text:
Aqmescit SİZOsında bulunğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Şaban Umerovnıñ tutuvı oldı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Nazim Şeihmambetovnıñ malümatına esaslanıp haber ete.
«Tahqiqat izolâtorında çoqtan berli yürek, baş ağrıları bar, ağzı quruy, üşüp qaltıray, zornen nefes ala. Bir qaç afta evelsi bayağı ciddiy tutuv oldı. Onıñnen beraber olğanlar vaziyetini eyiliştirmege, kritik vaziyetten çıqmağa imkân oldı», – dedi advokat.
Onıñ bildirgenine köre, o, Şaban Umerovğa tibbiy yardım kösterilsin ve tedbir alınsın dep, SİZO memuriyeti ve tibbiy bölük yolbaşçısı adına ariza berdi.
«Şaban ağa bir qarar körüne, azmadı. Er keske kösterilgen destek ve qorantasına yapılğan yardım içün teşekkürler bildirdi», – dep qoştı advokat.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
İşğal etilgen Qırımda, Yedi Quyu rayonında büyük qaza yüz berdi. Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım baş idaresiniñ bildirgenine köre, Kefe-Keriç yolunda Minareli Şiban (Yerofeyevo) köyü rayonında beş maşna çatıştı, zararlanğanlar bar, olarnıñ sayısı bildirilmey.
«Qaza neticesinde zararlanğanlar bar. Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirligi hadimleri zararlanğanlarnı bloktan azat etti», – dep qayd etile beyanatta.
Keriçke qadar yol keçken sene kurort mevsimi başlanmazdan evel tamir etilip başladı, bu ise, bu yönelişte areketni sıñırladı. Qırımda problema bar olğanını tanıdılar – tamirge ayırılğan bücet parasınıñ işke tüşürilmesi imkânsızdır.
İyül ayında Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Medvedev yarımadada Qırım yollarınıñ keyfiyeti meselesi boyunca toplaşuv keçirdi.
Avgust 11-de Sudaq civarında yolda avtobus yarğa tüşti, yedi kişi elâk oldı, 13 adam zararlandı.
Avgust 14-te, aynı Yedi Quyu rayonında büyük qaza yüz berdi, bir insan elâk oldı.
Qırım işğal etilgen soñ yarımadada yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırım sakinleri yollarda maşnalarnıñ sayısı da artqanını, bunen beraber, meskün yerlerde ve şeerlerara yollarda yol areketi qaideleri bozuvlarını qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adliyeci Nikolay Polozov fevral 2 künü, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvında esas şaatlardan biri sorğudan keçkenini bildirdi. Bunı Polozov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında beyan etti.
Advokat: «Bügün esas şaatlardan biri olğan – Enver Arpatlı (Aluşta şeer yolbaşçısınıñ sabıq muavini – QA) sorğudan keçti. Bundan evel, biz video-yazılarnı seir etkende, o mezkür vaqialarda bayağı faal surette iştirak etkenini körgen edik. Bundan da ğayrı o, mitingniñ keçirilmesi aqqında qarar qabul etilgen Meclis toplaşuvınıñ ketişatı aqqında da malümat berdi. Şaat Arpatlı – qabaatlayıcı tarafnıñ şaatı olaraq davet etilgen olsa da – onıñ ifadeleri, elbette, qabaat iddiasını boza», – dep ayttı.
«Onıñ aytqan birinci şeyi – Meclis toplaşuvında kütleviy nizamsızlıq aqqında cinaiy planlar azırlanılmağanı edi, ve bu, tabiiy ki, gizli şaat Petrovnıñ ifadelerine ters kele. Ekinciden, o pek müim şey ayttı. Qabaatlayıcı tarafnıñ fikirine köre, uzun vaqıt devamında Çiygoz çeşit türlü miting ve merasimlerniñ teşkilâtçısı edi. Muqayese olaraq, 26 fevral künü de mitingni o teşkil etmek kerek edi. Lâkin 2013 senesi yañıdan saylavlar keçirilgen edi ve vazifeler deñişken edi. Bundan soñ mitinglerni Zaur Smirnov teşkil ete edi. Ve şaat bunı ayttı», – dedi o.
Bundan evel Polozov, Kreml tarafından tain etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, mahkemede Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca şaat olaraq sözge çıqıp, nizamsızlıqnıñ teşkil etilmesinde Çiygoznıñ rolü ne olğanını aytıp olamağan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde alıp bara, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Yuqarı Rada komitetinde işğal etilgen Qırımğa suv berüv qararına rey berüvni tenqit etti.
«Böyle rey bergen insanlar meseleni terenden añlamay. Bu qarar pek kerek. Ara-sıra bazıları anda vatandaşlarımız bar, suv bereyik, suv bereyik ve alış-veriş yapayıq, Donbas içün yımşatuv olur deyler. Tüşüncesizce yanaşalar. Ayrı deputatlarnı aytmayıq endi, baş nazir minberden ayta, anda vatandaşlarımız bar, kerek olsa, şişelernen suv taşıycaqmız», – dedi Mustafa Cemilev.
Qırımtatar halqınıñ lideri yarımadada ealige suv yete, dep hatırlattı.
«İçme suvı yeterli – bar edi, bar ve olacaq. Suv sanayı maqsadlarına, hususan rusiyelilerniñ arbiy bazalarına çoq sarf etile. Bu Dnipro suvını bermege acet yoq. Vatandaşlarımız anda kibi deliller sayılmay. Özüni Ukraina vatandaşı dep sayğanlar ayta: «Saqın, ne suv, ne elektrik bermeñiz». Olar Ukraina vatandaşlarıdır. Rusiyege qol tutqanlar, bayrağını ve pasportlarını alğanlar ise, elbette (suv – QA) almağa ister ediler», – dep tüşüne Cemilev.
Onıñ qayd etkenine köre, 1949 senesiniñ Jeneva şartnamesine köre, bütün gumanitar, uquqiy ve içtimaiy meseleler – «işğalci memleketniñ problemidir, işğalge oğrağan memleketniñ problemi degil».
İnsan aqları, işğalden qurtaruv ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri komiteti Şimaliy-Qırım kanalınıñ qorçalavı ve Qırımğa tek işğal bitken soñ suv berilecegine dair qararnı qabul etip olamadı.
Qararğa komitetniñ dört azası qol tuttı: Mustafa Cemilev, Dmitriy Lubinets, Rustem Umerov ve Ahtem Çiygoz. Yuriy Boyko, Viktor Medvedçuk, Vadim Rabinoviç, Ruslan Gorbenko, Aleksandr Kopılenko qarşı çıqtı. Altı kişi bitaraf oldı: Konstantin Kosay, Aleksey Kuznetsov, Taras Tarasenko, Maksim Tkaçenko, Nelli Yakovleva ve Sergey Manziy.
«Proekt» Rusiye neşiri iyünniñ 3-nde bildirdi ki, işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadanıñ suv meselesini çezip olamay.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildire.
Soñki ayda Qırımnıñ suv anbarlarınıñ tolması 7,1 mln kubometr az oldı, dep qabul etti Suv hocalığı devlet komiteti.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Yarımadanıñ farqlı köşelerinde yaşağan qırımtatarlar Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qadın faali, aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva ve «Qırım balalığınıñ» koordinatorı, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı Mümine Saliyevağa bergen para cezalarını ödemek içün para topladı. Bu aqta qadın faalleri Qırım.Aqiqat mühbirine ayttı.
Para cezalarını ödemek içün para adet üzre 10 rublelik kapiklernen toplandı.
Faallerniñ qayd etkenine köre, para cezaları şikâyet etilecegine baqmadan, insanlar kerek olğan 3 biñ rubleden çoq berdi.
«Qarar endi-endi çıqarıldı, ve men para cezasını ödemek kerek dep tüşünmeyim. İleride daa istinaf ve «aleket» bar. Amma halqımız qayğırğan olmaqnen beraber insan problemlerini al etmek kerek dep strategik baqa. Quvet müessiseleriniñ areketleri insanlarğa tesir etti. Olar musafirlikke tek çeçek ketirmey, amma 10 rublelik kapikler de ketire», – dep tarif etti Mümine Saliyeva.
Qadınlar toplanğan paranı apiske alınğan qırımlılarnıñ balalarına bermege istey.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi mayısnıñ 31-nde qırımtatar faali ve aq qorçalayıcısı Lutfiye Zudiyevanı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesini (yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etüv) bozğanında qabaatlı tanıp, oña 2000 ruble para cezasını berdi.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi mayısnıñ 31-nde qırımtatar faali, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı Mümine Saliyevanı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesini (yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etüv) bozğanında qabaatlı tanıp, oña 1000 ruble para cezasını berdi.
Rusiye quvetçileri mayısnıñ 30-nda eki qırımtatar faalini tuttı: aq qorçalayıcı ve vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyevanı ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyevanı. Ekisi de Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden qabaatlana – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı. İşbu madde boyunca memuriy apis cezası berile.
Zudiyevanıñ aytqanına köre, dava malümatlarında qullanıcı Tagir Minibayevniñ 2014 senesi aprel ayında paylaşqan yazısı bar, Zudiyeva anda qayd etile.
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin dünya toplulığını mayısnıñ 30-nda ilhaq etilgen Qırımda tutulğan qırımtatar aq qorçalayıcıları Lutfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyevanıñ azat etilüvini talap etmesine çağırdı.
Al-azırda Qırım ve qomşu Rusiyeniñ müessiseleri bir de bir izaat bermediler.


text:
İşğal etilgen Qırımda Vernadskiy adına Qırım federal universiteti Tavriya akademiyasınıñ reberligi (sabıq Tavriya milliy universiteti) aliy oquv yurtında ocalarnıñ sayısını qısqartacaq.
Bunı Mustaqil devletler birliginiñ memleketleri institutınıñ Qırım filialında Vernadskiy adına QFU siyasiy ilimler kafedrasınıñ dotsenti Anatoliy Filatov bildirdi, – dep haber ete «Novosti Krıma».
Böylece, tarih ve felsefe fakultetlerini birleştirip, ocalarnıñ sayısını 11-ge qadar qısqartmağa planlaştırıla.
«Bundan ğayrı, er bir ocanıñ saat sayısı bir biñni teşkil etecek», – dep qoştı Filatov.
Malüm ki, Rusiye ükümeti Qırımda federal universitetni meydanğa ketirmege avale etti. Onıñ terkibine yedi oquv yurtı ve yedi ilmiy teşkilât kirdi. QFU müdiri Sergey Doniç oldı. Aliy oquv yurtınıñ prezidenti olaraq Nikolay Bagrov saylandı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Lviv vilâyeti Jovkiv rayonı Dublânskiy şeer şurası Sıtıhiv köyündeki bir soqaqqa 2014 senesi Qırımda öldürilgen Reşat Ametovnıñ adını bermege qarar berdi. Bu aqta Qırım.Aqiqatta bulunğan bir vesiqada söz yürsetilmekte.
İşbu leyhanıñ teşebbüsçisi olğan Lviv qırımtatar cemiyetiniñ reisi Rustem Emiraliyev, «soqaqnıñ böyle birtarihı işğal altında bulunğan Qırım ve Donbasstan Lviv vilâyetine çeşit vilâyetlerden köçmege mecbur qalğanukrainler arasındaki birlikke bir sebep olacağından emin».
2017 senesi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesi baarde öldürilgen Qırım sakini Reşat Ametovke Ukraina Qaramanı ünvanını bergen edi.
2014 senesi martnıñ 3-nde Reşat Ametov Aqmescitteki Qırım Nazirler Şurasınıñ binası ögüne referendumge qarşı öz narazılığını bildirmek içün çıqqan soñ qırsızlanğan edi. Martnıñ 15-de ise onıñ cesedi bir çoq qıynav izleri ile Qarasuvbazar rayonınıñ ormanda tapılğan edi. Faalniñ cenazesi 2014 senesi martnıñ 18-nde Aqmescitteki «Abdal» mezarlığında yapılğan edi.
Moskva nezaret etken Qırım akimiyeti qırımtatar failiniñ qatilini tapqannı mukâfatnen taqdirlemege söz bergen edi. Lâkin qatil alâ daa tapılmadı.


text:
Keçken künü Qırımda üç insan koronavirus yuqunçından vefat etti. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ monitoring neticelerinde aytıla. Müessise malümatına köre, pandemiya başlağanından Qırımda 96 insan COVID-19-dan vefat etti.
«3052 insan tibbiy közetüv altında buluna, 1320-si evde dinamik közetüv altında qala, 1587 kişi hastahanede yata, 145 kişi observatorlarğa alındı», – dep aytıla müessise haberinde.
Rospotrebnadzor qayd etkenine köre, Qırımda koronavirus pandemiyası ve epidemiologik vaziyetniñ fenalaşması sebebinden esasen esli-başlı insanlar arasında vefat sayısı arta.
Keçken künü Qırımda 163 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda 6331 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 107-si çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 3533 insan tüzeldi. Bütün müddet devamında 3639 insan tüzeldi, 93 hasta koronavirustan vefat etti. Aqyarda 1385 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 911 kişi tüzeldi, 41 hasta koronavirustan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyar kirişinde qoşma blokpostlar qoyula bile, naqliyat teşkerilüvi quvetleştirilecek, dep bildirdi şeerniñ Rusiye yolbaşçısı Mihail Razvojayev.
«Bir komendant vaqtı, şeerge kiriş ve çıqış qaideleri kirsetilmeycek, areket bir şekilde sıñırlanmaycaq. Amma kiriş statsionar, gece-kündüz çalışqan yol areketi telükesizliginiñ ve Rusiye gvardiyasınıñ noqtaları çalışa, olar hususan yük maşinalarını ve bazı şahsiy maşinalarnı teşkere. Bu iş devam etecek, quvetleştirilecek, qoşma noqtalar peyda ola bile. Büyük sıñırlavlar şimdilik planlaştırılmay», – dep bildirdi Razvojayev Telegram kanalındaki video izaatında.
Oktâbrniñ 19-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye arbiyleri işğal etken Donetsk, Lugansk, Zaporijjâ ve Herson vilâyetlerinde cenk vaziyeti kirsetilgenine dair buyruqnı imzaladı, dep bildirdi.
Putinniñ fermanına köre, işğal eetilgen Qırım ve Aqyarda «orta seviyeli tedbir» kirsetildi. Bir sıra sıñırlavlar beklenile. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda komendant saatı ve Qırımğa kiriş sıñırlavları şimdilik planlaştırılmay, dep bildirdi.
Oktâbrniñ 8-nde saba Qırım köpründe patlav oldı. Rusiye tahqiqatçılarınıñ versiyasına köre, yük maşinası patladı. Neticede eki maşina yolu zarar kördi, patlav sebebinden ya da aynı vaqıtta köpürniñ tren yolundan ketken yük treni yanıp başladı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu patlavnı "terakt" dep adlandırdı, onıñ icracıları ve sımarış etkenler Ukrayina mahsus hızmetleri ola. Rusiye Tahqiqat komiteti Rusiye Ceza kodeksiniñ 205-inci maddesine («Terrorizm») istinaden cinaiy dava açtı.
Ukrayına Baş istihbarat idaresiniñ spikeri Andrey Yusov Rusiyeniñ Keriç köpründe patlav tahqiqatını «saçmalıq» dep adlandırdı.
Ukrayına resmiy şahısları izaat bermey. Prezident ofisiniñ yolbaşçısı Mıhaylo Podolâk «Putinniñ şahsiy leyhasını» patlatuv – rusiyelilerniñ işi ve arbiy reberlikniñ FSBge qarşı ücümi ola, dep ayttı.
Bulğaristan ve Gürcistan Keriç köpründe patlatılğan yük olarnıñ sıñırlarından keçti degen Rusiye tahqiqatınıñ malümatını red etti. Ermenistan «Keriç köpründe terakt kerçekleştirüvde aracılıq» aqqında cinaiy dava açtı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kreml, salı künü aqşam yayınlanğan ABD Devlet Departamentiniñ insan aqlarına riayet etüv aqqındaki esabatında Rusiye ile bağlı neticelerge razı degil.
Bunı çarşenbe künü jurnalistlerge Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi.
«Vesiqanıñ tekrarlanğan tezisleri bar. Eki taraflı munasebetlerimiz angi derecede olğanına köre, de köterile, de aşağı tüşe. Elbette biz buña razı degilmiz, munasebetimiz de buña aynı», – TASS Peskovnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Martnıñ 30-nda ABD Devlet Departamenti 2020 senesi içinde insan aqları vaziyeti aqqında esabat yayınladı. Şu esabatta Rusiye Qırımnı işğal etkeni içün tenqit etilgen.
2020 senesi insan aqları esabatınıñ «Qırım Ukraina» bölüginde «küç organlarnıñ suistimalı, mecburiy qaçırmalar ve iskenceler aqqında» yazıla.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qıtayda yañı virustan ölgen 17 insan aqqında bildireler. Olar virus tarqalğan merkez – Uhan şeerindeki Hubeyde qayd etildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qıtay akimiyeti yañı koronavirusqa oğrağan 571 insan aqqında haber etti.
Uhan akimiyeti cemaat naqliyatı areketiniñ toqtatıluvı aqqında ilân etip, sakinlerden mesken yerlerinden çıqmamalarını rica eteler.
Yanvarniñ 21-nde Amerika Birleşken Devletlerinde daa evel belli olmağan koronavirus sebebinden ilk infektsiya qayd etildi. Berilgen malümatqa köre, yanvarniñ 15-nde hasta Seattlege Qıtaydan keldi. Onıñ pnevmoniyası qayd etildi, testler sebebi yañı koronavirus olğanını tasdıqladı.
Yañı virusnen bağlı hastalıq aqqında haberler Tayland, Yaponiya, Tayvan ve Cenübiy Koreyadan da kele.
Koronavirus pnevmoniyanıñ sebebi degil, onı yeñecek vastalar yoq, tek alâmetleri yoq etile bile. Daa evel hasta olğan onlarnen kişi yahşı olıp, hastahaneden çıqtı.


text:
Keriç köprüniñ kirişinde devlet avtoinspektsiyasınıñ hadimleri Rostov-na-Donuğa Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mahkeme oturışuvına ketken qırımlı Enver Ömerovnı tutıp aldı. Bu aqta qırımlı advokat Mammet Mambetov Facebookta haber etti.
«Bugün gece Qırım köprüniñ kirişinde yol hızmeti hadimleri Rostov-na-Donuğa taraflarnıñ munaqaşaları olacaq Aqmescitteki HT gruppası mabüsleriniñ soy-sopları ketken maşinanı toqtattı. Üç saat sebepsiz tutulğan soñ kerekli vesiqalar tizilmedi, Fatma İsmailovanıñ babası Enver Ömerov tutuldı ve Keriç şeeriniñ politsiya bölügine alıp ketirile», – dep yazdı Mambetov.
Onıñ aytqanına köre, Enver Ömerov «yaramadı, acele yardım çağırıldı».
«Kelgen ekimler ine yapıp, qan basımı yüksek olğanı içün onı raatsızlamamağa rica etti. Faqat yol hızmetiniñ hadimleri oña özüne kelmege bermeyip, politsiya bölügine alıp ketkenler», – dep aytıla haberde.
Daa soñra Mambetov Keriçniñ Rusiye politsiyası bölügine kelgen Enver Ömerovnıñ qızı babasını anda tapmadı, dep bildirdi.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa. Rusiye quvetçileri tutuv ve tintüvler aqqında resmiy şekilde haber etmey.
İyünniñ 10-nda saba Rusiye quvetçileri Enver Ömerov (Qarasuvbazar, Şevçenko, 45/1) ve oğlu Riza Ömerovnıñ (Qarasuvbazar, Mayakovskogo, 9) evinde tintüv keçire. Riza Ömerov tutuldı.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkerilip başlandı.


text:
Orlov vilâyeti mahkemesi iyül 13 künü Ukrainağa destek mündericesi ile yazılğan Qırım aqqında şiir sebebinden Aleksandr Bıvşevge üküm çıqaracaq.
Orlov vilâyeti Kromı qasabasından 42 yaşında alman tili ocası Aleksandr Bıvşev 2014 senesi mart 1-de internette «Ukraina vatanperverlerine» serlevalı şiirini aşkâr etti. Şiirde o Rusiyeniñ Qırım ve Ukrainağa nisbeten areketlerini takbih etti.
Bir aydan soñra «açıqköz vatandaşlar» yerli «Zarâ» gazetasına yazdılar. Muarririyet, öz nevbetinde, prokuraturağa muracaat etti. Bıvşevge qarşı «nefret ve duşmanlıqqa qozğalav» maddesi boyunca cinaiy iş açtılar.
«Ukrain vatanperverlerine» şiıri ekstremist olaraq tanıldı, Aleksandr Bıvşevni ise federal ekstremistler cevdeline kirsetiler. Avgust ayında onı mektep işinden vaqtınca boşattılar, sabıq zenaatdaşları ve talebeleri mahkemede oña qarşı şaatlıq ettiler.
Taraflarnıñ munaqaşı vaqtında prokuratura temsilcisi şair içün yarım yıllıq terbiyeleyici iş ve zenaat yasağını talap ete edi. Aleksandr Bıvşevniñ özü işini siyasiy olaraq tanyı. Radio Svobodağa bergen izaatında aytqanı kibi, bütün bu vaqıt devamında o akimiyet tarafından basqı is ete. Bıvşev qazançsız qalıp, ana-babasınıñ nefaqasına yaşay. Amma yazmağa devam ete. Aytqanı kibi, şimdi «Zapiski rusofoba» kitabını yazıp bitire.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Seyitler rayonında regional meclis reisi Mustafa Salmannıñ evinde maskalarnı kiygen adamlar tintüv keçirdiler.
Bunı Qırım jurnalisti Şevket Namatullayev Facebook saifesinde bildirdi.
«Seyitler rayonında betini qapatqan adamlar regional meclis reisi Mustafa Salmannıñ evinde tintüv keçirdiler. Qomşularnıñ aytqanına köre, silâ qıdırdılar. Mustafa Salman ve onıñ eki oğlunı rayon bölügine alıp kettiler», – dep yazdı Namatullayev.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, içtimaiy ağlarda Qırımnıñ Seyitler rayonında musulman qorantalarınıñ evlerinde yañı tintüvler keçirile.


