text:
Bu afta Rusiye quvetçileri qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı yañı qabaatlavlarını bildirdi. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, laf üç madde aqqında kete: Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçüv, nariye silâsını diqqatsız saqlav ve onı qanunsız aluv, em de patronlarnı saqlav.
Mustafa Cemilev mayısnıñ başında işğal etilgen Qırımğa «Menlik yürüşi» yapılacaq dep ilân etken edi, lâkin şimdilik aktsiya belli olmağan vaqıtqa qaldırıldı. Qırımtatar halqınıñ liderine qarşı yañı qabaatlavlar ve yarımadanıñ memuriy sıñırında barışıq aktsiyasınıñ istiqbalini Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında alıp barıcı Elvina Seitbullayevanen Mustafa Cemilev, rusiyeli advokat Nikolay Polozov, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç ve rusiyeli aq qorçalayıcı Aleksandr Podrabinek muzakere ettiler.
– Mustafa ağa, Rusiye quvetçileri tarafından birden üç yañı qabaatlavnı nasıl añlaysıñız?
Cemilev: Daa 2016 senesiniñ yanvar ayında ğıyabiy apiske alınmam aqqında qarar çıqardılar. Şimdi aytılğan maddeler anda yoq edi. Yaqında yañı qabaatlavlar Refat Çubarovğa qarşı da bildirildi. Yüz fayız eminliknen ayta bilem ki, bu bir qorquzuv: Qırım sıñırından keçseñiz, bu qabaatlavlarıñız bildirilecek, bu maddelerge köre apiske alınacaqsıñız. Maddeler saçma, ebet: meselâ, Rusiye sıñırından qanunsız keçüv. Qırım Rusiye degildir, ve onıñ sıñırından keçmedim. Silâ aluv ve saqlav da saçma. 1990-ıncı seneleri olğanını aytalar: o vaqıt Rusiyeden işçin alacaq edim yoqsamı? Tüfek iznim bar. Qırımğa kirişim yasaqlanğan soñ Rusiye quvetçileri evimde onıñ içinde patron taptı – olarnıñ izni yoq eken, öyle de cinaiy dava açalar. Olmaycaq bir şey.
– Planlaştırğan «Menlik yürüşiñizniñ» maqsadını añlatıñız, lütfen.
Közeticiler bu işğalci sistemanı körsin dep, insanlar yaqınlaşacaq. İşğalciler ne yapacaq – belli degilMustafa Cemilev
Cemilev: Ğaye şudır: farqlı deputat ve cemaat erbaplarınen memuriy sıñırğa barıp, bütün sıñırlar alınsın ve Ukraina topraq bütünligi temin etilsin dep talap etmek. Yürüş iştirakçileri silâsız olacaq, yarıp keçmege niyetimiz yoq. Közeticiler bu işğalci sistemanı körsin dep, insanlar yaqınlaşacaq. İşğalciler ne yapacaq – belli degil, çünki adekvat olmağan bir devletke rastkeldik. Çeşit variantlar bar: BM, Avropa Birligi, PACE ile laf etip, nezaretçileriniñ yollamasını istedik. Yürüşke bir çoq siyasiy erbap, Avropa parlamentiniñ deputatı kelecek, dep bekleymiz.
– Mayısnıñ 3-ü aqqında aytqan ediñiz, amma koronavirus pandemiyası sebebinden yürüş başqa vaqıtqa qaldırıldı. Ne qadarğa? Rusiye akimiyeti daa ne yapa?
Rusiye quvetçileri bu repressiyalarnı devam ettirecek, çünki terror, totalitar, işğalci rejim tek qorquğa bağlıMustafa Cemilev
Cemilev: Yañı künni aytıp olamayım, çünki azırlıq toqtatıldı – bu karantin ne vaqıt bitecek belli degil. Şimdilik karantin aprelniñ 30-ndan soñ da uzatılacaq dep körüne, bundan soñ da vaqıt kerek. Kremlniñ cevabını aytacaq olsaq – tabiiy ki, olar Qırım aqqında böyle hatırlatuvlarnı istemey, böyle aktsiyalar olarğa kerekmey. Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov yürüş bizim içün yaramay bitecek dep ayttı, Qırımda qırımtatarlarnı yürüş iştirakçilerini qarşılamağa çıqmasınlar dep qorquzalar. Rusiye quvetçileri bu repressiyalarnı devam ettirecek, çünki terror, totalitar, işğalci rejim tek qorquğa bağlı. Olar boyun egmemizni istey – insanlar bir yerge çıqmasın ve aktsiyalarda iştirak etmesin.
– Sağ oluñız. Sergey Lavrov Qırımtatar Milliy Meclisi keçirecek olğan yürüş aqqında böyle dedi:
«Közeticilerniñ kirsetilüvini talap etkenler istegenler çoqtan kelip körgenini körmemezlikke ura – ğayeleriniñ siyasiy tabiatını qayd etmek içün tek Ukrainadan kirmelerini istey. Bu insanlar mayısnıñ başında Qırımğa barıp toqtamaycağını aytqan Mustafa Cemilevniñ ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ diger liderleriniñ cinaiy meramına qol tutacaqlardır… Qırımtatar problemine böyle yanaşuvnıñ ğarp, çetel tarafdarları soñu yaramay ola bilecek bunıñ kibi teşebbüslerge qol tuta. Eñ azından, qırımlılarnıñ telükesizligini bozmağa imkân bermeycekmiz».
– Nikolay, Mustafa Cemilevge qarşı bildirilecek yañı qabaatlavlarda onı temsil etmek içün aprelniñ 13-nde Qırımğa barmağa niyetlenesiñiz. Anda ne olacaq?
Qabaatlav işğal etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından siyasiy sebepli areket olaNikolay Polozov
Polozov: Bu mahkeme oturışuvı degil, Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Baş idaresinde qapalı tahqiqat areketleri olacaq. Aslında, anda tek men ve tahqiqatçı olacaqmız – o, Mustafa Cemilevge berilecek bir sıra vesiqanı maña köstermeli. Amma şimdi bile ayta bilem ki, qabaatlav işğal etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından siyasiy sebepli areket ola. Bundan evel «fevral 26 davasını» yañıdan qullanıp, Refat Çubarovnı cinaiy mesüliyetke çekmek istegenlerini kördik. Bu, Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarnı ve Qırımda Ukrainağa qoltutqan diger vatandaşlarnı qorquzmaq içün qullanğan siyasiy tayaq ola. Nevbetteki areketlerni aytsaq, tahqiqatçınıñ, yolbaşçılığınıñ ve Kreml akimiyetiniñ qararına baqacaqmız. Dava farqlı yönelişlerde ilerilemesi mümkün, amma yaqın vaqıtta açıq diñlevler olmaycaqtır.
– Halqara qurulışlarğa muracaat eteceksiñizmi?
Polozov: Şübhesiz, Mustafa Cemilevge qarşı qullanılğan bütün maddelerni şikâyet etecekmiz. Rusiye yurisdiktsiyası çerçivesinde bütün uquqiy imaye vastaları qullanılğan soñ – halqara qurulışlarğa muracaat etmek içün mecburiy şart – Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etecekmiz.
– Nikolay, sağ oluñız. Anton, Ukraina prezidentiniñ Qırım temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Mustafa Cemilevge qarşı yañı qabaatlavlarına ne dey?
İşğalci akimiyet Mustafa Cemilevniñ faaliyetine, Rusiye istilâsına köstergen qarşılığına ve Ukraina topraq bütünligi içün küreşine cevap berdiAnton Korınevıç
Korınevıç: Olarğa birden cevap berip, içtimaiy ağlardaki saifelerimizde beyanat yaptıq. Fikrimiz bir: qırımtatar halqınıñ liderine qarşı uydurılğan sebeplerden sahte taqip insan aqlarını ve halqara gumanitar uquq normalarını boza. Eminmiz ki, işğalci akimiyet Mustafa Cemilevniñ faaliyetine, Rusiye istilâsına köstergen qarşılığına ve Ukraina topraq bütünligi içün küreşine cevap berdi. Bu qabaatlavlarnı qabul etmeymiz ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası em milliy, em halqara seviyelerde mahkemelerni başlatmaq içün buña cevap berir, dep bekleymiz. İstilâcı memleketniñ yapqanlarını böyle köstermek mümkün. Refat Çubarovğa qarşı qabaatlavlar da aynı.
– Aleksandr, aq qorçalayıcı olaraq ne dersiñiz? Barışıq Qırım yürüşi Rusiye quvetçilerini o qadar qorquzdımı?
Rusiye quvetçilerini tek Qırım yürüşi qorquzmay, olar öz yerinde olmağanını añlap, akimiyet içün qasevetlene. Qırım yürüşiniñ er angi neticesi olarğa fayda ketirmeycekAleksandr Podrabinek
Podrabinek: Mustafa Cemilev içün büyük bir haber olğanını ve sovet ve Rusiye akimiyetiniñ ilk qabaatlavı olğanını tüşünmeyim. Kyiv kontrolindeki topraqta bulunğan vaqıtta resmiy uquqiy aqibetleri olmaycaq. Rusiye quvetçilerini tek Qırım yürüşi qorquzmay – olar Moskvadaki bir kişilik narazılıq aktsiyalarına bile sert cevap bere ve olarnı dağıta. Olar öz yerinde olmağanını añlap, akimiyet içün qasevetlene. Qırım yürüşiniñ er angi neticesi olarğa fayda ketirmeycek. Rusiye uquq qoruyıcı sisteması ise büyük iş yapqanını köstere, er vaqıt bir duşmanı olacaq. Totalitar, avtoritar rejimlerniñ episinde bu bar. Mustafa Cemilev, Refat Çubarov ve diger faaller – akimiyetimiz içün ideal duşmanlardır. Uzaqtalar, olarnı apiske almağa imkân yoq, amma memleketni qorumaq içün bir şey yapılğanını köstermek mümkün.
– Qırım yürüşi ğayesine nasıl baqasıñız? İştirak eteceksiñizmi?
Podrabinek: Güzel bir aktsiya olğanını tüşünem. Nasıl qoşulacağımnı daa aytıp olamayım. Koronavirus pandemiyası olğanı içün kelişmegen bir vaqıt, ebet. İleride bu yürüş ötkerilecek ve pek nümüneviy olacaq, dep tüşünem. Dünyağa Qırım ilhaq etilgenini er vaqıt hatırlatmaq kerek, dünya toplulığı buña razı olmamalı… Kreml tek küç, basqı ve sanktsiya tilini añlay. Ğarbiy liderler Rusiyede insan aqlarını ve Ukrainada topraq aqlarını qorçalavda ardı-sıra areket etse edi, er kes içün faydalı olur edi.
Amma halqara toplulıq tarafından Putinni sıqıştırmaq ve onı barışıqsever bir siyaset yapmağa zorlaştırmaq istegini körmeyim. Ğarp yaman barışıq yahşı cenkten daa eyidir dep tüşüne – amma bundan kimler zarar köre olar içün ekinci derece meselesi ola.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Latviya Seyminiñ Tış işler komiteti 1944 senesiniñ qırımtatar sürgünliginiñ genotsid olaraq tanılmasına dair beyanatnı qabul etip, Rusiyeniñ yarımada ilhaqını takbih etti. Bu aqta Ukrainanıñ Latviya elçihanesiniñ haberinde aytıla.
Latviya Seyminiñ Tış işler komitetiniñ reisi Rihards Kols işbu beyanat qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılı arfesinde, mayısnıñ 16-nda, Seym toplaşuvına çıqarılacaq, dep bildirdi.
Ukraina elçihanesiniñ malümatına köre, Rigada Kronvald parkında Qırım yükeleri oturtıldı.
«Latviyanıñ dendrologlar cemiyeti Ukraina ve Rusiye istilâsından zarar körgen qırımtatar halqına birdemlik köstermek içün Qırım yükesini Latviyada yılnıñ teregi dep ilân etti», – dep aytıla haberde.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesi Qırımdan sürgün etilgen qırımtatarlarnı añalar. Şu künü qırımtatarlar tolu birinci eşelon yarımadadan Orta Asiyağa yollanğan edi. Umumen 180 biñ kişi sürgün etildi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına köre, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsid qurbanlarını añma künü olaraq ilân etildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
10-uncı Odesa halqara kinofestivali çerçivesinde qırımtatar asıllı ukrainalı rejissör Nariman Aliyevniñ «Evge» filminiñ premyerası olıp keçti. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, film, festivalniñ resmiy yarış programmasında iştirak ete.
Birinci seyirciler filmni 10 daqqalıq elçırpmalarnen «mukâfatladı».
«Evge» levhası qırımtatarı Mustafa aqqında tarif ete. Eki oğlu Qırım işğalinden soñ Kyivge ketti. Büyük oğlu Nazim vefat ete, babası onı Qırımğa alıp, musulman ananelerine köre defin etmek ve küçük oğlu Alimni evge qaytarmaq içün paytahtqa yol ala.
Filmniñ stsenariy müellifleri Nariman Aliyev ve ukrainalı rejissör, stsenarist Marısâ Nikitük oldılar. Prodüser – Vladimir Yatsenko. Onıñ bildirgenine köre, film dünyanıñ bir çoq memleketinde, şu cümleden Ukrainada kösterecekler.
Daa evel qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını qazandı.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 10-nda ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnı 19 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ğıyabiy şekilde üküm etti. İslâmovnıñ özü bu esnasta iştirak etmedi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, İslâmov qabaatlavnıñ bütün noqtalarına istinaden qabaatlı tanıldı – «diversiyalarnı teşkil etüv, qanunsız silâlı birleşmeni quruv ve Rusiye topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruv».
Qadılar, ükümde İslâmovnıñ kütleviy haber vastalarınıñ faaliyetinde 2 yıl iştirak etmesini yasaqladı ve 1 yılğa azatlığını sıñırladı.
«Bugün mahkeme Lenur İslâmovnıñ ükmüni çıqardı. Onı 19 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etip, ilâve sıñırlavlar belgilediler. Müvekkilim Lenur İslâmov Qırım Cumhuriyeti Yuqarı mahkemesiniñ yurisdiktsiyasını tanımay. O, Qırımnı vaqtınca işğal etilgen Ukraina toprağı saya, işğalci akimiyetniñ organları da qanunsız ola ve olarnıñ yurisdiktsiyasını o qabul etmey», – dedi advokatı Nikolay Polozov.
İslâmovnıñ imayesi mahkeme qararını şikâyet etmege niyetlene.
Qırım.Aqiqat, ATR saibiniñ fikrini bilmek içün şahsen bağlanmağa tırıştı, amma o, cevap bermey.
Rusiye FSBsi 2015 senesi oktâbr ayında Lenur İslâmovğa qarşı cinaiy dava açıp, onı federal qıdıruvğa ilân etti.
Rusiye akimiyeti İslâmovnı federal qanunğa zıt bir şekilde silâlı birleşme qurğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 1-inci qısmı), diversiyalar yapıp, büyük mülk zararı ketirgeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesiniñ 2-nci qısmınıñ «a», «b» noqtaları), kütleviy haber vastaları üzerinden Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatladı.
İslâmovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, onıñ Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvlarında iştirak etmege niyeti yoq. O, Qırımda oña qarşı esnasnı «sahte mahkeme» dep adlandırdı.


text:
Fevral 28 künü Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde faal Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv keçirilgenini videoğa çekken ve 5 künge apis etilgen faallerniñ şikâyet arizaları baqılacaq. Bunı qırımlı advokat Emil Kurbedinov öz Facebook saifesinde yazdı.
«Bugün, fevral 28 künü Qırım Yuqarı mahkemesinde, 5 künge apis etilgen ve cezasını ende çekken cemaat faallerniñ şikâyet arizaları baqılacaq. Vaqıt – saat 16-dan başlap», – haber etti Kurbedinov.
O qoşıp bildirdi ki, 11 künge apis etilgen Marlen Mustafayevniñ şikâyet arizası da fevral 28 künü baqılacaq.
Fevral 21 künü saba faal Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv ötkerildi. Rusiyeniñ silâlı hızmetleri onı eki yıl evelsi içtimaiy sitesinde Rusiyede yasaq olğan «Hizb ut-Tahrir» temsili ile yazı yerleştirgeni içün yaqaladı. Bunen beraber Marlen Mustafayevni desteklemek içün kelgen insanlardan da 10-dan ziyadesi yaqalandı. Mustafayevke 11 kün, digerlerine ise, «kütleviy merasimler aqqında qanunlarnı bozğanları» içün 5 kün apıs cezası berildi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi defalarca zapt etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarına qarşı basqı ve taqip areketleri yapılğanınen raatsız olğanını bildire edi, ondan da ğayrı Rusiyeni yerli sakinlerge basqını toqtatqanını ve ukrainalı siyasiy mabuslarını azat etilmege çağıra edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yanvarniñ 13-nden başlap «Ukrainanıñ çetel yayın multimedia platforması» devlet müessisesi olaraq belli UATV telekanalınıñ bir sıra muarririyetleriniñ işi toqtatıla. Medeniyet, gençlik ve sport nazirligi onıñ esasında vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donbas topraqları içün yayın yapacaq rus tilli telekanalnı yapmağa qarar aldı.
2015 senesi Ukraina informatsion siyaseti nazirliginiñ teşebbüsinen tesis etilgen UATV rus, ukrain, ingliz, arap ve qırımtatar tillerinde bütün dünyağa uydu ve kabel ağları üzerinden yayın yaptı. 2019 senesi dekabr ayınıñ soñunda telekanal reberligini işten boşattılar. Yañı baş müdir daa tayinlenmedi, olacaq restrukturizatsiya tafsilâtları ise şimdilik belli degil. Ukraina çetel yayınlarınıñ vaziyeti Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
Ukrainalı mediakritik, «Detektor media» baş muarriri Natalya Ligaçeva çetel yayın telekanalınıñ hususiyetleri ve onıñ qapatıluv sebepleri aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Çetel yayınlarınıñ işi ukrainalılarğa ve diger memleketlerniñ vatandaşlarına memleket imicini tüşünip malümat bermek ediNatalya Ligaçeva
– Ukraina çetel yayınlarını söndürgenine oşay, amma nazirlik vekillerinen olğan şahsiy, off-the-record subetlerinden añlaşıla ki, olar çetel yayınlavını yoq etmeyler. Resmiy izaat da şimdilik berilmey. Nazirlikte olğan resmiy olmağan laflarda telekanalnıñ çoq seyircisi yoq edi, keyfiyeti ise yaramay edi, dep bildireler. Diger taraftan, 2015 senesinden soñ bayağı ilerilegen edi. Ne içün eyiliştirmek degil de, yoq etmege isteyler? Çetel yayınlarınıñ işi ukrainalılarğa ve diger memleketlerniñ vatandaşlarına memleket aqqında kerçek malümat bermek, amma, ilk evelâ, onıñ imicini tüşünip malümat bermek edi. Bazı ukrain telekanallarınıñ uydu versiyaları bar, olarnı dünya musafirhanelerinde körmek mümkün, amma, aynı vaqıtta, olar Rusiye tarafdarı ola. Devlet çetel yayınlarınıñ vazifesi Ukrainanıñ çeteldeki imicine faydalı olacaq malümatnı bermek edi.
Natalya Ligaçevanıñ qayd etkenine köre, telekanalnıñ çetel yayını toqtatılsa, bunı belgilegen Ukraina qanunını deñiştirmege kerek olacaq.
– Eñ beteri şu ki, şimdilik ne resmiy taqdim, ne de bunıñnen bağlı açıq izaat bar. Tek tahmin etip, öz versiyalarını aydınlata bilemiz, amma tarafsız malümat yoq. Qırımtatar muhtariyetiniñ kelecegini aytsaq, devlet bu tilde çıqqan yayınlarğa ve esas Ukrainada Qırım mevzusına zaten pek emiyet bermey, şunıñ içün böyle yayınlarnıñ yoq oluvı, mence, informatsion telükesizlik ceetinden pek yañlış ve telükeli olacaq.
Qırımtatar faali Zair Smedlâyev emin ki, qırımtatar tilinde çıqqan ukrain çetel yayınları strategik ceetten pek müim edi.
Tamır halqnıñ medeniyetine olğan munasebet kösterile, dep tüşünemZair Smedlâyev
– Ana tilinde malümat alıp olamaymız, ve tilni bilgen ve kanalnı seve-seve baqqan insanlar çette qaldı. Qırımtatarlarnıñ büyük qısmı çetelde yaşay – belli olğanı kibi, diasporamız vatanda yaşağan halqtan daa büyük ola. Malümat paylaşuvı, bağ qoparıla. Olar içün Ukrainada olğanlarnı ana tilinde bilmek müim edi, ve bugün bu imkânını keseler. Tamır halqnıñ medeniyetine olğan munasebet kösterile, dep tüşünem. Minberlerden saqlap qaldırıp, inkişaf ettirecekler, dep aytalar, asılında ise telüke altında olmağan tillerni inkişaf eteler.
UATV ingliz tilinde yayın reberi Yelena Homenko, telekanalda neler olğanını ve muarririyet becergen vazifelerni ayta.
Bizim vazifemiz Ukrainanıñ dünya haritasında bar olğanını köstermek ediYelena Homenko
– Şimdi stand-by rejiminde çalışamız, soñki haber yayınları bütün tillerde bazar künü, yanvarniñ 12-nde, çıqtı. Kanalda çoqtan çıqarılğan programmalarnı köstereler. Bizge telekanalımız esasında vaqtınca işğal etilgen topraqlar içün eglence-informatsion kanalı qurulacaq, dep aytıldı. Çetel yayınları – daa çoq imic televideniyesidir. Bizim vazifemiz diasporamıznı haberdar etmek, Ukrainanıñ dünya haritasında bar olğanını köstermek, bir çoq meselede fikrimizni bildirmek edi. İnsanlarnıñ memlekette tek cenk ve qabarcılıq olğanını degil, medeniyet, kino, acayip sportçılar, güzel tabiat ve diger şeyler bar olğanını bilmelerini istedik. Seyircilerimizni añlatmaq pek qıyın, olar pek farqlıdır. Belli yatırımcılar bar, student, turist, diaspora vekilleri bar.
Yelena Homenkonıñ malümatına köre, 2019 senesiniñ soñunda telekanal beş uyduda yayınlandı ve 2020 senesi altıncısına bağlanacaq edi.
Çetel yayınlarını toqtatmaq – bu pek telükeli bir şey, Ukraina ne olacaq endi?Yelena Homenko
– Dört yüz kabel ağında da barmız. Añlağanıñız kibi, o qadar seyircini sayıp çıqmaq pek zor, çünki bu bir ya da eki memleket degil. Böyle tedqiqatlarnıñ fiyatı pek paalı. YouTube ve içtimaiy ağlarımız dar bar, er yerde seyirciler farqlı. Bu vaziyette hadimlerniñ kelecegini aytsaq, şimdi ingliz tilli muarririyette muarrirlerniñ ekseriyeti Kanada, ABD, Büyük Britaniya ve diger memleketlerden insanlar. Olar rusça bilmeyler, ve vaqtınca işğal etilgen topraqlar içün kanalda çalışıp olacaqlarından pek şübhelenem. Şübhesiz, andaki insanlarğa malümat bermek pek müim, amma inglizce laf etken insanlar bizni eşitip diñlememeli demek degil. Çetel yayınlarını toqtatmaq – bu pek telükeli bir şey, Ukraina ne olacaq endi?
UATV kanalınıñ «Cenk tarihı» programmasınıñ müellifi Yuriy Rudenko, Ukraina içün hususan icret etkenlerge memleketteki vaziyet deñişkenini köstermek pek müim edi, dep tüşüne.
Rusiye-Ukraina cenkiniñ ketişatını kösterdik, ve insanlar böyle olğanına şaşa ediYuriy Rudenko
– Seyircilerimizni aytsaq, programma daa çoq cenknen bağlı, amma onı em erkekler, em qadınlar, em genç, em qartlar baqtı. Bir çoq arap memleketi baqtı, ABD-de çoq baqmadılar, amma bıltır Kanada diasporamız baqıp başladı. Kanalnıñ yayınları pek farqlı edi – el işinden başlap muzıka dünyasına qadar – auditoriya pek keniş edi. Sovetler Birliginden, Ukrainadan ketken ve bütün dünya boyunca yerleşken insanlar pek çoq. O vaqıt iqtisadiy vaziyet deşetli edi, şimdi er şey deñişti. Olarğa memleket tekamul etkenini köstermege tırıştıq. Maqtanğan, büyük, küçlü Rusiye Federatsiyası Ukrainanı zapt etüv planını altı yıldan berli kerçekleştirip olamay. Rusiye-Ukraina cenkiniñ ketişatını kösterdik, ve insanlar böyle olğanına şaşa edi.
İstanbuldaki Ukraina derneginiñ yolbaşçısı Tatyana Fetsan, UATVni qapatıp, Ukraina çeteldeki milliy menfaatlarını coya, dep ayta.
Bu telekanal bizni vatanımıznen birleştirgen belli bir köpür ediTatyana Fetsan
– Ukrainanıñ çetel yayınları toqtatılacağını ögrenip, pek şaştıq. Resmiy malümatqa köre, Türkiyede 30 biñden çoq ukrainalı yaşay, ve tek İstanbulda yedi biñden çoq qayd oldı. Bu telekanal bizni vatanımıznen birleştirgen belli bir köpür edi. O, ukrain medeniyeti, Ukraina diasporasınıñ yaşayışını köstergen edi. Tek Türkiyeni aytmayım, dünyadaki ukrain diasporasını aytam. Dünyanıñ eñ uzaq köşesinde añlaşılğan tilde Ukrainadan kerçek haber diñlemek mümkün edi. Türkiyede Rusiye kütleviy haber vastaları pek faal inkişaf ete: yaqında «Sputnik» kanalında Ukrainada rus balalarından konservalarnı yapalar kibi ciddiy-ciddiy haber çıqtı. Bu kanal memleketimiz aqqında öz haberlerini aytacaq, UATV ise olmaycaq. Onı qapatmaq o qadar kerekmi?
Qırım.Aqiqat jurnalistleri Ukraina Medeniyet, gençlik ve sport nazirligi, GP «MPİU» müdiri vazifelerini eda etken Yuliya Ostrovskaya, informatsion yayınlarnıñ yañı reberi Yelena Tribuşnaya, em de UATV telekanalınıñ qırımtatar muhtariyetiniñ hadimlerine izaat almaq içün muracaat etti, amma bu maqale azırlanğanda cevap daa kelmedi.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
«Millet» Rusiye tarafdarı telekanalı keçken 2019 senesiniñ neticelerini çıqarıp, Qırımda «qırımtatar medeniyeti muvafaq bir şekilde ğayrıdan yaşatıla», dep bildire. «Milletniñ» haber etkenine köre, qırımtatar medeniyet müessiseleri ve icadiy taqımlar tek işğal etilgen Qırımda degil, qomşu Rusiye regionlarında ve atta uzaq memleketlerde tedbirlerde iştirak etti.
«Qırımnıñ eñ populâr qırımtatar bediiy taqımları ayda tahminen 200 kontsert ötkere. Bütün dünya boyunca çıqışta bulunalar, yaqında «Haytarma» ansambli Türkiyede qırımtatar medeniyeti festivalinde iştirak etti. Qırımtatar medeniy miras müzeyi 20 yaşını toldurdı, mında er vaqıt sergiler çalışa. Mevsim tedbir ceetinden zengin oldı, Sankt-Peterburg ve Türkiyede «altın fondnıñ» onlarnen sergisi oldı. Qırımtatar medeniyeti ğayrıdan tiklene, onıñnen beraber da halq yaşay», – dep bildire telekanal.
Qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ fikirince, «akimiyet mania çıqarmasa edi», qırımtatar halqınıñ medeniy muvafaqiyetleri qat-qat çoq olur edi.
Qırımtatar medeniyeti çeşit vaziyetlerde inkişaf ete. Amma bunı Qırım akimiyetiniñ ya da hızmetçileriniñ ğalebesi olaraq qayd etmez edimNariman Celâl
«Qırımtatar medeniyeti çeşit vaziyetlerde inkişaf ete. Yavaşlay, tezleşe, amma toqtamay. Amma bunı Qırım akimiyetiniñ ya da hızmetçileriniñ ğalebesi olaraq qayd etmez edim. Bu, qırımtatarlarnıñ icadiy emek neticesidir: artist, çalğıcı, şair, ressam ve başqalarınıñ. Ve, aksine, akimiyet keder etmese edi, medeniy yeñişler daa çoq olur edi. Kontsertlerniñ sayısını aytıp, olarnıñ keyfiyetini aytmaylar, anda sabalıqlar, uzaq şeerlerde gastroller ve ilâhre bar. Bular kerek, amma olarnı muzıka ve teatr hadimleriniñ iş keyfiyetiniñ köstergiçi olaraq saymaq mümkünmi? Söz sırası, qırımtatar teatriniñ vaziyetini ne içün aytmaylar, onıñ soñki mevsimine seyirciler bayağı alçaq qıymet kesti», – dep izaatladı vaziyetni faal Qırım.Aqiqatqa.
Qırımtatar Milliy Qurultayı saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev de aynısını tüşüne. Onıñ fikirince, qırımtatar medeniyeti ancaq halqnıñ küçü sayesinde inkişaf ete.
Qırımtatar halqı saqlanıp qaldı ve özüni aqlağan çeşit akimiyetlerniñ onı yoq etmege tırışqanına baqmadan, inkişaf eteZair Smedlâyev
«Qırımtatar halqı saqlap qaldı ve özüni aqlağan çeşit akimiyetlerniñ onı yoq etmege tırışqanına baqmadan, inkişaf ete! Zalım ükümdar qırımtatar halqınıñ medeniyetini ne qadar yoq etmege tırışsa da, o, saqlap qaldı ve inkişaf ete. O, bugün de, halqnıñ oğrağan vaziyetine baqmadan, inkişaf ete, amma yahşı çarnıñ yardımınen degil, aksine, halqnıñ küçü sayesinde. Qırımnıñ zapt etilüvi, insanlarnı kütleviy şekilde Qırımnı terk etmege mecbur etken qırımtatarlarnı yoq etüv ve basqı areketleri, qırmızı terror ve XX asırnıñ birinci yarısında olğan açlıq, Stalinniñ qırımtatar ziyalılarına qarşı repressiyaları, soñra ise sürgünlik medeniyetimizni yoq etip olamadı, olar tek onıñ inkişafını belli bir vaqıtqa toqtattı! Qırımtatar medeniyeti halqını, medeniyetini sevgen ve onı esasen öz sermiyasına canlandırğan ayrı insanlarnıñ küçü sayesinde saqlap qaldı ve inkişaf etti. Ameliy sanatımız, teatr ve müzeyimiz böyle canlandı», – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa cemaat adamı.
Onıñ malümatına köre, artistler bücetten az para ayırılğanı içün gastrollerge barmağa mecbur.
Halqımıznıñ başına kelgen eñ zor sınavlar onıñ iradesini yoq etip olamadı, ve ziyalılarımız apishanelerde ve sürgünlik yerlerinde bile icat etmege devam ettiZair Smedlâyev
«Teatr ve çoq gastrol aqqında aytıp, eki tarafnı qayd etmege ister edim. Birincisi: qırımtatar halqı zor maddiy vaziyette bulunsa da, medeniyetimizge muhtac ve kontsert ve oyunlarğa büyük zevqnen bara. Ekincisi: toqtamağan turlar devlet az maliye etkeninen bağlı, artistler para qazanmaq içün toqtamayıp çalışmağa mecbur. Bir qaç şahsiy müzey bar, anda, ne yazıq ki, ara-sıra quvetçiler kelip çıqa, belki, kâr qazanmaq ya da basqı yapmaq içün. Halqımıznıñ başına kelgen eñ zor sınavlar onıñ iradesini yoq etip olamadı, ve ziyalılarımız apishanelerde ve sürgünlik yerlerinde bile icat etmege devam etti. Qırımtatar medeniyetiniñ inkişafını er angi akimiyetnen bağlamaq – sürgünlik sayesinde doğğanlarnıñ sayısı arttı demek kibi ola. Ayat zorluqlarına baqmadan, halqımız inkişaf etmege, qoranta qurmağa, bala doğurmağa, medeniyetimizni saqlap qalmağa ve inkişaf ettirmege devam ete!», – dep ayta Zair Smedlâyev.
Qırımtatar faali Edem Dudakovnıñ qayd etkenine köre, Qırım medeniyeti körünmegen alanda qaldı.
«Qırım» ansambli eskiden yılda bir qaç kere Türkiye, Romaniya ve atta Özbekistanğa barğan edi. Bu medeniy bağlar endi bozuldıEdem Dudakov
«Er şey ayta bileler. Amma «Qırım» ya da «Haytarma» ansamblleriniñ artistlerinen laf etseñ, Rusiyeden ğayrı başqa bir yerge barmağanlarını añlaysıñ. Akimiyet olarğa Rusiye boyunca propaganda turlarını teşkil ete. Bu kerçektir. Amma «Qırım» ansambli eskiden yılda bir qaç kere Türkiye, Romaniya ve atta Özbekistan diasporalarımıznıñ ricasınen gastrollerge barğan edi. Bu medeniy bağlar endi bozuldı. Türkiyedeki eñ büyük diasporamız tarihiy vatanlarınen medeniy deñişim yapmay. Qırım medeniyet saasında körünmegen bir alan oldı. İlk evelâ, halqımız zarar kördi. Bu qarşılanmaycaq zararlar. Ne yazıq ki», – dep qayd etti faal Qırım.Aqiqatqa.
Qırımtatar cemaat faali Nuri Beytulayevniñ bildirgenine köre, «Millet» telekanalınıñ malümatı Qırımdaki medeniy ğalebelerni qabarta.
«Qırımtatar halqı ve medeniyetiniñ ğayrıdan doğuv lafları bayağı qabartıldı ve «çıplaq qıral» qıyafetini maqtavğa oşay. Devletçilik ğayrıdan tiklense ve diger şartlar yerine ketirilse, meselâ, tarihiy toponimika qaytarılsa, bütün mekteplerde qırımtatar tili mecburiy olsa, o vaqıt ğayrıdan doğuv aqqında aytmağa mümkün olacaq», – dep paylaştı fikrini cemaat faali Qırım.Aqiqatnen.
Qırımtatar tarihı ve medeniyeti bir çoq ukrainalınıñ diqqatını Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ celp etti. Daa çoq – Rusiye işğalinden soñ esas Ukrainağa ketken qırımtatarlarnıñ faal olması sayesinde, olar vatanları oğrunda küreşni devam ete ve medeniyetini saqlap qalmaq içün küç bere.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Silâlı quvetlerinde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan ilk ölüm qayd etildi. Bu aqta Azatlıq Radiosı Ukraina Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ malümatına esaslanıp bildire.
«Aprelniñ 7-nde saba saat 7-de Silâlı quvetlerde SARS CoV 2 koronavirusı sebep olğan COVID-19 keskin nefes hastalığına oğrağan 4 kişi qayd etildi, olardan 1-i vefat etti», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, İvano-Frankivsk vilâyetiniñ arbiy bölüklerinden birinde çalışqan qadın vefat etti. Martnıñ 20-nden berli o, keskin nefes yuqunçı diagnozınen ambulatoriya tedaviyinde bulundı. Martnıñ 27-nde alı fenalaştı, qadın Nadvornaya şeerindeki merkeziy rayon hastahanesine alındı, martnıñ 30-nda onı reanimatsiyağa keçirgenler, aprelniñ 6-nda saat 6:00-da o vefat etti.
Qadınnıñ COVID-19 diagnozı aprelniñ 6-nda aqşam tasdıqlandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kiyev – Cuma künü, mart 20-de, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan Kiyevni ziyaret etmek kerek. O, Ukraina akimiyetiniñ vekilleri, em de qırımtatar halqınıñ liderlerinen körüşecek. Soñki bir qaç ay devamında Ukraina ekspertleri ve qırımtatar siyasetçileri Qırım işğali meselesinde ardı-sıra areket etmegen ve Rusiyege qarşı cezalarğa qoşulmağan Ankaranı tenqid eteler. Faqat, mütehassıslarnıñ fikirince, bu vaziyette Kiyev Türkiye yardımını körmek içün diplomatik ğayret köstermeli.
Kiyevde Erdoğan Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Nazirler Şurasınıñ reisi Arseniy Yatsenük ile körüşecek. O, mart 20-de Ukraina-Türkiye yüksek dereceli İşbirlik şurasınıñ 4-ünci toplaşuvında iştirak etecek. Bundan ğayrı, Türkiye lideri qırımtatar halqınıñ liderleri ile ayrı körüşüvni keçirecek ola. Tedbirde Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov iştirak etecekler.
«Körüşüvde Meclis azaları da iştirak etecekler, Qırımda artqan basqıdan sebep Kiyevde olarnıñ sayısı artmaqta. Bu körüşüvde iştirak eteceklerni – liderlerimiz tedbir arfesinde belgileycekler», – dep bildirdi Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ faaliyetni temin etüv bölüginiñ müdiri Arsen Jumadilov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ malümatına köre, qırımtatar halqınıñ liderleri Erdoğan ile Qırımda insan aqları vaziyetini ve Türkiyeniñ Rusiyede yapqanlarına munasebetini muzakere etmege planlaştıralar.
Jumadilov: Türkiyeniñ Rusiye ile yaqın olmasında fayda bar
Qırımtatar halqınıñ vekilleri Türkiye prezidenti ile keçken sene noyabr 25-te Ankarada körüşken ediler. Erdoğan Rusiye akimiyeti tarafından Qırımdan aman-aman sürgün etilgen Mustafa Cemilevniñ ve Refat Çubarovnıñ yarımadağa kirişine izin berilmesi içün yardım etmege vade etken edi. Körüşüvde Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Türkiyede ötkerilmesi ve Ankaranıñ Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasına cevabı muzakere etilgen edi.
Faqat dekabr 1-de Recep Tayip Erdoğan Vladimir Putin ile körüşip, Rusiyeniñ işğal etilgen yarımadada yapqan areketlerine sert şekilde qıymet kesmekten vazgeçti. Daa doğrusı, o, Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa munasebetini müsbet dep adladı.
«Bizler (Rusiyeniñ – muar.) qırımtatarlarğa munasebetini müsbet olaraq kördik. Olar (Rusiye tarafınıñ vekilleri – muar.) deyler ki, olar qırımtatarlarğa bundan evel olmağan aqlarnı bermege azırlar», – dep tekrarladı Türkiye Cumhuriyeti prezidetiniñ aytqanlarını Anadolu agentligi.
Qırımtatar Milliy Meclisi reberliginiñ fikirince, Türkiye Rusiyege iqtisadiyat ve energetika ceetinden bağlı, bu sebepten Erdoğan Kremlge nisbeten sert şekilde areket etmey. Lâkin, Arsen Jumadilovnıñ aytqanına köre, Ankaranıñ Moskva ile sıq munasebetleri Qırım meselesinde fayda ketire bile.
«Türkiye – bu yönelişte ciddiy iş yapılsa, Ğarp ve Rusiye arasında köpür, Qırım mevzusında ise Ukraina ve Rusiye arasında köpür ola bile. Böylece Kreml diger noqtaiy nazarını eşitip, onı Ğarp tarafından şekillendirilgenini tüşünmeyip, kerçekten obyektiv fikir olaraq qabul ete bile», – dep qayd etti Jumadilov.
Maydan Erdoğan ve Putinni yaqınlaştırdı
Türkiye Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Qırım işğalini takbih etip, Ukraina topraq bütünligine qoltutqan rezolütsiyasına rey bergen memleketlerden biridir. Bundan ğayrı, Türkiye Tış işler nazirligi Rusiye tarafından qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulmamaq kerek, dep toqtamayıp tekrarlay. Faqat, Kelecek tedqiqler halqara merkeziniñ eksperti Anton Krutniñ zanınca, Türkiye Qırım meselesinde Ukrainağa yalıñız vesiqalar esasında qoltuta, amelde ise Rusiye Federatsiyası ile ortaq munasebetlerni devam ettire.
«Ğarp dünyasındaki memleketlerniñ çoqusı cezalar kirsetse, Türkiye keçken seneniñ avgust ayında Rusiyege ayvanasravcılıq ve ösümlikler, süt sanayısını arttırmaq içün ayrı protokolnı imzalay», – dep qayd ete Krut.
Ekspertniñ qayd etkenine köre, al-azırda Türkiye BMT rezolütsiyasını bozıp, Qırım limanlarına kirgen gemilerniñ sayısına köre Avropa memleketleri arasında ekinci yerde buluna.
«Köremiz ki, Ukraina ve Rusiye arasında ticaret 34 milliard dollarnı teşkil etti, Türkiye-Ukraina ticareti ise 4,5 milliardnı teşkil ete. Tabiiy ki, Türkiye ticaret munasebetlerini tüşünse, onıñ içün Rusiye Ukrainadan daa da faydalı ortaq olacaq», – dedi Krut.
Kelecek tedqiqler halqara merkeziniñ yüksek mütehassıssı Anatoliy Oksitükniñ fikirince, bugünki Türkiye ve Rusiye yalıñız iqtisadiyatta degil, siyasette de bir-birine pek yaqınlar. Ekspertniñ qayd etkenine köre, Türkiye devletinde, Rusiyede olğanı kibi, avtoritarizm pekitile, Erdoğan ise avtoritar lider olğan Putinnen raat ve serbest iş tuta.
«Belli qaynaqlarda aytıla ki, Türkiye Ukraina devletine qorqa-qorqa baqa, çünki Türkiyede vaziyetni kerginleştirmek ıntıluvları bar edi, Erdoğan ise akimiyetni deñiştirüv ukrain vaqialarını kendi memleketi içün telükeli olğanını tüşüne», – dep ayttı Oksitük.
Bir şeyge baqmadan, qoltutuvnı qazanmaq
Ukraina diplomatlarınıñ zanınca, Türkiye Rusiye ile ticaret munasebetlerinde sıq bağlı, bu sebepten Kreml areketlerine sert qıymet kesip olamay. Lâkin Ukraina Tış işler nazirligi dey ki, Erdoğan Putin ile soñki körüşüvinde ğayet tınç olsa da, Ankara Qırımnı Ukraina akimiyetiniñ nezareti altına qaytarmaq içün Kiyevniñ ortağı olıp qada.
«Türkiyeniñ munasebeti deñişmey qala. Türkiye munasebetini deñiştirecegini tasavur etmeyim bile. Türkiye cemaatı qırımtatarlar em tarih, em din, em de er bir ceetten türk milletiniñ qanı ve bedeni olğanından emin. Şunıñ içün olarnıñ buña razı olacağını tüşünmek – imkânsız», – dep ayttı Ukrainanıñ Türkiye elçisi Sergey Korsunskiy Qırım.Aqiqatqa.
Ekspertlerniñ fikirince, Ankara Kremlge ne qadar yahşı yanaşsa da, Kiyev Qırım meselesinde Erdoğannıñ maksimal yardımını körmege tırışmalı.
Yaqın şarq tedqiqler merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ fikirince, Ukraina Türkiye prezidenti ögünde Qırım limanlarına Türkiye bayrağı altında gemilerniñ kirsetilmemesi aqqında meseleni qoymaq kerek.
Putinniñ Erdoğan ile muzakerelerinde seslendirilgen fikirler añlaşılmağan edi! Olar qırımtatarlarnı teslim ettilerİgor Semivolos
«Ekinciden, Ukraina ile şindirilgen gaz berilmesi aqqında muzakerelerge başlamaq kerek. Üçüncisi, qırımtatarlarğa nisbeten tam ve añlaşılğan bir yanaşma olmaq kerek. Qırımtatarlar Türkiyeden bu yardımnı beklediler. Lâkin Putinniñ Erdoğan ile muzakerelerinde seslendirilgen fikirler añlaşılmağan edi! Olar qırımtatarlarnı teslim ettiler», – dep tüşüne Semivolos.
Ukraina İnterpolınıñ Milliy merkeziy bürosınıñ sabıq yolbaşçısı Kirill Kulinovnıñ fikirince, Ukraina Türkiye reberligine Rusiye Federatsiyasınıñ Qara deñiz flotu gemileriniñ İstanbul boğazından keçmesini yasaq etmege teklif etmeli.
«Qara deñiz – iç deñizdir. Qara deñiz flotunıñ küçü aqqında ne qadar çoq aytsaq da, İstanbul boğazı olmasa, Qara deñiz flotu da yoq. Türkiye izni olmasa, iç bir gemi mında kiremez», – dep qayd etti Kulikov.
Ekspertlerniñ fikirince, Türkiye Ukrainağa qoltutmaq içün ata bilecek esas adımlardan biri – Qırım işğalinden sebep iqtisadiy cezalarnıñ kirsetilmesi. Mütehassıslar deyler, Türkiye tarafından böyle areketlerniñ yapılması sual altında olsa da, Kiyev Erdoğannıñ ziyareti vaqtında bu meseleni qayd etmek kerek.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan İslâm-Terek (Kirovskoye) mahkemesinde qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametovağa qarşı uküm çıqardılar. Oña 250 saat mecburiy cemiyet işi ve zarar körgen polis hadimine kompensatsiya olaraq 20 biñ ruble (qararnen 10 biñ hrv – QA) miqdarında cöreme tayin etildi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Sulh akemi Yana Gureyeva Kulametovanı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 319-ncı maddesi (ukümet vekiliniñ halq ögünde aqaretlev) boyunca qabaatlı tanıdı.
Qabaatlavnıñ versiyasına köre, qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametova, oğlu yaqalanğan kününde polis hadimini aqaretledi ve, böylelikle, ayatı ve sağlığı içün telüke doğura edi. Tahqiqatnıñ versiyasına köre, aqaretlengen zarar körgen, Rusiye İİNiniñ İslâm-Terek rayonı boyunca polis rehberiniñ muavini Andrey Rogojin edi.
2018 senesi fevraliniñ başında Zarema Kulametovanı, polis hadimine «aqaret etken» içün polis bölügine çağırdılar.
Yanvar 18-de Kremlniñ kontroli altında olğan İslâm-Terek rayon mahkemesi, yanvar 18-de Eski Qırımda evi tintilgen soñ yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ işini baqıp çıqtı. Kulametovnı «ekstremistik artibutika ya da simvolikanıñ propagandası»nda qabaatladılar.
Yanvar 28-de qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametov, 2012 senesinde içtimaiy ağda videorolik derc etken içün alğan on künlük apis muddetinden soñ Qarasuvbazardaki muvaqqat tutuluv izolâtorından çıqtı.
İlhaqtan soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq kütleviy surette tintile.


