text:
Udmurtiä cırçıları TNVnıñ «Cırlıyq äle» tapşıruında qatnaşaçaq
Udmurtiä başqalası İjaw qalasınıñ «Spartak» xalıq icatı yortına düşämbe irtän şähärdäge här sänğät kollektivınnan cırçılar cıyıldı. Monıñ säbäbe dä bik citdi. «Tatarstan «Yaña ğasır» televizion proyektınıñ «Cırlıyq äle» programmasında qatnaşu öçen saylap alu turı bulaçaq.
İjawlılarnıñ köndäşläre dä bilgele — Ul'yanovskiy şähäre häwäskärläre. Cırçılarnıñ kübese tanılğan artistlar repertuarınnan estrada cırların äzerläp kilgän. Ämma proekta qatnaşu öçen berençe cırnı bayanğa quşılıp başqarırğa kiräklege açıqlanğaç, qayseber cırçılar yuğalıp ta qaldı. Kübese säxnädän bayan belän cırlawnı xuplamıy, ikençedän, osta bayançılar da yuq. Ämma inde säxnädä berniqädär täcribäse buluçılar häm Qazannan kilgän belgeç, «Cırlıyq äle» proyektınıñ avtorı Näcip Bädretdinov sorawı buyınça, a`capello cırladılar. Saylap alu turında 20-läp başqaruçı qatnaştı, alarnıñ altısı ğına Qazanda Ul'yanovskiy cırçıları belän yarışaçaq.
Udmurtiä cırçılarınıñ başqaru ostalığına «Cırlıyq äle» proyektınıñ avtorı Näcip Bädretdinov yaxşı bäyä birde.
«Şuşındıy bäygelärdä Arça pedagogika kölliätendä uqığanda yış qatnaşa idem, İjawğa kilep eşli başlağaç, şuşındıy yarışlarsız tormışım tössez qaldı şikelle, şuña da «Cırlıyk äle» proyektında qatnaşırğa buldım, dip urtaqlaştı Ence Äxmätcanova.
Anıñ señlese Läysän Zaripova da bu proektta üzen sınap qararğa ğına telämi, ciñü yawlarğa niäte.
İjaw yegete İl'fat Äglämcanov keçkenädän tatar moñına ğaşıyq. Üze dä cırlar icat itä. Bäygedä şundıy cırlarınıñ bersen tamaşaçığa täqdim itärgä dä niäte yuq tügel.
İrek Möxämmätcanov şuşındıy proektta qatnaşıp, üzebezne dä kürsätä alırbız, başqalarnı da tıñlap qaytırbız dip basım yasadı.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


c: text/html

text:
Xökümät wäkile Abdulla Ramazan-zadä dokumentlar bügen kiç tapşırılaçaq dide.
Bu dokumentlarnıñ tapşırıluı Atom İdaräseneñ töp taläbe. İdarä Tährannıñ atom programmalarına bäyle şikle mäs'älälärne 31-nçe üktäberdän soñğa qalmıy açıqlawnı taläp itä.
Atom İdaräsendäge İran wäkile Ali Akbar Salehi İran tapşıraçaq dokumentlar Tährannıñ soñğı 30 yıldağı atom programmaların üz eçenä ala dide.
Kiçä İran uran bayıtu eşçänlegen tuqtataçağı häm üzeneñ atom qorılmaların tikşerü mömkinlege biräçäge turında belderde.
Bügen İran prezidentı Möxämmät Xatami bu qarar parlamentta raslanırğa tieş dide. Rusiä, Quşma Ştatlar, İtaliä, Yaponiä, Britaniä, Fransiä, Germaniä häm Berläşkän Millätlär Oyışması citäkçeläre häm yuğarı räsmiläre İrannıñ bu qararı uñayınnan optimizm belderlde.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bötendönya yäşlär könen tatar oyışmaları ğına ütkärde
Bötendönya yäşlär köne, berençe tapqır, zurlap 2000nçe yılda, Torontada ütkärelgän. Annan soñ, meñlägän yäş keşe cıyıp, zur forumnar uzdırılmağan bulğan. Ul waqıtta, ikençe andıy çaranı, 2005 yılda Germaniädä qabatlarğa kileşelgän bulğan. Anda Tatarstan wäkilläre qatnaşırmı, yuqmı, älegä bilgesez. Tatarstannıñ sport häm yäşlär eşläre ministrlığı xezmätkärläde birgän mäğlümatlarğa qarağanda, respublikada, bötendönya yäşlär könen räsmi räweştä bilgeläp ütmilär, barı Rusiä yäşläre könendä genä çaralar ütkärälär.Ä «Böten dönya tatar yäşlär forumı» isä bu könne iğtibardan çığarmağan, häm, üz ura bulsa da, bäyräm itkän. «Bötendönya tatar yäşlär forumı»nıñ buro citäkçese Azat İslaev äytkänçä, alar üzlären dönya yäşlär xäräkäteneñ äğzäläre itep xis itä häm eşçänlekne xalıqara däräcädä alıp barırğa teli. Misal itep, bötendönya törki yäşlär berlegenä kerergä cıyının, Rumıniädä ütkän cıyında qatnaşuın atadı. Dönyanıñ törle poçmağında yäşi torğan tatar yäşläre belän dä eşlibez, dide Azat İslaev. «Botendönya tatar yäşlär forumı»nıñ buro äğzäläre üzläreneñ tarafdarların, Urta Aziä respublikaları, Baltiq buyı illärendäge, Törkiä Finländiä häm Rusiä tatar yäşlären xalıqara bäyräm belän qotlıy.
Bikä Timerova .


text: Paqstan xärbiläre uzğan töndä Könayq Wäziristan wilayätendä yasağan hawa xöcümnäre näticäsendä kimendä 6 islamçınıñ ülüen xäbär itte. Paqstan armiäse wäkile general Şäwkät Soltan süzlärençä ülgännärneñ bese cirle, qalğan 5se - çit il keşeläre, läkin alarnıñ qaydan ikännären ul äytmäde. Tağın 5 çit ile keşese qulğa alınğan. Kiçä Soltan 50-läp suğışçınıñ üterelüen häm alar arasında da çit il keşeläre, şul isäptän üzbäklär, ğäräplär, çeçennar buluın äytkän ide. Ämmä üze äytüençä, cir öste xärbiläre ul xöcüm bulğan urınğa äle bara almağan. Paqstannıñ Tönyaq häm Könyağına islam suğışçıların bastıru maqsatı belän 70 meñläp xärbi cibärelgän.


text:
Tömändä milli temağa kandidatlıq dissertatsiäse yaqlandı
Tömän däwlät universitetınıñ filologiä fakul'tetında doktorlıq dissertatsiäse yaqlaw şurasına cıyılğannar, yazuçı Yaqub Zänkiev äsärlärendäge keşe isemnäre häm quşamatlarnıñ mäğnäläre turındağı xezmätne tıñlağaç, bertawıştan Älfiä Mirxäydarova eşen uñay bäyäläde. Älfiä süzlärençä, moña qädär filologiä fakul'tetı qarşında doktorlıq dissertatsiäse yaqlaw şurası bulmağan. Alar böten dokumentlarnı kandidatlıq yaqlaw şurası öçen äzerlägännär. Tuası könne bulaçaq yaqlaw öçen öställärgä böten kiräkle yazularnı tezep, vazalarğa çäçäklär utırtıp çığıp barğanda, kiçen, alarnı totıp, Mäskäwdän yaña färman bar dip kire borğannar. Doktorlıq şurası açılu röxsäte kilgän ikän. Ber tön eçendä dokumentlarnı da üzgärtergä häm xäyran ğına borçılular da kiçerergä turı kilgän. Çönki, fän kandidatlığı dissertatsiäse yaqlansa da, şurada barı tik fän doktorları ğına utırırğa tieşlege, yaña keşelär buluı, alarnı borçuğa salğan. Ä iñ ähämiätlese: Älfiä Mirxäydarovanıñ eşe urıs telendä bulsa da, asılı belän tatar dönyasınnan. Ul Tuqay büläge iäse, Seberdä yäşägän yazuçı Yaqub Zänkiewneñ “İrteş tañnarı” häm “Yalqında ötelgän mäxäbbät” romannarındağı keşe isemnären, quşamatlarnı tikşerde. “Romannardağı här isem dä iseme cisemenä turı kilgän”,- di Älfiä. Misal öçen “İrteş tañnarında”ğı baş geroy Möxämmäd Urazayıvnı ğına alıp qarıyq.
(audio)
-Möxämmäd Urazayıvnıñ iseme- Möxämmäd päygambärneñ maqtawlı dip ğäräp telennän tärcemä itelä. Annarı Saniä- Möxämmäd Urazayıvnıñ xatınınıñ iseme “ikençe” dip ğäräp telennän tärcemä itelä. Rusça äytkändä inde, Vtoraya Dewa Mariä. Balalarnıñ iseme bik tä qızıqlı, istä qala. Çönki, härber balanıñ isemendä “nur” komponentı bar häm “göl”. Gölçäçäk, Gölnur, Mannur, Fännür. Balalar Yaqub ağa Zänkiewneñ bälki qoyaş nurları belän tua bulır. Yaqub abıy töp geroena Möxämmäd digän isem birä. -Häm tikkä genä birmi. -Yuq. Anıñ obrazı üzeneñ iseme belän bik nıq bäyle diärgä bula. Çönki, romannı uqığanda berençe ixtibar birmiseñ ni öçen ul andıy Möxämmäd digän isem yörtä. Ä annarı uqi-uqi töbenä töşäseñ mäğnäsenä. Çönki maqtawlı keşe ikänne Yaqub ağa ber abzas buyına Möxämmäd turında süz barğanda söyli dä, äytep kitä. Ni öçen maqtıylar? Nindi uqıtuçı alarğa kilgän inde, şul mäktäpkä. Alar şat. Başqalarnıñ küzlären açır öçen maqtıylar. Möxämmädne Mahitap apa maqtıy. Yosıf biergä töşep kitä. Çäläkä maqtıy... Barısı maqtıylar. Möxämmädneñ iseme dä maqtawlı dip tärcemä itelä.
Yaqub abıy töp geroena Möxämmäd digän isem birä.
-Häm tikkä genä birmi.
-Yuq. Anıñ obrazı üzeneñ iseme belän bik nıq bäyle diärgä bula. Çönki, romannı uqığanda berençe ixtibar birmiseñ ni öçen ul andıy Möxämmäd digän isem yörtä. Ä annarı uqi-uqi töbenä töşäseñ mäğnäsenä. Çönki maqtawlı keşe ikänne Yaqub ağa ber abzas buyına Möxämmäd turında süz barğanda söyli dä, äytep kitä. Ni öçen maqtıylar? Nindi uqıtuçı alarğa kilgän inde, şul mäktäpkä. Alar şat. Başqalarnıñ küzlären açır öçen maqtıylar. Möxämmädne Mahitap apa maqtıy. Yosıf biergä töşep kitä. Çäläkä maqtıy... Barısı maqtıylar. Möxämmädneñ iseme dä maqtawlı dip tärcemä itelä.
Älfiä 14 fännär doktorı aldında çığış yasağanda Möxämmäd isemeneñ dönyada iñ küp quşılğan isem buluın häm Ginneslarnıñ reqordlar kitabına kertelüen dä äytte.
(audio)
-İkençe romanında Yaqub abıynıñ “Yalqında ötelgän mäxäbbättä” töp geroynıñ iseme Zinnur, ä ul oşatıp, yaratıp yörgän qızınıñ iseme Nüriä. Berençedän uylap kitkändä ğadi genä bu isemnär, mäğnäsenä iğtibar birmiseñ. Annarı alarnıñ ber-berenä mönäsäbäten kürep añlıy başlıysıñ, ni öçen avtor şul ike yäş yöräklärgä, şulay dip äytergä bulsa, ber komponentlı isem quşa. “Nur”-Zinnur, Nüriä. “Nur” komponinte. Nur sibüçe ikäwe dä şundıy, yaqtı keşelär. İke yäş yöräk bergä bulırğa tieş isemnärenä qarağanda.
-Şuşı ike romannı da öyrängäç, üzeñneñ küñeleñä iñ oşağan isem, qaysı isem buldı? -Nüriä iseme.
-Nüriä iseme.
Älfiä Mirxäydarova cırlı-moñlı ğailädän. Anıñ änise Tömän ölkäsendä küplärgä tanış “Duslıq” xalıq cır ansambleneñ bayançısı, ä ätise anıñ citäkçese. 1975 nçe yılda Äsmabikä xanım belän Xäkim äfände Tömändä Älfiä Avzalova konsertın qarağaç, cırçınıñ tawışı häm üze dä küñellärenä xuş kilep, qızlarına Älfiä digän isemne quşqannar. Älfiä- meñ yäşär, meñ yıllıq şiğri poema digänne añlata.
Älfiä Mirxäydarova Tömän yanındağı Qırınkül awılınnan. Tömän däwlät universitetınıñ filologiä fakul'tetında tatar tele belgeçlegen dä üzläşterde. Xäzer tel beleme kafedrasında eşli. Tatar telen öyränüçe studentlarğa da leksiälär uqı.
Filologiä fakul'tetında tatar tele häm ädäbiäten da öyränüçe törkemgä uqırğa kerergä teläk belderep bu cäydä 29 abiturient ğariza yazğan ide. Alarnıñ 15 qabul itelde. Filologiä fännäre kandidatı Maksim Sägidullin süzlärençä, mäktäpne beterüçelärneñ berdäm çığarılış imtixannarı birüe häm betergännärneñ ber ük waqıtta törle yuğarı uqu yortlarında berniçä belgeçlekkä kerergä teläk belderep dokumentların tapşıra aluınıñ üzeneñ tiskäre yağı bar. Mäktäplärdä bik yaxşığa tatar telen häm ädäbiäten üzläştergännärneñ küpçelege milli belgeçlek belän berrättän başqa abruylı belgeçleklärgä dä dokumentların birep qarıylar. Anda ütsälär, monda kilep tormıylar. Tatar tele häm ädäbiäte belgeçlegenä ğariza birgän 29 keşeneñ ikese berençe imtixannan soñ yuqqa çıqqan.
Nail Alan. Tömän.


text:
Prezident Räximovnıñ reytingı törleçä bäyälänä
Rusiäneñ iqtisadıy yañalıqlar agentlığı töbäk citäkçeläre reytingın bäyän itte. Anda Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov Sverdlau ölkäse başlığı belän 8-9 urında tora. Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev 6Hчы urında.
Tağı ber reyting. Monısın “Regnum” mäğlümat agentlığı “Medialogiä” kompaniäse belän berlektä yasağan. Monısı ilneñ üzäk xäbärdärlek çaralarında iñ küp telgä alınuçılar reytingı. Anda Mintimer Şäymiev 7Hчe urında bulsa, Mortaza Räximov 30 urında. Başqortstan Prezidentınıñ matbuğat üzäge başı Rostislav Morzagulov moña añlatma birep, Mortaza Räximovnıñ matbuğatta telgä alınu öçen omtılmawı, ayıruça matdi çığımnar tügep, dip añlattı.


text:
Udmurtiädä tatar baqçaları statusın çit tellär öyrätep kütärergä telilär
Udmurtiä şähärlärendä soñğı yıllarda çit illärdän qunaqlar küpläp bulalar. Berençedän, bu iqtisad ölkäsenä bäyle säfärlär bulsa, şulay uq yuğarı uqu yortları da — bigräk tä çit tellär uqıtu fakul'tetları Yevropa şähärläre belän elemtälärne nığıta.
Köz aylarında — «Azatlıq» radiosın daimi tıñlawçılar xäterlider — İjawda Almaniä häm Angliädän wäkillär bulıp kitkän ide. Alar Udmurt däwlät universitetında bulıp, şul uq waqıtta şähärneñ tatar, udmurt balaları tuplanğan baqçalarında da nänilärgä tuğan telne uqıtu alımnarı häm milli tärbiä birü eşe belän tanıştı. Ütkän comğada universitet uqıtuçıları İjaw şähäreneñ 116nçı baqçasınıñ tatar törkemenä Fransiädän kilgän qunaqlar belän kildelär. Fransiä yegete Filipp üzen tatar balalarınnan isänläşergä, sawbullaşırğa öyrätüen soradı, üze dä alarnı fransuz telendä berniçä süz öyrätep, cırlap ta kürsätte, balalar çit il qunağına ana telendä şiğerlär uqıdılar
Audio
Annan soñ ölkänräk balalar häm tärbiäçelär bergäläp säxnäläşterelgän «Käcä belän Büre» äkiäten kürsättelär. Filipp tatar telen belmim, ämma teatr tele añlaşıla dide. Häm tuğan telne öyrätüne dä kiläçäk öçen bik kiräkle dip assızıqladı. Tärbiäçelär eşenä yaxşı bäyä birde.
Audio
Balalarğa tuğan tel, cırlar, iyüllär öyrätü belän genä çiklänmilär biredä. Respublikada yäşäwçe rus, tatar, udmurt xalıqlarınıñ tarixı belän dä tanıştıralar. Monıñ öçen berniçä yıl elek baqçada könküreş qullanu äyberlärennän muzey bülmäse dä oyıştırdılar. Ul könne här xalıqnıñ qullanu äyberläre turında söylädelär qunaqqa. Fransuz yegete muzeynıñ tatar öyen xäterlätkän öleşendä ozağraq tuqtalıp, anda quyılğan äyberlärne centekläp qaradı.
Baqçada ul könne kürşe — Tatarstan respublikasınıñ Ägerce rayonınıñ da mäktäpkäçä yäştäge balalarnı tärbiäläw bülegennän belgeçlär Liliä Yapparova häm Rozaliä Ğaneyeva da tuğan telne öyrätüneñ quyılışı, milli tärbiä birü eşeneñ alıp barıluı belän tanıştılar. Alar da 116nçı baqça tärbiäçeläreneñ eşen yuğarı bäyäläde.
Audio
Yuğarı uqu yortlarınıñ häm çit il qunaqlarınıñ milli törkemnär bulğan baqçalarğa çığuınıñ maqsatı — balalarğa berrättän berniçä tel öyrätü eşen başlaw. Baqça xezmätkärläre şulay itep milli törkemnärneñ statusın kütärergä niätli. Annan tağın tatar—ingliz—rus telläre öyrätelgän törkemnärgä ata — analar da, zaman taläplärenä iärep, sabıyların şuşı törkemnärgä kübräk kiterer digän ömet tä yuq tügel.
Xämidä Ğäyfullina, «Azatlıq» radiosı, Udmurtiä.


text: Tatarstan parlamentı räise Färit Möxämmätşin Rusiä xökümäteneñ räsmi delegatsiase sostavında Ulan-Batırda mongol däwlätçelegeneñ - 800 yıllığı tantanasında qatnaşa. Räsmi törkemne Rüsiäneñ premyer ministrı Mixail Fradkov citäkli. Düşämbe Ulan-Batırda Çıñğızxanğa tantanalı şartlarda häykäl açıldı. 800 yıl elek moñgol qabiläläre berläşep Timudjinnı üzläreneñ başlıqları itep saylağan. Timudjin Çıñğızxan isemen alğan. Çıñğızxan “Xäkimdarlarnıñ xäkimdarı” digän mäğnäne añlata. Çıñğızxannıñ küpmeñlägän ğäskärläre Seberneñ zur kiñleklären, Urta Aziäne häm Qıtaynıñ ber öleşen yawlap ala.


text:
Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf kiçä çittäge töbäklärneñ bersendä kimendä 11 keşeneñ atıp üterelüe uñayınnan tikşerü ütkärergä boyırdı.
Möşärräf şulay uq, qorbannarnıñ ğailäläre qayğısın urtaqlaştı.
Könyaq Wäzirstan töbägendä tikşerü qapqasında xärbilär avtobusqa ut açqan. Ut açu säbäpläre turında qarşılıqlı xäbärlär kilä.
Xärbilär äytüençä, başta tikşerü qapqası yanına 3 maşina kilep ata başlağan häm xärbilär ut belän cawap birgän. Başqa xäbärlärgä qarağanda, xärbilär yalğışıp ut açqan häm qorbannarnıñ qayberläre äfğän qaçaqları bulğan.
Uzğan atnada xärbilär bu töbäktä yäşerengän bulırğa mömkin äl-Qaidä äğzaların tabu öçen terrorğa qarşı operatsiä başladı.


text:
İkele standartlar dönyasında yäşibez
Döres, xätta şul maqtawlar-maqtanular arasında da awıl xucalığınıñ çın xäle işetelep kitte. Ber aldınğı maqtawlı sıyır sawuçı ayına 1500 sum xezmät xaqı alam, nişliseñ, yäşärgä kiräk, yäşibez inde, dide. Şulay awıl xalqı tırışıp eşli, rekordlı uñışlar ala häm bu şulay barısı da al da göl kebek taswirlana. Läkin ul rekordlı uñışlardan awıl xalqınıñ üzenä häm şähär xalqına ni fayda? Monısı ikençe mäsälä, monısı ikençe qaraş. Awıl xalqı söten-mayın, elekkeçä ük, mineral' su, yä bulmasa, margarin may bäxäse belän satarğa mäcbür. Rekordlı uñışnıñ da ğadi xalıq öçen töp näticäse ğädättä köz köne kibetlärdä ikmäk bäxäse kütärelü bula. Bıyıl da ikmäk bäxäse 12% çaması kütärelde. Toraq-kommunal' xucalıq reformaları digän närsä dä iñ berençe kommunal' xezmät, cılılıq, su, lift, cıyıştıru öçen tüläwlär artudan başlandı. Yaña yılğa qädär Brejnev zamanında salınğan 9 qatlı yorttağı 3 bülmäle fatirğa 500 sum çaması tüläsäñ, yaña yıldan soñ 800 sum çaması çığarıp salırğa turı kiläçäk dip farazlana. Bolay zarlanğanda ğädättä säyäsätçelär alğa kitkän çit illärdä fatirğa tüläwgä xezmät xaqınıñ yartısı kitä dilär. Ä nindi xezmät xaqı turında süz bara, monısı turında bik açılıp kitep söylämilär. Monısına ikençe törle qaraş, monısı başqa standart.
Xäyer, tayaqnıñ ikençe başı da bula, digändäy. Wäqiğälärgä, wäzğıätkä ikele standart belän kilgän jurnalistlarnıñ üzläre belän dä bik isäpläşep känfitlänep tormıylar, küräsen. Xäbär itkänebezçä, düşämbe könne Tatarstan jurnalistlar berlege Rusiä matbuğatınıñ 300 yıllığına bağışlap mäcles ütkärde. Biregä jurnalistlar saylap qına çaqırıldı. Kübese räsmi xakimiät yaqlı, däwlät dotatsiäsendäge gazeta-jurnallar baş möxärrirläre, kübräk maqtaw süzläre dä, büläkläwlär dä şular adresına yañğıradı. Läkin tağın da räsmiräk xakimiät dairäläre üzençä saylıy ikän. Tatnews.ru xäbärlärendä 17 ğinwarda İdelbuyı federal' okrug citäkçese Sergey Kirienko Rusiä prezidentı quşqança, federal' okrug mass-media wäkillärenä Rusiä matbuğatınıñ 300 yıllığı uñayınnan büläkläyäçäk dip xäbär itte. Rusiä xakimiäte Tatarstan jurnalistları arasınnan Däwlät Şurası matbuğat üzäge citäkçese Lyubov' Ağeevanı häm Tatarstandağı İTAR-TASS korrespondentı Nikolay Sorokinnı saylap alğan. Alarğa Rusiä Federatsiäseneñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre digän isem birelgän. Ä bolay räsmi mäğlümat çaraları xäbärlärendä äytelgänçä, Tatarstan jurnalistlar berlege ütkärgän mäclestä däwlät, xökümät citäkçeläre 2003 yıl respublika mass-media çaraların reformalawnıñ xälitkeç çorı bulaçaq, dip beldergän. Ä inde älege reformalarnıñ qay yaqqa taba buluı turında, ğädättägeçä, açıq kommentariylar işetelmäde.


text:
Burjanadze Acarstan mäsäläsen xäl itä alırmı?
Audio (Nino Burjanadze)
"Bu mäsäläne tınıç yul, söyläşülär belän xäl itü bezneñ öçen bik möxim. Bar Gruziädä konstitutsion tärtip bulırğa tieş. Bar Gruziädä, şul isäptän Acastanda ğädel häm irekle saylawlar ütergä tieş."
Burjanadze şulay uq, Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvilinıñ Acarstanğa kilü mäsäläsen dä kütärergä cıyına. Yäkşämbe könne Saakaşvili töbäkkä kertelmägän ide. Prezidentnıñ bar Gruziä buylap yörergä xaqı bar, dide ul.
Mäskäwdä Gruziäneñ İminlek Şurası başlığı Vano Merabişvili, Rusiäneñ İminlek Şurası sekretare İgor İvanov häm Tışqı Eşlär ministrı Sergei Lavrov belän oçraşa.
Sişämbedä Gruziä räsmiläre Acarstanğa alıp barğan töp yullarnı yabıp quydı.


text:
Rusiädä pensionerlarnıñ yulda yörü öçen bulğan taşlamaların aqçağa alıştıruğa qarşı protest çaraları ilneñ Yıraq Könçığışına da barıp citte. Xabarovski uramnarına bügen meñgä yaqın keşe çıqqan. 2 meñgä yaqın keşe Angarskta, şulay uq Ussuriysk häm Saxalinda da qarşılıq çaraları uzğan.
Premyer-ministr Mixail Fradkovnıñ kiçäşçese general Vladimir Şamanov, xärbilär arasında da sosial reformalarğa rizasızlıq bar, dip belderde.
Uzğan şimbä könne Peterburda uram cıyınında 10 meñgä yaqın keşe çıqqan, kiçä meñgä yaqın olı keşe protest çarası waqıtında prezident Vladimir Putinnıñ wazifasınnan kitüen häm taşlamalarnıñ qaytarıluın taläp itkän.
Rusiä iminlek köçläreneñ uzğan yal könnäre Dağıstan başqalası Maxaçkala yanında suğışçılar belän bulğan bäreleşlärdän soñ – höcüm yasalğan yortta 5 mäyet tabılğan. Dağıstan Federal İminlek Xezmäte baçkığı Nikolai Gryaznov süzlärenä qarağanda, ülgännärneñ kem bulğanı açıqlana bara, dip xäbär itte: "Cimereklär astınnan böten mäyetlär çığarıldı. Qaçıp yatqan 5 keşeneñ barısı da üterelgän. Alarnıñ qayberläreneñ kem bulğanı bilgele" dide Dağıstan iminlek xezmäte başlığı.
Maxaçkala çitendä atışlar 15 säğat däwam itkän. Suğışçılar qaçıp yatqan yortqa tank häm awır artilleriä ut açqan. Höcümdä Rusiäneñ terrorğa qarşı maxsus köçläreneñ ber xezmätkäre hälak bulğan.


text: Qabul. Berläşkän Millätlär Oyışması Äfğanstannıñ tönyağındağı qorallı törkemnärne qoralsızlandırunı yañartıp cibärüwen xäbär itä. Bu eş Ramazan ayında tuqtatılıp torğan ide. BMOnıñ Äfğanstandağı wäkile David Singh süzlärenä qarağanda, Balx wilayätendäge Xulm töbägendä şuşı atnada 140-lap törle qoral cıyıp alınğan, ul monı bik uñay bäyäli. Berläşkän Millätlär inde elek tä Äfğanstandağı üzara doşmanlaşqan qorallı törkemnärne qoralsızlandıru omtılışıların yasap qarağan ide, ämma älegä qädär bu bik çiklänelgän uñışqa ğına kiterde.


text:
75 yäşendä wafat bulğan Fälästin citäkçese Yäsir Arafat Ramallağa qaytarılıp cirlände
Comğa könne dönya cämäğätçelege Fälästin citäkçese Yäsir Arafat belän xuşlaştı. Mısır başqalası Kahirädä ütkän xuşlaşu möräsimendä distälägän ilneñ räsmiläre qatnaştı. Soñnan anıñ mäyete Ramallağa kiterelde. Arafatnı soñğı yulğa ozatuğa meñlägän keşe cıyıldı.
Şunnan soñ Arafatnıñ Fälästin eläme belän yabılğan tabutta mäyete Ramallağa ozatıldı. Mısırnıñ xärbi oçqıçı başta anı çik buyındağı Äl-Äriş qalasına kiterde. Annan ul boralaqlar belän Ramallağa kiterelde. Arafat belän xuşlaşırğa dip Ramallağa distälägän meñ keşe cıyıldı. Fälästinneñ iminlek xezmätläre hawağa ut açıp bu xalıq taşqımın tıayrğa tırışsa da, meñlägän keşe politsiä kirtälären izep boralaq töşäse urınğa yabırıldı.
Köç-xäl belän boralaqtan çığarılıp Arafatnıñ mäyete kümeläse urınğa küçerelgändä meñlägän keşe anı "Allahu Akbar!" qıçqırıp soñğı yulğa ozattı. Bu kierenke wazğiättä, oyıştıruçılar, cenaza yulasın qısqartırğa mäcbür buldı. Näticädä Arafat waqıtınnan aldaraq cir quyınına salındı.
Qayber mäglümätlärgä qarağanda Arafat İerusalemnıñ Äl-Aqsa mäçete yanında cirlänü telägen äytep wasiät qaldırğan. Ämmä İzrail moña kisken qarşı çıqtı. Fälästin räsmiläre, kiläçäktä, Fälästin däwläte tözelgäç, Arafatnı küçerep cirlärgä wäğdä itä. Älegä Arafatnıñ qäberenä möselmannar öçen izge sanalğan bu urınnan tufraq kiterelep salınğan.
Şulay itep, Fälästinneñ qarşılıq xäräkäten 40 yıl citäklägän Yäsir Arafat fani dönyadan kitep bardı. Fälästin citäkçelegendä anı anıñ salmağraq qaraşta torğan tarafdarları alıştırdı. Arafat kitkännän soñ xäzer Fälästin belän İzrail arasında solıx tözügä yul açıla dip ömetlänüçelär bar. İzrail genä tügel, küplär öçen ul berençe çiratta terrorçı ide. Läkin Fälästinlelär öçen Yäsir Arafat bäysez däwlät xıyalı bilgese ide. Comğa könne ütkän cenaza monı açıq kürsätte.
-Ali Gilmi


text:
Çıñğız Äytmatov: “İslam qıymmäten tolerantlıq belän saqlarğa”
Böten törki dönyanıñ urtaq böyek yazuçısı bulğan Çıñğız Äytmatovnıñ wafat buluı Törkiyä ğämmävi mäğlümat çaralarında kiñ räweştä yaqtırtıldı.
Äytmatov iseme belän danın böten dönyağa tanıtqan qırğızlar qadär tatar, başqort, törek, üzbäk, çuvaş yäki teläsä qaysı ber törki-türk millätennän bulğan härkem ğorurlıq toya ala, anıñ äsärlärendä üzennän närsäder taba ala ide.
Törki xalıqlarnıñ berdämlegenä dä ähämiyät birgän Äytmatov tormışınıñ soñğı könnärendä äyterseñ xuşlaşqan sıman gizgän törki illärdä türk berlege, yaña törki xezmättäşlek mömkinlekläre turında süz alıp barğan, gel uylap yörgän xıyallarınıñ tormışqa aşuın, törki dönyanıñ qabat canlanuın, üz milli üzañın, mädäniyäten saqlap qaluın kürüdän bäxtiyar, bäxetle buluın äytkän ide.
Qırğızstanda bıyıl Äytmatov yılı dip iğlan itelgän bulsa, Törkiyädä 80 yıllığı mönäsäbäte belän yazuçını Nobel bülägenä täqdim itü öçen maxsus komitet oyıştırılğan häm monıñ öçen kiräkle çaralar alıp barıla ide. Ayruça TÜRKSOY törki xalıqlar mädäniyäte häm sänğätläre urtaq idaräseneñ bıyıl Ankarada ütkärelgän cıyılışında yaña ğına oyıştırılğan TÜRKSOY bülägeneñ berençesenä dä Äytmatov layıq bulğan ide. Yazuçınıñ awıruı arqasında üzenä birelä alınmağan premia üktäbr ayında Bişkekta uzdırılaçaq TÜRKSOY cıyılışında tapşırılaçaq ide. Yazuçınıñ ğomere citmäde şul, üze dä bik telägän Törkiyädä oyıştırılaçaq tuğan kön qotlawların da kürergä nasip bulmağan ikän.
Çıñğız Äytmatov uzğan yıl İstanbulda ütkärelgän “Rusiyä-İslam dönyası” strategik küzallaw törkemeneň öçençe cıyılışında qatnaşqan ide. Ul çaqta aña berniçä soraw belän möräcäğät itü mömkinlege bulğan ide. Äñgämä waqıtında böyek yazuçı, äsärlärendä daimi räweştä quzğatqan "adäm balası niçek itep keşe bulır yäki keşe bulıp qalır?" digän problematik sorawınnan çığıp, möselmannarnıñ bügenge kön problemalarına tuqtalıp uzğan ide.
İslam mäsäläseneñ xäzerge waqıtta awır mäsälä bulıp toruına iğtibarnı yünältkän Çıñğız ağa tolerantlıq, mädäniyätlelek yulları belän İslam dineneñ qıymmäten yuğaltmaw zarurlığın assızıqlap äytep uzdı.
“Bu çarada Şäymiyev kebek şäxeslär qatnaşqan oçraqta, bez dä canıbız belän öleş kertsäk, bu mäs’älälärne xäl itep bulır”, dip uylawın äytkän Çınğız Äytmatov, İslam illäre arasında Törkiyäneň iň nıqlı häm däräcäle il buluına basım yasap, Törkiyä alıp barğan säyäsätne döres dip tabuın häm törek ile belän maqtanuın, ğorurlanuın assızıqlap äytep uzğan ide:
“Min Awrupada eşlim. Törkiyäneñ anda avtoritetı bik zur. Törkiyä Awrupa Berlegenä kerep urnaşsa, yaxşı bulır ide. Xäzer Törkiyä İslam illäreneñ iñ nıqlı, dönya däräcäsendäge ile.”
Fani dönyadan kitep barğan dönyaküläm tanılğan yazuçı sovet çorında berençe tapqır mañqortlıq problemasın kütärep çığuı, milli üzañnı, milli qimmätlärne saqlaw mäsälälärenä iğtibarnı yünältüe belän istä qalaçaq. Äsärlärendäge geroyları härwaqıt üz vöcdannarı belän qara-qarşı bula häm tormış çınbarlığında soraw astına alına. Äytmatovnıñ böyeklege dä – näq menä şuşı ğadäti waqiğalardan dönyaküläm, global mäsälälärne, dönyanıñ adäm balasın mäşğül itüçe töşençälärne belderä aluıdır.


text:
Ekrem Çelebi - Nazlı Gelin
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Nazlı Gelin
Etiketler : Ekrem Çelebi - Nazlı Gelin türkü indir, Ekrem Çelebi - Nazlı Gelin türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Nazlı Gelin mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Nazlı Gelin türküsü, Nazlı Gelin sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Nazlı Gelin bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Ben Ne Biçim Serseriyim
Ekrem Çelebi - Bende Bir İnsanoğluyum
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Dağlar Bizim Dağlarımız
Ekrem Çelebi - Sızlar Yarelerim
Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim
Ekrem Çelebi - Derdimi Kimlere Desem
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan
Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği


text:
Başqortostan dürt yıldan huñ yılına 2 million kvadrat metr torlaq töźörgä yıyına. Yuğarığa osqan otçettarźan kürenewensä, bıyıl 1 million 600 meñ kvadrat metr töźöläsäk. Mortaza Räximov sirattağı törkömgä büläktär tapşırğanda oşolarźı belderźe. Torlaq töźölä, tik unıñ xaqı yabay keşe keźähe ösön tügellegen ällä añlamayźar, ällä añlarğa telämäyźär. Sönki başqortostanda torlaq ösön xaq iñ yuğarılarźıñ berehe bulıp qala. Xatta awıl yerźärendä iñ arzan xaq tip kvadrat metrın 10 meñ bulğandı äytälär. Xäźer fatir alıuźıñ yañı ısuldarı barlıqqa kilä. Ämmä fatirhıź integewselär unı bögöndän qullana almay, başlanğıs qäpital käräk. Küpselek ğäilälär ayźı ayğa yalğap yäşärgä mäjbür.
Büläk tapşırıu barışında başqa sosial obyekttar, yuldar halıuźıñ da bik şäp barıuına qıuandılar. Qıyğı rayonı başlığı Şamil Zarípov mäźälän, respublikanıñ atqaźanğan töźöüsehe bulıp kitte. Rayonda yuldar şäp halına ikän.


text:
Rusiä qullanuçılar xoquqların häm keşe sälamätlege ölkäsen küzätep baruçı idarä başlığı Gennadiy Oniçenko Seberdä qoşlarnı ütergän qoş kizüe totqıqlılandı dip belderde.
Oniçenko qayber qasabalarda karantin inde beterelde dide häm bu awırunıñ Tawlı-Altayğa taraluı turındağı xäbärlärne kire qaqtı.
Ul şulay uq qoş kizüeneñ Qalmıqstanda bulu-bulmawın tikşerü eşe bara dide.
Kiek qoşlar aşa taraluçı qoş kizüe berençe märtäbä iyül ayında Novosibirski ölkäsendä tabıldı häm Rusiäneñ tağın 5 ölkäsenä taraldı.


text:
Omskida qorban ğäyete
Qorban bäyräme könne Omskida hawanıñ suıqlığı 35 gradustan tübän buluğa qaramastan, şähärneñ 5 mäçetenä dä xalıq ğayıt namazına küpläp cıyıldı. Cämiğ mäçetendä, mäsälän, öç, “Xäyer-İxsan”da meñ yarım , “İman” “Xaci-Äxmät”, “Säyet-xaci”mäçetlärendä 1-är meñgä yaqın möselman buldı. Ğädättägeçä mäçetlärneñ barsında da bäyräm wäğäzläre söylände, namazlar uqıldı. Bıyıl şunsı da üzençälekle buldı, cämiğ mäçetendä wäğäz başlanır aldınnan Seber yağı möselmannarı möftiäte möftie Zölkärnäy xäzrät Şakircanov uzğan yılda başqarılğan eşlärgä qısqaça yomğaq yasadı, xalıqnı mäçetneñ finans xäle belän tanıştırdı. Möfti-xäzrät süzlärençä, 2005 yılda cämiğ mäçeteneñ kereme 1 mln 530 meñ 586 rubl', ä çığımı 1 mln 542 meñ 912 rubl' täşkil itkän. Bu summa ut, su, cılılıq, salımnar tüläwgä häm mäçetne tözekländerügä totılğan. Uzğan yılda ğına mäçetneñ 99 täräzäse häm 37 işege alıştırılğan. Şunsı mäğnäle buldı, Zölqarnäy xäzrät mäçet täräzäläreneñ sanınıñ xodaynıñ isemnäre belän tigez buluına küptän tügel iğtibar itülären assızıqlap ütte.
Cämiğ mäçetendä möselmannarnı räsmi dairälärdän Däwlät Duması deputatı Oleg Smolin qotladı. Oleg Smolin, möselman ömmätennän bulmasa da, mäçettä canına ruxi çistalıq, paklek aluı turında belderde.
Wäğäzlär söylänep, namazlar uqılğannan soñ, mäçetlär yanındağı maxsus bilgelängän urınnarda qorbannar çalındı, moxtaclarğa qorban itläre taratıldı. Kiçen Cämiğ mäçetendä bäyräm aşı äzerlände. Anda mäçetkä yärdäm kürsätep toruçı iğänäçelär, qayber wazifalı keşelär, aqsaqallar çaqırıldı.
Tağı ber mäğlümat – Omski möselmannarına Krasnoyar kraenıñ Noril'ski şähäre tatar-başqort üzägennän täbrikläw xatı kilde. Anda Qorban bäyräme belän täbriklämäwdän tış qısqaça ğına Noril'skida bäyrämneñ niçek ütüe turında da yazılğan. Bäyrämeneñ berençe märtäbä küptän tügel genä tözekländerelgän “Nurqamal” mäçetendä küp sanlı möselmannar qatnaşında ütüe xaqında beldergän. Ä mäçetne tözekländerü, yaqın-tirädäge territoriäne tärtipkä kiterü eşlären tulısınça şähär xakimiäte başqarğan. Noril'ski eşmäkäre Radik äfände Axmätovnıñ mäçetkä häm krayda näşer itelä torğan “Nur” gäzitenä härdaim yärdäm kürsätep toruı turında da belderelgän. Qorban bäyräme uñayınnan mäçettä aş östäle äzerläwdä dä Radik äfändeneñ yärdäme zur bulğan.
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Aña ni barı 17 ide…
Bu taciğa ansambl' konserttan qaytıp kilgändä bula. İptäş qızları belän sawbullaşıp, Dilärä öyenä qaytıp kitä häm uramda bilgesez keşe aña höcüm itä. Diläräneñ tawışın iñ soñğı işetüçe dä anıñ iptäş qızı bula. Bolğar qızı avtobustan töşkäç, käräzle telefonnan axirätenä şaltırata. Diläräneñ “Ni kiräk sezgä, timägez miña!” süzläre telefon aşa işetelgäç, anıñ belän elemtä özelä. Änise yögerep çığıp qar östendä qanğa batıp yatqan qızınıñ gäwdäsen genä taba.
Dilärä eşlägän “Bolğar qızları” ansamble 90nçı yıllarda oyışqan. Ansambl'neñ repertuarına tatar, rus, törek, ingliz tellärendä 300dän artıq cır kerä. Bu cırlar zamança stil'dä başqarıla häm alarda şulay uq borınğı bolğar mädäniäte dä çağılış taba.
Diläräneñ soñğı çığışı 20martta Qamal teatrı qarşındağı mäydanında bulğan. “Bolğar qızları” törkemenä isä ul ber yıl elek kilep kergän. Ä uzğan yılda Dilärä urta mäktäpne tämamlap, Qazan mädäniät häm sänğät institutına uqırğa kergän ide.
Bu könnärdä cinayätneñ säbäben açıqlaw häm cinayätçene tabu buyınça aktiv eş alıp barıldı. Bu xälne kürsätmägän televidenie, radio kanalları, gazet qalmadı. Häm nihayät bişençe aprel' tönendä bolğar qızın ütergän dip şik astına quyılğan keşe tabılğan. Qız yäşägän yorttan yıraq tügel ber äbi fatirında Mari El respublikasınnan tözeleştä eşlär öçen kilgän ike bertuğan ir yäşägän bula. Tikşerüçelär alarnıñ öyen qan eze buyınça tapqan. Cinayätne eşläwdä 37 yäşlek Cäwdät İxsanov şiklänelä. Tikşerü waqıtında bu irneñ elek tä näq şundıy uq cinayät öçen 15 yılğa xökemgä tartıluı häm amnistiä belän irekkä çığarıluı mäğlüm bulğan. Anıñ şulay uq başı imgängän buluı da açıqlandı. Diläräne ul uramda oçrata häm qız anıñ belän tanışırğa telämägäç, açuınnan yäş qıznı ğazaplap üterä digän faraz bar.
Bäxetsezlek oçraqları, cinayätlär kön sayın, säğät sayın bulıp torğan xäzerge çorda Diläräneñ üleme Qazanlılarnı şaq qatırdı. Ber ğailägä küpme bälä kilgän. Ber ay elek Diläräneñ ätise dä wafat bulğan. Anıñ 53 yäşlek änise qısqa waqıtta berdän ber balasın da yuğalttı. Qabınıp kilgän yäş yoldız menä şulay sünderelde. Häm anıñ urınında här başqa keşe dä bula ala ide. Üterüçe man'yak ber tapqır xökem itelep tä, irekkä çıqqaç, tağın cinayät yasağan. Normal' keşe tügel, qatı bäğerle, tile, aqılsız keşe dip sanarğa mömkin anı. Ä menä aqılsız wäxşilärne irekkä çığaruçı aqıllılar qaya qarağan ikän?
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Rusiä tarixi şähärlär häm töbäklärneñ VI kongressı uzdı
Tarixi şähärlär häm töbäkläreneñ Rusiä Berlege berlegenä 32 töbäk, 208 şähär häm rayon kertelgän. Comğa könne berlekkä yaña äğzalar qabul itelde. Alar arasında Tatarstannıñ Layış rayonı Nikol'ski awılı häm Tübän Qama şähärläre bar ide. Nikol'ski awılınıñ tarixi şähärlär Rusiä Berlegenä kertelüe yıl sayın uzdırılıp kilä torğan Karavon fol'klor bäyräme belän añlatıldı. Tübän Qamanıñ tarixi şähär isemlegenä niçek elägüe añlaşılmadı. Çönki anıñ şaqtıy yäş häm başqa küp kenä qalalardan bernärsäse belän dä ayırılmağanı mäğlüm.
Tarixi şähärlär häm töbäkläre Rusiä Berlegen kebek oyışma barlığın işetmäwçelär dä şaqtıydır. Kongressta küpmeder däräcädä anıñ YUNESKO eşen qabatlawı äytelde.
Yaña şähärlärne alu, YUNESKO tarafınnan qabul itelgän ruxi mirasnı saqlaw buyınça Xalıqara Konvensiäne tikşerüdän häm törle sessiälärdän tış Rusiä Berlegeneñ närsä belän şöğellängäne mäğlüm tügel. Tağın şunısı qızıq, tarixi şähärlär häm töbäkläreneñ Rusiä Berlege äğzası bulğaç, yıl sayın tüläw qaralğan. Rusiä subyektlarına ul 50 meñ häm här yäşägän keşe sanına qarap 3 sum östälä.
Qazanda uza torğan kongressta töp temalar itep - däwlät orğanı wäkilläre belän tığız elemtä urnaştıru, fol'klor, etnomädäni traditsiälärne saqlaw, ruxi mädäni miras obyektları xälen tikşerü häm finanslaw buyınça mä’sälälärne qaraw tora ide. Ämma waqıt tar bulu - medal' tapşıru, ber-bereñä räxmät süzläre äytü kebek qupşı eşlär näticäsendä, älege problemalarnı tikşerügä azraq waqıt qaldı. Problemalar kisken torsa da.
Bügenge köndä däwlät tarafınnan saqlanırğa tieşle 80 meñ tarixi häm mädäni häykällärneñ barı 35 protsentı urtaça xäldä buluı mäğlüm. Tizdän uzaçaq cirle üzidarälär buyınça reformalardan soñ ruxi mirasnıñ nindi yazmışqa duçar iteläçäge turında älegä uylarğa da qurqıta. Çönki üz-üzen tuydırırğa tieş bulğan munitsipal' berämleklär citäkçeläreneñ häykäl öçen aqçaları citmäskä mömkin.
Landış Xarrasova


text:
cишәMбe, 17 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 01:08
28 yünnän 30na qädär Tatarstanda respublikanıñ Kama Alanı bistäsendä atom elektrostansiäsen tözüne yañartuğa qarşı protest marşı uzaçaq. Anda Tatarstannıñ atomğa qarşı cämğiäte, tabiğätne saqlaw oyışmaları, yäşlär xäräkätläre wäkilläre, tatar ictimaği oyışmaları häm başqalar qatnaşa. Qatnaşuçılar respublikanıñ Alabuğa rayonında, Kama yarında cıyılaçaq. Qarşılıq marşı şimbä könne Alabuğanıñ üzäk mäydanında mitingtan başlanıp kitäçäk. Şunnan soñ marşta qatnaşuçılar Çallı, Tübän Kama şähärlärenä yul totaçaq, anda da qarşılıq mitingları ütkäreläçäk. Protest marşı waqıtında Kama Alanında tözeläçäk atom elektrostansiäsenä qarşı imzalar da ciyilaçaq. İsegezgä töşerep ütik, Kama Alanı tiräsendäge atom elektrostansiäsen tözü ütkän ğasırnıñ 90 yıllarında tuqtatılğan ide. Älege ğämäl stansiäneñ seysmologik yaqtan totrıqsız urında urnaşuwı belän añlatıldı. Soñğı waqıtta bu tözeleşne yañadan başlap cibärü turında süzlär torğan sayın qatıraq yañğırıy. Ber distä yıl eçendä bu atom elektrostansiäse tözeläse urın totrıqlılanğanmı, ällä inde anı yañartu öçen başqa säbäplär bu faktornıñ ähämiäten kimetergä sälätleme? Bu sorawğa cawapnı ğälimnärdän häm belgeçlärdän torğan komissiä birergä tieş. Älegä tözeleş 2010 yılda başlanıp kitär dip kötelä.
Gölnaz İlgizär, Qazan


