text:
Törekmän Prezidentına ber genä tapqır tapşırıla torğan Watan Ordenı, Birdemöxämmätovqa, soñgı 6 ayda yasağan “iskitkeç uñışlıqları” öçen büläk itep tapşırıldı.
Russiä häm Könbatıştağı xäbärçelär, Prezidentnıñ tuğan-kön xörmätenä yasalğan bu qupşı tantananı tänqitläp çıqtı. Alar monı elekke prezident Törekmänbaşı Saparmarat tarafınnañ kertelgän şäxes-kultın däwam itterü dip saniy.
Birdemöxämmätov, Niyazovnıñ ülüennäñ soñ Dekäbr axırında Prezidentlekkä belgelängän ide. Fevraldağı, xalıqara taläplärgä sıyışmağan, ğadel bulmadı dip bäyälängän saylawlarda Prezident bulıp saylandı.
Wazifägä kereşer aldınnañ, elekke xezmättäşe Saparmarat Niyazov yulınnañ baraçağın açıqtañ açıq beldergändä, bik äz keşe Birdemöxämmätov Törekmästannıñ eçke häm tışqı säyäsätenä üzgäreşlär kiterer dip kötkänder,
Şulayda ul, sotsial reformalar belän bergä üz eçenä biklängän tışqı mönäsäbätläre bötenläy çiklängän ilne dönyağa açu yulında reformalar buldırırğa süz birde.
Birdemöxämmätov, sotsial iminlek sistemına yaña tüzätülär kertte.
Monnañ qala şähär uramnarın şäxsi foto-albümenä äyländergän Niyazovnıñ räsemnäre alındı, ä qaysı beräwläreneñ urnına Birdemöxämmätovnıñqılar quyıldı.
Birdemöxämmätov, il eçendä säyäsi, sotsial häm ğilmi ölkädä reformalar belän bergä tışqı säyäsätne dä canlandırırğa tırıştı. Häm bu reforma Törkmäsntannañ gaz alırga telägän illärneñ iğtibarın kübräk cälep itte.
Başqala Aşqabatta 50 yäşlek yubileyeñ belgelägändä yasağan çığışında tışqı säyäsi qaraşın, ul bulay añlattı:
“Ber nindi dä säyäsi berektäşlekkä quşılmiça uz tırışlığıbız belän yaña gazütkärgeç yulları tüzü tırışlıqların däwam itterep, üz gazıbıznı Äfğanstan aşa, Pakstan, Hindstan, Qıtayğa häm Kazpi aşa Yewropağa quduraçaqbız. Bu, Russiä, Yewropa häm Amerika häm körşe illär belän ber uq tegez däräcä, şartlarda, urtaq faydada mönäsäbätlärebezne däwam itteräçäkbez digän süz.”
Sonğı waqıtta Amerkan energiä şirkäte Chervan, Törkmänstanda bülekçä açıp, Kazpiädäge tabiğiy baylıqlarnı üzläşterüdä qatnaşırğa niyäte bulğanıñ belderde.
Mathew Clement,Britaniädäge Jane mäğlümät törkemende illärneñ ışanıçlığı bülegeneñ evraziä möxärrire.
Clement, Törekmänstannıñ xalıqara cämäğatçelek belän mönäsäbäte çiklägän kileş däwam itäçäk. Birdemöxämmätov dä çit köçlärneñ Törkmänstannıñ eçke eşlärenä tıqşınuın telämi – di.
“Min Dönya illäreneñ Törkmänstan belän yuğarı däräcädä qızıqsına başlawın kürerbez dip uylim, Läkin bu – qabat äytäm –Törekmänstan teläge däräsendä çikle ber mönäbät bulaçaq. Min Könbatış belän, energi ölkäsendä xizmättäşlekkä kirmäyençä, mönäbätlärneñ ällä ni canlanuına ışanmim.”
Şul isäbdäñ Birdemöxämmätov yasağan reformalar älegä, Niyazov waqıtınnañ soñ küzätüçelär tarafınnañ qatı tänqitlängän keşe xoquqları häm şäxsi ireklek ölkäsendäñ bik yıraqta.
İke Prezidenttä keşelärneñ yäşäyeş däräcäsen kütärügä bik az öleş kertä aldı. İl Gaz yatmalarına bay bulsa da xalıqnıñ küpçelege faqirliktä
Birdemöxämmätov yasağan sotsial reformalar käğazdä yağımlı kürensä dä, xäqiqattä Törekmänstanda iñ tübän pensiä aqçası ni barı 25 Dollar.


c: text/html

text: Mortaza Räximov Yäştär- Başqortostandıñ xäl itkes resursı tigän ukazdı imzalanı. Bıl kontseptsiya balalar, üśmerźär häm yäştär arahında ruxi-äxlaqi mäźäniätte üśtereü, vatandaşlıq äüźemlegen arttırıuźı maqsat itep quya. Ukaz ihä Respublika yäştär xäräkäte sostavına ingän oyoşmalarğa däülät yarźamı kürhäteügä qaytıp qala. Respublikala 12 yäşkä tiklemge balalar hanı 584 meñ 365, 16 yäşkäsä üśmerźär 284 meñdän aşıuıraq. 17 yäştän 24-käsägelär 565 meñ, 25-30-źağılar 336 meñ 719. Başqortostanda balalar häm yäştärźeñ 43 oyoşmahı bar. Ularğa 300 meñdän aşıu keşe, şul iśäptän 250 meñ bala yälep itelgän.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Belorusiye 80 ülke, şu sırada AQŞ, bütün Avroppa ülkeleri, Yaponiya ve Brazil vatandaşları içün beş künlik vizasız rejımını ilân etti. Bu aqta emirini cumhuriyet prezidenti Aleksandr Lukaşenko imzaladı.
Devletke kiriş «Minsk milliy ava limanından» yapılsa beş kün müddetinen vizasız rejımı açıla. Vizalar migratsıya tarafından vaziyeti musbet olğan devletlerge, Belorusiye ile işbirlikte bulunğan ulkeler ve Belorusiye vatandaşları içün öz taraflarından vizasız rejımıni açqan devletlerge açıldı.
Emir resmiy şekide yayınlanından bir ay soñra amelge keçecek.


text:
Amerika Birleşken Devletleriniñ OSCE-deki missiyasınıñ reis muavini Kortni Avstrian martnıñ 4-nde OSCE Daimiy şurasınıñ oturışı vaqtında Rusiyeni «Qırımnıñ basqıcı işğalini toqtatmağa ve ve bütün ukrain siyasiy mabüslerini azat etmege» çağırdı.
«Bugün biz BMT-nıñ Rusige yapqan çağıruvını tekrarlap, Qırımnıñ işğalini toqtatmağa ve öz ordusını Ukrainadan çıqarmağa çağıramız. ABD-niñ mevamı belli: Qırım bu Ukrainadır. Ukrainanıñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarında topraq bütünligi ve suverenitetine destegimizni tasdıqlaymız. Sovet müstebitliginiñ qara on yıllığı zamanında Estoniya, Litvaniya ve Letoniyanıñ tarafında turğanımız kibi sarsılmağan bir tarzda Ukrainanı da destekleymiz ve Rusiye tarafından Qırımnıñ işğalini red etemiz», – dedi Avstrian.
Bundan ğayrı o, Qırım yarımadasını işğal etkeni içün Rusiyege qarşı qoyulğan sanktsiyalar bu topraqlar azat etilmegence quvette olacaq, dep ayttı.
Evel, Ukrainanıñ Viyanadaki halqara teşkilâtlar yanında daimiy temsilcisi Yevgeniy Tsımbalük Ukraina Rusiyeni «Qırımnıñ qanunsız işğalinden, Qara ve Azaq deñizleriniñ arbiyleştirilüvinden vazgeçmege» kene çağıra, dep ayttı.
Fevralnıñ 16-nda Ukraina Yuqarı Radası halqara institutlarğa muracaat etip, Rusiye tarafından Qırımnıñ işğalini ve yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etmege çağırdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Tatar yazıcısı, cemaat erbabı, tatar halqınıñ yetekçisi Fauziya Bayramovanıñ evinde Taqiqat komitetiniñ, politsiya ve FSB hadimleri tintüvni keçirdiler.
Fauziya Bayromovanıñ sözlerine köre, ondan bilgisayarnı ve bütün arhivini: romanlarını, foto resimlerini tutıp aldılar. Böyleliknen oña cemaat faaliyeti ile oğraşmağa imkân qaldırmadılar.
Belli olğanı kibi, tintüvni Bayramovağa qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirdiler.
Malüm ki, Fauziya Bayramovanıñ faaliyeti Tatarstan musulmanları aqlarınıñ qorçalavı ve qırımtatarlarğa qol tutuvı ile bağlıdır.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiyeniñ 2030 senesinece üküm sürecek iqtisadiy telikesizlik strategiyasını tasdıqladı. Bunen bağlı emir uquqiy malümat portalında derc etilgendir.
«Rusiye ükümeti 3 aylıq müddet içinde Rusiyede 2030 senesinece üküm sürecek iqtisadiy telükesizlik strategiyasıniñ ömürge keçirilüvinen bağlı teşkiliy, normativ-uquqiy ve metodik şartlarını qaplağan tedbirlerni işlep çıqarsın», – denilmekte vesiqada.
Bunıñ arfesinde, işbu iqtisadiy telükesizlik strategiyası «devletniñ milliy menfaatlarını telükege soqqan yañı şartlarğa» bir cevap olaraq azırlanğanı haber etilgen edi. Bu areketler resurs ve hammade, istisal, ilmiy-tehnologik ve buhranlı adiselerniñ ögüni almaq ve «vatandaşlarnıñ ayat seviyesini tüşmesine yol bermemek» maqsadınen yapılmaqtadır. Ondan ğayrı bu strategiya, ğarp sanktsiyaları kirsetilgen taqdirde cevap tedbirleri mehanizmleriniñ mükemmelleştirilmesi olaraq közde tutulmaqtadır.


text:
Aqmescitte, yanvar 17 gecesi, üç maşna yandı. Bunı Kreml kontrolündeki Qırım FVN idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Yanvar 17, saat 03:11 Pobeda caddesinde üç araba yanıp başladı: Hyundai Solaris, Ford Focus ve Hyundai Santa Fe. Eki maşna bütünley yoq etildi – Hyundai Solaris ve Ford, ve Hyundai Santa Fe maşnasınıñ ögdeki köpçegi zarar kördi», – dep aytıla bildirüvde.
Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ bergen malümatına köre, yanğın 10 kare metr meydanlıqnı qaplap alğan, alevni saat 3:43 söndürip oldular.
Aqyarda yanvar 10 künü, Gagarin rayonında «Rıbak-6» Bahçivanlar birligi civarında «Ford Scorpio» maşnası yanğan edi.


text:
Rusiye ilimler akademiyasınıñ ilmiy şura reisiniñ muavini Amet Volodarskiy ATR qırımtatar telekanalına olğan birdemliginden sebep, Qırım ile bağlı bütün içtimaiy leyhalarnıñ yerine ketirüvini toqtatqanını bildire.
Bunı o Facebook saifesinde yaza.
Şu cümleden, onıñ malümatına köre, Moskvada qırımtatar til ve medeniyet kafedrasınıñ açıluvı, Saq şeerinde halqara tasil merkeziniñ qurucılığı toqtatıla.
«Kimniñ oyunı olmasa bile, birlikniñ inkişafına zarar ketire. Eminim, qararımız duyğulı degil, Qırım tamır halqınıñ medeniyet ve añına olğan basqını qayd etken bir qarardır», – yazdı o.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavı toqtaldı. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından yayınlav izniniñ berilmemesidir.
Efirniñ soñ saatinde telekanal yolbaşçılığı yayınlavnı devam etmek içün imkânlarnı qıdıracağı aqta bildirdi. Mnıda şunı qayd ettiler ki, ATR telekanalınnı qapatılması aqqında qarar «bütün qırımtatar halqına tesir etti».


text:
Qırımda 2014 senesi mayıs 3-te Ermeni Bazardaki kiriş noqtasında «Berkut» bölüginiñ hadimine qarşı küç qullanuvı ile bağlı taqiqat yekünlendi.
Bunı Rusiye Taqiqat komiteti Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Haberde aytıla ki, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 318-inci maddesiniñ 2-nci qısmı belgilegen cinayette – akimiyet temsilcisine qarşı sağlıqqa zarar bere bilgen zorbalıq qullanuvı – qabaatlanğan 24 yaşında Qurman rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy işniñ taqiqatı yekünlendi.
«Taqiqatnıñ malümatına köre, 2015 senesi mayıs 3-te kündüz qabaatlanğan şahıs «Ermeni Bazar» kiriş noqtasında yanındaki yolda bulunıp, militsiyanıñ «Berkut» mahsus bölüginiñ hadimine qarşı küç qullandı ve oña beden zarar ketirip, vaqia yerinden gizlendi», – dep aytalar Taqiqat komitetinde.
Komitetniñ malümatına köre, taqiqat devamında «qabaatlanğannıñ bu cinayetke alâqalarını isbatlağan deliller toplandı».
Prokuror qabaat qararını çıqardı, yaqın vaqıtta cinaiy iş mahkemege yollanılacaq.
2014 senesi mayıs 3-te qırımtatarlar Ermeni Bazarda Qırımğa alınmağan milliy lideri Mustafa Cemilevni qarşıladıla. Biñge yaqın qırımtatarı sıñırğa kelgen edi. Mında silâlı adamlar da bar edi – Rusiyeniñ OMON mahsus bölüginiñ vekilleri, Qırım samooboronası.
Bundan soñra Qırımda bu körüşüvniñ iştirakçilerini yaqalamağa başladılar. «Mayıs 3 işi» boyunca 5 kişi apiske alındı.


text:
İşğal etilgen Qırımda – benzin qıtlığı bar, dep haber ete «Dojd» telekanalı.Jurnalist Vladislav Osipovnıñ sözlerine köre, yaqıtnıñ qıtlığı eñ çoq Aqyarda is etile, albuki yarımadada energetik blokada yapılğanından berli böyle bir vaziyet olmağan edi. Kreml nezaretindeki Qırım Energetika nazirligi qıtlıq sebebini pek tez artqan ihtiyac, Keriç boğazındaki keçişke tesir etken ava şaraitleri ve Rusiye demir yolları idaresiniñ cermay mahsulları acele keçirilecek statusqa saip mahsullar cedveline kirsetilmegeni sebepçidir dep ayta.
Aqyarlı jurnalist David Akselrod qırımlı aydavcılar, maşnanıñ markası baqmadan, yerli keyfiyetsiz yaqıtqa keçmege mecbur qalğanlarını aytmaqta.
95-nci, 98,nci ve dizel yaqıt qıtlığı ciddiy olaraq dört künden berli devam ete. Qıtlıq tek Aqyarda degil de, bütün Qırımnı qaplap alğan
David Akselrod
– 92-nci benzin ve gaz probleması yoq, amma 95-nci, 98-nci, ve dizel yaqıt qıtlığı ciddiy olaraq dört künden berli devam ete. Laf etmege çarem olğan aydavcılarnıñ sözlerine köre, qıtlıq tek Aqyarda degil de, bütün Qırım qaplap alğan. Akimiyet aytqanına köre, ana-mına vaziyet deñişecek eken, boğazda keçmesini beklegen yaqıt yüklü maşnaları bar eken, lâkin vaziyet asla deñişmey. Hucur bir al, ancaq yaqıt alacaqlar nevbeti körünmey, aydavçılar ise meseleni 92-nci benzin qullanaraq çezeler.
Rusiye Mustaqil yaqıt şurasınıñ prezidenti Pavel Bajenov işğal etilgen Qırımda benzin qıtlığınıñ sebepleri aqqında ikâye ete.
Büyük satıcılar mustaqil ufaq satıcılarğa köre daa ziyade kâr eteler. Qırımda hususan öyle soylârı çalışa, çünki büyük brend saipleri ğarpnıñ sanktsiyalarından çekineler
Pavel Bajenov
– Kerçekten de, Rusiyede şimdi yüksek sezon devri, bir de Qırımnıñ coğrafik yerleşüvi ve naqliye zorluğı da tesir ete.Eñ muimi – fiyatlarnı tutmaq içün yapılğan populist siyaseti. Onıñ aşikâr tarzda qullanılmay, yani federal akimiyet satış fiyatlarını arttırmağa fursat bermey ve bunı er angi bir qanunğa uyaraq degil de, yazılmağan bir qaydege köre yapa. Bu arada kötere fiyatlarına kelgende, tam manalı bir bazar fiyatları tutula, böyleliknen yaqıtnıñ büyük satıcıları ayaqta qalıp batmamağa areket etken mustaqil satıcalardan ziyade kârlı olıp çıqa. Qırımda hususan öyle soylârı çalışa, çünki büyük brend saipleri ğarpnıñ sanktsiyalarından çekineler.
KyivdekiGosprodpotrebslujba bölüginiñ baş mutehassısı Dmitriy Lavrinenko yaqıt qıtlığını meselesini mal ketirgen namussız şirketler qullanması mumkün olğanı aqqında tenbiyeley.
Benzin qıtlığı olğan vaqıtta, adet-üzre keyfiyetsiz yaqıt peyda ola. Bu ise, maşnanıñ bozulmasına sebep ola.
Dmitriy Lavrinenko
– Benizn qıtlığı olğan vaqıtta, satiş noqtalarında adet-üzre keyfiyetsiz yani, meselâ, kükürt kibi zarar berebilecek kirli maddeleri olğan yaqıt peyda ola. Bu ise, maşnanıñ bozulmasına, işlengen gazlar tabiatnıñ kirlenmesine sebep ola. Aydavcılar pek muqayıt olıp, şubeli yaqıt satın alğan soñ araba motorınıñ hucur sesnen çalışqanını duyğanlarınen, teşkergen organlarğa haber etmeli, çünki mında yalıñız, maşnanıñ tamir etilmesinen bağlı masraflar degil de, hususan büyük şeer sakinleriniñ sağlığına berilecek zararnıñ ögüni alma meselesi de turmaqta.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ bazarertesi künü, fevralniñ 3-nde, bildirgenine köre, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan içün işğal etilgen Qırımnı ziyaret etmek teklifi deñişmey, dep haber ete TASS Rusiye agentligi.
Bu şekilde Peskov Türkiye prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ yarımadadaki vaziyetinden qasevetlengenini izaatladı.
«Qırımtatarlarnı qasevetlenmek içün bir sebep olmağanını çoq aytqan edik. Prezident (Rusiye prezidenti Vladimir Putin – QA) kerçek vaziyetni bir qaç kere aydınlatqan edi. Prezident Erdoğannıñ prezident Putinden alğan Qırım ziyareti daveti bar, Qırımğa kelip er şeyni özü körsin», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını agentlik.
Bazarertesi künü, fevralniñ 3-nde, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Kyivge keldi. Ziyareti çerçivesinde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen muzakereler keçirilecek, em de işbirligi şurasınıñ toplaşuvı ve biznes forumı olacaq.
Daa evel Türkiye akimiyeti Qırımnıñ Rusiye ilhaqını qabul etmegenini çoq aytqan edi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy 2019 senesi avgustnıñ 7-nde Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen Ankarada muzakere keçirgen edi. Olar Donbastaki cenk, Qırım ilhaqı ve yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi, em de iqtisadiy işbirligi ve yol ve ava limanlarını beraber quruv aqqında laf etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere. Rusiye akimiyeti milliy ve diniy sebeplerden taqip olğanını inkâr ete.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıldı, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Onıñ aytqanına köre, şirket büceti ceetinden «bu o qadar büyük raqamlar degil». «Lâkin faaliyet ceetinden bu tesirli bir şeydir», dedi Yakunin.
«Şimdiki vaziyet Ukraina demir yolu ve Rusiye demir yolunıñ iqtisadiyatına zarar ketire», dep bildirdi RDYO yolbaşçısı. Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye demir yolları Ukraina ile işbirligini devam etecek olalar.
Rusiye demir yolları prezidentiniñ muavini, Federal yolcu şirketiniñ baş müdiri Mihail Akulov Ukrainadan Qırımğa ketken trenler cedvelinde deñişmeler olmağanını bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, SNG demir yol transportınıñ Şurasında belgilengen trenler cedvelleri çalışa.


text:
Çetel acı musulmanlarına Saudiy Arabistanda koronavirus pandemiyası sebebinden olğan yasaqtan sekiz aydan soñ «ümre» yapmağa izin berildi. «Ümre» – musulmanlarnıñ Kâbe ve Mekkeni acılıq vaqtı olmağanda ziyaret etmesidir, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Noyabrniñ 1-nden başlap tahminen 20 000 acı er kün Mekkedeki Mescid-i Haramğa kirsetilecek.
Çetel acıları COVID-19 ile küreş tedbirlerine, hususan Saudiy Arabistanğa kelgen soñ üç kün devamında izolâtsiyada qalmaq kerek.
Mescid-i Haramdaki Kâbe İslâmda eñ aziz yerlerden biri ola.
Cami kirişinde acılarnıñ sıcağı teşkerilecek, episiniñ maskası olacaq, elleri yuvulacaq ve yerdeki işaretler mesafe içün taqip etilecek.
Mart ayından berli koronavirus pandemiyası sebebinden Saudiy Arabistan acılarnı qabul etmey. Bıltır 19 mln acı «ümrege» bardı.


text:
«ZMINA. İnsan aqları merkezi» aq qorçalayıcıları Rusiye ve onıñ işğali altındaki Qırım apishanelerinde tutulğan 96 ukrainalı siyasiy mabüsni qayd etti.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, 96 insandan 71-i – qırımtatarıdır.
«Eñ yañı üküm «İyegova şaatları» azası Artem Gerasimovğa çıqarıldı, onı kütken dini içün 6 yılğa üküm etkenler», – dep aytıla haberde.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımlı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyeniñ ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmesinen bağlı halqara areketlerni idare etecek platforma açıldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ aprelniñ 20-nde matbuat konferentsiyasında bildirgenine köre, COVID-19 qırğınlığı bitkeninen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ qaytarılmasını talap etmege niyetlene.


text:
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımada ve Qara ve Azaq deñizleriniñ bütün bölgesiniñ arbiyleştirüv esnası olıp keçe.
Bu tek Ukrainanıñ degil, dünya toplulığını da raatsızlay. BMT BA Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ, Qara ve Azaq deñizleri qısmınıñ arbiyleştirilmesine dair 2018, 2019, 2020 seneleri qabul etilgen qararları buña delâlet ete.
Rusiye işğalden evel yarımadada olğan arbiylerniñ sayısını üç qat arttırdı - 12 500 kişiden 40 000 kişege qadar.
Rusiye ciddiy şekilde Qırımdaki arbiy quvetleriniñ qara, ava ve deñiz qısımlarını quvetleştirdi ve yañarttı. İşğalcilerniñ teminlevinde arasında 900-ge yaqın arbiy zırhlı maşna, 195-ten ziyade tank, 283-ten ziyade artilleriya sisteması, 50 tikuçar ve 100 türlü uçaq bar.
Qırımnıñ özek silâsınıñ yerleştirilmesi içün arbiy infraterkibiniñ azırlanması, şu cümleden özek silâlar içün eski Sovet anbarlarınıñ ğayrıdan quruluvı ve yañartıluvı raatsızlay. Özek silâsınıñ taşıyıcıları (gemiler, raketalar, uçaqlar) artıq yarımadada yerleştirilgen.
Bundan ğayrı Rusiye infraterkipni inkişaf etip ve arbiy gemilerniñ miqdarını arttırıp Azaq deñizi ve Keriç boğazını arbiyleştire. Keriç köprüniñ qanunsız quruluvı bölgedeki tehditlerniñ seviyesini emiyetli derece arttırdı, çünki:
- köpür, Qırım yarımadasınıñ daa da arbiyleştirilmesi içün yañı infraterkip imkânlaranı temin ete;
- köpür qoşma quvetlerniñ yerleşirilmesine sebeptir (köpür ve onıñ infraterkibiniñ qorunmasını bahane etip);
- köpür, Azaq deñizinde Ukraina limanlarınıñ blokadasını qurmaq içün Ukraina ve çetel gemileriniñ Keriç boğazından Azaq deñizine/ deñizinden keçmesini saylap bloklamaq siyasetini ömürge keçirmek içün bir fırsattır.
Rusiye Federatsiyası Keriç köprüni qorumaq suniy bahanesi ile endi 2018 senesi boş ayda Ukrainağa qarşı silâlı tecavuz areketini ömürge keçirdi. O zaman 3 ukrain gemisi ateşke tutuldı ve soñra ekipaj azaları ile beraber zapt etildi. Bundan ğayrı, 2921 senesi oraq ayında Rusiye prezidenti öz fermanı ile RF Milliy gvardiyasına Qara ve Azaq deñizleriniñ suvlarını blok etmege aq berdi.
Rusiyeniñ böyle faaliyetiniñ em Ukrainanıñ, em de bütün bölgeniñ telükesizligine büyük tesiri bar. Dünya toplulığınıñ devamlı tazyığına baqmadan, Rusiye Qırımnı qara, ava ve deñiz qısımlarından ibaret olğan küçlü arbiy bazağa çevirmege devam ete. Qırımdaki arbiy bulunuvı artıq Rusiyege böyle imkânlar bere:
- Rusiyeden uzaqta, şu cümleden Suriyede de arbiy ameliyatlar keçirmek;
- bölgede gemiler qatnavı serbestligini sıñırlamaq;
- Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınıñ artması taqdirinde Ukrainanıñ cenübiy bölgelerine ücüm etmek.


text:
Qırım Devlet Şurası mart 20 künü «Qırım Cumhuriyetiniñ itibarlı vatandaşı» unvanına Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ başı Sergey Aksönov ve Qırm spikeri Vladimir Konstaninovnı lâyıq kördi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böyle teşebbüs ile Devlet şurasına Qırım cemiyet palatası muracaatta bulundı. Aksönov ve Konstantinov «itibarlı» unvanını Qırım statusı aqqında «referendum»nı teşkil etkenleri içün elde ettiler.
«Qırımnıñ Rusiye terkibine kirmesi dünya miqyaslı bir vaqia oldı. Añlaymız ki, şu yerde yetekçilerimizniñ rolü ğayet büyük. Sergey Valeryeviç ve Vladimir Andreyeviç... Bugün «Aksönov» ya «Konstantinov» atyılğanda, Qırımnı nazarda tutalar, «Qırım» degende, onı Aksönov ve Konstantinov ile bağlaylar», – dedi toplaşuvda Qırım Devlet Şurasınıñ qanuniyet, devlet qurucılıq ve yerli idare komitetiniñ reisi Yefim Fiks.
Qırım «parlamentiniñ» deputatları bu teklifni el çırpmalar ile alğışladılar.
2014 senesi mart 18 künü Moskvada «Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında» añlaşma qabul etildi. Qırmda mart 18 – raatlıq künü olaraq qayd etile.
Dünyada Qırım işğali yıllığında Ukrainanıñ işbu toprağınıñ işğali tanılmağanını bildireler. AQŞda işğal etilgen Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyetniñ zor olmasına ayrı diqqat ettiler.


