text:
33 jastağı Kellï Ballïnger eki apta boyı qızın tünde skotçpen baylap uyıqtatwdı kündelikti dağdığa aynaldırğan. Nätïjesinde bir küni tört jasar Dezarï uyqıdan oyanbay qaldı.
Kellï Ballïnger öziniñ süyiktisi Metyu Longekkermen birge ärbir tün sayın özderine kedergi jasamas üşin tört jasar qızdı körpeniñ üstinen skotçpen japsırıp uyıqtatqan. Detektïvterdiñ aytwı boyınşa, soñğı kezderi olar tipti qızdıñ bet-awzına da skotç japsırıp tastağan. Osınıñ nätïjesinde tört jasar qız awa jetpey tunşığıp ölgen.
Polïcïya ädette büldirşindi äjesi tärbïelep jürgenin anıqtadı, alayda ğaşıqtar jubı biraz waqıttan beri äjesine nemeresin körwge tıyım salğan körinedi. Äjesi bolsa nemeresiniñ ärdayım köñildi jüretinin aytıp eske alwda.
Ayta ketetin jayt, tört jasar Dezarïden bölek otbasında tağı eki kişkentay säbï bar eken, olar qazir tïisti organğa tapsırıldı.
Polïcïya qızmetkerleri Dezarïdiñ denesinen köptegen soqqıdan kögergen jerler men jaraqattardı taptı. Şaması, Kellï Ballïnger men Metyu Longekkerdiñ bala tärbïelew kezinde kişkentay qızdı urıp-soqqan bolwı mümkin dep otır olar.
Endi ğaşıqtarğa balalardı urıp-soğıp tärbïelew jäne adam öltirwge qatıstı qılmıstıq is qozğaldı. Olar ömir boyı bas bostandığınan ayırılw jazasına tartılwı mümkin.
Kommentarïï


c: text/html

text:
Qırımda «Krimska svitlitsâ» ve ukrain tüsüni taşığan aman-aman er şey yasaq altında
Oles Çeremşina
Aqmescit – Qırım işğalinden soñ, ukrain tili, qırımtatar tili kibi mücize olaraq Rusiye qanunlarında devlet tili olaraq qayd etildi, amma Kremlniñ «qoqlaları» ukrain tüsüni taşığan er şeyge daa çoq nefretnen davranıp başladılar. Endiden soñra, «devlet» vesiqaları yalıñız rus tilinde neşir etilip, atta Qırım «anayasası» tek bir tilde olıp, diger tillerge tercime etilmedi, evelden bir qaç tilde olğan bina üstünde yazılar rus tilindeki tahtalarğa avuştırıldı. Ukrain neşirleri yarımadağa kelmey, Qırımda ukrain tilinde çıqqan eñ eski gazetalarından biri «Krimska svitlitsâ» yoq olmaq havfında buluna – muarririyetke «Artek» evakobazasında kirağa alğan odanı boşatmaq kerekligi aqqında qarar teslim etildi. Gazeta teessisçisi – Ukraina medeniyet nazirligi - tahminen bir ay devamında aylıqalar bermey, «Qırım matbaa birligi» ise, gazetanı satmağa red etti. Bundan da ğayrı, 2014 senesiniñ ekinci yarısından başlap, daimiy oquyıcılar bile, neşirge abune etip olamazlar, çünki gazeta cedvelge kirsetilmedi.
Qırımda tahminen 250 biñden 50 biñge qadar ukrainli yaşay. Resmiy olaraq olarnıñ sayısı 24,5% -nı teşkil ete, amma asılında sayı cietinden olar daa da çoqlar. Qırımda yaşap ta, ruslaşqanlarına baqmadan, «sıñırnıñ» o bir tarafında olarnıñ soyları, dostları qaldı. Rusiye izinsiz evlerine kelgen soñ, olarnıñ ilerideki yaşayış tarzları ne olacağını ve vatan ile nasıl etip bağ tutacaqları aqqında bir kimse soramadı.
Qırımnıñ yañı «akimiyeti» ukrain tilini devlet tili olaraq tanıdı, ve böyleliknen yarımadada etnik ukrainlilerni tanığan kibi oldı, em de olarnıñ milliy -medeniy ihtiyaclarınıñ temin etilüvini öz boynuna aldı – tilni inkişaf ettirmek, mekteplerde balalarnı ana tilinde oqutmaq, ukrain neşirlerini tarqatmaq ve milliy-medeniy müitni yaratmaq kerek edi.
Bundan da ğayrı, ukrain tilini devlet tili olaraq ilân etken soñ, «akimiyet» bütün memurlarnı bu tilde laqırdı etmek ve iş vaqtında qullanmağa mecbur etti.
Amma, bunıñ episi tek sözde qala, ayatta ise, aksinesini köremiz. Til meselesinde er şey «rusçasına» yapılğan: vokzal, musafirhane binalardaki yazılar tek rus tilinde qaldırıldı. Atta, «Qırım Devlet Şurasınıñ» binasında tek rus tilinde tahtaçıq asılğan. Bütün vesiqalar tek rus tilinde tarqatıla. Mekteplerde ukrain tiliniñ oqutulıvı sıñırlandı ve ileride talebeler onı tekmil bileceklerine işanç yoq.
Unutılıp, qaldırılğan
Ruslaşmanıñ eñ küçlü darbesi eski zamanlardan qırımda neşiri etilip kelgen ukrain tilindeki «Krimska svitlitsâ» gazetasınıñ yoq etilmesi oldı.
Neşirniñ baş muarriri şunı bildirdi: «Qırımnıñ yañı «akimiyeti» devlet tilleri aqqında qanunlarnı hatırlap ta, Qırımda yekâne ukrain tilli gazetasınıñ yoq etilmesini qayğıracağına işanmaq – aqılsızlıqtır. Bizni, kirağa alınğan odadan tışqa quvdılar, anda Cenüp-Şarqtan kelgen qaçaqlarnı yerleştirecekler emiş, siyasiy sebeplerden gazetamıznı tarqatmağa istemeyler».
Er alda, gazetanıñ qapatıluvı tek işğalci akimiyetnen degil de, umumen Ukrainanıñ, qaytarılması aqqında ğaliba unutılğan Qırımğa nisbeten munasebeti, ve mında yaşağan tahminen 2 million etnik ukrainlilerniñ ihtiyaclarını yerine ketirilmegeninen bağlı. Viktor Kaçula aytqanı kibi, Ukraina medeniyet nazirliginiñ matbaa eviniñ idare etüvini Anatoliy Serikov ve Vitaliy Satarenko temin etip başladılar, olar daa Yanukoviçniñ ükümdarlığı zamanında neşirni qapatmağa istediler ve oña qarşı mahkemeni yutquzdılar. Onıñ içün olar yarımadada yekâne ukrain tilli gazetasınıñ qapatıluvı içün qolundan kelgenini yapalar.
«Olar endi üç aydan berli bizge aylıq bermeyler, - dey Viktor Kaçula, - kira içün para kelmey, neşirniñ abune cedveline kirsetiliyuvini temin etmediler. Aynı zamanda, nazirlik özüniñ internet saifesiniñ inkişafı ve atta radiosınıñ işlemesine büyük para tarqata, bizim gazetamız ise, daa az masraf ete, lâkin Qırımnıñ işğali zamanında daa çoq faydalı ve müimdir».
Añlaşılğanına köre, kremlniñ «qoqlaları» «Krimska svitlitsâ» gazetasınıñ neşir etilmesine yol bermezler. Eñ müimi, işğal devirinde ukrain qardaşları özleri, neşirniñ basılmasını, tilniñ inkişafı, asılında bütün ukrain matbaasınıñ çalışması içün imkânlar tapmalılar. Şimdilik ise, ukrainliler özlerini unutılıp, bıraqılğan kibi duyalar. Bu vaziyette ne yapmalı?
Birinciden, ukrainliler Hersonda çalışacaq Prezidenti temsilciligine büyük ümüt besleyler. Ekinciden, Ukraina Nazirler Kabineti tarafından Qırım boyunca mahsus nazirlikniñ meydanğa ketirilüvi ve yarımadanıñ işlerinen oğraşacaq vitse-premyerniñ tayin etilüvini arz eteler. Bu qurumlar ukrain, qırımtatar ve diger milletlerniñ siyasiy ve medeniy aqlarını yerine ketirmeli. Em de şimdiki vaqıtta kibi istenilgen tek qırımtatarlarnıñ menfaatlarını baqacaq degil de, bütün qırımlılarnıñ isteklerini közge almalı. Çünki bugünde bugün, ukrain diasporası Qırımda aqsız qalmaqta.
Birinciden, Ukraina «Krimska svitlitsâ» neşiriniñ yoq etilüvine yol bermemek kerek, ve qıtadan yarımadağa malümatnıñ kelüvini, ukrain kanallarınıñ çalışmasını temin etmeli. Ukraina işğalci akimiyetnen muzakereler alıp barıp, halqara qanunlarına köre, insan aqlarınıñ saqlap qalmasını talap etmeli. Aksi alda, elektrikanıñ kesüvi ile qorquzması mümkün.
Qırımlı ukrainliler, Ukraina Qırımnıñ ihtiyaclarını ne sebepten yerine ketirgennini añlap olamaylar. Çünki Kremlniñ «qoqlaları» bunı öz işi, emegi kibi numayış eteler.
Bazılarnıñ fikirince, Qırım işğal etilgeninen, Ukraina elektrikanı, suvnı kesip, aşayt mallarını yollamasa edi, köterilgen narazılıq dalğası sebebinden, Rusiye Qırımnı silâsız qaytarır edi. Amma, bunı yapmağa keç degil. Çünki bazı qaynaqlarğa köre, yarımadağa ketirilgen mahsulatlar, Qırımğa kelmey, Keriçte rusiyeli maşinalarğa yüklenip, Rusiyege alıp ketile ve anda paalığa satıla. Qırımda ise, evelden ketirilgen mahsulatlar qala ve kene de paalı fiyatlarğa satıla.
İnformatsion cenkini nasıl etip yutmaq mümkün?
Kene de malümat saasına qaytamız. Zanımızca, Nazirler Kabinet ive Prezident memuriyetinde bulunğan memurlar, «Krimska svitlitsâ» neşiriniñ vaziyetini ögrenip, onıñ teessisçisi olaraq Prezidentniñ temsilciligini belgilemeliler. Ve gazetanı er aftalıq küçük neşir degil, yarımadada faaliyet etip, ukrain akimiyetini lekelegen ve qanunsız «LNR» ve «DNR»-ge askerlerniñ alınuvını temin etken matbuat vastalarınıñ kçlü raqibi olması içün çalışqan gazeta yapmalılar. Muarririyet Hersonğa köçip, anda çalışmalı ve qırımlılarğa aqiqatnı yetkizmeli.
Em de, Prezident temsilciliginiñ, Qırım işleri boyunca nazirlik ve Ukraina Nazirler Kabinetiniñ işi aqqında da malümat kelmeli. Söz kelimi, Prezident temsilciliginde çalışqan hadimlerniñ sayısına da diqqat ayırmalı. Çünki, olarnıñ sayısı 150-ni teşkil ete edi. Belki olarnı qısqarıp ta, eñ çoq fayda ketirgen ve Qırımnıñ qaytarıluvını yaqınlaştırğan soylarını qaldırmaq kerek. Ve etnik ukrainlilerniñ ekseriyeti yaşağan Aqyarnen bağ qurmaq lâzim.
Qırım ealisi Ukrainanıñ malümat saasından marum qalmaqta ve rusiyeli teşviqat altında buluna ve Ukraina aqqında aqiqatnı bilmey. Ukraina, Qırımnı qaytaracaq kibi olsa, Kiyev acele sürette kerçekni tarqatmaq içün çareler tapmalı ve yerli ukrainlilerni qorçalamalı.
Oles Çeremşina, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün
Aqmescit – Qırım işğalinden soñ, ukrain tili, qırımtatar tili kibi mücize olaraq Rusiye qanunlarında devlet tili olaraq qayd etildi, amma Kremlniñ «qoqlaları» ukrain tüsüni taşığan er şeyge daa çoq nefretnen davranıp başladılar. Endiden soñra, «devlet» vesiqaları yalıñız rus tilinde neşir etilip, atta Qırım «anayasası» tek bir tilde olıp, diger tillerge tercime etilmedi, evelden bir qaç tilde olğan bina üstünde yazılar rus tilindeki tahtalarğa avuştırıldı. Ukrain neşirleri yarımadağa kelmey, Qırımda ukrain tilinde çıqqan eñ eski gazetalarından biri «Krimska svitlitsâ» yoq olmaq havfında buluna – muarririyetke «Artek» evakobazasında kirağa alğan odanı boşatmaq kerekligi aqqında qarar teslim etildi. Gazeta teessisçisi – Ukraina medeniyet nazirligi - tahminen bir ay devamında aylıqalar bermey, «Qırım matbaa birligi» ise, gazetanı satmağa red etti. Bundan da ğayrı, 2014 senesiniñ ekinci yarısından başlap, daimiy oquyıcılar bile, neşirge abune etip olamazlar, çünki gazeta cedvelge kirsetilmedi.
Qırımda tahminen 250 biñden 50 biñge qadar ukrainli yaşay. Resmiy olaraq olarnıñ sayısı 24,5% -nı teşkil ete, amma asılında sayı cietinden olar daa da çoqlar. Qırımda yaşap ta, ruslaşqanlarına baqmadan, «sıñırnıñ» o bir tarafında olarnıñ soyları, dostları qaldı. Rusiye izinsiz evlerine kelgen soñ, olarnıñ ilerideki yaşayış tarzları ne olacağını ve vatan ile nasıl etip bağ tutacaqları aqqında bir kimse soramadı.
Qırımnıñ yañı «akimiyeti» ukrain tilini devlet tili olaraq tanıdı, ve böyleliknen yarımadada etnik ukrainlilerni tanığan kibi oldı, em de olarnıñ milliy -medeniy ihtiyaclarınıñ temin etilüvini öz boynuna aldı – tilni inkişaf ettirmek, mekteplerde balalarnı ana tilinde oqutmaq, ukrain neşirlerini tarqatmaq ve milliy-medeniy müitni yaratmaq kerek edi.
Bundan da ğayrı, ukrain tilini devlet tili olaraq ilân etken soñ, «akimiyet» bütün memurlarnı bu tilde laqırdı etmek ve iş vaqtında qullanmağa mecbur etti.
Amma, bunıñ episi tek sözde qala, ayatta ise, aksinesini köremiz. Til meselesinde er şey «rusçasına» yapılğan: vokzal, musafirhane binalardaki yazılar tek rus tilinde qaldırıldı. Atta, «Qırım Devlet Şurasınıñ» binasında tek rus tilinde tahtaçıq asılğan. Bütün vesiqalar tek rus tilinde tarqatıla. Mekteplerde ukrain tiliniñ oqutulıvı sıñırlandı ve ileride talebeler onı tekmil bileceklerine işanç yoq.
Unutılıp, qaldırılğan
Ruslaşmanıñ eñ küçlü darbesi eski zamanlardan qırımda neşiri etilip kelgen ukrain tilindeki «Krimska svitlitsâ» gazetasınıñ yoq etilmesi oldı.
Neşirniñ baş muarriri şunı bildirdi: «Qırımnıñ yañı «akimiyeti» devlet tilleri aqqında qanunlarnı hatırlap ta, Qırımda yekâne ukrain tilli gazetasınıñ yoq etilmesini qayğıracağına işanmaq – aqılsızlıqtır. Bizni, kirağa alınğan odadan tışqa quvdılar, anda Cenüp-Şarqtan kelgen qaçaqlarnı yerleştirecekler emiş, siyasiy sebeplerden gazetamıznı tarqatmağa istemeyler».
Er alda, gazetanıñ qapatıluvı tek işğalci akimiyetnen degil de, umumen Ukrainanıñ, qaytarılması aqqında ğaliba unutılğan Qırımğa nisbeten munasebeti, ve mında yaşağan tahminen 2 million etnik ukrainlilerniñ ihtiyaclarını yerine ketirilmegeninen bağlı. Viktor Kaçula aytqanı kibi, Ukraina medeniyet nazirliginiñ matbaa eviniñ idare etüvini Anatoliy Serikov ve Vitaliy Satarenko temin etip başladılar, olar daa Yanukoviçniñ ükümdarlığı zamanında neşirni qapatmağa istediler ve oña qarşı mahkemeni yutquzdılar. Onıñ içün olar yarımadada yekâne ukrain tilli gazetasınıñ qapatıluvı içün qolundan kelgenini yapalar.
«Olar endi üç aydan berli bizge aylıq bermeyler, - dey Viktor Kaçula, - kira içün para kelmey, neşirniñ abune cedveline kirsetiliyuvini temin etmediler. Aynı zamanda, nazirlik özüniñ internet saifesiniñ inkişafı ve atta radiosınıñ işlemesine büyük para tarqata, bizim gazetamız ise, daa az masraf ete, lâkin Qırımnıñ işğali zamanında daa çoq faydalı ve müimdir».
Añlaşılğanına köre, kremlniñ «qoqlaları» «Krimska svitlitsâ» gazetasınıñ neşir etilmesine yol bermezler. Eñ müimi, işğal devirinde ukrain qardaşları özleri, neşirniñ basılmasını, tilniñ inkişafı, asılında bütün ukrain matbaasınıñ çalışması içün imkânlar tapmalılar. Şimdilik ise, ukrainliler özlerini unutılıp, bıraqılğan kibi duyalar. Bu vaziyette ne yapmalı?
Birinciden, ukrainliler Hersonda çalışacaq Prezidenti temsilciligine büyük ümüt besleyler. Ekinciden, Ukraina Nazirler Kabineti tarafından Qırım boyunca mahsus nazirlikniñ meydanğa ketirilüvi ve yarımadanıñ işlerinen oğraşacaq vitse-premyerniñ tayin etilüvini arz eteler. Bu qurumlar ukrain, qırımtatar ve diger milletlerniñ siyasiy ve medeniy aqlarını yerine ketirmeli. Em de şimdiki vaqıtta kibi istenilgen tek qırımtatarlarnıñ menfaatlarını baqacaq degil de, bütün qırımlılarnıñ isteklerini közge almalı. Çünki bugünde bugün, ukrain diasporası Qırımda aqsız qalmaqta.
Birinciden, Ukraina «Krimska svitlitsâ» neşiriniñ yoq etilüvine yol bermemek kerek, ve qıtadan yarımadağa malümatnıñ kelüvini, ukrain kanallarınıñ çalışmasını temin etmeli. Ukraina işğalci akimiyetnen muzakereler alıp barıp, halqara qanunlarına köre, insan aqlarınıñ saqlap qalmasını talap etmeli. Aksi alda, elektrikanıñ kesüvi ile qorquzması mümkün.
Qırımlı ukrainliler, Ukraina Qırımnıñ ihtiyaclarını ne sebepten yerine ketirgennini añlap olamaylar. Çünki Kremlniñ «qoqlaları» bunı öz işi, emegi kibi numayış eteler.
Bazılarnıñ fikirince, Qırım işğal etilgeninen, Ukraina elektrikanı, suvnı kesip, aşayt mallarını yollamasa edi, köterilgen narazılıq dalğası sebebinden, Rusiye Qırımnı silâsız qaytarır edi. Amma, bunı yapmağa keç degil. Çünki bazı qaynaqlarğa köre, yarımadağa ketirilgen mahsulatlar, Qırımğa kelmey, Keriçte rusiyeli maşinalarğa yüklenip, Rusiyege alıp ketile ve anda paalığa satıla. Qırımda ise, evelden ketirilgen mahsulatlar qala ve kene de paalı fiyatlarğa satıla.
İnformatsion cenkini nasıl etip yutmaq mümkün?
Kene de malümat saasına qaytamız. Zanımızca, Nazirler Kabinet ive Prezident memuriyetinde bulunğan memurlar, «Krimska svitlitsâ» neşiriniñ vaziyetini ögrenip, onıñ teessisçisi olaraq Prezidentniñ temsilciligini belgilemeliler. Ve gazetanı er aftalıq küçük neşir degil, yarımadada faaliyet etip, ukrain akimiyetini lekelegen ve qanunsız «LNR» ve «DNR»-ge askerlerniñ alınuvını temin etken matbuat vastalarınıñ kçlü raqibi olması içün çalışqan gazeta yapmalılar. Muarririyet Hersonğa köçip, anda çalışmalı ve qırımlılarğa aqiqatnı yetkizmeli.
Em de, Prezident temsilciliginiñ, Qırım işleri boyunca nazirlik ve Ukraina Nazirler Kabinetiniñ işi aqqında da malümat kelmeli. Söz kelimi, Prezident temsilciliginde çalışqan hadimlerniñ sayısına da diqqat ayırmalı. Çünki, olarnıñ sayısı 150-ni teşkil ete edi. Belki olarnı qısqarıp ta, eñ çoq fayda ketirgen ve Qırımnıñ qaytarıluvını yaqınlaştırğan soylarını qaldırmaq kerek. Ve etnik ukrainlilerniñ ekseriyeti yaşağan Aqyarnen bağ qurmaq lâzim.
Qırım ealisi Ukrainanıñ malümat saasından marum qalmaqta ve rusiyeli teşviqat altında buluna ve Ukraina aqqında aqiqatnı bilmey. Ukraina, Qırımnı qaytaracaq kibi olsa, Kiyev acele sürette kerçekni tarqatmaq içün çareler tapmalı ve yerli ukrainlilerni qorçalamalı.
Oles Çeremşina, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lugansk vilâyetinde açılğan ateş neticesinde üç insan elâk oldı
Ukraina şarqındaki Lugansk vilâtinde bazar künü, fevral 1-ne keçer gecesi üç yerli sakin elâk oldı.
Popasnaya, Sçastye şeerleri ve Stanitsa Luganskaya qasabası ateş altında qaldılar. Bir qaç mesken ev viran etildi. Lugansk vilâyetiniñ valisi Gennadiy Moskvalniñ bildirgenine köre, regionda uruşlar devam etmekte, separatistler Ukraina askerlerine qarşı tank ve «Gradlarnı» qullanalar.
Donetsk vilâyetinde separatistler Debaltsevo şeeri, Peski qasabası, Petrovskoye köyü yanındaki ukrain ordusınıñ noqtalarına ateş açtılar. Mariupol civarındaki Vinogradnoye köyü de ateşke oğradı.
Radio Svoboda bildire ki, qanunsız «DNR» vekilleri keçken gece ukrain askerleri Donetskke ateş açqanlarını ayttılar. Separatistlerniñ malümatına köre, üç yerli sakin elâk oldı, 20 kişi yaralandı. Ukrain ordusı bunı red ete.


