text:
Orhan Cemal – Rusiyeniñ belli arbiy jurnalisti ve İslâm problemleri boyunca mutehassıs. O, Rusiyede canlı televizion ve radio yayınlarında ilhaq etilgen yarımadada qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulğanı aqqında söz yürsetmege cesaret etken pek az adamlardan biridir. Qırım musulmanlarına qarşı repressiyalar ne vaqıt bitecek, yarımadada Rusiye telükesizlik hadimleri nasıl taktikalarnı qullana ve Qırımda zorbalıqsız qarşılıq kösterüv imkânı barmı – Qrhan Cemal bu hususta Qırım.Aqiqat içün bergen intervyude ikâye etip berdi. O 2017 senesi dekabrniñ 31-nde derc etilgen edi. İyülniñ 31-nde, o bir qaç rusiyeli jurnalistnen beraber Merkeziy Afrika Cumhuriyetinde elâk olğanı aqqında haber alındı. Olar Vagner gruppirovkasınen bağlı jurnalistik tahqiqat keçire. Hatırlaymız...
– Qırımğa soñki sefer ne vaqıt olğan ediñiz?
– Soñki sefer 2015 senesi bardım. Ondan soñ baramadım. Endiden soñ ne vaqıt barmağa çarem olur, bilmeyim.
– Jurnalist olaraq siz «qızğın noqtalar»da ihtisas etesiz. Fikriñizce, Qırım böyle yerlerden birimi?
2014-nci yıl – sıñır çizgisidir… Bu, «er kes yañlış yerge kete» formatından, «er şey ceennemge kete» formatına keçüvdir
– Öyle oldı ki, 2014 senesinde Qırım kerçekten de «qızğın» olğanda, meni anda yollaycaq adam yoq edi. Şimdi men frilanser olıp çalışam, bu tamam o zaman başladı. Asılında, 2014-nci yıl – sıñır çizgisidir… Bu, «er kes yañlış yerge kete» formatından, «er şey ceennemge kete» formatına keçüvdir. Bu ceryandır. Ondan soñki basamaq – Suriyedeki cenk. Şimdi endi Putin, sanayini arbiy rejimge keçirmege azır olmaq kerek, dedi. Edebiyatta, kinoda bir medeniy qalıp bar – 1941-nci yıl. İyun daa başlamadı, daa baar. Bazı adamlar: cenk olacaq, deyler. İşte şimdi hibrid bir cenk degil de, büyük ve bu yerde bir cenk başlaycağı is etile.
– Buña rağmen siz kene de Rusiyeniñ media saasında yarımadadaki vaziyetini izaatlaysız. Demek, bu siziñ içün meraqlı?
– Neçün deseñiz, qırımtatarlar özümiziñki, musulmanlar. Ve ayatlarında pek çoq zorluq kördiler. Ukraina akimiyeti zamanında, Kuçma-Yanukoviçler vaqtında da yaşayışları soñsuz keyf degil edi. Olar, endi çoqtan berli ağır vaziyetke tüşken özümiziñkilerdir. Şimdi ise daa beteri oldı: olarğa kelip, evelki yaşayış tarzıñız şimdi endi cezalanacaq cinayet oldı, özüñiz ise endiden soñ nasıldır etnik, diniy çoqluqqa boysunğan, esir etilgen hizmetkârlar oldıñız, dediler. Şimdi endi siz bizim düdügimizni çalacaqsıñız ve mındaki yaşayışıñız yaramay dep, saqın ağzıñıznı açmañız. Düdügimizni çalmasañız – bu, terrorizm, ağzıñıznı açıp: «daa yavaş çalsam olurmı?» – deseñiz – bu endi ekstremizmdir. Qırımtatarlar bu manada yekâne degiller. Rusiye musulmanlarınıñ çoqusı bunı başından keçirdi. Amma bizler içün bu, vaqıt içinde sozulğan edi. Anda gaykalarnı yavaş-yavaş sıqtıra ediler. Bu, on yıl içinde olıp keçti. Qırımlılarğa ise sanki bir kereden başlarına balta sapı yandırdılar. Bu bir dehşettir.
– Rusiye musulmanlarınıñ bastırıluvında eki usul ayırmaq mümkün: daa yımşaq olğan İdil boyu usulı ve adamlarnıñ alıp qaçuvı, eziyetlevler ve öldürüvlerge esaslanğan Kavkaz usulı. Moskva Qırımda bu usullarnıñ qaysı birini qullana?
Evelden, yasaq etilgen qonuşmalar içün parmaq sallap qorquzar ve şartlı apis müddeti berir ediler, şimdi ise aynı qonuşmalar – artıq terroristik teşkilâtta iştirak etüvdir
Bu pek qaba bir bölünüv. Kavkazda bir deste usullar, yanaşuvlar bar. Bir anda partizan areketiniñ merkezine çevirilgen Dağıstan bar. Belli bir vaqıtta o, Moskva ve Peterburgdan daa demokratik edi. Kabardino-Balkariyada areket teşkil etmek kerek oldı. Karaçayevo-Çerkesiyada asıl da bir şey yoq edi. Er yerde şartlar farqlı edi. Asılında Qırımda Rusiye eki vektornıñ qoşulmasını qullana. Anda başqa bölgelerden komandirovkağa yollanğan telükesizlik hadimleri özlerinen beraber artıq şekillengen usullarnı ketireler. Mahsus hizmetlerde belli bir bürokratik mantıq bar. Evelden, yasaq etilgen qonuşmalar içün parmaq sallap qorquzar ve şartlı apis müddeti berir ediler, şimdi ise aynı qonuşmalar artıq terroristik teşkilâtta iştirak etüv ve eñ az on yıllıq ceza muddetidir.
Esas itibarıle 20-nci asırda Qırımda yerleşken rusça laf etken çoqluq, bu yerniñ saibi, tamır halqı olğanını eşitkende keyfi qaça. Ve tamam bu rus milletçiligi Qırımğa tıştan ketirilgen uquq qullanuv tecribesini daa beter alğa ketire. Çekistlerniñ er bir yip ucuna yapışmaları azlıq etkeni kibi, milletçiler tarafından toqtamayıp: «eki ayağıñıznı bir çızmağa soqarmız, bastırırmız» şeklindeki qorquzuvlar yañğıray. Bu er vaqıt bar edi, lâkin bu eki faktornıñ birleşmesi, yaman bir neticege ketire.
– Siz, «qırımtatarlar özümiziñki» dediñiz. Türkiye içün de olar özlerinki. Eñ azından bir çoq qırımtatar böyle tüşüne. Türkler arasında da böyle tüşüngenler az degil. Lâkin Anqaranıñ, ilhaqnı tanımağanı aqqında beyanatlarından ğayrı, qırımtatar halqına kerçekten qoltutmaq içün atılğan aqiqiy manalı adımlar şimdilik yoqtır. Bu vaziyet deñişebilemi ve bunıñ nasıl şartları bar?
Rusiyenen dostluqnıñ menfaatları Türkiye içün İslâm birdemliginden üstün oldı
– Türklerge qarşı bir oba söz aytmaq mümkün, amma vazgeçecem. Olar em siyasiy, em de iqtisadiy ceetten pek ağır vaziyetke tüşti. O vaziyetten Moskva ile ittifaq etip çıqtılar. Buña devlet rehberleri tarafından yapılğan bir sıra hatalar ketirdi, lâkin bunı iç kimse itiraf etmez. Qabaat gülencilerde, islâmcılarda, kimde olsa-olsun, derler. Diger taraftan bizni yani islâmcılarnı da melekler olaraq köstermek kerekmey. Türkiye bizlerge qarşı çoq vaqıt alicenap muamele kösterip: keliñiz, raatlanıñız, sığınıñız, dey edi. Em de bunı yalıñız Rusiyeden kelgen qaçaqlarğa qarşı degil, bütün musulmanlarğa qarşı yapa edi. Bu çoq yıl devam etti. Yerli siyasetke, cinayetçilerge qarışqan bazı muacirlerniñ qılıqlarına köz yumula edi. Türklerde de munasebet deñişe edi. Qabaat tek bizde edi demek yañlıştır. Erdoğannıñ Putinnen umumiy barışuvı esasında peyda olğan mahsus hizmetlerniñ emekdaşlığı da munasebetni deñiştirdi. Al-azırda – er vaqıt öyle olmaycağına ümüt etem – Rusiyenen dostluqnıñ menfaatları Türkiye içün İslâm birdemliginden üstün oldı.
– Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması, yarımadanıñ şimdiki vaziyetinde nasıldır deñişmeler yalıñız Putinniñ ketmesinden soñ olabilemi? Yoqsa deñişmeler içün bu şart degilmi?
Qırımtatar halqınıñ ayatında nasıldır temelli deñişmeler yalıñız siyasiy felâketler neticesinde ola bilirler
– Qırımtatar halqınıñ ayatında nasıldır temelli deñişmeler yalıñız siyasiy felâketler neticesinde ola bilirler. Putin sağ olacaqmı, yoqmı, emiyeti yoq. Pek çirkin yañğırasa da, ruslarnıñ işi ne derecede fena olsa, olarnıñ işi o derecede eyi olacaqtır. Putin bir faktordır, lâkin onıñ akimiyeti esnasında da böyle bir şey olmaq mümkün. Rusiyeniñ içinde bile Qırımğa munasebet pek tez deñişe. Yavaş-yavaş, Ukraina vaqtında da raatlanmaq içün kelmege kimse keder etmegeniniñ añlayışı kele. Lâkin o vaqıt onı baqmaq içün para ayırmaq kerekmey edi. Ve Qırım sakinleri de biraz kiyikçe olıp çıqtı. Elbette, «Qırım bizimki», elbette, böyle bir avesliknen Rusiyege qoşulğan Qırım sakinlerini sevmek kerek. Lâkin andan kelgenine baqıñız! Misal içün, Poklonskaya. O, «Qırım bizimki» degende er şey yahşı. Lâkin qurban ketken çar, filmlerniñ yasaqlanması kibi qoyu qadimcilik başlanğanda cemiyetniñ belli bir qısmı zorlanıp başlay.
– Rusiye Qırımnı arbiy bazağa çevirdi. Arbiy bazada narazılıqqa meyil etken insanlar raatsızlıq ve açuv doğurlar. Bu munasebet ile qırımtatarlar Rusiye akimiyetinden neler beklemeli?
Qırımtatarlar içün Qırımda iqtisadiy kelecegi yoq. Moskva içün olar – istenilmegen azlıqtır
– Biz yavaş-yavaş arbiy bazağa, Kaspiy deñizi havzasında yerleştirilgen küçlerge hizmet bergen territoriyağa çevirilmekte olğan Dağıstannı köremiz. Anda işançsızlar, dissidentler, «ekstremistik vahhabizm idealogiyası»nıñ tarafdarlarınıñ cedvelleri tizile. Bu adamlarnen çalışuv, olarnı kontrol etüv ve qorqutuv usulları işlep çıqıla. Bu usullar, diger Kavkaz cumhuriyetlerinde qullanğan usullarından farqlıdırlar. Qırım kurort yapılmaq içün degil de, ille arbiy baza yapılmaq içün zapt etildi. Qırımda turizmniñ imkânsız olğanını Moskvada başından añlay ediler. Korporativ turizm formatında az miqdarda para ayırmaq mümkün: biz sizge arbiy hadimlerimizni ya da orman iqtisadiyatı hadimlerimizni yollaymız ve bir avuç para beremiz. Bu, baquvnıñ bir şekli, biznes degil. Qırımtatarlar içün Qırımda iqtisadiy kelecegi yoq. Moskva içün olar – anda yaşağan istenilmegen azlıqtır.
– Rusiye ilhaqı şartlarında Meclisniñ zorbalıqsız qarşılıq kösterüvge işançı bugün netice berebilirmi?
Zorbalıqsız qarşılıq köstermek içün çoqluq kerek. Qırımda o yoq
– Qırımtatarlar 2014 senesinde qarşılıq kösterse, ğalebe qazanamaz ediler. Lâkin Qırım da Moskvaniñ idaresi altına qansız keçmez edi. Yerli ealiniñ işğalcilerge qarşı küreşkeni, olarnı anda papadiyelernen qarşılamağanını kösterir edi. 2014 senesinde qurbanlar boşuna berilmez edi. Duşman istegenini almaz edi. Şimdi Qırım içinde silâlı küreş içün köznen körüngen imkânlar yoq. Zorbalıqsız küreş, gandicilik, arqañda bir qaç million zorbalıqsız qarşılıq köstergenler olıp da, başqa bir yerde, uzaqta bir avuç Britaniya mustemlikecileri olsa yahşı. Bunıñ içün çoqluq kerek. Qırımda o yoq. Açıqtan çıqmaq ve şartlı olaraq: böyle bir fırqa bar, demek içün belli bir annı beklemek kerek.
Orhan Cemal 1966 senesi dünyağa kele. 90-ncı senelerniñ ortasından başlap "Veçernyaya Moskva", "Nezavisimaya gazeta", "Novaya gazeta" gazetalarında ve başqa neşirlerde çalışa. 2008 senesi Rusiye-Gürcistan cenki vaqtında arbiy muarrir olaraq çalışa, ayrıca Afğanistan, İraq, Livan, Libya, Surüye ve Saudi Arabistanında çalışa.