text:
Ukraina prezidentiniñ temsilcisi Sergiy Nikiforov jurnalistlernen laf etken zaman, Rusiyeniñ BMT-daki delegatsiyası BMT BA şimdiki sessiyasınıñ kün tertibinden Qırımdaki vaziyetniñ muzakere etilmesini lâğu etmege teklif etkenini bildirdi.
«Yetmiş altıncı Baş Assambleyanıñ kün tertibi içün rey berme pek müim edi. Rusiye Ukrainanıñ şarqındaki ve Qırımdaki vaziyet ile bağlı maddeni kün tertibinden çıqarmağa tırıştı. Rusiye bunı yapıp olamadı – 71 memleket qarşı çıqtı», – «Suspilne» Nikiforovnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
BMT Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası yetmiş altıncı sessiyasını sentâbrniñ 14-nde açtı. BM Baş Assambleyasınıñ umumiy munaqaşaları sentâbrniñ 21-nden sentâbrniñ 27-ne qadar keçirilecek.
Sentâbrniñ 9-nda BM Baş Assambleyası «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyet» maddesini saqlav qararına ve onı Baş Assambleyanıñ 76-ncı sessiyası kün tertibiniñ leyhasına kirsetüvge qoltuttı.
Sentâbrniñ 2-nde Birleşken Milletler, Baş kâtibi António Guterresniñ Qırım ve Aqyarda insan aqlarınıñ bozuluvına dair yañı maruzasını aydınlattı. Vesiqada qayd etilgenine köre, BM Baş kâtibiniñ maruzası 2020 senesi iyülniñ 1-nden 2021 senesi iyünniñ 30-na qadar müddetni qavrap ala ve «insan aqları ve halqara gumanitar uquq bozuluvlarını tarif ete».


text:
Mart 1 künü Ukraina tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı Pavel Klimkin Qızıl Qaç halqara komitetiniñ prezidenti Peter Maurernen körüşüv keçirip, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki mabüslerniñ keçindirme şaraitleri ile bağlı daa çalıq monitoringniñ keçirilmesine çağırdı.
Bu aqta Ukraina tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Nazir Qızıl Qaçnı Qırım cumhuriyeti ve Rusiyede apis etilgen ukrain grajdanlarnıñ keçindirme şaraitleri boyunca ileride daa diqqatlıca teşkerüvni yapmağa çığırdı, söz hususan Nadejda Savçenko, Öleg Sentsov, Aleksandr Kölçenko ve ayırıca hucur alda olğan Aleksandr Köstenko ve Yuriy Soloşenko aqqında yürütildi» - belgilene mesacda.
Bunıñnen bir sırada, Klimkin Donbassta yaşağan yerli sakinler içün gumanitar yardımınıñ teslim etilmesi sebebinden Ukraina ve Qızıl Qaçnıñ ilerideki işbirligiñ müimligi aqqında bildirdi.
Bundan evel haber etilgeni kibi, Klimkin OON toplaşuvında çıqışta bulunır eken, Qırımda insan uquq saasınıñ vaziyetini monitoringini keçirmek içün, yarımadada halqara teşkilâtları vekilleriniñ daimiy bulanuvı kerekligi aqqında ayttı.
Uquq qoruyıcılar bergen malümatlarğa köre, 2015 senesiniñ soñunda Rusiyede siyasiy sebebinden 21 ukrain grajdanlarnı tutıp qaldırğanlar.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Litvaniya Ukraina toprağınıñ bir qısmınıñ Rusiye tarafından işğal etilüvini tanımaycaq ve bu topraqlarnı işğalden qurtarmaq içün areket etecek, dep bildirdi Litvaniya prezidenti Gitanas Nausėda Poloniya Seyminde Poloniya-Litvaniya devleti Anayasasınıñ 230 yılı munasebetinen çıqışta bulunıp, dep haber ete «Ukrinform».
«Rusiye silâlı quvetleriniñ Ukraina sıñırında seferberlik etmesi ve Moskva tarafından desteklengen qanunsız gruppalarnıñ Ukraina şarqında yapqan arbiy areketleri siyasiy tesirni areket ettirici olaraq arbiy kerginlik başlatılması ve basqını köstere. Qayd etmege isteyim ki, Litvaniya Qırımnıñ qanunsız ilhaqını bir vaqıt tanımaycaq ve Ukraina qısmınıñ işğalini toqtatmaq içün areket etecek», – dep bildirdi Nausėda.
O, «Ukrainanıñ kene keçmişke qaytmasına yol berilmemeli», dep qoştı.
Varşavada Poloniya-Litvaniya devleti Anayasasınıñ 230 yılı munasebetinen Ukraina, Poloniya, Litvaniya, Latviya ve Estoniya devlet yolbaşçılarınıñ prezident sammiti keçirile.
Poloniya-Litvaniya devletiniñ birinci Anayasası 1791 senesi mayısnıñ 3-nde Seym tarafından qabul etilgen edi. O, Avropada eñ eskilerden biri sayıla. Bu vesiqanıñ maddelerini qullanuv ıntıluvı yerli magnatlarnıñ tirenüvi ve Poloniya qırallığınıñ Rusiye ordusı tarafından 1792 senesi işğal etilüvi neticesinde muvaffaq olamadı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda martnıñ 27-sinde kütleviy tintüvlerden soñ tevqif etilgen ve qomşu Rusiyege alıp ketilgen qırımtatar faali İzzet Abdullayevniñ qızı doğdı.
Bu aqta aprelniñ 2-sinde qırımtatar faali Lütfiye Zudiyeva Facebookta yazdı.
“Qırımda martnıñ 27-sinde kütleviy tintüvlerden soñ tevqif etilgen İzzet Abdullayevniñ bugün qızı doğğanı yañçıq belli oldı”, - ikâye etti Zudiyeva.
Bütün göñüllilerni qorantanı hayırlamağa teklif etti ve hayırlavlarnıñ episini siyasiy mabüsniñ qadını ve advokatnen İzzetniñ özüne yibermege söz berdi.
“Ve o öz halqınıñ degerliklerini qorçalap türmede oturğance, bütün halq bu qıznıñ babası olıp, oña vasiylik eter”, - dep yazdı faalci.
Apiske alınğan qırımtatar faallerinden biri Ruslan Suleymanov onı ve diger faallerni Qırımdan Rostov-na-Donu şeerine nasıl alıp ketkenlerini tarif etti.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan bütün faallerni apiske aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban UmerovRusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım prokurorı Natalya Poklonskayağa adliyeniñ üçünci derece keñeşçisi unvanını berdi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, bu aqta iyün 11 künü, cumaaqşamı, Rusiye prezidenti Vladimir Putin tarafından imzalanılğan emir metninde aytıla.
Evel Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya «öz zenaat alışqanlıqları ve büyük neticelerge irişmek ıntıluvı sayesinde mıtlaqa general unvanını qazanacağı aqta» aytqan edi.
«O adliye ilimler namzetini elde etmek istey. Menimce, general olmaq kerektir, başqa çare yoq. Natalya – Qırım yüzü, oña bar küçümiz ile yardım etecekmiz», – dedi Aksönov.
Qırım prokurorlarınıñ yıl keliri aqta vesiqada qayd etilgeni kibi, Qırımnıñ rusiyeli prokuraturasınıñ başı Natalya Poklonskaya 2014 senesi 1,93 mln ruble qazandı.


text:
Ukraina Yuqarı Radası spikeriniñ birinci muavini İrina Geraşenkonıñ qayd etkenine köre, Donbassnıñ işğal etilgen territoriyaları ve işğal etilgen Qırımnıñ Ukraina nezaretine siyasiy diplomatik şeklinde qaytarılacaq.
Bu aqta o, parlamentte işğal etilgen territoriyalar boyunca muzakereler çerçivesinde bildirdi.
«İşğal etilgen Qırım ve Donbass meseleleri, kün tertibinde Ukraina territoriyalarınıñ qaytarılması barışıqnen olması içün elimizden kelgenini yaparmız», – dedi o.
Geraşenkonıñ qayd etkenine köre, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ toqtatılması Minsk añlaşmalarınıñ tolusınen ömürge keçirilmesine qadar, Ukraina ve Rusiye arasındaki sıñırda nezaretniñ qaytarılmasına qadar mümkün degil.
«Eki. Belli ki, Qırımda ve işğal etilgen Donbassta insan aqları bozulması meselesi dünyanıñ cevabını almaq kerek. Avropa Şurası baş kâtibiniñ maruzasında Qırımda ve Donbassta qırımtatarlarnıñ ve ukrainlerniñ aqları bozulması, öldürüvler ve yaqalamalar, yaqalağanlar ve adamlarğa qarşı yapılğan basqın aqqında bir söz yürsetilmese, olmaz», – dep qayd etti Geraşenko.
Muzakerede uquq qoruyıcılar, deputatlar, bu cümleden Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov buluna.
Dört adamdan ibaret olğan Avropa Şurasınıñ eyyeti, isviçreli diplomat, elçi Jerar Ştudmannıñ yolbaşçılığında Qırımda yanvar 25-31 künleri bulundı. Bundan evel Avropa Şurası baş kâtibi Turbyern Yagland, o, Qırımğa yarımadada insan aqları vaziyetini ögrenmek içün eyyetni yollamağa qarar alğanını bildirdi.
Qırımda Avropa Şurasınıñ temsilcileri rusiyeli yarımada ükümeti, yerli prokuratura temsilcileri, qırımtatar halqı temsilcileri, Rusiye ve Ukraina taraflarını tutqan yarımada faallerinen körüşti.
Elçi Ştudman Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa Avropa Şurasınıñ ziyareti neticeleri boyunca maruzanı 2016 senesi aprel ayında taqdim etti. Uquq qoruyıcılar ve cemaat erbapları bu maruzanı tenqit etti, ve Avropa Şurasına Qırımda insan aqları vaziyetini nezaret etüv boyunca tevsiyelerni yolladı.
Jerar Ştudmannıñ missiyası, insan aqları vaziyetini nezaret etmek maqsadınen yarımadada işğal zamanından berli bulunmağa imkânı olğan ilk missiya oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit şeer yolbaşçısınıñ muavini vazifesine Qırımtatar Milliy Meclisiniñ uquq bölügi reberi Teyfuk Gafarov tayin etildi. Bu qarar bugün şeer şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvında qabul etildi.
Buña Aqmescit şeer şurasınıñ 58 deputattan 46 kişi qol tuttı. 12 deputat bitaraf oldı, dep haber ete 15 minut.
Hatırlatamız, avgustnıñ 6-da Aqmescit şeer şurası Teyfuk Gafarovnıñ şeer yolbaşçısınıñ muavini vazifesine tayinlev meselesini neticesiz qaldırdı. Şeer yolbaşçısı Viktor Ageyev bunı «tehnikiy hata» olaraq añlattı. Mer, Gafarov deputatlarnen qonuşmağa yetiştirmedi, dep ayttı.
Meclis reisi Refat Çubarov Gafarovnı bu adımdan vazgeçmege çağırdı, lâkin o razı olmadı. Çubarovnıñ aytqanına köre, bazıları Kreml ve onıñ Qırımdaki tarafdarlarınıñ basqısına dayanamaylar.


text:
Kremlge tabi olğan Aqyar akimiyeti Rus knâzi Grigoriy Potömkinniñ abidesi içün yer sayladı. İyülniñ 13-nde qabul etilgen qararğa binaen, eykel Artbuhta civarında yerleştirilecektir.
Akimiyetniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, «Rusiyeniñ birligi» eykeli içün de yer seçildi. O Katernaya soqağı yanında yerleştirilecektir.
«Aqyar Akimiyetiniñ mimarlıq ve sanat keñeşiniñ toplaşuvında 2017 senesi iyülniñ 4-nde qabul etilgen №6 protokol ile Potömkin eykeli içün yer olaraq – Toplar körfeziniñ (Artbuhta) töpesi ve Mayakovskiy soqağı arasında, evelki «İvuşka» oyun meydançığınıñ yerini teklif etmek qarar alındı. Ekinci qarar – «Rusiyeniñ birligi» eykeliniñ yeri olaraq Katernaya soqağınıñ civarındaki yerni tasdiqlamaq», – degen Aleksand Molojavenko. Moskvağa tabi olğan Mimarcılıq ve şeer quruv departamenti müdiriniñ aytqan bu sözlerini RİA Novostsi Krım derc ete.
Agentlikniñ malümatına köre, eki eykel bir hatıra kömpleksiniñ parçası olacaq, o Katernaya soqağı ve Artbuhta arasına – Hrustalnıy (Büllür) burunında qurulacaqtır. «Rusiyeniñ birligi» eykelini Rusiyede 1920-ci seneleri yüz bergen Vatandaşlıq cenkiniñ hatırası olaraq tiklemege teklif etile.


