text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqyar şeeriniñ Gagarinskiy rayon mahkemesinde açıqtan yapılğan ekstremistik faaliyetke davetlerde qabaatlanğan İgor Movenkonıñ işi boyunca qabaatlav şaatları olğan FSB hadimi ve eki studentni sorğuladılar.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, sorğulanğan FSB hadimi Aleksey Mursa Movenkonıñ evinde tintüv yapqan edi. Aynı zamanda o, tintüvden soñ «suhbetlerge» davet etkenini ve psihologik tazyiq etkenini inkâr etti.
Ondan ğayrı, oturışuv esnasında «Qırım-Ukraina» grubunda bulunğan ve Movenkonıñ izaatlarını körgen eki studentni sorğuladılar. Ekisi de yazılarını ekstremistik tanıdı. Aynı zamanda şaatlarnıñ ekisi de «Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasına» tarafdar olğanlarını bildirdiler. «Qırım-Ukraina» grubuna ise meraqlı olğanı içün qoşuldılar.
Bundan soñ oturışuvnıñ ketişatında, FSB hadiminiñ bu şaatlardan birisiniñ doğmuş ağası olğanı belli oldı, dep bildirile.
Nevbetteki oturışuv fevral 5 kününe planlaştırıldı.
İgor Movenkonı 2016 senesi dekabrniñ 16-sında yaqalap, Aqyardaki FSB idaresine alıp kettiler.
YouTube ağında sentâbrniñ 9-nda zarar körgeniniñ apayı tarafından adiseniñ yerinde çekilgen video peyda oldı. Onıñ aytqanına köre, bir erkek Movenkonı ayaqmaşinasına yapıştırılğan Ukrainanıñ «Azov» batalyonı simvolikası içün kötekledi.
Ekimler İgor Movenkoda açıq qafatası yarası, baş miyi sarsıntısı, qafatası temeliniñ qırılması, çengeniñ qırılması, burun kemikleriniñ qapalı şekilde qırılması, köz almasınıñ yaralanmasını ve diger travmalarnı tayin ettiler.
Ukraina Tış işleri nazirligi (TİN), ilhaq etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilgenlerine raatsız olğanını bildirip, olarğa tazyiqniñ toqtatılmasını talap etti. Ondan ğayrı TİN halqara toplulığına, Rusiye tarafından insan aqları ve söz serbestligini bastırmaq maqsadınen totalitar usullarnıñ qullanılmasını toqtatmaq ve apishanelerinde bulunğan bütün ukrainalı siyasiy mabüsler ve reinlerniñ azat etmek içün Rusiyege qarşı imkânı olğan bütün uquqiy ve siyasiy tazyiq şekillerini tatbiq etmeleri içün muracaat etti.


c: text/html

text:
Ukrayina prezidenti ofisiniñ yolbaşçısı Andriy Yermak nevbetteki esir deñişmesi aqqında haber etti, onıñ neticesinde on ukrayina arbiy esirlikten azat etilgen.
"Bizimkiler evde. Nevbetteki esir deñişmesi olıp keçti. 10 ukrayin arbiyini qaytarıp oldıq. Olarnıñ arasında bir zabit ve 9 adiy asker ve çavuş", - dep yazdı Yermak Telegramda.
Onıñ sözlerine köre, Ukrayina tarafında cenkleşken amerikalı göñülli, ABD ordusınıñ veteranı Coşua Alan Consnıñ cesedi de teslim etilgen.
"Bizimkilerni episini evge qaytaracaqmız, işimizni devam etemiz", - dep qayd etti Yermak.
Ukrayina tarafı rusiye tarafına kimlerni teslim etkenini Preizdent ofisiniñ reberi bildirmedi.
Soñki büyük deñişme oktâbrniñ 17-nde olıp keçti, o zaman esirden 108 ukrayin qaydını azat etilgen edi.
Ukrayina prezidentiniñ ofis yolbaşçısı Andriy Yermak sentâbrniñ 22-ne keçer gecesi Ukrayına 215 arbiyini Rusiye esirliginden qaytardı, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, 108-i – «Azov» askerleri.
Kıyiv Moskvağa Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ kumı Viktor Medvedçuknı, umumen 55 rusiyeli esirni berdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sentâbr 7-de, çarşenbe künü işğal etilgen Qırımnıñ Rusiyege boysunğan Yuqarı mahkemesi 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyeti yanında kütleviy nizamsızlıq teşkil etüvde rusiyeli ükümet tarafından qabaatlanğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca eki zararlanğan kişini diñledi.
Toplaşuvda eki zararlanğan kişi, «göñülli politsiya quvetleri» temsilcileri diñlenildi. Bunen beraber, Ahtem Çiygoz mahkemede ilân ettiki, birinci sorğuğa çekilgen kişiniñ, «onıñ nutuq eksikleri olğanı sebebinden», sorğuğa çekilmesi olmay. Adliyeci Nikolay Polozov qayd etti ki, zararlanğannıñ tutuqlanğanı 2014 senesi fevral 26 vaqialarınen iç te bağlı degil.
Prokuror zararlanğannıñ delilleri ilân etilmesi aqqında bildirdi, amma mahkeme bunı red etti ve sorğunı devam etti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı.


text:
Canada ükümeti Qırımda insan aqları bozulğanından raatsız ve yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa er taraflama yardım etmege devam ettirmek niyetinde. Bu aqta Canada TİNniñ reberi Chrystia Freelandnıñ qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añma yıllığı munasebetinen yapqan beyanatında söz yürsetilmekte.
«Bizler, Rusiye işğali altında bulunğan Qırım yarımadasında insan aqları fenalaşqanından raatsızlıq duyamız. Canada, Qırımda konkret yardım ve insan aqlarını qorçalama adına bir yollar tapmaq maqsadınen qırımtatar cemaatçılığınen işbirlik yapmağa devam etecek», – denilmekte haberde.
Freeland ayrıca Moskvanıñ Rusiye topraqlarında ve ilhaq etilgen yarımadada yasaqlanğan qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ aqlarını tiklenmege çağırdı.
Mayısnıñ 17-nde aqşam Aqmescit rayonınıñ qırımtatarlar kütleviy yaşağan Aq-Meçit Camide qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününe bağışlanğan – «Qalbiñde ateş yaq» - aktsiyası ötkergen qırımlılar tutulıp alınğan edi. Tutulğan ve arasında çağına yetmegen balalar olğan yigirmige yaqın insan beş dane politsiya maşnasınen Aqmescit rayon politsiya idarelerine dağıtıldı.
Daa soñra tutulğan şahıslarnıñ bazılarından izaatnameler, parmaq izleri ve DNK nümüneleri alınğan soñ qoyıp yiberildi.
Qırımdan qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanlarını añma künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen.


text:
Qırımğa Avropa Şurası eyyeti ziyaretiniñ esas maqsadı – yarımadada olğan vaqialar aqqında malümatnı toplamağa. Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırımda Avropa diplomatları ile körüşken ukrain ekspertleri ve cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri bildirdi.
Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ idarecisi Olga Skripnik aytqanı kibi, eyyet temsilcilerine olarğa Qırımda «mahsus Rusiye programması» kösterilecegi aqqında aytılğan edi, amma diplomatlar vaziyetniñ diger tarafını da körip oldılar.
«Eyyet temsilcileri, başqa taraf ile de körüşti, zarar körgenler, siyasiy taqip qurbanları, ad ve fikir serbestiligi içün taqip etilgen insanlar ile körüşti. Şunıñ içün olar tek Qırım-Rusiye versiyasını degil de, Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında doğru malümatnı ögrenip olğanına ümüdimiz bar», – dey Olga Skripnik.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, Avropa musafirleri söz serbestligi ve insannıñ diger aqlarına riayet etilmesi ile meraqlandırdı.
«İlk nevbette, Qırımda bir sıra aq ve serbestlikniñ olmasını muzakere ettik. Şu cümleden, söz serbestligi, matbuat vastalarınıñ faaliyeti serbestligi, cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyeti, kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesi – demokratik anayasalarda qayd etilgen şeyler, Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasasında da bar. Amma bugün bu aqlarnıñ yerine ketirilmesini talap etmege ep qıyın ola», – dey Celâl.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
«Elifbe» qırımtatar tili leyhasınıñ yañı yayını hoşaf pişirilmesinen bağlı. «Elifbe» leyhası bu yayında qırımtatar tilini ögrenmek imkânını berip, taze meyva ve yemişlerden hoşaf pişirmege de ögrete.
Luğat: kompot – hoşaf, klubnika – cilek, çereşnâ – kiraz, yabloko – alma.
Kompot – hoşaf, klubnika – cilek, çereşnâ – kiraz, yabloko – alma.Luğat
«Elifbe» qırımtatar tiliniñ dersleri – Qırım.Aqiqatnıñ daa bir leyhasıdır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Halise Zinedin, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüser Emine Ceppar.
«Elifbe» ile ögren, idraq et ve qullan!


text:
Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiya teşebbüsçilerinden biri Lenur İslâmov «Kahovka – Titan» yolağınıñ söndürilmesi küçlü yelden sebep olğanını tüşüne. Bu aqta İslâmov dekabr 30 künü aqşam yolaqnıñ söndürilmesini izaatlap Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Küçlü yel, ğaliba. Anda tutaşuv olmalıdır. Faallerniñ alâqası barmı? Bizim bağımız yoq. Amma, Allah bardır, o da bir şeylerni biledir», – dedi Lenur İslâmov.
Böylileknen, o, yañı 2016 senesinden Ukraina resmiy şekilde Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini toqtatacağına ümüdini bildirdi.
«Menimce, yarın devlet yarıqnı söndürir. Buña ümüt besleyim. Ve biz qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında qabul etilgen muqaveleniñ qanuniy alanda qabul etilmegenini tanırmız. Muqavele 31-de bite. Gece saat 12:00», – qayd etti Qırımnıñ qamaçavı boyunca ştabnıñ başı.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay


text:
Ukraina Tış işleri naziri Pavlo Klimkin Venada OSCE (OBSE) Nazirler Şurasınıñ oturışuvında Qırımdaki vaziyet içün cümleden yañı sanktsiyalar qabul etilmesi yolunen Rusiyege tazyıqnı arttırmağa davet etti.
Bunı o, Twitterde bildirdi.
«Qırımda insan aqlarınıñ er bir bozuluvı yañı sanktsiyalarğa ketirmek kerek. Bu effektiv surette tesir ete», – qayd etti nazir.
Ukraina Tış işleri nazirliginiñ (TİN) siyasiy şubesi mudiri Oleksey Makeyevniñ malümatına köre, Klimkin ondan ğayrı halqara ortaqlarını Qırımnıñ azat etilmesi meselesine kelgende iç bir vaqıt teslim olmamağa ve Rusiyege qarşı daa sert sanktsiyalar qullanmağa davet etti.
Ondan ğayrı TİN sözcüsi Maryana Betsa, Klimkinniñ sözlerine esaslanıp, Ukraina tış işleri müessisesi yolbaşçısınınıñ Rusiyege tazyıqnı arttırmağa davet etkenini bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, AQŞ, Kanada, İsveç (Şvetsiya), Türkiye, Litva, Latviya, Poloniya, Romaniya, Estoniya, Norvegiya, Büyük Britaniya ve Daniya «Rusiyege tazyıqnı arttırmaq kerek» olğanına razı oldılar.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov da OSCE azaları olğan ülkeleriniñ nazirleri ve AQŞ devlet kâtibi Reks Tillerson ile körüşmek içün Venağa kettiler.
Bu yılnıñ sentâbr ayında Avropa Birliginiñ Şurası, Rusiye ve separatistlerniñ vekilleri olğan 149 fizikiy şahıs, ve Ukrainada topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ bozuluvına alâqası olğan 38 uquqiy şahısqa qarşı tayin etilgen sanktsiyalarnıñ qullanılmasını 2018 senesi martnıñ 15-ne qadar devam ettirdi.
Ağustosnıñ 4-nde ABniñ, sanktsiyalarğa rağmen Siemens şirketi turbinalarınıñ ilhaq etilgen Qırımğa ketirilmesine qarşı reaktsiyası olaraq bu cedvelge Rusiyeniñ daa üç fizikiy şahsı ile daa üç uquqiy şahıs ilâve etildi.
Cedvelge kirgenlerniñ episine Avropa Birligine kiriş yasaq ve Avropa banklarında aktivleri tapılsa, buzlatılmaq kerekler.


text:
Ukraina BMT (OON) Baş Assambleyasına ilhaq etilgen Qırım boyunca yañı rezolütsiyalar berecek ve BMT (OON) monitoring missiyasınıñ yarımadağa kirsetilmesinen bağlı ruhset alınuvında ilerileme olacağına ümit ete. Bu aqta Ukrainanıñ BMT (OON) daimiy temsilcisi Vladimir Yelçenko «Avropa aqiqatı»na bergen intervyusında beyan etti.
«Bilgeniñiz kibi, biz keçken yılğa nazaran azırlanğan metinge (BMT (OON) Baş Assambleyası 2017 senesi dekabrniñ 19-nda Qırım boyunca qabul etken rezolütsiyası -QA) bayağı bir deñişmeler kirsettik. Böyle rezolütsiyalarnıñ öz tekamüli bar: bir yıl keçken soñ, vaziyet deñişe ve yañı metin qabul etile. Lâkin bizler epbir kelecek yıl BMT (OON) monitoring missiyasınıñ yarımadağa kirsetilecegine dair, iç olmağanda ufaq bir ilerileme olur, dep ümit etemiz», – dep qayd etti Yelçenko.
O, qayd etkenine köre, İnternette Kreml nezaretindeki Qırım parlamenti, «anda er şey yahşı olğanını» körmeleri içün BMTni (OON) Qırımğa davet etmek maqsadınen muracaat azılğanı aqqında malümat körgen eken.
«Biz özümiz de buña pek quvanır edik! Eger böyle bir davetname azırlanıp, monitoring içün anda barılcaq olsa, biz tek qol tutarmız! Eninde-soñunda maruzada ne yazacağımıznı bilirmiz, çünki şimdilik bizler Rusiye anda kimseni kirsetmegeni aqqında yazamız», – dey Ukrainanıñ BMTdeki (OON) daimiy temsilcisi Vladimir Yelçenko.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep ilân etti.


text:
Bilingeni kibi, tabiiy insan tili çoq mürekkep bir fenomen, bir olaydır. Onıñ içtimaiy, ruhiy ve biologik, muhtelif hususiyetleri bar. Şu sebepten de tilni çeşitli taraflarından – nazariy, ameliy ve içtimaiy cietlerden ögrenmek, teşkermek mümkün dir.
Halqımız sürgün olunğan soñra, aman-aman 60 yıl devamında, tilimiz çoq zayıfladı, onıñ umumiy terkibi bozuldı, söz hazinesi eksildi, halqımıznıñ ananeviy işlerinen bağlı sözler ğayıp oldı. Bugün tilimiz özüne has esas vazifelerini becerip olamay desek, yañlışmamız. Amma soñki vaqıtta şaraitler deñişip başladı, ve tilimiz yavaş-yavaş olsa da, ilerilemege başladı: ilmiy maqaleler ve monografiyalar hazırlana, orta ve aliy oquv yurtları içün derslikler yazıla, çeşit türlü sözlükler neşir etile. Şübhesiz, bu faaliyet pek mühim ve kereklidir. Amma bugünki şaraitlerde tilni tedqiq etüvniñ eñ mühim cieti – içtimaiy ciettir. Qırımtatar mekteplerini kerekli sayıda açmaq içün, gazeta, dergi ve edebiy kitaplarnı eñ uyğun tirajda bastırmaq içün türlü içtimaiy problemalarnı açıqlamaq kerek. Meselâ, içinde yaşağan devletimizde tilniñ içtimaiy statusı, tilimizni qullanğanların sayısı ve añlatuv quveti ne derecede olğanı, çeşitli içtimaiy teşkilat temsilcileriniñ til bilme derecesinin ne derecede olğanı, yani olar bu tilde laf ete bileler mi?, oqup-yazıp olalar mı ?, aytılğanlarnı ve yazılğanlarnı añlap olalar mı ? Hangi yazını qullanalar ? tilniñ işlevlik / vazifelik ve üslubiy terkibi; tilniñ edebiy standart variyantınıñ mevcut olması, onıñ sistemleştirilmesi , normalaştıruvı ne derecede olğanı ve bu kibi problemalar tahlil etilmek kerektir.
Tilşınaslıqta mezkür meselelerni ögrengen bölükke içtimaiy tilbilgisi deyler. Maalesef, keçken senege qadar yuqarıda añılğan meseleler üzerinde tek men çalışa edim . Bu meseleler boyunca 39 ilmiy maqalem yayınlandı.Bu maqalemizde de aşağıdaki içtimaiy tilbilgisi problemaları tahlil etile:
1. Qırımtatar tiliniñ içtimaiy durumu
2. Tuvğan tilin añlamı.
3. Qırımtatarlarnıñ tillerini bilme derecesi.
4. Qırımtatar tiliniñ añlatuv quveti.
5. Edebiy til ve onıñ sınıflandırma derecesi.
6. Qırımtatar yazısı.
7. Qırımtatar ve rus tilleriniñ biri-birine tesiri ve qarışması meselesi.
1941 senesine qadar Qırımtatar tili devlet tili statusına sahip edi. Qırımtatar halqı kaytıp başlağan soñ, Qırım Muhtar Cumhuriyeti Anayasasında (1992 –1998) Qırımtatar tiline, Rus ve Ukrain tillerinen beraber, kene devlet tili statusı berilgen edi. Amma şimdiki künde Ukrayna Anayasası (1996) ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti Anayasası (1998) mucibi Qırımtatar tili, Rus tili kibi, milliy azınlıq tili statusına maliktir. Şimdiki şaraitlerde, Qırımtatarlarnıñ öz devletçilikleri olmağan halda, Qırımtatar tili statusını deñiştirmekniñ aşağıdaki yolları bardır:
1. Tilimizge Qırım Muhtar Cumhuriyetinde resmiy til statusı berilmesini talap etmek;
2. Tilimizge
/ yerli halqnıñ tili statusı berilmesini talap etmek. Qırımtatar tili devlet tili statusını tek qırımtatar devletçiligi yañıdan qurulğan soñ avtomatik tarzda alıp olur. Yazıq ki, bugün qırımtatar tiline devlet tili statusı berilmesi haqqında şiarlar ömürge keçirilip olamazlar: olarnı k
içün Ukrayna ve Qırım Anayasalarına deñişmeler kirsetmek lâzim, Qırımtatar avtonomiyası teşkil etilmesi lâzımdır.
Müellifniñ Qırımtatarlarnıñ tillerini bilme derecesi haqqındaki maqalelerinde ilk közetüvleriniñ neticeleri umumiyleştirilip kösterilgendir. Bazı neticeler anketler vasıtasınen elde etilgen edi. Şimdiki vaqıtta bu meselede tam statistik malümat olmasa da, mülâhaza içün bazı bir malümatnı 2001 senesi yapılğan bütün-Ukrayna nüfus sayımınıñ neticelerinden körmek mümkündür: Qırımtatarlarnıñ 93% ü tuvğan tili olaraq Qırımtatar tilini tanığanlar; 0,6 % sı – Ukrain tilini, 5,9% u – Rus tilini tuvğan til dep tanığanlar. Şunı da köz ögüne almaq kerekmiz ki, sayımnı yapqan adamlar tuvğan til degende, qaysı tilni köstermege kerek olğanını añlatmağan ediler. İçtimaiy tilbilgisinde “tuvğan til” böyle añlatıla:
1) Bala tarafından balalıq çağında büyüklerniñ tiline beñzetilip ögrenilgen til;
2) Özüni belli bir etnosnıñ vekili olaraq tanımaqnıñ vasıtası.
Yuqarıda ketirilgen statistik malümatnıñ haqiqiy vaziyetni aks etmegenini aytmaq kerektir: Qırımtatar tilini aktiv qullanğanlarnıñ sayısı, şübhesiz, daha azdır, amma ketirilgen raqamlar Qırımtatarlarnıñ añlılıqlarını, öz medeniyeti ve tillerini canlandırmağa istegenlerini köstermektedir.
“Til salâhiyetliliği”, til bilme derecesi terimi zemaneviy ilimde türlü manalarda kullanılmaktadır: a) insannıñ til haqqında bilgileri (yani türlü til kategorilerini /temel kavramlarını, olarnıñ qullanuv, türlenüv ve birleşüv qaidelerini bilgeni ve saire) manasında ve b) tilni qullanma qabiliyeti (yani bilgilerini qonuşma esnasında qullana bilgeni) manasında. Bu ekincisine añlatuv qabiliyeti de deyler.
Qırımtatarlarınıñ til bilme derecesi aşağıdaki ölçütlerge köre kösterilgendir Til bilme derecesinin ölçütleri tilni qullanğanlarnıñ sayısının azlaşqanına köre sıralanğanlardır: ağzaviy nutuqnı añlamaq; laf etmek; yazma nutuqnı añlamaq; oqumaq; yazmaq.
Kündelik yaşayışta Qırımtatarları, türlü şive ve lehçelerni (qıpçaq ve oğuz tilleriniñ türlü varyantların) qullanğanlarına baqmadan, olar biri-birlerini yahşı añlap olalar, çünki hem aktiv, hem passiv söz yeteneklerine esaslanalar.
Amma laf etmek içün söz yetenegini ve grammatikanı yahşı bilmeleri ve aktiv qullanmaları kerek. Bu qabiliyetler rus tili muhitinde, rus tilinde mektep ve aliy tahsil aluv şaraitlerinde, qarışıq qorantalarda inkişaf olunmay edi.
Yazma nutuqnı añlamaq, oqumaq ve yazmaq qabiliyetlerine kelgende ise, bu qabiliyetler sürgünlikte doğıp ösken Qırımtatar nesilinin zamanında asla da ögretilmey edi.
Tilni bilüv hususiyetlerine köre qırımtatarlarnı aşağıdaki dört gruppağa ayırmaq mümkündir:
1) tam bilgenler, hem Qırımtatar, hem Rus tillerini bütün içtimaiy sahalarda serbest qullana bilgenler;
2) tam olarak bilmegenlerden, tuvğan tillerini tek turmuşta qullanğanlar, diger sahalarda rus tilini qullanğanlar;
3) tam olarak bilmegenlerden, Qırımtatar tiliniñ yerli şivelerini turmuşta qullanğanlar, Rus tilini ise Rus tilinde laf etkenler ile ya da qırımtatar tilini bilmegen qırımtatar balaları ile qullanğanlar;
4) tektilliler, yani tek Rus tilini ve ya tek Qırımtatar tilini qullanğanlar.
Birinci ve üçünci gruppalarnıñ sayısı pek azdır. Birinci gruppanı filolog hocalar, yazıcılar, jurnalistler; üçünci gruppanı ise tahsili alçaq derecede olğan ihtiyar kişiler teşkil eteler. Ekinci gruppa sayıca eñ çoqtır, onı rus mekteplerinde ve aliy oquv yurtlarında tahsil alğan orta yaşlı ve yaş adamlar teşkil eteler. Dörtüncü gruppa, tektillilerni de eki astgruppağa ayıra bilemiz a) çoq sayılı – balalar, yaşlar ve orta yaşlı insanlar, şu sırada qarışıq qorantalarda doğıp öskenler (tek rus tilinde laf eteler); b) az sayılı – pek qart insanlar, Rus mekteplerinde tasil almağanlar (tek tuvğan tilinde laf eteler).
Birinci ve ekinci gruppalarnıñ vekilleri qonuşma esasında, hatta aynı bir mevzu boyunca sohbetleşkende, bir tilden diger tilge serbest keçeler. Laf etkenlerniñ nutqunda Rus tiliniñ sözleri, kelime kelime tercümeler çoq sayıda rastkele. Bu yerde qarşılıqları olmağan telefon, taksi, dissertatsiya
kibi sözler degil de, Qırımtatar tilinde qarşılıqları olğan sözler közde tutula: revolütsiya – inqilâp, rümka – qade, krujka – meşrebe
ve saire. Qırımtatar nutquna Rus tiliniñ yardımcı sözleri ve modal sözleri kirsetile: a, no, nu (fakat, ama, yoksa), daje (dahi, bile), razve (aceba), koroçe (kısacası), po-moyemu (mence), voobşçe (genelde), potomu çto (çünkü, çtobı (…içün)
ve başqaları.
Qırımtatar tilini mektepte oquğan balalarnıñ sayısı pek azdır. Deyik, 2008-2009 oquv yılında Qırımnıñ bütün mekteplerinde 34610 Qırımtatar balası oquy edi, olardan 2935 kişi Qırımtatar tilinde oqutılğan 15 mektepte, 2725 kişi – oqutuv eki, üç tilde olğan ve Rus tilinde olğan mekteplerdeki qırımtatar sınıflarında, 22907 kişi ana tilini fen kibi ya da haftada 1-2 saat olanak ögreneler. 6043 talebe ana tilini asla da ögrenmey.
4. Qırımtatar tiliniñ añlatuv quveti.
İçtimaiy tilbilgisinde tilniñ añlatuv quveti degende, belli bir til qaysı içtimaiy sahalarda qullanılğanı diqqatqa alına. Başqa sözlernen deycek olsaq, belli bir tilniñ becergen içtimaiy işlevleriniñ vazifeleriniñ sayısına baqıla. Qırımtatar tili daha çoq “aile tili” kibi eski şive ve lehçeler şeklinde qullanıla. Tilniñ edebiy varyantı, yani normalaştırılğan şekli, kütleviy haberleşme vastalarında, bediiy edebiyatta ve, belli bir sıñırlanmalar ile, ilimde qullanıla. Maalesef, qayd etilgen içtimaiy sahalar öz-özünden
/ kendiliklerinden sıñırlıdırlar. Meselâ, yuqarıda qayd etkenimiz kibi, Qırımda olğanı 15 Qırımtatar mektebi çalışmaqta, pek az tirajlarnen 3 cumhuriyet gazetası ve 4 jurnal yayınlana. Böyle tar içtimaiy alanda tilniñ inkişaf etmesi ve zenginleşmesi içün şaraitler yoq demek mümkündür.
5. Edebiy til ve onıñ sınıflandırılma derecesi.
Edebiy til çoq işlevli /çoq-vazifeli olmasınen, uslübiy baqımdan çeşitliliginen, işlenilgenliginen ve normalaştırılğanınen ayırılıp tura. Edebiy til kuralları degende, tilde laf etkenlerniñ hepisi içün kütülmesi şart olğan qaidelerniñ cemisi añlaşılır. Bu qaideler til kategorilerinin /temel kavramların (birlemlerini) doğru qullana bilmesini, doğru türlenmesini, doğru birleşebilmesini, doğru yazılmasını ve doğru aytılmasını talap ete. Bu kuralların sınıflandırmak, yani bir sistemağa ketirilip, monografiyalarda, dersliklerde ve luğatlarda tasvir etilmesi kerektir. Edebiy tilniñ kuralları qonuşma esnasını qolaylaştırmaq ve qonuşmacılarnıñ biri-birini añlamasını qolaylaştırmaq içün hızmet etmeliler. Tek bir edebiy til olmasa, tahsil, ilim, medeniyet, içtimaiy-siyasiy qurumlar inkişaf etip olamaz.
Qırımtatar edebiy tiliniñ ve kurallarının bugünki halı nedir? Belli bir derecede uyğun orfografik qaideleri ve söz şekilleriniñ cedveli U. Kurkçi, A.M. Memetov, A.N. Garkavets kibi âlimler tarafından işlengen. Buña baqmadan, orta mekteplerniñ hocaları, aliy oquv yurtlarınıñ hocaları, yazıcılar, gazatacılar çoq zorluqlarğa rastkeleler. Gazetalarda, dergilerde, dersliklerde aynı sözün türlü-türlü yazılması bunı köstermektedir.
Sözlerni qullanabilmek normaları, grammatik, orfoepik / imlâ normaları ise daha az işlenilgenler. Şunıñ içün de transkriptsiya sisteması güzel keliştirilgen mahsus (ortologik luğatlar)
telâffuz luğatları zarurdır. Alâ bugün qırımtatar tiliniñ izaatlı luğatı tertip etilmegen, sözlerniñ doğru qullanuvını, yazıluvını, biriküvini ve aytıluvını bildirgen luğatta büyük ihtiyac bar.
6. Qırımtatar Yazısı.
Soñ 80 yıl içinde Qırımtatar yazısı bir qaç kere islâh etilgen edi: 1929 senesine qadar arab yazısı, 1929–1938 seneleri – latin grafikası, soñra ise kirill yazısı ve bu künge qadar da kirill yazısı qullanılmaqta. Bilgenimiz kibi, bu islâhatlar siyasiy sebeplerden keçirilgen edi ve Rusiyeniñ rus olmağan halqlarını sovyetleştirmek ve assimilâtsiya yapmaq süreçleriniñ tezleştirilmesine yönetilgen ediler. Şimdi ise qırımtatar yazısını tek deñişken geopolitik şaraitlerden degil de, qırımtatar tilini inkişaf ettirmek ve şu tilde tahsil sistemasını ileriletmek içün reforma yapmağa çareler bar.
1992 senesi aprel ayında Simferopolde latin grafikasına keçüv meselelerine bağışlanğan halqara konferentsiya keçirilgen edi. Kene şu seneniñ eylül ayında işlenilgen yañı elifbe qabul olunğan edi, 1997 senesi Qırım Yuqarı Şurası şu elifbeni qanuniy olaraq qabul etti. Bugün kirill elifbesi alâ daha qullanıla, amma kütleviy haber vastaları yañı grafikanı da aktiv işleteler. Bunıñnen birge latin grafikasında yazılğan metinlerde (orfografik
ve punktuatsion)
/ imlâ ve noqtalama hataları çoq rastkele. Qırımtatar yazısınıñ latin grafikasına keçüvi ğayet qıyın ve davalı bir meseledir, onıñ hem müsbet, hem menfiy tarafları bardır. Buña baqmadan, bu esnasnı endi keri çevirmek olmaz: üç cumhuriyet Qırımtatar gazetası, televideniye Kiril yazısınen bir sırada Latin elifbesini de qullanalar. Bugün ögümizde latin grafikasına keçüv esnasını olduqça zararsız (keçirmege)
keçirmek vazifesi tura.
7. Qırımtatar ve Rus tilleriniñ biri-birine tesiri ve qarışqanı meseleleri.
Etkilenme-karışma (interferentsiya) – eki tilin olğan bir muhitte til sistemalarınıñ özara alâqalarğa kirmesidir; bu adise tillerarası münasebetler olğanda yüz bere ve ekinci tilniñ kuralları ve sisteması tuvğan tilniñ tesiri altında deñişmesinden ibarettir.
Qırımtatar-Rus dillerinin etkilenme-karışması adisesi klassik şekilden farqlıdır. Klassik şekilde tek ekinci (alınğan) tilde, til sistemasında deñişmeler köz etile. Qırımtatar-Rus interferentsiyası ise (sıfatına köre) özellikleri itibarı ile bam-başqa bir fenomendir: tillerniñ özara mü(u)nasebetleri devamında etkilenme-karışmanın yönelişi ve dinamizmi daima deñişip tura edi. Qırımtatar ve Rus tiliniñ sıqı munasebetleri Qırım’nıñ 1783 senesi Rusiye tarafından zabt etilmesinden soñ başlağandır. İlk zamanları bu tesir daimiy degil edi ve klassik sürette közetile edi – Rus tili tuvğan tili tesirinden deñişe edi, Qırımtatarlarnıñ hepisi o devirde tuvğan tillerini bile ediler. Oktyâbr inqilâbından soñ Qırımtatarları Rus tilini daha tez menimsemege başlağan ediler. Amma bütün halq sürgün olunmazdan evel bu tesirniñ yönelişi aynı qala edi: Qırımtatarları Rusça laf etkende, tuvğan tilleri rus tiline tesir ete edi, bu tesir eñ evelâ fonetik ve sintaktik seviyelerde közetile edi.
1944 senesinden başlap (sürgünden soñ) etkilenme-karışmanın yönelişi tamam ters tarafına çevirildi: sürgün yerlerde Qırımtatar mektepleri olmağanı ve qarışıq qorantalarnıñ sayısı artqanından Rus tili Qırımtatar tiliniñ bütün seviyelerine tesir etmege başladı, neticede Qırımtatar tili soñ derecede bozuldu.
Bugünki Qırımtatar-Rus bilingvizmi tam olmağan çeşitine ait olıp, Rus tili üstün çıqa. Qırımtatarlarına eki türlü bilingvizm has olğanını qayd etmek mümkündir: a) qoşma bilingvizm (Qırımtatar kişi tuvğan tilini coymayıp rus tilini qullana) ve b) qoşmanıñ yerini tutqan bilingvizm (Rus tilini ögrengeninen Qırımtatar kişi ket kete tuvğan tilini coya). Buña doğğanından berli tek Rus tilini bilgen çoqtan-çoq monolingvlerni de qoşmaq mümkündür.
Zemaneviy şaraitlerde etkilenme-karışma Rus tilinden Qırımtatar tiline yönetilgendir: Rus tili bala, yaş ve orta yaşlı Qırımtatarlarnıñ çoqusı içün birinci til ola. qırımtatar tiliniñ bütün sistemasına aktiv tesir ete. Kelime bilgisi seviyesinde bu tesir çoq sayıda alınma sözlerniñ ve türlü – söz yasama, semantik, frazeologik kalkalarnıñ qullanılmasında, Cümle bilgisinde – türkiy tillerge has olğan pekitilgen söz sırasınıñ bozulmasında; Konuşmada – fonemalarnıñ ve allofonlarnıñ telâffuzınıñ bozulmasında körüne.
Yuqarıda aytılğanıñdan netice çıqararaq, bugün Qırımtatar tilini canlandırmak ve inkişaf ettirmek meselesi keskin turğanını qayd etmelimiz. Tilni canlandırmaq – yani tilimizni her bir sahada qullanıla bilecek derecege ketirmek maqsadınen onı inkişaf ettirmek, eyileştirmek demektir.
Bu problemanıñ –a) içtimaiy-siyasiy ve b) tilbilimlik cietleri bardır.
İçtimaiy-siyasiy ciet tilniñ kelişikli içtimaiy statusı tayin etilmesini, tuvğan tilde tahsil ve terbiye sistemasınıñ şekillenmesini, qırımtatar tiliniñ işlevlik alanının keñişletilmesini közde tuta.
Qırımtatar tilini canlandırmaqnıñ tilbilimlik cieti aşağıdaki sahalarda iş yapılmasını talap ete:
1.Künümizge qadar saqlanıp qalğan bütün şive ve lehçelerni toplamaq ve zemaneviy malümat saqlayıcı vastalarğa yazıp almaq;
2. Edebiy tilniñ kurallarını sistemleştirmek ve eyileştirmek .
1. Emirova A.M. Yazıkovaya situatsiya v Krımu i nasuşçnıye problemı vozrojdeniya krımskotatarskogo yazıka // Kultura narodov Priçernomorya. Simferopol, 1997. – № 1. – S. 83-86.
2. Emirova A.M. Movna situatsiya ta movna politika v Krimu // J. Sotsiologiya: teoriya, metodi, marketing. – Kiïv, 1998. – № 6. – S. 121-126.
3. Emirova A.M. Krımskotatarskiy yazık v lingvokulturnoy situatsii Krıma // Problemı vzaimodeystviya yazıkov i kültur v postkommunistiçeskih stranah Tsentralnoy i Vostoçnoy Yevropı. Mater. mejdunar. nauçno-praktiç. konf. – Kiyev, 1999. – S. 25-30.
4. Emirova A.M.Sovremennaya yazıkovaya situatsiya v Krımu // Aktualnıye voprosı innovatsionnoy deyatelnosti v gosudarstvah s perehodnoy ekonomikoy. – Mater. mejdunar. nauçno-praktiç. konf. k 80-letiyu NAN Ukrainı. – Simferopol, 2001. – S. 199-201.
5. Emirova A.M. Yazıkovaya kompetentsiya krımskih tatar // Kultura narodov Priçernomorya. – Simferopol, 2001. – № 21. – S. 182-184.
6. Emirova A.M. Russkiy diskurs v reçevoy deyatelnosti krımskih tatar // Kultura narodov Priçernomorya. –Simferopol, 2003. – № 37.–S. 132-135.
7. Emirova A.M. Şlâhi vídrocennâ í rozvitku krimskotatarskoï movi // Ukraïna – Tureççina: minule, suçasne ta maybutne –. Kiïv, 2004. – S.410-414.
8. Emirova,A.M. Krımskotatarskaya filologiya: sovremennoye sostoyaniye i perspektivı rzvitiya // Voprosı filologii. – M., 2003. – C. 149-156.
Ukrayna til ve medeniyeti muhitinde Qırımtatar tili (Özet)
Maqalede Qırımtatar tiliniñ İiçtimaiy-Tilbilgisi meseleleri tahlil etile: tilniñ içtimaiy statusı, qırımtatarlarnıñ tillerini bilme derecesi, tilniñ iletim – añlatuv quveti, edebiy tilniñ vaziyeti, qırımtatar yazısı , tillerniñ biri-birine tesiri meseleleri añlatıla.
Anahtar sözleri: içtimaiy tilbilgisi , til bilme derecesi, edebiy til, yazı , tillerin etkileşimi
Crimean Tatar language in linguocultural situation of Ukraine(Summary)
The article deals with the social-linguistic problems of Crimean Tatar language, such as: social status of language, lingual competence of Crimean Tatars, communicative power of language, state of literary language, Crimean Tatar graphics, and problems of interference of languages.
Keywords: social linguistics, lingual competence, literary language, graphic arts, interference of languages.
*
Qırım Akmescit Tavriya Üniversitesi Öğretim Üyesi


text:
Ukraina nazirler kabineti Ükümet Televizion ve radio devlet komitetine ihtiyat fondundan «Eurovision-2017» halqara yarışınıñ keçirilmesine 450 million grivna ayırdı. Mütenasip qarar ükümet toplaşuvında qabul etildi.
Para, qaytarılacaq dep şartınen ayırıldı.
Bunen beraber Maliye nazirligine Televizion ve radio devlet komiteti içün mütenasip parağa bücet nasıbınıñ yükselmesi boyunca leyhalarnı azırlamağa avale etildi.
Ukrain yırcısı Jamala «Eurovision-2016» konkursında ğalebe qazandı. Yarış mayıs ayında Stokgolm şeerinde keçirildi. Nevbetteki «Eurovision-2017» konkursını Ukraina qabul etecek. Kiyev, Odessa, Lvov, Dnepr ve Herson şeer yolbaşçıları öz şeerlerinde yarışnı keçirmege azır olğanlarını bildirdi.


text:
Kiyevde, avgust 8 künü, Dünya tamır halqlarınıñ halqara künü arfesinde «Qırımtatarlar – Qırım/Ukrainanıñ tamır halqı» mevzusında tögerek masa ötkerilecek.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına tögerek masa moderatorı, Pilip Orlık adına demokratiya İnstitutınıñ mütehassısı Natalya Belitser bildirdi.
Tebdirde qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Qırım ekspert merkeziniñ idare reisi Andriy Klimenko, Vatandaşlıq cemiyetniñ İnstitutı idaresiniñ reisi Rustem Ablâtifov iştirak etmeli.
«Tögerek masa «Ukrinform» haber agentliginde (B.Hmelnitskiy soqağı, 8/16) saat 11:00-13:00 arasında keçirilecek. Muzakere etilecek mevzular arasında bular belgilene – qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ qoruv institutları olaraq milliy idare organları, qırımtatar halqınıñ statusınıñ belgilevi boyunca uquqiy teşebbüsler, halqara teşkilâtlarnıñ ve nezaret tertibatlarnıñ tevsiyeleri», – dep haber eteler teşkilâtçılar.
Avropa birligi ve «Vozrojdeniye» Halqara fondı destegi ile keçirilecek tedbirniñ teşkilâtçıları «Ayırımğa qarşılıq boyunca koalitsiya», İnsan aqları aqqında haber merkezi ve Qırım ekspert merkezi oldı.


text:
Listings for Zümrütevler Escort (1)
Escort bayan Zümrütevler, Zümrütevler olgun escort, Vip escort Zümrütevler, Zümrütevler rus escort, Escort kızlar Zümrütevler, Zümrütevler trv, Zümrütevler escorts, Zümrütevler escort manken, Zümrütevler şişman escort, Zümrütevler olgun escort bayan, Sınırsız escort Zümrütevler, Zümrütevler yeni escort bayanlar, Zümrütevler orospu numaraları, Escort girls in Zümrütevler, Masöz escort Zümrütevler, Zümrütevler sınırsız escort, Escort sitesi Zümrütevler, Zümrütevler anal escort, Escort in Zümrütevler, Zümrütevler escort türbanlı, Escorts Zümrütevler, Şişman escort Zümrütevler, Zümrütevler türbanlı escort, Zümrütevler escort ara, Zümrütevler gerçek escort, Fetiş escort Zümrütevler, Zümrütevler escort kadın, Zümrütevler escort telefon, Grup escort Zümrütevler, Zümrütevler genç escort, Strapon escort Zümrütevler, Zümrütevler escort ucuz, Zümrütevler escort service, Mature escort Zümrütevler, Üniversiteli escort Zümrütevler, Escort ilan Zümrütevler, Zümrütevler russian escort, Gecelik escort Zümrütevler, Zümrütevler escort siteleri, Zümrütevler yabancı escort, Zümrütevler yaşlı escort, Zümrütevler escort tavsiye, Zümrütevler manken escort, Zümrütevler bayan partner, Zümrütevler kaliteli escort, Zümrütevler model escort, Çıtır escort Zümrütevler, Zümrütevler escort servisi, Escort whatsapp Zümrütevler, Escort grup Zümrütevler, Zümrütevler elit escort bayan, Orospu numaraları Zümrütevler, Zümrütevler escort bul, Zümrütevler escort ajansı, Balık etli escort Zümrütevler, Esc bayan Zümrütevler, Zümrütevler asyalı escort, incall escort Zümrütevler, instagram escort Zümrütevler, Eve gelen escort Zümrütevler, Cim cif escort Zümrütevler, Kondomsuz escort Zümrütevler, Zümrütevler özel escort, Zümrütevler sex partner, Zümrütevler azeri escort, Tombul escort Zümrütevler, Zümrütevler uygun escort, Zümrütevler otel escort, Ofise gelen escort Zümrütevler, Zümrütevler 18 yaş escort, Zümrütevler dolgun escort, Dul escort Zümrütevler, Zümrütevler elit escort, Zümrütevler fetiş escort
Azdırıcı Genç Fantezi Kostümleriyle İstanbul Escort Bayan Nur
Azdırıcı Genç Fantezi Kostümleriyle İstanbul Escort Bayan Nur Selamlar, sevgiler ve öpücükler herkese. Benim adım azdırıcı genç İstanbul escort bayan Nur. Asil, ağır başlı ve havalı bir […]
YORUM ALAN ESCORT BAYANLAR
POPÜLER ESCORTLAR
- Nişantaşı Özel Bayan Ecem
- Ümraniye Sınırsız Vip Escort Bayan Hande
- Kuşadası Ateşli Dakikaları Tutku İle Yaşayan Escort Bayan Sanem
- Bahçelievler Striptiz Dans Eden Çılgın Escort Defne
- Kayseri Anal Hariç Sınırsız Escort Elif
- Tuzla Sabaha Kadar Yanınızda Kalan Escort Çağrı
- Merter Tutkulu Ve İhtişamlı Escort Bayan Merve
- Fantezi Dünyası Hareketli İstanbul Escort Berfin
- Şerifali En İyi Seks Pozisyonlarını Bilen Escort Bayan İdil
- Bakırköy Avrupa yakasından yabancı Mila
Popüler İstanbul Escortları
- Beşiktaş Escortları ile zevk serüveni (93 views)
- Avcılar Bayan Escort da Sular Durulmuyor (88 views)
- Ümraniye Ateşli Bayan Escort Duş Fantazi (87 views)
- Beylikdüzü El Yakan Bayan Escort Fiyatlar (85 views)
- Acıbadem Sakızağacı Rezidans Görüşmesi Yapan Escort Beren (79 views)
- Etiler Bayan Escortları ile Sırlar (79 views)
- İşini Çok İyi Bilen Bayan Deniz – Bağcılar (77 views)
- Şişli Escortları Trafik Pozisyonları (72 views)
- Şişli Escortlar ile Nargile Şişesinin Tadı (66 views)
- Ümraniye Bayan Escortları Yine Formunda (65 views)


