text:
Qırımda bir künde 221 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, bu tünevinki raqamdan daa yüksek oldı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi bildirdi.
Resmiy malümatqa köre, 220 insan yahşı oldı, 10 hasta vefat etti.
Yanvarniñ 19-nda Sağlıq nazirligi bir künde 199 hasta ve doquz vefat aqqında bildirdi.
Yanvarniñ 19-nda Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti COVID-19 pandemiyasınen bağlı yañı sıñırlavlar kirsetti. 60 yaştan büyük Qırım sakinleri izolâtsiyada qalmalı.
Bundan ğayrı, yañı sıñırlavlarğa köre, Qırım müessiseleri hadimleriniñ 50%-ını uzaqtan iş rejimine keçirmeli.
Yanvarniñ 17-nden itibaren Qırımda kovidnen bağlı sıñırlavlar quvetleştirile, dep bildire akimiyet. Aş müessiseleri, alış-veriş merkezleri, salon, sauna, fitnes-merkezleri, teatr ve kinoteatrlerde ziyaretçilerden kene QR-kodlar talap etilmeli.
Restoranlarda eglence tedbirleriniñ keçirilüvi yasaqlana. Hostel işiniñ yasağı «hususiy emirge qadar» uzatıldı. Kütleviy tedbirler de yasaqlandı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.


c: text/html

text:
Kıyiv
Kıyiv ya da Kiyev (ukraince KиïB, qırımtatar tarihiy isim Qıyab) — Ukrainanıñ paytahtıdır, Şarqiy Avropada eñ eski şeerlerden biridir. 1982 Kıyiv öz 1500 yıllığını toldurdı. Efsanege köre, Kıyivniñ qurucıları üç ağa-qardaş Kıy Şek ve Horıvdır. Eñ büyük ağasından yañı şeer adın aldı. Bu efsane bizim zamanımızğa XII asırnıñ yılnamesinde kelgendir.
Şimdiki Kıyiv – Ukrainanıñ eñ büyük şeeri ve iqtisadiy, siyasiy, ilmiy ve medeniy merkezi. Kıyivniñ ealisi 2,5 milliondan ziyadedir, meydanlığı 820 km². Ondan 367 km² – şeer bağçaları.
Kıyivden eñ esas naqliyat yolları keçe, ondan da ğayrı Ukrainanıñ eñ büyük özeni – Özü aqa, ve şeerni eki parçağa böle. Kıyiv – devletniñ siyasiy merkezidir. Mında Prezident, onıñ idaresi, Yuqarı Rada, ve Nazirler Kabineti (ükümet) çalışa.
Kıyiv medeniy merkezi olğanı içün mında çoq müzeyler, Ukrainanıñ ilimler Akademiyası, Milliy ilmiy kitaphane. Eñ büyük ve üner teatrler – Taras Şevçenko adına Milliy opera, İvan Franko adına Milliy akademik dramatik teatri, Lesâ Ukrainka adına rus dramatik teatri.
Devletniñ paytahtında eñ esas ve ciddiy ilmiy oquv yartları olmaq kerek. Kıyivde eñ belli ali oquv yurtlarından "Kıyevo-Mogılanska akademiya" Milliy universiteti, Taras Şevçenko adına Kıyiv milliy universiteti, Milliy tehnikiy Universiteti birleridir.
Kıyivde 3000-den ziyade tarih, mimarlıq ve medeniyet abideleri bar, olardan eñ belli soylar – Aziz Sofiya katedral kilsesi (Sofiyskıy sobor), Aziz Anrrey kilsesi (Andriyivska tserkva), Kıyevo-Peçerska lavra, Altın Qapı (Zoloti Vorota), Mustaqillik meydanı (Maydan Nezalejnosti). Hreşçatık – Kıyivniñ merkeziy soqağı. Mustaqillik meydanı – şeerin merkeziy meydanıdır.
Kıyivde çoq qavehane ve aşhaneler bar. Olar bütün dünyanıñ aşlarını teklif eteler ve olarnıñ arasında Mustaqillik Meydanındaki "Qırım" adlı qırımtatar milliy qavehanesi bar.
ResimlerDeñiştir
BağlantılarDeñiştir
- Kıyiv Qırım cemiyeti 1 martnıñ 2010 s. arhivlengen.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Brüsselden kelgen malümatlarğa köre, şeherniñ metrosı ve avalimanında yüz bergen patlavlarda eñ azı 28 insan qurban olğan.
Brüsselniñ naqliyat hızmeti bergen malümatlarına binaen, «Malbek» stantsiyasında patlav neticesinde 15 insan elâk oldı. Matbuat vastaları bergen malümatlarğa köre, avalimanında olğan patlav neticesinde daa 13 insan öldi. Akimiyetniñ qaydlarına köre, eki patlavdan bir tanesi, özüni patlatqan adamnıñ sebebinden oldı.
Brüsselniñ avalimanını ve içtimaiy naqliyatlarını qapattılar. Belçika akimiyeti yerli sakinlerine evden çıqmamağa rica eteler.
Devlet naziri Şarl Mişel bu ucumlarnı «kör, zorbalıqnen yapılğan ve qorqaq» kibi adlandırdı. Başqa memleketlerniñ akimiyetleri avalimanlarda ve başqa müim içtimaiy noqtalarda nezaretni quvetleştirdiler.
Belçikanı, terroristik havfı ceetten, eñ yüksek derecege köterdiler.
Ukraina Tışqı İşler nazirliginde haber etkenleri kibi, yaralanğanlar arasında ukrainlerniñ olması teşkerilmekte.
Küzde Parij şeherinde yüz bergen patlavlardan soñ, Belçika terroristik telükesi dairesinde üçünci derecede tura edi.


text:
Qırım.Aqiqat saytına belli olğanı kibi, işbu videonıñ müellifi Qırımlı muzıkant İgor Neskubindir.
«Okarina – balçıqtan yapılğan fleyta, qadimiy alettir. Men muzıkant, amma şu alette daa kerek olğanı kibi çalmayım. Qavmiy fleytalarnıñ alemi soñsuzdır», – dep añlattı o Qırım.Aqiqatqa.
Çalğıcınıñ aytqanına köre, alet vastası ile Ukraina gimnni icra etmege apansızdan qarar aldı.
«Biz dostlarımıznen aşhanede otura, qasevet çeke edik. Gitara ve okarina bar edi, soñkisinde oynamağa da deyerlik bilmeyim. Bir kimse dedi: onıñ vastası ile Ukraina gimnini çalmağa mümkünmi? Men şu fleytanı dudaqlarıma ketirip, birden çalıp oldım», – dep tarif etti Neskubin.
10 kün devamında bu videonı 3 biñden ziyade insan baqtı.


text:
Kiyevde iyül 14-15 künleri Ukraina tamır halqlarınıñ aqlarınıñ qanuniy teminlevi boyunca seminar keçirilecek. Şu cümleden, söz qırımtatarlarnıñ statusı aqqında qanun leyhası aqqında kete.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, tedbir BMT yardımı ile keçecek ,mesleatlarda tamır halqlarınıñ meseleleri boyunca Avropa ekspertleri ve mütehassısları iştirak etecek. Bunıñ ile OSCE temsilciyeri, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ insan aqları boyunca vekâletlisiniñ ve ukrain parlamenti apparatınıñ temsilcileri qoşulacaq.
«Seminar iştirakçileriniñ çoqusı – qanun leyhasınıñ işlep çıqarılması boyunca iş gruppasına kirgen ukrain eskpertleridir. Olarnıñ arasında: Natalya Belitser, Yuliya Tişçenko, İgor Semivolos, Ukraina adliye naziri Sergey Petuhov», – deyler matbuat hızmetinde.
Bildirilgeni kibi, işbu seminar – Ukraina parlamentine kirsetilecek qanun leyhalarınıñ soñ azırlıq derecesidir.
Ukraina Yuqarı Şurası mart 20 künü 2014 senesi qırımtatar halqınıñ statusını tamır halqı olaraq tanıdı ve BMT tamır halqlarınıñ aqları Beyannamesine qoşuldı.


text:
Qırımda mayıs 21 künü faaller ve «İnter» telekanalı jurnalistleriniñ yaqalanuvı Rusiye politsiyası tarafından planlaştırılğan edi. Bunı Qırım.Aqiqatqa Ermeni Bazarnıñ İçki işler rayon bölüginde bir qaç saat bulunğan Veldar Şukurciyev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu «politsiya tesadüfi» degil, politsiya hadimleri evelden faallerni tutacaq edi.
«Bizni yavaş-yavaş quvmaqtalar. Daimiy basqı mehanizmi işletildi. Belli ki, er bir telefon subetimizni diñleyler, er bir adımımız – taqip etile», – dedi Veldar Şukurciyev.
Faali şunı qayd etti ki, bu kibi yaqalanuvlarnıñ maqsadı – farqlı tüşüngenlerni Qırımdan quvamaq ve digerlerge nasiat etmek.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mayıs 21 künü «İnter» ukrain telekanalınıñ üç mühbirini ve Ukrainağa qoltutqan dört faalni Rusiye politsiyası Aqmescit-Ermeni Bazar yolunda yaqaladı. Faallerniñ malümatına köre, yaqalanğanlarnı rayon bölügine şahsiyetlerini belgilemek içün alıp keteler.
Ermeni Bazar şeeriniñ İçki işler rayon bölüginde olğan çoq saatlik sorğudan soñ yaqalanğan Leonid Küzmin, «İnter» telekanalınıñ operatorı Vitaliy Zâtkovskiy ve daa eki faalni azat ettiler
Küzmin aytqanı kibi, politsiya hadimleri fallerden olarnıñ Ermeni Bazarda ne iş yapqanları aqta soray ediler. Parmaq izlerini aldı, foto yaptılar
Qırım faalleri Leonid Küzmin ve Veldar Şukurciyev Aqmescitte mart 9-da Taras Şevçenkonı añma aktsiyasında yaqalanğan ediler. Mahkeme olarnı ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep 40 saatlik mecburiy işelr ile cezaladı. Soñra ise cezanı deñiştirip, er birine 10 biñ rublelik para cezasını belgiledi. Faaller Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ tesisçileri olalar.


text:
Qırım qamaçavınıñ teşkilâtçıları Ukraina prezidentiniñ memuriyeti yanında yarımada energetik qamaçavınıñ devam ettirilmesini talap etecek faallerge qol tutmaylar. Bu aqta qamaçav idarecisi Lenur İslâmov bildirdi.
«Men, Qırımnıñ «vatandaşlıq qamaçavı» baş ştabınıñ reberi olaraq bildirem:
Bugün Bankovayada keçirilmesi planlaştırılğan aktsiyağa alâqamız yoq. Bu mitingge faallerimizni yollamaymız», – dep yazdı .
«Birinci duşmanımız – Putin. Dağılmamaq kerekmiz», – qayd etti o.
Qırım energetik qamaçavı toqtatılmasına qarşı çıqqanlar salı künü, dekabr 8-de, Kiyevde Ukraina prezidenti memuriyeti yanında narazılıq numayışını keçirip, «Qırım meselesini» Minsk añlaşmalarına qoşmağa talap etecek olalar.
Qıtaiy Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa elektrik energiyasını bergen yolaqlardan biri «Kahovka – Titan» yolağı elektrik energiyasına bağlandı.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqladı.


text:
Qırımda Keriç boğazında köpür qurulacaq territoriyasında yaşağan Keriç sakinleriniñ yerleştirilmesi içün 20 million ayırmağa söz bereler. Qırım bücetine mütenasip deñişmelerniñ Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ nevbetten tış umumiy toplaşuvında kirsetilmesi planlaştırıla, dep bildire Keriç şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Evleri köpür qurulması territosiyasında bulunğan Keriçteki Tsementnaya slobodka sakinleriniñ yerleştirilmesine para ayırılması aqqında Qırım parlamenti reisiniñ birinci muavini Konstantin Baharev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Tsementnaya slobodka sakinleriniñ yerleştirilmesiniñ teşkil etilmesi içün umumiy masraflar 246 million rubleni, bu cümleden, Rusiye bücetinden 226 millionve Qırım bücetinden 20 million rubleni teşkil etecektir.
«Endi kelecek afta köçecekler içün Nijniy Solneçnıy maallesinde çoq daireli evler quruvınıñ başlatması planlaştırıla, bunıñ içün, yapıcınıñ (podrâdçik) vaqtında işini başlap olması içün, nevbetten tış umumiy toplaşuvnıñ keçirilmesi kerek oldı», – dep qayd etti Baharev.
Onıñ sözlerine köre, işlerniñ bitirilmesi ve yañı evlerniñ işke tüşürilmesi bu sene noyabr ayına planlaştırılğan.
Umumen olaraq, Tsementnaya slobodkada 8 ev sakinleriniñ yerleştirilmesi planlaştırıla, o yerde 185 insan yaşay. Köçecekler içün yañı evler 2016 senesi oktâbr ayınıñ soñuna qadar qurulmaq kerek, dep söz bereler memuriyette.
Keriç sakinlerine olarnıñ kelecekte ola bilecek evleriniñ leyhasını kösterdiler, ve bu evler «komfort» olacağını vade ettiler. Tsementnaya slobodka maalesinde yaşağan Keriç sakinleri bundan evel Keriç köprü quruvı içün köçmege, amma tek «keyfiyetli ve musaviy qıymetli dairelerge», razı olğanlarını bildirdi. Yerli akimiyet ile añlaşmasalar, Moskvağa şikayet etmege niyetlengenler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kyive AQŞ elçihanesi yanında yüz bergen patlavnı, başta terakt kibi tanığan soñ qararnı deñiştirip, yaramazlıq olaraq qabul ettiler. Bunı Ukraina Milliy politsiyasınıñ alâqa bölügi beyan etti.
Milliy politsiya yolbaşçısı Sergey Knâzev dedi ki, patlav yeri tekrar baqılğan soñ boyle qarar alındı.
«Elçilikniñ azbarına atılğan patlav aleti iç kimsege zarar ketirmek mümkün degil edi. Bu sebepten, adise qaba huliganlıq (yaramazlıq) kibi tanıldı», – dedi Knâzev.
Knâzevniñ sözlerine köre, taqiqatnıñ alıp barılması içün mesuliyet Baş taqiqat idaresi ve Milliy politsiyanıñ cinaiy aqtaruv bölügine yüklenildi.
Ukraina telükesizlik hızmeti, bu iş çerçivesinde, terakt maqsadınen yapılğan cinayetniñ ihtimalını talil etmekte.
Politsiyada evel bildirdiler ki, iyünniñ 8-nde yarı geceden soñ elçilik azbarında patlav yüz berdi. Elçihane tarafından iç kimse zararlanmağanı ve binağa zarar berilmegeni beyan etildi. Elçilik bu adiseni terakt olaraq tanımağanını ayttı.


