text:
Qırım mezarlıqlarınıñ baştaşlarından onlarce Aqmescit binası quruldı. Bütün Qırımda olarnıñ ne qadarı bar olğanı aqqında statistika yoq. Amma baştaşlarnı sıq-sıq yarımadanıñ çeşit köy ve şeerleriniñ evlerinde tapalar.
Baarde Aqmescitte demiryol tehnikumını tamir ete ediler. Divardaki sıvamanı alğan soñ, baştaş yazıları köründi.
Budır olardan birisi - küçük qızçıq yalıñız 2 yaşında edi. Adı saqlanılmadı, tek soyadı bar - Petrova.
Qırım paytahtınıñ merkeziniñ büyük bir qısmı mezarlıqlarda tiklenildi: şeer öse edi ve topraqqa ihtiyac bar edi. Aqmescitte onlarca binada bastaşlar qullanıldı. Professor, tarih ilimleri doktorı, "Aqmescit starojilleri klubı"nıñ başı Vladimir Polâkov, bu tecribe SSSR-de 1920-nci yıllarda başlağanını soyley.
Yigirmi yedinci yılda baştaşlarnıñ tekrar qullanılması nazariyesi ortağa çıqtı. Bu mektepni quralar ve taşlarnıqulanalarVladimir Polâkov
- Yigirmi yedinci yılda baştaşlarnıñ tekrar qullanılması nazariyesi ortağa çıqtı. Bu mektepni quralar ve taşlarnıqulanalar. Sovetskaya meydanındaki amam yağmurdan soñ dağıldı ve mezar taşları açıldı, rus baştaşları. Yaroslav Mudrıy adına universitet - dülber bir bina, Yağmurdan soñ divar sıvaması töklüldi - qaraylarnıñ baştaşları.
"Artek" bala merkeziniñ qurulışı vaqtında bile baştaşlar qullanıldı. Müzey hadimleriniñ hatırlavlarına köre, 1952-nci yılda anda meşur türk şairi Nazım Hikmet kelgen. O "Kiparisnıy" lagerine köteriler edi ve basamaq yerine Qorandan ibare ile mezar taşnı kördi. Aynı künde o taşnı alıp qoydılar.
Tarih ilimleri namzeti Sergey Gromenko qayd etkeni kibi, bu tecribe SSSR-de keñis tarqalğan edi.
- Bu mahsus yapılğan dinge qarşı ve bütün bularnıñ temelinden yoq etilmesi içün bir küreş edi.
Evelde Aqmescitte Krasnoarmeyskaya, Uçilişçnaya, Futbolistov, Krılov, Kurtsovskaya soqaqlarınıñ yerinde eski qırımtatar mezarlığı bar edi.
Yanında - yañı qırımtatar mezarlığı. Sürgünlikten soñ ekisini de yoq ettiler.
1950-nci yıllarnıñ soñunda Qırımğa sadece eki künge belli qırımtatar alimi Refat Appazov kelip oldı.
Bu mahv etilgen tatar mezarlığınıñ baştaşları edi. Tilim tutuldı, ne nefes alıp, ne ağlap, ne qıçırıp oldım...Refat Appazov
O, "Yürekte ve hatıradaki izler" adlı avtobiografiya kitabında o zaman körgeni mezarnıñ üstündeki içtimaiy kenefni böyle tasvir etti: "...Sıfatı ve qoqusından bu sade sasıq bir içtimaiy kenef olğanını, tışarıdan içeride kibi kirletilgen bir kenef olğanını añladım. Birden bir qaç tegiz beyaz taş diqqatımnı çekti, olar divarlarnı qalağan sers tolalar içün temel oldı. Şaşıp, taşlarda arap urufatınen yazılğan yazılarnı kördim. Bu daqqalarda şaşqanım ve deşetke kelgenim kibi ömrümde iç başqa duymadım. Ebet, bu mahv etilgen tatar mezarlığınıñ baştaşları edi. Tilim tutuldı, ne nefes alıp, ne ağlap, ne qıçırıp oldım..."
Keççe qırımtatar mezarlıqlarınıñ yerinde evler, 21-inci mektep, bala bağçası quruldı.
Bu boş yerde yapılğanını tasavvur etmek asıl mümkün degil. Sovet akimiyeti ölgen duşmanlarını aşalay ediSergey Gromenko
Mezar taşları qurucılıq malzemeleri kibi qullanıldı - bu sadece sovet praktikligi degil edi, dep saya tarih ilimleri namzeti Sergey Gromenko.
- Meselâ, Aqyarda bir kostölni tutıp alğanda, ondan kinoteatr yaptılar, kenefi ise altarinde qoyuldı. Bu boş yerde yapılğanını tasavvur etmek asıl mümkün degil. Sovet akimiyeti ölgen duşmanlarını aşalay edi.
Aqmescitte alman, qaray ve birinci grajdan mezarlığınıñ bir parçası yıqıldı. Evelde Kladbişçenskaya adını taşığan Krılova soqağında eki ev şimdigece qaldı: mezarlıq qaravulı ve kilse başlığınıñ evleri.
Sevastopolskaya soqağındaki 30/3 ev Qızıl ordunıñ komandanlarınıñ qorantaları içün qurula edi, anda da baştaşlar qullanıldı. O graf Aleksandr de Mezonnıñ qabri yerinde tiklendi. 14-ünci Aqmescit mektebiniñ baş kirişi Qırım cenkiniñ ilk büyük uruşı - Alma uruşı qaramanlarınıñ mezarları üstünde yerleşe.
Şeerliler bunı bilgen soñ türlüce özüni alıp bara. Mına Facebook ağından bir qaç tefsir.
Qırım sakini Nariman İbadlayev, Bağçasarayda rayon istimalcılar birliginiñ binasını bozmaq içün çoqtan berli areket ete. Töşemeden tökülgen qabir taşlarınıñ parçalarını köstere.
Nariman emin ki, Qırımda sürgünlikten evel bar olğan biñlerce qırımtatar mezarlıqlarını yoq ettiler, ve bu adiselerni tahqiq etecek mahsus komissiyanıñ teşkil etilmesini istey. Amma müessiselerge onıñ bir çoq muracaatları cevapsız qaldı.
Eki biñ qabirstannı tegizlep qoydılar. Bu daa şeerlerni saymaymızNariman İbadlayev
- Bir biñ köy ve qasabanı - episiniñ eñ azından eki mezarlığı - eki biñ qabirstannı tegizlep qoydılar. Bu daa şeerlerni saymaymız. Er kes bunıñ aqqında susıp otura. Aynı Qırım müftisi de. Men daa Ukraina vaqtında oña bardım, dedim: Mına tasdıqlağan vesiqalar, tahqiqat kecirmek kerek, toplamaq, nasıldır doğru areketler yapmaq. Olarnı bunı yapmağa inkâr etti.
2012-nci yılı Duvanköy (Verhnesadovoye) köyünde Avdullayevler qorantası 1990-ıncı yıllarda alınğan evniñ tamirini başladı. "Bu bir şok edi", - dey edi o vaqıt ev saibesi Zera Abdullayeva, evniñ divarlarında tapılğan 1800-inci yıllarnıñ baştaşları aqqında ICTV kanalında çıqqan "Nadzvıçayni novını" programmasına.
Taşlarnı körgen qurucılardan birisi QHA media portalına o adiseni böyle tasvir etti: "Saiplerni çağırdım, olar keldi, taşlarnı birer-birer çıqarıp başladıq... Mında, ğaliba, bütün soqaq öyle. Mından uzaq degil, mektep olğan yerde, anda tatar mezarlığı bar edi. Bir adamnen qonuşqanda tapqanları içün ayttım, o ise: "Menim aranım öyle qurulğan, bir sey degil, raat yuqlayım" dedi. Men yaramay yuqlar edim".
Qırımlılarnıñ bazıları özleri baştaşlarnı qurtara. Öyle şimdi endi rahmetli olğan Eski Qırımda yaşağan kollektsioner Akim Giyasov yapa edi. O evinden müzey yaptı. Baştaşlarnı ise soqaqlarda tapa edi - olardan daçalarğa yol töşey ediler.
Bazen baştaşlar Qırım müzeylerine tüşe. Bir qaç yıl evel Aqmescitte Kirova, 54 soqağında amam ve çamaşırhane binasını yıqıp baslağanda, bina mezar taşlarından yapılğanını kördiler. Qurucılar çoqusını çöplük obasına alıp kettiler. Bütün qalğan bir qaç danesi qurtarıldı, olar Aqmescit Tarih müzeyinde saqlana. Amma bu siyrek olğan şey.
Başımıznı qumğa saqlamaq kerekmey, amma bunı qabul etmek ve qiymetlendirmek, yarın er şeyni tekrarlamaq istek olmasın depVladimir Polâkov
Tarih ilimleri doktorı Vladimir Polâkov, baştaşlar içün şimdi binalarnı kimse yıqmaycaq, dep tüşüne. Amma emin ki, bunı kederli bir hatırlav kibi tanımaq ve onı seslendirmek kerek.
- Keliñiz bu sıvamanı çerçivege alayıq ve yanında bir hatıra levhasını qoyayıq ki: bu bina tarihımıznıñ bir abidesi, belki de kederli bir abidesidir. Böyle-böyle, o zamanları baştaşlardan evler qurmaq mümkün dep tüşüne ediler. Yani, başımıznı qumğa saqlamaq kerekmey, amma bunı qabul etmek ve qiymetlendirmek, yarın er şeyni tekrarlamaq istek olmasın dep.
Şimdi Qırımda er şeyni tezce sıvalamağa tırışalar. Baştaşlar adamlarnıñ közlerine çarpınmasın dep. Demiryol tehnikumınıñ binasındaki yazilar artıq körünmey.


c: text/html

text:
2014 senesi Rusiye yalıñız Qırım Muhtar Cumhuriyetini degil, Qara ve Azaq deñizleri suvlarınıñ büyük qısmını işğal etti. Rusiyeniñ halqara qanuniy nizamnı toqtamayıp bozmaq ıntıluvları Azaq ve Qara deñiz havzasındaki telükesizlik meselesini dünya telükesizliginiñ global konfiguratsiyasından ayrı baqmaq imkânsız olğanını köstere.
Qırım yarımadasınıñ işğali, qomşu regionlarnıñ telükesizligine ve global oyuncılarnıñ menfaatlarına tesir etti. Laf tek arbiy telükeler aqqında ketmey. Mevcut halqara siyasiy kerçekliklerde Qara deñiz regionınıñ rolü keniş telükesizlik ceetinden tez artsa da, Rusiyeniñ arbiy ambitsiyalarını bitaraflaştıruv ve Rusiye Federatsiyası tarafından halqara deñiz uquqı qaideleriniñ bozuluvına berilecek añlayışlı ve ardı-sıra cevapnı şekillendirüvnen bağlı strategik teşebbüs alâ daa yoq ve yüksek isteksizlik bar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar yırcısı Camala halq ögünde Nadejda Savçenkoğa öz destegini bildirdi. Ukrain uçucığa mektüpni yırcı öz Feysbuk saifesinde yerleştirdi.
«Sen pek küçlü qadınsıñ, seniñ cesürligiñnen bütün alem airette qala! Biz pek seni evde bekleymiz! Ayatta qal! Sen bizge kereksiñ! », - dep yazdı Camala.
Bunıñnen bir sırada, Nadejda yırcınıñ «Yevrovideniye 2016» yarışına çıquvınen bağlı yapqan hayırlav sözlerine Camala büyük minetdarlıq bildirdi.
Mart 3 künü Nadejda Savçenko onı apis alınğanı ve Rusiyede üküm çıqarılğanına qarşı quru açılıqnı ilân etti.
Keçenlerde 2015 senesiniñ dekabr ayında Savçenko tabiy açlıqnı ilân etken edi. Soñki malümatlarğa binaen, sağlıq vaziyeti müşkülleşmekte. Savçenko ya ölüm astında, ya da saqat qala bile.
Nadejda Savçenko - Ukraina halq deputatı, Avropa Şurası parlament assambleyasınıñ Yuqarı Şura delegatı, Rusiyeniñ apisinde 2014 senesi yapılğan cinaiy iş boyunca bulunmaqta. Savçenkonı Ukrainada qanunsız bulunğan, rusiye devlet televideniyesınıñ eki hadiminiñ öldürmesinde, separatist gruppasınıñ suiqast öldürmesinde ve qanunsız Rusiye sıñırını keçmesinde qabaatlaylar. Rus prokurorları ukrain qadınnı 23 yılğa apiske atmağa talap eteler.
Nadejda Savçenko ve onıñ menfaatını qoruğan advokatlar makemege rus jurnalisterniñ elâk olğan vaqıtqa Savçenko separatistlerniñ esirinde bulunğanı, soñra ise isteksiz Rusiyege alıp çıqarılğanı aqqında bir çoq dalil ketirdiler. Amma makeme bu dalillerni qabul etmedi.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım Devlet Şurasınıñ prezidiumı rusiyeli parlament başınıñ yardımcısı vazifesine teklif etilgen Edip Gafarovnıñ namzetine qol tuttı. Bu aqta Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Qırım Devlet Şurasınıñ prezidiumı cumhuriyetniñ qanun çıqarğan yüksek organınıñ başı Vladimir Konstantinov Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası başınıñ yardımcısı vazifesine teklif etilgen Edip Gafarovnıñ namzetine qol tuttı», – denilmekte haberde.
Daa evel Edip Gafarov Kreml nezareti altındaki Qırım Devlet Şurasınıñ milletlerara munasebetler komitetiniñ yolbaşçısı vazifesinde çalışqan edi.
Bundan evel Kreml nezareti altındaki Qırım parlamenti başınıñ yardımcısı Remzi İlyasov istifa arizası yazğanı aqqında haber etildi.
Aprel ayı soñunda İlyasovnıñ istifası aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etken edi.
Qırım.Aqiqat İlyasovdan işbu malümatnı taqsdıqlasın ya da inkâr etsin degen ricasına: «Men çalışam. Er şey yolunda», dep cevap berip, başqa izaat bermekni red etti.
Mevzunen bağlı olaraq: «Men çalışam. Er şey yolunda»: Qırımda parlament başınıñ yardımcısı Remzi İlyasovnıñ istifası aqqında aytıla
Qırım parlamentiniñ saytındaki malümatqa köre, Qırım ilhaqından evel İlyasov Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan halqlarnıñ daimiy komissiyasınıñ reisi olaraq çalışa.
Qırım ilhaqından soñ, o 2014 senesi mayıs ayından itibarten Qırım parlamenti başınıñ yardımcısı olaraq çalışıp başlay.
2016 senesi dekabr ayında Qırım MC prokuraturası mahkemege devlet hainliginde qabaatlanğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarına nisbeten qabaatlav yollağan edi. Deputatlar cedveline İlyasov da kire.
Cinaiy işler tahqiq etilüvi esnasında Qırım MC prokuraturası «2014 senesi mart ayında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ deputatları Qırımnıñ ilhaq etilüvine yardım köstergeni ve qol tutqanına» dair doğrulığı isbatlanğan deliller elde etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
İtaliyada yañı koronavirusnıñ eki yoquma adisesi qayd etilgen. Bunı memleketnin baş naziri Giuseppe Conte haber etti ve ülke Qıtay ile uçuşlarnı toqtatqanını haber etti, bildire Azatlıq Radiosı.
ANSA agentliginiñ malümatına köre, hastalıqnı bir afta evel Qıtaydan Milanğa kelgen turistlerde taptılar. Olarnıñ alı Romanı ziyaret etkende yaramaylaştı. Turistlerni hastahanege qoydılar. Qayd etile ki, hastalar epidemiyanıñ merkezi olğan Wuhan şeeriniñ sakinleri olğanı bildirile.
Yanvarniñ 30-ında Bütündünya sağlıq teşkilâtı Qıtay koronavirusını global bir fevqulâde vaziyet dep ilân etti.
Bütündünya sağlıq teşkilâtınıñ müdiri Tedros Adhanom Ghebreyesusnıñ aytqanına köre, Qıtaynıñ tışında 18 memlekette 98 koronavirus hastalığı adisesi qayd etildi. Qıtay tışında ölüm adiseleri aqqında haber yoq.
Yaqında qayd etilgen virus büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.
Daa evel Moğolistan ve Qırğızistan Qıtay sıñırını qapattı, dep bildirdi. Özbekistan, Qazahistan ve Turkmenistan sıñırdaki kontrolni quvetleştirdi. Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda koronavirus telükesi tarqalğanı içün tevsiyeler çıqarıldı.


text:
Al-azırda Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ yuridik alanında bir musulman teşkilâtı bile qayd olunmadı. Bunı «Qırımtatarlar ve Rusiye: integratsiya yolları» mevzusında keçirilgen tögerek masada Qırım medeniyet «nazirligi»niñ din meseleleri boyunca bölüginiñ reberi Aleksandr Selevko bildirdi. Bu aqta haber «Milliy Firqa» qırımtatar cemaat teşkilâtınıñ saytında berile.
«Bu mesele acele al etilmek kerektir. Mart ayında fevqulâde bir vaziyet ola bile, yani musulman cemiyetleriniñ yuridik qaydı olmağanından sebep camiler ışıq, gaz, suvsız qala bile, çünki şimdiki saipleri haberdar olmayıp, ya da siyasiy mevamları sebebinden teşkilâtlarnı, Rusiye qanunlarına köre, qayd etmedi. Bunıñ aqibetlerini kimsege añlatmağa kerekmey...», – dep añlattı Selevko.
Qırım ve Ukrainada qayd etilgen islâm cemiyetleriniñ esabında mart ayında saipsiz qala bilecek yüzden ziyade bina bardır.


text:
`balalarnı cäberläw` Näticälär
Xäbärlär [32]
- “PKK/YPG” balalarnı urlawnı däwam itä
- Zelenskiy: "Rusiyä 200 meñnän artıq ukrainalı balanı urladı"
- Germaniyädä balalarnı cäberläw - räncetü oçraqları artqan
- "Suğış waqıtında 2 meñnän artıq ukrainalı bala urlandı"
- “Alar taş östendä taş qaldırmıylar, balalarnı üterälär”
- Şveśiyädä balaları tartıp alınğan möselmannar uramğa çıqtı
- Şveśiya qaçaq balaların ğailälärennän tartıp ala
- Tatar balalarına nindi ädäbiyat uqıtırğa?
- Mäktäpkä barırğa qurqalar
- İzrail balalarnı qulğa alğan
- İzrail köçläre balalarnı qulğa alğan
- Tağın bala mäyetläre tabıldı
- Vatikan kanadalılardan ğafu ütenäçäkme?
- 751 bala iskä alındı
- Mäktäp artında 751 bala mäyete tabıldı
- 160 million bala köçle bäreleş töbäklärendä yäşi
- 30 meñ keşe balalarnı cäberläwdä şöbhälänelä
- İzrail köçläre 10 ayda 745 fälästinle balanı qulğa alğan
- 20 köngeräne ütergän keşe saq astında
- Maşinada tämäke tartu tıyılaçaq
- Şveśiya qaçaq balaların ğailälärennän tartıp ala
- “PKK/YPG” balalarnı urlawnı däwam itä
- İlbaşı daun awırulı balalarnı qabul itte
- Balalarnı tatar ädäbiyätenä niçek cälep itärgä?


text:
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanov koronavirus qayd etilgen yedi insan qaysı şeerlerde yaşağanını bildirdi. Onıñ malümatına köre, dört hasta Yaltada yaşay, eki insan Aqmescitte ve daa bir kişi Kezlevde.
Bu aqta o, martnıñ 25-nde Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Bugünge qadar Qırımda yedi insannıñ koronavirusı tasdıqlandı. Kezlevde hastalanğannıñ alı bir qarar. Dört yaltalı bar. Biriniñ pnevmoniyası bar. Fenalaşmay, amma sürekli hastalığı da bar. Diger qoranta azaları bir qarar. Aqmescitten de eki insan bar», – dedi Çemodanov.
Hatırlatamız, Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, koronavirusnen hastalanğan eki qırımlı yarımadağa uçaqnen ve qomşu Rusiyede Keriç köprü üzerinden avtobuslarnen keldi, dep bildirdi.
Martnıñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ilk COVID-19 hastası bar dep tasdıqladı.
Penkovskayanıñ bildirgenine köre, koronavirusnen hastalanğan qırımlı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki Rusiye keçiş noqtasından keçkende Frenkistanğa barğanını gizledi.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda 17 yıl apis cezasına mahküm etilgen qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâl "azatlıq oğrunda, tuvğan topraq oğrunda, memleketimiz oğrunda küreş devam ete" dep bildirdi. Bunıñ aqqında o, advokat Nikolay Polozov tarafından yayınlanğan mektüpte yazdı.
"Bu dava boyunca üküm beklengen edi. Bu, Rusiye ükümetiniñ Ukrayina vatandaşlarına qarşı yapqan cinayetleri arasında nevbetteki cinayettir. Şübesiz ki, bunıñ içün mesüliyet çekecek. Bu em de bizim öz demokratik memleketimizde azat yaşamaq içün umumiy istegimizge bir ükümdir. Azatlıq oğrunda, tuvğan topraq oğrunda, memleketimiz oğrunda umumiy küreşimiz devam ete", - dedi Celâl.
O qayd etti ki, "bugün eyilik ve yamanlıq arasında sıñır o qadar körünip tura ki, yalıñız bütün ahlâğını marum etken adamlar Ukrayinada tecavuzcınıñ cinayetlerini körmeyip, olarnı aqlay bileler".
Sentâbrniñ 21-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım mahkemesi "gaz borusında diversiya davasınıñ" üç mabüsi – siyasetçi ve faal Nariman Celâl ve qırımtatar faalleri, ağa-qardaş Asan ve Aziz Ahtemovlarğa üküm çıqardı.
Qırımtatar halqınıñ Milliy lideri Mustafa Cemilev Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile qırımtatr faali ve siyasetçisi Nariman Celâlnıñ Rusiye apsinden azat etilmesi meselesini muzakere etemek niyetindedir.
Avgustnıñ 23-nde "Qırım platforması" halqara sammitiniñ iştirakçileri Rusiyeni tevqif etilgen qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı azat etmege çağırdılar.
Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ 7 aza memlketinden 27 azası Ukayina Yuqarı Radasınıñ "Ukrayinanıñ işğal etilgen topraqlarında qırımtatarlarğa qarşı sürekli siyasiy taqipler" aqqında beyannamesini desteklegen. Olarnıñ arasında Estoniya, Letoniya, Almaniya, Daniya, Azerbaycan ve Poloniya. Bu sentâbrniñ 21-nde qanunsız mahküm etilecek Nariman Celâl ve eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlarnıñ qanunsız ükmüne bağışlanğan vesiqadır.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırım memuriy sıñrında Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Herson bölüminiñ sıñırcıları, Volkswagen maşnasınen Qırımğa yol tutqan Odessa vilâyetiniñ sakinini tuttı. İnterpolnıñ malümatına köre, bu maşna 2018 senesi Odessada hırsızlanıp, halqara qıdıruvda buluna eken.
Fevralniñ 18-inde sıñırcı İvan Şevtsov bildirgeni kibi, vaqia “Kalançaq” kiriş-çıqış noqtasında yüz berdi.
Aydavcı maşnanen beraber uquq qoruyıcılarğa berildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Moñğolïyalıq «Naad» brendi plactïkten jacalğan oyınşıq kïiz üylerdi catılımğa şığardı.
«Naad» brendiniñ negizin qalawşılar keler urpaqqa mura etip qaldırw jäne köşpendiler mädenïetin bükil älemge paş etw maqcatın közdeytin bul jobağa üş jıl boyı zerttew jürgizip, ocı aydıñ bacında ğana alğaşqı önimderin şığarğan. Plactïkten jacalğan quractırmalı oyınşıqtar MiMo degen atawmen şığarılwda.
MiMo – bul kïiz üydiñ 11 ece kişireytilgen nucqacı. Calmağı 1 kg jwıq (900 gramm) oyınşıq jalpı 225 élementten turadı. Al, oyınşıqtıñ qorapşacı xalıqaralıq ctandartqa da cäykec keledi.
«Moñğolïyağa kelgen ärbir şeteldik twrïct kïiz üyge kirip körgici, tamaşalağıcı keletini jacırın emec. Olardı köbine kïiz üydiñ jalpı qurılıcı jäne turmıcqa ïkemdiligi qızıqtıradı. Col cebepti biz twrïcterge jäne keler urpaqqa arnap oyınşıq-konctrwktor quractırwdı qolğa aldıq. Bizdiñ negizgi maqcatımız – oyınşıqtardı catıp payda tabw emec, köşpendiler mädenïetin älemge tanıtw”, – deydi «Naad» brendiniñ negizin calwşı Caïxanbayar.
aqparat közi: Baq.kz


text:
Usı jıldıń 29 - iyun kúni Qaraqalpaqstan Respublikası statistika basqarmasında, basqarma bas yuriskonsulti tárepinen taraw xızmetkerlerine Ózbekstan Respublikası Konstituciyasına ózgeris hám qosımshalar kirgiziw boyınsha alıp barılıp atırǵan ilajlar haqqında maǵlıwmatlar berip ótti. Usı menen birge, mámleketimizde mámleket hám jámiyet ómiriniń barlıq tarawların túpten reformalaw xalıq turmıs sharayatın jaqsılaw hám de orın alǵan mashqalalardı sheshiwge xızmet etiwshi, jańa nızamlardı islep shıǵıw hám ámeldegilerge zaman talaplarına uyqas túrde qosımsha hám ózgerisler kirgiziw boyınsha sistemalı jumıslar ámelge asırılıp atırǵanı tuwrısında aytıp ótildi.
Málimleme xızmeti


text:
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde yapılğan Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutuv mitingi boyunca «iş»niñ figurantlarından biri Arsen Yunusov Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesinde sorğulandı.
Bunı dekabrniñ 14-nde Qırım.Aqiqat bildire.
Yunusov, miting aqqında malümatnı içtimaiy ağlardan ögrenip, oña öz isteginen kelgenini ve «iş» boyunca qabaatlanğanlardan yalıñız Eskender Emirvaliyev ile tanış olğanını söyledi. Ondan ğayrı o, Qırımtatar Milliy Meclisine alâqası olmağanını qayd etti.
Yunusov: «Men mitingge Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq içün keldim. «Rus birligi»niñ tarafdarları Rusiyege qoşulmaqnı istey edi, biz – Ukrainanı istey edik. Areketlerimni kimse idare etmedi. Men bir kişini urğanım epizodına kelgende ise, o, adamlarnı çıqarmaq içün koridornı yasamağa keder ete edi, işte men de onı bu sebepten urdım. Ondan soñ meni «özümizniñkiler» çetke çektiler», – dedi.
Bundan soñ prokuror, tahqiqatçı tarafından Yunusovnıñ sorğulanması protokolınıñ ilân etilmesini soradı.
İşniñ beş figurantı ve advokatlarınıñ itirazlarına baqmadan akem, Yunusovnıñ tahqiqatçığa yapqan itiraflarınıñ oqulmasına dair qarar berdi.
Yunusov, bu itiraflarnı yalıñız qısmen tanığanını ve kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkeni ile olar birisi tarafından teşkil etilgeni aqqında sözlerinden vazgeçkenini söyledi.
Dekabrniñ 12-sinde Aqmescitte mahkeme, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde yapılğan Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutuv mitingi boyunca «iş»niñ figurantlarından daa biri olğan Eskender Kantemirovnı sorğuladı.
2015 senesinde bir grup qırımtatar faaliyetçilerge qarşı 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlandı. Olarnı kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlaylar.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umeriv ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Funkcionalliq analiz, algebra hám geometriya kafedrasi
Funkcionallıq analiz kafedrası 2008-jılı Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi Joqarı oqıw orınları bas basqarması baslıǵı I.Majitovtıń 1-noyabrdegi №87-01/1-441-sanlı xatı, Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Ilimiy Keńesi májilisiniń 12-noyabr 2-sanlı bayanlaması qararı hám de Qaraqalpaq mámleketlik universiteti rektorı A.T.Matchanovtıń 13-noyabr №180 k/2-sanlı buyrıǵı menen jańadan ashılıp, kafedra baslıǵı etip f.-m.i.d. K.K.Kudaybergenov bekitildi. 2014-jılı Funkcionallıq analiz, algebra hám geometriya kafedrası bolıp qayta shólkemlestirildi. 2020-jıldıń iyul ayınan baslap kafedranı f.-m.i.k., doc. T.K.Kurbanbaev basqarıp kelmekte.
Búgingi kúnde kafedrada tiykarǵı hám qosımsha shtatta 19 professor-oqıtıwshı bar bolıp, olardan 2 ilim doktorı: K.Kudaybergenov, J.Seypullaev, 3 ilim kandidatı: M.Ibragimov, H.Allambergenov, T.Kurbanbaev, 4 PhD ilimiy dárejelerine iye professor-oqıtıwshılar: K.Begjanova, I.Allambergenov, F.Abdikalikov hám A.Alauadinovlar jumıs islemekte. Sonıń menen birge kafedrada ilimiy izertlew jumısların jáne de rawajlandırıw maqsetinde akademik Sh.Ayupov, professor A.Abdushukurov, professor B.Omirov hám Avstraliyanıń Jańa qubla Uels universiteti professorı F.Sukochevlar saatpay esabında lekciya sabaqların ótiwge tartılǵan bolıp, olar kafedra ilimiy seminarında da bayanatlar jasap kelmekte.
2018-2021-jılları kafedra professor-oqıtıwshıları tárepinen ilimiy izertlew jumısları nátiyjeli dawam ettirilip, kafedra professor-oqıtıwshılarınan K.Begjanova, F.Abdikalikov hám A.Alauadinovlar fizika-matematika ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD), I.Allambergenov pedagogika ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD) dissertaciyaların qorǵaǵan bolsa, docent J.Seypullaev fizika-matematika ilimleri doktorı (DSc) dissertaciyasın tabıslı qorǵadı.
Docent Uzaqbay Rametov kafedramızda kóp jıllar dawamında studentlerge bilim berip, búgingi kúnde húrmetli dem alısta.
Kafedrada oqıtılatuǵın pánler tómendegishe: matematika, matematika hám ámeliy matematika, kompyuter ilimleri hám programmalastırıw texnologiyaları bakalavr baǵdarları ushın funkcionallıq analiz, funkcionallıq analizdiń qosımsha bapları, algebra hám sanlar teoriyası, analitikalıq geometriya, analitikalıq geometriya hám sızıqlı algebra, differenciallıq geometriya hám topologiya, itimallıqlar teoriyası hám matematikalıq statistika, matematikalıq praktikum, diskret matematika hám matematikalıq logika. Kafedra tárepinen joqarı matematika páni, tiykarınan, ximiya, ximiya-texnologiya, azıq-awqat texnologiyası, texnikalıq mashinalar hám úskeneler, jeńil sanaat buyımları konstrukciyasın islew hám texnologiyası, neft hám gaz isi, neft hám neft-gazdi qayta islew texnologiyası, biologiya, ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw, geografiya, gidrometerologiya, geodeziya hám kadastr, filosofiya, psixologiya, sociologiya, rus tili, MǴI, dene tárbiyası baǵdarlarına oqıtıladı.
Kafedrada «Algebra hám funkcionallıq analiz», «Itimallıqlar teoriyası hám matematikalıq statistika» boyınsha magistratura qánigelikleri bar bolıp, olar ushın ólshewler hám integrallar teoriyası, Banax keńisliklerinde operatorlar teoriyası, abstrakt algebra, tosınnanlı shamalar ushın limit teoremalar h.t.b. pánler oqıtıladı.
Kafedrada professor K.Kudaybergenov basshılıǵındaǵı «Operatorlar algebraları hám onıń qollanıwları», «Funkcionallıq analizdiń zamanagóy máseleleri» atamasındaǵı ilimiy seminarlar kafedra professor-oqıtıwshıları hám ziyrek studentelerdiń qatnasıwında óz jumısların úzliksiz alıp barmaqta. Sonday-aq, Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń 2020-jılı 25-iyundaǵı №65 D/2 buyrıǵı tiykarında professor K.Kudaybergenov hám Buxara mámleketlik universiteti docenti T.Rasulovlar basshılıǵındaǵı «Funkcionallıq analiz» háptelik qospa ilimiy seminarı shólkemlestirilip, búgingi kúnde onlayn tárizde óz jumısın alıp barmaqta.
Ilimiy izertlew jumıslarınıń nátiyjeleri boyınsha sońǵı 3 jılda 100 den aslam ilimiy maqala hám tezisler, solardan 40 tan aslamı shet ellerde basılıp shıqtı. Kafedra professor-oqıtıwshıları tárepinen 10 oqıw-metodikalıq qollanba baspadan shıǵarılıp, studentler olardı keńnen paydalanbaqta.
Házirgi waqıtta kafedra respublikamızdıń hám sırt ellerdiń joqarı oqıw orınları menen ilimiy baylanısqa iye. Solardıń ishinde Ózbekstan Milliy universiteti, Úrgench mámleketlik universiteti, Tashkent mámleketlik pedagogika universiteti, Qarshı mámleketlik universiteti, Krasnoyarsk mámleketlik universitetleri bar. Professor K.Kudaybergenov Germaniya, Malayziya, Qıtay, Avstraliya mámleketlerinde ilimiy saparlarda bolıp, ilimiy seminarlarda bayanatlar jasap keldi. Kafedra baslıǵı docent T.Kurbanbaev xalıq-aralıq birge islesiw boyınsha Ispaniya mámleketinde ilimiy saparda bolıp qayttı.
Kafedrada ruwxıylıq hám aǵartıwshılıq jumısları boyınsha da bir qatar jumıslar islenip atır. Atap aytqanda Ǵárezsizlik bayramı, 8-dekabr – Ózbekstan Respublikasınıń Konstituciya kúnine, 14-yanvar – Qurallı kúshler kúnine, 8-mart – Hayal-qızlar bayramına, xalqımızdıń milliy bayramı Nawrız bayramlarına arnalǵan bayram kesheleri ótkerilip turıladı. Bul keshege kafedramızdıń húrmetli dem alıstaǵı jası úlken, ardaqlı professor-oqıtıwshıları mirát etiledi.
Kafedranıń ilimiy dárejeli professor-oqıtıwshıları


text:
Bir qaç dane Qırım qoruğınen tabiat rezervleri Rusiye devletiniñ mülkiyetine keçirilmesi planlaştırıla. Bu aqta «Artek» Halqara bala merkezinde Rusiye tabiiy resursları ve ekologiya naziri Sergey Donskiy söz yürsetti, dep bildire TASS.
«Biz bunı (Rusiye ükümetiniñ qoruqlarnı keçirüv aqqındaki qararını tasdıqlav QA) bu yıl yapmağa planlaştıramız, çünki bizge berilgen avale bar ve onı yapmağa mecburmız», – dep qayd ete Donskoy.
O, söz Rusiye devletiniñ mülkiyetine Yalta, Kazantip, Opuk qoruqalarınen beraber, «Karkinitskiy» ve «Maloye fillornoye pole» deñiz qoruqları keçirilmesi aqqında ketkenini de ilâve etti.
2016 senesi dekabr ayında Qırım tabiat qoruğı Rusiye prezidenti işleriniñ İdaresine işletüvge berilgeni aqqında haber etilgen edi.


text:
Kiyevde «PostPlayTeatr» yañı teatr meydançığını taqdim etecekler. Mında Qırım rejissörı Galina Cikayevanıñ «Opolçenets» oyunı kösterilecek, dep bildirdi rejissör Qırım.Aqiqatqa.
Cikayeva aytqanı kibi, bu vesiqalı oyun Den ve Yana Gumenükniñ «Qızım Daşağa ayaqmaşna aldım» pyesası boyunca qoyulğan. Metn Donetsk faaliniñ tarif etkeni esasında yazılğan. Numayıştan soñ teatr meydançığınıñ işlev kontseptsiyası taqdim ve muzakere etilecek. Tedbir dekabr 26 künü keçirilecektir.
«PostPlayTeatr» ciddiy mevzu ve zemaneviy teatr şekilleri ile çalışqan yaş teatr erbaplarını birleştirecektir.
Aqmescit rejissörı Galina Cikayeva yıl evelsi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı, Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri tarafından etilgen basqı sebebinden, terk etmege mecbur oldı. Qırımda Oleg Sentsovnıñ işi iştirakçisi ola.


text:
"Qaharman äni"gä 1 million sum
Rusiyädä 10 bala tapqan xatın-qızğa 1 million sum tapşırılaçaq
Rusiyädä “Qaharman äni” büläge qısalarında 10 bala tapqan xatın-qızğa 1 million sum tapşırılaçaq.
Rusiyädä tuu küläme qabat kimede.
Däwlät başlığı Valadimir Putin berençe tapqır Sovet liderı Stalin tarafınnan tanıtılğan häm xatın-qızlarnı kübräk bala tabarğa täşwik itü öçen başlatılğan “Qaharman äni” bülägen qabat birä başlayaçaqların citkerde.
Moña kürä 10 bala änisenä 10nçı balasına 1 yäş’ tulğaç 1 million sum külämendä aqçalata büläk bireläçäk.
Änilär balalarınnan bersen suğıştä yäisä afätta yuğaltsa da, aqçaların ala alaçaq.
Stalin 1944tä xalıq sanın arttıru öçen bu qanunnı kön tärtibenä kiterde häm 400 meñ xatın-qızğa aqçalata büläk birelgän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Serbiyada poyızd migrantlarnı bärgän
Serbiyanıñ könçığışında Bolgariya çik buyında ber poyızd bärgän 2 migrant häläq bulğan
Höcümdä ülüçelär sanı arttı
Zaporoj’yeğa rus köçläre kiçä oyıştırğan raketa höcümendä ülüçelär sanı 11 buldı


text:
Tünevin mektepte oquğan VİETdan balalar online şekildeki şahsiy mulâqanıñ neticelerine köre ukrain yüksek tasil yurtlarına kire bilecekler. Laf, bedava olaraq oquv ceryanı aqqındadır. Bunı yapmaq içün devlet tarafından maqbul bir imtiyaz esapqa alındı, dep "Ukraina-24" telekanalınıñ canlı yayınında Ukraina Vitse baş naziri İrına Vereşçuk añlattı.
Lafnıñ, vaqtınca işğal astında bulunğan yüzlerce cemaattan mezunlar aqqında olğanını da qoştı. Olarnıñ cedeveli er vaqıt yañartıla, o da Reintegratsiya nazirliginiñ emrinen şekillerdirile ve tasdıqlana.
«Balalarımıznıñ kelecegi biznen, serbest Ukrainanen. Başqa iç bir şekilde omaz. VİETdan on biñlerce mezuznıñ serbest topraqlardaki tasil yurtlarında uzaqtan tasil ala bilmeleri içün er şey yapacaqmız!»- dep memur inandırdı.


text:
Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yaşağan on biñlernen Türkiye vatandaşı em akimiyet temsilcileri, em de tüşürilgen rus uçağı içün intiqam alacaq olğan adiy adamlarnıñ basqıları altında qaldılar. Keçken on yıl devamında Rusiyege celp etilgen bir sıra işçi, idareci ve iş adamı al-azırda duşmanlıq ile qarşılaştı.
Türkiye ava quvetleri Suriye ile sıñırda Rusiye cenk uçağını tüşürgen soñ Moskvada açuvlanğan adam sürüsi Moskvadaki Türkiye elçihanesine taş attı. Bundan soñra Rusiye devletiniñ Türkiye vatandaşlarına qarşı yapılğan areketleri ardı-sıra devam etmege başladı.
Rusiye öz tarafından vizasız rejimini toqtatqan soñ onlarnen Türkiye vatandaşına Rusiyege kirişi yasaq etildi. Charter seferleri iptal etildi, kelecek aydan başlap Rusiye şirketlerine türk hadimlerini işke almağa yasaq etildi.
«Qorantam içün qasevetlenem. Bir özüm olsa edim, problem olmaz edi»
Radio Svoboda Moskva mühbiri Rusiye qurucılıq şirketlerine türk donatmalarını satqan Rusiye şirketinde çalışqan Türkiye vatandaşı ile subetleşti. Onıñ ömür arqadaşı rus, amma adam basqı altında qaldı.
«Qorantam içün qasevetlenem. Bir özüm olsa edim, problem olmaz edi. Apayım qorqa, ne olacağını bilmey. Oğlumız bar, eyi haberlerni beklemek zorunda qaldıq», – dep qayd etti 34 yaşında Umut.
«Asılında Rusiyeden bütün türkler quvıp çıqarıla»
Bundan ğayrı, yıllarca iqtisadiyat munasebetlerini qurğan eki devlet arasındaki zıddiyet neticesinde türk studentleri de zarar köre, dep tüşüne Türkiyede çalışqan Qırım jurnalisti Osman Paşayev.
«Rusiye tasil Nazirliginiñ türk studentleri içün iç bir telüke olmağanına dair resmiy beyanatlarını eşitemiz, amma, ekinci taraftan da, Rusiye Federatsiyasınıñ 50 aliy oquv yurtu Türkiye ile işbirligini toqtattı. Studentler tasil alamazlar. Asılında Rusiyeden bütün türkler quvıp çıqarıla. Aynı vaqıtta Türkiyede bulunğan Rusiye vatandaşlarına böyle bir şey yapılmay», – dep qayd ete jurnalist Osman Paşayev.
Yaqın şarq tedqiqleri merkeziniñ eksperti Sergey Danilovnıñ aytqanına köre, Rusiye devletler arasındaki zıddiyetler vaqtında munasebetler strategiyasını azırladı. Bu sebepten Türkiye vatandaşlarına yapılğan basqı – Rusiye devlet mehanizminiñ beklengen bir baqışıdır.
«Rusiyede çirkin bir paradigma bar, zıddiyet başlağan memleketlerniñ vatandaşları ya da bu memleketke ait olğan halq temsilcileri vaziyetniñ reineleri ola. Olarnı sıñırlamağa başlaylar: sıq-sıq teşkereler, biznes işleri nezaret organları tarafından közetile, olarnıñ areketleri sıñırlana», – dep qayd etti Danilov.
«Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ qoqlaları yerli Türkiye vatandaşlarınıñ yaşayışını dayanılmaz alğa ketireler»
Türkiyege qarşı qırğınlıq işğal etilgen Qırımda da is etile. Yarımada «yolbaşçısı» Sergey Aksenov bütün türk malını boykot etmege qarar aldı. Faqat Qırımnıñ işğalci akimiyeti bu noqtada toqtalmadı. Yarımadada Türkiye vatandaşlarına basqı yapmağa başladılar. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ Türkiye işlerinden mesleatçısı İsmet Yüksel Radio Svobodağa ayttı.
Yarımadanıñ işğalci akimiyeti Türkiye vatandaşları işğal etilgen Qırımda çalışmaycaqlar, dep bildirdi
«Qırımda olğan şeyler – teatrdir. Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ qoqlaları yerli Türkiye vatandaşlarınıñ yaşayışını dayanılmaz alğa ketireler. Moskva ve Peterburgda olğanı kibi, Qırımda da türklerge zulum eteler. Evlerine kelip, sorğuğa çekeler. Elde etken malümatımızğa köre, üç ya da dört Türkiye vatandaşı sürgün etildi. Çoqusı özleri Qırımnı terk eteler», – dep ayttı İsmet Yüksel.
Bundan ğayrı, yarımadadaki türk tükânlarında tintüvler keçirildi. SHEN türk savut-saba tükânı qapatıldı. Yarımadanıñ işğalci akimiyeti Türkiye vatandaşları işğal etilgen Qırımda çalışmaycaqlar, dep bildirdi.
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Qırım ile memuriy sıñırda tutılğan artistlerni yarımadağa yiberdiler. Bunı noyabr 29 künü Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Bütün artistlerni yiberdiler», – dep yazdı Bariyev.
Bundan evel «15 minut» saytı Qırım ile memuriy sıñırnı keçken qırımtatar artistlerini Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ hadimleri tuttılar, dep bildirdi.
Noyabr 27 künü Kyivde «Vatan sesi» qırımtatar kontserti keçirilgen edi, anda Kyivde ve işğal etilgen Qırımda yaşağan qırımtatar yırcıları iştirak etti. Kontsert ögüne yarımadadaki işğalci akimiyet Qırımda yaşağan bir çoq qırımtatar artistini çeşit basqılarnen qorquta edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Almaniya ve Frenkistan yetekçileriniñ seferleri Kristof Hoysgen ve Jak Odiber ile Donbass ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım vaziyetini muzakere etti, haber ete Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti.
«Prezident Poroşenko Almaniya ve Frenkistan temsilcilerine Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğalden azat etilmesinde oynağan rolü ve Qırım işğaliniñ tanılmaması içün minnetdarlığını bildirdi. Taraflar boyeviklerniñ tarafından ateş toqtaluvı rejiminiñ bozulması ve OSCE işine keder etilmesi boyunca qasevetini bildirdiler», – denile beyanatta.
Muzakerelerniñ esas noqtaları arasında Donbassta ateş toqtatıluvı, Rusiye arbiyleri ve tehnikasınıñ çıqarılması, Ukrainanıñ sıñır üzerinde nezaretiniñ qaytarılması ve reinelerniñ azat etilmesi kibi sualler bar edi.
Subetdeşler Ukrainanıñ Minsk añlaşmalarında körgen teraqqiyatını qayd ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde ev yandı, yanğın neticesinde binanıñ damı çökti, zararlanğanlar yoq, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Beyanatqa köre, yanğın tünevin oldı, ev sakinleri vaqtında binadan çıqıp yetiştiedi.
“Birinciden qurtarıcılar yerni teşkerip, gaz balonını evden çıqardı. Yanğından bir hane, aşhane, ayat zarar kördi ve bazı şahsiy eşya, savut-saba yanı. Damnıñ bir qısmı çökti”, - denile bildirmede.
Müessiseniñ haber etkenine köre, yanğın 50 metr kvadratnıqaplap aldı, sebepleri teşkerile.
Fevralniñ 5-inde Kezlevde (Yevpatoriya) çoq qatlı binada yanğın çıqqanından bir insan elâk oldı, 17 ev sakini tahliye etildi, olarnıñ arasında bir bala dep bildirile edi.


text:
Kyivde mayısnıñ 18-nde faaller 1944 senesi qırımtatar halqı genotsidiniñ 75 yılına bağışlanğan avtoyürüş keçirdi.
Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Faaller «Ekspotsentr Ukrainı» Milliy kompleksiniñ kirişi yanında kolonna şekillendirip, Mustaqillik Meydanına taba ketti, aqşam üstü anda genotsid qurbanlarınıñ hatırasına matem mitingi keçirile.
Avtoyürüş vaqtında faaller maşinalarına qırımtatar ve Ukraina bayraqlarını tikledi. Avtoyürüşte 50-ge yaqın maşina iştirak etti.
Bu daqqaları Kyivdeki Mustaqillik meydanında Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününe bağışlanğan matem mitingi keçirile.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Nikita nebatat bağçasında yarı qatmer Çin erılğanı adet üzre açqan vaqtından 2 afta evel açtı. Bunı bağçanıñ matbuat hizmeti bildire.
Biologiya ilimleri namzeti, erılğan kollektsiyasınıñ kuratorı Vera Zıkova: «Ondan soñ erte açqan «Reamür» ve «Düffon» cınısları estafetanı almağa azırlana. Umumen, Nikita nebatat bağçasında erılğannıñ yüzge yaqın cınsı, şekli ve çeşiti toplandı. Olarnıñ 47-si Cennet bağçasınıñ ekspozitsiyasında taqdim etile», – dep bildirdi.
O, Bağçada erılğan açqanınıñ eñ gürdeli vaqtı, aprelniñ soñki aftasına doğru kele, dep hatırlattı.
Daa evel, Nikita nebatat bağçasında Lebner magnoliyası çeçekleriniñ birinci ğonceleri peyda oldı, dep bildirilgen edi.
Nikita nebatat bağçası 1812 senesinde cenübiy yalıdaki Nikita köyünde tesis etilgen edi. Onıñ territoriyasında türlü ösümliklerniñ yüzlerce çeşiti öse, kaktuslar oranjereyası ve küçük bir bambuk ormanı bulunalar. Bağçanıñ territoriyasında er yıl küz çiçeginiñ oyun aqşamı, lâleler, güller, susamlar, kün güzeli çiçekleri ve sarmaşıqlarnıñ sergileri ötkerile.


text:
Qırım Tatarları
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Qırım Tatarları (üzataması: Qırımtatarlar, Qırımlar) - Törki xalıq.
1989. yıldağı xalıq sanın isäpkä alu waqıtında 270.000nän artıq keşe terkälgän. Ukrainada (Qırım yarımutrawında, Xerson ölkäsendä), Rusiädä (nigezdä Krasnodar häm Stavropol kraylarında) häm Üzbäkstan (başlıça Tashkänt (Taşkent) belän Färğänä ölkälärendä) yäşilär. Törkiä, Romaniä häm Bolğarstandä dä Qırımtatar diasporaları bar.
Törkemnär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Dala yaq (Noğay Tatarlar), Taw Aldı (Tatlar) häm Könyaq yar buyı (Yalıboylular) Tatarları subetnik törkemnärenä bülenälär.
Tel häm yazu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qırımtatar telendä söyläşälär. Yazuda 1926. yılğa qädär Ğäräp älifbasın, 1939. yılğa qädär Latin älifbasın (Yañalifkä oxşaş), 1940 Urıs älifbasın (östämä xäreflärsez, digraflarnı qullanıp), 1990. yıllardan qabat Latin älifbasın (Törek älifbası nigezenä Q häm Ñ quşqaç) qullanalar.
Din[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Möselman-Sönnilär. İslamnı Altın Urda däwerendä qabul itkän, dip uylanıla. İslamğa qädär Qırımtaralarnıñ babaları öleşçä Xristian yäki Yähüd dine totuçıları bulğan.
Atalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qırımtatarlar etnogenezendä Xäzär, Qıpçaq, Nuğay, şulay uq cirle qäbilälärdän Tawır, Kimmeri, Törki Alan häm başqa qatnaşqan. Hunnarnıñ häm Skiflarnıñ yoğıntısı da bar. Berböten xalıq bularaq formalaşuları Altın Urda häm ul tarqalğanda Qırım Xanlığı däwerendä turı kilä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Rusiä Qırım Xanlığın basıp alğaç, Qırımtatarlar 1850. yıllardan Törkiägä küçä başlıylar.
Zamança tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1918. yılda yarım möstäqil Qırım Xalıq Cömhüriäte, 1921. yılda RSFSRda Qırım ASSR oyıştırıla; 1945.tä moxtar yuqqa çığarıla.
İkençe Bötendönya Suğışı barışında Qırım okkupatsiä waqıtında (1941-1943) Natsi propaganda säbäple küp Qırımtatarlar Almannar tarafında Sovet xökümäte häm Bolşevik partizannarı qarşı suğışalar, etnik çistartularda (Yähüdlär häm Urıslarğa qarşı) qatnaşalar.
Deportatsiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1944. yılnıñ Mayında Qırımtatarlar (238,5 meñ keşe) Qırımnan mäcbüri räweştä Seber, Urta Asiä häm Urta İdel buylarına sörelä. Ayawsız qırıs şartlarda ütkärelgän küçerü barışında häm sörgendäge berençe aylarda Qırımtatarlarnıñ çama belä yartısı ülä.
Reabilitatsiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1967. yılda Qırımtatarlarnıñ konstitutsion xoquqı çiklängän räweştä torğızılsa da, 1980. yıllarnıñ axırlarına qädär alarğa üz watannarına qaytu röxsät itelmi. Üz illärenä qaytqan Qırımtatarlarnıñ ber öleşe torğızu öçen köräşä. 1992. yılda Qırımğa Cömhüriät xäläte birelä.
1990. yıllardağı Üzbäkstanda etnik çistartular säbäple Färğänä üzenendä yäşäğän Qırımtatarlar Awrupağa küçte.
Links[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Qırım Tatarlar 2009 eлHың 3 rыйHBap kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Official web-site of National Party of Crimean Tatars "Milli Firka"


text:
Makeme oturışında qullanılıp başlağan videokonferentsiya, mabüslerniñ çıqışlarını üzüp, köstermemege imkân bere. Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi öz tarafından bunıñnen sebeplendi. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat agentligine Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
Mart 29 künü, Qırım makemesi «fevral 26» işi boyunca mabüsleriniñ qapatılmasına qarşı appelâtsiyanı baqtı. Bu oturışlarda Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci olmadılar. Polozov bunı böyle izaatladı:
«Añlaşılğanına köre, makeme öz aqlarını suistimal etmekte, menimce, bu, keçken oturışta Çiygoznıñ çıqışına bir reaktsiyadır. Çünki bilemiz, onıñ sonki sözü ğayet sert edi. Videokonferentsiya rejimi kerekli vaqıtta çıqışta bulunğannıñ sesini yavaşlatıp, bağnı kesmege imkân bere. Onıñ içün bu yañı format seçildi», - dep ayttı Polozov.
Onıñ sözlerine binaen, umumen alğanda böyle qarar, taqiq izolâtorı makemeden uzaq bir yerde yerleşse, protsessniñ qıtması içün qullana bile.
«Amma mında, SİZOdan Makemege qadar üç daqqalıq yol bar. Bu sebepten vaziyetni makeme aqlarını suistimal etkenlerinen bağlayım», - dep qayd etti advokat.
Onıñ haber etkenine köre, makemeniñ nevbetteki oturışları aynı videokonferentsiya rejiminde keçirilecek. Bu aqta makemeciler mart 29 künü oturış devamında bildirdiler.
Polozovnıñ qaydlarına binaen, Rusiyede oturuşlarnıñ mezkür şekili itirazlar baqılğanda qullana. Bunıñnen bir sırada «fevral 26» işiniñ oturışları mabüslerniñ iştiragı ile keçecek.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, mart 29 künü mabüsleriniñ menfaatını qoruğan itiraz arizalarını baqacaq edi, faqat oturış tenefüsini aprel 6 ve 7 künlerine qadar uzatmağa qarar aldı.
Mart 24 künü Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, Qırım prokuraturasınıñ appelâtsiyasını qabul etmedi. Belli ki, prokuratura, mabüslerge qabaatlayıcı ükümni çıqarmaq içün, cinaiy işni makemege qaytarmağa talap etti. Bunıñnen bir sırada, Qırımdaki makeme «fevral 26» işiniñ mabüslerini aprel 24 kününe qadar apiste qaldırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressi halqara toplulıqqa muracaat etip, Qırımnı işğal etken Rusiye Federatsiyası tarafından qırımtatarlarğa qarşı yapılğan cinayetlerni Halqara mahkemede taqiq etmege rica ete.
Bu aqta Kongressniñ dünya toplulığına, BMT, insan aqlarını, demokratiyanı, millet ve devletler tarafından teşkil etilgen birliklerni, milletlerara ve milliy institutlarnı ürmet etken dünya devletlerine muracaatında aytıla, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri. Muracaat bazar künü, avgust 1-de, qabul etildi.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, söz daimiy ayırım ve taqipler aqqında , Rusiyede buña qol tutqan insanlarnıñ cezalandırılması aqta kete.
Bunıñ ile Kongress iştirakçileri qırımtatar ealisiniñ temsilcilerini halq olaraq yoq etilmesi, olarnıñ Vatan tışına sürgün etilüvi, serbestlik, havfsızlıq bozuluvı, ayat ve mülkiyetniñ ihmalında qabaatlı olğan şahıslarnıñ yaqalanuvında ve qırımtatarlarğa ketirilgen ziyanlarnıñ tazmin etüvinde yardımcı olmağa rica eteler.
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçe. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar. Bundan da ğayrı, yarımadağa kiriş Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yasaq etildi. Kongresske Meclis azalarınıñ çoqusı kelip olamadı. Olarnı forumnıñ keçirilüv künü «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.


text:
İnformatsion siyaset naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, mayıs 22-de keçken Amerika memurları ve diplomatları ile körüşüvde, «mahsus informatsion operatsiyalarnıñ faal surette tatbiq etilmesi ile hibrid cenk yapılğan» Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında ikâye etti.
Bunı Ukraina İnformatsiya nazirliginiñ matbuat hizmeti bildire.
Nazirniñ birinci muavini: «Rusiye propagandası, dünya toplulığını status-kvo ile barıştırmaq içün, Qırımda arbiy areketlerniñ olmağanını urğulay. Milletçiler, faşistler, ekstremistler ve terroristler ile küreşniñ numayış etilmesine Kremlniñ talabı olğanda – «uquqqoruyıcılar» dep adlandırılğanlar işğal etilgen yarımadada böyle insanlarnı elbette tapalar», – dep qayd etti.
O, memuriy sıñırda alıp qaçılğan Harkiv sakini Aleksandr Steşenkonıñ taqdiri aqqında ikâye etti. FSB onı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ sımarışı ile yarımadada terroristik aktlar azırlağanında qabaatlay.
Ceppar: «Ustalıq ile yapılğan sahte resim, bir çoq vazifelerniñ becerilmesi içün qullanıla: Qırım sakinleriniñ dört yıldan berli içinde yaşağan qorqularını saqlap qaluv, «ekstremizm ve terrorizm»ni faş etüv ve uquqqoruyıcı organlarnıñ tışqı «duşman» ile küreşüv boyunca işi, ealiniñ diqqatını içki problemaldan çeküv», – dep qayd etti.
Mayıs 21-de Rusiye FSBsi, sanki Qırımda, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Mustafa Cemilevnıñ yardımcısı Erol Veliyev tarafından «Refat Çubarovnıñ emiri boyunca ve SBUnıñ qol tutuvı ile» meydanğa ketirilgen ekstremist gruppasınıñ areketini toqtattı, dep bildirdi.
Rusiyeniñ versiyasına köre, Harkivde teşkil etilgen gruppağa Veliyevden ğayrı «sabıq boksçu sprotçular» Steşenko ve Tretyakov kirdiler.
FSB, Steşenkonı 2018 senesiniñ aprelinde «Qırım territoriyasına kirgende» yaqalağanını ve «onıñ anda Veliyev tarafından provokatsiyalar azırlamaq ve amelge keçirmek içün yollanılğanını» bidlirdi. Rusiye Veliyev ve Tretyakovğa qarşı qabaatlavnı ğiyabiy şekilde çıqardı, olar «federal qıdırıluv cedveline kirsetildi».
Ukraina telükesizlik hizmeti, Rusiye FSBsiniñ, ilhaq etilgen Qırımda Ukrainanıñ mahsus hizmetleri yardımınen «ekstremist gruppasınıñ meydanğa ketirilmesi» aqqında malümatı kerçekke uymay, dep bildirdi.
Aprel 12-de «Qırım SOS» cemiyet teşebbüsiniñ faaliyetçileri, Harkiv sakini, ukrain Aleksandr Steşenkonıñ anasına atıfta bulunaraq, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ onı «Çongar» keçirüv noqtasında Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa kirgende yaqalağanlarını bildirdiler. Rusiye polisiniñ hadimleri tarafından berilgen raportlarğa binaen, aprel 12-de Steşenkonı «qanuniy talapqa boysunmağanı içün yaqaladılar» (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksi, madde 19.3). Aynı şu künü Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi Steşenkonı 12 künge tevqif etti.
Aprel 24-te Steşenkonı memuriy cezalarnı çekken şahıslar içün mahsus qabul etüv yerinden (spetspriyomnikten) belli olmağan tarafqa alıp kettiler. Daa soñra advokat Ayder Azamatov Harkiv sakininiñ alıp qaçılması aqqında bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ FSB yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faaliyetçileri, muhalefet ve Ukrainanıñ tarafdarı olğan cemiyet erbapları ve diniy azlıqlarnıñ vekillerine qarşı muntazam surette yaqalavlar, tintüvler ve sorğular teşkil ete. Aq-uquq qorçalayıcıları Rusiye telükesizlik hadimleriniñ bu areketlerine, siyasiy motiv ile yapılğan areketler, deyler.


text:
Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresi Ukraina Oşçadbankınıñ Qırım bölüginden altın ve para hırsızlığı aqqında cinaiy işni taqiq etmekte, şeklengen insanlardan biri – Qırım baş naziriniñ sabıq muavini Rustam Temirgaliyevdir, dep bildirdi FHH Qırım bölüginiñ yolbaşçısı Viktor Palagin Qırım prokuraturasınıñ toplaşuvında, dep haber ete İnterfaks.
«Temirgaliyev ve nazirler şurası reisiniñ mesleatçısı Vasilçenkoğa qarşı Oşçadbank parası ve altın hırsızlığı boyunca – 300 kg ziyade (iş taqiq etilmekte – muar)», – dep tekrarlay Palaginniñ aytqanlarını neşir.
Onıñ aytqanına köre, Oşçadbanknıñ Qırım bölüginden 250 mln ruble hırsızlandı, paranıñ bir qısmı keri qaytarıldı, daa bir qısmı ise – yoq, dep qayd etti Qırım FHH yolbaşçısı.
Temirgaliyev Qırım işğalinden soñ Qırım baş naziriniñ muavini olğan edi, lâkin 2014 senesi iyün ayında istifağa yollanıldı. Bundan soñra Temirgaliyev Aksenovnıñ hadimlerden tış mesleatçısı oldı, lâkin bu vazifede de çoq bulunmadı.
Qırım siyasetşınası Aleksandr Formançuk Temirgaliyevniñ işten boşatılmasını Qırım.Aqiqatqa izaatlap, baş nazirniñ sabıq muavininiñ Aksenovğa canı ağırğanını ayttı ve qabarcılıq aqqında hatırlatqan edi: «Anda belli bir qabarcılıq meseleleri mevcut, – dedi Formançuk. – Aksenov bir şey bile, lâkin Temirgaliyevniñ para, altın ile ne yapqanını şimdilik aydınlatmağa istemey. Mence, bunıñ devamı olacaq, maalesef».
Temirgaliyevniñ soñki tayinlenmesi – Qazahistan Cumhuriyetinde Tataristan Cumhuriyetiniñ vekâletli temsilcisidir.


text:
«Qırımnıñ işğalden azat etilmesi» ile bağlı mesele Ukrainanıñ milliy ğayesi ola bile. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırımnıñ kurort ve turizm sabıq naziri, Ukrainanıñ agrar siyaseti naziriniñ keñeşçisi Aleksandr Liyev bildirdi ve şimdi «işbu mesele devlet tarafından baqılmağanını» qayd etti.
Aleksandr Liyevniñ fikrine köre, Ukraina yarımadanıñ işğalden azat etilmesiniñ strategiyasını işlep çıqarmalı.
«Devlet ğayet menfiy işmarnı yollay. Putin içün müsbet, Ukraina tarafdarı olğan qırımlılar içün menfiy. Menim, siziñ içün. Bugün yarımada meselesi pek te müim olmağanı aqta bir işmar», – dey Liyev.
Ukraina agrar siyaseti naziriniñ keñeşçisi dey ki, Ukraina devleti Rusiyege halqara teşkilâtlardan tesir ete bile, amma bunı yapmay. Liyevniñ aytqanı kibi, Ukraina Qırım meselesini er bir saada kötermeli, Ukraina agrar siyaseti nazirligi etkeni kibi.
«Ukraina agrar siyaseti naziriniñ keñeşçisi olam. Biz bu mesele ile «Massandra», «Novıy Svet»ten oğraşamız ve ilâhre. Olarnıñ halqara toplulıqta işini blok etemiz. Rusiye eksperteleri degeni kibi, bu sebepten şirketler müflis olmaqtadır. Olarnı Rusiye devlet şirketleri olaraq adlaylar. Böyle alda, yardım etsinler, aqaça ile, Rusiye rubleleri ile»,– skazal Liyev.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Vaşingtonda AQŞ Konresiniñ Eyeti İle Körüşti
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Vaşingtonda AQŞ Konresiniñ eyeti ile körüşti.
Petro Poroşenko Ukrainanıñ topraq bütünligini ve egemenliğini qorçalavında emiyetli rölü, bu cümleden, Rusiyege sanktsiyalar vastasınen basqını arttıruvı ve Ukrainağa öldürici silânıñ berilüvinde daimiy qol tutuvı içün AQŞ Kongresine öz minnetdarlığını bildirldi.
Ukrainalı Qırımnı işğalden azat etilüvi oğrundaki halqara ğayretlerni quvetleştirüv boyunca nevbetteki adımlar muzakere etildi. Devletimizniñ Başlığı diqqatnı RF-nıñ Azaq deñiziniñ ve Keriç boğazınıñ suvlarındaki qanunsız areketlerine de diqqatnı celp etti.


text:
İlhaq etilgen Qırımda qomşu Rusiye prezidenti saylavında rey berüv ketişatınıñ bütün iştirakçileri ve şu cümleden saylavcılarğa uquq ceetinden munasip şekilde qıymet kesilecek. Bunı Qırım.Aqiqatqa QMC prokuraturasında bildirdiler.
QMC prokurorı Gündüz Mamedov: «Biz, elbette, ekseri insanlarnıñ saylavğa mecburen baracaqlarını köz ögünde tutamız. Uquqiy mesuliyetke, ilk evelâ, cümleden zorlav ve qorquzuv yolunen olarnıñ iştirakini teşkil etken şahıslar celp etilecek», – dep qayd etti.
Daa evel QMC prokuraturası, Ukraina qanunlarına binaen böyle areketler cinaiy mesuliyetke sebep ola bilecekler deye, Qırım sakinlerini Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ teşkil etilmesinde iştirak etmemege davet etti.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi. Onda sekiz namzet iştirak etecek – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda kelecekteki Rusiye prezidenti saylavınıñ neticelerini tanımamağa davet etti.
ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında denilmekte.
Ukraina, BMT baş sekretari Antoniu Guterriş, Telükesizlik şurasınıñ başlığı Karel van Osterom ve bütün aza devletler eyetlerine, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavınıñ ötkerilmesi BMT Nizamnamesini boza, deye resmiy mektüpler yolladı.
Ukraina diplomatları, qanunsız rey berüvniñ ötkerilmesi taqdirde yarımadadaki Rusiye ukümet organlarınıñ vekillerine qarşı qoşumça sanktsiyalarnı tatbiq etmege davet eteler.


text:
Törkiyädä yaña 34 GÊS açıldı
Gidroêlektr stanśiyäläreneñ açılışında ilbaşı Ärdoğan da qatnaştı
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Törkiyäneñ gidroêlektr mömkinlegen qısqa waqıtta 2,5 tapqır arttırıp 44 milliard kolovatt-säğat’tän 110 milliard kilovatt-säğat’kä citkerülären söyläde. Ul başqala Änkarada Bäştäpä millät kongress häm mädäniyät üzägendä tözeleşe tögällängän 34 gidroêlektr stanśiyäseneñ açılış tantanasında qatnaştı.
Ärdoğan Törkiyäneñ êlektr citeşterü külämenä här yıl 1,9 milliard kilovatt-säğat’kä yaqın öleş kertäçäk iñ biyek böyä Yusufälineñ tözeleşe tögällänü êtabına kerüen citkerde.
“Sonğı 20 yılda ilebezgä, bügen açılğannarı belän bergä, 605 yaña gidroêlektr stanśiyäse birüebez häm tulayım sannı 730ğa citkerüebez belän ğorurlanabız,”-dide ilbaşı.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyäneñ keşesez su öste apparatı NATO künegülärendä
Türkiyäneñ keşesez su öste apparatı NATO künegülärendä iğ’tibar üzägendä ide
Ukrainadan 7 köymä xäräkät itte
Aşlıq cibärü qısalarında bügen Ukraina portlarınnan 7 köymäneñ xäräkät itüe belderelde
Süriyäneñ tön’yağında terrorçılar täêsirsez xälgä kiterelde
Süriyäneñ tön’yağındağı “Färat qalqanı” töbägenä höcümgä äzerlänüe bilgelängän “PKK/YPG” separatist terror oyışmasınnan 7 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde


text:
Qırımda apiske alınğan advokat Emil Kurbedinovdan alınğan tehnik on künden soñ qaytarılacaq. Şu sebepten kelecek afta olacaq mahkeme esnaslarında semereli imayeni teşkil etemez. Bu aqta uquqçı Elvina Semedlâyeva jurnalist Anton Naumlükke dedi.
Onıñ aytqanına köre, mahkemeniñ tehnikanı qaytarmaq qararına baqmadan, bu qarar işke tüşürilgen soñ, yani on künden soñ olacaq.
«Memuriy dava qararında aytıla ki, Kurbedinovnıñ memuriy cezası belgilendi ve tutılğanda alınğan bütün tehnikası keri qaytarılmalı: cep telefonı, bilgisayar ve malümat taşıyıcısı. Anda iştirak etken bütün cinaiy davalarnıñ malümatı bar, içinde advokat sırı olğan malümat da mevcut. Kelecek afta bu davalarnıñ mahkemeleri olacaq. Amma o, tek dört künden soñ azatlıqqa çıqacaq. Bu taşıyıcılarnıñ malümatına irişip olamay, yani oturışuvlarğa azırlanmaq qıyın olacaq. Misal olaraq, Bağçasaraydaki gruppanıñ («Hizb ut-Tahrir davası» – QA) munaqaşaları olacaq, amma semereli bir imaye azırlamaq mümkün degil», – dedi Semedlâyeva.
Qırım Yuqarı mahkemesi Kurbedinovnıñ apiske alınmasınen bağlı itiraz arizasını yarın baqacaq. Faqat 13 uquqçı ve advokattan ibaret imaye Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi çıqarğan qarar deñiştirileceginden şübelene.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 7-nde qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı 5 künge tevqif etti.
Qararnı qadı Anton Tsıkurenko seslendirdi. Kurbedinov 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca (natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) apiske alındı. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Kurbedinovnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
Emil Kurbedinovnıñ advokatı Aleksey Ladin Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde çıqışta bulunıp, cinayet olmağanı içün dava qapatılmalı, dedi. Ladin 2013 senesi Qırımda «Ukraina uquqı bar edi, oña köre bu timsaller yasaq altında degil. Cinayet işlemek kibi bir niyet de yoq edi», dep hatırlattı. Mahkeme adise eski olğanına baqmadan, memuriy davanı qapatmaq muracaatını red etti.
Emil Kurbedinovnıñ davasında şaatlardan biri Rusiye FSB hadimi Andrey Suşko ola. O, qırımtatar faali Renat Paralamovnıñ hırsızlanması ve azaplanmasında iştirak etken edi.
Keçenleri Suşko Paralamovnı hırsızlağanında şeklenip, ABD sanktsiyalar cedveline kirsetilgen edi.
Dekabrniñ 7-nde Ukraina Tış işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Rusiye mahkemesi tarafından advokat Emil Kurbedinovnıñ apiske alınmasına qarşı narazılıq bildirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
«Spravedlivaya Rossiya» firqasınıñ regional bölük reisi Aleksandr Yuryev tünevin rusiyeli WBO Oriental çempionı Andrey Knâzevni yeñgen Qırım boksçısı Aleksandr Usikniñ Qırımğa kirişini yasaq etmege teklif ete, dep haber ete Tsentr jrunalistskih rassledovaniy.
«Tünevinki ğalebeden soñ Usik Aqmescitke qayta. O er yerde Qırım Ukraina olğanını, ve onı Ukrainağa keri qaytarmağa yardım etecegini ayta... Belki de, oña Rusiye Federatsiyasına kirişini yasaq etmege vaqıt keldi?», – dep yaza Yuryev Facebookta.
«Qanun bar, yahşı ya da yaramay, oña riayet etmek kerek. Usik Rusiye vatandaşı olsa, qanunğa köre cevap bersin. Olmasa, Kiyevde otursın. Lâkin bizim toprağımızda qanunnı bozğan olsa, qanunğa köre cevap berecek», – dep ayttı siyasetçi.
Tünevin Usik WBO versiyası boyunca qıtaara çempion unvanını qorçaladı.
Qırımlı Rusiye boksçısını tehnik knockout ile yeñdi.


text:
Ukraina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresiniñ müdiri general-leytenant Valeriy Kondratük bildirdi ki, Qırımda rusiyeli askerler ve sıñırcılar arasında atışma yüz berdi.
Bu aqta Kondratük avgust 11-de, cumaaqşamı künü Ukraina prezidenti Petro Poroşenko devlet uquq qoruyıcı müessiseleri ve Tışqı işler nazirligi yolbaşçılarınen «Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımda provokatsiya areketleri ve onıñ Donbassta areketleriniñ eskalatsiyası munasebetinen» keçirgen toplaşuvda bildirdi.
«Rusiye Silâlı quvetleriniñ arbiy hadimleri ve Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ sıñır hızmeti arasında silâ qullanılğan atışma davası yüz berdi», – dep bildire Kondratükniñ sözlerini Poroşenkonıñ matbuat hızmeti.
Vaqia ne vaqıt yüz bergeni aqqında malümat bildirilmey.
Avgust 11-de ukrain prezidenti Ukraina Silâlı quvetler, Milliy Gvardiya, Ukraina Havfsızlıq hızmeti bölüklerini qaviyleştirilgen arbiy azırlıq alına ketirmege emir etti.
Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti avgust 10-da bildirdi ki, işğal etilgen Qırımda «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi tarafından azırlanılğan» bir sıra terroristik eylemlerniñ yapılmasına yol berilmedi, «onıñ esas obyektleri olaraq yarımadanıñ pek müim infrastruktura ve ayat teminleme elementleri belgilendi».
Ukraina Silâlı quvetler Baş ştabında rusiyeli FSB-nıñ beyanatını red eteler.
Qırım yarımadası ile memuriy sıñırda kritik vaziyet avgust 7-de saba başlandı, o vaqıttan berli rusiyeli taraf üç keçirüv noqtasında bir qaç sefer keçirüv rejimini deñiştire edi, de olarnı blok etip, de açıp. Evel olğanı kibi, rusiyeli taraf bunıñ sebebini añlatmay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova koronavirus tarqalğan Rostov SİZOsında mahküm etilgen qırımlılarnıñ ayatı içün qasevetlene. Onıñ bildirgenine köre, laf Eskender Abdulganiyev ve Arsen Abhairov aqqında kete.
«Kremlniñ bir çoq mabüsi ve siyasiy esiriniñ sağlıq vaziyeti kritik, koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı olarnıñ ayatları içün telükeli ola bile», – dep qayd etti Ukraina ombudsmeni Facebookta.
Onıñ fikirince, qırımlılar tutulğan SİZOda koronavirus tarqaluvı «karantin tedbirlerine riayet etilmegeniniñ aqibeti ola».
«Mabüslerniñ özünden ve tuvğanlarından istilâca memleketniñ penitentsiar müessiseleriniñ memuriyeti olarnı esas qoruv vastalarınen – tibbiy maska, qolçaq ve antiseptiklerinen temin etmegenine dair muracaatlarını alam», – dep bildire Denisova.
Onıñ malümatına köre, Rusiye penitentsiar müessiselerinde 5000 Ukraina vatandaşından çoq tutula.
«Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını qorumağa, hususan BM İqtisadiy ve İçtimaiy Şurası tasdıqlağan Mabüslerge yanaşuv esas qaideleriniñ nizamnamesine köre ve Dünya sağlıq teşkilâtı ve 25.03.2020 senesiniñ BM işkencelerniñ ögüni aluv alt komitetiniñ tevsiyelerine emiyet berip, uyğun tutuv şaraitlerini temin etmege ve keyfiyetli tibbiy yardım köstermege talap etem», – dep yazdı Denisova.
O, halqara aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ vekillerini Rusiyeni «Ukraina vatandaşlarınıñ İnsan aqlarını ve esas serbestliklerini qoruv şartnamesinen kefil etilgen aqlarına riayet etmesine ve bütün siyasiy mabüslerniñ Rusiye esirliginden qaytarmaq içün oña qarşı kene basqı quvetleştirmesine çağırdı».
Ukraina ombudsmeni Moskalkovağa ilk sefer muracaat etmey, amma cevap yoq.
Cumaertesi künü, iyünniñ 15-nde, Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Eskender Abdulganiyev ve Arsen Abhairov tutulğan Rostov-na-Donu SİZOsı koronavirus tarqaluvı sebebinden bir ayğa karantinge qapatılğanı belli oldı. Dava oturışuvı iyünniñ 29-na avuştırıldı. Bu aqta advokat Nazim Şeyhmambetov bildirdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Keşe, bir künde türik lirası 15 payızğa arzandap, 1 amerika dolları 13 lirağa teñ bolıp qaldı. Köptegen sarapşılar bwnı prezident Rejep Tayıp Erdoğannıñ ekonomikanı qoldau boyınşa jolğa qoyğan josparlarınıñ nätijesi dep sınauda.
Türkiya prezidenti qırküyekten beri qaray Wlttıq bankke payızdıq mölşerlemeni üş ret tüsirtken edi. Onıñ bwl äreketi oppoziciya qazirgi 20 payızdı qwrağan inflyaciyağa alıp keldi dep qattı sınğa alınuda.
Investorlardıñ seniminiñ joğaluınan biılğı jıldıñ özinde türik lirası 45 payızğa deyin qwnın joğalttı. Biraq, soğan qaramastan prezident Erdoğan öz sayasatın batıl qorğap keledi äri tabandı jalğastıratının aytuda. Onıñ esebinşe joğarı payızdıq mölşerlemeler bäri birdey inflyaciyanı azaytuğa kömek bermeydi.
«Valyutanıñ, payızdıq mölşerlemeniñ jäne bağalardıñ ösuimen oynap otırğan oyınşılarğa kuä bolıp otırmız. Biz özimizdiñ josparımızdı jüzege asıra alatınımızdı körsetuimiz kerek», – degen Türkiya prezidenti kezekti mäselege qatıstı mälimdemesinde.
Erdoğan äkimşiligi payızdıq mölşerlemelerdi qısqartu investiciyanı qoldap, eksporttı jandandıradı, jwmıssızdıqtı azaytadı degen közqarasta. Alayda, oğan qarsı közqarastağı ekonomister bwnı jüzege aspaytın plan qatarında sınaydı.
Bwl jağday Türkiyada Erdoğan men onıñ AK partiyasın qoldauşılardı kürt azaytıp jibergen. Osı oraydan paydalanıp, oppoziciya saylaudı merziminen bwrın ötkizuge şaqıruda, olardı qoldauşılar köşelerde ereuildetip jür. Biraq, Erdoğan tabandılıq tanıtatının añğartuda.


text:
QIRIMTATARLARNIÑ TOY MERASİMLERİ
Tatarlarda söz kesim toydan bir yıl evelsi yapıla. Bazı allarda olacaq kiyev ve kelinni olar bala ekende nişanlaylar. Şart bozulmaycağını köstermek içün ise olar kiygen kölmekleriniñ eteklerini ög taraftan yırtalar. Nişan adette böyle yapıla: nişanlınıñ babası ya da yaqın soylarından biri (bazı allarda ise nişanlınıñ özü) aqraba ya da tanışı olğan qartlar arasında qudalarnı saylay ve olarnı nişanlı qıznıñ babası uzurına yollay. Qıznıñ babası (ya da vasiyi) qudalarnı diñlegen soñ, öz cevabını bere. Razılıq cevabını bergen alda o, bazı bir şartlarnı ögge süre. Meselâ, yigitten qıznen aile azaları içün para, aşayt malalrı, çeşit mallar, at ve tuvarlar, bahşışlar ketirmesini talap ete bile. Tatarlar iç bir zaman bir kereden yoq demeyler. Nişanlı qıznıñ babası razı olmağan alda, o qadar ağır ve mürekkep talaplar qoya ki, yigit olarnı yerine ketirip olamadan, niayet, niyetinden vazgeçmege mecbur ola. Baba razı olğan alda qudalarnıñ tekliflerine razı ola. Nişanlı yigit qıznıñ evine öz bahşışlarını yollağan soñ, qız tarafı da oña boğçaqaytımnı bere. Bu boğçada qıznıñ yigitke azırlağan bahşışları bar – nağışlı don kölmek, yüzbez, kise ve çoraplar: olacaq qaynata ve qaynana içün – yüzbez; soyları içün kise, çoraplar ve (qadınlar içün) yüzbezler. Bahşışlarnen almaşqan soñ, er bir taraf öz evinde ziyafet bere. Ziyafetke özüniñ aqrabaları em de kelin ya ad kiyev tarafından bir ya da eki adam davet etile. Bu yerde qonalar donatıla, çalğı-çağananen eglenile. Musafirler bir (ya da bir qaç) kün içinde o yerde bulunıp, bayram eteler, yemek aşaylar, tütün içeler, qave, buza ve raqı içeler, bal aşaylar. Ziyafette kelin ve kiyev tarafından yollanılğan bahşışlar darqatıla. Lâkin zifet devamında nişanlı yigit ve qız öz evlerinde körünmeyler, olar başqa bir yerde ayrı-ayrı olıp, öz boydaq dostlarınen bayram ete. Ziyafetler bitken soñ kelin ve kiyev öz evlerine qaytalar ve olarnı er kes hayırlay. Artıq nişanlılar biri-birinen körüşmek aqqını qazanalar. Bu körüşüvder de esasen geceleri ola. Kiyev nişanlı qıznıñ açıq penceresi yanına kelip, qıznen qonuşmağa başlay. Böyle vaqıtta yigit qızğa boş qollarnen kelmey, o, çeşitli lezetli aşlar ve meyvalar ketirip, qızğa uzata. Toydan bir qaç kün evelsi kiyev ya da onıñ babası qız tarafına qudalarnı yollay. Bu sefer qudalar yigit tarafı toyğa azır olğanını ilân eteler. Toy eki kün devam ete: birinci künü kelin, ekinci künü ise kiyev tarafında ola. Toydan evel ise qınatoy ya da nişantoy keçe (böyle vaqıtta kelinge qına yaqalar). Toylar çalğı-çağana, türküler, bol ziyafetler ile tantanalı sürette keçe. Toyda yaşlarnı hayırlağanlar olarnıñ ve ana-babalarınıñ şerefine qadeler kötereler. Toy bitken soñ ana-baba qızınen sağlıqlaşalar, onı başından ayaqalarına qadar uzun toqumanen örtüp, macarğa oturtıp, kiyevniñ evine ozğaralar. Macarda keliniñ yanında bir ya da eki aqrabası ve yengeleri otura. Macar artından ciyez ve bahşışlarnı alıp kelgen araba kete. Yol boyu ise çalğı çalına.
P. Dyaçenkonıñ “Qırımtatarlarnıñ toy merasimleri” (1848 s.) maqalesinden qısqartılıp alındı


text:
Telegram
Telegram — operativ xabar almaslaw quralı. Ápiwayı paydalanıwshılar tekst járiyalawuvdan tısqarı bir-birlerine hár birewiniń kólemi 2 GB ge shekem bolǵan suwret, video, audio hám hár túrlı fayllar jiberiwleri hám de dawıslı hám video qońırawlardı ámelge asırıwları, kanal hám gruppalarda dawıslı hám de video chatlarda qatnasıwları múmkin.
Programma Google, Android, Apple iOS, Microsoft Windows, Blackberry, MacOS, Linux hám Windows Phone ushın bar.
Telegram paydalanıwshıları óz mobil telefon nomerleri arqalı dizimnen ótediler. „Telegram“ joybarı Pavel Durov tárepinen oylap tabılǵan.
Dúnyadaǵı eń operativ xabar almaslaw programması. Bul biypul hám qawipsiz.
Tariyxı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Telegram 2013-jılda aǵa-ini Nikolay hám Pavel Durovlar tárepinen islep shıǵılǵan. 2013-jıldıń oktyabr ayında Telegramda kúnlik 100, 000 paydalanıwshı bar edi. 2014-jıl 24-martda bolsa Telegram ózinde 35 million aylıq hám 15 million kúnlik paydalanıwshısı bar ekenin járiyaladı. 2014-jıl dekabr ayında Telegram kúnlik 1 milliard xabar jiberetuǵın 50 million paydalanıwshısı bar ekenin hám auditoriyası háptesine bir millionǵa atrıpatırǵanın járiyaladı.
2018-jıl martında Telegram 200 millionlıq aylıq aktiv paydalanıwshına eristi. 2020-jıl aprel ayında 400 million aktiv paydalanıwshına eriskenligin xabarladı. 2021-jıl yanvarda bolsa bul kórsetkish 500 millionnan asdı.
Bul paydalanıwshılar ósiwi sebepli bolsa Telegram Sentyabr ayında maǵlıwmatlar saqlaw formatın int32'dan int64'ga ótkerdi. Bul bolsa eski versiyalardı qollap-quwatlawdı toqtatıw minnetlemein payda etdi hám Dekabr ayında eski versiyalar islewden tóqtadı.
2013-jıl 14-avgustda iOS kompaniyası Apple paydalanıwshılarına „Telegram“ programmasın usınıldı. Sol jılı 22-avgustda bolsa Android paydalanıwshıları bul programmada paydalana baslawdı.
Telegram programması MTProto protokolı tiykarında isleydi.
Telagram messenjeri obligasiyalar satıw arqalı 1 milliard dollarlıq qarjı tartıldı. Durovning xabar beriwine qaraǵanda, Telegramnıń tiykarǵı maqseti keleshekte o'nlab jıllar yamasa ásirler dawamında insaniyatqa xizmet etiwi múmkin bolǵan finanslıq turaqlı joybarǵa aylanıw bolıp, 1 milliard dollar qarjınıń tartılǵanı bul maqsetke erisiw jolındaǵı taǵı bir qádem bolǵan. Investorlar arasında BAAnıń «Mubadala Investment Company» hám de «Abu Dhabi Catalyst Partners» kompaniyası bar.


text:
«Būl senaride 2050 jylğa qarai älemdık mūnai men sūiytylğan gaz öndıru täulıgıne 50 million barelden tömendeidı. Komersialyq jolmen alynatyn mūnaidy barlau, igeru, öñdeu jäne tūtynu nätijesınde parniktık gazdardyñ jalpy şyğaryndylary 450 gigatonnan tömen bolady. SO2 bügınnen bastap 2100 deiın. Būl 2100 jylğa qarai 1,8 ° C şektelgen ğalamdyq jylynuğa arnalğan IPCC kömırtegı büdjetıne säikes keledı », - dedı Rystad Energy zertteu jetekşısı Per Magnus Nisvin.
OPEK-ke müşe emes mūnai öndıruşılerdıñ absolüttık kölemı boiynşa AQŞ-tağy qalğan öndırıletın resurstar 214 milliard barelge deiın qysqardy, būl ötken jylğy boljamnan 30 milliard barelge az. Qytai qalpyna keltırıletın resurstardyñ kölemı boiynşa ekınşı orynda boldy - olar qazır 26 milliard barelge tömen qarai qaita qarau nätijesınde 50 milliard barelden aspaidy.
OPEK elderınıñ qalğan öndırıletın resurstary jalpy 53 milliard barelge 741 milliard barelge deiın qysqardy. İran men Saud Arabiasy eñ ülken qysqartudy kördı - olardyñ ärqaisysy 11 milliard barel joğaltty, al Saud Arabiasynda öndırıletın mūnai kölemı qazır 288 milliard barelge, al İranda 101 milliard barelge bağalandy.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/05-19
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Mönirä Zakir qızı Bulatova (Bikbulatova) (1914 yılnıñ 19 mayı, Arxangelsk, / Rusiä İmperiäse — 2011 yılnıñ 31 mayı, Qazan, Rusiä Federatsiäse) — kürenekle tatar opera cırçısı, möğallimmä, muzıka häm cämäğät eşleklese.
Berençe tapqır tamaşaçı aldında 1939 yılda Tatar opera häm balet teatrı säxnäsendä Näcip Cihanovnıñ «Qaçqın» operasında Bikä partiäse belän çığış yasıy häm qırıq yıl däwamında ul töp solistlarnıñ berse bulıp tora.
/ SSRB-/ Çexoslovakiä duslığı cämğiäteneñ Qazandağı bülegenä citäkçe ide, şähär Şurası deputatı itep saylandı. 1978 yıldan Mönirä Qazan däwlät mädäniät institutında uqıttı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırımda bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Abiltarovnıñ babası Seyran Abiltarov keçingen. Bunı avgustnıñ 2-nde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov haber etti.
Onıñ yazğanına köre, cenaze avgustnıñ 3-nde Bağçasarayda ötkerilecek.
«Endi biz Qırım işğaliniñ daa bir acınıqlı hususiyetini köremiz – tuvğanlar keçingenlerni soñki yolğa ozğarıp olamay, çünki azatlıqtan qanunsız marum etilgenler – birileri Aqmescitniñ muvaqqat apishanesine alınğan, başqaları qıtaiy Rusiyege yollanılğan. Keçende Aliye hanımnı, siyasiy mabus olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ anasını defin etken edik, şimdi – Seyran ağanı, siyasiy mabus Rustem Abiltarovnıñ babasını. Allah-Taalâ Qırımnı «rus dünyasınıñ» tarafdarları ve imayecileri tarafından ketirilgen insansevmezlikten eñ tez vaqıtta temizlemege imkân bersin», – dep yazdı Refat Çubarov.
İyülniñ başında Kremlniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabuslarına apiste yatma müddetini sentâbrniñ 12-ne qadar uzatqan edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Böyle bir malümat Rusiye Prezidentiniñ resmiy saytında yerleştirildi.
Vesiqağa binaen, Qırımda devlet büceti esasında çalışqan müessise hadimleriniñ aylıqları 2014 senesi aprelniñ 1-den başlap avgustnıñ 1-ne qadar Rusiye Federatsiyası boyunca orta aylıq seviyesine qadar ardı-sıra arttırılacaq.
Bundan sebep «Qırım ve Aqyar akimiyetlerine» devlet bücetinden maliye etilgen müessise hadimleriniñ aylıqlarını arttıruv aqqında qarar almaq, böyle hadimlerniñ kategoriyalarını, aylıq arttıruvınıñ şartları, miqdarı, sırasını belgilep, bücette buña lâzim olğan para ayırmağa tevsiye etile.


text:
Qırım müftisi Emirali Ablayev Bağçasaray rayon şurasınıñ yañı yolbaşçısı Refat Derdarovğa Bağçasaray camileriniñ tamiri ve abadanlaştıruvına yardım etmege rica etti.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatta aytıla ki, «Han-Çair» camisiniñ musulmanlar kendi imkânlarına köre qurğan qora, «Tahtalı-Cami» tarihiy camisiniñ kirişinde olğan demir beton elektrik tiremesiniñ alınması ve Bağçasaraynıñ Hanlar sarayındaki Büyük Han-Caminiñ dam tamiri aqqında laf kete.
Bağçasaray rayon şurasınıñ reisi Refat Derdarov qayd etilgen meselelerde yardımcı olmağa vade etti.
Malüm olğanı kibi, aprel 24-te Qarasuvbazar rayonında cuma camini açacaq olalar. Onıñ minare yükseksigi 33 metrni teşkil ete, leyha işlerini ise qırımtatar mimarları keçirdiler.


text:
TANIŞUV – TOY MERASİMİ
Qırımtatar halqınıñ çoq meraqlı ve zevqlı urf-adetleri bar. Olardan biri cıyındır. Cıyınlar qış vaqtı, köylülerniñ azbarında, çayırlarda ve bağ-bağçalarda, qızğın işleri bitken soñ, keçirile turğan. Yaşlar ve qızlar bir-de-bir dostlarınıñ evinde qonuşmaq ve eglenmek içün nevbetnen
toplaşa ediler.
Cıyınğa kelgen yaşlar, qızlar setlerge yerleşip oturalar. Toplaşqanlar qonuşıp, halq yırlarını yırlaylar. Yaşlar şaqalaşa, lâtifeler aytıp külüşeler.
Cıyında çeşit zevqlı oyunlar oynap eglemek de adet olğan. Yaşlarnıñ sevimli oyunlarından: “Yüzük”, “Quşaq” oyunları pek şeñ keçe edi.
İstidatlı yaşlar ve qızlar özleri uydurğan çıñ, mane, şaqalarnı köydeşlerine taqdim ete ediler. Aynı böyle cıyınlarda, bayramlarda yaşlar tanışa ediler. Derviza bayramından soñ, toylar vaqtı başlana edi. Bütün halq ağır işlerden soñ raatlana edi.
Evel zamanda qudalar oğlanğa köre qız, qızğa köre oğlan tapmağa tırışqanlar. Bu qolay degil. Olar oğlannıñ em de qıznıñ soy-soplarını soraştırıp bile: olarnıñ arasında hasta soyları, içken soyları olğan ya da olmağanı belgilene. Oğlannıñ “qapısı”, yani yaşamağa yeri, “qazanı” – birden ayrı aşamağa imkânı barmı, olacaqmı ya da yoqmı bularnıñ episini ögreneler. Qıznıñ da nasıl yaşamağa istegini: ayrımı ya da oğlannıñ ailesinen berabermi, bunı da bileler. Olarnıñ
tabiatlarını ögreneler. Soñ qızğa söz taşlana. Söz, adet boyunca, yañı yıl gecesi dekabr 21-de taşlanğan. Bu adetni er kes bile edi. Oğlan qızğa söz taşlaycığını ayta. Qız söz taşlaycağını bile
de anasına bugün haber olacaq, dey. Oğlan gecesi pencerege kömürçik ketirip taşlay. Qız kömürni ala da anasına köstere. Qıznen ana ne yapacaqlarını – razılıq berecek, ya da bermeyceklerini laf eteler. Amma daa babağa bir şey aytmaylar. Lâkin baba razılıq bermegence, söz berilmey. Bu mesele boyunca bir fikirge kelgence, bu aqta tek 3–4 adam bile.
Oğlan bu şeyni daa ana-babasına bile aytmay. O, söz taşladı, söz (razılıq) alsa, soñ anasına ayta, anası babasına ayta. Demek, qudalar tapa, soñ söz taşlana, söz taşlanğan soñ anası, qızı bu
şeyni baqalar da, soñ eki aftamı, bir aymı, tüşüneler, babasına aytalar. Oğlannıñ şeceresi, tamırları qaydan, olarda hastalıq, sersemlik barmı-yoqmı, bularnıñ episini sorap bileler. Tabiatı nasıl, qızmatabanmı, yoqmı. Çünki qız da qızmataban, oğlan da qızmataban olsa, olar biribirilerine kelişmeyler. Soñ bu ailede er vaqıt qavğa ola bile. Qız tarafı bu şeylerni bilgen soñ, oğlan razılıq almağa kele. Qız razı olğanını söznen aytmay, özü nağışlağan yavlıçıqnı oğlanğa
bağışlay. Demek, oğlan söz ala. Soñ kelip anasına ayta. Anası ise babasına ayta.
Bu şeylerni soy-soplar añlağan soñ, yani qudalar taptı, söz taşlandı, söz alındı, yahşı etip bilindi – quda yollanıla. Quda olıp baracaq adamnıñ soy olması şart degil. Namlı, laf etmege
yahşı bilgen, adetlerni ürmet etken adam yollanıla. Çünki oña qıznıñ evine barğan soñ, babasınen laf etmek kerek.
Qudalarnıñ vazifesi ise eki yaşnı biri-birinen qattı etip bağlamaq ve olarnıñ birligi neticesinde aqiqiy, bahtlı, terbiyeli qoranta peyda etmektir.
Onıñ içün biri-birine kelişken yaşlarnı tapalar. Meselâ, aileni bir adam alıp barmaq kerek ola, ya apay, ya da aqay. Eger aqay atik olsa, apay da öyle atik olsa, soñ böyle ailede ne olacaq?
Evel zamanda yaşlar evlengende olarnıñ soy-soplardan qaç tiz ayırılğanına da emiyet bergenler. Evlenmek içün yalı tarafta yedi, çöl tarafta beş tiz ayırılıq kerek edi. Atta bir köydeki
adamlar biri-birinen evlenmegenler, qomşu köyden evlengenler. Çünki tamırlar qarışmamaq kerek edi. Eger tamırlar qarışsa, hasta balalar dünyağa kelir. Evelde buña da emiyet bergenler.
Toylar olğanda yigitler gizliden qızlar toplanğan odalarnıñ pencereleri ve qapılarından baqıp, olarnıñ arasından özlerine olacaq kelinni saylay ediler.
Bir-de-bir yigit toyda olğan qızlardan birisini begense, qız ağaları ya da musafirlerge hızmet köstergen qızlarnıñ birisine muracaat eterek, begengen qızını oyunğa çıqarmalarını rica ete edi.
Adeti üzre, qız ağaları qıznı çeresinen qapığa taraf oynamağa becere, onı oynatmalarını rica etken yigit ise onıñ oyunını gizliden qapıdan seyir ete edi.
Şu aqşam qız bir qaç kere oyunğa çıqarılğanından toyda bulunğan musafirler onı yigitlerniñ
birisi begengenini añlay ediler. Yigit begengen qızğa yavlıq bağışlay, qız onı begense yavlıqnı nağışlap qaytara edi. Begenmese de, aksine ete edi.
Yigit evine qaytıp, eñ yaqın tuvğanına, ana-babasına degil, çünki o zamanlarda böyle şeyler
aqqında ana-babağa aytmaq ayıp sayıla edi, toyda bir qıznı begengenini, bu qız kimlerden
olğanını ve oña evlenmek istegenini ayta edi.
Lenara MEMETOVA


text:
Avropa parlamenti deputatlarınıñ fikirince, işğal etilgen Qırımdan vaqtınca köçip kelgen insanlarnı Qırım Muhtar Cumhuriyetine yaqın regionlarda yerleştirmek kerek, böylece işğal bitken soñ insanlar evlerine daa qolay qaytırlar. Avropa deputatlarınıñ zanınca, bu vaziyette Gürcistandan örnek almaq kerek.
Bu tekliflerni olar qırımtatar halqınıñ milliy lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ile körüşkende seslendirdiler, dep haber ete onıñ matbuat hızmeti.
«Avropa deputatları işğal etilgen yerlerde insan aqları ve qırımtatarlarnıñ cemaat aq-uquqlarına riayet etüv vaziyeti, mecburen köçip kelgenlerniñ problemleri, em de ukrain devletiniñ tamır qırımtatar halqına nisbeten areketlerini soradılar», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ haberinde.
Avropa deputatları Qırım buhranı aqqında aytıp, «Qırım daimi nezaret altında bulunğanını, Rusiye istilâsı ile küreş ketkenini ve Ukraina mustaqilligi ve topraq bütünligi ğayrıdan tiklengenine qadar küreş devam etecegini» qayd ettiler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.
Yarımada işğalinden soñ qırımlılar, şu cümleden qırımtatarlar, qıtaiy Ukrainağa köçmege başladılar.
Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerniñ sayısı 1,3 million insandan ziyadedir.


text:
Yabanci Kino FIlm DIzi Seriyal izle » Azeri Seriyallar » Kölgə 35.Bölüm izle
Kölgə 35.Bölüm izle
Kölgə 35.Bölüm izle,kolge 35 bolum izle,kolge 35 ci seriya izle,kolge azeri seriali izle,kolge 35,kolge izle,kolge 35.bolum online seyret,kolge 35-ci seriya izle,kolge seriyalina bax,kolge azerbaycan seriyali izle
Kölgə 35.Bölüm izle kolge 35 bolum izle kolge 35 ci seriya izle kolge azeri seriali izle kolge 35 kolge izle kolge 35.bolum online seyret kolge 35-ci seriya izle kolge seriyalina bax kolge azerbaycan seriyali izle


text:
Baarden itibaren Qırımğa kelmek ya da yarımadadan maşinanen çıqmaq zor oldı. İşğalciler blok-postlarnı qurdılar, soñra ise yerli sıñır kiriş noqtalarını donattılar.
Eskiden yük maşinası Kiyevden Qırımğa malnı ketirmek içün 10-12 saat sarf ete edi, şimdi bu vaqıtnı yalıñız sıñırda keçire bilesiñ.
İşğal etilgen yarımadağa bir vaqıtları o qadar qısqa olğan, amma şimdi o qadar çoq sürgen yolnı Qırım.Aqiqat mühbirleri ögrendiler.
Kirmek ve çıqmaq içün yanıñızda angi vesiqalar olacaq ve işğal etilgen Qırımdan qıtaiy Ukrainağa kirip olamağan Ukraina vatandaşı ne yapmalı? – «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» yayınınıñ yañı levhasında.
Studiya musafirleri – Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ Koordinatsion şura azası Sergey Mokrenük ve OO «İnsan aqları regional merkeziniñ» eksperti Yuriy Martınovskiy.
Yayınnıñ alıp barıcısı – Qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) efirge çıqa.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) peyda olacaq.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Qırımnıñ Aqmeçit rayonında cumaertesi künü, avgust 15-de, «Dünyanı temizleymiz» bütünrayon cumaerteligi keçe.
Cumaertelikke şirketlerniñ iş taqımları, çeşit şirketlerniñ azaları, çoq daireli ve şahsiy evlerniñ sakinleri davetlidir.
Rayon başı Sergey Volodko dey ki, temizlik ilk nevbette rayon sakinlerine, olarnıñ terbiye ve ahlâqına bağlı.
Rayonnıñ eñ pak köy meskeni bala meydançığınıñ qurucılığına sertifikatnı elde ete. Bu sene rayonnıñ eki qasabası işbu sertifikatnı elde etken edi.
Bildirilgeni kibi, Keriçte aprel ayında yerli sakinler şeer akimiyetiniñ Bütünqırım cumaerteligine qoşulmağa çağıruvını körmemezlikke urdı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımda kütleviy matbuat vastaları saasında uquqiy munasebetlerniñ hususiyetleri aqqında qanunnı imzaladı. Oña köre, Qırımda resmiyleştirilgen matbuat vastaları 2015 senesi aprel ayına qadar devlet bergisini tölemeycekler.
Vesiqa Kreml saytında aşkâr etildi.
«Qanun 2015 senesi aprel 1-ne qadar Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde mahsulatnıñ tarqatuvını musaade ete, şu cümleden Ukraina devlet organları tarafından berilgen litsenziya esasında tele ve radioyayınlavnıñ alıp baruvı. Bu qayddan evel matbuat vastalarnıñ reysmiyleştirüvi devlet bergisi olmadan etilecek», – denile beyanatta.
Evel haber etilgeni kibi, Qırımda yarım yıl devamında Rusiye qanunlarına köre qırım matbuat vastalarınıñ 15% ğayrıdan qayd etildi.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Yedi-Quyu (Leninskiy) rayonı memuriyetiniñ rusiyeli yolbaşçısı Aleksandr Maçusskiyniñ istifası aqqında ilân etti. Bu aqta sentâbrniñ 12-nde akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» saytı bildirmekte.
«Bügün Yedi-Quyu rayonı yolbaşçısınıñ istifasınen bağlı qarar qabul etilecek. O, ariza yazacaq, çünkü rayonnıñ inkişafı, devlet akimiyeti organlarınıñ işi, tabir caiz ise, asla tatmin etecek derecede degil», – dep ayttı Aksönov Qırımnıñ rusiyeli parlamenti prezidiumınıñ toplaşuvında.
Aleksandr Maçusskiy Kreml nezarenindeki Yedi-Quyu rayon memuriyetine 2014 senesi oktâbr ayından berli reberlik yapa edi.
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetinde avgustnıñ 27-nde bazı istifalar yapıldı. Qırımnıñ al-azırdaki yolbaşçısı Segey Aksönov Canköy, İslâm-Terek, Qurman rayonlarınıñ yolbaşçılarınen beraber, Kefe şeer yolbaşçısı ve şeer şurasınıñ yolbaşçıları istifa etecekleri aqqında aytqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımlılar şey satın almaq içün qıtaiy Ukrainağa çıqmağa areket eteler. Aynı şeyler yarımadada bayağı paalıca olğanı aqqında bildireler. Bunıñ ile Avropa ticariy ağlarınıñ çoqusı Qırımnı daa keçken sene yazda terk ettiler.
«Yaqında Kiyevge bardım. Bayağı şey alıp ketirdim. Fiyatlar bizde olğanından ğayet ücüz», – tarif etti Qırım.Aqiqat mühbirine Kefe sakini.
Daa bir qırımlınıñ aytqanına köre, «ömür arqadaşı ile er üç ay alış-veriş yapmaq içün Hersonğa çıqmağa qarar aldıdar». Em de böyle insanlarnıñ sayısı, qadınnıñ aytqanı kibi, az degil.
Amma bunı tek naqliyat qamaçavı ve «sıñır» nezaret noqtalarında çoq saatlıq nevbetlerden qorqmağanlar yapa bile.
Ukraina 2014 senesiniñ soñunda Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile yolcu alâqasını yasaqladı. İşğal etilgen Qırımda ise evel qıtaiy Ukrainadan ketirilgen em aşayt malı, em diger mahsulatnıñ qıtlığı duyulmaqta.


text:
Qırımda aprel 15 künü «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan Ali Asanov apiste qaldırıldı, haber İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti.
Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, aprel 17-de, cuma künü, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi ceza qararını belgilecek. Evel bu iş boyunca 4 qırımtatarı yaqalanğan edi.
İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetinde bildirilgeni kibi, Ali Asanovnı bütün gece Bağçasarayda tutıp, aprel 16 künü Aqmescitniñ Taqiqat komitetine alıp kettiler.
Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi, Meclis azası Eskender Bariyev aytqanı kibi, Ali Asanovnı uquq qoruyıcılar eki insannıñ ölüminde qabaatlaycaq olalar.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvına qarşı çıqqan ve qol tutqanlarnıñ kütleviy mitingi keçti. Qırımtatarlarğa, Meclis temsilcileri ve Ukraina tarafdarlarına Rusiye tarafını tutqan vatandaşlar qarşılıq kösterdiler. Soñkilerni Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönovnıñ reberliginde «Russkoye yedinstvo» yetekçileri topladılar.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.


text:
Qırım prokuraturası Euromaydan faali Aleksandr Kostenkonıñ cinaiy işi boyunca qabaat qararını tasdıqladı. Onı 2014 senesi fevral ayında Kiyevde yüz bergen adise-vaqialarda Qırımnıñ «Berkut» mahsus bölüginiñ hadimine ketirilgen beden zararında ve qanunsız silâ qullanmasında qabaatlaylar.
Bunı Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Hızmetniñ malümatına köre, cinaiy iş Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine yollandı.
Cinaiy iş qabaatını Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya baqacaq, aytıla beyanatta.
Qıım Euromaydanınıñ faali Aleksandr Kostenko 2015 senesi fevral 8-de Qırımda apiske alınğan edi. Aleksandr Aqmescitniñ SİZOsında buluna. O, onı qıynağanlarını bildirgen edi.
Uquq qorçalayıcılar bildirdiler ki, faalniñ soy-sopları Aleksandrnıñ babası ile bağlanıp olamaylar. O, Kiyevge ketken edi, amma yarımadağa qaytqanda bağ üzüldi.


text:
İyün 27-de Yedi Quyu (Lenino) rayonıdaki meskün yerlerde energiyanen teminlenme toqtatıldı. Yarıq Bulğanaq (Bondarenkovo), Arma Eli (Batalnoye), Qıdırlez (Voykovo), Mama (Kurortnoye), Minareli Şiban (Yerofeyevo) köylerinde söndürildi. Umumen olaraq 6644 insan yarıqsız qaldı, dep bildireler Rusiyege boysunğan Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresinde.
Müessiseniñ bildirgenine köre, saat birge yaqın energiyanen teminlenme yañıdan tiklenildi. Elektrik energiyası berilmesiniñ toqtatılmasınıñ sebebi bildirilmey.
Bundan evel Kezlev elektrik ağlarında bir sıra qaza aqqında malümat peyda olğan edi. Energetikler bunı sıcaq avanen bağlı olğanını belley.
Qırımda 2015 senesi dekabr ayından başlap Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmesi toqtatıldı.Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün şimdiki vaqıtta elektrik energiyası berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energiya köpüri yardımı ile teminlene.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yanvarniñ 5-nde İstanbulnıñ (Türkiye) Qırımtatar medeniyet ve yardımlaşma Derneginiñ Merkeziy ofisinde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkağa bağışlanğan dua ötkerildi, dep haber ete Facebookta Qırım birdemligi birleşmesiniñ faalleri.
Musafirlerge soñki sefer İstanbulnı ziyaret eter eken, uzun bir zaman qırımtatar diasporasınıñ yardımınen tedavi körgeninde çekilgen Veciye Kaşka monolog-filmi numayış etildi.
«Film numayışından soñ imam dua oqup, musafirlerge muracaat eterek, insanlar biri-birine qol tutmaq ve ümmet içün qaviy iman örnegi olaraq İslâm qanunlarına uymaq kerek olğanını hatırlattılar. O, bütün müsülmanlar peyğamber Muhammed (s.a.v) ümmetinden olğanı ve bir yerlerde olarnıñ dindaşları basqı ve aşalavğa oğrap, öldürilgende bir kenarda turması yañlış olğanını hatırlattı», – denilmekte faallerniñ haberinde.
Tedbirniñ musafirleri Veciye Kaşka aqqındaki hatırlavlarınen paylâştı, yardım ve qoltutuv aqqında söz yürsettiler.
Veciye Kaşkağa bağışlanğan dua merasimi Qırımda yanvarniñ 2-nde ötkerilgen edi.
Noyabrniñ 23-nde Aqmescitte küç idaresiniñ hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp alğan ediler. Olar Türkiye vatandaşından para talap etüvde qabaatlandı.
Qırımtatar faalleri tutulğan vaqıtta qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni aqqında belli ola.
Esas Ukrainada yerleşken Qırım MC prokuraturası ötkerilgen qanunsız tintüv, insanlarnıñ tutup alınuvı ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi boyunca cinaiy iş açqan edi
Veciye Kaşka – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı. O, 1934 senesinde Aluştağa yaqın yerdeki Üsküt (Privetnoye) köyünde doğa. 1944 senesi qırımtatar halqı sürgün etilgen soñ, Veciye Kaşka qorantasınen beraber Özbekistanda yaşay. 50-nci yıllarda o, ömür arqadaşı Bekirnen beraber qırımtatar milliy areketine qoşula.


text:
Tarihtan evel zamanları
Tarihtan evel zamanları, daa Tarihtan evel vaqıtları, Tarih evelsi - insaniyet tarihınıñ başlanğıç devri, ilklemci cemiyetniñ tarihı, yazıdan evel tarihı.
Qısqa tasvir etüvi[deñiştir | kodunı deñiştir]
Tarih evelsi, sıq, gömininlernen 3.3 mln yıl evel ilk taş aletlerini qullanuv ve yazuv sistemalarnı işlep çıqaruv arasında insaniyet tarihınıñ devri olaraq baqıla.
Tarih evelsi, ilmiy yönelişi, ayrı bir fen olaraq HIH asırnıñ ekinci yarısında peyda ola. O, D. Vilson, D. Labboka, Ç. Layyel, S. Nilson, E. Taylor, L. Morgan, K. Tomsen, Y. Vorso, G. Mortilye, O. Monteliusnıñ işleriniñ sayesinde peyda olıp inkişaf etilgen. Tarihtan evel zamanlarnıñ menbaları atiqiyat, paleocoğrafiya, geoatiqiyat, palebeşeriyat, arheoayvaniyat, qavmiyat ve lisaniyat ola.
Yazıdan evel tarihı, paleolit, mezolit, neolit, halkolit, tunç devirden ibaret.
Tarihtan evel zamanları prototarihına keçe.


text:
İşğal etilgen Qırımda Melitopol devlet universitetiniñ tabiiy-coğrafik fakultetiniñ studentleri dağnıñ üstüne çıqıp, anda Ukraina bayrağını açtılar. Bunı noyabr 13 künü «Mestnıye vesti» bilidirdiler.
Belli olğanı kibi, studentler «Delta» turistik klubınıñ azaları olalar.
«Yarımadanıñ dağları boyunca cayav yürüşni turizm, içtimaiy-iqtisadiy coğrafiya ve ülkeşınaslıq kafedrasınıñ assistenti Lesâ Topalova teşkil etti», – dep yaza neşir.
İşğal etilgen Qırım boyunca yürüş altı kün keçirilmek kerek. Ukrain studentleri yürüşni Demirci köyünden başlap, Cur-cur, Çiginitra, Şelen, Novıy Svet duraqlarında toqtap, raatlana ediler. Umumen, studentler 134 km keçtiler.
«Dağ manzaralarnıñ dülberligi iç bir kimseni pervasız qaldırmadı. Balalar işğal etilgen Qırımnıñ dağı töpesinde Ukraina bayrağını köterip, acayip fotolarnı çıqardılar», – deyler bildirüvde.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.