text:
Qırımtatar halqınıñ lideri bu mukâfatqa birinci olıp nail oldı. Valensa aytqanı kibi, onıñ adına mukâfat – yalıñız yapılğan yararlıqlar içün degil de, ilerideki küreşke tşviq etmeli. Halq vekiliniñ qoluna 250 biñ yevro berildi, bunen beraber, o, 700 biñ yevronı istegen er türlü ve devletke bağlı olmağan poloniyalı teşkilâtqa yollay bile.
Qırım.Aqiqat bu mevzuda sorav ötkerdi. Soravdan keçkelerniñ fikirleri bölündi. Bazıları, ğurur duyğanlarını bildirdiler, digerleri ise, hususan Aqmescitniñ adiy sakinleri, aksine Cemilev bu kibi mukâfatqa lâyıq degil dep, ayttılar.
Mustafa Cemilevniñ taqdirlenüv aqqında siyasetçi, siyasetşınas ve medeniyet vekilleri öz tüşüncelerini seslendirdiler:
Qırımtatar yırcısı Camala:
– Men pek ğururlanam ve Mustafa ağa içün quvanam. O lâyıq bir insandır. Can yürekten hayırlayım. O – halqımıznıñ yüzüdir. Demek, Poloniyada biz epimiz birer mukâfat aldıq. Bunı, şahsiy, aileviy bir quvançlı haber olaraq qabul etem!
Pavel Jovnirenko, ukrainli siyasetşınas:
– «Birdemlik» mukâfatınıñ taqdimi – Mustafa Cemilev ve qırımtatar halqınıñ, insan aqları, degerligi, zulum qarşısında insaniyetlik oğrunda küreşke destek ve qıymet kesüvdir. Ğalebege işanç timsali.
İdil İzmirli, alim (Corc Meyson adına universiteti):
– Menimce, Mustafa ağa ne qadar çoq mukâfat alsa, o qadar da, Vatanğa barmaq imkânları sıñırlanacaq! Putin bugün de bugün C7 sammitini ziyaret etip olamay, Cemilev ise, ep taqdirlene. İyün 11 künü Mustafa Cemilev Vaşingtonda daa bir medal qazanacaq - er yıl kommunizm qurbanlarınıñ hatırasına Trumen-Reygannıñ Azatlıq medali berile. Bütün dünya Mustafa Cemilevni qırımtatarlarnıñ prezidenti olaraq qabul ete, bu da, Qırım akimiyetine onı Vatanğa yibermemek içün bir sebeptir. «Parçalap, üküm et» ibaresi olarnıñ eñ esas idare etüv temelidir. Olarnıñ fikirince, «başı» «bedenden» ayırı tursa, bu printsip daa eyi çalışır.
Sergey Şuvaynikov, Qırım «Devlet şurasınıñ» deputatı:
– Onıñ maddiy durumı çoq eyi degil, ondan da ziyadesi şimdiki vaqıtta Qırımğa kelmege çaresi yoq. Ğarpnıñ kimgedir tayanmağa imkânı olsun dep, oña million yevro ediye etip, siyasiy seviyesini kötermege qarar aldılar. Taqdirlevniñ sebepleri çeşit ola bile. Men bu vaqianı izaatlamağa istemeyim.
Ali Hamzin, qırımtatar halqı Meclisiniñ tış alâqalar bölüginiñ reberi:
– Bu mukâfat – milliy davamız, qırımtatarlarnıñ taqdirine ayırılğan diqqatnıñ numayışıdır. Bütün dünya kergin bir vaziyette bulunğanı zaman, halqımız küçlü geosiyasiy sarsıtmalar içersinde bulunmaqta. Men bellesem, halqara cemaatçılığınıñ diqqatı, em qırımtatarlarnıñ, em de Qırımnıñ taqdiri boyunca siyasiy dialogğa tesir etecektir.
Rustem Memetov, Qırımda nam qazanğan artist:
– Yetekçiniñ mukâfatı – endi eki buçuq asır devamında devletsiz yaşağan halqnıñ mukâfatıdır. Bu mukâfat – müsbet terazesine qoyulacaq küçük taşlardan biridir.
Ayşe Seitmuratova, uquq qorçalayıcı, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı:
– Menimce, bu eyi haber. Halqımıznıñ silâsız alıp barğan küreşine qıymet kestiler. Biz 57 yıldan berli vatanğa avdet olmaq içün küreşemiz. Biz qayttıq, amma, epimiz degil. Qırımda bizni başqa facia qaplap aldı – biz işğal etilgen topraqlarda bulunamız. Biznen ne ve nasıl olacağını bilmeymiz.
Ruslan Balbek, Qırımnıñ «baş nazir muavini»:
– Cemilev, şübesiz tesir eticiniñ agentidir. Onıñ esas maqsadı – Qırımdaki vaziyetni kerginleştirmektir. Böyleliknen, o, okeanusnıñ o bir tarafında bulunğan saipleriniñ aytqanlarını yerine ketire. Onıñ Ukraina bayrağınıñ asıluvınen bağlı provokativ areketleri ve sıñırnı qanunsız keçüvi, adiy adamlarnıñ büyük cöremelerge oğrağanına ketirdi, cemilevniñ özü ise, bu vaqıtta, «Birdemlik» amerikan teşkilâtı tarafıdan bir million yevro aldı. Bui se, onıñ arekertleri ğarbiy devletlerniñ menfaatlarına köre yapılğanını daa bir kere isbatlay. (Krıminform neşirinden alınğan tsitata)
Ayla Bakkallı, Birleşken Milletler Teşkilâtı yanında tamır halqlarnıñ meseleleri boyunca daimiy forumda meclisniñ temsilcisi:
– «Birdemlik» mukâfatnıñ manası bir şey ile ölçenile. Birinciden, halqara cemaatçılıq tarafıdan, 1944 senesi sürgün etilgen halqnıñ meselelerini eñ yuqarı seviyede tanılmasınen bağlı. Ekinciden, qırımtatar halqı ve onıñ lideri Mustafa Cemilev, sürgünlik, ondan soñ ve kommunizm yoq olğan soñra bir meselelerni çezdi. Yazıq ki, mart 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etkeninen, daa yañı meseleler çıqtı. Bu vaqia, qırımtatarlarnıñ bütün küçüni numayış etti, «Birdemlik» mukâfatı ise, bunıñ isbatıdır. Mukâfat, qırımtatarlar, tarihnıñ doğru tarafında olıp qalmasını köstere.


c: text/html

text:
«Slavânskta ATO başlandı. Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Antiterroristik merkezi yolbaşçılıq ete. Memleketniñ bütün bölüklerinden quvetler celp etildi. Bismillah!», – dep yazdı Avakov.
Cumaertesi aqşam Ukraina Yuqarı Şurasınıñ reisi, Ukraina prezidentiniñ vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov reisliginde Milliy havfsızlıq ve mudaafa hızmetiniñ acele toplaşuvı olıp keçti.
Toplaşuv devamında iştirakçiler Ukraina Şarqındaki vaziyetniñ tınçlanuvı ile bağlı olğan tedbir ve suallerni muzakereettiler. ZN.UA bergen malümatlarğa köre, fevqulâde vaziyet kirsetilmesiniñ imkâniyeti de baqıldı. Neticede qabul olunğan qararlar aqqında malümat yoq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye nezaretindeki Sudaq şeer mahkemesi iyül 27-sinde "tehnikiy sebep ile" Sudaq yerli meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ davası boyunca oturışnı başqa künge keçirdi.
Ametovnıñ advokatı Aleksey Rostovtsev Qırım.Aqiqatqa haber etkeni kibi, "bu cinaiy davanıñ şaatları haberdar etilmedi" ve olar oturışqa kelmedi. Onıñ aytqanına köre, mahkeme bu davanıñ esasınıñ baqmasına keçti.
Advokat, İlver Ametovğa qarşı qullanılğan madde boyunca sadece aselet yapılğan cinayetçilik içün mesüliyet olmaq kerek olğanını qayd etti. Amma, Rostovtsev qayd etkeni kibi, müşterisiniñ böyle niyeti yoq edi - o müzey topladı, anda balalar, talebeler kele edi.
"Menimce, bu davanıñ esası yoq. Añlatayım. Müşterimde tapılğan nesne - bu silânıñ deñiştirilgen bir qısmıdır. Em deñişüvler onı sadece yaramayca yaptı", - dedi advokat.
Em de o, bu silâ müşterisine ait olmağanını qayd etti,
"Bu deñişmelerni o yapmadı. 2005 yılda müşterimniñ oğlu Apaz bu nesneni evge ketirdi. Apaznıñ qartbabası, Sudaqnıazat eterek, Sudaqqa tankta kirdi. Bunıñ şerefine İlver Ametov toplap turğan müzeyni yaratmağa qarar alındı", - añlattı advokat.
İlver Ametovnıñ özü ise emin ki, oña qarşı ahkemeler onıñ siyasiy ve içtimaiy faaliyeti sebebinden keçirile.
"Men yerli meclis reisi, em qırımtatar olğanım sebeptir", - dedi o.
Bundan ğayrı imaye, oturışqa silânıñ ekspertizasını yapqan ekspertni davet etmege muracaat etti. Mahkeme muracaatnı qanaatlendirdi ve oturışnı sentâbrniñ 17-sine avuştırdı.
B Mae cooбщaлocb, чTo пoдkoHTpoлbHый KpeMлю MиpoBoй cyд Cyдaka пpиHял peшeHиe oшTpaфoBaTb Ha 150 Tыcяч pyблeй ИлbBepa AMeToBa. ШTpaф kacaлcя ero пpeдпpиHиMaTeлbckoй дeяTeлbHocTи.
Kreml kontrolindeki Sudaqnıñ Mirovoy mahkemesi 2019 senesi sentâbrniñ 27-nde Rusiye quvetçileri tintüv keçirgen Sudaq regional Meclisiniñ reisi İlver Ametovğa 150 biñ ruble miqdarında para cezasını bermege qarar aldı.
Sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tintti. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bir qaç on silâlı Rusiye quvetçisi İlver Ametovnıñ evini blok etti, dep bildirgen edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Sudaqtaki tintüvlerden soñ Ametovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aza şeadetnamesi, müzey eksponatları, bazı vesiqalar «ekspertizağa» alındı.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri tintüvlerni Rusiye Ceza kodeksiniñ 280, 282 ve 238 maddelerine istinaden cinayetlerden şübhe bar olğanı içün «tahqiqattan evel teşkerüvi çerçivesinde» keçirdi.
Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini endi tintken edi. Birinci tintüv 2015 senesi dekabr ayında, o, hastahanede olğanda, keçirilgen edi. Sebebi belli degil. 2017 senesi mayısında quvetçiler tekrar kelip, oğlunı tuttı.


