleri»niñ bölükleri yarımadadan ukrain ordunı quvıp, sakinlerni tış dünyadan kesip attılar, – dep bildirdi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca maruza müellifi, mustaqil Qırım jurnalisti ve uquq qoruyıcı Andrey Klimenko.
Qoşma Ştatlarnıñ Atlantik şurasınıñ taqiqat merkezi ve «Freedom House» uquq qoruyıcı teşkilâtı tarafından aşkâr etilgen vesiqada Qırımnıñ işğali insan aqlarınıñ bir sıra bozuluvlarına yol bergeni aqqında aytıla.
«Kreml içün istenmez Qırım sakinleri beden cebirge, sürgünlik, apiske oğray bile», – qayd etti Andrey Klimenko.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda qavmiy ve diniy azlıqlarnıñ vekilleri, mustaqil matbuat vastaları taqip etile, Ukraina mülkiyetiniñ mecburiy milliyleştirüvi keçirile.
Evel bildirilgeni kibi, «Freedom House» uquq qoruyıcı teşkilâtı Qırım yarımadasında insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca yañı maruzanı aşkâr etti. Vesiqada Qırımda muhalifetniñ taqibi ve regionnı «informatsion getto»ğa çevirmek içün yapılğan ıntıluvlar aqqında aytıla.


text:
Bunı Qırımnıñ «İçtimaiy siyaset naziri» Yelena Romanovskaya bildirdi, dep haber ete Novosti Krıma.
«Çarşenbe künü, iyün 4-de, Nazirler Şurasınıñ reisi adından Qırım Devlet Şurasınıñ baquvına yarımadada «keçici müddet» devamında iş ödevi aşğariy miqdarınıñ belgilevi boyunca, bücet saasında – 4628 ruble, bücet olmağan saada – 4141 ruble, leyhanı çıqarmağa teklif etemiz», – dedi o.
Öz başına tayin etilgen Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov «nazirlik»ke salı künü, iyün 3-ne qadar, işbu raqamlarnı zenaat birlikleri ile muzakere etmege teklif etti.
«Eger de zenaat birlikleri qarşı çıqmasa, men de razı olurım», – dedi o.
Qayd etemiz, aprel 1-den «Rusiyeli» Qırımda aylıqnıñ aşğariy miqdarı 5554 ruble edi.