text:
Herson şeeriniñ merekezinde tirevün quvetleri Ukrayina bayrağını köterdiler, dep haber etti Herson vilâyet şurasınıñ mebusı Sergiy Hlan.
Ukrayina arbiy komandanlığı şeerniñ azat etilmesini daa ilân etmedi. Amma içtimaiy ağlarda artıq şeerniñ soqaqlarında, hususan Şümensk mikrorayonında ukrayin arbiyleriniñ foto ve videoları derc etile.
"Kerçekten Hersonnıñ merkezinde vilâyet memuriyetiniñ binası yanında tirenüv arekettten ballarımız bayrağımıznı artıq asıp qoydı, bundan ğayrı olar üç renkli çullarnı alıp taşladılar. Şimdi Hersonnıñ sağ yalısınıñ, Herson şeeriniñ işğalden azat etilmesi ögümizde. Daa çoq işimiz bar", - dedi Hlan.
Onıñ bildirgenine köre, ruslarnıñ çoqusı o Dnipronıñ o tarafına ketip olamağan.
"Olar urbalarını deñiştireler, arbiy formasını taşlap keteler, adamlar arasında gizlenmege tırışalar. olar Hersonda provokatsiyalar daa yapacaqtırlar. Amma eñ esası olarnıñ büyük qısmı artıq yoq etilgen ya da Dnipronıñ sol yalısına keçken", - dep qayd etti o.
Bundan ğayrı Hlan Rusiye ordusı Antonov köprüni patlatqanı aqqında malümatnı tasdıqladı.
Rusiye ordusı Herson şeeri ve Herson vilâyetiniñ büyük qısmını Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı başlağan cenkniñ ilk künlerinde işğal etildi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını saqlav boyunca komitetniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Tamır halqlar meseleleri boyunca daimiy forumında iştirak etti. Bu aqta Bariyev mayıs 9-da Facebook saifesinde bildirdi.
«İstiqrarlı inkişaf ve mekân» mevzusı muzakere etilgende sözde bulundım. İstiqrarlı inkişafnıñ nevbetteki, fikirimce, müim olğan kriteriylerni qayd ettim: ükümet tamır halqlarnıñ öz-özüni teşkil etüv organlarınıñ teşkil etilmesini, işini ve inkişaf etmesini yasaq etmemeli ve mania olmamalı; tamır halqlar ükümet organlarında, tamır halqlarnıñ menfaatını qorçalağan qararlarnı qabul etmek içün, adekvat şekilde temsil etilmeli; topraq, topraqastı ve tabiat resursları ükümet ve ticariy müessiseler tarafından tek tamır halqınen uyğunlaşma bar olğan alda qullanılmalı», – dep yazdı Bariyev Facebook saifesinde.
Bundan da ğayrı, o, tamır halqlarnıñ toprağı ve tabiat resurslarını qullanğan ticariy müessiseler tamır halqlarnıñ inkişafına tazminat tölemek mecbur olğanını; ükümet tamır halqlarnıñ tasil alması içün şarait yaratmaq mecbur olğanını; tamır halqlarnı tıbbiy hızmetlernen teminlemek, bala doğmasını çoqlaştırma, analar sağlığınıñ eyileştirilmesi ve balalar ölüvini eksiltmesi içün şarait yaratmaq, bundan da ğayrı, tamır halqlarnıñ ayatınen bağlı biznes inkişafına yol bermek mecbur olğanını qayd etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Erkeklerniñ esasen silâ ve parça yaralanuvları bar, ayaq ve qolları zararlandı. Eki arbiy adam ayaqsız qaldı. Arbiy hastahaneniñ baş cerrahı İvan Bogdannıñ aytqanına köre, yaralanğanlarnıñ alı bir qarar olıp qala.
«Bir qaç kişige ameliyat yapıldı, digerlerine daa yapılacaq. Birinci tibbiy yardım şarqiy regionlarda kösterilgen edi. Eki zarar körgen askerge protezirovaniye yapılacaq, çünki olar ayaqsız qaldılar. İlâclarımız yeterlidir», – dep ayta ekim.
Zararlanğanlardan biri, merkeziy Ukrainadan kelgen 21 yaşında arbiy eki aydan berli Slavânskta bulunğanını ayta.
«Anda cenk kete, anda ateş açalar ve öldüreler. Anda bir kimse oynamay, kerçekten öldüreler. Yahşı bir şey anda yoq. İyün 3-de menim ayağım ve qolum yaralandı, bu parça yaralanuvıdır. Şimdi ameliyatnı bekleyim. Şarqta cenk vaziyetni toqtatmaq içün eñ evelâ Rusiye ile sıñırnı qapatmaq kerek. Tuvğanlarım sağ qalğanıma quvanalar. Kelmemege rica ettim, çünki Lvovtan 700 kilometrlik yol», – dep bildirdi adını aytmamağa rica etken bir asker.
Tedaviylengen soñ kene şarqqa qaytacaq ola, anda onıñ arqadaşları hızmet ete ve olarnıñ ömürleri büyük risk altında qala.
Eñ yaqın vaqıtta hastahaneleri tolğan şarqiy regionlardan yaralanğanlarnı Lvovqa tahliye ete bileler. Lvov hastahanesi 600-den ziyade yaralanğan kişini qabul etmege azır.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/05-12
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Alinä Qabayeva (12.05.1983, / Üzbäk SSRnıñ başqalası Taşkent, / SSRB) — Rusiä Federatsiäse näfis gimnastika ostası.
Älinä 3,5 yäştän näfis gimnastika belän şöğellänä başlıy, 12 yäştä änise Lübov Mixaylovna belän Üzbäkstan başqalası Taşkenttan Rusiä Federatsiäse başqalası Mäskäwgä küçä häm İrina Winer trenerlığında şöğellänä başlıy. 2004 yılda pravoslav dinendä çuqına.
Olimpiä uyınnarı-2004 ciñüçese, küp tapqırlı Dönya, Yevropa, Rusiä yarışlarınıñ ciñüçese.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Ketrin Hepbörn (12.05.1907 - 29.6.2003, Konnektikut ştatı, AQŞ) — AQŞ kino-aktrisası.
AQŞ kino institutı tarafınnan Holliwud iñ böyek aktrisası bulıp tanılğan. Dönya tarixında "Oskar" bülägenä iñ küp tapqır (4 märtäbä) layıq bulğan aktrisa dip bilgele.


text:
Türkiya Süriya aumağında beybitşilik dälizin qwrmaq.
Şilde ayınıñ 30-ı küni resmi Ankara Süriyanıñ Türkiyamen şekaralas audandarında beybitşilik aymağın qwratının mälimdedi. Wlttıq qauipsizdik keñesiniñ şeşimi boyınşa, Türkiya äskeri aldağı uaqıtta da Süriyanıñ şekaralıq audandarın öz baqılauında wstamaq. Sebebi Süriya tarapınan kelip jatqan bosqındar sanı ay sayın ösude. Al bwl öz kezeginde Türkiyanıñ memlekettik twraqtılığına qauip töndirude.
Esteriñizge salayıq, AQŞ äskeri Süriya aumağınan şığatını belgili bolğannan keyin, Aq üy basşısı Donal'd Tramp bolaşaqta aymaq tınıştığın Türkiyağa tabıstaytındığın mälimdegen. Äzirge Süriya aumağınan AQŞ äskeri tolıqtay şığarılğan joq. Türkiya prezidenti Rejep Tayıp Erdoğan bwğan deyin birneşe märte «Süriyada jürip jatqan äskeri operaciyalardıñ barlığı AQŞ jäne Reseymen kelisilgendigin» aytqan.


text:
Malümat resursı narkotik qarışmanıñ azırlaması aqqında malümatnı silmese, «Roskomnadzor» «Vikipediyanı» Rusiyede blok etmege vade ete. Bunı RİA Novosti Rusiye agentligi hızmetniñ matbuat hızmetine esaslanıp bildire.
Bunıñ kibi talaplarnıñ sebebi Astrahan vilâyeti Çernoyars rayon mahkemesiniñ 2015 senesi iyün 25-te Rusiyede narkotik qarışmalarnıñ azırlaması aqqında malümatnı tarqatmaq yasağı aqqında qararı oldı. Bunıñ aqqında malümat «Vikipediyanıñ» rus tilli versiyasında mevcut.
«Roskomnadzor» bildire ki, «Vikipediya» bu malümatlarnı silmese, hızmet bağ operatorlarına «Uquqqa qarşı malümat cedveli» mehanizmi vastasınen bu saife aqqında malümatnı yollamağa mecbur olacaq».
«Vikipediya» reberleriniñ qararına köre, internet-resurs HTTPS protokolı esasında çalışa, ayrı saifeler sıñırlanmaz, bütün resurs blok etilecek», – dep aytıla «Roskomnadzor» haberinde.
İyül ayında «Roskomnadzor» YouTube servisiniñ ayrı saifelerini müellif aqlarını bozğanlar cedveline qoştı, anda «Fizruk» ve «Çernobıl» Rusiye serialları yerleştirilgen edi.


text:
Qırım memurları, bir kün evel yol qazasında elâk olğan Aqmeçit rayonınıñ başı Lüdmila Gluşkonen vedalaştı.
Kreml nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, o, "mesüliyetli, namuslı, aqiqiy mütehassıs ve vatanperver" olğanını ayttı.
"Lüdmila Nikolayevnanıñ ve bu qaza elâk olğan er kesniñ tuvğanları ve yaqınlarına samimiy taziye bildirem", - dedi Aksönov.
Rusiye nezaretindeki Aqmeçit (Çernomorskiy) rayonınıñ memuriyet başı Lüdmila Gluşko, yol qazasında elâk oldı. Bu, dekabr 10-unda saba belli oldı.
Lüdmila Gluşkonı rayon memuriyetiniñ başı olaraq 2019 senesi oktâbr 29-ında ğayrıdan tayinlegen ediler. Qırım olhaqından evel o, "Krasnoyarskiy" quş sovhozında çalışa edi. 2016 senesinden başlap, Aqmeçit rayonınıñ başı olaraq çalışa edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda daa dört koronavirus hastası qayd etildi, dep haber ete Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov.
«Bir qorantadan hastalanğan eki kişi Moskvadan kelgen soylarınen alâqada oldı, diger ekisi daa evel qayd etilgen hastalarnıñ qorantalarından ola. Er biri baqıldı ve yuqunç hastahanesine alındı. Klinik alâmetleri yoq», – dep yazdı o, aprelniñ 24-nde Facebookta.
Al-azırda Qırımda 57 koronavirus hastası bar. 20-si çetelden ketirildi, 10-u – Rusiyede, 27-si – yerli.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ malümatına köre, eki yañı hasta Canköy rayonında ve birer kişi Bağçasarayda ve Yaltada qayd etildi.
Aprelniñ 23-nde Qırımda tasdıqlanğan 53 COVID-19 hastası bar edi. Aqyarda 25 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Şri-Lanka polisi, memlekette Pasha bayramında olğan bir sıra patlavnıñ qurbanları aqqında malümatnı yañarttı. Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, eñ azından 310 adam elâk oldı ve 500-ge qadar yaralandı.
Aprelniñ 23-ünde polis haber etti ki, Şri Lanka paytahtı Kolombodak ve etraftaki qasabalardaki patlavlarğa alâqası bar olğanından şübheli sayılğan 40 insan yaqalandı.
Şri Lanka prezidenti Maitripala Sirisena fevqulâde vaziyetni ilân etti, o aprelniñ 23-ünden başlandı. Böylece, polis ve arbiy adamlar, insanlarnı mahkeme razılığısız tutıp, sorğuğa çeke bile. Bundan ğayrı prezident ofisi, ücümcilerniñ çetel bağlarını aydınlatmaq içün halqara yardımnı soracaqlar, dep bildirdi.
Şimdilik aprelniñ 21-nde patlav mesüliyetini öz boynuna alğanlar yoq. Amma Şri Lanka ükümeti tünevin yüz bergen patlavlardan «Camaat at-Tauhit» yerli radikal islâm gruppası mesüliyetli, dep bildirdi.
Bundan ğayrı, ükümet, politsiya kilselerge yapıla bilecek ücümler aqqında bilip, olarnıñ ögüni alamadı, dep bildirdi.
Ükümetniñ fikirince, üç kilse ve üç musafirhanege canlı bombalar ücüm etti.
On yıl evelsi mında vatandaş cenki bitken soñ bu ücüm adada kerçekleştirilgen eñ büyük zorbalıq oldı, dep aytalar.
Politsiyanıñ malümatına köre, elâk olğanlar arasında – 35 çetel vatandaşı, ABD, Büyük Britaniya, Qıtay, Felemenk, Portugaliya vatandaşları.


text:
Kyivde cumaaqşamı künü, oktâbrniñ 25-nde, Daimiy Şan-Şüret parkında Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, sınav uçucısı, qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi Amet-Han Sultannıñ abidesine çeçekler qoyulacaq.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire ki, işbu tedbir uçucınıñ doğğan kününden 98 yılına bağışlana.
Merasimde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, Ukraina devlet ve cemaat erbapları iştirak etecek. Tedbir iştirakçilerini Ukraina devlet bayrağını ve qırımtatar milliy bayrağını almağa çağıralar. İştirakçiler Daimiy Şan-Şüret parkınıñ merkeziy kirişinde toplaşacaq.
Qırımtatar halqınıñ erbabı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, uçucı Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 25-nde Alupkada doğdı. Babası – lakets (Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı. Amet-Hannı em Dağıstanda, em qırımtatarlar arasında milliy qaraman dep bileler. Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuşnı kerçekleştirdi, şahsen 30 ve gruppa erkânında natsist Almaniyanıñ ava quvetleriniñ 19 uçağını tüşürdi. Uçucı 100 çeşit uçuş apparatını sınadı, onıñ ücümi 4237 saat teşkil etti.
Amet-Han Sultan Tu-16 uçqan laboratoriyada sınav uçuşını eda etkende elâk oldı. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defin etildi. Mahaçkala ve Aqmescit ava limanlarına onıñ adı berilgen edi.


