text:
I Qurultay
I Qırımtatar Qurultayı ya da Tatar parlamenti[1] 1917 senesi keçirildi. İşbu Qurultaynıñ teşkil olunuvı 1918 senesi fevral 23-de şeit ketken Qırım musulmanlarınıñ ilk müftisi, siyasetçi, şair Noman Çelebicihan ile bağlıdır. 1917 senesi noyabr 26-da Bağçasaraydaki Hansarayda üyle namazından soñra, saat 2-de Qurultay öz işini başladı. Hansaraynıñ tışında asker ve halq büyük bir qalabalıq ve eyecan alında Qurultay vekilleriniñ çıqışlarını beklemekte ediler. Qurultayda böyle meseleler baqılıp çıqtı:
- Qırımtatarlarnıñ yarımadada yaşağan diger halqlarnen olğan munasebetleriniñ nasıl alda çezilecegi;
- Qırımtatarlarnıñ milliy, diniy, içtimaiy, resmiy, medeniy ve siyasiy ayatlarını belgileycek qanunlarnıñ işlenip çıqılması;
- Qırımtatar halqınıñ diniy, resmiy, medeniy ayatını inkişaf ettirgen saalarda bir sıra esaslı reformalarnı amelge keçirilip başlanması;
- Milliy qanunnı yerine ketirecek organlarnıñ (yani milliy parlament) teşkil etilmesi.
Qurultayda Qırım Halq Cumhuriyetiniñ Esas Qanunını (Konstitutsiyasını) işlep çıqmaq içün, mahsus komissiya meydanğa ketirildi. 18 maddeden ibaret olğan Esas Qanun qırımtatar Parlamentiniñ bütün işleriniñ al olunuvını, Qırım yaşayışınıñ siyasiy, medeniy, iqtisadiy ve diger taraflarını qaplap alğan. Qırım Halq Cumhuriyeti bu Esas Qanunğa oñaytlı qanunlar yaratıp, mustaqil devlet olaraq yaşamaq niyetinde edi. Lâkin Rusiye idaresini öz qoluna alğan bolşevikler milliy ükümetni tanımadılar. 1918 senesi yanvar 26-da bolşevikler şiddetli ücümge keçip, qırımtatar ükümetini ayaq astına aldılar. Fevralniñ 23-de ise Birinci Qurultaynıñ reisi sayılğan Noman Çelebicihannı qurşunğa tizdiler, cesedini ise Qara deñizge attılar.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Tamila Abduveliyeva "Qırım seyaatları" programması, "Meydan" radiosı, Aqmescit
- Yunus Qandım "Birinci Qurultay. O nasıl edi?"


c: text/html

text:
Martnıñ 3-nde Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdı ve 5 yıl sert apis cezasına mahküm etti. Rusiye qüvetçileri Prıhodkonı 2019 senesi yaqaladı. Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında prokuror qırımlı Oleg Prıhodko içün 11 yıl sert rejimli koloniya cezası berilmesini istedi. Bu dava boyunca munaqaşalar keçken afta yekünlendi. Prıhodko soñki sözne çıqışta bulunıp, qabaatını tanımağanını bildirdi.
Oleg Prıhodkonıñ mudafaası ve tuvğanları ükmü aqqında ne tüşüneler? Yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ faalniñ ayatında neler oldı? Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ «Qırım aqşamı» yaynında alıp barıcı Yelena Removskaya subetdeşlerinen laf etti: qırımlı advokat Nazim Şeyhmambetov, Oleg Prıhodkonıñ qızı Natalya Şvetsova, «Memorial» aq qorçalayıcı merkezniñ adliyecisi İgor Gukovskiy, sabıq siyasiy masbü Volodımır Baluh ve Qırım MC Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi Anton Körineviç.
Bundan ğayrı Oleg Prıhodkonı para cezasına da mahküm ettiler. Onıñ miqdarı 110 biñ ruble (41,5 biñ grıvnâ – QA). Onı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdılar. Faal Saq şeer memuriyetinde terror eylemini azırlağanında qabaatlandı. Bunda soñ onıñ davasında daa bir şey peyda oldı – sanki o, Lvivdeki Rusiye konsullığınıñ binasında patlav azırlay edi.
Oleg Prıhodko qabaatını red ete ve cinayet taqibine siyasi dey. Mahkemede, ukrain tarafdarı olğanını iç gizlemegenini defalaca dedi. Onıñ fikrince, Rusiye quvetçileri tamam bu sebepten onı taqip etip başlağanlar.
Tahqiqatnıñ versiyasına köre, Prıhodko terror eylemlerini 2014 senesi mart ayı 2019 senesi iyül ayı arasında planlaştıra edi. Eşyaviy delil olaraq qabaatlav tarafı, quvetçiler faalniñ garajında tapqan patlayıcı madeyeni kösterdi. Deliller arasında çiçek savutı tübünde tapılğan fleşka (Prıhodkonıñ apayı Lübov tintüv vaqtında taşladılar, dep emin) ve BQ Rusiye istisalcısınıñ telefonı, dep qayd ete «Gratı» media-leyhası.
Oleg Prıhodkonıñ advokatı Nazim Şeyhmambetov Qırım. Aqiqat Radiosınıñ yaynında dava uydurılğanını bildirdi.
Oleg Arkadyeviç 2014 senesi Qırımda yüz bergen siyasiy vaqialarğa münsebetini açıq şekilde bildirdi. Bellesem, tamam bu taqip etilmyesiniñ sebebi oldı.Nazim Şeyhmambetov
–Bugün (martnıñ 3-nde – KR ) yekâne adeletli ve doğru qarar bu Oleg Arkadyeviçni aqlamağa ve cinayet davanıñ uydurıluvına ait olğanlarğa qarşı usul teşkerüv başlamaq olmaq kerek edi. Davanıñ vaziyetini añlaymız, böyle üküm olacağını bile edik. Oleg Arkadyeviç azır edi ve mahkeme qararını qabul etti. O, qabaatsız olganını isbatlamağa devam etecek, dava materiallarını alğanınen istinaf azırlaycaqmız. Qabaatlav tarafı mahkemede, prokurornıñ sözlerine köre Oleg Arkadyeviçniñ etken cinayetiniñ esas allarnı añlatıp olamadı. Garajda patlayıcı maddeniñ tapıluv meselesi de qapalmadı. Eki telefonnı kim satın alğanını da añlatmadılar. Oleg Arkadyeviç 2014 senesi Qırımda yüz bergen siyasiy vaqialarğa münsebetini açıq şekilde bildirdi, Qırımnı Ukrainanıñ ayırılmaz parçası olaraq sayğanını ve Rusiye onı kendine qoşıp halkhara uquqnı bozğanını ayta edi. Bellesem, tamam bu taqip etilmyesiniñ sebebi oldı.
Özü Oleg Prıhodko em patlayıcı maddeni, em fleşkanı oña taşlağanlarını ayta.
«Memorial» insan aqları merkeziniñ siyasiy mabüslerge destek programmasınıñ adliyecisi İgor Gukovskiy Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, merkez Prıhodko davasınıñ materiallarını daa ögrenmegenini, amma mütehassıslar böyle bir talil keçirereceklerini qayd etti.
Eger qabaatsız olğanını tañlasaq, Prıhodko da siyasiy mabüsler cedveline kirsetilecekİgor Gukovskiy
– Terror eylemini azırlağanı içün beş yıl apis cezası berilgenine diqqat ettik. Rusiyeniñ mahkemesinen tanış olğan er kes bile ki, eger qabaat tasdıqlanğan olsa, üküm 10-15 yıl olar bilir edi, qabaatlav ise 11 istedi. Mına bu mahkemeniñ yımşaqlığını qıymetlendirecekmiz. İsbatlav bazası qabaatlavğa zıt keledir. Sabıq siyasiy mabüsler Oleg Sentsov ve Volodımır Baluhnıñ davalarınen tanış olğan edik. Olarnı ögrenip çıqqan soñ, bu adamlar qabaatsız olğanını añladıq, mında ad aynı ola bile. Eger qabaatsız olğanını tañlasaq, Prıhodko da siyasiy mabüsler cedveline kirsetilecek. Belki azat etüv kampaniyası yardım eter. Belki deñişüv vaqtında azat etilir. Belki qabaatı isbatlanmağanı içün Rusiye Yuqarı mahkemesi bir qaç ayğa ükümni qısqartır.
Qırım sakini, sabıq siyasiy mabüs Volodımır Baluh Qırım.Aqiqat Radiosında oña ve Oleg Prıhodkoğa qarşı Rusiye davaları «uydurılğan ve aynıdır».
– Olegniñ öz ikâyesi bar, menim dava ile aynı şeylerni, bellesem añlatmaq kerek degil. Men Olegnen tanışım, internet vastasınen qonuşa edik, bazı aktsiyalarda beraber iştirak ettik. Oleg aqqında menim ajım ile bağlap bir şeyler aytılğanını istemez edim. Qırımdaki ukrain timsalâtı, umumen belgiler ve timsalât dünyanı idare ete, küç ve qanun degil. Mına bu baraqlarğa munasebet, vaziyetni pk yahşı köstere: imperiya can çekişe ve ayatta qalmaq içün soñki adımlar ata. Qayd etmek kerek ki, Qırımda iç bir vaqıt ukrain akimeti olmadı, ukrain vatanperver milliy areketiniñ başlanuvı ise Rusiye mahsus hızmeteleri tarafında basıla edi, bir çoq misal ketire bilem.
Oleg Prıhodkonıñ qızı Natalya Şvetsova martnıñ 3-nde mahkeme otırışında bulundı ve Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında babasınıñ alı aqqında aytıp berdi.
Babamnıñ keyfi yahşı edi, «Ukrainağa şan-şüretler», dep qıçıra ediNatalya Şvetsova
– Babamnıñ keyfi yahşı edi, Ukrainağa şan-şüretler dep qıçıra ve türküler yırlay edi. Bir kün mahkemecilerniñ episi menim yerimde olacaq, dep ümüt etem, dedi. Ükümge azır edi. Biz ise kederlendik. Biz az olsa da, ümüt ete edik. Babam ruhtan tüşmey, ukrain bayrağınen bilezlik özüne ördi. Men ise, memlekette onı anı qayğırğanını ister edim. Ükümet ne içün alâ da iç bir şey yapmağanını añlamayım. Babam memleketi içün küreşti ve qabaatsız apiste otura.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırım sakini, ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarılğan ükümni takbih etti. Halqara toplulığını Rusiyege tazyıqnı devam ettirmege ve bütün siyasiy mabüslernin azat etilmesini talap etmege çağırdı. Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğalge qarşı tirenüv kününe bağışlanğan marafon vaqtında alıp barıcı Taras İbragimov Lüdmila Denisova ile Rusiye akimiyeti tarafında taqip etilgen Qırım sakinleriniñ aqlarınıñ qoruvını ve azat etilüvini muzakere etti.
– Şimdi Rusiye ne yaptı, mabüslerniñ azat etilmesini Minsk esnasına bağlıdı. Er angi deñişüv ile bağlı aytışmalar buzlatılğan, desem yañlışmam. Ukraina ve Rusiyede geosiyasiy esnaslar sebebinden er şey mürekkepleşkeni aqqıyeda bilem. Elbett ki, Perezident Öfsi, prezident, Yermak, Reznikov, episi türlü-türlü meydançıqlarda vatandaşlarımıznı qaytarmaq içün çalışalar. Yazıq ki, amma bu ne ORDLOğa, ne menim işime, Ne de Moskalkovanıñ işine bağlı degil, er şey yalıñız Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ istegine bağlıdır.
2020 senesiniñ soñu itibarınen Qırım ve qomşu Rusiyede 109 Ukraina vatandaşı apis yerlerinde buluna edi. Bunı Qırım aq-uquq qoruyıcı gruppası haber etti. 2021 senesiniñ ilk eki ayı içinde bu raqam 114 oldı. Bu cedveldeki Qırım sakinleriniñ çoqusı «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ mabüsleridir. Bu teşkilât Rusiyede terrorcı sayıla ve 2003 senesinden faaliyeti yasaq etilgen.
Qırımda Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi Anton Körineviç Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarğan ükümni takbih etti.
Bunı daa bir qorqutuv aktsiya kibi sayamızAnton Körineviç
– Biz bunı daa bir qorqutuv aktsiya kibi sayamız. Yani, bu işğal rejimine qarşı olğanlarnı qorqutmaq, işğalciler tamam böyle şekilde areket etecegini köstermek içün yapıla. Şübesiz bu ükümni takbih etemiz. Onı qanunsız sayamız. Ve Oleg Prıhodkonı digerlernen siyasiy mabüsler olaraq sayamız, olar siyasiy sebeplerden taqip etile
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Ukrain işğal etilgen Qırımda insan aqlarını bozğanlarğa qarşı Avropa Birliginiñ sanktsiyaları daa ziyade olmasını istegenini bildirdi.
(Metinni İnna Annitova azırladı)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Keriçte kütleviy öldürüv qurbanlarınıñ sayısı 19-ğa arttı, dep bildire Rusiye haber agentlikleri. Olar Qırımnıñ Rusiye felâket tibbiyeti ve ilk yardım merkeziniñ müdiri Sergey Astankinniñ malümatına esaslana.
Onıñ aytqanına köre, elâk olğan 19-ıncı insan Keriç politehnik kölleciniñ talebesi edi.
Kreml tayin etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov 18 insan elâk olğanını ve 40-tan ziyadesi yaralanğanını bildirgen edi.
Politehnik kollecinde olğan patlav neticesinde eñ az 19 kişi elâk oldı, 40 insan yaralandı.
Patlav çarşenbe künü Keriç politehnik kollecinde oldı. Rusiyeniñ terrorizmge qarşı milliy komiteti, kollecde bomba patlağanını bildire.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi».


text:
Daa bir Rusiye turistik şirketi – «Nordik Star» – müşteriler ögünde vazifelerni yerine ketirmege imkânları olmağanından sebep faaliyet toqtatılması aqqında ilân etti, dep haber etti Azatlıq Radiosı.
«Nordik Star» Peterburgda 2001 senesinden berli çalışa ve Baltiya memleketleri ve Skandinaviya ziyaretlerinen oğraşa.
Keçken ay devamında Rusiyeniñ altı turistik şirketi faaliyetini toqtattı. Birinci, iyül soñunda, «Neva» şirketi iş toqtatılmasını ilân etti. Moskvanıñ Yeller gülü «Barışıq» ve «Ekspo-tur» Peterburg turistik operatorı işini toqtattılar. Bundan ğayrı, «İdeal-tur» şirketinde problemler bar olğanı aqqında belli oldı.
Tünevin «İntaer» şirketler taqımı müşteriler ögünde vazifeler eda etilmesinden vazgeçti. Neticede aman-aman 25 biñ Rusiye turisti zarar kördi. Bunıñ sebepleri olaraq şirketler siyasiy vaziyetni, çetel para fiyatınıñ artmasını, çeşit arbiy hızmetler hadimlerine çetelgen ketmemek tevsiyelerni seslendireler.


text:
Ukraina devlet sıñır hızmeti qıtaiy Ukrainadan Qırımğa deñiz yolu boyunca yükniñ ketirilmesi aqqında malümatnıñ teşkerüvini belgiledi.
«Bütün malümatnı teşkerermiz, şu cümleden, yükniñ deñiz boyunca ketirilmesi aqqında malümatnı da. Şimdilik bu malümattan iç biri tasdiqlanılmağan», – dedi Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ spikeri Oleg Slobodân brifingde oktâbr 8 künü.
«Al-azırda bu malümatnıñ resmiy tasdiqlavı yoq, çünki işğal etilgen Qırım tarafına iç te gemiler yürmey», – qayd etti Slobodân.
O şunı da hatırlattı ki, qamaçavnıñ başlanmasından Qırım tarafına memuriy sıñırnı iç bir yük maşinası keçmedi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ er yıllıq matbuat-konferentsiyası dekabr 22, cumaaqşamı kününden dekabr 23, cuma kününe qaldırıldı. Bunı Putinniñ matbuat-kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi.
Peskovnıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ Tükriyede öldürülgen elçisi Andrey Karlovnen vedalaşuv merasimi 22 dekabr künü keçirileceginden ve ozü de bu merasimde iştirak eteceginden sebep prezident böyle qarar aldı.
Öldürülgen diplomatnıñ cesedi Ankaradan Moskvağa dekabr 20 künü ketirildi.
Karlov deabr 19 künü atılıp öldürildi. Türkiye akimiyeti, ücüm etken insan – mahsus bölükniñ polis hadimi (bazı beyanatlarğa köre – sabıq hadimi – QA) 22 yaşıdaki Mevlüt Mert Altıntaş olğanını bildirdi. Altıntaş ile bağlı olğan altı kişi endi polis tarafından yaqalandı.
BM Baş kâtibi Ban Ki-moon bu adiseni «manasız terroristik ücüm» olaraq adlandırdı, BM Teşkilâtınıñ Telükesizlik Şurası ise bir ağızdan bu teraktnı takbih etti.


text:
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde noyabr 8-de advokat Nikolay Polozovnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ davasında şaat olaraq sorğuğa çekme işi boyunca toplaşuvı olıp keçti. Bunı advokatnıñ özü Twitterde saifesinde bildirdi.
«Mahkeme FSB ve prokurornıñ muracaatlarını qabul etip, işimni birinci instantsiaya mahkemesine baqmağa yolladı. İşim İlmi Ümerovnıñ davası ile bağlı. FSB taqiqatçısı meni imayeci statusından marum etip, meni şaat olaraq sorğuğa çekecek ola», – dep yazdı Polozov.
Polozovnıñ aytqanına köre, Qırımda «FSB İlmi Ümerovnı qanunsız alda imayesiz qaldıracaq ola ve advokatqa basqı yapmağa tırışa».
«Ümerov aqqında bilgen malümatlarım advokat sırı ile imaye etilgen, olarnı uquqiy yardım köstergende aldım. Prokuratura ve FSB bunı bileler. Amma bu bir manaçıqtır. FSB ve prokuraturanıñ esas maqsadı – meni Qırımda insan aqlarını qorçalamaq imkânından marum etip, qorquzmaq istegidir», – dep qayd etti advokat.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.
Oktâbr 20-de Umerovğa tanış olmaq içün lingvistik ve psihiatrik-mahkeme ekspertizalarınıñ neticeleri kösterildi.


text:
Qırım.Aqiqat içün mahsus
Rusiyeli televizion alıp barıcısı, bundan soñ artıq, devlet prezidentligine namzet olğan Kseniya Sobçak tarafından Rusiye halqara uquqnı bozğanı aqqında aytqan sözleri, ilk baqışta körüngeninden ziyade bir diqqatqa lâyıq.
Bu pozitsiya rusiyelilerniñ ekseriyetine tesir etmey demek mümkün. Sobçak Vladimir Putin içün, Aleksey Navalnıyniñ saylâvda iştirak etmemesi içün (albuki közeticilerniñ çoqusı Navalnıyniñ özüni bile, zemaneviy Rusiyedemasalda olğanı kibi pek muvafaqiyetli olğanı sebebinden tehnikiy namzet dep köreler) bir alternativa ve nevbetteki tehnikiy namzet olıp körüne. O qadın ne aytsa aytsın. Bir de, Putinniñ eyi bir esapnen eñip çıqacağı ve Sobçaknıñ cemiyette asla bir itibarı olmağanını kösterecegi belli. İşte, bu sebepten onıñ Qırım aqqında aytqan sözlerini tekrarlap, Rusiyede bir şeyler deñişe demege esas barmı?
Tünevin qanunsız ve devletke qarşı aytıldı dep sayılğan fikir,serbest siyasiy boşluqqa atılmasında artıq bir mana ifade ete
Nevbetteki «tehnikiy» namzetke qol tutacaq insanlarnıñ sayısı muim degil, Sobçak olmasa da, Rusiyede serbest fikir beyan etmege imkân olmağanı ve olmaycağı bese-belli.Tünevin qanunsız ve devletke qarşı aytıldı dep sayılğan fikir, serbest siyasiy boşluqqa atılmasında artıq bir mana ifade ete. Atta prezident vazifesine namzet olğan mahalefetçiler – Navalnıy kibi soylârı bile – orta asırlardaki çıqmaz yollarda ot kibi yaşağan «saylâvcılar» kibi halqara uquqnen şakalaşmağa ve şovinistik hurafatlarınen oynaşmağa areket ete edi, işte «Qırım da sendviç degil» degen nutuqlar mından çıqa.
Bunıñ epsi – Rusiye siyasiy ayatında real şekilde bulunmaqnıñ illüziyalarından, «qaydelerge» köre oynama teşebbüsleri ve neticesi belli olğan yerlerde qazanmağa tırışmaqtır. Belki de, kerçek inançlarındandır – Navalnıy bile iç bir vaqıt şovinistlernen alâqadar olğanını gizlemege pek aves degil edi ve vicdan azabı çekmeden neofaşitlerniñ «Rus marşı» kolonnasında dolaşa edi. Mında iç bir yañılıq yoq – Savonarol, Lenin ve Lukaşenko zamanında başlağan tarih, adalet ve qapacılıqqa qarşı küreşken şahısnıñ içinde soñ derece bir kerici ve avtoritar idare tarafdarı gizlengen olabilecegini isbatlay.
Sobçaknıñ maqsadı yeñmek degil. Ve atta «kerçek manada» siyasette iştirak etmek kibi bir vazifesi yoq – çünkiRusiyede iç bir türlü siyaset olması mümkün degil. Bu sebepten o, «kerçek» siyasiy meydanda muqaddes şeylerni çalma dep sayılabilecek tezisni aşikâr etmesi mümkün.
Rusiye – üç faizni teşkil etken o ya da bu pozitsiya akimiyet ya da televizion istegine binaen qolaylıqnen 73 faizge çevirilebilgen bir devlettir
Bunıñ muim tarafı nedir? Erte ya da keç – Putinnen beraber ya da qartayğan bu idareci olmadan – Rusiye cemiyeti Ukrainanen munasebetlerniñ eyileşmesi kerek olacağını, işğal etilgen topraqlarnıñ keri qaytarılması, ekspansionist tışqı siyasetinden tamamile vazgeçilmesi, şovinizm ve tecavuznı mahküm etmek kerek olacağını añlaycaq. Hususan, Kseniya Sobçak teklif etken basit tezisler, siyasiy meydannıñ tışında degil de, onıñ içinde olması pek muim. Rusiye – üç faizni teşkil etken o ya da bu pozitsiya akimiyet ya da televizion istegine binaen qolaylıqnen 73 faizge çevirilebilgen bir devlettir. Bunı da er vaqıt aqılda tutmalı.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Yalta taqiqat bölügi 30 yaşında olğan yerli sakinge nisbeten içtimaiy ağlarda yazğanları sebebinden cinaiy işni açtılar.
Bunı Qırımda Rusiye taqiqat komitetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Taqiqatnıñ malümatına köre, 2014 senesi avgust 5 künü işbu şahıs içtimaiy ağlarda ekstremist mündericeli bir yazını aşkâr etti. Al-azırda bu iş ögrenile. Cinaiy işniñ taqiqatı devam ete», – deyler komitette.
Müessiseniñ malümatına köre, adam RF CK 282 madde, 1-nci bölüginde yazılğanında qabaatlana (nefret ya duşmanlıqnıñ doğuruvı, yani insan namusınıñ bozuluvı).
Rusiye prezidenti Vladimir Putin iyün 30 künü internette ekstremizmge çağıruvlar sebebinden cinaiy mesüliet aqqında qanunnı imzaladı.


text:
Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev 11 qañtarda mäjiliste eldiñ eks-prezidenti Nwrswltan Nazarbaev jaylı bir auız söz ğana aytıp, bwl söziniñ özinde Nazarbaevtı sınadı.
“Birinşi prezident – “elbası” twsında öte tabıstı kompaniyalar men halıqaralıq deñgeydegi bay adamdardıñ tobı payda boldı. Halıqqa tiesini halıqqa beretin, jüyeli türde kömektesetin uaqıt keldi. Ükimet kompaniyalardı anıqtap, olarmen “Qazaqstan halqına” qorına audaratın salımdarın anıqtauı tiis” dedi ol.
Qazaqstannıñ qazirgi prezidenti eldiñ bwrınğı prezidentin alğaş ret sınadı. Nazarbaev el basqarıp twrğan twsta onıñ qızdarı, mañındağı adamdar eldegi eñ bay adamdarğa aynaldı. Olardıñ esimderi ofşor qwjattarında jii aytılıp jür.
Mäselen, Qazaqstannıñ eks-prezidenti Nazarbaevtıñ ortanşı qızı Dinara Qwlıbaeva men onıñ küyeui Timur Qwlıbaev – eldegi baylardıñ qatarında.
Qazaqstandıq baylardıñ aqşası narazılıqtan soñ 3 mlrd dollarğa azaydı
Azattıq bıltır jürgizgen zertteuinde Nazarbaev äuleti müşeleri men onıñ küyeu balalarınıñ 20 jıl işinde AQŞ jäne Europa elderinde jıljımaytın mülik aluğa 785 million dollar aqşa jwmsağanın anıqtağan.
Nazarbaevtıñ özi 28 jeltoqsannan beri jwrt aldına şıqpadı, elde bolğan narazılıq pen tärtipsizdikke qatıstı eşqanday pikir bildirmedi. Qazaqstan biligi jağday uşıqqan twsta internetti ajıratıp tastadı. Aqparattıq vakuumda qalğan twsta Nazarbaev pen onıñ otbası elden ketip qaldı degen sıbıstar tarağan. 8 qañtarda eks-prezidenttiñ baspasöz hatşısı Aydos Ükibay tvitterde birneşe söylemmen Nazarbaevtıñ Nwr-Swltanda ekenin jazdı.
Azattıq radiolı


text:
2021 s. fevral ayınıñ 8-inde çoq vaqıt keçken soñ Nazirler Kabinetiniñ 2017 s. aprel ayınıñ 26-sındaki №329 emrine mübibi teşkil etilgen Ukrainada halqara gumanitar aqnıñ normalarını kerçekleştirme ve qullanmanen bağlı meseleler üzreinde idarelerarası eyyet yañıdan çalışmağa başladı.
Eyyetniñ oturışı Vitste-baş nazir - Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri İrina Vereşçuknıñ reberliginen keçti. Oturışta Reintegratsiya nazirliginiñ 2022 s. fevral ayınıñ 2-sindeki №30 emrinen tasdıqlanğan şahsiy erkânına mücibi Eyyetniñ azaları ve iş gruppalarınıñ koordinatorları da iştirak ettiler.
İrina Vereşçuknıñ sözlerine köre, Eyyet, orta qararnı azırlamaq, devlet akimiyet organları arasında işdeşligini temin etmek içün semereli bir alet, olarnıñ quvetlerini birleşmek, meselelerni çezme yolları ve vastalarını tesbit etmek içün bir platforma, ukrain grajdan cemiyet institutlarınıñ, meşur alimler ve halqara teşkilâtlarnıñ vekilleriniñ işdeşlik meydançığı ola bilir.
Böylece, oturışta Eyyetniñ iş tertibi, korrdinatorlar ve dört iş gruppasınıñ şahsiy erkânı tasdıqlandı:
- silâlı tecavuz neticesinde zarar körgenlerni qorçalamanen bağlı meseleler üzerinde;
- cenkni ötkerüv çareleri ve usullarınen bağlı meseleler üzreinde;
- medeniy zenginliklerni qorçalamanen bağlı meseleler üzerinde;
- halqara gumanitar aq ve oña riayet etüv aqqında malümat-maarif faaliyetlerini keçirmenen bağlı meseleler üzerinde.
Bu cümleden, silâlı tecavuz neticesinde zarar körgenlerni qorçalamanen bağlı meseleler üzerinde iş gruppasınıñ prioritetli vazifeleri, buhranlı allarda gumanitar yardımnı berüv aqqında qanun leyhasını azırlamaq ve kerçeksizligi vaqtınca işğal etilgen topraqlarda olarnı kerçekleşmesinen bağlı olğan aq etüvni tanınmanen bağlı qanun leyhasını işlemektir.
Bundan ğayrı, kelecek oturışqa başqa saalrda prioritetlerni tesbit etmege qarar berildi.


text:
Bügin, 10 qañtar Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ şeşimimen jalpıwlttıq aza twtu küni etip belgilendi.
Bwdan bwrın Aqorda eldegi ereuilder men jappay tärtipsizdikter kezinde köptegen adamnıñ qaza boluına baylanıstı 10 qañtardı jalpıwlttıq aza twtu küni etip belgilengenin mälimdegen bolatın.
Bügin Respublikamızdıñ jer-jerinde tular tömen tüsiriledi. Osı arqılı qaza bolğan beybit twrğındarğa, äskeriler men qwqıq qorğau qızmetkerlerine qwrmet körsetilmek.
Bwğan deyin resmi mälimetterde dürbeleñ kezinde 160-tan adamnıñ qaza tapqanı aytılğan bolatın.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov öz Facebook saifesinde Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Vladimir Jirinovskiyniñ işğal etilgen Qırımğa Tavrida adını qoymaq teşebbüsini izaatladı.
«Bir qaide kibi oldı: Kreml neni tüşünse, Jirinovskiy onı ayta», – dep yazdı Çubarov.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, böyle alda, akimiyet tarafını tutıp, yaqında peyda olğan qırımtatar teşkilâtlarına da adlarını deñiştirmege kerek olacaq eken.
«Şu yerde şunı da qayd etmek kerek ki, çeşit türlü yañı «areketlerge» de acele sürette özlerini nasıldır bir «Tavrida birligi» olaraq adlamağa kerek olur», – dep yazdı Meclis reisi.
Evel Jirinovskiy yarımadanıñ şimdiki adı «tıpqı qırımtatarca» olğanı aqqında bildirgen edi. Rusiye deputatınıñ fikrine köre, yarımada Tavrida yunan adını taşımalı.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtı Qırımda insan aqları rezolütsiyasını qabul etip, işğal etilgen yarımadağa monitoring missiyasını yollasa, missiya azaları «devamlı ve diqqatlı çalışmağa» mecbur olacaq. Bunı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev noyabr 15-de «Amerikanıñ Sesine» ayttı.
«Ümüt etem ki, BMT missiyası alınacaq (Qırımğa – QA), amma pek emin degilim. Bu missiya alınsa bile, stsenariy şöyle olacaqtır: olar işğalci akimiyet, satqınlar ile körüşir, olap ise işğal etilgen topraqlarda ne qadar «bahtlı» yaşağanını aytarlar, başqa bir fikirni seslendirmek pek telükeli. Anda diqqatlı çalışmaq kerek: bu bir ya da eki künlik iş degil», – dep ayttı Cemilev.
Mustafa Cemilev noyabr 14-de New Yorktaki matbuat konferentsiyasında Rusiye Qırımdaki insan aqları rezolütsiyasını körmemezlikke ura bile, dep ayttı.
Salı künü, noyabr 15-de, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş Assambleyasınıñ Üçünci komitetinde (insan aqlarınen oğraşa) Ukraina teşebbüsinen «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsiyasınıñ leyhası boyunca rey berilecektir.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanesinde tutulğan daa bir qırımlığa tibbiy yardım kösterilmey, dep bildirdi.
«Rostov vilâyetindeki Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ SİZO 1-nde» tutulğan qırımtatarı Alim Karimovnıñ yüksek sıcağı köterildi, amma tibbiy yardım kösterilmey. Alim Karimovnıñ anginası oldı, üç künden berli sıcağı 39,5 derece», – dep yazdı Denisova Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, SİZO memuriyeti qırımlığa kerekli tibbiy yardım köstermey ve ilâc bermey.
Ukraina ombudsmeni Rusiye İnsan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa kene muracaat etip, «acele tedbir almasına» ve «tolu tibbiy tedqiq ve ihtisasiy tedaviylev yapılmasını temin etmesine» çağırdı.
Moskalkova ve apishane reberligi Denisovanıñ muracaatına daa cevap bermedi.
Bundan evel Denisova Rusiye apishanesinde tutulğan qırımlı Ayder Cepparovnıñ betinde şişik çıqtı, Aqmescit SİZOsında tutulğan Tofik Abdulgaziyevniñ qanı zeerlendi, dep bildirdi.
Alim Karimov – Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi. Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti yarımada ilhağınıñ beş yıllığına bağışlanğan medalni tesis etti. Böyle qarar dekabr 26-sında oturışta qabul etildi.
Bu medal “cesaret, qaramanlıq, küçlü siyasiy faaliyet ve “Qırımnıñ Rusiye ile birleşmesi”ne şahsiy isse qoşuv; 2014 senesi mart 16-sı referendumnıñ azırlav ve keçirüvinde iştirak etüv; Qırım cumhuriyeti sakinleriniñ ayat ve uquq qoruvınen bağlı tedbirler keçirüvi; cemiyet nizamını qoruvında fedakârlıq, cesaret ve ayat telükesi olğan şaraitte grajdanlıq ve iş borcunı yerine ketirmekte cesür ve müim areketler yapılğanı” içün tesis etile.
Vesiqağa köre, mukâfat namzetleri, Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, Qırım akimiyeti reisi Vladimir Konstantinov, Qırım parlamentiniñ prezidium azaları tarafından tayin etilecek.
Ukrain Qırımınıñ zapt etilgeninden soñ, Rusiyede arbiy adamlar, siyasetçi ve “Qırım samooboronası” vekillerini “Qırım qaytaruvı içün” medallernen mukâfatlandırıp başladılar. O medalde, qaytaruv operatsiyası 2014 senesi fevral 20-nden 2014 senesi mart 18-inece keçirilgeni yazılğan.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusı boyunca dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
1783 senesi Qırım hanlığınıñ birinci işğalinden soñ qırımtatarlar Osmanlı imperatorlığına köçmege başladılar. Adamlar işğalcilernen razı olmağa istemeyip, Vatanını terk ete ediler. Qomşu devlet köçip kelgenlerge Osmanlı devletiniñ cemaat, siyasiy, iqtisadiy ve medeniy yaşayışında özüni köstermege imkân bergen edi.
XVIII asırnıñ soñ – XX asırnıñ başını qayd etmek mümkün. Aynı bu müddet içinde yüzlernen qırımtatarı Babıali tarihında büyük iz qaldırdı.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyasınıñ, Fresher.ru saytınıñ resimleri, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Keçken afta Strasbourgda Avropa Şurasınıñ parlament assambleyası toplaşuvınıñ bir künü qırımtatar medeniyeti aqşamı ile bitti.
Tedbirge bir 400 insan qoşuldı, aqşamğa Avropa diplomatları, PACE deputatları, İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ mahkemecileri, elçiler ve digerleri keldi, bunı Facebookta Ukraina halq deputatı, PACEde ukrain eyeytiniñ azası Georgiy Logvinskiy bildirdi.
Avropalılarğa qırımtatar halqınıñ tarihı aqqında tarif etken foto sergisini taqdim ettiler. Rustem Skibinniñ işleri müitni yaratıp, aqşamğa aenk qoştı. Musafirlerni adetiy aşlar ile sıyladılar (lülâ-kebap, hanuma, sarma, sarburma). Bestekâr Cemil Karikov, akkordeon çalğıcısı Şevket Zmorka, yırcı Agabekov güzel keyf bağışladılar.
«Öyle bir teessurat ki, sanki Qırımnıñ aenkli ve neşeli bir qısmı Strasbourgda peyda oldı. Qırım aqşamı muvafaqiyetnen keçti. Çoqusınıñ közleri yaşlandı. Müit ve duyğu taşıra edi… Sevinmege, külmege ve küreşmege bilgenimizni kene bir kere kösterdik. Ğalebelerge quvanamız, duşmanlarnıñ üstünden külemiz ve uquq aqqı küç aqqından üstün olması oğrunda küreşemiz», – dey Logvinskiy.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etilgen. Ukraina Yuqarı Şurası bu tarihnı yarımadanıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuvı olaraq belgiley.


text:
Turkce Kazakça cevrimici ceviri
Kelimeleri, kelime öbeklerini ve cümleleri Türkçe Kazakça çeviri ve sözlük hizmetimiz sayesinde ücretsiz olarak çevirin. Türkçe Kazakça çevirmenimizin aynı anda 5000 karakterden fazlasını çevirmediğini unutmayın. Bir metni Türkçe'den Kazakça'ye çevirmek için, metni yukarıdaki pencereye girin. Türkçe metin otomatik olarak aşağıdaki pencereye kopyalanacaktır. Metni Türkçe'den Kazakça'ye çevirmek için ikinci pencerenin altında yer alan gri butona tıklayın.
Ayrıca bkz: Arnavutca Türkçe çeviri, Azerice Türkçe çeviri, Baskca Türkçe çeviri, Belarusca Türkçe çeviri, Bengalce Türkçe çeviri, Bosnakca Türkçe çeviri, Burmaca Türkçe çeviri, Cava-Dili Türkçe çeviri, Cebuano Türkçe çeviri, Chicheva Türkçe çeviri, Ermenice Türkçe çeviri, Esperantoca Türkçe çeviri, Filipince Türkçe çeviri, Frizon-Dili Türkçe çeviri, Galce Türkçe çeviri, Galicyaca Türkçe çeviri, Gucerat-Dili Türkçe çeviri, Gurcuce Türkçe çeviri, Habesce Türkçe çeviri, Haiti-Creole-Dili Türkçe çeviri, Hausa-Dili Türkçe çeviri, Havai-Dili Türkçe çeviri, Hmong-Dili Türkçe çeviri, Hosa Türkçe çeviri, Igbo-Dili Türkçe çeviri, Irlandaca Türkçe çeviri, Izlandaca Türkçe çeviri, Kambocyaca Türkçe çeviri, Kannada Türkçe çeviri, Katalanca Türkçe çeviri, Kirgizca Türkçe çeviri, Korsika-Dili Türkçe çeviri, Iskoc-Dili Türkçe çeviri, Kurtce Türkçe çeviri, Laoca Türkçe çeviri, Latince Türkçe çeviri, Luksemburgca Türkçe çeviri, Madagaskar-Dili Türkçe çeviri, Makedonca Türkçe çeviri, Malayalam Türkçe çeviri, Malta-Dili Türkçe çeviri, Maori-Dili Türkçe çeviri, Marathi Türkçe çeviri, Mogolca Türkçe çeviri, Nepalce Türkçe çeviri, Ozbekce Türkçe çeviri, Pencap-Dili Türkçe çeviri, Pestuca Türkçe çeviri, Samoaca Türkçe çeviri, Sesotho-Dili Türkçe çeviri, Seylanca Türkçe çeviri, Shona Türkçe çeviri, Sirpca Türkçe çeviri, Sint Türkçe çeviri, Somalice Türkçe çeviri, Sundanizce Türkçe çeviri, Svahili-Dili Türkçe çeviri, Tacikce Türkçe çeviri, Tamil Türkçe çeviri, Telugu-Dili Türkçe çeviri, Urduca Türkçe çeviri, Yidce Türkçe çeviri, Yoruba Türkçe çeviri, Zulu Türkçe çeviri


text:
Türkiyeneñ söläyman balığı êksportı
7 ayda 11 ilgä Türkiyeneñ söläyman balığı satıldı
Qara diñgezdän ğıynwar-iyul’ çorında yıllıq bazada 101%ka artıp, 46 million 461 meñ dollarlık söläyman balığı êksportlandı.
Könçığış Qara diñgez êksportçıları assambleyasınıñ Diñgez produktları tarmağı komitetı başlığı yärdämçese İlker Yıldırım töbäktän 7 ayda 11 ilgä Türkiyeneñ söläyman balığı satıluın äytte.
Bu çorda Qara diñgezdän 6477 tonna söläyman balığının çit illärgä satıluın beldergän Yıldırım bu êksporttan 46 million 461 751 dollarlık keremneñ täêmin itelüen açıqladı.
“Rusiyä, V’yetnam häm Yaponiya iñ küp satış başqarılğan 3 il buldı. Bu aylarda Rusiyägä 20 million 987 825 dollarlık, V’yetnamğa 11 million 979 942 dollarlık häm Yaponiyağa 4 million 678 635 dollarlık söläymän balığı êksportlandı,” – dide ul.
Bäyläneşle xäbärlär
Aşlıq köymäläre tikşerelä, aşlıq bäyäläre töşä
Aşlıq töyälgän köymälär tikşerelgän çaqta aşlıq bäyäläre töşärgä däwam itä
İgençelek êksportında rekord
İgençelek êksportı çınğa aşırılğan illär arasında Ğıyraq häm Germaniya berençe buldı
İstanbul aêroportı dönyanıñ iñ yaxşı hawa mäydanı
İstanbul hawa mäydanı – dönyanıñ iñ yaxşı aêroportı bulıp saylandı


text:
Cumaertesi, oktâbr 17 künü, Keriç parom keçiti rayonında yel küçüniñ artması beklenile. Bu sebepten paromlarnıñ areketi toqtatıla bile.
«Yelniñ saniyede 15-17 metr qadar armtası beklenile. Böyle alda port nezareti ya da paromlarnıñ kapitanları gemilerniñ işini toqtata bileler. Amma, ameliyatqa binayen, yelniñ 15 m/s olması vaqıtta paromlar episi bir yüre bile», – dep añlattılar RİA Krım agentligine «Deñiz müdirligi» şirketinde.
Bildirilgeni kibi, al-azırda Keriç keçiti adetiy rejiminde çalışa. «Kavkaz-Qırım» yolağında künde sekiz sefer keçirigen beş parom çalışa. Paromnı beklev müddeti bir saatten ziyade degil.
Oktâbr 12 künü keçit Keriç boğazında yel küçüniñ artması ve furtuna havfı sebebinden işini toqtattı.


text:
ЯpдәM:Wikiläşterü
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Wikiläşterü ul mäqäläneñ saf mäten eşkärtüen añlata. Yaña mäqälälärneñ kübese şul saf kileş kenä yatalar. Wikipedia tärtibe buyınça bu mäqälälärne wikiläşteräse bar.
Baş bitebezgä çığarırlıq Şäp mäqälälärdä süzgä alınğan bar temalarda bağışlanğan başqa mäqälälärebezgä sıltamalar urnaştırıluı sorala. Kertelgän tekstnı qalın, awışlı, sızılğan, tezelgän, sanalğan itep bizäkläw ısulları Mätenbizäw bitendä taswirlanğan.
Başqa mäqälälärgä bäyläneşlär tezmäse mäqäläneñ azağına Monı da qara bülegendä urnaştıralar, tışqı säxifälärgä bäyläneşlär – Päräwezdä bülegendä.
Üzgärtü: Bit başlaw | Mäqälä isemnäre | Bit üzgärtü | Wikiläşterü | Mäten bizäw | Sıltama | Räsem | Cädwäl | İnterwiki | Wikiara bäy | Maxsus bilge | Formul | Mäqälä bülekläre | Üzgärmälär | Töpçeklär | Soñğı üzgärtülär
Kiñäşlär: Yärdäm:Töslär | İsem yazılışı | Şäp mäqälä yasaw


text:
Qırımda taşınmaz mallarnıñ fiyatı tüşip başlay, amma buña baqmadan qomşu Rusiye sakinleri faal bir sürette işğal etilgen yarımadada ev satın alalar. Bu aqta Qırım.Aqiqat.Radiosınıñ efirinde Aqyarlı «Multidom»taşınmaz mallar satış agentliginiñ müdiri Natalya Massalskaya ikâye etti.
«Mendeki malümatqa köre, Qırımdaki kvartiralarnıñ aman-aman yarısınıñ müşterisi esas Rusiyeden kelgen yalıñız Moskva ve Sankt-Peterburglılar degil de, kiçik şeerlerden kelgenler de bar. Ekseriyet işi mında olğanı, pensiyağa çıqqanı, daa da yımsaq iklim qıdırğanı ve saire sebeplerden dolayı köçe. Lâkin buña baqmadan fiyatlar artmay, aksine, 1-2 faiz tüşe», – dep qayd ete riyekltor.
«Best-Krım» taşınmaz mal satış agentliginiñ idarecisi Yelena Slüsarçuknıñ tahminlerine binaen, Qırımdaki kvartira fiyatları Keriç boğazındaki köpürniñ qurulışı bitmesi sebebinden artması mümkün.
«Taşınmaz mal fiyatları, Qırım köpürüniñ qurulışı bitecegine yaqın ya da bitken soñ artması mümkün. Şimdilik insanlar bu sebepten qasevetlene. Ondan da ğayrı yüksek reqabet te fiyatlarnı köterilmemesinde rol oynay. Müşteriler adet-üzre kvartiralarnı güzel tamir etilgen yañı qurulğan evden almağa isteyler», – dep yekünley riyeltor.
Yaqında Rusiyeniñ KHV derc etkenine köre, ekseriy allarda Qırımdaki taşınmaz mallar moskvalılarnıñ diqqatını çeke – olar yarımadada satılğan kavrtiralarnıñ 40 faizini satın alalar.
Qırımlı riyeltorlar iyün ayında ekinci el evlerniñ fiyatı tüşkenini qayd etken ediler. Rusiyeli KHV bidirgenine köre, ekspertler işğal altındaki Qırımnıñ bütün şeerlerindeki fiyatlar tüşkenini qayd etkenler. RBK haber etkenine köre, Qırımda ekinci el kvartiralarnıñ ortalama fiyatı 2,8 faiz, yañı soylarınıñ ise- 3,4 faiz tüşken. Eñ paalı şeer olaraq Yalta, eñ ucuz olaraq Bahçasaray qalmaqta.


text:
Fevralniñ 20-sinde Qırım MC prokurorı Gündüz Mamedov, Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye rejiminiñ uquqiy qamaçavı boyunca çareler köre, dep bildirdi.
O, nezaret etici muessiseniñ, Rusiye akimiyeti tarafından Qırımda arbiy cinayetler ve insaniyetke qarşı cinaetlerniñ işlenmesi ve Ukraina vatandaşlarında olğan anayasa aq-uquqlarınıñ diger bozuluvları faktlarını tayin etkenini qayd etti.
QMC prokurorı: «Deñiz gemileriniñ yarımadadaki qapalı limanlarğa qanunsız kirip çıqqanlarına kelgende, bizim taraftan qanun bozğan gemilerniñ cedveli tizildi ve o, muntazam surette yañartıla. Bu yönelişteki işlerniñ beraberlikte yapılması içün 2017 senesinde Qırım MC prokuraturası, Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ işleri boyunca nazirligi, Ukrainanıñ İnfrastruktura nazirligi, Ukrainanıñ Devlet sıñır hizmeti, Ukrainanıñ Maliye hizmeti ve «Ukrainanıñ deñiz limanları memuriyeti» Devlet işhanesiniñ temsilcilerinden teşkil olunğan iş grubu meydanğa ketirildi. Qırım kökünde uçuşlarnıñ yapılması meseleleri de prokuraturanıñ diqqatı tışında qalmaylar», – dep qayd etti.
Ondan ğayrı Gündüz Mamedov, Ukraina Baş prokurorı Yuriy Lutsenkonıñ Ankarağa ziyaretinden soñ Türkiyeniñ Ticaret ve sanayi odasındaki deñiz ticaret odasınıñ rehberleri, deñiz naqliyatı ve liman işleri subyektlerine mektüp yollap, Qırımnıñ qapalı limanlarından kelgen gemilerniñ qabul etilmesini yasaq etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İlhaq etilgen Qırımda raatlanğan ukrainalılar içün turistik alım tatbiq etmekni teklif etile. Munasip arzual Ukraina prezidentiniñ saytında aprel 27-de qayd etildi.
Arzualnıñ muellifi, Qırımda iqamet qaydı olmağan Ukraina vatandaşlarına Qırımnı ziyaret etkenleri içün mahsus turistik alım töletmekni teklif ete.
Al-azırda baqılması içün kerek olğan 25000-den 13 kişi arzualğa qol tuttı.
Ukrainanıñ cariy olğan qanunlarına binaen, turistik alımlardan kelgen paralar yerli bücetlerge yollanıla.
Alımlarnı, memuriy-territorial birlemge kelgen ve üzerlerine turistik alım aqqında qararnıñ işlemesi kenişletilgen Ukraina vatandaşları, ecnebiyler ve vatandaşlıqları olmağan şahıslar töleyler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ Qurman (Krasnogvardeyskiy) rayonında gece dört qatlı evde yanğın çıqtı. Yanğıncılar adamlarnı tahliye etti, olarnıñ arasında balalar da bar edi.
Bunı noyabr 19-ında Rusiye nezaretindenki Qırım ükümetiniñ FVN-niñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Yanğıncılar, birinci qatta eki közlü evde bir hane yanğanını tayin etti. Böylece, taqım, pek tütegen ateşni söndürip başladı. Bunıñnen beraber qurtarıcılar, qomşu kvartiralarınıñ bütün sakinlerini tahliye etti. Umumen 20 adamnı yanğan binadan çıqardılar, olardan 5-i - bala edi", - denile beyanatta.
Müessisede, yanğında dört adamnı qurtarğanlarını bildirdiler.
Qırım qurtarıcıları, yarımadada noyabrniñ 22-sinece yüksek yanğın telükesi olacağını bildire.


text:
Christian Dior
Christian Dior (21-yanvar 1905, Granville, Manche – 23-oktyabr 1957), ataqlı fransuz moda dizayneri, pu'tkil du'nyag'a dan'qı shıqqan Christian Dior moda uyinin' tiykarshısı sanaladı.
Erte balalıq dawiri[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Fransuz couturieri, Christian Dior 1905-jıldın' 21-yanvar sa'nesinde Normandiyanın' Granvil qalashasında tuwılg'an. Onın' ata-anası qalashadag'ı bay ha'm o'zine toq insanlardan bolg'an. Bolajaq couturierdin' a'kesi ximyaliq to'ginlerdi islep shig'arıwshı o'ndirislik basqarmanın' baslıg'ı, al anasi bolsa u'y biykelik qılg'an. Dior bes jasqa tolg'an waqıtta onın' shan'arag'ı Parijge ko'ship o'tedi. Jas Dior balalıq da'wirinen baslap arxitektor bolıwdı a'rman etken, biraq onın' ata-anası o'z balasın diplomatiya tarawı wa'kili sıpatında ko'riwdi qa'legen edi. Sol sebepli jas Dior ata-anasının' qa'lewi bolg'an Parijdegi Erkin Siyasiy Pa'nler Mektebine (Ecole des Sciences Politiques) oqıwg'a tusedi. Biraq Diordın' diplomatlıq xizmetke degen qızıg'ıwshılıg'ı bolmag'anlıg'ı sebepli bul oqıw onın' ushın waqıttı ma'nisiz o'tkeriwden basqa hesh na'rse emes edi. Siyasiy pa'nlerdi ha'm xalıq aralıq huqıqtı o'zlestiriwdin' ornına Dior ha'r qiyli ko'rgizbelerge ha'm muzeylerge barıp o'zinin' ma'deniy du'nyasın arttırıp barg'an. Sonın' menen bir qatarda ol qosıqshılıq ha'm su'wretshilik tarawı sırların o'zlestirgen.
Moda a'lemine birinshi qa'demleri[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Diordın' ma'deniyatqa ha'm ko'rkem-o'nerge degen qızıg'ıwshılıg'ı onı 1928-jılı o'zinin' jeke ma'denyat gallereyasın ashıwg'a alıp keldi. Bul gallereyada Deren, Matiss, Picasso ha'm tag'ıda basqa ma'deniyat ha'm ko'rkem o'ner tarawının' ko'zge ko'ringen wa'killerinin' saylandı miynetleri orın alg'an edi. Biraq 1930-jıllarda baslang'an qarjı krizisi bul gallereyanı pul menen ta'miynlep turg'an Diordın' akesi ushın da sa'tsiz bolıp, gallereyanın' jawılıwına alıp keldi. Bul waqiyadan son', Dior jeti jıl dawamında a'wmetsiz ha'm qıyın kunlerdi bastan keshiredi. Qıyınshılıqlar ha'm olardın' arqasında arttırılg'an miynetlik ta'jiribe aqırı o'z paydasın beredi. Sebebi 1936-jılı Dior Fransiyanın' jetekshi gazetalarinan biri bolg'an Le Figarog'a moda tarawı boyınsha su'wretler sızıwshı (fashion illustrator)qa'niyge bolıp jumısqa ornalasadı. O'z ka'sibin tez o'zlestirgen Dior endi o'zinin' sızg'an su'wretlerin basqa da moda tarawı boyınsha qa'niygelesken jurnal ha'm gazetalarg'a usınıp o'z abroyın asıradı. Sonın' arqasında Dior sol da'wirdin' belgili couterieri Robert Piguetke sha'kirt tu'sip ol menen bir jıl dawamında birge islesedi.


text:
Bunı New-Yorkta mart 31 künü keçirilgen BMT Havfsızlaq Şurasınıñ toplaşuvında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ilân etti, bunı Meclisniñ matbuat-hızmeti bildire.
Ayırıca, onıñ aytqanına köre, böyle «patrul»ler qırımtatar halqınıñ tekrar sürgün etilüvi aqqında laf yürseteler.
«İnsanlarda öz kelecegi ve ayatı içün telâş ve qorqu seviyesi pek yüksektir, çünki akimiyet tarafından teşkil etilgen ve öz-özlerini «Qırım imayesi» ve «kazaklar» dap adlandırğan silâlı gruppalar açıqtan-açıq qırımtatar halqınıñ tekrar sürgün etilmesi kerek olğanı aqqında laf yürseteler. Yaqında Qırımda yüz bere bilecek milletlerara ziddiyetleriniñ, şu cümlede qırımtatarlarınıñ ve etnik ukrainleriniñ qırğınnıñ imkâniyeti pek büyüktir», – dey Cemilev.
O «toplu olaraq yaşağan qırımtatarlarınıñ evlerine haç ve diger işaretleriniñ çezilmesi» aqqında da aytıp keçti.
«Qırımda işğal rejimine bir de bir şekilde qarşılıq köstergen insanlarını dögmege, esirlikke almağa, öldürmege – bu er şey bugün endi tabiiy bir al olğandır. Bundan da ğayrı, rusiye vatandaşı olğanlarda öz toprağınıñ statusını deñiştirmek ya da referendumnı keçirmege artıq imkânı olmaz, çünki Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280-nci maddesine baqqanda, bu mevzuda muzakereler separatizmniñ teşviqatı kibi sayıla ve böyle insanlar 5 yılğa apske alına bile», – dep aytıla beyanatta.
Qırımtatarlarınıñ lideri şunı da qayd etti ki, yuqarıda añılğan sebeplerlen qırımtatar halqınıñ vekilleri yarımadadan keteler.
Ukrainada BMT qaçaqlar işleri boyunca Yuqarı komissariatınıñ bergen malümatına köre, Qırımdan endi 5 biñge yaqın qırımtatarı ve diger milletleriniñ vekilleri çıqıp ketkendir, dey Cemilev.


text:
Eki reberniñ telefon subetinde Obama Ukraina ükümetiniñ mayıs 25-ne keçirilmesi belgilengen nevbetten tış prezident saylavları vastasınen memleketni birleştirmek, böyle etip er bir taraf iştirakinen anayasa islâatını keçirmek ıntıluvlarına yüksek qıymet kesti.
AQŞ, «Yediniñ gruppası» ve Avropa birligi añlaştılar ki, Moskva Ukrainada prezident saylavlarını bozacaq olsa, Rusiyege qarşı nevbetteki, iqtisadiyat sektorlarına nisbeten cezalarnıñ üçünci basamağı kirsetilecek. Bundan evel bunıñ kibi cezalarnıñ şartı olaraq Rusiyeniñ Ukrainağa doğrudan-doğru arbiy istilâsını ayta ediler.


text:
2015 senesi aprel ayında köteklengen, soñra ise FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) tarafından sorğuğa çekilgen ve Yaltadaki evinde tintüv keçirilgen İnsan aqları kontakt gruppasınıñ vekili, qırımtatar uquq qorçalayıcısı Emir-Üsein Kuku dey ki, oña nisbeten FSB hadimlerine küç qullanğanı aqta cinaiy işniñ sahtesini yapmağa areket eteler eken.
«FSB, ğaliba, maña qaşı cinaiy işniñ sahtesini yapacaq ola. Meni köteklep, bütün kün sorğuda tutmaq az körüngendir. Salı künü, iyün 30-da, meni Taqiqat komitetine çağırıp, FSB hadimlerinden maña ariza kelgeni aqta bildirdiler. Sanki men olarnı kötekledim, birine qasığına urıp, başqasınıñ daa bir yerine», – dedi uquq qoruyıcı Facebookta.
Evel erkekniñ bildirgeni kibi, oña uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimlerine nisbeten cinaiy işniñ açıluvında red ettiler.
Qırım uquq qoruyıcılarınıñ bu aqta izaatları şimdilik daa yoqtır.
Emir-Üsein Kuku Yaltada aprel 20-de işke ketkende yaqalandı. Onıñ evinde tintüv keçirildi, bilgisayarlar, telefon ve kitaplar alındı. Soñra onı, tahmin etilgeni ki, Yalta uquq qoruyıcı organlarınıñ idaresine alıp kettiler.
Kontakt gruppasınıñ daa bir vekili Mammet Mambetovnıñ Facebookta bergen malümatına köre, Emir-Üsein Kukuğa qarar seslendirildi. Oña binaen, onı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 282-nci maddesine köre «Duşmanlıq ya da nefret qozğalaması, insan itibarını tüşürüv» kibi cinayette şekleyler.
Uquq qorçalayıcı özüni yahşı is etkenini bildirip, büyrek ağrısı olğanını ayttı.


text:
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve köçip kelgen şahıslar boyunca nazirligi, qırımtatarları 1944 senesinden soñ «başlarından belki de eñ ağır künlerni keçirmektedirler», degen fikirni beyan ete. Bu aqta 18 mayıs künü nazirlikniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Bügün de-bügün qırımtatar halqı sürgünlikten soñ başından eñ ağır künlerni keçirmektedir. Qırımtatarlarınıñ ğayıp olması, uydurılğan qabaatlavlar boyunca davalar qozğatılması, uzun müddetli apisler, Meclisniñ yasaq etilmesi, özleri nezaret etecek idariy organlarnıñ teşkil etilmesi, qırımlılarnıñ SMİdeki (KHV) itibarını tüşürüv, Qırım topraqlarına bir çoq ukrain vatandaşınıñ kirişini yasaqlav, mitingler yasaqlanması – bularnıñ episi 1944 senesiniñ akissedaları», – denile haberde.
Nazirlik, Rusiyeniñ bügünki cinayetlerine dünya cemaatçılığı bir kün ola qıymet keseceginden emin: «Artıq Ukrainanıñ BMT Halqara mahkemesinde Rusiye Federatsiyasına qarşı açqan davasında bayağı bir yılışmaları bar».
18 mayıs künü Ukrainada memorial tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Er yıl bu künü tamır halq 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa sürülgeninen bağlı facialı vaqialar hatırlana. Episi olıp 180 bin insan sürülgen edi. Ukrainada qırımtatarlarınıñ sürgüni genotsid dep tanıldı.


text:
Qırımtatar tili
Qırımtatar tili (zemaneviy edebiyatta Qırım tili[1][2] olaraq da belli ve halq arasında Tatar tĭlĭ (Tatar tili), Tatarşa, Kırım tatarşa adları da belli)[3][4][5] – qırımtatarlarnıñ tilidir, Altay til ailesindeki (gipoteza) türkiy tillerdeki qıpçaq gruppasından biri. Yazı tili latin ve kiril urufatlarınıñ esasındadır.
Demografiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
Sabıq ŞSCB territoriyasındaki qırımtatarca laf etkenlerniñ umumiy sayısı tahminen 350 biñ kişi, olardan 250 biñ kişi Qırımda otura. Bulğaristan ve Romaniyada — 30 biñge yaqın. Türkiyedeki qırımtatarca laf etkenlerniñ sayısı aqqında işançlı malümat yoq.
Şiveler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımtatarlar üç subetnik gruppasından er birisiniñ (tatlar, noğaylar ve yalıboylular) öz şivesi bar.
- Yalıboylu (cenübiy) şivesi oğuz tillerine mensüp ve türk tiline pek yaqındır. İşbu şive türkçeniñ şivelerine baqqanda edebiy türkçeden az farqlı. Yalıboylu şivesiniñ daa da böyle hususiyeti bar ki, onda bayağı yunan ve bir qaç italyan alınmaları bar.
- Çöl (şimaliy, noğay) şivesinde noğaylar laf eteler, o qıpçaq tillerine mensüp olıp qaraçay-balqar, noğay ve qumıq tillerine yaqın. Çöl şivesinde Romaniyadaki, Bulğaristandaki qırımtatarlar em de Türkiyedeki qırımtatarlarnıñ çoqusı laf eteler.
- Eñ ziyade darqalğan orta yolaq (tat) şivesinde Qırım dağ ve dağ aldı rayonlarından çıqmalar laf eteler. Bu şive yuqarıda añılğan eki şive içün arasındakidir. Onda em qıpçaq, em de oğuz hususiyetleri mevcut. Şimdiki edebiy qırımtatar tiliniñ esasıdır. Oğuzlaşmasına baqmadan orta yolaq şivesi kuman tiliniñ devamıdır, bu tilde XIV asırda Qırımda laf ettiler (Codex Cumanicus yazı abidesi yazılğan tildir).
Etnolektler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bazı alimler Qırım Hanlığınıñ territoriyasında teşkil olğan diger milletlerniñ türkiy tillerini qırımtatar tiliniñ etnolektleri olaraq köreler. Bular qaray tiliniñ Qırım şivesi, qırımçaq ve urum tilleri. Qaray tiliniñ qırım variantı ve qırımçaq tili edebiy qırımtatar tilinden tek telâffüz bazı hususiyetlerinen ve ivrit alınmalarınen farqlana. Yuqarıda yazılğan etnolektlerge köre urum tili qırımtatar tilinden ziyade farqlana. Urum tilinde çoq yunan alınması ve qırımtatarcada mevcut olmağan mahsus sesler bar. Qaraylar, qırımçaqlar ve urumlar öz tilleri mustaqil dep israr eteler.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımtatarcanıñ üç şivesi esasen Orta asırlar devamında Qırımnıñ türkiy tillerde laf etken ealisiniñ qıpçaq ve oğuz lehçeleri esasında şekillendi. Qırımtatarcanıñ şiveleri aralarında büyük farq olğanı qırımtatar halqınıñ etnogenezi mürekkep olğanınen añlatıla (etnogenezde bir çoq türkiy ve türkiy olmağan halq iştirak etti).
Qırımtatar tiliniñ zemaneviy tarihı XIX asır soñunda meşur maarifçi İsmail Gaspralı faaliyeti ile başlandı. Qırım Rus İmperiyasi terkibine kirsetilgeninden berli qırımtatar medeniyeti bir asır tüşkün alda bulunmaqta edi. Gasprinskiy onıñ yañıdan yaratıluvına yardım etti. Aslında Gasprinskiy qırımtatar edebiy tilini yarattı. Şu tilniñ esası yalıboylu şivesi edi.
1928 senesi Qırımda ötkerilgen tilşınaslıq konferentsiyası orta yolaq şivesi esasında yañı edebiy til yaratmağa qarar çıqardı, çünki işbu şive tatlardan başqa em noğaylar, em de yalı boylular içün añlayışlıdır.
Tasnif meseleleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
Adeti üzre qırımtatar tilini qıpçaq-kuman gruppasına kirseteler. Aynı şu gruppağa qaraçay-balqar, qumıq ve qaray tilleri kireler. Faqat evel qayd etilgenine köre orta yolaq şivesi (edebiy tilniñ esası) qıpçaqnen oğuz tilleri arasındakidir, bu sebepten böyle tasnif o qadar korrekt degil.
Çöl şivesinde laf etkenlerniñ noğay halqından olğanı aytqanlar bar.[1]
Urufat ve fonetika[deñiştir | kodunı deñiştir]
1928 senesine qadar qırımtatar tili içün arap urufatı, 1928-den 1939 senesine qadar latin (“yañı türk elifbesi” (YTE), Yañalif olaraq belli), 1939 senesinden berli — kiril urufatı qullanıldi. 1990 senelerinden berli 1997 senesi Qırım Yuqarı Şurası qararınen tasdıq etilgen latin urufatına yavaş-yavaş keçüv yapılmaqta. İşbu urufat 1930 seneleri qullanılğan urufattan farqlana, onıñ aslı – Q ile Ñ ilâve ariflerli türk urufatıdır. Şimdiki zamanda em kirill, em de latin urufatları qullanılalar. Şunı qayd etmek kerek ki, internette esasen latin urufatı işletile, faqat kitaplar, mecmualar ve ilâhre ekseriy allarda kirill urufatınen basıla.
Qırımtatar latin elifbesi[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Â â işareti ayrı bir arif degil de, ögünde turğan tutuq sesni yımşatuv işareti olaraq qullanılır.
- Ĭ ĭ ve W w ariflerni dobrucada yaşağan qırımtatarlar qullana, daa fazla bilgi içün: Qırımtatar elifbesi
Telâffuz[deñiştir | kodunı deñiştir]
- İ arfi söz başında ve y arfiniñ ögünde ince aytıla, [i]; qalğan allarda ise [ɪ]. [6]
Qırımtatar kiril elifbesi[deñiştir | kodunı deñiştir]
- rъ, kъ, Hъ ve дж ayrı ariflerdir (sözlerni elifbe tertibinen sıralav içün müimdir, misal olaraq luğatlarda).
Qırımtatar arap elifbesi[deñiştir | kodunı deñiştir]
1928 senesinden evel qırımtatarlar arap elifbesinde esaslanğan osmanlı elifbesini qullandılar.
{{ar2
Qırımtatar KHV[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Qırım (gazeta)
- Avdet (gazeta)
- Yañı Dünya (gazeta)
- Yıldız (jurnal)
- Qırım Alemi
- Meydan (radio)
- ATR (telekörüv)
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Rusça-qırımtatarca ve qırımtatarca-rusça luğatlar
- Qırımtatar elektron kitaphanesi
- Qırımtatarca metinler içün avtomatik latin ⇔ kiril çevirici
- Qırım çöl şivesi = Noğayca
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ OзeHбaшлы Э., yMepoB M. Pycчa-kъыpыMджa okъyB лyrъaTы. AkъMecджиT: OpиrиHaл-M, 2008. ISBN 978-966-8933-27-1
- ↑ Э. OзeHбaшлы KъыpыMджa лaф эTeйиk. Лakъыpды kиTaбы. AkъMecджиT: Дoля, 2004. ISBN 966-8584-69-4
- ↑ https://tatarcasozluk.com/kelime/kirimtatarca-qirimtatarca-kirim-tatarcasi-tatarca-tatarsa-kirim-tatarsasi/
- ↑ https://sites.google.com/site/tanermuratkitap/my-books-sozlik-kt
- ↑ https://m.facebook.com/groups/qirimtatartili/
- ↑ Abibulla Seit-Celil, 2020. Qırımtatar tili. Ögretici kitap.


text:
İyül 17-de Aqmescitte avia bombanı arındırmaq içün demiryol naqliyesiniñ areketi toqtatıldı, bomba Salğır özeni yanındaki Kim soqağı rayonında tapıldı. Bu aqta Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Kremlge boysunğan Qırım idaresinde bildireler.
«Bu yerge Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım bölüginiñ pirotehnika mutehassısları birden keldi, olar tapılğan şeyni ve civarındaki territoriyanı baqıp çıqtı. Tapılğan şeyniñ fugas aviatsion bombası olğanı belgilendi, onıñ umumiy ağırlığı 250 kilogrammnı teşkil ete (FAB-250). İçki işler nazirliginiñ hadimleri, avia bombağa yabancı adam keçmesin dep, territoriyanı sarıp aldı», – dep ayttılar müessisede.
Bu vaqıt Kremlge boysunğan Aqmescit şeer memuriyetinde fevqulade vaziyetler komissiyasınıñ fugas aviatsion bombasını zararsız alğa ketirmesi boyunca toplaşuv keçirildi. Avia bomba tapılğan territoriya yanındaki soqaqlarnı qapatmamaq ve avto naqliye areketini sıñırlanmamaq qarar alındı. Ameliyat keçirilgen vaqıtta demiryol naqliyesi areketi sıñırlandı. Bu yerde acele tıbbiy yardım taqımı nevbette tura edi.
«Saat 17:08 Baş idare Mahsus taqımınıñ pirotehnika mutehassıları bombanı topraqtan çıqardı ve mahsus tehnika vastasınen Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ poligonına ketirildi, o yerde havfsız şekilde yoq etildi», – dep qayd etti FVN Qırım baş idaresiniñ müdir muavini.
İyül 16-da Aqyarda Aqmescit-Aqyar yolunıñ yanında Ekinci Cian cenki vaqtındaki 500 kilogrammlıq bomba zararsız alğa ketirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ idarecisi Abdureşit Cepparovnıñ fikrince, bücet saasında çalışqan qırımtatarlarnıñ bir qısmı, işten çıqaruv qorqusından, sentâbr 18-de Rusiye Devlet Dumasına saylavlarda iştirak etmege mecbur olacaq.
«Saylavlarğa qadar 10 kün qaldı. Sentâbr 18-de saylavlar, elbet, men barmaycam. Vaqtım bar ve rusiyeli pasportım da bar, em de saylav bölügi yanında yaşayım, amma printsip olaraq barmaycam, çünki yüzümni coymağa istemeyim. Bilem ki, bazı adamlar baracaq. Barmağa isteyler, dep aytıp olamayım, amma qırımtatarlar da baracaq. Tabi olğan ealiniñ qısmı baracaq. Meselâ, bücet saasında çalışqanlar, olar işni coymaq qorqusından barmaq mecburlar», – dep añllattı Abdureşit Cepparov Qırım.Aqiqatqa.
Cemaat erbabınıñ malümatına binaen, iş bergen tarafından basım yapıla.
«Adamlarğa böyle de aytalar – saylavlarğa barmasañız, işten çıquv aqqında ariza yazıñız. Ne yapmalı? Men olarnı aqlamayım, amma añlayım ki, bu adamlar saylavlarğa barmasa, kelir menbasından marum qalacaq. Bu adamlar – vaziyet reineleridir, yani isteksiz reineler baracaq. Amma normal, azat adamlar barmaycaq», – dep qayd etti uquq qoruyıcı.
Sentâbr 18-de keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye Devlet Dumasına saylavlar qarışıq sistema boyunca teşkil etilecek: 225 deputat firqa cedvelleri boyunca, 225 deputat bir mandatlı okruglar boyunca saylanacaq. İlk sefer rey berüv işğal etilgen Qırımda da keçirilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırım sakinlerini rusiyeli Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnıñ keçirilmesi teşkil etilmesiniñ bütün basamaqlarını boykot etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qıtaynıñ cenübinde martnıñ 21-nde China Eastern Airlines uçaq şirketiniñ 133 yolcusı ve ekipaj azaları bulunğan Boeing-737 yolcu uçağı tüşti, dep bildire Qıtaynıñ Merkeziy televideniyesi.
İlk malümatqa köre, uçaq memleketniñ cenübindeki Guansi-Çjuan muhtar rayonınıñ Uçjoş şeer okrugındaki Ten uyezdinde dağğa uruldı. Qaza yerinde yanğın başladı, qurtarıcılar anda yol aldı.
Uçaq Kunminden Guançjouğa kete edi. Flightradar24 portalınıñ malümatına köre, uçaq uçuşnıñ bir saatından soñ radarlardan coyuldı.
Tüşken uçaq tahminen 7 yaşında, China Eastern Airlines onıñ ilk saibi. Qazadan evel uçaq ciddiy adiselerge oğrammağan edi. Yaralanğanlar aqqında haber etilmey.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://ddqp4xjpo7z2y.cloudfront.net/ . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye tahqiqatı fevralniñ 17-nde FSBniñ musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı) evlerinde keçirgen kütleviy tintüvlerinden soñ tutulğan Azamat Eyupovğa psihiatrik ekspertiza yapılmasını istedi.
Bu aqta advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bugün müvekkilimnen FSB binasında olğanda Azamat Eyupovğa hastahanede psihiatrik ekspertiza yapılacağını bildim. Fikrimizni bildirdik – bu tamamen qanunsız bir şey, onı Aqmescit psihiatrik hastahanesine yerleştirmek içün bir sebep yoq. Tahqiqat, qabaatlanğanlar cinaiy mesüliyetten çekilmesin dep, er vaqıt psihiatrik ekspertiza keçire. Ambulator ekspertiza aqqında aytamız, bizde olğanı kibi hastahanedekini aytsaq, daa İlmi Umerovnıñ (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini – QA) davasından berli tahqiqat insanlarğa basqı yapmaq içün bu aletni qullana, insanlarnı dayanılmaycaq şaraitlerge yerleştireler», – dep qayd etti Kurbedinov.
Advokatnıñ aytqanına köre, ondan «ilk tahqiqat malümatlarını bildirmemesi içün senet alacaq ediler».
«Menden tahqiqat malümatlarını aydınlatmaycağıma dair senet alacaq ediler. Mence, FSB hadimleri advokatnıñ yañlışını tapıp, ileride şantaj yapacaq ola. Başqa bir şey aytıp olamayım. Bu tamamen qanunsız olğanını qayd ettim, ve, ebet, bu senetni imzalamadım», – dep qoştı Kurbedinov.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ evlerine keldi. Tahqiqat tedbirleri keçirilgende tutulğan insanlarnıñ tuvğanlarına berilgen malümatqa köre, olar Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – muar.) qabaatlana.
Tutulğanlarnıñ soy-sopları tintüvlerden soñ bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri Ukraina pasportlarını da aldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası fevralniñ 17-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerinde keçirgen tintüvleri aqqında malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq, dep bildire.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye quvetçileriniñ qırımlılarnıñ evlerinde keçirgen tintüvlerini «cezalav ve qorquzuv şekli» dep adlandırdı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Keçken künü Qırımda 17 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi.
«10-u tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, olardan 7-si daa evel belli olğan hastalarnen bağlı», – dep yazdı o, Facebookta.
Qırımda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 917 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 59-ı çetelden keldi, 100-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar, 12 insan koronavirustan vefat etti.
Aqyarda 283 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 57 kişi hastahanede buluna. 212 insan yahşı oldı, 5 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Türkiyidiki Uyghurlar türk dunyasi edebiyat sen'et körikige qatnashti
2006.02.28
Ötken hepte türkiyining mersin wilayitide türk dunyasi edebiyat – sen'et köriki oküzüldi. Türk ochaqliri teshkilatining uyushturushi bilen ötküzülgen bu pa'aliyetke türkiye, qazaqistan, türkmenistan, ezerbeyjan, tataristan qatarliq jaylardin kelgen türk qowmliri we wekilliri qatnashqan bolup, Uyghurlardin sherqiy türkistan medeniyet- hemkarliq jem'iyiti enqere shöbisining wekilliri qatnashqan.
Bu heqtiki melumatlarni, türkiyidiki ixtiyari muxbirimiz erkin tarimning mezkur pa'aliyetke qatnashqan tursunjan bilen ötküzgen söhbitidin anglang.
Munasiwetlik maqalilar
- Xeyrulla ependi türkiye tashqi ishlar ministiri abdullah gül bilen körüshti
- Türkiyidiki sherqiy turkistan teshkilatliri insan heqliri küni munasiwiti bilen pa'aliyet ötküzdi
- Türkiyining azadliq urushida türkistanliqlar (2)
- Türkiyining azadliq urushida türkistanliqlar (1)
- Türkiyidiki teshkilatlar pa'aliyetlirini janlandurmaqta


text:
Tók taw
Tók qala (Tók taw) esteligi Nókisten 14 kilometr arqa-batısta, házirgi Nókis rayonı aymaǵında jaylasıp, ulıwma maydanı 8 gektardı iyeleydi. Bul estelikti birinshi márte 1946-jılı S.P.Tolstov, keyin 1959-jılı A.V.Gudkova teksergen. Estelik biziń eramızǵa shekemgi IV ásirde payda bolıp, keyingi dáwirde de bul jerde turmıs dawam etken.
Nókis rayonı óziniń bay tariyxı, mádeniy miyrasları menen birge zıyarat orınları menen de elimizge sayaxat etip keletuǵın sırtqı hám ishki turistler ushın áhmiyetli, sonday-aq, úlken qızıǵıwshılıq oyatatuǵın aymaqlardıń biri bolıp tabıladı. Rayonda zıyarat turizminiń perspektivası joqarı. Ásirese, rayon orayına kire beristegi «Ázler baba» zıyarat ornı elimizdegi muqaddes orınlardıń birinen esaplanadı. Xalıq arasında «Ázler baba» dep atalıp ketken ullı insannıń tolıq atı Máwlenberdi Áziz xoja ulı Allaberdi Áziz bolıp, 1602-jılları ómir súrgen. Bul orın rayondaǵı zıyaratshılar eń kóp zıyaratlaytuǵın orınlardıń birinen esaplanadı.
Tariyxıy tulǵalardıń máńgi qonım tapqan jerlerin abadanlastırıw iygilikli is esaplanadı.
Ásirese Nókis rayonı aymaǵındaǵı Tók qala, xalıq arasında bul jer «Tók taw» dep atalıp ketken.
Sebebi, bul jerde áyyemgi qala jaylasqan bolıp, ol tóbeshik (biyiklik) te jaylasqan. Bul áyyemgi qala biziń eramızǵa shekemgi IV ásirden eramızdıń XIII ásirine shekemgi dáwirge tiyisli bolıp esaplanadı.
Tók qalada Házireti Pir Omar xojanıń qoyımshılıǵı hám mavzoleyi bolıp, rayondaǵı zıyaratshılar kóp keletuǵın jerlerdiń biri. Jergilikli xalıq wákilleriniń aytıwlarına qaraǵanda, Ázler babaǵa zıyaratqa kelgen adamlar dáslep Házireti Pir Omar xojanıń qoyımshılıǵın, sońınan Ázler babanıń qoyımshılıǵın zıyarat etse, sawap boladı eken.
Avtorlar: Islam Matekov, Azamat Ájimuratov.


text:
Donbass blokpostlarında teşkerüvler ile bulunğan halq deputatları Ukraina parlamentine memleketniñ işğal etilgen territoriyaları ile ticaret yasağı aqqında qanun leyhasını kirsetecekler. Bunı Dnepropetrovskta qanun leyhasınıñ teşebbüsçileri bildirdiler, dep haber ete Radio Svoboda.
Halq deputatı Yegor Sobolev aytqanı kibi, işğal etilgen territoriyalar ile ticaret urain askerlerni ıncıta.
«Yol qızğın, yük maşinaları anda-mında yüre. Askerler olarğa baqqanda, sigareta, içki, şarap, biranı köreler. O vaqıt pek doğru suallerni bereler: biz cenkleşemiz yoqsa ticaret ile oğraşamız? İşğal etilgen territoriyalar ile ticaretni toqtatmaq kerek. Birisi toprağı içün can bergen vaqıtta, başqaları fiyatlarnıñ farqlı olğanından ve insanlarnıñ kederinden kâr qıdıra»,– dedi Sobolev.
Halq deputatı Semen Semençenko aytqanı kibi, deputatlar Yuqarı Şuradan «vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ile ticaret yasaqlığı aqqında» qanun leyhasınıñ qabul etilmesini talap etecek – tek Donbass ile degil, Qırımnen de.
«Cenkleşsek, cenkleşekmiz. Biz dünyanı öz pervasızlıqnen şaşırtqan bir memleket olmamız»,– dedi o.
Aynı zamanda deputatlar devlet Ukrainadan işğal etilgen topraqlarğa gumanitar yüklerniñ ketirilmesini yasaq etmeyip, olarnı diqqat ile teşkermek kerek olğanını qayd ettiler.
Bazar künü, dekabr 14-de, «Dnepr-1» göñülli batalyonınıñ arbiyleri Ahmetov fondınıñ 22 yük maşinasını Donetskke kirsetmege razı olmadılar. Birazdan «Samopomiç» firqasınıñ deputatı, «Donbass» batalyonınıñ komandanı Semen Semençenko Rinat Ahmetov Fondınıñ yardımı arasında boyevikler içüş şeylerniñ olmasını qayd etti. Fondda bunı red eteler.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti Qabarcılıq ile küreş Milliy bürosınıñ müdiri vazifesine yarışnıñ komissiya azalarını tayinledi, olarnıñ arasında İosif Zisels, Aleksandra Yanovskaya ve Yuriy Butusov.
Ükümetniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, qarar Nazirler Kabinetiniñ toplaşuvında, dekabr 21 künü, qabul etilgen edi.
«İosif Zisels – belli uquq qoruyıcı, sovet zamanları – uquq qoruyıcı areketlerniñ iştirakçisi, Ukrain Helsing gruppasınıñ azası. Aleksandra Yanovskaya – Taras Şevçenko adına universitetniñ adliye kafedrasınıñ professorı, adliye ilimlerniñ doktorı, insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ mahkemecisidir. Yuriy Butusov – jurnalist, qabarcılıq aqqında nice malümatlarnıñ ve jurnalist taqiqatlarınıñ müellifi», – denile beyanatta.
Evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko uquq qoruyıcı Refat Çubarov, Yevgeniy Zaharov ve tarihçi Yaroslav Gritsaknı Qabarcılıq ile küreş Milliy bürosınıñ Yarış komissiya azaları olaraq tayinledi. Daa üçüni Yuqarı Şura belgilemek kerek.


text:
Aqmescitte mayıs 9-da, bazarertesi künü Ekinci cian cenkinde qazanılğan ğalibeniñ 71 yıllığını qayd eteler.
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, mayıs 9-da, bazarertesi künü keçirilgen merasimler çerçivesinde Starozenitnaya soqağında yerleşken Arbiy memorial qabristanda tantanalı şekilde çiçekler qoyuldı.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov Aqmescitteki Lenin meydanında Ekinci cian cenki veteranlarını tantanalı şekilde qarşıladı. Bundan da ğayrı, veteranlarnı Moskvağa boysunğan Qırım parlamentiniñ reisi Vladimir Konstantinov hayırladı.
Bayram merasimleri çerçivesinde Lenin meydanında arbiy tehnika ve silâ sergisi teşkil etildi.
Rusiyede ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda mayıs 9-da Ekinci cian cenkinde Almaniyanı yeñgeniniñ 71 yıllığını qayd eteler.
Ukrainada mayıs 9-da 1939-1945 seneleri Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñilgen Ğalebe kününi qayd eteler. Bu hatıra kününi Ukraina Yuqarı Radası 2015 senesi aprel 9-da kommunizatsiyağa qarşı siyasetniñ ömürge keçirilmesi çerçivesinde tayinledi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Mesele şunda ki, çoqusı insanlar «öz başına» kete, nezaret etilmey, ve bizler bu adamlarnıñ fikir-tüşüncelerini bilmeyik. Artımızda «Pravıy sektor» areketiniñ 5-inci kolonna şekillenmesini istemeyik», – dep ayttı qaçaqlar meseleleri boyunca toplaşuvda Qırım «baş naziriniñ muavini» Sergey Doniç.
Onıñ malümatına köre, adamlar tınçlıq olğan Qırım, Rostov vilâyeti ve Krasnodar ülkesine keteler. O, şunı qayd etti ki, Donbasstan kelgen adamlarnı nezaret etmek imkânsızdır. Aynı vaqıtta, onıñ aytqanına köre, Ukraina akimiyeti adamlarğa «qaynağan noqtalardan» ketmege keder ete.
«Ukraina akimiyeti tsinik, halqqa qarşı, adamlarğa saylamaq aqqını bermey. Olar sıñırda kiriş noqtalarını qapatalar. Bu vaziyette, menimce, Lugansk ve Donetsk vilâyetleri sakinleriniñ büs-bütün qamaçavı olacaq. Kiyev akimiyeti olaraq adlandırılğanlarğa yaqılğan topraq kerek, çünki Lugansk vilâyetinde şist gazınıñ eñ büyük yatağı yerleşmekte, onıñ içün bu faşistlerni insan faktorı meraqlandırmay», – dedi o.
Doniç Donbasstaki öz başına ilân etilgen cumhuriyet vekillerinen qonuşqanını bildirip, tünevin Qırım olarnıñ muracaatınen 200 balanı qabul etkenini ayttı.
Bu afta Qırım «parlamentiniñ» qararı ile Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden kelecek qaçaqlarnen oğraşacaq komissiya meydanğa ketirildi.


text:
Çarşenbe künü, iyülniñ 9-da, Moskvanıñ Basman mahkemesi Ukraina içki işler naziri Arsen Avakovnı ğıyabiy şekilde apske aluv aqqında meseleni baqacaq, dep bildirdi jurnalistlerge mahkemeniñ matbuat hızmeti, haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiyede Avakovğa qarşı öldürüv, adamlarnı esir aluv ve yasaq etilgen cenk usulları ve vastalarınen qullanuv aqqında cinaiy iş açıldı. İyünniñ 21-de onı halqara qıdıruvğa ilân ettiler.
İyül ayınıñ başında Basman mahkemesi Ukrainadaki Dnepropetrovsk vilâyetiniñ gübernatorı İgor Kolomoyskiyni ğıyabiy şekilde apske aldı. Rusiyede onı öldürüv, adamlarnı esir aluv ve yasaq etilgen cenk usulları ve vastalarınen qullanuv, em de jurnalistlerge işini yapmaq imkânından marum qaldıruvda qabaatlaylar.
Mahkemeci mezkür qararnı izaatlar eken, Kolomoyskiy azatlıqta bulunıp, yañı cinayetler yapa bile, dep bildirdi.


text:
Rusiye devlet davacısı «Altın Ordu Tatar Vatanperverlik Cebesi» lideri Danis Safargalini «VKontakte» ictimaiy ağında nefret ve duşmanlıq qozğantaqı sebebinden beş yılğa azatlıqtan marum etilmesini rica etti. Taqiqatnıñ malümatına köre, Safargali ruslar, Rusiye prezidenti, Rus prorvslav kilisesi ve Qırımnen bağlı vaziyet aqqında fikirlerini beyan atken eken. Bu aqta
«Idel.Aqiqat» (Azatlıq Radiosınıñ proyekti) bildirmekte.
İctimaiy ağlardaki ekstremizmden ğayrı Safargali, birisiniñ sağlığına zarar bermek, urmaq ve yaramazlıq yapmaqta qabaatlana.
Faal öz qabaatını tanımay. Qorçalağan taraf Safargaliniñ bütünley aqlanmasını talap ete.
Danis Safargali qavğa esnasında yüklü olğan ömür arqadaşınıñ qursağına tepkenlerinde onı qorçalağan arada, birisiniñ sağlığına biraz zarar bergeni içün SİZOğa qapatılğan edi. Ondan soñ o ekstremizmde qabaatlandı.


text:
1944 senesi mayıs 20-de İç işler halq komissarı Lavrentiy Beriyanıñ masasına telegramma atıldı: «Şunı bildirmek isteymiz, emiriñizge köre bu sene mayıs 18-de başlatılğan qırımtatarlarnı çıqaruv tedbirleri bugün, mayıs 20-de, saat 16-da yekünlendi». Bu esabatnıñ bir qaç satırı – bir halq tarihıdır, bir qaç daqqa içinde evini terk etmege mecbur olğan ve yalıñız 40 yıldan soñ qaytıp olğan insanlarnıñ tarihıdır.
40 yıllıq bir ayat küreşi. 40 yıllıq sert sınav ve azaplar yolu.
40 yıl devamında insanlarnıñ ümüti ve işançı bitmedi, olar kün kelir, ayaqları tuvğan toprağına basacaqlarına inanğan ediler
40 yıl devamında insanlarnıñ ümüti ve işançı bitmedi, olar kün kelir, ayaqları tuvğan toprağına basacaqlarına inanğan ediler.
«Balalıqtan berli acayip bir yer, ana yurtu, Vatan aqqında ikâyelerni diñledik. Arz ete, Qırımnı tüşüne edik: onıñ dağları, ormanı, deñizi, dere ve göllerini körmege istegen edik»...
«Beş yaşında olğanda tarihiy vatanıma qaytmaq arzum bar edi, bunı hatırlayım. Bir kün Qırım dağları ve deñiziniñ resmi yapılğan şarap şişesini tapqan edim. Onı qoparıp aldım, bala bağçasında ğurur ile ayta edim: «Menim Vatanım. Men qırımtatarım ve tuvğan toprağıma qaytmaq isteyim»...
«Tezden qaytacaqmız – sürgünlik yerlerinde qırımtatarlarnıñ evlerinde bu sözlerni sıq-sıq eşitmek mümkün edi. Adamlar Çatırdağ ve Qara deñizni resimlerde ya da ana-babalarnıñ hatıraları boyunca degil, öz közlerinen körmek ümüti ile yaşay ediler»...
Daa biñlernen ikâye bar. Adlarnı talap etmegen ikâyeler. Olarnıñ içinde er bir qırımtatarınıñ arzusı bar – bir kün qaytıp kelmek – çoq şeyni körgen halqnıñ yekâne arzusı oldı.
Ve olar qayttılar. Keder ve ağrı, sarsıntı ve teleflerden soñ halq Vatanında yaşamaq aqqını qazandı
Ve olar qaytıp keldiler. Uzun bir vatan yolu oldı. Tuvğan toprağına qaytmaq ıntıluvları bir çoq kere sürgünlernen yekünlengen edi. Keder ve ağrı, sarsıntı ve teleflerden soñ halq Vatanında yaşamaq aqqını qazandı.
«Balalıq çağımız ve gençligimiz Özbekistanda keçti. Dost, oquş, iş, bütün ayat qaldı, başımızğa ne kelecek belli degil. Tuvğan topraq ihtiyacı bizni oturğan yerimizden qoparıp, Qırımğa ketirdi. Uzun bir vatan yolu niayet bitti. Qızımnıñ ögünde tiz çökip, ayatımız deñişse de, yañı dostlarnı tapmağa qıyın olsa da, kene yahşı qayttıq, dep aytqan edim. Uzun ve añlaşılmağan şeyler ayta edim, sanki onıñ içün degil özüm içün ayttım. Küçük qızım ağlağan anasına közlerini patlatıp baqqan edi, közleriniñ içinde sıcak iyül küneşi şavleleriniñ sarı çölü aks etile edi. Biñlernen böcek otlarda gürledi, çöl otlarınıñ qoqusı balalıqtan berli tüşlerimde körgen qoquğa beñzegen edi... yolumız bitmedi, endi başlağanını añladım. Dünyağa dağılğan urluqlarıñ saña, Qırım, qayttı. Aqiqat er daim qayta», – dep tasvir etken edi halqınıñ Vatanğa avdetini Aliye Kenjaliyeva.
...Bugün olar kene Qırımnı körmege arz eteler: «Qaytmağa isteysiñizmi? Ebet. Vatan da bu...canıñ anda ketmege istey. Anda yaşadıñ, er vaqıt anda olmağa isteysiñ. Dostlarıñ, ilk sevgi hatıraları... er şey Qırımda qaldı».
Olar – kene de ümüt ile yaşaylap: «Mında yaşamayıq, vaqtınca bulunamız...
Olar – kene de ümüt ile yaşaylar: «Mında yaşamayıq, vaqtınca bulunamız... Qırım Ukrainağa qaytarılğanına qadar».
Olar kene de qaytacaqlarına inanalar: «Babamnı beş yaşında olğanda qorantasınen beraber vagonlarda Orta Asiyağa sürgün ettiler. Anda östi, men de anda östim. Balalıqtan berli Vatanım Qırım olğanını bile edim, mından iç bir vaqıt ketmedim kibi kele edi. Şimdi qızım beş yaşında. O, Qırımnıñ resimlerini yapa, Bağçasaraynı hatırlap ağlay... Mında (Lviv vilâyeti, Drogobıç – müel.) er şeyni pek begene, balalarnen dostalaşa ve özüni raat is ete. İnanamız ya da inanmaymız kibi bir şey yoq, bizler qaytacağımıznı bilemiz. Erte ya da keç olsa da. Biz er daim qaytamız. Allah bizge sınav bere. Qıyın ola, amma biz daa küçlü olamız. Halqımız bundan beterini körgen edi, buña da dayanırmız. Biz mıtlaqa qaytırmız!»
Bu satırlarnı oqup, olarnıñ ağrısı bizim ağrımız, olarnıñ küreşi bir saniyege bizim küreşimiz olğan olsa, bizler bugün epimiz qırımtatarımız
Bugün qırımtatar halqı tarihı, azatlığı ve Vatanı oğrunda kene küreşmekte. Saqlap qalmaq aqqı içün küreşe. Ecdatları yaşağan ve qırımtatarlarnıñ kelecek nesilleri yaşaycaq topraqlarda yaşamaq ve ölmek aqqı içün küreşe. Olar kene de sınav ve azaplarğa azırlar. Çünki Qırımdan ğayrı başqa vatanı yoq.
Bu satırlarnı oqup, olarnıñ ağrısı bizim ağrımız, olarnıñ küreşi bir saniyege bizim küreşimiz olğan olsa, bizler bugün epimiz qırımtatarmız.
Bugün men – qırımtatarım.
Tamara Muzıçuk, tarihçı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler, müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina Merkeziy Saylav Komiteti, prezident saylavlarınıñ 95,21% protokollarını teşkerdi.
Şoumen Volodımır Zelenskıy 12 908 089 saylavcınıñ reyini aldı (73,16%), şimdiki prezident Petro Poroşenko - 4 323 867(24,5%).
Keçersiz dep sayılğan bülletenlerniñ sayısı 2,32%.
Aprelniñ 21-inde Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci basamağı keçti. Saylavcılarnıñ 62,07%-ı rey berdi.
Merkeziy Saylav Komiteti saylav neticelerini 2019 senesi mayıs 1-inece ilân etmeli. Yañı prezidentniñ inauguratsiyası iyünniñ 3-ünde keçmeli.


text:
Qazan cirlärendä azatlıq suğışları
Qazan cirlärendä azatlıq suğışları (Qazan suğışı) ul 1552-1556. yıllarda Qazan xanlığın torğızu öçen barğan milli azatlıq köräşe.
Urıs yawlap aluçılarına qarşı suğışlarda Tatar, Çuaş, Çirmeş, Mordwa, Udmurt xalıqları qatnaşa. Baş kütäreçelärneñ citäkçeläre: Mamışbirde, Säyet Üsäyen, Tuaqmış Şahzadä, Sarı Batır, Kebenke (Kibäk) morza, Qulay morza h.b. Baş kütärüçelär tözegän töp qarşılıq üzäkläre bulğan Çalım häm Mişätamaq qälğä-qorılmaları belän bergä şulay uq Üternäs şähärleğen sanap kitü döres bulır. Bu şähärleklärdä zur köç tuplana, kübesendä möstäqil xökümätlär tözelä; alarğa Bolın häm Taw yaqlarınıñ baytaq öleşe buysına. İvan IV xökümäte baş kütärüçeläre köçlären ciñü öçen zur ğäskäri berämlekläre qullana. Milli azatlıq öçen köräşüçe meñlägän keşe cäzalap üterelä.
Monı da qaraYзrәpTү
- Qazan cirlärendä xalıq quzğalışları
- Qazan cirlärendä azatlıq suğışları. Tatar Ensiklopediä Süzlege, 2002, Qazan, TR FA Tatar Ensiklopediäse İnstitutı.


text:
BWW-nıñ reseylik diplomat Boris Bondarevtiñ Ukrainadağı soğıstı ayıptauı älem aqparat qwraldarınıñ nazarın audardı. Bondarev soğıstı «Puinniñ Ukrainağ..
Bügin AQŞ prezidenti Jo Bayden Aziyadağı birqatar iri elderdiñ basşılarımen mañızdı kezdesu ötkizedi. «Törttik dialog» kezdesuine AQŞ, Japon, Ündista..
Resey Ukrainağa auqımdı äskeri küşpen basıp kirgen kezde keybir sarapşılar Kievti de basıp aluı mümkin ekenin boljağan. Alayda, Ukraina armiyası, ükim..
Keşe, 18 mamır küni Finlyandiya men Şveciya NATO qorğanıs alyansına müşe bolu turalı ötinişin wyımnıñ bas hatşısı Yens Stortenbergke tapsırdı. Eki el..
täjikstannıñ Taulı Badahşan avtonomiyalı obılısında 16 mamırdan beri narazılıq dümpuleri basılmay keledi. Jergilikti aqparat qwraldarı narazılıq şaras..


text:
Bolaq
Bolaq, elek Qaban külennän ağıp çıqqan häm Qazansuğä qoyğan ineş, xäzerge köndä Qazan üzägendä kanal.
TarixYзrәpTү
Ozınlığı 1550 m, kiñlege 24 m. Yırımnıñ yarların tözekländerü Qazan Xanlığı waqıtında başlana.
Taşayaq yärminkäse yanında köymälär öçen tuqtalışlar qorıla. 19. yözdä yırım turaytıla häm çistartıla, yarlarına öylär häm kelätlär tözelä, ağaç küperlär salına.
1907. yılda Lev Kazimiroviç Xrşçonoviç proyektı belän arklı taş küper tözelä. 1940-1950. yıllarda Ü.G. Alparov häm Y.Y. Brudniy proyektı belän Bolaq arqılı 5 timer-beton küper salına, timer räşätkälär quyıla, yarlarına çiräm tüşälä.
Kuybışev susaqlağıçı tözelü häm şähärneñ tübän öleşneñ su basu qurqınıçı tuu säbäple, 1955-1956 yıllarda Bolaqnıñ tübän öleşe kümelä häm Qazansu yılğasınnan saqlağıç damba belän ayırıla; Bolaqnı belän totaştıruçı 546 m ozınlıqtağı cir astı suütkärgeçe (İdel-Bolaq kanalı) tözelä.
Birge Qaban külennän Bolaqqa häm Bolaqtan Qazansu yılğasına sunı nasos stansiäläre suıtıp, Bolaqta su bieklegen tigezläp tora. Y.V. Grebnov proyektı belän 1986-1993. yıllarda Bolaq yarlarına beton salına.
KüperlärYзrәpTү
- Jarkov (saqlanılmağan)
- Lojkin
- Lebedev
- Romanov
- Degtäröv
- Baturin
- Bolaq


text:
WQŞW onlayn-sessiyası bastaldı,Toqaev ne ayttı?
Wjımdıq qauipsizdik turalı şart wyımınıñ sessiyası bir minut ünsizdikten bastaldı, – dep habarlaydı Tengrinews.kz tilşisi.
Sessiyağa Qazaqstan, Resey, Täjikstan, Belarus' prezidenti, Armeniya prem'er-ministri, Qırğızstannıñ Prezident äkimşiliginiñ basşısı Aqılbek Japarov jäne WQŞW bas hatşısı Stanislav Zas' qatısıp otır.
Prezident Qasım-Jomart Toqaev jappay tärtipsizdikterge qatısqan sodırlar jasırınu üşin saqalın qırıp, kiimin auıstırıp alğanın ayttı.
Keltirilgen barlıq derekke qaramastan, keybir derekközder Qazaqstandağı bilik beybit şeruşilerge qarsı küres jürgizip jatqanın mälimdep otır. Bwl – jalğan aqparat. Biz eşqaşan beybit şeruşilerge qarsı qarulı küşterdi qoldanğan emespiz, qoldanbaymız da”, – dedi WQŞW jiınında söylegen sözinde.
“Terrorizmge qarsı operaciya ayasında qılmıstarğa qatısqan adamdar anıqtalıp jatır. Büginde policiyağa 8 mıñnan asa adam jetkizildi. Qwqıq qorğau jäne arnayı organdar olardıñ terrorizmge, adam öltiru, tonau jäne basqa da qılmıstarğa qatısı bar-joğın anıqtap jatır.
Jasırın şabuıldauşılardı anıqtau maqsatında jospar jasalıp jatır. Olar erekşe türde jasırınadı – azamattıq kiim kiedi, saqaldarın qıradı. Qarqındı jwmıs isteu qajet”, – dedi Toqaev.
Onıñ aytuınşa, birinşi kezekte beybit şeruler ötken.
“Keyin Almatıda sayasi mitingter ötti. Sodan soñ qalağa üş bağıttan qarulı küşter basıp kirdi. Basında özderin beybit demonstranttar sekildi wstap, twrğındardı arandattı. Keyin tarihta Almatı tragediyası degen atpen qalatın oqiğa bastaldı”, – dedi Memleket basşısı.
“Terroristerdiñ qatısı barın senimmen ayta alamın. Onıñ işinde Qazaqstanğa qarsı şetel sodırları bar. Bülikşilerdiñ tünde mäyithanağa şabuıl jasap, qaza bolğan jaqtastarınıñ mäyitin alıp ketkeni jay emes. Sodırlar da soğıs alañınan jaqtastarı mäyitin alıp ketedi. Bwl älemdik belgili terroristik toptardıñ qoldanısındağı täjiribe. Däl osılay olar izin jasıradı. Bizdiñ şekara aumağında bülik jasap, bilikti basıp alu oyı bolğanı ayqın körinip twr”, – dedi Toqaev WQŞW jiınında.
“Jaqın arada aldın ala tergeu ayaqtalğannan keyin älemdik qauımdastıq sotına elimizge qarsı terroristik şabuıl dayındalğanın rastaytın dälelderdi wsınamız. BWW, EIQW, jäne halıqaralıq wyımdar terrorister, qılmıskerler, qasköyler äreketin tolıq tergeuge müddeli ekenine senimdimin”, – dedi Toqaev.
Sonımen qatır, Memleket basşısı erte qorıtındı jasamaudı swradı. Sonday-aq, ol äu bastan Qazaqstan tarihındağı bwl qiın kezeñdi jeñip şığatınına sengenderge alğıs bildirdi.
– Şın mäninde, WQŞW-ğa müşe memleketterdiñ biriniñ qauipsizdigin, twraqtılığı men twtastığın qamtamasız etu üşin Wyımnıñ bitimgerlik küşteriniñ auqımdı türde jwmıldırılu jağdayı birinşi ret bolıp otır. Biz üşin WQŞW boyınşa äriptesterimizdiñ äskeri ğana emes, moral'dıq qoldau körsetui de asa mañızdı. Wyımğa müşe memleketterdiñ bäri birtwtas maydan bolıp, Qazaqstannıñ ündeuin birauızdan qoldadı, – dedi Qasım-Jomart Toqaev.


text:
Odesa, Lugansk ve Zaporijjâ vilâyetlerinde ilk koronavirus hastaları qayd etildi, dep bildire martnıñ 25-nde saba Ukraina Fevqulâde vaziyetler devlet hızmeti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Hızmetniñ malümatına köre, bu hastalar martnıñ 24-nde yapılğan talilden soñ belli oldı.
«Martnıñ 24-nde 29 COVID-19 koronavirus hastası laboratoriyada qayd etildi: Çernivtsi vilâyetinde – 13, Kyiv vilâyetinde – yedi, Zaporijjâ vilâyetinde – eki. Ternopil vilâyetinde – eki, Kyivde – eki, Volın vilâyetinde – bir, Lugansk vilâyetinde – bir ve Odesa vilâyetinde – bir», – dep aytıla haberde.
Aynı vaqıtta Odesa vilâyetiniñ devlet memuriyeti bu vilâyette tasdıqlanğan hastalar olğanını inkâr ete.
«Skrining-talillerde ve ekspress-testlerde şübheler Odesadaki Sağlıq nazirliginiñ laboratoriya merkezinde tasdıqlanmalı. Al-azırda böyle bir tasdıqlav yoq», – dep bildire Odesa vilâyeti devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Böylece, Devlet fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ malümatına köre, martnıñ 25-nde saba saat 7:00-da Ukrainada 113 COVID-19 koronavirus hastası 13 vilâyette ve Kyivde qayd etildi: Çernivtsi vilâyeti – 38 (bir kişi öldi), Kyiv – 31, Kyiv vilâyeti – 38 (bir insan öldi), İvano-Frankivsk vilâyeti – beş (bir insan can berdi), Ternopil vilâyeti – dört.
Dnipropetrovsk, Zaporijjâ, Lviv ve Jıtomır vilâyetlerinde (bir ölüm olğan) ekişer hasta, birer hasta Volın, Donetsk, Lugansk, Odesa ve Çerkası vilâyetinde. Çernivtsi vilâyetinde bir insan hastahaneden çıqarıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Energetika ministri Bolat Aqşolaqov Qazaqstan Reseydi aynalıp ötetin Baku – Tbilisi – Jeyhan mwnay qwbırı arqılı 1,5 mln tonna mwnay eksporttaudı josp..
Almatıda 1 mlrd teñge jwmsalğan köpqabattı twrğın üydiñ qwrılısı bwzılmaq. Qwrılıs jasaytın qwjattarım dwrıs äri barlıq talapqa say üy saldım degen ko..
Mwnay bağası eleuli körsetkişke ösip, 3 jıl bwrınğı deñgeyge köterildi. London qwrlıqaralıq birjasınıñ (ICE) sauda derekqorına qarağanda, bügingi tañd..
Astananıñ äkimşilik sotı reseylik «Sber» kompaniyalar tobımen memorandum jasasqan prem'er-ministr Asqar Mamindi sotqa bergen belsendiniñ şağımın keri ..
Qazaqstanda jıl basınan beri äleumettik mañızı bar azıq-tülik tauarları 6,3 payızğa qımbattağan. Bağası qattı ösken azıq-tülik önimderiniñ tiziminde a..


text:
Qırımda “Tavrida” trassası boyu insan sağlığına zararlı olğan ambroziya ösümlikniñ bayağı çıtırmanlıqları östü. Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımlı iş adamı Oleg Zubkov aytıp berdi.
“Aqmescitten (Simferopol) başlap, tap Qarasuvbazarğace (Belogorsk) “Tavrida” trassası boyu havflı kiyik ot - ambroziyanıñ sıq-sıq öskenini körmek mümkun. O endi güllep başlay ve bunıñ aqibetleri ciddiy olması mümkün. Yazıq ki, Qırım akimiyeti buña diqqat ayırmay”, - dep qayd etti Zubkov.
Onıñ fikrince, “Tavrida” trassası yanında o qadar çoq ambroziya olğanınıñ sebebi - yol qurulmasına ketirilgen topraq, yani o topraqta ösümlik urluqları bar olğanı sebebindedir
“Ekseriy alda ambroziya trassa qurulışı içün ketirilgen topraqta öşüp çıqtı”, - dedi o.
Aqmescit rayonınıñ bir qaç qasabasında ambroziya güllegeninden sebep karantin başlandı. Bunı Aqmescitniñ rusiyeli akimiyetiniñ matbuat hızmeti haber etmekte.
İyülniñ soñunda Aqmescit rayonınıñ Qoyaş (Vodnoye) ve Demyanovka köylerinde de ambroziya sebebinden karantin ilan etrilgen edi.
Ambroziya - kiyik ösümlik, onıñ çeçek tozu allergik reaktsiyasınıñ sebebi olmaq mümkün. Yuşan yapraqlı ambroziya - Qırım, Ukrainanıñ bir qaç vilayeti ve qomşu Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinde tarqalğan kiyik otlarınıñ eñ havflı soylarından birisi.


text:
Ukraina tışqı işler nazirligi Rusiyeniñ 1954 senesi Qırımnıñ Ukraina SSR terkibine qoşulmasını lâğu etmek ıntıluvlarını uquq ceetinden sıfır olğanını tüşüne. Bunı MİD informatsion siyaseti departamentiniñ müdiri Yevgeniy Perebiynis brifingde bildirdi, – dep haber ete RBK-Ukraina.
Onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ böyle bir qanun leyhası qabul etilse, uquq ve halqara uquq ceetinden bir şeyge yaramaycaq, çünki Rusiyeniñ iç bir yañı qanunı Rusiye imzası olğan bir çoq vesiqa ve Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanını tasdıqlağan vesiqalarnı lâğu etemez.
Malüm olğanı kibi, Rusiye Federatsiya şurası bir zamanları Qırımnıñ Ukraina terkibinde bulunmasını qanunsız olaraq tanığan qanun leyhasını azırlay. Bunı dekabr 22-le Rusiye parlamenti yuqarı palatasınıñ spikeri Valentina Matviyenko Rusiye prezidentiniñ Federal Keñeş palatalarınıñ vekilleri ile körüşüvinde bildirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dekabr 17-de Poloniya parlamentinde çıqışta bulunıp, Qırım üzerinde Ukraina bayrağı dalğalanacağına ümüt etkenini bildirdi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Tülkibas audanı Naurız merekesin audan äkiminiñ bastamasımen köşet otırğızudan bastadı. T.Rısqwlov auılındağı «Ardagerler sayabağına» 30 emen men «Jastar» alleyasına 30 emen, ortalıq sayabaqqa 30 emen tüp ağaş egildi.El egemendiginiñ arqasında Naurız merekesi dästürli merekege aynalıp, jıl ötken sayın mağınası tolığıp, elimizdi meken etip jatqan barşa halıqtıñ ortaq merekesine aynaldı.Tülkibas audanında Naurız merekesi el ağalarınıñ köşet otırğızudan bastadı. T.Rısqwlov auılındağı «Ardagerler sayabağına» 30 emen men «Jastar» alleyasına 30 emen, ortalıq sayabaqqa 30 emen tüp ağaş egildi. Audan tuması memleket qayratkeri S.Tereşenko jıl sayın köktem aylarında 1000 tüp emen sıylau dästürimen, biılda dästürli jalğasın taptı. «Jankent» möltek audanındağı «Jastar» sayabağında Aleksandr Tereşenko atındağı alleya aşıldı. İs-şara «Jeti qazına» demalıs alañında jalğasıp, Naurız merekesine arnalğan körme, is-şaralar, audan mekemeleriniñ dastarğan mäziri dayındalıp, naurız köje taratıldı. Wlttıq dästürimizge say kiiz üy tigilip, jastarğa «Altıbaqan» oyını oynatıldı. Sporttıq asıq oyını, toğızqwmalaq, arqan tartu, gir tasın köteru jarıstarı ötkizilip, jarıs jeñimpazdarı marapattaldı. Audandağı özbek, slavyan, türik wlttıq mädeni ortalıqtarı koncerttik bağdarlama körsetti. Audan önerpazdarı halıqqa «Naurız –Duman» teatrlanğan körinisin körsetti. Audan äkimi Q.Abdualiev barşa Tülkibastıqtardı merekemen qwttıqtap, quanıştarımen bölisti. İs-şara barlıq auıldarda jäne meşitterde öz jalğasın taptı. Audan boyınşa 5000 köşet ağaşı otırğızıldı.Qazirgi uaqıtta bwl körsetkişter eselep ösude.
«Tülkibas ata» meşitiniñ baspasöz qızmeti:
Suretti tüsirgen: Bauırjan Äziz.


text:
Qırımda koronavirusqa qarşı "Sputnik V" Rusiye aşısınen 6152 adam aşılandı. Bunı yanvarnıñ 26-nda Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Yelena Romanovskaya Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Nazirler Şurasınıñ toplaşuvında bildirdi.
“Yanvarnıñ 26 itibarınen, Qırımğa berilgen 8 biñ vaktsinanen 6152 adam aşılandı, olarda 257 tekrar aşılandı. Yaqın künlerde daa 7200 vaktsiyana dozasını bekleymiz”, – dedi o.
Romanovskayanıñ bildirgenine köre, 10 biñ Qırım sakini aşılanmağa istegenini bildirgen.
Kreml kontrolindeki Qırım sağlıq nazirligi qırımlılarğa COVID-19-dan "Sputnik V" Rusiye aşısınen aşılanmaq içün poliklinikalarğa muracaat etmege teklif etti.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Yelena Romanovskaya, koronavirusqa qarşı rus vaktsinanen aşılanması tevsiye etilmegen insanlar kategoriyasını adlandırdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
2015 senesi Qırımnıñ arbiy bölüklerine yañı uçaq ve vertolötlar kelecek, dep bildirdi Rusiye Arbiy ava quvetleriniñ baş komandanı, general-polkovnik Viktor Bondarev, dep haber ete TASS.
«Bizler Qırımnı zemaneviy aviatsion tehnika ile donatamız, mında er şey yañı olacaq – zenit raket ordularında, radiotehnik ordusında ve, tabiiy ki, aviatsiyada da. Bugün sizler mında, Qırımda, uçacaq tehnikanıñ çoqusını köre bilesiñiz», – dedi baş komandan.
Noyabr 24-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Qırımda ordularnı ardı-sıra yerleştirgenini bildirdi.
Ukraina RNBO bildirgenine köre, Rusiye Qırımda yañı aviatsiya tümeniniñ bölügini şekillendire.
Avropada NATO silâlı quvetleri birleşmeleriniñ baş komandanı general Filipp Bridlav Qırımda Rusiye ordusınıñ yerleşmesi sebebinden qasevetlengenini bildirdi.


text:
Avropa Birliginiñ tış işler yüksek vekiliniñ spikeri Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavını yañıdan başlatmağa çağırdı. Bunı çarşenbe künü, aprel 1-de, Radio Svoboda bildirdi.
«Bu söz ve fikir serbestligi aqqını bozup, qırımtatarlarnı taqip etüv ve qorquzuv keniş kampaniyasınıñ bir qısmı ola», – dep bildireler Avropa birliginde.
Mart 31-den aprel 1-ge keçer gecesi ATR qırımtatar telekanalı, Lâle bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları yayınlarını toqtattılar. Roskomnadzor Rusiye akimiyetine yollanğan bir sıra muracaat, «ATRni öldürmeñiz» adlı telemarafonğa baqmadan, mezkür matbuat vastalarını Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastaları olaraq qayd etmey.
Mediaholdingniñ reberligi üküm sürgen vaziyette çalışmaq içün imkânlarnı qıdıra.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko İnformatsion siyaset nazirligine ATR telekanalına qıtaiy Ukrainada çalışmağa ve yayınlamağa imkân berecek şaraitler yaratmasını emir etti.


text:
Böyle bir cevapnı qırımtatarlarnıñ 1991 senesinden başlap 2013 senesine qadar Qırım yarımadasında olıp keçken matem mitingleriniñ rezolütsiyaları boyunca işçi gruppasınıñ reberi Nedim Halilov aldı.
İşçi gruppası Rusiye ükümeti ve prezidentinden vahşiyce öldürilgen Reşat Ametovnıñ qorantasına eñ küçük balası çağına yetkenine qadar nefaqa berilmesini talap etti.
«Rusiye Federatsiyasınıñ ükümeti, Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Ametov Reşat Midatoviçniñ ölümine sebep olğan adise-vaqialar içün mesülietli», – aytıla işçi gruppasınıñ aqımdaki seneniñ aprel 20-ne ait beyanatında.
Beyanatta qayd etilgeni kibi, al-azırda Ametovnıñ ölümi boyunca taqiqatnıñ ketişatı ve ölüm sebepleri aqqında Qırım ve Rusiye akimiyetiniñ cevapları yoq.
«Bundan ğayrı, işçi gruppası Ukraina ükümeti ve Prezidentinden Ametovğa «Rusiye Federatsiyasınıñ tamır qırımtatar halqınıñ Qırım yarımadasına silâlı istilâ vaqtında elâk olğan şahıs statusınıñ berilmesini» talap etti.
Qırımtatar faali Reşat Ametov Qırım Nazirler Şurasınıñ binası yanında ötkergen piket vaqtında ğayıp oldı. Ukraina kütleviy haber vastaları tarafından tarqatılğan video levhalarına köre, bellisiz adamlar onı tutıp, maşinağa alıp kettiler. Ametovnıñ cesedini martnıñ 15-de Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan köyündeki alanında taptılar.


text:
İrandağı faciğada ğomeren yuğaltuçılar sanı arta
Alarnıñ sanı 18 gä citte
İrannıñ Xuzistan töbägendäge Abadan şähärendä düşämbe könne işelgän 10 qatlı binada ğomeren yuğaltuçılar sanı 18 gä citkän, 37 keşe cäräxätlängän.
Bu xaqta Abadan gubernatorı İxsan Abbasipur belderä.
Gubernator äytüençä, cimereklär astınnan keşelärne êzläw – qotqaru êşläre däwam itä.
Xäräbälär astında äle haman 50 keşeneñ buluı farazlana.
Bäyläneşle xäbärlär
Bıyılğı Nobel' bülägen alğan ximiklarnıñ iseme açıqlandı
Ximiyä tarmağındağı Nobel' premiyäsenä 3 ğalim layıq dip tabıldı