text:
Viyanadki halqara teşkilâtlar yanında Ukrainanıñ daimiy temsilcisi Yevgen Tsımbalük şuranıñ oturışında, OSCE aza devletlerini Rusiyeni işğal etilgen Qırımdaki taqipler içün takbih etmege çağırdı.
“Aza devletlerni Rusiye tarafından Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesini takbih etmege ve tezavuzcı devletke qarşı siyasiy ve diplomatik basqını arttırmağa çağıramız”, – Tsımbalükniñ aytqanlarından “Ukrinform” alıntı ketire.
Qayd etilgenine köre, elçi diplomatlarnıñ diqqatını “işğal altındaki yarımadada halqara gumanitar uquqnıñ bozulması” adiselerinden birine – Rusiyede Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası” ile bağlı mahkeme qararına çekti.
“Bundan evel defalarca olghanı kibi, mahkemege qadar tahqiqat ve mahkeme esnası çoq sayılı usul bouvları ile yapılğan, advokatlarnıñ tarafından suçlanğanlarnıñ alâqadarlıqsızlığını isbatlağan deliller ise bütünley körmemezlike uruldı”, – dep saya Yevgen Tsımbalük.
Yanvarnıñ 12-nde, salı künü, Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine üküm çıqardı: Enver Ömerovğa 18 yıl Ayder Cepparovğa 17 yıl, Riza Ömerovğa 13 yıl.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, yanvarnıñ 12-nde Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine çıqarğan ükümni takbih etti ve halqara toplulıqnı küç-quvetini birleştirmege davet etti.
Ukraina TİN Rusiyeden Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesiniñ Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası” boyunca bugünki qararınıñ lâğu etilmesini ve “mahküm etilgen Enver ve Riza Ömerovlar ve Ayder Cepparovnıñ ve diger ukrain siyasiy mabüsleriniñ deral azat etilmesini” talap etti.
Ukrainanıñ Avropa Şurasındaki daimiy vekili Boris Tarasük Rusiye mahkemesiniñ Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleri, qırımtatar musulmanlarına qarşı çıqarğan yañı ükmüni takbih etti.
Avropa Birligi Rusiyeni Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini ve diger tutulğan ukrainalılarnı azat etmesine çağırdı.
Bundan evel ABD elçihanesi yanvarniñ 12-nde Rusiyedeki mahkeme tarafından qırımtatarlarğa çıqarılğan ükümni takbih etti.
Avropa elçileri de Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ükmüni takbih etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
QMC Prokuraturası, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım toprağında işlengen iqtisadiy cinayetlerniñ tahqiq etilmesi neticesinde yarımadada 4 biñden ziyade Ukraina işhaneleriniñ zapt etilüvi aqqında malümatnı elde etti. Zararnıñ umumiy miqdarı 1 trillion hrivnadan ziyadedir. Bunı dekabrniñ 12-sinde yapılğan brifingde Ukraina baş prokurorı Yuriy Lutsenko bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu yerde, Qırım toprağındaki devlet muessiseleri ve şahsiy işhanelerge ait mal-mülkniñ mecburiy «milliyleştirilüv»i aqqında söz yürsetile.
Ukraina Baş prokuraturası (UBP) bu mal-mülkni tevqif etilgen olaraq ilân etmek içün bütün zarur olğan areketlerni yaptı.
Lutsenko: «Onıñ uquqiy statusınıñ er angi deñiştirilmesi, Ukraina ve daa soñra büyük ihtimal ile halqara qanunları boyunca taqip etilecek», – dep qayd etti.
UBPniñ malümatına köre, alınğan arizalarğa binaen bugün umumen 1,6 milliard hrivna tevqif etildi.
Rusiye tarafından açıq menbalarda bu hususta izaat berilmedi.
Ukraina tarafı, Qırım toprağında mal-mülk saipligi aqlarınıñ buzuluvına dair 10 adisesi boyunca munasip bildirüvni Halqara cinaiy mahkemesine yolladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası Qırımda bozuluvlar adiseleri boyunca üç haberdar etme bildirüvini Halqara cinaiy mahkemesine taqdim etti. Olarnıñ ekisi ilhaq etilgen yarımadada mal-mülk saipligi aqlarınıñ bozuluvı ve daa biri – Rusiye tarafından ilhaq etilgen topraqtan Ukraina vatandaşlarını zornen çıqarıluvı ile alâqalıdır.
Dekabrniñ 5-nde Gaagada Halqara cinaiy mahkemesiniñ kâtibligi, Ukrainada 2014 senesindeki vaqialarnıñ ilk tahqiqatnıñ neticeleri aqqında er yıllıq esabatını ilân etip, içinde Qırımnıñ ilhaq etilüvi esnasında Rusiye tarafından arbiy cinayetler işlengeniniñ alâmetleri olğanına işaret etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vatandaş jurnalisti Zidan Acikelâmovnıñ aytıp bergenine köre, quvetçiler saba evinde tintüv keçirgen soñ protokol tizgenler.
Tintüvniñ sebebini sorağanda, añlayışlı bir cevap bermegenler.
«Sanki men bir şeyge azırlanam. Belki de evimde bir şeyler bar. Olar bir şey tapmadılar. İç bir şey tapmağanları aqqında protokol tizgenlerini ayttılar: «Er şey yahşı, bir şey yoq. Biz keldik, basıp kirmedik, OMONsız edik, köresiz, e. Er şeyni itinanen yaptıq», – dedi Acikelâmov tefsirinde.
Qayd etkenine köre, o, advokatsız protoklnı imzalamaqtan red etken, quvetçiler ise, «o zaman iç bir şeyni imzalamaq kerek degıl» aytqanlar.
«İç bir şey bermediler. Atta protokolnıñ kopiyasını. Çünki men imzalamağanım eken. İmzalasa edim, o zaman protokolnıñ kopiyasını berer ediler», – dedi jurnalist.
Tintüvde altı quvetçi ve eki şaat iştirak etken. Oña tintüvni çekmege ya da bir kimsege onıñ aqqında haber etmege yasaq etkenler.
Mayısnıñ 19-nda, saba «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ mühbiri Zidan Acikelâmovğa «tahqiqat tedbirleri» ile bir qaç polis ve FSB hadimi keldi.
Rusiye qanun qoruyıcı organlarınıñ tefsirleri yoq.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel, Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen Ukraina şarqındaki çatışmanen bağlı meseleler boyunca telefondan laf etti. DPA agentligi bildirgeni kibi, liderlerniñ ekisi de "Normand formatında" keçecek sammitke büyük diqqat ayırdı, dep ayttı cumaaqşamı künü Almaniya ükümetiniñ vekili Steffen Zaybert.
Sammit künü daa belgilenmedi.
Putin ve Merkel Süriye ve Libiyada vaziyetni ve Ukraina toprağında gaz tranzitini de muzakere etti.
"Normand formatı" - bu, Donbass çatışmasını kestirmek içün teşkil etilgen Rusiye, Ukraina, Frenkistan ve Almaniya işbirligidir.


text:
Fevral 14, salı künü Kremlge bağlı Qrım Yuqarı Mahkemesinde Nikolay Polozovnıñ FSB taqiqatçısı tarafından «Umerovnıñ işine» şaat olaraq celp etilgeni sebebinden şikâyet arizası baqılacaq. Bunı Polozov fevral 13, bazarertesi künü Facebookta birdirdi.
O dey ki: «Adliyeci içün advokat sırı Rusiye Esas qanunda, ve, meselâ, advokat faatiyetinen bağlı qanunnıñ 8 maddesi ve Rusiye Federatsiyasınıñ Cinaiy kodeksniñ 56 maddesi kibi mahsus qanunlarnen qorçalanğanı bes-belli. Advokat müşterisine adliyeviy yardım köstergeni bağlı malümat aqqına sorğulanmaz. Albu ki, hatırlatırım, aynı bu mesele FSB taqiqatçısını meraqlandırğan edi».
Polozov qayd etti ki, mahkemeci Mojelânskiyniñ qararı qanuniy küç alacağını beklemeden onı mecburen idarege ketirmege ya da protsesual areketlerni yapmağa FSB hadimleriniñ aqları yoq edi.
«Appelâtsıya mahkemesi de Mojelânskiyniñ mahkeme qararınen razı olsa edi, ancaq bundan soñ FSB taqiqatçısı Skripka bunı yapa bilir edi. Söz sırası, iç bir normal mahkeme advokat sırı aqqında advokat sorğusını keçirmek istegini qanuniy olaraq qabul etmez edi», – dep qoştı advokat.
Yanvar 25-de Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ altı hadimi Polozovnı Aqmescitniñ Serov soqağındaki musafirhane yanında yaqalap, onı sorğuğa alıp kettiler. Advokat bunı qaçıruv olaraq tanıp, advokatlar toplulığını bu areketlerge cevap bermege çağıra.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «fevral 26 davasınıñ» imayesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete. Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.
Qırımda bir sıra mahkeme davası devam ete, qırımtatar halqınıñ temsilcileri yaqalana, evlerinde tintüvler keçirile. Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ bu yapqanlarını uquq qorçalayıcılar «siyasiy sebeplernen» bağlay.


text:
Aqyarnı tatlı suvnen temin etmek içün Belbek özeninde suv aluv yapısınıñ quruluvı 2021 senesi fevralnıñ soñunace yekünlenecek. Bunıñ Rusiye Mudafaa nazirligi haber etti. Yarımadağa kelip çıqqan idare başınıñ muavini Timur İvanov, suv aluv yapısınıñ 80 faizi azır, dep bildirdi.
“Butün işler 2021 sennsi martnıñ 1-nece yekünlenecek. Obyektniñ işletilmesi Aqyarnı künde 50 biñ metr kub tatlı suvnen temin etmege yardım etecek”, – “İnterfaks” agentligi nazirlikniñ malümatından alıntı ketire.
İvanovnıñ bildirgenine köre, iş üç nevbette gece-kündüz yapıla.
“450 kişi çalışa, 160 dane tehnika. Obyektniñ 80 faizi azır, dep qıymet kesemiz. İşler cedvelge köre yapıla”, – dedi İvanov.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
7 noyaber könne, polisiä oppozisiäneñ uram cıyının köç qullanıp, su sibep taratqannan soñ prezident Mixail Saakaşvili ildä ğadättäntış xäl iğlan itte. Protest çaraları noyaberneñ 2sendä başlandı. Saakaşvilinıñ urınınnan kitüen häm waqıtınnan alda saylawlar uzdırunı taläp itüçelär sanı qayber könnärdä 70 meñgä citte.
Gruziäneñ sälämätlek saqlaw ministrlığı mäğlümatlärenä qarağanda, kiçäge bäreleşlärdän soñ 500läp keşe törle cärähätlär alıp tabiplarğa kürenergä mäcbür bulğan.
Räsmilär, ildä fetnä yasaw omtılışı buldı, dip däwlät kanalınnan qala başqa radio häm televideniä şirkätläreneñ eşen tuqtattı. Tıyılğan radiolar arasında – Azatlıqnıñ gruzin telle programmaların tapşıruçı radiolar da bar...Çikläwlär turında Gruziäneñ iqtisad ministrı Georgy Arveladze xäbär itte:
"Mäğlümat çaralarına çikläwlär kertelä. Çikläwlär radio häm televideniägä qağıla, basma matbuğatqa qağılmıy. Şulay uq cıyınnar tıyıla, yañalıqlarnı radio häm televideniädä tapşıru tıyıla."
Gruziä konstitusiäse nigezendä ğadättäntış xäl iğlan itelgäç tä ğamälgä kerä, ämma bu qararnıñ 2 kön eçendä parlament tarafınnan xuplanuı kiräk.
Uram cıyınnarın köç belän taratu häm Gruziädäge säyäsi nizaqqa ilneñ üzendä häm çit illärdä kisken täñqit buldı. Keşe xoquqları torışın küzätüçe Human Rights Watch oyışması, "xökümät üze krizista bulsa da, köç qullanırğa häm keşe xoquqların bozırğa tieş tügel." digän belderü yasadı. Çit däwlätlär başlıqları Gruziäne ğadättäntış xäl kertüe öçen açıq itep täñqitlämäde, ämma köç qullanudan tıyılırğa çaqırdı. AQŞ milli iminlek şurasınıñ matbuğat wäkile Gordon Johndroe, taraflarnı "konstruktiv söyläşülärgä" çaqırdı.
Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät başlığı Javier Solana, säyäsi qarşılıqlar demokratik yullar belän çişelergä tieş, dip belderde. Comğa könne Yevropa Berlege töbäkkä üz belgeçen Peter Semneby''nı cibärergä cıyına.
İñ qatı täñqit Rusiädän buldı. Gruziä prezidentı Saakaşvili, kiçä televideniädä üzeneñ yartı säğatlek çığışında, Tiflistäge tärtipsezleklärne oyıştıruğa Rusiäneñ qatnaşı bar, digän ide. Rusiäneñ tışqı eşlär ministrlığı Saakaşvilinıñ bu ğayepläwen "oyatsız provokasiä" dip atadı. Däwlät Duması başlığı Boris Grızlov ta Saakaşvili süzlären kisken kire qaqtı.
"Rusiäne ğayepläw säyäsäten Gruziä räsmiläre inde berniçä yıl alıp bara, minemçä bolar barısı da Quşma Ştatlarnıñ maxsus xezmätläre quşuı belän eşlänä."
Tiflis belän Mäskäw arasındağı soñğı ğäyepläwlär, ike il arasında bolay da kierenke bulğan mönäsäbätlärne tağın da qatlawlandırdı.


text:
Taqiqat tedbirleri ATR telekanalında «qanunğa köre» keçirildi, – dep ayttı bazarertesi künü, yanvar 26-da, işğal etilgen Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya. Bu aqqında Qırım «prokuraturasınıñ» saytında bildireler.
Poklonskayanıñ aytqanına köre, tintüv taqiqatçınıñ qararı ile açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirildi.
«Natalya Poklonskaya cinayet ile bağlı olğan şahıslar olmasa, tintüv sebepleri aqqında tahminler mühtekir sayılğanını aytıp, bir de bir areketler yapılmasına provokatsiyağa qulaq asmamağa çağırdı. Prokuror qanunsız toplaşuv ve mitinglerni qayd etip, barışıq tedbirler keçirilmesiniñ qaidelerini bozğanlar memuriy ve cinaiy mesülietke çekilecek, dep bildirdi», – aytıla beyanatta.
Bundan ğayrı, Poklonskaya dedi ki, «prokuratura» telekanal reberligini ekstremistik faaliyet ile küreş qaideleri bozulmamaq kerekligi aqqında eki kere tenbiyelegen edi.
Malüm ki, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ informatsion siyaseti boyunca muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».
ATR hadimlerine tintüv sabağa qadar süre bilecegini ayttılar.
OSCE azatlıq meseleleri vekili Dunja Mijatović bazarertesi künü, yanvar 26-da, arbiylerniñ Qırımnıñ Aqmescit şeerinde yerleşken ATR yekâne qırımtatar telekanalına yapqan areketlerini takbih etti.


text:
Viyanada aprelniñ 29-nda OSCE Daimiy şurasınıñ toplaşuvında ABD missiyası Rusiyeden Qırım işğalini toqtatmasını, ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmesini ve ordusını Ukraina şarqından çıqarmasını talap etti. Missiya Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ Qırım qırımtatar gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutovğa bergen para cezası qararını da takbih etti.
«Qırımtatarlar, etnik ukrainler ve başqaları Rusiye işğaline ve yarımada askeriyleştirilüvine qarşı tirengeni içün işğalci akimiyetniñ nişanı ola ve taqip etile, tutula, apiske alına ve atta işkencege oğratıla», – dep aytıla missiya saytında derc etilgen ABD vekili Kortni Ostriyenniñ çıqışında.
O, imam Yusuf Aşirovnı öz camisinde cuma namazını qıldırğanı içün kene «qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlanğanını qayd etti.
«Amerika Birleşken Devletleri Moskvanı onıñ toprağında tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmesine çağıralar. Biz Rusiyeni Qırım işğalini toqtatmasına ve quvetleri ve tehnikasını Ukraina şarqından çıqarmasına çağıramız», – dep qoştı.
Jurnalistlerni qoruv komiteti (JQK), Rusiye akimiyeti «matbuat vekillerine para cezalarını berüvden ve olarnı Qırımda taqip etüvden vazgeçmeli», dep qayd ete. Böylece teşkilât Bekir Mamutovnıñ ükmüne cevap berdi. Oña 4 biñ ruble para cezası berildi.
Aprelniñ 22-nde Amerika Birleşken Devletleri OSCEde Rusiyeni işğal altındaki Qırımda asker sayısını arttırmasını ve Ukraina sıñırında provokatsiyalarnı toqtatmasına kene çağırdı.
Keçken afta ABD OSCE missiyası Rusiyeniñ Ukraina sıñırında ve işğal etilgen Qırımda «arbiy areketlerden» qasevetlengenini bildirdi. Missiyanıñ malümatına köre, Rusiye işğal etken Qırımğa 15-25 biñ askerini yolladı.
Cumaaqşamı künü, aprelniñ 22-nde, Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımda «çeşitler arası talimlerni» keçirdi. Anda Rusiye arbiy müessisesiniñ yolbaşçısı Sergey Şoygu keldi. O, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy okruglarında arbiy talimlerni yekünlemek qararını aldı ve ordular daimiy qaluv yerlerine qaytacaq, dep ilân etti. Qayd etilgenine köre, ordular mayısnıñ 1-ne qadar keri çekilmeli.
Soñki aftaları Ukraina ve ğarbiy ittifaqdaşları 2014 senesinden berli Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarında, işğal etilgen Qırımda, Qara ve Azaq deñizlerinde Rusiyeniñ asker sayısı iç olmağanı qadar arta, dep bildire. Moskva, Rusiye ordusınıñ Rusiyede (olar Ukrainağa ait Qırımnı da sayalar) areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dep qayd ete.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokuraturasınıñ başı Natalya Poklonskaya bildirgenine köre, aprel 1 qadar arabalarnıñ ukrain türü nomeralarını rusiye türlerine deñiştirip yetiştirmegen aydavcılar, daa 3 ay devamında memuriy mesülietke çekilmeycek. Bu aqta TASS haber etti.
Poklonskaya «Pervıy kanal» - ınıñ efirinde qayd etkeni kibi, ilk evelâ tenbiyelev tedbirleri keçirilecek.
«Konkret programma ve konkret teklif bar, olarğa köre, eger insan registratsiya boyunca bütün meselelerini çezip yetiştirmese, nevbetteki daa üç ay devamında o, memuriy ve real mesülietke çekilmeycek», - dep ayttı Poklonskaya.
Rusiye İç İşler Nazirligi, akimiyet qararına bazı deñişmeler kirsetti. Olarğa köre, qırımlı aydavcılar aprel 1 kününe qadar elde etken arabalarnıñ ukrain türlerini rusiye türlerine deñiştirmek kerek.
Ukraina Nazirler Şurasınıñ iş gruppası, aprel 1- nden soñ esasiy Ukraina boyunca rusiye türleri olğan qırım arabalarınıñ areket etüvinen bağlı meselesini çezmekte.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Sudaqta Rusiye polisiniñ hadimleri qırımtatar faali Seytosman Karaliyevni qanun bozulmaycağı aqqında tenbiledi, dep bildire mayısnıñ 14-nde «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Qayd etilgenine köre, quvetçiler faalniñ evine keldi. Karaliyevniñ aytqanına köre, olar şeadetnamelerini köstermedi, aqlarını añlatmadı ve qırımtatarcadan tercimannı teklif etmedi. Erkekniñ aytqanına köre, polis onı kamerağa çıqardı.
«Qırımnıñ İç işler nazirligi imzalağan vesiqada «Toplaşuv, miting, numayış, yürüş ve piket etüv» federal qanunı ve «Ekstremist faaliyeti ile küreş» qanunınıñ bozulmaması aqqında tenbi bar. Haber etilgenine köre, «aktsiya iştirakçilerine betlerini qapatmağa, silâ qullanmağa ve qanun talaplarını bozmağa talap etile», – dep qayd etti «Qırım birdemligi».
Karaliyev polis hadimleriniñ areketlerini «basqı usulı» dep adlandıra ve quvetçilerniñ ziyaretini onıñ cemaat faaliyetinen bağlı olğanını tüşüne.
«Bunı faal olğanım içün siyasiy taqip dep sayam. Quvetçilerniñ halqıma qarşı yapqanlarına razı degilim», – dep qayd etti faal.
«Qırım birdemligi», Seytosman Karaliyev memuriy mahkeme oturışuvlarında cemaat imayecisi olaraq muntazam sürette iştirak ete, dep qoştı. Qayd etilgenine köre, o, advokat Emil Kurbedinov, imam Ablâkim Galiyevniñ menfaatlarını temsil etti ve 2017 senesi qırımtatarlarnıñ bir kişilik narazılıqlarınen bağlı davalarda iştirak etti.
«Bundan ğayrı, faal Qırımnıñ Nazirler şurasına eki kere barğan siyasiy mabüslerniñ soy-sopları, qırımtatar areketiniñ veteranlarına refaqat etken edi. Olar qırımtatarlarğa qarşı açılğan cinaiy davalar boyunca berilgen apis cezalarına ve Qırım köpründe aman-aman 200 insannıñ tutulmasına qarşı narazılıq bildirdi», – dep aytıla haberde.
Rusiye uquq qoruyıcı organları Karaliyevge kelgenini resmiy şekilde izaatlamay.
Hatırlatamız, Rusiye quvetçileri 2020 senesi dekabr ayında Seytosman Karaliyevniñ evine subet keçirmek içün kelgen edi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda Rusiye polisiniñ hadimleri 2021 senesi aprelniñ 20-nde İçki qasabasında Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Mennanovğa «qanun bozulmaycağına dair» tenbi berdi.


text:
"Ülsäm üläm - kitmim!"
M’yanmanıñ êlekkege däwlät başlığı Vin M’yint wazıyfasınnan kitüdän baş tarttı
M’yanmanıñ êlekkege däwlät başlığı Vin M’yint wazıyfasınnan kitüdän baş tarttı. Ul başqala Nepidodağı ber mäxkämädä matbuğatqa häm cämäğat’çelekkä yabıq bulğan utırışta sorawlarğa cawap birde.
Êlekkege lidernıñ advokatları beldergänçä, ike xärbi utırıştan alda Vin M’yintnıñ bülmäsenä kerep aña sälamätlegendäge problemalar arqasında wazıyfasınnan kitärgä kiräklegen äytkän. Ul isä monı qabul itü urınına ülüne östenräk kürüen citkergän. Monnan tış, êlekkege lider üzenä qarata konstituśiyäne bozu turındağı ğayepläwlärne dä kire qağa.
Bäyläneşle xäbärlär
Livanda maşina yörtüçeläreneñ yağulıq protestı
Livan başqalası Beyrutta maşina yörtüçeläre artqan yağulıq bäyälärenä rizasızlıq belderü öçen maşinaları belän yullarnı transport xäräkätenä yaptı
İzrail çüplären Fälästingä iltep tügä
Fälästin xökümäte räise Möxämmät İştiyyä İzrailneñ üzlären çüplek bularaq qullanuınnan zarlandı


text:
Bunı Rusiye baş naziri firqanıñ yolbaşçıları ve onıñ Qırım ve Aqyardaki bölükleriniñ temsilcileri ile körüşkende ayttı.
O, ileride firqanıñ Qırımda inkişaf etüvinde emindir.
«Bölükler tek yaqında, 10 kün evelsi, peyda oldı. Ebet, struktura daa da büyük olacaqtır. Tabiiy ki, o artqaç bürokratik olmamaq kerek, amma «Yedinaya Rossiya»nıñ taqdim etken progamması ve soñki yılları qazanğan muvafaqiyetleri sebebinden firqa miqadarı artacağına eminim», – dedi Medvedev.
Soñki sefer Medvedev Qırımğa resmiy ziyareti ile mart 31 künü kelgen edi.


text:
Qırımda cumaaqşamı künü, iyünniñ 6-nda, boranlı yağmur yağması beklenile, dep bildire yarımadanıñ gidromettsentri.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte kündüz yağmur ve bora olacaq. Şimaliy-şarqiy yel süratı saniyede 7-12 metr, bazı yerlerde 15 metr olacaq.
Gece ava arareti 17…19º, kündüz 30…32º derece olacaq. Aqyarda gece şimaliy-şarqiy yel esecek, kündüz süratı saniyede 5-10 metr olacaq. Ava arareti gece 18…20º, kündüz 26…28º derece olacaq.
Qırımnıñ yalı boyunda yağmur, bora olacaq. Şimaliy-şarqiy yel süratı saniyede 7-12 metr, kündüz 15 metr olacaq. Gece ava arareti 19…21º, kündüz 27…29º derece olacaq.
Keriçte kündüz yağmur ve bora beklenile. Şimaliy-şarqiy yel süratı saniyede 6-11 metr, kündüz 14 metr olacaq.
Gece ava arareti 18…20º, kündüz 28…30º derece olacaq.
İyünniñ 5-nde Aqmescitniñ bir qaç rayonında ava yaramay edi: küçlü yağmur ve burçaq yağdı.
Yarımadağa kelgen furtunalı ava aqqında Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi bildirgen edi. Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, cumaaqşamı da boranlı yağmur yağması mümkün.


text:
Britaniyalı The Telegraph gezetası dünyanıñ 17 eñ romantik binalarından ibaretbir cedvel tizip, Qırımnıñ cenübiy yalısında inşa etilgen «Qarılğaçlar yuvası» qalesini de şu cedvelge kirsetken.
Saytta derc etilgen fotoresim astında yazılğan izaatta, bu bina baron Şteyngel içün uçurım çetinde inşa etilgen soñ «Sevgi qalesi» adını alğanı yazılmaqta. Neşirde: «1941 senesi fon Şteyngel binanı satqan, ve bir-qaç yıl devamında qale restoran olaraq hızmet etken», – dep yazıla.
«Qarılğaçlar yuvası» qalesi – Qırımnıñ cenübiy yalısı içün ziyaret varaqası olğan. Qırımdaki Rusiye akkimiyeti, 2017 senesi yazda qazuvlar ve müendislik geologiya işlerini başlatıp, yadikârlıqqa zarar bere bile.
Ukraina Medeniyet nazirligi 2015 senesi, Ukrainanıñ taşınmaz yadikârlıqlar devlet siciline alınğan ve Ukraina qanunı ile qorçalanğan abidelerge qarşı yarımadadaki şimdiki akimiyetniñ yapqan areketlerini qanunsız olaraq tanıtqan edi.
2017 senesi yanvar-iyün ayları içün UNESCO esabatında, «Qarılğaçlar yuvası» qalesinde yapılğan işler qanunsız surette ötkerlgeni aytıla.


text:
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
NATO baş kâtibi Anders Fog Rasmussenniñ bildirgenine köre, Rusiye Ukrainağa «gumanitar konvoynı» yollap, öz arbiy areketlerinden diqqatını çekmege istey. Bu kibi fikirni o, Financial Times gazetasına seslendirdi, dep bildire Radio Svoboda.
Rasmussenniñ aytqanına köre, ukrain arbiylerniñ muvafaqiyetleri Rusiyeni öz küçlerni büyütmege mecbur ete bile. Bundan da ğayrı, Rasmussenniñ malümatına köre, rus arttilleriyası Ukraina tarafına ateş aça.
NATO baş kâtibiniñ aytqanına köre, alyansnıñ qoşma küçleri Poloniyada bulunacaq.
Sentâbr 4-5 künleri Uelste NATO azalarınıñ sammiti keçirilecek. Anda iştirakçiler Rusiyeniñ areketlerine köre öz strategiyasını deñiştirmek yollarını muzakere etecekler.


text:
Avtomatlı ve maskalı Rusiye quvetçileri cumaaqşamı künü, iyünniñ 13-nde, Aqmescitteki «Privoz» bazarını sarıp aldı. Bütün kirişler qapatıldı, «slavân körünişi olmağan insanlar», şu cümleden qırımtatarlarnıñ vesiqaları teşkerile. Bu aqta faal Şakir Şakirov Facebookta haber ete. Onıñ malümatına köre, tutulğanlar bar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ şaatlarnıñ aytqanlarına esaslanıp bildirgenine köre, quvetçiler bazarğa sabadan keldi. Olarnıñ arasında OMON ve Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ hadimleri bar. Bazar kirişinde «avtozak» tura. Müşteriler kirsetilmey.
Rusiye kontrolindeki Qırım quvet müessiseleri bu malümatnı resmiy şekilde daa tasdıqlamadı.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Rusiye quvetçileri bundan evel de Aqmescit bazarlarını teşkergen edi. 2017 senesi aprelniñ 26-nda Aqmescitniñ Merkeziy bazarı rayonındaki radio çarşısında teşkerüv yapılğan edi. Bazar sarıp alındı, satıcılarnıñ vesiqaları teşkerildi, bir kişi tutıp alınğan edi. Aprelniñ 6-nda OMON hadimleri Aqmescitniñ Merkeziy bazarını sarıp alğan edi. O künü Rusiye quvetçileri «slavân körünişi olmağan» 80 insannı tuttı. Qırımdaki Rusiye politsiyasınıñ idaresi Aqmescit bazarında tutuvlarnı «planlaştırılğan iş tedbirleri» dep adlandırdı.


text:
Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutinıń Ellikqala pedagogika fakulteti 2019-jıl 24-iyulkúni Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrliginiń 669-sanlı buyrıǵı boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası Ellikqala rayonındaǵı Bostan akademiyalıq liceyi bazasında shólkemlestirildi. Fakultettiń 720 oqıwshıquwatına iye oqıw binası hám de 2 binadan ibarat bolǵan 300 orınlı talabalar turar jayıbar.Sonday-aq oqıw binada sport zal, gimnastika zal, 300 orınlıasxana, 1700 kitap(900 atamada oqıw qollanba, 615 atamada sociyal-gumanitar, 65 atamada sabaqlıqhám 120 atamadakórkem ádebiyatlar) fondınaiyekutapxanahám onıń uning 50 orınlı oqıw zalı hámde kompyuter xanası, shet tillerdi oqıtıwǵa mólsherlengen sońǵı markadaǵı kompyuter oqıw xanası, 300 orınǵa mólsherlengen májilisler zalı, 100 orÍnǵa mólsherlengenlekciya oqıw zalları bar.
Ellikqala rayonında pedagogika fakultetinińshólkemlestiriliwinde Qaraqalpaqstan Respublikasınıńqubla rayonları hám de qońsı Xorezm oblastınan kelipbilim alıp atırǵan talabalar ushın júda úlken imkaniyatlar boldı. 2019-2020-oqıwjılı baslanıwı menen instituttıń Ellikqala pedagogika fakultetinde oqıwdıqılegen Matematika oqıtıwh metodikası, Ózbek tili hámádebiyatı, Dene mádeniyatı, Baslawısh tálim hám sport tórbiyalıq isi, Inglis tili hám ádebiyatı, Mektepke shekemgi tálimqánigelikleriniń350den artıq talabaları fakultette oqıw prossesin basladı. Olarǵa fakultettıńSociyal-gumanitar ilimler, Anıq hám tábiyiyilimler kafedralarınıń professor-oqitıwshıları tálim berip atır. Talabalardıń oqıwıbaslanıwı menen birge prezidentimizdıń 5 baslaması sheńberindeoqıwdan bos waqıtları sport, pán dógerekleri, kompyuter sawatxanlıǵıdógerekleri shólkemlestirildi. Sonday-aq fakultet talabalarınıń Creativ – Quwnaqlar hám ziyreklerkomandası hámde 2019-jıl dawamında bolıp ótken rayonhám fakultet kólemindegiMámleketlik til haqqındaǵı, Oqıtıwshılar hámustazlar kúni, Mámleketlik belgilerge baǵıshlanıp ótkerilgen bayram ilajlarında belsene qatnasıp kiyatırǵan fakultettıńkórkem-dóretiwshilikhám teatrlasqan jas talaba háweskerler komandaları óz xızmetin rawajlandırıp atır. Talabalar ortasına sporttıń voleybol, futbol, stol tennisi, jeńil atletika, gúres, shaxmat túrleri boyısha jarıslar otkerilip kelinbekte.
Fakultet quramındaǵı kafedralar:
1. Sociyal-gumanitar ilimleri kafedrası
2. Anıq hám tábiyiy ilimler kafedrası
Tálim baǵdarları:
1. Matematika oqıtıw metodikası
2. Dene mádeniyat
3. Ózbek tili hámádebiyatı
4. Inglis tili hámádebiyatı
5. Baslawısh tálim hám sport tárbiyalıq isi
6. Mektepke shekemgi tálim


text:
Bunı Avropada Rusiye tışqı siyasetine bağışlanğan toplaşuvnıñ iştirakçileri qayd ete edi. Pragada olıp keçken muzakerelerde belli çeh siyasetçileri, diplomat, siyasetşınas, cemaat erbapları iştirak etti.
«Eminim ki, Putin ögge ketmege qarar alacaq. Putin Ukrainanıñ sol kenarındaki qısmını bütün Ukrainadan qoparıp alacağından korqam ki, em de bunı evelden aytmağa pek qıyın», – dep aytı sabıq çeteel işler naziri, Rusiyede Çehiya sabıq elçisi Lüboş Dobrovskiy.
Muzakerelerniñ iştirakçileriniñ ekseriyeti Vladimir Putinniñ tışqı siyasetini tek iqtisadiy cezalar toqtata bileceginde razı oldı. Bunı Rusiyede Çehiya Cumhuriyetiniñ elçisi Pötr Kolarj, insan aqqları boyunca sabıq nazir Mihal Kotsabı, etraftaki müit sabıq naziri Martin Bürsiko qayd ettiler.


text:
Ağustos 21-de Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarından biri, İnver Bekirovğa qarşı qabaatlavnı sertleştirmek içün bu işniñ materiallarını prokuraturağa qaytarmağa qarar berdi.
Rusiye advokatı Aleksey Ladinniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, mahkeme qabaatlayıcılardan Bekirovnıñ areketlerine Rusiye Cinayet kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-nci qısmı («terroristik teşkilâtnı teşkil etüv») boyunca qıymet kesmekni istedi.
Mahkeme öz qararını, daa evel mahkemede Bekirov qaravul olıp çalışqan Qızıltaş (Krasnokamenka) mektebinden alınğan videonıñ baqılması ile añlattı. Mahkemeniñ versiyasına köre, qırımtatar mektep binasında toplaşuvlar teşkil ete ve «işniñ» diger figurantlarına buyruqlar bere edi.
Aynı zamanda Rusiye prokurorı, bütün qabaatlanğanlar ve olarnıñ qorçalayıcıları mahkemeniñ bu qararına qarşı çıqtılar.
Ladin: «Bu uquqiy nonsenstir: akem cinaiy işni baqıp çıqqan soñ qabaatlanğanlardan biriniñ daa sert madde boyunca qabaatlı olğanına dair neticege keldi. Bu ise printsip olaraq yasaqtır. İmayeniñ umumiy fikrine köre, mahkeme öz üstüne devlet qabaatlavı vazifesini yükledi ve amelde öz qararı ile prokuraturanı, kvalifikatsiyanı daa sert şekline deñiştirmege zorlay», – dep izaladı.
Qabaatlanğanlarnıñ imayesi mahkemeniñ qararına qarşı şikâyet berecek ola.
Mayısnıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantınıñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada yaqalandılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olar diniy alâmetke köre taqip etile, dep sayalar. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ çoqusı qırımtatar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını işletmekni yasaq ete.


text:
Şimdilik Keriçte koronavirus hastaları yoq, dep bildire şeerniñ rusiyeli akimiyeti.
Bu malümatqa köre, 115 adam tibbiy nezaret altında buluna. Olanıñ episi özüni izolâtsiya yapalar.
"Tünevinden berli keriçlilerniñ bu rejimni kütmesini iş gruppası nezaret etip başladı. Çetelden qaytqan vatandaslarımızğa muracaat etem: telefon ile yaşağan yeriñizde hastahanege haber etiñiz, başqalarnen olduqça az qonuşıñız", 0 dedi şeer başı Sergey Borozdin.
Keriçte bütün oquv yurtlarınıñ işi toqtatıldı.
İşğal etilgen Qırımda martnıñ 28-nden başlap iyünniñ 1-ne qadar pansionat, raatlıq evleri ve şifahaneler işini toqtata. Bu koronavirus tarqaluvınen bağlı, dep aytıla Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ saytında.


text:
Bu aqta malümat şirketiniñ resmiy saytında bildirile.
Beyanatta qayd etile ki, işbu bölükler «istisal sebeplerinden» qapatıla.
«Şirketke bağlı olmağan istisal sebeplerinden Aqyar, Aqmescit ve Yaltada müessiselerniñ faaliyeti vaqtınca toqtatılacaq. Umüt etemiz ki, imkânımız peyda olğanda, olarnıñ faaliyetini ğayrıdan tiklep olurmız», – qayd ete McDonald’s Ukraine.
McDonald’s restoranlarında çalışqan bütün hızmetçilerge Ukrainanıñ diger bölüklerine keçmek içün imkâniyet berile. Olarnıñ vazifeleri, aylıqları saqlanacaq, hızmetçileriniñ, qoranta azalarınıñ yol parasını ve 3 aylıq mesken teminlevini şirket ödeycektir.
«Eger de hızmetçi özü içün Ukrainanıñ diger şeerine ketmege imkân körmese, demek Ukrainanıñ qanunlarına köre, şirket iş munasebetlerini bozıp, hızmetçilerniñ menfaatını saqlamağa ve tazminatnıñ ödelüvini temin etmek kerek», – qayd etile beyanatta.


text:
Rekonstruktsiya ve inkişaf Halqara bankı Ukrainağa içtimaiy qol tutuv programmasına 300 million dollarnı ayırmağa qarar aldı. Bunı iyülniñ 9-da ükümet toplaşuvında Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük bildirdi.
«Rekonstruktsiya ve inkişaf Halqara bankı ile bizim programmamız içtimaiy istiqrar olmasını saqlap qaldırmağa yardım etmek kerek», – dep ayttı baş nazir.
Onıñ aytqanına köre, bu sermiya eñ evelâ Ukraina vatandaşlarınıñ imtiyazları ve tazminatlarına sarf etilecek.100 million dollar doğrudan-doğru Ukraina içtimaiy siyaset Nazirligi başlağan qol tutuv programmasına kete.
Yatsenük Ukraina içtimaiy siyaset naziri Lüdmila Denisovağa muracaat etip, küzde Ukraina vatandaşları diger tarifler boyunca esaplarnı alğanda, ükümet «ukrainlilerge fiyat ve tarifler artmasından tazminat programmasını azırlamağa» yetiştirsin, dep avale etti.


text:
Sankt-Peterburg şeerinde metronıñ mavı pıtağındaki «Sennaya» stantsiyasında patlav yüz berdi.
TASS agentligi, şahsiy menbalarğa esaslanıp, bildire ki, vaqia neticesinde 10 kişi elâk oldı ve 20 adam yaralandı. Bütün pıtaqtaki tren areketi toqtatıldı. Metroda Park Pobedı, Elektrosila, Moskovskiye vorota, Frunzenskaya, Tehnologiçeskiy institut, Sennaya ploşad, Gostiniy dvor stantsiyaları qapalı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Aqmescit (Simferopol) sakini Şevket Razzakovnı Rusiye Teqiqat komitetine sorğuğa çağırdılar. Anda oña «adamlar ögünde akimiyet temsilcisini aqaretlegeni» aqqında tömet bildirdiler.
Bu aqta advokat Emil Kurbedinov haber etti.
«Şevket Razzakov bizim ofisimizden bağlandı ve onı yalannen Taqiqat komitetine, şaat olaraq kelmege mecbur etkenleri aqqında bildirdi. Anda barğan soñ ise, onı qabaatlağanları aqqında bildi», dedi Kurbedinov.
Onıñ haber etkenine köre, teqiqatçı, Razzakovnı vidiokamera qullanıp, sorğuğa çekmege istedi. Razzakov ise, belgilengen advokattan ve suallerge cevap bermekten red etti.
Razzakovğa ketmege yasaq cezasını qoydılar.
Postanovleniyede, 2017 senesi 20 oktȃbr künü, Bağçasaray rayonı boyunca taqiqat komiteti tarafından, Şevket Razzakovğa qarşı «adamlar ögünde akimiyet temsilcisini aqaretlegeni» qabaatı boyunca cinayi iş açılğanı bildirile. Teqiqatçılarnıñ fikirine köre, Razzakov «polis snayper tarafına sebepsiz tükürip, onı çirkin şekilde sögdü».
Cemaat faali Osman Bilȃlov bildirgenine köre, laf mında, Bağçasarayda 13 aprel künü, Midat Mujdabayev ve Seydamet Mustafayevlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler aqqında kete. Öz közünen körgenler, o vaqıt polisler küç qullanğanları ve tüfek atma sesleri eşitilgeni aqqında aytalar.
O zamzn, polisler, evlerinde tintüvler keçirilgen eki qırımtatarnı ve olarğa qol tutmağa kelgen altı erkekni yaqaladılar.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
2018 senesi noyabr 13-ünde qırımtatar halqınıñ lideri, zemaneviy mustaqil Ukrainanıñ nufuz ve ahlâq saiplerinden birisi Mustafa Cemilev 75 yaşını toldurdı. Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova onıñ taqdiri aqqında bir sıra maqaleler azırladı.
(3-ünci qısım. 1-inci qısım - mında, 2-nci qısım - mında)
İlk sefer Mustafa Cemilev 1966 senesi mayıs ayında mahküm etildi- Sovet ordusında siyasiy sebeplerge köre hızmet etmekni red etkeni içün oña bir yarım yıllıq apis cezası berildi.
1967 senesi Mustafa azat olğanından soñ, özüni institutqa yañıdan aldırtmaq içün endi asıl laf etilmey edi. Onıñ içün bam-başqa “universitet”ler başlana edi.
O vaqıtları Cemilev Moskovağa sıq-sıq bara edi, anda general-uquq qoruyıcı Pötr Grigorenkonen tanış oldı ve yaqın qonuşıp başladı, bir qaç ay onıñ evinde yaşadı. Mustafanı anda doğmuşnı kibi qabul ete ediler, generalnıñ qarısı Zinaida Mihaylovna ise oña tek “oğlum” dep muracaat ete edi. Bu genç qırımtatarnıñ inkişafı içün ğayet semereli ve müim bir devir edi, cünki o arada Mustafa Grigorenkonıñ bütün kitaphanesini oqup çıqtı ve deyerlik bütün Moskova dissidentlerinen tanış oldı.
1969 senesiniñ mayıs ayında Petro Grigorenkonı Taşkentte tevqif ettiler. Buña cevap olaraq, onıñ dostları uquq qoruyıcılar, 1969 senesi mayıs 20-sinde “SSSRde insan aqları qoruvı boyunca teşebbüs gruppası”. Viktor Krasin o adiseni böyle tasvirley: “1969 senesi mayıs başında general ve Gabay (İlya Gabay 1969 senesi mayıs 19-da tevfiq etildi - müel.) tevfiq etildiler. İç beklemezden Yakir maña dedi: “Seniñ sevimli ğayeñni kerçekleştirmege vaqıt keldi. Tek oña sesli ad berme (o “komitet” sözüni közde tuta edi), biraz sadece adlandır, misal içün, qırımtatarlarda kibi - “teşebbüs gruppası”.
Musafa Cemilev ve belli sovet dissidentleri Genrih Altunân (Harkiv), Vladimir Borisov (Leningrad), Leonid Plüşç (Kyiv), Tatyana Velikanova (Moskova), Natalya Gorbanevskaya (Moskova), Sergey Kovalev (Moskova), Viktor Krasin (Moskova), Aleksandr Lavut (Moskova), Anatoliy Levitin-Krasnov (Moskova), Yuriy Maltsev (Moskova), Grigoriy Podyapolskiy (Moskova), Tatyana Hodoroviç (Moskova), Pötr Yakir (Moskova), Anatoliy Yakobson (Moskova), Sovet Birliginde açıq tarzda faaliyet köstergen ilkmustaqil cemaat teşebbüsiniñ qurucıları oldı.
“SSSRde insan aqları qoruvı boyunca teşebbüs gruppası”nıñ esas faaliyeti - Sovet Birliginde siyasiy taqipler aqqında Birleşken Milletler Teşkilâtına, sovet akimiyetine ve SSSR vatandaşlarına açıq muracaatlarnı tizip, tarqatmaq. Tezden “SSSRde insan aqları qoruvı boyunca teşebbüs gruppası”nıñ bütün azaları çeşit-türlü taqibatqa oğradı, 15 azadan 12-si tevfiq ve mahküm etildi, yedisi farqlı yıllarda Sovet Birligini terk etmege mecbur oldı.
Mustafa Cemilevni bir qaç aydan tevfiq ettiler - 1969 senesi sentâbr ayında. Onıñ davası oca ve şair, dissident areketiniñ faal iştirakçisi İlya Gabaynıñ davasınen birleştirildi. Cemilev ve Gabaynı, “sovet devleti ve cemiyet tizimine iftira etken” vesiqalarnıñ tizmesi ve tarqatılmasında qabaatlağan siyasiy dava 1970 senesi yanvar ayında Taşkent şeer mahkemesinde keçe edi. Maznunlar öz qabaatını tanımadı. Dava keçken künleri, mahkeme binasınıñ yanında yüzlernen qırımtatarlar toplana edi, quvetleştirilgen milis taqımları nevbetçilik yapa edi. Mahkeme odasında daima 20-30 KGB hadimi buluna edi.
Davada qorçalav nutuqta ve mahkeme ükmünden evel aytılğan Cemilevniñ sonki sözünde o, sovet rejimi qırımtatar halqına qarşı yapqan cinayetleri aqqında, qırımtatarlarnıñ Vatanına avdeti ve devletçilikniñ tikletilmesi oğruda küreşi aqqında ve qırımtatarlarnıñ Qırımda yaratqan maddiy ve maneviy medeniyeti aqqında ayttı.
İlya Gabaynıñ nutqu böyle sözlernen yekünlendi: “Qırımtatar halqı alâ daa maneviy ve bedeniy başqıda, oña qarşı aşalayıcı ve insaniyetsiz qabalıqlar qullanıla”.
(Devamı bar)


text:
Qırımda hoşnutsız laflar arta. Eskiden yarımadadaki vaziyetten memnün olmağanını esasen meseleni talil etip olğan insanlar, – cemaat erbapları, jurnalist, ziyalılarnıñ vekilleri bildirgen ediler, o da çoqusı allarda içtimaiy ağlarda olğan edi, amma artıq bunıñ kibi laflar bütün Qırımda eşitile.
«Ğalipler taqımı» hocalıq faaliyetinde biri-biri artından yutquza – Qırım cemaatçılığı da açuvlana. Qırımnıñ sanki qara saifesi başladı. Qırımlılarnıñ başına belâlar kele, sanki kökten taşlar ene!
Soñki damla ya da taş domuz taunınıñ «ortağa çıqması» ola
Soñki damla ya da taş domuz taunınıñ «ortağa çıqması» ola. Qırım köylüleri kelecekleri içün qasevetleneler, çoqusı bunıñ kibi hocalıqtan para qazana.
Yaz kurort mevsimi de yaqınlaşa. Aksenovnıñ ükümeti Rusiyeden kelecek insanlarnı çoq sayıda qabul etmege planları olğanını bildire, amma turist ola bilecek kişiler içtimaiy ağlarda Qırımğa barmaqtan qorqqanını yazalar!
Qırımlılar ne olğanını añlamaylar. Qırımda hucur şeyler ola, kurort mevsimine yaqlaşqanınen daa beter ola, fiyatlar arta, inflâtsiya – Rusiyeniñ diger regionlarına baqqanda daa beter, «taun» tarqala, biznesni tartıp alalar, Zubkovnıñ bağçaları qapalı ve ilâhre. Qısqaca aytacaq olsaq, turistni Qırım ziyaretinden vazgeçtirmek içün başqa bir şey kerekmey. Nedir bu? Qırım akimiyeti bir şey yapıp olamaymı ya da obyektiv kerçekmi? Qırımnıñ cemaat-siyasiy faallerine bu sualni berdim.
Yuriy Meşkov, Qırımnıñ birinci prezidenti: «Qarşılaşqanımız kerçekler umumiy medeniyetniñ alçaq seviyesi, bilgisizlik ve Qırım akimiyeti vekilleriniñ bilgi alamağanınıñ aqibetidir».
Gennadiy Veretelnikov, Aqmescit şeeri şurasınıñ deputatı: «Şarq sözü: Adamğa iç bir vaqıt yapamaycaq şeyni yaptırmaq faydasızdır».
Añlağanımızğa köre, yerli ükümetniñ soñki künleri keldiGalina Lomakina
Galina Lomakina, Yaltadaki «Skazka» ayvanat bağçası ve «Taygan» arslanlar bağçası yanındaki Vasiyler şurasınıñ azası: «Añlağanımızğa köre, yerli ükümetniñ soñki künleri keldi. Üküm sürgen şeyler azapqa oşap kete. Az qalğanını añlaylar, er şeyni yapıp yetiştirmege isteyler. Bir çoq iş adamı zarar köre, amma er kes Oleg Zubkov kibi degil, er kes küçlü degil ve açıq-açıq qarşı çıqıp olamay... Qanun er keske nisbeten çalışmaq kerek, ayrı insanlar içün yapılmay. Soñra tertip de olur, turist de kelecek».
Olga Kramnaya, jurnalist: «Qırımnıñ soñki problemleri, menim fikirimce, bir taraftan Qırımda yüksek vazifeler alğan insanlarnıñ beceriksizligi, ekinci taraftan – bu problemlerni añlamaq istemegenlerinden kele. Maalesef, akimiyetke hocalıqnen oğraşmağanlar kirdi, anda olğanlar kendi menfaatlarını qorup, ortaqlarına yardım eteler. Yayın ve gazetalarda özüni maqtaylar. Eki yıl devamında tizilgen sistema vaziyetni eyiliştirmege tırışqan er bir insannı çıqarıp ata. Ya boysunmaq, ya da ketmek kerek ola. Soñki yıl devamında akimiyetniñ yardım etken insannı körmedim, kamerağa çıqarılğan ikâyelerni aytmayım. Qırımda faydalı olacaq teşebbüsler olmağanını tüşünseñiz yañılasıñız. Olar barlar, amma memurlarnıñ olarnı baqacaq vaqtı yoq. Adamlar odadan odağa kirip çıqalar, sağlığına zarar ketireler, kerçekke irişmek içün dünya parasını bereler. Yarımadanıñ eñ populâr turistik yerlerinden biriniñ meselesinde qabarcılıq er kesni qaplap aldı, – cumhuriyetniñ Devlet şurası, Nazirler Şurası ve prokuraturasından başlap yerli memurlarğa qadar, – Qırım akimiyeti bugünde-bugün qoltutmaq içün degil, yoq etmek içün çalışa. Olar yapqan işini añlamaylar, region ihtiyacalarını añlamaylar. Qırım yañı şaraitlerde Rusiyeniñ diger regionları içün örnek olmalı, dey ediler. Şimdiki vaziyetke baqsaq, «Luzer olmaq içün» kitabındaki parlaq örneklerden biri ola bilemiz. Qırım cemaatçılığı keçici müddet ve tış duşmanlarına artıq inanmay, amma memurlar bunı körmey, ğaliba».
Natalya Kiriçenko, turistik biznesniñ reisi: «Diversiya ola bilemi? Boysunacaq ve soy-sop olğan insanlarnı oturtqanlar, bundan sebep bu vaziyettemiz. Zubkov meselesi çoqtan al etilir edi, bağçanıñ yañı leyhası çezilse, topraq resmiyleştirilse edi, amma yoq, gizli-gizli oyun çevireler. Taun fermacılarnı bastırmaq içün bir usul, kesen-kes diversiya. Fiyatlarnı arttırıp ğayrıdan satmaq ya da qıtlıq çıqarmaq elverişlidir, kâr qazanacaq olalar. Bütün biznes nişan altında. Yatırımcılarmı? Battırıp, bir rublege almaq».
Ukraina Yuqarı Radası Qırım ve Aqyar işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı buyruq imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırım işğalini qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy ceza kirsettiler. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, oña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklenmesi» dey.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırım «nazirler şurası» Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ yoq etilmesi boyunca qararnı aldı, dep bildire Krım Media agentligi.
Neşirge aliy oquv yurtunıñ rektorı Oleg Gabriyelân bildirgeni kibi, eski universitetniñ yerinde aynı serlevası olacaq yañı soyunı teşkil etecektirler. Faqat, dedi rektor, halefet ğayıp etilir, litsenziyalar alınır ve studentlerniñ avuştıruvı ile bağlı meselesi peyda ola bilir.
«Yañı aliy oquv yurtunıñ teşkil etilmesi federal organlarnıñ vazifesi ola. Onı Nazirler şurası teşkil etip olamaz. Adını deñiştirmege ya da onı ğayrıdan qayd etmek mümkün edi, amma akimiyet radikal bir yolnu seçti – yoq etmek. Biz, belki de, yañı aliy oquv yurtunı teşkil ete bilirmiz, amma er şeyni coyarmız», – dedi Gabriyelân.
Aliy oquv yurtunıñ yolbaşçılığı bu meseleni Qırım «Devlet şurası» profil kömetitleriniñ toplaşuvlarında köterecek ola.


text:
Qırımtatar milliy Meclisine Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetinde işlemege devam etkenlerni temsiliy organdaki vazifelerinden boşatmağa teklif eteler.
İşbu sual Qurultaynıñ Teftiş komissiya toplaşuvında baqılğan edi, dep bildire Meclisniñ matbuat hızmeti.
«Qırımtatar halqınıñ Qurultayı soñki toplaşuvında alınğan qararğa baqmadan, Qırım Cumhuriyeti akimiyetinde vazifelerge başlağan Meclisniñ bazı azaları kendi azalığı ve vekâletlerini saqlamaqtalar. Meclis toplaşuvını çağırmaq ve cumhuriyet akimiyetine kirgenlerni Meclisteki vazifelerinden boşatmağa teklif etildi»,– denile beyanatta.
Aprel ayında qırımtatar milliy Meclisi Qırım «akimiyeti»ne kendi vekillerini yolladı. Qırımnıñ «birinci baş nazir muavini» vazifesine ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnı, Qırımnıñ «Reskomnats» reisi yerine Meclis reisi muavini Zaur Smirnovnı tayin etmege tevsiye etti.
Mayıs 28 künü Qırım «parlamenti» toplaşuvda Lenur İslâmovnı «birinci baş nazir muavini» vazifesinden boşattı.
İyül 7 künü Meclis aprelde alınğan qararnı lâğu etti. «Qırım nazirler Şurası»nda vazifelerni eda etken memurlarğa işten çıqmağa tevsiye etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ müftisi ve imamlarını akimiyetke begenilmek içün areket etmemege çağırdı.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa Kiyevde sentâbr 24 künü Qurban Bayram namazından soñ bildirdi.
«Allah sözüni añlatqan imamlarımız aqqında söz ketkende, olarğa talaplar, diger insanlarğa köre, daa da büyüktir. Mında, olar özüni nasıl alıp barmasalar da, musulmanlar arasında namus, insaf kibi çizgilerniñ körmemezlikke urulması mümkün olğanı aqta şübeni doğurmamaq kerektirler. İmamlarımız insanlarnı emin ve lâyıq olaraq saqlamaq kerekler, müfti ve imamlarnıñ bunı tüşünmesini isteymiz, amma bu ya da başqa insanlarğa begenilmesini degil. Akimiyet kele ve kete, insanlar, musulmanlar, hatırası qala, bir kimseniñ adı – temiz ya de lekelegen adı qala», – dey Çubarov.
O, Qurban bayramnı Qırım tışında qayd etmege mecbur olğanı ile bağlı yazıqsınuvını bildirdi. Meclis reisi Qırımnı Rusiye işğalinden sebep terk etmege mecbur olğan qırımtatarlarnıñ eñ yaqın zamanda Vatanğa qaytıp kelecegine ümüdini bildirdi.
«Qırım camilerinde toplaşmağa imkânımız olacağını bekleyim, yani anda olğanlar ile, olar topraqnı saqlaylar, camilerni qoruylar, ve andan ketmege mecbur olğanlar ile», – dey Meclis reisi .
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov bu sene, bıltır olğanı kibi, yarımada işğalinden ve Rusiye akimiyetiniñ Qırımğa kirmek yasağından sebep, Qurban bayramnı Kiyevde qayd ettiler.
Qurban bayram – acılıqnıñ soñunda, Oraza bayramdan 70 künden soñ qayd etilgen musulman bayramıdır.


text:
Suniy açlıq (golodomor) qurbanlarını añmaqta AQŞ ukrain halqına birdemlik köstere. Bu aqta beyanat Beyaz saraynıñ sitesinde yerleştirile.
«Bu ayda ukrain halqı ile birlikte butün dünya, zemaneviy tarihımıznıñ eñ qorqunçlı ve büyük facıalarından biri olğan – açlıq qurbanlarını añğanda, Amerika Qoşma Ştatları da birdemlikke qoşula. 83 yıl evelsi İosif Stalinnıñ vahşıycesine keçirgen siyaseti neticesinde Ukrainada 3 million insan elâk oldı», – dep aytıla beyanatta.
Vesiqada qayd etile ki, «ukrain-amerika cemiyeti ve ukrain halqınıñ dostları açlıq qurbanları aqqında hatırası yaşasın dep qolundan kelgenini yapa».
Noyabrniñ soñ cümaertesi kününden bir afta ögüne Ukrainada golodomor qurbanlarını añalar.
Ukraina Milliy İlimler Akademiyasınıñ Ptuha adına demografiya institutınıñ içtimaiy araştırmalarına köre, 1932 senesinden 1934 senesine qadar Ukrainada suniy açlıq neticesinde 3,9 million ukrainli elâk oldı, bu umumiy nufuznıñ 13% teşkil ete. Bazı diger tetqiqal işleri qurbanlarnıñ daa büyük sayısını köstere.


text:
Ukraina havsızlıq Hızmeti qarşı casuslıq bölüginiñ hadimleri Qırım memuriy sıñırınıñ «Kalançak» kiriş-çıqış noqtasında Qırımnıñ rusiyeli sport Nazirligi reberiniñ sabıq muavinini yaqaladı. Bu aqta fevralniñ 2-nde SBU matbuat hızmeti haber ete.
Ukraina SBUsınıñ hadimleri, sabıq ukrain memuru 2015 senesi aprel 2016 senesi mayıs ayları arasında Qırım sport naziri reberiniñ muavini vazifesinde çalışqanını tesbit etken.
«Vazifesinden ayırılğan soñ, işğalci akimiyetniñ «Qırımda Rusiye vatandaşlarınıñ vatanperverlik (arbiy vatanperverlik) terbiyesi» adlı Devlet programması çerçivesinde o Ukrainağa qarşı olğan faaliyetini devam ete», – dep qayd ete muessise.
Soñki zamanlarda yaman niyetli bu adam «DOSAAF» (Rusiye ordusı, aviatsiyası ve flotına göñülli yardım cemiyeti) rusiyeli ictimaiy-devlet teşkilâtınıñ Regional bölüginiñ kâtibi olaraq çalışqan. Bu strukturanıñ faaliyeti Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligi bozmaqnen bağlı», – denilmekte haberde.
Hususiy hızmet operativcileri alğan malümatqa köre, bu şahıs şahsiy işlerini al etmek maqsadınen Qırımdan Herson vilâyetine kelmek istey eken. Uquqqoruyıcılar, memuriy sıñırnı kesip keçken maalde, Ukraina Cinayet-protsessual qanunınıñ 208 maddesine binaen onı tutıp alğanlar, denilmekte haberde.
Qırım MC Ukraina SBUsı Başidaresiniñ taqiqçileri Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111 madde 1 qısmına binaen (devlet hainligi) cinayet işi açqanlar. Şimdilik taqiqat areketleri devam ete, dep qayd ete muessise hadimleri.
Al-azırda onıñ adını ögrenmege tırışalar. Qırım.Aqiqat yaqalanuv inceleliklerini bilmege tirışa.


text:
Türkiye eyyetiniñ reberi Mehmet Zafer Üskül Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ matbuat hızmeti bergen haberni red etti. Olarnıñ bildirgenine köre, Mehmet Zafer Üskül «qırımtatarlarnıñ yaşayış şaraitlerinden memnün qalğanını» ayttı. Mehmet Zafer Üskül onıñ adından yapılğan bir de bir beyanatnı red ete, çünki eyyetniñ işi daa yekünlenmedi, – dep ayttı o QHA agentligine.
«Men Qırımda bulunğan Türkiye eyyetiniñ reberi olam. Ziyaretimizniñ esas maqsadı eñ evelâ qırımtatarlarnıñ, ve umumen, qırımlılarnıñ vaziyetini ögrenmek, bar olğan problemlerni belgilemek. Ziyaret maqsadını yerine ketirmek içün bir sıra körüşüvni keçiremiz, ve şimdilik işimiz devam ete. Lâkin bugün menim adımdan bir şey bildirildi ve internette peyda oldı. Aytacağım, bu laflar menim fikir-tüşüncelerimni aks ettirmey. Ziyaret ve körüşüvlerden soñ netice çıqaracaqmız, ve bundan soñra cemaatqa hulâsalarımıznı aydınlatacaqmız. Aynı bu sebepten aytmaq isteyim ki, menim adımdan aytılğan şeyler fikirlerimni tam bir şekilde ifadelemey», – dep ayttı Mehmet Zafer Üskül.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komiteti Türkiye eyyetiniñ reberi Mehmet Üskülniñ aytqanlarına esaslanıp, beyanatnı aydınlattı.
«Eyyetimiz mında bulunğan eki kün içinde bizler Qırım ükümeti, cemaat vekilleri ile körüştik, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerni ziyaret etti. Bugün körgenimiz – meni tınçlandıra, Qırım tarafına teşekkür bildirip, olarnı da Türkiyeni ziyaret etmege davet etem», – dep tekrarladı Üskülniñ aytqanlarını Qırım komitetiniñ matbuat hızmeti.
Bazarertesi künü, aprel 27-de, Aqmescitke ğayrı resmiy Türkiye eyyeti keldi. Qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetini ögrenecek olğan eyyetniñ erkânında alim ve uquq qorçalayıcılar bar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Türkiye parlamentiniñ vekilleri eyyetiniñ Qırım ziyareti boyunca neticeler çıqarmağa aşıqmamağa çağırdı. Çubarov çarşenbe künü, aprel 29-da, Facebook saifesinde bildirdi ki, bunıñ kibi eyyetniñ yollaması, onıñ maqsat ve vazifeleri, Qırımdaki iş cedveli er bir taraf, şu cümleden qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ile muzakere etilgen edi.


text:
Mayısnıñ 8-nde yañı koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında Sergey Aksenov bu sene Qırımda kurort mevsimi olmaycaq, dep bildirdi. Faqat qırımlılarnıñ ve qomşu Rusiye sakinleriniñ bunıñnen bağlı başqa planları bar.
Şifahane ve musafirhaneler yerli akimiyetniñ kontroli altında olsa, şahsiy sektor saipleri bütün kurort kârından marum qalmağa azırlanmay. Malüm ki, Qırım yalı boyunıñ bir çoq sakini yazda yazlıq evlerine, yaz aşhanelerine ve farqlı yerlerge keçe, evlerini ise künlik kiralıqqa bereler. Amma bu sene künlik kiralıq problemi olacağını añlap, bir çoq şahsiy ev saibi daire ve evlerini bir ayğa 50-60 biñge kirağa bere, kira eñ az 2-3 ay olacaq şartı qoyula. Yalı boyundaki tanışlarımnıñ aytqanına köre, rusiyeliler böyle variantlarnı alıp, Qırımğa büyük cemidanlarnen kelip başlay, bütün yaznı mında keçirmege niyetleneler. Moskvalı ya da şimal sakinleri içün 50-60 biñlik kira nedir? Olarnıñ kârlarına köre çoq para degil, qırımlılar içün ise qoranta bücetlerine büyük destek ola.
Uzaqtan çalışqan bir çoq rusiyeli Qırımğa yol aldı, dep aytalar
Uzaqtan çalışqan bir çoq rusiyeli Qırımğa yol aldı, dep aytalar, olar içün gazlarnen bulaşqan şeerlerde degil, Qırımda «özüni izolâtsiya etmege» daa meraqlıdır. Olarnı Qırımğa kelip, sağlıq vaziyetleri kontrol etilecek 14 künlik observatorğa oğraycaqları da qorquzmay, çünki yaznı deñizde yaldap, Qırım küneşi altında oturıp ve sırf Qırım meyvalarını aşap keçirmege istey. Qabarlar da lâğu etilmedi. Şahsen men Rusiyeden Qırımğa kelgen er kes izolâtorğa yollanğanından şübhelenem, olar endi rıqma-rıq tolu olur edi, bir künde Keriç köpründen eki biñge yaqın maşina kire.
Sergey Aksenovnıñ ştab toplaşuvında aytqanına köre, bu vaziyette eki afta devlet parasına Qırımda yaşamağa istegen rusiyeliler tezden kele bile. Ne içün olmasın? Anda bir qarar aşatalar, Aksenovnıñ bildirgenine köre, şikâyetlerden soñ aş daa yahşı oldı. Observatorlar esasen şifahaneler esasında açıldı, temiz deñiz avası da bar. Bedava kurort yollanma degilmi?! Rusiyeliler bunı daa añlamadı, añlasa, çoq kişi kelecek, hususan parası az olğanlar!
Qırımnıñ yalıdaki mesken yerlerinde yaşamağan qırımlılar içün mevsim kerçekten olmaycaq, ğaliba.
Qoyulğan GİBDD noqtaları bunı kontrol ete. Yüksek seviyeli azırlıq rejiminiñ sıñırlavlarını bozğanlarğa ciddiy para cezaları berile, şunıñ içün çoqusı qırımlılar koronavirusqa oğramaqtan degil, para cezası almaqtan qorqa. Amma bir paradoks bar – şeer soqaqlarında virusqa oğrav telükesi tabiatta hastalanmaqtan qat-qat yüksektir. Amma tabiat ve deñizge barmağa olmay, Qırım yolbaşçısı izin bermey.
Aynı vaqıtta, parasız qalğan halq uydurmağa bile» İlân saytlarında «subetçi», «içki arqadaşı» teklifleri peyda oldı, «özüni izolâtsiya etüvniñ» neticeleri budır. Maña bu ilânlarnı köstergen tanışım meraqtan «içki arqadaşına» telefon etkenini ayttı, külerüzlü bir genç çıqtı, bir özü qalğan qadınlar onıñ hızmetlerinden çoq faydalana, dep bildirdi. Şu sebepten Qırımğa kelgen rusiyeli qadınlarnıñ yaz aqşamlarını keçirecek adamları bar.
Aqmescitte boş qalğan student yataqhaneleri ise toldı… furun böceklerinen. Studentler yataqhanelerden o qadar tez çıqarıldı ki, bir çoqu odalarında aş qaldırıp ketti. Furun böcekleriniñ bolluğı bar. Rusiyeliler içün observator deñiz yalısında degil, mında yapılmalı.
Öyle de yaşaymız, yarın ne olacağını bilmeymiz. Amma Qırımda tek özüne ve yaqınlarına ümüt etmege mümkün olğanını añlaymız. Bizni izolâtsiya etken akimiyet ise halq içün qasevetlenmey, mevsim olacaq-yoqmı olar içün müim degil – özüne öyle de mukâfat berirler!
Bu künleri tükândan qaytqanda «Yedinaya Rossiya» urbasında eki genç insannı kördim, maña Georgiy şeritini berecek oldılar, men de şerit maña kerekmey, bedava maska berse ediñiz dedim, amma yoq, bedava tek şeritler berile, dep cevap bergenler…
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukrain uquq qorçalayıcıları iyünniñ 19-nda Viyanada OSCE konferentsiyasınıñ iştirakçilerine Rusiye tarafından istilâ etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozıluvı ve söz serbestliginiñ sıñırlanuvı aqqında tarif ete.
Bunen beraber, yarımadada jurnalistlerniñ faaliyetine kösterilgen qarşılıq, ukrain ve qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ (SMİ) işine qarşı yapılan basqı, faillerniñ ezilmesi aqqında malümat halqara teşkilâtlatlarnıñ temsilcilerine taqdim etildi.
Qırım.Aqiqat muhbiri bildire ki, Qırımdaki vaziyet aqqında derc etilgen maqaleler konferentsiyanıñ işi ötkerilgen salonnıñ kirişi yanında yerleştirilgen. Avropalı, ABD ve Rusiyeli iştirakçiler, yarımadada söz serbestliginiñ vaziyeti aqqında bilgi bergen risalelerni alıp meraqlana.
İyünniñ 20-nde konferentsiya çerçivesinde «İnsan aqları aqqında malümat merkeziniñ» vekilleri, istilâ etilgen Qırımda jurnalistlerniñ taqip etilmesinen alâqadar olğan qırımlı ve rusiyeli memurlarnıñ adlarını faş etecek.
OSCEtarafından teşkil etilgen «İstiqrarsızlıq vaqıtında SMİ serbestligi» konferentsiyası Viyanada iyünniñ 19-20 künlerinde ötkerile. Muzakere etilgen mevzular sırasında teşkilâtçılarnıñ diqqatı Rusiyeniñ, Ukraina ile alıp barğan davası devamında, yapqan propagandasına, SMİ serbestligine ve jurnalistlerniñ telükesizligine celp etilgen.


text:
Qırımnıñ cenübiy yalısında furtuna bir qaç plâjnı yuvup alıp ketti, dep bildire «Krım24» telekanalı.
Levhada deñiz furtunası Gurzuftaki plâjnıñ merdivenini yuvıp alıp kete, bazı plâjlar tamamen yoq etildi, dep bildire yerli akimiyet.
«Eki kün içinde eki plâj, demir-beton inşaları, sundurma yoq etildi, plâjlar tamamen yuvıp alıp ketirildi», – dep ayttı Gurzufnıñ Rusiye yolbaşçısı İgor Gets.
Onıñ aytqanına köre, olar plâjlarnı ğayrıdan tiklemek içün Yalta akimiyetinden maddiy yardım istedi.
Qırımnıñ bazı rayonlarında qasırğalı yel tereklerni maşina yollarına yıqtı.
Qırımda qurtarıcılar telükeli furtuna havfı yarımadada fevralniñ 27-ne qadar uzatıldı, dep tenbiledi.
Yaltada fevralniñ 24-nde ava bozulğanı içün «Yalta-Gorka» alatlı yolunıñ işi toqtatıldı. Mında küçlü yel köterildi, yağmur yağdı, dağlarğa yaqın yerlerde sılaq qar yağdı. Deñizde furtuna köterildi.


text:
Keriç üzerinde Rusiye Ğalebe künü içün paradnıñ ava qısmınıñ repetitsiyası keçti. Bunı şeerniñ başı Sergey Borozdin bildirdi.
"Şeer üzerindeki kökte qırıcı uçaqlar, cebe bombardıman uçaqlar ve arbiy uçaqlar uça. Tantanalı paradnıñ basqa tarihke keçirilgenine baqmadan, uçucılar azırlavlarını devam ete", - haber etti Borozdin.
Daa evel Vladimir Konstantinov bildirdi ki, Qırımda Ğalebe kününda merasimler keçirilmeycek.
Şimdilik Qırımda 79 koronavirus adisesi tasdıqlandı. Olardan 20-si çetelden ketirildi, 10-u Rusiyeden ketirildi, 49 adise - yerli adiselerdir. Aqyarda umumen 36 COVID-19 hastası bar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti Bağçasarayda qayd etilecek Hıdırlez qırımtatar bayramınıñ musafirleri içün 3 biñden ziyade filcan qave pişirilecek, dep bildire. Bu aqta Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» neşiri bildire.
«Musafirçenlik qaveden başlana. Bu ayrı bir merasim. Qaveden soñ küçüñ arta, keyfiñ de köterile. Qırım musafirçenliginiñ müim bir hususiyeti ola… Er kes sıylanacaq 3-5 biñ qave filcanı olacaq, dep tahmin etemiz», – dep bildire Rusiye Devlet Dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbekniñ aytqanlarını neşir.
Onıñ aytqanına köre, bu sene bayram musafirlerine dünyada eñ büyük cezve taqdim etilecek, onıñ yüksekligi 2,2 metr.
«Onıñ içinde Qave pişirilmeycek, amma cezve bu sene bayramnı yaraştıracaq. Bayramdan soñ cezveni müzeyge berecek olalar», – dep ayttı Rusiye deputatı.
Bağçasarayda mayısnıñ 4-nde Qırımnıñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ ananeviy bayramı Hıdırlezni keçirmege planlaştıra. Programmada – icadiy taqımlarnıñ çıqışları, milliy küreş yarışları, dekorativ-ameliy sanat ustazlarınıñ sergisi, qırımtatar yemekleriniñ pişirilüvi, bala oyun alanları.
Hıdırlez – türkiy halqlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri. XIX asırda onıñ şeñlikleri üç kün devam ete edi.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri yarımadada yapılğan Hıdırlez şeñliklerinde iştirak etmekten vazgeçti. Ondan ğayrı olar, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda bulunğan yurtdaşlarını da böyle şeñliklerde iştirak etmekten vazgeçmege davet ettiler.


text:
Yaltada Nikita nebatat bağçasınıñ kollektsiyasından çiçeklerniñ ananeviy sergisi açıldı. Kelgenlerde, sergi meydançığında nebatat bağçasınıñ kollektsiyasından türlü güllev seviyesinde olğan 73 biñ lâleni körmek imkânı bar edi.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, keçken yıllardan farqlı olaraq, tedbirniñ bu senedeki tantanalı qısmı daa sade şekilde, muzıkalı temaşa olmadan keçti. Ananeviy olğan şeer ve qasaba rehberleriniñ selâmlav nutuqları da olmadı.
Bu yıl kiriş biletiniñ fiyatı 100 ruble (qararnen 41 hrivnanı – QA). Açılış kününde vatandaşlarnıñ imtiyazlı kategoriyaları ve molbertlernen kelgen ressamlar içün kiriş bedava edi.
Nebatat bağçasınıñ hadimleri ziyaretçiler içün floristik master-klassnı keçirdiler. Onda musafirlerni dekor etme qaideleri ve deste içün kesilgen çiçeklerniñ tazeligini saqlama usulları ile tanış ettiler.
Nikita nebatat bağçasındaki birinci «Lâleler paradı» 1999 senesinde olıp keçti.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları noyabrniñ 28-nde Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında evinde tintüv keçirilgen qırımtatarı Emir Murtazayevni alıp ketti. Bu aqta advokat Mammet Mambetov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Ruslan Murtazayevniñ qardaşı Emir tutıldı. Aynı azbarda yaşaylar. Azbarda eki ev bar. Ruslanda bir şey tapmağan soñ Emirge ketkenler. Evni tintip, bir şey tapqanlar. Paketler alındı. Ev saiplerine aitmi ya da uquk qoruyıcılar ketirdi – belli degil. Ruslanğa kelip, qardaşını alıp ketkenler. Emirni narkotik tedavisi merkezlerine kösterip, sorğuğa alıp keteler», – dedi Mambetov.
Onıñ aytqanına köre, tintüv keçirgen Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv qararını añlaşılmağan bir tarzda oqup tekrarlamağa istemediler.
İşğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit rayonındaki Bavurçı (Kamenka) qasabasında noyabrniñ 28-nde Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatarları Emir ve Ruslan Murtazayevlerniñ evlerinde tintüvler keçirdi.
Rusiye uquq qoruyıcıları noyabrniñ 28-nde saba Aqmescitte Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Galina Balabannıñ evinde tintüv keçirip, tehnikanı alıp ketti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ andaki akimiyet mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Milliy Meclis azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüv keçire.


text:
Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ doquzıncı toplaşuvı iyül ayınıñ soñunda Kyivde keçirilip, Qırım halq cumhuriyetiniñ yüz yıllığınen bağlı tedbirlerniñ ötkerilmesine bağışlanacaq. Bunı BDQK prezidenti ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Qırım halq cumhuriyeti qurulmasınıñ yüz yıllığına bağışlanğan halqara tedbirlerniñ keçirilmesini, bu cumhuriyetniñ ükümet saylanmasını muzakere etecekmiz, o eski taqvimge köre 1917 senesi oktâbr ayınıñ soñunda olğan edi. Bu ükümetniñ reisi Qırım musulmanları müftisi Noman Çelebicihan saylanğan edi. Bu tedbirler em diaspora, em bütün qırımtatar halqı içün müim olıp, dünya toplulığınıñ ve halqımıznıñ diqqatını şimdiki vaziyetke celp etecek. İyül ayınıñ soñuna planlaştıramız, o, (toplaşuv – QA) kene Kyivde keçirilecek», – dedi Çubarov.
1917 senesi Qurultay qırımtatar devletçiligini ğayrıdan tiklep, Noman Çelebicihan yolbaşçılığında Qırım halq cumhuriyetini ilân etken edi. Bolşevik ordusı qırımtatarlarnıñ devletçiligini ğayrıdan tikleme ıntılışını bastırıp, Çelebicihannı öldürgen edi.
BDQK Qırım tışında yaşağan qırımtatar teşkilâtlarını birleştirmekte. BDQK icra komitetiniñ keçken toplaşuvı aprel ayında Kyivde keçirilgen edi. Kün tertibindeki esas noqtalardan biri Gaagadaki Birleşken Milletler Halqara mahkemesiniñ qararı oldı. O, Rusiyeni işğal etilgen yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ğayrıdan tiklemege mecbur ete.


text:
Martnıñ 21-ne ait anayasa qanunına köre, Rusiye Federatsiyasınıñ Bergi ve Bücet kodeksleri eki yañı regionda 2015 senesi çalışıp başlaycaq. 2014 senesi keçici olaraq ilân etilgen – qalğan ayları bergi Qırım ve Aqyar qaide aktına köre alınacaq ve cumhuriyet ve şeer bücetlerine berilecek.
Neşirniñ malümatına köre, Rusiye maliye nazirligi ükümetke Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyası bergi sistemasına integratsiyası boyunca «yol haritası» leyhasını yolladı.
Böyle etip, 2014 senesi baarde yañı bölgelerde NDFL Rusiye miqdarı, NDS (Ukrainadakiden aşağı) ve kelir bergisini (Ukrainadakiden yuqarı) kirsetmege teklif etile. 20% teşkil etken NDS Ukraina miqdarını Rusiyeniñ 18% ve 10% (soñkisi imtiyazlı mallar içün qullanıla) 2014 senesi mayısnıñ 1-den başlap deñiştire bileler.
Planğa esaslanıp, 2014 senesi martnıñ 18-ne qadar NDS ödevi içün ariza yazğan ve Ukraina bücetinden para almağan Qırım şirketleri Rusiye devlet hazinesinden para almaycaqlar.
Rusiye Maliye nazirligi tarafından azırlanılğan «yol haritasına» binaen, bu sene iyün ayınıñ soñuna qadar Maliye nazirligi, İqtisadiyat inkişafı nazirligi, Adalet nazirligi ve Federal bergi hızmeti 2014 senesi keçici devirde bergi tölemesi içün kerek olğan federal qanunnı azırlamaq kerekler. Qırım ve Aqyar öz qaide aktlarını taqdim etmeli.


text:
Soñki aylarda qırımtatarlar içün qıyın olğan vaqiyalar sıq-sıq milletimizni raatsızladı. Bularnıñ arasında Qırımnıñ yañı akemiyetinde vazıfelerde insanlarnıñ deñişmeleri, Meclis bölünmesine sebep olğan areketler, halqımıznıñ liderine Qırımğa kiriş yasağı, narazılıq aktsiyalarnıñ keçirmesinde çeşit türlü kederler ve sıñırlar, cezalar, umumiy tedbirler keçirmesine manialar, matem mitingimizniñ yasağı, Milliy Meclis reisiniñ Qırımğa yiberilmemesi.
Şu arada bir sual meydanğa kele - neler yapayıq? Şuralar ve toplaşuvlarnı keçirgen ikmetli liderlerimiz yanımızda olmağanda nasıl çalışayıq? Şahsen men eki doğru çareni körem.
Birinciden, Ornıñ obir tarafında qalğan halqımıznıñ milliy liderlerimizge bus-bütünley destegini köstermektir. Olarğa qoltutuvımız tamamen er qırımtatarnıñ iştiragi ile ve körünikli olmaq kerek.
Ekinciden, yapqan işimizni devam etmek kerekmiz. Şimdi yapqanımız projelerni ilerede de eñ faal sürette ve büyuk ğayretnen amel etişimiz kerek.
Maarif saasında terdbirlerni keçirecek olsañız - eki qat daa ziyade keçirmelisiz. Bir deñişmelerge ketirecek yalıñız faaliyetlerniñ yükseltmesi, er biriniñ ve er saada faaliyetini daa da yüksek derecede yapılmasıdır. Diniy cemiyetke sadaqa berecek olsañnız - eki qat ziyade para beriñiz, em de qoluñızdan kelgen işni yapıñız. Er biirmiz evelde yapıp olamağanını bu künlerde amelge keçirip qoysun.
Keliñiz ne olğanını şimdi talil eteyik. Kelmeşekler azatsever milletimizniñ bütün yapqan areketlerini azarmaq areket eteler. Böyle yapqanlarınıñ sebebi - halqımız belli bir daimiy seviyede faaliyet köstergeninden razı olmadılar. Onıñ içün halqnı ve halq liderlerini ayırdılar. Keliñiz hayırlı işimizge bergen küçümizni eki qat yükseltip kelmeşeklerniñ işini bozayıq. Faaliyetimizniñ azarmasını beklegenlerge amellerni arttırğanımıznı köstereyik.
Evelden milliy gazetalarnı oqumağanıñız alda - özüñiz abune oluñız ve soylarnıñ da bir qorantanı abune etiñiz. Milliy mecmualar da yardımıñızğa muhtac. Eviñizde Quran olmağanı alda - onu satın alıñız ve evlâtlarıñıznı tecvid kurslarına beriñiz. İftar keçirmesinde yardım etkeniñizde kelip tek el yardımını degil, arabañıznı da bu işke teklif etiñiz. Maaleñiznde bir özü qalğan ihtiyar bar ise - qorantañıznıñ küçüklerini qartnıñ azbarında yardımğa yollañız ve ihtiyarnıñ özü sıq davet etilgen musafiriñiz olsun.
Hayırlı amellerni eki qat ziyade ve sıqça yapıñız, ve neticede milletimiz hayırlı künlerni altı qat tezçe körecek.
Asan Emir-Sale, Qırımlı bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Avgust 30-da işğal etilgen Qırımnıñ Rusiyege boysunğan Yuqarı mahkemesiniñ «Çiygoznıñ işi» boyunca nevbetteki toplaşuvı yekünlendi.
Adliyeci Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen malümatına binaen, toplaşuvda «malümat az edi», 2014 senesi fevral 26-da yüz bergen vaqialar neticesinde dört zararlanğan kişiden üçü Ahtem Çiygoznı körmedi.
«Olardan iç biri, bir kişiden ğayrı, Çiygoznı körmedi, bir şey haber etip olamay. Kobozev soyadlı adam qayd ete ki, o Çiygoznı kördi, onıñ qırımtatar tilinde emirler bergenini, bundan soñ adam sürüsi basım yapqanını kördi, amma o bu emirlerniñ manasını bilmey, çünki tilni añlamay. Olardan episi nasıldır yara aldı, biriniñ başına taş urdı, digeri yıqıldı ve onı adamlar taptadı, amma ciddiy aqibetler olmadı, daa biri özüni yaramay duydı, amma bu qaytqanda elektrik trende oldı», – dep ayttı adliyeci.
Polozovnıñ fikrince, zararlanğanlar Ahtem Çiygoznıñ areketleri ve fevral 26-da yüz bergen vaqialar arasında doğru bağnı tasdıqlamadı, bunen beraber, mahkemede sorğuğa çekilgenler «Çiygoznıñ kütleviy nizamsızlıqlarnıñ teşkil etilmesinen, cinaiy plannıñ tizilmesinen nasıl etip bağlı olğanını aytıp olamadı».
Bundan da ğayrı, adliyeci «Qırım samooboronası» areketlerinde uquq temeli olmağanını qayd etti.
«Körüne edi ki, mahkemeciler «halq quvetleri», «samooborona» faaliyetiniñ uquqiy temeli, bu «samooboronağa» kim ve nasıl bir temeline esaslanıp emir bergeni meselelerini alıp çıqarmağa tırışa», – dep ayttı Polozov.
Sentâbr ayına nevbetteki toplaşuvlarnıñ cedveli qabul etildi – olar aftada üç kere keçirilecek, nevbetteki toplaşuv sentâbr 1-de, cumaaqşamı künü olacaq.
Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binası yanında Ukraina topraq bütünligine destek olaraq keçirilgen mitingde iştirak etkeni içün 2015 senesi yanvar ayında yaqalandı. İşğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümeti onı kütleviy nizamsızlıq yapqanında qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye Baş prokuraturası, Transparency International Rusiyedeki şubesi mudiriniñ muavini İlya Şumanovnıñ, şimdiki künde Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı, daa evel Qırım sabıq prokurorı olğan Natalya Poklonskaya aqqında aytqan sözlerini teşkermek niyetinde. Mayısnıñ 25-de bu aqta «RİA KRIM» bildirmekte.
«Muracat yapılğan edi, onıñ içün qanun mucibi baqılacaqtır», – dep bilidre Rusiye Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmeti.
Daa evel Natalya Poklonskaya Aleksey Navalnıynıñ (FBK) Qaparcılıqqa qarşı küreş fondınen beraber Transparency International Rusiyedeki şubesiniñ faaliyetleri teşkerilmek kerektir, dep teklif etken edi.
Bundan soñ Transparency International Rusiyedeki şubesi mudiriniñ muavini İlya Şumanov, Poklonskayanıñ faaliyetinen bağlı taqiqat keçirmegeni istegeni aqqında bildirgen edi.


text:
Ukraina prezidentiniñ Ofisi yanvar 7-sinde Volodımır Zelenskıy Amerika Birleşken Devletleri Devlet departamenti Baş kâtibi Mike Pompeonen telefonnen laf etkenini haber etti. Bunıñ aqqında Azatlıq Radiosı yaza.
Berilgen malümatqa köre, subetderşler “Normandiya dördü” sammitiniñ neticeleri ve Yaqın Şarqta vaziyetni muzakere ettiler.
Volodımırı Zelenskıy Normandiya körüşüvi vaqtında elde etilgen añlaşmalar aqqında ve bunen beraber Ukraina şarqında tınçlıq olması içün Kyivniñ planları aqqında aytıp berdi.
“Mike Pompeo esirlerniñ azat etilmesini qay detti ve Avropağa gaz tranziti içün müim muqaveleniñ tizilmesini alğınlaşı”, – qayd ettiler Prezident ofisinde.
Devlet başı Birleşken Devletlerge deñişmegen destegi içün minnetdarlıq bildirdi.
“Bunen beraber Zelenskıy ABD prezidenti Donald Trumpqa ve Kongresske devletiminiñ telükesizilik ve mudafaa saasına maliyeviy ve maddiy yardım berilmesi aqqında qararı içün ayrı minnetdarlıq bildirdi. Bu ve diger sualler Zelenskıy ve ABD devlet kâtibi körüşkende tafsilâtlıca muzakere etilecek”, – yazıla malümatta.


text:
2014 senesi saban (mart) ayında BM Baş assambleyasınıñ Rezölütsiyasında qayd etilgen tanımama siyasetine riayet etüv meselesi, sanktsiyalar siyaseti, insan aqlarınıñ bozuluvı meselesi, işğalci ”organlar” tarafından areket serbestliginiñ sıñırlanması, mülkiyet aqlarınıñ bozulması, Ukrain kilisesine qarşı basqı ve vaqtınca işğal etilgen Qırım topraqlarında tamır qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını bozuv meseleleri muzakere etildi.
“Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç, onıñ muavinleri Darya Svırıdova ve Tamila Taşeva Yaponiyanıñ Ukrainada Elçihanesinde Missiya başlığınıñ muavini Otsuko Kadzuya ve siyasiy bölükniñ reisi Daysuke Minamino ile körüştiler”
Yarından, yani arman ayı 1 kününden başlap, Ukrainanıñ nezareti altında bulunğan topraqlarğa taba Qırım MC ile Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırdan keçken vatandaşlar içün mecburiy özüni etraf müitten ayırmaq talabı lâğu etile. Bu aqta Ükümetniñ qararına esaslanıp haber ete Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ sözcüsi Andriy Demçenko.
“Arman ayı 1 kününden başlap, Ukrainanıñ nezareti altında bulunğan topraqlarğa taba Qırım MC ile Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırdan keçken vatandaşlar içün mecburiy özüni etraf müitten ayırmaq talabı lâğu etile”
Volodımır Zelenskıy Ukraina Nazirler Şurası ile beraber Bütünukrain Kiliseler Şurası ile beraberlikte Oraza bayramı, Qurban bayramı, Pesah, Roş-Gaşana, Hanuka, garbiy hristianlarnıñ Pasha bayramı ve diger bayramlarğa devlet statusını bergen qanun leyhasını azırlamağa ve işbu qanun leyhasını Ukraina Yuqarı Şurasına taqdim etmege avale etti.
“Bügün Ukraina Prezidenti Volodımır Zelenskıy ”Ayrı diniy bayramlarnıñ statuslarını belgilev meselesi” aqqında 303/2020 sanlı Fermanını imzaladı”
Bügün Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilcilik taqımı Kanada devletiniñ Ukrainada Fevqulâde ve Tolu Vekâletli Elçisi Larısa hanım Ğaladza ile körüşti.
Körüşüvde Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç, onıñ muavinleri Darya Svırıdova ve Tamila Taşeva iştirak ettiler.
“Temsilcilik taqımı Kanada devletiniñ Ukrainada Fevqulâde ve Tolu Vekâletli Elçisi Larısa Ğaladza ile körüşti”
Kiber-ücüm Temsilcilikniñ faaliyeti aqqında malümat almaq maqsadınen teşkil etilgen edi. Temsilcilik ve Qırım MC-deki Ukraina Havfsızlıq hızmetiniñ Baş idaresi em Qırım meselelerinen oğraşqan devlet organlarınıñ faaliyetini qorçalav, em de işğalden zarar körgen vatandaşlarımıznıñ aq-uquqlarını ve menfaatlarını qorçalav oğrundaki idareler arası işbirliklerini devam etecekler.
“İdareler arası işbirlik ve uyğunlaştıruv çerçivesinde Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi ve Qırım MC-deki Ukraina Havfsızlıq hızmetiniñ Baş idaresi RF Federal Havfsızlıq Hızmeti tarafından Temsilcilikke qarşı teşkil etilgen kiber-ücümni toqtattı ve yoq etti”
Bu eki kün devamında oğlançıqnı qıdırıp, qırımtatar halqınıñ quvetini ve birdemligini, eñ qıyın vaqıtta yardımğa kelmek azırlığını bir kere daa numayış etken er bir insanğa öz minnetdarlığımıznı bildiremiz.
Allah rahmet eylesin!
İş aftası bir sıra körüşüvlernen yekünlendi. Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilcilik taqımı Estoniya Cumhuriyetiniñ Elçihanesini ziyaret etti ve Estoniya Cumhuriyetiniñ Fevqulâde ve Tolu Vekâletli Elçisi Kaimo Kuusk ile körüşti.
“Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilcilik taqımı Estoniya Cumhuriyetiniñ Elçihanesini ziyaret etti ve Estoniya Cumhuriyetiniñ Fevqulâde ve Tolu Vekâletli Elçisi Kaimo Kuusk ile körüşti”
Körüşüvde vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı meselesi, işğalci ”organlar” tarafından areket serbestliginiñ sıñırlanması, mülkiyet aqlarınıñ bozulması, Ukrain kilisesine qarşı basqı ve tamır qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını bozuv meseleleri muzakere etildi. Körüşüvde muzakere etilgen müim meselelerden biri, sanktsiyalar tertibi meselesi, Ukraina ortaqları tarafından sanktsiyalar cedvelini kenişletüv ve 2014 senesi saban (mart) ayında BM Baş Assambleyasınıñ qararında qayd etilgen tanımamazlıq siyasetini devam etüvdir.
“Bügün Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilcilik taqımı Felemenk devletiniñ Ukrainada Fevqulâde ve Tolu Vekâletli Elçisi Yennes de Mol ile körüşti”


text:
Til
Til - insaniyetlik inkişafınıñ belli bir seviyesinde peyda olğan, ilerilegen ve içtimaiy maqsadı olğan ses ve grafika işaretleri sisteması; til qaideleri, işaretler qullanuvını ve insanlar qonuşuvı vastaları olaraq vazifesini tertip ete. Til - eñ müim qonuşuv ve bilgi elde etüv usulıdır.
Ukraina devlet standartlarına köre (2392-94), til, bildirişüv esnasını temin etken ve adette luğat ve qaidelerden ibaret olğan işaretler sistemasıdır.
İnsan, formal ve ayvan tillerini ayıralar. Tillerniñ ögrenüvinen oğraşqan ilim, tilşınaslıq ya da lisaniyat deyler.
Tilniñ tetqiq etüv usulları[deñiştir | kodunı deñiştir]
Tilniñ tetqiq etüviniñ esas usulları tasviriy, qıyaslama-tarihiy, teñeştirüv ve qurulışlı ola. Diahronik ve sinhronik til yöneliş çeşitleri ögrenüvine dair tetqiqiy usullar qullanalar.


text:
Ukraina ükümeti işğal etilgen Qırım içün elektrik energiyasınıñ taşıyıcılarını italni evelden ödemege mecbur etecek. Bu aqqında dekabr 11-de ükümet saytında derc etilgen Ukraina Nazirler şurasınıñ qararında aytıla, – dep haber ete TASS.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Germaniyaneñ migrantlarğa ixtıyacı bar
Bu xaqta Germaniyaneñ Federal’ êş agentlığı başlığı belderde
Germaniyaneñ Federal’ êş agentlığı başlığı Detlef Şile “Süddeutsche Zeitung” gazetına açıqlaw yasap, Germaniyadağı êş bazarında kvalifikaśiyale êşçe ixtıyacınıñ könnän-kön arta baruın citkerde.
“Yılda 400 meñ migrantka ixtıyacıbız bar. Aldağı yıl belän çağıştırğanda bu san küpkä artıq. Olı yäş’tägelärne qaraw, kondiśioner texnikları, logistika belgeçe häm uqıtuçı-ğalimnärgä ixtıyacıbız bar,” – dide ul.
Şile tübändägeçä däwam itte: “Migrant êş köçe belän qaçaqlar mäs’äläsen butıylar. Qaçaqlar mäs’äläse – humanitar problema. Äfğanstannan kilgän qaçaqlarnı qabul itü öçen Germaniya qulınnan kilgänne başqarırğa tiyeş. Läkin minem öçen êş köçe bazarındağı buşlıqlarnı tutıru möhim.”


text:
Taqiqat neticeleri OBSEge bildirilecek, denile prezident saytında.
Devlet başı İgor Kornelükniñ ölümi sebebinden öz taziyelerini bildirdi.
«Olğan malümatqa köre, iyün 17 künü Lugansk civarında Metallist qasabasınıñ rayonında terroristler ukrain askerlerine ücüm ete ediler. Arbiyler qarşılıqnı kösterdi. Neticede 10-dan ziyade terrorist elâk oldı», – denile beyanatta.
Umumrusiye devlet tele ve radioyayınlav şirketi mühbiri İgor Kornelük Lugansk vilâyetiniñ Metallist qasabasınıñ rayonında minaatıcı atış neticesinde elâk olğanı aqqında haber bergen edi. Kornelükniñ çıqaruv taqımına kirgen ses operatorı Anton Voloşinniñ taqdiri belgisiz. Olğan malümatkh köre, jurnalist boyeviklerniñ blokpostı yanında elâk oldı.
Arbiy-siyasiy taqiqat merkeziniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk Rusiye jurnalistleri Ukrainağa qanunsız sürette kirgenini ve terroristik taqımlarınıñ birisine yardım köstergenini qayd etti.
Rusiye taqiqat komiteti Kornelükniñ vefatı boyunca iş açtı.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov ve yarımada sakinleri içün teşkil etilecek teleköpürniñ merkeziy meydançıqları Aqmescitte ve Kezlev civarındaki Zaozörnoyede olacaq. Yañılıqlardan daa birisi, efirge imkânları sıñırlı olğan insanlarnıñ qoşulması içün yayınnı surdo tercime ile keçirecekler.
Bunı Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyeti başına suallerni tek «Qırım» teleradiokompaniyasınıñ studiyasına davet etilgen musafirler ve matduat vastalarınıñ temsilcileri degil de, Sergey Aksönov canlı yayında subetleşecek insanlar da qoya bilecekler», – denile deyanatta.
Teleköpürni iyül 30 künü saat 19:30 «Qırım» telekanalınıñ studiyasında keçirecekler. Mında Aksönov ilk sefer qırımlılarnıñ suallerine canlı yayında cevap berecek.
Suallerni red@c-inform.info adresi boyunca ya da «Krımskoye vremya», «Krımskiye izvestiya », «Krımskaya pravda», « Krımskaya gazeta», «Krımskiy telegraf», «Argumentı i faktı. Krım», «Rossiyskaya Gazeta» neşirlerine, em: «RİA Novosti», «İnterfaks», İTAR-TASS haber agentliklerine yollamağa teklif eteler.
Neticede eñ meraqlı ve aktual sualler Sergey Aksönovğa «Canlı subet» yayınınıñ efirinde berilecek.
«Nazirler şurası»nda Aksönovnıñ qırımlılar ile bu kibi subeti ileride adetiy olacağını bildirdiler.


text:
Kyivdeki Taras Şevçenko parkında qırımlılarnen birdemlik aktsiyası keçirildi. Tedbir teşkilâtçıları aktsiyağa martnıñ 9-nda çıqıp, qırımlılar er yıl ukrain şairi Şevçenkonıñ doğğan kününde «repressiv maşinanıñ basqısına oğramaq telükesi altında bulunıp, mustaqil Ukrainağa qoltuta ve birdemligini köstere».
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, aktsiyağa tahminen 100 insan toplaştı. Kelgenler Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda tutulğan siyasiy mabüslerge qoltutqanını bildirdi.
Bir çoq insan Qırımda mahküm etilip, qomşu Rusiyeniñ koloniyasına avuştırılğan ukrain faali Volodımır Baluhqa qoltutuv urbasında keldi.
Ukrainada martnıñ 9-nda meşur ukrain şairi ve ressamı Taras Şevçenko doğğanınıñ 205 yılı qayd etile.


text:
Qırımtatar halqı Meclisi milletniñ aqları, umumen insan degerlikleri bozulğanı sebebinden narazılıqnı bildire
Bu aqta Mejlis prezidiumnıñ arizasında söz yürütile, onı temsiliy organnıñ saytında yerleştirdiler.
Vesiqada aytılğanı kibi, qırımtatarlar liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa Qırımğa kelmege yasaq etilüvi – başqacasına tüşüngenlerniñ cezalanuvı kibi añlamaq mümkün.
«İnsannıñ eñ tabiy aqlarınıñ, halqara qanunlarınıñ bozuluvı, bütün milletniñ menligine toqunuvı, milliy lider Mustafa Cemilevniñ, şimdi ise, Meclis reisi Refat Çubarovnıñ taqip etilüvi, çeşit uydurmalarğa esaslanıp yapıla ve fikirleri akimiyetten farq etkenlerniñ cezalanmasını köstere», – dep qayd etile arizada.
Meclis Prezidiumı qırımtatarlarnı Mecliske sarılıp, halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarğa muracaat etmege ve «kendi Vatanında bulunğan qırımtatarlarğa nisbeten merhametsiz ve aşalayıcı areketlerniñ keñişlevine yol bermemege» çağırdı.
«Meclis Prezidiumı bütün qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ ve Qırımda yaşağan er türlü millet ve din vekillerini qorçalaycağını bildire», - dep qayd etile arizada.
Öz başına tayin etilgen akimiyet yarımadağa Meclis reisi Refat Çubarovnı yibermedi. O, Herson vilâyeti Geniçeskte iyül 4-5 künleri arasında ötkerilgen Meclis toplaşuvından qayta edi. Çubarovğa 5 yıl içinde yarımadağa kelmege yasaq etildi.
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov mühbirlerge aytqanı kibi, Meclis reisi Refat Çubarov «Qırımda milletlerara zıddiyetke ketirgen areketleri» sebeinden yiberilmedi.
Eki ay evelsi tamam bu kibi yasaqqa milliy lider Mustafa Cemilev oğratılğan edi.


text:
Fevralniñ 7-sinde Aqmescitte (Simferopol) “Qırım çiçegi” (“Krımskoye sotsvetiye”) sergisi açılacaq, onıñ yolbaşçısı - Ukrainada nam qazanğan ressam Mamut Çurlu. Sergi Franko adına Qırım cumhuriiy ilmiy kitaphanesinde keçirilecek, onıñ hadimleri bildirgeni kibi, sergide qırımtatar ananeviy el sanatı ustaları Edem Ganiyev ve Sabriye Eyüpovanıñ işleri taqdim etilecek.
“Qırım çeçegi” - “Qırım üslübi” leyhasınıñ qısmı, o, Qırımnıñ çoq yıllıq tarihı ve medeniyetine sevgi ve meraq köstergen, çeşit-türlü üner, tasil, millet ve yaşındaki ressamlarnı birleştire. Edem Ganiyev İtalyan çinisi, yani mayolika üslübindekeramik eserlerni yarata. Sabriye Eyüpova - Qırım kilim toquvınıñ ustasıdır”, - denile matbuat relizinde.
Leyha reberi Mamut Çurlu, milliy örnek tetqiq ve talilini keçirgenini, gençler içün ustalıq derslerini, seminarlarnı ötkergenini sergi teşkilâtçıları bildirdi.
Sergi mart ortasınace devam etecek.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Washingtonda AQŞ Kongressiniñ eyyeti ile körüşip, Qırım aqqında laf etti.
Bu aqta o sentâbrniñ 1-nde özüniñ Facebook saifesinde haber etti.
“Körüşüv devamında Ukrainağa başlı Qırım ve Donbassnıñ ilhaqtan azat etilüvi boyunca halqara küç-quvetni küçlendirüvge yönlendirildi. Avropanıñ energetik havfsızlığı içün telüke yaratqan “Şimaliy aqış-2” leyhasınıñ amelge keçirilüvi muzakere etildi. Ayrıca Ukrainada islâatlar programmasınıñ amelge keçirilüvi ve HVFnen işbirliginiñ inkişafı etüv meslesine de diqqat ayırıldı”, – denilmekte haberde.
Poroşenko AQŞ Kongressiniñ Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligi qorçalavda, Ukrainağa uçucı mudafaa sılâsınıñ berilüvi ve Rusiyege yapılğan sanktsiyon tazyıqnıñ quvetlendirilüvindeki rolüni qayd etti.
Petro Poroşenko sentâbrniñ 1-nde AQŞni hususiy teşrifi ile ziyaret etip, Cumhuriyet firqasınıñ senatorı, Ukraina menfaatları içünardı-sıra lobbistlik yapqan John McCain ile vedalaşmağa barğan edi. Senator avgustnıñ 25-nde 81 yaşına kelip vefat etti. John McCainniñ cenazesi sentâbrniñ 2-nde, bazar künüMaryland ştatınıñ Annapolisinde yerleşken AQS ADQ akademiyasınıuñ mezarlığında keçecek.


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda akimiyet yarımadanıñ ilhaqına qarşı barışıqlı muqavemat içün Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faaliyetçilerini taqip ete. Human Rights Watch halqara aq-uquq qorçalayıcıları teşkilâtınıñ Ukrainada insan aqları saasındaki vaziyet aqqında esabatında bu hususta söz yürsetile.
Human Rights Watch teşkilâtında: «2014 senesinde yarımadanıñ Rusiye tarafından zapt etilmesi anından itibaren Qırımda insan aqları saasında başlağan krizis devam ete. Rusiye akimiyeti cemiyet tarafından Rusiyeniñ areketlerini tenqit etüvni itina ile bastırdı ve işğalniñ tenqidi içün adamlarnıñ taqip etilmesini devam ettire. Mustaqil kütleviy haber vastaları ve aq-uquq qorçalayıcılarınıñ ekseriyeti qaçmaq mecburiyetinde qaldılar. (Yarımadada – QA) qalmaqta olğan pek azı akimiyet tarafından tazyıqnıñ artqanını is ete ediler», – dep qayd eteler.
Aq-uquq qorçalayıcıları bozuluvlarnıñ ayrı adiselerini hatırlatalar. Olarnıñ arasında: bir kişilik piketlerde iştirak etkenlerniñ ve soñundan Türkiyege alıp ketilgen qırımtatar liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ taqipleri; taqip etilgen faaliyetçilerniñ menfaatlarını qorçalağan advokatlar Nikolay Polozov ve Emil Kurbedinovnıñ yaqalanuvları; ilhaqnı tenqit etken maqaleler içün jurnalist Mıkola Semenanı cezalav.
Esabatta: «Qırım aq-uquq qorçalayıcıları grubu» ükümetten tış teşkilâtı Qırımda ukrain tilinde ögrengen talebelerniñ sayısı 2013 senesindeki 13 599-dan 2016 senesinde 371-ge qadar eksildi, dep bildire. Yerli uquqqoruyıcı organlar, barışıqlı medeniy ve siyasiy tedbirlerniñ ötkerilmesini lâğu etip, Ukrainanıñ tarafını tutqan faaliyetçilerni qorquzalar. Qalğan bir qaç faaliyetçilerden biri, Leonid Kuzmin, Qırımdan ağustosta çıqıp ketti», – denile.
Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyeti tarafından bu hususta açıq menbalarda berilgen izaatlar yoq.
2017 senesinde Human Rights Watch, «Qırımda Rusiyege tabi akimiyet, yarımadada başqa türlü tüşünüvni bastırmaq içün çeşitli manaçıqlar ile qırımtatarlarnıñ taqip etilüvini sertleştirdi», – dep bildirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetniñ birinci kurs talebesi Artöm Dayrabekov ğayıp oldı, bir sutkadan ziyade soyları onınen bağlanıp olamaylar. Bunı Qırım.Aqiqat saytına oğlannıñ tizesi Lilâ Belâlova haber etti.
Onıñ malümatına köre, bazar ertesi künü Artöm kündüz evden çıqıp, Aqmescitke universitetke baracaq edi. Yol boyu küçük qardaşını avtovokzal civarındaki 41sanlı mektepte qaldırdı.
«Onı saat altıda alıp qaytmaq kerek edi, onen soñki telefon bağı saat eki buçuqlarda edi. Er şey yahşı olğanı ve dostlarnen beraber bulunğanını ayttı. Er vaqıt olğanı kibi laf ettik. Amma, saat 18.00 de qardaşını mektepten almadı, biz qasevet etip başladıq. Çünki o pek mesülietli oğlan, balanı alıp olamasa edi, mıtlaqa haber eter edi», – dey qadın.
Tuvğanları mektepke aqşam saat yedilerge yaqın bardılar, anda qızçıq bir özü tura edi.
«Biz bir şey oldı dep añladıq. Telefonı ale daa qapalı. Tünevinden başlap telefon açıp olamaymız, dostlarınen internet vastası ile bağlanamız, amma, şimdilik onıñ ne yerde olğanı aqqında malümat yoq. Artömniñ anası şimdi tek ilâc içip otura, laf etmege bile çaresi yoq», – dey Lilâ Belâlova.
Qadınnıñ malümatına köre, tuvğanları endi politsiyağa muracaat ettiler, ğayıp olğan oğlannıñ dostları Qırım.Aqiqatqa bildirgenleri kibi, toqtamay hastahanelerge telefon açalar, amma, neticesiz.
Daa bir ğayıp olğan bala – Belâl Bilâlov, Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ birinci kurs talebesi. Artömniñ soyları aytqanı kibi, olar dost ediler. Belâl Bilâlovnıñ soylarınen bağlanıp olamadıq.
Tuvğanlar yaşlarnıñ ğayıp oluvı sebeplerini atta tüşünmege qorqalar.
Sentâbr 27 künü Qarasuvbazar rayonı Sarı-Su köyünde eki yiigit İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmov ğayıp oldılar. Olarnı ale daa tapmadılar.
Sentâbr 29 künü Kezlevde Edem Asanov yoq olıp ketti. Oktâbr 6 künü onı asılı taptılar.
BMT-nıñ Ukrainanen bağlı soñki maruzasında qayd etilgeni kibi, Qırımda insan aqlarınen bağlı vaziyet ep kerginleşe, qırımtatar halqına qarşı hususiy basqı yapıla, dep bildirile.
BMT-nıñ insan aqları boyunca idare Qırım akimiyeti ve Rusiye akimiyetine qırımtatarlarnıñ qorquzuvlarnı toqtatmağa tevsiye etti.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi hacı Emirali Ablayev Aqmescit ve Qırım Mitropoliti Lazarni doğğan kününen hayırladı. Qırım musulmanlarınıñ maneviy yetekçisi ürmetli Lazarge sağlıq ve daa çoq yıllar devamında faal hızmetler tiledi.
“Siz ömüriñizni insanlarnıñ maneviy yönlendirilmesine, yüreklerinde imannıñ qaviyleşmesine bağışladıñız. Göñüllerge barıp yetken sözleriñiz teren manalar taşıp, insanda merhametlik, digerğamlıq, digerlerge hızmet etmek ve eyilikler yapmaq istegini doğura. Destegiñiznen maarif leyhaları ömürge keçirile, vatanperverlik ve qoranta degerleri pekitile. Siz kibi ustadlar sayesinde Rusiye öz tamırlarına qayta.
Sizge qaviy sağlıq, göñül küçü ve büyük işleriñizde muvafaqiyetler tileyim”.
Qırım MDİ matbuat hızmeti