text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov endi bir aftadan ziyade psihiatrik hastahanede tutıla. O anda FSB muracaatınen mahkeme tarafından adliye-psihiatrik şifahanege yollanıldı. Soy-sop ve advokatları qorqalar ki, sağlığı zayıflaşqanı sebebinden delihane şaraitlerinde onıñ yaşayışı telüke astında qala. Avgust 26 künü Brussel, Berlin, Warszawa, Kyiv ve Melitopolde Meclis reisiniñ muavinine destek aktsiaları keçirildi.
İlmi Ümerovke qarşı cinaiy iş 2016 senesi mayıs ayında açılğan edi. FSB onı Rusiyeniñ territorial bütünlügini bozmağa çağırğanında qabaatladı. İlmi Ümerov ATR telekanalınıñ efirinde «Rusiyeni Qırımdan ve Donbastan çıqmağa mecbur etmege kerek. Ukraina qırımtatar halqınıñ statusı aqqında bazı qanunlarnı qabul etmek kerek, soñra ise Esas qanunğa deñişmeler kirsetmek kerek» aytqan sözlerini taqiqat böyle şekilde tanıdı. İlmi Ümerovke qabaat seslendirilgen soñ, oña Qırımdan tış çıqmağa yasaq etildi.
Avgustnıñ başında Meclis reisiniñ muavini adliye-psihiatrik ekspertizanı keçmege razı olmadı ve FSB taqiqatçıları onıñ mecburiy şekilde statsionar şaraitlerinde keçirilmesi aqqında muracaat etti. Avgust 11 künü Aqmescitte bu muracaat mahkeme toplaşuvında baqılğan vaqıtta İlmi Ümerov yaramadı ve onı acele yardım maşınası alıp ketti. Onsız mahkeme FSB muracaatına müsbet cevap berdi.
Siyasetçiniñ soy-sopı ve advokatları, 59 yaşındaki Ümerovnıñ sağlığı delihane şaraitlerinde telükege oğraycağınen terenden raatsız olğanlarını birden bildirdiler. Bu onıñ bir sıra hastalıqlarınen bağlı, olar arasında Parkinson hastalığı, gipertoniya ve şeker diyabeti.
Ümerovnı Qırım cumhuriyet psihiatrik hastahanesine avgust 18 künü yerleştirdiler, üç kün keçken soñ ise onıñ safdaşları ve yaqınları siyasetçiniñ sağlığı birden fenalaşqanını haber ettiler. Olarnıñ malümatlarına köre, öyle oldı ki, o hastahanedeki odasında esini coydı.
Aşsız ve ekimsiz
Şimdi İlmi Ümerovnıñ alı biraz tüzeldi, bu kibi beterleşüvler başqa olmadı, lâkin o küçsüzlikke ve baş ağırsına devamlı şikâyet ete. Bunı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında onıñ qızı Ayşe bildirdi.
«Qan basımı atlamağa devam ete, qanında şeker seviyesi artqaç. Onıñ bütün hastalıqları böyle şaraitlerde öz aqqında bildire, o öz ilâçlarını vaqıtınde içkenine baqmadan… buña razılıq berdiler», - dedi o.
Ayşe dey ki, onıñ babasınıñ sağlığına eñ büyük telüke – vaqıtında aşamağanınen bağlı. O hastahanedeki aşnı aşamay, çünki anda psihotrop ilâçları qoyulmaq mümkün olğanından saqına. Onı ziyaret etmek içün ise künde tek eki kere vaqıt ayırıla. Bundan sebep, qızınıñ sözlerine köre, onıñ muntazam sürette soy-soptan yemek almağa imkânı yoq.
«Diyabet hastalarına çar-çabik aşatma menfiy aqibetler ketirmek mümkün. Biz ise şeker diyabet hastalarına kerek diyetanı temin etip olamaymız», - dedi Ayşe Ümerova.
Bundan da ğayrı Meclis muavinniñ yaqınları delihanede ihtisasiy ekimler ve aletler olmağanından raatsızlanalar. Kerek olğan vaqıtta oña kimse yardım etip olamaz.
Ümerovnı eki Moskvalı advokat qorçalay – Nikolay Polozov ve Mark Feygin, ve olarnıñ qırımdaki eki işdeşi – Emil Kürbedinov ve Edem Semedlâyev. Olar endi bir-qaç adliyeviy aletni qullanıp başladılar: rusiyedeki quvvet strukturalarına taqiqatnıñ areketlerinen bağlı şikâyet yolladalar, ve Qıynavlarğa qarşı Avropa komitetine muracaat ettiler. Advokat Mark Feyginniñ sözlerine köre, İlmi Ümerovnı hastahanege uquqiy esas olmadan yolladılar, çünki mahkeme qararı küçüni daa almadı.
«Bu qararğa daa itiraz etilecek, ve itiraz daa keçmedi, lâkin tecribe öyle ki, adetince eda etip başlaylar. Lâkin daa üstün itiraz mahkemesi bu qararnı iptal etse, soñ ne olacaq? O ise endi aman-aman eki afta yata», – dey advokat.
Onıñ sözlerine köre, resmiy noqta-i nazardan, İlmi Ümerovnı serbest qaldırmağa mümkün, itiraz mahkemesiniñ qararını beklemeden – bu içün ekimlerniñ taqiqatnen uyğunlaşqan qararı yeterlidir.
«Formal olaraq, ekspertiza 21 kün devam ete, lâkin, nazariy olaraq, olar evelden de aytmaq mümkünler: «Oldı, biz ende ögrendik, bizge yeterli, bizge onı mında tutmağa başqa kerek degil». Lâkin, añlaysıñızmı, anda nasıl vaziyet. Anda FSB-den ğayrı başqa iç bir kimse bir şey çezmey», – dep qayd ete Mark Feygin.
Halqara reaktsiya
İlmi Ümerovnıñ çoqusı semetdeşleri onıñ taqdirinen raatsızlana. Malüm ki, Rusiye astındaki akimiyet yarımadada tınç toplaşuvlarnı keçirmege yasaq ete. Ve miting yerine avgust 22 künü bir-qaç yüz qırımtatarı Bağçasarayda, onıñ evinde toplaşıp, musudmanca cemaat duasını keçirdi.
Kyivte Meclis ve bir sıra cemaat teşkilâtlarınıñ teşebbüsinen avşust 26 künü İlmi Ümerovke destek olaraq minig ötkerildi. Bir-qaç yüz adam Mustaqillik Meydanında toplaştı ve Meclis reisiniñ muavinine qarşı yapılğan basqılarnı toqtatmağa talap etti. Bu basqılar KGB zamanlarında «cezalandırıcı psihiatriya» olaraq qullanılğan usullarnı hatırlata. Aktsiyada Ukraina Tış işler nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa iştirak etti. Öz çıqışında o vade etti ki, ukrain diplomatları Meclis reis muavinini qanunsız taqip etken Rusiyege tesir etmek içün bütün ğayretnen çalışacaqlar.
«Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin… İlmi Ümerovnen bağlı meseleni kelecek afta büyük merasimde köterecek. OSCE çerçevesinde 57 OSCE devletiniñ iştiraginen ğayrı resmiy merasim ötkerilecek. İlmi Ümerovnıñ adı birinci olaraq seslendirilecek», – dey Maryana Betsa.
Öz nevbetinde Ukraina Yuqarı Şurasınıñ tış işleri boyunca komiteti demokratik devletlerniñ parlamentlerini İlmi Ümerovnı yibermek talaplarını Rusiyege yollamağa çağırdı. Buña beñzer çağıruv ile ukrain deputatları Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ qıynavlarğa qarşı Komitetine, BM Baş kâtibiniñ insan aqları boyunca yardımcısı Ivan Šimonovićke, Avropa Parlamentine ve diger müessise ve teşkilâtlarğa da yolladı.
«Ruside yolbaşçılığınen qanunsız yaqalanğan siyasiy mabuslarnıñ yiberilmesi aqqında muzakereler alıp barılğan vaqıtta demokratik devletlerniñ birleşken ğayreti öz tesirini endi isbaatlağan edi», – dep aytıla ukrain parlamentiniñ muracaatında.
İlmi Ümerovke qarşı yapılğan basqını toqtatmaq çağıruvınen Human Rights Watch, dünyada eñ büyük uquq qorçalav teşkilâtlarından biri, Rusiyege muracaat etti.
«Ümerovnıñ mecburen pisihiatriyada tutılması – aqlarınıñ yaman bozuvıdır. Bunen beraber bu – onı sustırmaq ve onıñ itibarını qaralamaq içün psihiatriyanı rezaletli qullanmaq ıntıluvıdır. Böyle praktika Sovetler Birliginde dissidentlerge qarşı qullanıla edi», – dep beyan etti teşkilât.
Bundan da ğayrı, avgust 26 künü İlmi Ümerovke nisbetten basqını toqtatmaq talapları ile cemaat aktsiyaları Brussel, Warszawa ve Berlinde keçirildi. Meclis reisi muavininiñ soy-sopları deyler ki, o özü cesaret ruhını saqlay ve öz noqta-i nazarından, bir şeyge baqmadan, vazgeçmeycegini ayta.


c: text/html

text:
Avito rusiyeli internet portalınıñ analitikleri Qırım şeerlerinde bir kün ev kirası saasında tekliflerniñ eksilmesini ve kurort şeerlerinde isteklerniñ yükselmesini qayd ete. Bunı saytta bildirilgen tedqiqat malümatları tasdıqlay.
«Aqyarda bir künlük kira aqqında beyanatlarnıñ sayısı 12 fayızğa, Yaltada 18 fayızğa eksildi», – dep qayd eteler sayt mütehassısları.
Bunen beraber, Aqyar ve Yaltada kira fiyatı bir yıl içinde 2-4%-ğa arttı, böyle etip, bir kün kirasınıñ orta fiyatı Yaltada 2015 senesi 2 293 rubleni teşkil etti, aynı bu vaqıtta 2016 senesi 2 347 rublege qadar arttı. Aqyarda bu fiyat 2015 senesi 1 805 rubleni teşkil etti, 2016 senesi 1 859 rublege arttı.
Krımstat esabatına köre, Qırımda yañı qurulğan evde bir kvadrat metrniñ fiyatı aman-aman 47 biñ rublege yetti. Bunen beraber, bir kvadrat metrniñ fiyatı 2016 senesiniñ birinci üç ayında, keçken senege baqqanda, 5,7%-ğa arttı. Qırım rieltorları, öz nevbetinde, 2014 senesine köre, yarımadada taşınmaz mallarğa istekniñ eksilgenini qayd ete. 2016 senesi Qırımda qullanılğan ev fiyatları, 2014 senesine köre, 30 – 40 fayızğa eksildi.
Qırımdan köçkenler öz evlerini satıp olamağanlarını, ya da bedava sata bilgenlerini sıq ayta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar tamırlı ukrain yırcısı Jamala «Fokus» mecmuasınıñ «Ukrainanıñ eñ itibarlı 100 qadını» cedvelinde 75-inci yerni qazandı. Bunı yırcı Facebookta bildirdi.
Cedvelniñ ilk üç yerini Ukraina milliy bankınıñ yolbaşçısı Valeriya Gontareva, Ukraina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini İrina Geraşçenko ve «Batkivşçına» firqasınıñ lideri Yuliya Timoşenko aldılar.
Sentâbr 21-de Jamala «1944» yırınıñ resmiy klipini taqdim etti. Yırcığa ğalebe qazanmağa yardım etken yırnıñ videosını başta Kyivde kördiler.
Jamala mayıs 15-ne keçer gecesi İsveçiyanıñ paytahtı Stokgolmde «Eurovision-2016» yır yarışında ğalip çıqtı. Qırımlı qırımtatarlarnıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırını icra etti. Yarış qaidelerine köre, 2017 senesi Ukraina «Yevrovideniye» yarışını qabul etecek. «Eurovision-2017» yarışı Kyivde keçirilecektir.


text:
Başqortostan deputattarı yäyge qaniqulğa tuqtanı. Bögön ular yaźğı sessiyalağı huñğı ultırışın ütkärźe. Unda Başqortostan prezidentı quşıuı buyınsa kilähe yılğa qaźna xaqındağı qanun proektın täüge uqıuźa qabul ittelär. Räsäy finas qanuniätendäge üźgäreştäre iśäpkä alıp, şulay uq aldağı yılda urındağı üźidaralıqqa küseü möźźäte tamamlanıuın küź uñında totop töp finans doqument aldağı yıldarźı küź uñında totop töźölgän. Ul 5 milliard difitsitlı.
Ultırış aldınan deputat Edward Murzin Sankt- peterburgta ülterelgän tatar egete Damir Zäynullinğa bäyle Piterğa möräjäğät qabul itergä täqdim yahanı. Parlament spikerı Konstantin Tolqaçew beź äźer doqumenttarźı ğına qabul itäbeź, heźźeñ möräjäğät äźer tügel unıñ täqdimen Kire qaqtı.
Baytulla Fatqullin, Öfö


text:
İşğal etilgen Qırımda şimdiki Rusiye akimiyeti jurnalistlerge, şu cümleden Radio Svoboda mühbirlerine qarşı yapqan areketlerinden sebep şirket buña muhtac olğan insanlarnı haberdar etmege ve zenaatdaşlarını qorumağa devam etecegini bildire.
Radio Free Europe / Radio Liberty prezidentiniñ muavini Nenad Peiç Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesi çağıruvlarını izaatlap şunı dedi: Radio Free Europe / Radio Liberty Qırım saytı Rusiye işğal etken Qırımda mustaqil haberlerniñ soñki menbalarından biri ola.
Nenad Peiç Rusiye politsiyası Qırımda yedi insannıñ evinde tintüv keçirgenini bildirdi. «Bu jurnalistlerden biri onıñ işinen bağlı cinaiy qabaatlardan sebep peş yılğa qadar apiske alına bile», – dep aytıla şirketniñ haberinde.
Qırımda Rusiye kontrol etken işğal etilgen yarımada prokuraturası bildire ki, Qırım jurnalisti Mıkola Semena «matbuat vastalarında Rusiye topraq bütünligini çağırğanına dair» qabaatlar boyunca keçirilgen taqiqat devamında Qırımdan çıqamaz.
Salı künü, aprel 19-da, prokuratura bir qaç Qırım jurnalistiniñ evinde tintüv keçirildi ve «ekstremizm malümatını isbatlağan deliller azırlana», dep bildirdi.
Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım.Aqiqat leyhasınıñ saytını blok etmege çağırdı.


text:
Kramatorskta şeerniñ silâlı taqımlardan azat etilmesine bağışlanğan Jamalanıñ bedava kontsertine 15 biñ kişi keldi, dep yazdı yırcı İnstagramda.
Adamlar ukrain ve qırımtatar bayraqlarınen keldi, seyirciler yırcığa çiçekler ve oyuncaqlarnen teşekkür bildire edi.
Ukraina temsilcisi, Qırım yırcısı Jamala «Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yırcığa «halq artistı» unvanını, Kiyev şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko ise, oña «şerefli Kiyev sakini» unvanını berdiler.


text:
Aq qorçalayıcılar Qırım işğaliniñ yedinci yılında qırımlı aq qorçalayıcı Mumine Saliyevanıñ «Babaları apiske alınğan soñ doğğanlar» online fotoleyhasını taqdim etti, dep haber ete Ukraina insan aqları Helsinki birliginiñ matbuat hızmeti.
Fotosüretlerde 8 aydan 5 yaşqa qadar 12 qırımlı bala bar. Babaları Qırımda siyasiy taqipler çerçivesinde apiske alınğanda olar daa doğmağan edi. Bütün fotoresimlerni Mumine Saliyeva 2020 senesiniñ soñunda – 2021 senesiniñ başında Qırımnıñ farqlı köşelerinde çıqardı.
«Bugünki künde babalarsız ösken qırımlı balalarnıñ sayısı büyük raqamğa irişti – 191. 12-si babaları apiske alınğan soñ doğdı. Bu balalar babalarını körmedi ve bilmey. Olarnı fotolarda ve video levhalarında körip tanış olalar. Olarğa sevimli çizgi filmlerniñ qaramanlarına kibi baqalar», – dep tarif ete Mumine Saliyeva.
Saliyeva dört balanı özü baqa. Aqayı, cemaat jurnalisti Seyran Saliyev Rusiye mahkemesi tarafından 16 yılğa üküm etildi.
«Davaları tahqiqatnıñ farqlı basamaqlarında olğan mabüslerniñ çoqusı «Qırım birdemliginiñ» faal iştirakçisi olıp, gumanitar yardımnen oğraşqan ve Qırımdaki siyasiy mabüslerni qayd etken edi. Bazı mabüslerni ömür boyu apis cezası bekley, balaları babalarını azatlıqtan körmey bile. Eñ azından, siyasiy statusları qalsa», – dep aytıla aq qorçalayıcılarnıñ haberinde.
«Babaları apiske alınğan soñ doğğanlar» leyhası bornafterarrest.net saytında ukraince ve inglizce bar.
Qayd etilgenine köre, yaqında Mümine Saliyeva esas Ukrainada aliy jurnalist tasilini alıp, Ukraina jurnalistleri milliy birliginiñ azası oldı. 2020 senesi Mümine Saliyeva siyasiy mabüslerniñ balaları aqqında film içün Andre Lorş jurnalist mukâfatını aldı.
«Babaları apiske alınğan soñ doğğanlar» leyhası İnsan aqları media teşebbüsi, Ukraina insan aqları Helsinki birligi tarafından USAID «İnsan aqları arekette» programmasınıñ destegi ile teşkil etildi.
Leyhanıñ ortağı – Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi.
Kyivdeki Ukraina Tış işler nazirliginiñ binasında «Özüne sadıq qalmaq – cinayet degildir!» sergisi açıldı. O, Qırımda Rusiye tarafından taqip etilgen qırımtatarlarnıñ problemlerine ve bundan zarar körgen balalarğa bağışlandı.
Hatırlatamız, Marlen Asanov ve Seyran Saliyev 2017 senesi oktâbr ayında tutuldı. Olarnı «Hizb ut-Tahrirni» qurıp iştirak etkeninden şübheli sayalar.
Bu yıl sentâbr ayında Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Asanovnı 19 yıl sert rejimli koloniyada, Saliyevni bir yıl sıñırlanması ile sert rejimli koloniyada 16 yıl qalmasına üküm etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine çıqarılğan ükümni Qırımdaki diniy taqiplerniñ daa bir delili dep saya.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca ükümni «cenk cinayeti» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı üküm çıqarğan Rusiyege qarşı sanktsiyalar quvetleştirilmesini talap etecek, dep bildirdi.
Yanvarniñ 12-nde Rusiye mahkemesi Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini sert rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti. Enver Ömerov 18 yılğa, Ayder Cepparov 17 yılğa, Riza Ömerov 13 yılğa üküm etildi. Mahkümler qabaatlarını tanımay.
Avropa Birligi Rusiyeni Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini ve diger ukrainalı mabüslerni azat etmesine çağırğan edi.
Bundan evel ABD elçihanesi yanvarniñ 12-nde Rusiyede qırımtatarlarğa çıqarılğan ükümni takbih etti. Avropa elçileri Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine çıqarılğan ükümni takbih etken edi.
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova qırımlılarğa çıqarılğan ükümni takbih etti, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyeden mahkeme qararını lâğu etmesini ve qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti. Rusiye tarafı Ukraina nazirliginiñ beyanatına daa cevap bermedi. Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye mahkemesiniñ ükmüni «daa bir repressiya dalğası» dep adlandırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mayısnıñ 11-nde Akmescit civarındaki Dubki köyünde keçirilgen tintüv vaqtında Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırımda yaşağan Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimovnı atıp öldürdi.
«Aqmescitteki Dubki mikrorayonında yaşağan evinde musulman, özbek Ayub (Nabi) Rahimov atıp öldürildi. Tünevin onı Aqmescit rayonındaki Aq-Meçette iftarda körgenler. Tanışları ve qomşularınıñ aytqanına köre, erkek iftarlarğa aş pişirip para qazana edi. Quvetçilerniñ aytqanına köre, o, tintüv vaqtında tirendi, amma 80-den çoq qabaatsız insannı – qırımtatarını – apiske tıqtırğan insanlarğa inanmağa aşıqmayım», – dep yazdı «Qırım birdemliginiñ» faali Lutfiye Zudiyeva Facebook saifesinde.
«İşğal başlağanından berli böyle adiseler daa olmağan edi»
Qırımda Özbekistan vatandaşı öldürilgenini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da Facebookta canlı yayında tasdıqladı.
Rahimov tutulğanda tirengen ve atıp öldürilgen ekeRefat Çubarov
«Rahimov tutulğanda tirengen ve atıp öldürilgen eken. Yani FSB hadimleri tirengenini ayta. Öldürilgen Nabi Rahimovğa ait kibi tanıtılğan granata ve silâ parçalarını köstereler. Amma insanlarnı öldürgen FSB usullarını yahşı bilemiz. Silâ qoyalar ve öldürilgen «terrorist» ve «ekstremistke» ait olğanını aytalar», – dep bildirdi Çubarov.
O, Qırım işğali başlağanından böyle adise ilk sefer olğanını ayttı.
«İşğal başlağanından FSB hadimleri insanlarnıñ evine sürip kirse, olarnı öldürse ve silâ qoysa, soñra ise tirengenleri içün öldürilgenini aytqanlarını daa körmegen edik. Bu ilk oldı», – dep qayd etti Meclis reisi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, saat 14:00-larda Dubkideki evge ritual hızmet maşinası keldi.
Qomşularnıñ faallerge tarif etkenine köre, saba erte quvetçiler keldi, soñra ateş sesleri eşitildi ve azbarda insanlar çapqaladı.
«Olarnıñ (Rusiye quvetçileriniñ – QA) aytqanına köre, onıñ (Rahimovnıñ – QA) silâsı bar edi, o, ateş açtı, RGD granatası bar edi. Tam olaraq bilmeymiz», – dedi birleşmege advokat İslâm Velilâyev.
Qırım uquq qoruyıcıları resmiy izaat bermey.
«Belli olmağan allar altında öldürildi»
Esas Ukrainadaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Prokuraturası Aqmescit civarındaki Dubki köyünde Özbekistan vatandaşı Ayub (Nabi) Rahimovnı öldürüvnen bağlı allarnı bilmek içün «bütün kerekli tedbirler» ala, dep bildire.
Prokuratura adiseniñ bütün allarını bilmek ve ilerideki uquqiy tasnif içün kerekli tedbirler alaQırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Prokuraturası
«Bugün Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Aqmescit rayonındaki Dubki köyünde işğalci devletniñ «uquq qoruyıcı organlarınıñ» vekilleri keçirgen qanunsız tintüv vaqtında Özbekistan vatandaşınıñ belli olmağan allar altında öldürilgeni belli oldı. Şimdi prokuratura adiseniñ bütün allarını bilmek ve ilerideki uquqiy tasnif içün kerekli tedbirler ala», – dep bildirdi müessiseniñ matbuat hızmeti.
Hatırlatamız, Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Ayub Rahimovnıñ anda bulunğanı tahmin etilgen edi.
Mayısnıñ 11-nde aqşam Lutfiye Zudiyeva, öldürilgen Ayub (Nabi) Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sahiba Burhanova Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ binasında buluna, dep bildirdi. Burhanova ve 15 yaşında oğlu Taqyudinniñ bulunğan yeri Yanış Taqıldaki tintüvden soñ belli degil edi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Yaqın künlerde Qırımda fevqulâde yanğın telükesi beklenile, bundan sebep bir qaç yasaqlar ilân etildi. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildire.
"Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ malümatına köre, avgust 15-17-sinde Qırımda fevqulâde yanğın telükesi beklenile", - denile beyanatta.
Müessisede, yarımada sakinlerine, dağda, tereklerniñ ve quru otnıñ yanında ateş yaqmaq, manğal qullanmaq yasaq, dep bildirdi.
Bundan ğayrı yüksek yanğın telükesi sebebinden yanğınğa oğraması mümkün olğan yerler yanında ateş yaqmağa, mangal qullanmağa, tütün içmege, yanğan sernik taşlamağa, pirotehnik mahsullarnı qullanmağa, benzin, kerosin ya da diger yanğan madde ile yağlanğan şeylerni qaldırmağa, küneş tüşken orman alanlarında şişe, diger çöplükni qaldırmağa, terek tübünde, alanlarda ot yaqmağa yasaq etile.


text:
2012 senesiniñ fevral ayında Moskvadaki Bolotnaya meydanında numayışlar etrafında fikir ve duyğular qaynağan vaqıtta, men Aqmescitte icadiy aqşam devamında bu nutuğımı söyledim. Bilmeyim, şimdi bunı tevsiye eter edimmmi ya yoq. Belki de.
Men taaciplendim, amma eki künden soñ, menim «Volyer» kitabım aqqında söz yürütip, tanışıma tamam bu kibi fikirni bildirdiler, roman «rusiyelilerge qarşı» yazılğanını ayttılar. Men, tüşüncege daldım.
Şaşmaladım. Men «Rusiyeni sevmeyim» emiş, em de o qadar «sevmeyim» ki, atta erinmeyip bu mevzuda 128 saifelik kitap yazdım. Bu yañlış. Men bu kibi «sevgi» ile yaşağan adamlarnen tanışmağa bile saqınam. Çünki, bu insaniyetlikke nisbeten nefretni añdıra. Men talil ettim, iç dünyamnı qarıştırdım ve Rusiyeni sevgenimni ayta bilem. Men çoq şeyni sevem, Rusiyeni de sevem.
Men Rusiyeni büyük, ealisi az, biz kibi adamlar yaşağan memleket olaraq tasavvur etem. Olar da çekişe, quvana ve çalışalar. Bu memleket, köy, şeer, aybetlengen tarla, gürültili işhane ve tınç kitaphanelernen tolu. Anda qartlar, gençler, qızlar, aşıqlar ve qoranta başları yaşaylar. Analar yaşaylar. Er saba olar uyanıp, aqşamğa qadar ümütnen yaşaylar. Eñ esası anda, men yahşı añlağan tilde laqırdı eteler. Menim içün soñunace añlayışlı olğan yekâne tilde lf eteler. Bunı nasıl etip te «sevmeyim»?
Men eminim, anda eñ büyük ürmetke lâyıq çoq adamlar yaşay. Men bilem, anda böyle insanlar bar edi ve soy adlarını añmağa bile acet yoq. Men bellesem, olarnıñ, ebet olarnıñ – şübe, çekişüv ve ümütlerini men tolusınen is etem. Men olar kibi rusiyelim. Onıñ içün Rusiyede yapılğan zulumnı men pek yahşı añlayım.
Kene de, «Rusiye» bu ne? Bayraq ve aylıq alğan devlet hadimleri yoqsa? Ya da aqqain tereklerimi? Bu da bar, elbette. Men Rusiyeniñ diger tarafını sevem. Mayakovskiy bir vaqıtları: «Moskvanıñ içinde eki – Moskva bar». Rusiyeniñ bir tarafı bar ki, onı iç te sevmek mümkün degil, başqa tarafına ise, göñülden bağlanmaq mümkün.
Rusiye, menimce, şimdi eñ çoq sevgige muhtac. Şimdi o sezgir ve lâqayd olmağan vatandaşlarınıñ diqqatı tamam oña celp etildi. Bu adaletli ve insaflı küçler başlarını köterdiler. Ve «biz barmız», dep ayttılar. Bu memlekette aqiqat sesi iç sönmeycektir.
Rusiyeni sevmemek qolay. Daa qolay şey yoq. Deliller de yeterli – ilmiy, tarihiy, ayat tecribesinden alınğan ve ilâhre. Rusiye sakinlerini añlamamaq, olarnıñ üstünden külmek te qolay. Rusiyeden qorqmaq ta mümkün. Amma, bunıñ arasında ruslarğa ait yımşaqlıqnı, sevgi ve aqiqatnı araştırmaq qabiliyetlerini körmek, olğan ve olacaq qurbanlarını sevmek - qolay degil, pek ağır. İşte, yalan ve qan ile tolu Rusiyeni tamam ile red etmek, ya da ufaq balanı kibi erkeletmek, ondan ayran qalmaq yengil. Sevgi emeknen tam ola, onsız fiyatı bir kapik.
İvan Ampilogov, Qırımdan rus yazıcı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Tacikistanda mudafaa naziriniñ sabıq muavini Abduhalim Nazarzodınıñ yolbaşçılığanda etilgen ücümler neitcesinde cuma künü militsiyanıñ sekiz hadimi elâk oldı, haber ete memleketniñ içki işler nazirligi.
Olğan malümatqa köre, yüz bergen atışma neticesinde ücümlerniñ doquz iştirakçisi elâk oldı. Digerlerni yaqalamağa devam eteler, dep bildire akimiyet. Duşanbede sabıq memurnıñ yolbaşçılığındaki gruppanı terroristik olaraq tanıylar.
Havfsızlıq hızmetiniñ bazı hadimleri ücümlerni Tacikistan yolbaşçılığınıñ «İslâmnıñ yañıdan yaratuv firqasını» qapatmaq aqqında qararı ile bağlaylar. Abduhalim Nazarzodı işbu firqa azası ola, haber ete «İnterfaks».