text:
Aprel 16-da Amerika Qoşma Ştatları, Rusiye ukümeti tarafından qol tutuv körgen hakerler, kibercasuslıq kampaniyası çerçivesinde bütün dünyadaki bilgisayar routerlerini virus ile bulaştırdı, dep beyan ettiler. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Vaşington ve Londonda, bu kampaniyanıñ devlet teşkilâtları, işhaneler ve infrastrukturanıñ eñ muim operatorlarına qarşı doğrultılğanını iddia eteler.
Beyaz evniñ kibertelükesilik boyunca koordinatorı Rob Coys, kiberboşluqta Kreml ya da diger devlet subyektleri tarafından olğan suiqastçılar AQŞ tarafından qarşılıq körecekler, dep ilân etti.
Büyük Britaniyanıñ kibertelükesizlik ve alâqa meseleleri boyunca kâtibiniñ muavini Janett Manfra: «Rusiye ukümetiniñ faaliyeti bizim kibertelükesizligimiz içün telüke doğurmağa devam ete. Bütün mesuliyetli devletlerni, Rusiyeniñ kibertelükesini yeñmek içün öz resurslarını ve şu cümleden diplomatik, uquqqoruyıcı, tehnikiy ve diger vastalarını qullanmağa davet etemiz», – dedi.
Bu, Rusiyege qarşı, hakerlerniñ Moskvanıñ menfaatı içün çalışqanında birinci qabaatlav degil. Ayrıca, mart 23-te Ukraina Telükesizlik hizmeti (SBU), Kyivde «Kremlniñ tarafını tutqan hakerler» ofisiniñ faaliyetini açıqqa çıqarğanını bildirdi.
SBUnıñ matbuat hizmetinde, «FSBniñ kontroli altında olğan haker gruppirovkası, cümleden, kritik infrastruktura, devlet ve bank muessiselerine kiberucümler teşkil ete edi», dep iddia eteler.
Rusiye tarafı SBUnıñ bu bildirüvini izalamadı.
2017 senesiniñ yazında Ukrainada bir qaç haker ucümi, ve şü cümleden iyünde, başta Petya.A (daa soñra – NotPetya) dep adlandırılğan virusnıñ qullanılması ile kiberucüm yapıldı.
2018 senesiniñ fevralinde Beyaz ev Rusiye arbiylerini, 2017 senesiniñ iyüninde NotPetya virusnıñ qullanılması ile tarihta eñ büyük kiberucümniñ yapılmasında qabaatladı. Lâkin Moskvada bu ucümge alâqadar olğanlarında qabaatlavnı «delilsiz ve esassız» deyler.


text:
Kollektiv qurqınıçsızlıq oyışması Rusiyä-Ukraina suğışında qatnaşmıy
Qazaqstan Tışqı êşlär ministrlığı süzçese Aybäk Smadiyarov Kollektiv qurqınıçsızlıq kileşüe oyışmasına äğ’za illärneñ xärbi berlekläreneñ Rusiyä belän Ukraina arasındağı suğışta qatnaşmawın belderde
Smadiyrov atnalıq matbuğat oçraşuında yasağan belderüendä Qazaqstannıñ xalıqara xoquq häm Berläşkän Millätlär Oyışması nigezläre qısalarında däwlätlärneñ cir bötenlege, suverenlıq tigezlege häm tınıçlıq êçendä yäşäwlären yaqlawın citkerde.
Kollektiv qurqınıçsızlıq kileşüe oyışmasınıñ wazıyfa töbägeneñ oyışmağa äğ’za illärneñ xalıqara mäydanda tanılğan çiklärne üz êçenä aluına basım yasawçı Smadiyarov,
"Kollektiv qurqınıçsızlıq barı tik şuşı çiklär öçen genä ğamäldä. Şuña kürä Rusiyä-Ukraina tartqalaşuı töbägendä Kollektiv qurqınıçsızlıq kileşüe oyışmasınıñ qatnaşuı mäs’äläse kön tärtibendä tügel”, - dip äytte.
Şul uq waqıtta Qazaqstanda Kollektiv qurqınıçsızlıq kileşüe oyışmasına äğ’za illärneñ aşığıç xäräkät berämlekläreneñ künegüläre däwam itä.
Qazaqstan saqlanu ministrlığınnan yasalğan yazmaça belderüdä 3nçe üktäbr’dä xärbi künegülärdä aktiv êtapqa uzıluı häm 7nçe üktäbr’dä qadär däwam itäçäge mäğ’lümate urtaqlaşıldı.
İlneñ kön’yağındağı Cambıl vilayätenä bäyle Matıbulak cirlegendä öç ayırım başça astında uzdırılğan künegülärdä Kollektiv qurqınıçsızlıq kileşüe oyışmasına äğ’za illärdän barlığı 6 meñ 500dän kübräk ğaskäri belän bergä 850dän artıq xärbi texnika qatnaşa.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyä belän Tön’yaq Kipr arasında urtaq künegülär
Türkiyä afat häm ğadättän tış xällär idaräse (AFAD) belän Tön'yaq Kipr Törek Cömhüriyäte grajdan saqlanu oyışması urtaq êzläw qotqaru künegülären ütkärde
Ärdoğan Caparovnı qotladı
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Qırğızstan Däwlät başlığı Sadır Caparovnıñ tuğan könen täbrik itte
Türkiyä saqlanu ministrı Baqıda
Azärbaycan İlbaşı İlham Äliyıv Türkiyä Milli saqlanu ministrı Hulusi Akar häm yanındağı Törek qorallı köçläre citäkçelegen qabul itte


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi (TİN) Rusiyeden, Qırımda tevqif etilgen ve Aqmescit tahqiqat izolâtorında sağlıq ile zorluqlar çekken qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermenciniñ azat etilmesini talap ete. Yanvarniñ 12-sinde Twitterde TİN sözcüsi Maryana Betsa munasip bildirüv yaptı.
Bildirüvde: «Degermenciniñ sağlığı kritik vaziyette. İşğalci, qırımtatarlarnı öldürmege devam ete. Rusiyege narazılıq bildire, azat etmesini talap etemiz», – denile.
Yanvarniñ 12-sinde Advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa, Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermenci sağlığınıñ vaziyeti sebebinden tahqiqat izolâtorında bulunıp olamay, dep bildirdi. Advokat, imayesi altında bulunğannıñ sağlıq vaziyetine «kritik» dep, Qırımdaki mahkemeniñ, bunı tasdiqlağan munasip tıbbiy vesiqalarnı köz ögüne almağanını qayd etti.
Yanvarniñ 12-sinde Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarına apis muddetini eki ayğa uzattı.
Bekir Degermencide sürekli astma bar. Tahqiqat izolâtorında sağlığınıñ vaziyeti birden yamanlaştı. Dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırıldı. Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa tüşti.
Dekabrniñ 20-sinde Aliye Degermenci, aqayınıñ reanimatsiyadan keçirilgenini ve pulmonologiya bölügi tolu olğanı içün bu bölükniñ koridorında yerleştirilgenini bildirdi. Daa soñra Degermencini tahqiqat izolâtorına qaytardılar.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apis etti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Sema Yüzü Qaramanlarını añdı. Bu aqta Cemilevniñ Facebook saifesinde haber etile.
Cemilev, Kyivdeki İnstıtutska soqağında Euromaydannıñ elâk olğan iştirakçileriniñ fotoresimlerine çeçek qoydı.
Ukrainada noyabrniñ 21-nde İtibar ve Azatlıq Künü qayd etile – bu künde başlağan eki inqilâp munasebetinen: Portaqal inqilâbı (2004) ve İtibar inqilâbı (2013). Bu bayram 2005 senesinden 2011 senesine qadar Azatlıq künü olaraq qayd etilgen edi. Viktor Yanukoviç zamanında onı yanvarniñ 22-nde qayd etilgen Birlik kününen birleştirip lâğu etkenler.
2014 senesi Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko onıñ resmiy statusını ğayrıdan tikledi. O vaqıttan berli Ukraina Portaqal inqilâbı ve Euromaydannıñ yıllığını bir künde qayd ete.


text:
Tataristannıñ Novotroitskoye köyünde Rus gvardiyası mitinglerni dağıtuv talimlerine yerli orta mektepniñ doquzıncı sınıf talebelerini celp etti. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti bildire.
Mektep binasından çıqarılğan videoda talebeler «qanunsız aktsiyanıñ iştirakçileri» olaraq iştirak etip, politsiya hadimlerine ücüm ete. Rus gvardiyasınıñ hadimleri ücümge qarşı çıqıp, sırağa tizile ve özüni qalqanlarnen qapata, özleri «narazılıq bildirgenlerge» ücüm ete ve olarnı yaqalay.
Mektep talebelerinden biriniñ «MBH media» neşirine aytqanına köre, ne talebe, ne ana-babalarına talimler olacaq, dep evelden haber etilmegen edi. Onıñ aytqanına köre, mektep müdiri talebelerden ders bitken soñ tışarı çıqmalarını rica etti, bundan bir kün ögüne mektep talebelerine sport urbasını kiyip kelmeleri aytıldı.
Mektepniñ özünde jurnalistlerge talimler kerçekten olğanını tasdıqladılar, amma tafsilâtlı bir malümat berilmedi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Rusiye telükesizlik quvetleriniñ avgustnıñ 17-nde yarımadanıñ türlü köşelerinde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirgen tintüvlerge "insan aqlarınıñ qaba şekilde bozuluvı" dedi.
«Rusiye kene işğal etilgen Qırımda insan aqlarını qaba şekilde boza. Bugün saba qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler ve yaqalavlar olıp keçti. Bu qabul etilmez taqipler deral toqtatılmalı, insanlar ise azat etilmesi. Dünya toplulığı bozuvlarğa keregi kibi qarşılıq köstermeli», – dep yazdı Zelenskıy.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri, avgustnıñ 17-nde saba qırımtatrlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ beş insan yaqalanğanını bildireler.
Aqyarnıñ Nahimov rayonında FSB hadimleri Rustem Murasov ve Rustem Tairov,Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyevni yaqaladı.
Faallerniñ malümatına köre, Cebbar Bekirov, Zaur Abdullayev ve Rustem Tairovnıñ evlerinde tintüvler Aqyarnnı Lenino rayon mahkemesiniñ qararı ile keçirildi.
Raif Fevziyevniñ evinde keçirilgen tintüvge avdokat Edem Semedlâyevni yibermegenler. Advokatnıñ malümatına köre, imam Rusiye CQ 205.5 maddesine binaen qabaatlana.
Qırımdaki Rusiye qanınun qoruyıcı organlarnı vaziyetni tefsir etmeyler.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar avgustnıñ 17-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap berdi. O buña devam etken «qorqutuv siyaseti» dedi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, avgustnıñ 17-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge qarşılıq kösterdi.


