text:
Er yaz, Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Mama (Kurortnoye) köyünde, Çoqraq gölüni deñiz körfezinden ayırğan yer parçasına oba-oba raatlanıcılar kele.
Turistler, çoqraq çamurlarınen "tedaviylenmege" istep keleler. Tarihçiler aytqanlarına köre, bu çamurlar qadimiy antik zamanlardan berli öz şifalı küçünen belli. Yerli sakinler ise, bütün hastalıqlardan qutulmaq ümüdinen üstlerine baştan-ayaq çamur şıqlağan turistlerge felsefiy nazarnen baqa.
Keriçniñ yanında yerleşken Çoqraq gölü öz şifalı çamurlarınen belli. Gölniñ rapası (pek qoyulaştırılğan tuz irintisi) ve çamurını, adale-iskelet sistemasınen ve siñir sistemasınen bağlı hastalıqlarnı yahşı etmek içün qullanalar. Tamam şifalı çamurlar er yıl turistlerni celp ete, olarnıñ çamur ile bulaşqan bedenleri uzaqtan körüne.
Mama köyünde meskenni ödep olamağanlar (böyle soyları ise soñki vaqıtları ep artmaqta), çalılar tübünde yerleşe. Olar çeşit-türlü çadırlarda yaşay - sade çarşaflı saçaqlardan başlap, paalı çadırlar ve kemperlerge qadar.
Ve tabiiy ihtiyaclarnı da, ebet, ya da çegerler tübünde, ya da plönka ya da çadır basmasından yapılğan muvaqqat keneflerde yerine ketireler.
İşte, kene mında, çalılar tübüne, çöplük de atalar. Çoqusı bütün qorantalarınen "şifalanıp", sıq-sıq böyle çöplükte yaşay.
Raatlanuv şaraitleri medeniyetli demege qıyın. Çoqraqqa, çoqusı alda, "kiyik turizm" şaraitinde yaşamağa azır olğanlar kele. Eñ yaqın tükân - Mama köyünde: bu yıl köyde eki tükân ve bir qaç alış-veriş çadırı çalışa. Çoqraq gölü yanında lager qurğanlarnıñ çoqusı, gaz yanğıçlarında ya da ateşte aş baqa.
Küneş energiyasını alğanlar da bar. Amma olar azlıqta.
Mamağa barıp çıqmaq içün, turistlerge bir kilometrge yaqın keçmek kerek. Maşnanen de barmaq mümkün, amma köygece yol pek yaramay, yağmurlardan soñ ise o yuvula ve yengil maşnanıñ keçmege çare yoq.
Yerli sakinler bu arada fırsatnı coymayıp, küçük biznes teşkil ete: Çoqraq yanında pişken mısırboğday ve içimlikler satalar, istegenler ise motodeltaplanda yüre bile.
Söz sırası, yerliler Çoqraq çamurlarınıñ şifalı olğanını çoqtan bile, amma ep bir baştan-ayaqqa oña bulaşıp, o küneşte qurıp qalmağance yürmege avesleri yoq.
Çoqraq gölüniñ çamurlarını, adale ve buğumlarda ağırları olğanlar qızdırğan kompress kibi qullana.
Vasıl Korçev, keriçli Qırım blogeri
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını bildirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
Kiyevdeki Mustaqillik meydanında mayıs 18-de Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına matem mitingi keçirilecek. Tedbirde qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri ve falleri iştirak etecekler.
Resmiy malümatqa köre, matem mitingi saat 18-de başlaycaq, Qırım.Aqiqatnıñ canlı yayını saat 18.30-başlaycaq.
Malüm olğanı kibi, Ukrainada mayıs 18-de Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatıra künü munasebetinen hatıra tedbirleri keçirilmekte.
Mitingde Ukraina ve Avropanıñ bir sıra cemaat erbabı çıqışta bulunacaq. Ukraina milliy cemiyetleri kongressiniñ reisi, sovetler lagerleriniñ siyasiy mabusı İosif Zissels, Qırım cemaat erbabı Andriy Şçekun, «Krım» bölüginiñ komandanı İsa Akayev, Litva tatarları birliginiñ reisi, Litva Cumhuriyeti baş naziriniñ millet meselleri mesleatçısı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Litva vekili Adas Yakubauskas, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov çıqışta bulunacaqlar.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmescitniñ Gagarin bağçasında qırımtatarlar Oraza bayramını qayd ettiler. Musafirler politsiyanıñ nezareti altında buluna ve metallodetektorlardan keçe ediler, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Sanada yarışlar keçirile, qırımtatar muzıkası yanğıray, gölniñ yanında Küreş yarışları keçirile, bazı oğlanlar ukrain urbasında keldiler, digerleri urbanı deñiştirip, onı Rusiye timsallerinen bezetmege yetiştirdiler.
Bağçada bediiy mallarnı, yadigâr, qırımtatar milliy urbası ve tamğalı kölmeklerni satalar.
Aynı bu yerde qırımtatar pilâvini pişirüv yarışı keçirilmekte. Qırımnıñ Rusiye ükümeti tamır halq içün teşkil etken bayram künü böyle edi.
Kündüz Oraza bayramında çoq adam yoq edi. Aqşam Gagarin bağçasına şimdiki akimiyet vekilleri keldi.
Qırım Müftisi acı Emirali Ablayev ve Qırımnıñ Rusiye nazirler şurasınıñ reis muavini Ruslan Balbek Küreş yarışlarını seyir ettiler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevde Oraza bayramı munasebetinen büyük bayram keçirildi, büyükler ve balalar içün eglenceli yarışlar oldı. Kün musulman adetlerine köre keçti.
Hatırlatamız, Qırımnıñ Bağçasaray şeerinde politsiya «Han-Çayır» 6-ncı mikrorayonınıñ sakinlerine Oraza bayramını qayd etmege yasaq etti. Keçken yılları 6-ıncı mikrorayonnıñ camisi yanında Oraza ve Qurban bayramlarında kütleviy tedbirler keçirile edi. Onı yerli faaller Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yardımı ile keçire ediler.
Oraza bayramı – Ramazan ayınıñ bitmesini ifadelegen bayramdır. Onı bir qaç kün boyunca qayd eteler. Qırımda cuma künü, iyül 17-de, tatil ilân etilgen edi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, yanvarnıñ 12-nde Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine çıqarğan ükümni takbih etti ve halqara toplulıqnı küç-quvetini birleştirmege davet etti.
“Ayıp arekteleri ile halqara añlaşmalarnı ve halqara uquqnıñ qaidelerini kösterip bozmağa devam etken tezavuzcı memleketniñ vatandaşlarımızğa çıqarğan qanunsız qararını takbih etem. Bütün halqara tolulılıqqa hatırlatmaq ister edim ki, bugün Ukrain siyasiy mabüsi kününde, Kremlniñ apishanelerinde tutulğan bütün Ukraina vatandaşlarına bizim destegimiz ve olarnıñ tezden azat etilüvi içün küç-quvetmizni birleştirgenimiz kerek”, – dep yazdı Denisova Telegramda.
Yanvarnıñ 12-nde, salı künü, Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine üküm çıqardı: Enver Ömerov 18 yıl, Ayder Cepparov 17 yıl Riza Ömerov 13 yıl apis cezasına mahküm etildi.
Dava iştirakçileri Rusiye CQ 205.5 maddesinen qabaatlanıla edi (“Terroristik teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv”). Biraz soñra daa bir qabaatlav qoşulğan edi, Rusiye CQ 30 maddeniñ 1 qısmı ve 278 madde (Akimiyetniñ quvet yolunen zapt etüv).
Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları Rusiyeden bütün siyasiy mabüslerni, hususan Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Enver ve Riza Ömerovlar, Ayder Cepparovnı acele azat etmesini talap etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarın, mayısnıñ 7-nde, yarımadada koronavirus qırğınlığı vaziyetinde mayısnıñ 12-nden soñ olacaq iş tertibi aqqında tarif etmege vade ete. Onıñ aytqanına köre, soñki qararlar qomşu Rusiyeniñ prezidenti Vladimir Putin ile yapılacaq toplaşuvdan soñ qabul etilecek.
«Prezidentimizniñ reberligi altında qoşma qol tutuv tedbirleri ilân etilecek ve federal ükümet azaları 12-nden soñ olacaq iş tertibini teklif etecek toplaşuv bugün keçirilecegine köre, iş planını yarın taqdim etecekmiz», – dep ayttı Aksenov yañı koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Mayısnıñ 6-nda Putin koronavirus ile küreş qararlarınıñ yerine ketirilüvinen bağlı toplaşuv keçirmege planlaştıra. Matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ bildirgenine köre, bu toplaşuvda sıñırlav rejiminden adım-adım çıquv teklifleri de muzakere etilecek.
Mayısnıñ 1-nden itibaren işğal etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti koronavirus telükesi sebebinden kirsetilgen tedbirlerden soñ bazı saalarnıñ işini yañıdan başlatmağa izin berdi. Bundan soñ Aksenov çalışmasına izin berilecek müessiselerniñ qoşma cedvelini ilân etecek, dep bildirdi.
Al-azırda Qırımda 160 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 21-i çetelden keldi, 17-si – Rusiyeden. 22 hastanıñ Rusiyeden kelgenlernen alâqası oldı, 100 kişi laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada olğan edi. 41 kişi tüzeldi. Bir hasta vefat etti. Aqyarda 98 COVID-19 hastası bar, eki insan vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren maska rejimini kirsetmege azır. Daa evel Qırımda yüksek seviyeli azırlıq rejimi mayısnıñ 11-ne qadar uzatılğan edi, Aqyarda onı mayısnıñ 30-na qadar uzatqanlar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Çolpan
Çolpan (Zöre, Venera) – Küneş sistemasında, Küneşke uzaqlıq baqımından ekinci sıradaki seyyare. Halq arasında Tañ Yıldızı ve Çoban Yıldızı olaraq da belli. Öz köçeri etrafında, Küneş sistemasındaki diger bütün seyyarelerniñ akis istiqamette döne. Çolpan saat istiqametinde döngen tek bir seyyaredir.
Büyükligi ceetinden Dünya ile beñzerlik köstergeninden Dünya ile qardaş seyyare olaraq da biline. Kök yüzünde Küneşke yaqın yerde bulunğanından ve orbitası Dünyanıñkisine köre Küneşke daa yaqın olğanından yer yüzünden tek Küneş doğmadan evel ve batqandan soñ körünip ola. Onıñ içün Çolpan Aqşam Yıldızı, Saba Yıldızı ve Tañ Yıldızı olaraq da adlandırılğandır. Körünip olğanı vaqıtlarda, kök yüzündeki eñ parlaq cisim olaraq diqqat çeker.


text:
Ukrainanıñ Viyanadaki halqara teşkilâtlar yanında daimiy temsilcisi Yevgeniy Tsımbalük martnıñ 11-nde OSCE Daimiy Şurasınıñ oturışında Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonıñ ükmü aqqında aytıp berdi ve yarımadada insan aqlarına riayet etilmesi maqsadınen Rusiyege qarşı halqara tazyıqnı quvetleştirmege çağırdı.
Tsımbalüknıñ çıqışı Ukraina TİN saytında yayınlanğan.
«Aza devletlerni Rusiyeniñ qanunsız areketlerini takbih etmege ve Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında halqara gumanitar uquq ve insan aqlarına riayet etilmesi maqsadınen Rusige qarşı tazyıqnı quvetleştirmege çağıramız», – dedi Ukraina temsilcisi oturış vaqtında.
O, Rusiyeni «Qırımnıñ qanunsız işğalinden, Qara ve Azaq deñizlerinin arbiyleştirilüvinden vazgeçmege» kene çağırdı.
«Ukrainağa qarşı tecavuznı toqtatmağa çağıramız. Ukrainanıñ vaqtındaj işğal etilgen topraqlarından silâlı müfrezelerini, ücretli askerlerini ve tehnikasını çıqarmağa ve Minsk añlaşmalarında qayd etilgen mecburiyetlerini tam şekilde yerine ketirmege talap etemiz», – dedi Tsımbalük çıqışında.
Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdı ve 5 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırım sakini, ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarılğan ükümni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi, Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıp, 5 yıl sert apis cezasına mahküm etkenine narazılıq bildirdi.
Qırımda Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi Anton Körineviç Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarğan ükümni takbih etti.
Rostov-na-Donudaki mahkeme beş yıl apis cezasına mahküm etken ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonıñ mudafaası ükümni temyiz etecek.
Bu dava boyunca munaqaşalar keçken afta yekünlendi. Prıhodko soñki sözne çıqışta bulunıp, qabaatını tanımağanını bildirdi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında prokuror qırımlı Oleg Prıhodko içün 11 yıl sert rejimli koloniya cezası berilmesini istedi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


text:
Ukraina medeniyet, gençlik ve sport naziri Volodımır Borodânskıy işğal etilgen topraqlar içün telekanal martnıñ 1-nde çalışıp başlamalı, dep ilân etti.
«Bugünge qadar bütün media gruppalarınen bu telekanalnıñ premyera yayınlarını berüv muzakerelerini bitirdik. Şimdi televizion gruppalarınen memorandumnı keliştiremiz», – dedi Borodânskıy Kyivdeki matbuat konferentsiyasında, dep haber ete «İnterfaks-Ukraina».
Onıñ bildirgenine köre, kanalnıñ adı eñ yaqın vaqıtta tasdıqlanacaq, kanal reberi yarışı ise endi ilân etildi.
Ukraina medeniyet, gençlik ve sport nazirligi, telekanal fevralniñ 15-nde çalışıp başlaycaq, dep bildirdi.
2019 senesi yazda Ukraina prezidentiniñ ofisi em işğal etilgen Donbas topraqları ve Qırımdaki ukrainalılarnıñ «aqlı», em de Rusiyede rusiyelilerniñ «aqlı» içün küreş maqsadınen dünya rus tilli kanalnı açmaq ğayesini seslendirgen edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi noyabrniñ 11-nde Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» sekiz mabüsine apis müddetini üç ayğa uzattı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böylece, Rustem Şeyhaliyev, Tofik Abdulgaziyev, Raim Ayvazov, Bilâl Adilov, Cemil Gafarov, Farhod Bazarov, Rustem Seythalilov ve Şaban Umerov 2020 senesi fevralniñ 15-ne qadar apiste qalacaqlar.
Mahkeme, qabaatlarnıñ «ağır» olğanına esaslanıp, imaye tarafınıñ sıñırlav tedbirini deñiştirmek muracaatını red etti.
«Mahkeme oturışuvında bir sıra muracaatımız oldı. Faqat qadı bütün muracaatlarnı red etti, bir danesini qabul etmedi, şu sebepten bugün aqlarımıznı qorup olamadıq, birden qabaatlayıcı olacaq bir taraflı esnas oldı. Raim Ayvazov qadı ve prokurornı çetleştirmege talap etti, lâkin mahkeme bunı red etti, ve qarar birden seslendirildi», – dep tarif etti advokat Rustem Kâmilev.
Advokat Mariya Eysmont mahkemege istegen er kesniñ mahkeme salonına alınmağanı sebebinden şikâyet arizasını berdi.
«İşdeşimnen mahkeme reisi adına şikâyet arizasını yazdıq, açıq mahkeme oturışuvına bütün soy-soplar ve kelgen diger insanlar alınmadı. Salonda yer bar edi, lâkin oturışuvğa er kes kirip olamadı», – dep qayd etti Mariya Eysmont.
Hatırlatamız, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Aqmescitteki ekinci gruppa) mabüsi Şaban Umerov Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde yaramadı, oña «acele yardım» çağırıldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Canada ükümeti Qırımda insan aqları bozulğanından raatsız ve yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa er taraflama yardım etmege devam ettirmek niyetinde. Bu aqta Canada TİNniñ reberi Chrystia Freelandnıñ qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añma yıllığı munasebetinen yapqan beyanatında söz yürsetilmekte.
«Bizler, Rusiye işğali altında bulunğan Qırım yarımadasında insan aqları fenalaşqanından raatsızlıq duyamız. Canada, Qırımda konkret yardım ve insan aqlarını qorçalama adına bir yollar tapmaq maqsadınen qırımtatar cemaatçılığınen işbirlik yapmağa devam etecek», – denilmekte haberde.
Freeland ayrıca Moskvanıñ Rusiye topraqlarında ve ilhaq etilgen yarımadada yasaqlanğan qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ aqlarını tiklenmege çağırdı.
Mayısnıñ 17-nde aqşam Aqmescit rayonınıñ qırımtatarlar kütleviy yaşağan Aq-Meçit Camide qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününe bağışlanğan – «Qalbiñde ateş yaq» - aktsiyası ötkergen qırımlılar tutulıp alınğan edi. Tutulğan ve arasında çağına yetmegen balalar olğan yigirmige yaqın insan beş dane politsiya maşnasınen Aqmescit rayon politsiya idarelerine dağıtıldı.
Daa soñra tutulğan şahıslarnıñ bazılarından izaatnameler, parmaq izleri ve DNK nümüneleri alınğan soñ qoyıp yiberildi.
Qırımdan qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanlarını añma künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen.


text:
Kremlin nezareti astındaki Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov yarımadağa İtaliyadan Veneto, Lombardia, Liguria, Toscana, Emilia-Romagna vilâyetleriniñ yerli parlament deputatlarınıñ vekilleri kelgenini haber etti. Bunı Aksönov oktâbr 14, cuma künü Facebookta bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, kelgenlerniñ bazıları Qırımnı evel ende ziyaret etken ediler. O italyan deputatlarına «ümdeli noqta-i nazarları, Rusiyege qarşı sanktsiyalarınıñ lâğu etilmesine qol tutqanları, informatsion qurşavnı yıqqanları» içün minnetdarlığını bildirdi.
«İtalyan eyyetiniñ ziyareti sadece siyasiy noqta-i nazdar müyim degil, onıñ ameliy faydası da bar. Ayrıca, bizler içün suv temizlevinde, koy hocalıq tehnikasınıñ yapılmasında, aşayt mahsulatları ve ayvan yemleriniñ çıqarılmasına tecrübeli olğan italyan biznesiniñ vekillerinen işbirlik qurmaq pek müimdir. Ve eminim, italiyalı işdeşlerimiz, ziyaretleri devamında dünyaca belli olğan «Massandra» birleşmesini körüp, Qırım şarapçılarınen işbirlik qurmaq imkânlarınen meraqlanırlar», – beyan etti Aksönov.
Keçenleri Ukraina Yuqarı Radasında italyan deputatlarınıñ işğal etilgen Qırımnı ziyaret etmek niyetlerine itiraz bilrdiler.
Oktâbr 6 künü Ukrainanıñ Rigadaki elçisi Evgen Perebiynis bildirdi ki, Latviyalı sörfçılar Qırımnı izinsiz ziyeret etkenleri içün cezalanmaq mumkünler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi çetel eyyetleriniñ Qırımğa yapğan ziyaretleri resmiy olmağanlarını bildirgen edi. İyül 25 künü Ukraina TİN muracaatınen çetel devlet vatandaşlarını qanunsız şekilde Qırımnı ziyaret etmekten tenbiyeledi.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka bütün qırımtatarlarğa tarihiy vatanı oğrunda canını ayamayıp küreşüvniñ örnegi olaraq belli edi. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı yayınında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, noyabrniñ 23-nde 83 yaşlı qadınnıñ ölümini izalar eken, söyledi.
«Bizler içün bu elbette bir şoktır. O, qırımtatar milliy areketiniñ efsanelerinden biridir ve Qırımda halqımız arasında onı bilmegenler yoq edi. O, gençliginden başlap, iç bir kösterişsiz qırımtatarlarnıñ vatanlarına qaytmaları içün ayatını feda etti. Veciye Kaşka, o devirniñ yetekçi dissidentleri olğan Pötr Grigorenko ve Andrey Saharovnen işbirligi yapa ve körüşe edi. Bu kerçekten de büyük ğayıptır», – dedi Meclis yolbaşçısı.
Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova Veciye Kaşkanıñ daa sovetler zamanında qırımtatarlarnıñ aqları oğrundaki küreşi aqqında ikâye etti: «1960-ncı yıllarnıñ sonuñda çıqqan sahte aqlav qararına baqmadan, qırımtatarlarnı yarımadada kene de resmen qayd etmeyip, quva ediler. Veciye Kaşkanıñ qorantası 1969 senesinde Qırımğa kelip, ev aldı. Faqat olarnı da, evleri ile mallarını iç bir kompensatsiyasız tutıp alıp, Qırımdan çıqarıp attılar. 1974 senesinde olar kene ev aldı, amma endi başqa köyden. Evlerine sarhoş adamlar basıp kirdi, pencerelerniñ camlarını qırdı ve atta Veciye Kaşkanıñ ağzını qapatacaq olıp, çengesini perttiler. Neticede qoranta Krasnodar bölgesinde yerleşti, lâkin vatanğa qaytmaq teşebbüslerini toqtatmadı», – dep yekünledi tarihçı.
Bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay oldı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası noyabrniñ 23-nde qanunsız tintüvler, yaqalavlar ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiaları boyunca cinaiy işler açtı.
Veciye Kaşka – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı. O, 1934 senesinde Aluştağa yaqın yerdeki Üsküt (Privetnoye) köyünde doğdı. 1944 senesinde qırımtatar halqı sürgün etilgen soñ Veciye Kaşka qorantasınen Özbekistanda yaşay edi. 50-nci yıllarda o, ömür arqadaşı Bekirnen beraber qırımtatar milliy areketine qatıldı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, yarımadada kurort mevsiminiñ kelecegi koronavirus telükesi sebebinden ilân etilgen özüni tecrit etüv rejimi ve sıñırlav tedbirlerine ne qadar yahşı riayet etilecegine bağlı.
Bu aqta o, aprelniñ 4-nde koronavirus yuqunçına qarşı tedbirler operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Tünevin kurort mevsimi aqqında soradılar. Bir şey aytıp olamayım – olacaq ya da yoq. Er şey vaziyetke bağlı. Çoq şey bizge bağlı. Evde qalsaq, bunı qısqa müddet içinde muvafaqiyetnen bitirirmiz ve kurort mevsimi olacaq», – dedi Aksenov.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımnıñ Rusiye medeniyet nazirligine koronavirus telükesi sebebinden aprel ayında yolcularnıñ sayısını arttırmaqtan vazgeçmesine çağırdı.
Aprelniñ 3-nde işğal etilgen Qırımda çetelden kelgen 2998 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2915-i evde dinamik közetüvde, 68-i hastahanede, 15-i observatorlarda buluna. Rospotrebnadzor malümatına köre, cuma kününe qadar 18 COVID-19 hastası qayd etildi. Aqyarda 5 koronavirus hastası bar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bir oğlançıqnıñ ikâyesi vastasınen bütün halqnıñ faciası aqqında tarif etmek – qırımtatar rejissöri, Cannes Film Festivaliniñ «Ayrı baqışı» programmasınıñ iştirakçisi Nariman Aliyev özüne böyle vazife qoya. ForeFilms film prodakşnı Aliyevniñ yañı filmi – «ORTALAN» tarihiy draması üzerinde çalışıp başladı.
«Ortalan – Gülsum qartanam 1944 senesi bu köyden sürgün etildi; menim içün ayrı emiyeti bar. Bu felâket başına kelmegen bir qırımtatar qorantası yoq. Menim vazifem – bir oğlançıqnıñ ikâyesi vastasınen bir künde vatanından yoq etilgen halqnıñ faciasını tarif etmek», – dep ayttı Nariman Aliyev.
«ORTALAN» 2022 senesi mayıs-avgust aylarında çıqarılacaq. Levha 2023 senesi taqdim etilecek, dep beklenile.
Yañı film ne aqta tarif ete? Yarımada Rusiye işğali altında olğanı içün ukrain filmi qayda çıqarılacaq? Sanat vastasınen tarihiy malümatnı ne qadar doğru yetkizmek mümkün?
Bu ve diger aktual mevzular Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında «Qırım meselesi» tok-şou çerçivesinde Aleksandr Yankovskiy ve subetdeşleri qırımtatar rejissöri Nariman Aliyev, Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova, Ukraina institutınıñ baş müdir muavini Alim Aliyev, kinoprodüser, ForeFilms kino şirketiniñ tesisçilerinden biri Vladimir Yatsenko muzakere ettiler.
Nariman Aliyev – qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleri» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etildi. Öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetleri, ananeleri ve turmuşını tedqiq ete. «Evge» filmi alman «Beş gol kinofestivaliniñ» «Eñ yaçşçı stsenariy» nominatsiyasında mukâfat aldı, «Kinokolo» Ukraina kinotenqitçileriniñ «Eñ yahşı uzun oyun filmi» milliy mukâfatını aldı. Film 7-nci Halqara Bosfor kinofestivaliniñ eñ yahşı çetel filmi dep tanıldı. Nariman Aliyevniñ filmi «Oskar» mukâfatınıñ long listine de alınğan edi. 10-uncı Odesa halqara kinofestivalinde gran-pri qazandı.
Film Cannes kinofestivaliniñ «Ayrı baqış» yarış programmasında iştirak etti, Bükreş halqara kinofestivalinde eñ yahşı film mukâfatını aldı.
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyev yañı işi aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında tarif etti.
Bu ikâye köyüne qaytqan oğlançıq aqqında tarif ete, anda kelse, kimse qalmadı, qorantasını qıdırıp başlayNariman Aliyev
– Bu ikâye köyüne qaytqan oğlançıq aqqında tarif ete, anda kelse, kimse qalmadı, qorantasını qıdırıp başlay. Bu uydurılğan bir ikâye, esasında bir adise bar. Tecribem bar, uzun metrajlı bir film yaptım, amma zenaatımda inkişaf etip ilerilemege isteyim, film içün bir tahmin yapmayım, işimni yahşı yapmağa tırışam. Böyle bir ğaye bar: Ortalan – Qırımdaki köyniñ adı, şimdi Zemlâniçnoye deyler – Sovetler Birligi vaqtında adı deñiştirildi. Film vastasınen Qırım toponimlerine tarihiy adlarını qaytaruv meselesini kötermege ister edim. Bu Qırımda tarihiy adaletniñ qaytuv işareti olur, dep tüşünem. Kino – tek informatsion bir şey degil, duyğulardır. Seyirci qırımtatarları kim olğanını bilmese de olur, amma bu ikâyeni duyğularınen yaşasa, malümat qıdırmağa, tarih oqumağa, qırımtatarlar aqqında bilmege isteycektir.
Tarihçı ve ressam – zıt şeyler, dep ayta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova.
Bu facianı añlamaq, bediiy vastalarnen yaşamaq vaqtı kelgendirNariman Aliyev
– Tarihnı ğayrıdan tiklemek ve duyğulandırmaq – bam-başqa şeyler. Sürgünlik er bir qırımtatarına tesir etken bir facia, qırımtatar halqını birleştirgen bir facia. Ve bu facianı añlamaq, bediiy vastalarnen yaşamaq vaqtı kelgendir. Bu daa duyğulı ve añlayışlı, keñ kitabımnı çoq insan oqumaz dep tüşünem, amma kino baqarlar. Ebet, stsenariyniñ faktlar tarafı tafsilâtlıca baqılsın isteyim. Yahşı bilgen mevzumda tarihiy filmlerni baqmağa sevmeyim, çünki kiçik yañlışlar közüme çarpa. Narimannıñ yahşı mesleatçıları olur, ve qırımtatar sürgünligi aqqında keyfiyetli bir film körermiz, dep tüşünem.
Film işi başlatıldı, amma ileride daa çoq vazife bar, hususan Qırımda olmayıp, Qırımnı çıqarmaq kibi. Bu aqta kinoprodüser, ForeFilms kino şirketiniñ tesisçilerinden biri Volodımır Yatsenko Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
Bunı bütün dünyadaki insanlar içün yapamız, mında ne olğanını añlasınlarVladimir Yatsenko
– Film çıqarılacaq yer aqqında ola bilecek ortaqlarımıznen muzakereler keçiremiz, qırımtatar köyleri çoq olğan türk dağları ola bile. Belki, Herson vilâyetinde qurarmız, ikâyeniñ bir qısmı Özbekistanda keçe, bazı sanalarnı anda çıqarmağa planlaştıramız. İleride kastingden başlap qıyafetke qadar daa çoq iş bar. Qorantasını qıdırğan ve ne olğanını añlamağa tırışqan oğlançıq vastasınen ikâyeni tarif etecekmiz. Bunı bütün dünyadaki insanlar içün yapamız, mında ne olğanını añlasınlar. Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi sayesinde dünyada bir çoq insan qırımtatarlar kimm olğanını bildi ve bu medeniy diplomatiyanıñ aleti ola.
Ukraina institutınıñ baş müdir muavini Alim Aliyev meraqlı, acayip ve qolay olmaycaq bir film körecek, dep bekley, bunı o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
Nariman seyirci içün pek kerçek kino çıqara, böyle levhalarnı çetelde sevip qabul etelerNariman Aliyev
– Böyle levhalar halq ve cemiyetniñ hatıra medeniyetini şekillendire, dep tüşünem. Ebet, diger sanat çeşitleriniñ emiyetini eksiltmege kerekmey – edebiyat, muzıka, performativ sanat, ağzaviy ikâyeler – eserlerniñ esası olıp, hatıra medeniyetini şekillendirecek. Nariman seyirci içün pek kerçek kino çıqara, böyle levhalarnı çetelde sevip qabul eteler. Qayğıdaşlıq, teren narrativ vastasınen dünyadaki vaziyetni deñiştire bilemiz. Ukraina institutı diger memleketlernen bağını pekitmek içün medeniy diplomatiyanı qullana: medeniyet, akademik programmalar, tedqiqatlar, vatandaş cemiyetiniñ programmaları vastasınen Ukraina aqqında tarif etemiz. Köremiz ki, Ukraina 20 yıl evelsi olğanı kibi sıq-sıq qabul etile. Amma zemaneviy sanat vastasınen şimdiki Ukrainanı köstersek, bir çoq insanğa yañı, zemaneviy memleketni açamız.
(Metinni İnna Annitova azırladı)
Aleksandr Yankovskiy, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ müellifi ve muarriri


