text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Kyivdeki merkeziy ofisiniñ yerini deñiştirmek içün iç bir teklif ve variantnı baqmay. Bunıñ aqqında Milliy Meclisniñ Rusiye ordusınıñ Ukrainanıñ esas qısmına istilâsı telükesi ile bağlı beyanatında yazılır.
Milliy Meclisniñ fikrine köre, Rusiyeniñ Ukrainanıñ esas qısmına tam mıqyaslı arbiy tecavuzı telükesi şaraitinde Ukrainanıñ bütün yuqarı devlet akimiyet ve idare etme organları daimiy yerlerinde olıp öz salâhiyetlerini ömürge keçirmeli.
"Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiyeniñ Ukrainanıñ esas qısmına arbiy istilâsını ya da Moskvanıñ Ukrainağa arbiy ücüminiñ başqa stsenariyleriniñ olmasını kerçek ve ihtimal kibi qıymetlendirir", - dep yazıla bildirmede.
Meclis "Ukraina Silâlı Quvetlerine büyük işanç bildire" ve "olarnıñ Ukrainanı mudafaa etmege, onıñ suvereniteti ve topraq bütünligini qorumağa yüksek seviyeyede azır olğanını" qayd ete.
Bıltır küzde kütleviy haber vastalarında istihbaratnıñ Ukraina sıñırında Rusiye ordusı toplaşqanına dair malümatı peyda olıp başladı. ABD ve diger Ğarp memleketleri Moskva arbiy istilâğa azırlana, dep tahmin ettiler. Kreml bunı inkâr etip, ABD ve NATOdan telükesizlik kefaletlerini talap etti – hususan NATOnı şarqqa kenişletmemek. Ğarp vekilleri printsipial meselelerde uzlaşuv olmaycaq, dep bilrdirgen edi.


c: text/html

text:
Ukraina telükesizlik hızmeti vatandaşlarnı Rusiye ve işğal etken topraqlarınıñ ziyaretinden vazgeçmege çağıra.
Bu aqta Ukraina telükesizlik hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, «Rusiye FSBsi ukrainalılarğa qarşı çeşit cinayet işlenmesinen bağlı qabaatlavlarnı uydura».
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ malümatına köre, Rusiye mahsus hızmetleriniñ riski ve diqqatı alanında ilk evelâ «arbiyler, akimiyet ve idare, uquq qoruyıcı ve kontrol organlarınıñ vekilleri, ATO iştirakçileri, milliy-vatanperverlik birleşmeleri ve areketleriniñ faalleri ve azaları» qala.
«Aynı vaqıtta, Rusiye mahsus hızmetleriniñ qanunsız areketleriniñ obyektleri Rusiyege ya da işğal etken topraqlarına barğan bütün Ukraina vatandaşları ola», – dep aytıla haberde.
Rusiye FSBsi UTH ihtarını izaatlamay.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Aqmescit» aerovokzal kompleksiniñ keñişletilmesine Qırım «ükümeti» 250-400 gektarnı ayrıcaq ola.
Bunı Qırımnıñ mülk ve topraq munasebetler «nazirliginiñ» matbuat hızmeti bildire.
«Bugün «Aqmescit» ava limanında aerovokzal kompleksiniñ imkâniyeti – bir saatte 1500 yolcunı kirgizmek. 2018 senesi yarımada yılda 10 million turistni qabul etecektir», – dep bildirdi Ava limanınıñ qurucılığı boyunca baş müdir muavini Oleg Matakov.
Beyanatta aytılğanı kibi, Aqmescit rayonı memuriyeti ile ava limanınıñ keñişletüv imkânlarını tüşünip baqacaq.
2014 senesi mart ayında, Rusiye Qırımnı işğal ekeninden soñ, Aeronavigatsiya havfsızlığı boyunca Avropa teşkilâtı (Avropa nezareti) Qırımğa, şu cümleden Aqmescit ve Aqyarğa, ava seferlerini yasaq etti. Avropa nezareti halqara grajdanlıq aviatsiyası aqqında ICAO Konventsiyasına esaslanıp, Ukrainanıñ er angi ava boşluğı üzerinde bir de bir aeronavigatsion hızmetiniñ Ukraina akimiyetine alâqası olmağan bir taraflı beyannamelerni tanımaycaq.
Qırımğa ava seferlerini şimdi yalıñız Rusiye şirketleri keçire, bazıları endi ğarbiy cezalarğa oğradı.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev dey ki, Qırımda «yarımada saibi» olaraq Rusiye prezidentine bağışlanğan timsaliy «altın beşik» – «qırımtatar, qaray ve qırımçaqlarnıñ degerlikleri, namus, serbestlik ve mustaqilliginiñ aqaretlevi»dir.
«Çünki, efsanege köre, ecdatlarımız altın beşkini toprağımıznı zapt etmege ve halqnı dünya yüzünden silmege istegen duşmandan qobada saqlağan ediler», – yazdı Bariyev Facebookta.
O, işbu «bağışlavda» iştirak etken qırımtatarlarnı da tenqit etti.
«Bu adisede qırımtatarlarnıñ iştiraki… Olarğa qıymet kesmege bile qıyın… Allah er şeyni köre… Yani, bu vicdannı, can, namus, serbestlik ve mustaqillikni bermek, ananı satmaq ya da duşmannı yataq odasına kirsetmek kibi», – dey Bariyev.
Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Qırımnıñ milliy cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile körüşüvde timsaliy Altın beşikni bağışladılar.
Qırımnıñ regional alman milliy-medeniy muhtariyetiniñ reisi Yuriy Gempel degeni kibi, bu aqta «qadimiy efsaneler» bar eken.
«Qırımda qadimiy, ğayet qadimiy bir efsane bar. Bu efsanede Qırımda saqlanılğan Altın beşik aqta söz kete, bu beşikniñ saibi – Qırım, sulh ve fikirdeşlik saibi olacaq», – dey Gempel.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine narazılığını bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta
Rusiye prezidentiniñ ziyareti devam ete. Putinniñ malümatına köre, çarşenbe künü, avgust 19-da, o Qırımda uquq qoruyıcılarnen körüşmek niyetindedir.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov «DHC» başı Aleksandr Zaharçenkoğa onıñ Qırımda elektrik teminlevi başlanılmağance Ukrainağa kömür ketirilmesini toqtatmaq vadesi içün teşekkürlerini bildirdi. Mütenasip bildirüvni Aksenov Facebook saifesinde yazdı.
«Bir-birimizge yardım etmelimiz. Qırım, bütün Rusiye kibi, er vaqıt yaş cumhuriyetlerge qol tuta edi. İlk evelâ, gumanitar yardım meselesinde. Bugün, Qırım qıyın vaziyette olğanda, Donetsk bizge yardım ete. Bugün Kiyevniñ kabinetlerinde oturğan iylekârlarnen birlikte küreşecekmiz», – dedi Aksenov.
Evel «DHC» başı Aleksandr Zaharçenko aytqanı kibi, ukrain akimiyeti Qırımga elektrik energiyasınıñ berilmesini ğayrıdan başlamaq kerek. Sözlerine köre, böyle yapmasalar, «DHC» territoriyasından Ukrainağa kömür berilmeycek.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
«Eurovision» yarışınınıñ ukrain saylavından soñ türk haberlerinde, yerli gazetalarda Jamalanıñ yırı aqqında yazmağa başladılar, dep ayttı TRT telekanalınınh rejisseri Neşe Sarısoy Karatay Qırım.Aqiqat mühbirine.
Onıñ aytqanına köre, «Jamala internette fenomen oldı», ve yırcını yarıştan evel bu yırnen Türkiyege davet etmek kerek.
«Türkiye ve türk halqı, tabiiy ki, qoltutacaqtır. Çünki qırımtatarlar ve türkler – aynı ananıñ eki balası. Olarnıñ acısı – bizim acımız, bizim quvançımız – olarnıñ quvançı. Faqat bu sene Türkiye TRT aza memleketler arasında sınıf farqı körülgeni içün Eurovisionda iştirak etmey. İştirak etse edi, bütün reylerimiz Jamalağa keter edi», – dep ayttı Neşe Sarısoy Karatay.
Onıñ fikirince, Jamala «muzıka keyfiyeti içün birinci yer qazana bile».
«Birinci olmasa bile, insanlarnıñ yüreklerinde birinci olacağına inanam. Bilesiñiz, Eurovision yır yarışında reylerge siyasiy dostluqlar, aqraba cemiyetleri ve qomşulıqlar menfiy tesir ete. Kerçekten, yırğa rey berilse, diger yırlarnı eşitmedim, amma insanlıqnıñ aynı yarası ve acılarından olğan sürgün mevzusına kelgeni içün acayip bestesi ve mükemmel sözlerinen Jamala birinci yerge lâyıq. Zaten Avropa muzıka alanında endi-endi yanğıramağa başladı «1944» yırı. Jamala insanlıq acılarına diqqat celp ete. Qırımtatarlarnıñ ordusı yoq, Milliy neşriyatı yoq, halqı dört bir yana dağılğan, vatanları Rusiye tarafından işğal etilgen. Sürgünlikten yoq olması beklengen bir millet küllerinden yañıdan doğup, yañı qaramanlarnı çıqara», – dep qayd etti türk rejisseri.
Jamala qırımtatar halqınıñ faciası aqqında «1944» yırını taqdim etti. Onıñ sözlerine köre, bu kün – «hatıra. Bu yıl biñlerce qırımtatarnıñ ayatını deñiştirdi. Yırcı sms-rey berüvde seyircilerniñ eñ çoq sesini qazandı. 300 biñden ziyade insan rey berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sakinleri rey berüvge qoşulıp olamadı, çünki Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ukrain mobil operatorları çalışmay.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırımda mobil operatorları yarımada sakinlerine Ukraina içün rey bermege musadere etmedi.
Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko dey ki, Jamala «1944» yırı ile «Eurovision yarışında dünyada qırımtatarlarğa qarşı cinayetler aqqında hatırlatır.
Ukraina bıltır «Eurovision-2015» yarışında iştirakindenvazgeçti. Sebepler arasında ukrain topraqlarınnı zaptı ve Donbass arbiy ziddiyeti qayd etilgen edi.
Ukraina «Eurovision» yarışını 2005 senesi qabul etti. Ğalebeni 2004 senesi Ruslana Lıjiçko qazandı, aynı şu senesi Ukrainada nam qazanğan artisti unvanını qazandı.