text:
Kyivde fevralniñ 23-nde qırımtatar siyaset ve devlet erbabı, birinci Qırım musulmanları Qurultayınıñ teşkilâtçısı Noman Çelebicihannıñ hatıra aqşamı keçti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Aqşamda qırımtatarlarnıñ lideri, halq deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov ve diger qırımtatar halqınıñ vekilleri bulundı.
Aqşamnıñ teşkilâtçılarından biri, O-Hab leyha-tasil platformasınıñ rehberi Muslim Umeroğlı: «Biz öz tarihımıznı unutmamalımız. Ondan ğayrı, menim fikrimce, diger halqlar da qırımtatar tarihınıñ eñ esas saifelerini bilse, yahşı olur edi. Bugünki tedbir zaten bu ğaye ile ötkerilgen edi», – dep ikâye etti.
İlmi Umerov, böyle tedbirlerni «nesillerniñ izçenligi» noqtai-nazarından ötkermek kerekligini qayd etti.
Umerov: «Öz halqınıñ tarihına salmaqlı isse qoşqan adamlar unutılmamalı. Bugünki hatıra aqşamı – bu, ilk evelâ, nesillerniñ izçenligidir. Noman Çelebicihannıñ tercimeialından esas basamaqları aqqında bizge qırımtatar gençleriniñ vekilleri ikâye etti. Gençlerniñ öz halqınıñ qaramanlarını unutmağanı pek muimdir», – dep qayd etti.
2018 senesi fevralniñ 23-nde körümli siyaset erbabı, XX asırnıñ başı qırımtatar milliy areketiniñ lideri Noman Çelebicihannıñ facialı ölümi kününiñ 100 yılı tola.
Noman Çelebicihan (1885-1918) – qırımtatar yazıcısı, qırımtatar milliy gimni sözleriniñ muellifi, 1917-1918 senelerinde qırımtatar halqınıñ birinci milliy tiklenüv Qurultayınıñ irmaq başlarında turğan din, cemiyet ve siyaset erbabı.
Noman Çelebicihan 1885 senesinde mollanıñ qorantasında doğdı. Bağçasaray, İstanbul ve Sankt-Peterburgda oqudı. Qırımtatar gençleriniñ maarifperver ve inqilâpçı teşkilâtlarında iştirak etti. Çelebicihan, qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen!» milliy gimniniñ muellifidir. Fevral inqilâbından soñ o, Qırım muftisi ve daa soñra birinci Qurultaynıñ reisi olaraq saylandı. 1918 senesiniñ yanvarinde o, bolşevikler tarafından tevqif etildi. Fevralniñ 23-nde matroslar tarafından Aqyar apishanesinde öldürildi. 33 yaşlı Noman Çelebicihannıñ cesedini deñizge attılar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ yañı yıl tebrikleri ile açıq mektüp aldı. Bunı o Facebookta yazdı.
Ümerov mahkemede Rusiyeniñ terrorist ve ekstremist cedveline kirsetilmesinden şikâyet etmek niyetinde olğanını bildirgen edi.
İlmi Ümerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabr 30-da bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 2016 senesi dekabr 31-de Qırım.Aqiqat ve Radio Svoboda müellifi, Qırım jurnalisti Nikolay Semenanı Yañı yıl ile hayırlağan edi.


text:
Ukraina Nazirler şurası Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırnı keçüv qaidelerini tasdıqladı.
Ukraina ükümetiniñ iyün 4 qararı Nazirler şurasınıñ saytında bazarertesi künü, iyün 8-de, yerleştirildi.
Vesiqağa binaen, Qırımğa kirmek ya da andan çıqmaq içün «gece-kündüz çalışqan kiriş noqtalarından keçmek kerek».
«Nezaret noqtalarında işğalci devletniñ timsalleri, vaqtınca işğal etilgen topraqnıñ timsalleri ya da olarnıñ elementleri olmamalı», – dep aytıla qararda.
Ukraina vatandaşları memuriy sıñırnı keçmek içün vatandaşlıqnı tasdıqlağan vesiqanı (iç, tış, vazife, diplomatik pasport.yu deñizci şeadetnamesi, balanıñ vesiqası) köstermek kerekler, dep aytıla qararda.
Çetel adamları ve vatandaşlığı olmağan şahıslar pasport vesiqalarını ve Ukraina Devlet migratsion hızmeti bergen mahsus ruhset vesiqasını köstermek kerekler.
Qararda aytıla ki, İnfrastruktura nazirligi nezaret kirişlerini azırlay ve baqa.
2014 senesi mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, asılında ise – tam bir sıñır peyda oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgenini ilân ettiler.
Şimdiki vaqıtta Qırımnıñ qıtaiy Ukraina ile «sıñırında» üç kiriş sıñır noqtası mevcut: «Or Qapı», «Armânsk» ve «Canköy», soñki ekisini Rusiyede halqara dep adlaylar.


text:
Türkiye politsiyası «İslâm devleti» ekstremist teşkilâtı ile bağ tutqanında şeklengen 15 insannı yaqaladı. Türkiye matbuat vastaları bildirgeni kibi, şeklengenlerni, olarnıñ arasında bir qaç çetel vatandaşı bar, iyül 27 künü saba erte Ankaranıñ Haçi Bayram rayonında yaqaladılar.
Yaqalanğan ecnebiyler qaysı devlet vatandaşları olğanı – belgisizdir.
Bunıñ ile akimiyet tarafdarı Yeni Safak neşirniñ malümatına köre, cenübiy-şarqiy Adiyaman şeerinde «Kürdistannıñ İş firqası» ile bağ tutuvda qabaatlanğan 19 insan yaqalanıldı.
İyül 24 kününden Türike Suriyede «İslâm devleti» ve İraq şimalinde yerleşken kürdlerniñ mevzilerine ücüm ete.
Türkiyeniñ ricası ile NATO iyül 28 künü Ankaranıñ «İslâm devleti» ve «Kürdistannıñ İş firqası» boyeviklerine qarşı küç ameliyatı boyunca acele muşaverelerni keçirecek.


text:
Kiyev – Ukraina ve bu cümleden, Qırımda ötkerilgen yañı milliy soravnıñ neticeleri, Rusiyeniñ beyanatlarına baqmadan, Ukrainada yaşağan rus tilli vatandaşlar basqı ya da qorqu duymağanlarını kösterdi. Avropa ile bağnı pekitmek istegenlernin sayısı da, keçken sorav neticelerine bakqanda daa da yüksek olğanı belli oldı: soravdan keçkenlerniñ ekseriyeti Avropa Birligine kirmekni destekley ve Qırım Ukraina terkibinde qalmasını isteyler. Halqara Cumhuriyet İnstitutınıñ soravı (HCİ).
Ukrainada rus tilli vatandaşlarnıñ ekseriyeti qorqu duymay. Rus tilinde laqırdı etkenleri içün Ukraina vatandaşları bir de bir qıyınlıqlar is etelermi, degen sualge ukrainlilerniñ 85 fayızı «yoq» cevabını berdiler. Meraqlı fakt, etnik rusiyelilerniñ 66 fayızı basqı duymağanlarını bildirdiler; bu cümleden, Ukrainanıñ şarqı ve cenübinde yaşağanlarnıñ, em de qırım sakinleriniñ 74 fayızı basqısız yaşağanlarını qayd ettiler.
Rusiye Federatsiyasınıñ rus tilli vatandaşlarnıñ qorçalanuvı içün Qırımğa ordularnı kirsetmek qararını destekleylermi, sualine, respondentlerniñ 81 fayızı «yoq» dep ayttılar; cenüpte yaşağanlarnıñ 67 fayızı, şarqta – 61 fayız «yoq» dedi.
Bu neticeler, Moskvanıñ, Ukrainada rus tilli vatandaşlar sıqıştırılğanı aqqında iddialarını red ete. Em de çoqusılarnıñ fikirince, bu kibi beyanatlar, rusiyeliler içün Ukraina topraqlarınıñ zapt etüvini devam ettirmek içün bir sebeptir.
Avropa ile bağlarnı pekitmekni ekseriy alda destekleyler
Avropa ile munasebetlerni qaviyleştirmek ğayesine soñki bir ay içinde daa çoq adam qoşuldı. Soravdan keçkenlerniñ 52 fayızı, Rusiye yolbaşçılıq yapqan Gümrük Birligi degil de, Avropa Birligine kirmekni destekley. Fevral ayında qol tutqanlarnıñ sayısı 41 fayız edi.
Aynı zamanda, Ukrainanıñ cenübi ve ğarbı arasında farq duyula, respondentlerniñ 53 fayızı Avropa Birligine kirmekni, yalıñız referendumdan soñ, destekley blecegini bildirdiler. Gümrük Birligine ise, 28 fayızı qoşulmağa istey.
Vatandaşlarnıñ ekseriyeti Rusiye areketlerini işğal olaraq tanıy
68 fayız Qırım referendumını Ukrainanı bölmek maqsadında yapılğanı ve devletniñ bütünligi içün havflı olğanını qayd ettiler. Bu kibi fikirni şarq regionlarda yaşağanlarnıñ 40 fayızı, cenüpte ise, 48 fayızı ifade ettiler.
Qırımnıñ statusı aqqında sualge, cümle region sakinleri, cumhuriyet er angi şekilde Ukraina terkibinde qalması kerekligini bildirdiler. (ğarpta 91%, merkezde 85%, cenüpte 57%, şarqta 52%). Bu raqamlar, Qırım referendumından soñra bildirilgen raqamlardan bayağı farq ete. O vaqıt, Rusiyege qoşulmağa istegenlerniñ sayısı 97 % kösterilgen edi.
Suallerge cevap bergen insanlarnıñ yarısından çoqu, Rusiye areketlerini zapt etüv ve mustaqil Ukrainanıñ işğali olaraq tanıylar (54%). Bu, episi regionlarda ve er angi içtimaiy tabaqağa ait olğanlarnıñ umumiy fikiri.
Usulşınaslıq
Sorav Ukrainanıñ er regionında (bu cümleden Qırımda) 2014 senesi mart 14 kününden 26-na qadar, daimiy sürette Urainada yaşağan 18 yaşından büyük tesadüfen rast kelgen 1200 sakin arasında ötkerildi iştirak etti. Statistik hatalar 2,8% etrafında, respondentlerniñ 63% fayızı soravğa qoşuldı.
Sorav Baltic Surveys/The Gallup Organization kompaniyası tarafından teşkil etildi, soqaqlarda Rating Group Ukraine teşkilâtnıñ vekilleri çalıştılar. Tedbirge, AQŞ halqara inkişafını desteklegen teşkilât (USAID) qol tuttı.
Esabat ile ingliz tilinde PDF-te tanış olmağa mümkün http://www.iri.org/sites/default/files/2014%20April%205%20IRI%20Public%20Opinion%20Survey%20of%20Ukraine%2C%20March%2014-26%2C%202014.pdf.


text:
Törkiyädä çit il keşeläre avgustta 5 meň 866 toraq satıp aldı
Bu xaqta Törkiyä statistika oyışması belderde
Törkiyä statistika oyışması avgust ayına qağılışlı toraq satu kürsätkeçlären urtaqlaştı.
Törkiyädä çit il keşeläre avgustta 5 meň 866 toraq satıp aldı.
Çit il keşelärenä toraq satu avgust aynda yıllıq bazada 50,7%qa arttı.
2 meň 729 toraq belän İstanbul berençe urında tora.
Antaliya - ikençe urında. Biredä çit il keşelärenä 976 toraq satılğan.
Annan soň isemlektä Änkara, Mersin häm Yalova urnaşa.
Bıyılnıň ğıynwar - avgust çorında çit il keşelärenä toraq satu uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 47,6%qa artıp 30 meň 849 täşkil itte.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä qarbızın kemnär yarata?
Ğıynwar-sentäbr’ aylarında 21 million 166 meñ dollarlık qarbız satıldı


text:
İHAM qırımtatarlarğa nisbeten rusiye hakimiyetniñ işkencelerine cevabı
İnsan haqları boyunca Avropa mahkemesi rusiye hakimiyeti tarafından qırımtatar faalliler Asan Ahtemov ve Nariman Celãlğa nisbeten kösterilgen işkenceler haqqında beyanatqa cevap berdi. İHAM qoşma vesiqalarnı eline alğan soñra 39 qaideni amelge keçirmege hazırdır. Bu aqta ‘Qırım birdemligi’ bildire.
‘Qoruyıcınıñ aytqanına köre, İHAM qarar çıqarması içün Celãl ve Ahtemovnıñ tibbiy tetqiqat neticeleri haqqında malümat ve RF-nıñ işkence haqqında beyanatqa dair resmiy reaktsıyasını eline almalı. Mezkür malümatlarnı 23 sentãbrge qadar taqdim etmeli’,- denile haberde.
Hatırlatamız ki, 3-4 sentãbr künleri işğal etilgen Qırımda Eldar Odamanov, Aziz Ahtemov, Şevket Useinov, Asan Ahtemov ve Nariman Celãlnıñ evlerinde tintüvler keçti. Silãhlı küçler tehnikanı çıqarıp, erkeklerni özlerinen alıp kettiler.
4 sentãbr künü, rusiye silãhlı küçler işğal etilgen Qırımda 5 alıp ketilgen qırımtatarnıñ alını ögrenmek içün toplanğan 40 adamnı tutuqladılar. Olarnı 30000 ruble para cezasına mahküm ettiler.
Soñra belli olğanı kibi, Nariman Celãl ve Aziz ve Asan Ahtemovlar eki doğmuş ağa-qardaşnı diversiyada iştirak etkenlerinde qabaatlaylar. İşğalcılarnıñ aytqanlarına köre, olarnıñ Angara köyünde gaz borusınıñ bozulmasına alãqası bar.
Eldar Odamanov ve Şevket Useinov tintüvden soñra azat etilseler de, birazdan ‘poliske tabi olmağanları’ içün tekrar tutuqlandılar. Rusiye mahkemesi olarnı 14-15 künge hapisledi.
6 sentãbr künü işğal etilgen Qırımda rusiye ‘mahkemesi’ qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celãl ve Ahtemovlar Aziz ve Asannı eki ayğa, yani 2021 senesi 4 noyabrge qadar hapiske aldı.