text:
Aprelniñ 4-nde Kreml kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi «ukrain diversantları davasınıñ» ükmüni çıqardı. Eki mabüs – Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabov – 14 yılğa üküm etildi. Mahkeme er birine para cezasını da berdi: Dudkağa – 350 biñ ruble, Bessarabovğa – 300 biñ ruble.
«Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka 2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı. Ştıblikov qabaatını tanıp, 5 yılğa üküm etildi, Bessarabov ve Dudka ise qabaatlarını tanımadılar. Ukraina telükesizlik hızmeti olarnıñ bir de bir alâqası bar olğanını inkâr ete.
Jurnalist Taras İbragimov Kreml kontrolindeki Aqyar mahkemesi qabaatlayıcı üküm çıqaracağından emin edi.
– Prokuror Vladimir Dudka içün 15 yıl ve Aleksey Bessarabov içün 14 yıl ve 10 ay istegende mahkeme 2-3 yıl az berir, dep tüşüngen edim. Amma üküm qabaatlayıcı olacağından iç bir şübhem yoq edi. Aqmescit davası da bar, anda Andrey Zahtey ve Yevgeniy Panovğa daa yımşaq bir üküm çıqarılğan edi. Ne yazıq ki, FSB ve mahkeme yeñdi, bunı tanımaq kerek, çünki mına «diversantlar» bar, olar mahküm etildi – bazıları qabaatını tanıdı, bu tahqiqat içün pek müim ola. Asılında, bu davada o qadar sır bar. Aqyarda davanıñ ilk mahkemesi olğanda soy-soplarından biri 2016 senesi noyabr ayında Aleksey Bessarabovnıñ evinde tintüv keçirilgende o, masada bir kâğıt qaldırğan edi: «Vladimirniñ iç bir qabaatı yoq». Şu sebepten tuvğanları Dudkanıñ bu davağa iç bir alâqası yoq, dep israr ete.
Vladimir Dudkanıñ advokatı Sergey Legostov şikâyetni on kün içinde temyiz etmege niyetlene ve qabaatlayıcı tara dava malümatları sahtelengenini tanıdı, dep qayd ete.
Qırımdaki «diversiya davaları» boyunca bu eñ sert üküm oldı. 14 yıl – büyük bir ceza.Sergey Legostov
– Dudka adiy bir arbiy degil edi – o, gemideki radio istihbaratında hızmet etti, 2010 senesi işten ayırıldı. Soñra Ukraina Fevqulâde vaziyetler nazirliginde ve daa soñra Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginde çalıştı. Oña aydınlatılğan qabaat içün pek kelişe edi. Qırımdaki «diversiya davaları» boyunca bu eñ sert üküm oldı. Belki, hata, tahqiqatnıñ sahte olğanını gizlemek, belki, mahkümlerni ve tuvğanlarını, qalğanlarını qorquzmağa isteyler. 14 yıl – büyük bir ceza. Olar, elbette, başqa bir şey beklemediler. Sözge çıqqanda olarğa Ukrainada qoltutqan er keske teşekkürler bildirip, qabaatlı olmağanlarını ayttılar. Bundan ğayrı, Aqyar prokuraturası ve Qırımdaki FSB İdaresiniñ yolbaşçısı adına soraştıruv ve tahqiqat keçirilgende mahkeme hata yapılğanını aydınlattı. Qabaatlayıcı taraf dava malümatlarınıñ bir qısmı sahte olğanını tanıdı. İmaye buña razı.
Vladimir Dudkanıñ oğlu İlya Dudka üküm ne qadar sert olğanına şaşıp, babasınıñ sağlıq problemleri aqqında hatırlata.
Babamnıñ yaşı belli, deñiştirüv olmasa, bu bir taraflı bilet olurİlya Dudka
– Babamnıñ yaşı belli, deñiştirüv olmasa, bu bir taraflı bilet olur. Tutuv şaraitlerinden şikâyet etmey, tek tibbiyet yaramay. Babam içün bizden ilâc alalar, amma bu eski ilâclar, babam olarnı tutulğandan evel qullanğan edi. Babam hastahanede baqılğan soñ yañı bir şey berilmedi, demek ki, tek alâmetlerni bastıramız. SİZOda qan basımı yükselip başladı – 150-90 ola, em de aşqazan ülseri bar, erkek hastalıqları bar. Bir afta evelsi körüştik – sağlıq aqqında laf ettik, babam etap etilecegine azırlanıp başladı. Mahkeme izin berse, kelecek aftanıñ ilk yarısında kene körüşüvge baracam.
MALÜMAT: 2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda «Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı.
2017 senesi noyabrniñ 16-nda Aqyar şeer mahkemesi Ştıblikovnı 5 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ve 200 biñ ruble (95 biñ ğrıvnâ) para cezasına üküm etti.
2018 senesi iyülniñ 31-nde Kreml kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi aqyarlı Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnıñ apis cezasını altı ayğa uzattı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ bildirgenine köre, Qırımda tutulğan Ukraina vatandaşları SBU hadimleri ya da hızmetçileri degil.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Roma Papası
Roma Papası — Katolik kilsesiniñ yolbaşçısı, katolik hristianlarınıñ diniy lideridir.
Katoliklerge köre Roma Papası Aziz Petrusnıñ halefidir. İsa Mesih kilse yolbaşçılığını yani papalıq vazifesini Aziz Petrusqa bergen, Petrus ise Roma şeeriniñ birinci yepiskopı olıp, Romada din qurbanı olaraq ölgen. Bu sebepten de eñ tabiiy varisleri Roma yepiskoplarıdır.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Papalıq tarihı bir çoq ceetten kilse tarihınen birleşe; bunıñnen baraber bu tarihnıñ bazı devirleri Papalıq qurumınıñ inkişafı baqımından ayrı bir hususiyet taşıy. İlk üç asır devamında papalar, daa çoq yerli Roma kilsesine emiyet bergenler; amma qısqa bir müddet soñra başqa kilselerge de qarışmağa başladılar: meselâ Papa I Klementin Korintoslılarğa mektübi (I asırnıñ soñu); Papa Viktornıñ Pasha tarihı mevzusında çıqqan muzakerelerge qarışması (II asırnıñ soñu) ve soñra büyük kilselerarası qurultay devrinde (IV ve V asır) papanın liderlik tesiri daa da açıq şekilde meydanğa çıqtı; 451 senesi Halkedon şurası, "Petrusnıñ papa I Leonıñ ağzında iradesini bildirgenini" ileri sürdi. Şarq (yani Bizans imperiyası) kilsesiniñ Ğarp kilsesinden ayırılması, Papalıqnıñ ğarptaki tesirini bayağı arttırdı. Buña qarşılıq Şarq, yavaş-yavaş Papalıqtan ayırıldı ve Mihail Kirulariosnıñ ortağa atqan mezhep ayırılığınen (1054 senesi) kilsede Papalıqnıñ akemlik aqqını tanımaz oldı. Papalıq tarihınıñ eñ buhranlı devri X asırdır. Bu devirde Papalıq, Romada çeşit türlü fırqalarnıñ elinde oyuncaq oldı; Papalıqnıñ Romadan ayırılıp Avinyonğa yerleşkeni Avinyon Papalığından itibaren, papalar frenk siyasetiniñ tesirinde qaldılar; bir ara üç ayrı yerde (Roma, Avinyon, Piza) aynı zamanda üç ayrı papanıñ bulunğanı büyük ayırılıq devrinden (1378-1417) itibaren de, Kilselerarası şurasınıñ papağa üstünligini qorçalağan "uzlaştırma" nazariyesi ağır basmağa başladı. Diger buhranlı devirler küçük sarsıntılarnen atlatıldı. (Uyanuv devrinde din duyğusınıñ zayıflaşması, Protestant islâatı, aydın zorbalıq devri ve Napoleon devri). Buña qarşılıq papalıq, XI asırnıñ soñunen XIV asırnıñ başı arasında papa VII Gregoriusnıñ (1073-1085) reformaları ve Laterano şuralarınıñ (hususan papa III İnnokentius tarafından toplanğan IV Laterano şurası) alğan nizam qararları sayesinde pek parlaq bir devir yaşadı. Bugün, papalıqnıñ yalıñız katolik kilsesi içinde büyük tesiri bardır. IX Piyus, Sillabus (1864) adlı fermanınen liberal ve modern aqılcı tüşünceleri yaramay tanığan soñ XIII Leonıñ Rerum Novarum (1891) adlı fermanından itibaren, Papalıq, içtimaiy meseleleri elge almaq içün keniş bir çaba kösterdi ve XXIII Yohannesniñ papalığı sırasında zemaneviy dünya meselelerinen yaqından meraqlandı.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev sentâbrniñ 12 Salı künü New-Yorkta işini başlatacaq BMT General Assambleyasınıñ 72-nci sessiyasında iştirak etecek olğan ukrain eyyetine kirsetildi.
Umumen ukrain eyyeti terkibinde 10 kişi bar. Eyyetke Ukraina tışqı işler naziri Pavel Klimkin yolbaşçılıq yapmaqta.
Eyyet terkibi ukrain devleti yolbaşçısınıñ resmiy saifesinde derc etilgen Ukraina prezidentiniñ qararınen tasdıqlanmaqta.
Bunıñ arfesi olğan sentâbrniñ 11-nde qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çuvarov, Ukraina prezidenti Pötr Poroşenkonı New-Yorkta keçirilecek olğan BMT General Assambleyasında yapacaq çıqışında işğal altındaki Qırımda Rusiye, Meclisniñ faaliyeti canlandırılmasınen bağlı BMT Halqara mahkemesiniñ qararını yerine ketirmegenini urğulamasına çağırğan edi.
BMT Genassambleyasınıñ 2-nci sessiyası sentâbrniñ 12-nde açılacaq. Beklenilgenine köre, sentâbrniñ 19-nda Poroşenko anda çıqış yapıp, Donbassqa BMT barıştırıcılarınıñ kirsetilüvinen itimalinen bağla maruzasını oquycaq.


text:
Ukraina Havfsızlıq Hızmetinin hadimleri Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokutraturasınen birlikte «Rysiye nezareti altında çalışqan mediyastrukturalar ağını» meydanğa çıqardı. Bu aqta özüniñ Facebook saifesinde SBU spikeri Olena Gitlyanskaya haber etmekte.
«Hızmet hadimleri tesbit etkenine köre, bunı tecavuzcı-devlet Ukrainağa qarşı alıp barğan gibrid informatsion cenk çerçivesinde qullanıp kelgen eken. Al-azırda taqiqat işleri yürsetilmekte. Operatsiya inceliklerini ilâve olaraq bugün bildirecekmiz», – dep yaza Gitlyanskaya.
Gitlyanskaya daa soñra, «tintüvler «RİA Novosti Ukrainı» ofisinde ötketilmekte ve yolbaşçısı şimdilik tutulıp alınğanı» aqqında haber ete.
Mayısnıñ 15-nde Rusiyeniñ «RİA Novosti» informagentligi, Kyivde SBU hadimleri onıñ Ukrainadaki temsilciligine «sürüp kirdiler», dep haber etken edi.
KHV bergen malümatqa köre, tüntüv esnasında «RİA Novosti Ukrainı»niñ hadimi Kirill Vışinskiy tutulıp alınğan. O, bu hususnen bağlı açıq izaatlar bermedi.


text:
Ukraina Nazirler kabineti Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıynıñ işğal etilgen Qırımda "gaz borusında diversiyada" qabaatlanıp tutulğan qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlğa Levko Lukyanenko adına devlet stipendiyasınıñ tayin etilmesi aqqında fermanını tasdıqladı. Bunıñ aqqında söz ükümetniñ oturışında ketti.
Stipendiya Rusiye apsinde qalğan müddet devamında ve azatlıqqa çıqqan soñ bir yıl devamında berilecektir.
Evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırım.Aqiqat frilanseri Vladislav Yesipenkoğa ve Kremlniñ siyasiy mabsüleri kibi tanılğan bir sıra vatandaş jurnalisti ve faalge Levko Lukyanenko adına devlet stipendiyasınıñ tayin etilmesi aqqında fermanlar imzaladı.
Levko Lukyanenko devlet stipendiyaları – Rusiye tarafından qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ aqları, azatlığı ve menfaatlarınıñ qorçalavını temin etmek maqsadınen 2018 senesinden itibaren berilgen mukâfattır.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Qırımnıñ Rus Yuqarı mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabusı Muslim Aliyevniñ şikâyet arizasını red etti. Bunı Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında mabusnıñ advokatı Sergey Legostov bildirdi.
«Olar (mahkemeciler – QA) kene qabul etmege sebep körmediler, o mahsus hızmetlerde saqlı turğan maddiy delilerini yoq ete bilir, o şaatlarnı qorquzdıra bilir, sanki yañı cinayet işlemek mümkün, sanki bir de bir yerge ğayıp olmaq mümkün dep bellidiler», – tarif etti advokat.
Legostovnıñ sözlerine köre, Muslim Aliyev, oña qarşı açılğan cinaiy iş «siyasiy sımarışı olğanını» ayta. Ondan da ğayrı o mahkemeciler kollegiyasını ve prokurornı işten çeştirilmesini talap etti, amma bu da red etildi.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilmesi meselesi daima BMT Telükesizligi Şurasınıñ kün tertibinde qalacaq. Bunı "Ukrinform"ğa tefsir bergende, Estoniyanıñ BMT-de daimiy vekili Sven Yurgenson aytıp berdi. Estoniya yanvarniñ 1-inden başlap Telükesizlik Şurasında Şarqiy Avropanı taqdim ete edi.
"Ukrainanıñ, hususan Qırımnıñ işğali meselesi bugün eñ müimlerden birisi ve biz onı daima kün tertibinde tutmağa tırışacaqmız. Bu eñ accı meseledir", - qayd etti o.
O, BMT Telükesizligi Şurası oğraşqan Şarqiy Avropada çatışmalar aqqında sualge cevap bererek, olarğa Pridnestrovye ve Gürcistan vaziyetleri ait dep, ayttı.
"Bizim başqa potentsial davalarımız da bar - Pridnestrovye ya da Gürcistannıñ işğal etilgen qısmı. Amma Ukraina meselesi şimdi eñ accıdır", - qayd etti Yurgenson.
Yanvarniñ 1-inde BMT Telükesizligi Şurasınıñ terkibine yañı daimiy olmağan azalar kirdi: Niger, Sent-Vinsent ve Grenadinler, Tunis, Vyetnam ve Sarqiy Avropanı taqdim etken Estoniya. Bundan evel bu işni Poloniya becere edi, daa evel ise 2016-2017 yıllarda - Ukraina.