text:
Qırım Müftisi “Pandemiya zamanında Rusiye musulmanları diniy idareleri: içtimaiy hızmetniñ yañı usulları” halqara ilmiy-ameliy konferentsiyasınıñ iştirakçilerini selâmladı, tedbirniñ açılışı 2021 sene, aprel 8 künü Aqyarda olıp keçti.
Müfti öz çıqışında qayd etti ki, bütün dünyanı qavrap alğan pandemiya – Allahtan bir imtiandır ve onı sabır ile qabul etip, hastalıqnıñ ögüni almaq içün ellerimizden kelgenini yapmalımız.
“Pandemiya zamanında biz göñülden tüşmedik. Ocalarımız onlayn formatqa keçtiler ve İslâm dininiñ oqutuvını bir künge bile toqtatmadılar. İmamlarımız muhtaclar aqqında malümat topladı, çoq balalı qorantalarğa, esli-başlılarğa ve yalıñız qalğan insanlarğa yardım kösterdi”, – dedi Müfti efendi.
Bundan da ğayrı, o, pandemiyanıñ eñ deşetli künleri er bir insannıñ ömüri içün küreşken ekimlerge teşekkürini bildirdi.
Müfti Qırım Cumhuriyetiniñ akimiyetine operativ ştabnıñ teşkil etilüvi, vaziyetni tolusınen kontrol etkenleri ve cumhuriyette stabil vaziyetni temin etkenleri içün teşekkür bildirdi.
“Men, 27 yıl devamında diniy hızmette çalışqan insan olaraq, qayd etmege isteyim ki, bugünki künde Qırımda camiler açıq ve çalışa. Ezanlar susmay. Künümizde bile Avropa devletlerinde olğan sıñırlanuvlar Qırımda yoq. Böyle vaziyet akimiyet organlarınıñ, cemaatçılıqnıñ ve diniy idarelerniñ beraberce gayretleri sayesinde şekillendi”, – qayd etti Müfti efendi.
Bundan da ğayrı, o, pandemiya zamanında eali arasında añlatuv işlerini ve cenaze namazlarını keçirgen imamlarğa, er vaqıt yardım etmege azır olğan din erbaplarına teşekkürler bildirdi.
Müfti İslâm medeniyetine, ilimi ve tahsiline destek fonduna bir sıra diniy-maarif leyhalarını keçirmege yardım etkeni içün minnetdarlıq bildirdi.
Hatırlatamız, “Pandemiya zamanında Rusiye musulmanları diniy idareleri: içtimaiy hızmetniñ yañı usulları” halqara ilmiy-ameliy konferentsiyasınıñ programmasında Rusiye musulmanlarınıñ yetekçileri, islâmiy tahsil ve maarif teşkilâtlarınıñ vekilleri, aliy oquv yurtlarınıñ ocaları, alimler, jurnalistler, ruhiyatçılar, müzey ve kitaphane hadimleri iştirak ete.
Konferentsiyanıñ teşkilâtçıları – Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi, İslâm medeniyetine, ilimi ve tahsiline destek fondu ve Qırım medeniyet nazirligidir. Tedbir Qırım Cumhuriyetiniñ içki siyaset, malümat ve bağ nazirliginiñ destegi ile keçmekte.
İşbu ilmiy-ameliy konferentsiyanıñ keçirilüviniñ sebebi – 2020 senesi koronavirus hastalığınıñ darqaluvı ve bu munasebetnen kirsetilgen, ve, şu cümleden, diniy müessiselerniñ, cami ve mescitlerniñ, din hadimleri ve ocalarınıñ, balalar içün diniy-maarif leyhalarnıñ işine tesir etken sıñırlavlardır.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Ukrainanıñ qıta qısmında ötkerilgen «Birlik motoyürüşi»niñ iştirakçileri, Qırım memuriy sıñırına kelip çıqtılar.
İyülnin 28-nde Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, baykerler Ukraina baykerler klubları tarafından imzalanğan qırımtatarlarnıñ milliy bayrağını qırımtatar faallerini teslim etken.
Bundan da ğayrı baykerler «Çonğar» kiriş-çııqış noqtasını ziyaret etken soñ, Qırım vatandaş blokadası aktsiyası keçken territoriyadaki iştirakçilerniñ yanına kelip, formatnı deñiştirdiler.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ malümatına köre, baykerler qırımtatar yemeklerinen sıylânğan. «Asker» vatandaş birleşmesi, «Volontör» cemaat teşkilâtı, yerli akimiyet ve qırımtatar meclisleriniñ temsilcileri motoyürüşke qol tutıp, bahşışlarnen deñişke ve minnetdarlıq sözleri aytqanlar.
Aktsiya teşkilâtçılarından biri olğan Nikolay Spiridonov Herson vilâyeti regional meclis temsilcilerine bayker klubları tarafından imzalanğan qırımtatar bayrağını taqdim etti.
Baykerler Ukraina devlet bayrağı ile qırımtatar milliy bayrağınen beraber Ujgoroddan başlap, Ternopil, Vinnıtsya, Jitomir, Kyiv, Poltava, Dnipro, Volnovaga ve Mariupol şeerilerinden keçecek motoyürüş ötkereler.
Aktsiya Hortitsa adasında yekünlenmesi qararlaştırıla.
Teşkilâtçılar öz aktsiyasınen milliy ve diniy mensubiyetleri qatiy nazar ukrainalılarnıñ birligini numayış etmek niyetindeler.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Halq deputatı, qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Romada cemaat faalleri ile körüşüvde İtalyan ükümeti ve Avropa birligi diger memleketleriniñ yolbaşçıları cezalar vastası ile Rusiyeni öz istilâiy yolundan vazgeçmege mecbur ete bilecegine işançını bildirdi.
«Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ faydası bar. Öyle de olsa, Rusiye özü halqara sanadaki yaramazlığından vazgeçmege mecbur olur. Ebet, bu sanktsiyalarğa bütün memleketlerniñ qoşulması müim», – dep bildire Mustafa Cemilevniñ sözlerini Radio Svoboda.
O şunı da qayd etti ki, Ukraina yarımadanıñ iqtisadiy qamaçavını devam etmek kerek. Onıñ fikrine köre, «işğalcilerni öz esabına aşatmağa aqılsızdır», çünki Qırımnıñ teminlevi aqta endi Rusiye tüşünmeli.
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi Kiyevniñ böyle areketleri Moskvanıñ daa da ciddiy istilâsınıñ peyda olmasına yol berecegi aqta fikirge qoşulmay.
«Menimce, Rusiye ne qadar çoq areket etse, o qadar da tez öz soñuna yeter. Eminim, Ukraina – Rusiyeniñ soñki macerasıdır. Çeçnâ degil. Mında Rusiye boğulır. Şimdi ukrain arbiyleriniñ telefi 5-6 biñ elâk olğannı teşkil etse, Rusiyelilerde eki buçuq qat çoq. Biz arbiylerimizni şan-şerefler ile kömsek, olar ise köpeklerni kömgeni kibi», – dey Cemilev.
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev iyün 23 künü Romağa kelip, İnsan aqları boyunca Parlament komitetiniñ ve Deputatlar palatasında Tış işler boyunca komitetiniñ toplaşuvına qoşuldı.


text:
Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov kimligi belli olmağan insanlar tarafından 2016 senesi mayısnıñ 24-nde Bağçasarayda hırsızlanğan edi.
İyülniñ 17-nde qırımtatarı Ervin İbragimov 34 yaşını toldurdı.
İbragimov hırsızlanğan soñ faal ve aq qorçalayıcılar aktsiyalar keçirip başladı. Olarnıñ maqsadı – Rusiyeniñ Qırım ilhaqından soñ yarımadada onlarnen insan ğayıp olğanını hatırlatmaqtır.
Kyivdeki Rusiye elçihanesiniñ binası ögünde çeşit cemaat teşebbüsleriniñ faalleri Qırımda ğayıp olğanlarğa qoltutuv aktsiyalarına muntazam sürette toplaşa. Qırım yarımadasında dualar keçirile, qırımtatarlar Ervin İbragimovnıñ qaytması içün dua ete.


text:
«Suspilne radio» bazarertesi künü, mayısnıñ 17-nde, «Ukrayınske radio Krım» yañı informatsion leyhasını başlata. Onıñ hususiyeti qırımtatar tilinde çıqacaq haber-eglence şousı olacaqtır. Bu aqta «Suspilne» matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Artıq tolusınen qırımtatar tilinde olacaq haber-eglence şousı umummilliy radio yayınında çıqacaq. Bu aynı vaqıtta tok-şou alâmetli eglence ve maarif programması olacaqtır. Böylece qırımtatar mevzularını umumukrain informatsion alanına kirsetemiz. Demokratik cemiyet qurmağa ve milliy menfaatlarımıznı qorumağa istesek, bu em Ukrainanıñ farqlı köşelerinde yaşağan qırımtatarlar, em de ukrainler içün pek müim ola», – dep ayttı radio platformasından mesüliyetli olğan Ukraina milliy cemaat teleradiokompaniyasınıñ idare azası Dmıtro Horkin.
Qayd etilgenine köre, mayısnıñ 21-nde yayınlanacaq qırımtatar tok-şounıñ birinci programınıñ musafirleri Ukraina siyasetçisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatar oyuncısı, stsenarist ve stendap-kömik Suleyman Umerov olacaqlar.
«Ukrayınske radio Krım» aftada beş kere, bazarertesinden cumağa qadar, Kyiv saatı ile 19:10-dan 20:00-ğa qadar yayınlanacaq. Yayın bir qaç programdan ibaret olacaq: Qırımdan köçip kelgenler aqqında, yarımadadaki adise-vaqialar aqqında «Qırım – Ukrainadır» informatsion-analitik programı, jurnalist Muslim Umerov alıp baracaq qırımtatar tilinde eglenceli şou.
Programnıñ video versiyası olacaq ve UA: Ukrayınske radio YouTube kanalında yayınlanacaq.
Matbuat hızmeti bildirgenine köre, leyha Ukrainanıñ cenübinde ve Qırım yarımadasınıñ bir qısmında Ukrain radiosınıñ 100,7 FM dalğalarında ve 549 AM sıqlıqta orta dalğalı diapazonda çalacaqtır. Matbuat hızmeti, Qırım köyleriniñ 100%-ını ve şeerleriniñ 95%-ını ve aqşam üstü Ukrainanıñ aman-aman bütün yerlerini qaplap alacaq.
Hatırlatamız, mayıs ayında Qırım.Aqiqat Radiosında Aleksandr Yankovskiy ile «Qırım meselesi» tok-şousı başlatıldı. Program NED desteginen «Qırım cemiyetleriniñ radiosı» leyhası çerçivesinde azırlana.
Rusiye kontrol etken Ukraina topraqlarında Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ yayınları toqtatıldı – işğal altındaki Qırımda ve işğal etilgen Donbas topraqlarında. Ukraina kütleviy haber vastaları Kyiv kontrol etmege topraqlarğa yayın yapmaq imkânlarını qıdıra.


text:
«Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavı» aktsiyasınıñ teşebbüsçisi, iş adamı Lenur İslâmov aytqanı kibi, belgisiz şahıslar onı qorquza ve «Ukrainian Chemical Products» zavodına demir yolunıñ qamaçavını toqtatmağa talap eteler.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Başıñızğa belâ olacaq dep telefon etken ediler. Kiyevde sizge keder etecek çoq insan bar kibi laf aytılğan edi. Qorquzuv. Meni öldürersiz, beden zararı olurmı, deyim. Bunıñ da olması mümkün, deyler», – dep bildire İslâmov.
Onıñ sözlerine köre, oña telefon etken insanlar özlerini «Firtaşnıñ yardımcıları» olaraq tanıtqanlar. İslâmov subetdeşleri aqiqaten kim olğanını bilmegenini bildirdi, çünki telefonı nomeranı belgilemedi.
Zavodnıñ saibi Groop DF şirketi bu malümatnı izaatlamadı.
«Öşek, hayal ve olmağan şeylerni izaatlamaymız», – dedi şirketniñ reisi Oleg Arestarhov.
«Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavı» aktsiyasınıñ iştirakçileri qıtaiy Ukrainadan «Ukrainian Chemical Products» şirketine qadar olğan demir yolunı blok ettiler. Qırımnın rusiyeli başı Sergey Aksenov degeni kibi, işbu şirketniñ yedegi daa bir ayğa yeter.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.


text:
Qırım Yuqarı Radasınıñ sabıq reisi, «Kommunistı Rossii» firqası Qırım bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç bildire ki, Qırım akimiyetiniñ areketleri yarımadada «Rusiyege qarşı fikirler artmasınıñ» sebebi ola.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Graçnıñ fikirince, bunıñ sebebi «merkezniñ areketsizligi» (Rusiye akimiyetiniñ – muar.) ve Qırım akimiyeti organlarınıñ «samooborona iştiraki ile» «faal qabarcılıq areketleri» ola.
«Qırımda Ukrainanıñ acınıqlı tercibesi tekrarlana bile, men «Pravıy sektor» aqqında aytam (adamlarnıñ ölümine ketirgen Mukaçevo adiseleri, – muar.). Belli vaziyette ve uquq qoruyıcı sistemasınıñ areketsizligi neticesinde «Pravıy sektor» bizde de ola bile», – dedi o.
«Anayasa nezareti ve Qırım akimiyeti, FSB (Federal havfsızlıq hızmeti, – muar.), Taqiqat komiteti tarafından qanunlarğa riayet etüv talapları quvetleştirilmese, bizler em qırımlılar, em de Rusiye içün yaramay bir yoldan kete bilemiz. Buña yol bermemek içün Qırımda anayasa nizamını tiklemek kerek», – dep qayd etti siyasetçi.
Graç Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedevniñ federal nazir muavinlerini Qırım ükümeti erkânına kirsetmek teklifine qoltuttı. Onıñ zanınca, «Rusiye nezaretçileri Qırımda tertip-nizamnı yaparlar».
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi ki, Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qırımlılarnıñ qoltutuv seviyesi «ziyadesinden arta».


