text:
Qırımtatar milliy areket iştirakçisi, qırımtatar halqınıñ Qurultayı Merkeziy teftiş komissiya yolbaşçısı Zair Smedlâyev vatandaşlarını tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ «Devlet» ve yerli şuralarına saylavlarnı boykot etmege çağırdı.
«Qırımtatarlar halq olaraq saqlanılmağa istese, saylavlarda iştirak etmek kerekmey», – dedi o Qırım.Aqiqat saytına.
«Biz daima bayram ve matem tedbirlerni yarımdanıñ bütün sakinleri ile qayd ete edik, ziddiyet ve qavğasız. Bugün bizni kontslagerlerde olğanı kibi, etrafnı köpekler ile sarıp, tuvar kibi qafeslerge tıqmağa tırışalar. Eger de biz avlada yaşamağa istesek, saylavlarda iştirak etmelimiz, eger de tuvar olmağa istemesek – demek, birleşip «Devlet şurası»na «saylavlar»nı boykot etmelimiz, çünki neticeler «işğaldum»nıñ kibi olacaq, olarnı uydurıp çıqarırlar»,– dedi Smedlâyev.
Milliy areket iştirakçisi bir sıra şahıslarnıñ «Yedinaya Rossiya» cedveline namzet olğanına ğayet menfiy izaat berdi.
«Meclisniñ qararına baqmadan, saylavlarda iştirak etmek –milliy birlikke ve Qurultay-Meclis teşkilâtınıñ saqlanılmasına köre, şahsiy kâr daa da müim olğan Meclis ve Qurultay azaları bar olğanını köstere», – dedi o.
Smedlâyevniñ fikrince, «Yedinaya Rossiya» saylav cevdeliniñ birinci on insan arasında «qırımtatarlarnıñ qaytuvına ve abadanlaştıruvına keder etken şahıslar» kösterildi.
«İlyasovnıñ iştiragi – anda qırımtatar halqınıñ menfaatı olmağanını tasdiqlay. Anda şahsiy meraq bar», – dey Smedlâyev.
Milliy areket iştirakçisi qırımtatarlar, eda etken vazifelerine baqmadan, öz halqınıñ meseleleriniñ al etilmesine tesir etmey ve ileride qararlarnıñ alınuvından bütünley çıqarılacağını qayd ete.
«Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasına» saylavlar sentâbr ayında keçirilmeli. Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ regional bölüginiñ başına turdı. Cedvelniñ birinci beşligine Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov, «spiker muavini» Remzi İlyasov, Rusiye Federatsiya Şurasınıñ birinci azası Sergey Tsekov ve «spiker muavini» Konstantin Baharev kirdiler.
İyül ayında qırımtatar milliy Meclisi Qırım «akimiyeti»ne kendi vekillerini kirsetmek aqqında aprel qararını lâğu etti. «Qırım nazirler Şurası»nda vazifelerni eda etken memurlarğa işten çıqmağa tevsiye etildi.


c: text/html

text:
İyül 25-inde kündüz Aqmescit (Simferopol) ava limanına acele qaytqan uçaqnıñ yolcuları, baracaq noqtası - Sankt-Peterburgğa uçıp çıqtı. Bu aqta ava limanınıñ matbuat hızmetine esaslanıp, "Krıminform" matbuatı yazmaqta.
"Bugün kündüz tehnikiy bozuqlıqlar sebebinden ava limanına qaytqan WZ-786 uçağınıñ (Aqmescit - Sankt-Peterburg) yolcuları, Sankt-Peterburğa uçıp çıqtı", - dep bildireler matbuat hızmetinde.
WZ-786 Aqmescit - Sankt-peterburg uçuşını becergen Red Wings avia şirketiniñ A-320 uçağı, Qırim paytahtından 13:40-ta çıqtı. Köterilüv vaqtında, komandir şassi toplanmağanını bildirdi, bunıñ içün ava limanına qaytmağa qarar berdi. 14:27-de uçaq Aqmescit ava limanında qondı, qonuv yahşı keçti, yolculardan kimse zararlanmadı.
Qonmadan soñ yolcularğa birden suvuq içimlikler teklif etildi, soñra ise sıcaq aş da berildi. İstegenlerni musafirhanege yerleştirdiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
M. YAVUZ. Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 1999
YAVUZ, M. 1999. Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi , pp.397-400.
YAVUZ, M., (1999). Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.
YAVUZ, Mehmet. Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 1999
YAVUZ, Mehmet. "Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 1999.
YAVUZ, M. 1999. "Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, pp.397-400.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Mehmet YAVUZ}, title={Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi}, pages={397-400} }


text:
Cumaaqşamı künü, mayıs 21-de, Rusiye politsiyası tarafından yaqalanğan Qırım faalleri Facebook içtimaiy ağında Ermeni Bazarnıñ İçki İşler rayon bölüginde çıqarğan fotolarını paylaştı. Fotoresimlerde vışıvanka kiygen ukrain faalleri yaqalanğanlarnıñ boylarını ölçegen tahta yanında tura.
Qırım.Aqiqatqa faali Veldar Şukurciyev aytqanı kibi, Ermeni Bazarnıñ İçki İşler rayon bölüginde yaqalanuv – «şahıs teşkerüvi» olaraq añlatıla.
«Öyle dey ediler, sanki bizde yasaqlanğan, havflı şeyler, patlav aletleri, edebiyat, risaleler ola bilgeni aqta malümat peyda oldı», – dey Veldar Şukurciyev.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mayıs 21 künü «İnter» ukrain telekanalınıñ üç mühbirini ve Ukrainağa qoltutqan dört faalni Rusiye politsiyası Aqmescit-Ermeni Bazar yolunda yaqaladı. Faallerniñ malümatına köre, yaqalanğanlarnı rayon bölügine şahsiyetlerini belgilemek içün alıp keteler.
Ermeni Bazar şeeriniñ İçki işler rayon bölüginde olğan çoq saatlik sorğudan soñ yaqalanğan Leonid Küzmin, «İnter» telekanalınıñ operatorı Vitaliy Zâtkovskiy ve daa eki faalni azat ettiler
Küzmin aytqanı kibi, politsiya hadimleri fallerden olarnıñ Ermeni Bazarda ne iş yapqanları aqta soray ediler. Parmaq izlerini aldı, foto yaptılar
Qırım faalleri Leonid Küzmin ve Veldar Şukurciyev Aqmescitte mart 9-da Taras Şevçenkonı añma aktsiyasında yaqalanğan ediler. Mahkeme olarnı ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep 40 saatlik mecburiy işelr ile cezaladı. Soñra ise cezanı deñiştirip, er birine 10 biñ rublelik para cezasını belgiledi. Faaller Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ tesisçileri olalar


text:
Kremlin idaresi işğal etilgen Qırımda arbiy küçüni arttırmağa devam ete, arbiy bazalarını keñişlete ve bozulğan sovet infrastrukturasını tamirley. Bunı Viyanada OSCE Daimiy şurasunıñ toplaşuvında AQŞ elçisi Daniel Baer bildirdi. Onıñ sözleri OSCE-deki AQŞ eyyetiniñ sitesinde yerleştirilgen.
«Biz Daimiy şuranıñ diqqatını kene de ukrain yaramadası Qırımnıñ Rusiye terafından işğal etilgenine celp etemiz. Rusiye Qırımda yerletirilgen ordusını arttıra, RLS «Dnepr» kibi sovet devirinden qalğan infrastrukturanı qayırdan qullanıp başlay, bazalarını keñişlete ve ukrain topraqlarında ket-kete arbiylerniñ sayısını arttıra», – dep qay etti AQŞ temsilcisi.
Onıñ sözlerine köre, bu ordularınıñ tışta, ukrain yarımadasında arttırılması olaraq tanıla, «böyle areketler Ukrainadan ruhset alınmayıp, onıñ suverenitetini ve topraq bütüligini bozıp yapıla».
Qoşma Ştatlarınıñ OSCE-deki elçisi Qırımda insan aqlarını bozulmasınen de raatsız olğanını bildirdi.
«Bu afta daa altı qırımtatarı mecburiy psihiatrik ekspertizağa yollanıldı. Bunı sebebi – rus işğaline qarşı çıqqanlarıdır», – dedi amerikalı diplomat.
Bundan ğayrı o 19 qırımtatarı, Ukrainada yasaqlanmağan, lâkin Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında aza olğanlarında qabaatlanıp, apiske alınğanlarını hatırlattı.


text:
Öz tesirini keñleştirmege tırışqan Rusiye ve Qıtay, casuslıq ve kiber ücümları neticesinde ABD içün eñ büyük telükedir. Bu aqta yanvar 29-ında ABD Milliy hafiyelik müdiri Daniel Coats öz maruzasında bildirdi dep haber ete Radio Svoboda.
Maruzada, Moskova ile Pekinniñ munasebetleri “soñki yıllarğa köre bayağı yaqınlaşqanı” qayd etile ve bu ABD içün büyük havfnı yarata.
“Qıtay, Rusiye, İran ve Şimaliy Koreya, amerikanlarnıñ kompyuter ve fikirleşüvine zarar ketirmek içün sıq-sıq kiber ücümni qullanıp başladı”, - dedi Coats.


text:
Päkistan sırtqı ister ministri Şah Mahmud Kureşi Iranğa attandı. Bwl onıñ «Taliban» Auğanstan biligin alğannan bergi ortaq öñirlik strategiyanı talqılau üşin jasağan alğaşqı diplomatiyalıq qadamı.
Mälimetterge qarağanda, Irannan keyin Päkistan SİM basşısı Türkimenstan men Özbekstanğa da saparlay baruı mümkin. Bwl «Talibanmen» birge kelgen Orta Aziyadağı jaña jağdaydan keyin öñirlik dialogtardıñ jaña däuiri resmi bastalğanın körsetedi.
Jalpı, Päkistan tarabı Auğanstan mäselesine baylanıstı oğan körşiles elderdiñ ortaq mämilesin qalıptastırudı wsınğan memleket. Päkistan wsınısın aldımen Täjikstan prezidenti qoldağan. Auğanstanğa körşiles elderdiñ ortaq mämilesiniñ qalıptasuı öñirlik twraqtılıq pen qauipsizdikke tikeley äser etedi. Alayda, Päkistannıñ bwl mämilede bastı oyınşı boluı alañdatadı.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ fikirince, turistlerniñ yarımadağa kiriş yasağı koronavirusnıñ regionda tarqaluv vaziyetini eyiliştirip olamaz.
«Kurort mevsimi olmağa regionlar bizimkilerden daa beter. Köremiz ki, bu vaziyetke tesir etmey, bu kurort müessiselerinde olğan şey degil. Qırımnıñ turistlerden qapatılması bizge büyük fayda ketirmey, qapatsaq bile, hastalarnıñ sayısı eki qat eksilmeycek. Er şey içinde ola», – dedi Aksenov COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Keçken künü Qırımda 331 koronavirus hastası qayd etildi.
Aksenov, yanvarnıñ ortasına qadar yerli alış-veriş merkezlerinde kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvini ve food courtlarnıñ işini yasaqladı. Qırımda tek restoranlarda degil, ofislerde de korporativ keçirilüvi yasaq etildi.
Aksenov, yılbaş korporativlerine barğan memurlarnı işten boşatacaq, dep vade etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya dey ki, qırımtatarlar onıñ müessise hadimleriniñ dörtte bir qısmını teşkil ete.
Bu aqta o Komsomolskaya pravdağa bildire.
«Mında insanlar soqaqlarğa çıqıp: akimiyetni yoq etiñ, – dep qıçırmay. Mında öyle şey yoq. Er kes işke kire. Prokuraturanı alayıq: hadimlerniñ dörtte biri – qırımtatarlardır», – dey Poklonskaya.
Poklonskaya emindir, qırımtatar meselesinde suniy mühtekirlik bar.
Poklonskayanıñ prokuratura hadimleriniñ sayısı aqqında malümatınıñ diger qaynaqlardan tasdiqlavı yoqtır. Qırımtatar Milliy Meclisinde işbu malümatnı izaatlamaylar.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğalinden soñ Mecliste ve diger uquq qoruyıcı teşkilâtlarda yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa nisbeten basqı yapılğanını bildireler. Qırımtatar faalleri yarımadanı terk etmege mecburlar, qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa Rusiye akimiyeti Qırım kirişini beş yılğa yasaq etti. Qırımtatar matbuat vastaları qapatıla, bazıları qıtaiy Ukrainağa avuştı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda bu gece ğayıp olğan Ervin İbragimovnıñ babası Moskvağa boysunğan yarımada prokuraturasına onıñ oğlunı tapmaq içün ariza yazıp muracaat etti.
Mayıs 25-te, çarşenbe künü adliyeci Emil Kurbedinov bu aqta bildirip, Facebook saifesinde ariza nushasını paylaştı.
«Menim oğlumnıñ – İbragimov Ervin Umer oğlunıñ – bulunğan yerini tapmaq içün qırıduv işleriniñ teşkil etilmesini rica etem», – dep aytıla arizada.
İbragimov arizada mayıs 25-te Bağçasaray politsiyasına oğlu ğayıp olğanı sebebinden muracaat etkenini qayd etti. Onıñ sözlerine binaen, o politisyada onıñ oğlu Ervin İbragimovnıñ maşnası evniñ yanında bulunğanını, maşna qapıları ve bardaçök (vesiqalar içün qutuçıq – QA) açıq olğanını bildirdi.
Mayıs 25-te, saba Bağçasarayda devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov bu gece ğayıp olğanı aqqında bildirile edi. Onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı. Mayıs 24-te tahminen saat 23:00-te Ervin babasına telefon etip, ondan maşna vesiqaları aqqında soradı. Bundan soñ Ervinnen bağ bozuldı.
Ğayıp olğan Ervin İbragimov mayıs 25-te Meclis azalarınen Sudaqqa barmağa niyetlene edi, o yerde qırımtatar faalleri mahküm etilecegi planlaştırılğan.
Bundan soñ internette video peyda oldı, videoda Ervin İbragimovnı, tahminlerge köre, Yol patrul hızmetiniñ hadimleri toqtadı, soñra onı mikroavtobusqa oturtmağa tırıştılar, o qaçmağa tırıştı, amma onı tuttılar ve maşnağa oturttılar. Bundan soñ maşna Bağçasaray suv anbarı tarafına, ormandan keçip ketti.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qazahistan parlamenti martnıñ 20-nde Anayasa tüzetüvine qoltuttı. Devletniñ paytahtı Astana Nursultanğa deñiştirilecek. Vesiqanı prezident imzalamalı. Martnıñ 20-nde bu vazifede Kasım-Jomart Tokayev işke başladı.
Tokayev ant etip, Qazahistan paytahtı Nursultan adını taşımalı, prezident vazifesinden ayırılğan Nursultan Nazarbayev ise «yekâne ve ömürlik» milliy lider olıp qalacaq, dep bildirdi.
Tokayev 78 yaşında Nazarbayevniñ şerefine abide tiklemege, Qazahistan şeerleriniñ merkeziy soqaqlarına birinci prezidentniñ adını bermege teklif etti.
Qazahistan prezidenti Nursultan Nazarbayev martnıñ 19-nda istifağa çıqqanını bildirdi. O, vazifesinden ketkenini milletke muracaat etip ilân etti. O, ömür boyu Qazahistan Havfsızlıq şurasınıñ reisi ve «Nur-Otan» ükümran firqasınıñ reisi olacaq.
Nursultan Nazarbayev 1990 senesi aprel ayından berli Qazahistannıñ prezidenti edi. 2015 senesi aprel ayında o, nevbetten tış saylavlarda beşinci kere prezident olaraq saylanğan edi. O, saylayıcılar reyleriniñ 97,75%-nı qazandı.


text:
Biñlernen musulman bütün dünyada soqaqlarğa çıqıp, Charlie Hebdo satirik mecmuasında Muhammed peyğamberine karikaturalarnıñ bastırılmasına qarşı narazılıq köstere, dep haber ete Radio Svoboda.
Pakistannıñ Karaçi şeerinde politsiya tayaq, közyaş aqtıracı gaznı qullanıp, «Camaat-e-İslami» din teşkilâtı ile bağlı olğan 200 studentni dağıtmağa tırıştı. Çatışmalarda eñ azından üç kişi yaralandı.
Numayışçılar ve politsiya arasında çatışmalar Urdunda da yüz berdi. Çatışmalar uquq qoruyıcılar Ammandaki Frenkistan Elçihanesi yanında yürüş ötkermege imkân bermegen soñ başlandı.
Charlie Hebdo neşirine qarşı aktsiyalar Cezair, Suriye, İndistan ve Filippinde olıp keçti. Filistinliler Qudusta narazılıq bildirdiler.
Yanvar 7-de Frenkistanda Charlie Hebdo muarririyetine yapılğan ücüm ile bir sıra öldürüvler başlandı. Üç kün içinde 17 insan elâk oldı, şu cümleden 3 nefer politsiya hadimi. Eki mahsus tedbir devamında cuma künü üç terrorist yoq etildi.


text:
Ukraina medeniyet nazirligi, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekillerinen leyhalarnıñ devlet tarafından maliye etilüvinde eñ müim yönelişlernen bağlı mesleatlar keçirecek.
Bu aqta Ukraina medeniyet, gençlik ve sport naziri Volodımır Borodânskıy Telegram-kanalında yazdı.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ tamır halqı olaraq qırımtatar halqına, hususan qırımtatar televizion yayınlarına qoltutmaq devlet içün eñ müim prioritetlerden biri ola.
«Qayd etmemiz kerek ki, 2020 senesi devlet büceti belgilegen qırımtatar televizion yayınları içün devlet desteginiñ miqdarı 50 million ğrıvnâ ola. Ukraina medeniyet fondu çerçivesinde qırımtatar medeniyetine qoltutacaq ve inkişaf ettirecek programmanıñ açılması planlaştırıla. Qırımtatar tilini ögrenmek içün online platformanıñ açılışı da azırlanıla», – dep qayd etti nazir.
Bundan ğayrı, Medeniyet, gençlik ve sport nazirligi «Qırım evi» Devlet müessisesiniñ faaliyetine qoltutmağa devam ete, dep bildirdi memur.
Volodımır Borodânskıy, Rusiye işğal etken Qırım ve Kyiv kontrol etmegen Donbasnıñ qısmı içün yayın yapılması prioritet ola.
UATV halqara yayın ukrain telekanalınıñ ingliz ve qırımtatar tilli muarririyetleri işini toqtattı. Telekanal, Ukraina akimiyeti halqara yayınnı toqtatmağa qarar aldı, dep hatırlattı.
Ukraina memurları, 2020 senesi fevral ayında UATV esasında Ukraina akimiyeti kontrol etmegen topraqlar içün rus tilli telekanal açılacaq, dep ilân etken edi.


text:
Qırım dağlarınıñ eteklerinde biñlernen çoqraqlar yer tübünden urıp çıqa, olar irmaqlar ve özenlerni yaratalar. Tap töpeden, qayalardan aqıp, uçansuvlar şırılday.
Qırımdaki çoqsu uçansuvlar tek baarde yaratıla, yazda ise qurup keteler.
Eñ yüksek uçansuvnı Yalta şeeriniñ civarında körmek mümkün.
Uçan-Su özençigi 390 metr yükseklikten aşağı atıp, dört basamaqtan keçe ve dört: 90 m., 15 m., 7 m., 8 m. – yükseklikte olğan uçansuvlarnı yarata.
Eñ çoq barılğan uçansuvnı Qızıl-Qoba üstünden aqqan özen yarata. 25 m yüksek-likten tüşken suv astında turistler yuvunmağa seveler.
Suvu eñ nomay, cümert olğan Cur-Cur uçansuvı atta eñ sıcaq yazlarda qurumay. O, 15 m yükseklikten tüşe. Onı körmek içün Ulu-Üzen köyüni keçip, Qarabiy yaylâ tarafına ketmek kerek. Cur-Curnıñ suvu yaz-qış – pek salqın ola. Onıñ içün onı daa eñ suvuq suvlı uçansuv, demege mümkün.
Su-Atqan – eñ az yaşağan uçansuv. Onı tek baarde, qarlar irigende bir qaç kün körmek mümkün. Yazda ise Su-Atqan özeni quruğanı sebebinden uçansuv olğan yerde töpeden tamçılar tüşe ve ufaq gölçikni yarata. Su-Atqan Belbek vadiysinde Kökluz (Bogatoye üşçelye) köyüniñ yanındadır.
Eñ nomay baarlik uçansuvı Kökköz (Sokolinoye) köyüniñ civarında, Boyka dağınıñ üstüden aqa. Onıñ tek baarde, qarlar irigende bir qaç kün ömüri ola.
Eñ dülber sayılğan uçansuv Aluşta yanında Yaman-Derege aqa.
Onıñ yüksekligi 12 metr.
Qobalar uçansuvı eñ doğru suv perdesini yarata ve temiz bir gölçikni meydanğa ketire. Onı Qobalar-suv irmağınıñ Urkusta (Peredovoye) köyünden 3 km uzaqlıqta körmek mümkün.
Yauzlar özeninde pek yüksek olmağan, lâkin eñ küçlü eki uçansuv 6 m yükseklikten ata. Suv nomay kelgende o öyle küçlü ura ki, tübdeki tomalaq taşlar qayağa ışqılanıp, taş içinde oyuqlar yapa. Neticede, Aşağı Yauzlar uçansuvı tübünde büyükten-büyük qazan yaratıldı.
Eñ romantik denilgen uçansuv Arpat köyüniñ yanında. Cuncur özeni taşlarnı öyle bir tegiz işlegen ki, bu işni tabiat yapqanına zornen işanasıñ. Cuncur uçansuvı 10 m yükseklikten tüşe. Kimdir aşağıda yaratılğan taş qazanğa Sevgi Tıynağı adını bergen.


text:
Bunı Segodnâ.ua neşirine Meclisniñ uquqiy bölük reberi Teyfuk Gafarov bildirdi.
«Meclis bunıñnen oğraşmadı. Kimler rey bermege ketti ve qaç adam – haberimiz yoq», – dedi Gafarov.
Onıñ aytqanına köre, adamlarnıñ havsızlığını bir kimse kefil etip olamay, şunıñ içün Meclis bu meselelernen oğraşmadı.
Hatırlatamız, Ukraina Prezidenti saylavlarında Qırımdan kelgen onlarnen qırımtatarlar Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasında rey berdi. Saylav bölügine gençlerden ğayrı, esli başlı adamlar da keldi.
Hatırlatamız, bugün Ukraina vatandaşları memleket prezidentini saylaylar. Saylav bölükleri saat 8-de açıldı ve saat 20-de qapatılacaq.
Ukraina prezidenti vazifesine 17 adam namzet kösterdi. Esas raqipler Pötr Poroşenko ve "Batkivşçina" firqasınıñ lideri Yuliya Timoşenko oldılar.


text:
Avgust 19 künü Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz arbiy mahkemesiniñ toplaşuvında terrorizmde qabaatlanğan ukrain rejissörı Oleg Sentsov öz soñki sözünde mahkemeden bir şey soramaycağını aytıp, Mihail Bulgakovnıñ sözlerini tsitata etip ketirdi.
«Er keske er şey añlayışıla. İşğalcilerniñ mahkemesi adaletli olamaz. Şahsiy bir şey yoq, efendim. Pontiy Pilat, Ayda oturğanda, afu etilgende, Ga Notsri ile ketken vaqıtta, oña dünyada eñ büyük günâh – qorqaqlıq olğanını ayttı. Bunı belli yazıcı Mihail Bulgakov yazdı, men de onen razım», – dedi Sentsov.
O, oña qarşı çıqmağa istemegen Gennadiy Afanasyevniñ cesürligini qayd etti ve Rusiye televizionına «kompliment» etti. «Pek yahşı teşviqat», – dedi Sentsov.
Rejissör Maydan adiselerini hatırlattı ve Rusiyelilerge qorqmamaqnı tiledi.
«Teşviqatqa inanmağan insanlar daa öz sözüni aytır. Bizde de cinaiy akimiyet edi. Sizde cinayetçilerniñ yolbaşçılıq etkenini istemeyim. Rusiyelilerge qorqmamaqnı ögrenmege tileyim», – dedi Sentsov ve alğışlarnı qazandı.
Mahkemeciniñ aytqanı kibi, Sentsov ve Kolçenkoğa ükümni avgust 25 künü seslendire bileler.
Devlet qabaatlayıcısı Sentsov içün – 23 yıllıq qattı nizamnı, Kolçenkoğa – 12 yıllıq apis cezasını bermege rica etti. Sentsovnıñ imayesi esnasnıñ obyektivsizligini qayd etip, müşterisini aqlamağa rica etti.
Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkonı 2014 senesi baarde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yaqaladılar. Olarnı yarımadada teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlaylar.
«Memorial» uquq qoruyıcı merkezi olarnı siyasiy mabus olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov dey ki, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ Paris faciasına Moskvanıñ alâqası bar olğanı aqqında sözleri «onıñ zengin tasavurınıñ neticesidir».
Bunı Aksönov yanvar 9-da, cuma künü, brifing devamında bildirdi, – dep haber ete Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
«Saçmalıqnı izaatlamağa istemeyim. İnsanlarnıñ zengin tasavurı bar, başqa işleri olmasa, olar bu kibi saçma-sapan şeyler ile oğaraşalar. Prezidentimiz Vladimir Vladimiroviç Putin sulhniñ tarafdarı ola. Eger de o olmasa edi, bir çoq ketişatnıñ neticesi radikal olur edi. Cemilev kibi şahıslarnıñ bu kibi bildirüvleri şaşırta: böyle insanlarğa cemiyetke yaqın olmağa imkân bermege mümkünmi?», – dedi Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgeni kibi, prezidentniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Paris faciasına Moskvanıñ alâqası bar olğanını red etmey.
Malüm ki, çarşenbe künü, yanvar 7-de, Charlie Hebdo muarririyetine yapılğan ücüm neticesinde 12 insan öldürildi, 11 kişi yaralandı. Politsiya malümatına köre, şaatlar bildire ki, ücüm etkenler «Allahu akbar» ve «bizler peyğamberimiz içün intiqam alamız», dep qıçıra ediler.
«İslâm devleti» ve diger cihad birleşmeleriniñ tarafdarları saytılarında bildireler ki, ücüm içün mesülietni alalar.
Frenkistannıñ musulman toplulıq liderleri ise ücümni takbih ettiler.
«Charlie Hebdo» satirik mecmuası 2006 senesinde populâr oldı. O vaqıt mecmua Muhammed peyğamberine karikaturalarnı bastırğan edi. Musulman dünyası narazılıq bildirmege başladı.


text:
Ukrainanıñ olimpiada ve paralimpiada taqımlarınen tantanalı körüşüvi devamına Devlet yolbaşçısı Petro Poroşenko Ukraina paralimpislerniñ idmanları keçirilgen ve saqatlarnıñ tedaviylenmesi yapılğan esas merkezini Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ coyğanını ayttı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Rusiyeniñ istilâsından sebep biz Qırımda Milliy paralimpiada azırlıqları ve reabilitatsiya merkezini coydıq. Lâkin komitetlerniñ ve Paralimpistler Birliginiñ ğayreti ile biz keregi kibi sportçılarımıznı azırladıq», – dedi ukrain prezidenti.
O qayd etti ki, sportnıñ inkişaf ettirilmesinen tek akimiyet ya da prezident degil de, erli akimiyet yolbaşçıları ve sport birlikleri de oğraşmaq kerek.
«Saqatlarnıñ ihtisasiy reabilitatsiya merkezi» işğal olunğan Kezlevde yerleşe ve yarımadanıñ Kremlinge bağlı olğan akimiyeti tarafından «devletleştirildi».


text:
Rusiye mallarını satın alma!
"Rusiye mallarını satın alma!" (ukraince He kyпyй pociйcbke!, Ne kupuy rosiys'ke!) - Ukrainada keçirilgen Rusiyede yapılğan mallarını satın almamağa çağırğan kampaniya. Narazılıq kampaniyası 2013 s. avgustnıñ 14-ünde Rusiyede ukrain mallarına qoyulğan embargosına qarşılıq olaraq başlandı. 2014 s. Qırım ve Donbasta silâlı çatışma başlanğan soñ kampaniya yañıdan canlandırıldı.
Asıl, rusiye mallarını iqtisadiy boykotı Regionlar fırqasına ve onıñ azalarına ait olğan şirketlerine ukrainler tarafından korsetilgen boykotından başını ala. Şay, 2013 senesi ukrain akimiyeti AB ile assotsiatsiyanı imzalamayıp, cevap olaraq ukrainler tarafından narazılıq kampaniyası başlana; tezden bu narazılıq kampaniyası umumukraina cemiyet areketine çevirile. 2014 s. fevralde Rusiye Qırımnı işğal etip ve Ukrainağa arbiy tecavuz körsetip, umumukraina cemiyet areketi endi Rusiye mallarını boykot etüvge çevirile.
İçtimaiy ağlarda bu yonelişke qoşulmaq celp etken çağıruvlar, muracaatlar, malnı peyda oluvı ne yerde diqqat ile satın alıñız degen beyanatlar peyda olmağa başladı, çünki Rusiyeniñ malını satın alsaq, işğalcilerge maliyeviy, yani finans, qoltutuv kibi sayıla. Areketniñ "Rusiye mallarını satın alma!" degen şiarı tek Ukrainada degil de, bütün medeniy memleketlerine de tarqatıldı. Malnıñ istisalcı memleketinen meraq etiñiz, Rusiye brendlerni ve "46" barkodunı boykot etip satın almañız[1], dep, teşviqat kampaniyası muracaat ete[2].
Bügünki künge İlbav bazarlarında satıcılar tesbit eteler ki, Rusiyeniñ "Çistaya liniya", "Babuşka Agafya", "Çörnıy jemçug", "100 Retseptov krasotı" degen kosmetik vastaları yavaş-yavaş ğayıp olalar. Olarnıñ yerine yerli ve avropalı mallar peyda ola[3].
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- "Rusiye mallarını satın alma!" degen komunitisi facebook.com
- "Biz Ukrainaga Rusiyeni suiqast etuvine qarsiliq korsetermiz!" degen komunitisi facebook.com
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ "46" barkodnın boykot etiñiz
- ↑ "Rusiye mallarını satın alma!" kampaniyası quvetleşe bere 3/02/2015, radiosvoboda.org
- ↑ Rusiye mallarını iqtisadiy boykotı 16/02/2015, zaxid.net


text:
Yuqarı Rada Ukraina halq deputatlarınıñ toqunılmazlığını sıñırladı. İşbu qararğa 373 halq deputatı qoltuttı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Deputat toqunılmazlığına dair qanun leyhası keçken çağırılış parlamentte beşinci prezident Petro Poroşenko tarafından qayd etilgen edi. O, parlament azalarınıñ deputat toqunılmazlığını kefil etken ve Yuqarı Radanıñ razılığı olmağanda cinaiy mesüliyetke çekilmesini imkânsız yapqan Ukraina Anayasasınıñ 80-inci maddesini alıp taşlamağa teklif ete.
Ukraina Anayasa mahkemesi 2018 senesi iyün ayında bu qanun leyhasını Anayasağa uyğun olaraq tanıdı.
Aynı vaqıtta Anayasa halq deputatlarınıñ rey berüv neticeleri ya da parlament ve onıñ organlarında aytılğanlardan uquqiy mesüliyet taşımağanını kefil ete. Aqaretlev ya da iftira istisna ola.
Qanun 2020 senesi yanvarniñ 1-nde işke tüşürilecek, dep haber ete «Nastoyaşçeye vremâ». Bu Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ saylavaldı programmasında ve «Sluğa narodu» firqasınıñ programmasında esas noqtalardan biri edi: prezidentniñ vade etkenine köre, deputatlar qanun bozsa ya da habarcılıqta qabaatlansa, qanun cinaiy işni daa qolay açmağa imkân berir.
«İlimimizniñ alı fena, dep aytalar. Yañlış, çünki Ukraina deputatları kerçekten büyük keşif yapqanlar: olar siyasiy ayatnıñ daimiy areketçisini işlep çıqarğanlar. Pek qolay çalışa: başta deputat namzetleri toqunılmazlıqnı alıp taşlamağa vade ete, soñra rey bermey, daa soñra halq unuta. Kelecek saylavlarda namzetlerniñ vade etecek şeyleri bar. Soñki 20 yıldan berli öyle ola. Amma bu gacetniñ tarih çöplügine ketecek vaqtı keldi», – dep ayttı Zelenskıy sentâbrniñ 3-nde Radada çıqışta bulunıp.


text:
Herson vilâyetinde "Kalançak" kiriş-çıqış noqtasında Rusiye vatandaşı Qırımğa kirmek içün ukrain sıñırcılarına qarab bermege tırıştı. Bunı Ukraina Devler Sıñır Hızmeto bildire.
Rusiyeli qadınnı koronavirus infektsiyası içün karantin berilgeni içün yarımadağa keçmege razı olmadılar. Bundan soñ o sıñırcılarğa 100 AQŞ dollarını teklif etti.
Sıñırcılar qabarnı red etti ve Cinaiy Kodeksiniñ 369 maddesine köre qanun bozuqlığı olğanı aqqında Milliy politsiyağa haber etti.
Ukraina ükümetiniñ nevbetten tış toplaşuvında işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki bütün kiriş-çıqış kontrol noqtalarınıñ işini yañıdan başlatmağa qarar alındı. Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve reintegratsiya meseleleri nazirligi bildirgenine köre, iyünniñ 15-nden itibaren «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka» keçiş noqtaları işine yañıdan başladı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Aqmescit memuriyetiniñ başı muavini, ticaret saasında mesüliyetli Teyfuk Gafarov aytqanı kibi, Kozlov soqağında çarşınıñ yoq etilmesi boyunca iş, ava şaraitlerine köre, eki kün içinde bitirmeli.
Bu aqta Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Gafarov şunı da bildirdi ki, iş adamları ile muzakere iyül 5 kününden başlap keçirile. Aytqanı kibi, bazıları göñülli sürette şeylerini çarşıdan çıqarmağa razı oldı, bazıları daa yoq.
«Şeer akimiyeti ve tuccarlar arsında aracı olğan iş adamları – «faller», Aqmescit şeeri memuriyetiniñ niyeti aqqında bildirmeyip, satıcılarnı aldattılar. Al-azırda işbu şahıslar şeer akimiyeti ve tuccarlarğa ticaret obyektlerinden malnıñ çıqaruvı ve işke şeerniñ diger ticariy noqtalarında devam ettirüvi boyunca añlaşmağa kedere ete», – dey memuriyetiniñ başı muavini.
O şunı da bildirdi ki, akimiyet «iş adamlarına malnıñ çıqaruvı ve Aqmescitniñ diger çarşılarında yerleştirilüvi boyunca yardım etmege» azır eken.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya Kozlov soqağında yerleşken çarşını sarıp aldı, mında ticaret noqtalarını yıqmağa başladılar. Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev dey ki, «tedbirler Nazirler Şurasınıñ RK№465 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» ve şeer memuriyetiniñ №25 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» qararları negizinde keçirile».
Evel şeer memuriyetinde aytılğanı kibi, mında ticaret qanunsız sürette keçirile eken. Aqmescitniñ Kozlov soqağındaki çarşını endi bir qaç sene devamında yıqacaq olalar, amma iş adamlarınıñ narazılığı keder ete edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziri İgor Çemodanovnıñ bildirgenine köre, koronavirus Qırımda vefat etken 11 hastadan üçüniñ ölüm sebebi oldı.
Bu aqta o, Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında ayttı.
«COVID-19 tedqiqi müsbet çıqqan 349 hastadan 186-sı Qırım Cumhuriyetiniñ tibbiy teşkilâtlarında tedaviylenmege devam etecek, 1 hasta Aqyarğa yollanıldı – arbiydir. 11 insan vefat etti. Olardan üçüniñ ölüm sebebi COVID-19 oldı», – dep ayttı memur.
Çemodanovnıñ malümatına köre, dört hasta ağır alda buluna – üçü Aqmescitte, biri Kezlevde. 129 hastanıñ alı orta ağır, 53-üniñ alı bir qarar.
Qırımda keçken künü üç yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, Qırımda 349 koronavirus hastası qayd etildi. 26-sı çetelden keldi, 73-ü – 154 insan tüzeldi. Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğanlar. 11 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda – 157 hasta, üçü vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kremlge boysunğan işğal etilgen Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ Haynan vilâyetiniñ Halq temsilcileri meclisinen işbirlik boyunca añlaşma tizilecegi aqqında ilân ete. Bu aqta yarımada parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım eyetiniñ Qıtayğa resmiy ziyareti neticesinde Qırım cumhuriyeti parlamenti Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası ve Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ Haynan vilâyetiniñ halq temsilcileri arasında işbirlik añlaşmasınıñ tizilmesi planlaştırıla», – dep aytıla beyanatta.
Konstantinov Devlet qurucılığı ve yerli öz-özüni idare etüv meseleleri boyunca komitetke olucı añlaşma leyhası boyunca teklifler bildirmege avale etti.
Mayıs ortasında Vladimir Konstantinovnıñ yolbaşçılığında Qırım eyeti Pekinge bardı, o yerde, yarımada parlamenti matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, çin iş adamlarınen körüşüvler keçirildi.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımada ükümeti Qırımda Qıtaynıñ bütün yatırım leyhaları toqtatılğanını ilân etti.
Bundan soñ şimdiki yarımada ükümeti çin iş adamlarınıñ Qırımğa olğan merağı aqqında bildirgenlerini ilân ete edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Abiltarovnıñ babası Seyran Abiltarov keçingen. Bunı avgustnıñ 2-nde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov haber etti.
Onıñ yazğanına köre, cenaze avgustnıñ 3-nde Bağçasarayda ötkerilecek.
«Endi biz Qırım işğaliniñ daa bir acınıqlı hususiyetini köremiz – tuvğanlar keçingenlerni soñki yolğa ozğarıp olamay, çünki azatlıqtan qanunsız marum etilgenler – birileri Aqmescitniñ muvaqqat apishanesine alınğan, başqaları qıtaiy Rusiyege yollanılğan. Keçende Aliye hanımnı, siyasiy mabus olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ anasını defin etken edik, şimdi – Seyran ağanı, siyasiy mabus Rustem Abiltarovnıñ babasını. Allah-Taalâ Qırımnı «rus dünyasınıñ» tarafdarları ve imayecileri tarafından ketirilgen insansevmezlikten eñ tez vaqıtta temizlemege imkân bersin», – dep yazdı Refat Çubarov.
İyülniñ başında Kremlniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabuslarına apiste yatma müddetini sentâbrniñ 12-ne qadar uzatqan edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Yaltada selden soñ yaralanğanlarnıñ sayısı 48-den 54-ke arttı. Bir insan elâk oldı, bir qadın ğayıp oldı.
Bu aqta iyünniñ 22-nde Moskva kontrolindeki Yalta memuriyetiniñ yolbaşçısı Yanina Pavlenko fevqulâde vaziyetni yoq etüv operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Şimdige qadar 54 yaralanğan kişi tibbiy yardım içün muracaat etti, 6 kişi hastahanege alındı, 48 insanğa ambulator yardım kösterildi – sağlıq içün ciddiy telükeler yoq», – dep ayttı Pavlenko.
Yaltada ve şarqiy Qırımda keçken afta Qırımda olğan furtuna aqibetlerinen küreşmege devam eteler. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov salı ve çarşenbe Yaltada raatlıq künleri olacaq, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.
İyünniñ 22-nde Qırımda bazı yerlerde pek küçlü yağmur, boranlı yağmur, burçaq yağması beklenile, yel süratı saniyede 15-20 metr esecek.


text:
Salı künü Qırımda 13 derece suvuq olacağı, gece tuman tüşecegi, kündüz qar yağacağı beklenile. Bunı Qırım gidrometeorologiya merkezinde bildirdiler.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, salı künü yaırmadada ava suvuqlığı gece sıfırdan aşağı 8-13, kündüz – 1-6 derecege qadar tüşecek. Şimaliy-şarqiy taraftan saniyede 7-12, bazıda – 17 metr suratınen yel esecek.
Qırım boyunca Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ baş idaresi Qırımnıñ cenübiy yalı boyunda furtuna havfını ilân etti.
Yanvar 27 künü Yaltada küçlü qar yağğanı sebebinden yollar tıqanğan edi ve bir-çoq qazalar yüz berdi. Kün devamında yollarnı temizlemek içün 13 mahsus maşna çalışa edi.
Qırımdaki Rusiye FVN idaresi maşna aydavcılarında yollarda mıqayt olmaq ve qaidelerge riayet etmek kerek olğanlarını hatırlattı.


text:
Qırımtataq halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ yaşayışı aqıında tarif etken «Mustafa» adlı vesiqalı film Berlin Halqara film festivalinde numaiş etilecek. Bunı «Crimea SOS» teşebbüsiniñ yolbaşçısı Tamila Taşeva haber etti.
Onıñ sözlerine köre, fevralde film eki kere European Film Market (EFM) programmasında kösterilecek.
Facebookta Taşeva: «Fevral 11-20 künleri Berlinde, Berlinale festivalinde olacamız. Bizde European Film Market (EFM) çerçivesinde filmniñ eki kösterüvi olacaq: 12.02 saat 17:40 CinemaxX 18 hall salonında, 14.02 saat 18:30 CinemaxX 14 hall salonında. Bundan da ğayrı, elbette, Berlinde bir sıra alman ortaqlarımıznen eki taraflı körüşüvlerimiz olacaq», – dep yazdı.
«Mustafa» filmi, oktâbr 28 künü Kyivte keçirilgen «Molodist» halqara film festivalinde «Ukrain gala numaişleri» programmasında taqdim etilgen edi.
«Mustafa» filmi seyircige ukrain siyesetçisi ve cemaat erbabınıñ ayat yolu añlata, sovetler devirinde qırıtatarlarnıñ Qırımğa qaytmalı içün küreşkeni, apis etilgeni, açlıq ilân etkeni aqqında tarif ete. Film qırımtatarlarnıñ milliy lideriniñ şahsiy çizgilerini köstere ve Cemilevniñ şimdiki yaşayışını, Qırımnıñ azat etilmesi içün küreşkenini tarif ete. Tarih qaramannıñ öz sözlerinen, tarihçı, sovet dissidentleri, Cemilevniñ yaqınları tarafından ikâye etile Rejissör Ahmed Sarıhalil qırımtatar milliy lideriniñ bazı hatıravlarını sanalaştırıtı, bazı yerlerde intervyü ve vesiqalı malümatlarnı qullandı.
Filmniñ rejissörı – Ahmed Sarıhalil, baş rolni zenaatı aktör olmağan Maksim Pasiçnik icra etti.
Filmniñ azırlanılmasına Demokratiya içün Milliy Fond tarafından ayırılğan 50 biñ dollar ve hayriye olaraq toplanılğan 150 biñ grivna kerek oldı.


text:
Cuma künü, Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ ekinci Bütünukrain toplaşuvı vaqtında cemaat teşkilâtlarınıñ esabatlarını diñleycek ve kelecekke planlarını belgilecektirler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa «Çetel işler maydanı» teşkilâtı bildirdi.
Tedbirniñ teşkilâtçısı – «Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtlarınıñ koordinatsion şurası» cemaat birligi oldı. Toplaşuv iştirakçileri – Qırım cemaat teşebbüs ve teşkilâtlarınıñ azaları, faaller, jurnalistler, ekspertler.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, toplaşuv vaqtında bir sıra beyanname ve muracaat qabul etilecek.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımdan köçip kelgenlerniñ ekinci Bütünukrain toplaşuvı mayıs 29 künü Kiyevde saat 10:00 Ğalebe caddesi, 112 adresi boyunca keçirilecek.
Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ birinci Bütünukrain qurultayı Kiyevde 2014 senesi mayıs 23-te keçirilgen edi.
2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep bir çoq insan yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçmege başladı. Ukraina Fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, 2015 senesi mayıs 23 kününe Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan 20 biñ 626 insan köçip keldi.


text:
Martnıñ 31-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Estoniya prezidenti Kersti Kalyülaydni «Qırım platforması» sammitinde iştirak etmege davet etti.
«Kersti Kalyülaydğa Ukrainanıñ Avropa ve Avropa atlantik ıntıluvlarını desteklegeni içün minnetdarım. Sizni Ukraina mustaqilliginiñ 30-ncı yıldönümi qutlanılmasında ve Qırım platformasınıñ 1-nci sammitinde bekleymiz. Sizge ve Estoniya halqına tezden COVID-19dan qurtulmağa tileyim», – dep yazdı Zelenskıy Twitterde.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Aqmescitte oktâbr ortasında «Merkeziy ava liman – Trenöva bağçası» yolu boyunca yürecek gece marşrutı kirsetilecek. Bunı Krım Media haber agentligi, «Aqmescit şeer şurası» naqliyat ve alâqa idaresiniñ başı vazifelerini eda etken Yuriy İvaşçenkoğa esaslanıp, bildirdi.
«Aqmescitlilerniñ GRES ve Aeroflot rayonları ile naqliyat bağını eyileştirmek muracaatları sebebinden şeer merkezini ava limanı ile bağlaycaq marşrutnı kirsetmek qarar alındı», – dedi o.
Onıñ malümatına köre, er künü saat 19:00-8:30-qa qadar eki avtobus yürecek.
«Yol fiyatı deñişmeycek, öyle de 10 rubleni teşkil etecek. Marşrut keçici müddet devamında yürecek», – dedi İvaşçenko
Belli olğanı kibi, Aqmescit şeer naqliyatında yol fiyatı iyül 1-den 10 ruble oldı.


text:
Cumaaqşamı künü, dekabr 25-te, Rusiye Federatsiyasınıñ paytahtı Moskvada Baş prokuratura kirişinde Rusiyede apiste bulunğan ukrain uçucısı Nadejda Savçenkoğa qoltutuv aktsiyası olıp keçti.
Radio Svoboda bildire ki, faaller mavı ve sarı ateş yaqır, «Savçenkoğa azatlıq» dep qıçırdılar.
Aktsiya iştirakçileri «Nadejda Savçenko – Kreml huntasınıñ reinesi» levhasını köterdiler. Bunı bloger Filipp Kireyev «Jivoy jurnal» saifesinde yazdı.
Savçenko Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ Yuqarı Rada eyyeti erkânına kirsetildi. Bu qararnı Ukraina parlamenti tasdıqladı.
Dekabr 22-de Moskva şeer mahkemesi Nadejda Savçenkonıñ apis müddetini 2015 senesi fevral 13-ne qadar arttırmaq qararını doğru olaraq tanıdı. Böylece, mahkeme Savçenkonı azat etmege talap etken imaye şikâyetini red etti.
Rusiye akimiyeti Savçenkonıñ eki Rusiye jurnalisti İgor Kornelük ve Anton Voloşinniñ ölümine alâqası bar olğanını ayta. Ukrain arbiy hızmetçisi bunı red ete.
Nadejda Savçenkonıñ adliyecileri Rusiye jurnalistleri minaatıcınıñ ateşi altına tüşken vaqıtta Savçenko separatistlerniñ esirliginde bulunğanını tasdıqlağan vesiqalarnı keçken afta berdiler.
Dekabr 15-te ukrain uçucısı oña tibbiy yardım kösterilmegenine qarşı narazılıq bildirmek içün açlıqnı ilân etti.


text:
Qırımtatar faali olğan Zair Smedlâyev, noyabrniñ 16-nda Qarasuv rayonı Qışlav (Kurskoye) köyüniñ sakini olğan qırımtatarınıñ evi qurşunğa tutulğanını yazğanından soñ, ictimaiy ağlar vastasınen qorqutılğanı aqqında ikâye etip berdi.
«Bu «mından coyulıñız, yoqsa bizler sizlerni... felân-tügen yaparmız» ve sögünç tarzında aytılğan nevbetteki qorquzuv. Menimce olar, Qırımdan asla ve bizler bulunğan kerçek vaziyet aqqında malümat ketkenini istemeyler. Meni parağa satılğan birisi, dep kösterecek olalar. Yaqında qayd etilgen, bir kazak fotoresimi ve eki-üç dane Rusiye tarafdarı olğanını köstergen paylâşuvı mevcut bir qullanıcıdan keldi», – dep ikâye ete Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
O, böyle qorquzuvlar «sıq-sıq kelgenini» qayd etti.
Noyabrniñ 16-sında kündüz künü, Smedlâyev Facebookta Qarasuv rayonı Qışlav (Kurskoye) köyüniñ sakini Cafer Ametovnıñ evi qurşunğa tutulğanını aydınlatıp, KHV içün izaatlar berip turğan edi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Fevral 22-de Qırım ile memuriy sıñırda Rusiye sıñırcıları tarafından qırımtatarlarnıñ yaqalanması yarımada qamaçavı aqqında cinaiy işnen bağlı ola bile.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırımtatarlarnı bundan evel de bir qaç saatke yaqalağan ediler. Men de bunı yaşadım, altı saat, bir saat, 40 daqqa tutqan ediler. Bir çoq adam, faal olmasa da, Rusiye sıñırcılarınıñ diqqatını celp etken edi. Rusiyede talimler başladı, bir çoq adam bu üç saatlik talimlerge çağırılğan edi. Unutmayıq, Qırımda qamaçavğa qarşı cinaiy iş açıldı», – dep ayttı o.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppası (QUQG) bildirgenine köre, fevral 22-de Qırım kirişinde Rusiye mahsus hızmetleri qıtaiy Ukrainadan Qırımğa «Çonğar» kiriş noqtasından ketken genç qırımtatarlarnı yaqalay ediler.
Uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, erkeklerni «subet odalarına» alıp kete ediler.
Nariman Celâl bunıñ kibi şikâyetler şahsen oña kelmegenini bildirdi.
2015 senesi dekabr 21-de Poklonskaya bildirdi ki, Rusiye işğal etken Qırım ile memuriy sıñır qamaçavı aktsiyasınıñ koordinatorı, iş adamı Lenur İslâmov ğıyabiy şekilde sabotaj ile qabaatlana.
Dekabr 3-te mahkeme İslâmovnıñ mal-mülkini tevqif etti. ATR qırımtatar telekanalı, «SimSitiTrans» şirketi, «Cast Bank» bankı ve Apple tükânları oña aittir.
2015 senesi sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa aşayt malını alıp ketken yük maşinaları blok etilmege başlandı.
2016 senesi yanvar ortalarında Qırım qamaçavı aktsiyası formatını deñiştirdi. Qamaçav iştirakçileri «Asker» birleşmesi erkânında ukrain sıñırcıları ile beraber hızmet etmege azırlanalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ saytında iyün 30-da işğal etilgen Qırımğa ve Qırımdan turist kezintilerini yasaqlamağa çağırtqan petitsiyanı yerleştirdiler. Petitsiyanıñ müellifi Vasiliy Koval Ukraina şirketlerine Qırımğa turist kezintileriniñ teşkil etmeni yasaqlamağa, em de yarımadanıñ ziyaretine uyğun teşkerüvi ve Ukraina uquq qoruyıcılarınıñ ruhsetinen yaqın soy-soplarğa barmağa içün izin bermege teklif ete.
«Amerika Qoşma Ştatları ve Avropa Birligini örnek olaraq almaq ve öz vatandaşlarına (ve başqalarına) Qırımğa ve Qırımdan turist kezintilerini yasaqlamağa ve soy olğanını teşkergen soñ içki işler nazirliginde ruhset alıp, tek anda/mında yaqın soy-sopları olğanlarğa yarımadağa ve yarımadadan çıqmağa ruhset bermek», – dep aytıla petitsiyanıñ metninde.
Rejimniñ bozulması içün petitsiyanıñ müellifi «grajdanlarnı cedvelge almağa», soñra ise «sıñırnı er bir tarafqa keçmege yasaqlamaq» istey. «Ömürlik anda qalsınlar. Nezaret Çernobılde olğanı kibi olmalı», – dep aytıla petitsiyada.
Vesiqada Şimaliy Qıbrız tarafınıñ işğal örnekleri de ketirile, bundan soñ Qıbrız vatandaşlarına işğal etilgen yerlerni ziyaret etmege tahminen 30 yıl yasaq oldı.
Ukrainada Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa taşımalarnı yasaqlamaq içün bayağı çağırtmalar eşitile. Ukrain jurnalisti Roman Skrıpin yaqında Facebookta yarımadağa yolcu taşımalarınen ilânnıñ fotoresimini yayınladı ve Ukraina telükesizlik hızmetini bu vaqiağa diqqatını celp etmege çağırdı.
Dnepr valisi Boris Filatov Qırımda raatlıqnıñ reklamalarını yasaqlamaq niyeti aqqında bildire edi. Şeerde «Turist separatizm – STOP» areketi işlemege başladı, onıñ iştirakçileri Qırımda raatlıq reklamalarını üzeler.
Resmen Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ve esas Ukraina tarafınen naqliy alâqa 2014 senesinden berli qapalı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar faali Server Karametov Eski Qırımdaki yol qazasındsan soñ hastahanede vefat etti. Bu aqta iyünniñ 23-nde Facebookta faaller haber ete.
Daa evel Eski Qırımda qırımtatar faali Server Karametov ve qırımtatar Enver Arabaciyev yol qazasına oğrağanları aqqında haber etilgen edi.
Qırımdaki Rusiye MÇS ve Rusiye İİN saytlarında şimdilik bu hususnen bağlı iç bir malümat yoq.
Qırımtatar faali Server Karametov 2017 senesi avgustnıñ 8-nde Aqmescitte qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygozğa qol tutmaq maqsadınen keçirilgen bir kişilik piket sebebinden tutulğan edi.Oña qarşı eki dane memuriy protokol tüzüldi. Biri – «bir kişilik piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi.
Daa soñra Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Karametovğa 10 künlük memuriy tevqif cezası bergen edi.


text:
Avropa Birligi Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı uazattı.
Azatlıq Radiosı muhbiri Twitterde: «ABniñ Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyaları daa altı ayğa uzatıldı», – dep bildirdi.
Dekabrniñ 14-nde Avropa Birligi devletleriniñ liderleri Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ daa altı ayğa, 2018 senesi iyülniñ 30-na qadar uzatılmasını tasdiq ettiler.
Rusiye, Avropa Birligi liderleri tarafından Moskvanıñ Ukrainadaki stabillikni bozğan areketleri içün sanktsiyalarınıñ daa altı ayğa uzatılması boyunca qararnıñ qabul etilmesini er ceetten tenqit etti.
Rusiyege qarşı sanktsiyalar 2014 senesinde, Moskvanıñ Donbasstaki çatışmada oynağan rolü ve dünya ülkeleriniñ ekseriyeti tarafından tanılmağan Qırım ilhaqı içün qabul etildiler. Daa soñra sıñırlayıcı tedbirlerniñ qullanılması bir qaç kere devam ettirildi.


text:
2017 senesi dekabrniñ 6-sı vaziyetine köre, 11 sabıq Aqyar şeer şurasınıñ deputatına qarşı devlet hainligini işlev şübhesi ile qabaatlav aktları mahkemelerge yollandı.
Bu hususta, Qırım.Aqiqatnıñ malümat talabına cevapen Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ (SBU) Kütleviy haber vastaları ve cemaatçılıq ile munasebetler boyunca idaresi bildirdi.
SBUda, tahqiqat bölügi tarafından «Aqyar şeer şurasınıñ 56 deputatına qarşı Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-nci maddesi, 1-nci qısmı (Devletke hiyanet) ile közde tutulğan cinayetni işlev şübhesi boyunca16 cinaiy iş tahqiq etildi», dep qayd ettiler. Olardan 11 şahısqa qarşı açılğan 11 iş, mahsus azırlav tahqiqatınıñ yapılması tertibi boyunca qabaatlav aktlarınen beraber mahkemege yollandı.
SBU idaresinde, 45 kişige qarşı açılğan 5 tahqiqat işinde, şübhe altında bulunğanlar qıdırılğanı içün mahkemeden evelki tahqiqat toqtatıldı, dep ilâve ettiler.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası Qırım.Aqiqatqa, qabaatlavları mahkemege yollanılğan bazı sabıq Aqyar şeer şurası deputatınıñ soyadlarını bildirdi: Natalya Avseykova, Dmitriy Belik, Gennadiy Plotnikov, Aleksandr Antonenkov, Gennadiy Basov, Oleg Antonenkov, Nikolay Dudkin, Sergey Burşteyn, Andrey Grigoryev.
Mezkür deputatlar şimdilik açıq menbalarda izaat bermediler.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, 2017 senesiniñ dekabr ayındaki vaziyetine köre, Qırım Yuqarı Radasınıñ 75 sabıq deputatınıñ qıdırılğanı ilân etildi, dep bildire.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İlhaqtan soñ yarımadanı terk etken qırımtatarlarnıñ mülkü telüke astında, dep saya qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev. Onıñ fikrince, adamlarnı mal-mülklerinden marum qaldıra bileler. Bunı o Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende ayttı.
"Qırımtatarlarnıñ 10 %-ına yaqın, bizim qararlamamızğa köre 25-30 biñ adam, Qıımnı terk etti ve şimdi Ukrainanıñ qıtasında yaşay. Amma olar qaldırğan topraqlar telüke astındadır. Ekseriyet rus pasportlarını almağa mecbur oldı, çünki bu pasportnı almasalar, topraqnı, vatannı qaldırıp ketmek kerek. Bizim şiarımız ise: "Qırımda yaşa!", - dedi qırımtatarlarnı lideri.
Cemilevniñ özüniñ ise Bağçasarayda evi ve topraq payı qaldı.
"Bağçasarayda evim, oğlumnıñ evi bar. Qorantamızdan Rusiye vatandaşlığını kimse almadı, pasportlarımız yoq, demek, mülkümizni de tutıp ala bileler", - dedi o.
Rusiye, Qırımda Vladimir Putinniñ "sıñır bölgeleri" aqqında fermanı astına tüşken topraqlarnı tutıp alacaqları aqqında bildirdi.
Daa tafsilatlı Qırım.Aqiqatnıñ yañı yayınında seyir etiñiz.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasında qırımtatar halqı Birinci Qurultayınıñ 100-yıllığına bağışlanğan tantanalı oturışuv keçire.
Toplaşuv saat 15:00te (Qırımda saat 16:00) başlanacaq edi, dep bilidre Yuqarı Radanıñ matbuat hızmeti.
«Tedbirde belli siyasiy erbaplar, ukrain ve çetel diplomatik korpusı, qırımtatar çetel diasporası, ilmiy muessise ve cemaat birleşmeleriniñ temsilcileri iştirak etecek», – denilmekte haberde.
Daa evel Ukraina informatsion siyaset nazirligi ealige Qurultay ne olğanı ve qırımtatar milliy areketi içün onıñ tarihiy emiyeti aqqında ikâye etmek maqsadınen media kampaniyası başlatqan edi.
Qırımtatar halqınıñ Qurultayı -bir milliy qurultay olaraq, qırımtatar halqınıñ yüksek temsiliy organı sayıılmaqta.
1917 senesi dekabr ayında qırımtatar halqınıñ Qurultayı mavı tüstesi milliy bayrağını, Qırım hanlarınıñ taraqlı altın tamğa şeklindeki tuğrası ve milliy gimnini tasdıqlağan edi.


text:
Närsä büläk itergä? Awır soraw...isän keşegä bäyrämnär yıl sayın kilep tora, büläklärne saylaw mömkinlege yıldan yıl arta, anıñ qarawı – bu eş ber dä ciñeläymi.... Närsä soñ ul büläk? Berençe çiratta büläk ul – çın küñeldän, keşene uylap saylanğan ber äyber. Anıñ küpme torğanı da, qaysı kibettän alınğanı da ul qadär möhim bulmasqa tieş. İñ möhime – keşegä iğtibar - büläkne saylağanda çınnan da keşegä närsä kileşkäne, anıñ närsä yaratqanı, nindi isle may sipkäne, nindi töstä kiem kigäne, närsä aşarğa-eçärgä yaratqanı turında uylaw ul minemçä – iñ möhime.
Kemgä büläk saylaw ciñel?
Berär qızıq şöğele bulğan keşelärgä – şul şöğellärenä yaraqlı teläsä ni alıp bula, näq telägänenä ireşäçäksez. Aşarğa peşerergä yaratuçılar – kuxnya öçen yaña çıqqan här waq-töyäkkä dä söyenäçäk, göllär üsterüçelär – yaña orlıqqa şatlanaçaq, baqçada qazınırğa yaratqannarğa – köräk sabı da şäp büläk bula ala. Ä menä – miña inde ber ni dä kiräkmi dip toruçı äniegezgä, böten dönyanı satıp alırğa aqçası bulğan iptäşegezgä närsä büläk itergä? Yevropada bıyıl törle macaralar, qabatlanmas xällär büläk itü modada. Monda inde sez närsä büläk itkänne üzegez dä añlap betermäskä mömkin. Çexiädä yal könnärenä ilneñ könyağında şäräp vannaları belän sixät programmaların büläk itep bula. Şulay uq oçqıçtan sikerü, tawlarda cikkän etlär belän säyäxät qılu häm xattä..... ber kön çüp taşuçı bulıp eşläp alunı da büläk itep bula......Boları xalıq arasında ni qadär kötep alınadır, äytüe qıyın, ämma törle massazhlarğa vauçer, restoranğa çaqıru, kibetlärgä sertifikatlarnı xalıq monda inde küptän yarata. Eş urınnarında isä xucalarınnan xezmätkärlär büläkkä äyber tügel, ä iñ küp aqça kötä. xäzer bez bu söyläşüne Nail Alan belän bergä qazan uramnarında däwam itäbez.
Belgeçlär bu könnärdä arıp betep nervalarnı tuzdırıp büläk dip çapmasqa, ä bulğanına riza bulıp kübräk waqıtnı öydä ğailä, balalar belän ütkärergä kiñäş itä. Tämle itep aşarğa peşerergä, öyne bizärgä, kürşeñ belän utırıp çäy eçep nihäyät xällären belergä – yıl buyına waqıt citmägän eşlärgä waqıt tabu – ul da çın büläk bulırğa mömkin!!


text:
Ukrainanıñ şimdiki prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını saqlap qalması kerek olğan Ukrainanıñ şimdiki kursı ve esas printsiplerine qoltutmasına çağırdı.
Bu aqta o, öz ştabında bulunıp, aprelniñ 21-nde Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turında rey berüv yekünlengen soñ ukrainalılarğa muracaat etip ayttı.
«Birinciden, Ukraina demokratiyanıñ küçü ve esas Ukrainadaki telükesizlik anahtarı ola. Ekinciden, Ukrainasız Ukraina aqqında iç bir şey. Üçüncisi, Qırım – Ukrainadır. Bunıñ lafı da olmaz. Dördünciden, Rusiye Ukrainağa qarşı istilâsını toqtatıp, Ukrainağa ait Donbasnı qaldırmaq kerek. Öz toprağımızda Ukraina suverenitetni qaytarmaq kerekmiz. Rusiye Ukraina vatandaşlarını da qaytarmaq kerek. Ve eñ müimi, birlik olsaq, daa küçlü olurmız», – dep qayd etti Poroşenko,
Daa evel şimdiki prezident raqibi Volodımır Zelenskıynı saylavlardaki ğalebesi ile tebriklemege azır olğanını bildirdi.
Milliy exit poll malümatlarına köre, devlet yolbaşçısı saylavlarınıñ ekinci turında ğalebe qazanğan Ukraina prezidenti namzeti, tele alıp barıcısı ve şoumen Volodımır Zelenskıy tarafdarları ve taqımına teşekkürler bildirdi.
Saat 18:00-ğa qadar milliy exit poll malümatları belli oldı. Olarğa köre, alıp barıcı, şoumen Volodımır Zelenskıyge saylayıcılarnıñ 73,2%-ı rey berdi, şimdiki prezidenti Petro Poroşenkoğa – 25,3%. Saylayıcılarnıñ 1,5%-ı bülletenlerni bozdı.
Exit pollnıñ 20:00-ğa qadar malümatları saat 22:00-da aydınlatılmalı.
Milliy exit poll-2019 İlko Kuçeriv «Demokratik teşebbüsler» fondu, Kyiv içtimaiyat halqara institutı ve Oleksandr Razumkov Ukraina siyasiy ve iqtisadiy tedqiqatlar merkezi tarafından keçirildi.
Aprelniñ 21-nde Ukraina vatandaşları öz prezident namzetine qoltuttı. Saylav bölükleri saat 8:00-da açılıp, 20:00-da qapatıldı.
Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ saytındaki malümatqa köre, saylayıcılarnıñ 44,84%-ı Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turında saat 15:00-ğa qadar rey berdi.
Birinci turda Volodımır Zelenskıyge 5 714 034 saylayıcı (30,24%), Petro Poroşenkoğa ise 3 014 609 (15,95%) saylayıcı qoltuttı. Rey berüvde saylayıcılarnıñ 62,8%-ı iştirak etti.


text:
İlhaq etilgen Qırımda dekabr 6-sında mahkeme, ukrain faal Oleg Prıhodkonıñ tevqifini eki ayğa uzattı.
Advokat Nazim Şeihmambetov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgeni kibi, Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Yelena Holodnaya, Oleg Prıhodkonıñ tevqifini 2020 senesi fevral 10-una qadar uzattı.
"Oleg Arkadyeviç, oña qarşı IV Jeneva şartnamesiniñ normaları qullanmalı, dep bildirdi. Onıñce, bütün mahkeme - bu arbiy cinayet ve o Halqara mahkemede tahqiq etilecek, dep ayttı. O, oña qarşı açılğan davanın siyasiy sebepleri bar, dep israr ete", - aytıp berdi advokat.
Mahkeme oturışı qapalı şekilde keçirile edi, protsesske Prıhodkonıñ tuvğanlarını bile yibermediler.
Daa evel bildirile edi ki, rusiyeli Maliyeviy nezaret hızmeti, Oleg Prıhodkonı ekstremist faaliyetine ya da terrorcılıqqa ait olğan şahıslarnıñ cedveline kirsetti.


text:
Oktâbr 12-de yaqalanğan Teymur Abdullayevge Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesi apis cezasını berdi. Bunı Qırım advokatı Emil Kürbedinov Facebookta bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, Teymur Abdullayev 2016 senesi dekabr 11 kününe qadar apiste yatacaqtır.
«O, Aqmescit SİZOsında yatacaq! Daa dört kişi boyunca üküm çıqarılmasını bekleymiz. Teymur birinci oldı», – dep ayttı Kürbedinov.
Qırımda çarşenbe künü, oktâbr 12-de, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Qırımtatarlarnıñ advokatları ve Rusiye kütleviy haber vastaları beş tintüv aqqında bildirdiler.
Qırım siyasetşınası Yeleonora Dülber Facebook saifesinde oktâbt 12-de sabadan Rusiye uquq qoruyıcıları kelgen insanlarnıñ adlarını ve yaşağan yerlerini yazdı.
«Tintüv keçirilgen qırımtatarlar cedveli: Rustem İsmailov, 32 yaşında, Boğurça (Kamenka), Abdullayev Uzair, 42 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Abdullayev Teymur, 41 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Cemadenov Emil, Saledinov Ayder», – dep bildirdi Dülber.
Qırım advokatı Emil Kürbedinov bildirdi ki, Qırımda yaqalanğanlar «terrorizm maddesi» boyunca şeklene.
«Timur Abdullayev 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca qabaatlana, Üzeir Abdullayev, Rustem İsmailov, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca qabaat berile», – dep ayttı advokat.
Qırım jurnalisti Lilâ Bucurova Facebookta bildirdi ki, «Bizim balalar» cemaat areketi oktâbr 12-de Qırımda yaqalanğanlarnıñ balalarını baqacaq.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımlı ukrain yırcısı Jamala Ukrainanı «Eurovision-2016» yır yarışında temsil etecek: final neticeleri böyle oldı.
Jüri qırımlı yırcığa 2-nci yer bergen olsa da, seyircilerniñ reyleri müim oldı: rey bergenlerniñ 37% Jamalağa qoltuttı.
Jamala dörtünci olaraq çıqışta bulundı. Finalğa 6 kişi keçken edi.
Jamala «1944» yırını taqdim etti. Bundan soñra qırımlılarnı qırımtatar tilinde selâmladı.
Jüri azası Ruslana Lıjiçko qayd etti ki, «Jamala maña kene tesir etti». «Bu bugün azap çekken Ukrainadır», – dedi Ruslana Jamalanıñ yırı aqqında.
Jüriniñ diger azası Konstantin Meladzeniñ qayd etkenine köre, Jamala «Eurovision-2016» yarışında Ukrainanı temsil ete bile. Aynı vaqıtta o, Jamala taqımınıñ işini ve çıqışını tenqit etti.
Çıqışıñıznı kördik, yırıñız – ayrı ikâye, sanalaştıruv – ekinci ikâye, siziñ tış körünişiñiz ve anteriñiz – üçünci ikâyedir. Bu üç ikâyeniñ bir-birine alâqası yoq, bir-birinden mustaqil şekilde yapılğanlarKonstantin Meladze
«Çıqışıñıznı kördik, yırıñız – ayrı ikâye, sanalaştıruv – ekinci ikâye, siziñ tış körünişiñiz ve anteriñiz – üçünci ikâyedir. Bu üç ikâyeniñ bir-birine alâqası yoq, bir-birinden mustaqil şekilde yapılğanlar, çünki yırnı bir insan yazdı, sanalaştıruv diger insanğa ait, anter – üçünci insannıñ işidir. Eurovisionda taqım ile beraber ğalebe qazanmaq mümkün, taqımnen beraber çalışmaq kerek, taqımğa işanmaq kerek, adamlarnı celp etmek kerek, er bir müim bir yer ala... Bu anterde, bu körüniş ile bir «Eurovisionda» ğalip çıqamamız», – dep ayttı o.
«Zayıf yer – anter», – dep şaqalaşmağa tırıştı Jamala.
Meladze devam etti. «Yarı finaldan finalğa qadar progress olğanını körmeyim. Mart 5-ke qadar böyle bir taqıp toplap, er taraflı azırlanmağa tileyim», – dep ayttı Meladze.
«1944» raqamı siyasiy bir oyun olaraq qabul etile bileAndrey Danilko
Jamala ise «kerek olsa, yapacağını» ayttı.
Prodüser, bestekâr Andrey Danilko yır metnniñ eser adına bağlı olğanını tenqit etti.
«1944» raqamı siyasiy bir oyun olaraq qabul etile bile. Buña yol bermemek içün, belki, bundan vazgeçmek kerek edi», – dep qayd etti o.
Jamalanıñ aytqanına köre, bu raqam – «hatıradır, aynı o sene biñlerce qırımtatarınıñ taqdirini deñiştirdi».
Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolkonıñ fikirince, Jamala qırımtatar halqına qarşı yapılğan cinayetlerni bütün dünyağa hatırlata bile.
Qırım sakinleri rey berip olamadılar
Qırım sakinleri rey berip olamadılar, çünki 2014 senesi Rusiye işğal etken yarımadada ukrain operatorları çalışmay.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dedi ki, Qırımdaki operatorlar yarımada sakinlerine Ukraina içün rey bermege izin bermediler.
200 million seyircini qaplap alğan dünyanıñ 40 memleketinde «Eurovision» er yıllıq yır yarışı büyük diqqat celp ete ve keçken yarışta ğalebe qazanğan yırcınıñ memleketinde keçirile.
2005 senesi «Eurovision» Ukrainada keçirilgen edi. 2004 senesi Ruslana Lıjiçko ğalip çıqqan edi, bu sebepten de Ukraina halq artisti unvanını qazandı.


text:
Semberdä ana tele bäygese uzdı
23.04.2007
Anı “Aqbars” isemle Tatar yäşläre üzäge oyıştırdı. Citäkçese İldar Usmanov äytüençä, bu çara “Bez tatarça söyläşäbez” digän programma buyınça berençe adım.
Qazanda 26-aprel’dä Tuqay könnärenä çaqırdılar. Anda da başqa töbäklär wäkilläre arasında üzebezne kürsätergä isäp. Berençe-ikençe urınnarğa omtılmasaq ta, soñğılar rätendä bulmabız, dip ömetlänäbez – dide ul.
Çara ölkä üzägeneñ tön’yak öleşendä urnaşqan 28-mäktäptä buldı. Anda, xucalardan tış, Zöyaaryağı rayonınıñ – 55-nçe häm İdelaryäğınnan Tatar etnomädäni komponentlı 91-mäktäp balaları qatnaştılar. Bäyge qatnaşuçılarnıñ üzläre belän tanıştıruınnan başlandı. “Perezentatsiä”, didelär.
Çığışlarnıñ mäğnäse – köndäşlärgä dä uñış teläw. Ciñep çığudan möhimräge — izge ana teleneñ abruyın kütärü, anı saqlap qalu.
55-mäktäp balaları üzlären “Bolğar qızları” dip täqdim ittelär, 91-nçenekelär — “İdel”, xucalar “Xıyal” dip atağannar üz törkemnären.
Programma küpqırlı biremnärdän tözelgän: ayırım temalarğa mäqällär, tatarnıqıların urısçağa tärcemä itü häm kiresençä – urısçadan, mäqälneñ berençe öleşenä qalğanın östäw, çiklängän waqıt eçendä törle şartlarda (tramvay, kitapxanä, ğailädä) dialoglar tözü, ”Äpipä”ne biep kürsätü, birelgän temağa şiğerçek yazu…
Oyıştıruçılar öy eşe sıyfatında xikäyäçek tözergä dä quşqannar ikän. Anda qullanıştan töşep qala yazğan 10ap iskeräk süz, xatın-qız isemnäre, şulay uq cirle dialekt süzläre dä bulırğa tieş ikän. Törkemnär şulay uq üz köndäşlärenä tatar ädäbiätı buyınça sorawlar da äzerläp kilgännär. Bu ike biremdä dä uqıtuçılar qulı sizelerlek buldı, yuğisä. Äzer sorawlarğa cawaplar isä – alar yärdämennän başqa.
Ber ğibrätle mizgel: 3 törkemgä dä 2 minut eçendä Şekspirnıñ “Bıt’ ili ne bıt’ – vot v çem vopros” digänen tatarçağa tärcemä itärgä quşıldı. Uquçılar menä nindi tärcemälär täqdim ittelär: “Yäşärgäme, yäşämäskäme – menä soraw”, “Bulırğamı, ällä bulmasqamı – menä närsädä soraw, “Bulırbız yäki bulmabız – soraw şunda”. Monısın urısça uylap tatarça söyläşergä tırışu çağılışı dip tä sanarğa buladır. Çönki tatar balaları çit illär ädäbiäten ana telendä öyrängän “borınğı” zamanalarda bu täğbir “Yäşäwme ällä ülemme – menä qayda mäs’älä”, dip birelä ide. Äxmät Fäyzi tärcemäsendä.
Alda Tuqay könnäre torğanğadır inde, anıñ şiğerlären uqu buyınça da bäyge uzdı. 55 häm 91-mäktplär balaları cılı tä’sir qaldırdılar.
Ä menä 28-mäktäpnekelärneñ totlığa-totlığa urıs aksentı belän tatarça şiğır uquları – qızğanu xisläre dä uyatırlıq buldı.
Äye, şatlanırlıq tügel. Çönki biredä ana tele fakul’tativ formasında ğına öyränelä. Direktor Äsgat’ Fäizev isä älege sülpänlekne ata-analar telämäwe belän añlata. Çüpräle, Bua yaqlarınnan kilep urnaşqan tatarnıñ dürtençe buını äti-änilär inde, üzläre dä urıslaşqannar, di direktor…
Yaña şähärdäge 91-nçe häm Zöyaaryağınıñ 55-nçe mäktäpläre ber çamalı kürende. Az ğına ayırma belän 55-nçese aldanraq bulğanğa, aña berençe urın birelde. Säbäbe isä – balalarnıñ öydä ana telendä aralaşuı. Wırıpay bistäseneñ uramnarında da älegä tatar tele xökem sörä. 91-mäktäp balaları isä awıldan gigant zavod “Aviastar” tarafınnan suırıp alınğan tatarnıñ ikençe yäki öçençe buını ğına – anda da ğailädä üz telendä aralaşuçı ğailälär baytaq. Älegä…
Ayrat İbrahim, Sember


text:
«Tış işler maydanı» fondunda bildirilgeni kibi, Qırımnıñ «vatandaşlıq qamaçavı» inşaat, gemilerniñ bozuluvı sayesinde yapıla bile.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa fondnıñ eksperti Yuriy Smelânskiy Qırım qamaçavı iştirakçileriniñ Keriç keçitiniñ işini toqtatmaq planları aqqında bildirüvlerini izaatlap ayttı.
«İşğal etilgen territoriya ve işğalci-memeleketniñ qıtaiy qısmı arasında alâqanı tek diversiyalarnıñ vastası ile bölmek mümkün», – dedi Smelânskiy.
«Boğaznıñ eki noqtası arasında areket etken gemilerge qarşı diversiyalarnıñ etilmesi mümkün», – dep qoştı o.
Ekspert şunı da qoştı ki, «qamaçav iştirakçileriniñ işğal etilgen territoriyağa irişimi ve anda nasıldır bir areketleriniñ etilmesi boyunca imkânlarına qıymet kesemez».
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov aytqanı kibi, Qırımğa mal, erzaq ve elektrikniñ ketirilmesi toqtatılğanından soñ, yarımadanıñ «deñiz qamaçavı» başlanır, şu cümleden Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arterriyası olğan Keriç keçitiniñ qamaçavı da
Qırımda İslâmovnıñ aytqanını daa izaatlamadılar.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
Rusiye akimiyeti qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı 8 yılğa apiske alıp, işğal etilgen Qırımda «bütün qırımtatarlarnı ezip çıqacaq ola». Böyle bir fikirni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov sentâbrniñ 11-de Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Maalesef, üküm sert olacağını er kes bile edi. Bizler epimiz, şu cümleden Ahtem Çiygoz, üküm qanunsız, adaletsiz olğanını bilemiz. Böylece, bütün qırımtatarlarnı ezip çıqacaq olalar. Ahtem Çiygoznı qorquzmağa istemeyler. Qırımtatar halqına qarşı areket eteler», – dedi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, işğal etilgen Qırımda Ahtem Çiygozğa qarşı yapılğan qanunsız areketler «Avropa insan aqları mahkemesine bu qanunsız areketlerni lâğu etmege imkân berir».
Sentâbrniñ 11-de Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı 8 yılğa azatlıqtan marum etti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Yarımadada eñ büyük taşıyıcılardan biri olğan «SimSitiTrans» yolbaşçılığı şirketke yaqında kelgen uquq qoruyıcılarnıñ ziyaretini basqı olaraq tanıy. Bu aqta «SimSitiTrans» müdirliginiñ «15 minut» haber saytında aşkâr etilgen beyanatında aytıla.
Memuriyet Qırım Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ «fevral 1 künü şirkette iç bir» maski-şou» olmağanı aqta aytqan sözlerinden çorlana, prokuror degeni kibi, «SimSitiTrans» ofisine silâlı insanlar «yolbaşçılıqqa tapılğan bozuluvlar aqqında qararnı bermek» maqsadı ile keldi.
«Rostransnadzor» temsilcileriniñ ve prokuratura, FSB hadimleriniñ 2016 senesi fevral 1-de «SimSitiTrans» şirketinde etken areketleri vekâletlerniñ suistimalı ile etilgen ve bütün qanuniy talaplarnıñ çerçivesinden çıqa», – denile şirketniñ beyanatında.
«Qanuniyetniñ ve vatandaşlarnıñ anayasa aqlarınıñ bozuluvını Qırım eñ büyük naqliyat şirketiniñ yolbaşçılığı ve hadimlerini qorquzmaq maqsadı ile añlatmaq mümkün. Şirkette bir 400 insan çalışa ve olarnıñ işine Qırım paytahtınıñ içtimaiy sağlığı bağlı. Fikrimizce, qanunnı qorçalamaq mecbur olğan organnıñ hadimleriniñ qanunsız areketleri şirketni qapatmaq içün oña basqı etmek maqsadı ile yapılğan», – deyler «SimSitiTrans»ta.
Fevral 1-de Aqmescitte silâlı belgisiz insanlar «SimSitiTrans» naqliye müessisesiniñ işini blok ettiler. İş adamı Lenur İslâmovnıñ fikirince, silâlı insanlar qorquzmaq içün keldiler.
OOO «SimSitiTrans» şirketini iş adamı, Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ koordinatorı Lenur İslâmovnıñ adı ile bağlaylar. Onıñ ATR telekanalı eskiden bu binada yerleşken edi. Qırımda İslâmovğa qarşı cinaiy iş açıldı. İş adamınıñ Qırımdaki mal-mülki tevqif etildi.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye prokuraturası teşkerüv keçirip, müessisege berilgen para cezaları aqqında bildirgen edi.


text:
Aqmescit (Simferopol) boyunca Yol areketi havfsızlığı devlet inspektsiyası bölüginiñ müdiri Sergey Pedan salı künü keçirilgen operativ-hocalıq toplaşuvında şeer memuriyeti yolbaşçısı Gennadiy Baharevge Aqmescit aylançıq yolunı ve Yaltinskaya soqağını tamir etken şirketke şikâyet etti.
Pedannıñ sözlerine köre, işni ömürge keçirgen şirket areket havfsızlığını teminlemey ve tamir işleri alıp barılğan zonasını donatmay.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Kelecek sene devamında Qırımda elektrik fiyatları Rusiyedeki fiyatlarğa qadar ösecek. Bunı noyabr 25 künü Qırımdan Rusiye Devlet Dumasına saylanılğan deputat Mihail Şeremet bildirdi, dep haber ete Novosti Krıma agentligi.
Şeremetniñ sözlerine köre, qomşu Rusiyede elektrik fiyatları eñ azından eki qat paalıcadır.
«Bizler şimdi dotatsiya alamız, lâkin 2017 senesi devamında bizde üç ayda bir, fiyatlar kösterilecek ve umumrusiye fiyatlarına teñ kelecek», – dedi Şeremet.
Onıñ sözlerine köre, elektrik fiyatlarınıñ paalılaşması Qırım sakinkeriniñ bolluğına tesir etmez.
«Ealige bu tesir etmez, çünki bizde dotatsiya ve tazminatlar olacaqtır. Bellesem, biz bu vaqıtnı ağırlıqsız keçermiz», – dep büyürdı o.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda, 2016 senesi baarde Rusiyeden keçirilgen elektrik köpüriniñ üçünci pıtağı işke keçirilgen olsa da, ışıq söndürüvleri devam ete. 2015 senesi dekabr ayından başlap, elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa esas Ukrainadan elektrik aqımı ketmey. Şimdi Qırım özü çıqarğan energiyasını, Rusiyeden ketirilgen generatorlar ve Kubanden keçirilgen energetik köpürden kelgen energiyanı qullana.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Keçken künü Qırımda 211 koronavirus hastası qayd etildi, 38-iniñ hastalıq alâmetleri yoq, dep haber ete Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
«150 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 61-i daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı. Keçken künü yañı koronavirus yuqunçı tedqiqlerini yapqan bütün laboratoriyalar 3973 insannı teşkerdi. Umumen 8275 insan tüzeldi», – dep aytıla içtimaiy ağlardaki haberinde.
Rospotrebnadzor yolbaşçısı Anna Popova işğal etilgen Qırımda yañı koronavirus yuqunçı hastalıq seviyesini «bayağı yüksek» dep adlandırdı. Daa bir afta evelsi Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresi Qırımda COVID-19 hastalarınıñ sayısı artmay, dep bildirgen edi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qara deñizge №2 NATO Daimiy mina qarşı gruppasınıñ flagmanı kirecek, Almaniya Arbiy Deñiz Quvetleriniñ FGS Werra (A 514) gemisi. Bu aqta fevral 15-inde “Çetel işler maydanı” közetüv gruppası, “Qara deñiz strategik tedqiqatlar İnstitutı” ve BlackSeaNews muarrireti bildire.
BlackSeaNews muarriri Andrey Klimenko şahsiy Facebook saifesinde bildirgeni kibi, cuma künü saba FGS Werra yaldayıcı bazası İstanbul boğazına kirip, İstanbul iskelesine turdı.
“”Elba” tipindeki altı yaldayıcı baza (404 leyhası) deñizde raketalı kater, torpedalı katerlerniñ bulunmasını temin etecek. Bu gemilerniñ esas vazifesi - cihaz ve silânıñ tamirlevi, gemilerniñ yaqıt, erzaq malları, silâ, yedek teminatı, kerekli vaqıtta elektrik energiyasınen de”, - qayd etti Klimenko.
FleetMon gemi ve limanlar malümat bazasında bildirilgeni kibi, FGS Werra (A 514) gemisiniñ uzunlığı 101 metr, keñligi ise 15 metr, o 1993 senesi yapılğan edi. 3586 tonnağa qadar yük kötere bile.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti işğal olunğan yarımadanı terk etken qırımtatarlarnıñ aqlarını yañı avaleler ile sıñırlap, olarnı horlay.
Bunı Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyası devamında Yevromaydan-Qırım areketiniñ idarecisi Andriy Şçekun, mecburen köçip kelgenler içün içtimaiy ödemeleriniñ yañı şartlarını izaatlap bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Cemiyetniñ ğayreti sayesinde köçip kelgen şahıslar aqqında qanun qabul etildi. Oña köre, akimiyet köçip kelgenlerge yardım leyhalarını çıqarmalı. Amma bunıñ yerinde biz işbu qanunnı sıñırlağan diger avaleni köremiz. Mında aytılğanı kibi, dekabr 31 kününe qadar qayd olunmağanlar belgilengen para yardımından marum qalacaqtır. Bu ne demek? Eger de insanlar yanvar 17 künü çıqsalar? Yani, olarnıñ destek aqları olmazmı? Bugün devlet akimiyeti, ükümet ve şahsen Arseniy Petrovıç (Yatsenük – muar.), bu avalelerge imza qoyıp, qırımlılarnı horlay», – dey Şçekun.
Ukraina Nazirler Kabineti № 637 avalesi ile Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerni nefaqa, stipendiya ve diger ödemelerniñ tölenilmesi boyunca yañı şartlarnı belgileyler. Eger de qırımlılar dekabr 31-ne qadar qayd etilmese, devletten maliyeviy yardımdan marum qalır.


text:
Rusiyeniñ qanunlarına köre, ilhaq etilgen Qırımda bir kişilik piketler, vatandaşlarnıñ öz fikrini ifade etmek içün qullanıla bilecek az sayıda qalğan imkânlardan biridir. Lâkin olar keçirilgende bile Rusiye telükesizlik hadimleri yaqalanuv ve protokol tizüv içün manaçıqlar tapa, ve mahkemeler insanlarğa qarşı cöremeler tayin eteler. 2017 senesinde yarımadada yüzden ziyade bir kişilik piket keçirildi. Olardan soñ mahkemeler, cemisi 1 million (426 biñ hrivna) qadar olğan cöremelerni tayin ettiler.
Qırım aq-uquq qorçalayıcısı Lilâ Gemeci, Qırım.Aqiqat Radiosı efirindeki «Azatlıq aqqı» programmasında Qırım sakinlerine bir kişilik piketlerniñ doğru keçirilmesine dair tevsiyeler berip, nege aqqıñız olğanını, onıñ ötkerilmesi esnansında özüñizni nasıl tutmaq keregiñizni ve piketni qayda keçirmek yasaq olğanını añlata.
Adliyeci, bir kişilik piketni keçirmek aqqı Rusiye Anayasası tarafından garantiya etile; barışıqlı tarzda, silâsız toplaşmaq ve öz fikrini fade etmek – vatandaşlarnıñ tutıp alınmaz aqqıdır, dep qayd ete.
Lilâ Gemeci, bir kişilik piketni nasıl keçirmek kerekligini añlata.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Piketniñ keçirilmesi içün, umumen, uzlaşuv hususiyeti degil de, haberdar etüv hususiyeti has. Bir kişilik piket ise haberdar etilmesini de talap etmey. Bu nenen bağlı? İhtmal ile qanun çıqarıcıları bunı, bir kişilik piketlerniñ, diger kütleviy tedbirlernen qiyas etilgende, çoq problemalar doğurmağanları: cemiyetteki tertipni bozmağanları, naqliyat vastalarınıñ areketine keder etmegenleri ve ilâhre ile bağlı sayğandırlar», – dey.
Onıñ aytqanına köre, er bir aqılbaliğ ve bu devletniñ vatandaşlığı olğan insan, öz fikirni ifade etmek içün bir kişilik piketke çıqmaq mümkün.
Bir kişilik piket iştirakçisiniñ kezmege, türlü akrobatik areketler yapmağa, oyun töşemege ve davuş quvetleştirici cihazlar qullanmağa aqqı yoq
Adliyeci: «Aynı zamanda onıñ yanında körgezme teşviqat vastaları: transparantlar, bayraqlar, bir de-bir bannerler olmaq mümkün. Bir kişilik piket, onıñ esnasında iştirakçisiniñ kezmege, türlü akrobatik areketler yapmağa, oyun töşemege, davuş quvetleştirici cihazlar qullanmağa aqqı olmağanı ile ayırılıp tura. O, öz fikrini yalıñız transporantlar vastasınen ifadeley bile. Elbette bu, ideal varianttır», – dep añlata.
Aq-uquq qorçalayıcısı, bugün Qırımda insannıñ bir kişilik ya da kütleviy piketke çıqqanına baqmadan, bunıñ kibi er bir areket, ruhset berilmeden keçirilgen kütleviy tedbirler ile teñ sayıla.
O: «Bir kişilik piket bir qaç kişi tarafından keçirilse, qanunğa binaen, olar bir-birinden olduqça uzaq mesafede bulunmaq kerekler. Rusiyede bu norma, munasip şekilde bu tedbir ötkerilgen şeerniñ belediyesi tarafından tayin etile. Piket iştirakçileri bir-birini köre bilecek mesafeden daa uzaq bulunmaq kerekler», – dep añlata.
Bir kişilik piket bir qaç kişi tarafından keçirilse, iştirakçiler bir-birini köre bilecek mesafeden daa uzaq bulunmaq kerekler
Adliyeci, piket keçirilgende, vatandaşlıqnı tasdiqlay bilmek için iştirakçisi yanında pasportı olmaq kerekligini hatırlata. Ondan ğayrı, uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimlerinde nasıldır talaplar ya da qabaatlavlar bildirmek içün sebep olmasın deye, içki içmemege, piket iştirakçisiniñ fikrine qol tutqan adamlarnen laqırdı etmemege tevsiye etile.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Transporantıñızda yazılğan şeyni iza etmek isteseñiz, uquqqoruyıcı organlar tarafından buña, kütleviy piketniñ ötkerilmesi olaraq qıymet kesile bilecegine azır oluñız. Ve bunıñ içün de siz mesüliyetke çekilmek mümkünsiñiz», – dey.
Bir kişilik piketler qanunğa boysunılıp, şekil, munderice ve yerge riayet etilip ötkerileler.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Piketniñ keçirilmesi içün yasaq olğan yerler – mahkemeler ve memuriy muessiselerniñ binaları, bu binalarnıñ yanındaki territoriyalar, magistraller ve yol keçitleri, siziñ tarfanıñızdan naqliyat ya da piyadelerniñ areketine keder etile bilecek yerlerdir. Bütün qalğan yerlerde piket keçirmek mümkündir», – dep yekün çeke.
Daa evel Rusiye advokatı Nikolay Polozov, sorğulanğan şahısnıñ, şübheli ya da qabaatlı tanılğanda tahqiqatçıda yapılğan sorğu vaqtında özüni nasıl tutmaq keregini añlattı, advokat Aleksey Ladin ise, şaat olaraq sorğuğa davet etilgende neler yapmaq keregiñizni ikâye etti.


text:
Cumaertesi künü Kiyev civarındaki Vasilkov rayonında cermay bazasında kene yanğın başladı, dep haber ete fevqulâde vaziyetler Devlet hızmeti.
24 insan ve dört avtotsisterna yanğınnı söndüreler.
Vasilkov şeeriniñ yolbaşçısı Sergey Sabov Facebook saifesinde bildirdi ki, eali içün telüke yoq.
«Bugün saat 11.30-da BRSM savutı yanmağa başladı. Kimse zarar körmedi. Vasilkov ealisi içün telüke yoq. Fevqulâde vaziyetler hızmeti savutnı suvuta. Yel tumannı Glevaha ve Kiyev tarafına alıp kete», – dep yazdı o.
Malüm olğanı kibi, cumaertesi künü, iyün 13-te, cermay bazası kene yanmağa başladı.
İyün 8-de yanğın yüz bergen edi, beş kişi elâk oldı ve 15 insan yaralandı.


text:
Qırımda Rusiye Qara deñiz flotunıñ deñiz aviatsiyasınıñ tahminen 20 uçağı ve vertolötı Opuk poligonı rayonında oquv bomba atuvı ve raketa ateş açmanı keçirdi.
Bu aqta Qara deñiz flotunıñ malümat teminlenmesi bölüginiñ müdiri birinci rang kapitanı Vâçeslav Truhaçev bildirdi.
«Qırımda Opuk deñiz desant poligonınıñ rayonında Be-12, An-26 uçaqları ve Ka-27 vertolötları oquv bomba atuvını, Mi-8 vertolötları ise, idare etilmegen ava raketalarınen yalı nişan noqtalarına ateş açtı. Oquvda 20-den ziyade uçqan alet işletildi», – dep ayttı Truhaçev.
Onıñ sözlerine binaen, oquv bomba atuvları ve raketa ateş açmaları deñiz aviatsiyası ayrı qarışıq aviatsion polkunıñ uçma taktik oquvı çerçivesinde keçirildi.
Oquv devamında qayıqlarğa qarşı Be-12 uçaqları ve Ka-27PL vertolötları faraziy duşmannıñ suvaltı gemisini tapma ve yoq etmeni ömürge keçirdi, asker endirme içün uruşnıñ keçirilmesi ve ava askerleriniñ endirme ve zembil vatsasınen endirme vaqtında gemi quvetlerine destek kösterme vazifelerini becerdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy bayrağı uzun tarihten keçti: qadimiy zamandan ve yasaq etilgeni vaqıtlardan – öz halqınen birlikte tiklengenine ve taqvimniñ hususiy kününe qadar.
«Bizler Tirana şeerinden Makedoniyağa kete edik. Şeerniñ soqaqlarına Arnavutlıq bayraqlarından tesirlengen edim. Üzerinde qara qartal çizilgen qırmızı sancaqlarnıñ sayısı büyük edi. Er bir evniñ üzerinde bayraq pekitilgen edi. O zaman tüşüncege daldım: demek ki, arnavutlar öz birdemligini köstermek içün o qadar ğayret ete ve öz timsallerini ürmet ete», – dep, Qırımtatar Milliy bayraq Kününiñ tesisçilerinden biri Eskender Bariyev, 2007 senesiniñ seyaatını hatırlay.
Üç yıldan soñ ise – iyünniñ 26-nda – bir künde biñlernen qırımtatar bayraqları bir-çoq devletlerniñ soqaqlarında er sene köterilecek.
Tarihke dalsaq, qırımtatarları öz milliy timsalini asırlar devamında taşığanını ögrenirmiz.
«Çoqusı asılzade sülâlelerniñ öz timsali bar edi, amma bayraqnıñ temeline Giraylar sülâlesiniñ tuğrası – tamğa alındı. 1917 senesi birinci Qırımtatar Milliy Qurultayında bu timsal, o zamanğa köre, devlet bayrağı olaraq qabul etilgen edi. Tarihnı daa teren araştırsaq, Qırım Hanlığınıñ umumdevlet sancaqları yoq edi, kerçekten, aman-aman er bir sülâleniñ öz sancaqları ola edi. Giraylarnıñ sancağı ise, olar üküm etkenleri ve qırımtatarlarnıñ devletçiligi olarnen bağlı olğanı sebebinden seçilgen edi», – dep tarif ete Bariyev.
Kök yüzüniñ alâmeti olğan mavı renk çoqusı türkiy halqlarda rast ketirilmek mümkün. Tamğanıñ manası ise farqlı şekilde iza etile: o kökte uçqan şainge beñzey; bir fikirge köre, bu terazedir – barışıq, adalet, fikirdeşlik timsali; tamğa – bir taraq olğanı da aytıla. Bu izaat farqlılığı, Bariyevniñ fikirine köre, soy resilerinen bağlı olmaq mümkün – Qırım Hanlığı devirinde er bir aileniñ tamğası özcesine tasvir etile edi.
1917 senesi bayraq içün standart qabul etilgen edi – mavı bayraq ve sol taraftan üstteki köşede tamğa. O zaman bayraq devlet bayrağı olaraq qabul etilden ediEskender Bariyev
«Uzaq mazige baqılsa – ne sebepten sülâlelerniñ timsalleri farqlı ola edi – öz otarı olğan aileler ayvanlarını hususiy işaretlernen belgiley edi – tuğranen, onıñ çeşitlerinen. Giray hanlarnıñ bayraqlarında ise tamğa ortada yerleştirile edi. 1917 senesi bayraq içün standart qabul etilgen edi – mavı bayraq ve sol taraftan üstteki köşede tamğa. O zaman bayraq devlet bayrağı olaraq qabul etilden edi».
Böyle añlavnen mavı sancaq kommunistlerniñ kelgenlerine qadar qullanılğan edi. Olar 1929 senesi Qırımnı qızıl basmanen işaretlep üzerine «QSŞC» ve «RSFSR» yazıp qoydılar. Tamğalı mavı bayraq ise «burjua-milletçi» olaraq ilân etilgen edi.
Sovetler vaqıtında, Qırımda yaşap, sancaqnı gizlep saqlağanlar telüke astında ediEskender Bariyev
«Qurultaynıñ İcra komitetiniñ yolbaşçısı olğan Noman Çelebicihan (1885-1918 seneleri yaşağan – QA), tutıldı, idam etildi, parçalanıp, Qara deñizge atılğan edi. Onıñ çoqu safdaşları taqip etildi ve öldürüldi, bazıları icret etti. Kommunistlerniñ ğayesini desteklegenler ise 1937 senesi basqığa oğratılğan edi, o zaman qırımtatar müneverleri yoq etilgen edi. Sovetler vaqıtında, Qırımda yaşap, sancaqnı gizlep saqlağanlar telüke astında edi», – dey Bariyev.
Soñra sürgnlik oldı, (18 mayıs 1944 senesinden) Orta Asiyağa oğrap, qırımtatarlar öz milliy menligini köstermek imkânlarından marum etilgen edi, Qırımnıñ tamır halqı yoq etilmek telükesinde yaşadı.
«Sürgünlik yerlerinde de bayraqnı evde saqlamaq telükeli edi... 1970-80 seneleri çoqusı qırımtatarları öz bayraqları aqqında haberdar degil edi. Mayısnıñ 18-nde, matemni bildirmek içün, failler gizli şekilde yüksek binalarda, direklerde qara bayraqlarnı asıp çıqa edi. Böyle etip, adamlar 1944 senesi mayısnıñ 18-nde başlatılğan sürgünlikke qarşı narazılıq bildirip, sürgünlik qurbanlarını aña edi», – dep añlata Bariyev.
Özü de hatırlay ki, qırımtatar milliy areket iştirakçileriniñ qorantasında büyügen olsa da, qırımtatar bayrağı aqqında ancaq 1991 senesi ögrengen edi. O vaqıtları ailesi Qırımğa qayta edi.
Qırımtatar bayrağını milliy bayraq olaraq qabul etmek qararı o senesi keçirilgen endi ekinci Qurultayda qabul etilgen edi.
Bayraqnıñ özü o zaman keñiş darqatılmağan edi: sürgünlikten soñ, tuvğan topraq tutıp alınılğan soñ, yıllar devamında ğurbetlikte, sıñırlar ve yasaqlar şaraitinde yaşap, Qırımğa avdet etken qırımtatarlarnıñ evlerinde bir müddet tamğalı mavı milliy bayraq daa peyda olmağan edi.
«Türkiyege öz vaqıtında icret etkenler – Türkiyedeki diaspora vekilleri yardımcı oldı. Birinci Qurultayda qabul etilgen bayraqnıñ şekili olarda er zaman qullanılğan eken. Olarnen bağlana bilgen soñ, olar Qırımdaki semetdeşlerge milliy bayraqnen bağlı olğan bilgi ve ananelerini teslim etti», – dep hatırlay fail.
Qırımtatarları bu temsilni masalarda, evleriniñ divarlarında pekitip başladı, ballar şeritlerden tamğa örüp başladı, ustalar bu qadimiy timsalni öz mahsulına yerleştirdi. Böylece bayraq öz milletinen birlikte ğayırdan tiklenip başladı.
2000-ci seneleride gençler faal surette halqnıñ tarih ve medeniyetini avesnen ögrenip başladı
2000-ci seneleride gençler faal surette halqnıñ tarih ve medeniyetini avesnen ögrenip başladı. «Bu seniñ memleketiñ – tuvğan Ukraina» aktsiyası er sene yaşlarnı toplay edi. Bütün Ukrainadan toplaşqan failler Qırım dağlarınıñ töpesine köterile edi, kelecekteki nesillerge muraat ile kapsula saqlay edi, ukrain ve qırımtatar bayraqlarını tikley edi, birlikte milliy marşlar icra ete edi. Böyle toplaşuvlardan birinde Qırımtatar Milliy bayraq Kününi tain etmek ğayesi peyda olğan.
2010 senesi iyünniñ 26-nda qırımtatarlar ilk kere Qırımtatar bayraq Kününi qayd ete edi. Bundan son qırımtatarları daa sıq bu timsallerni qullanıp başladı
«ATR telekanalında yapqan çıqışımız aqılımda bar. Qırımtatarlarnıñ 18 mayıs matem kününden ğayrı – tiklenüv künü de olmalı, timsallerneniñ qautarılması ve küreş künü de olmaq kerek. Bu teşebbüsni adamlar destekledi».
2010 senesi iyünniñ 26-nda qırımtatarlar ilk kere Qırımtatar bayraq Kününi qayd ete edi. Bundan son qırımtatarları daa sıq bu timsallerni qullanıp başladı: evler, eşyalar, elnen işlenigen nadir eserler, maşna ve iş yerleri tamğanen bezetile.
«Faal surette diaspora vekilleri yardım ete edi, Türkiyeden bayraçıqlar, flamalar ve şeritler ketirile edi, failler bu kibi timsallerni aveslenip ala edi. Öz timsaline nisbeten sayğı ve iftihar bar. Er bir qırımtatarı eñ azından bir bayraqqa saip, ve bu devletçiligimizniñ timsali, milletimizniñ bütünlik timsali olğanını bile», – dey Bayraq kününiñ teşebbüsçisi.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda bügün qırımtatar bayrağı resmiy olaraq yasaq etilmegen. Kremlniñ nezaretindeki akimiyet yıllar devamında milliy timsaller ve hususiy künler vastasınen qırımtatarlarnı «qolğa alıştırmağa» ve riayetkâr etmege tırışa, Qırımdaki halqlarnıñ «teñligi» aqqında propaganda iddialarını dünyağa eşittirmege istey. Ve bunen beraber muntazam surette mektplerde qırımtatar tili dersleri yoq etile, uyğunsız kitaplar içün failler taqip etile, timsallerniñ qullanuvı sebebinden memuriy protokollar tizile, cinaiy işler ise ukrain qanunları astında mitingniñ keçirilmesinden sebep açıla, em içtimaiy ağlardaki yazılarnen on künge apiske de oramağa mümkün. Amma er sefer iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Bayraq Kününi qayd etecek – öz milliy timsalini saqlağan ve ürmet etkenlerniñ bayramı.


text:
Qırım akimiyeti non grata olğan matbuat vastalarınıñ cedvelini tizdi: bu neşirlerniñ jurnalistlerine yarımadada keçirilgen kütleviy tedbirlerde işlemege imkân bermezler. Qırımda «yasaqlanğan» matbuat vastalarınıñ sırasına Qırım.Aqiqat saytı, ATR qırımtatar telekanalı, QHA haber agentligi ve «15 minut» kirdi.
Bu aqta ATR telekanalınıñ baş müdir muavini Lilâ Bucurova iyün 25 künü Facebook saifesinde bildirdi. Bucurovanıñ aytqanı kibi, bu kibi avale Qırımnıñ İçki siyaset ve haber nazirliginiñ mektübinde yazılğan.
«Qırımda qanuniy sürette çalışqan ATR telekanalınıñ hadimleri, «Kvinmedia» tarafından berilgen Roskomnadzornıñ şeadetnamesini taqdim etip, tek resmiy organlar içün degil de, «özleri» içün de non grata oldılar. Soñ eki künde qırımtatar medeniyet müessiseleri bizni çıqaruv imkânsızlığı aqta tenbiyeleyler. Bunıñ ile Qırımnıñ içki siyaset ve haber Nazirliginiñ mektübine esaslanalar. Mında ATR, «15 minut», Qırım.Aqiqat ve QHA jurnalistlerini yollamamaq tevsiye etile. Vatanımızda nefes almağa mümkünmi? Öyle devam etse, bizge hastahanelerde tibbiy yardım köstermeycekler, tükânlarda aş satmaycaqlar, naqliyatqa oturtmaycaqlar, urbamızda Sarı yıldıznı taşımağa mecbur eterler, ellerimizde ise lager nomerası ile tatu eterler», – dey Lilâ Bucurova.
Qırım.Aqiqat muarririyeti Qırımnıñ içki siyaset ve haber nazirliginden bu aqta malümatnı elde etmege tırışa.
2015 senesi aprel ayında Freedom House teşkilâtı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım söz serbestliginiñ seviyesi eñ alçaq olğan memleket ve territoriyalar sırasına kirgeni aqta bildirdi. Yarımada bu cedvelde Aqrusiye, İran, Turkmenistan, Özbekistan ile birliktedir.


text:
Ukrainada Rusiye ile esirlerni deñişmege azırlar. Bu aqta Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Moskvada bildirdi.
«Añlaşmalar esnası devam ete. Minsk formatında, norman formatında Parijde prezidentlerniñ mesleatçıları körüşti, bundan soñ prezident ofisiniñ reber muavini deñişüv niyetleri bar olğanını bildirdi. Rusiye insan aqları vekâletlisi ile tutulğan şahıslarnıñ cedvellerini deñiştik ve biz bu meseleni gumanitar uquq, halqara gumanitar normaları ceetinden azırlaymız. Biz azırmız», – dep qayd etti Denisova.
Ukraina ombudsmeni Denisova Moskvağa apiste tutulğan ukrainalı esir deñizcilerniñ apis müddetini uzatuv mahkemesine keldi.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız alda tuta. Olarnıñ arasına 2018 senesi noyabr ayında Qara deñiz yalısı yaqınlarında Rusiye tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmemekte.


text:
Aqmescit mekteplerinden biriniñ 3-ci sınıf talebesi Eskender rus tili ve edebiyatı olimpiadasınıñ şeer basamağında birinci yer aldı.
Bu aqta Facebook saifesinde onıñ anası yazdı.
«Qırımtatar kişi rus tili boyunca şeer olimpiadasında 1-ci yer alsa, ne de acayıp», – dep yazdı o.
Avdetke oğlannıñ anası añlatqanına köre, Eskender başta rus tili ve edebiyatı boyunca mektep olimpiadasında ğalebe qazandı. Keçken bazar künü şeer basamağı teşkil etildi, olimpiada 3 sanlı mektep-gimnaziyasında keçirildi.
Keçken sene de Eskender rus tili ve edebiyatı boyunca şeer olimpiadasında iştirak etken edi, amma o sefer üçünci yer almaq içün onıñ bir baası yetmedi.
Bundan da ğayrı, oğlan ilmiy konferentsiyalarda iştirak ete. 2015 senesi o, cumhuriyet seviyesinde «Salğır ve onıñ ekologik meseleleri» işinen ğalebe qazandı. 2016 senesi onıñ «Qırımda pamuq östürmesi» işi Obninsk şeerine bütün Rusiye basamağına alıp barılğan edi, o yerde ekinci yer aldı.


text:
Kyivdeki Amerikan evinde mayısnıñ 20-nde Qırımtatar medeniyetiniñ festivali ötkerilmekte. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Tedbirde çeşit sergiler numayış etildi, qına qoyma, tamğa örme, fes yapma ve çölmekçilik dersleri oldı.
«Qırım ailesi» bala ansambliniñ kontserti de keçirildi.
Festival çerçivesinde «Tarihiy hatıra qırımtatar medeniyetiniñ faktorı olaraq» adlı munaqaşa ötkerile. Onı Qırım.Aqiqat teşkil ete. Munaqaşada tarihçı, jurnalist, ekspert ve medeniyet erbapları iştirak ete.
Aqşam üstü Qırım aqqında vesiqalı filmler festivali olacaq. Onıñ çerçivesinde «Qırım. Boysunmağan», «Qırım. Pobediteley ne sudât», «Jamala.UA» ve «Qırım. Kak eto bılo» filmleri kösterilecek.