c: text/html

text:
O, halqına muracaat etip, istifağa çıqıp, cumhuriyette istiqrarnı saqlaycağını bildirdi.
Mayıs 31-de Abhaziya parlamenti Ankvabnı prezident vazifelerini eda etip olamağan birisi dep tanıdı, ve bu vazifege spiker Valeriy Bganbeni tayin etti. Nevbetten tış prezident saylavlarınıñ keçirilmesi ise avgust 24-ne belgilendi.
Bu qararlarnı Ankvab anayasağa uymağan bir şey dep adladı.
Mayıs 27-den başlap, muhalifet tarafdarları Suhumide yerleşken prezident memuriyetiniñ binasına ücüm etken soñ, o Gudautadaki Rusiye arbiy bazasında saqlandı.
Abhaziya muhalifeti cumhuriyet reberligini qabarcılıq ve islâatlar keçirilmesine keder etkeninde qabaatlap, onıñ istifasını talap etti.
Abhaziya 1993 senesi bir taraf olaraq Gürcistandan mustaqil olğanını ilân etti.
2008 senesi, Rusiye ve Gürcistan arasında silâlı çatışmadan soñ, cumhuriyet mustaqilligini Rusiye tanıdı, soñra daa üç devlet – Nikaragua, Venesuela ve Nauru.
BMT Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyalarına binaen, Abhaziya Gürcistannıñ bir qısmı ola.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şimaliy Kavkaz arbiy mahkemesinde, iştirakçisi Enver Seytosmanov olğan, Aqyar "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ birinci oturışı keçirildi.
Bu hususta advokat Emil Kurbedinov aytıp berdi, dep bildire "Qırım birdemligi" birleşmesi.
"İmaye tarafı, Enver Seytosmanovnıñ anketa malümatında, o, Ukraina vatandaşı olğanı aqqında qaydlarnı körmedi. Biz nege diqqat ettik... Seytosmanovnıñ ağası Ernes sorğuğa çekildi. O, ne içündir, qabaatlav şaatı kibi celp etildi. Oturışnıñ çoqusı - bu audio yazuvnıñ diñlenmesi edi. Audioda Enver Seytosmanov, Adnan degen adamnen körüşip, umumiy islâm mevzularını ve başqa meselelerni muzakere etti', - dep aytıp berdi Kurbedinov.
Advokatnıñ aytqanına köre, nevbetteki oturış avgustnıñ 20 ve 21-isine tayinlendi, anda qabaatlav tarafı öz delilleriniñ köstermegini devam etecek.
İyülniñ başında Rostov-na-Donu mahkemesi, video alâqasınen Seytosmanovnıñ tevqif müddetini dekabrniñ 20-sine qadar uzattı.
İyülniñ soñunda ise Enver Seytosmanovnı Aqmescit SİZOsından Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsına etep ettiler.
Rusiye quvetçileri, ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlarnı 2018 yılı mayıs 10-unda Aqyarnıñ Balıqlava rayonınıñ Hayto (Tılovoye) köyünde, tintüvlerden soñ tutıp aldılar.
Ernesni soñra yiberdiler, Enverge ise cinaiy dava açılğanı aqqında qarar berildi.


text:
Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqı devamında 45 biñ adam yarımadanı terk etip ketti. Bunı noyabrniñ 18-nde Ukrainanıñ BMT-daki Daimiy temsilcisi Sergiy Kıslıtsâ, BMT Baş Assambleyasınıñ Üçünci komitetinde Qırım ve Aqyar şeerinde insan aqları vaziyeti aqqında qarar leyhasını taqdim etkende bildirdi.
Ukrain diplomatı çıqışı vaqtında “Rusiyeniñ qırımtatar musulmanlarını qorqıtmağa devam etkenine ve işğal etilgen yarımadadaki Ukraina Ortodok Kilsesini aman-aman yoq etkenine” diqat çekti.
“Butün bular bir zamanlar musafirçen ukrain yarımadasınıñ qarnlıq manzarasınıñ yalıñız bir qısmıdır. Artıq 45 biñge yaqın adam Qırımnı terk etti, işğalci devlet ise Jeneva şartnamelerine ve protokollarına baqmadan öz ealisini Qırımğa avuştırmağa devam ete”, – qayd etti Kıslıtsâ.
Şimdilik Rusiye tarafı ukrain diplomatınıñ maruzasındaki malümatına cevap bermedi.
Keçenlerde, BMT BA Üçünci komiteti Qırımda insan aqları bozuvlarını tenqit etken quvetleştirilgen qaranı maqul kördi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba OSCE ve insan aqlarından BMT missiyasını Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki közetüvni quvetleştirmege çağırdı.
İyül ayında BMT insan aqları Yuqarı komissarı Mişel Baçelet Qırımda insan aqları vaziyeti aqqında maruzanı taqdim etip, yarımadada iskenceler ve söz serbestligi sıñırlavı devam etkenini bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanına dair laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda qırımlılarnıñ alışqan aq-uquqları ve serbestligini yekünleycek siyaset alıp barıla. Bunı İnsan aqları Ukrain helsinki birliginiñ eksperti Sergey Zayets jurnalistlerge ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye qanunı belgilegen ekstremizm içün cinaiy mesüliyet fikir bildirüv serbestligini bozuv şekli ola.
«Rusiyeniñ grajdan ve siyasiy aq-uquqlar aqqında halqara añlaşmalarğa köre vazifelerine riayet etüv maruzasınıñ baqılması neticelerine köre yapılğan Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ insan aqları boyunca komitetiniñ ilk hulâsalarına binaen, Rusiye Federatsiyasında ekstremizm içün cinaiy mesüliyet fikir bildirüv serbestligini bozğan şekillerden biri ola. Çünki bu maddege er şeyni keliştirmek mümkün», – dep qayd etti Sergey Zayets.
Ekspertniñ qayd etkenine köre, fikir bildirüv serbestliginiñ bozulması ciddiy aqibetlerge ketire bile, misal olaraq, akimiyet organlarında qabarcılıq ve diger menfiy aqibetler ola bile.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ insan aqları komiteti Rusiyege «Qırım sakinleri içün serbestlik ve malümatnı temin etmege» tevsiye etken edi.


text:
Xökümät räisen urlarğa cıyınalarmı?
Niderland xökümäte räise Mark Ryutteğa mafiya yanawın belderälär
Niderland xökümäte räise Mark Ryutteğa qarşı höcüm yäisä urlaw ixtimalı turındağı mäğ’lümatlardan soñ iminlek çaraları arttırıldı.
Cirle mediada çıqqan xäbärlärgä qarağanda, anı Patşalıq häm diplomatik iminlek xezmäte tarafınnan maxsus öyrätelgän poliśiyä xezmätkärläre tağın da nığraq saqlıy başlağan. Ähämiyätle çığanaqlardan alınğan mäğ’lümatlarğa nigezlänep yazılğan xäbärdä Ryutteğa “Mokro-mafiya” dip ataluçı oyışqan cinayät’çel törkemneñ yanawı belderelä. Süz höcüm yäisä urlaw turında bara. Küzläw oyışmaları bu xaqta sentyabr’ başlarında citkergän. Alar xökümät räise tiräsendä törle waqıtlarda “Mokro-mafiya” küzätüçelären açıqlıy.
Wäqalätlelär älegä bu turıda belderü yasarğa telämi.
Bäyläneşle xäbärlär
35 meñ keşe ut êçendä
Yämändä Marib, Şabva häm Äl-Bäyda cirleklärendä soñğı atnalarda suğışlar köçäyde


text:
Kreml nezaretinde çalışqan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde «fevral 26 davası» boyunca oturışta advokatlar, mabuslar uzun müddet devamına apiste bulunğanı sebebinden ceza qararınıñ deniştirilmesi içün muracaatta bulundılar.
Mahkeme toplaşuvında advokatlar sebepler deñişkeni ve davanıñ mabusları Ali Asanov ve Mustafa Degermencini apiste tutmaqnıñ keregi olmağanını ayttılar.
Qırım.Aqıqat muhbiri bildirgeni kibi, prokuror Yegor İvantsov muracaatqa qol tuttı ve Asanovnen Degermenciñ azat olunmasını destekledi.
Bundan soñ mahkemeci Demenok 15:00 qadar teneffüs ilân etti.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları mitinginde iştirak etken qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Russkoye yedinstvo» fırqasınıñ faalleri çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Rospotrebnadzor, Qırımda koronavirustan vefat etkenlerniñ sayısı arta, hususan 50-60 yaşlarında insanlar arasında, dep qayd ete. Vefat sayısı artmasınıñ esas menfiy sebebi – tibbiy yardım içün vaqtında muracaat etmeme ola, dep bildire müessise.
«Menfiy artuv bar. Soñki aftada koronavirustan vefat etken 43 insan qayd etildi. 50-54 yaşlarında vefat sayısı 12 insanğa artqanı qasevetlendire. Vefat sebeplerinden biri – hastalanğan eki künden çoq keçken soñ tibbiy yardım içün muracaat etüv – 80%, hastalardan hastalanuv – 16,8%», – dep añlattı Penkovskaya dekabrniñ 16-nda COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ malümatına köre, dekabr ayında Qırımda COVID-19-dan vefat etken 91 kişi qayd etildi, oktâbr ayında ise pandemiya devamında 75 insan vefat etti, dep qayd etilgen edi.
Penkovskaya, yarımadada koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı arta, dep haber etken edi.
Keçken künü Qırımda 354 koronavirus hastası qayd etildi.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi bildirgenine köre, pandemiya başlağanından bu yuqunçtan 385 kişi vefat etti.
Aqyarda, soñki malümatqa köre, yılnıñ başından 5445 kişi yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 5041 insan tüzeldi, 175 kişi vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bağçasarayda Han sarayını qorçalamaq maqsadınen yapılğan bir kişilik piketniñ iştirakçisini poliske alıp kettiler. Bunı «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildire.
Bildirüvde: «Birinci piketçini bölükke alıp ketti, ifadelerini aldı ve yıberdiler», – denile.
Aprel 19-da Han sarayı ögünde bir kişilik piket keçti. Onıñ esnasında iştirakçiniñ yanına Rusiye polis hadimi keldi. Bundan soñ piketçiniñ tedbiri toqtatıldı. Onı, «suhbet» keçirmek içün çetke alıp kettiler.
Daa soñra «Han sarayı» kompleksiniñ kirişi yanında yarımadanıñ tamır halqına ait bu medeniy miras abidesini qorçalamaq maqsadınen ekinci bir kişilik piket başlandı. Belli olmağan erkek, üstünde «qırımtatar tarihınıñ yoq etilmesini» toqtatmaq talabı olğan plakatnen çıqtı.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bu hususta berilgen izaatlar yoq.
Qırımdaki Rusiye ukümeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete. Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımdaki Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımda olğan Geray hanlarına ait yazlıq rezidentiya yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
Germaniyädä bügennän Kovid-19 testları tüläwle
Vakśina qadatmağan yäisä Kovid-19 kiçermägän keşelärneñ test şartı quyılğan urınnarğa kerergä telägändä negativ test näticäsen kürsätüläre mäcbüri
Germaniyädä koronavirus testları öçen bügennän başlap tüläw alına başlıy. Maqsat: kizü belän köräş qısalarında tağın da kübräk keşene vakśina yasatuğa êtärü.
Vakśina qadatmağan yäisä Kovid-19 kiçermägän keşelärneñ test şartı quyılğan urınnarğa kerergä telägändä negativ test näticäsen kürsätüläre mäcbüri.
Awırlı xatın-qızlar, 12 yäş’tän keçe balalar, qartlar yortı h&a...
-
27.10.2021
-
27.10.2021
-
27.10.2021
-
-


text:
Rusiye nezaretindeki Qarasuvbazar rayon mahkemeniñ mahkemecisi Tatyana Balema "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkovğa qarşı cinaiy davanıñ baqılmasını belli olmağan tarihke avuştırtı.
"Qırım esnası" bildirgeni kib, bu, koronavirusqa qarşı kirsetilgen tedbirlerniñ neticesinde yapıldı.
Martnıñ 19-ında bildirilgeni kibi, "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkov haber etkeni kibi, mahkeme onıñ parkında tişlengen qadın Olga Solominanıñ davası boyunca qoşma tibbiy teşkerüvni keçirmek ükmüni çıqardı.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Noyabr 8, salı künü Yaltada taacip etecek qadar sıcaq ava oldı. Bunı Qırım.Aqiqatqa yerli sakinler haber etti.
«Yalı kenarında insanlar tişörtlar ile kezine ediler. Tışta pek issi edi, klumbalarda alâ daa güller aça», – dedi Yaltalı qadın.
Şeerde noyabr 8 künü sıcaq ölçerleri kündüz +20 derece kösterdiler.
Yarımadanıñ Ava Merkezi öz sitesinde bildire ki, bütün afta devamında Qırımda cenübiy tsiklonlar üküm sürecektir, bu sebepten anormal isinüv qayd etile.
Közetüv alıp barılğan zaman devamında 8 noyabr künü Aqmescitte eñ sıcaq ava 2000 senesi qayd etilgen edi (+24,6 °C), eñ suvuq ava ise (-6,5 °C) böyle künde – 1920 senesi olğan edi.


text:
2014 senesi fevralniñ 26-nda keçken miting ve Qırım cemaatçılıqnıñ faalligi Rusiyege «yarımadanıñ göñülli olaraq qoşuldı» deycek bir körüniş yaratmasına fursat bermedi, dep saya Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. Bu fikirni o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde beyan etti.
«Meclisniñ çağıruvından soñ mitingke qırımtatarlardan ğayrı, ukrainler ve başqa millet vekilleri de çıqqan edi. Biz Vladimir Putin, FSB ve umumen Rusiyege, Qırım Yuqarı Şurası göñülli olaraq toplanıp, yarımadanıñ Ukrainadan ayırılıp Rusiyege qoşulacağına özü qarar berdi deycek bir körüniş yaratmağa fursat bermedik. Cemaatçılıq Qırım sakinleriniñ özleri ilhaq etilgenini istediler dep dünyani işandıracaq gibrid bir resim sızmağa izin bermedi», – dep qayd etti Meclis yolbaşçısı.
Ukrainada fevralniñ 26-sı «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq qayd etilmesi teklif etile. 2014 senesi bu künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina torpaq bütünligine bağışlanğan miting ötkerilgen edi. O zaman miting iştirakçilerine Rusiye tarafdarı olğan faaller, şu cümleden Qırımnıñ al-azırdaki yolbaşçısı Sergey Aksönov reberligi altında «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri qarşı çıqqan edi.
Ekinci kün saba üzerinde iç bir işareti olmağan arbiyler Qırımnıñ ükümetiniñ müessiselerini zapt etip alğan edi, yerli parlament deputatları ise uydurma referendum keçirilmesi içün rey bergen ediler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Aqmescitte mezkür ötmek kombinatı olğan yerde Makeme departament idaresi binasınıñ qurulması planlaştırıla.
Bu aqta Rusiye nezaret astında bulunğan Aqmescit memuriyetniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Berilgen malümatlarğa binaen, «Adliye sarayı» Dıbenko soqağında qurulacaq.
«Bina inşaatı bu sene başlaycaq. O şeherimizniñ mimarcılığına yahşı uyar», - dep qayd etti Aqmescitteki rusiye memuriyet yolbaşçısı Gennadiy Baharöv.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımda bazarertesi künü, martnıñ 18-nde, az bulutlı ava olması beklenile, ava arareti 16 derecege köterilecek. Bu aqta yarımadanıñ gidrometmerkezi bildire.
Bu malümatqa köre, Aqmescitte cenübiy-şarqiy yel süratı saniyede 7-12 metrni teşkil etecek. Kündüz ava arareti +13…+15 derece olacaq.
Aqyarda – yağanaqlar olmaycaq, cenübiy yel süratı 6-11 metr, saba ve kündüz saniyede 10-15 metr olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında yağanaqlar beklenilmey. Gece ve saba bazı yerlerde tuman. Cenübiy-şarqiy yel süratı saniyede 7-12 metr, kündüz bazı yerlerde saniyede 15 metrge qadar artacaq. Ava arareti kündüz +11…+13 derece olacaqtır.
Haber etilgeni kibi, Keriçte az bulutlı ava, yağanaqlar yoq. Saba bazı yerlerde tuman, 500-1000 metr körüne. Kündüz cenübiy-şarqiyey yel süratı saniyede 6-11 metr. Kündüz ava arareti +9…+11 derece.


text:
Çarşenbe künü, iyül 31-inde Aqmescitniñ (Simferopol) bir qaç soqağı bütün künge yarıqsız qalacaq.
Bu aqta "Krımenergo" müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Bildirüvge köre, Aqmescitte elektrik teminatnıñ toqtatılması tamir işlerinen bağlı.
"İyülniñ 3-ünde elektrik teminat böyle adresler boyunca olmaycaq: Gasprinskogo soq., 2-8 (çift), 1-17 (tek); Petra Grigorenko soq., 1, 2; Çoban-Zade soq., 2-8 (çift), 1-7 (tek), 13; Azatlıq soq., 1-5; Krımskaya soq., 1-16, 24; Çatırdagskogo soq., 1-8; İzmaylova soq., 2-16 (çift), 1-13 (tek); Otar soq., 2, 3; Tabaksa, soq. 10; Tavr soq., 19; Bahtlı soq., 8; A. Cemileva soq.; Maynakskaya soq.; Çatırdagskaya soq.", - denile beyanatta.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti


text:
Kezlevniñ şeer mahkemesinde Cuma Camini («Han Cami» olaraq belli olğan) «Tavriya müftiyatınıñ» temsilcilerinden boşatılması aqqında işi boyunca soñki toplaşuv olıp keçti, dep haber ete Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
QMDİ qayd etkenine köre, qanunsız areketlerge yol bermemek içün Qırım musulmanları Diniy idaresi mahkemege muracaat etti. 2014 senesi noyabr 25-te Kezlevniñ şeer mahkemesinde bunıñnen bağlı dava açıldı. Bir qaç mahkemeden soñ, 2015 senesi fevral 17-de Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ davası tolusınen qarşılandı.
«Kerçek yeñdi. Camide olğan şahıslarnıñ bir de bir vesiqaları yoq edi. Qırım musulmanları Diniy idaresi ise bu caminiñ saibi olğanını tasdıqladı. Bu şahıslar camiden daa ketmediler, olarnıñ bir ay içinde mahkeme qararına itiraz etmek aqqları bar. Elbet de, bizim fikirimizce, olarnı bu qarar quvandırmaz, lâkin, Tavriya müftiyatınıñ bu camide bulunmaq aqqını tasdıqlağan vesiqaları olmağanını tekrarlayım», – dep qayd etti QMDİ uquqçısı İbraim Kaymakan.
QMDİ bildirgenine köre, 2014 senesi yaznıñ soñunda Elmar Abdulganiyevniñ teşebbüsi ile «Han-Cami» cemiyetiniñ azalarını qanunsız alda deñiştirdiler. Abdulganiyev Qırım musulmanları diniy idaresine boysunmaycağını ilân etip, Tavriya müftiyatına keçkenini bildirdi. «Han-Cami» cemiyetiniñ yañı erkânına habaşilerniñ tarafdarı olğan Qırım musulmanları Diniy merkeziniñ vekilleri kirdiler.
QMDİ qayd etti ki, «Tavriya müftiyatınıñ» temsilcileri «Han-Cami» cemiyetiniñ vesiqalarını ve müürini alıp, camide olğan paranı elde ettiler. Cemiyetniñ resmiy vekili Riza Abhairovnıñ aytqanına köre, seyfte 191 biñ ruble, tahminen 8 biñ Amerika dolları, 500 Türkiye lirası ve 45 euro bar edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina halq vekili Refat Çubarov Rusiyege nisbetten viza rejiminiñ kirsetilmesinen razı olmaq mumkün.
Espreso.TV haber etkenine köre, Çubarov bunı Yuqarı Rada lobbisinde bildirdi.
«Viza rejiminiñ kirsetilmesini kerekli saymağa meillim. Lâkin kene daa bir kere esaplamaq kerekmiz, işğal olunğan topraqlarda yaşağan vetandaşlarımız içün nasıl aqibetler olmaq mumkün. Bu pek müim. Ekinciden, viza rejimi kirsetilgen soñ daa ileri ketmek kerekmiz – tek Rusiye ögünde degil de, bizim ortaqlarımız ögünde de talaplarnı sertleştirmek kerekmiz», – dedi Çubarov.
Onıñ sözlerine köre, BM Telükesizlik şurasında veto aqqını qullanmaq sisteması eyiliştirilmek kerek – eñ azı eki devlet isteginen veto qoyulmaq mumkün.
Bundan evel uquq qorçalayıcılar Ukraina tarafından Rusiye vatandaşları içün vizalı rejim kirsetilse, büyük ihtimal ile ukrainliler içün de vizalar kirsetilecegi ve ukrainlilerge Qırım ile memuriy sıñırnı keçmege daa ağır olacağını bildirgen ediler.
Keçenleri Ukraina Yuqarı Rada Yolbaşçısı Andriy Parubiy deputatlarğa Rusiye ile vizalı rejimnı kirsetmek meselesini baqmağa teklif etken edi.


text:
yalı escort, escort yalı , yalı escort, yalı escort bayan, yalı travesti, travesti yalı , yalı travesti, yalı eskort, yalı eskort, yalı bayan escort, bayan escort yalı , yalı oral escort, yalı anal escort, yalı genç escort, yalı escort kızları, yalı otele gelen escort, yalı otele gelen escort, yalı rus escort, yalı eve gelen escort, yalı evi olan escort, yalı yeri olan escort, yalı yaşlı escort, yalı yabancı escort, yalı dul escort, yalı vip esocort, yalı escortları, yalı bayan escortlar, yalı evi olan escort, yalı yeri olan escort, yalı otele gelen escort, eve gelen escort yalı , escort bayanlar yalı , escort bayan, bayan escort, olgun escort, yalı yaşlı escort, yalı dul escortlar, yalı evli çift escortlar, escort bayanlar yalı , eskort bayan yalı , yalı eskort bayanları, escort kızlar, escort kızlar yalı , sınırsız escort yalı , genç escort yalı , gerçek escort yalı , cimcif yapan escort yalı , yalı swinger, yalı evli çift escort, yalı oral seks yapan escort, yalı anal seks yapan escort, yalı sınırsız seks yapan escort, yalı escort porno, yalı seks, yalı çıtır escort, yalı ucuz escort, yalı bakımlı escort, yalı temiz escort, yalı escort fiyatları, yalı escort ücretleri, yalı ücreti elden alan escort, ücreti elden alan escort yalı , yalı merkez escort, yalı vip escortlar, yalı rus escort, rus escort yalı , yalı evli escort, escort kız yalı , yalı suriyeli escort, escort yalı bayanları, escort bayan yalı , yalı bayan escort, yalı yaşlı escort bayan, yalı şişman escort, yalı özbek escort, yalı ukraynalı escort, yalı kilolo escort, yalı tombul escort, yalı eskort bayan, bayan eskort yalı , yalı escort numarası, escort numarası yalı , escort numaraları yalı , yalı escort numaraları, yalı escort bayan telefon numaraları, yalı masöz escort, yalı masaj yapan escort, masaj yapan escort yalı , yalı elit escort, elit escort yalı , türbanlı escort yalı , yalı türbanlı escort bayan, yalı escortbayan, yalı eskort numaraları, yalı eskort kızları, yalı escort kizlari
Bodrum un Şahane Gözrünen Elit Escort Kızı Elif
Bodrum dan Kaliteli Bakımlı Vip escort Elif Profiline hoş geldiniz. Merhaba ben Elif, çılgın biri olduğumu düşünüyorum çünkü pek çok kadının yatakta yapmaya cesaret edemediği […]


text:
Martnıñ 23-nde Kreml nezareti altındaki Aqmescit Kiev rayon mahkemesinde qırımtatar faali Nariman Memedeminovke sıñırlav tedbiri tayin etilmesi maqsadınen mahkeme oturışuvı başlandı. «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı haber etkenine köre, mahkeme binası ögünde oña qol tutmaq içün yerli sakinler toplanğan.
Emil Kurbedinov Nariman Memedeminovnıñ adliyecisi olaraq, Nariman Memedeminovnıñ tutulıp alınuvı ve evinde tintüv yapıluvı «Qırımdaki cemaat faalleri ve umumen vatandaş jurnalistikasına baştıtp taşlamaq» maqsadınen yapılğanını ve olıp keçkenler siyasiy taqip olğanı aqqında ayta.
Bir kün evel rusiyeli küç idaresinin hadimleri ve uquqqoruyıcılar Nariman Memedeminovnıñ evinde tintüv yapqan ediler. Tintüvden soñ onı Aqmescit FSB idaresine sorğulamaq içün alıp ketken ediler.
Teşkilât 2016 senesi fevralnn 11-nde Memedeminovnıñ evinde artıq tintüv yapılğan edi ve 2017 senesi iyülniñ 13-nde Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovke qarşı memuriy iş açıp, 2017 senesi aprelniñ 13-nde Seydamet Mustafayevniñ evinde tüntüv yapılğan maalde, onıñ evi ögünde sanki dersiñ, qanunsız miting keçirdi dep qabaatlan edi. Tintüv maalinde semetdeşine qol tutmaq maqsadınen pek çoq qırımtatar kelgeninde, olarnıñ arasında Nariman da Memedeminov da bar edi.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Kyivde mart 30-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Türkiye medeniyet ve turizm naziri Mahir Ünal ile körüştiler.
Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa izaat berip, bu körüşüvni «nezaket ziyareti» dep adladı ve ayrı meseleler baqılğanını bildirdi.
«Türkiye medeniyet ve turizm nazirligi öz saasında ne yapa bile, onı laf ettik. Kyivdeki Qırım eviniñ tamir işlerinde yardımcı olacağını ayttılar. Ve nazirlik kiril urufatından latincege (qırımtatar tiliniñ – QA) keçmek içün neler yapacağını laf ettik», – dep qayd etti Cemilev.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ ofisi Ukraina medeniyet nazirligine muracaat etip, memlekette qırımtatarcanıñ latin urufatında qullanmasını kirsetmek ricasını aydınlattı.
Malüm ki, 2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada qırımtatar tiliniñ kiril urufatından latincege keçüv meselesi toqtatıldı. Rusiye Federatsiyasında bütün devlet tilleriniñ elifbesi kiril urufatına esaslanacaq («Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ tilleri aqqında» qanun, «Tillerniñ uquqiy vaziyeti» 3-ünci madde, 6-ncı noqta). Diger urufatnı yalıñı Rusiye qanunları belgiley bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca vekili Lüdmila Denisova 68 yaşlı Qırım sakinesi, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Nuri Primovnıñ anası Raimeni açlıqtan vazgeçmege davet etti. Bunı Ukraina ombudsmeni tünevin özüniñ Facebooktaki saifesinde bildirdi.
Bidirüvde: «Biz, Nuri Primov ve onıñ anası ile oğraşqan aq-uquq qorçalayıcılarıniñ birisi ile bağlandıq. Bizge, Raime hanım açlıqnı daa tünevin (iyül 2-de – QA) toqtatmağa söz berdi, dep bildirdiler. Bugün onıñ alı bayağı fenalaştı. O, hastahanede kritik derecede alçaq olğan qan basımı ile buluna. Men tekrar Raime hanımdan açlıqtan vazgeçmekni rica etem. Nuri mutlaqa evge qaytacaq ve külümsiregen ve sağlığı yerinde olğan anasını quçaqlağanından bahtl olacaq!», – denile.
Bunıñ arfesinde Raime Primova hastahanege alıp ketildi.
İyün 20-de Qırımda Ukraina vatandaşı, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Nuri Primovnıñ anası, 68 yaşlı Raime Primova açlıq ilân etti. O, Rusiye tarafından mahküm etilgen oğlunıñ deñiştirüv cedveline kirsetilmesini talap ete.
Daa soñra oña Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca vekili Denisova müracaat etti.
Raime Primovada ekinci gruppa saqatlığı bar. Primovada bir büyregi yoq. Onda ciger hastalığı tayin etildi.
Mayısnıñ soñunda, Rusiye koloniyasında bulunğan Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Nuri Primovnı ceza izolâtorına qapadılar.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donudaki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi ükümni ilân etti. Oña binaen, «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Seyfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli islâh etici koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanlarını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenlerini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Lissabonda, aprel 5-te keçken «Qırımnıñ deokkupatsiyası: ne zaman ve nasıl?» halqara konferentsiyasında ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı ve medeniy mirasnıñ saqlanması saalarındaki vaziyet muzakere etildi.
Ukraina TİNiniñ matbuat hizmetinde bildirilgenine köre, konferentsiyada «Qırımda işğalci ukümet tarafından sistematik surette insan aqlarınıñ bozuluvı, qırımtatar halqınıñ simvolı olğan Han sarayınıñ mahv etilüvi içün telükeni köstergen tafsilâtlı faktlar taqdim etildi».
Ukraina tış işleri naziriniñ muavini Serhiy Kıslıtsâ konferentsiyada: «Qırımnıñ işğalci ukümeti tarafından qorquzuv, fizikiy ve maneviy tazyiq endi 35-40 biñ Ukaina vatandaşını (ve şu cümleden 20 000-den ziyade qırımtatarnı) yarımadanı terk etmek ve Ukrainanıñ diger rayonlarında yerleşmek mecbur ettiler. Rusiye ukümeti bu usullarnı, er türlü cemiyet teşebbüsleri ve muhalefetni yoq etmek içün qullana. Bu siyesetniñ neticesinde, qararnen 60 Ukraina vatandaşı uydurılğan cinaiy işler boyunca Rusiyede ve Qırımnıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında qanunsız tutula. Olarnıñ azat etilmesi, Ukraina ve dünya toplulığı içün esas prioritetlerden biri ola», – dedi.
Ukraina TİNiniñ matbuat hizmeti bildirgeni kibi, konferentsiya, Ukraina prezidentiniñ teşebbüsinen meydanğa ketirilgen «Qırım deokkupatsiyasınıñ dostları» halqara platforması çerçivesinde Portugaliyadaki Ukraina elçiligi tarafından teşkil etildi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
AQŞta plastik ürdäk yarışı
Amerika Quşma Ştatlarınıñ Çikago qalasında 12nçe plastik ürdäk yarışları ütkärelde
Amerika Quşma Ştatlarınıñ Çikago şähärendä bıyıl 12nçese oyıştırılğan plastik ürdäk yarışı tösle küreneşlärgä säxnä buldı.
İllinois ştatındağı maxsus olimpiada sportçılarınıñ faydasına oyıştırılğan çara qısalarında yärdämpärwärlärneñ 5 amerikan dolları belän iğanäçe bulğan yaqınça 60 meñ plastik ürdäk Çikago yılğasına ırğıtıldı.
Bäygedä berençe bulıp kilgän ürdäk iğanäçesenä ber suv (sport maqsatlı transport) qazandırdı.
Bäyläneşle xäbärlär
“Xäzer êlekkegä qarağanda tağın da kübräk dialogqa ixtıyac bar”
TRT Törkiyä teleradiokompaniyası Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı dönyanıñ xäzer êlekkegä qarağanda tağın da kübräk dialogqa, bäxäskä, urtaq töple aqılğa, fiker almaşuğa häm yaña añlayış qamilläşterügä ixtıyacı buluın äytte