text:
Kyivde Rusiyeniñ Ukraina elçihanesi ögünde Qara deñizde FSB tarafından ukrainalılarğa açılğan ateş sebebinden narazılıq aktsiyası keçirile.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçileri dey ki, aktsiyanıñ sebebi «Keriç boğazında Ukraina gemilerine qarşı yapılğan istilâ areketleri» oldı.
Bundan ğayrı, aktsiya iştirakçileri elçihaneniñ qorası boyunca kâğıttan yapılğan gemilerni qoydı.
Noyabrniñ 25-nde aqşam Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi Boris Babin bildirdi ki, FSB Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Eki yaralanğan kişi aqqında haber etilgen edi. Rusiye tarafınıñ tefsirleri şimdilik yoq.
Noyabrniñ 25-nde Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirdi ki, Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra Rusiye Keriç boğazını vatandaş gemileriniñ keçmesi içün qapattı. Aynı vaqıtta, Rusiye üç gemisini Keriç boğazından yiberdi, amma Ukraina gemileriniñ Azaq deñizine keçişini blok etmege devam etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeniñ noyabrniñ 25-nde Qara ve Azaq deñizlerinde yapqanlarını tenqit etti.
Keçenleri Avropa parlamenti Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege ve Ukrainada deñiz taşımacılığı saasında OSCE missiyasınıñ işini kenişletmege çağırğan qararnı qabul etti.
Bu sene sentâbrniñ 6-nda Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Azaq deñizinde arbiy-deñiz bulunmasını quvetleştirmege qarar aldı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis resisi Refat Çubarov dey ki, Rusiyeni yarımadadan keteceginen bağlı meseleler aqqında muzakere sofrasına keçmege «mecbur etmege» kerek. Fevral 28 künü böyle beyanatnı Refat Çubarov Cenevrede seslendirdi, anda o fevral 27 – mart 3 künleri keçecek BMT İnsan aqları Şurasınıñ 34-ci toplaşuvında iştirak ete.
Öz Facebook saifesinde Çubarov, Cenevredeki nutuğı devamnda seslendirgen böyle sözlerini yerleştirdi: «Vaqıt coymayıp, Qırımnıñ işğalden azat olunması ve qırımtatar halqınıñ aqlarını tiklemek içün halqara meydançıq qurulmaq kerek. Rusiyeni mecbur etip, onıñ yarımadadan keteceginen bağlı meseleleri aqqında muzakere sofrasına çekmege kerek».
Fevral 27 – mart 3 künleri Cenevrede keçecek BMT İnsan aqları Şurasınıñ 34-ci toplaşuvı çerçivesinde Ukraina parlament vekilleri zapt etilgen Qırımda insan aqlarınıñ vaziyetini muzakere etmek içün tedbir keçirmege azırlanalar.
Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin, Cenevrede, dünya cemaatına muracat etip, Rusiyeni öz borcunı eda etmege mecbur ettirmek çağıruvınen seslendi, ve Ukraina ukrain Qırımı ve anda yaşağan insanlar içün küreşecegini ayttı.
Qırım Rusiye nezaretine keçkeninen FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbapları sorğulana, qırımtatar vatandaşları yaqalana. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı fikirlerge qarşı küreş» kibi köreler.
Avropa ve Avropa-Atlantik bütünleşme boyunca suallaerde Ukraina Baş naziriniñ muavini İvanna Klimpuş-Tsintsandzeniñ malümatına köre, fevral 25 kününe itibaren Qırımda işğalden başlap 12 insan vefat etti, 17 insan ğayıp oldı, 39 siyasiy mabusı oldı, olardan 10 mahkeme cezasını aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml kontrol etken Bağçasaray rayon mahkemesi Seydamet Mustafayevni Seyran Saliyevniñ evinde keçirilgen tintüv vaqtında «qanunsız mitingde» iştirak etmesinden sebep 10 künge apiske almağa qarar çıqardı. Bunı Qırım faali Mümine Saliyeva aprel 14-de Facebookta bildirdi.
«Seydamet Mustafayevniñ mahkeme oturışı yekünlendi. Bugün onıñ ekinci memuriy cinayeti baqıldı – mahkeme onı Seyran Saliyevniñ evinde keçirilgen tintüv vaqtında qanunsız mitingde iştirak etmesinde qabaatlay. Mahkeme Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesi 6-ncı qısmına köre üküm çıqardı – 5 künlik memuriy apis cezası. 13.04.2017 tarihinde Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine köre çıqarılğan qararına binaen, Mustafayev 10 künlik apis cezasına alınğan edi, böylece Seydamet Mustafayevge nisbeten soñki qarar çıqarıldı – 13.04.2017 tarihinden 10 künlik memuriy apis cezası», – dep yazdı o.
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçirdiler. Vaqia şaatları uquq qoruyıcılar tarafından küç qullanılğanını ve ateş açılğanını bildireler.
Tintüvler neticesinde Rusiye uquq qoruyıcıları yedi qırımtatarını tuttı. Olarğa qarşı memuriy protokollar tizip, olarnı mahkemege yolladılar.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz Ukrainanıñ bazı vilâyetlerinde cenk vaziyeti vaqtında ilân etildi dep tüşüne.
Bunı o, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Qırım ve oña bağlı er şey daa sıcaq ve facialı olacaq. Buña em memleket (Ukraina – QA) içinde, em onıñ tışında er kes azır degil. Soñki vaqıtları prezidentniñ Ukraina cenübinde yapqan areketleri mantıqlıdır. Cenk vaziyeti vaqtında ilân etildi dep tüşünem», – dep qayd etti Çiygoz.
Onıñ aytqanına köre, bazı Ukraina siyasetçileriniñ konstruktiv baqışları vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donbasnıñ ayrı topraqları işğalden qurtulacağına ümüt bere.
«Yuqarı Radada bazı fraktsiyalarnıñ (BÜT, Lâşko fraktsiyası ve digerleri – QA) (cenk vaziyeti ile bağlı – QA) yayğarası, menim fikirimce, Rusiye tesirinden kele. Meselâ, Andriy Sadovıynıñ (Lviv şeer yolbaşçısı – QA) konstruktiv baqışları Qırım, qırımtatarlar ve işğal etilgen topraqlarda diger Ukraina vatandaşları içün – işğalden qurtulma ümütidir», – dep qayd etti Çiygoz.
Cenk vaziyeti on vilâyette ilân etile – Odesa, Mıkolayıv, Herson, Zaporijjâ, Lugansk, Donetsk, Sumı, Harkiv, Çernigiv, Vinnıtsâ vilâyetlerinde.
«Urâdovıy Kuryerniñ» noyabrniñ 28-nde çıqqan sanında Ukrainanıñ bir sıra vilâyetinde cenk vaziyeti ilân etilicegi aqqında prezident fermanı derc etildi.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Noyabrniñ 27-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutılğan 24 Ukraina askerinden 12-sini apiske aldı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Ukraina Tiş işleri naziri Pavlo Klimkin, Qırım ilhaqı içün Rusiyege yapılğan basqı artqanını qayd ete. Bu aqta o Twitterde, BMT Baş Assambleyası Qırımda insan aqları boyunca rezolütsiya qabul etkenini izaatlağanda yaza.
«Qırım boyunca işbu rezolütsiya – pek küçlü. Qırım meselesi boyunca Rusiyege yapılğan basqı arta. Qol tutqanlarnıñ epsine teşekkir bildirem», – dep yaza ukrain MİDiniñ yolbaşçısı.
Dekabrniñ 19-nda BMT (OON) Baş Assambleyası Qırımda insan aqları boyunca rezolütsiya qabul etti.
Rey berilgen soñ, vesiqanıñ qabul etilmesine 70 devlet qol tuttı, 26-sı – qarşı çıqtı ve 76-sı – bitaraf oldu. Rezolütsiyağa qarşı çıqqanlar arasında Ermenistan, Beyazrusiye, Rusiye, Suriye, Zimbabve ve başqaları bar.
Vesiqada Rusiye BMT (OON) Halqara mahkemesiniñ Qırımda qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ yasaqlanmasınen bağlı qararnıñ lâğu etilmesi ve yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil berilüvinen bağlı muvaqqat tevsiyelerniñ temin etilmesi talap etile.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü olaraq qabul etti.


text:
Qırımdan Özbekistanğa sürgün etilgen Nedim Halilov onı Ukrainağa qaytarmağa rica ete. Qırım uquqqoruyıcı gruppası haber etkenine köre, bunıñnen qırımtatar Özbekistanda Ukraina elçisine muracaat etti.
“Men Qırımğa (Ukraina) 2002 senesi köçkenimni diqqatqa alıp, yani “Sürgün etilgenler, milliy azlıqlar ve halqlarnıñ aqlarını ğayrıdan tiklenüv meseleleri” boyunca Mustaqil devletler ittifaqdaşlığınıñ (MDİ) añlaşması ükümsürgen vaqıtta, bundan ğayrı tesir etilmez sepeplerniñ (Ukrainanıñ, qırımtatarlarnıñ ve eyi niyetli insanlarnıñ razılığı olmazdan Qırımnıñ Rusiye terkibine kirsetilmesi) kirişmesini közde tutıp, rusiye akimiyeti meni ana-babamnıñ sürgün etilgen yerine mecburiy avuştırğanını da diqqatqa alıp, menim Ukrainağa qaytuv meselemni çezmege rica etem”, - dep aytıla uquqqoruyıcınıñ qolunda olğan vesiqada.
Faalci Özbekistandan öz başına ketip olamağanını añlattı, çünki kerekli vesiqaları yoq, özbekistan pasportını almağa ise qırımtatar istemey.
Halilov, özbekistan vatandaşlığı aqqını 2012 senesinde coydı, bundan soñ “vatandaşlıqsız zat” statusını almağa mahkemeden tırıştı, amma Taşkentteki grajdan davaları boyunca Mirzo-Ulugbek rayon mahkemesi 2018 senesi avgust 8 red cevabını berdı.
Halilov Taşkent grajdan davaları boyunca şeer mahkemesinde bu qararnı temyiz etkeni bildirile.
2016 senesi noyabr 7 qırımlı Nedim Halilovnı Kreml nezareti altındaki mahkeme qararı binaen Qırımnıñ tışına alıp çıqtılar. Halilovğa evine barıp sıcaq urba, aqça ve vesiqalarını almağa imkân berildi.
Vatanda yaşamaq aqqından marum etilgen Halilov, narazılıq olaraq 2016 senesi noyabr 21-de açlıqnı ilân etken edi. 2017 senesi yanvar 5-de 45 künlük aştan vazgeçüvi neticesinde sağlığı fenalaşqanı içün, Halilov açlıqnı toqtatmağa qarar aldı.
2016 senesi yazda «Qırımtatarlarnıñ tirenüv areketi» teşkilâtınıñ koordinatorı Nedim Halilov, halqara uquq ve Rusiye qanunlarına esaslanıp, Rusiyeniñ Qırımdaki qırımtatarlarğa qarşı yapqan areketleriniñ qanunsız tanılması içün Rusiye nezareti altındaki Aqmescit Merkeziy mahkemesine muracaatta bulundı. O, qırımtatar tiline devlet tili statusınıñ berilmesini ve mahkeme oturışını qırımtatarca alıp barmağa talap etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ yürek tutuşqanı aqqında haberniñ yañlış olğanını bildirdi.
«Oña telefon etip, muqaytlıqnen sorayım: «Yahşısıñmı, ağa?». O dey: «İşte, Oldrih ile aqşam yemegine ketemiz, qoşul». Oña twitterde çeşit malümat peyda olğanı aqta tarif etim… Mustafa ağa küle: «Bu kibi öşeklerge kelse, demek işleri kerçekten de beş eken…», – yaza Çubarov.
Çubarovnıñ sözlerine köre, «ya bot, ya vatnik»ler twitterde Mustafa ağanıñ ölümi aqqında malümatnı tarqata… Bizge taziyelerini bildireler». Matbuat vastalarından bazıları işbu malümatnı cemaat arasında tarqatmağa aşıqtı.


text:
BMO iminlek şurası İzrailneñ Ğazzägä höcümnären söyläşü öçen cıyıldı
Cıyılışta töple qarar qabul itelmäde
Berläşkän Millätlär Oyışması iminlek şurası İzrailneñ Ğazzägä yünälgän qanlı höcümnäre xaqında söyläşü öçen tönlä cıyıldı.
Nindi dä bulsa qanun proyektı yäisä belderge äzerläw kön tärtibenä kilmägän cıyılışta BMO iminlek şurası äğzası bulğan illär härwaqıttağıça mäs’älä belän bäyle fikerlären citkerde.
Şura äğzalarınıñ küpçelege İzrailneñ iminlek borçılularınıñ legal buluın belderü belän çiklände.
Amerika Quşma Ştatları , Avstraliya häm başqa küp kenä il wäkile üz çığışında Hamasnıñ raketa höcümnären qabul itelä almaslıq dip bäyäläde häm bu höcümnär qarşında İzrailneñ üzen saqlawınıñ legal buluına basım yasadı.
Berläşkän Millätlär Oyışması ğomum särqätip urınbasarı Jeffrey Fetlman utnı tuqtatunıñ Ğazzädän cibärelgän raketalar bozuın däğwa itep, “İzrailneñ legal xoquqı bar. Ğazzädän İzrailgä niçek turı kilsä şulay raketa cibärüne ğayeplibez”dip belderde.
Feltman BMO ğomum särqätibe Ban Ki Moonnıñ bügen (19 nçı iyüldä) Yaqıın Könçığışqa kitäçägen häm qırıslıqnı tuqtatu öçen söyläşülär ütkäräçägen citkerde.
Cıyılışta çığış yasawçılar töbäktä kiyerenkelekne kimetü, tınıç xalıqnı saqlaw, humanitar yärdäm ireşterügä röxsät birü häm yaqlar arasında utnı tuqtatu iğlan itü kiräklegenä basım yasadı.
Cıyılış taläp itkän Yordaniya wäkile İzrailne açıq räweştä ğayepläwçe berdänber äğza buldı.
Fälästinneñ daimi wäkile Riyad Mansur iminlek şurasında yasağan çığışında küz yäşlären totıp tora almadı, İzrailne ğayepläde, aşığıç räweştä utnı tuqtatırğa çaqırdı, Ğazzädäge blokadanı beterü turında qarar qabul itärga çaqırğan Mansur Ğazzädäge krizisnı çişü öçen xalıqara yärdämnärne arttırunı soradı.
İzrailneñ daimi wäkile Ron Prosor isä Hamasnı ğayepläp raketa höcümnäreneñ däwam itüe arqasında üzlären saqlaw öçen ciröste operatsiyäsennän başqa çara qalmawın alğa sörde.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» qabaatlanğan qırımtatarları toplaşqan camiden gizli ses qaydlarını diñlediler. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
Advokatnıñ aytqanına köre, 2016 senesi noyabr ayında ve 2017 senesi yanvar ayında camide tahminen bir saat devam etken eki subetniñ gizli qaydını Latviya vatandaşı Konstantin Tumareviç yaptı. Gemeci bildirgenine köre, Tumareviç bazı qabaatlılarnı tanığan edi. Bu davanıñ mabüsi Marlen Asanov Latviyadan köçken şaat Tumareviçke Qırımda yerleşmesine yardım etken edi.
«Subette olğan şahıslardan birinde diñleyici cihaz bar edi. Müvekkiller gizli ses qaydını yapqan insannı bildi – bu Latviya vatandaşı, Tumareviç Konstantin Alekseyeviç. Onı belli lehçesi ve pelteklegeninden tanığanlar. Bu körüşüvlerde Timur İbragimov ve Memet Belâlov spiker edi. Dünyadaki musulmanlarnıñ vaziyetinen bağlı mevzular muzakere etilgen edi», – dep tarif etti Lilâ Gemeci.
Advokatnıñ bildirgenine köre, FSB hadimi yapqan stenogramma ve ses qaydı bir-birine uymay. Onıñ aytqanına köre, ses çezilüvine celp etilgen FSB hadimi ve tilşınaslar qırımtatar ve arap tillerini bilmey.
«Bazı ibareler serbest tercime etildi. Meselâ, «zalımlıq rejimleri» aqqında aytılsa, stenogrammada operativ hadim bunı «terror teşkilâtına» deñiştire. Ya da «hutbe» sözü «hizbiler» sözüne deñiştirile. Böylece, subet ve ses qaydınıñ bütün manası deñişe. Deñiştirilgen stenogramma toplaşuvda aytılğanlarnıñ manasını serbest añlatmaqnen beraber ayrı sözlerni qayd etip, olarğa başqa mana bermege sebep doğura. Bu ise Başkortostan universitetiniñ hadimleri, hususan Timur Urazmetov ve Yelena Hazimullina yapqan ekspertiza keyfiyetine tesir ete», – dedi advokat.
Qayd etilgenine köre, bu davanıñ nevbetteki oturışuvı cumaaqşamı kününe, mayısnıñ 14-ne, belgilendi.
Martnıñ 19-nda İstinaf arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» yedi mabüsini apiste qaldırdı. Sekizinci mabüs Server Mustafayevniñ oturışuvı sağlıq vaziyetinden başqa vaqıtqa qaldırıldı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescit civarındaki Şumhay (Zareçnoye) köyüniñ camisinde Rusiye quvetçileri «tahqiqat tedbirlerini» keçire. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
«Cuma namazından soñ insanlar cami azbarında qaldı, imamnen subet keçirile», – dep aytıla haberde.
Faallerniñ malümatına köre, anda «E» Merkezi ve OMON hadimleri buluna.
Rusiye quvet müessiseleriniñ izaatları daa yoq. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
2019 senesi aprel ayında Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Rusiye quvetçileri imam Rustem Abilevniñ evinde tintüv keçirdi. Abilev imamlıq yapqan camide tahqiqat tedbirleri keçirilgen soñ quvetçiler evine yol aldı.
Daa soñra Rustem Abilev Aqyardaki Rusiye FSBsiniñ idaresine alıp ketirildi. Rusiye FSBsi aqyarlını «ekstremist faaliyetine çağırğanından şübheli sayıp» tutqanını bildire.


