text:
18 oktâbr künü Rusiyeniñ Qırım boyunca çalışqan FSB idaresi, qırımtatar faali Suleyman Kadırovğa qabaatlav aktını teslim etti
Kadırovnı Rusiye Cinayi kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2 qısımı boyunca qabaatlaylar, yani «insanlar arasınd Rusiye Federatsiyasınıñ birdemligini bozaçaq çağıruvlar yapmaq», – dep ayttı advokat Aleksey Ladin.
«Bu iş bir yıl evelsi, 2016 senesiniñ 11 oktȃbrinde başlatılğan edi. Uquqıy taraftan qabaatlav esasları ğayet belgisiz. İş içinde olğan ekspertizalarğa köre, sanki S. Kadırıv yapqan repost ve izaatlarında, iç bir şeyge çağıruv yoq. İzaatlarda taqdirlev ve razı olmaq bar, amma çağıruv yoq. Amma S. Kadırov qabaatlanğan maddede ise, çağıruv olması kerek, dep aytıla», – dedi Ladin.
Alıp barılğan taqıqatnıñ keyfiyetinede bir qaç sualler olğanını attı.
Kadırov özü ise, qabaatlavlarnı red ete.
Hatırlatamız, 5 oktȃbr 2016 senesi, polisler Suleyman Kadırovnıñ evine tintüvnen keldiler ve Rusiye Federatsiyasınıñ birdemligini bozaçaq çağıruvlarda qabaatladılar. 3 aprel künü, S. Kadırovnı, ekstrimistler sırasına kirsettiler ve bank vesiqalarını qapattılar. Bank kartaları ise, yekȃne para kelgen yeri edi.
Foto: QırımAqıqat
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


c: text/html

text:
Qırım «akimiyeti» topraq damartılarına aqqlarını ğayrıdan resmiyleştirüv ya da soñuna qadar resmiyleştirüv esnasınıñ inceliklerini belgiledi.
Bunıñnen bağlı leyhanı salı künü Qırım «ükümetiniñ» toplaşuvında mal-mülk ve topraq munasebetleri «naziri» Aleksandr Gorodetskiy taqdim etti.
Böyleliknen, Qırım işğalinden evel başlanğan 6 biñ topraq damartısınıñ resmiyleştirüvi yekünleneycek.
Özüni Qırımnıñ baş naziri olaraq ilân etken Sergey Aksönov «nazirge» bunıñnen bağlı malümatnı yerli akimiyet organlarına yollamağa avale etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zabaykalyede yüz bergen orman yanğınlarınıñ tumanı keçken raatlıq künleri Amerika Qoşma Ştatlarınıñ ğarp yalı boyuna ve Nevada, Idaho ve Kanadanıñ merkeziy qısmına qadar dağıldı.
Uydulardan yapılğan ve AQŞ Meteorologik hızmetiniñ weather.com saytında derc etilgen fotoresimlerde körüne ki, Alaska, California, Oregon ve Washington ştatlarını yengil bir örtü qapladı.
Aprel 15-17 künleri uydular ava aerozolleriniñ Rusiyeniñ şarqiy regionlarından Tınç okeannıñ şimaliy qısımları yönelişine keçkenini qayd ettiler.
Aprel 17-de tuman Washington ştatına qadar yetip, kökni portaqal, pembe ve qırmızı renklerine boyadı. Amerika meteorologlarınıñ aytqanına köre, Sibir yanğınlarınıñ tumanı Qıtayda olıp keçken qasırğa tozu ile kele bile.


text:
Qırımnıñ rus başı Sergey Aksenovnıñ fikrine köre, Rusiyeden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağı yollanılmasından soñ yarımadada vaziyet eyileşe. Amma fevqulâde vaziyet rejimi saqlanıla, dey o.
«Müsbet deñişüvlerge baqmadan, fevqulâde vaziyet rejimi saqlanıla. FV yoq etilmesi boyunca ştab dekabr 20-ne qadar çalışacaq, mesken fondu elektrik energiyası ile teminlemegence, sanaiy şirketlerniñ, mektep, bala bağçalarınıñ çalışuv cedvelleri tizilmegence», – denile Aksenovnıñ Facebooktaki beyanatında.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti. Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak aytqanı kibi, 100 MVt miqdarında elektrik energiyasınıñ aqımını dekabr 3 künü tarqatırlar, ekinci 100 MVt kelecek künü toplanır.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Qırımda Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Leonid Kuzmin Rusiyege boysunğan Aqmescit memuriyetine «Skrâbin» ukrain rok-gruppasınıñ solisti Andrey Kuzmenkoğa bağışlanğan «hatıra divarını» teşkil etmek muracaatını yolladı.
Muracaat nushasını Facebook saifesinde paylaştı.
Faal yırcığa bağışlanğan «hatıra divarını» Lenin soqağı tarafından «Sevgi merdiveni» kirişinde yerleştirmege teklif ete.
Bundan evel Kuzmin Qırım.Aqiqatqa rusiyeli Federal Havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde bir yarım saat sorğuğa çekilgenini bildirdi, o yerde onıñ cemaat faaliyeti boyunca söz yürsetildi.
2015 senesi fevral 2-de Dnepropetrovsk vilâyetinde yol qazası neticesinde «Skrâbin» ukrain rok-gruppasınıñ solisti Andrey Kuzmenko elâk oldı.
Ukrain yırcısınen sağlıqlaşuv aktsiyaları işğal etilgen Qırımda da keçirilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Varşavada iş ziyaretinde bulunğan Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin Gürcistan TİN başı Mikheil Janelidze ile körüşti. Eki devletniñ tışqı işler nazirleri Rusiye basqısına qarşı nevbetteki areketlerini muzakere ettiler. Bu aqta Ukraina TİN matbuat hızmeti bildire.
«Nazirler halqara uquqnı bozğan ve halqara telükesizlikke havf yaratqan Rusiye Federatsiyasınıñ ücümci siyasetini tenqid ettiler. Taraflar Ukraina ve Gürcistan mustaqilligi ve birligini desteklegen siyasetniñ tarafdarları olğanını tasdiqladılar», – dep haber etile.
Ondan da ğayrı diplomatlar Avropa Birliginiñ «Şarq işdeşligi» leyhasını ve olması mümkün olğan eki taraflı işbirliknimuzakere ettiler.
Ukraina Tışqı işler naziri Gürcistannı eñ yaqın zamanda ziyaret etmege azır olğanını bildirdi.
İyül 22 künü Ukraina ve Gürcistan diplomatik munasibetleriniñ 25 yıllığını qayd etecekler.


text:
Qırım energetik qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri – Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev dey ki, Rusiye Kiyevniñ işğal etilgen Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berüv şartları ile razı olmaz, şunıñ içün añlaşmanıñ qabul etüv meselesini qapalı dep saymağa mümkün.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Menimce, muzakere etilmemeli. Çünki bizim tarafımızdan şart qoyulğan, añlaşma qabul etilse, energiyanı Rusiye Federatsiyası tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti territoriyasına bergenimiz qayd etilmeli», – dedi halq deputatı.
Muqaveleniñ imzalanuv istiqbalini «Strategiya XXI» merkeziniñ müdiri Mihail Gonçar da körmey. Şunı hatırlattı ki, bıltır Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesine añlaşmalarnı qabul etilmesi neticesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tenqit etilgen edi. Ve bu sene memleket reberligi, ekspertniñ fikrine köre, bu kibi vaziyetniñ tekrarlanmasını istemez.
Gonçar dey ki, Rusiye Qırım içün ukrain elektrik energiyasını almaq ve bücetinden paranı iqtisat emtek içün siyasiy kerilemelerge razı olmaz.
Rusiye Federatsiyası Energetika Nazirliginde Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesine yañı muqaveleniñ imzalanuvı izaatlamaylar. Ukraina akimiyetiniñ de Qırım boyunca energetik muqaveleniñ ilerideki taqdiri ile bağlı sorav boyunca da izaatı yoq. Qırım.Aqiqat Ukraina Energetika ve komür sanayı nazirliginden tefsirni bekley.
Qırım 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
Qırımda keçken künü dört hasta COVID-19-dan vefat etti, dep bildire Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Müessiseniñ derc etilgen malümatına köre, koronavirustan vefat etkenlerniñ sayısı 51 oldı.
Berilgen malümatqa köre, 2497 insan Qırımda tibbiy közetüv altında buluna. 527 kişi evde dinamik közetüvde qala, 1872 kişi hastahanede közetile. 98 insan observatorlarğa alındı.
Rospotrebnadzor malümatına köre, umumen Qırımda 3889 COVID-19 hastası qayd etildi. 1319 insan tedaviylene, 2468 kişi tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı.
Keçken künü Qırımda 81 koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraylı «Hizb ut-tahrir işi»niñ birinci oturışuvı keçe. Bu aqta iyünniñ 6-nda «Qırım birdemligi» Haber etmekte.
Oturışuv qapalı rejimde keçe. Faaller haber etkenine köre, iştirakçilerniñ yaqınları mahkemenn qapalı rejimde keçkeni sebebinden şikâyet yazalar.
Azırlıq mahkeme oturışuvı Rostov-na-Donu şeerinde Aqmescitteki taqiqat izolâtorı ile videoalâqa vstasınen keçirilgen edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulııp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayalar.
Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Sarıtawda yäş möselmannar qorıltayı uzdı
19.12.2006
Sarıtawda uzğan yäş möselmannar qorıltayında Semberdän İldar Usmanov qatnaştı. Närsä
kürgän, işetkän, nindi täesirlär alıp qaytqan soñ ul annan?
“Tügäräk öställärdä” citdi söyläşü bulğan. Alda torğan iñ zur problemalar – qatnaş nikaxlar arqasında assimilyatsiäneñ köçäyüe, telebezneñ qullanışı tarayuı, globalizatsiä şawqımı astında milli üzañnıñ eri baruı ayıruça borçuğa sala. Ä bu faktorlarğa qarşı toru öçen yäşlär arasında ruxi, mädäni häm fizik baylıqnı nığıtu. Fizik digäne — tän baylığı, sälämätlek. Sarıtawda bu öç yünäleştä dä yarıysı ğına ürnäk ğämällär bar: yäşlär dingä tartıla, üzeşçän sänğat»kä zur iğtibar birelä – törle konkurslar, KVNnar uzdırıla, tatar yäşläreneñ futbol komandası 2-nçe ligada berençe urınnı bili…
Şundıy uñışlar belän tanışu alardan ürnäk alırğa da etärgeç birä ala. İldar Usmanov nindi eşlär başqarırğa kiräklegen kürdem, di. İñ berençe burıç – Yäşlär oyışmasın tudıru. Moña Qazan yegete Ruslan Aysin da yärdäm wäğdä itkän. Häm İldarnıñ Pedagogiä universitetında tarix fänen öyränüçe Rafail Dävätäev belän oçraşuın bu eşçänlektä berençe adımı dip sanarğa buladır.
İldar Sarıtawda başqa ürnäk alırlıq närsälär dä kürep qaytqan. Sarıtaw Avtonomiäse räise Qamil Äbläzewneñ barlıq çaralarğa da matdi yärdäme turında härkem soqlanıp häm ğorurlanıp söyli. İñ oşağanı – Sarıtawnıñ Tatar gimnaziäsendäge tärtip. Başqa mäktäplärdän ayırmalı bularaq, anda bernindi eteş-törteş, tawış-çabış yuq: barısı da tınıç, tıynaq. Storoj sıyfatında da oyıqbaş bäyläp utıruçı aqayulıqlı äbi — qorallı OMONçı tügel. Häm uquçılar arasında da üzara tınıç häm märxämätle möğämälä.
Ayrat İbrahim, Sember.
azatliq.org


text:
İyün 7-de Rusiyege boysunğan Sudaq şeer mahkemesi mayıs 18-de sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan aktsiyasına ketken dört qırımtatarğa qarşı açılğan cinaiy işni qapattı. Bu aqta adliyeci Cemil Temişev bildirdi.
«Er dört «Sudaq» protokolı boyunca müsbet qarar alındı))) bu dava boyunca iş qapatıldı» – dep yazdı Temişev Facebook saifesinde.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov mahkeme qararına böyle izaat berdi: «Qırımdaki vaziyetke köre, buna inanması ağırdır... Amma bu kerçektir».
Bundan evel, salı künü mahkeme qabaatlanğanlarnıñ biri olğan Alim Muslâdinovğa qarşı cinaiy işni qapattı. Bundan soñ adliyeci Konstantin Rustemov qalğan avto yürüş iştirakçileri boyunca qarar aynı olacağını tahmin etti.
Yaqalanğanlar, teşkil etüv boyunca belgilengen tertipni bozuv ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket keçirüvinde (Rusiye KOAP 20.2 maddesi) qabaatlandı. Bu madde boyunca qabaatlanğanlar 10 biñden 20 biñge qadar ruble para cezasınen ya da qırq saatqa qadar iş cezasınen cezalana bile.
Bu iş boyunca ilk mahkeme toplaşuvı keçirilmesi mayıs 25-ke belgilengen edi. Sudaqta yaqalanğanlarğa destek köstermek içün 100-ge yaqın insan keldi.
Bundan evel Qırımda rusiyeli uquq qoruyıcılar mayıs 18-de hatıra merasimine ketken avtomobil aydavcılarını kütleviy şekilde toqtatqanı aqqında malümat peyda olğan.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ temsilcileri ve Qırım uquq qoruyıcıları Qırım işğaliniñ ekinci yıllığına bağışlanğan umumiy haber kampaniyasınıñ keçirilmesinde işbirlik qurmağa añlaştılar. Bu aqta nazirlikniñ matbuat hızmeti bildire.
«Haber siyaseti nazirligi fevral 26 künü Ukraina prezidentiniñ bütün ukrain cemiyeti, şu cümleden, qırımlılarğa muracaatınıñ olması üzerinde çalışmağa başladı», – dedi haber siyaseti naziriniñ Qırım meselelerinden keñeşçisi Emine Ceppar.
Kampaniya çerçivesinde «Qorqu adası: işğal ve insan aqlarınıñ bozuluv hronikası» kitabınıñ ekinci qısmı basılacaqtır, dep bildire İnsan aqları boyunca ukrain Helsing birliginiñ idarecisi Darya Sviridova.
Vatandaşlıq serbestligi merkeziniñ reisi, YevromaydanSOS idarecisi Aleksandra Matviyçuk Qırım Rusiye akimiyeti tarafından taqip etilgen 13 qırımlınıñ caseleri üzerinde yapılğan çalışma aqqında tarif etti.
Ukraina Haber siyaseti Nazirliginde fevral 26 kününi yarımadanıñ Rusiye işğaline qarşılıq künü olaraq ilân etmege teklif eteler. Bu kün Qırımnıñ Rusiye işğaline yol bergen vaqialarnı aks ete. Şu cümleden, Qırım parlamenti yanında keçirilgen kütleviy miting aqqında söz kete, o zaman faaller qanunsız «referendum»nıñ belgilenmesine keder etmege tırıştılar.
Fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında keçirilgen miting Qırım deputatlarınıñ «referendum»nı belgilemege qararını biraz uzattı.
Neticede Qırımnıñ Rusiye prokuraturası fevral 26 künü olğan kütleviy tertipsizlikler sebebinden cinaiy işlerni açmağa başladı. «Fevral 26» işi boyunca bir sıra qırımtatar faali keçe.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye ükümeti memleketniñ regionları arasındaki sıñırlar qapatılamaz, dep bildirdi. Bu qarar qapatuv aqqında bildirgen ilk region qayd etilgen soñ qabul etildi – elbette, bu merkeznen eki yıqıcı cenk körgen Çeçen cumhuriyeti oldı. Onıñ yolbaşçısı Ramzan Kadırov cumhuriyetniñ «qapalı» olğanını inkâr etse de, olıp keçkenler başqasını köstere. Cumhuriyette yaşağan daa lâğu etilmegen – bu daa ögde olacağına oşay – Moskvadan Groznıyge olacaq seferniñ yolcuları bile Çeçenistanğa kirmek içün yañı koronavirus alâmetleri olmağanını isbatlaycaq tibbiy vesiqa almalı.
Vladimir Putin region reberleri karantin tedbirlerini özleri belgileycek dep qarar alğanda, eminim, böyle «epidemiologik serbestlikni» özü başlattı. Rusiyede qırğınlıq olğanına baqmadan, devlet yolbaşçısı «karantin» sözüni aytmağa istemey, ğaliba. O, hızmetçilerine vatandaşlarğa kibi degil, mektep talebelerine kibi «tatil bere». Karantinnen ise saray adamları oğraşmalı.
Kreml, Rusiye sakinlerine er şey Putinge bağlı olmağanını hatırlamağa imkân berdi
Rusiye regionlarınıñ reberleri bilgeni kibi tırışa. Elbette, şimdilik er kes Kadırovnıñ epidemiologik mustaqilligini kösterip olamay – Çeçenistan yolbaşçısına Kreml emiyet bere, çünki Çeçenistanda çıqqan bir zıddiyet Şimaliy Kavkazda yañı qanlı cenkniñ sebebi ola bile. Faqat qırğınlıq artqanınen region reberleriniñ areketleri daa da sert olacaq. Astrahan vilâyetine kiriş rejimi şimdi bile Çeçenistanğa kirişten pek farqlı degil – tek yerli sakinler kirsetile. Bir sıra diger region ise kirişte mahsus blokpost qoydı. Böyle regionlar arasında, meselâ, Tataristan Cumhuriyeti bar, onıñ merkeziy akimiyet ile munasebetleri er vaqıt ayrı edi ve o vaqıt federatsiya subyetlerinden biri olıp, Federativ añlaşmanı imzalamaqtan vazgeçken yekâne subyekt edi. İlhaq etilgen Qırım ve Rusiye sıñırında, Keriç köpründe de blokpost peyda oldı.
Bu sıñırlavlar keçecek, dep ayta bileler, ebet. Qırğınlıq biter – ve kiriş sıñırlavları lâğu etilecek. Amma, birinciden, qırğınlıq ne vaqıt bitecegini kimse bilmey. Ekinciden, er bir Rusiye regionı bu belâğa özcesine dayanır – yerli akimiyet semereligi ve yerli sağlıq sistemasınıñ imkânlarına köre. Kreml, Rusiye sakinlerine er şey Putinge bağlı olmağanını, regionlar arasında sıñırlar olğanını, qırğınlıq ile küreş Moskva, Çeçenistan ve Leningrad vilâyetinde farqlı olacağını hatırlamağa imkân berdi. Ve aqibetlerni yeñüv esas şeydir – çünki qırğınlıqtan soñ iqtisadiyatnıñ ğayrıdan tiklenmesi, mence, Rusiyede olğanı kibi, çetlerden degil, paytahtlardan başlaycaq.
İşğal etilgen yerlerden de degil. Qırımdan degil.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Ukraina telükesizlik hızmeti (SBU) domen adlarınıñ qaydı etilmesi ve idare faaliyetinde rusiyeli «Yandex» ve «Mail.ru» poçta servislerini qullanmamaqnı tevsiye ete. Bu aqta iyünniñ 17-nde SBU mektübine esaslanaraq, Ukraina İnternetçiler-birligi haber etmekte.
««* ua», «* ukr» zonasındaki domen adlarınıñ saipleri tarafından ameldeki qanunnıñ şartları bozulğanı tespit edildi. Hususan, domen adlarını işletüvde, prezidentniñ emrine binaen hususiy sıñırlamalarkirsetilgen rusiyeli «Yandex» ve «Mail.ru» poçta servisleri qullanmaqta», – denilmekte vesiqada.
SBU öz saifesinde vaziyetnen bağlı iç bir izaat bermey.
Mayısnıñ 15-nde Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko öz emirinen Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ, Rusiyeli bazı vatandaşlar ve şirketlerine nisbeten yañı sanktsiyalar kirsetmekni közde tutqan qararını küçke kirsetti. Bu cedvelge kirgen 468 şirket arasında, hususan «Yandex» servis hızmeti, «VKontakte» «Odnoklassniki» ictimaiy ağları da bardır. Qararğa istinaden, internet-provayderler añılğan internet-resurs kirişlerini blok etmege mecburlar.
Ukraina milliy mudafaa ve havfsızlıq hızmeti, Rusiye ictimaiy ağları vastasınenUkrainağa qarşı informatsion tecavuz yapılğanı aqqında bildirilmekte.
Yuqarı memuriy mahkeme Poroşenkonıñ qararınıñ lâğu etilmesinen bağlı davanı baqıp çıqaraq, iyünniñ 14-nde işbu vesiqa küçke saip olğanını tasdıqlağan qararnı qabul etkendir.


text:
İlhaq etilgen Aqyarda yañı turist mevsiminde fiyarlar 30%-ğa paalılaşa bile. Böyle tahminlerinen Aqyar şeer başı Mihail Razvojayev iyün 3-ünde paylaştı, bildire TASS agentligi.
Razvojayev, Rospotrebnadzor talapları sebebinden yerleşme saasınıñ masrafları artacağını qayd etti, böyleliknen, otel saipleri epidemiyağa qarşı tedbirlerniñ fiyatını yaşama fiyatına qoşmaq mecbur olacaq.
"İş adamlarnıñ aqça almağa yeri yoq, tek turistlerden", - qayd etti o ve fiyatlar tahminen 30%-ğa köterilecegini qoştı.
Daa evel Rusiye nezaretindeki akimiyet, Aqyar 2019-ıncı yılda 2018-inci yılğa köre 14,2%-ğa ziyadece para masraf etkenini bildirdi.
Qırım akimiyeti, 2020 yılda büdjey masraflarını 14%-ğa arttırğanlarını bildire, amma bu yılnıñ ilk dört ayında budjet kelirlerine bir milliard ruble yetmedi.


text:
Ukrain jurnalistleri – «UA|TV – ukrain telekorüv ve radioyayınlav» bütündünya hızmetiniñ baş müdiriniñ birinci muavini ve Qırım.Aqiqatnıñ müelliflerinden biri Vladimir Zemlânıy ve «Golos Ukrainı» parlament gazetasınıñ foto mühbiri Aleksandr Klimenko – Kiyevde«Russkiy razuhay ili ukrainskiye grabli» («Rus razuhayı ya da ukrain tırnavuçı») kitabını taqdim ettiler.
«Razuhay – müim qararlarnı qolaylıqnen alğan bir yigit, amma işbu qararlar insan, memleket, dünya taqdirine tesir ete. Em de o bu qararlar içün mesuliyetli degil. İşbu yigitte, elbette ki, Vladimir Putin, Rusiye prezidentini tanıymız», – dedi Zemlânıy Qırım.Aqiqatqa.
«Ukrain tırnavuçı» ise – çünki Pereyaslav Radasından başlap, nice asırlar devamında, evel de, Rusiye er vaqıt işbu tırnavuçqa basa, ukrain tırnavuçına. Bizni de ura, tırnavuçlar, amma Rusiyege de farqlıca tiye», – dep qoştı müellif.
Publitsistik kitap, içinde şaqalı şekilde tek Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ve Donbass areketleri degil de, şimdi olayatqan adiselerniñ tarihı de añlatıla. Baplardan bir qaç tanesi: «Krovorossiya», «A vorogov moïh trâstseyü otoçi», «Krımnaş ili Vamkrış».
Vladimir Zemlânıy eserni sulh, «mavı kök ve sarı boğday» tilegi ile yekünley.
Kitap AVIAZ Kiyev neşriyatında çıqtı.


text:
Ukraina Telükesizlik hizmetinde (SBU), Rusiyeniñ 2018 senesiniñ küzünde Ukraina territoriyasına ordusını kirsetmek içün sebepler yaratmaq planları aqqında malümat bar. Bunı aprel 13-te Kyivde SBU reisiniñ muavini Viktor Kononenko bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye ukümeti, rus tilini qorçalamaq maqsadınen teşkil etilecek tedbirlerniñ iştirakçilerini urmaq içün cinayetçiler ve «tituşkalar»nı celp etmekni planlaştıralar.
«Tedbir artıq küzge planlaştırıla. Lâkin biz bu planlarnıñ ömürge keçirilmesine yol bermeycekmiz», – dedi Kononenko.
Aynı zamanda, Kyivdeki telükesizlik forumında Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ (SNBO) kâtibi Aleksandr Turçinov, Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırım, Donbassnıñ işğal etilgen territoriyası ve Ukraina ile sıñırında çoq biñlik arbiy küçler azırlağanını bildirdi.
Daa evel, bu aynıñ içinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Berlinde Angela Merkel ile körüşüvinden soñ, Ukraina apishanelerinde, Rusiyeniñ «olar anda yoqlar» degen 23 Rusiye askeri ve zabitiniñ bulunğanını bildirdi.
Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak ise, Rusiyeniñ Ukraina ile sıñırında 77 biñden ziyade kişilik ordu toplağanını beyan etti.


text:
Aprelniñ 29-ında koronavirus infektsiyasınıñ yayılmasına qarşı küreşken operativ ştabnıñ oturışında rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov, bölgelerde pandemiyanen bağlı ilân etilgen sanitariya ve epidemiologiya rejiminiñ bozuluvı içün bölge memurlarını qattı cezalacağını ayttı.
Aksönovnıñ bu sözleri rusiyeli Qırım ükümetiniñ reisi Yuriy Gotasnükniñ Qırım belediyelerinde sanitariya ve epidemiologiya rejiminiñ bozuluvı aqqında maruzasından soñ seslenildi.
"Bozuluvnı qayd etken er teşkerüvden soñ, nezaretni yapqan, bunı közetmege mecbur olğan belediye memurlarğa qarşı bir tesir tedbiri körülecek - tazirden başlap, bağışlañız, işdeşlerim, işten çıqaruvğace", - dedi Aksönov toplaşuvda.
Aksönovnıñ aytqanına köre, Rusiye nezaretindeki Qırım ükümeti yerli akimiyetke işana, çünki olar "er bölgedeki vaziyetni daa güzel bile".
Aqmescit şeer şurasınıñ sabıq deputatı Stepan Kiskin, sanitariya ve epidemiologiya rejimine tabiy oluv içün mesüliyet Qırımdaki Rusiye İçki İşler Nazirligini üzerine tüşmeli, dep saya.
"Menimce, operativ ştab qabul etken qararlarnıñ ömürge keçirilmesiniñ nezareti içün mesüliyet İçki İşler Nazirligini üzerine tüşmeli. Başqa taraftan, yerli akimiyet İİN hadimlerine qanun bozuqlıqlarınıñ qayd etmesinde ve teşkilatlarnıñ reberlerini mesüliyetke celp etmesinde yardım etmeli", - dedi siyasetçi.
Yaltadan olğan cemaat faali Oksana Kravçenko-Stigoresko aytqanına köre, Yaldata, sanitariya ve epidemiologiya rejimine baqmadan, ticaret qururcılığı devam etmekte.
"Menimce, Gotsanükniñ vaziyetten haberi yoq ve o yañlış malümatnı köstere, mıtlaqa Yalta bölgesindeki bütün ticaret qurucılıqlarında qurucılarnıñ faal çalışması aqqında. Qururcılar er yerde çalışa. Böylece, meselâ, pandemiya ve adamlarnıñ izolâtsiyasınen qullanıp, Timirâzeva soqağında 14 qatlı evlerniñ qurulması içün qora köterip başladılar. Primorskiy parknı yoq etip, anda inşaat yapqan sımarışçı ve icracılar. Közlerini yumğan ve qurucılıqta çalışqanlarnıñ arasında bir qabarcılıq alâqası körünmeymi? Yerli memurlarğa barğanda, olar raat-raat öz meselelerini çeze", - dedi faal.
Rusiye tarafdarı olğan Qırım cemaatçısı, "AntiNATO" areketiniñ faali, "Qırım baari"nin iştirakçisi Larisa Kuraşkina, Qırımda yerli akimiyet şimdiki vaziyette semereli çalışmay dep saya.
"Qırımda yerli akimiyetnen büyük problemalarımız bar. Olar öz başına cemaatçılarnıñ qorquzuvından ğayrı bir şey yapıp olamay. Amma bayağı adamnıñ aş-suvğa parası yoq. Müessiselerniñ keliri yoq, amma vergileri qaldı. Ştansız qalmamaq içün, adamlar qorqa-qorqa işini devam ete. Yerli akimiyet ise olarğa destek bermegeninden ğayrı, naqliyatnıñ yürüşini teşkil etip olamay, avtobuslar azlaştı ve top-tolu yüre. Ştabda mına bularnı aytmaq kerek ve bu meselelerni çezmek kerek", - dedi faal.
"Azat Qırım" areketiniñ faali Reşat Memetovğa köre, yerli akimiyet, müessiselerniñ tarafından sanitar ve epidemiologiya rejiminiñ bozuvına sıq-sıq bile-bile közlerini yuma.
"Mesele şunda ki, bir çoq müessiseniñ saipleri yerli mebuslardır. Ebet, çoqusı alda olar memuriyetlerniñ başlarınen dostlar, onıñ içün qoyulğan yasaqlarğa baqmadan özleri çalışa. Bu hususiyetle küçük şeerlerde körüne. Aksönov öz emir ve buyruqlarnıñ yerine ketirilmesini istese, o zaman yerli akimiyetniñ bozuqlıqlarını sözde degil, amelde areket etmeli. Amma şahsen men sayam ki, bu yasaqlarnıñ kerekli neticesi olmaz. Artıq añlayışlı ki, koronavirus çoqqa sozulacaq", - dedi Qırım.Aqiqatqa faal.
ПoдkoHTpoлbHый Poccии rлaBa KpыMa Cepreй AkceHoB пpoдлил peжиM пoBышeHHoй roToBHocTи Ha aHHekcиpoBaHHoM пoлyocTpoBe дo 11 Maя BkлючиTeлbHo. ПoпpaBkи B ykaз oб эToM oпyблиkoBaHы Ha caйTe poccийckoro пpaBиTeлbcTBa KpыMa.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ işğali sebebinden kirsetilgen cezalar emiyetli degil. Qırımnı teslim eteler. Tabiiy bir şey.
Bunı öz Facebook saifesinde sentâbr 23 künü Rusiye Mülkiyet boyunca devlet komitetiniñ sabıq reisi, iş adamı Alfred Koh bildirdi.
«Böyleliknen, Kremlniñ qararı doğrudır ve bu donbass aleketi tek sebep edi. Ğarp bundan qorqıp, Qırımnıñ Ukrainağa qaytarıluvı aqqında unutır…», – dedi Koh.
O şunı bildirdi ki, bu Donbass içün degil de, «Donbass territoriyasında olğan» Qırım cenkidir.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bunı o, Qırım.Aqiqat. bildirdi.
«Rusiye tarafından reabilitatsiyağa muhtac degilmiz. Rusiye özü bizim ögümizde 1944 senesi yapılğan cinayet içün reabilitatsiya etilmek kerek», – bildirdi o.
O, bu ferman keç qabul etildi degen fikirde.
«Olar bu emirni toprağımıznı işğal etken soñ çıqardılar – meraqlı bir sual bizim içün. Ebet, Rusiye bizim içtimaiy problemlerimizniñ al etilmesinde iştirak etmeli, lâkin bu da memleketlerimiz arasında tizilgen añlaşmalarğa uymaq kerek... Rusiye 1991 senesi Rusiye Federatsiyası olaraq ilân etilgen soñ sürgünlikni cinayet olaraq tanıp, qırımtatarlarnıñ qaytıp kelmesi ve olarnıñ yaşayış şartları meselesini öz boyunnına almaq kerek edi», – dep bildire qırımtatarlarnıñ lideri.
Onıñ fikirince, bundan evel «Rusiye teşviqatı Ukraina qırımtatarlarnıñ qaytmasına imkân berip, rusiyelilerge qarşı demografik vaziyetni kerginleştire, dep ayta edi».
«Şimdi ise apansızdan öyle bir ürmet», – dep qayd etti o.
Aprel 21-de Rusiye prezidenti Vladimir Pütin qırımtatarlar ve Qırımda Stalin yılları repressiyalardan zarar körgen diger halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında fermannı imzalağanını bildirdi.


text:
Törek hawa yulları Lusakağa oça
Törek hawa yullarınıñ Afrikada 55nçe oçu urını Lusaka buldı
Zambiya başqalası Lusakağa säfärlär atnada ike tapqır Darüssälam aşa çınğa aşırılaçaq.
Şirkättän yasalğan açıqlawğa kürä Törek hawa yulları Lusaka säfärläre belän barlığı 124 il häm 306 urınğa oça başladı.
Zambiyaneñ iñ zur şähäre dä bulğan başqala Lusaka ilneñ kön’yağında urnaşqan.
İlnen iñ möhim turizm urını häm dönyanıñ 7 moğcizasınnan berse bulğan Viktoriya şarlawıqları Lusakanıñ kön’yaq könbatışında, Zimbabve-Zambiya çigendä urın ala.
Bäyläneşle xäbärlär
Amerikada krizis: Bayden idaräse anıñ oçına çığa alırmı?
Törkiyädän 83 ilgä çäçäk êksportı
Törkiyädän 83 ilgä 125 million dollar külämendä çäçäk êksportı yasaldı
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı


text:
Keçirilgen abune kampaniyasınıñ neticelerine köre, dünyada yekâne «Armançıq» qırımtatar bala mecmuasına abune olğanlarnıñ sayısı pek azlaştı.
Bu aqta mecmuanıñ baş muarriri Ediye Muslimova haber etti.
Bugünki künde cemi 3142 nushadan ibarettir.
«Tiraj 1400 nushağa azca oldı. Biz şaştıq!» – dep şikâyet etti baş muarrir.
Bundan evel Avdetke izaat bergen Ediye Muslimova qayd etti ki, bala edebiyatı, em de coyayatqanımız ana tili vaziyeti facialıdır.
«Yardım alınacaq yer yoq. Tek özüñe işanacaqsıñ!» – dep emin olğanını bildirdi o.
«Armançıq» mecmuası 2011 senesinden başlap neşir etile.
Mecmuanıñ abune indeksi – 68309. Bir sene abune fiyatı 877 ruble 56 kapiktir.
Avdetniñ bildirgenine köre, bu künleri bu sene «Armançıq» bala mecmuasınıñ birinci (umumen olaraq, 31-ci) sanı dünya yüzü kördi.


text:
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi, dep haber ete RİA Novosti.
Aksönov qayd etkeni kibi, kuban kazakları ve Çeçenistan diasporası regionlarnıñ ricası ile Qırımlılarğa bu ağır daqqalarda qol tuttı eken.
«Bu sebepten Qırım halq imayesi olarnı (Kadırov ve Tkaçövnı) «Qırım azat etüvi içün» nişanı ile taqdirlemege qarar aldı», – dedi o.
Rusiye regionlarınıñ başlarına nişanlarnı Çeçenistan parlament reisi Dukuvaha Abdurahmanov ve Krasnodar diyarınıñ qanun çıqarıcı toplaşuvınıñ reisi Vladimir Beketov teslim etecekler.


text:
Muhalif Anna Konopatska, sentâbr 11-de keçirilgen saylavlar neticelerine binaen, Aq Rusiye parlamentiniñ aşağı palatasında, Temsilciler palatasında yer aldı. Bu aqta Aq Rusiye Merkeziy saylav komissiyası bildire.
Birleşken vatandaş firqasınıñ azası olğan Anna Konopatska soñki 20 yıl içinde bu devletniñ parlamentinde ilk muhalif oldı. Bundan evel bütün mandatlar devlet prezidenti Aleksandr Lukaşenkoğa ait edi.
Bunen beraber, parlamentke mustaqil namzet Yelena Anisim de keçti, o, «Belorus tili cemiyeti» reisiniñ muavini ola.
Aq Rusiyede 1990 senelerinden başlap, serbest ve demokratik tanılğan iç saylavlar olmadı. Bu sene OSCE 400 temsilcisi saylavlarnıñ keçirilmesini nezaret astında tuttı. Parlament saylavlarında ealiniñ 74 fayızı iştirak etti.
Umumen olaraq, Aq Rusiye parlamentiniñ aşağı palatasındaki 110 yerge 521 namzet oldı, olardan 176 kişi kiçik siyasiy küçlerge bölüngen muhalifet temsilcisi oldı.


text:
Tataristan
Tataristan Cumhuriyeti (qazantatarca TaTapcTaH Pecпyблиkacы, Tatarstan Respublikası, rusça Pecпyблиka TaTapcTaH) — Rusiye terkibinde bir türkiy cumhuriyettir. 3 600 000 ealisi olğan cermay ve maden zengini bir regiondır.
Paytahtı Qazan 1000 senelik bir şeerdir. Diger balaban şeerleri Yarçallı, Bögilme, Elmet, Çistaydır. Eali sıqlığı 54 kişi/km2. 2010 senesinde ealisiniñ 53,24% Tatar, 39,71% Rus, 3,08% Çuvaş edi.
TarihDeñiştir
Qazan tatarları, Edil-Qama Bulğarlarınen XIII asırda Orta Asiyadan köçken Qıpçaqlarnıñ torunlarıdır. Bulğarlar VII asırda bu ülkege yerleşmege başlağan IX asırda devlet qurğanlar. 922 senesinde İslâmnı qabul etkenler. Moğol basqınlarından soñra qurulğan Altın Ordu devletiniñ akimiyeti astına kirdiler. XV asırnıñ ekinci yarımında Altın Ordu devleti yıqıldı. Bu regionda Qazan, Qırım, Qasım, Hacı Tarhan hanlıqları ve azat Noğay Ordusı ortağa çıqtı. Uzun sançışmalardan soñ Ruslar Qazan Hanlığını yıqtı (1552). 1917 inqilâbı Rusiyede çarlığınıñ yıqılmasına ve keniş siyasiy faaliyetlerge sebep oldı. Bütün Rusiye musulmanlarınıñ qurultayı toplandı ve ilk sefer Rusiyeniñ atamağanı bir müfti saylandı. 1917 s. iyüninde Qazanda toplanğan qurultayda "İçki Rusiye ve Sibir Musulman Türk-Tatarlarınıñ" muhtariyeti ilân etildi. 120 kişilik milliy meclis içün saylavlar yasaldı. 1918 senesinde bolşevikler bu devletni yıqtı. Sovet devrinde tatarlarnıñ topraqlarında Tatar Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti (Tatar MŞSC) quruldı. 1991 senesi avgust 30-da azatlığını ilân etse de, bu devlet iç bir devlet tarafından tanılmağandır. Bugünki Tataristan - Rusiye terkibinde bir muhtariyettir.


text:
Aqmescit – İşğal etilgen yarımada ve Ukrainanıñ Herson vilâyetini birleştirip, yekâne ukrain cumhuriyetni meydanğa ketirmek ğayeni mütehassıslar alğışladılar, amma bunıñ içün qoşma muzakereler keçirmek ve ğayeniñ tamamlanması kerek olğanını qayd ettiler.
Birinci kere bu kibi ğayeni qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev, Meclisniñ Geniçsekte ötkergen toplaşuvında seslendirdi. O, Ukraina yolbaşçıları Herson vilâeti ve Qırımnıñ birleşüvi ve Geniçesk qasabasınıñ memuriy merkezge çevirmekni tüşüneler, dep aytqan edi. Cemilevniñ fikirince, bu kibi cumhuriyette Qırım sakinleriniñ aq-uquqları meseleleri baqılmaq mümkün edi.
Meclisniñ tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin, Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında aytqanı kibi, bu cumhuriyet halqara cemaatçılığı tarafından tanıla bile.
«Anda, ilk evelâ Türkiye ve Özbekistandan kelgen semetdeşlerimizge qonmağa teklif etmek mümkün edi», – dedi Hamzin.
Qayd etkeni kibi, «Rusiye bir taraflı olaraq Qırımnı özüne qoştı», ve qurulması mümkün yañı ukrain cumhuriyeti Ukrainanıñ işğalge cevabı kibi sayılır.
Ukrain cumhuriyetinde qırımtatarlarnıñ Qurultaynı keçirmege imkânları olacaq, - ekspert
Kiyevdeki yaqın şarq taqiqatları Merkeziniñ müdiri İgor Semivolos qayd etkenine köre, şimdiki vaqıtta bu ğayeni nasıl etip ömürge keçirmege tüşüneler. Qırım.Aqiqatqa o şunı añlattı: «Teklif etilgen şekilde onı yapmazlar, amma, bir de bir usulda ömürge keçirirler».
Onıñ bildirgenine köre, Qırım işleri boyunca nazirlikniñ, «yarımadadan tış çalışacaq ükümet» ve Qırımnen bağlı diger müessiselerniñ meydanğa ketirilüvi aqqında söz yürütilgende, bu qurumlarnıñ, iç olmağanda bir qısımınıñ aq, vazife ve territoriyası olmalı.
Semivolosnıñ fikirince, «bu tek laqırdılarnıñ başı, muzakerlerge merkeziy ukrain, Herson yerli akimiyeti ve qırımtatarlarnıñ davet etilüvidir».
Bunen beraber, Kiyevli ekspertniñ fikirince, bu kibi cumhuriyetniñ meydanğa ketirilüvi ile, işğalcilerniñ Qurultaynı istegenleri kibi keçirüvlerine keder eter.
«Memuriy cietinden Qırımğa bağlı olmağan ondan tış territoriyadaa, Qurultaynı keçirmek mümkün», – dey Semivolos.
Hersonnı Qırım, dep adlandırmaq – esassız, – ukrain deputatı
Aynı zamanda, Ukraina deputatı Andrey Sençenko Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, Qırım ve Hersonnıñ birleştirilmesi mantıqsızdır.
«Prezidentniñ Qırımdaki temsilciligi Hersonda çalışmağa başlağanı ile, Herson vilâeti Qırımğa qoşuldı, dep aytmaq küç. Hersonnı Qırım, dep adlandırmaq – esassız», – dey halq vekili.
İyül 16 künü, Ukraina Yuqarı Şurasında Qırım işleri boyunca ayırı icraiy akimiyet organnıñ meydanğa ketirilüvi muzakere etildi, ve Ukraina nazirleri Kabinetine Qırımnıñ Ukraina terkibine qaytarıluvı boyunca programmanıñ işlep çıqarıluvı ve tasdiqlanması tevsiye etildi.
Mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı boyunca «referendum» ötkerildi, onıñ neticelerine köre, Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ukraina, Avropa Şurası, AQŞ bu saylavlarnıñ neticelerini qabul etmedi ve Rusiye Qırımnı işğal etti, dep sayalar.


text:
(2017 senesi sentâbrniñ 12-nde, Qırımda maküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznıñ Kyivde oña qol tutmaq içün teşkil etilgen miting iştirakçilerine azırlağan muracaatı)
Sentâbrniñ 11-nde çıqarılğan ükümni diñledim. Halqımnıñ küçü, cesareti, azimkârlığı ögündeki mahkemecilerniñ telâfuz etken er bir sözü ve areketi artında yalan, iftira ve eñ muimi ne qadar qorqu bar.
Olar añlamağan ve olarğa has olmağan aqiqiy vatanperverlik olarnı pek qozğata ve qorquza. Olar içün yalıñız özüniñ halqına qabul ettirilgen çürük milletçi-şovinizm siñdirilgen yalancı vatanperverlik artına saqlanmaqnı da ziyade uyğun köreler.
Bizim ürüyet aqqımız, munasip ömür ve Vatanğa olğan sevgimiz, rusiyeli akimiyet içün telüke teşkil etmekte
Er bir qırımtatarı, er bir ukrainalı bizim üriyet aqqımız, munasip ömür ve Vatanğa olğan sevgimiz, rusiyeli akimiyet içün telüke teşkil etkenini añlamaq kerek.
Üküm işbirlikçilerniñ ümütsizliginen bütün açuvını qaplap alğan. Lâkin olar pek erte quvanıp başladılar.
Olar yalan ve alçaqlıqnı esas qıymet sıfatına yükseltip olamazlar.
Olar halq arasında iç bir vaqıt itibar qazanamazlar.
Ahtem Çiygoz, qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri, siyasiy mabüs
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.


text:
Aqmescitte ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca munaqaşalar iyünniñ 8-nde olacaq. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri Rusiye kontrolindeki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesinden bildire.
İyünniñ 4-nde olıp keçken oturışuvda Bekirovnıñ emrinen azırlanılğan kibi tanıtılğan silâ ve patlayıcı madde yerini patlayıcı tehniki olaraq tedqiq etken şaat tekrar sorğuğa çekildi.
Şaat sorğuğa kelmedi, onıñ yerine mütehassıs olaraq sorğuğa çekilgen diger patlayıcı tehniki keldi.
Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, ekspert bildirgen yekâne şey – trotil patlayıcı madde ola.
İmayeniñ itirazına baqmadan, mahkemede şaat Şümeykonıñ şaatlıqları seslendirildi. O, Edem Bekirovnı sıñırdan Aqmescitte bulunğan yerine qadar alıp ketken edi. Bu şaatlıqqa köre, Bekirovnıñ yanında bir bagaj yoq edi, kiçik çantasında tek ilâcları bar edi ve yolda Qırımda sim-kartı olmağanı içün kimsenen laf etmegen edi.
Bundan ğayrı, mahkemede Edem Bekirovnıñ qızınıñ şaatlığı seslendirildi. Qayd etilgenine köre, aydavcı Bekirovnı onıñ evine ketirdi ve bundan soñ o, anda ya da soy-soplarında edi.
İmaye, gizli şaat «Memetovnıñ» ilk tahqiqatta ve mahkemede bergen şaatlıqları farqlı olğanı içün onı tekrar sorğuğa çekilmesini istedi. Qadı Sergey Demenov muracaatnı qanaatlendirmege razı olmadı ve mahkeme tahqiqatı yekünlendi.
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davası fevralniñ 19-nda Aqmescitte temelden baqılıp başlandı. Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirov davası
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Ukrainada iyün 26 Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan «Eki bayraq – bir memleket» kampaniyası «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ devamıdır.
Bu aqta Ukraina haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Sergey Kostinskiy bildire.
Onıñ malümatına köre, kampaniya Ukraina Haber siyaseti Nazirliginiñ, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ umumiy leyhası ola.
«Hatırlatam, büyük kampaniyanıñ birinci pıtağı – mayıs 18 künü Qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını hatıra kününe bağışlanğan «Mayıs 18 künü epimiz – qırımtatarmız» teşebbüsi oldı», – dey Kostinskiy.
Aqmescit akimiyeti iyün 26 künü qayd etilgen Qırımtatar milliy bayraq Kününe tedbir ve avto yürüşleriniñ teşkilâtçılarına bayramnı keçirmege üç kere yasaq etti. Bu sebepten qırımtatarlarnı evler ve maşinalarını milliy bayraqlarnen yaraştırmağa çağıralar.
Evel bildirilgeni kibi, iyün 3 künü Kiyevde fleş mob başlandı, maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden keçirip, destek timsali olaraq onı qırımlılarğa bermek.
Kiyevde Qırımtatar milliy bayraq Kününi marş, avto yürüşi, sergi ile qayd etecekler.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
Bunı teşkilâtlarnıñ matbuat hızmetleri bildire.
«Memleket dostane munasebette qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığını qayd etti. Şimdi birligimizni pekitmek içün daa bir fırsat bar. Memleketimizniñ taqdirine lâqayt qalmamalımız. Qomşu memleketlerimizde dindaşlarımız rastketirgen problemlerni bilmegen memleketimizniñ taqdiri aqqında aytamız», – denile beyanatta.
«Biz muzafer milleti olmalımız – olduqça birleşken, faal, «yuqarıdan» bereketni beklemeyip, onı öz qollarımız ile qurmağa ve saylağan siyasetçilerden esabatnı talap etken millet olmaq kerekmiz», – dep aytalar teşkilâtlarda.
Evelleri Amnesty International teşkilâtı qırımtatarlarnı işğal etilgen yarımadada belgisiz kelecek beklegenini qayd etti.
«Qırım akimiyeti tarafından qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ qoruvı aqqında işandıruvlarına baqmadan, Ruseiniñ mart ayında yarımadanıñ işğalinden soñra qırımtatar cemiyeti ilerilegen zulum ve ayırım ile rastkele», – dedi Avropa ve Orta Asiya boyunca Amnesty International programmasınıñ müdiri Jon Dalhuzen.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa nisbeten etilgen vahşiy basqınlarğa alâqası olğan silâlı taqımlarğa Qırımda serbest faal etmege ruhset bergen eken.
«Olar qırımtatarlarnıñ liderlerini taqip ete, yuqarı temsiliy organını dağıtacaq olalar, toplaşuv ve belgilev aqlarını sıñırlaylar», – dedi Dalhuzen.


text:
Ukrainada bir künde, mayısnıñ 14-nde, 6796 yañı COVID-19 hastası (işğal etilgen Qırım ve Aqyar ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal altındaki rayonları – QA) qayd etildi.
Keçken künü 2197 insan hastahanege alındı, 17202 kişi tüzeldi, 322 insan vefat etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Keçken künü eñ çoq hasta Kyivde (544), Harkiv (630), Dnipro (518), Donetsk (480) ve Lviv (432) vilâyetlerinde qayd etildi.
Umumen pandemiya vaqtında Ukrainada 2,15 mln insan hastalandı, 47942 kişi vefat etti.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Ukraina Devlet hızmetiniñ vekili Oleg Slobodân bildirdi.
Bundan evel «0629» saytına esaslanıp berilgen malümatqa köre, Mariupoldeki noqta-köpür rayonında atış neticesinde eki arbiy adam elâk oldı.
Bugün saba Gorlovka şeer idaresiniñ zapt etilgen militsiya binasına avadan ateş açıldı.Gorlovka.ua saytınıñ malümatına köre, bunıñ neticesinde üçünci ve dörtünci qatlarında yanğın yüz berdi.
Gorlovka şeer şurasınıñ sağlıq saqlav bölügi bildire ki, bir insan elâk oldı ve altı kişi yaralandı, zarar körgenler reanimatsiya bölüginde bulunalar.
Donetsk vilâyet devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti eki elâk olğan ve yedi yaralanğan kişi aqqında bildire.
Separatistlerniñ malümatına köre, eki ücümci saba avadan ateş açıp, uçıp kettiler.


text:
Bunı Radio Svoboda haber ete.
«Askeriy quvetler öz ketişatınen marşlarnıñ eda etilmesini ve tainlevine köre berilgen vazifelerini eda etmek içün yerleşüv areketleri üzerinde çalışmaqtalar», – dep, öz müessisesi kollegiyasınıñ toplaşuvından evel bildirdi Rusiye Mudafaa naziri.
Bundan da ğayrı, oquv çerçivesinde «aviatsiya devlet sıñırları yanında areketleriniñ işlenmesi boyunca uçuşlar yapacaq», - dep, qoştı Şoygu.
Daa o, Ukrainanıñ cenübiy şarqında küç faydalanması yüz bergeni «raatsızlıq doğurğanını» ilân etti.
«Küçler teñ olmağanı açıq-aydın körüne. Öz ükümetiniñ adiy vatandaşlarına qarşı silâ qullanmaq emiri endi berilgen. Eger de bu arbiy maşina bugün toqtatılmasa, neticede çoq miqdarda elâk olğanlar ve yaralılar olacaq», – dep, esap ete Şoygu.


text:
Qırım öz başına ilân etilgen Donetsk ve Lugansk halq cumhuriyetleri ile parlament kontaktlarını pekitecek ola. Bunı «Qırım Cumhuriyeti devlet şurasınıñ» reisi Vladimir Konstantinov jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Krım Media.
Onıñ aytqanına köre, «DNR» ve «LNR» akimiyet organlarını şekillendirse, işbirlik qurulacaq.
Konstantinovnıñ qayd etkenine köre, Qırım, «DNR» ve «LNR» arasında bağlar «şahsiy seviyede» inkişaf etmege devam etecek.
«Bizler adamlarğa yardım etecekmiz ve olarğa qol tutacaqmız. Bu iş ileride. Oña siyaset ceetinden qıymet kesecekmiz», – dedi Qırım spikeri.
Bazar künü, noyabr 2-de, öz başına ilân etilgen «DNR» ve «LNR» cumhuriyetlerinde separatistlerniñ nezareti altında olğan yerlerde «saylavlar» olıp keçti. Kiyev ve dünya toplulığınıñ bir sıra vekilleri bu rey berüvni tanımayıp, mezkür «saylavlar» «Minsk añlaşmalarına» zıt kelgenini qayd ettiler.


text:
Aqmescit civarındaki Lugovoye-2 qasabasında bir soqaqqa belli horeograf ve oyuncı Akim Cemilevniñ adı berildi. Soqaqnıñ başında hatıra tahtası yerleştirildi. Qasabadaki başqa soqaqlar Rusiyeniñ şeerleri : Arhangelskaya, Astrahanskaya, Kostromskaya adlarını taşımaqta. Soqaqlarnı böyle adlarnen Lugovoye-2 qasabası ealisiniñ çoqusını teşkil etken qırımtatarlarğa haber etmeden adlandırdılar. Qasaba aktivistleri bir qaç yıldan berli bu adlarnıñ deñiştirilmesini talap eteler, amma akimler ancaq 4 keçitke qırımtatar adlarını bermege razı oldılar.
oпyблиkoBaHo: 13.10.2021
ИзBиHиTe. ДaHHыx пoka HeT.


text:
«Spravedlivaya Rossiya» firqasınıñ regional bölük reisi Aleksandr Yuryev tünevin rusiyeli WBO Oriental çempionı Andrey Knâzevni yeñgen Qırım boksçısı Aleksandr Usikniñ Qırımğa kirişini yasaq etmege teklif ete, dep haber ete Tsentr jrunalistskih rassledovaniy.
«Tünevinki ğalebeden soñ Usik Aqmescitke qayta. O er yerde Qırım Ukraina olğanını, ve onı Ukrainağa keri qaytarmağa yardım etecegini ayta... Belki de, oña Rusiye Federatsiyasına kirişini yasaq etmege vaqıt keldi?», – dep yaza Yuryev Facebookta.
«Qanun bar, yahşı ya da yaramay, oña riayet etmek kerek. Usik Rusiye vatandaşı olsa, qanunğa köre cevap bersin. Olmasa, Kiyevde otursın. Lâkin bizim toprağımızda qanunnı bozğan olsa, qanunğa köre cevap berecek», – dep ayttı siyasetçi.
Tünevin Usik WBO versiyası boyunca qıtaara çempion unvanını qorçaladı.
Qırımlı Rusiye boksçısını tehnik knockout ile yeñdi.


text:
Bunı ZN.UA bildire.
Çubarovnıñ fikirince, al-azırda yarımada «akimiyeti» qırımtatarlarnı öz «global» planları içün tarik etecek ola.
«Qırımtatarlarnı yahşı bilgenlerniñ haberi bar: halqımıznıñ ne bundan evel, ne de şimdi akimiyet ile çatışmağa planları yoq... Böyleliknen, açıq zıddiyetni başlamaq ıntıluvları Qırımnen bağlı global planlarından kele», – dep ayttı o.
Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, qırımtatarlar ve akimiyet arasında riayetkâr munasebetler tizile bile.
Bu künleri Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Çubarovnı «ekstremizm faaliyeti» içün Meclis yoq etilecegini ayttı. Çubarov ise apske alınacağını red etmey.


text:
Keriç keçitinde paromlarnıñ işi toqtatıla bile, dep bildireler. Yekâne naqliyat müdirliginiñ malümatına köre, oktâbr 31-de gece ruzgâr olması beklenile.
Nevbetçi bildirgenine köre, al-azırda «Kavkaz» limanında 90 maşina nevbetini bekley, «Qırım» limanında – 100 maşinağa yaqın. Yük yolunda da bekleyler: Novorossiysk limanında – tahminen 200 yük maşinası, Keriç balıq limanında – 300 yük maşinasından ziyadedir.
«Şimdi Keriç keçiti cedvelge köre çalışa. Lâkin ava malümatlarına köre, gece Keriç boğazında yel süratı saniyede 18-20 metrge qadar artması mümkün», – dep bildire Yekâne naqliyat müdirligi.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, bozğun ava neticesinde yük maşinalarınıñ aydavcıları bir aftadan berli eski ava limanınıñ binasında kergin bir şaraitlerde qalmağa mecbur oldılar. Olar şeerge çıqıp, «Qırım» limanı yolunı qapatacaq ediler, lâkin yerli «politsiya» buña izin bermedi.


text:
Keriçteki şeer kütüphaneleriniñ bilgisayarlarında ekstremistik malümatlar ile resurslarnı qapatuv sisteması yoq eken. Merkeziy kütüphane sistemasınıñ müdirine qarşı memuriy hata aqqında iş açıldı. Kütüphane hadimlerinden ondan ziyadesi nizam mesülietine çekildi.
Bunı Qırım «prokuraturasınıñ» matbuat hızmeti bildire.
İş ekstremistik malümatnı kütleviy tarqatuv maddesi boyunca açıldı.
Keriç şeer mahkemesiniñ qararı ile qabaatlı 2 biñ rublelik memuriy para cezasını ödemeli. Kütüphane sistemasınıñ reberi adına bozuvlarnı tüzetmek avalesi kirsetildi.
Prokuratura cevabınıñ baqılması neticesinde Şeerniñ Merkeziy kütüphane sistemasınıñ 14 hadimi mesülietke çekildi.
«Prokuratura» talabı ile kütüphane bilgisayarlarında yasaq etilgen resurslarnı açtırmaycaq filtler qoyuldı.


text:
Al-azırda Ukraina Silâlı Quvetleriniñ polkovnigi, Belbekte 204-nci taktik aviatsiya brigadasınıñ komandanı Yuliy Mamçurnı azat eteler.
Bunı Kiyevde keçirilgen brifingte Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov bildirdi.
«Şu daqqası Mamçurnıñ ve diger ofitselerimizniñ azat olunuvı keçirile. Olarnı yarın Kiyevde körmege ümüt etemiz», – Turçinovnıñ sözlerini Tvitterde jurnalistler beyan eteler.
Esirleriniñ azat olunuvı aqqında bildirüvinden soñ Turçinov brifingten ketti. SMİ temsilcilerinen SNBOU kâtip muavini Viktoriya Sümar subet ete.


text:
Saba iyül 6 künü Keriç parom keçiti limanlarında, hususan «Kavkaz» Rusiye limanında, nevbetler arta. Soñkisinde, «Deñiz müdirligi» bildirgeni kibi, nevbette 892 maşina tura.
Müdirlikniñ malümatına köre, bazaertesi künü «Slavânsk-na-Kubani» meydançığında 249 yük maşinası, «Kerç» – 10 yengil maşina, «Aeroport» – 17 yük ve 5 «GAZel» tura.
Cuma künü Keriç boğazında furtuna havfı ilân etilgen edi. Qırımnıñ Rusiye ükümeti Naqliyat Nazirliginde bildirilgeni kibi, furtuna neticesinde keçitte maşina nevbetleri arttı.
Keriç boğazından parom keçiti – işğal etilgen Qırımnı qıtaiy Rusiye ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.


text:
Vatandaşlıq serbestligi Merkeziniñ reisi, uquq qoruyıcı Aleksandra Matviyçuk bildirgeni kibi, soñ üç ay içinde Qırımda yerli uquq qorçalayıcıları siyasiy sebeplerden 22 tintüv keçirdiler.
Bunı o Kiyevde mayıs 22 künü 2015 senei baarde Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqta prezentatsiya vaqtında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Uquq qoruyıcınıñ fikrine köre, Ukraina akimiyeti ve halqara teşkilâtları Qırımğa biraz diqqatlıca olmalı.
«Ukraina akimiyeti taqip etilgen qırımlılarğa faal yardım etmeli. Dünya memleketlerini Qırımğa nezaret eyyetlerini yollamağa çağıramız», – dedi Matviyçuk.
Qırımda uquq qoruyıcı organlar faaller, jurnalistler, Meclis azalarında keçirilgen tintüvler boyunca, adet üzre, izaat bermeyler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescitte mayıs 14-ünde saba Merkeziy bazar yanında tükânlar yana edi, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Müessise haber etkenine köre, tükânlarnıñ birisinde yanğın çıqtı ve ateş qısqa vaqıtta binanıñ damında avuştı.
“Yanğın söndürmesi, tükânda ayaqqap ve urba kibi çoq yanıcı şeyler olğanı içün qıyın edi. Yanğın söndüricilerniñ tertipli areketleri neticesinde, ateş qomşu odağa keçmezden, yanğınnı 5 daqqada söndürdiler”, - dedi Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ başlığı Aleksandr Yeremeyev.
O yerde ekspertler çalışa ve yanğın zararını saya, dep bildirile.
Keçken afta devamında Qırımda 55 yanğın oldı.


text:
Rusiye Ukrainağa qarşı cenkni Qırım ilhaqından başlattı. Bu aqta Ukraina Yuqarı Radasınıñ spikeri Andriy Parubiy fevralniñ 19-nda Ukraina parlamentiniñ Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı istilâsı başlağanınıñ beş yılına bağışlanğan toplaşuvında ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Rusiye Mudafaa nazirliginiñ «Qırımnı qaytaruv içün» medalinde 2014 senesi fevralniñ 20-si künü qayd etile. Tam beş yıl evelsi… Rusiye mahsus bölükleri Ukrainanı zapt etmege başladı. Rusiye Maydanda insanlarnıñ atıp öldürilgenine şaşqan ve akimiyet tarafından qaldırılğan memleketniñ zayıflığını qullanıp, silâlı istilâsını başlattı. Soñra Putin Qırım ve Donbastaki adise-vaqialarda Rusiye askerleriniñ iştirakini daa çoq inkâr etken edi. Lâkin bir kün Gaaga mahkemesinde inkâr etilmeycek delillerden biri olacaq o medalde 2014 senesi fevralniñ 20-si dep yazıla. Cenk böyle başlağan edi», – dedi Parubiy.
Daa evel toplaşuvda Avropa şurasınıñ reisi Donald Tusk qayd etkenine köre, Avropa Birligi Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt tanımaycaq ve Rusiyeniñ Azaq deñizindeki istilâsına razı olmaz.
Fevralniñ 19-nda Ukraina Yuqarı Radasında Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı istilâsı başlağanınıñ beş yılı munasebetinen toplaşuv keçirile.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ çıqışı beklenile. Davet etilgenler arasında – Ukraina baş naziri Volodımır Groysman, ükümet azaları, cemaat teşkilâtları, ATO veteranları birligi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, meşur ukrain ve çetel siyaset erbapları, halqara parlament teşkilâtları ve diplomatik korpusnıñ temsilcileri.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Törkiyä belän Rusiyä arasında urtaq turizm ğamäl planı
Törkiyä belän Rusiyä arasında “Urtaq turizm ğamäl planı” imzalandı
Törkiyä mädäniyät häm turizm ministrı Mäxmät Nuri Ärsoy Rusiyä Federal’ turizm agentlığı başlığı Zarina Doguzova belän Änkarada oyıştırılğan "Törkiyä-Rusiyä turizm xezmättäşlege cıyılışı” qısalarında oçraştı.
Qara-qarşı küreşkännän soñ "Urtaq turizm ğamäl planı”na imza salu tantanası aldınnan açıqlawlar yasawçı ministr Ärsoy Rusiyäle wazıyfadaşları belän xalıq säl...
-
27.10.2021
-
27.10.2021
-
27.10.2021
-
-

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
İran Prezidentı Mäxmüt Äxmädinicat, dönyağa “İzrailgä qarşı” qatı çığışları belän mäğlüm. Ul yış qına Yähüdi däwläte bulğan İzrailne cimerergä çaqıra. İzrailgä qarşı bulğan prezident, Izraildä barğan qotlaw tantanaları barı ber İzrailne yuqqa çığudan saqlıy almıyaçaq dip belderde.
İrannıñ tönyağında yasağan çığışında Äxmädinicat: “Zionist rejimı inde betä, cinäyätçelär isä anı yuqqa çığudan saqlap qalırğa xıyallanıp bäyräm çaralarına qatnaşa” dip belderde.
Äxmädinicat 2005 yılda yasağan ber çığışında, İzrailne “xaritadan sörtep taşlarğa” kiräk digän süze, xalıqara cämäğatçeldä citdi tänqit tudırğan ide.
Äxmädinicat şulay uq, Holocaustnıñ uydırma ber äkiyät buluın däğwä itep, mondıy ber waqıyğa bulmawın äytä. Äxmädinicat xättä İzrailne dönyanın başqa ber poçmağına urnaştırırğa dä täqdim itte.
“ II. böten dönya suğışında Nazilär yähüdlärgä qarşı cinayät qılınğan ikän, alaysa AQŞ, Yewropa yäisä Kanada üz tufrağınnan ber cir birsen ide, yähüdlär dä üz däwlätlären barıp anda tözesälär ide”
Mondıy qarşılıqlı ber çığışqa, könbatış illäre qatı tänqit kürsätkän ide.
Izrail isä, İrannı üz iminlegenä iñ küp yanağan il bularaq kürä. İzrail İrannıñ atom programın däwam itterep, üzenä barıp citärlek ozaq hädäfle raketalar belän qorallanuına şiklänep qarıy.
İran isä “uran bayıtunı atom qoralları citeşterü eşendä qullana” digän ğayepläwlärne kire qağıp, atom programın barı tik tınıç maqsatlarda ğına däwam itterüen belderep kilä. Şul uq waqıtta İzralneñ atom qoralları citeşterüe dä mäğlüm. Läkin ul anı açıq itep beldermäde häm şul uq waqıtta ul ber qayçanda üzendä atom qoralları buluın da inqar itmäde.


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev, 1944 senesi mayısnıñ 18-de olıp keçken sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra tedbirlerinde iştirak etti. Bağçasaray rayonınıñ Süren demiröl stantsiyasında qurulğan hatıra kompleksinde keçirilgen tedbirde, Qırım Başı Sergey Aksönov, Aqmescit Mitropoliti ve Qırım Lazari, RC DD deputatı Ruslan Balbek, Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ Reisi Lenur Abduramanov, yerli akimiyet, farqlı konfessiyalarnıñ vekilleri iştirak etti. Bağçasaray rayonına Aqmescit, Canköy, Qarasuvbazar, Ermeni Bazar ve Aqyar sakinleri, Qırım aliy oquv yurtlarınıñ studentleri ve orta mekteplerniñ talebeleri keldi.
Tedbirniñ başında iştirakçiler memorial komplesiniñ bir abidesine demetlerni qoydılar.
Mında Qırım halqınıñ yarımadadan sürgün etilgeniniñ 75-yıllığına bağışlanğan “Taqdirler faciası” sergisi açıldı, kontsert-rekviyem ötkerildi.
Sergey Aksönov öz çıqışında, sürgünlik faciasınıñ hatırası bütün Qırım sakinlerini birleştirgenini qayd etti. Qırım Başı: “Bugün Qırımımıznıñ tarihında facialı bir kündir. 1944 senesi yarımadada yaşağan bir çoq milletler, şu cümleden, qırımtatarlar qabaatsız azap çekti. Biz, Vatanından mecburen sürgün etilgen ve dehşetli sınavlardan keçken bir çoq insanlarnıñ fotoresimlerini kördik. Er birimiz tarihnıñ qısımı olamız ve öz borcumıznı yerine ketirip, bu qara künlerde can bergen insanlarnı hatırlamaq kerekmiz”, – dep ayttı.
Bundan da ğayrı, Sergey Aksönov, bugünki künde Qırım, onıñ toprağında yaşağan milletlerniñ birligi sayesinde inkişaf etkenini qayd etti.
Qırım müsulmanlarınıñ Müftisi hacı Emirali Ablayev ise, öz nevbetinde, Qırım sakinleriniñ küçü – olarnıñ birliginde olğanını ayttı.
Qırım Müftisi: “Hatıra künü bizim yanımızda bütün din vekilleri bar, biz dostane munasebetler içün çoq minnetdarmız ve bizim birligimiz, qara künlerde ve bahtlı künlerde beraber olğanımız – bütün Qırım sakinlerinde aks etilsin. Er bir milletniñ tarihında bahtlı ve qara künler bar. Biz, elbette, tarihımıznı tavsilâtlı şekilde bilmelimiz, lâkin bu tarihqa riayet eterek yaşamamalımız”, – dep ayttı.
Hatıra kontserti devamında vatanperver şiirler ve yırlar yanğıradı. “Haytarma”, “Qırım” folklor ansamblleri, Qırım devlet akademik muzıkalı-drama teatriniñ artistleri çıqışta bulundı.
Tedbirniñ soñunda teşkilâtçılar, iştirakçilerniñ tarafından yazılğan arzuları ile ava toplarını uçurttılar.
Malümat: 1944 senesiniñ mayıs 18-20 künleri Süren demiröl stantsiyasından Bağçasaray rayonı ve yalıboyuniñ sakinleri, Yaltadan Aqyarğa qadar 75 biñ insan sürgün etildi. Umumen, Qırımdan sürgünlikke 193 biñ insan oğratıldı.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
BMT Baş kâtibiniñ Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair aralıq esabatı yayınlandı. Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar haber etkeni kibi, bu esabat BMT BA 75/192 qararına uyğun olaraq, bazarertesi künü işini başlaycaq BMT İnsan aqları şurasınıñ qırq yedinci sessiyasında taqdim etilecek.
«Esabatta Qırım sakinlerine qarşı devam etken qanunsız taqipler, iskence ile özüne qarşı suçlama, qanunsız olaraq mahküm etilgenlerniñ Rusiye topraqlarına avuştırılması, Rusiye işğal organlarınıñ, şu cümleden FSB de, cezasız qalması tecribeleri qayd etile. Ayrıca Rusiye qanunlarınıñ retrospektiv qullanılması qayd etile, hususan KHV-nıñ azatlığına ve asılında demografik terkibiniñ mecburiy deñiştirüv şekillerinden biri olğan Qırım sakinleriniñ evlerinden marum qalması ile bağlı», – dep bildirdi o.
Bundan ğayrı, Emine Ceppar Qırımda diniy serbestlikke ücümler aqqında hatırlattı, hususan yarımadada Ukraina Ortodoks kilsesiniñ taqip etilüvi.
«Adaletni ve Ukraina topraq bütünligini ğayrıdan tiklemek içün halqara toplulığınen çalışmağa devam etemiz», – dep qayd etti Ceppar.
Evel haber etilgeni kibi, Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar BMT-nıñ tamır halqalar Daimiy forumınıñ 20-nci sessiyası vaqtında işğal etilgen Qırımda tamır halqlarnıñ aqlarınıñ devam etken qaba ve muntazam bozuvları aqqında aytıp berdi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ğıyraqtan Törkiyägä taba zamança timer yulı suzıla
Ul çik buyı qapqalarındağı êş tığızlığın kimetergä tiyeş
Ğıyraqnıñ tön’yağındağı Musul töbägennän Törkiyä çigenä qadär modern timer yulı salınaçaq.
Musul gubernatorı Näcim äl Cuburi Ğıyraqnıñ räsmi gazetı “Äs-Sabah”qa bu xaqta qısqaça interv’yu birde. Anıñ äytüençä, aldağı könnärdä injenerlardan tözelgän törkem törek şirkätläre yärdäme belän ike däwlät arasında zamança rel’s çeltären sala başlıy. Gubernator Musul şähär üzäge belän Törkiyä çigen totaştıraçaq timer yulnıñ çik buyı qapqasındağı êş tığızlığın kimetüne maqsat itep quyuın assızıqlıy. Ul proyektnıñ byudjetı häm bäyäse xaqında mäğ’lümat birmi.
Törkiyä belän Ğıyraq arasında säwdä häm xalıqara kiçeşlär öçen, başlıça, Xabur-İbrahim Xälil çik buyı qapqası qullanıla.
Törkiyäneñ Bağdad ilçese Fatix Yıldız fevral’ ayındağı belderüendä ike aradağı säwdä äyläneşeneñ 2019nçı yılda 15 milliard 800 million dollar tiräse buluın äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte
Törkiyä iq’tisadı bıyıl 8,6%qa üsäçäk
Xalıqara kredit bäyäläw oışması “Standard & Poor’s" şulay dip farazlıy
"Afrikada xezmättäşlek başqarılmağan il qalmayaçaq”
İlbaşı bu xaqta üzeneň sośial’ media akkauntında Törkiyä – Afrika iq’tisad häm êş forumına qağılışlı belderüendä citkerde


text:
Qırımda Nebiyevler qorantası açıq mektüp vastası ile «acele yardım» stantsiyasında aile başı Bekir Nebiyevniñ ellerinden açılğan atış neticesinde elâk olğan ekimlerniñ qorantalarından afu soradı. Bunı salı künü, sentâbr 29-da, ATR telekanalında «Zaman» programmasında bildirdiler.
«Bugün ailemz babamıznıñ tarafından yapılğan ağır cinayet içün medeniy mesüliyet yüküni taşıy. Pek ağır yük, bütün ömür devamında omuzlarımızda olacaq. Hucur körünse de, babamıznıñ ellerinden zarar körgen er kesten afu soraymız. Bu künleri Allahtan elâk olğanlarnıñ qorantalarına bu dertke dayanmaq içün quvet, zarar körgen insanlarğa şifa ve uzaq ömür soraymız», – dep bildirile mektüpte.
Nebiyevlerniñ ailesi vaqianı siyasetleştirmemek rica ete, bildirilgeni kibi, vaqiağa «siyasiy, provokatsion ya da milliy alâmetler» ait degil.
«Adiy insanlarğa, siyasetçi ve matbuat vastalarına muracaat etemiz. Mında siyasetni bağlamañız. Olmağan şeylerni uydurmağa kerekmey. Bir insannıñ tarafından başqalarına nisbeten siyasiy, provokatsion ya da milliy alâmetlersiz yapılğan cinayettir. Aqlamağa olmay. Ailemiz bu dertnen yaşamağa mecbur olacaq», – denile beyanatta.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi).
Sentâbr 29 künü Rusiye İçki işler nazirligi şeklengen insannıñ bulunuv yeri aqqında bildirgen insanğa 500 biñ ruble vade etti.


text:
Qırım yarımadasında Ukrainanıñ bazı vatandaşları işğalden evel çalışqan yerde işine devam eteler. Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında ayttı.
«Olar (mahkemeciler – QA) sanki kerçekten sadıq olğanını köstereler, «bizler rusiyelimiz, daa yahşı, daa ziyade yapa bilemiz», dep isbatlaycaq olalar. Misal olaraq, Ahtem Çiygoz davasınıñ üç mahkemecisinden ekisi – ukrain mahkemeleriniñ sabıq hadimleri», – dedi o.
Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Çiygoz davasınıñ üçünci mahkemecisi – mahkemeci Aleksey Kozırev mahsus Saratovdan keldi.
«5 yıl içinde onıñ bir dane bile aqlaycaq ükmü yoq, ve o, Qırım mahkemecilerine Rusiye adaletiniñ inceliklerini añlatıp, onı añlağanı kibi seviyesini kötere», – dep qayd etti advokat.
278 Qırım ve Aqyar mahkemecisine qarşı intizam taqiqatı açıldı, dep bildire Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmeti. UBP haberinde aytıla ki, intizam taqiqatı ant etkenine baqmadan Rusiye adından mahküm etken mahkemecilerge nisbeten keçirile. Taqiqatnı Ukraina Baş prokuraturasınıñ mektübi esasında Ukrainadaki tecribeli mahkemeciler komissiyası açtı.
Hatırlatıla ki, Ukraina Baş prokuraturasınıñ taqiqatçıları Qırım mahkemeleriniñ hadimlerine qarşı devlet hainlik maddesi boyunca cinaiy işlerni baqa. Bu madde 15 yıl apis cezası ve mal-mülkniñ tutıp alınmasını belgilemektedir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım parlamenti, qanun çıqarıcı organğa saylav kününi 2019 senesi sentâbr 8-ine kesti. Bu aqta “Krıminform” Qırım matbuatı bildirmekte.
2019 senesi sentâbrde nevbetteki çağışrış mebusları saylanılğanından soñ, parlament Qırım başını seçmek kerek olacaq.
2014 senesi sentâbr 14-ünde ilhaq etilgen yarımadada ilk Rusiye qanunlarına köre yapılğan Qırım ve Aqyar parlamentleriniñ saylavları keçirilgen edi. Bundan ğayrı, yerli akimiyet organlarına saylav da keçirilgen edi.
Saylav qarışma sistemasına köre yapıldı - 50 mebus partiya cedvelleri boyunca saylanıla edi, 25 - majoritar okruglarında.
Rusiye ilhaqından soñ Qırım parlamentini 75 mebus terkibinde beş yılğa saylaylar.


text:
Aqyar civarındaki eşyalarını alıp keteler
Aqyar civarındaki Belbekte yerleşken 204 –nci ukrain taktik aviatsion brigadasınıñ arbiylileri yataqhanelerinden eşyalarını alıp keteler. Olar, eñ yaqın künlerde qorantalarınen beraber "qıtağa" köçmege niyetleneler. İlerige planlar tizmeyler, ayatnı nasıl etip devam etmege bilmeyler. Eşya tolu maşinalarnı esasen Ukrainada yaşağan soylarına yollaylar. Komandir Yuliy Mamçurnen Nikolayev (Ukraina) şeerinde körüşmege isteyler. Polk kelecekte de hızmet etecegine işanalar. Uçucılarnıñ aytqanına köre, polknıñ bayrağını Qırımdan Kiyevge alıp ketkenler.


text:
Rusiye apishanesinde açlıq tutqan Qırım sakini, Ukraina rejissörı Oleg Sentsovnıñ alı stabil. Bunı onıñ qız qardaşı Natalya Kaplan «112. Ukraina» telekanalınıñ efirinde söyledi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
O: «Şimdi Olegnıñ alı stabil, yani ne yahşı, ne de yaman», – dedi.
Mevzuğa dair: Oleg Sentsov – sert rejimli koloniyada 20 yıl. Ayşe Umerova Qırım rejissörınıñ ayatı ve faciası aqqında
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları boyunca vekili Lüdmila Denisovanıñ ofisinde, onıñ Halqara qırmızı haç komitetine, Rusiye apishanelerinde zornen tutulğan Ukraina vatandaşları Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko ve Rusiye ile Qırımdaki diger siyasiy mabüslerde olğan aqlarnıñ kütülmesini teşkermek ricası ile muracaat etkenni bildirdiler.
Mayıs 16-da, Sentsovnıñ, Rusiye apishanelerinde bulunğan bütün Ukraina siyasiy mabüslerini azat etmek talabınen muddetsiz açlıq ilân etkeni belli oldı.
AQŞnıñ Ukrainadaki elçiligi Sentsovğa qol tutqanını bildirdi ve onı azat etmege davet ete.
Sentsov ve Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesiniñ mayısında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp, yaqalandılar. 2015 senesiniñ ağustosında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, sert rejimli koloniyada 20 yılğa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımadı.


text:
Qırımda koronavirusqa qarşı "Sputnik V" Rusiye aşısınen 6152 adam aşılandı. Bunı yanvarnıñ 26-nda Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Yelena Romanovskaya Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Nazirler Şurasınıñ toplaşuvında bildirdi.
“Yanvarnıñ 26 itibarınen, Qırımğa berilgen 8 biñ vaktsinanen 6152 adam aşılandı, olarda 257 tekrar aşılandı. Yaqın künlerde daa 7200 vaktsiyana dozasını bekleymiz”, – dedi o.
Romanovskayanıñ bildirgenine köre, 10 biñ Qırım sakini aşılanmağa istegenini bildirgen.
Kreml kontrolindeki Qırım sağlıq nazirligi qırımlılarğa COVID-19-dan "Sputnik V" Rusiye aşısınen aşılanmaq içün poliklinikalarğa muracaat etmege teklif etti.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Yelena Romanovskaya, koronavirusqa qarşı rus vaktsinanen aşılanması tevsiye etilmegen insanlar kategoriyasını adlandırdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bu sene işgal etilgen Qırımnıñ 150 musulmanı acılıqqa baracaq. Vesiqalarnı qabul ettiler, Qırımğa ayırılğan 150 yer meşğul.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Muqaddes topraqlarğa yol alacaq künü tezden aydınlatılacaq. Qırım musulmanları içün Aqmescitten çarter ava seferi teşkil etilecek. Bundan evel musulmanlar mıtlaqqa aşı yapacaqlar. Olar içün Hac şartları, yapılacaq areketlerini aks etecek ve tevsiyeler berilecek seminar keçirilecek», – aytıla beyanatta.
Bu sene musulmanlar 2,5 biñ dollar tölep, Hac ibadetini qılmaq imkânına nail oldılar. Taşımalar Rusiye turistik operatorına ait.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy oktâbrniñ 20-nde Yuqarı Radada yapqan çıqışında işğal etilgen Qırım ve Donbas topraqları aqqında ayttı. O, akimiyet anda yaşağan ukrainalılarnı «unutmadı», dep qayd etti.
«Em Qırımda, em işğal etilgen Donbas topraqlarında vatandaşlarımız yaşağanını unutmaymız, olarnı tüşünmek kerekmiz. Qayğırıp küreşmek kerekmiz», – dep ayttı Zelenskıy.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-inci sessiyasınıñ umumiy munaqaşalarında çıqışta bulundı. O, Qırımda insan aqları vaziyetine dair yañı qararğa qol tutmağa ve yarımadanı işğalden qurtaruv halqara Qırım platformasınıñ qurulışında iştirak etmege çağırdı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, onıñ nazirliginde Volodımır Zelenskıy içün Qırımnı işğalden qurtaruv muzakereleri içün halqara platformasını quruv teklifi azır, dep bildirgen edi.
Bundan evel Kulebanıñ qayd etkenine köre, Ukraina, Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasınıñ liderlerinden biri Poloniya olacaq, dek bekley. O, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi boyunca halqara meydançıq işinde Rusiyeni körmey, dep aytqan edi.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiyeniñ onı halqara muzakerelerde kötermege niyeti yoq, dep qayd etken edi.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.


text:
Bäyrämnärne sanıy kitsän, möğayın Rusiä bu ölkädä iñ bay illärdänder. Yılğa öçär yäşlär köne, xatın qızlar, ir atlar köne, yaz köne, ireklek köne nindi genä bäyräm yuq, alarnı ütkärergä aqça ğına citker. 90 yıllarda beterelmägän bulsa, 25 iyün könne äle Respublika köne dä bulır ide. Çönki näq menä şul könne 1920 yılda Tatar avtonomiäle sotsialistik sovet respublikası tözelgän.
Anıñ nigezendä respublikada xakimiät tözeleşe üzgärä, respublikanıñ üzäk başqarma komitetı, Xalıq komissarları şurası tözelä. Yaña tözelgän respublikanıñ eçke eşläre kübesençä avtonom räweştä başqarılsa da, çit il belän elemtälär häm tışqı säwdä eşläre belän barıber dä Rusiäneñ üzäk oyışmaları idärä itä.
Cirlek yağınnan qarasaq, elek Qazan gubernasına kergän 12 öyäzdän, TASSRğa Layış, Mamadış, Sviäcsk, Çistay, Täteş, Spas öyazläre kergän. Ul waqıtta moñarçı Qazan gubernasına kergän küp kenä öyäzlär, TASSRğa kertelmiçä, Çuwaş häm Mariy avtonom respublikalarğa kertelgän.
Tatar avtonomiäle sotsialistik sovet respublikasın tözü tatarlar öçen fayda kitergänme. Bu sorawğa tarix belgeçläreneñ fikerläre törle. Qazan däwlät universitetınıñ tarix belgeçe Ğamircan Däwlätşin bu turıda menä ni dide.
TASSR tözü tatar xalqına fayda ällä zıyan kiterde mikän, çönki, tatarlarnıñ iñ zur sıyfatlı küpçelege Tatarstannan çittä qaldı. Xäzer dä Rusiädä yäşäwçe tatarlarnıñ ixtiacların Tatarstan, yäki anıñ prezidentı ğına xiç tä xäl itä almıy. ä inde başqa regionnarda yäşäwçe tatarlarnı qayğırtunı nıqlap başlıysın ikän, bu sezneñ eş tügel dip äytergä mömkinnär häm şulay dip äytälär dä. Bu yaqtan qarağanda nindider yasalma çiklärgä kertü kebek bulıp çıqtı bu, ul Tatarstan dip atala ide. 70 yıl şaw gör kilep uzdırıla torğan bulsa da, 90 yıllardan alıp bu bäyrämgä iğtibar şaqtı kimede. Bügen küplär bu könne nindi kön ikänen dä belmilär xätta. TASSR könen xäzer Suverinetet köne almaştırdı. Ä suverinetet süzen yañğıratu, soñğı yıllarda niçekter awırraq. Şuña kürä dä, bu bäyräm xäzer kübesençä şähär könenä qaldı. TASSR könen bilgeläp ütärgä kiräkme, Ğamircan Däwlätşin bu turıda menä ni di.
Sovet vlaste waqıtlarında da bu bäyräm, niçekter butala başladı Sabantuy bäyräme belän, anı niçekter başqa bäyräm belän qaplarğa teläw eşe dä buldı. Ulwaqıtta da minemçä, avtonomiäne iğlan itü niçekter sizelmäde. Soñğı waqıtta inde, 1990 yıllarda Tatarstannıñ suverenlığı iğlan itelsä dä, bügenge köngä qädär bezneñ federativ kileşügä qul quyılmasa da, soñğı çaqırılış deputatları kire eş başqardılar bit, yäğni bez küp kenä qazanışlarnı Mäskäwneñ taläbe belän bilgele, bik awırlıq häm xalıqnıñ aktiv qatnaşı belän qabul itelgän närsälärdän bez çigenergä mäcbür buldıq.TASSR tözelgän kön zur bäyräm bularaq ütkärelergä layıklımı, yuqmı, bu turıda sez tarixçı Ğarimcan Däwlätşin fikerlären işettegez.
Ğädel Galämetdin


text:
İşğal etilgen Qırımda Bağçasaray rayon mahkemesi, aprel 13 künü tintilgen eki qırımtatarına dair qarar aldı. Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber etti.
Onıñ bergen malümatına köre, Seydamet Mustafayevni 12 künge apis ettiler, Midat Mujdabayevni – 3 künge qapattılar.
Daa bir mahkeme aprel 14 künü keçirilip, Seydamet Mustafayevnen bağlı olacağı haber etile.
Smedlâyev: «Bügün saat 9.00 Bağçasaray rayon mahkemesinde Seydamet Mustafayevni mahküm etecekler. Onı yanvar 26 künü Seyran Saliyevte tintüv ötkerilgende teşkil olunğan mitingke qoşulğanında qabaatlaylar. Mahkemeci – Koşelev. Advokatlar bu qararğa itiraz bildirmege niyetliler», – dep qoştı.
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçirdiler. Vaqia şaatları uquq qoruyıcılar tarafından küç qullanılğanını ve ateş açılğanını bildireler. Sekiz qırımtatarı tutılğanı aqqında haber etile edi.
Soñra Bağçasaray rayon mahkemesi tutılğan bazı musulmanlarğa dair qarar çıqardı: olarğa para cezası ve apis etüvler tainlendi.
Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tutuvlarnı «planlaştırılğan tedbirler» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Bağsaraydaki bu tintüv ve tutuvlarğa dair cinaiy iş açtı.
Ukraina Tışqı işler naziligi, dünya cemaatına muracaat etip Qırımda tintüvler sıqlaşqanı sebebinden Rusiyege basqını küçlendirmege çağıracağını bildirdi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2014 senesi fevral 28-de qızım İstanbulğa ketecek edi. Men aqayımnen beraber onı Aqmescit ava limanına alıp kettik. Halqara ava yollarınıñ binası yanında maşinanı toqtattıq, birden añlaşılmağan qara bir urbada yigirmi kişi yaqınlaştı. Men bizni başqa seyyareniñ adamları qarşılay, dep şaqa ettim.
Soñra qara mikroavtobus keldi, andan Rusiye Devlet dumasınıñ eki deputatı, Tsekov ve daa bir qaç çıqtı. Tabiiy ki, bizni sarıp aldılar ve bu eyyetten uzaqlaştırdılar, bir çoq mühbir ve jurnalist bar edi.
Türk ava yollarınıñ uçağını beklegende is etken duyğularımnı ifade etmek zordır, soñra da İstanbuldan uçaqnıñ enmesi aqqında haber bekledik
Soñra biz bina tarafına kettik, lâkin qavehaneni yeşil urbada silâlı adamlar sarıp alğan edi, qızım birden telefonını alıp, foto çıqarıp başladı, lâkin avtomat ile adamlardan biri oña yaqınlaşıp, sert bir şekilde mından çekilmek kerek olğanını ayttı. Soñra biz uçaqqa qayd olmağa kettik ve uçaqnı beklemege başladıq.
Tahminen 3 saat keçti, Türkiye uçağı ava limanını belgisiz silâlı adamlar zapt ettiler dep, enmedi. Bizler ava limanında aqşamğa qadar oturdıq, çünki daa bir uçaq kelecek edi, lâkin o da enmeyip, aylanıp ketti.
Ava limanınıñ izni olmağanından sebep uçaqlar qonmay, dep ayttılar, yalıñız bir Moskva uçağı engen edi. Soñra türkler qorqıp qonmağa istemegenlerini bildirmege başladılar.
Ava limanında bir sıra silâlı adamlar bar edi, ve olar qırımlılardan degil ediler. Bazılarınıñ yanına barıp, yüz ve qollarında Qırımğa ait olmağan yanmışlıqnı kördim. Daa doğrusı, onıñ olmağanını añladım .
Aqşam beklemekte fayda olmağanını ve er şeyni telefon vastası ile ögrenmek mümkün olğanını ayttılar, biz evge qayttıq. Lâkin ava limanınıñ çıqışında avtobus durağınıñ artında patlav yüz berdi. Bu deşetli levhalarnı tasvirlemek zor. Qızım ve men bir qaç kün yuqlap olamay edik.
Mart 1-de bizge telefon etip, işğalciler ile añlaşqanını ve türkler 300 adamnı sığdıracaq uçaq yollaycaqlarını ayttılar. Bizler zapt etilgen ava limanına tekrar keldik. Aynı silâlı adamlar, bir sıra silâ, açuv ve qorqu. Türk ava yollarınıñ uçağını beklegende is etken duyğularımnı ifade etmek zordır, soñra da İstanbuldan uçaqnıñ enmesi aqqında haber bekledik.
Adiy Qırımlı
«İşğal delilleri» rubrikasında bildirilgen fikirler müelliflerniñ fikir-tüşüncelerini aydınlatıp, muarririyetniñ fikirleri ile aynı olmay bile
Körgen ve bilgen şeyleriñizni bizlernen paylaşıñız, emailge yazıñız: krym_redaktor@rferl.org


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov yarımadada «yerli memularnıñ yamanlavı boyunca sımarlanğan kampaniyanıñ» ketmesi aqqında bildirdi ve Qırımda Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsevniñ ve Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinovnıñ iştiraki ile vekâletli insanlarnıñ yaqalanuvı ile oğraşaycaq bir komissiyanı teşkil etecek oldı.
Bu aqta o iyül 7 künü Qırım Nazirler Şurasınıñ toplaşuvında ayttı, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Cumhuriyet namını lekelemek içün bizge qarşı sımarlanğan iş alıp barıldı», – dey Aksenov.
«Elâl işlegenler menim şahsiy destegime ve qoruvıma işana bile. Biz – men, Oleg Belaventsev ve Vladimir Andreyeviç (Konstantinov – muar.) er kes içün bir fikir şekillendirecekmiz, bir kimseni qurtarmaq içün degil de, amma vaziyetni kergin etmek ve Qırımnı bir qaparcılıq regionı olaraq köstermege tırışqandar bar ki», – dep qoştı o.
«İnformatsion bir yalandır. Bugün çalışqan komanda Qırımda evel olğanlardan eñ ırızlı ve saftır», – dedi Qırım spikeri Vladimir Konstantinov.
Qırımda qaparcılıq bar olğanını o red etmey, amma, spikerniñ fikrine köre, seviyesi ğayet alçaq, em de onı memurlarğa qapar bergen qırımlılarnıñ özleri peyda ete ekenler.
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov dey ki, Qırımnıñ sanayı siyaseti naziri Andrey Skrınnikke qarşı devlet mülkiniñ hırsızlavı aqta qabaat uydurılğandır. Qırımda Rusiye FSB idaresi iyün soñunda Skrınnik devlet mülkiniñ hırsızlavında şeklengenini bildirgen edi. İyün 30 künü Qırım ve Aqyar boyunca FSB idaresi Qırım bergi hızmetiniñ başı Nikolay Koçanovğa nisebeten cinaiy işniñ açılması aqta bildirdi.


text:
Avropa Birliginiñ Şurası Qırım ve Aqyarnıñ ilhaqı neticesinde Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı uzatmaq qararını aldı.
Böyle vesiqa AB Şurası saytında iyün 20-sinde derc etildi.
Vesiqada, Şura oturışında "Qırım" sanktsiyalarını daa bir yılğa, 2020 senesi iyün 23-üne qadar devam ettirmek qararı alınğanı aqqında aytıla.
Hususan, Qırım mahsulatını satılması, Qırımğa Avropa yatırımı yapılması, anda köçmemezlikniñ satın alınması, hızmet berilmesi, bizneske para ayırılması yasaqtır.
Arizada, AB Ukrainanıñ bütünligi ve mustaqilligine qol tutqanlarını ve Rusiye halqara qanunlarını bozğanını tenqit etkenlerini kene qayd ettiler.
İyün 12-sinde Avropa Birliginiñ aza memleketleriniñ elçileri, Qırım ve Aqyar ilhaqı içün Ruisyege qarşı kirsetilgen sanktsiyarnı daa bir yılğa uzatmağa añlaşqan edi.


text:
Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qadısı Andrey Paliy vatandaş jurnalisti, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Osman Arifmemetovnı apiste qaldırdı. Bu aqta advokatı Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, temyiz arizası üç ay evelsi berilse de, onı tek şimdi baqtılar.
«Sıñırlav tedbiri martnıñ soñunda belgilengen edi, al-azırda onı uzattılar, apiste tutuv müddetiniñ uzatılmasına qarşı eki istinaf oturışuvı olıp keçti. Amma bu mahkeme belli sebeplerden sozulğan edi. Neticesi zaten belli edi, mahkeme oturışuvı formal edi. Mahkeme apis cezasını lâğu eter dep tüşünmek zor edi, çünki apis müddetiniñ uzatılmasına qarar berildi», – dep qayd etti Ladin.
Advokatnıñ aytqanına köre, Osman Arifmemetov oturışuvda Rostov-na-Donu SİZOsından videobağı vastasınen iştirak etti.
«Rostov SİZOsından videobağı vastasınen bulunıp, anda bile qafeste otura edi. Qafes tışında ve imayecisiniñ yanında olmasına dair muracaatım red etildi», – dep qoştı advokat.
Ladinniñ aytqanına köre, bu muracaatlardan ğayrı, müvekkilininiñ imaye aqqı da bozuldı.
«Arifmemetovğa dava malümatlarını ögrenmege izin berilmedi. İmayeci bütün tomnı oquycaq dep belgilengen edi, amma Osman dava malümatlarını diñlemege degil, olarnı şahsen oqumağa istedi. İzin berilmedi. Eñ çoq açuvlandırğan şey de qırımtatar tilinde temyiz arizaları tercimeleriniñ kopiyaları berilmesi oldı. Oña ne temyiz arizalarınıñ aslı, ne de rus tilinde kopiyaları berildi. Yani Osman mahkemede baqılğan vesiqalarnı körmedi», – dep izaatladı imayeci.
Ladinniñ aytqanına köre, müvekkili «teslim olmay» ve iyülniñ 10-nda Moskvanıñ Qızıl meydanına çıqqan qırımtatarlarğa minnetdarlıq sözlerinen yazuvlı şiarnı azırladı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qanunsız Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Qırım parlamenti Regionlar firqasınıñ Qırım cumhuriyet teşkilâtından çoq mandatlı saylav bölüginde saylanğan deputat Olga Kovitidiniñ arizasına esaslanıp, onıñ deputat vekâletini vaqtından evel toqtattı.
Kovitidi Sergey Aksönovnıñ «ükümetinde» baş nazir muavini olğan edi, lâkin Federatsiya Şurasınıñ azası olğan soñ, bu vekâletlerinden vazgeçti.
Onıñ yerine bu vazifege Mihail Şeremet teklif etildi, Qırım deputatları onıñ namzetini tasdiqladılar.
Mihaid Şeremet Qırım işğali vaqtında özüni halq imayesi, yani samooborona olaraq tanıtqanlarnıñ başı edi.


text:
Ukrainada mahkemecilerniñ qararları akimiyet tesirine köre degil, qanunğa köre çıqarılmalı, – dep ayttı «Ukrain evi» Qırımnıñ iş ve medeniyet işbirligi merkezi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Andrey Şçekun. Böyle etip o, Bölge memuriy mahkemesiniñ Ukraina milliy bankınıñ areketleri işğal etilgen Qırımdan köçip kelmege mecbur olğan adamlarnı ayırımğa oğratqanını isbatlaycaq olğan uquq qorçalayıcılarnıñ davasını açmamaq qararını izaatladı.
«Mence, ürmetli mahkemeciler nasıl bir devlette yaşamaq keregimizni alâ daa añlamadılar. Olarnıñ qararları akimiyet tesirine bağlı olmamalı. Ukraina vatandaşı olaraq Ukraina Milliy bankınıñ qararı esas qanun – Ukraina Anayasasından – daa da müim sayılmasına razı degilim. Bu sebepten mahkemeleşecekmiz, yuqarı mahkeme organlarına, şu cümleden Avropa mahkemelerine muracaat etecekmiz. Bu bizim cemaat borcumız – qırımlılarnıñ aq-uquqlarını qorçalamaq ve «akimiyetniñ mahkemeciler ile birdemlik» sistemasını deñiştirmektir», – dep ayttı Andrey Şçekun Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Yanvar 22-de Kiyevniñ Bölge memuriy mahkemesi Ukraina milliy bankınıñ №699 qararı işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen adamlarnı ayırım yapqanını isbatlaycaq olğan uquq qorçalayıcılarnıñ davasını açmağa razı olmadı.
İnsan aqları boyunca Regional merkeziniñ eksperti, adliyeci Sergey Zayets bildirdi ki, ileride mahkeme qararına apellâtsiya şeklinde itiraz bildirilecek. Uquq qorçalayıcılar qırımlılarnıñ menfaatlarını qorçalamaq içün İnsan aqları Avropa mahkemesine de muracaat etmege azırlar.
Uquq qorçalayıcılar Ukraina Milliy bankınıñ №699 qararı yarımadanı terk etken ve qıtaiy Ukrainada yaşağan qırımlılarnı ayırım yapa, dep bildirgen ediler.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov «Novoye Vremâ» ukrain mecmuasınıñ «Yañı Devir İnsanları – 2015» mukâfatınıñ saipleri oldı.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, mukâfat «Qırım işğaline qarşılıq içün» berildi.
Mukâfat tesisçileri qayd etkeni kibi, mukâfat saipleri «keteyatqan senede memleket yaşayışınıñ çeşit saalarında standart ve qaidelerni bozğan ve deñiştirgen, ve memleketniñ yañı tarihınıñ ayırılıp turğan şahısları olğan insanlar»dır.
Umumen mukâfat 24 insanğa berildi, laureatlar sırasında – Odessa vilâyetiniñ valisi Mikheil Saakaşvili «memleket memurlarına aqiqatnı aytmaq qabiliyeti içün», Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Eka Zguladze «militsiya islâatı içün», jurnalist Natalya Sedletskaya ve»Shemı» programmasınıñ komandası «namuskârlıq standartı içün».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.