text:
Awıl xalqın taza awız swmen jäne jumıspen qamtw mäselesi bügin Ükimette ötken otırısqa arqaw boldı. «Aq bulaq» bağdarlamasına burınğıday` endi qırwar qarjı bölinbey`di. Qoldağı qarajattı tïimdi pay`dalanğan jön. Sondıqtan ükimet bağdarlamanı qay`ta süzgiden ötkizip, onıñ olqı tustarın jetildirwdi közdep otır. Sonday`-aq awıl turğındarın jumıspen qamtw mäselesin de jüy`eli şeşw tetikteri jüzege asırılmaqşı. Baq.kz tilşisi bügingi otırısqa şolw usınadı.
«Aq bulaq» bağdarlaması ayasında xalıqtı awız swmen qamtamasız etw boy`ınşa biraz jumıs atqarılğan. Mäselen, 2011-2015 jıldarı ortalıqtandırılğan sw jüy`esimen qamtw qalalarda 87 pay`ızğa, awıldarda 51 pay`ızğa jetti. Bïılğı jılı 75 jobanı jüzege asırwğa 62,1 mlrd teñge, al kelesi jılğa 157 jobağa 53 mlrd teñge qarastırılıp otır. Osığan qosa xalıqaralıq qarjı uy`ımdarınan qarajat tartw täjirïbesi sätti jüzege asırılwda. Bul uy`ımdar bizge 17,9 mlrd teñge bölipti. Sw qubırlarınıñ tozwı da tömendegen. Desek te, äli de xalıq, äsirese awıl turğındarı tolıqtay` taza swğa qol jetkizgen joq. Osı rette Ulttıq ékonomïka mïnïstrligi mäseleni şeşwdiñ basqa jolın usınıp otır. Yağnï, memlekettik byudjetten qarajat tek awıldıq eldi mekenderge bölinwi tïis. Al qalalıq swmen jabdıqtaw jüy`esin byudjetten tıs qarajat közderi esebinen damıtwğa äbden boladı.
«Ewropa qay`ta qurw jäne damw bankinen tartılğan qarız jäne Ulttıq qormen birlesip qarjılandırw esebinen kommwnaldıq jäne jekemenşik sw arnaları jüzege asırıp jatqan jobalar qalalıq eldi mekenderdiñ memlekettiñ tikeley` qarjılandırwınsız-aq damï alatının körsetip otır. Bul jumıs kelesi jılı da jalğasadı. Bügingi tañda Ewropa qay`ta qurw jäne damw bankimen kelisimderge qol qoy`ıldı jäne 4 sw arnasın qarjılandırw boy`ınşa joba day`ındap jatırmız. Olar: Qostanay`, Kökşetaw, Semey` jäne Öskemen sw arnaları», - dep bayandadı ükimet otırısında QR Ulttıq ékonoïmïka mïnïstri Qwandıq Bïşimbaev.
Budan bölek, qaladağı sw arnaların byudjetten tıs qarjılandırw közderin qalıptastırw üşin Qazaqstannıñ damw ïnstïtwttarınıñ, yağnï «Bäy`terek» ulttıq basqarwşı xoldïnginiñ mümkindikteri pay`dalanılmaq.
Al awıldağı swmen jabdıqtaw sektorınıñ jeke kapïtal üşin ïnvestïcïyalıq tartımdılığı joq. Buğan awıldardıñ alşaqtığı, xalıq sanı jäne qızmettiñ joğarı özindik qunı sekildi faktorlar ıqpal etedi. Birinşi qazandağı jağday` boy`ınşa respwblïkadağı 6670 eldi mekenniñ tek 3616-sı, yağnï 53,8 pay`ızı ğana ortalıqtandırılğan sw jüy`esine qosılğan. Qalğan awıldardıñ 2294-inde turatın adamdardıñ sanı 500-den aspay`dı. Xalıqtıñ azdığınan bul awıldarğa ortalıqtandırılğan sw jüy`esin tartw özin ékonomïkalıq jäne qarjılıq turğıda aqtamay`dı. Buğan qosa swdıñ qunı turğındardıñ qaltasınan qağarı sözsiz.
Sonımen, awıldardı taza awız swmen qamtw mäselesin şeşw üşin, birinşiden, sw arnaların «Qazvodxoz» respwblïkalıq memlekettik käsipornınıñ birıñğay` basqarwına berw jağı qarastırılmaqşı. Mïnïstr Qwandıq Bïşimbaev Qızılorda oblısındağı «Aral» jumısınıñ tïimdiligin mısalğa keltirdi. Ol awıldıq eldi mekenderdi swmen qamtwdıñ barlıq satısın basqarwğa mümkindik berip otır. Budan bölek, bıtırañqı ornalasqan sw arnalarına jumsalatın şığındardı qısqartw maqsatında sw jetkizwşi operatorlardı irilendirgen jön. Onıñ işinde awıldıq sw arnaların oblıs ortalıqtarı men basqa da iri eldi mekenderdi tirşilik közimen qamtıp otırğan arnalarğa qosw mäselesi qaraladı. Sonday`-aq, «Aq bulaqta» äw basta bolğan, biraq iske aspağan key`bir qağïdalardı qay`ta jañğırtqan durıs. Bul talaptar awıldağı adam sanına bay`lanıstı jobalardı iriktewge qatıstı.
«Osı jumıs ayasında äkimdikter xalıq sanı 500-den aspay`tın awıldardıñ bolaşağı men olardı ortalıqtandırılğan swmen jabdıqtawdıñ tïimdiligin qay`ta muqïyat zerdelegeni durıs», - dedi mïnïstr.
Öz kezeginde Ükimet basşısı «Aq bulaq» bağdarlamasın qay`ta süzgiden ötkizw qajettigin alğa tarttı.
Baqıtjan Sağıntaevtıñ ay`twınşa, awıldardı sozbalañğa salmay`, swmen qamtamasız etwge mümkindik bar. Sondıqtan bağdarlamasınıñ olqı tustarın tüzep, qarajattı tïimdi pay`dalanw qajet.
«Älemdegi ékonomïkalıq jağday`ğa bay`lanıstı kezinde «Aq bulaq» bağdarlamasına bölingen qarjınıñ kölemi qısqartılğanı belgili. Mäsele qosımşa qarjı izdewde ğana emes, bağdarlamanı qay`ta qarap, tïimsiz pay`dalanıp otırğan qarajattı durıs bağıtqa salwda bolıp otır. Jobanı jasağan kezde biraz olqılıqqa jol berildi, sonıñ bärin tüzegen kezde qomaqtı qarjı bölinedi», - dedi Premʹer-mïnïstr.
Budan bölek, onıñ sözinşe, awıldardı awız swmen qamtamsız etwge jergilikti byudjetten de qarajat bölinse, jumıs tezirek jüredi.
Sw mäselesine qatıstı talqılawlar barısında Baqıtjan Sağıntaev Tarazdağı sw burwğa belgilengen eldegi eñ tömen tarïfke tañğaldı.
Bul qalada sw burw qunı 8 teñge ğana. Al Qarağandıda tarïf 96 teñge eken.
«Bul bağağa qanday` jöndew jürgizwge boladı? Jalaqı tölewge äzer jetetin şığar. Soñğı ret tarïfti qaşan kötergen? Özge öñirlermen ay`ırmaşılıq ülken. Biraq, bul rette sw jüy`eleriniñ jağday`ın qaraw kerek. Mümkin 8 teñge jetkilikti şığar. Äri şığındardı da qarağan jön», - dedi Ükimet basşısı.
Otırısta qaralğan ekinşi mäsele – awıl xalqın jumıspen qamtw jäne jeke qosalqı şarwaşılıqtardıñ älewetin pay`dalanw, awıl şarwaşılığı kooperacïyaların damıtw.
Awıl şarwaşılığı mïnïstriniñ birinşi orınbasarı Qay`rat Ay`twğanov bayandağanday`, mïnïstrlik, oblıs äkimdikteri men Densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstrligi arasında jıldıñ soñına dey`in is-şaralardı jüzege asırwdıñ naqtı mindetteri men ïndïkatorların anıqtay`tın üşjaqtı josparğa qol qoy`ılğan. Söy`tip, äkimdikterdiñ josparına säy`kes, bïılğı jıldıñ soñına dey`in 150 awıl şarwaşılığı kooperatïvi uy`ımdastırıladı. Olar 100 süt qabıldaw pwnkti men 2 mıñnan astam otbasılıq bordaqılaw alañın biriktirmek.
«28 süt qabıldaw pwnkti jäne 3,2 mıñ otbasılıq bordaqılaw alañı qurıldı. Nätïjesinde 15 mıñ jeke qosalqı şarwaşılıq qamtılatın boladı. Bekitilgen josparda ay`tılğanday`, 20 tamızğa dey`in älewetti ötinim berwşilerdiñ tizimi jäne qarjılandırwğa ötinimder qalıptastırılw kerek. Alay`da key`bir oblıstarda älewetti qatıswşılar anıqtalmağan jäne jospardı orındaw bastalmağan», - dedi vïce-mïnïstr.
Bul jumıstar Qostanay`, Atıraw jäne Soltüstik Qazaqstan oblıstarında naşar jürip jatır. Otbasılıq bordaqılaw alañdarın qurw mäselesi Şığıs Qazaqstan oblısında nebarı 15%-ğa orındalğan. Al josparğa säy`kes kooperatïvterdi qurw merzimi osı jıldıñ 10 qırküy`egine belgilengen. Biraq oblıs äkimdikteri awıl şarwaşılığı kooperatïvterin qurwğa nemquray`dı qarap otır.
«Ortaşa kooperatïvterge 3-4 qatıswşı qamtılğan. Saldarınan awıl şarwaşılığı önimderin öndirwmen ay`nalısatın jeke qosalqı şarwaşılıqtar tolıq qamtılmay` otır. Sondıqtan, qurılatın kooperatïvterdi qarjılandırw kezinde şarwaşılıqtı barınşa qamtw üşin 20-dan kem emes qatıswşı bolw talabı qoy`ılğan», - dey`di vïce-mïnïstr.
Tağı bir mäsele - jeke qosalqı şarwaşılıqtardıñ kooperatïvterge birigwine mal qaldığına salınatın ékologïyalıq émïssïya tejegiş faktor bolıp otır. Öy`tkeni munday` norma jeke qosalqı şarwaşılıqtar üşin qarastırılmağan.
«Yağnï jeke qosalqı şarwaşılıqtağı sïır üşin salıq tölenbey`di, al eger kooperatïvke ötseñ, sïır üşin ékologïyalıq émïssïya tölew qajet boladı», - dey`di Q.Ay`twğanov.
Bul mäseleni şeşw üşin mïnïstrlik Salıq kodeksine tïisti özgertwler engizwdi usınıp otır. Osılay`şa kooperatïvke birikken şarwaşılıqtar salıq tölemey`tin boladı. Qazirgi waqıtta mal basına salınatın jıl say`ınğı ékologïyalıq salıq 754 teñgeni quray`dı.
Ükimet basşısı da salıq sayasatı kedergi keltiretin bolsa, awıl şarwaşılığı örkendemey`tinin ay`tıp otır.
«Awıl xalqı eñbekqor. Sol eñbeginiñ jemisin körw üşin olarğa qarjılay` qoldaw kerek. Şağın nesïe berip, jumıs orındarın aşw mañızdı. Ïnfraqurılım jağınan da kömek körsetilwi tïis. Älewmettik jäne äkimşilik jağınan da köptegen kömek qajet. Sol sebepten de osı kedergilerdi boldırmawdıñ joldarı ay`tıldı. Awıl şarwaşılığı mïnïstrliginiñ usınısı öte durıs. Salıq salası kedergi keltirse, ärïne, qoy`ılğan jospar iske aspay`dı. Berilgen tapsırma ayaqsız qaladı. Sondıqtan Awıl şarwaşılğı mïnïstrligi Ulttıq ékonomïka mïnïstrligimen birlese otırıp, osı mäselelerdi şeşw kerek», -dep bügingi otırıstı qorıtındıladı Baqıtjan Sağıntaev.


text:
Amerika häm Britaniä räsmiläre Ğıraqqa qarşı barğan suğışnı uñay bäyäli
Amerika häm Britaniä räsmiläre Ğıraqqa qarşı barğan suğışnı uñay bäyäli .
Zur koalitsiä köçläre kürgänebegezçä sonğı 3-4 kön eçendä alğa taba xäräkät itä. Quyğan mäqsatlarbızğa ireşü öçen barğan progress tiz qayber oçraqlarda dramatik
General Frank 3meñ çaması ğıraqlınıñ äsirgä alınğanın häm 20çaması amerikan ğäskäriäneñ üterelgän yäki yuğalğan buluın belderde. Xalıqara Qızıl Xaç oyışmasınıñ süzçese AQŞ köçläre tarafınnan qamap alınğan ğıraq äsirläreneñ şulayuq qulğa alınğan amerikan xärbiläreneñ televidiniedä kürsätelüe yäki gazetalarda räsemnäreneñ basıluın 1949nçe yılğı Jeneva Konvensieläre tıya dip belderde. Xoquq yaqlau oyışması Amnesty İnternational Ğıraqnı suğış äsirlärenä yaxşı möğämälä kürsätergä häm kiñ küläm mäğlümät çaraların konfliktağı yaqlarnıñ äsirlärenä ixtiram belän qararğa çaqırdı. Qızıl Xaç Oyışması Jeneva konvensiäläreneñ ütäleşen qarap bara. Küzätüçelär fikrençä, koalitsiä köçläreneñ Bagdadqa taba tizlektä baruı häväflär belän bäylängän. Nasiriä, Basra häm Umm Qasr alınğan dip belderelsä dä bu şähärlär tiräsendä könnärdän birle qatı qarşılıq kürsätü bara qorallı bäreleşlär däwam itä. Törkiäneñ tönyaq Ğıraqqa ğäskär cibärü ixtimalä bugen könüzäk tema bulıp tordı.Yevropa Berlege xärbilär künderü Törkiäneñ berlekkä namzätlegen qatmarlandıraçaq dip kisätkändä , Britanie premiere Blair (audio)
Ğıraqqa kerü qabul itelmäslek närsä. Bu törek xökümätenä dä , xärbilärenä bik açıq itep belderelde , bezneñ genä tügel ä AQŞ ta birgän kündermäne Törkiäneñ añlağan buluına ışanam ,
AQŞnıñ mäxsus ilçese Halilzad Ankara xärbilär cibärü planınnan vazkiçmäde, söyläşülär irtägä däwam itäçäk dip belderde bu kiç . Qaxirädä ğäräb illäre tışqı eşlär minsitırlarnıñ cıyılışında äzerlängän kommunike proyektında ministırlar AQŞ citäklägän köçlärneñ şartsız Ğıraqtan çığıp kitüe taläp itä, xärbi kampnieäne agressiä dip taswirlıy .Suğışqa qarşı demonstratsiälär bugen dä däwam itte, Hambugta bugen politsie berençe märtäbä 21keşene qulğa aldı. Alar AQŞ konsolığına şişä häm taşlar ırğıtqan. Cıyınğa 20meñ student qatnaşqan ide. İtaliada meñnnärçä mäktäp balası Ğıraq suğışına qarşı demonstratsiä ütkärde. Kremlden yasalğan belderüdä prezident Putin AQŞ citäkçese G.Bushqa şaltıratıp, Russieneñ Ğıraq turındağı pozitsiäsen qabatladı häm regionda humanitar häläkät buldırmasqa çaqırdı dip äytelä.Ğıraq belän bäyläneşle yaña waqıyğälär turında irtänge tapşıruıbızda işetä alasız
Färidä Xämit,Praga


text:
Qazanda 32 yäşlek ir-at 15 qattan sikerde
Uzğan şimbäne Qazan universitetı xezmätkärläre dä, studentları da tiz genä onıta almas. Köndezge säğät berlär tiräsendä alarnıñ küz aldında binanıñ 15Hчe qatınnan sikergän yeget kilep töşte. Anıñ töşkän urını näq universitetqa kerä torğan basqıç östenä turı kilde. Bäxetkä kürä, kerüçelärgä häm çığuçılarğa zıyan kilmägän. Şimbä könne qorbannar sanı kübräk bulırğa mömkin ide. Bu küñelsez waqiğa turında universitetnıñ tatar bülege studentı, waqiğanıñ şahitı Gölnaz Asılgäräyewanı tıñlıyq:
Min uqırğa kilgändä, universitet yanında militsiä, aşığıç yärdäm maşinaları cıyılğan ide. Ä basqıçta mäyet yata. Min ällä berär avariä bulğan dip uyladım başta. Çönki ber maşina imgätelgän ide. Ämma soraşqaç, bu maşinanı binanıñ 15 qatınnan sikergän yeget imgätkänen beldem. Minem belän uqığan ber student östenä kilep töşä yazğan ul. Ul äytä, başta östän pıyala qoyıldı minem öskä, ä ikençe mizgeldä yanımda ğına keşe gäwdäse kilep töşte. Bik qurqınıç buldı.32 yäşlek ir keşene bu adımğa barırğa närsä etärde? İmtixanın birä almaw da, Aq Barsnıñ çempion bulmawı da moña säbäp tügel ikän. Anıñ östenä Anton Şalabanov student ta, KDU xezmätkäre dä tügel. Ämma universitetnıñ iminlek bülege xezmätkäre Tälğät Zäyniev äytüençä, ul bu uqu yortın tämamlağan keşe häm bügengä qädär elemtälärne özmägän:
Anton KDUnıñ iqtisat bülegendä uqıp çıqqan. Ämma xäzerge waqıtta qädär ul universitet belän elemtälärne özmäde. Anıñ äni-ätise dä şuşı universitettağı professorlar, xörmätle keşelär. Şuşında 30-40 yıl däwamında eşlägännär. Ul härwaqıt alar yanına kilep yöri torğan bulğan.Tälğät Zäyniev süzlärenä qarağanda, Anton Şalabanov universitetta bik yaxşı uqığan, armiädä bulıp qaytqan. Ämma soñğı berniçä yıl däwamında Anton psixik awıru belän intekkän. Şuşı awıru belän ul ikençe gruppa invalid bulğan. Xoquq belgeçläreneñ mäğlümatlarına qarağanda, yeget inde berniçä tapqır üzenä qul salıp qarağan. Faciğä bulğan könne Anton änise belän açulanışıp, üzenä qul salaçağın wäğdä itkän bulğan.Al'bina Zäynulla


text:
Törek yäşläre Rim Papasına mömkinlek birergä çaqıra
Rim papası Benedikt XVnıñ sişämbe könne Törkiägä başlanaçaq säfäre tiräsendä farazlar häm kierenkelek arta bara. Yäşlär bu şäxeskä häm anıñ säfärenä nindi qaraşta tora?
"Rim papasınıñ küpçelege möselman yäşägän Törkiägä kilüenä qurqası yuq, dip uylıym, çönki bu cirlär – bik küp dinnär bişege häm bu adımnı ul tınıçlıq xaqına eşli ala, Rim papası eşli alğan iñ yaxşı eş."
Törkiäneñ könyağında, Süriä çige buyında universitetta uqığan Maral Güneş tä, xäzer könbatış belän möselman dönyası arasında kierenkelek bolay da zur, Rim papasına söyläşergä mömkinlek birergä kiräk, dip sanıy:
"Minemçä bu säfär xristiannar häm möselmannar dönyalarınıñ ikese öçen dä möhim. Bügenge köndä Rim papası başqa ber möselman ilenä dä bara almıy, alar berse dä anıñ belän oçraşırğa äzer tügel, häm bälki bu säfärne Törkiä öçen uñış dip äytep bula torğandır. Ämma Rim papasınıñ säfäre sirat küpere aşa uzuğa tiñ. Qaywaqıt ul telen tıya almıyça möselmannarnı mısqıl itkän süzlär äytä. Anıñ säfärenä äzerme – yuqmı, ul kilgäç närsä bulır – äytä almıym."
Ämma töreklärne Rim papasınıñ möselmannarğa mönäsäbäte genä borçımıy. Törkiädä xristian patriarxı Bartolomey 1nçe İstanbulda – keçe Vatikan qorır digän qurqu bar. Däwlät eçendä däwlät tözelsä, kördlär dä üzlärenä bäysezlek dawlıy başlar, digän farazlar bar. Şuña küplär Rim papası säfärendä säyäsi maqsat ta kürä.
Säfärgä qarşı bulırğa tağın ber säbäp bar – Benedikt, 2003nçe yılda, äle Rim papası bulğançı, Fransiäneñ Le Monde gazetına birgän äñgämäsendä, Törkiäneñ Yevropa Berlegenä kerüenä qarşı çıqqan ide. Ämma bügenge köndä küplär Vatikannıñ Yevropa Berlege eşlärenä yoğıntı yasıy aluı şikle, dip sanıy. Törkiä Rim papasına üzeneñ qunaqçıllığın qızğanmas, ämma abruyın saqlar, di töreklär.
Alsu Qormaş


text: Kosovo deputatları bügen prezident İbrahim Rugovanı ber minut tınlıq belän iskä aldı, häm ul başlağan Serbiädän bäysezlek xäräkäten däwam itergä süz birde. Premyer-ministr Bajram Kosumi, Rugova quyğan maqsatqa ireşer öçen berdäm bulırğa çaqırdı. Kosovoda 5 könlek mätäm iğlan itelgän. Rugovanıñ mäyete, düşämbe, 23 ğinwardan başlap parlament binasında quyılaçaq, teläwçelär anıñ belän xuşlaşırğa kilä alaçaq. Cänaza pänceşämbe, 26 ğinwar könne Priştinada ütäçäk. Tınıç yul belän Kosovoğa bäysezlek alunı maqsat itep quyıp şul xäräkätne citäklägän 61 yäşlek İbrahim Rugova kiçä Priştinada üz öyendä üpkäsendä yaman şeş awıruınnan wafat buldı.


text: Kosovo prezidentı İbrahim Rugova kiçä ütkän parlament saylawlarında üzeneñ Demokratik Liga partiäseneñ ciñüe turında belderde. Rugova süzlärençä anıñ partiäse tawışlarnıñ yartıdan kübrägen cıyğan. Şulay da, xökümät tözügä kereşkänçe, bez räsmi näticälärne kötäçäkbez, dide ul. Elekke komandir Haşim Taci citäklägän Kosovonıñ Demokratik partiäse ikençe urında. Räsmilär äytüençä, serblarnıñ kübese tawış birügä kilmägän. Alarnıñ kübese Kosovonıñ – Serbiä häm Çernogoriäneñ ber öleşe bulıp qaluın teli. Rugova häm dä albannarnıñ kübese bu töbäkneñ bäysezlege öçen.


text:
Kıvırcık Ali - Isırgan Otu
Sanatçı : Kıvırcık Ali
Türkü : Isırgan Otu
Etiketler : Kıvırcık Ali - Isırgan Otu türkü indir, Kıvırcık Ali - Isırgan Otu türkü dinle, Kıvırcık Ali türküleri, Isırgan Otu mp3 indir, Kıvırcık Ali türküleri Isırgan Otu türküsü, Isırgan Otu sözleri, Kıvırcık Ali mp3 dinle, Kıvırcık Ali download, Isırgan Otu bedava mp3, Kıvırcık Ali türkü sözleri, Kıvırcık Ali türkü dinle, Kıvırcık Ali son albüm indir
Kıvırcık Ali Türküleri
Kıvırcık Ali - Gül Tükendi Ben Tükendim
Kıvırcık Ali - Ilgıt Ilgıt Esen
kıvırcık ali - başındaki yazmayı da sarıya sarıya mı boyadın (tokat-reşadiye)
Kıvırcık Ali - Türküler Gül ve Sen


text:
…häm 1 000 000 telefon elemtäse
7 may könne radio, televidenie xezmätkärläreneñ hönäri bäyräme. Tatarstan elemtäçeläre şul köngä turı kiterep 1 millionınçı telefon qullanuçığa elemtä yalğadılar. Millionınçı ğailä Tatarstannıñ Piträç rayonı Şäle awılında yäşi ikän. Äxmätcanovlar ğailäsenä Tatarstan xökümäte citäkçeläre, elemtäçelär kildelär. Xäzer respublikadağı awıl öyläreneñ 24 protsentına telefon quyılğan. Şähärdä bu san şaqtıy zur. Telefon kertü buyınça Tatarstan Rusiädä iñ yuğarı urınnarnıñ bersen bili.


text:
Yukosnıñ yazmışı bilgesez. Russiä xökümäteneñ bu mäsälädäge säyäsäte tänqitlänä.
Yukosnıñ 3 miliard 400 milion dolarlıq salım burıçın tüläv möddäte tuldı. Ul burıçların vaqıtında tüli almadı. Xäzer inde xökümätneñ Yukos mölkäten sata başlauı kötelä. Taraflar uzğan töndä möddät tulğançı nindi dä bulsa kompromissqa ireşä almadılar. Russiä xakimiätläreneñ Yukosqa mönäsäbäte qayber xalıqara oyışmalarnıñ häm illärneñ tänqitenä säbäp buldı. Mäskäv Yukosnı saylap alıp cazalandıruda ğäyeplänä.
Audio
"Bez nefte çığarunı häm satunı dävam itäçäkbez. Bez kompromis tabarğa tırışabız. Läkin, banka xisapları häm mölkätebez tuñdırılğan köyençä qalğan möddätçä vazğiät qıyınlaşa baraçaq. Läkin, bez alğa sörelgän ğäyeplävlärneñ qanunilığına şik beldersäk tä, salımnarnı tülävgä yul quyğan xäl çarası tabu belän qızıqsınabız."
Yukosnıñ elekke citäkçese Xodorkovskiy dä xärämläşü häm salım tülämävdä ğäyeplänep törmädä totıla. Xosusiläşterü protsesın tänqitlävçelär, şul sanda prezident Putin, Xodorkovskiy häm başqalarnı Russiä xalqı xisabına qanunsız räveştä bayuda ğäyeplilär. Başqalar bu bazar ekonomikasına küçü öçen kiräk ide digän argument alğa sörälär. Strasburgtağı Yevropa Şurası Yukos mäsäläsen küzätep tora. Parlamentar Assambley Şurası küptän tügel genä Germaniäneñ elekke Yustitsiä ministere Sabine Löythoyser-Şnarenbergerne monıñ öçen mäxsus väkil itep bilgeläde. Ul radiobıznıñ urıs redaksiäsenä birgän ängämäsendä bolay dide
Audio
"Miña bu yıldan başlap Xodorkovskiy, Lebedev häm Piçuginnıñ qulğa alınuların küzätü mandatı birelde. Annan başqa Yukos belän bäyle här närsäne, xökem protsesın häm türmägä yabıp quyularnı küzätü öçen dä väkalätem bar. Tik Yukosqa qarşı alğa sörelgän salım tülämäv ğäyebeneñ ğadel buluın bilgeläv mäsäläsendä genä kompetensiäm yuq."
Sabine xanım may ayında Mäskävgä barıp Xodorkovskiy belän törmädä oçraşırğa niätlänsä dä, Mäskäv texnik säbäplärne alğa sörep aña vizit yasau mömkinlegen birmägän.
Audio
"Min may ayında Xodorkovskiy häm Lebedev belän törmädä oçraşu niätemne belderdem. Miña Rus kolegalarabz här närsäne tikşerdelär digän cavap birelde. Russiä xakimeneñ minem vizitıma röxsät birelmiäçäk digän qararı belderelde."
Sabine xanımnıñ belderüençä, baymı, fäqirme här kem qanun aldında tängäl bulırğa tieş. Yukos mäsäläsenä mönäsäbät ber törle tügel. AQŞnıñ Stanford Universitetınıñ Hoover İnstitutı xezmätkäre Mixail Bernstam radiobıznıñ Nyu Yorktağı xäbärçesenä Russiäneñ bu ölkädäge suverenlığı xörmät itelergä tieş dip belderde.
Audio
Xökümätneñ nindi çaralar küräçäge äle bilgesez bulğannıqtan, Yukosnıñ yazmışı da mäğlum tügel. Şulay uq Xodrokovskiynıqı da. Ul kiläse atnada mäxkämä aldına yañadan basarğa tieş.
Färit İdelle, Praga.


text:
Böyek yefäk yulı
Böyek yefäk yulı (qıtayça 絲綢之路, qazaqça Жiбek жoлы, qırğızça yлyy жибek жoлy, üzbäkçä Buyuk Ipak Yo'li / Бyюk Ипak йўли, farsı جاده ابریشم, ğäräpçä طريق الحرير, hindi रेशम मार्ग) - borınğı zamanda häm urta ğasırlarda Könçığış Aziä häm Urta diñgez buyı illären totaştırğan kärwan yulı.
Berençe çiratta Qıtaydan yefäk çığaru maqsatı belän qullanılğan.
II ğasırda b.e.q. yul ütkärelgän, Sian töbägennän, Lançjou aşa Dünxuan' qädär, soñraq ayırıla: tönyaq yulı - Turfan, Pamir tawları, Färğana häm qazaqlar dalaları aşa, könyaq yulı - Taqla-Maqan çüle, Yarkend, Pamir, Baktriä, Parfiä, Hindstan, Yaqın Könçığış aşa Urta diñgezgä qädär barğan.
İstilax alman geografı Pixthofen tarafınnan 1977 yılda kertelgän.
VIII-X ğasırda Şäreq belän säwdä yaña säwdä-xärbi üzäklären buldırğan: İdel buyı Bolğarı, Xäzär Qağanlığı, Urıs Qağanlığı.
Tatar-mongol buysındıruları näticäsendä qüät Altın Urda däwläte barlıqqa kilgännän soñ tatar xannarı säwdä yulların yaqlıylar häm üsterälär.
Altın Urda bulğan çorda Könçığış belän säwdä çäçäk ata, zur säwdä tatar şähärläre tiz üsälär: Saray-Bärkä, Ükäk, Gölstan, Bolğar, Qazan, Xacitarxan, İske-Seber, Alabuğa, Baqçasaray, Qafa, Sarısu, Çallı, Solxat, Tömän (Çınğı Tura), Altın Urda könyaq öleşendä: Ürgäneç, Säwran, Utrar, Cänd, Sığnaq.
Böyek yefäk yulı zur ähämiätenä iä bulğan: yul aşa yaña texnologiälär taralğan.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- CTaHoBлeHиe Beлиkoro шëлkoBoro пyTи B cиcTeMe TpaHcциBилизaциoHHoro BзaиMoдeйcTBия HapoдoB EBpaзии
- ЭkoHoMичeckaя иcTopия: xpecToMaTия пoд peдakциeй A. Д. KyзbMичeBa и C. K. HиkиTиHoй
- MaMлeBa Л. A. CTaHoBлeHиe Beлиkoro шëлkoBoro пyTи B cиcTeMe TpaHcциBилизaциoHHoro BзaиMoдeйcTBия HapoдoB EBpaзии // Vita Antiqua. 1999. № 2. C. 53—61.


text: Berlin. Germaniädä ğomumi saylawlarğa ber genä kön qaluğa qaramastan, säyäsi köçlär anda bügen dä ügetläw eşlären däwam itte. Fiker beleşü näticäläre älegä oppozitsiädä torğan xristian-demokratlarnı yaqlawnıñ älegä kiñräk buluın häm alarnıñ citäkçese Angela Merkelneñ berençe xatın-qız kansler bulu ixtimalı zur ikänlegen kürsätä. Könçığış Germaniädä tuğan Merkel bügen Bonnda uzğan saylawaldı cıyınında, üzeneñ il belän idarä itüne yaxşıraq başqara aluın belderde. Ul, bez Germaniäne ayaqqa bastırğan häm anı berläştergän kebek ük, xäzer dä ilne 21-nçe ğasırğa uñışlı ğına kertergä sälätle, monı ğämälgä quyu öçen min sezneñ yaqlawğa moxtac, dip belderde. Saylawaldı köräşendä töp mäs'älälär bulıp eşsezlek, pensiä reforması häm iqtisadnı liberal'läşterü tordı.


text:
Başqortostanda tağı la ber televizion kanal barlıqqa kilde. Öfölä STS telekompaniahınıñ töbäk büleksähe eşläy başlanı. Respublika yetäkselege menän kileşew buyınsa Öfölä metrlı şunday kanal eşlärgä qarar itelgän. Ämmä bıl qanal tulıhınsa säyäsi bulasaq tigände añlatmay. STS ÖFÖ kompaniahı yetäksehe Azamat Xujäxmätov äytewensä, yañı telekampanianıñ auditoriahı yaqınsa 2 million keşe bulasaq. "STS küñel asıu kanalı. Ul şulay bulasaq ta. Kiläsäktä üź programmalarıbıźźı eşlärgä uylaybıź. Könönä 2 säğätlek efir qaralğan.Ustavqa yaraşlı programmalar ike teldä başqort häm rus teldärendä sığasaq. Beźźeñ kanal säyäsi tügel. Ul täw siratta yäştär ösön täğäyenlängän. Şuğa la tapşırıuźar źa şul formatta bulasaq", tine ul. Azamat Xujäxmätov kanaldı asıuğa küp kös halğan keşe. Bınan ike yıl elek tä unı eşkä quşıp bulır ine, Räsäyźäge sirattağı üźgärtep qorowźar eşte ike yılğa totqarlanı la quyźı ti Azamat Xujäxmätov. STS ÖFÖ kanalı efir waqıtın hatıp aqsa eşlärgä, üź xeźmätkärźärenä eş xaqı tülärgä niätläy.
Rämzit Abulyaev, Öfö


text:
Sverdlov ölkäseneñ Severoural'sk şähärendä menä inde altı täwlek buyı şaxterlar zabastovkası däwam itä. Boksit rudalarında eşläwçe altı meñnän artıq keşe eşkä totınmıy, 520 keşe cir astınnan çıqmıy utıra. Yartı ğömerlären cir astında ütkärüçe eşçelärneñ taläbe ber – xezmät xaqın urtaça ber meñ dollarğa qädär kütärü.
Bu könnärdä zabastovka yasawçılar yanına Mäskäwdän bäysez profsoyuzlar citäkçese Sergeev äfände dä kilgän ide. Ämma anıñ şaxterlar yanına cir astına töşep söyläşülär alıp baruı bernindi üzgäreşlärgä kitermäde, şaxterlar üz taläplärennän kire qaytırğa uylamıylar.
Şul uq waqıtta SUAL alyuminiy xoldingı citäkçeläre, şaxterlar cir astınnan çıqmıy torıp, söyläşülär alıp barudan baş tartalar. Alar fikerençä, xezmät xaqın ber meñ dollarğa qädär arttıru rentabel'lekne yuğaltuğa, aksionerlıq cämğıäteneñ bölüenä kiteräçäk.
Sverdlov ölkäseneñ finans ministrı Ğalina xanım Qowalewa äytüençä, Severoural'sk şaxterlarınıñ urtaça xezmät xaqı bolay da 9 meñ tiräse bulıp, Rusiädäge urtaça xezmät xaqı küläme buyınça berençe öç urın arasında tora. Qayber awırraq uçastoklarda ciñ sızğanıp eşläwçe şaxterlar bügen bolay da ber meñ dollar tiräse xezmät xaqı alıp eşlilär. Barısın da tigezläw dä döres eş tügel, dip sanıy Ğalina Qowalewa. Anıñ fikerençä, Severoural'sk boksit rudası eşçeläreneñ bu zabastovkası bernindi qanun qısalarına da sıymıy. Eş xaqın arttıru kollektiv kileşüendä qaralğan. Şaxterlarnıñ xezmät xaqı bu yıl bolay da artaçaq, ämma alar sorağan külämdä ük tügel, dip belderde Ğalina xanım.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinbur


text:
Ğiraqtağı AQŞ xakimiäteneñ yaña citäkçese Paul Bremer ildä tärtip urnaştıru öçen talawçılarnı häm cinayätçelärne cinayät urınında uq atarğa digän kürsätmä birde
Küp kenä analitiklar Ğiraqta şundıy qatğıy çaralardan başqa tärtip urnaştıru, yaña xökümät tözü mömkin bulmayaçaq dip bu qararnı xuplap çıqtı. Gärçä xärbilär bezneñ öçen qağidälär üzgärmi, bez barı tik köç qullanu zarur bulğan oçraqta ğına ut açaçaqbız dip ışandıra.
Ämma bügen Waşington Post gazetı yazuınça, Ğiraqtağı AQŞ xärbi citäkçeläre bezneñ öçen xärbi qağidälär üzgärmi, elekkeçä qala dip belderä. Anda AQŞnıñ Bağdadtağı 3-nçe Cir Öste Diviziäse başlığı general mayor Buford Blountnıñ "soldatlar iminlegenä qurqınıç yanamağanda bez talawçılarnı agressiv räweştä atarğa cıyınmıybız" digän süzläre kiterelä.
Xalıqara mäs''älälär belgeçläre isä, Amerikalılar Ğiraqta töp ixtaclarnı tä''min itmi torıp anda näticäle xökümät oyışıtıra almıyaçaq dip isäpli. Waşingtondağı Strategik häm Xalıqara tikşerenülär üzägeneñ Yaqın Könçığış mäs''äläläre belgeçe Anthony Cordesman bağta Ğiraqta iminlek buldıru zarur di:
AUDİO: Anda ni dä bulsa başlaw öçen iminlek, azıq-tölek, häm keremnär bulırğa tieş. Keşe zatı iñ azında totrıqlılıqqa moxtac. Älegä bu ixtiaclarnıñ berse dä tä''min itelmägän. Bigräk tä ilkülämendä qarağanda.
Cordesman fikerençä, Ğiraqlılar üzlären öylärendä häm eşkä barğanda imin xis itmi torıp aqça qazana, iqtisadnı torğızırğa yardäm itä almıyaçaq.
Amerika Eşmäkärlek İnstitutınıñ tışqı häm saqlanu säyäsäte bülege vitse-prezidentı Danielle Pletka da Bremernıñ cinayätçelärgä qarşı qatı çaralar kürü qararın xuplap çığa:
AUDİO: Monı iñ berençe çiratta eşlärgä kiräk. Politsiä däwlätenä barıp, andağı politsiäne betergännän soñ härkem üzen färeştä sıman totmıy, älbättä. Bezneñ köçlär anda tätip saqlaw belän şöğellänä almıy dip qarşı çığu uñışsızlıqqa kiteräçäk.
Şul uq fiker belän pensiädäge AQŞ armiäse polkovnigı, Balkanda, Könbatış Yweropada, häm Afrikada küzläw ofitserı bulıp eşlägän Kenneth Allard ta kileşä. Allard Bush administratsiäse Ğiraq suğışında üzeneñ ostalığın kürsätsä dä, Ğiraqnı tözekländerü eşlärenä alay uq yaxşı äzerlänmägän bulıp çıqtı di. Anıñ fikerençä, bu qatı çaralar ber ay ütkäç kenä tügel ä baştan uq kürelergä tieş ide.
Carnegie Fondınıñ Demokratiä häm Qanun Tärtibe bülege citäkçelärennän berse Thomas Carothers Ğiraqlılarnıñ xäzer iñ telägäne - amerikalılarnıñ iminlek tä''min itüe di. Ul da Bremernıñ Ğiraqta qatı çaralar iğlan itüen xuplıy. Ämma, anıñ fikerençä, Bremer bu çaralarnı berençe çiratta Ğiraqlılarnı cinayätçelekneñ cäzalanuı turında kisätü bularaq qullanırğa teli. Carothers Amerikan xärbiläre barı tik keşe ütererdäy köç qullanuçı cinayätçelärgä genä ut açar dip isäpli.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Baltaçta awıl-xucalığında 2002 yıl yomğaqlarına bağışlanğan kiñäşmä uzdı
Ä inde awıl xucalığı torışına kilgändä, respublika bu ölkädä, äytkändäy, aldınğılar rätendä. Qayda-qayda, Baltaç rayonında inde sovet çorınnan, torğınlıq yıllarınnan birle awıl xucalığın mexanikalaştıru, yaña texnologiälär, yañaça xucalıq itü alımnarın berençe bulıp üzläşterü ğöref-ğadätkä kergän. Şulay da, Baltaçta cirneñ, awıl xucalığınıñ kiläçäge turında bik citdi söyläşü bulır, dip farazlana. Respublika awıl xucalığınıñ küpçelegendä, Baltaçtağı kebek, al da göl bulmawı bilgele. Tatarstan däwlät telekanalnıñ awıl xucalığı ölkäsendä eşläwçe ber korrespondentı inde bu mäsälädä tragikomediä wäzğıätendä qalğan, dilär. Awıl xucalığına bağışlanğan süjet yasarğa digän yöklämä alğaç, ul Tatarstan xaritası yanına bara da, barmağı belän eläkkän urınğa baram di, ikän. Barsa, awıl xucalığı cimerek xäldä, mal-tuarnı qararğa keşe yuq. Awılğa gaz kertelmägän. Berniçä märtäbä şundıy xäl qabatlanğaç, ğäyre räsmi çığanaqlardan belengänçä, ber qayıpsez jurnalistnı efirğa çığudan mäxrüm itkännär ikän. Menä şulay awıl xucalığında wäzğıät qatlawlı häm qarşılıqlı.


text:
Bötendönya merları Qazanda berläşegez
Ber künekkän äyberdän tiz genä bizep bulmıy bit ul. Östäwenä äle naçar äyber bulmasa. Menä, Qazan soñğı yıllarda zur wä masştablı çaralarğa künegep kitte. İnde xäzer Rusiäneñ berär ministrı, yäki başqa ber türäse kilü - qazanlılarnı da, tatarstanlılarnı da aptıratmıy. Xalıqara waqiğalar küp bulğaç. Menä, soñğı berniçä atnada Qazan 2011 yılda studentlar universiadasın qabul itü öçen köräşä. Ä xalıqara cıyınnar gel bula tora. Menä rusiä häm islam digäne äle betkänenä sanawlı könnär genä uzdı. Küplär xäterlider, Tatarstan prezidentı bu çarada Amerika quşma ştatları totqan säyäsät xaqında kisken genä belderü dä yasadı. Menä tağın ber çarağa äzerlek bara.
Monısı BMO-Xabitat xalıqara könnäre qısalarında Rusiäneñ küpçelek şähärläre merları cıyını. Monnan tış, Yevraziä kontinentındağı 11 ilneñ şähär başlıqları da qazanda bulaçaq. Älege çara, 3-5 üktäber könnärendä uzaçaq.
Räfis Cämdixan


text:
Käkük äsä…
Äbyälil rayonında un ete yäşlek äsä üź sabıyın urmanda qaldırıp kitkän. Vaqiğa Samarskiy qasabahında terkälgän. Bäxetkä kürä, sabıyźı tiź arala tabalar. Urındağı fermalarźıñ berehendä eşlägän ir keşe bala tauışın işetep qala. Äle unı Mağnitoğorskiyźağı ösönsö balalar dauaxanahına oźatqandar. Tabiptar äyteüensä, balanıñ sälämätlegenä zıyan kilmägän. Käkük äsä lä, unıñ yaqındarı la sabıyźıñ xäle menän qıźıqhınmağan. Başqortostan Prokuraturahınan xäbär iteüźärensä, äsä keşeneñ ğäyebe raślanha, unı biş yılğa irkenän mäxrüm itäsäktär. Asıqlanıuınsa, dauaxanağa sabıyźı öläsähe alıp barıp tapşırğan. Qıźıqay äle auılda küñel asa, tinelär beźgä auıl şurahı xakimiätendä.


text:
BMO xisabı: Äfganstanda äfyün citeşterü arta bara, narkotik aqçasınıñ ber öleşe belän terrorçılıq finansiälänä
BMOnıñ bügen iğlan itkän xisabına qarağanda dönya bazarında satılğan äfyünneñ 87%tı Äfganstannan kilä.2005nçe yılğı narkotika xisabında älege Qabul xökümäteneñ tırışlıqlarına qaramastan Äfganstanda äfyün citeşterü ozaqqa suzılaçaq dip äytelgän.Küzätüçelär Äfganstanda narkotikadan qazanılğan aqçanıñ xalıqara terror aktivlıqların finansiäläw öçen qullanıluın kürsätkän dälillär bar dip belderä.
Coleman(audio)
Qarzai prezident bularaq narkotika säwdäsen beteräçäk digän wäğdälär belän xakimiätkä kilsä dä, älegä bu eşne başqara almadı. Minemçä ällä ni küp alternativalar bulmağan öçen ul bu eşne başqara almadı. Keşelärneñ berdänber kiler çığanağın yuq itü, ilne totrıqsızlandırır ide Qarzai xökümäte bu qurqınıçnı belgänlektän , köçqullanu aksiälärennän totılıp qala
BMOnıñ narkotika häm cinayätçelekkä qarşı bülekçäse başlığı Simone Monasebian BMO Kolombia, Peru kebek narkotika citeşterüçe illärdä alternativ igen programması belän uñışlı buldı di
Monasebian(audio)
Äfganstanda ğına tügel ä Könyaq Amerikada da BMOhäm qayber äğza illär qatnaşqan programma bu, Kolombiadağı uñışnı Äfganstanğa kiterergä tieşebz.Alternativ igen programması nıqlap eşlänsä yaxşı näticälär birer.
BMO ütkän yılda Äfganstanda mäk citeşterü öçen 131meñ gektar cır ayrılğan ide, bıyıl başlarında kimü küzetelde dip belderde. Ämma eşläp çğaru däwam itä.Yevropa häm başqa urınnarda satılğan geroinnıñ çistalığı,täminatnıñ çistalığına işrä itä. 2005nçe yılğı narkotika xisabında Äfgan narkotika säwdäseneñ borçu tudıruçı aspektı- narkotika aqçası belän terrorçılarnı finansiäläw mäsäläse telgä alınmağan .Ämma oyışma citäkçese Antonio Maria Costa andıy bäyleneş turında här daim söyläp kilä.Colemena da Äfganstanda narkotika belän şägellänüçelärneñ Üzbäkstan häm Törkmnästandağı narko-mafia belän tığız elemtäläre bar di.
Coleman(audio)
Hiçşiksez äfyün aqçasınıñ ber öleşe Äfganstan wä Pakistandağı terror törkemnärenä kitä.Tupturı Osama bin Ladenğamı anısın äytä almim,ämma aqça,qoral kontrabandası,höcümnärne oyıştıruçı cirle suğışçılar belän bäyläneşe bulğan törkemnärgä kitä, bezneñ bu turıda açıq dälillärbez bar.
Bıyılğı xisabnıñ avtorlarınnan berse ,tikşerüçe Thomas Pietschman Azatlıqnıñ xabärçese belän ütkärgän ängämädä global narkotika säwdäsendä Äfganstan Üzäk Aziä, Russiäneñ role turında , Rusiä Ukrainada narkotika belän bäyläneşle AİDS-spid çireneñ taraluı turında söyläp,ul da narkotikadan kergän tabışnıñ terrorçılıq öçen qullanılğanın rasladı
Pietschmann(audio)
Üzäk xökümät täsire bulmağan urınnarda äfyun üsterü arta bara. Bu urınnarda suğışçan törkem citäkçeläre, qabilä räisläre narkotika aqçasınnan in küp faydalanuçılar, aqçanıñ ber öleşe hiç şiksez ilneñ törle terror törkemnärenä kitä.Bez bu turıda artqannan arta barğan mäğlümätkä iä, ämma aqçanıñ niçä millionı terroristlarğa ayrıla äytü qıyın färidä xämit


text: Ärmänstan opozitsiäse bügen Üzäk saylaw komissiäse binası aldında, uzğan atna ütkän prezident saylawları näticälärenä protest belderep piket ütkärde. Komissiä näticälärenä qarağanda, saylawlarda 67,5% tawış cıyığan prezident Robert Koçarian ciñep çıqtı. Anıñ köndäşe Stepan Demirçiannıñ – 32,5%. Demirçian bu näticiälärne xärämläşü dip atıy. Anıñ tarafdarları uramda çatırlar qordı, “Stepan Demirçian – xalıq tarafınnan saylanğan prezident” digän şiğärlär elde. Yerevannıñ bu urını politsiä tarafınnan saq astına alındı. İtar-Tass mäglümätenä qarağanda piketta 100-gä yaqın keşe qatnaşa. Bügen opozitsiä wäkilläre General’ prokuraturağa möräcäğät itep, Üzäk saylaw komissiä räise Artak Sarkisian östennän cinäyät eşe açırğa taläp itte.


text:
Iq yarında konsert niçek ütte?
Bügen bez sezgä menä şunı surätlärgä telibez. Bu tapşıruda säyäsät, prezidentlıq bäygese turında süz quyırtıp tormabız. Militsiäneñ räsmi mäğlümatına qarağanda, Iq küpere aşa bu kiçtä 60 meñ keşe Oktäberskiy şähäre qarşındağı tuğaylıqqa ni öçen çıqqanlığın añlatu öçen, Ufadan, Tuymazıdan başqa şähärlärdän kilgän qayber millättäşlärebezneñ fikerläre şundıyraq buldı: “İşetüebezçä,bügen Alsunıñ konsertı bula, Alsunıñ konsertına Rusiäneñ Federatsiä Sovetı äğzäse Ralif Safin da kilä ikän,ul Başqortstan Prezidentı saylawlarında qatnaşuın beldersä, bez bik şatlanır idek, çönki Başqortstanda tatar mäs’äläre haman da çişelmi qala birä, ä bezgä ğädel Prezident kiräk”.Sez äle işetkän süzlär sänğät'kä, mädäniätkä, şäxeskä tartılunıñ säyäsi säbäpläre dä buluın kürsätä. Ralif Safin bu kiçädä säyäsät, Başqortstan xakimiäte turında süz quyırtmadı. Äle räsmi adımnar yasarğa irtäräk, saylaw iğlan itelmägän. Ul Mortaza Räximovnı xurlaw belän şöğellänmäde, kiresençä, anıñ respublika öçen küp eş başqaruın äytte. Prezident bulğan oçraqta da, elekke eşlärne qazıp, reviziä yasarğa cıyınmawın belderde ul.
Şunıñ belän saylaw häm säyäsät mizgelläre bette diärgä bula. Barı tik konsert häm anı oyıştıru, şuşı kiçäneñ qunaqları küz aldında buldı.Alsu Safinanıñ, ataqlı sportçılarnıñ başqa töbäklärdä çığış yasağan kebek, Ufada yäki Oktäberskida xalıq belän oçraşuı kiñ cämäğätçelek öçen tawışsız, tınsız ütep kitkän ide. Ä bit alar 17läp ölkä häm şähärdä çığış yasağannar. Barı tik Alsunıñ ätise Ralif Safin 5-6 yıl buyı neftçe bulıp eşlägän Oktäberskiğa, anıñ tuğan respublikasına çirat citkäç kenä, nindider qarşılıqlar kilep çıqqan. Konsert aldınnan bilgele artist Mixail Gruşevskiy bu turıda bolay dide.
“Qayber qatlawlı säbäplär aşa,bu konsertnı Başqortstanda uzdırıp bulmadı, ä Oktäberskiy şähäreneñ stadionın sörderep, (çınmı,şayarıpmı), bäräñge utırtıp quyğannar”, yarıy äle keşelek dönyasında duslıq, qunaqçıllıq digän närsä bar”- dide ul.Ex, säyäsät, säyäsät! Keşelärne qızdıra ğına tügel, ayıra torğan äkämät bulıp çıqtı ul, säyäsät. Şulay da, keşelärneñ sänğättä, sportta yarışuı berençel häm iñ ğädel yarıştır.
Konsert aldınnan säxnägä kütärelgän şäxeslär, çın yoldızlar xäzerge zaman geroyları, tatar xalqınıñ ğorurlığı, Rusiägä tennis sportı danın kitergän Şamil Tarpişçev, anıñ şäkertläre Mixail Yujnıy, Yevgeniy Kafel'nikov, Salawat Yulaev xokkey komandasınıñ ataqlı sportçıları bularaq dan alğan İrek Gimaev, Aleksandr Semaq, Roman Xäydärov häm başqa yegetlär Başqortostannıñ da, Tatarstannıñ da, Rusiäneñ dä ğorurlığı. Şamil Tarpişçev üzeneñ çığışın bolay dip tämamladı:“Bez Ralif Safin belän Sportivnaya Rossiä Prezidiumı ägzäläre bularaq, härber ğailäneñ sport belän dus buluın telibez. Rusiäneñ Devis quboğın yawlawda Ralif Safinnıñ kertkän öleşe bik zur.”- dide.
Ralif Safin qısqa ğına çığış yasağannan soñ, çirat Alsuğa citte.Bügenge reportajda bu konsertnıñ awazların, programmanı, cırlarnıñ eçtälegen häm sıyfatın citkerep bulmas axrı. Alsu ingliz, rus, tatar tellärendä çığış yasadı. Yäşlär anı görläp qul çabıp qarşıladı. “Aq çişmä” häm “Ätkäyem” digän cırlar da törle millät yegetläre, qızları tarafınnan qaynar qabul itelde. Alsu fenomenı häm zamança estradanıñ milli üseşkä, yäşlärne oyıştıruda ähämiäte turında ayırım söyläşergä kiräkter.
Axırda - şuşı konsert turında yegetlärneñ häm qızlarnıñ fikerlären tıñlağannan soñ şundıy tä’sır qala: konsertnı qarağan tamaşaçı bik qänäğät qalğan.Änä bit, äybät dip äytä bu yeget. Çınnan da, keşelärneñ sänğätkä omtıluı, yäşlärneñ oçraşuı nişläp äybät bulmasın? Tuğan telebezne, milli moñnarıbıznı yaxşı belmägän yäşlär dä ber urınğa cıyılıp, zamança köylär tıñlap, göjläp torğan ikän, bu çınnan da qızıqlı häm möhim waqiğa. Axırı da äybät bulsın. Bernindi yılğa, urman-tawlar, xätta säyäsi uyınnar da xalqıbıznı, şulay uq qärdäş xalıqlarnı ayırmasın.
Şunıñ belän Bawlı rayonı Uba awılı tuğayınnan äzerlängän reportaj tämam.Anı Azatlıq radiosı öçen Mälikä Basıyr äzerläde.


text:
Rusiä belän Gruziä arasında qupqan nizağ Yewropanıñ iñ ere energiä proyektı sanalğan Nabukko gaz ütkärgeçeneñ yazmışı tiräsendä sorawlar tudırğan ide.
Berdän, bu ütkärgeçkä iltkän eksport yullarnıñ ber öleşe Gruziä aşa ütäçäk. İkençedän, ütkärgeçne gaz belän täemin itäse Kaspi illären – Azärbaycan, Törkmänstan häm Qazaxstannı – Gazprom şirkäte tiräläp yöri. Rusiä monopoliäse bu öç ilneñ bar bulğan gazın tulısınça üze satıp alırğa teli.
Ämmä sişämbedä Azärbaycan başqalasında ütkän konferensiädä Nabukko proyektı zur xuplaw qazandı. Azärbaycannıñ sänäğat häm energetika ministrı Natik Aliev, Nabukko proyektnıñ kiläçäge bar, Azärbaycan bu proyekttan çığarğa cıyınmıy, dip belderde.
Törkiäneñ energetika ministrı Hilmi Güler de Ankaranıñ xuplawın citkerde.
"Nabukko eşliäçäk. Bez anı ğamlgä quyaçaqbız. Ul Törkiäneñ genä tügel, bar Yewropanıñ energetika iminlegen köçäytäçäk. Moña berkemneñ dä şöbhäse bulmasın", - dide Törkiä ministrı.
Nabukko ütkärgeçe 2013 yılğa äzer bulır dip kötelä. Ozınlığı 3300 çaqrım bulaçaq. Anıñ aşa Yewropağa yılına 31 milliard kubometr gaz quılaçaq. Ütkärgeç Rusiäne dä, İrannı da uratıp uzaçaq. Bu proyektnı Yewropa Berlege häm Quşma Ştatlar xuplıy.
Baqı konferensiäsendä Quşma Ştatlarnıñ Yewropa Berlegendä wäkile Boyden Gray qatnaştı. Gray bu töbäktä eksport yulların törländerü ähämiätenä basım yasadı.
"Bu töbäktäge illärneñ xezmättäşlege häm dä eksport öçen törle yullar qullanuı alarnıñ bäysezlegen häm iqtisadi quäten arttıraçaq", - dide amerikan diplomatı.
Gray Quşma Ştatlarnıñ Nabukko proyektınnan turıdan-turı fayda kürmäwen äytte, läkin Kaspi häm Yewropa illäre fayda kürsä, axır çiktä bu säwdä ile bulğan Amerikağa faydağa bulaçaq, dide.
Turıdan-turı fayda kürmäsä dä, Waşington bu töbäktä dimläw eşlären äwzem alıp bara. Uzğan atnada vitse-prezident Dik Çeyni näq şul maqsat belän Baqıda bulıp kitte.
Läkin Baqıda äytelgän süzlär genä Nabukko mäsäläsen älegä tulısınça xäl itmi. Çönki bu ütkärgeçne tutıru öçen Azärbaycan gazı ğına citmi, başqa illärneke, Qazaxstan häm Törkmänstannıqı da kiräk bulaçaq.
Ämmä Baqığa kilgän Törkmän räsmiläre Nabukko proyektında ni däräcädä qatnaşaçağın özderep kenä äytmäde. Alay ğına tügel, berniçä atna elek, Aşğabad Rusiä belän Qıtayğa kübräk gaz cibärergä wäğdä itkän ide.
Şuña kürä, bu ütkärgeç tiräsendä "säyäsi dimläwlär" äle däwam iter dip uylarğa kiräk. Kiläse ayda Budapeştta Nabukko kiläçägenä bağışlanğan oçraşu ütäçäk.


text: Ufanıñ Şäfiev uramındağı küpqatlı yortta şartlaw bulğan. Bu terror aqtı tügel, ä ğaz şartlaw ğälämäte. Şartlaw näticäsendä 7-9nçı qatlardağı fatirlarnıñ täräzä pıyalaları qoyılğan. 9nçı qatta diwar işelgän. Faciğädä ülüçelär yuq, şulay da ber 16 yäşlek qız yaralanıp xastaxanägä ozatılğan. Qotqaruçılar süzenä qarağanda, plastik täräzälär bulğan oçraqta faciğälär zurraq buluı mömkin ikän. Çönki ğädi täräzälär şartlaw dulqınında tışqa çığıp oçqan, ä plastik täräzälär nıq bulu säbäple, dulqın yor t eçen zararlağan bulır ide.


text:
Britaniä Ğiraq mäsäläsendä kompromis rezolutsiä täqdim itergä mömkin
İminlek Şurasınıñ daimi äğzaları bulğan Fransiä häm Rusiä, Ğiraq mäsäläsendä yaña rezolutsiägä qarşı çığa. Kiçä Fransiä, Rusiä häm Germaniä Tışqı eşlär ministrları – İminlek Şurasında yaña rezolutsiäne ütkärmiäçäklären belderde. Rusiä belän Fransiä, kiräk bulsa, veto salu ixtimalın da äytte.
Bügen Qıtay räsmiläre 3 ilneñ urtaq belderüenä xuplaw belderde. Qıtay Tışqı eşlär ministrı Tañ Cia-huan, qoral inspektorlarına kübräk waqıt birergä kiräk, yaña rezolutsiäneñ kiräge yuq, dip äytte. Ämmä ul, veto salu mäsäläsen urap ütte:
Audio: Vetoğa kilgändä, bezneñ praktika şul, di Tañ – mäsäläne bar yaqtan tikşerep, Qıtaynıñ tışqı säyäsäte häm xalıq mänfägätennän çığıp, Pekin möstäkqil qarar qabul itäçäk.”
Tañ süzlärençä, Qıtay Ğiraq krizisın tınıç yul belän xäl itü öçen, qulınnan kilgänen eşliäçäk.
İrtägä BMOnıñ baş qoral inspektorları Hans Blix häm Möxämmät Äl-Baradei İminlek Şurasında Ğiraq turında çirattağı xisapların totaçaq.


text:
George Bush tantanalı räweştä prezident antı birde
AUDİO: Min George Walker Bush Quşma Ştatlar prezidentı wazıyfasın namuslı räweştä başqarırğa, Quşma Ştatlar Konstitutsiäsen saqlaw häm yaqlaw öçen bar köçemne quyarğa tantanalı räweştä ant itäm.
Ant itüdän soñ yasağan çığışın Bush tulısınça diärlek tışqı säyäsätkä bağışladı. Prezident Amerikanıñ totrıqlılığı häm çäçäk atuı dönyada demokratiäneñ ciñüennä tora dide.
AUDİO: Bezneñ cirdä ireklekneñ isän qaluı başqa cirlärdä ireklekneñ uñışqa ireşüennän bik nıq bäyle. Bezneñ dönyada tınıçlıq bulsın öçen iñ yaxşısı ireklekneñ bar dönyağa taraluı.
Bush Amerika demokratiäne cittä taraluda aktiv rol'' alaçaq dide. Şul uq waqıtta ul moña ireşü bar xärbi köç belän alıp barılmayaçaq dide.
AUDİO: Quşma Ştarlarnıñ säyäsäte härber ildä häm mädäniättä demokratik xäräkätlärneñ häm institutlarnıñ köçäyüe öçen tırışu häm anı yaqlaw. İñ zur maqsat dönyabızda zalimlekne beterü. Bu berençe çiratta qoral eşe tügel, şulay da zarur bulğanda bez üzebezne häm duslarıbıznı qoral belän saqlıyaçaqbız.
Bush çığışın tulısınça diärlek tışqı säyäsätkä bağışlap traditsiädän çitläşte. Elekke prezident Ronald Reagannıñ häm salqın suğış çorında aña qädär bulğan prezidentlarnıñ çığışların iskä töşerep Bush Amerika dönyadağı cäberlängän cämğiätlärdä ezärleklängän dissidentlar häm demokratiäne yaqlawçılar belän iñgä iñ basa dide.
AUDIO: Ezärleklänü, törmä yäki sörgeng'' duçar buluçı Demokratik reformaçılar belsen. Amerika sezne uzegezneñ irekle illäreneñ kiläçäk citäkçeläre itep kürä.
Bush barlıq illärdäge böten xalıq tabiği räweştä ireklekkä omtıla dide. Şul uq waqıtta cit illärne Amerika başqa traditsiädägelärgä üz sistemasın taqmıyaçaq dip ışandırdı.
AUDİO: Xalıq axır çiktä üz süzen äytkännän soñ barlıqqa kilüçe idarä sistemasında beznekennän bik nıq ayırıluçı ğädätlär häm traditsiälär çağılırğa mömkin. Amerika telämäwçelärgä bezneñ idarä sistemasın tamıyaçaq. Bezneñ maqsat başqalarğa üz yözen tabarğa, üz irekleklärenä ireşergä, üz yulları belän barırğa yardäm itü.
Bush 2001-neñ 11-nçe sintäberendäge höcümnärdän soñ häm Äfğänstan belän Ğiraqtağı xärbi operatsiälär belän bäyle, üzeneñ berençe prezidentlıq möddätendä amerikalılarnıñ qıyınlıqlarğa duçar buluın tanıdı. Ämma ul, amerikannarnı kiläçäktä dä dönyanı yaxşırtu öçen üzlärennän zur öleş kertüne häm eşläwne däwam itärgä çaqırdı.
İkençe möddätkä Bushnıñ tışqı säyäsätendä töp yünäleşlär Ğiraq, İran häm dönyada demokratiäne köçäytü dielä. Uzğan sişämbedä Senatta çığış yasap, däwlät sekretare wazıyfasına täqdim itelgän prezidentnıñ däwlät iminlege kiñäşçese Condoleezza Rice bolay dide.
AUDİO: Amerika häm irekle dönya tağın ber märtäbä näfrät häm zolım häm terror häm ömetsezlek ideologiäsenä qarşı ozın möddätle köräş başladı. Häm bez bu qurqınıçlarğa qarşı ikençe bötendönya suğışınnan soñ bulğan kebek ük qaraşlar, şundıy uq qıyulıq häm batırlıq belän qarşı torırğa tieş.
Reuel Gerecht elek AQŞ Üzäk Küzläw İdaräsendä Yaqın Könçığış belgeçe bulıp eşlägän. Waşingtondağı Yaña Amerika Ğasırı Proyektı dip atalğan analitik üzäk citäkçese bularaq ul Ğiraq suğışın başlawnı yaqlarğa yardäm itte. Xäzer American Enterprise İnstitutında eşläwçe Gerecht Ricenıñ süzläre Amerika tışqı säyäsätendä Bush administratsiäse başlağan üzgäreşlärneñ ikençe alğa taba tağın da tizläteläçägen añlata di. Anıñ äytüençä dönyada, bigräk tä yaqın könçığışta demokratiä urnaştıruğa yaña köç bireläçäk. Moñarçı Amerikanıñ bu töbäktäge diktatorlarnı yaqlawı, anda rizasızlıqnı, suğışçan islamnı köçäytügä yardäm itte häm şunıñ belän 2001-neñ 11-nçe sintäberendäge terror höcümnärenä öleş kertte dip sanala.
AUDIO: Elekke Amerikan administratsiäläre diktatura, avtokratiä häm islamçı ektremistlar belän mönäsäbärlärgä alar ällä ni borçılmadı. Minemçe xäzer Amerikanıñ tışqı säyäsäte nigezdän üzgärde häm Bush administratsiäse alğa taba da şul yuldan baraçaq.
Gerecht fikerençä, Bush administratsiäse älegä İranğa qarata nindi ısullar qullanu turında qarar qabul itmägän. Administratsiä anda demokratik üzgäreşlär kürergä teli. Ämma xäzerge çorda Tährannıñ atom qoralına iä buluına yul quymawnı iñ möhim eş itep kürä. İrannı atom programmasınnan baş tartuına ügetläw öçen säwdä täqdimnäre belän çığuçı Yewropa Berlegennän ayırma bularaq Waşinton köç qullanunı östenäk kürer kebek di Gerecht.
AUDİO: Administratsiädä küplärneñ İranğa qarşı preventiv höcümnär turında uylıy başlawın küräçäkbez. Çönki diplomatik çaralar, bigräk tä Yewropanıñ tırışlıqları älegä bik az ğına ömet birde.
Şul uq waqıtta başqaça uylawçı konservativlar da bar. Şularnıñ berse, elekke prezident Ronald Reagannıñ Däwlät İminlege kiñäşçese bulğan Raymond Tanter. Anıñ äytüençä, AQŞ administratsiäsendä qayberäwlär xärbi çaralarğa qarşı çığıp İranda xakimiätne säyäsi çaralar belän ozağraq waqıt eçendä üzgärtüne yaqlıy.
Waşington İranğa qarata çaralar turında nindi genä qarar qabul itmäsen, Yewropa Berlege belän mönäsäbätlärne yaxşırtuğa qomaçawlıy alırlıq başqa mäs''älälär qala. Mäs''älän İzrail''-Fälestin nizağı. Kiläse ayda Bush ikençe prezidentlıq möddätendä berençe märtäbä Yewropağa kilegä cıyına. Bush üze dä, administratsiädäge başqalar da Yewropa Berlege belän fiker ayırmalıqların kimetü öçen çaralar kürergä äzer buluların sizdergän ide. Ämma monıñ öçen Yewropa Busnıñ İzrail''-Fälestin nizağın çişüne töp maqsat itep quyuın teli. Gerecht fikerençä, Bush barı tik yaña Fälestin xakimiäte İzrail''gä qarşı höcümnärne tuqtata alğan oçraqta ğına moña äzer bula ala. Tanter du Gerechtnıñ fikeren xuplıy.
AUDİO: AQŞ Prezidentı belän Fransiä prezidentınıñ oçraşıp bar närsäne dä yaxşı dip kürsätüe möhim. Ämma Şekspir äytmeşli yaxşı tämamlanğan bar närsä dä yaxşı. Min yuğarı däräcä oçraşular näticäsendä ayırmalıqlarnıñ asılı üzgärer dip uylamıym. Oçraşular xalıqqa berektäşlekneñ mäs''älälärne bergäläp çişärgä tırışuın kürsätü öçen zarur.
Aldağı yıllarda Ğiraq Waşintonnıñ iğtibar üzägendäge töp mäs''älä bulıp qalaçaq. Gerecht fikerençä bu ayda Ğiraqta ütäçäk saylawlar andağı xällärneñ yaxşıra başlawına kiterä ala. Şul uq waqıtta Gerecht Amerikanıñ Ğiraqnı yuğaltu mömkinlegen dä tanıy. Bu isä Waşintonnıñ tışqı säyäsätendäge barlıq maqsatlarına zıyan kiteräçäk di ul.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Täwelsizdik künine oray` qazaqstandıqtar tört kün demaladı. Jalpı merekelik demalıs künderiniñ sanı bes kündik jumıs aptası boy`nışa – 17, al altı kündik jumıs aptası boy`ınşa – 16.
QR densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstrligi 2017 jılğı merekelik demalıs künderiniñ tizimin jarïyaladı. Mïnïstrliktiñ eskertwinşe, zañnamağa säy`kes Qazaqstannıñ ulttıq jäne memlekettik merekeleri toy`lanatın künder merekelik, yağnï demalıs künderi bolıp sanaladı.
ulttıq mereke
Täwelsizdik küni (16-17 jeltoqsan).
memlekettik merekeler:
Jaña jıl (1-2 qañtar);
Xalıqaralıq äy`elder küni (8 nawrız);
Nawrız (21-23 nawrız);
Qazaqstan xalıqtarınıñ birligi merekesi (1 mamır);
Otan qorğawşı küni (7 mamır);
Jeñis küni (9 mamır);
Astana küni (6 şilde);
QR Konstïtwcïyası küni (30 tamız);
Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti küni (1 jeltoqsan).
Demalıs künderine (senbi, jeksenbi) säy`kes keletin mereke künderi merekeden key`ingi jumıs künine awıstırıldı.
bes kündikte:
1 qañtardan 3 qañtarğa;
7 mamırdan 8 mamırğa;
16 jeltoqsannan 18 jeltoqsanğa;
17 jeltoqsannan 19 jeltoqsanğa;
altı kündikte:
1 qañtardan 3 qañtarğa;
7 mamırdan 8 mamırğa;
17 jeltoqsannan 18 jeltoqsanğa awısadı.
Sonday`-aq, 2017 jılı 1 qırküy`ekke tüsetin Qurban ay`ttıñ birinşi küni jäne 7 qañtar — pravoslavïelik Rojdestvo demalıs künderi bolıp esepteledi.


text:
Qıtay başlığı watandaşların kürep ğäcäplände
Çärşämbe könne Qıtay Xalıq Respublikası Räise Xu Szin'tao, Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev belän Qazan däwlät universitetında bulğanda, anda Qıtaydan kilgän studentlar da cıyılğan ide.
Bügenge köndä Qıtaynıñ Qılca häm Urıymçı şähärlärennän kilgän 28 yäş millättäşebez Qazannıñ 5 yuğarı uqu yortında belem ala. Alar Tatarstan başqalasına 2005Hчe yılnı kilgännär ide. 1 yıl tatar häm rus tellären üzläşterep xäzerge waqıtta Tatarstan qaznası xisabına yuğarı uqu yortlarda belem alalar. Küpläre Qazan däwlät universitetında uqı.
Çärşämbe könne Qıtay Xalıq Respublikası Räise Xu Szin'tao Qazan däwlät universitetında bulğanda, anıñ belän oçraşuğa qıtay studentları häm Qıtaydan kilgän tatar studentları bulğan. Älege oçraşuda qatnaşqan texnologiä universitetınıñ ciñel sänğät fakul'tetınıñ berençe kurs studentı Qaharman Ğalimov:
Min iñbaşlığı kilgänen televizordan beldem. İrtä belän KDUda oçraşu bulaçağın beldem häm şunda bardım. Oçraşuda barlığı 17rә yaqın tatar studentları bulğan. Qazan däwlät universitetınıñ tatar filologiäse fakul'tetınıñ alman bülegendä belem aluçı Gölçaxra İmam iñbaşlıqları alar yanında tuqtalır dip hiç uylamağan. Gölçaxra İmam:
Min Xu Szin'tao belän qıtayça isänläştem dä, ul miña: “Sin qaydan şulay qıtayça yaxşı beläseñ”, - dide. Min aña Qıtaydan kilep qayda uquımnı äytte. Qıtayda inde universitet beterep kilüemne belderdem. Ul miña şundıy küp tellär öyränüemä soqlanu belderde. Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev minem belän rusça isänläşkäç min aña tatarça cawap birdem. Ul isä aptıradı.
Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev minem belän rusça isänläşkäç min aña tatarça cawap birdem. Ul isä aptıradı.Gölçaxra İmam Qıtay iñbaşı Xu Szin'tao bezne kürep aptıradı di . Alar Qıtay, Tatarstan, Rusiä bayraqlar belän basıp torğannar. Şiğar'lär yazılğan plakatlar qıtayça ğına bulu säbäple, alarnı xoquq saqlawçılar kürsätergä röxsät itmägännär.
Gölçaxra isä Qıtaydan kilgän studentlarnıñ barısı da ike iñbaşlığın kürä aluına şatlanuın äytte. Çönki Qıtaynıñ üzendä bu hiç mömkin bulmas ide di.
Landış Xarrasova


text:
Ariel Şaronğa açığış operatsiä yasaldı, anıñ xäle beraz totrıqlansa da, awır qala birä
İzrailneñ 4-nçe ğinwardan birle märttä yatqan premyer-ministrı Ariel Şaronnğa şimbä könne aşığıç operatsiä yasaldı. Tönlä anıñ xäle kinät kenä naçaraya başlağan ide. Yirusalimdäge tabiblar, Şaronğa inde ülem yanıy dip kisätä.
"Bügen irtängä premyer-ministr Ariel Şaronnıñ xäle kinät naçaraydı, nurlar belän anıñ aşqazanı tiräläre tikşerelgännän soñ, azıqnı eşkärtü sistemasına zur zian kilüe açıqlandı häm anı yañadan operatsiä bülmäsenä alu turında qarar itelde", di Yirusalimdäge Xadassah xastaxanäse wäkile Ron Krumer.
Operatsiä şunda uq yasala başlağan, häm xastaxanäneñ ikençe ber wäkile Yael Bossem Levy süzlärenä qarağanda, anda "Şaronnıñ xäle bik awır buluı, anıñ tormışına qurqınıç yanawı açıqlanğan".
Qan sawu kiçergennän birle bu inde Şaronğa yasalğan cidençe operatsiä. Anıñ mie daimi tikşerelep tora, häm anda ällä ni zur üzgäreşlär küzätelmi. Ämma belgeçlär, ul kiçergän berençe qan sawu häm soñraq aña yasalğan operatsiälär Şaronnıñ inde añına kilmäwenä işarä itä, dip belderä.
İzrail inde äkrenläp Ariel Şaronnıñ säyäsi tormıştan kitüe belän kileşep kilä şikelle. Martta uzaçaq ğomumi saylawlarda yañadan ciñep çığu öçen Şaron yaña ber partiä - Qadimä partiäsen qorğan ide, xäzer anı premyer wazifaların ütäwçe Ehud Olmert citäkli häm fiker beleşülär kürsätkänçä, Qadimäneñ martta ciñü ixtimalı haman da yuğarı bulıp qala birä.
Soñğı xäbärlär Ariel Şaronnıñ säyäsättän genä tügel, tormıştan kitü ixtimalın da arttıra, ämma İzrail xalqı monı xäzer qurıqmıy qabul itä sıman. Yirusalimdä yäşäwçe ber xatın şimbä irtän
"Min premyer-ministrıbız Ariel Şaron bu dönyadan zur xörmät belän kitär, dip ömetlänäm, märttä yatunıñ kiläçäge yuq. Ul bik äybät keşe ide, üz-üzen üzgärtä aldı häm anıñ fälästin-İzrail araları ölkäsendäge ğämälläre bezgä kürşelärebez belän tınıçlıqta yäşärgä mömkinlek açır, dip ömetlänäm" digän ide.
Kärim Kamal


text:
Törkiä mäxkämäse qararı Yevropa Berlegenä kerüdä kirtä bula ala
Audio (Jean-Christophe Filori)
"Köç qullanmıyça, fäqät üz fikeren beldergän öçen törmägä utırtılğan Läylä Zana oçrağı citdi borçular uyata häm Törkiädä säyäsi reformalarnıñ ğämälgä quyıluına şik tudıra."
1994 yılda Läylä xanım Zanä häm Parlamentnıñ tağın 3 wäkile, Körd suğışçıları belän elemtädä buluda ğäyeplänep 15 yılğa törmägä utırtılğan ide. Bügen Ankaradağı İminlek mäxkämäse, bu xökem köçendä qala, xökem itelgännär 15 yılın utırıp beteräçäk, digän qarar çığardı.


text: Liviädä eşläwçe Bolğarstannıñ altı häm fälästinnärneñ ber tabibı ülem cäzasına xökem itelgän. Alar Liviä balalarına maxsus räweştä SPİD çire yoqtıruda gäyeplänä. Bu xaqta Bolğarstan radiosı xäbär itep, bu qararnı yuğarı mäxkämädä tikşerü mömkinlege bar, dip belderde. Xökemgä tartılğannar, alar bu eşlärdä gäyeple tügel, başqarmağan eşne tanırğa köçläp mäcbür ittelär, dip belderde. Yevropa Berlege mäxkämä qararına qarata üzeneñ tirän borçıluın belderep, tikşerü waqıtında qanun bozular bulğanın bilgeläde.


text:
Yalğan saylaw bülletennäre yasawda ğäyeplänüçe mäxkamä qarşına basa
Ul tarixnı qısqaça ğına iskä töşerep ütik äle. Uzğan yılda Başqortstan prezidentın saylawlar kampanísı çorında Ufada Başqortstan prezidentı xakímítı qarşındağı «Mir peçati» dip atalğan näşriättä yalğan saylaw byülletennäre tabıluı xaqındağı iseñ kitärlek xäbärlärne küplär xäterlider äle. Ul çaqta basmaxanä eçendäge xezmätkärlär, üzläreneñ qırın eşlären yäşerü öçen, republík Eçke eşlär ministerlığı häm prokuratur xezmätkärläre kilep citkänçe, byülletennärgä ut törtep, anda yanğın da çığarğan ide. Tönlä bulğan bu şaw – şulı cäncal waqıtında qanunsız basılğan saylaw byülletennäreneñ küpmeder öleşe ut eçendä yuq itep ölgerelgän dip xäbär ittelär. Prokuratur citäkçeläre, atap äytkändä, republík baş prokurorı urınbasarı Vladimir Qorostılev yalğan saylaw byülletennäreneñ Başqortstan prezidentı xakímítı başlığı Radiy Xäbirov quşuı buyınça eşlängänlegen şul könne ük kiñ mäğlümat çaralarına tarattı.
Älege raslawdan soñ, saylawlarda ğämäldäge prezidentnıñ köndäşläre bulğan Ralif Safin belän Sergey Weremeyenqo ğärizalarına nigezlänep, Başqortstan prokuraturı älege ğawğa buyınça cinayät eşe quzğatqan ide. Prezident saylawları tämamlanğaç ta, republík prokurorı Florid Bayqov belän anıñ urınbasarı Vladimir Qorostılev «üz wäqälätlären uzıp eşlädelär» dip ğäyeplände. Şunnan soñ Florid Bayqov üz teläge belän prokuror wazífasın qaldırıp kitte. Ä Vladimir Qorostılevnı Ulyän ölkäse prokuraturına eşkä küçerdelär.
Bu yıl başınnan birle älege cinayät eşeneñ nindi basqıçta buluı xaqında mäğlümat yuq däräcäsendä ide. İnde menä açıqlıq kerä başladı. Cinayät eşendä berdänber ğäyeplänüçe dip «Mir peçati» basmaxanäseneñ direktorı Marat Wäliev kürsätelgän. Ul yalğan doqumentlar äzerläwdä ğäyeplänä. Cinayät eşe artaban tikşerelü öçen Ufa şähäreneñ Kirov rayonı mirowoy mäxkämäsenä tapşırılğan. «Azatlıq» radíosı xäbärçese, anda telefonnan şaltıratıp, bu eşneñ täğäyen qaysı xaqim tarafınnan qaralaçağın beleşte. Älege cinayät eşen mirowoy mäxkämä xaqime Güzäl Rif qızı Färxetdinowa tikşeräçäk ikän. Mäxkämäneñ täwge utırışı 15 yündä irtänge säğät unda ütäse di. Ämma Güzäl Färxetdinowa «Min bernindi qommentariylar da birmim», dip bezgä nindi dä bulsa mäğlümat birüdän baş tarttı.
(awdio)
Şulay itep bez Ufada bıltır prezident saylawları çorında tabılğan yalğan saylaw byülletennärenä bäyle mäxkämä eşe xaqında älegä bik az ğına mäğlümat belä aldıq. Mäxkämä utırışı yabıq işeklär artında ütä häm aña jurnalistlar kertelmi. Tik bügennän ük inde küplärne ber närsä ğäcäpländerä – ni öçen bu cäncalda barı tik näşriät direktorı ğına ğäyeplänä. Ul üz beldege belän genä qanunsız byülletennär bastırıp yattımı ikänni?
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Äbyälildä mal qaraqtarı xököm itelde
Äbyälil rayonında mal qaraqtarı totolouın inde xäbär itkäynek. Oşo köndärźä ular öśtönän mäxkämä tamamlandı. Aldan äyteleüensä, ular mağnit urıśtarı tügel, ä Kawqaz keşeläre bulıp sıqtı. Gruziyanan kilgän 4 keşe yıl yarımdan 5 yılğa tiklem irkenän mäxrüm itelgän. Ular mart- aprel ayźarında 7 tapqır mal urlay. Žöźömtälä qaraqtar 9 keşegä 290 meñ humlıq zıyan kilterä. Qaraqtar här saq ber qağiźä buyınsa eşlägän. Töndä maşinala kilep ular ixatalağı, yäki harayźağı maldarźı teyäp alıp kitä. Artaban Äbyälil xalqınan urlanğan maldı aulaqta huyıp itte Mağnitoğorsk qalahına hatqandar. Gruziyanan kilgän qaraqtar huñğı tapqır Taşbulat auılınan mal urlağanda totolğan.
İke tapqır Sowettar Soyuzı geroyı Musa Gäräewtıñ tıuıuına 85 yıl tulıuğa arnalğan saralar 7 – se iyuldä Öfölä başlana. Bildäle osousonoñ tıuğan yağı - İleş rayonında la tantanalar uźasaq. 14 iyuldä ¦rge Yärkäyźä Musa Gäräewkä iśtälekle taqtataş häm obelisk asılasaq, şulay uq tantanalı yıyılış, sport yarıştarı ütäsäk.
Musa Gäräewtıñ tormoşon häm xärbi xeźmät yulın sağıldırğan doqumental film da äźerlänä.


text:
Xalıqara Atom Energiä İdaräse İrannı tänqitlägän qarar qabul itte
İrannıñ Tışqı eşlär ministrlığı bu qararnı "propaganda" dip atap kire qaqtı. İran studentlarınıñ İSNA mäglümät agentlığı Ministrlıq wäkile Xämit Reza Asefi'nıñ "İran İdaräneñ yaña taläplären qabul itmiäçäk" digän süzlären kiterä. Kiçä İran räsmiläre Näwrüz bäyrämen säbäp itep, atom belgeçläreneñ İranğa kilüwen 6 atnağa kiçekterüen beldergän ide. Bügen İrannıñ İdarädäge wäkile Piruz Xösäyni, tikşerülär irtäräk tä başlanırğa mömkin dide, ämmä tögäl waqıtnı äytmäde.


text:
Title News
Äxmät Timer : «Hiçşiksez, tatarlar - törki dönyanıñ möhim ber öleşe. Millättäşlärem üz tellären, mädäniätlären onıtsın öçen, sovet xakimiäte zamanında barısın da eşläde. Sovetlar ile tarqalğaç, tatar xalqı yazmışında yaña borılış xasil buldı. Läkin alğa taba niçek bulır? Mäskäw tatar, ğomumän törki xalıqlarnıñ problemaların niçek xäl itär? İlminskiy zamannarınıñ äylänep qaytuwı da mömkin. Älbättä bu eş zamança, astırtın itep alıp barılaçaq. Rusiä älegä federatsiä dip atala, ämma minemçä, anıñ citäkçelege äkren-äkren federativ tözeleşne beterü yağın qarar. İdel-buyı xalıqları, möstäqıllek öçen köräşlärendä, suğış alıp barmıyça, başqa, tınıç yuldan barırğa tiyeş». (BocToчHый эkcпpecc)
zur öleşe balaların tatarça uqıtırğa telämi. Ütkändäge «tatar tele awıl qapqasın çıqqançı ğına kiräk» digän fälsäfä haman da yäşäp kilä.» Avtor yazuwınça, ügetläwlär dä näticäsen birmi. Ber yaqtan ata-analarnıñ üz sabıylarına milli belem birergä telämäwe bulsa, ikençe yaqtan, uqıtuçılar häm däresleklärneñ citmäwe problemanı tağın da kiskenläşterä. Mädäni comğa gäzitendä basılğan, milli temağa bağışlanğan ber külämle äñgämä iğtibarnı cälep itte. Räzil Wäliev üzeneñ intervyular şälkemen yañartıp, folklorçı Gennadi Makarov belän fiker alışıp alğan. «Çın bezneñçä matur, milli köy...» dip atalğan äñgämädä süz muzıka turında bara. Räzil Wäliev anda “traditsion sänğät törläreneñ yözen saqlaw xäräkäte başlandı” digän fiker äytä. Ämma xällär alay uq şoma barmıy ikän. Genadi Makarovnıñ bu xaqta fikere tübändägeçä: «Bez äle sänğätne öyränü ölkäsendä ireşkän uñışlarıbıznı da xäzerge mädäniät äyläneşenä kertü eşen cayğa sala almıybız. Näticädä, ütä bay tatar mirasınıñ potensialı yıraq abstraksiä bulıp, tel şartlatu räweşendä genä qaluwın däwam itä. Tatarnıñ borınğıdan kilgän küp kenä unikal’ qimmätläre xalqıbıznıñ könküreşendä köçsezlängän häm yarım tınsız xäldä yäşäwen däwam itä, çönki bez üzebez anı abaylap betermibez. Anı bezgä kürsätüçe yuq. Mondıy çetrekle, awır xälne tözätü öçen bu ölkädä ädäbiät, sänğat institutınıñ ber keçkenä genä sänğätne öyränü bülege genä tügel, bälki berniçä bülekle küp tarmaqlı, maxsus oyıştırılğan fänni-tikşerenü institutınıñ tulı qanlı eşe kiräkter» - dip fikerläre belän urtaqlaşqan anda Genadi Makarov. BocToчHый эkcпpecc gäzite milli temağa bağışlanğan şaqtıy mäqälälär bastırdı. «Tatar ğasırı» digän säxifädä bu atnada ekskluziv mäğlümätlär dönya kürde. Gäzitneñ xäbärçese Azat Axunov Törkiägä barıp, Äxmät Timer belän äñgämä qorğan. Äxmät Timer (Äxmät Räşit ulı Yärullin) Älmättä tuwıp, bala çaqların Bögelmädä ütkärgän. Törkiädä ul 17 yäştän birle yäşi häm üzeneñ tormışı turında istäleklär kitabın da «Watanım Törkiä» dip atarğa teli. Äxmät Timer älege äñgämädä SSSRdan qaçıp, Törkiädä yäşäp kitülären, aña häm duslarına Yosıf Aqçuranıñ yärdäm itüwen söyli. Söñınnan ul Änkara universitetında belem ala başlıy, annan uquların Germaniädä däwam itä, şuşında uq fänni eşen yaqlap, eşkä qala. Ul waqıtta Münchenda urnaşqan, “Azatlıq” radiosında da ber yıl çaması eşläp alğan Äxmät Timer. Gazeta xäbärçese anıñ Musa Cälil belän oçraşuwı turında da soraştıra. Çınnan da, Äxmät Timer Musa Cälil belän 1943 yılda, Berlinda oçraşa. Ul waqıtta şağır totqınnan azat itelgän bula häm alar, Berlinda ber muzıkal’ kiçädä küreşälär. «Cälil anda törle muzıkal’ äsärlärdän özeklär başqardı. Şuşı kiçtä bez törle temalarğa ozaq söyläşep utırdıq» - dip xätirälärgä birelä Törkiädäge millättäşebez. Törki dönyada tatarlarnıñ urını turında Äxmät Timer bolay di: «Hiçşiksez, tatarlar törki dönyanıñ möhim ber öleşe. Millättäşlärem üz tellären, mädäniätlären onıtsın öçen sovet xakimiäte zamanında barısın da eşläde. Sovetlar ile tarqalğaç tatar xalqı yazmışında yaña borılış xasil buldı. Läkin alğa taba niçek bulır? Mäskäw tatar, ğomümän törki xalıqlarnıñ problemaların niçek xäl itär? İlminskiy zamannarınıñ äylänep qaytuwı da mömkin. Älbättä bu eş zamança, astırtın itep alıp barılaçaq. Rusiä älegä federatsiä dip atala, ämma minemçä anıñ citäkçelege äkren-äkren federativ tözeleşne beterü yağın qarar. Minemçä, İdel buyı xalıqları, möstäqıllek öçen köräşlärendä, suğış alıp barmıça, başqa tınıç yuldan barırğa tiyeşlär». Bu Äxmät Timer fikerläre ide. Aña xäzer 90 yäş. Yäşräk çaqta tämäke tartıp, sıra eçep, sälämätlegemä küpme zıyan kitergänemne, ale genä añlıy başladım, di ul. Tatarstanğa küpme çaqırsalar da, ul monda qaytmağan. «Kire çığarmaslar dip qurqam» digän cawap birä torğan bulğan ul. “Beraz kötäm, bälkem qaytıp kilermen dä. 90 yäşkä citsäm dä, küräselärem alda ale sıman toyıla miña» - digän bulğan Äxmät Timer gäzit xäbärçesenä. Axırda, matbuğatqa ikençe yartı yılğa yazılu näticälere belän tanıştıram. Berençe urında - Tatarstan yäşläre gäzite, anıñ 75 meñ äbünäçese bar. İkençe urında - Yuldaş gäzite, anıñ tirajı —53 meñ, öçençe urında - 47 meñ äbünäçe cıya alğan BeчepHяя KaзaHb gäzite, Pecпyблиka TaTapcTaH basmasınıñ tirajı 29,5 meñ. Watanım Tatarstan gäziteneñ aldağı yartı yılda 37 meñ uquçısı bulaçaq.
Matbuğat küzätüen Bikä Timerova äzerläde.


text: Neapol'. Bügen biredä Yevropa Berlege illäreneñ tışqı eşlär ministrları, Berlekneñ täwge Konstitutsiäse ölkäsendäge qarşılıqların beterü maqsatında ike könlek söyläşülär başlap cibärde. Bu oçraşu Yevropa Berlegenä kergän illärneñ yuğarı citäkçeläre kiläse ayda Rimdä cıyılır aldınnan, bulğan qarşılıqlarnı xäl itü öçen soñğı mömkinlek bulıp tora. Berlekneñ Konstitutsiäse anıñ eçke tözeleşen kamilläşterüne häm yaña 10 äğza il qabul itüne äzerläw maqsatın quya. Läkin kileşterü söyläşüläreneñ inde şaqtıy waqıt baruwına qaramastan, qarşılıqlar äle haman da qala birä, bigräk tä äğza illärneñ Berlek eçendä tawış birü xoquqları mäs'äläsendä.