text:
Qırımda fevqulâde yanğın telükesiniñ rejimi, sentâbrniñ 28-ine qadar ilân etilgen, dep bildire Qırım gidrometeomerkezi.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ malümatına köre, sentâbr 26-sından 28-inece yarımadada quru ot yana bile.
Yüksek yanğın telükesi sebebinden yanğınğa oğraması mümkün olğan yerler yanında ateş yaqmağa, mangal qullanmağa, tütün içmege, yanğan sernik taşlamağa, pirotehnik mahsullarnı qullanmağa, benzin, kerosin ya da diger yanğan madde ile yağlanğan şeylerni qaldırmağa, küneş tüşken orman alanlarında şişe, diger çöplükni qaldırmağa, terek tübünde, alanlarda ot yaqmağa yasaq etile.
Daa evel Qırımda yüksek yanığn telükesi sebebinden sentâbrniñ 28-ine qadar fevqulâde yanğın telükesiniñ rejimi olacağı bildirile edi.
Sentâbrniñ 18-nde aqşam Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabasında 10 gektardan ziyade meydanda quru ot yandı. Bir qaç saat içinde yanğın meydanı 30 gektarğa yandı. Sentâbrniñ 19-nda saba yanğın meydanı 45 gektarğa arttı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildire.
Sentâbrniñ 25-inde Qırımda sıcaq olacaq, yağanaqlar tahmin etilmey. Eñ sıcaq yalı boyunda olacaq.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Aqmeçit rayonınıñ sakini Nariman Nejmudinovnıñ Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayılıp tutulğanı ve apiske alınğanı içün cinaiy tahqiqat başlattı. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Vaqtınca işğal etilgen yarımadada Ukraina vatandaşınıñ azatlıqtan qanunsız marum etilüvi sebebinden Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden cinaiy tahqiqat başlatıldı», – dep aytıla haberde.
Müessiseniñ bildirgenine köre, mahkemeden evelki tahqiqatnı Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki Milliy politsiya idaresi keçire.
Rusiye FSBsi fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda «N.Çelebicihan qanunsız silâlı batalyonında iştirak etkeninden» şübheli sayılğan Aqmeçit rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildire. Er adam apiske alındı.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ reisi Lenur İslâmovnıñ bildirgenine köre, Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonında» Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulıp apiske alınğan Aqmeçit rayonınıñ sakinini tanımaylar.
Qırımtatar faalleriniñ malümatına köre, tutulğan kişiniñ adı – Nariman Nejmudinov.
2019 senesi yanvar ayında Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Yedi Quyu rayon mahkemesi 24 yaşında Qırım sakini Fevzi Sagancini «Ukrainada qanunsız silâlı birleşmede iştirak etkeninde» qabaatlap üküm çıqardı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Aqmescit – Rusiye Liberal-demokratik firqasınıñ reisi Vladimir Jirinovskiy Qırımnıñ adını deñiştirmek teşebbüsini bildirdi. Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı yarımadağa onıñ tarihiy adlarından biri – Tavrida adını qaytarmağa teklif etti. Qırım memurları, siyasetçi ve nezaretçileri Rusiye parlamentariyniñ işbu teklifine menfiy munasebette bulundılar. Olarnıñ fikrine köre, Qırım içün şimdi daa da müim meseleler bar.
Qırım adınıñ deñiştirüvi aqqında ğayeni Vladimir Jirinovskiy Lifenews Rusiye telekanalına bildirdi. Deputatnıñ aytqanına köre, yarımadanıñ «eñ birinci adı «Tavrida» edi. «Bu topraqqa saip olğanını kimse köstermesin: ruslar, qırımtatarlar, Ukraina. Tavrida – yunan adı. Sevastopol (Aqyar) da – yunan. Simferopol (Aqmescit) – yunan, Feodosiya (Kefe), Kerç (Keriç), Yevpatoriya (Kezlev). Yunanlar – şimalge ketip, daa da ögge keçip olamadılar»,– dep añlata öz mevamını LDPR yetekçisi. Onıñ aytqanı kibi, evel Qırım – «yunan Tavriya cumhuriyeti» edi.
«Rus tiline bu daa da güzel kele, çünki Qırım – qırımtatar serlevasıdır. Qırım – bölüngen yalı. Yalta – aşağıdaki şeer. Serlevalarnı saqlamaq mümkün. Bağçasaray – bağçadaki saray»,– dep qoştı deputat.
Bunıñ ile o şunı da qoştı ki, bütün tarihiy adlar mıtlaqa saqnılmalı ve şu yerde adları deñişken bir qaç Rusiye şeerini añıp keçti. «Er şey olğanı kibi qalmaq kerek! Volgograd degil, Tsaritsın, Ulyanovsk degil, Simbirsk, Kirov yerinde Vâtka. Noginsk degil, Bogorodsk. Hucur bir adamlarnıñ adları, inqilâpçı, ekstremist… Tavrida – güzel kele. Rusiye, Tavrida – bu daa da eyidir. Mıtlaqa böyle teklifni kirsetirmiz»,– dedi Jirinovskiy.
Onıñ malümatına köre, LDPR firqası Rusiye akimiyetinden Devlet Dumasınıñ «Qırım yarımadasınıñ adını Tavridağa deñiştirmek» kibi muracaatnı qabul etmege talap etecektir.
Qırımnıñ adını deñiştirmek kibi ğaye endi bir qaç kere peyda olğan edi. Bir qaç yıl evelsi Qırımdan milletlerara ve dinlerarar ziddiyetlerniñ teşkil etilmesi içün Qırımdan sürgün etilgen Vitaliy Hramov Ukraina Yuqarı Şurasına Qırımğa Tavrida adınıñ «qaytarıluvı» aqqında muracaatı ile buyurğan edi. O vaqıt Hramovnıñ ricasına kimse qulaq asmadı.
Bundan soñ «Svoboda» Umumukrain birliginiñ yetekçisi Oleg Tâgnibok «artqan antikommunistik keyfniñ» sebebinden Qırımnıñ adını Tavriya vilâyeti olaraq etmege teklifi ile buyurdı. Amma onıñ teşebbüsine de qol tutmadılar.
«Muvafaqiyetsiz beyanat»
Qırım siyasetçileri, deputatları, memurarı Jirinovskiyniñ yarımada adını Tavrida etmek teşebbüsine menfiy tarzda seslendiler.
«Bir qaide kibi oldı: Kreml neni tüşünse, Jirinovskiy onı ayta», – dep yazdı Refat Çubarov öz Facebook saifesinde.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, böyle alda, akimiyet tarafını tutıp, yaqında peyda olğan qırımtatar teşkilâtlarına da adlarını deñiştirmege kerek olacaq eken.
«Şu yerde şunı da qayd etmek kerek ki, çeşit türlü yañı «areketlerge» de acele sürette özlerini nasıldır bir «Tavrida birligi» olaraq adlamağa kerek olur», – dep yazdı Meclis reisi.
Qırım Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov «bir kimse-bir şeyniñ adını deñiştirmeycegini» tüşüne. Onıñ fikrine köre, bu kibi bildirüvlerni Jirinovskiy kendine diqqat çekmek içün ete. «Bu vaziyette – bu muvafaqiyetsiz bir beyanattır», – dedi İlyasov Qırım.Aqiqat saytına.
Aynı zamanda Devlet şurası prezidiumnıñ azası, Qırımda LDPR şurasınıñ azası Sergey Şuvaynikov yarımada içün «Tavrida – Qırım ekileme serlevanı qaldırmaq mümkün olğanını tüşüne. «Tarihnıñ muayyen bir devri bar, amma men şimdi bunen oğraşmaz edim, çünki eger de biz şimdi adnıñ deñiştirüvi ile oğraşmağa başlasaq, insanlar siyasetçilerni añlamaz. Daa da müim meseleler bar», – dedi Şuvaynikov.
Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl LDPR yetekçisiniñ teşebbüsini «beyüde» olaraq adladı. «Tavrida yunanlar tarafından Qırım territoriyasını belgilemek içün uydurılğan bir termin olğanını unutmamaq kerek», – dedi Celâl Qırım.Aqiqat saytına.
O, Qırımda qırımtatar toponimlerniñ sayısı çoq olğanını ve şeer ile köyler keçmişte rus, qırımtatar, yunan ve diger adlarını taşığanını hatırlattı. «Şunıñ içün şimdi yarımada adınıñ deñiştirüvini böyle bir şekilde teklif etmege bir saçmalıqtır, bu kibi teşebbüslerden yalıñız külmek mümkün», – dep qoştı Meclis reisiniñ muavini.
Qırım müendis-pedagogik universitetiniñ rektorı Fevzi Yakubov Jirinovskiy bu kibi teşebbüsini bildirip, «eyilikni yapmaq degil de, sözlerniñ imalâtı ve ziddiyetlerniñ işlep çıqaruvı ile oğraşqanını» tüşüne. «Şimdi Rusiye içün imalât, istisal kerek. Eger de o Rusiyeniñ büyük vatanperveri olsa, Rusiye ve Qırımnıñ yerini belgileycek iqtisadiyat aqqında tüşünsin»,– dedi Yakubov Qırım.Aqiqat saytına.
«Kommunistı Rossii» firqasınıñ Qırım cumhuriyet bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç LDPR reisiniñ teşebbüsi sebebinden çorlandı. «Volfoviç qartbabanı tek ne eglendirmez, oña quvanç ketirse, yeter, amma aqibetler aqqında da tüşünmek kerek! – dedi cumhuriyet parlamentiniñ sabıq spikeri Qırım.Aqiqat saytına. – Jirinovskiy bizge endi öz çızmalarını Qızıl deñizde yuvmağa vade etken edi. Saçmalıqtır. Qırım içün şimdi tek qırıntı, toqmaq, kürekni alıp, tarihiy serleva, toponimler ceetinden negiz olğanını bozmağa yetmez sanki».
Graçnıñ aytqanına köre, al-azırda Qırm içün «insanlarnı aşatmaq, olarğa iş bermek, inflâtsiyanı toqtatmaq, qaparcılıqnı, aydutlıqnı toqtatmaq» kibi meseleler birinci yerde turmaq kerek.
Metinde Qırım yarımadasında qullanılğan toponim ve ıstılalar berilgen.


text:
künü Kiyevde keçecek. Bunı tedbir teşkilâtçıları – Ukraina milliy edebiyat müzeyi, «Alraid» bütünukrain cemaat teşkilâtlarınıñ birligi, İslâm diniy merkezi ve «Tamga» medeniyet ve üner merkezi.
Programmada – Çelebicihannıñ ayatı ve icadı aqqında çıqışlar, şiirleriniñ ukrain tercimeleri, «Alim» filminiñ seyir etilmesi.
Tedbir B.Hmelnitskiy soqağı boyunca yerleşken Ukraina milliy edebiyatı müzeyinde saat 16:00 başlanacaq. Mında fevral 10-dan qırımtatar halqınıñ donatuv-turmuş sanaatınıñ sergisi de olacaq.
Bunıñ ile fevral 23 künü Kiyevde Yelena Zamostân adına sanaat galereyasında «Noman Çelebicihan – kelecek nesillerge keçmişniñ dersleri» serlevalı munaqaşa keçirilecek. Kiyev vaqtı boyunca saat 18:00.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında doğa. Bağçasaray, İstanbul, Sankt-Peterburgda oquy, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâbiy teşkilâtlarında iştirak ete. 20-nci asırnıñ başında eñ istidatlı qırımtatar edebiyatçısı olaraq tanıla. Qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ müellifi ola. 1917 senesi Fevral inqilâbından soñ Musulman icraiy komitetiniñ reisi, Qırım müfisi – soñra ise Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi ola. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından yaqalana, fevral 23 künü apiste deñizciler tarafından öldürile. 33 yaşında olğan müftiniñ cesedi deñizge atıla.


text:
İyün 24-te, aqşam Bağçasarayda «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ evine adamlar kele, olar dua keçirmege niyetleneler. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova bildirdi.
«Evimde adamlar bar, bizde bugün dua olacaq», – dep ayttı telefon vastasınen Elmira Ablâlimova Qırım.Aqiqat mühbirine.
İyün 24-te aqşam Elmira Ablâlimova Facebook saifesinde rusiyeli uquq qoruyıcılarınıñ ziyareti aqqında bildirdi, olar oña «qanunsız faaliyetniñ mümkün olmaması aqqında» ihtar berdiler, o ise, bunı qırımtatarlarnıñ dua keçirmege niyetinen bağlı olğanını tüşüne.
Bundan evel dua keçirilecegi aqqında Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov bildirgen edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarnıñ arasında Ahtem Çiygoz da oldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste bulunğan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
2016 senesi fevral ayında Qırım Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
AQŞ äkimşiligi Wlttıq Assambleyanı (bir palatalı parlament) basqaratın Venesuela oppoziciyasınıñ ökilderine 1,7 milliard dollar böldi. Eldegi oppozici..
The Qazaq Times-tıñ saylauğa baylanıstı arnayı swhbat seriyasında saylauğa tüsip jatqan partiyalardıñ tizbegin "Adal" partiyasınıñ ökili, jurnalist Ma..
Koronavirustıñ mutaciyağa wşırağan türiniñ tez taraluına baylanıstı Wlıbritaniyada jalpıwlttıq lokdaun engizildi. Keşe Wlıbritaniyada 60 mıñğa juıq ko..
The Qazaq Times-tağı saylauğa baylanıstı arnayı swhbat seriyasınıñ kezekti sanına "Auıl" partiyasınıñ ökili, aqın Däuletkerey Käpwlı qatısqan bolatın..
The Qazaq Times-tıñ arnayı swhbat seriyasındağı kezekti sanında "Aq Jol" partiyasınıñ ökili Swltanhan Aqqwlı saylau, azamattıq qoğam, parlamentarizm..


text:
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Qırımdaki köy hocalığı ve şarapcılıq aqqında laf etecekler. Studiya musafiri – Ukraina agrar siyaseti nazirliginiñ iş gruppasınıñ mütehassısı Dmitriy Nezviskiy. Alıp barıcı – Sergey Mokruşin.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Avgust 6-da Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca qabaatlanğan daa bir kişi – Yalta sakini Refat Alimovnıñ apiste bulunma müddetini dekabr ayına qadar uzattırmaq qararını aldı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım adliyecisi Emil Kurbedinov bildirdi, o bugün yaltalı Vadim Siruknıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılması boyunca toplaşuvda buluna edi.
«Bilgenime köre, onıñ da apiste bulunma müddeti dekabr ayına qadar devam ettirildi. Uzattırdılar, illâ ki, taqiqatçınıñ şefaatını qanaatlendirdiler. Bellesem, aynı (Vadim Siruknıñ kibi – QA) – dekabr 8-ge qadar», – dep qayd etti Kurbedinov.
Sentâbr 6-da Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca yaqalanğan yaltalı Vadim Siruknıñ apiste bulunma müddetini dekabr 8-ge qadar devam ettirmek qararını aldı. Siruknıñ soy-sopları bu qararnı Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesine şikâyet arizasını bermege niyetlene.
Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi bu iş boyunca qabaatlanğan uquq qoruyıcı Emir-Usein Kuku, Muslim Aliyev ve Arsen Cepparovnıñ apiste bulunma müddetini dekabr 8-ge qadar devam ettirdi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Refat Alimov 2016 senesi aprel ayında rusiyeli uquq qoruyıcılar tarafından aynı «Hizb ut-Tahrir» ile bağlı olğanında şeklenilip, yaqalandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Cumaertesi, mart 28 künü, Kiyevde Mustaqillik Meydanında ATR yekâne qırımtatar telekanalına qol tutuv numayışı keçti. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından Rusiye qanuniyetine köre qayd etüv izniniñ berilmemesidir.
Aktsiya teşebbüsçileri – Qırımtatar yaşlar merkezi, «KrımSOS» cemaat teşebbüsi, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qoruv komiteti, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aktsiya iştirakçileri, esasen, gençler, Tamğa şeklinde turıp, ağzılarına skotç yapıştırıp, ellerinde «ATRni qurtarıñız», «ATRni öldürmeñiz» ukrain, rus, qırımtatar ve ingliz tillerinde yazılğan plakatlarnı tuta ediler.
Teşkilâtçılar Ukraina prezidenti ve halqara toplulıgına muracaat etip, telekanalnıñ qapatılmasına yol bermemege çağırdılar.
Aktsiyanıñ soñunda Ukraina devlet gimni ve qırımtatar milliy marşı icra etildi. Semetdeşlerine qol tutmaq içün meydanğa belli yırcı Camala ve ressam-keramist Rustem Skibin keldiler.
Malüm olğanı kibi, ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov, "canla bağda" yaqında keçirilecek "Qırım platforması" sammitini tefsir etip, bu meydan Qırımnı arbiy yolnen qatmarmaq imkânsız olğanı içün yaratılğanını bildirdi.
«Qırım platforması özümizni boğmaq içün azırlanğan. Qırımnı arbiy yolnen qatmarmaq içün planlar ve imkânlar yoq. Bunı dünyanıñ iç bir memleketi yapıp olamaz - biz öz tarihiy vatanımızğa ebediyen qayttıq. Şunıñ içün bütün laflar yaşayış seviyesi eksilecegi ve Ukrainağa keri qaytmağa kerek olacağı aqqındadır. Bu bir deliniñ saçmasıdır», – dedi o.
Dmıtro Kulebanıñ bildirgenine köre, «Qırım platforması»nıñ sammitinde böyle paneller olacaq:
- Qırımnı ilhaq etme ıntıluvnıñ tanımamazlığı aqqında;
- Azaq-Qara deñiz bölgesiniñ arbiyleştirilüvi aqqında;
- insan aqları ve turğun inkişaf yolunen Qırımnıñ reintegratsiya yolları aqqında;
- qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ tiklenilmesi aqqında.
Onıñ qayd etkenine köre, temsilcileri Kyivge kelip olamaycaq devletler Sammitte qabul etilecek beyannamege qoşula bilecek.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba avgustnıñ 23-ne planlaştırılğan «Qırım platformasınıñ» sammitinde 38 memleket iştirak etmege razı oldı, dep bildirdi.
«Qırım platforması» sammitini qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala «1944» yırınen açacaq. Bu aqta UNN neşiri Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ malümatına esaslanıphaber ete.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Yaşar Muyedinov, Seyran Murtaza ve Tofik Abdulgaziyevniñ sıñırlav tedbirlerini 2021 senesi yanvarniñ 14-ne qadar uzattı. Oturışuv neticeleri aqqında qırımtatar faalleriniñ imayecileri tarif etti.
Bütün mahkeme esnasları Qırımdaki epidemiologik vaziyetten sebep qapalı oldı. İmayeci Venera Abdışayevanıñ aytqanına köre, mahkeme advokat ve müvekkiliniñ muracaatlarını kene red etti.
«Biz açıq mahkeme olsun dep muracaat ettik, mahkeme bu muracaatımıznı red etti, madde ağır dep. O, Dördünci Jeneva Şartnamesi qullanılmalı ve daa yımşaq sıñırlav tedbiri belgilenmeli, dep ayttı», – dep izaatladı Venera Abdışayeva.
Advokat Emil Kurbedinovnı tahqiqat izolâtorında bulunğan Tofik Abdulgaziyevniñ qulaqları zayıflaşqanından qasevetlene,
«Şimdi pek yaramay eşite. Oña tibbiy yardım kösterilsin dep rica etecek dedi. Bir közünde kapillârlar pek patlağanını kördim. Keyfi ise pek güzel», – dep qayd etti advokat Kurbedinov.
Apiske alınğan faaller qırımtatar halqına ve olarğa Qırımda ve onıñ tışında qol tutqan er keske teşekkürler bildirdi.
«Maña da biñ kere ayttı: «Bizge yardım etken er keske teşekkürlerimni bildir. Advokat, cemaat sağ olsunlar – çette qalmayıp, yardım eteler», – dep ayttı advokat Kurbedinov müvekkili Tofik Abdulgaziyevniñ aytqanlarına esaslanıp.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Keriçte rusiyeli şeer şuraşınıñ başı Maya Hujina oldı. Onıñ namzeti içün 20 mebus rey berdi. Bunı Keriç şeer şurasınıñ saytında bildireler.
Onıñ raqibi Dmitriy Mironov içün 7 mebus rey berdi.
Maya Hujina "Yekâne Rusiye" firqasına ait olğanı bildirile.
Açıq menbalardaki malümatqa köre, bundan evel Hujina, №2 şeer hastahenesiniñ baş ekiminiñ tibbiy qısım boyunca muavini olıp çalışa edi.
Daa evel, Yaltada yañı şeer şurasınıñ reisi saylanılğanı bildirile edi. Bu vazifeni Konstantin Şimanovskiy becere. Olesâ Haritonenko, ise Kezlev (Yevpatoriya) şeer şurasınıñ reisi olaraq saylanıldı.
Sentâbr 8-inde Rusiye akimiyeti Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şuralarnıñ saylavlarını keçirdi.


text:
Mamont tabıldı
Törkiyädä mamontnıñ taşqa äwerelgän häm hiç tarqalmağan fosilen taptılar
Kayseridä 7 million yarım yıllıq ber kisäk xälendäge mamont fosile tabıldı. Qazınu êşläre töbäk idaräse yärdäme belän Yamula böyäse qırıyındağı Taşxan cirlegendä alıp barıla. Anda êlek tä borıñğı xaywan qaldıqları tabılğan. 2 yıl êlek ber kötüçe anda fosil qaldıqları kürep bu turıda wäqalätle zatlarğa xäbär itä. Ul urınnı qazıy başlağaç 7 million yarım yıllıq jiraf fosile kilep çığa.
Qazınularda mamontnıñ taşqa äwerelgän gäwdä qaldıqlarınıñ ber kisäk xälendä bozılmağan, taralmağan kileş tabıluı zur waqıyğa. Kayseri xakimiyäte bu açışqa bağışlanğan kiñäşmä dä ütkäräçäk.
Bäyläneşle xäbärlär
TRT World forumı 9-10 nçı dekabr’dä İstanbulda uzaçaq
Anıñ bıyılğı teması:“Kiläçäkne formalaştıru: bilgesezleklär, çınbarlıq häm mömkinleklär”


text:
Moskva nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov bildirgenine köre, Qırımda kurort mevsimi muvafaqiyetli olması içün, «turistik saasında yüksek dereceli nezaketni köstermek kerek».
«Qırımlılar nezaket ve dostane munasebetlerini köstermegence, bizim regionımız tursitler içün iç bir vaqıt özüne çekici olmaz. Biz ise, yahşıdan yahşısı olmaq kerekmiz...Bizim biznesimiz aynı bu yönelişte çalışmaq kerek. Elbette, avalimanına kelgen turistni külerüzlü ve samimiy adamlar qarşılasa, onıñ bam - başqa munasebet ve fikirleri olur. Bazıda, insanğa aytılğan bir güzel söz, onıñ noqta-i nazarını tolusnen deñiştire bile. Hususan, bu aqta devlet müessiselerinde çalışqanlar unutmamaq kerekler», - dep ayttı Aksönov «Krımskiy jurnal» neşirine.
Aksönovnıñ sözlerine köre, «Qırım kurort, diagnostika, tıb, kezinti kibi hızmet saalarında birincilikni elde etmek kerek». «Qırımda er bir turistniñ qazanması içün küreş etecekler», - dep qoştı o.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov parlament mebuslarınıñ “belli bir kategoriyasına” qarşı sanktsiyalarnı qoyuluvını ilân etti. Bu aqta o, “Savik Şusternıñ söz serbestligi” programmasınıñ yaynında ayttı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
“Eminim ki, yaqın vaqıtta em hususiy, em uquqiy şahıslarğa qarşı sanktsiyalar qoyulmağa devam etilecek. Bundan ğayrı, olarnıñ sırasında bugünde Yuqarı Rada mebusları olğanlar da olacaq. Sanktsiyalarnı qoymaq içün bayağı delilimiz endi bar”, – dedi Danilov.
Ukraina İç işler naziri Arsen Avakov, "112-Ukraina", NewsOne ve ZIK telekanallarına qarşı sanktsiyalar qoyuluvını “Ukraina topraqlarınıñ, şu cümleden Rusiye işğal etilken Qırımnıñ azat etilmesiniñ başlanuvı”, dep sayğanını bildirdi.
Kiçik aynıñ 2-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ “Muhalefet platforması – Yaşayış içün” fraktsiyasından millet vekili ve Rusiye tarafdarı siyasetçi Viktor Medveçuknıñ safdaşı Taras Kozakqa ve sekiz uquqiy şahısqa qarşı sanktsıyalar qoyuluvı aqqında qararını işke tüşürdi. Sanktsiyalar "112 Ukraina", NewsOne ve Zik telekanallarnıñ blok etilmesini közde tuta.


text:
Rusiyeniñ Sankt-Peterburg şeerinde quvetçiler faal Ölga Smirnovanıñ evine kelip tintüv keçirdiler. O, qırımtatarlarnıñ destegine piket keçirgeni içün terrorcılıqnı aqlı köstergeninen qabaatlana (Ceza qanunnamesiniñ 205.2 maddesi). Bunı "OVD-İnfo"-ğa atfı etip "Nastoyaşçeye vremâ" haber ete.
Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, OMON hadimleri onıñ dairesiniñ qapısını sındırıp kirgenler.
Davanıñ açıluvına dair qararda, avgustnıñ 18-nde Kudrovo şeerinde keçirilgen piket kösterilgen. Bu, "Strategiya-18". teşebbüsiniñ çerçivesinde keçirilgen er aylıq piket edi. O zaman pikette Vladimir Şipitsın, Asan Mümci, İlya Tkaçenko, Tatyana Siçkareva, İlyas Eşref ve Ölga Smirnova iştirak ettiler.
Aktsiya vaqtında olarğa belli olmağa kişi ücüm etti. Bundan soñ erkek polis hadimlerini çağırdı ve faaller plakatnı tutıp beraber piket keçirgenlerini ayttı. Polis hadimleri er kesni yaqaladı. "OVD-İnfo" bergen malümatqa köre, polis bölüginde olarğa qarşı Memuriy uquq bozma maddesinden ğayrı, daa yasaq etilgen timsalâtnı (bayraqlarda Qırımtatar Milily Meclis timsalâtı) numayış etkenleri içün protokol tizileciginen tehdit etkenler. Sentâbrniñ 21-nde Vsevolojsk şeer mahkemesi davanı qapattı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Noyabrniñ 23-nde Aqmescitte tutulğan qırımtatar faallerini memuriy protokollar tizilgen soñ noyabrniñ 24-nde sabağa yaqın polis bölüklerinden yiberip başladılar. Aynı zamanda bazı tutulğan qadınlarnı qanun koruyıcılar mahkeme oturışına qadar Muvaqqat tutuv izolâtorında qaldırdılar.Bunı uquq koruyıcı, "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Lutfiye Zudiyeva haber etti.
Onıñ malümatına köre, Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon polis bölüginden noyabrniñ 23-nde Rusiye nezaretinde olğan Kiyev rayon mahkemesine kelmege mecburiyeti ile dört qadınnı yibergenler: Arslanova Ayşe, Ümerova Lemara, Zudiyeva Alfiya, Gazançiyan Safinaz.Ve çağına yetmegen Meryem Kulametovanı qartbabasına senet berip yibergenler.
Daa eki qadın ve üçi erkek bu polis bölüginde qaldı: Kulametova Reyhane , Abduramanova Elmaz, Abdurmanov Smail, Çolakçik Server, Abdurazakov Kemal.
Zudiyevanıñ qayd etkenine köre, Aqmesciteniñ Merkeziy rayon polis bölüginde protokollarnı noyabrniñ 24-nde sabağa yaqın tizip başlağanlar.
"Anda şimdi 10 adam tutula. Mesele şunda ki, qırımtatar tercimanı Jeleznodorojnıy polis bolügindeki tutulğanlarğa yarım etken soñ endi mında kelip çıqtı", - dedi Zudiyeva.
Biraz soñra uquq qoruyıcı, beş tutulğan qadın memuriy protokollarnıñ mahkemede baqılmasına qadar muvaqqat tutuv izolâtorlarında qalacaqlarını haber etti: Kulametova Reyhane, Abduramanova Elmaz, Azizova Elvina, Yanikova Fatime, İbragimova Nailâ.
Aqmescitte noyabrniñ 23-nde aqşam Rusiye quvetçileri advokat Edem Semedlâyevni qarşılamaq içün Muvaqqat tutuv izolâtorınıñ binasına kelgen faallerni yaqaladı. 31 kişi yaqalanda, olarnıñ arasında 10 qadın, jurnalistler ve "Qırım birdemligi"niñ mühbirleri. Yaqalanğanlarnı polis bölüklerine alıp kettiler.


text:
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 3,2 mıñğa artıp, jalpı esebi 921 mıñnan astı. Sırqattar qatarı edäuir kemig..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 4,4 mıñ artıp, jalpı esebi 900 mıñnan astı. Osılayşa Qazaqstan «jağımsız st..
8 qırküyek küni "Til Maydani" Youtube arnasınıñ avtorı, qazaq tilinde qızmet körsetudi talap etkeni üşin üstinen qılmıstıq is qozğalıp, elden ketken Q..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 5,3 mıñğa artıp, jalpı esebi 869 mıñğa juıqtadı. Biılğı jaz mezgili qazaqs..
Auğan soğısınıñ ardageri, tarih ğılımdarınıñ doqtorı, professor Saylan Bolat Sanabaywlı auğan ahualı, tälipter qateri turalı arnayı swhbat berdi. ..


text:
Kelecekte «Simferopol» kino evinde «yerli kino merkezini» meydanğa ketire bileler. Bunıñ kibi teklif Qırım «Devlet şurasınıñ» medeniyet boyunca toplaşuvında seslendirildi.
Bunı Qırım «parlamentiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Toplaşuvda qayd etildi ki, al-azırda bina qullanılmay.
Berilgen malümatqa köre, Rusiye medeniyet nazirligi ayırğan parağa 7 million rublege taşıcı kinoteatr satın alınacaq.
Aqmescitte keçenleri «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet akademik muzıkalı teatri» adını alğan Ukrain muzıkalı teatrini yıqa bileler.


text:
Rusiye Roskomnadzorı matbuat vastalarınıñ söz serbestligi boyunca OSCE temsilcisi Dunja Mijatovićke ATR telekanalından Rusiye matbuat vastası olaraq qayd etilüvine yollağan bütün arizalarını köstermege vade ete. Bunı Roskomnadzor cumaaqşamı, aprel 2 künü, öz Facebook saifesinde bildire.
Teşkilât matbuat vastalarınıñ söz serbestligi boyunca OSCE temsilcisi Dunja Mijatovićni kütleviy kommunikatsiya saasında al etüv, nezaret ve kontrol idaresine kelmege teklif etti.
«Media idare etüv saasında uquq magistri olıp, Dunja Mijatović hanım bu vesiqalarnı, Rusiye qanuniyetini bozmayıp, nasıl sürette qabul etmek kerek olğanımıznı bizge añlatır, degen ümüttemiz. Çünki qanunğa sayğı – esas ve universal içtimaiy deger, öylemi?», – denile beyanatta.
Evel matbuat vastalarınıñ söz serbestligi boyunca OSCE temsilcisi Dunja Mijatović Qırımda matbuat vastalarınıñ söz serbestliginiñ ve haber irişiminiñ daa da ziyade sıñırlanğanını aytqan edi.
Böyleliknen Dunja Mijatović ATR qırımtatar telekanalınıñ qapatılmasına seslendi.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.
Qırımtatar kütleviy haber vastaları arasında Rusiyede yalıñız «Golos Krıma» gazetası qayd oldı, gazeta rusça çıqa. Neşirniñ malümatına köre, gazetanıñ cemi olaraq 6 biñ nushası çıqacaq ve yañı adı olacaq – «Golos Krıma New»


text:
Qırımda cuma künü, oktâbrniñ 7-sinde boranlı yağmur yağacaq ve 15 m/s qadar yel üfürecek. Bunı yarımadanıñ Gidromettsentri haber ete.
Bu malümatqa köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq. Gece şimal-ğarbiy yel, kündüz cenüp-ğarbiy yel saniyede 7-12 metr. Ava arareti kündüz 15…17º olacaq.
Aqyarda deñişici bulutlılıq. Gece yağanaqlarsız, kündüz yağmur. Şimal-ğarbiy yel saniyede 7-12 metr olacaq. Ava arareti kündüz 16…18º olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Gece yağanaqlarsız, kündüz bazı yerde ara-sıra yağmur. Gece şimal-ğarbiy yel saniyede 7-12 metr, kündüz bazıda saniyede 15 metrge qadar esecek. Ava arareti kündüz 16…18º olacaq.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Gece şimal-ğarbiy, kündüz cenübiy yel saniyede 6-11 metr olacaq. Kündüz ava arareti 16…18° olacaq.


text:
Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «26 fevral işi» boyunca ilân etilecek qararnı başqa künge avuştırdı, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Oturışuv iyünniñ 13-ne avuştırıldı.
2015 senesi bir gruppa qırımtatar faallerine qarşı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlatıldı. Olar kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlandı.
Daa soñra mahkeme «26-nci fevral işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Qabaatlağan taraf Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün 3 yıl 6 ay muddetinen şartlı 5 yıl apis cezası, işbu işniñ diger iştirakçileri içün – aynı şartlar altında 3 yıl 6 aylıq apis cezası istedi.
2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege yolladı. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ oturışuvında aprelniñ 15-nde qabaatlav tarafı işğal etilgen Qırımda mahkeme etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca bütün video delillerini kösterdi.
Bu aqta advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«Bugün biz qabaatlav tarafı bergen video ve foto delillerini tedqiq etip bitirdik. Bugünki mahkeme oturışuvında videolarda 2014 senesi mayısnıñ 3-nde (Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırı qanunsız keçilgen kün olaraq adlandırıla – QA) adise-vaqialar olğan yerde anda keçiş noqtası ya da devlet sıñırı işaretine oşağan bir şey olmağanını kördik», – dep tarif etti Polozov.
Bundan ğayrı, oturışuvda advokat Mustafa Cemilevniñ kütleviy haber vastalarına bergen intervyüsında «Rusiyege kiriş yasağı aqqında bir vesiqa berilmege» aqqında aytqanına diqqatnı celp etti.
Mahkemede baqılğan videolardan belli olğanına köre, mayısnıñ 3-nde adise-vaqialar olğan yerde o vaqıt Qırımnıñ iç işler naziriniñ vazifelerini eda etken Sergey Abisov bar edi.
Bu dava boyunca nevbetteki oturışuv aprelniñ 16-nda saba olacaq.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Hatırlatamız, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Turla
Turla ya da Dnestr (Tüle Suv da qullanıldı; ukraince ДHicTep, romence Nistru) - Şarqiy Avropada büyük bir özendir.
Turla Ukrainanıñ İlbav vilâyetindeki Drogobıç şeeri yanında doğıp Qara deñizge aqa. Qısqa bir mesafe Ukraina-Moldova sıñırında ileriley, soñ Moldovağa kirip Turla Boyunı Moldovanıñ esas parçasından ayıra. Soñra bir daa Moldova-Ukraina sıñırına yöney ve Ukrainanıñ Qara deñiz yalısındaki Turla limanında deñizge töküle.
Ast qısmınıñ ğarp yalısı yüksek ve töpeliktir, şarq tarafı ise alçaq ve tegizdir. Özen kerçekte Ukrainanıñ cenübine devam etken Asiya çölleriniñ soñki noqtasıdır. Eñ emiyetli qolları Reut ve Bık özenleridir.


text:
«Moskvalı tecribeli advokat» Nikolay Polozovnıñ çetleştirilmesi «Umerovnıñ işi» boyunca mahkeme toplaşuvlarınıñ ketişatına tesir etmek mümkün. Böyle fikirni fevral 14 künü Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov bildirdi.
Umerov: «Bu devlette – Rusye Federatsiyasında, insan aqqı degen şey yoq, adalet degen şey yoq. Farqlı fikirlerge yer bermegenlerinden ğayrı, olar farqlı fikirde olğanlarnı, qırımtatarlarnı qorçalağan insanlarnı da qabul etmeyler», – dep ayttı.
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini qoştı ki, onıñ işinde imayeci olaraq advokatlar Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyev çıqmağa azırlar.
O: «Daa başqa variantlar da olmaq mümkün, amma olar aqqında qonuşmaymız», – dedi.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 14 künü advokat Nikolay Polozovnıñ Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyniñ Rusiye FSB taqiqatçısı İgor Skripkağa onı «Ümerovnıñ işinde» şaat olaraq sorğuğa çekme ruhsetinden bergen şikâyet arizasını red etti.
Birinci instantsiya mahkemesiniñ qararı deñştirilmedi. Böylece, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi yanvar 25-de Polozovnıñ FSB hadimleri tarafından yaqalanmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «Umerovnıñ işinde» imayeci vazifesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.


text:
2018 senesi mart 16-da Kyivde Vernadskiy adına Tavriya milliy universiteti binasında tögerek masa ötkerildi. Onda Rusiye ilhaqınıñ neticeleri ve Qırımnıñ azat etilüvi perspektivalarını muzakere etildi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ rektorı Vladimir Kazarin açılış söz ile çıqış yaptı: «Menim fikrimce, mart 16, 17 ve 18 künleri bu adiselerni (Qırımnıñ ilhaqını – QA) aqılğa ketirmek ve «Biz er şeyni yaptıqmı?» sualini soramaq mecbur eteler. Bu sene endi dörtünci yıllıqtır. Bu, çoq şey añlamaq ve bu problemanıñ içki añlayışını işlep çıqmaq içün yeterli muddettir».
Tedbir esnasında Ukraina ukümeti ve qırımtatarlarnıñ vekilleri, mutehassıslar, faaliyetçiler ve aq-uquq qorçalayıcıları ilhaqnıñ sebepleri ve «yarımadanıñ azat etilmesi içün ne yapılğanına» dair öz fikirlerini ifade ettiler.
Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilcisi Boris Babin, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca nazirniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev, Ukrainadaki İnsan aqları boyunca Helsinki ittifaqınıñ adliyecileri Anna Rassamahina ve Maksim Timoçko ve başqalar öz maruzaları ile çıqışta bulundı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komitetiniñ bildirgenine köre, yarımada suv anbarlarındaki suv yedekleri 2020 senesi iyün ayına qadar yeter. Bunıñnen bağlı malümat yanvarniñ 27-nde müessise saytında derc etildi.
«Suv anbarlarınıñ toldurılması dos-doğru özenlerniñ suvı, ava vaziyeti ve yağanaqlarğa bağlı. Tabiiy aquv suv anbarlarınıñ 37%-ı tolu. Bu suv yedekleri, kelecek suv esaplanmasa, aqımdaki seneniñ iyün ayına qadar suv teminlevi içün yeterlidir», – dep qayd etti Qırımnıñ Rusiye Suv hocalığı komitetiniñ yolbaşçısı İgor Vayl.
Onıñ malümatına köre, yarımada akimiyeti Keriç, Kefe, Sudaq ve Yedi Quyu mesken yerleriniñ ealisini 79 km uzunlığında Biyuk Qarasuv özeni boyunca tabiiy aquv Qarasuvbazar ve Taygan suv anbarlarından Şimaliy-Qırım kanalına ve Nejinskiy, Prostornenskiy ve Novogrigoryevskiy yerastı suv aluvlarından ileride onı Şarqiy Qırımnıñ suv anbarlarına doğrultıp, suv bermek işlerini teşkil etip, «suvnen temin etüv meselelerini al etmege» devam ete.
Daa evel Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komiteti, yarımada suv anbarlarınıñ üçte biri tolu, dep bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qırım «parlamentiniñ» matbuat hızmeti bildire ki, deputatlar «Qırım Cumhuriyeti icra akimiyeti organlarınıñ sisteması aqqında» ve «Qırım Cumhuriyeti Devlet grajdanlıq hızmeti aqqında» qanunlarnı ekinci oquvda ve bütünley qabul etti.
Bundan ğayrı, «Qırım Cumhuriyetiniñ devlet vazifeleri aqqında» qanun ekinci oquvda qabul etildi. Vesiqa devlet vazifelerini eda etecek, olarnıñ faaliyet esaslarını temin etecek devlet mertebeleri ve şahıslarnıñ statusını belgiley.
«Qırım Cumhuriyetiniñ devlet grajdanlıq hızmetinde sınıf mertebelerini saqlav ve belgilev aqqında» qanun taqdirlendi.
«Qanunğa binaen, sınıf mertebeleri vatandaşlıq hızmetçige ayrı ve ardı-sıra berile. Qırım Cumhuriyetinde böyle sınıf mertebeleri olacaq: devlet grajdanlıq hızmetiniñ kâtibi; devlet grajdanlıq hızmetiniñ maruzacısı; devlet grajdanlıq hızmetiniñ mesleatçısı; Qırım Cumhuriyetiniñ devlet mesleatçısı; Qırım Cumhuriyetiniñ faal devlet mesleatçısı», – aytıla matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Qabul etilgen «Qırım Cumhuriyeti devlet grajdanlıq hızmetiniñ mertebeleri Cedveli aqqında» qanun devlet grajdanlıq hızmetiniñ mertebeler cedvelini belgiley ve tize ve bu vazifelernen bağlı meselelernen oğraşa.


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Aqmescit memuriyeti, Aqmescitniñ 300 - den ziyade soqaqlarnı yarıqlatmaq içün kerekli vesiqalar azırlamaqta. Bu aqta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Qırım paytahtınıñ 330 soqağı yarıqnen temin etilecegi planlaştırıla. Buña 164 mln ruble kerek olacaq. Keçken sene bu leyhağa köre, Kozlov, Puşkin, Lesâ Ukrainka, Nagornıy aralığı, Reçnaya soqaqları ve Zapadnaya avtostantsiyasınıñ cayav keçiti yarıqnen temin etilgen edi», - dep aytıla mesacda.
Belli olğanı kibi, şimdiki vaqıtta Aqmescitte yarıq keçirilecek yerlerde 21biñ noqta donatılğan.
Aqmescitte elektrik energiyasınıñ yetişmemezligi sebebinden, keçken seneden başlap soqlardaki fenerler muntazam sürette söndürülmekte. Şeerni Fevqulade Vaziyetler hızmetiniñ yarıq küleleri yardımı ile aydınlatmaqtalar.
2015 senesiniñ dekabr 30 kününden başlap, Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Bugünki künde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüriniñ yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Nazirler kabineti Adliye Nazirliginiñ evlenüvni bir kün içinde qayd etmek mümkün olğan bir qaç şeerde deñeme leyhanı ömürge keçirmek teklifine qol tuttı. Böyle qarar ükümet toplaşuvında qabul etildi.
Adliye naziri Pavel Petrenkonıñ bildirgenine köre, bu kibi deñeme leyha Kiyev, Odessa ve Lvovda teşkil etilecek. Böyle hızmetni Hersonda da peyda etmege teklif eteler, o yerde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ sakinleri bunı qullanıp olur.
Bundan da ğayrı, Ukraina şarqında dava zonasında da leyhanıñ ömürge keçirilmesi planlaştırıla: Mariupol ve Severodonetskte. Donbass şeerlerinde leyhanıñ teşkil etilmesi teşebbüsine izaat berip, Petrenko böyle hızmetni Ukraina Silâlı quvetler askerleri qullanıp olacağını qayd etti.
Nazirniñ sözlerine binaen, deñeme leyha çerçivesinde ariza berilgen soñ evlenüvniñ qayd etilmesiniñ minimal müddeti 30 künden (şimdiki vaqıtta olğanı kibi) bir künge qadar qısqartılacaq.
2017 senesinden başlap Adliye nazirligi bu hızmetniñ bütün regionlarda çalışacağını planlaştıra.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı öz Fasebook saifesinde Arbiy-siyasiy taqiqatlar merkeziniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk bildirdi.
«Novofödorovka qasabasında (Saq rayonı) saat 23:45, zabitler yataqhanesinde rusiye küçük serjantı Zaytsev YE.S.tarafından etilgen eki atışı neticesinde qıtağa ketmege azırlıq körgen 1100 arbiy qısımınıñ arbiy hızmetçisi mayor K. öldürilgen edi», – dep yazdı Tımçuk.
O şunı da qayd etti ki, odada bulunğan kapitan Yermolenko Artem Volodımırovıçnı canavarcasına köteklep, rusiye orduları qısımına alıp kettiler. İşğalciler vefat etken ukrain mayornıñ cesetini de alğanlar, dep yaza Tımçuk.
Ukrain arbiy hızmetçisiniñ öldürüvini Qırım.Aqiqatqa Mudaafa nazirliginiñ matbuat-merkeziniñ yolbaşçısı Vladıslav Seleznöv de tasdıqladı.
Onıñ aytqanına köre – ukrain zabitleri ve rusiye askerleri arasında yüz bergen ziddiyet neticesinde elâk olğan arbiy adamı – Stanislav Karaçevskiydir.
«Öldürüv Saq aviabazanıñ arbiy hadimleri yaşağan yataqhaneniñ 5-ncı qatında yüz berdi, – dedi Seleznöv. – Zabitleriniñ ekişer balası qaldı. Aprel 9-da Karaçevskiy ve Yarmolenko Ukraina qıtaiy qısmına yol almaq kerek ediler. Ukrain zabitleri silâsız ediler».


text:
Qırım matbuatı yarımadanıñ suv teminatı aqqında ve Rusiye anayasasına deñişmelerniñ kirsetilmesi içün rey berüvni muzakere ete.
"Krımskaya pravda" ("Qırım aqiqatı") gazetası "Bir az adalet damı ile suv" maqalesinde yarımadanıñ suv teminatı meselesini kötere ve "qanunsız otellerniñ saipleri"ni suvnıñ artıq qullanuvı içün töleteceklerini bildire. Böylece Qırım akimiyeti suv istimalına köre farqlanğan tariflerniñ kirsetilmesi ile bağlı tecribeni keñleştirecek oldı. Şimdi Sudaq ve Novıy Svetten ğayrı, Kefe, Keriç, Kezlev, Aluşta ve Saq sakinleri de yañı qaidelerge köre tölecek.
"Mütehassıslarnıñ talillerine köre, bu tedbir iqtisadiy ceetten esaslanğan ve adamlarnıñ suv iqtisatına sebep olacaq. Farqlanğan tarifler devrinde, Sudaq ve Novıy Svet qasabasında su masrafı tahminen 14%-ğa azlaştı", - qayd etti Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov.
Matbuatnıñ malümatına köre, şimdi küçük musafirhanelerniñ saipleri sade sakinler kibi suv içün töley. Amma böyle musafirhaneler defitsit olğan suvnı pek çoq masraf ete. Aynı mesele qanunsız sauna ve maşna yuvma hızmetleri ile. Şimdi olar suvnıñ ticariy qullanuvı içün ucuz fiyat tölep olamaz ve ya da şirketlerini resmiyleştirip, ya da suvnı iqtisat etip başlarlar, yaza gazeta.
"Krımskiye izvestiya" ("Qırım haberleri") gazetasında "Deputatları kelecek yarım asırğa Rusiyeniñ taqdirini nasıl tayın ete edi" maqalesinde Rusiye nezaretindeki Qırım parlamentiniñ oturışını tasvirleyler. Bu oturışta qomşu Rusiyeniñ anayasasına deñişmeler kirsetilmesi qanunı muzakere etile edi, hususan, şimdiki prezident Vladimir Putinniñ yañıda saylanmaq imkâniyeti.
"Rusiyede, memleketni birleştire bilecek ve onıñ ilerlemesini temin ete bilecek başqa yetekçi yoq", - dedi Sergey Aksöniv. - Bugün Vladimir Putin - Rusiyeniñ esasıdır, ve qırımlılarnıñ ekseriyeti, onıñ ileride de devletke reberlik yapmasına qol tutar".
"Dünyadaki ve memleketimizdeki vaziyet bir daa köstere ki, Rusiye prezidentiniñ eñ vacip devlet qurumlarını küçlendirmek içün yapqan kursu yekâne doğru kurstır, - dedi Oksana Dobrorez. - Tamam bu kurs büyük dünya krizisleri ve geosiyasiy turğunsızlıq şaraitinde Rusiyege inkişaf etmege çare bere".
Neticede 67 mebus anayasa deñişmelerine qol tuttı, ekisi bitaraf qaldı.
"Krımskiy telegraf" ("Qırım telegrafı") gazetası "Közlerge degil, raqamlarğa inanmaq" maqalesinde yarımadanıñ suv teminatı vaziyetini açıqladı.
"Qırımnıñ Nazirler şurasında, halqnıñ telâşını azlaştımaq içün, pessimistik tahminlerni yapmaq daa erte, dep aytalar. Amma barıp körseñ bile, misal içün, Aqmescit suv anbarı keçken ayda toluca olmadı. Daa yaqınlarda gölniñ teren tübü olğan yerlerde şimdi sadece yalı degil de, balıqçılarnıñ park yeridir", - yaza gazeta.
Başqa yapma göllerge barğanda, Aqmescitni temin etken Partizanskoye suv anbarı 35,5%-ga toludır. Aqmescit civarındaki Mejgornoye suv anbarını akimiyet yaqında olğan özenlerniñ suvlarınen toldurmağa teklif etti. Leyha beş yıldan soñ bitirilecek ve onıñ fiyatı 25 milliard rublege çıqacaq.