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, bir yıl evelsi Keriç boğazı yanında tutulğan arbiy deñizci ve gemilerni Rusiye tarafından Ukrainağa qaytarılması aqqında şartsız añlaştı, dep bildirdi. Prezidentniñ aytqanına köre, bu aqta «telefonda» keliştiler.
«Bir de bir şartsız, telefonda deñizcilerimizni ve gemilerimizniñ qaytarıluvı aqqında añlaştım. Bir şey imzalamadım, bir söz bermedim. Amma bu vaziyette aqlı olğanımıznı bilemiz, şu sebepten oğlanlarımız qaytmaq kerek edi. Bunı yapqan er keske minnetdarım. Şartlar yoq», – dep ayttı o, Oçakivdeki gece brifinginde. Prezident, anda işğal etilgen Qırımdan qaytqan Ukraina arbiy gemilerini tebriklemege keldi.
Bazarertesi künü, noyabrniñ 18-nde, bir yıl evelsi Qara deñizde Keriç boğazı yanında zapt etilgen «Nikopol», «Berdânsk» ukrain katerleri ve «Yañı Qapu» buksiriniñ Rusiye tarafından qaytarıluv esnası kerçekleştirildi, dep bildirdi Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ komandanlığı. Bundan evel ukrain gemileriniñ Ukrainağa qaytarılması aqqında Rusiye Tış işler nazirligi bildirgen edi.
«Ğaydamaka», «Sapfir» ve «Titan» ukrain buksirleri FSB zapt etken arbiy gemilerni Qırımdan alıp, noyabrniñ 20-nde aqşam esas Ukrainağa qaytardı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy noyabrniñ 21-nde gece Mıkolayıv vilâyetiniñ Oçakiv deñiz limanında Ukraina arbiy katerleri ve buksiriniñ qaytarılmasını tebrikledi.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, berilgen malümatqa köre, üç Ukraina arbiy gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Ukraina deñizcileriniñ 6 yılğa qadar azatlıqtan marum qalması mümkün edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Germaniyadan velosipedçı par Törkiyädä
Velosiped belän Aziya säfärenä çıqqan alman ğailäse Törkiyäneñ Kon’ya qalasında
Germaniyadan velosipedları belän Aziya säfärenä çıqqan sälamätlek saqlawçı par kilep citkän Törkiyädä Kon’yanıñ Bäyşähir ilçäsendä yal itep aldı.
Aşığıç mediśina yärdäme texniğı Uwe häm tabib bulğan tormış iptäşe Jule Raschke Gimalaylarnı kürä alu öçen aprel’ ayında velosipedları belän säfärgä çıqtı.
Şuşı waqıt êçendä 7 meñ 700 çaqrım velosiped belän 7 ilne gizgän par Törkiyädä Kon’yanıñ Bäyşähir ilçäsendä yal itep aldı häm törek kooperativı tarafınnan qunaqxanädä qunaq itelde.
Jurnalistlarğa açıqlaw yasawçı Uwe: "Törkiyädä bez kilgän şuşı matur şähärdän soñ Kapadokiya belän Van külenä barırğa uylıybız. İganäçebez yuq bu tur öçen, ämma cıyğan aqçabız belän bu säyäxätkä çıqtıq. Säfär waqıtında moñarçı bezne şuşındıy qunaqxanädä qunaq itüçe bulmağan ide, biredä bik tämle rizıqlar aşadıq, törek qunaqçıllığı çınnan da başqa törle bula ikän”, - dip äytte.
Jule dä säfär waqıtında şaqtıy qızıqlı mizgellär buluın belderep: "Qunaqçıl şaqtıy keşe belän oçraştıq. İñ küñelgä yaqın bulğannarı isä Törkiyädä ide. Bik küp çäygä häm aşqa çaqıru aldıq. Töreklärgä häm bezne Bäyşähirdä qunaq itkän Bäyşähir mädäniyät häm turizm cämğiyäte başlığı Mostafa Büyükkafalı belän qunaqxanä häm aşap-êçü iğanäçese bulğan härkemgä räxmät”, - dip belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Konyada velosipedta yörergä yaratalar
Bu şähärdä köndälek tormışta velosiped qullanu ğadäti xälgä äwerelgän


text:
Keçken künü Qırımda sekiz yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Onıñ malümatına köre, dört hasta qırğılıq ile küreş tedbirleri, 3 hasta sağlam insanlarnıñ skriningi neticesinde ve 1 kişi tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi. Hastalar hastahanege alındı, alâqada olğanlar belli, olarğa qarşı profilaktika tedbirleri keçirile.
Umumen Qırımda 706 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 94-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 520 insan yahşı oldı. Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, 28 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 235 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 181 insan tüzeldi, dört kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kirmän
Kirmän - diwar belän kirtälep alınğan toraq häm saqlanu binaları. Urta ğasırlarda - feodal nığıtılğan toraq binası. Küp kenä kirmännär saqlanğan häm tarix häm mädäniät häykäle bulıp tanılğan.
Wazifalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kirmän töp wazifaları:
- xärbi üzäk
- idärä-säyäsi (däwlätneñ säyäsi tormışı bulğan bülge üzäge)
- mädäni-xucalıq üzäge
Tözeleş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğädättä kirmän ürdä yäki keçkenä tawda tözelgän bulğan. Kirmändä eçke işeğaldı, xucalıq binaları, qayçaqta baqça, kül yäki çişmälär urnaşqan.
Awrupa kirmännärendä urnaşqan maxsus töp manara donjon dip yörtelä. Donjon ul kirmänneñ eçke töp kirmäne, ğädättä anda feodal torğan. Yış qına donjon saqlanu wazifaların ütägän, anda qoyı, qorallar urnaşqan bulğan.
Kirmän diwarınnan tış saqlağıç çoqır qazınğan bulğan. Mäsälän Qazanda bügenge Bolaq - su belän tutırılğan borınğı saqlağıç çoqır bulıp tora.
Tatar kirmännäre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan Kirmäne - iñ yaxşı saqlanğan tatar kirmäne. Mäxmüt xan idärä itkän çorda zur diwar häm saqlağıç çoqır tözelgän. Tatar kirmännäre üzägendä Cämiğ mäçet häm zur manara tözelgän, qorallar tuplanması, su çığanağı, xucalıq binaları urnaşqan bulğan. Kirmän eçendä mädräsälär, mäktäplär, bazar (Qazan Kirmänendä täcik çoqırı (Teзицkий oBpar) yanında şäreq bazarı) urnaşqan bulğan. Kirmänneñ töp qapqaları: Xan, Qırım, Noğay, Arça qapqaları bulğan, soñraq şul isemendäge uramnar da bulğan.
Qızğanıçqa qarşı Qazan Kirmänennän tış bütän tatar kirmännäre cimerelgän bulğan.
Küpçelek tatar kirmännäre yılğalar yanında tözelgän häm köymä tuqtalışıına iä bulğan.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- KaзaH KиpMәHe
- http://www.allkazan.ru/library/history_kazan/book-24/185 2016 eлHың 6 MapT kөHeHдә apxиBлaHraH.
- CpeдHeBekoBыe зaMkи и kpeпocTи co Bcero Mиpa. ИcTopия, apxиTekTypa, фoTo
- ЗaMkи Mиpa
- CpeдHeBekoBыe зaMkи EBpoпы
- CpeдHeBekoBыe cиMBoлы B kyлbType Зaпaдa: ЗaMok
- ИcTopия cpeдHeBekoBыx зaMkoB
- KaTaлor зaMkoB
- ФopyM o зaMkax


text:
Bazarertesi künü, avgust 4-de, Kiyevde insan aqları boyunca qırım eyyetiniñ matbuat konferentsiyasında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqlarnıñ bozuluvı aqqında tarif etecekler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına insan aqları boyunca qırım eyyetiniñ kiyev ofisiniñ idarecisi Andrey Zubarev ayttı.
Matbuat konferentsiyası devamında Qırımda insan aqlarnıñ bozuluvı ile bağlı esas meseleler aydınlatacaq.
Bunıñ ile Rusiye ve Ukraina akimiyet organları içün mütehassıslar bir sıra tevsiyelerni azırladı.
Tedbirde insan aqları boyunca qırım eyyetiniñ vekilleri Andrey Yurov ve Olga Skripnik iştirak etmeli.
Matbuat konferentsiyası saat 11:30 UNİAN haber agentliginde başlaycaq (Kiyev şeeri, Kreşçatik soqağı, 4).


text:
Rembrandt
thumb|200px|right|Rembrandt avtoportreti. Rembrandt Harmenszoon van Rijn (İyul 15, 1606 - Oktyabr 4, 1669) belgili Gollandiyalı su'wretshi.
Ol Leiden qalasında tuwılg'an. 1631-jılı Amsterdamg'a jasaw ushın ketedi, sebebi ol jerde ko'plegen adamlar ol haqqinda esitken ha'm olardın' portretin salıwın qa'ler edi. Ol Saskia van Uylenberg atli hayalg'a uylenedi. Olardın' to'rt balası bolg'an, biraq olardan u'shewi ju'da' erte qaytıs boladı. Saskia qaytıs bolg'annan keyin, Rembrandt Hendrickje Stoffels atli o'zinin' xızmetker hayali menen jasaydı ha'm olardın' Kornelia atlı qızı boladı. Rembrandt 1669-jılı 4-oktyabrde Amsterdamda qaytis boladı.
Rembrandt ko'plegen ju'da' belgili su'wretlerdi salg'an. Olardın' birewleri ju'da' u'lken, birewleri qaran'g'ı ha'm qayg'ılı bolg'an. Ol ju'da' jaqsı su'wretshi bolg'anı sonshelli, ko'plegen su'wretleri adamda waqıyada qatnasıp atırg'anday sezim tuwdırg'an. Rembrandt ta'repinen salıng'an su'wretlerdi du'nya ju'zi boylap belgili sanaat gallereyalarinda ko'riwge boladi.


text:
Narkomaniä belän menä inde 100 yıldan artıq köräşälär. Läkin äle haman da xäl yaxşıru yağına barmıy. Bügen dönyada 250 million keşe narkotik qullana. Sişämbe Tatarstan ministrlar kabinetında uzğan utırışta, narkotiklarğa qarşı köräşüçelär yänä ber bu afät turında iskä töşerdelär. 27 iyün Rusiädä yäşlär köne, şul uñayda monda bigräk tä, yäşlär häm narkotiklar mä’säläse qaraldı. Narkotiklar qulanuçılanıñ kübese 14 - 17 yäşlek yäşüsmerlär. Läkin Respublika narkologiä dispanserı baş tabibı Fättaxov Färit äfände äytüençä soñğı yıllarda kübräk olıraq yäştäge keşelär narkotiklarğa tartıla başlağan.
Soñğı yıllarda 14 – 20 yäşlek iärneñ narkotik qullanuları äzäyde, 20-30 yäşleklärneñ qullanu däräcäläre şulay uq qaldı, läkin şunsı borçıy, 30 – 40 yäşleklärneñ narkotik qullanu oçraqları arttı. Sälämätlek ministrlığı tarafınnan bıyıl bu ölkägä 117 million sum bülep birelde. Här awırunı däwalar öçen yılğa yaqınça 45 meñ sum kitä. Şuña kürä yäşlärne däwalaw däräcäsenä xätle citkermäs öçen, bez härdaim profilaktik çaralar alıp barabız.Tatarstan dispanserlarında bügenge köndä 8 meñnän artıq keşe terkälgän. Respublikada narkotiklar kiñ taralğan üzäklärdän Bögelmä, Çallı, Älmät, Qazan şähärläre sanala. Matbuğat oçraşuı barışında, bu şähärlär belän elemtä urnaştırılğan ide. Bu cıyılışta küp kenä belgeçlär tarafınnan Bögelmä nıq tänqitlänsä dä, Bögelmädä narkotiklar belän köräşüçelär üz çiratında monı inqar ittelär.
Rusiägä isä bügen, narkotik Tadcikstan, Uzbekstan, Qırğızstan, Törkmşänstan, Qazaxstan illärennän kertelä. Ämma çittän kergän narkotik belän berrättän, biredä süz şulay uq ximik yul belän citeşterelgän sintetik narkotik turında da süz bardı. Bu xaqta Federal iminlek xezmäte xezmätkäre Nazarov Oleg äfände söyli.
Ximik yuğarı uqu yortları yäş belgeçläre narkotik uylap çığaru oçraqları, bezneñ taraftan küp tapqır açıqlandı. Bügen dä bu eş belän şoğıllänüçelär yuq tügel. Alarnıñ isemnären monda äytep tormıybız. Läkin alar şulay uq cawaplılıqqa tartıla.
Bügenge köndä narkotiklar belän köräşer öçen şartlar tudırılğanmı, närsä citmi digzän sorawğa Tatarstan buyınça Narkotiklar belän köräşü idäräse citäkçese İlgiz Minnulin bolay dip cawap birde.
AUDİO
Bügen köräşer öçen barlıq şartlar da tudırılğan. Kadrlar citä, meditsina cihazları yaxşı, säyäsi yassılıqta, xoqümät tarafınnan şulay uq yärdämne toyabız. Minemçä narkomaniä taraluınıñ säbäbe şunda ki, ul äle üzeneñ axırğı noqtasına barıp citmägän. Bez monı kötep torırğa tieşbez, şunnan soñ ul üze betä başlayaçaq. Ä älegä bezneñ töp maqsat narkomaniäne cäyeldermäw.Tatarstannıñ yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrı urınbasarı Kondrat'yev Andrey äfände isä, narkomaniä häm yäşlär mä’säläsenä qağılıp mondıy fiker belderde.
Elek narkomaniä belän awıruçılarnıñ 80 % yäşlär ide. Xäzer bu kürsätkeç 50%qa qaldı, Älbättä bu ber yaqtan şatlıqlı xäbär. Läkin şulay da anıñ 50ce dä bezneñ öçen bik küp. Bügen yäşlärne narkotiklardan yırağraq totu, alarnıñ buş waqıtların cälep itü buyınça bezneñ ministrlıq tarafınnan küp kenä eşlär başqarıla. 27 iyün bulaçaq yäşlär könendä uzdırılaçaq bäyrämnärneñ kübese dä näqmenä bu afätkä qarşı toru maqsatınnan eşlängän.
Monnan tış Kondrat'yev äfände yaqın arada, Tatarstannıñ küp kenä tönge klublarında tikşerü uzdırılaçaq dip belderde.
Şulay itep, Tatarstanda narkotiklar belän köräşüçelär, afät belän köräş könne, çirattağı utırış uzdırıp, bu problema tağın ber qat iskä töşerdelär.
Ğädel Galämetdin


text:
Herson vilâyetiniñ bala bağçasında qırımtatar tili ve medeniyetiniñ ögrenilmesi içün gruppanı açtılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, gruppa Herson vilâyeti Geniçesk rayonı Novoalekseyevka qasabasınıñ «Cereltse» bala bağçasında teşkil etildi.
Bala gruppasınıñ tantanalı açılışına Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ temsilcileri, qasaba yolbaşçılığı ve yerli meclis vekilleri qoşuldı.
Musafirler ediyeler ile keldiler, balalarğa ukrain ve qırımtatar timsalleri ile bayraçıqlarnı bağışladılar. Açılışta qırımtatar ve ukrain yır ve oyunlarını icra ettiler, musafirlerni qave ve tatlılıqlar ile sıyladılar.
Gruppa odasını qırımtatar üslübinde donattılar.
Qırım.Aqiqatqa vilâyet devlet memuriyetiniñ tasil bölüginiñ yolbaşçısı İrina Popova aytqanı kibi, Novoalekseyevkanıñ daa bir «İvuşki» bala bağçasında qırımtatar gruppasını açmaqtalar.
Onıñ sözlerine köre, Novoalekseyevkada bala bağçalarında qırımtatar gruppalarınıñ açıluvı – 2015-1016 oquv yıllarına vatandaşlarnıñ qırımtatar milliy adet ve medeniyetiniñ rağbetleştirüvi ve tasilniñ qırımtatar tilinde alınmasına aqlarınıñ amelge keçirilüvi boyunca plannıñ bir qısmıdır.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Bazar künü Kyivden telefon etken tanışlarımnen başladı. Kelecek aftanıñ başında Qırımğa kelip, soy-soplarını ziyaret etecek ediler. Faqat saba haber saytına kirip, memuriy sıñır qapalı olğanını körgen soñ haberi ola bilecek qırımlılarğa ardı-sıra telefon etmege başladılar.
Tabiiy ki, menim bir şeyden haberim de yoq. Birden memuriy sıñırda sıq-sıq keçirilgen talim ya da profilaktika işleri aqılıma keldi. Qırım ve Herson arasında sıq-sıq yürgenlerni kontrol-kiriş noqtalarındaki nevbetler şaşırtmay.
Lâkin bu qadar erte telefon etkenleri ve telâşlı olğanları – beklenilmegen bir şey. Bu sebepten Rusiye, Ukraina ve Qırım neşirlerini açıp, malümatnı teşkermege başladım. Soñra bir-eki şahsiy taşıyıcınen bağlandı. Meraqlı bir şey köz ögüme keldi.
Öşek ve kerçekler
İçtimaiy ağlar ve bir qaç haber saytında memuriy sıñırnı Rusiye tarafı qapattı kibi şübeli bir malümat peyda oldı. Sebebi gece açılğan ateş ve bunıñ neticesinde yaralanğan bir qaç sıñırcı olğan eken. Can bergen bir kişi de bar edi, sanki.
İnsanlarnı Ermeni Bazarğa (Kyiv ve Odessa yönelişinde) ketirgen taşıyıcılar açılğan ateş aqqında ayta edi: sanki, gece ateş açılğan edi, bu sebepten de Rusiye uquq qoruyıcıları maşinalarnı toqtatıp baqalar
Bu malümatnı teşkermege imkân olmadı, çünki resmiy organlarnıñ bir de bir malümatı berilmedi. Faqat insanlarnı Ermeni Bazarğa (Kyiv ve Odessa yönelişinde) ketirgen taşıyıcılar açılğan ateş aqqında ayta edi: sanki, gece ateş açılğan edi, bu sebepten de Rusiye uquq qoruyıcıları maşinalarnı toqtatıp baqalar.
Böylece, silâlı zıddiyet öşekleri isbatlanğan edi.
Nasıl olsa da, memuriy sıñırnı keçkende qalabalıq çıqtı. Üylege yaqın kütleviy haber vastaları kontrol-kiriş noqtalarından biri («Çongar») maşina ve insanlarnı almağa başladı, dep bildirmege başladı. Yolcular anda ketti. Avgust 7-de qalğan kontrol-kiriş noqtaları adamlarnı almaycaq kibi öşek çıqtı.
Birinci versiyağa zıt kelmegen ekinci versiya haberler Rusiye federal matbuat vastalarına tüşken soñ muzakere etilmege başladı. Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ belgisiz qaynaqlarınıñ malümatına köre, avgust 6-dan 7-ne keçer gecei memuriy sıñırnıñ Ukraina tarafı silâlı sabotajnı kerçekleştirmege tırışıp, Rusiye kontrol etken yarımadağa kirmege istedi.
Kontrol-kiriş noqtalarınıñ qapatılması, Ermeni Bazar sakinleriniñ eşitken silâ sesleri ve Lenur İslâmovnıñ yolbaşçılığı altında qırımtatar batalyonınıñ qurulması bunıñnen bağlamaq kerek eken. Söz sırası, bu birleşmeniñ adı Qırım vaqialarına dair er bir haberde keçken edi.
Kyiv şunı bildire ki, kontrol-kiriş noqtalarınıñ işi yarımadada Rusiye ordusı yerini deñiştirgeninden sebep toqtatıldı
Haberlerde tarqalğan eki versiyağa cevap olaraq üçüncisini Ukraina akimiyeti seslendirdi. Kyiv şunı ayta: kontrol-kiriş noqtalarınıñ işi yarımadada Rusiye ordusı yerini deñiştirgeninden sebep toqtatıldı, gece açılğan ateş malümatı ise ciddiy talimlerni saqlamaq içün berildi, ve atta provokatsiya ola bile.
Elbet de, al-azırda kerçek bir levha sızılmay, çünki taraflarnıñ resmiy malümatı bile añlaşılmay.
Faqat añlaşılğan şu ki, Qırımnıñ memuriy sıñırındaki tınçlıq müiti bir hayaldır.
Cenk sedası
Bu bazar künü kösterdi ki, bir-eki provokatsiya ukrainlerniñ Qırımğa kirişini qapatmaq içün yeterli. Adiy insanlar, siyasetçi ve kütleviy haber vastalarından farqlı olıp, bu provokatsiyalarnıñ teşebbüsçisi kim olğanını bile soramaylar.
Aqibetleri daa müim. Çünki ukrain ve ruslar Qırım ile memuriy sıñırdaki adise-vaqialarnı iç işler, zıddiyet olsa da, istiqrarlı ve tınç bir şey olaraq qabul etmege alıştılar.
Qamaçav, patlav ve büyük laflar – elbet de, qorqunç bir şey. Amma bir şeyge baqmadan, ukrainlerniñ memuriy sıñırdan keçmesi yasaq etilmedi, çünki içtimaiy meseleler siyasetten daa üstündir.
Em de yazda insanlar esas Ukrainadan Qırımğa ve Qırımdan soy-soplarını, dostlarını körmege keteler, vesiqa ve mal-mülk meselelerini al eteler. Adiy vatandaşlar kene bu adiseniñ reineleri oldı, olarnıñ ise iç bir tesiri olmaz.
Eşittim ki, insanlar eşyalarnı baqqan silâlı adamlarnı ve zırh vastalarını körip, yavaş laf etmege başlay edi
Bugün saba eşittim, insanlar eşyalarnı baqqan silâlı adamlarnı ve zırh vastalarını körip, yavaş laf etmege başlay edi. Keyfleri, yımşaq aytacaq olsaq, yoq. Cenk, zorbalıq ve telüke yaqın oldı, silâlı zıddiyet ile bir olğan facialı qorqu örneklerini qıdırmağa da kerekmey.
Bu ceetten Qırımnıñ memuriy sıñırı – em yarımada, em de Ukraina içün telükeli olğan telâşlı bir yer. Biraz utanmazca olsa da, amma bugünki adiseler cumhuriyetniñ şimdigi vaziyetinden memnün olğanlarnı biraz tüşündirmeli.
Sergey Liotar, Qırımnıñ siyasetşınası
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Bunı o, bugün Aqyarda keçirilgen brifingde bildirde, dep haber ete Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
«Bizler Rusiye yaqarlıq noqtaları seviyesine daa kelmedik, lâkin neticesi körüne. Rusiyeden Aqyar ve Qırım yaqarlıq noqtalarına yaqar mahsulatı keldi ve keleyata», – dep ayttı Belik.
Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, al-azırda cermay taşıyıcıları Rusiye qanunları boyunca ğayrıdan qayd etileler.
«Bugün Aqyarnıñ AZSlerinde fiyatlar 42-43 rubleni (12 grivnanı) teşkil ete. Fiyatlar 15-16 grivnadan 12 grivnağa qadar eksildi. Rusiyeniñ farqlı regionlarında A-95 benzini 32-35 rubleden satıla. AZS fiyatları umumrusiye derecesine mayıs ortasında, belki de, iyün ayında yetecek», – dep vade etti Belik.


text:
Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında ATAN yaqıt qoyuv stantsiyasında pıçaq ve beysbol bitalarınen kütleviy kötekleşüv yüz berdi dep bildire “Krıminform”.
Habercilerniñ malümatına köre, yaqıt stantsiyasında park etilgen maşnalardan 15-ke yaqın adam dögüşip başladı, olardan ekisi yaralandı. Vaqia sebepleri belli degil.
“Krıminform” bildirgenine köre, çatışuv dekabr 18-de aqşam oldı. Közetüv kamerasınıñ videosında körüne ki, eki aqay arasındaki aytışuv qısqa vaqıtta uruşqa çevirildi, olanıñ ekisine de yardım etmek içün başqa maşnalarnıñ aydayıcı ve yolcuları qoşuldı. Uruşnıñ bir iştirakçisi bir biriniñ artında turğan maşnalarnıñ ekişer köpçegini teşti, onıñ arqadaşı ise o vaqıtta pıştavnen qorquzıp, bu maşna yolcularını araba içine kirmege mecburladı. Bundan soñ yanına çapıp kelgen raqibini on kere pıçaqnen urdı.
Rusiye polisinde, vaqia neticesinde eki adam yaralanğanını tasdıqladı. Şimdilik “vaqia sebepleri ögrenile, teşkerüv ve çatışmağa ait olğan kişilerniñ belgilenmesi ve yaqalanması kecirile” dep bildirdi Rusiyeniñ Qırımda İçki İşler Nazirligi.


text:
Yüzlernen türk aşıq şairleri arasında doğma Kezlevli olğan qırımtatarı Aşıq Ömer eñ meşur şairlerniñ birinci sırasındadır. Aşıq Ömer istidatlı halq aqın şairi olıp, ğayet meşur olğan edi. O, bütün dünyada eñ meşur Qırım şairi oldı.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Aşıq Ömer istidatlı halq aqın şairi olıp, ğayet meşur olğan edi
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda meşur Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası, «Larişes» müzeyi, Pro100-mica, Tarihvemedeniyet, Leylaemir, Photobucket, Artportret, Labirint saytlarınıñ malümatı qullanıla.
Bloglar rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye ükümeti Kütleviy haber vastalarına terrorizm ve ekstremizm çağıruvları, em de zorbalıq ve zalımlıq teşviqatı içün büyük para cezalarını (bir million rublege qadar) kirsetmege teklif ete. Aynı vaqıtta qanunda «zorbalıq ve zalımlıq teşviqatı» añlatılmay.
Dekabr 19-da qanun leyhası Devlet dumasına kirsetildi. Vesiqanıñ tezkeresinde mezkür adımnıñ sebebi aydınlatılmay. Yalıñız vesiqa «kütleviy haber serbestliginiñ suistimalı» olmasın dep azırlandı, dep qayd etile.
«Kütleviy haber vastaları aqqında» qanunında ekstremistik malümatnı yasaqlağan madde bar. Anda da ceza belgilene: bunıñ kibi malümat kütleviy haber vastasınıñ faaliyetini toqtata bile.
İnsan aqları boyunca Prezident şurasınıñ yolbaşçısı Mihail Fedotov dey ki, «Kütleviy haber vastaları aqqında» qanunından ekstremistik malümat içün mesüliet aqqında madde alınsa, ükümetniñ işbu teşebbüsi doğrudır. Fedotovnıñ qayd etkenine köre, eki ceza Anayasağa zıt kele.
«Sova» haber-analitik merkeziniñ reberi Aleksandr Verhovskiy dey ki, ekstremistik malümat içün cezalar Memuriy kodekske degil de, daa ziyade Cinaiy kodekske aittir, çünki olar bücetke kâr ketire bile, dep haber ete RBK.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi avgust 9-da, salı künü, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca toplaşuvda teneffüsni ilân etti. Bu aqta adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi.
«Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme başlamağa yetiştirmeyip, Rusiye Federatsiyası Yuqarı mahkemesinde diger iş boyunca video konferentsiyası sebebinden, saat 11:00-ge qadar teneffüs ilân etti», – dep yazdı adliyeci Twitterde.
Avgust 2-de, salı künü, Aqmescitte Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygozğa qarşı «fevral 26 işini» baqmağa başladı. Mahkeme qararına binaen, toplaşuv video konferentsiyası rejiminde keçirildi. Mahkeme Çiygoznıñ adliyecisiniñ video bağ rejimi boyunca şikâyet arizasını qabul etmege red etti, endi imayeciler kassatsiyanı azırlay.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımağa red etti, dep bildirdi onıñ adliyecisi Nikolay Polozov.
İyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahküm etmege başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye «Qırımtatar cemaat tereradiokompaniyası»nıñ «Vatan sedası» radiostantsiyası Rusiyeniñ bağ, haber tehnologiyaları ve kütleviy kommunikatsiya saasında nezaret boyunca federal hızmetiniñ Aqmescitte, Keriç, Kefe ve Yaltada yayınav yarışında ğalebe qazandı. Bunı Qırım Rusiye Nazirler şurasınıñ reisi muavini Dmitriy Polonskiy bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, «devletniñ ciddiy yardımı ile» qırımtatar telekardiokompaniyasında telekanal ve radiostantsiyasını meydanğa ketirmege imkânı peyda oldı. Ve, aytqanı kibi, endi «qırımtatar halqınıñ öz şahsiy kütleviy matbuat vastalarına aqqı amelge keçti».
Dmitriy Polonskiyniñ sözlerine köre, «Vetan sedası» radiostantsiyasını radiolarda tapmaq içün mahsus bir vesiqalarnıñ başta olması kerek. Radiokompaniya da Aqmescite Kozlov soqağında Qırım mediamerkezinde yerleşecek.
Avgust 10 künü Roskomnadzor «Millet» telekanalı ve «Vatan sedası» radiostantsiyasını kütleviy matbuat vastaları olaraq resmiyleştirdi. «Millet» akimiyet tarafdarı «Qırım» telekanalınıñ qırımtatar ve milliy programmaları departamenti esasında teşkil etildi.
«Millet» deñev yayınlavını sentâbr 1-de başladı.
ATR qırımtatar telekanalı 2015 senesi aprel 1-den Qırımda işini toqtatmağa mecbur edi. 2015 senesi iyün 17-den kanal Kiyevde işlemege başladı.


text:
Qırımnıñ tasil, ilim ve gençlik «naziri» Natalya Gonçarova qırım mekteplerinde ukrain tilinde oqutuv artıq az istenilgen şey olğanı aqqında bildirdi. Bunı RİA Novosti haber agentligi yaza.
«Balalar içün oqutuv tilini saylağan ana-babalarnıñ istegi azlaşa. Olarnıñ aqqıdır», – dedi Gonçarova.
Böyleliknen, onıñ sözlerine köre, bugün Qırımda oqutuv tam olarq ukrain tilinde keçirilgen mektep qalmadı.
«Ukrain tilli oqutuv ile 20 sınıf bar, anda bütün fenler ukraince alıp barıla», – dedi nazir.
Evel, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen «nazir» Sergey Aksönov oqutuv Qırımnıñ üç devlet tilinde keçirilecek programma noyabrniñ soñuna qadar azır olacağını bildirgen edi.


text:
Türkiye qırımtatar teşkilâtlarınıñ platforma toplaşuvınıñ iştirakçileri bütün medeniy cemiyetke «Qırımnı – qırımtatarlarnıñ Vatanını Rusiye işğalinden azat etmek ve Ukraina topraq bütünligini ğayrıdan tiklemege» talabı ile muracaatta bulundılar.
Bu aqta aprel 4-5 künleri toplaşuvda qabul etilgen platforma beyannamesinde aytıla, haber ete Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti.
«Türkiye qırımtatar teşkilâtlarınıñ platforması şunı qayd ete ki, serbest cemiyette demokratik yolu ile saylanılğan qırımtatar halqınıñ temsiliy organları yarımadanıñ qanunsız işğalini tanımay ve uquq üstüniginiñ demokratik qaidelerine köre qanuniy aqlarınıñ tiklenmesi içün küreşmege devam ete»,– denile beyanatta.
Beyannamede toplaşuv iştirakçileri «vatandaş serbestliginiñ bozuluvı, Meclis yetekçileriniñ ve milliy areket azalarınıñ taqibi, mustaqil qırımtatar matbuat vastalarına basqı, insan aqlarınıñ bozuluvı ile bağlı akimiyetniñ ayırım areketlerini» takbih ettiler.
Beyanatta aytılğanı kibi, «işbu qanunsız areketler Halqara mahkemeler seviyesinde baqılmaq kerek».
Evel bildirilgeni kibi, qırımtatar teşkilâtlarınıñ platforma toplaşuvı vaqtında mayıs 17 künü Eskişehirde sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem tedbirleriniñ ve iyül 31-avgust 2 künleri Türkiyede Qırımtatalarnıñ bütün dünya kongressiniñ keçirilmesi aqta qarar alındı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırov, Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi tarafından qarar bildirilgen soñ, ceza muddetiniñ şartlı olğanına baqmadan, kene de siyasiy mabüstir. Bunı Qırım aq-uquq qorçalayıcıları gruppasınıñ idare başlığı Olga Skrıpnık, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarında bildirdi.
Skrıpnık: «Biz, adamğa şartlı ceza berilgenini köremiz, lâkin buña rağmen, bizim hulâsalarımızğa ve em Ukraina, em de halqara aq-uquq qorçalayıcılarnıñ fikrine köre, adam siyasiy mabüstir, çünki onıñ azatlığı siyasiy sebeplerden dolayı sıñırlanacaq. Bu iş, tam bir siyasiy motivni daa bir kere tasdiqladı, imaye ise Kadırov yapqan areketleriniñ Rusiye qanunlarına zıt kelmegenini bir qaç kere isbatladı», – dep qayd etti.
Aq-uquq qorçalayıcısı, Qırımda, Qırım Ukrainağa ait denilgeni içün bu endi üçünci mahkeme qararıdır, dep qayd etti. Lâkin bundan evelki eki işten (Mıkola Semena ve İlmi Umerovnıñ işlerinden) farqlı olaraq bu sefer Suleyman Kadırovnı bunı söylegeni içün degil de, başqalarnıñ sözlerine bergen izaatları içün muhakeme ettiler.
«Bu sözler açıq bir halqara normalar, OON qararlarına esaslana, bu vesiqalarnı Rusiye devleti de tanıy. Akem ve bütün davanıñ mantığı bütünley bozuq. Demek, Suleyman Kadırovnı kibi bütün qalğanlarnı ve şu cümleden Qırım Ukraina olğanına işaret etken halqara topluluğını da muhakeme etmek kerek», – dep ilâve etti o.
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi martnıñ 1-nde qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ işi boyunca qararını ilân etti. Mahkeme oña şartlı olaraq eki yılğa azatlıqtan marum etüv ve bu muddet içünde cemiyet içinde faaliyet köstermekni yasaq etüv cezasını tayin etti.
Fevralniñ 28-nde Rusiye prokurorı Suleyman Kadırov içün şartlı olaraq üç yılğa azatlıqtan marum etüv ve cemiyet içünde faaliyet köstermekni yasaq etüv cezasını istedi.
2016 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ evini tintmek içün keldi ve ondan noutbuk ile telefonını aldılar. 2016 senesi oktâbrniñ 11-nde Kadırov separatizmden şübheli tanılıp, oña qarşı cinaiy iş açıldı.
Qabaatlavnıñ versiyasına köre, Kadırov 2016 senesi martında, özüni Aqmescitten bir qırımtatar olaraq tanıtqan ve Ukrainanıñ kontroli altında bulunmağan Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini azat etmek içün «Qırım» batalyonınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında bildirgen nasıldır Demyan Demyanenkonıñ videoroligini repost yaptı. Bir qaç aydan soñ repostnıñ altında, içinde, cümleden, «Qol tutam, Qırım evelden de, şimdi de ve kelecekte Ukraina olacaq» sözleri olğan Kadırovnıñ izaatı peyda oldı. Oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi boyunca iş açıldı. Qabaatlav FSB ekspertleri tarafından yapılğan ve Kadırovnıñ izaatında Rusiyeniñ topraq bütünliginiñ bozulmasına davet olğanını isbatlağan ekspertizağa esaslana.
2017 senesiniñ aprelinde Rusiyeniñ maliy monitoringi boyunca hizmeti Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Kadırov özü, cinaiy işi – öz noqtai-nazarını faal surette ifade etkenine ve aq-uquqnı qorçalav saasındaki faaliyetlerine cevaben mahsus hizmetler tarafından yapılğan provakatsiyadır, dep iddia ete.


text:
Akimiyetniñ «Devlet şurası»na saylavlarğa qatnaşqanı aqqında arizasına ve milliy urbalarğa kiyingen yaşlarnıñ rey berüvi ile yapılğan numayışına baqmadan, yarımadanıñ tamır halqınıñ büyük bir qısmı saylavlarnı körmemezlikke urdı. Bunı Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bildirdi. O, qırımtatar saylayıcılarnıñ sayısı az olğanını da tüşüne.
Bağçasaray rayonı boyunca saylavlarnı izaatlağan Ahtem Çiygoz qırımtatarlarnıñ «passiv olğanını» qayd etti. «Umumen ise Qırım boyunca saylayıcılarnıñ 10-15% qayd ete bilemiz», – dedi o.
Qırım.Aqiqat mühbiri qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan yerlerge barıp, iştiragi aqqında soravnı keçirdi. Aq-Meçet qasabasında soravdan keçkenlerniñ ekseriyeti saylavlarğa barmadı.
Bazıları vaqıt olmağanını ayttı, bazıları – Meclisniñ saylavlarnı boykot etmege qararını hatırlattı. Çoqusı qırımtatarlar Qırımnı Ukraina qısmı olaraq tanığanını aytqan edi.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar keçti. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerildi.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text:
Sudaqta oktâbr 21-de gece belgisiz insanlar şeer bağçasındaki Lenin abidesini yıqtı. Parça-parça olğan abide fotoresimlerini ve videolarını şeer sakinleri içtimaiy ağlarda derc ete.
Krıminform Kreml kontrol etken Sudaq memuriyeti yolbaşçısınıñ matbuat kâtibi İrina Dubrovskayanıñ malümatına esaslanıp bildire ki, adise uquq qoruyıcı organlar tarafından taqiq etile.
«Al-azırda uquq qoruyıcı organlar yaramazlıq areketlerinden sebep taqiqat tedbirlerini keçire. Sudaqlılar içün şeer bağçasındaki Lenin eykeli – sovetler zamanında şeer inkişafı tarihınıñ bir timsalidir», – dep qayd etti Dubrovskaya.
Sudaq memuriyetiniñ yolbaşçısı Vladimir Serov abideni ğayrıdan tiklemege vade etti, dep bildire Qırım neşiri.
«Eminim, qabaatlılar tapılır ve ceza çekerler. Abideni ise biz ğayrıdan tiklermiz», – dep ayttı Serov.
Qırım uquq qoruyıcıları bunıñnen bağlı bir de bir izaat bermedi.
«Qırım rus cemiyetleri kongressi» cemaat teşkilâtınıñ reisi, Rusiye kontrol etken Qırım parlamentiniñ deputatı Sergey Şuvaynikov Qırımda Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ eykeli tiklenmesine para toplağanını bildirgen edi.


text:
Biz;
2019 senesi Mayıs 20-23 künleri Ankarada ötkerilgen 9-ıncı Qırımtatar Yaşlıq Qurultayında iştirak etken Vatan Qırım, Türkiye, Ukraina, Romaniya, Litvaniya, Almanya ve Poloniya diasporalarınıñ çeşit rayonlarından kelgen yüzden ziyade Qırımtatar Yaşlıq vekilleri ve musafirleri, şunı ilân etemiz:
1. Dünyadaki bütün Qırımtatarlarnıñ yekâne ana vatanı Qırımdır ve er Qırımtatarnıñ vatanda barışıq bir şerait astında yaşamaq aqqı bardır.
2. Bizler, 1783 senesinden başlap asırlarca devam etken köç ettirilüv siyasetini, 18 Mayıs 1944 sürgünligini ve halqımıznıñ medeniyetini yoq etüv maqsadınen yapılğan bütün areketlerni soyqırım- ‘genotsid’ dep qabul etemiz.
3. Milletimizniñ serbest reylerinen saylanğan Qırımtatar Milliy Qurultayını ve Qırımtatar Milliy Meclisini, Qırımtatarlarnıñ yekâne temsil ve qarar organı dep tanıymız.
4. Bizler, Türkiy dünyanıñ ve İslâm aleminiñ parçasımız.
5. Bizler, bütün dünya halqlarına, azatlıq, demokratiya, insan aqları ve barışıq perspektivasından baqamız.
6. Bizler, Qırım toprağında yaşağan qaysı dinden ve milletten olsa olsun butün halqlarğa sevgi ve sayğı duyamız.
7. Bizler, Qırımtatar tili ve medeniyetini ebediyen saqlamağa qararlımız.
Bu fikirlerge esaslanıp, 9-ıncı Qırımtatar Yaşlıq Qurultayı, yaşlıq faaliyetleri içün şu qararlarnı aldı;
1. Qurultayda taqdim etilgen bütün leyhalarnı kerçekleştirmek maqsadınen çalışacaqmız.
Vekillerimiznin reylerinen belgilengen sıra leyhalar arasında sadece bizlerin körgeni prioritetni köstermektedir. Leyhalar aşağıda qısqa malümatnen beraberce berilmektedir.
2. Vatan Qırımda devam etmekte olğan işğal ükümetinin qararları neticesinde qaçırılğan ve tutulğan qardaşlarımıznıñ tez vaqıtta azat olması içün al-azırda devam etken kampanyalarğa bütün insanlarnı davet etemiz.
• Bu qarar boyunca bu netice beyannamesinen beraberlikte qabul etilgen mektubumuznu Rusiye ükümetine, Ukraina ükümetine, Avropa Parlamentosuna ve tüm insanlıqqa yiberemiz.
3. Yaşlar arasındaki umumiy medeniy faaliyetlerni ömürge keçirmek içün halqara fondlarnı tedqiq etmek ve leyhalar kerçekleştirmesini uyğun köremiz. Kelişikli fondlarnı tapqanların kelişikli leyhaların saiplerini haberdar etmelerini kerekli köremiz.
4. Alınğan qararlarımıznı amelge keçirmek içün bu Qurultayımızğa qatnağan vekillerniñ
episi mesüldir.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Milletlerara munasebetleri şurasınıñ azalarına yollanılğan Rusiye milleti Qanun leyhası aqqında menim tüşüncelerim… Men bellesem, bu qanunnıñ «başında, ruslarnı millet olaraq Rusiye devletçiligini medeniyetini, tilini, birleştirgen bir merkez kibi qoyulması», – ğayet telükelidir.
Bizlerge kontseptsiya degil, strategik inkişaf aqqında tezkere degil, bizlerge qanun leyhası kösterildi. Qanunda ise, davalı, yada eki manalı fikirlerge yol qoyulmay. Bir de bir ükümetniñ devletçilik qurulıvında ayrı bir milletniñ hususiyliginiñ astını çızmaq, ğayet havflı iştir. Çünki bizde çoq milletli devlettir. Ondan da başqa, «rus halqınıñ ve onıñ medeniyetiniñ esas yer alması», «Rusiye devletçiliginiñ tarihında eñ esas rolnı ruslarnıñ olması» ve diger fikirler, ğayet davalıdır. Boyle ibareler partiya toplaşuvlarında ve çeşit assambleyalarda yahşıdır. Amma, özümizden açıq – açığına sorasaq, nasıl bir devletçilikniñ temelinde rus medeniyeti aqqında söz kete?
Afanasyev ya da Şergin tasvir etkenimi? Dal ya da Şukşın? Dostoyevskiy ya da Tolstoy aqqında? Belki de Çehov ve Gorkiy aqqında? Ya da yır ve massalarda qayd etilgenlermi? Milliy rus medeniyeti, başqa halqlarnıñ – tatar, ukrain, avar, çeçen medeniyetlerinden «devletçilik temelini qoymaq içün» az bir farqı bardır.
Dünyanıñ iç bir yerinde halq medeniyeti «devletçilik temelini qoymay», lâkin, belki, boyle al Afrika qabile birleşmelerinde bardır. Akimiyet menbası halqtır dep, Konstitutsiya müellifleri devletçilik añlamına daa pek muqayt davrana ekenler. Bizim devlette 200 yaqın büyük ve kiçik milletler yaşaydır. Elbette, boyle bir fikirni ortağa çıqmasını añlamağa da mümkün, Qıtay ile yaqın munasebetler qurula, anda, meselâ devletçilikniñ temelini qoyğan bir hatsı – qıtay hakqı ayırılğan, qalğanlar sırasına ise – uyğur, tibet ve daa pek çoq başqa milletler bardır. Bu milletlerniñ andaki vaziyetleri yahşı degil, amma Rusiye Federatsiyası er kesni assimilâtsiya etken Han imperiyası degil de.
Men bellesem, biz daa çoq Han Qıtay imperiyasınıñ qan duşmanınıñ tarihiy ve siyasiy mirasçılarımız. Çingiz – hannıñ Yasasında etnik üstünlik yoqtır. Moğol – bu siyasiy añlamdır. Avropa rıtsarleriniñ birinci esir etken moğollarından Batu – hannıñ ordusına hızmetlikke kirgen ve Yasada «moğol» antını ketirgen ingliz edi. Avropalılar o qadar ayrette ediler ki, deral onı öldürdiler. Ve bu Rusiye devletçiliginiñ ilk basamağı edi. Bu kiçik tarihiy detaller, amma olar pek müyim. Men bellesem Rusiyeniñ ve onıñ çevresinde yaşağan er bir millet, Rusiye devletçiliginiñ peyda olmasına isse qoşqandır. Ve bu işte rus halqını ayırıp kötermek ileride pek yaramay neticelerge ketirecek. Meselâ krizis ve devletçilik problemleri içün mesüliyet rus halqnıñ boynuna tüşecek. Başqa miletler ise, buña alâqasız olacaq. Ondan da başqa, bizler Avropağa has olğan serbestlik, şahsiyet, millet degen añlamlarnı özlerimizge siñdirdik. Ve Aristotel, Platon, Kant, Marks, Çingishan ve daa bir sıra felsefeci ve siyasetçileriniñ fikirleri nasıldır abstrakt rus medeniyetine köre,bizim devletçiligimizge, daa çoq temel qoyğandırlar. Rus medeniyeti aqqında aytacaq olsaq ise, bir vaqıtları tercime etilgen Şekspir, Bayron, Göte ve digerleri bizim milletlerara medeniyetimizge soy, özümizniñki olıp qalğandır. Rus tili ise, bu başqa bir mesele. Rus tili – Rusiyeniñ esas siyasiy tilidir. Ve onıñ emiyetini, qanunlarda qayd etmek kerek.
Rusiyeniñ ve rus siyasiy halqnıñ maiyeti – halqlarnı bölmek degil de, aksine birleştirmektir. Onıñ içün bizler Çin degilmiz, federatsiyamız. Ve devletçilik protsesinde er bir halq özüniñ ayrılmaz rolüni oynağandır. Ve tek Rusiyeniñ temelli halqları degil, Avropa milletleri de, bu em almanlar, finler, lehler, yeudiler. Bu leyhada menim közüme bir şey daa tüştü, bu milliy siyaset subyekti olaraq Rusiye halqları yazılmağan. Bu hatanı diğurtmaq kerek. Ve Rusiyeniñ milliy subyekt statusını taşığan regionlarnı da mında kirsetmek kerek.
Maksim Şevçenko, Rusiye Federatsiyası Prezidenti yanında insan aqları boyunca Şurasınıñ azası, Rusiye Federatsiyasınıñ Milletlerara munasebetleri Şurasınıñ azası, «Kavkaz siyaseti» portalınıñ baş muarriri, RIA «Derbent»
Müellifniñ fikri muarririyet fikrinden farqlı ola bile
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımda tünevin qoyulğan blokpostlar alâ daa tura, rusşyeli uquq quruyıcılar avtobuslarnı toqtata ve teşkere. Hususan, Aqmescitte böyle blokpost ava limanına buruluşta teşkil etilgen. Yolcu şaatlarnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen malümatına binaen, avtobuslarnıñ teşkerilmesi yarımadanıñ esas yollarında keçirile.
GİBDD (Yol areketi havfsızlığı devlet inspektsiyası) ve silâlı OMON hadimleri avtobuslarnı toqtata, aydavcılarnıñ vesiqalarını baqa, naqliyeni – yolcu salonını – tıştan ve pencerelerden baqıp çıqa.
Qırım yollarında içinde zırhlı yeleklernen hadimleri olğan çoq GİBDD maşnaları bar.
Bunen beraber, yarımada sakinleriniñ bildirgenlerine köre, memuriy sıñırda kollapsqa baqmadan, taksistler «Çonğardan» Hersondaki Novoalekseyevkağa barmağa teklif etmege devam ete.
Avgust 7-de saba Ukraina Devlet sıñır hızmetinde bildirdiler ki, rusiyeli hızmetler Qırım toprağında, sebeplerni añlatmayıp, yolcular ve naqliyeniñ memuriy sıñırdan keçüvini toqtattı. Bir qaç saattan soñ rusiyeli taraf Canköyde («Çonğar») memuriy sıñırda areketni qısmen yañıdan başlattı. Avgust 8-de de vaziyet kergindir.
Rusiye kütleviy haber vastaları, resmiy malümat olmadan, Qırım ile memuriy sıñırda sanki yüz bergen atışma aqqında bildirmege başladı. Bunen beraber, işğal etilgen yarımada territoriyasında Ukraina silâlı quvetleri diversantlarınıñ sanki yapılğan areketleri aqqında malümat peyda olğan edi.
Yarımada sakinleri Qırım boyunca blokpostlar qoyulması aqqında bildirgen edi. Bundan soñ yarımadada qaçqan silâlı qaçaq askerler qıdırlığanı aqqında tasdıqlanmağan malümat peyda oldı.
Rusiye tarafı bu vaziyetke alâ daa izaat bermedi.


text:
Ben Rhodes dedi ki, körüşüv «müim bir vaqıtta» keçirile, saylanğan prezident Poroşenkoğa Washingtonnıñ Ukraina halqına qol tutqanını tasdıqlamaq kerek. Amerika kütleviy haber vastaları qayd eteler ki, resmiy şekilde işke başlamağan devlet yolbaşçısınıñ körüşmek AQŞ prezidenti içün adden-tış bir şeydir. Poroşenkonıñ inauguratsiya keçirilmesi iyün 7-ne planlaştırıla.
Salı künü Amerika lideri Varşavağa kelip, Poloniyada 1989 senesi iyün 4-de olıp keçken Şarqiy Avropada sotsialistik sistemanı yoq etken ilk serbest saylavlarnıñ 25 yıllığını qayd etecek. Obama çıqışta bulunacaq ve «Birdemlik» areketi ve kommunizmge qarşılıq veteranlarınen körüşecek. AQŞ prezidenti Rusiyeniñ Ukrainada yapqan areketlerinden sebep Poloniyağa kelip, NATO ittifaqdaşlarına qol tutqan kelgen Amerika Arbiy-Ava quvetleriniñ uçucılarınen körüşüv keçirecek.
Soñra Obama Brüsselge barıp, bundan evel Rusiyedeki Soçi şeerinde ötkerilmesi belgilengen, yedi eñ ilerilegen memleketniñ toplaşuvında iştirak etecek. Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mezkür körüşüv Rusiyesiz Brüsselge avuştırıldı.
AQŞ prezidenti Frenkistanda Rusiye prezidenti Vladimir Putin bulunacaq ingiltere-amerika ittifaqdaşlar kelmesiniñ 70 yıllığınen bağlı tedbirge qoşulacaq. Rhodes AQŞ prezidentiniñ Putin ile körüşüvi olmaycağını bildirdi. Aynı vaqıtta, o, şunı ayttı ki, liderlerniñ Normandiyada qonuşması ve qol tutuşuvı ola bile, dep haber ete Azatlıq Radiosı.


text:
Yatsenükniñ böyle sözleri Putinniñ separatistlerge Ukraina şarqında mayıs 11 kününe belgilegen referendumnıñ başqa künge keçirilmesi aqqında çağıruvına cevap oldı, dep haber ete Radio Svoboda.
«Vladimir Vladimiroviç, Sizge, büyük memleketniñ prezidentine, avanı satmağa kelişmey. Eger de Rusiye mayıs 11 kününe belgilegen nasıldır bir refernedumnı başqa künge keçirmege rica etse, demek Rusiye prezidentine Ukrainada mayıs 11 künü iç bir referendum olmaycağını aytmaq kerek. Eger de Rusiyege qol tutqan separatist ve terroristler planlaştırılmağan şeylerni qaldırmağa emir alsa, bu olarnıñ şahsiy meseleleridir», – dey Yatsenük.
Bugün Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina cenübiy-şarqında federalizatsiya tarafdarlarını mayıs 11 kününe planlaştırılğan referednumnı başqa künge keçirmege çağırdı.
Şimdi OBSEde reislik etken İsveçreniñ prezidenti Didier Burkhalter ile körüşüvden soñ Putin separatistlerge «referendumnı» birazdan soñ keçirmege teklif etti.
Bunıñnen beraber o, Kiyev akimiyetini şarqiy Ukrainada antiterroritsik ameliyatnı toqtatmağa da çağırdı.


text:
Böyle etip QMC sabıq kurort ve turizm naziri Aleksandr Liyev öz Fasebook saifesinde Qırımda kurort mevsiminiñ başlanmasını izaatladı.
«Qırım paytahtınıñ musafirhaneleri (kurort şeerlerinde olmağanı kibi) kerçekten de toludır, atta kvartira-apartamentler deyerlik satın alınğandır. Rusiyeden kelgen bu «turistlerniñ» çeşiti ve maqsadları hususiy, olarnı «iş turizmi» gruppasına kirsetmek mümkün, çoq aqça töley, aftalarnen, şahsiy mesken tapılmağance, yaşaylar (Moskvağa köre, kvartira fiyatları külünçlidir)», – dep yazdı Liyev ve bu «obyektiv qıymet kesüv» olğanını qayd etip keçti.
Şu sene Qırımğa mayıs bayramlarına, evel olğanı kibi, turistler aqımı yoq edi. Bunı yarımadanıñ boş turğan yalı ve yalı kenarındaki qavehaneleri tasdiqlay.
Qırım «akimiyeti» bu sene 3 million turistni qabul etmege azır olğanını bildire edi. Rusiye naqliye nazirligi Qırımğa turistlerni ketirmek içün büyük paromnı kirağa aldı. Tahminlerge köre, yazda Keriç boğazından künde eñ azından 8000 turist kelmesi beklenile edi.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi ki, oña Aqmescit sakinlerinen musluq suvınıñ keyfiyetinen bağlı şikâyetler kele.
Bu aqta o, fevralniñ 1-nde suv teminlevi meseleleri operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Kamskaya soq., 37 adresinden suv keyfiyetinen bağlı şikâyetler oldı. Bir sıra adreste kanalizatsiya qoqusınen bağlı muracaatlar oldı ve Radişçeva soqağından sakinler suvnıñ sarı tüsü bar, dep şikâyet etti. Şunıñ içün keyfiyet ceetinden tafsilâtlıca baqmañıznı rica etem», – dedi Aksenov.
Keçken afta «Voda Krıma» müessisesi Aqmescitte yanvarniñ 28-nden Veseloye-Dzerjinskoye yañı magistral suv borusı açılğanı içün suv keyfiyeti «biraz fenalaşa» bile, dep tenbilegen edi.
Yanvarniñ 18-nde Aqmescitte musluqtan yaramay qoqulı suv kelip başladı. Bajenovnıñ aytqanına köre, bunıñ sebebi lay oldı, şunıñ içün suvnıñ hlorlanması quvetleştirilgen edi.
Qırımnıñ Rusiye mesken-kommunal hocalığı nazirligi bildirdi ki, yaramay qoqu ammiak ve natriy gipohloridi himik reaktsiyası sebebinden peyda oldı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Sudaq– Qırım Yalısında qırımtatar ealisi eñ az sayıda yaşağan region. Regionnıñ muim meselelerinen bağlı suallerge Qırım.Aqiqat intervyusında yerli faal Edem İsmailov cevap bere.
– Edem, soñki dört yıl içinde Sudaqta yaşayış deñiştimi?
– Elbette, deñişti. Memurlar tarafını turqanlar içün yahşı tarafqa deñişti. Qarşılıq köstergen, ya da, deyik, öz noqtai- nazarını bildirgenler içün – yaramay tarafqa, ebet. Meselâ, işke, tek reayetkâr olğan özleriñkisini alalar.
– Ya hususan qırımtatarlar içün?
– Bir söznen tarif etecek olsaq, halqımız içün qıyınlıq zamanları keldi, amma bizim halqımız başını tik köterip, ğururını coymadan, er kün bu qıyınlıqlardan keçe.
– Qıyınlıq ve sınav zamanlarda ayaqta qalmağa neler yardım ete?
Qıyınlıq zamanları keldi, amma bizim halqımız bu qıyınıqlardan er kün keçe
– Halqımıznıñ tek bir hususiyeti bar, yani –emekseverlik. Qorantasını baqmaq içün iş künleri er kes bir şeynen oğraşa. Em de işbu qıyın dört yıl içinde bizim qırımtatar halqımız pek birleşti. Bu sınavlardan menliknen keçecegimizden eminim.
– Şeerniñ infraterkibi eyileştimi?
– İnfraterkip boyunca bazı deñişmeler bar. Amma o qırımtatarlardan ğayrı er kes içün yapıla. Meselâ, qırımtatarlar yaşamağan İnitsiativnıh soqağına asfalt töseldi, lâkin şeer kirişinde yerleşken Yañı-Male kvartalında ne asfalt, ne kanalizatsiya, ne de gaz bar.
Bizde 800 talebelik mektep, Yañı-Male balalar bağçası qurula. Bularnıñ ekisi de bu yıl çalışıp başlamaq kerek, faqat qurucılıqnıñ soñu körünmey. Qurucılıqta özbek ve tacikler çalışa.
– Gaz meselesi ne alda?
– Yañı-Malege gaz boruları çekip başladılar ve 120-130 biñge bağlatmaq mumkün olacaq degen emiş-demişler yüre. Şeerimizniñ daa bir probleması bar – yağmur yağğanda şeerimzi yaldap başlay demek mumkün. Şimdilik bunı çezmek içün iç bir şey yapılmay.
– Şeerde turist meselesi ne alda?
Faqır turistler kele – restoran ve diskotekalar boş, lâkin yemekhaneler ağzına qadar tolu
– Vaziyet kritik dep aytmaq mumkün. İyül ayından başlap şeerde turist tolıp kete. Şeer memuriyeti er zaman olğanı kibi, azır degil. Kelgenler çoq, faqat problema şunda ki, ep faqır turistler kelüvi netecesinde restoran ve diskotekalar boş qala, yemekhaneler ise, aqzına qadar tolıp kete.
– Keçken dört yıl içinde Qırımda ve hususan, Sudaqta qırırmtatarlar içün közge körüngen bir deñişmeler barmı?
– Közge körüngeler deñişmeler arasında qırımtatarlarnıñ taqip etilgenini qay etmek mumkün. Qırımtatarlar terrorist degil – akimiyet ise bizim balalarnı terrorizm içün qapay. Vatnikler (qafası tüşüncesin boş insanlar) içün bir manzara yaratıla. Fursatnen faydalanıp FSB ve İİN bir sual bermege isteyim. Terroristik eylemi yapqan iç olmağanda bir qırımtatarınıñ adını aytıñz. Aslında, özüñizni yorıp oturmañız – çünki yoq öyle soyu. Ta başından berli qırımtatarlar öz Vatanına avdet yolunda qarşılıq köstermek içün barışıq yolunı saylâğan ediler.
– Sudaqta qaytarılıp alındı denilgen topraq damartılarındaki qurucılıq ne alda?
– Sudaqta bu samozahvatlar (öz ihtiyarınen alınğan topraqlar) qırımtatar ve rus soylârına ayırıla. Qırımtataralar içün iç bir şey yapılmay, ruslarnıñ ise vesiqaları bar, atta gaznı bile bağlap oldular.
Şimdi gençlerimiz faalleşti– bu pek yahşı bir alâmet
Şu arada faktlar aqqında aytayım. Yañı-Male – 1991 basıp alındı, vesiqaları 2000 senesinden son yapıldı, qarşısında ruslarnıñ topraq damartıları – vesiqaları şu arada yapıldı, bütün köyge gaz çekildi. Asret – 1990 basıp alındı, qırımtatarlarğa vesiqalar 2000-den soñ, ruslarğa – şu arada ve gaz bağlandı. Akvapark – 1998-1999-da basıp alındı, qırımtatarlar alâ daa vesiqa alamay, ruslarğa em vesiqa, em gaz berildi. Açıqlar (yalıñız qırımtatarlar) – vesiqaları bugüngece berilmedi. Şeer haritasında Akvapark (qırımtatarlar olğan yer) ve Açıqlar rayonları – boş tarla olaraq körüne. Aslında insanlar yaşağan evler bar. İşte, bu eki qasabada insanlar öz esabına transformator qurdı, teller çektirdi, RESke elektrik parası töley. Suv yoq. İnsanlarnıñ musaviyligi aqqındaki qanun qayda? Narazılıq meydanına (eski delfinariy yerleşken yer) – buldozerler ketirip bitmegen evlerni sürüp taşladılar. Qurulıp bitken evlerni ise – yaqalar.
– Qırımda Meclis yasaq etilgen vaqıtta, qırımtatar milliy areketi inkişaf etecek başqa bir yollar barmı?
– Variantlar bar elbette, lâkin olar er vaqıe merkeziy Meclisnen uyğunlaştırılmaq kerek. Biz er zaman öz problemalarımıznı barışıq ve demokratik yollarnen çeze turğanmız. Şimdi gençlerimiz faalleşti – bu pek yahşı bir alâmet.


text:
Berdäm Rusiä üzeneñ saylaw aldı kampaniäsen aldan uq prezident Vladimir Putin iseme belän bäyläde. Putin üze dä bu tawış birülärne üzenä ışanıç belderü dip atadı. Berdäm Rusiä ciñgän oçraqta, ul säyäsi säxnädä qalaçağına işarä itte.
Berdäm Rusiä citäkçese Boris Grızlov süzlärençä, näticälär näq şunı isbatlağan da:
"Tawış birülär töp fikerne isbatladı – Vladimir Putin bezneñ yulbaşçıbız. Saylawçılar anıñ 8 yıl däwam itkän kursın xuplıy, häm bu kurs däwam itäçäk" dide Berdäm Rusiä citäkçese.
Berdäm Rusiädän tış Dumağa bu yulı da tağın 3 partiä ütte: 11,5 protsent cıyğan kommunistlar häm 8-är protsent çaması qazanğan liberal-demokratlar belän Ğädel Rusiä. Könbatış taraflı liberal partiälärneñ berse dä 7 protsentlı kirtäne uza almadı.
Elekke Duma belän çağıştırğanda ber citdi üzgäreş – Berdäm Rusiä bu yulı Dumada konstitutsion küpçelekkä iä bulaçaq. Dimäk konstitutsiägä teläsä nindi üzgäreşlär kertä alaçaq. Şul isäptän, 3nçe prezidentlıq mäddäte turında da.
Ämmä küp kenä küzätüçelär xäzer, Putin, prezidentlıqqa yabışıp yatmas, anıñ urınına yä köçle premier, yä partiä yulbaşçısı bulır digän fikerdä.
Oppozitsiädäge Uñ köçlär berlege citäkçese Boris Nadejdin süzlärençä, bu inde başqa il bulaçaq:
"Hiçşiksez bu başqa il, bez Sovetlar berlegenä qayttıq. Çın xakimiät xäzer parlament ta, kiläse prezident quılnda da tügel, ä partiä qulında" di Boris Nadejdin.
Başqa süzlär belän äytkändä, Rusiädä xakimiät tözeleşe üzgärergä mömkin: prezident, qayber Yewropa illärendä şikelle, törle tantalarda wäkillek itü wazıyfaların ğına başqaraçaq. Ä çın xakimiät, partiä idaräse, üzenä kürä politburo qulında bulaçaq.
Ul arada, tawış birülär waqıtında tärtip bozular, Berdäm Rusiäneñ çamadan tış administrativ basım qullanuı turında xäbärlär kilä tora. Yewropa Şurası häm Yewropada iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ parlament mäclese törkeme bu saylawlarnı "ğädel tügel" dip bäyäläde.
"Rusiäneñ başqarma xakimiäte bu saylawlarda çamadan tış köçen qullandı häm bu älbättä näticälärdä çağıldı, bez monı tanırğa tieş" dide Yewropada iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ parlament mäclese räise urınbasarı Kimmo Kiljunen.
Komunistlar citäkçese Gennadiy Zyuganov ta bu saylawlarnı Sovetlar berlege cimerelgännän birle iñ pıçraq saylawlar dip atadı. Yeltsin çorında, xärämläşüneñ ike ısulı bulsa – qurqıtu häm bülleten tözätülär, xäzer alarnıñ sanı distä yarım, dide ul.
Oppozitsiädäge Başqa Rusiä citäkçese Garri Kasparov saylaw näticäläre belän riza bulmağan bar köçlärne berläşergä çaqırdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, Qırımda ealini repressiyalar vastası ile, şu cümleden jurnalistlerge nisbeten de, qorqutmağa tırışacaqlar.
Böylece o, Qırım.Aqiqatqa mart 13 künü Rusiye FSB hadimleri tarafından Qırım jurnalistleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni izaatladı.
«Biz mından, Kiyevden, bu insanlarğa yardım yolunı qıdırmalımız, olarnıñ ana-babalarını, Qırımda bulunğan jurnalistlerniñ özlerini nasıl etip qorumaqnı tüşünmelimiz. Bir tek aletimiz bar – azamiy faş etüv, halqara jurnalist ve uquq qoruyıcı teşkilâtlarına muracaat etüv kibi», – dedi Çubarov.
Meclis başı aytqanı kibi, bir qaç künden soñ o, ukrain ekspertleri ile, em de İnsan aqları boyunca Ukraina Yuqarı Şurasınıñ vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya ile Jenevada İnsan aqları boyunca BMT Şurası diplomatlarınen körüşecek. Körüşüvde Qırımda, şu cümleden matbuat vasatalarına nisbeten de olğan soñki repressiyalar meselesi köterilecek.
Cuma künü, mart 13-de, FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) hadimleri Qırımnıñ statusı aqqında «refederndumdan» soñ Qırımdan Kiyevge köçip kelgen Qırım jurnalisti Anna Andriyevskaya ana-babasınıñ dairesinde tintüv keçirdiler. Andriyevskaya Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, ana-babası saba erte telefon etip, babasınıñ bilgisayarını tutıp alğan FSB hadimleriniñ ziyareti aqta bildirdiler.
Aynı vaqıtta «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorinanıñ dairesinde de tintüv keçirildi. Tintüvden soñ Kokorinanı FSB idareisne alıp kettiler.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ talebeleri yañı oquv yılında Rusiyeden dersliklerni alacaq, kitaplarda yarımada tarihı, bu cümleden, Qırım işğaliniñ rusiyeli variantı tafsilâtlıca añlatıla.
Rusiyeli «Prosveşeniye» neşriyatınıñ malümatına köre, mektep talebeleri ve tarih ocaları 7000-den ziyade Rusiye tarıhı boyunca yañı derslik ve qullanmalarnı alacaq.
«Tafsilâtlıca Qırım tarihı añlatıla, bu cümleden böyle mevzular aydınlatıla: Şimaliy Qara deñiz yalısı (Priçernomorye); Qırım ve Ruste hristianlıqnıñ başlanması; Qırım hanlığı ve onıñ hususiyetleri ve inkişaf devirleri; Qırımnıñ Rusiye imperiyasına qoşulması; Qırım cenki ve Aqyar mudafaası; Ulu Vatan cenki seneleri Aqyar qaramanlı mudafaası ve Qırımnıñ faşist işğalinden azat etilmesi; 2014 s. Qırımnıñ Rusiye ile yañıdan birleşüvi ve digerleri», – dep ayttı «Prosveşeniye» neşriyatınıñ içtimaiy maarif merkeziniñ müdiri Aleksandr Danilov.
Neşriyatta qayd etkenlerine köre, yaqın vaqıtta yarımadada Qırım pedagogları içün seminarlar teşkil etilecek. Bildirilgenine köre, tarih ocaları içün seminarlar 2016 senesi avgust-dekabr aylarında keçirilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Türkiye zenaatdaşı Recep Tayyip Erdoğan oktâbr 27-de kerçekleştirilgen telefon subetinde işğal olunğan Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını takbih ettiler. Bunı Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Prezident Erdoğan işğal etilgen yarımadada olıp keçken Rusiye parlament saylavlarınıñ neticelerini tanımağanını daa bir kere qayd etti», – dep aytıla beyanatta.
Ukraina ve Türkiye prezidentleri soñki yıl devamında muntazam sürette körüşe ve telefonda subetleşeler.
Sentâbr soñunda AQŞ-da bulunğan Erdoğan Poroşenko ile körüşkende şunı qayd etti, «Türkiye ileride de Ukrainağa mustaqilligi ve topraq bütünligini ğayrıdan tikleme meselesinde yardım kösterecektir». Erdoğannıñ aytqanına köre, Rusiye ile dialog yañıdan başlağan olsa da, Türkiye Qırım işğalini tanımay ve qırımtatar halqı aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye Federatsiya Şurasınıñ spikerı Valentina Matviyenko bir sıra senatorlarnen birlikte Rusiye Devlet Dumasına yañı qanun leyhasını teklif etti, o Qırım Hanlığınıñ Rusiye İmperiyasına qoşulğanını yañı hatıra künü olaraq belgilenmesini tasdiqlay. Bu aqta aprel 14 künü Rusiye Federatsiya Şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Askerlik şan-şüreti ve Rusiye hatıra künleri» Rusiye federal qanunına deñişmeler kirsetecek qanun leyhasına köre, yañı bayramnı aprel 19 künü qayd etmege teklif eteler.
Qanun leyhasınıñ müelliflerinden biri, evel ise Qırım Muhtar Cumhuriyetinde deputat olğan Sergey Tsekovnıñ sözlerine köre, II Yekaterina imzalağan Manifest – qomşu Rusiyeniñ tarihında «müim vaqıya edi».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İstanbuldan işğal etilgen Aqyarğa deñiz yolcu taşımaları başlandı. Qırımlılar ukrain çetel pasportınen faydalana bileler.
Bunı QHA agentligine ESEN ELITA TUR satuv ve marketing reberi Ebazer Şen bildirdi.
Taşımalarnen ESEN ELITA TUR şirketi oğraşa. Bilet fiyatı bir tarafqa 200 dollarnı teşkil ete. Taşımalarda «Adriana» seyahat layneri qullanıla.
İyül başında Türkiye tış işler nazirligi Türkiye naqliyat ve alâqa nazirligini Ukraina Nazirler Şurasınıñ 2014 senesi aprelniñ 30-da qabul etilgen Qırım limanları ve ava limanlarında 27 teşkerüv-kiriş noqtasını vaqtınca qapatmaq qararı aqqında tenbiyeledi. Ukraina Nazirler Şurasınıñ işbu qararından sebep, Türkiye tış işler nazirligi Türkiye naqliyat ve alâqa nazirliginden «Ukraina» qaydı olmağan Qırım gemileri ve diger naqliye vastalarını qabul etmemege talap etti.


text:
Rusiye Prezidenti Vladimir Putin Moskvada qırımtatar halqı vekillerinen körüşken vaqıtta, Kreml, qırımtatarlarnıñ devletler ara, «hususan Ukraina ve Rusiye arasındaki» davalarnıñ esas mevzusı olmasına yol bermeycegini bildirdi. Kreml yolbaşçısı, qırımtatarlar «öz toprağına saip çıqmaları içün» qolundan kelgenini yapacagını da qayd etti. Amma, közeticelerniñ çıqarğan neticelerge köre, qırımtatarlarnıñ 70 yıllıq sürgünligi arfesinde, Rusiye mümkün olğanı qadar milletni bastırmağa tırışa.
Rusiye matbuat vastaları, «İnterfaks», «Rossiya 24» telekanalı prezident Putin qırımtatarlar vekilleri ile körüşüvini aydınlatqanda, tedbirde iştirak etken iç biriniñ soy adını qayd etmediler. Sebebi añlaşıla, körüşüvde belli qırımtatar liderleri Mustafa Cemilev ve ya Refat Çubarov iştirak etmediler.
Vladimir Putin körüşüvde: «Biz, ve bunı ayırıca qayd etmege isteyim, adamlar öz topraqlarına saip çıqmaları içün er şeyni yapmağa azırmız», - dep qayd etti.
Amma, qırımtatarlar bildirgenine köre, Rusiyeniñ Qırımda temsilcileri, öz başına tayin etilgen akimiyet halqnı sıqıştırıp başladı. Qırımğa Mustafa Cemilevni yibermeyler, politsiya yerli sakinlerniñ evlerinde tintüvler keçire, yerli küçler tarafından qırımtatarlarnıñ öldürüvi adiseleri belli. Putinniñ qırımtatarlarğa söylegenleri nedir?
Putin Moskvada şunı bildirdi: «Qırımtatarlarnıñ devletlerara, hususan Ukraina ve Rusiye arasındaki davalarnıñ esas mevzusı olmasına yol bermeycekmiz».
Onnen beraber öz başina tain etilgen «akimet» Qırımda iyün 6 künü qadar kütleviy tetbirlerni yasaq etti. 1944 senesi Moskva akimeti sürgün etken halqnı, bu sene 70 yıllığına bağışlanğan matem mitingini de yasaq eti. Sürgünlikke oğrağan eki yüz biñ halqtan yarısı Qazahistan ve Sibiryada elâk oldı.
Şimdiki qırımtatar liderleri Qırımnıñ Rusiye tarafından zapt etilginini mahküm eteler, Mustafa Cemilev aytqanı kibi 90 fayız qırımtatarı Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaline qarşı çıqa. O sebepten Vladimir Putin cuma künü ayrı qırımtatar vekillernen körüşkende, bu halq resmiy Rusiyege qol tutmaq kerek olğanını bildirdi: «Men añlayım, qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalamaq içün yıllarnen küreşken şahıslar bar. Amma, biz şunı bilmek kerekmiz, qırımtatarlarnıñ menfaatları Rusiye ile bağlı, Rusiye Federatsiyasınen. Ve qırımtatarlarnı qullanıp, diger devlet menfaatlarını qorçalamaq yañlıştır».
Qırımtatarlarnı bölmege isteyler – Cemilev
Mustafa Cemilev Azatlıq Radiosına aytqanı kibi, Kreml imkânı olğanı qadar qırımtatarlarnı bölmege istey: «şimdilik olar kütleviy şekilde qırımtatarlarnı öz tarafına çekmege isteyler. Amma, faydası yoq. Onıñ içün Qazandan tatarlarnı alıp ketireler. Qırımda qazantatarlarnıñ parlaq temsilcisi – Rustam Temirgaliyev bar. Babasınıñ da belli bir mevamı bar. Lâkin ep bir qırımtatarlarnı celp etip olamaylar. Onıñ içün bölme maqsadında iş devam ete».
Qırım mart ayında işğal etilgen soñ, Mustafa Cemilev Moskvanı ziyaret etti, ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile telefon arqalı laqırdı etti, ekisi de fikirlerini deñiştirmey qaldılar.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ Saq rayonındaki (Kezlev bölgesi) Otar Moynaq (Uyutnoye) köyüniñ din cemiyeti vekilleri ile körüşüvi olıp keçti.
Din cemiyetiniñ başlığı Rustem Abzatov ve köyniñ imamı İlimdar İsmailov Müftige caminiñ qurucılığı, köyde keçirilgen İslâm temelleri ve Quran oquvı kursları, yerli ealinen çalışuv aqqında tarif ettiler.
Qırım Müftisi ise, öz nevbetinde, din cemiyetiniñ vekillerine semereli çalışmalar tilep, olarnıñ işlerinde eñ müimi – yerli cemaatnıñ problemalarına diqqat kösterilmesi kerek olğanını qayd etti.
Qırım Müftiliginde er afta Qırım rayonlarınıñ din cemiyetlerinen körüşüvler keçirile. İşbu körüşüvlerde topraq ve maliye meseleleri, yerli akimiyet organları ve cumhuriyette yaşağan diger din vekillerinen işbirlikte keçirilgen mühtelif tedbirler muzakere etile.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev Moskva şeerinde “Şatör Ramazana 2017” tedbirleri çerçivesinde ötkerilgen Qırım Künü merasiminde iştirak etti. Qırım Müftisi öz çıqışında qayd etkeni kibi, “Ramazan çadırı” bir sofra başında çeşit millet vekillerini toplağan bir meydançıqtır. “Biz, qırımtatarlarğa, sizlernen bir arada olmaq, iftar yemegini paylaşmaq – pek hoştır”, -dedi Müfti ve teşkilâtçılar Rusiye müftiler Şurasına teşekkürler bildirdi.
Rusiye müftiler Şurasınıñ reis muavini Ruşan Abbâsov, öz nevbetinde Qırım Müftisine iştirak etkeni içün minnetlarlıq bildirip, bahşış ediye etti. Hacı Emirali Ablayev, tedbirde bulunğan faal qırımtatar yaşlarına muracaat etip, ecdatlarınıñ izinden ketip, üykenlerge nisbeten ürmet köstermege çağırdı. Hızmet yolunda küç, metanet ve küçlü irade tiledi. Qırım Müftisi er kesni Ramazan ayınen hayırladı ve bu muqaddes ay devamında qoyulñan maqsadlarğa irişmekni tiledi. Toplaşqanlar ögünde qırımtatar icadiy taqımları çıqışta bulundılar. Musafirlerge Qırım, qırımtatarar aqqında film kösterildi.
Moskvada Qırım Künü merasimi Qırım ve Sevastopol müsülmanları Diniy İdaresi tarafından İslâm medeniyeti, ilimi ve tasiline destek Fondu yardımınen keçirildi.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırım, Donbass kibi Ukrainadır, dedi Lb.ua neşirine Aleksandr Yanukoviç – Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ büyük oğlu.
«Ukraina yekâne olmalı, başqa fikrim yoq», – dep cevap berdi o jurnalistniñ Qırım Rusiye ya da Ukrainanıñ olğanı aqqında sualine.
Bundan da ğayrı, o, Rusiye Qırım ile sıñırnı lâğu etkenine qadar işğal olunğan Qırımda bulunğanını haber etti.
Onıñ sözlerine köre, yarımadağa o, Donetskte qanunsızlıq başlağanından soñra, ailesi ile kelgen edi.
«Qarar tez alındı. Eki saat içinde çıqıp kettik. Donetskten Qırımğace mesafe büyük degil»,– dedi o.
Bunıñ ile Yanukoviçniñ oğlu şunı da qayd etti ki, Qırımğa o, babasız ketti ve olar o vaqıt körüşmediler.
«Anda ne müddet devamında bulundıq, aqlımda degil. Bir aydan ziyade olmalı. Qırım ve Rusiye Federatsiyası arasında sıñırlar olmağanından soñra, Moskvağa köçtim», – dedi A.Yanukoviç. – Qırımda vaziyet kergin olğanı içün Moskvada yaşağan dostlarıma ketmege qarar aldım».
Fevral ayında Ukraina içki işler nazirliginiñ başı vazifelerini eda etken Arsen Avakov Viktor Yanukoviç soñki sefer Aqyarda Balıqlava rayonında körüngenini bildirdi. Onıñ sözlerine köre, oña Qırımdan Rusiyege qaçmağa yardım etkenler.
Bundan soñ Viktor Yanukoviç qıdıruvğa ilân etildi.


text:
Türkiyedeki Bursa şeerinde yüz bergen patlav neticesinde 1 insan elâk oldı, tahminen 20 kişi yaralandı. «Anadolu» agentliginiñ bildirgenine köre, patlav yerli vaqtınen saat 17:26-da Qapalıçarşı tarihiy bazarğa «Ulu» camisi tarafındaki kiriş yanında yanğıradı.
Bursa memuriyetiniñ bergen malümatına binaen, patlav qadın öz özüni patlatqanından yüz berdi. Türkiye sağlıq saqlav naziri Muezzinoglu tahminen 25 yaşında olğan qadınnıñ bedeni parçalanğanını bildirdi.
Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, İstanbuldaki Ukraina baş konsullığınıñ bergen malümatına binaen, zararlanğanlar arasında Ukraina vatandaşları yoq.
2016 senesi Türkiyede dört insan öz özüni patlattı, soñki patlav İstanbul şeerinde yüz berdi. Böyle eki patlavda «İslâm devleti» taqımınıñ temsilcileri qabaatlandı, kürd silâlı taqımları diger eki terakt içün mesüliyetni boynuna aldı.


text:
Vesiqanıñ kopiyası olğan «Kommersant» gazetasında qayd eteler ki, vesiqanıñ «Soñsuz cedvel» degen serlevası bar. Demek, kerek olsa, AB onı daa da keñişlete bile.
İşbu cedvel 5 gruppadan ibaret: uquq çıqarıcı organlarnıñ temsilcilleri, icraiy akimiyetniñ temsilcilleri, şu cümlede prezident Vladimir Putin, baş nazir Dmitriy Medvedev ve çetel işler nazirliginiñ başı Sergey Lavrovdan ğayrı, Rusiye havfsızlıq Şurasınıñ episi azaları. 3-nci gruppada FSB ve mudaafa nazirliginiñ hadimleri. 4-nci iş adamlar gruppasında – soyadlar daa yoqtır. Jurnalistlerniñ cedveli ise daa 3 soyad ile toldurıldı – Mihail Leontyev, İrada Zeynalova ve Mihail Gusman.
Gazetanıñ bergen malümatına köre, AB Qırım iş adamlarınıñ cedvelini de azırladı.
AQŞ ve AB eger de Moskva Ukrainağa ücüm etmege devam etse, Rusiyege nisbeten yañı sanktsiyalarnı kirsetmege azır. Bunı salı künü AQŞ devlet kâtibi John Kerry bildirdi.


text:
Keriçte kommunal hızmet hadimleri bozuq salıncaqlarnı boyalay. Bunı Keriç şeer memuriyetiniñ başı Sergey Pisarev bildirdi.
Sergey Pisarev şunı qayd etti ki, bazı yerlerde kommnual hızmet hadimleri, salıncaqlarnı tüzetmeyip, boyalap qoydılar.
«Boyanı boşuna sarf etmeñiz. «Alönka»da tabanı olmağan salıncaqnı boyalamağa – saçmalıqtır. Şeerniñ diger obyektleri ile de aynı vaziyet», – dedi şeer memuriyetiniñ başı.
Pisarev şu künleri bala meydançıqlarında tamir işlerni keçirip, esabat bermege avale etti.
Keriç şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, şeerde 166 bala meydançığı bar.