text:
Er yıl iyünniñ 26-nda Ukrainada Qırımtatar bayraq künü qayd etile. Resmiy timsal olaraq o, 1917 senesi Birinci Qurultayda tasdıqlanğan edi. 1991 senesi Ekinci Qurultay altın tamğalı kök bayraqnı milliy bayraq yaptı, 2010 senesi oña bağışlanğan bayram peyda oldı.
Bu sene Ukraina Tış işler nazirligi buyruq çıqardı, memleketniñ dünya elçihaneleri iyünniñ 26-nda devletniñ sarı-mavı bayrağınen beraber qırımtatarlarnıñ bayrağını kötermeli. Qırımda ise 2014 senesinden soñ Bayraq künü arfesinde qırımtatar falleri Rusiye quvet organlarından «ekstremist faaliyetleri qabul etilmeycegine dair» tenbi ala ve profilaktika subetlerine davet etile. Kreml kontrolindeki yarımada akimiyeti bu künü kütleviy tedbir keçirilüvine izin bermey. Qırımtatarlar içün bayraq künü nedir, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
Kyivde iyünniñ 27-nde faaller Obolon yalı kenarında balaban qırımtatar bayrağını yañıdan boyamağa planlaştıra. «Kyiv QT» adlı teşebbüsniñ esasçısı Arsen Aciosman bu adetniñ peyda olğanını Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
– 2015 senesi ilk sefer yalı kenarında bayraq künü arfesinde memleketniñ birlik timsali olaraq qırımtatar bayrağınıñ resmini yaptıq. Anda Ukraina bayrağınıñ resmi bar edi, biz oña qırımtatar bayrağını qoştıq. «Eki bayraq – bir devlet», – bu bir şiar bile degil, ileride beraber yaşamaqnıñ maqsadı ve beyanıdır. O vaqıttan berli, çoq şükür ya da ne yazıq ki, bir şey deñişmedi, ve bu mustaqil Ukraina keleceginiñ bir parçasıdır. Bu sene para topladıq, çünki bizge daa evel qol tutqan biznes şimdi özü de zor alda. Neticede yüzden çoq kişi seslendi. Ekinci etap – kelip, işke qoşulmaqtır: yerni temizlemek, azırlamaq ve eki qat boyamaq.
Arsen Aciosman istegi olğan er kesni cumaertesi künü, iyünniñ 27-nde, saba saat 9-da Obolon yalı kenarına kelmege davet ete, tam adres – Prireçnaya soq., 5a.
– 2014 senesiniñ adise-vaqiaları olmasa, bu anane Qırımdan ğayrı başqa bir yerde populâr olur edi, dep tüşünmeyim. Bir belâlar birleşmege yardım ete. Şimdi bu bayram Ukrainanıñ kelecek içün küreşinen bağlana. Şimdi Qırımtatar bayraq kününen bağlı aktsiyalar em Ukrainada, em de onıñ tışında ötkerile.
Qırımda bu künleri «Bayraq areketi» aktsiyası keçirile, qırımtatarlar maşinalarnen yarımadanıñ çeşit rayonlarında yaşağan milliy areket veteranlarını ziyaret ete. Qırımtatar faali Nariman Celâl, 2014 senesinden soñ Rusiye akimiyeti iyünniñ 26-nda qutlamalarğa yol bermemek içün mania yapa, dep şikâyet ete.
– Bir de bir açıq tedbirni teşkil etmekniñ çaresi yoq. İşğalden evel kontsert, şeñlikler ötkerilse, gençler pek faal olsa, beş yıldan berli bu bayramnı tantanalı sürette qayd etmege imkânımız yoq. Qırımtatar bayraq künü Qırım tışında faal sürette qayd etile, men birdemlik köstergen, qol tutqan ve qırımtatarlar ve yarımadanı unutmağa bermegenlerge büyükten-büyük teşekkürler bildirem. Biz gençlernen beraber öz fikrimizni Bayraq künü kene de bildirmege tırışamız. Faaller üç künlen berli «Bayraq areketi» aktsiyasında iştirak ete, ve Rusiye politsiyası olarnı endi yedi kere toqtattı. Bazılarğa prokuratura, İç işler nazirliginden telefon etip, qanunlar bozulmaycaq ve ilâhre, dep tenbilediler.
Nariman Celâlnıñ qayd etkenine köre, bugünge qadar Qırımtatar bayraq künü ötkerilgen aktsiyalarnıñ iştirakçileri Rusiye mahkemelerinde taqip etilmegen edi.
– Akimiyetke qol tutqan bazı teşkilâtlar da iyünniñ 26-nda çeşit tedbirler keçire, amma buña böyle bir siyasiy renk qoşmağa tırışa: baqıñız, qırımtatarlar Rusiyede yahşı yaşay. Bu sefer anda anayasa tüzetüvlerine rey berüvde iştirak etmege çağıracaqlardır. Biz başqa türlü tedbirler keçirmege tırışamız: qırımtatarlar – serbest insanlar, Rusiyeniñ areketlerine qol tutmaymız ve istegenimiz kibi serbest yaşamağa isteymiz. İstegimiz er keske belli: biz ilhaq ve işğalni qabul etmeymiz, Qırım serbest olmalı. Bugünde-bugün Ukraina topraq bütünligi, Rusiye istilâsınıñ toqtatıluvı içün küreşken pek çoq insan bu azatlıq ıntıluvınıñ timsali olğan qırımtatar bayrağını sıq-sıq qullana. Bugün Qırımda Bayraq künü – er kündir.
Qırımlı tarihçı Gülnara Abdulayeva qırımtatarlarnıñ timsalleri nasıl peyda olğanını ve ne ifadelegenini añlata.
– 1917 senesinden soñ bayraq pek populâr olıp, vatandaş bayrağı olaraq qullanılıp başlandı. O yılları altın tamğalı qırmızı keten arbiy bayraq ve tamğalı yeşil keten diniy bayraq olaraq belgilengen edi. O vaqıt milliy bayraq statusı daa yoq edi, ve tek 1919 senesi Qırımtatar parlament bürosı qırımtatarlarnıñ milliy muhtariyeti nizamnamesini tasdıqladı. Vesiqada qırımtatarlarnıñ milliy bayrağı ve tuğrası aqqında aytılğan edi, anda onıñ bugünki şeklini köremiz. Taraq tamğanıñ pek qadimiy tamırları bardır, amma manasınen bağlı bir fikirler çoq. Efsanege köre bu timsal Geraylar sülâlesine Cengiz hanedanından kele. Olarnıñ buña oşağan taraq tamğası bar edi, 12-13-ünci asırlarda peyda oldı. Çoqusı tarihçılar bu tamğa teraze, adalet timsali ola, dep tüşüne.
Aynı vaqıtta türk halqlarınıñ mavı bayrağı adet üzre temizlik, azatlıq ve namuskârlıq demektir.
Gülnara Abdulayevanıñ aytqanına köre, qırımtatar timsalleri sürgünlikten soñ ayrı emiyet taşıp başladı.
– Bu bayraq birleştirgen bir şey edi – em sürgünlik yerlerinde, em de qırımtatarlarnıñ avdeti vaqtında. 20 yıl evelsi çıqarılğan tarihiy fotoresimler qaldı, qırımtatarlar çölniñ ortasında ev qura ve bayrağını tikley. O, kelecekke ilham bere edi – öz devletçiligimiz, toprağımız olacaq dep.
Ekinci rang kapitanı, 2014 senesi «Çerkası» gemisiniñ komandanı Yuriy Fedaşnıñ hatırlağanına köre, Donuzlav gölünde Rusiye arbiyleriniñ qamaçavı vaqtında onıñ ekipajı yalı kenarından kelgen destek içün minnetdarlıq işareti olaraq qırımtatar bayrağını kötergen edi.
– Bayraq direkte degil de, geminiñ yem qısmında bayraq köterilgen yerde edi. O, Arbiy-deñiz quvetleriniñ bayrağınen beraber köterildi, ve bu «Çerkası» filminde bar. Bunı yaptıq, çünki vatandaşlar arasında bizge tek Donuzlav gölüne yaqın farqlı mesken yerlerinde yaşağan qırımtatarlar yardım etti. Olarnen gece şişirme qayıqında körüşken edik, ve olar kerekli urba, malümat ve ilâhre bere edi. Alâ daa bağ tutamız, bazıları film premyerasına kelgen edi. Menim içün qırımtatar bayrağı – şübhesiz, Rusiye istilâsı ile küreş timsalidir. Ukraina ve qırımtatar bayraqları 2014 senesiniñ adise-vaqialarından berli bir-biriniñ yanında kete.
Qayd etmeli ki, Rusiye qanunları Ukraina ve qırımtatar bayraqlarını asmağa yasaqlamay, faqat siyasiy fikrini bildirmek içün bu timsallerni qullanğan faaller diger maddelerge istinaden memuriy ya da atta cinaiy mesüliyetke çekile bile. Evinde Ukraina bayrağını asqan çiftçi Volodımır Baluh, meselâ, Rusiye quvetçileri tarafından silâ alıp saqlağanında qabaatlanıp, 3 yıl ve 7 ay apiste qalmasına üküm etilgen edi. 2019 senesi Ukraina ve Rusiye arasında deñişim boyunca azat etilgen qırımlı bu qabaatlavlarnı inkâr etip, taqip etilüviniñ asıl sebebi onıñ vatandaş baqışları oldı, dep tüşüne.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetele ötkerile.
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 16 künü Avropa Parlamentini ve AB Şurasını «Ukraina vatandaşlarına Avropa Birligi tarafından vizasız rejimniñ berilmesi içün kerekli qararlarnı, uzatmayıp, 2016 senesiniñ soñuna qadar qabul etmege çağırdı». Bu aqta muracaat (№5394 sanlı ferman) içün 261 halq vekili rey berdi, eñ azı ise 226 rey kerekli edi.
Ukrain deputatları AB azaları olğan devletlerniñ akimiyetlerine muracaat etip, Ukrain vatandaşlarına AB memleketlerine qısqa müddetli ziyaretlerni keçirmek içün vizasız rejimniñ kirsetilmesine dair Avropa Komissiyasınıñ qanun tekliflerine qol tutmağa rica etti.
Keçenleri Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dedi ki, Ukraina Avropa Birligi ile vizasız rejimni açmaq içün bütün kerekli şartlarnı yerine ketirdi, bu ceryan içinde qalğan sualler ise Ukrain tarafı ile bağlı degil.
Onıñ sözlerine köre, sadeleştirilgen viza rejiminiñ qabul etilmesi içün qıymet kesecek mahsus AB missiyası tarafından tasdiqlanğan bütün 144 islâatnı Ukraina endi amelge keçirdi. Bügünki künge qalğan sualler iç bir şekilde Ukrainanen bağlı degiller, meselâ, vizasız rejiminiñ toqtatıluv ceryanı. Bu sualler Avropa komissiyası ve Avropa Şurası arasında muzakere etile, dep qayd etti Poroşenko.
Ukraina vatandaşları içün vizalarnıñ qolaylaştırılması, yani «şengen» devletlerine qısqa müddetli ziyaretlerni keçirmek içün vizasız rejimniñ qabuletilmesi boyunca daa resmiy olaraq Avropa Parlamenti ve AB Şurası arasında ötkerilgen muzakereler neticesinde musbet qararnıñ alınılması kerek. Olar yaqın zamanda qabul etilecekleri beklenile.
Kyivte, noyabrniñ 24-ne qadar bunıñ yapılmasını bekleyler, o künleri «Uraina – AB» sammiti keçirilevek. Böyle taqdirde vizasız rejim 2017 senesiniñ başında ya da eñ keç – kelecek yılnıñ birinci çeriginde çalışıp başlaycağı tahmin etile.