text:
«Tavrida» yolunıñ qurılması içün Qırım akimiyeti 170 ziyade topraq damartısını tutıp alacaq ola
«Tavrida» yolunıñ qurılması içün yarımadanıñ Rus akimiyeti 171 topraq damartısını tutıp alacaq ola. Bu aqta Kremlniñ nezaretinde olğan işğal etilgen Qırımnıñ Mülk ve topraq munasibetleri nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti, ayrıca İçki rayonında – 12 topraq damartısını, Kefe şeer bölgesinde – 16, Aqmescit rayonında – 98 topraq damartısı ve 8 temelli qurucılıq inşaatını, İslâm-Terek rayonında – 8, ve Bağçasaray rayonında – 43 topraq damartısını tutıp alacaq ola, dep haber etile.
«Alınacaq topraqnıñ saipleri mülkniñ bazarlıq fiyatına köre onı satıp, bütünley tazminat alacaqlar ya da aynı qıymeti olğan topraq damartısını başqa yerde ala bilirler», – dedi Kreml tarafından tainlengen Qırımnıñ mülk ve topraq munasibetleri naziri Anna Anühina.
Bundan evel Rusiye nezaretindeki Qırımnıñ mülk ve topraq munasibetleri nazirligi, «Tavrida» naqliyat yolunıñ qurucılığı içün topraq damartılarınıñ alınması naqliyat yolu tezce qurulması içün 2-3 ayğa qısqartıldı, dep bildirgen edi.
Fevralde «Tavrida» yolunıñ quracılığınıñ başlanmasını 2017 senesi mart ayına keçirdiler.
Bundan evel Kreml nezaretindeki Qırım parlament deputatı Leonid Babaşev Qırım naqliyat nazirliginiñ toplaşuvında «Tavrida» yolunıñ qurucılığınıñ başlanuvını 2017 senesi fevral ayına planlaştırğanlarını bildirgen edi.
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev «Tavrida» taqliyat yolunıñ qurucılığına parasını tapmaq içün Rusiye akimiyeti «çoq çalıştı», dep ayttı. «Tavrida» yoluna başta 43 milliard ruble masraf etilecek edi. Soñra leyha başta 85 milliard, keççere – 139 milliard rublege palılaştı. 2018 senesi «Tavrida» yolu azır olacağı ilân etilgen edi. Lâkin iyünde Rusiyege bağlı Qırım avtomobil yollar hızmetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Mohna qurucılıq müddeti daha eki yılğa ögge sürülecegini degen edi.


text:
Putinniñ vekâletli temsilcisi qırımtatarlarnı akimiyet organlarına davet ete
Qırımtatar halqınıñ vekilleri Qırım devlet organlarında temsil etilmek kerek. Bunı cumaertesi künü, sentâbr 6-da, Aqmescitteki brifingde Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev bildirdi, – dep haber ete Qırım «ükümetiniñ» «ruporı» «Krıminform» saytı.
O, Tataristan Cumhuriyetini misal olaraq kösterdi. Tataristannıñ bir çoq genç mütehassısı federal devlet organlarında üyken vazifelerde buluna eken, qırımtatar halqınıñ vekilleri de olardan örnek almaq kerekler, dep ayttı Belaventsev.
«Bizler ümüt etemiz ki, qırımtatarlar yalıñız Qırım akimiyet organlarında degil de, Rusiye Federatsiyasınıñ devlet organlarında da temsil etilecekler», – dep ayttı Belaventsev.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitte sentâbr 6-da «Qırımdaki zemaneviy basamaqta qırımtatar halqınıñ al-vaziyeti aqqında» konferentsiya keçirile.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov «Qırımtatar halqınıñ zemaneviy alı» konferentsiyasına barmağa mecbur olğan adamlarnı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım akimiyetiniñ qırımtatarlarğa qarşı yapılğan areketlerge narazılıq köstermege çağırdı.


text:
Vikipediya:Babil
Babil şablonları Vikipediya qullanıcılarınıñ laf etken tilleri, bu tillerdeki seviyelerini ve başqa şahsiy malümatını belgilemek içün yratılğan şablonlardır. Öz şahsiy qullanıcı saifeñizge Babil şablonlarını qoşıp, başqa qullanıcılarğa siziñ aqqıñızda malümat bildirip olasıñız.
Nasıl qullanılır[Viki metnini deñiştir]
{{subst:Babel|yazıñız.
- Soñ bir-birinden
|ile ayırılğan til kodlarını qoşuñız. Koddan soñ yazılğan raqam mezkür tilde seviyeñizni köstere:
xx-1— başlanğıç seviye
xx-2— orta seviye
xx-3— yüksek seviye
xx-4— mükemmel seviye (ana tili kibi)
xx— ana tiliñiz
-
- Bunı yazıp qavuslar qapatıñız:
}}
Misaller[Viki metnini deñiştir]
{{subst:Babel|crh|ru-3|tr-2}}- ana tiliñiz Qırırmtatar tilidir, ondan ğayrı yahşı Rusça ve orta seviyede Türkçe bilesiz.
{{subst:Babel|tr|crh-2|en-2}}- ana tiliñiz Türk tilidir, ondan ğayrı orta seviyede Qırımtatarca ve İnglizce bilesiz.
{{subst:Babel|ru|uk-4|en-2|crh-0}}- ana tiliñiz Rus tilidir, ondan ğayrı ana tili kibi Ukraince ve orta seviyede İnglizce bilesiz, Qırımtatar tilini ise iç bilmeysiz.
A[Viki metnini deñiştir]
Afar (Afar tili)[Viki metnini deñiştir]
Aҧcya (Abhaz tili)[Viki metnini deñiştir]
Afrikaans (Afrikaans tili)[Viki metnini deñiştir]
Aynu itak (Ainu tili)[Viki metnini deñiştir]
Akan (Akan tili)[Viki metnini deñiştir]
lišānum akkadītum (Akkad tili)[Viki metnini deñiştir]
Alemannisch (Alemann tili)[Viki metnini deñiştir]
አማርኛ (Amhar tili)[Viki metnini deñiştir]
Aragonés (Aragon tili)[Viki metnini deñiştir]
Englisc (Eski İngliz tili)[Viki metnini deñiştir]
العربية (Arap tili)[Viki metnini deñiştir]
ܐܪܡܝܐ (Aramey tili)[Viki metnini deñiştir]
Mapudungun (Araukan tili)[Viki metnini deñiştir]
অসমীয়া (Assam tili)[Viki metnini deñiştir]
Asturianu (Asturiya tili)[Viki metnini deñiştir]
ABap (Avar tili)[Viki metnini deñiştir]
Aymar (Aymara tili)[Viki metnini deñiştir]
Azərbaycan dili (Azerbaycan tili)[Viki metnini deñiştir]
B[Viki metnini deñiştir]
БaшқopT (Başqırt tili)[Viki metnini deñiştir]
Boarisch (Avstro-Bavar tili)[Viki metnini deñiştir]
Бeлapyckaя (Belarus tili)[Viki metnini deñiştir]
Бълrapckи (Bulğar tili)[Viki metnini deñiştir]
भोजपुरी (Bhocpuri tili)[Viki metnini deñiştir]
Bislama (Bislama tili)[Viki metnini deñiştir]
Bamanankan (Bambara tili)[Viki metnini deñiştir]
বাংলা (Bengal tili)[Viki metnini deñiştir]
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী (Bişnupriya Manipuri tili)[Viki metnini deñiştir]
བོད་ཡིག (Tibet tili)[Viki metnini deñiştir]
Brezhoneg (Breton tili)[Viki metnini deñiştir]
Bosanski (Bosnak tili)[Viki metnini deñiştir]
C[Viki metnini deñiştir]
Català (Katalan tili)[Viki metnini deñiştir]
HoxчийH (Çeçen tili)[Viki metnini deñiştir]
Sugbuanon (Sebuano tili)[Viki metnini deñiştir]
Chamoru (Çamorro tili)[Viki metnini deñiştir]
Choctaw (Çoktav tili)[Viki metnini deñiştir]
ᏣᎳᎩ (Çeroki tili)[Viki metnini deñiştir]
Tsetsêhestâhese (Çeyen tili)[Viki metnini deñiştir]
Corsu (Korsika tili)[Viki metnini deñiştir]
Nehiyaw (Kri tili)[Viki metnini deñiştir]
Qırımtatar (Qırımtatar tili)[Viki metnini deñiştir]
Čeština (Çeh tili)[Viki metnini deñiştir]
Kaszëbsczi (Kaşub tili)[Viki metnini deñiştir]
ЧӑBaш (Çuvaş tili)[Viki metnini deñiştir]
Cymraeg (Kamri tili)[Viki metnini deñiştir]
D[Viki metnini deñiştir]
Dansk (Dan tili)[Viki metnini deñiştir]
Цeз Meц (Tsez tili)[Viki metnini deñiştir]
Deutsch (Alman tili)[Viki metnini deñiştir]
Dolnoserbski (Aşağı Lujitsa tili)[Viki metnini deñiştir]
Dhivehi (Dhivehi tili)[Viki metnini deñiştir]
རྫོང་ཁ (Dzongha tili)[Viki metnini deñiştir]
E[Viki metnini deñiştir]
Ɛʋɛ (Eve tili)[Viki metnini deñiştir]
(Qadimiy Mısır tili)[Viki metnini deñiştir]


text:
Kreml: Putin Savçenko ile bağlı iç bir vade bermedi
Kreml Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ SİZOda bulunğan ukrain arbiy hızmetçisi Nadejda Savçenkonıñ azat etilecegi aqqında sözlerini red etti.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov tünevinki Minsk körüşüvinde Savçenko meselesi ukrain tarafından añılğan edi, amma Rusiye iç bir şey vade etmedi, dep ayttı.
Peskovnıñ aytqanı kibi, prezident Putin ukrain vatandaşınıñ qabaatını mahkeme belgilecegini qayd etti. Rusiye yetekçisiniñ matbuat kâtibi şunı qayd etti ki, Frenkistan prezidenti François Hollande ve Almaniya kantseri Angela Merkel Savçenkonıñ azat etilmesi boyunca «kerçekten de söz yürsetken ediler», amma olarğa er şey añlatıldı eken.
Minskte «normand dörtniñ» muzakereleri bitkeninden soñ, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko körüşüv neticesinde Savçenkonıñ taqdiri aqqında añlaşma qabul etilgenini ilân etti. Onı tibbiy teşkerüvden ve taqiqatnıñ ilk neticelerinden soñ azat etecekler, dedi Porşenko jurnalistlerge.
Faqat Savçenko adliyecileri onıñ azat etilecegine inanmaylar. Mark Feygin İnterfaksqa aytqanı kibi, «o, almaşuv cedveline kirmedi» ve ukrain arbiy hızmetçisine nisbeten cinaiy iş qapatılmaz.
SİZOda Nadejda Savçenko narazılıq açlıqnı ilân etti, açlığı endi 63 kün devam ete.
Rusiye akimiyeti Savçenkonı iyün 17 künü Lugansk civarında Rusiye jurnalistleriniñ ölüminde qabaatlay. Ukrain uçucısı qabaatnı red ete ve bundan evel separatistler tarafından zapt etilip, Rusiyege ketirilgenini bildire. Yanvarniñ soñunda Savçenkoğa nisbeten – sıñırdan qanunsız keçüv boyunca cinaiy iş açıldı. Moskva Basman mahkemesi fevral 10 künü uçucı Nadejda Savçenkonıñ tevqifini mayıs 13-ne qadar uzatqan edi.


