text:
Qırımnıñ eñ “rus” şeeri Aqyar, yarımadanıñ Rusiyege “qoşulğanınıñ” beş yıllığını, Putin kelmezden evel qutlap başladı
Ondan evel Qırımnı Rusiye Devlet Dumasınıñ mebusları ziyaret etti. Aleksandr “Hirurg” Zaldostanovnıñ yolbaşçılığında “Gece qaşqırları” (“Noçnıye volki”) motoklub da öz tedbirini keçirdi. Şeer soqaqlarında yürgen mototsikllerniñ gürültisinde balalar, şeerde numayış etilgen arbiy tehnikağa tırmaşıp çıqa edi. Rosgvardiyanıñ baqımı altında qora boyu yüzlerce aqyarlılar Rusiye bayraqlarını yelpiretip, quvançnı ifade ete edi. Soqaq bayramları “Qırım baari” tarafdarlarını topladı; basqığa oğrağan qırımtatar ve ukrain faalcileri kibi ilhaqnı selâmlamağan adamlarnıñ ise anda işi yoq edi.
İlhaq neticesinde, başqa şeerlerge köre, maddiy taraftan eñ çoq zarar Aqyar kördi. Budjetke Qara deñiz flotundan kelir yoq, deñizciler ise endi “evdeler” ve “çetelde” hızmet etkenleri içün qoşma aylıq almaylar. İlhaqtan beş yıl keçkeninden soñ, vaziyetten memnün olmağanlarnıñ sayısı arttı. Adamlar şeerlerdeki “büyük qurulışqa”, tereklerniñ yoq etilmesine ve memurlarnıñ lâqaytlığına şikâyet ete. “Ukraina vaqtında yapılğanını, şimdi daa beter yapıla”, - dep qayğıra aqyarlılar. Amma olar Nahimov meydanına kelip, Rusiye bayraqarını sallay, ilhaqqa “mücize” deyler ve, 2014 senesi aynı bu meydanda “referendum”dan soñ neticelerini hatırlap, duyğulanıp, ağlap da yibereler. “Er saat saylav neticelerini ilân ete ediler”, - deyler olar.
Aqyarlılar, “Rusiyege Qırımda ğalebe ketirgen” olar edi dep tüşüne. Bunen ğururlanalar ve bu yararlıqta şübelengenlerge - Qırım akimiyet başı Sergey Aksönov olsunmı, “Hirurg” baykerimi -darılalar. Esli-başlı qadın, “qoşuluv” ilân etilgende ağlağanını aytıp bere: “Sanki meni, vokzalda coyulğan balanı, anam tapqan”. Başqaları, yerli akimiyet “Aqyarda Rusiyege hainlik yaptı”, “mototsiklli qorqaqlarğa bedava topraq berilgen, aqyarlılarğa ise çalışmağa yer yoq” dep ayta, amma “Ukraina vaqtında bitaylar ukraince retsepni oqıp olamağanı” içün, “Qırım baari”ne quvanalar. İlhaq ketişatı, masal ve kerçekleri eñ yahşı tamam Aqyarda körünedir.
Aqyarlılar, soqaqlarğa çıqqan “Qırım baari”niñ tarafdarları - Anton Naumükniñ filminde.
Filmde, Rusiye ilhaq etken Qırım yarımadasında qullanılğan ıstılaat işletile


c: text/html

text:
Ukraina ordusı işğal etilgen Qırımdan ücüm ete bilecek Rusiye ordusına cevap bermege azır.
Bunı Ukraina havfsızlıq ve mudafaa hızmetiniñ malümat analitik merkez reberi Andriy Lısenko Kiyevdeki brifingde bildirdi.
«Qırım aqqında – anda bayağı rus askeri bar, amma 40 biñ aqqında aytıp olamayıq, o qadar çoq degil», – dep ayttı o. – Bizim küçümiz ve imkânlarımız duşmannı qarşılamağa ve cevap bermege imkân bere».
Bundan evel Qırımda Rusiye silâlı quvetleri bölükleriniñ areketleri aqqında haber etken ediler. Bundan ğayrı, işğal etilgen yarımada tarafından qıtaiy Ukrainağa qarşı istilâ aqqında qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev ayttı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yalta şeer memuriyeti başınıñ muavini İvan Payuk dey ki, şeer tükânları Türkiye malından vazgeçe. Yalta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, bunı Payuk dekabr 25 künü, şeerniñ bala mahsulatı ve turmuş tehnikası satılğan eñ büyük tükânı ziyareti devamında ayttı.
Aytqanı kibi, regionnıñ ticariy ağı malnıñ ketirilmesi ile iç bir problemlerge rastkelmey, Rusiye çarşısı ise «Yalta sakinleriniñ isteklerini tam yerine ketire».
«Vaziyetni nezaret etemiz, onı daima teşkeremiz, iş adamları ile işbirlikte bulunamız, kerek olsa, olarğa yardım etmek içün»«, – dey Payuk.
Türkiye sıñırında Rusiyege ait Su-24 cenk uçağı tüşürilgen soñ Rusiyede Türkiye vatandaşları içün migratsion qaideleri bayağı deñişti. Bundan ğayrı, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Türkiyege qarşı kirsetken cezalarına köre, 2016 senesi yanvar 1-den itibaren Türkiye vatandaşlarını işke almaq yasaqtır. Bu sıñırlar 2015 senesi dekabr 31-ne qadar Türkiye vatandaşları ile qurulğan iş munasebetlerine tesir etmey.


text:
Avropa Şurasınıñ tışqı işler nazirleri, Rusiyege nisbetten siyasetiniñ qurulması boyunca bir ağızdan 5 printsipni uyğunlaştılar. Bu aqta, mart 14 künü, nazirlerniñ Brüsselde keçirilgen körüşüvlerinden soñ, Avropa Birliginiñ tışqı işleri boyunca baş vekili Federika Mogerini bildirdi.
Birinci printsip - Rusiye 2015 senesi fevral ayında imzalanğan Minsk añlaşmalarını ürmet etip, olarnı ömürge keçirmek kerek, Brüssel ise Qırım işğalini qabul etmez.
Qalğan printsipler Avropa Birliginiñ «şarq işdeşleri ve başqa qomşuları ile tizilgen munasebetleriniñ küçleştirüvi» ve Avropa Birligi energetik mustaqilliginiñ quvetleştirüvinen bağlı.
Mogerininiñ sözlerine binaen, Avropa Şurasınıñ nazirleri Suriye çatışmasına ya da terrorizmge qarşılıq kösterüv kibi tışqı siyasetinen bağlı bazı meselelerde Rusiye ile işbirlik qurmaq kerekligini qabul ettiler.
Beşinci printsip ise, «Rusiye vatandaşlıq cemiyetine destek köstermek istegidir», - dep qayd etti Federika Mogerini.
Mart 14 künü, Avropa Birliginiñ tış işleri boyunca nazirleri Brüsselde körüşüv keçirdiler. Onıñ çersivesinde Rusiye - Avropa arasındaki munasebetleri boyunca umumiy yekün çıqarıldı. Diplomatlarnıñ soñki böyle toplaşuvı bir yıl evel ötkerilgen edi.


text:
Büyük Britaniyanıñ baş naziri olaraq memleketniñ Konservativ firqası Cemiyetler palatasınıñ deputatı ve sabıq tış işler naziri Boris Johnson saylandı. Bu aqta Reuters agentligi haber ete. Rey berüv aqqı Britaniya firqasınıñ bütün azalarında bar edi.
Azalarınıñ soravı eki namzet arasında Boris Johnsonğa qoltutqanlar daa çoq olğanını köstere edi. Siyasetçi Brexit añlaşmasınıñ qabul etip-etilmeycegine baqmadan, oktâbrniñ 31-nde Büyük Britaniyanıñ Avropa Birliginden çıqmasını istey.
Mayısnıñ soñunda şimdiki baş naziri Tereza Mey istifa aqqında ilân etti. O, Büyük Britaniyanıñ Avropa Birliginden çıquv şartlarını belgilep olamağanı içün afu soradı. O vaqıttan berli baş nazirge bir qaç rey berüv basamağı keçirildi.


text:
Başqurtistanda cesürlikni köstergen ve insanlarnı qurtarğan 11 balanı iyül 29 künü nişan ve «Bereg» qırım lagerine yollama ile taqdirlediler. Bunı İTAR-TASS bildire.
«Yardım qolunı uzatmağa kerek olğan vaqıtta siz bunı yaptıñız. Siz cesürlik, irade ve tabiatıñıznı kösterip, ağır vaziyette bulunğan insanlarğa yardım ettiñiz», – dep ayttı merasimde regionnıñ başı vazifelerini eda etken Rustem Hamitov.
Balalardan birisi, 10 yaşında olğan Semön Davıdov 2013 senesi dekabrde dairede yanğın vaqıtta eki oğlan ve bir qız qardaşını qurtardı. Qomşularnıñ bildirüvi ile kelgen yanğıncılar diger qatlardan 19 insannı tahliye ettiler, şu cümleden 9 balanı, ve tezden ateşni söndürdiler, – dep bildire neşir.
17 yaşında olğan Rufina Latıpova yaldamağa bilmegenine baqmadan, batayatqan insannı qurtardı. Mukâfatlanğanlar ana-babaları ile 21 künge Aluştağa baracaqlar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gusev Türkiye elçisi Yağmur Ahmet Gülderenen körüşip, işğal etilgen Qırımdan memleket içinde köçip kelgenler içün 500 daireni quruv leyhasınıñ yerine ketirilmesini muzakere etti.
Bu aqta Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bugünki körüşüvniñ neticesi bu leyhanı yerine ketirüv yol haritasını tizüv añlaşması oldı. Vaqtınca işğal altındaki Qırım Muhtar Cumhuriyetinden memleket içinde köçip kelgenler içün 500 daire qurulacaq areket planını azırlamaq içün kelecek afta Türkiye elçihanesi, Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ reberligi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ areketleri belgilenecek», – dep aytıla haberde.
Gusevniñ aytqanına köre, yañı dairelerniñ sakinleri içün iş yerleriniñ açılması pek müim. O, bu mesken komplekslerini içtimaiy infrastruktura obyektlerinen temin etmege planlaştırıla, dep bildirdi.
Türkiye tabiat ve şeer qurucılığı Toplu Konut İdaresiniñ yolbaşçı muavini Orhan Yüceniñ aytqanına köre, insanlarnı qurulğan dairelerge kelecek baarde yerleştirecekler. Onıñ fikirince, qurucılıq bu yıl – mayıs – iyün başında başlamalı.
Berilgen malümatqa köre, Güsev bugünki qararlarnı tasdıqlamaq içün Herson ve Türkiye arasında añlaşma imzalamağa teklif etti.
Hatırlatamız, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen 500 qırımtatar qorantası içün mesken qurmağa añlaştı, dep bildirgen edi.
Fevralniñ 3-nde resmiy körüşüv vaqtında Ukraina prezidenti Türkiye prezidentinen Rusiye işğal etken Qırımda insan aqları bozuv ve siyasiy mabüs qırımtatarlarnıñ azat etilüvinde yardım meselelerini muzakere etti.
Zelenskıynen körüşken Türkiye prezidenti Ankara Qırımnıñ qanunsız ilhaqını qabul etmeycek ve Ukraina topraq bütünligine qoltuta, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy 2019 senesi avgustnıñ 7-nde Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen Ankarada muzakere keçirgen edi. Olar Donbastaki cenk, Qırım ilhaqı ve yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi, em de iqtisadiy işbirligi ve yol ve ava limanlarını beraber quruv aqqında laf etti.


text:
Aqyarda martnıñ 20-nde 83 insan evde tibbiy nezaret altında buluna, daa 10 hasta COVID-19 şübhesi olğan hastalar içün esas tibbiy müessise olaraq belgilengen şeer infektsion hastahanesinde qala.
Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümetiniñ sağlıq departamenti bildirgenine köre, şeerde tasdıqlanğan koronavirus hastaları qayd etilmedi.
Müessise, Aqyar sağlıq müessiselerinde hadimler içün bir kerelik maska, qolçaq ve yuqunç ile küreş vastalarınıñ yedegi yapıldı, dep qayd etti.
Bir kün evelsi departament evde 78 insan, daa 8 hasta şeer infektsion hastahanesinde buluna, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanovnıñ bildirgenine köre, işğal etilgen Qırımda 212 insan ekimlerniñ nezareti altında, 16 kişi izolâtorda buluna.
Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ malümatına köre, martnıñ 19-na qadar monitoring devamında 1183 insan yañı koronavirus yuqunçı (COVID-19) talilinden keçti.
Koronavirus yuqunçı tarqaluvınıñ ögüni almaq içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Aksenovnıñ bildirgenine köre, Qırımda koronavirus hastaları qayd etilmedi.
Qırımda martnıñ 17-nden başlap sport, eglence ve diger kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi yasaqlana. Aqyarda martnıñ 19-ndan başlap bütün mektepler qapatıla, aliy oquv yurtları ise martnıñ 16-nda uzaqtan tasilge keçti.


text:
Pretoriä
Pretoriä yäki Pretoria - Könyaq Afrika Cömhüriäteneñ başqalası. Gauteng töbägeneñ üzäge.
İl tönyaq-könçığışında, köymälär yörmäslek Alis yılğasında urnaşa.
Pretoriä - Könyaq Afrika Cömhüriäte öç başqalanıñ berse. Pretoriä - başqarma xäkimiäteneñ başqalası, Keyptaun - qanunnar çığara torğan xäkimiäteneñ başqalası, Blumfonteyn - mäxkämä xäkimiäteneñ başqalası.
Başta şähär Pretoriä Filadelfiä (Tuğannarça mäxäbbät Pretoriäse) dip yörtelgän.
TarixYзrәpTү
1855 yılda bur ğäskär başlığı ulı - Andries Pretorius şähärgä nigezlägän.
Pretorius istälegenä şähär atala.
1860 yılda Pretoriä - Transvaal bur Cömhüriäte başqalası bulğan.
1899-1902 yılda - İngliz-Bur suğışı näticäsendä Böyekbritaniä şähärne basıp ala.
1910 yıldan Pretoriä - Britaniä protektoratı astında Könyaq Afrika Berlege dominionı başqalası.
1961 yıldan - Bäysez Könyaq Afrika Cömhüriäte başqalası.
Aparteid waqıtında Pretoriä - aparteid üzäge.


text:
Qırımda Anğara boğazında narkotik sarhoşlığı alâmetlerinen "Aqmescit - Yalta" trolleybusınıñ aydavcısını tutıp aldılar, dep bildire Rusiye İçki İşler nazirliginiñ Qırım idaresi.
"Başta aydavcını tam çızıqnı ötkeni ve qarşı tolaqqa çıqqanı içün toqtattılar, soñra ise sarhoşlıq alâmetleri köründi", - denile beyanatta.
Bildirüvge köre, aydavcı baqınuvdan vazgeçti. Oña qarşı Rusiye Memuriy qanun bozuqlıqları Kodeksiniñ 12.26 maddesiniñ 1 qısmına köre protokol tizildi. Bu madde boyunca eñ büyük ceza - 30 biñ rublelik cöreme ve naqliyat aydamasına eki yılğa qadar yasaq.
Aydavcı aytqanı kibi, dep bildire müessise, bu künniñ arefesinde o naşa içti. Bütün yolcularnı endigi trolleybusqa oturttılar. Şimdilik aydavcı boyunca malümat mahkemege berildi.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi advokat Edem Semedlâyevni 12 künge apiske aldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
Daa evel belli olğanına köre, Semedlâyev «polis talaplarına riayet etmegeni içün» tekrar memuriy protokol tizilmesi içün Qırımdaki Rusiye Ekstremizm ile küreş merkeziniñ binasına çağırıldı. İmayeci daa evel Rusiye mahkemesi «soñunace tizilip bitirilmesi içün» yollağan protokollarnı tekrar tizmek içün çağırıldı.
Semedlâyevniñ zenaatdaşı Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimlerinden biri Semedlâyevden polis bölüginde soyunmaq edi.
Semedlâyevniñ ömür arqadaşı Elvinanıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, mahkeme oturışuvına kirip olamadı.
«Mında aqayımnıñ menfaatlarını temsil etmek, mahkemege kirmek içün keldim, amma Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimi Şambazov Ruslan Renatoviç tarafından daa bir intiqamğa rastkeldim, dep aytmaq mümkün. Bu nasıl oldı. Mında evakuatorlar keldi ve 2 maşinanı aldı, maña qarşı memuriy kodeksniñ maddesine istinaden protokol tizildi. Meni para cezası bekley. Protokol Şambazov Ruslan Renatoviçniñ talabınen polis hadimi tarafından tizildi. Böyle bir hulâsa çıqardım, çünki maşinamnıñ yanında taşlanğan diger maşinalardan iç birisi alınmadı… Maşinam, men maşinada edim, toqtatılmağan edi, amma polis hadimi kene de protokol tizdi. Oña kerekli vesiqalar berdim. Şambazov Ruslan Renatoviçke protokolnı kösterdim, oña teşekkürlerimni bildirdim. O, başını salladı, yani, añlağanıma köre, «bir şey degil» dedi. Ekstremizim ile küreş merkeziniñ hadimi Şambazov Ruslan Renatoviçniñ hadimi tarafından böyle bir intiqam oldı», – dep tarif etti Elvina Semedlâyeva.
Cumaertesi künü, oktâbrniñ 25-nde, Aqmescitteki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde Rusiye quvetçileri Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün toplaşqan 20-den çoq kişini tuttı. Tutulğanlarnı Aqmescitniñ Merkeziy rayon polis bölügine alıp kettiler.
Daa soñra Rusiyeniñ Merkeziy rayon bölügine kelip, saba mahkeme ögünde tutulğan qırımtatarlarğa uquqiy yardım köstermek içün kelgen advokat Edem Semedlâyevge qarşı «poliske boysunmağanı» içün memuriy protokol tizildi.
Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım garnizor arbiy mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatar faalleri, jurnalistler ve advokat yarımada regionlarınıñ farqlı vaqtınca tutuv izolâtorlarına ketirildi. Oktâbrniñ 26-nda mahkeme keçirilmesi planlaştırıla.
Qırımnıñ Rusiye quvet müessiseleri bu tutuvlarnı tefsir etmey.
«Krım SOS» cemaat teşkilâtı Aqmescitte qırımtatar faalleri tutulğanı sebebinden «Qırım platformasınıñ» işini faalleştirmege çağırdı.
Rusiye quvetçileriniñ oktâbrniñ 25-nde qırımtatar faallerine qarşı yapqan areketlerini takbih etken beyanat Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi tarafından aydınlatıldı.


text:
Pekinda xalıq azıq-tölekne zapasqa cıya başladı
Pekinda karantinnıň iğ’lan itelüe ixtimalı xalıqta panikağa säbäp buldı
Pekindä yäşäwçelär “Kovid-19” testları waqıtında panika belän azıq-tölekne häm başqa äyberlärne satıp aluı arqasında kibetlär zapasların arttıra başladı.
Qıtay başqalası Pekinda “Kovid-19” kümäk testları bu atnada 22 millionlıq şähärneň ber töbägennän böten öleşenä diyärlek kiňäytelgäç, Şanxayda iğ’lan itelgäne kebek Pekinda yaqın waqıtta karantinnıň ğamälgä kertelä alınaçağı xäbärläre arttı.


text:
"Krımavtodor" müessisesi Aluştada Quru Özen köyünde furtunadan soñ bozmalar aqqında haber etti.
Müessisege köre, plâjnıñ territoriyasında "Aluşta - Sudaq - Kefe" yolunda tükân binası bozuldı, bundan ğayrı istiat divarı ve qaldırım da bozuldı.
"Furtuna aqibetlerini doğurlagance, piyadelerniñ telükesizligini temin etmek içün, müessise yol areketiniñ teşkil etilmesi shemasını azırladı. Tamir işlerinden soñ muvaqqat işaretler alınacaq", - denile beyanatta.
Daa evel Aluştada yük maşınalarınıñ yürüşi sebebinden istinat divarı dağıldı.
Keççe "Krımavtodor" müessisesi Aluştada istinat divarınıñ tamir işleriniñ başlanğıçı aqqında haber etti.


text:
KoHcTaHTиHoBa Aksönovnıñ ükümetine Qırımda qurucılıq malzemeleri yetmemezligini ayttı
Rusiyege boysunğan KъыpыM ükümetiniñ peйcи yarımadada yañı reHeл qurmaq içün qurucılıq malzemeler yetmey, дэп ayttı.
Бy aqta o iyün 22-дe пapлaMeHT sessiyasında bildirdi.
«Regionda bugün roM, çaqıl, yetmey цeMeHT mütehassıs yetişmemezligi дe бap. БyTyH бy meseleler ükümetniñ иkpa organları ПpocBeщeHиe daimiy şekilde nezaret etilmek kepek», – дeп bildire Konstantinovnıñ sözlerini пapлaMeHT matbuat hızmeti.
Konstantinovnıñ qayd etkenine köre, bugünki şaraitte cumhuriyette эB qurucılığını tezleştirmek kepek.
«ЭHди şimdi KъыpыM şeerleri büyüleşkeni Be olarnıñ eaли sayısı yükselgenini aytmaq mümkün. Böyle etip, kelecekte problemalar olmasın дэп, belediyelerniñ ЭHди bugün qurucılıq TeppиTopиaлbHoй planları olmaq kepek», – дeди O.
2015 ceHeзи sentâbr ayından başlap, KъыpыM qamaçavı aktsiyası başlağan soñ пяTb yarımadağa aşayt Be диrep mahsulatı ketirilmege toqtağan soñ, qurucılıq malzemeleri дe yetmemege kak. Bunı yarımadanıñ rusiyeli ükümeti tasdıqlay Эди Be KpacHoдapckий vilâyetinden ketirilüvniñ teşkil etilmesi aqqında bildire эoд.
ykpaиHa Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca KъыpыM işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq фeBpaлb 2014 ceHeзи 20 kününi ilân eTTи. 2015 oktâbr ceHeзи 7-дe ykpaиHa пpeзидeHTi ПeTpo Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri БИP sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» дэп opexoBaя cMecb.


text:
"Krımenergo", 2020 senesinde plan boyunca elektrika söndürilecegi aqqında yarımada sakinlerini haberdar ete. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Söndürüv cedvellerinen "Krımenergo"nıñ saytında tanışmaq mümkün.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti


text:
Yedi Quyu rayonınıñ politsiya hadimleri, mopedni aydağan 15 yaşındaki qız yaralanğan yol qazasınıñ teşkerüvini yapa. Qız bala endekke tüşti, onıñ qırıqları bar.
Bunı Qırım İİN idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
"İlk malümatqa köre, Ostanino köyünden 4 kiometr uzaqlıqta 15 yaşındaki qız mopedni aydadı, tezlikni aştı ve bunıñ sebebinden endekke tüşti. Bala yaralandı. Qıznı qırıqlarnen hastahanege qoydılar", - denile beyanatta.
Qırımnıñ Qurman rayonında moped aydavcısı, yolnı keçitten keçken 39 yaşındaki piyadeni urdı ve qaza yerinden qaçtı.
Avgust 6-sında aqşam Nasipköy (Nasıpnoye) yanında eki maşna - Kamaz ve Renault çatıştı. Qazada bir adam elâk oldı, eki adam yaralandı.


text:
Tasdıqlanğan koronavirus hastalığı olğan qadınnıñ yaşağan Aqyardaki "Aqvamarin" otelinde anti-epidemiya tedbirlerini keçirecekler. Bunı Aqyarnıñ bitse-gubernatorı Denis Solodovnikov bildirdi.
"İngiltereden kelgen qadın ayrı bir binada - "Akvamarin" oteliniñ şahsiy apartamentlerinde yaşadı. Aslında bu ayrı turğan mesken evdir. Şimdi o qorantası ile infektsiya hastahanesinde izolâtsiya rejiminde tutula. Şimdilik onıñ otel kompleksinden çıqmağanını tayin ettik. Demek, bu otelniñ bütün musafirleri ve işçileri hanelerinde izolâtsiya rejiminde olacaq, qaravullanacaqlar. Qasevet etmege şey yoq", - dedi Solodovnikov.
Aqyarda beş koronavirus hastalığı adisesi tasdıqlandı. Qırımda umuen 14 adam oldı.


text:
Rusiye akimiyeti ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik küçleriniñ yardımınen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ menfiy suretini yaratmağa tırışa. Qırım aq-uquq qoruyıcıları grubunda yarımadada tünevin, noyabrniñ 23-nde ötkerilgen qırırmtatarlarnıñ tintüvleri ve yaqalanuvlarını bu şekilde iza ettiler.
«Noyabrniñ 23-nde Rusiyeniñ FSBsi ve İçki işler nazirligi tarafından Qırımda küçniñ qullanıluvı ile yapılğan areketleri yalıñız qırımtatar halqınıñ vekillerini azatlıqtan marum etüvge ketirmeyip, aynı zamanda facialı neticege – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümine ketirdiler. Rusiye, kontroli altında bulunğan haber resurslarınıñ yardımınen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ menfiy suretini yaratmağa tırışıp, bu usulnen onı ekstremist teşkilâtı olaraq tanılmasına yönetilgen özüniñ qanunsız areketlerini aqlaycaq ola», – denile bildirüvde.
Aq-uquq qoruyıcıları halqara cemaatçılığını Rusiye telükesizlik küçleriniñ Qırımdaki areketlerine qarşılıq kösterip, «insan aqlarınıñ qaba bozuluvında ayıplı olğanlarnıñ mesuliyetke çekilmesi içün bütün mümkün olğan areketler»ni yapmağa davet ettiler.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatar faaliyetçilerini yaqaladılar. FSB yaqalanğanlarnı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları olaraq kösterdi. Qırımtatar halqınıñ temsiliy organında bu malümat red etildi.
Bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ işbu yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay oldı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefatı aqqında haberler keldi.
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl, bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanmasına sebepçi olğan Türkiye vatandaşı, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı, dey.
İşğal etilgen Qırımdaki FSB idaresi, yaqalanğan faaliyetçilerni, Türkiye vatandaşından «hususan büyük miqdarda mal-mülk veya para talap etüv»de qabaatlay.
Qırımda noyabrniñ 23-nde yapılğan yaqalanuvlar aqqında daa tafsilâtlı malümatnı Qırım.Aqiqat saytındaki materialda oquñız.
Rusiye tarafından yapılğan ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler yapıla.


text:
Rusiye iqtisadiyat inkişafı Nazirligi, “Qırımnı ileriletüv maqsatlı federal programması”nıñ (MFP) 2025 senesine qadar uzatmasını muzakere ete.Bunıñ aqqında Rusiye iqtisadiyatı naziriniñ muavini Sergey Nazarovnıñ sözlerinden Rusiye ve Qırım matbuatı bildire.
“Bugün programmanıñ 2025 yılınace uzatılması muzakere etile edi. Programmağa qoşulacaq daa bir qaç obyekt bar, olarnı ise tekrar teşkermek kerek. Bu - büyük maliyeviy obyektler. Aqyarda - Aqyar körfezinden köpür keçiti. Ve Aqyar naqliyat shemasını deñiştirgen rokada”, - dep yaza matbuat Nazarovnıñ sözlerinden.
Bildirilgenine köre, Qırımda MFP-na Qırım şimalindequrulacaq yol ve Aqmescitniñ şimal-şarq aylanma yolu kirsetile bile.
“MFP-nıñ uzatılması qoşma aqça berüvini talap ete. Aqça berüvi Aqyarda 70 milliard ruble, Qırımda ise 130 rublege qadar arttırıla bile”, -dep yaza matbuat Nazarovnıñ sözlerinden.
Qomşu Rusiye ükümeti 2022 senesine qadar “Qırımnı ileriletüv maqsatlı federal programması”na binaen onıñ finansirlevini arttırıvnen bağlı qararınen “yarımada memuriyetiniñ semeresiz olğanını köstermek istey”, dep bildirgen edi Yañ cemiyet institutı siyasiy-iqtisadiy tedqiqatlar merkeziniñ mudiri Vasiliy Koltaşov.
MEVZUĞA DAİR: «Qırım tilenci olmağa mahküm»: Rusiye yarımadanı ne maalgece bağmağa azır
Rusiye 2022 senesine qadar “Qırımnı ileriletüv maqsatlı federal programması”nı uzattı ve oña ayırılacaq miqdarnı 40 mlrd. rublegece arttırdı.
İyülniñ 30-nda Rusiye ükümetiniñ başı Dmitriy Medvedev Aqyarda Qırımnıñ ictimaiy-iqtisadiy inkişafı boyunca toplaşuv ötkerdi. İşbu toplaşuv esnasında Rusiye İqtisadiy inkişaf nazirliginiñ başı Maksim Oreşkin beş yılğa qararlaştırılğan “Qırım ve Aqyarnı ileriletüv maqsatlı federal programması”nı daa eki yılğa uzataraq, finansirlevini arttırmağa teklif etti.
İyül ayınıñ başında Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov Rusiyeniñ FMP obyektleriniñ vaqtında teslim etilmeme sebeplerini izaatlayaraq, obyektlerni nezaret etken memurlarınıñ kompetensizligi, qurucılıq yapqan tış icracılarnıñ namussızlığından olğanından dolayı qabaatlı olğanlarğa nisbeten “radikal çareler” körüleceginen qorquzğan edi.


text:
Aqyarda sentâbrniñ 24-nde saba 23 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümeti haber ete.
Berilgen malümatqa köre, 13 yaşından 92 yaşına qadar insanlar hastalandı, 21-i yerli sakin ve ekisi kelgen kişi. 15 insan tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı.
Yılnıñ başından Aqyarda 888 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 234 insan hastahanelerde buluna. 583 kişi yahşı oldı, 25 insan vefat etti.
Bugünki künde 217 insan yuqunç hastahanesinde, 204 kişi №9 şeer hastahanesinde közetile. 461 kişi yaşağan yerde közetile. «İzumrud» ve «Solnışko» pansionatları observator rejiminde çalışa.
Qırımda keçken künü eki hasta koronavirus yuqunçından vefat etti. Keçken künü Qırımda 81 COVID-19 hastası qayd etildi.
Rospotrebnadzor, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep qayd etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rabbısınıñ didarın körip, Onıñ razılığın tabudı maqsat twtqan mwsılman bwl ömirde sol maqsatına jetkizer, sauap jinauğa sebep bolatın är sätti, mümkindikti bos jibermeytini aqiqat. Wlı da Qwdiret iesi Allah Tağala kün men tündi jaratqanda olardı bir-birinen jaqsılıq, sauap twrğısınan artıq etken.
Sanaulı sağattar qalğan «Zül Hijja » ayı, Wlı da Qwdiret iesi Allah Tağalanıñ rahımımen, mwsılmandar üşin sauaptıñ nauqanı, jaqsılıqtardıñ közi! Bwl qasietti aydıñ alğaşqı on kündiginiñ artıqşılığına baylanıstı Ardaqtı Payğambarımız (oğan Allahtıñ igiligi men sälemi bolsın) bir hadisinde bılay degen: «Allah üşin, Zul-Hijja ayınıñ alğaşqı on küninde jasalğan igi isterden süykimdirek igi ister joq!» (äl-Buhari 2/162, Äbu Däud 2438, ät-Tirmizi 757).
Endeşe, qwrmetti mwsılmandar, ahıretimiz üşin azıq, Qiyamettiñ tarazısında auır sauap jinauğa sebep bolatın bwl on kündik mümkindikten qwr qalmayıq!
Kündelikti küybeleñ tirşilikte jürip bwl jaqsılıqtar mümkindigin bos jiberip almauımız üşin bwl qısqa ğana merzimniñ är sätin sauappen ötkizuimiz läzim. Endeşe tömende osı on kündikti meylinşe paydalı jäne sauaptı ötkizuge jetkizer amaldarğa toqtalsaq:
- 1. Ülken qajılıq nemese umra (kişi qajılıq).
Rasında bwl amaldar osı on kündiktiñ eñ ülken sauaptı amaldarınan ekendigine Payğambarımızdıñ (oğan Allahtıñ igiligi men sälemi bolsın) köptegen hadisteri dälel. Sol hadisterdiñ birinde bılay delingen: «…qabıl bolğan qajılıqtıñ sauabı - Jännat» (äl'-Buhari jäne Muslim).
- 2. Osı künderi oraza wstau.
Osı on kündikte oraza wstaudıñ sauaptı ekendigi jaylı Payğambarımızdıñ (oğan Allahtıñ igligi men sälemi bolsın) äyeli – Hafsa bılay degen: «Tört närseni Payğambar (oğan Allahtıñ igiligi men sälemi bolsın) qaldırmağan: `Aşura küni oraza twtu, Zul-Hijjanıñ on küninde oraza twtu, är ayda üş kün oraza twtu jäne tañ namazınıñ aldında eki räkäğat oqu» (Ahmad 6/287).
Hasan äl-Basri bılay aytqan: «Zul-Hijja ayınıñ on küninde oraza twtu, eki aylıq orazağa teñ» (Ibn Äbi Şäyba 4/292).
- 3. Täkbir (Allahu Akbar) jäne zikirdi (Allahtı eske alu) köbeytu Hajj süresiniñ 28-ayatına säykes: «…belgili künderi (yağni osı on kündikte) Allahtıñ esimin eske alıñdar!».
Bwğan baylanıstı Payğambarımız (oğan Allahtıñ igligi men sälemi bolsın) bılay degen: «endeşe bwd künderi täkbir, tählil jäne tähmidti köbeytiñder» (Ahmad).
- 4. Täubeni jañartu.
Rasında küna jasau tabiğatında bolğan adamzat üşin Rabbısınıñ keşirimdi jäne täubeni qabıl etuşi sipatı ümit sıylap, uayımın seyiltedi. Oğan baylanıstı Qwranda bılay delingen: «Äy, müminder! Tügel Allahqa täube qılıñdar! Qwtılarsıñdar». (Nwr: 31)
«Äy, müminder! Allahqa şınayı täube qılıñdar. Rabbılarıñ jamandıqtarıñdı joyıp, senderdi astarınan özender ağatın jännättarğa kirgizer». (Tahrim: 8)
- 5. Näpil qwlşılıqtardı köbeytu.
Sonıñ işinde: näpil namazdar, oraza, Qwran oqu, zikirler, sadaqa beru, jaqsılıqqa şaqıru, jamandıqtan qaytaru jäne t.b.
Aqiqatında bwl on kündikte istelgen amaldar sauap twrğısınan eselenedi.
Qwrmetti Jännattı ümit etken mwsılmandar! Osı berekeli de sauapqa, jaqsılıqqa tolı bolğan zor mümkindiñ uaqıtın bos ötkizip almay, joğarıda keltirgen jäne basqa da amaldardı ıqılaspen iske asıru arqılı är sätin paydalı da jemisti ötkizuge tırısayıq!
Taşimov Madibek
«Halifa Omar» meşitiniñ moldası


text:
Ukraina İç işler naziri Arsen Avakov, yarımada işğalden azat etilmegence Ukraina Qırımğa suv teslim etmemeli, dep bildirdi. Bunı o, «1+1» telekanalınıñ yaynında ayttı.
«Biz Rusiye ordusınıñ kontingenti ve anda yerleştirilgen rayeketalar içün suvnı teslim etmelimizmi? Biz bundan mesülmizmi? Ukrainanıñ bu meselede nasıldır halqara mecburiyetleri barmı? Qırım Ukraina terkibine qaytmağance, Ukraina Qırımğa suvnı teslim etmemeli. Bu menim fikrim», – dedi Avakov.
Martnıñ 1-nde Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov yarımada suvnı tatılaştıruv yapısı olmadan suv qıtlığını yeñip olamaz dedi.
Qırımda daa eki suv anbarları qurudı ölü kölem belgisine yaqınlaşa.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımda «Mishor – Ay-Petri» alatlı yolu aprelniñ 20-ne qadar profilaktika işleriniñ keçirilmesi içün qapatıldı. Bu malümat alatlı yolnıñ resmiy saytında derc etildi.
«Alatlı yol er yılki profilaktika işlerine qapatıldı. Alatlı yoldaki işler aprelniñ 20-nde başlamalı», – dep aytıla haberde.
Alatlı yolnıñ memuriyeti bildirgenine köre, profilaktika aman-aman üç ay devamında keçirile, çünki tehnik baqınuv olacaq.
«Alatlı yol er yıl tehnik baqınuvdan keçmeli, anda bir sıra ekspertiza bar. Buña yaqınlaşmaq içün onı azırlamaq kerek», – dep qayd ete memuriyet.
Keçken sene mayısnıñ 14-nde «Mishor – Ay-Petri» alatlı yolunda bir işçi elâk oldı. O, baqınuvnı kaskasız ve sigorta sistemasız keçirdi, tayaq meydanında olğanda donatma qorqulıqlarından keçti.
«Mishor – Ay-Petri» alatlı yolu – populâr turistik obyektidir. 2013 senesi alatlı yoldaki esas arqannı Avstriyada sımarlanğan yañı soyuna deñiştirdi.
Turistik obyektniñ saytında haber etilgenine köre, bu alatlı yol Ginnes rekord kitabına Avropadaki eñ uzun tayaqsız açıqlıq olaraq kirsetilgen edi: onıñ uzunlığı 1670 metrdir.


text:
Ukraina Nazirler kabineti Ukraina ükümetiniñ toplaşuvında dekabr 16 künü qabul etilgen Qırım ile ticaretniñ sıñırlavı aqqında qararnı resmiy şekilde aşkâr etti.
«Ukraina ükümetiniñ qarırna binayen bütün gümrük rejimleri boyunca vaqtınca işğal etilgen territoriyadan Ukrainanıñ diger territoriyasına ve/ya da Ukrainanıñ diger territoriyasından Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasına iş, mal ve hızmetlerniñ berilmesi yasaq etile. İstisnalar cedveline vatandaşlarnıñ şahsiy şeyleri, içtimaiy emiyeti olğan aşayt malları ve gumanitar yardım kire, umumiy fiyatı 10000 grivnadan, yükü – 50 kg ziyade olmamalı», – denile qararda.
Ukraina Nazirler Kabinetiniñ mütenasip qararı, Qırımnıñ iqtisadiy zonası aqqında qanunına köre, qabul etilgeninden soñ 30 kün devamında işlep başlar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İyül 23-te, cumaertesi künü Minskte mühbir Pavel Şeremet ile sağlıqlaşar, onı iyül 20-de Kiyevde öldürdiler. Matem merasimi saat 11:00-de başlandı. Mühbirni soñki yolğa Bütün Azizler kilsesinden yollaycaqlar. Bu yerde Pavel Şeremet ile sağlıqlaşmağa istegen insanlarnıñ nevbeti tizildi. Radio Svoboda canlı yayın alıp bara.
Mühbirni onıñ babası yanında Şimaliy mezarlıqta saat 14:30-da kömecekler.
Cuma künü Ukraina paytahtında vedalaşuv merasimi keçirildi, merasimde ukrain prezidenti Petro Poroşenko iştirak etti.
Jurnalist Pavel Şeremet iyül 20-de saba işke ketkende avtomobil patlavı neticesinde elâk oldı.
Ukraina ükümeti Şeremetniñ ölümini mahsus yapılğan öldürüv olaraq qayd ete. Amerika Qoşma Ştatları FBR hadimleri ukrain taqiqatçılarına cinayet taqiqatını alıp barmağa yardım ete.
İyül 20-de Ukraina İçki işler nazirligi yolbaşçısınıñ mesleatçısı Zorân Şkirâk ilân etti ki, taqiqat, zenaat faaliyeti ve kergin munasebetler kibi Şeremet öldürüviniñ ola bilecek esas sebeplerini baqıp çıqa. Amma «rusiyeli izler» de ola bile, dep qayd etti o.
Pavel Şeremet – televizion, radio ve devriy neşriyatnıñ Aq Rusiyeli, rusiyeli ve ukrain mühbiri, 1990-cı - 2000-ci seneleri ORT, soñra «Birinci kanal» mahsus haber leyhaları bölüginiñ müdiri edi. Soñki beş yıl devamında Kiyevde yaşay edi, «Vesti» radiosında da çalışqan edi.


text:
Frenkistandan teraktnıñ azırlanuvında qabaatlanğan Rusiyeniñ beş vatandaşı yaqalandı. Tahmin etilgeni kibi, insanlar Çeçenistandan kelgenler. Bunı salı künü, yanvar 20-de, France-Presse agentligine esaslanıp, «Dojd» telekanalı yaza.
Europe-1 malümatına köre, yaqılanğanlar – Çeçenistandan kelgen Rusiye vatandaşları. Olarnı bazarertesi aqşam, yanvarniñ 19-da, Frenkistan cenübinde Bezye şeeri Ero departamentinde yaqaladılar.
Şimdi, malüm olğanı kibi, rusiyeliler apiste buluna.
Russia Today bildirgenine köre, Pariste Rusiye elçihanesi rusiyelilerniñ Frenkistanda teraktnıñ azırlanuvında şeklengeni aqqında şimdilik haberdar degildir.
Midi Libre frenk gazetası şu insanlardan biri – Bezye, daa dörtü – Monpelye regionında yaqalanğanını bildire. Bezyede, Sokliyer stadionı yanında patlav aleti tapılğan edi.


text:
Elbacı tapcırmacına cäykec QR Premer-mïnïctriniñ orınbacarı – Awıl şarwaşılığı mïnïctri Acqar Mırzaxmetov bactağan Qazaqctan delegacïyacı Ïzraïl Memleketine jumıc caparımen bardı.
Bul twralı mïnïctrliktiñ bacpacöz qızmeti mälimdedi.
Delegacïya quramında memlekettik organdar men «Atameken» UKP, Ulttıq agrarlıq ğılımï-bilim berw ortalığı jäne «QazaqctanÏnjïnïrïng», «Azıq-tülik kelicim şart korporacïyacı» ulttıq kompanïyaları, conday-aq, «Agrotexnologïya trancferti jäne kommercïalïzacïya ortalığı» JŞC ökilderi bar.
Jumıc caparınıñ bactı maqcatı – Memleket bacşıcı N.Nazarbaevtıñ «Qazaqctannıñ üşinşi jañğırwı: jahandıq bäcekege qabilettilik» attı Qazaqctan xalqına Joldawındağı AÖK-ke şetelden ïnvectïcïya tartw boyınşa bergen tapcırmaların jüzege acırw jäne eki jaqtı tïimdi kelicimderge qol jetkizw.
Capar ayacında Qazaqctan delegacïyacı Ïzraïl Memleketiniñ awıl şarwaşılığı jäne awıldıq awmaqtardı damıtw mïnïctri, Kneccettegi «Evrey üyi» partïyacınıñ depwtatı Wrï Arïélmen kezdecti.
Kezdecw barıcında eki el aracındağı kelicimge cäykec 2017-2018 jıldarğa arnalğan awıl şarwaşılığı calacında ıntımaqtacw boyınşa Jol kartacına qol qoyıldı.
Budan bölek, Qazaqctan awmağında kommercïyalıq negizdegi demonctracïyalıq ferma qurw boyınşa Deklaracïyağa qol qoyıldı. Onıñ keşeninde awıl şarwaşılığınıñ är alwan bağıttarı boyınşa texnologïyalardı tanıctırw jocparlanwda.
Eki tarap Qazaqctan önimderin Ïzraïlge ékcporttaw mümkindikterin talqıladı. Atap aytqanda, Ïzraïlde qoy eti (kewdeci men quyrıq mayı), jumırtqa jäne özge de önimderge qajettilik bar. Eki jaqtı kelicimniñ endigi kezeñi bul önimderge qatıctı veterïnarïyalıq talaptar men ctandarttar mäcelelerine tirelip tur.
Ïnvectïcïya tartw jäne otandıq önimderdi ékcporttaw jäne ïnnovacïyalıq agrotexnologïyalar trancferti üşin «döñgelek üctel» formatında ïzraïldik agrobïznec ökilderimen kezdecw bolıp ötti. Oğan 20 kompanïya qatıctı.
Conımen qatar, delegacïya müşeleri awıl şarwaşılığı calacındağı jaña texnologïyalarmen aynalıcatın «Volcani center» ğılımï-zerttew ïnctïtwtına bardı. Munda birikken zerttewler men jac mamandardı dayarlaw mäceleleri qaraldı. Delegacïya müşelerin ékcporttalatın önimder capacınıñ caqtalwı qattı qızıqtırdı.
Olar Ïzraïl täjirïbecin zerttep zerdelew maqcatında «Gevat-Haviva Rezervoir» cw recwrctarın ünemdew jäne bacqarw kompanïyacı jumıcımen de tanıctı. Atalğan kompanïya cw tazartwmen aynalıcadı jäne onı awzı cw retinde paydalanadı. Ayta keteyik, cw bağacı 1 kwb üşin 94 teñge.
Munan coñ delegacïya müşeleri kooperacïya quramına kiretin otbacılıq cüt fermacı men «Moşav Nïtcaney Oz» mïnï irimşik qaynatw ortalığınıñ qızmetimen tanıctı. Bul ferma tolıqtay avtomattandırılğan. Onda 100 cawın cïır bar jäne jılına 1 200 tonna cüt beredi. Kündelikti cüttiñ 300-350 lïtri irimşik öndirwge qaladı. Al qalğan böligi Birıñğay Ïzraïl cüt koncernine jetkiziledi.
Conımen qatar, ferma irimşik äzirlewge bawlw cınıptarın aşqan. Budan äride bul önimder dükenderdiñ cörelerine jöneltiledi.
A.Mırzaxmetov atalğan täjirïbeni elimizdegi awıl şarwaşılığı kooperatïvterin qurw barıcında paydalanw kerektigin atap ötti. Ïzraïlde kooperatïvter fermerlerdiñ öz bactamaları boyınşa qurıladı jäne memleket tarapınan qanday da bir qoldaw bildirilmeydi.
Ocı fermanı aralaw barıcında Qazaqctanda irimşik öndirw percpektvïaları boyınşa taldama jacaldı.
Capar ayacında jılıjay men tamşılatıp cwğarw zawıtına barıp, «Netafim» kompanïyacı (cwğarw jüyelerin öndirw, jılıjay, landşaftıq jer öñdew jäne t.b.) bacşılığımen keliccözder jürgizildi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova martnıñ 27-nde Qırımda tutulğan qırımtatar faallerine qoltutuv fleşmobına qoşuldı.
«Tutulğan «Qırım birdemligi» faalleri ve bütün qırımtatarlarğa #StandWithCrimeanSolidarity qoltutuv fleşmobına qoşulam», – dep yazdı Denisova Facebook saifesinde.
Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılıp tevqif etilgen 23 qırımtatarını Aqmescit SİZOsı ve Vaqtınca tutuv izolâtorında tapıp olamaylar. İmayeniñ tahminlerine köre, olarnı Qırımdan Rusiyege alıp kete bileler.
Rusiye uquq qoruyıcıları tutulğanlarnıñ advokatları bergen malümatnı izaatlamay.
Bundan ğayrı, 24-ünci şübheli Edem Yayaçikovnıñ bulunğan yeri belli degil. Tünevin Yayaçikovnıñ ömür arqadaşı Susanna politsiyağa aqayı hırsızlanğanına dair ariza berdi.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan doquz qırımtatar faalini tevqif etti. Martnıñ 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi martnıñ 27-nde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğanlardan 14 qırımtatar faalini apiske aldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Faallerniñ malümatına köre, 20 kişi tutuldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqlap, şübhelilerniñ sayısını ve olarnıñ soyadlarını aydınlatmadı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
ABD Devlet kâtibi Entoni Blinken ABD-niñ «Qırım platforması»nıñ tesis sammitinde iştirak etmege azır olğanını tasdıqladı. Bunı Ukraina TİN matbuat hızmeti haber ete.
«ABD prezidenti Joseph Biden adından devlet kâtip (Entoni Blinken–QA) Ukraina topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilligine kesen-kes destek bildirdi. O, ABD-niñ Qırım platforması Ukraina teşebbüsine qoşulmağa ve onıñ tesis sammitinde iştirak etmege azır olğanını tasdıqladı», – dep bildirdi Ukraina TİN matbuat hızmeti.
Ukraina Prezidenti ofisiniñ matbuat hızmeti, Volodımır Zelenskıy ABD-ne «Qırım platforması»nıñ tesisçilerinden biri olmağa teklif etkenini bildirdi.
Evel, Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba ukrain diplomatları, avgust ayına planlaştırılğan «Qırım platforması» sammitinde ABD-niñ «mıtlaqa» iştirak etecegine dair kefalet aldılar, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Poloniya zenaatdaşı Andrzej Duda 2021 senesi avgust ayında «Qırım platforması» sammitine kelmege razı oldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
2014 senesinden başlap Rusiye işğal etilgen Qırımda 25 biñ insannı askerlikke çağırdı ve 11 askerlikke aluv kampaniyasını keçirdi. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirligi bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye «böyle bozuvlarnı toqtatmalı ve işğalci devletniñ vazifelerini şartsız yerine ketirmeli». Moskva bu talaplarnı adet üzre red ete.
Ukraina Rusiyege qarşı dava çerçivesinde Halqara cinaiy mahkemeniñ Prokuror ofisine Qırımdaki balalarnıñ askeriyleştirilüvine dair daa bir haber yolladı. Ukraina aq qorçalayıcıları mevzunen bağlı matbuat konferentsiyasında laf em genç qırımlılarnı Rusiye ordusında askerlik yapmalarına zorlav, em yarımadanıñ mektep ve mektepten tış müessiselerinde bu askerlikniñ çeşit propaganda şekilleri aqqında kete, dep añlattı. Bu, Rusiyeniñ vaqtınca işğal etilgen Qırımğa arbiy-vatanperverlik terbiyesiniñ programmalarını cayratmaqnen bağlıdır. Bu meseleniñ çeşit sıñırları aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokurorı İgor Ponoçovnıy Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Qırımda Rusiye bozuvları aqqında aytılğanda Ukraina tarafı halqara qurulışnen ne içün işbirligi yapmaq kerek, dep añlattı:
«İlk evelâ maqsad şu ki, Halqara cinaiy mahkemeniñ Prokuror ofisi ve bu qurulış yardımınen arbiy cinayetçilerniñ cinaiy taqibine irişmek. Milliy qanunlar bizge bu davalarnı tahqiq etmegen ve mahkemelerge yollamağa imkân bere, bu insanlarnı mesüliyetke çekmege de izin bere, amma vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa barıp olamaymız ve işğalci devlet olğan Rusiye Federatsiyasınen işbirligi yapmaymız. Qayd etip tahqiq ete bilemiz, amma qabaatlılarnı mesüliyetke çekip olamamız. Şunıñ içün Halqara cinaiy mahkemeniñ Prokuror ofisine malümat yollaymız. Bu endi doquzıncı haber oldı. Ümüt etemiz ki, olar malümatnı ilk ögrenüv içün sebep olur ve Halqara cinaiy mahkemeniñ Prokuror ofisi, niayet, resmiy tahqiqatqa keçer».
İgor Ponoçovnıy, Ukraina tarafınıñ fikirince, işğal altındaki Qırımda çağına yetmegenler arasında Rusiye ordusında askerlik propagandası ve askerlikke çağıruvdan mesüliyetli olğan şahıslarnı qayd etti:
«Rusiye prezidenti, mudafaa naziri, Baş ştab yolbaşçısı, yerli arbiy komissarlardan ğayrı, Rusiye ükümetiniñ başı da mesüliyet taşıy, o, yarımadanıñ «integratsiyasında» umumiy sürette iştirak etmekten ğayrı, askerlikke çağıruvda ve qırımlı balalar arasında askeriyleştirüv propagandasında iştirak ete. 2014-2015 seneleri Rusiye ükümeti Aqyarda prezident kadet oquv yurtunı qurmağa qarar bergen ve 2016-2020 seneleri içün vatandaşlarnıñ vatanperver terbiyesiniñ devlet programmasını tasdıqlağan edi. Bu yarımadada sahte Qırım cumhuriyeti yolbaşçısı ve Aqyar valisiniñ qararlarınen yerine ketirildi. İşğalci akimiyet, Rusiye Silâlı quvetlerinde askerlik yapmağa istemegenlerni memuriy ya da cinaiy mesüliyet bekley, dep qorquza».
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ halqara gumanitar uquq adliyecisi Bogdan Melnikoviç halqara qurulışlar Rusiyeniñ Qırımda yapqanlarını ne içün arbiy cinayet dep tanıması mümkün olğanını Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Böyle areketler Halqara cinaiy mahkemeniñ Roma nizamnamesine köre arbiy cinayet olaBogdan Melnikoviç
– Halqara uquqqa köre, Qırım ve Aqyar – işğal etilgen topraqlar, Rusiye istegen vesiqalarnı bere bile, amma olar ne anda yaşağanlarnıñ, ne de topraqlarnıñ statusını deñiştirmey. Cenk vaqtında ealini qoruv Jeneva şartnamesinde işğal etken devlet işğal etilgen topraqnıñ ealisini öz Silâlı quvetlerine zorlap çağırıp olamay, dep aytıla. Demek ki, Rusiye askerlikke çağırıp, halqara uquq vazifelerini boza – yani vatandaş cinaiy taqip telükesi bar olğanından ondan vazgeçip olamay. Böyle areketler Halqara cinaiy mahkemeniñ Roma nizamnamesine köre arbiy cinayet ola. Şimdi prokuror dava içün kerek olğan bütün malümatnı toplay.
Bogdan Melnikoviç, bu bozuvlardan mesüliyetli olğan tam şahıslar daa soñra belli olacaq, dep tahmin ete.
Qırımda Rusiye vatanperver terbiyesi sistemasına kirsetilgen çoq teşkilât bar, para devlet bücetinden keleBogdan Melnikoviç
– Halqara cinaiy mahkeme daa ciddiy cinayetlernen çalışa, ve alâqası olğan şahıslarnı esnas vaqtında qayd etecektir. Qırımda Rusiye vatanperver terbiyesi sistemasına kirsetilgen çoq teşkilât bar, para devlet bücetinden kele. Ebet, böyle teşkilâtlarnıñ faaliyetini belgilegen şahıslar mesüliyetke çekilmeli. Olarnıñ işi er şeynen bağlı. Qırımda Rusiye ordusınıñ askerleri hızmeti aqqında tarif etken, tehnika köstergen, Rusiye rolüni ve onıñ arbiy ğalebelerini yükseltken cemaat tedbirleri çoq ola, Rusiye balalar içün mahsus arbiy müessiseler qura, anda olarnı ileride olacaq asker olaraq terbiyelep, lafta Vatan imayecileri yolunı köstereler.
Qırımlı aq qorçalayıcılarnıñ aytqanına köre, yarımadada sahte vatanperver terbiyesinen oğraşqan «Krımpatriottsentr» Rusiyeniñ qoşma tasil devlet müessisesiniñ quruluvı ve işine bücetten 800 million ruble ayırıldı. Resmiy saytta qayd etilgenine köre, bu teşkilât «vatandaşlarnıñ mudafaa saasında başlanğıç bilgi almasını temin ete, vatandaşlarnı tasil müessiselerinde ve oquv noqtalarında arbiy hızmet esasları boyunca azırlay ve olarnıñ arbiy-vatanperver terbiyesinen oğraşa». Qırım.Aqiqat jurnalistleri «Krımpatriottsentr» müessisesine muracaat etip, Halqara cinaiy mahkemeniñ Prokuror ofisine yollanılğan bozuv malümatına dair vekilleriniñ fikrini soradı, amma maqale yazılğanda cevap daa kelmedi. Muarririyet teşkilât beyanatını alğan soñ onı derc etmege azır.
«Almenda» vatandaş maarifi merkeziniñ reberi Valentina Potapova, Rusiye devleti askeriyleştirüv propagandası içün ilk evelâ mekteplerni qullana, dep qayd ete.
Vatanperver terbiyesi aqqında degil, ukrain kimligini yoq etüv ve Rusiye kimligini şekillendirüv işi aqqında aytmaq kerekValentina Potapova
– Vatanperver terbiyesi aqqında degil, ukrain kimligini yoq etüv ve Rusiye kimligini şekillendirüv işi aqqında aytmaq kerek – Qırım ealisi, hususan genç nesil ve balalarnı assimilâtsiyağa oğratalar. Şübhesiz ki, qırımlılarnı askerlik yapmağa zorlaylar, amma altı yıl keçken soñ gençlerniñ ekseriyeti bu bir zorlav olğanını añlamay. Olar göñülli bir şey olğanını tüşüne. Amma bu qaydan çıqtı? 2014 senesi başladı, Rusiyeniñ azatlıq, açıqlıq ve demokratik devlet qaidelerine köre yaşağan Qırım yarımadasını qısqa vaqıt içinde öz sistemasına bütünleştirmek vazifesi bar edi. Rusiyeliler bütün aletlerni qullandı, ve ilk evelâ resmiy tasilni. «Krımpatriottsentr» ve diger teşkilâtlar formal olmağan tasil bere, bu daa uzun yol.
Valentina Potapovanıñ aytqanına köre, Rusiye devleti propaganda içün mektep programmasınıñ elementlerini qullana.
Bu dos-doğru bir propaganda, halqara gumanitar uquqınıñ bütün normaları bozula: devletniñ birinci yüzü balalarğa cenk propagandasını yapaValentina Potapova
– Bu em derslik, em mektep yarışları, em mektep müzeyleri – söz sırası, olarnı «Rusiyeniñ qaraman yolunı» köstermek içün tez-tez deñiştirgenler. Altı yıldan soñ körgen esas problemlerimiz bu formal tasil elementleriniñ aqibetleridir. Bu yıl sentâbrniñ 1-nde prezident Vladimir Putin mektep talebeleri içün birinci dersni keçirdi – şu cümleden Qırımda da – natsist Almaniyasını yeñüvniñ 75 yılına bağışladı. Amma barışıq aqqında degil, cenk aqqında ayttı! Balalarğa o vaqıtları olarnıñ yaşdaşları silâ alıp, partizan otrâdlarına ketken, zavodlarda tezyalarda çalışqan ediler, dep ayttı. Bu dos-doğru bir propaganda, halqara gumanitar uquqınıñ bütün normaları bozula: devletniñ birinci yüzü balalarğa cenk propagandasını yapa. Prezident Avropa memleketlerini ve ABDni duşman olaraq añlattı.
Valentina Potapovanıñ fikirince, Ukraina devleti işğalden soñ büyügen qırımlılar nesiliniñ reintegratsiyası içün uzaqtan tasil ve qırımlılarnıñ esas Ukrainadaki aliy oquv yurtlarına oqumağa kirüv imkânlarından ğayrı bir şey yapmadı. «Almenda» merkeziniñ reberi, bu saada Ukraina akimiyeti Ekinci cian cenkinden soñ Almaniya kibi Avropa devletleriniñ eski tercribesini örnek olaraq ala bile, dep tüşüne.
Rusiye akimiyeti Qırım mekteplerinde kadet sınıflarını aça ve «Yunarmiya» arbiy-vatanperverlik areketine talebelerni qabul ete. Balalarğa silâ parçalarını ayrıp ateş açmağa, kamuflâj taqıp sıra-sıra yürmege ögreteler.
Ukraina aq qorçalayıcıları işğal altındaki Qırımda bala terbiyesiniñ arbiy formatını çoq aytqan edi. Psihologlar zemaneviy Rusiye tasilinde balalarğa basqı yapıla, dep qayd ete. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda «balalar arasında cenk propagandası yapılğanı» içün tahqiqat başlattı.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov haber etkenine köre, Vladimir Putin öz memuriyetine, saylâvlarda onıñ raqibi olğan Kseniya Sobçak amnistiya ya da af etilmesi ricasınen taqdim etken siyasiy mabüsler cedveliniñ «işlenmesi» boyunca buyruq bergen.
«Kerçekten de, Sobçak prezidentke böyle bir cedvel bergen edi. Prezident onı qabul etip, öz memuriyetine onıñ işlenmesini avale etti. Şimdilik ondan ğayrı aytacaq bir şeyim yoq», – dep bildre TASS Peskovnıñ sözlerini.
Martnıñ 19-nda Kseniya Sobçak Vladimir Putinnen körüşken vaqtında, amnistiya ya da af etilmesi talabınen siyasiy mabüsler cedvelini taqdim etken edi. Cedvelde şu cumleden ukrain rejissörı Oleg Sentsov ve qırımlı faal Oleksandr Kolçenko da bar.
Oleg Sentsov ile Oleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Qırımda Rusiye mahsus hızmet hadimleri tarafından yarımadada teraktlar teşkil etüvde qabaatlanaraq tutılğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rusiyeniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi, Oleg Sentsovnı Qırımdaterroristik faaliyet köstergeninde qabaatlap, 20 yılğa şiddetli rejim apsine mahküm etken edi. Oleksandr Kolçenko 10 yıllık koloniya apsine mahküm etildi. Ekisi de öz qabaatını red eteler.
«Memorial» uquqqorçalayıcı teşkilâtı Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabuslar cedveline kirsetti.


text:
Aprelniñ 26-nda saba rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri Qarasuvbazarda qırımtatar iş adamı ve cemaat erbabı Resül Velilâyevke bağlı olğan evler ve iş obyektelerinde kütleviy operatsiya keçirdi. Tintüvler hususan, Velilâyevniñ öz evinde ve aqrabaları olğan: qardaşı Ekrem, qız qardaşı Zera, oğulları Ayder ve Rustemniñ evlerinde de yapıldı. Rusiye Taqiqat komiteti Velilâyevke ait «KrımOpt» distribütorlıq şirketine qarşı cinaiy iş açtı. Ondan da ğayrı, FSB hadimleri şirketniñ müdiri Ali Bariyev ve şirketniñ diger hadimi olğan Asan İbraimovnıñ everinde de tüntüv yaptı.
Tintüvden soñ, Resül Velilâyev ve Ali Bariyevni sorğulamaq içün Aqmescitke alıp kettiler. «KrımOpt» saiplerinden biri olğan onıñ qız qardaşı Zeranı da paytahtnıñ Rusiye Taqiqat komitetine alıp keteler, ancaq soñradan qoyıp yibereler.
Qırımtatar faali Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında, bu vaqia tek repressiyalar vastasınen ifadelenmegen ve onıñ halqına qarşı yapılğan diskriminatsiya zıncırınıñ bir alqası olğanı aqqında ayta.
«Men bellesem, Resül Velilâyevniñ problemaları bir taraftan, onıñ hayriyeci faaliyetinen bağlıdır. O, er zaman qırımtatar medeniyetine qol tutıp kele edi. 2001 senesi Resül Qarasuvbazarda qırımtatar şairi ve alimi Bekir Çoban-zadeniñ eykeli qoyulmasına maddiy yardım köstergen edi. Ayrıca o, şu cümleden qırımtatar tilinde yazılğan eñ yahşı eserler içün de berilgen Bekir Çoban-zade adına edebiy mükâfatını tesis etken edi. Hayriyeci olaraq o elinden kelgeni qadar, milliy muelliflerimizge qol tutmağa areket ete edi. Bundan da ğayrı, Resül Qarasuvbazarda öz parasına üç yıl evelsi açılğan Cuma-Cami qurıp çıqtı. 2000 yıllarnıñ başında Velilâyev Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputatı olaraq saylânğan edi ve belli bir zaman qırımtatar halqı Qurultayınıñ azası da olğan edi. Qırım ilhaqından soñ, Resül siyasetten uzaqlaşa, lâkin milliy medeniyet ve edebiyatqa qol tutmaqtan vazgeçmedi», – dep ikâye ete Zair Smedlâyev.
Bu arada faal, Velilâyevni taqip etkende qorquzmağa istegenlerinden ğayrı, rusiyeli ükümetniñ şahsiy maddiy menfaatları bardır dep şübelene.
İhtimal, uquqqorçalav organları Velilâyevniñ raqipleriniñ sımarışını eda etmektedirlerZair Smedlâyev
«Eger rusiyeli küç organları «KrımOpt»nı reyderlik tarzında basıp almaq isteseler bile, olardan kâr ve mal-mülknen «paylâş» degen teklif de berilir dep beklemek mumkün. İhtimal, uquqqorçalav organları Velilâyevniñ raqipleriniñ sımarışını eda etmektedirler. Resül, iç olmağanda, qanun bozacaq iç bir şey yapmağanından emin. İşte, bunıñ içün ajiotajdan qaçınmaq ve iç bir qabaatı olmağanı bile turıp,o insanlardan onıñ evi ögünde toplanmamağa rica etken edi», – dep izah ete Zair.
Qırımtatar faali: iş adamı ve hayriyeci, onıñ ailesi ve zenaatdaşlarınıñ evinde yapılğan tintüv ve sorğulamalar, eki dane mahkeme qararı berilgen künge doğru keldi, dep qayd ete. Qırım.Aqiqat haber etkenine köre, aprelniñ 23-nde Rusiye nezareti altındaki İslâm-Terek rayon mahkemesi Eski Qırım sakini Zarema Kulametovanı politsiya hadimini aqaretlemesinde qabaatlı dep tanıdı. Oña 250 saatlıq mecburiy çalışma cezası ve o şahısqa maneviy zarar bergeni içün, 20 biñ ruble para cöremesi tayin etildi.
Ekinci künü Kreml nezareti altındaki Bağçasaray Barışıq mahkemesi qırımtatar faali Şevket Razzakovnı akimiyet hadimini aqaretlegeninde qabaatlı dep tanıyaraq, 20 biñ ruble para cöremesi tayin etti. Bu arada qabaatlağan taraf Razzakov içün 300 saatlıq mecburiy çalışma cezası tayin etilmesini istegen edi.
Zair Smedlâyev mecburiy çalışma cezası Qırım mahkemelerinde yaqında kirsetilgen cezalav usulı olğanını qayd ete.
«Qırım marafonı» aktsiyası, halq qol tutqan yerde mahkemeler çıqarğan qararlar pek ağır olmağanını kösterdi. Mecburiy çalışma cezası ise – farqlı bir usul. Mında, cezalanğan şahısqa kimse yardım etip olamaz, onıñ yerini başqası kelip çalışamaz. Bundan da ğayrı, bu işler insannı bir qaç ayğa faal ictimaiy ayattan qoparıp alaraq, ailesinden ve işlerinden uzaqlaştıra. Bu cezalav şeklinde aşalanuv unsurı da mevcut – zira insanlarğa esasen kirli ve prestiji olmağan işler teklif etile», – dep fikir yürsete faal.
Zair Smedlâyev, qırımtatar halqını aşalav tendentsiyalarına Qırımda rusiyeli Cemaatçılıq palatasınıñ reisi Grigoriy İoffeniñ, Qırımda yaşağan bazı milletlerge nisbeten «sürgün etilgen» ibaresini qullanılmaqtan vazgeçilmesinen bağlı teklifini de ilâve ete.
Qırımtatarlar içün sürgün aqqında unutmaq demek, çufutlarnıñ Holokostnı tanımaqtan vazgeçmek degen manağa keleZair Smedlâyev
«Aslında halqımızğa qarşı genotsid sayılğan bu ibareden vazgeçüv ve sürgün aqqında unutmağa çağıruv, qırımtatarlar içün, çufutlarnıñ Holokostnı tanımaqtan vazgeçmek degen manağa kele. Ayrıca bazı siyasetçiler aprelniñ 21-ni – qırımtatarlarnıñ aqlanuv (reabiliterlev) - «şeñlik künü» bayramı olaraq ilân etmekni teklif ete. Ancaq şimdilik bizler bayram yapılacaq bir sebep körmeymiz, zira halq tolusınen aqlanıp çıqmadı. Qırımtatarlarğa kimse çekip alınğan mal-mülkü, evleri, muhtariyet şeklinde olsa bile, milliy devletçiligini keri qaytarmadı. Meraqlısı şu ki, aynı zamanda ükümet kazaklarğa ait olğanı esasında kazaklarğa ayrı salahiyet aqqı tanığan başqa bir vesiqanı qabul etti. Bundan da ğayrı, bugünki künde er yerde teşkil etilgen «kazat otryadları» çoqusı allarda tarihiy kazak sınfinen alâqası yoq ve olar tamamile Kreml leyhası sayıla. Buña baqmadan, soñki vaqıtlarda «kazaklıqnı ğayrıdan tiklev leyhasına» istinaden zemaneviy kazaklarğa, şu cumleden topraq damartısı ve ev satın alması içün paralar ayırılacaq», – dep haber ete Zair.
Zair Smedlâyev, işbu leyha çerçivesinde aslında, qomşu Rusiyeden kazaklar Qırımğa köçürile ve böyleliknen Rusiye ükümeti siyasetiniñ devamı olaraq, yarımadada yaşağan tamır halq köçip kelgenlernen deñiştirilgenini qayd ete.
Qırımtatarlarğa topraq ayıruv meselesi ale daa çezilmedi, ancaq başqa yerden köçip kelgenlerge ise ep topraq damartısı ayırılaZair Smedlâyev
«Böyleliknen, İoffe söz yürsetken «halqlarnıñ musaviyligine», kerçek ayatta riayet etilmey. Qırımtatarlarğa topraq ayıruv meselesi ale daa çezilmedi, ancaq başqa yerden köçip kelgenlerge ise, ep topraq damartısı ayırılmaqta. Aynı zamanda bizlerniñ, nice qurulışlar ve camiler yıqılğanından,«narazılıq meydanı» iştirakçileri tevqıf etilgeni ve saireden haberimiz bar. Buña diskriminatsiya demey de, ne aytmalımız. Bundan ğayrı, bazı alimler Rusiye prezidentiniñ memuriyeti teşebbüsçi olğan munaqaşa çerçivesinde, qırımtatarlar printsip olaraq yarımadanıñ tamır halqı olmağanını isbat etmege tutunğanlar», – dep qayd ete Zair.


text:
Aqmescitte ava liman kompleksiniñ qurulacaq terminalı içün vertikal inşaatlar başlanğanı haber etile. Şimdiki vaqıtta binanıñ çerçevesi qurula. Noyabr 29 künü «Simferopol» ava limanınıñ matbuat-hızmeti, 0.000 nişanı endi keçilgenini bildirdi.
Vertikal yapılarnıñ kölemi endi 1,7 biñ kubometrden çoqça. İşler gece-kündüz alıp barıla, dep haber ettiler matbuat-hızmetinde.
Rusiye milliy ticaret bankı (RNKB) avgust ayında «Simferopol» ava limanında kredit aqımı açılğanını beyan etken edi. Yañı terminal içün kredit sermiyaları 13,98 mlrd. rublege qadar yetmek mümkün ve 15,5 yılğa sozula bile.


text:
Ukraina Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ işğalden azat etilmesi meselelrinde Avropa Şurası ile işbirlikte buluna ve endi «Rusiye ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqlarını bozğan yerlerge baracaq yañı komissiya teşkil etildi». Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Şimaliy Avropa ve Baltiya parlamentler reisleriniñ eyyetleri ile körüşüvde bildirdi.
«Prezident Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı ile bağlı bir sıra misallerni ketirdi ve Şimaliy Avropa ve Baltiya parlamentlerini bu meselege diqqat etmege çağırdı. Devlet başı parlament yetekçilerine Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilligine qol tutqanları içün minnetdarlığını bildirdi», – denile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Petro Poroşenko Rusiyede qanunsız sürette tutılğan ukrain vatandaşları Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov ve digerlerniñ azat etüv meselesine diqqat ayırdı.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Bunı RİA Novosti bildire.
Putinnıñ fikrine köre, Rusiye akimiyeti eki grajdanlıqnı gizlegen vatandaşlarınıñ cezası aqqında tüşünmek kerek.
O, Federatsiya Şurasınıñ meclis şurası azalarınen körüşkende: «Rusiyege kimler yaşağanını, nasıl işlernen oğraşqanını bilmek kerekmiz, bilmege aqqımız da bar», – dep ayttı.
Grajdanlıq mevzusını qanunlar boyunca senat komitetiniñ başı Andriy Klişas köterdi. O, «diger devlet pasportlarını elde etken vatandaşlarınıñ bunı RF-na bildirmek kerekligini temin etken uquqnıñ qanunlarğa kirsetilmesini» teklif etti.
«Diger devlet grajdanlıqnıñ olğanını gizlegen insanlarını intizamlı işler cezası şeklinde cinaiy mesülietke oğrtamaq», – degen teklifnen buyurdı.
Mebus AQŞnıñ diger grajdanlıqqa saip olğan vatandaşlarınıñ antını aytıp keçti.
«Çetel grajdanlıqnı alğan insanlarınıñ antı diqqatsız qalmamaq kerek. Tabiiy ki, mesüliet artqaç olmamalıdır, amma, ebet, mesüliet olmaq kerek. Eñ müimi – biz bu vaziyetni (eki grajdanlıqnı) esapqa almalımız, mesülietni ise siz deputatlar ve akimiyetnen tüşünip baqıñız», – dedi Volodımır Putin.


text:
Karmine Krokko
Karmine Krokko (italiançä Carmine Crocco; 1830-1905) - İtaliä yulbasarı.
Tormış yulı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Karmine Krokko başta İtaliä Burbonnarı ğäskärendä xezmät itkän, soñraq Cuzeppe Garibaldi xezmätendä bulğan.
Cuzeppe Garibaldi ciñgännän soñ İtaliä berläşterelä häm Krokko ike meñ keşedän ğäskär qora, şuşı ğäskär Tönyaq İtaliädä iñ qurqınıç häm köçle törkem bulıp sanalğan, Burbonnar yağında iñ dähşätle ğäskär başlığı bulğan.
Krokko partizan höcümnären qullanğan: tegermännärne cimerü, elemtä beterü h.b.
İstälek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
XIX ğasırda Krokko "iñ usal qaraq häm üterüçe" bulıp sanalğan, läkin XX ğasırda ul riwäyättäge şäxeskä äwerelä, "krestiän inqıylabı başlığı häm xärbi dähi" dip yörtelä.
Bügen küp kenä İtaliä keşeläre, ayıruça könyaqta anı "Xalıq Qaharmanı" dip sanıylar.
1999 Krokko turında Klaudiä Kardinale qatnaşında "Yul kisüçelär" (Li chiamarono... briganti!) digän film töşerelä.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Antonio De Leo, Carmine Cròcco Donatelli: un brigante guerrigliero, Pellegrini, 1983.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi bildirgeni kibi, Aqmescit akimiyetinden dekabr 10 künü Halqara İnsan aqları kününe bağışlanğan aktsiyanı keçirmege kene izin alalmadı.
Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetinde qayd etilgeni kibi, Meclis bu sene dekabr 10 künü, adet üzre, İnsan aqları Kününe mitingniñ keçirilmesini planlaştıra edi, amma energetik qamaçavından ilân etilgen Fevqulâde vaziyet sebebinden Aqmescit memuriyeti 2015 senesi noyabr 22-den kütleviy, medeniy-eglenceli ve diger tedbirlerniñ keçirilmesini vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Şunıñ içün mitingniñ keçirilmesinden vazgeçmege mecbur oldılar.
Amma, Mecliste qayd etilgeni kibi, noyabr 27-de Aqmescitniñ merkeziy meydanında akimiyet tarafdarları Türkiyege qarşı aktsiyanı keçirip, anda Türkiye prezidentiniñ qorquqlığını ateşke berdiler.
«İşbu şaraitlerde Qırımtatar Miilliy Meclisi dekabr 10 künü Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yereşken Qırım prokuraturası binası yanında mitingniñ keçirilmesine ariza yazıp, mında siyasiy mabüslerni azat etmege ve siyasiy taqiplerni toqtatmağa talap etecek oldı», – deyler Mecliste.
Amma yuqarıda qayd etilgen yasaqqa esaslanıp, mitingni keçirmege izin bermediler.
«İnsan aqları ceetinden bu kibi ekileme standartlar Qırımda ep yüz bere», – qayd ettiler Mecliste.
Kiyevde Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında dekabr 10 künü İnsan aqlarınıñ qoruvı Künü munasebeti ile miting keçti. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, tedbirde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri, uquq qoruyıcılar, Qırım ve Donbasstan köçip kelgenler iştirak etti. Toplanğanlar ellerinde: «Qırımtatar genotsidine stop», «Ayırım, tintüv, tevqiflerge yoq», «Siyasiy mabüslerniñ olması – sovet keçmişine keri adım» kibi levhalarnı tuta edi. Aynı şu künü bu kibi aktsiyanı Turkiyede keçirdiler.


text:
Rusiye mudafaa Nazirligi «Oko-1» ballistik raketalarını işletüv sistemasınıñ soñki geostatsionar uydusından marum qaldı, dep yaza arbiy nazirlikte olğan menbalarğa esaslanıp, «Kommersant».
2012 senesi mart ayında qoyulğan uydu beş-yedi yıl degil de, eki yıl devamında çalıştı.
Yılnıñ başında birinci qıyınlıqlar peyda oldı, aprel ayında ise mudafaa nazirligi bir buçuq milliard ruble sarf etken apparat arbiy nevbetçilikten çıqarıldı.
Raketa ücümleri aqqında tenbiyelev Sisteması tolusınen çalışması içün altı apparat kerek, onıñ içün uydular sutkada yalıñız üç saat çalışa.
Geostatsionar uydunıñ ğayıp olması aqqında bir de bir resmiy izaat yoq.


text:
Elektrod
Elektrod (elektro... Ha'm yun. poyok — jol) — 1) birlestiriw, japıstırıw, sıbaw elektrodı — birlestiriw, eritiw ya'ki kesip tu'siriw waqtında detalg'a elektr togı beretug'ın element (plastinka, rolik ya'ki sterjen). Metall, kamnenkem waqıtlarda ko'mir sırtına legirlewshi, oksidlewshi ha'm barqararlawshı ximiyalıq zat qaplap tayyarlanadı. Elektroddın' eriytug'ın, erimeytug'ın (volfram ha'm uglerodlı polat sterjenler) ha'm kontakt birlestiriw ushın mo'lnellengen tu'rleri bar. Metall E. 0,3–12 mm diametrli qılıp sog'ıladı; 2) p elektrodı — jay peshi konstruksiyasının' elementi; onnan elektr tog'ı peshtin' is boslıg'ına uzatıladı. Ko'mir, grafit, metalldan tayyarlanadı; 3) galvanik E. — ionlı o'tkizgishge batırılg'an element; elektron o'tkizgish esaplanadı. Elektroliz waqtında galvanik tok siltemeleri ha'm basqalarda isletiledi; 4) elektron a'sbap E. i — plastinka, tar, silindr ha'm basqa tu'rlerde sog'ıladı. Tu'rli maqsetlerde isletiledi. Mas, katod, fotokatod kibi Elektrodlar elektronlar siltewi esaplanadı; torlar (basqarıwshı, ekranlawshı, atstidinatron) ha'm elektron toplar a'sbap ishinde is waqtında elektrodlar ha'm ionlardın' ha'reketin basqarıp turıwshı elektr maydanlar payda qılıw ushın qollanıladı. Anod elektronlar kollektorı esaplanadı.


text:
HBO amerikan telekanalınıñ "Çornobıl" serialı, üç "Emmi" mukâfatını aldı, bildire Radio Svoboda.
Serial, "En yahşı mini serial", "Mini serial, film ve drammatik programmanıñ rejissörlığı" ve "Mini serial, film ve drammatik programmanıñ stsenatiyi" namzetliginde mukâfat qazandı.
"Emmi" - şerefli amerikan mükâfat, o, "Oscar"nıñ televizion variantı sayıla.
“Çornobıl” – beş bölümden ibaret olğan dramatik qısqa serial. Onı, amerikan HBO telekanalı ve britaniyalı Sky teleağınen çekti. Serial 1986 senesi Çornobılde olğan atom qazasına, onıñ aqibetlerine ve qazanıñ taqiqat etilmesine bağışlanğan.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaq etilmesi boyunca toplaşuvı munaqaşadan başlandı. Qırım.Aqiqat elde etken malümatqa köre, birinci sözge ceryannıñ teşebbüsçisi olğan rusiyeli Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya çıqtı.
Çıqışta bulunıp, Poklonskaya «mahkeme onıñ muracaatını qanaatlendirmese, Meclis ekstremistik faaliyetini devam etecegini» bildirdi.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 25-te, bazarertesi künü, aqşam toplaşuvnı aprel 26, salı kününe keçirdi.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İlhaq etilgen Qırım sıcaq noqtağa çevirile ve Qara deñiz bölgesiniñ tışında da Avropa havfsızlığı içün telüke doğura. Bunı Amerika Sesi efirinde Ukrainanıñ BMTdeki temsilcisi Vladimir Yelçenko söyledi.
Diplomat: «Qırım yalıñız qanunsız ilhaq etilgen manasına degil, aynı zamanda yalıñız Qara deñiz bölgesinde degil de, ondan bayağı keniş saada Avropa içün telüke doğurğan manada «sıcaq noqta»ğa çevirile», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, BMTde Qırımnıñ artmaqta olğan arbiyleştirilmesine ciddiy yanaşalar.
Ukrainanıñ BMTdeki temsilcisi: «Bizde olğan malümatqa köre – o, NATO azalarında da bar – Rusiye, Qırımda nükleer silânı yerleştirmek içün temel azırlay. Bu, ğayet ciddiydir», – dep bildirdi.
Ondan ğayrı, Yelçenkonıñ aytqanına köre, Rusiye Qırımnı, ağır silâlar ve askerlerini Suriyege taşımaq içün qullanmağa devam ete.
Ukrainada NATO ofisi mudiriniñ muavini Ann-Kristin Bergene, Qırımnıñ arbiyleştirilmesi ve Qara deñiz bölgesinde Rusiye arbiy bulunuvınıñ kenişlemesi munasebeti ile ciddiy endişe bildirdi.
2018 senesiniñ başında Rusiye arbiyleri Aqyardaki Fiolent burnu etraflarında S-400 «Triumf» zenit-raketa kompleksleriniñ ekinci divizionını yerleştirdiler. Jurnalistlerge, raketa sisteması Qırımnıñ qıtadaki Ukraina ile memuriy sıñırı keçken Çoñğar ve Ermeni Bazar (Armânsk) üstündeki kökni kontrol etecek, dep añlattılar.


text:
Rusiyeniñ Federal havfsızlığı hızmetiniñ (FSB) sıñır idaresi Ukrainada Qırım yarımadası ve Çonğar yarımadasını birleştirgen Çonğar boğazındaki eki köpürde mina qoyulğanını qayd etti.
Bunı çarşenbe künü Qırımdaki Rusiye FSB sıñır idaresi matbuat hızmetiniñ vekili İnterfaks Rusiye agentligine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, fevral 17-de «Canköy» ve «Çonğar» sıñır kirişleri arasındaki yolnıñ köprü, em de qullanılmağan eski köpürde minalar qoyuldı.
Matbuat hızmetiniñ hadimi bildire ki, buña baqmadan naqliyat vastalarınıñ ve adamlarnıñ areketi devam etmekte.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti bu malümatnı ne tasdıqladı, ne de red etti.
«İşbu mesele milliy havfsızlıqqa aittir, bu sebepten onı izaatlamaycaq», – dep bildirdi ukrain sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa.
2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, amma asılında kerçek bir sıñır peyda oldı. Qırım ise vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi.


text:
«Tälipterdiñ otbası müşeleri Päkistanda twradı». Mwnday mälimdemeni Päkistannıñ işki ister ministri Şeyh Raşid Ahmed rastadı. Ol jeksenbi küni päkist..
Auğanstanda «Taliban» wyımınıñ belsendiligi barğan sayın artıp, baqılauğa alğan aymaqtarı da keñeyip keledi. NATO men AQŞ elden äser şığaru procesin j..
Jeksenbide AQŞ äskeri küşteri Süriya men Irak jerinde terrorlıq toptarğa qarsı äskeri operaciya jürgizdi. Pentagon taratqan mälimette bwl terrorlıq to..
Qarateñizdiñ Qırımğa jaqın aydınında Resey wşağı Britaniyanıñ äskeri kemesine qarsı oq attı. Resey Qorğanıs ministrligi jasağan mälimdemede Britaniyağ..
Japoniyanıñ qwrlıqtağı özin-özi qorğau küşteri men AQŞ qarulı küşteri «Orient Shield» auqımdı äskeri jattığuın ötkizbek. Japoniyanıñ qorğanıs ministr..


text:
«Azov» polku Rusiye ordusınıñ ava darbeleri ve ücüm ıntıluvlarına baqmadan, Ukraina askerleri Mariupoldeki «Azovstalni» mudafaa etmege devam ete.
«İstilâcı memleketniñ 80 künlik ücümi devamında işğalci Mariupol imayecilerine avadan darbe endire, ağır top ve tanklarnı qullana. Ukraina mevzilerine ücüm etmek içün çoq sayıda piyade askerler qullanıla», – dep aytıla polknıñ Telegramdaki haberinde.
«Azov» askerleri vaziyet kergin olsa da, «Ukraina arbiyleri büyük küç sarf etip, imayecilerni yarıp keçüv ıntıluvlarına tirene ve duşmannıñ ordusını kirsetmey», dep qayd ete.
Ukraina akimiyetiniñ soñki malümatına köre, Kyiv Donetsk vilâyetiniñ Mariupol şeerindeki «Azovstalden» 60 insannı tahliye etmek içün muzakere keçire.
Mayısnıñ 11-nde Papa Mariupolde blok etilgen «Azov» askerleriniñ ömür arqadaşları – Yekaterina Prokopenko ve Yuliya Fedosük ile körüşti. Olar «Azovstal» zavodında qalğan yaralanğan askerlerniñ fotoresimlerini berip, olarğa ölmemege yardım etmege rica etti.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy şimdi Ukrainanıñ Mariupolni cenk yolunen bloktan çıqarmağa imkânı yoq, dep bildirdi. O, Kyiv muzakereler yolunen tahliye olmasına irişmege tırışa, dep qoştı. Moskva arbiyler içün gumanitar ayatnı muzakere etmege istemey. Ukraina muzakerelerge Türkiye, İsrail, İsviçre, Frenkistan, BM ve Qızıl Haç Halqara komitetini celp etti.
Mariupol fevralniñ 24-nde başlağan büyük istilânıñ ilk künleri Rusiye ordusı tarafından sarıp alındı. Ukraina bölükleri üç aydan berli tirene.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ay-Petride qar örtüsi 18 santimetrni teşkil ete. Bu Qırımnıñ Nezaret-qorçalav hızmetiniñ forumında aytıla, – dep haber ete «Novosti Krıma».
Al-azırda dağlarda ava sıfırdan aşağı 10 dereceni, yel süratı ise saniyede 1 metrni teşkil ete.
Yalta tarafında Ay-Petri kirişi temiz. Bağçasaraydan yalıñız 26-ncı kilometrge qadar kelmek mümkün, soñra yol qar ile örtülgen.
Qırımnıñ Nezaret-qorçalav hızmeti hatırlattı ki, Ay-Petrige qış köpçükleri olğan naqliyat vastası ile barmaq mümkün.
Malüm olğanı kibi, işğal etilgen Qırımda qorçalayıcılar ava bozulmasına azırlıq köreler – esas yollarda qızdıruv noqtaları qurula, qarnı temizleycek tehnika azırlanıla.


text:
Kiyevde Maydanda Kök Yüzü Qaramanlarınıñ hatırasını añdılar.
Fevral 20 künü Ukrainada Kök Yüzü Qaramanları Kününi qayd eteler. Maydan qurbanları hatırasına tedbirler memleketniñ çeşit şeerlerinde keçecek. Kiyevde Mustaqillik Meydanında da tedbirlerniñ ötkerilmesi planlaştırıla.
«Menlik inqilâbı iştirakçileriniñ qaramanlığınıñ añuvı ve Kök Yüzü Qaramanları hatırasınıñ ebediyleştirüvi aqqında» fermannı prezident Petro Poroşenko fevral 11 künü imzaladı.
Vesiqa er yıl fevral 20-ni Kök Yüzü Qaramanları Künü olaraq qayd etilmesini belgiley. 2014 senesi fevral ayında narazıcılarnıñ silâlı insanlar ile çatışması neicesinde Kiyev merkezinde yüzden ziyade insan elâk oldı, yüzlerce yaralandı, fevral 20 künü eñ kergin çatışma yüz berdi. İnsanlarnıñ çoqusı snayperlerniñ qollarından elâk oldı.
Neticede narazılıq numayışlarınıñ elâk olğan iştirakçilerine «Kök yüzü qaramanları» dep başladılar. Baş prokuraturanıñ malümatına köre, Yevromaydan devamında 2,5 biñ insan zarar kördi, 104 elâk oldı.


text:
Odessa limanına La Fayette gemisi ziyaret ile keldi – arbiy gemi Frenkistan Cumhuriyetiniñ Arbiy deñiz quvetlerine ait. Bunı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Nazirlikniñ malümatına köre, ziyaret programmasına köre gemi komandanınıñ Odessa şeer şurası, vilâyet devlet memuriyeti ve Ukraina silâlı quvetleri Arbiy deñiz quvetleriniñ komandanlığında körüşüvleri olacaq, dostluq futbol matçı ötkerilecek.
Bundan ğayrı, «Ukraina SQ ADQ ve Frenkistan Cumhuriyetiniñ ADQ gemilerinde azırlıq meseleleri boyunca Frenkistan Cumhuriyetiniñ ADQ La Fayette gemisi ve Ukraina ADQ «Getman Sagaydaçnıy» gemisiniñ hadimleri bir-birinen tecribesinen paylaşacaqlar», – aytıla beyanatta.
Frenkistan gemisiniñ ziyareti mart 26-dan mart 30-ğa qadar devam etecek.


text:
Soñki 8 ay devamında rusiyeli turistlernen (189 kişi) ilk uçaq Antalyağa (Türkiye) keldi.
TASS ve ğarbiy agentliklerniñ, Türkiye medialarğa esaslanıp, bildirgen malümatlarına köre, bu «Rossiya» ava şirketiniñ Moskvadan doğru çarter seferi edi.
Bundan evel Türkiye ükümeti Rusiyenen çarter ava taşımasına razılıq berdi, amma şimdilik rusiyeli ükümet resmiyleştirmenen bağlı meselelerni soñuna qadar çezmedi. Cuma künü Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev bildirdi ki, mütenasip vesiqa ükümetke bir afta devamında teslim etilecek.
İyün 30-da Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiyege turlarnıñ satılmasına sıñırlanmanı red etti. Bunen beraber, Rusiye ve Türkiye arasında çarter ava seferlerine yasaq lâğu etildi.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı.


text:
Qazir Ukrainanıñ şığısındağı Severodoneck qalası üşin keskilesken şayqas jürip jatır. Ukraina tarabı Reseydiñ Severodoneckige jasap jatqan artilleriyalıq şabuılına toytarıs beru qiın bolıp twrğanın moyındaydı. Biraq reseylikterdiñ Severodoneckige tolıq baqılau ornatpağanı da aytılıp jatır.
Qazir Batıs elderi Kievti qaru-jaraqpen qamtamasız etip jatqanımen, Ukraina biligi Resey äskerinen basım tüsu üşin mıqtı jäne köp qaru kerek dep otır. Jaqında AQŞ Ukrainağa raketa atatın artilleriyalıq M142 (HIMARS) qaruın, Wlıbritaniya artilleriyalıq M270 qaruın jiberetinin mälimdegen.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy “Severodoneck şayqası Donbass aymağınıñ tağdırın şeşui mümkin” dep mälimdegen. Ukraina şığısındağı soğıs qalay jalğasadı? Resey Severodoneckini alsa şayqas qay bağıtqa bwrıladı? Ukraina Resey basıp alğan aumaqtarın qaytara ala ma?
Azattıq osı swraqtar töñireginde Vaşingtondağı soğıstı zertteu institutınıñ (ISW) sarapşısı Djordj Barrospen swhbattastı.
Azattıq: Qazir Ukraina men Resey arasındağı soğıstıñ negizgi şayqası Severodoneckide jürip jatır. Bwl soğıs endi qalay jalğasuı mümkin? Jwrt Severodoneck şayqası turalı ne bilui kerek?
Djordj Barros: Kreml' Severodoneck üşin şayqastı basımdıqqa aynaldırıp, Ukrainanıñ basqa aymaqtarın qazirgi josparınan şığarıp tastadı.
Bir qızığı, soğıs bastalğalı Kreml'diñ maqsattarı azayıp keledi. 24 aqpanda Putin soğıs aşqanda Kievti jäne basqa da iri qalalardı alıp, qısqa uaqıtta el biligin auıstırudı közdegen edi. Biraq bwğan qol jetkize almadı.
Odan keyin säuirde Resey sırtqı ister ministri Sergey Lavrov “arnayı operaciyalarınıñ” maqsatı Doneck pen Lugansk oblıstarın basıp alu ekenin ayttı. Bir qızığı, bir jarım ay köleminde orıstar Doneck oblısında da aytarlıqtay jetistikke jete almadı da, Lugansk oblısına, Severodoneckige bet bwrdı. Biraq bwl maydan şebinde de Resey köp jetistikke jete almay jatır.
Resey josparın qayta-qayta özgertip, birneşe künde ya birneşe aptada belgili bir qalanıñ ne auıldıñ bir böligine ğana baqılau ornatıp jatır. Bwl reseylikterdiñ äli de älsiz bolıp twrğanın körsetedi.
Vaşingtondağı soğıstı zertteu institutınıñ qazirgi bağalauı boyınşa, eger Resey Severodoneck qalasına tolıq baqılau ornatsa, onda Lugansk oblısın basıp aluğa köşedi. Bwl Resey basqınşılığınıñ kul'minaciyası bolıp, olar küşterin qalpına keltiru üşin üzilis aluı mümkin. Sebebi Resey basıp alğan jerlerin wstap twru üşin de küş kerek. Al bwl twsta Putin atıstı toqtatatının jariyalauğa tırısuı mümkin.
Biraq osı twsta “Resey Lugansk oblısın tolıq basıp aluğa küşi jete me?” degen swraq tuındaydı. Soltüstik Doneck özeniniñ soltüstik jağasındağı Severodoneck – Ukrainanıñ Lugansk oblısındağı eñ soñğı äri eñ mañızdı poziciyası. Resey bwl qalanı basıp alsa, özenniñ kelesi jağasındağı Lisiçansk qalasına jetui tiis. Ukraina Lisiçansk qalasında da qorğanısqa dayın otır.
Lisiçansk joğarıda ornalasqan, sondıqtan reseylikterde bwl qalağa şabuıldau geografiyalıq twrğıdan qiın boladı. Sebebi bwl soğısta Resey äskeri üşin özennen ötu jäne qala işinde şayqas jürgizu qiınğa soğıp jatır.
Azattıq: Resey äskeri alğa qoyğan maqsatına jete almay jatır dediñiz. Biraq olar küşterin jinap, keybir jerlerdi basıp aldı. Resey qazirge deyin basıp alğan jerlerdi saqtap qala ala ma?
Djordj Barros: Qazir “Ukraina qarımta şabuılğa şığıp, Resey soğıs bastalğalı basıp alğan aumaqtarın qaytara ala ma?” degen bastı swraq bolıp twr.
Men bılay aytar edim, qazirge deyin Ukrainanıñ Resey basıp alğan aumaqtarın qaytarıp aluğa qauqarlı ekenin körgen joqpın. Kiev mañayındağı, Har'kovtıñ soltüstigindegi jerlerdi Ukraina äskeri qaytarıp aldı dep jatır ğoy, biraq köp jağdayda bwl jerlerden Resey äskeri şığıp ketti.
Meniñşe, qazirge deyingi soğıstan şıqqan twjırım, Reseyge jaña aumaqtardı basıp alğannan göri baqılau ornatqan jerdi wstap twru oñay. Al Ukraina üşin Resey basıp alğan aymaqtı qaytarudan göri basqa aumaqtarın qorğau oñay bolıp twr.
Resey Ukrainanıñ oñtüstiginde basıp alğan aumaqtardı wzaq uaqıt wstap twru üşin jağday jasap jatır. Ukraina tarabı da Resey bwl jerlerdi bermes üşin äreket etip jatır dep aytıp otır.
Azattıq: Demek Resey Ukrainada basıp alğan jerdi saqtap qaluğa qauqarlı dep oylaysız ğoy?
Djordj Barros: “Ketken jerdi qaytaru qiın” dep kesip aytqım kelmeydi. Biraq, aytarım, Ukraina Reseyge ketken jerlerin qaytaru üşin şayqasta bwrın körsetpegen mümkindikterin paş etui tiis.
Azattıq: Siz äskerlerdiñ älsiregenin meñzediñiz. Soğıs qay jerge jetti? Aldağı aptada ne boluı mümkin?
Djordj Barros: Meniñşe, şeşuşi faktor Batıs elderiniñ Ukrainağa qanşa jäne qanday qaru beretinine baylanıstı bolmaq. Türli kömek pen qaru berip jatır, bwl da jaqsı. Biraq Resey keybir maydan şebinde Ukraina küşterin keri iterip tastadı äri äskerin jabdıqtap jatır. Sondıqtan Ukrainağa alıstı közdeytin, Reseydiñ logistikalıq şebin qiratatın qaru-jaraq kerek.
Sondıqtan Putin osığan deyingi jetistikterin nığaytpas üşin Batıstıñ äskeri kömegi şeşuşi faktor boladı dep oylaymın.
Swhbat ağılşın tilinen audarıldı.
Azat Europa / Azattıq radiosı


text:
Sentâbr 16-da, cuma künü Aqmescitte cep telefonındaki internet bağı çalışmay, dep bildire rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov Twitterde, o «Çiygoznıñ işi» boyunca mahkeme toplaşuvında iştirak etmek içün keldi.
Polozovnıñ tahmin etkenine köre, internet bağınıñ blok etilmesi, şeerge Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ kelmesinen bağlı ola bile.
«Putinniñ Aqmescitke (ola bilecek) kelmesi içün mob. interneti söndürildi. Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme saat 14:00-te başlanacaq – zararlanğan kişi kelmedi», – dep yazdı Polozov Twitterde.
Vladimir Putin ve Dmitriy Medvedev sentâbr 15-te, cumaaqşamı künü Keriçni ziyaret etti, bu yerde Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ «devletniñ cenübinde naqliye sistemasınıñ inkişafı meseleleri boyunca» toplaşuvı keçirildi. Bunen beraber, rusiyeli yolbaşçılar Keriç köprü qurulması ketişatınen tanış oldı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi ilân etti ki, Vladimir Putin ve Dmitriy Medvedevniñ Qırımğa ziyareti munasebetinen Rusiye adına narazılıq mektübini azırlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, qırımtatar Milliy Meclisi yolbaşçısı Refat Çubarovnıñ fikirince, Rusiye kendi areketleri ile Turkiye ve Ukraina akimiyeti arasında olğan munasebetlerniñ eyileşmesinde yardımcı oldı.
«Daa bir qaç yıl evel rus siyasetçileri ukrain işdeşlerini devletniñ topraq bütünligini bozacaq turk mifik telükesinen qorquta ediler. Ankara ve Kiyev umumiy tecavuzcığa qarşı birleşmeleri içün Moskva er şeyni yaptı», - dep yazdı Feysbuk saifesinde Çubarov
Bunıñnen bir sırada o, Turkiye Cumhuriyetine yol alğan prezident Pötr Poroşenkonıñ başlığında olğan Ukraina resmiy delegatsiyasınıñ terkibine kirgeni aqqında tarif etti.
Ukraina ve Turkiye arasında munasebetler soñki bir qaç ay devamında faalleşti. Rusiyenen olğan zıddiyetten soñra, Turkiye halqara cemaatçılığınıñ Ukraina territorial bütünliginen, Rusiye tarafından yarımadanı işğal etkeninen bağlı mevamını qabul etip, kendi noqta - i nazarnı seslendirdi. Bunıñnen bir sırada Turkiye qırımtatarlarnen sıq bağlıdır, olarnıñ ekseriyeti Turkiye Cumhuriyetinde yaşamaqta.


text:
Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko yırcı Jamalanı, avgustnıñ 27-nde qayd etken doğğan kününen hayırladı. Hayırlavını devletniñ yolbaşçısı Facebooktaki saifesinde yerleştirdi.
«Jamala, bütün dünyadaki insanlarnıñ göñlüni kötergen türküleriñ içün sağ ol. Doğğan künüñ hayırlı olsun», – denilmekte hayırlavda.
Jamala – qırımtatar asıllı ukrain yırcısı. Avgustnıñ 27-nde o 34 yaşını toldura.
2016 senesi Jamalanıñ qırımtatarlarınıñ sürgüni aqqındaki «1944» adlı türküsi İşveçte keçken «Eurovision» yır konkursında oña ğalebe qazandırğan edi.


text:
Rusiye elçisi Mihail Zurabovnıñ Ukrainağa qaytması Rusiyeniñ memleketler arasında tolu diplomatik munasebetler ğayrından tiklenmesine azırlığını qayd ete.
Bunı Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko cumaertesi künü TVTS telekanalında «Pravo znat» yayınında bildirdi, dep haber ete RİA Novosti.
Bunıñnen beraber, onıñ aytqanına köre, Ukrainada siyasiy ve iqtisadiy buhrannı Rusiyesiz al etmek imkânsızdır. «Bizler Ukraina akimiyeti ve yañı saylanğan prezidentiniñ aqıl ferasetine ümüt etemiz», – dep qayd ete Federatsiya Şurasınıñ spikeri.
Matviyenko Poroşenkonıñ buhrannı al etüv meselesini Avropa Birligi ve AQŞ ile muzakere etmek niyetini hayal dep adladı.
Malüm olğanı kibi, fevral 23-de Zurabov «Ukrainada vaziyet kerginleşkeni sebebinden ve üküm sürgen vaziyetniñ er taraflı talili içün» Moskvağa çağırılğan edi.
İyün 7-de Ukrainadaki Rusiye elçisi Petro Poroşenkonıñ inauguratsiyasında iştirak etti.
Moskva dey ki, elçiniñ Ukrainağa qaytması – «müsbet bir işarettir»
Rusiye elçisi Mihail Zurabovnıñ Ukrainağa qaytması Rusiyeniñ memleketler arasında tolu diplomatik munasebetler ğayrından tiklenmesine azırlığını qayd ete.


text:
Aqmescit – 13 yaşında olğanda, cenk aqibetinde qorantasından ayırıldı. Tuvğanlarınen körüşmege bir kün qalğanda, qırımtatar halqınıñ sürgünligi başlandı. Öz yaqınlarını ğurbetlik yerlerinde kördi. Doğma Bağçasaray civarı Quvuş köyünden Yaqub Mustafayev şu müşkül yıllarnen bağlı hatırlavlarnen paylaşa.
Büyük Mustafayevler qorantasında o dörtünci bala edi. Yaqubnıñ babası yerli kolhozda qaravul olıp çalıştı, anası tütün tarlasında çalıştı. Quvuş köyü tınç yaşayışını 1941 senesiniñ cenki bozdı. «Mektep qapatıldı, kolhoz işini toqtattı, adamlar işsiz qaldı», – dep hatırlay erkek.
Köy qıyın bir aldı qaldı. Kündüz nemseler kele edi, gece ormandan partizanlar. «Partizanlar ne içün nemselerge çalışasıñız, dep soray ediler. Nemseler ise, köyde kim partizanlıq yapa, dep meraqlana ediler. Amma, olarğa iç kimse iç bir şey aytmay edi», – añlata Yaqub qartbaba. Yerli sakinler partizanlarnı yemeknen teminley ediler.
Künlerden bir kün nemseler köyni telnen qoraladılar – bunı, sakinlerniñ partizanlarnen bağlanıp olmağanları, partizanlarnıñ ise, Quvuşqa kelmemeleri içün yaptılar.
Yaqub Mustafayev o vaqıt 11 yaşında edi, o ev ayvanlarını padada baqa edi. «Men saba erte turıp, sığır, qoy, eçkilerni ormanğa taba alıp kete edim. Köpürden keçkende, nemseler meni er vaqıt teşkere ediler, partizanlarğa malümatnı alıp ketem, dep tüşüne ediler», – dey qartbaba.
Gecelerniñ birinde qomşu köylerden birine partizanlar keldiler, nemseler bunı duyğanlar. Olar Qızıl ordu askerlerini qıdırıp başladılar, bir kimseni tapmadılar, çünki yerli sakinler partizanlarnı saqladılar. Nemseler evlerni yaqıp başladılar.
«Eki köyni yaqqanlarını bildik. Bizge evelden nemseler quvuşqa kelecegini ayttılar, ve saqlanmağa tevsiye ettiler», – dey Yaqub ağa. O dostunen ormanğa barıp, ayvanlarnı otlata ediler, aqşam qaytqanda bir qartnı rast keldiler. «O soradı: qayda ketemiz? Anda köyni yaqalar, dedi, adamlarnı tutıp, belgisiz bir yerge alıp keteler, dep añlattı. Bizge anda barmamağa ayttı». O vaqıt balalar ormanğa qaytmağa qarar aldılar. Biraz soñra, partizanlarnı kördiler, ayvanlarnı olarğa qaldırdılar.
1944 senesiniñ ilk baari eñ qıyın edi, dep hatırlay qartbaba. Nemseler daa Qırımda qalıp, adamlarnı yaqalay ediler, köylüler açıq kök tübünde saqlanmağa mecbur ediler. «Pek suvuq edi, qar yağğan edi, ateş yaqıp, qızına edik», – dey Yaqub qartbaba. Nemseler keri çekilmege başladılar. «Qızıl ordu Qırımğa keldi, sovet askerleri duşmanlarnı bizim toprağımızdan azat etmege başladılar. Nemseler ketken soñ, epimiz köyge qayttıq», – dep, añlata qartbaba. Faqat, Quvuşta tuvğanlarını tapmadı.
«Bir kere bir erkek kelip, qorantam qayda olğanını ayttı. Sabasına anda ketecekmiz, dedi. Amma, maşina öyle de kelmedi. Şu saba- mayısnıñ 18 edi - qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında emir çıqqanını bildik. Biz sürgünlik ne olğanını bilmey edik, çünki küçük edik. Köyge avtomatlarnen silâlanğan Qızıl ordu askerleri keldi: «Çıqıñız!», - dediler. Adamlarnı maşinalarğa oturttılar, Bağçasaraynıñ demiröl vokzalına alıp kettiler, soñra vagonlarğa yüklediler»,– bu şekilde Yaqub Mustafayev müthiş sürgünlik gecesini añlata.
«Açlıqtan qorantalar öle kete edi»
Adamlar bir qaç afta devamında vagonlarda aç ketip, bazıda bir qaç ötmek qurusını tapıp aşay ediler.
«Özbekistanğa kelgen soñ, bizni Kuvasayğa ketirdiler (Ferğan vilâyetindeki şeer. – Mel. qaydları). Ana-babam qayda olğanını öyle de bilmey edim - kiyevimniñ qorantasınen buluna edim. Bizni ayvanlarnı tutqan aranda yerleştirdiler, er odada dörter qoranta yaşay edi», – dey Yaqub ağa. Bir qaç vaqıttan soñ, o Ferğandan erkeknen körüşti. Yaqubnıñ ana-babası qayda olğanını ayttı.
«Biz bütün gece kettik, Ferğananıñ civarındaki bir köyge yettik. Anda, ana-babam, ağam ve qız qardaşımnen körüştim», – dedi qartbaba.
Sürgünlikte keçirgen birinci yılları pek ağır edi, dep hatırlay qartbaba. Açlıqtan qorantalar öle kete edi. Yaqubnıñ ana-babası hastalanğan soñ, ağasınen tarlağa ketti. «O vaqıt traktorlar yoq edi, boğdaynı qolnen cıya edik. Qorantanı açtan qurtarmaq içün, ağamnen ceblerimizni boğdaynen toldurıp, evge alıp kete edik, anam onı işlep ötmek pişire edi», – dey o.
Mektepni bitirgen soñ, Yaqub ağa Taşkentteki politehnik institutına kirdi. oquvdan vazgeçti, çünki oña, stipendiyanı belgisiz bir sebepten bermediler, yaşamaq içün ise, parası yoq edi. O evge qayttı, köy mekteplerinden birinde esap ocası olıp çalıştı ve Ferğanadaki pedagogika institutına kirdi. Anda kelecek apayınen körüşti.
«Kuvasay köyünde qırımtatar sınıfını açmalarına iriştik», – ğururnen ayta Yaqub ağa. Amma, onıñ fikirince, qırımtatarlar Vatanğa avdet etkenleri eñ büyük muvafaqiyettir.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ yarımadada Meclis faaliyetini yasaq etmek qararı Ukraina ve dünyada qırımtatarlarğa destek daa ziyade olacağına yol berecek. Bu aqta Ukraina baş naziri Vladimir Groysman bildirdi.
«Rusiye Federatsiyası nevbetteki añlaşılmağan qararnı qabul etti: işğal etilgen Qırımnıñ «yuqarı mahkemesi» Meclis faaliyetini ekstremistik teşkilâtı olaraq yasaq etti. Bu kibi teatr-mahkeme sanalaştırmaları tek bizim qırımtatarlarğa nisbeten destegimizni yükselte bile. Eminim ki, halqara toplulıq bu vaqiağa mütenasip şekilde qıymet kesecek, ve Kremlde bunı ne derecede istemeseler de – Qırımğa ukrain ükümeti, Meclisniñ serbest faaliyeti ve insan aq-uquqlarınıñ saqlanması mıtlaqa qaytacaq», – dep yazdı nazir Facebook saifesinde.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Dava boyunca cevapkâr – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Meclis azaları şikâyet arizasını berecegini ilân etti.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bu aqta Ukrainada çalışqan eyyetiniñ er künülik bildirüvinde aytıla.
«Lugansk vilâyetinde vaziyet kernigdir, iyün 2 künü tahminen saat 15:00 raketalar zapt etilgen vilâyet memuriyetiniñ binasına tüşti. Mahsus nezaret eyyetiniñ malümatına köre, patlav sebebi uçaqtan tüşürilgen raketalar oldı. Zarar körgenlerniñ sayısı belgisizdir», – denile beyanatta
«Lugansk sakinleri regionnı taşlap ketecek oldılar. Eyyetiniñ bergen malümatına binayen, Harkov ve Kiyev poyezdlerinde biletler bir qaç künge endi ayırtılğandır», – denile arizada.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti istihbaratı ATO ştaında satqınlarnı tapıp, yoq etti. Bunı mahsus hızmetiniñ başı Valentin Nalivayçenko bildirdi ve 235 cinaiy işniñ açılğanı aqqında haber etti,– dep qayd ete matbuat hızmeti.
«Bir qaç ay içinde ATO ştabında hain olmamasına irişip oldıq», – dedi Nalivayçenko.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ başı aytqanı kibi, SBU istihbaratınıñ malümatı boyunca 235 cinaiy iş açıldı, olardan 50 – «devlet hainligi» maddesi boyunca açılğan.
Nalivayçenkonıñ sözlerine köre, bugün ATO ştabında hainlerniñ olmağanı aqqında aytmağa mümkün. Amma SBU hadimleri vaziyetni kendi nezareti altında tutmağa devam eteler.