text:
Qırım müftisi hacı Emirali Ablayev Paris merkezinde yanvar 7 künü olğan ziddiyetni takbih etti. Belli olğanı kibi, Charlie Hebdo satirik mecmuasınıñ muarririyetine belgisiz şahıslar kelip, mecmua ve politsiya hadimlerine ateş açtılar.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresi bildire.
Qırım musulmanlarınıñ diniy yetekçisi yarımadanıñ bütün musulmanları adından Frenkistan halqına ve Charlie Hebdo mecmuasınıñ elâk olğan hadimleriniñ tuvğanlarına taziyelerni bildirdi.
«Bu cinayetniñ nasıldır bir diniy hususiyeti yoqtır, çünki dünyanıñ iç bir dini cinaiy areketlerni alığışlamay, insanlarnıñ öldürüvi aqqında aytmağa acet bile yoq. İslâm ve terrorizm, İslâm ve öldürüv – bir-birine uymağan añlamlar. Qırım musulmanları işbu cinayetni kesen-kes takbih ete ve Frenkistan akimiyeti qatillerni yaqalamaq ve cezalarını bermek içün zaruriy tedbirlerni keçirir dep, ümüt besley. Neşirniñ İslâm aqqında siyaseti iç kimsege insanlarnı öldürmege aq bermey ve cinayetçilerniñ nasıldır diniy duyğuları mezkür areketlerni aqlamaz»,– dedi müfti.
O, İslâmda insannıñ öldürüvi eñ büyük günahlardan biri ve intiqam yasaq olğanını hatırlattı.
Çarşenbe künü, yanvar 7-de, üç silâlı insan Parisde Charlie Hebdo satirik mecmuasınıñ muarririyetine ücüm etti, neticede 10 jurnalist ve 2 politsiya hadimi elâk oldı. Ücümniñ sebebi – islâm diniy timsallerge yapılğan karikutaralar oldı.
Cumaaqşamı künü, yanvar 8-de, Parisniñ cenübinde belgisiz şahıslar ateş açıp, qadın ve politsiya hadimini yaraladılar. Aynı şu künü, saba, Frenkistan şarqında, Vilfranş-sür-Son şeerinde cami yanında yerleşken kebap-qavehanesinde patlav yüz berdi.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım territoriyasında arbiy quvetlerniñ çoqlaşqanı NATO quvetlerini cevap bermege tarik ete, bunıñ içün regionda vaziyet kerginleşecektir. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Halqara meseleler boyunca ordu, konversiya ve silâsızlanuv tedqiqatı ukrain merkeziniñ müdir muavini Mihail Samus bildirdi.
«Vaziyet kerginleşecektir ve Qırım sakinleri kerçekten de añlamaq kerek ki, bu dava yaramay neticelene bile. Bütün bu vaziyet ilk kününden başlap, olar (Qırım sakinleri – QA) Rusiye Federatsiyası siyasetiniñ reineleri ola», – dep ayttı o. Qırım civarında «arbiy kerginleşmeniñ» peyda olmasını programmanıñ diger musafiri – rusiyeli arbiy közetici – Aleksandr Golts da tahmin etti. Bundan evel Ukraina baş naziri Vladimir Groysman Kanadadan zenaatdaşı Jastin Trüdonen körüşüv devamında qayd etti ki, kurort olğan ukrain Qırımı Rusiye tarafından işğal etilgen soñ «quvetli arbiy bazağa» çevirile. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi oktâbrniñ 26-da «Hizb ut-Tahrir» musulman teşkilâtında iştirak etmesinde qabaatlanğan Server Zekiryayevni apiste qaldırdı. Bunı Radio Svoboda mühbiri Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İmayeniñ Zekiryayevniñ 12 balası bar ve ev apsi yeter kibi delilleri red etildi. Oturış qapalı şekilde keçirildi, mahkeme bunıñ sebebini bile aydınlatmadı. Bundan ğayrı, mahkeme ses qaydını yapmağa izin bermedi, bu ise mahkemeniñ açıqlığını bozmaqta», – dep qayd etti advokat Aleksey Ladin.
Oktâbrniñ 11-de saba Bağçasarayda bir qaç qırımtatarınıñ evinde tintüvler olıp keçti. Olarnı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde qabaatlaylar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket faalleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım Sağlıq Nazirligi, spinal adale atrofiyasınen hasta eki balağa siyrek olğan ilâcnı alıp bermege vade etti. Bunı rusiye müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Müessisede, "Nusinersen" ilâcı aqqında aytqanlarını qoştılar.
"Hastalarnıñ ilâcnen temin etilmesi Qırım başınıñ, Nazirler Şurasınıñ ve Sağlıq Nazirliginiñ daimiy nezaretinde tura. Siyrek diagnozı olğan balalarğa intensiv terapiyanı kecirmek içün kerek olğan ilâclarnıñ teminatı, Qırım budjetinden subventsiyalarğa bağlıdır", - müessise başı İgor Çemodanovnıñ sözlerinden yaza matbuat hızmeti.
Hasta balalarnıñ adları ve bu teşebbüsnen bağlı tuvğanlarınıñ tefsirleri şimdilik yoq.
Dekabrde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadanıñ üç esas problemini aydınlattı. Olarnıñ arasında qırımlılarnıñ yaramay keliri, ve paalı azıq mallarından ğayrı, tibbiyet seviyesi belgilengen edi.


text:
Qırımnıñ rusiye akimiyeti, Keriçte kütleviy öldürüvde şeklengen Vladislav Roslâkovğa silâ satın almaq içün tibbiy malümatname bergen tibbiyet müessiselerini teşkermege niyetlengeni aqqında bildirdi. Bu aqta Rusiye nezareti altındaki Qırım Sağlıq saqlav Nazirliginiñ baş muavini Nikolay Derkaç haber etmekte.
Onıñ aytqanına köre, yaza TASS, tibbiyet müessiselerniñ teşkerüvi endi qısmen başlandı.
“Anda bir qaç malümatname berile, psihiatr sertifikatı, narkolog sertifikatı bar. Psihiatr, narkolog - bu Keriçniñ psihonevrologik dispanserinde, umumiy malümatname - Keriç poliklinikasında. Anda eki malümatname ve silâ aluv malümatnameniñ özü”, - dep memurnıñ sözlerinden yaza haberciler.
Daa evel Keriç psihonevrologik dispanserinde, Vladislav Roslâkov olarnıñ müessisesinde tibbiy baqıluvdan keçkenini tasdıqladı.
Patlav ve atışuv çarşenbe künü, oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik kollecinde oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Şeerniñ Rusiye akimiyeti, facia neticesinde 21 insan elâk oldı, dep bildirdi.
Keriçteki patlavdan soñ Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov Qırımda üç künlik matem ilân etken edi.
Keriç ve Aqmescit tibbiy müessiselerinde Keriç politehnik köllecinde olğan patlavda yaralanğan 25 insan tedavi köre. Daa 25 insan Qırımnıñ hastahanelerinden Krasnodar ülkesi ve Moskva tibbiy müessiselerine alındı.
Oktâbrniñ 19-nda elâk olğanlar Keriçte ve Yedi Quyu rayonında defin etildi. Keriçteki politehnik köllecinde kütleviy öldürüv qurbanlarınen vedalaşmaq içün biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Aqmescit sakinleri şeer soqaqlarında yol örtüniñ fena vaziyetinden şikâyet ete. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Aqmescit merkezinde Proletarskaya, Şmidta, Roza Lüksemburg soqaqları iç te tamirlenmey.
«Nasıl yollar ola bile? Qırımda yol yoq. Şimdi yolnıñ burulışında çuqurğa tüştim ki, Aqmescitte yol iç te yoq», – tarif ete yerli sakin.
Aqmescit sakinleri aytqanı kibi, yollarda yengil maşina keçip olamaycaq çuqurlar peyda oldı.
«Aytılacaq şey yoq, yollar o qadar fena, beteri olamaz. Aqmescit, Aqyar, Kezlev kibi Qırım şeerlerinde tek merkeziy yollarnı yapalar, qalğanlarnı ise iç de diqqat etmeyler», – şikâyet ete Qırım aydavcısı.
Evel bildirilgeni kibi, 2015 senesi Qırım yollarınıñ tamirine, Qırım naqliyat naziri Anatoliy Tsurkinniñ sözlerine köre, 4,1 milliard ruble ayırılğan edi.


text:
İyünniñ 26-nda Qırım ve esas Ukrainanıñ memuriy sıñırından Qırımğa uçurılması planlaştırılğan qırımtatar bayrağı iyünniñ 15-nde Ukraina boyunca «seyaatqa çıqa» ve salı künü Donetsk vilâyetinden Kyivge keldi, dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov.
«Saat 9:00-dan 11:00-ge qadar bayraq Yuqarı Rada ögündeki meydanda açılacaq. Deputat, yardımcıları, Ukraina Yuqarı Radasınıñ hadimleri ve istegen er kesni tileklerini ve Qırım işğaline olğan munasebetlerini yazmalarına davet etemiz. Aqşam üstü bayraq Lvivge yollanılacaq, yarın saat 10:00-da ise T. Şevçenko abidesi ögündeki meydanda çalışacaq. İstegenler kelip, tileklerini yazsın», – dep bildirdi Umerov.
Onıñ malümatına köre, Lvivden bayraq Odesağa ketecek.
Qırımtatar bayrağında ilk tilekni qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev yazdı.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, Donetsk vilâyetinde Qırımtatar bayraq kününe balaban bayraq tikeler.
Qırımtatar bayraq künü
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetelde ötkerile.


text:
Salı künü, oktâbr 18-de, Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işiniñ» iştirakçisi Ali Asanovğa çıqarğan qararını deñişmesiz qaldırdı.
Böylece, Ali Asanov 2017 senesi yanvar 7-ne qadar SİZOda yatacaqtır, dep bildirdi advokat Edem Semedlâyev Facebookta.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Yuqarı mahkemesi Aqmescit şeeriniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ mahkemecisi yaqarğan ükümni deñiştirmedi. Asanov Ali 07.01.2017 qadar SİZOda yatacaqtır», – dep yazdı Semedlâyev.
Advokatnıñ aytqanına köre, mahkemeci imayeniñ «mahküm etilgen Asanov Ali qafeste degil de, advokat yanında olsun» muracaatını red etti.
«Faqat prokuror Dilâra Serverovna Ali Asanovnıñ statusını bile soramayıp, Aliniñ qafesten çıqmasına qarşı çıqtı ve onı SİZOda tutsınlar istedi. Lâkin güzel daqqalar da oldı. Ali büyük qızı Gülnaranı öpip laf etip oldı», – dep qoştı Semedlâyev.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etken qırımtatar faalleri mahkeme etilmege başladı. O vaqıt olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Rus birligi» firqasınıñ faalleri çıqqan edi.
İyül 20-de qapalı oturışta mahkeme «fevral 26 işini» ekige böldi: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz işi ve esnasnıñ diger şahısları – Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ işi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımlılar ukrain yarımadası Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Rusiyede yaşamaq Rusiye telekanalları köstergeni kibi o qadar qolay olmağanınıñ farqına bardılar. Er şey paalılaştı. Er yerde nevbet. Akimiyette de Yanukoviç zamanında olğan memurlar qaldı. Yalıñız firqa biletlerini deñiştirdiler.
Bir farq bar – artıq narazılıq bildirmek ve kendi noqtaiy nazarını seslendirmek yasaqtır. Em de vadeler ve farqlı qanunlarnıñ sayısı arttı. Yarımadada Ukraina ve Rusiye qanunları çalışa. Ekisine de riayet etmegen olsañ, ceza alacaqsıñ. Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyeti buña «keçici devir» dey.
Soñsuz «keçici devir» aqqında «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» yayınınıñ yañı bölüginde.
Studiya musafirleri – Qırım Strategik tedqiqler İnstitutınıñ koordinatorı Arsen Jumadilov ve Qırım siyasiy közeticisi Pavel Kazarin.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) efirge çıqa.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) peyda olacaq.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Akaşi-Kaikyö küpere
Akaşi-Kaikyö küpere ( /akaçi-kayköö/ , yaponça 明石海峡大橋; Akashi-Kaikyō Ōhashi) - Yaponiädä Akaşi buğazı aşa ber küper, anıñ üzäk sektsiäse - dönyanıñ asılmalı küperlärneñ sektsiälärdän iñ ozınısı. Küper Kobedağı Maiko Awaji utırawıdağı Matsuho belän totaştıra, Honşu-Şikoku haywey'eneñ ber öleşe.
Honşu-Şikoku totaştıruçı öç küperlärdän berse.
Berençel plan buyınça küper qatnaş timer yul-aftamabil küpere bulırğa tieşte, läkin 1986.nıñ Äprelendä eşlär başlağanda planda altı buylı automobil yul genä qaldı. Aktiv tözü 1988.nıñ Mayında başladı häm 1998. yılnıñ 5. Äprilendä küperdä yöreş başlandı. Akaşi buğazı millätara su yulı ide, anıñ kiñlege 1500 m.
Küperdä öç tüşämä bar. Üzäk tüşämä 1991 m bula, başqalar 960 m, 3911 m böten küper bula. Üzäk tüşämä başta 1990 metr genä buldı, läkin 1995.neñ 17. Ğinwarında bulğan Kobe cir teträwe waqıtında ul suzıldı.
Anıñ ğomumí xaqı - 500,000,000,000 Yen.
İllüminatsiäYзrәpTү
Akaşi-Kaikyö küperendä 1737 lampaçıqlar yaqtıra, 1,084 töp qanatta, 116 töp manaralarda, 405 fermalarğa häm 132 teräklärgä bula. Töp qanatta urınlaşqan azaytu köpşälär qızıl, yäşel häm zäñgär tösle yaqtıralar. İllüminatsiä sanaq belän yörtelä, bäyräm illüminatsiäse 28 kombinatsiädän tora.
Monı da qaraYзrәpTү
External linksYзrәpTү
- Honshu-Shikoku Bridge Authority homepage 2005 eлHың 24 okTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Official Akashi-Kaikyo Bridge homepage 2003 eлHың 12 фeBpaлb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Structurae: Akashi Kaikyo Bridge(үлe cылTaMa)


text:
Yuqarı Rada reisi Oleksandr Turçinov bildirdi ki, eñ yaqın zamanda Ukraina parlamenti Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını tasdıqlaycaq.
Bunı o bugün BNS Baltiya haber agentligine bergen intervyüsında bildirdi, dep haber ete parlamentniñ matbuat hızmeti.
«Ukrain halqı qarar aldı – Avropa ve Avropa atlantik integratsiyası, ve Rusiye tarafından iç bir istilâ bizni toqtatamaz», – dep qayd etti Turçinov.
İyünniñ 27-de Ukraina ve Avropa Birligi serbest ticaret zonanı meydanğa ketirmege imkân berecek Assotsiatsiya añlaşmasınıñ iqtisadiy qısmını imzaladılar.
Añlaşmanıñ siyasiy qısmı martnıñ 21-de imzalanğan edi.


text:
Törkiyäneñ koronavirus belän köräşe - kitapta
İrtägä basılaçaq kitap xaqında Twitterda xäbär çıqtı
Törkiyäneñ koronavirus belän köräşe xaqında kitap yazıldı. İlbaşınıñ cämäğat’çelek belän êlemtä idaräse başlığı Fäxretdin Altun Twitter aşa bu turıda xäbär itte.
“Koronavirus kizüenä qarşı uñışlı köräşebez xaqında kitap yazdıq. Däwlätebezneñ ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan liderlığında barlıq oyışmalar belän xezmättäşlek êçendä alıp barğan säyäsäten añlatuçı bu ähämiyätle äsär irtägä basıla,”-diyelä yazmada.
Altun “Ğasırnıñ global’ kizüe – Törkiyäneñ koronavirus belän uñışlı köräşe” isemle kitapnıñ tışlığı fotosın da urtaqlaşa. Anda Törkiyä bayrağı töşerelgän aq kombinezon kigän häm bitlekle mediśina xezmätkäreneñ räseme urın ala.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä Qıtayğa kisken reakśiyasın belderde
Törkiyäneñ BMO daimi wäkile Färidun Sinirlioğlu Törkiyäne “Süriyädä keşe xoquqların ütärgä” çaqırğan Qıtaynıñ BMO daimi wäkile urınbasarına: "Bez xalıqara keşe xoquqların häm humanitar xoquqnı bozuçılardan sabaq alırğa cıyınmıybız”, - dip cawap birde
Törkiyä häm Amerika F-35 mäs'äläsen urtağa quydı
İke ilneñ saqlanu ministrlıqları konfliktnı çişü öçen cıyıldı


text:
Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmetiniñ bergen malümatına köre, Rusiye mudaafa naziriniñ emri ile Doniç «Qırım Cumhuriyeti grajdanlarınıñ aqqları qoruvında köstergen faaliyeti, Qırım Cumhuriyetinde referendumnıñ keçirilmesi içün Doniç Sergey Georgiyeviç «Qırımnıñ qaytarıluvı içün» nişanı ile taqdirlene».
Evelleri Rusiye prezidenti Vladimir Putinden «Vatan ögünde yararlıqlar içün nişan»ını Qırım parlamentiniñ «spikeri» Vladimir Konstantinov elde etti. Aynı böyle mukâfatlar Qırımnıñ öz başına tayinlengen baş naziri Sergey Aksönov ve Aqyar şeerniniñ strategik inkişafı Agentliginiñ yolbaşçısı Aleksey Çalıyğa berildi.


text:
Qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, Rusiye FSBsi tarafından ekstremizmde qabaatlanğan Cemilevniñ yardımcısı Erol Veliyevge qarşı cinaiy iş, FSB tahqiqatçıları tarafından Qırımtatar Milliy Meclisini itibardan tüşürmek içün uydurıldı, dep iddia ete.
Bunı Cemilev, Veliyevniñ işi boyunca sorğulanğan Ahtem Mustafayevniñ Bağçasarayda tintilüvi ve yaqalanuvını Qırım.Aqiqat muhbiri içün izalarken bildirdi.
Mustafa Cemilev, FSBniñ iddialarına rağmen, yardımcısınıñ Qırım müftisine ait evniñ ateşke berilmesine iç bir alâqası olmağanını ayrıca qayd etti.
Cemilev: «Anda belli bir maqsat bar. Keçken yılnıñ aprelinde Gaaga halqara mahkemesi, Rusiyeni Meclisniñ faaliyetinden, ve menim ile Refat Çubarovnıñ Qırım territoriyasına kirmesinden yasaqnı alıp taşlmağa açıq surette mecbur etti. Rusiye bu maddelerden iç birini yerine ketirmedi. Rusiyeden, nasıl eda eteceksiñiz dep, cevap soraylar. Ve olar, areketlerini aqlamaq içün material toplaylar. Kördiñizmi, olar terrorist eken de, ana ne yapalar, demek içün. Biz yasaqnı iç bir türlü alıp taşlap olamaymız», – dedi.
Bu hususta daa tafsilâtlı şekilde Qırım.Aqiqatnıñ: «Cemilevler ailesiniñ şoförı FSBniñ qolunda ve müftiniñ evini ateşke berüv boyunca iş» materialında oquñız.
İyün 29-da advokat Edem Semedlâyev, iyün 28-de Bağçasaraydaki tintüvden soñ yaqalanğan ve daa soñra sorğulanıp yiberilgen Ahtem Mustafayevniñ, Rusiye FSBsi tarafından ekstremizmde qabaatlanğan Erol Veliyev işi boyunca şaat olaraq keçkenini bilidrdi.
İyün 28-de qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyev, Bağçasarayda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ apayı Safinarnı taşığan aydavcı Ahtem Mustafayevniñ evi tintilgenini bildirdi. Daa soñra Ahtemniñ telükesizlik hadimleri tarafından belli olmağan tarafqa alıp ketilgeni bildirilgen edi.
Rusiye FSBsi, sanki Qırımda, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevnıñ yardımcısı Erol Veliyev tarafından «Refat Çubarovnıñ emiri boyunca ve SBUnıñ qol tutuvı ile» meydanğa ketirilgen ekstremist gruppasınıñ areketini toqtatqanını, bildirdi.
Rusiyeniñ mahsus hizmeti tarafından iddia etilgenine köre, «Harkivde teşkil etilgen gruppağa Veliyevden ğayrı sabıq boksçu sprotçular Steşenko ve Tretyakov kirdiler».
FSBde, «ekstrimist toplulığınıñ azaları 2018 senesiniñ yanvarinde, tutaştırıcı qarışma ile toldurılğan şişelerni qullanıp, Qırım müftisi Emirali Ablayevniñ evini tutaştırdılar», deyler.
FSB, Steşenkonıñ 2018 senesiniñ aprelinde «Qırımğa kirgende» yaqalanğanını ve «anda Veliyev tarafından provokatsiyalarnı azırlamaq ve amelge keçirmek içün yollanılğanını» bildire. Rusiye Veliyev ve Tretyakovğa qarşı qabaatlavnı ğiyabiy şekilde çıqardı, olar «federal qıdırıluv cedveline kirsetildi».


text:
Krem tarafından tainlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, yarımadanıñ baş mimarı vazifesine Anna Tsarövanı tain etti. Bu aqta imzalanğan ferman Qırımdaki Rus akimiyetiniñ sitesinde yerleştirildi.
«Tsaröva Anna Vâçeslavovnanı Qırım Cumhuriyetiniñ baş mimarı vazifesine tainlemek», – dep keçe vesiqada.
2017 senesi yanvar ayında yarımadanıñ baş mimarı Aleksandr Kuznetsov işten boşatılğan edi.
2016 senesi dekabrniñ soñunda Aksönov dedi ki, memurlar ögünde qoyulğan vazifelerini becermegenleri sebebinden Oleg Kazurin ve Aleksandr Kuznetsov Qırım baş nazir müavini ve Qırım baş mimarı vazifelerinden istifağa kettiler.


text:
Qırım ve Aqyar boyunca FSB idaresi Qırım bergi hızmetiniñ başı Nikolay Koçanovğa nisbeten cinaiy işniñ açılması aqta bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, iyün 29 künü Koçanovnı qaparnı berüvde yaqaladılar, şimdilik taqiqat areketleri etile.
Koçanov bergi hızmetiniñ başı vazifesini 2014 senesi mart ayından eda ete edi.
Bildirilgeni kibi, yaqında FSB hadimleri Qırım rusiyeli ukümetiniñ sanaiy siyaseti naziri Andrey Skrınnikni yaqaladılar.
Yaqalanğan memurlarnıñ ya da adliyecileriniñ bu aqta izaatları şimdilik yoqtır.


text:
May ayında yaňa ölgergän ciläk - cimeş häm yäşelçä êksportı arttı
Bu ayda 27%qa artış küzätelgän
May ayında Törkiyäneň yaňa ölgergän ciläk - cimeş häm yäşelçä êksportı 27%qa artıp 200 million dollardan arttı.
Urta diňgezneň yaňa ölgergän ciläk - cimeş häm yäşelçä êksportçıları assośiyäsiyäse başlığı Nejdat Sin êksport kürsätkeçlärenä qağılışlı tübändägelärne citkerde:”May ayında bezneň töp bazarlar qabat Rusiya, Rumıniya, Ğıyraq, Germaniya häm Ukraina buldı. Kön’yaq Aziya, Awrupa häm Yaqın Könçığışqa da êksport arttı. Hindıstanğa êksportta zur uňışqa ireştek. Uzğan yılnıň may ayında bu ilgä barı tik 38 meň 192 dollar külämendä êksport başqarılğan bulsa, bıyılnıň mayında bu kürsätkeç 4 million 679 meň dollar täşkil itte. Êksportta artış küzätelgän illär isemlegendä Hindıstannan soň Süriyä, Belarus’ tora”.
Bäyläneşle xäbärlär
Livanda maşina yörtüçeläreneñ yağulıq protestı
Livan başqalası Beyrutta maşina yörtüçeläre artqan yağulıq bäyälärenä rizasızlıq belderü öçen maşinaları belän yullarnı transport xäräkätenä yaptı
Törkiyä-Afrika iq’tisad häm êş forumı atnakiçen ütkäreläçäk
Törkiyä-Afrika iq’tisad häm êş forumınıñ öçençese İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qatnaşuında häm Säwdä ministrı Mäxmät Muş räislegendä pänceşämbe könne İstanbulda başlana
Angliyägä çuçqa suyuçı kiräk
Britaniyä duñğız ürçetü assośiaśiyäse mäğ’lümatlarına qarağanda, ildä suyılırğa tiyeşle yaqınça 120 meñ çuçqa bar


text:
İnsan aqları Kontakt gruppasınıñ vekili, uquq qorçalayıcı Emir-Üsein Kukunı aprel 20-de Yaltadan yaqalağan soñ azat ettiler. Bunı o Facebookta bildirdi.
Uquq qorçalayıcı özüni yahşı is etkenini bildirip, büyrek ağrısı olğanını ayttı.
«Rabbim sizni ve qorantalarıñıznı böyle belâlardan qorusın ve duşmanlarımıznıñ yapqanlarını olarğa doğru aylandırsın, amin! Şimdilik meni azat ettiler, büyrek pek ağıra, soñra baqarıq», – dep yazdı o.
Emir-Üsein Kuku Yaltada aprel 20-de işke ketkende yaqalandı. Onıñ evinde tintüv keçirildi, bilgisayarlar, telefon ve kitaplar alındı. Soñra onı, tahmin etilgeni ki, Yalta uquq qoruyıcı organlarınıñ idaresine alıp kettiler.
Kontakt gruppasınıñ daa bir vekili Mammet Mambetovnıñ Facebookta bergen malümatına köre, Emir-Üsein Kukuğa qarar seslendirildi. Oña binaen, onı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 282-nci maddesine köre «Duşmanlıq ya da nefret qozğalaması, insan itibarını tüşürüv» kibi cinayette şekleyler.