text:
Keçken künü, sentâbrniñ 25-nde, Ukrainada 3833 yañı COVID-19 hastası qayd etildi – pandemiya başlağanından rekord oldı. Bu aqta Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ epidemiya tarqaluvınıñ monitoring sistemasınıñ malümatında aytıla, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Keçken künü 1740 hasta tüzeldi, 76 kişi vefat etti.
Eñ çoq yañı hasta Kyivde (447), Harkiv (380) ve Ternopil (284) vilâyetlerinde qayd etildi.
Umumen sentâbrniñ 26-na qadar Ukrainada 195 504 COVID-19 hastası qayd etildi, 3903 kişi vefat etti, 86 873 insan tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kyivde Avropa Birliginiñ temsilciligi ögünde Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarında, işğal altındaki Qırımda ve qomşu Rusiyede tutulğan ukrainalı siyasiy mabüs ve esirlerge qoltutuv aktsiyası olıp keçti.
Faaller elçihaneniñ merdiveninde turıp, Oleg Sentsov, Stanislav Klıh, Aleksandr Kolçenko, Aleksandr Korinkov, Vladimir Baluh, Sergey Glondar, Stanislav Aseyev, noyabrniñ soñunda zapt etilgen ukrain deñizcileri ve digerlerniñ fotoresimlerini tuttı. Let My People Go aq qorçalayıcı teşebbüsiniñ malümatına köre, Rusiye 70 ukrainalını siyasiy sebeplerden tuta. Bundan ğayrı, 24 cenk esiri olğan Ukraina deñiz askeri Moskva nezarethanelerinde buluna.
Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası 2018 senesi iyünniñ 28-nde Rusiyede ve Ukrainanıñ kontroli altında olmağan topraqlarda ukrainalı mabüslerni azat etmek talabı ile qararnı qabul etken edi.
Avropa parlamenti Rusiyeni qanunsız tutulğan, apiske alınğan bütün ukrainalı siyasiy esirlerni azat etmesine çağırğan edi.
Siyasiy mabüslerniñ cedvelleri Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğanğa berilgen edi.


text:
Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ qadısı Anton Tsıkurenko dekabrniñ 10-nda advokat Emil Kurbedinovnı müddetinden evel azat etmemege qarar aldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Mamutovnıñ menfaatlarını qorçalamaq içün Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde olmaq kerek, şu sebepten ariza berildi.
Qırım uquqçısı Lilâ Gemeci qadınıñ diqqatını mahkeme qararına qarşı berilgen itiraz arizası vaqtında baqılmağanına celp etip, em Kurbedinovnıñ, em imayesi altında insanlarnıñ aqları bozulğanını qayd etti.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 7-nde qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı 5 künge tevqif etti. Onı 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi sebebinden apiske aldılar. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
Emil Kürbedinovnıñ davasında şaatlardan biri Rusiye FSB hadimi Andrey Suşko ola. O, qırımtatar faali Renat Paralamovnıñ hırsızlanması ve azaplanmasında iştirak etken edi.
Keçenleri Suşko Paralamovnı hırsızlağanında şeklenip, ABD sanktsiyalar cedveline kirsetilgen edi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
EmausBot qullanıcısınıñ isseleri
Jump to navigation Jump to search
- 17:58, 2021 s. avgustnıñ 24 farq keçmiş −1 k Mihail Gorbaçev PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Mihail Gorbaçov soñki Belgi: Redirect target changed
- 13:57, 2021 s. iyülniñ 30 farq keçmiş −7 k Aydınlıq çağı PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Maarif devri soñki Belgi: Redirect target changed
- 13:57, 2021 s. iyülniñ 30 farq keçmiş −7 k Muzakere:Aydınlıq çağı PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Maarif devri soñki Belgi: Redirect target changed
- 13:55, 2021 s. iyülniñ 24 farq keçmiş 0 k Muzakere:Al-Horezmi PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:El-Harezmi soñki Belgi: Redirect target changed
- 13:55, 2021 s. iyülniñ 20 farq keçmiş −12 k Venetsiya (vilâyet) PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Veneto soñki Belgi: Redirect target changed
- 22:05, 2021 s. iyülniñ 12 farq keçmiş −2 k Gans Kristian Andersen PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Hans Kristian Andersen soñki Belgi: Redirect target changed
- 14:00, 2021 s. iyülniñ 8 farq keçmiş −4 k Halha PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Halh soñki Belgi: Redirect target changed
- 10:08, 2021 s. iyülniñ 7 farq keçmiş +2 k Muzakere:Tüle Suv boyu PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti soñki Belgi: Redirect target changed
- 10:08, 2021 s. iyülniñ 7 farq keçmiş +2 k Muzakere:Pridnestrovye PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti soñki Belgi: Redirect target changed
- 17:59, 2021 s. iyünniñ 24 farq keçmiş −11 k Cemilev PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Mustafa Cemilev soñki Belgi: Redirect target changed
- 17:59, 2021 s. iyünniñ 24 farq keçmiş −12 k Muzakere:Mustafa Abdülcemil Qırımoğlu PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Mustafa Cemilev soñki Belgi: Redirect target changed
- 17:59, 2021 s. iyünniñ 24 farq keçmiş −12 k Mustafa Abdülcemil Qırımoğlu PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Mustafa Cemilev soñki Belgi: Redirect target changed
- 21:59, 2021 s. iyünniñ 13 farq keçmiş −34 k Şanhay Bot: Migrating 2 interwiki links, now provided by Wikidata on d:Q8686
- 06:00, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş +1 k Ungenı PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Ungeni soñki Belgi: Redirect target changed
- 06:00, 2021 s. iyünniñ 7 farq keçmiş +1 k Muzakere:Ungenı PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Ungeni soñki Belgi: Redirect target changed
- 22:03, 2021 s. iyünniñ 6 farq keçmiş 0 k Mogilev PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Mogilöv soñki Belgi: Redirect target changed
- 22:02, 2021 s. iyünniñ 6 farq keçmiş 0 k Mogilev vilâyeti PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Mogilöv vilâyeti soñki Belgi: Redirect target changed
- 22:04, 2021 s. aprelniñ 22 farq keçmiş −21 k Artömovsk PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Kıpuçe soñki Belgi: Redirect target changed
- 22:04, 2021 s. aprelniñ 22 farq keçmiş −21 k Artemivsk PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Kıpuçe soñki Belgi: Redirect target changed
- 16:57, 2021 s. fevralniñ 25 farq keçmiş +1 k Muzakere:Batı han PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Batı soñki Belgi: Redirect target changed
- 16:57, 2021 s. fevralniñ 25 farq keçmiş +1 k Batı han PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Batı soñki Belgi: Redirect target changed
- 16:57, 2021 s. fevralniñ 25 farq keçmiş +1 k Batu han PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Batı soñki Belgi: Redirect target changed
- 21:56, 2021 s. fevralniñ 22 farq keçmiş +2 k Batu PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Batı soñki Belgi: Redirect target changed
- 21:56, 2021 s. fevralniñ 22 farq keçmiş +2 k Muzakere:Batu PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Batı soñki Belgi: Redirect target changed
- 13:52, 2021 s. fevralniñ 21 farq keçmiş +1 k Qazanlar PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qazan tatarları soñki Belgiler: Redirect target changed Manual revert
- 13:52, 2021 s. fevralniñ 21 farq keçmiş +1 k Qazantatarlar PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qazan tatarları soñki Belgiler: Redirect target changed Manual revert
- 13:52, 2021 s. fevralniñ 21 farq keçmiş +1 k Qazantatar tili PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qazan tatar tili soñki Belgi: Redirect target changed
- 13:51, 2021 s. fevralniñ 21 farq keçmiş +1 k Muzakere:İdeltatar tili PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Qazan tatar tili soñki Belgi: Redirect target changed
- 13:51, 2021 s. fevralniñ 21 farq keçmiş +1 k İdeltatar tili PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qazan tatar tili soñki Belgi: Redirect target changed
- 13:51, 2021 s. fevralniñ 21 farq keçmiş +1 k Muzakere:Qazantatar tili PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Qazan tatar tili soñki Belgi: Redirect target changed
- 18:00, 2021 s. fevralniñ 20 farq keçmiş 0 k İdeltatar tili PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Edil tatar tili Belgi: Redirect target changed
- 18:00, 2021 s. fevralniñ 20 farq keçmiş 0 k Muzakere:İdeltatar tili PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Edil tatar tili Belgi: Redirect target changed
- 18:00, 2021 s. fevralniñ 20 farq keçmiş −1 k Qazanlar PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Edil tatarları Belgiler: Redirect target changed Reverted
- 18:00, 2021 s. fevralniñ 20 farq keçmiş −1 k Qazantatarlar PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Edil tatarları Belgiler: Redirect target changed Reverted
- 13:59, 2021 s. fevralniñ 14 farq keçmiş +4 k Qırım-Rus Cenki (1571 - 1572) PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qırım-Moskova Cenki (1571–1572) soñki Belgi: Redirect target changed
- 17:59, 2021 s. fevralniñ 4 farq keçmiş −5 k Batu han PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Batu Belgi: Redirect target changed
- 17:00, 2021 s. yanvarniñ 25 farq keçmiş −3 k Tüle Suv boyu PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Turla Boyu soñki Belgi: Redirect target changed
- 13:56, 2021 s. yanvarniñ 24 farq keçmiş +19 k Muzakere:Tüle Suv boyu PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Muzakere:Pridnestrovye Moldav Cumhuriyeti Belgi: Redirect target changed
- 19:16, 2020 s. sentâbrniñ 5 farq keçmiş 0 k Şablon:Lokation map Adıgeya PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Şablon:Location map Rusiye Adıgeya soñki Belgi: Redirect target changed
- 17:06, 2020 s. iyünniñ 25 farq keçmiş +2 k Qullanıcı muzakeresi:ЭpTyrpyл Гaзи PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qullanıcı muzakeresi:ЭpTyrъpyл Гaзи soñki Belgi: Redirect target changed
- 17:06, 2020 s. iyünniñ 25 farq keçmiş −23 k Qullanıcı muzakeresi:ЭpTyğpyл Гaзи PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qullanıcı muzakeresi:ЭpTyrъpyл Гaзи soñki Belgi: Redirect target changed
- 17:05, 2020 s. iyünniñ 25 farq keçmiş +2 k Qullanıcı:ЭpTyrpyл Гaзи PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qullanıcı:ЭpTyrъpyл Гaзи soñki Belgi: Redirect target changed
- 17:05, 2020 s. iyünniñ 25 farq keçmiş −23 k Qullanıcı:ЭpTyğpyл Гaзи PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qullanıcı:ЭpTyrъpyл Гaзи soñki Belgi: Redirect target changed
- 13:22, 2020 s. mayısnıñ 28 farq keçmiş +4 k Qırımnıñ detatarizatsiyası PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qırımnıñ detatarlaştırıluvı Belgi: Redirect target changed
- 13:22, 2020 s. mayısnıñ 28 farq keçmiş +4 k Qırımnıñ ruslaştırıluv PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qırımnıñ detatarlaştırıluvı Belgi: Redirect target changed
- 17:08, 2020 s. mayısnıñ 25 farq keçmiş +3 k Sıbırtatarlar PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Sibir tatarları soñki Belgi: Redirect target changed
- 17:07, 2020 s. mayısnıñ 25 farq keçmiş +3 k Sıbırlar PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Sibir tatarları soñki Belgi: Redirect target changed
- 21:24, 2020 s. mayısnıñ 24 farq keçmiş −2 k Sibirtatarlar PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Sibir tatarları soñki Belgi: Redirect target changed
- 17:23, 2020 s. mayısnıñ 24 farq keçmiş +4 k Qazanlar PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Qazan tatarları Belgi: Redirect target changed
- 01:20, 2020 s. mayısnıñ 23 farq keçmiş −12 k Mariya Sklodovskaya-Küri PoбoT: BипpaBлeHHя пoдBiйHoro пepeHaпpaBлeHHя → Mari Küri soñki Belgi: Redirect target changed


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Türkiye ve Rusiye prezidentleri Recep Tayyip Erdoğan ve Vladimir Putinniñ körüşüvini ve qapalı muzakerelerini tefsir etti. Kuleba, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ New Yorkta Erdoğannen kerçekleştirgen körüşüvi ve Rusiye apsinde tutulğan ukrainalılar cedvelini bergeni aqqında hatırlattı.
«Prezident Zelenskıy bu cedvelni berip, prezident Erdoğandan Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen bu insanlar aqqında laf etmesini rica etti, çünki vatandaşlarımıznı Rusiye apishanelerinden azat ettirmek kerek. Er bir memleketniñ açıq qapular, qapalı qapular arqasında muzakere keçirmek aqqı bardır. Bu olarnıñ aqqı, buña iç bir şekilde kirişmeymiz. Amma memleketlerimiz (Ukraina ve Türkiye – QA) arasında bayağı yüksek seviyeli işanç bar. Eminim, kelecek afta Türkiye Tış işler naziriniñ Lviv ziyareti vaqtında Erdoğannıñ Rusiye ziyareti nasıl keçkenini de laf etecekmiz», – dep ayttı Kuleba sentâbrniñ 30-nda online brifingde.
Erdoğan sentâbrniñ 29-nda Soçige keldi. Türkiye prezidentiniñ resmiy saytında haber etilgenine köre, eki memleketniñ liderleri muzakerelerinde eki taraflı munasebetler, «Suriye, Libiya ve Afğanistannen beraber regional adiseler ve halqara meselelerni» muzakere etmek kerek ediler. Erdoğan, Putinden Rusiye tarafından Suriyedeki ateşkes añlaşmasına riayet etilmesini talap etecek, dep beklenile edi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Qırım mevzusı körüşüvde köterilmeycek, dep aytqan edi.
Keçken afta Birleşken Milletlerde Türkiye prezidenti Qırım ilhaqını tanımağanını daa bir kere tekrarladı. Kreml, Erdoğannıñ Qırımnen bağlı aytqanları Rusiye ziyaretine tesir etmeycek, dep bildirdi.
Türkiye Tış işler nazirligi derc etken beyanatta Ankara Qırımda keçirilgen Rusiye Devlet dumasınıñ saylav neticelerini tanımaycaq, dep aytıldı. Rusiye Tış işler nazirligi ve Kreml bu beyanatnı tenqit etti.
Kreml, Qırım meselesinde fikirler farqlı olsa da, Rusiyede Türkiyeni ortaq dep saymağa devam eteler, dep qayd etti.


text:
Avanıñ ısınmasına baqmadan, yarıqnı Keriç şeerinde daa sıq söndürmege başladılar. Yerli sakinlerniñ qayd etkenlerine köre, soñki bir qaç kün devamında elektrik energiyası büyük ara ile berilmekte: «künde üç kere söndüreler, bunıñnen bir sırada aqşam daa bir qaç kere» - dep bildirdi Qırım. Aqiqatnıñmuhbiri.
«Bazar künü, aqşam aman - aman er saat kesile edi. Bazar ertesi de aqşam devamında eki kere, birinci kere bir saatke, ekinci - üç saatke söndürdiler. Elbette, saba ve kündüz de yarıq yoq edi», – dep ayttı yerli sakinlerniñ biri.
Şeer akimiyeti böyle söndürüvlerni Kubandan Qırımğa yapılacaq energo köpürniñ işlerinen ve üçünci ağnıñ işletüvniñ başlamasınen bağlamaqta. Keriçniñ baş energetigi Aleksandr Zabelinniñ bildirgenine köre, «Şart olaraq ekinci ağnı birincisinde çalışmaq mümkün olsun dep söndürdiler». Onıñ qaydlarına nisbetten, Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesi 120 mVtqa kesildi, Keriçte - sekizge, evelki qullanması - 44 mVt edi.
Fevqulade vaziyetler boyunca Keriç bölüginiñ toplaşuvında Zabelin vaziyetni böyle açıqladı: «energokopürnen işler eki künge planlaştırıldı, anda ise nasıl olur». Bunıñnen bir sırada bu kibi söndürüvler ileride de ola bile. Şeer akimiyeti yerli sakinlerni sabır etmege rica eteler, «şeerni yarıqtan ne qadar sıq kesseler, o qadar tez energopokürniñ işletilmesi başlar» - dep.
İçtimaiy kerginlikten qaçınmaq içün energetikler «toqunmaz» ve yarıq pek siyrek kesilgen evlerde de özüleri yarıqnı söndürmege başladılar.
Energetiklerniñ işandırmalarına köre, yigirmi dört saat içinde Keriç 20 saat yarıqnı almaqta. Elektrik energiyanen şeerni yel ve küneş generatsiyası temin ete.
Keçmiş raatlıq künleri ve fevral 29 sabası Rusiye nezaret astında bulunğan Qırımnıñ şeyer memuriyetlerniñ resmiy saytlarında haber etilgeni kibi, yarımadada elektrik energiyasınıñ sıñırlanması Kubandan Qırımğa nevbetteki energokopürniñ ağ kirsetilmesinen bağlı.
Bazar künü Qırımnıñ bir qaç şeerinde qaza sebebinden yarıqtan kesilüvler olıp keçti.
Dekabr 30 künü Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüri yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.Sakinlerniñ çoqusı regionlarğa köre adaletsizli üleştirüvğa şikâyet etmekteler.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Türkiye parlamenti ükümetniñ keçken sene iyül ayında olıp keçken devlet avdarması teşebbüsinden soñ ilân etilgen ve endi bir kere uzatılğan fevqulâde vaziyetni daa bir kere uzatmaq teklifini qabul etti. Bunı Radio Svoboda yanvar 3-de bildire.
Yanvar 19-da yekünlenecek fevqulâde vaziye endi aprel 19-na qadar uzatıldı.
Baş nazir muavini Numan Kurtulmuşnıñ aytqanına köre, fevqulâde vaziyetniñ uzatılması memlekette yüz bergen terrorist ücümlerinen bağlı.
Soñki ve eñ deşetli teraktlardan biri yanvar 1-de gece yüz berdi. Kimligi alâ daa belli olmağan qatil İstanbulnıñ eñ populâr gece klublarından birinde 39 insannı öldürdi ve onlarnen insannı yaraladı. Bu ücüm avdarma teşebbüsinen bağlı degildir. Mesülietni «İslâm devleti» ekstremist teşkilâtı öz boynuna alğandır.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırımnıñ Qarasuvbazar rayon mahkemesi "Taygan" parkınıñ saibi Oleg Zubkovnıñ turista Olga Solomina tişlenilgeninden sebep "belli areketlerniñ yasaq etilüvi" boyunca sıñırlav tedbirlerini uzattı.
Bunı Zubkov mayıs 25-inde mahkeme oturışından soñ ayttı.
"Olga Solominanıñ davası boyunca nevbetteki mahkeme oturışı bitti. Ekspertiza kelmegeni bizge belli edi. Oturış, mahkemeci sıñırlav tebdirini uzarqanı içün çoqqa sürdi. O, iyün 3-ünden avgustnıñ 3-ünece uzatıldı. Dava sozula. Amma aytmaq isteyim ki, vesiqalar ekspertizağa berilgeninden bir aydan çoq keçti, lâkin teşkerüv öyle de daa yapılmadı", - haber etti Oleg Zubkov.
O, kelecek mahkeme oturışı iyün 5-ine tayinlengenini bildirdi.
"Dava soñuna kele ve, bellesem, iyünde bitmek kerektir. Endi bu dava boyunca üküm ve qarar çıqarılmalı", - neticeledi Zubkov.
Aprelniñ 29-ında Rusiye nezaretindeki Qarasuvbazar rayon mahkemeniñ mahkemecisi Tatyana Balema "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkovğa qarşı cinaiy davanıñ baqılmasını belli olmağan tarihke avuştırtı.
Martnıñ 19-ında bildirilgeni kibi, "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkov haber etkeni kibi, mahkeme onıñ parkında tişlengen qadın Olga Solominanıñ davası boyunca qoşma tibbiy teşkerüvni keçirmek ükmüni çıqardı.
Martnıñ 19-ında bildirilgeni kibi, "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkov haber etkeni kibi, mahkeme onıñ parkında tişlengen qadın Olga Solominanıñ davası boyunca qoşma tibbiy teşkerüvni keçirmek ükmüni çıqardı.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Qırım «parlamenti» çarşenbe künü, iyülniñ 9-da, nevbetten tış toplaşuvında «Qırım Cumhuriyeti devlet Şurasınıñ Vesiqaları» mecmuasını tesis etti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bu qararğa zalda bulunğan 77 deputattan 75 qol tuttı (umumen Devlet şurasında 100 deputat bar).
Jurnal yılda eñ azından 12 kere bastırılacaq.
Qararda aytılğanı kibi, yañı neşir üç qısımdan ibaret olacaq: Qırım «qanunları», Qırım «parlamentiniñ» qararları ve «Qırım Devlet şurası» prezidiumınıñ qararları.
«Qırım Cumhuriyetiniñ qanunları ve diger senetleri tertip nomeralarınen ayrı maqaleler olaraq derc olunacaq. «Vesiqalarnıñ» er bir maqalesinde senet ya da diger uquq vesiqasınıñ adı, onı imzalağan kişi, qabul etüv yeri ve sanı, qayd etüv nomerası basıla», – aytıla qarar metninde.
Qırım «parlamenti» 1994, 1998 ve 2004 seneleri «Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vesiqalar cıyıntığı» mecmuası aqqında qararlarnı qullanılmağan olaraq tanıdı.
Yañı mecmuağa sarf etilecek para miqdarı qayd etilmey.


text:
İlhaq etilgen Qırımda ava araretiniñ dereceleri yaqın vaqıtta sıfırda yuqarı köterilecek. Bunı yarımadanınıñ gidrometeorologiya merkeziniñ reberi Tatyana Lübetskaya haber etti.
"Aftanıñ soñuna qadar sıcaq Atlantikadan kelgen ava qış ve qarnıñ kelmesine yol bermez. Aqmescitte yağğan qar iricek. Bütün Qırımda sıcaq ve suvuq ava aqıntıları keçecek. Cuma künü 3-8 derecede sıcaq beklenile, gece -3 derecege qadar ayazlar", - aytıp berdi Lübetskaya "Krıminform" haber agentligine.
Onıñ aytqanına köre, yarımadada araret "salıncaq"ları başlandı - raatlıq künlerinde kene frontal bölüm beklenile. Yanvarniñ 11-inde 4-9 derecede sıcaq, yanvarniñ 12-sinde sıfırdan yuqarı 2-7 derece tahmin etile. Kelecek aftada 7-12 derecege qadar sıcaq tahmin etile. Gece avası -2...+3 derecelerinde olacaq.
Lübetskayanıñ malümatına köre, Ay Petri yaylasında 16 sm, Anğara boğazında 3 sm ve Qarabiy yaylasında 20 sm qar yağdı. Aqmescitte ise sadece 1 sm.


text:
ПpeдcTaBили HoByю пecHю фopyMa CәләT
«Tatar-inform» mäglümat agentlıgındagı matbugat konferentsiyasendä «Sälät» X Xalıkara yaşlär belem birü forumınıñ bıelgı cırın täkdim ittelär.
«Här elnı forumga bagışlap cır yazıla, şundıy ber matur traditsiya. Anı küp ellar Ilnaz Safiullin yazdıra ide. Bıel da cır „Sälät“ öçen maxsus yazıldı. Anıñ köen min yazdım, Ilgiz Şäyxraziew häm Zärinä Wildanowa başkara. „Sälät“ öçen alar öç el däwamında cırlıy inde», — dide forumnıñ art-direktorı Islam Wäliew «Tatar-inform» xäbärçesenä.
Oeştıruçılar cırnı «Sälät» forumınıñ räsmi gimnı tügel, ä cäyge gimn bularak täkdim itä. Anıñ isemen forumnıñ berençe könendä äytäçäklär.
«Räxät, ciñel cäyge gimn kilep çıktı. Cırnı forumnıñ berençe kiçendä täkdim itäçäkbez. Annan soñ anı här kiç işetergä mömkin bulaçak. Bu cırga turı kilä torgan maxsus biyu dä äzerlädek. Fleşmobnı sotsial çeltärlärdäge muzıkal platformalarda da urnaştıraçakbız», — dide art-direktor.
Islam Wäliew äytüençä, Xalıkara yaşlär belem birü forumı bügenge artistlarnıñ çıgışı belän genä çiklänmi. «Forumda „Sälät radiosı“ digän proektta Ilham Şakirow, Älfiya Awzalowa, Zöhrä Şärifullina kebek legendar cırçılarnı da işetergä mömkin bulaçak. Törle cır, törle rubrikalar bula», — dide ul.
Monnan tış, forumda Tatarstannıñ atkazangan artistı Elena Kalaganowa, «Altın bitlek» milli teatr premiyase iyase Nurbäk Batulla, Bolaktagı teatr akterı häm rejisserı Iskändär Nuricanow häm başkalar katnaşaçak. Çaraga «Çto? Gde? Kogda?» telewizion uenı belgeçläre dä çakırulı.
19 iyun-2 awgustta Tatarstannıñ Bilär tarixi-arxeologik muzey tıyulıgında «Sälät» X Xalıkara yaşlär belem birü forumı uzaçak. Anda 18 meñgä yakın bala katnaşır dip kötelä. Bıel da forumda onlayn katnaşıp bulaçak.
Tulırak: https://clck.ru/Wt46L


text:
Aqmescit ve Aqyar Emekdar kününi sovet ve Rusiye adetlerine köre qayd ettiler.
Aqmescitte, mayıs 1 künü, saat 10:00 Kirova caddesi ve Samokiş soqağından Sovet meydanına qadar bayram yürüşi keçti. Şeer merkezinde naqliyat areketi qapatıldı. Yürüş keçirilgen territoriyanı uquq qoruyıcı organları sarıp aldı. Lenin meydanındaki baş minberinden icadiy taqımlar, şeer ve cumhuriyet şirketleriniñ, icraiy akimiyet organlarınıñ hadimleri keçip kete ediler. Medeniyet Nazirligi kolonnası başında kabriolette oturğan II Yekaterina ve knâz Potömkin kete edi.
«Pek yahşı numayış, insan ğayet çoqtır. Er kes quvana, kün de baar, mayıs, emekke kelişe!» – dep paylaşa öz teessuratları ile yerli sakinlerden biri.
Bala taqımlarınıñ iştirakçileri kökke Rusiye bayrağı tüsünde kürreçiklerni yolladılar.
Qırım yolbaşçılığı etrafından demir qoruları pekitildi. Mayıs bir künü numayış kollonaları yürgen şeer soqaqları politsiya tarafından sarılğan edi. Bu zonağa yalıñız metallodetektorlardan keçmek mümkün edi.
Aqyarda mayıs 1 künü Halqara emekdar Kününe bağışlanğan kütleviy tedbirde emek taqımları, cemaat birlikleri ve cemaat teşkilâtları, tasil müessiseleriniñ temsilcileri iştirak etti.
Yurüşniñ başında şeer başı Sergey Menâylo, yerli parlament spikeri Aleksey Çalıy, ve qanun çıqarıcı, icraiy akimiyetniñ diger vekilleri ketmekte edi.
Er bir kolonnanı «Emekke şüret, arqadaşlar!» şiarı ile qarşılay ediler.
Yürüşte vatandaşlıq tehnikası da iştirak etti: yanğın ve qurtarıcı maşinalar, troyelleybus ve «acele yardım» maşinası.


text:
Rusiyeniñ 52 regionında aprelniñ 11-nde qayd etilgen COVID-19 koronavirus hastalarınıñ sayısı 2186-nı aştı. Bu aqta qırğınlıq ile küreş operativ ştabı bildire.
Eñ çoq hasta Moskvada qayd etildi – 1306. 278 – Moskva vilâyetinde, 69 – Sankt-Peterburgda, dep haber Azatlıq Radiosı.
82 regionda hastalarnıñ sayısı 15700-ge arttı.
Keçken künü 24 insan vefat etti. 14-ü – Moskvada. Rusiyede qırğınlıq başlağanından berli 130 kişi öldi.
Moskvada hastalarnıñ sayısı 10 biñni aştı. Memleket boyunca eñ büyük raqam mında qayd etildi. Şeerde bazarertesi künü, aprelniñ 13-nde, er angi naqliyatnen, şahsiy olsa bile, çıqmaq içün mahsus kirişlikler kirsetile.
Aprelniñ 15-nden başlap vesiqa mecburiy olacaq. Amma soqaqta cayav yürmek içün mahsus izin şimdilik kerekmey.
Yañı sıñırlavlarnı Moskva şeer yolbaşçısı Sergey Sobânin tasdıqladı. Onıñ aytqanına köre, kirip-çıquv rejimi – mecburiy adımdır. Akimiyet buqararnı Moskva sakinleri özüni izolâtsiya etüv rejimini bozğanı içün qabul etti.
Kirişlik online ya da telefon vastasınen berile.
Kirip-çıquv rejimi aprelniñ 30-na qadar devam etecektir. Daa evel Moskva akimiyeti qırğınlıq sebebinden pensioner ve mektep talebeleri içün cemaat naqliyatına bedava minüvni lâğu etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bazar künü Köktöbel yanında Uzun Sırt (gora Klementyeva) dağında paraplancı, paraplannı idare etip olamayıp, yıqıldı ve yaralandı, dep bildire Rusiye nezaretindeki Qırım ükümetiniñ FVN-niñ matbuat hızmeti.
Beyanatqa köre, aqay öz küçünen qıbırdanıp olamay edi. Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, qurtarıcılar, onı acele yardım maşnasına tahliye etti. Adamnı Kefe şeeriniñ №1 hastahanesine alıp kettiler.
Müessise başı Sergey Şahovnıñ aytqanına köre, 2019 senesiniñ başından berli, qurtarıcı hızmetlerniñ hadimleri, paraplancılarğa endi dört kere yardım etti.


text:
Çinde koronavirus infektsiyası allarınıñ sayısınıñ keskin bir sıçrayışı fonunda alimler dünya ealisiniñ üçte ekisiniñ yañı bir koronavirusqa yoluqa bilecegi ihtimalını haberdar eteler. Azatlıq Radiosı haber ete ki, bu fikri Bloomberg agentligine Bütündünya Sağlıq Teşkilâtınıñ (BST) konsultatnı Ayra Longini söyledi.
Çinde virusnıñ yayılmasını izlegen Longininiñ sözlerine köre, hasta olağan er bir adam umumen infeksiyasını eki-üç üç adamğa keçire. Bütündünya Sağlıq Teşkilâtınıñ konsultantı qayd etti ki, tez testlerniñ olmaması ve bazı infektsiyanıñ taşıyıcıları koronavirusun yengil simptomlarını köstermesi sebebinden, hastalıqnıñ yayılmasını izlemek qıyın ola bile. Onıñ fikrince, hastalarnıñ izolâtsiya etilmesi ve karantini koronavirusnı toqtatıp olamazlar. Ancaq BST saya ki, Çinde becerilgen tedbirler dünyanıñ qalğan qısmına infeksiyağa qarşı küreşke azırlanmaq içün vaqıt bere.
Al-azırda tek Çinde koronavirus infektsiyasına yoluqanlarnıñ sayısı 64 biñge yaqınlaşa. Tünevin ülkede beş biñden çoq yañı yoluqma adisesi qaydğa alındı. 1380 adam koronavirus infektsiyasından öldi, tahminen 7 biñ tedaviylendi.
Çinniñ tışında 500-den çoq insan hastalandı. Covid-19 virusına yoluqanlarnıñ tahminen yarısı Yaponiyadadır.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova koronavirus tarqalğan Rostov SİZOsında mahküm etilgen qırımlılarnıñ ayatı içün qasevetlene. Onıñ bildirgenine köre, laf Eskender Abdulganiyev ve Arsen Abhairov aqqında kete.
«Kremlniñ bir çoq mabüsi ve siyasiy esiriniñ sağlıq vaziyeti kritik, koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı olarnıñ ayatları içün telükeli ola bile», – dep qayd etti Ukraina ombudsmeni Facebookta.
Onıñ fikirince, qırımlılar tutulğan SİZOda koronavirus tarqaluvı «karantin tedbirlerine riayet etilmegeniniñ aqibeti ola».
«Mabüslerniñ özünden ve tuvğanlarından istilâca memleketniñ penitentsiar müessiseleriniñ memuriyeti olarnı esas qoruv vastalarınen – tibbiy maska, qolçaq ve antiseptiklerinen temin etmegenine dair muracaatlarını alam», – dep bildire Denisova.
Onıñ malümatına köre, Rusiye penitentsiar müessiselerinde 5000 Ukraina vatandaşından çoq tutula.
«Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını qorumağa, hususan BM İqtisadiy ve İçtimaiy Şurası tasdıqlağan Mabüslerge yanaşuv esas qaideleriniñ nizamnamesine köre ve Dünya sağlıq teşkilâtı ve 25.03.2020 senesiniñ BM işkencelerniñ ögüni aluv alt komitetiniñ tevsiyelerine emiyet berip, uyğun tutuv şaraitlerini temin etmege ve keyfiyetli tibbiy yardım köstermege talap etem», – dep yazdı Denisova.
O, halqara aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ vekillerini Rusiyeni «Ukraina vatandaşlarınıñ İnsan aqlarını ve esas serbestliklerini qoruv şartnamesinen kefil etilgen aqlarına riayet etmesine ve bütün siyasiy mabüslerniñ Rusiye esirliginden qaytarmaq içün oña qarşı kene basqı quvetleştirmesine çağırdı».
Ukraina ombudsmeni Moskalkovağa ilk sefer muracaat etmey, amma cevap yoq.
Cumaertesi künü, iyünniñ 15-nde, Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Eskender Abdulganiyev ve Arsen Abhairov tutulğan Rostov-na-Donu SİZOsı koronavirus tarqaluvı sebebinden bir ayğa karantinge qapatılğanı belli oldı. Dava oturışuvı iyünniñ 29-na avuştırıldı. Bu aqta advokat Nazim Şeyhmambetov bildirdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri Canköy sakini, aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyevağa «ekstremist faaliyeti qabul etilmeycegine» dair eki tenbi vesiqasını berdi. Bu aqta «Qırım birdemligi» haber ete.
«Politsiya hadimi, İç işler nazirliginiñ Canköydeki «Canköy» belediye bölüginiñ üyken leytenantı Sadovoy Vladislav, özüni öyle tanıttı, ve şahsiy malümatını ve köküs işaretindeki malümatnı yazıp aldım, çünki prokuratura ve politsiya areketlerini şikâyet etmege niyetlenem, eki tenbi vesiqasını ketirdi. Biri Canköy rayonlarara prokuraturasından, ekincisi – İç işler nazirliginiñ «Canköy» belediye bölüginden. Eki vesiqanıñ tenbileri aman-aman aynı», – dep bildirdi Zudiyeva.
Onıñ aytqanına köre, onı aktsiyalarda iştirak etmemesi içün tenbileyler, bu vesiqalarnı tizgen insanlarnıñ fikirince, mezkür aktsiyalar ekstremist ola, politsiyadan kelgen vesiqada anda patlayıcı maddeler, silâ, zeerli maddeler qullanıla bile, dep qayd etile.
«Bu tsinik bir şey, dört balam bar, yarımadada yaşağan balalar içün silâ ne qadar telükeli olğanını yahşı añlayım», – dep tarif etti Zudiyeva.
Onıñ aytqanına köre, «aktsiya iştirakçileriniñ içki içmesi ve qullana bilmesi mümkün olğanını oqumaq pek külünçli edi».
«Bu uquq qoruyıcı organlarınıñ işini köstere. Ekseriyeti diniy baqışlarından iç bir vaqıt içki içmegen qırımtatar musulmanlarına böyle tenbi vesiqalarını tüşünmeyip bereler. İçki qullanılğan iç bir aktsiyada iştirak etmediler», – dep tarif etti aq qorçalayıcı.
Daa evel Rusiye politsiyası Han sarayını qorçalağan qadın faalge tenbi vesiqasını berdi.
Bunıñ kibi tenbi vesiqaları diger qırımtatarlarğa da berildi. Olarnıñ arasında qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, aq qorçalayıcılar ve «Qırım birdemliginiñ» jurnalistleri bar.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde kemirilecek edi.
Çubarov, «Qırım yürüşi» arfesinde Kreml qırımtatarlarnı qorquzmağa tırışacaq, dep inkâr etmey.
Martnıñ 31-nde berilgen malümatqa köre, koronavirus sebebinden aktsiya başqa vaqıtqa qaldırıldı.
Rusiye Tış işler nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisi ilân etken «Qırım yürüşini» «provokatsiya» dep adlandırdı.


text:
Putinnıñ Berlusconi belän oçraşuı İtaliäneñ möstäqil sanalğan Sadiniä utrawında ütte. İtaliäneñ iñ bay keşese, milliarder Berlusconi küptän tügel öçençe tapqır premier-ministr bulıp saylandı. Putin anıñ belän şuşı ciñüdän soñ oçraşqan berençe çit il citäkçese buldı.
"Putin monda kilep üzen çın dus itep kürsätte. – di Berlusconi. – Bezneñ mönäsäbätlär berqayçan da özelmäde. Rusiä bezneñ öçen bik möxim, bez neft häm gaznıñ 30%-tın alardan alabız."
Yewropanıñ küp kenä citäkçeläre Putin belän Berlusconinıñ yaqın mönäsäbätläre Berlekneñ Rusiägä qarata urtaq säyäsäten buldırğa qoma çawlıy digän borçılu belderä. Bu ike citäkçe Berlusconinıñ elekke premierlığınnan birle tanış. Xäzer alar inde premierlar sıyfatında xezmättäşlek iter dip kötelä.
Putin Sardiniädä Libiädän qaytışlıy tuqtaldı. Anda ireşelgän kileşülär arasında İtaliägä qağılğanı da bar. İtaliäneñ ENİ kompaniäse Libiädäge yatmaların Gazpromğa birä, anıñ urınına üzenä Rusiädäge yatmalarnı ala.
"ENİ kompaniäse Rusiä yatmalarına röxsät aldı. Gazprom andıy yatmalarnı başqa illärdä, şul isäptän Libiädä alırğa ömetlänä. – di Putin. – Urtaq proyektlar küp: yağulıq çığarudan alıp, ütkärgeçlär tözü, infrastruktura üsterügä qädär."
Matbuğat oçraşuında Putinğa Rusiä cämäğätçelegen borçığan ber şäxsi soraw da bilrelde. Ber jurnalist, sez xatınığız belän ayırılışqan häm tanılğan gimnast Alina Kabaeva belän öylänergä cıyınasız, digän süzlär döresme dip soradı. Putin, sez äytkännärdä ber xaqlı süz dä yuq dide.
Cämğiätneñ iğtibar üzägendä bulğan keşelärneñ tormışı belän qızıqsınırğa xaqı buluın tanısa da, Putin alarnıñ dä şäxsi tormışı bar dip, bu mäsälädä çama belergä çaqırdı.
İqtisad ölkäsenä qaytıp, Putin Aeroflot şirkäteneñ Alitalia kompaniäse belän söyläşülär yañartu telägen belderde.
Uzğan yıl Aeroflot Alitalianeñ 49.9% xissäsen alu niätennän baş tartaç, bu öleş belän Air France-KLM qızıqsına başlağan ide.
Brussel belän Mäskäw arasında waqıt-waqıt çığıp torğan kierenkelekne iskä alıp, Berlusconi Rusiä belän Yewropa Berlege arasındağı mönäsäbätlärne yaxşırtırğa çaqırdı häm bu uñaydan üzeneñ aradaşçılığın täqdim itte.


text:
Java (programmalastırıw tili)
Java bul Sun Microsystems kompaniyası ta'repinen jaratılg'an programmalastırıw tili bolıp, Sun Microsystemtin' Java platformasının' baslı komponenti iretinde 1995 jılı shıg'arılg'an. Bul til ko'pshilik sintaksisin C ha'm C++ tillerinen alg'an, biraq olarg'a salıstırg'anda a'piwayı obekt modeline iye. Java bag'darlamaları a'dette baytkodqa kompilyatsiya qılınadı, keyinshelik onı Java virtual mashinasına (JVM) iye bolg'an qa'legen kompyuter platformasında isletiw mu'mkin.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde aytılğanı kibi, Qırım qamaçavı boyunca aktsiyada iştirak etken faaller öz faaliyetini Qırım ile memuriy sıñırda olğan nezaret kiriş noqtalarına avuştırıp olamaz.
Qırım.Aqiqatqa Devlet sıñır hızmetiniñ reberi Oleg Slobodân aytqanı kibi, memurlar faallerge bu kibi meselelerni añlatqan edi.
«Faallerniñ biznen beraber memuriy sıñırda bulunmağa istegine kelsek – bu istekniñ yuridik küçü yoq. Qanun nezaret kiriş noqtalarında başqa bir hızmetlerniñ bulunmasını nazarda tutmay. İş muşavereleri devamıda qanuniyet qararları añlatılğan edi», – dedi Slobodân.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, aktsiya iştirakçileri arasında aytılğanına köre, yanvar 16 kününden aktsiyanıñ yañı şekli başlanacaq. Variantlardan biri – Qırım ile memuriy sıñırda kiriş noqtalarında nezaret etüv.
Yanvar 14 künü matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dedi ki, Qırım qamaçavı boyunca aktsiya iştirakçileri «ğayet müim iş ete», amma işğal etilgen yarımada ile memuriy sıñırda nezaret noqtalarında yüz bergen abravlarnıñ ögüni almaq kerek.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.


text:
Ukraina tış işler naziri Pavlo Klimkin mart 9 künü işğal etilgen Qırımda Taras Şevçenkonıñ 201 yıllığına bağışlanğan aktsiya vaqtında faallerniñ yaqlanuvını izaatladı.
«XIX asırda olğanı kibi, XXI asırda da Kobzar Rusiye devlet telükesizligine havflıdır», – dep yazdı o twitterde.
Mart 9 künü faalerni – Leonid Kuzmin, Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyevni politsiya hadimleri yaqaladı, olarnıñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olmasıdır.
Faallerni bölükte üç buçuq saat tutıp, yolladılar. Miting teşkilâtçısı Leonid Kuzminni Rusiye Federatsiyasınıñ memuriy bozuluvlar aqqında Kodeksiniñ 20-maddesi boyunca qabaatlaylar – toplaşuv, miting, numayış, yürüşniñ belgilengen nizamınıñ bozuluvı.
Mart 10 künü Aqmescitte saat 11:00 faallerni makeme etmege başladılar. Cemaatçı ve matbuat vastalarınıñ vekillerini toplaşuvğa kirsetmediler.


text:
2017 senesi mart ayında «Tavrida» yolunıñ quracılığı başlanacaq. Bunı oktâbr 28 künü Kremlge bağlı Qırım Naqliyat nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Qurucılıq şirketiniñ vazifesi – Keriçten Aqyarğa qadar keçecek esas yolunıñ leyhasını azırlamaq ve 9 km uzunlığında Keriç köpürinne kelecek yollarnıñ leyhasını yapmaqtır», – dedi Kreml tarafından tainlengen Qırım Naqliyat naziri Anatoliy Volkov.
Bundan ögne Kremlge bağlı Qırım avtomobil yollar hızmetiniñ yolbaşçı vazifesini eda etken İgor Kravçenko «Tavrida» yolunıñ quracılığına ZAO «VAD» şirketine 970 million rublege yaqın avans sermiyaları ayırdı. Yolnıñ qurucılığı ende bu sene başlanmaq kerek.
2018 senesi «Tavrida» yolu azır olacağı ilân etilgen edi. Lâkin iyünde Rusiyege bağlı Qırım avtomobil yollar hızmetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Mohna qurucılıq müddeti daha eki yılğa ögge sürülecegini degen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu №5 SİZOsında tutulğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Servet Gaziyev ve Cemil Gafarovnıñ sağlıq vaziyetleri fenalaşa, aq qorçalayıcılar hastahanege alınmalarını talap ete, amma talapları yerine ketirilmey.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi tutulğanlarnıñ advokatlarına esaslanıp bildire.
«Qanunğa köre vazifesini yapmağan penitentsiar sistema çalışmağanını memuriy davada kene mahkemege muracaat etecegimizni Cemilnen muzakere ettik», – dep bildire Cemil Gafarovnıñ advokat Rifat Yahin.
Onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti bu şikâyetlerge cevap berip, «bütün ilâclar bar ve Gafarovğa yardım kösterile», dep cevap berildi.
Aynı vaqıtta, Servet Gaziyev de hastahanege alınmay. Advokat Ayder Azamatovnıñ tarif etkenine köre, müvekkili mahkeme oturışuvı ögüne ağrı kesken ilâclar içe, amma, advokatnıñ aytqanına köre, bu yeterli degil. Gaziyev aşqazan ve qara ciger ağıra, dep şikâyet ete.
Azamatovnıñ aytqanına köre, Rusiye vilâyetiniñ ombudsmeni advokatnıñ şikâyetlerine cevap berip, «SİZOğa tibbiy tedbirler alınsın dep vazife berildi», tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölük hadimleri qan, siydik talillerini almağa, uultrases talilini yapmağa ve, kerek olsa, Gaziyevni hastahanege alıp ketmege vade etkenler, dep bildirdi, lâkin şimdilik böyle qarar yoq. Gaziyev mahkemege celp etile.
Rostov vilâyeti Rusiye İnsan aqları vekâletlisiniñ apparat reberi Vladimir NekrasovAqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün tibbiy teşkerüv keçirmek talabınen muracaat yolladı. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Gaziyevniñ aqlarını ğayrıdan tiklemege, oña kerekli tibbiy yardım köstermege ve sağlıq vaziyeti sebebinden sıñırlav tedbirini deñiştirmege talap etti.
Rostov-na-Donu (Rusiye) mahkemesi yaramağan dava mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti sebebinden Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvını başqa künge qaldırğan edi. Oña yatıp raatlanmağa tevsiye etilgen edi.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu mahkeme oturışuvında Servet Gaziyev yaramağan edi. «Acele yardım» feldşeri bir qaç ağrı kesici ine urdı, amma Gaziyev mahkeme soñuna qadar raatsızlanğan edi. Martnıñ 30-nda Gaziyevniñ aşqazan ağrıları sebebinden de mahkemege «acele yardım» çağırılğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina taqdirine 2014 senesi tüşken vaqialar ne derecede facialı olğanına baqmadan, olar icat içün siltem bere. Bu fikirni ukrain qırımtatar rejissörı, prodüser Ahtem Seytablayev Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Bugünki kün nice farqlı süjet bağışlay, er kün cesaretke azır olğan qaramanlarnı aça. İcadiy insanlar içün bu yalıñız ilham çoqrağı degil de, ukrain ikâyelerine cemaat talabıdır. Teatr salonlarında – anşlaglar. Er angi janrda yañı ukrain kinosı diqqat çeke – keyfiyetli olsa, elbette. Er kes aktual suallerge cevap qıdıra», – dedi o.
Aytqanı kibi, sanat içün bugünki kün yañı manalarnıñ qıdıruvı içün temel ola, aynı zamanda, «kereksiz qabuqlar tüşip qala».
Ukraina bücetinden qırımtatar rejissörı Ahtem Seytabalevniñ «Onıñ yüregi» kinofilmi içün kerek olğan paranıñ 30% ayıracaqlar.Film süjeti Qırımnıñ natsistler tarafından işğali vaqtında yeudiy balaçıqlarını ölümden qorçalağan qırımtatarı Sayde Arifovanıñ ikâyesi esasında qurula. Prodüsserler – İvanna Dâdüra ve Andrey Yarmak.


text:
Qaraqalpaq tili
«Til millettiń ruwxıy ǵáziynesi» Ana tilim-sen basqada ayırmam, Sen turǵanda men de ádewir shayırman Sonsha qatal súrginlerde joǵalmay, Bul kúnlerge jetkenińe qayılman I.Yusupov. Qaraqalpaq tili — Qaraqalpaqstan Respublikasında jasawshı qaraqalpaq xalqının‘ ana tili. Qaraqalpaq tili — Qaraqalpaqstan Respublikasının‘ qorg‘awında bolıp, bul haqqında arnawlı nızam shıg‘arılg‘an. Nızamda qaraqalpaq tili Qaraqalpaqstan Respublikasının‘ pu‘tkil aymag‘ında ma‘mleketlik til sıpatında qollanılıwına huqıq tiykarları belgilengen. Qaraqalpaq tilinemámleketlik til biyliginin‘ beriliwi respublikanıń aymaǵında jasawshı milletlerdin‘ ha‘m xalıqlardın‘ o‘z ana tilin qollanıwda olardın‘ konstitutsiyalıq huqıqların sheklemeydi. Bul nızam jeke adamlardın arasındag‘ı qarım-qatnasıqlardın‘, a‘skeriy bo‘limlerde, diniy ha‘m da‘stu‘riy u‘rp-a‘detlerdi belgilewde tillerdin‘ qollanılıwın qatan‘ bir ta‘rtipke salıp taslamaydı.
1989-jılı 1-dekabrde Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg‘ı Ken‘esinin‘ sessiyasında qaraqalpaq tiline ma‘mleketlik til biyligi berildi. Qaraqalpaqstan Respublikasının‘ ma‘mleketlik til haqqındag‘ı Nızamının‘ 1-statyasında: „Qaraqalpaq tili Qaraqalpaqstan Respublikasının‘ ma‘mleketlik tili bolip tabıladi. Qaraqalpaqstan Respublikası o‘zinin‘ aymag‘ında tilge baylanıslı barlıq ma‘selelerdi sheshiw huqıqına iye‟,— dep ko‘rsetilgen. Bul jag‘day til erkinligin, tillerdin‘ aldag‘ı waqıtları ken‘ rawajlanıwın ta‛miyinleydi.
Qaraqalpaq tili shıg‘ısı boyınsha altay tilleri semyasının‘ tu‘rkiy tiller toparına kiredi. Qaraqalpaq milletinin‘ payda bolıwı menen onın‘ tilide qa‘liplesti. Qaraqalpaq milleti yamasa qaraqalpaq ataması XIV–XVI a‘sirlerde Nog‘aylı Ordasının‘ tarqawı menen payda boldı.
Qaraqalpaq milliy tilinin‘ payda bolıwı menen a‘debiy tilinin‘ jazba turi de qa‘liplesti. A‘debiy tildin‘ jazba tu‘rinin‘ qa‘liplesiwi onın‘ ulıwma xalıqlıq awızeki so‘ylew tu‘rine tiykarlanadi. Qaraqalpaq tilinin‘ ulıwma awızeki so‘ylew tili arqa ha‘m qubla dialekt (jergilikli o‘zgeshelik) bolıp ekige bo‘linedi. Arqa dialektlik o‘zgesheliklerdi respublikamızdın‘ arqa rayonları, al qubla dialektlik o‘zgeshelikerdi To‘rtku‘l, Ellikqala, Beruniy rayonlarının‘ aymaqların qamtıydı. Qaraqalpaq a‘debiy tili usı eki o‘zgesheliktin‘ tiykarında, ko‘birek arqa dialektlik o‘zgesheliklerdi qamtıw arqalı qa‘liplesti.
Qaraqalpaq jazba tili XX a‘sirdin‘ basında-aq Orta Aziya xalıqları ushın ortaq shag‘atay jazıwı tiykarında payda boldı. Biraq bul jazba a‘debiy til jergilikli xalıqtın‘ basım ko‘psiliginin‘ sawatsız bolıwına ha‘m qaraqalpaq xalqının‘ ulıwma xalıqlıq so‘ylew tilinin barlıq jergilikli o‘zgesheliklerin o‘z ishine qamtıy alıwına baylanıslı turaqlı a‘debiy til retinde qa‘liplesken. Qaraqalpaq xalqının‘ bul eski jazba tili qaraqalpaq a‘debiy tilinin‘ eski jaziwi retinde uyreniledi. Jazba a‘debiy til dep ha‘r qanday a‘debiyatlardın‘, ko‘rkem shıg‘arma, ja‘miyetlik-siyasiy, ilimiy-texnikalıq, publitsistikalıq, oqıw qurallarının‘ ha‘m t.b. jazıw arqali iske asatugin a‘debiyatlardın‘ tiline aytiladi.
A‘debiy tildin‘ jazba ha‘m awızeki so‘ylew tu‘rleri ha‘zirgi waqıtta radio ha‘m teleko‘rsetiwlerdin‘, gazeta-jurnallardın‘, ma‘mleketlik mekemelerdin‘, ma‘deniy orınlardın‘ a‘hmiyetli qatnas quralı retinde xızmet etedi. A‘sirese bul jag‘day „Qaraqalpaqstan Respublikasının‘ ma‘mleketlik tili haqqındag‘ı‟ Nızam qabıllang‘annan keyin jedel iske asırılmaqta. Sonlıqtan ha‘r bir sawatlı ha‘m ma‘deniyatlı insan a‘debiy tildin‘ qa‘dirine jetip, onın qag‘ıydaların jazıw ha‘m so‘ylewde duris ha‘m tilge bolg‘an hu‘rmetti arttıradı, so‘ylew ma‘deniyatlılıg‘ın ta‛miyinleydi. Qaraqalpaq haqqında sóz
Qara taban, qara puqara Babam ǵaybar kisi bolǵan Kóńli aq qalpaǵı qara Jaw menen kóp isi bolǵan
Attan qulap, atırǵanda Qan maydanda súyep onı «Bir wásiyat aytıp ket onda» Dep soraptı onnan ulı
Wásiyat eken al sondaǵı Aytıp ketken urpaǵına «Tir jalańash qalsańdaǵı Bek bol, bala qalpaǵıńa!...»
Jazba ko‘rinisiӨңдey
1928 jılg‘a deyin qaraqalpaq tilinde jazıw ushın arab a‘lipbesi qollanılg‘an. 1928 ha‘m 1940 jıllar aralıg‘ında latın grafikası qollanılg‘an, ha‘m onnan keyin kirill grafikasına o‘tilgen. O‘zbekistan Respublikasının‘ g‘arezsizliginen keyin latın grafikasına qaytıwg‘a qarar etildi ha‘m ha‘zirgi waqıtta Qaraqalpaqstanda basqıshpa-basqısh o‘tiw a‘melge asırılmaqta. To‘mende u‘sh a‘lipbe ha‘m ha‘riplerdin‘ Xalıqaralıq fonetikalıq a‘lipbe (IPA)dag‘ı belgilewleri ko‘rsetilgen.


text:
Meşkovnıñ aytqanına köre, olarnıñ yañı vaziyette yükseltmesi – keçken yılları cumhuriyetniñ Rusiye statusı içün küreşken rus qarşılığınınıñ yüzüne qarşı tükürüv, dep haber ete «Navigator» neşiri.
Onıñ bildirgenine köre, Tsekov ile yolbaşçılığında «bu adamlar gruppası», olarnı o «İoffinı deti» dep adlay, 94 senesinden berli SBU ile çalışa – Rusiye içün büyük bir telükedir.
Onıñ fikirince, qırımlılarnı qoruv – cumhuriyet akimiyetini keçken yılları özüne işanç qaldırmağan eski qaramanlardan boşatuvdır.
O, Qırım cumhuriyetiniñ cemaat parlamentini meydanğa ketirecegini bildirdi. Bundan ğayrı, Rusiyege qol tutqan küçler ve gençlerni toplap, akimiyet içün saylap alacaq.


text:
Aqyar sakinlerini internet sıñırlanacağını ve elektrik energiyası kesilecegi aqqında tenbiyeleyler.
Bunı Aqyar ükümetiniñ saytında bildireler.
«Mart 25-te saat 0.00 başlap saat 07.00 qadar keçirilgen reglament işlerinden sebep GUP «Sevastopol Telekom» internet ağınıñ işi toqatılacaq», – aytıla beyanatta.
Bundan ğayrı, keçirilecek işlerden sebep mart 23-ten 27-ge qadar Qaçı qasabası, Morozovka köyü, Kazak körfezi, Alsu rayonında, Ligovskaya 1-5, Kazaçya 54, Ligovskaya 4, Şçelkunova 2,4,6, Klüçevaya 7,2-18,3-5,9-17 ve Kaçinskiy şarap zavodında elektrikler kesilecektir.


text:
Psihoterapevt işğal etilgen Qırımda yaşağan ana-babalarğa Ukraina qıtaiy territoriyasında aliy oquv yurtlarına kirmege istegen balalarğa destek köstermege tevsiye ete.
Bu aqta psihoterapevt, buhraniy vaziyet boyunca mesleatçı Natalya Ulko Qırm.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Balalarıñızğa işanıñız, olarnen bağğa çıqmağa, yolda olarğa destek köstermege azır oluñız», – dep qayd etti psihoterapevt.
Ruhiyatçınıñ fikrince, abituriyentler oqumaq içün ukrain aliy oquv yurtlarını saylağanı, olar özlerini Ukraina vatandaşları sayğanını bildire.
Bu sene ukrain ükümeti Qırım sakinlerine aliy oquv yurtlarına kiriş sistemasını qolaylaştırdı. Yarımada abituriyentlerine ukrain mekteplerinde uzaqtan tasil almağa ve Tışqı mustaqil bilgige qıymet kesüvden keçmek içün elektron şekilde vesiqalarnı tapşırmağa teklif etile.
Bundan da ğayrı, şimdiki vaqıtta Ukraina Tasil nazirligi Qırım sakinleri içün devlet parasına oquma kvotalarını kirsetmege planlaştıra.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Tam eki yıl evelsi, 2013 senesi iyün 1-de, Qırım efirinde Lâle bala telekanalı yayınğa başladı, dep haber ete 15 minut.
Eki yıl içinde bu kanal reytingniñ liderleri arasına kirdi. Kanalnıñ efirinde hadimleri azırlağan yayınlar ola edi, şu cümleden «Tatlı ses» – «ses», «oyun» ve «şiir» nominatsiyalarında istidatlar yarışı. «Lâle» telekanalı gençler içün «Balçoqraq» medeniyet-maarif yayınını ve kiçik aşçılarnıñ iştiraki ile «Aç oldım» yayınını azırlağan edi. «Ne bar ne yoq» haber yayını, gençler ve balalarnı dünya ile tanış etken «Küneş Nurları», em de kiçkineler içün «Aqşam masalı» olğan edi.
Eki aydan berli kanal Qırım efirinde yoq, lâkin muarririyeti işini devam ettire.
2014 senesi noyabr ayında Rusiyeniñ Devlet duması yarımadadaki kütleviy haber vastaları 2015 senesi aprel 1-ge qadar yarımadada ğayrıdan qayd olmaq kerekler, dep qarar aldı. Bundan evel Qırımda ukrain ruhset vesiqaları qabul etile edi.
ATR birinci qırımtatar telekanalınıñ mediaholdingine kirgen kütleviy haber vastaları, şu cümleden Lâle telekanalı Roskomnadzor iznini alıp olamadılar. Aprel 1-de gece olar işini toqtattılar.


text:
Bir qaç ay devamında Ukraina ükümeti Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnıñ reintegratsiya strategiyasını tasdıqlamaq niyetinde.
Bu aqta avgustnıñ 30-nda Kyivde keçken matbuat konferentsiyasında Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar haber etti.
“Bu vesiqanıñükümet seviyesinde ilerilemesi ve qabul etilmesi esas bir meseledir. Artıq soñki basamaqqa keldik, bu ise tasdıqlavlarnıñ üçünci raundı sayıla. Tış işleri nazirliginiñ soñki pozitsiyası qaldı. Yaqında, men bellesem bir-eki aydan soñ, vesiqa ükümet tarafından qabul etilir”, – dep ikâye etti Ceppar.
Onıñ sözlerine köre, qabul etilgeninden soñ sıradaki areket planı azırlanacaq.
2017 senesi Emine Ceppar, Qırım ve Donbassnıñ informatsion reintegratsiyası Ukraina haber siyaseti nazirliginiñ muim yönelişlerinden biri olğanı aqqında aytqan edi.


text:
Aqmescitte küçlü sağanaq suvları şeer merkeziy rayonlarındaki soqqlarnı bastı. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, yağanaq çarşenbe, mayıs 27-de, kündüz başlandı. Küçlü yel terek pıtaqlarını qıra, bazı yerlerde burçaq ile yağmur yağa edi. Yolnı basıp alğan suv basımı çaqılnı köterip, yolnıñ naqliyat yürgen qısmına attıra edi.
Qırımda çarşenbe künü, mayıs 27-de, apansızdan ava bozuldı, Aqmescitte küçlü sağanaq başlandı, Keriç boğazı rayonında – parom keçitiniñ işine keder ete bilecek şiddetli yel başlandı.
yarımadada furtuna havfı ilân etildi, yel 20 m/s yete. Qırım Cumhuriyeti Fevqulâde işler nazirligi bildirgeni kibi, böyle ava mayıs 29-na qadar sürecek.


text:
«V.İ.Vernadskiy adına Qırım federal universitetniñ» (KFU) rektorı vazifesini vaqtınca eda etmesi maqsadınen bunıñ arfesinde istifağa ketken Sergey Doniç yerine, daa evel Ulu Pötr adına Sankt-Peterburg politehnilka universiteti ileri sanayı tehnologiyaları institutınıñ yolbaşçısı olğan Andrey Falaleyev tayin etildi. Bu aqta avgustnıñ 8-zi, salı künü Kreml nezareti altındaki Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Tedbir esnasında (Falaleyev aliy oquv yurtınıñ közetüv şurasınen tanıştırlğan maalde – QA) Rusiye Federatsiyası maarif ve ilim nazirligi devlet memurları ve kadrlar departamenti müdiriniñ yardımcısı Vera Samorodova, Rusiye Federatsiyası maarif ve ilim naziri Olga Vasilyevanıñ V.İ.Vernadskiy adına KFU rektorı vazifesinden Sergey Doniçniñ istifa etkeni ve yerine rektor vazifesini vaqtınca eda etmek içün Andrey Falaleyev tayin etilgeni aqqındaki qararını oqudı», – denilmekte haberde.
Sergey Doniç KFU rektorı vazifesine 2014 senesinden bu küngece çalışıp kelgen edi ve tünevin o istifağa ketkeni aqqında belli oldı.
2015 senesiniñ başında Qırımnıñ Rus akimiyeti yarımadada «federal universitetniñ» tesis etilmesini avale etken edi. Onıñ erkânına bir-qaç oquv yurtı kirdi – şu sırada yoq etilgen arasında Vernadskiy adına Qırım Tavriya Universiteti, Georgiyevskiy adına Qırım devlet tibbiyet universiteti ve diger ilmiy müessiseler şu cumledendir. «Qırım federal universitetiniñ» erkânına tahminen 13 tasil ve ilim teşkilâtı kirmekte.
Sergey Doniç istifasınıñ sebepleri ve bu vazifege vaqtınca tayin etilgen yañı rektor aqqında Qırım.Aqiqatnıñ «Иrpa пpecToлoB» B KФy: пoчeMy ДoHичa cBeprли c пocTa pekTopa» materialında oquybilesiñiz.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Qırımnı ziyaret etmesini, Kreml tarafından Ukrainanıñ topraq bütünligi ve halqara uquqı ükümleriniñ qaba şeklinde bozuluvı dep saya.
Bunı noyabrniñ 20-sinde Ukraina Tış işleri nazirliginiñ matbuat hizmeti bildirmekte.
«Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar bundan evel olğanı kibi, şimdi de dünya tarafından tanılğan sıñırlar içindeki Ukraynanıñ ayrılmaz qısmını teşkil eteler. Rusiyeniñ halqara uquqına zıt kelgen areketlerine defalarca munasip qıymet kesken bütün dünya ülkeleri bunı tanımaqtalar», – denile bildirüvde.
Ukrainanıñ tış işleri muessisesinde, Rusiye tış işleri nazirligine munasip narazılıq notasını yollağanlarını ilâve ettiler.
Açıq menbalarda Rusiye tarafından buña dair izaat berilmedi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin 2017 senesi noyabrniñ 18-nde Yaltadaki Livadiya sarayınıñ toprağında Rusiye çarı III Aleksandr eykeliniñ açıluvında iştirak etti.
Eykelniñ açılış merasimde Putin: «III Aleksandr Rusiyeni seve ve oña inana edi», – dedi. Onıñ aytqanına köre, rusiyeliler Qırımda eykelni açar ekenler, imperatornıñ işleri, yapqanları ve yararlıqlarına aqqını bereler.
Eykel, XIX asırnıñ ekinci yarısında qurulğan ve II Cihan Cenki yıllarında harap etilgen Küçük Livadiya sarayınıñ yerinde qoyuldı, dep bildirile.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina toprağınıñ bütünligi dünya tarafından tanılğan sıñırlar içinde tiklenilgen soñ, Qırımda ilhaqtan soñra qoyulğan bütün eykeller bir afta içinde yıqtırılacaqlar, dedi.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko münasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Qırımnıñ rusiyeil prokurorı Natalya Poklonskaya Facebookta QMC ve onıñ areketlerini qanunsız adladı, böylece o, Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenovnıñ sorğuga çağırılğanını izaatladı.
«Olmağan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti»niñ «prokuraturası» qanunsız sürette teşkil etilgeni kibi, talapları da qanunsızdır. Bundan da ğayrı, halqara uquq qaidelerini körmemezlikke ura ve atta öz qanuniyetini – Ukraina anayasası ve Ukraina cinaiy-protsessual kodeksini boza», – yaza Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı.
O, Kiyevde çalışqan Qırım MC prokuraturasınıñ işi «Qırım Cumhuriyetine iç te bağlı olmağanını» qayd ete.
Evel Natalya Poklonskaya matbuat vastalarında «adımdan ve menim tarafımdan iç bir içtimaiy ağ, içtimaiy saifeler alıp barılmay» degen edi. Amma içtimaiy ağlar vastası ile tarqalğan malümatnı ne Poklonskaya, ne Rusiye hızmetleri red ete.
Hatırlatamız, Ukraina Baş prokuraturası yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası sentâbr 8 künü Qırım başı Sergey Aksenovnı sorğuğa çağıra.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.