text:
Sabıq siyasiy mabüs, qırımlı rejissör Oleğ Sentsov, cemiyet teşkilâtını yaratmağa istegeni aqqında haber etti. Bunı o, oktâbr 21-inde Ukrainian ID Awards mükâfatınıñ berilmesinde ayttı.
"Şimdi büyük imkânlar açıldı. Meni er yerge davet eteler, men er keske meraqlım. Amma bu çoqqa sürmez. Eñ çoqu yarım yıl. Soñra meraq azlaşıp başlar, yoq olur ve menden er kes bezer. Onıñ içün men, uquq qoruyıcı ve medeniy işlerinen oğraşacaq cemiyet teşkilâtını yaratmağa niyetlenem", - dedi Sentsov.
Bundan ğayrı, bu teşkilâtnıñ paranen temin etilmesi içün ayrı fond tikleycegi aqqında ayttı.
PaHee CeHцoBy Bpyчили MeждyHapoдHyю Harpaдy Ukrainian ID Awards, «зa HecokpyшиMyю cилy B бopbбe зa идeaлы cBoбoды».
Daa evel Sentsovğa "azatlıq idealları oğrunda küreşte sarsılmaz küçü içün" Ukrainian ID Awards mükâfatı berildi.


text:
Qırım işğali neticesinde yarımadada qurulğan devlet idare sisteması yoq etildi, vatandaş cemiyetiniñ institutları qıymetsiz oldı, Rusiye işğalci memuriyetine qoltutmağan Qırım sakinlerine qarşı repressiya ve siyasiy esaslı taqip mehanizmleri yapıldı.
Halqara toplulıq, halqara gumanitar uquq qaidelerinen qorulğan şahıslarnı avuştıruv ve sürgün etüv, yarımada ealisi yerine öz vatandaşlarını ketirüv yolunen Qırım ealisiniñ demografik terkibini zorlav deñiştirme siyasetini keçirgen tecavuzcı memleket tarafından yarımadanıñ qanunsız müstemlekeleştirilüviniñ şaatı ola. Etnik ukrainler ve qırımtatarlar ayrı zulum altındadır. Qırımtatar halqınıñ siyasiy ve medeniy aqlarınıñ bozuluvı, hususan temsiliy organı – Meclisniñ yasaqlanması, ana tilinde tasil aluv aqqınıñ bozuluvı, insanlarnı tutıp esir aluv, öldürüv, tintüv ve tutuvlar qırımtatarlarğa qarşı yapılğan ırqiy ayırımnıñ delilleri ola. Böyle siyaset neticesinde vaqtınca işğal etilgen Qırımda qırımtatar milliy müessiseler sisteması yoq etildi, qırımtatarlarnıñ milliy liderleri Qırımnı terk etmege mecbur oldı ve taqip etilgenleri içün evlerine qaytıp olamay.
Qırımtatar halqı aqlarınıñ ğayrıdan tiklenüvi ve kimliginiñ qorulması Qırımnı işğalden qurtaruv esnasınıñ ayırılmaz bir parçası ola.
Qırım işğaliniñ toqtatıluvı – Ukraina ve dünya içün çezilüvi bir çoq ceetten regionnıñ kelecek reintegratsiyasını belgileycek ve halqara toplulıq ğayretleriniñ birleştirilüvine ve halqara ortaqlarımıznen areketlerniñ koordinatsiya etilmesine bağlı bir mesele.


text:
Mısırnıñ sabıq prezidenti ve «Musulman qardaşlar» teşkilâtınıñ sabıq lideri Muhammed Mursi casuslıq ile alâqasına dair davası baqılğan mahkemede vefat etti. Bu aqta BBC Mısır televideniyesine esaslanıp haber ete, dep yaza Azatlıq Radiosı.
2015 senesi aprel ayında Mursi prezidentlik vaqtında narazılıq bildirgenlerni apiske almağa ve işkencege oğratmağa emir etkeni içün 20 yılğa üküm etilgen edi. Onı HAMAS Filistin radikal taqımı ve «Hezbolla» Lübnan radikalları ile bağı olğanında qabaatlağan ediler.
Muhammed Mursi 2012 senesi «arap baari» ve prezident Hosni Mubarak devrilgen soñ Mısır tarihında ilk olğan demokratik raqiplik saylavlarında ğalip çıqqan edi. 2013 senesi iyül ayında Mursi Mısır silâlı quvetleriniñ generalları tarafından akimiyetten çetleştirildi. «Musulman qardaşlarnı» terror teşkilâtı olaraq ilân etken Abdul-Fattah as-Sisi devlet yolbaşçısı oldı.


text:
Äygili Şıñğıs qağannıñ alıp imperiyası qwramına talay türki taypaları kirgeni belgili. Sol taypalardan imperiyanıñ joğarğı bilik buınında qızmet etken tanımal tarihi twlğalar şıqtı
Özgeler sovet odağı üşin, kompartiya üşin dep ala şapqın bolıp jürgen twsta, zaman jügin köterer mäñgilik şığarma jazu da teginnen tegin emes.
IX-X ğasırlarda Qazaqstan jerinde ömir sürgen oğızdar Sırdariyanıñ orta ağısınan Edildiñ tömengi boyına deyingi aralıqtı mekendegen.
Wlıbritaniyada jıl sayın «Dostıq Cup» attı auqımdı şara ötkizilip twradı. Biıl ol Mançesterde boladı. Sonıñ ayasında Angliyada, Şotlandiyada, Uel'ste jäne Soltüstik Irlandiyada oqıp jatqan qazaq studentteri bas qospaq.
Azuı altı qarıs Oljastıñ da taqır jerden payda bolmağandığın, sol Paveldiñ şekpeninen şıqqanın osı aqın şığarmaşılığımen tanısqan adam bayqay aladı.


text:
Sentâbr 13 künü Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi yanında Kebir camisinde qadınlar içün İslâm ve Quran oquv kursları açıldı. Birinci derske 10 qadın qoşuldı, eñ büyügi 85 yaşında, haber ete QMDİ matbuat hızmeti.
Dersler arap elifbesiniñ tez sürette oquv nazariyetinde, arap tilinde ariflerniñ yazıluvı ve Qurannı oquv qaidelerinde qurula. Aynı bu sırada qadındar din, İslâm şartları, Muhammed Peyğamberiniñ ayatı tasviri, İslâm tarihı ve diger islâm ilimleri ile tanış olacaqtır.
Birinci dersniñ çerçivesinde kurs ocası, Azaq medresesiniñ mezunı Lilâ Seitmemetova kiriş lektsiyasını keçirip, muqaddes Qurannıñ endirilüvi, Allahnıñ resuli Muhammed Peyğamberiniñ İslâmnıñ tarqatıluvındaki rolü aqqında tarif etti, em de qadınlarnı arap elifbesi arifleriniñ yarısına ögretti, haber ete matbuat hızmeti.
Programma altı ay devam etecek, soñunda mezunlar QMDİ şeadetnamelerini elde etecek.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev dey ki, Rusiye tarafından işğal etilgen yarımada mekteplerinde qırımtatatar tili ve edebiyatı fenleri dersten tış iş olaraq sayıla, şunıñ içün Qırımtatar tili ocalarını oca tecribesiz qaldıralar.
«Qırım ocaları ve ana-babalarından kelgen malümatqa köre, Qırım mekteplerinde qırımtatar tili ögretüvini qısqarttılar. Qırımtatar tili ve edebiyatını yalıñız dersten tış vaqıtta ögrenmege mümkün, 7-8 derslerde»,– yazdı o Facebookta.
«Qırımtatar tili ve edebiyatı feni oquv planına kirsetilmegeninden sebep, qırımtatar tiliniñ ögretüvi ocalaranıñ oca tecribesine kirmey», – dep qoştı Bariyev.
İşbu malümatnıñ diger qaynaqlarından tasdiqlavı yoqtır. Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ tasil nazirliginiñ izaatı da yoqtır.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda «Qırım Cumhuriyeti Anayasasına» köre üç devlet tili bar – qırımtatar, rus ve ukrain.


text:
Ukrain attestatını elde etmege istegen Qırım talebeleri içün «Online – Qırım içün ukrain tasili» faydalı resurını işlep çıqardılar.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqnıñ işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, işbu leyha müellifleri – Qırımda çalışqan, onıñ zemaneviy meselelerini bilgen ve Qırım sakinlerine distantsion oqutuv ile yardım etmege azır olğan tecribeli ocalar, ilim namzetleridir.
Oqutuv, tanışlarnıñ oqutuvı ile bağlı sualler boyunca cevap, yardım ya tevsiyeni almaq içün işbu saytqa kirmek ya da osvita.krim@gmail.com e-mail adresine mektüplerni yollamaq mümkün.
Yarımadada berilgen Rusiye şekli diplomları, attestatlar kibi, Ukrainada tanılmay ve mektep mezunları VNOnı bermek içün memleket qıtaiy qısmında olğan mekteplerde attestatsiyadan keçmeli. Qırımlılar içün eñ kelişken mekteplerden biri – Halqara ukrain mektebi, mında bütün imtianlarnı internet vastası ile bermege mümkün.


text:
Bükreş barışıq añlaşması
Bükreş barışıq añlaşması 1812 senesi sentâbr 28-de Osmanlı Devletinen Rusiye arasında şimdiki Romaniyanıñ Bükreş şeerinde yasalğan edi.
Sultan II Mahmud tahtqa çıqqanda Osmanlı Rusiyenen sançışa edi. İngilterenen 1809-da yasalğan añlaşma neticesinde Rusiyenen cenkke devam qararı berildi. Rusiyeniñ Frenkistannen meseleleri ve Osmanlı askeriniñ yıllar sürgen cenklerden yorğun tüşmesinden mütevellit eki yaq da 1812 senesinde barışıq añlaşması imzalamağa razı oldı. Bu añlaşmanıñ bazı şartları şulardır:
- Rusiye, Eflâk ve Boğdandan qaytacaq, Baserabiya regionı Rusiyege berilecek
- Osmanlı, Eflâk ve Boğdandan eki sene bergi almacaq
- Sırblar dahiliy işlerinde azat olacaq
- Tuna özeninde em Rus em de Osmanlı gemileri serbest dolaşalacaq. Prut ve Tuna özenleri eki memleket arasında sıñır olacaq
- Anapa qalesinen beraber, şimalde Quban özeni ağzından cenüpte Bzıb özeninece Qara deñiz yalısı Osmanlı Devletine, Bzıb özeninden cenüpteki Rion özeninece Qara deñiz yalıları Rusiyege taşlandı.
Añlaşma Rus komandanı Mihail Kutuzov tarafından tasdıq etildi.


text:
Xıdırlez
Xıdırlez yäki Hıdırlez (qırımtatarça Hıdırlez, gagauzça Hederlez, ay Yorgi, törekçä Hıdrellez, Hıdırellez; äzäri Xıdır İlyas, Xıdır Nəbi) - qırım tatarları häm başqa törki xalıqları milli bäyräme, möselman riwäyätläre buyınça şul könne Xıdır (Xızır) häm İlyas (İlia) päyğämbärläre cirdä oçraşqannar. Başqa mädäniättä Xıdır şäxese Georgiy Ciñüçe nä turı kilä.
Bäyräm may ayı başında (ğädättä 4-6 mayda) uza.
Törki xalıqlarda Xıdırlez bäyräme yılnıñ iñ möhim bäyrämnäreneñ berse bulıp sanalğan, XIX ğasırda öç kön däwamında ütkärelgän.
Qırım tatarları Hıdırlez ğöref-ğädätläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xalıq ğöref-ğädätläre buyınça "Xıdırlez" bäyrämendä öydä qalaqay (tügäräk ipi) peşerelä. Qalaqay öske yağı belen kükkä qarap yattı – ğöref-ğädätlär buyınça bu yıl bäräkätle, uñışqa bay yıl bulaçaq digän süz.
“Xıdırlez” maydanında qırımtatar ostaxanäläre eşläp çığarğan milli uyınçıqlar, kömeş bizäklär, balçıqtan yasalğan milli sawıt-saba, çigelgän yawlıqlar, külmäklär, baş kiemnäre yärminkäse açıldı, balalar öçen attraktsionnar, törle qırımtatar ansambl'läre, artistlarnıñ çığışları başlandı.
İskärmälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- "Xыдыpлeз" бәйpәMeHдә 30 Meңләп keшe kaTHaшTы
- Xыдыpлeз - Hıdırlez — y kpыMckиx TaTap
- KBилиHkoBa E. H. Xeдepлeз 2016 eлHың 16 aBrycT kөHeHдә apxиBлaHraH. // «HeзaBиcиMaя MoлдoBa», 4 Maя, 2001 r.
- Гarayзckиe Tpaдиции, пpaздHиkи, oбычaи(үлe cылTaMa)


text:
İnsan aqları boyunca Birleşken Milletler teşkilâtınıñ baş komissarı İdaresi (OHCHR) esabına köre, Rusiye işğal altındaki Qırımda 4575 dane devletnen şahıslarğa ait taşınmaz mal obyekti musadere etkendir. Bu aqta OON (BM) Ukrainada insan aqları boyunca Monitoring missiyasınıñ, Ukrainadaki insan aqlarınen bağlı vaziyetke bağışlanıp derc etilgen maruzasında söz yürsetilmekte.
«2014 senesi mart ayında Qırımda keçken referendumdan soñ başlanğan ve Rusiye Federatsiyası qanunına binaen «milliyleştirüv» denilerek, devlet ile şahıslarğa ait hususiy mülkniñ musaderesi devam ettirilmekte. 2017 senesi mayısnıñ 12-sine qadar 4575 dane devletke ve şahıslarğa ait taşınmaz obyekt«milliyleştirilgendir»», – denilmekte haberde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Şäntopnıñ Venada tığız parlamentariy diplomatiyası
Törkiyä parlamentı başlığı Şäntop Awstriya başqalasında parlamentariy diplomatiyasın alıp bara
Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop 5nçe Bötendönya parlament başlıqları konferenśiyasında qatnaşu öçen kitkän Awsriya başqalası Venada tığız parlamentariy diplomatiyası êşçänlegen alıp bara.
Şäntop üzäge Jenevada urnaşqan häm 179 parlament äğzase bulğan Parlamentlarara Berlek (PAB) oyıştırğan häm ber yözdän artıq ilneñ parlament başlıqları cıyılğan konfere...
-
-
-
03.10.2022
-
03.10.2022
-
03.10.2022