text:
Çarşenbe künü, oktâbrniñ 21-nde, Kreml tarafından Qırım «kuratorı» olaraq tayinlengen Rusiye baş nazir muavini Marat Husnullin bildirgenine köre, «Rosgeologiya» yılnıñ soñuna qadar işğal etilgen yarımadada 30 quyu qazmağa planlaştıra. 22-si suv berüv ağlarına suv berip başlaycaq.
Bu aqta o, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile kerçekleştirgen videokonferentsiya vaqtında tarif etti.
«Yılnıñ soñuna qadar 10-ğa burğunen teşken donatma kirip çalışacaq; şimdi altı danesi endi çalışa. 30 quyu qazılacaq, 22-si, Vladimir Vladimiroviç, ağğa endi suv berecek», – dedi o.
Husnullinniñ qayd etkenine köre, Qırım ve Aqyarğa ağlarda suv coyulmasını eksiltmek içün 800 mln ruble berildi, leyha ve azırlıq işleri endi keçirile, dep ayta.
Marat Husnullinniñ bildirgenine köre, Rosgidromet tahminine köre işğal altındaki yarımadada 2020 senesiniñ dördünci kvartalında özenlerniñ suvu normadan 10-dan 60%-ğa qadar olacaq.
O, Rusiye ükümeti işğal etilgen yarımadada suv teminlevi problemleri sebebinden 14 tedbirden ibaret plannı azırladı, dep bildire. Olarnı 2020 senesinden 2024 senesine qadar kerçekleştirmege isteyler, fiyatı 48 milliard oldı.
Aqyar akimiyeti, yağmur cedvel boyunca suv berüvden qaçınmağa imkân berir, dep ümüt ete.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Rusiye işğal etilgen Qırımnı Ukrainasız suvnen temin ete bile, dep bildirdi.
Ukrainanıñ BM Serğiy Kıslıtsânıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Rusiye Ukraina akimiyetine resmiy şekilde muracaat etse ve özüni işğalci memleket dep qabul etse, Dnipro suvınıñ işğal etilgen Qırımğa berilmesi mümkün olacaq.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar. Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
BM Ukraina monitoring missiyası, Qırım yarımadasınıñ işğaline baqılsa, «Rusiye Qırımda qorçalanğan insanlarnı suvnen temin etüvden mesüliyetli ola», dep israr ete.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eskender Abdulganiyevniñ anası Emine Büyük Onlar qasabasınıñ polisine çağırıla. «Qırım birdemligi» bildirgenine köre, Abdulganiyevağa qarşı «bir kişilik narazılıq aktsiyası vaqtında olğan bozuvlar sebebinden memuriy protokol tizecek olalar».
«Qadınğa protokol tizilecek vaqıt ve yer qayd etilgen haber yollağanlar ve aprelniñ 15-nde Qırım Cumhuriyeti Qurman rayonındaki Büyük Onlar qasabasınıñ İç işler nazirligi bölügine kelmege aytqanlar. Vesiqağa köre, oğlunıñ büyük apis cezasına qarşı yazuvlı şiar ile bir kişilik narazılıq aktsiyası vaqtında onıñ areketlerinde Rusiye Federatsiyası Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmına (Toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da narazılıq aktsiyasını keçirüv nizamını bozuv) istinaden uquq bozuluvı qayd etildi», – dep bildirdi cemaat birleşmesi.
Qayd etilgenine köre, bu maddege köre 10 biñden 20 biñ rublege qadar para cezası ya da 40 saat mecburiy iş berile bile.
«Emine Abdulganiyeva areketlerine kesilgen qıymet ile razı degil ve uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ areketlerini şikâyet etmege niyetlene. Bu cinaiy davanıñ siyasiy mabüsleriniñ daa eki anası politsiyağa çağırılğan edi», – dep bildirdi «Qırım birdemligi».
Bu malümat Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ quvet müessiseleri saytlarında tasdıqlanmay.
Bu yıl yanvar ayında Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm etilgen Rustem Emiruseinov, Eskender Abdulganiyev ve Arsen Abhairov Rostov SİZOsından Novoçerkasskqa avuştırlıdı, olarnıñ aytqanına köre, «andaki şaraitler insanlar içün yapılmağan».
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini 42 yılğa apiske üküm etti. Rustem Emiruseinovğa 17 yıl apis cezası berildi, ilk eki yılı apishanede, qalğanı sert rejimde keçecek. Arsen Abhairov 13 yılğa üküm etildi, ilk eki yılı apishanede keçecek. Eskender Abdulganiyev 12 yılğa üküm etildi, ilk eki yılını apishanede keçirecek.
Hizb ut-Tahrir davası
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Global Rights Compliance halqara uquqçılar teşkilâtı «Tahqiqatnıñ esas standartları» mobil qullanımını işlep çıqardı. Bu insan aqları bozuvlarını qayd etken aq qorçalayıcılar içün qullanma ola.
Bu qullanım yardımınen halqara gumanitar ve cinaiy uquq bozuvlarını qayd etip, malümatnı Halqara ceza mahkemesine bermek mümkün. Qullanım bedava, Android ve Apple işletüv sistemalarında çalışqan cep telefonlarınıñ qullanıcıları içün versiyaları bar, internet olmasa da, çalışa. İngliz tilli versiyası 2019 senesi mayısında çıqtı, şimdi rus tilli versiyası da bar. 21-inci asırdaki aq qorçalayıcı işiniñ talapları ve vastaları aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Global Rights Compliance mesleatçı uquqçısı Anna Mikitenko, qullanım nasıl ve kimler içün yapılğanını Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
İnsan aqlarınıñ bozuluvlarını qayd etken er kes qullanımdan faydalana bileAnna Mikitenko
– Qullanımnı çıqarmaq ğayesi Ukrainada 2016 senesi peyda oldı. Şimdi onı aq qorçalayıcılar bütün dünyada qullana: o, em ukrainalılarda, em Yemen, Suriye ve diger memleketlerde çalışqanlarda bar. Rus tili BM resmiy tili ola, şunıñ içün saylandı, ve biz bu cedvelden tercime etip başladıq. Qullanımnı eski sovet topraqlarında qullanacaqlar, dep tüşündik, tek aq qorçalayıcılar degil, tahqiqatçı ve prokurorlar da – hususan Ukrainada, çünki mında adliyecilerge aq qorçalavı ögretilmegen edi. Aslında, insan aqlarınıñ bozuluvlarını qayd etken er kes qullanımdan faydalana bile. Qırımlılar içün tek bir ihtar: qorçalanmay, cep telefonını alğan insan onı açıp köre bile. Yani muqayt olıp qullanmalı.
Anna Mikitenkonıñ qayd etkenine köre, bu qullanım üzerinden Global Rights Compliance adliyecisine insan aqları qoruvı ya da halqara gumanitar ve cinaiy uquqnıñ bozuluvınen bağlı sual bermek mümkün.
Qullanım tek aq qorçalayıcı saasında çalışqanlar içün degil, bunıñnen meraqlanğan er bir insan içün barAnna Mikitenko
– Eñ esası, qullanım tek aq qorçalayıcı saasında çalışqanlar içün degil, bunıñnen meraqlanğan er bir insan içün bar. Al-azırda bu daa çoq qaide cıyıntığı ola, olar adiy, qolay tilde añlatıla ve bir yerde toplandı. Amma men Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvıdan zarar körgenlerge esas Ukrainada çalışkhan aq qorçalayıcılarnen bağlanmağa tevsiye eter edim. İleride kâğıtqa degil de, elektron aq qorçalayıcı vastalarına doğru ketecekmiz, dep tüşünem. Zarar körgen qırımlılar, şaatlar içün tahqiqat organlarına barıp, vesiqalarnı köstermek ve resmiy ariza bermek yerine gizlilik saqlağan aq qorçalayıcı teşkilâtlarına muracaat etmek daa qolay olur.
Qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva, aq qorçalayıcılarnıñ yarımadadaki işini añlata.
Qırımda içtimai ağlar Rusiye propaganda medianıñ alternativ noqtaiy nazarını dünyağa bildirmek içün yekâne imkân oldıLutfiye Zudiyeva
– Qırımda mustaqil jurnalistika olmağanda içtimaiy ağlar Rusiye propaganda medianıñ alternativ noqtaiy nazarını dünyağa bildirmek içün yekâne imkân oldı. Evinde tintüv keçirilgenini ya da insan aqları bozulğanını bildirmege istegenler Facebookta şahsiy saifelerini qullana. Aynı şekilde qırımlı advokatlar ealige aq qorçalayıcı yardımda buluna. İnsanlarğa tintüv keçirilgende ne yapacaqlarını ögretmek içün olar video derslerini yaza ve çeşit aq qorçalayıcı meydançıqlarında tarqata. Böylece ealiniñ çeşit uquqiy bilgileri arttırıla. Bu topraqlarda insanlarnı qorumağa yardım etken yekâne usul – tintüvlerni aydınlatqan informatsion işimiz ve bir şey olsa, köstergen uquqiy destegimiz.
Uquqçı, «KrımSOS» koordinatorı Denis Savçenko, aq qorçalayıcı memleketniñ esas qısmında zarar körgen kişinen laf etip olamağan şaraitlerde raqamiy tehnologiyalar müim olğanını qayd ete.
Raqamiy platformalarda mahsus leyhalar yardımınen Qırım meselelerine diqqatnı qaytarmağa tırışamızDenis Savçenko
– Bizim içün vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ sakinlerinen bağ tutmaq pek müim ola. «KrımSOS» başta Facebook saifesi olaraq açıldı, ve Qırımdaki arbiy bazalar nasıl blok etilgeni, Rusiye Silâlı quvetleriniñ ve «Qırım samooboronası» vekilleriniñ areketleri aqqında menbalardan biri edi. İçtimaiy ağlar pek müim ola. Çoqusı allarda muracaat etkenlernen körüşip laf etip olamaymız, ve bütün messencerler bağ ve ilk malümatnı toplav vastaları olaraq qullanıla, em de «sıcaq ağ» çalışa. Raqamiy platformalarda mahsus leyhalar yardımınen faaliyetimizni taqdim etmege ve Qırım meselelerine diqqatnı qaytarmağa tırışamız. Meselâ, yarımadada insan aqları bozuvlarınıñ interaktiv haritaları ya da «Evde bekleymiz» varaqalı hayriye leyhası.
Denis Savçenkonıñ qayd etkenine köre, multimedia platformaları belli vazifelerni al etmek içün işbirligini temin etmege ve insanlarnı birleştirmege yardım ete.
– Böyle platformalar yardımınen, birinciden, malümat bere bilemiz, ekinciden, birlik müitini is ete bilemiz. Bu pek müim. Meslekdeşlerge Qırım işğali ve insan aqları bozuvlarınıñ qurbanı olğan insanlar içün tek başqaları da qasevetlengenini köstermek mümkün. Elbette, Rusiyeniñ akimiyet kontrol etmege tırışqan informatsion alanda, İnternette, belli siyaset alıp barğanını közte tutmalı. Qolay irişilgen bağ kanallarında müim malümat olmasın dep taqip etmege tırışamız – misal olaraq, serverleri Rusiyede olğan messencerler ve poçta qutuları. Quvetçilerniñ diqqatını belli insanğa celp ete bilecek malümatnı elektron şeklinde bermemege tırışamız.
2019 senesi yazda Ukrainada «Seniñ aqqıñ» mobil qullanımınıñ yañı versiyası taqdim etildi, onı cemaat teşkilâtları BM qurulışlarınen işbirligi yapıp azırladı. BM uquq üstünligi ve adaletke irişüv meseleleri inkişaf programmasınıñ mütehassısı İvan Gonçaruknıñ fikirince, bu qullanım qırımlılar içün de faydalı ola bile.
– Em aq qorçalayıcı teşkilâtlarınen, em bedava uquqiy yardım devlet sistemasınen çalışamız. Kene de er kes uquqiy malümat alıp olamay, ve biz insanğa daimiy irişüv bermek daa semereli olur, dep tüşündik. Bu malümat uquq tilinde degil, daa qolay, daa añlayışlı tilde berilmeli. Mobil qullanım ğayesine böyle keldik. Onı ortaqlarımızğa, qadılarğa kösterdik, ve güzel cevaplar keldi. Qullanımda Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden ve Qırımdan memleket içinde köçip kelgenlerniñ aqlarını yerine ketirüv meseleleri aydınlatıldı. Qırımlılarnı onı endirip baqmalarına çağıram.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, saylavlarda Petro Poroşenkonıñ Blokundan namzet köstergen Mustafa Cemilev Ukraina prezidentniñ cenüp yönelişli qırımtatar batalyonınıñ meydanğa ketirilmesini muzakere etti.
Bunı noyabr 12-de Petro Poroşenko Blokunıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Herson vilâyetinde telükeli bir vaziyet olğanı içün bizler prezident ile cenüp yönelişli qırımtatar birleşmesiniñ meydanğa ketirilmesini muzakere ettik», – dedi Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, tahminen 450 qırımtatarı Donbassta farqlı batalyonlarnıñ erkânında terrorizmge qarşı tedbirlerde iştirak eteler.
Qırımtatar halqınıñ lideri qayd etti ki, bu arbiylerniñ soy-sopları Qırımda telüke altında qalıp, yerli akimiyetniñ esirleri olalar. Onıñ qayd etkenine köre, bunıñ kibi askerlerniñ adları gizli olmalı.
Mustafa Cemilev emin ki, qırımtatarlar ve ukrainler beraber olsalar, Qırımnı azat etmege imkân olacaq.
«Qırımtatarlar, elbet de, añlaylar, qırımtatar halqınıñ kelecegi – küçlü mustaqil Ukrainadır», – dep qayd etti o.
Mustafa Cemilevniñ bundan evel aytqanlarına köre, Rusiye siyaseti qırımtatarlarnı işğal etilgen yarımadanı terk etmege mecbur qaldıracaq.
Malüm ki, Mustafa Cemilev, Ukraina Baş prokuraturasına muracaatta bulunıp, Rusiyege hızmet etip başlağan 387 Qırım arbiyine qarşı cinaiy iş açmağa çağırdı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina baş naziri Denıs Şmığalniñ fikirince, karantin, büyük ihtimalnen, mayısqa qadar uzatılacaq. Bu aqta o, aprelniñ 8-nde ükümet toplaşuvında ayttı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«İlân etilgen ve aprelniñ 24-ne qadar devam etecek ve, büyük ihtimalnen, mayısnıñ başına qadar uzatılacaq karantin rejiminden vazgeçmeycekmiz», – dedi Şmığal.
Martnıñ 12-nde Ukrainada koronavirus yuqunçınıñ qırğınlıq telükesi sebebinden karantin başlandı. O, aprelniñ 3-ne qadar devam etecek edi, amma ükümeti onı daa üç aftağa – aprelniñ 24-ne qadar – uzatmağa qarar aldı.
Aprelniñ 6-ndan itibaren Ukraina Nazirler şurası karantin qaidelerini sertleştirdi: cemaat yerlerinde betinde maska ya da respirator olacaq, ekiden çoq insan beraber yürmeycek ve park, skver ya da yalıdaki alanlar ziyaret etilmeycek.


