text:
Şu künleri Keriç keçitinde furtuna havfı ilân etile.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Mında qayd etilgeni kibi, fevral 11-12 künleri boğaz etrafında şimaliy-şarqiy yelniñ 20-22 m/s artması mümkün, bundan sebep Keriç keçitiniñ işi toqtala bile.
«Aydavcalırağa Qırımğa ve keri öz ziyaretlerini evelden planlaştırmaq, furtuna havfı vaqtında ise qıta ya da yarımadadan çıqmamaq tevsiye etemiz», – denile beyanatta.
Müdirlikniñ malümatına köre, ferval 10 künü «Kavkaz» limanında nevbette 80 yengil, 50 yük maşinası, «Qırım» limanında – 40 yengil ve 25 yük maşinası tura edi. Yük yolağında: «Novorossiysk» – 200, Slavânsk-na-Kubani – 410, Keriç ava limanında – 150 maşina tura edi.


c: text/html

text:
Bunı TSN bildire.
Bugün Strasburgta tasdıqlanılğan rezolütsiyağa köre, «AB Rusiye yaqarlığı ve gazına bağlılığınıñ eksiltmesi içün umumiy siyasetniñ kerekligi» bar olğanı qayd etile.
«Bunı energotaşıyıcıarnıñ temin etüv menbasınıñ diversifikatsiyası ile, 3-nci energetik paketniñ amelge keçirüvi ve, kerek olsa, gaz ketirüviniñ toqtatılması ile yapmaq mümkün. Avropa parlameti Rusiye «Yujnıy potok» gaz yolunıñ qurulışı olmamaq kerekligini tüşüne», – dep qayd etile rezolütsiyada.
Bundan da ğayrı, Avropa parlamentariyleri AB-ni Ukrainağa Rusiye ile gaz tartışmalarnı yekünlemek yardım etmege çağırdı.
Evelleri belli olğanı kibi, Bulğaristan Ukraina etrafından keçken Rusiye gaz yolundan vazgeçti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Politsiya hadimini aqaretlegeninde qabaatlanğan faal Şevket Razzaqovnıñ işinen alâqalı Kreml nezaretindeki Bağçasaray barışıq mahkemesiniñ nevbetteki otırışuvında, olıp keçkenlerniñ operativ çeküvi baqılaması planlaştırıla. Buı aqta Qırım.Aqiqatqa Azatlıq.Radiosınıñ rusiyeli muhbiri haber etmekte.
Bu arada mahkemege maska taqıp kelgen zarar körgen şahıs, şaatlardan biri ve yerli MVD idaresi yolbaşçısınıñ ricasına binaen yanvarniñ 23-nde keçken otırışuv qapalı şekilde ötkerildi.
«İmaye etken tarafnıñ, şaatlarnıñ sorğulanuvınen alâqalı muracaatından ğayrı bütün muracaatları red etildi. Ayrıca asla yañı bir şey ilâve etmegen zarar körgen şahıs da sorğulandı ve daa evel aytqanlarını tasdıqladı. Nevbetteki otırışuvda şaatlar sorğulanıp, vaqialarnıñ 2017 senesi yapılğan operativ video çeküvleriniñ seyir etilmesi planlaştırıla», – dep ikâye etti advokat Mammet Mambetov.
Otırışıvğa kelgen qırımtatar faalleri mahkemeniñ qapalı şekilde keçkenine dair mahkeme qararına şikâyet berdiler.
Nevbetteki otırışuv yanvarniñ 30 saat 10:00da keçirilecek.
Aprelniñ 13-nde rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri Bağçasarayda yaşağan Seydamet Mustafayevniñ evinde tintüv yapqan ediler. Politsiya hadimleriniñ areketlerini qırımtatar faalleri, şu cumleden Razzaqov da taqip eteler. Politsiya hadimleri ve OMON toplanğan insanlarğa nisbeten küç qullanıp, olarnı quvıp başlay. Neticede yedi kişi tutulıp alına ve Razzaqov politsiya hadimine «tükürerek» aqaretlegeninde qabaatlana.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Musıl
Musıl (be Erebki: الموصل, Suryanki: ܢܝܢܘܐ, Ninew u Kurdki: Mûsil/Nînewe), jew suka İraqia ke Royê Dicley ser de ca gêna. Suka Musıli, İraqi de jew suka gırda u nıfusi cı 1.800.000 o. Musıl de Ereb, Tırkmeni u Kurdi esti. Şari Musıli, Musıli ri vani 'Mevsil' ya zi 'Hevlen'. Cayê xo İraqi de zıme de, mıntıqa El Cezire de, suka Ninowa çewt de maneno. Caê xo semedê seveknayene howlo, harê xo zaf mexsuldara. Dıma dewro antiki ra suka Musıli biya merkezi Xıristiyaniye. Dewrê Umeri de Musıl kowta İslam, dewrê Emevi u Ebasiyan de ehemiyeti xo sevekna (sıtar kerda). Serra 1092 de biya merkezi İmperatoriya Selcuqıcano Gırd. Dıma selcuqıcani, İmameddin Zengi suka gıroto Musıli ra u Musıl bıni idarey Dewleta Zengiyan kowta. Serrani 1127-1146 miyan de suke zaf aver şiya u suka gırde biya. Suke de kelay, bostani u boni gırdi vıraziyayi. Serra 1261 de Musıl de Istıleyê Moğolan biya u Moğoli suka Musıli pêro xırabe kerdi, suke pêro veşaya, merdumi pêro kışiyayi u çi nêmendo. Serra 1871 de viniyao ki, suke de 18 (des u heyşt) camiy, 300 (hirise) mescidi, 14 (des u çeher) medresey, 10 (des) hânkâh, 2 pırdi (dı) 1 (jew) ki dêsi awi est bi. Nê boni terefê İmperatoriya Usmanıcani ra vıraziyayi. Dıma İstıleyê Moğolani ra suka Musıli ehemiyeti xo kerda vini. Serra 1667 de suke de jew erdlerz ameo meydan, erdlerz zaf zaf merdımi merdi. Nêweşiye veciya u şari Musıli, terk kerdi Musıl. Suke de zaf kemi merdumi mendi u ê zi Yezıdiyi Sincari ra kışiyayi, inan ra zulım diyi. Dewri İmperatoriya Usmanıcani de suka Musıli biya wılayete. Çı wext musiyao ki suka Musıli de petrol esto, Dewleti imperyalisti çımi inan suka Musıli ser çarni. Cengê Dınyay I. de Musıl terefi İngılızani ra işğal diya. Çı wext Usmanıcan cengê dınya ra veciyi meğlub, waziyeti Musıli zi nêşınasiyao. Çunki suka Musıli zerrey Misak-ı Milli de mendêne. Serra 1926 de suka Musıli ser problem peyni di, Musıl zerrey İraqi de menda. Suka Musıli ewro İraqê Zımeyi u İraqi miyan de problema emma zerrey İraqi de ca gêna u leteya İraqia.
Tarixi Heziran 24 de Dewleta İraq u Şamia İslam suka Musıli işğal kerda. Key militani Dewleta İraq u Şamia İslam amey suka Musıli, eskeri İraqi remayi suke ra u inan pey de silahi, bombay, tanki, teçhizati eskeri, bankay, perey zaf mendi. Militani Dewleta İraq u Şamia İslam uca de eskeri İraqi pey ra çi mendi, çi esti heme inan desti xo ra gıroti. Dewleta İslam suka Musıli ra perey zaf qezenç kerda u biya organizasyona zengıne. Inka Musıl leteya İraqia emma bıni Dewleta İslami İraq u Şam de işğal dera.


text:
Zafer Karatay
Zafer Karatay (1958 s. sentâbr 2, Anqara[1]) - vesiqalı filmler rejissörı, jurnalist, Qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi. Anqarağa yaqın Günalan adlı qırımtatar köyünde doğdı. Tasilini Anqarada tamamladı. 1980 senesi Gazi Universiteti Müendislik ve Mimarlıq Fakultetini bitirdi. Sağlıq Nazirligi ve Sanayı ve Ticaret Nazirliginde çalışqan soñ 1986 senesinden berli TRT İstanbul Televizionında yapımcı-rejissör olıp çalışa. 1986-89 seneleri arasında pek çoq muzıka ve eglence programmaları azırladı. 1989-dan berli maarif ve medeniyet programmalarından başqa vesiqalı film janrındaki programmalar azırlamaqtadır.
2000-2002 senelerinde TRT-de Medeniyet ve vesiqalı film programmaları müdirligi vazifesinde edi. Zafer Karatay, 2004 senesi İstanbul Televizion Müdirligi vazifesine ketirildi. 2008 senesi müdirlik vazifesini vesiqalı film ve programmalar yapmaq içün istifa etip taşladı ve bugün vesiqalı leyhalar yapa.
1974 senesi Anqara qırımtatar cemiyetinde qırımtatar halq oyunları ögrenmege bardı. O künden bugünge qadar qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisidir. 1983 senesinden başlap Qırım türkleriniñ yayın organı olğan Emel mecmuasınıñ muarrirligini fahriy olaraq sürdüre. 1986 senesi meydanğa ketirilğen Emel Qırım vaqfınıñ qurucılarından biri olıp, 1991 senesine qadar ekinci reis, 1991 senesinden berli de reis vazifesindedir. Çeşit mecmua ve gazetalarda Qırım Türkleri mevzusındaki derc etilgen pek çoq maqalesi bardır. Prof. Dr. Nevzat Yalçıntaş ve Mehmet Cemal Çiftçigüzelinen beraber yazğanı Kırım, Ey Güzel Kırım adlı bir kitabı bardır.
1989 senesi birinci kere ata balarınıñ vatanı Qırımğa ayaq bastı. Yaltada Mustafa Abdülcemil Qırımoğlu (Cemilev) ve İlmiy Ümerovnen körüşti. 1991 senesinden başlap Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Türkiyedeki temsilcisi, qırımtatar, alman ve ingliz tillerini bile.
Türkiye jurnalistler cemiyeti ve Türkiye sport yazıcıları cemiyeti azası. 2015 senesiniñ mart ayında Qırımtatar yazıcılar birligi fahriy azalığına qabul etildi.
Rejissölığını etken vesiqalı filmleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
Kırımoğlu, Bir Halkın Milli Mücadelesi (Qırımoğlu, Bir halqın milliy Küreşi) 9 bölük. Metin yazarı ve yapımcısı. Rejisor Neşe Sarısoy Karatay www.kirimoglu.org
Cengiz Dağcı Belgeseli - 2011 (9 Bölüm)
Marmara Üniversitesi Kemal Çapraz İletişim Ödülleri Yılın Belgeseli Ödülü. 2012
El Cezire Uluslararası Belgesel Film Yarışması, Doha-Katar, Final Gösterim. Nisan 2012
Ölümünün 1. Yılında Uluslararası Cengiz Dağcı Sempozyumu, Kırım, Açılış Filmi. 23.09.2012
Fatih ve Fetih - 2003 / Zafer KARATAY, Neşe SARISOY KARATAY
İsmail Bey Gaspıralı - 2001
Osmanlı İmparatorluğunun Doğuşu - 2000 / Zafer KARATAY, Neşe SARISOY KARATAY (9 Bölüm)
Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, 24. Sedat Simavi Ödülleri, TV Dalı Ödülü. 2000
Tarih ve Belgesel Paneli, Belgeselde Osmanlı Bölümü, Gösterim. 10 Aralık 2010 13. Ankara Uluslararası Film Festivali. 2001
Halil İnalcık ile Sözlü Tarih - 1999 / Zafer KARATAY, Neşe SARISOY KARATAY / 50 Bölüm
Kırım Belgeseli - 1994 / 6 Bölüm
Kınalı Koçum Sürmeli Koyunum - 1991 / 6 Bölüm
Preveze Zaferi - 1990
Anafartalar Zaferinin 75. Yılı - 1990 .... Belgesel, 00:17:00
Bedri Rahmi Eyüboğlu - 1990
Karadeniz Belgesel Flim Günleri, Gösterim. 2010
Bizim Altan - 1989 / Altan ERBULAK'ın hayatı.
10 Kasım Özel - 1990
DİĞER FİLMOGRAFİSİ
Kırımoğlu: Bir Halkın Mücadelesi - 2012 .... Yapımcı
Özü Türk - 2007 .... Genel Danışman
31. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, Sedat Simavi Ödülleri, Radyo - Televizyon Ödülü. 2007
Gamalı Haç İle Kızıl Yıldız Arasında - 2005 .... Genel Danışman
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Zafer Karatay Emel Qırım Vaqfınıñ saytında


text:
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi, içtimaiy ağlarda tarqatılğan vasiqanı “sahte” dep adlandırdı. Vesiqada müfti “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtınıñ azaları olğan insanlarnıñ adlarını köstergen.
QAMDİ böyle bir mektüp yoq olğanını ve müfti Emirali Ablayev “imzalap telükesizlik küçlerine yollamağanını” iddia ete.
“İçki tahqiq vaqtında sahte vesiqa acılıq ile bağlı seminarda iştirak etmek davetinen nufuzlı bir şahıslardan birine yollanğan 2019 senesi iyün ayı tarihlı mektüp esasında azırlanğan. Bunen, acılıq meselelerini nezaret etken mektüpniñ icracısı Artur Reşitovnıñ soyadı kösterilgeni añlatıla. Bundan ğayrı, vesiqa sahte olğanına blanknıñ eski şekli ve müüri delâlet ete, çünki 2020 seneden başlap Qırım Müftiyatı teşkilâtınıñ adına deñişmeler kirsetti ve bundan soñ blank şeklini ve müürni deñiştirdi. Sahteciler zemaneviy usullarnı qullanıp metinni, tarihnı, vesiqanıñ çıqqan nomerasını deñiştirdi (qırmızı tüsnen qayd etilgen)”, - yazıla bildirmede.
İçtimaiy ağlarda tarqatılğan vesiqada, müfti Emirali Ablayev “Rusiyege qarşı togerek masalar” keçirgenlerniñ adlarını bildirgeni aqqında yazılğan edi. Mektüpte, “bu adamlar musulman ümmetini böle” ve “Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtınıñ devamcılarıdır”, dep yazıla. Mektüpniñ soñunda müfti Qırım ve Aqyardaki Rusiye FSB idaresine “şahıslarnıñ qanunsız areketlerini toqtatmağa” rica ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayin Erdoğan BMT BA 76-ncı sessiyasında çıqışta bulunıp, Türkiye Qırımnıñ ilhaqını tanımaycağını ve Ukraina topraq bütünligini desteklegenini bildirdi.
«Biz Ukraina topraq bütünliginiñ ve suverenitetiniñ mudafaasını müim sayamız, hususan Qırımnıñ Rusiye tarafından işğalini qabul etmeymiz», - «İnterfaks» Rusiye neşri Erdoğannıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Evel, Türkiye Tış işler naziri Qırımda keçirilgen Rusiye Devlet dumasınıñ saylav neticelerini tanımay, dep haber etti nazirlikniñ matbuat hızmeti.
Daa evel Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Sergiy Nikiforov, Volodımır Zelenskıy ABD-de Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile körüşüv vaqtında Rusiye taqip etken qırımtatarlarnıñ cedvelini berip, olarnıñ azat etilmesinde yardım etmesini isteycek, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda faallerniñ hırsızlavları ve taqibatınıñ yekâne maqsadı - Rusiye akimetiniñ siyaseti ile razılaşmağanlarnı işğal etilgen yarımadanı terk etmege mecbur etmektir. Bu fikri qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov avgust 30-ında Dünya ğayıp olğan insanlar künü bağışlanğan aktsiyada Qırım.Aqiqat mühbirine söyledi.
"Qırımda şimdi olğan er şey yalıñız halqnı bastırmaq içün degil, amma işğal ile razılaşmağan adamlarnı Qırımnı terk etmege mecbur etmek içün yapıla. Yaqında Rusiye vatandaşlarınıñ işğal altındaki Qırımğa köçürilmesi aqqında mustaqil ekspertlerniñ esabatını kördim. Ve bu malümatqa köre, artıq 800 biñden bir millionğa qadar adam Qırımğa köçürilgen sayılır. Qırımnı müstemleke etmek içün, Qırımnı Rusiyeniñ terkibinde qaldırmaq içün, olar Qırımğa adamlarnı köçüre ve tamır halqnı - qırımtatarlarnı, etnik ukrainlerni ve işğalnen razı olmağan er kesni sıqıştırmaq içün er sey yapalar", - dedi Refat Çubarov.
Bir yıl evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov demokratik memleketlerniñ liderlerini Rusiyeni «terror devleti» olaraq tanımalarına çağırdı.
2019 senesi mart ayında ABD Ukraina elçihanesi Rusiyeni ilhaq etilgen Qırımda diger siyasiy baqışlarnı bastırmaq içün yapqan «işkence ve insan hırsızlavlarını» toqtatmasına çağırğan edi.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.
Faallerniñ malümatına köre, Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ 44 qırımlı ğayıp oldı, 15 kişi alâ daa tapılmadı.


text:
►Yul saluçılar Bolğar istäleklären aqtarıp taşlağan
Prokuratura belä torıp ber çara da kürmägän. Tarixi häykällärne cimerü däwam itärme?
“Yul tözüçelär ber toraq urnın tulısınça yuq itkännär. Tatar ziratı da yuq itelgän. Ul 11-12 ğasırğa qarıy”,- di Şaqirov. Traktorlar belän aqtarıp taşlanğan cirdä mäyet söyäkläre äle xäzer dä kürenep tora ikän. Bu zıyrat Alekseyevski rayonındağı Kürküle awılı yanında.
Tatarstan transport häm yul xucalığı ministrlığı bu tarixi urınnarnıñ häm tatar ziratınıñ tabıluı turındağı xäbärne äkiätkä tiñläde. Ministrlıqnıñ matbuğat xezmätennän yul tözeleşe öçen böten doqumentlarnıñ da kileşengän buluın äyttelär. Häm mondıy waq-töyäklär belän şöğellänep torırğa alarnıñ waqıtı yuq ikän, ministrlıq bügenge köndä zur eşlär belän mäşğül.
Arxeoloğlar uzğan yıl bu yul tözeläse cirneñ 90 çaqrımın tikşergän bulsa, bıyıl tağın 50 çaqrımğa eksperteza ütkärä. Ä qanunğa kürä, eş başlağançı uq bu eşlärne yul tözüçelär üz öslärenä alırğa, belgeç-arxeoloğlar cälep itergä häm finanslarğa tieş bulğan. Problema xaqında yulçılar belän ike tapqır söyläşü dä bulğan.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatarstanda üzgärtelgän minimäl azıq-tölek kärzine buldırıldı
2006-2007 yıllarda Däwlät Şurası deputatları minimäl azıq-tölek kärzinen nıq tänqıytläp, anı tağın da qämilläşterergä kiräk dip, kire xökümätkä qaytarğan ide. Şuña kürä dä bu kärzinneñ, ber yıl soñarıp qabul itelüen, deputatlar, hiçtä, üzläreneñ ğäyepläre dip sanamıy. Bu yulı dikqät belän tıñlap utıruçı deputatlar aldında Tatarstan iqtisad ministrınıñ berençe urınbasarı, respublikanıñ sosial' häm iqtisadıy tikşerülär üzäge citäkçese Alevtina Kudryavseva imtixan tottı.
Bügenge köndä Tatarstanda 35% keşe yäşäw minimumınnan azraq aqça ala. Respublikanıñ 2005 – 2010yılğa sosial' – iqtisadıy üseş planı buyınça, bu yıllarğa respublikadağı iñ tübän xezmät xaqı yäşäw minimumı belän täñgäl bulırğa tieş.
Şulay itep, Däwlät Şurasında minimäl azıq - tölek kärzin mäsäläse qaraldı. Deputatları älege kärzinneñ küläme, sıyfatı belän qänäğät bulmasalar da, Däwlät Şurası başlığı Färit Möxämmätşin quşuı buyınça bu qanunnı ikençe çaqırılışqa qaldırmıyça qabul ittelär.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►19 yıldan soñ Omskida tatar teatrı
19 yıldan artıq waqıt ütkännän soñ Omski tatarları, nihäyät, tuğan tellärendä spektakl qarıy aldılar.
Omskiğä qädär bu spektakl Surğut, Tübän Warta, Neftiuganski, Kagalım, Tubıl häm Tömän şähärelärendä kürsätelde. Omskidan soñ Kärim Tinçurin teatrı gastrolläre Novosibirski ölkäseneñ Kuybeşev şähärendä, Novosibirskinıñ üzendä häm Tomski şähärlärendä däwam itäçäk.
Artistlar, tamaşaçılar oçraşudan qänäğät qaldılar. “Yullar yıraq, autobuslar belän yörülär uñaysız bulsa da, ozaqqa suzmıy, qabat bu yaqlarğa kilep çığarbız äle ”, - dide Tatarstannıñ xalıq, Rusiäneñ atqazanğan artistı, küp kenä spektakllärneñ autorı häm qayber äsärlärne säxnägä quyuçı İslamia Mäxmütova.
Menä şundıy ike yaq öçen dä faydalı oçraşu buldı Omski şähärendä. Qabat oçraşular bik ozaqqa suzılmasın ide inde, digän teläktä qalıyq.


text:
Çarşenbe künü, fevral 25-te, «mayıs 3» işi boyunca yaqalanğan Edem Osmanovnı SİZOdan azat ettiler.
Bunı adliyecisi Emil Kürbedinov Tsentr jurnalistskih rassledovaniy agentiligine bildirdi.
«Onıñ cezası aman-aman deñişmedi. Apis cezasını kefaletke deñiştirdiler», – dedi adliyeci.
Kürbedinovnıñ aytqanına köre, kefili Qırım devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasov oldı.
Edem Osmanov yanvar 19-da Aqmeçitte yaqarlıq noqtasında yaqalanğan edi. Onı 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Ermeni Bazarda qarşılav aktsiyasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı küç qullanuvında şekleyler. Yanvar 21-de mahkeme onı eki ayğa apiske almağa qarar aldı.
Keçken sene devamında uquq qoruyıcılar 2014 senesi mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan dört adamnı yaqaladı. Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov ve Rustam Abdurahmanovnıñ cezalarını deñiştirip, SİZOdan azat ettiler. Olarnıñ kefili Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisiniñ mesleatçısı Eskender Bilâlov oldı.


text:
Sentâbrniñ 29-nda Ukraina nazirler kabineti Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve reitegratsiyası Strategiyasınıñ ömürge keçirilmesi planını tasdıqladı. Bunı öz Facebook saifesinde Ukraina baş naziri Denis Şmıgal haber etti.
Plan, Qırımnıñ ilhaqı ile bağlı Rusiyeniñ bozuvlarına dair isbatlarnı toplaycaq, silâlı tecavuz neticesinde ketirlgen zararnı esapqa alaycaq "Ukraian sulh inkişafı milliy merkezi" devlet qurumınıñ yaratılmasını közde tuta.
Bundan ğayrı, plan, "keçüv devri içün devlet siyasetiniñ esasları aqqında" qanunnıñ qabul etilmesinden soñ ömürge keçirilmesi kerek olğan bir sıra tedbirlerni közde tuta.
«Vesiqa Ukraina Qırımınıñ qaytarılması içün ertaraflı yol haritası olacaq. Qayd etilgeni kibi, Qırım platforması - bir kerelik tedbir degil. İşğalden azat etüvniñ tafsilâtlı adımlarından ibaret olğan ertaraflı vesiqalar qabul etemiz, eñ yahşı ekspert ve talilcilerni celp etemiz. Qırım meselesi daima dünya kün tertibinde olması içün halqara teşkilâtlardaki ortaqlarımız ile çalışamız», – dedi Şmıgal.
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov martnıñ 11-nde, «Qırım yarımadasınıñ Rusiye Federatsiyası tarafından işğalinden bugüngece ilk temel vesiqanıñ» azırlanılğanı aqqında bildirdi. Bu vesiqada, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi meselesinde nasıl areket etecegimizge dair açıq talimatlar berile.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Curçı (Pervomayskoye) rayonınıñ Qıyat (Ostrovskoye) köyünde Toyota ve VAZ maşnaları çarpıştı, bir adam zararlandı dep bildire Rusiyeniñ Qırımda FVN idaresiniñ matbuat hızmeti.
“Toyota Corolla ve VAZ-2101 maşnaları çarpıştı. FVN hadimleri VAZ maşnasında qıstırılıp qalğan adamnı çıqardı”, - denile beyanatta.
Zararlanğan adam, hastahanege qoyulmaq içün “acele yardım” hadimlerine berildi.
2018 senesi dekabr 25-inde Rusiyeniñ FVN senesiQırım idaresiniñ baş muavini Sergey Sadakliyev, yol qazalarınıñ aqibetlerini yoq etüvine, Qırım qurtarıcılarını eki kere ziyade celp etip başlağanlarını bildirdi.


text:
Aqmescitte, «Qırımtatar medeniy-tarihiy asabalıq müzeyinde» ressam Elvisa Tatarovanıñ «Keramikanıñ tılsımlı küçü» sergisi açıldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, sergide 60-tan ziyade iş taqdim etilgen, şu cümleden keramik resimler, panno, yaraştırıcı tabaqlar ve ilâhre. Onıñ işleri Qırım, qırımtatar mimarcılıq ve örneklerine bağışlana.
«İşlerimde özüm yapqan çamurnı ve tuvğanlarım, mühlislerim Qırımnıñ çeşit köşelerinden ketirgen balçıqnı qullanam. İşimni çamur tüsünde, renk çeşitlerinde qurmağa tırışam. Böyleliknen, çamurnıñ bir qaç çeşitinden resimlerim peyda ola», – tarif ete usta.
Bu onıñ ekinci şahsiy sergisidir. Açılışqa kelgen musafirler müellifniñ ustalığına yüksek qıymet kestiler.
«Qırımtatar sanaatında keramistler – ğayet küçlü alqadır, bu saada çalışqan ustalarnıñ sayısı ğayet büyüktir. Yüksek seviye ustası Rustem Yakubov edi. Şimdi Rustem Yakubov ve Remzi Seythalilovnıñ icadiy yolağını devam etken böyle ressamnıñ peyda oluvı pek quvandıra. İşbu bağnıñ üzülmemesini isteyim», – dey sanaatşınas Elmira Çerkezova.
Ressamnıñ sergisi belli qırımtatar ressamı Ramiz Netovkinniñ sergisi ile muvazi şekilde keçe. Tessadüfen degil, çünki olarnıñ işleri aenkdeşlidir, dep tüşüne ressam. Balalıqtan Netovkinniñ icadı ile meraqlanğanını bildire.
Elvisa Tatarova 1983 senesi Samarkandda (Özbekistan) doğdı. 1998 senesi Kezlev sanaat mektebini bitire, 2011 – Qırım müendis-pedagogik universitetini. 2008 senesinden çeşit sergilerniñ iştirakçisi ola. Qurman rayonı Büyük-Onlar qasabasında yaşay.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, memleketniñ 30 yıllığı munasebeti ile soñraki aylar devamında Ukrainada 30 büyük forum keçirilecegini ilân etti. Bunı Prezident ofisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Forumlarnıñ prioritet mevzuları böyledir: COVID-19, telükesizlik ve mudafaa, sulh ve cenk, Qırım ve Donbas, kommunal tarifler, mahkeme ve qabarcılıqqa qarşı sistemalar, köy hocalığı, infraterkip, tasil, ilim, medeniyet ve sport, tibbiyet, sanayı, ekologiya, yerli özidare meseleleri.
“Bu forumlar, bir çoq esnasnı añlata bile, müim ve raatsızlağan suallerge faydalı malümat ve cevap bere bile”, – qayd etti Zelenskıy.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
`yaña üsemlek töre` Näticälär
Xäbärlär [372]
- Qırğızstanda yaña kabinet ışanıç tawışın aldı
- Yaña Zelandiyada vakŝina sertifikatı qullanılaçaq
- AQŞta 23 can iyäse töre yuqqa çıqqan
- Angliyada bäbi qıtlığı
- Guterriş Törkiyägä räxmät äytte
- AQŞ, Angliya häm Awstraliya yaña iminlek xezmättäşlegen urnaştırdı
- Rusiyäneñ tağın 4 şähärennän Törkiyägä oçıp bula
- Törkiyäneñ yaña ciläk-cimeş êksportı artqan
- Tön’yaq Koreyanıñ yaña raketa sınawları
- Törkiyäneñ yaña häm kipterelgän örek citeşterüdäge urını
- Hindıstanda bina cimerelgän
- İlbaşı yaña uqu yılı başlanu belän täbrik itte
- Törkiyä häm Ukraina arasında saqlanu ölkäsendä yaña kileşü
- Qaz tawlarında 79 törle êndemik üsemlek üsä
- Ministr Ärsoy İstanbulnı tanıtuçı yaña fil’m belän urtaqlaştı
- “3 yaman şeş töre yaqın kiläçäktä yuqqa çığarğa mömkin”
- Törkiyäneñ yarma êksportı
- Antarktikada yaña üsemlek töre
- Yaña Zelandiyada iñ êsse iyun’
- İzraildä borıñğı keşe töre tabıldı
- Yaña Zelandiya cirteträwennän soñ
- Yaña Zelandiyädäge höcüm
- İstanbul yaña hawa mäydanı açıla
- Tatar telle "Törkiyä awazı"nnan Yaña yıl teläkläre
- Yaña tiptağı qoyaş ênergiyäse panele
- Yaña boz mäğaräläre tabılğan
- Brandenburgta Törkiyä bayrağı
- Ğailäsez bäbilär
- Qazannan Yaña yıl küreneşläre
- Yaña bik zur yoldız tabılğan
- THY yaña reklama töşerde
- Bayraqlar yartılaş töşerelgän
- Yaña İlbaşı (prezident) sisteması
- 50 metr irekle stil’ yözüdä yaña dönya rekordı
- Törek qorallı köçläreneñ yaña boralağı
- Mäçetkä barıp ğafu ütengän xatın-qız
- İstanbulnı tanıtuçı yaña fil’m
- Törkiyä tatarlarınnan Yaña yıl teläkläre
- Törkiyä-Rusiyä: "Yaña adımnar belän üzgä êtapqa küçäbez"


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan sabıq sovet cumhuriyetleriniñ vatandaşları İstanbuldaki ava limanında yüz bergen patlavnen bağlı olğanını tasdıqladı.
«Afsus ki, teraktnen Şimaliy Qavqazdan qomşularımız bağlı», – dep ayttı Erdoğan.
Oraza bayramı munasebeti ile İstanbul camileriniñ birinde qılınğan namazdan soñ mühbirlerge intervyu bergen vaqtında Türkiye prezidenti bildirdi ki, Atatürk ava limanında yüz bergen patlavnen bağlı iş boyunca 30 kişi yaqalandı. Onıñ sözlerine köre, şeklenilgen insanlar arasında Dağıstan, Qırğızistan ve Tacikistan vatandaşları bar, dep bildire Hurriyet. Bundan evel kütleviy haber vastaları teraktnen bağlı bir ya da eki Rusiye vatandaşı, ve Qırğızistan sakini aqqında yazğan edi.
Bundan da ğayrı, Erdoğan ava limanında patlav «İslâm devleti» tarafından yapılğanını tasdıqladı.
İyün 30-da Reuters agentligi, türkiyeli ükümet temsilcisiniñ malümatına esaslanıp, bildirdi ki, Rusiye vatandaşı Atatürk adına ava limanında terakt yapqan özüni öldürgen kişiler arasında oldı.
İyül 1-de DHA türkiye agentligi özüni ava limanında patlatqan üç kişiden ekisiniñ Rusiye pasportları bar olğanını bildirdi. Biriniñ Rakim Bulgarov adına pasportı, digeriniñ ise, Vadim Osmanov adına pasportı bar edi.
İyün 28-de aqşam İstanbul ava limanında üç patlav yüz berdi. Türkiye ükümetiniñ malümatına binaen, patlavlar özüni öldürgen terroristler tarafından yapıldı. Üç terrorist terminal ziyaretçilerine ateş açtı, bundan soñ ava limanınıñ farqlı taraflarında özüni patlattı. Ücümniñ qurbanı 45 kişi oldı, bu cümleden, 13 ecnebiy vatandaş elâk oldı.


text:
Qırımda fevral 16-dan itibaren şeer civarında qatnağan elektrik trenleriniñ yol parası paalılaşacaqtır. «Qırım demir yolunıñ» malümatına köre, biletler 55,5%-ğa paalılaştı, tezden de vagonlarda satın alınacaq biletler içün qoşma para alınacaq.
Qırım demir yolunıñ matbuat hızmeti bildirdi ki, yol parasınıñ arttırılması Qırımnıñ Devlet fiyat ve tarif komiteti ile muzakere etildi.
«Tezden bilet kassası olğan stantsiyasında minip, biletni elektrik treninde satın alğan adamlar qoşma olaraq 15 ruble ödeycekler», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
Malüm ki, Qırım demir yolu Aqmescit-Canköy ve Canköy-Ermeni Bazar trenlerini lâğu etti. Bu qarar «yolcularnıñ sayısı eksilgeninden sebep masraflarnı azlaştırmaq maqsadı ile qabul etildi».


text:
Törkiyädän Üzbäkstanğa mediśina yärdäme
Üzbäkstanğa 200 meñ doza Sinovak vakśinası belän 20 meñ Favipiravir daruı cibärelde
Törkiyä koronavirus belän köräş qısalarında Üzbäkstanğa cibärgän 200 meñ doza Sinovak vakśinası belän 20 meñ Favipiravir daruı Taşkentka barıp citte.
Törek hawa yullarına bäyle tariflı oçqıç belän Taşkentka ireşterelgän vakśinalarnı tapşıruda Üzbäkstannıñ Sälamätlek ministrı berençe yärdämçese Amrulla İnayatov häm qalğan räsmi zatlar qatnaştı.
Oçqı...
-
-
-
-
19.10.2021
-
19.10.2021


text:
Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Aqmescit (Simferopol) merkeziniñ ğayrı keyfiyetli tamirlenüvi aqqında öz fikrinen paylaştı.
Bunen beraber o, uquq qoruyıcı organları paytaht merkeziniñ tamirlenmesi içün mesüliyetli olğanlarnı teşkereceginde emin olğanını bildirdi.
Bu aqta Aksönov Facebook saifesinde haber etti.
«İşni ömürge keçirgen şirket bütün qusurlarnı tüzetmese ve işbu obyektni nümüne alına ketirmese, qaysı birine musafirlerni ketirmege ayıp olmaz, başqa iç sımarışlarnı körmeycek. Bundan da ğayrı, ümüt etem ki, uquq qoruyıcı organları işni ömürge keçirgen şirketniñ faaliyetini teşkerecek ve kerekli neticeler çıqaracaq. Soñki tamirni komissiya qabul etecek», – dep ayttı o, ve qayd etti ki, Aqmescit memuriyeti yolbaşçısı Gennadiy Baharevge vaziyetni şahsen nezaret etmege avale etti.
Bunen beraber Aksönov qayd etti ki, Qırım paytahtında ava vaziyeti sebebinden peyda olğan büyük çuqurlar meselesi de tez şekilde çezilmek kerek.
Bundan evel bildirilgenine köre, Natalya Poklonskaya Puşkin ve Karl Marks soqaqlarınıñ tamirlenüvi boyunca ğayrı keyfiyetli işler yapılğanına Aqmescit sakinleriniñ şikâyetlerini teşkermek muracaatınen Rusiye baş prokurorı Yuriy Çayka adına deputat arizasını berdi.
İçtimaiy ağlar qullanıcıları ayta ki, bundan evel Karl Marks ve Puşkin soqaqlarınıñ körünişi daa güzel edi, böyle tamirge ise diversiya dep aytalar.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, Aqmescit merkezinde işçiler qaldırım taşçıqlarını ava arareti -10 dereceni teşkil etkende qoya edi. İşler, qarantlıq tüşken soñ da devam etken edi.
Bundan da ğayrı, Qırım blogeri Aleksandr Gorniy «Eho Moskvı» saytında «Diversantlar Aqmescit merkezine sürip kirdi» serlevalı fotoreportajnı paylaşıp, Aqmescit merkezindeki tamirni diversiya dep adlandırdı.
Yanvar 9-da Aqmescit (Simferopol) memuriyeti Qırım ükümetinden qış suvuqlarından pek zararlanğan yollarnıñ tamirlenüvine qoşma 100 millon ruble soracağı aqqında belli oldı.


text:
Antakiçtä isä Gruziä parlamentınıñ Saqlanu häm Iminlek Komitetı räise Givi Targamadze bu öyne cimerüne yaqlar öçe tışta äzerleklär bara häm mondıy ğämällärne Tiflis suğış ğämälenä sanıyaçaq dide.
Azatlıq radiosına Targamadze Rusiä üzen üze bäysez dip iğlan itkän ämma xalıqara cämäğätçelek tarafınnan tanılmağan Abxaziäne tanırğa cıyına dide.
"Ägär dä Abxaziäne tanısalar, Gruziäneñ çınlıqta başqa çarası qalmıy. Bu tanunıñ qorallı nizağqa kiterü mömkinlege turında äytep tä torası yuq. Abxaziäneñ bäysezlege Rusiä tarafınnan tanılu Gruziägä qarşı suğış iğlan itüne añlataçaq" di Targamadze.
Tiflis Abxaziägä inde soñğı könnärdä yözlärçä Rusiä xärbie häm xärbi qoralları kertelde dip tä belderde. Rusiä häm Abxaziä xakimiätläre isä monı kisken kire qağa.
Mäskäw bu belderüne provokatsiä dip atadı. Abxaziäneñ de facto saqlanu ministrı urınbasarı Garri Kupalba Abxaziä prezidentınıñ internet säxifäsendä Abxaziädä BDB tınıçlıq saqlawçılarınnan başqa çit il ğäskärläre yuq dip belderde.
Kupalba belderüendä "Gruziä xakimiätläre üzläreneñ eçke säyäsi problemaların çişü öçen Abxaziädäge wäzğiätne kierenkeläşterergä teli" dielä.
Ni genä bulmasın Tiflis xalıqara cämäğätçelekkä Abxaziädäge wäzğiät turında üz fikeren beldergänlegen äytä. Targamadze dönya citäkçeläreneñ Mäskäwneñ Abxaziä däwlätçelegen yaqlawına yul quymaw öçen tiz arada mönäsäbät belderä almawına borçıluın äytte.
"Ägär dä xalıqara cämäğätçelek Abxaziäneñ tanıluına taba alıp baruçı bu protsessnı tuqtata almasa, ä bu protsess xäzer inde bara, ägär dä xalıqara cämäğätçelek Rusiäneñ Abxaziägä ğäskärlär kertüen tuqtata almasa, Abxaziäneñ bäysezlegen tanudan çigenü tağın da qıyınraq bulaçaq. Gruziä älbättä Rusiäneñ Abxaziäne tanuı belän kileşä almıyaçaq, çönki bu barı şul cirgä genä tügel, ğömümän Gruziä däwlätçelegenä qurqınıç tudıra" dide Targamadze.
Anıñ fikerençä Serbiädän ayırılırğa teläwçe Kosovonıñ kiläçäk statusı bu mäsälädä bik möhim bulaçaq. Mäğlüm bulğança AQŞ Kosovonıñ bäysezlegen yaqlasa, Rusiä aña qarşı çığa.
"Küpmeder däräcädä Rusiä inde Abxaziädäge wäzğiätne äzerli dä başladı. Bälkem Kosovonıñ tanıluınnan soñ Rusiä Abxaziäne tanır. Başqaça äytkändä, Rusiä bu yünäleştä maqsatçan eşläwen däwam itäçäk häm Abxaziäne üz ğäskärläre, qoralları belän tutıraçaq dip uylıym. Bu fevral ayına, Kosovo mäsäläse çişelgänçegä qädär däwam itäçäk. Ul oçraqta Rusiä Gruziäne tanu mömkinlegenä iä bulaçaq" di Targamadze.
Comğa könne Vremya Novostey basmasında Rusiäneñ Säyäsi häm xärbi analiz institutı mödire Aleksandr Şaravin isä Abxaziä mäsäläsen çişü öçen bu respublikanı ikegä bülüne täqdim itte. Şaravin Abxaziäneñ könçığış öleşe Gruziägä tapşırıp anda görci qaçaqların qaytarıp urnaştıru mömkin bulır ide di. Gruziä prezidentı Saakaşvili äytüençä, Rusiä prezidentı Vladimir Putin da äle elegräk ber oçraşuda Abxaziäne Qıbrız ürnägendä bülü mömkinlegen kütärgän bulğan. Ämma Tiflis Abxaziäneñ xätta ber adımr ciren dä birergä cıyınmawın belderä.
Naif Aqmal


text:
Türkiyeniñ paytahtı Ankarada mayısnıñ 18-nde qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışlanğan hatıra mitingi keçirildi. Aktsiyada biñge yaqın insan iştirak etti, dep bildire Ukrinform haber agentligi.
«Tam 75 yıl evelsi totalitar sovet kommunist rejimi insaniyetlilikke qarşı cinayet kerçekleştirdi – genotsid, buña başqa bir ad bermek mümkün degil… Ne yazıq ki, bizler tarihnıñ bu facialı saifeleri tekrarlanğanını kene köremiz. 2014 senesi istilâcı Rusiye Qırımnı işğal etken soñ. Qırımtatar halqı taqipniñ esas obyekti ola», – dedi Ukrainanıñ Türkiye Fevqulâde ve Vekâletli elçisi Andriy Sıbiğa.
Aktsiya teşkilâtçısı Namık Kemal Bayar sürgünlikni körgen biñlernen insannıñ mezar yerleri alâ daa belli degil, dep qayd etti.
«Halqnı yoq etip olamadılar. Yıllar devamında qırımtatarlar sıq-sıq canlarını feda etip, kimligi oğrunda küreşmege, rejimlerge qarşı çıqmağa mecbur edi», – dep qayd etti o.
Haber agentliginiñ malümatına köre, aktsiya iştirakçileriniñ «Rusiye, Qırımdan ceennemni al», «Sürgünlikniñ 75 yılı» yazuvlı şiarları bar edi, olar «Qırım – Vatanımızdır», «Qırımdaki zorbalıq toqtatılsın» dep şiarlar seslendirdi.
Miting iştirakçileri Qırımdaki adise-vaqialarnı da hatırlap, Rusiyeden yarımadanı azat etmesine ve yarımadanıñ tamır halqlarına qarşı qanunsız areketlerni toqtatmasına çağırdı.
Mitingden soñ Ankara camilerinden birinde sürgünlik qurbanları içün dualar oquldı.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Rusiyede iyülniñ 11-nde Tataristan parlamentiniñ deputatları prezident Vladimir Putinge muracaat etip, Qazan ve Moskva arasında vekâletlerniñ sıñırları aqqında añlaşmanıñ müddetini uzatmağa teklif ettiler. Bunı Radio Svobodanıñ leyhası olğan Idel.Aqiqat haber ete.
«Yedinaya Rossiyanıñ» deputatı Nikolay Rıbuşkin parlament toplaşuvında beyan etti ki, añlaşmanıñ müddeti uzatılmasa, Federatsiyanıñ merkezi ve region arasındaki munasebetlerde «uquqiy boşluq» peyda olacaq. Bunen beraber, onıñ sözlerine köre, Tataristan Konstitutsiyasınıñ eñ azından 14 maddesine, em de bir sıra Rusiye qanunlarına deñişmeler kirsetilmek kerek olacaq. O dedi ki, añlaşma müddetiniñ uzatılmasını «bizden eali bekley».
İyülniñ 11-nde parlament toplaşuvında iştirak etken 83 deputatnıñ episi Nikolay Rıbuşkinniñ teklif etken muracaat leyhasını destekledi. Onen deputatlar ayrıca Tataristan yolbaşçısnıñ unvanını deñişmesiz qaldırmağa rica eteler.
Rusiye ve Tataristan prezidentleri Vladimir Putin ve Mintimer Şaymiyev 2007 senesi iyünniñ 27-nde mahsus añlaşma imzalap, federal merkez ve region arasında vekâletlerniñ sıñırlarını belgiledi.
İyülniñ 24-nde Federatsiyanıñ merkezi ve Tataristan arasında vekâletlerni tertiplegen on yıllıq añlaşmanıñ müddeti soñuna kele. Tataristan Devlet Şurasınıñ yolbaşçısı Farid Muhametşinniñ sözlerine köre, añlaşmanıñ müddeti 2017 senesi avgustnıñ 11-nde soñuna kelecek, çünki mezkür añlaşma on yıl evelsi o künü küçüni alğan edi.


text:
Qazan-Passajirlı (Qazan-1) vokzalı
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Timer yul vokzalı Qazan-Passajirlı yäki Qazan-1 Vokzal yanı mäydanında Qazan üzägendä urnaşqan. Aeroekspress öçen "qızıl" binası - tarixi miğmari häykäle (1896 yıl), Şähär yanı häm şähärara Terminalı (1967 yılda tözelgän, 2005 häm 2012 yañartıp tözelgän), Xezmät häm Poçta binaları. Vokzal yılda 8 million passajir xezmät kürsäta. Vokzalda 15 timer yul bar, yabıq cir öste yulı tözelä. "Qazan-2" vokzalı açıluıdan soñ "Qazan-1" aşa cirle formalaştıra torğan poyezdlar häm elektriçkalar baralar, "Qazan-2" aşa ütü torğan poyezdları baralar. Mäskäw-Qazan timer yulı 1893 yılda açqannan soñ Qazan vokzalı tözelgän ide.


text:
Nuri Abibullayev Aqmescit rayonınıñ Mamut Sultan (Dobroye) köyünde dünyağa keldi. Cenk zamanında partizan oldı, dört ağası cebede cenkleşti. Faqat 1944 senesi mayıs 18-de olarnı Özbekistanğa ketken eşelonlarğa yüklediler.
Aprel 14-te, dep hatırlay Nuri, sovet ordusı olarnıñ köyüni azat etti, birden ealini cedvelge almağa başladılar. Cenkten soñ qaç kişi sağ qalğanını bilmek içün, dep aytqan ediler. Amma yalıñız qırımtatar ailelerinde adamlarnı cedvelge alğan ediler.
«Rahmetli babama bilgen adamlar ayttılar, sen qorantanen Herson taraflarına köçip ket, mından qırımtatarlarnı sürgün etecekler. Dört ağam Sovet Ordusında hızmet ete dep, bizni sürgün etmeyceklerine ümüt etken edik», – dep ayta Nuri Abibullayev.
Lâkin mayıs 18-de Nuriniñ qorantası, ve qalğan qırımtatarlar da sürgün etilgen edi.
«Bizni Mamut Sultandan çıqardılar, babamnı ise Aqmescitten sürgün ettiler. Böyle etip yollarımız bölündi. Tatamnen yol boyu onı diger eşelonlarda qıdırdıq. Ve taptıq. Zabitten onı bizim eşelonımızğa oturtmağa rica etti. Soñra ise epimizni 18 künlik uzun azaplı bir yol bekley edi», – dep hatırlay Nuri.
İyün 5-te trenleri Taşkentke kelip çıqtı. Qorantalarını maşina ile Parkent rayonına alıp ketip, eski mezarlıq yanında qaldırdılar.
«Yerli sakinlerge qırımtatarlarnı – pek çirkin, mañlayda bir közü olğan ve ayvanlarğa oşağan adamlarnı – ketireceklerini ayttılar. Lâkin özbekler bizni körip, olarnı qorqutqanlarını añladılar. Böyle etip yerli halq ile dost oldıq», – dep ayttı Nuri.
Ertesi kün kelgen qırımtatarlarnı Parkentke amamğa alıp kettiler ve trenlerde alğan bitlerden urbanı temizlemek içün yuvdılar. Soñra bir qaç kolhoznıñ reisleri keldi, qırımtatarlarnı işke alğan ediler.
«Şorba ve pite tilimi içün bütün yaz, tarlada sabadan aqşamğa qadar boğdaynı toplap, çalışqan edik. Küzde kolhoz reisimiz bizge yardım etemeycegini aytıp, açlıqtan ölmemek içün diger işni tapmağa tevsiye etti», – dep tarif ete Nuri.
Aynı o vaqıt – 1944-ten 1947 senesine qadar – qırımtatarlarnıñ 50% açlıq ve hastalıqlardan öldi. Nuri Abibullayev sıtma, difteriya ve sarılıq olğan edi.
Lâkin zaman keçe edi. Nuri babasınen Parkentte ev qurıp, balcılıq ile oğraşmağa başladılar. Qırımğa Nuri ağa 2000 senesiniñ noyabr ayında qaytıp keldi. Al-azırda Bağçasaraydaki partizan işler boyunca veteranlar teşkilâtınıñ yolbaşçısı ola.


text:
Aqmescit – Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali qırımlılarnıñ ayatına siyasiy-iqtisadiy deñişmeler degil, qoranta azalarınıñ arasında davanıñ başlanmasına sebepçi oldı. Qolum-qomşu, dostlar, atta yaqın soylar mart on altısındaki referendum arfesinde aqıldan tayğan kibi oldılar: biri-birini «banderovets» ve «moskal» adlap, çoq yıllar sürgen munasebetlerini yoq ettiler. «Ukraina ile» ya da «Rusiye ile» olmaqnı tüşüngenler qorantalarnı ekige böldiler, ve devletniñ şarqındaki vaqialar kerginleşkeninen aralarındaki uçurım ep keñişley. Psihologlarnıñ aytqanına köre, agressiya, eminsizlik sebebinden, ve informatsion cenkiniñ tesiri altında şekillene, bu cebeden ise er kim qaytmaycağı bes-belli.
Yüz bergen vaziyet Qırım içün has degil, yarımada sakinleri adetince qıtaiy Ukraina vatandaşlarını açuvlandırğan vaqialarğa nisbeten lâqayd davrana ediler. Böyleliknen, qırımlılar, Yanukoviçniñ rejiminde çalışqan deputat, memurlar turmuş ayatnen bağlı qanunlarnı sıqıştırğanları, topraqnı tarqatqanları, «majorlar» ise, yerli sakinlerni öldürip, köteklegenlerini baqıp otura ediler. Bu kibi adiseler yarımadada olıp keçse bile, yerli sakinler açıq numayışlarnı siyrek keçire ediler.
Ve Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ qaçuvı aqqında haber kelgenden soñ, qırımlılar arasında davalar açılıp başladı. Qırımda yerli memurlar adamlarnı Maydanğa qarşı olğanlarnı öldürmege keleyatqan «banderovetsler tolu avtobuslarnen» qorquzıp başladılar. Bu beyanatlarnıñ tesiri altında çeşit fikirde olğan soy-sop, dostlar, işdeşler davalaşıp başladılar. Yarımadada «yeşil adamçıqlar» peyda olğanınen davalar açıqtan-açıq cenkke çevirildi.
Davalar tarihi
Qırım.Aqiqatnıñ bir qaç oquyıcısı kendi ikâyelerinen paylaştılar. Vaqialardan biri Kefede olıp keçti. Rusiye yarımadanı işğal etken soñ, anda hızmet etken ukrainli arbiyli ketmege mecbur oldı. Aytqanına köre, referendum künü, tatası ağlay-ağlay telefon etip, Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvı içün rey bergenini añlattı. «Ağa, bağışla, amma menim aqayım Rusiyege qol tuta, ortada eki balamız bar. Qorantamı bozmağa istemedim», – dedi o.
«Elbette, bunı eşitmek, pek kederli edi. Amma, siyaset sebebnden munasebetlerni bozmağa istemedim ve er şeyni añlağanımnı ayttım. Referendum neticeleri ep bir bu insanlarğa bağlı degil edi. Amma, bu kibi vaqia bizim qorantamızda birinci kere meydanğa keldi. Atta, kinoda bunı köralmazsıñ», – dedi arbiyli. Şimdiki vaqıtta tatasınen eyi munasebette buluna, amma ne vaqıt körüşecekleri belli degil. Onıñ rus ğayeli aqayı soyunı iç te qabul etmey. Faqat, bundan evel, olar iç davalaşmağan ediler.
Diger qırımlı qorantada qaynana ve kiyev arasında qavğa başlandı. Ekincisi, Rusiye yaqlı qaynanasınıñ qolundan yemek bile aşamağa red etti. Sabalıqnı özü pişirgen, üylelikni işte aşağan, aqşamlıqnı ise, apayı pişirmese, aşamay edi. Biraz vaqıt keçken soñra, vaziyet eyileşti. Amma, endiden soñ kiyev qorantasınen ayırı yaşamağa istey.
Aqmescit rayonında yaşağan eki tata-qardaş içün Qırım işğali bağnıñ tübü–tamırınen üzülmesine sebep oldı. Çünki, olardan biri jurnalist olıp çalışa, ekincisi – «imaye» vekillerniñ areketlerni alğışlay.
«Bağnı üzmek teşebbüsçisi olaraq men çıqtım, menim doğmuş tatam, men kibi mühbirlerni köteklegen, ukrain teşebbüsçilerni yaqalağan aydutlarğa qol tutqanını eşitken soñ, bu qararnı aldım. Ya meni urğan olsalar, bu da adaletli olacağını tüşünse, onı nası qabul eteyim? Eyisi, olar asılında olmasın», – añlattı qızlardan biri Yelena. Endi bir aydan berli olar asılında laqırdı etmeyler.
Daa bir vaqia Qarasuvbazarda olıp keçti. Mında eki quda – eki Natalya yaşay. Birisi, Kiyev vilâyetinde doğdı, amma 30 yıldan ziyade Qırımda yaşay, ekincisi – yerli sakin. Olar çoq yıllar devamında dostlaşalar, bir çoq müsibetlerni başılarından keçirdiler, amma er vaqıt beraber ediler.
Qırım «akimiyeti» «referendum»nı azırlağanda, olarnıñ munasebetleri de bozuldı, çünki, qadınlarnıñ olıp keçken vaqialarğa nisbeten munasebeti farqlı eken. Rusiyege qol tutqan qudalardan biri ekincisine telefondan: «Bar, öz banderovetsleriñ içün rey ber. Demek, sen de olar kibisiñ», – dep, qıçıra edi.
Bu vaqianıñ neticesi hayırlı oldı. Bir aftadan soñ, qudasını «banderovka» dep söggen qadın, telefon açıp, soyunı «er angi milletke ait» olsa da, ep bir sevecegini bildirdi.
Kezlev sakininiñ ikâyesi menfiy yekünledi. O devlet hızmeti organlarında çalışıp, Ukrainanı desteklegen fikrilerini bildirdi, oña da «banderovka» lağabını taqqanlar. Amma, onı iç bir kimse «er angi milletke mensüp» olsa da, sevmege işandırmay. Onıñ içün, o, dairesini satıp, yarımadanı terk etmege azırlana. «Maña er kün Putin ve Rusiye aqqında yırlağanda Qırımda yaşap olamam. Bu devletke iç bir itirazım yoq. Amma, insanlar yalan içinde bulunıp, oña işanğanlarını añlap olamayım». – dedi o.
Qırım.Aqiqatnıñ mühbirlerine qırımlılar arasındaki söz davası ayırılıq ve köteknen yekünlegeni aqqında da ikâye ettiler.
Soy-sop ne sebepten qavğalaşa
Yuqarıda añılğan bütün ikâyelerni tek bir şey birleştire – olarnıñ episi siyasiy vaziyet sebebinden yüz berdiler. Nefret dalğası ise, eñ yaqın soyluq bağlarını yoq ete taşlay. Faqat, evelden siyasiy meseleler o qadar tesirli olmağan ediler.
Psihologiya ilimleri namzeti, Ukraina Pedagogika ilimleri Akademiyasınıñ içtimaiy ve siyasiy İnstitutınıñ hadimi İrina Brunova-Kalisetskayanıñ fikirince, kerekli şaraitler azırlanğanı içün, vaziyetni qolaylıqnen añlatmaq mümkün.
«Agressiya, ilk nevbette qorqu, eminsizlik sebebinden peyda ola. İnsanlar arasındaki bağlar doğrudan-doğru yarımadanıñ işğalinden sebep degil, ta noyabr-dekabrde başlağan, qırımlılar içün ise, mart aıynda yetişken cemiyetniñ bölünüvi («bizimki» ve «bizimki degil» soylarına bölünüv), aqibetinde üzüle», – dedi o.
Qırımlılar bölüngenleriniñ esas sebepleri: teşviqat ve bazılarnıñ tüşünmek ve olıp keçken vaqialarnı añlamağanlarnı içün yüz berdi.
«Teşviqat, elbette, öz işini yaptı. Amma, birinciden, şunı añlamaq kerek, bir gruppa içinde dava açılsa, bu kibi psihologik deñişmeler qayd etile. Duşmannı tapıp çıqarmaq, yazıq ki, obyektiv bir ceyandır. Teşviqat yalıñız, «duşmannı» belgilemege, adlandırmağa yarıdm ete. Aynı zamanda «bizimkiler» sırasına kirgenlerni, daa yahşı, daa aqıllı, daa da adaletli olğanını köstere. «Bizimki olmağanlar» aksine, yaramay ve cezağa lâyıq kibi taqdim etileler. Dava kerginleşse, zıddiyet te küçleşe».
«Bizimki» ve «yabancılar»
Brunova-Kalisetskayanıñ fikirince, bu gruppa arasındaki adamlarnıñ sayısı ep azlaşa, çünki «bizim ile» ve «bizge qarşı» olğanlarnı tekmilnen belgimelede ihtiyac bar. Belgileme esasen sözlerde ifadelene (nefretli, aqaretleyici lağaplar).
«Bizimki» ve «yabancılarğa» nisbeten er taraftan bozulı fikirler şekillene. Menfiy stereotipler – kompleksniñ üstündeki qılıfıdır. «Yabancılarnı» insan olaraq körmemek, demek olarğa qarşı küçni qullanmağa aq bere. Bu kibi ceryanlar er taraftan menimsene, «bizimkilerniñ» tübü-tamırınen aqlap, «yabancılarnı» ise, qabaatlağanları sebebinden aqaretlemek mümkün», – qayd etti Brunova-Kalisetskaya.
Psiholognıñ aytqanına binaen, qorantalardaki qavğalar, cemiyette olğan vaziyetniñ aile içersine kirsetilüvi aqibetinde yüz bere. İnsanlarnıñ tabiatları da tesir ete.
«Böyleliknen, cemiyetteki keyfler qorantada da duyulıp başlay. Tabiiy ki, böyle allarnıñ sebepleri bar, bu sirağa - insannıñ tabiatı, davalarnı çezüv tecribesi, basqığa dayanuvı ,başqalarınen olğan munasebetleri de kire. Misal içün, er şey aman-esen olğanda, biraz zorlanğan adamlar, endi öz areketlerini aqlay bileler. Diger adamlar, aksine, daa quvetli oldılar», – dedi psiholog.
Agressiyanı nasıl toqtatmaq mümkün
Qayd etmek kerek ki, şimdiki vaqıtta, biri-birine zıt kelgen eki gruppa arasındaki kerginlik azlaşmağa başladı. Psiholognıñ aytqanına köre, çoqusıları içün işançlıq zamanı keldi, Qırım tez vaqıt içinde ruslaşıp başladı.
Amma, ekseriyetniñ Ukrainada soyları, dostları, biznes şerikleri qaldı. Onıñ içün, işğalni tanısalar da, tanımasalar da, qalğan devletniñ meselelerini yürekke yaqın alalar.
Eki tarafnıñ barışması içün tevsiyelerini atta Rusiye prezidenti Vladimir Putin berdi. «Canlı bağ» devamında Aqyardan telefon etken qadınnıñ «qorantalarda işğal sebebinden başlanğan davalarnı nasıl al etmek» sualine cevap bererek: «Erte-keç er şeyy yeri-yerine kelir. Eñ esası Ukraina vatandaşları qırımlılarnıñ seçimini ürmet etmek kerekler. Biz, Ukraina ve Rusiye biri-birimizden qaçıp olamamız».
Amma, bu tevsiye al etici olacağında büyük şübe bar. Çünki er gruppa adım atmaq kerek.
Brunova-Kalisetskayanıñ fikirince eki yol bar: qorqularnı azlaştırmaq ve agressiyanı diger eyi yöñelişke doğrultmaqtır.
Aynı zamanda, o, bozulğan munasebetlerni bir qısımı iç bir vaqıt ğayrıdan tiklenmeyceginde emin.
«Kederletmege mecburım. Bazı yaqın insanlar artıq yaqın olmaycaqlar. Lâkin, digerleri beraber yaşanğan vaqialarnı hatırlap, birinci adım yapa bileler. Biri-birine kene de işanırlar. Ve öz emotsiyalarnı özleri idare etip başlarlar», – dedi psiholog.


text:
Aqmescitte iş adamı – 1948 senesi doğma Moskalöv Viktor Yakovleviç – ğayıp oldı, dep haber ete Tsentr jurnalistskih rassledovaniy
.
İş adamınıñ yaqınları bergen malümatqa köre, er kişi iyülniñ 4-de ğayıp oldı. O, Aqmescitteki Frunze soq., 43 adresi boyunca yerleşken ofisten çıqqan arada, tahminen saat 16-larda, onıñnen bağ üzüldi. Viktor Moskalövniñ bulunuv yeri, ğayıp oluvı aqqında bir de bir malümatnı 095 042 52 91, 095 03 815 62 telefon nomeraları vastasınen bildirmelerini rica eteler.
İşğal etilgen Qırımda bundan evel de adamlar ğayıp ola edi. Bir aydan ziyade Ukrainağa qol tutqan faaller Leonid Korj, Timur Şaymardanov ve Seyran Zinedinov ğayıp olğanlar olaraq sayıla.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirgenine köre, FSB hadimleriniñ dekabrniñ 4-nde Sudaqnıñ Suvuq Sala (Gruşevka) köyünde 63 yaşında faal Kazim Ametovnıñ evinde keçirgen tintüvleri oğlunen bağlı.
«Tahqiqat tedbirleri oğlu Gullivernen bağlı, quvetçilerniñ aytqanına köre, o, «qanunsız silâlı birleşmelerge» kire. Kazim ağa aytqanına köre, quvetçiler saba yedide keldi. Oğlu esas Ukrainağa para qazanmağa ketken», – dep bildirdi Celâl.
Rusiye müessiseleri Ametovnıñ evinde saba keçirilgen tintüvni izaatlamay.
Dekabrniñ 4-nde saba haber etilgenine köre, «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Kazim Ametovnıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçire. «Qırım birdemligi» malümatına köre, tintüv ve tahqiqat tedbirleri qararı Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tarafından çıqarıldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
2019 senesi aprelniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etüvde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi. Asan Çapuh 3,5 yıl şartlı apis cezasını aldı, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi.
Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ jurnalistleri bazarertesi künü, aprel 10-da, zenaat bayramını – Qırımtatar jurnalistikası kününi qayd ete. Onı altıncı kere qayd eteler: bayram Bağçasarayda 2011 senesi qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ konferentsiyasında tasdıqlanğan edi.
1883 senesi aynı aprel 10-da İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» eki tilli qırımtatar neşiriniñ ilk sanı dünya yüzüni körgen edi.
Neşir türk ve musulman aleminde büyük rol oynap, qırımtatar cemiyetiniñ canlanmasına ve zemaneviyleştirmesine adım attırğan edi.
Kyivde aprel 10-da «Qırımtatar matbuat vastaları: işğalge qarşılıq kösterilüviniñ üçünci yılı» mevzulı matbuat konferentsiyası keçirilmekte. Onı qırımtatar jurnalistikası kününe bağışladılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, QHA müdiri Gayana Yüksel matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Rusiye akimiyetiniñ Qırımda 80-den ziyade matbuat vastası qırımtatar ve ukrain tilinde çalışa kibi beyanatları «sayğısızlıq ve kerçekniñ bozıp kösterilmesidir», dep ayttı.
Qırımda Qırımtatar jurnalistikası kününe bağışlanğan bir de bir tedbir aqqında şimdilik haber etilmey.


text:
Qırım.Aqiqat Qırımnıñ Rusiye Federatsiyası tarafından ilhaq etilüvine dair şaatlıqlarını ğayrıdan derc etip başlay
Coşqun 2014 senesi fevralniñ 22-nde saba men, Aqmescitniñ Tavriya universiteti coğrafiya bölüginiñ birinci sınıf talebelerinde siyasetşınaslıq seminarı keçire edim. İşte, tamam 2014 senesi yarımadanıñ işğalci memuriyeti acele sürette adını Rusiye Fedaratsiyası İlim ve tasil nazirliginiñ Qırım federal universitetine çevirgen universitet. O künlerde artıq iç kimse Kyiv meydanı muvaqiyetli olacağından şübelenmey edi ve men bir seminarnı bunen bağlı mevzuğa bağışlamaqnı uyğun dep kördim, çünki talebeler de zaten daima, aktual siyaset aqqında söz yürsetilmesini rica ete ediler. Avada teşkiliy separatizmniñ qoqusı bile yoq edi, amma ortalıqta çeşit emiş-demişler dolana edi. İşte bu sebepten dolayı aqlıma ukrain inqilâbınıñ ğalebesinden soñ, Qırımnıñ keleceginen alâqalı stsenariyni muzakere etme fikri kelgen edi.
Men gruppalarğa göñüllerine köre üç esas varianttan birini saylamağa teklif ettim: a) Qırım Ukraina terkibinde qala, yani iç bir şey deñişmey; b) Qırım de-jure ya da de-facto mustaqillik qazana ve c) yarımada Rusiye Federatsiyası terkibine kire. Siz ne dep tüşünirsiñiz? Anda bulunğanlarnıñ oca dahi, iç birisi, saylâmaq çette tursın, üçünci variantnı ciddiy olaraq bile qabul etmegen edi.
Er kes, 21-nci asırda Avropa topraqlarında böyle bir şey olması mümkün degen fikirde birleşti. Zira, biz derslerde muzakere etken halqara uquq,kollektiv mesuliyet sisteması, BMT telükesizlik şurası, Budapeşt protokolı, adı meşur olğan diger meraqlı şeyler ve normalar bar.Eki derske uzağan şiddetli muzakereler eninde-soñunda esasen «a» ve biraz da «b» etrafında dolanıp turdı.
Tamam bir aftada degende Rusiye Federatsiyasiniñ silâlı quvetleri yarımadanıñ strategik noqtaları zapt etip ala, eki aftadan soñ ise – Aksönov ve Konstantinov «Ulu Rusiyege» qoşulacağımıznen alâqalı referendumge azırlıq yapıp başlağanı aqqında ilân ete.
İşte, o zamandan berli men bir tahminler yapmamağa areket etem. Siyasiy kerçek pek köpşük olıp çıqtı. Soñki yılnıñ muazzam ve kederli vaqialarından soñ yalıñız bir dane qatiy hulâsa çıqarmaq mümkün: er daqqada er türlü hucur şeyler ola bile.
Bir taraftan bu şey insannı qorquza, diger taraftan ise – bugün yüz bergen vaqiqlar zulmetünden adalet printsipleri ve insannıñ öz taqdirini tayin etüv aqqına bazanğan radikal olaraq farqlı cemiyet imkânlarınıñ konturları ortağa çıqmağa başlay. Az da olsa, amelge keçirüv imkânı bergen fırsatlar bile inanılmaz dercede ilham bere.
Aytacağım, cesürce ve şübelenmeden «tarihniñ soñu» aqqında aytqan özünden memnün vaizlerniñ yüzlerine tükürmeñiz mümkün, çünki olar bunı aq eteler.
Maksim Osadçuk, qırımlı
«İlhaq şaatlıqları» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtai-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmay bile.
Metin ilk defa 2015 senesi fevral ayında derc etilgen edi.
Bilgen ve körgenleriñizne paylâşmaq istegenler krym_redaktor@rferl.org adresine yazıñız.


text:
Meraqlanğan er kimsege!
Rus apishanesinde üçünci yıl devamında oturam. Üçünci yıl devamında memleketime qarşı cenk alıp baralar. Duşman haince, alçaqça, sanki onıñ yapqan işi yoq kibi cenkleşe. Oña iç kimse ende inanmay, lâkin bu onı toqtatmay. Cenk dülber olmay, amma, er alda, aqiqat bizim tarafımızda – biz iç kimsege ucum etmedik, biz öz özümizni qorçalaymız.
Lâkin bu, er kesge bilingen, tıştaki, esas duşmanımızdan ğayrı başqaları da bar. Olar ufaqçadır, lâkin içimizdeler, teri tübünde, aman-aman özümüzinkiler. Amma olar biz içün degil, özleri içün turalar. Bazıları eski zamandan qaldı, bazıları sadece eskice yaşamağa istey, faqat yañı qıyafette. Olmaz. O büyüginde de, bu kiçiklerde de – maqsatları farqlı, lâkin biz olarnen bir yolda degilmiz. Ve men, baqarmız kim kimni yeñer, demeycem. Men öyle de bilem, kim yeñecek. Serbestlikke ve inkişafqa doğru aveslikni toqtatmaq mümkün degil.
Umumiy cedvelde adiy soyad olaraq qalmaq isteyim. Maña soñki çıqmağa teklif eteceklerinde şübelenem, amma bu yahşı olur edi
Rusiyeniñ esaretinde çoq adammız, daa ziyadesi – Donbassta. Kimini endi azat ettiler, qalğanları bekley ve ümüt ete. Er biriniñ öz ikâyesi ve keçindirme şaraitleri bar. Kimi esirler mevzusında özüne nam qazana, kimi kerçekten çalışa. Başqalardan ertece çıqmaq içün daa belli mabus olmaq – menim keçmege istegenim yol degildir. Yurğannı özüme tartmağa istemeyim. Umumiy cedvelde adiy soyad olaraq qalmaq isteyim. Maña soñki çıqmağa teklif eteceklerinde şübelenem, amma bu yahşı olur edi.
Bu yerde apiste biz çoq şeyden marum qalamız. Azatlıqtan marum degilmiz – bunı endi alamazlar, lâkin memleketke faydalı olmaq içün imkânlarımız pek az. Daa doğrusı, yapa bilecegimiz tek bir şey bar – ayaqta turmaq. Bizni er şeyden qıymetli körüp çıqarmağa kerekmey – bundan ğalebe yaqınlaşmaz. Bizni duşmanğa qarşı silâ kibi qullanmaq – ebet. Biliñiz ki, biz siziñ zayıf parçañız degilmiz. Zalımnıñ tabut qapağına urılacaq mıq olsaq, men öyle bir mıq olmağa ister edim. Sadece biliñiz, bu mıq qıyışmaz.
Oleg Sentsov, siyasiy mabus, terrorizmde qabbatlanıp Rusiyede apis etilgen qırımlı rejissör
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Ketken sayın rusiyelilerniñ ekseriyeti tatillerini işğal etilgen Qırımda keçirmek yerine Bulğaristan ya da Türkiyede raatlanmaqnı daa da uyğun dep köreler. Bu aqta mayısnıñ 4-de Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Ukraina turizm inkişaf ettirüv merkeziniñ müdiri Vladimir Tsaruk ikâye etmekte.
«Bugünki künde rusiyelilerniñ adet-üzre ziyaret etken yerleri – Türkiye ve Bulğaristandır. Eger Bulğaristan fiyatlarını pek artırmayıp, asğariy yükseliş kösterse, Türkiyeniñ fiyatları bu sezonda keçken senege nisbeten daa da paalılaşacaq, çünki rusiyeliler bu yıl Türkiyege uçmağa fursatları bar. Bu mesele fiyatlarnıñ şekillenmesine de tesir etecek... Qırım, hususan rusiyeliler arasında pek meşur edi, çünki Ukraina fiyatları Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinen qıyaslanğanda, bayağı farq ete edi. Bugün de-bugün Krasnodar vilâyeti ve Qırım arasında fiyat farqı ep eksilmekte, çünki infrastruktura ve servis seviyesi alçaq olğanı sebebinden, Türkiye bir çette tursın, Bulğaristannen bile reqabet etip olamay. Bu ise, Qırım reqabet etip olamamasınıñ eñ esas bir unsurıdır», - dep qayd ete Tsaruk.
Ukraina Devlet Sıñır Hızmetiniñ malümatlarına köre, 2017 senesiniñ ilk üç ayı zarfında Qırım memuriy sıñırından keçken vatandaşlarnıñ sayısı 24%, transport vastalarınıñ sayısı ise eki qat eksilgen. Statistika yarımadağa kirgen ve çıqqanlarnı esapqa almaqta. Muessise fevral ayında da Qırım kiriş noqtalarındaki yolcu sayısı eksilgenini bildirgen edi.


text:
İşğal etilgen Aqmescitniñ bazı rayonlarında elektrik energiyasını söndürdiler. Bunı şeer sakinleri içtimaiy ağlarda bildireler.
«Moskoltsonı da söndürdiler», – dep yazdı Aqmescitniñ Yuliya adlı sakini.
Qırım.Aqiqat saytınıñ malümatına köre, Keriçniñ bir qaç rayonı da ışıqsız qalğan edi.
Çarşenbe künü, noyabr 26-da, Krımenergo şirketi Qırımnıñ diger şeerlerinde ışıqlar qapatılacağını tahmin etken edi. Şirketniñ matbuat hızmeti bildire ki, energetik küçüniñ qıtlığı sebebinden qazaiy söndürüvler cedveli tizildi.
Şirketniñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, «Ukrenergo» müessisesi Qırımnı energetik ceetten temin etken dört yüksek voltlı ağından ekisini vaqtınca söndürdi.
Aynı vaqıtta, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytınıñ malümatına köre, Qırım yaqarlıq ve energetika «nazirligi» vaziyetni izaatlamaqtan vazgeçe.
«Nazir» Sergey Yegorov meşğul olğanını aytıp, suallerge cevap bermege istemedi.
«Nazir» muavini Sergey Bedrık da «pek müim körüşüvi» olğanını bildirip, «oña yarın tekrar telefon etmege» rica etti.
Malüm olğanı kibi, noyabr 26-da Ukrenergo şirketi Melitopol-Canköy ve Kahovka-Titan yuqarı voltlı ağlarnı söndürdi.
Ukraina bundan evel de Qırımğa elektrik energiyası berilmesini toqtatqan edi. O vaqıt Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov Ukraina daa bir kere ışıqnı qapatsa, region tolusınen energetikanıñ yedek qaynaqlarına keçecek.


text:
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi qırımtatarı Seyyar Emirovqa 2013 senesi VKontakte içtimaiy ağındaki saifesine qoşqan videosı içün para cezasını berdi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, qadı Yelena Sevrügina Emirovğa 1500 ruble para cezasını tayin etti.
Onı «ekstremist malümatlarını azırlav ve tarqatuv» (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.29 maddesi) boyunca qabaatladılar.
Emirovnıñ cemaat imayecisi Seytosman Karaliyevniñ aytqanına köre, mezkür video 2014 senesi Uraldaki Novıy Urengoy şeer mahkemesiniñ qararı ile yasaq etildi. Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ fikirince, anda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı aqqında «ekstremist malümatlar» bar.
Mahkeme oturışuvı vaqtında Emirov videonı saifesine qoşqan soñ onı bir daa baqmadı ve bugünki künde saife silingen, dep bildirdi.
Qırımtatarınıñ imayesi mahkeme qararını temyiz etecek ola.
Bugün Sudaqta Rusiye politsiyası qırımtatarı Seyyar Emirovnı ana-babasınıñ evi yanında tuttı.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi mayısnıñ 31-nde qırımtatar faali ve aq qorçalayıcısı Lutfiye Zudiyevanı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesini (yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etüv) bozğanındaqabaatlı tanıp, oña 2000 ruble para cezasını berdi. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar faali, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı Mümine Saliyevanı da Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesini (yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etüv) bozğanında qabaatlı tanıp, oña 1000 ruble para cezasını berdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov dekabr 8-de bergen malümatına köre, Rusiye Federatsiyasından Ukrainağa elektrik energiyasını berüv añlaşmaları Qırım yarımadasınıñ elektrik energiyası ile temin etüvni kefil ete. Bunı bazarertesi künü, dekabr 8-de, TASS bildire.
«Yanılmasam, bugün Rusiye Federatsiyasından Ukrainağa elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında añlaşma imzalandı. Bu añlaşma esasında Qırım Cumhuriyetine de elektrik energiyası berilecek», – dedi o.
Aksönovnıñ aytqanına köre, al-azırda Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasını berüv meselesi al etildi.
Dekabr başında Ukraina işğal etilgen Qırımğa berilecek elektrik energiyasını bir qaç kere eksiltken edi. Bundan sebep yarımadanıñ bazı mesken yerlerinde qazaiy cedveller kirsetilgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
«Evge» filmi «Zolota Dzıga» Ukraina milliy kinomukâfatını alsa, onı evge Qırımğa yollaycaq dep yazağan qırımtatar asıllı ukrainalı rejissör Nariman Aliyev sözüni tuttı yazısı ile fotoresimni derc etti.
«Evde, vade etkenim kibi», – dep yazdı Aliyev Facebook saifesinde.
Hatırlatamız, martnıñ 18-nden başlap «Evge» filmini online baqmaq mümkün.
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi «Eñ eyi uzun film» nominatsiyasında «Kinokolo» Ukraina kinokritikleri milliy mukâfatını aldı. Levha 7-inci Halqara Bosfor film festivaliniñ eñ eyi çetel filmi olaraq tanıldı.
Nariman Aliyevniñ filmi «Oskar» mukâfatınıñ long listine kirdi. Film, Odesa halqara film festivalinde gran-pri qazandı.
Aliyevniñ «Evge» filmi Cannes festivaliniñ «Ayrı bir baqış» yarış programmasınıñ iştirakçisi edi, Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını qazandı.
Süjetke köre, baş qaraman Mustafanıñ (bu rolni qırımtatar asıllı ukrainalı oyuncı ve rejissör Ahtem Seitablayev – QA) büyük oğlu Ukraina şarqındaki cenkte elâk ola. O, onı vatanda, Rusiye işğal etken Qırımda defin etmege qarar ala. Küçük oğlu ve elâk olğan oğlunıñ naaşınen beraber Mustafa yarımadağa yol ala.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Moskvada «O, bizim içün çar degil» narazılıq tedbiriniñ iştirakçileri ile aynı vaqıtta şeerniñ soqaqlarına qazaq uniformasını kiygen ve özüni general Baklanov adına Qırım qazaq polkunıñ uruşmacıları olaraq tanıtqan kişiler çıqtı.
Bunı Rusiyeniñ «RBK» neşiri bildire.
Jurnalistlerniñ malümatına köre, olar, ukümet tarafını tutqan milliy azatlıq areketiniñ tarafdarları ile beraber narazılıq köstergenlerge ucüm ete edi. Ondan soñ polis hadimleri olarnıñ raqiplerini sert bir şekilde yaqalay edi.
Neşirniñ bildirüvinde: «Türlü qazaq teşkilâtları muntazam surette narazılıq tedbirlerine qatılıp, ğayrı-şekliy göñülli polis yardımcıları rolüni eda eteler. Olar sıq-sıq muhalefet vekillerine ucüm ete», – denile.
Rusiye telükesizlik saytlarında Qırımdan kelgen qazaqlarnıñ yaqalanuvı aqqında malümat yoq.
General Baklanov adına Qırım qazaq polku 2014 senesi mart 1-de, dünya tarafından tanılmağan ve neticesinde Rusiye Qırımnı özüne qoşqan «referendum»da munasip hizmetler köstermek içün meydanğa ketirildi.
Qomşu Rusiyeden kelgen qazaqlar, «halq ordusı»nıñ uruşmacıları, Qara deñiz flotunıñ arbiy hadimleri ve Rusiye mahsus hizmetleriniñ hadimleri ile birlikte blok-postlarda nevbet tuta, soqaqlarda devriye keze ediler.
Ondan ğayrı qazaqlar memuriy binalarnıñ zapt etilmesi ve 2014 senesi fevral 26-da keçken miting esnasında qırımtatarlar ve ukrain faaliyetçilerine qarşılıq kösterilmesinde iştirak ettiler.


text:
Ukraina Nazirler şurası işğal etilgen Qırımda yerleşken deñiz limanları çetel gemileri içün açıq limanlar cedvelinden silindi.
Böyle bir qarar Nazirler şurasınıñ saytında derc etildi.
Vesiqağa binaen, cedvelden «Aqyar», «Kezlev», «Yalta», «Kefe» ve «Keriç» limanları çıqarıldı.
2014 senesi iyül 16-dan itibaren Ukraina ükümeti Qırım limanlarınıñ işini resmiy şekilde toqtattı, çetel gemilerine Yalta, Keriç, Aqyar, Kefe ve Kezlev deñiz ticaret limanlarına kirmege yasaq etildi. Bundan ğayrı, Ukraina halqara gemiler içün Qırım limanlarınıñ qapatılması aqqında bildirdi.
2014 senesi dekabr ayında Avropa şirketlerine Qırımda turistik hızmetlerni köstermege, 2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğali sebebinden kruiz gemilerine yarımada limanlarına kirmege yasaq etildi.


text:
Zanetti
Havyer Zanetti 1973 shı jıldın' 10 avgustınde Argentinanın' Buenos-Ayres qalasında tuwılg'an. Laqabı-"El Capitano". yarımqorgawshı Interde kapitanlıq da'rejesın mekkem iyelep tur. Interdın' maqtanıshı ha'm nıshanı esaplanatın veteran, ha'm Argentinada ha'm Interdın' quramında en' ko'p oyın o'tkizgen futbolshı. futbolg'a birinshı qa'demin Havyer 1992 jılda Argentinanın' 2nshi ligasnda oynaytug'ın Talyeres klubında baslag'an. Sol jerde tanılıp, 93de onı Argentinan en' belgılı klublarınan biri bolg'an Banfild o'zine shaqırdı. 2 jıll Banfiltde oynap, berık ha'm durıs qorg'awda o'z abıroyın arttırdı. Ha'm 1995 jılda onı Boka Huniors ha'm River Pleyt alajaq boldı. Birraq Zanetti italiyanı saylap, Interge o'tdı. Interde tez waqıt ishınde tiffozilerdın' su'ygısın qazandı.


text: Oşo arala Uçalı rayonında yañı eteştereü şirqätenä nigeź halınasaq. Unda töźölöş materialdarı- ezbez, qoro töźölöş qatnaşmaları, tsement, beton, qırsıntaş häm asfalt sığarılasaq. Şirqät Çexiya investorźarı iśäbenä başqarıla. Seymal itep urındağı ezbez zapastarı fayźalanılasaq. Proekt Çexiya eksport bankı investitsiyaları iśäbenä 3 etapta ğämälgä aşırıla. Täüge etapta kombinat eşseläre ösön qasaba töźöü küźallana. Bınıñ ösön 10 million samahı dollar bülengän. Artaban tsement zavodı häm 3-sö etapta Beloret- Uçalı uçastkahında timer yulı halıu qaralğan. Kombinatta ber meñ eş urını bulasaq. Çexiya investorźarı häm Başqortostan prezidentı kombinattıñ nigeź taşın 15-se mayźa halasaq.Ğömümän, kilähe aźnala Öfölä, Başqortostanda baytaq saralar üteüe kötölä. İldeñ barlıq şifaxanaları başlıqtarı yıyıla. Bıltır Soçi qalahında ütkän oşonday sarala Başqortostandıqılarźı maqtağandar, höźömtälä bıyılğı mäşäqättärźe başqarıu Respublika iñenä töşkän. Bıl ihä qaźna aqsahına eñeü parkında säskä halıu ğına tügel, sığımdarźı küberäk talap itä.


text:
Firqäneñ respubliqa büleksähe Başqortostandıñ eqoloğiya alyansı xeźmättäşlek häm ber-berenä yarźam xaqında wäğäźäläşkän.
Kileşeüźeñ asılı şunda- huñğı yıldarźa respubliqala eqoloğiya xäle bik tä yaqşırğan, başqa töbäktärźän küpkä häybäteräk. Ämmä tağı la yaqşıraq iteü ösön yämäğätselekte küberäk yälep iteü käräk. Tap oşo täñgäldä Berźäm Räsäy eqoloğtarğa yarźam itäsäk ikän. Berlektäge täüge aqtsiya waqıtı la bildäle- şämbe kön Firqäneñ Yäş gwardiya qanatı Mineñ respubliqam tigän sotsial-eqoloğik sara uźğara. Kemdeñ kemgä yarźamılır inde.


text:
Aluştada yerli akimiyet qırımtatar medeniyetiniñ ğayrıdan yaşartuvı ile oğraşqan Afuz Şahmurat adına AKNKO «Çaır-Dağ» yolbaşçılığını binağa kira añlaşmanı lâğu etmek mecbur eteler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına teşkilâtnıñ idare reisi Setya Kazakov bildirdi.
«Biz 1944 senesinden başlap, 20 yıl devamında milliy medeniyetniñ yaşartuvı ile oğraşamız. Amma şimdi işbu kira sebebinden fena alğa qaldıq. Meni şeer icraiy komitetke çağırıp, teşkilâtımız añlaşmanı lâğu etmek kerek olğanını bildirdiler, bundan soñ biz yañı yarışta iştirak etecekmiz eken. Men bu vaqıt devamında bina tamirine 200 biñ grivna masraf etilgenini añlattım. Bizge bu aqçanı nasıl qaytaracqlar dep soradım, çünki bizde bütün vesiqalar ve izinler elimizde bardır», – dedi Kazakov.
Onıñ aytqanı kibi, kira añlaşması 2013 senesi soñuna yetti, amma taraflardan iç biri itiraz bildirmegeni sebebinden ve buña Rusiye ve Ukraina qanunları ceetinden mania olmağanı içün añlaşma müddeti uzatıldı.
Şeer icra komitetinde kira boyunca qoşma añlaşmanıñ olmasını talap eteler.
«Şimdi ögümizde teşkilâtımızınıñ ğayrıdan qayd etilmesi aqqında mesele tura, amma bunı etsek, bina aqqımızdan marum qala bilecekmiz», – dedi Kazakov.
Şimdi teşkilât binasız qalmamaq içün Rusiye qanunlarında özüne eñ kelişken qayd etüv şeklini qıdıra.
«Bizde folklor mektebimiz bar, mında tahminen 40 bala qatnay, yuridik mesleatlar keçirile. Şunıñ içün şimdi binasız qalmağa mümkün degil. Evelleri bu bina içün beş yıl devamında memurlar ile tartıştıq. Eger de vaqtında qayd etilmesek, binanı bizden, şübesiz, tutıp alırlar», – dey Kazakov.
Onıñ aytqanı kibi, medeniy merkez Aluştanıñ Mirnıy qasabasındaki çoq qatlı binanıñ mağaz odasında yerleşe. Mirnıy qasabası– qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan yeridir.
Afuz Şahmurat adına AKNKO «Çaır-Dağ» qırımtatar milliy-medeniy cemiyeti 1994 senesi qırımtatarlarnıñ milliy adetleriniñ, tuvğan tiliniñ yaşartuvı ve gençlerniñ terbiye etilmesi maqsadı ile meydanğa ketirildi.


text:
Qırımtatar çapıcısı Leylâ Acametova paralimpik dünya çempionatında yengil atletikada altın medal qazandı.
Ukrainadaki Milliy paralimpik komitetiniñ Facebookta bildirgenine köre, o, 100 metr mesafeli çapuvda eñ eyi netice içün altın medal qazandı.
Umumen Ukraina taqımı 13 medal aldı, olarnıñ arasında beşi altın, dördü kümüş ve dört tunç muyeyafat bar, em de beş rekord – eki dünya, eki Avropa ve bir şahsiy.
Leylâ Acametova – qırımtatar asıllı ukrain yengil atleti. Yaz Paralimpik oyunlarınıñ çempionı ve ğalibi. Ukraina sport ustası namzeti. Özbekistanda doğdı. 1999 senesi qorantasınen beraber Qırımğa qayttı.


text:
50 fayızdan ziyade rusiyeli pensiya islâatına qarşı mitinglerge çıqmağa azır. Bunı rusiye “Levada-tsentrom” teşkilâtı keçirgen içtimaiyat soravınıñ neticeleri köstere.
Hususan, avgust ayında soralğanlarnıñ 53 fayızı narazlıqlqa qoşulmağa azır olğanını bildirdi, 42 fayızı - red etti.
İyül ayında keçirilgen soravda ise, 37 fayız - çıqmağa azır edi, 53 - mitinglerde iştirak etecekleri şübeli dep ayttı.
Soravğa köre, böyle kibi aktsiyalarğa qoşulmağa istemegenlerniñ çoqusı - endi pensiya alıp turğan adamlar.
Bir kün evel Aqmescitte Rusiye Kommunist Partiyasınıñ yerli bölügi pensiya islâatına qarşı daa bir mitingni keçirdi.
Avgustnıñ 29-ında Rusiye prezidenti Vladimir Putin televizion hitabında pensiya yaşını arttırmağa teklif etti - qadınlarğa 60 yaşınace, akimiyet teklif etken 63-kece degil. Amma aqaylarğa kelgende, Putin Medvedev akimiyetinen razı, olar pensiyağa 65 yaşında çıqmaq kerek. Bundan ğayrı, pensiyağa yaqın yaştaki halqnıñ işten çıqaruv ya da işke almamazlıq meselesi içün memuriy ve cezaiy mesüliyetni belgilemek kerek dep qoştı o.


text:
Ukrainanıñ tele ve radio yayınları milliy şurasınıñ azası Sergey Kostinskiyniñ fikirince, esapları blok etilgeni sebebinden qapanuv telükesi altında qalğan ATR qırımtatar telekanalınıñ vaziyeti işğal etilgen Qırım sakinlerini Ukraina televizion yayınlarından marum etecek. Konstinskiyniñ fikirince, Ukraina yarımadadaki informatsion cenkte yutturacaq.
«Ukrainanıñ büyük şahsiy telekanallarınıñ uydu signalı kodlaşqanı sebebinden Qırım içün yayın yapqanlar vaqtınca işğal etilgen yarımada sakinlerini ukrain yayınlarını temin etken yekâne tesirli media ola», – dep izaatladı Köstinskiy ATR vaziyetini Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, qırımtatar mediası – «qırımtatarlarnıñ medeniy hazinesi, milliy til ve medeniyetni saqlav aletlerinden biridir».
«Ükümetniñ areketleri ya da areketsizligi neticesinde qırımtatar medialarınıñ qapatıluvı – Ukraina devletiniñ Qırımnı azat etüv, milliy medeniyetni saqlav ve qırımtatar halqınıñ azat etilüvi ve saqlap qaluvı meselelerinde beceriksiz ve lâqayt olğanınıñ timsalidir», – dep tüşüne Kostinskiy.
Onıñ fikirince, ATR kibi telekanallar olmasa, Ukrainağa yarımadada Rusiye propagandasınen informatsion cenkte daa zor olacaq.
«İnformatsion cenkte bir yutturuv. Ukrainağa ait qırımtatar medialarınıñ ğayıp oluvı devletniñ Qırımdan ve qırımtatarlardan vazgeçkenini köstere», – dep yazdı Kostinskiy.
Bazarertesi künü, fevralniñ 10-nda, ATR qırımtatar telekanalı esapları blok etildi, dep bildirdi.
Şu sebepten telekanal alıp barıcı ve musafirler olmağan yayınlarnen #SaveATR marafonını başlattı.
Daa evel sermiyası yetmegeni içün ATR telekanalı para toplap başladı.
ATR Ukrainadan sürgün etilgen qırımtatarlar ve diger millet insanlarını yerleştirüv bücet programmasına köre 2016 senesinden berli devlet bücetinden maddiy yardım ala.
2015 senesi aprelniñ 1-nde ATR Rusiye litsenziyasını alamayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlarını toqtattı. Yayınlar 2015 senesi iyünniñ 17-nde yañıdan başladı – telekanal Kyivge köçti.


text:
İşğal etilgen Aqmescitniñ bazı rayonlarında yanvar 8-de gaz temininiñ bozulmasından şikâyet etip başladılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Aqmescit sakinleri saba Aq-Meçet mikrorayonında gaz temini olmağanını aytalar, aynı bu meseleden demir yol rayonınıñ çoq qatlı evlerniñ sakinleri şikâyetçi oldılar.
Birazdan gaz temini ğayrıdan tiklenildi, lâkin bozuvlarnıñ sebebi öyle de belli degil. Gaz hızmetleriniñ telefonları cevap bermey.
Bundan evel yarımadada elektrik energiyası ile bağlı problemler bar edi. Dekabr ayında Qırım bir qaç kere ışıqsız qalğan edi.
Gidromedtsentr bildire ki, yarımadada gece ava sıfırdan aşağı -20 -15 dereceni, kündüz ise -15 – 10 dereceni teşkil etecek. Qar yağacaq. Şimal-şarq yeli saniyede 7-12 metrni teşkil etecek, bazı yerlerde ise 15-20 metrni.


text:
Qırımnıñ Hafuz qasabasında (Kefe) yerli mektep sport zalını qapatalar. Kefe şeer memuriyetinde bildirilgeni kibi, sport zalınıñ binası tınmağa ve çatlamağa başlağanını bildireler.
«Sport zalından 20 metr uzaqlığında keçken Keriç – Aqmescit federal yolunıñ yüklenilmesi ile bağlıdır», – denile beyanatta.
Kefe şeer memuriyetiniñ başı Dmitriy Şçepetkov bildirgeni kibi, yaqın zamanda sebeplerni ögrenmek içün mütenasip araştırmalarnı keçirmek kerekler.
«Tehnikiy teşkerüv, geologik araştırmalarğa aqça ayıramız, temel ile ne olğanını ögrenmege tırışamız. Şimdilik sport zalı çalışmaycaq, bu oquv yılında, iç omlağanda», – dedi Şçepetkov.
İyül 15-den Keriç – Aqmescit yolunıñ bir qısmını oktâbr 1-ne qadar sürecek tamirge qapattılar. Tamir işleri yolda areketni zorşlatırdı ve aydavcılarnıñ memnüniyetsizlikni doğurdı.


text:
Ukraina Yuqarı Radası avtomobiller aktsizleriniñ eksilmesi aqqında qanunnı qabul etti. Azatlıq Radiosı mühbiriniñ bildirgenine köre, bu vesiqa munaqaşalarğa yol berdi: koalitsiyalar azalarınıñ bazıları oña rey bermege istemedi.
Bir qaç tüzetme kirsetilgen soñ, 3251 sanlı qanun leyhasına 237 deputat qol tuttı.
Yuqarı Radanıñ reisi Andrey Parubiyniñ aytqanına köre, qanun Ukrainada qullanılğan avtomobiller saasını inkişaf etmege yardım etecek ve paalı olmağan avtomobilni almağa istegen ukrainlerge imkânlar berecektir.
Vesiqa müellifleri bu qanun belli bir ukrain avto istisalcılarınıñ menfaatlarınıñ ögge çıqarılmasına noqta qoyacağını qayd eteler.


text:
Ukrainada yanvar 15-i boyevikler ve Rusiyege qoltutqan separatistlerniñ areketleri neticesinde elâk olğan adamlar içün Matem künü olaraq ilân etildi. Bunı prezident Petro Poroşenko vilâyet devlet memuriyetleriniñ reisleri ile işçi körüşüvde bildirdi.
«Terroristlerniñ qollarından elâk olğanlar içün cumaaqşamı künü, yanvar 15-ni, Matem künü olaraq ilân etmege qarar aldım. Ve, eñ evelâ, Volnovaha civarındaki blokpostta elâk olğan adamlar içün. Rusiyege qoltutqan terroristler blokpostta turğan yolcu avtobusına ateş açtılar. Olar em ukrain askerleri, em de ukrain vatandaşlarını nişanğa aldılar», – dedi devlet yolbaşçısı.
Prezidentniñ qayd etkenine köre, bütün dünya Ukrainağa taziyeler bildire. BMT Havfsızlıq Şurasınıñ bunıñnen bağlı beyanatı aydınlatıldı, yanvar 15-te ise Avropa parlamenti Ukrainadaki facia boyunca qarar almalı.
Petro Poroşenko bildirdi ki, çarşenbe künü, yanvar 14-te, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti François Hollande telefon subetinde «ukrain halqına terror ile küreşte qoltutqanını aytıp, birdemlik bildirdiler».
Prezidentniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, yanvar 13-te elâk olğanlarnı sükünet daqqası ile añdılar.
Malüm ki, salı künü, yanvar 13-te, saat 14:30 boyevikler Volnovaha civarındaki blokpostqa ateş açtılar. Anda bulunğan yolcu avtobusta on insan öldürildi. 18 kişi hastahanege tüşti. Birazdan olardan biri hastahanede can berdi.


text:
Qırım ve Aqyarda iyün biri – Troitsa hristian bayramından ertesi künü – raatlıq künü olaraq ilân etilgen. Aqyar valisi Sergey Menâylonıñ mütenasip avalesi yerli akimiyetiniñ saytında bazartesi künü aşkâr etildi.
Qırım ükümeti işbu avaleni bir ay evelsi ilân etti.
Qıtaiy Ukrainada da iyünniñ biri raatlıq künü olaraq sayıla.
Evel bildirilgeni kibi, Qırım «spikeriniñ birinci muavini» Konstantin Baharev ve «spiker muavini» Remzi İlyasov «Qırım Cumhuriyetinde bayram ve hatıra künleri, zenaat bayramları ve diger müim künler aqqında» qanun leyhasını azırlağan ediler.
Vesiqağa binaen, Pasha, Troitsa, Oraza bayramı ve Qurban bayramı diniy bayramlar sayıla.
Bundan ğayrı, Qırımdaki müim vaqialarğa bağışlanğan hatıra sanlarını belgileme teklif etildi: yanvar 19 – Qırım devlet bayrağı künü, mart 18 – Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyası terkibine qabul etüv aqqında añlaşma imzalanması künü, aprel 11 – Qırım Anayasası künü, mayıs 18 – Qırımdan sürgün olunğanlarnı añma künü, sentâbr 8 – Qırım cenkinde şehit ketken adamlarnı añma künü, dekabr 11 – natsizm qurbanları – qırımçaq ve yeudiylerni añma künü.


text:
Ämma Saakaşvili üze Okruaşvilinı qulğa alu ber genä räsmineñ dä qanunnan östen, qağılğısız bula almawın kürsätä dide. Ul şulay uq atnakiçtä televidenie aşa kürsätelgän çığışında xökümät äğzaların yaña tözelgän korrupsiägä qarşı komissiä başqaraçaq eşlär turında kisätte.
"Räncemägez. Ämma bu komissiäneñ eşe sezneñ härberegezne, şulay uq duslarığıznı häm tuğannarığıznı häm başqalarnı tikşerü bulaçaq" dide Saakaşvili.
2003 yıldağı Gölçäçäk Inqıylabınnan birle Saakaşvili elekke Sovet cirlärendä demokratiä yaqlı köçlärneñ yöze, alarnı tuplawçı şäxes bularaq tanılıp kilde. Ämma säyäsät belgeçe Marina Musxelişvili Okruaşvilinıñ ğäyepläwläre häm xökümätneñ ul ğäyepläwlärne tikşermäwe Gruziädäge däwlät qorılışınıñ häm strukturasınıñ citeşsezleklären açıp saldı di.
"Ägär dä bezdä normal säyäsi sistemalı demokratiä bulğan bulsa bu bik tirän xökümät krizisına kitergän bulır ide. Säyäsi rejimnan bäysez eşläwçe strukturalar bulsa, äytik prokuratura, Konstitutsion Mäxkamä, Yuğarı Mäxkamä häm başqalar bäysez bulsa tikşerülär başlanır häm anıñ qayber näticäläre kürener ide" di Musxelişvili.
Anıñ äytüençä, bu ğäyepläwne Okruaşvili taşlawı anıñ ähämiäten tağın da arttıra. Çönki zamanında baş prokuror, eçke eşlär ministrı häm saqlanu ministrı bulıp eşlägän Okruaşvili xökümätne eçtän belgän keşe dip qarala. Okruaşvili üze taşlağan ğäyepläwlärne raslawçı dälillär kitermäsä dä bu xökümättä tikşerü ütkärmäwne aqlaw öçen säbäp bula almıy di Musxelişvili.
Xäzer küp kenä görcilärne borçığan soraw Saakaşvili çınnan da ğäyepleme digän yäki ul Okruaşvilinı törmägä yabıp artıq qatı qılanmıymı digän soraw tügel. Ä bu xällär ilneñ demokratik abruyın NATOğa quşılu, Könbatışqa integratsiälänü xıyalların çelpärämä kitererlek däräcädä töşermime digän soraw kübräk borçıy.
Küp kenä küzätüçelär Okruaşvilinıñ Saakaşviliğa qarata ğäyepläwlärne näq menä yaña säyäsi oppozitsion törkem oyıştırunı iğlan itü belän bergä yasawı da bik möhim di.
Şuña kürä anıñ kiçekmästän qulğa alınuı taşlağan ğäyepläwläre öçen cäzalaw bulıp qına tügel, ä kiläse yılda ütäçäk prezident häm parlament saylawları aldınnan köçäyep kitärgä mömkin köndäş säyäsi törkemne bastıru tırışlığı bularaq ta qabul itelä.
Okruaşvili qulğa alınğaç ta Tiflistä xökümätkä qarşı Gölçäçäk Inqıylabınnan birle kürelmägän däräcädä zur protest çaraları ütte. Bu Saakaşvilinı häm anıñ säyäsi tirälegen şaqtıy borçuğa salırlıq buldı.
Gruziä säyäsäten küzätep baruçı Ğia Hodia bu xakimiät suğışında töp yuğaltuçı Saakaşvili da, Okruaşvili da tügel, ä Gruziä demokratiäseneñ böreläre di.
Säyäsi oppozitsiä inde moñarçı da Saakaşvilinı televidenie tapşıruların qatı kontrolgä aluda, xakimiätne ber genä citäkçe firqä qulına tuplawda, bik nıq zarur bulğan xoquqıy reformalar ütkärmäwdä ğäyepläp kilä ide.
Nodia xäzer xökümät korrupsiä ğäyepläwlären saylap qına qullana digän xis qala häm bu demokratiä mayağı bularaq tanılğan Gruziäneñ abruyın şaqtıy töşerä di.
Şul uq waqıtta ul ni genä bulmasın mäsälän Rusiä yäki töbäktäge başqa illär belän çağıştırğanda Gruziädä demokratiä torışı yaxşıraq bulıp kürenä di.


text:
«Aşıqmağa kerekmey, köpmleksli qararlar pek müimdir. Biz bugün Kefe suv anbarını baqtıq, mında saqlanğan suvnıñ 70% – turmuş ihtiyaclarğa qullanıla bilmez», – dedi Donskoy.
Qırım işğalinden soñ yarımadada ayırı şeerleriniñ suv teminlevi ve köy hocalığında topraqnıñ suvaruvı ile mürekkep vaziyet peyda oldı. Yerli «akimyet»niñ aytqanı kibi, böyle al Ukraina Qırımğa suv teminleviniñ sıñırlağanından kelip çıqa.
Ukrain suv resursları devlet agentliginiñ malümatına köre, Qırım toprağında Şimaliy-Qırım kanalından qanunsız suv aluvı yüz bere.


text:
Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üçünci mabüsi Ferat Sayfullayev Rusiye apsinden azat etildi. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
Sayfullayev qomşu Rusiyeniñ Kirov vilâyetindeki Omutninsk koloniyasında yattı. O, apis müddeti bitkeninen koloniyadan azat etildi.
Sayfullayev Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına («Terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv») istinaden qabaatlandı. 2016 senesi sentâbr ayında Sayfullayev 5 yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına üküm etilgen edi. Qabaatını tanımadı, Rusiye Anayasasınıñ 51-inci maddesine esaslanıp, malümat bermekten vazgeçti.
Yanvar ayında berilgen malümatqa köre, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Vaitov Rusiye apsinden azat etildi. Daa soñra Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Nuri Primov azatlıqqa çıqtı.
2016 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi qararını seslendirip, «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca qabaatlanğan aqyarlılar Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnı beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqyardaki yunus balıqları akvariumınıñ temsilcileri, şeerniñ Rusiye akimiyeti müessiseni yoq etmege tırışqanı sebebinden, cemaatqa muracaatta bulundı. Bunı Qırım.Aqıqatnıñ muhbiri bildire.
Yunus balıqları akvariumnıñ müdiri Aleksandr Jbanov: «Kreml nezaretindeki şeer akimiyeti akvarimnıñ mülk ve toprağına köz taşlağanı sebebinden, müessise yoq etilmek mümkün», – dedi.
Keçken seneniñ soñunda Aqyar yunus balıqları akvariumına kiralıq fiyatını ayda 1,5 million rublege qardar kötergen ediler.
Artbuhtada yerleşken Aqyar yunus balıqları akvariumınıñ hadimleri, keçken sene noyabr aynıñ başında Vasilisa adlı beyaz yunus balığını satqanları aqqında haber etken ediler. Böylece, müessise qalğan ayvanlarnıñ aşına masraflarnı qapatmağa tırıştı. Yunus balıqları akvariumda bildirdilergenleri kibi, «Şeer mülkiniñ semereli qullanuv merkezi» Devlet unitar teşkilâtı yunus balıqları akvariumı yaz mevsiminde qazanğan aqçanı bermedi ve neticede ayvanlarnı baqmağa çareleri qalmadı.


text:
İtibarlı halqara teşkilât teklif etken taqdirde Kyiv, rusiyeli jurnalist Arkadiy Babçenkonıñ öldürilüvinen alâqalı taqiqat keçirilüvinde halqara yardım almaqnı qabul eter. Bu aqta mayısnıñ 29-nda Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin, BMT ştab-kvartirasında Havsızlıq Şurasınıñ oturışuvı bitken soñ, jurnalistlerniñ suallerine cevap bergen vaqıtta haber etti.
«Netice almaq, bunı taqiq etmek, bunıñ artında kimler turğanını tapmaqnen bağlı er türlü kerçek yardım – minnetdarlıq ile qarşılanacaq. Kerek olğan bütün meseleler boyunca kösterilgen yardımğa sıcaq baqarmız. Eger bu işançlı halqara teşkilât adından yağılacaq olsa, elbette qabul etermiz», – dep ayttı Klimkin.
Rusiyeli muhalefetçi jurnalist Arkadiy Babçenko mayısnıñ 29-nda aqşam Kyivde öldürildi. Bu vaqia o tükândan qaytqan arada kvartirasına kireyatqanında olğan. Sırtından yaralanğan Babçenko «acele yardım» maşnasında vefat etti.
Ukraina uquqorçalav organları «qastlı öldürilüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Politsiya qatil fotorobotını aşkâr etti.
Ayrıca şunı oquñız: Arkadiy Babçenko: «İnfantilizm Rusiyeniñ milliy ğayesine çevirildi»
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk ete. O, öz qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.
Bundan bir qaç ay evelsi, 2016 dekabr ayında, o TU-154 uçağında, öz arbiylerini Suriyege Yañı yılnen hayırlamağa ketken Rusiye arbiyleri, jurnalistleri ve Aleksandrov adına ansambl artistleri uçaq qazasından ölgenlerine iç acınmağanını bildirgen edi. Bundan soñ Rusiyede Babçenkonı vatandaşlıqtan marum etmek içün imzalar toplanıp başlandı.
Soñki zamanlarda jurnalist Kyivde qırımtatar ATR telekanalında çalışqan edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Qırımda «fevral 26» işi boyunca yañı sorğular aqta bildire.
Onıñ malümatına köre, Bağçasaraynıñ eñ az altı sakini iyün 24 künü Qırım Taqiqat komitetine sorğuğa çağırıldı. Diger tafsilâtlar aqta bildirilmey. Qırımnıñ uquq qoruyıcıları adet üzre izaat bermey.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Alesandr Sokurov – soñki onyıllarnıñ eñ ciddiy Rusiyeli rejissörlardan biri. Lâkin o sadece istidatlı ressam degildir. Bu insan öz icadında totalitarizmnıñ maiyetini talil etken ve añlağan edi. Tamam o Putin ile Oleg Sentsov aqqında subetleşip başlağanı – tesaduf degildir. Bellemeñiz ki, Rusiye prezidentiniñ reaktsiyası nasıl olacağını Sokurov bilmedi. Putin öz açuvını nasıl tutacağını ve çekelerini oynatacağını. Sokurov, putinniñ azbarında qabul olunğan bütün qaidelerni bozdı. Lâkin o bunı, öz areketiniñ manasını ve bütün ola bilecek aqibetlerini esaplap yaptı.
O bile ki, avtoritar ükümdarğa onıñ şahsiy komfortlı dünyası kerek. Şu dünyada er kes oña alğışlay. Şu dünyada iç kimse «qıral çıplaq» olğanını añlamay.
Sokurov Putin ile sadece Sentsovqa nisbetten merhamet aqqında qonuşmadı – böyle endi olğan edi, atta er daim riayetkâr olğan Nikita Mihalkov buña çağıra edi. Sokurov ise Sentsovnıñ qabaatsız olğanı aqqında söz yürsetti. O Putinge añlattı ki, dünya pek yahşı bile: rusiyeli ükümdar, yalancı ve merametsiz, apiste qabaatsız insannı tuta. O, areketler içün degil de, fikirler içün cezalay.
Elbette ki, Putin, adetince, adliye sistemasına sıltadı. Sokurovqa dedi ki, Rusiyede o degil de, mahkeme qarar ala. Lâkin sübetniñ bütün iştirakçileri – Putin de, Sokurov ta, Kremlde toplanğan medeniyet erbapları da – Putin yalan aytqanını bile ediler. Ve Putin añlay edi: o yalan aytqanını olar da añlaylar. Putinniñ yüzünden körüne edi, o pek te raat degil.
Bu pek müimdir – Sentsovnıñ ve diger masümlerniñ qıynalması – ğalebe degil de, mağlübiyet olğanı aqqında fikirni diktatornıñ zeinine kirsetmek
Sentsovnıñ ve diger masümlerniñ qıynalması – ğalebe degil de, mağlübiyet olğanı aqqında fikirni, ve er kes bunı körgeni, lâkin aytmağa qorqqanı aqqında fikirni, diktatornıñ zeinine kirsetmek – bu pek müimdir. Böyle fikir öldüre. Digerleri seni ulu saymayıp, bunıñ yerine kerçekni gizlegenlerini añlamaq – ne qadar qıyın olğanını diger meşur sanatkâr – Mihail Bulgakov – özüniñ «Qoşu» eserinde tasvirlegen edi. Asker ve Hludov arasındaki subet – avtoritar köz qaytuvnıñ klassikasıdır.
Beyaz general Hludov, oña kerçekni aytqan askerni asıp öldürdi. Lâkin Putin Sokurovnıñ aqqından kelmeycektir. Ve o, etraftakiler onıñ alçaqlığını añlağanlarını tüşünip yaşaycaq. Belki de, tamam bu fikir Olegnı azat etmege onı mecbur etecek. Sokurov er şeyni doğru esapladı. Çünki öz icadında o Gitlerniñ ve Leninniñ fikirlerini añlamağa tırışa edi. Diger ükümetteki cinayetçiniñ fikir teşirini ise, o tamam prezidentniñ medeniyet Şurasında açıqlap oldı.
Vitaliy Portnikov, jurnalist ve siyasiy izaatçı, Radio Svoboda közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Vadim Sirukqa Rusiye quvetçileri 2016 senesi fevral ayında evinde keçirilgen tintüv vaqtında alğan smartfonnı qaytarmağa qarar berdi. Bu aqta advokat Emil Kurbedinov «Qırım birdemligine» bildirdi.
Berilgen malümatqa köre, Siruk mahkeme oturışuvında Başkortostandaki Rusiye koloniyasından video bağı vastasınen iştirak etti. Advokatlar Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesinde edi. Neticede mahkeme Sirukqa 5 yıl evelsi alınğan cep telefonını ceza çekken yerde qaytarmağa qarar aldı.
«Cep telefonı alındı ve tintüv protokolında alınğan olaraq qayd etildi. Tahqiqatçı onı delil olaraq da ilâve etti. Faqat ne Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında, ne de bundan soñ bir yerde qayd etilmedi ve qabaatlav tarafı tarafından kösterilmedi, ükümde de qayd etilmedi. Bugün bu telefon meselesi çezildi. Yani bugün arbiy mahkeme, arbiy prokuror, advokatlar bir plastmassa parçasınıñ kelecegini belgilemek içün toplaştı», – dep izaatladı imayeci.
Advokatnıñ aytqanına köre, Siruknıñ alı bir qarar ve o, bütün faal, dost, Qırımdaki ve tışındaki cemaatqa selâm yollamağa rica etti. Yaqında onı Ukrainanıñ Rusiye konsulı Viktor Pletnikov ziyaret etti.
İyünniñ 25-nde Moskva vilâyetiniñ (Rusiye) Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ ükmüni deñiştirmeyip qaldırdı.
Böylece, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ 2019 senesi qabul etken qararı deñişmedi. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, işğal etilgen Qırımnıñ Rusiyeli prokurorı oaraq Oleg Kamşılovnı tainledi, bu aqta ferman resmiy adliyeviy malümat sitesinde yerleştirilgen.
RİA Krım bildire ki, aynı ferman ile Rusiyeniñ Aqyardaki taqiqat idaresiniñ yolbaşçısı olaraq Viktor Tanifa tainl etile.
Rusiye nezaretindeki Qırım parlamenti dekabr 28 künü Oleg Kamşılovnı işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı vazifesine tain etken edi.
Oleg Kamşılov Omskta şeer prokurorınıñ birinci muavini, Krasnoyarsk vilâyet prokurorınıñ birinci muavini , 2015 senesi 24 noyabrden berli ise – Moskva prokurorınıñ birinci muavini olıp çalışqan edi. Bundan evel, 2014 senesi mayıs ayından 2016 senesi oktâbr ayına qadar Qırımnıñ prokurorı, qomşu Rusiyeniñ Devlet Dumasına deputat olaraq saylanılğan Natalya Poklonskaya olğan edi.