text:
Petro Poroşenko Ukraina prezidenti olğanda, qırımtatar muhtariyeti olacaq, dep bir qac kere eminliknen ayta edi. Soñki sefer bu aqımdaki yılnıñ mayıs 18-inde edi.
Oşağan vadeler evelce de garant tarafından seslenilgen edi. Böylece, 2018 yılı dekabr 16-sında matbuat vekillerinen körüşüvde, Poroşenko, Ukraina devleti terkibinde qırımtatar milliy territorial muhtariyetiniñ tiklenilmesi aqqında devlet Anayasasına deñişmeler leyhasını taqdim etmege azır olğanını bildirdi. Yazıq ki, işandırğan şeyini yapmadı, ve endi yañı prezident Volodımır Zelenskıyğa bu meseleni miras qaldırdı.
Bu yıl iyül 23-ünde Ukraina prezidentiniñ siyasiy mesleatçısı Mıkıta Poturayev, ATR televizion kanalınıñ efirinde, "Qırımtatar milliy muhtariyetiniñ qurulması ğayesi destkelene", dep ayttı. Ve: "Şahsen özüm de oña qol tutam. Mence, qırımtatar halqı buña lâyıq", dep qoştı. Onıñ fikrince, qırımtatar muhtariyeti – Ukrainanıñ diplomatik pozitsiyasını quvetleştirecek ve Qırımda qırımtatarlarnıñ ve ukrainlerniñ aq-uquqlarını daa yahşıca qorçlamağa imkan berecek.
Qırımtatar muhtariyeti – Ukrainanıñ diplomatik pozitsiyasını quvetleştirecek ve Qırımda qırımtatarlarnıñ ve ukrainlerniñ aq-uquqlarını daa yahşıca qorçlamağa imkan berecek
Bir qac vaqıt kecken soñ, avgustnıñ 9-ında, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy qırımtatar halqınıñ vekillerinen körüşkende, qırımtatar muhtariyeti meselesi muzakere etile edi. Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi: "Esasen Qırımdaki alnı, insan aqları vaziyetini, adamlarnıñ keyflerini muzakere ettik. Ekinci mesele - biz, Yuqarı Radada kecmek kerek, dep sayğanımız bütün qanun leyhalarını laf ettik. Eñ müim mesele - qırımtatar ve başqa tamır halqlarnıñ statusı aqqında Ukraina Anayasasına deñişmelerniñ kirsetüvidir". Cemilev aytqanına köre, körüşüvde, şimdi böyle deñişmeler içün pek kelişikli şarait, çünki prezident partiyası parlamentte çoqluqnı aldı, dep aytıldı.
Hatırlatayıq ki, milletniñ öz muqadderatını tayin etüvi – zemaneviy uquqnıñ esas printsiplerinden biridir, o, er halq öz devletçilik şeklini saylamaq, siyasiy statusını belgilemek, öz iqtisadiy ve medeniy inkişafınını tayinlemek aqqı bar demektir. Bu printsip, başqalarınen beraber, BMT-nıñ nizamnamesinde ilân etilgen, ve "milletler arasında dostluq munasebetlerini, halqlarnıñ musaviyligi ve muqadderatını tayin etüvine ürmet esasında inkişaf ettirmek" maqsadını taşıy.
Devletçilik meselesi, bugünde-bugün qırımtatarlarnıñ öz-özüni ve maiyetini añlavınıñ temel taşı olğanını añlamaq içün, tarihke muracaat eteyik.
Devletçilik meselesi, qırımtatarlarnıñ öz-özüni ve maiyetini añlavınıñ temel taşıdır
Qırımtatarlar – Qırımda XIII-XV asırlarda yarımadanıñ qadimiy ealisiniñ (tavrlar ve kimmerler) soñra kelgen halqlarnen (sarmatlar, hunlar, alanlar, moğollar, türkler, qıpçaqlar) uzun müddet devamında olğan assimilâtsiya protsessleriniñ neticesinde şekillengen tamır halqtır.
Bugün bazıları bu aksiomağa itiraz bildirmege tırışa...Ne içün qırımtatarlar – yarımadanıñ tamır halqı? Çünki o tamam mında, Qırımda, mustaqil ve ayrı bir etnos kibi şekillendi. Çünki qırımtatarlarnıñ başqa vatanı yoq ve olmaycaq. Evelleri bunı er kes añlay edi, ve bu meselede ne alimlerniñ, ne siyasetçilerniñ muzakereleri olmadı.
Alman etnografı Gustav Radde, 1856 senesi bastırılğan "Qırımtatarlar" adlı kitabını böyle başlay: "Ruslar, almanlar, müstemlekeciler, yeudi qaraylar kibi kelmeşek qabileler tetqiqatçı içün ne qadar meraqlı olsa da, ep bir diqqatını yarımadanıñ tamır sakinleri çeke – başqa halqlarnıñ umumiy sayısından daa çoq olğan ve er kişileri 111 biñge qadar can olğan tatarlar".
Bu sözler 163 yıl evel yazılğan edi - tarih vaqtınıñ büyük ölçülerinen saysañ, o qadar da çoqtan degil. Amma 1944 senesi qırımtatarlanıñ sürgünliginden soñ, akimiyet yapqan "Qırım qırımtatarlarsız" siyaseti, cemiyet aqılından ve ilmiy alandan Qırımnıñ ve qırımtatarlarnıñ tarihınıñ bayağı qısmını çıqardı ve sahteledi.
Amma genetika afızası – ciddiy şey. O, nesilden nesilge büyüklerniñ kencelerge ikâyelerinen, halq yırları, masalları ve efsanelerinen keçip kele, onı yoq etmek qolay degil.
Üç yüz qırq yıldan çoq, 1441 senesinden 1783 senesine qadar qırımtatarlarnıñ devleti - Qırım hanlığı bar edi
Üç yüz qırq yıldan çoq, 1441 senesinden 1783 senesine qadar qırımtatarlarnıñ devleti - Qırım hanlığı bar edi. Altın Ordu dağılğanında, onıñ Qırım ulusı esasında meydanğa kelgen qırımtatarlarnıñ devleti, 1783 senesi Rusiye İmperiyası Qırımnı ilhaq etkende, yoq oldı. Özbek han saltanatı vaqtında (1312-1342 yılları) İslâm devlet dini oldı.
Qomşu devletlerniñ barışmasız coğrafiya ve siyaset menfaatları çatışmasında olğan Qırım hanlığı, tış quvetlerniñ tez-tez deñişken konfiguratsiyasını köz ögüne almağa mecbur edi. Qırım hanlığınıñ qomşularınen munasebeti, olarnıñ tış siyaset isteklerinde meraqlarnıñ yaqın kelmesinen bağlı edi.
Rusiye devleti, Osmanlı Devleti ve Poloniya arasında artıp turğan mucadele, Ukraina topraqlarınıñ mustaqilligine ıntılğan Ukraina qazaqlığını muarebege sıqça celp etip başladı. Ukraina qazaqları ve qırımtatarlar de bir-birinen küreşe edi, de umumiy duşmanğa qarşı birleşe edi. Rusiye ordularnıñ Qırımğa birinci seferleri "tınçlandıruv" ğayesini taşısa, XVII asırnıñ soñundan olar büyükçek bir coğrafiya ve siyaset maqsadını taqip ete edi - Rusiyeniñ Qara deñizge çıqışı ve onın yalısında temelleşmesi.
Rusiye ve Türkiye arasında devamlı muarebeden soñ, Türkiye, 1774 senesi Küçük Kaynarca barışıq muqavelesine köre, Qırımnıñ Osmanlı Devletten ayırılmasını qabul etti. 1783 senesi aprel 8-i Beyannamesine köre ise, "Qırım yarımadası, Taman adası ve bütün Kuban tarafı" Rusiye terkibine kirdi.
Teпepb Mы yжe зHaeM, Hackoлbko TparичeckиM cTaл эToT pyбeж для KpыMa и ero kopeHHoro Hapoдa – kpыMckиx TaTap…
Endi biz, bu tarihiy vaqıalar Qırım ve onıñ tamır halqı - qırımtatar içün ne qadar facialı olğanını bilemiz...
(Devamı bar)


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-7
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Valentina Matvienko (7.04.1949, Xmelnitskiy ölkäsenıñ Şepetivka qalası, / Ukrain SSR, / SSRB) — Rusiä Federatsiäse säyäsätçese.
Berdäm Rossiä firqase äğzäse, Rusiä Federatsiäseneñ Federal Mäcleseneñ Federatsiä Şurası citäkçese.
2003-2011 yıllarda – Pitırbur gubernatorı, 1998-2003 yıllarda – Rusiä Federatsiäse Xökümäte räise urınbasarı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Türkiye paytahtı Ankarada mayıs 13-te Qırımtatar Yaşlıq Qurultayı başlandı. Bu aqta Qırımtatar resurs merkezi bildire.
«Merasimde 150-den ziyade Ukraina, Bulğaristan, Romaniya, Aqrusiye, Poloniya, Litvaniya, Almaniya, Felemenk, İsveçiya ve Türkiyeden delegatlar iştirak ete», – dep aytıla beyanatta.
Qırımtatar Yaşlıq Qurultayınıñ sekizinci toplaşuvı Ankarada mayıs 13-15 künleri keçirilecek.
Bundan evel forumda Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan delegatlar iştirak etecekleri aqqında bildirile edi.
Keçken sene Türkiyede Bütün dünya qırımtatar kongressiniñ toplaşuvı keçirildi.
Bu künleri New York şeerinde Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Tamır halqları meseleleri boyunca daimiy forumınıñ 15-inci sessiyası keçirile. BMT Tamır halqları meseleleri boyunca daimiy forumı 2000 senesi iyül 28-de qabul etilgen İqtisadiy ve İçtimaiy Şurasınıñ 2000/22 rezolütsiyasına esaslanıp teşkil etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2015 senesinde Qırımdaki Rusiye prokuraturası fevral 26 mitinginde iştirak etken qırımtatarlarğa qarşı cinaiy işini açtı. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz kütleviy qarışıqlıqlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlandı. Diger yaqalanğanlar: Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev.
2018 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutuv mitingi aqqında işniñ figurantı Eskender Emirvaliyev – Suvuq Sala (Gruşevka) köyünde yaşağan adiy bir köy yigitidir. Miting keçken vaqtında yalıñız köyünde qomşusı olğan Mustafa Degermenci ile tanış edi, Qırımtatar Milliy Meclisine iç bir alâqası yoq edi ve şimdi de yoq.
Eki yıl içinde Eskender qararnen 100 mahkeme oturışuvına bardıAbdureşit Cepparov
Aprel 9-da Emirvaliyevniñ evini ziyaret etken İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov, Qırım.Aqiqatqa: «Sözde, onıñ yerinde mitingde iştirak etkenlerinden başqa birisi olmaq mumkün edi. Lâkin «piyango» oña tüşti. Şimdi eki kiçik balalı qorantası ğayet ağır vaziyetke oğradı», – dedi.
Meger ki, «fevral 26 işi» iştirakçisiniñ qorantası pek ağır maliy vaziyette buluna eken.
Mahkemeler sebebinden avtomobil yaqarlığı stantsiyasındaki işimni coydım. Yañı işke kirip olamayım. Bir afta içinde eki kere mahkemege barmaq içün izin sorağan işçi kimge kerek?Eskender Emirvaliyev
Eskender Emirvaliyev: «2015 senesi fevral 17-de cinayetçlerni qıdıruv bölügi meni evden alıp, Aqmescitteki Tahqiqat komitetine alıp ketti. Andan endi muvaqqat tutuluv izolâtorına, ondan soñ tahqiqat izolâtorına, anda aprel 17-ge qadar bulundım, ondan soñ bulunğan yerimden ayırılmama mecburiyetini imzalatıp yiberdiler», – dep, eyecanlarını paylaşa.
Mahkemede o, barışıqlı miting aqqında kütleviy haber vastalarından bilip, oña öz isteginen barğanını bildirdi. O, kimseden talimat almağanını, lâkin büyük diqqatnı celp etken bu işte delil olaraq qullanılğan videoğa tüşip qalğanını añlattı.
Cepparov: «Eki yıl içinde Eskender qararnen yüz mahkeme oturışuvına bardı. Bunıñnen alâqalı masraflarğa qoranta endi qararnen million ruble (410 biñ hrivna) sarf etti. Böyle etip, onı mahkeme qararı çıqarılmadan evel cezaladılar», – dep qayd ete.
Eskender Emirvaliyevniñ malümatına köre, eyecanlar ve stressler neticesinde ömür arqadaşınıñ sağlıq vaziyeti yamanlaştı, bunıñ tibbiy tasdiqlavı da bar.
Malümat: İşniñ figurantları 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitte biñlerce kişi toplanıp keçken mitingde iştirak etkenlerinde qabaatlanalar. O künü QMC Yuqarı Radası yanında eki kütleviy tedbir keçip, olar arada-sırada çatışmalarğa keçe ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi, Ukrainanıñ topraq bütünligi içün telüke doğurğan yarımada parlamenti sessiyasınıñ ötkerilmesine qarşı mitingni teşkil etti, Sergey Aksönov başlığındaki «Russkoye yedinstvo» («Rus birligi») fırqası ise öz tarafdarlarını Rusiyege qol tutuv tedbirinde Qırım Yuqarı Radasınıñ oturışuvına qol tutmaq içün topladı. Neticede Ukrainağa qol tutqan tedbirniñ iştirakçileri daa çoq oldı ve olar Aksönovnıñ tarafdarlarını parlament binası yanından sıqıştırıp çetke çektiler.
Yarım yıl keçken soñ Qırımnıñ Rusiye prokuraturası fevral 26-da olıp keçkenlerge kütleviy qarışıqlıqlar dep qıymet kesti ve bu vaqialar munasebeti ile cinaiy iş açtı. Em de, prokuraturanıñ versiyasına köre, Ukrainağa qol tutqan tedbirni teşkil etkenler – qarışıqlıq çıqarğan cinayetçilerdir, Rusiyege qol tutqan tedbirniñ iştirakçileri ise ondan zarar körgen kişiler olalar. Tahqiqat, nasıldır «cinaiy maqsat» olıp, muelliflerinden biri Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz edi, dep sayalar. Diger muhakeme etilgenler qırımtatar liderleriniñ «gizli cinaiy añlaşma»sını ömürge keçire ediler. Meraqlısı şu ki, Qırım parlamenti yanındaki kütleviy mitingler, «Qırımnıñ Rusiyege resmen qoşulması»ndan evel keçti, yani Rusiye qanunları boyunca bile yarımada o vaqıt Ukrainanıñ bir qısmı edi.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi, qırımtatar areketiniñ faali Zair Smedlâyev Aqmescitniñ Gagarin bağçasında ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ 201 yıllığına bağışlanğan aktsiya iştirakçileriniñ yaqalanmasını «adamlar toplanmasın, Ukraina ve ukrain erbapları aqqında laf etmesinler dep», qorqutmaq ıntıluvı olaraq adladı.
Bunı Smedlâyev salı künü, mart 10-da, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Moskvada Maydan qorqusı bar: ya Qırımdan narazılıqlar başlasa», – dep ayttı mahkeme binasına kelgen Smedlâyev.
Qırımtatar areketiniñ faali emin ki, yaqalamaq ya da mahkeme esnasını devam ettirmek içün iç bir sebep yoq.
«Bir de bir timsaller aqqında añlaşmağa kerekmek. Ebet, yasaq etilgen timsaller bar: natsist timsalleri ve onı hatırlağan timsaller – bunıñ içün mesülietli olmalı. Lâkin aktsiyada yasaq etilmegen Ukraina devlet bayrağı bar edi. Sarı-mavı bayraqlar BMT, OSCE ve diger halqara teşkilâtlarda dalğalanmaqta. Devlet timsallerini qullanğan faallerni cezalamaq doğru degildir», – dedi Smedlâyev.
Malüm ki, mart 10 künü toplaşuvnı yarım saatke keçiktirip başladılar. Faaller ukrain kölmeklerinde, sarı-mavı şeritçikler ile ve adliyecilersiz keldiler. Toplaşuv tahminen bir saat sürdi. Neticede faallerni birer-birer makeme etmege qarar alıp, toplaşuvnı martnıñ 11-ne keçirdiler.
Bunıñ ile mahkemeci faallerniñ iş malümatı ile tanışmaq içün vaqıt bermek ricasını qabul etti. Faallerden biri – Vilidar Şukurciyev, mahkemeni bir aftağa avuştırmağa rica etti, amma malümatnı ögrenmek içün bir afta tek berdiler.
Mart 9 künü faalerni – Leonid Kuzmin, Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyevni politsiya hadimleri yaqaladı, olarnıñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olmasıdır.
Demir yol mahkemesiniñ nevbetteki toplaşuvı Ukrainağa qoltutqan faallerniñ işi mart 11-de saat 17-de keçirilecek. Kuzmin, Kravçenko ve Şukurciyevni ayrı-ayrı mahkeme etecekler.


text:
Qırım yeudi teşkilâtları Estoniyada Holokost mevzusında açılğan «Poloniyam. Hatırlap ve unutıp» serlevalı sergini tarik olaraq adladılar.
Bu aqta Qırım.Aqiqatta olğan beyanatta aytıla.
Yeudi teşkilâtlarnıñ temsilcileri facialı vaqialarnıñ aksi o derecede külünçli sürette kösterilgeninden açuvlana.
Beyanatta aytıla ki, ressamlar «holokost» yazısını Gollivud qırları, idam ögünde şen-şeramet ile oynağan çıplaq insanlarnıñ fonunda tasvir ettiler.
Mında şunı da qayd eteler ki – işbu video ve resimlerniñ müellifleri – leh ressamlarıdır.
«Auşvitsniñ birinci mabüsleri 782 poloniyalı olğanını unuttılar, umumen ise 150 biñ insan elâk oldı. Holokostnıñ qabaatsız qurbanlarına nisbeten mizah yersizdir», – denile beyanatta.
Soñki malümatqa köre, işbu sergi qapatıldı.


text:
Çulpan Hamatova Latviyädä "Yıl aktrisası" isemenä layık buldı
Aktrisa Çulpan Hamatova Latviyädä uzgan teatral premiyädä “Yıl aktrisası” isemenä layık bulgan.
Çulpan Riga teatrınıñ Post Scriptum spektaklendä töp rolne başkargan. Älege spektakldä Çulpan üze genä uynıy häm berniçä obraznı başkara. “Monda – Latviyädä sähnädä bulıp, uynıy aluım minem öçen bik möhim. Zur-zur rähmät monıñ öçen”, - digän Çulpan.
İsegezdä bulsa, Çulpan Hamatova Rossiyädä mahsus operatsiyä başlangaç Latviyägä kitte. Aprel ayında ul Rossiyäneñ halık artistı isemennän baş tartırga äzer buluın äytkän ide.


text:
Mart 18-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin, ne Ukraina ve öz qanunlarına zıt kelgenine, ne de dünya toplulığı tarafından taqbih etilgenine baqıp, Qırımnıñ yañı «ükümeti» ile yarımadanıñ Rusiyege «qoşuluvı» aqqında añlaşmanı imzaladı. Aynı şu künü Aqmescitte, «Qırımdaki özüni qorçalav»nıñ birinci qurbanı olğan faaliyetçi Reşat Ametovnıñ cenazesi oldı ve Ukrainanıñ arbiy hadimi Sergey Kokurin öldürildi.
Künniñ resimi
Yarı gecege yaqın «Qırımdaki özüni qorçalav» Aqyarda Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ oqutuv merkezindeki konrtol-keçirüv noqtasını zırhlı transportör ile qapattı. Ukraina arbiyleri teslim oluv aqqında ultimatumnı red etti. «Özüni qorçalav» kiriş yanında öz piyade patrulini qaldırdı.
Qadın Rusiye arbiyleriniñ nezareti altında Ukraina arbiylerine aş alıp bere, 2014 senesi mart 18 künü
Yaltada belli olmağan şahıslar «Segodnâ» Ukraina gazetasınıñ muhbiri Dmitriy Bunetskiy ve fotografı Sergey Nikolayevni köteklep, çaypadılar.
Ukraina, Poloniya ve Litva parlamentleriniñ başlıqları Kremlge, tecavuznı toqtatmaq talabı ile ortaq muracaatını imzaladılar.
Ukraina, Poloniya ve Litvanıñ ortaq muracaatı, 2014 senesi mart 18 künü
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Qırımdan Federatsiyağa qabul etilmesine dair teklif alğanını Rusiye parlamenti ve ükümetine bildirip, munasip añlaşmanı imzalamaq emirini berdi.
Putin Qırım ile añlaşmanıñ leyhasını maqbul kördi, 2014 senesi mart 18 künü
«Qırımdaki özüni qorçalav» Kefede arbiy sanatoriyni zapt etti.
Rusiye askerleri Doñuzlav limanında Ukraina gemilerini zapt ettiler.
Ukrainanıñ gemilerini zapt etüv, 2014 senesi mart 18 künü
Belli olmağan silâlı adamlar Aqmescitte avtosalonnı zapt etti ve jurnalist İbraim Umerov ile ATR telekanalınıñ operatorını yaqaladılar.
Sergey Aksönov, yarımadadaki Ukraina silâlı quvetleriniñ arbiy qısımlarına ait bütün mal-mülk ve silâlarnı Qırım mal-mülkü sırasına keçirilmesine dair emir berdi.
Qırım parlamenti binasınıñ ög divarındaki deñişmeler, 2014 senesi mart 18 künü
Aqmescitte Qırımdaki TİN glavkınıñ binası yanında alıp qaçılğan Ukraina faaliyetçilerini tapıp, azat etmek talabınen miting ötkerildi.
Aqmescitte «Qırımdaki özüni qorçalav» ev-mesken işletilmesi qısmınıñ rehberi Vladislav Neçiporenkonı alıp qaçtı.
Aqmescitteki şeer mezarlığında bunıñ arfesinde tapılğan Reşat Ametovnıñ cenazesi yapıldı. «Özüni qorçalav»nıñ vekilleri onı daa mart 3-te alıp qaçtılar.
Reşat Ametovnıñ cenazesi, 2014 senesi mart 18 künü
Reşat Ametovnıñ cenazesi, 2014 senesi mart 18 künü
Vladimir Putin Kremlde, Rusiyeniñ Qırımğa iddialarını esaslandırğan «Qırım nutqu» ile çıqış yaptı.
Vladimir Putinniñ «Qırım nutqu», 2014 senesi mart 18 künü
Vladimir Putin, Vladimir Konstantinov, Sergey Aksönov ve Aleksey Çalıy Qırımnıñ Rusiyege qabul etilmesi aqqında añlaşmanı imzaladılar.
Ukraina, Qırım Cumhuriyetiniñ mustaqilligini tanımağanı kibi, Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşulğanlarını tanımay.
Ukraina TİNiniñ bildirüvi, 2014 senesi mart 18 künü
Poloniya baş naziri Donald Tusk, Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında qarar halqara toplulıq tarafından qabul etilemez, dep bildirdi.
Fransa da Qırımdaki referendumnı tanımay ve onıñ Rusiyege «qoşulmasını» qanunsız saya.
AB Rusiyeniñ Qırım ve Aqyarnıñ «qoşuluvı» aqqında qararını tanımay.
Avropa Qırımnı Rusiyeniñ qısmı olaraq tanımay
100 biñden ziyade kişi Moskvada Qırımnıñ Rusiyege «kirmesi» munasebeti ile teşkil etilgen mitingge keldi. Daa soñra miting iştirakçilerine Vladimir Putin qatıldı.
Putinniñ Moskvadaki mitingde çıqışı, 2014 senesi mart 18 künü
Aqmescitte «Qırımdaki özüni qorçalav», İgor Girkinniñ komandanlığı altındaki Rusiye askerleriniñ qol tutuvı ile fotogrammetrik merkezine ucüm etti. Atışma neticesinde Ukraina praporşçigi Sergey Kakurin öldürildi, daa bir Ukraina arbiyi yaralandı. Ondan ğayrı rusiyeli «göñülli» öldürildi. Ukraina Mudafaa nazirligi silâlarnıñ qullanılmasına izin berdi.
Ukraina praporşçiginiñ elâk etmesi, 2014 senesi 18 mart künü
Yaltada Ukraina keşfiyatı polkovnigi İgor Losnikovnı alıp qaçtılar. Aynı şu künü onı yiberdiler.
Qırımda yerleşken Ukrainanıñ deñiz qorçalavı sıñırcıları yarımadanı terk etip başladılar.
Rusiye askerleri Aqmescitte Ukraina arbiylerini yaqalaylar, 2014 senesi mart 18 künü
Aqşam Aqmescitte Rusiyege «qoşuluv» munasebeti ile eki biñ kişilik miting ötkerildi.
Aqmescitte Rusiyege «qoşuluv» munasebeti ile yapılğan bayram, 2014 senesi mart 18 künü.
Bu metin birinci kere 2017 senesiniñ martında derc etildi


text:
Roma İmperiyası
Roma İmperiyası (latince Imperium Romanum) - Roma Cumhuriyetiniñ Avgustus liderliginde Milâttan Evel I asırda yañıdan qurulğan qadimiy Roma devletidir. Uzun yıllar Aq deñiz çevresinde üküm sürgen Roma İmperiyası, Ulu Qavimler Köçünen başlağan qarışıqlıqlardan soñ Milâttan Soñ 395 senesi şarq ve ğarp olmaq üzere ekige ayrıldı. Ğarbiy qısım (Ğarp Roma İmperiyası) 476 senesi Ulu Qavimler Köçünde Avropağa kelgen Şimal Kavimleriniñ ücümleri soñucında yıqılğan, şarqiy qısım da barlığını Şarq Roma İmperiyası ya da Bizans İmperiyası olaraq 1453 senesinde Osmanlılarnıñ Konstantinopolis fetih etüvine qadar sürdürgendir.


text:
Aqmescitte avgust 11-de aqşam Lenin meydanında Ukraina bayrağı ile foto yapqan Moskva advokatı İrina Birükova öz yaqalanuvı aqta bildire.
Facebookta dostları aşkâr etken malümatqa köre, Birükovağa ve daa bir qaç insanğa, Qırım faali Veldar Şukurciyevge de, şu cümleden, «Lenin abidesi yanında qanunsız tedbirde – Ukraina bayrağı ile foto yapuvda iştiraki içün» protokol tizdiler.
Birazdan Birükovanıñ özü de izaat yazıp, işbu malümatnı tasdiqladı ve tafsilâtlarnı aşkâr etti.
«Dostlar, er şey yahşı. Bizni yolladılar, er birimizge RF Memuriy bozuvlar Kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5 qısmı boyunca protokollarnı tizdiler. Yarın, ümüt etem ki, evime qaytarım. FSB hadimleri ile subet kerekli kibi olmadı. Olarnıñ suallerine cevap bermege istek yoq edi», – yazdı advokat.
«E, unuttım! Ukraina ve Rusiye arasında dostluq tarafdarım! Hadimler ise meni bugün Lenin meydanında Ukraina bayrağı – qanunsız olğanına işandırmağa çalışqan ediler», – dedi o.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ bu ziddiyet aqta resmiy izaatı şimdilik yoqtır.
Evel mart 9 künü ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyada bir qaç ukrain faali yaqalanğan edi, şu sırada Veldar Şukurciyev.


text:
Aqmescit civarında Acı Qal (Çistenkoye) köyü sabadan uquq qoruyıcılar tarafından sarıp alınğan, politsiya Aqmescitte tibbiyet adamlarını öldürgen insannı qıdırıp, ev, azbar, anbarlarnı tintey.
Qırım.Aqiqatqa yerli sakinler aytqanı kibi, evlernen bir sırada vesiqalar teşkerile. Köyge kirgen ve çıqqan maşinalar silâlı quvetler tarafından baqıla.
Rusiye politsiyasınıñ hadimleri köylülerge bunı raatlıq künü olğan vaqia ile añlatalar. Uquq qoruyıcılarnıñ aytqanı kibi, şeklengen şahıs Acı Qal yanında saqlana bile.
Köyde içtimaiy obyektlerni qoruylar – mektep, FAP, bala bağçasını. Köyniñ soqaqlarında er 100-200 metr arasında blokpostlar tura.
Yerli sakinlerniñ aytqanı kibi, arbiyler uquq qoruyıcılar ile orman ve köy etrafını baqıp çıqalar.
«Bütün politsiya celp etildi, cumhuriyetniñ rayonlarından biri bütünley sarıp alınğan. Uquq nizamınıñ quvetleri de tertipni qoruy. Eminim, bu erifni taparmız. Böyle şeyler qattı sürette ve er kesniñ ögünde cezalanmalı», – dedi Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi),
Aqmescitte sentâbr 28 künü elâk olğan tibbiyet adamları ile vedalaştılar.


text:
Ukrainanıñ milliy bankı aprel 25-te Qırımda körülmege lâyıq yerlerniñ tasviri ile aqçanı dolaşuvğa kirsetti. Bu hususta Milliy banknıñ resmiy saytında aytıla.
Ayrıca, aqçanıñ yüzünde Qırımnı temsil etken komplzitsiya yerleştirilgen: Ayuvdağ, stilizatsiya şeklinde kösterilgen dalğalar zemininde – antik gemi, onıñ aşağısında – Bağçasaraydaki Han sarayı, knâz Volodımırnıñ vaftizi yapılğan Hersonesteki köşük, aşağıda bir yüzüm salqımı, amfora, qırımtatar ve antik aqçalar, dağ lavandasınıñ çiçekleri.
Aqçanıñ ters yüzünde Rustem Skibinniñ «Taril» eserindeki örneginiñ zemininde Ukrainanıñ stilizatsiya şeklinde kösterilgen haritası tasvir etile.
Milliy banknıñ bidirüvinde: «Hatıra aqçası, vilâyetler ve devletimizniñ territorial qurulışına bağışlanğan seriyanıñ bir qısmı olacaq», – denile.
Bunıñ arfesinde Ukrainanıñ milliy bankı, Arbiy deñiz quvetleriniñ meydanğa ketirilmesiniñ yüz yıllığına bağışlanğan hatıra aqçanı çıqardı.


text:
Herson vilâyetiniñ akimiyeti iyünniñ 26-nda memuriyetiniñ binasında Ukraina bayrağınen beraber qırımtatar bayrağını köterip, işğal etilgen Qırımnıñ tamır halqına Ukraina olarnı unutmağanını kösterecek ola, dep bildirdi.
«Bu areketler Qırımda yaşağan ukrainalılarğa işğalcinen biz özleri qalmağanını, memlekette biñlernen insan olarğa birdemlik bildirgenini ve aqlarını qorçalamağa azır olğanını köstere», – dep aytıla Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ haberinde.
Herson vilâyetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gusevniñ qayd etkenine köre, olarnıñ vilâyetine yaqın Qırım «ruhınen oşay».
«Qırım er daim Ukraina edi ve qala. Qırımtatar bayrağınıñ Aqmescitteki Ukraina memuriy binalarında köterilmesi içün ğayret kösteremiz», – dep bildire Güsevniñ aytqanlarını matbuat hızmeti.
Dünyanıñ çeşit memleketinde diplomatik temsilcilikler iyünniñ 26-nda qırımtatar milliy bayrağını kötere.
Ukraina prezidentiniñ ofisinde iyünniñ 26-nda qırımtatarlarnı milliy bayraq kününen tebriklep, Rusiye apsinde tutulğan faaller aqqında hatırlattılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, Ukraina Tış işler nazirligi dünya boyunca memleket elçihanelerine Qırımtatar bayraq kününde, iyünniñ 26-nda, Ukraina devlet bayrağınen beraber qırımtatarlarnıñ bayrağını kötermege vazife berdi.
Kyivde avtoyürüş ve aqşam üstü tantanalı yürüş ve büyük qırımtatar bayrağınıñ çıqarıluvı planlaştırıla.
Qırımtatar resurs merkeziniñ reberi Eskender Bariyevniñ qayd etkenine köre, Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti qırımtatar faallerine qarşı çift standartlarnı qullana. Böylece, iyünniñ 26-nda Qırımtatar bayraq künü munasebetinen aktsiyalarnıñ keçirilüvine keder etmege tırışa.
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetele ötkerile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Federal migratsion hızmeti 1 million 734 biñ 880 biñ rusiyeli pasportnı berdi.
Bunı Federal migratsion hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Qırım ealisiniñ 97% Rusiye pasportlarını elde etti», – denile beyanatta.
Qırımnıñ işğalinden berli Federal migrafion hızmeti Qırım sakinlerinden Rusiye pasportlarnıñ berilmesine 1 mln. 780 biñ vesiqanı aldı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Oktâbrniñ 8-nde patlav ve yanğın neticesinde zarar körgen Keriç (Qırım) köprüniñ kirişinde büyük nevbet peyda oldı. Bu aqta Qırım Telegram kanalları haber ete.
«Keriç köprü ögünde balaban tıqanıqlıq peyda oldı. 4,5 saat turamız. Ğaliba, maşinalarnı boltçıqlarğa qadar baqalar. 40 daqqa içinde ögümizdeki bir maşina keçti. Bu Qırım yolu», – dep bildire «ÇP/Simferopol».
Qırımlı Rusiye Federatsiyasınıñ Devlet duma deputatları Leonid Babaşov Daile Storm izaatında bildirgenine köre, Keriç köprüniñ kirişinde yengil maşinalarnıñ baqıluvı bir qaç etapta ola.
«Yolcular maşinalardan çıqıp, çerçiveden keçip teşkerile. Er şey keregi kibi. Özüm daa keçmedim, amma işdeşlerim keçip ayttı. Köpürdeki normalar bu», – dep ayttı Babaşov.
Oktâbrniñ 17-nde Rusiye akimiyeti Keriç köpründe avtobus areketini yañıdan başlattı. Bundan soñ Rusiye tarafından tıqanıqlıq oldı. Rusiye Naqliyat nazirliginiñ malümatına köre, soñki künde köpürde 80 avtobus keçti.
Oktâbrniñ 8-nde saba Qırım köpründe patlav oldı. Rusiye tahqiqatçılarınıñ versiyasına köre, yük maşinası patladı. Neticede eki maşina yolu zarar kördi, patlav sebebinden ya da aynı vaqıtta köpürniñ tren yolundan ketken yük treni yanıp başladı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu patlavnı "terakt" dep adlandırdı, onıñ icracıları ve sımarış etkenler Ukrayina mahsus hızmetleri ola. Rusiye Tahqiqat komiteti Rusiye Ceza kodeksiniñ 205-inci maddesine («Terrorizm») istinaden cinaiy dava açtı.
Ukrayına Baş istihbarat idaresiniñ spikeri Andrey Yusov Rusiyeniñ Keriç köpründe patlav tahqiqatını «saçmalıq» dep adlandırdı.
Ukrayına resmiy şahısları izaat bermey. Prezident ofisiniñ yolbaşçısı Mıhaylo Podolâk «Putinniñ şahsiy leyhasını» patlatuv – rusiyelilerniñ işi ve arbiy reberlikniñ FSBge qarşı ücümi ola, dep ayttı.
Bulğaristan ve Gürcistan Keriç köpründe patlatılğan yük olarnıñ sıñırlarından keçti degen Rusiye tahqiqatınıñ malümatını red etti. Ermenistan «Keriç köpründe terakt kerçekleştirüvde aracılıq» aqqında cinaiy dava açtı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina prezdeniti Petro Poroşenko Ukraina ve Avropa Birligi arasında vizasız rejim Ukraina – AB sammiti ötkerilecek künde, noyabr 24-de çalışıp başlaycağını beyan etti. Bunı Radio Svoboda bildire.
Ukrain telekanallarına berilgen intervyü devamında o bu vaqıtqa qadar bütün kerekli vesiqalar azır olacağını bildirdi.
Poroşenko Kyivniñ kontrolünden çıqqan Donbass bölgelerine OSCE polis nezaretiniñ kirmesi bu regionda saylavlarnıñ keçirilmesi içün vacip şart olğanını beyan etti.
Onıñ sözlerine köre, OSCE nezaret missiyasınıñ semereligini arttırmağa kerek ve bu içün silâlı polis missiyası kerekli. Poroşenko dedi ki, saylavlarnıñ keriçilmesinden ögüne ukrain tarafı daimiy surette OSCE terafından sıñırnı kontrol astına almalı.
Saylav ceryanını teşkil etmek içün Kyiv daa bir şart qoya – bu «saylavlardan soñ ekinci künde» ukrain arbiyleri Rusiye ve Donbass arasındaki sıñırnı nezaret astına almalılar, bu da Minsk muqavelesinde añlaşıla.
Poroşenko qayd etti ki, şimdiki vaqıtta «Normandiya dörtlüginiñ» iştirakçileri Donbass boyunca Minsk añlaşmalarınıñ eda etilmesi içün «yol haritasını» azırlaylar. Onıñ esas noqtaları Minsk muqavelesiniñ amelge keçirilmesi içün tam muddetlerniñ belgilenmesinen bağlı olacaq.


text:
17 Qırğızistan vatandaşı ve 10 Tacikistan vatandaşı, eki devlet sıñrında olğan çatışmada yaralandı, dep bildire Ozodi ve Azattık Radioları - Azatlıq Radiosınıñ Tacikistan ve Qırğızistan bölükleri. Tünevin Tacikistan tarafından elâk olğan bir kişi aqqında bildirilgen edi.
Vaqia iyül 22-sinde Qırğızistan territoriyasında yerleşken Boruh adlı tacik köyünde başlandı. Atuvlar, yerli sakinler köy kirişinde bayraq qoyğanından soñ, başlandı, dep bildire Qırğızistan sıñır hızmeti. Sıñırcılarğa köre, yerliler av tüfeklerinden ata edi.
Tacikistan tarafı, ateşni Qırğızistan sakinleri açtı, dep iddia ete.
İyül 23-ünde atuvlar yañıdan başlandı.
Qırğızistan ile Tacikistannıñ sıñırı 970 kilometr, amma olardan tek 519 kilometri eki devlet arasında uyğunlaştırılğan. Davalı topraq parçalarında ise eali arasında daima suv, otlaq ve topraq meseleleri sebebinden qavğalar çıqa.
Sıñırda çatışma, Qırğızistan prezidentiniñ Tacikistanğa ziyaretine bir qaç kün qalğanda oldı, körüşüvde prezidentler, hususan, şübeli şıñır parçaları meselesini de muzakere etecek.


text:
Tuzlu Qave Adisesi ‘“Tuzlu qave nasıl bir şey” sorağanda, qadınnıñ közleri yaşlandı ve: “Çoq tatlı” dedi.’
Bir yigit bayram tedbirinde bir qıznı kördi. Qız güzel olğanından etrafında çoq yaş oğlan bar edi. Tedbirniñ soñunda qıznı qave içmege davet etti. Qız tedbir boyunca iç diqqatını çekmegen oğlannıñ davetine şaşırğan, ve ayıp olmasın dep, qabul etti. Yaqında yerleşken qavehanege kirip oturdılar. Yaş oğlan eyecanından laf etip olamay edi, qız ise buña raatsız olğan. “Men endi keteyim” aytacaq olğanda, oğlan birden qave sımarladı. “Maña biraz tuz ketiriñiz, qavege qoyacam”, – dedi oğlan.
Böyle etip, yanındaki er kesni şaşırttı. Yigit utanğanından qıp-qırmızı oldı, lâkin tuznı qavege qoyğan soñ içmege başladı. – Acayıp bir ağız dadınız bar, – dedi qız meraqnen. Yaş oğlan böyle añlattı: “Balalıqtan berli deñiz kenarında yaşay edim. Ep deñiz yanında oynay edim. Deñizniñ tuzlu dadı ağzımdan iç eksilmedi. Bu dadnı pek sevdim. Qavege de tuznı bunıñ içün qoyam. Ne vaqıt tilimde o tuzlu dadnı is etsem, balalığımnı, deñiz kenarındaki evimizni, bahtlı qorantamnı aqlıma ketirem. Anamnen babam alâ daa o deñiz kenarında aşaylar”. Bunı añlatqanda oğlannıñ közleri yaşlandı.
Qız da tesirlendi. İçini açıp, evini, qorantasını añlatqan adam evni ve qorantanı sevgen biri olmalı. Bu subet güzel bir beraberliginiñ başlanğıçı oldı. Körüşmege devam ettiler. Masalda olğanı kibi, oğlan şahzade ile qız şahzade evlendi. Ayatnıñ soñuna qadar bahtlı yaşadılar. Qız er vaqıt qave yapqanda içine bir qaşıq tuz qoya edi. Çünki ömür arqadaşınıñ böyle sevgenini bile edi.
Qırq yıldan soñ adam dünyağa közüni yumdi. “Men ölgen soñ bunı aç” dep, apayına yazıp qaldırğan bir mektüp bar edi. Mektüpte böyle dey edi: “Sevgilim, bir danem. Bütün ayatımıznı bir yalan üzerinde qurğanım içün afu et. Saña tek bir kere yalan ayttım. O da tuzlu qavenen bağlı. İlk kere körüşken künümizni hatırlaysıñmı? O qadar eyecanlı edim ki, ağzımdan şeker yerine tuz çıqtı. Sen ve er kes maña baqqanda lafnı deñiştirmege utandım ve o yalanğa devam etim. Bu yalannıñ bizim ayatımıznıñ temeli olacağı iç aqlıma kelmegen edi. Saña çoq kere kerçekni añlatmağa istedim, amma er sefer qorqumdan vazgeçe edim. Artıq ölem ve qorqmağa sebep qalmadı. İşte doğrusı bu. Men iç tuzlu qave sevmem. Pek lezetsiz bir şeydir. Amma seni tanığanımdan berli ep o lezetsiz qaveni içtim, em de zerre qadar peşmanlıq is etmeden. Sennen beraber olmaq ayatımnıñ eñ büyük bahtı oldı, onı da tuzlu qavege borclım. Dünyağa bir kere daa kelsem, er şeyni yañıdan yaşamaq ve ayatımnı sennen beraber keçirmek ve ekinci bir ayat boyu tuzlu qave içmege razım”. Qart qadın köz yaşlarınen mektüpni tomarladı. Laf açılğanda, bir kün birisi qadından “Tuzlu qave nasıl bir şey” sorağanda, qadınnıñ közleri yaşlandı ve: “Çoq tatlı” dedi.
“Hidayet” gazetası, iyül 2015 s.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/10-15
Fridrix Wilhelm Nitsşe (1844, Rökeken, / Alman berlege - 1900, Weimar, / Alman imperiäse) - Alman fiker iäse, fälsäfäçe, klassik filolog, kompozitor.
Fridrix Nitsşe Rökkendä ( Leyptsig yanında urnaşa) lüteran pastor ğailäsendä 1844 yılda tuğan. Almanlaştırılğan poläk näselennän çıqqan. 1862 yılda Bonn Universitetına kerä, anda teologiä häm fälsäfä uqıy. Soñraq Leiptsig Universitetına küçä. 24 yäşlek Nitsşe Bazel Universitetına klassik filologiä professorı xezmät urınına çaqırılğan. Frank-Pruss suğışı waqıtında 1870 yılda Nitsşe suğışqa barmas öçen Prussiä watandaşlığınnan baş tartqan.
Nitsşe üz fälsäfä täğlimatında äxlaqi, dini, mädäni, ictimaği-säyäsi nigezlärne şik astında quyğan. Aforistik stildä yazıp birelgän äsärlär küp bäxäslär tudırğannar.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Ukrain jurnalistleri “Qırım” qırımtatar gazetasına yardım toplamasını başlattı. “UA:Qırım” televizion kanalınıñ hadimi Müslim Ümerov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, hayriye aktsiyası Qırımtatar jurnalistikası kününe bağışlana.
Teşkilciler - “UA:Qırım”, “Gromadske radio” ve “Beraber.Vmeste” hayriye fondu.
“Qırımda qırımtatar tilinde mustaqil matbuat bar - “Qırım” gazetası. O aqmescitte yerleşken ve qırımtatarlarnıñ yaşayışını aydınlata, özüni muhalif gazeta sayalar. Muarririyet çalışması içün cihazlar kerek, ve biz müddetsiz aktsiyanı ilân etmege qararına keldik”, - aytıp berdi Müslim Ümerov Qırım.Aqiqatqa.
Teşebbüsçiler, “Qırım” gazetasına destek videosını yazıp derc etti ve muarririyetniñ Aqmescitte işi aqqında aytıp berdi. Bu videoğa tefsir olaraq teşkilciler Youtube kanalında hayriye fondunıñ rekvizitlerini yazdı.
PaHee B koMMeHTapии KpыM.Peaлии rлaBHый peдakTop raзeTы «KъыpыM» Бekиp MaMyToB cooбщил, чTo эTo издaHиe B KpыMy BыпиcыBaюT okoлo 4500 ceMeй.
Çarşenbe künü, aprelniñ 10-nda, qırımtatar matbuatlarınıñ jurnalistleri Qırımtatar jurnalistikası künü zenaat bayramlarını qayd ete. Bu kün 2011 senesi Bağçasarayda qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ konferentsiyasında tesis etilgen edi. Qırımtatar jurnalistikası künü maarifçi İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» eki tilli gazetasınıñ 1883 senesi aprelniñ 10-nda çıqqan ilk sanına bağışlandı.


text:
Somalidä ike intixar höcüme
Somalidä bomba töyälgän maşinalar belän ike intixar höcüme oyıştırıldı
Höcümnär başqala Mogadişunıñ tön’yağındağı Baladweyne şähärendä yasaldı.
Berençe höcüm şähärdäge Lama Galay sarayınıñ aldında, ikençese isä sarayğa yaqın töbäktä oyıştırıldı.
Ülüçelär yäki yaralanuçılar turında älegä belderü yasalmağan höcümnärdän “Äş-Şäbab” terror oyışması cawaplı totıla.
Bäyläneşle xäbärlär
Aşlıq koridorınnan uzğan korablar...
Qara diñgezdäge koridor aşa 501 korab belän 12 million tonnadan artıq aşlıq taşıdılar
İtaliyädä cir ubıluda yuğalğannarnıñ gäwdäläre tabıla
26nçı noyabr’dä bulğan afättä yuqqa çığuçılarnı êzläw däwam itä


text:
Rusiye politsiyası yanvarniñ 2-nde Qarasuvbazar rayonında qırımtatar faali Riza Asanovğa yapılğan ücümnen bağlı dava açılmasını red etti. Bunıñnen bağlı vesiqa Qırım.Aqiqatta mevcut.
«Serbest Qırım» areketiniñ faali Emine İbraimovanıñ muracaatına berilgen cevapta Qarasuvbazar rayonınıñ Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ yolbaşçısı Ruslan Gomenük Asanovnıñ politsiyağa yapqan muracaatınen bağlı teşkerüv yapıldı, neticede dava açılmasını red etmege qarar alındı, dep bildirdi.
Daa evel Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası qırımtatar faali Riza Asanovnıñ Qırımda oña yapılğan ücümnen bağlı arizasını qabul etti.
Yanvarniñ 2-nde saba qırımtatar faali Riza Asanov Qarasuvbazarda ücümge oğrağanını bildirgen edi. Qırım.Aqiqatqa malümat bergen Riza Asanov ücümni «faaliyetinen» bağlağanını qayd etti.
Daa soñra belli olğanına köre, Riza Asanov ücüm aqqında Rusiye politsiyasına haber etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Donbassta cenkleşken askerler ukrainlilerni Yañı yıl ve Milât ile hayırladılar.
«Bunıñ tezce bitmesini ister edik. Er keske barışıq, baht ve sevgi tileymiz!» ─ dep tilediler ukrain askerleri Qırım.Aqiqat çıqarğan video muracaatında.
Bundan ğayrı, olar volontörlarğa daimiy yardım içün teşekkürlerini bildirdiler. Donetsk vilâyetiniñ Volnovaha şeerinde «Soldatskaya poçta» volontörlar areketi yalıñı askerlerge degil, adiy sakinlerge de yardım ete.
ATO matbuat merkezi bildirdi ki, milât gecesi boyevikler ukrain arbiylerine qarşı 15 kere ateş açtılar.


text:
Dos sıpatında ortalıq siyasatı
Dos sıpatında ortalıq siyasatı jeke hám virtual Vikimedia jámiyetshiligi jıynalısları ushın kórsetpe bolıp, ol jaǵdayda barlıq qatnasıwshılar basqa barlıq qatnasıwshılar ushın unamlı hám konstruktiv tájiriybeni xoshametlewge umtılıwın máslahát beriwedi. Tiyisli konsepsiya — shın júrekten siyasat sıyaqlı tekǵana jeke ilajlarda, bálki barlıq sharayatlarda minez-qulqlarǵa basshılıq etiwshi etika qaǵıydaları esaplanadı.
Vikimedia ilajları ushın ulıwma dos sıpatında ortalıq siyasatı
Vikimedia jámiyetshiligi jinsi, jınıslıq orientatsiyasi, jinsi ayriqshalıǵı yamasa ańlatpası, mayıplıǵı, sırtqı túsi, irqi, dini hám jeńillikli biypul litsenziyasınan qaramastan, barlıqtı kútip alıw tájiriybesin usınıwǵa ıntıladı (lekin bul tárepler menen shegaralanbaǵan ). Biz ilaj qatnasıwshıları tárepinen táqip etiliwine taqat etpeymiz. Bul qaǵıydalardı buzgan qatnasıwshılardan ilaj shólkemlestiriwshileriniń qálewine kóre ilajnı ketiwları so'ralishi múmkin.
Qısıw tariypi
Qısıwqa tómendegiler kiredi:
- Jınıs, jınıslıq orientatsiya, jinsning ayriqshalıǵı yamasa ańlatpa etiliwi, mayıplıǵı, sırtqı túsi, dene úlkenligi, irqi, milleti, siyasiy tiyisliligi yamasa dini menen baylanıslı qorlap awızsha túsindiriwler.
- Kózkóreki qorqıtıw, táqip qılıw, istalmagan gúzetiw, fotosurat yamasa jazıwdı táqip qılıw, sáwbetler yamasa basqa ilajlardı turaqlı túrde buzıw.
- Jınıslıq suwretlerdi orınsız kórgezbesi, saykes emes fizikalıq baylanıs hám istalmagan jınıslıq itibar.
Bunday minez-qulıqtı toqtatıwdı talap etetuǵın qatnasıwshılar tezlik penen baǵınıwı kútilip atır.
Ońlaw háreketleri
Vikimedia jámiyetshiligi ilajları valantyorlar tárepinen basqarilayotganligi sebepli, ilaj shólkemlestiriwshileri dos sıpatında kosmik siyasatti qollap-quwatlawda barlıq qatnasıwshılarǵa baylanıslı. Eger sizdi táqip qılıp atırǵan bolsańız, sizdi basqa birov táqip etip atırǵanıńızdı payqadingiz yamasa basqa qandayda bir uwayımıńız bolsa, tezlik penen ilaj xızmetkerlerine shaqırıq etiń.
Eger shólkemlestiriwshiler shaxstıń minez-qulqlarınan qáweterde yamasa shaǵım alsalar, olar jaǵdayǵa uyqas sharalar kóriwleri múmkin.
Bul mápdar shaxsqa jeke eskertiwdi óz ishine alıwı múmkin; saldamlılaw jaǵdaylarda siz olardan ketiwińizdi soranıwıńız kerek bolıwı múmkin. Quwǵın etilgen táǵdirde ilaj xızmetkerleri eskortlarni usınıwları múmkin.
Agressiv yamasa adamlardı qorqıtıw yamasa ilajnı buzıw menen abay etken shaxslardan qatnasmaslikni sorawları múmkin.
Bul siyasatti ámelge asırıw menen baylanıslı hár qanday máseleler aldın ilaj shólkemlestiriwshilerine yamasa qálegen túrde keńlew Vikimedia jámiyetshiligine etkazilishi kerek.
Baylanısıw ushın maǵlıwmat
Qatnasıwshılar qawipsizligin támiyinlew hám ayrıqsha jaǵdaylar júz bergende olar menen baylanıs qılıw ushın tómendegi baylanıs nomerlerin kirgiziw paydalı bolıp tabıladı:
- Ilaj shólkemlestiriwshileri (ideal halda 24 saatlıq bólme)
- Mıymanxana / mákandıń jergilikli qawipsizligi
- Jergilikli huqıqtı qorǵaw shólkemleri
- Jınıslıq zorlıqshılıq ushın jergilikli isenim telefonı
- Jergilikli asıǵıs hám asıǵıs medicinalıq xızmetler
- Jergilikli taksi xızmeti
Sonıń menen birge qarang
Birpara túrdegi ilajlar ushın uqsas qaǵıydalar:
- WMF: The Wikimedia Foundation’s friendly space policy
- Amical Wikimedia: Protocol contra agressions i assetjament (kaTaлaH Tiлi)
- WMAT: Wikimedia Österreich's event guidelines
- WMCH: Wikimedia CH Respectful behavior space policy
- WMDC: Wikimedia DC friendly space policy
- WMID: Wikimedia Indonesia's friendly space policy; English version
- WMUK: Wikimedia UK's participation policy
- WMAM: Wikimedia Armenia's friendly space policy (hy)
- WMSE: Wikimedia Sveriges Riktlinjer för inkluderande möten (en)
- WMPL: Wikimedia Polska - Safe Space Policy
Tiyisli qaǵıydalar hám betler:
- Keeping events safe
- Event Ban policy
- [[:mw:Special:MyLanguage/Code of Conduct|* Vikiimedia texnikalıq maydanları ushın ádep-etika qaǵıydaları, sonday-aq ilajlar]]
Dos mákan ushın onlayn siyasat:


text:
Aqmescitte yerleşken qırımtatar milliy Meclisi binası belgisiz şahıslarnıñ tarafından ucum etilgen, bu aqta qırımtatar uquq qoruma komitetiniñ koordinatorı, meclis azası Eskender Bariyev öz feysbuk saifesinde bildirdi.
«Aqmescit Çehov soqağı 20 adresi boyunca yerleşken Aqmescit regional Meclisi binasında camnı qırdılar. Qırımtatar halqı ve Mecliske qarşı aktsiyalar devam etmekte. Umumiy olaraq em yaramazlıq, em böyle deyik «uquq qoruyıcı» ve «makeme» areketleri yüz bermekte», – dep yazdı Bariyev.
Onıñ qayd etkenine köre, ucumnıñ yapılğan vaqıtı belli degil.
Kreml nezaret astında bulunğan Qırım politsiyasınıñ saytında bu adise aqqında malümat yoq.
Qırımda qırımtatar milliy Meclisniñ qapatılmasınen bağlı makeme işi devam etmekte. Bu sebepten halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar qırımtatarlarnıñ kütleviy şekilde quvğunlıqqa oğramasından qorqalar.
OON birleşken milletler teşkilâtı Rusiye Federatsiyasına Qırımdaki qırımtatar Meclisiniñ qapatılmasına izin bermemege çağırdı.
Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuraturası mart 3 künü keçirilgen makeme oturuşında «delil» olaraq 630 saife ve 10 disk malümat teslim etti. Meclis menfaatını qoruğanlarğa vesiqalarnen tanış olmaq içün 7 kün berildi.
Makemeniñ yañı oturışı mart 10 kününe belgilengen.
Qırım uquq qoruyıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki Milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek arizası ile muracaatta bulundılar. Mezkür arizada uquq qoruyıcılar halqara teşkilâtlarnı qırımtatarlarğa ve Milliy Mecliske qarşı yapılğan siyaset sebebinden taqip etilmesine yol bermemek ve mümkün olğanı qadar buña tesir etmege çağıralar.
Avropa birligi qırımtatar milliy meclisniñ qapatılmasınen bağlı öz raatsızlıqnı endi bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov dey ki, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ yarımadanıñ qamaçavı ile bağlı sualni qaparcılıq ve ukrain akimiyetiniñ curatsızlığı çezmege bermey.
«Er kes razı olsun, yani Ukraina ile cenkleşmege ve nasıldır bir meselelerde oña tayanmağa aqılsız bir şey. Bu sualni çezmege qaparcılıq ve ukrain akimiyetiniñ curatsızlığı, ğaliba, imkân bermey edi. Menimce, Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa mal ketirüviniñ toqtatılması aqqında sual numayışlarsız qalmalı, bu ukrain akimiyetiniñ ar-namus borcudır, er şeyni azırlamaq içün daa bir-eki afta bar», – dedi Ümerov haber agentlikleriniñ birine, dep bildire Meclisniñ matbuat hızmeti.
Onıñ fikrine köre, işğal vaqtında «referendum»ğa qol tutqan eali «öz mabutlarından» ayat seviyesiniñ eyileşüvini bekley, fiyatlarnıñ köterilmesi ve ayılqlarnıñ qısqartılmasını degil. Şimdi, aytqanı kibi, aynı öyle ola.
Bildirlgeni kibi, qırımtatarlar sentâbrniñ 20-nci künleri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etecek olalar. Böyleliknen qırımtatarlarnıñ yetekçileri «işğalci rejimge» aşayt malı ketirilmesini toqtatmaq niyetindedir.
Qırım akimiyeti bildirgenine köre, Qırım Ukraina tarafından ola bilecek naqliyat ve mal qamaçavına azırdır.


text:
Qırım ateş noqtasına çevirile bile.
Bunı Facebook saifesinde Ukraina mudafaa naziri Oleksandr Danilük bildirdi.
«Rusiyege territoriya degil de, cenk kerek olğanı sebebinden Qırım yaqın zamanda ateş noqtasına çevirile bile», – dedi o.
Danilükniñ sözlerine köre, yerli akimiyet yarımadada qırımtatarlarğa sıqıştıruvnı kösterip, vaziyetni daa da kerginleşe.
«Bugün Putinniñ Qırım iqtisadiyatınen oğraşmağa ne imkânı, ne istegi yoqtır. Qırımtatarlar mayıs ayında tarikler ile rastkelgen ediler, olar ise ep devam eteler. Bu sene Rusiye Qırımda cenkni başlap, bizge yañı tarikni azırlaycaqtır», – dey o.
Qırımda qırım musulmanlarnıñ evlerinde ve oquv yurtlarında tintüvler ep keçirile. Sentâbr 16 künü Aqmescitte qırımtatar milliy Meclisinde tintüv ötkerildi.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov Rusiye matbuat vastaları ile rusiyeli akimiyetni tanımağan qırımtatarlarnı ciddiy aqibetler ile qorquta.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukrainadağı soğıs Qıtaydıñ Europamen sauda jelisine ülken qauip töndirdi. Sebebi, Europağa jetetin sauda temirjol jelileriniñ basım köbi Reseyden ötedi. Bwl soğıs tipti Qıtaydıñ Europağa deyingi elderdiñ infraqwrılımın qarjılandırudı, sol arqılı belsendi sauda jelisin qalıptastırudı közdeytin «Bir beldeu, bir jol» jobasınıñ bolaşağı turalı da küdikti küşeytti. Sornımen, qauzap körelik, Ukraina soğısı Qıtaydıñ Europamen sauda qatınasına qanşalıq äser etip jatır?
Temirjol – Qıtay eksportınıñ mañızdı salasınıñ biri. Qıtay-Europa arasında Qazaqstan, Resey, Belarus', Pol'şa, Germaniya, Çehiya, Franciya jäne Ispaniyanı qamtıp jatqan 73 temirjol jelisi bar. Qıtay keden qızmetiniñ resmi mälimetine say, osı jelilermen biıl jıldıñ alğaşqı toqsanında jük poyızdarı 3630 reys jasağan.
Soñğı jıldarı AQŞ pen onıñ Ündi-Tınıq mwhit aymağındağı odaqtastarı Qıtaydıñ atalğan maymaqtağı küşeyip kele jatqan ıqpalına qarsı tosqauıl şaraların jasadı. Mañızdı sauda-tranzittik jolı sanalatın Oñtüstik Qıtay teñizindegi territoriya dauına baylanıstı tasımal jiiligi tömendedi. Bwl Qıtaydıñ qwrlıqtıq sauda jelisine degen täueldiligin arttırdı. Europağa deyingi temirjol Qıtay eksportı üşin mañızdı jeli, Europadan da keybir eksporttıq tauarlar osı jeli arqılı Qıtayğa kiredi.
Al, soğısqa baylanıstı Europa elderi Reseydi oqşaulau sayasatın jalğastıratın bolsa, bwl reyster sanı keminde eki esege deyin qısqarıp ketui mümkin. Bwl Qıtay-Europa arasındağı sauda baylanısın qadağalağan ekspertterdiñ boljamı.
«Bir beldeu, bir jol» – qazirgi älemniñ eñ iri infraqwrılımdıq jobası, auqımı Aziya, Europa jäne Afrikanıñ birqatar elderin qamtidı. Qıtay öziniñ wzaq merzimdik damu strategiyası twrğısınan atalmış iri jobanı jüzege asıruğa meylinşe müddeli. Pandemiya şırmağan bıltırğı jıldıñ özinde Qıtay atalmış iri jobasına 60 milliard AQŞ dollarına juıq investiciya saldı. Al, joba alğaş jolğa qoyılğannan tartıp 800 milliard dorllar köleminde qarjı salındı.
Soğıs bastaludan bwrın Qıtay men Franciya Afrikada, Oñtüstik-Şığıs Aziyada jäne Şığıs Europada qwnı 1,7 milliard dollar twratın infraqwrılımdıq jobalardı birlesip jüzege asıruğa kelisken bolatın. Qazir, sarapşılar bwl jobanıñ da jüzege asuına kümänmen qaray bastadı. Sebebi, Batıs elderinde Qıtaydı Ukraindağı soğısta Reseydiñ astırtın qoldauşısı retinde qarastıru barğan sayın küşeyip keledi. Soğıs qaupine baylanıstı Reseyge degen Europanıñ aşu-ızası Qıtayğa da auıp ketui mümkin dep sanaydı.
Köptegen sarapşılardıñ pikirin ortaqtastırsaq mınaday jiıntıq şığadı: Ukrainadağı soğıs tez arada aqırlasqan künde de bwndağı küyregen sauda jelisin birden qalpına keltiruge Qıtay da, Ukrainada müddeli bola qoyuı ekitalay. Qıtay soğıs örteñindegi jäne ekonomikasınıñ 40 payızın joğaltqan (Düniejüzilik Bank esebinşe) joğaltqan elge investiciya saluğa nietti bola qoymaydı.


text:
Mart 11-de Qırımda «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Talât Yunusovnıñ evinde tintüv keçirilmekte. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi, qırımtatar areketiniñ faali Zair Smedlâyev Facebookta bildirdi.
«Bugün saba Aqmescit şeerine sorğu içün alıp ketirilgen Talât Yunusovnıñ evinde tintüv keçirilmekte. Añlaşıla ki, Talât apske alınacaq, yañılmaq ister edim», – dep ayttı Smedlâyev.
Qırım.Aqiqat neşiri bildirgeni kibi, çarşenbe künü, mart 11-de, saba Qurman rayonınıñ Temir köyünde (Yastrebovka) 1984 senesi doğma Talât Yunusov yaqalandı. Babasınıñ aytqanına köre, saba saat 7-de evlerine silâlı adamlar kirdi.
Keçken afta, mart 6-da, bu iş boyunca Asan Çaruhov yaqalanğan edi. Bir qaç saat devam etken sorğudan soñ onı azat ettiler.
Bundan evel Rusiye Taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgilediler.
«Fevral 26 künü» işi çerçivesinde uquq qoruyıcılar mitingniñ daa bir iştirakçisi Eskender Kantemirovnı da yaqaladılar. Oña eki aylıq apis cezası belgilendi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti.


text:
Avgustnıñ 27-sinde Qırımda faal Edem Bekirovnı hastahanege qoyacaq olalar. Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Facebookta yazğanı kibi, Bekirovnı Cumhuriyet Nevrologuya hastahanesine qoyacaqlar ve 7-8 kün devamında baqacaqlar.
"Baqıluvnıñ neticesine köre, ekimler komissiyası çağırılacaq, o, Bekirovnı SİZOda tutmaq mümkünmi, yoqmı, dep belgilecek", - denile beyanatta.
Ukraina ombudsmeni, baqıluvda soñ Edem Bekirovğa kerekli tibbiy yyardım yapılır ve apiste tutulmasını ev tevqifine deñiştirirler, dep ümüt etkenini bildirdi.
Denisova, halqara topluluq "Bekirov efendiniñ davasını köz etsin ve onıñ aq ve azatlıqları bozulmasına razı olmasın", dep muracaat etti.
Tünevin Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, Bekirovnıñ Yañı Qapığa (Krasnoperekopsk) etapını lâğu etti.


text:
Mintimer Şäymiev Exo Moskvı radiosınıñ ber säğätlek turı efirında telefon aşa Qazannan qatnaştı. Sorawlarnı Aleksey Venediktov birde. Döresräge, Venediktov qına tügel. Küpsanlı sorawlarnı internet aşa Exo Moskvı radiosınıñ tıñlawçıları da birä aldı. Mintimer Şäymiev belän aralaşırğa teläwçelär arasında tatarstanlılar ğına tügel, ä Başqortstan respublikasınnan, Orenbur, Mäskäw, Sankt-Peterburg, Çiläbedän, xätta Boston, London şähärlärennän dä bar ide. Älege sorawlarğa studiäneñ üzenä telefon häm peydjer aşa kilep ireşkännär dä östälde. Älbättä, ber säğättän dä azraq waqıt eçendä tatarstan prezidentı alarnıñ barısına da cawap birep ölgermäde. Citmäsä, efir başında Mintimer Şäymiev tawışınıñ sıyfatı naçar bulu säbäple, Aleksey Venediktov Qazanğa berniçä märtäbä şaltıratırğa mäcbür buldı.
Prezidentqa birelgän sorawlarğa kilgändä, alar bik küp häm törle temağa ide. Berniçä qazanlını, mäsälän, respublikada Sälämätlek saqlaw ministrlığı tiräsendäge häm älege tarmaqtağı wazğiät belän qızıqsındı, toraq-kommunal’ xezmäte öçen tüläw, xezmät xaqları xaqında soradı. Başqortstannan kilgän sorawlar isä, nigezdä anda yäşäwçe tatarlar häm alarnıñ problemalarına bäyle ide. Mäsälän, Tuymazıdan Räşit äfände Mintimer Şäymievtan kürşe respublikada yäşäwçe tatarlarnıñ mäs’älälären xäl itüdä yärdäm sorağan. Xäyer, bu sorawlarğa cawap efirda yañğıramadı. Läkin turı efirnı alıp baruçı Aleksey Venediktov, bar kilgän sorawlar Şäymievqa tapşırıldı häm ul alar belän tanışıp, üzeneñ tege yäki bu räweştä cawabın birer, digän ömet belderde.
Soñğı aralardağı Beslan waqiğaları uñayınnan Mintimer Şäymievtan islam dine xaqında, respublikada terror ğämälläre bula aluı, almawı xaqında, Tatarstanda möselmannarnıñ xäle, alar arasında ekstremist ruxtağılar barmı, yuqmı digän sorawlar da küp buldı. Turı efir da şuşı temadan başlanıp, Şäymievnıñ Tönyaq Osetiä, Beslan xalqına möräcäğäte belän tämamlandı. Tatarstan prezidentı alarğa sabır, küçle bulıp qalırğa häm älege waqiğalarda soñ Tönyaq Kavkazda millätara ızğışlarğa yuq quymasqa çaqırdı. Çeçnyadağı suğış ta iğtibar üzägennän töşep qalmadı. Bu uñaydan Mintimer Şäymiev üzeneñ dä älege respublikada wazğiätne üzgärtügä öleş kertergä teläwen häm Cohar Dudaev belän kileşengän, läkin bulıp çıqmağan oçraşuı xaqında söyläde. Beslandağı waqiğalarınnan soñ kürelergä tieşle qurqınıçsızlıq çaralar turında da sorawlar buldı. Mintimer Şäymiev, älege çaralarnıñ qanun qısalarında bulırğa tieşlegen assızıqladı. Häm soñğı arada küp kenä citäkçelärneñ tege yäki bu ölkägä, şähärgä başqa töbäk xalqın kertmäw xaqında täqdime Tatarstanda berqayçan da tormışqa aşmayaçağın belderde. Şulay uq küp kenä tıñlawçılarnı Beslandağı terrorçılar arasında tatarlarnıñ buluı, bu xäbärgä respublika citäkçelegeneñ mönäsäbäte dä qızıqsındırdı. Bu xaqta, mäsälän, Orenburdan İldar Eremeev sorağan. Prezident süzlärenä qarağanda, ul da älege xäbärne iğtibarsız qaldırmağan. Läkin törle çığanaqlardan soraşular, beleşülär älegä xäbärneñ döreslegen yäki döres tügellegen belügä kitermägän.
Mintimer Şäymievqa yış qına birelä torğan sorawlar bu yulı da äytelmiçä qalmadı. Qazannan Dmitriy Suslov üzeneñ balasınıñ tatar telen öyränü belän rizasızlığın beldergän. Prezidenttan tatar teleneñ latinğa qaytarıluı xaqında da belergä teläwçelär buldı. Şäymiev latin imlasınıñ tatar tele öçen qulayraq buluın tanısa da, aña qaytırğa kiräklekne şik astına quydı. Bu Rusiä töbäklärendä yäşäwçe millättäşlärebezne tatar telennän bizderergä mömkin, dide ul. Qazan İzge ana ikonasınıñ respublikağa qaytarıluı kiräkme, digän soraw da yañğıradı. Ä prezidentqa efirda birelmi qalğan sorawlar arasında, sez prezident wazifalarınnan kitkäç, üzegezneñ urınığızda kemne küräsez, pensiädä nilär eşlärgä cıyınasız, sez Qazannıñ meñyıllığına äzerlek belän şöğellänäsezme, Tatarstan federal’ üzäktän artıq bäyle tügelme digännäre qaldı.
Axırda Mintimer Şäymiev alıp baruçı Aleksey Venediktov täqdime buyınça Exo Moskvı radiosın tıñlawçı tatarlarğa tuğan teldä möräcäğät itep, alarğa bergä bulırğa, başqa millätlär belän dus, tatu yäşärgä teläde.
Gölnaz İlgizär


text:
Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko, “Olimpıyskıy” stadionında Ukraina prezidenti namzetleri Petro Poroşenko ve Volodımır Zelenskıynıñ resmiy olmağan munaqaşanı meraqnen seyir etken. Bu aqta “Belarus segodnâ” bildire.
“Men başında böyle qonuşma şeklini añlamadım. Amma şimdiki prezidentniñ başqa çaresi de olmağandır. Onı çağırdılar, yoq demege qolaysız. Qorqaq dep sayarlar. Volodâ Zelenskıy bu saada usta. O şoumen, o artist. Ve mında külmege şey yoq. Er bir prezident belli manada bir manada artisttir. Prezidentlerniñ episi halqınıñ ögünde yahşı körünmek istey. Er kes öz halqına dülber, añlayışlı aytmağa istey. Er bir prezident - halqnıñ yüzüdir. Bunıñ içün oña (Volodımır Zelenskıynı - QA) artist olğanını yüzlemek kerekmey. Petro Poroşenkoğa barğanda, tünevin kördiñiz ki: Volodâ Zelenskıydan artta qalmay. O küreşçi, aqiqiy siyasetçi. Bunıñ içün men meraqnen seyir ettim. Men içün bu yañı şekil”, - dedi Lukaşenko.
Munaqaşanıñ neticeleri aqqında aytqanda, Belarus prezidenti, iç bir namzet üstünlik almadı, dep tüşüne.
“Zelenskıy, Poroşenko oña artistiklik, laflar, analizlerde ondan artta qalacaq dep bellese de… Yoq, Poroşenko bunda eñ azından artta qalmağan. Ve açıqtan aytsaq, menimce, Poroşenkoğa atılğan qabaatlavlardan o boşanıp olamağan. Onıñ içün, bellesem, Poroşenko bir şey coymağan, Volodâ Zelenskıy ise qoşma bir şey qazanmağan. Ekisi de olğanınen qaldı. Amma bunıñ esas neticesi, bu eki künde bazarertesi künü yapılacaq saylavnı yahşı etip tüşünmege ve müimligini añlamağa halqnı mecbur ettiler”, - dedi Lukaşenko.
Aprelniñ 19-ında Kyivde “Olimpıyskıy” Milliy Sport Kompleksinde prezident namzetleri Petro Poroşenko ve Volodımır Zelenskıynıñ munaqaşası keçti,
Ukraina prezidenti saylavlarnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçecek.
Resmiy malümatqa köre, Ukraina prezidenti saylavlarınıñ birinci basamağında Volodımır Zelenskıy içün saylavcılarnıñ 30,24%-ı rey berdi, ameldeki devlet başı Petro Poroşenko içün - 15,95%. Saylavnıñ ekinci turı aprel 21-inde keçirilecek.


text:
Aqmesctitte «Argumenti nedeli – Qırım» haber saytınıñ muarriri Aleksey Salov yaqalandı. Bu aqta vaqia şaatları olğan yerli mühbirler bildire.
Hususan, jurnalist Anastasiya Medıntsevanıñ aytqanına köre, iyün 14-te o, Franko bulvarındaki qavehanelerniñ birinde muarrirni, oña kelepçe (naruçniki) taqıp, alıp ketkenlerniñ şaatı oldı.
Neşir muarririyetinde yüz bergen vaqia aqqında tafsilâtlı malümat yoq.
«Özümiz daa bir şey bilmeymiz. Şimdiki vaqıtta uquqçılarnen bağlanamız ve tafsilâtlı malümatnı ögrenmege tırışamız», – dep ayttılar Qırım.Aqiqatqa «Argumenti nedeli – Qırım» muarririyetinde.
Salovnıñ yaqalanması boyunca uquq qoruyıcılarnıñ resmiy izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresi hadimleri mühbirlerde tintüvler keçire ve olarnı sorğuğa çeke. Halqara mühbir teşkilâtları Qırımda matbuatqa basqınnı toqtatmağa bir qaç kere çağırğan edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda kütleviy haber vastalarına nisbeten yapılğan qanunsız areketlernen bağlı olğan kişilerge qarşı şahsiy sanktsiyalarnıñ qullanması meselesini baqıp çıqmasını avale etti.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ qayd etkenine köre, yarımadada insan aqları bozuvı aqqında uquq qoruyıcılarnıñ beyanatları qabartılğan.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.