text:
Nursultan Nazarbaev Serbiya Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Tomislav Nikoliç bilän telefon arqiliq sšzläşti.
Sšhbät davamida Serbiya Prezidenti Nursultan Nazarbaevni Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Mustäqillik Küni bilän täbriklidi.Qazaqstan vä Serbiya rähbärliri ikkitäräplimä hämkarliqniŋ muhim mäsililirini muhakimä qildi.
Prezidentlar ikkitäräplimä munasivätlärni küçäytiş üçün Serbiya Prem'er-Ministri Aleksandr Vuçiçniŋ biyil noyabr' eyida Qazaqstanğa qilğan säpiriniŋ yäkünini iҗabiy bahalidi.
Sšhbät Serbiya täräpniŋ täşäbbusi bilän boldi.
* * *
Nursultan Nazarbaev Özbäkstan Җumhuriyi-tiniŋ Prezidenti Şavkät Mirziëev bilän tele-
fon arqiliq sšhläşti.
Sšhbät davamida Şavkät Mirziëev Nursultan Nazarbaevni Qazaqstan Җumhuriyiti Mustäqilligi-
niŋ 25 jilliği bilän täbrikläp, Qazaqstan hälqigä tehimu gülliniş tilidi.
Öz novitidä Nursultan Nazarbaev Şavkät Mirziëevni Özbäkstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti lavazimiğa räsmiy kirişişi bilän täbriklidi.
İkki mämlikät rähbiri ikkitäräplimä munasivätlärniŋ hazirqi ähvali vä istiqbalini muhakimä qilip, Qazaqstan-Özbäkstan hämkarliğini җanlanduruşni davamlaşturuşniŋ muhim ekänligini täkitlidi.
Sšhbät Özbäkstan täräpniŋ täşäbbusi bilän boldi.
* * *
Nursultan Nazarbaev Rossiya Federatsiyasiniŋ vä Türkiya Җumhuriyitiniŋ Prezidentliri Vladimir Putin häm Redjep Tayip Erdoğan bilän telefon arqiliq sšhbätläşti.
Rossiya vä Türkiya rähbärliri Nursultan Nazarbaevni Qazaqstan Җumhuriyiti Mustäqilliginiŋ 25 jilliği bilän täbrikläp, Qazaqstan hälqigä paravänlik vä gülliniş tilidi.
Vladimir Putin bilän bolğan sšhbät davamida pat-yeqinda štküzülidiğan Aliy Evraziya ihtisadiy keŋişiniŋ mäҗlisigä vä KBŞT sammitiğa täyyarliq kšrüş mäsililiri muhakimä qilindi.
Türkiya Prezidenti bilän bolğan sšhbät davamida Redjep Erdoğan ilgiri moşu jilniŋ 12-dekabr' künigä planlanğan Astanağa säpiriniŋ keyingä qaldurulğanliğiğa äpsuslinidiğanliğini bildürdi. Türkiya rähbiri Qazaqstan Җumhuriyitini aldiki vaqitta ziyarät qilişqa täyyar ekänligini tästiqlidi.
Rossiya vä Türkiya Prezidentliri Dšlät rähbiri bilän regional vä häliqara kün tärtiviniŋ muhim mäsililirini muhakimä qildi. Rossiya vä Türkiya liderliri Astanada Siriyadiki toqunuşqa tartilğan täräplärniŋ teçliq muzakirilirini štküzüşkä mänpiyätdar ekänligini bildürdi. Nursultan Nazarbaev mundaq täşäbbusni qollap-quvätlidi vä muzakirilär üçün Qazaqstan paytähtidä mäydan berişkä täyyar ekänligini bildürdi.
Dšlät rähbiri mämlikitimizniŋ äŋ baştin tartipla Siriyadiki toqunuşni teçliq yoli bilän birtäräp qilişqa qaritilğan häliqara küç-quvätni qollap-quvätlävatqanliğini täkitlidi.


text:
Solardıñ işinde «Amazonnıñ» negizin qalawşı Djeff Bezostıñ qaltası köbirek qağılğanğa uqsaydı. Onlayn-sawda jasaytın kompanïya akcïyaları 5,8%-ğa arzandağan.
Jalpı, narıqtağı jağdaydan payda körgender de boldı. Mäselen, amerïkalıq ïnvestor Karl Aykannıñ kapïtalı bir kün işinde 210 mln-dan birden 20 mlrd-qa deyin arttı.
Ayta ketken jön, osı aptada aldımen Qıtaydıñ, artınşa Ewropa men AQŞ-tıñ qor narığı quldırağan edi. Al Sawd Arabïyası men Ïran arasındağı jağdaydıñ wşığwınan munay bağası qımbattadı.
Kommentarïï


text:
Moody's agenttigi ATF Banktiñ, Qazkomnıñ, Sberbank qazaqstandıq bölimşesiniñ jäne Ewrazïyalıq banktiñ nesïeni ötew qabileti jäne qarız ben depozït reytïngi boyınşa bazalıq bağasın tömendetti. Sonımen qatar, Xalıq banktiñ qarız ben depozïtter boyınşa reytïnginiñ boljamı turaqtıdan kerige awıstırıldı.
Moody's agenttigindegilerdiñ mälimdewinşe, bul bankterdiñ köpşiligi şetel valyutasında bïznes üşin nesïe bergen, ol şetel aqşasımen kiristi türlendire almaydı. Teñge bağamınıñ tömendewi olardıñ qarızdarğa qızmet körsetw mümkindikterine ıqpal ete aladı. Ïnflyacïyalıq äser, agenttik sarapşılarınıñ mälimetinşe, ol aktïv sapasına qosımşa qısım keltire aladı, sebebi ol satıp alw qabiletin tömendetedi.
Agenttiktegilerdiñ sözine qarağanda, Qazkomnıñ nesïeni ötew qabiletiniñ bazalıq bağası caa1-den caa2-ge deyin tömendedi. Sonımen qatar, qamsızdandırılmağan borış reytïngi Caa1-den Caa2-ge deyin jäne depozït boyınşa uzaq merzimdi reytïngter keri boljammen B2-den V3-ke tömendetildi. Ayta keteyik, Qazkomnıñ jalpı qarızdarınıñ 43 payızı BTA Bankke berilgen. Bul qarajat negizinen problemalıq aktïvtermen jäne ötimsiz jıljımaytın mülikpen qamtılğan. Sonımen qatar, 2015 jıldıñ mawsım ayınıñ ayağındağı jağday boyınşa, Qazkomnıñ jappay qarızınıñ waqıtı şamamen 17 payızında bir künnen asıp ketken. Eñ qoljetimdi, 2013 jıldıñ soñındağı jağday boyınşa, jarïyalanğan özekti mälimetterge säykes, bank qarızdarınıñ şamamen 51 payızı şeteldik valyutamen berilgen. Sonımen qatar, Moody's sarapşıları jağımdı tustardı da atap ötti. Qazkom "Stresstik aktïvter qorı" AQ-tan "uzaq merzimdi nesïeniñ birtalayın" alğan, ol narıqtıq operacïyalardı qoldawğa jol aşadı.
Moody's pikirinşe, Xalıq bankinde mıqtı qarjılay körsetkiş bar. 2015 jıldıñ mawsım ayındağı jağday boyınşa, qarjı ïnstïtwtınıñ jalpı qarızınıñ 27 payızı ğana şetel valyutasında denomïnacïyalanğan. Sonımen qatar, qarız alwşılardıñ keybirinde tabıstıñ bastı közi retindegi eksporttıq kiris joq. Sarapşılar teñge bağamınıñ tömendewine jäne täwekeldi aktïvterdiñ artwına baylanıstı kapïtal balamalılığınıñ joğarı koeffïcïenti tömendeydi dep kütip otır.
ATF Banktiñ nesïe ötew qabileti boyınşa bazalıq bağası saa2-den saa3-ke tüsti, qamsızdandırılmağan borış reytïngi Caa2-den Caa3-ke, al depozïtterdiñ uzaq merzimdi reytïngi keri boljammen Caa1-den Caa2-ge tömendedi. Ayta keteyik, bul bankte jumıs istemeytin qarızdar deñgeyiniñ joğarı ekeni mälim boldı. Denomïnacïyalanğan şetel valyutasındağı qarızdıñ kölemi ATF Bankte 2015 jıldıñ mawsım ayındağı jağday boyınşa 46 payızğa teñ. Sonımen qatar, 21,6 payızında nesïe waqıtı 90 künnen asıp ketken.
Sberbank qazaqstandıq bölimşesiniñ nesïe ötew qabileti boyınşa bazalıq bağası b2-den b3-ke deyin tömendetildi. Şetel valyutasındağı qarızdıñ kölemi - 32 payız. Olardıñ arasındağı qarız alwşılardıñ 37 payızında eksporttıq tüsim joq. Al problemalı qarızdar boyınşa üles 14,4-ten 22,2 payızğa ösken.
Ewrazïyalıq banktiñ nesïe ötew qabileti boyınşa bağası b2-den caa1-ge tüsti. Qamsızdandırılmağan borış reytïnginiñ ülesi de V2-den Saa1-ge tömendedi. 2015 jıldıñ mawsım ayındağı mälimetter boyınşa, waqıtı ötip ketken qarızdardıñ ülesi kürt artqan - 14,7-den 22,1 payızğa. Alayda Ewrazïyalıq banktiñ akcïonerleri kapïtal balamalılığın arttırwğa qosımşa qoldaw körsete aladı.
Moody's sarapşılarınıñ mälimdewinşe, jağday naşarlay beretin bolsa, reytïngter qosımşa tömendetilwi mümkin. Öz kezeginde, Qazaqstan ekonomïkasınıñ jaqsarwın bul deñgeydegi reytïngter turaqtandıradı.
Derekközi: Tengrinews.kz
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka,
Kommentarïï


text:
Reşat Ametovnıñ ömür arqadaşı Qırımda qocasınıñ ölüvini taqiq etmege istemegenlerinde emindir
Reşat Ametovnıñ tul qadını, ömür arqadaşınıñ esir etken adamları tañılğanına baqmadan öldürüvini taqiq etmegenleri aqqında bildirmekte.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqat radiosınıñ yayınında haber etti.
Onıñ malümatlarına köre, Qırımda cinaiy iş ğayrıdan taqiq etile, amma yañı neticeler yoq.
«Menimce, olar (Qırım uquq qoruyıcıları) köz boyamaq içün areketler yaptı. Kerçekte, elbette ki, bir şey yoq. Olar er şeyni red eteler. Biz olarğa: araba nomerası, adamlar, betler körüne. Olar da: yoq, - dep aytalar. Cinaiy iş ğayrıdan baqılıp başladı, amma şimdi iç bir şey belli degil», - dep ayttı Zarina Ametova.
Programmanıñ başqa musafiri - Qırım Cumhuriyetiniñ Ukraina Baş Prokuraturasınıñ prokurorı muavini Petro Kovalenko bildirgeni kibi, Reşat Ametovnıñ öldürüvi esasiy Ukrainada da taqiq etilmekte. O, bu işte rast kelgen qıyınlıqlar aqqında tarif etti.
«Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadada birinci nevbetteki ve başqa taqiq areketlerini yapmağa qıyın ola. Bu sebepten ne maddiy delillerge, ne de cinayet yapılğan yerini baqmağa irişim yoqtır», - dep ayttı o.
2014 senesiniñ mart 3 künü, Reşat Ametovnı tutıp esir ettiler. Mart 15 - nde Ametovnıñ cesedi bir çoq qıynav izleri ile Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonınıñ dağında tapıldı.
Moskva nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti, qırımtatar faaliniñ öldürüvinen bağlı işiniñ açılması içün mukâfat vade etken edi. Amma faalniñ qatiyi bu künge qadar tapılmadı.
Kiyevde mart 16 künü Reşat Ametovnıñ añına sessiz fleşmob ötkerilecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırım kene bata bile: sağanaq ve özenlerde suvnıñ köterilmesi mümkün
Qırımda iyün 24-25 künleri furtuna havfı ilân etilgen. Bu aqta Qırımda Rusiye Fevqulâde işler Nazirliginiñ baş idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Tahminlerge köre, yarımadada küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaqnıñ yağması beklenile. Yel küçü 15-20 m/s teşkil ete.
Bunıñ ile qurtarıcılar özenlerde suv seviyesiniñ köterilmesi aqta tenbiyeleyler.
Nazirlikte bu kibi ava şaraitlerinde havfsızlıq qaidelerine riayet etmek ve fevqulâde vaziyetlerde qurtaruv hızmetine telefon etmek kerekligini qayd eteler.
İyün başında Qırım sağanaqlar astında qaldı, olardan sebep Aqmescitniñ soqaqlarını suv bastı, bazı rayonlarda yollar özenlerge çevirildi, aydavcılar maşinalarından suvnı qopqalar ile alıp töke edi.
Mayısnıñ soñunda sağanaqlardan sebep Canköy rayonında evlerni suv basqan edi.


text:
Eskertpe: Vïdeoda beyädep sözder kezdesedi!
Eldi dürliktirgen beynejazbada kölik ïeleriniñ döreki söz aytıp, kişkentay balalarınıñ közinşe swıq qarw ustağandarı anıq körinedi.
Vïdeo astındağı pikirler oqïğa Rayımbek dañğılınıñ boyında bolğanın aytadı. Eki köliktiñ de tizgininde otbasılı azamattar.
Bir-birine jol bermey kele jatqan jürgizwşilerdiñ biri kes-kestey bergende kölikteri soqtığısadı. Artınşa köliginen tüsip, qaqtığısa jöneledi.
Vïdeo avtorı olardıñ birine soqqı tïip, murını sınğanın jetkizipti. Al onıñ äyeli men balası dawıs köterip jılay bastaydı. Bul oqïğağa qatıstı Almatı polïcïyası izdestirw jumıstarın jürgizip jatır.
Derekközi: 31 arna
Tegï: Avtojañalıqtar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Malaysia Airlines uçağınıñ felâketinde elâk olğanlarnı dua ile añdılar
«İslâm nurı» Dnepropetrovsk musulman cemiyeti ve «Kiyevdeki Qırım Cemiyeti»niñ vekilleri «Al-Mustakbal» İslâm medeniy merkeziniñ azaları ile iyül 17 künü Malaysia Airlines şirketiniñ yolcu uçağı felâketinde elâk olğan musulmanlarnıñ hatırasına dua ve cenaze merasimini keçirdiler.
Bunı Qırım Cemiyetiniñ Facebook saifesinde bildireler.
Elâk olğan 298 yolcudan 43 insan – Malaysia, daa 12 – Indonesia vatandaşı edi. Yolcularnıñ diniy mensüpligi belli degil. Amma Malaysia sakinleriniñ 2/3 qısmı özlerini musulman olaraq tanıtalar – dep bildire The Wall Street Journal internet-neşiri. Resmiy malümatqa köre, Indonesia sakinleriniñ 88% da musulmandır.
Vefat etkenlerniñ qorantalarına taziyeler bildirildi.


