text:
Rusiye kütleviy haber vastaları noyabrniñ 22-nde Rusiye kontrolindeki «Cenübiy regional ihrac destegi merkezi» ticaretsiz teşkilâtınıñ müdiri Natalya Serovanıñ malümatına esaslanıp, «Qırım ve Türkiye arasında yük parom seferleri yañıdan başlatıldı», dep bildirdi.
TASS malümatına köre, Serovağa «Zonguldak-Keriç parom açıldı, aftada bir kere seferler olacağına dair malümat tasdıqlandı».
«Yük ekinci kere resmiyleştirile. Oña endi ihrac yüküni qoyacaqmız, böylece logistikanıñ fiyatı ucuz olacaq», – dep ayttı o, Qırımnıñ Rusiye parlamentindeki iqtisadiy siyaset, sanayı ve iş inkişafı komitetiniñ toplaşuvında.
Bu malümatnı içtimaiy ağlardaki saifelerinde Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı, Devlet dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya da paylaşa.
Resmiy Kyiv ve Ankara bu malümatnı şimdilik tasdıqlamaylar. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vekili Anton Korınevıç, «bizler bu meselenen oğraşıp, malümatnı teşkeremiz», dep ayttı Qırım.Aqiqatqa.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ Qırım ve Türkiye arasında yük parom seferleriniñ yañıdan başlatılmasına dair malümatı sahte ola, dep tahmin etken edi.
«Daa evel bunıñ kibi malümat sahte olıp çıqqan edi. Bu da sahte ola bile. Amma bu tahminge baqmadan, malümatnıñ ne qadar ciddiy olğanını baqacaqmız», – dedi Çubarov Qırım.Aqiqatqa.
Qırım.Aqiqat, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası, Ukraina Tış işler nazirligi ve Ukrainanıñ Türkiye elçihanesine izaat bermeleri içün muracaat etti.
2017 senesi oktâbr ayında «Qırım deñiz agentligi» parom ağınıñ operatorı Türkiye ile parom seferlerini yañıdan başlatmağa çare yoq ve böyle meseleler Moskva ve Ankara seviyesinde muzakere etilecek, dep bildirgen edi.
2017 senesi Ukraina Baş prokuraturası, Türkiye, deñiz taşımaları ve liman biznesinen oğraşqan bütün subyektlerge mektüp yolladı, dep bildirgen edi. Mektüpte «Rusiye işğal etken Qırımdan ve onıñ limanlarından kelgen bütün gemiler Türkiyege kirsetilmey, bu regionnıñ limanlarından ketüv izinleri ise berilmey», dep aytılğan edi.
Aqyar ve Türkiyeniñ Zonguldak şeeri arasındaki parom seferleri 2016 senesi oktâbrniñ soñunda teşkil etilgen edi, 2017 senesi mart ayında ise Türkiye tarafı olarnı toqtatmağa qarar aldı.
İşğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ deñiz limanları ve terminallarına çetel bayraqları altında kirüv Ukraina tarafından halqara uquq bozuluvı ve memleketniñ suverenitetini, Ukraina qanunlarını bozğan areketler olaraq tanılmaqta. Böyle areketler sebebinden gemi saipleri, gemi operatorları ve kapitanları cinaiy mesüliyetke çekile bile.


c: text/html

text:
Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça PDF indir
Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça PDF indir, e-kitap sitemizde Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça kitabı ile ilgili bilgi vereceğiz. Bahar Demir tarafından kaleme alınan Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça kitabı 75 sayfadan oluşup, Ciltsiz kapak olarak yayınlanmıştır. Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça kitabını 9786054370771 numarası ile kontrolünü yapabilirsiniz. Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça kitap özeti, Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça pdf oku, Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça yandex, Bahar Demir e-kitap pdf, Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça PDF Drive, Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça Epub ile alakalı indirme linkleri makalemizde.
Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça PDF Oku
Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça Kısa Özet
Metin Çevirileri Kitabı
(Türkçe – Rusça)
Fenomen Yayıncılık
Metin Çevirileri Kitabı Türkçe – Rusça PdF indirmek için Tıklayın

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alupkada FSB hadimleri Naciye Kaydanovanıñ evini tintip, ondan soñ özüni idarege sorğuğa alıp ketti. Bunı iyün 20-de «Qırım birdemligi» birleşüvi bildirdi.
Bildirüvde: «Alupkadaki evi tintilgen soñ Naciye Kaydanovanıñ FSB idaresine alıp ketilgeni aqqında haber alındı. Ömür arqadaşı, telükesizligini temin etmek ve refaqat etmek içün onıñnen beraber ketti. Ondan ğayrı FSB binası yanına Naciyeniñ babası keldi», – denile.
Yaqalanğanlardan alınğan bilgilerge atıfta bulunğan faaliyetçilerniñ malümatına köre, Kaydanova ve onıñ ömür arqadaşı sorğudan soñ serbest bıraqıldılar.
Bildirilgenine köre, tintüv esnasında telükesizlik hadimleri bütün tehnikanı ve şu cümleden Naciye Kaydanovanıñ anasına ait telefonnı müsadere ettiler.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bu hususta açıq menbalarda izaat berilmedi. Qırım.Aqiqat vaqianıñ tafsilâtlarını ögrene.
2016 senesinde Kaydanovanıñ evi endi tintilgen edi. Onıñ neticesinde planşet ve telefonlar müsadere etildi, yaza «Qırım birdemligi».
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Diñgez däräcäse östendä bieklek
Diñgez däräcäse östendä bieklek yäki absolüt bieklek, absolüt bilge yä amplituda - öç ülçäneşle fäzanıñ (kiñlek, ozınlıq, bieklek) koordinatı, diñgez nul' däräcäse östendä obyekt urnaşu bieklegen kürsätä.
Cir gäwdäse - geoid bularaq taswirlana. Obyekttan vertikal' küçäre buyınça Cir öslegenä qädär yıraqlıqnı - bieklekne ülçänep bula.
Bieklek artqanda hawa basımı töşä.
Rusiädä diñgez östendä bieklek - Baltıyq diñgezendä urnaşqan Kronştadt futştokınnan sanap quyıla.
MisallarYзrәpTү
- Dönyanıñ iñ yuğarı noqtası - Comolungma tawı - 8848 m diñgez östendä.
- Dönyanıñ iñ tübän qorı cir öslege - Üle Diñgez buyı - 417,5 m diñgez tübänendä.
- Rusiä iñ yuğarı noqtası - Elbrus tawı: bieklege 5642 m diñgez östendä.
- Rusiäneñ iñ tübän noqtası - Kaspiy diñgeze yarı: -28 m.
ÄdäbiätYзrәpTү
- AлbTиTyдa // ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb Бpokrayзa и EфpoHa: B 86 ToMax (82 T. и 4 дoп.). — CПб., 1890—1907.
- AбcoлюTHaя BыcoTa


text:
Qırımnıñ Curçı rayonındaki Toqulçaq (Grişino) köyünde yerli meclis reisi Enver Alâdinovda Rusiyege boysunğan politsiya hadimleri tintüv keçirdi. Bu aqta Facebok saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
Bundan soñ Celâl yañartılğan malümatnı bildirip, Alâdinovnıñ özünde tintüv yekünlengeni, uquq qoruyıcılar ise, yerli meclis reisiniñ babasında tintüv keçirmege ketkenini ayttı.
Nariman Celâl uquq qoruyıcılarnıñ areketlerini Enver Alâdinovnıñ cemaat faaliyetinen añlata.
Rusiyege boysunğan uquq qoruyıcı organlarınıñ saytlarında tintüvler aqqına malümat şimdilik bildirilmey.
Diger menbalardan bu malümatnıñ tasdıqlanması yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler çoqlaştı, adamlar diniy sebeplerden taqip etile, dep qayd eteler Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar. Amma yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti ve Kreml bunı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda koronavirus yuqunçından vefat etken hastalarnıñ sayısı 20 insanğa arttı. Bu statistik malümatnı Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi iyünniñ 18-nde derc etti.
Bu malümatqa köre, keçken künü eki COVID-19 hastası vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiyniñ er künlik brifingde bildirgenine köre, bir insan №7 Aqmescit şeer hastahanesinde vefat etti. Onıñ ciddiy bir qafa-miy yarası bar edi.
«Ciddiy qafa-miy yarasınen ameliyat etildi, COVID-19 qayd etildi, yedinci şeer hastahanesine avuştırıldı. Anda kene ameliyat yapıldı. Alı ağır edi, vefat etti», – dep bildire Lâskovskiyniñ aytqanlarını «Krım24».
Vefat etken ekinci COVID-19 hastası – 91 yaşında kezlevli qadın. Memurnıñ aytqanına köre, diger hastalıqlardan vefat etti.
İyünniñ 18-nde 2998 insan tibbiy közetüv altında buluna, 878 kişi observatorlarğa alındı.
Keçken künü Qırımda bir koronavirus hastası qayd etilmedi, dep bildire Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Onıñ malümatına köre, Qırımda 575 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 90-ı qomşu Rusiyeden kelgenler ya da olarnen alâqada olğanlardır. 389 insan tüzeldi. Aqyarda 195 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 22 insan hastahanede buluna. 163 insan yahşı oldı, 3 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda faal Sergey Akimov maşnasına cekke qarşı plakat yapaştırğanı içün "Rusiye ordusını itibardan tüşürüv" ile qabaatladılar. Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescitniñ merkeziy rayon mahkemesi oña 35 biñ ruble para cezasını berdi.
Martnıñ 30-nda aqşam Akimovğa eki kerek Rusiye quvetçileri keldi.
– Cinayetçiler qıdıruv bölüginiñ az qala reis muavini keldi. Men olarğa dedim: "Sinayetçiler qıdıruv bölügi, başqa işiñiz yoqmı?" Olarnıñ cevabı: "Signal aldıq, meseleni er taraflama yahşı etip baqacaqmız", – aytıp bere Akimov. – Ekinci kere tahqiqatçınen maska taqıp keldiler. Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri protokl tizdiler.
Ekincisi üzerinde Akimov yalıñız bir söz "Cenk" yazıp, onı sızıp taşladı
Akimovnıñ sözlerine köre, oña diqqatnıñ artmasına sebep Volgasına yapıştırğan A3 formatlı eki tabq kâğıtı olğan. Olardan biri artıq yarım yıldır asılı edi. Üzerinde "Qırım memurları ya da Qırımnıñ meselelerini çeziñiz, ya da odalarnı boşatıñız" yazılğan edi. Ekincisi üzerinde Akimov yalıñız bir söz "Cenk" yazıp, onı sızıp taşladı. Bu tabaq kâğıtını yapıştırıp, eki künden soñ quvetçilerniñ diqqatını çekti.
–Men deyim: "Bu nasıl oldı?". Olar deyler, menim qomşularımdan biri ariza yazğan.
Akimov qomşu aqqında ikâge inanmay.
Oña qarşı tizilgen protokolda, "Ukrayinanıñ silâdan arıtıluvı ve denatsifikatsiyası çerçivesinde Rusiye Fedartsiyasınıñ ve vatandaşlarınıñ menfaatlarını qorumaq, halqara tınçlıqnı ve telükesizlikni temin etmek içün RF Silâlı Quvetleriniñ qullanuvını itibardan tüşürüvge yönetilgen açıq areketler" etkeni aqqında yazıla.
– Bugün cenk sözü nege esaslanıp yasaq etilgen? Ne içün Z ve V arifleri ile maşna aydamaq mümkün? Nazirler Şurası, diger qurulışlar, atta acele yardım ve polis maşları olarnen tolu, avtobuslar aqqında daa bir şey demeyim. Ne içün bu mümkündir, amma luğatta olğan adiy söz yasaq?
Akimov Rusiye quvetçileri tarafından taqip etilgen endi birinci kere degil. Onıñ sözlerine köre, o, cemaat faaliyeti içün artıq üç kere umumen 60 biñ ruble para cezasına mahküm etilgen. Amma iç bir cöremeni ödemegen.
–Rusiyege bir kapik bile ödemege istemeyim. Özümni qabaatlı saymayım, - dedi o.
Qırım.Aqiqatqa bu cöyeremeni de ödemeycegini bildirdi. Mahkeme qararını Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde temyiz etecek ola.
Martnıñ 4-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Rusiye ordusınıñ Ukrayinadaki areketleri aqqında "yalanlar" içün memuriy ve cezaiy mesüliyet aqqında qanunnı imzaladı.
Martnıñ 24-nde saba Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qurman rayon mahkemesi tintüv vaqtında yaqalanğan Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâğa 40 biñ ruble para cezasını berdi. Smedlâ 2022 senesi martnıñ 9-nda Facebook içtimaiy ağında paylaşqanlarınen «Rusiye ordusını itibardan tüşürgeninde» qabaatlandı. O künü saifesinde böyle bir paylaşuv da oldı: «Dünyanıñ genotsidni olmaycaq operatsiyalardan ayırması içün daa ne qadar barışıqsever sakin, qadın ve yañı doğğan bala can bermeli?»
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kıyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye Tış işler Naziri Sergey Lavrov dey ki, BRICS ve SCO sammiti devamında Rusiye şeriklerinden iç biri Qırımnıñ Rusiye territoriyası olaraq tanılmağanı aqta bildirmedi.
Bu aqta o iyül 9 künü brifingde bildirdi.
«Qırım meselesi, menimce, bunı er kes añlay, qapatıldı. Onı Qırım halqı ve Rusiye Federatsiyasınıñ qararları qapattı», – dey Rusiye Tış işler Naziri.
«Bir qaç saatten peyda olacaq vesiqalarda BRICS ve SCO yetekçileriniñ Minsk añlaşmalarınıñ insaflı eda etilmesi boyunca umumiy mevamımıznı qabul etkenini körersiñiz», – dey Lavrov.
Evel, BMT Baş assambleyası Ukraina topraq bütünligine destek ve Rusiye işğalini takbih etken beyannameni qabul etkende, BRICS azaları Braziliya, Qıtay, İndiya bitaraf oldı.
O vaqıt BMT100 memleketi Rusiye istilâsını takbih etti ve tek Rusiye öz 10 satelliti ile qarşı çıqtı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Haberler
HSN Donbassta Rusiyeniñ tecavuzı ve Qırım işğali aqqında ingliz tilinde bastırılğan kitaplarnı taqdim etti
10 Oraq ayı, 12:02
HSN Frenkistanda "Smaçnogo" filmini taqdim etti
8 Oraq ayı, 19:31
HSN: "Tvoya krayina fest — 2019" Odesada yekünlendi
5 Oraq ayı, 12:44
HSN: UKRAİNA ŞARQINDA VE CENÜBİNDE YAYINLAV TEMİNLENİLMESİ AQQINDA
4 Oraq ayı, 17:35
HSN: Ekspertler informatsion telükelernen küreşte Facebook ağınıñ siyasetini muzakere etti
3 Oraq ayı, 12:16
HSN: "Tvoya krayina fest" Herson vilâyetinde keçti
2 Oraq ayı, 17:55
HSN: Ekspertler Telegram ağınıñ yerini ve müimligini muzakere etti
2 Oraq ayı, 10:47


text:
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,3 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 mln 32 mıñnan astı. Bwl salıstırmalı türde bıltırğıdan birşama joğarı. Qaraşa ayında 12 mıñ adam auırıp, 221 adam qaytıs boldı.
Densaulıq saqtau ministrliginiñ resmi mälimetinşe, elde 9 qaraşa koronavirus (KVI+) jwqqan 1128 adam, al 8-i koronavirus pnevmoniyasına (KVI-) şaldıqqan 205 adam tirkeldi. Bwdan keyster sanı 20 mausımdağı deñgeyge tömendegenin köruge boladı. Sonday-aq, apta basında 33 qazaqstandıq aurudan qaytıs boldı. Bıltır däl osı uaqıtta resmi statistikada täuligine köp degende 600-ge deyin nauqas jäne 5-6 ölim jağdayı tirkeletin, üyi men auruhanada jatqan sırqattar sanı 7 mıñ şamasında edi. Qazir bwl körsetkiş eselep ösip otır, büginde elde 38 mıñ adam (KVI+ boyınşa 34 mıñ, KVI- boyınşa 5 mıñ) auırıp jatır.
#COVID Ötken küni PTR testi arqılı koronavirus jwqqanı rastalğan nauqastar sanı tağı köbeydi. Olardıñ negizgi böligi nemese 13%-ı ädettegidey SQO (143), 13%-ı Qarağandı (140) oblısına tiesili. Auruşañdıq , Almatı qalası (134), Pavlodar (127), astana (125), Qostanay (102), ŞQO (77), BQO (27), Şımkent (24), Aqtöbe (22), Atırau (20), Türkistan (19), Qızılorda (19), Mañğıstau (12) öñirlerinde türli deñgeyde öskeni bayqaladı. Tek Aqmola (70), Jambıl (12), Almatı (55) oblıstarında birşama kemigen. Seysenbide aurudan ayıqqan 2356 adam üyine şığarılğan. 8 qaraşada jiını 29 adam qaytıs bolğan.
#COVID_pnevmoniyası Qaraşanıñ 8-i aqparatı bir täulikke keşigip beriletin koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 205 nauqas esepke alındı. Vedomstvo dereginşe, bwl küni ŞQO (34), Şımkent (29), Aqmola (28), Almatı oblısı (19), Jambıl (18), Qostanay (16), Mañğıstauda (11) anıqtalğan. Sonımen qosa, 270 adam ayığıp şıqqan, tağı 3 adam köz jwmğan.
#Jalpı DenMin deregine qarağanda, emdelip jatqan 38 mıñ nauqastıñ 7 mıñı auruhanada, 31 mıñı ambulatorlıq baqılauda. 505 nauqastıñ jağdayı naşar, ondağı 147 adamnıñ häli öte auır. Bwdan özge 109 sırqat ökpeni jasandı jeldetu apparatımen tınıstap jatır.
Epidkartada «jasıl aymaqtağı» Şımkent, Atırau, Türkistan, Mañğıstau, BQO, ŞQO, Almatı oblısı, Jambıl, Aqtöbe, Qızılorda oblıstarınan basqa astana, Almatı qalası, Qarağandı jäne Aqmola oblısı «sarı aymaqqa» ötken. Basqa 3 aymaq (Qostanay, Pavlodar, SQO) twtastay «qızıl aymaqta» twr.
DenMinniñ QT redakciyasına bergen mälimetinşe, indet tarağan 2020-2021 jıldarı PTR testi oñ körsetken 1407 sınama sekvenirlengen (ştamm türin anıqtaytın taldau). Säykesinşe, biıl köktem-jazda genomdıq zertteu nätijesinde eldiñ basım böliginen virustıñ braziliyalıq, britandıq, oñtüstikafrikalıq, ündistandıq jäne nigeriyalıq ştamdarı anıqtalğan.
Biılğı jaz mezgili qazaqstandıqtar üşin qaralı habarğa tolı boldı. Pandemiya bastalğalı 1,5 jıldıñ işinde anıqtalğan barlıq auruşañdıq pen ölim jağdayınıñ jartısı tek ötken jazda, törtinşi tolqında tirkeldi. Jazğı üş ayda bas-ayağı 420 mıñ adam auırsa, 6,6 mıñnan asa adam köz jwmdı. Qırküyek ayınıñ özinde 99 mıñday nauqas esepke alınğan jäne 2117 adam qaytıs bolğan. Al qazan ayında 57 mıñ auru jäne 1078 ölim jağdayı tirkelgen. Qaraşa ayı bastalğalı 12 mıñğa juıq sırqat tirkeldi, dert meñdegen 221 adam ömirden ötken.
Bıltır 13 naurızdan beri COVID-19 infekciyasın jwqtırğandar qatarı 951 mıñnan, 1 tamızdan bergi koronavirus pnevmoniyası 80 mıñnan asqan. DDSW derekqorı men Wlttıq statistikada Qazaqstanda auırğandar sanı 1 mln 32 mıñğa jetken. Degenmen Ükimet koronavirus pen onıñ pnevmoniyasın eki bölek esepteydi.
Pandemiyanıñ bas-ayağı 20 ayında jalpı virus jwqqandardan 20,8 mıñ adam (KVI+ / U07.1 – 12 320, KVI- / U07.2 – 5076, ilespe aurulardan – 3415) qaytıs bolğan. Alayda Qazaqstan biligi boyınan koronavirus tabılsa da, basqa aurulardıñ sebebinen qaytıs boldı delingenderdi jalpı statistikağa engizbeydi. Bwğan qarsı sarapşılardıñ sözine qarağanda, koronavirustıñ janama äserinen qaytqandardıñ jartısınan astamınıñ sebebi qan aynalımı jüyesiniñ auruları bolğandıqtan, oğan infekciya dert qozdıruşı faktor retinde ölimge äkep soqtırğan.
Qazaqstan virus taraluı boyınşa älemde Djons Hopkins universiteti jäne DDSW tizimindegi 221 el men aymaqtıñ arasında 37-orınğa ornıqtı.
Ükimettiñ soñğı deregine qarağanda, Qazaqstanda 7,7 mln adam koronavirusqa qarsı vakcinanı tolıq alğan, al keminde birinşi dozası egilgen jwrttıñ sanı 8,4 mln-nan asadı. Densaulıq saqtau ministri Aleksey Coy 22 qaraşadan bastap vakcina alğanına jartı jıl ötkender üşin revakciyanaciya nauqanı jürgiziletinin mälimdegen.


text:
Frenkistan lideri Emmanuel Makron Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen ve Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen telefonda ayrı laf etip, ateş toqtatıluvınıñ şartlarını muzakere etti, dep haber ete Frenkistan prezidentiniñ matbuat hızmeti.
Martnıñ 22-nde berilgen malümatqa köre, «añlaşma olmadı», amma Makron «ğayretlerini devam ettirmek kerek olğanından emin» ve Rusiye ücümine qarşı «Ukrainağa qoltuta».
Yelisey sarayı bildirgenine köre, Makronnıñ Putin ile subeti «müim meselelerde telükesizlik şartlarınen» bağlı edi, amma tafsilâtlar berilmedi.
Fevralniñ 24-nde Rusiye Ukrainağa sebepsiz ücüm etkeninden berli Makron Putin ve Zelenskıynen telefonda laf etken eñ faal ğarbiy liderlerinden biri ola.
O, Kyivge qoltutuvda ve Rusiye ükümeti ve bir çoq şirket ve şahısqa qarşı sanktsiya kirsetüvde ğarbiy ortaqlarına qoşuldı.
Makron em Moskvanı, em Kyivni fevralniñ başında ziyaret etti. O vaqıt vaziyet kerginleşe edi.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: d3hzcgsd893cx5.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
İşğal etilgen Qırımda "gaz borusında diversiyada" qabaatlanıp tutulğan qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl oña Levko Lukyanenko adına devlet stipendiyasınıñ tayin etilmesine cevap berdi. Bunıñ aqqında Facebookta advokat Nikolay Polozov haber etti.
"Belli ukrain dissidenti, aq qoruyıcı, devlet ve siyasiy erbap Levko Lukyanenko adına devlet stipendiyasınıñ tayin etilmesi menim içün şçerefli ve beklenmegen şeydir. Men bu qararnı Ukraina devleti tarafından Qırımda ukrain vatanperverleriniñ insan aqları ve Ukraina vatandaşları, qırımtatar halqınıñ aqları, devletniñ bütünligi ve Qırımnıñ işğalden azat etilmesi oğrunda uzun yıllar devamında alıp barğan küreşiniñ tanılması kibi qabul etem", - dep yazıla Celâlnıñ mektübinde.
O, Ukrainanıñ mustaqilligi, suvereniteti ve azatlığı oğrunda küreşken er keske ve Ukraina akimiyetine minnetdarlıq bildirdi.
Ukraina Nazirler kabineti Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıynıñ işğal etilgen Qırımda "gaz borusında diversiyada" qabaatlanıp tutulğan qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlğa Levko Lukyanenko adına devlet stipendiyasınıñ tayin etilmesi aqqında fermanını tasdıqladı.
Stipendiya Rusiye apsinde qalğan müddet devamında ve azatlıqqa çıqqan soñ bir yıl devamında berilecektir.
Evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırım.Aqiqat frilanseri Vladislav Yesipenkoğa ve Kremlniñ siyasiy mabsüleri kibi tanılğan bir sıra vatandaş jurnalisti ve faalge Levko Lukyanenko adına devlet stipendiyasınıñ tayin etilmesi aqqında fermanlar imzaladı.
Levko Lukyanenko devlet stipendiyaları – Rusiye tarafından qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ aqları, azatlığı ve menfaatlarınıñ qorçalavını temin etmek maqsadınen 2018 senesinden itibaren berilgen mukâfattır.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
. «Fikir» rubrikası
Qırımtatarlarğa nisbeten etilgen basqı sebebinden qırımtatar cemiyeti arasında kerginlikniñ artması qayd etile. İşğal etilgen Qırım vaziyetine bunıñ ciddiy bir tesiri ola bile.
Qırımtatar halqınıñ vekilleri, şu cümleden Meclis azaları, dindar-musulmanlarnıñ, narazılıq meydanlar faalleriniñ yaqalanuvı, qırımtatarlarnıñ evlerinde, cami, medrese, ATR telekanalında keçirilgen tintüv qırımtatarlarnıñ yerli akimiyetke olğan şübesini daa da ziyade arttırdı. Akimiyet ise, buña iç bir negiz olmadan, halqnı repressiyalarğa oğratmağa devam ete. Taqiqatlarnıñ, sanki, sebebi olğan – ekstremiz ve terrorizm faktlarınıñ delillerini ise aydınlatmay.
Belki de, mütenasip organlar Rusiyeniñ diger milliy cumhuriyetlerinde etkeni kibi, şimdi de, adet olaraq, ketişatnıñ ilerilemesini ozıp ketmege istey. Amma bunı Qırımda etmek içün sebep barmı? Yoq, dep belleyim. Eñ azından Qırımnıñ tarihında ekstremizm, terrorizm kibi areket iç bir vaqıt qayd etilmegen edi, aksine, Qırımdaki barışıqnı adet üzre tıştan kelip boza ediler. Şimdi qırımtatarlarğa nisbeten basqı ameliyatını qullanmaq içün yañı bir sebep – 2014 senesi mart ayı. Qırımda apansızdan belli silâlı «yeşil adamçıqlar» peyda ola. Bu künden soñ qırımtatarlar yañı akimiyetniñ esas qozğaltıcısıdır.
Qorqu saçıp ve şimdiki akimiyetniñ eñ birinci muhalifi olğan Qırımtatar Milliy Meclis itibarını alâ daa bozıp olamadılar. Aksine, Meclis, buña acet olsa, daa da ziyade birleşip kelmege azır olğan qırımtatar toplulığına öz tesirini saqladı
Tesadüfen-yoqmı, amma qırımtatarlarğa nisbeten ayırım Qırımnıñ birinci şahıslarınıñ Çeçenistanda Ramzan Kadırov ile körüşüvlerinden soñ arttı. Amma kene de, yerli akimiyet qorqu saçıp ve şimdiki akimiyetniñ eñ birinci muhalifi olğan Qırımtatar Milliy Meclis itibarını alâ daa bozıp olamadı. Aksine, Meclis, buña acet olsa, daa da ziyade birleşip kelmege azır olğan qırımtatar toplulığına öz tesirini saqladı. Akimiyetniñ areketleri ise buña siltem bere.
Şunı eminliknen aytmaq mümkün ki, eger de vaziyet daa da kerginleşse, bu halq özüni em Qırımda, em halqara meydanında kösterip olur. Yıllar devamında sürgen milliy areket neticesinde qırımtatarlar zalımsız küreş yollarını endi eyi añlağandır.
Belki de, Qırım akimiyeti aselet narazılıqnı doğurmağa istey? Belki, böylelkinen öz mağlübiyetini ve siyasiy yeñilmesini «yaramay» qırımtatarlarğa yüklep, Kreml ögünde ter-temiz olıp körünmege istey? Bı suallerge cevap tapmağa şimdilik qıyın kele.
Şusı belli ki, akimiyet bütün halqnı qorqutmağa çalışa, amma sabıq muhtariyetniñ birinci şahıslarından iç biri qırımlılarğa muracaatta bulunıp, sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ ağır vaziyeti aqqında, olarnıñ aqları Qırımda yaşağan diger halqlarnıñ aqları ile teñ olmaq kerekligi aqqında bildirmedi. Digerlerge akimiyetniñ işbu meselede olğan mevamı aqqında bir işmar olur edi.
Rusiye akimiyeti vaziyetni daa da kergin ete. Qırımtatarlarnıñ daimiy, açıq-aydın taqibi bir taraftan akimiyetniñ bu halqqa nisbeten olğan munasebetini köstere, diger taraftan ise, bu basqı ile ayırım qırımlılar arasında şovinist keyfiniñ artmasına yol bere
Rusiye akimiyeti ise, aksine, vaziyetni daa da kergin ete. Qırımtatarlarnıñ daimiy, açıq-aydın taqibi bir taraftan akimiyetniñ bu halqqa nisbeten olğan munasebetini köstere, diger taraftan ise, bu basqı ile ayırım qırımlılar arasında şovinist keyfiniñ artmasına yol bere. Qırımda qırımtatarlar işke kirip olamasa – buña sebep milliy mensüplik degilmi?
Rusiye alanına qoşulğanından soñ yañı usul peyda oldı. Şorbacılardan bazıları atta şart etip qoyalar, qırımtatar namzetleri slavlarğa oşamaq kerek eken. Ebet, bunı aşkâr etmeyler… Bugün, nasıldır bir malümat birden dünya boyunca tarqala, şunıñ içün Qırımda qırımtatarlarnıñ taqdiri Rusiye akimiyetiniñ aqiqiy maqsadına qıymet kesmek içün bir çaredir.
Qırımda qırımlılarnıñ Rusiye aqiqatına munasebeti ve berilgen vadelerniñ yerine ketirilmemesi ile bağlı qaarini nazarğa alsaq, akimiyetke tüşünmek içün vaqıt kelgenini ayta bilecekmiz… Er alda, Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvına qol tutqanlarnıñ yıl evelsi olğan quvançından şimdi bir şey qalmadı…
Qırımtatarlarnıñ mevamı ise em 2014 senesi mart ayında belli edi, em şimdi de deñişmedi, işte, akimiyetniñ mezkür halqqa olğan munasebeti kibi…
İlgiz Şakirov, Radio Azatlık mühbiri
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemeleriniñ ükümleri sebebinden bugünde-bugün yüzden çoq bala babasız qaldı. Bazıları babasını mektepteki tedbirde körip olamaycaq, babaları merasimge kelmeycek, qızına toy künü qoltutmaycaq, baba sport yarışlarında ğalip çıqqan oğlunı quçaqlap olamaycaq. Bu balalardan bazıları babalarını doğğanından berli körmedi. Olarnıñ babaları mabüs ola, aq qorçalayıcılar olarnı siyasiy mabüs olaraq tanıy.
Ana qorantanı birleştire, balalarını baqa, ev işlerinen oğraşa. Şimdi ana küreşçi de oldı.
Qırım.Aqiqat, Qırımdaki siyasiy dava mabüsleriniñ ömür arqadaşlarınıñ ikâyelerini derc ete. Bu maqalede Sevil Ömerova aqqında (Mümine Saliyevanıñ ikâyesini mında, Liana Cemadnovanıñ ikâyesini ise mında oquñız) ikâye etilecek.
«Daa çoq dua etsem, babam tezden qaytacaq»
Riza Ömerovnıñ evinde tintüv keçirilgende apayı Sevil dörtünci balasını beklegen edi. Tintüv vaqtında stress sebebinden az qaldı erte doğuracaq edi. Qadın aqayı tutulğanda bile oña yardım etmege tırışqan edi.
«Allah maña aqay, dost, menim içün bir tayançnı bağışladı. Er şeyni beraber yapa edik, sıq-sıq şaqalaşa edik. Bazıları «Qavğa etesiñizmi?» dep soray ediler. «Yoq», – dep ayta edik. Qavğa etmege bilmey edik», – dep ikâye ete siyasiy mabüs Riza Ömerovnıñ ömür arqadaşı Sevil.
Lemara – Sevilniñ qaynanası – Rusiye quvetçileri evine kelgen künni hatırlap, közyaşlarını tutıp olamay. Bir künde oğlu Riza ve aqayı Enver tutıp alındı. Lemaranıñ ömür arqadaşını ve oğlunı Rusiye FSBsi «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlay. Qadınnıñ aytqanına köre, Qırımda apiske aluvlar oña sovetler vaqtını añdıra, qartanası dua etmek içün saqlanmağa mecbur edi.
«Stalin vaqtında oğullarından qaravul etmelerini rica etken edi, çünki Qurannı tutıp ala, atta yaqqan ediler. Balalarğa er vaqıt ağır-sabırlı, yımşaq ve emin olmalarını ögretemiz – bu qadar. Bu terrorist sayılamı? Rusiye bizni böyle köre», – dep ayta Lemara Ömerova.
Fatma – Lemaranıñ qızı – az ağlağanını ayta, anasınıñ yanında ağlamamağa tırışa.
«Onıñ yanında darılmayım, dayanmağa tırışam, vaziyeti zor olğanını añlayım. Bu vaziyetni közyaşnen deñiştirip olamam, dayanmağa tırışam. Şimdi künlerim belli: vesiqalarnı azırlayım, advokat, elimden kelgenini yapam, bularnen oğraşam», – dep ayta Fatma.
Üç yıl evelsi onıñ aqayı da apiske alındı. Onıñ ükmü endi çıqarıldı – 14 yıl apis cezası – «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlandı. O vaqıt beş aqmescitli qırımtatarı qabaatlanğan edi.
«Elbette, er biri bu siyasiy taqip olğanını ayttı, em olarnı, em bütünley qırımtatar halqını 21-inci asırda terrorist dep adlandırıp taqip eteler. 1944 senesi de aynısı olğan edi, halqımıznı satqın dep adlandırmağa tırışqan ediler», – dedi oturışuv künü advokat Emil Kurbedinov.
Fatma, aqayı apiske alınğan soñ üç yıl devamında qardaşı ve babası onıñ tayançı olğanlar, dep ayta. Şimdi olarnı da alğanlar – qabaat aynı.
«Babamnen ğururlanam. Oña er şey içün minnetdarım, bizni terbiye etti, yüksek tasil berdi: maña da, qardaşıma da», – dep ayta Fatma.
O, balalarınen beraber anasınıñ yanına köçti. Eki qorantada – yedi bala. Ortancı Suleymannıñ doğğanından yürek qusurı bar. Oğlançıq şöyle ayta: daa çoq dua etsem, babam tezden qaytacaq.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rostov vilâyetiniñ 1-nci nomeralı Tahqiqat izolâtorında advokat Aleksandr Popkov «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen aq-uquq qorçalayıcısı Emir-Useyin Kuku ile körüşti. Bunı Facebookta Azatlıq Radiosı jurnalisti Anton Naumlük bildirdi.
Naumlük: «Advokatnıñ aytqanına köre, Kukunıñ körünişi bir qarar, o, yuquğa toymağan kibi körüne, çünki onıñ ücresinde 17 kişi içün sekiz yataq bar, ve olar nevbet ile yuqlaylar. Mahkemedeki davanıñ başlanması aqqında suhbetlerşitler», – dep, tafsilâtlar bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, Popkov Kuku ile körüşüvni eki saat qadar bekledi, ve onıñnen yalıñız yarım saat laf etti.
Jurnalist, Kukunıñ sözlerini şu şekilde ketire: «Mahkemeden yahşı bir şey beklemeyim, bu akemlerni endi köre-köre toydım, lâkin kene de küreşecekmiz».
Daa evel Popkov Kuku ve «iş»niñ diger figurantı Vadim Siruknıñ Rusiye Tahqiqat izolâtorlarında aşalanğanları aqqında malümatnıñ teşkerilmesini istedi.
Yanvarniñ 10-nda Rostovdaki Şimaliy Kavkaz arbiy okrugınıñ mahkemesinde «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» figurantları boyunca azırlıq otıruşuvı yapılacaq. O, qapalı rejimde ötkerilecek.
Dekabrniñ 4-nde Aqmescitte Rostov okrugınıñ arbiy mahkemesi seyyar oturışuvında «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantları Muslim Aliyev, Emir-Useyin Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apis muddetini 2018 senesi mayısnıñ 27-sine qadar uzattı.
Daa evel «Yalta altılığı»nıñ işi boyunca tahqiqatnıñ bitirilgeni belli oldı. Qabaatlanğanlarnı Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
«Yaltadaki Hizb ut-Tahrir (Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen teşkilât) işi» boyunca qabaatlanğanlarnıñ ilk dörtü 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular – İnsan aqları boyunca alâqa grubunıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş (Krasnokamenka) köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltadan çeçek satıcısı Vadim Siruk.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ mebusı, sabıq Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya, bir qaç yıl evel Qırım prokuraraturasınıñ hadimlerine suiqast etilgenini bildire. Bu aqta o, aqayı İvan Solovyev ile beraberlikte yazılğan “Qırım baari: indan evel ve ondan soñ. Birinci şahıstan ikâye” kitabında yazdı, dep bildire rusiye matbuatı.
Poklonskaya, o prokuror olğanda, prokuratura binası yanında qaravullar - “opolçenetsler” 8 saat ve 45 daqqadan patlaycaq cihaznı taptı. Devlet Dumasınıñ mebusı, suiqastnı “Azov” polkunıñ sabıq komandorı, Ukraina halq mebusı Andrey Biletskiy sımarladı dep tüşüne. Amma patlayıcı cihaznı 19 yaşındaki Qırım sakini Maksim Filatov qoyğanını aña.
Andrey Biletskiyniñ bu aqta tefsirleri yoq.
Patlayıcı cihaznı qoyğan 19 yaşındaki qırım sakini Maksim Filatov ise 6 yıllıq apis cezasına mahküm etildi.
Devlet Dumasına yapılğan yedinci çağıruv saylâvları 2016 senesi sentâbrniñ 18-nde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda keçirilerek, Ukraina ve Ğarp memleketleri tarafından keskin tenqit etilgen edi. ABD, Kanada, Fransa, İsveç, İngiltere, Almaniya, Çehiya, Türkiye kibi bir sıra devletler istilâ altındaki Qırımda keçirilgen saylâvlarnı qanunsız dep tanıdı.Poloniya Tışqı işler nazirligi Rusiyeniñ Devlet Dumasına yapılğan parlament saylâvlarnıñ umumen qanunğa uyğun şekilde keçirilgeninden şubelenmekte. Sentâbrniñ 20-nde Ukraina Yuqarı Şurası işğal etilgen Qırımdaki saylâvlarnıñ qanunsız keçirilgeni ve Rusiye Devlet Duması yedinci çağıruv terkibiniñ umumen qanunsız olğanınen bağlı qarar qabul etti.


text:
Rusiye Tış işleri nazirliginiñ malümatları, 2018 senesiniñ birinci kvartalında 19 427 ukrainalınıñ şeklen Ukraina vatandaşlığından vazgeçkenine ve Rusiye pasprotını alğanına şaatlıq ete.
Bu hususta Azatlıq Radiosı ve 112-Ukrainanıñ ortaq leyhası olğan «Donbass.Aqiqat» yayınında aytıla.
Bunıñnen beraber Rusiye müessisesiniñ statistikası, 2017 senesinde 85 119 ukrainalınıñ rusiyeli olğanını qayd etti.
Jurnalistler Rusiye Devlet dumasına teslim etilgen «Rusiye Federatsiyasında yabancı vatandaşlarınıñ uquqiy vaziyeti aqqında» ve «Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşlığı aqqında» qanunlardaki deñişmelerge dair 495240-7 nomeralı qanun leyhasını tetqiq ettiler.
Vesiqanıñ müellifleri olğan Rusiye deputatları, umumen eki million ukrainalınıñ ve şu cümleden Ukrainanıñ şarqından çıqqan 970 000 kişiniñ Rusiye territoriyasında daimiy surette bulunğanını iddia eteler.
Ukraina Devlet sıñır hizmeti reisiniñ muavini Oleg Slobodân «Donbass.Aqiqat»nıñ efirinde: «2017 senesinde biz Ukrainanıñ Rusiye ile sıñırınıda dört buçuq millionğa yaqın keçüvni qayd ettik», – dedi.
2017 senesinde 4,3 millionğa yaqın Ukraina vatandaşı Rusiyege bardı. Ondan çoq ukrainalılar Poloniyağa bardı. Statistikağa köre, bu devletniñ yönelişinde sıñırnı 10 million Ukraina vatandaşı keçti. Ondan ğayrı 3,1 million ukrainalı Macaristanğa bardı.


text:
QAVE
Qaveniñ azırlanması, sofrağa qoyulması muim qırımtatar ananesidir.
Qave daneleri taze qavurulğan olmalı, olarnıñ uzun vaqıt devamında saqlanması lezzet ve qoqusını boza.
Pek ufaq çekilmeli.
Suv temiz ve taze olmaq kerek.
Qave pişirmezden evel cezveni qaynağan suv ile çayqamalı.
Qaveni pişirgeniñ ile şu daqqası sofrağa qoymaq kerek, onı başqadan qızdırmaq tevsiye etilmez.
Köpükniñ olmasına köre ev hanımnıñ becerikligi tayın etile edi.
Qave kultı qırımtatar halqına takrarlanmaz renklilik bere. qırımtatarlarının qave ananesidir.


text:
Martnıñ 1-nden başlap Hersondan Qırım ile memuriy sıñırdan 10 km uzaqlıqta bulunğan Vadim stantsiyasına qadar eki şeer etrafı treni qatnay. Bunı Qırım.Aqiqatqa QMCde Ukraina prezidentiniñ temsilcisi Boris Babin bildirdi.
Babin: «Bugün çalışıp başlağan bu şeer etrafı treni, asılında keçit devri usulıdır. O, ayrıca, Qırım sakinleri içün çalışacaq. Çünki o suratlı, daa komfortlı em de Kyiv ve Harkiv trenleriniñ grafiklerinen uyğunlaştırıldı», – dep bildirdi.
«Herson – Vadim» treni er kün 9.13 ve 14.14-te yolğa çıqa. Qaytuv yönelişinde: 11.44 ve 16.45-te. Qatnav grafigine köre, yolda keçecek vaqıt 2 saat 5 daqiqanı teşkil ete.
Herson demiryor vokzalınıñ malümat bürosında Qırım.Aqiqat muhbirine, yol ucreti 25 qadar hrivna olğanını bildirdiler.
Babinniñ aytqanına köre, martnıñ ortasından başlap Vadim stantsiyasından «Çaplinka» Kiriş-çıqış kontrol noqtasına qadar qatnaycaq resmiy avtobuslar ve taksiler teşkil olunacaqlar.
Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqı munasebeti ile 2014 senesi dekabrniñ 27-sinden başlap «Ukrzaliznıtsâ», telükesizlikni temin etmek maqsadınen Qırım ile demiryol alâqasını kestirdi ve yarımadağ qatnağan halqara trenlerini lâğu etti. Qırım doğrultısında qatnağan trenler yalıñız Novoalekseevka ve Hersonğa qadar bara ediler.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ICTV telekanalındaki «Svoboda slova» yayınınıñ efirinde, işğal altındaki Qırımğa qaytmağa niyeti olğanını izaatladı.
«Men bu hususta plan qurmayım, men evine ketecem, o qadar. Bu menim degil de, olarnıñ meselesi. Buña nasıl çare tapacağını olar tüşünsin», – dedi Çiygoz alıp barıcınıñ, rusiyeli küç hadimleri onı kirsetmegen taqdirde ne yapacağına dair bergen sualine.
Ahtem Çiygoz ayrıca, esas Ukrainağa eki oğlunı da köçürmek istegenini ayttı.
«Men olarnı (evlâtlarını – QA) nasıl bir alğa tüşseler de, o vaziyetke uyacaq qolaylıq qıdırmasınlar, dep terbiye etken edim. Ağır olsa da, olmasa da – o vatandır, bütün er şey seniñ ruhıñnen nefes alğan yer. Ne yapıp-yapıp, bizler, vatannı terk etmege mecbur qalğanlar, epbir evimizge qaytırmız», – dedi o.
Çiygoz ayrıca, apiske aluvdan evel FSB, işbirlikniñ er türlü şekillerini teklif etkeni, lâkin keççe taktikasını deñiştirip, onı «sındırmağa» areket etkenlerini de qayd etti.
«Bu – olar alışqan bir usul. Alışmañ içün, olarnıñ işi satın almaq, sındırmaq veaşalamaqtır. Rusiyede bu akimiyetniñ başqa bir faaliyeti yoq», – dedi o.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Rusiye Devlet Duması, prezident Vladimir Putinden qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ afu etilmesini, Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev rica etken eken dep ayta.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmasını yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.


text:
Rusiye kontrolindeki Kezlev prokuraturası «Luçistıy» lagerinde raatlanğan qazanlı balalarnıñ kütleviy zeerlenüvinden soñ hastahanege alınmasınen bağlı teşkerüvni teşkil etti.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Balalarnıñ raatlığı ve tedaviylevi, şu cümleden aşatuvınıñ statsionar tertibiniñ işini teşkil etüv ve kerçekleştirüvniñ sanitar-epidemiologik talaplarına riayet etüv teşkerilmeli», – dep aytıla prokuraturanıñ haberinde.
İyülniñ 16-nda Kezlev civarındaki Yalı Moynaq (Zaozernoye) köyüniñ bala lagerinde kütleviy zeerlenüv oldı. Müessise müdiri kün devamında aman-aman 40 bala alını ekimlerge şikâyet etti, dep tasdıqladı. Daa soñra zeerlengenlerniñ sayısı 40-tan çoq oldı, dep bildirildi. Balalar Qırımğa Qazandan raatlanmağa keldi, yaşları – yediden 17-ge qadar.
Rospotrebnadzor lagerde dezinfektsiya yapılğanını bildirdi. Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komiteti balalarnıñ zeerlenüvi sebebinden cinaiy davalar açılğanını aydınlattı.
Tataristan gençlik işleri nazirligi Kezlev civarındaki «Luçistıy» lagerinde raatlanğan qazanlı balalarnıñ zeerlenüv sebebi salat ola bile, dep bildirdi.


text:
Çavuşoğlu: "AQŞnıñ sankśiya qararı xoquqi yaqtan da, säyäsi bularaq ta yalğış adım"
Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Amerika Quşma Ştatlarınıñ sankśiya qararınıñ xoquqi häm säyäsi yaqtan yalğış adım buluın äytte
Çavuşoğlu qatnaşqan ber televideniye tapşıruında AQŞnıñ Törkiyägä qarata qullanğan çikläwlär belän bäyle açıqlaw yasadı.
Ministr Çavuşoğlu: "AQŞnıñ sankśiya qararı xoquqi yaqtan da, säyäsi bularaq ta yalğış adım. Ber ilneñ ber yaqlı bularaq qabul itkän qarar. Törkiyäeñ yäki başqa ber ilneñ möstäqillek xoquqlarına höcüm”, - dip belderde.
Çavuşoğlu: "Çikläwlärneñ êçtälegenä qarağan çaqta bezne bik teträtäçäk, bik tiskäre täêsir itäçäk sankśiya tügel. Kire adım bulaçaq bulsa ide, xäzergä çaqlı bulır ide. Sankśiyälärneñ yoğıntıları nindi, iptäşlärebez yaxşılap tikşerä häm, älbättä, moña yaraşlı adımnarıbıznı da yasayaçaqbız”, - dip äytte.
Mäwlüt Çavuşoğlu Amerika Quşma Ştatları belän mönäsäbätlärneñ cayğa salınuı öçen Törkiyäneñ kötkännäreneñ ütälüeneñ zarurlığın da assızıqladı.


text:
Böyle muracaat «PrivatBank»nıñ resmiy saytında yerleştirilgen.
Bu muracaatta kollektiv qayd ete ki, Pütinniñ tesiri sebebinden o, «Qırımdaki kliyentleri ile razılıqnen ayırılıp olamay».
«Martnıñ 3 künü aktsionerimiz İgor Kolomoyskiy Vladimir Pütinniñ areketlerine belli bir qıymet kesti. Bundan eki kün keçer-keçmez, Rusiyeniñ ükümeti "Moskomprivatbank»nı («PrivatBank»qa bağlı, kartlarnıñ miqdarına köre Rusiyede ileri 10 banknıñ sırasına kirgen bir bank), oña uydurma bir mananen muvaqat memuriyetni kirsetip, az qaldı yoq etmedi. Böyle etip, bizlerge endiden Rusiye topraqlarında normal tarzda çalışmağa bermeyceklerni añlattılar.
«Yazıq ki, bizim Qırımdaki kliyentlerimiznen razılıq ile ayırılmağa da bizlerge bermeyler», – dep aytıla bu haberde.
Rusiye akimiyeti qoltutmasa, Qırım müşterilerine olar paralarnı tölep olamazlar, çünki «bu aqçılar kene de Qırımdaki kliyentlerge kredit sıfatında berilgenler», - dep, «PrivatBank»ta eminliknen bildireler.
«Qırımda belli vaqialar başlanğanınen, tamam ile episi korporativ ve individual müşteriler özüniñ kredit boyunca vazifelerini eda etmey başladılar. Eger de bizler, Rusiye akimiyeti tarafından kösterilgen işbirligi olmasa, bizler özümizniñ bütün borclurarımıznı ödesek, bu tek banknıñ işini havflı vaziyetke qoymaz, bunıñnen birge Ukrainanıñ bütün maliy sistemasına da tesir bildirir», - dep söyleyler bankta.
Hadimler, bazı siyasetçiler «PrivatBank» «Qırım faciasından para qazanmaq istey» degenlerine de, ökelendiler.
Bu sebepten, bankta öz Qırımdaki müşterilerine Pütinniñ adına, bu meselede yardım köstermek muracaatınen, petitsiya imzalamaqnı rica eteler.
«Vladimir Vladimiroviç! Bizler «PrivatBank»qa Qırımdaki kliyentleri ögünde olğan vazifelerini eda etmekte yardım köstermekni rica etemiz. Banknıñ memuriyetinen qorquzuv, şantaj ve ultimatumlar ile laf etmekni toqtatmağa rica etemiz. Moskva bankına ya da angi bir başqa Rusiye bankına Qırımdaki «PrivatBank»ınıñ infrastruktura, aktivleri ve passivleriniñ mirasçısı olmağa izin beriñiz. «PrivatBank»nıñ memuriyeti bu işte bütünley tarafdarlıq köstermege azır», - dep aytıla petitsiyada.
Şunıñnen beraber, yaqın künlerde özleri akimlikke tayinlengen «akimiyet»niñ vekilleri «Qırım Respublikasınıñ Prokuraturası» «PrivatBank»ı qırım bölüginiñ aktivleri ve mal-mülküniñ aresti boyunca davasını mahkemege yollağanını ilân etti.
Qırım sakinlerine paralarını qaytarmağa yarımadada Rusiye vekilleri tarafından meydanğa ketirilgen Emanetçiler qorçalav fondı işandıra.


text:
Ukrain boksçusı, qırımlı Usik sentâbrde birinci ağır yük boyunca WBO reytinginiñ başına keçti. Bu aqta teşkilâtınıñ saytında aytıla.
Aleksandr Usikten soñ – bu versiya boyunca çempion unvanınıñ sabıq saibi – alman boksçusı Marco Huck,britaniyalı Tony Bellew, Ermenistan temsilcisi Noel Gevor ve Rusiye boksçusı Dmitriy Kudrâşov. Aslı gürci ukrain boksçusı Yago Kiladze bu cedvelde doquzıncıdır.
Avgust 29 künü Usik Cenübiy Afrika boksçusı Johnny Muller ile uruşında WBO interkontinental çempionı unvanını qorçaladı.


text:
Tahqiqatçı Qırımda FSB tarafından tutulğan qırımtatar Enver Kroşnıñ dögülmesi ve iskencelerge oğratılması ile bağlı arizağa öyle de cevap bermegen. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi advokat Emil Kurbendinovğa atfı etip bildire.
Qayd etilgenine köre, advokat suçlanğannıñ dögülmesi faktı ile bağlı deral makeme-tibbiyet ekspertizasınıñ keçirilmesi içün muracaat etken.
"Advokatnıñ sözlerine köre, Rusiyede yasaqlanğan "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtında iştirak etkeninde ve terrorrcılıqta qabaatlanıp tutulğan Enver Kroşnıñ davası boyunca tahqiqat areketleri zamanı eki muracaat bergen. Kurbedinov, Kroşnıñ bildirgnine köre tintüv vaqtında onıñ evine qoyulğan ekstremist edebiyatında parmaq izleriniñ ekspertizasınıñ keçirilmesiniñ kerekligini bildirgen", - dep yazıla bildirmede.
Malüm olğanı kibi, ekinci muracaat Kroşnıñ dögülmesini teşkermek içün makeme-tibbiyet ekspertizasınıñ keçirilmesi talabı ile bağlı edi.
"Tahqiqatçı cevap bermek kerek edi - bu malümatnı arbiy tahqiqat komitetine yollamalı ve deral suçlanğannıñ dögülmesi faktı ile bağlı makeme-tibbiyet ekspertizasını keçirilmeli edi. Amma alâ daa böyle areketler keçirilmedi", - dedi Kurbedinov.
Rusiye FSBsiniñ hadimleri avgustnıñ 11-nde Qırımnıñ Canköy rayonında qırımtatar faali Enver Kroşnı köteklep işkencege oğrattı. Bu aqta advokatı Emil Kurbedinov «Qırım birdemligine» bildirdi.
Avgustnıñ 11-nde saba faaller işğal altındaki Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tinte, dep bildirdi. Advokatlarğa kirmege izin berilmedi, bazı yerlerde cep telefonı bağı söndürildi. Altı er adamı – Vilen Temeryanov, Enver Kroş, Seitâya Abbozov, Murat Mustafayev, Edem Bekirov ve Rinat Aliyev Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlanıp tutuldı.
Ukrayına prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Hatırlatamız, 2018 senesi Rusiye quvetçileri qırımtatar faali Enver Kroşnıñ evini endi tintken edi. O, «ekstremist teşkilâtınıñ propagandası» sebebinden 10 künge apiske alındı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ malümatına köre, 2015 senesi dekabr ayında Rusiye quvetçileri qırımtatar faali Enver Kroşnı elektrik aqımınen işkencege oğratqan edi.
PockoMHaдзop пыTaeTcя зaблokиpoBaTb дocTyп k caйTy KpыM.Peaлии. БecпpeпяTcTBeHHo чиTaTb KpыM.Peaлии MoжHo c пoMoщbю зepkaлbHoro caйTa: https://krymrdfifckwgzffw.azureedge.net/. Takжe cлeдиTe зa ocHoBHыMи HoBocTяMи B Telegram, Instagram и Viber KpыM.Peaлии. PekoMeHдyeM BaM ycTaHoBиTb VPN.


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımnıñ Canköy rayonındaki Haklay qasabasında arbiy yedekler anbarında yanğın çıqqanını bildirdi.
"Haklay qasabasınıñ (Canköy rayonı) civarında arbiy qısımlarından biriniñ arbiy yedeklerniñ muvaqqat saqlanması içün meydannıñ territoriyasında yanğın çıqtı", - dep yazıla bildirmede.
Avgustnıñ 16-sında saba saatlarında işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonında patlav sesleri eşitilgen. Yerli telegram kanalları Canköy rayonıñ Haklay köyünde elektrik stantsiyası yanğanını haber ettiler. Aynı zamanda "Krımskiy Veter" telegram kanalı "anda arbiy yedekler anbarından detonatsiya" olğanını bildire. Arbiy yedekler anbarından patlavlar aqqında malümatnı Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov tasdıqladı.
Qaza yerine Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov ketti.
Biraz soñra işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonındaki Haklay qasabasınıñ Rusiye memuriyeti patlavlarnıñ sebebi arbiy yedeklerniñ detonatsiyası olğanını bildirdi.
Haklay köyü Canköyden 25 km cenüp-şarqtadır, köyden Kerçke ketken demiryol hattısı keçe ve anda Qalay stantsiyası yerleşe.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qıtay ükimeti elde koronavirus infekciyasınıñ jaña tolqını jıldam tarap jatqanın mälimdedi. Eldegi eñ iri qala Şanhay tolıqtay karantinge jabıldı. Bü..
Bir kün bwrın Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı (DDSW) koronavirustıñ jaña ştamı «Omikronnıñ» taraluına qatıstı jaña mälimdeme jasap, köptegen elder..
Düniejüzilik Densaulıq saqtau wyımı koronavirustıñ soñğı mutaciyalanğan türi «Omikron» ştamı älemniñ 89 elinen anıqtalğanın habarladı. Wyımnıñ mälimet..
«Omikron» dep atalatın koronavirustıñ jaña ştamınıñ tabıluına baylanıstı köptegen elder Oñtüstik Afrika azamattarınıñ kiruine şekteu qoydı. Bwl şeşimd..
Koronavirus indetiniñ qayta örşip, Europa elderi karantindik şekteulerdi küşeyte bastadı. Alayda, bwl europalıq azamattar jağınan küşti qarsılıqqa seb..


text:
İlon Mask AQŞ ilbaşına üpkälägän
Djo Bayden SpaceXnı ğaläm turizmı uñışı belän qotlamadı
Amerikanıñ raketa, iyärçen häm ğaläm korabı çığaruçı şirkäte SpaceXqa nigez salğan İlon Mask orbitağa astronavtsız täwge säyäxätläre turında AQŞ ilbaşı Djo Baydennıñ berni äytmäwenä rizasızlıq belderde.
Twitterda beräw Masktan berençe ğaläm turizmı oçışınıñ uñışı belän il başlığınıñ nigä täbrik itmäwen sorıy. Êşmäkär isä êlekkege AQŞ ilbaşı Donal’d Trampnıñ 2020nçe yılğı saylawlarda Baydenğa taqqan “Yoqlawçı Djo” quşamatın xäterlätep “Bayden haman yoqlıy” dip cawap birä
SpaceX ğaläm yulçılığı tarixında täwge tapqır astronavt bulmağan häm tulısınça grajdanlılardan toruçı 4 keşelek törkemne Cir orbitasına oçırttı. Alar 3 kön ğalämdä qalıp yäkşämbe kire qayttı.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyä yulları kemnärgä yabıldı?
Rusiyä xökümäte dus bulmağan illärneñ yul transportında Rusiyä cirlären qullanuların tıydı


text:
Rosreyestr ve Kadastrovaya palata Qırımda taşınmaz mülk ve devlet kadastr esabatınıñ alıp baruvı içün uquqnıñ qayd etüvini toqtattı. Bunı Qırımnıñ «devlet qayd etüv ve kadastr boyunca devlet komitetiniñ reisi» Aleksandr Spiridonov bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyeti»niñ ruporı Krıminform.
Onıñ sözlerine köre, taşınmaz mülkniñ ve kadastr esabatınıñ alıp baruvı içün uquqlarnıñ qayd etüvi boyunca Rosreyestr ve Kadastrovaya palatanıñ vazifeleri devlet qayd etüv ve kadastr boyunca devlet komitetine keçecek eken.
«Olğan malümatqa köre, Goskomregistr vesiqalarnıñ qabul etüv-berüv boyunca işine avgust 1-den başlamalı. Al-azırda azırlıq işleri alıp barıla»,– dedi Spiridonov.
Qırım Goskomregistri Aqmescitte Ğalebe caddesi, 165 adresi boyunca yerleşecek.


text:
Aqmescit
Aqmescit (ukraince CiMфepoпoлb, rusça CиMфepoпoлb) – merkeziy Qırımda Salğır özeni boyunda bulunğan bir şeerdir, Qırımnıñ paytahtı.
Rus ve başqa yabancı tillerinde yunan tilinden alınma "Simferopol" adı (eski yunanca ἡ Euuφepoύπoλις, /hē sümferúpolis/ - “umumiy fayda şeeri”) qullanıla.
CoğrafiyaDeñiştir
Bulunğan yeriDeñiştir
Qırımnıñ Tış ve İçeri dağ sıraları arasındaki vadiy Salğır özeniniñ deresi ile çatışuvı neticesinde asıl olunğan yılğada buluna. Şeerniñ yanındaki özende Aqmescit suv anbarı meydanğa ketirildi.
İklimDeñiştir
İklimi yarım quru, issidir, yımşaq qış ile. Yanvarniñ orta arareti +0,4 °C, iyülniñ orta arareti +23,3 °C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 509 mm, yılnıñ küneşli saatlarnıñ orta miqdarı 2469. Qış avanıñ de yımşaması, de suvuması ile dekabrniñ 29-ından fevralniñ 25-inece devam ete.
Evelki adiselerDeñiştir
Zemaneviy Aqmescitniñ topraqlarında insannıñ ilk yerleşmeleri daa qadimiy devirlerde peyda oldı. Şeerniñ seleflerinden eñ bellisi milâttan evel III asırda meydanğa kelgen ve tahminen hunnular tarafından viran olunğan skit devletiniñ paytahtı Neapolistir. Neapolisniñ viranesini Salğırnıñ sol yalısındaki Petrovskaya Balka (ПeTpoBckaя Бaлka) adlı yerde körmek mümkün.
Qıpçaq qabileleri ve Altın Ordu devrinde bu ortalıqta Kermençik adlı qasaba bar edi.
TarihDeñiştir
Aqmescit şeeri I Meñli Geray saltanatı vaqtında qurulğan. Bugünki şeerniñ eñ eski binası 1508 s. qurulğan Kebir Camidir. Qırım Hanlığı devrinde Aqmescit qalğanıñ bulunğan mekânı edi. Qalğanıñ sarayı şimdiki Salgirka (Caлrиpka) adlı parkta buluna edi. O vaqıt qurulğan maallelerge Eski şeer (CTapый Гopoд) deyler. Bu yer qararnen Lenin, Sevastopolskaya, Krılov, Krasnoarmeyskaya adlı soqaqlarnen sıñırlana. Eski şeer şarq şeerlerine has yerleşüvnen, tar ve qıyış soqaqlarnen ayırılmaqta.
Qırım Rusiye İmperiyasınıñ eline keçkenden soñ Tavriya guberniyası (vilâyeti) meydanğa ketirildi. Guberniya merkeziniñ temelini Aqmescitte qoymaq qarar etildi. 1784 senesi Grigoriy Potömkinniñ reberligi altında bu yerde memuriy ve mesken binalarniñ, hristian ibadethaneniñ qurucılığı başlandı. Terkibine em Aqmescitni, em de yañı qurulğan maallelerni kirsetken şeerge Simferopol adı berildi. Yunancadan Simferopol ‘fayda şeeri’ tercime etile. O vaqtından bugüngece Simferopol Qırımnıñ memuriyet merkezidir.
Rusiyedeki Vatandaşlıq cenki vaqtında Aqmescitte biri-birini tez deñiştirgen ükümetler yerleşe ediler. Cenkniñ bitmesinen ise şeer Qırım Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ paytahtı oldı. 1941-1944 seneleri Aqmescit natsistlerniñ istilâsını ve qırımtatar halqnıñ sürgün etilüvini başından keçirdi. 1945 senesi cumhuriyetiniñ yoq olunuvınen Rusiye Şuralar Federativ Sotsialistik Cumhuriyetiniñ terkibine kirgen Qırım vilâyetiniñ merkezi oldı. 1954 senesi Qırım vilâyeti Ukraina Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ terkibine kirsetildi. 1991 senesi cumhuriyetniñ yañıdan tiklenüvinen şeerge kene paytaht mertebesi qaytarıldı.
Eali sayısınıñ dinamikasıDeñiştir
İqtisatDeñiştir
Aqmescit – müim sanayı merkezidir. Maşna qurucılıq, aş ve yengil sanayı esas saalarıdır. Şeerde qararnen 70 müessise bardır. Olar arasında "Foton" televizion zavodı, "Pnevmatika", "Santehprom" adlı zavodlar, "Fiolent" maişiy tehnika zavodı, konserva zavodları, tiküv fabrikaları ve ilâhre.
NaqliyatDeñiştir
Aqmescit Qırımnıñ müim naqliy qavuşağıdır. Cumhuriyetniñ tış dünya ile alâqa vastalarınıñ çoqusı Aqmescitten keçeler. Şeerde demiryol vokzalı, avtovokzal, 3 avtostanstiya, 2 ava limanı (birisi halqara, digeri maalliy) bardır. Aqmescit, Aluşta ve Yalta arasında dünyada eñ uzun (96,5 km) trolleybus yolu bar.
Tasil ve ilimDeñiştir
Qırımnıñ aliy oquv yurtlarınıñ ekseriyeti Aqmescitte buluna. Olarnıñ sırasında cumhuriyetniñ baş universiteti – V.N. Vernadskiy adında Tavriya Milliy universitetidir. Diqqata lâyıq universitetlerden Agrar universiteti, Tibbiyet universiteti, Müendislik ve pedagogika universiteti, Tabiat qoruv ve kurort qurucılığınıñ milliy akademiyasını añmaq lâzim. Şeerde 12 orta mahsus oquv yurtu, 37 ihtisasiy oquv yurtu, Qırım ve Ukraina İlimler Akademiyasınıñ ilmiy-araştırma institutları buluna.
MedeniyetDeñiştir
Aqmescitte ülkeşınaslıq, etnografik ve bediiy müzeyleri, Gorkiy adında Rus akademik dramatik teatri, Qırımtatar akademik muzıka ve drama teatri, qoqla teatri, filarmoniya, tsirk bar.
Mahsus itibarğa lâyıq yerlerDeñiştir
Qırımnıñ başqa şeerleriniñ çoqusına baqqanda, Aqmescitte ayrı diqqatqa lâyıq yerler, mimariy abideler çoq degil. Şeerde Ulu Vatan cenkiniñ qaramanlarına, medeniyet ve sanat erbaplarına qoyulğan eykeller, 1944 sene sürgünliginiñ qurbanlarına memorial bardır. Mimarlıq abidelerinden Aqmescitniñ saqlanılıp qalğan binalardan eñ eskisi, 1508 senesi qurulğan Kebir Cami ve Mihail Vorontsovnıñ sarayı ayırılıp turmaqtalar. Şeerniñ belli mimariy abidesi olğan Neapolniñ viranesi şimdi ğayet harap olundı.
Qırımtatar Milliy MeclisiDeñiştir
Qırımtatar halqını temsil etken yuqarı vekaletli tek organı Qırımtatar Milliy Meclisniñ bulunğan yeri de Aqmescittir. Meclis, öz çalışmaları aqqında Qurultayğa esap bermekte olıp, Qurultay qararları, mezkür nizamname, milletlerarası uquq normaları ve bu normalarğa uyğan Ukraina qanunçılıq qararları esasında iş köre.
Şeerde doğğan qırımtatarlarDeñiştir
BağlantılarDeñiştir
- Niyara Bekirova. Aqmescit camileri Yañı Dünya, 2008-02-29
- Şeer memuriyetiniñ resmiy saytı 22 mayısnıñ 2009 s. arhivlengen.
- Aqmescit resmiy saytı 19 sentâbrniñ 2012 s. arhivlengen.
- Aqmescit şeeriniñ saytı
- Aqmescitniñ tarihı ve büyük fotogalereyası
- Aqmescit - malümat merkezi
- V.İ. Vernadskiy adına Tavriya Milliy Üniversitetiniñ resmiy saytı 27 sentâbrniñ 2007 s. arhivlengen.
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel, Rusiye ile yaman munasebetlerden kimse menfaatdar degil, lâkin Ukrainadaki kibi bütün adiselerni öz adınen añmaq kerek, dedi. Bunı «Ukrinform» agentligi bildire.
Amerika prezidenti Donald Tramp ile birlikte yapqan brifingi esnasında Merkel: «Rusiye ile yahşı munasebetlerniñ olmağanından kimse menfaatdar degil, lâkin çatışmalar, misal içün, Ukrainada nasıldır şeyler keçkeni aqqında aytılğanda, olarnı öz adlarınen añmaq kerek. Ve Ukraina kibi ülkeniñ territorial mustaqilligi printsipi pek muim ve kütülmek kerek», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, Amerika prezidenti ile körüşüvi esnasında Rusiyeniñ, cümleden, Suriye ve Ukrainadaki vaziyetlerge qarşı siyaseti ve, ondan ğayrı, Amerikanıñ Rusiyege qarşı sanktsiyalarınıñ ihtimallı neticeleri muzakere etildi.
Merkel iş ziyareti ile AQŞta buluna.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti..


text:
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescit bölgelerara Tabiat qoruv prokuraturası, yarımadadaki bazı suv anbarlarınıñ qullanuvındaki bozuvlar aqqında haber ete.
“QC DBM "Krımmeliovodhoz"nıñ Bağçasaray filialı gidrotehnik inşaatlarınıñ telükesiziligi beyannamesi olmadan Bağçasaray ve Alma suv anbarlarını işletkeni izar etildi. Bundan ğayrı, teşkerüv vaqtında suv seviyesine dair nezaret etüv jurnalları keregi kibi yazılmağanı da belli etildi”, – dep yazıla idareniñ bildirmesinde.
Berilgen malümatqa köre, Tabiat qoruv prokurorı filialnıñ müdirine tenbi vesiqasını bergen.
"Krımmeliovodhoz" prokurornıñ iddiasını tefsir etmedi.
"Voda Krıma" müessisesiniñ başı Vladimir Bajenov, Qırımnıñ suv anbarlarınıñ yedekleri fevral ayında eksilmege devam ete, dep bildirdi.
Qırımnıñ suv anbarlarında fevralniñ başında 36.052 mln metr kub suv yedegi bar, bir ay evelsi bu raqam 4.744 mln metr kub az edi, bir yıl evelsi ise 48.875 mln metr kub çoq edi, dep haber etti yerli Gidromettsentrniñ matbuat hızmeti. Qırımda fevralniñ 1-nde üç suv anbarı «ölü seviye» işaretine yaqın, dep bildire Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ mesken-kommunal hocalığı nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Fevralniñ 1-nde «Voda Krıma» müessisesiniñ Vladimir Bajenov qışnıñ eki ayı devamında Qırımnıñ suv anbarlarına suv kelmey, dep bildirdi, Aqmescit suv anbarı ise aman-aman boş. Onıñ malümatına köre, Qarasuvbazar rayonınıñ Balanov suv anbarınıñ yedekleri eksile.
2020 senesi noyabr ayında Kyivde Qırımnıñ suv resurslarınıñ monitoring neticeleri taqdim etildi. Olarğa köre, yarımadanıñ «suv küzgüsi meydanı» 2015 senesine baqqanda 2020 senesi tahminen 32% eksildi.
2021 senesi yanvar ayında Ukraina kâinat vastalarını idare etüv ve sınav Milliy merkezi Qırım suv anbarlarınıñ suv küzgüsi meydanı nasıl deñişkenini uydudan baqtı. Monitoring malümatına köre, Qırım suv anbarlarınıñ meydanı soñki yılda «pek eksildi».
Bıltır dekabr ayında Qırımnıñ mesken-kommunal hocalıq nazirligi Qırım suv anbarlarınıñ tolmasına dair statistik malümat derc etti. Oña binaen, yarımadanıñ eñ az beş suv anbarı «ölü seviyege» yaqın.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırım qamaçavı iştirakçileriniñ Qırım ve Rusiye apishanelerinde yatqan ukrain siyasiy mabüslerini azat etmek talabı Rusiye adliyesine tesir ete bilecek imkâniyetlerden biri. Bu kibi fikirni Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya çarşenbe künü, dekabr 2-de, yedi ukrain matbuat vastasınıñ efirinde bildirdi.
«Rusiye adliyesiniñ siyasiy mabüslerge munasebeti aqqında aytacaq olsaq, bu işler olduqça siyasetleştirilgen. Ve, elbette ki, işbu vaziyette böyle siyasiy adım ve soñra, tabiiy ki, adliyege siyasiy işmarnıñ olması mümkün. Bu 90, 100, 5 fayızğa semereli olacağını aytmağa qıyın, – bilmeyim. Amma Rusiye Federatsiyasınıñ siyasetşletriligen adliyesi şaraitlerinde imkânlardan biri kibi, menimce, – e», – dedi o.
Qırım.Aqiqat, Tsentr jurnalistskih rassledovaniy, Hromadske.TV, ATR telekanalı, «Ukrainskaya pravda» neşiri, UA: Pervıy, Çernomorskaya TRK akimiyet ve cemaat arasında munasebetni tiklemek içün eki saatlıq efir içün birleştirler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Mustaqillik Kününde eki kere çıqışta bulundı. Lâkin ne Kiyevde yapılğan çıqışta, ne de Berlin ziyareti vaqtında Qırım aqqında söz yürsetilmedi. Ukrain lideriniñ mevzusı Minsk añlaşmaları oldı. Poroşenko ve François Hollande ile Angela Merkel bir fikirge keldiler: Rusiye bu añlaşmalarğa riayet etmey. Kremlni bu talaplarnı yerine ketirmege zorlaycaq yollar yoq. Lâkin üçü de Ukraina tarafından işbu vesiqağa riayet etilmesi aqqında ayta. Hatırlatmaq kerek ki, Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işğali Minsk-2-de qayd etilmegen edi.
Bese-belli, şimdilik dünya toplulığı Putinni Qırımnı Ukrainağa keri bermege zorlap olamay. Diplomatiya arbiy küçke qarşı bir şey yapamay. Büyük oyuncılar öz küçüni Rusiye quvetine qarşı qoymağa azır degiller. Putinsiz körüşüv daa bir kere isbatlay: Avropa onıñ qaidelerni bozmasına qarşı bir şey yapıp olamay.
Poroşenko Qırım aqqında bir şey aytmay, demek, Rusiye arbiy küçü ögünde küçsizlik bar ve Ğaprnıñ kerçek qoltutuvı yoq. Faqat yarımadada basqı ve repressiyalar vaziyetinde biñlernen ukrain vatanperveri qalmaqta. Olarğa eñ azından lafnen qoltutmaq, bir işaret bermek – sizni unutmadıq kibi bir şey aytmaq imkân olmadımı! Bu em devlet yolbaşçısınıñ imici içün faydalı olur edi, em de Qırımdaki ukrainler quvanır edi. Poroşenkonıñ Qırım aqqında süküti lafqa kâmil: ukrain akimiyeti maddiy taraftan faydalı olğan şeylerge emiyet bere – topraq, resurs, müessiseler. Adamlarnı da, sovet adetlerine köre, sıq sürette emek resursları olaraq qabul eteler. Olarnı ise sovetlerden qalğanlar körmeyler. Memurlar bir şey yapıp olamağan vaziyetler aqqında kerek olmağanda çoq aytmaylar.
Ukrain reberliginiñ Qırımğa hainlik yapmaq yaramay bir adetke çevirile
Qırım aqqında laf yoq, amma Poroşenkonıñ Berlinde Donbassnıñ işğal etilgen topraqlarında referendumğa yol bermemek maqtavları daa sert. Çünki bu vadeni yerine ketirmek onıñ içün imkânsız. Şunıñ içün bazıda susmaq daa güzel. Ukraina Prezidentiniñ Anayasa deñişmelerine qarşı çıqqanlarğa nisbeten tenqit lafları diqqatqa lâyıq. Devlet yolbaşçısı olarnı fikir yürsetmek qabiliyetleri olmağanlarında qabaatladı. Memleketniñ esas qanunına kirsetilecek deñişmelerge qoltutmağanlarnıñ sayısı ep arta, bir qaç uquqçı, alim, diplomat «qarşı» çıqtı. Çünki mezkür deñişmelerni millionlarnen vatandaş, şu cümleden Qırım sakinleriniñ, yañı vesiqanı muzakere etmek imkânı olmağanda kirsetecek olalar. Ukraina parlamentinde olarnıñ menfaatlarını yalıñız üç cedvelci deputat temsil ete. İyül ayında Poroşenko yañı Anayasada qırımtatarlarnıñ ana toprağında taqdirini belgilemek aqqını aks ettirmege söz bergen edi. Şimdilik bu yalıñız laflar. Bu sebepten avgust 24-te Petro Poroşenkonıñ susması ve lafından umumiy teessurat böyle: ukrain reberliginiñ Qırımğa hainlik yapmaq yaramay bir adetke çevirile.
Anvar Derkaç, jurnalist
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını ifadelep, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Salı künü, dekabr 13-de, Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kiyev mahkemesi FSB taqiqatçısı Skripkanıñ Nikolay Polozovnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ davasında şaat olaraq sorğuğa çekilmesi iznine dair muracaatını baqtı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Polozovnıñ advokatı Oksana Jeleznâk mahkemege oturışnıñ başqa künge avuştırılması aqqında ariza bergen, faqat mahkemeci işni imayesiz baqmağa qarar aldı.
Nikolay Polozov ve İlmi Ümerovğa qoltutmağa kelgenlerniñ aytqanına köre, mahkeme oturışınıñ kâtibi zalğa diñleyicilerni almayıp, bu oturışqa kirmek içün tekrar qayd olmaq kerek olğanını ayttı.
«O (kâtip – QA), bizni içeri almadı, qayd olmadıq. Soñra keç olğanını ayttı. Biz bütün mahkemelerge kirişte qayd ola edik. Böyle bir şey ilk sefer oldı», – dep ayta şaatlar.
Böylece, mahkemeci Nikolay Polozovnıñ İlmi Ümerovnıñ davasında şaat olaraq sorğuğa çekilmesi qararını qapalı qapular artında ilân etti, ne Polozov, ne advokatı Jeleznâk, ne de diñleyiciler bar edi. O, mahkeme oturışından soñ da qararını aydınlatmadı.
«Qarar kopiyalarını dava taraflarına yollaycaqlarını ayttılar. Başqa bir şey yoq», – dep ayttı İlmi Ümerovnıñ qızı – Ayşe.
Nikolay Polozov mahkemede İlmi Ümerov davasınıñ şaatı olaraq sorğuğa çekilse, advokat davadan imayeci olaraq çetleştirilecektir.


text:
Bazarertesi künü, aprel 20-de, Euromaydannıñ Qırım faali Aleksandr Kostenkonıñ işi boyunca mahkeme keçirilecektir. Onı 2014 senesi fevral ayında Kiyevdeki çatışmalarda «Berkut» mahsus bölüginiñ hadimine zarar ketirilmesinde ve silânı qanunsız alda tutuvda qabaatlaylar. Bunı adliyecisi Dmitriy Sotnikov bildire.
Mahkeme saat 11:00-ge planlaştırıla.
Qırım Euromaydanınıñ faali Aleksandr Kostenko 2015 senesi fevral 8-de Qırımda apiske alınğan edi. Aleksandr Aqmescitniñ SİZOsında buluna. O, onı qıynağanlarını bildirgen edi. Mart 24-te Kostenkonıñ işi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine berildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Herson vilâyetinde faalniñ qanunsız yaqalanması boyunca mahkemeden aldın taqiqatqa başladı.


text:
Aqyarnıñ qomşu Rusiye mudafaa nazirligine bağlı «13 tersane»siniñ (13 sudoremontnıy zavod) Birleşken gemiqurucılıq korporatsiyasına berilmesine qarar berildi.
İşhaneniñ baş muendisi Aleksandr Yuryev «RİA KRIM»ğa bildirgenine köre, şimdiki vaqıtta Rusiye prezidenti tarafından işhaneniñ şahsiyleştirilüvi hususındaki qararnıñ uyğunlaştırılması yapılmaqta.
Şahsiyleştirilgen ve BGKğa (OSK) keçirilgen soñ zavod, devlet programması mucibi yañartuv ve fondlarınıñ deñiştirilmesinen bağlı maddiy tardım alabilecek. İşhane ayrıca sade gemilerniñ temiri ve qurulmasına da celp etilebilecek, - dep bildire Yuryev.
Onıñ bergen malümatına istinaden, zavodnıñ tolusınen yañartılması içün tahminen 5,5-8 milliard ruble kerek olacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Almatı oblısı Talğar audanı, Talğar qalasındağı qwrılısı endi ğana bitken №25 mekteptiñ aynalasındağı dau-damay örşip baradı. Ötkende ğana şıqqan qwrl..
11 tamızda S.Seyfullin atındağı Almatı oblıstıq ämbebap kitaphanasında Abay künine oray, filologiya ğılımdarınıñ kandidatı, wstaz, ğalım, Abaytanuşı, ..
Bügin – 1 mausım, halıqaralıq balalardı qorğau küni! Alğaş 1950 jılı 51 elde toylanğan bwl mereke – balalardıñ köñil küyin köterip, oynatıp, küldirip..
Biıl balalar jılı. Osı orayda auıl balaların bastı nazarda wstağan jön. Demalıs orındarı men oyın alañdarınıñ auılda salınuın qadağalau qajet. Bwzau q..
Biılğı oqu jılı ayaqtalıp keledi, alda 3 aylıq demalıs. Bireuler üşin şeksiz erkindik. Oyın, qıdıru, wyqını qandıru. Al, keybir balalar üşin bilim men..


text:
Kyivde yanvar 18 künü «Uzorı mira» («Dünya örnekleri») leyhası taqdim etildi, onıñ maqsadı – qırımtatarlarnı birleştirmek, cemiyetke qoşmaq ve etnik kimligini saqlamaqtır. Leyha çerçivesinde qırımtatar el sanatlar kolektsiyası azırlandı, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Ukraina Medeniyet naziriniñ Qırım sualleri boyunca mesletçısı ve «Uzorı mira» leyhasınıñ reberi Esma Aciyeva dey ki, bu leyha – Qırım işğali şaraitlerinde qırımtatar cemiyetini birleştire bilecek faktorlardan biridir.
«Bizim leyhamız – bu barışıq ğayeleriniñ kösterilmesidir. Bir taraftan bu – qırımtatar halqında evel-ezelden bar olğan medeniy diplomatiyanıñ bir qısımıdır. İçtimaiy medeniyet ve medeniy tedqiqatlar mutehassısları deyler ki, sanaat vastası ile özüni tanımaq – müşkül şaraitlerde cemiyet içün birleşüvniñ küçlü faktorlardan biri ola», – dep ayta nazirniñ mesleatçısı.
Aciyevanıñ sözlerine köre, leyha çerçivesinde dört ustahane açıldı, ve olarda qırımtatarlarnıñ el sanatı yañıdan tertip etile.
«Leyhanıñ eñ başında bizler quyumcı ustahanesi içün kerekli donatmalarnı alğan edik. Rustem Skibinniñ («El-Çeber» CT yolbaşçısı, ressam – QA) azır resursı – çolmekçilik ustahanesi endi azır bar edi. Daa eki iş yeri: demircilik ve unikal qırımtatar nağış ustahaneleri. Tecribeli qırımtatar ustaları genç talebelerni ögretip, neticede – qırımtatar el sanatlar koleksiyasını tertip ettiler, onda ğayırdan yaratılğan qadın ve ekrek milliy qıyafetleri, ayaqqap, maişet ve quyumlar toplanılğan», – dedi Aciyeva.
Leyha teşebbüsçileriniñ sözlerine köre, tertip etilgen kolektsiya yanvar 21 kününden başlap Kyivde İvan Gonçar adına müzeyde er kes içün kösterilecek.


text:
Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı, Meclis azası Eskender Bariyev «fevral 26 işi» boyunca daa bir kişi yaqalanğanını bildire. Onıñ malümatına köre, cumaaqşamı künü, mayıs 7-de, saba Sudaqnıñ Suvuq Sala qasabasında (Gruşevka) Mustafa Degermenci yaqalandı.
Bunı Bariyev Facebookta bildire.
«Avtomatları olğan 6-8 kişilik taqım yaqaladı. Ana-babasınıñ aytqanına köre, olar işke kete ediler, soqaqta yaqalav gruppası yaqınlaştı, Mustafanı urdı, kelepçelerni taqtı ve maşinağa oturttılar. Anası soradı: «Ne içün?» Olar onıñ cinayetçi olğanın ve fevral 26 mitinginde iştirak etkenini ayttılar», – dep tarif etti uquq qorçalayıcı.
Onıñ malümatına köre, ana-babasına Mustafanı Aqmescitteki Taqiqat komitetine alıp keteceklerini bildirdiler. Mustafa ticaret temsilcisi olıp çalışa.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, bu malümat daa teşkerile.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcıları bu yaqalav aqqında bir de bir resmiy malümat bermegen ediler.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Aprel 22-de işbu iş boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev apiske alındı, bundan evel ise Ali Asanov da apiske alınğan edi.


text:
Mayıs 26-da «Zaporojyeniñ yañı draması» eksperimental teatri ve Amnesty International faaliyetçileri Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkoniñ mahkemesine bağışlanğan «Söz kesüv» pyesasınıñ oqulmasını teşkil ettiler. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Tedbirniñ teşkil eticisi, dramaturg Anastasiya Kosodiy: «Söz kesüv» pyesasınıñ adı, mundericesine iç bir alâqası olmağanı içün berildi. Rusiye mahsus hizmetleri nevbetteki kere teatrğa kelmesin, pyesanıñ Sentsovğa bağışlanğanını birden añlamasınlar, dep, pyesağa bu ad berildi. Metin tolusınen vesiqalı materiallarğa, mahkemede berilgen ifadelerge esaslana», – dep ikâye etti.
Tedbir esnasında iştirakçileri, Oleg Sentsovğa qol tutuv mektüplerini yazıp, olarnı kinorejissörğa koloniyağa yollamaqnı planlaştıralar.
Sentsov ve Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesiniñ mayısında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp, yaqalandılar. 2015 senesiniñ ağustosında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, sert rejimli koloniyada 20 yılğa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımadı.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.
Ukraina rejissörı, Qırım sakini Oleg Sentsov Yamalo-Nenetsk muhtar okrugınıñ Labıtnangi şeerindeki 8 nomeralı («Beyaz ayuv» adlı) koloniyada buluna. Mayıs 16-da o, Rusiye ve Qırım apishanelerinde bulunğan bütün Ukraina siyasiy mabüslerni azat etmek talabınen açlıq ilân etti.


text:
BWW Bas Assambleyasınıñ 73-sessiyasında Franciya prezidenti Emmanuel' Makron älem üşin sayasattan bwrın ekonomikanıñ mañızdı ekenin ayttı. Öz sözinde ..
TMD elderinde 9 mıñnan astam adam terroristik wyımdarğa qatısqanı üşin izdestirilude. Bwl turalı TMD elderiniñ Terrorizmge qarsı ortalıq basşısı Andr..
Iran prezidenti Hasan Ruhani AQŞ-tıñ «Ortaq qadam» jan-jaqtı bağdarlamasınan şığuı men özge elderge engizgen sankciyaların «ekonomikalıq terrorizm» fo..
Resey, Türkiya jäne Iran elderiniñ Süriyanıñ Idlib qalasındağı qarusızdandırılğan aymaqtağı ortaq qimıldarı nätije bere bastadı. Idlibtegi terrorister..
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp BWW-nıñ 73-şi Bas Assambleyasında Iran basşılığın Tayau Şığıstağı haos, qaqtığıstardıñ tuuına sebepker boldı dep ayıptadı..


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım parlamentiniñ reisi Vladimir Konstantinov Ukraina akimiyetiniñ yarımadanıñ işğalden boşatılması içün halqara platforma yaratma teşebbüisine «Rusiyeniñ duşmanlar klubu» dedi.
Bunı o martnıñ 31-nde Qırım parlamentiniñ oturışındaki çıqışı vaqtında dedi.
«Ukrain terror rejimi Qırımnı zapt etmek fikrinden vazgeçmey. Diplomatik Kyiv, meşur Qırım platformasını qura, Rusiyeniñ duşmanlar klubunı toplay», – dedi Konstantinov.
Ukraina prezidenti ofisiniñ matbuat hızmeti, fevral ayında Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ emrinen azırlanılğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnı işğalden qurtaruv ve reintegratsiya devlet strategiyasınıñ leyhasını baqtı, dep bildirdi. Şura azalarına eki afta içinde strategiyanı qabul etmek içün tüzetüvler kirsetmege aytqanlar.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Qırım işğali ve Donbastaki cenk ile alâqası olğan 10 sabıq memurğa qarşı sanktsiyalarnı kirsetti. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy buyruq çıqarıp, Ukrainada keçirilecek «Qırım platforması» tesis sammitini azırlav ve keçirüv teşkiliy komitetini qurmağa emir etti
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
BMT Telükesizlik şurası, Qudüsniñ AQŞ tarafından İsrailniñ paytahtı tanılmasına keder etken qarar leyhasını tetqiq ete, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Ğarp haber agentlikleri tarafından iqtibas etilgen (tsitata olaraq ketirilgen ) metinde, cümleden, «muqaddes Qudüs şeeriniñ harakteri, statusı ya da ealisiniñ demografik terkibini deñiştirmek içün yapılğan er angi areket ya da qarar, BMT Telükesizlik şurasınıñ qararlarına binaen uquq ceetinden qanunsızlar ve lâğu etilmek kerekler», dep qayd etile.
Mısır tarafından taqdim etilgen qararda ne Qoşma Ştatları, ne de keçken afta Qudüsni İsrailniñ paytahtı olaraq tanığan prezident Donald Trampnıñ adları vastasız surette keçmey.
Qarar endi eñ yaqın künlerde rey berüvge qoyulmaq mümkün. Onıñ tasdiqlanması içün Telükesizlik şurasında taqdim etilgen doquz devletniñ qol tutuvı kerek. Lâkin Qoşma Ştatları, onıñ daimiy azası olğaraq, vesiqanı veto etmek mümkünler.
Dekabrniñ 6-nda Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Donald Tramp, AQŞnıñ Qudüsni İsrailniñ paytahtı olaraq resmen tanığanını ilân etip, bir qaç yıldan soñ AQŞ elçiligini Tel-Avivden anda avuşturmağa vade etti.
Trampnıñ bu adımı filistinliler ile olarnıñ arap ittfaqdaşları ve bunıñ kibi de Ğarp devletleri tarafından tenqit etildi.
Qudüsniñ statusı, İsrail-Filistin çatışmasınıñ er bir tarafı içün tesirli meseledir. Filistinliler Şarqiy Qudüsni, ileride qurulacaq devletleriniñ paytahtı olmaq kerek, dep sayalar.
BMTniñ 1947 seneside qabul etilgen, o zaman Britaniya mandatı altında bulunğan Filistinniñ toprağında yeudi ve arap olaraq eki devletni qurmaq planı boyunca Qudüs, BMTniñ idaresi altında mahsus bir halqara rejimi ile ayrı bir birlem olmaq kerek edi.
Aqiqatta ise 1948 senesinde İsrail birinci Arap-İsrail cenki neticesinde şeerniñ ğarbiy qısmını kontroli altına aldı ve 1949 senesinde Qudüsni öz paytahtı ilân etti. Şarqiy Qudüs o zaman Ürdünniñ işğali altına tüşken edi. İsrail 1967 senesi Altı künlük cenki esnasında Şarqiy Qudüsni de Eski şeer ile beraber zapt etti ve daa soñra bu territoriyanı ilhaq etkenini ilân etip, bütün Qudüs onıñ bolünmez paytahtı olğanını bildirdi.
Halqara cemaatçılığı 1947 senesiniñ planı esasında Qudüsniñ İsrailge ait olğanını, hususan Şarqiy Qudüsniñ İsrail tarafından ilhaq etilgenini ve bütün şeerniñ ülke paytahtı ilân etilgenini tanımay. Asılında bütün devletlerniñ ve bu cümleniñ AQŞnıñ elçilikleri Tel-Avivde buluna.


text:
FSB tutıp alğan ukrain deñizcilerniñ advokatlarınıñ müşterilerilerinen qonuşmanı sıñırladılar, dep yazdı Twitterde Nikolay Polozov.
“Lefortovo” SİZOsınıñ memüriyeti, advokatlarnıñ müşterilerinen konfidentsial qonuşması qıyın olması vaziyetine yol berdi. Böylece, cenk esiri olğan ukrain deñizcilerge köre, III Jeneva konventsiyasınıñ 105 maddesi bozula”, - denile beyanatta.
Polozov, mayıs 17-sinde cenk esiri Volodımır Tereşçenkonen körüşip olamağanı aqqında bildirgen Anastasiya Georgiyevskayanıñ yazısını derc etti. Yazığa köre, o kün SİZOğa tek tahqiqatçılarnı yibere ediler.
“Müşterim Volodımır Tereşçenkodan maña mektüpler kelmegenini, telefon lafları ve körüşüvler oña yasaq olğanını köz ögüne alsaq, Volodımır Tereşçenko endi üç aftadan berli incommunicado alındadır, dep sayam”, - yazdı Georgiyevskaya.
Moskova SİZOsı hadimleriniñ bu aqta açıq tefsirleri yoq.


text:
Çarşenbe künü, fevralniñ 23-nde, Qırımtatar resurs merkezi maqsadı Ukraina ealisini işğal altındaki Qırım vaziyetinden haberdar etmek olğan yañı #LIBERATECRIMEA informatsion kampaniyasını taqdim etti.
Bu kampaniya Qırım işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlana ve nevbetteki adımlarnen yerine ketirilecek:
- Ealiniñ farqlı gruppalarına Qırım işğaline qarşı tirenüv künü aqqında haberdar olğanınen bağlı test yaptıruv;
- Qırım işğaline qarşı tirenüv künü munasebetinen televideniye ve içtimaiy ağlarda qullanılacaq heştegni azırlav;
- Facebook içün mevzulı çerçive yapuv;
- Qırım işğaline qarşı tirenüv künü munasebetinen infografikanı azırlav;
- Ukraina şeerlerinde «bordo» kampaniyalarnı keçirüv;
- Malümatnı tarqatuv maqsadınen Facebook, Telegram, Twitter kampaniyalarını keçirüv.
«Bu kampaniya Qırımnen bağlı böyle tarihiy künlerge bağışlana: fevralniñ 26-sı – Qırım işğaline qarşı tirenüv künü; mayısnıñ 18-i – Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü; iyünniñ 26-sı – Qırımtatar milliy bayrağı künü; avgustnıñ 9-ı – Dünyanıñ tamır halqlar künü», – dep bildirdi Qırımtatar resurs merkeziniñ yolbaşçısı Eskender Bariyev kampaniyanı taqdim etkende.
Berilgen malümatqa köre, Lvivde fevralniñ 22-nden 24-ne qadar keçecek «Qırım künleri» başlandı.
Hatırlatamız, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy 2020 senesi çıqarğan buyruğınen fevralniñ 26-sını Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvine qarşı tirenüv künü dep belgiledi.


text:
Meksikada banda belän bäreleş
İminlek köçläreneñ ber bandağa qarşı operaśiyäsendä 13 keşeneñ ğomere özelde
Meksikanıñ Xalisko töbägendä iminlek köçläreneñ ber bandağa qarşı operaśiyäsendä 13 keşeneñ ğomere özelde. Alarnıñ 4se poliśiyä xezmätkäre.
Meksika matbuğatında çıqqan xäbärlärgä qarağanda, Êl’-Santo şähäreneñ Lorenzo rayonında poliśiyä belän banda arasında bäreleş kilep çığa. Cinayät’çel törkemneñ 8 äğ’zası qulğa alına, 9ı üterelä, 3se isä awır yaralana.
Töbäk prokuraturasınnan belderülärençä, bäreleşneñ axırında poliśiyä wäzğıyät’ne tulısınça üz qulına ala. Banda urlağan 2 keşe qotqarıla.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyä yulları kemnärgä yabıldı?
Rusiyä xökümäte dus bulmağan illärneñ yul transportında Rusiyä cirlären qullanuların tıydı


text:
Rusiye polisiniñ hadimleri mayısnıñ 18-nde Rostov mahkemesiniñ Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (dördünci gruppa) mabüslerine qarşı oturışuvı ile video konferentsiya bağı olğan Aqmescitteki mahkeme binası ögünde bulunmağa yasaqladı.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ videosında polis hadimleri mahkeme binasınıñ azbarını terk etmege talap etip, «mında oquv yurtu bar, şunıñ içün yabancılar kirip olamay», dep ayta.
Polis hadimi keçenleri mektep talebeleri ve hadimleriniñ ölümine ketirgen Kazan mektebindeki facia sebebinden terror telükesine yol bermemek içün tedbir alına, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesi Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ yanında yerleşe.
Mahkeme ögünde toplaşqan diñleyciler polis talabınen mahkeme ögünden ketmege mecbur oldı.
Bugün Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıla. Qırımnıñ farqlı şeer ve rayonlarında qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına tedbirler keçirile. Mayısnıñ 18-i arfesinde qırımtatar faallerini polis tenbiledi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımlı Elmira Kataki Aq deñizniñ yalısında turıp közyaşlarını saqlamay edi. 2022 senesi içün planları arasında Türkiyede tatil bar edi – Antaliyadaki tanışları sayesinde o, qalacaq yerinden iqtisat etmege ümüt ete edi. Amma Elmira planlaştırğanından daa erte ve başqa sebepten mında olacağını tahmin bile etmedi. "Mına men zumrut deñizniñ yalısında turıp, ağlayım, - dep hatırlay o, çünki Brovarıdaki evime qaytmağa isteyim".
Qırım.Aqiqat Qırımnıñ ilhaqı başlaması ile qıtağa köçken ve Rusiyeniñ Ukrayinağa keniş mıqyaslı istilâsından soñ çetelge qaçqan bir qaç million ukrayin arasında olğan Qırımlılarnıñ ikâyelerini aytıp bermege devam ete.
Baba-dedeler ögünde qabaat
Kataki ailesiniñ dört nesli soñki asır devamında evlerini terk etmege mecbur oldı.
Bu dört kere oldı. İlk sefer 1944 senesi qırımtatarlar Qırımdan sürgün etilgende. Elmiranıñ babası o zaman eki yaşında edi.
1989 senesi aile Qırımğa qaytqanda Elmira 12 yaşında edi. Bu avgustnıñ 15-nde oldı. Kataki uçaqnıñ Aqmescit ava limanına qonğan kününi yahşı hatırlay. Bunı er yıl qayd ete, atta toyunı da bu künge tayin etti.
Biz sıq-sıq Almalıktan Taşketke qaytnay edik, andaki yer tahminen aynı edi. Deyim: "Farq nede? Qayda Qırım?"
– Bizni soylarımız qarşılap aldılar ve biz Saqqa kettik, - dep hatırlay Kataki vatanındaki ilk saatlarnı. -Yol boyu ne dağ, ne orman, ne dkeñiz - tek çöl. Biz sıq-sıq Almalıktan Taşketke qaytnay edik, andaki yer tahminen aynı edi. Deyim: "Farq nede? Qayda Qırım?"
Eki yıldan soñ o kene Özbekistanğa ketecek ve sınıfdaşlarınıñ aman-aman episi ailelerinen memleketten ketkenlerini körecek.
2014 senesi üçünci kere köçmege mecbur oldı. Elmira Kataki buña qarar deral bermedi. O, Qırımğa qaytmaq içün faal küreşken babasını hatırladı. O, 1783 senesi yarımadanıñ Rusiye tarafından ilk ilhaqından soñ yarımadanı terk etmegen semetdeşleri aqqında tüşündi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ onı terk etip ketmekni hainlik kibi köre edi - baba-dedeleri dayandı, o ise yoq.
Üçünci sınfta oquğan qızını tüşünip Kataki bir qararğa keldi.
Sınıf odasında Putinniñ süreti asılğanı ve Rusiye ulu devlet olğanı aqqında ikâye etilip başlanğanı menim içün soñki tamçı oldı
– Sınıf odasında Putinniñ süreti asılğanı ve Rusiye ulu devlet olğanı aqqında ikâye etilip başlanğanı menim içün soñki tamçı oldı. Evde balalarıma bu deşetli memleket ve deşetli prezident olğanını aytacağım, tışarıda ise olar ulu insan ve ulu memleket aqqında aytıp bergen balalar ile dostlaşacaqlar. Yoq, böyle bir memlekete yaşap olamaycağımnı añladım. Balalarımnıñ susmağa ve yalan aytmağa ögrenmesini istemedim. Men bunı qabul etmeyim, - dep añlata o.
Katakiniñ ketmesi ile bağlı qorqqan duyğu öyle de peyda olmadı. Bir kün bile buña peşman olmadı.
– Eger qabaat duyğusı aqqında aytsaq... Mındaki serbestlik menim içün Qırımda ola bilecek aldan daa müimdir, - dey o.
Arzu ile vedalaşuv
Urbalarnen beş çanta ve 600 dollar - bu, Kataki ailesiniñ 2014 senesi Qırımnı terk etkende saip olğan kapitalıdır.
O zaman Elmiranıñ uquqçı tasili, on yıllıq tecribesi, öz tecribesi ve zengin müşteri bazası bar edi. "Er şey yahşı edi", - dep yaşayışınıñ bu devrini tasvir ete.
Daa o yılları Katakiniñ bir arzusı bar edi - bir kün mahkemeci olmaq. Bu arzunı kerçekleştirmek içün çalışa edi.
Qırımnıñ ilhaqı ve Kıyivge köçmesinden soñ bütün bular sıfırğa çevirildi. Kataki işini, müşterilerini ve arzusını terk etmege mecbur oldı.
Men uquqçım. Üç kiçik balam bar. Eñ kiçigi de bir yaşında. Çalışıp olamay edim
– Men uquqçım. Üç kiçik balam bar. Eñ kiçigi de bir yaşında. Çalışıp olamay edim. Qırımda bitalar, qomşular, dostlarım bar edi, balalarımnı olarğa qaldırıp çalışa edim, mında ise bu imkânsız edi, - dep añlata o.
Bir yıldan soñ Elmira qırımtatar nağışını ögrenip, böyle qazanıp başladı. Aqayı da yañı zenaatqa saip oldı.
Rusiyeniñ Ukrayinağa keniş mıqyaslı istilâsı başlanğan soñ Elmila kökteyl azırlamağa ögrendi. Atseton, penoplast ve benzinden. Yerli iş adamı Molotov kökteyli içün bütün kerek malzemeleri olğanı aqqında yazdı ve istegenlerni "Bandera-smuzi"ge davet etti. Şişelerge basma parçalarını tıqmağa kerek olğanı içün kün soñunda Kataki parmaqlarını duymay edi.
Şimdi ise bugün-yarın ketmek kerek edik ve bu stress edi
– Soñra Brovarığa da uçıp keldi ve aqayım ketmememizde israr etip başladı, - aytıp bere Kataki. - Bundan evel ağlamay edim, köpek kibi açuvlı, amma sakin edim. Amma bundan soñ patladım. Qırımdan ketkenimizde biz bir ay devamında şeylerimizni topyladıq, kerekmegenini birisine berdik, bazı şeylerni sattıq. Şimdi ise bugün-yarın ketmek kerek edik ve bu stress edi.
Tikiş ile bağlı bütün tehnika, malzemeler evde qaldı. Yanına aile tek eñ kerekli şeyler ile bir cemidan ve er biri içün birer çanta aldı. Timsaliy şeylerden - eski qırımtatar quşağınıñ replikası ve yañı Quran.
Katakiniñ evlengeni eski Quran Brovarıdaki daireniñ divarında asılı qaldı.
Canköyge qadar "intersiti"
– Tahliye trenini iç bir vaqıt unutmam, sanki filmdeki kibi. Bir top adam. Menim içün bu, pik saatlarında Canköy elektrik treni kibi edi. Tasavur etiñiz, "İntersiti" treni Conköyge qadar elektrik treni kibi tolu.
Kataki ailesi, Ğarbiy Ukrayinağa ketken "Canköy elektrik trenine" mindi ve qayda toqtaycağını ve ne yapacağını bile bilmey edi.
Yol boyu Elmirağa telefon ettiler.
–Tanış olmağan adam telefon ete ve dey: "Elmira hanım, aqlañızda toyuma sizden qalpaq alğan edim?" - Men deyim: "Yoq, harlamayım". - O dey: "Men Ternopildem ve siz de anda ketkeniñizni bilem. Sizni qarşılap, gecelemege alğanımnı isteysizsmi?" - Men deyim: "İsteyim!"
Böylece, bir kere berilgen baş kiyimi olar içün qaluv yerine çevirildi.
Türkiyege ketmek qararı da tesadüfiy oldı. Elmira İstanbulğan ketken tahliye avtobusları ile bağlı yazını kördi ve çoqtan musafirlikke davet etken dostunı hatırladı.
Cenk sebebinden memleketkeukrayinler de, ruslar da kelip başladı ve kira bazarı pek palılaştı. Olarğa maqbul fiyatqan daire tapmağa qısmet oldı. Amma o daimiy evge çevirilmeycek - Elmira Ukrayinağa qaytmacağını bile tüşünmey.
Şimdi ise o birinci sımarışını yaptı. Ukrayina bayraqları kerek olğanı aqqında ilân kördi, palı olmağa tikiş maşna, basma satın adı ve olarnı tikti.
Endi kergev beyley. Onı maden iritmege bilgen adamlar yapa. Yapacaq adamnı o taptı.
– Men açuvlım ve boşım. Amma ekinci kere er şetsni ğayıp etkenimni tüşünmege istemeyim. Balalarım mennen, qolarımnen bir şeyler yapmağa bilem. Planlarımnı şimdi kerçekleştirip olamayım, amma qısmet olsa bekli de bir yıldan soñ kerçekleşirler.
Qəzəbləndim, darmadağın oldum - buna nə ad verəcəyimi bilmirəm, - Kataki indi özünü necə hiss etdiyini deyir. “Amma özümü bağlayıb ikinci dəfə hər şeyi itirdiyimi düşünmək belə deyil. Uşaqlarım yanımdadır, əllərimlə nəsə edə bilirəm. İndi planlarımı həyata keçirmək fürsətini itirmişəm, amma bəlkə bir ildən sonra həyata keçəcəklər. Yalnız ölüm dönməzdir, qalan hər şey yaşana bilər.
MALÜMAT: Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete. Mesken rayonlarğa top, topçu ateş reaktiv sistemaları ve ballistik raketa qullanıluvınen ateş açıla.
ABD ve AB memleketleri olğan bir sıra ğarbiy memleket Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirdi ve Rusiyeniñ Ukrayinada yapqan arbiy areketlerini takbih etti.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Tunis qaznasın kemnär talağan?
İldäge waqıyğalarğa tağın ber xäbär östälde: däwlät aqçasın urlawçılar isemlege tözelgän
Tunis ilbaşı Kais Said ilneñ däwlät telekanalı ğomum mödire Lesad Dahişnı wazıyfasınnan aldı. Bu xaqta yazmaça belderü yasaldı. Dahiş urınına kanal belän idarä itü êşenä waqıtlıça Avatıf äd-Dali bilgelände.
Şul uq waqıtta, ilbaşı Said däwlät aqçasınıñ urlanuı xaqında belderü yasadı. Ul älege summanı kire qaytaru häm moña qatışı buluçılarğa ştraf salu kiräklegen citkerde....
-
02.10.2022
-
02.10.2022
-
02.10.2022
-
02.10.2022
-
02.10.2022

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk