text:
Kaderle millättäşlär! Hörmätle forum delegatları, kunaklar!
Bügen sez tarihi vatanıbız Kazanga Bötendönya tatar yaşläreneñ çirattagı forumına cıeldıgız. Rusiyaneñ kaysı töbägennän yaisä dönyanıñ kaysı poçmagınnan kilüegezgä karamastan, sez härberegez üzegez yaşi torgan cirdäge millättäşlärebezneñ väkile bulıp torasız. Kayberläregez inde küptännän tatar yaşläre belän aktiv eş alıp bara, kayberläregez alga taba kiñ kolaçlı eş başlap cibärü öçen täcribä urtaklaşırga kilgän. Bıelgı — tarihta öçençe YAşlär forumı sezneñ ictimagıy eşçänlegegezgä yardäm itärlek faydalı, küp ellarga istä kalırlık kızıklı häm küñelle bulıp uzsın ide.
YAşlär belän eşläü Bötendönya tatar kongressı öçen iñ ähämiyatle únäleşlärneñ berse. YAşlärneñ bügenge cämgıyattä nindi köç häm potenцial ikänen bez yahşı añlıybız. Elegräk, tatar yaşläre telne öyränergä telämi, milli mädäniyatne kabul itmi, digän gaepläülär eş yañgıradı. Läkin soñgı ellarda min açık küräm: tatar yaşläre oeşa ala, alar ömetle, alarga milli hislär has. Alar telne dä, tatarça yaşäü räveşenä dä öyränä ala. Häm bu eştä bez alarga tayanıç bulırga tieş.
Tatar yaşläre citez, zamança, tırış, aralaşuçan, açık küñelle. Alar bernärsädän dä oyalmıylar, fikerlären şartlatıp äytälär, bügenge dönyanı aek akıl belän añlıylar. YAşlärdä raцionallek tä citärlek. Kayberäülär, yaşlär bik raцional, kirägennän artıgın eşlämi, millätenä hezmät itmi, dilär. Läkin raцionallek äle ul millätkä hezmät itärgä cıenmau digän süz tügel, ul bügenge şartlarga yaraklaşıp yaşäü ısulı. Ä millätkä hezmät itü härkemgä instinkt däräcäsendä salıngan, anı uyata belergä genä kiräk.
Tatar milläteneñ kiläçäge anıñ yaşläre kulında. Bu süzlär bezneñ öçen korı lozung kına tügel. Bügen ük yaşlärebez köçe belän şaktıy küp mäsälälär häl itelä ala. Şularnıñ iñ ähämiyatlese — töbäklärdä tatar mäktäpläre açkanda ata-analar arasında añlatu eşe alıp baru. Miña kalsa, yaşlärebezneñ milli hislären eş belän nıgıtunıñ bik yahşı ısulı bu.
Här tatar keşese urtak milli yortıbızda nindider kiräkle, igelekle gamäl kıla ikän, ul hiçşiksez igъtibarga laek. Ä yaşlärebez mondıy eşlärne armıy-talmıy, yarışa-yarışa başkarsa, imanım kamil, tatarnıñ kiläçäge yaktı bulır.
İhtiram belän,
kiläçäktä sezgä zur uñışlar teläp
Bötendönya tatar kongressı başkarma komitetı räise
Rinat Zakirov
YAşlär belän eşläü Bötendönya tatar kongressı öçen iñ ähämiyatle únäleşlärneñ berse. YAşlärneñ bügenge cämgıyattä nindi köç häm potenцial ikänen bez yahşı añlıybız. Elegräk, tatar yaşläre telne öyränergä telämi, milli mädäniyatne kabul itmi, digän gaepläülär eş yañgıradı. Läkin soñgı ellarda min açık küräm: tatar yaşläre oeşa ala, alar ömetle, alarga milli hislär has. Alar telne dä, tatarça yaşäü räveşenä dä öyränä ala. Häm bu eştä bez alarga tayanıç bulırga tieş.
Tatar yaşläre citez, zamança, tırış, aralaşuçan, açık küñelle. Alar bernärsädän dä oyalmıylar, fikerlären şartlatıp äytälär, bügenge dönyanı aek akıl belän añlıylar. YAşlärdä raцionallek tä citärlek. Kayberäülär, yaşlär bik raцional, kirägennän artıgın eşlämi, millätenä hezmät itmi, dilär. Läkin raцionallek äle ul millätkä hezmät itärgä cıenmau digän süz tügel, ul bügenge şartlarga yaraklaşıp yaşäü ısulı. Ä millätkä hezmät itü härkemgä instinkt däräcäsendä salıngan, anı uyata belergä genä kiräk.
Tatar milläteneñ kiläçäge anıñ yaşläre kulında. Bu süzlär bezneñ öçen korı lozung kına tügel. Bügen ük yaşlärebez köçe belän şaktıy küp mäsälälär häl itelä ala. Şularnıñ iñ ähämiyatlese — töbäklärdä tatar mäktäpläre açkanda ata-analar arasında añlatu eşe alıp baru. Miña kalsa, yaşlärebezneñ milli hislären eş belän nıgıtunıñ bik yahşı ısulı bu.
Här tatar keşese urtak milli yortıbızda nindider kiräkle, igelekle gamäl kıla ikän, ul hiçşiksez igъtibarga laek. Ä yaşlärebez mondıy eşlärne armıy-talmıy, yarışa-yarışa başkarsa, imanım kamil, tatarnıñ kiläçäge yaktı bulır.
İhtiram belän,
kiläçäktä sezgä zur uñışlar teläp
Bötendönya tatar kongressı başkarma komitetı räise
Rinat Zakirov
Kaдepлe дycлap! KADERLE DUSLAR!
Sez “Milliyat” gazetasınıñ III Bötendönya tatar yaşläre forumına bagışlangan mahsus sanın kulıgızga aldıgız. Bez, gazetada eşläüçe jurnalistlar, sezneñ öçen mömkin kadär kızıklı häm faydalı mäg’lümat tuplarga tırıştık. Uzgan çaralardagı kebek, III Forum da bügen tatar yaşlären kızıksındıra häm borçıy torgan mäsälälärne tikşeräçäk. Tatar tele yazmışı, din, mädäniyat, gailä, massaküläm mäg’lümat çaraları, yaşlär oeşmaları eşeneñ torışı turında forum delegatları aerım sekцiyalärdä fiker alışaçak. Bez dä gazeta bitlärendä yaşlär tormışınıñ möhim öleşläre bulgan bu ölkälärdäge problemalarnı yaktırtabız. “Urıs telle tatarlarga karaş nindi bulırga tieş?”, “Tatarlarnıñ islamnan başka kiläçäge barmı?”, “Tatarlarga globalläşü proцesslarında katnaşırga kiräkme?” häm başka şundıy aktual soraularga gazeta bitlärendä sezgä tanış bulgan keşelär, bu problemalarnıñ eçendä kaynauçı yaşlär cavap birä.
Kaderle duslar! Bez sezne dä bähäskä kuşılırga çakırabız. Bu sanda kuelgan soraularga sez niçek cavap birer idegez? Bälki sez dä bügen tatar yaşläre aldında torgan möhim mäsälälärne kütärergä telisezder? Rähim itegez! “Milliyat” gazetası bitlärendä fikerläregez öçen härvakıt urın tabılır. Bezneñ adres: 420060, Kazan şähäre, Karl Marks uramı, 38/5. Monnan tış, elektron poçta aşa da bezneñ belän elemtägä kerä alasız. Bezneñ adresıbız: Milli-gazeta@ya.ru. İnternetnı daimi kullanuçı ukuçılarıbız isä Bötendönya tatar kongressı sähifäsendä bezneñ gazetada çıkkan iñ kızıklı materiallarnı ukıp bara ala. Kongressnıñ İnternettagı bitläre soñgı arada zur üzgäreşlär kiçerde. www.tatar-congress.org adresı belän kerep, andagı yañalıklarga karata üz fikeregezne dä beldersägez ide. Şulay uk Bötendönya tatar yaşläre forumınıñ İnternettagı adresın da isegezgä töşerep kitäbez: www.tatclub.net.
Kaderle duslar! Bez sezne dä bähäskä kuşılırga çakırabız. Bu sanda kuelgan soraularga sez niçek cavap birer idegez? Bälki sez dä bügen tatar yaşläre aldında torgan möhim mäsälälärne kütärergä telisezder? Rähim itegez! “Milliyat” gazetası bitlärendä fikerläregez öçen härvakıt urın tabılır. Bezneñ adres: 420060, Kazan şähäre, Karl Marks uramı, 38/5. Monnan tış, elektron poçta aşa da bezneñ belän elemtägä kerä alasız. Bezneñ adresıbız: Milli-gazeta@ya.ru. İnternetnı daimi kullanuçı ukuçılarıbız isä Bötendönya tatar kongressı sähifäsendä bezneñ gazetada çıkkan iñ kızıklı materiallarnı ukıp bara ala. Kongressnıñ İnternettagı bitläre soñgı arada zur üzgäreşlär kiçerde. www.tatar-congress.org adresı belän kerep, andagı yañalıklarga karata üz fikeregezne dä beldersägez ide. Şulay uk Bötendönya tatar yaşläre forumınıñ İnternettagı adresın da isegezgä töşerep kitäbez: www.tatclub.net.
MİLLİYET INFO
Perm
Perm kraenıñ Barda avılında çıguçı “Tañ” gazetası kollektivı Başkortostandagı kollegaları belän oçraşkan. Ufada respublika külämendä çıguçı “Ömet” gazetası jurnalistları belän bardalılar üzara täcribä urtaklaşkannar. Barda avılında “Tañ”nan başka şulay uk “Halık çişmäse” dip atalgan gazeta da dönya kürä başlagan. Ul tatarlar häm başkortlar küpläp yaşägän avıllarda buşlay taratıla.
Tömän
Tömän ölkäsendä urnaşkan, läkin “úkka çıkkan” Korsak isemle tatar avılı istälegenä taş sın kuelgan. “Tirä-yakka kara, biredä avıl bulgan” proektı kısalarında 9 istälek häykäle urnaştırılgan. Bıel tagın öçäü päyda bulaçak. Häykällärneñ sanı 21gä citär dip kötelä.
Korsak avılı 1977 elda úkka çıkkan. 1930 elda mäçet manarasın kiskännär.
Irımbur
M.Fäyzi isemendäge Irımbur tatar drama teatrı binasında remont eşlären başkaru öçen “Uralskaya stal” açık aksionerlar oeşması 100 mln. sum akça bülep birgän. Rekonstruksiya eşläre näticäsendä teatrnıñ tamaşaçılar zalı 340 urınga zurayaçak. Şulay uk bina eçe zamança milli ornament belän bizäler dip kötelä.
Novosibirsk
Novosibirsk şähärendä tatarça fotokross uzdırılgan. Biredä här telägän keşe katnaşa algan. Fotokross öç etapta ütkän. Berençese — “Tatarça komiks”. Birem buença tatar halık äkiyatenä fotokomiks töşerergä kiräk bulgan. İkençe birem: “tatar” dip äytkändä kapılt küz aldına kilgän äyberne fotoga töşerergä. Öçençe konkurs “Bez — tatar yaşläre!” dip atalgan. Här etapka 4 sägat vakıt birelgän. Bäygedä fotolarnıñ sıyfatı tügel, ä biremne başkarganda milli temadan çitkä taypılmau isäpkä alıngan. Bu uennı şähärneñ “Altın yoldız” tatar yaşläre klubı oeştırgan.
Başkortostan
Başkortostannıñ Stärletamak rayonı Kantúkovka avılına 100 el tulgan. Avıl iseme Kantúkovlar näselenä bäyle. Bu säüdägärlär näsele berniçä tegermän, may basu sehları totuı belän bilgele. Avıl bäyräme uñaennan “Häter” dip atalgan kitap dönya kürgän. Kitapta Kantúkovka tarihı, anıñ keşeläre, tanılgan şähesläre turında yazılgan. 100 el tulu uñaennan avıl cıenı uzgan.
Mäskäü
Mäskäüneñ “İnsan” näşriyatı general Mähmüt Gäräevnıñ kitabın bastırıp çıgargan. Ul “Srajeniya na voenno-istoriçeskom fronte” dip atala. Kitap Mähmüt aganıñ 85 ellık úbileena turı kilde. Millättäşebezne Tatarstan hakimiyate “Tatarstan Respublikası aldındagı hezmäte öçen” ordenı belän büläkläde.
Oktyabr inkıylabına kadär Lomatı avılında 5 mäçet eşlägän. Şunnan birle biredä manaralı Allah yortı bulmagan. YAña mäçetne ike elga yakın tözegännär.
Perm kraenıñ Barda avılında çıguçı “Tañ” gazetası kollektivı Başkortostandagı kollegaları belän oçraşkan. Ufada respublika külämendä çıguçı “Ömet” gazetası jurnalistları belän bardalılar üzara täcribä urtaklaşkannar. Barda avılında “Tañ”nan başka şulay uk “Halık çişmäse” dip atalgan gazeta da dönya kürä başlagan. Ul tatarlar häm başkortlar küpläp yaşägän avıllarda buşlay taratıla.
Tömän
Tömän ölkäsendä urnaşkan, läkin “úkka çıkkan” Korsak isemle tatar avılı istälegenä taş sın kuelgan. “Tirä-yakka kara, biredä avıl bulgan” proektı kısalarında 9 istälek häykäle urnaştırılgan. Bıel tagın öçäü päyda bulaçak. Häykällärneñ sanı 21gä citär dip kötelä.
Korsak avılı 1977 elda úkka çıkkan. 1930 elda mäçet manarasın kiskännär.
Irımbur
M.Fäyzi isemendäge Irımbur tatar drama teatrı binasında remont eşlären başkaru öçen “Uralskaya stal” açık aksionerlar oeşması 100 mln. sum akça bülep birgän. Rekonstruksiya eşläre näticäsendä teatrnıñ tamaşaçılar zalı 340 urınga zurayaçak. Şulay uk bina eçe zamança milli ornament belän bizäler dip kötelä.
Novosibirsk
Novosibirsk şähärendä tatarça fotokross uzdırılgan. Biredä här telägän keşe katnaşa algan. Fotokross öç etapta ütkän. Berençese — “Tatarça komiks”. Birem buença tatar halık äkiyatenä fotokomiks töşerergä kiräk bulgan. İkençe birem: “tatar” dip äytkändä kapılt küz aldına kilgän äyberne fotoga töşerergä. Öçençe konkurs “Bez — tatar yaşläre!” dip atalgan. Här etapka 4 sägat vakıt birelgän. Bäygedä fotolarnıñ sıyfatı tügel, ä biremne başkarganda milli temadan çitkä taypılmau isäpkä alıngan. Bu uennı şähärneñ “Altın yoldız” tatar yaşläre klubı oeştırgan.
Başkortostan
Başkortostannıñ Stärletamak rayonı Kantúkovka avılına 100 el tulgan. Avıl iseme Kantúkovlar näselenä bäyle. Bu säüdägärlär näsele berniçä tegermän, may basu sehları totuı belän bilgele. Avıl bäyräme uñaennan “Häter” dip atalgan kitap dönya kürgän. Kitapta Kantúkovka tarihı, anıñ keşeläre, tanılgan şähesläre turında yazılgan. 100 el tulu uñaennan avıl cıenı uzgan.
Mäskäü
Mäskäüneñ “İnsan” näşriyatı general Mähmüt Gäräevnıñ kitabın bastırıp çıgargan. Ul “Srajeniya na voenno-istoriçeskom fronte” dip atala. Kitap Mähmüt aganıñ 85 ellık úbileena turı kilde. Millättäşebezne Tatarstan hakimiyate “Tatarstan Respublikası aldındagı hezmäte öçen” ordenı belän büläkläde.
MordoviyaMordoviyaneñ Lomatı avılında mäçet açılgan. Gıybadäthanä açılu tantanasında respublika möftie Räşit häzrät Halikov, Mordoviya prezidentınıñ sosial mäsälälär buença yardämçese Vladimir Vasilkin, Mordoviyaneñ sälamätlek saklau ministrı Rafail Aşirov (ul şuşı avıldan çıkkan), respublikanıñ tatar milli-mädäni mohtariyate räise Şamil Bikmaev katnaşkan.
Oktyabr inkıylabına kadär Lomatı avılında 5 mäçet eşlägän. Şunnan birle biredä manaralı Allah yortı bulmagan. YAña mäçetne ike elga yakın tözegännär.
İDEL-URAL HALIKLARI KİLEŞTE
Avgust başında Bötendönya tatar kongressı Başkarma komitetınıñ kiñäytelgän utırışı bulıp uzdı. Anda Rusiyaneñ İdel-Ural töbäklärennän mogtäbär kunaklar katnaştı. Alar arasında Bötendönya başkort korıltae Başkarma komitetı räise Rumil Aznabaev, “Udmurt keneş” Bötenudmurt assosiasiyase prezidentı Valentin Tubılov, RF fin-ugor halıkları assosiasiyase räise Mihail Mosin, Mordoviya ictimagıy häräkäte Vasiliy Nemoçkin, Çuvaş milli kongressı prezidentı Gennadiy Arhipov bar ide. Älege milli oeşma väkillärennän koordinasion Şura tözelde.
Utırış aldınnan Milli kongress häm assosiasiyalär citäkçeläre İdel bue häm Ural halıkları väkillärennän koordinasion Şura tözedelär. Bötendönya tatar kongressı Başkarma komitetı räise Rinat Zakirov süzlärenä karaganda, berläşüneñ asılı — urıs bulmagan halıklarnıñ milli hokukların yaklau. Koordinasion Şuranıñ töp burıçları —Rusiyadä yaşäüçe barlık halıklarnıñ milli mänfägatlären istä totıp eş alıp baruda hakimiyatlärgä yardäm itü, tel, mägarif ölkäsendä hokuk bozularnı buldırmau öçen monitoring yasau, berdäm aksiyalär häm çaralar uzdıru.
Rinat Zakirov soñgı ellarda milli ministrlıklarnıñ beterelüe Rusiyadä döres milli säyasät alıp barılmauga kiterüen, mägariftäge milli-mädäni komponentnı alıp taşlau arkasında tugan tel, tarihnı öyränü kıenlaşu turında äytte.
Tatarstan Däülät Sovetı deputatı, TR Däülät Sovetınıñ mädäniyat, fän, mägarif häm milli mäsälälär buença komitetı räise Räzil Väliev, mägariftäge milli-mädäni komponentnı alıp taşlagaç, berençe bulıp tatarlar rizasızlık belderde, dip söyläde.
— Niçämä-niçä belderülär yasaldı, Şäymiev tä RF prezidentına hälneñ mondıy borılış aluı belän kileşmäven citkerde. İctimagıy oeşmalar da mitinglar oeştırdı. Näticäse genä bulmadı. Älege üzgärtügä karşı tatarlarga üzlärenä genä häräkät itärgä turı kilde, — dide Räzil Väliev. — Häer, bu zakonga üzgäreşlär kertü turında möräcägat itkäç, iñ berençelärdän bulıp Başkortostan, Tönyak Osetiya bezgä teläktäşlek belderde. Milli respublikalarnıñ hämmäse bez eşlägän mägarif zakonı proektın hupladı. Leningrad ölkäse genä çittä kaldı.
Utırışta katnaşkan galim Damir İshakov milli mänfägatlärne yaklaganda Kavkaz halıkları belän berläşergä kiräk dip sanıy.
— Milli mänfägatlärne yaklau, şul isäptän mägariftäge milli-mädäni komponent úkka çıgarılu probleması, berençe çiratta, tatarlarga kagıla. Çönki bez başkalarga karaganda taralıp yaşibez, — dide Damir äfände. — Tatarstanda proporsional räveştä belem birüne niçek tä kontroldä tota alabız, ä başka regionnarda monı buldıru katlaulı. Mägarif elek bezneñ kulda ide. Häzer isä barlık däresleklärne dä Mäskäüdä raslarga tieşbez, ä bezneñ Mäskäü galimnäre belän bu eştä prinsipial kileşmägän urınnar bar. Alarnı raslata almayaçakbız. Çuvaş, başkortlarnıñ üz mägarif sistemaları bar. Mari, mordvalarnıkı beraz kakşagan, läkin alarnıñ da milli mägarif ölkäsendä proektları bar. Şuña da bez milli mänfägatlärne yaklaganda berläşep häräkät itärgä tieş. İkençe etapta Kavkaz halıkları belän dä berläşergä kiräk bulaçak.
RF İdel-Ural halıklarınnan tözelgän koordinasion Şura belderü yasadı. Altı keşe imzalagan bu dokumentta RF hakimiyatenä küp tapkırlar möräcägat itü cavapsız kalganga kürä, Rusiya häm halıkara cämägatçelektän här halıknıñ milli üzençälegen, telen, mädäniyaten, goref-gadätlären saklauda yardäm itüläre sorala.
Koordinasion Şura yartı elga ber tapkır oçraşırga süz kueştı. Şuranıñ citäkçese el saen çirat buença almaşınıp toraçak.
Utırışta çit illärdä yaşäüçe millättäşlär belän eşläüçe bülek başlıgı Röstäm Gaynetdinov Tatarstan úgarı uku yortlarına ukırga kerü öçen kongresska 200 urınga kvota birelüe hakında häbär itte. Ul urınnarnıñ kübese injener, tehnik belgeçlegenä. Bıel Rusiya töbäklärennän 184 abiturient Tatarstanda ukırga teläk beldergän. Ä BDB illärennän kilüçe kızlar, yegetlär öçen 70 urın tägaenlängän.
Utırışta öçençe tapkır uzaçak Bötendönya tatar yaşläre forumına äzerlek turında da süz buldı. Kazanga Tatarstan, Rusiya töbäklärennän häm çit ildän 500gä yakın delegat cıelaçak.
Rimma BİKMÖHÄMMÄTOVA.
Utırış aldınnan Milli kongress häm assosiasiyalär citäkçeläre İdel bue häm Ural halıkları väkillärennän koordinasion Şura tözedelär. Bötendönya tatar kongressı Başkarma komitetı räise Rinat Zakirov süzlärenä karaganda, berläşüneñ asılı — urıs bulmagan halıklarnıñ milli hokukların yaklau. Koordinasion Şuranıñ töp burıçları —Rusiyadä yaşäüçe barlık halıklarnıñ milli mänfägatlären istä totıp eş alıp baruda hakimiyatlärgä yardäm itü, tel, mägarif ölkäsendä hokuk bozularnı buldırmau öçen monitoring yasau, berdäm aksiyalär häm çaralar uzdıru.
Rinat Zakirov soñgı ellarda milli ministrlıklarnıñ beterelüe Rusiyadä döres milli säyasät alıp barılmauga kiterüen, mägariftäge milli-mädäni komponentnı alıp taşlau arkasında tugan tel, tarihnı öyränü kıenlaşu turında äytte.
Tatarstan Däülät Sovetı deputatı, TR Däülät Sovetınıñ mädäniyat, fän, mägarif häm milli mäsälälär buença komitetı räise Räzil Väliev, mägariftäge milli-mädäni komponentnı alıp taşlagaç, berençe bulıp tatarlar rizasızlık belderde, dip söyläde.
— Niçämä-niçä belderülär yasaldı, Şäymiev tä RF prezidentına hälneñ mondıy borılış aluı belän kileşmäven citkerde. İctimagıy oeşmalar da mitinglar oeştırdı. Näticäse genä bulmadı. Älege üzgärtügä karşı tatarlarga üzlärenä genä häräkät itärgä turı kilde, — dide Räzil Väliev. — Häer, bu zakonga üzgäreşlär kertü turında möräcägat itkäç, iñ berençelärdän bulıp Başkortostan, Tönyak Osetiya bezgä teläktäşlek belderde. Milli respublikalarnıñ hämmäse bez eşlägän mägarif zakonı proektın hupladı. Leningrad ölkäse genä çittä kaldı.
Utırışta katnaşkan galim Damir İshakov milli mänfägatlärne yaklaganda Kavkaz halıkları belän berläşergä kiräk dip sanıy.
— Milli mänfägatlärne yaklau, şul isäptän mägariftäge milli-mädäni komponent úkka çıgarılu probleması, berençe çiratta, tatarlarga kagıla. Çönki bez başkalarga karaganda taralıp yaşibez, — dide Damir äfände. — Tatarstanda proporsional räveştä belem birüne niçek tä kontroldä tota alabız, ä başka regionnarda monı buldıru katlaulı. Mägarif elek bezneñ kulda ide. Häzer isä barlık däresleklärne dä Mäskäüdä raslarga tieşbez, ä bezneñ Mäskäü galimnäre belän bu eştä prinsipial kileşmägän urınnar bar. Alarnı raslata almayaçakbız. Çuvaş, başkortlarnıñ üz mägarif sistemaları bar. Mari, mordvalarnıkı beraz kakşagan, läkin alarnıñ da milli mägarif ölkäsendä proektları bar. Şuña da bez milli mänfägatlärne yaklaganda berläşep häräkät itärgä tieş. İkençe etapta Kavkaz halıkları belän dä berläşergä kiräk bulaçak.
RF İdel-Ural halıklarınnan tözelgän koordinasion Şura belderü yasadı. Altı keşe imzalagan bu dokumentta RF hakimiyatenä küp tapkırlar möräcägat itü cavapsız kalganga kürä, Rusiya häm halıkara cämägatçelektän här halıknıñ milli üzençälegen, telen, mädäniyaten, goref-gadätlären saklauda yardäm itüläre sorala.
Koordinasion Şura yartı elga ber tapkır oçraşırga süz kueştı. Şuranıñ citäkçese el saen çirat buença almaşınıp toraçak.
Utırışta çit illärdä yaşäüçe millättäşlär belän eşläüçe bülek başlıgı Röstäm Gaynetdinov Tatarstan úgarı uku yortlarına ukırga kerü öçen kongresska 200 urınga kvota birelüe hakında häbär itte. Ul urınnarnıñ kübese injener, tehnik belgeçlegenä. Bıel Rusiya töbäklärennän 184 abiturient Tatarstanda ukırga teläk beldergän. Ä BDB illärennän kilüçe kızlar, yegetlär öçen 70 urın tägaenlängän.
Utırışta öçençe tapkır uzaçak Bötendönya tatar yaşläre forumına äzerlek turında da süz buldı. Kazanga Tatarstan, Rusiya töbäklärennän häm çit ildän 500gä yakın delegat cıelaçak.
Rimma BİKMÖHÄMMÄTOVA.
AVSTRALİYA BALALARI KAZANDA
“Milliyat” gazetasınıñ uzgan sannarınıñ bersendä basılgan äñgämädä Adelaida şähärendä gomer itüçe millättäşebez Möşärräf hanım Salih Avstraliya tatar balalarınıñ Kazannı, Tatarstannı bik küräseläre kilüen äytkän ide. Bıyıl cäy aylarında bu hıyal tormışka aştı. Alar ber ay yarım dävamında tarihi vatannarında buldılar. Bu säyahätneñ iñ dulkınlandırgıç mizgelläre, mögaen, Kazan Kirmänendä Tatarstan prezidentı Mintimer Şärip ulı Şäymiev belän oçraşu bulgandır.
Oçraşuda Timur Akulov, Tatarstannıñ mädäniyat ministrı Zilä Välieva, BTK Başkarma komitetı räise Rinat Zakirov häm başkalar katnaştı. Rinat Zakirov äytüençä, Prezidentnı Avstraliya tatarlarınıñ tugan tellären saklıy aluı bik kızıksındırgan. Ul oçraşuga kilgän här bala belän tatarça söyläşep çıkkan. Ata-babaları kayçandır bezneñ yaklardan kitkän möhacirlärneñ dürtençe buını bulularına karamastan, balalar tugan tellären yahşı belä. İnglizçäne dä alar su kebek eçä, ämma gailädä, äti-äniläre belän aralaşkanda gel tatarça gına söyläşälär ikän.
Tatarstan prezidentı yıl sayın çit illärdän tatar balaların tarihi vatannarına çakırıp, alarnı cäyge alannarda yaşätergä mömkinlek buluın äytkän. Şulay uk ul çit illärdäge yaş millättäşlärebezgä Tatarstan rayonnarında gailälärdä yaşäp, telne öyränü, milli mohittä kaynap yaşäü mömkinlege tudırırga kiräklegen iskärtkän.
Rinat Zakirov häbär itüençä, 2013 yıldagı Bötendönya tatar yaşläre forumı Universiada könnärenä turı kiläçäk. M.Şäymiev Australiya balaların da Universiadaga çakırdı.
Oçraşuda Timur Akulov, Tatarstannıñ mädäniyat ministrı Zilä Välieva, BTK Başkarma komitetı räise Rinat Zakirov häm başkalar katnaştı. Rinat Zakirov äytüençä, Prezidentnı Avstraliya tatarlarınıñ tugan tellären saklıy aluı bik kızıksındırgan. Ul oçraşuga kilgän här bala belän tatarça söyläşep çıkkan. Ata-babaları kayçandır bezneñ yaklardan kitkän möhacirlärneñ dürtençe buını bulularına karamastan, balalar tugan tellären yahşı belä. İnglizçäne dä alar su kebek eçä, ämma gailädä, äti-äniläre belän aralaşkanda gel tatarça gına söyläşälär ikän.
Tatarstan prezidentı yıl sayın çit illärdän tatar balaların tarihi vatannarına çakırıp, alarnı cäyge alannarda yaşätergä mömkinlek buluın äytkän. Şulay uk ul çit illärdäge yaş millättäşlärebezgä Tatarstan rayonnarında gailälärdä yaşäp, telne öyränü, milli mohittä kaynap yaşäü mömkinlege tudırırga kiräklegen iskärtkän.
Rinat Zakirov häbär itüençä, 2013 yıldagı Bötendönya tatar yaşläre forumı Universiada könnärenä turı kiläçäk. M.Şäymiev Australiya balaların da Universiadaga çakırdı.
BORINGI TAŞLAR SEREN AÇA
Tanılgan yazuçı, cämägat eşleklese, Bötendönya tatar kongressı Başkarma komitetı äg’zası Fäüziya Bäyrämova Seber yaklarınnan çirattagı säfärennän kaytıp töşte. Bu yulı Fäüziya hanım ayıruça söeneçle häbär alıp kaytkan: Omsk ölkäse hakimiyate tatar avılların öyränü öçen 60 meñ sum külämendä grant birgän. YAzuçı üze monı zur ciñü dip atıy. Ul “Umırzaya” folklor ansamble belän berlektä ike atnalık säyahätkä çıgaçak.
— Seber tatarları tarihı elek kübräk mädäni-fänni yaktan öyränelde. Berençe tapkır bez anı tarihi yaktan öyränep kaytaçakbız, — di Fäüziya Bäyrämova. — Omskidan 700 çakrım tönyakta, bik borıngı tatar avılları saklanıp kalgan. Tyurem-tyaki digänenä — 900, Auşirvanga 700 yılga yakın.
Bu avıllarnıñ borıngılıgın alar yanında tabılgan kaber taşları isbatlıy. Küçem han zamanınnan kalgan öç taşnıñ berse hätta böyek törki şagıyr Mäülänä Cäläletdin Ruminıñ tugannarı kabere östenä kuyılgan digän faraz da bar. Fäüziya hanım şäcärälär aşa bu avıllar tarihın öyränä, ä “Umırzaya” folklor ansamble andagı halık avız icatı äsärlären tuplap kaytaçak.
Bu ekspedisiya turında söylägändä Fäüziya hanım tagın ber hıyalı belän urtaklaştı. Omsk şähären ber baza itep, şundıy uk tişerenü törkemnären Tomsk, Novosibirsk, Kemerovo, Kurgan şähärlärenä alıp çıgası kilä anıñ.
Süz uñaennan...
Fäüziya Bäyrämova Bötendönya tatar kongressı Başkarma komitetı äg’zaları arasında iñ küp säyahät itüçelärneñ berse. Köz ahırında anı Almaniyadä kötälär: “Azatlık” radiosınıñ tatar-başkort bülegen oyeştırıp cibärgän ataklı jurnalist Garif aga Soltan üz arhivın Fäüziya Bäyrämovaga tapşırırga teli. Monnan kala yazuçı hanımnıñ tagın ber zur eşe bar. Törkiyagä säyahäte vakıtında millättäşlärebez aña BMOga şähes bularak terkälergä täk’dim itkän. Ägär bu eş barıp çıksa, Fäüziya hanım il tarihında berençe tapkır bu halıkara oyeşmaga Rusiya väkile bulıp keräçäk.
Tatarga üz domenı kiräkme?
Timur KAŞAEV, “Suzlek.ru” saytı hucası:
— Berençe däräcädäge domennı buldıru kiräk häm bu mömkin. Monı Tatarstannıñ mäg’lümatlaşu yunäleşendäge strategik maksatka omtıluı mäg’näsendä kabul itärgä kiräk. Anı säyasät yassılıgına salırga kiräkmi. Bäysez däülätlär genä üz domenın terkätä ala digän süz çınbarlıkka turı kilmi. Däüläte bulmagan millätlär dä terki üz domenın. Bezneñ hökümät internet tehnologiyalärne kullanıp akça eşläp buluın häm üzeñä uñay imidj tudırırga mömkin ikänen añlarga tieş.
Bügen tatar saytları häm resursları bar, ämma alarnıñ berdäm çeltäre yuk. Şuña da üz domenıbız bulsa, bu urınga Tatarstan hakimiyate saytların, respublikanıñ internet sähifälären, tatar halkınıñ mädäniyatenä, tarihına bagışlangan saytlarnı, domen buença tatar häm urıs tellärendäge “poiskovik”nı buldırıp tuplıy alır idek. Şulay uk tatar teleneñ añlatmalı süzlegen, ik’tisad, yuridik, mäg’lümat häm kommunikasiya, sport terminnarı süzleklären, kirillisadan latinga küçerü, Tatarstannıñ şähär häm avılları buença “poiskovik” eşläü, tatar telendä on-layn rejimında eşläüçe radio häm televidenie oeştıru, sosial çeltärne cäelderergä mömkin bulaçak. Berençe däräcädäge domennı alu Tatarstanga mäg’lümat häm kommunikasiya tehnologiyaläre ölkäsendä liderlıkka ireşergä mömkinlek biräçäk. Ägär dä bezneñ domen, üz serverıbız, hat alışu, “poiskovik” sistemaları bula ikän, anıñ bazasında akça eşlibez ikän, tatar internetınıñ üseşe bulaçak. Bu çın-çınlap tatnetnı yasauga, üsterügä bik zur adım bulır ide.
Ruslan KÄBİROV, internet kullanuçı, Tubıl şähäre:
Minem öçen berençe däräcädäge domen alu-almau möhim tügel. Anı berençe üzmaksat itep kuyu da urınsız. Tatarnıñ başka probleması betkänmeni? Domen algannan soñ ni üzgärä?! Domenlı bulgan oçrakta yaşlär telne öyränä başlarmı? Tatar saytları bügen eşli, kullanuçıları da bar. Läkin kürenep tora: alar barı kayber şäheslärneñ entuziazmı arkasında gına eşläp kilä. Domen bulgaç däülät alarga üz proektların tormışka aşırırga akça bülep biräme soñ?! Ä bügen ru. som. digän adres urınına tat. tt. dip kuysalar, berni üzgärmäyaçäk. Hakimiyat real internet proektlarga akça birsen, şul oçrakta gına tatnetnıñ üseş alaçagına ışanam. Däülät organnarınıñ domennı aluın säyasi uenga äyländerü belän ber dä kileşmim.
Tatarlar dönyaga açılıp, globalläşü prosesslarında aktiv katnaşırga tieşme ällä bezgä konservasiyagä kitep saklanu mäslihätme?
İlşat SÄETOV, säyasät fännäre kandidatı
Ul konservanı açuçı bulır mikän soñ? Çerep betsä, kemgä kiräge bar inde anıñ? Minemçä, bezgä mömkin kadär nıgrak açılırga kiräk, ämma ul açılunıñ mäg’näse böten äyberne señderep, üzgärep betüdä tügel, ä pozitiv äyberlärne alıp, üzeñne dä kürsätü, başkalarga da täesir itü. Fundamental äyberlärne eçtä saklap, tehnologik yaktan zamança bulu. Üzebezneñ milli prinsiplarnı konservasiyaläp, “bikläp”, yaña zamança mömkinleklärdän faydalanırga tieşbez. Monısı yahşı, yaşlär, monı kabul itegez, ä menä monısı naçar, moña iyarmägez, dip anı kem bilgelär soñ? Ählak yagınnan karasak, din bilgelider. Tatarnıñ ählagı islam dinenä nigezlängän bit inde. Keşe fikere, äytkänemçä, bik üzgärüçän. Ul ber vakıt “kendekne kürsätü matur” dip uylasa, annarı “yarım şärä yörü matur häm gadäti äyber” digän fiker belän dä kileşergä mömkin. Ä islamga karasañ, ul kriteriylar meñ yarım el elek bilgelängän häm üzgärmägän. Mäg’näse şul uk, forması, tehnologiyaläre başka.
Räfis CÄMDİHAN, jurnalist:
Tatarlar 1552 elda Vatannarın yugaltkannan soñ, konservasiyagä kitü arkasında gına 300 el bue saklanıp kala aldı. Bu añlı räveştä şulay eşlände. Çönki Vatannı yugaltu belän anıñ üzidarä strukturaları da yukka çıktı. HIH gasır ahırına kadär tatar halkı mähällälärdä biklänep yaşäde. Urıs däüläteneñ niçek kenä urıslaştırırga tırışuına karamastan, halık biklänep, üz eçenä çit ruhi kıymmätlär dä, başka mädäniyat tä kerttermäde. Vatannı yugaltıp öç gasır vakıt ütkäç, yag’ni tatar häl algaç kına, üz eçennän çıkkan, milli mohittä tärbiyalängän tatar burjuaziyase HIH gasır azagında urıs mohitenä millät kapkasın açıp karadı. Häm bik tiz añladı: anda kersäñ, urıs bulasıñ, başıñnı tıksañ, ul ajdaha kebek böten gäüdäñne yotaçak. Alar tatar kapkası açılgannı kötep kenä tora. Şul vakıttagı añlı tatar elitası, yañadan urıs mohitenä kermiçä, üzeneñ milli idarä strukturaların buldırırga kereşä. HH gasır başındagı “İttifak’” korıltayları, 1917-1918 ellardagı Milli Mäcleslär — änä şul milli konservasiyaneñ yaña ber baskıçı buldı. Bolşeviklar hakimiyatkä kilgäç, patşa hakimiyate eşlärgä telägänne tormışka aşırdı: tatarnıñ mähällä sistemasın yuk itte, mägarif sistemasın konfiskasiyaläde, mäçet-mädräsälärne cimerde. Şulay itep, tatarnı mäcbüri räveştä konservasiyadän çıgardılar. Bügenge köndä tatarnıñ telennän başka, bernindi millilege kalmadı. Tele tatar, eçendä urıs imanı, östendä Kıtay belän Auropa kieme. Tagın nindi globalläşü kiräk inde?! Telen dä cuydırır öçenme?
Bügen tatarlarga 1552 eldan soñgı çordagı kebek konservasiyalänergä kiräk. Çönki ul vakıttagı kebek ük, tatar bügen dä milli idaräsez, mähälläsez, milli mägarifsez, mädäniyatsez kaldı. Böten halık mähällägä kerep biklänmäs anısı. Läkin älegä imanın, millilegen, ruhi kıymmätlären cuymagan tatar zıyalıları mähällä tözep, konservasiyalänergä tieş. Şähär şartlarında bulmıy ul. Şähär mädäniyate digänebez dä mäñge tormışka aşmas hıyal. Çönki Rusiyadä urıs mädäniyate östenlek itä.
— Berençe däräcädäge domennı buldıru kiräk häm bu mömkin. Monı Tatarstannıñ mäg’lümatlaşu yunäleşendäge strategik maksatka omtıluı mäg’näsendä kabul itärgä kiräk. Anı säyasät yassılıgına salırga kiräkmi. Bäysez däülätlär genä üz domenın terkätä ala digän süz çınbarlıkka turı kilmi. Däüläte bulmagan millätlär dä terki üz domenın. Bezneñ hökümät internet tehnologiyalärne kullanıp akça eşläp buluın häm üzeñä uñay imidj tudırırga mömkin ikänen añlarga tieş.
Bügen tatar saytları häm resursları bar, ämma alarnıñ berdäm çeltäre yuk. Şuña da üz domenıbız bulsa, bu urınga Tatarstan hakimiyate saytların, respublikanıñ internet sähifälären, tatar halkınıñ mädäniyatenä, tarihına bagışlangan saytlarnı, domen buença tatar häm urıs tellärendäge “poiskovik”nı buldırıp tuplıy alır idek. Şulay uk tatar teleneñ añlatmalı süzlegen, ik’tisad, yuridik, mäg’lümat häm kommunikasiya, sport terminnarı süzleklären, kirillisadan latinga küçerü, Tatarstannıñ şähär häm avılları buença “poiskovik” eşläü, tatar telendä on-layn rejimında eşläüçe radio häm televidenie oeştıru, sosial çeltärne cäelderergä mömkin bulaçak. Berençe däräcädäge domennı alu Tatarstanga mäg’lümat häm kommunikasiya tehnologiyaläre ölkäsendä liderlıkka ireşergä mömkinlek biräçäk. Ägär dä bezneñ domen, üz serverıbız, hat alışu, “poiskovik” sistemaları bula ikän, anıñ bazasında akça eşlibez ikän, tatar internetınıñ üseşe bulaçak. Bu çın-çınlap tatnetnı yasauga, üsterügä bik zur adım bulır ide.
Ruslan KÄBİROV, internet kullanuçı, Tubıl şähäre:
Minem öçen berençe däräcädäge domen alu-almau möhim tügel. Anı berençe üzmaksat itep kuyu da urınsız. Tatarnıñ başka probleması betkänmeni? Domen algannan soñ ni üzgärä?! Domenlı bulgan oçrakta yaşlär telne öyränä başlarmı? Tatar saytları bügen eşli, kullanuçıları da bar. Läkin kürenep tora: alar barı kayber şäheslärneñ entuziazmı arkasında gına eşläp kilä. Domen bulgaç däülät alarga üz proektların tormışka aşırırga akça bülep biräme soñ?! Ä bügen ru. som. digän adres urınına tat. tt. dip kuysalar, berni üzgärmäyaçäk. Hakimiyat real internet proektlarga akça birsen, şul oçrakta gına tatnetnıñ üseş alaçagına ışanam. Däülät organnarınıñ domennı aluın säyasi uenga äyländerü belän ber dä kileşmim.
Tatarlar dönyaga açılıp, globalläşü prosesslarında aktiv katnaşırga tieşme ällä bezgä konservasiyagä kitep saklanu mäslihätme?
İlşat SÄETOV, säyasät fännäre kandidatı
Ul konservanı açuçı bulır mikän soñ? Çerep betsä, kemgä kiräge bar inde anıñ? Minemçä, bezgä mömkin kadär nıgrak açılırga kiräk, ämma ul açılunıñ mäg’näse böten äyberne señderep, üzgärep betüdä tügel, ä pozitiv äyberlärne alıp, üzeñne dä kürsätü, başkalarga da täesir itü. Fundamental äyberlärne eçtä saklap, tehnologik yaktan zamança bulu. Üzebezneñ milli prinsiplarnı konservasiyaläp, “bikläp”, yaña zamança mömkinleklärdän faydalanırga tieşbez. Monısı yahşı, yaşlär, monı kabul itegez, ä menä monısı naçar, moña iyarmägez, dip anı kem bilgelär soñ? Ählak yagınnan karasak, din bilgelider. Tatarnıñ ählagı islam dinenä nigezlängän bit inde. Keşe fikere, äytkänemçä, bik üzgärüçän. Ul ber vakıt “kendekne kürsätü matur” dip uylasa, annarı “yarım şärä yörü matur häm gadäti äyber” digän fiker belän dä kileşergä mömkin. Ä islamga karasañ, ul kriteriylar meñ yarım el elek bilgelängän häm üzgärmägän. Mäg’näse şul uk, forması, tehnologiyaläre başka.
Räfis CÄMDİHAN, jurnalist:
Tatarlar 1552 elda Vatannarın yugaltkannan soñ, konservasiyagä kitü arkasında gına 300 el bue saklanıp kala aldı. Bu añlı räveştä şulay eşlände. Çönki Vatannı yugaltu belän anıñ üzidarä strukturaları da yukka çıktı. HIH gasır ahırına kadär tatar halkı mähällälärdä biklänep yaşäde. Urıs däüläteneñ niçek kenä urıslaştırırga tırışuına karamastan, halık biklänep, üz eçenä çit ruhi kıymmätlär dä, başka mädäniyat tä kerttermäde. Vatannı yugaltıp öç gasır vakıt ütkäç, yag’ni tatar häl algaç kına, üz eçennän çıkkan, milli mohittä tärbiyalängän tatar burjuaziyase HIH gasır azagında urıs mohitenä millät kapkasın açıp karadı. Häm bik tiz añladı: anda kersäñ, urıs bulasıñ, başıñnı tıksañ, ul ajdaha kebek böten gäüdäñne yotaçak. Alar tatar kapkası açılgannı kötep kenä tora. Şul vakıttagı añlı tatar elitası, yañadan urıs mohitenä kermiçä, üzeneñ milli idarä strukturaların buldırırga kereşä. HH gasır başındagı “İttifak’” korıltayları, 1917-1918 ellardagı Milli Mäcleslär — änä şul milli konservasiyaneñ yaña ber baskıçı buldı. Bolşeviklar hakimiyatkä kilgäç, patşa hakimiyate eşlärgä telägänne tormışka aşırdı: tatarnıñ mähällä sistemasın yuk itte, mägarif sistemasın konfiskasiyaläde, mäçet-mädräsälärne cimerde. Şulay itep, tatarnı mäcbüri räveştä konservasiyadän çıgardılar. Bügenge köndä tatarnıñ telennän başka, bernindi millilege kalmadı. Tele tatar, eçendä urıs imanı, östendä Kıtay belän Auropa kieme. Tagın nindi globalläşü kiräk inde?! Telen dä cuydırır öçenme?
Bügen tatarlarga 1552 eldan soñgı çordagı kebek konservasiyalänergä kiräk. Çönki ul vakıttagı kebek ük, tatar bügen dä milli idaräsez, mähälläsez, milli mägarifsez, mädäniyatsez kaldı. Böten halık mähällägä kerep biklänmäs anısı. Läkin älegä imanın, millilegen, ruhi kıymmätlären cuymagan tatar zıyalıları mähällä tözep, konservasiyalänergä tieş. Şähär şartlarında bulmıy ul. Şähär mädäniyate digänebez dä mäñge tormışka aşmas hıyal. Çönki Rusiyadä urıs mädäniyate östenlek itä.
Yayın yok.
Yayın yok.
Kaydol: Kayıtlar (Atom)
Hakkımda
- MİLLİYET
- İzmir, Turkiye, Turkey
- internet bitlerena urnaştıruçe Behzat Aktash


c: text/html

text:
Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama
Konuyu Okuyanlar: 1 Ziyaretçi
Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama ana konu, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama konusu, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama yazısı, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama renault, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama arızası, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama tamiri, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama servisi, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama onarımı, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama işlemi, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama nasıl yapılır, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama kendin yap, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama nasıldır, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama nasıl yapılır, Dacia Logan Mcv 2017 Servis Km Sıfırlama fiyatı

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Patrona Halil isyanı (1730) / Emrah Şahin.
By: Şahin, Emrah.Material type: BookAnkara : TOBB ETÜ Fen Edebiyat Fakültesi, 2018Description: 28 pages ; 29 cm.Content type: text Media type: unmediated Carrier type: volumeContained works: TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü.Subject(s): Dissertations, Academic | Tezler, Akademik | Osmanlı iktisadi durumDissertation note: Tez (Lisans)--TOBB ETÜ Fen Edebiyat Fakültesi 2018
Tez (Lisans)--TOBB ETÜ Fen Edebiyat Fakültesi 2018
Includes bibliographical references.


text:
Transnatsional korporatsiyalar
Transnatsional korporatsiyalar (TNK) BMSh ekspertlerinin' pikirinshe "Du'nya ekonomikası dvigateli" bolıp tabıladı. Bunday etip BMShnın transnatsional korporatsiyalar haqqındag'ı dokladın'da aytılgan edi. 90-jıllar ortasında du'nyada 40 mın' TNK funktsiyalastırıldı. Olar o'zlerinin' ma'mleketi shegarasındag'ı 250 mın' ka'rxananı qadag'alap turadı. Olardın' sanı son'g'ı jıllarda (1970-jılda 7 mın firma bolg'an) 5 esege shekem astı.
100 iri xalıq aralıq kompaniyalardın' mu'lkinin' bahasının' 40 %i basqa ma'mleketler territoriyasında negizlengen. Transnatsional korporatsiyalardın' tiykarg'ı bo'legi AQSh, Evropa elleri ha'm Yaponiyada ja'mlengen. TNK du'nyanın sanaat o'ndirisinin' 40 %n qadagalaydı, bul xalıq aralıq sawdanın' yarımına tuwra keledi. TNK ka'rxanalarının' o'ndiretug'ın o'niminin' ko'lemi jıl sayın 1 trln. AQSh dollarına osip otıradı. Bunda 73 mln. isshi jumıs isleydi, yag'nıy du'nyadag'ı ha'r bir jumıs penen ba'nt onınshı adam tuwra keledi (awıl xojalıg'ın esaplamaganda).
Ha'zirgi waqıtta firmalardın' xalıq aralıq statusı haqqındag'ı ko'rsetkish guwalıq etedi, yag'nıy rezident-ma'mleketler shegarasında onın' tovar satıw protsent o'lshemi ko'rsetkishi. Usı ko'rsetkish boyınsha Shveytsariyanın "Nestle" (98 %) firması lider esaplanadı. BMSh metodologiyası ha'm strukturası boyınsha xalıq aralıq korporatsiyalardın' aktivlerin anıqlawga boladı. En' iri shet el transnatsional korporatsiyalar aktivleri arasında (finans sektorın esaplamag'anda) transnatsional bankler (TNB) anglo-gollandiyalıq kontserni "Royal Dutch Shell", son' AQShtın' "Ford", "General Motors", "Exxon" ha'm "IBM" firmaları iyeleydi.
Transnatsional korporatsiyalardın' huquqlı rejimi ha'r qıylı ma'mleketlerde o'zlerinin' filiallarının' ha'm onın' kompaniyalarının' ko'megi menen payda bolıwı aktiv iskerlikti boljaydı. Bul kompaniyalar belgili da'rejede o'z betinshe o'ndirislik xızmet ha'm tayar o'nim jetistiriw, ilimiy izertlew isleri ha'm tutınıwshılarg'a xızmet ko'rsetiw menen shug'ıllanadı. Olar bir pu'tin iri o'ndirislik kompleks du'ze otırıp, aktsionerlik kapital u'stinen usı sho'lkemlestiriwshi ma'mleketler birdey huqıqka iye. Sol waqıtta filiallar ha'm o'zlerine tiyisli kompaniyalar artıqmash milliy qatnasıqqa iye ka'rxanalar menen aralas bolıwı mu'mkin.
Transnatsional korporatsiyalardın' kelip shıgıwının' ulıwmalasqan sebebi bolıp, milliy ma'mleket shegarasında o'sip atırg'an o'ndiriwshi ku'shlerdin' rawajlanıwı tiykarında kapital ha'm o'ndiris internatsionalizatsiyası bolıp tabıladı.
O'ndiris ha'm kapitaldın' internatsionalizatsiyası shet ellerde o'zinin' iri kompaniyalarının' bo'limlerin doretiw jolı menen xojalıq baylanısları ekspansiyasının' xarakterin u'yrenedi, bunnan milliy korporatsiyalar transnatsional formaga o'zgeredi. Kapital shıg'arılıwı xalıq aralıq korporatsiyanın' rawajlanıwı ha'm formallasıwındag'ı a'hmiyetli faktor bolıp qaladı.
Transnatsional korporatsiyalardın' payda bolıw sebepleri quramına joqarı payda alıwg'a umtılıw jatadı. O'z gezeginde "bekkem konkurentsiya" bul gu'reste qarsı turıw o'ndiris kontsentratsiyası ha'm kapitaldın' xalıq aralıq masshtabta ha'm TNKnın' payda bolıwına mu'mkinshilik jaratadı.
Obektiv protsesslerdin' na'tiyjeli bolatug'ın, du'nya xojalıg'ında bolıp otetug'ın, transnatsional korporatsiyalar spetsifikalıq qa'siyetler qatarına iye. TNK xalıq aralıq miynetti bo'listiriw ha'm onı rawajlandırıwdın' aktiv qatnasıwshısı.
Transnatsional korporatsiya kapitallarının' ha'reketi, haqıyqatında da ma'mlekettegi bolıp atırg'an korporatsiyalar negizindegi protsesslerden g'a'rezsiz boladı. TNK filiallardın' jaylastırılıwına tiykarlang'an ha'm bir qansha ma'mleketler boylap o'zlerinin' kompaniyaların ornalastırıwga tiykarlang'an xalıq aralıq o'ndiris smetasın quraydı.
Transnatsional korporatsiyalar joqarı kvalifikatsiyalı personal ha'm iri investitsiya talap etetug'ın bilim ko'lemi, u'lken o'ndiris tarawları, joqarı texnologiyalıq tarawlarg'a kirip keledi.
80-jıllar ortasında kapitalistlik du'nyanın 3/4 sanaat o'nimlerin 2 mınga shamalas iri korporatsiyalar shıg'ardı. Olardan ju'zlegeni en' a'hmiyetli tovarlardın' turlerin 50% ten 80% ke shekem shıg'ardı. Bul transnatsional korporatsiyalar tiykarg'ı o'ndirislik ha'm ju'klemeni o'zine algan.
500 en ‘iri quwatlı transnatsional korporatsiyalardan 85i barlıq shet el investitsiyalarının' 70% in qadag'alaydı. Bul 500 gigant elektronika ha'm ximiya o'ndirisi ulıwma o'nimnin 80% in, farmatsevtika 95% in, mashina qurılısı 76%in realizatsiyalaydı.
Ku'shli o'ndirislik bazag'a iye transnatsional korporatsiyalar tovar bazarı, o'ndiristi joqarı na'tiyjelilikte jobalastırıwdı ta'miyinleytug'ın sawda-siyasat o'ndirisligi alıp baradı. Jobalastırıw en' bas kompaniyadan baslanıp, onnan kishi bolg'an firmalarg'a shekem tarqatıladı.
Transnatsional korporatsiyalar ta'repinen xalıq aralıq ha'm kontinental masshtabtag'ı ilimiy-izertlew jumısları ha'm kapital qoyıw tarawında dinamikalıq siyasat ju'rgiziledi. Xalıq aralıq korporatsiyalardın' payda bolıwı ha'm rawajlanıwı haqqında konkret mısal etip TNK "Elektromons" u'skenelerinen du'nya bazarındag'ı elektropriborlardın' o'z qollarındag'ı 25% in atap o'tsek boladı.
1912-jılı 2 shved kompaniyasının' ayırılıwı na'tiyjesinde payda bolg'an "Elektromons" 20-jıllardın' aqırında Avstraliya ha'm Jan'a Zelandiya bazarına shıqtı ha'm onda o'zlerinin' o'ndirislik AQShta u'shinshi xojalıq texnikanı "Vestem-gauz", "Gibson" markasında shıg'aratug'ın "Ayt Konsoliteyted" kompaniyasın ashtı.
Sonın' menen birge Qubla Evropa ha'm İtaliyadag'ı elektrotovar islep shıg'arıwshı "AEG" - Germaniyada elektrotovar islep shıg'arıwshı bolıp esaplanadı. Usı u'sh firmanın birlesiwi na'tiyjesinde "Elektrlyuks" o'zinin' tarawında du'nya boyınsha liderge aylandı. Ol du'nya ma'mleketlerinde elektrotexnika o'ndiredi.
90-jıllar ortasında transnatsional korporatsiyalar ka'rxanalarında 110 mın'nan aslam adam isleydi, jıllıq aylanısı 1994-jıl boyınsha 16 mlrd. dollardı quragan. O'zinin' ekspansiyasın ken'eyte otırıp transnatsional korporatsiya du'nya bazarın o'zlestiriwdin' ha'r qıylı formaların qollanadı. Bul formalar belgili da'rejede kontraktlıq qatnaslarg'a tiykarlanadı ja'ne basqa firmalardın' aktsionerlik kapitalında qatnasıwı menen baylanıslı emes. Usınday TNK ekonomikası forması qatarına mınalar kiredi:
- litsenziyalı;
- franchayzing;
- basqarıw kontraktları;
- marketingli ha'm texnikalıq xızmet ko'rsetiw;
- ka'rxananın' "gilt astına" beriliwi;
- bo'lek operatsiyalardın' orınlanıwına ha'm qospa ka'rxanalar qurıw boyınsha sheklengen kelisimi.
Praktikada tez-tezden anaw yaki mınaw transnatsional korporatsiya xızmeti forması arasında da'l shegara belgilew qıyın. Olar differentsiallanbay qollanıladı, tez buzıladı. Bul formalardın' rawajlanıwının' a'hmiyetli o'zgesheligi bolıp, orayg'a umtılıwshı tendentsiyalardı sa'wlelendire otırıp, transnatsional korporatsiyalardın' o'zleri arasındag'ı qollanıwı esaplanadı. Arnawlı ken' tarqalıwdı litsenzion kelisimler aldı. 1990-jılı TNKnın' litsenzion kelisimler ko'lemi 1970-jıldag'ı ko'rsetkishti 10 esege u'lkeytti.
Litsenzion kelisim yuridikalıq sha'rtnama bolıp, bunnan litsenziar litsenziatqa belgili waqıtka sıylıq ushın anıq huqıqlar belgilep beredi. Litsenziyanın beriliwi transnatsional korporatsiya ishindegi firma dogovorları sıyaqlı texnologiya beriliwi kanalları boyınsha a'melge asırıladı.
Litsenzion kelisimnin arnawlı turi bolıp - franchayzing (franshiza) esaplanadı.
Franchayzing - bul uzaq muddetke esaplang'an litsenzion kelisimi. Bunda franchayzerler klient-firma ushın anıq huqıqlar belgileydi. Bul huqıqlar o'z ishine sawda markasının' qollanılıwı yamasa firma atının' qollanıwın, sol sıyaqlı texnikalıq ja'rdem boyınsha xızmetler, jumısshı ku'shinin' kvalifikatsiyası koteriliwine, anıq bolg'an tolemdi basqarıw ha'm sawda qılıwdı o'z ishine aladı.
80-jıllardın' aqırınan baslap transnatsional korporatsiyalardın' marketingli ha'm basqarıw xızmetlerin ko'rsetiw ekspansiyası forması ken tarqalg'an edi.
Texnikalıq ja'rdem ko'rsetiw kontraktları boyınsha transnatsional korporatsiyalar berilgen firmanın qandayda bir spetsifikalıq aspekt xızmetine qatnasıwshı texnikalıq xızmet ko'rsetiwdi a'melge asıradı. Bunday kelisimler mashina ha'm uskenelerdin' remontı ha'm profilaktikası "nou-xau" dı qollanıwdag'ı ma'sla'ha'tlar, sapanı qadag'alaw ha'm avariyanın aldın' alıw menen baylanıslı. Bir qansha ken' tarqalıwdı zavodlardın' "gilt astına" beriliwi iyelik etip atır. Bul jag'dayda transnatsional korporatsiya barlıq xızmetlerdin' a'melge asıwın oz moynına aladı, sebebi bular belgili bir obekttin' jobalastırılıwı yamasa qurılıwın ta'miyinleydi. TNKnın ozi rawajlang'anlıg'ı sıyaqlı bir pu'tinlikte ha'r qıylı ekonomikalıq baylanıslar forması da rawajlanıp atır.
Transnatsional korporatsiyalar ta'repinen bolg'an ja'ne bir jetiskenlik bul shet ellerde arnawlı investitsion kompaniyanın qurılıwı. Onın' sha'rtli wazıypası bolıp regionlıq bazarda o'zlerinin' o'niminin' ha'reketke keliwinin' stimulı bolıp investitsiyalardın' o'zlerinin' ha'm partner ka'rxanalardag'ı strukturası bolıp tabıladı. Bunday jaylasıwdı alkogolsız ishimlik shıg'aratug'ın "Pepsi-Cola", "Coca-Cola" (Afrika) satatug'ın iri xalıq aralıq kompaniyalar qollanadı.
Transnatsional korporatsiyalar zamanagoy du'nya xojalıg'ında ha'reket etiwshi ta'rep bolıp qaladı. Olar xalıq aralıq ekonomikalıq qatnaslar sistemasında bahalaw qıyın bolg'an roldi oynaydı.
Jetekshi o'ndirisi rawajlang'an ellerdin' shet eldegi xızmeti ha'm olardın' TNKsı sırtqı ekonomikalıq baylanıslar xarakterin anıqlaydı.
80-jılları transnatsional korporatsiyalardın' shet eldegi o'ndirisi ko'lemi menen ishki firmalar sawdasınan tazartılgan eksportın salıstırsaq AQSh, Yaponiya ha'm Germaniya ushın to'mendegishe sa'ykeslik bar: 4,1:1; 2,6:1; 1,5:3.
Bul eller eksportında ma'mleketlerdin' o'zlerinin' shet eldegi filiallarına qoyg'an xızmet ha'm tapsırmalar roli ullı bolıp tabıladı. 80-jıldın' 2-yarımında firma ishindegi sawda 14% ten 20% eksportqa (AQSh) shekem, al Yaponiya 23-29% ha'm Germaniya 24-28 % eksportka shekem qoydı. Barlıq transnatsional korporatsiyalardın' shet el investitsiyaları jıyındısı ha'zirgi waqıtta sawdag'a qarag'anda joqarıraq rol oynaydı. TNK barlıq du'nyanın jeke sektorının' o'ndirislik kapitalının' 3 bo'legin, shet eldegi tuwrı investitsiyanın 90 % ten aslamın qadagalaydı.
Transnatsional korporatsiyanın tarawlıq-o'ndirislik strukturası belgili da'rejede ken'. Xalıq aralıq kompaniyalardın' 60 %i o'ndiris tarawında, 37 %i xızmet ko'rsetiw salasında ha'm 3 % i sanaat ha'm awıl xojalıg'ında.
"Fortune" amerikalıq jurnaldın' xabarlawınsha du'nyanın 500 iri TNK arasınan tiykarg'ı roldi 4 kompleks: elektronika, neftti qayta islew, ximiya ha'm avtomobilsazlıq oynaydı. Olardın' satılıwı TNKnın ulıwma aktivliginin' 80 %ke shamalasın ha'm 500 "grandtı" quraydı.
Transnatsional korporatsiyalardın' investitsiyaları regionlıq tarawlarg'a bagıtlang'anlıg'ı belgili. Haqıyqatında da olar "jan'a industrial eller" sanaatın qayta islewshi tarawlarg'a kapital qoyadı ha'm belgili da'rejede rawajlang'an ha'm rawajlanıp kiyatırg'an ellerge de kapital qoyadı. Bul jag'dayda kapital alıwshı eller arasında ba'seke ketedi.
Al, rawajlanıwı to'men eller siyasatı basqasha, yag'nıy transnatsional korporatsiyalar ken'eyip atırg'an o'ndiriske maqset tovar eksportın o'siriw. Bul jag'dayda sol TNK nın o'zleri arasında jergilikli bazarda tovarların ha'reketke keltiriw ushın bekkem ba'sekedegi en jaydırıw payda boladı.
Transnatsional korporatsiyalar ulıwmalasqan u'lken xalıq aralıq ekonomikalıq baylanıslar sistemasında anıqlawshı faktor bolıp qaladı, ol du'nyadag'ı ma'mlekettin' ornın belgileydi. BMSh aspektlerinin' aytıwı boyınsha TNK aktiv o'ndirislik, investitsiya, sawda xızmeti, du'nyadag'ı ekonomikalıq integratsiyaga ta'sir etetug'ın ha'm o'ndiristi xalıq aralıq qadag'alawdı ha'm o'nimdi bo'listiriwshi funktsiyasın atqarıw mu'mkinshiligin beretug'ın qadag'alawshı bolıp qaladı.
Transnatsional korporatsiyalar tek ma'mleket qaraytug'ın tarawlarg'a da basıp kirip atır dedi BMSh ekspertleri YuİKTAD dokladına (1993-j). Bunda soz transnatsional korporatsiyalardın' du'nya ekonomikasının' tolıq integratsiyag'a baratırg'anı haqqında emes. Al, haqıyqatında TNK xızmeti integratsiyag'a aparıwshı maksimal payda alıwga qaratılg'an internatsionalizatsiya. Bulardın' jaqsı ta'replerin atap ote otırıp, xalıq aralıq ekonomikalıq qatnaslarda sol ma'mleketlerdin' ekonomikasına negativ ta'sirin ko'rsetiw kerek ha'm ol o'zleri funktsialastırıp atırg'an ma'mleketler qa'nigeler sanı ko'rsetedi:
- TNK o'zinin' xızmetin do'retip atırg'an ma'mlekettegi ekonomikalıq siyasattın' realizatsiyası keri ta'siri;
- ma'mleketlik nızamlardın' buzılıwı;
- TNKnın' o'zinin' kompaniyalarında, ha'r qıylı ellerde ha'reket etiwshi transport bahalardı monopulizatsiyalap, salıq salıwdan paydanı jabıw maqsetinde nızamlardı ko'rmey ketedi, bul bir ma'mleketten ekinshisine ta'rtıp ju'rgende ju'z beredi;
- monopol bahalardın' qoyılıwı, sha'rtler diktatı.


text:
U'stirt
U'stirt bul u'lken tegisliklerdi iyelep, Kaspiy ha'm Aral ten'izi aralıg'ında jaylasqan. U'stirt Tu'rkmenstan, Qazaqstan ha'm Qaraqalpaqstan Respublikaları territoriyaların o'z ishine aladı.
Ulıwma maydanı 20 mln ga, onın' 7 mln gektarı Qaraqalpaqstan territoriyasına tiyisli. Bul territoriya Aral ten'izinin' qubla-shıg'ıs bo'legi Qon'ıratqa shekem bolıp, U'stirte Sarıqamıs ko'li jaylasıp onın' jartısı Tu'rkmenstan Respublikası territoriyasına tiyisli. U'stirt tegislikleri Aral ten'izi menen A'miwda'rya deltası jiyeklerine shekem baradı, onın' jiyekleri tik jarlıqlar menen shegaralang'an.
U'stirttin' ten'iz betinen 100-300 m ba'lentlikte jaylasqan biyikleride bar. Sonın' menen birge oylı shuqırlarda ushırasadı, qurg'aq ko'ller, taqır, qumlar ha'm duzlı Barsa kelmes ka'nleride bar. Biyik do'n'li Aseke-audan (29-100m ten'iz betinen), qublada Qarabawır biyikligi (292 m) jaylasqan.
Klimatı keskin kontinentallı bolıp, jaz ayları ıssı, qurg'aq, al qıs ayları suwıq keledi, jıllıq ha'm sutkalıq amplituda ıssı qurg'aq hawalı, qısı suwıq bolıp Orta Aziya sho'llerindegi klimatqa uqsas, bunda arqa batıs suwıqları esedi. U'stirtte barqulla ku'shli samal esip (shıg'ısqa qaray) ayrım waqıtları samaldın' tezligi 200 m/sek. Churuk ha'm qos bulaq meteostantsiyalarının' mag'lıwmatları boyınsha U'stirtte ortasha jıllıq temperatura 8-12C, yanvarda absolyut mininal (-32-38C), al iyulda maksimal (+40+45C), ba'ha'rde 16 C (qublada 22-aprelge deyin), ortasha jıllı ku'nler 155-165 ku'n, qublada 196 ku'n dawam etedi.
Atmosferalıq jawın-shashınnın' mug'darı U'stirt tegisliginde 90-120mm, tiykarınan ba'ha'r ha'm gu'zde tu'sedi, qardın' jatıwı 14-50 ku'n dawam etedi. Birinshi qar Churuk meteostantsiyasının' mag'lıwmatı boyınsha 30-noyabrden 29-fevralg'a shekem qaplap jatqan.
U'stirt topırag'ının' o'zgesheligi boyınsha rayonlarg'a bo'linedi, bular ku'l ren' topıraqlar shıg'ıs jag'ında oraylıq U'stirtte, arqa u'stirt shor jerli yamasa Barsa kelmes duzlılıg'ı kiredi. Topırag'ının' mexanikalıq quramı sazlı, orta ha'm awır suglinli, kebirli ha'm taslı topıraq, taqırlı, lugovo taqır ha'm qumlı jerler ushırasadı. Topıraq quramına qarap o'simlik qatlamıda ajıraladı. Juwsanlı boyalıshlı asossatsiya shorsız jerlerde ushırasadı, biyurgin duzlı, juwsan, keyrewik, biyurgun az shorlang'an jerlerde ushırasadı.


text:
Qırımtatar faaliyetçisi, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ tevqifi, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ yarımadada başqa fikirde olğanlarğa qarşı küreşniñ numünesidir. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ATR telekanalınıñ alıp barıcısı, «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ iştirakçisi Seytumer Seytumerov söyledi.
Seytumer Seytumerov: «Nariman – «Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi. O, faal bloger edi, mahkemelerden strimler yapa edi. Onıñ evi birinci kere 2016 senesinde tintildi. Bu, «qarmaqqa tüşkeniniñ» signalı edi. Lâkin o, onıñ yerine bunı başqası yapmaycağını añlay edi. Kerçekten de, Qırımda olğan şeyler aqqında haber etilmesiniñ probleması bar. Nariman, büyük ihtimal ile yaqalanıp alıp ketilecegini yahşı añlay edi, lâkin öz faaliyetiniñ emiyetini añlap, onı taşlamadı. Narimannıñ tevqif etilmesi – vatandaş jurnalistikasına tazyiq, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ yarmadada başqa fikirde olğanlarğa qarşı küreş», – dedi.
ATR telekanalınıñ alıp barıcısı, qırımtatar faaliyetçisi, «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ iştirakçisi Seytumer Seytumerov ile intervyüni Qırım.Aqiqat saytında yaqın künlerde oquñız.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Bağçasaray rayonında Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğuğa alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti .
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksindeki 146-ncı maddeniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddeniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun buzuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina TİNi vatandaş faaliyetçisiniñ yaqalanğanını taqbih ete ve ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümetinden Nariman Memedeminovnıñ azat etilemsini talap ete.


text:
Köptegen beri Aleksey Serov öziniñ 5-jasar qızı Polïna üşin küresip keledi. Juptar ajırasqannan keyin, sot kişkentay qızdıñ äkesimen birge turwına şeşim şığarğan bolatın. Osı şeşimnen keyin äyel öziniñ qızın alıp, Estonïyadağı üyine ketip qalğan körinedi.
Alayda tanımal änşi burıñğı äyeliniñ bul qılığımen müldem kelispey, öziniñ qızınıñ urlanğandığı twralı polïcïyağa şağımdandı. Burınğı äyeliniñ dosı bolıp jatqan oqïğa aqılğa qonımsız ekendigin aytadı. Onıñ aytwınşa, Aleksey urlanğan qızınıñ twğan anasımen birge ekendigin öte jaqsı biledi. Biraq sonda da tınıştalar emes...
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Astanada «Oñtüstik» industrialdı aymaqtardıñ basqaruşı kompaniyası men türkiyalıq biznesmender arasında qwnı 12 mln AQŞ dolların qwraytın investiciyalıq eki qwjatqa qol qoyıldı. Bwl turalı Oñtüstik Qazaqstan oblısı äkimdiginiñ baspasöz qızmeti habarladı.
Mwnday kelisimge türik biznes–qwrılımdarınıñ jetekşileri bastağan delegaciyanıñ Astana qalasına jasağan jwmıs saparı kezinde qol qoyılğan.
Qazaq-türik industrialdı aymağında osı jılı iske asırılatın jobanıñ biri - qorğasın koncentratın öndiretin türkiyalıq Merkez Asia Madencilik kompaniyasınıñ zauıtı (qwnı 2 mln AQŞ dolları) bolsa, ekinşisi - qwnı 10 mln AQŞ dolları bolatın Petronet Otomosyon kompaniyasınıñ janar-jağarmay taratu kolonkaların şığaratın zauıtı.
Büginde aumağı 50 gektardı alıp jatqan «Qazaq-türik» industrialdı aymağında jalpı qwnı 37,5 mln AQŞ dolların qwraytın 8 joba jüzege asırıluda. Atalğan jobalar iske qosılğanda jaña 900 jwmıs ornı qwrıladı dep josparlanuda.
Ayta keteyik, jıl soñına deyin atalğan industialdı aymaqta «Gold Aluminum» JŞS-niñ PVH profil'deri men PVH jäne alyuminiyden jasalğan möldir konstrukciyalardı öndiretin şağın cehı iske qosıladı.


text:
Jaña zerttew nätïjesine säykes, üydegi qarapayım şañda mïkrobtıñ 9 mıñ türi boladı eken.Bul twralı Bï-bï-sï jazadı.
Kolorado wnïversïtetiniñ ğalımdarı üyden 2 mıñğa jwıq zïyandı deneler men bakterïyanıñ 7 mıñğa jwıq türin taptı.
Üyde janwar bolsa mïkrobtardıñ türi arta tüsetin körinedi.
Key bakterïyalardı zerttewşiler erlerge qarağanda äyelderden köbirek tapqanı xabarlandı.
Jetekşi zerttewşi, doktor Noy Fïrer tabılğan mïkrobtardıñ köbi zïyansız ekenin, keybirewleri, tipti, oñ äser etwi mümkin ekenin atap ötti.
QazAqparat
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesi Qırımda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlanğan ukrain rejissörı Oeg Sentsovnıñ apis müddetini uzattı, dep bildireler Rusiye matbuat vastaları.
«Mahkeme rejissörnıñ apis cezasını oktâbr 11-ne qadar uzattı», – dep aytalar matbuat hızmetinde.
Sentsovnı Qırımda mayıs 11 künü Rusiye FSB hadimleri yaqaladılar. Onı Akmescitte, Yalta ve Aqyarda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlaylar. Sentsov 20 yıllıq apis cezasını oğratıla bile.
Onıñ advokatı aytqanı kibi, Qırımda yaqalanğan ukrain kinorejissöri Sentsovnı qıynap, malümat alacaq ediler.Rejissör öz qabaatını tanımay. aynı bu iş boyunca daa üç insan yaqalandı. Olarnıñ apis cezalarınıñ müddeti de uzandı.
Sentsovnı «siyasiy mabüs» dep sayğan zenaatdaşları ve uquq qorçalayıcılar onı azat etmege talap eteler. Sentsov – Maydannıñ faal iştirakçisidir.


text:
Telegram messenceri Rusiye territoriyasında blok etildi. Böyle qararnı Moskvadaki Taganskiy rayon mahkemesiniñ akemi Yuliya Smolina çıqardı. Oturışuv aprel 13-te 20 daqqa devam etti.
Mahkemede Rusiye FSBsiniñ vekili Yuliya Kostina bulundı. Mart ayında Yuqarı mahkemede o, «informatsiya, yazışma sırı ile elektron mesajlar sırını teşkil etken malümat degildir», degen edi.
Telegramnıñ vekilleri oturışuvğa kelmedi.
Oturışuv esnasında akem Smolina, Telegram qorçalavı tarafından berilgen, işniñ baqılmasını soñuna qaldırmaq muracaatını red etti. Messencerniñ vekili Dmitriy Dinze onı mahkemege aprel 12-de, aqşamnıñ keç maalinde yolladı.
Daa evel Roskomnadzor (Alâqa, informatsion tehnologiyalar ve kütleviy kommunikatsiyalar saasında nezaret boyunca federal hizmet) mahkemege, FSBniñ istegi ile messencerni blok etilmek talabınen muracaat etti. Telegramnıñ rehberleri içün tayin etilgen muddet keçken aftada soñuna yetti. Muessise, qullanıcılarnıñ mesajlarını şifreleme anahtarlarını FSBge bermekni talap etti.
Telegram rehberleri, yazışmanıñ sırını kefalet etken Rusiye Anayasasına atıfta bulunıp, bu talapnıñ yerine ketirilmesini red ete. Ondan ğayrı, şirkette, bunı tehnikiy ceetten yapmaq mumkün olmağanını bildireler.


text:
İnternet uyğurlar häqqidä/ Runa yeziğida yezilğan «İrq bitik» palnamisi qedimiy uyğur tilini tätqiq qiliş boyiçä qimmätlik äsärlärniŋ biridur. U štkän jili türkiyalik alim Gškbey Uluç rähbärligidiki bir türküm äzärbäyҗanliq tätqiqatçilar täripidin äzärbäyҗan tiliğa tärҗimä qilindi. äzkür kitapni näşirgä täyyarlaş җäriyanida uniŋ Angliya mirasgahida saqlinivatqan nushisi bilän türkiyalik professor Talat Bekin tärҗimä qilğan türkçä nushisi paydilinilğan.
Gškbey äpändi 2012-jildin buyan Äzärbäyҗanniŋ paytähti — Baku şähiridä kšktürk tarihini häm tilini üginiş bilän şuğullanmaqta. Şuŋlaşqa kšktürk yeziğida yezilğan bu uyğur äsäri uniŋ diqqitini birdin җälip qilğan. Şundaqla «İrq bitikniŋ» bügünki küngiçä bizgä yetip kälgän äsärlär içidä qäğäzgä yezilğan häm kitap süpitidä çiqqan birdin-bir ämgäk boluşi alimda bšläkçä bir qiziqiş qozğiğan. Mäzkür äsär ilgiri Äzärbäyҗanda elan qilinğan ilmiy maqalilarda tilğa elinğan bolsimu, moşu vaqitqiçä heçbir alimniŋ tätqiqat ob°ektiğa aylanmiğan. Gškbey Uluç rähbärligidiki tätqiqatçilar bu qedimiy äsärni tärҗimä qiliş arqiliq äynä şu boşluqni tolturuşni toğra kšrgän. Gškbey äpändi şagirtliri (sürättä) bilän billä buniŋdin keyinmu qedimiy uyğur äsärliri üstidä tätqiqat elip beriş häm ularni başqa türkiy tillarğa tärҗimä qiliş paaliyätlirini davamlaşturidiğanliğini, šzini bolupmu «Altun yaruq» vä Turpandin tepilğan başqimu qedimiy qolyazmilarniŋ qiziqturidiğanliğini eytqan. Alimniŋ pikriçä, Germaniyadä saqlinivatqan Turpan yazma yadikarliqliriniŋ 80 payizi başqa tillarğa tärҗimä qilinmiğan häm täkşürülmigän.
Gškbey Uluç hazir Äzärbäyҗanda yaşaydu vä, päyti kälgändä, uyğur eliğa berip, šziniŋ uyğur tilini mukämmälläştürüş arzusiniŋ barliğini izhar qilğan. «Türk alimi süpitidä uyğur äsärini äzärbäyҗan tiliğa tärҗimä qiliş arqiliq üç qerindaş millätniŋ beşini qoşuşqa muväppäq boldum. Meniŋ üçün buniŋdin artuq hoşalliq yoq» däydu alim.
Yadiŋlarğa salimizki, 2006-jili bir top Äzärbäyҗan alimliriniŋ küç çiqirişi bilän büyük mutäpäkkür Mahmut Qäşqäriyniŋ «Türkiy tillar divani» äsäri äzärbäyҗan tiliğa tärҗimä qilinip, šzimizni šzgilärgä tonutuşqa yänä bir qädäm taşlanğan edi.


text:
Mart 25-de Minskte olıp keçken muhalifet aktsiyasında yaqalanğan insanlarnıñ sayısı aman-aman bir biñge yetti. Bunı Aqrusiye paytahtındaki vaqialarnı aydınlatqan ukrain jurnalisti Konstantin Reutskiy Facebook saifesinde bildirdi.
«Şimdilik ögrenilgen malümatqa köre, bugün tahminen biñ kişi yaqalandı. Faal, jurnalist, aq qorçalayıcı, adiy insanlar. Militsiya tehnikasını alıp endi ketken, metronıñ merkeziy stantsiyaları açıldı. Adiy cumaertesi kününiñ aqşamı», – dedi Reutskiy.
Tasdıqlanğan malümat esasında haber bergen «Vâsna» aq qorçalayıcı merkezi yaza ki, olarnıñ cedvelinde 300 insandan ziyade yaqalandı.
Yaqalanğanlarnıñ sayısı ve bunıñ sebeplerine dair resmiy bir malümat yoq.
Radio Svobodanıñ Aqrusiye muarririyeti bildirgenine köre, mart 25-de saba Aqrusiye uquq qoruyıcıları tarafından «Vâsna» teşkilâtınıñ ofisinde yaqalanğan insanlar azat etildi. Olarnı yerli saat ile 14:00-da başlaycaq aktsiyadan evel tutqanlar.
Minskte mart 25-de muhalifet Üriyet kününi qayd etecek edi, lâkin evelden ilân etilgen toplaşuv yerine Milliy ilimler akademiyasınen beraber esasen jurnalistler kirip oldı. Aktsiyada iştirak eteceklerni militsiya hadimleri toqtata edi.
Bundan soñ qararnen biñ faal Minsk merkezine taba yol aldı, amma militsiya hadimleri olarnı toqtatıp yaqalamağa başladı. Radio Svoboda mühbiri Valeriy Kalinovskiy yaqalanğanlarnıñ sayısını 2006 ve 2010 seneleri narazılıq aktsiyalarda olğan yaqalavlar ile qıyasladı.


text:
İşğal etilgen yarımadada Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov mayısnıñ 12-nde iş ziyaretinen Keriçte oldı. O yerde El Tiygen (Geroyevskoye) qasabasında deñiz yalısını baqıp çıqqanda, çöplük qopqalarını körüp, açuvlandı, çünki olar Ukraina devlet bayrağınıñ renklerine boyalanğanlar. O sarı-mavı qopqalar içün yerli memurlanı para cezasınen qorquttı.
Ziyaretniñ video-parçalarını yerli kerch.fm agentligi yayınladı.
Aksönov: «Devletke qarşı kelgen renklerge boyalı çöplük qopqalarını kördiñizmi? Bu içün 5 mln. ruble (2,3 mln. grivna – QA) para cezası olmaq kerek. Çünki ekologiyanı bozalar ve ahlâqnı aqaretleyler», – dep çorlandı.
Kreml nezaretindeki Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov aprelniñ başında Aqmescitte «Mir Burger» fast-food yemekhanesiniñ açılışında «Ukrainanıñ qalımtılarını» yoq etmege talap etken edi. Bunen o, Qırım işğalinden soñ qapanğan, McDonald's restoranınıñ eski levhalarına qarşı çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Alemin Kıralı 14. Bölüm tek part full izle,Alemin Kıralı 14. Bölüm bölüm dizi müziği, Alemin Kıralı 14. Bölüm Hangi gün, Alemin Kıralı 14. Bölüm Hangi Kanalda, Alemin Kıralı 14. Bölüm Saat Kaçta, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm full izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm full izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm hd izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm filmi izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm son bölüm izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm yeni bölüm izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm Fragmanı, Alemin Kıralı 14. Bölüm türkçe dublaj izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm Fragmanı full izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm Fragmanı hd izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm Fragmanı izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm altyazı izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm son bölüm Fragmanı izle, Alemin Kıralı 14. Bölüm Bölüm yeni bölüm Fragmanı izle
Bölümün Özeti
Atv’nin yeni dizisi Alemin Kralı beğenileri üzerinde topladı. Sezona mükemmel başlayan dizi 14. Bölümüyle 15.12.2011 Cuma günü atv ekranlarında olacak. Sakın kaçırmayın.. Fragman yayınlanmadı..
FRAGMAN İZLE
Fragman Henüz Yayınlanmadı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi
Qırımtatar Milliy Meclisi - Qurultayda vekiller arasından saylanğan ve Qurultaylar arasındaki devirlerde Qırımtatar halqını temsil etken yuqarı vekaletli tek organdır. Meclis, öz çalışmaları aqqında Qurultayğa esap bermekte olıp, Qurultay qararları, mezkür nizamname, milletlerarası uquq normaları ve bu normalarğa uyğan Ukraina qanunçılıq qararları esasında iş köre. Meclis nizamnamesi yapılğan deñişiklikler ve ilâveler, Qurultay tarafından tasdıqlana. Meclisniñ bulunğan yeri – Aqmescit şeeri.
Faaliyetlerini teşkilâtlandırmaq içün Meclis:
- er seviyede saylav yolunen meydana ketirilgen Qırımtatarlarnıñ milliy temsil ve idare organları sistemasını teşkil etip, bu organlarnıñ faaliyetlerini idare ete;
- öz yapısında kerekli olğan bölüklerni, işhane, müessese ve vaqıflar teşkil ete;
- devlet ve cemiyet organlarınen, çet el ve milletlerarası teşkilâtlarınen işbirligi yapa;
- öz kütleviy haber organlarını teşkil ete.
Meclisniñ baş yolbaşçısı olğan organ – Qırımtatar Milliy Qurultayıdır.
Qırımtatar Milliy Meclisi:
- Qurultay qararlarını ömürge keçire;
- Qurultay oturımlarını çağırır ve bu oturımlarnı ötkerüv nizamını Qurultaynıñ Çalışma Qaidelerine köre belgile;
- Meclis Prezidiumını, icra organlarını şekillendirile ve bu organlarnıñ çalışma esaslarını tasdıqla;
- Meclis Reisiniñ taqdimi ile Meclis bölükleriniñ ve icra organlarınıñ yolbaşçılarını tayin ete;
- Ukrainada ve Ukraina sıñırlarınıñ tışında bütün seviyelerde Qırımtatar halqını temsil ete;
- Yañı Qurultayğa iştirak etecek vekil saylavlarını teşkil ete;
- Yañı Qurultaynıñ birinci toplaşuvında vekâlet aqlarını teslim ete;
Mecliske 33 kişi saylana. Meclis toplaşuvları, üç ayda bir kereden az olmayacaq şekilde ötkerilip, Meclis azalarınıñ 2/3-den az olmağan qısmınıñ iştirak etmesinen keçerli sayıla. Meclis qararları, toplaşuvğa iştirak etken azalarnıñ mıtlaqa ekseriyet reyi ile alına.
Nevbetten tış Meclis toplaşuvları:
- Meclis Reisiniñ qararınen;
- Meclis azalarınıñ eñ az 1/3 qısmınıñ talabınen;
- Qurultaynıñ Teftiş Komissiyasınıñ talabınen;
çağırıla. Teftiş Komissiyasınıñ azaları, yerli ve regional meclislernıñ ve Qırımtatarlarnıñ Qırımğa qaytuvını qolaylaştırma komitetleriniñ reisleri, Meclis toplaşuvlarına muzakere reyi aqqınen iştirak ete bile. Meclis, öz toplaşuvlarında Teftiş Komissiyası tarafından muzakere etilmesi talap etilgen meselelerni muzakere etip, bu meseleler aqqında qarar almağa mecburdır. Meclis ve Meclis bölükleriniñ faaliyetleri, Meclis toplaşuvları arasındaki devirlerde Meclis Prezidiumı tarafından idare etile.
Meclisniñ qurulışı[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Prezidium
- Reis
- Birinci Reis muavini
- Reis muavini
- Malümat-talil merkezi
- İdareler
- İçtimaiy-iqtisadiy ve gumanitar siyaset idaresi
- Yerli ve regional meclis faaliyetlerini koordinatsiya etme idaresi
- Siyasiy ve uquqiy işler idaresi
- Cemaat ve milletlerara teşkilâtlar ve kütleviy haber vastaları ile munasebetler idaresi
- Hızmetler
- Uquq hızmeti
- Protokol hızmeti
- Komissiyalar ve iş gruppaları
- Kâtibiyet
- Vatandaş qabul odası


text:
Rusiye kütleviy haber vastaları, yanvar 13 cumaertesi künü S-400 «Triumf» avanı mudafaa zenit raketa kompleksleri Aqyardaki Fiolent burnunda «arbiy nevbetke turdı», dep bildireler.
TASS haber agentligi, Rusiye Arbiy ava quvetleri (AAQ) ve Avanı mudafaa quvetleriniñ (AMQ) 4-nci ordusı komandanı Viktor Sevostyanovnıñ sözlerini naqil etip: «Bugünden başlap, Qırımnıñ ava mudafaası grubu eñ zemaneviy, bütün dünyada misli olmağan «S-400» zenit raketa sistemi ile silâlandırıldı», – dep bildire.
Bir yıl evel Rusiye ilhaq etilgen yarımadanıñ territoriyasında S-400 komplekslerini endi yerleştirgen edi – olar Feodosiya etraflarına ketirilgen ediler. Ondan ğayrı, Rusiyeniñ arbiy muessisesinde FSBniñ iştiraki ile yapılğan diversiyalarğa qarşı talimlerniñ ötkerilmesi aqqında bildirdiler.
Daa evel Kremlde, S-400 zenit raketa sistemleriniñ «Rusiye-Ukraina sıñırında provakatsiyaları»nıñ ögüni almaq içün Qırımda yerleştirilgenlerini añlattılar.
Kyivde, Qırımnıñ ilhaqından soñ andaki Rusiyeniñ arbiy mevcüdiyetiniñ arttırılmasına tecavuziy areket deyler. Ğarp devletleri de, Rusiye tarafından yarımadada arbiy talimlerniñ ötkerilmesi munasebeti ile raatsız olğanlarını bildirdiler.
Rusiye, onıñ daa evelki S-300PM kompleksiniñ modifikatsiyası olğan S-400 zenit raketa kompleksiniñ atış menzili 400 kilometr olğanını ve o, bir kereden 80-ge yaqın nişannı közete bilgenini iddia ete. Rusiye Suriyeniñ ğarbında böyle sistemni daa 2015 senesiniñ soñunda Türkiye uçağı Türkiye-Suriye sıñırında Rusiy uçağını atıp yıqqanda yerleştirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Nemistiñ Volkswagen koncerniniñ akcïyaları 23 payızğa quldıradı. Oğan ötken aptada şıqqan janjal türtki bolıp otır. Ol kezde kölik öndirwşiniñ ekologïyalıq qawipsizdik sınaqtarınıñ nätïjelerin burmalağanı belgili boldı. Kompanïya basşılığı ol üşin keşirim surap, işki tekserw jürgizetinin jarïya etken. Ayta keteyik, Volkswagen jarnama nawqanı kezinde qorşağan ortağa zïyandı gazdardıñ az şığarılatının alğa tartıp kelgen bolatın. Sonıñ arqasında ol satılım sanı boyınşa Toyota-dan basıp ozğan edi. Mettyu Bïzlï, Henderson Global Investors kompanïyasınıñ ökili: - Volkswagen iri kölemde ayıppul tölewi ğajap emes. Öz kezeginde, bul akcïya qunınıñ tömendewine äkep soqtırwı mümkin. Soñğı oqïğa kompanïya bedeline nuqsan keltirdi. Ïnvestorlardı osı jayt ta alañdatwda.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka,
Kommentarïï


text:
Fevral’ ayınıñ êşsezlek kürsätkeçläre
Ağımdağı yılnıñ fevral’ ayında êşsezlek uzğan yılnıñ şul uq ayı belän çağıştırğanda 2 oçkoğa kimep 10,6% täşkil itkän
Törkiyä statistika oyışması fevral’ ayınıñ êş köçe statistikasın açıqladı.
Mäğ’lümatlardan kürengänçä, ağımdağı yılnıñ fevral’ ayında êşsezlek uzğan yılnıñ şul uq ayı belän çağıştırğanda 2 oçkoğa kimep 10,6% täşkil itkän.
Törkiyä külämendä 15 häm annan kübräk yäş’tägelär arasında êşsez keşe sanı 546 meñgä kimep 3 million 354 meñ bulğan.
Älege ayda 15-24 yäştägelär arasında êşsezlek 4,3 oçkoğa kimegän.
Êşsezlek küläme 15-64 yäştägelär arasında 2 oçkoğa kimep 10,9% täşkil itkän.


text:
Ermeni Bazar
Ermeni Bazar (ukraince ApMяHcbk, rusça ApMяHck) – şimaliy Qırımda, Qırımnı qıtanen bağlağan Or boynunda bir şeerdir.
Münderice
TarihDeñiştir
XVIII asırnıñ başında Or Qapı qalesinden köçken ermeni ve rumlar tarafından qurulğan. Ermeni Bazar adınen 1730 senelerinden bellidir. 1921 senesi rus tilinde Armânsk (ApMяHck) adı berildi. Şeer statusı 1993 senesi berildi (böyleliknen, Ermeni Bazar Qırımnıñ eñ yaş şeeridir).
Eali sayısınıñ dinamikasıDeñiştir
- 1926 — 2 670 kişi (1 159 ukrain, 614 rus, 572 qırımtatar, 157 yeudi, 22 alman, 14 ermeni, 6 yunan)
- 1939 — 3 975 kişi
- 1989 — 24 833 kişi
- 2001 — 24 508 kişi (54 % - ruslar, 29 % - ukrainler, 4 % - qırımtatarlar, başqa 11 milletniñ vekilleri)
İqtisadiyatDeñiştir
Esas müessiselerden ekşilik, maden kübrelerni çıqarğan zavodnı, yengil sanayı içün boyalarnı çıqarğan zavodnı ("CиBaшckий aHилиHo-kpacoчHый зaBoд") qayd etmek mümkün. Bundan da başqa demirbeton mahsullar zavodı, ötmek kombinatı çalışalar.
İçtimaiy saaDeñiştir
Şeerde umumtasil mektepler, muzıka mektebi, ihtisasiy oquv yurtu, Herson milliy tehnik üniversitetiniñ filialı, Qırım gumanitar institutınıñ (Yalta) filialı; kitaphaneler, tarihiy ülkeşınaslıq müzeyi; merkeziy şeer hastahanesi; "Titan" ("TиTaH") adlı futbol klubu, çapıcılarnıñ "Tonus" ("ToHyc") adlı klubu ve ilâhre bar.
BağlantılarDeñiştir
- Armânsk-Şimaliy Qırım (Rusça)
- Armânsk şeeriniñ saytı (Rusça)
- Armânsk şeeriniñ forumı (Rusça)
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Köktöbel
Köktöbel (ukraince KokTeбeлb, rusça KokTeбeлb) — şarqiy Qırımnıñ Kefeden cenüp-ğarpqa taba 20 km qadar uzaqlıqta Kefe-Aluşta avtoyolunda bulunğan bir qasaba. Qara deñiz yalı boyunda Köktöbel körfezi yalısında Qara Dağ yanındaki şeer.
Münderice
EaliDeñiştir
Ealiniñ sayısı — 2841 kişi (2001): rus — 50 %, ukrain — 36 %, bulardan da ğayrı qırımtatarlar, yunanlar, bulğarlar, almanlar ve başqa milletler yaşaylar.
NaqliyatDeñiştir
Avtostantsiya Aqmescit, Sudaq, Keriç ve Kefe şeerleri arasında köçürüvler eda ete. Marşrut taksiler toqtamadan qatnap tura.
TarihDeñiştir
Köktöbel qurulğan doğru tarihı belgisiz. Qasaba yanındaki Tepsen platosında Erte Orta asırlardan berli belli olğan qadimiy meskün yer edi. XIX asırnıñ soñunda Köktöbel ealisi qırımtatarlar ve Qırımğa icret etken bulğarlardan ibaret edi. Şimdiki Köktöbel qasabası Köktöbel köyü, bulğar Baraq Göl, yunan Armutluq, rus Kordon hutorları ve körfez yalısındaki yazlıq evler qasabası birleşkeni neticesinde quruldı.
XIX asırnıñ soñundan berli Köktöbel yazlıq raatlanuv populâr yerine çevirildi. Yazlıq evli Köktöbel temel qoyucı — Eduard Andreyeviç Yunge edi. Köktöbelde başqa-başqa zamanlarda Maksimilian Voloşin, Aleksey Tolstoy, Vikentiy Veresayev ve başqa medeniyet erbapları otura ediler. 1930 seneleri bu künge qadar saqlanıp qalğan Köktöbel adlı yazıcılar yaratıcılığı evi qurulğan edi.
Şimdiki KöktöbelDeñiştir
Şimdiki Köktöbel — deñiz yanındaki populâr kurort.
Voloşin yaşağan evinde şimdi şair müzeyi çalışa.
Köktöbel yanında Qara Dağ qoruğı buluna.
GalereyaDeñiştir
BağlantılarDeñiştir
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Kreml nezaretinde çalışqan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde «fevral 26 davası» boyunca oturışta advokatlar, mabuslar uzun müddet devamına apiste bulunğanı sebebinden ceza qararınıñ deniştirilmesi içün muracaatta bulundılar.
Mahkeme toplaşuvında advokatlar sebepler deñişkeni ve davanıñ mabusları Ali Asanov ve Mustafa Degermencini apiste tutmaqnıñ keregi olmağanını ayttılar.
Qırım.Aqıqat muhbiri bildirgeni kibi, prokuror Yegor İvantsov muracaatqa qol tuttı ve Asanovnen Degermenciñ azat olunmasını destekledi.
Bundan soñ mahkemeci Demenok 15:00 qadar teneffüs ilân etti.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları mitinginde iştirak etken qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Russkoye yedinstvo» fırqasınıñ faalleri çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
İdegäy
İdegäy — (1352-1419) — Altın Urda bäkläribäge, tömän 1400-1419 yılda, Noğay Urdası xäkim näselenä nigez saluçı. Anıñ turı warisları Yusupovlar häm Urusovlar kenäzläre.
ЭчTәлek
- 1 Altın Urda zäğiflänüe
- 2 İdegäy tışqı qiäfäte
- 3 İdegäy häm Tuqtamış: duslıqtan doşmanlıqqa
- 4 Altın Urdanıñ däräcäsen kütärü omtıluı
- 5 "İdegäy qoyaşı sünüe"
- 6 İdegäy: uñışlar da yalğışlar
- 7 Monı da qarağız
- 8 Tışqı sıltamalar
Altın Urda zäğiflänüe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Aqsaq Timerneñ yawlap aluınnan, cimerüennän soñ Altın Urdağa ğäcäyep zur zıyan kilä. Tik bu däwlät üzeneñ zur häm zamanında qödrätle buluı arqasında ğına saqlanıp qala ala. Cimerügä duçar itelmägän bixisap şähärlär arasında äwwälge üzäge Saray-Batu da bulıp, qayçandır şöhrätle sanalğan, riwäyätlärgä kergän qala yañadan üzäkkä äylänä. Altın Urdanı elekkegeçä ük danlı-şöhrätle wä qödrätle itärgä tırışu kürenekle säyäsät häm däwlät eşleklese, ataqlı ğäskär başlığı, ğäcäyep däräcädä talantlı, ämma qarşılıqlı şäxes İdegäy isemenä bäylänä.
İdegäy tışqı qiäfäte[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Anıñ ğadi genä şäxes bulmağanın zamandaşı İbne Ğäräbşah tışqı qiäfätennän ük kürä: «Ul qaratut yözle, urta buylı, tığız häm taza tänle, batır wä dähşätle, zur aqılğa iä, yumart, mölayım, tapqır häm ziräk keşe ide»,—dip yaza.
İdegäy häm Tuqtamış: duslıqtan doşmanlıqqa[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1352 yılnı tuğan İdegäy 70 nçe yıllar azağında Tuqtamış xan belän ber däwerdä küzgä kürenä başlıy. Alar xätta dus bulalar, ber ük yazmış kiçerälär: ikese dä Orıs xan näselennän qaçıp, Aqsaq Timergä barıp sıyınalar. Ämma tora-bara alarnıñ araları bozıla häm äkrenläp qan doşmannarğa äwerelälär. Xan häm anıñ ulları belän İdegäy 16 tapqır suğışa, 1419 yılğı bäreleştä isä İdegäy üze dä, anıñ doşmanı—Tuqtamışnıñ ulı Qadıyrbirde dä häläk bulalar. İdegäy aq manğıt toqımınnan bulıp, ul qäbilä soñraq nuğay tatarlarınıñ üzägen täşkil itä. Anıñ atası Baltaça bezgä mäğlüm Timermälik xan sarayında bäklär bäge bula. Tuqtamış, ciñügä ireşkäç häm älege xannı cäzalap ütergäç, Baltaçanı üz yağına çığarmaqçı bulıp qarıy, ä inde rizalığın ala almağaç, başın çaptıra.
Tacsız xäkim[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şunnan soñ İdegäy hiç tä yaña xan belän tatulaşa almıy, can doşmanına äylänä. Üzendä ziräklek häm tapqırlıq, täwäkkällek häm qıyulıq barın toyıp, İdegäy üzeneñ kiläçägen säyäsättä kürä, il belän idärä itärgä talpına. Ämma Juçi näselennän çıqmağaç, aña täxet ğömerdä dä eläkmäyäçäk. Dimäk, berär tıñlawçanrağın xan itep quyudan da, kirebetkän Tuqtamışnı täxettän bärep töşerüdän dä yaxşısı bulmayaçaq. Timermälik xannıñ ulı Timer Qotlığ belän bergä İdegäy, Kük Urda bige bularaq, 1391 yılğı suğışta Aqsaq Timer ğäskärenä yul kürsätüçe sıyfatında Däşti Qıpçaq dalalarına qayta. Qondırça yanındağı suğıştan soñ ul İdel buyında torıp qala. Tuqtamışnı töşerep, niçek tä xan itep Timer Qotlığnı utırtırğa digän telägen tormışqa aşırırğa omtıla. Ämma Timer Qotlığnı Altın Urdanıñ xanı itep täxetkä mengerergä fäqät 1395 yılğı suğışta Tuqtamış xan ciñelgännän soñ ğına, äle anda da tora-bara ğına mömkin bula. Tuqtamış, tönyaqta ğäskär tuplap, şul uq yılnı Qırımğa yaw çaba: Altın Urda qatı suğışta ciñelgäç, könbatıştağı ulus ayırılıp çıqqan bula, Tuqtamış niçek tä şunı kire qaytarırğa tırışa. Qırım belän suğış öç yılğa suzıla. Baştaraq anıñ eşläre iple genä bara, läkin hiç uylamağanda Timer Qotlığ höcüm itä dä anı tar-mar kiterä. Tuqtamış tağın qaçarğa mäcbür bula, tik inde bu yulı yıraqqaraq—Litvanıñ olı kenäze Witawtasqa (Vitovt) barıp sıyına. Timer Qotlığ ciñelgän xannı birülären taläp itä. Witawtas anıñ taläben ütämäw genä tügel, Tuqtamış ğäskärenä üzeneken dä quşıp, Altın Urda östenä yabırıla. Anıñ säyäsäte bik añlaşıla: Tuqtamışnı yañadan täxetkä utırta alğan oçraqta Altın Urda Litva yoğıntısına elägergä tieş bula.
Bursıqlı yılğası suğışı (1399)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Doşmannar Dneprnıñ sulyaq tarmağı bulğan Bursıqlı (Vorskla) yılğası buyında oçraşalar (1399). Gärçä Witawtasnıñ ğäskäre işleräk bulsa da, ul ciñelä. Doşman aldında yuğalıp qalğan Timer Qotlığqa yärdämgä İdegäy kilep citä. Çığanaqlarda äytelgängä qarağanda, ul zamannarda İdegäy qulında 200 meñlek ğäskär bula. Şulay itep, Tuqtamış tarix mäydanınnan töşep qala; annan soñğı yazmışın inde beläbez. Bursıqlı tiräsendäge suğışta İdegäy üzen iskitkeç däräcädä osta ğäskär başlığı itep tanıta, zur ciñügä ireşä häm yäş xannıñ ğömeren saqlap qala.
Täxettän çittä idäräçe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şunnan soñ inde İdegäy Juçi ulusı belän täxettän çittä torıp qına idärä itä. Timer Qotlığnıñ 1398 yılnı birgän yarlığı da şunı raslıy: anda İdegäyneñ cämğiättä totqan urını xannıñ üzennän soñ ikençe ikänlege bik açıq kürenä. Täxettä xan bulıp Timer Qotlığ (1397—1399), anıñ enekäşe Şadıbäk (1400—1408) häm ulı Pulad (Bulatsoltan, 1408—1411) utırğan çağında da xannar anıñ süzennän çıqmıylar.
Altın Urdanıñ däräcäsen kütärü omtıluı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
15 yıl buyına Altın Urda belän idärä itü däwerendä İdegäy säyäsättä üzeneñ ziräklegen, suğışlarda qıyulığın kürsätep ölgerä. 1405 yılnı Aqsaq Timer ülgännän soñ warislar bulıp qalğan timerilär üz illäre eçendäge mäşäqätlärgä kümelälär, alarğa inde tatar cirläreneñ xacäte qalmıy. Şunnan inde Cuçi ulusınıñ üz eçendäge nizağlaşu näticäsendä häm Urta Aziä ilbasarı belän suğışlarda köçsezlängän Altın Urdanıñ däräcäsen beraz kütärü mömkinlege açıla. Bu eşne küpmeder däräcädä İdegäygä başqarırğa turı kilä.
Mäskäw çolğawı (1409)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1409 yılnı İdegäy Mäskäwgä yaw çaba. Rus tarixında bu xäl, ğädättägeçä, küpertelep kürsätelä. Çınbarlıqta isä İdegäyneñ «qanlı» yawı menä nidän ğibarät: ul Mäskäwñe çolğap ala, ämma näq şul çaqnı Sarayda yañadan nizağ qupqanın, xan täxeten däğwalawçı tabıluın kilep xäbär itälär. İdegäy mäskäwlelärdän 3000 sum yolım ğına ala da Sarayğa qaytıp kitä. Rus yılyazmalarında bu xällär taswirlansa da, ğäräp-farsı çığanaqlarında älege yaw xaqında bötenläy ber süz dä äytelmi. Dimäk, mäs'älägä açıqlıq kertäse bar äle.
İdegäy tışqı säyäsäte[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mäskäw belän bulğan üzara mönäsäbätlärdä İdegäyneñ üz isäbe: ul ruslar belän litvalılarnıñ bergä berläşep Altın Urdağa qarşı çığularına niçek tä yul quymasqa tırışa häm şuña ireşä dä. Monda isä İdegäyneñ xäylägä bay diplomat buluı da açıqlana. Yılyazmalarda tikmägä genä: «Yedigey böten Urdada böyek kenäz, qödrätle, nıq häm bik tä batır keşe!»—dip yazmıylar, östäwenä äle anıñ «xäyläle häm mäkerle» ikänen dä terkäp quyalar. Xäyer, üz illäreneñ köç-qodräten arttıru maqsatında iñ mäşhür däwlät eşlekleläre säyäsi, xärbi häm diplomatik köräşneñ barlıq çaraların da qullanğannar.
Timerilär däwläte belän ike aradağı mönäsäbätlärne xäl itkändä dä İdegäy üzeneñ zur diplomat buluın kürsätä. 1409 yılnı Aqsaq Timer ülgännän soñ täxetkä anıñ ulı Şahrux utıra. Ul şunduq Sämärqand belän idärä itü eşlären üzeneñ ulı Oluğbäkkä tapşıra. (Oluğbäkne bez kübräk astronomiä ğalime, mäğrifätçe bularaq beläbez.) Urta Aziäneñ änä şul aldınğı fiker iäläre belän 1409 yılnı İdegäyneñ ilçeläre matur kileşülär tözilär. Kileşü buyınça, Xaräzem däwläte yañadan Altın Urdağa qaytarıla, östäwenä äle Aqsaq Timer cimerep taşlağan Ürgäneç azmı-küpme tözekländerelä.
"İdegäy qoyaşı sünüe"[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Altın Urda täxetenä 1411 yılnı Timer Qotlığnıñ ulı Timer menep utırğannan soñ ğına İdegäyneñ qoyaşı sünä başlıy. Timerne dä täxetkä gärçä İdegäy üze utırtqan buluğa qaramastan, yäş xan aña qarata mönäsäbäten bik tiz üzgärtä. Ul ülgännän soñ täxetne Tuqtamış ulları yawlap alalar. Bere artı bere Cäläletdin, Kärimbirde, Käpek, Cafarbirde xan bula häm İdegäygä qarşı ayawsız köräş alıp baralar. Xaräzem belän Qırımnı üz qulına töşerep, İdegäy beraz üzeneñ däräcäsen kütärä alsa da, bu xäl waqıtlıça ğına bulıp çığa—urta ğasırlarnıñ säyäsät kügendä iskitkeç nurlanıp balqığan älege yoldız sülpänlänä häm sünä.
Soñğı suğış[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Äytep ütkänebezçä, İdegäy 1419 yılnı äle yañaraq Altın Urdanıñ xanı bulıp alğan Qadıyrbirde belän bäreleştä üterelä. Cayıq där'yası buyında, Sarayçıq qalası yanında qotoçqıç suğış bula. Gärçä Qadıyrbirde üze ülsä dä, anıñ iärçennäre 67 yäşlek İdegäyne qılıçlar belän turaqlap beterälär. Tatar xalqınıñ urta ğasırlarda yäşägän kürenekle häm dä qarşılıqlı däwlät eşleklese änä şulay häläk bula.
İdegäy: uñışlar da yalğışlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuqtamış xanğa açu saqlap, elek köçle-qödrätle däwlätneñ yazmışı qıl östendä çaqta da üzeneñ min-minlegen säyäsi ziräklektän yuğarı quyıp yalğışqanın İdegäy soñraq añlıy, mämläkätneñ elekkege qödräten yañadan qaytaru öçen iskitkeç tırışlıqlar quya, ämma inde soñ bula. Xäyer, eş monda ber genä keşedä tügelder, möğäyen: Altın Urdanıñ tarqalu faciğäsen—tarix tägärmäçen ber genä dahi şäxes tä üz köçe belän tuqtata almas ide.
İdegäy kiçkän ğömer yulı da, anıñ üleme dä ğäyät ğibrätle. Köçle bula, härwaqıt ciñep çığa, suğışqan çağında çitlärne dä qıra, üzenekelären dä jälläp tormıy; qartaymış könendä üze ğömer buyı xatalanıp doşmanğa sanağan häm ğömer buyı şular belän suğışqan üzenekelär ük anı räximsez räweştä üterep taşlıylar. Näq menä Altın Urda şikelle, näq menä tatar cire şikelle, İdegäy dä böyek wä faciğäle.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Oluğ Möxämmäd
- Biläw yanındağı suğış
- Suzdal' yanındağı suğış
- Qazan yanındağı suğış (1506)
- Mäskäwneñ buysındıruı (1382)
- Tuqtamış xan
- Möxämmät-Ämin xan
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar däwläte
- ЗиMиH A.A. BиTязb Ha pacпyTbe. ФeoдaлbHaя BoйHa B Poccии XV B. M.,1991.
- CyлTaHoB T.И. ЧиHrиз-xaH и ЧиHrизиды. Cyдbбa и BлacTb. — M.: ACT, 2007. — 446 c. — ISBN 5-17-035804-0
- ПaчkaлoB A. B. ЗoлoToopдыHckиe ropoдa HижHero ПoBoлжbя B koHцe XIV Beka // ЗoлoToopдыHckoe Hacлeдиe. MaTepиaлы MeждyHapoдHoй HayчHoй koHфepeHции «ПoлиTичeckaя и coциaлbHo-эkoHoMичeckaя иcTopия ЗoлoToй Opды (XIII—XV BB.)». 17 MapTa 2009 r. Cб. cTaTeй. Bып. 1. — KaзaHb: Изд. «ФәH» AH PT, 2009.


text:
Advokat Nikolay Polozov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ imayecisi olamay, çünki onıñ davasında şaat sayıla. Faqat ileride Kreml kontrol etken Qırım mahkemesiniñ onı şaat statusına avuştırmaq qararından Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etecek ola. Bunı o salı künü, mart 21-de, Qırım.Aqiqat mühbirine aydınlattı.
«Şimdi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi itiraz qararınıñ kopiyasını berecegini bekleyim. O vaqıt Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege mümkün olur. Men taqiqatçınıñ areketlerinden de şikâyet ettim, amma bu ariza daa baqılmadı. Böylece, şimdilik şaat olıp qalacam. Amma bunı nafile yapalar. Men er şeyni añlatırım: qaçırılğanımnı, yapılğan basqını», – dedi Polozov.
Onıñ bildirgenine köre, «Ümerov davasınıñ» taqiqatı yekünlendi ve eñ yaqın vaqıtta qabaat qararı prokuraturağa berilmeli. «Bir qaç künde belli olur», – dedi advokat.
Polozovnıñ tahmin etkenine köre, mahkeme İlmi Ümerovnı apiske almaycaq: «Er şey köz ögüne alınsa, şartlı apis cezası ya da para cezası olacaqtır. Şartlı olsa – olarğa daa qolay, er ay kelip qayd olmalı ve kontrol altında qalacaq».
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 14 künü advokat Nikolay Polozovnıñ Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyniñ Rusiye FSB taqiqatçısı İgor Skripkağa onı «Umerovnıñ davasında» şaat olaraq sorğuğa çekmege ruhseti sebebinden bergen şikâyet arizasını red etti.
Birinci instantsiya mahkemesiniñ qararı deñştirilmedi. Böylece, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi yanvar 25-de Polozovnıñ FSB hadimleri tarafından yaqalanmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Polozovnıñ «Umerov davasından» ayırılması mahkeme toplaşuvlarınıñ ketişatına tesir etmesi mümkün. Böyle bir fikirni qırımtatar milliy areket iştirakçisi İlmi Umerov seslendirdi.


text:
Ïngredïentter üşin 4 adam
Quramı:
Kannellonï – 12 tütikşe
Çedder irimşigi – 150 g
Aqjelken – 1 baylam
Salma üşin:
Sawmaldıq – 300 g
Zäytün mayı – 30 ml
Pïyaz – 1 dana
Sarımsaq – 2 tisşe
Jupar jañğağı – 3 g
Feta irimşigi – 300 g
Jaña untaqtalğan qara burış – qalawıñızşa
Aq tuzdıq üşin:
Sarı may – 30 g
Un – 30 g
Süt – 400 ml
Tuz ben burış – qalawıñızşa
Nusqawlar
Tabada zäytün mayın qızdırıp, usaq twralğan pïyaz ben sarımsaqtı qwıramız. Keyin usaq twralğan sawmaldıqtı qosıp, aralastırıp, bir mïnwt boyı qwıramız. Ottan alıp, swïtınday şamalı waqıt beremiz.
Jasalğan qospağa ükkişten ötkizilgen jupar jañğağın, feta irimşiginiñ kişkentay bölikterin jäne qara burıştı qosamız. Jaqsılap aralastıramız.
Şay qasığın qoldana otırıp, abaylap kannellonï işin salmamen toltıramız. Keyin maylanğan jaypaq qañıltır tabağa tütikşelerdi tizip qoyamız.
Aq tuzdıqtı dayındaymız: kaströlde sarı maydı eritip, un qosamız da aralastıramız. Üzdiksiz aralastırıp turıp, abaylap süt quyamız. Dämine qaray tuz ben burıştı qosamız da, tuzdıqtı kannellonïğa quyamız. Ükkişten ötkizilgen çedder irimşigin sewip, 180°C deyin aldın ala qızdırılğan dwxovkağa 40 mïnwtqa qoyamız. Dayın tağamdı aqjelkenmen bezendiremiz.
Derekközi: kz.everydayme.com
Tegï: As mäziri,
Kommentarïï


text:
Bank of China «Bäyterek» Ulttıq basqarwşı xoldïngi» AQ-ına Qazaqstandağı ïndwstrïyalıq-ïnnovacïyalıq damw maqsattarına şamamen 5 mlrd. dollar bölwge dayın. Tïisti qujatqa bügin QR Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ QXR-ğa memlekettik saparı ayasında «Bäyterek» xoldïngi basqarmasınıñ törağası Qwandıq Bïşimbaev pen Bank of China basqarmasınıñ törağası Tyan Golï qol qoydı.
«Bul wağdalastıqtıñ barlığı da şınayı. Olar öte naqtı täjirïbelik sïpatqa ïe jäne 45 joba boyınşa ülken bağdarlamanı jüzege asırwğa bağıttalğan. Qazirgi waqıtta olar qazaqstandıq jäne qıtaylıq önerkäsiptik-ïnvestïcïyalıq kompanïyalarmen birlese zerdelenwde», - dedi Q.Bïşimbaev qazaqstandıq jwrnalïsterge.
Onıñ atap ötwinşe, atalğan qarjı qarajattarı tikeley ïnvestïcïya türinde, yağnï kompanïyanıñ jarğılıq kapïtalı retinde tüsedi, sonımen birge nesïe türinde de bölinedi.
«Tolıqtay alğanda, biz bügingi küni narıqta orın alıp otırğan payızdıq stavka birşama bolatındığın qarastırwdamız. Öytkeni, ïndwstrïyalıq jobalar ötelimdigi boyınşa barınşa uzaqmerzimdi sanaladı. Sondıqtan biz jäne qıtay tarabı atalğan reswrstardıñ qoljetimdiligi payızdıq stavkalarınıñ tömendigi esebinen qamtamasız etilwi tïistigin tüsinemiz», - dedi ol.
Esteriñizge sala keteyik, «Bäyterek» Ulttıq basqarwşı xoldïngi Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ 2013 jılğı 22 mamırdağı Jarlığımen qurılğan. Xoldïngti qurwdağı maqsat ekonomïkanı damıtw jäne ärtaraptandırwğa järdemdesw, ïnvestïcïya tartw. Xoldïngtiñ quramına: «Qazaqstannıñ damw banki» AQ, «Qazaqstannıñ ïnvestïcïyalıq qorı» AQ, «Qazaqstannıñ turğın üy qurılıs jïnaq banki» AQ, «Qazaqstannıñ ïpotekalıq kompanïyası» AQ, «Qazeksportgarant» AQ, «Damw» käsipkerlikti damıtw qorı» AQ, «Texnologïyalıq damw jönindegi ulttıq agenttik» AQ, «Ïpotekalıq nesïelerdi kepildendirwdiñ qazaqstandıq qorı» AQ, «Qazına Kapïtal Menedjmenti» AQ, «Bäyterek development» AQ, «Memlekettik-jeke menşik äriptestik jobaların qoldaw ortalığı» JŞS kiredi. Xoldïng osı kompanïyalardıñ memlekettik akcïyalar toptamasın ïelenwge jäne paydalanwğa quqılı.
Bank of China (Qıtay banki) kommercïyalıq bank, qıtaydıñ iri bes jäne älemniñ üzdik bank mekemeleriniñ jïırmalığına kiredi. QXR-da 13 mıñnan astam bölimşesi jäne älemniñ 25 memleketinde 550 ökildigi bar.
N.Nazarbaevtıñ Qıtayğa memlekettik saparı 3 qırküyekke deyin jalğasadı. Beysenbi küni Elbası qıtay xalqınıñ japon basqınşılarına qarsı soğıstağı jeñisiniñ 70 jıldığına arnalğan saltanattı paradqa qatısadı.
Derekközi: kazinform.kz
Tegï: Bïznes,
Kommentarïï


text:
Astanada Ulı Otan soğısındağı Jeñistiñ 71 jıldığı qurmetine «Mäñgilik polk» keñ awqımdı akcïyası ötkiziledi, — dep xabarlaydı elorda äkimdiginiñ resmï saytı.
Şerwge äsker men flot ardagerleriniñ, partïzandardıñ, astırtın jumıs istegenderdiñ, toytarısqa qatısqandardıñ, tıl eñbekkerleriniñ, konclager tutqındarınıñ, qorşawda bolğandardıñ jäne «soğıs balalarınıñ» twıstarı qatısadı.
Qatıswşılar 9-mamırda sağat 12:00 «Astanamall» SOO janına jïnaladı. Şerw sağat 13:00 Täwelsizdik dañğılınıñ boyınan bastalıp, «Otan Qorğawşılar» monwmentine deyin jalğasadı. Sonday-aq, monwmentke gül qoyu saltanatı ötedi. Marşrwttıñ jalpı uzındığı 1,8 km quramaq.
Ayta keteyik, 2012 jılı tarïx fakwtetiniñ stwdenti Aïda Baymaqova Astana qalası men Aqmola oblısı käsipodağınıñ burınğı törağası Anna Şevçwkpen birge elordada da osınday şerw uyımdastırwdı qolğa aldı. Bir jıldan keyin Astana qalası «Mäñgilik polki» keñesin qurw twralı şeşim qabıldandı.
— Bul kommercïyalıq emes, sayasï emes, memlekettik emes bastama, bul ataları men äkelerine tağzım etpek bolğan soğısqa qatıswşılardıñ urpaqtarınıñ usınısı. Ötken jılı akcïyağa 1,5-2 mıñ adam qatıssa, bïıl bul körsetkiş 3-5 mıñğa jeted dep kütilwde, — dedi A. Baymaqova.
Qajetti transparanttar men swretterdi är otbası özi dayındaydı, şerwge kez kelgen adam qatısa aladı, portrettiñ qajetti ölşemderi belgilengen. Polktiñ Astanadağı Üylestirw keñesi marştı uyımdastırwmen aynalısadı, sonday-aq, keñes arqılı ardagerlermen baylanısıp, olarğa qanday da bolmasın kömek pen qoldaw körsetwge boladı.
Akcïya bıltır alğaş ret Astanada 8 mamırda uyımdastırıldı. «Mäñgilik polk» akïyası älemniñ 620 qalasında ötkiziledi, oğan 10-nan astam memleket qatısadı, sonıñ işinde Resey, Qazaqstan, Qırğızstan, Ïzraïl, Wkraïna, Monğolïya, Estonïya bar, jaqında bul tizimge Kanada men Oñtüstik Koreya qosıldı.
Akcïyağa qatısw üşin +77016832383 telefonına xabarlasıp, qosımşa aqparat alwğa boladı.
munara.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Title
Connectivity and Creativity: Representations of Baghdad’s Centrality, 3rd/9th to 5th/11th Centuries
Document Type
Article
Department
History
Publication Date
2011
Comments
Published as:
“Connectivity and Creativity: Representations of Baghdad’s Centrality, 3rd/9th to 5th/11th Centuries.” In İslam Medeniyetinde Bağdat (Medînetü’s-Selâm) Uluslararası Sempozyum/International Symposium on Baghdad (Madinat al-Salam) in the Islamic Civilization, ed. İsmail Safa Üstün, 55-74. Istanbul: Marmara Üniversitesi, İlâhiyat Fakültesi, İslâm Tarihi ve Sanatları Bölümü & İslâm Konferansı Teşkilatı, İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA), 2011


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ fikrince, Türkiye, Rusiyenen munasebetler eyileşken soñ, qırımtatarlar meselesinden suvumaz.
Onıñ fikrince, Türkiye bundan evel de Rusiyenen bu mevzunen bağlı munasebetlerde muqayt olğan, böyle etip, «Qırımda can ağırması ve ğadapnıñ sebepçisi oldı».
«Bunen beraber, türkiyeli ükümetniñ Qırım topraq mensüpligi boyunca qattı noqta-i nazarı bar. Bellesem, Türkiye qırımtatarlarğa nisbeten esas noqta-i nazarını saqlaycaq, ve Ukrainanıñ qıtaiy qısmında qırımtatar leyhalarına ziyade diqqat ayıracaqtır», – dep Facebook saifesinde Nariman Celâl Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ avgust 9-da Rusiyege ziyaretine izaat berdi.
Türkiye yolbaşçısınıñ Rusiyege ziyaretiniñ arfesinde bir sıra ekspert fikrini bildirip, Türkiyeniñ qırımtatarlar mevzusından suvuması mümkün olğanını qaytqan edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan rusiyeli Sankt-Peterburg şeerinde avgust 9-da keçirilgen körüşüvinden soñ, eki devlet arasındaki munasebetlerni olarnıñ arasında dava yüz bergeninden evel olğan seviyege qadar tiklemek esas vazife olğanını ilân etti. Erdoğan rusiyeli zenaatdaşını «aziz dostum» dep adlandırdı ve eki devlet zararlanğan munasebetlerni yañıdan tiklep, olarnı daa eyi yapa bilecegini ilan etti.
Bu, eki prezidentniñ keçken sene noyabr ayında Moskva ve Ankara arasındaki munasebetler kerginleşkeninden soñ ilk körüşüvi oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı. O zaman Rusiye Türkiyege qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Amma keçken ay Türkiyede yüz bergen muvafaqiyetsiz avdarma ıntıluvından soñ Ankara, isyanda iştirak etkeninde şeklenilgen kişilerniñ qattı bastırılması içün Ğarp memleketleri tarafından takbih etilgeninden soñ, Moskvanen yaqınlaşıp başladı.


text:
Semey turğını Abay Qunanbayulınıñ bäkisi 23 mıñ dollarğa satpaq. Ïslam Jumataevtıñ aytwınşa, ulı aqın kezinde bul pışaqtı onıñ atasına sıylağan eken. Biraq munı awızşa aytqanımen, qarïyanıñ qolında naqtı dälel joq. Al jergilikti murajay mamandarı qanşama derek közderin aqtarıp körgenimen, oğan qatıstı mälimet taba almağan.
1890 jıldarı Abay elin qattı jut jaylaptı. Sol kezde üyir jılqını aman alıp qalw üşin Meyramğalï degen baydıñ qıstawında bir jıl otırğan eken. Bäki sol baydıñ balasına sıyğa tartılğan körinedi. Endi aqsaqal äwlette bir ğasırdan asa waqıt boyı saqtalıp kelgen qundı zattı satwğa bekinip otır.
Ïslam Jumataev, Semey qalasınıñ turğını:
-Tekke bermeymin. 23 mıñ dollar aqşa. Mağan sol üyime jetpegen aqşağa jigitter kömektesse, sol adamğa beremin. Sonşama jıl saqtap kelip, eşkimge tegin bermeymin.
Bäki jezben kömkerilip, musılmanşa bezendirilgen. Jüzi äli bir ret te qayralmaptı. Al jergilikti murajay mamandarı kezinde Abay elin jut jaylap köşkenin rastağanımen, bäkini sıyğa tartqanı jöninde eşqanday derek tappağan.
Meyramgül Qayrambaeva, Abay qorıq-murajayı dïrektorınıñ orınbasarı:
-Bizdiñ murajay qorında saqtalğan estelikter men urpaqtarınıñ jazbalarınıñ eşqaysında osınday zattı Abay birewge sıyğa tarttı degen derek joq. Mümkin, äli izdew kerek şığar. Sonda mälimettiñ tabılıp qalwı da ğajap emes. Biraq bügingi künge däleldeme negizi öte az bolıp tur.
Aqsaqaldan bäkini satıp almaq tügili murajayğa tegin ötkizemin dese de, mamandar qabıldamaymız dep otır. Sebebi, ol arnayı tekseristen ötpegen jäne bäkige qatıstı eşqanday naqtı dälel joq. Al onı tekseristen ötkizw qomaqtı qarajattı talap etedi. Onday aqşa aqsaqaldıñ da jäne murajay qızımetkerleriniñ qolında joq.
Aqsaqal bäkini 2009 jılı Almatıdağı Äbilxan Qasteev murajayı men Mädenïet mïnïstrligine de aparıp körsetken. Olar tek bul zattı şet jaqqa asırmawdı ötinipti. Endi tarïxï zattı elimizde satıp alwşı tabılmağan jağdayda Ïslam Jumataev, onı ïnternet arqılı awkcïonğa şığarmaq nïette.
Baq.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
AQŞ-tıñ Federaldı qor jüyesiniñ (FQJ) Aşıq narıqtar boyınşa komïteti federaldı nesïeler boyınşa negizgi mölşerlemeni rekordtıq tömen deñgeyde saqtap qaldı — jıldıq 0–0,25%. Bul twralı FQJ baspasöz xabarlamasında aytılğan dep jazadı RBK.
Degenmen bul körsetkiş 2015 jıldıñ ayağına deyin özgerwi mümkin. FQJ-nıñ mejeli boljam kestesi mölşerlemeniñ 0,4%-ğa deyin köterilwi mümkin ekenin joqqa şığarmaydı dep jazadı Dnï.rw Ïnterfaks-qa silteme jasap.
AQŞ-tıñ FQJ Aşıq narıqtar boyınşa komïtetiniñ şildedegi körsetkişteri negizinde jasalğan aqparatına säykes, ekonomïkalıq damwdıñ qarqını birqalıptı deñgeyde jürip jatır. Sonımen qatar negizgi kapïtalğa ïnvestïcïyalar men üy şarwaşılığına tutınwşılıq şığındardıñ damwı da birqalıptı deñgeyde. Turğın üy sektorı oñtaylı körsetkişterge jetse, taza eksport körsetkişteri tömen deñgeyde.
AQŞ-tıñ FQJ-sı Ulttıq banktiñ rölin orındaydı. Sol sebepti onıñ negizgi mölşerlemesi kommercïyalıq bankterge nesïe berw kezinde paydalanıladı. Mölşerleme tömen bolğan sayın, qarajat ta qoljetimdi boladı. Al joğarı bolğan sayın valyuta qımbattay tüsedi.
Eger onı sarapşılar boljağanday joğarı etip qoysa, Qazaqstanda birinşi kezekte dollardıñ qısımın öndirwşi sektor, öndiris salası men jıljımaytın mülik narığı sezetin edi.
Buğan deyin sarapşılar payızdıq mölşerleme joğarılasa, älem boyınşa qor narığı quldıray bastaydı degen boljamdarın jasağan bolatın.
Derekközi: nur.kz
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka,
Kommentarïï


text:
Rusiyeli «İnturist» turistik şirketi Qırımda işini toqtata ve bütün paralarını Türkiyedeki kurortlarğa yatırım ete. Bunı noyabr 11 künü Kremlin nezareti astındaki Qırım Devlet şurasınıñ sanitar-kurort kompleksi ve turizm komitetiniñ toplaşuvında Qırım parlamentiniñ vekili Valeriy Kovalenko bildirdi, dep haber ete «Krıminform».
Onıñ sözlerine köre, Türkiye rusiyeli turistlerni faal siyaset ile celp ete, yerli musafirhaneler içün ve olarnıñ avia-uçuşları içün subsidiyalar kirsete.
«Türkiye kurortları qaçırılğanını oluştıra, şimdi endi öyle oldı ki, atta «İnturist», bizim eñ büyük ortaqlarımızdan biri, kerçekten Qırım bazarından çekildi. Olar bütün paralarını Türkiyege keçireler, çünki mında elverişli degil. Böyle vaziyette biz 2017 sezonına yaqınlaşamız», – beyan etti deputat.
Bundan ögüne sentâbrde Yaltada keçirilgen «Açıq Qırım» forumında Kremlin tarafından tainlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov dedi ki, sanki «Qırım ükümetiniñ esas maqsadı – yarımadanı bütün yıl devamında çalışacaq turistik merkezge çevirmektir».