text:
Yaña ölgergän ciläk –cimeş häm yäşelçä êksportı artqan
Uzğan yıl bu êksport 2016 nçı yıl belän çağıştırğanda 13%qa artqan
Törkiyäneñ uzğan yılğı yaña ölgergän ciläk –cimeş häm yäşelçä êksportı 2016 nçı yıl belän çağıştırğanda 13%qa artıp 2 milliard 231 million dollar täşkil itkän.
Ägäy êksportçılar assośiaśiyäse beldergänçä, 2016 nçı yılda Törkiyä bu êksporttan 1 milliard 979 million dollar tabış alğan bulğan.
Belderüdä yaña ölgergän ciläk – cimeş häm yäşelçä êksportınıñ artuında hawa yulı belän yök taşunıñ da ähämiyätle rol’ uynawı belderelgän.


text:
Awıl şarwaşılığımen aynalısıp, 1970 jıldardan beri qorşağan ortanı qorğaw mäselesimen belsendi türde şuğıldanıp kele jatqan 69 jastağı monarxtıñ oyınşa, şvedterge marmeladtı da azdap jew qajet.
«Men et önimderin öndirwmen aynalısamın, biraq et jemeymin. Oğan medïcïnalıq, ekologïyalıq turğıdağı payımım sebep. Ärïne, et jew – paydalı. Alayda kün sayın bïfşteks jewdiñ jöni bir bölek», – deydi korol.
Eske sala keteyik, Karl XVI Gwstav ötken jılı xalqına sw qorına uqıptılıqpen qaraw kerektigi jayında ündew jasağan edi. Ol tabïğattı saqtaw üşin, vannağa tüswden bas tartwdı usındı.
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Mañğıstaw öñirinde emdik twrïzm jandana tüspek
Aqtawda Kaspïy jağalawına Qazaqstandağı eñ iri şïpajay-qonaqüy keşeni salınıp jatır, dep xabarlaydı www.24.kz.
2018 jıldan bastap elimizdiñ turğındarı men qonaqtarı teñiz jağasında em qabıldap, tört juldızdı qonaqjayda demala aladı. Munda tek emdik şaralar ğana emes, kosmetologïyalıq qızmet türleri de körsetilmek. Sonday-aq, eresektermen qatar balalarğa da jağday jasaladı.
Atırawlıq Menşïkovtardıñ otbası demalw üşin Kaspïy jağalawına twrïst retinde alğaş ret kelgen. Uzaq jıldar boyı demalısın şetelde ötkizip kelgen qonaqtar otandıq twrïzm salasındağı qızmet türlerine köñilderi tolatındarın ayttı.
Tatyana Menşïkova, twrïst:
- Jap-jaqsı qızmet körsetilip jatır. Men twrïzmdi damıtıp, otbasılıq demalıstı däl osı Kaspïy jağalawında ötkizwşilerdi qoldaymın. Keleşekte bul teñiz aymağı budan jaqsara tüsedi degen oydamın. Otandıq twrïzmdi qoldawğa şaqıramın.
Kaspïy jağalawındağı qonaqüy keşeni 10 jılğa jwıq waqıt jumıs istep keledi. Bastapqıda bul jer swğa tüswge arnalğan jağajay bolatın. Al onı keñeytwge kelgende türkïyalıq sarapşılar 5 gektar jerdi ïgerwdiñ tujırımdamasın jasağan. Qazir munda qonaqüy, meymanxana turğızılıp qoyğan. Keşen zamanawï ülgide äri talğamğa say etip salınwda. Emdik şaralar jäne kosmetologïyalıq qızmet körsetetin 400 adamğa eseptelgen joba 2018 jılı ayaqtaladı. Buğan memleket qoldaw körsetip otır. «Damw» qorı arqılı 650 mln teñge bölingen. Bul 2 kezeñde jüzege asırılmaq.
Äsel Äbdikärimova, twrïstik keşenniñ kommercïyalıq dïrektorı:
- Işki twrïzm jalpı öñir üşin ülken älewmettik mañızğa ïe. Onı jüzege asırwğa memleket qoldaw körsetip otır. Mañğıstaw oblısındağı twrïzmniñ keleşegi zor. Käsip öz şığının birden aqtap ketpese de tübi aqtaydı. Keşenge jergilikti turğındardan suranıs köp. Qazaqstannıñ özge öñirleri men jaqın şetelderden de kelwşiler bar. Qazir qonaqüydiñ bäri bos emes, orın joq. Kelwşilerdi qabılday almay otırmız.
Äsel Äbdikärimova twrïzm salasındağı käsipte 10 jıl täjirïbesi bar. Onıñ aytwınşa, Mañğıstaw öñirinde twrïzm mawsımğa täweldi emes. Munda jıl on eki ay boyı demalwğa boladı. Teñiz jağalawında, etnotwrïzmge de jol aşıq. 5 qabattı şïpajay qurılısı ayaqtalğan soñ, emdik twrïzm de jandana tüspek. 200 adam jumısqa tartıladı dep kütilwde.
Derekközi: www.24.kz
Tegï: Meniñ Qazaqstanım,
Kommentarïï


text:
Şaranıñ közdegeni Elbasınıñ: «Rwxanï jañğırw» bağdarlamasın jüzege asırw ayasında xalqımızdıñ ayawlı aqın ulı, asqaq änşisi Ükili Ibıraydıñ şığarmaşılığın nasïxattaw. Bïılğı jılı önersüyer qawım üşin tağı bir tamaşa tartw Aqmola oblıstıq fïlarmonïyasına Ükili Ibıray esimi berilmek.
Teriskey öñirge gastrol'dik saparmen barğan öner ordası Ükili Ibıray awılınıñ jurtşılığı aldında äweletip än salıp, kümbirlegen küy tarttı. Aqmola oblıstıq fïlarmonïyasınıñ jekeley solïsteri «Gäkkw», «Aynaköl», fol'klorlıq ansambl'deri orındağan Ükili Ibıray twındıların köpşilik körermen erekşe ıqılaspen qabıldadı. Awılğa 2008 - şi jılı Ükili Ibıray esimi berilgen.
Talanttı öner ïeleri usınğan koncerttik bağdarlama körermenge köteriñki köñil-küy sıyladı. Ükili Ibıraydıñ «Qaldırğan», «Dünïe», «Qaraqat köz», «Gäkkw», «Jeldirme», «Şalqıma» änderi orındaldı.
Keş barısında Arqanıñ kümis kömey bulbulı Bïsara Mäkenova, jez tañday änşisi – Ğazïza Jumekenova sonday-aq Arqa än mektebi murasınıñ tüpnusqaların naqışına jetkize orındap jürgen Särsenbay Xasenov sındı izdenimpaz darın ïeleri öner körsetti.
Erbolat Serikbay


text:
Rusiye ordusı Qırım ile sıñırda işğal etilgen Ukraina topraqlarınıñ bir qısmını terk etti
Rusiye ordusı salı künü, dekabr 9-da, işğal etilgen Qırım ile sıñırda Herson vilâyetiniñ bir qısmını terk etti. Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ yolbaşçısı Viktor Nazarenkonıñ bildirgenine köre, topraq Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ teşebbüsi ile qurulğan işçi gruppasınıñ Rusiye tarafı ile muzakereler neticesinde olğan añlaşmalar esasında azat etildi.
Devlet sıñır hızmetiniñ yolbaşçısı bildirdi ki, Rusiye ordusı Strelkovoye köyünde Arabat belinden 8 km, Çonğar kiriş noqtası rayonında (Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonı) 2 km ve Ad yarımadasında (Qazan Tip burnu) 1 km qadar çekildi.
Salı künü, dekabr 9-da, işğal etilgen Qırımnıñ mezkür sıñırlarından Ukraina ordusı da çekile, azat etilgen topraqlar ise Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ nezareti altına keçe, – dep haber ete Qırım.Aqiqat saytı.
Jurnalistlerniñ Rusiye ve Ukraina tarafları arasında muzakerelerde kim iştirak etti ve añlaşmalar aqqında bergen sualine, – Nazarenko «bu aqqında aytmaq vekâletleri olmağanını» dedi.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Türkiyede Bütündünya qırımtatar kongressi yarımadanıñ tamır halqı işğalge qarşı olğanını kösterir – professor
Türkiyede qırımtatar diasporasınıñ temsilcisi ve «Bilkent» Türkiye universitetiniñ professorı Hakan Kırımlı dey ki, qırımtatar halqı iç bir vaqıt Qırımnıñ Rusiye tarafından işğalini tanımaz ve Ankaradaki Bütündünya qırımtatar kongressi bunı isbatlar.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Qırımlı aytqanı kibi, Kreml tarafından idare etilgen qırımtatar teşkilâtları qırımlılar Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasından memnün olğanını köstermege tırışalar. Türkiye professorı tüşüngenine köre, bu kibi teşkilâtlar qırımtatarlarnıñ yarımada işğaline qarşı çıqqanını gizlemege tırışalar. Avgustnıñ başına planlaştırılğan kongress, Kırımlınıñ fikrine köre, «yalanğa qarşı küreş aleti» olmalı.
«Qırımtatarlar iç bir vaqıt işğalni tanımaz, çünki Rusiye tarafından Qırımnıñ zaptı halqnı yoq ete bilecegini añlaylar», – dey Kırımlı.
Ekspert Rusiye Federatsiyasınıñ şimdiki areketlerinden sebep Qırımnı terk etmege mecbur olğan vatandaşlarnıñ sayısı ep artqanından sebep yazıqsınuvını bildirdi.
Türkiyede keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressine bir qaç kün qaldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ malümatına köre, Rusiye akimiyeti qurultaynıñ Qırım vekillerine basqı ete ve Ankarağa baracaqlarğa keder etecek ola.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev Rusiye Taqiqat komitetine sorğuğa çağırıldı.
Malüm olğanı kibi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Ankarada (Türkiye) avgustnıñ başında keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressi ile bağlı qasevetini endi defalarca bildirdi.


text:
Bugün Ukrainada «sessizlik künü»
Cumaertesi künü, oktâbr 25-te, Ukrainada nevbetten tış parlament saylavları arfesinde «sessizlik künü» keçe.
Yuqarı Rada nevbetten tış saylavlarınen bağlı bir de bir teşviqat yasaq etile. İçtimaiy tedqiqler ve cemaat fikirlerini ögrenüvlerniñ neticelerini aydınlatmaq da yasaqtır.
Cuma künü Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ reisi Andriy Lısenko bildirdi ki, cumaertesi ve bazar künleri adamlarnı qorquzmaq ve saylavlarnı bozmaq maqsadında bir sıra yañlış malümatlar tarqatılacaq, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Lısenko kütleviy haber vastalarını teşkerilmegen malümatlarnı tarqatmamağa ve yalıñı resmiy qaynaqlardan izaat istemege çağırdı.
Saylavlarda majoritar bölgelerde 29 firqa ve namzet qayd etildi.
Nevbetten tış parlament saylavlarını keçirmekniñ sebebi «Yevropeyskiy vıbor» parlament koalitsiyasınıñ dağıtılması oldı – iyül 24-te onıñ erkânından «Svoboda» ve «UDAR» fraktsiyalarınıñ azaları çıqtılar.
Avgust 26-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Yuqarı Rada vekâletlerini toqtattı ve oktâbr 26-na nevbetten tış parlament saylavlarınıñ keçirilmesini belgiledi.
Malüm olğanı kibi, aqımdaki seneniñ fevral 22-de prezident Viktor Yanukoviçniñ rejimi yoq etilgen soñ, mayıs 25-te nevbetten tış prezident saylavlarında Petro Poroşenko ğalebe qazandı, 2004 senesiniñ anayasası ğayrıdan tiklenildi ve Ukraina parlament-prezident cumhuriyetine çevirildi.


text:
Qırım tükânlarında fiyatlar deñişmez, erzaq bazarlarında ise paalılaşa bile – ekspert
Qırımğa ukrain mahsulatınıñ ketirilüv yasağı yarımadanıñ ticariy ağlarında fiyatlarnı deñiştirmez, Qırım çarşılarında ise – ola bile. Bunı Krım Media agentligine «Qırım ticaretine destek» birliginiñ reisi Sergey Makeyev bildirdi.
Ekspertniñ fikrine köre, Ukrainadan mahsulatnıñ ketirilmemesi Qırım çarşılarındaki mahsulatnıñ fiyatına tesir ete bile.
«Kötere çarşıları esasen Ukrainadan ketirilgen mahsulatnı sata. Şunıñ içün bu qamaçavdan bazarlarda çalışqanlar zarar körer. Anda fiyatlarnıñ köterilmesi mümkün», – dey Makeyev.
Supermarketlerde fiyatlarnıñ köterilmemesi mümkün, Makeyevniñ aytqanı kibi, bu sene regionnıñ aman-aman bütün ticariy ağları Rusiye ve Qırım mahsulatına avuştı.
«Qırımda Ticariy ağlar Ukraina ile çalışıp olamay edi, çünki alâ daa mahsulat içün paranıñ yollanıluv sisteması pekitilmedi. Şunıñ içün bu sene başından olar Qırım ve Rusiye mahsulatnınıñ satın almasına keçti», – añlata Makeyev.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönov yarımada öz-özüni mahsulat ile temin etip olamaycağını aytqan edi.


text:
Ukraina İçtimaiy siyaset Nazirligi: Qırım ve Donbasstan 1,4 mln insan köçip keldi
İyül 6-na Donbass ve Qırımdan köçken 1 mln 369 844 insan qayd etildi, haber ete Ukraina İçtimaiy siyaset Nazirligi.
Kiyev şeer devlet memuriyeti ve vilâyet memuriyetleriniñ ealiniñ içtimaiy qoruvı boyunca bölükleriniñ malümatına köre, Qırım ve Donbasstan köçip kelgen 1 mln 72 biñ 964 qoranta qayd etildi.
Nazirlikte bildirilgeni kibi, 80% ya da 335 biñ 390 aile endi maliyeviy yardımnı elde ete. Ödenilgen yardımnıñ miqdarı – 1,62 mlrd grn teşkil etti.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etkenden soñra yerli sakinler yarımadanı terk etip, qıtaiy Ukrainağa köçmege başladı. 2014 senesi Donbassta terrorizmge qarşı ameliyat başlandı ve alâ devam ete.


text:
Qırım parlamentiniñ spikeri Konstantinov «Çiygoz davasınıñ» mahkeme oturışına kelmedi
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoz davasınıñ iyülniñ 10-da olğan oturışına Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov kelmedi. O, şaat olaraq sorğuğa çekilecek edi. Bunı Radio Svoboda mühbiri Anton Naumlük Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Mahkemede seslendirilgen Konstantinovnıñ haberine köre, o, iyülniñ 12-de oturışqa kelmege vade etti.
Bundan ğayrı, mahkeme imayeniñ Qırım müftisi Emirali Ablayevni şaat olaraq sorğuğa çekmek muracaatını kene red etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Ablayev 2014 senesi fevralniñ 26-da olğan mitingniñ teşkil etilmesi ve keçirilmesini añlata bile. O, mitingde iştirak etken edi. Bundan ğayrı, dava mabüsleri Ablayev olarğa basqı yapıp, Çiygozğa qarşı şaatlıq ettirmege tırışqanını aytqan ediler.
«Qırım müftisi musulmanlar olaraq mahkemege kelip, doğru şaatlıq etmek kerek. Diniy işançlarına köre böyle olmalı», – dep qayd etti advokat.
Qadılar Ablayevni çağırmamağa qarar aldı, çünki «imaye Ablayev bere bilecek tam bir malümatnı qayd etmegen eken». Advokat mahkeme areketlerine qarşı narazılıq bildirdi.
«Ablayevniñ immuniteti bar, belki? O, FSB, akimiyet ile añlaşıp, davada iştirak etmemek içün imaye alğanmı?», – dep ayttı Polozov.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi iyülniñ 5-de qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoznıñ imayesine müfti Emirali Ablayevni sorğuğa çekmege izin bermedi. Qadılar «imayeniñ muracaatı temelsiz» olğanını ayttılar.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 27-de olıp keçken oturışında qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz imayesiniñ Qırım müftisi Emirali Ablayevni sorğuğa çekmek muracaatını red etken edi.
Kreml kontrol etken işğal altındaki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyünniñ 22-de Ahtem Çiygoznıñ apiste yatma müddetini üç ayğa – oktâbrniñ 8-ne qadar uzattı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Lïlya – köpşilikpen birge ïtterdiñ körmesine kelgen qonaq. Ol ärbir twındığa jiti nazarın salıp, muqïyat qaraydı. Sebebi, onda özi sïyaqtı ïtterdiñ nebir türi salınğan. Qojayını Dorïs Rodeveg bolsa däl osınday şaranıñ ötetinin estigende, birden bïlet alğanın aytadı. Dorïs Rodeveg, jergilikti turğın: - Özim önerdi jaqsı köremin. Üyimniñ burış-burışına türli twındılardı ilip tastağanmın. Al bügingi körmeniñ jöni bölek. Şınımdı aytsam, ïtterdiñ swreti osınşa köp ekenin bilmeppin. Lïlya ekewimiz keremet äser aldıq. Qızığı sol, körme twındıları ïtterdiñ qarawına ıñğaylı etip qoyılğan. Al üy janwarlarınıñ nazarına arnalğan swretter sanı 50-den asadı. Barlığı da orta ğasırlarda salınğan. Avtorlarınıñ arasında Rembrandt, Dyurer, Rwbens sïyaqtı ataqtı swretşiler bar. Ïtterge arnalğan körmeniñ, tipti, öz erejeleri de bar eken. Mäselen, kelgen üy janwarlarınıñ boyı 50 santïmetrden aspawı kerek. Buğan qosa, mwzeyde ürwge jäne twındılardı ïiskewge tıyım salınğan.
Derekközi: 24kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Monohm öz apparatın antïsmartfon dep atadı. Onı jasawşılardıñ aytwına qarağanda pişini döñgelek ağaştıñ işine ornalastırılğan Runcible adamdardı ïnternetten bas tartqızwı kerek. Deyturğanmen qurılğıda Google Play dükenine kirip kez kelgen qoldanbanı köşirip alwğa şektew qoyılmağan.
Smartfon köne qalta sağattarına uqsaydı, äri äkeden baladan murağa qaldırılatın dünïe, dep sanaydı onı jasawşılar.
Runcible qurılğısında batırmalar joq, sensorlı, microUSB arqılı qwat aladı. Onı basqarw jüyesi de qarapayım jasalğan.
AQŞ-ta jaña qurılğığa tapsırıs berw - 500 dollar turadı. Ol qırküyek ayında jetkizile bastaydı.
QazAqparat
Tegï: Texnologïya,
Kommentarïï


text:
Poraimos
Poraimos (Porrajmos, Çegän. Yotıp beterü) yä Samudaripen (dimäk Küpläp üterü) ul Holokost çağında / Öçençe reyx tarafınnan Romalığa (Çegännärgä) qarşı ütkärelgän beterü säyäsäteneñ iseme. Yähüdilärne üterü turında mäğlümatlarğa qarağanda, Poraimos tarixı bilgesez qala. Poraimos süze Romalı aktivistı Ian Hancock 1990-yıllar başında uylap tabıldı. Qorbannar sanı 200 000nän 2 000 000ğa törlelänä. Tik soñğı yıllarda Romalı cämğiäte Poraimosnı tanu öçen köräş başladı.
Arí rasası çístalığı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Soñğı meñyıllıq däwamında Awrupada yäşäwçe küçmä Çegän qäbiläläre Awrupalılar tarafınnda küptän törle gönahlarda ğäyeplängän. Ğädättä Romalı yalqawlar häm tabiğí ciñäyätçelär isäplängän. Lâkin Öçençe Reich rasa ideologları öçen anıñ çığışı berniçä problem tudıra. Çegän tele (Romani) Hind-Ariy tellärenä kerä, tönyaq Hindstannan kilep çığa. Şunnan, Romalılar Hindstannı basıp alğan Arílarnıñ ber öleşe häm Almannar alardan "Arilıraq" hiç tä tügel. Nazi rasistı Hans Günther Hitlerneñ rasa teoriäsen aqlanu öçen teoriäsenä sosioekonomi komponentın östä. Günther yazğança, Romalı Arílarnıñ tübänge kastalardan kilep çığalarü Romalınıñ Arí buluı belän kileşep, ul alarnıñ başqa "tübänge rasalı" xalıqlar belän qatnaştırıluın raslí. Şunnan Romalılar Arílarnıñ rasa çístalığına qurqınıç kiterälär.
Problemanı öyränü öçen, Nazistlar Rasa Higiena häm Xalıq Biologiä Öyränü Bülegenä (Rassenhygienische und Bevölkerungsbiologische Forschungsstelle, Reich Sälâmätlek Departmentınıñ L3 bülege) 1936 yılda nigez salalar. Dr. Robert Ritter häm assistänt Eva Justin citäkçelegendä şundí organ böten yaqtan "Çegän sorawın" (Zigeunerfrage) çişärgä tieş bula. 1936 yazında bülek Romalılarnıñ gennarın häm genealogiäne öyränä, medisin tikşerülär ütkärelälär. Näticädä Romalılarnıñ küpçelegen beterergä qarar itälär, qalğan 10 prosent, nigezdä Sinti häm Lalleri qäbiläläre turında çişeleş tabmílar. Heinrich Himmler täqdim itkänçä, "çista Çegännärne" ayırım rezervasiälärgä tutırıp bula.
Watandaşlıqtan mäxrüm itü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1936 yılnıñ 3 ğinwarında Yähüdilär belän Arílar öylänü tíuçı Nürnberg qanunnarı Çegännärgä cäyelderälär. 7 martta Çegännär häm Yähüdilär saylaw xoquqlardan mäxrüi itälär.
Beterü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Romalılarğa häm Yähüdilärgä Nazistlar bertigez çaralar qullana, Ian Hancock yazğança, Romalılarğa qarşı çaralar xättä qatıraq ta bula. Romalarnı gettolarğa cibärälär. Warşaw Gettosında köndälek totuçı Emmanuel Ringelblum yazğança, Çegännär 1942.neñ Äpril-Yünendä şundí gettoda yäşilär, çönki Nazilar
Köbçığış Frontında Einsatzgruppen Romalı taborı tuqtalarına kerep, bötem yäşäwçelärne qırıp üterälär, yazmalar da qarldırmíça. Faşistlarğa buysınğan qurçq rejimnäre dä Çegännärne beterälär. Alardan iñ qotoçqıç Xorvatiädäge Ustaše rejime. Jasenovac konslagerendä, serblar häm Yähüdilär belän un meñ Çegän üterelä.
1942 yılnıñ 16 dekäberendä Himmler Osventsimğa Romalılarnı cibärü turında färman çığara. 1943 yılnıñ 15 noyäberendä Himmler Çegännär häm "öleşçä Çegännärne" "Yähüdilär däräcäsendä" konsentrasion lagerlärenä urnaştırırğa boyıra. Berniçä Nazist häm Yähüdi şahitläre süzlärençä, yış qına Çegännärne lagergä kertmiçä, platformalarda üterälär.
Berniçä Nazi berlektäş illärendä, mäs'älän Macarstan häm Romaniädä Nazist planın tutırıp ütilä, läkin şul illärdä yäşäwçe Çegännärdän küpçelege qotıla. Macarstan Auschwitz'kä 30 000-70 000 Romalı cibärä, Xorvatiä 26 000 (bu ildä üterelgän Çegännärdän yartısı Jasenovac'ta hälâk bulğan). Ion Antonescu'nıñ xakimäte Rumın Çegännärennän 25 000 Transdnistriägä ozata, alardan 11 000 ülä. Bohemiä häm Moraviä Protektoratında Romalılar Lety häm Hodonín lagerlarenä cibärelä, ä annan Auschwitz-Birkenau gaz kameralarına. Lety lagerne Çex legionärlär saqlağan. Berwaqıtlar alar Almannardan qatıraq bulğan, Paul Polansky'neñ Qara Tınlıq kitabı yoğıntısında bulıp.
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Historical Amnesia: The Romani Holocaust - Desicritics
- Roma in the Belzec extermination camp
- Extensive online resorce on the Holocaust of the Romanies from Holocaust Survivors' Network -- iSurvived.org
- Histories, Narratives and Documents of the Roma and Sinti (Gypsies), Center for Holocaust and Genocide Studies, University of Minnesota
- (German)/(English) - Oskar "Romany" Rose
- A Brief Romani Holocaust Chronology
- Roma-Sinti Genocide (Parajmos) Resources, Prevent Genocide International
- Memorial of Poraimos (Romani)


text:
İrandağı soñğı wazğiyät'
Kön tärtibe 01
İranda fäqir’lek häm êşsezlekne protest itep Mäşädtä başlanğan çaralar Nişabur, Şahrud, Kirmanşah, Kum, Räşt, Yäzd, Kazvin, Zahidan, Ahvaz häm qalğan şähärlärgä cäyelgän. Cıyınnarda başta xökümät tänqitlängän, soňınnan Hamaney beläň bergä säyäsi avtoritetlar häm rejim da maqsat itep alınğan. Şiğıylär küp yäşägän Kum şähärendä “Hamaney betsen, Hizbullah yuqqa çıqsın” şiğar’läre äytelgän. Protest çaraları häm barlıqqa kilgän waqiğalarda yözlärçä keşe qulğa alınğan, şaqtıy keşeneň ğomere özelgänç
Hiçşiksez, töp soraw: İranda monnan soň närsä bulaçaq? Cıyınnar cäyelep, däwam itäçäkme yuğisä azağınamı yaqınlaşaçaq?
Ğomümän alğanda İrannıň êçke tigezleklärenä küz salğanda ike möhim mäs’älä buluın küräbez. Naçarayuçı iqtisad häm êçke säyäsi bäxäslär.
Ruxani xökümäte belän Hamaney arasında däwam itüçe köräş soňğı saylawdan soň tağın da arttı. Ruxanineň tirä-yağın häm İran inqilap saqçıları armiyasen qanunsızlıq belän ğayepläwlär İran xalqınıň däwlätenä bulğan ışanıçına möhim ülçämdä zıyan saldı. İranğa qarşı qullanılğan êmbargolar häm naçar citäkçelek qanunsızlıqlar belän berläşkäç İran iqtisadın da tübänäyügä êtärde. Barlıq neft’ häm tabiği gaz çığanaqlarına qaramastan Milli tabış 500 milliard dollardan 350 milliard dollarğa töşte. İldä citdi inflyaŝiya häm êşsezlek probleması bar, asqorıma citärsez, hawa kerlelege häm qorılıq ta östälde. Tışqı säyasättä isä êkspansionist säyäsät alıp barıla, Livan, Yämän, Süriyä häm Ğiraqta zur iqtisadi bäyäläre bulsa da, möhim qazanışlarğa ireşelde. Läkin bu geo-politik qazanışlar xalıqnı qızıqsındırmıy kebek.
İrandağı cıyınnarda iğtibarnı cälep itüçe xosuslardan berse etnik motivaŝiyale çaralar buldı. Ahwaz töbägendäge ğaräplär, İrannıň könçığışındağı bäluçlar, İrannıň könbatışındağı kördlär häm İrandağı törekmän töbäklärendä ütkärelgän cıyınnarda qayber törkemnärneň häm protestçılarnıň, İran rejimına qarşı çığularnıň säbäpläre êtnik nigezle separatizm buluı kürenä.
İrandağı çaralarnıň nigezendä êçke säyäsättäge problemalar häm xalıqnıň tınıçsızlığı bulsa da, cıyınnarnıň xalıqara ülçäme dä bar. İran däwlät organnarı protestlarda üterelgän keşelärne üterüçelärneň çit il agentları buluın däğwa itte. AQŞ ilbaşı Trampnıň Twitterda yasağan İrandağı protestlarnı xuplawçı açıqlawları da däwlätneň tıştan qatışu däğwaların nığıta. İzrail premyer-ministrı Binyamin Netanyaxu da İrandağı protestlarnı xupladı.
Şul räweşle Törkiyäneň tışqı êşlär ministrlığı yasağan açıqlawda dus häm qardäş İrannıň ictimaği xozur häm totrıqlılıqnıň saqlanıluına zur ähämiyät birüen belderde. Açıqlawda: “Bu bäyläneştä ilbaşı Xäsän Ruxanineň xalıqnıň tınıç yullı çara oyıştırırğa xoquqınıň buluı, läkin qanunnarnı bozmawı häm däwlät malına zıyan salmawı zarurlığın açıqlawı iğtibarğa alınıp, qırıslıqtan taypılu häm provokaŝiyalarğa birelmäw kiräklegenä ışanabız. Qısqa waqıtta ildä tınıçlıqnıň urnaştırıluın häm aqıllı fiker yörtep, waqiğalarnıň üsmäwenä kirtä quyıluın, täraqqıyät’lärne üsterüçe süzlär häm tışqı qatışulardan taypılunı telibez,” – dip äytelde.
Donal’d Trampnıň Farsı qultığı säfärennän soň ayıruça İranğa qarşı qorırğa tırışqan Soğud Ğaräbstanı, Berläşkän Ğaräp Ämerlekläre, Misır, Baxreyn häm İzrail urtaq frontınıň İrandağı cıyınnarnı iğtibar belän küzätep baruı kürenä.
Şul räweşle İran däwläte dä yıllar buyı ildäge şaqtıy problemanıň säbäbe bularaq tıştan qatışularnı kürsätä. İran däwlät başlığınıň berençe urınbasarı İsxak Cihangiri atna azağında yasağan çığışında: “İqtisadi mäs’älälär qalğan mäs’älälärgä säbäpçe bulğan. Artta törle sŝenariylar bar,” – dide. Xäsän Ruxani xökümäteneň räsmi media organı bulğan “İran gazetı” da berençe bitenä urnaştırğan ber mäqalädä “Qayberläre xalıqnı maqsatlarına ireşü öçen uyınçıq itep kürä,” – dide.
Ayätullah Hamaney isä bu bäyläneştä: “Doşmanlarıbız ilne butar öçen aqça, qoral häm agent qullana,” – diyep, soňğı noqtanı quydı.
İrandağı iqtisadi problemalar arqasında bolay da keçkenä protestlar oyıştırıla ide. Barlıq tabiği çığanaqlarına qaramastan xalqı könnän-kön fäqir’läşüçe İran bar qarşıbızda. Ayıruça soňğı waqıtta küzätelgän häm rejimğa bäyläneşe bulğan qayber kapital xucalarına xas finans şirkätläreneň bankrot buluı häm millionnarça keşeneň êşsez qaluı cıyınnarnı üsterep cibärde.
Ayıruça cıyınnarda “Aqçalarığıznı Süriyä, Ğazzä häm Livanda sarıf itmägez”, “Xalıq teläner wazğiyätkä töşte”, “Süriyägä tügel, bezneň xälebezgä qara”, “Ğazzä, Livan tügel, İranğa canım fida”, “Hizbullah betsen” kebek şiğar’lär protestçılarnıň İran däwläteneň Yaqın Könçığıştağı êkspansionist säyäsätennän tınıçsız buluın kürsätä. İran ber yaqtan iqtisadi qıyınlıqlar belän köräşkändä ikençe yaqtan Yaqın Könçığışta êkspansionist säyäsätlär alıp bara ide. İranda bu säyäsätennän tınıçsız bulğan ber töbäkneň barlığı belenä ide. İran Süriyädä suğışuçılarğa birgän aqça üz ilendä yäşäwçe şaqtıy watandaşnıň xezmät xaqınnan küp.
Ayıruça “İslam cömhüriyäten telämibez”, “Totrıqlılıq, irek, İran Cömhüriyäte” kebek şiğar’lär protestçılarnıň İrandağı basım yasawçı rejimınnan da tınıçsız buluın kürsätä. Cıyınnarda İrannıň bärep töşerelgän liderı Riza Şah Pehlevigä doğa uqu bu mägnädä ironik. Global’ êlemtä häm transport mömkinlekläre belän qalğan illärne küzätüçe İran xalqı ayıruça Törkiyä kebek möselman illäre belän üz tormış räweşlären häm standartların çağıştıra ala.
İrandağı protest çaraların barlıqqa kitergän şaqtıy faktör bar. Ber yaqta irek häm iqtisadi mullıq êzlänüe, ikençe yaqta isä İrannı maqsat itep quyğan illärneň xaos êzlänüe. Törkiyäneň İrandağı täraqqıyät’lärgä totışı isä här ike çınbarlıqnı da kürüçe tigezlektä şäkellängän.


text:
Qırım devlet sıñırında sıñırcılar qorqutuvlar aqqında bildireler
İşğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırında sıñırcılar, olarğa nisbetten qorqutuv areketleri yapılğanı aqqında bildireler. Müessisede deyler ki, «kontrabandacılar sıñırcılarnı qorqutıp işlerine keder etecek olalar».
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti yanvar 11 künü bildirdi ki: «Tünevin Berdânsk otrâdınıñ sıñır hızmeti bölüklerden birine reberlik yapqan yolbaşçınıñ evine taş atıp penceresini qırdılar. Aynı otrâdnıñ sıñırcılarından daa birisiniñ kvartira qapısına, qanun bozğanlar avcılıq tüfeginden ateş açtılar. Çastlarına, kimse bu areketler neticesinde zararlanmadı, Devlet sıñır hızmetiniñ hadimleri bu vaqıtta işte ediler».
Qayd etilgenine köre, Milliy politsiya vekilleri qanunsız areketlernen bağlı vaziyetni taqip ete ve qabaatlılarnı qıdıra.
Müessisede qayd ettiler ki, «bundan evel de, belli olmağan şahıslar tarafından sıñır qoruyıcılarını qorqutmaq ve olarğa mahsus zarar ketirip, tesir etmek içün, bu kibi ıntıluvlar yapılğan edi», 2016 senesi devamnda 33 kere sıñırcılarnı qorqutmaq maqsadı ile basqı yapılğan edi. Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti, altı kere cinayetçiler sıñırcılarnıñ arbiy arabalarını yaqqanlarını bildirdi.


text:
Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslarına apis müddetleri bir ayğa qadar uzatıldı – Kürbedinov
Qırımdaki mahkeme Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslarınıñ apis müddetini bir ayğa qadar uzattı. Bunı Qırım advokat Emil Kürbedinov aprel 9-da Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Er birine (Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslarına – QA) apis müddetleri bir ayğa qadar uzatıldı. Mahkeme oturışında birden episiniñ işi baqıldı, dörtü qafeste otura edi. Qabaat (esas – QA) Ukrainada bu insanlar siyasiy mabüs olaraq tanılğanına dair malümatnı taqdim etti. Qabaat tarafı dey ki, bu sebepten olarnı azat etmege olmay, çünki Ukraina olarnı öz toprağına avuştırmağa tırışacaq», – dep ayttı Kürbedinov.
Advokatnıñ qoşqanına köre, «üç kün devamında şikâyet arizası berilecek, bundan soñ onı Qırım Yuqarı mahkemesinde baqacaqlar».
Malüm ki, mahkeme qapalı şekilde keçirildi ve advokatlardan ğayrı iç kimse içeri alınmadı.
Keçken sene mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar yaşları«Kovçeg» adlı ukrain-leh-yeudiy seminarında iştirak ete
Bazarertesi, iyül 21 künü, İvano-Frankovskta leh medeniyet ve yeudiy dialog merkezinde gençler içün «Kovçeg» adlı ukrain-leh-yeudiy seminarınıñ açılış tedbiri olıp keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, doquzıncı Kovçegniñ esas şiarı – «Birdemliksiz serbestlik olamaz».
Bu sene qırımtatar yaşlarını davet etip, tedbirniñ sıñırlarını keñişletmek qarar alındı. İştirakçilerniñ umumiy sayısı 37 insannı teşkil ete.
Seminarnıñ iştarkçileri İvano-Frankovsk vilâyetiniñ Bilşivtsi şeerine iyül 19 künü keldi. Seminar iyül 29-na qadar devam etecek. İştirakçiler içün tedbirler çerçivesinde çeşit treninglerni keçirecekler, olar Lehistannıñ Lantsut ve Peremışl şeerlerini ziyaret eterler, er bir taqım kendi medeniyet, din ve tarihını taqdim etecek.


text:
Mäskäw
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Mäskäw ul Räsäy Federatsiäseneñ başqalası. İseme, Urıslar kilü aldında anda yäşägän Fin-Uğır xalıqlarınnan qalğan. Şähär 850 yıl elek salınğan ide. Bu şähärneñ möximlege Altın Urda waqıtında üskän.
ЭчTәлek
Etimologiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şähär iseme Mäskäw yılğasınıñ isemennän çıqqan. Borıñğı rus telendä mosq- tamırı «batqaq, sılanuçan» yäki «saz, yüeş, dımlı» mäğnälären belderde. Yılğa iseme, bälki borıñğı rus «mosqı» (-ı quşımçası belän) süzennän çıqqan.
Başqa tellärdä şulay uq bu süzennän tözergän isemnäre bar: rus. Moscow, alman. Moskau, fr. Moscou.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Borıñğı çor[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şähär yäşe anıqlap bilgele tügel. İñ borıñğı arxeologik tabılmalar taş çorına qağılalar. Berençe meñyıllığınıñ axırında Mäskäw rayonında wyätiçlär häm kriwiçlär näselläre urnaştılar. Arxeologik qazular näticäläre buyınça, XI ğasırda Mäskäw yanında çoqırlı häm urlı awıl urnaştı.
Läkin berençe ışanıçlı telgä alu İpatye yılyazmalar isäplänä. Alar buyınça, 1147 yılnıñ 4 apreldä rostov-suzdal' kenäze Yüriy Dolğorukiy Mosqov şähärendä üz duslarnı qabul itte. 1156 yılda Mäskäwdä yaña ağaç nığıtmalar tözelgännär, häm şähär mäydanı 3-4 tapqır arttı.
Monğol-tatar buysındırğan waqıtında şähär yandırıp yawlanğan,, läkin tiz torğızılğan.
Mäskäw kenäzlege üzäge[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
XIII ğasırnıñ ikençe yartısınnan Mäskäw möstäqil udel kenäzlege üzäge bulıp torğan. XIV ğasırnıñ başında Mäskäw bilämäläre zuraya, anıñ sostavına Kolomna häm Mojaysk kenäzlekläre kerälär.
XIV ğasırda Mäskäwneñ Böyek Mäskäw kenäzlege üzäge bularaq kütärelüe bula. XIV ğasırda Mäskäwgä mitroplitlar rezidentsiäse küçerelä, ä 1589 yılda Mäskäw patriarxiäse oyıştırıla.
Xalıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mäskäw — Rusiädä häm Awrupada xalıq sanı buyınça iñ zur şähär. Statistika buyınça, şähärdä 2012 yılda 11 612 943 keşe yäşi. Bu san özleksez yäşägän şähärçelär ğına xisapqa ala, Mäskäwdä tağın 1 million 800 meñ artıq migrantlar, ğastarbayterlar, häm törle räsmi tügel emigrantlar yäşi.
Xalıq sanı buyınça şähär Rusiädä — berençe, Awrupada — ikençe (Stambuldan soñ), dönyada — sigezençe.
Mäskäw bügen[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şähär sanı 10,5 million tirəse (2009). Bügen anda 168 075 Tatar, 94 542 Äzeri yəşi (2002).


text:
Nurtas Aydarbekov bala tärbïesine qatıstı pikirin bölisip, ulı Qayrat Nurtasqa äli künge deyin qol köteretinin ayttı. Munımen qatar, özi bergen qatal tärbïeniñ arqasında ulınıñ jurttıñ ıstıq ıqılasına bölenip jürgenin meñzedi.
Bul twralı «Äyel baqıtı» bağdarlamasında aytıldı.
– Tanımal uldıñ äkesi bolw qïın ba?
– Meniñ sözime köp adam senbeytin şığar. Ulıñ tanımal bolğan soñ, xalıqtıñ eki közi sende boladı. «Osınıñ äkesi qanday adam eken? Osınıñ otbası qanday eken? Anası men özi şe?» degen sekildi pikirler aytıladı. Mentalïtetimizge say köp närse köñilimizden şığa bermeydi. Şınımdı aytsam, äke retinde jawapkerşiligim awır.
– Qayratqa qatalsız ba?
– Jalpı Alla bergen üş ulım bar. Er balalar bolğandıqtan, qataldıq tanıttım, tanıtıp ta kelemin. Äsirese, Qayrat tuñğışım bolğandıqtan, oğan qatalmın. Qayratqa qoldı köptew jumsap qoydım. Bala kezinde de, osı ösken kezde de.
– Balañızdıñ juldız bolwına tärbïeniñ äseri boldı ma?
– Öner adamına tärbïe kerek. Barlığı öner körsetwmen ğana şektelmeydi. Öner adamın ösiretin de, öşiretin de xalıq. Qayratqa bergen tärbïemniñ 100℅ paydası tïip jatır. Osı tärbïe bolmasa, ol qalay xalıqtıñ adamına aynaladı? Äytpese, xalıq onı şettetip jiberetin edi.
– Qazirgi qoğamda äkeniñ röli qanday?
– Munıñ eki jağı bar dep oylaymın. Äke bola bilw jäne äke degen atqa layıq bolıp jürw. Urpağıñ osını sezinip, bağalasa, odan asqan qanday baqıt bar? Qazir köp jas äke qadirin bilip jür dep oylaymın. Qudayğa mıñ da bir şükir, qazirgi jastarımız jaman emes. Jasıñdı türiñe qarap bilip, sıy-qurmet körsetedi.
Derekközi: https://Stan.kz
Tegï: Juldızdar älemi, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Kerekti ïngredïentter:
Pïyaz — 1 dana
Qoydıñ tartılğan eti — 500 g
Sarımsaq 1/2
Qızanaq 2 dana
Qızanaq pastası 2 şäy qasıq
Qara burış
Tuz
Dayındalw jolı:
Cpagettï: Qazanğa sw toltırıp otqa qoyamız. Spagettïdi babımen pisirw üşin 1000 ml sw/100 gramm spagettï/10 gramm tuz ölşemi bolwı kerek.
Frïkadelka: pïyazdı usaqtap twrap etke qosıp tuz ben burış jäne jumırtqa qosıp aralastıramız. Sosın olardı döñgelekten qoyamız.
Tabağa suyıq may quyıp frïkadelkanı qwıramız. Oğan qızanaqtı qosıp buqtıramız. Al qızanaq pastasın swmen aralastırıp tuz jäne burış qosamız, ereg tabılsa bazïlïk qoswğa da boladı.
Dayın bolğan spegettïdi swdan alıp suyıqmayğa aralastıramız. Tärelkege salğan soñ pastasın quyuğa boladı. Sonımen tağamımız dayın.
Astarıñız dämdi bolsın!
http://ikerim.kz/2017/04/19/kyzanak-tuzdygyndagy-spagetti/
Tegï: As mäziri,
Kommentarïï


text:
Dede Qorqud Kitabi - Dede Qorqud qimdir
Kitabi - Dede Qorqud
[URL=http://imageshack.us]
Kitabi-Dede Qorqud Azerbaycan xalq edebiyyatının en qedim yazılı ebidesidir (11-12-ci esrler). Elm alemine 19-cu esrden melum olan "Kitabi-Dede Qorqud"un helelik iki elyazma nüsxesi (Drezden ve Vaikan) tapılmışdır. Drezden nüsxesi üzerinde sonradan "Kitabi-Dede Qorqud ela lisani taifeyi-oğuzan" ("Oğuz tayfaları dilinde Dedem Qorqud kitabı") yazılmışdır. Bu nüsxe bir müqeddime, 12 boydan, Vatikan nüsxesi ise eyni müqeddime ve 6 boydan ibaretdir. Görünür ki, her 2 nüsxe daha qedim namelum bir nüsxeden köçürülmüşdür. Azerbaycan EA Elyazmalar İnstitutunda "Dede Qorqud"un dünyada üçüncü elyazma nüsxesi hazırlanmışdır.
Abide haqqında ilk defe alman alimi F.Dits melumat vermiş ve "Tepegöz" boyunu alman diline tercümesi ile derc etdirmişdir (1815). T.Nöldeke eseri Drezden nüsxesi esasında çapa hazırlamaq istemişdir. V.V.Bartold 1894-1904-cü illerde eserin 4 boyunu rus diline çevirerek çap etdirmişdir. O, 1922-ci ilde dastanın tam tercümesini başa çatdırmışdır; hemin tercüme 1950-ci ilde Bakıda (H.Araslı ve M.Tehmasibin redaktesi ile), 1962-ci ilde ise Moskvada neşr olunmuşdur.
1952-ci ilde E.Rossi Vatikan kitabxanasında eserin yeni bir nüsxesini tapıb italyanca tercümesi ile birlikde neşr etdirmişdir.
"Kitabi-Dede Qorqud" Türkiyede ilk defe 1916-cı ilde Kilisli Müellim Rifet, Azerbaycanda ise 1939-cu ilde akademik H.Araslı terefinden neşr olunmuşdur. Sonralar eser ingilis, alman ve fars dillerine tercüme edilmiş, İngilterede, İsveçrede, ABŞ-da ve İranda çapdan çıxmışdır. 1951-ci ilde "Kitabi-Dede Qorqud" Azerbaycanda ve Türkmenistanda "xalq düşmeni" elan edilerek oxunması yasaqlanmış, Azerbaycanda 1957-ci, Türkmenistanda 1980-ci ilde beraet qazanmışdır.
"Kitabi-Dede Qorqud" dastanları 11-12-ci esrlerde ve daha evveller (islamın yayılmasından qabaq) Azerbaycanda baş vermiş hadiselerle sesleşir. Dastandakı hadiselerin ekseriyyeti Demirqapı Derbend, Berde, Gence, Dereşam, Elince, Qaradağ, Göyçe gölü, Qaraçuq dağı ve s. yerlerde cereyan edir.
"Kitabi-Dede Qorqud"u yazıya köçüren şexs Dede Qorqudu bu dastanların yaradıcısı, hem de iştirakçısı kimi teqdim edir. Bayat elinden çıxmış bu bilicini oğuzun müşkül meselelerini hell ederek gelecekden bele xeber verdiyini gösterir.
"Kitabi-Dede Qorqud" boylarında Dede Qorqud şücaet gösteren igidlere ad qoyur, çetin zamanlarda xalqın kömeyine gelir, müdrik meslehetleri ile onlara yol gösterir. Dede Qorqud adı, eyni zamanda, qopuzla elaqedardır.
Dastanlarda oğuzun yaşlı (Qazan xan, Dirse xan, Qazılıq Qoca, Bekil, Baybecan, Aruz, Qaragüne) ve genc (Beyrek, Uruz, Basat, Yeynek, Segrek, Qarabudaq, Emran) nesle mensub qehremanlarından söhbet açılır. Qehremanlıq ruhu abidenin esas qayesini teşkil edir.
"Kitabi-Dede Qorqud" yarandığı dövrün adet-eneneleri, köçeri heyat terzi ve s. haqqında tarixi-etnoqrofik melumatla zengindir.
"Kitabi-Dede Qorqud" qadına yüksek münasibeti ile seçilir. Eposun qehremanlıq ruhu qadın obrazlarının davranışlarında da aydın görünür.
Dastanda ana obrazı xüsusile diqqeti celb edir. O, veten remzi kimi ümumileşdirilir, ana haqqı Tanrı haqqı kimi qiymetlendirilir.
Azerbaycan xalq bedii tefekkürünün abidesi olan "Kitabi-Dede Qorqud" dastanlarının poetik dili bedii tesvir vasiteleri ile zengindir. Onlarda xalq dilinin inceliklerinden, atalar sözü, mesel ve idiomatik ifadelerinden bol-bol, meharetle istifade olunmuşdur. "Kitabi-Dede Qorqud" Azerbaycan türkcesinin tarixini öyrenmek baxımından zengin menbedir.


text:
Alayda bul jol kölik apatına urındıratının jağdaylar köbeygen. Köliktiñ jük kötergiş serippesin kesip, alasartw äsirese reseylik avtokölikti tizgindegenderge tän.
Jol polïcïyası uyımdastırğan bir reydtiñ barısında oblıs ortalığınan osınday ondağan avtokölik toqtatıldı. Al kölik ïeleri bolsa, erejede bekitilgen kölik qurlığısına ne sebepti özgeris engizgenin naqtı ayta almaydı.
Aytqanday äkimşilik ereje boyınşa avtokölikke qoldan özgeris jasağanı üşin 30 mıñ teñge ayıppul saladı. Al ekinşi märte közge tüsken jürgizwşi arnayı emtïxanğa jiberiledi.
“Munday qoldan jasalğan özgeris köliktiñ qozğalısın qïındatadı jäne onıñ oqıs oqïğa kezindegi äreketin tejeydi. Al onıñ artı jol apatına soqtıradı. Sondıqtan zawıt bekitken kölik qurılğısın qozğamağan jön ekenin eskertemiz”, – deydi jol polïcïyası basqarmasınıñ bölimşe komandïri Nurlan Särsenbaev.
Derekközi: Xabar
Tegï: Avtojañalıqtar,
Kommentarïï


text:
Bugün Turkiyede Cemilevniñ şerefine park açıldı
Turkiyeniñ Könya şeerinde «Abdulcemil Kırımoğlu Parkı» tantanalı sürette açıldı.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qırımtatarlarnıñ liderine bağışlanğan park paytaht yolbaşçılığınıñ qol tutuvı ile quruldı ve Könya-İstanbul yolunı yaraştıracaq. «Parknıñ yeşil territoriyasında raatlanuv yerleri, balalar içün oyun meydançıqları ve raatlanuv içün diger vastalar mevcut», – aytıla matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Açılış tedbirinde qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ve onıñ apayı Safinar Cemileva, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, onıñ muavini Aslan Omer Qırımlı, Meclis azası Riza Şevkiyev, Turkiye qırımtatarlar Cemiyeti baş ofisiniñ reber ve azaları, Könya derneginiñ vekilleri, şeer sakinleri ve musafirleri iştirak etti.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qırımtatarlarnıñ liderine bağışlanğan park paytaht yolbaşçılığınıñ qol tutuvı ile quruldı ve Könya-İstanbul yolunı yaraştıracaq. «Parknıñ yeşil territoriyasında raatlanuv yerleri, balalar içün oyun meydançıqları ve raatlanuv içün diger vastalar mevcut», – aytıla matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Açılış tedbirinde qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ve onıñ apayı Safinar Cemileva, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, onıñ muavini Aslan Omer Qırımlı, Meclis azası Riza Şevkiyev, Turkiye qırımtatarlar Cemiyeti baş ofisiniñ reber ve azaları, Könya derneginiñ vekilleri, şeer sakinleri ve musafirleri iştirak etti.


text:
Aqmescitte çoq qatlı ev tutaştı
Cumaaqşamı, iyül 10 künü, Aqmescitniñ çoq qatlı evlerinden birisi tutaştı. Yanğın Balaklavskaya soqağı 99 adresi boyunca yerleşken evniñ yedinci qatında olğan dairede yüz berdi.
Vaqia yerine bir yanğın taqımı, Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlikniñ hadimleri keldi. Yanğınnı bir saat devamında söndüre ediler. Bu vaqıt içersinde ev sakinlerini tahliye ettiler.
Qırım.Aqiqat mühbirine ev sakini aytqanı kibi, bazı insanlarğa ateş söndürilgence binada qalmağa rica etildi. Qorqqan insanlar azbarğa çıqmağa istese de, avalege riayet etmege mecbur ediler.
Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlikniñ hadimleri Qırım.Aqiqatqa yanğınnıñ sebebi kirağa berilgen kvartiradaki bilgisayar olğanını bildirdi. Yanğın vaqıtta daire saipleri evde yoq edi.
Ateşniñ söndürilgeni sebebinden, evniñ kiriş ayatı ve birinci qatqa qadar kvartiralar suvğa toldı.


text:
İşğal etilgen Qarasuvbazar şeer reisiniñ muavinini istifağa yolladılar
Qarasuvbazar şeer şurasınıñ sessiyasında avgust 25-te şeer yolbaşçısınıñ muavini Akim Çolohayev istifağa yollanıldı.
Bunı Qarasuvbazar şeer şurasınıñ deputatı Mihail Rozum öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ ruporı Krıminform saytına bildirdi.
«Bizler şeer reisiniñ muavini Akim Çolohayevni işten boşattıq. O, bundan evel de nizam mesülietine çekilgen edi. Bugün onı tenbiyeledik, soñra ise prokuratura teklifinen bulunğan vazifesinden boşattıq» – dep ayttı o.
Deputatnıñ bildirgenine köre, sessiyada 30 insandan 16 kişilik kvorum toplandı. Deputat qayd etti ki, sessiyağa «Ruh-Qurultay» sabıq fraktsiyasınıñ azaları kelmedi, lâkin kvorum bar edi.
Bundan evel Qarasuvbazar şeer şurasınıñ deputatları şeer reisi Albert Kangiyevni istifağa yollamağa tırıştqan ediler.


text:
Zergerlik buyımdarıñız jaña tärizdi jarqırap tursın deseñiz...
Zergerlik buyımdar qızdıñ sänin keltirip, sımbatına körik beredi. Sulwlıq sanatında alar ornı sonday, keyde, äşekey buyımdarsız onşa körinbey qalatın tärizdimiz. Tipti, kirlep, qarayıp turğanda säni de, mäni de ketedi. Sondıqtan, zergerlik buyımıñız swday jaña körinip, jarqırap tursın deseñiz mına täsildi paydalanıp körwge keñes beremiz!
Ol üşin:
1 as qasıq tuz
1 as qasıq as sodası
1 as qasıq ıdıs jwwğa arnalğan qural
1 stakan sw
Alyumïn folganıñ 1 böligi
Aldımen,
Mïkrotolqındı peşte 1-2 mïnwt swdı qızdırıp alıñız.
Folganıñ bir böligin alıp, stakannıñ tübine salıp qoyıñız.
Keyin ıstıq swdı staqanğa quyıp alasız. Sodan soñ 1 as qasıq tuz, as sodasın, ıdıs jwwğa arnalğan quraldı quyıp , swğa qosıñız. Zergerlik buyımdardı stakan işine salıp, 5-10 mïnwtqa qoya turıñız.
Swdan alğannan soñ zergerlik buyımdardı qoñır salqın swda jwıp alıp, jumsaq matamen jaqsılap sürtw qajet.
Iske sät!
Biz usınğan keñester paydañızğa jarar degen nïettemiz!
Derekközi: anabol.kz
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï


text:
Çubarov: Qırımda piket iştirakçileriniñ mahkemesi qanunsız şekilde halqara aq-uquq normalarını boza
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, dekabrniñ 18-nde, Qırımda teşkil etilgen tintüv ve insanlarnıñ tutıp alınuvına qarşı bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarğa qarşı teşkil etilgen mahkemeler, «halqara uquqnıñ temel normalarına nisbeten kösterilgen açıq pervasızlıq», dep saya.
Bu aqta Çubarovnıñ Facebook saifesinde derc etilgen beyanatta söz yürsetile.
«BMTnıñ Baş Assambleyası insan aqları boyunca qararınıñ baqılması arfesinde qırımtatarlar üstünden Rusiye ilhaq etken Qırımda kütleviy mahkeme cereyanlarını tayin etkeni, qırımtatarlarnıñ işğalcilerge boysunmağan iradesini bastırmaq maqsadınen bir sırada, o halqara uquqnıñ başlanğıç normalarına, bütün halqara teşkilâtlar, şu cumleden BMTnıñ faaliyeti içün açıq ve insanğa qarşı itibarsızlıq yapqanını numayış ete», – denilmekte beyanat metininde.
Qırımtatarlarnıñ vekâletli organınıñ reberi «işğal etilgen Qırımda rusiyeli basqıncılar tarafından taqip etilgen er bir qırımtatar ve ukrainlerge qol tutqanını bildirerek, halqara cemaatçılıq, çeşit devletlerniñ reberleri ve siyasetçilerniñ Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı başlatqan silâlı tecavuzını bitirmek ve tez vaqıtta işğalden soñ Qırımğa qanunsız yerleştirilgen Rusiye vatandaşlarını, ordusını çıqarmasına mecbur etüvni küçlendirmege devam etecek».
Çubarov ayrıca Ukraina yolbaşçılarını «Qırımnıñ tez vaqıtta azat etilmesi içün ukrain cemiyetini birleştirmesine» çağıra.
Dekabrniñ 18-nde, Qırımda daa evel tintüv ve insanlarnıñ tutıp alınuvına qarşı bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarnen bağlı 70-ten ziyade mahkeme keçirile. Faallerge piket keçirüv tertibini bozğanlarınen içün (Rusiye Uquq bozuv Memuriy Kodeksiniñ 20.2 madddesiniñ 5 qısmı) memuriy protokollar tizilgen edi.
Mahkeme oturışuvları hususan Aqmescit, Canköy, Aluşta, Sudaq, ayrıca İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonınlarında da keçecek. Qabatlağan tarafnıñ esas isbatı Qırım MVDsi ekspert merkeziniñ «piketler bir maqsat, fikirnen birleştirilgen ve umumiy teşkil etildi» degen ekspertizasına bazanmaqta.
Oktâbrniñ 14-nde Qırımda, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada küç idaresi hadimleri tarafından qırımtatarlar ve musulmanlarğa nisbeten yapılğan repressiyalarğa qarşı bir sıra bir kişilik piketler keçirilgen edi.
Rusiye işğalinden soñ, Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Bügin "Egemen Qazaqstan" gazetiniñ saytında mına tarïxï sät beynelengen foto jarïyalandı.
Osıdan 35 jıl burın tüsirilgen bul fotonıñ avtorı öz keyipkerleriniñ tarïxï tulğalardıñ urpaqtarı bolıp tabılatının 10 jıl ötken soñ ğana bilgen eken.
Oqïğanıñ män-jayın tolıq jetkizw üşin, gazet saytında jarïyalanğan maqalanı sol qalpında usınğandı jön körip otırmız.
Osıdan 35 jıl burın tüsirilgen bul swretten keyin de bir däwir ötipti. Boyamasız fotoda Jambıldıñ aqındıq öneri darığan nemeresi Älimqul men Şäkärim aqınnıñ balası Axat otır. Asıldan qalğan urpaqtar da tegine teñelip, talay is tındırıp ketkenin tarïx biledi.
Al qaytalanbas ğajayıp sätti fotoşejiremizge sıyğa tartqan bayırğı qızılordalıq fototilşi Bolat Omarälïev: «1982 jılı Turmağanbet aqınnıñ 100 jıldıq mereytoyına qazaqtıñ betke ustar barşa zïyalıları jïnaldı. Turmağanbet Iztilewovtiñ ğasırlıq toyında eki kisi elewsizdew jerde otır eken. Bolmıstarı bölek adamdardı swretke tüsirip aldım. Olardıñ otırısı mağan bölekşe körindi. Kimderdiñ urpağı ekenin 10 jıldan keyin ğana bildim», deydi.
«Keyin meniñ bilgenim, Älimqul – Jambıldıñ ortanşı ulı Toqquldıñ balası eken. 1927 jılı Älimquldıñ altı aylığında Toqqul qaytıs boladı da, ol äkeden jetim qalğan. Sodan Jambıldıñ inisi Satış bawırına salıp ösirgen körinedi. Jasınan Jambıl atasınıñ janında jürip, tälim-tärbïe aladı. Atasınıñ talay jırın jatqa aytıp erjetedi», dep fototilşi swretke ilespe joldar jazıptı.
Jır alıbı Jambıldıñ nemeresi, Qazaqstannıñ xalıq aqını, Qazaqstan Respwblïkasınıñ eñbek siñirgen mädenïet qayratkeri, «Qurmet Belgisi» ordeniniñ ïegeri, Almatı oblısınıñ jäne Jambıl awdanınıñ Qurmetti azamatı Älimqul Jambılov 2015 jıldıñ 14 qaraşasında 88 jasında dünïeden ozğanı barşamızğa ayan. Jambıldıñ jalğasınday bolğan Älimqul atamız qazaqtıñ aqpa-tökpe aqındıq dästürin qaymağın buzbay jalğastırwşılardıñ biri bolğanına tiri küninde kwä boldıq.
Al Axat Şäkärimulı 1900 jılı dünïege kelip, 84 jasında qaytıs boldı. Bul swretke tüskende Axat aqsaqal 82 jasta eken. Zamanında Şäkärimniñ barlıq balaları, nemereleri qamawğa alınıp, jazıqsız japa şegedi. Türmedegi awır azap, qorlıqqa şıdamağan Gafwr, Bayazït özine özi qol jumsap qaytıs boladı. Qabış tayaq pen aştıqtıñ azabınan Şıñğıstaw men eki ortada jolda öledi. Zïyat Qıtayğa ötip ketkenmen qurığı uzın qïyanatşıldardan qutıla almay, qayğılı qazağa uşıraydı. Türmede jatqan Axat äkesiniñ qaza bolğanın estip, bir wıs topıraq sala almay qayğınıñ wın işedi.
Asıldıñ tuyağı 1958 jılı 29 qazanda Şäkärim aqın aqtalğanda 30 jıl qudıqta jatıp qalğan äkesiniñ süyegin qazıp, tügendep jïnap,qayta arwlap ulı ustazı Abaydıñ zïratınıñ janına jerleydi.
Orayı kelip turğanda Şäkärimniñ änşilik murasınıñ jïnalıp, zerttelwine köp eñbek siñirgen öz balası Axat Qudayberdïev bolğanın aytw parız. Eren jumıstıñ arqasında Şäkärimniñ änderi 1989 jılı «Amanat» attı mwzıkalıq-etnografïyalıq jïnaq bolıp jarıqqa şıqtı. Bul basılım Şäkärim änderiniñ ğılımï-zerttelwine jol aştı.
Mine, bir swrette eki alıp tulğanıñ tuyağınıñ izi osınday.
Aynaş ESALÏ, «Egemen Qazaqstan»
Swretti tüsirgen Bolat OMARÄLÏEV
Derekközi: https://Egemen.kz
https://egemen.kz/article/zhambyldynh-nemeresi-men-shakarimninh-balasy
Kommentarïï


text:
Qırımlı göñülli Natalya: ATO askerlerine borcumız bar
Onıñ taqdiri işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen biñlernen adamnıñ taqdirine beñzey – adiy yaşayış, qoranta, balalar... Soñra – işğal. Şimdi adiy yaşayışnıñ bir çoq şeyi sanki başqa ayatta qaldı. Bugün o – qırımlı göñülli, intervyü bermege istemese de, razı ola, amma onıñ aqqında laf etmeycekmiz, «ATO qaramanları» göñülliler teşebbüsi aqqında subet olacaq, dep añlaşamız. Natalya – Qırımdan köçip kelgen biñlernen insandan biri, üç balanıñ anası, onıñ ayat maqsadı yardımına muhtac olğanlarğa qoltutmaqtan ibarettir: yaralanğan insanlar, şarqtan köçip kelgenler, askerler... Soyadını aytmamağa rica ete, çünki onıñ fikirince, buña acet yoq.
– Natalya, şimdi ATO alanında cenkleşken qırımlı göñüllilerniñ batalyonları aqqında laflar bar. Lâkin cenk artıq halq cenki oldı, göñüllilerniñ areketi ordumızğa qoltuta. Lâkin qırımlı cemaat faalleri aqqında qonuşulsa, qırımlı göñülliler aqqında – bir şey aytılmay.
– Men özümni göñülli olaraq saymayım. Göñülliler – bu işke bütünley sarılğan ve başqalarnı celp etken insanlardır. Menim içün bu Georgiy Tuka, Diana Makarova, Natalya Voronkova, Sergey Pritula, Natalya Yusupova, Aleksey Moçanov ve başqaları.
Göñüllilerniñ areketi, kerçekten, ğayet müimdir. Meni aytsaq, men etraftaki vaziyetke raat baqamağan ve kendi yardımını köstermege istegen insanlar okeanında yalıñız bir tamçı olam. Lâkin coğrafiya ya da millet mensüpliginiñ qayğıdaşlığı barmı? Mence, yoq. Esas impuls bizim içün özüni qurban etmege azır olğan insanğa içinden kelgen yardım etmek ihtiyacı ola.
Qırımdan köçip kelgenler aqqında: olardan çoqusı şimdi çekişe, er biriniñ ev, bala, iş problemleri bar. Eminim, bu işte bir de bir gruppalarğa birleşip, kendini maqtamağa kerekmey. İsteseñ – yardım et.
– Özüñiz Aqmescitten keldiñiz. Köçip kelgen soñ bir çoq problemler bardır, balalarnıñ terbiyesi ve oquşı, lâkin siz çoq balalı qorantañıznıñ bayağı vaqıtını alasıñız. Sizni arbiy hastahanege ne alıp keldi?
– İçimden kelgen yardım etmek istegidir. Er şey Menlik inqilâbı ve Qırım işğali vaqtında başlanğan edi. Yevromaydan vaqtında, Qırımdan bir sıra «vatnik» Antimaydanğa yollanılğanda, bizler Maydan iştirakçilerine qoltutmaq içün yardım toplap, Kiyevge yollağan edik. Soñra Aqmescit soqaqlarında Rusiyeniñ BTRlerine çıqıp olamağan soñ, balalarnen beraber Ukrainağa qoltutuv mitinglerine çıqqan edik, blok etilgen arbiy bölüklerge ukrain askerlerine aş bergen edik, Ukrain gimnaziyasını qurtarmağa tırışqan edik. Ket-kete yardım etmek istegi ep arta edi – ve hususan yaralanğanlarğa yardım etmek istegi arttı.
– Bu duyğu Kiyevge köçken soñ arbiy hastahanege ketirdimi?
Ebet, borc kibi bir duyğu terk etmey edi ve şimdi de qala. Biraz yerleşken soñ tahminen 10 biñ grivnanı mahsus yardım içün ayırdıq. Men paranı nasıl etip doğru qullanmaq mümkün dep tüşünip başladım, çünki yañı yerde aldatırlar, dep qorqqan edik. İnternetten «ATO qaramanları» («Geroi ATO») saifesine rastkeldim. Bu göñülliler teşebbüsini güzel lâqayt qalmağan göñülli Liza Maslâk idare ete: acayip bir genç qız, uquqçı. Birden oña işanıp başladım. Lizanen tanış olğan soñ göñülliler areketine qoşuldım, lâkin soñra bu bir ihtiyacğa çevirildi. Sen bir de bir şey ya da para yollasañ, bu uzaqtan ola, virtual.
Yaralanğanlarnıñ közlerini körseñ, bizim imayecilerimizniñ, olarnen laf etseñ, – sen deñişip başlaysıñ. Olar yaralarğa ve saqat qalğanlarına baqmadan aqiqiy askerler olıp qalalar. Bu olarnıñ soñsuz küreşi, kendi ayatı içün küreşi. Bazıları bu vaqıtnı maneviy olaraq qıyın keçireler. Lâkin yaralanğanlarnıñ ekseriyeti yaşamağa istey. Bunı körgen soñ olarğa çoqça yardım etmege isteysiñ.
Etrafqa baqıñız: Ukrainada millionlarnen adam yardım ete, amma anda-mında barıp bunı aytmay. Men bütün vaqıtını arbiy hastahanelerde keçirgen acayip qızlarnen tanış oldım. Misal olaraq, Oksana Ostapenko güzel resimler yapıp, parasını ağır yaralanğan askerlerge yollay. Olâ Feşçenko yaqında ağır hastalıqtan qurtuldı, lâkin birden çekişkenlerge yardım etip başladı. İnna Stoyan er daim arbiy hastahanede buluna. İş adamları, adiy adamlar, student ve ihtiyarlar. Eminim, olarnıñ arasında bir çoq qırımlı da bar.
– Askerlerniñ eñ büyük ihtiyacı ne?
– Yaralanğan adamlar er angi yardımğa muhtaclar. Tabiiy ki, ilâclar. Bir sıra ağır ameliyatlar bar, antibiotik ve ilâclar. Aynı vaqıtta, bir çoq ağır yaralanğanlar ola, meselâ, yaqında Donetsk ava limanından 50 «kiborgnı» ketirdiler. Böyle bir şeyni tüşünmege bile qorqa ediñ. Bunıñ kibi vaziyetlerde bir sıra ilâc kerek, çünki çoq ameliyat keçirile.
Asılında ise bu adamlar içün eñ esası ameliyattan soñ başlana, tedaviylevniñ birinci künleri. Olarnıñ er yeri ağıra. Ağrını is ettirmemek içün küçlü ağır kesici ilâclar kerek, amma bu ilâclarğa alışalar. Arbiy hastahanede hucur bir cümleni eşitken edim: «Eki direm ava beriñiz», – bu oğlanlarnı çekiştirgen ağrılarnı tasavur etmek zordır. Amma bu da eñ esası degil. Olar dayanalar.
– Esası ne?
– Bilesiñizmi, mence, olarnıñ adiy bir istegi bar – olarnıñ yanında olmaq kerek. Yanında olmaq, bir şey aytmaq, kelecekke planlarnı qurmaq kerek. Qıyınmı bu? Bir çoq yıl evelsi aqayım da ağır yaradan soñ arbiy hastahanede yatqan edi. Onıñ aytqanına köre, fizik ağrıdan soñ eñ qorqunçlı şey – kendi fikirleri ile bir qalmaq. Yanında yahşı kelecekke ilham berecek adam olmaq kerek, qoltutacaq, külecek ya da yırlaycaq birisi olmaq kerek.
– Bunıñ kibi vaziyetlerde keçmesi qıyın bir baryer olğanını tüşünesiñ – beden ya da ruhiy. Bazıları bu sebepten «uzaqtan» yardım etelermi?
– Menim bir çoq dostum soray: qorqmaysıñmı? Men buña şaşam. Oğlanlarnıñ qorqqanlarını tüşüniñiz. Bizler sağmız, raat ömür yaşamaqtamız. Neden qorqmaq kerek?
İnanamazsıñız: şimdi rıqma-rıq tolu nevropsihologik bölükte pek qıyın. Onıñ bir çoq hastası cenk stresslerine dayanmayıp, anda tüşe. Kontuziyadan soñ bazıları bir şey hatırlamaylar. Yavaş-yavaş özüne kelip başlağan soñ añ bam-başqa ola, ömür ya hastahaneden başlana, ya da zarar körgen tasavur ile soñsuz küreşke çevirile. Bazı yaralanğanlar er daim bir şey köreler, saqat olmağa ya da ömür boyu bitmeycek qorqu ile yaşamaq – angisi daa qorqunç bilmeysiñ.
Şimdiden cenkten soñ olğan sindrom suali peyda ola, Amerika Qoşma Ştatlarında vyetnam sindromı, ğaliba. Bu sağ qalğannıñ kompleksidir. Bu yanında olğan ve elâk olğanlar aqqında hatıra. Bu – arqadaşlarnıñ ömürleri içün intiqam almaq fikirleri, ve, elbet de, bezginlik, bazıları qaba olalar. Mence, Ukrainada bunıñ episini daa körecekmiz, çünki ğalebeden soñ olacaq beden ve ruhiy saqatlarnıñ sayısını tasavur etmek bile zor.
Şimdiden ruhiyatçı göñülliler kerektir.
Bu bizim kelecegimizdir. Bu erkeklerniñ sağlığı – memleketniñ sağlığıdır.
– Ruhiy ceetten maneviy yaraları olğan adam çoqmı?
Yaralanğanlar farqlı ola. Bazıları ruhiy ceetten küçlü olıp, tez-tez özüne keleler. Büyükler ve göñülli olaraq cenkleşmege ketkenler bu ceetten daa küçlü ola, çünki birincilerniñ ömür tecribesi bar, ekincileri ise ruhiy ceetten azır olıp keteler. Silâlı quvetlerniñ askerleri ile büyük problemler bar. Gençler maneviy ceetten azır degiller, olar böyle stresslerge dayanamaylar – etrafta ölüm, arqadaşlarıñ elâk ola. Biz cenkke azırlıq körmedik de. Ukraina cenkleşmege azırlanmağan edi.
– Natalya, başına qaytayıq. Göñülliler işi, areketinden peşman etmediñizmi, yorulmadıñızmı?
– Göñülliler areketini aytsaq: işini yapqan, başqalarnı faal sürette celp etken, malümatnı tarqatqan ve tafsilâtlı esabat bergen adamlar bar. Başqaları ise bunı köstermeyip yapalar.
Asılında, Kiyevniñ Merkeziy arbiy hastahanesi qarıncalar yuvasını añdıra: er kün ağır yaralanğan adamlarnı, Donetsk ava limanından «kiborglarnı» ketireler, soñki künleri – Debaltsevo ve Uglegorskta yaralanğan askerlerni. Cebedeki hastahanelerde birinci yardım kösterilgen soñ çoqusını mında, Kiyevge, ketireler. Er biri «ağır». Olarnıñ yanında ekimler, tibbiy mütehassıslar ve göñülliler buluna. Onlarnen ihtiyar aş ve örülgen qıyafetlerni ketire, bedava yardım etmege azır. Bir qart adamnıñ onı aydavcı olaraq işke almağanlarına canı ağıra – baqsa: aydavcı bar, maşinalar yoq, – «Ayıptır!». Ve er kün aynısı.
Lâkin belli olmağan hastahane ve arbiy hastahaneler çoq, anda da yaralanğan oğlanlar bar, olarğa da yardım kerek. Yardım etecek olsañız, illâ ki Kiyevge kelmege acet yoq. Yaqın yerleşken arbiy hastahaneni tapıp, anda barıñız. Memleketniñ er köşesindeki hastahanede qaramanlarımız bar.
Peşman etmedim – bu menim cebem, menim cenkim, lâkin ğalebe bizim, ukrainlilerniñ, olacaqtır. Noqta.
– Siz Qırımdan keldiñiz, göñülli olmaqta Qırım davranışınıñ hususiyeti barmı?
Qırımda ve başqa memlekette eyilik farqlımı? İşğal dayanmaq istegini arttıra, intiqam almağa istemeysiñ. Dayanıp, memleketimizni eski ayatqa qaytarmaq. Daa bir kere tekrarlayım, «ATO qaramanları» göñülliler areketi bar, Facebook saifesinde acele yardımğa muhtac olğan askerler aqqında malümat ve rekvizitleri mevcut. «Bizimki» özüne kelip başlasa, ağır yaralanğanlarğa yardım etemiz. Bazılarınıñ balaları babasız qaldılar – kerek olğan bütün yardımnı birden aytamazsıñ. Başqaca aytacaq olsaq, çevik olmağa tırışamız, lâkin cenk, maalesef, işimizni arttıra. Başqa göñüllilerni bilseñiz ve olarğa inansañız, qoşulıñız.
Epimiz birlik olıp, bütün memleket ve Qırım ile beraber dayanıp, ğalebe qazanacaqmız.


text:
Samara vilâyeti Qırımda 50 million rublege imtiyazlılar içün yollanmalarnı satın alacaq
İşğal etilgen Qırımnıñ şifahanelerinde Samara vilâyetiniñ içtimaiy-demografik ve aileviy siyaset nazirligi 1330 yollanmanı satın aldı, – dep haber etti oktâbr 27 künü Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
Malüm olğanı kibi, 49,9 mln rublege satın alınğan yollanmalar qan donümi ile bağlı olğan hastalar içün olacaqtır.
Tahminlerge köre, Samara filâyetiniñ sakinleri dekabr 20-ne qadar Qırım şifahanelerinde fizioterapiya boyunca tedaviylev kursını körecekler.
Şartlardan biri – şifahanelerde basseynlerniñ olmasıdır.
«Tedaviylev 18 kün devam etecek. Şifahanede bir künlik tedaviylevniñ fiyatı 976,3 ruble turacaqtır. Yollanmanıñ fiyatına Qırımğa ve keri uçağ parası da kire», – denile beyanatta.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım.Aqiqat radiosını Ukraina Nazirler kabinetinde taqdim ettiler
Ukraina haber siyaseti nazirligi Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasını taqdim etti. Onı Qırımda diñlemege mümkün.
«Bugün Radio Svobodanıñ ukrain muarririyeti, radio yayınlavı, qırımlılar içün tarihiy bir kün. Yañı çağıruv. Radio Svoboda Ukrainada endi 61 yıl çalışa ve zenaatdaşlarımız Stalinniñ ölüminden soñ öz birinci efirini nasıl etip başlağanları aqlıma keldi. Olar: «Qıymetli ağa-qardaşlarımız, iç bir Demir örtüsi bizni ayırmaz», degen ediler. Ebet, bugün Qırım ve qıtaiy Ukraina arasında haber divarınıñ olmasını istemeymiz», – dedi Radio Svoboda ukrain muarririyetiniñ müdiri Maryana Draç.
İlk sefer Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhası sentâbr 21 künü saat 8:35 efirge çıqtı.
Radio leyhasını Qırımda iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549kGts sıqlığında diñlemege mümkün. Efirge telefon etmege imkân bar: (044) 490-29-05.
«Berici Ukraina cenübinde tura. Signalnı yarımadanıñ cenübiy yalısından ğayrı, Qırımnıñ er bir köşesinde tutmaq mümkün. Amma bizni Aluşta, Aqmescit, Büyük Onlarda diñlegenler de bar eken. Taqip etecekmiz», – dedi Radio Svobodanıñ «Qırım.Aqiqat» leyhasınıñ reberi Vladimir Pritula.
Onıñ aytqanı kibi, oktâbr 3-den Qırım.Aqiqat radiosınıñ efirinde «Krımskiy parmezan» programması çıqacaq. Alıp barıcıları: Aleksandr Yankovskiy, Pavel Kazarin ve Sevgil Musayeva-Borovik.
2014 senesi mart ayında Radio Svobodanıñ Ukrain muarririyeti malümatnı ukrain, rus ve qırımtatar tilinde aşkâr etken Qırım.Aqiqat saytını işlep çıqardı. İyül ayında muarriyerit taqımı «Qırım.Aqiqat» telefizion programmasını azırlay. İşbu programmanıñ radio versiyası orta dalğalarda yanğıray, sentâbr ayından Qırım.Aqiqat radiosı işlemege başladı.


text:
FSB Qırımda jurnalistniñ yaqalanmasını izaatlamay
Qırımdaki Rusiye Federal havfsızlığı hızmetiniñ (FSB) idaresi «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» neşiriniñ jurnalisti Natalya Kokorinanıñ yaqalanmasını ve jurnalist Anna Andriyevskayanıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamay.
«Bizler izaatlar bermeyik», – dep ayttı Qırımdaki FSB idaresi matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Sergey Terehov Radio Svobodağa.
Bu malümatnı almaq içün kimge muracaat etmeli sualine hızmetniñ matbuat kâtibi böyle cevap berdi: «Siz doğru muracaat ettiñiz, matbuat hızmetiniñ reberine. Bizler izaatlar bermeyik».
Mart 13-te saba «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorina işdeşlerine saat 8:00 oña ana-babasınıñ dairesine kelmege rica etkenlerini haber etti. O, dairege kelgen soñ onıñnen bağ üzüldi. Tintüvden soñ onı yaqaladılar.
Cuma künü, mart 13-te, FSB hadimleri işğalden soñ Qırımnı terk etip, al-azırda Kiyevde yaşağan daa bir Qırım jurnalisti Anna Andriyevskayanıñ ana-babası yaşağan dairede tintüv keçirdiler. Jurnalistniñ babasına Aqmescit mahkemesiniñ qararını kösterdiler. Vesiqağa binaen, Andriyevskayağa nisbeten «Qırımda akimiyetni devirmek çağıruvları ile maqale içün» cinaiy iş açıldı.


text:
Meksïka astanası Mexïko qalasında asa qızıqtı şara ötkizilwde. Munda metro janındağı arnayı beketke kelip, 10 ret otırıp-turw jattığwın orındağan adam jerastı köligine tegin bïletti ïelenedi, dep xabarlaydı 24.kzepochtimes.ru-.ğa silteme jasap.
Şaranıñ ötip jatqanına nebäri bir apta bolğanına qaramastan, oğan 74 mıñ adam qatısıp ülgeripti. Al jergilikti turğındar semizdikpen küreswge bağıttalğan bul ädiske dän rïza. Olardıñ aytwınşa, bul kezde adamdar öz densawlığı twralı qam jey bastaydı. Sebebi artıq salmaq dïabet, jürek, onkologïya, bwın awrwlarına aparıp soqtıradı.
Eske sala ketsek, sırttan tätti, gazdalğan swsındar men fast-fwd äkelingen Meksïka semizdikke şaldıqqandar sanı boyınşa älemde ekinşi orında tur.
QazAqparat
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï