text:
Çarlz III (Böyekbritaniä patşası)
Çarlz III yäki Karl III - Böyekbritaniä patşası (8.09.2022 birle), Çarlz, Wels şahzadäse (1958-8.09.2022, inglizçä Charles, Prince of Wales) yä ğadi şahzadä Çarlz, tulı isem Çarlz Filipp Artur Corc Windzor (inglizçä Charles Philip Arthur George Windsor) (1948, 14 noyäber, London) - Böyekbritaniä patşabikäse Yelizaveta II häm anıñ ire Edinburg hertsogı Filippnıñ ölkän ulı, 2022 yılnıñ 8 sentäberdä anası ülgännän soñ Böyekbritaniä täxetenä utıra.
Belem aluı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Çim häm Gordonstaun mäktäplärendä belem alğan, bu mäktäplärneñ ikesendä dä anıñ ätise Patşazadä Filip bala çağında uqığan. Soñınnan Avstalijädä, Viktorijädä ber jıl Cilong Grammatika mäktäbeneñ Timbertop kampusında uzdırğan. Kembric Universitetında sänğät bakalavrı däräcäsenä ijä bulğannan soñ, ul 1971 jıldan 1976 jılğa qadär Hawa Köçlärendä häm Flotta xezmät itkän.
Eşçänlek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şahzadä Çarlz xäyriät belän şöğellänä, 350 xäyriä cämğiätendä qatnaşa.
Anglikan çirkäwdä bulğanğa qaramastan, pravoslav dine belän qızıqsına, här yılnı Afon tawına (Grek ile) bara.
Polşa tatarları belän oçraşu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Küp Polşa tatarları Britaniä öçen suğışta xärbi oçuçı bulıp qatnaşqannar.
Britaniä täxete mirasçısı, Wels şahzadäse Çarlz 2010 yılda Polşa tatar awılında "Krujinänı"da bula, istälekle çaralarda qatnaşa häm tatar oçuçısı batırlığı öçen räxmät belderä.
Ğailä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1981 yılda Diana Spenser'ga öylänä.
Diana häm Çarlz ğailäsendä ike ulı tuğan: şahzadä William (1982) häm şahzadä Henri (Harri) (1984).
1992 yıldan alar ayırılıp torğannar.
1996 yılda Diana häm Çarlz räsmi räweştä ayırılışalar.
1997 yılda Diana avtohäläkättä wafat bula.
2005 yılda Çarlz Kamilla Parker'ga öylänä.


c: text/html

text:
Kiyev – Ukraina tarafdarları vatandaşlarnıñ aqlarını bir kimse qorumay. Olarnı aşalap, til ve din sebebinden sıqıştıralar, köteklernen qorquzalar. Ekspertlerniñ bildirgenine köre, Qırımda tahminen 3 biñ insan Rusiye vatandaşlığını qabul etmege red eti. Olarnıñ ekseriyeti ukrainli ve qırımtatarlardır, olar işğal etici akimiyetnitanımaylar, amma Ukrainanıñ qıtaiy qısımına da köçmege istemeyler.
Qırımnıñ şimdiki akimiyeti aqsızlıq ve cinayetçilerniñ cezasız qalmasını pekite. Bunı, işğal etilgen yarımadada insan aqlarınıñ ne derecede yerine ketirilgenini nezaret etken «Maydan monitoring» cemaat teşkilâtınıñ azaları bildireler. Nezaret etüv komissiyanıñ reberi Vladimir Hanasnıñ bildirgenine köre, yarımadada hususan qırımtatarlar ve ukrain tilli vatandaşlar çekişeler. Faqat, Rusiye tarafından qorçalanacağına işanğanlar bile, havf astında bulunalar, dey Vladimir Hanas.
«Sizniñ havfsızlığıñıznı temin etecek bir de bir sistema yoq. Yani, bugünde bugün, bir sizge bir şey yapmazlar, yarın ise, siz ğayıp olursıñız ya da mülküñizni çekip alırlar. Şikâyet etip te olamazsıñız. Siz barsıñız, amma, aynı zamanda yoqsıñız”, - dedi ekspert.
Qırımda insan aqlarınıñ aman-aman episi bozula
«Maydan Monitoring” idaresiniñ reberi Natalya Zubar, emin: Qırımda bar olğan insan aqlarınıñ episi bozula. Hususan. Adamlar öz havfsızlığında emin degiller: qoruyıcı organlar köteklenüv ve azaplar çektirüv adiselerni taqiq etmeyler. Ekspertniñ qayd etkenine köre, adamlarnı urmasalar bile, turmuş ayatta olar, aşalama ile rast keleler. Bundan da ğayrı, iç bir kimse olarğa, din, tasil aqqını ve kendi hususiyetlerni saqlap qaluvını kefil etip olamay.
«Diplomlar ile meseleler, diplomlarnıñ keçleştirüvi, ukrain tilinde tasil almaqnen bağlı meseleler, endiden qırımtatar tilindeki tasil almaq probleması da peyda oldı. Bu biñlerce insanlar aqqında söz yürütile. Tünevin biz qırımtatarlarğa mitingni keçirmege yasaqlağanlarnı kördik – tınç toplaşuvlarnıñ ötkerme aqqı bozuldı», – dep şikâyet ete Zubar.
«Qırım SOS» cemaat teşkilâtınıñ koordinatorı Tamila Taşeva emin: Qırımda daa çoq tamır halq qoruvsız qala. Dinleri ve Rusiye vatandaşlığını qabul etmege istemegenleri sebep, qırımtatarlarnı işten boşatmaq ya da taqip etmeleri mümkün.
«İslamnı daa ziyade kütken adamlar: künde 5 kere namaz qılğan, camige qatnağanlarnı taqip eteler, soravlarğa çağırtıp, kimler ile bağ tutqanlarını soraştıralar», – dey Tamila Taşeva.
Ekspertlerniñ fikirince, işğal etici akimiyet Qırımda uzun zaman üküm etmekni devam ettirse, Ukraina yaqlı vatandaşlarnı qorumaq çareleri daa ziyade sıñırlanacaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukrainada 28 diplomatik eyyetniñ temsilcilerini Qırımda BMT reberligi altında insan aqları ile bağlı vaziyetni nezaret etecek daimiy eytniñ teşkil etilmesinde yardım etmege çağırdı.
Bu aqta olar Kiyevde jurnalistlerge dekabr 15 künü Qırımtatar Milliy Meclisiniñ diplomatik eyyetlerniñ ve halqara teşkilât temsilcileri ile dörtünci adetiy körüşüvinden soñ bildirdiler, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bunı Qırımnı işğalden azat etmek içün yapmaq kerek – qayd etti çıqışında Cemilev», – dedi Çubarov. Aytqanı kibi, diplomatlar buña olduqça muqayt yanaştı. «İzaatları (diplomatlarnıñ – QA) olduqça formal edi,… Rusiye buña izin bermez, dediler», – dep qoştı Meclis reisi.
KrımSOS cemaat teşebbüsiniñ temsilcileri diplomatlarğa Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca yapılağan nezaret neticelerini taqdim ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ (MİD) Konsullıq hızmeti bölüginde haber ettiler ki, Avropa Birligi ile vizasız rejim amelge keçkeninen ilk saatlar devamında er şey problemsiz çalıştı.
«Romaniya, Lehistan, Slovakiya, Macaristanda çalışqan konsullarımız Ukraina vatandaşları, biometrik pasportlarını qullanıp, AB devletleriniñ sıñırlarını serbest keçe bilgenlerini haber ete. Saat 5:35 olğanda AB sıñırını keçken ukrainlilerniñ cemi sayısı yüzlernen esaplana edi. Konsullar, keçit noqtalarında vaziyetni nezaret etmege devam ete», – dep aytıla Konsullıq hızmeti bölüginiñ bildirüvinde.
İyünniñ 11-nde Ukraina vatandaşları içün AB ve «şengen» devletlerine qısqa müddetli ziyaretlerge serbest viza rejimi amelge keçti.
Vizasız rejim Büyük Britaniya ve İrlandiyadan ğayrı Avropa Birliginiñ bütün devletleri ve «şengen zonasına» kirip AB azası olmağan devletlerine ait. Bu rejim şimdilik Felemenk ve Frenkinstan içün keçerli degildir.
İşbu oñaytlıqnen faydalanmaq içün biometrik pasportnıñ olması kerek, ve viza rejiminde olğanı kibi, sıñırcı organları tarafından talap etilse, ziyaretniñ maqsatlarını ve şartlarını, ödeme qabiliyetini ve bu kibi suallerge cevaplarnı isbatlamaq kerekligi olmaq mümkün.
Serbest viza rejimi, ait olğan devletlerde er 180 künden 90 kün devamında, iş yerine yerleşmeyip, bulunmağa imkân bere.


text:
ABD OSCE elçisi James Gilmore iyünniñ 11-nde bu teşkilâtnıñ Daimiy keñeşiniñ online toplaşuvı vaqtında işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı açılğan yañı davanı mahkemege bergen Rusiye akimiyetiniñ areketlerini takbih etti.
Bu malümat ABD OSCE Daimiy temsilciliginiñ saytında derc etildi.
«Rusiye etnik ve diniy azlıqlar, hususan qırımtatarlar ve «İyegova şaatlarına» qarşı repressiyalarnı devam ettire. Bu afta Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ yañı davasını ğıyabiy esnas içün (mahkemege – QA) berdi. Bu onı ve qırımtatar halqını işğalge qarşı çıqqanları içün daa bir qabaatlav ıntıluvı ola», – dep qayd etti Gilmore.
Onıñ qayd etkenine köre, ABD, Qırım ve Aqyardaki Ukraina Milliy politsiyasınıñ baş idaresiniñ Qırımdaki din cemiyetleriniñ vekillerine qarşı Rusiye quvetçileriniñ reydlerinen bağlı cinaiy taqipni başlatqanına qol tuta.
«Bu reydlerde iştirak etken insanlar bir kün mesüliyetke çekilecek», – dep qoştı Gilmore.
Daa evel Gilmore Rusiyeni halqara közetici ve mustaqil jurnalistlerniñ işğal etilgen Qırımğa kirmege imkân bermesine, qırımlılarnı Rusiye ordusına askerlikke çağırmaqtan vazgeçmesine çağırğan edi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyeniñ «Pervıy kanal»ı devlet prezidentiniñ saylavından evelki sükünet künü, martnıñ 17-sinde rejissör Aleksey Pimanovnıñ «Krım» bediiy filmini kösterecek, dep bildire TASS.
Agentlik: «Filmde, 2014 senesiniñ baarinde Qırımda olıp keçken kerçek vaqialarğa esaslanğan bir çoq epizod bar. Filmni meydanğa ketirgenlerniñ esas maqsatlarından biri, Rusiye ve Ukraina halqlarına soñ derecede urmet kösterip, Rusiye, Ukraina ve zaten bütün dünyadaki seyircilerge Qırım, Rusiye ve Ukraina sakinleriniñ o künlerde başından keçirmege mecbur olğanlarını añlamağa yardım etmek edi», – dep, telekanal matbuat hizmetiniñ bildirüvini naqil ete.
Rusiyede «Krım» filminiñ premyerası 2017 senesi sentâbrniñ 28-nde keçti. Filmniñ yaratıcıları, onıñ 2014 senesinde yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı fonunda «sevgi, işanç ve şeref, ruh quveti ve kerçek dostluq ikâyesini» köstergenini, tüşüneler. Rusiye kinematografiyası içün bu, propaganda noqtai-nazarından muim olğan tarihiy vaqialar motivleri esasında tam metrli bediiy film çıqarılmasınıñ birinci tecribesi degildir.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Daa evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik şurası ve Baş assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukrainada mayıs 18 künü – Qırımtatar halqına qarşı yapılğan genotsidniñ qurbanları künü. 1944 senesi mayıs 18-20 künlerinde SSCB Devlet mudafaa komitetiniñ qararınen NKVD-NKGBniñ mahsus operatsiyası ketişatında bütün qırımtatarlar, resmiy malümatqa köre 194 111 kişi, Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa sürgün etildi. «Unutma» adlı umumhalq tedbiri neticesinde qırımtatarlarğa qarşı yapılğan genotsid şaatlarınıñ 950-ge yaqın hatırlavı toplandı. Sürgün etilüvniñ 73 yıllığı çerçivesinde Qırım.Aqiqat, Qurultaynıñ qırımtatar halqınıñ genotsidini ögrenüv ve onuñ neticelerine qarşı çareler körüv boyunca mahsus komissiya ile birlikte bu tarihiy arhivlerden alınğan şaatlıqlarnı neşir ete.
Men, Şevket İdrisov, qırımtatarım, 1927 senesi mayısnıñ 17-sinde Qırım MSSCniñ Baygeldi köyünde (1948 senesinden başlap, Saq rayonınıñ Trudovoye köyü – AQ) doğdım.
Sürgün etilüvden evel qorantada olğanlar: babam, Ali İdrisov, anam, Meryem İdrisova, babamnıñ tatası, Hatice Çingizhanova, men, Şevket İdrisov, oğlan qardaşım, Eskender İdrisov (1930 s.d.), qız qardaşım, Gülnara İdrisova (1936 s.d.), oğlan qardaşım İlyas İdrisov (1940 s.d.). Sürgün etilüv vaqtında biz Hanışköyde (1945 senesinden başlap, Bağçasaray rayonınıñ Otradnoye köyü – QA) yaşay edik. Bizni anda nemselerniñ basıp kelmesinden qorqqan babam ketirgen edi. Nemseler, muvafaqiyetsiz sovet desantından soñ Kezlev sakinlerini sert bir şekilde cezalay ediler.
Men tuvarcı olıp çalışa edim. İşğal vaqtında ise degirmende çalığtım. Gecelernen partizanlarğa un taşıy edim. O otrâdnıñ komandanı Mihail Şuvalov edi. 70-nci yıllarda onıñnen körüştim, lâkin ondan partizanlarğa yardım etkenim aqqında yazılı şekilde bir delil almaq aqlıma kelmedi.
Qardaşım Abdulveli (1929 s.d.) Guryev şeerindeki Emek ordusına alındı.
Kimse kerçekte ne olğanını añlamay edi. Bir çoqları bombalav olacaq ve olarnı ondan qurtaralar, dep belley ediler
Sürgün etilüvniñ arfesinde iç bir adiseler böyle bir belâ olacağına işaret etmey ediler. Qapımıznı soldatlar qaqqanda qararnen saba saat beş edi. Şeylerimizni toplamaq içün 10-15 daqiqa berdiler. Azbarda qartlar, qadınlar ve balalar oturğan maşina tura edi. Kimse kerçekte ne olğanını añlamay edi. Bir çoqları bombalav olacaq ve olarnı ondan qurtaralar, dep belley ediler. Bizge sürgün etilüv aqqında qararnı oqudılar. Anam, Meryem, admlarğa yürek bermek içün bir yır tuttırdı. Sesi pek küçlü, temiz, amma yır pek ğamlı edi.
Yanımızğa bir şey alıp olamadıq. Bizni askerler refaqatında Bağçasaray stantsiyasına ketirdiler. Mal taşığan ve dizinfektsiyası yapılmağan yük vagonlarına yüklediler. Qorantamız bir vagonğa tüşti. Vagonda 60 kişiden ziyede edi – qartlar, qadınlar, balalar. İç bir sanitariya şaraiti yoq edi: ne ayaqyol, ne de yuvunmaq ya da içmek içün suv. Kimerde bir toqtağanda bılamıq bere ediler: kimniñ savutı olsa, alıp aşay bile edi. Vagonımızdan Halil adlı bir qart poyezdden qaldı – öyle de ğayıp oldı.
Özbekler açuvlana edi… Olarğa, balalarnı aşağan quyruqlı adamlar kelecek, dep qulaqlarını toldurğan ediler
18 kün keçken soñ sağ qalğanlarnı Mimotinskaya stantsiyasında (Özbekistannıñ Cizaq vilâyeti Gallâaral rayonı – QA), poyezdden doğru maşinalarğa yüklep, gece dağlarğa doğru alıp kettiler. Etraf taş. Ne bir terek, ne de bir ev bar. Özlerimiz endeklerge oşağan bir şeyler qazıp çıqtıq. Daa soñra er bir qorantağa beşer gorbıl (bir tarafı boyuna pıçılğan ve diger tarafı pıçılmağan ya da bütün uzunlığına pıçılmağan terek kevdesiniñ kenar qısmı, qapaq tahtası – QA) berdiler. Qış ise bu yerler içün pek sert edi. Özbekler açuvlana edi. «Onı siz özüñiznen ketirdiñiz», – dey ediler. Olarğa, balalarnı aşağan quyruqlı adamlar kelecek, dep qulaqlarını toldurğan ediler. Propagandacı Kuznetsov ise tatarlarda mañlayda bir köz bar, dep ayta edi.
Gece ketirdi ve iyunniñ 4 künü sabasında işke taşlarnı parçalamağa yolladılar. Taş ocaqlarında künde 10-ar saat çalışa edik. Başta 11-er kilo un ve kürpe berdiler. Ondan soñ er şey toqtatıldı. İç bir yardım berilmedi: ne ev qurmaq içün, ne de şahsiy köy iqtisadiyatını teşkil etmek içün borc berdiler. Emek nizamını bozmaq qorqa edik.
İlk yıllarda özbekler ösmürlerni ura, qızlarnı zorlay ediler. Daa soñra, yıllar keçken soñ, bir çoqları dost oldı.
Tabiiy ki, biz, mahsus komendaturağa barıp, qayd etilmege borclu edik. Edem ağam (emce, dayı ya da tize oğlu – QA) Yaşlavskiy, qayd etilmege barmağanı içün 20 yıl apishanede yatıp çıqtı. Komendant Sergey Petroviç Slepçenko özü Qırımda doğdı, qırımtatarlarnı yahşı bile ve olarğa duyğudaşlıq ile baqa edi. Qırımtatarlar arasından saylap, onbaşılarnı tayin ete ediler. Olar komendantqa tatarlarnıñ yaşayışındaki deñişmelerni bildirmek kerek edi.
Açlıq er kesni çalğı kibi çala edi… Devlet bizni ne içün böyle etip cezaladı?!
1945 senesiniñ martında qardaşım Eskenderde dizenteriya oldı. Onı hastahanege yatqızdılar. Evde ise sıtma ile anam ve oğlan qardaşım qaldılar. Ne ilâcımız, ne paramız bar edi. Evde bir ötmek ufağı bile yoq edi. Aprelniñ 2-sinde anam öldi. Qabirini qardaşım Eskendernen qazdıq. Amanızğa sıcaq olsun dep, quray cıyıp, qabir içinde yaqa edik. Yardımğa çağıracaq kişimiz yoq edi. Babamız hasta yata edi. Eki künden soñ açlıqtan ve anağa asret çekkeninden kadâm İlyas öldi. Anam tarafından soy kelgen (belki de analarınıñ tatası – QA) Üriye tatamız hastahanede ciger yanğısından öldı. Babamıznıñ tatası Hatice Çingizhanova öldi. Açlıqtan bir künde qomşularımıznıñ bütün qorantası – baba, ana ve yetişken oğulları öldiler. Biz, ösmürler, olarnı kefensiz ve duasız köme edik.
Devlet bizni ne içün böyle etip cezaladı?!
Açlıq er kesni çalğı kibi çala edi. Qardaşım Eskender, volfram çıqarılğan artelge işke kirip, bizni ölümden qurtardı. Anda aylıqlar bonlarnen (qullanuvdan çıqqan kâğıt para – QA) berile edi. Bonlarğa erzaq ve istisal mallarını ala edik.
Ağam Abdulveli 1944 senesiniñ aprel ayında Guryev şeerine Emek ordusına alınğan edi. O, bizni tek 1946 senesinde tapıp oldı.
Sürgünlikte oqumağa çarem olmadı. Qırımda 4 sınıf bitirdim – bütün tasilim budır. Sürgünlikte dualarnı da serbest yapamay edik. Yapsaq, gizliden yapa edik: yabancı bir kişi kirmesin, dep, qapı yanında nevbet tuta edik. Vatanğa qaytuv meselelerini de serbest şekilde muzakere etalmay edik. Gizliden gece toplaşa edik.
Qırımğa 1989 senesinde qayttım, lâkin yahşı bir ev öyle de alıp olamadım: 6 kişilik qorantamız 29 kv.m. meydanlığında yaşay
1956 senesinde çıqqan fermandan soñ soylarımıznı serbest ziyaret etmege aqqımız oldı, lâkin Vatanğa qaytmağa aqqımız olmadı.
Babam, Ali İdrisov, afız edi (Qurannı ezberden bile edi – QA). Sesi yahşı edi. Özbekler onı bayram namazlarını qıldırmağa çağıra ediler.
Men Tacikistanğa maden ocağına kettim. Qaynaqçı olıp çalıştım, ve 1961 senesinde meni yahşı çalışqanım içün Gaz-21 maşınasınen mükâfatladılar.
Samarqand vilâyetiniñ Koytaş maden ocağında biz üç ağa-qardaş çalıştıq: men, Abdulveli ve Eskender. Umumiy madenci stajımız 100 yıl. Biz anda sağlığımıznı qaldırıp, hastalıqlar qazandıq. Eskender 2004 ve Abdulveli 2009 senesinde öldiler. Men saqat qaldım, közlerim bir şey körmey.
Ebet, Özbekistanda yaşlığımız keçti. Biz anda ağır emek ile, çekişip, er şeyge rağmen öz-özümizni yetiştirdik. Qırımğa qorantamnen beraber 1989 senesinde qayttım, lâkin yahşı bir ev öyle de alıp olamadım: 6 kişilik qorantamız 29 kv.m. meydanlığında yaşay.
Aqmescit rayonınıñ Cabanaq (Kubanskoye) köyünde yaşayım.
(Hatırlav 2009 senesi noyabr 3-nde qayd etildi)
Neşirge Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqınıñ genotsidini ögrenüv ve onuñ neticelerine qarşı çareler körüv boyunca mahsus komissiyanıñ reis muavini.


text:
); ga('send', 'pageview');
Biz jıldam da, özgermeli, dinamikağa tolı zamanda ömir sürudemiz: atqan ärbir tañımız tosın jañalıq äkelip, oğan beyimdeludi, mäseleler bolsa, şwğıl şeşudi talap etude.
Älemdegi bolıp jatqan özgeristerdiñ legi şapşañ. Biz joğarı tehnologiya men aqparattar älemindemiz, bwl jağday bizden tez is-qimıldar ğana emes, uaqıttan oza is- äreket jasaudı talap etedi.
Sondıqtan biz, bükil azamattardı, wlttıq kodımızdı saqtau jäne özindik sana-sezimimizdi damıtu tärizdi birinen biri ajıramas wğımdı baylanıstıra otırıp, aldığa qoyğan maqsat pen mwrat kökjiekterin keñeytuge şaqıramız.
Bügingi zamanımızdıñ bastı tendenciyası – innovaciya men nou-hau, dästürli emes energiyanı paydalanu, qoğamdıq damu men äleumettik modernizaciyalaudıñ bastı özegi bolıp tabıladı.
Bizdiñ balalarımızdıñ osınday jıldam da, özgermeli uaqıtta ömir süruge qabiletti boluı jetkiliksiz, olar osı oqiğalar men üderisterdiñ qaynağan ortası men top basında boluı şart.
Sondıqtan da, latın ärpin engizu wltımız üşin mañızdı, öte qajetti, uaqıt talabına say keletin jaña atribut dep sanaymız.
Bügingi elimizge wlttı jwmıldıra alatın, zamanui ağımğa säykes, jaña bağıttağı ruhani ağım qajet.
Bwl jerde biz mädeniet pen öner, ädebiet pen kino, muzıka men şınayı şığarmaşılıq salasın birinşi kezekke qoyıp aytıp otırmız.
Latın qarpin engizudiñ eñ bastı mäyegi men özegi, onıñ bastı dramaturgiyası osında jatır!
Jahandanu processi öziniñ jağımdı jaqtarımen qatar, wlttıq mädenietti korroziyağa wşırata otırıp, ruhani älemimizge öşpes sızat tüsiretindigin de körsetude!
Osınday ruhani alapatı köp zamanda ömir sürip qana qoymay, qarıştı damu üşin ärdayım damu üstinde boluımız şart.
Biz älemdik mädeni keñistikte ruhani-mädeni «gettoğa» aynalmauımız kerek!
Latın ärpin engizudiñ män-jayı osınday küresten tuadı!
Sonımen birge, biz bwl procesti keşendi ğılımi tarazığa salıp, barşa halıqpen keñese otırıp, jüyeli türde ömirge endiru qajet dep esepteymiz.
Latın ärpi – bizdiñ dästürli mädenietimizdi damıtudıñ, älemdik ğılımi-tehnikalıq, qarjı-ekonomikalıq aynalımğa enu jolındağı «ruhani lifti», irgetası bolmaq.
Biz azamattarımızdıñ bolaşağın qoldaytındıqtan, latın qarpin qoldaymız!
Bolaşağıña at salıs!
Äbdiğali Berik
Äuesbay Qanat
Bapi Ermwrat
Baytoq Ğalım
Bayğwlov Tölegen
Bekqojin Islambek
Eleuken Esen
Dombay Quat
Qaliev Talğat
Qosanov Ämirjan
Kisikov Beknwr
Mämbetov Serik
Loskutova Oksana
Orınbek Aygul
Oşaqbaev Rahım
Rojin Maksim
Tayjan Mwhtar
Tölibaev Marat
Sarım Aydos
Sairov Erlan
Sätjan Dinara
Dosumov Nwrlan
Spotkay Maksim
Şöjeeva Äziza
Abai.kz