seg_langs: oci_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Qırımda dört künden berli künde 200-den çoq koronavirus hastası qayd etile. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti Telegramda bildire.
Oktâbrniñ 30-nda Qırımda 227 COVID-19 hastası qayd etildi, 40-ınıñ hastalıq alâmetleri yoq. 149-ı tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 74-ü daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı, 4-ü başqa yerlerden keldi.
Keçken künü yañı koronavirus tedqiqlerini yapqan yarımada laboratoriyaları 5683 insannı baqtı. Bütün müddet devamında 5376 insan tüzeldi.
Bir kün evelsi Aqyarda 80 COVID-19 hastası qayd etildi. Bu yañı «rekord» oldı, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda keçken ay «izinsiz qurulğan» 14 obyekt qayd etildi, dep haber ete Rusiye kontrolindeki Qırım Gosstroynadzor müessisesi.
Bu malümatqa köre, «ruhsetsiz qurulğan obyektler» Aluştada (4), Kefede (3), Yaltada (5), Aqmescit rayonında (1) ve Aqmescitte «qomşu topraq damartısınıñ sıñırlarından boşluq qaldırmayıp, qurulğan eki qatlı bina qayd etildi».
Haberde aytılğanına köre, Gosstroynadzor «qanunsız qurulğan binalarnıñ yıquvı» aqqında dava arizalarınıñ mahkemege berilmesi içün yerli idare organlarına malümat berdi.
Devlet qurucılıq nezareti hızmetiniñ yolbaşçısı Yuriy Prihojanovnıñ bildirgenine köre, onıñ müessisesi 2020 senesi mayısnıñ 1-nde derc etilecek yarımadadaki «izinsiz qurulğan» bütün inşaatlarnıñ siciligi şekillendire.
Yanvar ayında şeerniñ Rusiye akimiyeti izinsiz qurulğan 600 inşaat yıqılacaq, dep bildirgen edi.
İşğal etilgen Qırımda ve Aqyarda yerli akimiyet qanunsız dep ilân etilgen ticaret inşaatlarınen küreşe, tükân, qave, bazardaki ticaret noqtaları ve pansionatlar yıqılacaq.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirgeni kibi, avgust 18 künü Ermeni Bazarnıñ şeer mahkemesinde «mayıs 3» işi boyunca keçken qardaşı Tair Smedlâyevniñ işi baqıldı.
Onıñ malümatına köre, nevbetteki mahkeme toplaşuvı 2015 senesi sentâbr 7-ne planlaştırıla. Tair Smedlâyevni akimiyet temsilcisine zarar ketirgeninde qabaatlaylar.
«Qabaatnıñ ifadesi öz özünden saçmalıdır. Birinciden Tair küç qullanmağan edi, «feda» ise akimiyet temsilcisi degil edi, atta Rusiye qanunlarına köre. Amma Tair yaqalanğan olsa ve taqiqat izolâtorında bulunsa, onıñ aqlanılacağını beklemege acet yoq», – yazdı Zair Smedlâyev Facebookta
Evel Qırımnıñ rusiyeli prokuraturası Ermeni Bazarnıñ şeer mahkemesi Aqmescit rayonınıñ sakini 45 yaşında Edem Ebulisov «mayıs 3» işi boyunca qabaatlı olğanını bildirdi. Oña 40 biñ ruble miqdarında para cezasını berdiler.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Romaniyada Parlament saylavlarında ğalebe qazanğan sotsial-demokratik fırqası tarafından beklenilmegen adım yapıldı. Olar yañı akimiyetiniñ yolbaşçısı olaraq qırımtatar qadını Sevil Şaidehni saylamağa teklif ettiler, bundan evel o Romaniya Regional inkişaf naziri edi.
Keçken sene Şaideh hanım, Romaniya nazirlerinden birinci olıp, Quranğa el qoyıp yemin etken edi. Şimdi ise o Romaniyada baş nazir vazifesine tain etilgen ilk qadın, ve Avropa Birliginde ilk musulman baş nazir olmaq mümkün. Em de Sevil Şaydeh bu maqamğa saylanılsa, o Klaus Iohannis ile birlikte çalışacaq – o ise alman ve protestanttır. Romaniyanıñ siyasiy leyhasını bundan daa güzel şekilde tasvir etmege, belki de, mümkün degildir.
Qırımda qırımtatarlarnıñ vekili akimiyet yolbaşçısı iç bir vaqıt olmadı
Sevil Şaideh Romaniya tatarlarınıñ vekili ola. Bu halq – Rusiye iperaratorluğı Qırımnı işğal etken soñ, yarımadanı terk etken musulman muacirlerini birleştire. Elbette ki, bu toplulıqnıñ esası – qırımtatarlar. Az sayıda olsalar da, romaniya tatarları er zaman Köstenceniñ içtimaiy ve siyasiy yaşayışında emiyetli yer ala ediler, mında qurulğan camiler ise olarğa Qırımnı hatırlara edi. Romaniyanıñ olacaq baş naziri de öz siyasiy yolunı Köstencede başlağan edi. Ve şimdi onıñ tain etile bileceği, atta sotsial-demokratik fırqanı desteklemegenlerni coştura: Şaydeh hanım – sadece mutehassıs degil de, öz firqasınıñ popülist safsatasını (şu cümleden, saylavaldı kampanyası devamında çoq kere seslendirilgen şovinistik şiarlarnı) yeñe bilecek birisidir.
Parlametteki çoqluq desteklese, Sevil Şaideh – 20 000 insanı teşkil etken milliy azlıqnıñ temsilcisi – Romaniya akimiyetiniñ yolbaşçısı olmaq mümkün.
Qırımda ise, ne birinci, ne de ekinci Rusiye işğalinden soñ akimiyet yolbaşçısı vazifesini iç bir qırımtatarı almağan edi.
Vitaliy Portnikov, jurnalist ve siyasiy izaatçı, Radio Svoboda közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Aqmecsitte evakuator maşnaları çalışıp başlağanından berli 6 biñden ziyade avtomobil ceza turaqlarına alınğan. Bunı «RİA Novosti Krım» agentligine Kremlge tabi olğan Aqmescit memuriyetiniñ naqliyat ve rabıta bölüginiñ müdiri Anastasiya Lavrinova haber etti.
«2016 senesi dekabr ayında tartıcı maşlarnıñ işi başlatışğan edi. Bügünge qadar 6035 avtomobil ceza turağıma alındı. Evakuatorlarnıñ iş tertibi doğrudan-doğru Yol areketi Devlet inspektsiyasınen bağlı. Tartıcı evakuator özünden özü kelip, maşnanı alıp ketip olamay», – dedi Lavrinova.
Bundan evel, Aqmescitniñ kirişlerinde parkovkalar qurulacağı aqqında beyanat etilgen edi.
Aqmescitte 2016 senesi dekabrniñ 22-nde qanunsız şekilde yol çetinde qoyulğan naqliyatnıñ mecburen tartıp alınılması içün mahsus hızmet çalışıp başlağan edi.


text:
Qırım.Aqiqat «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri aqqında ikâyeler sırasını qapata. Soñki maqale qabaatlanğanlar arasında eñ büyügi olğan Asan Çapuhqa bağışlana. O, SİZOda başqalardan az qaldı, amma çoq zarar kördi, ilk evelâ maneviy zarar oldı.
Asan Çapuh 65 yaşında. Apiste bulunğan 321 kün içinde eki insult oldı, üç kere açlıq ilân etken edi. Soñki sefer oña tibbiy yardım kösterilmesini talap etip, bir afta aşamadı. 2018 senesi oktâbrniñ 10-nda sıñırlav tedbiri SİZOdan ev apsine deñiştirildi. 2019 senesi fevral ayında ise Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi sıñırlav tedbiriniñ sıñırlarını qısmen yımşatıp, Asan Çapuhqa belli saatta ekimge barmağa ruhset berdi. Apayı Asiye Çapuh keçken sene oktâbr ayında aqayınıñ evge ketirilgenini hatırlay: «Onı azat etkende balalar (Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbiri deñiştirildi – QA) azat etilgen künü olğan quvanç bar edi. Amma onı ketirgende, bu qorqunç bir şey edi. Çünki aman-aman areketsiz birini ketirgenler. Şimdi daa bir qarar, o vaqıt közlerinde ayat yoq edi. Bu közlerge baqmağa pek qıyın edi».
Asan ağa tutulğanda Asiye Çapuh Qırımda olmağanını hatırlay – o, qomşu Rusiyege qızına ketken edi. 2017 senesi noyabrniñ 22-nde aqayı onı ozğardı, ertesi künü ise tuvğanları telefon etti: «Eviñizni em OMON, em FSB sarıp alğan. Asan Aqmescitke ketken, bir şey añlap olamaymız». Tintüvge Asan Çapuh saat 22:00-lerde ketirildi, şu künü de apiske alındı, ertesi künü ise sıñırlav tedbiri boyunca mahkeme oldı.
Al-azırda Asiye ve Asan Çapuhlar Aqmescitte kirada yaşamağa mecburlar, tahqiqatçı ev apsi içün böyle bir şart qoyğan edi. Asiye hanımnen laf etkende Asan ağa indemeyip televizor baqa edi. O, setten az tura, yürmege qıyın ola, SİZOda olğanda sol tarafı areketsiz qaldı, eki insulttan soñ yaramay laf ete ve apishanede keçken vaqıt aqqında subetlerge şiddetnen baqa.
Odada tonometr körüngen yerde tura, Asiye hanımnıñ aytqanına köre, artıq bu aletten aman-aman ayırılmaylar.
Ondan izolâtorda keçirgen vaqıt aqqında soramamağa ve onı hatırlatmamağa tırışam, onıñ içün bu ağır hatıralar ola. Anda insanlarnı aşalaylarAsiye Çapuh
«Qalğan balalar ev apsine yiberilgende o (Asan Çapuh – QA) oturışuvdan soñ yaramadı. Elbette, pek quvandı ve eyecanlandı. Qan basımı birden köterildi. Şimdi küçlü duyğular yaşamağa olmay: ne menfiy, ne müsbet. Ondan izolâtorda keçirgen vaqıt aqqında soramamağa ve onı hatırlatmamağa tırışam, onıñ içün bu ağır hatıralar ola. Anda insanlarnı aşalaylar», – dep qayd ete Asiye hanım.
Çapuh neticede «iç olmağanda şartlı ceza olacağına ümüt ete. Olarnıñ iç bir qabaatı yoq, qartanağa yardım etmege istegenler. O qadar şey körgenler – dördü de – sağlıqları qalmadı, aytmağa zor». Asiye Çapuhnıñ qayd etkenine köre, aqayınıñ apiske alınmasına baqmadan, halq yardımı olmasa edi, qat-qat qıyın olur edi: «İnsanlarğa bu mahkeme, telefon etüvler, yardımları içün pek minnetdarım. Bir şey kerekmi? Birden ketireler, yardım eteler, sesleneler. Bu vaziyetniñ deşetine baqmadan, bu müddet devamında özümni qaldırılğan biri olaraq is etmedim. Sağ olsunlar, aferin».
Çapuhlar qorantasınıñ ziyaretinden soñ «Veciye Kaşka davasınıñ» daa bir mahkemesi oldı. Bütün mabüsler endi ev apsinde edi, olarnı oturışuvğa evden alıp ketkenler.
Diñlevler arasındaki teneffüslerde dostlarına qoltutmağa kelgen insanlar şunı ayta: «Salonğa kiremiz, oturışuvğa kirecek olamız, mahkeme vekilleri ise özara muzakere eteler. Daa neler, benzin sarf etemiz, olarnı evden mahkemege ketiremiz, mahkemeden evge. Özüne bedava taksi tapqanlar sanki». Bunı eşitken birisi yüksek sesnen cevap bere: «Mına! Men de onı aytam, qabaatsız insanlarnı yiberiñiz – benzin sarf etmeyceksiñiz, o, Qırımda zaten paalı».
İnsanlarğa bu mahkeme, telefon etüvler, yardımları içün pek minnetdarım. Bu vaziyetniñ deşetine baqmadan, bu müddet devamında özümni qaldırılğan biri olaraq is etmedimAsiye Çapuh
«Veciye Kaşka davası» qapatılmadı. Bütün mabüsleri ev apsinde buluna. Er biriniñ ayağında bilezlik taqılğan, evniñ bosağasından çıqıp olamaylar. Olarnı Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ maşinalarınen konvoynen alıp ketireler, olar kene de mahkeme oturışuvlarına kele, qabaatları alıp taşlanmadı. Faqat 2018 senesi oktâbrniñ 10-u ve 2019 senesi yanvarniñ 24-ü – Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Kazim Ametov Aqmescit SİZOsında qalmağan künler – er kesniñ aqlında qaldı.
«Mence, o künü bütün Qırım şeñlendi. Soñki vaqıtları quvanacaq sebepler pek az, er angi imkânğa sarılamız. Qabaatsız insanlar apishanede degil de, evde olsa – bu bir bahttır», – dep tarif ete qırımtatar faali Lutfiye Zudiyeva.
«Veciye Kaşka davası»
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 24-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine aldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Aqmescit azbarlarından birinde timsahlarnıñ eki başı tapıldı, dep bildire Qırımnıñ Rusiye veterinariya devlet komitetiniñ matbuat hızmeti.
Müessise malümatına köre, tapılğanlar aqqında yerli sakinler bildirdi.
«Timsah başlarını «Cumhuriyet veterinar şifa-profilaktik merkezi» Devlet bücet müessisesiniñ hadimleri mahsus konteynerge toplap, yaqmaq içün mahsus naqliyatnen merkezge alıp ketti. Başlar tapılğan yerde yuqunçsızlaştıruv yapıldı», – dep aytıla haberde.
Müessiseniñ bildirgenine köre, ayvanlarğa qaba yanaşuv sebebinden Aqmescitniñ Kiyev rayon prokuraturasına malümat yollanılacaq.
Keriçte kimligi belli olmağanlar yolğa biñlernen buğabaş balıqlarnıñ başlarını atqan edi.


text:
YouTube qullanıcıları öz video-levhalarında, nasıl etip maşna saipleri Yaltada yol areket qaidelerini bozğanlarını, Aqmescitniñ merkezinde tamir işleriniñ aqibetlerini, ve Qırım yollarınıñ müşkül vaziyetini kösterdiler.
LIVE PETROVSKOGO kanalınıñ saibi, Yaltanıñ merkeziy soqaqlarında çekilgen videonı yerleştirdi. TV haberlerinde – şeerde arabalarnıñ yañlış park etilmesine qarşı küreş alıp barılğanı kösterilgen soñ, bu videonıñ müellifi yollardaki kerçek vaziyetni kösterdi.
«Park etmek ve toqtamaq yasaq etilgen, lâkin kimsege bu pek te yardım etmey: soldan da, sağdan da maşnalar tura, taksi», – dep çorlana aydayıcı.
Qullanıcı Yüliyanıñ yerleştirgen videosında, Aqmescitniñ merkezinde yañ tamir etilgen soqaqta «qığılçımlarnen fışqırğan» skemlelerni körmege mümkün.
«Qıyış qollı canavarlar merkezni o qadar tamirlegenler ki, tap ateş ve qığılçımlernen etraf tutaştı», – dep yazılğan videonıñ izaatında.
Qırımnıñ Tiklenüvi adlı kanalda Aqmescitniñ merkezinde – Kirov caddesinde çekilgen video derc etilgen. Küçlü yağanaqlardan soñ yolda pek çoq çuqurlar peyda oldı.
«Bizge öyle keldi, sanki yol hızmetleri olanıñ Aqmescitte pek çoq işi peya olğanı aqqında unutqanlar. Çuqur üstende çuqur!» – dep yazdı videonıñ müellifi.
Qullanıcı krayller777, Qarasuvbazarnıñ yollrı ne qadar müşkül alda olğanını köstergen videonı paylaştı. «Ne maşnada, ne de cayav keçalmazsıñ», – dep qayd ete videonıñ müellifi.
Qullanıcı Bütün Qırım ise yolda yüz bergen qazanıñ videosını yerleştirdi. Qurucılıq malzemelerini alıp ketken yük maşnası Aluşta civarında avdarıldı. Videoda yol çetine uçup ketken maşnanı körmege mümkün.


text:
Daa yaqınlarda Kıyiv "dekommunizatsiya"nı başından keçirdi: şeerde sovet devrinde ya da sovet devriniñ erbaplarınıñ hatrısına berilgen adlar kütleviy şekilde deñiştirildi. Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı keniş mıqyaslı istilâsından soñ Ukrayina paytahtınıñ şeer şurasınanıñ deputatları şeerniñ aynı "de-ruslaştırıluvı"nı keçirmege isteyler: 60-qa yaqın abide ve hatıra levhasını yıqmaq, beş yüzge qadar soqaqnıñ, park ve şeer bağçasınıñ adını ve atta bazı metro stantsiyalarında levhalarnı deñiştirmek. Bunı "Nastoyaşçeye Vremâ" televizion kanalı haber ete.
Eger bu teklifler tadıqlansa, "Drujbı narodiv" stantsiyası tezden "Avropa" ya da "Botaniçeskaya" (yaqınlarda Milliy botanik bağçası bulunmaqta) adını ala bilir. "Dnipro qaramanları" stantsiyası "Mariupol qaramanları" ya da "Ukrayina qaramanları" stantsiyasına çevirile bilir. "Beresteyska" stantsiyası, Kıyiv vilâyetiniñ rus işğalini başından keçirgen qaraman şeerleriniñ şerefine "Buça" ya da "İrpin" stantsiyası ola bilir.
Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı tecavuzını desteklegen memleket olaraq Belarus menşeli adlar da yasaq altına tüşe bilir. Böylece, "Minska" metro stantsiyası "Varşavska" (Poloniya paytahtınıñ şerefine) ya da "Vışgorodska" (Kıyiv civarındaki kiçik şeer) ola bilir.
Rusiye yazıcısı Lev Tolstoynıñ adını taşığan meydannıñ adını Sovet akimiyeti tarafından basqılarğa oğratılğan şair Vasil Stusnıñ ya da şair Lina Köstenkonıñ adına deñiştirmege isteyler.
Kıyiv metropoliteniniñ reberi Viktor Braginskiy Rusiye ve Ukrayina dostluğınıñ şerefine adlandırılğan "Halqlar dostluğı" metro strantsiyasınıñ "de-ruslaştırıluvı" ğayesini destekley.
iñlernen adamnı stantsiyalarda saqladıq ve doğrusını aytqanda, "Halqlar dostluğı" stantsiyasında sığınaqta olmaq maneviy ceetten qıyın edi
- Biñlernen adamnı stantsiyalarda saqladıq ve doğrusını aytqanda, "Halqlar dostluğı" stantsiyasında sığınaqta olmaq maneviy ceetten qıyın edi, çünki stantsiyanıñ adı Rusiye, Belarus ve Ukrayina dostluğı ile bağllıdır. Şunıñ içün, menim fikrimce, bu esnasnı olduqça tez tamamlamaq kerek. Mayısnıñ 1-ne qadar yañı stantsiya adları ile bağlı teklifler topladıq, mayısnıñ 9-na qadar ise reyting rey berüv keçirdik. Mayısnıñ 9-ndan soñ resmiy neticeler yayınlanacaq ve adlarnıñ deñiştirilmesi ile bağlı muvafıq qarar leyhası azırlanacaq.
Metro stantsiyalarnıñ yañı adlarından ğayrı, mayısnıñ 9-na qadar Kıyiv şeer şurası soqaqlarnıñ "rusiye" adlarınıñ deñiştirilmesi ile bağlı muracaatlarnı da qabul etti. Al-azırda 500-ge yaqın böyle teklif bar.
"Başta Moskva, Saratov kibi rus toponimleri ile bağlı yüz addan ibaret cedvel bar edi, - dey Kıyiv şeer şurasınıñ deputatı Kseniya Semenova. - Amma soñra kâtibiyetniñ elektron poçtasına bunı deñiştiriñiz, bunı da deñiştiriñiz kibi teklifler kelip başladı. Yani pek çoq soqaqlar ve bu Kıyiv sakinlerinden kelgen teklifler".
"Ekspertler ven cemet arasında zıddiyet yaratmaycaq1 5-20 soqaqnıñ adını mıtlaqa deñiştirecekmiz, - dep qayd ete Semenova. - Qalğan soqaqlarğa kelgende, Kıyiv sakinleriniñ yollağan teklifler adlama komissiyası tarafından muzakere etilecek ve ekspert hulâsasından soñ kene muzakere ve rey berüv olacaq".
Semenova Kıyiv şeer şurasında bir qarar leyhasını qayd etti. O, Kıviyde Rusiye ve onıñ liderleri ile bağlı 60-qa yaqın abideniñ ve hatıra levhasınıñ sökülmesini teklif ete. Birinci abide, Halqlar dosluğı arkasınıñ altındaki rus ve ukrayin işçiniñ abidesi aprelniñ 26-nda Şeer Şurası deputatlarınıñ rey berüvini beklemeden söküldi.
Ruslar on biñlernen ukrayinni, tınç ealini öldürip, Ukrayina şeerleri - Mariupol, Harkiv, Çernigiv ve digerlerini berbat etip Ukrayina halqına öz kerçek "dostluğını" kösterdiler
"Ruslar on biñlernen ukrayinni, tınç ealini öldürip, Ukrayina şeerleri - Mariupol, Harkiv, Çernigiv ve digerlerini berbat etip Ukrayina halqına öz kerçek "dostluğını" kösterdiler. Eminim ki, timsaller yañı maña almalılar", - dep qayd ete Kıyiv şeer başı Vitaliy Klıçko.
Sovet obyektlerden ğayrı, sökülüv cedveline bir qaç abide kirsetildi, olarnıñ arasında şair Aleksandr Puşkin ve Kıyivde doğğan yazıcı Mihail Bulgakov abideleri. Bu qarar Ukrayina cemiyetini ekige böldi. Bazılar "medeniyet" ile böyle mümkün degil deyler. Digerleri, misal olaraq, 2014-16 seneleri Ukrayina Tasil naziriniñ muavini, Ukrayina millet vekili İnna Sovsun kibi, Bulgakovnıñ Ukrayinada doğmasına baqmadan, "ukrayinofob" olğanını deyler.
İnna Sovsun, Kıyiv ve diger ukrayin şeerleriniñ "de-ruslaştırıluvı" keçikken, onı daa evel keçirmek kerek edi, dep saya.
"Söz sadece timsaller aqqında degil, em de fikir etüv usulı aqqında da. Bu, dünya baqışmıznıñ bir qısmı olğan dünyada öz yerimizni nasıl is etkenimizge aittir. Bizde er yerde Puşkinniñ abideleri bar, amma Puşkin atta halqara seviyede tanılğan edebiyat adamı da degil! Çetel mektep ve universitetlerniñ oqutuv programmalarına baqsañız, anda çoqusılar Puşkin kim olğanını bilmeyler. Bu, tam şekilde Rusiyeniñ içindeki fenomendir. Ve biz şimdilik onı medhiye etmege devam etemiz ve "Rusiye dünyasınıñ" bir qısmı olmağa devam etemiz", - dep qayd ete o.
Bugün Ukrayinada türlü şeerlerde 500-den çoq soqaq Puşkinniñ şerefine adlandırılğan.
Tarihçı Aleksandr Alferov cebe cenk başlanğandan berli. O da Ukrayina içün abideler ve soqaq adlarınıñ deñiştirilmesi müim olğanın saya.
"Zemaneviy Ukrayina edebiyatınıñ teşkilâtçılarından ve tesisçilerinden biri Kvitka-Osnovyanenkodır. Amma onıñ adını taşığan soqaq Kıyivniñ kenarındadır, şahsiy sektorda yerleşe ve anda episi olıp 50 ev bar. Aynı zamanda anda Turgenevskaya, Puşkinskaya soqaqları bar ve olar merkezdeler. Böyle etip, adamlarğa eksiklik köpmleksi aşlana. Bu markerler Ukrayinada olğan totalitar sistema tarafından aşlanğanını sayamız", - dep añlata o.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Sudaq orman hocalığınıñ Komsomolsk bölüginde terekler ruhsetsiz kesilgeni munasebetinen Sudaqta cinaiy iş açtılar. Bunı mart 10 künü Kreml nezaretindeki Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Mutehasıslarnıñ esaplarına köre, belgisiz şahıslar tarafından yapılğan qanunsız areketler neticesinde 55 terek yoq etildi, bunnen 240 biñ ruble miqdarında zarar ketirildi», – dep haber etile.
Müessisede qayd etkenleri kibi, Rusiye CK 260 maddesiniñ 1, 3 qısımına (ormandaki tereklerniñ ruhsetsiz kesilmesi) bıyunca cinaiy iş açıldı, taqiqatını tabiyat qoruv prokuraturası nezaret ete.
Bundan da ğayrı, orman bölüklerinde bereketli topraqlarnıñ alınılması boyunca taqiqat ögündeki teşkerüv devam etkeni aqqında haber etile.
Keçende Kreml nezaretindeki Qırımnıñ Qarasubazar rayon prokuraturası Qarasubazar orman hocalığınıñ Sartana (Uçelnoye) ormancılıq bölüginde ruhsetsiz terek kesilmesini ortağa çıqarğan edi. 11 terek yoq etildi, ve bunen 150 biñ ruble miqdarında zarar ketirildi.
Fevralnıñ soñunda işğal etilgen Qırımnıñ Saq rayonında Kreml nezaretindeki Qırım ekologiya ve tabiat resurslar nazirliginiñ teftişçileri, qoruma orman yolağında kütleviy şekilge terekler kesilgenini meydanğa çıqarğan edi.


text:
Cumaertesi künü, avgustnıñ 23-de, Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı ötkerilecek. Tedbirde Qırım akimiyeti ile işbirlik tutqan azalarını Meclisteki vazifelerinden vazgeçmege çağıracaqlar.
Bu aqqında 15 minut saytı Mecliste olğan qaynaqlarğa esaslanıp bildire.
Milliy Meclis toplaşuvında eki esas mesele baqılacaq. Olardan biri Devlet şurası ve Qırım akimiyet organlarınıñ saylavlarınen bağlı olacaq. Malüm ki, qırımtatar halqınıñ temsil organı mezkür saylavlarda iştirak etmeycegini bildirdi.
Kün tertibiniñ ekinci meselesi kadrlarnen bağlı olacaq. Meclis azaları yerli akimiyet ile işbirlik yapqan işdeşleriniñ areketlerine qıymet kesecekler.
Böylece, reis muavini Zaur Smirnov ve uquq idaresiniñ reberi Teyfuk Gafarov Mecliste yapqan işlerinden vazgeçe bileler. Malüm olğanı kibi, Gafarov bu afta Aqmescit şeer yolbaşçısınıñ muavini vazifesine tayin etildi.
Hatırlatamız, Qırımtatar Milliy Meclisi Zaur Smirnovnıñ namzetini Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ yolbaşçısı vazifesine teklif etse de, birazdan, daa doğrusı bu yılnıñ iyül ayında, öz qararını lâğu etti. Buña baqmadan Smirnov bugünge qadar bunı yapmadı.
15 minut saytınıñ subetdeşi bildire ki, meclis azaları saflarından çıqarmaq aqqı yalıñız Qurultayda bar. Onıñ içün Gafarov uquq bölüginde vazifesinden marum qalacaq, Smirnov ise – Meclis reisiniñ muavini vazifesindendir. Demek ki, ekisi de Meclis prezidiumınıñ azaları olmaycaqlar.


text:
Cuma künü, yanvar 9-da, Qırım memurları Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ yolbaşçılığı ile samozahvatlar boyunca toplaşuvnı keçirecekler.
Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, canlı yayınnı «1-y krımskiy» telekanalı alıp baracaq.
Toplaşuv yerli vaqıt boyunca saat 11:00 başlanacaq.
2014 senesiniñ soñunda keçirilgen matbuat-konferentsiyasında Aksönov işbu topraq damartalarında olğan qurulışlarnıñ çoqusı 2015 senesiniñ başında yoq etilecegini bildirgen edi.


text:
İş adamı, ATR telekanalınıñ saibi, Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiyaınıñ idarecisi Lenur İslâmov aytqanı kibi, oña qarşı Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından açılğan cinaiy işniñ mündericesi evel Rusiyede öz başına ilân etilgen Çeçen Cumhuriyetiniñ prezidenti Cahar Dudayev ve çeçen boyevikleriniñ yetekçisi Şamil Basayevge nisbeten açılğan işlerniñ mündericesi kibidir.
«Bu maddelerge köre, elbette ki, tek interpol degil de, dünya mahsus hızmetleri qara cedvelge kirsetmeli. Olar nasıl inkişaf etecek, bilmeyim. Şamil Basayevniñ torunı ve Cahar Dudayev ğayeleriniñ, Meclis ve Ukraina tarafdarı olğanımdan soñ, tabiiy ki, maña bütün bu talarlar seslendirilecek ve, añlağanım köre, iqtisadiy talaplarnıñ olması da bekenile», – dey İslâmov.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Aqyar Qırımnıñ cenübiy yalısı ve Rusiyedeki Soçige turistik saada iç bir vaqıt raqiplik etip olamaz. Bunı Aqyarnıñ 2030 senesine qadar içtimaiy-iqtisadiy inkişaf leyhasınıñ muzakeresi devamında Kreml nezaretindeki Qanun çıqarıcı meclisiniñ reisi Yekaterina Altabayeva bildirdi.
«Leyha umumen Aqyarnıñ inkişafı içün maneviy ceetten küçlü, kerekli ve cesaretli bir vesiqa ola. Bunnen beraber şeerniñ missiyasına kirgen bir maddeni, belki de, çetke almağa mümkün edi. Leyhada şeer missiyası böyle açıqlana: «Aqyar – Rusiyeniñ Qara deñizdeki stratecik coğrafiyada, medeniy-tarihiy, içtimaiy, raatlıq-turistik merkezi, yaşamaq, çalışmaq, icat etmek ve raatlanmaq içün kelişken şeer». Er şeynen razım. Ancaq «raatlıq-turistik merkezinen» razı degilim», – dedi Altabayeva.
İnkişafnıñ esas yönelişlerinde – Aqyar bütün yıl devamında hızmet etken istiraat şeeri olğanı yazılğan, ve bunnen de o razı olmadı.
«Bizde şıfahane yoq. Aqyar – istiraat merkezi olaraq iç bir vaqıt inkişaf etilmey edi», – dep qayd etti Altabayeva.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Wlıbritaniyada şıqqan koronavirustıñ özgergen jaña türi Niderland, Daniya jäne Avstraliyada da tirkeldi. Bwl turalı Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı habarladı.
Osı mäselege baylanıstı Bel'giyada Europalıq odaqtıñ şwğıl jinalısı ötedi. Mälimetter boyınşa, virustıñ jaña ştamı adamdar arasında 70%-ğa tez taraydı. Biraq qauiptiligi jağınan bwrınğı türinen erekşelenbeydi. Angliyanıñ bas därigeri, professor Kris Uitti Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımına eskertu jibergenin jäne şwğıl zertteu jasalıp jatqanın jetkizdi. Virustıñ basqa mutaciyasınıñ tabılğanın Oñtüstik Afrika Respublikasınıñ Densaulıq saqtau ministrligi de habarladı. Onıñ da taralu qarqını joğarı.
20-dan astam memleket Wlıbritaniyamen äue baylanısın uaqıtşa toqtattı. Olardıñ qatarında Kanada, Europanıñbiröatar elderi jäne Latın Amerikası bar. Sonımen qatar Franciya barıs-kelistiñ barlıq türine, al Bel'giya Wlıbritaniyamen temirjol qatınasına tıyım saldı. Bwdan bölek, Niderland su jolın jabatının eskertti.
Osı aptada Wlıbritaniya Angliyanıñ oñtüstik-batısı men Londonda törtinşi deñgeyli lokdaun engizgen. Qatañdatılğan karantin kezinde Rojdestvo merekesine baylanıstı qoğamdıq is-şaralarğa rwqsat joq. Meyramhanalar men dämhanalar aşılmaydı. Twrğındarğa üyden sebepsiz şığuğa tıyım salınğan. Birneşe otbasınıñ Rojdestvonı birlesip merekeleuine de bolmaydı. Şekteu kemi 2 aptağa sozıladı.


text:
"Reporterı bez granits" halqara teşkilâtı Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescit rayon mahkemesiniñ Qırım.Aqiqat frilanseri Vladislav Yesipenkoğa çıqarğan ükümni "adaletke qılınma" dep adlandırdı.
Teşkilât Yesipenkonıñ yaqalanuvını "esassız" adlandırdı ve onıñ deral azat etilmesini talap etti.
"Qırımda Rusiyeniñ nezaretinde olğan mahkeme ukrainalı mühbir Vladislav Yesipenkonı dersiñ "patlayıcı madde saqlağanı" içün 6 yıl apis cezasına mahküm etken soñ RSF adaletke qılunılarnı ayıplay. Esassız qabaatlardan sebep yaqalanğan ve iskencelerge oğratılğan Yesipenko deral azat etilmeli", - dep yazıla teşkilâtnıñ Twitterdeki resmiy saifesinde.
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescit rayon mahkemesi Qırım.Aqiqat frilanseri (Azatlıq Raziosınıñ leyhası) Vladislav Yesipenkoğa üküm çıqardı. Rusiyeli mahkemeci Dlâver Berberov jurnalistni 6 yıl sert apis cezasına ve 110 biñ para cezasına mahküm etti. Evel qabaatlav tarafı Yesipenko içün 11 yıl apis cezasını istegen edi.
Keçenlerde mahkeme oturışı vaqtında Yesipenko soñki sözüni ayttı. O, "XXI asırda iskenceler ve tehditler qabul etilmez", dep bildirdi.
Azat Avropa Radiosı / Azatlıq Radiosınıñ (RFE/RL) prezidenti Jeymi Flay Yesipenkonı "deral azat etmege" çağırdı.
Rusiye akimiyeti Vladislav Yesipenkonı patlayıcı cihaznıñ qanunsız sürette taşığanında ve saqlağanında qabaatlay. O 2021 senesi mart ayında Qırımda FSB hadimleri tarafından yaqalandı.
Vladislav Yesipenko davası
Vladislav Yesipenko – Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) ştattan tış jurnalisti (frilanser), içtimaiy ve ekologik meselelerni aydınlatqan, qırımlılarnıñ soravlarını çıqarğan edi. 2021 senesi martnıñ 10-nda Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutuldı. «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanında ve maşinasında «elnen yapılğan patlayıcı cihaznı» saqlağanında qabaatlandı.
27 kün devamında Yesipenkonı mustaqil advokatlarnen körüştirmediler. Amma «Krım 24» Rusiye devlet telekanalı intervyüsını kösterdi: kanal saytında derc etilgen videoda Vladislav Yesipenko yarımadada Qırım.Aqiqat leyhası içün video çıqarğanını tasdıqlap, çıqarılğanlarnı Ukraina mahsus hızmetlerine de bergenini ayttı.
Mustaqil advokat kirsetilgen Aqmescitteki mahkeme oturışuvında Vladislav Yesipenko Rusiye mahsus hızmetleri tarafından oğratılğan işkence aqqında bildirdi. Anda Yesipenko tayin etilgen advokat Violetta Sineglazovadan vazgeçti. Mahkeme Yesipenkonı 2021 senesi mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, Yesipenko mahkemede işkence aqqında aytqan soñ, Rusiye FSBsiniñ hadimleri «onı öldürirler», dep qorquzdı.
Ukraina tış istihbarat hızmeti Qırım.Aqiqatqa cevap berip, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetlerinen yapqan işbirligi aqqında "provokatsiyasını izaatlamay», dep bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutıp apiske alınmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri Vladislav Yesipenkoğa qarşı tahqiqat tedbirleri aqqında resmiy malümat bermey.
Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina ombudsmanı, Avropa ve Halqara jurnalistler federatsiyası Vladislav Yesipenkonı acele azat etmege çağırdı.
Serbest Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ prezidenti Jamie Fly Yesipenkonı acele azat etmege çağırıp, SAR/AR Qırımda tutulğan Qırım.Aqiqat frilanseri bildirgen işkencege açuvlana, dep bildirdi.


text:
Qırımda ava şaraitlerinden sebep 24 meskün yer ışıqsız qaldı. Bunı cumaaqşamı künü, mayıs 28-de, Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Krımenergo» malümatına köre, şu obyektler arasında içtimaiy emiyeti olğan obyektler yoqtır.
Yarımadada şiddetli sağanaqlar neticesinde Canköyde azbar ve evlerni suv bastı. Şu cümleden, 19 şahsiy azbarnı suv bastı, 14 evde suv 5 sm yetti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, yarımadada mayıs 29-na qadar furtuna havfı ilân etilgen. Çarşenbe künü şiddetli yağmurdan sebep Aqmecsit yollarını suv bastı.


text:
Rusiye jurnalisti Ayder Mujdabayev «Moskovskiy komsomolets» gazetasından boşatılmasını bildire. Çarşenbe künü, iyün 17-de, «öz istegi ile arizanı» yazdı.
Bu aqta Mujdabayev Facebook saifesindi bilrdi.
«Bazarertesi künü., iyün 22-den soñ, gazeta hadimi artıq olmayım. Bu qararnı tafistilâtlıca ve er kesniñ ögünde añlatmaycam, bu – menim qararımdır», – dedi jurnalist.
O,neşirniñ baş muarriri Pavel Gusev ve diger hadimlerge minnetdarlığını bildirdi.
«Serbest mevzu» rubrikasınıñ müelliflerine, mennen muarrir olaraq işlegen belli Rusiye ve ecnebiy publitsist, jurnalist, cemaat erbapları ve dostlarıma teşekkür etem. Bu soñkii beş yıl zenaat ayatımnıñ eñ yahşı ayları edi. Men içün şeref edi. Eminim, meni añlarsız», – yazdı Mujdabayev.
Ayder Mujdabayev «Moskovskiy komsomolets» baş muarririniñ muavini edi, İnsan aqlarını qoruvı boyunca Moskva Helsinki gruppasınıñ mukâfatı namzetidir. Jurnalist Radio Svobodanıñ daimiy musafiridir. Mujdabayev ile intervyü ve blogları Qırım.Aqiqat saytında aşkâr etile.


text:
Bügin "Politon" bağdarlamasınıñ Qazaqstan men Resey qarım-qatınasına arnalğan sanın ıqşamdap berudi jön kördik. Bağdarlamağa belgili jurnalist Ashat A..
Keşe, 8 mausım küni Türkiyanıñ ortalıq qalasında türik jäne orıs SİM basşıları kezdesti. Ankaradağı kezdesu Resey-Ukraina arasındağı mäseleni şeşude i..
Qıtay men Australiya arasında diplomatiyalıq şielenis tağı da tereñdey tüsti. Bwl jolı dau qıtaylıq joyğış wşaqtardıñ Oñtüstik Qıtay teñizinde Austral..
AQŞ-pen qatar Britaniya da Ukrainağa alıstan soqqı beretin qarular jetkizbek. Ağılşın memleketiniñ qorğanıs ministri Ben Uollestin Ukrainağa M270 reak..
Saud Arabiyası Amerika Qwrama Ştattarımen ortadağı şielenisti retteu üşin eki ükimettik delegaciya jiberudi josparlap otır. Er-Riyad bwl delegaciya sa..


text:
Ardaqtı payğambarımızdıñ (s.ğ.s) ömirge kelgen ayı – Mäulit merekesin layıqtı atap ötu, sol arqılı şapağatı mol şaralar wyımdastıru turalı QMDB-nıñ re..
Şıñjañ, İley aymağı Mwñğwlküre audanındağı qazaqtar «Qar-mwz sayahat merekesinde» qazaqtıñ qız wzatu saltın köpke körsetti. Toyda, aujar, jar-jar, sı..
Braziliyalıq änşi Loalva Brazdıñ – 1980-jıldardıñ hit änderiniñ biri «Lambadanıñ» orındauşısı. Keşe onıñ öli denesi janıp ketken avtomobil'diñ işine..
Bügin Wlttıq wlannıñ «Oñtüstik» öñirlik qolbasşılığına qarastı 5571 äskeri böliminiñ saptıq alañında Rio olimpiadasınıñ çempiondarı Dmitriy Balandin, ..
QR Aqparat jäne kommunikaciya ministri Däuren Abaev pikir qaldıruşılardıñ aldın alu jäne blogerlerdi tirkeu turalı normalardıñ Zañ jobasınan alıp tast..


text:
Qırımtatar Milliy Meclisinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında muqavele 2015 senesi dekabr 31-ne qadar imzalanılğanı aqqında hatırlatalar ve ukrain akimiyeti yañı añlaşmanıñ imzalanılacağı ya da imzalanılmaycağı ile bağlı meseleni al etecegini bekleyler.
Bu aqta dekabr 30 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Yanvar birinde turıp, Qırım elektrik energiyasını alğanını bilsek ve bizge Ukraina qanuniyetine köre imzalanılğan vesiqanı köstermeseler, demek, bizni teslim ettiler. Ümüt etem ki, yarın ya da o birisi kün nasıldır bir cevaplarnı alırmız. Ya da Qırımnıñ «teslimi» ileride de devam etecek», – dedi o.
Çubarov şunı da qayd etti ki, yañı añlaşma imzalanılsa, Qırım «vaqtınca Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti» olaraq qayd etilecek. «Öyle yazsalar, öz 220 megavattnı alsınlar», – qayd etti meclis reisi.
Evel Qırımnı teminlegen elektrik yolaqlarınnı tamirine keder etken qamaçav iştirakçileriniñ areketleri aqqında sualge cevap bergen Çubarov bu tek qırımtatarlarğa degil, bütün ukrain toplulığına ait bir mesele olğanını ayttı.
«Bütün Ukraina ve bütün ukrain cemiyeti ileride qırımtatarlarnıñ areketlerini beklese, Qırımğa, Ukraina qanuniyetine baqmadan, elektrik energiyası berilgende, demek bu cemiyette yañlış bir şeyler bardır», – dedi Refat Çubarov.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye işğal etken Qırım ve Donbastan memleket içinde köçip kelgenlerniñ balalarınıñ esas Ukrainanıñ mektepten evel müessiselerine ilk sırada kirmek aqqı bar.
Böyle deñişmeler Nazirler Şurasınıñ 2021 senesi yanvarniñ 27-nde qabul etken №86 qararına kirsetildi, dep haber ete Ukraina Reintegratsiya nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Reintegratsiya nazirliginiñ teşebbüsine köre, qayd etilgen Qararnen köçip kelgen insanlarnıñ balaları ve cenk areketleri ve silâlı zıddiyet neticesinde zarar körgen bala statusı olğanlar devlet ve kommunal mektepten evel müessiselerine ilk sırada alınacaq», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, mezkür deñişmeler mektepten evelki devlet ve kommunal müessiselerge balanı bermege tırışqan ve nevbet meselesinen qarşılaşqan köçip kelgen insanlarnıñ problemini al etmeli.
«Olarnıñ arasında kiçik balaları olğan yalıñız qadınlar bar, olarnıñ çalışması zorlaşa ya da imkânsız ola», – dep qoştı nazirlik.
Yanvar ayında haber etilgenine köre, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donbasnıñ rayon sakinleri içün virtual cep telefon nomeralarını kirsetüv imkânlarını baqa.


text:
Möxämmädyar
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Möxämmäd-Yar ul Möxämmät-Ämin xan isemle Qazan xanınıñ 1502 yılda tuğan ulı ide.
Yäştän ük Möxämmäd-Yarnı anıñ atası uqırğa Persiägä cibärä. Möxämmäd-Yar anda Şäyex Ğäli iseme ilä yegerme yıl belem alıp, şağir bulıp zur uñışlarğa ireşep, kitaplarnı tuplap yäşi. Söyem-bikä yärdäme belän Qazanğa qaytqaç, şağir üz tuplağan zur kitapxänäne «äl-Möxämmädiä» mädräsäsenä büläk itä.
Möxämmäd-Yar Bolğardağı «äl-Xuma» digän süfilär cämğiätenä başlıq itep saylana.
1552 yılnıñ cäyendä il östenä oluğ facíğa yabırılğaç, Möxämmäd-Yar Bolğar däwläteneñ saqlap qalu öçen äwliäläe qäberenä ziärät qılu niäte belän Bolğarğa säfärgä çığa. Yulda Urıslar belän kilgän Severga Baskakov isemle Kazak atamı qorğan tozaqqa elägä. Şağirne qılıçlar belän turaqlap beterep üterälär.
Äsärlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügenge köngä ike genä äsäre kilep citä:


text:
Kezlevde ukrain şairesi Lesâ Ukrayınkanıñ hatıra tahtası sındırılğanını bildireler. Bu aqta yerli sakinler aprelniñ 23-nde içtimaiy ağlarda haber ete.
Qırılğan hatıra tahtasınıñ fotoresimi «VKontakte» içtimaiy ağındaki şeer gruppasında derc etildi.
«Tarihımıznı yoq etmege kimniñ aqlına kelgen eken», – dep qayd etti içtimaiy ağnıñ qullanıcısı.
Fotoresim tefsirlerinde kezlevlilerniñ çoqusı belli olmağan vandallarnıñ areketlerini takbih etti.
Lesâ Ukrayınkanıñ hatıra tahtası Revolütsii soq., 41/24 adresindeki tarihiy binada asılğan. 1891 senesi bu evde ukrain şairesi yaşağan edi. Hatıra tahtası 1952 senesi tiklengen edi.
Ukrain şairesi, yazıcı, Terciman Lesâ Ukrayınka Qırımda üç yıl yaşadı. Qırımğa «Qırım hatıraları» ve «Qırım sedaları» şiirlerini bağışlağan edi.


text:
Qırımda iyün 9-12-sinde olacaq yüksek yanğın telükesi aqqında acele ihtarnı ilân ettiler. Bunı Qırımnıñ rusiyeli FVN bildire.
"Qırımda quru ve yelli ava olğanından sebep, keçken yılnıñ aynı müddetine köre, tabiy yanğınlarnıñ sayısı 5 kere arttı, çöplük ve ösümlik yanğınları 38%-ğa çoqlaştı, bunıñ içün 2020 senesiniñ aprel 10-unden berli bütün yarımadada mahsus yanğın rejimi tayinlendi. Bu, Qırım sakinleri ve musafirleri içün yanğın telükesizligi qaidelerine riayet etilmesine dair qoşma tedbirlerni közde tuta", - denile beyanatta.
Bildirmede, yanğınğa qarşı tedbirlerge riayet etmemesi içün 2-den 400-gece biñ ruble cöreme olacağı belgilene.
Daa evel Qırımda orman ziyareti yasağını uzattılar.
Qurtarıcılar Qırımda açıq yerlerde quru ösümliklerniñ yanması sıqlaştı, dep bildirgen edi. Qırımda tabiat yanğınlarınıñ sayısı beş qat arttı.


text:
QRM advokat Edem Semedlãyevniñ tutuqlanması munasebetinen beyanatı
2021 senesi 11 noyabr künü, Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi advokat Edem Semedlãyevni polis hadiminiñ emirine tabi olmağanında qabaatlı tanıdı.
Semedlãyev üstüne eki ceza protokolı yazıldı. Birincisi polis bölüginde Semedlãyev tarafından audio yazılmasını toqtatmaq emrine tabi olmağanı içün, ekincisi de Edem Semedlãyev polis hadiminiñ oña soyunmaq talabını inkãr etkeni sebebinden yazıldı. Birinci protokol neticesinde advokat 12 künge hapiske alındı, ekinci protokol boyunca 4000 ruble para cezasına mahküm etildi.
QRM rusiye silãhlı küçlerniñ işğalcı hakimiyet tamır halq-qırımtatarlarğa nisbeten diskriminatsıon siyasetniñ köstergiçi olğan bu qanunsız areketlerini takbih ete.
Serbest advokatnıñ tutuqlama ve taqip etilmesi ukrain ve rusiye qanuncılıqnıñ advokatlıq faaliyeti haqqında qanun ve OON tarafından 1990 senesi qabul etilgen Esas printsiplerden yurist rolüne ait printsıplerini bozmaqta. Mezkür printsıpler hakimiyetlerden yuristlerni mahkeme taqibine oğratmamaq, zenaat talabı mucibi, etika ve tertipke köre yapılğan her hangi amelleri içün mahkeme, administrativ, iqtisadiy ve diger sanktsıyalarğa oğratmamaqnı talap ete.
QRM advokat Edem Semedlãyevni azat etmege, işğal etilgen Qırımda siyasiy mahbüslerniñ menfaatlarını qorçalamaq içün faaliyet köstergen diger serbest advokatlarnı taqip etmemege çağıra.
QRM Ukraina Prezidenti, Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa Keñeşi, Ukraina yuqarı şurasından Edem Semedlãyevniñ tutuqlamasına alãqası olğan şahıslarğa nisbeten sanktsıyalarnı kirsetmege talap ete.
QRM halqara cemaatçılıqnı siyasiy taqiplerni toqtatmaq maqsadınen RF ve Qırım işğalcı hakimiyetine qarşı basqını arttırmaq ve işğal etilgen Qırımda insan haqlarını bozuvına alãqası olğanlarğa nisbeten sanktsıyalarnı kirsetmege çağıra.
"Time to free political prisoners of Crimea" risalesi
"Time to free political prisoners of Crimea" risalesinde işğal etilgen Qırımda yaqalanğan ya da apiske alınğan 98 siyasiy mabüs aqqında malümat berile (er siyasiy mabüsniñ resmi, doğğan künü, yaşağan yeri, faaliyeti, yaqalanuv künü ve sebebi, qabaatlav ve cemaat/aqrabalarınıñ qarşılığı ya da siyasiy mabüsniñ mahkemede soñki sözü). Malümat cinaiy "davalarğa" köre tertipke ketirildi.
"Qırımda işğalciler basqısına oğrağan insanlarnıñ süretleri" sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi Qırım işğal etilgenden berli elâk ya da ğayıp olğan, apiste siyasiy sebeplerden tutılğan insanlar aqqında sergini azırladı.
"Bayraqnen birleşkenler - #LIBERATECRIMEA" sergisi
2019 senesi iyunniñ 26-da Hreşçatik soqağındaki Kiyev şeer devlet memuriyetiniñ binası qarşısında "Bayraqnen birleşkenler - #LIBERATECRIMEA" sergisi açıldı. 24 malümat stendinden ibaret olğan sergi qırımtatar milliy bayrağınıñ 28 memleket boyunca seferine bağışlandı.
Qırımtatar milliy bayraq künü aqqında tanıtma
2019 senesi Qırımtatar Maaliy Merkezi Qırımtatar milliy bayraq künü aqqında tanıtma azırladı. Tanıtmada qırımtatar milliy bayraqnıñ tarihi aqqında tarif etile.
#LIBERATECRIMEA yazuvlı şiarlarınıñ sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi, #LIBERATECRIMEA Qırımnı işğalden qurtaruv ve qırımtatar halqı ile birdemlik halqara cemaat areketiniñ yazuvlı şiarlarını taqdim etti. Serginiñ mevzusı Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınen bağlı edi.
"Menim babam – qaraman" risalesi
Bu risale – işğal etilgen Qırımda ğayıp olğan ya da siyasiy sebeplerden apiste tutılğan insanlarnıñ balaları "Menim babam – qaraman" yarışı içün yazğan inşalarnıñ cıyıntığı. Bala yarışı Qırımtatar Maaliy Merkezi ve Qırımtatar Milliy Meclisi teşebbüsinen ötkerildi.
"Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesi (yañartılğan, ingliz tilinde)
Qırımtatar Maaliy Merkezi yañartılğan, ingliz tilindeki "Qırım işğal etilgeninden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesini taqdim etti.
İşğal etilgen Qırımda 2017 senesinde insan aqları bozuvlarınıñ talili (ingliz tilindeki risale)
Risalede işğal etilgen Qırımda 2017 senesinde qayd etilgen insan aqları bozuvlarınıñ deñişip turuvı ve talili taqdim etile.
"Qırımtatarlar – Qırımnıñ tamır halqı" sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi, Estoniyadaki insan aqları institutı ve Ukraina İnformatsion siyaseti nazirliginen beraberlikte qırımtatar halqınıñ tarihi mevzusındaki sergini azırladı. Sergi Estoniya Tış işler nazirliginiñ yardımınen ötkerildi.
"Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesi (qısqadan)
Qırımtatar Maaliy Merkezi "Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesiniñ qısqa şeklini azırladı.
"Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesi
Qırımtatar Maaliy Merkezi Avropa demokratiya fondunıñ yardımı ile "Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesini işlep çıqardı. Er insannıñ doğğan künü, yaşağan yeri, faaliyeti, ğayıp oluv ya da ölüm künü ve allarına dair malümat berile.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2017-4) (ingliz tilinde)
2017 senesi yanvar ayında Qırımtatar Maaliy Merkezi Avropa demokratiya fondunıñ yardımınen azırlanğan Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında yañartılğan, ingliz tilindeki risaleni taqdim etti.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2016-3) (qısqadan)
2016 senesiniñ yazında Rusiye işğalcileri "Ukraina fitnecileri davasınıñ" birinci iştirakçilerini yaqaladı.Qırımtatar Maaliy Merkezi öz malümat toplamınını yañartıp, Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında üçünci risaleniñ qısqa şeklini taqdim etti.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2016-3)
2016 senesiniñ yazında Rusiye işğalcileri "Ukraina fitnecileri davasınıñ" birinci iştirakçilerini yaqaladı. Qırımtatar Maaliy Merkezi öz malümat toplamınını yañartıp, Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında risaleniñ üçünci şeklini taqdim etti.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2016-2)
2016 senesiniñ aprel ve mayıs aylarında işğalciler qırımtatarlarnı kütleviy şekilde yaqalağan soñ Qırımtatar Maaliy Merkezi "Hizb ut-Tahrir davasınıñ" yañı iştirakçileri aqqında malümatnı qoşıp "Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesini yañarttı.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" (2016-1)
2016 senesi aprel ayında Qırımtatar Maaliy Merkezi Avropa demokratiya fondunıñ yardımınen Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında birinci risaleni azırladı. Risalede "26 fevral davası", "Qırım davası", "Hizb ut-Tahrir davası" ve ayrı davalar aqqında malümat berile.


text:
Kreml tarafından tayin etilgen Qırım ukümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ aytqanına köre, yarımada «diversiyağa qarşı küreç alıp barğan» rusiyeli havfsızlıq küçleri tarafından qorçalanmaqta. Mütenasip beyanatnı Aksönov rusiyeli HTB telekanalına bergen intervyüsındabildirmektedir.
«Qırım (QA -Vladimir Putin Rusiye) prezidentniñ (avalesine binaen o qısımnıñ qalesi vazifesini eda etmektedir. Mında er angi destruktiv vaziyet meydanğa ketirme teşebbüsleri faydasız. Fedaral merkez bizge er zaman yardım ete ve bugünki künde Qırımdaki bütün hızmetler ihtisaslı mutehassıslarnen temin etilgen sayıla. Telükesizlik çareleri FSB, MVD, Mudafaa nazirligi tarafından tolusınen temin etilgendir, elbette ve ilk-evelâ er angi bir tecavuzğa qarşı qorunmaq içün yeterli küçler mevcuttır. Diversiyağa qarşı küreşni hususiy hızmetler yürsetmekte. Qırımdaki vaziyet sakin, iç bir türlü telüke yoq», - dep ayttı Aksönov.
Telükesizlik sisteması «yıl sayın qaviyleitirile», dep ilâve etti o.
2017 senesi aprel ayınıñ başında Rusiye Mudafaa nazirliginiñ yolbaşçısı Sergey Şoygu Qırımdaki Rusiye ordusınıñ yañı silâlarnen donatılması aqqında ilân etken edi.
Ukraina keşifçileri istilâ etilgen Qırım ep arbiyleştirilgeni aqqında haber ete. Rusiye yarımadağa arbiy tehnika ve asker ketirmege devam etmekte.
2016 senesi Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ kâtibi Aleksandr Turçinov Rusiye faal sürette arbiyleştirgen Qırım tarafından telüke bar olğanı aqqında beyan etken edi.


text:
Auğanstan Kabul qalasınan taratılğan soñğı mälimetterge qarağanda asa küşti jarılıstan qaza bolğandar sanı 80 adam dep twraqtandırdı. Al jaraqat alğandar sanı 350 adamnan asıp otır. Bwl turalı «Türik Tele-Radio» qızmetiniñ resmi saytı mälim etti.
Şeteldik aqparat qwraldarınıñ habarında qaza bolğandar arasında äyelder men balalardıñ da bar ekenin aytadı. Lañkestik şabuıl Kabuldağı Vazir Akbar Han ıqşamaudanında ornalasqan AQŞ, Ündistan jäne Germaniya elşilikteri mañında tuılğan.
Jarılıs sebebinen köptegen ğimarattardıñ terezeleri sınıp, qıruar avtokölikter ziyanğa wşıradı. Qazir qala işindegi atalğan ıqşam audanğa kiretin barlıq jol torabı jabıldı. Bwl Auğanstan tarihındağı saldarı auır lañkestik şabuıldardıñ biri bolıp sanaladı.


text:
Avropa yengil atletika birleşmesi yengil atletika boyunca Avropa çempionatını lâğu etti. Yarış avgustnıñ 25-26-sında Parijde keçecek edi, bildire Azatlıq Radiosı.
"Avropa yengil atletika birleşmesi, Frenkistan yengil atletika birleşmesiniñ tibbiy komissiyasınıñ seyirciler ve resmiy şahıslar içün iltimallı telüke aqqında fikrine esaslanıp, yarışnı lâğu etti", - denile beyanatta.
Koronavirus pandemiyasından sebep bütün dünyada sport yarışlarını lâğu eteler.
Daa evel, Ekinci cian cenkinden soñ ilk sefer Wimbledon turnirini lâğu ettiler.
Aprelniñ 24-ünde saba dünyada 190 788 adam koronavirustan öldi. 2,7 milliondan ziyade adam COVID-19-nen hastalandı, 4,6 milliondan ziyade adam yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Keriçte ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ qıdıruvına uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri qoşuldı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
Aytqanı kibi, tünevin ğayıp olğan Ruslan Ganiyev ve Arlen Terehov alâ daa tapılmağanlar. Mütenasip ariza politsiyağa yazılğan endi, Ruslan Ganiyevniñ evinde endi yerli uquq qoruyıcılar bulundılar.
«Cinaiy qıdıruvdan keldiler, sanki yardım etecek şahsiy şeylerni aldılar… FSB, bilgenimizge köre, haberdar. Malümatımızğa binayen, esas fikir – dindar musulman olıp, bu adamlarnıñ göñülli sürette Suriyege ketmesi mümkün, yani, kimse olarnı esir almadı, özleri kettiler», – dey o.
Nariman Celâl şunı qayd etti ki, evelleri Qırım musulmanlarınıñ Yaqın Şarqqa ketmesi ile bağlı vaqialar olsa bile, 2014 senesi sentâbr ayında belgisiz şahıslar eki qırımtatarını maşinağa itep, hırsızlığan ediler, onıñ içün neticelerniñ çıqaruvında aşıqmamağa çağırdı.
«Bu insanlarnıñ kim olğanını, ne tüşüngeni ve aytqanını ögrenmege tırışamız. Olarnen tanış olğan insanlar aytqanı kibi, bir yerge barmağa istekleri sanki yoq edi», – dedi Celâl.
Qırım uquq qoruyıcı organlarından bu aqta resmiy bildirüvleri yoq.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Keriç regional meclisniñ reisine esaslanıp, dekabr 15 künü Keriçte eki insannıñ ğayıp oluvı aqqında bildirgen edi – Ruslan Ganiyev ve dostu Arlen Terehov.
Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı ile bağlı ilk vaqia degildir. 2014 senesinden, Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, yarımadada insanlar, şu cümleden qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bu aqta halqara uquq qoruyıcılar, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bildire edi. Ukraina Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasından yarımadada 21 yaşında qırımtatarnıñ ğayıp oluvı aqqında bildirgen ediler. Qırımda işbu vaqialarnıñ taqiqatı neticesizdir.
Qırımda İnsan aqları boyunca Rusiye vekâletlisi Lüdmila Lubina qırımtatarlarnıñ ğayıp oluvı aqta malümatnı tenqit ete ve aqiqatqa uymağanını bildire edi.


text:
Moskvanıñ Basmannıy mahkemesi Federatsiya Şurasınıñ Qaraçay-Çerkes azası Rauf Araşukovnı martnıñ 30-na qadar apiske aldı. Oturışuv qapalı şekilde keçirildi, dep bildire Radio Svobodanıñ rus bürosı.
Oturışuvdan evel advokat müşterisinden qabaatını tanımasını talap etkenler, dep bildirdi.
Araşukov çarşenbe künü, yanvarniñ 30-nda, Federatsiya Şurasınıñ oturışuvı vaqtında yaqalandı. Oturışuvda baş prokuror Yuriy Çayka ve Tahqiqat komitetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Bastrıkin bar edi.
Araşukov eki öldürüvden, cinaiy birleşme qurğanından ve şaatqa basqı yapqanından şübheli sayıla.
Babası Raul Araşukov cinaiy birleşmeni qurğanında ve büyük miqdarda dolandırıcılıq yapqanında qabaatlana. Tahqiqat malümatına köre, onıñ «Gazprom» şirketinden 30 milliard ruble miqdarında tabiiy gaz hırsızlamasınen bağı bar.


text:
Rusiye saylavlarında qazaqlar Qırım yerli şuralarına namzet kösterecek olğanlarını oqudım.
Qazaq adetlerine köre bu alğışlanmay, amma olar neden idarege urunmağa qarar alğanlarınen meraqlandım. Qırım qazaqları “ğalipler taqımı”ndan ayırılmasına sebep olğan şeyler aqqında tanış-bilişlerimden sorap baqtım.
Qazaqlar “Qırım baari” degen şeyde faal iştirak etti. Tamam, NATOğa qarşı ilân etilgen sanktsiyalarınen belli olğan, Kefe qazaqları, “yeşil adamçıqlar”nıñ Qırımğa kelmesi içün bloklanğan paromnı boşatqan edi. Bundan soñ qazaqlar ukrain arbiy qısımlarını qapatıp, “yeşil adamçıqlar”ğa Qırımnı zapt etmege faal yardım etti.
Sergey Aksönovnıñ dostu Mihail Şeremet reber olğan “Qırım samooboronası” denilgen taqımda bayağı qazaqlar bar edi, rotalarnıñ birisi aman-aman bütün qazaqlardan ibaret edi. “Ğalipler taqımı” qazaqlarğa medal da qızğanmadı. Amma soñra bir şeyler ters ketti, araları bozuldı.
Qazaqlar “ğalipler taqımı”nı qabaatlı dep köre, çünki olar qazaqlarnı “öz” ve “yat”larğa böldi. Özünkileri içün Aksönov akimiyette qazaqlıqnen iş körmesi içün mesüliyetli olğan mahsus bölük ayırdı. Qazaqlar sicilini - reyestrini - tizdi. Secil qazaqları “ğalipler taqımı”na qol tutmağa devam etti. Amma Qırım qazaqlığında çoqluq olğan, cemaatçı qazaqlarnı sicil qazaqları da, akimiyet de körmegen kibi areket ete.
Cemaatçı qazaqlar serbest areket etip olamağanına şikâyet ete
Cemaatçı qazaqlar serbest areket etip olamağanına şikâyet ete. Misal içün, bütün yarımadada balalarnen çalışmağa yasaqlandı, çünki qazaqlar bunı becerecek muallimlik tasiline saip degil. Bundan ğayrı, Qırımda yekâne qazaq litseyi qapalğanına şikâyet eteler ve Qırım mekteplerinde açılğan qazaq sınıflarına kösteriş deyler, çünki kiyim ve aftada eki saatlıq mahsus derslerden başqa, sade sınıflardan farqı yoq. Cemaatçı qazaqlar, olarnıñ yaş qazaqları Rusiye qazaq qısımlarında hızmet etmeyceginden de memnün degiller. Bunda ğayrı, “ğalipler taqımı”na daa bayağı iddiaları bar.
Qazaqlar arasından akimiyetke qarşı çıqqan, silâlı isyan yapqan qazaq yolbaşçıları tarihte rastkele edi, meselâ, Yemelyan Pugaçov ve Stepen Razin ve başqa çoq bilinmegen qazaq isyancılarnıñ bir misalidir. Qırımda da hoş olmağan qazaqlarnıñ öz reberi peyda oldı - “Qırım qazaqlığınıñ” atamanı Sergey Akimov. O da “Qırım baari”ne qol tuttı, amma soñra “Qırım baari” sıfatında Qırım adaresine yüzsiz siyasetçiler kelgenini añladı. Akimov “Aldatılğan Qırım” narazılıq areketini ötkerdi, adamlarnıñ soqaqlarğa çıqarmağa tırıştı, amma polis yaqalaması ve mahkeme davalarında başqa bir şeyge irişmedi. Ne ise, eñ azından, “Qırım qırallığı”nda er şey yahşı olmağanını açıq ayttı.
Endi, ğaliba, Akimov “ğalipler taqımı”nı küçnen alıp olamacağını añlap, siyasiy muhalefetni yaratmağa niyetlene. O, “Qırım halq cebesi” yañı areketni tizdi. Tamam bu areketniñ bayraqları altında Akimov, saylavlarda öz tarafdarlarını - olarnıñ arasında çoqusı qazaqlar, muhalefet cemaatçıları ve blogerleri - idarege kirsetecek ola. Ataman Qırımda keçirgen bir kişilik piketlerde onen “ğalipler taqımı”nı tenqit etken belli Qırım blogerleri İlya Bolşedvorov ve Oleg Koçerov körünip tura.
Qazaq Akimovnı nevbetteki polis “ziyaretleri”, para cezaları ve mahkemeler bekley
Sergey Akimov, Ukraina vaqtında Qırimda qazaqlar serbestçe olğanını gizlemey, tedbirleri sıqça ötkerile edi, o tedbirlerge qazaqlarda da çoqça toplana edi. Ve asıl Ukraina azatlığı vaqtında qazaqlar raatça edi, “Rusiye nezaretindeki Qırımda” ise qazaqlarnıñ yaşayışınıñ dadı qaçtı.
Akimov, sentâbr saylavlarında öz adamlarını idarege kirsetip olur ekenmi? Menimce, yoq. Qırımda qazaqlarğa qol tutqan az ve qırımlılarnıñ çoqu “saylav” dep adlandırılğan merasimde iştirak etmeycek. Bunıñ içün, qazaq Akimovnı ğalebeler degil de, nevbetteki polis “ziyaretleri”, para cezaları ve mahkemeler bekley. Amma, nasıl olsa da, bu qazaq itibarğa lâyıq, çünki Ukraina vaqtında Qırımda yaşayış serbestçe olğanını açıq-aydın aytqan az sayıda olğan Qırım cemaatçılardan birisidir.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Muhtariyetniñ öz başına ilân etilgen «akimiyet»niñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, tedbirde Nazirler şurasınıñ vekilleri, Qırım «Devlet şurası»nıñ ve Rusiye Federatsiyasınıñ Federal Toplaşuvınıñ Federatsiya Şurasınıñ vekilleri iştirak etti.
Qırım «baş nazir muavini» Sergey Doniç sürgünlik sürgün etilgen halqlarğa nisbeten adaletsiz olğanını qayd etti.
«Qıymetli dostlar! Qırımlılar! Sürgünlikniñ o facialı künlerinden 70 yıl keçti. Elbette, qarar siyasiy ve adaletsiz edi, amma 70 yıldan soñ adalet üstün çıqtı!», – dedi o.
Doniçniñ aytqanı kibi, «akimiyet» tarafından qırımtatarlarnıñ kütleviy yaşağan yerleriniñ zaruriy infrastrukturanı meydanğa ketirmek içün para ayırılacaq eken.
«Biz endi Qırım Cumhuriyetiniñ bir halqı olamız. Yalıñız ğayretimizniñ birligi Cumhuriyetiniñ abadanlığına ketirir!», – dedi o.


text:
Bunı Ukraina devet sıñır hızmeti bildire.
«Harkov-passajirskiy» nezaret noqasında teşkerüv vaqtında hızmetçi köpek vagonlarnıñ birisinde sanitar tüyümine ketirdi.
«Qızdıruv tertibatı arqasında kiriş noqatasınıñ hadimleri 50 grammlı marihuana torbaçığını taptılar. Neticede uquq qorçalayıcıları işbu paketniñ saibini de belgilediler. Onıñ saibi 33 yaşında olğan Rusiye sakini edi», – denile beyanatta.
Protokol resmiyleştirilgeninden soñ, narkotiklerni tutıp aldılar ve milis hadimlerine teslim ettiler.


text:
Aqmescite Cuma caminiñ quruluvı Rusiye Federatsâisı yolbaşçılığınıñ qolundan başlay bilecek.
Bunı QHA agentligine Qırım musulmanlarınıñ Müftisi muavini Esadullah Bairov bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Cuma caminiñ quruluv meselesi siyasetke bağlıdır, şunıñ içün añlaşmalarğa, teşkerüvlerge baqmadan, quruvnı endi tahminen 10 yıl devamında başlap olamaylar.
«Bu meseleni yüksek seviyede çezmege kerek olur, kene de memleket yolbaşçılığınıñ iradesi ile, çünki bugünki künde mesele siyasetke bağlı olğanı içün, al etilmey. Diger ceetlerden ise bütün añlaşmalar defalarca çezildi, leyhalar azırdır. Yani, Yaltinskaya soqağında camini körmege azırlığını bildirecek yolbaşçılarnıñ iradesi kerek. Bu irade olmağance, mesele nice yıllar devamında çezilmez, – dedi Esadullah Bairov. – Eger de memleketniñ ükümetinden avale olsa, mesele ğayet tez çezilir. Menimce, avaleni memleketniñ prezidenti bermeli. Yerli seviyede bu sualni kimse baqmaycaq, sual pek müimdir».
Qırım Müftisi muavininiñ sözlerine köre, Cuma caminiñ quruluvı qırımtatar halqı içün qanlı yara kibi oldı.
«Milletimizniñ er ekinci suali – Cuma caminiiñ vaziyeti nasıl? Yani bu endi er bir qırımtatarınıñ meselesi oldı. Numayışnı keçirdik – er insandan camige birer taş. Bu numayış insanlarnı cami etrafında topladı. Er bir insan camige birer taş ya da para berdi. Qırımtatarlardan er birisi bu mesele ile yaşamaqta», – dedi o.
Qırım musulmanları ve Aqmescit akimiyeti arasında uzun qarşılıqtan soñ, 2011 senesi Aqmescitte Yaltinskaya soqağı 22 adresi boyunca Cuma caminiñ quruvı aqqında müsbet qarar alındı. Faqat camini alâ daa qurmağa başlamadılar.