text:
«Varyag» paromı Türkiyeniñ Zonguldak limannda yüklengen soñ Aqyarğa qayttı, dep bildire «Forpost» şeerniñ haber portalı.
«Türkiyede pek yahşı qarşıladılar. Er kes kelip, Aqyar ve Türkiye arasında parom bağları ğayrıdan tiklengenini tebrikley edi, kapitan ve taqımğa ürmet köstergenini ayttı. Türkiyeniñ «Yeni Adım» gazetasında «Varyag» aqqında haber çıqtı», – dep tarif etti OOO «Qırım deñiz agentligi» müdiri (parom ağınıñ operatorı) Stanislav Gvozdilov.
Onıñ aytqanına köre, gemi 700 tonna portaqal ve mandarin, qurucılıq malzemeleri ve turmuş tehnikasını alıp keldi.
Oktâbr 29-da «Varyag» paromı Aqyardan Türkiyeniñ Zonguldak limanına kelip çıqtı.
2015 senesi avgust ayından noyabr ayına qadar Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Aqyar ve Zonguldak arasında parom keçiti çalışqanını bildirgen edi. Naqliye bağları Rusiye-Türkiye munasebetleri kerginleşken ve Türkiye-Suriye sıñırında Rusiye cenk uçağı tüşürilgen soñ Rusiye prezidentiniñ buyruğı esasında toqtatıldı.
2014 senesi iyün ayında Ukraina işğal altındaki Qırımda gemilerni qabul etken deñiz limanlarını qapattı: Kezlevde, Keriçte, Aqyarda, Kefede, Yaltada; halqara teşkilâtlar da haberdar etildi.
2014 senesi aprel 27-de «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında vatandaşlarnıñ aq-uquqlarını teminlev ve uquqiy rejim aqqında» qanun işke tüşürildi, ceza kodeksine №332-1 maddesi kirsetildi. Maddede Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarına kiriş ve çıqış qaideleriniñ bozulmasından mesüliet qayd etilgendir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2013 jıldıñ qaraşa ayı bolatın. Bir aydan actam waqıt burın jabıcqan awrw apamızdı ğana emec, bizdi de biraz eceñgiretip tactağan. Öytkeni awrwdı emdew tügili, onıñ naqtı dïagnozın taba almay, talay emxana men awrwxananıñ tabaldırığın tozdırdıq. Köz aldıñda janın jegidey jegen dertpen alıcıp, küni keşe külimdep jürgen adamnıñ bir-aq cätte şögip bara jatqanın köre-tura eşqanday şara qoldana almay otırw qanday qïın edi deceñizşi…
Conday qïın-qıctaw, cergeldeñge calğan coqpaq bizdi Taraz qalalıq №1 awrwxanacınıñ neyroxïrwrgïya bölimine alıp keldi. Qolımızda bwma-bwma bolğan tekceric nätïjeleri. Ocında jürgen aq jeleñdiniñ ärbirine ülken ümitpen köz tactap, qaycıcı ne der eken dep eleñdewmen boldıq. Qağazdarımızdı arı-beri aqtarıcqan olar bizge bir kömektecce, Marat ecimdi neyroxïrwrg därigerdiñ ğana kömektece alatının aytıp tarqactı. Endigi bar ümitimiz bizge beytanıc Maratta edi.
Medbïkeler onıñ naqtılı waqıtta awır ota jacap jatqanın, qanşa cağattan coñ bocaytının ayta almaytının jetkizdi. Ne de bolca küteyik dectik. Qanşa tocqanımız ecimde joq. Äytewir äldeneşe waqıttan coñ ota böliminen ortaşa boylı, aqcarı reñdi jac jigit şıqtı. Onıñ tım jac ekeni körinip-aq tur. Älgi biz kütken täjirïbeli de bilgir däriger budan äldeqayda egdelew bolca kerek dep oyladıq.
– Cälemetciz be?! Biz Marat Carşaev ecimdi därigerdi kütip otır edik. Ol kici qaşan bocaydı eken?
– Ïä, curay beriñizder, tıñdap turmın…
Jacıratın neci bar, azdap tañdanıp, köptegen täjirïbeli mamannıñ anıqtay almağanın jacı äli otızğa tola qoymağan mına maman qaydan bilcin degen oydıñ bolğanı rac.
Män-jaymen tanıcqan ol jumıc bölmecine barıp, tekceric nätïjelerin muqïyat, uzaq qaradı. Äcirece bac cüyeginiñ tomografïyalıq tüciriliminen äldeneni izdegendey, birdeñeni mült jiberip alğanday aca caqtıqpen qarağıştay berdi.
…Codan, bac mïınıñ qaterli icigi dendep bara jatqanın jäne jedel medïcïnalıq aralacwdıñ qajet ekenin aytqan ol apamızdı tez arada awrwxanağa jatqızıp, qajetti em-dom şaralarına kiricip ketti. Biraz waqıt em alıp, ecin jïğan apamızğa ota tek qana Actana qalacındağı neyroxïrwrgïya ortalığında jacalatının, ondağı materïaldıq-texnïkalıq keşenniñ mümkindigi men medïcïnalıq jağdaydıñ äldeqayda ozıq ekenin aytqan däriger conda jedel joldama alwğa da barınşa küş-jigerin jumcap, qoluşın cozwmen boldı.
2013 jıldıñ jeltoqcan ayında Actana qalacında jacalğan ota cätti ayaqtalğanımen, arada birneşe ay ötkende apamız aramızdan baqïlıqqa attanıp kete bardı. Öytkeni awrwdıñ özi eş emge könbeytin, jedel damï beretin bolıp şıqtı.
Büginde col bir qïın-qıctaw cätter ecke tücken kezderde antına adal, icine mığım, aldına kelgen nawqactıñ awrwımen coñına deyin kürecwine küş-qwat berip, ümitin üzbewine atcalıcıp jürgen col bir azamatqa alğıc aytwmen bolamız. El aracındağı munday jandar qanday qurmetke de layıqtı ekenin moyındap, därigerdiñ bäri ocınday bolcayşı dep armandaymız.
Al jwırda Elbacı N.Ä.Nazarbaevtıñ bactamacımen «Rwxanï jañğırw» bağdarlamacı ayacında el işinde erekşe ıqılacqa bölenip jürgen «Qazaqctannıñ 100 jaña ecimi» belgili boldı. Col jüzdiktiñ tiziminde Marat Carşaevtıñ da turğanın körip, joba şın mäninde öz mindetin mültikciz atqarğanına tağı da közimiz jete tücti.
1985 jılı Jambıl oblıcında dünïege kelip, joğarı medïcïnalıq bilimin Qırğız Recpwblïkacında, odan äri «Bolaşaq» bağdarlamacı arqılı Mäckewde alıp kelgen ol büginde Almatı qalacındağı «Ortalıq klïnïkalıq awrwxanacında» eñbek etedi. Birinşi canattağı däriger-neyroxïrwrg. Täjirïbecin Recey, Türkïya, Francïya, Oñtüctik Koreya, Arab Ämirlikterinde şıñdap qaytqan mamannıñ qolımen qanşama ota jacalıp, qanşama ömir caqtaldı deceñizşi…
Qalay bolğanda da, «Qazaqctannıñ 100 jaña ecimine» äbden layıqtı bul azamattıñ adamgerşilik ici eldiñ köz aldında, jurttıñ jadında. Condıqtan «Gïppokrat antına» ğana emec, eli men jerine de adal därigerdiñ atı äli talay jerlerde jaqcı lebizdermen atalarına biz bek cenimdimiz.
Marjan RAQAY


text:
- Diyet Yoğurt Soslu Armut Tarifi
- Diyet Kayısılı Tart Tarifi
- Diyet Çikolatalı Lezzet Topları Tarifi
- Diyet Şeftalili Yoğurt Mus Tarifi
- Diyet Cevizli Muz Tatlısı Tarifi
- Diyet Kaparili Patlıcan Tarifi
- Diyet Fırında Kabak Turtası Tarifi
- Diyet Pancar Salatası Tarifi
- Diyet Mantarlı Brokoli Salatası Tarifi
- Diyet Fırında Akdeniz Usulü Makarna Tarifi
- Diyet Domatesli Puf Börek Tarifi
- Diyet Çoban Kavurma Tarifi
- Diyet Sebzeli Kıyma Tarifi
- Diyet Mumbar Tarifi
- Diyet Mercimekli Yahni Tarifi
- Diyet Lahana Turşulu Gulaş Tarifi
- Diyet Fasulyeli Gulaş Tarifi
- Diyet Fasulyeli Et Güveç Tarifi
- Diyet Buğdaylı Mercimek Çorbası Tarifi
- Diyet Bahçe Hasadı Çorbası Tarifi
- Diyet Yemekleri ve Diyet Nasıl Olmalı ?
- Light Kek Nasıl Yapılır?
- Evde Granola Bar Nasıl Yapılır?
- Diyet Kurabiye Nasıl Yapılır?
- Diyet Kek Nasıl Yapılır?


text:
Ústirt
Ústirt bul úlken tegisliklerdi iyelep, Kaspiy hám Aral teńizi aralıǵında jaylasqan. Ústirt Túrkmenstan, Qazaqstan hám Qaraqalpaqstan Respublikaları territoriyaların óz ishine aladı.
Ulıwma maydanı 20 mln ga, onıń 7 mln gektarı Qaraqalpaqstan territoriyasına tiyisli. Bul territoriya Aral teńiziniń qubla-shıǵıs bólegi Qońıratqa shekem bolıp, Ústirte Sarıqamıs kóli jaylasıp onıń jartısı Túrkmenstan Respublikası territoriyasına tiyisli. Ústirt tegislikleri Aral teńizi menen Ámiwdárya deltası jiyeklerine shekem baradı, onıń jiyekleri tik jarlıqlar menen shegaralang'an.
Ústirttiń teńiz betinen 100-300 m bálentlikte jaylasqan biyikleride bar. Sonıń menen birge oylı shuqırlarda ushırasadı, qurǵaq kóller, taqır, qumlar hám duzlı Barsa kelmes kánleride bar. Biyik dóńli Aseke-audan (29-100m teńiz betinen), qublada Qarabawır biyikligi (292 m) jaylasqan.
Klimatı keskin kontinentallı bolıp, jaz ayları ıssı, qurǵaq, al qıs ayları suwıq keledi, jıllıq hám sutkalıq amplituda ıssı qurǵaq hawalı, qısı suwıq bolıp Orta Aziya shóllerindegi klimatqa uqsas, bunda arqa batıs suwıqları esedi. Ústirtte barqulla ku'shli samal esip (shıǵısqa qaray) ayrım waqıtları samaldıń tezligi 200 m/s. Churuk hám qos bulaq meteostantsiyalarınıń maǵlıwmatları boyınsha Ústirtte ortasha jıllıq temperatura 8-12C, yanvarda absolyut mininal (-32-38 °C), al iyulda maksimal (+40+45 °C), báhárde 16 °C (qublada 22-aprelge deyin), ortasha jıllı kúnler 155-165 kún, qublada 196 kún dawam etedi.
Atmosferalıq jawın-shashınnıń muǵdarı Ústirt tegisliginde 90-120mm, tiykarınan báhár hám gúzde túsedi, qardıń jatıwı 14-50 kún dawam etedi. Birinshi qar Churuk meteostantsiyasınıń maǵlıwmatı boyınsha 30-noyabrden 29-fevralǵa shekem qaplap jatqan.
Ústirt topıraǵınıń ózgesheligi boyınsha rayonlarǵa bólinedi, bular kúl reń topıraqlar shıǵıs jaǵında oraylıq Ústirtte, arqa ústirt shor jerli yamasa Barsa kelmes duzlılıǵı kiredi. Topıraǵınıń mexanikalıq quramı sazlı, orta hám awır suglinli, kebirli hám taslı topıraq, taqırlı, lugovo taqır hám qumlı jerler ushırasadı. Topıraq quramına qarap ósimlik qatlamıda ajıraladı. Juwsanlı boyalıshlı asossatsiya shorsız jerlerde ushırasadı, biyurgin duzlı, juwsan, keyrewik, biyurgun az shorlang'an jerlerde ushırasadı.


text:
"Qırım musulmanları davası" üzre mahküm etilgen Teymur Abdullayevniñ Rusiye cezahanesiniñ ŞİZO-sında qalma müddeti 7 künge uzatıldı. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesine onıñ ömür arqadaşı Alime Abdullayeva haber etti.
Teymur Abdullayev apayınen "Zonatelekom" vastasınen bağlanğan ve fevralniñ 4-nden ceza izolâtorında tutulğanını aytıp bergen.
Abdullayevniñ bildirgenine köre, o artıq 470 kün ŞİZO-da tutula.
"Bu toqtamadan ŞİZO-da bulunuv, deseñ olacaq", - dedi Alime.
Onıñ haber etkenine köre, Teymur hastalanğan ve koronavirusqa oşağan alâmetler bar.
Oktâbrniñ 24-nde Teymur Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva Facebook saifesinde oğlu kene ceza izolâtorına qapatıldı, dep bildirdi. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Teymur Abdullayevniñ ceza izolâtorına qapatıluvını «işkence» dep adlandırdı.
Teymur Abdullayev bir yıldan ziyade Rusiyeniñ Salavat şeerindeki koloniyanıñ ceza izolâtorlarında tutuldı. Ceza izolâtorınıñ memuriyetiniñ versiyasına köre, o, tutuv rejimini muntazam tarzda bozğan. İyünniñ başında, advokatları ve tuvğanlarınıñ ğayreti sayesinde onı ŞİZO-dan çıqardılar.
Dilâra Abdullayeva iyülniñ 28-nde Kyivde Ukraina prezidentiniñ ofisi ögünde bir kişilik narazılıq aktsiyasını ötkerdi. O, başlıqlardan oğullarınıñ – Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesi meselesinden ne iş körgenleri aqqında malümat bermege talap etti.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi bu davanıñ bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde qırımtatarlarğa qarşı 13 cinaiy dava bar, dep bildirdi advokat Edem Semedlâyev mayısnıñ 30-nda online ötkerilgen «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ körüşüvinde.
Semedlâyev, laf birinci instantsiya aqqında kete, daa üç cinaiy dava istinaf basmağında buluna, dep qoştı.
«Pek çoq insan bar. Buña halq faciası demek mümkün. Çette turmağan, bu davalarda iştirak etken, halqqa aqlarını ve serbestligi qorumağa yardım etken advokat zenaatdaşlarıma daa bir kere teşekkürler bildirmege ister edim. Taras Mihayloviçke (Ukrainanıñ Rusiyeniñ Rostov-na-Donu baş konsulı Taras Malışevskiy – muar.), Ukraina konsullığına daima yardım etkenleri, qol tutqanları, balalarnı ziyaret etkenleri içün minnetdarlığımnı bildirmege ister edim», – dedi advokat.
Semedlâyev «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ körüşüvi vaqtında Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde baqılğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» gruppası aqqında tarif etip, gizli şaatlar aqqında ayttı ve böyle şaatlarnı «devlet agentleri» dep adlandırdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler. 2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
2021 senesi mart ayında ABD Devlet departamenti 2020 senesiniñ insan aqları maruzasınıñ «Ukraina – Qırım» bölüginde «quvet qurulışlarınıñ suistimalları, insan hırsızlavları ve işkenceler» aqqında haber etti. Esabatta «barışıq toplaşuvlarnıñ serbestligine ve birleşme serbestligine, hususan Qırımtatar Milliy Meclisine kirişkenleri, din kütme serbestligi sert şekilde sıñırlana» dep qayd etile.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Stantsiya territoriyasında Ukraina zembil askerleri silânen buluna. İçerige bir kimseni kirsetmeyler. Sıñırlarda bir qaç asker tura. Bizde olğan malümatqa köre, navigatsion stantsiyasınıñ mal-mülki cedvelge yazıp alına. «Mars-75» navigatsion stantsiyasında çalışqan Geniçesk sakinleriniñ aytqanına köre, Rusiye arbiyleri mında eki aydan berli körünmey», – dep yaza haber agentligi.
Ukraina arbiyleri Rusiye Federatsiyası Qara deñiz flotunıñ navigatsion stantsiyasını nezaret altına aldılar – kütleviy haber vastaları
Martnıñ 26-da Geniçeskte Ukraina Silâlı quvetleriniñ askerleri BTR ve bir qaç arbiy maşina vastasınen Rusiye Federatsiyasınıñ Qara deñiz flotuna ait «Mars-75» navigatsion stantsiyasını nezaret altına aldılar, dep bildire Geniçeskniñ haber videoportalı.
«Stantsiya territoriyasında Ukraina zembil askerleri silânen buluna. İçerige bir kimseni kirsetmeyler. Sıñırlarda bir qaç asker tura. Bizde olğan malümatqa köre, navigatsion stantsiyasınıñ mal-mülki cedvelge yazıp alına. «Mars-75» navigatsion stantsiyasında çalışqan Geniçesk sakinleriniñ aytqanına köre, Rusiye arbiyleri mında eki aydan berli körünmey», – dep yaza haber agentligi.
«Stantsiya territoriyasında Ukraina zembil askerleri silânen buluna. İçerige bir kimseni kirsetmeyler. Sıñırlarda bir qaç asker tura. Bizde olğan malümatqa köre, navigatsion stantsiyasınıñ mal-mülki cedvelge yazıp alına. «Mars-75» navigatsion stantsiyasında çalışqan Geniçesk sakinleriniñ aytqanına köre, Rusiye arbiyleri mında eki aydan berli körünmey», – dep yaza haber agentligi.


