text:
Rusiyeniñ Başkortostan koloniyasında bulunğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emil Cemadenov 70 künden berli ceza izolâtorında buluna. Bu aqta Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova bildirdi.
«Rusiyede ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda bulunğan qırımtatarlardan koloniyalarnıñ ceza izolâtorlarına sebepsiz qapatılğanına ve tutuv şaraitleri uyğun olmağanına dair çoq haber alamız», – dep yazdı Denisova.
Denisova, Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa ve halqara toplulıqqa muracaat etip, mabüske yardım etmesini talap etti.
Cemadenovnıñ ömür arqadaşı Liana Belâlovanıñ aytqanına köre, Emil qorantasına telefon etip, ceza izolâtorında tutulğanını haber etti.
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» beş mabüsiniñ ömür arqadaşları aqaylarına Rusiye apishanesinde basqı yapılğanı ve uzun müddet devamında ceza izolâtorında tutqanları içün Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etken edi.
Rusiye ombudsmeni bu muracaatqa cevap bermedi.
Rusiye Yuqarı mahkemesi 2019 senesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Kyivde Zabitler Evinde rey berdi. O saylav bölügine qadını ve balaları ile keldi, dep bildire Radio Svoboda.
“Nastoyaşçeye Vremâ” kanalınıñ jurnalistleri bildirgeni kibi, prezident kelmezden evel qanun qoruyıcıları bina ögünde yol areketini toqtattı.
“Bugün men Ukraina içün rey berdim. Men eminim, aynı qorantam ve ukrainlerniñ çoqusı kibi. Bugün men, saylavları yahşı teşkil etlgeninde eminim. Bu - bizim ilerilemizniñ esas şartıdır”, - bülletenni qutuğa taşlağan soñ dedi o.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçe. Bu yer içün 39 namzet küreşe. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalışacaq. Ukraina prezidenti saylavları umumiydir. 18 yaşına kelgen bütün Ukraina vatandaşlarınıñ rey berüv aqqı bar. Saylavda iştirak etmek içün saylavcınıñşahsiyetini tasdıqlağan vesiqa olmalı. Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
►Bügen Rusiädä ciñü bäyräme -Tatar-başqort närsä öçen köräşkän soñ?
“Böyek Watan suğışında bez urısça söyläşü xoquqı öçen köräştek”. Mondıy süzlär RTR qanalı aşa “Russkaya reç” digän tapşıruda yañğırağan ide.
İlbaşı Putin awızınnan da şundıy uq fikerneñ yañğırağanlığı bu sorawğa cawap ezläwneñ bügen dä kön tärtibendä qaluın assızıqlıydır.
Ä cawap tabuları ifrat ta qıyın. 1942-yılda Başqortostannıñ Bäläbäy rayonı Mätäwbaş awılınnan16- 17 yäşlek 20gä yaqın yeget suğışqa alındı. 3 ayda uzmadı, barısınıñ da batırlarça hälaq buluı turında qayğı qäğäzläre kilde. Xärqov yünäleşendä höcüm itüçe nemes ğaskärlärenä qarşı toruda hälaq bulğannar alar. Şul uq suğışta tanklarğa qarşı çıqqan Başqort at diviziäse dä qırıla. Bu diviziäneñ Komandirı turında “Şaymuratov general!” digän cır ğına qala istälekkä.
Ğömüm Watan öçen suğışta “tigezlelek” misalları – qaya qarama…
Frontta 30ğa yaqın tatar yazuçısı başın saldı. 1990-yılda “Sosialistik Tatarstan” gäzitendä ber yazma başqa taş belän suqqanday täesir itkän ide. Qanaş stansasında 2 poyızd oçraşa: Qazan yağına urıs yazuçıları bara, Mäskäw yağına – tatar yazuçıları.
Tanışlar üzara äñgämäläşep alalar.
- Sez qaya barasız?
- Bez frontqa, ilne saqlarğa. Ä sez?
- Bezne partia quşuı buyınça tılğa cibärdelär, xalıqnı mobilizasialäw öçen.
Könçığışqa yul totuçı yazuçılar xalıqnı niçek mobilizasialägännärder – bu turıda xäbärdarlarnı tabıp bulmadı. Ä menä Mäğrib yaqlarına yul totqan tatar yazuçılarınıqı turında berqädär mäğlümät bar.
Xalqıbız nikadär asıl zatlarınnan mäxrüm qaldı.Utızınçı yıllar ezärlekläwläre çorında böyek şäxeslärebezne “çüplägännän” soñ, suğış yuğaltuları mädäniätıbızğa bigräk tä oluğ awır täsir yasadılar.
Şul uq yıllarda Mäskäw yazuçıları Tatarstannıñ Çistay, Alabuğa qalalarında posıp yattılar. Mäğlüm şağıyrä tatar cirendä tatar söten eçep yäşäsä dä, “spi, sınoq, a to yä tebyä psu-tatarinu otdam”, digän şedevr yazıp qaldırğan.
Äye, böyek Ciñü. Läkin şunısı beraz aptırata: şundıy köçle doşmannı ciñgän il niçek inde muyınnan rişwätçelekkä çumğan üz türä-türäçeklären ciñä almıy?Alarnı qaraqlıq sazlığınnan tartıp çığarıp, qoyaşqa kipterergä quyu öçen närsä citmi ikän bügenge xakimiatkä?
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatar telen öyränüçelär şikle keşelärme?
Tatar milli xäräkäteneñ wäkile, “Azatlıq” yäşlär berlegeneñ citäkçelärneñ berce Ramay Yuldaşev, Mari İle respublikası başqalasına küçgäç tä, tınıç qına yäşi almıy. Ramay, tatar üzägendä tatar tele kursların açıp cibärgän. Anıñ 12 uquçısı bulğan. Ul inde 3 törkemne uqıtıp çığarğan.
Bu eş tärtip saqlawçılarğa şikle kürengän, alar tatar telen öyränüçelär terrorçı bulırğa öyränmi mikän, dip tikşerergä bulğan.
Kurslar eşenä çikläwlär kertmädelär ansı, däwam itergä röxsät ittelär. Tärtip saqlawçılar, kurslarğa yörüçelär belän dä kisätü söyläşülären ütkärep alğan. Şuña bäyle räweştäme, yuqmı, kurslarğa yörüçelär dä kimede”,- dip söyläde Ramay Yuldaşev.
Älegä Mari İle Eçke eşlär Ministrlığınnan añlatmalar alıp bulmadı. “Azatlıq” radiosı bu xälne alğa taba da küzätep baraçaq.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Boeingta oçar waqıt citärme?
“Tatarstan” hawa şirkäte 10 Boeing-737ne lizingqa alırğa cıyına. Bıyıl uq ike oçqıç kilergä tieş.
Bügenge köndä Qazan pilotları Boeinglarda oçarğa öyränä inde. Alar Peterburda häm Riğädä maxsus öyränü qurslarında. Ozaqlamıy 4 ekipaj äzer bulaçaq. Mağömet Zakarjayıv süzlärenä qarağanda, böten Rusiä häm şulay uq törle illärneñ hawa şirkätläre oçuçılarğa qıtlıq kiçergän waqıtta, Qazanda bu problema kisken tora dip äytep bulmıy. “Bez saqlap qaldıq oçuçılarnı häm alay uq kiräk bulmağanda da başqa urında eş taba almağan yäş belgeçlärne üzebezgä aldıq”,- di Zaqarjayıv. Ämma alarnıñ hönäri ostalığın härwaqıt arttırıp torırğa kiräk.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatar radioları Bauman uramında bäyräm itte
Tatar radioları Qazannıñ üzäk uramın tutırıp tamaşaçıları belän bergä bäyräm itsä, urıs telendä eşläwçe ber genä radio da bu könne mondıy ruxtağı çara uzdırmadı.


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
Oturışuvda olğanlar: Felemenkniñ halqara közeticisi Timan Kauvin, ABD elçihanesiniñ vekili Sofiya Buday, Avropa Birliginiñ halqara közeticisi Kamila Laskeviç, Ukrainanıñ Rusiye konsulı Viktor Plennikov.
Faallerniñ aytqanına köre, mahkemede ve tışarıda 70-ke yaqın insan bar edi. Dava mabüsleri oturışuvda video bağı vastasınen iştirak etti: Taganrog SİZOsından ve Rostov-na-Donu SİZO-5-ten.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki temsilciliginiñ yañı yolbaşçısı Boris Babin yañı vazifede birinci iş kününi vesiqalarnı ögrenip başladı. Saba saat 7:30-dan Babin sabıq temsilci Natalya Popoviçniñ istifağa yollanılmasını talap etken narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçilerinen beraber binağa kirip, temsilcilik hadimlerinen subetleşti, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Birinci vazife – Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciliginiñ devlet organı olaraq işini temin etmek, hadimler vazifelerini yapmaq kerek. Eñ yaqın vaqıtta qırımlılarnıñ aq-uquqları ve serbestligini qorçalav meselelerini al etmege başlaycaqmız. Devlet yolbaşçısı bergen strategik vazifelerni de becerecekmiz, Qırımnıñ işğalden azat etilmesine qoltutacaqmız», – dep ayttı Babin Qırım.Aqiqatqa.
Narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçileri temsilcilik işine başlağanını körip piketni toqtatmağa istey, dep ayttı teşebbüs gruppasınıñ azası Erfan Kudusov.
Avgustnıñ 17-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi olaraq uquqçı Boris Babinniñ tayinlenmesine dair buyruq imzaladı. Poroşenko, İzet Gdanovnıñ Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki temsilcisiniñ birinci muavini olaraq tayinlenme qararını da imzaladı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko «Akimiyet temizlevi aqqında» (lüstratsiya aqqında) Qanunnı tam olaraq tanımasa da, onı imzalaycağını bildirdi.
Bu aqqında Petro Poroşenko Lviv milliy universitetinde yapqan çıqışı vaqtında ayttı.
Devlet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, devlet apparatını bütünley temizlemek ihtiyacı bar olğanı içün Lüstratsiya aqqında qanun imzalanacaq.
Prezidentniñ qayd etkenine köre, Venetsiya komissiyası, Anayasa mahkemesi, Avropa Şurasınıñ qararı, Avropa Birliginiñ ukrain qanunlarını tüzetüv boyunca qararı, insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ tevsiyeleri ögrenilecek.


text:
Estoniyada er yıl Estoniya prezidenti destegin ile Taplinde keçirilgen İnsan aqları boyunca halqara konferentsiya çerçivesinde Qırımdaki vaziyetni muzakere ettiler. Konferentsiyağa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov keldi, bir sıra körüşüvlerni keçirdi.
Bu aqta Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Olğan körüşüvler devamında muzakere etilgen esas meseleler: Qırım, yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyet, qırımtatar halqınıñ vaziyeti, siyasiy mabüsler, Ukraina ve Estoniyanıñ Rusiyeniñ Ukrainağa nisbeten istilâsına qarşılığı, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ile bağlı talaplarğa alâqası», – denile beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Çubarov Estoniya parlamentini ziyaret etti, mında parlament prezidenti Eyki Nestor ve Ukaraina – Estoniya parlamentarara deputat gruppasınıñ reisi, Estoniya Mudafaa küçleriniñ sabıq komandanı Yohaness Kert ile ayrı körüşti. Estoniya Tış işler naziri ile de körüşüv keçti.
BMT Ukrainada insan aqlarına riayet etüv aqqında 12-nci maruzasında Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından insan aqlarınıñ bozuluması qayd etile.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı öz başına ilân etilgen ükümetniñ baş nazir muavini Lenur İslâmov Nazirler şurasınıñ toplaşuvında bildirdi, dep haber ete matbuat hızmeti.
«Al-azırda Qırım Cumhuriyetiniñ mudafaa-sanayı kompleksiniñ müessiselerini Rusiye Federatsiyasınıñ hocalıq faaliyeti subyektleri olaraq ğayrıdan qayd etmeli, aylıq ve diger ödemeler boyunca borclarnı qapatmaq kerek, em de para berüv maliye yardım sistemasını uyğunlaştırmaq kerek», – dep qayd etti İslâmov.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Qırımda altı sanayı müessise ve mudafaa-sanayı kompleksiniñ üç devlet ilmiy müessisesi bar