text:
Bavariya
Bavariya (nemis. Bayern) — Germaniya Federativ Respublikasının' (GFR) qublasında ha'm qubla-shıg'ıs bo'leginde jaylasqan jerlerinen biri. Ol tutqan maydanı boyınsha GFR-din' dizimindegi en' u'lken jer bolıp esaplanadı.
Administrativ bo'liniwi: jeti sanlı administrativ okrugqa — Jokarg'ı Frankoniya, Worta Frankoniya, to'mengi Frankoniya, joqarg'ı Pfals, to'mengi Bavariya, joqarg'ı Bavariya, shvabiya. Paytaxtı — Myunxen qalası. Xalqının' quramın ko'binshe to'rt millet quraydı — bavarlar, frankonlar, shvablar ha'm sudet nemislerı.
Maydanı 70,6 mın' km2. Xalqı 14,5 mln. adam (1991). Bul jerde Alp tawlarının' en' ba'lent jeri Sugchpitsse 2963 m-ge jetedi. Yanvardın' ortasha temperaturası 0 °C,—3 °C, iyuldiki +15 °C, +29 °C. Jıl dawamında 935 mm jawın jawadı.. Bavariyanın' terretoriyasının' 1/3 bo'legi tog'aydan ibarat, taw jaylawlıqlarının' en'-ko'p bo'legi sol jerde jaylasqan. Ullı da'rya Dunay ha'm sol jerden ag'ıp o'tedi. Bavariya GFR-din' industriyal-agrar jeri. Sanaatdın' mashın qurılısı, elektrotexnika, toqımashılıq, azıq-awqat, neft qaytadan islew sanaatları rawajlang'an. Awıl xojalıg'ında da'nli eginler, qant, kartoshka ha'm basqa eginler egiledi. Mayn da'ryasının' boylarında ju'zimshilik penen ha'm shug'ılanıladı. Temir jollarının' ko'bisi elektrifikatsiyalastırılg'an. Dunay ha'm Mayn da'ryalarında ag'ım ku'shli ag'adı. Bavariyada 3 u'niversitet bar.


text:
Moskva mahkemesinde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ keñeşçisi İsmet Yükselniñ Rusiye ve işğal etilgen Qırım territoriyasına 5 yılğa – 2019 senesi iyün 30-na qadar kiriş yasaqlığı boyunca itirazını lâğu etti.
Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Arizacı ve temsilcilerine bu kibi qararnıñ çıqarılması boyunca iç bir sebep añlatılmadı, çünki FSB beyannamesi gizlene. FSB vekili «işniñ gizli qısmı» aydınlatqanda, İsmet Yükselniñ advokatı mahkeme salonından çıqarıldı», – denile beyanatta.
Mecliste deyler ki, imayeniñ aile birdemliginiñ ümdesi bozulğanı aqta delilleri mahkemeci tarafından lâğu etildi. Mahkemeci Yuukselniñ apayını üçünci şahıs olaraq celp etmege razı olmadı.
«Qırım sakinleriniñ Rusiyege kiriş yasağlığı ile bağlı mesele aqqında söz kete. Yani, FSB kiriş yasaqlığı aqqında qararı mahkeme ceetinden baqılmaz. Cemiyet de böyle qararnıñ doğru olğanına qıymet kesemez. Er şey gizlene ve insan boysunmaq kerek. Rusiyede istenilmez biri olğanı sebebinden kirişi yasaq etilgeni aqta bildireler. Amma o Rusiyege ıntılmadı, Rusiye mustaqilligi oña keldi. Demek, boysunmağan insanlarnıñ sürgüni yapıla», – dep bildire matbuat hızmeti advokat İllarion Vasilyevniñ sözlerini.
İsmet Yüksel Rusiyeniñ FSB qararına itiraz bildirmek içün mahkemede dava açqan edi. Şikâyet em Aqmescit, em de Moskvada berilgen edi. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi şikâyetni baqmadı. Moskvanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesi İsmet Yükselniñ işini yanvar 22-de baqtı. FSB vekilleri mahkemege kelmediler. Soñra FSB muracaatınen işni Moskva şeer mahkemesine berdiler.
Qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ da yarımada işğalinden soñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi.


text:
Yaltada «Hizb ut-Tahrir» davası çerçivesinde yaqalanğan altı insandan biri Müslim Aliyevni psihiatrik hastahanege yolladılar. Bunı noyabr 17-de yaqalanğannıñ ömür arqadaşı Naciye Aliyeva Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Onı (Müslim Aliyevni – QA) bugün psihiatrik hastahanege avuştırdılar. Anda ne qadar qalacağını bilmeyim, oña ne yapılacaq belli degil, taqiqat tenbiyelemedi», – dep ayttı Aliyeva.
Ömür arqadaşınıñ bildirgenine köre, yaqalanğan altı kişini «psihiatrik hastahanege subetke endi alıp ketken ediler».
«Tekrar subet olacağını aytqan ediler, amma bu sefer adiy bir subet olmaycağını añladıq», – dep qayd etti Aliyeva.
Noyabr başında Qırım advokatı Edem Semedlâyev bildirdi ki, «Hizb ut-Tahrir» davasında qabaatlanğanlarğa mecburiy psihiatrik ekspertiza yapılacaqtır.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesi martnıñ 2-sinde «26 fevral işi»niñ eki figurantı Ali Asanov ve Mustafa Degermencige ev apisi şeklindeki sıñırlav tedbiriniñ muddetini mayısnıñ 7-sine qadar uzattı. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Ayder Azamatov bildirdi.
Azamatov: «Bugün qabaatlav tarafı qabaatlavlarına ilâveler qoştı. Prokuror vesiqalarnı taqdim etmekni bitirgen soñ Ali Asanov ve Mustafa Degermencige ev apisi altında bulunuv şeklinde sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasını istep muracaat etti. Qorçalav tarafı sıñırlav tedbiri boyunca öz fikrini bildirdi: ya sıñırlav tedbirini deñiştirmeli, ya da tıbbiy teşkerüv içün qoşumça vaqıt berilmelidir. Lâkin mahkeme daa evelki sıñırlav tedbirini aynı şartlar ile mayısnıñ 7-sine qadar qaldırdı», – dedi.
Advokatnıñ aytqanına köre, bundan evelki sıñırlav tedbiriniñ muddeti aprelniñ 7-sinde soñuna yetkenine baqmadan Rusiye prokurorı, «mahkeme ceryanı bitecegi sebebinden soñundan bunıñ içün vaqıt olmaycaq», dep, onıñ daa evel uzatılmasını istedi.
Nevbetteki mahkeme oturışuvı martnıñ 15-nde yerli vaqıt boyunca saat 13:00-de başlaycaq.
2015 senesinde, Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında 2014 senesi fevral 26-da Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün bir grup qırımtatar faaliyetçilerine qarşı mahkeme başlandı. Olar kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlanalar.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umeriv ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Avgustnıñ 13-üne qadar Aqyarda eki yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Bunı şeerniñ rusiyeli akimiyetinde bildireler.
"Hastalarnıñ birisi - raatlanıcı, o şahsiy laboratoriyada test tapsırıp, neticesini almazdan şeerden ketti. Daa bir hasta - yerli sakin, onıñ hastalıqqa oğrağan yeri belgilene", - denile beyanatta.
Müessisede 81 yaşındaki aqaynıñ ölümi aqqında aytıp berdiler, onıñ da koronavirus hastalığı bar edi.
"Onıñ diagnozı daa sag olğanda tasdıqlandı. Hastalıqnıñ başqa hastalıqlar müşküllerştirdi", - denile beyanatta.
Akimiyetniñ malümatına köre, şimdilik hastahanelerde 351 adam baqıla, infektsiya hastahanesinde 164 adam bukuna, 9-ıncı şeer hastahanesinde - 129 yata, yaşağan yerlerinde 457 adam baqıla.
Şeer akimiyetiniñ statistikasına köre, yılnıñ başından berli Aqyarda yañı koronavirus infektsiyasınen 401 adam hastalandı. 325 adam yahşı oldı, 12 adam vefat etti.
Tünevin Qırımda 42 yañı koronavirus adisesi qayd etildi.
Umumen, akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 1637 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 82-si çetelden keldi, 112-si qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 1133 insan yahşı oldı, 18 hasta koronavirustan vefat etti.
Aqyarda 399 insan koronavirus yuqunçına oğradı, 323 kişi tüzeldi, 11 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İyün 20-de Vladimir Putin ile keçken "doğru hat" vaqtında, Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovğa içtimaiy ağlarda qırımlılardan şikâyetler kelip başladı.
Hususan, Aksönovnıñ Facebook saifesinde qırımlılar endi 50-ge qadar tefsir yazdı.
"Ne içün sadece yañı işaretler ve evakuatorlar, amma yañı park yerleri yoq? Kelip, maşna qaldırmaq yeriñ olmasa, "Tavrida" trassası ne kerek? Misal içün, Aluşta ve Yaltada", - dep yazdı qullanıcı Oleg Borodkin.
Bundan ğayrı qırımlılar mahsulat paalılaşqanına, kommunal hızmetleriniñ ücreti yükselgenine ve yarımadadaki ekologik müitke şikâyet ete.
"Sergey Valeryeviç, bizni raatsız etken sual! "Pud" tükânlarında esasen Krasnodar mahsulatı. Ne içün yerli Qırım istisalcıları yoq? Öz istisalcılarımızğa qol tutmalımız da, em de bizim mahsulatımız keyfiyetlice!", - dep soray Anastasiya Makarenko.
Rusiyede üylede prezident Vladimir Putin ile ananeviy «doğru hat» başladı.
Rusiye jurnalistleri bildirgeni kibi, Putinge endi 2 milliondan çoq sual berdiler.


text:
Bir künde Qırım observatorlarına 13 yarımada tışından kelgen adam qoyuldı, bildirdi Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya.
"Bir künde observatorlarğa 13 adam qoyuldı. Olarnıñ 6-sı Qırım maşna keçitlerinden. Demiryol vokzallarından - 2 adam. "Aqmescit" ava limanından - 5 adam", - dedi o.
Soñki 24 saat içinde Qırımda doquz yañı COVID-19 adisesi qayd etildi.
Al-azırda Qırımda 177 koronavirus hastası bar. 22-si çetelden keldi, 18-i – Rusiyeden. 23 insan Rusiyeden kelgenlernen alâqada edi, 114-ü laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada oldı. 44 insan tüzeldi. Bir koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 110 COVID-19 hastası bar, eki kişi vefat etti.
Qırımda mayısnıñ 12-nden itibaren koronavirus yuqunçına oğrav telükesi sebebinden mecburiy maska rejimi kirsetile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeniñ Soçi şeerindeki umumiy yurisdiktsiya Üçünci istinaf mahkemesi qırımlı cemaat jurnalisti, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Osman Arifmemetovnı apiste qaldırdı. Bu aqta advokat Ayder Azamatov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Alı yaramay olsa da – öksüre, mahkeme oldı, bir deñişme yoq, istinaf şikâyetini qanaatlendirmediler», – dep ayttı Azamatov.
Arifmemetov Rusiye mahkemesine Ukraina vatandaşı olğanını ve Qırımda insan aqlarını aydınlatqanı içün taqip etilgenini tüşüne, dep ayttı.
Azamatov mahkemede videokonferentsiya bağı vastasınen iştirak etti, dep bildirdi, Arifmemetov SİZOda bulundı.
Aynı mahkeme qırımlı cemaat jurnalisti Remzi Bekirovnı da SİZOda qaldırdı.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı makhemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ sıñırlav tedbirin dekabrniñ 15-ne qadar uzattı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım akimiyeti, ilhaq etilgen Qırımğa Almaniya parlamenti (Bundestag) ve topraq parlamentlerniñ mebusları kele bilecegini anons etti.
Qırım parlamentiniñ milletlerara munasebetler komitetiniñ reisi Yuriy Gempel TASS agentligine bildirgeni kibi, parlament vekilleri, "yarımada vaziyetinen tanışmaq içün", Qırımnı aqımdaki yılnıñ noyabr ayında ziyaret etecek.
"Bizde delegatsiya olacaq, o, Bundestag ve topraq parlamentleriniñ mebuslarından terkip olacaq. Bu, böyle terkipte olğan delegatsiyanıñ ilk ziyareti olacaq. Ziyaret vaqtında Qırım akimiyeti ve cemiyetinen körüşüvler keçirilecek", – ikâye etti o.
Amma Gempel, delegatsiya azalarını ve sayısını aytmadı.
Çetel vatandaşlarını Qırımğa davet etip, yarımdanıñ rusiyeli akimiyeti onıñ ilhaqını qanunlaştırmağa tırışa.
Ukraina Tış İşler Nazirliginde, çetel siyasetçilerniñ Qırım ziyaretlerniñ resmiy statusı olmağanını bildire. TİN, keçken yılnıñ iyül ayında, cetel vatandaşlarnı ve vatandaşlıqsız şahıslarnı, Qırımnıñ qanunsız ziyaretlerinden saqındırğan hitapnı derc etti.


text:
Ukraina Devlet Sıñır Hızmeti, “Qırımnıñ qanunsız ziyaretinden sebep” eki Rusiye aktörına Ukrainağa 3 yıl devamında kirişni yasaqladı. Bu hususta müessise beyanatında bildirile. Amma aktörlarnıñ adları belgilenmey.
Ukrain sıñırcılarnıñ malümatına köre, aktörlarnıñ birisini “Borispil” ava limanında toqtattılar, o Minsk uçağınen kelgen.
“Ukraina qanunlarına qarşı Qırımğa barğan, o bir Rusiye aktörı ise, Ukrainağa Odessa ava limanından kelgen.O serial çeküvlerinde iştirak etecek edi”, - haber etile beyanatta.
Müessise bildirgeni kibi, yılnıñ başından “Qırımnı qanunsız ziyaret etken” 35 ecnebiyge Ukrainağa kiris yasaq etildi.
Daa evel, Ukraina İİN, başqa memleket vatandaşlarına ve vatandaşlıqsız adamlarğa ilhaq etilgen Qırımğa ziyeretlerden vazgeçmege muracaat etti,
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ dört şeerinde suv teminlevine eñ yüksek fiyat belgilendi. Qırım Cumhuriyetiniñ fiyat ve tarif boyunca Devlet komitetiniñ başı Olga İgoşina aytqanı kibi, bular – Sudaq, Qarasuvbazar, Bağçasaray ve Canköy, dep haber ete Krıminform.
Böyle malümatnı mayıs 21 künü Aqmescitte keçirilgen toplaşuvda bildirdiler.
Memurnıñ sözlerine köre, suv kanallarınıñ hızmet fiyatları yarımadada 8-21 ruble etrafında deñişe.
«Olduqça ciddiy bir farq. Bunıñ ile suv teminlevine eñ palı fiyatlar – Sudaq, Qarasuvbaza, Bağçasaray şeerlerinde belgilene. Suv çeküvi boyunca – Qarasuvbazar, Canköy ve Bağçasarayda», – dey o.
Onıñ aytqanı kibi, Kezlevde suv hızmetlerine eñ ücüz fiyatlar belgilene.


text:
Mayıs 10-da Aqyar civarındaki Hayto (Tılovoye) köyünde yaqalanğan qırımtatarlar Ernest ve Enver Seytosmanovlarnı Rusiye FSBsiniñ şubesine alıp kettiler. Adresi belli degil. Bunı «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi, Qırımdak Rusiye polisiniñ hadimlerine atıfta bulunıp, bildire.
Ondan ğayrı, qırımtatar faaliyetçileriniñ bildirgenine köre, FSB hadimleri Seytosmanovlarnıñ anası Gülnaranı, yaşağan yeri olğan Seyitler (Nijnegorskoye) rayonınıñ Sadovoye köyüne alıp kettiler. Onıñ evi de tintildi.
Daa evel advokat Emil Kurbedinov, Aqyar civarında yaqalanğanlarnıñ Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca Rusiyede mahküm etilgen Nuri Primovnıñ yaqın soyları olğanını tasdiqladı.
Mayıs 10 sabasında Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Hayto köyünde tintüvler yapılğan soñ Ernes ve Enver Seytosmanovlarnıñ yaqalanuvı aqqında bildirildi. Daa soñra Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından ihtimal ile üç kişi yaqalanğanı belli oldı.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bu hususta açıq menbalarda şimdilik izaat berilmedi.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi uküm çıqardı. Oña binaen «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli tertipke qoyucı koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.


text:
Sentâbr 22 künü New-Yorkta başlağan BMT tamır halqlarnıñ meseleleri boyunca Bütündünya konferentsiyasında Ukraina çetel işler naziri Pavlo Klimkin çıqışta bulunıp, işğal etilgen yarımadada qırımtatarlarnıñ vaziyetine diqqat ayırdı.
Bunı BMT haber hızmeti bildire.
«Yazıq ki, tamır halqlarnıñ aqları bozulğanı ile bağlı vaziyet keçmişte qalmadı», – dedi Ukraina çetel işler naziri. – Qırımnıñ Rusiye işğali ile istilâ ve açıq territorial qabaatlar ile bağlı halqara aqiqatqa qayttıq. Adet üzre, birinci sırada milliy azlıqlar qurban ola. İşğal küneşli ve musafirçen yarımadanı kerginlik, istilâ ve sabırsızlıqqa çevirdi».
Klimkin qayd etkeni kibi, «tünevin Qırımnıñ çoq milletli ve dostane yüzüniñ qısmı olğan taqımlar bugün istenilmez azlıqlarğa çevirildi».
«Böyle taqımlardan biri – qırımtatarlardır. Bugün qırımtatarlar, qavmiy ukrainliler ve diger azlıqlar açıq-aydın ayırımğa rastkeleler», – dedi Klimkin.
Nazir şunı bildirdi ki, «Rusiye Federatsiyası öz orduları ile Qırımğa nefret ğayesini kirsetti». Onıñ sözlerine köre, «insanlar başqace fikir etse, kiyinse, tüşünse, olarnı cezalaylar».
«Olarnıñ siyasiy, til ve medeniy aqlarınıñ bozuluvı boyunca er kün yañı şikâyetlerni alamız», – dedi nazir.
O şunı da qayd etti ki, bu sene qırımtatarlarnıñ sürgünlik faciasına 70 yıl ola. «2014 senesi yañı tarihiy qıyınlıqlar ile belgilenmezmi?», - dey Ukraina çetel işler naziri.
BMT tamır halqlarnıñ meseleleri boyunca Bütündünya konferentsiyasında qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ve qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da iştirak eteler.
Rusiye konferentsiya işinde qırımtatar milliy Meclisiniñ iştiragi sebebinden öz narazılığını bildirdi. Qırımda bulunğan ve andan konferentsiyağa yol almağa planlaştırğan qırımtatarlardan pasportlarını tutıp aldılar.


text:
İtaliya ükümeti zelzeleden zararlanğan regionlarda fevqulade vaziyet nizamını ilân etti, vaqia neticesinde eñ azdan 250 kişi elâk oldı.
Cumaaqşamı künü devletniñ baş naziri Matteo Rentsi 50 million avro yarım paketi ayırılması ve felâket zonasında olğan sakinler içün bergi imtiyazları aqqında ilân etti. Rentsiniñ sözlerine binaen, viran etilgen meskün yerler devlet tarafından yañıdan tiklenilecek, dep bildire ANSA italiyalı agentligi.
Çarşenbe kününe keçer gecesi İtaliya merkeziy qısmında 6,2 magnitudalı zelzele yüz berdi. Zelzele ortası Amatriçe şeeri (Umbriya) civarında oldı. Eñ azdan 250 adam elâk oldı. 215 kişi qurtarıldı, 365 yaralandı, belgisiz ğayıp olğan ya da omravlar tübünde bulunğan kişilerniñ tam sayısını aytmaq imkânsızdır. Biñlerce adamlar evsiz qaldı ve çadır lagerlerinde ya da avtomobillerde geceley.
Gece-kündüz devam etken qurtarıcı işlerde tahminen 6 biñ adam iştirak ete.
Zelzeleden 293 medeniy-tarihiy asabalıq obyektine zarar ketirdi, dep bildirdi İtaliya medeniyet ve turizm naziri.
2009 senesi italiyalı L’Akuila şeerinde yüz bergen zelzele neticesinde 300-den ziyade insan elâk oldı.


text:
Kefe mahkemesi şeer memuriyeti sabıq yolbaşçısınıñ sabıq muavini Makar Makarovnı ortaqlıqnen qabaatladı ve onı 3,5 yılğa qattı nizam koloniyasına qapatmaq qararını çıqardı.
Bu aqta Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Mahkeme qararına binaen, mahküm etilgen kişi qabarcılıqta ortaq olıp, şeerniñ sabıq yolbaşçısı Dmitriy Şepetkovğa 300 biñ dollar qabar almaq imkânını berdi.
Qırım prokuraturası dekabr 27-de Şepetkovnıñ işini mahkemege yolladı. O, Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 30-ci maddesi 3-ci qısmı – 290-ci maddesi 6-ci qısmında qayd etilgen cinayetni (büyük miqdarda qabar aluv yapqanınen qabaatlana.


text:
Qırımtatar milliy Meclisiniñ azaları, mart 18 künü, 2014 senesi esir etilgen ve öldürilgen Reşat Ametovnıñ ailesini ziyaret ettiler.
Bu aqta Meclisniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Qırımtatar milliy Meclisi azaları ve milliy areket iştirakçileri Ametovlar qorantasını ziyaret etip, merhumnıñ añına dua oqudılar. O, 2014 senesi Aqmescit meydanına çıqıp narazlıqnı bildirdi, bundan soñ samooborona askerleri onı tutıp ketti, neticede Reşat, qıynav izleri ile tapılğan edi», - dep aytıla mesacda.
Belli olğanı kibi, Reşat Ametov 2014 senesi Mart 3 künü Aqmescitteki Qırım Nazirler Şurasınıñ binası yanına kendi narazlıqnı bildirmek içün çıqtı. Bundan soñ faalni tutıp esir ettiler. Bir qaç künden soñ ise, onınıñ cesedi tapıldı. Onıñ qatiyi ale daa tapılmadı. Martnıñ 15-de ise onıñ cesedi bir çoq qıynav izleri ile Qarasuvbazar rayonı Ortalan köyüniñ civarında tapılğan edi. Faalniñ cenazesi 2014 senesi mart 18 künü Aqmescitniñ «Abdal» mezarlığında qılındı.
Qırım akimiyeti qırımtatar faaliyetçiniñ qatilini tapqanını mukâfatnen taqdirlemege söz bergen edi. Lâkin qatil alâ daa bulunmağan.
Mart 16 künü Kiyevde yerli faaliyetçiler Sofiya meydanında sessiz fleşmobnı keçirdiler.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımda noyabr 11-inde denişici bulutlılıq ve bazı yerlerde duman beklenile.
Qırım Gidrometeomerkeziniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Ğarbiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 22…24º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Bazı yerlerde yalıda dumanlı. Cenüp-şarqiy yel 6-11 m/s. Ava arareti kündüz 19…21º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında bazı yerlerde dumanlı, yağanaqlarsız. Şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 19…21º.
Keriçte az bulutlı, yağanaqlarsız. Saba bazı yerler dumanlı. Şimaliy yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 17…19º.


text:
Tedbirde 1944 senesi mayıs 18 qırımtatarlarnıñ Sürgünligi aqqında video taqdim etildi. Bundan ğayrı, sürgünlik aqqında teatr oyunı sanalaştırıldı.
Tedbirlerni mektep ocaları ve idaresi teşkil ettiler. Mezunlar aqşamında aman-aman 1000 insan bulundı.
Aksaray rayonına ait olğan Hamidiyeniñ 2500 ealisi qırımtatarlardan ibarettir. Hamidiyeniñ orta mektebinde 350 talebe oquy.
Hamidiyede 1890 ve 1900 seneleri Aqmescit, Sudaq ve Qarasuvbazar rayonlarınıñ Aylanma, Baydarlı, Taraqtaş, İstila, Souksu, Baksan ve Bağatır köylerinden köçik kelgen qırımtatarlar yaşay. Mındaki orta ve esli başlı adamlar alâ daa qırımtatarca laqırdı eteler.


text:
Onıñ bildirgenine köre, noqta qurulmasınıñ maqsadı Qırım akimiyeti alğan suvnıñ ölçemesidir.
O, şunı qayd etti ki, evelleri böyle bir qayd noqtasında acet yoq edi. Herson valisi dedi ki, Şimal-Qırım kanalı - «tek suv yolu degil, şlüz sisteması ve nasos stantsiyalarından ibaret olğan mürekkep bir inşaattır».
Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» haber agentligi Ukraina Herson vilâyetinde Şimal-Qırım kanalında damba qurıp, Qırımğa suv berilmesini toqtatacaq ola, dep bildirdi. Agentlikniñ malümatına köre, sıñırdan 40 kilometr mesafede Kalçak qasabası civarında çuvallardan damba yapıla.


text:
Aqmescit – Soñki vaqıtları rusiyeli matbuat vastaları saifelerinde Qırımda islam cinayetçileri arbiy tedbirler azırlağanları aqqında malümatlar peyda olıp başladı. Misal içün, oktâbr 8 künü «Nezavisimaya gazeta»da «İslamcılar Qırımda aleket çıqarmağa tüşüneler» serleva altında maqale çıqtı. Onda, içtimaiy ağlarda yapılğan beyanatlar esasında neticeler çıqarılıp, yerli musulman gruppası – qırımtatarlar tarafından silâlı qarşılıq kösterilecegi aqqında yazıla.
Milliy dava ve federal ekspertler ağı rusiyeli Merkeziniñ saytında Rusiye regionları ve hususan Qırımda milletlerara munasebetleri boyunca tahminler peyda oldı. Merkez ekspertlerniñ fikirince, yarımadanıñ eñ esas meselesi Meclisniñ «destruktiv» faaliyetidir, em de olarnıñ tahminlerine köre «ciddiy añlaşılmamazlıq büyük davağa ketire bile».
Qırımtatar cemaatçılığı, soñki vaqıtları ğayıp olğan ve soñra ölü tapılğan qırımtatar yaşlarınıñ taqdiri sebebinden qasevet çeke. Amma, olarnıñ arasında küreşke çağırğan soyları yoq. Bunı, yarımadada tedqiqat işlerini alıp barğan Human Rights Watch eksperti Yuliya Gorbunova tasdiqladı.
«Umumen alğanda, adamlarnıñ keyfleri bozuq, amma, iç birisinden nefret ya da duşman teşviqatını duymadım. Asılında, qırımtatarlar zıddiyetke qarşı çıqalar», – dep qayd etti halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtınıñ vekili.
Belli ki, ğayıp olğanlardan biri - Edem Asanov oktâbr 6 künü baqımsız bir binada asılı tapıldı. Resmiy malümatqa köre, 25 yaşlı yigit öz özüni astı. Bundan evel Meclis reisi Refat Çubarov, taqiqatçılar Asanov zorbalıqsız ölgenini tasdiqlamağa tırışacaqlar, degen edi.
Qırımdaki vaqialar «çeçen stsenariyni» añdıralar, – Meclis
Meclisniñ tışqı alâqalar boyunca bölükniñ reberi Ali Hamzin qayd etkeni kibi, Qırımdaki vaqialar «çeçen stsenariyi»ni añdıralar.
Rusiye matbuat vastaları, Qavqazda, hususan Çeçenistanda silâlı çatışma zamanı olğanı kibi faaleşmege başladılar. O zamanları Çeçenistanda, başta adamlar ğayıp ola ediler, soñra arbiyler gruppalarnıñ peyda oluvı aqqında malümat çıqtı, neticede, rusiyeli qoruyıcı organlar belli bir gruppağa qarşı faal tedbirler qullandılar.
Aynı zamanda, belli rusiyeli mühbir, Kremlge yaqın olğanı sayılğan soyu, Maksim Şevçenko Yaltada bulunğan vaqıtta qırımtatarlarnen bağlı fikirlernen paylaşıp, olarnıñ barışıqseverligini qayd etken edi.
«Bu eyi, işkir bir halq, oña nisbeten ürmetnen yañaşsañ, em dost, em qardaş olıp, Qırımnı abadanlaştırmağa yardım eter. Men qırımtatarlarnen çoq qonuşam, ve rus, ya da ukrainlilerden nefret ekenlerini duymayım. Bu, çeçenlerden ğayrı, amma, anda cenk olğanı içün, Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde bulunğan 194 halqtan, prezident ile kendi meselelerni muzakere etken yekâne halq olğanı içün ğururlana bile», – dep ayttı rusiyeli mühbir Maksim Şevçenko Qırım.Aqiqatqa.
Meclis qırımtatarlarnı Qırımnı terk etmemege çağıra
Meclis ise, psihologik basqığa baqmadan, Qırımnı terk etmemege ve ayın-oyunlarğa uymamağa çağıra.
«Vatan içün, ve Qırımğa iç bir şeyge baqmadan qaytmaq printsipleri içün, Qırımda qalmalımız. Halqara cemaatçılıq yüzünde qarşılıq numayış etile bile. Kremlde, silânı alıp, küreş etmeye mantıq boyunca sebep olmağanını añlamaq kerekler», – dep qayd etti Ali Hamzin.
Bundan evel, qırımtatar halqı milliy lideri Mustafa Cemilev vatandaşlarğa muracaat etip, yarımadanı terk etmemege rica etken edi.
BMT-nıñ malümatına binaen, Qırımdan köçip kelgenlerniñ sayısı aman-aman 18 biñni teşkil etti.


text:
Ärdoğan grek gazetın mäxkämägä birde
Anda Törkiyä ilbaşına qarata sügenü süzläre çıqqan ide
Räcäp Tayyip Ärdoğan üzeneñ avdokatı arqılı Greśiyäneñ “Dimokratia” gazetınıñ xucasın, möxärrirlärne häm näşer itüçelären mäxkämägä birde. Anda Törkiyä ilbaşın mısqıllawçı häm sügenü süzläre kergän başmäqalä çıqqan ide.
Şiqayät’tä mondıy yullar bar: “Greśiyä gazetında möxtäräm ilbaşına qarata qullanılğan süzlär faciğale äxlaqıy tarqalunıñ iñ yäm’sez küreneşlärennän berse. Grek cämäğat’çelegeneñ tawış-tın çığarmawına qarağanda, bu äxlaqıy tarqalunıñ marginal’ qatlamnar belän genä çiklänmäwe añlaşıla”.
“Sügenü – äyterlek süze bulmawçılar yäisä süzen mönasıyp tel belän citkerü sälätenä iyä bulmawçılar tele. Sügenü – adreslanğan zat tügel, äytkän keşe öçen oyatqa qaldıruçı häm xurlıqlı ğamäl. Bu xurlıqlı ğamälneñ maqsatı barı ilbaşınıñ şäxese tügel, ilbaşınıñ Könçığış Urta diñgez häm Utrawlar diñgezendä nıqlı räweştä yaqlağan millätebez mänfäğate,“-diyelä şiqayät’tä.


text:
13 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde
Bu xaqta Törkiyä milli saqlanu ministrlığı belderä
Süriyäneň tön’yağındağı Färat qalqanı töbägendä “PKK/YPG” separatist terror oyışmasınıň 13 terrorçısı täêsirsez xälgä kiterelde.
Bu xaqta Törkiyä milli saqlanu ministrlığı xäbär itte.
"Qaharman ğaskärlärebez terrorçılağa tağın ber tapqır köçle höcüm yasadı. Süriyäneň tön’yağındağı Färat qalqanı töbägendä höcümgä äzerlänüläre bilgelängän 13 “PKK/YPG”lı terrorçı Törek Qorallı Köçläreneň uňışlı operaśiyäse belän täêsirsez xälgä kiterelde” diyelä ministrlıq belderüendä.


text:
Vladimir İvahnenkoKiyevni Qırımda Ukraina askerleri, Yevro- ve Avtomaydan iştirakçileri, qırımtatarlarğa qarşı sıq-sıq yüz berip başlağan qaçıruv, horlav ve azaplar qasevetlendire. Ukraina akimiyeti insan aqları boyunca Avropa mahkemesine Qırımğa Rusiye ordularınıñ kirsetilmesinen bağlı Rusiyege qarşı şikâyetinen muracaat etti. Uquq qorçalayıcılarnıñ fikirince, Strasburg mahkemesiniñ qararı Ukraina tarafında olacaq.
Martnıñ 19-da Qırım «samooborona» vekilleri Aqyarda Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ ştabına ücüm etken soñ Rusiye arbiyleri VMS komandanı Sergey Gayduknı tutıp esir etkenler. Aqşam Kiyev Qırımnıñ öz başına tayinlengen akimiyetine ultimatum seslendirdi. Oña köre, reineler, em arbiyler, em de adiy adamlar, azat etilmese, Ukraina akimiyeti buña uyğun, «şu cümleden tehnikiy ve tehnologik» bir qarar alacaq. Martnıñ 20-de Qırım ve Herson vilâyeti arasında administrativ sıñırda admiral Gayduk ve yedi adamnı azat ettiler. Aman-aman bir afta olar kartserde bulundılar, anda tura ediler, bir qaç künden berli olarğa aş ve suv bermeyip, qıynadılar.
Qırım Yevromaydanınıñ teşkilâtçısı Andrey Şçekun eñ çoq zarar kördi. Onı elektrik kürsüge oturtıp, soraştırdılar, travmatik silâdan parmaq, qol ve ayaqlarına ateş aça ediler. Azat etilgenler arasında Ukraina sabıq mudafaa naziri Anatoliy Gritsenkonıñ oğlu Aleksey bar. Avtomaydan iştirakçisi ve onıñ eki ortağı martnıñ 13-de, Qırımda Ukraina arbiy bölükleri arasında gumanitar yardımnı tarqatqan vaqıtta, ğayıp oldılar. «Artımızdan 4 maşina kele edi, soñra yolumıznı qapatqanlar, ateş açtılar, bizni maşinadan çıqarıp, yerge atqanlar, yanımızda olğan er bir şeyni, para alğanlar. Soñra bizni Aqmescitte yerleşken vilâyet arbiy komisarlıqqa alıp bardılar. Anda bizler bir kün oldıq. Bizni silânen qorquzıp, soraştıra ediler. Olar bunı soray ediler: «Pravıy sektor» areketine alâqañız barmı, kim maliye ete? Çeçenistanğa Kadırovğa alıp ketermiz dep, qorquza ediler», – tarif etti Aleksey Gritsenko.
Keçken afta Avtomaydannıñ eki iştirakçisi – Yekaterina Butko ve Yalta sakini Aleksandra Râzantseva – esirlikten çıqtılar. Olarnıñ maşinasını Qırımğa kiriş noqtasında samooborona ve berkut temsilcileri toqtattılar. Maşinada Ukraina bayrağını tapıp, Aleksandranıñ qolunda «Nebesnaya sotnâ» yazısını körip, qızlarnı yaqaladılar. «Elimni kesip alacaq ediler, saçlarımnı kesip alğanlar. Qadınlarnı saçlardan tutıp, anda-mında taşıdılar, Katâ Butkonı silânen urdılar, «Alanğa çapıñız, ateş açacaqmız, bazılarını – yaralarıq, bazılarını – öldürerik», ayta ediler», – dep tarif etti Aleksandra Râzantseva.
Ermeni Bazardan qızlarnı Aqyar etrafına ketirip, Rusiye Qara deñiz flotunıñ arbiy bölüklerinden birinde ayrı-ayrı kameralarğa oturtqanlar. Qızlarnıñ aytqanına köre, Avtomaydan iştirakçileri telüke aqqında bildirip, olarnı qurtardılar. Qırımda esir olğan daa on adamnıñ taqdiri belli degil, olarnıñ arasında «Vavilon-13» leyhasınıñ eki teleoperatorı – Yaroslav Pilunskiy ve Yuriy Gruzinov – da bar. Harkov uquq qorçalayıcı gruppasınıñ reislerinden biri Yevgeniy Zaharov böyle dey:
– Qırımda olayatqan şeyler insan aqlarını boza. Kiyev Maydanında belli vaqialardan evel Ukrainada böyle bir bozuvlar olmadı. Ğayıp oluv (Qırımda ğayıp olğan doquz adamnıñ taqdiri alâ daa belli degil), azap, qanunsız yaqalav aqqında söz yürsetile. Yerli uquq qoruyıcı organlar işini becermeyler, ğayıp olğanlarnı qıdırmaylar. Lâkin Ukraina ve Rusiye mudafaa nazirleri telefon vastasınen bağlanğan soñ bazı adamlar birden tapıldı. Demek, muhtariyet akimiyeti esirlerniñ bulunuv yerini bile edi. İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine (YESPÇ) 39 maddesi boyunca acele tedbirler aqqında beyanatnen muracaat etmek mümkün. YESPÇ memleket reberligine muracaatta bulunıp, adamlarnı qıdırmaq, endiden soñ qaçırmamaq, bu cinayetlerni ögrenmek talabını bildirecek. Adliyecilerimiz böyle bir beyanatlarnı yazdılar, insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ Qırım «samooborona» vekilleri tarafından azat etilgen Anatoliy Kovalskiy işi boyunca birinci qarar endi bar. Keçken afta Ukraina insan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaat etip, Qırımğa Rusiye ordularınıñ kirsetilmesinen bağlı Rusiyege qarşı şikâyetni yolladı. 39 qaidesine köre, acele tedbirler aqqında qarar alındı.
– Strasburgda Avropa mahkemesi Rusiyege nasıl bir iddiada buluna bile?
– İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi insan aqları boyunca Avropa konventsiyasınıñ ayrı bir maddeleri bozulğanını qayd etip, tazmin belgileycektir, onıñ miqdarı ise ciddiy olmalı. Böyle qararnıñ emiyeti pek büyük. İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Rusiye Ukrainağa qarşı tecavuz etip, halqara aqlar ve insan aqlarını bozdı, dep qarar çıqarsa, Rusiye devleti birden quvulğan bir memleketke çevirilecek. YESPÇ böyle bir qararı Avropa Birligi tarafından Rusiyege qarşı cezaları kirsetilmesiniñ sebebi ola bile, – dep tüşüne Yevgeniy Zaharov.


text:
Aqmescit rayonınıñ Novıy Mir köyünde yaşağan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirilgen soñ, o milletlerara zıddiyet çıqaruv ve nefret doğıruvnen bağlı malümatlar tarqatuvda qabaatlanmaqta. Rusiyeli küç idaresi hadimleriniñ versiyasına köre o, malümatnı Zello internet-radiosı vastasınen tarqatğan eken.
Qırım.Aqiqatqa rusiyeli Azatlıq.Radiosınıñ muhbiri haber etkenine köre, küç idaresiniñ hadimlerinde Ramazanovqa ait ve «ekstremizm alâmetleri» olğan audioqayd mevcut eken.
Bu arada Ramazanovnıñ babası, rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri tintüv esnasında Makarov pıştavına kelişken içinde patronlar olğan paketçik ketirip taşlağanlarını iddia ete.
Tintüvden soñ Ramazanovnı tutup alaraq, şu geceniñ özünde muvaqqat izolâtorğa yollağanlar. Aqrabalarına bu aqta haber etilmegen ve olar oğlunıñ ğayıp olğanı aqqında beyan eterek, oğlunı geceniñ yarısına qadar qıdırğanlar.
Tutulıp alınğan şahısnıñ sıñırlav tedbirinen bağlı otırışuv yanvarniñ 24-nde Aqmescit rayon mahkemesinde ötkerilecek.
Yanvarniñ 23-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit ve İslâm-Terek rayonlarında rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri tintüvler ötkerdi. O künü Novıy Mir köyünde yaşağan qırımtatar İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirilerek, özü ekstremizm teşviqatında qabaatlandı.
Ondan soñ Qırım Taqiqat komiteti internet-radio vastasınen ekstremizstk materiallar tarqatuvında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine nisbeten cinaiy iş açılğanı aqqında haber etken edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
İşğal etilgen Qırım sakinleri añlamaq kerek ki, olar er kün körgen «problemalarnıñ temeli», bu cümleden, suvnen teminlenüv ile bağlı problemalarnıñ sebebi – bu yarımadanıñ rusiyeli işğali ve Ukrainağa qarşı basqıncılıqtır. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radosınıñ saba yayınında «Uquq küçü» ukrain cemaat teşkilâtınıñ reisi Andrey Sençenko, yarımadada suvnen teminlenüv ile bağlı problemalarğa izaat berip.
«Esas problema suvnıñ olmamasında, em de o (suv – QA) Şimaliy Qırım kanalından ketirilmegeninde degil de, Qırım ve Qırım sakinleriniñ esas probleması – yarımadanıñ rusiyeli işğalidir. Bunıñ içün, bu tüyümlerni çezmek ve bütünley meselelerni çezmek içün bu Qırım işğalinen bağlı meselede noqta qoymaq kerek», – dedi Andrey Sençenko.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda merkeziy suvnen teminlenüv olmağan mesken yerlerniñ sayısı çoqlaşa. Kremlge boysunğan yarımada ükümetiniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, şeerlerniñ bazı qasabalarına ve bazı köylerge suv tsisternalarnen ketirile.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalında suv berilmesini toqtattı. Bu kanal vastasınen Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85 fayızını teminley edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescitte mart 16-da Qırım parlamenti ögünde Qırımda olıp keçken sahte referendumnıñ yıllığı munasebetinen büyük Rusiye bayrağı açıldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, bayraq açılğanda Rusiye gimni icra etildi, bayraqta ise qırımlılarnıñ teşekkürleri ile yazılar bar edi.
Devlet şurasınıñ binası yanında toplaşqanlar ögünde şimdiki akimiyetniñ vekilleri – Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, spiker Vladimir Konstantinov ve Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev çıqışta bulundılar.
Olar «Qırımnıñ evine qaytuv» quvançı aqqında ayttılar.
Malüm ki, Devlet şurasınıñ yol kirişleri ve etrafındaki soqaqlar qapatıldı, politsiya ve OMON hadimleri nevbetçilik yapa. Lenin meydanınıñ kirişleri de qapatıldı.
«Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasınıñ» yıllığına bağışlanğan tedbirlerden sebep Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov mart 16-de iş kününi qısqarttı.
Vesiqağa binaen, devlet akimiyeti ve teşkilâtlarında iş künü bir saatke qısqartılacaq.
Mart 18 künü yarımadada tatil olaraq ilân etilgen edi. Bayram tedbirleriniñ çoqusı Qırımnıñ paytahtı Aqmescitte keçirilecek. Aqmescitniñ Lenin meydanında tantanalı toplaşuv ve bayram kontserti ötkerilecektir.


text:
Odessa vilâyetindeki İzmail şeer yolbaşçısı Andrey Abramçenkonıñ ilân etkenine köre, şeerde adamlarnıñ kütleviy şekilde hastalanmasınıñ sebebi «miks-infektsiya» oldı. Bu aqta o, Facebook saifesinde yazdı.
«Laboratoriya tedqiqiy işleri neticesinde İzmailde miks-infektsiya bar olğanı belgilendi. Rotavirus infektsiyası, novovirus infektsiyası ve içekler tayaçığı tapıldı», – dep yazdı şeer yolbaşçısı.
Onıñ sözlerine köre, bu, şiddetli sağanaqlar sebebinden bulaşma neticesinde oldı.
Bazar künü Abramçenko hastahanelerge 362 insan muracaat etkenini, olardan 220 bala olğanını bildirdi.
Adamlarnıñ kütleviy şekilde zeerlenüvi boyunca cinaiy iş açıldı.
Şeerde fevqulade vaziyet ilân etildi. Hastalar İzmail hastahanelerine iyün 17-de tüşmege başladı. İnfektsiya hastahanesinden yardım sorağanlar yürek bulanuvı, qusma, sıcaq köterilmesi ve mide bozğunlığına şikâyet etkenler. Hastalarnı baqqan soñ, ekimler «keskin içekler infektsiyası» diagnozını qoydılar. Tahminlerge köre, zeerlenüv sebebi suv ola bile, çünki yaqında şeerde şiddetli yağmurlar yağdı, neticede İzmailnıñ bir qısmında şahsiy quyular suvğa battı, bundan da ğayrı, şahsiy rayonda ayaqyollar bozuldı.


text:
Ukraina Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara mahkemesinde açtırğan davada qayd etilgen talaplar Rusiye tarafından yerine ketirilse, Qırımdaki insan aqlarına riayet etilmesi müsbet tesir körecek, faqat «şimdilik Rusiye bunı iç meselesi kibi kösterecek ola». Böyle bir fikirni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa seslendirdi.
«Ukrainanıñ Halqara mahkemede bu areketlerine qoltutamız ve Rusiye olarğa razı olıp yerine ketirmege, eñ az Qırımda insan aqlarına riayet etmek kerek, dep tüşünemiz... Ekinci mesele de bar, şahsen men ve meslekdeşlerimniñ ekseriyeti Rusiye Ukraina ve halqara toplulıqnıñ talaplarını yerine ketirmez, dep tüşünemiz», – dep qayd etti Celâl.
O, al-azırda Rusiye Qırımda bir sıra halqara senetni boza, «milliy ve siyasiy sebeplerden ayrı insanlar ve taqımlarnı adaletsiz ve qanunsız bir şekilde taqip ete», dep hatırlattı. Bu areketleri ise Rusiye halqara añlaşmalarnıñ talaplarına riayet etmege istemegenini köstere.
«(Halqara mahkeme qarar alğanına – QA) qadar Rusiye Federatsiyası apis cezaları ve taqip içün bir sıra manaçıq tapar, taqip etmege toqtaycaqlarını tüşünmeyim», – dedi o.
Yanvar 16 künü Ukraina BM Halqara mahkemesine muracaat etip, terrorizm ve ırq ayırımına maddiy destekekniñ toqtatılması aqqında halqara konventsiyalar Rusiye tarafından bozulğanına şikâyet etti. Ukraina Tışqı işler naziligi Rusiye Qırımda rus olmağan cemiyetler, şu cümleden etnik ukrain ve qırımtatarlarnı ayırımğa oğratıp, millet ayırımınıñ er angi çeşiti ile küreş Konventsiyasını boza, dep qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Sara yola buyınsa baş qalanıñ Sowet rayonındağı Yubileynıy mäźäniät harayı aldında oyoştorola. Baş qala xaqimiätendä oşo uñayźan ütkän matbuğat qonferentsiyahında bildäläneüensä, bıyıl yärminkälä respubliqanıñ barlıq töbäktärenän umartasılar qatnaşıuı kötölä. Öfö qalahı xaqimiäteneñ qullanıusılar baźarı idaralığı etäksehe İrina Rublewa äyteüensä, yärminkä baş qala xalqın sifatlı bal menän tämin iteü maqsatında ütä. Bığa tiklem sara respubliqa könön aldınan, oqtyabr ayında oyoştorolop kilde. Bıyıl ihä ul hatıp alıusılar horauı buyınsa awğustqa küserelgän. Maqsat yañı ğına alınğan tatlı rizıqtı sauźağa sığarıu. Umartasılıq häm apiterapiya buyınsa ğilmi-tikşereneü institutı wäkildäre bildäläüensä, bıl yärminkälärźä här kemgä ısın başqort balın tämläp qarau forsatı bulasaq. Mayźanda umartasılıq produqttarı la hatılasaq. Bayram proğrammahında qonqurs uźğarıu źa qarala. Eñeüselär umartasılıq tauarı, sauźa nöktähen biźäü häm yärminkälä qatnaşıusı rayon xaqında iñ teüäl mäğlümät nominatsiyaları buyınsa bildälänäsäk.
Rämzit Äbüläev, Öfö


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi qırımtatarlarğa qarşı ayırımlarnıñ yañı dalğası aqqında bildire. Bu aqta Meclisniñ Qırımda fevral 11 künü keçken tintüvlerniñ sebebinden aşkâr etken beyanatında aytıla.
«Bir 10 qırımtatarnıñ evinde tintüv keçirildi, şu sırada: Damir Minadirov (Yalta), Bahtiyar Topuzov (Yalta), Rustem Osmanov (Bağçasaray), Nariman Mamedinov (Bağçasaray rayonı Zalanköy köyü), Rustem İslâmov (Bağçasaray rayonı Zalanköy köyü), Arsen Halilov (Bağçasaray rayonı Zalanköy köyü), Müslim Aliyev (Aluşta rayonı Yuqarı Şuma köyü), ve İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kukunıñ evinde (Yalta)», – denile beyanatta.
Mecliste deyler ki, tintüvler «terroristik teşkilâtta» alâqası bar olğanında şeklengen insanlarnıñ evlerinde keçirildi, yaqalanğan 8 insandan Rustem Osmanov ve Nariman Mamedinovnı sorğulardan soñ serbest bıraqtılar.
«Tintüvler Rusiye qanuniyetiniñ bozuluvı ile keçti, çoqusı allarda – qattı şekilde. Böylece, misal içün, Topuzovlar ailesine uquq qoruyıcılar saba saat yedige sürip kirdi, pencerelerni qırıp, yuqlağan balalarnı qorquttılar, camları balalarnıñ üstüne tüşti», – deyler Mecliste.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
«Men úlgili áskeriy shańaraq biykesimen» súreni astında «Balli ayollar» kórik-tańlawı ótkerildi
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2018-jıl 2-fevral kúngi «Hayal-qızlardı qollap quwatlaw hám shańaraq institutın bekkemlew tarawındaǵı jumıslardı elede jetilistiriw is-ilájlar ...Tolıq oqıw »
“Ustazlar-kásiplik awqamları ardaqlawında” kórik-tanlawınıń Qaraqalpaqstan Respublikası 2-basqıshı ótkerildi
2019-jıl 18-sentyabr kúni Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyası Keńesi Prezidiumınıń qararı tiykarında ótkerilip atırǵan “Ustazlar-kásiplik awqamları ardaqlawında” Respublikal ...Tolıq oqıw »
«Ustazlar-kásiplik awqamları ardaqlawında» Respublika tańlawınıń Nókis qalalıq basqıshı
13-sentyabr kúni Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyası keńesi Prezidiumınıń qararı tiykarında ótkerilip atırǵan «Ustazlar-kásiplik awqamları ardaqlawında» Respublika tańlawını ...Tolıq oqıw »
“Jas kitapqumar” kórik tańlawı
Balalar arasında kitapqumarlıq hám oqıw mádeniyatın keńnen úgit násiyat qılıw, Ana-Watanǵa mehr-muhabbat, keleshekke isenim, balalar arasında doslıqtı keńnen en jaydırıw, kitapqa ...Tolıq oqıw »
«Eń úlgili baslanǵısh shólkem» jeńimpazları xoshametlendi
Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyası tárepinen úlken itibar qaratılıp atırǵan baslanǵısh shólkemler jumısların jánede jaqsılaw, aǵzalıq abzallıqların tiykarlawdı kúsheyttiriw ...Tolıq oqıw »
«Eń úlgili baslanǵısh shólkem» kórik tańlawı ótkerilip, jeńimpazlar anıqlandı
Tańlaw qatnasıwshıları bolǵan baslanǵısh shólkemlerdiń jumısın haqqanıy hám ádil bahalanıwın támiyinlew, tańlaw qatnasıwshıların hám jeńimpazlardı múnásip xoshametlew hámde Ózbeks ...Tolıq oqıw »
Eń jaqsı jas awıl xojalıǵı texnikaları mexanikleri bellesti!
2019-jıl 15-may kúni Xojeli agroekonomika kásip-óner kolledjinde «Eń jaqsı jas jumısshı kásibi iyesi» tańlawınıń “Awıl xojalıǵı mashina hám xızmet kórsetiw mexanigi” nominaciyası ...Tolıq oqıw »
“Kompyuter hám kompyuter inventarların isletiw hám dástúriy támiynatı boyınsha texnik” nominaciyası boyınsha respublika basqıshı
2019-jıl 14-may kúni Nókis kompyuter hám xabar texnologiyaları kásip-óner kolledjinde «Eń jaqsı jas jumısshı kásibi iyesi» tańlawınıń “Kompyuter hám kompyuter inventarların isleti ...Tolıq oqıw »


text:
BMT insan aqları boyunca müessisesiniñ başı Nevi Pilley öz arizasında Rusiyege «qoşulğan» Qırımda qırımtatarlarnıñ zulumı ve qorquzuvı aqqında ayta, dep haber ete Radio Svoboda.
Kiyevde cuma künü BMT baş kâtibi muavini İvan Şimonoviç aşkâr etken arizada Ukraina şarqında akimiyetke qarşı çıqqan insanlar tarafından qırımtatarlarnıñ ölüdürüvi, azabı, qıynavı aqqında malümatlar ketirile.
Aynı şu zamanda Rusiye çetel işler nazirligi BMT arizasını qattı tenqitke oğrattı.
Cuma künü öz başına tayin etilgen Qırım baş naziri Sergey Aksönov Ukrainanıñ cenübiy-şarqında yüz bergen adiseler sebebinden Qırım Cumhuriyetine kelmege imkânı olğan ekstremistler tarafından etile bilecek tariklerniñ ögüni almaq ve Qırım Cumhuriyetinde kurort mevsiminiñ olması içün 2014 senesi iyün 6-na qadar kütleviy tedbirlerni yasaqladı.
Qırımtatar milliy Meclis reisi muavini Nariman Celâlov qırımtatarlarnıñ stalin sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan miting ve yürüşlerde mayıs 18 künü tahminen 40 biñ insan iştirak etecegini bildirdi.
Qırımğa kirmege imkânı olmağan Meclisniñ sabıq başı Mustafa Cemilev «Radio Svoboda»ğa bergen intervyüde qırımtatarlarnıñ 98-99% Rusiye akimiyeti Qırımnı terk etkenine ümüt besley ve Rusiye vatandaşlığını qabul etmege istemegenini bildire.
Yuqarı Şurasınıñ reisi, Ukraian prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov öz emri ile mayıs 18-ni qırımtatar halqınıñ aqqı oğrunda küreş künü olaraq ilân etti.


text:
Qırım işğal sebebinden Rusiyege qarşı qabul etilgen sanktsiyalar, şiddetleşmeseler bile, mıtlaq Rusiyeniñ dağılmasına sebep olacaqlar. Bu qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Ukrainadaki «Apostrof» neşirine beyan etti.
Cemilev: «Putin, Qırımnıñ zapt etilmesi üzerinde öyle bir propaganda yaptı ki, bunıñ üstünde büyük bir sahte vatanperverlik duyğusını qurdı. Ve Putin Qırımdan vazgeçse – siyasiy ceeten bu şahsiy harakiri kibi olıp çıqacaq. Faqat sanktsiyalar er kün Rusiyeniñ iqtisadiyatına öyle bir zarar ketire ki, böyle devam etse, ve biz ümüt etemiz ki, olar daa kğçlenecek, lâkin olğan seviyede devam etse de, yaqın zamanda Rusiye dağılacaqtır», – dedi.
Keçende Cemilev ayttı ki, qırımtatarlarnı qorçalamaq içün tek bir yol bar – sanksiyalar vastasınen Ruyeni Qırımnı terk etcegine mecbur ettirmek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadanıñ üç esas problemini aydınlattı. Onıñ aytqanına köre, bular – qırımlılarnıñ yaramay keliri, paalı azıq malları ve tibbiyet seviyesi.
«Qırımnıñ üç esas problemi – vatandaşlarnıñ alçaq kârı, paalı azıq malları ve sağlıq hızmetleri. Amma daa yol, bala bağçaları problemleri bar, amma bular esas ola», – dep qayd etti Aksenov dekabrniñ 24-nde Aqmescitte matbuat konferentsiyasında.
Jurnalistniñ bu nasıl al etile bile sualine Aksenov tam bir cevap bermedi.
«Tren areketi (Keriç köpründeki tren areketiniñ açılışı – QA) sayesinde yazğa yaqın fiyatlarnı nasıl stabilleştirecegimizni añlaycaqmız. Yaşayışını kerekli kibi temin etmek içün keliri olmağan 17% vatandaşımız bar, 2024 senesine qadar 8%-ğa kelmege planlaştıramız», – dedi Aksenov.
Daa evel Qırım akimiyeti, Keriç köpründeki yük maşina areketi açılğan soñ yarımadada fiyatlar tüşecek, dep bildirgen edi. Daa soñra memurlar köpürdeki yük tren areketi açılğan soñ fiyatlar tüşecek, dep vade etken edi.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi yarımadada ekimler yetmegenini tanıdı.


text:
Keriç – Qırım sakinleri Ukraina qıtasına yollanmalarnı ne yibermek ne de qabul ete bileler. Ukrain naqliye şirketleri şimdiki vaqıtta tek şirketlernen işbirlik yapalar, olarnıñ yüklerini eksport ya da import sıfatında resmiyleştireler. Onıñ içün adiy sakinler tek rusiyeli taşıycılarnıñ hızmetlerinen qullanalar. Yollanmalar vaqtında kelmey. Misal içün, Krasnodardan Aqmescitte yiberilgen yollanma başından Moskvağa kelip çıqmaq mümkün. Em de fiyatlar ukrain fiyatlarından bayağı farqlana.
Keriç sakini Andrey K. eki aftadan berli Ukrainanıñ qıtasında yaşağan tanışlarğa telefon açıp, Qırımğa bir kimse kelemi, dep soray. Yigit ana-babası yaşağan Keriçke köçti, amma Kiyevde qalğan eşyalarnı ketirip olamay: naqliye şirketleri ayırı insanlarnen çalışmaylar.
«İn-taym» ve «Deliveri» şirketleri çalışmaylar. Maña yardım etecek insanlarnı qıdıram», – dey yaş yigit.
«İn-taym» şirketi eki afta evelsi işini toqtatqan edi. «Deliveri» ayırı şahıslarnen oktâbr ayından başlap işbirlik yapmay. Yarımğa yükni tek şirket ve işhaneler yollay bileler – yükni Ukrainanıñ «Qırım» serbest iqtisadiy alanı ve Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalarında iqtisadiy faaliyetniñ hususiyetleri" aqqında qanun boyunca eda etile. Demek yollanılğan bütün yük gümrükten keçmeli.
Oktâbrniñ ortasında «İn-taym» şirketi ayırı şahıslardan on kilogrammdan ağır olmağan yollanmalarnı qabul etiip başladılar, fiyatlarnı ise, eki qat köterdiler. Amma, bir aftandan soñ, yarımadada işni toqtattılar. «Deliveri» şikertinde noyabrge qadar dayanmağa teklif ettiler.
Amma, ticaret saası işini devam ete. Ukrain internet-tükânları, kendi taşıycılarnı işke aldılar: sımarışqa köre, Qırımğa aftada eki yada üç kere mallarnı ketireler. Er sımarlanğaan şey 30-40 rublege paalı çıqa. Odessadan iş-adamlar Qırımdan yapılğan sımarışlarnı «7-nci kilometr» bazarından qatnağan marşrut maşinalarınen yollaylar.
Qırım sakinleri tek Rusiyeden yollanmalarnı qabyl etmege teklif eteler
Aynı zamanda, Ukraina ile memuriy sıñırda nezaretniñ küçleştirilüvi sebebinden yarımadada Rusiye naqliye şirketleriniñ vekilleri faal çalışıp başladılar. Yerli ticaretni ve vatandaşlarnıñ «turmuş ayatını eyileştirmek» maqsadınen yarımada sakinlerine Rusiye qıtasınen hocalıq işlerini alıp barmağa teklif eteler.
«Şimdiki vaqıtta Ukraina ile sıñır qapatılğanı sebebinden yarımada sakinleriniñ hocalıq bağları üzüldi, yerli alış-veriş saası telükeli vaziyette buluna, vatandaşlarnıñ durumı eyi degil. «KİT» şirketiniñ esas maqsadı: tez vaqıt içinde qırımlılar ve Rusiye ticaret saası ile bağ qurmağa yardım etmektir», – dep aytıla rusiyeli «KİT» şirketiniñ saytında.
Bu şirketiniñ bölükleri Aluşta, Ermeni Bazar, Canköy, Keriç, Or Qapu, Kezlev, Kefe, Aqmescit, Aqyar, Yaltada bar. Fiyatlar ukrain fiyatlarından bayağı farqlana. Misal içün, Krasnodardan Aqmescitke ya da Aqyarğa yollanma yibermek içün eñ azı 200 ruble bermek kerek, Keriçke – eñ yengil yük içün 300 ruble bermek lâzim. Bir qaç afta evelsi Keriçke qıtadan yiberilgen yollanma 60 ruble tura edi, fitâlar köterilgen soñ - eñ çoq 150 ruble tura.
«M-TransLayn» şirketiniñ hızmetleri daa paalı. Ağırlığı yarım kilogramm olğan yükni Krasnodardan Aqmescitke yollamaq içün 400 ruble bermek kerek, bu yükni Aqyarğa yollaycaq olsañız – 500 ruble tölemek kereksiñiz. Moskvadan yollanma yiberilse tamam şu fiyatqa çıqa. Aqmescitten Aluştağa qadar yol 45 kilometrni teşkil ete, taşıycı 1600 ruble ala, Aqmescitten Keriçke (209 km) – 4550 ruble talap eteler.
«Siz Krasnodar, Novosibirsk, Derbent, Rostove-na-Donu, Moskva, Mahaçkal ya ja diger şeerde yaşaysıñızmı? Bulunğan yeriñiz müim degil! Bizim şirketimizniñ bölükleri olğan er yerden Qırım şeerlerine avtofuralar yolğan çıqacaq. Onıñ içün ticaret alıp barsañız ya da soyuñızğa bahşış yollasañız bile, yüküñiz tez vaqıt içinde saibini bulır», – dep aytıla şirketniñ saytında.
Yaqınca, amma tezce degil
«NLS – yañı ligostik sistemaları» şirketi küçük 20 – 15 sm. kölemde, eki santimetr keñlikte ve üç yüz gramm çekide poşunı yetkizmek içün 895 rubleni soray. Em de, yük Keriçke ya Krasnodar ya da Moskvadan yollanılğanı müim degil, çünki bir vaqıtta kelip çıqması mümkün.
«Krasnodardan daa çoq zaman ala. Biz başa Moskvağa yollaymız. Yarım kilogramm etrafında yük 895 ruble tura. Tek naqil paranı qabul etemiz. Qoşma bir şey alınmay. Bu şirketniñ qaidesi», – dep añlattı naqliye şirketiniñ vekili Qırım.Aqiqatqa.
«Ya Krasnodardan birden Qırımğa yollanma yapılmaymı?» degen sualge, şirket vekili «haberi olmağanını» ayttı.
Bazı qırımlı sakinler rusiyeli şirketlerniñ hızmetlerinen endi qullanıp başladılar. Avtomobil sevdaları forumlarında bazı naqliye şirketlerniñ işi aqqında çeşit fikirlernen tanış olmaq mümkün.
«Men, «Transkargo» şirketiniñ hızmetinen qullandım. Krasnodardan köpçek sımarladım. Bir afta bekledim, o vaqıt bayram künleri de rast keldi. Qırımda bir sıra naqliye şirketleri çalışıp başladılar».
Rusiyeniñ fiyatlarına adamlar daa alışmadılar
Qırımlılarnıñ episi rusiyeli naqliye şirketleriniñ fiyatlarına alışmadılar. Keriçli Yelena Krasnodardan ufaçıq yollnma içün 900 ruble sorağanlarını eşitip, avtobus aydavcığa muracaat etti, oña 400 ruble berdi.
«Deşetli bir şey! Tatam ilâc ve tatlı yolladı. Altın fiyatına çıqtı», – dep çorlandı qadın.
«Garantpost» şirketiniñ işi daa da paalı. Şirketniñ saytında berilgen malümatqa köre, Moskvadan Aqmescitke yollanılğan yük içün 1099 ruble tölemek kerek, Krasnodardan Aqmescitke yibrilgen yollanma - 1534 ruble turacaq!
Qırımda faaliyetni ilk başlağan şirketlerden biri «Poçta Rossii» şirketi oldı. Moskvadan Qırımğa yiberilgen, çekisi bir kilogrammğa yetmegen yük 600 ruble tura. Bu qoşma tölevler ve paketlemeden ğayrı istenilgen para. Amma, beş kilolıq yollanma içün 840 ruble bermek kerek ve yarımadanıñ çetinde yaşağan adam 1040 ruble tölemeli.
Yükni acele yetkizmege kerek olsa, fiyatlar daa da paalı. Moskvadan acele yollanmalar eki kün içinde kelelr, eñ çoq Baykonurdan yollanmanı beklemek kerek, tahminen 15 kün.
Ayırı şahıslarnıñ yollanmaları yolda bir afta keçireler, onıñ içün, rusiyeli internet tükânları birden tenbiyeleyler: beklemege azır olsañız, poçtanen yollarmız.