text:
Sankt-Peterburgnıñ Nevskiy caddesinde «Strategiya-18» Rusiye teşebbüsiniñ faalleri Qırımdaki repressiyalarğa qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyalarını keçire. Bu aqta teşebbüsniñ Facebook saifesinde haber etile.
Faallerden biri Olga Smirnovanıñ aytqanına köre, teşebbüs iştirakçileri yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüvini toqtatmağa, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmege, Qırımda repressiyalar kerçekleştirgen Rusiye akimiyeti vekillerini mesüliyetke çekmege talap ete.
Faaller qırımtatar bayraqlarını ve «Qırımda repressiyalarnı toqtatıñız» yazuvlı şiarlarını tuta.
Sankt-Peterburg ve Moskvada yaşağan Rusiye faalleri «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasına birleşken edi. Bu ad 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü ile bağlıdır. Er aynıñ 18-nde faaller soqaqlarğa çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqları bozulğanını tarif eteler.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, tahminen 60 Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etildi. Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyege 300 kerege yaqın narazılıq bildirip, anda olğan ukrainalılarnı azat etmesini talap etken edi.


text:
Azat etilgen ukrainalı rejissör ve qırımlı yazıcı Oleg Sentsov «ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi içün» Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ qolunı sıqmağa azır. Bu aqta o, sentâbrniñ 23-nde Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Kerek olsa, er qol tutuşuvı içün bir insan azat etilse, men Putinniñ qolunı da sıqarım», – dedi Sentsov.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yatqan edi. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında bulunğan edi.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.
2019 senesi sentâbrniñ 7-nde Sentsov ve Kolçenko Rusiye apishanesinden büyük deñişim neticesinde azat etilgen ediler.


text:
Ukrainada aqaretlev areketlerge qarşı çıqqan koalitsiya halqara teşkilâtlar ve ukrain akimiyetine Qırımda insan aqları bozuluvı adiselerge lâqayt qalmamağa rica etti.
Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqatta olğan koalitsiya bildirmesinde söz yürütile.
«Belli bir gruppalar aqaretlegeni sebebinden, insan aqları bozulğanını ayta bilemiz», – deyler koalitsiyada.
Rusiye Qırımnı işğal etkeninen, Qırımda milliy mensüplikke köre, adamlarnı aqaretlegen vaqialar qayd etile. Bir sıra din cemiyet vekilleri taqip etile.
«Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı, aqaretlev adiseleri halqara iqtisadiy sanktsiyalarnıñ kirsetilüvi ve Rusiye Federatsiyası, yerli akimitke qarşı tedbirler içün esas olmalı», – dep aytıla bildirmede.
Qırımda soñki yarım yıl içinde insan aqları bozuluvı adiseleri sıq qayd etile, bunıñnen berabr, tintüvler ötkerile, adamlar ğayıp ola.


text:
«Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı» Federal programmasında «Qırım Cumhuriyetiniñ akademik muzıkalı teatriniñ» (Ukrain teatri) tamir de mevcut. Bunı «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» Qırım medeniyet «naziri» Arina Novoselskayanıñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
«Nazirniñ» aytqanına köre, muzıkalı teatrde grimörka, kenef, yanğı havfsızlıq vastaları tamir etildi.
«Eñ yaqın vaqıtta sana ve onıñ küzgüsi, ışıq ve sesniñ tehnikiy imkânları yañartılacaq», - dep tarif etti Novoselskaya.
Noyabr ayında Qırım kütleviy haber vastaları binanı yıqacaqlar, dep bildirgen ediler.


text:
Odessa vilâyeti devlet idaresiniñ sabıq yolbaşçısı Miheil Saakaşvili noyabr 11 künü «yañı keniş siyasiy küçni» meydanğa ketirgeni aqqında ilân etti, onıñ maqsadı Ukrainada vaqıtından evel saylâvlar keçirmektir. Bunı Radio Svoboda bildire.
«İstifağa ketken soñ, men dostlarımnen çoq qonuştım. Aytmağa istegenim, biz yañı keniş siyasiy firqanı meydanğa ketiremiz, yañı küçler platformasını. Bizim maqsadımız – şimdiki siyasiy ziyallılarnı, asılında ise cematımıznıñ çöplügi ve kirli bazarcılar olğan o toplumnı deniştirmek, olar Yuqarı Şura, Nazirler Şurası ve Ukrainanıñ bütün ükümetini kontrol eteler. Maqsadımız eñ qısqa zamanda nevbetten tış parlamenr saylâvlarını keçirmege», – dedi Saakaşvili matbuat konferentsiyası devamında.
Onıñ aqytqanına köre, yañı siyasiy küçke Yuqarı Radada bir müddetten çoq bulnğan ya da icra akimiyetinde eki-üç yıldan ziyade vazifede bulunğan, ya da büyük iş adamı olğan iç kimse qabul etilmeycek.
«Biz iş adamlarına qol tutacamız, amma olarnı siyasetke yibermeycemiz», – dedi Saakaşvili.
Miheil Saakaşvili noyabr 7 künü istifağa ketecegi aqqında ilân etti. Böyle qararınıñ sebebi – vilâyette olğan habarcılıq olğanını ayta.
Noyabr 9 künü Ukraina Nazirler Şurası Saakaşviliniñ Odessa VDİ yolbaşçısı vazifeden boşatılmasını uyğnalştırdı.
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Odessa vilâyetiniñ devlet idare yolbaşçısı vazifesinden Miheil Saakaşvili boşatılğanı aqqında emirini imzaladı. Diger emirinen Poroşenko Saakaşvilini Ukraina prezidentiniñ serbest mesleatçısı vazifesinden boşattı.
Poroşenko Saakaşviliniñ qararını izaatlap «o siyasiy kampaniya başlatacaq olğanını» ayttı.


text:
Yanvar 18-inde, cuma künü, Qırım ve qıta Ukraina arasında memuriy sınırnıñ yanındaki Novooleksiyivka qasabasında, Memuriy hızmetler Merkeziniñ tantanalı açılışı keçirildi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Açılışnı Çehiya cumhuriyeti elçiliginiñ vekilleri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Ukraina prezidentiniñ Qırımda vekâletliginiñ hadimleri, Herson vilâyeti, Geniçesk rayonı ve Novooleksiyivka qasabasınıñ başlıqları ziyaret etti.
Tantanalı açılıştan soñ, musafirler, numayış ve başqa tedbirler keçirilmesi içün qasaba şurasına davet etildi.
Novooleksiyivka qasaba şurasınıñ başı Aleksandr Burkovskiy Qırım.Aqiqatqa ikâye etkenine köre, Memuriy hızmetler Merkezi, Ukrainada Çehiya cumhuriyetiniñ elçiliginiñ maddiy destegi ile
“Strategik tedqiqatlarnıñ Qırım institutı” (Kyiv) cemaat teşkilâtı ve Ukraina prezidentiniñ Qırımda vekâletliginen beraberlikte tizildi. Onıñ maqsadı - “Ukraina vatandaşlarına, şu cümleden Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen Qırım topraqlarında yaşağanlarğa da, memuriy hızmet berilmesiniñ keyfiyet köterilüvidir”.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Ekzit-pollarnıñ malümatları, Azerbaycan prezidentiniñ sıradan tış saylavında İlham Aliyevniñ ğalebe qazanğanına şaatlıq eteler.
Soravlarnıñ neticelerine köre, Aliyev seslerniñ 80 faizinden ziyadesini alayatır.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, saylavğa kelüv aman-aman 70 faizini teşkil etti.
Azerbaycannıñ esas muhalefet fırqaları saylavda iştirak etmeyler. Olar, sahteleştirmelerniñ ihtimalı olağanı içün rey berüvni boykot etmege davet etti.
Human Rights Watch halqara aq-uquq qorçalayıcıları teşkilâtı, «kerçek saylav» içün imkân bermey, dep, rey berüvni tenqit etti.
Azerbaycannıñ muhalefet küçleri ve bunıñ kibi de Ğarp ukümetleri ve aq-uquq qorçalayıcılarınıñ gruppaları Aliyevniñ ukümetini mustaqil kütleviy haber vastaları, jurnalistler ve muhalefet siyasetçileri ve faaliyetçilerini taqip etkeni içün tenqit eteler.
Aliyev bundan evel prezident saylavlarında üç kere yeñdi (2003, 2008 ve 2013 senelerinde).
2016 senesinde Azerbaycanda ülkeniñ anayasasına deñişmeler kirsetilmesi boyunca referendum keçti, ve prezidentniñ akimiyette bulunması muddeti beş yıldan yedi yılğa qadar arttırıldı.
İlham Aliyev 2003 seneside, ülkeni 1993 senesinden başlap idare etken babası Heydar Aliyevniñ ölüminden az evel akimiyetke keldi.


text:
Aqyar Qırımnıñ cenübiy yalısı ve Rusiyedeki Soçige turistik saada iç bir vaqıt raqiplik etip olamaz. Bunı Aqyarnıñ 2030 senesine qadar içtimaiy-iqtisadiy inkişaf leyhasınıñ muzakeresi devamında Kreml nezaretindeki Qanun çıqarıcı meclisiniñ reisi Yekaterina Altabayeva bildirdi.
«Leyha umumen Aqyarnıñ inkişafı içün maneviy ceetten küçlü, kerekli ve cesaretli bir vesiqa ola. Bunnen beraber şeerniñ missiyasına kirgen bir maddeni, belki de, çetke almağa mümkün edi. Leyhada şeer missiyası böyle açıqlana: «Aqyar – Rusiyeniñ Qara deñizdeki stratecik coğrafiyada, medeniy-tarihiy, içtimaiy, raatlıq-turistik merkezi, yaşamaq, çalışmaq, icat etmek ve raatlanmaq içün kelişken şeer». Er şeynen razım. Ancaq «raatlıq-turistik merkezinen» razı degilim», – dedi Altabayeva.
İnkişafnıñ esas yönelişlerinde – Aqyar bütün yıl devamında hızmet etken istiraat şeeri olğanı yazılğan, ve bunnen de o razı olmadı.
«Bizde şıfahane yoq. Aqyar – istiraat merkezi olaraq iç bir vaqıt inkişaf etilmey edi», – dep qayd etti Altabayeva.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Telegram messencerini blok etüvniñ birinci adiseleri aqqında bildireler. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Resursqa kirmek teşebbüsi yapılğanda ekranda «Saytqa irişmek teşebbüsi muvafaqiyetsiz oldı» yazısı peyda ola, dep bildirile.
Aynı zamanda mobil cihazlarındaki Telegram ilâvesi evelden olğanı kibi qullanuv içün açıq.
Aprel 16-da qomşu Rusiyede mahkemeniñ qararı ile Telegram messengerine irişüvni blok etip başladılar.
Aprel 13-te Moskvadaki mahkeme Telegramnıñ deral blok etilmesine dair qarar aldı. Qorçalavnıñ vekilleri, messencer rehberleriniñ iç bir razılaşma ya da añlaşma yapmaycaqlarını, ve mahkemeniñ qararına qarşı şikâyet berilecegini bildirdiler.
Keçken aftada Roskomnadzor tarafından Telegram içün tayin etilgen muddet soñuna yetti. Muessise, qullanıcılarnıñ mesajlarını şifreleme anahtarlarını FSBge alıp bermekni talap etti. Telegramda bu talapnıñ yerine ketirilmesini red ettiler ve, ondan ğayrı, bunı tehnikiy ceetten yapmaq mumkün olmağanını bildirdiler.


text:
Mayıs 6-da Qarasuvbazarda (Belogorsk) Bekir Çoban-zade adına Halqara mükâfatnen taqdirlenüv boyunca jüri toplaşuvı keçirildi. Jüri azaları ve hayriye fondu tesisçisiniñ mesleatçıları yarışta iştirak etken işlerni muzakere etti. Rey berüv neticesinde 2016-2017 ss. laureatları belgilendi.
Bu aqta Gasprinskiy adına qırımtatar kitaphanesiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımtatar edebiyatşınaslığı, folklorşınaslığı, bunen beraber, edebiyat ve tenqit işleri saasında eñ yahşı araştırma içün» namzetliginde Refat Abdujemilev «Mehmed Senainiñ hronikası XVII asır qırımtatar bediiy edebiyatınıñ yadikârlığı olaraq» monografiyası içün ğalebe qazandı.
Mihaylo Yakuboviçniñ «Qırım hanlığınıñ felsefiy mefküresi» monografiyası «Qırımtatar halqınıñ tarihı, etnografiyası ve sanatı, bunen beraber, entsiklopediya ve kitabiyatnen bağlı iş saasında eñ yahşı araştırma» namzetliginde ğalebe qazandı.
Jüriniñ qararına binaen, yarışta iştirak etken bir qaç iş Bekir Çoban-zade adına Hayriye fondunıñ fahriy yarlıqlarınen taqdirlenecek. Bu, «Kefe lâlesi» şiir cıyıntığı, «Qırımtatar tilinen bağlı leksikografik çalışmalarnıñ tarihçesi (1292-1916 ss.)» monografiyası, «Bağçasaray kollektsiyası» neşirleriniñ bir qaç tanesi, «Qırımtatarlarnıñ tarihı, mimarcılığı ve medeniyeti abideleriniñ cedveli. I-ci tom», «Kırım’daki Kırım Tatar (Türk-İslâm) Mimarȋ Yadigârları».
Bekir Çoban-zade adına Halqara mükâfatnen taqdirlenüv merasimi 2017 senesi mayıs 27-de Qarasuvbazarda keçirilecek.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.