text:
1987 senesiniñ yazında, Sovetler Birleginiñ er bir regiyonından, qırımtatar halqınıñ yüzlernen delegatı Moskva şeerinde kütleviy narazılıq aktsiyaları keçirdiler.
Bu aktsiyalarnıñ sebebi, ükümet tarafından, qırımtatar halqınıñ çoq yıllıq talaplarını körmemezlikke urması olğandır. Talaplardan birincisi, bu qırımtatarlanıñ öz vatanına Qırımğa qaytma ve milliy devletçiligini tizme meselesi tura edi. Em de, psihiatrik hastahanelerinde ve apishanelerde tutuqlanğan qırımtatar milliy areket iştirakçilerini azat etmek edi.
Bu adiselerden ögüne, qırımtatar milliy areket faalerine qarşı, tıntuvler ve apis etmeler, işten boşatmalar ve oquv yurtlardan çıqarıp taşlamalar kibi, vaqyalar yüz bergen edi; Qırımğa köçüp kelmege ve yarımadada yaşamağa manialar qoyula edi, Vatanına avdet olğanlarnı ise,ğayırdan sürgünlikke oğrata ediler.
Otuz yıldan soñra qırımtatar halqı buña beñzer vaziyetke tüştü.
2014 senesi, bütün halqara qanunlarnı bozuvınen ve silâlı quvetler qullanuvınen Qırım, Rusiye Federatsiyasına kirsetildi. Qırımtatarlar – yarımadanıñ temel halqı olaraq buña qarşı ediler ve açıq – açığına Ukraina devletiniñ territirial birligine qol tutqan ediler.
Yarımadada meydanğa ketirilgen «Qırım Respublikası» (Qırım muhtar cumhuriyeti kibi) , qırımtatar halqınıñ aqlarını yerine ketirüvinde içte yardımcı degildir.
Kenede, qırımtatar halqınıñ temsilcileri, qırımtatar milliy areket faaleri, özleriniñ siyasiy noqta-i nazarlarını bildirgenleri içün, Rusiye Federatsiyasınıñ yolbaşçılarınen razı olmağanları içün polis hadimleri tarafından taqip etileler.
2016 senesi Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti.
Qırımdaki olğan içtimayi – siyasiy vaziyet qırımtatar halqını er taraflama sıqıştırıp, onıñ diskriminatsiyasına alıp bara.
Boyle siyasiy allarda qırımtatarlar özleriniñ aq – uquqlarını, halqara qanunlarğa tayanaraq tiklemege ıntılalar.
Yarımadamızda yaşağan başqa halqlarnıñ menfaatlarını ürmet etkenimizni astını çızamız.
Qırımtatarlarnıñ, özleriniñ Vatanlarınen idere ete bilmeleri tamır halqlarnıñ aq – uquqlarını yerine ketire bilmek dep sayılır, bu milliy medeniyetniñ ve etnik hususiyetlerini ayaqta qalma usulıdır.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Türkiyeden Qırımğa insan aqlarınıñ vaziyetini ögrenmek içün yollanğan ğayrı resmiy eyyet yolbaşçısı Zafer Üskül bildirdi ki, eyyet Qırımda söz serbestligi, mahkeme meseleleri, tasil, mal-mülk ve mesken toqunmamazlığı ile bağlı insan aqlarınıñ bozulmasını qayd etti. Bunı Türkiyeniñ TRT teleradiokompaniyası bildire.
Onıñ aytqanına köre, eyyet dört kün Qırımda bulunıp, Qırımtatar Milliy Meclisi, kütleviy haber vastaları, din adamları, ükümetten tış teşkilâtlarnıñ azaları, em de adiy vatandaşlar ile körüşti.
Üskül qayd etti ki, bu iş devamında cumhuriyetniñ reberligi eyyet azalarını taqip ete edi.
«Muhalifet ayta bilecek adamlarnen körüşmemizni istemey ediler. Yanımızdan ayırılmay ediler. Mıtlaqa yanımızğa bir nevbetçi berdiler», – dep ayttı Üskül.
Zafer Üskülniñ aytqanına köre, bir çoq qırımtatarı olarnıñ evlerini tutıp alacaqlar dep qorqa, çünki bazılarınıñ mal-mülk saibi olmaq aqqını tasdıqlağan vesiqaları yoq. Onıñ qayt etkenine köre, qırımtatarlarnı «Rusiye vatandaşlığına keçmege» zorladılar. Çetel adamlarınıñ yalıñız bir qısmınıñ Qırımda bulunmaq imkânı bar, Rusiye vatandaşı olmağanlarnıñ tasil ve tibbiy hızmetlerini körmek imkânları yoq, – dedi o.
Eyyet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, qırımtatar tili rus ve ukrain tillerinen aynı derecede devlet tili olaraq qabul etilse de, «amelde bunı yerine ketirmeyler».
«Tatarca ariza bermek mümkün degil. Cumhuriyetniñ er sakini rusça bile, dep añlatalar vekâletli adamlar», – dep aytıla haberde.
Türkiye eyyetiniñ yolbaşçısı Üskül bildirdi ki, qırımtatarlarnıñ meselelerini al etken Qırımtatar Milliy Meclisi qapatılğan soñ ciddiy problemler peyda oldı. O, Meclis reisi Refat Çubarov ve teşkilâtnıñ diger azalarınıñ Qırımğa kirişi yasaq etilgenini hatırlattı. Meclisniñ mal-mülki tutıp alındı, qırımtatarlar qurğan «Qırım» Fondu qapatıldı. Onıñ mal-mülkini de tevqif ettiler. Üskülniñ qayd etkenine köre, hayriye teşkilâtqa ait mal-mülkniñ musaderesi halqara uquqqa zıt kele.
Üskülniñ aytqanına köre, qırımtatar kütleviy haber vastaları da basqı altında buluna. «Söz serbestligi alanında ciddiy bozuvlarnı qayd ettik», – dep ayttı professor Üskül.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda ev, medrese ve camilerniñ tintüvleri arttı. Üskülniñ bildirgenine köre, ğayıp olğan ve qaçırılğan qırımtatarlarnıñ işleri boyunca taqiqatlarğa emiyet berilmey. Onıñ aytqanına köre, mahkeme işlerinde de büyük problemler qayd etile.
Professor Üskülniñ qayd etkenine köre, Türkiye eyyetiniñ azaları Qırımnıñ İnsan aqları institutınıñ vekilleri ile körüştiler. İnstitut reberleri deyler, «cumhuriyet keçici müddetni yaşay, ve bütün problemler al etilecek». Faqat, Üskülniñ aytqanına köre, belli bir plan bile yoq.
Türkiye eyyetiniñ Qırım vaziyetine dair maruzası Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinge de yollandı.
Alim ve uquq qorçalayıcılardan ibaret ğayrı resmiy Türkiye eyyeti 2015 senesi aprel soñunda yarımadanı ziyaret etti.
Eyyet erkânına bir vaqıtları Türkiye parlamentiniñ insan aqları tedqileriniñ komissiya yolbaşçısı olğan, Türkiye Büyük Milliy Meclisiniñ Adalet ve Kalkınma partisinden sabıq deputatı Mehmet Zafer Üskül, uquq qorçalayıcı Levent Korkut, Avrasiya regionınıñ memleketleri ile Tışqı iqtisadiy alâqalar şurasınıñ koordinatorı Çala Mazlum, Türkiye aliy oquv yurtlarınıñ ilmiy hadimleri kirdi.


text:
Qırım.Aqiqat «Master knıg» ve «KİS» neşriyatları ve Ukraina medeniyet fondu ile beraber qırımtatar edebiyatınıñ klassigi Şamil Alâdinniñ «Ya – vaş tsar i bog» («Men – çar ve tanrıñızım» – QA) sesli kitabını ukraince qayd ettiler.
«Bediiy eserlerniñ seslendirilmesi bizim içün yañı bir tecribe. Bundan evel Sergey Gromenkonıñ «Qırım ikâyeleri» yayını bar edi, neticede «Unutılğan zafer. 1918 senesi Petro Bolboçannıñ Qırım operatsiyası» kitabı dünya yüzüni kördi. Amma bu vesiqalı ikâye edi. Şimdi ise bizim ve diñleyicilerimiz içün yañı bir şey yaptıq», – dedi Qırım.Aqiqat Radiosınıñ baş muarriri Aleksandr Yankovskiy.
Onıñ aytqanına köre, sesli kitap ukrain diñleyicisine meraqlı olmalı, çünki «qırımtatar müellifiniñ ukrain tilinde ilk kitabı» çıqtı.
Qırım.Aqiqat leyhasınıñ reberi Volodımır Prıtulanıñ aytqanına köre, qırımtatar edebiyatı zor vaqıtlar keçirdi ve şimdi oña lâyıq yüksek seviyege qaytması içün yardım etmeli.
«Daa çoq rus tilli diñleyicilerimiz içün çalışsaq da, ukrain diñleyicileri arasında qırımtatar zemaneviy klassikasını populârlaştıracaq leyhada iştirak etmek bizim içün pek müim edi», – dep qayd etti Prıtula.
Kyivde noyabrniñ 27-nde qırımtatar nesiriniñ ukrain tiline tercime etilgen «Kün doğdı» ve «Merdiven» cıyıntıqları taqdim etildi.
«Ya – vaş tsar i bog» povestiniñ ses parçaları Qırım.Aqiqat saytında mevcut.


text:
Çehiyanıñ paytahtı Praga şeerinde uquq qorçalayıcı, Ukraina halq vekili, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ resimi ile tablolar peyda oldı.
Bunı Novoye vremâ neşiri bildire.
Neşirniñ malümatına köre, beş olardan birisi, elektron şekilinde Praganıñ eñ körümli yerlerinde buluna.
Cemilevniñ süreti yanında, onıñ sözleri berile.
«1968 senesi sovet orduları Çehoslovakiyanı işğal etkeni içün meni üç yılğa apis ettiler. Çehiya prezidenti ise, meni Qırımnıñ işğalinen razı olmamnı çağıra», – dep aytıla bilbordta.
Sentâbr ayında Çehiya prezidenti Miloş Zeman dünya ve Ukrainanı «Qırım Rusiyege qoşulğanı» ile razı olmağa çağırdı. Onıñ fikirince, «bütün yapılğan deklaratsiyalarğa baqmadan, yaqın kelecekte yarımada Ukrainağa qaytarılmaycaq».
Mart 16 künü 2014 senesi Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı referendum ötkerildi, onıñ neticelerine binaen, Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ukraina, Avropa birligi, AQŞ bu rey berüvni tanımadılar ve Rusiye Qırımnı işğal etti, dep belleyler.


text:
Bazarertesi künü, aprelniñ 5-nde, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvında 51 yaşında qırımtatarı Şaban Umerov tınçıqtan yaramadı, dep bildire «Qırım birdemligi».
«Dava baqılğanda mabüs Şaban Umerov zalda ava tınçıq olğanından yaramadı. Pencereler yoq, avalandıruv sisteması ise yeterli degildir. Mahkeme zalnı avalandırmaq içün teneffüs ilân etti, bütün iştirakçileri çıqtı, mabüsler yollanıldı», – dep aytıla haberde.
Cemaatçılarnıñ aytqanına köre, prokuror Umerovğa «qan başına kelsin dep, ayaqlarnı köterip baqmağa» tevsiye etti.
Fevral ayında berilgen malümatqa köre, Şaban Umerov ve Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» daa 12 mabüsi Rusiyeniñ Rostov-na-Donu №1 tahqiqat izolâtorına avuştırıldı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Qırımda daa eki koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta o, aprelniñ 10-nda bu yuqunçnıñ tarqaluvına qarşı operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, qırımlılar Tailanddan qayttı.
«Çoq adamnen alâqada olmadılar. Bu bir qoranta. Bütün bağlarını tapmaq içün çalışamız», – dedi Aksenov.
Aprelniñ 9-na qadar Qırımda 26 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Olardan 20-si ketirildi, altısı üç qorantadan yerli ola. Yedi insan tüzelgen soñ yuqunç hastahanesinden çıqarıldı. Aqyarda beş koronavirus hastası aqqında haber etilgen edi, dördü tüzeldi. Aprelniñ 9-nda Aqyarda daa bir COVID-19 hastası aqqında bildirdiler. Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Tasil ve ilim naziriniñ birinci muavini İnna Sovsunnıñ aytqanına köre, bütün zaruriy vesiqalarnı elde etmegen Qırım studentlerini aliy oquv yurtlarğa qabul etmek içün izin berildi. Studentler vesiqalarnı soñca ketire bileler.
«Qırım studentleriniñ keçirilüvi içün şahsiy işlerniñ oluvı lâzimdir, amma, eger de onı elde etmege imkân olmasa, bare sınav kitapçıqnı ketirmeliler», – dedi Sovsun.
Onıñ aytqanına köre, eger de vesiqlarnen bağlı olğan meseleler peyda olsa, aliy oquv yurtları tasil sualleri boyunca Yekâne devlet elektron bazasını qullanıp, studentniñ aqiqaten Qırım universitetinde tasil alğanını teşkire bileler.
«Muqaleve boyunca oquğan studentlerge kelgende, Nazirlik aliy oquv yurtlarğa Qırımda olğan ödev miqdarını saqlamağa muracaatta bulundı», – dedi Sovsun.
Şu künleri tasil keyfiyetine qıymet kesüvi boyunca Ukrain merkeziniñ müdiri İgor Likarçuk şimdiki şaraitlerde Qırımda VNOnı keçirmege imkân olmağanını qayd etti.


text:
Mart 24 künü, Ukraina prezidentiniñ resmiy saytında elektron petitsiya peyda oldı. Oña köre, Rusiye Federatsiyası tarafından Keriç köprüniñ qurulmasını toqtatmağa muracaat etile.
Petitsiya müellifi halqara aq-uquqları ve gemilerniñ umumiy territoriyası aqqında aytmaqta. Mart 25 kününiñ üyle vaqıtına kerekli 25 000 reylerden 32 toplanıldı.
Elektron petitsiyaları boyunca qanunğa köre, Ukraina prezidentine, akimiyetke ya da parlamentke yollanılğan muracaat, basılğan kününden başlap, üç ay içinde, vatandaşlarnıñ eñ azı 25 000 reyini toplamaq kerek.
Eger petitsiya kerekli reylerni toplasa, o, 10 iş kün içinde baqılacaq.
Ukraina prezidentiniñ saytında Petitsiyalar bölügi 2015 senesiniñ avgust ayından başlap, çalışıp başladı.
2016 senesi mart 18 künü, Rusiye prezidenti Vladimir Pütin Keriç köprüniñ qurulışı ketişatınen tanış olmaq içün, işğal etilgen yarımadağa kelgen edi.
Keriç boğazından köprüniñ qurılması kerekligi aqqında Pütin, ta 2014 senesi, işğalden soñ aytqan edi. Köpür leyhasınıñ baş podrâdçigi «Stroygazmontaj» şirketi oldı. Keriç boğazından keçecek köpürni 2018 senege qurmağa vade etmekteler.
Ukraina Rusiyenen Keriç köprüniñ qurulışı ile bağlı añlaşmadan 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ çıqtı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
QMC prokuraturası Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ eki sabıq deputatına qarşı qabaatlavnı mahkemege yolladı. Olar devletke hainlik yapqanlarında qabaatlana. Bunı aprel 2-de Qırım.Aqiqatqa QMC prokuraturasınıñ matbuat kâtibi Tatyana Tihonçik bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, cinaiy işniñ alıp barılması esnasında, 2014 senesiniñ mart-aprel aylarında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radası deputatlarınıñ Qırımnıñ ilhaqına yardım etkenlerine ve qol tutqanlarına dair red etilemez deliller elde etildi.
Tihonçik: «Ayrıca, olarnıñ vastasız iştiraki ile bir sıra qararlar qabul etildi. Bunıñ neticesinde qanunsız «Qırım Cumhuriyeti» devlet teşekküli meydanğa ketirildi», – dedi.
Onıñ malümatına köre, qabaatlanğanlarğa 12 yıldan 15 yılğa qadar apis muddeti tayin etilmek mumkün.
Qırım. Aqiqatta olğan malümatqa köre, bu yerde sabıq deputatlar Vladimir Osipenko ve Oleg Rusetskiyden baas etile.
Daa evel Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, 2017 senesiniñ dekabr ayındaki vaziyetine köre, 75 sabıq Qırım Yuqarı Radası deputatınıñ qıdırılması ilân etildi, dep bildirgen edi.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusı boyunca dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qumuqça-Orusça Sözlük
Burhan Bammat wa Nurmuhammat Haciahmat ortaq güç salğanın sayalı 2013 yıl çıqğan yañı Qumuqça-Orusça Sözlük (18 miñ söz) sayfabızğa qoşulğan edi. Bu sözlüknü çığıwu bulan yañılıq gele: izlew uçun hali kiril alifbadan qayrı İstanbul türk tilde yimik latin alifba da qollanıp bola. Munda çığarılğan versya basma çığarıwdan ayrıla: bunu içine basma versyanı muharrirleri etgen tüzeltiwler girgen, tek biz dağı da bajarağan yerlerde maddalanı artıq oñarıp oñaça iş etgen edik. Busa da, barı xatalardan tüzeltip hali de bajarmadıq, xatalar tabılıp bola. Yañılışlar qarşı bolsa, "Geri baylaw" förmeden taba bizge xabar berme tileybiz.


text:
Sanat
Sanat - dünyadaki ayrı muayyen şekillerniñ işaretleri ile onıñ umumiyleştirilgen manalarnı ifade etken insan medeniyetiniñ saası. Adetince, edebiyat, tasviriy sanat, ameliy-tatbiqiy, sanalı, muzıka ve mimarcılıqqa bölüne.
Keñ bir manada sanat dep, ayrı bir işte, saada mükemmel becerikligini, ustalıqnı adlaylar.
Tarif etüviDeñiştir
Umumiyleştirilgen manasında sanat olaraq, qullanuv vaqtında ve neticede bediiy zevqni ketirgen ustalıqnı adlaylar. Britanika entsiklopediyası, böyle tarif etüvini bere: “Başqa adamlarnen paylaşılabilgen bediiy obyektlerniñ, vaqialarnıñ ya da areketlerniñ yaratılması içün ustalıqnı ya da tasavurını qullanğan ifade quvetiniñ usulı”. Böyleliknen, sanat ile faaliyetniñ ya da onıñ neticelerini qabul etüvniñ baş miyarı, diger insanlarda seslenüv doğurmaq qabiliyeti ola.


text:
«Olarğa kira berildi, bala ve studentler oquv yurtlarında qabul etile», – dedi Odarçenko.
O, şunı da qayd etti ki, Hersonda Ukraina Sıñır hızmetiniñ 313 azası daimiy sürette buluna. Vilâyet devlet memuriyeti reisiniñ aytqanına köre, olarğa iş ve kira berilmeli.
Odarçenko Ukraina akimiyetine muracaatta bulunıp, Herson vilâyeti ve Qırım arasında memuriy sıñırğa uquqiy status berilmesini soray. Böyle etip, vatandaşlarnı kirsetüv ve naqliyat keçiti noqtalarını teşkil etmege imkân olacaq.
2014 senesi martnıñ 17-den başlap aprelniñ 3-ne qadar ükümetniñ «acele bağına» Qırım yarımadasından köçecek olğan adamlardan 6288 muracaat keldi.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, aprelniñ 2-de Ukrainağa Qırım Muhtar Cumhuriyetinden 1059 adam keldi. Olardan 385 zabit, 547 serjant ve añlaşma esasında hızmet etken asker, Ukraina Silâlı Quvetleriniñ 2 hadimi ve olarnıñ 125 qoranta azası, şu cümleden 38 bala, bar.


text:
Kyivdeki «Kitap Anbarı» VI halqara festivalinde XV – XVIII asırlarınıñ Qırım hanlığı tarihınıñ tedqiqleri taqdim etilecek. Bunı monografiya müellifi, şarqşınas Mihail Yakuboviç bildirdi.
«Bu kitap – XV – XVIII asırlarnıñ Qırım hanlığı din-felsefe mirasınıñ ilmiy tedqiqi, onıñ esas intellektual ananeleriniñ inkişafını aks ettire: uquqı ve dinini, klassik ilâhiyat ve postklassik devirniñ musulman felsefesinde ilâhiyat ve tasaffuvnı», – dep aytıla kiriş sözünde, qayd ete Mihail Yakubovçi Facebookta.
Müellif Qırım hanlığınıñ meşur mütefekkirleriniñ tercimeiyallarını tertip etti, kitap ilâvelerinde olarnıñ eserlerinden tercime etilgen parçalar qayd etile. Edebiyatnıñ büyük qısmı dünya şarqşınaslıqta ilk sefer ilmiy paylaşımğa kirsetildi, dep aytıla kiriş sözünde.
Mihail Yakuboviç – Quran-ı Kerimni ukrain tiline tercime etken edi, islam felsefesine dair ilmiy işlerniñ müellifidir.
«Kitap Anbarı» halqara festivali «Mıstetskiy Arsenal» milliy medeniy-bediiy ve müzey kompleksinde keçirile. Bu sene kitap sergisi aprel 22-25 künleri ötkerilecektir.


text:
Yanvar 26 sabası yaqalanğan advokat Emil Kurbedinovnı «ekstremistik malümatlarnıñ tarqaluvında» qabaatlaylar. Oña qarşı toqtatuv tedbirleriniñ qabul etilmesi boyunca mahkeme toplaşuvı Kreml kontrolündeki Aqmescitniñ Demryol rayon mahkemesinde ötkerilecek.
«Emil Kurbedinov, Aqmescitniñ Dekabristler soqağında Ekstremizmge qarşı küreş Merkezinde buluna. Onı ekstremistik malümatlarnıñ tarqaluvında qabaatlaylar. Toqtatuv tedbiriniñ qabul etilmesi boyunca mahkeme toplaşuvı bügün saat 11-ge Aqmescitniñ Demryol rayon mahkemesinde belgilengen. Onıñ menfaatlarını advokat Cemil Temişev qorçalaycaq», – dep yazdı öz Facebook saifesinde «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faali Anna Bogaçeva.
Bundan ögüne, advokatlar Edem Semedlâyev ve Emil Kurbedinovnıñ maşnasını polis hadimleri toqtatıp, soñra ise FSB hadimleri kelip Kurbedinovnı yaqalağanları belli olğan edi.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca bir-qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Keçende Aqmescitte FSB hadimleri, İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalamanı qaçıruv olaraq tanıy.


text:
Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıquv künü avtoyürüş ve yürüş ile qayd etilecek. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Geniçesk rayonı devlet memuriyetiniñ reis muavini Gülnara Bekirova Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, yerli meclisler avtoyürüş keçirmege teklif ettiler. Yerli akimiyet de qoltuttı.
Bekirovanıñ aytqanına köre, Novoalekseyevka qasabasınıñ camisinde dua oqulacaq, soñra maşinalar ukrain ve qırımtatar bayraqlarını alıp, Geniçeskke ketecekler.
Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ ştabı bildire ki, faaller avtoyürüşke qoşulmağa planlaştıralar. Bundan ğayrı, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıquv kününe bağışlanğan yürüş ötkerecekler.
Ukraina Yuqarı Radası fevral başında «2016 senesi hatıra künleri ve yubileylerni qayd etüv» qararını qabul etti. Oña binaen fevral 26 künü devlet seviyesinde qayd etilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov çarşenbe künü, mart 25-te, Moskvadaki brifingde bildirdi ki, qırımlılar «vatanperver olıp, Rusiye ordusında hızmet etmege azırlar». Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Aksönov qırımlılar «ordunıñ vazifesi devletni imaye etmek olğanını añlaylar», dep qayd etti.
«Qırımlılardan iç birisi qaçınmaycaq. Bu sene eki biñden beş biñge qadar adam askerlikke çağırılacaq. Vesiqalar resmiyleştirile, esnas devam etmekte. Qırımlılar Rusiye Federatsiyası seviyesinde askerlik borcunı yerine ketirecekler», – dedi Aksönov.
«Kimseniñ şübesi de yoq. Rusiyede olğan esnaslarğa alışalar. Er kes, millet mensüpligine baqmadan, hızmet etecek, er kes içün aynı şaraitler yaratılacaq», – dedi o.
Malüm olğanı kibi, Rusiye Devlet duması cuma künü, mart 20-de, Qırım ve Aqyar sakinleriniñ askerlikke çağıruv qanunını qabul etti.
Vesiqağa binaen, askerlik yapqan ya da Ukrainada askerlikke çağırılması lâğu etilgen adamlar hızmet etmeycekler. Rusiye qanunlarına köre tasil aqqında alim derecesi olğan vatandaşlar askerlikke çağırılmaycaqtır.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov iddia etkenine köre, fevralniñ 12-nde Rusiye ve Ukraina yolbaşçıları Vladimir Putin ve Petro Poroşenko telefon vastasınen bağlanıp, tutulmaqta olğan şahıslarnıñ deñiştirilüvini muzakere etkenler.
«Yañı yıldan evel keçirilgen insanlarnıñ deñiştirilüvini devam ettirüv kerekligi aqqında hatırladılar. Aqiqaten de, prezidentler bu mevzu boyunca daa ziyade laf etti», – dep bildire Peskovnıñ sözlerini Azatlıq Radiosı.
O, haber etkenine köre, qonuşma Kyivniñ teşebbüsinen yapılğan ve Ukraina prezidenti Moskva etrafında An-148 uçağı qazalanğanı sebebinden Putinge taziye bildirip, qaza sebeplerini aydınlatmaq içün yardım etmege azır olğanını beyan etken.
Fevralniñ 11-nde kögertesinde 71 insan elâk olğan An-148 uçağı, Rusiyede istisal etilgen, amma onıñ tehnikiy vesiqaları ukrainalı uçaqqurucıları tarafından azırlanğan.
Ukraina Poroşenko ve Putinniñ qonuşması aqqında haber etmegen edi. Ukraina prezidenti Memuriyetiniñ şimdilik bu beyanatnen bağlı izaatı yoq.
Sonki sefer Ukraina ile Rusiye qol tutqan cengâverler arasında esir alış verişi yapılğanda, prezident Petro Poroşenko Ukraina, iç bir Rusiye vatandaşını teslim etmegenini beyan etken edi. Onıñ sözlerine köre, olar Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda apiste tutulğan ukrainalılarğa deñiştirilecek.


text:
«Qırım iç bir vaqıt Ukrainağa qaytmaz. Bizde Qırım halq imayesi bar, o çarşenbe künü resmiy statusını alıp, Rusiye Federatsiyasınıñ Baş komandanınıñ emirlerini amelge keçirmege azır olacaq», – dedi Aksönov jurnalistlerge.
«Akimiyetniñ qanunsız olğanı ilk künlerden belli edi. Onıñ bugünki sözleri saçmalıqqa oşay. Eger de Poroşenkoğa bunı aytmağa onıñ şorbacıları aytsalar, aytsın. Faqat o, ruslarğa etecegi aqqında bir şey aytmadı, bundan da ğayrı, devlet tili yalıñız ukrain tili olacağını ayttı. Yañı ukrain akimiyeti ğarp tehnologiyalarnı yalıñız bir maqsat ile amelge keçire: ukrain ve rus halqlarnı bir birine qarşı qoymağa ve soñra bu qarşılıqnıñ neticelerni körmege», – dedi Konstantinov
Bugün Ukrainanıñ yañı saylanğan prezidenti Petro Poroşenkonıñ inauguratsiya merasimi keçti.
«Rusiye Qırımnı işğal etti, amma Qırım Ukrainaladır, öyle de olacaq. Tünevin men bunı Normandiyada Rusiye yolbaşçılığına ayttım», – dedi Poroşenko
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanı ile bağlı iç bir razılaşmalar olamaz.


text:
«Qırım platformasınıñ» vazifesi Rusiye prezidenti Vladimir Putinge basqı yapmaqtır, dep qayd etti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz.
Bu aqta o, Azatlıq Radiosına ayttı.
«Qırımtatarlar ve Ukraina içün eñ yahşı netice Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı ola. Bu basamaqta «Qırım platformasınıñ» Putinge (Rusiye prezidenti Vladimir Putin – QA) qarşı basqı küçleriniñ sinergiyası ıntıluvlarını devam ettirmek vazifesi bar. Ebet, daa çoq temsilci olacaq, dep bekledik. Amma bu eyyetlerniñ devletlerinden alğan vekâletleri beyannameni imzalamağa ve Qırımnı işğalden qurtaruv meselesinde bazı vazifeler almağa imkân berecek, dep tüşünem», – dep qayd etti Çiygoz.
O, iç siyaset de müim faktor ola, dep qoştı.
«Niayet, er kes Qırımnıñ tek deñiz ve küneş olğanını degil, mustaqil Ukraina olamaycaq Ukrainanıñ bir qısmı olğanını añlap başladı. Putin bu şekilde Ukrainağa, bütün Ukrainağa qarşı niyetlerini köstere. Şunıñ içün cemiyet şimdi bunıñnen yaşay. Bunı añlaymız. Böyle vaqialar Qırımdaki vatandaşlarımız, olarnıñ işğalcilerge tirenmesi içün müim», – dep qayd etti Çiygoz.
Avgustnıñ 23-nde Kyivde Qırımnı işğalden qurtaruv meselesinde ilk halqara formatnı resmiy şekilde işletecek «Qırım platformasınıñ» birinci inauguratsiya sammiti başlandı.
Qırım.Aqiqat Azatlıq Radiosınen beraber tedbirni yayınlay.
Prezident, ükümet ve parlament reisleri, nazirler ve halqara qurulışlarnıñ reberligi yolbaşçılığında onlarnen çetel eyyeti sammitte iştirak etmege razı oldı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ madümatına köre, «Qırım platformasınıñ» sammitinde planlaştırılğan paneller:
- Qırım ilhaqı ıntıluvını qabul etmeme;
- Azaq-Qara deñiz regionınıñ askeriyleştirilüvi;
- Qırımnıñ İnsan aqları ve turğun inkişaf vastasınen yañıdan integratsiya yolları;
- Qırımtatar halqı aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesine dair.
Onıñ qayd etkenine köre, sammitte qabul etilecek beyannamağa temsilcileri Kyivge kelmegen devletler qoşula bile.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Azat etilgen ukrain rejissör ve yazıcı Oleğ Sentsov, Rusiye koloniyasında tutulğanda, onı ve başqa ukrain mabüslerni müddetten evel azat eteceklerinde iç şübelenmey edi. Bu aqta o, sentâbrniñ 23-nde Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
"Bizni müddetten evel azat eteceklerinde iç şübem yoq edi. Ne qadar oturacaqlarımızda mesele edi. Men çoq oturmağa azır edim. Ebet, 20 yıl oturıp çıqarım degen fikir de aqlıma kele edi. Amma men añlay edim - yiq, o qadar çoq olmaz. Amma beş yıl da, inanıñ ki, az degil", - dedi Sentsov.
Daa evel Oleg Sentsov «ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi içün» Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ qolunı sıqmağa azır olğanını ayttı.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yatqan edi. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında bulunğan edi.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.
2019 senesi sentâbrniñ 7-nde Sentsov ve Kolçenko Rusiye apishanesinden büyük deñişim neticesinde azat etilgen ediler.


text:
Cuma künü, dekabr 23-de, Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» şahısları Arsen Cepparov ve Refat Alimovnıñ apis cezalarınıñ uzatılmasından bergen şikâyet arizalarını red etip, Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını deñiştirmedi.
Böylece, Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2017 senesi fevral 8-ne qadar apiste yatacaqlar, dep bildirdi Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bundan evel işğal etilgen Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Cepparov ve Alimovnıñ apiste yatma müddetlerini eki ayğa qadar uzatqan edi – fevral 8-ne qadar, İsmailovnıñ – 2017 senesi mart 11-ne qadar.
Qızıltaş qasabasınıñ sakinleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutmasında şeklenilip yaqalanğan ediler.
Rustem İsmailov ve daa beş qırımtatarı oktâbr 12-de Qırımda yaqalandı. Olarnı da «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtında iştirak etmesi ile qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım İçki işler nazirliginiñ ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri erkekni «Azov» göñülliler batalyonınıñ azası olğanını tüşünip yaqaladılar. Onı Aqmescitte camini ateşke berüv ve Qırım prokuraturasınıñ binası yanında terroristik akt yapmaq ıntıluvında şekleyler.
«Cumhuriyetniñ ilk taqiqat organları faşistlerniñ tarafdarı olğan ve Ukraina Cenüp-Şarqında silâlı zıddiyette «Azov» göñülliler batalyonınıñ terkibinde iştirak etken şahısnı taptılar, bu adam keçken sene yazda Aqmescit şeerinde «Çuqurça» camisiniñ binasını ateşke bergen edi. Bundan soñra Qırım cumhuriyetiniñ prokuratura binası yanında terroristik areketlerni yaptı», – dep aytıla beyanatta.
Cumhuriyetniñ prokurorı Natalya Poklonskaya şahsen cinaiy işniñ taqiqatını nezaret etmekte.
Şeklengen şahıs yaqalandı ve onı apiske aldılar.
Prokuraturanıñ matbuat hızmeti qayd ete ki, Qırımda prokuror Natalya Poklonskayanıñ reisligi altında toplaşuv olıp keçti. Muşaverede terroristik areketlerniñ yapılmasına alâqası olğan adamlarnı tapmaq maqsadı ile keçirilecek bir sıra tedbir keçirilmesi planlaştırıldı.


text:
Halqara bankınıñ «inkişaf politikasına borc - II» adlı leyha çerçivesinde Yaponiya, Ukraina devletine 331 mln. dollar ödünç berdi. Bu aqta Ukraina maliye nazirligi bildirmekte.
Ödünç halqara işbirliginiñ Yaponiyadaki agentligi tarafından taqdim etildi.
«Bu ödünçni almaq içün, Ukraina 10 qurulış islâatnı ömürge keçirmek kerek edi. Olarnıñ arasında bergi çuqurnıñ yoq etilmesi, gaz saasını islâat etilmesi, bücetniñ masrafı ve kelirini nezaret astında tutacaq tesirli mehanizmlerniñ meydanğa ketirilüvidir», - dep aytıla mesacda.
Maliye Ukraina devlet bücetiniñ umumiy fondınıñ esabına kelecek. «Böyleliknen, alınğan paralar devletniñ eñ büyük ihtiyaclarını, olarnıñ arasında içtimaiy masraflar ve esas reformalarnı qapata bile», - dep qoştılar nazirlikte.
Fevral ayında Ukraina Yuqarı Şurası, Yaponiyanen devletke 300 000 000 dollarnıñ ayırılmasınen bağlı añlaşma tizdi. Bu paralar Ukrainanıñ iqtisadiy reformalarını ömürge keçirmek içün yardım eter. Añlaşma 2015 senesi dekabr 4 künü Kiyev şeerinde imzalandı.


text:
Kivde «Qırım, nasıl edi» vesiqalı filmniñ tizerini taqdim ettiler. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, ukrain arbiyleriniñ yarımadağa arbiy istilâğa qarşı areketleri aqqında tarif etken filmniñ qısımlarını Ukrain buhraniy media-merkezinde numayış ettiler.
«Bu filmde tek arbiy ceetni degil de, maneviy-siyasiy ve içtimaiy-ahlâqiy taraflarnı da köstermege tırışamız. Bu da pek müim – insanlar nege rastkeldi, nasıl manialarğa, bugünge qadar nasıl bir maneviy yükni taşıylar», – dedi film müelliflerinden biri Sergey Malârçuk.
Kino müellifleri aytqanı kibi, filmniñ baş qaramanları – Rusiye Federatsiyası tarafına keçmegen ukrain ordusınıñ asker ve zabitleri. Filmni 2015 senesiniñ soñuna qadar çıqarıp bitirmege planlaştıralar
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Keriç köpüri qurucılığında asfaltnıñ aşağı qatı töşeliğ başlandı. «Qırım köpüri» matbuat merkezi haber etkeni kibi, asfaltnıñ üstteki qatı köpürniñ yolu bütünley azır olğan soñ töşelecek.
Qurucı şirketiniñ bergen malümatına köre, Tuzla adasında tahminen 200 metrlik mesafede işler yapılğan.
«Yapqanımız bütün azırlıq işleri, alfatl-beton töşlmesi ve yapılğan işniñ keyfiyetiniñ ciddiy nezareti – bütün bular Qırım köpürinde yüksek keyfiyetli asfaltnıñ olmasını teminleycek», – dep tarif etti Rosavtodornıñ «Taman» FKU yollar idaresiniñ baş muendisi Yüriy Safarov.
Keriç boğazında köpür qurucılığı aqqında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım işğalinden soñ birden ilân etti. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa, 2019 senesi yazda ise çalıştırmağa vade ettiler.
İyül başında «Krımskiy most» haber merkezi Keriç boğazındaki Rusiyeden Qırımğa köpür qurucılığınıñ fiyatı 227,92 mlrd ruble teşkil etkenini bildirgen edi.
Bundan evel Rusiye ükümeti Keriç boğazındaki köpürniñ demir yol qısmınıñ vaqtınca açılmasını bir yılğa qaldırdı – 2018 senesi dekabr ayından 2019 senesi dekabr ayına.
Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından ayırıldı.


text:
«Volınniñ qırımtatarları» cemaat teşkilâtı Lutsk şeeriniñ Teatralnaya meydanında Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı narazılıq aktsiyasını keçirdiler. Bunı bazar künü, mart 15-te, «Pro Volın» haber portalı haber ete.
«Bizler böyle etip Qırım işğaline qarşı narazılıq bildiremiz. Bir yıl evelsi, mart 16-da, anda, Qırımda, sahte referendum olıp keçken edi», – dep bildirdi teşkilât reisi Server Zeynidinov.
Aktsiyada «Samopomoşç» cemaat teşkilâtınıñ faalleri, şu cümleden köçmege mecbur olğan adamlarğa yardım etken göñülliler iştirak ettiler, dep bildire neşir. Tedbir fotoresimlerini Sergey Romanük Facebook saifesinde yerleştirdi.
Malüm olğanı kibi, bazar künü, mart 15-te, Kiyevde «Almenda» vatandaşlar maarifiniñ merkez faalleri «Yaz. Deñiz. Plâj. Referendum» adlı fleşmobını keçirdiler. Böylece, aktsiya iştirakçileri bir yıl evelsi Qırımda olıp keçken sahte referendumnıñ «qanunğa uymağanını» köstermege tırıştılar.
Bazar künü, mart 15-te, Lvivde Qırım faalleri ve cemaat teşkilâtları referendumnıñ yıllığına bağışlanğan aktsiyanı keçirdiler. Faaller Svoboda caddesindeki Taras Şevçenkonıñ eykeline «Qırım – Ukrainadır», «Donbass + Qırım – bir ağrı» ve «Putin, Ukrainadan elini çek» şiarları ile çıqtılar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımda Ay Petri yolunı Bağçasaray tarafından qapattılar. "Krımavtodor" haber etkeni kibi, klegey buzğa qarşı tedborler körülgence, Kökköz (Sokolinoye) köyünden keçken Ay Petri yolu qapaldı.
"Fevqulâde ve qaza vaziyetleriniñ ögüni almaq niyetinen yol töşemesinde klegey buzğa qarşı malzeme qullanılacaq, bunıñ içün Bağçasaray rayonında yanvarniñ 5-inde saat 9:00 başlap, Kökköz köyünden Ay Petri yaylasına qadar yol qapatılacaq", - denile beyanatta.
"Krımavtodor"da iş bitkeninden soñ yol açılacaq, dep haber ettiler.
"Qış mevsiminde Yalta ve Bağçasaray tarafından Ay Petri yaylasına M1 kategoriyalı maşnalardan ğayrı, qalğan naqliyatnıñ yürüşu yasaq", - dep hatırlattılar müessisede.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımda Ay Petri yaylasını qar qaplap aldı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
NATO, Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki arektlerini köz ögüne alıp, onen munasebetlerniñ yañı strategiyasını azırlamaq kerek. Bu aqta Alyansnıñ baş kâtibi Yens Stoltenberg Stenford universitetinde çıqışta bulunğanda bildirdi.
«Evelki kontseptsiyada, biz strategik işbirlik (Rusiye ile – QA) olmasını isteymiz, dep yazılğan edi. Bu Qırım, Donbas ve diger tecavuziy areketlerden evel edi... Bu yıl NATO liderleri Brükselde keçirilecek sammit vaqtında yañı strategik kontseptsiyanıñ yapıluvı kerek olğanına razı olacaqlarına ve kelecek yılı kesen-kes onıñ aqında añlaşacaqlarına ümüt etem».
Bugünde Şuralar Birliginiñ dağılmasından soñ, Rusiyeni Şimal Atlantik birliginiñ duşmanı kibi saymağanlarını ve kerçekten bu memleketnen dostanen ortaq münsebetler qurmağa azır olğanlarını hatırlatmağa da qolaysız. NATO-nıñ Şarqqa meşur keñleşmesi bile NATO-ğa qoşumağa istegnn memleketler tarafından türlü-türlü qabul etile edi. Şuralar Birliginen aynı zamanda yokh olğan Varşava añlaşmasınıñ iştirakçileri NATO «şemsiye» tübüne iste ediler. Çünki Rusiyeniñ istekleri ve niyetleri deñişeceginden ve o kene memleketlerni tehdit etip başlaycağından qorqa ediler. NATO-nıñ eski azalarıiçün Alyansnıñ keñleşmesi ilk-evelâ Avropa telükesizilik sistemasınıñ keñleşmesi edi.
Rusiyede ise bu tam olaraq böyle qabul etile edi – çünki o zamanki Rusiye reberliginiñ siyasetindeki bütün demokratik meyillernen tış siyasetindeki Sovet steriotipleri iç bir yerge ketmegen edi. Eski çekist Yevgeniy Primakovnıñ Rusiye diplomatiyasına kelmesinen ve hususan o zaman yaş çekist Vladimir Putinniñ Rusiye prezidenti olması, bu stereotipler yeñdi. NATO – tecavuziy blok. Alyansnıñ keñleşmesi – Rusiyege qarşı yönetilgen areketler ve zaten yalan, çünki Mihail Gorbaçovğa NATO-nıñ keñleşmesini Almaniyanıñ birleşmesine qarşılıqlı olaraq söz bergen ekenler. Ve bu uydurmalarnı aytqanlardan soramaq isteyim: ya söz bermese ediler, o zaman ne? Birleşme olmaz edimi? Varşava añlaşması qalır edimi? Şuralar Billigi? Rusiye ordusı ise alâ daa Varşava ya da Pragada olur edimi?
Elbette bularnıñ episi ritorik sualler. Menim fikrimce, Kreml sadece Şuralar Birliginiñ dağılmasından soñra NATO telükesizlikniñ yekâne garantı olaraq qalması ile deñişmez aqiqatnı qabul etmege istemedi, çünki iç bir vaqıt tecavuzkâr blok olmadı. Tecavuzkâr Şuralar Birligi edi. Tam bu sebepten de ğayıp oldı.
Tecavuzkâr Şuralar Birligi edi. Tam bu sebepten de ğayıp oldı.
Putinniñ Rusiyesi ise tamam bunen oğraşa. Qırımnıñ işğal etilmesi dünyanıñ Rusiye ile strategik ortaqlıq tizmege ıntıluvlarını yoq etti. Çünki Kreml halqara uquqnıñ qidelerini körmemezlikke urdı. Dünya nizamını bozdı.
Ve şimdi Ğarpta Moskva ile tek dialog aqqında aytalar ve bundan soñ aqaretlevge de oğraylar. Şunıñ içün kontseptsiyalarnı baqıp çıqmaq kerek.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray mahkemesi mart 2-de saat 14:00-te polis hadimini aqaretlegeninde qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi Şevket Razzakovnıñ işi boyunca oturışuvnı başladı. Bunı «Qırım birdemligi» bildire.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, mahkeme qapalı rejimde keçe.
2017 senesi aprel 13-te Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda Seydamet Mustafayevniñ evini tinttiler. Qırımtatar faaliyetçileri, ve olarnıñ arasında Razzakov, polisniñ areketlerini közetmek içün toplandılar. Polis ve OMON hadimleri, küç qullanıp, toplaşqanlarnı dağıtıp başladılar. Neticede 7 kişi yaqalandı. Razzakovğa qarşı ise «tükürüv şeklinde ifade etilgen» polis hadimini aqaretlevde qabaatlav taqdim etildi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yaptıra.


text:
Koronavirusnen küreşte yardım etmek içün Rusiye Qara deñiz flotunıñ askerlerini Qırımdan Abhazistanğa yollaycaqlar, bildirdi flotnıñ matbuat hızmeti.
"Şimdi 13 mahsus avtomobil kervanı Qırım yarımadasından Abhazistan cumhuriyetine yürüş yapa", - flotnıñ beyanatına atıf etip yaza "İnterfaks".
CooбщaeTcя, чTo пo пpибыTию Ha MecTo пoдpaздeлeHия paзBepHyT BpeMeHHый aBToпapk и пyHkTы cпeцoбpaбoTkи TexHиkи, зaдeйcTBoBaHHoй B пpoцecce дeзиHфekции. ЗaTeM poccийckиe cпeциaлиcTы BMecTe c aбxaзckиMи MeдиkaMи oцeHяT oбъeM пpeдcToящиx paбoT и пpиcTyпяT k дeзиHфekции.
Asker bölümleri yerlerine kelgen soñ, dezinfektsiya protsessinde iştirak etken tehnika içün vaqtınca naqliyat parkını pekitecekler.
Abhazistanda koronavirus hastası aqqında soñki sefer aprelniñ 14-ünde haber ettiler. Öz özüni ilân etken ükümetniñ saytında "cumhuriyet"te üç hasta qayd etilgeni bildirile.


text:
"SpaceX" пyқapaлapды kocMocқa Tacыўды бacлaды
- 16.09.2021, 09:23,
- ДүHbя
- 73
Tashkent waqtı menen 16-sentyabr, azanǵı 5:00de "SpaceX" kompaniyasınıń "Dragon" kapsulasında tórt puqara kosmosqa qaray kóterildi. Olar professional qánige bolmaǵan puqaralar ekeni aytılmaqta.
Bunnan aldın "Virgin Galactic" hám "Blue Origin" jeke kompaniyaları da kosmosqa adam alıp shıqqan edi. Bul ushıwlar tek ǵana bir neshe minutqa dawam etken.
"SpaceX" missiyası bolsa, úsh kún dawamında jer planetasın bir neshe márte aylanıp shıǵadı hám sonnan keyin Atlantika okeanına túsedi. Kapsula Xalıq aralıq keńislik orayınan da bálentke ushıwı kútilmekte.
Kosmosqa shıǵıp atırǵan bul adamlar ushın "SpaceX" jámi 200 mln dollar alǵan.
Ushıwdı usı silteme arqalı tamashalawıńız múmkin.
Derek: KRuz.uzckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Rusiyede salı künü, mart 3-te, muhalifet siyasetçisi Boris Nemtsov ile vedalaşacaqlar. Merasim Moskva saatine köre saat 10-da (Kiyevge köre saat 9:00) Saharovskiy merkezinde başlanacaq ve 4 saat sürecek.
Nemtsovnı Troyekurovskoye mezarlığında defin etecekler.
«Dost adına lâyıq olğan az adamdan biri. O, Ukraina ile Rusiye arasında bir köpür edi. Qatillerniñ ateşi bunı yoq etti», – dep ayttı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko.
Rusiye muhalifetiniñ liderlerinden biri Boris Nemtsov fevral 27-de aqşam Moskvanıñ merkezinde Kremlniñ yanında atıp öldürildi. Üç kün devam etken taqiqatnıñ neticeleri yoq.


text:
Mayıs 26-da FSB hadimleri tarafından yaqalanğan Qırım sakinleri Timur Osmanov, Hayser Halilov ve Ayder Haltayev uzun vaqıt devam etken sorğulardan soñ azat etildi. Mühbir Şevket Namatullayevniñ bildirgenine köre, olarnı gece «E» merkezinden azat ettiler.
«Olarnı «E» merkezinden tek gece azat ettiler. Olar o yerde saba saat yediden gece saat ekige qadar bulundı. Bütün bu vaqıt devamında olarğa adliyecilerni yibermey ediler. Bundan evel olarnıñ evlerinde tintüvler keçirildi. Sebep olarnıñ ticariy noqtalarında sanki qaçaqlar çalışqanı oldı», – dep yaza mühbir Facebook saifesinde.
Onıñ qayd etkenine köre, uquq qoruyıcılarnıñ Hayser Halilovnıñ evine kelmezden evel kimse azbarda turğan maşnanıñ köpçeklerini boşattı ve bu yerde turğan video nezaret kamerasını çıqardı.
Bunı tasdıqlamaq içün mühbir Hayser Halilovnıñ evinde tintüv keçirilgen vaqıtta yapılğan videonı taqdim ete.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl yaqalanğan kişilerge bütün kün devamında adliyecini yebermegenlerini bildire.
Mayıs 26-da, saba beraberlikte bir biznes işini alıp barğan Timur Osmanov, Hayser Halilov ve Artur Haltayevniñ evlerinde tintüvler keçirilgeni aqqında malümat peyda oldı. Bu kibi merasimler qırımtatarlarnıñ Aqmescitteki ticaret noqtalarında da keçirildi.
Emil Kurbedinov Alupkada bu kibi tintüvler keçirilgeni aqqında bildirdi.
Tintüvler boyunca yerli uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiyeni Qırımda qırımtatarlarnı taqip etmege toqtatmağa, Meclis ise dünyanı Rusiyeni daa ziyade etraf müitinden ayırmağa çağırdılar.
Tintüvler, hırsızlıq ve diger qırımtatarlarğa nisbeten yapılğan basqınlar Qırım işğal etilgen soñ bitmey. Bu aqta daimiy şekilde uquq qoruyıcılar, bu cümleden halqara uquq qoruyıcılar bildire. Lâkin, Kreml ve Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti bunı red ete, ve er vaqıt «cinayetniñ milleti yoqtır» dep ilân ete.
Ukraina ükümeti ve halqara toplulıq daimiy şekilde Rusiyeni Qırımda repressiyalarnı toqtatmağa çağıralar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
CIBA Tahsil Merkezi – farqlı imkânlar berilmesinen, çünki olarnın qullanımı iş alıp barılmasını yaňı baqıştan kösterecek, meselelerniň çezilmesine teraqqı sistemli yanaşma doğuracaq ve ilerileme yollarını tapmağa yardım etecek, biznes ihtiyatlarınıň inkişafına yönlendirilgen Qırım içinde ilk ve misli olmağan ögretici bir esastır.
Biz ögretme vastasınen insanlarğa farqlı ufuqlar açamız ve dünyabaqışlarınıň bütünligini şekillendirmege yardım etemiz.
Esaslarımız
- Şirketiňizniň kârlığını arttırmaq
- İşçilerniň çalışma etkinligini yükseltmek
- İş dairesini kenişletmek
- Eň yahşı şirketlerniň tecrübeleri haqqında malümat bermek
- Ukraina ve dünyanıň başta kelgen aliy oquv yurtlarına oqumağa kirmege yardım etmektir
Bizim tekliflerimiz
- Açıq çalışma ve ögretme dersleri
- Küçük gruppalar şeklinde ögretme
- Aliy oquv yurtlarına oqumağa kirmege yardım
- İş sahibi olmağa imkânlar açma
Leyha haqqında tafsilâtlı malümatnı aşağıdaki taqdimden ögrenebilesiňiz. Meraqlandırğan suallerge cevaplarnı leyha yolbaşçısı Riana Teyfukovadan ala bilesiňiz.
+380 66 3240078, Riana.Teifukova@gmail.com.


text:
Ukraina Yuqarı Radası 2016 senesi Nazirler Şurasına eskiden Qırımda çalışqan teleradiokompaniyalarına para ayırmağa imkân berecek qanun leyhasını kün tertibine kirsetti. Bunı noyabr 15-de «Ukrayinska pravda» neşiri bildire.
«Vesiqa qabul etilse, istisna olacaq – ve Ukraina Nazirler şurası Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda çalışqan teleradiokompaniyalarınıñ yayınlarına bücet sermiyasınıñ berilmesini belgileycektir», – dep qayd etti neşir.
Qayd etile ki, Ukraina baş naziri Volodımır Groysman bu deñişmeler vastasınen Qırımda çalışqan teleradiokompaniyalarına maddiy yardım kösterilmesinen bağlı meselelerni al etmege ümüt ete. Mında 2014 senesi fevral ayından olğan uydu bağı, kira, donatma borcları aqqında laf kete.
2015 senesi aprel 1-den başlap ATR qırımtatar telekanalı Rusiye litsenziyasını alamayıp, yarımadada işini toqtattı. Soñra ATR telekanalı esas Ukrainada yayınlarğa başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev işğal etilgen Qırımda bağ hızmetlerniñ hususiyetleri aqqında ükümet avalesini imzaladı, – haber ete dekabr 12 künü TASS.
«Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarda bağ hızmetleri saasında Rusiye qanunlarını qullanuv hususiyetleri aqqında» avale «icraiy akimiyet federal organları ile zaruriy işbirlikni alıp barğan» operatorlarğa 2017 senesi yanvar 1-ne qadar tesir etecek.
«Operatorlar 2015 senesi yanvar 1-ne qadar Roskomnadzorğa faaliyetleri, şu cümleden ağnıñ tehnikiy imkânları, kösterilgen hızmetleri ve müşterilerniñ sayısı aqqında malümatnı berseler, 2015 senesi mayıs 1-ne qadar çalışa bilecekler. Muracaatqa bağ operatorları Rusiye qanunlarına köre işleycegi aqqında ariza da qoşulmalı», – denile beyanatta.
Avalege köre, operatorlar Roskomnadzorğa bağ hızmetlerniñ berüvine litsenziyanı elde etmek içün 2015 senesi mart 1-ne qadar, radiosıqlıqlarnıñ qullanuvına musaadeni almaq içün – 2015 senesi mayıs 1 kününe qadar muracaat ete bile.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Qırımda yarımada sakinlerini Rusiye Federal migratsion hızmetine ukrain pasportı olğanını bildirmege zorlamamağa teklif eteler. Bu teşebbüsni Aksenovnıñ muavini Andrey Kozenko seslendirdi. O, Devlet dumasından qırımlılar içün istisna çıqarmağa rica etmege teklif etti.
İlk evelâ meseleni añlamağa tırışayıq.
2014 senesi avgust ayında Devlet duması qabul etken qanunğa köre, diger devletlerniñ pasportı ya da oturma izni olğan Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları bunı Rusiye Federal migratsion hızmetine bildirmek kerekler. Faqat qırımlılar içün istisna yapıldı ve bu müddet 2015 senesiniñ soñuna qadar arttırıldı.
Ekinci vatandaşlığı olğanını nezaret organları ögrense, adam cinayetçi olacaq ve onı 200 biñ rublelik para cezası bekley
Bildirüv müddetini bozğanlar içün mesüliyet de belgilengen. Misal olaraq, Rusiye vatandaşı ekinci vatandaşlığı aqqında bildirse, amma bunı belgilengen müddet içinde yapmasa, onı memuriy para cezası (500-1000 ruble) bekley.
Ekinci vatandaşlığı olğanını nezaret organları ögrense, adam cinayetçi olacaq ve onı 200 biñ rublelik para cezası bekley. Bu para cezası memuriy iş çerçivesinde degil, cinaiy iş çerçivesinde alına. Demek ki, para cezası ile beraber insan cinaiy mesüliyetke de çekile.
Rusiyede eki vatandaşlıq yasaq etilmey. Meraqlısı şu ki, Rusiye Federatsiyası bir qaç pasportı olğan insanlarnı öz vatandaşı olaraq tanıy. Uquq qorçalayıcılar işbu qanunnı diqqat etilecek vatandaşlarnı cedvelge aluv dep adladılar.
Federal migratsion hızmetine haber etmek ğayet qolaydır. Mahsus anketanı toldurıp, Rusiye ve çetel devletleri pasportlarınıñ kopiyalarını ilâve etmek kerek. FMH hadimleri ise vesiqalar qabul etilgenini tasdıqlağan blank bereler.
Qanun qabul etilgen soñ Rusiye memurları yañılıqnıñ auditoriyası 5 million Rusiye vatandaşı olğanını qayd ettiler. Lâkin olardan ğayrı eki million qırımlı da bar, olar 2014 senesi mart ayından soñ cebinde eki pasport taşıylar.
Qırımlılar içün istisna ğayesiniñ müellifi Andrey Kozenko «Kommersantqa» intervyü berip, böyle bir qanun «içtimaiy ve siyasiy kerginlik» sebebi ola bilecegini ayttı. Onıñ bildirgenine köre, eki ay içinde 1,7 million kişi vesiqalarnı bermek kerek, yani bir kün içinde 30 biñ insan qabul etilmeli.
Devlet duması bu ğayeden şimdilik pek memnün degil. «Kommersant» yazğanına köre, mezkür qanun leyhası Moskva tarafından teklif etilmedi, ve «Qırım teşebbüsidir». Neşir temsilcileri laf etken Rusiye deputatları qırımlılar içün müddetni arttırmağa azırlar. Faqat yarımada sakinleri içün bu qaideni lâğu etmek kibi bir şey yoq.
Adiy bir Rusiye vatandaşı öz pasportını köstermey bile, diger memleketler vatandaşlarınıñ cedvelini bir yerde derc etmey. Yarımada sakinleriniñ vaziyeti ise belli
Qırımlılar bu ceyetten başqalarğa köre ayrı bir vaziyetke oğradılar. Çünki adiy bir Rusiye vatandaşı öz pasportını köstermey bile, diger memleketler vatandaşlarınıñ cedvelini bir yerde derc etmey. Yarımada sakinleriniñ vaziyeti ise belli - olar ukrain pasportını kösterip, Rusiye vesiqalarını aldılar.
Böyle etip FMH ziyaretini uzaqlaştırmaq ıntıluvları para cezaları ile bite bile. Devlet organlarınıñ insannı sıqıştırmaq sebepleri olmasa, ceza o qadar büyük olmaycaq. Amma akimiyet adamğa basqı yapacaq olsa, eki yüz biñ rublelik para cezası ile beraber cinaiy ceza da berilecektir. Qapatılmağan cinaiy ceza ise insannı belli derecede aq-uquqları ceetinden sıñırlay. Ceza bitse de, vaziyet belli.
Viza alğanda, işke kirgende ya da kredit alğanda cinaiy mesüliyetke çekilmegenini tasdıqlağan vesiqanı bermek kereksiñ. 2012 senesinden itibaren Rusiyede bu vesiqada alğan cezalar da qayd etile. Böylece, viza merkezi, bank ya da şirketlerniñ bir sıra suali peyda ola bile. Qısqadan aytacaq olsaq, insan ömür boyu faaliyetini sıñırlaycaq bir işaret ala bile.
Qırımlılar ekinci vatandaşlıqnı bildirmekten boşatılacaq kibi malümatqa inanmaq zor
Qırımlılar ekinci vatandaşlıqnı bildirmekten boşatılacaq kibi malümatqa inanmaq zor. Daa bir meraqlı şey bar: Kreml öz vatandaşlarına bir qaç pasport saibi olmağa yasaq etmezmi eken. Qırımlılar qarar almağa mecbur olacaqlar: Rusiye pasportlarından vazgeçip, öz evinde çetel adamı sayılmaq, ya da evinde qalıp, Ukrainağa çıqmaq imkânından marum qalmaq.
Al-azırda bunıñ kibi teşebbüslerni yalıñız Rusiye qoqla firqaları seslendire. Misal olaraq, «Rusiye kommunistleri» firqası ükümetke Rusiye vatandaşlarına ekinci vatandaşlıqnı almaq imkânını bermemek teklifini azırlay. «Memleket cenkleşe», «birleşmek kerek», «eki yüzlü insanlarğa mında yer yoq» kibi aytalar. Rusiye siyasiy közeticisi İvan Preobrajenskiyniñ fikirince, Kreml cemaat fikirlerini ögrene. Bunıñ kibi teşebbüsler, akimiyet emirleri olmasa, çıqmaz, dep ayta. 2016 senesi bunıñ kibi qanun leyhası Rusiye parlamentinde peyda olsa, şaşılacaq bir şey yoq.
Faqat şimdilik yalıñız tahminler bar. Olar kerçekleşmeseler de olur. Tezden er bir qırımlı is etecek kerçek - Rusiye Federal migratsion hızmetine ukrain pasportı olğanını bildirmek kerek. Eñ yaqın vaqıtta bir şey añlaycaqmız - Rusiye parlamenti yarımada sakinleri içün istisna çıqarmağa azırmı ya da buña inanmaq kerekmey.
Pavel Kazarin, Qırım.Aqiqat közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Matbuat ve içtimaiy ağlarnı şaşırtqan ukrain yırcı Oleğ Vinnıknıñ intevyüsi yavaş-yavaş haberler TOPundan coyula. Ne-ne, amma soñki vaqıtları Ukrainada haber yetmemezlikki yoq.
Hatırlatayım, Oleğ Vinnık, nasıldır rusiye teşkilâtı teşkil etken #Vsemmir (Er keske barışıq) fleşmobında iştirak etken yekâne ukrain icracısı oldı. Bu fleşmobda evelleri Qırım işğaline faal qol tutqan bir qaç Rusiye icracısı iştirak etti.
Çıqqan davadan soñ Vinnık, ukrain telekanallarına intervyü berip: "Men bir şey bölmeycegim ve Qırım kimniñki olğanını aytmaycağım. Maña öyle körüne ki, bugün bunıñ aqqında aytmaq kerekmey", dep ayttı. Ve, niayet, mühlisleriniñ aqıl-mantığı olğan qısmını, "Qırım içün iç bir asker ölmedi", dep suvuttı.
Vınnık sadece turmuş laflarında aytılğan şeylerni mediada seslendirdi
Men, yalannı aqiqatqa çevirgen (belki bilmemezlikten, amma, menimce, lâqaylıqtan) populâr yırcığa taş atmaq içün nevbetke turmaycağım. Mediada çıqqan qavğa-dava onıñ imicine ve yıldız karyerasına tesir etir, dep ümütlenem.
Men, kerçekmi-uydurılğanmı umumiy amneziya vaqtında susqunlıqnıñ qorqunçlı zararı aqqında aytmağa isteyim. Şimdi adamlar, üç yıl evel namuslı cemaat arasında seslenilmegen seylerni aytıp başladı.
Vınnık sadece turmuş laflarında aytılğan şeylerni mediada seslendirdi. Amma öyle oldı ki, yırcınıñ populârlığı sebebinden, onı, lâqayt olmağan, Donbass cenki neden başlağanını hatırlağan adamlar eşitti. Amma Vınnık bunı, deyik, 2014 yılı 10-12 yaşında olğan büyük sınıf talebeleri arasında aytsa edi - ösmürler, belki de, mabutnıñ (kumir) laflarını şübelenmeycek bir aqiqat kibi qabul eter ediler. Sözlerimniñ tasdıqı olaraq - Rusiye tecavuzınıñ ilk qurbanları Zeytsev, Kokurin, Reşat Ametovnıñ adlarını şimdi kim hatırlar? Elâk olğanlar olmasa, demek, qan da tökülmedi, mabut aqlı! Böyle "halq mantığı"nen davalaşmağa qıyın.
Esası ise, "küçlü rusiye yardımı"nen beraber, ukrainlerniñ şuurından kün-künden yañı tarihnıñ eki vaqiasınıñ - Qırım zaptı ve Donbass cenkiniñ başlanması - sebep-netice alâqası yoq etile. Ve cenk - Qırım ilhaqınıñ dos-doğru aqibeti olğanı, ilhaq ise - bu deşetli cenkniñ esas ve, belki de, yekâne sebebi olğanı unuttırıla.
Ukrainlerniñ şuurından kün-künden yañı tarihnıñ eki vaqiasınıñ - Qırım zaptı ve Donbass cenkiniñ başlanması - sebep-netice alâqası yoq etile
Böylece, öz közlerinen kerçekni körgen adamlarnıñ tarafından aydın ve bir manalı olaraq qabul etilgen daa yaqında olıp keçken vaqialar, yaslar içün nasırdır yarı unutılğan tarihiy fakt olıp qala, qaysını, tahtağa çağırsalar, ad-tarihlerni şaşmalap, belki de üçke aytır. Tarih dersinde Avropa begenip qabul etken Avstriya anşlüsi ve onıñ Ekinci Cian cenki sıfatında aqibetleri aqqında kitap bölüginiñ aytıp bermesi kibi. İşte, tafsilâtlarını bilmege tırışmasañ, aytıp bermege qıyın degil. Eñ esası, derste hulâsalar çıqarmağ talebelerniñ mecburiyeti yoq.
Зa KpыM пorиблo yжe 13 000 rpaждaH ykpaиHы. ИMeHHo зa KpыM, чTo BoйHa Ha ДoHбacce Haчaлacb иMeHHo B KpыMy, 26 фeBpaля 2014 roдa
Amma büyük, lâkin lâqayt vatandaşlarımız içün Maydan da, Qırım işğali de, Donbass cenki de, olarnıñ Ukrainağa ve öz qıntavlı yaşayışına munasebetiniñ Gamlet sualleri degil edi. Şimdi ise, er künlük problemalar aqıl-diqqatımıznı qaplağanda, er şeyge yol açqan adiseler, hayalımızdan ğayıp ola, toz-duman olıp qala. Ğaliba, yaqın vaqıtta, namuslı cemiyette "Qırım kimniñ?" sualine, "Bilesizmi, efendim..."nen başlağan qaçamaqlı cevap bermege lâyıq körünecek.
Bu, elbette ki, istiza (ironiya), amma bu istizada ayat kerçeklikleriniñ damı duyula.
Onıñ içün, ukrainlerniñ qanınen qanlanğan sade ve aydın aqiqatlarnı özümiz de aqlımızda tutmalımız, başqalarğa da hatırlatmalımız.
Qırım - bizim!
Ve Qırım içün Ukrainanıñ 13 000-den ziyade adamı endi elâk oldı.
Çünki Donbass cenki Qırımda başlandı, 2014 senesi, fevral 26-sında.
Noqta.
Maksim Kobza, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımdan barğan trenler biletlerinde «Ukrzaliznitsâ» alâ daa Kiyev vaqtını belgiley.
Qırımğa qıtaiy Ukrainadan kelgen yolcularnıñ çoqusı trenniñ yönelüv vaqtını vokzalnıñ malümat kassalarında sorap bilmek mecbur, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qasevet çeke edim, kim bile, belki bu nasıldır bir qarışıqlıqtır ve tren yerli vaqıt boyunca degil de, Kiyev vaqtı boyunca keter. Eki kere malümat hızmetine telefon açqan edim», – dep tarif etti Harkov sakini Yevgeniya.
Keriçniñ demir yol vokzalınıñ malümat hızmetinde yolcularğa tren yönelüviniñ eki vaqtını aytalar.
Bilet fiyatları mında daa deñişmedi. Yolcularnıñ çoqusı ise fiyatlarnıñ üç qat paalılaşuvından qorqıp, keri biletlerni qıtada almaqtalar. Böyleliknen, Keriçten Kiyevge platskart vagonı 480 ruble, kupe – 810 ruble tura. Harkovğa platskart vagonında 297 ruble, kupede – 502 ruble tölep, barmağa mümkün. Harkov – Keriç bilet 153 grivna tura.


text:
İşğal etilgen Qırımğa ketirilgen mahsulatnıñ 80% alâ daa qıtadan ketireler. Ukraina yarımdağa ketirileyatqan mahsulatnıñ miqdarını eksiltmey. Amma Qırım tükânlarında mahsulat çeşiti zengin olmayıp, fiyatları arta. Qırımda ukrain mahsulatı nasıl bir «çuqurda» yoq ola?
Qırımnıñ mahsul teminlevi, Ukraina içün işğal etilgen yarımadağa mahsulat ve suv ketirilmesiniñ elverşli olğanı ya olmağanı aqqında «24» haber telekanalınıñ «Qırım.Aqiqat» leyhasınıñ yañı yayınında söz yürsetilecek.
Studiya musafirleri – sanaiy çarşınıñ mütehassısı Mariya Kolesnik ve «Çetel işler meydanı» fondınıñ eksperti Yuriy Smelânskiy.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) efirge çıqa.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) peyda olacaq.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.