text:
Rusiyede ilâç fiyatlarınıñ artması inflâtsiya oranınıñ üç qatını keçti. Esas ilâçlar cedveline kirmegen ilaçlarnıñ fiyatı yarım yıl içinde 7,5% arttı dep bilidre Roszdravnadzor. Kreml nezaterindeki Qırım sağlıq naziriniñ yardımcısı Nikolay Derkaç bu arada yarımadada esas ilaçlarnıñ fiyatları artmaycağına söz bergen edi. İstimalcı fiyatlarınıñ soñki artışını Krımstat keçken sene dekabr ayında qayd eterek, qomşu Rusiye ortalamasınanazaran Qırımda inflâtsiya oranı üç kere ziyade olğanını bildirgen edi.
Rusiyeli «Apteçnaya gildiya»nıñ yöneticisi Yelena Nevolina ayatiy ihtiyaç cedveline kirgen ilaç fiyatlarınıñ regulirlenmesi ne şekilde yapılğanını añlata.
Eger ilâç terkibince ital madde mevcut ise, para birimi fiyatınıñ deñişmesi sebebinden zararnı kimse qapatmaz. İşhane zararnı qapatmaq içün başqa ilaçlarnıñ fiyatını arttırmağa mecbur qala.
Yelena Nevolina
– Bu yol ta 2010 senesinden berli izlenmekte. Devlet eñ yüksek fiyatını ilk evelâ ilaçnıñ istisal etilgeninde, ondan soñ – satılıqqa çıqqanından son bir daaregulirley. Ondan da ğayrı, federatsiyanıñ er bir subyekti içün toptan ve satış fiyatlarnıñ azamiy seviyesini belgiley. Yani fiyatlar tüşebile, lâkin muayyen deger üstüne çıqarılamay. Yılda bir kere müessise devletke muracaat eterek, resmiy inflâtsiya oranına nisbeten fiyatlarnıñ indeksatsiyası yapılmasını talap etebile. Ancaq ilaç terkibinde ital madde mevcut ise, para birimi fiyatınıñ deñişmesi sebebinden zararnı kimse qapatmaz. İşhane zararnı qapatmaq içün başqa ilaçlarnıñ fiyatını arttırmağa mecbur qala.
Qırımlı pensioner Pötr rusiyeli ilaçlardan menün degil:
«Evel zamanlardaki keyfiyet yoq. Ukraina zamanında pek çoq ucuz ilaç satıla edi, şimdi ise pensioner kerek ilacını satın alamay em de ilachane rafları bom-boş. Bir kere analgin satın alğan edim, az qalsın öleyazdım. Şimdi faalleştirilgen kömürden ğayrı iç bir şey almayım».
Ekimlerni imaye Ligası prezidenti Semön Galperin Rusiyede ilâçlarnıñ istisal ve satılışını tekelleştirilgen ve qabarcılıq üzerine qurulğan dep adlandıra.
Rusiyede ilâç fiyatlarınıñ ekseriyeti çetel analoglarınıñ fiyatlarından qat-qat ziyade
Semön Galperin
– Esas ilâçlar cedveli hucur bir şekilde tizile, onıñ içün oña küçsüz, bazen atta telükeli soylârı da kirsetilebile. Aslında bu, memurlar ve ilaç satıcıları arasındaki bir añlaşmadır. Rusiyede ilaç satılışı pek tekelleştirilgen. Bizdeki ilaçhane sayısı yüksek degil em de olarnıñ saipleri aynı kişiler. İstisalcı ve mal ketirgenlerniñ sayısı da pek az. Onıñ içün Rusiyede ilâç fiyatlarınıñ ekseriyeti çetel analoglarınıñ fiyatlarından qat-qat ziyade. İlâçlarnıñ ucuz soylârı regulirlev neticesinde erte-keç çıqarmay qoyula – zarar ketirecek malnıñ çıqarılmasından ne fayda? Diger taraftan memurlar hastahanelerni ciddiy klinik deñev keçmeyip keyfiyeti belli olmağan ilâçlarnı satın almağa mecbur ete. İsitsalcı içün bu pek kelişe, lâkin temin işiniñ – yıqılmasına sebep ola.
Semön Galperin ayrıca, rusiyeli ekimlerni hastalarğa daa ucuz ve qıtlıqta olğan ilaçlar yerine muuayyen soylârını tevsiye etmelerine mecbur etilgenlerini qayd ete.
Cemaat faali, «VİÇ/SPİDnen yaşağan insanlar bütünukraina ağınıñ» yolbaşçısı Dmitriy Şerembey Rusiyede keyfiyetli ve nisbeten ucuz ilâç tapmaq pek qıyın olğanını bildire.
Dmitriy Şerembey
– Regulirlengen sistemalar içindeki fiyatnıñ 30%-60% qısmını qabarcılıqqa tüşken payı teşkil ete. İstisalcılar er bir kağıt içün para tölemek kerekligini pek yahşı añlayaraq, fiyatnı da oña köre şekillendireler.Zemaneviy sistemalarğa binaen ekimler belli ilaç markalarına esaslanmadan, onlarnen ilâçta rastkelecek ve ilaç terkibinde tesirli maddeni esapqa alaraq ilâç yazıp bereler.Hasta ilâçnı özü saylâp ala. İmkân bar ise, Rusiyeniñ kerçek ayatında, adını saqlap qalmağa istegen istisalcınıñ ilâçını saylâmaqnıñ manası bar – bu bir nevi keyfiyet garantiyası olabilir.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi mayıs 16-ğa qadar qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ tevqifini quvette qaldırdı. Bunı «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildire.
Cemiyet birleşmesinde bildirilgenine köre, mahkeme videoalâqa vastasınen keçe edi, oturışuvda qabaatlanğannıñ advokatı Emil Kurbedinov iştirak etti.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Bağçasaray rayonında Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğulamaq içün alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti .
2016 senesiniñ fevralinde Memedeminovnıñ evi endi tintilgen edi. 2017 senesi iyül 13-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovğa qarşı memuriy işni baqqan edi. O, 2017 senesi aprel 13-te, o zaman evi tintilmekte olğan Seydamet Mustafayevniñ evi yanında resmiy izin alınmayıp yapılğan mitingde güya iştirak etkeninde qabaatlandı. O vaqıt, yurtdaşına qol tutmaq içün eviniñ yanında çoq sayıda qırımtatarlar toplandı, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov da buluna edi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümet olganları mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapalar.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, yılnıñ soñuna qadar Qırım ve Suriye arasında yük dönümi 150 biñ tonnağa qadar artacağına işandıra. Bu aqta “Krıminform” matbuatı bildire.
Aksönovnıñ aytqanına köre, 2,5 biñ tonna arpanen birinci gemi Qırımdan Suriyege endi yiberildi.
“Bugün biz keri yüklenüvni muzakere ettik. Yılnıñ soñunace Qırım limanlarından eki taraflama yük dönümini 150 biñ tonnağa qadar arttırmaq maqsadını özümizge qoydıq. Mallarnıñ arasında tsitruslar, zeytün yağı, mermer, granit olacaq”, - Aksönovnıñ sözlerinden yaza matbuat.
Aprelniñ 18-nde Qırımda Qırımnıñ Rusiye akimiyeti teşkil etken Yalta iqtisadiyat forumı başlandı. Esas tedbirler «Mriya» şifahane-kurort kompleksinde ve Alupkadaki Vorontsov sarayında keçirilecek.
Fransız siyasetçi Marine Le Penniñ yegeni Marion Maréchal-Le Pen, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti teşkil etken Yalta iqtisadiy forumında çıqışta bulundı.
Yaltadaki forum başlamazdan evel Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası çetel vatandaşlarını Rusiye ilhaq etken Qırımğa Kyiv qapatqan keçiş noqtalarından qanunsız keçüvden vazgeçmege çağırğan edi.


text:
Kreml nezaretindeki Aqyar (Sevastopol) akimiyeti ilhaqnıñ beş yıllığını qutlav tedbirleri cedlevilini tasdıqladı.
Rusiyeli şeer akimiyetiniñ saytı bildirgenine köre, fevral 23-ünde Yekaterina skverinden, “Aqyar samooboronası”nıñ, 1941-1945 yılları Aqyarnıñ qaramaniy mudafaası Eykeline qadar yürüşi olacaq.
Mart 15-17-sine “Russkaya vesna” (“Rus baari”) yelken regatası ve, “Noçnıye volki” rusiye baykerleri teşkil etken Aqmescit-Aqyar-Gasforta dağı yolunen avtoyürüş niyetlenile.
Bundan ğayrı, mart 16-sında Aqyar memurları, Aqmescitte “referendum”nıñ beş yıllığına bağışlanğan yürüşte iştirak etecek. Aynı şu künü Aqyarnıñ qaramaniy mudafaa ve azat etüvi Devlet müzeyinde, “Biz beraber” medeniy-vatanperver festivali açılacaq.
Bildirile ki, o künü, 2014 senesi mart 16-sında doğğan balalar içün “Rus baariniñ balaları” adlı bayram keçirilecek.
Nahimov meydanında ise Aqyar memuriyeti Rusiye bayrağını yaydıracaq ola (mart 18-de).
Şu künü aqşam aqyarlılar ve şeer musafirleri içün kontsert azırlanacaq.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bazar künü gece Kefede (Feodosiya) yol qazasında dört adam yaralandı, olardan ekisi - bala.
Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresi bildire.
Müessisege köre, "Volkswagen Transporter" maşnasınıñ aydavcısı "VAZ 21011" maşnasına uruldı.
"Volkswagen Transporter" maşnasınıñ aydavcısı, naqliyat idaresini coyıp, yol çetine çıqtı ve beton diregine uruldı. Neticede "VAZ 21011" maşnasınıñ aydavcısı, yengil maşnanıñ doğma 2002 ve 2005 senesi eki yolcusı ve "Volkswagen Transporter" maşnasınıñ aydavcısı yaraandı", - denile beyanatta.
Qazağa oğragan er kesni hastahanege qoydılar.
Noyabr 4-ünde Aqmescit rayonınıñ Azat (Storojevoye) köyü yanında yol qazasında Peugeot 406 maşnasınıñ yolcusı elâk oldı.


text:
Bir sıra ava şirketleriniñ reberligi Ukraina üzerinde ava seferlerini toqtatmaq qararına keldi. Bunı UNİAN agentligi bildire.
Böylece, şimdilik Ukraina üzerinde uçaqları uçmaycaq ava şirketleriniñ adları aydınlatıldı: Almaniyadaki Lufthansa, Frenkistandaki Air France, Rusiyeli «Aeroflot» ve «Transaero» ve Türkiyedeki Turkish Airlines
Ava şirketleriniñ malümatına köre, Ukraina ava boşluğından keçmemek içün planlaştırılğan ava seferleriniñ yolu deñiştirilecek.
Ukraina içki işler naziriniñ mesleatçısı Anton Geraşçenko Facebook saifesinde bildirdi ki, Torez şeeri üzerinde rusiyeli separatistler «Buk» zenit-raketa tertibatınen qullanıp, Malaysian Airlines şirketiniñ yolcu uçağını tüşürdiler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ava qazasını teşkerecek ve ögrenecek devlet komissiyasını meydanğa ketirmek ihtiyacı aqqında ayttı.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Qırım jurnalisti Mıkola Semenanıñ kitabına «Qırım işğaliniñ entsiklopediyası» dedi, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Cemilev kiriş sözünde: «Bu kitapqa Qırım işğaliniñ entsiklopediyası demek mümkün. O, em arbiy, em insan aqları, em sağlıq saqlav, em de iqtisadiyat kibi bütün ceetlerini qaplap ala. Yani er şeyni. Eger insan bu kitapnı başından soñuna qadar oqusa, oña başqa bir şey kerek olmaycaq. Qırımda olğan er şey mından añlaşıla», – dedi.
Ukraina jurnalisti Mıkola Semenanıñ qalemine ait «Qırımnıñ 2014-2016 işğali hronikasınıñ «Qırım reportajı» («KpыMckий peпopTaж» xpoHиkи okkyпaции KpыMa 2014-2016») adlı kitap dekabrniñ 21-sinde Kyivdeki «Qırım evi» merkezinde taqdim etildi.
Kitapnıñ prezentatsiyasına Ukrainada AQŞ Elçiligi missiyasınıñ yolbaşçısı Corc Kent, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, İnformatsion siyaseti naziri Yuriy Stets, jurnalistler, siyasetçiler ve faaliyetçiler keldiler.
Qırım.Aqiqat tedbirden canlı yayın alıp bara
Qırımda Kremlniñ kontroli altında bulunğan mahkemeniñ jurnalistke qarşı çıqarğan qararından evel neşir etilgen bu kitapqa Mıkola Semenanıñ 2014 senesiniñ aprelinden 2016 senesiniñ apreline qadar Qırım.Aqiqat saytında derc etilgen maqaleleri kirdi.
Kitapnı, bir sıra aq-uquq qoruyıcı teşkilâtlarınıñ teşebbüsinen, Azat Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ razılığı ve Ukraina İnformatsion siyaset nazirliginiñ qol tutuvı ile «Devlet gazeta ve jurnal neşriyatı» çıqardı.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat muellifi, Qırım jurnalisti Mıkola Semena, açıq surette Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmağa davet etkeninde qabaatlandı.
2017 senesi dekabrniñ 22-sinde Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi, Semenağa qarşı çıqarılğan qararnıñ qoşumça cezalandıruv qısmını biraz yımşatıp, cemiyet faaliyetinde iştirak etmesine yasaq muddetini eki yılğace eksiltti.
Mıkola Semena, öz materiallarında «fikirni serbest ifade etüv»ge aqqını qullandı, dep israr ete.
Ukraina Tış işleri nazirligi, AQŞ Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilâtları Mıkola Semenağa qarşı çıqarılğan qararnı taqbih ettiler.
Azat Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ prezidenti Tom Kent, jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaatlavlarnıñ esassız olğanını söylep, Qırımda Kremlniñ kontroli altında bulunğan mahkeme tarafından çıqarılğan qarar lâğu etilmek kerek, dedi.


text:
Keçken sene Rusiye akimiyeti Kreml mabüslerini «kötere satış» taktikasını qullanmağa başladı. Moskva, mabüslerni almaştırmaq içün tüşürilgen MH-17 uçağı davasında emiyetli şaatnı aldı, em de «normand dördü» körüşüvini keçirmek içün Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Ofisinden davalı «Ştaynmayyer formulasına» razılıq aldı. Soñki adise-vaqialarğa baqılsa, Rusiye akimiyeti aqımdaki sene de qırımlılarnı «satmağa» devam etecek.
Rusiye kontrolindeki işğal etilgen Qırımnıñ insan aqları vekâletlisi Larisa Opanasük, Ukraina quvetçileri 41 qırımlını apiste tuta, dep bildire. «Resmiy malümat alıp olamaymız, şunıñ içün kütleviy haber vastalarından ya da sıñırda ya da Ukrainada yaqalanğanlarnıñ tuvğanlarından muracaatlar kelgen soñ malümat aldıq. Umumen yaqalanğanlar cedvelinde 41 insan bar. Olarnıñ arasında büyük apis cezalarına üküm etilgenler bar – 12-15 yıl», – dep bildirdi Opanasükniñ aytqanlarını Rusiye kütleviy haber vastaları.
Aytqanlarınıñ ne qadar doğlu olıp olmağanı – belli degil, çünki Ukraina quvetçileri Opanasükniñ malümatına şimdilik cevap bermedi. Bu tutulğan şahıslarnıñ adları da belli degil. Larisa Opanasük tek Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan aqyarlı İvan Antonovnıñ yaqalanmasını qayd ete. Er adamnıñ tuvğanları Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovdan yardım istedi.
Yanvarniñ 9-nda Herson mahkemesiniñ qararı esasında İvan Antonov qanunsız «Qırım samooboronası» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılıp apiske alındı. Ukraina telükesizlik hızmetiniñ malümatına köre, er adam 2014 senesi Aqyardaki Ukraina Arbiy-deñiz quvetleri ştabınıñ zapt etilmesinde iştirak etip, yarımada işğaline yardım etti. İvan Antonovnıñ imayesi, onıñ «samooboronanen» iç bir alâqası yoq, dep israr ete.
Apiske alınğan qırımlınıñ taqdiri Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanı qasevetlendirdi. O, Antonovnıñ yaqalanması ve apiske alınması onı «pek qasevetlendire», dep bildirdi. «Antonov İ.V. ne sebepten yaqalandı ve oña qarşı o qadar sert sıñırlav tedbiri ne içün saylandı, tutulğan şaraitler, saqatlığı olğanı içün kösterilgen tibbiy yardımnıñ keyfiyeti ve sayısı, em de imaye aqqınıñ teminlevi aqqında malümat bermege rica etem. Malümat eñ qısqa vaqıt içinde berilse, minnetdar olurım», – dep aytıla Moskalkovanıñ Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovağa yollağan muracaatında.
Asılında ne oldı? İlk evelâ, cumhuriyetniñ Rusiye akimiyeti aytqanı kibi, 41 qırımlı «tutulsa», aqyarlınıñ apiske alınması Moskalkovanı ne içün o qadar qasevetlendire degen sual peyda olmalı. Misal olaraq, Rusiye memurları Qırımnıñ memuriy sıñırında aynı şekilde tutulğan «Yedinaya Rossiya» faali İgor Kuçerâvıy (o da aqyarlı) aqqında şimdilik hatırlamadı. Herson akimiyeti onı Ukraina topraq bütünligine qast etüvde şübheli sayıp apiske aldı.
Tatyana Moskalkovanıñ Lüdmila Denisovağa yazğan mektübi, em de Opanasükniñ beyanatı Kremlniñ Prezident ofisini Kyiv içün elverişli olmağan gizli muzakerelerge celp etüv oyunınıñ bir parçası ola bile. Tutulğan qırımlılar ise tek manaçıq ola. Ukraina insan aqları vekâletlisiniñ malümatına köre, Rusiye apishanelerinde 113-ten 115-ke qadar insan tutula, olardan 80-i – qırımtatarıdır. Rusiye akimiyeti olarnı öz «vatandaşları» olaraq saya ve bir şey istemeyip bermeycek.
Versiyalardan birine köre, Moskva olarnı esas Ukraina tarafından qamaçavnıñ lâğu etilmesini talap etip deñiştirmege istey. Ne yazıq ki, amma bu Ukrainanıñ devlet itibarını tüşürmek ve 2014 senesiniñ qanunsız «referendum» neticelerini tanımağa mecbur etmek içün ayneci oyunnıñ bir parçası ola bile.
Rusiye reberligi «samooborona» azalarınıñ taqdirini qırımlılarnıñ menfaatlarını qorumaq müim olğanını tüşüngeni içün soramay. Telükesizlik hadimleri içün Moskva tarafından yarımadada faal qullanılğan qanunsız yarı arbiy qurulışlarınıñ iştirakçileri arasında öz itibarını saqlamaq müim ola
Rusiye reberligi «samooborona» azalarınıñ taqdirini qırımlılarnıñ menfaatlarını qorumaq müim olğanını tüşüngeni içün soramay. Telükesizlik hadimleri içün Moskva tarafından yarımadada faal qullanılğan qanunsız yarı arbiy qurulışlarınıñ iştirakçileri arasında öz itibarını saqlamaq müim ola. Çünki böyle insanlar kelecekte daa kerek ola bile. Rusiye prezidenti Vladimir Putin onıñ memleketine alâqası olmağan «kerçek rus» topraqlarını qaytaruv ğayesinden vazgeçmedi de.
Moskvanıñ «mütehassıslarını» bir sıcaq noqtadan digerine avuştıruv misali yüksek rutbeli diversant Vladimir Antüfeyevniñ tercimeiyalı ola bile. O, Rusiye vatandaşı olıp, tanılmağan Pridnestrovye cumhuriyetiniñ «devlet telükesizligi naziri» oldı, Qırım ilhaqında iştirak etti, soñra da «DNR baş naziriniñ muavini» olğan edi. Kreml, Ukrainanıñ devlet itibarını tüşürmek içün vatandaşlar Antonov ve Küçerâvıynıñ azat etilmesine irişmeli. Eki qırımlı esas Ukrainağa ketkende (Küçerâvıy biometrik pasportnı yapacaq edi) Ukraina uquq qoruyıcılarınen problem olmaycaq dep tüşüngendir. Belki, tanışları ya da zenaatdaşlarından birisi Herson vilâyetine problemsiz keçti. Qırımlılarnıñ Ukraina vesiqalarını faal resmiyleştirgeni kimse içün sır degildir.
Kreml olarnı Euromaydan vaqtında insanlarnı öldürgeninde qabaatlanğan «Berkutnıñ» sabıq hadimlerini teslim ettirgen sehma boyunca azat etmege tırışacaq: prezident Volodımır Zelenskıynı zıt adım atmasına mecbur etecek.
Bu köntekstte Moskvanıñ eñ büyük vazifesi – Kyivden ilhaq vaqtında «körüngen» qırımlılarğa esas Ukrainada toqunılmaycağına ya da Rusiye akimiyetiniñ belli mecburiyetleri qarşısında işğal etilgen topraqqa gizli qaytarılacağına dair kefalet almaqtır. Olarnı FSB tarafından qanunsız tutulğan qırımlılarğa da deñiştire bileler.
«Berkut» azaları siyasiy qarar esasında yiberilgen soñ, qırımlı satqınlarğa qarşı aynı usul ne içün qullanılmaycaq? Prezidentniñ ofisi buña razı olsa, avropalılar içün Ukrainada mustaqil mahkeme sisteması olmağanınıñ ve Kyivniñ işğal etilgen topraqlarnı qaytarmaq içün areket etmege niyeti olmağanını signalı olacaq. Kreml buña ümüt etedir.
Sergey Stelmah, qırımlı siyasiy közetici (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)


text:
İlhaq etilgen Qırımdan Ukrainanıñ qıtasına kelgen çetel vatandaşları alâ daa özüni izolâtsiya etmeli ve sigortaları olmalı. Bunı QMC-nde Ukraina prezidentiniñ Temsilciligi bildire.
"Adamlar "qırmızı mıntaqa"dan kelse, "Evde areket et" ("Diy vdoma") qullanımı ile karantin olar içün vaciptir. Amma tranzit yapqanlar içün istisna bar", - denile beyanatta.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti iyülniñ 15-nden itibaren yarımadağa esas Ukrainadan ve çetelden kelgen vatandaşlar içün mecburiy observatsiyanı lâğu ete.
Daa evel «Çonğar», «Kalançak» ve «Çaplınka» keçiş noqtalarından Qırımğa kirgen bütün vatandaşlar eki afta mecburiy observatsiyada qalmaq kerek edi.
Hatırlatamız, 2020 senesi martnıñ 29-ndan itibaren qomşu Rusiye ükümeti Rusiye vatandaşlığından ğayrı daa bir vatandaşlığı olğan insanlarğa Rusiyeni ve işğal etilgen Qırımnı tek bir kere terk etmege izin bergen edi. Ukraina aq qorçalayıcıları Ukraina Tış işler nazirini bu sıñırlavlarğa cevap bermesine çağırğan edi.
Ukraina Nazirler şurası, COVID-19 testi negativ çıqqan işğal etilgen Qırımnıñ mezunlarına ve çetel vatandaşlarına memleketniñ esas qısmına observatsiyasız kirmege izin bergen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım ile memuriy sıñırdaki Çonğar nezaret-kiriş noqtasında yük maşinalarınıñ blok etilmesi boyunca devamlı aktsiya başlandı. Bunı bazar künü Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgen edi.
Onıñ malümatına köre, bir yüz insan yolnı qapatıp, anda-mında yüre edi. Yengil maşina ve mikroavtobuslarnı kirsete ve yük maşinalarğa yol qapatmağa vade ete ekenler.
Aktsiyağa Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev keldi.
Aktsiya iştirakçileri memuriy sıñırnıñ yanında beton bloklarını qoyıp, blokpostnı teşkil ettiler. Mühbirimiz aytqanı kibi, yengil maşinalarnı bu bloklarnı aydap keçe bile, amma yük maşinalarğa bu manialardan keçmege zor olacaq.
Aktsiya iştirakçileri arasından Novoalekseyevka ve Herson vilâyetiniñ diger meskün yerleriniñ sakinleri, «Pravıy sektor» ve «Aydar» göñülli batalyonlarınıñ askerleri.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Elina Mamedovanıñ davası 2019 senesi yanvarniñ 17-nde qapatıldı. Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesi qısmen yımşatılğanı içün «VKontakte» içtimaiy ağında üç yazını paylaşqanında qabaatlanğan Elina qabaatsız sayıla, çıquv yasağı lâğu etildi, qıznıñ adı ise «Rosfinmonitoringniñ» saytında terrorist ve ekstremistler cedvelinden alıp taşlandı. Birinci tintüvden soñ sekiz ay keçkende özüni niayet serbest is etkenini ayta.
Elina külümsirey, çoq şaqa ete ve musafirlerini bayram tatlısınen sıylay – şimdi qayd etilecek şeyler bar, dey. Köçüv lafları başlağanda qız omuz kötere: «Ketmege tüşüngen edim. Amma ömür boyu Qırımda yaşadım, anam-babam mında, evim, bütün ayatım. Mışıqlarım olmasa, ne yapacam?».
Mamedovlarnıñ evinde on mışıq, üç köpek bar, papağan tolu issihane tura. Elina bizni kezdire. Soñ aylanıp ayta: «Bularnı nasıl qaldırıp keterim? Ve ne içün ketecem? Birisi meni cinayetçi dep sayğanı içünmi?».
Yazda Elinanen laf etkende onı qomşuları «çaqtı», dep tahmin etken edi. Bu tüşünceleri doğru eken:
«Evimde birinci tintüv keçirilgen soñ olarnen laf etken edim. Tahqiqatçı özü saifelerni baqıp çıqa edi, degenler, menimkine rastkelip, bu yazılarnı körgen eken. Hadim oturıp, «VKontakte» yazılarımnı 2014 senesine qadar saifelegenini tasavvur etem. Olar (qomşular) bütün qasabanen endi qavğa etti».
Elina birinci mahkeme oturışuvını hatırlap, Yalta şeer mahkemesiniñ binasına oña qoltutmağa kelgen insanlarnıñ sayısı onı şaşırdı, dep ayta:
«Mahkemege ketkende biraz keç qala edim. Ana-babamnı almadım, evde beklesinler dedim. Amma yaqınlaşqanda bir sıra adamnı kördim – em tanış soylarını, em tanış olmağanlarnı, – şaşırdım, ebet. Sekiz ay devamında küçlü destek olğanını is ettim. Maña er vaqıt yaza ediler ve içtimaiy ağlarda yazmağa devam eteler».
Qıznıñ aytqanına köre, eñ çoq anası ve qartanası qasevetlene ediler – «belki de, menden ziyade».
Lutfiye Mamedova, Elinanıñ anası, evlerinde keçirilgen ekinci tintüvni hatırlay: «Kene ne içün keldiñiz, dedim? Madde yımşatıldı. O, (tahqiqatçı) dey: «Birinci oquvda, bir şey aytmağa daa erte». Ve qoşa: «Elbette, bitkenine quvanamız. Bu adaletsiz bir şey, pek adaletsiz. Bu paylaşuv, buña alışmadıq. Fikirlerimizni istegenimiz kibi bildire bilemiz, buña alıştıq. Fikirlerimiz içün cezalanacağımızğa alışmadıq. Mında ise cezalay ekenler».
Elina deñizge barıp kelmege teklif ete. Özüni soñki kününe qadar serbest is etmegenini ayta:
«Kene yahşı, SİZOda ya da ev apsinde degil edim. Amma bu vaziyet maneviy ceetten pek tesir etti. Bir qaç kün aşap olamay edim, siñirlengenimdendir».
Tintüvler keçirilgen ve dava açılğan soñ Elina dostu Elmaznen tanıştı, arqadaşı aytqanlarını hatırlay:
«Elina, endamıñ pek güzel, o qadar ince bellisiñ, dedim. O maña cevap bere: Azğanımnıñ sponsorı – FSB ve Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesi» – ve küle».
Mamedovanıñ aytqanına köre, sekiz ay devam etken esnasnıñ eñ güzel neticesi – insanlar:
Mışıqlardan ğayrı bir şey paylaşmağa tevsiye etmez edim
«Bütün bular olmasa edi, maña dost olğan o qadar açıq göñülli, merametli insanlarnı tanımaz edim. Pek begengenimni aytıp olamayım, amma insanlarnen munasebetler ceetinden güzel bir tecribe oldı. Aytmağa istegenim, «VKontakteni» qullanmañız, silinmege çareñiz olmasa – bütün yazılarıñıznı baqıp çıqıñız, mışıqlardan ğayrı bir şey paylaşmağa tevsiye etmez edim».


text:
Radio Svoboda bildirgeni kibi, «OşTV» kompaniyası Qırğızistannıñ eali miqdarı boyunca 2-nci eñ büyük şeerinde çaşıla. Onıñ müdiri Ernis Kiyazov, «OşTV»ni rusiyeli Maksim Krotov satın alğan soñ hadimler işten çıqmağa qarar alğanını qayd etti.
2010 senesine qadar kompaniya yerli qavmiy özbek Halilcan Hudayberdiyevge mensüp edi. 2010 senesi iyül ayında qırğız akimiyeti onıñ kanalını qırğız ve özbekler arasında duşmanlıqqa çağıruvda qabaatlağan soñ, o memleketten qaçıp ketti.
Soñra kompaniya yerli iş adamlarğa keçti. Olarnı Oşnıñ sabıq şeer başı Melis Mırzakmatov ile bağlaylar.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tasil, ilim ve medeniyet meseleleri boyunca İcraiy şurası Qırım Muhtar Cumhuriyetinde vaziyetniñ nezaret etüvi müddetiniñ uzattırılması aqta beyannameni qabul etti, haber ete Ukrinform.
Beyanname metnine şuranıñ 19 aza-memleketleriniñ temsilcileri qol tutı, 4 memleket qarşı çıqtı, 25 – rey berüvge qoşulmadı ve 10 – UNESKO İcraiy şurasınıñ 196-ncı sessiyasında iştirak etmedi.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev iş ziyareti ile Frenkistanda buluna. Matbuat hızmeti bildirgeni kibi, aprel 15-17 künleri Pariste Ukraina ve vaqtınca işğal etilgen Qırım meselelerine bağışlanğan bir sıra tedbirniñ keçirilmesi beklenile.


text: Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov NTV televizion kompaniäsen mäxkämägä birgän ide. Ul 10 mart “Maksimum” tapşıruında kürsätelgän syujet üzeneñ abruyın töşerä dip tapqan. Tapşıruda süz respublikanıñ yağulıq energetika tarmağı turında bardı. Anda qulğa alınğan eks-senator İzmest'yev “Räximov ğailäse äğzası” dip ataldı. Şuşı süzlär öçen Räximov NTVnı mäxkämägä birgän ide. İnde Prezident tağı ber ğayıpläw beldergän. Monısı Aleksandar Veremeenkoğa. Aleksandar Veremeenko 2003 yılda Başqortstan salım xezmäte başı buldı. Şul uq tapşırudağı ikençe ber syujetta Ufaneftexim başı Viktor Gansev turında süz barğan ide. General' prokuratura Gansevnı zur külämdä salım tüläwdän qaçu buyınça tikşerü öçen Başqortstannıñ yuğarı mäxkämäsenä kürsätmä birde. Älege syujetta Aleksandar Veremeenko: “Başqortstan yağulıq energetiqa tarmağınıñ däwlätkä tieşle 38% qimmätle käğäzläre Mortaza Räximov faydasına urlandı”,— digän ide. Şul süzläre öçen Prezident Veremeenkonı da mäxkämägä birde.


text:
Azatlıq Radiosınıñ «Litsom k sobıtiyu» yayınında – qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki adise-vaqialar aqqında intervyüsı.
Şaire Natalya Gorbanevskaya hatırasına Wrocławdaki halqara konferentsiyada subetler.
Mihail Sokolov: «Cenk ve zorbalıqqa qarşı konferentsiya». Noyabr 29-30 künleri Poloniyadaki Wrocławda 1968 senesi avgust 25-te Qızıl meydanına çıqıp, sovetlerniñ Çehoslovakiya istilâsına qarşı narazılıq köstergen sekiz insanlardan biri olğan şaire Natalya Gorbanevskayanıñ hatırasına bağışlandı. Munaqaşada Rusiye, Ukraina, Poloniya siyasetçileri, uquq qorçalayıcı, tarihçı, edebiyatşınasları, em de 1968 senesi Qızıl meydanında ötkerilgen narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçileri Pavel Litvinov ve Viktor Faynberg iştirak ettiler. Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Natalya Gorbanevskaya aqqında ayttı.
Mustafa Cemilev: Qıymetli arqadaşlar, ortaqlar. Bir yıldan berli Natalya Gorbanevskaya aramızda degil. Lâkin bizler, eski dissidentler, ömürniñ soñuna qadar Natalya Gorbanevskaya aqqında aytmaq kerekmiz. Bu müim bir şeydir, çünki onıñ kibi insanlar o zaman, şimdi yeteriz edi, ve kelecekte de yetmeycektir.
Teşebbüs gruppası imzalağan ilk vesiqa – sovet rejiminiñ cinayetleri, qırımtatar halqınıñ Vatanına avdet olması oğrunda küreşini aydınlatqan ve teşebbüs gruppası azalarınıñ 15 imzası olğan Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ insan aqları boyunca komissiya adına muracaattır. Aynı bu vesiqa sürgün olunğan halqnıñ, qırımtatar halqınıñ, tarihiy vatanına avdet meselesini dünya toplulığına yetkizdi.
Natalya Gorbanevskayanıñ yaqalanması teşebbüs gruppamızğa büyük tesir etti. Natalya Gorbanevskaya teşebbüs gruppasınıñ insan aqları saasında olğan vesiqalarını tertip ete, tüzete ve azırlay edi. Böyle bir sözler bar: «Yahşı da, yaramaylar da – er kes ölecek, bizni eyiliknen hatırlasınlar aysa». Natalya Gorbanevskaya daa yıllarnen unutılmaycaq insanlardan biridir.
Mihail Sokolov: «Natalya Gorbanevskayanıñ şiiriyeti rus grajdan lirikasını onıñ idealizmi, adalet, qurbanlıq ve menfaatlarını tüşünmegen birisi kibi insan aqqında tüşüncelerini miras olaraq ala», – dedi Grigoriy Yavlinskiy. Lâkin, tabiiy ki, insan aqları problemleri, Natalya Gorbanevskayanıñ ayatında onıñ içün eñ müim olğan idealları şiiriyetnen beraber diqqat merkezinde qala.
Natalya Gorbanevskayanıñ oğlu Yaroslav Ğarp memleketleriniñ akimiyetlerini Rusiyeden bütün siyasiy mahbüslerniñ azat etilmesini talap etmege çağırdı.
Yaroslav Gorbanevskiy: Bugün men siziñ ve bizim serbestligimiz içün küreşken anamnıñ hatıra künü yıllığında Wrocławdam. O, siyasiy mahbüslerniñ serbestligi oğrunda da küreşti. Biz onıñ hatırasını qayd etsek, onı bir şeynen mukâfatlasaq ya da yalıñız añsaq, bir şey aytmaq doğru olur edi: o, serbestlikniñ tarafdarı edi, biz de onıñ kibi yapayıq. Biz onı sevemiz, biz onı is etemiz, o, yapmağa rica etecek olğan şeylerni yapayıq. Onıñ içün bugün men Poloniyada lafları resmiy seviyede tanılğan müim olğanlarğa muracaatta bulundım: Rusiye siyasiy mahbüsleriniñ azat etilmesi aqqında üç müim ibareni açıq-aydın aytıñız.
Mihail Sokolov: «Poloniya cemaatı Ukrainadaki adise-vaqialar ve oña qarşı yapılğan istilâğa aynı qıymet kese», – dedi Poloniya Milliy hatıra İnstitutınıñ prezidenti Lukaş Kaminskiy. Meşur Poloniya siyasetşınası ve terciman Adam Pomorskiyniñ fikirince, Putin Avropada soñki yigirmi beş sene devamında olğanlarnı yoq etti.
Wrocławdaki halqara konferentsiyada Rusiye ve Ukrainada üküm sürgen vaziyetke qıymet kesüv aqqında rezolütsiya qabul etildi:
«Bizler, «Natalya Gorbanevskayanıñ hatıra künleri» halqara konferentsiyasınıñ iştirakçileri, Rusiye halqlarını felâketke oğratacaq rejimge qoltutmamağa çağıramız. Bizler serbest dünyanıñ ükümetleri ve vatandaşlarına muracaat etemiz: Ukrainanı yalñız qaldırmañız. Rusiye istilâsını toqtatıñız.
Bizler, Natalya Gorbanevskayanıñ dost ve işdeşleri, serbest dünyanıñ ükümet ve vatandaşlarına muracaat etemiz: Rusiye akimiyetinden bütün siyasiy mahbüslerniñ azat etilmesini talap etiñiz».
Rezolütsiya ğayet müimdir, – dep tüşüne uquq qorçalayıcı ve tarihçı Aleksandr Daniel:
«Cenk ve zorbalıqqa qarşı» halqara konferentsiyasında qırımtatar meselesine büyük diqqat ayırıldı.
Bugün «Litsom k sobıtiyu» yayınında bizler Qırımdaki adise-vaqialar aqqında qırımtatar uquq qorçalayıcı ve milliy areket lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev ile subetleşemiz.
Mustafa, men uzaqtan başlap, Qırımda qırımtatar halqınıñ ukrain akimiyeti ile munasebetler nasıl olğanını soramaq isteyim. Çünki bugünde-bugün çoq şeyler aytalar, sizni Ukrainada da millet mensüpligine köre ayırğanlarını deyler. Avdet yolu nasıl edi?
Mustafa Cemilev: Şübesiz, Ukraina devletiniñ yarımadanıñ tamır halqı qırımtatarlarğa nisbeten belli bir sistem siyaseti yoq edi. Ebet, Ukraina qırımtatar halqınıñ sürgünligini qanunsız olaraq tanıdı, qırımtatarlarnıñ bütün içtimaiy ve uquqiy problemlerini çezecek edi. Lâkin pek az yapa edi. Bizge, qırımtatarlarğa, qanunsız alda alğanlarnı keri qaytarmadılar.
Bir taraftan añlayışlıdır. Bizim evlerimizde yaşağan adamlarnı qayda yollaycaqsıñ. Devlet bu ceetten içtimaiy problemlerni çezmek içün imkânlarğa köre bücetten para ayırmağa qarar berdi, lâkin ayırılğan sermiya o qadar az edi ki, kerekli miqdarnıñ onuncı qısmı, qırımtatarlar ödegen bergilerden bile az edi.
Umumen Ukraina akimiyetiniñ qırımtatarlarğa olğan munasebeti saylayıcılarğa olğan munasebetke teñ kele edi. Saylavlarda qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Qırımtatar Milliy Mecilisi, Qurultaynıñ qararına emiyet bergeninden sebep bir de bir firqağa qol tutamız, olar da ğalebe qazansalar, cedvelge, imkânları olğanı qadar, bir-eki vekilimizni kirseteler.
Lâkin Meclisniñ kendi printsipleri mevcut. Meselâ, Kommunistler firqası bizge bütün cedvelni bile berse de, biz rey bermez edik. Bizler er zaman milliy demokratik quvetlerge qol tuta edik, olar da akimiyetke kelmey ediler. Bir kere oldı amma, Yuşçenko prezident olğanda, bu firqalar ğalebe qazandılar. Soñra olar qavğa ettiler, olar yalıñız qırımtatarlarğa nisbeten vadelerni degil, diger saylayıcılarğa bergen vadelerni de yerine ketirmediler.
Akimiyette olğanlardan daa çoq zarar oldı. Olar, adet üzre, rus tilli, şovinistik saylayıcılarğa ümüt besley ediler. Bizge, eñ azından, qulaq asmay ediler, Yanukoviç zamanında duşmanca muamele bar edi. Tabiiy ki, problemler çezilmegen edi. Qırımtatarlar cumhuriyet ealisiniñ 14% teşkil etse, icra ve temsil akimiyetinde bulunmamız yerli ve regional saylavlarğa bağlı edi, icra strukturasında qırımtatarlarnıñ sayısı 2,5-3% teşkil etken edi, yani 4-5 qatlıq ayırım bar edi. Demek, diger meseleler de al etilmedi. Ukrainanıñ qırımtatarlarğa nisbeten şovinistik, büyük devlet munasebeti bar olğanından degil. Qırım – ealiniñ çoqusını, 80%, etnik ruslar teşkil ete, olarnı bizim evlerimiz Rusiyeniñ içki vilâyetlerinden yerleştirdiler, dep añlatqan ediler.
On yıllarnen mından çıqarılması adaletli oldı, olar satqınlar ve il. şeylerni olar raat-raat qabul ete ediler, çünki olar ölümge yollanğanlarnıñ evlerini aldılar, şimdi de olarnıñ yaramay olğanları belli ola. Bunı yıllar devamında bildirip, nesil-nesilden ayta ediler.


text:
Yalta şeer şurasınıñ matbuat-hızmeti bergen malümatına köre, vesiqalarnı ilk evelâ saqat ve Ulu Vatan cenkinde iştirak etken veteranlarından ala ekenler.
Bunıñnen beraber, öz başına yürmege çare olmağan insanlarnıñ oñaytlığı içün territorial merkez fotograf ile añlaşma qabul etildi. O, saqat insanlar ve veteranlarnıñ evlerine bara.
«Biz rayonlar boyunca vatandaşlarnıñ cedvelini tizemiz ve telefon vastası ile olarnen bağlanıp, ziyaret vaqtını belgileymiz. Bundan soñ fotograf belgilegen vaqıtta olarğa barıp çıqa. Saqat insanlar ve veteranlar içün böyle hızmetniñ fiyatı şeer fotosalonlarında olğan fiyatlardan da ucuzca olacaq», – dep aytalar Yalta «şeer kimiyetinde».


text:
İşğal etilgen Qırımda bala bağçalarında nevbet 39 biñ insannı teşkil ete. Bunıñ kibi raqamlarnı sentâbr 1-de Qırım «tasil ve ilim naziri» Natalya Gonçarova seslendirdi.
Onıñ aytqanına köre, eñ kergin vaziyet Qırım paytahtında, mında 12,4 biñ bala nevbetini bekley.
«Bugünde-bugün bala bağçalarınıñ nevbeti – Qırım içün ciddiy bir problemadır. Ukraina vaqıtlarında bile bu raqam bizde eñ yüksek sayılır edi. Bu ceetten liderler yerlerini, tabiiy ki, büyük şeerler aldı», – dedi Gonçarova.
Kezlevde bala bağçalarında nevbet 2,7 biñ baladan ibaret, Kefede – 2,5 biñ, Aqmescit rayonında – 3,4 biñ, Bağçasarayda ise – 1,9 biñ balanı teşkil ete.
Gonçarovanıñ qayd etkenine köre, mektepten aldın müessiselerniñ büyük nevbetler meselesini al etmek içün 577 million ruble miqdarında sermiya ayırıldı.


text:
Ukraina baş naziri Volodımır Ğroysman,“Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü”ne bağışlanğan forumda qırımlılarğa muracaat etti. O, yarımada qıta Ukrainanen birleşeceginden eminligini tarif etti. Bu aqta o, fevral 27-sinde “İşğal etilgen Qırım: tirenüvniñ 5 yılı” halqara forumında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
“Şimdi birleşip olamağanımızğa efkârlanamız. Sizni qayğıramız. Evelki kibi birleşip olurmız dep arzu etemiz. Biz eminmiz ki, ukrainalı Qırım acayip, musafirçen, büyük Ukrauna devletimizniñ incisi olacaq dep eminmiz”, - dedi Ğroysman.
Fevral 26-sında Kyivde “Mıstetskıy arsenal” (“Sanat arsenalı”) Milliy medeniy-bediiy ve müzey kompleksinde “Qırımnıñ acayip ikâyeleri” bediiy sergisi açıldıю
2014 senesi şu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarı olğanlar, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ işğalden boşatuvı ve Rusiyede qanunsız tutulğan ukrainlerniñ azat etilüvi meselesi yanvarniñ 8-inde Vladimir Putin İstanbulnı ziyaret etkende köterilecek ola.
Bunı Ukraina tış işler naziri Vadim Prıstayko Türkiye TİN-niñ başı Mevlüt Çavuşoğluna atıf etip öz Twitterinde haber etti.
"Zenaatdaşım, Türkiye, Putinniñ bugünki ziyaretinde Qırımnıñ işğalden boşatıluvı ve Rusiyede qanunsız tutulğan ukrainlerniñ azat etilüvi meselesini köterecegini qayd etti", - yazdı Prıstayko.
Türkiye TİN-niñ başından bu malümatnıñ tasdıqı şimdilik yoq.
Yanvarniñ 8-inde Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Erdoğan İstanbulda, Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinden Türkiyeniñ Avropa qısmına Qara deñizniñ tübünden keçirilgen "Türkiye aqıntısı" gaz hattını tantanalı şekilde açacaqlar.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Aqmescit ava limanına Qırım ressamı İvan Ayvazovskiyniñ adını bermege teklif ete. Bu aqta o, Facebookta yazdı.
«Aqmescit ava limanına İvan Konstantinoviç Ayvazovskiyniñ adı berilmesine rey berdim. Mence, Ayvazovskiyniñ sıması çoq milletli Qırım içün bir timsal ola», – dep yazdı Aksenov.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı, Aqmescit ava limanınıñ mimarcılığı ve adı «ulu yurtdaşımıznıñ icadınen bir» olğanını tüşüne.
Qırımda «Aqmescit» ava limanına berilmesi mümkün 10 addan ibaret cedvel tasdıqlanğan edi. Ayvazovskiyden ğayrı, cedvelge Rusiye çariçesi II Yekaterina, şair ve terciman Maksimilian Voloşin, Rusiye admiralı Pavel Nahimov, Qırımda şarapçılıqnıñ temelcisi, knâz Lev Golitsın, qırımtatar maarifçisi ve felsefeci İsmail Gasprinskiy, hirurg ekimi Nikolay Pirogov, yazıcı ve dramaturg Anton Çehov, alim Dmitriy Mendeleyev, yazıcı Aleksandr Grinniñ adı kirsetildi.
Aprelniñ 16-nda Aqmescitte ava limanınıñ yañı terminalı açılğan edi. Onı 22 ayda ve aman-aman 500 mln dollarğa qurğanlar.
2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararınen qapatılğan edi. Anda ve andan uçaq seferleriniñ kerçekleştirilmesi Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni boza.


text:
İşğal etilüv yerli ealige qarşı yapılğan basqınen belgilene. Qırımda musulmanlar qırımtatarlar – yañı akimiyetniñ areketlerinden zarar köre bilecek eñ «zayıf» gruppadır. Kiyev, miqdar cietinden büyük gruppa vatandaşlarını qorçalamağa istese ne yapıp olacaq, aceba?
İcret başlağanınen, Qırım qaçaqları arasında ekseriyetnen musulman ve qırımtatarlar qayd etildi. Daimiy sürette mühbirlerniñ diqqatı merkezinde bulunalar: Lvov vilâyetinde sağınaq bulğan qırımtatar ailesi aqqında levha ğayet meraqlı ve mündericeli. Qaçaqlarnıñ sayısı daa tam belli degil, raqamlar deñişip turmaqta, amma yüzlernen insanlar köçkenlerini aytmaq mümkün. Bala, qadın ve çoqusı allarda qartlar ile qorantalar icret eteler.
Tışqı körünişi, tarz-alınen musulmanlıqnı ifade etken adamlar birinciler sırasında Qırımnı terk eteler – qadınlar örtüli, erkekler saqallı. Olar yaşağan evelki şaraitler de eyi degil edi, şimdi ise daa beterleşti, çünki akimiyet işğal eticilerniñ qoluna, Rusiyege keçti, bu devlet bütün dünyağa musulmanlarğa basqı yapuvınen belli. Bu köçüvler evakuatsiyanı añdıra, qadın-qızlar, bala-çağa, qartlar havflı vatandan köçürüle. Yañı mekânlarda erkekler de qala, amma çoqusı allarda Qırımğa qaytalar, qorantalarnen bağ tutalar. Qırımda qalğan biznes ve evlerni baqıp turmaq kerek, olarnı iç kimse qaldırıp ketmege daa azır degil. Qaçaq qorantalarınıñ eñ yaqın kelecegi – erkekler Qırımda, qadınlar telükesiz bir yerde bulunacaqlar.
Qırımtatarlarnıñ icret dalğasınıñ ekinci basamağı beklenile. Rusiye areketlerini köz eterek, bunı mantıqnıñ özü tasdiqlay. Qırımnıñ yañı saipleri– Aksönovnıñ «ükümetinden» irredentist ve kollaboratsionistler «Hizb ut-Tahrir» islam firqasınıñ azaları radikal, ekstremist olğanlarını endi bir qaç kere aytıp keçken ediler.
Şorbacıları bu meselede olarnı desteklerlermi ya da yoq, şimdilik belli degil, amma şunı añlamaq kerek: zapt etilgen topraqlar abadanlaştırılğan ve işğalniñ özü mantıqsız olğanı taqdirde, okkupantlar özleri içün bir duşman bulmaq kerekler. Ya da duşman olaraq bir kimseni adlandırmalılar. Bir kimse qorquzmasa, ordularnı toplamağa acet te yoq, amma bunı asker ve vatandaşlarğa nasıldır añlatmaq kerek. Kendi irade ve küçni yerli ealige numayış etmeli. Qırımda küreş alıpp barğan ve yeñilgen duşmanğa ihtiyac bar, çünki Rusiye duşmansız tınç yaşap olamay.
Bu vaziyette ne müim: qırımtatarlar, olarnıñ siyasiy qurumları, teşebbüsçiler, qırımlı musulmanlar an-aneviy ve diger aqıntılar tarfdarları er daim hvfsızlıq hızmetiniñ, militsiyanıñ diqqat merkezinde buluna ediler. Şimdilik, «qoruyıcılar» Qırımda qalıp, ekseriyeti hainlerdir. Olarnıñ qolunda bir çoq vesiqa, agentura ve qırımtatarlar arasından tabi olğan adamlar bar. Bunıñ episi okkupantlarnıñ «silâsı» oldı. «FSB ve qırımlı islamcılar» - rusiyeli neşirlerde derc etilgen maqaleler bu kibi serleva altında olmaq mümkün.
Sizniñ fikiriñizce, orta allı-fikirli rusiyeli seyirci «qırımtatar», «qırımlı musulman», «qırımlı musulman radikal terrorist» ibareler arasında farqnı añlaya bilecekmi? Çekist yolbaşçılığında Federal Telükesizlik Hızmeti öz televizion kanallarını memnüniyet ile qullanlar, olar da bu maqsadlar içün çalışalar, ve çoqqa barmay «tılsımlı» media-ikâyelerni uydurıp başlarlar.
Em de soñra: rusiyelilerniñ Qırımda pekinüvinen, «rus ğayesi» yarımadağa siñgeninen, Rusiye tesirininñ küçleşüvinen okuppantlarnen bir yerde bulunmaqnı qabul etmegenlerniñ sayısı ep çoqlaşacaq. Köteklengenler içün sadaqa toplağan ya da öldürilgenlerniñ cenazesine kelgenlerniñ sıraları tolacaq. Qırımtatarlar da, elbette episi degil, og sıralarda bulunacaqlar. Ve qorantalarnı qorçalap, başqa yerlerge köçürmege istegen qırımtatarlarnıñ sayısı artacaqtır.
Kiyev ne yapa bile? Qırımğa yaqın olğan regionlarda qırımtatarlar, umumen qırımlılarnıñ yerleşüvi ve abadanlaştırıluvı boyunca programma lâzim. Herson ve Nikolayev vilâyetleri bunıñ içün eñ kelişken yerlerdir. Qırımtatarlarğa Qırım Hanlığınıñ evelki topraqlarında, birlikte yaşamağa müim: tek böyle taqdirde qiataiy Ukrainada raat yaşap olurlar. Amma, bunıñ episi paalığa tüşe ve okkupatsiya çoqqa sürse qırımtatarlarnıñ evlerinde yerleşmege istegenlerniñ sayısı çoqlaşır.
Netice olaraq, bu kibi programmanıñ muzakere etilüvine qırımtatarlarnıñ vaziyetinen qasevetlengen ve Qırım içün faydalı olğan halqara teşkilâtlarnı celp etmege mümkün ve kerektir. Şimdiki vaqıtta problema daa keskin turmaqta, çoq seviyeli ve er cietten gumanitar facia aqqında söz yürütemiz, mında bir sıra etnoslarnıñ soyqırımı ve basqısını közetemiz. Şimdiki vaqıtta, bu leyha boyunca çeşit muzakereler alıp barıla, amma olarnı amelge keçirmek içün Kiyevniñ istegi kerek.
Andrey Kirillov, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırım müsulmanları Diniy İdaresi ve Qırım AVN-Tur hac-operatorı Ramazan ayında Ümre ibadetini yerine ketirmek davet ete. Keçirilgen Aktsiya çerçivesinde 2019 senesi martnıñ 7-ne qadar Añlaşma imzalamaq aşıqıñız:
– ilk 10 kün – 1100 $-dan;
– soñki 10 kün – 1200 $-dan;
– Ramazan ayı devamında – 1300 $-dan başlap uyğun fiyatlar.
Moskva, Krasnodar, Mineralnıye Vodı ve Rusiye Federatsiyasınıñ diger şeerlerinden uçaq ile Saudiya Arabistanına qadar doğru yol… Musafirhanede suhur ve iftar yemekleri berile. 2 ve 3 yeri olğan odalar teklif etile.
Yolğa mayısnıñ 6-dan çıqılacaq. Mezkür turğa Mekke ve Medine şeerleri boyunca kezinti de kire.
Malümat ögrenmek içün: + 7 (978) 09 08 202 ve 8 800 551 31 30 telefon nomeraları arqalı muracaat ete bilesiñiz. Tavsilâtlı malümat AVN-Tur hac-operatorınıñ avntour.ru resmiy saytında taqdim etile.
QMDİ matbuat merkezi


text:
İşğal etilgen Qırım akimiyeti Krımhleb şirketini Ukraina şarqında keçirilgen terrorizmge qarşı tedbirlerniñ maliye etilmesinde şekley. Bunı noyabr 6-da Qırımnıñ «Qabarcılıqqa qarşı küreş komitetiniñ» qabarcılıqqa qarşı teşkerüvler boyunca idare yolbaşçısı Dmitriy Prostakov bildirdi.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı bergen malümatına köre, Prostakov «şirket parası Ukrainağa ketkenini isbatlağan vesiqalarnı» taqdim etti.
Onıñ aytqanına köre, komitetniñ malümatına köre, un satın alınmasına belgilengen 75 mln ruble Ukrainağa çıqarıldı.
«Demek, bizler sizlernen, lezzetli Qırım ötmeginiñ bir tilimini aşap, Kiyevniñ Ukraina cenüp-şarqında yapqan areketlerini maliye etemiz», – dedi Prostakov.
Aqmescit boyunca bergi inspektsiyasınıñ idare vekili Oleg Petrovnıñ malümatına köre, olar şirket faaliyetini teşkerdiler.
«Bir sıra bozuvlar qayd etildi, şu cümleden şirket sermiyasınıñ vesiqasız masrafları, em de hadimlerden fizik şahıslardan olaraq bergi alınmadı. Bundan sebep teşkerüv aktları tizildi. Bizler bergi kelmegenine qadar para miqdarını bekleymiz», – dedi Petrov.
Berilgen malümatqa köre, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, Krımhleb şirketi ve Aqmescit ötmek mahsulatı kombinatınıñ devletleştirüv meselesi baqıla.
Hatırlatamız, Qırım «akimiyeti» «Krımavtotrans» şirketiniñ zorlap satın alınması aqqında qarar aldı. Bundan ğayrı, İgor Kolomoyskiyniñ strukturalarına ait olğan obyektler ve mal-malk devletleştirildi.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev yerli sakinlerge esaslanıp, Aqmescit rayonı Acı Qal (Çistenkoye) köyü eki kündir arbiyler tarafından sarıp alınğanı aqqında bildire.
«Aqmescit rayonı Acı Qal köyü eki kündir silâlı arbiyler tarafından sarıp alınğandır», – dey Bariyev.
Aqmecsit rayonı Acı Qal (Çistenkoye) köyünde silâlı ve kamuflâjlı insanlar , sentâbr 28 künü saba toplanğan edi. Politsiya Aqmescitte tibbiyet adamlarını öldürgen insannı qıdırıp, ev, azbar, anbarlarnı tintey edi.
Rusiye politsiyasınıñ hadimleri köylülerge bunı raatlıq künü olğan vaqia ile añlatalar. Uquq qoruyıcılarnıñ aytqanı kibi, şeklengen şahıs Acı Qal yanında saqlana bile.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi).


text:
Telükesizlik hadimleri Rusiyede yasaqlanğan “Pravıy sektor”nen onıñ ve aile azalarınıñ alâqası olğanında şeklengen Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Olga Pavlenkonıñ evinde tintüv yapa. Bu aqta Qırım.Aqiqat tintüv yerinde bulunğan adliyeci haber etti.
Daa evel Rusiye tarafdarı olğan NewsFront saytı UMM-nıñ Qırımdaki faaliyetiniñ inceliklerini aks etken ve Olga Pavlenkonıñ qızı Alina “Pravıy sektor”da iştirtak etkenine de işaret etken materiallarnı derc etken edi.
Daa evel, avgustnıñ 29-nda Aqmescitte Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Olga Pavlenkonıñ evinde tintüv yapılğanı aqqında haber etilgen edi.
Qırım.Aqiqat vaziyetni taqip altında tuta.
Bu yıl aprel ayında Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri Olena Popova ve Olga Pavlenkonı Aqmescitniñ rusiyeli prokurorınıñ üyken yardımcısı Aleksey Puçkov “subet” keçirmege çağırğan edi. Prokuratura hadimi Merkezniñ işi ve “Krımskiy teren” gazetasınıñ neşirinen meraqlanğan. Faaller özü ve yaqınlarına qarşı şaatlıq bermeme aqqından faydalanğan.
2017 senesi avgustnıñ 26-nda Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri ukrain ve rus tilinde çıqqan “Krımskiy teren” gazetasınıñ ilk deneme nushasını taqdim etken ediler.
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkezi siyasiy bir teşkilât degil. Onı faaller yarımadada ukrain medeniyetini saqlamaq ve populârlaştırmaq maqsadınen teşkil etken ediler. Bu arada Merkez iştirakçilerine tazyıq yapılmaqta: olar telükesizlik organları tarafından sorğulav ve “subetlerge” çağırıla, ekstremizmge yol berememezlik hususında tenbiylene. Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerinden biri olğan Leonid Kuzmin telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan basqı ve qorquzuvlardan soñ 2017 senesi yarımadanı terk etmege mecbur qalğan edi.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Rusiye mahkemesi tarafından advokat Emil Kürbedinovnıñ apiske alınmasına qarşı narazılıq bildire.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ saytında derc etilgen resmiy beyanatta qayd etilgeni kibi, Kürbedinov «Rusiye tarafından uydurılğan ve siyasiy sebeplerden açılğan davalar boyunca qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ müim advokatlarından biri ola».
Ukraina Tış işler nazirliginiñ beyanatında qayd etile ki, Kürbedinov Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain askerlerinden biriniñ imayecisi ola, bu da «tutulmasınıñ sebebi ola bile».
«Rusiye işğalcileri advokat ve aq qorçalayıcılarnı ilk sefer taqip etmey. Noyabr ayında Emil (Kürbedinov – QA) ve eki zenaatdaşı, Lilâ Gemeci ve Edem Semedlâyev, «numayışlar qanunlarınıñ bozulmaycağı» aqqında sebepsiz «ihtar» alğan ediler», – dep qayd etti Ukraina nazirligi.
Nazirlikniñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemesi tarafından Kürbedinovğa aydınlatılğan qabaatlar «sebepsiz ve uydurılğan».
«Rusiye Ukraina vatandaşlarını – Rusiyede ve işğal etilgen topraqta siyasiy sebeplerden tutulğan siyasiy mabüslerni – Kremlniñ ukrain esirlerine qoltutqan ve mahkemelerde imaye etkenlerni qorqutıp ve basqı yapıp, imaye aqqından marum etecek ola. Böylece, Rusiyede muhalifet faallerini «bitirmek içün» qullanılğan memuriy cezalar tecribesi işğal etilgen Qırımğa keçe», – dep qayd ete Ukraina Tış işler nazirligi.
Ukraina nazirligi Rusiyeni bunı «acele toqtatmasına» ve 2014, 2016, 2017 seneleri qabul etilgen BM Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyalarını, em de Halqara mahkemeniñ Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davasında 2017 senesi qabul etilgen ayrı tedbirler qararını yerine ketirmesine çağıra.
Ukraina Tış işler nazirligi halqara toplulıqnı «Qırım işğalden qurtulğanına ve Rusiyede qanunsız tutulğan ukrainalılarnıñ azat etilmesine qadar istilâcı memleketke siyasiy-diplomatik ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege» çağırdı.
Dekabrniñ 7-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımlı advokat Emil Kürbedinovnı 5 künge tevqif etti.
Qararnı qadı Anton Tsıkurenko seslendirdi. Kürbedinov 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca (natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) apiske alındı. Kürbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Kürbedinovnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kürbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
Emil Kürbedinovnıñ advokatı Aleksey Ladin Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde çıqışta bulunıp, cinayet olmağanı içün dava qapatılmalı, dedi. Ladin 2013 senesi Qırımda «Ukraina uquqı bar edi, oña köre bu timsaller yasaq altında degil. Cinayet işlemek kibi bir niyet de yoq edi», dep hatırlattı. Mahkeme adise eski olğanına baqmadan, memuriy davanı qapatmaq muracaatını red etti.
Emil Kürbedinovnıñ davasında şaatlardan biri Rusiye FSB hadimi Andrey Suşko ola. O, qırımtatar faali Renat Paralamovnıñ hırsızlanması ve azaplanmasında iştirak etken edi.
Keçenleri Suşko Paralamovnı hırsızlağanında şeklenip, ABD sanktsiyalar cedveline kirsetilgen edi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Mart 13-te mubarek cuma künü Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ qararı ile yarımada camilerinde qırımtatar yazıcısı Cınğız Dağcını dualar ile añacaqlar.
Bunı QMDİ matbuat hızmeti bildire.
Dua merasimleri yerli saatke köre saat 12:30 başlanacaq.
2015 senesi mart 9-da Cınğız Dağcınıñ doğğanından 95 yıl oldı. Yazıcı 2011 senesi sentâbr 22-de Londrada vefat etti. Türkiye diplomatları Qırımda musulman adetleri boyunca defn etilmesini istegen yazıcınıñ mevtanı yarımadağa alıp kelmege yardımcı oldılar.
2011 senesi oktâbr 2-de yazıcını Yaltanıñ Qızıltaş köyündeki eski musulman mezarlığında defn ettiler.