text:
Özüne bizler qırımlılar kim olğanını nasıl añlatmaq mümkün? Qırım toprağında çılğın 2014 senesiniñ fevral-mart aylarını körgen insanlardır. Bizler ukrain, rus, qırımtatar ve Qırımnıñ çeşit halqları. Er biriniñ – öz milliy tamırları bar. Ana tillerimizni bile ve sevemiz. Lâkin men Ukrainada epimiz, öz memleketniñ vatandaşları, devlet tili ukraince bilgenimizden ğurur duyam.
Çoqumız rusça laf ete ve tüşünemiz – Sovetler birliginiñ mirasıdır.
Tabiiy bir al. Şimdi ise Qırımda rusça berilgen sualge aylanıp «añlamayım» aytacağım kele, ve öyle de yapam.
Menim içün Qırımda Vatanımıznıñ büyük satqınları yoq, qıtaiy Ukrainadan kelgenler eñ büyük satqınlardır. Ternopol, Sumı, Vinnitsadan kelgenler... Ana toprağında soy-sopları olğan ve kerçek ukrain soyadları olğan insanlar. Bir çoqnı bir vaqıtları Qırımğa aliy oquv yurtları yollağan ediler.
Ukraina Qırım ile demir yol ve diger alâqalarını lâğu etti – Men qarşı degilim. Qıtadaki soy-soplarnen bağ tutmaq istegeniñizni tek şimdi añladıñız
Lâkin 2014 senesiniñ masqara Qırım baari vaqtında bizler – Qırımnıñ etnik ukrain ve rusları qırımtatarlarnen beraber – açuvlanıp, dost ve aqrabalarımızğa öz memleketini satmaq mümkün olmağanını añlatqan olsaq, olar birinci saflarda «referendumğa» çapa ediler. Olar iç tüşünmeyip, başqa devletniñ arbiy ve devlet hızmetine keçe ediler. Şimdi yabancı devlet olarnı işten boşata, cinaiy işlerni aça, men ise can-yürekten olar içün quvanam. Niayet, istegenini aldılar.
Tanışlarımnıñ olarnı aqlağan ve «referendum» vaqtında meni açuvlandırğan «men qarşı degilim» lafları şimdi menim ağzımdan sıq-sıq çıqa. Men quvana-quvana onı olarğa ve olar kibi insanlarğa qaytaram.
– Ukraina Qırım ile demir yol ve diger alâqalarını lâğu etti – Men qarşı degilim. Qıtadaki soy-soplarnen bağ tutmaq istegeniñizni tek şimdi añladıñız.
– Aqmescit, Yaltada urba bazarlarını qapatalar – Men qarşı degilim. Men anda bir şey almayım ve para qazanmayım.
– Turistler az, plâjlar boş. Kâr yoq – Men qarşı degilim. Mence – yerli sakinlerge raatlanmaq daa güzel.
– Qırımnın meşur ayvanat bağçasına inkişaf etmege bermeyler ve sıqıştıralar – Men qarşı degilim. İşğalcilerge ve «samooboronağa» (Allahım, afu et) bir degil, eki «taygan» avtobusnı bermek kerek edi.
– Aqyar topraqlarını belgisiz şahıslarğa bereler – Men qarşı degilim. Kremlniñ qaşqırlarını mototsikllerde körip quvana ve ayrette qalğan ediñiz.
Qırımnıñ bugüni aqqında resim.
Üç bayraqlı resim birden assotsiatsiyalarnı doğura.
Yımşaq teri... Balzak, amma üç renkli yımşaq teri... Kimge ve ne içün can satıldı? Kimniñ arzuları içün eksile?
Qısqartılğan trikolor. Ümüt etem ki, neticede o menim toprağımdan ketecek.
Ukraina, Mustaqillik künüñ hayırlı olsun! Bizim mustaqilligimiz hayırlı olsun!!! Qırımlılar devletini unutmadılar. Memlekette onıñ vatanperveri olmaq qolay, işğalde ise nasıl etip vatanperver olıp qalacaqsıñ?
Balalarına Vatan – Ukraina olğanını hatırlatmaq. Er daim turmuş seviyesinde etraftakiler ile ahlâq mevzusında davalaşmaq, parlaq turmuş vaqiaları ile isbatlamaq... Er şey balqurtlarda kibi yavaş-yavaş. Çünki şimdi öz printsiplerini açıq bildirmek – işğal etilgen topraqnı terk etmek demektir. Men bunı yapamayım – Qırım küneşi altındaki yerimni başqasına beremem – yoq, sağ oluñız. Bizler Qırım qapularını öz memleketine açacaq insanlardan birileri (mında çoqmız) olacaqmız, amma, memleketimiz, bizge yardım et! Qıbırda! Vatanperverler ukrain telekanallarını uydu vastasınen baqalar, internet saifelerini baqalar, şu cümleden Rusiye saytlarını – Artazırlıq – Vâçeslav Maltsev ile yaramay haberler (tevsiye etem!!!), Rusiyege qoltutqanlar bunı baqmaycaqlar. Amma bataqlıq da bar: körgenini qabul etemiz. İnternet kerekmey. Demek, çareñiz TV olacaq! Qırım vatandaşlarımızğa yardım eteyik. Tehnikiy meselelerni pek bilmem, amma Herson uzaq degil, zemaneviy imkânlar çoq.
Varvara Qırımlı, rusça laf etken, ukrain olaraq tüşüngen qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Resey men Qıtay tarapınan Amerikanıñ ğarış salasına qauip artuda jäne AQŞ Qorğanıs ministrligi bwğan toytarıs beru üşin öz jwmısın qayta qwruı tiis. Bwl turalı Uaşingtonda ötken Atlantikalıq keñeste AQŞ Qorğanıs ministri kömekşisiniñ orınbasarı Stiven Kitey mälimdedi.
«Eger biz ğarış salasında kezdesetin qauip-qaterlerge zer salsaq, olardıñ uaqıt ötken sayın artıp kele jatqanın bayqaymız. Qauiptiñ bar ekendigi naqtı mälim jäne saldarı eleuli. Qazir Qıtay men Resey, äsirese, ğarışqa qarsı qorğanıs küşin arttıruda, bwl öte mañızdı. Qwrama Ştattarı qwr qalmauı tiis. Älem özgeredi, Qorğanıs ministrligi de onımen birge özgerui tiis. Bwl özgeristerge ğarıştı qosımşa funkciya retinde qarap qana qoymay, bäsekelestikke nazar audarıp, küşimizdi öristetuimiz mañızdı», – dedi Pentagon ökili. Sonımen qatar, Stiven Kitey Resey men Qıtaydıñ ğarış salasındağı dayındığı tek jerdegi ğana emes, bolaşaqta qaqtığıstar men dağdarıstardıñ artuına äkep soğatının atap ötti.
Küni büginge deyin AQŞ ğarış salasında ğana emes, wlttıq qauipsizdikke qarsı is-qimılğa baratın memleketter tizimin jariyalap, qorğanıs salasınıñ mamandarı dabıl qağıp keledi. Osığan baylanıstı 6 qırküyekte Amerika Qarulı qüşter ştabı komitetiniñ törağası, general Djozef Danford halıqaralıq keñes otırısında: «1990 jılı AQŞ ğarışta äskeri salanı damıta bastağan kezde, eşqanday qarsılastardıñ kedergi jasamauın jiti qadağalağan bolatın. Qazirgi uaqıtta kosmos – nağız bäseke alañı. Osı bağıtta Qwrama Ştattarı üşin bastı qarsılas, äri qauip töndiruşi memleketter qatarında Resey, Qıtay, Soltüstik Koreya jäne Iran bar», – dep mälimdegen.


text:
Sürgün etilgen qırımlı Nedim Halilovnı dekabr 29-da saba Rostov vilâyetindeki filtratsion lagerge avuştırmağa başladılar. Bunı Halilovnıñ dostu Ayder İsmailov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Nedim Halilov saba saat 8-de maña telefon etip, onı Rostov vilâyetiniñ Gülkeviçi qasabasındaki lagerge avuştırğanlarını haber etti. Añlağanım qadar, bu tola zavodı ola. Oña azırlanması içün bir saat berildi. Soñra bağ üzüldi. Tafsilâtlı malümat almaq içün advokatnen bağlanmağa tırışamız», – dep ayttı İsmailov.
«Qırımtatar maaliy merkezi» dey ki, «o, 600 kilometr yolğa, 150 insan arasında olıp, dayanamaz, sağ qalsa da, sağlığı büyük zarar körer».
Sürgün etilgen qırımtatarı Nedim Halilov bir aydan ziyade Krasnodar ülkesindeki mahsus noqtada açlıq tuta, onı hastahanege zornen yatqızmağa isteyler, dep haber etilgen edi.
Bundan evel Nedim Halilov Rusiye uquq qoruyıcı müessiselerine muracaat etip, sağlığı fenalaşqan taqdirde hastahanege yatqızmamalarını rica etti.
Noyabr 7 künü Kreml kontrolündeki mahkemeniñ qararı ile qırımtatarı Nedim Halilov Qırımdan tış çıqarıldı. Halilovqa evine kirip, sıcaq urba, para ve vesiqalarını almağa izin berdiler. Dekabr 29-da Halilov Krasnodar ülkesindeki filtratsion noqtada qala edi.


text:
Rusiyede insan aqlarından vekâletlisi Ella Pamfilova ukrain arbiyi Nadejda Savçenkonıñ bulunğan yerini aydınlatmağa talap etti.
Pamfilova bunıñnen bağlı muracaatlarnı Rusiye baş prokurorı Yuriy Çayka ve Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ yolbaşçısı (FSİN) Gennadiy Korniyenkoğa yolladı.
İyül ortalarında Savçenkonı Moskva SİZOsından Rostov vilâyetine avuştırdılar, anda onıñ işi boyunca mahkeme keçirilecek edi. Faqat ukrain arbiyiniñ adliyecilerine mahküm qayda bulunğanını bugünge qadar aytmadılar.
Rusiyede Savçenkonı keçken sene yazda Donbassta Rusiye jurnalistleriniñ ölüminde qabaatlaylar. İyül başında Taqiqat komiteti qabaatnı daa ciddiy cinayetke deñiştirdi. Savçenko qabaatını red etip, Rusiyege onı separatistler yollağanını, jurnalistler öldürilgende ise o esir bulunğanını bildire.
Rostov vilâyetiniñ Donetsk şeer mahkemesi ukrain arbiyiniñ işini iyül 30-da baqmağa başlaycaq. Bu kün diñlevler qapalı şekilde keçirilecek.


text:
İlerilegen er bir Avropa devleti Qırım hanlığını pahıllaması mümkün edi, çünki qırımtatarlarnıñ memleketi XVIII asırnıñ ortasına qadar iç bir kere istilâ etilmegen edi, o, zenginleşe, inkişaf ete, çoq asırlıq ananelerini, maddiy ve maneviy medeniyetini saqlap qala edi. Belki de, Geraylar devletiniñ taqdirini deñiştirgen sebepler olmasa edi, devamı da öyle olur edi.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyasından resimler, qırımtatar ressamı Rustem Eminovnıñ resimleri, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Aqmescitniñ Rusiye memuriyeti, Çuqurça 2 (Lugovoye 2) qasabasınıñ soqaq adlarını deñiştirüv meselesini muzakere ete. Bu aqta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
Berilgen malümatqa köre, soqaqlarğa qırımtatar adlarını bermege isteyler.
«Vatandaşlardan Çuqurça 2 qasabasında 11 soqaqnıñ adını deñiştirmek ricasınen muracaat keldi. Yerli sakinlerniñ teşebbüs gruppası rus adlarını qırımtatar adlarına deñiştirmege teklif ete», – dep tarif etti memuriyetniñ reis muavini Aleksandr Makar.
Onıñ aytqanına köre, soqaq adlarını deñiştirmege istegenler 11 soqaqnıñ sakinlerinden imza toplap, er bir qırımtatar adınıñ berilüvini keniş şekilde isbatlamalı.
«Bu vesiqalar azır olğanda komissiya bu muracaatnı tekrar baqacaq», – dedi Makar.
Rusiye Federatsiya Şurasınıñ Qırım azası Sergey Tsekov Aqmescit soqaqlarından birine Moskvanıñ sabıq şeer yolbaşçısı Yuriy Lujkovnıñ adını bermege teklif etken edi. Bundan evel Rusiye LDPR lideri Vladimir Jirinovskiy Qırım şeerleriniñ soqaqlarına başqa ad bermege teklif etken edi. Yaltada Voykov soqağına Gimnaziçeskaya adını bermege teklif etilgen edi.


text:
Rusiye, Özbekistan ve Qazaqstan, 1944 senesi qırımtatar ve diger halqlarnı sürgün etüvniñ Ukraina tarafından yapılğan tahqiqatnı nazar-itibarğa almaylar. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorınıñ muavini Nikolay İvanets bildirdi.
Prokurornıñ muavini: «Biz 2017 senesinde demografik ekspertizanıñ yapılmasını tamamladıq ve tarihiy-uquqiy ekspertizanı başladıq. Üç devlet – Rusiye, Özbekistan ve Qazaqstanğa halqara avaleler yolladıq. Tahqiqat, qırımtatarlardan qararnen 65%-iniñ, altı Özbekistan vilâyetine yollanılğanını tayin etti. Biz ale daa cevaplar almadıq. Halqara avaleler becerilmeyip qaldı», – dedi.
2015 senesinde QMC Prokuraturası sovet ukümeti tarafından yarımadadan qırımtatar ve diger tamır halqlarınıñ zornen sürgün etilmesi vaqiası boyunca cinaiy işniñ tahqiqatını başladı. Tahqiqatçılar, Ukrainanıñ 300 kitaphanesi ile emekdaşlıq yapıp, yüzlernen neşirler, ilmiy maqaleler ve sovet devri vesiqalarını tetqiq eteler.
Mayıs 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
«Artek» halqara bala merkezi» Ukraina devlet şirketi bu yazda işine devam ete ve Qırım işğali vaqtına Kiyev vilâyetine köçe. Şimdilik lager «Puşça-Ozörnaya» şifahanesinde olacaq, dedi Ukraina Devlet iş idaresiniñ reberi Sergey Berezenko.
«Artek» halqara bala merkezi» Qırımdadır ve onıñ yerini başqa bir lager alıp olamaycağını epimiz yahşı añlaymız. Yalıñız bina, deñiz, dağ ve halqara bala merkezleri ile qurulğan işbirlik degi. Eñ evelâ – balalarnen işlep, yüreklerinde «Artek ateşini» yaqıp olğan terbiyecilerniñ yekâne kollektividir. Şunıñ içün istilâcığa balalarımızdan bunı da tutıp almağa imkân bermemek kerekmiz», – bildire Berezenkonıñ sözlerini müessiseniñ matbuat hızmeti.
Malüm ki, 2014 senesi qıtaiy Ukrainağa köçken «Artek» hadimleri «Artek-Karpatı» lagerini teşkil ettiler. Mında qıtaiy Ukrainağa Qırım «Artek» lagerinden köçken ocalar çalışa.
Sergey Berezenkonıñ aytqanına köre, şimdi «Puşça-Ozörnaya» kompleksiniñ bala merkezine uyğunlaştıruvı kete.
Berezenko qayd etkeni kibi, iyün 16 künü «Artek»niñ 90 yıllığı qayd etile. Lager tarihında bu kibi köçüvler endi olğan edi. Ekinci cian cenki vaqtında lagerni Altay taraflarına keçirgen ediler.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturaı Qırımda «Artek» halqara bala merkeziniñ «milliyleştirüvi» boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Tış işler nazirligi UNESKO, halqara teşkilâtlarnı, dünya toplulığını Qırımnıñ şimdiki akimiyeti tarafından «Artek»niñ Rusiye federal müliketine berilmesini takbih etmege çağırdı.
Nazirlikte şunı qayd eteler ki, 2006 senesi Ukraina ükümeti ve UNESKO arasında Ukraina devlet şirketi – «Artek» halqara bala merkezine UNESKO imayesi altındaki merkez statusınıñ berilmesi aqta añlaşma tizildi.


text:
Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Thorbjorn Jagland Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini sıñırlamamağa çağıra.
«Men Meclis faaliyetiniñ sıñırlanması ve onı ekstremistik bir teşkilât olaraq ilân etilmesi içün bir şey yapmamağa çağıram. Meclis Qırımda faaliyetini devam ettirmeli. Yanvar ayında yarımadağa yollağanım İnsan aqları missiyası bu meseleni köterdi, Rusiye Tışqı işler naziri Sergey Lavrovğa qasevet etkenimni bildirdim», – dep aytıla aprel 14-te derc olunğan Yaglandnıñ beyanatında.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda Meclis yasaqlanması bütün qırımtatar halqına qarşı ayırımdır.
Aprel 13-te Moskva tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti aqqında mahkeme qararı olmasa da, Meclis çalışmaycaq, dep bildirdi. Meclis adliyecileri bu qarardan şikâyet eteceklerini bildirdiler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Meclis faaliyetiniñ toqtatılması qararından sebep dünya toplulığına muracaat etti. Ukraina devlet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, «bu cinayetni» toqtatacaq tek bir yol bar – yarımadanıñ işğalden azat etilmesi.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, «Kremlniñ emri» ile qabul etilgen Poklonskayanıñ qararı oña qarşı qabaat, şu cümleden devlet hainliginiñ temeli olacaq.
2015 senesi fevral ayında Natalya Poklonskaya Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, Meclis faaliyetini yasaq etmege talap etti. Mart başında işbu dava boyunca mahkeme esnası başlandı. Nevbetteki mahkemeniñ keçirilmesi aprel 15 kününe planlaştırıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Şimdi otuz yıl evelsi Qırım qırımtatarlar içün «qapalı» olğanını tasavur etip olamağanlar bar. 1978 senesi iyün 23-de sovet akimiyetiniñ ayırım siyasetine qarşı çıqqan Musa Mamut özüni yaqa. Böylece, halqınıñ küreş timsali ola…
Musa Mamut 1931 senesi fevral 20 künü Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Balıqlava rayonı Uzunci köyünde çoban Yağya Mamutnıñ qorantasında dünyağa kele. 1944 senesi qorantası doquz insandan ibaret edi – ana-baba, beş oğul ve eki qız. Sürgünlik neticesinde olar Taşkent vilâyeti Mirzaçul rayonı «Bayaut» sovet hocalığına tüşeler.
Sürgünlikniñ birinci aylarında açlıqtan Musanıñ eki oğlan ve eki qız qardaşı elâk ola.
13 yaşında oğlan pamuq bölüginde yükçü olaraq çalışmağa başlay. Mında Musanı defalarca döge ediler. Bir kere qırımtatarlarnıñ er ayılıq qayd etüvine keç qalğanı içün mahsus komendantnıñ emri ile köteklengeni sebebinden atta esini coyğan edi.
1956 senesi yanvar ayında 4 sınıfnı bitirgen bala köy hocalığınıñ mehanizatsiya oquv yurtuna kire. 1957 senesi dekabr 12-de oquv yurtunı bitirip, köy hocalığı maşinalarında çalışmaq aqqı ile traktorcı-maşnacı zenaatını elde ete. Tezden Zekiye Abdullayevağa evlene, Taşkent vilâyeti Yangiyül şeerine köçe ve mında 1973 senesine qadar çilengir olaraq çalışa.
Amma Musa ep Vatanına qaytmaq arzusı ile yaşay…
1975 senesi aprel ayında Qırımda qırımtatarlar ciddiy taqip etilgen vaqıtta yarımadağa köçe ve mında endi qalmaqnı tüşüne. Aqmescit rayonı Beş-Terek köyünde evni satın ala, amma evni resmiyleştirmege ve ailesini qayd etmege oña izin bermediler. Tezden oña ve apayı Zekiyege nisbeten pasport rejiminiñ bozuluvı sebebinden cinaiy işni açalar.
1970-1980 seneleri tarihiy vatanında yerleşmege istegen qırımtatarlar SSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ 1967 senesi sentâbr 5 künü ilân etken reabilitatsiyasından soñ olar ne içün alâ daa Qırımda yaşap olamağanını añlamay ediler. Qırım memurlarından bir şeyni ögrenmege tırışsalar, olarğa ya nasıldır bir añlaşılmağan cevap berile edi, ya 1967 senesi alınğan Qarar seslendirile edi. Soñkisiniñ zıt maddeleri ise çeşit fikirlerni yürsetmege içün alan yarata edi.
Soñra qırımtatarlarnı Qırımdan quva ediler… Öz tuvğan toprağında yaşamağa istekleri içün…
1976 senesi aprel 23 künü Musa yaqalandı, mayıs 13 künü Aqmescit rayon mahkemesi pasport rejiminiñ bozuluvı içün Mamutqa eki yıllıq apis cezasını belgiledi. Onıñ apayına ise eki yıllıq şartlı apis cezası berildi –o, üç çağına yetmegen balanı baqa edi.
Müddetni Musa Poltava vilâyeti Kremençug lagerinde keçire edi. Emekke insaflı yanaşuvı ve ibretli areket tarzı sebebinden bir qaç aydan soñ azat etile, serbest yerleşüvge yollanıla ve Kremençugnıñ «Neftestroy» qurucılıq montaj idaresine işke başlay.
Kremençug halq mahkemesiniñ qararı ile 1977 senesi iyül 18 künü Aqmescit mahkemesiniñ üküminde belginlengen müddetten doquz aydan evel azat etile ve Qırımğa Beş-Terek köyüne qayta.
Amma bunıñ ile aile dertleri bitmey…
Olarnı alâ daa qayd etmege razı olmaylar ve Qırımnı terk etmege talap eteler. Nice yollanılğan muracaatlarından fayda yoq edi.
1978 senesi iyün 20 künü Musa Mamutqa ve onıñ apayına nisbeten pasport rejiminiñ bozuluvı boyunca yañı cinaiy iş açıla. Cinaiy işniñ açılması ilân etilgen vaqıtta Mamut «uquq qoruyıcılar»nıñ ellerine artıq sağlam tüşmeycegini bildirdi.
Üç künden soñ, iyün 23 künü saba saat 10:30, militsiya hadimi evine kelgen vaqıtta, islâ olmaz bir şey yüz berdi.
Musa Mamut üstüne benzin tökip, özüni yaqa.
Beş künden, 1978 senesi iyün 28 künü, Aqmescit şeer hastahanesinde vefat ete…
Musa Mamutnıñ cenazesi künü o vaqıt Qırımda yaşağan (Musanıñ qorantası kibi, qaydsız) qırımtatarlarnıñ aydavcı şeadetnameleri tutıp alına. Beş-Terekke kirişler Devlet avtoinspektsiyasınıñ hadimleri tarafından nezaret etile, köyniñ etrafında naqliyat turağı yasaqlana.
Amma episi bir insanlar halqınıñ Qırımğa qaytması içün eñ qıymetlisi – canını bergen vatandaşı ile vedalaşmaq içün toplana ve cenazege cayav kete ediler…
Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ yolbaşçılığı – merkeziy akimiyet cinayetiniñ qafadarı – Musa Mamutnıñ vefatına hususiy bir diqqat ayırmadı.
Ukraina Komunistik Firqasınıñ Merkeziy komitetiniñ birinci kâtibi Vladimir Şçerbitskiyniñ Sovet Birliginiñ Kommunistik Firqası Merkeziy komitetine 1978 senesi iyul 9 künü bergen malümatında firqaviy tsirkulârınıñ «cansız» tili ile böyle aytıla edi: 1978 senesi iyün 23-de Aqmescit rayonı Beş-Terek köyünde 1932 senesi doğğan Mamut Musa qanunsız sürette satın alğan evinde üstüne benzin tökip, özüni yaqtı. Körgen yaralarından sebep vefat etti. Mamut Qırımğa apayı ve üç balası ile 1975 senesi keldi ve o vaqıttan berli qaydsız yaşay edi, bu sebepten 1976 senesi yaqalandı. 1978 senesi oña nisbeten kene de pasport qaideleriniñ ciddiy bozuluvı sebebinden cinaiy iş açıldı»…
Resmiy vesiqağa köre, cenaze künü mezarlıqta beyaz çarşaf ve üç qara şeritte: «Vatanında ayırımğa qarşı çıqıp, özüni yaqıp öldürdi», «Qıymetli Musa Mamutqa – qırımtatar halqından adaletsizlik qurbanına» kibi yazılar açılğan edi. Cenazede dört insan çıqışta bulundı, olardan biri şöyle dey: «Musa adaletli iş oğrunda vefat etti. Onıñ işine devam etmege ve Qırım – Vatanımıznı özümizge qaytarmağa söz beremiz»…
Musa Mamutnıñ deşetli ölümi aqqında mektübini kommunistik zalımı böyle bitire: «Qırım vilâyetiniñ hususiy olğanını köz ögümizge alıp, pasport rejiminiñ arttırılması ve Qırımğa tatarlarnıñ kütleviy kelmesine yol berilmemesi aqta teklifler mayıs 18 künü Sovet Birligi Kommunistik Firqasınıñ Merkeziy Komitetine kirsetildi».
Şçerbitskiyniñ aytqan işbu teklifler SSCB Nazirler Şurasınıñ №700 Avalesinde amelge keçti ve qırımtatarlarnıñ vatanğa qaytuv ketişatını daa da qıyın etti.
Akademik Andrey Saharov Beş-Terekte olğan faciadan bir qaç künden soñ Baş kâtip Leonid Brejnevge böyle yaza: «Muayyen vaziyetlerge baqmadan, Musa Mamutnıñ öz-özüni yaquvı 1944 senesi Stalinniñ zalım cinayeti ve 1967-1978 senesi SSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ Qararı ile qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyasından soñ kene de ayırım ve adaletsizilk qurbanı olğan qırımtatar halqınıñ milliy faciasınıñ neticesidir».
Akademikniñ mektübine cevap öyle de kelmedi.
Yazıcı ve uquq qoruyıcı Grigoriy Aleksandrov Musa Mamutqa «Qırım üzerindeki meşal» duyğulı eserini bağışladı:
MaMyTa rибeлb дokaзaлa,
БopoTbcя MoжHo дaжe oдHoMy.
Heлbзя cлoMиTb и пocaдиTb B TюpbMy
MeчTы, Haдeжды и cTpeMлeHbя…
Musa Mamutnıñ öz-özüni öldürüvi qırımtatar halqınıñ Qırımğa avdeti oğrunda küreşiniñ eñ yüksek noqtası oldı, onıñ özü ise – bu küreşniñ «canlı meşali»dir.
Borcumız – adaletsizlik ile teñ olmağan küreşte ğalebe qazanğanlarnı unutmamaqtır…. Canını feda etip, ğalebe qazanğanlarnı unutmamaq.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Şamil Alâdin
Şamil Seyit oğlu Alâdin (1912 s. iyül 12 - 1996 s. mayıs 21) – belli qırımtatar yazıcısıdır.
Şamil Alâdin 1912 senesiniñ iyül 12-de Yalta uyezdiniñ Mahuldür köyünde doğdı. Bağçasarayda yedi yıllıq mektepni bitirdi. Anda Şamil o zamannıñ belli ocası Yağya Bayburtlıdan ders ala, edebiyatqa sevgi ve aveslikni de oña şu ocası aşlay. Ondan soñ o Aqmescitte pedagogika tehnikumını bitirdi, soñra pedinstitutta oqudı.
Soñundan iri nesirci olıp yetişken Şamil Alâdin edebiyatqa 15 yaşında, yani 1927 senesi İsmail Gasprinskiyge bağışlağan ve “Yaş quvet”te basılğan “Tañ bülbüli” şiirinen keldi. Tehnikumda oquğan Şamil Alâdin gazeta ve mecmualarda bir sıra şiirler bastıra. Onıñ bu şiirleri 1932 senesi “Topraq küldi, kök küldi” serlevasınen çıqqan birinci kitabına kirdiler. Bu kitapqa yaş müellifniñ 10-dan ziyade şiiri kirgen olıp, o şiirler Şamil Alâdin ayatnıñ passiv bir közeticisi degil de, onıñ faal tasvir etici ekenini, o gazeta ve mecmualarda oqup bilgen şeyleri aqqında degil de, özü körgen, özünde eyecan doğurğan, özüni coşturğan vaqialar aqqında yazğanını köstereler.
1932 senesiniñ soñunda Şamil Alâdin Qızıl Orduğa çağırıla, anda Qızıl kazak atlılar polkunda hızmet ete. Soñra 1935 senesi o “Qızıl qazaqnıñ yırları” adlı ekinci şiiriy kitabını çıqara. 9 şiirden ibaret bu kitap şairniñ yañı icadiy araştıruvlar yolunda olğanını köstere. Bu araştıruvlar neticesinde müellif şunı añladı ki, oña öz fikirlerini istegeni kibi tolu ve keniş sürette ifade etmek içün nesirge baş urmaq kerek. Em öyle de yapa. Soñundan basılğan bir sıra nesir eserleri onıñ bu fikriniñ doğrulığını tasdiqladılar. Edip 1937 senesi ŞSCB yazıcıları birligine azalıqqa qabul oluna.
Ordu hızmetinden qaytıp kelgen soñ Şamil Alâdin aqiqiy eserler yazmaq içün çoq şey bilmek, çoq ayat tecribesini elde etmek kerekligini añlap, komsomol yollanmasınen Orta Asiyağa kete. Çırçıq qurucılığında ekskavatorcı olıp çalışa. Birinci beşyıllıqnıñ bu iri qurucılığı, büyük işçi kollektivi, andaki munasebetler, iş protsessindeki qıyınlıqlar yaş romantik yazıcı içün kerçekten de ciddiy emek ve ayat mektebi ola. Bu vaqialar esasında o çoq yıllardan soñ, sürgünlik devrinde “Eger sevseñ” romanını yazacaqtır.
1939 senesi Şamil Alâdin Qırımğa qaytıp kele ve onı Qırım yazıcıları birliginiñ vazifesine saylaylar. Aynı şu yılı onıñ 9-ıncı sınıflar içün tertip etken “Edebiyat hrestomatiya”sı basılıp çıqa. Onıñ Qırımğa qaytıp kelgen soñ yazğan “Sensiñmi, oğlum?” povesti işte şu qurucılıqta alğan teessüratları esasında doğğan eserdir. Onıñ esasını yaşlıqnıñ emek romantikası, coşqunlığı, yañı ayat entuziazmı teşkil etmekte. Bu yıllarda, yani 1936–1939 seneleri edebiyat mecmuasında onıñ bu povestinden başqa “Gecelev” ikâyesi, “Merdiven”, “Şalanda” povestleri ve diger eserleri basıldı, 1940 senesi ise şiiriy ve nesir eserlerinden ibaret “Ömür” adlı cıyıntığı çıqtı. Ayrı eserleri rus tiline tercime etilip, 1937 senesi “ПoэTы KpыMa” (Qırım şairleri) ve 1940 senesi “TaTapckиe пиcaTeли KpыMa” (Qırım tatar yazıcıları) cıyıntıqlarına kirsetileler.
1941 senesi cenk başlanğanınen cebege kete ve diger Qırım yazıcılarınıñki kibi, onıñ da icadiy faaliyeti uzaq devirgece üzüle. Cenkte o atlı ve cayav asker sıralarında vzvod ve eskadron komandiri olaraq uruştı, eki defa yaralandı.
Cenkten qaytıp kelgen Şamil Alâdin öz qorantasını Özbekistanda taptı. Mında o biraz vaqıt yaş temaşıcılar teatriniñ direktorı vazifesinde çalıştı, soñra 1949 senesinden başlap çoq yıllar devamında Özbekistan yazıcıları birliginiñ apparatında edebiy konsultant, mesül kâtip olıp çalıştı. 1965–1966 seneleri az vaqıt “Lenin bayrağı” muarririniñ muavini oldı, soñ kene Yazıcılar birligine işke keçti.
1980–1985 seneleri ise “Yıldız” mecmuasınıñ baş muarriri oldı. Çoq yıllar Özbekistan yazıcıları birliginiñ yanındaki qırımtatar edebiyatı sektsiyasınıñ reisi oldı.
Ekinci cian cenkiniñ iştirakçisi Şamil Alâdin 1957 senesi Oktâbr inqilâbı ve Vatandaşlar cenki vaqialarını aks ettirgen “Teselli” povestini yazdı. Aynı şu devirde yazılğan “Çauş oğlu” povesti ise yazıcınıñ ayatiy ve icadiy diapazonı daa ziyade kenişlegenini köstere. 1961 senesi “Eger sevseñ” romanı, 1969 senesi “Ruzgârdan sallanğan fenerler” romanı derc olundı.
Şamil Alâdin qırımtatar halqınıñ demokrat şairi, 1913 senesi reaktsionerler tarafından vahşiane öldürilgen Üsein Şamil Tohtarğazınıñ ayatına bağışlanğan “İblisniñ ziyafetine davet” povestini yazdı. Müellif şairniñ ömürini qandırıcı sürette ve aynı zamanda bediiy şekilde tasvir etti. 1979 senesi ayrı kitap olıp çıqqan bu povest Şamil Alâdinniñ tarihiy-vesiqalı edebiyat janrında elde etken daa bir müim icadiy muvafaqiyeti oldı.
1976–1977 seneleri Şamil Alâdinniñ eki cıltlıq saylama eserleri derc etildi. Bunda onıñ romanları ve ayrı povestleri kirsetildi. 1987 senesi ise edipniñ “Çoqraçıqlar” adlı büyük kölemde saylama eserleri kitabı neşir etildi. Bu kitapqa yazıcınıñ “Teselli”, “İblisniñ ziyafetine davet”, “Furtuna tınğan soñ” ve diger povestleri, ikâyeleri kirsetildi. “Çoqraçıqlar” kitabı Özbekistan yazıcıları birliginiñ Aybek adına mukâfatınen taqdirlendi. Edipniñ özüne ise Özbekistanda nam qazanğan medeniyet hadimi ve “Özbekistanda nam qazanğan sanat erbabı” kibi şerifli unvanlar berildi.
Böylelikle, ilki nesir eserlerini cenkten evel bastırğan Şamil Alâdin umumen cenkten soñki qırımtatar edebiyatında iri nesirci sıfatında icat etip keldi.
Şamil Alâdin 1994 senesi Vatanğa qaytıp keldi ve mında gazetalarda aktual mevzularda bir sıra publitsistik maqalelernen çıqışta bulundı.
Edip 1996 senesi mayıs 21-de, 84 yaşını toldurmadan vefat etti, Aqmescitniñ Abdal mezarlığında defin etildi.
Yazıcınıñ tarihiy vaqialarğa bağışlap yañı yazıp başlağan “Toğay bey” romanı bitmey qaldı. Romannıñ baş qısmını edipniñ qızı jurnalist Leylâ Alâdinova azırlap “Yıldız” mecmuasınıñ 1998 senesi 1-inci sanında bastırdı.
Şamil Alâdinniñ yaratıcılığınıñ diapazonı ğayet keniş olıp, çeşit janrlarda icat etken, büyük kölemli eserler – romanlar ve povestler yaratqan, acayip esse, ikâyeler yazğan, oçerkler ve publitsistik maqalelernen muntazam surette çıqışta bulunğan zemaneviy yazıcı edi.
Şamil Aladinniñ eserlerinde rastkelgen sözlerniñ cedveli
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Şamil Alâdinniñ resmiy saytı
- Alem-i Medeniye kitaphanesinde Şamil Alâdinniñ eserleri
- Safiye Kasse-İbraimova. ШaMилb AлядиH был TBopчeckoй личHocTbю и иMeл orpoMHый aBTopиTeT Qırım Sedası, 2008-03-28 (Rusça)


text:
Aprel 20-de evinde tintüv keçirilgen ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev «fevral 26 işi» çerçivesinde yaqalandı. Bunı ATR telekanalınıñ baş müdir muavini Lilâ Bucurova bildire.
«Eskenderni fevral 26-da mitingde iştirak etüvde qabaatlaylar», – dep yazdı Bucurova Facebookta.
Diger jurnalist Osman Paşayev bildire ki, Nebiyev Rusiye Taqiqat komiteti tarafından yaqalandı.
«İşni Bulat Ravilyeviç Azizov alıp bara. Mında ayrı bir tsinizm bar, qırımtatarlarğa qarşı işlerni kazanlar baqa. İş taqiqatçısı – Pavel Nikel. O da yahşı. Küneş batqan soñ, saba erte kibi yaqalamaq – eñ uyğundır», – dep yazdı o Facebookta.
Qırım.Aqiqat bildirgeni ki, Eskender Nebiyevni aprel 20-de aqşam evinde tintüv keçirilgen soñ yaqaladılar.
Bundan evel mezkür iş boyunca Ali Asanov yaqalanğan edi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Vinnitsada Qırımtatar-ukrain medeniy merkeziniñ zemaneviyleştirilmesi boyunca işler içün 2 million grivna kerek olacaq.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa leyha idarecisi Taisa Gayda bildirdi. Onıñ sözlerine binaen, bu tahminiy fiyattır, tam miqdar leyha işleri bitirilgen soñ belli olacaq.
«Leyha-fiyat vesiqalarınıñ azırlanılmasına para ayırğan metsenat tapıldı, leyha endi işletile, bundan soñ tam fiyatnı aytmaq mümkün olacaq», – dedi Gayda.
Onıñ qayd etkenine köre, laf «Eski şeer» qasabasındaki baqımsız qalğan bina aqqında kete, evel onıñ bir qısmında kvartal komiteti yerleşken.
Qırım işğal etilgen soñ Vinnitsa vilâyetine köçken ve bu yerde «Vetan» birleşmesini teşkil etken qırımtatar cemiyetiniñ temsilcileri sentâbr 27-de, salı künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında yaqın künlerde bina kirası aqqında vesiqanı imzalamağa niyetlengenleri aqqında bildirdi.
«Bu afta Vinnitsa şeer şurası ile bina kirası aqqında vesiqalar imzalanmaq kerek, olar artqa bermesin dep, bu aqta ilân etmek qararını aldıq», – dep qoştı Gayda.
Gaydanıñ qayd etkenine köre, söz bina kirası kiçik fiyatqa berilecegi aqqında yürsetile. Onıñ fikrince, tahminen 500 kvadrat metrni teşkil etken binada tamir işleriniñ yapılmasına bir yılğa yaqın vaqıt kerek olacaq.
«Vetan» teşkilâtı ve Vinnitsa şeer şurası icra komiteti arasında Qırımtatar medeniy merkezi içün binanıñ ayırılması aqqında muzakereler 2014 senesi küzde başlandı.
2014 senesi mart ayından başlap, Vinnitsa ve Vinnitsa vilâyetine bir qaç yüz qırımtatar kelip, yerleşti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde FSB tutqan Ukraina deñizcileriniñ cezası belgilenecek oturışuv başladı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye uquq qoruyıcıları telükesizlik tedbirlerini quvetleştire, mahkeme binasına politsiya maşinaları, mahkeme vekilleri ve Rusiye OMON hadimleri keldi.
Qırım.Aqiqat alğan malümatqa köre, mahkeme oturışuvları üç salonda keçirilecek. Diñlevlerge ancaq Rusiye kütleviy haber vastaları içün tizilgen cedveller boyunca kirmek mümkün. Oturışuvğa kelgen rusiyeli aq qorçalayıcılar içeri alınmadı.
Jurnalist Anton Naumlük bildirgenine köre, al-azırda tutılğan Ukraina deñizcilerinden biri Yuriy Budzılonıñ cezası belgilene. Qadı – Andrey Dolgopolov, advokat – Ayder Azamatov.
«Bugün qadılar Viktor Mojelânskiy, Andrey Dolgopolov ve Mihail Belousov 12 deñizciniñ cezasını belgileycek, qalğanlarını mahkeme yarın baqacaq. Yaralanğanlarnıñ cezası Keriçte belgilecek, olar arbiy bölükniñ tibbiy qısmında buluna», – dep bildirdi jurnalist.
Daa evel haber etilgeni kibi, qırımlılar Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ binası ögünde toplaşa. Olar FSB esir alğan Ukraina askerlerine qoltutmağa keldi.
Salı künü saba belli oldı ki, Ukraina deñizcilerini sekiz qırımlı advokat imaye etecek.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bazarertesi künü bildirgenine ki, Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina Arbiy deñiz quvetlerine ait üç gemini noyabrniñ 25-nde Keriç boğazında zapt etip, 24 Ukraina askerini tuttı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovanıñ malümatına esaslanıp bildirdi ki, Keriç boğazında esir alınğan üç Ukraina askeri Keriç hastahanesinde buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde işğal etilgen Qırım ve Aqyarnı ziyaret etip, yarımada işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan tedbirlerde iştirak etecek, dep bildire Kremlniñ matbuat hızmeti.
«Devlet yolbaşçısı Balıqlava issilik elektrostantsiyasınıñ ve video konferentsiyası vastasınen Taman issilik elektrostantsiyası ve Tamandaki «Port» ast stantsiyasınıñ işke tüşürilmesinde iştirak etecek. Aqyarda prezident 1854-1855 seneleri şeerni mudafaa etkenlerniñ hatıra kompleksi ve 1941-1944 seneleri «Malahov kurganını» baqacaq», – dep aytıla haberde.
Şu künü, matbuat hızmetiniñ qayd etkenine köre, Putin Aqmescitte Qırım ve Aqyar cemaatçılığınıñ vekillerinen körüşip, Qırım ve Aqyar ilhaqınıñ beşinci yılına bağışlanğan merasimlerde iştirak etecek.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ bildirgenine köre, Putin Qırım ilhaqınıñ beşinci yılını qayd etüv merasimlerinde iştirak etecek.
Martnıñ 15-nde Aqmescitte Rusiyeniñ Qırım ilhaqınıñ beşinci yılı munasebetinen «resmiy tedbirler» keçirildi. Tedbirlerde Qırım ükümetiniñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov, Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya, Rusiye Devlet dumasınıñ spikeri Vâçeslav Volodin, Rusiye Devlet dumasınıñ deputatları iştirak etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyege Vâçeslav Volodin reisligi altında Devlet dumasınıñ Rusiye eyyeti ve Rusiye ükümeti azalarınıñ işğal altındaki Qırım ziyaretinen bağlı narazılıq notasını bildirdi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında avgust 24-te Ukraina mustaqillik künü munasebetinen avtoyürüş keçirildi. Geniçesk rayonı devlet memuriyetiniñ reis muavini Gülnara Bekirova Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, Herson vilâyetiniñ yerli meclisleri avtoyürüşniñ teşkil etilmesi ve keçirilmesinde faal iştirak ettiler.
Otuzdan ziyade maşina qırımtatar ve ukrain bayraqları ile Geniçesk rayonını dolaştı. Soñra avtoyürüş iştirakçileri Geniçeskte bayram tedbirleri keçirilgen yerge keçtiler.
«Bu bizim bayramımızdır. Can-yürekten Ukraina ile berabermiz», – dep ayttı Bekirova Qırım.Aqiqatqa.
«Bizler Ukrainağa qoltutamız! Qırımda yaşağan vatandaşlarımıznen bağ tutamız. Olar yañı akimiyetni zornen qabul eteler. Qıtağa çıqsalar, mında nefes almaq bile qolay olğanını aytalar. Qırım Ukraina terkibinde olacağına ümüt etemiz ve isteymiz», – dep qayd etti Novoalekseyevka qasabasındaki Meclisniñ yañı saylanğan reisi Veyser Sarıbelâlov Qırım.Aqiqatqa.
Yarmalıqta qırımtatar ustalarınıñ eserleri taqdim etildi, kontsertte ise qırımtatar icracıları çıqışta bulundılar.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirgenine köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı biraz eksilse de, yaqın aftalarda bu virus tarqaluvınıñ artması beklenile.
«Soñki eki afta keçken aftalarğa baqqanda hasta sayısı biraz eksile. Keçken aftağa baqqanda şimdi hasta sayısı 0,8% arttı. Bu yañı yıl bayramlarından çıquv raqamlarıdır. Soñki künlerniñ raqamları arta ve, mence, kelecek afta yarımadada hasta sayısını aks etecek tarafsız raqamlarnı körecekmiz», – dedi Penkovskaya yanvarniñ 13-nde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ malümatına köre, 65 yaştan büyük hastalarnıñ sayısı 30% arttı.
«Bunı em vefat sayısında, em yañı koronavirus hastalarınıñ sayısında köremiz. Bunı bu künleri olğan faalliknen bağlaymız – soy-sop ve büyüklerni ziyaret etüv, elbette, kelecek eki-üç afta devamında bu hasta sayısına tesir etecek», – dedi Penkovskaya.
Keçken künü Qırımda 213 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi ki, koronavirus pandemiyası sebebinden cemaat aşağan yerlerniñ iş sıñırlavları yanvarniñ 15-nde lâğu etile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ idare şurasınıñ neticesinde bir sıra qarar qabul etildi – olarnıñ arasında: dünya memleketleri parlamentlerine 1944 senesi qırımtatarlarnıñ yarımadadan sürgün etilmesiniñ genotsid olaraq tanılması ile bağlı ve Qırımtatar Milliy Meclisine qıtaiy Ukrainada Qırım Müftiyliginiñ teşkil etilmesi aqta muracaatlarnı yollamaq.
Şu sırada böyle qarar alındı – qırımtatarlarnıñ milliy mektep, bala bağçalarınıñ quruculığı meseleleri boyunca ihtiyaclarını, diniy saada ihtiyaclarını, cami, medrese qurucılığı ve Herson vilâyetine sürgünlik yerleri ve diger rayonlardan köçip kelgenler içün evlerniñ qurucılığı ile bağlı ihtiyaclarnı belgilemek.
Bunıñ azırlığı içün iş gruppası teşkil etilecek, onıñ terkibinde Meclis ve yerli meclislerniñ azaları kire.
II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ idare şurasınıñ nevbetteki toplaşuvı 2016 senesi aprel 15-17 künleri Litvaniya paytahtı Vilnüste keçirilecektir.


text:
Qırımda «Tral» şirketiniñ sabıq işçilerine aylıq borçları ve keç qalğan muddeti içün tazminat tölendi. Tölengen paralarnıñ miqdarı 150 biñ rubleni (68 biñ grivna civarında) teşkil etmekte.
Bu aqta Moskva nezareti altındaki Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Muessisede bildirilgenine köre borç, işçiler işten boşatılğan künü ödenmege sebebinden taa keçken yılnıñ noyabr ayından berli toplanğan eken.
Rusiyeniñ memuriy qanun bozuv Kodeksiniñ 6 q. 5.27 maddesi mücibi (iş munasebetleri çerçivesinde cinaiy areketleri olmağan alda, belgilengen muddet içinde aylıq ve diger tölevlerniñ tolusınen ya da qısmen ödenmemesi) işçi aqqını bozğan müdürge qarşı memuriy ceza davası açılğandır.


text:
AQŞ basım böligi reseylik äskerilerden qwralğan WQŞQ äskeriniñ Qazaqstanğa kirgenine qatıstı saualdarı bar. Bwl turalı AQŞ memlekettik hatşısı Entoni Blinken NATO elderi qorğanıs ministrleriniñ onlayn jiınınan soñ mälimdedi.
Blinken Qazaqstan biliginiñ beybit narazılardıñ qwqığın bwzbay, öz küşimen qoğamdıq tärtipti ornatuğa mümkindigi bar dep sanaydı.
“Nege Qazaqstanğa şetten kömek kerek bolğanı tüsiniksiz, sebebin jaqın uaqıtta biluge tırısamız” dedi ol.
AQŞ memlekettik hatşısı “Jaña tarih körsetkendey, orıstar üyleriñizge kirse, keyde olardı şığaru öte qiın boladı” dedi Blinken.
Bwğan deyin AQŞ Qazaqstan biligin mäseleni beybit jolmen şeşuge şaqırğan edi.
Qazaqstanda bilikke qarsı narazılıq qandı qaqtığısqa wlasqan soñ Qazaqstan prezidenti Toqaev WQŞW-dan kömek swrağan. 1992 jılı Mäskeudiñ bastamasımen qwrılğan wyım osıdan soñ Qazaqstanğa äsker jibergen. Elge kelgen äskerilerdiñ basım böligi – Reseyden. Bwdan bölek, wyımğa müşe Belarus', Armeniya jäne Qırğızstan da äsker jiberdi.
Toqaev elge şabuıldı “terrorister” jasadı dep mälimdep, küştik qwrılımdarğa eskertusiz oq atuğa rwqsat bergen.
Resey qorğanıs ministrligi WQŞW äskerileri “antiterrorlıq operaciyağa qatıspaytının”, nısandardı küzetetinin mälimdedi. Resey basşısı Putin Qazaqstandağı jağdayğa qatıstı resmi mälimdeme jasamadı.
Batıstağı jäne Reseydegi keybir sarapşılar Putin Sovet odağın qalpına keltirudi tırısıp jatır dep sanaydı. Kreml' mwnday jospardıñ joğın aytıp keledi.


text:
Qırımda apiske alınğan ve aq qorçalayıcı teşkilâtlar tarafından Kremlniñ siyasiy mabüsi olaraq tanılğan qırımtatar faali, siyasetçi ve jurnalist Nariman Celâl bundan evel qoltutuv sözlerinen yazğan mektüplerini aydınlatqan ukrainalı aq qorçalayıcı, faal, yazıcı, jurnalist ve memurlarğa muracaat etti. Qırım.Aqiqat Nariman Celâlnıñ mektüp metnini derc ete.
Qıymetli dost ve zenaatdaşlarım! Qoltutqanıñız içün sağ oluñız!
Siznen bir yolnen ketmek menim içün şereftir. Aynı qıymetlernen yaşamaq ve aynı maqsadnen küreşmek
Siznen bir yolnen ketmek menim içün şereftir. Aynı qıymetlernen yaşamaq ve aynı maqsadnen küreşmek: devletimizniñ inkişafı ve pekitilüvidir.
Bugünki sınavlar – şahsiy ve umumiy – sovet keçmişinden zemaneviy demokratik memleketke ketkenimiz eski alına qaytmaycağını kefalet ete, dep ümüt etem.
Bizim vazifemiz – devlet ve cemaat sağlığını pekitmektir
Ne yazıq ki, Rusiye imperiya hastalığınıñ tekrarlanmasını keçirip, hastalıq alını qaldırmağa ve tek özüniñ degil, bizim de islâatlarımızğa sert bir şekilde mania olmağa tırışa.
Eminim, telükelerge baqmadan, Ukraina ve ukrainalılar bu hastalıqqa qarşı immunitetini isbatladılar. Ve bizim vazifemiz – devlet ve cemaat sağlığını pekitmektir.
Birinciden – milliy suverenitetni ğayrıdan tiklemek.
2022 senesi fevralniñ 1-i
Qırımtatar faali, siyasetçi ve jurnalist Nariman Celâlnıñ muracaatını «Vidrocennâ» fondunıñ icra müdiri (1998-2017 seneleri), felsefe ilimleri doktorı Yevğen Bıstrıtskıy Facebook saifesinde derc etti.
Qırım.Aqiqat, Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali, siyasetçi ve jurnalist Nariman Celâlnıñ (vesiqalarda – Celâlovnıñ) yazğanlarını derc ete. Evelki mektüpni mında oqumañız mümkün.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi, dedi «112 Ukraina» telekanalında halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavına yekün çekip.
«Afta devamında Ukrainanıñ memuriy sıñırından bir yük maşinası bile keçmedi», – dedi o.
Çubarovnıñ sözlerine köre, qaynaqlarnıñ malümatına binayen, qamaçav devamında «işğalci akimiyet vekillerine kâr ketirgen elastı aqımı tükendi».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev noyabr 26 künü Cenevrede, İnsan aqları boyunca komitetniñ BMT milliy azlıqlar Forumında maruza ile çıqışta bulundı. Öz çıqışında o Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadada qırımtatarlarqa qarşı yapılğan basqılarnı aydınlattı, dep haber ete Qırım Haber Agentligi.
O dedi ki, şimdi Rusiye, işğal etilgen Qırımda ealini deñiştirmek içün mahsus siyaset alıp bara, bu ise Cenevre Konventsiyasına qarşı kele.
«1949 senesi qabul etilgen dörtünci Cenevre Konvantsiyasına qarşı çıqıp, ealini deñiştirmek içün siyaset alıp barıla. Bizim malümatımızğa köre, Qırımğa Rusiyeden 120 biñden ziyade insan ketirildi, bunen beraber tahminen 27 biñ insan çıqtı ve Ukranda resmiy olaraq muacir olaraq qayd etildi. Soñki vaqıa – bu qırımtatar faali Nedim Halilovnıñ Qırımdan çıqarılması, o şimdi Krasnodar vilâyetinde buluna ve narazılıq bildirip açlıq ilân etti», – dedi Bariyev.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov aktsiya iştirakçileriniñ Qırım ile memuriy sıñırda Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ temsilcileri ile umumiy hızmetke azır olğanını bildirdi.
«Talimat keçirile, yerlerniñ donatuvı, 15-den anda bizim faallerimiz turacaq. Biznen eñ başından turğanlar ileride de Qırım ile memuriy sıñırda nezaret kiriş noqtalarında turacaq. Kelecekte kiriş noqtasında vatandaşılq nezareti olacaq. Qaparcılıqqa, elastığa yol bermemek içün , ve, asılında, Ukraina qanuniyetini yerine ketirmek içün», – dey İslâmov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ sözlerine köre, al-azırda «Asker» cemaat birliginde qayd etilgen bir elli faali ögretile.
Devlet sıñır hızmetinde deyler ki, oqutuvnıñ soñunda faaller imtianlarnı berecek ve «er bir faalige köre ayrı qarar alınacaq».
Mında şunı da qayd ettiler ki, faaller nezaret hızmetleriniñ işine kirişmeycek, esas vazifeleri – mütenasip hızmetlerniñ areketleriniñ cemaat nezaretini keçirmek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırımda nevbetteki sefer billbordta yerleştirilgen Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ resimini boyanen kirlettiler. Bunı Facebookta dekabr 11, bazar künü, ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov haber etti.
«Adiy billbord. Qırım – 10.12.16», – dep yazdı İslâmov.
İçtimaiy ağda yerleştirigen resimde, üzerinde Putinniñ resimi ve onıñ Qırım ile Aqyar aqqında sözleri yerleştirilgen poster boyanen kerletilgeni körüne. Bundan ğayrı, poster yerleştirilgen soqaq körünmey.
Soñki sefer Qırımda Putinniñ resimi ile plakatlar kirletilgeni aqqında sentâbr ayınıñ başında haber etile edi. Keriçniñ yataq rayonında Rusiye prezidentiniñ süreti ile billboardnı qara boya ile kirlettiler. Ziddiyet Voroşilova soqağında «Silpo» tükânı rayonında yüz berdi.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte Puşkina soqağında yerleşken evniñ ögünde yapılğan Rusiye prezidentiniñ süretine boya töktiler.
Putinniñ resimleri Qırımda bozulğanı – tek-tek adiseler degil. Kommunal hızmet hadimi «AN-Krım» agentigine aytqanı kibi, öbür sefer Kuybışev soqağında resim zarar körgen edi, lâkin onı «temizlep oldılar».


text:
ABD ve Türkiye prezidentleri Donald Trump ve Recep Tayyip Erdoğan bazarertesi künü, aprelniñ 29-nda, C-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleriniñ Türkiyege teslim etilüvini telefonda laf ettiler. Bunı resmiy haberlerde em Ankara, em Washington tasdıqladılar, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı.
Türkiye tarafınıñ haberinde Erdoğan Trumpqa C-400 teslimatı ile bağlı meselelerni muzakere etecek ortaq işçi gruppanı meydanğa ketirmege teklif etti, dep aytıla. Beyaz Saray bunı qayd etmey.
Türkiyeniñ Rusiyeden C-400 komplekslerini satın almaq planları ABD tarafından tenqit etilmekte. Mında Rusiye silâsınıñ Türkiyede yerleştirilmesi NATO standartlarına zıt kele, dep qayd eteler.
Erdoğan Türkiye öz qararından vazgeçmeycek, dep bildirgen edi. Yaqında bunı Moskvada Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşip de tasdıqladı.
Birinci kompleksler iyül ayında teslim etilecek, dep haber etile. ABD ve Türkiye arasında añlaşmamazlıq çıqarğan diger meseleler arasında Amerikanıñ İranğa qarşı sanktsiyaları, Suriyedeki vaziyet – anda Erdoğan Birleşken Devletlerniñ «İslâm devleti» terror teşkilâtı ile küreşte ittifaqdaşı olğan kürtlerge qarşı silâlı tedbirler keçirecegini ayta.


text:
Auğanstannıñ Wlttıq qauipsizdik agenttigi tıñşılıq jasadı dep küdikpen keminde 10 Qıtay azamatın elden şığarğanın mälimdegen. Biraq, bwl turalı Qıtay ..
Biıl 10 qañtarğa belgilengen mäjilis jäne mäslihattar saylauın baqılaytın keybir baqılauşılardan «koronavirus» tabılğanı habarlandı. Almatılıq belsend..
NATO qwramındağı birqatar Europa elderiniñ 2021 jılı Ündi-Tınıq mwhitına äskeri küşterin ornalastırudı josparlap jatqanın bwğan deyin de saytımızda bi..
Qırğızstanda prezidenttik saylau ötetin kün jaqındağan sayın talapkerler arasındağı jäne saylaudağı administrativti resurstar, zañnıñ saqtaluı, sonday..
Kapitoliydegi şabuıldan keyin AQŞ-ta birneşe memlekettik qızmetker öz erkimen otstavkağa kete bastadı. Bügin Aq üydegi Wlttıq Qauipsizdik Keñesiniñ ta..


text:
«Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ» bildirgenine köre, işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında yarımada kirişinde FSB sıñır hızmetiniñ hadimleri qırımlılardan Rusiye pasportını köstermelerini talap ete. Pasportı olmağanlarğa memuriy ceza qararı yazıla.
Aq qorçalayıcılarğa para cezasını alğan Yalta sakini muracaat etti. Telükesizlik maqsadınen teşkilât adını aytmay. Kyivden Qırımğa qaytqan qadınnıñ bildirgenine köre, bir buçuq saat devamında onı «Perekop» keçiş noqtasında – «Çaplınka» Ukraina keçiş noqtasınıñ qarşısında – FSB hadimi sorğuğa çekti.
Neticede qırımlı «Rusiye Devlet sıñırını keçüv qaidelerini bozğanı içün» 2000 Rusiye rublesi para cezasını aldı, dep aytıla aq qorçalayıcılar derc etken qararda.
Qararda qayd etilgenine köre, «yarımadağa kirmek (çıqmaq) içün Rusiye devlet sıñırında Ukraina pasportı kelişmey, çünki bu vatandaşqa Rusiye pasportı berilgen edi».
Diger menbalar bu malümatnı tasdıqlamay. Rusiye FSBsi bu adiseni resmiy şekilde izaatlamay.
«İşğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırından keçkende RF akimiyetiniñ Qırımda bergen «pasportlarnı» qullanmaq talabı ve Ukraina vatandaşı pasportını qabul etmemek işğalci memleketniñ vatandaşlığını almağa zorlav şekillerinden biri ola, yani halqara gumanitar uquqnı boza, hususan 1907 senesiniñ Gaaga şartnamesiniñ 45-inci maddesini (qara cenkniñ qanunları ve adetlerine dair şartname)», – dep añlattı QAQG talilcisi Aleksandr Sedov.
Aq qorçalayıcılar, bu areketler «işğalci memleketniñ vatandaşlığını almağa zorlap, Rusiye vatandaşları mecburiyetlerini yerine ketirmege mecbur eteler, Qırım sakinlerini Rusiye qanunlarına köre taqip eteler, aq ve serbestlikni, hususan areket serbestligini bozalar», dep qayd ete.
İyül ayınıñ başında işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi bildirdi ki, yarımadada qayd etilgen qırımlılar memuriy sıñırnı Ukraina pasportınen keçmege tırışsa, para cezasını alacaq. Ukraina işğal etilgen Qırımda berilgen Rusiye pasportlarını tanımay ve esas Ukrainağa olarnen kirmege mümkün degil.
«KrımSOS» vatandaş teşebbüsi Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebağa ariza yollap, Rusiye tarafından Qırım sakinleriniñ Herson vilâyeti ve işğal etilgen yarımadanıñ memuriy sıñırdan serbest keçüviniñ qanunsız sıñırlanmasına cevap bermege rica etti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Frenkistan tış işler nazirliginiñ qıtaiy Avropa departamentiniñ müdiri Florence Mangin ile körüşti. Bunı vekâletliniñ matbuat hızmeti bildire.
«Körüşüv devamında işğal etilgen yarımadada vaziyetniñ beterleşüvi aqqında söz ketken edi. Şu cümleden, Mustafa Cemilev qırımtatarlarğa qarşı ayırımlarnıñ artması aqqında tarif etti: faallerniñ yaqalanuvı, mülkniñ zapt etilmesi, tintüvler, insanlarnıñ ğayıp oluvı aqqında ve ilâhre. Ayrı diqqat işğalci akimiyetniñ qırımtatarlarnıñ yuqarı temsiliy organı olğan Meclisniñ faaliyetini yasaq etmek niyetine celp etilgen edi», – denile beyanatta.
«Rusiye qırımtatarlarnı quvmaq içün er şeyni eter. Qırımtatarlarnı tuvğan torpağından ketmege mecbur etecek şaraitlerni meydanğa ketire», – dedi Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, qırımtatarlar öz qarşılığı ve milliy areketiniñ zulumsız tabiatını saqlay.
Beyanatta bildirilgeni kibi, Florence Mangin Frenksitan tarafından qırımtatarlarğa tam destek olğanını bildirdi ve Frenkistan Ukraina topraq bütünligi boyunca mevamını deñiştirmegenini qayd etti.
«Frenkistan Rusiye tarafından Qırımnıñ qanunsız işğalini tanımay ve tanımaycaq», – dep bildire Florence Manginniñ sözlerini vekâletliniñ matbuat hızmeti.
Poklonskaya Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kommunikatsiya
Kommunikatsiya bul pikir ha'm mag'lıwmattı jetkerip beriw ha'reketi. Kommunikatsiyanın' ulıwma tu'rleri to'menegishe:
Doslar menen so'ylesiw, kitap oqıw yamasa unatqan adamın'dı qushaqlawlar baylanıstın' a'piwayı tu'rleri bolıp esaplanadı.
Telefonlar (qon'ıraw etiw), kompyuterler (internet ha'm elektron xat), radio ha'm televidenieler texnologiyadan ja'rdeminde baylanıs jasawg'a mısal bola aladı.
Ta'biyiy baylanıs degende haywanlardın' bir-biri menen baylanıs jasawı tu'siniledi. Olar bir-birine o'zlerinin' qay jerde ekenligin (eger joytılıp qalg'an bolsa), jıllı jerlerge ko'shiw waqtı bolg'anlıg'ın, qa'wipli jag'daylardın' jaqınlıg'ın yamasa ananin' balasın shaqırıwın aytıwı mu'mkin. Haywanlar bir-birine tek g'ana belgi bermesten, olar o'zlerinin' territoriyasında bul jerler olarg'a tiyisli ekenligin basqa haywanlarg'a bildiriw ushın belgiler qaldıradı. A'dette topar basshısı basshı ekenin bildiriw ushın belgi qaldıradı.


text:
Oksana Zabujko
Oksana Stefanivna Zabujko (ukraince OkcaHa CTeфaHiBHa Зaбyжko; 1960 s. sentâbr 13, Lutsk ş. doğ.) – ukrainalı şaire, yazıcı, edebiyatşınas, publitsist, cemaat erbabı. Öz icadında ukrainalı kimligine büyük diqqat ayıra.
Tercimeial[deñiştir | kodunı deñiştir]
1977-1982 seneleri Şevçenko adına Kiyev universitetiniñ felsefe fakultetinde oquy, soñra universitetniñ etika ve estetika kafedrasında aspiranturanı bitire (1986). 1987 senesi «Sanat çeşiti olaraq lirikanıñ estetik tabiatı» mevzusında dissertatsiyanı qorçalap, felsefe ilimleriniñ namzeti ola.
1986-1988 seneleri Çaykovskiy adına Kiyev konservatoriyasında estetika ve medeniyet tarihından ders bere. 1988 senesinden Ukrainanıñ İlimler akademiyasınıñ Felsefe institutını hadimi ola. 1992-1994 seneleri davet etilgen yazıcı ve Fulbrayt stipendiatı kibi AQŞnıñ Pensilvaniya, Garvard, Pitsburg kibi universitetlerinde bulundı.
Şiiriyet[deñiştir | kodunı deñiştir]
Nesir[deñiştir | kodunı deñiştir]
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Oksana Sabuschko // Munzinger Personen (HeM.)
- Sentâbr 19 künü doğğanlar
- 1960 senesinde doğğanlar
- Bиkипeдия:CTaTbи c иcToчHиkaMи из BиkидaHHыx
- Bugün sağ olğan adamlar
- Bиkипeдия:CTaTbи co ccылkaMи Ha элeMeHTы BиkидaHHыx бeз pycckoй пoдпиcи
- Vikipediya:CTpaHицы c иcпoлbзoBaHиeM пapaMeTpa «HaзBaHиe» B шaблoHe «Infobox»
- Elifbe sırasına köre adamlar
- Yazıcılar
- Cemaat erbapları
- Ukraina adamları


text:
Yaltada Büyük Yaltada yaşağan sürgün olunğan grajdanlarnıñ 2014 senesi abadanlaştıruv programması tasdıqlandı. Bunıñnen bağlı vesiqa avgustnıñ 20-de Yalta şeer şurasınıñ sessiyasında qabul etildi.
Milletlerara işler ve migratsiya şeer idaresiniñ yolbaşçısı Enver Ametovnıñ aytqanına köre, programma region içün eñ müim olğan beş obyektni qaplap ala.
Onıñ fikirince, esas yeñiş şeer programmasına Qırımnıñ yalı boyunda Vasilyevka köyü civarında ilk Cuma Cami içün 0,5 ga topraq damartısı içün uquqiy vesiqalar resmiyleştirilmesiniñ kirsetilmesi oldı.
Programmada «Zvözdoçka» yataqhanesinde tamir işleri, Nikita qasabasında kanalizatsiya ağlarınıñ qurucılığı ve Alupka ve Köreizde musulman mezarlıqları içün eki topraq damartısı qayd etildi.
Programmanıñ para miqdarı 1 million 670 biñ rubleni teşkil ete. Ametovnıñ aytqanına köre, bu para yalıñız esas meseleler çezilmesine yetecek.


text:
Qıpçaq tilleri
Qıpçaq tilleri - Türkiy tillerine kirgen bir til gruppasıdır.
- Qadimiy Qıpçaq tili* (Qıpçaq tillerniñ kelgen yeri)
- Qıpçaq-Noğay - Noğay tili, Qazah tili, Qaraqalpaq tili, Qırımtatar tili¹ (çöl şivesi), Ferğana Qıpçaq tili*
- Qıpçaq-Kuman - Kuman tili*, Qaraçay-Balqar tili, Qaray tili, Qırımtatar tili¹, Qumıq tili, Qırımçaq tili, Urum tili¹
- Qıpçaq-Bulğar - Qazantatar tili, Başqırt tili, Sibir tili
- Qıpçaq-Qırğız - Qırğız tili, Altay tili¹
izaat: *Ölü tiller
1. Önemli bilgi: Qırımtatar tili ve Urum tili Oğuz tillerinede sayıla. Altay tili Haqas-Altay tillerinede sayıla.


text:
«Saylavlar» yekünlendi, cezalavlar arttı.
Böyleliknen qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov öz Facebook saifesinden işğal etilgen Qırımda sentâbr 16 künü keçirilgen kütleviy tintüvlerge seslendi.
«İşğalciler yüzsüzlik yapalar, memuriy cezalar ile qorquzalar. Qırımda qırımtatarlar ve azatsever insanlar aqiqiy telüke astındalar. Qırımda cebirniñ artması boyunca halqara toplulığınıñ munasebeti aqqında Kiyevde birazdan başlaycaq çeşit memleketlerniñ elçileri ile körüşüvlerde söz yürsetecekmiz»,– dep yazdı o.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, saba sentâbr 16 künü qırımtatar milliy Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de tintüv keçirildi, neticede onıñ bilgisayarı tutıp alındı.
Bundan soñ qırımtatar milliy Meclis binasını da sarıp aldılar, anda şimdi tintüvler keçirile.
Qarasuvbazar regional Meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde de tintüvler keçirildi, bundan soñ onı sorğuğa alıp kettiler.


text:
Qırımda Taqiqat komitetiniñ hadimleri Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ Bağçasraydaki evine tintüvni keçirmege keldiler. Jurnalistlerge evniñ yanında çalışmağa izin bermeyler, – yazdı öz Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov.
«Saat 20:00 Qırımtatar Milliy Meclis reisi muavini İlmi Ümerovnıñ Bağçasaraydaki evine Taqiqat komitetiniñ üç hadimi keldi. Tintüv başlandı. Neni qıdıralar, şimdilik belgisizdir… Çıqarmağa ve yazmağa yasaq eteler»,– dey Çubarov.
Evel Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Ümerovnıñ 7 saat devam etken sorğusı soñuna yetti, bundan soñ taqiqatçılar tintüv ile Bağçasarayğa yol aldılar . Ümerovnıñ tuvğanlarınıñ sözlerine köre, taqiqatçılar Meclis reisiniñ muavinini «fevral 26» işi boyunca «bir qaç doğruluv sual bermek içün» çağırdılar.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavınıñ toqtatılması mümkün. Eger de telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre matbuat vastası olaraq qayd etilmese, işi toqtatılacaq.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
Bugün Nazirler Kabineti, rf silâlı tecavuzı neticesinde viran etilgen ya da bozulğan mesken aqqında malümat beyanatını berüv ceryanını kenişletti ve adiyleştirdi. Reintegratsiya nazirliginiñ taqımı maqbul qararnı azırladı.
Diia qullanımı bu ceryanğa qatıldı. Keçenlerde ukrainalılar Diia vastasınen tek rf tolu miqyaslı tecavuzı vaqtında viran etilgen mesken aqqında malümat yolla ediler, şimdi ise ceryan kenişletildi: bu qullanma, duşman tarafından 2014 s. fevral ayınıñ 19-ından başlap bozulğan mülk aqqında malümat ala.
Hatırlatamız ki, malümat beyanatı Diia portalı ya da qullanımı vastasınen “Bozulğan mülk” bölüginde şahsen olaraq berile bilir. Bu da Hızmetler merkezinde ya da notarius yardımınen yapıla bilir. Bağlantığa basıp daa tafsilâtlıca oquñız.


text:
Ğayıp olğan qırımtatarı Fahri Mustafayevniñ cesedi Bağçasaray rayonınıñ Aromatnoye köyü civarlarında topraqqa kömülgen alda tapıldı.
Bu aqta qırımtatar faali Nariman Celâl Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi. Onıñ aytqanına köre, öldürüv sebebi «para ola bile».
Celâlnıñ bildirgenine köre, Fahri Mustafayevni öldürüvden şübheli sayılğanlardan biri Rusiye politsiyasınıñ hadimleri tarafından tutuldı.
«Yaqalanğan öldürüv iştirakçilerinden biri Mustafayevge büyük miqdarda para borclu edi. O birisi kün saba (iyülniñ 10-nda – QA) rahmetli onıñnen saat 10:00-larda bağlanıp, Aromatnoye köyü rayonına körüşüvge ketti. Fahri Mustafayevniñ babası üyle vaqtında oğlunıñ telefonı qapalı olğanda qasevetlenmege başladı. Tuvğanları ve dostları politsiyanı celp etti. Cesed ertesi künü öldürilgenniñ dostları tarafından tapıldı. Olar köyge barıp, anda er yerni baqıp çıqmağa qarar aldı. Kelgende taze topraqnı körgenler, yaqınca barıp, beden parçalarını körgenler. Birden politsiyanı çağırğanlar. Tahminlerge köre, eñsege urğanlar ya da atqanlar, bunı tam olaraq ekspertiza aytacaq. Al-azırda üç kişi öldürüvde iştirak etüvden şübheli sayıla, olardan biri Fahrige borclu edi», – dep tarif etti faal.
Celâlnıñ aytqanına köre, nezaret kameraları rahmetliniñ maşinasını Aqyar rayonında qayd etkenler.
«Qıdıruv vaqtında, kameralarnı baqıp çıqqanda, Fahriniñ maşinasını Aqyar rayonında körgenler, tuvğanları şaştı, çünki Mustafayev anda barmaycaq edi. Kameranıñ qaydlarını diqqatnen baqqanda ömür arqadaşı dümen başında aqayı olmağanını tasdıqladı», – dep tarif etti Celâl.
Onıñ qayd etkenine köre, qırımtatarı Fahri Mustafayevniñ cenazesi iyülniñ 12-nde saat 15:00-da Bağçasarayda qılınacaq.
Al-azırda işğal etilgen Qırım müessiseleri bu malümatnı izaatlamadı.
Daa evel haber etilgeni kibi, ğarbiy Qırımda Nikolayevka plâjında turistler boynuna girâ baylanğan er adamnıñ cesedini taptı. Şaatlar cesed saqatlanğan edi, dep bildirdi.
Qırım.Aqiqat elâk olğannıñ adını bildi. Bu qırımtatarı Raşid Yağyayevdir. Qardaşınıñ aytqanına köre, Raşid iş adamı edi. Onıñ ğayıp oluvı aqqında aprelniñ soñunda haber etilgen edi.


text:
Vengriyanıñ Budapeşt qalasında koronavirus jwqtırğan Qazaqstan azamatı emdelip jatır. Bwl turalı Qazaqstannıñ sırtqı ister ministrligi habarladı.
Vedomstvo habarlamasında: «2020 jılğı 16 naurızda Qazaqstannıñ Majarstandağı Elşiligine bizdiñ bir azamatşamız Budapeşt qalasında koronavirus küdigimen jergilikti auruhanalardıñ birine jatqızılğanı turalı habarlama kelip tüsti. Jürgizilgen medicinalıq taldaulardıñ nätijelerine säykes därigerlerdiñ küdigi rastaldı. Atalğan jağday bizdiñ diplomattarımızdıñ erekşe baqılauında», – delingen. Qazirgi uaqıtta nauqastıñ densaulığı twraqtı, ol auruhanada em qabıldap jatır.
Büginnen bastap Vengriya şetel azamattarın el aumağına kirgizbeu turalı şeşim şığardı. Soñğı aqpar boyınşa, elde 39 adam koronavirustı jwqtırğan. Bireui qaytıs bolğan. Qauiptiñ küşeyuine baylanıstı mwnda adam köp jiılatın jappay şaralardı ötkizuge tıyım salındı. Kinoteatrlar men klubtar jabıldı. Tamaqtanu orındarı men dükenderdiñ köbi tüski üştken keyin jwmıs istemeydi. Biraq azıq-tülik dükenderi men emhanalar aşıq boladı. Bilik jası 70-ten asqan twrğındarğa üyden şıqpauğa keñes berip otır. Prem'er-ministr Viktor Orban eldiñ byudjetin özgertuge tura keletinin ayttı. Bwl rette ükimet jwmıs orındarınıñ saqtaluına köp köñil böledi.


text:
Yılnıñ başından Qırımda yanğınlarda elâk olğanlarnıñ sayısı eki kere arttı, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
“Yılnıñ başından bugüngece endi 537 yanğın söndürildi, olardan 266-sınıñ sebebi - quru otnıñ yanğanı. 2019 senesi devamında 159 adam tahliye etildi, 23 qurtarıldı. Yazıq ki, yanğında elâk olğanlarnıñ sayısı 45%ğa qadar arttı”, - denile beyanatta.
Qırım FVN başı Sergey Şahovnıñ aytqanına köre, “Qırım, yanğın miqdarı yüksek olğan yerlerniñ sayısına kire”.
2019 senesiniñ başından berli Qırımda quru otnıñ 160-dan ziyade yanğını çıqqanı qayd etildi, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Fevral 4-ünde Bağçasaray rayonında Qobazı (Malinovka) köyünde 900 kvadrat metrlik mıntaqada quru otnıñ yanması oldı.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.


text:
Çernivtsi vilâyetinde koronavirustan 33 yaşındaki qadın öldi, haber ete Ukraina Sağlıq Nazirligi.
"Ukrainada tasdıqlanğan 14 COVID-19 adisesi bar, olardan ekisi ölümnen bitti", - denile beyanatta.
Koronavirus adiseleri böyle vilâyetlerde qay etildi: Çernivtsi (10), Jıtomir (1), Kyiv (1) ve Kyiv şeerinde (2).
Haber etile ki, martnıñ 17-sinde Kyiv vilâyetinde çetelden qaytqan 44 yaşındaki aqayda koronavirus hastalığı qayd etildi.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Ukraina eyeti Rusiyeniñ Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyasına (PASE) qaytmasını toqtata bildi. Bunı yanvarniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radasınıñ AŞPAdaki daimiy eyetiniñ yolbaşçısı, assambleya prezidentiniñ yardımcısı Volodımır Aryev Facebooktaki saifesinde bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ AŞPAdaki daimiy eyetiniñ yolbaşçısı Rusiyeniñ halqara müessiseler ve şu cümleden Avropa Şurasına qaytmaq teşebbüsine «blitskrig» dedi.
Bildirüvde: «Biz Rusiyeniñ AŞPAğa qaytuv boyunca blitskrigni toqtata bildik ve kelecek içün optimizmni arttırğan bir çoq muim müzakereler yapa bildik. Bizim aqiqat, adalet ve insan aqlarınıñ üstünligi oğrunda küreşimiz devam ete. AŞPA-2018 sessiyasında er şey daa ileride», – denile.
Volodımır Aryev Avropa Şurasındaki Ukrainanıñ daimiy temsilciligi eyetine «birdemlikte yapılğan semereli iş» içün teşekkür bildirdi.
Yanvarniñ 26-sında Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası Rusiyeden, AŞPAnıñ ilhaq etilgen Qırım ve Donbassnıñ işğal etilgen territoriyaları boyunca qabul etilgen qararlarını yerine ketirmege talap etti.
Yanvarniñ 23-nde Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası qarar qabul etip, içinde Rusiyeni ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarına sayğı köstermege ve sakinleriniñ havfsızlığını temin etmege, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağı ve qırımtatarlarnıñ liderlerine kirüv yasağını lâğu etmege, bütün ukrain mabüslerini azat etmege, halqara teşkilâtlarğa Qırımğa kirüvni temin etmege davet etti. Aynı zamanda AŞPA (PASE) Moskvadan ilhaq etilgen Qırımda «ealini köçürüv» siyasetini toqtatmaqnı talap etti.
Ondan ğayrı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov, Rusiyeniñ tekrar halqara muessiselerge ve şu cümleden Avropa Şurasına qaytmaq imkânınıñ berilmesine yol bermemege davet ettiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı arbiy-siyasiy tedqiqler Merkezi ve «İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ reberi Dmıtro Tımçuk Facebook saifesinde bildirdi.
«İşbu vatandaşlar – bu sene mart ayında yarımada işğali vaqtında devlet obyektlerini zapt etüvde iştirak etken Qırım «samooboronasınıñ» azaları. Al-azırda azırlanılğan boyeviklerden Donetsk ve Lugansk vilâyetlerine yollanılacaq diversion gruppalar şekillendirile», – dep yazdı o.
Ukraina Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde devamlı sürette terrorizmge qarşı tedbirlerni alıp bara. Ukraina sağlıq saqlav naziri Oleg Musiy malümatına köre, bu müddet içinde Ukraina şarqında 210 insan elâk oldı.
Hatırlatamız, «Qara deñiz yüzü» kazaklar atamanı Anatoliy Mareta Aqyar «halq imayesine» muracaatta bulunıp, Donbassqa barmağa çağırdı.