text:
Ukraina Yuqarı Radasında «Aqmescit» halqara ava limanına Amet-Han Sultan adınıñ berilmesi aqqında» qarar leyhası qayd etildi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat. Böyle bir vesiqa mayıs 8-de 2796 nomerası ile qayd etildi, teşebbüsçisi Ukraina halq deputatı Andrey Teteruk oldı.
Aqmescit ava limanına Amet-Han Sultan adınıñ berilmesi dünyada ve Ukrainada ava limanlarına milliy qaramanlarnıñ adlarını berüv tecribesine esaslana.
«Aqmescit ava limanına efsaneviy uçucınıñ adını bermek teşebbüsi faal muzakere etile ve ukrain ve halqara cemaatı buña qoltuta, onıñ amelge keçirilmesini yerli ve çetel kütleviy haber vastaları aydınlatalar. 2010 senesi bu aviatsion müessiseniñ idare reisi V.Anufriyev Aqmescit ava limanına Amet-Han Sultan adınıñ berilmesine resmiy şekilde razılıq bergen edi», – dep aytıla vesiqada.
Leyha müellifiniñ fikirince, qarar qabul etilse, «ömür boyu halqına, devletine ve dünya aviatsiyasına hızmet etken ulu uçucınıñ adı ebediyleştirilecek, genç ukrain vatandaşlarına vatanperverlik duyğuları aşlanacaq, Ukraina akimiyetiniñ vatandaşlarımıznıñ tollerantlığını pekitmek ıntıluvı kösterilecek, cemaatqa onıñ qaraman cebecisi, eñ yüksek mukâfat – Sovetler Birliginiñ Qaramanı unvanına eki defa nail olğan yekâne qırımlınıñ hatırasına sayğısı kösterilecek».
Qayd etile ki, ava limannıñ kommunal mal-mülkine ait olması ukrain halqınıñ yüksek temsil organını «Aqmescit» halqara ava limanı» aktsionerler cemiyetine degil», daa çoq yıllar devamında mal-mülk şekline baqmadan çalışacaq Ukraina naqliyat infrastrukturasınıñ strategik obyektine» qaraman uçucınıñ adını bermek aqqından marum qaldırmay.
Malüm ki, qırımlılar qırımtatar halqınıñ uçucısı, Sovetler Birliginiñ eki defa Qaramanı, efsaneviy uçucı-sınavcı Amet-Han Sultannıñ adını bermege çağırğan ediler. Yaqında bunıñ kibi teşebbüsni Qırımdaki «Ukrain medeniyet merkeziniñ» faalleri seslendirdiler.
2015 senesi fevralniñ soñunda «Qırım birligi» teşkilâtı ve Qırımtatar halqınıñ cemaat şurası Rusiye prezidenti Vladimir Putinge «Aqmescit» halqara ava limanına Sovet Birliginiñ eki defa Qaramanı Amet Han Sultannıñ adını bermege ricası ile muracaat etken ediler.
Sovetlerniñ uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını yaptı, 30 uçaqnı şahsen ve 19 uçaqnı taqım içinde qırdı. Yaz işi devamında uçucı 100 uçuş vastasını ögrendi. 1971 senesi fevral 1-de Amet-Han Sultan Tu-16 uçuş laboratoriyasında sınav uçuşında elâk oldı. Moskvada defn etilgen edi.


text:
Amsterdam bölge mahkemesiniñ «skit altınları» qararı Gaaganıñ dünyanıñ uquq paytahtı olaraq tasdıqlanmaq planlarını yoq ete, dep bildirdi Rusiye Tışqı işler nazirligi.
«Amsterdam bölge mahkemesiniñ «Qırım – Qara deñizniñ altını ve sırı» sergisi eksponatlarınıñ Qırım müzeylerine degil, Ukrainağa berilmesine dair adaletsiz ve qanunsız qararı da aynı mantıqqa aittir. Bizim fikirimizce, bu qarar Gaaganıñ dünyanıñ uquq paytahtı olaraq tasdıqlanmaq maqsadlarını yoq ete», – dep tekrarladı Rusiye TİN resmi vekili Mariya Zaharovanıñ cevabını «RİA Novosti Krım» agentligi.
Qırım müzeyleri «skit altınları» davasınıñ neticelerinden «közleri qaytqanını ve şok olğanını» bildirgenler.
Amsterdamnıñ bölge mahkemesi dekabr 14-de «skit altınları» kollektsiyasınıñ Ukrainağa qaytarılmasına dair qarar çıqardı. «Qırım – Qara deñizniñ altını ve sırı» sergisi 2014 senesi fevral ayından avgust ayına qadar Amsterdamnıñ Allard Pirson müzeyinde numayış etilgen edi. Anda Qırımdaki skit, sarmat ve gotlarnıñ medeniyetini temsil etken dört Qırım müzeyiniñ eksponatları taqdim etilgen edi.
Qırım işğalinden soñ Ukraina akimiyeti eserler müzeyge degil de, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Qırım müzeyleri ise eksponatlarnıñ olarğa qaytarılmasını talap ettiler. Felemenk müzeyi eserlerni ne Ukrainağa, ne de Qırımğa bermedi ve mahkeme qararını ya da taraflarnıñ añlaşmasını beklegen edi.
Qırımnıñ dört müzeyi Amsterdam mahkemesinde Allard Pirson müzeyine qarşı dava açtırıp, kollektsiyanı Qırımğa qaytarmağa talap etken edi.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti yarımada ilhağınıñ beş yıllığına bağışlanğan medalni tesis etti. Böyle qarar dekabr 26-sında oturışta qabul etildi.
Bu medal “cesaret, qaramanlıq, küçlü siyasiy faaliyet ve “Qırımnıñ Rusiye ile birleşmesi”ne şahsiy isse qoşuv; 2014 senesi mart 16-sı referendumnıñ azırlav ve keçirüvinde iştirak etüv; Qırım cumhuriyeti sakinleriniñ ayat ve uquq qoruvınen bağlı tedbirler keçirüvi; cemiyet nizamını qoruvında fedakârlıq, cesaret ve ayat telükesi olğan şaraitte grajdanlıq ve iş borcunı yerine ketirmekte cesür ve müim areketler yapılğanı” içün tesis etile.
Vesiqağa köre, mukâfat namzetleri, Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, Qırım akimiyeti reisi Vladimir Konstantinov, Qırım parlamentiniñ prezidium azaları tarafından tayin etilecek.
Ukrain Qırımınıñ zapt etilgeninden soñ, Rusiyede arbiy adamlar, siyasetçi ve “Qırım samooboronası” vekillerini “Qırım qaytaruvı içün” medallernen mukâfatlandırıp başladılar. O medalde, qaytaruv operatsiyası 2014 senesi fevral 20-nden 2014 senesi mart 18-inece keçirilgeni yazılğan.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusı boyunca dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komiteti, Qırımtatar Milliy Qurultayı azası Asan Egizniñ imayesiniñ ricası ile, onıñ alıp qaçılğan yerinde mayıs 23-te GİBDD (Yol areketiniñ telükesizligi devlet inspektsiyası) hadimleriniñ olıp olmağanını tayin ete. Bunı mayıs 25-te Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde advokat Ayder Azamatov bildirdi.
Advokat: «Asannı Tahqiqat komitetinde eki saat qadar sorğuladılar: birisini kördimi, olardan birini tanıp olurmı… Bilgenim qadarı ile, GİBDDge, o vaqıt o yerde hadimleriniñ ihtimal ile devriye kezmelerine dair bir qaç malümat talabı ile muracaat ettiler. Biz şimdilik eminliknen bir şey aytıp olamaymız», – dep ikâye etti.
Mayıs 23-te Aqmescit rayonındaki Colman (Pionerskoye) köyü yanında belli olmağan uniformalı şahıslar Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatı Asan Egizni yaqaladılar. Rusiye FSBsiniñ Qırımdaki idaresinde Egizniñ yaqalağanlarını inkâr ete ediler. Daa soñra alıp qaçılğan Egiz kötek izleri ile ormanda tapıldı.
Ukraina Tış işleri nazirligi ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit rayonında Asan Egizniñ alıp qaçılmasını taqbih etti.
Açıq menbalarda Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bu hususta berilgen izaatlar yoq.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ğarbiy memleketlerniñ Qırım işğali sebebinden kirsetken sanktsiyalarını «saçma» dep adlandırdı.
Bu aqta o, cumaaqşamı künü «Valday» munaqaşa klubınıñ umumiy toplaşuvında ayttı.
«Qırımlılarğa qarşı sanktsiyalar kirseteler: bu ilhaq olsa – olar qurbanmı? Ne içün olarğa qarşı sanktsiyalar kirseteler? Olar rey bergen olsa, bu bir demokratiya alâmetidir. Demokratiya içün cezalamaq mümkünmi? Saçma, olmaycaq şey. Amma bu ola», – dep bildire Rusiye prezidentiniñ aytqanlarını TASS.
Putin, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımaması oña «meraqlı degil», dep bildirdi.
ABD, Avropa Birligi, Büyük Britaniya Qırım işğali sebebinden em umumiy, em şahsiy sanktsiyalarnı devam ettire.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bir kün Avdet yaş taşıyıcılarınen beraber yaşağan eski qırımtatar adları aqqında endi añlatqan edi. Siyrek rastkelgen adlarnı taşığan daa bir qaç yaş qırımtatar qızlarını tapqanımızdan memnünmiz. Olarnen yaqınca tanış olmağa teklif etemiz.
Velâ Mandracı, 87 yaşında.
«Menim adımı alam qoyğan edi. Manasını bilmeyim, amma alam degen edi: «Velâ adı Qurandan alınğan».
Sidiha Muhteremova ve Şefha Veliulayeva, 68 yaşındalar.
Sidiha hanımnıñ oğlunıñ Avdetke bildirgenine köre, egiz qız qardaşlarına Sidiha ve Şefha adları, ya adet boyunca, ya olarnıñ ecdatları doğğan Büyük Özenbaştan egiz qız qardaşlarına bağışlanıp, berildi. Sidiha hanım qardaşından 15 daqqa büyüktir.
Sidiha hanım
Nazlıhan Zeytullayeva, 50 yaşında.
«Maña babam tarafından bitamnıñ anasınıñ Nazlıhan adı berildi. Babam (Allah rahmet eylesin) birinci qızına, yani maña, böyle ad bermege özü qarar aldı, amma bu adnı sır olaraq tutqan edi. Babam ecnebiy müelliflerniñ romanlarını oqumağa sevgeni içün, er kes qaysı ad aytacağından meraqlana edi. Katime qartana, Musa qartbaba, Lütfiye bita ve Mustafa qartbaba pek qasevetlene edi ki, olarnıñ birinci torunı Konsuella ya bu kibi ad taşıycaq! Molla kelgende ve menim adım qoyulacaq an kelgende, babam ayttı ki, qızına bitasınıñ adını, yani Nazlıhan adını bermege sitey. Er kes böyle qararğa quvandı, çünki Nazlıhan bita, soy-sopnıñ sözlerine köre, pek işkir, merametli insan edi. O, erte aqaysız qaldı, amma onıñ üç balası yahşı, terbiyeli insan ösmesi içün elinden kelgenini yaptı. Men de böyle olmağa tırışam».
Nadire Cepparova, 15 yaşında.
«Qartanamnıñ adı Nadire edi. Soyadı Murahas. O Qırımnıñ en dülber Üsküt köyünde dünyağa keldi. Belleyim ki, Üsküt köyüniñ eñ dülber qızı edi. Uzun, qara, quvurçıq saçlı, iri közlü, yüksek böylü, nazik qız edi. Onıñ fotosuretlerini er vaqıt baqam. Men qartanamnı körmegen olsam da, onıñ aqqında babamnıñ laflarından çoq ikâyeler diñledim. Babam anasını pek sevgen ve: «Qızım olsa, oña anamnıñ adını qoyarım», – dep niyetlengen. Qartanam öldi, doquz yıldan soñ men doğdım. Babam pek quvandı ve: «Menim niyetim yerine keldi», – dep adımnı Nadire qoydı. Adımnı pek begenem. O, «az rastkelgen», «siyrek» manasını taşıy. Meni körgen soy-soplar dey ki: «Bu qız qartanasına pek oşay».
Zarife Mamutova, 27 yaşında.
«Anam maña ağırayaqlı olğanda, tüşüne edi ki, onıñ oğul balası olacaq, ve, bundan sebep, qız içün bir ad tüşünmedi. Amma onıñ anası, yani bitam, oña bir kün ayttı: «Lilâ, körersiñ ki, qızıñ doğacaq. O doğğanda, oña anamnıñ adını qoy». Anam razı oldı. Men 6,8 ay keçken soñ doğdım. Zarife Haybullayeva anamnıñ bitasınıñ adı maña qoyuldı».
Şefika Gafarova, 25 yaşında.
«Babam, bitasınıñ adını maña qoydı. Ad «merametli» manasını taşıy».
Sadiye Osmanova, 19 yaşında.
«Sadiye – bu ad arap tilinden kele, «bahtlı» demektir. Men doğacaqta, anam maña başqa bir ad qoyacaq edi, amma, onıñ añlatqanına köre, (Keriçte) loqsahane pencereleri yanında kimse «Sadiye» dep, kimseni çağırğan. O vaqıt añladı ki, qız doğsa, oña aynı böyle ad qoyacaq».
Azime Berberova, 25 yaşında.
«Maña bitamnıñ anasınıñ adı qoyuldı. Azime adınıñ manasını ögrengen edim: ulu, büyük. Balalıqta ve yaşlıqta bu adnı pek te begenmey edim, çünki onı kimse hatırlap ve bir kereden aytıp olamay, amma şimdi onı pek begenem».
Radife İbragimova, 29 yaşında.
«Maña böyle adnı, meni körmeden, bitamğa bağışlap, babamnıñ soy-sopları qoydı, anam ise, Eleonora adını qoymağa istedi… Böyle adnen yaşamaq ne maña, ne bitama, qolay degil… Amma men şikâyet etmeyim».
Nuriye Cemileva, 17 yaşında.
«Bütün qırımtatarlarda kibi, bizim büyük qorantamız bar, men doğğanda (ekinci bala edim) er kes adnen bağlı öz issesini qoşmağa istedi. Babam maña Nilüfer adını berecek edi, çünki bu ad güzel eşitile ve dülberdir. Qartbabam ise, Nuriye adını qoymağa qarar aldı, bu ad arap tilinden kele («nur»), men aynı böyle nurlu edim. Eñ meraqlısı şu ki, babamnıñ adı Nuri, işte, men o vaqıt Nuriye Nuri qızı oldım».
Zeliha Azizova, 20 yaşında.
«Ana-babam Midat qartbabamdan (anam tarafından) maña ad qoymasını soradı. O, Zeliha adını pek begene edi. Men, maña aynı bu ad qoyulğanından pek memnünim. Bu ad arap tilinden kele, «lafqa usta» demektir».
Zuleyha Nafeyeva
«Maña böyle adnı ana-babam, anamnıñ bitasına bağışlap, berdi. O, pek merametli, güzel bir qadın edi».
Mebruze Celilova-Ablayeva, 24 yaşında.
«Maña böyle adnı ana-babam qoydı. Men adnen doğdım, aytmaq mümkün, çünki bu bitamnıñ adı edi».


text:
Ukraina Televizion ve radio yayınlama meseleleri boyunca Milliy şurası rusiyeli «Dojd» telekanalınıñ yayınlamasını ukrain qanunları bozulğanı sebebinden yasaq etti.
Milliy şura azası Sergey Kostinskiyniñ sözlerine binaen, yasaqnıñ sebebi, Ukraina topraq bütünligini bozğan malümatnıñ yayınlaması oldı – Telekanal Qırımnı Rusiye territoriyası olaraq köstere.
Bundan da ğayrı, Ukrainada yayınlama yasaqlanmasınıñ daa bir sebebi bar. «Volâ» provayder-ortağı temsilcisiniñ malümatına binaen, devlet territoriyasında kanalnıñ yayınlanması onıñ yayınında ticariy reklama olğanı içün yasaq etildi.
Ukraina qanunlarına binaen, ecnebiy telekanallarnıñ yayınında, Avropa birligi devlet-azalarınıñ telekanallarından ğayrı, reklama yerleştirüvi yasaqtır.
«Dojd» baş müdiri Natalya Sindeyevanıñ sözlerine köre, telekanal, Rusiye haritanı köstergende, rusiyeli qanunlarğa esaslana.
«Rusiye Federatsiyası Anayasasınıñ 65-ci maddesine binaen, Qırım Cumhuriyeti Rusiye Federatsiyasınıñ subyekti ola», – dep qayd etti «Dojd» baş müdiri Natalya Sindeyeva.
Bundan evel Ukrainada 60-tan ziyade rusiyeli kanalnıñ yayınlanması yasaq etildi ya da sıñırlandı. Bulardan 14 kanal, bu cümleden, «Pervıy kanal» («Birinci kanal»), NTV, «Rossiya-1», RBK, «Ukrainada cenk ve zorbalıq teşviqatını alıp barğan rusiyeli telekanallar yayınlanmasınıñ vaqtınca yasaq etilüvi saasında qanunlarğa riayet etüvni nezaret etmek maqsadınen» yasaq etildi. Kanallarnıñ bazıları ticariy reklama yayınlağanları içün yasaqlandı. Rusiye Tışqı işler nazirligi temsilcisi Mariya Zaharova söz berdi ki, «Dojd» telekanalınıñ söndürilmesi aqqında malümat kerçek olsa, müessise OSCE-ge muracaat etecek.
Ukrainanı bu telekanalnı tahminen 90 provayder yayınlay.


text:
«Fevral 26 işiniñ» birinci mahkeme toplaşuvı keçirilecek Qırım Yüksek mahkemesiniñ binası yanında dekabr 28-de elliden ziyade insan toplaştı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
İşbu esnasnıñ iştirakçileri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz ve faaller Ali Asanov ve Mustafa Degermenci ola.
Mahkemege kirecek kişi çoq degil. Toplaşqanlar arasında mahkümlerniñ tuvğanları, yaqınları, tanışları. Yerli saatke köre 10-da (Kiyev saatine köre saba saat 9-da) başlaycaq mahkeme keç qala.
Qırımtatar Milliy Meclisi dekabr 28-de halqara toplulıqnı «vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqlarını qorumağa» çağırdı.
Rusiye taqiqatçıları Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Aqmescit mahkemesi üçüniñ de apis cezası müddetini bir qaç kere uzatqan edi. «Fevral 26 işi» iştirakçileriniñ adliyecileri birinci instantsiya mahkemesiniñ qararına apellâtsion şikâyet bergen ediler. Faqat yalıñız bir kere Qırım Yüksek Mahkemesi Çiygoznıñ adliyecisi bergen muracaatnı qısmen qarşılap,Meclis reisi muavininiñ apiste yatuv müddetini noyabr 19 künü yerine avgust 19-na qadar qısqarttı. Lâkin birinci instantsiya mahkemesi apis müddetini tekrar noyabr 19-na, soñra ise – 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzattı.


text:
QRM qırımtatar halq diplomatlarını hazırlamağa devat ete
Cumaertesi künü, oktãbrniñ 2-sinde, Qırımtatar resurs merkezi Ukrainada ‘Fridrih Naumann Fondu’ Temsilciliginiñ destegi ile V qırımtatar diplomatiya Akademiyasınıñ işini başladı. Oqutuv devamında 5 sessiya, olarnıñ çerçivesinde mutehassis oca ve ekspertler iştirakçilerge dünya siyasetiniñ trendleri, Qırımda insan haqlarınıñ bozuluvı, advokat kampaniyaları, insan haqlarını qoruvnıñ halqara usulları, halqara kampaniyalarda vizual til ve dizaynnıñ rolü haqqında añlatılması közde tutula.
V qırımtatar diplomatiya Akademiyasınıñ I sessiyasını Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı Eskender Bariyev, Ukrainada ‘Fridrih Naumann Fondu’ Temsilciliginiñ leyha meneceri İrina Starovitskaya, QRM meneceri Zarema Bariyeva açtılar.
İrina Starovitskaya iştirakçilerge Ukrainada ‘Fridrih Naumann Fondu’nıñ faaliyeti, yönelişleri ve iş hususiyetleri haqqında hikãye etti.
Teşkilãtçılarnıñ aytqanına köre, 5 sessiya çerçivesinde mutahassis ekspertler rehberligi altında faalliler hazırlanılacaq ki, olar halqara cemaatçılıqnı Qırımda insan haqlarınıñ bozulması, qırımtatarlarğa nisbeten repressiyalar haqqında haberdar etecekler.
Eskender Bariyev olacaq halq diplomatlarına Qırımdaki vaziyet, insan haqlarınıñ bozulması, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağı haqqında añlattı. Spikerniñ aytqanına köre, işğalden soñra yarımadada tintüvler, yaqalama, sorğu, tutuqlamalar muntazam şekilde keçirilmekte. Bunı QRM tarafından nezaret altında tutulğan statistika isbatlay.
‘Kelecekniñ Ukraina institutı’ analitik merkezniñ halqara siyaset boyunca eksperti İliya Kusa vizual şekilde dünya tertibi, halqara munasebetler ve dünya meydanında esas esnaslar haqqında hikãye etip numayış etti.
Ekspertniñ aytqanına köre, şimdiki dünya tertibi II Cihan Cenkinden soñra şekillendi, amma Sovet Birligi dağılğan soñra küçler balansı biraz deñişti.
‘Halqara sistema 6 unsur temelinde qurula: global ideologiyalar, global teşkilãtlar, halqara norma ve qaideler, küçler balansı, regional alyanslar ve emek paylaşılması’,- qayd etti Kusa ve her bir unsur haqqında tafsilãtlı añlattı.


text:
Bütün dünya qırımtatar kongressiniñ (BDQK) icra komiteti doquz saat devamında qırımtatarlarnıñ vaziyetini muzakere etip, bir sıra qararnı qabul etti. Olardan biri – AQŞ memuriyetine Qırım ve qırımtatarlarnıñ problemlerine dair maruza ile muracaat etmek, dep haber ete QHA.
Bundan ğayrı, BDQTK qırımtatarı Seyran Saliyev ve advokatlar Emil Kürbedinov ve Nikolay Polozovnıñ yaqalanması ve apiske alınmasına dair arizalarnı cemaatqa yetkizecek ola.
«Qırımtatarlarnıñ Litvaniyada yerleşmesiniñ 620-nci yıllığı munasebetinen bu devlette farqlı halqara tedbirlerni keçirmek, olardan icra komitetniñ azaları Adas Yakubauskas, Esma Aciyeva ve Gülnara Bekirova mesülietlidir. Litvaniya mustaqilligi yüz yıllığınıñ abidesine de biñ euro miqdarında para bermege qarar berildi», – dep aytıla qararnıñ beşinci noqtasında.
BDQK icra komitetiniñ planlarına köre, birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ yüz yıllığı munasebetinen farqlı tedbirler ötkerilecektir.
Kyivde yanvar 28-de Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ yedinci toplaşuvı olıp keçti. Toplaşuvda kongress reisi Refat Çubarov, icra komiteti ve kongressniñ teftiş komissiyasınıñ azaları, Türkiye, Romaniya, Poloniya, Litvaniya ve Qırğızistan diasporalarınıñ temsilcileri iştirak etti. Toplaşuvnı BDQK yanındaki Gençlik komitetiniñ qırımtatar faalleri ziyaret etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko «Kreml esabatı» Rusiye tecavuzına qarşı yapılğan küreşte yetekçilikniñ daa bir numayışı olğanını beyan etti. Bu aqta o özüniñ Facebook saifesinde yaza.
«Rusiye tecavuzına qarşı yapılğan küreşte bir daa yetekçilikni numayış etken Washingtonğa samimiy teşekkürlerimni bildirem. Umumiy transatlantik cebeniñ qaviyleştirülüvi içün bizim Avropalı işdeşlerimiz tarafından kerekli qararlar qabul etilecegine inanamız», – dep yaza o.
Poroşenkonıñ sözlerine köre, sanktsiyalarnıñ küçü ve tesiri daa ziyade arta.
«Sıñırlav çareleriniñ toplağıç effekti tecavuzcınıñ maddesini qaçınılmaz bir tarzda ve eminliknen sıñırlay. Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligi bütünley tiklenmegence bu böyle devam etecek», – dep ilâve ete Ukraina prezidenti.
ABD maliye nazirligi yanvarniñ 30-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sıq munasebette olıp, olarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmesi mümkün olacaq sımalar kirgen vesiqanu derc etken edi. Matbuatta bu cedvel «Kreml esabatı» adınen bellidir. Oña hususan, Rusiyeniñ 114 memurı ve 96 «oligarhı» kirdi.
Esabatqa Rusiye memuriyetiniñ idaresi, hususan, memuriyet reberi Anton Vayno, onıñ muavini Aleksey Gromov, Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, prezident mesleatçısı Vladislav Surkov kirdiler. Aynı zamanda cedvelge Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko, Devlet dumasınıñ spikeri Vyaçeslav Volodin, «Rosneftniñ» reisi İgor Seçin,«Gazprom» reberi Aleksey Miller, tış istihbarat hızmetiniñ müdiri Sergey Narışkin ve FSB müdiri Aleksandr Bortnikov kirdi.
Yanvarniñ 29-nda Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva azırlanması beklenilgen «Kreml esabatı»nı ABDniñ, martnıñ 18-nde keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidenti saylâvlarına tesir etmekniñ bir teşebbüsi dep tanığan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Nahimov meydanında İcadiy taqımlar kontserti Aqyar şeeri Kününe bağışlanğan tedbirlerniñ soñ noqtası oldı. Şaatlarnıñ aytqanı kibi, meydanda bir eki biñ insan toplandı, seyircilerde nasıldır bir siyasiy timsaller yoq edi.
Territoriya sarıp alınğan, meydannı politsiya, halq imayesi qoruy edi, metallodetektorlar qoyulğan edi. Politsiya seyircilerniñ şeylerini teşkere edi.
Bayram fişenkleri vaqtında seyircilerniñ sayısı daa da çoq oldı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, iyün 14 künü Aqyarda şeerniñ 232 yıllığına bağışlanğan tedbirler keçti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin dey ki, «Qırımda, qırımtatar mevzuatını qullanıp, vaziyetni kerginleşmege tırışqanlar öz siyasiy niyetlerini amelge keçirmege ve aq-uquqlar oğrunda küreşçi olaraq halqara grantlarnı elde etmege istey». Bu aqta Putin Qırımda avgust 17 künü bildirdi, haber ete RİA Krım.
«Siz vaziyetni, esasen qırımtatar mevzuatı ile bağlı vaziyetni kerginleştirmege tırışqanlar aqqında aytqan ediñiz. Kim aqqında söz ketkenini yahşı bilemiz. Özlerini aq-uquqlar oğrunda küreşçi olaraq tanığan bir sıra insan bar. Bu insanlar içün nasıl aq, kimniñ – müim degil. Olarnıñ küreşçi olğanları müim ve bu küreşleri içün halqara grantlarnı, şeref qazanmağa ve öz niyetlerini, siyasiy niyetlerini de, şu cümleden, amelge keçirmege isteyler», – dey Putin.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçire.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Cumaaqşamı künü, iyül 23-te, aqşam Frenkistan deputatlarınıñ gruppası Qırımğa keldi. Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire ki, deputatlarnı Aqmescit ava limanında Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov, onıñ birinci muavini Konstantin Baharev ve prezidium azası Yefim Fiks qarşıladılar.
«Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar Rusiye Federatsiyasına subyektler olaraq kirgen soñ yarımadağa Frenkistan Cumhuriyeti parlamentiniñ tışqı işler komissiyasınıñ reisi Tyerri Mariani yolbaşçılığında Frenkistan deputatları gruppası ilk sefer keldi», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Eki künlik ziyaret çerçivesinde Frenkistan deputatları Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov, daa bir kere – Konstantinov ile, Aqyarnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Menâylo ile körüşecekler.
Bundan ğayrı, programmada Yalta ve Aqyarnıñ müzey kompleksleriniñ ziyareti, deñizge yaqın şeerlernen tanış oluv, yarımada sakinleri ve musafirlerinen subetler olacağı qayd etildi.
Malüm olğanı kibi, Frenkistan parlamentiniñ reisi Klod Bartolon senatorlarğa memleketniñ qanun çıqarıcı organı adından çıqışta bulunmağa yasaq etti, Senat reisi Jerar Larşeniñ yardımı ile eki deputat ziyaretten vazgeçti.
Frenkistan Tışqı işler nazirligi mezkür ziyaretni halqara uquqnıñ bozulması olaraq tanıdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, deputatlarnıñ Qırım ziyareti ukrain tarafı ile muzakere etilmegenini ve aqibetleri olacağını bildirdi.


text:
Aqmescitte matbuat-konferentsiyası devamında «Spravedlivaya Rossiya» firqasınıñ lideri Sergey Mironov yazda öz qorantasını işğal etilgen Qırımğa ketirmege mecbur olğanını aytıp keçti, dep bildire öz başına tayin etilgen Qırım akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı.
«Men endi İspaniya ve Frenkistanlarğa barıp olamayım… Qırım ise – mında acayip deñiz bar. Men mıtlaqa mında kelerim, qorantamnı da ketirip, raatlanacaqmız», – dedi Mironov.
Amma şu daqqası da deñizde çoq raatlanmağa sevmegenini qoşıp ayttı, onı seyahatlar özüne celp ete eken.
«Kerçekten aytsam, deñizde 2 kün buluna bilem, soñra maña başqa bir şey kerek. Mesele şunda ki, mende, sabıq yerşinasta, 18 tarla mevsimi bar. Er kes içün yaz – deñiz. Menim içün ise – sefer torbası ve tayga», – qayd etti Mironov, amma «Qırımğa qısqa sefrelerni» etmege söz berdi.
Keçken afta soñunda Avropa birligi Ukraina buhranı sebebinden yañı cezalarğa oğrağan 15 Rusiye sakininiñ cedvelini aşkâr etti. Aprel 29 künü peyda olğan cedvel esapları qapatılğan ve AB kirişi yasaq olğan insanlarnıñ sayısını 48-ge arttı.


text:
Yañı oquv yurtında Kiyevniñ oquv yurtlarında işğal etilgen Qırım ve terrorizmge qarşı ameliyatnıñ zonasından köçip kelgen qorantalardan 3500 bala oquycaq.
Bunı Kiyev memuriyetinde bildirdiler ve bu sene sentâbr 1 künü Kiyev mektepleri 241 000 talebeni qabul etecek.
«Tahminen 29 biñ birinci sınıf talebesi paytahtnıñ 508 umumtasil mekteplerinde tasil alacaq. Bundan da ğayrı, paytahtta ocalarnıñ 35 biñlik ordusına yaş mütehassıslar qoşulacaq – şeer mekteplerine 129 oca keldi», – deyler memuriyette.
Umumen ise şeerde 551 mektepten evel müessise bar, mında 105 biñ bala tasil ala.
Evel içtimaiy siyaset naziri Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ve Aqyardan qıtaiy Ukrainağa 13078 insan kelgenini bildirgen edi.


text:
2014 senesiniñ Nobel mukâfatı pakistanlı Malala Yusafzay ve İndistnnıñ uquq qorçalayıcısı Kaylaş Satyarthi qazandılar.
Nobel adına komitetniñ beyanatında aytılğanı kibi, mukâfat «bala ve yaşlarğa yapılğan basqığa qarşı, balalarnıñ tasil almaq aqqı içün küreşkenleri sebebinden berildi. Balalar çalışmaq degil, mektepke barmaq kerekler».
Komitet qayd etkeni kibi, mukâfat Pakistan ve İndistan vekilleri arasında bölüngeni pek müim.
Satyarhi bala emeginiñ qullanuvına qarşı çıqqan areketniñ azası. Onıñ teşkilâtı bir qaç biñ balağa mecburiy emekten qurtulmaq, tedaviylenmek ve tasil almağa imkân berdi.
Nobel komitetiniñ reisi Tornborn Yagland Satyarhi aqqında şunı bildirdi:
«Kendi cesürligini köstergen Kaylaş Satyarthi, Gandiniñ an-anelerini devam eterek, daima tınç narazılıq aktsiyalarınıñ reberi olıp, para qazanmaq içün balalarnıñ çalıştıruvına qarşı çıqa. O, bala aqlarınıñ qorçalanuvı boyunca halqara konventsiyalarnıñ işlep çıqaruvına büyük isse qoştı».
Malala Yusafzay bütün dünyağa belli. Qorantasınen beraber Pakistannıñ şimaliy-ğarbında yaşay edi. O blog yazıp, qızçıqlar içün mektepler qapatılğanı, qadınlarğa parlaq tüste urbalarnı kiymege yasaqlanğanını tarif ete edi. Eki yıl evelsi, 14 yaşında olğanda, qızçıqqa ücüm ettiler, o ağır yaralanğan edi.
«Yaş olğanına baqmadan, Malala Yusafzay qızlarnıñ tasilnen bağlı aq uquqları içün küreşe, o kendi misalinde balalar ve yaşlar vaziyetniñ eyileşmesine isse qoşmaları mümkünligini kösterdi. Bunı o, eñ ağır şaraitlerde bulunğan vaqıtta becerdi. Cesür küreşi sebebinden o qızlarnıñ tasil almaq aqqını qorçalağan eñ belli uquq qorçalayıcı oldı», - dedi Tornborn Yagland.
Bir yıl evelsi Malala Yusafzay Paдиo CBoбoдa-ğa intervyü berdi:


text:
Mart 18-de Vladivostok şeerinde Qırım işğaliniñ yıllığına bağışlanğan mitingde politsiya «Qırımnı Ukrainağa qaytarayıq!» dep aytqan yerli sakin Semönni yaqaladı, dep bildire «Novosti Vladivostoka» neşiri.
Neşirniñ malümatına köre, erkekni yaqalağan politsiya hadimleri mühbirlerge yapqan areketlerini izaatlamadılar. Semön politsiya maşinasına oturıp, onı Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq fikrini seslendirgeni içün yaqaladılar, dep qayd etti.
Çarşenbe künü, mart 18-de, Qırım ve Rusiyede Qırımnıñ Rusiye terkibine qabul etilmesi aqqında añlaşma imzalanmasınıñ yıllığına bağışlanğan bayram tedbirleri olıp keçti.
Aynı zamanda bütün dünya işğal etilgen topraqlarnı tanımağanını daa bir kere hatırlattı.
Avropa birliginiñ çetel işler yüksek temsilcisi Federica Mogherini yarımadada toqtamayıp arttırılğan Rusiye orduları sebebinden qasevetlengenini bildirdi. AQŞ Devlet departamenti işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyetiniñ kerginleşmesini qayd ettiler.
Em Avropa birligi, em de Amerika Qoşma Ştatları qayd eteler ki, Rusiye ve Rusiyege qoltutqan Qırım separatistlerine qarşı kirsetilgen cezalar Rusiyeniñ Qırım işğali bitkenine qadar lâğu etilmeycek.


text:
Halqara akemlik mahkemesi Rusiyege «Ukrnafta» açıq aktsiyalı şirketine Rusiyeniñ Qırım ilhaqından soñ şirket mülkiniñ «devletleştirüvi» içün $44 mln miqdarında ivaznı ödetmege qarar aldı.
«2019 senesi aprelniñ 12-nde akemlik mahkemesi Rusiye Federatsiyasına «Ukrnafta» açıq aktsiyalı şirketine Qırımda «Ukrnafta» yatırımlarınıñ devletleştirüvi ve $3,5 mlndan ziyade akemlik masrafları içün $44 mln 455,012 biñ ivaz ödetmege qarar aldı», – dep aytıla cermay şirketiniñ haberinde.
Akemlik mahkemesiniñ qararına binaen, 2014 senesi aprelniñ 22-nden başlap ivaz miqdarına fayızlar qoşula. 2019 senesi aprel ayına qadar fayızlarnıñ miqdarı $5,5 mlndan ziyade oldı.
2016 senesi sentâbr ayında Qırım parlamenti yarımadadaki 111 obyektni «devletleştirmege» qarar aldı.
«Ukrnafta» açıq aktsiyalı şirketi Gaagadaki Halqara akemlik mahkemesine muracaat etip, şirketniñ Qırımdaki yaqıt qoyuv stantsiyalarınıñ zapt etilüvinen bağlı yatırımlarını qorçalamaq içün Rusiyege qarşı dava açtırğan edi.
«Ukrnafta» cermaynı qazıp çıqarğan eñ büyük Ukraina şirketi sayıla. «Ukrnaftanıñ» 50%+1 «Naftogaz Ukrainı» milliy aktsiyalı şirketine ait, aktsiyalarnıñ aman-aman 42%-ı – PrivatBanknıñ sabıq aktsionerlerinen bağlı şirketler gruppasına.


text:
Qırım iş adamı, «Skazka» Yalta ayvanat bağçasınıñ ve Qarasuvbazarda «Taygan» safari bağçasınıñ saibi Oleg Zubkovğa Yalta baytar şifahanesinden mektüp keldi. Mında evel yuqlatılğan ayvanlarnı mayıs 22 künü baquvğa bermege avale etile.
Baytar hızmetiniñ mektübini Zubkov Qırım.Aqiqatqa kösterdi.
Şu cümleden, mektüpte aytılğanı kibi, tuberkulin ilâcını alğan «Skazka» ayvanat bağçasınıñ ayvanları 21:00 – 22:00 saatleri arasında berilmeli.
«Bermek sözü ne manada kelgeni aqta sualge ekim olarnı kene yuqlatmağa kerek olğanını bildirdi. Böylece baytar mütehassısları evel yapılğan ilâcğa reaktsiyanı baqacaq olalar», – dey Zubkov.
O şunı da qayd etti ki, baytar hızmeti ve Qırım prokuratura hızmetçilerine işanmağanını bildire ve verem tabiatını bilgen ve ayvanlarda onı tapıp olğan mustaqil mütehassıslarnı seslenmege çağıra.
«Skazka» ayvanat bağçasına qarşı bu kirli tarikni azırlağan ve «Skazka» ve «Taygan» bağçalarını qapatmaq kibi maqsadı olğan baytar ve Qırım prokuraturası hadimlerine işançım yoq», – dey Zubkov.
Qırımlılarğa yazğan mektübinde Zubkov Qırımnıñ Rusiyege «qoşuluvından» soñ olğan aqiqattan közü qaytqanını bildire.
«Qırım akimiyetiniñ Rusiye terkibine keçmesi ve ükümetke sahte vatanperverlerniñ kelmesi ile maña ve bağçalarıma böyle munasebet, Qırım yolbaşçılığından lâqaytsızlıq, atta açıq nefret duyacağımnı tasavur bile etmey edim», – denile Zubkovnıñ muracaatında.
Evel Zubkov Qırım prokuraturası ve baytar hızmetiniñ temsilcilerini ayvanlarğa olğan qaba davranışları içün qabaatladı. Nezaret etici organlarınıñ vekilleri «Skazka» Yalta ayvanat bağçasında sanki verem hastalığı olğan ayvanlarnı yuqlatqan edi. Ayvanat bağçasınıñ saibi Rusiye Baş prokurorına hızmeçtilerniñ faaliyetini teşkermek ricası ile bulundı.


text:
Keriç parom keçitiniñ işi gece ava şaraitlerinden sebep toqtaldı.
FVN Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, keçit tumandan sebep bir 5 saat çalışmay edi. Amma yarı geceden soñ Keriç boğazından paromlarnıñ qatnavı ğayrıdan başlandı, deyler matbuat hızmetinde.
«Deñiz müdirligi» bildirginine köre, yanvar 12 künü ava şaraitleriniñ bozuluvı kene beklenile ve keçitniñ toqtatılması kene mümkün olur.
Keriç boğazından parom keçiti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.


text:
Ukraina tışqı işler naziri Pavel Klimkin bildire ki, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ deñiz aqqı boyunca Konventsiyası çerçivesinde Rusiye tarafından mecburiyetlerniñ bozulması aqqında iş yaqın vaqıtta halqara mahkeme müessiselerine teslim etilecek.
«Yaqın aftalarda biz, mütenasip tevsiyeleşüvden soñ, arbitraj çerçivesinde terrorizmni paranen teminlev yasaqlanması aqqında Konventsiya çerçivesinde Rusiyeniñ bütün mecburiyetlerni bozğanını isbatlamaq içün nevbetteki adımlar yapacaqmız», – dep ayttı Klimkin avgust 22-de Kiyevde keçirilgen XII-ci Ukraina tışqı diplomatik müessiseleriniñ yolbaşçıları toplaşuvınıñ açılış merasiminde.
2016 senesi iyün ayında tışqı siyaset müessisesinde bildirdiler ki, Ukraina, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ deñiz aqqı boyunca Konventsiyası tarafından kefil olunğan aq-uquqlarını qorçalamaq içün davanı Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeni sebebinden aça.
Bundan evel bu ay Klimkin ilân etti ki, Ukraina, işğal etilgen Qırım civarındaki suvlarda mustaqil aqlar meselesinen bağlı Rusiyenen arbitraj davasına azırlıqnı yekünledi.


text:
Qırım yanğın qorçalav hızmetiniñ hadimleri tünevin 5 gektarnıqaplap alğan eki quru ot yanğınını söndürdi. Bu aqta martnıñ 30-ında Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirdi.
“Tünevin qorçalav hızmetine Bağçasaray rayonınıñ Büyük Süyren köyünde ot yanğanı aqqında beyanat keldi. Qurtaruv taqımı vaqia yerine kelgen soñ, teplitsalar etrafında quru ot yanğanını kördi. Alevniñ ormanğa keçüv telükesi bar edi. Bir saat devamında yanğın sönfürildi, o umumen 3 gektarlıq yerni qaplağan. Zararlanğanlar yoq. Ekspertler sebeplerini aydınlatmağa tırışa”, - dep bildirdiler matbuat hızmetinde.
Bundan ğayrı, keçken kün devamında Qurman (Krasnogvardeyskiy) rayonınıñ Aq Köbek (Şahtino) köyünde daa bir yanğın söndürildi. O, 1.6 gektarnı qaplap alğan edi. Yanğın sebeplerini ekspertler ögrene.


text:
Ärdoğannıñ N'yu-Yorkta kön tärtibe tığız
Törkiyä ilbaşı, BMO utırışlarında qatnaşu tışında, bik küp oçraşular da ütkärä
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan BMOnıñ 76nçı ğomum şurası utırışlarında qatnaşu öçen kitkän N’yu-Yorkta ikeyaqlı oçraşular da ütkärä.
Ul başta BMOnıñ 75nçe räise bulğan Volkan Bozkırnı häm Angliyä xökümäte räise Boris Djonsonnı qabul itkän ide. İke oçraşu da N’yu-Yorkta yaña açılğan Törek yortı binasında matbuğat öçen yabıq uzdı.
İlbaşı Ärdoğan şunda uq “N’yu-York Tayms”nıñ icadi törkemen dä qabul itte.
Soñraq isä matbuğat öçen yabıq oçraşularda Ärdoğan Ukraina däwlät başlığı Vladimir Zelenskiy, Finlyandiyä ilbaşı Sauli Niinistö, Gruziyä başministrı İrakli Garibaşvili, Gvineya-Bisau ilbaşı Umaro Sissoko Êmbalo, Pol’şa däwlät başlığı Andrey Duba belän ayırım-ayırım söyläşte.
Annan alda Törkiyä liderı Xorvatiya ilbaşı Zoran Milanoviç häm Sloveniya däwlät başlığı Borut Paxor belän küreşkän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
"İzge kiçäneň böten keşelek dönyasına yaxşılıq häm izgeleklär kiterüen telim"
Törkiyä ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay Mäwlid kiçäse uňayınnan yullama yasadı


text:
Qırımtatarlarğa avgust 23-te Aqmescitte Bütünavropa stalinizm ve natsizm qurbanları hatırasına bağışlanğan matem mitingni keçirmek yasağı Rusiye qanunlarını bile boza.
Bunı Qırım alan missiyasınıñ eksperti Vissarion Aseyev bildirdi, dep haber ete teşkilâtnıñ matbuat hızmeti.
«Bu yalıñız insan aqları boyunca Avropa konventsiyasınıñ 11 maddesini (toplaşuv ve birleşme serbestligi) degil de, Rusiye qanunlarını da çirkin bir şekilde boza. RF Federal qanunınıñ «Toplaşuv, miting, numayış, yürüş ve piketler aqqında» 12 maddesiniñ 3-ünci qısmında aytıla ki, ariza bergen adamnıñ işbu qanunda qayd etilgen sebepler boyunca buña aqqı olmasa, akimiyet organı tedbir keçirilmesini yasaq ete bile. Bundan ğayrı, arizada qayd etilgen tedbir yeri cemaat tedbirleri içün uyğun olmağan bir yer olsa, tedbir keçirilmesine ruhset berilmey», – dep ayta uquq qorçalayıcı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ kâtibiyet reberi Dilâver Akiyev bildirdi ki, avgustnıñ 13-de Aqmescit şeer şurasına aktsiya keçirilmesi aqqında haber ettiler.
10 kün keçken soñ ise akimiyet mitingni yasaq etip, sıcaq avanı sebep olaraq qayd etti.
«Ava sıcaq, adamlar yaramay bile. Bizler eali sağlığına zarar ketirecekmiz, onıñ içün miting keçirilmesine izin bermeyik», – dep añlattı mektüp mündericesini Dilâver Akiyev.
İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasınıñ malümatına köre, Meclisniñ nevbetteki toplaşuvında mezkür yasaq mahkeme üzerinden lâğu etilmesi muzakere etilecek.
Hatırlatamız, mayıs 18-de Qırım akimiyeti Aqmescit merkezinde qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan ananeviy matem mitinginiñ keçirilmesini yasaq etti. İyünniñ 26-da ise şeer merkezinde qırımtatar bayraq kününi qayd etmege imkân bermediler.


text:
Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki «Çonğar» keçiş noqtasında martnıñ 3-nde yarımadanıñ Rusiye işğaliniñ yılına bağışlanğan aktsiya olıp keçti.
Qırımlı student Mihail ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekili Abmecit Suleymanov Ukraina ve qırımtatar bayraqlarını köterdiler.
Aktsiya vaqtında memuriy sıñırdan keçken vatandaşlarğa «Qırım – Ukrainadır» yazısınen bilezlikler ediye etildi, «Çonğar» keçiş noqtasındaki Memuriy hızmet merkezinde bala resimleri sergisi açıldı.
«Qırım Ukrainanıñ kün tertibinden çıqarılmağanını ve çıqarılmaycağını hatırlatmaq içün bugün mındamız ve bütün vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ qaytması içün küreşecekmiz. Prezidentimiz Volodımır Zelenskıynıñ aytqanına köre, Qırımnıñ qaytarıluvı milliy ğayeniñ bir parçası ola», – dep qayd etti aktsiya vaqtında Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gusev.
Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ reis muavini Gülnara Bekirova, 2014 senesi martnıñ 3-nde Çonğar sakinleri «Geniçesk rayonını qorumağa çıqqan birinci insanlar edi», dep hatırlattı.
«Geniçesk rayonı Ukraina bütünligini qorumağa ve Qırımğa qoltutmağa devam ete», – dep qayd etti Bekirova.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukrainada martnıñ 20-nde saat 23:00-da COVID-19 koronavirus yuqunçınen hastalanğanlarnıñ tasdıqlanğan resmiy sayısı 41-ge arttı. Bu aqta Ukraina sağlıq nazirligi bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Yañı hastalar Kyiv (1) ve Ternopil vilâyetlerinde qayd etildi», – dep bildire nazirlik.
Bundan evel Sağlıq nazirligi ve Cemaat sağlığı merkeziniñ malümatları farqlı edi: nazirlik martnıñ 20-nde saat 22:00-da 39 hasta, Cemaat sağlığı merkezi ise 40 hasta bar, dep bildirdi.
Martnıñ 20-nde hastalıqnıñ tarqaluvı sebebinden Nazirler Şurası Kyivde, Dnipropetrivsk ve İvano-Frankivsk vilâyetlerinde fevqulâde vaziyetni ilân etti. Şimdilik Ukrainada koronavirustan ölgen üç insan aqqında haber etildi. Bir kişi tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen yarımadada qırımtatarlarnıñ esir aluv ve ölüm taqiqatı semeresiz alıp barıla, dep tüşüne dünyanıñ eñ meşur uquq qorçalayıcı teşkilâtlarından biri Human Right Watch eksperti Yuliya Gorbunova.
«Bizler mart ayında Qırımda oldıq ve samooborona taqımları iştirak etken zorbalıq ğayıp oluvları aqqında yazdıq, Qarasuvbazar civarında ölü tapılğan Reşat Ametovnıñ işi aqqında da tafsilâtlıca yazğan edik. Bilgenimiz kibi, episi bu vaqialar boyunca taqiqatlar semereli degil edi. Eñ azından, taqiqat neticelerini ve cinayetçilerniñ mesülietke çekmesini biz körmeyik», – dep qayd etti Gorbunova.
Onıñ qayd etkenine köre, adamlar ğayıp ola, lâkin olarnı kerekli qadar qıdırmaylar.
Onıñ malümatına köre, Human Right Watch teşkilâtı bu sene mart ayından berli yarımadada 8 qırımtatarı ve Ukrainağa qol tutqan faal, mayıs ayından berli – 7 kişi ğayıp olmasını qayd etti.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev 18 nefer qırımtatarınıñ ğayıp olması aqqında haber etken edi.
Human Right Watch teşkilâtı bildire ki, işğal etilgen Qırımda adamlarnıñ ğayıp olması «Ukrainağa qol tutqan er bir adam, şu cümleden qırımtatarlarğa qarşı duşmanlıq ve qorqu müiti» peyda olmasınıñ sebep ola.


text:
İyün ayında Havfsızlıq şurasında reislik yapqan Rusiye ekinci sefer vesiqanı teklif ete. Rusiye diplomatları Ukraina şarqındaki vaziyetniñ kerginleşmesini toqtatmaq ve ükümet orduları ve silâlı birleşmeler arasında zıddiyetni yoq etmek ıntıluvları aqqında resmen bildirgen ediler.
Birleşken Milletler Teşkilâtında Rusiye elçisi Vitaliy Çurkin bildirdi ki, leyhada Havfsızlıq şurasınıñ diger azaları tarafından seslendirilgen fikirler mevcut, şu cümleden Ukraina mustaqilligi ve topraq bütünligi qayd etile.
Mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, halqara toplulıqlar onı teñqitke oğratıp başladılar. AQŞ ve NATO, Rusiyeni, Ukrainada Rusiyege qol tutqan separatistlerge silâ berüvinde qabaatlaylar.


text:
Hansaray
Hansaray - Bağçasaray şeerinde bulunğan Qırım hanlarınıñ sarayıdır.
Qırımda Hansaraydan ğayrı hanlarnıñ daa beş sarayı bar edi. Olar arasında Devlet Saray, Ulaqlı Saray, Alma Saray, Qaçı Saray ve Süyren Saray. Amma bu saraylar şeer çetinde edi. Hanlarnıñ merkezi ise er daim Bağçasaray qala edi.
Eki yarım asır devamında Hansaray hanlarnıñ merkezi sayılğan vaqtında Saraynıñ tış qıyafeti çoq deñişti. Tahtqa saylanğan er bir han özüne saray sıfatında ebediy eykeller qura edi. Çeşit-türlü tamir işleri alıp barıla edi. Bazı birlerni şimdi de körmek mümkün.
I Sahib Geray adına qurulğan eykel olaraq Bağçasaray şeeri dep saymaq mümkün. I Devlet Geray tahtta bulunğan vaqıt Sarayda ilki dürbe quruldı, III İslâm Geray vaqtında – ekinci dürbe ve toplaşuvlar içün oda. I Bahadır Geray idareliginde – resmiy musafirlerni qabul etmek içün oda. I Qaplan Geray ise Altın çeşmeni qurıp öz adını ebediyleştirdi. II Selâmet Geray, hanlar sarayı sıñırlarında qamere qurdurdı. Bu ve Büyük Han Camisiniñ ögünde qurulğan yadikârlıqlar onıñ adını taşıy. Bu cami yanğınğa oğradı, amma han onı tamirletip, ğayrıdan tüzetti. Arslan Geray han ise bu caminiñ yanında medrese qurdurdı. Qırım Geray – Dilâra bikeç dürbesini, Közyaş Çeşmesini qurdurdı. XVII asırda yaşağan türk seyaatçı aytqanına köre: “Er bir bina bir de bir han tarafından quruldı”. Hanlar Sarayı – Geraylarnıñ yılnamesidir. Ve bu sülâleniñ er bir temsilcisi onıñ müteşemligine öz issesini qoştı, desek, yañılmamız.
Vaqıt keçkeninen mimarcılıq ve örnek üslüpleri deñişe. XVII asırda keniş olğan divar yazuvlarnıñ sade örnekleri yüzüm salqımlarnı ve mermer taşlarını aks etken. XVIII asırda ise saray ressamları “Qırım rokoko” üslübinde mürekkep tizilişlerni yaratqanlar. XVI asırda tantanalar içün salonlar qura ediler, XVIII asırda ise olarnıñ yerine yengil nazik binalar peyda olıp başladı. Bu cedvelni daa çoq devam etmek mümkün: Saraynıñ diqqatlı ögrenüvi qırımtatar mimarcılıq sanatında üslüplerniñ ardı-sıralığını kösterir.
Hanlarnıñ soñkisi, Şahin Geray, tarihqa büyük avantürist olaraq kirgen han, Qırımnıñ paytahtını Bağçasaraydan Kefege avuştırmaq niyetinde edi. Atta anda yañı saray qurmağa başladı, amma 1783 senesi ükümdarlığını coyıp, istegini amelge keçirmedi.
Çarlıq Rusiye devrinde Saray İçki İşler Nazirligi tarafından idare etile edi. Ara-sıra Saraynı padişalar ve çar qorantanıñ temsilcileri ziyaret ete ediler. Tabiiy ki, şu sebepten Saray er kes içün açıq degil edi. İstisna olaraq Qırım cenki vaqtında (1854-1855 ss.) mında arbiy hastahane yerleştirildi.
Fevral inqilâbından soñra unikal abideni tutıp almağa istegenler peyda oldı. Amma Üsein Bodaninskiy kibi adamlarnıñ yardımı ile Rusiyeniñ Muvaqqat Ükümetni bu yerde müzey teşkil etmek kereginde inandırdılar. 1917 s. noyabrniñ 16-nda Hansarayda tantanalı sürette Qırımtatar Milliy müzeyi açıldı, onıñ müdiri Üsein Bodaninskiy oldı. Açıluv merasiminde Bağçasaray şeeriniñ sakinlermnden ğayrı, Qırımnıñ çeşit köşelerinden 7 biñge yaqın insan keldi. Olardan ğayrı – Ukraina, Latviya, Şimaliy Kavkaznıñ ve Qırımda o vaqıt yaşağan çeşit milletlerniñ vekilleri bulunğan edi. Noman Çelebicihan mezkür müzeyiniñ açıluv merasiminde bizim ecdatlarımıznı böyle sözler ile añdı: “O ecdat ki mert edi, adil edi, yüksek edi”.
Qırımtatar milliy müzeyi halqnıñ tek milliy ve dinniy merkezi degil de, siyasiy merkezi de oldı.
Şimdiki Han Saraynıñ tış qıyafeti umumen XVIII asırda şekillendirildi. O vaqıtta Qırım Hanlığınıñ örnek ve qurucılıq sanatı öz kemalına yetişti. Saray – nadir ve müteşem mimarcılıq sanatınıñ abidesi, amma şimdi bizim ögünimizde tek eskiden qalğan bir izdir. Feldmarşal Minihniñ tarafından 1736 s. yaqılğan Hansarayğa pek büyük zarar ketirildi. Amma II Selâmet Geray ve başqa hanlar tez vaqıtta bütün ziyanlarnı yoq ettiler. Lâkin episi bir, 1783 senesi mında alıp barılğan çoqtan-çoq tamir işleri, Sarayğa zarardan ğayrı iç bir yahşı şey ketirmediler.
Tamir işlerniñ tarihı 1787 senesinden başlana. O sene Bağçasaraynı II Yekaterinanıñ ziyaretine azırlay ediler. Bu tamir işleri çar qorantasınıñ temsilceleri kelgen vaqıtları da alıp barıla edi. Çoqusı allarda, tüzetme işleri bu saada mütehassıs olmağan insanlar ile alıp barıla edi. İşni usta başlağanda ise – olar yerli mimarcılıq adetlerinen meraqlanmay ediler. İşke ise öz ölçülerinen qatnaşa ediler. Neticede, Hansaraynıñ içki qıyafeti Avropanıñ hucur üslübine beñzep, bugünki künümizge onıñ eñ beterli izarında yetip keldi. Çünki belli olğanı kibi, Hansraynıñ “tamir” işlerini bu meselede mütehassıs olmağan unter-ofitserler yaptılar. Eski binalar, tamir yerine, yıqıla edi. Meselâ, 1820 seneleri Kolodin adlı mimarcı dört binalı aremniñ üç binasını yıqtı – Qışlıq sarayını, ammam hanelerni ve daa çoq emiyetli inşaatlarnı yoq etti. İşte, bu areketler neticesinde saraynıñ 18-gektarlıq dairesi 4 ga eksildi.
Hansaraynıñ temelli ilmiy tamirlenmesi tek 1960 yılları başladı. Onıñ neticesinde, künümizde bizler Hansaraynıñ tahminen ilki qurulğan yılları olğan qıyafetini köre bilemiz.
2003 senesi Sarayda kene de tamir-tüzetme işleri başlandı. Ustalar Hansaraynı ilki qıyafetine ketirmege isteyler.
Resimler[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Binalar
- Odalar


text:
Ukrainanıñ aq-uquq qoruyıcıları, dekabrniñ 26-nda Kremlge posılka yollap, içine ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında esabatlarnıñ paketlerini qoydılar.
Qırım.Aqiqat muhbiri, «Putin içün bayramğa uymaz ediyeler» aktsiyası teşkilâtçılarınıñ niyetine köre, posılka Rusiye prezidentiniñ memuriyetine barıp yetmek kerek, dep bildire.
Aktsiyanıñ ötkerilmesi esnasında «QırımSOS» aq-uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ koordinatorı Tamila Taşeva: «Bu esabatlarnı biz dört yıl devamında azırladıq. Olarda zorbalıq neticesinde ğayıp oluv, eziyetlev ve tevqifler aqqında malümat bar. Bunı daa çoq vaqıt sayıp oturmaq mümkün, çünki bu müddet içünde pek çoq aq-uquq bozuluvları yapıldı», – dedi.
Aktsiya teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, posılkağa Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı entsiklopediyası, zorbalıq neticesinde ğayıp oluvlar ve yarımadada ırqiy diskriminatsiya aqqında esabatlar, ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhqa qarşı qabaatlavlar ve yarımadada «ukrain diversantlarınıñ» yaqalav aqqında malümatlar kirdi.
Qırım aq-uquq qoruyıcısı grubunıñ koordinatorı Olga Skrıpnık, «Putinge ola, biz Yıl başını Qırımda, aqrabalarımıznen beraber qarşılap olamaymız», dedi.
Posılkanıñ yollanmasından evel Skrıpnık: «Lâkin parmaqlıqlar artında bulunğanlar daa beter vaziyette buluna… Biz, Putinniñ Gaagada qabaatlav qararını diñleycek anını pek bekleymiz», – dedi.
Aktsiyanıñ daa bir teşkilâtçısı olğan Human Rihgts Watch Halqara aq-uquq qoruyıcı teşkilâtı, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti yarımadada başqaca tüşüngenlerni bütünley bastırmaq içün türlü manaçıqlarnen qırımtatarlanı daa sert şekilde taqip etmege başladı, dep qayd ete.
Qırım aq-uquq qoruyıcıları grubu ekspertleriniñ malümatına köre, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, 2014 senesinden başlap, eñ az 70 kişi siyasiy sebeplerden dolayı açılğan cinaiy işler çerçevesinde qanunsız olaraq azatlıqtan marum etildi.
Dekabrniñ 19-nda BMT Baş Assambleyası «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqları saasındaki vaziyet» qararını soñ şekilde qabul etti.
Vesiqada Rusiyeden, BMT Halqara mahkemesiniñ Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesini lâğu etüv ve yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil alınmasını temin etüv boyunca tevsiyelerindeki muvaqqat tedbirlerniñ amelge keçirilmesi talap etile.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Charles Dickens
Charles Dickens (aytılıwı: Charlz Dikkens; 7 fevral, 1812 – 9 iyun, 1870) Viktorian da'wirinin' en' ataqlı İnglis jazıwshısı bolg'an. Onın' ko'pshilik romanları sol waqıtları ken' tarqalg'an feleton janrında jazılg'an. Basqa avtorlarg'a uqsap romandı feleton retinde ja'riyalawdan aldın onı tolıq pitkerip almastan, Dickens jiyi-jiyi kishi epizodlardı jazıp tuwrı feleton qılıp ja'riyalag'an. Onın' ataqlı romanları ko'p bolg'an, solardan Oliver Twist ha'm David Copperfield mısal bola aladı.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, tünevin observatorlarğa 18 adam yollanılğanını bildirdi. Bu aqta o mayısnıñ 7-sinde COVID-19 ile küreş operativ ştabı toplaşuvında haber etti.
"Tünevin Kezlev demiryol vokzalından sekiz adam, Aqmescit vokzalından bir adam, ava limanından - altı adam ve maşna keçit noqtalarından üç adam observatorlarğa yollanıldı. Umumen bir künde 18 adam oldı", - dedi Qırım Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı
Bundan ğayrı, o, Qırımda Tel-Avivden adamlarnıñ kelgenine azırlanğanlarını bildirdi.
"Bundan evel çetelden kelgen gruppalarğa köre, bu sefer çoq adam olmaycaq. Olarnı da observatorlağa yerleştirecekmiz", - dedi Penkovskaya.
Böylece, al-azırda Qırımda 168 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 22-si çetelden keldi, 17-si – Rusiyeden. 22 hastanıñ Rusiyeden kelgenlernen alâqası oldı, 106 kişi laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada olğan edi. 41 kişi tüzeldi. Bir hasta vefat etti. Aqyarda 106 COVID-19 hastası bar, eki insan vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren maska rejimini kirsetmege azır. Daa evel Qırımda yüksek seviyeli azırlıq rejimi mayısnıñ 11-ne qadar uzatılğan edi, Aqyarda onı mayısnıñ 30-na qadar uzatqanlar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina tarafdarı faal Oleg Prıhodko tevqif astında qala. Moskova vilâyetiniñ Vlasiha şeer bölüginiñ arbiy apellâtsiya mahkemesi mayısnıñ 7-sinde qırımlınıñ tevqif uzatılmasına şikâyetini red etti.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Sergey Legostov haber etti.
"Apis müddetiniñ uzatılması ile bağlı apellâtsiya üç taraflı video konferentsiyası şeklinde keçti. Men Qırım garnizon arbiy mahkemesinde edim, Oleg Prihodko Rostov-na-Donudaki SİZOdan oturışta iştirak etti, mahkemeci ise Vlasiha şeeriniñ Arbiy apellâtsiya mahkemesinde otura edi. Apellâtsiyanıñ neticesi: imayeniñ şikâyetini red etmek, ilk basamaq mahkemesiniñ qararını amelde qaldırmaq", - dedi Legostov.
Aprelniñ 7-sinde Oleg Prıhodkonı Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsına ketirgenleri belli oldı.
Daa evel qızı bildirgeni kibi, apiske alınğan Ukraina tarafdarı faal Oleg Prıhodko işğal altındaki Qırımdan qomşu Rusiyege avuştırıldı.
Prıhodkonıñ apis müddeti sentâbrniñ 15-ne qadar uzatıldı.
Onı Aqmescit SİZOsından Rusiyeniñ Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorına avuştıracaqlar dep haber etildi.
Yanvarniñ 16-nda berilgen malümatqa köre, Prıhodko «patlayıcı maddelerni ve tertibatnı qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ve taşuvda» qabaatlandı.
Prıhodko daa bir şeyde qabaatlandı – Lvivdeki Rusiye baş konsullığınıñ binasında patlav azırlağanında.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.


text:
Aliye Degermenci, «fevral 26 davası» boyunca yaqalanğan Mustafa Degermenciniñ anası, noyabr 29-da Çonğar kiriş noqtasında Rusiye sıñırcıları tarafından eki saatke subetke yaqalanğan edi. Bunı tafsilâtlıca Qırım.Aqiqatqa aydınlattı.
Aliyeniñ aytqanına köre, oña pasport malümatları, telefon nomerası ve soñki bağları aqqında umumiy sualler berildi.
«Kyivde qızımnı ziyaret etip qayta edim. Pasport kontrolinde pasportnı alıp, subetke keçecegimni ayttılar. Mahkemenen bağlı olğanını tüşündim, bugün Mustafanıñ mahkemesi bar. Umumiy sualler berildi, qayda ve ne maqsadnen bardım. Arbiy tehnikanı kördimmi-yoqmı soradılar. 2 saat 20 daqqa tuttılar», – dep tarif etti Aliye Degermenci.
O, noyabr 27-de Kyivde olıp keçken kontsertten sebep yaqalanğanını tahmin ete.
«Olar (Rusiye sıñırcıları – QA) bir daa çıqmasın istediler, er alda», – dep qayd etti Degermenci.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesiden qasevetlengenini bildirip, basqılarnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, olardan Rusiyeniñ insan aqları ve ifade serbestligine qarşı qullanğan çeşit türlü totalitar usullarını toqtatması ve ukrain siyasiy mabusları ve reinelerini azat etmesi içün bütün uquqiy ve siyasiy basqı yollarını qullansın istedi.