text:
Qırımnıñ işğali vaqtında Rusiye 30 biñge yaqın ukrainni öz ordusına çağırdı. Bunı iyülniñ 6-nda «Ukraina 30» bütünukraina forumı vaqtında Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar ayttı.
«Kreml, ordusını daa büyük yapmaq içün yarımadanıñ ukrain ealisini qullanıp, halqara gumanitar uquqnı boza. İşğalniñ başından otuz biñge yaqın Ukraina vatandaşı Rusiyege arbiy hızmetke celp etildi», – dedi Ceppar.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ riayetkâr olmağan ealisini sıqıştırıp çıqara ve olarnıñ yerine yarımadağa Rusiye vatandaşlarını avuştıra.
2021 senesi Avropa Parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etken qararğa qoltuttı.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Adliyeci Emil Kurbedinov, musulmanlarnı namazdan soñ belli olmağan tarafqa alıp ketken silâlı insanlarnıñ Qırım camisine «ziyareti» aqqında bildire.
«30-dan 50-ge qadar silâlı insan Aqmescit rayonındaki Molodöjnoye köyünde yerleşken camige cuma namazından soñ kelgeni aqqında malümat peyda oldı. Bildirilgen malümatqa köre, 100-den ziyade musulmannı belli olmağan tarafqa alıp keteler», – dep yazdı Kurbedinov Facebook saifesinde.
Diger tafsilâtlı malümatnı o bildirmey. Yüz bergen vaqia boyunca Qırımnıñ rusiyeli uquq qoruyıcı müessiseleriniñ resmiy izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde pek çoq tintüvler keçirilip başladı, bunı Meclis ve uquq qoruyıcılar qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Muixeranga
Muixeranga /muişeraña/ ul borınğı uram biülärneñ cíını, ul da Valencia İlendäge Algemesí şähärendä saqlanğan keşe manaralar yolası. Algemesí ul Valenciadän 30 km Könyaq-Könbatışraq şähär.
Muixeranga artistik akrobatik biü genä tügel. Ul Algemesí şähärdäge Qız Sälâmätlege (Mare de Déu de la Salut) dip atalğan 7-8. Sentäber festivale waqıtında tözelgän törle küreneşle häm formalı plastik qorılmalar.
Muixeranga böten Catalonia'da ütkärelgän casteller'lärgä oxşaş. İkesedä böten İberia yarımutırawında ällä qayçan kiñ taralğan borınğı Moixiganga yolasınnan çığalar. Casteller belän Muixeranga töp ayırması şundí: Muixeranga'nıñ töptä yatqan dini mäğnäse artığraq, tözüçelärgä manaranıñ bieklege möhim tügel.
TaswírlamaYзrәpTү
Manaranı tözüçe keşelär ğädättä törle hönärle, läkin köçle häm qüätle keşelär. Xäzerge köndä 200 keşe manaralarda qatnaşa, läkin äwwäl zamannarda 30 dän artığraq keşe bulmadı. Tamaşanı osta oyıştıra: ul biü manaralar belän yarıştıra, ul da keşelärne saylap ala, alarnı da äzerli.
Kiemnär dä bik törle bulalar. Kiem külmäktän, ıştannan, krästiän ayaq kiemennän häm maxsus eşläpädän tora. Tuqıma vertikal qızıl häm zäñgär buylar belän buyalğan, harlekindä kebek. Bu üzençälek elektän ük torğan tügel, qartlar süzlärençä,ällä qayçan kiem tüşäk tuqımasınnan eşlängän buldı .
Çığış häm ÜseşYзrәpTү
Muixeranga häm muixeranga süze çığışı xaqında berniçä teori dä bar. Berençe teori süzlärennän, bu süz Ğäräp mochain, dimäk "bitlek", süzennän çığa. İkençe teori sözlärençä bäyräm borınğı maxsus waqíğanı iskä alu tantanalı yöreştän çığa.
Ägär İberian Yarımutırawında bu yolanı 13. yözdän kilä dä, Algemesí'dä muixeranga'nı iñ täwge iskä alınu 18. yözneñ berençe öçtän ber öleşendä buldı.
Muzık häm símbolikYзrәpTү
Biügä quşılıp tabalettä (baraban) häm dolçaina'da (bik qatı fleytanıñ töre) bik borınğı bigesez autornıñ xas köy uynílar. Valencia mädäniäten häm telen yañarışı öçen köräşçelär bu köy Valencia İleneñ häm böten Katalon-telle töbäklärneñ hímnı buluına ireşte.
Muixeranga cırı Xavier Richart başqaruında.
Monı da qaraYзrәpTү
LäñkerlärYзrәpTү
- Muixeranga räsmi bulmağan säxifä (bu säxifädän mäqäläneñ ber öleşe alınğan)


text:
Qırımnıñ Rusiye qanunlarına alışuv müddeti arttırıla bile, dep ayttı Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönov Qırım «Cemaat palatasınıñ» azalarınen keçirilgen körüşüvde, dep haber ete Krım Media.
Onıñ aytqanına köre, buña azırlıq köreler.
«Bugünde-bugün nazirlik, şu cümleden bergi organları, prokuratura Rusiye Federatsiyasınıñ bazı qanunlarını yanvar 1-ne qadar yerine ketirmek imkânsız olğanını isbatlağan tezkerelerni qaldıralar. Şimdi bu iş alıp barıla», – dedi Aksönov.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırım içün keçici müddetni qolaylaştırmaq içün başqa işler de yapıla.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
XIII-ci «Kezlev qapusı» qırımtatar ve türk medeniyeti açıq festivali Kezlevde avgust 17-20 künleri keçirilecek. Bu aqta malümat Rusiyege boysunğan şeer memuriyetiniñ saytında bildirile.
Kremlniñ nezareti astında bulunğan Kezlev memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Elmar Mambetovnıñ aytqanına köre, festivalnıñ esas maqsadı, «Qırım halqlarınıñ milliy medeniyetleri ve adetleriniñ yañıdan tiklenilmesi ve inkişafı, milletlerara munasebetler medeniyeti teşkil etilmesiniñ terenleştirilmesi, umumiy türk halqları medeniy asabalığınıñ populârlaştırılmasıdır».
Festivalnıñ ilk künü Aşıq Umer şeer bağçasında ananeviy aşıq küreşleri keçirilecek. Qırım çalğıcıları şiiriyet ve muzıka sanatında yarışlaşacaq. Bunen beraber, milliy dekorativ-ameliy ve resim sanatı sergi-satuv teşkil etilecek.
Avgust 18-de «Lazurnıy bereg» plâjında qırımtatar küreşi boyunca turnir keçirilecek.
Avgust 19-da festival Karaimskaya soqağına keçecek, o yerde şeer ve Qırım icadiy bala taqımları sanağa çıqacaq, bundan da ğayrı, halq ünerleri mahsulatı sergi-satuvı çalışacaq.
«Kezlev qapusı» avgust 20-de Teatralnaya meydanında yekünlenecek. Festival iştirakçileri şeer soqaqlarında kostümlernen keçecek, saat 20:00-de gala kontsert taqdim etilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
New-Yorkta Amerika Qoşma Ştatları ukrain cemiyeti temsilcilerinen keçirilgen körüşüvde Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonı milliy qırımtatar urbasını kiygen balalar qarşıladı. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko Twitterde bildirdi.
«New-Yorkta Amerika Ukrain insitutında Prezidentni qırımtatar milliy urbasını kiygen balalar qarşılay edi», – dep yazdı Tsegolko.
Sentâbr 18-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Amerika Qoşma Ştatlarına Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ sessiyası işinde iştirak etmek içün keldi. Ukrain devletiniñ yolbaşçısı New-Yorkta öz ziyaretini AQŞ ukrain cemiyeti temsilcilerinen körüşüvden başladı.


text:
Kyivde aprel 15-de, cumaertesi künü, qırımtatar şairi, terciman ve publitsist Şakir Selimniñ doğğanından 75 yıllığı munasebetinen edebiyat aqşamı keçirilecek.
Aqşam teşkilâtçılarınıñ bildirgenine köre, tedbir çerçivesinde müellifniñ eserleri taqdim etilecek, şairniñ yaşayışı ve edebiy faaliyetini añlatqan film numayış etilecek, genç qırımtatar yazıcıları, tarihçılar, Ukraina halq deputatları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri çıqışta bulunacaq.
Tedbir saat 14:00-16:00 Ukraina Milliy parlament kütüphanesinde olacaqtır.
Teşkilâtçıları «Qırım ailesi» cemaat teşkilâtı, Qırımtatar Milliy Meclisi ve ATR telekanalı olalar.
Şakir Selim (1942 – 2008) – qırımtatar şairi, terciman, publitsist. Bir qaç şiiriyet cıyıntığı, klassik eserlerniñ qırımtatar tiline tercimeleriniñ müellifidir. Olarnıñ arasında Adam Mitskeviçniñ «Krımskiye sonetı», Aleksandr Puşkinniñ «Kavkazskiy plennik» ve «Malenkiye tragedii», Taras Şevçenkonıñ «Katerina», Aleksandr Tvardovskiyniñ «Po pravu pamâti», Mustay Karimniñ «V noç lunnogo zatmeniya», Mihail Lermontovnıñ şiirleri bar. Qırımtatar drama teatrinde onıñ tercime etken sanalaştırmaları oldı. Olarnıñ arasında – Nikolay Gogolniñ «Jenitba», William Shakespeareniñ «Makbet» eserleri. Şakir Selim ömrüniñ 45 yılını icadiy faaliyetine bağışladı.


text:
Bunı qanunsız Qırım parlamentiniñ matbuat-hızmeti haber ete.
Konstantinov qayd etti ki, bugün, aprel 9 künü Anayasa leyhasınıñ azırlanuvı boyunca Anayasa komissiyanıñ yekünleyici toplaşuvı olıp keçecektir.
«Cuma künü Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurasınıñ tarihiy toplaşuvı olacaq. Öz vekâletlerimni faydalanıp, men Devlet Şurasınıñ nevbetten tış sessiyasını çağıram. Mında Qırım Cumhuriyetiniñ Rusiye Federatsiyası subyekti olaraq Anayasası işlep çıqarılacaq. Bu – tarihiy toplaşuvdır», – dedi Konstantinov ve bütün deputatlarnı aprel 11 künü keçirilecek toplaşuvda bulunmağa çağırdı.
«Bundan müim sual ola bilmez», – dedi o.


text:
Donetsk vilâyetindeki RF silâlı tecavuzı sebebinden arbiy fevqulâde vaziyeti neticesinde viran etilgen mesken evleri (daireleri) zarar körgenlerge para tazminatınıñ berilmesinen bağlı meseleler üzerinde eyyet, zarar körgen 65 vatandaşqa para tazminatınıñ berilmesi ve olarnıñ umumiyleştirilgen cedvelge kirsetilmesi aqqında qarar berdi. Bu insanlar, viran etilgen mesken 40 obyektine saiptir.
14 viran etilgen obyekt Şırokıne qasabasında, 10 – Avdiyivka şeerinde, 9 – Maryinka şeerinde, 3 – Piskı qasabasında, 2 – Granitne qasabasında, 1 – Vodâne qasabasında ve 1 – Yasnobrodivka qasabasında yerleşe.
Böylece, oturış neticesinde 65 zarar körgen kişi 11,43 million grivnalıq tazminatnı, yani bir viran etilgen obyekt içün 285 biñ grivna alacaq. Bir arizanı baquv bir aylıq müddetke uzatıldı.
Umumen, 2021 senesiniñ başından berli Donetsk ve Lugansk vilâyetlerindeki eyyetler, 380 mesken fondnıñ obyektlerine saip olğan 454 zarar körgen kişige 105 million grivnalıq tazminatnıñ berilmesi aqqında qarar berdi.
Bu sene Reintegratsiya nazirligi RF silâlı tecavuzı neticesinde viran etilgen mesken içün tazminat programmasınıñ para berilüvini çoqlaştıracaq. Böyleliknen, 2021 s. üç yüzden ziyade qorantanıñ tazminatnı alacağı beklenilir.


text:
Ukrainada mayıs 18-i – qırımtatar halqınıñ facialı sürgünlik qurbanlarını añma künü. 1944 senesi mayıs 18-20 künleri Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa bütün qırımtatarlar sürgün etilgen edi, resmiy malümatqa köre – 194111 insan.
Halq faciasınıñ tolu miqdarına qıymet kesmek qıyın, sürgünlikniñ aqibetleri ise şimdi de qırımtatarlarnıñ yaşayış saalarında is etile.
1960-ıncı senelerde keçirilgen halqnı cedvelge aluv neticelerine baqılsa, anda 238500 semetdeş qayd etile, olarnıñ arasında 205900 bala ve qadın bar
Cenkten soñ qırımtatarlar sürgün etilgen mahsus yerleşmelerge Sovet ordusından boşatılğan asker ve zabitler, emek ordusında hızmet etkenler, tahliye etilgen ve repatriantlar da mecburen yollanıldı.
Qırımtatar milliy areketiniñ faalleri 1960-ıncı senelerde keçirgen halqnı cedvelge aluv neticelerine baqılsa, anda 238500 semetdeş qayd etile, olarnıñ arasında 205900 bala ve qadın bar.
Mal vagonlarında ve sürgünlikniñ ilk yılları açlıq, hastalıqtan ve dayanılmaz şaraitlerde 109956 insan can berdi
Mal vagonlarında ve sürgünlikniñ ilk yılları açlıq, hastalıqtan ve dayanılmaz şaraitlerde 109956 insan (umumiy sayıdan 46,2%) can berdi. Cenk vaqtında elâk olğanlarnıñ sayısı 4 qat az edi.
Bu malümatlar ŞSCB reberligi Qırımnıñ tamır halqını genotsidge oğratqanını köstere.
2004-2011 seneleri «Unutma» umumhalq aktsiyası devamında Qırımda qırımtatarlar oğrağan genotsidniñ tahminen 950 şaatınıñ hatırlavları toplandı. Sürgünlik yıllığınıñ arfesinde Qırım.Aqiqat tarihiy malümatnen paylaşacaq.
Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halq genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ koordinatorı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ fikirlerini aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin cumaaqşamı künü milletke muracaat etti. O, tatil rejimini aprelniñ 30-na qadar uzattı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Rusiye prezidentiniñ aytqanına köre, tatil aftası hastalıqnen küreş içün vaqıt qazanmağa imkân berdi.
Putinniñ bildirgenine köre, şimdilik esli-başlı insanlarnı hastalıqtan qorup oldılar, amma telüke daa bar, çünki qırğınlıq zirvesi daa ileride.
Onıñ qayd etkenine köre, Moskvada qırğınlıqnı daa yeñip olamaylar. Bazı regionlardaki vaziyet daa yahşı. Putinniñ fikirince, regionlar qırğınlıq vaqtında olacaq rejimni özleri belgilemeli. Çalışacaq ve qapatılacaq müessiselernen bağlı qarar alınmalı.
Onıñ aytqanına köre, akimiyet organları çalışmağa devam ete.
«Kerek olsa – tatil künleriniñ müddetini deñiştirirmiz, belki, vaziyet eyileşir ve qısqartırmız. Ekimlerniñ ve akimiyetniñ tevsiyelerine diqqatnen yanaşmalı. Vaziyet ne qadar qıyın olğanını añlasaq, telükeni eksiltip olurmız», – dep ayttı Putin.
Rusiyede aprelniñ 2-si sabağa qadar 771 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Hastalarnıñ sayısı 3548 oldı. Eñ çoq hasta Moskvada – 2475.
Rusiye regionlarınıñ ekseriyeti koronavirus tarqalğanı içün karantin tedbirlerini ilân etti. Faqat fevqulâde vaziyetniñ federal rejimi ilân etilmedi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı vilâyet prokuraturasınıñ matbuat-hızmeti bildire.
Uquq qorçalayıcılarnıñ bergen malümatlarına köre, saba saat dörtke yaqın kindar insanlar Ukraina havfsızlıq hızmeti idare binasını zap ettiler.
«294 maddeniñ 1 qısmına köre cinaiy iş açıldı (kütleviy tertipsizlik)», - dep aytıla beyanatta.
Bundan da ğayrı, Lugansk uquq qorçalayıcılar Ukraina havfsızlıq hızmeti binasını basıp alğan insanlar ile muzakereler keçire.
«Şimdi milis binanı zapt etken qanunlarnı bozğan insanlarnen muzakerelerge başladı. Olarğa silânı teslim etmege ve Ukraina havfsızlıq hızmeti binasını boşatmaq teklif eteler. Ateş açmağa emir yoq edi, ve, ğaliba, olmaz. Şunıñ içün muzakereler keçirile», – dep ayttılar İçki İşler nazirliginde.


text:
Dekabrniñ 21-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri üç qırımtatar faaliniñ evine keldiler – Bekir Müslimov, Seytosman Karaliyev ve Nariman Muyedinov. Bu aqta “Qırım birdemligi” haber ete.
Aq-uquq qoruyıcılarğa Bekir Müslimovnıñ aytıp bergenine köre, evine işğal polisi, koronavirusnen hasta olıp hastahaneden qaçqan Özbeksitan vatandaşını tapmaq maqsadınen kelgenler.
“Evimizge polis hadimleri keldi. Evde yoq edim. Evge qaytqanda, apayım, polisler kelgenini ayttı. Onıñ sözlerine köre, olar özüni tanıştırdılar. Olardan biri kiçik leytenant edi, soyadı Polânskiy bellesem, tam olaraq hatırlamayım. Özbekistan vatandaşı olğan Ayder Aliyevni qıdıralar dep ayttılar. COVID-19ğa tasdıqlanılğan testnen hastahaneden qaçqan ve anda bulunıp menim adresimni qayd etken. Apayım, polis hadimlerine, onı iç bir vaqıt körmegenini ayttı. Olar, Ayder Aliyev bu adres boyunca yaşamay ve yaşamağanını, ve iç bir vaqıt resmiyleştirmegeni aqqında apayımnıñ şahsiy malümatınen izaatnameni yazdılar. O imzaladı, olar da kettiler”, – haber etti Bekir Müslimov.
Cemaat imayeci Seytosman Karaliyevge polis hadimleri “muzakerenen” kelgenler.
“Tünevin üyle vaqtında evimizge polis hadimleri keldi. Selâmlaşıp rayonımızda hırsızlıq olğan eken tarif ettiler ve cumaertesi künden bazar kününe qadar evde olıp belki bir şeyni eşitken edik soraştıra ediler. Qomşularımıznıñ episini soraştıracaqlar dep qoştılar. Er şey olğanı kibi olğan edi, bir şeyni körmedik, bir şeyni eşitmedik dep ayttım. Soñ şahsiy malümatımnı, telefonımnı sorap yazdılar. Aqayımnıñ malümatını ve evimizde daa kim yaşay dep sordılar. Aqayımnen ve çağına yetmegen dört balamnen yaşağanımnı ayttım. Onıñ malümatnı yazıp kettiler”, – aytıp berdi Seytosmannıñ apayı Elzara Karaliyeva.
Nariman Muyedinovnıñ evine polis hadimleri qırsızlanğan maşina aqqında sorap kelgenler.
“Polis hadimleri özüni tanıtmadı. Raatlıq künleri bizim bölgemizde qırsızlanğan maşina aqqında bir şeyler bilemmi, dep soradılar. İç bir şey eşitmedim, iç bir şey körmedim dedim. Adım, soyadımı, doğru adresimni yazıp kettiler”, – aytıp berdi Nariman.
Rusiye polisiniñ qırımtatar faalleriniñ evlerine ziyaret etmesi ile bağlı açıq tefsirleri yoq.
“Qırım birdemliginiñ” malümatına köre, Rusiye quvetçileriniñ ziyaretleri aqqında endi 30-ğa yaqın kişi aytıp bergen.
Evel, dekabrniñ 21-nde Sudaqta Rusiye polisi qırımtatar faali Refat Kamilovnıñ evine kelgen edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine Meclisniñ inofrmatsion-analitik idaresiniñ yolbaşçısı Nariman Celâl bildirdi.
Kün tertibinde tek bir sual: Qırımda Sürgünlik kününe bağışlanğan matem tedbirleri olacaqmı ya yoq.
«Meclisniñ toplaşuvı bugün üyleden soñ keçirilecek. Soñra ilân etilecek mütenasip qarlarnı alacaqmız. Toplaşuvdan soñ Refat Çubarov brifingni keçirecek», – dedi Celâl.
Bugün Qırım «akimiyetiniñ» resmiy Facebook saifesinde «Ukraina cenübiy-şarqındaki adiseler sebebinden kütleviy tedbirlerniñ keçirüv sıñırlanğanı aqqında emir» yerliştirildi. Onı öz başına tayin etilgen Qırım baş naziri Sergey Aksönov imzaladı. «Qanun»ğa köre, yasaq 2014 senesi iyün 6-na qadar işleycektir.
Buña köre, «akimiyet organlarına» ve medeniyet müessiselerine planlaştırılağan kütleviy tebdirlerni lâğu etmege emir berildi.
Ekspertlerniñ fikirine köre, böyleliknen Qırım «akimiyeti» Qırımda Sürgünlik kününe bağışlanğan tebdirlerni bütünley öz nezareti altına almaq ve matem tedbirlerni Aqmescitniñ merkeziy meydanında OMON kontroli ile keçirilecek miting ile sıñırlamaq istey.
Qırım «içki işler nazirliginde» matem tedbiriniñ iştirakçilerine metallodetektorlardan keçmege kerek olğanını qayd eteler.Mayıs 15 künü Aqmescit merkezine polis ve arbiy tehnikanı ketirdiler.


text:
Qırım musulmanları Diniy idaresi QMDİ mensüp İslâm oquv yurtlarında tintüv keçirilmesi usullarına razı degil. Müftiyat müminlerniñ aq-uquqlarını sert bir şekilde bozuv yarımadada milletlerara zıddiyetlerge yol bere bile, dep saqına.
Bu aqqında Qırım Müftiyatınıñ beyanatında aytıla.
«Qırım Müftiyatı iyünniñ 24-de Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyündeki hafizler Medresesine yapılğan ücümni sebepsiz dep tanıy. Betini qapatqan silâlı adamlar qapularnı qırıp, pencereni parlap, binağa kire ve talebelerge qarşı silânen turıp, balalarnı qorquza, özüni tanıtmay ve mahkemeniñ tintüv aqqında qararını köstermese, insan aq-uquqları bozula, oca ve medrese talebeleriniñ adam qıymetini aşalaylar», – aytıla beyanatta.
QMDİ qayd ete ki, medreseden ğayrı silâlı şahıslar qırımtatar qorantasına tintüvnen keldiler. Saba saat 6:30 belgisiz şahıslar Bulğanaq köyüniñ medrese müdiriniñ muavini yaşağan evinde de qapını qırıp taşladı. O vaqıt evde Ayder Osmanov, qadını ve eki balası (qızı – 4 yaşında, oğlu – 11 aylıq) buluna edi. Bunıñ neticesinde balalar qorqıp, ruhiy ceetten zarar körgenler.
Qırım Müftiyatı Bulğanaqtaki hafizler medresesine kirüvni «ananeviy İslâm dinini kütken musulmanlar aqlarınıñ bozuluvı olaraq tanıy. Müftiyat qayd etkenine köre, bu areketlerniñ sebebi evelden seslendirilgen bir sıra yañlış malümatlar oldı».
«Böylece, mayısnıñ 16-da qırımtatar eyyeti Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşip, «cemaat erbapları» Qırım musulmanları Diniy idaresine ait dört medrese Rusiyede yasaq etilgen ve ekstremistik dep tanılğan «Nurcular» diniy teşkilâtınıñ «tesiri altında bulunğanını» prezidentke bildirdiler», – denile beyanatta.
Bundan ğayrı, iyünniñ 18-de daa bir «cemaat erbabı» tarafından teşkil etilgen tögerek masada QMDİ-ni hizbu’t-tahrir ve vahhabizm kibi ekstremistik areketlernen iş tutqanında qabaatladılar.
«Bir sıra beyanatlar ve bundan soñ olıp keçken medrese tintüvi Qırım Müftiyatını yoq etmek ıntılışlarını tasdıqlay», – qayd etile beyanatta.
Yuqarıda añılğanlarğa emiyet berip, Qırım musulmanları Diniy idaresi QMDİ müessiseleriniñ qapuları teşkerüvler içün açıq olğanını bildire.
Müftiyatta qayd etkenlerine köre, Qırım musulmanları Diniy idaresi 1944 senesinden berli Qırımda islâm tasilinen oğraşa. 20 yıl devamında medreseler açıla edi, talebelerni qabul ete, din ocalarını azırlay ediler. Qırım akimiyetiniñ prokuratura, uquq qoruyıcı organlar, SBU hadimleri, nazirlik ve komitetler ile birlikte keçirilgen teşkerüvler bir de bir bozuvlarnı qayd etmegen edi.
İyün 24 künü saba saat 6:30 Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyünde oğlanlar içün hafizler medresesine belgisiz silâlı şahıslar sürip kirdi ve tintüvni keçirmege başladı.
Arbiyler qapunı qırıp, pencereni parlap, binağa kirdiler. Tintüvni tahminen 30 adam, tahminlerge köre, FSB vekilleri ve politsiya hadimleri keçirdiler.
Tintüv bitken soñ betlerini saqlağan adamlar bir qaç bilgisayarnı ve medrese müdiriniñ muavini Ayder Osmanovnı tintüvge alıp kettiler. Bu areketlerniñ sebebi aydınlatılmadı. Tintüv 5 saat devam etti.
Medreseden ğayrı silâlı şahıslar qırımtatar qorantasına tintüvnen keldiler.


text:
Cemilev musulmanlarnı Ramadan ayı ile hayırlap, milletine yañıdan Vatanda birleşmege tiledi
Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev iyün 18 künü bütün musulmanlarnı muqaddes Ramadan ayı ile hayırladı.
Beyanatqa qayd etilgeni kibi, «ruhiy mükemmelleştirüv, deñiştirüvler ayıdır».
«Eyi niyetleriñizde muvafaqiyetler tileymiz. Tuvğan toprağımız Qırımda daa nice bayramlarğa beraber yetecegimizge ümütimiz bar, inşaAllah», – denile hayırlavda.
«Umma» Ukraina musulmanlarınıñ diniy idaresi evel ay devamında keçirilecek gece namazları aqqında bildirgen edi.
Qırımda iyün 18 künü Aqmescitniñ merkeziy Kebir camisinde Qırım musulmanları diniy idaresi tarafından teşkil etilgen birinci umumiy iftar keçirilecektir.
Ramadan muqaddes ayı devamında musulmanlar oraza tutmalı, yani kündüz aş ve suvdan vazgeçmeli. Orazadan ağırayaqlı ve emizdirgen qadınlar, yedi yaşqa yetmegen balalar, hasta ve qart insanlar, seyahatçılar boşatıla.
Evel bildirilgeni kibi, «Ukraina musulmanları Assotsiatsiyası» cemaat teşkilâtı «Qırımtatar cemiyeti» (Kiyev) ile birlikte Ramadan ayında Quran ezberlevi boyunca yarış keçirecektirler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
İstanbul Fatih İlçemizde Çilingir hizmetimiz 24 saat kesintisiz olarak sürmektedir Çilingir servisimiz 25 dakikadır. Kapıda kalma, kilit değişikliği, kasa açma, oto açma ve diğer çilingir ustalığı gereketiren tüm işleriniz tarafımızdan yapılır.Aksaray Çilingir, Akşemsettin Çilingir, Alemdar Çilingir, Ali Kuşçu Çilingir, Atikali Çilingir, Ayvansaray Çilingir, Balabanağa Çilingir, Balat Çilingir, Beyazıt Çilingir, Binbirdirek Çilingir, Cankurtaran Çilingir, Cerrahpaşa Çilingir, Cibali Çilingir, Demirtaş Çilingir, Dervişali Çilingir, Emin Sinan Çilingir, Hacı Kadın Çilingir, Haseki Sultan Çilingir, Hırka-İ Şerif Çilingir, Hobyar Çilingir, Hoca Gıyasettin Çilingir, Hoca Paşa Çilingir, İskenderpaşa Çilingir, Kalenderhane Çilingir, Karagümrük Çilingir, Katip Kasım Çilingir, Kemal Paşa Çilingir, Kocamustafapaşa Çilingir, Küçük Ayasofya Çilingir, Mercan Çilingir, Mesih Paşa Çilingir, Mevlanakapı Çilingir, Mimar Hayrettin Çilingir, Mimar Kemalettin Çilingir, Molla Gürani Çilingir, Mollafenari Çilingir, Mollahüsrev Çilingir, Muhsine Hatun Çilingir, Nişanca Çilingir, Rüstem Paşa Çilingir, Saraç İshak Çilingir, Seyyid Ömer Çilingir, Silivrikapı Çilingir, Sultan Ahmet Çilingir, Sururi Çilingir, Süleymaniye Çilingir, Sümbül Efendi Çilingir, Şehremini Çilingir, Şehsuvar Bey Çilingir, Tahtakale Çilingir, Taya Hatun Çilingir, Topkapı Çilingir, Yavuz Sinan Çilingir, Yavuz Sultan Selim Çilingir, Yedikule Çilingir, Zeyrek Çilingir,
“Fatih Çilingir” üzerine 4 yorum
-
Merhaba, bu bir yorumdur.
Yorum moderasyonuna başlamak, düzenlemek ve silmek için lütfen yönetim panelindeki yorumlar bölümünü ziyaret edin.
Yorumcuların avatarları Gravatar üzerinden gelmektedir.
-
Geri izleme: Draman Çilingir | 444 0 193
-
Geri izleme: Küçük Langa Çilingir | 444 0 193
-
Yorum yapın
Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.


text:
Bir yıl devamında işğalni yaşağan Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ küçlü arbiy bazası oldı. Rusiyeniñ yarımadada özek silânı yerleştirmek kibi qararı Qırım sakinleri içün büyük telüke oldı. Bunı «Ukraina buhraniy media-merkezi» bildire. Mahsus azırlanılğan cedvelde «özek» Qırım – dünya telükesi, sakinleri – qarşılıq darbelerniñ mabüsi olacağı aqqında yazıla.
Neşir Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ başı Sergey Lavrovnıñ sözlerini añıp keçe. 2014 senesi dekabr 15-de Lavrov: «Qırım özek silânıñ tarqatılmaması aqqında qanunğa binayen bu silâ saibi olğan devletniñ qısmı oldı. Qırımda «özeksiz» zona iç bir vaqıt qullanılmaz edi», dep aytqan edi.
Cedvel Qırımda özek silâlanuvnıñ olmasını köstere. Şu cümleden, strategik aviatsiya polkları, Sarabuzda olğan OTRK «İskander», Rusiye Qara deñiz flotunıñ Aqyarda turğan «Moskva» raketa kreyseri.
Evel Ukrana Yuqarı Şurasınıñ deputatı ve qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev işğalci akimiyet Qırımğa raketalarnı ketirgeni aqta bildirgen edi.


text:
Sabıq prezident Viktor Yanukoviç etrafında olğan al-azırda Moskvada bulunğan menba «Ukrain saylavı» yolbaşçısı Viktor Medvedçuknıñ Donetskteki barışıq planı boyunca muzakerelerde iştirak etüviniñ versiyasını bildirdi.
Menbanıñ malümatına köre, Medvedçuk muzakerelerniñ eki basamağı arasında qorantasını Hırvatistanğa yahtağa alıp ketti, soñra Moskvağa kelip muzakerelerniñ ekinci basamağından evel aqıl tanıştı. Bundan soñ Donetskke yol aldı, dep haber ete zn.ua.
Menbanıñ versiyasına köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Ukrain saylavınıñ» yolbaşçısını ukrain siyasetine qaytaracaq ola. Maqsatqa irişmek içün Medvedçuknı Donetsk vilâyetiniñ gübernatorı vazifesine tayin ete bileler. Muzakerelerde iştirak etken halq deputatı Nestor Şufriç ise Lugansk vilâyetiniñ yolbaşçısı olması mümkün.
İleride, Donetsk vilâyet devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı olğan Medvedçuk parlament saylavlarında bayağı reyni qazana bile.
Tahminlerge köre, Medvedçuknı gübernator vazifesine tayin etmek meselesi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ şahsiy muzakerelerinde baqılmaq kerek (endi baqılmağan olsa).
Muzakerelerni azırlağan ve keçirgen gruppadaki menbalar bildire ki, cuma künü Donetskte olıp keçken körüşüvde Medvedçuk esasen susıp oturdı. Aynı vaqıtta, körüşüv devamında, separatistlernen laf etmek içün çıqa edi. Menbanıñ qayd etkenine köre, Medvedçuk «DNR» ve «LNR» vekillerine Kiyevniñ angi talaplarına riayet etmek, neni ise olardan talap etmek kerekligi aqqında aytqanına oşap kete edi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda üst seviyeli memurlar tarafından berilgen deklaratsiyalarnıñ tetqiq etilmesi meraqlı bir qanunğa tabiiylikni kösterdi: meger ki, olarnıñ çoqusı yarımadadaki Rusiye ükümeti vaqtında zenginleşti. İlhaqnıñ dört yılı içinde bu vazifeli şahıslar «Tavriya»larını taşlap, premium sınıflı ecnebiy markalarğa oturdı, yarımadada evler ve topraq arsalarını satın aldılar.
Misal içün, 2014 senesinden soñ yarımadada qırımtatarlarnı közetken Devlet dumasınıñ ilhaq etilgen Qırımdan deputatı ve Devlet duması yanındaki milletler işleri boyunca komiteti reisiniñ muavini Ruslan Balbek 2015 senesinde 1 million 800 biñden az ruble – qararnen 25 biñ dollar qazandı, taşınılmaz mülkü ise yoq edi. Şimdi Balbek bundan üç qat ziyade – 4 million 600 rubleden biraz eksik miqdarda para qazana. Onda topraq arsası, ev, Moskvada kvartira peyda oldı. Ondan ğayrı o, apayı ve balalarınıñ adlarına da arsalar, evler ve kvartiralarnı qayd etti.
«Qırım korrupsiyağa qarşı komiteti»niñ reisi, «Aldatılğan Qırım»nıñ tesis eticisi İlya Bolşedvorov, böyle zenginleşmeni yüksek resmiy aylıqlarnen añlatmaq mümkün degil, dep saya.
Tamam milliy azlıqlarnıñ meseleleri ile oğraşmaları kerek olğan insanlarda kelirler ğayrı münasip şekilde birden arttıİlya Bolşedvorov
– Ruslan Balbekte kelirlerniñ birden artması, eñ evelâ onda aylıqnıñ artmasınen bağlı. Devlet dumasınıñ deputatları resmen pek yahşı qazanalar. Lâkin, bunı bile köz ögüne alsaq, raqamlar bir-birine uymaycaq – em 4 million qazanmaq, em de Moskvada kvartira almaqnıñ çaresi yoq. Topraq arsası ve bütün diger şeylerniñ meselesi de aynı. Aynı bunıñ kibi Sergey Aksönovda da kelirler birden arttı: evelden apayınıñ işleri zarzornen kete edi, şimdi ise o, gubernatorlarnıñ eñ zengin apayları arasında ekinci ya da daa bir qaçıncı yerinde buluna. Ondan ğayrı, tamam milliy azlıqlarnıñ meseleleri ile oğraşmaları kerek olğan insanlarda kelirlerniñ ğayrı münasip şekilde birden artqanına diqqatnı celp etmek ister edim. Men bunı, aqlanğan halqlarnıñ yerleşmesine ayırılğan ve aqiqatta olarğa kelip tiymegen devlet paraları ile bağlı olğanını tüşünem. Qırımtatarlarda bu vaziyetten közleri qayttı.
Mevzuğa dair: Rusiyeden «qazandılar»: Qırımda «milliy meseleniñ» kuratorları nasıl zenginleşti
2014 senesinde «Qırım» qırımtatar halqınıñ bölgelerara cemiyet areketini meydanğa ketirip başına turğan Qırımdaki Rusiye parlamentiniñ sabıq vitse-spikeri Remzi İlyasovnıñ variyeti qat-qat arttı. Dört yıl evel o, deklaratsiyasında umumiy fiyatları 11 biñ dollar olğan doquzıncı model «Lada» ile «Skoda Oktavia»nı köstergen edi. Onda ne ev, ne de topraq arsası bar edi. Şimdi İlyasovda umumiy fiyatı eñ az 70 biñ dollar olğan «Audi A6» ve «Leksus RX-350» bar. Ondan ğayrı İlyasov bir kereden dört topraq arsası, ev ve kvartiranıñ saibi oldı.
İlya Bolşedvorov, Qırım vaziyetinde cemiyet tarafından memurlarnıñ kontrol etilmesine işanmağa sıra kelmegenine şikâyet ete.
Qırımnıñ kütleviy haber vastaları amelde siyasiy ayatta iştirak etmeyler, memurlar aqqında aytqanda güya ölülerge qarşı davranğanlar kibi yapa – ya yahşı şeyler ayta, ya da indemeylerİlya Bolşedvorov
– İnsanlarnıñ, ekseriyetle, bunıñnen işi yoq. Asılında, olar buña qarşı bir şey yapıp olamaylar. Qırım prokuraturasına şikâyet etmekniñ iç bir faydası yoq, o, muracaatlarğa emiyet bermey. Baş prokuraturağa yazmaqnıñ da faydası yoq, er şey yerli seviyege endirile. Buña münasip olaraq sakinlerde yerli ükümet orğanlarına qarşı tam bir lâqaydlıq bar. Yerli kütleviy haber vastaları ise amelde siyasiy ayatta iştirak etmeyler, memurlar aqqında aytqanda güya ölülerge qarşı davranğanlar kibi yapa – ya yahşı şeyler ayta, ya da indemeyler.
Yarımadadaki parlamentniñ deputatı Sergey Şuvaynikov da Qırımda «zenginleşüv» mucizesini numayiş etti. 2014 senesinde o, deklaratsiyasında bayağı alçaq kelirler, «Tavriya» maşinası ve er biri 29 kvadrat metrlik olğan eki bir közlü kvartiranı kösterdi. Artıq 2017 senesinde ise Şuvaynikov, 32 bağça arsasını kösterip, zengin bir topraq saibi oldı. Deputat özü, er bir arsa saibinen şahsen añlaşqanını ve arsalarnıñ episini qanunğa uyğun şekilde satın alğanını iddia ete. Aynı zamanda topraqnıñ tahminiy fiyatı – yarım milliondan ziyade dollar ete. Ondan ğayrı, Şuvaynikovda «Tavriya»ğa qoşma olaraq fiyatı 36 biñ dollarğace barğan «Hyunday Solaris» avtomobili peyda oldı.
Rusiyedeki Transparency International teşkilâtınıñ «Deklarator» leyhasınıñ rehberi Andrey Jvirblis, Rusiye qanunlarında memurlarda esassız olaraq kelirlerniñ artmasına ve kelirlerge uymağan mal-mülkniñ satın alınmalarına qarşılıq köstermek içün mehanizmler bar, dep qayd ete.
– Asılında, qıymeti büyük olğan er bir şeyniñ satın alınması kelirler aqqında deklaratsiya ile esaslandırılmaq kerek – bu mal-mülk içün berilgen paralarnıñ menbaları kösterilmeli. Bunıñ kibi deklaratsiya olmasa, nazariyede bu, salâhiyetli organlarnıñ teşkerüvi içün mevzu olmaq kerek. Memur paralarınıñ peyda oluv menbalarını kösterip olmasa, bizde prokuraturanıñ mal-mülküni musadere etmek içün mahkemege muracaat ete bilecegini közde tutqan protsedura bar. Biz böyle işlerniñ az-çoq muvafaqiyetli olaraq mahkemelerge qadar barıp yetkenleriniñ bütün Rusiyede yalıñız yigirmi qadar adisesini bilemiz. Lâkin şunı da añlamaq kerektir ki, böyle vaziyetlerde prokuratura orta ve aşağı seviyeli memurlağa darbe endire, yüksek maqamlı şahıslarğa toqunmaq adeti yoq. Adet üzre, bu usulnen bir de-bir kişini yañlış areketleri içün cezalaylar. Evelden deklaratsiya berüv sistemasından bir şeyler beklenile edi, şimdi ise publika ziyadesi ile bu malümatlarğa inanmay, olar uydurma olaraq qabul etile.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Çarşenbe künü, 2016 senesi sentâbr 7-de, qırımtatar halqınıñ taqdirinde facialı bir adise olıp keçti. Belki de, Ukraina ve Rusiyede onı körgen kişi çoq olmaz, eminim, Leşçenkonıñ alğan dairesi ve Moskvanıñ elli yedinci mektebinde yüz bergen seks qavğası qadar muzakere etilmeycek.
Bu kün Qırımda dört qırımtatarı – Qırım musulmanı – mahkeme etildi ve makhüm etildi. Adaletsiz ve sert bir şekilde mahküm etildi – olmağan cinayetler içün – 7 ve 5 yılğa qadar apis cezası berildi.
Yoq, tarih tekrarlağanda qolay ola degenleri yalan... Bazı vaqıtları, bugün olğanı kibi, o, yañı facia olaraq tekrarlana...
Tarihçı olaraq kederli bir şeyni aqlıma ketirdim... Tam 55 yıl evelsi aynı vaqıtta Taşkentte eki qırımtatar siyasiy mabusı Enver Seferov ve Şevket Abdurahmanov mahküm etilgen edi. Milletlerniñ musaviy uquqlığı, itibarları içün küreşkenlerinden olaraq «sovetlerniñ duşmanı» dediler.
Enver Seferov o vaqıt, bugün Ruslan Zeytullayev kibi, 7 yılğa, Şevket Abdurahmanov – bugün Nuri Primov, Ferat Sayfullayev ve Rustem Vaitov kibi, – 5 yılğa qadar azatlıqtan marum qalğan edi...
Yoq, tarih tekrarlağanda qolay ola degenleri yalan... Bazı vaqıtları, bugün olğanı kibi, o, yañı facia ile tekrarlana...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
İranda Ukraina uçağını tüşürgenden mesüliyetli olğanlarnı cezalamağa talap etip, Tehranda narazılıq aktsiyalarını keçirgen insanlarğa qarşı silâ qullanılğanını isbatlağan videolar internette tarqatıla, dep yaza «Amerikanıñ sesi».
İran paytahtında ve diger şeerlerde narazılıq bildirgenler cumaertesi ve bazar künleri başta uçaqnıñ tehnik problemleri aqqında aytıp, onıñ İran arbiyleri tarafından tüşürilgenini tanımağan akimiyet organlarınıñ areketlerine açuvlanğanını bildirdi. Çarşenbe künü uçaqta elâk olğan 176 insannıñ ekseriyeti iranlı ya da iran asıllı çetel vatandaşları edi.
«Amerika duşmanımız, dep yalan aytalar. Duşmanımız mında», – dep ayta numayışçılar gruppası Twitterde paylaşılğan videoda.
Reuters agentligi İran paytahtı sakinleriniñ aytqanlarına esaslanıp, bazar künü soqaqlarda çoq politsiya olğanını bildire.
Numayışçılar, politsiyanı olarğa qoşulmasına çağırdı, soñra ükümetke qarşı şiarlar seslendirdi. Olar memletniñ ükümdarı Ali Hameneini aytıp, «Diktator ketsin», dep qıçırdı.
ILNA yarım resmiy İran haber hızmetiniñ bildirgenine köre, politsiya üç biñ numayışçını dağıttı.
Tehran politsiyasınıñ reberi, onıñ hadimleri numayışçılarğa qarşı küç qullanğanını inkâr etti, internette ise politsiya tarafından köz yaşlatıcı gaz qullanılğanını köstergen videolar tarqatıldı.
Associated Press agentligi, insanlar qadınnı köterip ketirgen video aqqında bildire, yerde qan izi bar edi.
Bu haberge köre, insanlar qadın ayağından qurşunnen yaralanğanını ayta.
Narazılıq aktsiyaları vaqtında politsiya ateş açmadı, çünki paytaht hızmeti ağır-sabırlı olmaq vazifesini aldıHosseyn Ragimi
İran devlet televideniyesiniñ yayınında Tehran politsiyasınıñ reberi Hosseyn Ragimi, hadimlerine ağır-sabırlı olmağa emir etildi, dep bildirdi.
«Narazılıq aktsiyaları vaqtında politsiya ateş açmadı, çünki paytaht hızmeti ağır-sabırlı olmaq vazifesini aldı», – dedi Ragimi.
Narazılıqlar Tehranda cumaertesi künü başladı, yüzlernen insan elâk olğanlarnı añmaq içün çıraqlarnen çıqtı, soñra memleket reberlerine qarşı şiarlar seslendirip başladı.
İsfahan ve diger şeerlerde de narazılıq aktsiyaları aqqında haber etildi.
İngiltere elçisiniñ tutuluvı
Cumaertesi künü İran politsiyası İngiltere Tehran elçisi Rob Makerni tuttı, o, elâk olğanlarnı añuv tedbirlerinde iştirak etip, bu narazılıqqa çevirilecegini bilmedi, dep ayttı.
«Bir de bir numayışlarda iştirak etmegenimni ayta bilem. Men PS752 uçaq seferiniñ facia qurbanlarını añma dep adlandırılğan tedbirge kettim. Bu normal bir şey – añmaq. Elâk olğanlarnıñ bazıları ingliz edi. Şiarlar başlağanınen beş daqqadan soñ andan kettim».
Onıñ bildirgenine köre, o, bu yerden ketken soñ otuz daqqadan tutuldı.
Büyük Britaniya resmiy narazılıq bildirip, elçi «sebepsiz» tutuldı, bu ise «halqara qanunlarnı sert bir şekilde boza», dedi.
İran tış işler naziriniñ muavini Twitterde yazğanına köre, Maker «qanunsız toplaşuv vaqtında kimligi belli olmağan çetel vatandaşı» olaraq tutuldı.
Abbas Arragçiniñ bildirgenine köre, politsiya, özüni Britaniya elçisi olaraq tanıtqan er adamnı tutqanını bildirgende o başta inanmadı. Amma soñra Makernen telefonda laf etip, Britaniya elçisi olğanını añladı, onı 15 daqqadan soñ yiberdiler.
Kanada adalet olmasını istey
Kanada baş naziri Justin Trudeau, tüşürilgen Ukraina uçağında insanlarnıñ ölümi içün «adalet ve mesüliyet» olmasına irişecek, dep bildirdi.
Justin Trudeau, elâk olğan 13 uçaq yolcusı yaşağan Edmontonta bazar künü matem merasiminde iştirak etti.
«Özüni yalıñız is etedirsiñiz, amma bir özüñiz degilsiñiz. Bugün bütün memleket yanıñızda. Bugün, yarın ve ileri yıllarda böyle olacaq», – dedi Trudeau.
Malümat: «Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
İran, Tehran yaqınlarında tüşken «Ukraina halqara ava yollarınıñ» uçağı arbiyler tarafından «yañlışlıqnen» tüşürilgenini tanıdı. Resmiy Tehran malümatına köre, uçaq İslâm inqilâbı qaravul korpusınıñ müim obyektlerinden biri tarafına aylanğanda «duşman nişanı» olaraq köründi. Arbiyler, ABD ile kerginleşken munasebetler sebebinden «eñ yüksek seviyede azır edi», bu «insan hatasına» yol açtı. İslâm inqilâbı qaravullar korpusı Tehranda Ukraina uçağınıñ tüşürilmesinden «bütün mesüliyetni» öz boynuna aldı.
Daa evel bir sıra kütleviy haber vastası ABD ve diger memleketlerniñ istihbarat menbalarına esaslanıp, Ukraina halqara ava yolları ava şirketiniñ «Boeing» uçağı İran raketasınen tüşürildi, dep bildirdi, daa soñra bunı Kanada ve Büyük Britaniya liderleri de ayttı. İran akimiyeti 176 insan elâk olğan Ukraina uçağı tüşürilgenine dair versiyanı inkâr etken edi.
Amerikanıñ Sesi
«Amerikanıñ Sesinden» alınıp derc etildi


text:
Martnıñ 2-nde Jenevada BM İnsan aqları 49-ıncı sessiyasında Ukraina tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiyeniñ Ukrainağa ücüm etüvi ve aqibetleri aqqında tarif etti.
Çıqış online oldı: Ceppar, Ukraina Nazirler şurasınıñ banneri ögünde turdı ve Ukraina ükümeti çalışa, dep qayd etti.
«Yedi kün evelsi memleketim bam-başqa kerçeklikte uyandı. Kiçkene qızçıq Kyivde, esli-başlı adam Mariupolde, qoranta çifti Çerniğivde — episi qorqtı. Olar ücüm sebebinden qaçmağa mecbur oldı. Bu Avropanıñ merkezinde 21-inci asırda oldı, — dep başladı Ceppar. — Fevralniñ 24-nde saba saat 4-te Beyazrusiye Cumhuriyeti qoltutqan Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetleri Ukrainağa bütün küçnen er taraftan ücüm etti».
Nazirniñ birinci muavini fevralniñ 24-nde saba özü de patlav sesinden uyandı, dep ayttı.
«Pencerege çapıp bardım ve o gece qalğan yerim yaqınında ateş kördim. Ve o vaqıt añladım: cenk başlandı», — dedi Ceppar.
Ceppar, ordu, Rusiye aytqanı kibi, tek infrastruktura obyektlerine degil, vatandaş obyektlerine de ücüm ete. O, Rusiye ordusı yapqan büyük viraneler aqqında hatırlattı. Evlerini terk etmege mecbur olğan yüz biñlernen ukrainalı aqqında tarif etti.
«16 balanen beraber 352 insan elâk oldı, öldürildi. Eñ kiçigi 18 aylıq edi. Biñlernen kişi Rusiyeniñ Ukrainağa ücüminiñ altı künü içinde yaralandı», — dep tarif etti Ceppar.
O, Rusiye ücümi neticesinde tek Ukraina vatandaşları elâk olmadı, dep qayd etti.
«Şimdi közyaş tökecek vaqtımız yoq. Ğalebe qazanğan soñ bunı mıtlaqa yaparmız. Ve sevimli insanımıznı quçaqlağanda baht közyaşlarımız peyda olacaq. Ava darbeleri ve ücümden viran olğan şeerlerni ğayrıdan tiklep başlağanda», — dedi Ceppar.
Martnıñ 2-nde Birleşken Milletler Baş assambleyasınıñ Mahsus sessiyası Rusiyeniñ Ukrainağa sebepsiz ücümini «qararlı bir şekilde» takbih etken rezolütsiyağa rey berdi.
Rey berüv fevralniñ 24-nden berli devam etken Rusiye bombardımanları ve ava darbeleri sebebinden keçirildi. Devlet fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ malümatına köre, eki biñ vatandaş elâk oldı, yüzlernen Ukraina vatandaşı qaçaq oldı, dep aytıla BM malümatında.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net.
Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
«Qırım qamaçavı» gruppasına birleşken «Pravıy sektor» faalleri yarımada energetik qamaçavı boyunca aktsiyada iştirakini toqtatqanları aqqında bildireler. Bu aqta faallerniñ Facebooktaki bildirüvinde aytıla.
«Biznen ve Lenur İslâmovnıñ reberligi altındaki «Qırım maydanı» ştabına kirgen göñülli batalyon, vatanperver areketler ve cemaaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile uyğunlaştırılmağan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ beyanatı Ukraina tış ve iç duşmanlarına yol bere», – denile beyanatta.
Faallerniñ aytqanı kibi, küçlerini işğal etilgen Qırım ile sıñırdaş yolağına avuştıralar.
«Rusiyeniñ soñ künleri «Qırım qamaçavı» aktsiyasınıñ neticelerine reaktsiyasını közetip, ukrain arbiyleriniñ ve yarımada qamaçavı iştirakçileriniñ nezaret-kiriş noqtaları yanında arbiy tehnika ve insan resurslarınıñ büyük miqdarını köremiz. Böyle şaraitlerde «Pravvıy sektor» «Qırım maydanı» çerçivesinde qamaçav iştirakini toqtata, arbiy bölüklerimiz ukrain sıñırını işğal etilgen Qırım ile yanında qoruğan Ukraina Silâlı Quvetleriniñ arbiylerine yardımğa yönelecek», – deyler faaller.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Mecelisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
Yaltada ötkür içekler infektsiyasınen hastalarnıñ sayısı, keçken aftağa köre, 30-ğa çoqça (keçken afta - 65, bu afta - 35), hastalarnıñ ekseriyeti 14 yaşınace balalar, dep bildire Rospotrebnadzornıñ Yalta idaresi.
Ötkür respirator hastalıqlar da biraz arttı - keçken afta 96 edi, bu afta ise 110 adise.
"Alâ daa qızamıq hastalığı qasevetlendi. Yanvarniñ başından büyük Yaltada 4 adise qayd olundı. Aşılav müddeti bitken büyüklerni, tekrar aşılanmağa çağırtamı", - denile müessiseniñ beyanatında.
Daa evel Aqmescitte balalar arasında içekler infektsiyalarınen hastalıq bir aftada 13%-ğa, ÖRVİnen (Ötkür Respirator Virus İnfektsiyası) - 23,5%-ğa arttı, dep haber etile edi.


text:
Qırımda Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Leonid Kuzmin Rusiyege boysunğan Aqmescit memuriyetine «Skrâbin» ukrain rok-gruppasınıñ solisti Andrey Kuzmenkoğa bağışlanğan «hatıra divarını» teşkil etmek muracaatını yolladı.
Muracaat nushasını Facebook saifesinde paylaştı.
Faal yırcığa bağışlanğan «hatıra divarını» Lenin soqağı tarafından «Sevgi merdiveni» kirişinde yerleştirmege teklif ete.
Bundan evel Kuzmin Qırım.Aqiqatqa rusiyeli Federal Havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde bir yarım saat sorğuğa çekilgenini bildirdi, o yerde onıñ cemaat faaliyeti boyunca söz yürsetildi.
2015 senesi fevral 2-de Dnepropetrovsk vilâyetinde yol qazası neticesinde «Skrâbin» ukrain rok-gruppasınıñ solisti Andrey Kuzmenko elâk oldı.
Ukrain yırcısınen sağlıqlaşuv aktsiyaları işğal etilgen Qırımda da keçirilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ paytahtı Aqmescitniñ merkeziy avtovokzalında qıtaiy Ukrainada yerleşken şeerlerge qatnağan avtobuslarnıñ biletlerini satmağa başladılar. Bunı bazarertesi künü, mart 30-da, «Novosti Krıma» bildire.
Neşirniñ malümatına köre, Novoalekseyevka, Odessa, Nikolayev ve Hersonğa qatnağan avtobuslarnıñ biletleri satılmaqta.
Avtovokzal kassasında bildireler ki, avtobuslar «Çonğar» ve «Kalançak» kiriş noqtalarından keçeler. «Sizler Rusiye sıñırından keçesiñiz, soñra ukrain kiriş noqtasına qadar cayav ketesiñiz, ve ukrain tarafında sizni diger avtobus ala», – dep ayttı kassa hadimi.
Mında er kün «Çonğar» kiriş noqtasına qadar ketken avtobusqa bilet almaq mümkün. Biletniñ fiyatı 155 rubleni teşkil ete.
Malüm olğanı kibi, Qırım ve qıtaiy Ukraina arasında demir yol ve avtobus alâqaları dekabr ayınıñ soñunda havfsızlıq maqsadları ile toqtatılğan edi.


text:
Rusiye fleyta çalğıcısı ilhaq etilgen Qırımnı qanunsız ziyaret etkeni içün Ukrainağa üç yılğa kirişi yasaqlandı. Bunı martnıñ 5-inde Ukraina Devlet Sıñır Hızmeti haber etti.
Müessise malümatına köre, çalğıcı Kyivge Bratislavadan keldi.
"Qoşma teşkerüv yapılğanda, sıñırcılar, Rusiye vatandaşı Ukrainağa klassik muzıka festivalinde iştirak etmek içün kelgenini bildiler. Fleytacığa devlet sıñrını keçmek Qırımnıñ qanunsız ziyareti keder etti. Sıñırcılar, bu adam ilhaq etilgen yarımadanı ziyaret etkenini bildi", - denile beyanatta.
Sıñırcılar çalğıcınıñ adını aydınlatmadı.
Daa evel Ukraina devlet sıñır hızmeti, evelce Qırımnı qanunsız ziyaret etken jurnalistika ve içtimaiy bağlar saalarındaki eki rusiye mütehassısına Ukrainağa üç yıllıq kiriş yasağını berdi.
2014 senesinden başlap, Rusiyeniñ silâlı istilâsı başlağanınen, Ukrainağa 5024 rusiyeli kirsetilmedi.
İç işler nazirliginiñ malümatına köre, keçken sene devamında sıñırcılar 7300 Rusiye vatandaşını Ukrainağa kirsetmedi, olarnıñ Ukrainağa kirişi yasaqlanğan ya da Ukrainada bulunuv müddeti bitken, ya da işğal altındaki topraqlarnı qanunsız ziyaret etkenlerine dair malümat bar edi.
Ukraina medeniyet nazirligi, milliy telükesizlik içün telüke bar olğanından Ukraina sıñırından keçmesi yasaqlanğan Rusiye artistleriniñ cedvelini tize.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Qırım sakinlerini, Rusiye ordusında hizmet etmek içün povestka almaları taqdirde telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmege rica ete. Bunı yanvarniñ 11-nde nezaret muessiseniñ matbuat hizmeti bildire.
Prokuraturada, bizim taraftan «Rusiye ordusında arbiy hizmetniñ keçirilmesine mecbur etüv, arbiy komissariatlar tarafından sakinlerge munasip povestkalar yollav ve, ondan ğayrı, Rusiye ordusında hizmet etmekniñ red etilmesi içün cinaiy işlerniñ açuv ya da başqa şekilde cevapkârlıqqa celp etüv vaqiaları boyunca yapılğan tahqiqat işlerinde protsessual rehberlik yapıla», dep hatırlatalar.
Muessisede, (044) 569-73-57 telefonı ve (zvern01@ark.gp.gov.ua) elektron poçtası ya da Kyivdeki (Delovaya soqağı, 24) adresi boyunca Qırım sakinleriniñ Rusiye ordusında arbiy hizmet etmege mecbur etüv vaqiaları aqqında şikâyetlerini beklegenlerini añlattılar.
Bunıñ arfesinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasında Qırım.Aqiqatqa, Qırım sakinlerini Rusiye ordusında hizmet etmege mecbur etüv vaqiaları boyunca deliller toplağanlarını bildirdiler. Bu «arbiy cinayet olıp, oña Halqara cinaiy mahkemeniñ yurisdiktsiyası kenişletile».
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları grubu, üç yıl zarfında Rusiyeniñ ordusına 10 biñge yaqın Qırım sakini çağırıldı, dep iddia ete.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Rusiye akimiyeti Qırım sakinlerini öz ordusınıñ saflarına askerlikke alalar. Yarımadada bir çoq kütleviy tedbirlerde Rusiye Silâlı quvetlerinde hizmet etüv teşviqatı yapıla. Halqara qanunları ve BMT Baş Assambleyasınıñ qararlarına baqmadan Qırım sakinlerini Rusiye ordusına hizmetke kirmege davet eteler.


text:
Ukraina Tışqı İşler Nazirligi bundan evel Qırımnıñ memuriy sıñırında Rusiye FSB tarafından yaqalanğan ukrain uquq qoruyıcılarını azat etilmege talap ete. Olaranıñ tutulğanları aqqında Qırım uquq qorçalayıcı taqım haber etken edi. Mart 13 künü Ukraina TİN matbuat kâtibi Maryana Betsa yazdı ki, uquq qorçalayıcılarğa basqı yapmağa mümkün degil.
«Rusiye insan aqlarını bozmağa devam ete. Uquq qoruyıcılarğa aslı basqı yapılmaz. Ukraina vatandaşları azat etilmesini talap etemiz», – Ukaina TİN matbuat hızmeti Maryana Betsa Twitterde yazdı.
Mart 13 künü kündüz Qırımnıñ memuriy sıñırında uquq qoruyıcılar taqımını tutıqlanğanı aqqında haber etildi, olarnıñ arasında Olga Skripnik ve «Kalançak» kiriş-çıqış noqtasında Ukraina ombudsmeni ofisiniñ temsilcisi.
Ukraina Yuqaru Şurasınıñ insan aqlarında vekâletlisiniñ ofisinde, hadimlerinden biri uquq qorçalayıcılar taqımınen beraber Qırımnıñ memuriy sıñırında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım tarafında bulunğanını tasdiqladılar, amma adını bildirmege razı olamadılar.
Olga Skripnik – uquq qorçalayıcı, Qırım uquq qorçalayıcı taqımınıñ koordinatorı, «Almenda» vatandaşlıq maarif Merkezinde çalışa. İşğalinden soñ Yaltadan qıtaiy Ukrainağa köçti.
Qırım Rusiye nezaretine keçkeninen FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbapları sorğulana, qırımtatar vatandaşları yaqalana. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı fikirlerge qarşı küreş» kibi köreler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinen raatsız olğanını bildirdi ve basqılarnı toqtatmağa çağırdı.


text:
Dekabr 22-25 künleri Keriç boğazında furtunalı ruzgâr beklenile, bundan sebep parom keçitiniñ işi toqtatıla bile.
Bu aqta Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Gidrometeomerkeziniñ malümatına köre, dekabr 22-23 künleri Keriç keçitinde ğarbiy yelniñ suratı 20 m/s yete bilecek, bundan sebep parom keçitiniñ işi toqtatıla bile», – denile beyanatta.
«Fevqulâde vazifetlerniñ ögüni almaq içün yük ve yolcu yolaqları ava şaraitlerine köre çalışacaq. Aydavcılarğa dekabr 22-25 künleri yolğa çıqmamağa tevsiye etile», – dep qoşalar müdirlikte.
Şimdilik Keriç boğazında yel suratı 12 m/s teşkil ete. Yolaqta «İonas», «Olimpiada», «Glükofilousa» paromları qatnay.
Saba, dekabr 22 künü, «Kavkaz» limanında nevbette 410 yengil ve 85 yük maşinası, «Qırım» limanında – 10 yengil ve 45 yük maşinası tura.
Yük yolağında: «Novorossiysk» limanında – 137 avto, Slavânsk-na-Kubani – 336 yük maşinası, Keriç ava limanında –180 maşina tura.
Keçken kün devamında 1774 maşina ve 5650 yolcu avuştırıldı.


text:
Xalıqara cinäyät mäxkämäse
Xalıqara cinäyät mäxkämäse (inglizçä International Criminal Court, ICC, fr. Cour pénale internationale) — cinäyät ğädäläte berençe xalıqara mäxkämäse, qırğınnar, genotsid, xärbi cinäyätlär, keşelekkä qarşı cinäyätlärne tikşerep qarıy.
1998 yılda Rim statutı nigezendä oyışqan, 2002 yılnıñ 1 iyülennän eşli başlıy.
Bütän maxsus häm qatnaş cinäyät mäxkämälärennän ayırmalı bularaq daimi räweştä eşli. Rim statutın qabul itkännän soñ qılğan cinäyätlär tikşerep qarala.
Xalıqara cinäyät mäxkämäse Haaga şähärendä urnaşqan, BMO Xalıqara Mäxkämäsennän ayırmalı bularaq BMO strukturasına kermi, läkin BMO İminlek Şurası qararı buyınça cinäyät eşen quzğata ala.
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Eş tele - inglizçä, fransuzça.
Xezmät itü waqıtı - 9 yıl.
Xökemdar sanı - 18.
2013 yılda BMO 193 äğzasınnan 122 Rim statutın raslağan.
2000 yılda Räsäy Rim statutın imzalağan, läkin älegä raslamağan, şuña kürä Xalıqara cinäyät mäxkämäsenä buysınmıy, läkin küzätüçe bulıp xezmättäşlek itä.
AQŞ Xalıqara cinäyät mäxkämäseneñ eşçänlegen xuplamıy, 2002 yılda üz imzasın çaqırıp qaytara.


text:
Ukrain sıñır bekçileri ve Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri Herson vliyayetindeki blok noqtalarında video nezaretini qurmağa qarar aldılar.
Bunı oktâbr 15 künü Ukraina Devlet sıñır hızmeti reisiniñ muavini Oleg Slobodân bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, ukrain sıñırcıları aktsiya ştabınıñ toplaşuvlarında iştirak ete. Ştab erkânına Meclis ve cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri kire. «Tünevin muşavere keçirildi, neticelde blokpostlarda video nezareti tertibatlarını qurmağa ve bir sıra iş ceetleri ile bağlı qararlar alındı», – dey Slobodân.
Qırım ile memuriy sıñırda tınç vaziyet saqlanıla, nezaret-kiriş noqtalarında nevbet yoq, Qırımğa taba ve keri yolcu aqımı eksilmekte.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Törkiyä parlamentı başlığı Qırğızstan İlbaşı belän oçraştı
Törkiyä Böyık Millät Mäclese Başlığı Mostafa Şäntop TÜRKPA Törki telle illär parlamentariy assambleyasınıñ 11nçe ğomum şura cıyılışı öçen kitkän Qırğızstannıñ Çolpon-Ata şähärendä İlbaşı Sadır Caparov tarafınnan qabul itelde
Qırğızstan İlbaşı idaräseneñ matbuğat üzägennän yasalğan belderügä kürä, Caparov Şäntop belän söyläşüe waqıtında parlamentlarara xezmättäşlekne üsterü belän bergä ike yaqlı xezmättäşlekneñ könüzäk mäs’äläläre turında fiker alıştı.
Caparov, qırğız häm törek xalıqlarınıñ mädäniyättä häm ğoref-ğadätlärdä urtaq qıymmätlärne urtaqlaşuına basım yasap: “Bez ike yaqlı mönäsäbätlärebezne üsterergä härwaqıt äzer”, - dip äytte.
Bötendönya küçmä uyınnarınıñ dürtençeseneñ bıyıl Bursanıñ İznik şähärendä ütkäreläçägen äytüçe Caparov uyınnarda qatnaşaçaq qırğız tarafınıñ uyınnarnıñ oyıştıru mäs’älälärendä dä yärdäm kürsätergä teläwen citkerde.
Şäntop ta Törkiyä Böyık Millät Mäcleseneñ illär arasında urtaq xezmättäşlekne üsterügä öleş kertergä äzer buluına basım yasadı.
Şäntop Törkiyä belän Qırğızstan arasındağı xezmättäşlekneñ bigräk tä säwdä häm iq’tisad ölkäsendä yaxşı tempta üsä baruın iskärtep uzdı.
Bäyläneşle xäbärlär
“İzgelek poyızdı” quzğaldı
Türkiyädän yulğa çıqqan 12nçe "İzgelek poyızdı" paqıstanlılarğa yärdäm iltä


text:
Bunı qırımtatar milliy Meclisniñ press-hızmeti bildire.
Rusiye ordularnıñ tarafından Qırım basılğan, işğal olunğan soñ, "referendum"nıñ keçirilüvinden ve resmiy anneksiyadan soñ Ukrainada uküm sürgen vaziyetni ogrenmek maqsadınen kelgen Baş Komissar devlet şahıslarınen ve cemaat teşkilâtlarnıñ yolbaşçılarınen bir sıra korüşüvlerni keçirmekte.
Mustafa Cemilevnen korüşüv olardan birisi oldı. Subet devamında Astrıd Tors işğal olunğan Qırımda diger ukrain grajdanlarınen birlikte qalğan qırımtatarlarnıñ taqdirinen meraqlana edi. Vaziyetniñ çeziliş yollarını ve qırımtatarlarnıñ Ukraina tamır halqı olaraq aqqlarnıñ tiklenüvi meselesindeki noqtaiy-nazarını muzakere ettiler.
Bundan da ğayrı, Cemilev Baş Komissarğa Qırımda sıqı surette yüz bergen insan aqqlarnıñ bozuluvı – oldürüvler, qorquzuvlar, insanlarnı esirge alınuvı ve rusiyenen qırım akimiyeti tarafından informatsion sıqıştıruvı aqqında beyan etti.
Bunıñnen beraber subet devamında qırımtatar milliy Qurultayınıñ kün mevzusını, qırımtatar halqınıñ öz muqadderatını tayin etmek maqsadınen otkerile bilecek referendum aqqında söz yürsetildi.
Mart 29-da, qırımtatar Qurultaynıñ VI çağıruvınıñ nevbetten tış sessiyasında «Qırım içtimaiy-siyasiy vaziyeti ve qırımtatar halqınıñ milliy idare etüv organlarnıñ vaziyeti aqqında» sualler baqılacaq.


text:
Yuqarı Radanıñ nevbetten tış toplaşuvında deputatlarğa Ukrainada qabarcılıqqa qarşı küreşnen bağlı qanun leyhalarını muzakere etmege teklif etilecek.
Bunı Ukraina Nazirler şurasınıñ kâtibiyet cemaatı ile malümat ve bağ departamenti bildire.
«Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Oleksandr Turçinovğa muracaatta bulunıp, ükümet ve Ukraina prezidenti azırlğan bir sıra qabarcılıqqa qarşı qanun leyhalarınıñ baqılması içün parlamentniñ nevbetten tış toplaşuvını ötkermege rica etti».
Ükümet parlamentniñ nevbetten tış toplaşuv keçirilmesini oktâbrniñ 7-ne belgilemege teklif ete.


text:
Elimiz qiın äri kürdeli tarihi künderdi artta qaldırdı. Bügin, 11 qañtarda ötken Mäjilistiñ keñeytilgen otırısı jäne sonıñ qorıtındısı osını körsetkendey boldı. Onlayn jiında ükimet basşılığına Älihan Smayılov keldi. Prezident Toqaev birqatar özekti ekonomikalıq-äleumettik mäseleler boyınşa mälimdemeler jasadı.
Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ mälimdemesinde söz bolğan eñ eleuli bastamalar men özgerister retinde mınalardı aytuğa boladı: «Samwrıq-Qazın» qorına qatıstı reforma jobasın äzirleu; «Operator ROP» kompaniyasınıñ util'dik alım aluına şekteu qoyu; Qıtaymen eñ negizgi şekaralıq ötken Qorğanıs keden beketin retke keltiru jäne tağı basqaları.
Atalğan taqırıptar qoğam ökilderi jağınan da eñ bir qızu talqılanğan jäne jılı qabıldanğan taqırıptar boldı. Ekonomikalıq-äleumettik damudıñ kepilgeri retinde jaña jobalardı josparlau, strategiya bekitu boyınşa tapsırmalar berilui kezekti otırıstıñ bastı sipatı desek te boladı.
Ärine, el kütkendey eldegi keleñsizdikterge jauaptı twlğalar men sayasi toptar atalmadı. Sayasi qwrlımdıq özgerister, sayasi reformalar turalı söz etilmedi. Degenmen, bügingi otırıs Toqaevşa aytqanda: «Qazaqstan damudıñ jaña kezeñine kirgen» kezeñdegi asa mañızdı äri tarihi otırıs dep atauğa negiz bar.
Qoğamnıñ jaña bastamalardan ümiti zor. Desede, eldegi keleñsizdiktiñ qaytalanbası üşin tübirli sayasi özgeristi kütken halıqtıñ tilegi äli jauapsız küyde twr.


text:
Rusiye işğal etilgen Qırımnı qorqu ve qanunsızlıq alanına çevirip, ukrain yarımadasında askerlerni yerleştirmege devam ete. Bunı Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Andriy Parubiy bazarertesi künü, mart 27-de, Ukraina-Poloniya-Litvaniya üç taraflı Parlament Assambleyasında ayttı, dep bildire Poloniyadaki Ukraina elçihanesiniñ matbuat hızmeti Twitterde.
Parubiy Baltik-Qara deñiz regionında parlamentlerara işbirliginiñ kenişletilmesini üç memleketniñ strategik vazifesi dep adladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyeniñ nezareti altında bulunğan Qırımda mart 3-te işğal etilgen Qırım prokurorınıñ teşebbüsi ile açılğan Qırımtatar Milliy Meclisini qapatma davasınıñ birinci mahkemesi olıp keçti. Rusiyege boysunğan Qırım prokuraturası memuriy davağa qoşma «deliller» berdi. Meclis adliyecilerine malümatnı örgenmeleri içün 7 kün müddet berildi.
Rusiye işğal etken Qırımnıñ Yüksek mahkemesini sarıp aluv, turniketler, metallodetektorlar – Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etüv mahkemesi ananeviy şekilde keçirildi. Toplaşuvğa yüzden ziyade faal, şu cümleden jurnalistler alınmadı. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Mahkemege Natalya Poklonskaya keldi, bu sebepten turniket, metallodetektorlar qoyuldı – yani qoşma havfsızlıq tedbirleri alındı. Adet üzre eñ kiçik ve oñaytsız yer saylağanlar, boş yerlerni alacaq talebelerni davet etkenler. Adaletli bir qarar olacağına işanmayım», – dedi Zair Smedlâyev.
Rusiye uquq qorçalayıcısı, Qırımda uquq qorçalayıcı alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova mahkeme toplaşuvına kirecek olğanlardan biri edi.
«Mahkeme davanı qabul etip, olmağan bir «Meclis» teşkilâtını yasaq etmege qarar alsa, hucur bir şey olacaq. Tamır halqlarniñ teşkilât şekli, böyle bir ıstıla bar, ve onıñ cemaat teşkilâtları ile iç bir alâqası yoq. Meclis ekstremist bir teşkilât olaraq nasıl tanıla bile añlaşılmay», – dep tüşüne uquq qorçalayıcı.
İşğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya Yüksek mahkemege Meclisni yasaq etmek talabınen muracaat etti. Mahkeme prokuraturanıñ Meclisniñ ekstremistik faaliyetini isbatlaycaq delilleri az olğanını bildirdi. Bu sebepten mart 3-te «prokuror» Poklonskaya qoşma «delillerni» teslim etti. Meclis azaları mahkemeniñ qararı adaletli olacağına ümüt etmeyler, dep bildirdi qırımtatar halqınıñ temsil organı reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
«Bizler vesiqalarnıñ kopiyalarını ve olarnı ögrenmek içün vaqıt istedik. Prokuror Poklonskaya aytqanı kibi – 500 saifeden ziyade ve bir qaç disk bar, anda ya video, ya ses qaydları mevcut. Bizler malümatnı örgenmek içün 10 kün istedik, amma prokuratura bu rica esnasnı uzatmaq ıntıluvına oşağanını bildirdi. Yeñermiz, dep tüşünmeymiz. Ne qadar cesür olsaq da, siyasiy esnaslar («mayıs 3», «fevral 26», «Hizb ut-Tahrir») köstere ki, Qırımda adalet yeñmesine irişmek aman-aman imkânsız», – dep bildirdi Celâl.
«Qırımtatar halqı – tercribelidir, buña da dayanır» – Çubarov
İşğal etilgen Qırımda «Rusiyeniñ topraq bütünligi içün telükeli ola bilecek areketlerge çağıruvlar» maddesi boyunca cinaiy iş ile qabaatlanğan Meclis reisi Refat Çubarov dedi ki, Meclisniñ qapatılması tahmin etilgen edi.
«Toplaşuvda özüni «Qırım prokurorı» sayğan Natalya Poklonskayanıñ davası baqıldı. O, Meclisni ekstremist bir teşkilât olaraq yasaq etmege talap ete. Bizim fikirimizce, mahkeme adaletli degil. Olar adnı yasaq ete bileler, amma adamlarnı nasıl yasaq etip olurlar?
Milliy areket iç bir vaqıt adamlarsız qalmağan edi ve bugün de Rusiye işğali şaraitlerinde qalmazRefat Çubarov
Meclis – yalıñız 33 azası degildir, yerli ve regional meclisler bar – 250 yerli ve 22 regional, qırımtatarlar saylağan biñlernen insanlar, olarnı nasıl yasaq etersiñ? Sovetler Birliginiñ zor zamanlarında, qırımtatar milliy areketine qarşı yapılğan repressiyalar total olğanda bile, milliy areket adamlarsız qalmağan edi ve bugün de Rusiye işğali şaraitlerinde qalmaz. On yıllarnen SSCB kommunistik rejimi tarafından yapılğan azap, basqı ve repressiyalarğa dayanğan qırımtatar halqı – pek tecribeli, bu sebepten buña da dayanır, çünki bu künler sürgünlik kibi bir asır sürmez», – dep qayd etti Refat Çubarov.
Herson vilâyetinde yaşağan qırımtatarlar Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesine munasebetini bildirdiler.
Qırım uquq qorçalayıcılar gruppası halqara teşkilâtlarğa muracaat etip, Qırımda Meclisni yasaq etmek mümkün olmağanını qayd etti. Avropa Birligi qırımtatar halqınıñ temsil organınıñ faaliyeti yasaq ete bileceginden qasevetlengenini aydınlattı. Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Qırımda insan aqları monitoring missiyası Rusiyeni bu teşebbüsten vazgeçmege çağırdı.
Mart 2-de İnsan aqları halqara federatsiyası ve Ukrain isnan aqları Helsinki birligi Qırımda Mecliske yapılğan basqılarnı takbih ettiler.
Rusiye 2014 senesiniñ başında Qırımnı işğal etken soñ qırımtatar liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ Qırımğa kirişleri beş yılğa yasaq etildi.
1991 senesi Qurultay qırımtatar halqınıñ temsil organı olğan Meclisni taqdim etti. Meclis reisi vazifesine Mustafa Cemilev saylandı, muavini ise Refat Çubarov oldı. Meclisniñ 1991 senesi iyül 6-da olıp keçken birinci toplaşuvında temsil organnıñ qurulışı tasdıqlandı. Meclis azaları Milliy idareniñ yeli organları nizamnamesini azırlamaq qararına keldiler. İşbu organlar Qurultaynıñ avalelerine köre meydanğa ketirile edi. Olarnıñ vazifesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qararlarını yerine ketirmek, halqnıñ menfaatlarını qorumaq, devlet akimiyetiniñ yerli organlarınen medeniyet, til, din, urf-adet ve ananelerni ğayrıdan tiklemek ve inkişaf ettirmekten ibaret edi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında