text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 27-nde, Türkiyeden uçaqnen kelgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavinleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygozni «Yararlıq» ordenlerinen taqdirledi.
«Ukraina devletçiligi, azatlıq idealları ve insanlarnıñ anayasada belgilengen aq-uquqlarını qorçalanğan vaqıtta vatandaşlıq cesareti ve qırılmaz ruhlarınıñ küçüni köstergen İlmi Umerov, ekinci derece «Yararlıq» ordeninen taqdirlene, dedi devlet mukâfatlarını taqdim merasiminde, Ukraina prezidentiniñ memuriyet yolbaşçısınıñ muavini İgor Raynin.
Ahtem Çiygoz üçünci derece «Yararlıq» ordeninen taqdirlendi.
«Yaralıq» ordeni 1996 senesi sentâbrniñ 22-nde Ukraina prezidentiniñ №870/96 sanlı qararınen tesis etilgen edi. O Ukraina içün iqtisadiy, ilmiy, ictimaiy-medeniy, arbiy, devlet, cemaatçılıq ve diger saalarda yüksek yeñişler köstergen Ukraina vatandaşları berile.
Ukraina Prezidentiniñ şerefli nişanınen taqdirlengen vatandaşlar «Yararlıq» ordenleri kavaleri dep adlandırıla.
Qırımtatat Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznı ketirgen uçaq oktâbrniñ 27-nde «Borispol» ava limanına kelip qondı.
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz oktâbrniñ 26-sı, cumamaqşamı künü Ankarada Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan körüşken edi.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Rusiye Devlet Duması, prezident Vladimir Putinden qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ afu etilmesini, Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev rica etken eken dep ayta.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmasını yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.


c: text/html

text:
Milliy Meclis vekilleri tarafından tizilecek «Çiygoz cedveli» ne tek Qırım rus akimiyetiniñ vekilleri degil de, olarnıñ aileleri de kirsetilmeli. Bu aqta öz izaatını Qırım.Aqiqatqa rus advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Bu teşebbüsni tek alğışlamaq mümkün. «Savçenko cedveli», «Çiygoz cedveli»eyi ayattan degil, rus akimiyeti özüleri yazğan insanlar aq-uquqlarınen bağlı qanunlarnı bozğanları içün teşkil oluna»,- dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ fikirince, figurantlarnıñ sayısı «yüzlernen» belgilenmek kerek.
«Çiygoz cedveli» ne mıtlaq qırım prokurorları, makemeciler, taqiqatçılar kirmek kerek, bu cinaiy işte yardım etken ve kâğıtnı bergenler de kirsetilmeli. Bu cedvel tar olmaycaq, çünki tek mezkür şahıslarnı degil, olarnıñ aile azalarını da qaplap alacaq, endiden mülk olarnıñ adlarına yazılmasın ve olar Rusiye sıñırından keçmesinler», - dep saya o.
Mart 9 künü qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısı Refat Çubarov «Çiygoz cedveli» ni teşkil etmekte teşebbüsçi olaraq çıqtı.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Strasburgda yanvar 19, cumaaqşamı künü Ukraina haber siyaseti naziri Yüriy Stets Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Thorbjorn Jagland ile körüşip, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ topraqlarında kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi ve jurnalistlerniñ telükesizligi aqqında qonuştı. Bunı yanvar 23 künü Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Yüriy Stets, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ topraqlarında kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi ve jurnalistlerniñ telükesizligi mevzusını köterdi ve Avropa Şurasını cüratnen areket etmege ve söz serbestligi ile jurnalistlerniñ telükesizligine kefil olmaq talabınen işğalci-devlet Ruseyege basqı yapmağa çağırdı. Ayrıca, Stets tafsilâtlı şekilde Thorbjorn Jaglandnı Nikolay Semena ve Roman Suşenkonıñ işleri aqqında haberdar etti ve olarnıñ aqlarını qorumaq ve şatrsız azat etmek içün aktif adımlar atmağa çaüırdı», – dep aytıla bildirüvde.
Bundan evel sabıq siyasiy mabus Gennadiy Afanasyev, Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Thorbjorn Jagland ile körüşip, Qırımda ve qomşu Rusiyede insan aqlarınıñ bozuluvı, qırımtatar faalleriniñ quvalanuvı, jurnalistler Suşenko ve Semenanıñ taqip etilmesi aqqında tarif etkeni aqqında haber etilgen edi.
Baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Sümer Ezgü - Çökertme
Sanatçı : Sümer Ezgü
Türkü : Çökertme
Etiketler : Sümer Ezgü - Çökertme türkü indir, Sümer Ezgü - Çökertme türkü dinle, Sümer Ezgü türküleri, Çökertme mp3 indir, Sümer Ezgü türküleri Çökertme türküsü, Çökertme sözleri, Sümer Ezgü mp3 dinle, Sümer Ezgü download, Çökertme bedava mp3, Sümer Ezgü türkü sözleri, Sümer Ezgü türkü dinle, Sümer Ezgü son albüm indir
Sümer Ezgü Türküleri
Sümer Ezgü - Kavuşmak Güman Oldu
Sümer Ezgü - Şeker Almaya Geldim
Sümer Ezgü - Teke Zortlatmaları
Sümer Ezgü - Kayayı Kırcı Tuttu (İlvanlım)
Sümer Ezgü - Küstürdüm Gönülü Güldüremedim
sümer ezgü - iki keklik bir kayada ötüyor (balıkesir)
sümer ezgü - avşar zeybeği (burdur)
Sümer Ezgü - İki Keklik Bir Kayada Ötüyor
Sümer Ezgü - Sensiz Yaşayabilmirem
Sümer Ezgü - Çubukbeli
Sümer Ezgü - Potinimin Bağına
Sümer Ezgü - İzmir in Kavakları
Sümer Ezgü - Düğün Halayı
Sümer Ezgü - Saçların Dağılmış Yaprak Misali
Sümer Ezgü - Bodrum Hakimi


text:
Büginde ğalamtor betterinde adam densawlığına qatıstı keñester köp. Alayda olardıñ köbiniñ eş paydası joq.
Munda biz därigerler maquldağan keñesterdi ğana jïnadıq. Olardı kündelikti ömiriñizde qoldanıp köriñiz. Densawlığıñızdıñ jaqsara tüseri anıq.
Tis tazalağannan keyin awızdı şayu kerek pe? Tis pastasın äbden şayudıñ qajeti joq eken. Tisiñizde qalğan tis pastasınıñ tis kirewkesine tïgizer paydası köp.
Dene qızwımen qatar jürgen tumaw, swıq tïyu sındı awrwlarmen sırqattanğannan 3 aydan keyin organïzm qorğanıs şaraların jürgizedi: şaş tüse bastaydı. Ol belsendi ïmmwndıq jaswşalardıñ tükterge tüspewin qadağalawğa tırısadı. Oğan bul sätte şaştardıñ bir böligin tüsirw mañızdı. Şaşıñızğa em jürgizwdiñ qajeti joq. Arada tağı 3 ay ötkennen keyin şaşıñız özdiginen qalpına keledi.
Cïnkke bay tağam (qoy eti, tawıq jäne sïırdıñ ökpe-bawırı, asqabaq däni, kedr jañğağı, ürme burşaq, asburşaq, sulı jarması, jumırtqa, sañırawqulaqtar men mayşabaq) – işimdikke täweldi adamdardıñ işimdikke qumarlığın baswğa qabiletti. Sebebi mïneral spïrttiñ ıdırap, mastıqtan saqtandırwğa jawap beretin erekşe ferment quramına kiredi.
Qanazdıqta bawır men et maysız bolğanı durıs. May temirdiñ siñwine kedergi jasaydı. Oğan qosa et tağamdarımen awqattanğanda şay, kofeden bas tartıñız (tanïnder temirlerdi biriktiredi).
Kalcïyge bay tağamdardı (süt önimderi, balıq, et, jasıl köknister, künjit, asburşaq, ürme burşaq) qızılşa, tazartılmağan daqıldar, sawmaldıq, börikgülmen birge tutınbağan abzal. Bul önimder mïneraldardıñ siñwine kedergi keltiredi.
Bezewlerdi kädimgi aq tüsti tis pastasımen ketirip köriñiz. Ağartatın tis pastasın qoldanwdıñ qajeti joq. Pastanı uyqığa jatar aldında bezewge jağıñız. Tañerteñ olardıñ kölemi kişireygenin bayqaysız.
Közdiñ jaqınnan körmewinen zardap şegetin äyelderge közildirik äyneginiñ közdi ülkeytip körsetetini beligili. Sondıqtan közdi boyağan kezde unamdı pastel tüsterin qoldanğan durıs. Sızıqtıñ bäri jumsaq bolğanı abzal. Al közi alıstan naşar köretin äyelder kïetin közildirik äynegi közdi kişireytip körsetedi. Olarğa közdi anağurlım qanıq tüstermen boyağan jön. Jäne sürmege basa nazar awdarw qajet.
Cïstïtpen awırğan kezde uyıqtar aldında şöp tunbaların qabıldamañız. Kerisinşe jağdayda, tüni boyı däretxanağa jügirwiñizge twra keledi. Al sizge bul waqıtta jaqsı uyıqtaw kerek.
Ayaq tartılğan kezde baqaylarıñızdı jäymen öziñizge qaray tartıp, artınşa ayağıñızdı bos ustañız. Tağı da birneşe ret qaytalap, tüser küşti de arttıra tüsiñiz. Bul qïmıldı ayaq tartılwı basılğanşa qaytalañız. Munan keyin bulşıq etterdi baqaydan sanğa deyingi bağıtta wqalañız. Qan aynalımın jıldamdatw üşin jüre turwıñızğa boladı. Nemese ayağıñızdı köterip jatıñız.
Paydalı zattar şay japırağınan swğa ötwi üşin, japıraqtar qanşalıqtı ülken bolsa, sonşalıq köp waqıt kerek. Sondıqtan waqıtıñız tığız bolsa, qaltaşadağı şaydı qoldanıñız. Ondağı japıraqtar usaqtalğan jäne katexïnder men basqa da bağalı qosılıstardı jıldamıraq beredi.
Stan.kz
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Sinaver Kadırovnıñ işğal etilgen Qırımdan sürgünligi «qırımtatar halqı faallerini taqip etmesiniñ devamıdır», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa Ermeni Bazar mahkemesiniñ qırımtatar faalini yarımadada sürgün etmek qararını izaatlap.
«Belki de, migratsion qanunları bozulğan edi, lâkin bizler akimiyetniñ bunıñ kibi qabaatını qabul etip olamayıq, çünki Qırımnıñ bir çoq sakinini migratsion qanunlarnıñ bozulması boyunca qabaatlamaq mümkün. Bir çoq adam Rusiye pasportını alâ daa almadı, Rusiye vatandaşlığından vazgeçmegenler ise avtomatik sürette Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları ola», – dep qayd etti Nariman Celâl.
Sinaver Kadırovnıñ özü Qırımdan sürgün etilmesi aqqında mahkeme qararına itiraz bildirecek.
«Men, elbet de, mahkemeniñ işbu qararına itiraz bildirecem. Lâkin buña vaqıt kerek», – dedi o.
Malüm ki, Sinaver Kadırovnıñ apayı Qırımda qaldı, oğlu ise Kiyevde oquy.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, yanvar 23-de gece Qırımtatar halqınıñ aq-uqularını qorçalav komitetiniñ koordinatorları Eskender Bariyev, Abmecit Suleymanov (ekisi de Meclis azası ola) ve Sinaver Kadırov Çonğar «Rusiye sıñırında» uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından yaqalandılar. Er biri ukrain pasportını kösterdi.
Sinaver Kadırov ekimniñ mesleatına yol alğan edi.
Lâkin Rusiye mahsus hızmetleri oña, çetel vatandaşına kibi, sıñırdan keçüv vaqtında memuriy bozuv aqqında bildirip, bir qaç saatlik «subetlerden» soñ mahkemege alıp kettiler.


text:
TeliaSonera saytında kompanïyanıñ ewrazïyalıq aymaqtan ketetinin twralı aytılğan.
«Bul belgili bir waqıtqa deyin sozılatın keşendi jumıs ekenin bilemiz. Biz narıqtağı jağdaydı baqılap otırmız, ärbir eldiñ narığına baylanıstı jumıs jürgizwdemiz. Nätïjesinde, biz barlıq aymaqtı tastap ketpekşimiz», – deydi kompanïyanıñ prezïdenti äri bas dïrektorı Yoxan Dennelïn.
Kompanïya Qazaqstan, Özbekstan, Grwzïya, Moldova, Täjikstan jäne Nepaldan ketpekşi. Endi kompanïya ewropa narığına oyıspaq.
Derekközi: Nur.kz.
Kommentarïï


text:
Halıq jılu jinauda. "Halıq qalaulıları" nege ünsiz?
Aqtöbedegi jayılma sudan zardap şekken jwrtqa qoğamdıq ortada belsendi azamattar gumanitarlıq kömek körsetip, el işinen jılu jinauda.
Astana qalasında ornalasqan "TasqınKömek" dep atalatın ştap päterge qarapayım halıq kündelikti twrmısqa qajetti zattardı jetkizude.
Qoğam belsendilerinen qwrılğan ştap päterde qazir Erlan Sairov bastağan elge tanımal azamattar: Mwrat Äbenov, Berik Äbidğali, Talğat Qaliev, Ğalım Baytoq jäne Dina Elgezek jwmıs istep jatır.
Erlan Biyahmetwlınıñ aytuına qarağanda, "TasqınKömekke" Astana twrğındarı erte-keş demey kelip jatqan körinedi. Olar jayılma sudıñ zardabın şegip qalğan aqtöbelikterge jılı kiim, as-auqat äkelude. Osı rette biz Sairov mırzadan eñbekaqıları üzdiksiz ösip,teñgeni "teñdep" alatın deputattardıñ tarapınan qanday da bir kömek boldı ma dep swradıq.
-Ökinişke qaray Ayqın Qoñırovtan özge Parlament deputattarı äzirge habarlasqan joq. Deputat Ayqın Qoñırov mırza kelip, aqtöbelik ağayınğa degen kömegin körsetip ketti, - deydi Erlan Sairov.
Tüyin. Endigi jalqı swrağımız mınau: Halıq jayılma sudan zardap şegip jatqanda, "halıq qalaulıları" qayda jür?
Qosımşa: Qızılsudan japa şegip otırğan elge kömek qolın sozamın degen ağayın Astanada ornalasqan "Respublika-Öñir-Damu" qoğamdıq qorınıñ ştap päterine kelulerine boladı.
Baylanıs telefondarı: 8 777 041 14 70, 8 7172 95-46-13.
Astana qalası, Qonaev köşesi 35.
Tasqın şayıp ketken aymaqtan:
Abai.kz


text:
Ayaqqa küni boyı küş tüsetindikten qattı şarşaydı. Keşqurım waqıtta äsirese biz, bïik ökşeli ayaq kïimdi unatatın äyelder qawımı ayaq şarşawınan zardap şegemiz. Osındayda taban massajı ayaqqa tüsken küşten arıltwğa kömektesedi, jäne onı tek qana sol üşin jasamaw kerek!
Refleksologïya qağïdalarına säykes, ayaq tabandarında ağzanıñ durıs jumıs jasawına jawap beretin negizgi nükteler ornalasqan. Ayaqtardı wqalaw sïyaqtı qarapayım äreket deneniñ är türli müşelerindegi awrw twralı umıtwğa kömektesedi. Ayrıqşa aymaqtarğa äser etwdiñ arqasında işki organdarğa qan ağını kelip, densawlıqqa qatıstı köptegen problemalardı şeşwge mümkindik beredi.
Ayaq massajı
Ayaqtarda ornalasqan jüykeler sawığwdıñ mañızdı quralı! Qïır şığıstıq medïcïnada taban jäne sawsaq massajı panaceya (barlıq awrwdan qutqaratın ämbebap däri) dep sanaladı. Munday procedwranı keşke jasay otırıp, küş ağının sezinwmen qatar tüngi uyqıda tolıqqandı demalasız jäne tañerteñ sergek oyanasız. Bul tek qana paydalı terapïya emes, ol janğa öte jağımdı terapïya.
Ayaq massajın jasawdıñ belsendi nükteleri:
1. Eger ayaqtıñ uştarın wqalasa, bas awrwınan qutılıp, mï qızmetin jaqsartwğa boladı.
2. Ülken baqaydıñ aynalası moyın awrwın jazwğa kömektesedi, tek qana belsendirek wqalasañız bolğanı.
3. Tabannıñ orta jağın wqalaw ökpe awrwımen küreswge kömektesip, demikpedegi patologïyalıq jağdaydı jeñildetedi, entigwdi basadı.
4. Ülken baqaydan azdap tömen ornalasqan aymaqtı wqalap, siz jürek-qan tamırları jüyesin qorğay otırıp, jürektiñ eş şalıssız jumıs istewin qamtamasız etesiz.
5. Tabandağı döñestiñ işki jağın wqalaw bawırğa tüsken küşten arıltıp, awırw seziminen qutqaradı.
6. Ökşeni jaqsılap wqalasañız, beliñizdiñ awırğanı sap tïıladı.
anabol.kz
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Soñgı ellarda tormıshıbızga shomlı sүz үtep kerde. Ekstremizm… Sugısh shavıtınganga 70 eldan artık vakıt үtte, shөker, ilebez kүge aıaz. Dөnıa matur, dөnıa kiñ, yashәүlәre rәhәt dip, shөker itep kenә yashise bit, yugıisә. Yuk shul. Dөnya butap, fetnә chıgarıp, iñ ayanıchlısı- nahaksızga kan koep, yatimnәr sanın arttırıp yashәүche zolımchılar da bar...
Soñgı ellarda tormıshıbızga shomlı sүz үtep kerde. Ekstremizm… Sugısh shavıtınganga 70 eldan artık vakıt үtte, shөker, ilebez kүge aıaz. Dөnıa matur, dөnıa kiñ, yashәүlәre rәhәt dip, shөker itep kenә yashise bit, yugıisә. Yuk shul. Dөnya butap, fetnә chıgarıp, iñ ayanıchlısı- nahaksızga kan koep, yatimnәr sanın arttırıp yashәүche zolımchılar da bar bu dөnyada. Iñ ayanıchlısıshul - ekstremizm tөshenchәsen kүpvakıt Islam sүze belәn yanәshә kuya bashladılar. Bu vәhshilek kayan chıga, anıñ belәn nichek kөrәshәse? Saba mөhtәsibәteneñ yashlәr belәn eshlәү bүlege citәkchese, yash vәgazche, Rossiya Islam universitetıshәkerte Almaz Galimcanovnıñ da bu hakta әiter sүzlәre bar.
- E kstremizm s үzeneñ fәnni añlatmasımenә bolai yañgırıi. Ul - tege yaki bu milli, dini, mәdәni karashlarıber tөrle bulgan keshelәrneñ үz ideyalәren gadәttәn tısh өsten itep toep, tormıshların shul ideyalәrne chınga ashıruga bagıshlau hәm dөnyada bashka tөrle karashlar da bulu mөmkinlegen tanımıicha, үz maksatlarına ireshү өchen chiktәn tısh, kaichaklarda kөchlәү charaların da kullanu. Soñgıellarda ekstremizmnıñ tagın ber tөre barlıkka kilde. Anı"Islam terrorı" dip iөrtәlәr. Islam dinendә terrorga urınyuk! Terrornıñ, gomumәn, dine, millәte yuk. Pәigambәrebez (s.g.v.) hәdislәrendә: «Mөselman keshese ul shul- bүtәn keshelәr anıñ telennәn hәm gamәllәrennәn imin bulırlar» di. AllahıTәgalә Korәndә dә kүptapkırlar keshe tormıshınıñ kıimmәtlege turında ә itә, h әrkemgә t ınıchlık, izgelek hәm tuganlık, kardәshlek mәhәbbәten taratırga kusha. hәr mөselmannıñ burıchı- barlık keshegә karata yahshımөgamәlәdә bulu hәm cir өstendәge gadelsezlekkә, bozıklıkka karshıtoru. Ә terrorizmga kilgәndә, ul - bүgenge kөndә gadelsezlek hәm yavızlıknıñ bashında toruchıiñ kurkınıch kүreneshlәrneñ ber-se. Iñ yamanıshunda: terrorchılar үzlәreneñ cinayatlәren din, iman belәn aklıilar, shunıñ belәn keshelәr kүzendә Islam tөshenchәsen pıchratıp kүrsәtәlәr. Din iseme belәn ber gaepsezgә keshene үterү Islam dinendә dә, berkaida da rөhsәt itelmi. Islam dine mәrhәmәtlelekkә, үzara mәhәbbәtkә hәm tınıchlıkka chakıra. Saba raionımәchetlәrendә Hәnәfi mәzhәben kiñrәk cәelderү, respublikaga үtep kergәn bashka dini yunәleshlәrgә chik kuyu maksatınnan vәgaz-chıgıshlar esh uzdırıla. Әitik, uzgan atnada comga namazyaldınnan raionıbıznıñ barlık mәchetlәrendә hәzrәtlәrebez tarafınnan Ekstremizmga karshıyunәltelgәn vәgazlәr ukıldı, Hak dinebez keshelekkә rәhmәt өchen hәm keshelәrne tөrle bozıklıklardan kotkaru өchen AllahıTәgalә tarafınnan iñderelgәn din ikәne añlatıldı.
Bezdә bik aktiv mөselman yashlәre otryadıtuplandı. Alarnıñ kүbese Saba cәmig mәchete karshında inde distә ellar bue eshlәp kilgәn cәige әhlakıi sәlamәtlәnderү lagerenda chınıgu algan kızlar-malailar. Alarga dinebezneñ asılın dөres itep añlau nigeze salıngan. Әitik, bıel Saba mәchetenә 100lәp bala iөrde, Ilәbәrdә 50 dәn artık, SHәmәrdәndә, Kildebәktә 15-20, kechkenә genә Pүkәl avılında da 15lәp bala din nigezlәren өirәnde. Mondıi yal hәm uku sәgatlәre bashka mәchetlәrdә dә oeshtırıldı. Bezneñ yashlәr
sәyasәten Diniya Nәzarәteneñ yashlәr belәn eshlәү bүlege dә bik huplıi, үtkәrelgәn hәr charalarga telәktәshlek kүrsәtә. hәr keshegә ekstremistik ideyalәr korbanıbulmas өchen, millәtebezneñ, dinebezneñ tarihıbelәn tanıshırga, mәchet imamnarı, mөhtәsibәtlәrneñ yashlәr belәn eshlәү, dәgvat, ukıtu bүleklәre, balalar bakchaları, mәktәplәr, mahsus hәm yugaryuku iortlarıbelәn tıgız eshchәnlek alıp barırga kirәk. Bez berdәm bulıp eshlәgәn chakta gına shushızamana chirlәrenә karshıtora alachakbız.
Ilmira Galimullina yazıp aldı.


text:
Qırımlılarnıñ Rusiye vatandaşı pasportlarında hata olsa, olarnı bedava tüzetmek kerekler. Bunı iyülniñ 9-da Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi, dep haber ete Qırım «ükümetine» yaqın olğan «Krıminform» saytı.
Aksönov toplaşuv protokolında Federal migratsion hızmetiniñ territorial organlarına pasport hatalarını bedava tüzetüv aqqında avalesini qayd etmege emir etti.
«Adamlar telefon etip, şikâyet eteler, pasportlarda hataları olğan adamlarnı vesiqalarnı ğayrıdan resmiyleştirmek içün para tölemege zorlaylar, dep aytalar. Vatandaşlardan hata tüzetüvi içün para alınmaycaq. Qarar alsınlar, neler kerek ögrensinler, lâkin daa bir kere tekrarlayım: memurlarnıñ qabaatından bir de bir hatalar olsa, vatandaşlardan para alınmaycaq», – dep ayttı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri.
Rusiye pasportlarını elde etken qırımlılar yañı vesiqalarda müür ve imza olmağanını qayd etip başladılar.
Pasportnı bergen organ ve onı berüv vaqıtı qayd etilgen saifede vesiqanı bergen şahısnıñ imzası, tögerek müür ve pasport saibiniñ imzası olmaq kerek – qara qalemnen. Bu şey olmasa, Rusiye vatandaşınıñ pasportı sahte olaraq tanıla.


text:
Maxsus İngliz tele
Maxsus İnglizçä (Special English) ul AQŞtağı Voice of America radíosınıñ könsayın tapşırularında qullanıla torğan İngliz teleneñ ber yasalma töre. Andağı yañalıqlar äkren uqıla, 1500 çaması süzdän torğan ğadí süznämä wä ğadí nöhü qullanıla.
İngliz tele ana tele bulmağan keşelär öçen, Maxsus İnglizçä bik añlaşıla. Ul şulay uq İzngliz telen belemen yaxşırtırğa mömkinlek birä. Qıtay sıman illärdä, İngliz telen öyränüçelär arasında Maxsus İnglizçä kübräk tarala bara.
Maxsus İnglizçäneñ berençe qullanu 1959. yılnıñ 19. Öktäberdä bulğan.
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Päräwezdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- VOA Special English Word Book – Maxsus İnglizçäneñ süznämäse


text:
Ekrem Çelebi - Kanlı Felek
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Kanlı Felek
Etiketler : Ekrem Çelebi - Kanlı Felek türkü indir, Ekrem Çelebi - Kanlı Felek türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Kanlı Felek mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Kanlı Felek türküsü, Kanlı Felek sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Kanlı Felek bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Niçin Ağlamayayım
Ekrem Çelebi - Böyle Olur Mu
Ekrem Çelebi - Suna Gelin
Ekrem Çelebi - Niğde Bağları
Ekrem Çelebi - Çiçek Dağı
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum
Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım
Ekrem Çelebi - Öldürme Beni
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından
Ekrem Çelebi - Ölmem Mi
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Şeker Dağı
Ekrem Çelebi - Sen Benimsin Ben Seninim
Ekrem Çelebi - Mavilim Herkediyor
Ekrem Çelebi - Gör Halimi


text:
Ärdoğannan Greŝiyağa kisätü
Törkiyä ilbaşı Kipr grek töbäge häm Greŝiyağa qırıs iskärtü yasadı
Ärdoğan Grek töbägeneň Könçığış Urta diňgezdäge ber yaqlı tabiği gaz êzläw êşçänleklärenä, Greŝiyaneň dä Ägäy diňgezendäge bozularına reakŝiya kürsätep: “Çiklärne uzmağız,” – dide.
İlbaşı häm Ak partiya ğomüm başlığı Ärdoğan Törkiyä Böyek Millät Mäclesendä partiyaseneň törkem cıyılışında çığış yasadı.
Ärdoğan çığışında Kipr grek töbägeneň Könçığış Urta dingezdä Tönyaq Kipr Törek Cömhüriyäteneň xaqların bozıp, ber taraflı tabiği gaz êzläw kereşülärenä, Gresiyaneň dä soňğı könnärdä Ägäy diňgezendäge bozu kereşülärenä reakŝiya belderde.
Ärdoğan: “Kiprda häm Ägäydä çiklärne uzuçılarnı iskärtäbez. Törkiyä tarix, kileşülär häm xalıqara xoquqtan kilüçe xaqların azağına qadär küzätep baraçaq,” – dide.
İlbaşı tübändägeçä belderde: “Bezneň öçen Afrinda bulğanı kebek Ägäy diňgezendäge, Kiprdağı xaqlarıbız ber ük. Xärbi köymälärebez, hawa köçlärebez kiräk çaqta härtörle qatışunı başqaru öçen yaqınnan küzätep bara.”


text:
Reseylik atletter "zar jılap" jür. Endi törelik sotqa jügindi
Sport isteri jönindegi törelik sot (CAS) reseylik atletterden 42 ötiniş alğanın jariyaladı. Sportşılar Olimpiada oyındarına qatısuğa salınğan tıyımnıñ küşin joyğıları keledi.
Şveycariyadağı sottıñ habarlauınşa, bwl ister 22 qañtarda qarala bastaydı, al şeşim aydıñ soñında şığarıladı.
Halıqaralıq olimpiadalıq komitet Resey 2014 jılı Soçidegi qısqı Olimpiada oyındarında doping bağdarlamasın paydalandı dep şeşti.
Doping qoldanbağanı däleldengen reseylik sportşılarğa beytarap tumen jarısuğa mümkindik berildi.
2018 jılğı qısqı Olimpiada oyındarı Oñtüstik Koreyadağı Phençhanda 9-25 aralığında ötedi.
Abai.kz


text:
Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Bilmiyorum Hallerinden
Etiketler : Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden türkü indir, Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Bilmiyorum Hallerinden mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Bilmiyorum Hallerinden türküsü, Bilmiyorum Hallerinden sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Bilmiyorum Hallerinden bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Sızlar Yarelerim
Ekrem Çelebi - Gülüşün Gülden Güzel
Ekrem Çelebi - Kahveyi Kavuranlar
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Ay Gülüm
Ekrem Çelebi - Su Sızıyor Sızıyor
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından
Ekrem Çelebi - Yavaş Yavaş
Ekrem Çelebi - Nuhun Gemisi
ekrem çelebi - mektup derken şiir oldu bak yine (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Sarı Gelin
Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene
Ekrem Çelebi - Kara Bahtım Kem Talihim
Ekrem Çelebi - Yaban Elleri
Ekrem Çelebi - Açmayın Pencereyi


text:
Atalğan medïcïna qızmetkeri keşe jumısqa şıqpay qaladı. Sodan keyin onı izdew bastaladı. Al qızmetkerdiñ mäyiti Yellowston köline jaqın mañdağı Elefant-Bek-Lwp-Treyl degen eldi mekennen tabıladı. Onıñ denesi işinara jelingen eken. Al tüpkilikti qorıtındı düysenbi küni jürgiziletin sot-medïcïnalıq saraptamasınan soñ şığarıladı. Soğan qaramastan, marqumnıñ jırtqış janwardıñ şabwılınan qaza tapqanı twralı boljamdı qazir de batıl ayta berwge boladı. Onıñ denesinde añnıñ izderi qalwı sonı körsetedi.
Mäyittiñ janınan tabılğan izder oqïğa orın alğan jerde urğaşı ayu men onıñ qonjığı bolğanın bayqatadı. Şaması, qızmetkerdiñ qazasına olardıñ tikeley qatıstarı bar sïyaqtı.
Park äkimşiligi atap ötkendey, Yellowstonğa körşi Montana ştatınan jumıs istewge kelgen jigit munda bes mawsımın ötkizip ülgergen täjirïbeli maman jäne jorıqqa şığıp turatın twrïst sanaladı eken. Biraq onıñ atı-jöni aytılıp otırğan joq.
Bïlologtar qazir tötenşe jağday orın alğan awdanğa tuzaq qurıp tastadı. Osığan oray oğan tüsken añdardı kisi öltirwşi dep tanıp, öltirip tastaw twralı şeşim qabıldandı.
2014 jılğı mälimet boyınşa, Yellowston parkinde şamamen jırtqıştardıñ 840 türi tirşilik etedi. Olardıñ arasındağı ayulardıñ jasağan şabwıldarı saldarınan qaza tapqandar sïrek. 2010 jıldan 2014 jılğa deyingi aralıqta munda osınday oqïğadan 4 adam qaza tawıptı.
Derekközi: ras.kz
Kommentarïï


text: Funny Videos - 2014 - Küçük Ağa 10. Bölüm Fragmanı,Küçük Ağa 10. Bölüm Fragmanı izle,Küçük Ağa 10. Bölüm Fragmanı seyret,Küçük Ağa 10. Bölüm Fragman,Küçük Ağa Dizisi 10. Bölüm Fra. Küçük Ağa 11.Bölüm Fragmanı,Küçük Ağa 11.Bölüm Fragmanı izle,Küçük Ağa 11.Bölüm Fragmanı seyret,Küçük Ağa 11.Bölüm Fragman,Küçük Ağa 11.Bölüm,Küçük Ağa 11.Bö. Küçük Ağa 4.bölüm,Küçük Ağa 4.bölüm izle,Küçük Ağa 4.bölüm seyret,Küçük Ağa 4.bölüm full izle,Küçük Ağa. Küçük Ağa 8.Bölüm Fotoğrafları ᴴᴰ İyi Seyirler. Bizi Takip Etmeye Devam Edin !!! Twitter Adresi : Facebook Adresi : . Küçük Ağa 10. Bölüm Fragmanı,Küçük Ağa 10. Bölüm Fragmanı izle,Küçük Ağa 10. Bölüm Fragmanı seyret,Küçük Ağa 10. Bölüm Fragman,Küçük Ağa Dizisi 10. Bölüm Fra. Küçük Ağa 3.Bölüm Fragmanı HD 11 ŞUBAT 2014 A=3827


text:
Xäydär Aliyev turındağı kitap qazaq telenä tärcemä itelgän
Astanada Qazaqstan ilbaşı kitapxanäsendä kitapnı tanıtu kiçäse uzğan
Azärbaycannıñ êlekke liderı Xäydär Aliyevneñ tuuınıñ 95 yıllığı uñayınnan äzerlängän häm kereş süzen Qazaqstan ilbaşı Nursoltan Nazarbayev yazğan “Millätenä yul kürsätüçe” isemle kitap qazaq telenä tärcemä itelgän.
Astanada Qazaqstan ilbaşı kitapxanäsendä kitapnı tanıtu kiçäse uzğan.
Çarada räsmi zatlar,xalıq ışanıçlıları ,uqıtuçı-ğalimnär,çaqırılğan qunaqlar qatnaşqan.
Kitapnı tanıtu kiçäsendä çığış yasağan Azärbaycan ilbaşınıñ säyäsi häm sośial’ êşlärdän cawaplı urınbasarı Ali Xäsänov ber-bersen tağın da yaqınnan tanu, yaxşı mönäsäbätlär urnaştıru häm berdäm bulıp yäşäw öçen törki xalıqlarnıñ ber-berseneñ qıymmätlären belüläre kiräklegenä basım yasağan.
Xäsänov üzläreneñ dä Qazaqstan İlbaşı Nursoltan Nazarbayev turındağı kitapnı äzarbaycan telenä tärcemä itülären citkergän.
Ali Xäsänov Xäydär Aliyev turındağı kitapnıñ qazaqça dönya kürüeneñ ike il mönasäbätlären üsterügä uñay yoğıntı yasayaçağın assızıqlağan.
Çarada çığış yasawçı ilbaşı kitapxanäse mödire Mähmüd Kasımbäkov kitapnıñ ildäge barlıq belem bürü oyışmaları kitapxanälärenä taratılaçağın häm qazaq uquçılarnıñ Xäydär Aliyevneñ tormışı belän yaqınnan tanışu mömkinlegenä iyä bulaçağın beldergän.
“Millätenä yul kürsätüçe” isemle kitapta Xäydär Aliyevne tanıp belüçe il citäkçeläre ,xökümät başlıqları, tışqı êşlär ministrları,Azärbaycannıñ xäzerge citäkçelege, tanılğan säyäsätçelär ,êş dönyası citäkçeläreneñ istälekläre urın ala.


text:
2014 senesi mart ayından itibaren qırımtatar halqına nisbeten keçirilgen deşetli siyasetniñ soñki maqsadı qırımtatar halqınıñ tuvğan toprağında aq-uquqları içün ıntılışını ve küreşini bütünley bastırmaqtır. Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ beyanatında aytıla.
«Genç qırımtatarlarnı qaçıruv ve öldürüv, qırımtatar faallerini apiske aluv ve taqip etüv, Mustafa Cemilev, Refat Çubarov, İsmet Yüksel, Sinaver Kadırovnıñ Qırımda yaşamaq yasağı, Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Qırım» Fondunıñ qanunsız alda elde etüv, camilerniñ tintüvi, dindar musulmanlar ve «narazılıq meydanları» iştirakçileriniñ taqipleri, jurnalistlerge basqı ve dünyada yekâne olğan ATR mustaqil qırımtatar telekanalını qapatmaq telükesi, mustaqil qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ ğayrıdan qayd etmemeleri, FSB hadimleriniñ Qırım sakinleri ile keçirilgen yüzlernen mecburiy «subetler», Qırımda cemaatnı akimiyetniñ qanunsızlığı ve areketlerine boysundırmaq içün keçirilgen barışıq numayış ve mitinglerniñ yasağı», – aytıla beyanatta.
Çubarov hatırlattı ki, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini olğan ve Refat Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağından sebep Meclis reisiniñ vazifelerini eda etken Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı.
«Halqına ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ printsiplerine sadıq olğan Ahtem Çiygoznıñ yaqalanmasından soñ Qırımda olğan vaqialar işğalci akimiyetniñ Qırımda üküm sürgen qanunsızlıq ve adaletsizlik şaraitlerinde bile faaliyeti qırımtatar halqınıñ aq-uquqları ve menfaatlarınıñ qorumasına yönelgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ darma-dağın etmesine başlağanını tasdıqlay», – dep qayd etti Refat Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Qırım akimiyeti «qırımtatar toplulığı ve Ukrainada, em de halqara toplulıqta qırımtatarlar tarafından saylanğan milliy idare organlar – Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ – rolüni ve emiyeti yüksek olğanını añlap, Meclis erkânını «deñiştirmek» ve onıñ reberlerini «deñiştirmek» vazifesini berdi».
Bunı ömürge keçirmek içün Qırım Devlet şurasınıñ reis muavini Remzi İlyasov, milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov, Aqmescit şeer şurasınıñ muavini Teyfuk Gafarov ve Qırım yolbaşçısınıñ muavini Ruslan Balbek celp etildi.
Refat Çubarov hatırlattı ki, Remzi İlyasov, Zaur Smirnov ve Teyfuk Gafarovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisinde azalığı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reglamenti ve Meclis nizamnamesini bozğanlarından sebep toqtatılğan edi.
«Soñki aftaları İlyasov, Smirnov, Gafarov ve olarğa yaqın olğanlar saipleri Aksenov, Konstantinov, Belaventsevniñ avalelerini amelge keçirip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatlarına basqı yapıp, şantaj usulından faydalanaraq, Meclis toplaşuvını ötkermege ve işğalciler tarafından evelden azırlanğan qararnı qabul etmege mecbur etecek olalar», – aytıla Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ beyanatında.
Bunıñ kibi qararlar arasında – Remzi İlyasovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi vazifesine «tayinlenmesi», em de halqara toplulıqqa «Qırımda Rusiye suverenitetiniñ tanılması» aqqında muracaat», – dep qayd etti Çubarov.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, bunıñ kibi areketler ve qararlar uquq ceetinden iç bir şeyge yaramayıp, işke tüşürilmeycegi belli.
«Eminim, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatları, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri qırımtatar milliy areketiniñ baqışları ve qıymetlerini yoq etmege imkân bermezler», – dep qayd etti Çubarov.
O, şunı da hatırlattı ki, yıl-yıldan fevral 23-te qırımtatarlar Aqyarnıñ eski apishanesiniñ binası yanında toplaşıp, «qırımtatar halqınıñ ulu oğlu Noman Çelebicihannı añğan ve kendi toprağında serbest yaşamaq aqqı oğrunda küreşken qırımtatarlarnıñ sadıqlığı aqqında ant etken ediler».
Malüm ki, Qırımtatar Milliy Meclisine fevral 22-de cemaat erbabı Noman Çelebicihannı añma tedbirini keçirmege izin bermediler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerov işdeşlerine muracaatta bulunıp, Qırım akimiyeti ile Meclis reberligini deñiştirmek mevzusında bir de bir muzakereler keçirmemege rica etti. Onıñ malümatına köre, Qırım akimiyeti acele sürette qırımtatarlarnıñ temsil organınıñ reisi vazifesine spiker muavini Remzi İlyasovnı tayin etmege istey.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov, Qırımğa elektroenergiya yetişmegenini beyan etti. Bunı o yarımadanıñ rus parlamenti ögünde, 2016 senesi Nazirler şurasınıñ faaliyeti aqqında esabat bergende tarif etti.
Aksönov: «Energo-köpürinden kelgen ve Qırımdaki energetik sistemasınıñ generatsiyası umumen Cumhuriyetniñ şimdiki ihtiyaclarına yete, amma inkişaf etmek içün yetişmey. Küz-qış mevsiminde eñ çoq energiya qullanılğan vaqıtta – 200 megavat küç yetişmey», – dedi. Bunı RİA Novotsi Krım haber ete.
Bu meselede akimiyetniñ vazifesi öz generatsiyasını küçlendirmege, qoştı Aksönov.
Rusiye 2016 senesi baarde energetik köpürniñ üçünci ağını qoşqan olsa da, işğal etilgen Qırımda elektrik temin etüvinde problemler bar. 2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


text:
Kiyev – Ermeni Bazar şeeriniñ mahkemesi «mayıs 3 işi» boyunca soñki ükümlerni çıqardı. Qırımtatar milliy areketiniñ faalleri Edem Osmanov ve Tair Smedlâyevni Rusiye akimiyeti vekillerine qarşı küç qullanğanlarında qabaatlap, şartlı olaraq ceza berdiler. Mahkeme qararına binaen, qırımtatarlar qıtaiy Ukraina ile «sıñırğa» yaqın bir yerde milliy lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanda olar «Berkut» mahsus bölüginiñ askerlerine ücüm ettiler.
Edem Osmanovnıñ mahkeme qararı dekabr 7-de çıqarıldı. Prokuror eki yıllıq apis cezası berilmesini istedi, amma Ermeni Bazarnıñ mahkemesi onı bir yılğa qadar şartlı olaraq mahküm etti. Üç künden soñ, dekabr 10-da, «mayıs 3 işiniñ» soñki iştirakçisi 53 yaşında Tair Smedlâyevniñ mahkeme qararı çıqarıldı. Onı 2 yılğa qadar şartlı olaraq mahküm ettiler.
Ekisi de Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesiniñ 1-inci qısmındaki cinayette qabaatlı olaraq tanıldı – iş vaqtında akimiyet vekiline qarşı sağlığı ve ömüri içün telükeli olmağan areketler. Ermeni Bazarnıñ qararına köre, Smedlâyev ve Osmanov arbiy organlarnıñ vekillerine 2014 senesi mayıs 3-de zarar ketirdiler.
O kün Ermeni Bazar civarında qırımtatarlarnıñ iştiraki ile çatışmalar yüz bergen edi. Rusiye akimiyeti Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini yasaq etken soñ, semetdeşleri liderine vatanğa kirmege yardım etmek içün memuriy sıñırğa yol alğan ediler. «Berkut» ukrain mahsus bölüginiñ sabıq askerleri yollarını qapattılar, bu sebepten de çatışmalar yüz berdi. Neticede qırımtatarlar Cemilevni qarşıladır.
«Mayıs 3 işi» iştirakçileriniñ adliyecisi Emil Kürbedinov mahkeme qararını sebepsiz dep saya. O, mahküm etilgenlerniñ çatışmada iştirak etkenini red etmey: Osmanov maskada olğan «zararlanğannı» bir qaç kere itken edi, Smedlâyev ise oña yol qapatqan kişiniñ urbasından tutqan edi. Faqat, onıñ aytqanına köre, olar akimiyet vekillerinen degil, adiy insanlarnen çatıştılar.
«Men bu adamlarnıñ akimiyet vekilleri olmağanını ve üstünde ukrain urbası bar olğanını tasdıqladım. Amma mahkeme Nazirler şurasınıñ içki vesiqasına esaslanıp, bu insanlar uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleridir, dep bildirdi. Bu qarar sebepsiz olğanını tüşünem, mahkeme olarnı aqlamaq kerek edi», – dep ayttı adliyeci.
Hucur insanlar
Tair Smedlâyevniñ ağası – Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ fikirince, mahkeme qararı qanunğa uymay ve sebepsizdir. O, 2014 senesi mayıs 3-de Ermeni Bazar nezaret noqtasında Rusiye akimiyeti vekilleriniñ olmağanında israr ete.
«Fevral ayında «Berkut» mahsus bölügini dağıttılar, ve zarar körgenler olaraq kösterilgenler uquq qoruyıcı organlarınıñ vekilleri degil ediler, yani akimiyet temsilcileri degil ediler. Olarnı Rusiye qanunları boyunca mayıs soñunda işke aldılar», – dep ayttı Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ bildirgenine köre, çatışma olğan videoda qardaşınıñ işinde zarar körgen kişi olğan adam özüni «hucur» kösterdi: o, silâsını çıqarıp, avağa ateş açqan ve andaki insanlar, şu cümleden Tair Smedlâyevniñ tarafına silâsını yöneltken edi.
«Eñ meraqlısı şu ki, bu silânı öz reberine qarşı da yöneltken edi. Ölüm telükesi bar edi. Tair Smedlâyevniñ areketleri özüni qorumaq içün yapılğan areketler olaraq tanılmaq kerek edi. Oña ceza bermek degil, ondan afu soramaq kerek ediler», – dep ayttı Qurultaynıñ MSK reisi.
Zair Smedlâyevniñ zanınca, Ermeni Bazar mahkemesiniñ qararlarından şikâyet etilmeycek, çünki mahküm etilgenler ekinci derece mahkemesi de aynı yanaşacağını tahmin eteler.
Umumen «mayıs 3» işi boyunca 5 insan apiske alındı
Qurultay SMK reisi hatırlattı ki, «mayıs 3» işi boyunca 5 insan apiske alınğan edi. Taqiqat ketişatı devamında bir qaç ay taqiqat izolâtorında yatmağa mecbur oldılar.
Birinci olaraq Musa Abkerimov yaqalanğan edi. Onı «Berkut» askerine orta dereceli zarar ketirgeninde qabaatladılar. 2015 senesi mayısta Ermeni Bazar şeeriniñ mahkemesi Abkerimovnı dört yıl ve dört ayğa qadar şartlı olaraq apiske aldı.
Ekinci olaraq Rustem Abdurahmanov yaqalanğan edi, oña da şartlı ceza berildi. Meclis ve uquq qorçalayıcılar taqiqat ve mahkeme tafsilâtlarını bilmeyler. Apiske alınğan üçünci kişi Tair Smedlâyev oldı, ondan soñ ise Edem Ebulisov apiske alındı.
O, bayraqnı kötergen edi, olar ise militsiya hadimi bundan zarar kördi, dedilerZair Smedlâyev
«Edemge 40 biñ rublelik para cezası berildi. O, qabaatını tanıp, peşman olğanını bildirdi. Söz sırası, o olğan videonı da körgen edim, anda qanunsız bir areket yoq. O, bayraqnı kötergen edi, olar ise militsiya hadimi bundan zarar kördi, dediler», – dep ayttı Zair Smedlâyev.
Soñra Edem Osmanovnı yaqaladılar – onı 2015 senesi yanvar ayında nezaret altına aldılar.
Para cezası berilgen 100 qırımtatarı
Uquq qoruyıcılarğa zarar ketirgeninde qabaatlanğan beş qırımtatarından ğayrı «mayıs 3 işiniñ» diger iştirakçileri de bar. Mustafa Cemilevniñ tarafdarları Qırım ile memuriy sıñırnı keçken soñ, «Berkut» askerleri olarnı yarımadağa keri almağan ediler. Semetdeşlerine birdemlik köstermege istegen bir çoq qırımtatarı Qırımnıñ bir qaç yolunı qapattı. Neticede olarğa qarşı cinaiy işler açıldı, ve 10 biñden 40 biñ rublege qadar para cezası berildi. Zair Smedlâyevniñ malümatına köre, umumen 100 kişi para cezasını aldı.
«Mayıs 3 işi» qırımlılar qayd etilgen diger cinaiy işlerge baqqanda yımşaq kibi kele. Misal olaraq, kinorejisser Oleg Sentsov 20 yılğa qadar apiske alındı, anarhist Aleksandr Kolçenko – 10 yılğa qadar. «Fevral 26» işiniñ iştirakçisi Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ciddiy ceza ala bile.
«Mayıs 3 işinde» belli olmağan insanlar keçkeni içün berilgen cezalar «fevral 26 işine» baqqanda da yımşaq oldıZair Smedlâyev
Zair Smedlâyevniñ fikirince, «mayıs 3 işinde» belli olmağan insanlar keçkeni içün berilgen cezalar «fevral 26 işine» baqqanda da yımşaq oldı.
«Fevral 26 işi» boyunca Ahtem Çiygoz apiste yata – adamdan Aksenov ve diger satqınlar qorqa. «Mayıs 3 işiniñ» 5 iştirakçisi yahşı balalar, amma Ahtem Çiygoznıñ ve bu insanlarnıñ seviyesi farqlı», – dep ayttı Zair Smedlâyev.
Aynı vaqıtta uquq qorçalayıcı, Qırımda nezaret gruppasınıñ iştirakçisi Aleksandra Krılenkova «mayıs 3 işi» iştirakçileriniñ cezası küçük olmağanını tüşüne.
«Cinaiy taqip, cinaiy ceza ve mahküm etilüv devamlı bir sınav müddeti. Memuriy cinayet bile şartlı cezanıñ kerçek cezağa deñiştirilmesiniñ sebebi ola bile», – dep tüşüne Krılenkova.
Onıñ fikirince, «mayıs 3 işi» iştirakçilerine böyle bir ceza bermek qararı – siyasiydir. Krılenkovanıñ aytqanına köre, mahkeme qararları qanunsız ola, çünki qabaat tarafı «Berkut» ukrain bölüginiñ «zarar körgen» askerleri Rusiye akimiyetiniñ temsilcileri ola kibi deliller köstermedi.


text:
2016 senesi neticesinde Qırımda 1423 şahıs bir milliondan bir milliardqa qadar ruble miqdarında para qazanğanını beyan etken. Bunı Rusiyeniñ yarımadadaki bergi hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ bergen malümatına köre, Qırımda yaşağan üç adam 500 million ve 1 milliard ruble arasında (8-16 million dollar arasında) mal-mülk saibi olğanını bildirdi. Daa 11 adam yıl devamında 100 million ve 500 million ruble arasına para saibi olğan.
Bergicilerniñ bildirgenine köre, 500 million rubleden çoq qazanğan üç qırımlınıñ payı – bütün kelirlerniñ 16% teşkil ete.
Müessisede qayd ettiler ki, 2017 senesi Qırımda ayrı şahıslardan 13 biñden çoq bergi beyannameleri qabul etildi, keçken seneniñ köstergiçlerine nisbeten bu raqam aman-aman üç biñge ziyade ola.
«Esas olaraq, bu meskenlerini kirağa bergen vatandaşlar ola», – dep añlattılar bergi hızmetinde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescitteki Kiyev rayon Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresinde fail Bilâl Adilovğa qarşı taqiqat işleri soñuna keldi, onı akimiyet vekiline qarşı zorbalıq qullanması ve telükege oğratmasında qabaatlaylar. Bunı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında advokat Edem Semedlâyev mayısnıñ 26-nda haber etti.
«Adilovğa qarşı taqiqat işleri yekünlendi ve, cinaiy kodeksiniñ 217 maddesine binaen, bizge cinaiy işniñ malümatı taqdim etildi. O eki cılttan ibaret, içinde zarar körgenlerniñ, şaatlarnıñ ifadeleri, eki ekspertiza ve başqa taqiqat tedbirleriniñ protokolları mevcut», – dedi advokat.
Bundan soñ, ceryanğa köre, taqiqatçı qabaat iddianamesini azırlap onı prokuraturağa yollamalı. Prokuraturanen uyğulanğan malümat mahkemege teslim etilcek, dep añlattı Semedlâyev.
Martnıñ 29-nda Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında belgisiz insanlar Bilâl Adilovnı qaçırğan edi.
Video çıqarğan şaatnıñ telefonını yerge atıp, Adilovnı mikroavtobusqa mindirip alıp kettiler. Soñra belli oldı ki, onı Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresine ketirgenler.
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesi Bilâl Adilovnı azat etmege qarar çıqardı. Taqiqatçınıñ apis cezasını berme muracaatı red etildi. Al-azırda Bilâl Adilov çıqmamaq şartı altında qala.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yılnıñ soñuna qadar Aqmescit sakinlerine eki yañı bala bağçasını qurmağa vade eteler
Kremlge bağlı Qırım maarif nazirligi Aqmescitniñ Borçoqraq ve Ana Yurt qasabalarında eñ azı 500 million ruble (8,6 million dollar) fiyatında eki bala bağçasınıñ qurucılığı başlanğanı aqqında bildirdi. Bunı fevral 13 künü «Krıminform» haber ete.
Müessiseniñ matbuat hızmeti: «Bala bağçalarınıñ ekisi de 2020 seneside qadar Qırım ve Aqyar içün federal inkişav programması çerçivesine qurula. Er biri 260 yerlik olacaq, ve 2017 senesiniñ soñuna qadar açılmaq kerek. Borçoqraqtaki balalar bağçasına 258,5 million ruble masraf etilecek, Ana Yurttaki – 262 million rubleden biraz ziyade», – dep yaza.
Matbuat hızmetiniñ bergen malümatına köre, şimdiki Qırım Tasil, ilim ve gençlik nazirligi, 2017 senesi devamında umumen bala bağçalarında qoşma 10 biñ yer azırlaycaq ola.
Bundan evel Rusiyeniñ Qırımdaki ükümeti Aqmescit içün 18 bala bağçası qurulacağı aqqında söz bergen ediler.
Keçken sene mayısnıñ başında işğal etilgen Qırımnı ziyaret etip, Rusiye ombusmeni Tatyana Moskalkova bala bağçalarına uzun nevbetler tizilgeninen bağlı olğan problemağa diqqat çekken edi.
Qırımda bala bağçalarına nevbetler sozulğanını – Rusiyeli memurlarnıñ uzun müddetke Qırımğa yollanılğanlarınen bağlaylar.


text:
Kelisimge Qazaqstan fwtbol federacïyasınıñ prezïdenti Erlan Qojağapanov pen Katar fwtbol qawımdastığınıñ vïce-prezïdenti, Azïya fwtbol konfederacïyasınıñ vïce-prezïdenti Sawd Al Moxannadï qoldarın qoydı.
Intımaqtastıq jöninde kelisimge barlıq deñgeyde (töreşiler, jattıqtırwşılar, balalar) täjirïbe almasw, fwtbol ïnfraqurılımın damıtw, äkimşilik jumıstı (marketïng, şaralar men jarıstardı uyımdastırw) birge atqarw, sonımen qatar, barlıq jas deñgeydegi Qazaqstan men Katar qurama komandalarınıñ jumısın uyımdastırw kirdi.
- Qazaqstan fwtbol federacïyası men Katar fwtbol qawımdastığı arasında iskerlik qarım-qatınastı ornatw bul künderi Katarğa resmï sapar jasağan Elbası Nursultan Äbişulı Nazarbaevtıñ arqasında jüzege astı, - deydi QFF prezïdenti Erlan Qojağapanov. - Memleket basşısınıñ saparı ayasında eki el arasında ekonomïkalıq, sayasï kelisimderge qol qoyıldı. Eki el basşılarınıñ tarapınan fwtbolğa basa nazar awdarılğanı qwantadı. Katarmen kelisimge qol qoyu - qazaqstandıq fwtboldıñ damwınıñ tağı bir qadamı. Äsirese, 2022 jılğı Älem çempïonatınıñ Katarda ötetinin eskergen jön.
Äriptestik ayasında birqatar oqw-jattığw jïındarın uyımdastırwdı, barlıq jas deñgeydegi quramalardıñ joldastıq matçtarın ötkizwdi, fwtboldı damıtwda birqatar mañızdı suraqtar boyınşa täjirïbe almaswdı, sonımen qatar, Astanada ötetin QR Prezïdentiniñ Kwbogına Katar jasöspirimder quramasın şaqırwdı josparlap otırmız.
Derekközi: http://today.kz/
Tegï: Sport jañalıqtarı, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Osı saladağı zamanawï ğılımï zerttewlerdiñ statïstïkalıq mälimetteri kişkentay kezden birneşe tildi meñgerwdiñ paydalı jağı bar ekenin däleldeydi. Jäne, eñ aldımen, medïcïnalıq körsetkişter jağınan paydalı ekeni däleldengen. Bïlïngv balalar qartayğan şağında mïların äldeqayda tïimdi paydalanadı jäne kognïtïvtik awıtqwşılıqtarğa urınw qawiptiligi tömen bolatını anıqtalğan.
Tilderdi meñgerw mïğa paydalı
Jas ulğayğan sayın mïımızdıñ josparlaw, grafïkter turğızw jäne eseptew sïyaqtı qïın tapsırmalardı orındaw, sonımen qatar tanıs emes ortağa jäne jağdaylarğa ıñğaylanw qabileti birtindep tömendey bastaytını jasırın emes. Jaqında, mï men jüyke jüyesin zertteytin bükilälemdegi qırıq mıñğa jwıq därigerler men ğalımdardı qamtïtın «Neyroğılımï Qawımdastıqtıñ» (SfN) resmï basılımında awqımdı zerttew nätïjeleri jarïyalandı. Magnïttik-rezonanstıq tomografïya (MRT) arqılı 60 pen 68 jas aralığındağı qart adamdardı test jumıstarın orındaw barısında mïların skanerlew jürgizildi. Test üş qarapayım tapsırmadan turdı. Birinşi tapsırmada qatıswşılar berilgen pişin domalaq nemese şarşı ekenin anıqtawları kerek boldı, ekinşisi birneşe zattıñ tüsin anıqtawdan turdı, al üşinşisi eki tapsırmanıñ qosındısı bolğan. Qatıswşılar kezekpen eki türli bağıttağı şeşimderdi qabıldawları kerek bolğan soñ (tüsi jäne pişini boyınşa), ğalımdar munday test türlerin «awıspalı tapsırmalar» dep ataydı.
Zerttewge qatısqandardıñ derligi eki tapsırmanı tez orındap, awıspalı tapsırmalarğa kelgende kidirip qalğan. Biraq bala kezinen eki tilde söylep kele jatqan qatıswşılar, bir tildi meñgergenderge qarağanda awıspalı tapsırmalardı tezirek orındağan. Demek olar mïın barınşa tïimdi paydalanıp jür degen söz.
Tilderdi meñgerw mïdıñ ärqïlılığın damıtadı
Ğalımdar mïdıñ bir tilden ekinşi tilge awıswmen baylanısqan aymağı, mïdıñ bir tapsırmadan ekinşi tapsırmağa awısatın aymağımen baylanıstı ekenin aytadı. Osılayşa, kişkentay kezden bir tilden ekinşi tilge awısw jïi bolatın bolsa, bul ärqïlı tapsırmalarğa tez awıswmen baylanıstı mïdıñ aymağın jattıqtıradı.
Torontodağı York wnïversïtetiniñ psïxologtarı jürgizgen tağı bir zerttewde Alcgeymer awrwımen awıratın bes jüzge jwıq egde jastağı adamdardı tekserdi. Zerttewge qatıswşılardıñ teñ jartısı bïlïngvter bolğan. Eki tildi pacïentterde, bir tildi meñgergen pacïentterge qarağanda awrw belgileri bes jılğa keyindew biline bastağan.
Tañğalarlığı, Alcgeymer awrwımen awıratın adamdardıñ kompyuterlik tomografïyası, eki tildi pacïentterde awrwdıñ klïnïkalıq jağdayı äldeqayda jaqsı ekeni anıqtalğan.
Bul fenomendi tüsindirw üşin zerttewşilerge äli de biraz täjirïbeler men eksperïmentter jasaw keregi ras. Biraq mïdı jattıqtırw, zeyindi tez awıstırwdı talap etetin qïın tapsırmalardı orındaw qartayğanda jaqsı qızmet ete alatını, mïdıñ önimdiligin jäne ärqïlılığın arttıratını qazirdiñ özinde belgili.
Derekközi: http://bilim-all.kz/
Kommentarïï


text:
Bügin - 21 mawsım - Bolat Sıdıqovtıñ twğan küni.
SIZDIQOV Bolat Muratulı (1956-2016) - gïtarïst, «Myuzïkola» dwetiniñ mwzıkalıq prodyuseri.
Qarağandı qalasında twğan. Äl-Farabï atındağı Şımkent mädenïet ïnstïtwtınıñ mädenï-ağartw jumıstarı fakwltetin bitirgen.
1973 j. - Qarağandı memlekettik fïlarmonïyasınıñ änşisi.
1974 j. - Qızıl twlı Orta Azïya äskerï okrwginiñ dïvïzïya ştabı äskerï orkestriniñ änşisi.
1976 j. - respwblïkalıq «Gülder» ansambliniñ änşisi.
1979 j. - «Aray» tobınıñ änşisi.
1983 j. - «A-Stwdïo» tobınıñ gïtarïsi.
1989 j. - M.Dwnaevskïydiñ basşılığımen «Ïmaks» şığarmaşılıq ortalığınıñ änşisi (Mäskew).
Bükilodaqtıq estrada ärtisteri konkwrsınıñ lawreatı (Mäskew, 1982), «Big Apple Music-96» tanımal mwzıka xalıqaralıq konkwrsınıñ birinşi sıylığı lawreatı (g. Nyu-York).
Mamır ayınıñ 7-si küni belgili mwzıkant Bolat Sızdıqov dünïeden ozğan bolatın. Bügin ol 60 jasqa tolar edi.
Büginde Bolattıñ dostarı men äriptesteri mwzıkanttıñ twğan qalası Qarağandıda onı eske alw keşin ötkizwge dayındıq jumıstarına kirisip ketti. Keş 25 mawsımğa josparlanwda.
Keşte Karïna Abdwllïna, Bolat Qusayınov, Erlan Kökeev sındı juldızdar öner körsetedi. Koncertte jïnalğan mwzıkanttar Sızdıqov mırzamen orındağan twındıların el nazarına usınadı.
Osılayşa qarağandılıqtar üşin keremet keş uyımdastırılğalı jatır. Endeşe, qapı qalmañızdar.
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Şämşidin AYuPOV, “Uyğur avazi”/ Ötkän җümä küni Almuta şähiridiki “Dostluq” šyidä җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi başqarmisiniŋ käŋäytilgän mäҗlisi bolup štti. Uniŋğa alimlar, ziyalilar, ustazlar vä jurnalistlar qatnaşti.Mäҗlis moderatori, “Uyğur avazi” gezitiniŋ baş muhärriri Erşat Äsmätov jiğilğanlarni mäzkür mäҗlisniŋ kün tärtivi bilän tonuşturdi. Yäni bu küni latin grafikisi asasidiki uyğur alfaviti boyiçä täklip qilinğan layihilär, “Atu” paҗiäsi vä “Uyğur avazi” gezitiniŋ 100 jilliğini nişanlaş mäsililiri muhakimä qilindi.
Mäҗlistä däsläp Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati, ҖUEM räisi Şahimärdan Nurumov sšz aldi.
hämmiŋlarğa mälum, moşuniŋdin altä ay ilgiri Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Nursultan Nazarbaev qazaq tilini latin grafikisi asasidiki alfavitqa kšçiriş toğriliq Pärmanini imzaliğandin keyin җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi bu mäsilini otturiğa qoydi. Biz ҖUEM başqarmisiniŋ käŋäytilgän mäҗlisini štküzüp, bu muhim mäsilini muhakimä qilip, Qazaqstan uyğurliriniŋ dšlät tili bilän täŋla latin grafikisiğa štidiğanliği toğriliq eyttuq. Bu häqqidä “Egemen Qazaqstan”, “Kazahstanskaya pravda”, “Uyğur avazi”, “Liter” gezitlirida maqalilar berildi. Şundaqla štkän jilniŋ ahirida mädäniyät märkizi yenida moşu mäsilä vä “Atu” paҗiäsiniŋ häm “Uyğur avazi” gezitiniŋ 100 jilliğini štküzüş boyiçä üç komissiya quruldi. “Atu” paҗiäsiniŋ 100 jilliğini hatiriläş boyiçä komissiya hazir җiddiy işlävatidu. “Uyğur avaziniŋ” 100 jilliğini nişanlaş boyiçimu täşkiliy işlar qizğin meŋivatidu.
Bizgä mälumki, latin grafikisi asasida uyğur alfavitiniŋ altä layihisi alimlirimiz täripidin tävsiyä qilindi. Ular Alimҗan Tilivaldi, Zahidäm hevullaeva bilän Malik Mähämdinov, Patigül Mähsätova, Valeriy Mähpirov, Ruslan Arziev vä Şahimärdan Nurumovniŋ layihiliri. Barliq layihilär “Uyğur avazi” gezitida elan qilindi vä kšpçilik muhakimisidin štti. Qoşumçä qilsaq, Prezident Nursultan Nazarbaev latin grafikisi asasidiki qazaq alfavitiniŋ yeŋi variantini tästiqligändin keyin, alim Ruslan Arziev šzi täklip qilğan layihini muhakimidin elip taşlaşni iltimas qildi. Uniŋdin taşqiri çät ällärdä yaşavatqan qandaşlirimizmu İnternetta bu mäsilini muhakimä qildi. Şähsän šzämmu ular bilän alaqilişip turdum.
Jiraq çät ällärdä yaşavatqan qandaşlirimiz pütkül duniya uyğurliri üçün umumiy alfavitni paydilanğinimiz toğra däp täkitlimäktä. Bumu yahşi niyät. Moşu yärdä birnäççä ähvalğa alahidä diqqät bšlüşimiz lazim. hazir zaman tälivi juquri. İnternet, räqämläştürüş dävri. Şuŋlaşqa bizniŋ ana tilida bilim elivatqan balilirimiz bu täläpniŋ käynidä qalmasliği muhim. Qazaqstan Prezidentiniŋ dana milliy säyasiti tüpäyli qazaqstanliq uyğurlarniŋ barliq imkaniyätliri bar, biz moşu mümkinçiliklärni toğra paydilinişimiz keräk. Biz Qazaqstanda yaşavatqaçqa vä keläçigimiz moşu dšlät bilän bağliq bolğaçqa häm tehnikiliq şaraitlarni diqqät näzärdä tutup, biz latin grafikisi asasidiki uyğur alfavitini qobul qilişta qazaq latin alfavitini asasqa elişimiz keräk däp oylaymän.
Şunimu alahidä täkitläş lazimki, Prezident tästiqligän qazaq latin alfavitiğa keläçäktä šzgirişlär kirgüzülüşi mümkin. Ägär dšlät tilidiki latin alfavitiğa šzgirişlär kirgüzülsä, demäk, bizniŋmu şuniŋğa muvapiq šzgirişlärni kirgüzüşimiz ehtimaldin jiraq ämäs.
Şuniŋdin keyin sšzni professor Roşängül Avakova aldi.
Biz bügün muhim mäsilini muhakimä qilivatimiz. Alimҗan Tilivaldi rähbärligidiki bir top alimlar šz layihimizni tävsiyä qilduq. Mälumki, Prezident latin grafikisiğa štüş käştisini tästiqlidi. Şuŋlaşqa biz uyğur tiliniŋ latin alfavitini qobul qilişimiz keräk. Meniŋ pikrimçä, latin grafikisi asasidiki uyğur alfaviti mümkinqädär qazaq latin alfavitiğa yeqin boluşi şärt. Bu işqa alimlardin taşqiri mäktäp muällimliriniŋ paaliyätçanliq kšrsätkini ävzäl. Sävävi, oqutuş mäktäptin başlinidu. Moşuni ästä tutuşimiz keräk.
Alimä Dilinur Qasimova šz pikrini tšvändikiçä izhar qildi:
Latin grafikisi asasidiki uyğur alfavitiniŋ layihisini biz İnternetta mähsus top qurup, muhakimä qilduq. Çät ällärdiki uyğur alimlirimu bu işta paaliyätçanliq kšrsätti. Şu topta Alimҗan Tilivaldi, Roşängül Avakova rähbärligidä bir top qazaqstanliq alimlar layihini tävsiyä qilduq. Bu yärdä biz uyğur latin alfavitiniŋ asasida qazaq latin alfaviti boluşi şärt degän mävqädä bolduq. Çünki bu alfavitta bizniŋ balilirimiz oquydu. Uniŋda başqa layihilärdin çoŋ päriq yoq.
Şuniŋdin keyin sšzni Ämgäkçiqazaq nahiyäsi Yeŋişär yezisidiki T.Rısqulov namidiki ottura mäktäpniŋ muällimi Tursun Sadirov aldi.
Biz, ustazlarğa bu mäsilä bevasitä täsir qilidu. Şuŋlaşqa bizmu bu muhakimidin çättä qalmaymiz. Tävsiyä qilinğan layihilärdä “Ts” häripi yoq. Bu rus tilidin kirgän sšzlärni yazğanda qiyinçiliq tuğduridu. Uniŋdin taşqiri çät ällärdiki qandaşlirimiz biz tävsiyä qilidiğan layihä bilän kelişsä, äqilgä muvapiq bolatti. hazir qolumizdiki layihilärniŋ içidin Şahimärdan Nurumov vä Alimҗan Tilivaldi tävsiyä qilivatqan layihilär durus däp oylaymän. Biraq A.Tilivaldiniŋ layihisidä apostroflar kšp. U sšzlärniŋ sozulup ketişigä elip kelidu. Buniŋdin qeçiş keräk.
Ändi geolog-alim Abdullaҗan Samsaqov šz pikrini tšvändikiçä izhar qildi:
Uyğur tili MDh älliri içidä šzbäk tiliğa yeqin. hämmimiz bilimiz, šzbäklär latin alfavitini qobul qildi. Bizniŋ tilimizğa, şundaqla türk tilimu yeqin. Şuŋlaşqa şularniŋ täҗribisini üginiş täklivini berimän.
Şuniŋdin keyin sšz “Atamwra” näşriyatidiki uyğur bšlüminiŋ rähbiri Malik Mähämdinovqa berildi.
Bügün biz tarihiy ähmiyiti zor mäsilini muhakimä qilivatimiz. Mäsilä kün tärtivigä çiqqandin buyan dšlät miqiyasida Baytursınov vä Şayahmetov namidiki institutlar nurğun işlarni ämälgä aşurdi. Bizmu qol qoşturup oltarmiduq. härkim šz pikrini “Uyğur avazi” gezitiniŋ sähipiliridä izhar qildi. Däsläptä tävsiyä qilinğan layihilärgä qarşi boldum. Çünki alfavitni tüzgändä, birinçi novättä, mäktäp bosuğisini yeŋi atliğan altä yaşliq balini kšz aldimğa kältürdüm. Şu layihilärdä kšrsitilginidäk bolsa, oquğuçi däptiriniŋ bir quriğa bir sšzla yezilişi mümkin edi. Baliniŋ qiynilip qelişi eniq. Biraq, hazir alämşumullaşturuş zamani, balilirimiz zamaniviy tehnika vasitilirini, uçur ävätişni yahşi bilidu. Şähsän šzäm Şahimärdan Nurumovniŋ layihisini maqul kšrdüm. Ayrim šzgirişlärni kirgüzüşimiz lazim däp oylaymän. Biz “bir tavuş — bir härip” degän printsipta turuşimiz keräk. Zahidäm hevullaeva ikkimiz layihini täyyarliğanda, tilimizdiki sozuq vä üzük tavuşlarni klassifikatsiyaläş täräpdari bolduq. Türk alfavitiğa asaslanduq. Uni klaviaturiğa selişqimu qolayliq.
Talğir nahiyäsi Qizil Ğäyrät ottura mäktiviniŋ muällimi Saniyäm haşimovaniŋ pikri tšvändikiçä boldi:
Biz mäktäptä apostroflar bilän berilgän layihä boyiçä oquğuçilar bilän esselar yezip kšrduq. Şu vaqitta häqiqätänmu bir sšzni bir qurğa yazğan ähvallarmu uçraşti. Qurdin-qurğa kšçärgändimu qiyinçiliqlar päyda boldi. Uniŋdin taşqiri, uyğur sinipiğa kälgän baliğa tšrt alfavitni üginişkä toğra kelidu. Birinçisi, qazaq tili latin alfaviti. İkkinçisi, ingliz alfaviti. Üçinçisi, rus tili üçün kirillitsa. Tšrtinçisi, uyğur tili alfaviti. Demäk, ata-ana balisini uyğur sinipiğa beriştin ilgiri oylinip qelişi ehtimaldin jiraq ämäs. Balini uyğur sinipliriğa җälip qiliş qiyin bolidiğanliğimu eniq. Bumu җiddiy mäsilä. Moşunimu çoŋqur oyliğinimiz durus. Muällimlär, älvättä, qobul qilinğan alfavitni oqutimiz. Uniŋ hšddisidin çiqişqa tirişimiz.
Şuniŋdin keyin professor Ablähät Kamalov šz pikrini otturiğa saldi:
Latin grafikisi asasidiki uyğur alfavitiniŋ qazaq latin alfavitiğa yeqin boluşi täräpdarimän. Uni “Uyğur avazi” gezitiğa yazğan maqalämdä dälilläp bärdim. Biz Qazaqstandiki uyğurlarniŋ mänpiyitini oylisaq, moşu printsipta turuşimiz keräk. Biraq uyğur tilidiki häriplärniŋ, tavuşlarniŋ alahidilikliri häqqidä untumasliğimiz lazim.
Mälumki, latin grafikisi asasidiki qazaq alfavitiniŋ ikki varianti elan qilindi. İkkinçi varianti elan qilinğandin keyin ilgärki variantlar aktualliğini yoqatti. Ändi yeŋi variantqa muvapiq, päqät Şahimärdan Nurumov šz layihisini tävsiyä qildi. Bu layihä biz juqurida eytilğan printsiplarğa mümkinqädär yeqin boldi. Şuŋlaşqa män Şahimärdan Nurumovniŋ layihisini qollaymän. Buni bügün, bäzi säväplärgä bola, mäҗliskä qatnişalmiğan alim Ruslan Arzievmu qollaydiğanliğini täkitlidi. Şundaqla ikki häripkä munasivätlik pikirni otturiğa salmaqçimän. Mäsilän, “җ” häripini “zh” häripliri bilän, ändi “h” häripini “kh” häripliri bilän bärsäk, degän täklivim bar. Älvättä, buni muhakimä qilişimiz lazim.
Ändi professor Valeriy Mähpirovniŋ pikri mundaq boldi:
hazir juqurida sšzligän natiqlar uyğur latin alfavitini tüzüştä kimniŋ täҗribisini üginimiz degän pikirlärni eytti. Özbäkstanniŋ, Türkiyaniŋ ülgilirini eliş pikirliri boldi. Amma, hämmimizniŋ pikri qazaq tiliniŋ latin alfavitini asas qilip elişni yahşi çüşinimiz. Ändi 20 milliondin oşuq qandaşlirimiz yaşavatqan tarihiy Vätinimizdä bu mäsilini ahirqi jigirmä jil davamida tätqiq qilivatidu. U yaqtiki tilşunas alimlar tilimizdiki qaysi härip kšp qollinilidiğanliğini üginip, statistikiliq mälumatlarni täyyarlaptu. Mäsilän, “e” häripi bilän “ä” häripini selişturğan. Statistika boyiçä “ä” häripi “e” häripigä qariğanda kšpiräk paydilinilidekän. Demäk, “ä” häripini oŋay yeziş variantini kirgüzüş keräk. Mundaq misallarni yänimu nurğun kältürüşim mümkin. Älvättä, tarihiy Vätinimizdä latin grafikisidiki uyğur alfavitiniŋ on ikki ülgisi täyyarlandi. Moşunimu üginiş keräk. Yeŋi alfavitqa štüştä yänä bir muhim mäsilä päyda bolidu. Bu – imla qaidiliri. Buni qazaq qerindaşlirimizmu oylavatidu. İmla qaidilirigä kälgändä biz tarihiy Vätinimizdiki ädäbiy til bilän mümkinqädär yeqinlişiş mäsilisi. U yaqtiki alimlarmu pütkül uyğurlar üçün umumiy bir alfavit boluşiniŋ täräpdari. Şuŋlaşqa ularniŋ bu mäsilidä qandaq qararlarğa kelidiğanliğini üginäyli. Bu mäsilä boyiçä İnternettiki mähsus topta bäs-munazirilär boldi. Ändi hazir bizniŋ qolumizdiki layihilärniŋ içidä Şahimärdan Nurumovniŋ layihisi utuqluq däp oylaymän. Bu layihidä “җ” häripini “s” häripi bilän yeziş äqilgä muvapiq.
“Turan duniyasi” җämiyätlik fondiniŋ rähbiri Karlin Mähpirovniŋ pikrimu diqqätkä sazavär boldi.
Bügünki taŋda hämmimiz tarihiy vaqiälärniŋ guvaçisi häm qatnaşquçisi boluvatimiz. Yeŋi alfavitqa kšçüş millitimiz keläçigi üçün nahayiti muhim. Qolumizdiki yeŋi alfavitniŋ bäş layihisi içidin Şahimärdan Nurumovniŋ vä Ğoҗähmät Sädvaqasovniŋ ülgisini tävsiyä qilğan Patigül Mähsätovaniŋ layihisi maŋa yaqti. Bularniŋ utuqluq çiqqan yeri – apostroflar yoq. Män iş babida türkiy tilliq häliqlär bilän kšp uçrişimän. Şu uçrişişlarda bizdiki yeŋi alfavit mäsilisini eytip kelivatimän. Hoşna Özbäkstanda latin alfaviti kirgüzülgändin buyan üç qetim šzgiriş boptu. Meniŋçä, apostroflarniŋ yoq bolğini hämmimiz üçün yahşi. Çünki bir apostrof çüşüp qalsa, sšzniŋ, hätta җümliniŋ mäzmuni šzgirip ketidu. Ändi Ğoҗähmät Sädvaqasovniŋ ülgisi šz zamani üçün yahşi edi. hazir zaman tälivi başqa. hämmimizgä mälum, biz, yäni qazaqlar häm uyğurlar, kirillitsidin paydilanğanda, bir-birimizni çüşinişkä heçbir tosalğu bolmidi. Şu turğudin qariğanda, dšlät tili bilän billila, qazaq tili latin alfaviti asasida yeŋi alfavitqa kšçüşimiz täläp qilinidu. Demäk, Şahimärdan Nurumov layihisi bügünki kün realliğiğa җavap beridu. Älvättä, bir-ikki häripkä munasivätlik pikirlär bar. Ular munazirilär davamida häl qilinidu däp oylaymän. Äynä şu mäsilini muhakimä qilğanda šz layihilirini tävsiyä qilğan şähslär qatnaşsa, nur üstigä nur bolidu.
Öz novitidä sšz alğan Almuta şähiridiki A.Rozibaqiev namidiki 153-mäktäp-gimnaziyaniŋ mudiri, Almuta şähärlik mäslihätniŋ deputati Şavkät Ömärovmu oy-pikri bilän bšlüşti:
Mälumki, bizgä bügün tävsiyä qilinğan layihilär Prezident latin grafikisi asasidiki qazaq tili alfavitiniŋ birinçi variantini elan qilğandin keyin täklip qilindi. Mana yeqinda ikkinçi qetim qazaq tili latin alfavitiniŋ yeŋi varianti tästiqländi. Demäk, ilgärki layihilär aktualliğini yoqatti. Ändi şäriqşunas alim Şahimärdan Nurumov täklip qilğan layihä Prezident bäkitkän qazaq tili alfavitiniŋ asasida täyyarlanğan. Meniŋ pikrimçä, biz, qazaqstanliq uyğurlar, şu layihini qobul qilğinimiz toğra. Yeŋi juqurida natiqlar çät ällärdiki uyğur qerindaşlirimizniŋ pikirlirini inavätkä eliş keräkligini eytti. Amma biz Qazaqstanda yaşavatqandin keyin birinçi novättä moşu yärdiki 62 mäktäptä ana tilida bilim elivatqan on bäş miŋ oquğuçini näzärdä tutuşimiz keräk. Qazaqstanda balilirimiz ana tilida bilim elivatidu, därisliklär täyyarlinivatidu. Layihilärni muhakimä qilişni sozuşqa bolmaydu. Sävävi, Prezident latin alfavitiğa štüş käştisini bäkitti. Yeqin-arida därisliklärni täyyarlaşqa kirişimiz. Muällimlärni oqutuşqa başlaymiz. Vaqtimiz qis. Biz yeqin-arida alfavitni qobul qilmisaq, eğir ähvalda qalimiz. Moşuni toğra çüşinäyli.
Şuniŋdin keyin sšzni professor Alimҗan Tilivaldi aldi:
Bügün biz nahayiti muhim mäsilini muhakimä qilivatimiz. Muhakimigä moşu sahadiki alimlar, mutähässislär qatnişişi lazim. Özäŋlar bilisilär, iҗtimaiy torlarda häliqara top qurulup, yahşi bäs-munazirilär boldi. Biz şu yärdä şärtlik räviştä “s” layihisi degän layihini täklip qilduq. Biz täklip qilğan layihä ikki universitetta täҗribidin štti.
Prezident qazaq tiliniŋ latin alfaviti ingliz tili klaviaturisi asasida boluşi keräkligini eytti. Bu dšlät säyasiti. Biz moşuni inavätkä elip, layihini täyyarliduq. Öz vaqtida akademiklar Ğoҗähmät Sädvaqasov, Abduväli Qaydarov “bir härip – bir tavuş” printsipi vä türk tili asasida alfavit täyyarlaşni alğa sürgän. Ägär şundaq bolğan bolsa, Patigül Mähsätova täklip qilğan layihä hämmimizgä toğra bolatti. Lekin hazir latin grafikisi ingliz tili asasida boluşi keräkligi eytildi. Mälumki, qazaq tilidiki toqquz häripni, uyğur tilidiki on häripni ingliz tili klaviaturisiğa çüşirişimiz täläp qilinivatidu. Moşu mäsilä ätrapida elimizdä ikki institut, yäni Şayahmetov vä Baytursınov namidiki institutlar tätqiqatlar jürgüzdi. Şayahmetov namidiki institut alimliri qazaq tilidiki toqquz häripni digraf bilän beriş täklivini bärdi. Biraq bu alfavit tüzüşni qiyinlaşturdi. Ändi Baytursınov namidiki institut alimliri häriplärni apostroflar bilän berişni tävsiyä qildi. Şähsän šzäm äynä şu muzakirilärgä qatnaştim. Şuniŋdin keyin Prezident apostroflar bilän qazaq tili alfavitini tästiqlidi. Şuniŋ asasida alim Ruslan Arziev uyğur tiliniŋ alfavitini täyyarlidi. Amma bu variantmu qarşiliqlarğa duçar boldi. Moşu җäriyanlar davamida biz här ikki variantniŋ bir sintezi täyyarlinidiğanliğini tähmin qilduq. Yäni häriplärniŋ yerimini digraflar bilän, yerimini apostroflar bilän berilişini çüşänduq. Moşu ikki printsip alğa sürülidiğanliğini bilduq. Şahimärdan Nurumov layihisidä moşu ikki printsip šz äksini tapti. “ş”, “ç” häriplär digraflar bilän berilgän. Qalğini bälgülär bilän kšrsitilgän. Biz täklip qilğan layihimu moşu printsiplarğa asaslanğan. Biraq ayrim häriplärni digraf bilän yaki apostrof bilän beriştä päriqlär bar. Äynä şularni muhakimä qilayli.
Alimä Patigül Mähsätova šziniŋ pikrini mundaq izhar qildi:
Bayqisaŋlar, biz muhakimä qilivatqan ikki layihiniŋ kšp җähättin pärqi ançä yoq. Barliq imkaniyätlärdin paydilinip, tez arida alfavitni qobul qilişimiz keräk. Sävävi, keläçäktä därisliklärni täyyarlaş väzipisi turidu. Ötkändä yeŋi ävlat därisliklirini täyyarliğanda biz keçä-kündüz, yäni däm eliş künliri, hätta mäyrämlärdimu işliduq. Çünki, milliy mäktäplirimizgä därisliklärsiz qeliş hovupi tuğuldi. Ändi šzimizgä, yäni därisliklär muälliplirigä, yeŋi alfavitni üginiş häm därislik täyyarlaş väzipisi turidu. Şuŋlaşqa bu işni tola keçiktürmäslik haҗät.
Malivay ottura mäktiviniŋ ilmiy mudiri Arzigül Abdrimovaniŋ pikri tšvändikiçä boldi:
Latin grafikisi asasidiki uyğur alfavitiniŋ qobul qilinişini bolupmu muällimlär täqäzaliq bilän kütüvatidu. “Uyğur avazi” gezitida moşu mavzuğa beğişlanğan on bäş maqalä çiqti, altä layihä tävsiyä qilindi. Biz mäktäptä alfavitni täҗribilärdin štküzduq. Mäsilän, Şahimärdan Nurumov täklip qilğan layihidä “җ” häripi “s” häripi bilän berilgän. Rus mäktäpliridä oquvatqan uyğur balilarni “җ” häripini yazğanda, qazaq alfavitidiki “sh” häripini paydilandi. Bu yärdiki “s” häripi Ş.Nurumov layihisidiki “s” (yäni “җ”) häripigä ohşap kätkänliktin, şu petiçä qalsa bolidu däp oylaymän. Ändi Alimҗan Tilivaldi rähbärligidiki top tävsiyä qilğan ülgidä “җ” häripi “sh” häripliri, yäni ikki härip bilän berilgän. Bu yeziş päytidä qiyinçiliqlar päyda qilidu. Moşuniŋğa etivar qilsaq. Yänä mäslihätlişip, šzgirişlärni kirgüzsäk toğra bolar edi däp oylaymän. Biz moşu vaqit içidä yeŋi alfavit boyiçä kšp mulahizilärni štküzduq. Nätiҗidä uyğur muällimliri bir eğizdin Şahimärdan Nurumovniŋ layihisini qollaydiğanliğini bildürdi.
“Uyğur avazi” gezitiniŋ җavapkär kativi Muhtärҗan Җumarovmu šz pikrini mundaq izhar qildi:
hazir qolumizdiki layihilärniŋ tšrti Prezident latin grafikisi asasidiki qazaq alfavitiniŋ birinçi variantini elan qilğandin keyin täyyarlanğan. U çağda, hämmimiz yahşi bilimizki, apostraf qoyulğan häriplär nurğun edi. Çüşinişlikki, qolumizdiki layihilärniŋ muälliplirimu kšpiräk şuniŋğa asaslanğanliqtin, ular täklip qilğan ülgilärdimu mundaq usulda yasalğan häriplär kšp uçrişidu. Lekin štkän qisqa vaqit mundaq elipbäni ämäliyatta paydilinişniŋ naqolay ekänligini ispatlidi. Şuniŋ üçün bu kamçiliqlar tüzitilgän halda qazaq latin alfavitiniŋ yeŋi ülgisi täyyarlinip, tästiqländi. Ş.Nurumov täklip qilğan layihä äynä şu ikkinçi qetim tästiqlängän qazaq latin alfaviti asasida tüzülgän. Şuŋlaşqa uniŋ ilgärki tšrt layihigä nisbätän birqädär mukämmälligi bayqilidu. Biraq kälgüsidä buniŋdinmu mukämmäl işlängän qazaq latin alfaviti qobul qilinişi mümkin. Şuŋlaşqa ägär biz qazaq latin alfavitiğa asaslanğan uyğur latin alfavitini qobul qilimiz desäk, bu mäsilidä aldirimasliğimiz lazim. Bu meniŋ bevasitä alfavitqa nisbätän pikrim. Ändi uniŋ içidiki päqät uyğur tiliğila has bolğan häriplärgä kälsäk, härbir layihiniŋ šz aldiğa toğra vä natoğra täräpliriniŋ bar ekänligini täkitligüm kelidu. Mäsilän, Ş.Nurumov “j” tavuşini “j” häripi bilän bälgüläp, “җ”ni “s” häripi bilän bälgüläptu. Meniŋçä, “җ”ni ”j” häripi bilän bälgüläp, “j”niŋ orniğa başqa härip alsaq. Sävävi, juquridiki natiqlar täkitligändäk, alfavit bilän täŋ imla mäsilisinimu rätläş kün tärtivigä qoyulidu. Bu җähättin sšz qilğanda, tilimizda “j” vä “y” häriplirigä nisbätän talaşniŋ barliğini yadimizdin çiqarmasliğimiz keräk. Mabada, “jigitni” – “yigit”, “jüräkni” – “yüräk” däp “j”niŋ orniğa umumyüzlük “y” paydilanğidäk bolsaq, “j” häripini qollinidiğan sšzlär tilimizda käskin aziyidu. Şuŋlaşqa uni digrafliq yaki birär bälgü qoyuş arqiliq yasalğan härip bilän bälgüläşkä bolidu däp oylaymän. “Ç” tavuşini qazaq latin alfavitida qoş härip “sh” häripi bilän bälgüläptu. Qazaq tilida “ç” häripini päqät çättin kirgän sšzlärdä paydilanğaçqa, u intayin az uçrişidu. Bizdä bolsa, undaq ämäs. Şuŋlaşqa “ç”ni birla härip, mümkin bolsa, “s” bilän eliş äqilgä muvapiqmekin däp hesaplaymän.
Şundaq qilip, mäҗlis qatnaşquçiliri šzliriniŋ pikrini oçuq izhar qilğandin keyin ҖUEM räisi Şahimärlan Nurumov mäzkür mäsiliniŋ yäkünini çiqardi.
hazir pütkül duniya uyğurliriniŋ diqqät näzäri bizdä boluvatidu desäm, mubaliğä bolmas. Bu tarihiy vaqiä. Mäҗlistä demokratik asasta haliğuçilar šz pikir-täkliplirini eytti. Pikirlärni hämmimiz tiŋşiduq. Latin grafikisi asasidiki uyğur alfavitini qobul qiliş zaman tälividur. Juqurida natiqlar uyğur latin alfaviti qazaq latin alfaviti asasida täyyarlaşniŋ muhimliğini alahidä täkitläşti. Uni yahşi çüşinimiz. Sävävi, päqät Qazaqstandila uyğur latin alfavitida bilim beridiğan mäktäplär bar, oquydiğan balilar bar. Süpätlik därisliklär täyyarlaydiğan ikki näşriyat işlävatidu. Moşundaq şaraitlar duniyaniŋ başqa heçbir dšlitidä yoq. Şuni inavätkä alayli. Çät ällärdiki qandaşlirimizmu buni eniq çüşinişi lazim. Bu mäsilini uzaqqa sozmay, keyinki ayda yänä uçrişip, muhakimä qilayli. Muhakimigä bügünkidäk salahiyätlik mutähässislärniŋ, tilşunas alimlarniŋ, muällimlärniŋ qatnişişi zšrür.
Ändi kün tärtividiki ikkinçi mäsiligä kälsäk, “Atu” paҗiäsiniŋ 100 jilliğini hatiriläş boyiçä qurulğan hakimҗan Mämätov rähbärligidiki komissiya äzaliri paal işlävatidu. 31-may küni, yäni Säyasiy täqipläş qurvanlirini hatiriläş küni Lavar yezisida miting štküzüş mähsät qilinmaqta.
Qazaqstandiki uyğur mätbuatiniŋ 100 jilliq sänäsini nişanlaş komissiyasi täşkiliy işlar bilän şuğullanmaqta. Bu sänägä munasivätlik ilmiy konferentsiya štküzüp, mätbuatimiz tarihini tikläymiz. U çarä-tädbirni mayda štküzüş planimiz bar.
Mäҗlis ahirida Abdullaҗan Samsaqovniŋ täklivi bilän uyğur latin alfavitini täyyarlaş boyiçä ikki punkttin ibarät qarar qobul qilindi. Qararda, birinçidin, qazaq latin alfaviti asasidiki Şahimärdan Nurumov tävsiyä qilğan layihini (ülgisi maqaliğa qoşumçä berilivatidu) uyğur latin alfavitiniŋ asasi qilip eliş, ikkinçidin, kšpçilikniŋ tävsiyäsi bilän guman päyda qilğan ayrim häriplärni qayta muhakimä qiliş kšrsitildi. Mäҗlis qatnaşquçiliriniŋ oçuq avaz berişi arqiliq 90 payizdin oşuq avaz bilän moşu qarar qobul qilindi.
Şundaq qilip, millitimiz täğdiri üçün muhim bolğan mäsilini muhakimä qilğan mäzkür mäҗlis qizğin bäs-munazirilär rohida štti. Älvättä, äynä şu ähmiyätlik mäsiligä millätpärvär şähslärmu bepärva bolmayvatqanliği hämmimizni hoşal qilidu. Şundaqla uyğur latin alfavitiğa munasivätlik šz layihilirini tävsiyä qilğan alimlarniŋ kšpçiligi şäriqşunas Şahimärdan Nurumov täklip qilğan layihini qollap-quvätlidi. Demäk, bu ähmiyätlik mäsilidä pikir birligi qeliplaşmaqta.
Uyğur latin alfaviti — mäniviy yeŋilinişniŋ asasi
Şämşidin AYuPOV, “Uyğur avazi”/ Ötkän җümä küni Almuta şähiridiki “Dostluq” šyidä җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi başqarmisiniŋ käŋäytilgän mäҗlisi bolup štti. Uniŋğa alimlar, ziyalilar, ustazlar vä jurnalistlar qatnaşti.Mäҗlis moderatori, “Uyğur avazi” gezitiniŋ baş muhärriri Erşat Äsmätov jiğilğanlarni mäzkür mäҗlisniŋ kün tärtivi bilän tonuşturdi. Yäni bu küni latin grafikisi asasidiki uyğur alfaviti boyiçä täklip qilinğan layihilär, “Atu” paҗiäsi vä “Uyğur avazi” gezitiniŋ 100 jilliğini nişanlaş mäsililiri muhakimä qilindi.


text:
Sabiräm ÄNVÄROVA, «Uyğur avazi»/ «Atu» paҗiäsi. Bu sšzni aŋliğanda härbir uyğurniŋ jürigigä tiğ sançilğandäk bilinidu. Qälbimizgä yara salğan vaqiä buniŋdin bir äsir burun yüz bärsimu, heliğiçä azavini tartip kelivatimiz. Nahäqtin-nahäq šltürülgän qerindaşlirimiz adalätsizlikniŋ qurvini boldi. Amal qançä, täğdir-peşanimizgä yezilğini şu ohşaydu. Hälqimizni zar qahşitip, beguna qerindaşlirimizniŋ qeni tškülgän jutlarniŋ biri – Uyğur nahiyäsidiki Çoŋ Aqsu yezisi. Qolda bar mälumatlarğa asaslansaq, bu jutta yüzdin oşuq uyğur etip šltürülgän. Demäk, bu yeziniŋ topisiğimu 1918-jili talay uyğurniŋ җäsidi kšmülgän. Qanğa milängän tupraqta «Atu» paҗiäsigä beğişlinip ornitilğan hatirä taş bar. Jut turğunliri bu җayni kšziniŋ qariçuğidäk saqlap, äҗdatlar rohiğa beğişlap pat-pat dua oquydu.
«Atu» paҗiäsiniŋ 100 jilliği harpisida aqsuluqlarniŋ yahşi başlanmini qolğa alğanliğini aŋliduq. Moşu juttin uçum bolup, bügün Almuta şähiridä istiqamät qilivatqan çoŋaqsuluq Äli Ähmätov, Srajdin Tursunov, Daniyar Rozahunov täşäbbus kštirip, «Atu» paҗiäsi yüz bärgän җayni (sürättä) zamanğa layiq qorşap, gül-kšçät tikiş qatarliq işlarni uyuşturuvetiptu. Şundaqla 1964-jili Ğ.Sädvaqasov namidiki bilim därgahini tamamliğan tüläklär 22 tüp qariğay kšçitini oltarğuzuptu.
Yeza jigitbeşi Mahmut İsmayilov häm juttiki җämiyätlik işlarniŋ aktivistliri Qasimҗan Qämäev, Musaҗan Teyipov, Rayipҗan Satuqov bu işniŋ beşida ekän. Jut ğemidä jürgän insanlar «Atu» vaqiäsi yüz bärgän yärni avatlaşturuş täşäbbusiniŋ jutdaşliri täripidin maddiy vä mäniviy җähättin qollap-quvätläşkä egä bolğanliğini, hämminiŋ bir kişidäk küç çiqirip, šmlük bilän iş elip berivatqanliğini eytişti.
Ularniŋ artuq vaqtini elip, işiğa kaşila bolğumiz kälmidi. Şuŋlaşqa aqsuluqlarniŋ šmlügigä «apirin» eytip, hoşlaştuq.
Uyğur nahiyäsi.
Nahäq qurvan bolğanlar — äl qälbidä
Sabiräm ÄNVÄROVA, «Uyğur avazi»/ «Atu» paҗiäsi. Bu sšzni aŋliğanda härbir uyğurniŋ jürigigä tiğ sançilğandäk bilinidu. Qälbimizgä yara salğan vaqiä buniŋdin bir äsir burun yüz bärsimu, heliğiçä azavini tartip kelivatimiz. Nahäqtin-nahäq šltürülgän qerindaşlirimiz adalätsizlikniŋ qurvini boldi. Amal qançä, täğdir-peşanimizgä yezilğini şu ohşaydu. Hälqimizni zar qahşitip, beguna qerindaşlirimizniŋ qeni tškülgän jutlarniŋ biri – Uyğur nahiyäsidiki Çoŋ Aqsu yezisi. Qolda bar mälumatlarğa asaslansaq, bu jutta yüzdin oşuq uyğur etip šltürülgän. Demäk, bu yeziniŋ topisiğimu 1918-jili talay uyğurniŋ җäsidi kšmülgän. Qanğa milängän tupraqta «Atu» paҗiäsigä beğişlinip ornitilğan hatirä taş bar. Jut turğunliri bu җayni kšziniŋ qariçuğidäk saqlap, äҗdatlar rohiğa beğişlap pat-pat dua oquydu.


text:
Zekettîñ bereketî
Naurızbay qajı Tağanûlı
Orazağa qatıstı sûraqtar
Muslim.kz portalı
Asa qamqor, erekşe meyîrîmdî Allanıñ atımen bastaymın!
Adamzat balasın tura jolğa bastauşı Qûran kârîmnîñ alğaşqı qûttı ayattarı tüse bastağan qasiettî Ramazan ayı da kelîp jettî. Barşamız asığa kütken Ramazan – igîlîk pen bereke, keşîrîm jâne meyîrîm ĥâm qayırımdılıq ayı. Ol jayında «Baqara» süresînîñ 185-ayatında: «Ramazan – adamdarğa tura jol nûsqauşı, aq pen qaranı ayıruşı, bekem tûtınatın jolbasşı retînde Qûran tüsîrîle bastağan ay. Ramazan ayı tuğanın körgen adam bîrden oraza ûstasın. Eger bîreuler auru bolıp, âytpese jol saparda jürse, onda basqa künderde ötesîn», – dep jazılğan.
Ramazan ayında oraza ûstağan bauırlarımızdıñ ûlıq ğibadattarı arqılı öz pendeşîlîgîn sezînîp, mûsılmanğa tân sabır men tözîmdîlîktîñ şınayı ülgîsîn körsetedî. Özara sûhbattar, tarauih namazdarı, kündîzgî qûlşılıqtar mûsılman qauımın bîrîktîrîp, jaña ruhani jetîstîkterge bastaydı. Âsîrese, auızaşar dastarhandarı erekşe âleumettîk jâne ruhani bayıta tüsetîn zor mânge ie. Ramazan ayında mümkîndîgî bar mûsılmandar mûqtaj jandarğa qaraylasıp, kömek berudîñ, qayırımdılıq pen bauırmaldıqtıñ üzdîk ülgîsîn körsetedî.
Süyîktî payğambarımızdıñ (s.ğ.s.) hadis-şârîpînde: «Ramazan ayı jânnattıñ esîkterî ayqara aşılğan, jâĥannam esîkterî tars jabılğan, azğın şaytandar şınjırmen kîsendelgen mübarâk ay», – dep paş etîlgen.
Qûrmettî, mûsılman bauırlar! Alla Tağala barşamızdıñ osı ayda jasaytın ğibadat-qûlşılıqtarımızdı qabıl etkey! Mübarâk Ramazan barşañızğa qûttı, küllî İslam âlemîne qayırlı da berekelî bolğay!
Aylardıñ sûltanı qasiettî Ramazan ayı mübarâk bolsın! Onı özîne layıqtı qûlşılıqpen tiîsînşe joğarı deñgeyde ötkîzu arqılı Alla Tağalanıñ rahımı men meyîrîmîne bölenîp, mol sauap aludı barşamızğa nâsîp etkey! Âumin!


text:
Soñki vaqıtları Qırımda tolerantlıq, milletlerara barışıq ve amanlıq lafları pek mod oldı. Özüm içün bu neni ifadelegenini añlamağa tırıştım.
Mence, er daim tolerantlıq aqqında aytqanlar halqlarnıñ bu vaziyetini köreler, insanlarnıñ medeniy ve tarihiy mirası yoq etile, bu halqlar ise tiz çökip, külümsire-külümsire şu varvardan daa bir tarihiy hiyanetlik yapmağa rica eteler.
Qırımdaki milletlerara amanlıq – tamır halqlarnı yoq etken zalımlar abideleriniñ tiklenmesidir: Çeçenistanda Yermolovğa, Qırımda Ekinci Yekaterina ve Potemkinge, Sibirde Yermakqa, Ayvan Groznıy ve onıñ kibi soylarına.
Qırımdaki milletlerara amanlıq – tamır halqlarnı yoq etken zalımlar abideleriniñ tiklenmesidir
Qırımdaki dinlerara amanlıq – musulmanlar toplu yaşağan yerlerde dinsizler tarafından diger din timsalleriniñ tiklenmesidir.
Dinlerara amanlıq – imamlar «uquq qoruyıcı» organlarğa ibadet etmege kelgenlerniñ adlarını aytmağa mecbur olğan vaqıt. Silâlı insanlar camilerge kire, kirli çızmalarınen camilerimizni taptap çıqalar.
Dinlerara amanlıq – bes-belli, sarhoş biri musulmanlarnı «Hristos Voskres» sözlerinen hayırlay, «Allahu Akbar» ibaresi ise terroristik bir şey sayıla!
Qırımdaki kerçek vaziyet böyledir.
Ana-babalarımız çoq şey kördi, İn şa Allah, biz de bunı yeñip olurmız!
Zair Smedlâyev, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Berdimwhamedov: OA basşılarınıñ kezdesu formatın özgertu kerek
Gurbangulı Berdimwhamedov, Türkimenstan prezidenti. Türkimenstan prezidenti Gurbangulı Berdimwhamedov Ortalıq Aziya elderi basşılarınıñ Keñesin qwrudı wsındı. Onıñ pikirinşe, Ortalıq Aziya basşılarınıñ Keñes beru alqası degen jaña wyımnıñ jiını jüyeli türde, är eldiñ astanasında ötip twru kerek. Türkimenstan resmi basılımdarınıñ jazuınşa, Berdimwhamedov bastamasımen besjaqtı sarapşılar tobın qwru qarastırılıp jatır. Onda jaña qwrılatın Keñestiñ qwrılımı men wyımdastıru mäseleleri talqılanadı.Türkimen prezidenti mwnday bastamanı Astanada Ortalıq Aziya elderi basşılarınıñ kezdesuinen bir ay ötken soñ köterip otır. Bwl kezdesuge Berdimwhamedov özi barmay, wlı Serdar Berdimwhamedovti jibergen. 15 naurızda Astanada ötken Ortalıq Aziya basşılarınıñ bas qosuı birinşi keñesu otırısı dep atalğan. Ol Özbekstan prezidenti Şavkat Mirziyaevtiñ bastamasımen ötken. Bas qosuda Ortalıq Aziya elderi basşıları jıl sayın Naurız meyramı qarsañında


text:
Rusiye Qırımnı işğal etkende Kyiv askerlerni kirsetmek ya da yarımadada terrorizmge qarşı operatsiyanı başlatmaq kerek edi, – bu fikirni Viktor Yanukoviçniñ işi boyunca mahkemede Qırımnıñ sabıq baş naziri Anatoliy Mogilöv söyledi. Lâkin aynı mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, fikrince, Qırımnı «halqara sistema, BMTden başlap, Ukrainağa barğance bu işnen oğraşmağa kerek olğan episi teslim etti», dep qayd etti.
Viktor Yanukoviç devletke hainlik, cenkniñ alıp barılmasına yardım ve insanlarnıñ ölümi içün sebep olğan Ukrainanıñ topraq bütünligi ve toqunılmazlığına qarşı areket etkeninde qabaatlandı. Bu maddeler boyunca Yanukoviçke 15 yılğace apis cezası berile bile. Yanukoviç bu qabaatlavlarnı inkâr ete.
Qırımnıñ sabıq baş naziri Anatoliy Mogilöv, 2014 senesi fevralinde yarımadadaki vaziyetni yımşatmaq imkânınıñ Kyiv tarafından qaçırılğanından emin.
Kyivden asıl da iç bir qarşılıq kösterilmediAnatoliy Mogilöv
«Qırımda Kyiv tarafından bir de bir munasip qarşılıq öyle de alınmadı. İç kimseden. Men 2010-2011 seneleri arasında özüm Milliy telükesizlik ve müdafaa keñeşiniñ (SNBO) azası edim. Anda qararlarnıñ nasıl çıqarılğanını tasavvur etem. Bu sebepten bu adiselerniñ neticelerini yoq etmek içün ya Terrorizmge qarşı operatsiya (ATO), ya da cenk vaziyetiniñ ilân etilmesi kibi bir de bir tedbirniñ alınması boyunca munasip qararlar çıqarılmaq kerek edi. Qırımğa Nalivayçenko ile Avakov kelgende, mennen kimse bağlanmadı, Qırım akimiyetiniñ bir de bir vekili ile asıl da laf etmediler. Ondan da ğayrı, men soñundan SNBO protokolını oquğanda, maña köre, mantıq boyunca, Qırım vekillerinden birini çağırmaq kerek ediler. Misal içün, meni. Lâkin bu yapılmadı. Kyivden asıl da iç bir qarşılıq kösterilmedi».
Qırım aq-uquq qorçalayıcısı, «QırımSOS» cemiyet teşebbüsiniñ teşkilâtçılarından biri, Aleksandra Dvoretskaya, Anatoliy Mogilöv özüni Ukrainanıñ topraq bütünligini qorçalağan adam olaraq köstergende aynecilik yapa, dep tüşüne.
Anatoliy Mogilöv da azası olğan Bölgeler Fırqası (Partiya Regionov) Avromeydan vaqtında qolundan kelgeni qadar Qırımda Kyivdeki vaqialarğa qarşı memnüniyetsizlikni qozğata ediAleksandra Dvoretskaya
– Anatoliy Mogilöv da azası olğan Bölgeler Fırqası (Partiya Regionov) Avromeydan vaqtında qolundan kelgeni qadar Qırımda Kyivdeki vaqialarğa qarşı memnüniyetsizlikni qozğata edi. Uquqqoruyıcı organlar Avropa tarafını tutqan faaliyetçilerge qarşı areket etken şahıslarnı cezasız qaldıra ediler. Viktor Yanukoviçniñ tarafdarları Meydanğa qarşı gençlerni ve sportçularnı qullandı, futbol ultrasları ise olarqa qarşılıq köstere ediler. Lâkin sözde Qırımdaki özüni mudafaa etüv birliklerinde menim içün tanış olmağan simalarnıñ çoq olğanını hatırlayım. Mence, büyük ihtimal ile, onda eñ başından Rusiyeden kelgenler buluna edi. Asılında Anatoliy Mogilövdan, sanki yalıñız Kyiv, askerlerge emir bermegeni içün, Qırımnı teslim etti, degenini eşitmek, biraz hucur kele. Vaziyet bundan bayağı murekkep edi.
Qırımnıñ sabıq baş naziri «Sila prava» («Uquq küçü») cemiyet teşkilâtınıñ reisi Andrey Sençenko Viktor Yanukoviçke qarşı mahkeme davasına Kremlniñ propaganda kampaniyası dey.
Qırımnıñ baş naziri ve sabıq Ukraina içki işler nazirine vaziyet aqqında haber berilmegenine inanmayımAndrey Sençenko
(2014 senesi – QA) fevralniñ 26-sında, şu Aqmescitteki Ukrainanıñ bütünligi oğrunda mitingi kününde, memuriy binalarnıñ zapt etilmesiniñ arfesinde Qırımda buluna edim. Uçaqnen keler kelmez Anatoliy Mogilövnen körüşe bildim. Ve o vaqıt o, maña, Aqmescitte Rusiye arbiy ştablarınıñ meydanğa ketirilgenini ve olarğa pek acele qarşılıq köstermek kerek olğanını degen edi. Qırımnıñ baş naziri ve sabıq Ukraina içki işler nazirine vaziyet aqqında haber berilmegenine inanmayım. Şimdi ise o, o vaqıt aytqanlarına zıt kelgen ifadeler bere. Mence, şimdiki Viktor Yanukoviçke qarşı mahkeme davası, Kremlniñ propaganda kampaniyasına çevirildi. Oturışuvlarını milliy televideniyede köstereler, ve Moskva, advokatlar ile şaatlarnıñ ğayreti vastasınen, Ukraina cemiyeti içinde uydurma malümatlarnı darqata. Sabıq prezidentniñ qorçalayıcıları, vastasız vazifeleriniñ sıñırlarını bayağı keçip, toqtamayıp uydurma qozğatıcı iddialar ifade eteler.
(Materialnıñ metin versiyasınıı Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Florïda ştatınıñ eks-gwbernatorı Djeb Bwş 15 mawsımda öz kandïdatwrasın AQŞ prezïdenttigine ümitker retinde resmï türde usınbaq, dep xabarlaydı gazeta.ru.
Öziniñ resmï Tvïtterinde Bwş saylawaldı nawqanınıñ logotïpin jarïyalap ta ülgerdi. CNN telearnasına bergen suxbatında ol sonday-aq saylawaldı jarısında kandïdat märtebesine ïe bolwı bolaşaq prezïdentke qajetti lïderlik qasïetterin saqtawına ıqpalın tïgizetinin atap ötti.
Saylawda jeñiske jetken jağdayda Bwş äwleti AQŞ prezïdenti tağına üş birdey ökili saylanğan el tarïxındağı alğaşqı äwletke aynaladı.
QazAqparat
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Mahkemeniñ Nariman Memedeminovğa dair qararı Qırımda vatandaş faaliyetçileri ve jurtalistlerine, olarğa qarşı tazyiqnıñ toqtatılmaycağını köstere. Bu fikirni advokat Edem Semedlâyev, imayesi altında olğanğa tevqifniñ uzatılması neticesinde boyunca Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarında ifade etti.
Advokat: «İmaye ve Nariman özü mahkemeniñ oña tevqifniñ uzatılmasına dair bugünki qararına Qırımda vatandaş jurnalistikasına tazyiq etüv, dep qıymet kese. Narimannıñ musulman, qırımtatar ve bunıña ilâve olaraq bir de jurnalist olğanı, tahqiqatnı böyle qararlarnı qabul etmege ve insannı terrorizmniñ propagandası kibi ağır maddeler boyunca qabaatlamağa aveslendire. Ondan ğayrı, bu, diger qırımtatar jurnalistlerine şimdiki vaziyette böyle bir havflı işnen oğraşmamaları içün bir işarettir. Lâkin Narimannıñ mahkemede ifadelegen noqtaiy-nazarı, repressiyalarnıñ artması ile Qırımda faaliyetçilik ve vatandaş jurnalistikası kibi adiseniñ inkişaf etecegini açıqtan köstere», – dep saya.
Daa evel Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Kyivskiy rayon mahkemesi qırımtatar faaliyetçisi, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovğa tevqifni dört ayğa uzattı. Memedeminov tahqiqat izolâtorında ağustos 15-ke qadar qalacaq.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Bağçasaray rayonında Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğuğa alıp ketildi. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti .
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun buzuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina jurnalistleriniñ milliy birligi (UJMB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve kenişletmek aqqınıñ bozuluvı» dedi.
Ukraina TİNi vatandaş faaliyetçisiniñ yaqalanmasını taqbih etip, ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümetinden Nariman Memedeminovnıñ azat etilemsini talap ete.


text:
Aqmescit – Rusiyege qoltutqan «Qırım» ve «Qırım birligi» qırımtatar teşkilâtları Meclisniñ alternativası olmaq içün birleşmek niyetindeler. Böyle bir añlaşma Aqmescitte olıp keçken qırımtatar halqınıñ cemaat şurası konferentsiyasında tizildi. Közeticiler bu teşebbüske muqaytlıqnen baqalar, çünki keçenlerde mezkür teşkilâtlarnıñ liderleri arasında qavğa bar edi. Meclis akimiyetke qoltutqan areketlerniñ birleşmek planlarına pek inanmay.
Rusiyege qoltutqan eki qırımtatar teşkilâtınıñ birleşecegini jurnalistlerge «Qırım» teşkilâtını temsil etken Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov bildirdi.
Memurnıñ qayd etkenine köre, eskiden Qırımtatar Milliy Meclisi qırımtatarlar adına çıqışta bulunmaq aqqı yalıñız oña ait olğanını bildirgen edi. Faqat onıñ liderleri yarımadanıñ Rusiye ile «birleşmesine» qarşı çıqıp, Qırımnı terk etken soñ, olar, Smirnovnıñ fikirince, qırımtatarlarnıñ menfaatlarını temsil etmek aqqından marum qaldılar. Belli olğanı kibi, Rusiye akimiyeti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ Qırımğa kirişini beş yılğa qadar yasaq ettiler.
«Bir buçuq yıl içinde qırımtatarlar akimiyet ile iş tutıp, «Qırım» ve «Qırım birligi» kibi cemaat teşkilâtlarını quraraq qanunğa uyğun qararlar alıp, bütün meselelerni özleri, Meclissiz al etmege ögrendiler. Qırımtatarlarnıñ kerçek menfaatlarını temsil etken bu eki teşkilât ğayretlerini birleştirip, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ siyasetine qoltutqanını bildireler», – dep ayttı Smirnov jurnalistlerge (RİA «Novosti» malümatına köre).
Onıñ aytqanına köre, birleşüv qararı noyabr 14-te Aqmescitte olıp keçken qırımtatar halqı cemaat şurasınıñ ekinci netice konferentsiyasında qabul etildi.
«Kim bile, belki de, ğayretler birleşse, bunıñ neticesi de yañı umumiy yekâne leyha ola bile», – dep qayd etti Smirnov.
Qayd etmeli ki, konferentsiyada qabul etilgen rezolütsiyada teşkilâtlarnıñ birleşecegi aytılmay. «Qırım birligi» malümatına binaen, vesiqada Rusiye Federatsiyasınıñ Rusiyede yasaq etilgen İGİL gruppirovkası sıfatında halqara terrorizm ile küreş boyunca ğayretlerine qoltutuv, Qırımnıñ aşayt, energetika ve diger qamaçavını takbih etüv aqqında aytıla. Bunıñnen beraber, rezolütsiyada cumhuriyetniñ iç siyasetinen bağlı teklifler qayd etile. Böylece, Rusiye prezidenti belgilegen maqsat ve vazifelerni añlamaq mevzusında Qırım cemaatınıñ birleşüvi, em de qırımtatar halqınıñ devlet esnaslarına faal sürette celp etilmesi ve Qırımda vatandaş cemiyetiniñ qurulması aqqında laf kete.
Şunı da qoşmaq kerek ki, toplaşuvda Rusiye prezidentiniñ Qırım federal bölgesinde vekâletli temsilcisiniñ muavini Vladimir Bobrovskiy ve Qırım baş naziriniñ muavini Ruslan Balbek de bar ediler. Balbek konferentsiyanı «tarihiy bir vaqia» dep adladı.
«Qırım» cemaat teşkilâtı 2014 senesi dekabr ayında qurulğan edi. Onıñ erkânına akimiyetniñ qırımtatar vekilleri, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ veteranları ve digerleri kirdi. Teşkilât reisi Qırım devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov oldı.
Keçken sene iyün ayında Meclis ve cumhuriyet akimiyeti arasındaki munasebetler kerginleşken soñ yarımadada «Qırım birligi» qırımtatar cemaat teşkilâtı peyda oldı. Yañı teşkilâtnıñ reisi Geniçesk rayonı devlet memuriyetiniñ (Herson vilâyeti) sabıq yolbaşçısı Seytumer Nimetullayev oldı. Qıtaiy Ukrainada oña qarşı cinaiy iş açıldı. Onı köy hocalığı topraqlarınıñ qanunsız alda elde etmesinde şekleyler. Bundan ğayrı, keçken sene oktâbr ayında Nimetullayevni qıdırmağa başladılar. «Qırım birliginiñ» maqsadlarından biri – 2015 senesi oktâbr ayında Rusiye terkibinde Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ saylavlarını keçirmek edi.
Akimiyet ile zıddiyet
Bazı közeticiler mezkür teşkilâtlarnıñ birleşüvine muqaytlıqnen yanaştılar. Keçenlerde «Qırım» ve «Qırım birligi» reberlikleri arasında Meclisniñ yerini almaq aqqı sebebinden qavğa çıqqan edi. «Qırım birliginiñ» vekilleri Qırım akimiyetini açıq-aydın teşkilâtnıñ faaliyetine yol bermegeninde qabaatlağan ediler. Böylece, keçken sene noyabr ayında «Qırım birligi» qırımtatar halqı Cemaat şurasınıñ konferentsiyasını keçirip olamadı. Nimetullayevniñ bildirgenine köre, Qırım Nazirler şurası reisiniñ muavini Ruslan Balbek Aqmescitteki Rus drama teatri binasında konferentsiyasınıñ keçirilmesi manasız olğanını ayttı. Esas sebep olaraq elektrik ile bağlı bozuvlar oldı.
«Parasını berdik, aşlar sımarlandı. Cuma künü aqşam anda bir şey yapılmaycağını ayttılar. Elektrik ile bağlı problemler çıqqanını bildirdiler. Amma er şey yerinde olğanını añladıq, anda böyle bir şey olmağan edi», – dep ayttı cemaat faali («Krım Media» malümatına köre). Bu sebepten konferentsiya Kezlev yolundaki avtosalon binasında keçirildi.
Rusiye ile iş tutacağımıznı aytqan qırımtatarlar arasında birinci edik, bizler Qırımda Rusiye qanunları boyunca birinci olaraq qayd olğanlardan birimizSeytumer Nimetullayev
Nimetullayev qırımtatarlarnıñ areketleri raqiplik yapmamaq kerek, dep bildirgen edi, çünki olarnıñ aynı maqsadları bar – Qırımda barışıq ve tertip-nizam, em de er kes Rusiye prezidentiniñ siyasetine qoltuta. «Rusiye ile iş tutacağımıznı aytqan qırımtatarlar arasında birinci edik, bizler Qırımda Rusiye qanunları boyunca birinci olaraq qayd olğanlardan birimiz. Bundan soñ olar (Remzi İlyasov – QA) Qırımnıñ birinci şahısları ile cemaat teşkilâtını quralar. Bizge kelsinler, qoşulsınlar, çünki aynı işni yapamız», – dep qayd etti Nimetullayev.
Qırım.Aqiqat «Qırım Birliginiñ» reisini keçenlerde qavğa etken teşkilât reberligi ile ne sebepten birleşmek qararına kelgenini soradı. «Bizler tüşündik ve bir qaç körüşüv keçirip, qırımtatarlarnıñ meselelerini al etmek içün birleşmek kerekmiz, dep qarar aldıq», – dep cevap berdi Nimetullayev.
Smirnovnıñ jurnalistlerge bildirgeni kibi, eki teşkilât bir ola bilecekmi sualine Nimetullayev tam bir cevap berdi: «Er şey ola bile. Bunıñ üzerinde çalışamız».
«Qırım birligi» Qurultay saylavları keçirilmek kerek dey
Onıñ qayd etkenine köre, «Qırım» ve «Qırım birliginiñ» qırımtatar halqınıñ menfaatlarına hızmet etmek içün ğaye ve fikirleri aynı: topraq, til, toponimika meselesi.
Onıñ bildirgenine köre, «Qırım birligi» Qurultay saylavları keçirilmek kerek dey, lâkin olarnıñ ötkerilmesine devlet qoltutmaq kerek.
Celâl: Farqlı hamırdanmız
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ zanınca, akimiyetke qoltutqan eki teşkilâtnıñ «reberleri bir-birini sevmese de», bir kün birleşmek kerek ediler. «Olarnıñ istegi olğanını tüşünmeyim, yuqarıdan emir kelgendir – birleşmek kerek dep», – dep qayd etti Celâl Qırım.Aqiqatqa.
Meclis reisiniñ birinci muavini mezkür teşebbüsni berilgen vazifeniñ bir teşkilât tarafından becerilmegeninen bağladı. «Vazife şu ki, qırımtatarlarnıñ sevgisini Qırım akimiyetine celp etmektir», – dep ayta Celâl. Faqat, onıñ fikirince, birleşme bir şeyge yaramaz.
«Olarnı Meclisniñ alternativası olaraq tanımayım. Bizler farqlı hamırdanmız, bam-başqa işler yapamız. Ne qadar birleşseler de, Meclisniñ alternativası olamazlar», – Celâl.
Onıñ aytqanına köre, bunı «Qırım» teşkilâtı yahşı añlamaq kerek, çünki onıñ erkânına Meclisniñ sabıq azaları kirmekte. «Olar özleri de temsil organınıñ yerini iç bir cemaat teşkilâtı alamaz, dep qıçırğan ediler. Şunıñ içün, ne qadar çoq olsalar da, bunı (Meclis alternativası olmaq – QA) yapmaq imkânsız», – dep qayd etti Celâl.
Onıñ tahminlerine köre, eñ yaqın vaqıtta birleşken taqım Rusiye terkibinde yañı Qurultay şekillenmesi meselesini çıqaracaq.