text:
Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri Lenur İslâmov dey ki, Qırım ile memuriy sıñırda aktsiya işitarkçileri tarafından qoyulğan blokpostlarda endi uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri gece-kündüz nevbette tura, bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
İslâmov dey ki, qamaçav iştirakçileri Qırım ile memuriy sıñırğa yol alğan aydavcılarnıñ izni olmadan, maşinalarını teşkermeyler. Aydavcı şübe doğurğan şeyni köstermege istemese, uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri davet etile.
Blokpostlarda GAİ ve militsiya hadimleri nevbette tura.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Aqmescitniñ Taqiqat apishanesi (SİZO) rıqma-rıq tolu. Aynı bu sebepten uquq qoruyıcılar aprel 15-te «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Ali Asanovnı sorğudan evel gece Bağçasarayda tuttılar.
Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Cuma künü, aprel 17-de, saat 14:00-te Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde Ali Asanovnıñ cezası belgilenecek mahkeme başladı. Smedlâyevniñ bildirgenine köre, tuvğanlarını içeri almadılar.
İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ malümatına köre, Ali Asanovnı bir gece Bağçasarayda tutıp, aprel 16-da Aqmescitke Qırımnıñ Taqiqat komitetine sorğuğa alıp kettiler. Uquq qorçalayıcılarnıñ bildirgenine köre, «fevral 26 işi» boyunca 4 qırımtatarı yaqalandı.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Aqyarda “İsmail Gasprinskiyniñ maarif faaliyeti ve Rusiyeniñ müsülman alemi” Halqara ilmiy-ameliy konferentsiya öz işini yekünledi. Tedbirde Rusiye, Özbekistan Cumhuriyeti, Türkiye, Estoniyadan davet etilgen devlet ve cemaat erbapları, alim ve tedqiqatçılar, aliy oquv yurtlarınıñ ocaları, müzey ve kütüphane hadimleri, din vekilleri iştirak ettiler.
Yekünleyici Rezolütsiya qabul etilgen soñ, Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev iştirakçilerge salmaqlı iş içün minnetdarlıq bildirdi.
“Doğru fikirler seslendirildi, meraqlı malümat yañğıradı, aytılğanlarnıñ iç olmadım yarısını ömürge keçirip olsaq, büyük bir yeñişlerni elde etermiz, dep sayam. Biz ilim adamlarınen beraber ğayeleriñizge qol tutıp, olarnı ömürge keçirmege azırmız. Gasprinskiyniñ zamandaşları, din erbaplarınıñ hatalarını tekrarlamaycaqmız, aksine, alimlerimiz ile birlikte parlaq kelecegimizni qurıp, yañı nesil terbiyeleycekmiz“, – dedi Qırım Müftisi.
Soñunda, konferentsiya iştirakçileri ve teşkilâtçıları beraber resimge tüştiler.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri körgenine binayen, misal içün, şeker ile paketlemede nevbetteki metn yazıla: «Mahsul Ukrainada östürilgen malzemelerden yapılğan. Qırım yarımadası Ukrainanıñ ayırılmaz qısmıdır. Bu region apansızdan saylanılmağan. Qırım eñ temiz ekologiya alanı olaraq sayıla».
Yapuv müddetine köre, mahsulat yarımadanıñ Rusiye tarafından işğalinden soñ qadqlanıldı.
«Roskoşnaya»TM Çerkass vilâyetiniñ Klişçinsk konserv zavodında azırlana. Mahsulat ATB tükânlarınıñ ticariy ağlarında da tarqatıla.
Adını bildirmege istemegen qırımlı distribyüter şirketi vekiliniñ sözlerine köre, bugün mahsulatnıñ 90% qıtaiy Ukrainadan ketirile.
Bunıñ ile, qaynaqnıñ aytqanı kibi, Qırım tükânlarından orta ve ufaq ukrain istisalcılarınıñ mahsulatı yoq ola.


text:
Video kameraları, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı Lenin meydanında Qırım ükümetiniñ binası ögünde bir kişilik narazılıq keçirgen kişini, qayd etti. Videoda körüne ki, Qırım «samooboronasınıñ» bir qaç vekili onı meydanda tutıp, maşinağa mindire.
Eki aftadan soñ Reşat Ametov Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan (Zemlâniçnoye) köyü yanındaki tarlada ölü tapıldı. Erkekniñ cesedinde işkence izleri bar edi, başı şeritnen sarılğan edi, yanında ise qırçma tapılğan edi. Daa soñra çıqarılğan neticelerge köre, ölümniñ sebebi közüne saplanğan pıçaq yarası oldı.
2014 senesi martnıñ 18-nje Reşat Ametovnı Aqmescitte Abdal mezarlığında kömdiler. Onı soñki yolğa ozğarmaq içün eki biñge yaqın adam toplanğan edi.
Qırım.Aqiqat bu nasıl olğanını hatırlay.
Reşat Ametovnıñ cenazesi. Nasıl edi (fotogalereya)
Video kameraları, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı Lenin meydanında Qırım ükümetiniñ binası ögünde bir kişilik narazılıq keçirgen kişini, qayd etti. Videoda körüne ki, Qırım «samooboronasınıñ» bir qaç vekili onı meydanda tutıp, maşinağa mindire.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova qırımtatar faali, bloger Nariman Memedeminovnıñ «telükeli hastalığı» tapılğanından «vaziyeti kritik olğanı içün» Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etti. Bu aqta Denisova Facebook saifesinde haber etti.
«İnsan kritik vaziyette buluna, men qasevetlenem. Siyasiy mabüske acele tibbiy yardım kösterilmese, sağlığına zarar ola bile ve aqibeti ağır ola bile. Tatyana Moskalkovadan Ukraina vatandaşına acele ameliyat yapılması içün tedbir almasını rica ettim», – dep yazdı Denisova.
Daa evel haber etilgeni kibi, Memedeminovğa martnıñ 14-ne planlaştırılğan ameliyat yapılmadı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, Memedeminovnı eki aydan berli ağrılar raatsızlay ve o, ameliyatqa muhtac.
Advokat diagnoznı aytmadı, amma Memedeminov yaqın künlerde acele ameliyatqa muhtac, çünki «onıñ tedaviylenmesi pek sozuldı», dep qayd etti. Kurbedinov muvekkiliniñ «acele ameliyat olması içün bütün qurulışlarğa muracaat etkenini» bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi martnıñ 14-nde Nariman Memedeminovnıñ tevqifini eki ayğa uzattı.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Aqmescitniñ bir qısmı tamir işleri sebebinden martnıñ 2-sinde suvsız qaldı. Bu aqta “Vodı Krıma” teşkilâtınıñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Müessiseniñ haber etkenine köre, suv bu adresler boyunca olmaycaq: Yañı Abdal (Beloye) mirkorayonı, Aykovan, Akropolis, Hoş keldi, Bavurçı (Kamenka), “Gorki” ve “Stroitel” ortaqlıqları.
Tamir işleri saat 8:00-dan 16:00-ğace yapılacaq.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukraina, Dneprniñ baş yatağını yarımadanen bağlağan Şimaliy Qırım kanalı boyunca yarımadağa suv bermekni toqtattı. Ukraina bu kanal vastasınen Qırımnıñ tatlı suvda ihtiyaclarınıñ 85%-ini temin ete edi.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresi bütün yarımadada koronavirus hastalarınıñ sayısı artqanını qayd ete. Bu aqta iyünniñ 30-nda Qırımnıñ baş sanitar ekimi Natalya Penkovskaya bu yuqunç ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Yañı koronavirus yuqunçına oğrağanlarnıñ sayısı arta. Bu tendentsiya bütün Qırımda qayd etile. Bundan ğayrı, hastahaneden tış pnevmoniyada da aynı tendentsiya ve dinamika körüne. Soñki eki aftada hastahaneden tış pnevmoniya seviyesi üçte birge arttı», – dep tarif etti Penkovskaya.
Onıñ malümatına köre, eñ çoq Aqmescit, Aluşta, Keriç ve Yaltada pnevmoniya sayısı arta. Koronavirus ve hastahaneden tış pnevmoniya hastaları içün yerler açıla.
Penkovskaya, bir aftada vefat sayısı üçte birge arttı, dep qayd etti. Eñ çoq 50-64 yaşında hastalar vefat ete.
Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı yanvar ayında olğan raqamlarğa yaqınlaştı. Eñ yaqın eki aftada hasta sayısı eksilecek, dep beklemege kerekmey, dep bildirdi Penkovskaya.
Keçken künü Qırımda 294 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Qırımnıñ sağlıq nazirligi malümatına köre, bir künde 7 hasta koronavirustan vefat etti, pandemiya vaqtında 1505 kişi vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda 2021 senesi iyün ayında furtuna ketirgen zarar miqdarı 12,5 milliard ruble oldı, dep bildirdi Rusiye kütleviy haber vastaları Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanlarına esaslanıp. Bu paranıñ büyük qısmı, onıñ malümatına köre, yollarnı tamir etmek içün kerek.
Qırımnıñ yalıñız naqliyat saasına ketirilgen zarar tahminen 5,2 milliard ruble oldı, olardan 3,7 milliard Yaltada. Yarımadada çoq daireli evlerge ketirilgen zarar ilk olaraq 418 million ruble ola. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, zarar körgen qırımlılarğa tazminat ödep başladılar – 50-den 100 biñ rublege qadar, mülkniñ qısmen ya da bütünley yoq olmasına bağlı. Qırımda, sinoptiklerniñ tahminlerine köre, küçlü yağmurlar yağması beklenile. Sel aqibetlerini yoq etüv, tazminat ve yañı sağanaq tahminleri aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük iyünniñ 29-nda Yaltada olıp keçken fevqulâde vaziyetler komissiyasınıñ toplaşuvında Rusiye akimiyeti özenlerni temizley, Yaltada, Keriçte yerlerni temizley ve dezinfektsiya yapa ve zarar körgenlerge tazminat berile, dep bildirdi:
«Qırım Cumhuriyetiniñ belediye qurulışları mülkniñ yoq etilüvi neticesinde ketirilgen zararğa qıymet kesmege devam ete. Bugünge qadar 1118 akt tizildi, Keriçte 604 akt, Yaltada 324 akt, Yedi Quyu rayonında 139 akt, İslâm Terek rayonında 30 akt, İçki rayonında 21 akt. Şeer ve rayon memuriyetleriniñ aktlarına köre, bugünge qadar zarar miqdarı 218 million ruble oldı. Fevqulâde vaziyetten zarar körgen vatandaşlarğa tazminat ödemege devam eteler. Endi 117 million ruble berildi, 1572 vatandaş parasını aldı».
Sergey Aksenov zarar miqdarı 100 biñ rubleden olsa, Rusiye akimiyeti şahsiy olaraq baqacaq, dep bildirdi.
Ay-Vasıl sakini Tatyana Barabaşnıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, qasabada sel aqibetlerini yoq etmege devam eteler ve arttırılğan tazminatlar aqqında haberi yoq.
Tek üç yatağım ve dolabım qaldı – qalğan er şey özenge kettiTatyana Barabaş
– Evimizniñ yarısı örtüldi – suv taşlarnen beraber keldi. Özen endi dayanıp olamağan edi, yolğa ketti – evlerni bastı, qapattı. Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hadimleri kelgen edi, bizni qurtardı… Şimdi er kes traktorlarnen temizlemege tırışa, qırmızı şapkalı göñülliler yardım ete. Daa qolay oldı, yardım keldi. Şimdilik bir şey aytmaylar, biz nasıl ne olacaqmız – tek yollarnı temizleyler. Zarar komissiyası kelgen edi: evlerimizni suv bastı, tek üç yatağım ve dolabım qaldı – qalğan er şey özenge ketti, o qadar küçlü bir sel oldı. Göñülliler büyük qızdıruv cihazlarını ketirdi, evlerimizni olarnen qurutamız. Zarar 100 biñ olaraq sayıldı, daa çoq berip olamaylar çünki. Kene de yahşı dedim – az da olsa yardım. Şahsiy yanaşuv aqqında ilk sefer eşitem. Birinciden yolnı temizlep açmaq kerek.
Yalta Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Yanina Pavlenko aynı toplaşuvda şeerniñ civarlarında bir qaç yol selden büyük zarar kördi ve, onıñ malümatına köre, bir qaç yüz yerli sakin yoq olğan mülki içün tazminatlarını aldı, dep bildirdi:
«Pek qıyın yerler – bu, ebet, yol omrağan Koreiz, anda bir qaç ev dünyadan kesildi. Qızıltaş, anda da yol omradı – bala bağçasına kiriş. Eki rayon – Ay Vasıl ve «Hutorok» kooperativi alâ daa köşel çaqıl altında qala… Tazminat parası aqqında: şimdilik 813 muracaat keldi, ilk ihtiyac mülki ve evlernen bağlı 510 ariza, zarar körgen maşinalarnen bağlı 145 ariza ve iş adamlarından 158 ariza keldi. 314 qoranta mülkini bütünley coydı, 224 kişi – qısmen. Bugünge qadar 538 insannıñ mülki qısmen ya da bütünley yoq etilgeni tasdıqlandı. 22,87 million ruble miqdarında para 317 insanğa berildi».
Yanina Pavlenko bazı ev ve mağazlarda alâ daa suv bar, dep qoştı, inşaatlar özen seviyesinden aşağıda qalğanı içün suvnı çıqarıp olamaylar.
Ukraina Milliy akademiyasınıñ meteorologik iklim tedqiqatları ve uzun müddetli ava tahminleri bölüginiñ müdiri Vazira Martazinovanıñ fikirince, Qırımda küçlü yağanaqlar eñ yaqın künlerde kene yağa bile.
Bu aftanıñ soñunda sağanaq yağması beklenile, furtunalı da ola bile.Vazira Martazinova
– Sibirde qutuptan meridianlar boyunca subtropiklerge qadar yüksek basım bar, bizde ise – qutuqtan subtropiklerge ketken alçaq basım. Bu yerde esnaslar blok etile ve uzun zaman qala. Yani bu malümatqa baqılsa, eñ yaqın vaqıtta ekstremal bir şey olmaycaq, dep aytıp olamayım – ya sağanaq yağacaq, ya da furtunalı, ruzgârlı avalar olacaq. Avropada pek faal tsiklon bar, o, Qırımdan Arhangelskke qadar qıyınlıqlar ketirgen tsiklon yerinde buluna. Esaplarımızğa köre, bu aftanıñ soñunda sağanaq yağması beklenile, furtunalı da ola bile. Yağanaqlar yağmaq kerek.
Vazira Martazinovanıñ tahminlerine köre, iyülniñ 10-na qadar Qırımda ava arareti biraz tüşecek, soñra da kene qurğaqlıq başlaycaq.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Digerleri umumiy avuşuv aqqında emir bekley. Kapitan Vyaçeslav Demyanenkonıñ taqdiri ise alâ daa belgisiz qala.
«Qırımnıñ şimalindeki sıñırlarında mütehassıslar, teşkiliy gruppalarınıñ vekilleri çalışalar. Olar Qırımnı terk etken ve Ukraina qıtasına yol alğan arbiylerniñ kolonanı qarşılamağa azırlar», – qayd etti Ukraina mudaafa Nazirliginiñ Qırımdaki matbuat-hızmetiniñ reberi Vladislav Seleznöv.
O, Filippovnıñ anasınen qonuşqanını da aytıp keçti.
«Oleksandr Ukrainanıñ qıtaviy qısımındadır, Hersonğa taba yol ala. Onıñnen birliket büyük topraqqa kapitan Savenko, baş starşina Atoyan ve baş starşina Hmel köçip ketkenler. Oleksandr Kalyan al-azırda Plodovoye köyündeki arbiy qısımında buluna. 2-nci rang kapitanı Vyaçeslav Demyanenkonıñ taqdiri şimdi belli degil, o kimsenen bağlanmadı, bulunğan yeri de malüm degil», – dedi Seleznöv.
Bundan evel Qırım esirliginden Ukraina Silâlı küvetleriniñ Belbekteki taktik aviatsiyasınıñ 204-nci brigadasınıñ komandanı Yuliy Mamçurnı ve diger arbiy esirlerini azat ettiler.


text:
Qurultaynıñ İcra Komiteti reisi Zair Smedlâyev bildirgenine köre, mart 23 künü Sudaq şeherinde qırımtatarlarğa qarşı provokatsiyalar keçirilecek. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat agentligine haber etti.
«Elde etkenimiz malümatlarğa köre, Alçaqta bir sıra inşaatnı yıqtarmaq isteyler... Bu binalarğa 10 ziyade senedir. Tünevinki Patruşevniñ ve Şaygunıñ kelüvi, sanki qırımtatarlarnı ellerine silâ almağanına qadar eriştirmek, açuvlarını çıqarmaq, bundan soñ ise, olarğa qarşı kerekli tedbirlerni keçirmeknen bağlıdır», - dep qayd etti o.
Smedlâyevniñ sözlerine binaen, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti, qırımtatarlarnı ellerine silânı almağa tarik etmekteler. «Çünki biz silânı alsaq, olar qırımtatarlarğa qarşı daa radikal areketlerni kerçekleştirecekler».
Bundan evel Smedlâyev, feysbukta yazğanı kibi, Sudaqnıñ qırımtatar toplu yaşağan Alçaq massivinde, Rusiye qanunları boyunca resmiyleştirilmegen evlerni yıqtıracaqlar.
Kreml nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ saytında bu vaqianen bağlı iç bir malümat berilmey.
Tintüv arfesinde Rusiye telükesizlik Şurasınıñ yolbaşçısı Nikolay Patruşev keçirilgen toplaşuv devamında, yarımadada vaziyetniñ destabilizatsiya havfı üküm sürgeni aqqında bildirdi.
Mart 22 künü, Qırımda Qurultaynıñ üç delegatınıñ evlerinde tintüv keçirildi. Aynı bu künü Rusiye Federatsiyasınıñ telükesizlik naziri Sergey Şoygu yarımadağa iş ziyareti ile keldi.
Halqara cemaatçılıqlar bir çoq kere Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ, daa çoq qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulğanları aqqında aytıp, Moskvanı böyle bozuvlarnı toqtatmağa çağırdılar. Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti mezkür arizalarnı "ziyade arttırılğan" kibi saymaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Birleşken Milletlerniñ insan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi 2014 senesi martnıñ 3-ünden 2018 senesi iyünniñ 30-na qadar Rusiye işğal etken Qırımda 42 insan qaçırılğanını qayd etti. Bu aqta yarımadada insan aqlarına riayet etüvge dair maruzada aytıla. Vesiqa sentâbrniñ 13-ünde Kyivde taqdim etildi.
«Bu qurbanlar arasında (38 erkek ve 4 qadın) – 27 ukrain, 9 qırımtatarı, 4 tacik, 1 qarışıq milletli insan ve 1 özbek. Bir qaç saattan eki aftağa qadar tutulğan 27 insan çıqarılıp yiberildi; 12 kişi ğayıp olaraq sayılmaqta, tuvğanları elâk olğanlarından qorqa; eki insan apiste yata, bir kişi ise ölü tapılğan edi», – dep aytıla vesiqada.
Tedqiqat müellifleriniñ malümatına köre, 2014 senesi 28 insan qaçırılğan edi, 2015 senesi – eki kişi, 2016 senesi – üç, 2017 senesi – yedi, daa eki insan ise aqımdaki sene qaçırılğan edi.
«Esabat müddeti devamında vesiqalarda qayd etilgen çoqusı allarda cinayetçi olaraq Rusiye FSBsi keçe edi, işğalniñ başında ise bu rol «Qırım samooboronasına» ait edi. Zarar körgenler nezaret altında olıp, zorbalıq ve maneviy basqığa oğrağanlarını bildirgen edi, olarğa subetleşmege ya da yazışmağa imkân berilmey edi», – dep aytıla vesiqada.
BM insan aqları yuqarı komissarınıñ idaresi bildire ki, qayd etilgen adiselerden iç birisinde qabaatlı olğanlar mesüliyetke çekilmegen edi. Faqat aralarındaki 7 kişi Rusiye tarafından ğayıp olğanlar olaraq tanılğan edi.
«Eñ azından, 10 kişiniñ qaçırılmasınen bağlı cinaiy işler akimiyet organları tarafından ya açılmadı, ya da başlatılğan taqiqat toqtatıldı. Taqiqatnıñ neticeleri olmağanı içün onıñ semereligi de şübe altında qala», – dep qayd ete maruza müellifleri.
Faallerniñ malümatına köre, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ 44 qırımlı ğayıp oldı, 16 kişi ğayıp olğanlar olaraq sayıla, 6 insan ise ölü tapılğan edi, daa ekisi nezaret altında buluna.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ andaki akimiyet mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Milliy Meclis azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüv keçire.


text:
Aqmescitteki «Kreşçatik» ukrain bankınıñ binası yanında iyülniñ 15-de, 10 daqqa içinde, eki patlav yüz berdi. Bunı Ukrinform agentligi bildire.
İlk malümatlarğa köre, müessise yanında patlav maddesini yaqında yaşağan sabıq arbiy ekimi qaldırdı, -- dep yaza neşir.
Şimdi müessise binasını qurtarıcı ve arbiyler sarıp aldı, olarnıñ arasında yanğıncı, mahsus bölük hadimleri ve FSb hadimleri bar.
Zarar körgenler aqqında resmiy malümat şimdilik yoq. Vaqianı resmiy şekilde izaatlamaylar. Tasdıqlanmağan malümatqa köre, bir qadın yaralandı.


text:
Baş xärbi prokuror Lawrence Morris süzlärençä, bu tıñlawlar amerikan xärbiläreneñ qanunğa tuğrılığın kürsätä.
"Kürüegezçä, bu açıq häm ğadel process, Quşma Ştatlarnıñ başqa mäxkämäläre şikelle. Prokuratura törkeme şul räweştä, xärbi häm sivil mäxkämälärneñ iñ yaxşı ürnägendä eşläwen däwam itäçäk" dide baş xärbi prokuror.
Pänceşämbe utırışında ğayeplänüçelärneñ bişese dä advokatlardan baş tarttı, üzlären üzläre yaqlayaçağın belderde. Ğayeple dip tabılğan oçraqta alarğa ülemgä xökem itelü yanıy. Öçese bu xökemne xuplap qarşı alaçağın häm şähit bulaçağın äytkän.
Tıñlawda bulğan jurnalistlar äytüençä, ğayeplänüçelär üzlären ber tınıç, ber höcümçän totqan, üz-ara söyläşep utırğan, xökemdarnı berniçä tapqır bülgän.
Baş ğayeplänüçe Möxämmäd soraw alu waqıtında üzenä qarata cäzalawlar buluın äytte.
Küzläw idaräse Möxämädtän soraw alu waqıtında xoquq yaqlawçılar tarafınnan tänqitlängän suğa batıru ısulı qullanılğanın tanıdı.
Advokatlar köç qullanıp soraw alunıñ här oçrağına şikäyät birergä äzerlegen belderde. Ämmä ğayeplänüçelär advokatlardan baş tartqan xäldä monı eşläw awır bulaçaq.
Äl-Hasawinıñ advokatı mayor Jon Jackson ğayeplänüçelärgä üz-ara söyläşergä röxsät itkän öçen mäxkämägä tänqit belderde. Jackson süzlärençä, anıñ möştärienä advokattan baş tartırğa dip iptäşläre basım yasağan.
"Bügen tıñlawlar bülmäsendä bulğan xäl ul mäxkämä tügel, bu - kölke. Bolay äytüemneñ säbäbe – minem möştäri belän bulğan xäl" dide Äl-Hasawi advokatı.
Mäxkämä utırışı Sentyabrneñ 15ndä bilgelängän.


text:
Rusiye akimiyeti tayin etken Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Radası yanında 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken adise-vaqialarnı ve Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarlarınıñ mitingine «Rus Birliginiñ» ketkeniniñ sebeplerini añlattı.
«Eki yıl evelsi bu zor bir künni yahşı hatırlayım. Fevral 26-da saba bir de bir agressiv areketler ve Qırım parlamenti binasınıñ zapt etilmesini beklemey edik. Mitingge kelgen qırımtatarlarnen laf ettim, bir çoqu ne içün kelgenini ve ne olğanını añlamay edi», – dep yazdı Aksenov Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ diger regionlarından kelgen «Pravıy sektor» milletçilerinden sebep «Rus Birligi» ve lâqayt qalmağan qırımlılar toplaşmağa mecbur oldı».
«Qırımlılar – rus, qırımtatarlar, ve diger milletlerniñ vekilleri – o zor fevral künlerinde sabırlı olmasa ediler, qurbanlar daa çoq olur edi. Qırım tarihı ise, belki de, diger yoldan – facialı bir yoldan keter edi», – dep tüşüne Aksenov.
2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radası yanında Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ tarafdarları ve olarğa qarşı çıqqan Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov reberliginde «Rus birligi» firqası faalleriniñ mitingi olıp keçti. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Ukrainada fevral 26-27 künleri Qırım Muhtar Cumhuriyeti işğaliniñ ekinci yıllığına bağışlanğan tedbirler keçirilmekte. «Qırım – Ukrainadır!» haber-bağ kampaniyası devam ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Hizb ut-Tahrirniñ Bağçasaray beşligi» figurantlarını etap ile Rusiyedeki Rostov-na-Donu şeerine yollamaq isteyler, çünki işleri Şimaliy Kavkaz arbiy okrugınıñ mahkemesiniñ baqılması içün berildi. Bunı, Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesinde apellâtsion şikâyetniñ baqılğanından soñ advokat Emil Kurbedinov bildirdi.
Tahqiqatnıñ fikrine köre, işniñ figurantlarından biri Enver Mamutov, işniñ materiallarınen tanış olmağanlarını bildirip, işniñ alıp berilmesini mahsus uzata.
Faaliyetçilerniñ bildirgenine köre, oturışuv qapalı rejimde keçti.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evlerini ve yerli qavehaneni tinttiler. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenlerini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları boyunca vekâletlisi Lüdmila Denisova Avromaydan faalcisi, qırım sakini Aleksandr Kostenkonıñ sağlıq alı aqqında aytıp berdi. Bunıñ içün o Facebook saifesinde yazdı.
“Şimdi Kostenkonen telefon laqırdım oldı. O pek boldurdı, laf etmek oña qıyın. Eli qırılğan dep ayta, oña yardım kerek. İşimiz içün teşekkür etti. O mıtlaq tibbiy baquvdan keçer ve oña bütün kerekli reabilitatsiya yapılır”, - qayd etti Denisova.
Evel, avgustnıñ 6-sına Ukraina Yuqarı Şurası reisiniñ birinci muavini İrina Geraşçenko, Kostenko rus-ukrain sıñırını keçkenini haber etti.
Avgustnıñ 3-ünde mahküm etilgen Avromaydan faalcisi, qırım sakini Aleksandr Kostenko apisten boşandı. Daa evel Ukrain yırcısı, “Eurovision-2004” yarışınıñ ğalibi, Ruslana oña mektüp yazğan edi.
Taqiqatnıñ bildirgeni kibi, 2014 senesi fevral 18 künü «kütleviy nizamsızlıq» devamında Kostenko Kiyevde «Berkut» Qırım mahsus hızmetiniñ hadimine zarar ketirdi. Bundan ğayrı, quvetçilerniñ bildirgenine köre, faalciniñ evinde qanuniy razılığı olmağan tüfek tapılğan edi.
Kostenko qabaatını tanımadı. 2016 senesi fevralniñ soñunda Rusiye nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi onıñ kassatsion şikâyetini baqıp çıqtı ve apis cezasını 3 yıl ve 6 ayğa avuştırdı.