text:
Rusiye nezaretindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde iyün 25-inde qırımtatar lideri Mustafa Cemilevge qarşı davanıñ diñlevi keçecek edi. Amma formal sebepler ile oturışnı iyülniñ 9-ına avuştıdılar.
Bunı advokat Nilokay Polozov haber etti. Advokatnıñ tefsirlerinen videonı Facebookta qırımtatar faali Nariman Celâl yerleştirdi.
"Mahkeme oturışı formal sebepler ile keçirilmedi. Daa qabaatlav neticesiniñ imzalaması seviyesinde, maña ve Mustafa ağağa kopiyasını yibermek kerek olğan prokuror bunı yapmadı. Böylece, imaye qabaatlavnıñ köleminen tanış degil, şaatlar kim olacağını bilmey ve bu mahkeme protsessinde qullanılacaq dedillerni bilmey. Böyle şartlarda mahkeme protsessini başlamağa imkân yoq", - dedi Nikolay Polozov.
İşğal etilgen Qırımda Rusiye tahqiqatçıları qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni ilk tahqiqat çerçivesinde üç maddege istinaden qabaatladı. Rusiye Tahqiqat komiteti idaresiniñ tahqiqat tedbirlerinde iştirak etken Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, Mustafa Cemilev Rusiye Ceza kodeksiniñ 322 maddesiniñ 3-ünci qısmı – «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçüv», 222 maddeniñ 1-inci qısmı – «Silâ, onıñ parçalarını qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşuv», 224 maddeniñ 1-inci qısmı – «Silânı diqqatsız saqlav» istinaden qabaatlana.
Advokatnıñ bildirgenine köre, birinci dava 2014 senesi mayısnıñ 3-nde olğan vaqialarnen bağlı, o künü Mustafa Cemilev Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki «Armânsk» Rusiye keçiş noqtasından işğal etilgen Qırımğa kirmege tırıştı. Onı kirsetmediler ve o, Kyivge ketmege mecbur oldı.
Onıñ aytqanına köre, Mustafa Cemilevniñ ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davasında bir tahqiqatçı bar – Magomed Magomedov.
«Cemilevniñ davasında tahqiqatçı tahqiqat tedbirleri başlamazdan evel maña bildirmemezlik senetini imzalamağa teklif etti. Men red etip, vesiqa ifadeleri tam degil dedim, ve tahqiqatçı eki şaatnıñ yanında red cevabımnı qayd etti», – dedi Polozov.
Onıñ bildirgenine köre, Çubarovğa qarşı ilk tahqiqat vesiqalarını körip olamadı, «çünki tahqiqatçı olarnı bermege azır degil edi».
Rusiye Tahqiqat komiteti ve Qırım ve Aqyardaki idaresiniñ saytında Mustafa Cemilevge qarşı tahqiqat areketleri aqqında malümat ve advokat qayd etken tahqiqatçı izaatları yoq.
Daa evel Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa tasdıqlağanına köre, Qırımda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ hadimleri onı qabaatlamağa azırlana. Advokatı Nikolay Polozov, Tahqiqat komiteti qabaatlav kününi başqa vaqıtqa qaldırdı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.


c: text/html

text:
Oktâbrniñ 20-nde saba Aqyarda 50 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Hastalar – 14 yaşından 94 yaşına qadar yerli sakinler. Yılnıñ başından Aqyarda 1690 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 1095 insan tüzeldi, 51 kişi vefat etti», – dep aytıla haberde.
Şeer akimiyetiniñ malümatına köre, Aqyar hastahanelerinde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 301 insan buluna: 124 kişi yuqunç hastahanesinde, 169 kişi doquzıncı şeer hastahanesinde, sekiz kişi – Mudafaa nazirliginiñ gospitalinde, 69 insan – «İzumrud» pansionatında.
«409 insan közetile – hastalarnen alâqada olğanlar, COVID-19 qayd etilmedi», – dep bildirdi müessise.
Qırımda keçken künü 163 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda 7333 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 114-ü çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar, 4021 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmecsitte benzin fiyatları paalılaşqanı qayd etildi, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Böylece, «Atan» benzin stantsiyasında aydavcılar arasına populâr olğan AI-95 markalı benzin 41,59 rubleden satıla. Bundan evel bu fiyat 40,99 ruble edi.
Aynı şekilde diger markalı benzin çeşitleri de paalılaştı.
Qırımdaki yermay satıcıları, yaqarlıqnıñ paalılaşmasını yermay fiyatlarınıñ paalılaşmasınen bağlaylar.
Qırımda benzin faiyatları, qıtaiy Ukrainada ve qomşu Rusiyeniñ regionlarındaki fiyatlarğa nisbetten eñ paalı ola.


text:
«Yarın biz bütün dünyağa, kendimizge de, bizni qorqutmaq imkânsız olğanını ve tuvğan evimizniñ qurucılığını tek biz tüşünmek kerekligimizni bildirecekmiz… Saylayıcılarnıñ kerçek ve açıq-aydın belgidevine keder etecek er şeyni yoq ettik. Ketişatnı qabarcılıqtan, «atlı qarınca» ve yoq olğan merekepten temizlemek içün areket ettik. Çetelden desteklengen aydutlarğa saylavlarğa keder etmek fırsatnı bermedik. Olarnıñ maliye destegini ve uquqiy terimeni temin ettik», – denile muracaatta.
Yatsenük şunı da qayd etti, bu «ğarp, şarq, şimal ve cenüpte yaşağan ukrainlilerniñ adaletli ve maniasız saylavı olacaqtır».
«Bizde mıtlaqa birleşken Avropa paytahtına barıp, Avropa Birligi ile serbest ticareti aqqında añlaşmanı imzalaycaq qanuniy prezidentimiz olacaq. Yañı saylanğan Prezident mıtlaqa ukrain halqından aqsızlıqnıñ boz künlerinden umumiy qıymetler etrafında birleşken serbest insanlarğa ketirecek mandatnı alacaqtır», – dep aytıla muracaatta, dep haber ete ZN.UA.


text:
Mişel’: “Äfğanstanda bulğan waqıyğalar bezneñ küzebezne açarğa tiyeş"
Awrupa Berlege Şurası başlığı Şarl’ Mişel’: “Amerika Quşma Ştatlarınıñ Äfğanstannan çigenüe geostrategik küätebezne köçäytüebezgä säbäp bulırğa tiyeş”
Awrupa Berlege Şurası başlığı Şarl’ Mişel’ Amerika Quşma Ştatlarınıñ Äfğanstannan çigenüeneñ "Awrupanıñ küzen açuı zarurlığın” belderep: "Bu waqıyğa geostrategik küätebezne köçäytüebezgä säbäp bulırğa tiyeş”, - dip äytte.
Mişel’ Lyuksemburg Baş ministrı Xavier Bettel belän söyläşüennän soñ oyıştırılğan urtaq matbuğat oçraşuında: "Äfğanstanda bulğannar küzebezne açarğa tiyeş. Äfğanstan mäs’äläse saqlanu ölkäsendä tağın da yaqın xezmättäşlek urnaştıruıbıznı täêmin itärgä tiyeş”, - dip äytte.
Mişel’ iyün’däge Awrupa Berlege liderlar sammitında 2022nçe yılnıñ mart ayında saqlanu häm iminlek mäs’älälärenä bağışlanaçaq yuğarı däräcäle oçraşunı oyıştırırğa täq’dim itüen dä iskärtep uzdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Kön’yaq Koreya Tön’yaq Koreya belän dialog urnaştıra
Kön’yaq Koreya İlbaşı Moon Jae-in wazıyfası waqıtında Tön’yaq Koreya belän tınıçlıq häm dialognıñ urnaştırıluı öçen tırışlıq kürsätäçägen belderde


text:
Nil
Nil (Arabsha: النيل an-nīl) Afrikada jaylasqan da'rya. Ol Jer ju'zindegi en' uzın da'rya esaplanadı (6,650 km yamasa 4,132 milya) ha'm İskenderiya qalasının' qasınan o'tip Jer orta ten'izine quyadı. Onın' ataması grekshe Nelios so'zinen kelip shıqqan bolıp Da'rya Valley (River Valley) degendi an'latadı.
Aq Nil Ugandada Viktoriya ko'linen baslanıp Qubla Sudan ha'm Sudan arqalı Xartumg'a shekem baradı, sol jerde ol Ko'k Nil menen qosılıp Nildi payda etedi, keyin Mısır arqalı ag'ıp o'tedi. Ko'k Nil bolsa Efiopiya arqalı o'tedi. Ha'r ku'ni Nil da'ryası shama menen 300 million kub metr suwdı quyadı.
Nil a'gıp o'tip turg'an ma'mleketleri ushın ju'da' u'lken a'hmiyetke iye. Mısırda ko'plegen qalalar da'ryag'a jaqın salıng'an. Piramidalarda Nilge jaqın jaylasqan. Nil Mısırdı egin egiw ushın qollanılatug'ın suw menen ta'miyinleydi. Ma'mlekettin' ko'pshilik bo'limi sho'lde jaylasqan.
Nil da'ryasında yamasa onın' jag'alarında ha'r qıylı haywanlar jasaydı, olarg'a mısal retinde krokodiller, quslar, balıqlardı ko'rsetiwimiz mu'mkin. Nil tek g'ana haywanlardın' jasawın ta'miynlep qalmastan, sol jerde jasawshı adamlardı ishimlik suwı, ku'ndelikli jumısları (ma'selen kir juwıwda qollanıwı) ha'm eginlerdi suwg'arıwda suw menen ta'miyinleydi.
Ko'k Nil sarqıramaları
Aswan qalasındag'ı Nildin' ko'rinisi
Luksor qalasının' to'beshiklerinen Nildin' ko'rinisi


text:
BMT havfsızlıq şurası Nev-Yorkta salı künü keçirilgen toplaşuvında Volnovaha civarında avtobusqa ateş açılğanını takbih etti.
«Havfsızlıq şurasınıñ azaları 2015 senesi yanvar 13 künü Donetsk vilâyeti Volnovaha civarında avtobusqa ateş açıluv neticesi olğan 11 insannıñ ölümini ve 17 şahısnıñ yaralanuvını takbih ettiler», – denile vesiqada.
Havfsızlıq Şurasınıñ azaları vefat etkenlerniñ ailelerine taziyelerini bildirdiler ve «taqiqatnıñ keçirilmesi ve qabaatlı insanlarnıñ mesülietke çekilmesi»niñ emiyetini qayd ettiler.
Beyanatta keçken sene sentâbr 5 ve 19 künleri qabul etilgen Minsk añlaşmalarını da añıp keçtiler.
Salı künü, yanvar 13-de, saat 14:25 ukrainlilerniñ Volnovaha civarında yerleşken blokpostına ateş açılğan edi. Patlav aletlerinden biri yerli sakinlerni avuştırğan avtobus yanında patladı. Birden 10 insan elâk oldı. Birazdan daa eki insannıñ ölümi aqqında haber keldi.


text:
Bağçasarayda qırımtatarı Ervin İbragimovnıñ qaçırılmasından bir yıl keçkeni munasebetinen mayısnıñ 24-nde evi yanında dua merasimi yapılacaq. Bunı qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden birisi İlmi Umerov Facebookta bildirdi.
«Mayısnıñ 24-nde, saat 18.00, Bağçasarayda, Ervin İbragimov yaşağan Mira soq., 18 adresi boyunca evi ögünde dua olacaq. Er kes qoşula bile. Allahtan qaçırılğan Ervinniñ qorantasına sağ qaytmasını isteycekmiz...», – dep yazdı Umerov.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
«KrımSOS» teşkilâtı er ay Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde ğayıp olğan qırımlılarğa qoltutmaq içün «Ervin qayda?» aktsiyasını teşkil ete. 10 aktsiya endi olıp keçti. Aprel ayında aktsiya «Ğayıp olmaq: Rusiyede ğayıp olğanlar» şiarı altında keçirildi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ İslâm Terek rayon mahkemesi avgustnıñ 28-nde «Ukrainanıñ qanunsız silâlı birleşmesinde» iştirak etkeninde qabaatlanğan Dilâver Gafarovnıñ ükmüni çıqardı. Er adam 10 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ve bir yıl azatlığınıñ sıñırlanmasına üküm etildi.
Bu aqta qırımlı faal Mihail Batrak Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tünevin prokuror 12 yılğa azatlıqtan marum etilmesini istedi. Qabaatı tolusınen isbatlandı, dep ayttı. Asılında qabaatı isbatlanmağan edi. Gizli şaat bar edi, onıñ aytqanlarını isbatlamaq imkânsız ola. Daa bir delil: Noman Çelebicihan batalyonınıñ bayrağı. Bunıñ kibi dava boyunca qabaatlanğan daa eki kişi malümat berdi. Amma olar qabaatını tanıp, tahqiqatnen işbirligine razı oldı», – dedi Batrak.
Onıñ aytqanına köre, imaye tarafı ükümni şikâyet etmege niyetlene, Gafarovnıñ özü ise qabaatını tanımay ve «Noman Çelebicihan batalyonında iştirak etmegenini» bildire.
Üküm çıqarılğanına dair malümatnı ukrainalı uquq qoruyıcılar da tasdıqlay.
Qırım.Aqiqat «Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmovnen bağlanmağa tırıştı, amma haber derc etilgende izaat alıp olamadı.
2018 senesi oktâbrniñ 30-nda saba İslâm Terek rayonınıñ Jemçujina Krıma köyünde Rusiye quvetçileri yerli sakin, tükân satıcısı Dilâver Gafarovnıñ evini tintken edi.
2018 senesi noyabrniñ 1-nde Rusiye FSBsi bildirdi ki, Qırımda İslâm Terek rayonınıñ sakini «Ukrainada qanunsız silâlı birleşmelerde» iştirak etkeninde qabaatlanıp yaqalandı. Laf İslâm Terek rayonındaki Jemçujina Krıma köyüniñ sakini, tükân satıcısı Dilâver Gafarov aqqında kete edi. Daa soñra onı apiske aldılar. Ukraina Tış işler nazirligi bunı takbih etip, Rusiyeniñ yapqanlarına qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege çağırğan edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda talebeler içün şeer naqliyatında imtiyazlarnı lâğu ettiler, dep yaza Komsomolskaya pravda.
Bunı, Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, şeer naqliyatında tek 7 yaşına qadar balalar içün imtiyazlar olğanı ile añlatalar.
«Ket-kete Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına keçemiz. Rusiye qanunlarına köre, şeer naqliyatında yedi yaşına qadar balalar bedava yüre bileler, Ukrainada ise – 6 yaşına qadar», – dep ayttılar Qırım naqliyat ve alâqa «nazirliginde».
Neşirniñ yazğanına köre, bu sebepten naqliyat aydavcıları ve talebelerniñ ana-babaları arasında sıq-sıq ziddiyetler yüz bere. Qırımlılar balaları içün tam yol parasını bermege istemey, evel talebeler içün yol fiyatı – 2 grn edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiyede SİZOda bulunğan qırımlı Emir-Üsein Kuku iyülniñ 19-ına açlığını toqtattı. O, bütün ukrain mabüsleriniñ azat etilmesi talabınen, narazlığını 24 kün evel başlağan edi. Bu aqta Radio Svobodanıñ muhbiri Anton Naumlük Qırım.Aqqiqatqa haber etti.
O bergen malümatqa köre, açlıqnı toqtatmağa Kukunı apayı Meryem Kuku qandırdı. Emir-Üsein açlıqtan vazgeçecegi aqqında ariza yazdı ve tedaviylenmekni başladı: ğıdalı qarışmalarnı aşay ve tibbiy yardımnı qabul ete.
Evelleri advokat Edem Semedlâyev, mabüske vatandaşlarınınıñ açlıqnı toqtatmaq ricalarını bildirgenini, haber etken edi.
İyülniñ 10-una Emir-Üsein Kuku Rusiyedeki Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsından belli olmağan yerge yollanılğan edi. Onıñ ne yerde bulunğanı aqqında advokatına haber bermekni red ettiler. Keççe belli oldı ki, Kukunı tibbiyet müessisesinde baqınuvdan keçirdiler.
Mayısnıñ soñunda Şimaliy Kavkaz bölgesiniñ arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ 6 iştirakçisine tevqifnı 3 ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinleri Rostov-na-Donu şeerine yollandı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
İyün 19-da aqşam saat altıda Qırım ava limanından çıqmaq kerek olğan Aqmescit-Voronej uçağı bir qaç saatqa keçiktirildi.
Bu aqta RİA Novosti, sefer yolcularınıñ malümatına esaslanıp, bildirdi.
Yolcularnıñ haber etkenlerine köre, qayd etüv yekünlengen soñ sefer başta aqşam saat doquzğa keçirildi, amma bu sefer yapılmadı.
«Bizge haber etildi ki, uçaqnıñ köpçegi bozuldı, ve oña yañı köpçek ketirilmesini beklemek kerek. Bütün yolcular, yani 135 adam, olarnıñ arasında olğan balalar da, Novofödorovkadaki musafirhanede yerleştirildi», – dep ayttı yolcularnıñ biri.
«Simferopol» ava limanı matbuat hızmetiniñ bundan evel bildirgenine köre, müessise 2017 senesi tehnika parkınıñ zemaneviyleştirilmesine 700 million ruble yatırım ete.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Keçken künü Aqyarda 89 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, 52 yaştan 82 yaşqa qadar dört hasta vefat etti, dep bildire Rusiye kontrolindeki şeer ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, tüzelgen 90 insan yiberildi.
«Umumen Aqyarda 10654 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 9503 kişi tüzeldi, 429 insan vefat etti», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, COVID-19 tasdıqlanğan 344 insan hastahanelerde buluna.
«Alı yengil hastalar bölüginde 60 insan yata. Yerlerniñ 49%-ı tolu. 735 kişi közetile», – dep qoştı matbuat hızmeti.
Aqyar akimiyeti, şeer ealisi kütleviy şekilde aşılana, 5 biñ kişi aşı olmaq içün yazıldı, dep haber etken edi.
Fevral ayında Aqyar akimiyeti 18 biñ koronavirus aşısını almağa planlaştıra. Aqyarnıñ sağlıq departamenti müdiri Vitaliy Denisovnıñ malümatına köre, şeerge 1742 aşı keldi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukrainanıñ ABD-deki elçisi Volodımır Yelçenko, mikrobloglar ağı Rusiye TİN-niñ Aqmescitteki temsilciliginiñ saifesini tasdıqlağan soñ Twitter reberligine resmiy mektüp-muracaat yolladı. Bu aqta elçilikniñ matbtsat hızmeti Facebookta haber etti.
“Qırımdaki Rusiye TİN-niñ Qırım MC-deki temsilciliginiñ Twitterde tasdıqlanğan saifesiniñ qapatılması içün Ukrainanıñ ABD-ki elçiligi Ukraina TİN ve Ukrainanıñ San-Frantsiskodaki Baş konsullığı ile beraberlikte çalışalar. Qırımdaki Rusiye işğalci organlarınıñ saifeleri resmiy ve qanuniy olaraq qayd etilmez”, – dep yazıla bildirmede.
Twitter mikrobloglar ağı Rusiye TİN-niñ Aqmescitteki temsilciliginiñ saifesini tasdıqladı. Bu, mavı tasdıqlav işareti peyda olğan Rusiye müessisesiniñ saifeçinden belli oldı. Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar buña “qabul etilmez” dedi.
Twitter, Qırımdaki Rusiye nazirliginiñ saifesini ne içün tasdıqlağanını açıq tefsir etmedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde aprelniñ 4-nde «Veciye Kaşka davasınıñ» mahkeme tahqiqatı yekünlendi. Oturışuvda qabaatlanğan dört kişi – Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç – sorğuğa çekildi, olar qabaatlarını tanımadılar.
Bu aqta advokat İslâm Velilâyev Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«Davanıñ mahkeme tahqiqatı yekünlendi. Mahkemelengen dört kişi sorğuğa çekildi. İç birisi özüni qabaatlı dep tanımadı. Er biri rahmetli Veciye Kaşkağa yardım etmek içün areket etkenini bildirdi. Olar özüne fayda ketirmege tüşünmegenlerini ayttılar. Ayrıca qayd etmek kerek ki, Asan Çapuh evinde tintüv vaqtında tapılğan silâ oña ait olmağanını ve gizliden qoyulğanını bildirdi», – dedi advokat.
Onıñ qayd etkenine köre, aprelniñ 10-na keçirilmesi planlaştırılğan kelecek mahkeme oturışuvında mahkeme taraflarnıñ munaqaşalarına keçecek.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine aldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Advokat Nikolay Polozovnıñ fikirince, Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar mahkemesiniñ Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca qararı bu yazda qabul etilecek.
«Yazda üküm çıqarırlar, dep tüşünem… Qabaatlayıcı üküm çıqaracaqları belli. İstinaf ve temyiz olacaq, amma soñra Avropa mahkemesine muracaat etecekmiz, ve anda keregi kibi baqarlar, «dava» barmı ve Mustafa Cemilevniñ qabaatı barmı», – dep ayttı Polozov «Prâmıy» telekanalınıñ yayınında.
Advokatnıñ fikirince, Cemilevge qarşı esnasnıñ yalıñız «siyasiy sebepleri bar», ve esas vazife – qırımtatarlarnıñ liderini halqara meydançıqlarda itibardan tüşürmek içün qabaatlayıcı üküm çıqarmaqtır.
Aprelniñ soñunda Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde Ermeni Bazarda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca imaye şaatlarınıñ sorğusı başlandı.
Rusiye FSBsiniñ baş idaresi, tahqiqat idaresine Ermeni Bazarda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca Ukraina uquq qoruyıcılarına muracaat etmesini yasaqladı.
Ermeni Bazar mahkemesi imayeniñ talabınen FSB hadimini davet etmege razı oldı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Hatırlatamız, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
İyünniñ 27-de Ukraina Qırımnen beraber Avropa Birliginiñ bir qısmı olayata. Bunı Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını imzalap, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ayttı.
«Ukraina siyasiy ve iqtisadiy assotsiatsiyağa irişmek içün 17 yıl devamında bu qıyın yolnı keçti. Qırım da aynı. Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşması bütün Ukrainağa ait», – dep ayttı Poroşenko.
Ukraina, Gürcistan ve Moldova iyünniñ 27-de Brüsselde Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını imzaladılar. Ukraina tarafı vesiqanıñ yalıñız iqtisadiy qısmını imzaladı, çünki siyasiy qısım daa mart ayında imzalanğan edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko aytqanı kibi, Rusiye Federatsiyası işğal etilgen Qırımnı arbiy bazağa çevirdi. Onı Qara ve Aq deñizlerde vaziyetni kerginleştirmek içün qullana. Bunı o cuma künü, sentâbr 11-de, er yıllıq «Yalta Avropa Strategiyası» (YES) körüşüvinde çıqışta bulunıp ayttı, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Yalta Avropa Strategiyası» iştirakçileri ögünde çıqışta bulunğan Porşenko Avropa Birliginden 2014 senesi baarde lâyıq cevap körmegen Qırımnıñ qanunsız işğali aqqında hatırlattı.
«Vaqtında olmağan cevap daa da ağır aqibetlerge ketire. Rusiye tarafından Qırımnıñ qanunsız işğali halqara toplulıqnıñ küçlü ve acele cevabını körmedi ve bu al Kremlge istilânıñ nevbetteki basamağına keçmege imkân berdi. Bu künleri Rusiyeniñ «yeşil adamçıqları» Suriyege kele, Yaqın Şarqta zulumnı arttıra ve Avropa Birligine qaçaqlarnıñ sayısı daa da büyük olmasına sebep yarata. Rusiye Qırımnı ileride de Qara ve Aq deñizlerde vaziyetni kerginleştirmek içün arbiy bazağa çevirdi», – skazal Poroşenko.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Poroşenko Ukraina Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım üzerinde nezaretini qaytarmağa planlaştırğanını bildirdi
Bildirilgeni kibi, Kiyevde 12-nci er yıllıq «Yalta Avropa Strategiyası» (YES) körüşüvi keçirile. Sentâbr 11 künü, cuma, tedbirni Ukraina prezidenti Petro Poroşenko aça, çıqışı al-azırda 350 ecnebiy siyasetçi arasında keçe – siyasetçi, diplomat, iqtisatçı, mütehassıslar, ressamlar, cemaat erbapları.
«Telüke zonasında: Yañı Ukraina taqdiriniñ Avropa ve dünyağa tesiri» şiarı ile tedbir cumaertesi kününe qadar keçecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko devlet Tışqı işler nazirligine Rusiye Federatsiyasına qarşı Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ 1982 senesi deñiz aqqı boyunca añlaşmanen kefil olunğan, Rusiyeniñ silâlı basqıncılığı neticesinde bozulğan Ukraina uquqları ve menfaatlarını qorçalama boyunca arbitraj davasını açtırmağa avale etti.
Ukraina prezidenti qayd etti ki, dava Rusiye Federatsiyası halqara uquqnı bozğanı, Ukrainağa qarşı yapqan zorbalıq, Qırım işğali, Ukrainanıñ Qara ve Azaq deñizlerinde tabiat resurslarına aqlarını bozğanı munasebetinen açıla.
Ukrain devletiniñ yolbaşçısı qayd etti ki, bu dava, bu cümleden, «Ukrainadan energetik resurslarnı hırsızlavnen, yani Rusiye Ukrainanıñ deñiz alanında yermay, gaz hırsılağanınen, deñiz resurslarını hırsızlağanınen ve Qara deñiz ekologiyasına menfiy tesir ile, bu cümleden Keriç köprü qurulğan vaqıtta, territoriyalarnı bulaştıruvnen» bağlı.
Petro Poroşenko Rusiye Federatsiyasınıñ, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ deñiz aqqı boyunca añlaşmanı imzalağan taraf olaraq, bu davada iştirak etecegine ümüt besledi.
«Aqiqat ve qattı deliller Ukraina tarafındadır», – dedi Poroşenko ve bu davanıñ açılması, Ukraina deñiz alanınıñ tolusınen nezaret astına qaytarılmasına ve Rusiye Federatsiyası tarafından silâlı basqıncılıq neticesinde Ukraina körgen zararını ödevge yol berecek, dep ümüt beslegenini bildirdi.
«Bellesem, bu birinci, amma pek müim bir adım», – dep qayd etti Ukraina prezidenti ve bu vaziyetni nezaret astında tutacağını ayttı.
«Biz Ukrainanıñ qanuniy aqları ve menfaatlarını qorçalamaq içün küreşmege azırmız», – dep ayttı Poroşenko.
Ukraina prezidenti qayd etti ki, 2017 senesine Devlet bücetinde bu kibi vazifelerni ömürge keçirecek Tışqı işler nazirligine ziyade para ayırılacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı bazarertesi künü Kreml memuriyetiniñ başı Sergey İvanov bildirdi, dep haber ete UNN.
«Onıñ (Poroşenko) niyetinde olsa, demek biz bu kibi dava beyanatını bekleycekmiz»,– dedi İvanov. Bunıñnen Ukraina Rusiyege gaz içün 3,5 mlrd $ borclu olğanını qayd etti.
İvanov şunı da aytıp keçti ki, Rusiye ukrain halqınıñ sayılavını ürmet ete eken.
Ukraina prezidenti saylavlarını aqiqiy ve adaletli olaraq tanıymı degen sualge siyasetçi cevap beralmadı. «Men tünevin Kiyevde degil, Moskvada edim. Şunıñ içün olarnıñ ketişatını aytıp olamayım. Prezident memuriyetinden iç bir kimse anda barmadı», – dep añlattı o
Hatırlatamız, Moskva olacaq ukrain prezidenti Petro Porşenko ile muzakerege azır, bunı Rusiye çetel işler naziri Sergey Lavrov bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Bunıñnen beraber Rusiyege aracı kerekmey, dedi Lavrov ve Moskvanıñ Avropa birligi ve AQŞ ile Ukrainada vaziyetniñ sakinleştirüvinde işbirlikke azır olğanını bildirdi.


text:
Ukraina halq deputatı Oleg Lâşko Yuqarı Radada qanun leyhasını qayd etti, onda Vladimir Putinniñ istilâsını açıqtan – açıq desteklegen 518 rusiyeli medeniyet erbabına Ukrainanı ziyaret etmege yasaq etile.
Bunı o Facebook-ta yazdı.
«Ukrainağa qarşı alıp barılğan istilâ ve Qırımnıñ işğalini desteklegen 518 medeniyet erbabı Rusiye vatandaşına Ukrainanı ziyaret etmekni yasaqlamağa talap etem. Bu aqta qanun leyhası Yuqarı Radada qayd etildi», – dep yazdı halq vekili.
Mart 16 künü 2014 senesi Qırım ve Aqyarda «referendum» keçirildi, onıñ neticelerine köre, Rusiye Qırımnı kendi terkibine qoştı. Ukraina, Avropa birligi, AQŞ bu rey berüvni tanımayıp, Rusiye Qırımnı işğal etti, dep sayalar.


text:
Qarasuvbazardaki «Taygan» arslanlar parkına eki fil qoşuldı. Bunı Qırım.Aqiqatqa parknıñ saibi, qırımlı iş adamı Oleg Zubkov bildirdi.
Filler parkta 4,5 gektarlıq balaban volyerde yaşaycaqlar.
«Bugün menim daa bir arzum kerçekleşe, parkımda filler yaşağanını pek istey edim. Eki büyük fil bugün gece Qırım köpründen keçti ve şimdi parkıma keldil. On yıldan ziyade bu anni bekledim. Ve Qırım akimiyetiniñ menim parklarıma dair munasebeti deñişmese edi, belki de bu iç olmaz edi. Bugün yatırım leyhasınıñ amelgen keçirilmesi ve park meydanınıñ keñleşmesi sayesinde filler içün 4,5 gektarlıq yer ayırıldı ve bu Rusiyede filler içün eñ büyük volyer», – dep aytıp berdi Zubkov.
Onıñ qayd etkenine köre, ziyaretçiler volyer filler karantinni keçken soñ açılacaq.
«Yañı volyerniñ açıluvını tantanalı tarzda mayısnıñ 4-nde saat 11:00 keçirecek olamız. Şimdi fillerimiz 0,5 gektarlıq qış volyerinde karantinde olacaqlar. Filler Rusiye Rostsirkinden bizge keldiler», – dedi o.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Kyivde “Qırım evi”nde bedava qırımtatar tili kurslarına qayd etüv başlandı. Buñı “Qırım evi”niñ matbuat hızmeti haber ete.
“Er cumaertesi künü saat 11:00 “Qırım evinde” biz sarfnı (grammatika) tafsilâtlı talil etecekmiz, söz terkibini keñleştirecekmiz, tilni davuşından añlamağa ögnecekmiz, bundan ğayrı - tilni ameliyatta qullanaq içün, turmuş ve iş sübetlerinde raat alıp barmaq içün çoq laf etecekmiz! Dersler sentâbrniñ 8-nde başlanacaq”, - dep aytıla beyanatta.
Dersler, qırımtatar tilini iç ögrenmegenler, bundan ğayrı - bir de bir til bilgisi seviyesi olğan, amma onı ilerletmege istegenler içün kelişe. Oca - Mustafa Ametov. Ögrenüv - bedava, amma evelden mıtlaq qayd olmaq şart.
Oquñız – «Yoq etüv siyaseti»: Rusiyeniñ til qanunı Qırımğa neler ketirecek
Qırımnıñ rusiyeli memuriyeti mektepte qırımtatar ve ukrain tilleriniñ ögrenüvini olduqça azlaştırdı. Qırımtatarlarnıñ tuvğan tilni mektepte ögrenüvinden marum olğanları aqqında Milliy Meclis vekilleri haber ete edi.
Aynı vaqıtta işğalden soñ qabul etilgen “Qırım cumhuriyeti Anayasası”nıñ 10-uncı maddesine köre qırımtatar ve ukrain tillerine devlet tili statusı berilgen edi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev, yarımadada 16 qırımtatar oqutuv tilinen mektepten edi danesi qalğanını haber etti.
Qırımdaki Ukrain medeniy merkeziniñ faalcisi Leonid Kuzmınnıñ malümatına köre, işğalden evel olğan 7 ukrain mektebinden bir danesi de qalmadı.


text:
Yanvarnıñ 14-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırım ile bağlı Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca Büyük palatanıñ qararını ilân etti. Oña köre, mahkeme davanı “qısmen maqbul” tanıdı ve onıñ aslını baqıp başladı.
Avropa insan aqları mahkemesiniñ matbuat içün beyanatında, Ukrainanıñ Qırımdaki insan aqlarınıñ bozuluvı faktlarına dair “yeterli qadar delil olğanı” aqqında yazıla:
- merametsiz davranuv ve qanunsız yaqalavlar;
- yarımada sakinlerine Rusiye vatandaşlığını qabu ettirüv;
- ROK ait olmağan diniy liderlerni taqip etüv ve qorqutuv, kilse ve camilerde tintüvler keçirüv;
- kütleviy haber vastalarnıñ işini sıñırlav;
- cemaat ögünde toplaşuvlar keçirilüvini yasaq etüv, numayışlarnıñ teşkilâtçılarını yaqalav ve qorqutuv;
- vatandaşlar ve hususiy şahıslardan mal-mülküni tutıp aluv;
- mekteplerde ukrain tilini sıñırlav ve mektepte ukrain tilinde laf etken talabelerni taqip etüv;
- Qırım ve Ukraina qıtası arasında dolaşuv serbestligini sıñırlav;
- qırımtatarlarnıñ aqlarını bozuv.
Aynı zamanda, mahkeme bir sıra beyanat isbatlanmağanını bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda zemaneviy silâ sistemalarınıñ ve şu cümleden S-400 «Triumf» ava mudafaası zenit-raketa kompleksleriniñ yerleştirilmesi Qırımda işğal rejiminiñ yoq etilmesi ceryanına keder etmez.
Bunı martnıñ 4-nde 112-nci kanalnıñ efirinde Meclis yolbaşçısı Refat Çubarov bildirdi.
Çubarov: «Aqiqaten, rusiyeliler yarımadağa, bugün qollarında olğan bütün zemaneviy silâlarını ketirip toldurdılar. Olarnıñ zenit-raketa sistemaları NATO azaları olğan devletler – Bulğaristan, Romaniya ve Türkiyege zarar ketirmek mumkünler. Lâkin Qırım deokkupatsiyası kontekstinde bu, aşılmaz manialar doğura, dep iddia etmez edim», – dedi.
Meclis yolbaşçısınıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ halqara ortaqları bütün yönelişlerde ve şu cümleden iqtisadiy sanktsiyalar vastasınen Rusiyege faal surette tazyıq eteler.
Ukrainada NATO ofisi mudiriniñ muavini Ann-Kristin Bergene, Qırımnıñ arbiyleştirilmesi ve Qara deñiz bölgesinde Rusiye arbiy mevcudiyetiniñ kenişletilmesi munasebeti ile endişeni bildirdi.
2018 senesiniñ başında Rusiye arbiyleri Aqyardaki Fiolent burnu etrafşarında S-400 «Triumf» zenit-raketa kompleksleriniñ ekinci divizionını yerleştirdiler. Jurnalistlerge, raketa sisteması Qırımnıñ qıtadaki Ukraina ile memuriy sıñırı keçken Çoñğar ve Ermeni Bazar (Armânsk) üstündeki kökni kontrol etecek, dep añlattılar.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde çalışqan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçınıñ muavini Georgiy Muradov dey ki, Çin şirketleri yarımadada bir sıra leyharnıñ eda etilmesini başlattı. Bunı Rusiyeli RİA Novosti.Krım agentligi haber ete.
Muradovnıñ sözlerine köre, Asiyalı şirketler, Avropalılarğa nisbeten, Qırımda «daa da raatlar», çünki öz niyetlerinde sanktsiyalarnen sıñırlı degiller.
Baş nazir muavini: «Bugünki künde Qıtay – eñ büyük iqtisadiy devlettir, bu sebepten olarğa sanktsiyalar iç te meraqlı degil, asıl emiyetsiz ve iç bir şekilde tesir etmey. Bunı bizge ciddiy yatırım yapmağa istegen ortaqlarımız aytmaqtalar. Çin şirketleri endi Qırımğa kire, Qırımda çalışalar, ayrıca, Aqmescitniñ avalimanı kibi büyük leyhalarda almağa işleyler», – dep tasdiqlay.
Georgiy Muradov, Çin şirketleri Qırımda artacaqlarından emin olğanını ayta.
Ukraina akimiyeti, AB ve AQŞ yolbaşçıları Rusiyeniñ qanunlarını Qırımda qabul etmegenleri içün, 2014 senesinden berli Qırımda sankstiyalar rejimi üküm sürmekte.


text:
Aqmescitteki N.A. Semaşko adına Qırım cumhuriyet klinik hastahanesinde namaz odası açıldı. Hastalarnıñ ihtiyacları köz ögüne alınıp, namaz qıla bilmeleri içün binanıñ birinci qatında mahsus oda azırlanıldı.
Namaz odası Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi ve İslâm dinini kütken hastahane hadimleriniñ teşebbüsi ile teşkil etildi.
Semaşko adına Qırım cumhuriyet klinik hastahanesiniñ baş ekimi Valentina Fursova ve Qırım Müftisiniñ yardımcısı, Aqmescit şeeriniñ baş imamı Muhammed İslamov köyürüşüvlerinde hastahanelerde namaz odaları olmaq kerek degen aynı fikirge keldiler.
Hastahaneniñ baş ekimi Valentina Fursovanıñ sözlerine köre, ruhiy sağlıq – beden sağlığınıñ temelidir.
“Hastalarnıñ beden ve ruh sağlıqları aqqında aytsaq, bu ekisinden bir de biri eksik olsa, şifağa irişmek zordır. İnsanda yaşamaq ve sağlamlaşmaq içün em maneviy, em fizikiy istegi olsa, o, daa tez ve daa sağlam şekilde tedaviylene. Ve biz qoyğan maqsadımızğa yetemiz”, – dep, qayd etti baş ekim.
Körüşüv çerçivesinde Muhammed İslamov ve Valentina Fursova namaz odasınıñ çalışuv vaqıtını ve musulmanlarnıñ anda namaz vaqıtında problemasız kirmek kerekligini muzakere ettiler.
“Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ avalesi ile, biz hastahanede açılğan namaz odasınıñ işlevi boyunca bütün tafsilâtlarnı hastahane rehberiyetinen muzakere ettik. Er bir hadim ya da hasta anahtarnı kirişteki qaravullardan ala bilecek. Oda beş vaqıt namaz içün açıq olacaq”, – dedi Muhammed İslamov.
Bundan da ğayrı, o, bildirdi ki, odanıñ temizligi ve mescit içün kerekli donatıluvından Qırım Müftiligi mesülietli olacaq. Mesül olaraq Muhammed İslamov tayin etildi.
Qayd etmeli ki, N.A. Semaşko adına Qırım cumhuriyet klinik hastahanesinde ortodoks hristianlar içün de ibadet odası açıldı, o, namaz odasınen yan-yanaşadır.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Yaqın zamanda Qırım «Devlet şurası» binasında qırımtatarca ve ukraince yazılğan serlevalar peyda olacaq.
Bunı 15 minut saytına «Devlet şurası» reisiniñ muavini Remzi İlyasov bildirdi.
«İç bir problem yoq, bu mesele endi çezildi», – dedi «spiker muavini».
2014 senesiniñ mart ayında qırım parlamenti binasından «Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası» rus yazısını «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası» yazısına deñiştirdiler. O vaqıt qırımtatar ve ukrain serlevalarnı da alıp taşladılar ve alâ daa yañartmadılar.
«Referendum»dan ve Qırımnıñ yañı «Anayasa»sınıñ qabul etilmesinden soñ ukrain ve qırımtatar tilleri rus tili ile bir sırada devlet tilleri olaraq sayıla.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusınen bağlı referendum ötkerildi, onıñ neticelerine köre, Rusiye Qırımnı kendi terkibine kirsetti. Ukraina, Avropa birligi, AQŞ bu saylav neticelerni qabul etmediler, Rusiye Qırımnı işğal etti, dep sayalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Yuqarı Radanıñ deputatı Refat Çubarov, prezidentniñ vatandaşlıq aqqında qanun leyhası komitetlerde ve Yuqarı Radanıñ sessiyasında baqılğanda, onıñ normaları, quvette olğan «Vaqtınca ilhaq etilgen terrritoriyada vatandaşlarnıñ aqları ve urriyetlerini temin etüv ve uquqiy rejim aqqında» Ukraina qanunında tayin etilgen devletniñ printsipial yanaşuvlarına uyğun şekilge ketirileceklerine», eminlik bildirdi.
Bunı o, aprel 20-de, Radada qayd etilgen Petro Poroşenkonıñ 8297 nomeralı qanun leyhasını izalarken, Facebookta yazdı.
Çubarov: «Kerçekten de, leyhada teklif etilgen bazı yañı ukümler, ve şu cümleden Ukraina vatandaşlığınıñ ğayıp etilmesi içün esas ola bilecek meseleler boyunca ukümler, vaqtınca işğal etilgen territoriyada yaşağan Qırım sakinlerinde esaslı bir endişe doğuracaqlar», – dep yazdı.
O, «insannıñ işğalciler tarafından mecburen yaptırılğan areketleri» Ukraina vatandaşlığınıñ ğayıp etilmesi içün esas ola bilecekleri aqqında aytılğanını añlattı.
Çubarov: «Misal olaraq, Qırımda yaşağan yigitniñ işğalciler tarafından mecburiy muddetli askerlikke çağırılması. Ya da, işten çıqarılacağından qorqıp, Rusiye işğalci ukümeti tarafından keçirilgen qanunsız saylavlarda iştirak etüv», – dep añlattı ve «bu qanun munasebeti ile umütten kesilmege ya da «satqınlıq dep fiğan qoparmağa» şey yoq», çünki o, parlamentte baqılğanda işlep bitirilecek», dep qayd etti.
Daa evel, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ Yuqarı Radağa, «Qırımda işğalci ukümetiniñ qanunsız areketleri neticesinde» ilhaq etilgen Qırım sakinleri tarafından Rusiye pasportlarınıñ alınması, Ukraina vatandaşlığını ğayıp etmeleri içün esas olmağanını közde tutqan qanun leyhasını qabul etmege teklif etkeni belli oldı.
Aynı zamanda leyha, şu cümleden devlet organlarınıñ halq içün açıq olğan reyestrleri ile tasdiqlana bilecek çetel devleti tarafından berilgen saylav aqqını ya da diger aqnı qullanuv ve ya çetel devleti tarafından yüklengen mecburiyetlerni yerine ketirüv; ya da (Ukraina Devlet sıñır hizmetiniñ vazifeli şahsı tarafından qayd etilmesi taqdirde) Ukrainadan çıqmaq ve ya Ukrainağa kirmek içün çetel devleti pasportını qullanuv kibi Ukraina vatandaşlığını ğayıp etmek içün qoşma esaslarnı teklif ete.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, ABD maliye nazirligi derc etken «Kreml esabatı» Qırımnıñ azat etilmesine yardım etecek, dep saya. Bu aqta Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında söz yürsetti.
«Bizler, Qırımnıñ azat etilüvi Rusiyege büyük zarar berilgen soñ, sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesi maqsadınen onıñ özü Qırımnı terk etmege mecbur qalğanında olur, dep belleymiz. Belki de, Putin şu arada çekilmez, belki de asla çekilmege istemez, amma onıñ etrafındakiler, bu adam öz devletini qayda alıp kete dep tüşünmesi mümkün», – dep saya qırımtatar halqınıñ lideri.
ABD maliye nazirligi yanvarniñ 30-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sıq munasebette olıp, olarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmesi mümkün olacaq sımalar kirgen vesiqanu derc etken edi.Matbuatta bu cedvel «Kreml esabatı» adınen bellidir. Oña hususan, Rusiyeniñ 114 memurı ve 96 «oligarhı» kirdi.
Esabatqa Rusiye memuriyetiniñ idaresi, hususan, memuriyet reberi Anton Vayno, onıñ muavini Aleksey Gromov, Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, prezident mesleatçısı Vladislav Surkov kirdiler. Aynı zamanda cedvelge Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko, Devlet dumasınıñ spikeri Vyaçeslav Volodin, «Rosneftniñ» reisi İgor Seçin,«Gazprom» reberi Aleksey Miller, tış istihbarat hızmetiniñ müdiri Sergey Narışkin ve FSB müdiri Aleksandr Bortnikov kirdi.
Yanvarniñ 29-nda Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva azırlanması beklenilgen «Kreml esabatı»nı ABDniñ, martnıñ 18-nde keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidenti saylâvlarına tesir etmekniñ bir teşebbüsi dep tanığan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Aprelniñ 12-nde saba Qırımda eki yañı COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı meseleler operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Bir hasta aprelniñ 1-nde qorantada hastanen alâqada olğanı içün hastahanege alınğan edi. Ekincisi Moskvadan kelgen yaqın soyünen alâqada olğanı içün hastalandı, tuvğanınıñ keskin nefes yuqunçı alâmetleri bar edi. Ekisi de yuqunç hastahanelerine alındı. Qırğınlıqqa qarşı tedbirler tolusınen yapıldı», – dep qayd etti Aksenov.
Aprelniñ 12-si sabasına qadar Qırımda 31 koronavirus hastası qayd etildi. 22-si ketirildi, doquzı yerli ola. 12 insan tüzelip yuqunç hastahanesinden çıqarıldı, dep qayd etti Aksenov.
Qırımda aprelniñ 11-nde bir koronavirus hastası qayd etilgen edi.
Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescit ryon mahkemesi Aluşta «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsi Eldar Kantemirovnıñ ömür arqadaşı Elvina Üseinovağa yañlış taqılğan maska sebebinden cöreme ile bağlı ükümge şikâyetini uzutmaqtan red etti. Bu şikâyetni advokat Lilâ Gemeci bergen edi. Mahkmede, Üseinova şikâyetni vaqtında berip olmasında israr eteler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
«Mahkemeci yeterli qadar ğayret etmegenim içün, müddetniñ ğayrıdan tayin etilmesinden red etti. Çağına yetmegen dört balam bar, hasta ediler. Olarnı aqayım Eldar Kantemirovağa qaldırmaq kerek edim eken. Aqayım ise bir buçuq yıldan berli qanunsız sürette tevqiflidir», – dedi Üseinova.
Mudafaa tarafı eñ yuqarı instantsiyağa istinaf şikâyetini berecek, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkeme rayonınıñ qadısı İlya İşçenko Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eldar Kantimirovnıñ ömür arqadaşı Elvina Useinovanıñ memuriy davası boyunca üküm çıqardı.
Hatırlatamız, mahkeme vekili bu dava mabüsiniñ apayı Elvina Kantimirovağaqarşı «qadı ya da mahkeme vekiliniñ belgilengen qadı faaliyetiniñ tertibini temin etüv emirlerini yerine ketirmegeni içün» memuriy protokol tizdi.
Mahkeme vekili Kantimirovağa tibbiy maskanı yañlış taqqanını ayttı. Advokatnıñ bildirgenine köre, qadın oña hitap etilgenini birden añlamadı, amma keç oldı, çünki oña qarşı memuriy protokol endi tizilip başladı.
Bu bozuv içün 500 ruble para cezası berile.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova BM İnsan aqları şurasınıñ 47-nci sessiyası vaqtında Qırımda Ukraina vatandaşları, hususan qırımtatar halqı taqip etile, dep bildirdi.
BM baş kâtibi António Guterresniñ «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde insan aqları vaziyeti, Ukraina» ara maruzası muzakere etilgende Denisova taqip etilgen 131 Ukraina vatandaşı aqqında ayttı, 78-i qırımtatarı ola.
«Rusiye Avropa şartnamesiniñ «insan aqlarını qoruv» 10-uncı maddesini bozıp, 131 Ukraina vatandaşını uydurılğan qabaatlav sebebinden taqip ete. 113-ü qanunsız apiste tutula, 78-i qırımtatarı ola. BM halqara mahkemesiniñ Meclis faaliyetiniñ yasağını lâğu etmek talabını körmemezlikke urğan işğalci devlet ayıp «mahkemelerni» ve qırımtatar halqına qarşı repressiyalarnı devam ettire», – dep bildirdi Denisova.
Bundan ğayrı, Denisova çıqışta bulunıp, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve faal Edem Bekirovğa çıqarılğan ğıyabiy ükümler aqqında hatırlattı.
«Bu sene iyünniñ 1-nde sahte Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, 6 yıl apiste qalmasına ve 200 biñ ruble ödemesine üküm etti. İyünniñ 9-nda işğalci mahkeme Edem Bekirovnı telükeli patlayıcı maddelerni taşığanında ve saqlağanında qabaatlap, 7 yıl apis cezasına ve 150 biñ ruble para cezasına üküm etti», – dep ayttı Denisova.
Bundan ğayrı, Denisova qırımlılarğa zorlap berilgen pasportlarğa diqqat celp etti, Rusiye pasportını almağa istemegenlerniñ evi ve topraq damartısı alındı, Rusiye pasportı olmağan qırımlılarnı ise «çetel vatandaşı» dep ilân etkenler, dedi.
Lüdmila Denisovanıñ haber etkenine köre, 7 yıl devam etken Qırım işğali vaqtında yarımadanı 50 biñden çoq Ukraina vatandaşı terk etti. Ukraina ombudsmanı halqara uquq normalarınıñ bozuluvını toqtatmaq ve Ukraina topraq bütünligini ğayrıdan tiklemek içün halqara toplulıqnı ileride de Rusiyege basqı yapmasına çağırdı.
Kreml kontrolindeki Qırım Nazirler şurasınıñ reis muavini, Rusiye prezidenti yanındaki Qırım vekili Georgiy Muradov Kyiv milliy azlıqlarnıñ aqlarına riayet etüv meselesinde Qırımdan «örnek almalı», dep bildirdi.
Büyük Britaniya Tış işler nazirligi iyülniñ 8-nde Qırımda insan aqlarınıñ bozuvları aytılğan «İnsan aqları ve demokratiyağa dair – 2020» maruzasını derc etti.
Hatırlatamız, Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Marija Pejčinović Burić ile Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair mahsus maruza azırlanmasını muzakere etti.
Berilgen malümatqa köre, Marija Pejčinović Burić iyülniñ 7-nde Vilnüste Ukrainadaki islâatlarnen bağlı Dördünci Konferentsiya açılışında çıqışta bulunıp, teşkilâtnı işğal altındaki Qırımda insan aqları vaziyeti qasevetlendire, dep bildirdi.
BM Ukraina insan aqları Monitoring missiyasınıñ reisi Matilda Bogner Rusiye Birleşken Milletlerniñ Qırımda insan aqlarınen bağlı tevsiyelerine riayet etmey, dep bildirgen edi.
Fevralniñ 16-nda Ukraina Yuqarı Radası halqara institutlarğa muracaat etip, Qırımnıñ Rusiye işğalini ve yarımadada insan aqları bozuvlarını takbih etmesine çağırdı. Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv yılında bir sıra ğarp memleketi Rusiyege muracaat etti. Bundan soñ Kreml «ilhaq olmadı», dep bildirdi, Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova ise Qırım aqqında «olmağan şeylerni aytmaqtan» vazgeçmege çağırdı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rostov-na-Donunıñ Oktâbrskiy rayon mahkemesi mayısnıñ 14-nde martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler neticesinde tutulğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» daa üç mabüsiniñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı. Cemal Gafarov, Erfan Osmanov ve Asan Yanikov avgustnıñ 15-ne qadar SİZOda bulunacaqlar. Bu qararnı qadı Stanislav Vinokur çıqardı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Gafarovnıñ advokatı Rifat Yahin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, müvekkiliniñ sağlıq vaziyeti fenalaşmaqta.
«Qırım Cumhuriyetindeki FSB idaresiniñ tahqiqatçısı Cemal Gafarovnıñ tibbiy teşkerüvinen bağlı muracaatımnı daa aprelniñ 3-nde qanaatlendirse de, bugünge qadar bir şey yapılmadı. Müvekkilim bulunğan tahqiqat izolâtorınıñ hadimleri esnasnı soza. Bugün Cemal ağa SİZOda bulunğan 49 kün içinde ilk sefer maña özüni yaramay is etkenini ayttı. Mahkeme Gafarovnıñ ciddiy hastalıqlarını isbatlağan vesiqalarğa baqmadan onıñ izolâtorda tutuluvını uzattı», – dep qayd etti advokat.
Oturışuv qapalı şekilde keçirildi, qarar seslendirilgende tek soy-soplarğa kirmege izin berildi.
Mayısnıñ 14-nde Rusiye Rostov vilâyetiniñ mahkemeleri Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» diger doquz mabüsiniñ apis müddetini üç ayğa uzattı: Akim Bekirov, Seytveli Seytabdiyev, Osman Arifmemetov, Servet Gaziyev, Akim Bekirov, Seytveli Seytabdiyev, Osman Arifmemetov, Servet Gaziyevniñ. Qırımda bulunğan Raim Ayvazovnıñ da tevqif müddeti uzatıldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Tatar çigü sänğate
- Nurislam Siraci
Qirlaç 2021
Frankfurt
Tekst: Nurislam Siraci
Tatar çigü sänğate bik borınğı zamannarğa barıp totaşa. Anıñ matur ürnäkläre Altın Urda, İdel Bolğarstanı, Qazan xanlığı çorlarında formalaşa häm annan soñ da kamilläşep, üseş alıp, bügenge köngä qadär kilep citä.
Millätebezgä xas bulğan çäçäk-üsemlek ornamentları kiyem-salım, sawıt-saba, yort eçendäge könküreş äyberlären bizägännär, tatar tormışına yam’ häm maturlıq östäp torğannar.
Tatar çigüyendä üsemlek bizäklären qullanu- millätneñ tabiğät belän bäyläneşen kürsätä, millätneñ ğadätlären, dinen häm tarixın çağıldıra. Keşe, xayvan, qoş-qort surätlären qullanu İslam dine qağıydälärenä turı kilmägänlektän, alar çäçäk-üsemlek bizägenä yaqınaytıp (oxşatıp) birelä.
Tatar çigeşeneñ tağın ber üzençälege- küptöslelek (polixrom), cete, qıçqırıp torğan töslär qullanudır. Bu üzenä kürä bäyräm ruxın östi, käyef kütärenkelege birä.
Tatar xatın-qızları icat itkän üzençälekle çäçäk bäylämnäre kompozitsiäläre Urta Aziä, Qazaxstan, Azärbaycan möselman xalıqları, İdel buyındağı häm Uraldağı başqa xalıqlarınıñ çigülärenä dä täsir itep, ul xalıqlarda da kiñ taralış ala. İñ yeş qullanıla torğan çäçäklär – lalä, çalma çäçäk, qaşqarıy çäçäge, mäk, qanäfer h.b. Yeş qına ber ük sabaqta törle çäçäklärne, törle yafraqlarnı kürep bula häm alar tösläre belän dä ayırılırğa mömkin.
ÇİGÜ TÖRLÄRE
1. Elmäle çigü (qayu, tambur) Tatarlar qullanğan iñ borınğı häm popular çigü töre dip äytep bula. Anı qaywaqıt “Tatarça çigü” dip tä atıylar. XIX ğasır urtalarına qadär ul enä belän, soñraq isä ırğaq häm kiyerge yardämendä dä başqarıla başlıy. 2 meñ yıldan artıq tarixı bulğan bu çigü töre bügen dä aktüallegen yuğaltmıy häm bik popular.
2. Şoma çigü (yomşaq çigü, tutırma) Elmäle çigügä qarağanda sirägräk qullanılsa da, XX ğasır urtalarınnan başlap kiñ taralış ala. İke törgä ayırıp bula- ğadäti şoma çigü (mäsälän ber çäçäk ber töstäge cep belän “tutırıla”) häm näfis şoma çigü (mäsälän ber çäçäk yaki yafraq, ber cepneñ 3-5 tösmere yardämendä başqarıla)
3. Altın çigü (uqalap çigü) Şulay uq borınğı zamannardan başlap şärqıy häm törki xalıqlarda kiñ qullanıla torğan çigü töre. Altın, kömeş ceplär, uqa (kanitel’, fr. cannetille) yardämendä başqarıla. Älbättä bu çigü töre iñ qıymmätle, bay häm qatlawlı dip äytep bula. Altın (kömeş) cep yaki uqa yardämendä Qazan ostaları tübätäy, qalfaq, çitek, çüwäklär, danlıqlı “Qazan sölgese” çikkännär.
Tatar xatın-qızlarına, elmäle çigü, ence-säylän, şoma çigü, altın-uqalap, çemçep (tırnaq almalau) çigüdä tiñnär bulmıy. XIX-XX ğasır başında yefäk häm altın ceplär belän çigelgän “Qazan sölgeläre” küp illär häm xalıqlar arasında taralıp, dan qazana.
Äbilärebez bezgä miras itep qaldırğan bu tör sänğatne, alar icat itkän qabatlanmas çın sänğät äsärlären saqlaw, torğızu häm dävam itterü –bezneñ burıçıbız!
Şuşı maqsattan çığıp, Aurupa tatar xatın-qızlarınıñ “Xanım” oyışması teläge häm Qazan çigü ostası Nurislam Siraci yardäme belän, bez Tatar çigüye buyınça online ostaxanä däreslären (Master-klass) oyıştırırğa buldıq. (https://www.azatliq.org/a/29232505.html)


text:
Yahşı bir insan ile vedalaştıq. Yaqında tanış olğanımızğa baqmadan, onıñ şahsiyetiniñ terenligini añlamaq içün bu an yeterli oldı.
Riza ağa Fazıl tek yazıcı ve şair degil edi. O tek edebiyatta degil de, amma halqınıñ içtimaiy ve siyasiy ayatında da faal edi.
O, muzakere ve subetler içün daima açıq edi. Eñ çoq onıñ, yaşına baqmadan, aktualliginden şaşa edim. O, keçmişte qalmağan edi, yüz bergen vaqialarğa birden cevap bermekni kerekli sayğan ve meselelerni çezmek içün yollarnı teklif etmege tırışqan edi.
Eminim ki, o daa çoq şey yapmağa yetiştirmedi.
Yaqında ressamlarımız ile laf etip, olarğa ait bir şekilde ve usulda aktual olmağa, aqiqatnı köstermege, böyle etip adamlarğa şübelerden vazgeçmege ve yollarnı tapmağa yardım etmege muracaat etken edim.
Riza ağa bunı yapmağa bile edi. Ondan ögrene bilecegimiz çoq şey bar, o, yanımızda endi olmasa da.
Nariman CELÂL


text:
Yañı yılda Roman Qoş dağında Ukraina bayrağını tiklegen Rusiyeli Aleksandr Poltavskiyni Ekstremizmge qarşı merkezge çağırdılar. Bunı o, Jivoy Jurnalda bildirdi.
«Bugün Keriçte «Ekstremizmge qarşı merkez»de Yañı yıl hayırlavım boyunca izaat bergen edim. Bugün, yanvar 23-de çağırdılar, yani seferden 3 afta keçkenden soñ! Aceba, olar aqıllarını toplap, buña diqqat etmezlermi, dep tüşüngen edim! Amma, yoq», – yazdı Poltavskiy.
Aleksandr Roman Qoşta tiklegen bayraqnı hayriye internet-mizattan satacaq edi, amma şimdi onıñ keçirilmesi havflıdır.
«Mizat ve hayriye işni keçirmege izin bermezler, ğaliba, bu aqqında bayraqnı ala bilecek insanlarnı haberdar ettim», – dedi o.
2015 Yılbaş gecesi işğal etilgen Qırımnıñ eñ yüksek noqtasında Ukraina bayrağı tiklengen edi. Onı Rusiyeli Aleksandr Poltavskiy tikledi ve bunı aks etken videonı internetke yükledi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Yanvar 26 künü ATR qırımtatar telekanalına tintüv ile kelgen silâlı insanlar videoarhiv serverini tutıp aldılar. Al-azırda telekanal signalı sögdürildi.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova bildirdi.
«Serverge irişip olamaymız. Bizden onı tutıp alğanlar, dep ayta bilem. Serverde videoarhivimiz saqlıdır», – dedi o.
Bucurova telekanalda tintüv sabağace süre bilecegini tüşüne.
«Menimce, tintüv uzun zamanğa sürecek, bizge aqşam evleriñizge qaytmağa ümüt etmeñiz, aytqanlar. Belki sabağace, dep ima ettiler, çünki oda, insan çoqtır. Kimseni çıqarmay ve kirsetmeyler», – dedi Bucurova.
Al-azırda telekanalnıñ yayınlarını onıñ saytında ya da sputnik ağından seyir etmek mümkün.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.
ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.


text:
İnsan aqlarını qorçalav saasındaki halqara añlaşmalardan Rusiye tarafı delil olaraq ketirilgen maddeler suv aqqı, suv ile temin etüv ya da başqa malzemelernen teminlev mecburiyetlerine ait degil, başqa insan aqlarınıñ kefil etilmesi ve temin etilmesi ile bağlıdır. Vaqtınca işğal etilgen yarımadanı semereli nezareti altına alğan soñ, onlarca ukrain ve qırımtatar faalcilerini öldürgen, zorbalıqnen qaçırğan ve qıynağan işğalci devlet tarafından yaşav aqqınıñ bozuluvı ve qıynavlar aqqında aytılğanı asla aqılğa sığmağan şeydir.
İşğalci devlet sıfatındaki Rusiye Federatsiyası ve işğalci akimiyetni temsil etken şahıslar 2014 senesi kiçik ayınıñ 20-den başlap, vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyar şeerinde yüz bergen öldürüvler, zorbalıqnen ğayıp oluvlar ve qıynavlar içün mesüliyetlidir.
Halqara gumanitar uquqqa binaen, işğalci devlet semereli nezareti altında bulunğan vaqtınca işğal etilgen topraqlarda meydanğa kelgen er şey içün mesüliyetlidir. 1949 senesi arman ayınıñ 12-de qabul etilgen Cenk vaqıtında grajdan ealini qorçalav aqqında Şartnamesiniñ (Dörtünci Jeneva konventsiyası) 55-ci maddesindeki birinci qısmında, işğal etilgen toraqlarnıñ resursları yeterli olmasa, işğalcı akimiyet ealini bütün aşayt malları ile tibbiy malzemelernen temin etilmesini, şu cümleden, aşayt mallarınıñ, tibbiy malzemelerniñ ve başqa mallarnıñ ketirilmesini evelden nazarğa almalı. Suv kibi resurs da aynı vaziyettedir. Yani, işğal altındaki ealini kerekli resurslarnen işğalci devlet temin etmelidir.
Bundan ğayrı, Dörtünci Jeneva konventsiyasınıñ 60 maddesine binaen, üçünci taraf bergen gumanitar yardım bile işğalci devletni Dörtünci Jeneva konventsiyasınıñ 55 maddesi ile işğalcige yüklengen mesüliyetten azat etmey. Onıñ içün, Dörtünci Jeneva konventsiyasınıñ mündericesine binaen, işğal altındaki ealini kerekli aşayt mallarınen, tibbiy malzemelernen ve başqa resurlslarnen işğalci devlet temin etmelidir.
Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetini ve Aqyarnı şeerini suvnen temin etmek işğalci devlet sıfatındaki Rusiye içün palığa çıqa. Bu sebepten o, doğrudan ya da halqara ortaqlarğa yapılğan basqısı vastasınen Ukrainadan vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa suv teminatını ğayrıdan tikleycek ola. Ancaq Ukraina, topraqlarını 6 yıl devamında işğal etken işğalciniñ ögünde turğan problemlerni çezmemelidir.


text:
ABD ve AB Qırım işğali sebebinden Rusiyege qoyulğan sanktsiyalarnı yımşatmağa niyetinde degiller. Bunı ABD-niñ Rusiyedeki elçisi John Sullivan “Dojd” telekanalınıñ yaynında ayttı.
“Biz sanktsiyalarnı yımşatmaycaqmız, er alda ne ABD, ne bizim ortaqlarımız ve ittifaqdalarımız bu adiseler (Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali – QA) neticesinde qoyulğan sanktsiyalarnı yımşatmağa niyetinde degiller. Bundan qaçmaq olmaz – subetni böyle başladıq, devam etecekmiz”, – Sullivannıñ aytqanlarından RİA Novosti alıntı ketire.
Onıñ sözlerine köre, Ukrainadaki vaziyet meselesi Amerika reberligi içün prioritet olaraq qala.
“Em icra akimiyeti, em de kongress qanunğa riayet etmezden topraq bütünligini deñiştirüv qabul etilmez, dep bildireler”, – elçiniñ aytqanlarından TASS alıntı ketire.
John Sullivan, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron “meseleniñ Ukraina ve halqı içün adaletli al etileceginiñ tarafdarıdırlar”, dep bildirdi. Bunı RBK haber ete.
ABD-niñ Rusiyedeki elçisi, ABD akimiyetiniñ Minsk anlaşmalarına yanaşması deñiştirmegenini da qayd etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Donbass maden işçileriniñ Mustaqil zenaat birliginiñ başı Mıkola Volınko qayd etkeni kibi, numayışqa kömürciler de çıqacaq. Onıñ aytqanı kibi, olar mitinglerde Ukraina cenübiy-şarqına kirgenlerden memleketniñ mustaqilligini saqlamaq içün iştirak etecekler.
Luganskta Birlik mitingniñ teşkilâtçıları 4 aliy oquv yurtınıñ yolbaşçıları oldı.
Ukraina şarqında separatist şiarları altında narazılıqlar devam etmekte. Silâlı Rusiye tarafdarları regionnıñ çeşit şeerlerinde memuriy binalarnı zapt etti. Olar «Donetsk halq cumhuriyetini» ilân etip, Donbassnıñ statusını belgilemek içün referendumnıñ keçirilmesini talap eteler.
Ukraina akimiyeti salı künü başlanğan antiterroristik ameliyatnı devam ete.


text:
İyülniñ 26-nda, çarşenbe künü, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri İlmi Umerovğa qarşı mahkeme davasınıñ nevbetteki toplaşuvı ötkerilecek.
Mahkeme tarafından toplaşuvğa FSB taqiqatçısı İgor Skripka çağırıla. Böyle qarar iyülniñ 19-da, İlmi Umerovnıñ qırımtatar tilinde ATR telekanalınıñ efirinde yapqan nutuğını tercime etken terciman Hubedin Saledinov sorğudan keçken soñ qabul etilgen edi.
Sorğu devamında terciman dedi ki, FSB taqiqatçısı onı bir-qaç kere çağırttırıp, tercime metinini ğayırdan imzalamağa rica etken eken. Böyle etip Saledinov, mahkeme esnasında tercime metini talil etilgen vaqıtta tapılğan hatalarnı añlatqan edi. Bu sebepten mahkeme, «zıddiyetlerni al etmek içüñ» şaat olaraq taqiqatçı İgor Skripkanı sorğuğa çağırttırdı.
İyünniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı.Er afta çarşenbe künleri mahkeme oturışları olacağı haber etile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde iyülniñ 16-nda qırımtatar vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ davası boyunca Rusiye FSBsiniñ Qırım idaresiniñ eki hadimi sorğuğa çekildi. Olardan biri Aleksandr Kojemâkov Memedeminov «mahkeme binaları ögünde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ tarafdarlarını toplağan» ve «mahkeme oturışuvlarına keder etmege tırışqan edi», dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti vatandaş jurnalistini qomşu Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlay. Taqip sebebi 2014 senesinden evel çıqarılğan eki YouTube levhası oldı. Bundan evel mahkemede çıqışta bulunğan Nariman Memedeminov tahqiqat onı Ukraina vatandaşı olaraq tanımağa razı olmay ve milliy, diniy ve iş sebeplerinden taqip ete, dep ayttı.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyev İnternetteki levhalar Nariman Memedeminovnı taqip etmek içün tek manaçıq oldı, dep tüşüne.
O, vatandaş jurnalisti, bloger, strimer, yani qırımtatarlarnıñ mahkemelerine barmağa ve bu vaqialarnı aydınlatmağa başlağan birincilerden biridirEdem Semedlâyev
– Narimanğa qarşı cinaiy dava açılğanınıñ esas sebebi, em onıñ, em imayesiniñ fikirince, elbette, onıñ faal vatandaş areketleri, faaliyeti ola. O, vatandaş jurnalisti, bloger, strimer, yani qırımtatarlarnıñ mahkemelerine barmağa ve bu vaqialarnı aydınlatmağa başlağan birincilerden biridir. O vaqıt – 2014-2015 seneleri – mahsus hızmetler içün bu zor edi, çünki Qırımdaki bütün informatsion alanını temizlemek kerek edi, bunı olar Qırımda olıp keçkenler aqqında kerçek malümatnı yazmağa tırışqan jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler keçirip, muvafaqiyetnen yaptılar. Soñra bu vaqialarnı aydınlatqan vatandaş jurnalistleri peyda olıp başladı. Manaçıq tapıp, cinaiy dava açqanlar.
Edem Semedlâyevniñ qayd etkenine köre, Rostov-na-Donuda Nariman Memedeminov umumiy kameradan mahsus blokqa avuştırıldı.
– Nariman özüni faal qoruğanı içün onı anda tutalar, o, qabaatlavğa razı olmadı – terror maddesi, yani terror faaliyetine çağıruv ya da terrorizmni açıq aqlav. Onıñ mahsus blokqa avuştırılması tek bunıñnen bağlı.
Apiske alınğan Nariman Memedeminovnıñ ömür arqadaşı Lemara Memedeminova Rusiye quvetçileriniñ evlerinde keçirgen eki tintüvni hatırlay.
Nariman çıqqan soñ eki saniye keçti, endi yerde yata edi. Ellerini birden bağlağanlar, eki hadim üstüne oturıp tuta ediLemara Memedeminova
– 2018 senesi martnıñ 22-nde keçirilgen tintüv vaqtında pek qaba areket ettiler – araba qapusından tırmaşıp çıqıp keçtiler ve birden qapumıznı sındırıp başladılar. Ses yoq edi, bir şey yoq edi, Nariman çıqqan soñ eki saniye keçti, endi yerde yata edi. Ellerini birden bağlağanlar, eki hadim üstüne oturıp tuta edi. Ne advokatqa telefon etmege çare bar edi, ne başqa bir şey. 2016 senesi fevralniñ 11-nde olğan tintüv vaqtında hadimler pek nezaketli edi, qapumıznı qaqqanlar. Kitaplarnı gizliden qoyacaq ediler. Men bunı körip qıçırmağa başladım – bir şey olmadı kibi yapqanlar. Olmadı… Qırımda faal, vatandaş jurnalisti olsaq, er daim nezaret altında bulunğanını añlamaq kereksiñ. 2016 senesi olğan tintüvni resmiy ihtar olaraq saymaq mümkün.
Lemara Memedeminovanıñ aytqanına köre, apiste aqayınıñ sağlıq problemleri başladı, ve 2019 senesi martnıñ 14-ne ameliyat belgilengen edi.
Nariman ameliyat oldı, ve eki afta hastahanede qaldı, çünki ameliyattan soñ yarası uzun zamandır keçmey ediLemara Memedeminova
– Buña ümütimiz büyük edi, çünki sağlıq vaziyeti ket-kete fenalaşa edi. Amma martnıñ 14-nde eki mahkeme oturışuvı olacaq, dep aytqanlar. Birincisinde bar edi, ekincisinde ise ameliyat olmaq kerek dep muracaat berdi. Bundan soñ Narimannı SİZOğa alıp ketkenler, biz ise onı hastahanede bekley edik. Bu esnasnı tezleştirmek içün elinden kelgenini yapqan ve yardım etken insanlar sağ olsun. Neticede Nariman ameliyat oldı, ve eki afta hastahanede qaldı, çünki ameliyattan soñ yarası uzun zamandır keçmey edi. Onı SİZOğa keri alğan soñ baqmadılar bile, bütün sarğılavlarnı özü yaptı, ilâc içti.
Ukrainalı jurnalist Taras İbragimov apiske alınmazdan evel Nariman Memedeminovnı nasıl bilgenini Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında tarif etti:
«Közlükli ziyalı adam, pek nezaketli. Mahkeme ögünde körüşkende ya da iş körüşüvlerini yapqanda er daim jurnalistikanen meraqlana edi, haberler nasız yazıla, yayınlar nasıl olmalı, dep soray edi, adiy tehnik sualler. O, işini daa güzel yapmağa tırışqan edi. Biz bunı vatandaş jurnalistikası dep adlandırmağa alıştıq, amma menim içün o, özü ögrengen, içinden jurnalist olğan biridir. Nariman – mahkemelerden, şu cümleden «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mahkemelerinden yayın yapmağa başlağan birincilerden biridir. Daa «Qırım birdemligi» yoq edi – o, Facebookta bu esnaslarnı aydınlatqan saifeni açmaq ğayesi peyda olğan birincilerden biri edi. «Qırım birdemliginde» mediadan mesüliyetli edi – haber yaza, yayın yapa edi. Bu iş içün onı taqip eteler».
Qırımdaki Rusiye aq qorçalayıcı alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkovanıñ fikirince, Rusiye tahqiqatı Nariman Memedeminovnıñ Ukraina vatandaşlığını belli sebeplerden tanımay.
– İnsannıñ çetel vatandaşlığı olsa, onıñ konsul ziyaretleri, cezasını vatanda çeküv ve bir çoq diger aqqı bar. Davada Ukraina vatandaşlığı qayd etilmese, mahkemeniñ problemleri çoq degil. Ekinci taraf – siyasiydir, olar qırımlılarnıñ Ukraina vatandaşlığı aqqını tanımamağa tırışa ve olarnı Rusiye vatandaşları dep saya.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası bölük yolbaşçısınıñ muavini Kirill Kopiyka 2018 senesi martnıñ 23-nde müessise Memedeminovnıñ tintüvi ve apiske alınmasınen bağlı cinaiy iş açtı, dep hatırlata. Dava azatlıqtan qanunsız marum etüv ve meskenge qanunsız kirüv alâmetleri boyunca açıldı.
Bugünki künde Qırımda jurnalistlerniñ qanunsız taqip etilüvinen bağlı 20-den ziyade dava barKirill Kopiyka
– Al-azırda davanıñ mahkemeden evelki tahqiqatı devam ete, şübhelilerniñ şahısları ögrenilmekte. Nariman Memedeminovğa qarşı yapılğanlarğa alâqası olğanlarnıñ kimligi belli olğan soñ cinaiy dava mahkemege yollanılacaq. Qırımlı faallerniñ mahkeme esnasları aytılsa, bu cinayetler adaletli mahkeme aqqınıñ bozuluvına dair davalar çerçivesinde baqıla. İnsanlarnıñ muracaatları qanunsız şekilde red etilse, diger aqları bozulsa, bunı böyle baqamız. Cemaat teşkilâtları, advokatlar, yaqın tuvğanlarnen olğan bağlarımız sayesinde bu malümatnı elde etemiz. Bugünki künde Qırımda jurnalistlerniñ qanunsız taqip etilüvinen bağlı 20-den ziyade dava bar.
Ukraina jurnalistleri milliy birliginiñ yolbaşçısı Serğiy Tomilenkonıñ qayd etkenine köre, böyle davalarda ukrain jurnalistlerine halqara teşkilâtlar qoltuta.
Avropa jurnalistleri federatsiyası seviyesinde Qırımda taqip etilgen vatandaş jurnalistlerine qoltutalarSerğiy Tomilenko
– Avropa jurnalistleri federatsiyası seviyesinde Qırımda taqip etilgen vatandaş jurnalistlerine qoltutalar. Birligimizniñ ğayretlerine mayıs ayında Tallinnde keçirilgen federatsiya kongressiniñ Rusiyede, Rusiye tarafından ve işğal etilgen topraqlarda taqip etilgen jurnalistler ile birdemlik aqqında resmiy beyanatınıñ qabul etilmesi vastasınen qoltutalar. Qırımda serbast malümatnıñ yekâne menbası olğan zenaatdaşlarımız, hususan Nariman Memedeminov ve diger vatandaş jurnalistleri ile birdemlik kösterilüvine diqqat ayırıldı.
Serğiy Tomilenko 2017 senesi Qırımda eki buçuq yıl şartlı apis cezasına ve üç yıl açıq faaliyetnen oğraşmaq yasağına üküm etilgen ukrainalı jurnalist Mıkola Semenanıñ taqip etilüvi aqqında da hatırlata. Semena, ilhaq etilgen Qırım aqqında maqale yazıp, «Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğan» eken.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Qıtaydaki koronavirus problemini Sağlıq nazirliginiñ reberliginen muzakere etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Sağlıq naziri Zorâna Skaletska qayd etkenine köre, al-azırda Ukrainada yañı virus hastaları qayd etilmedi. Bugün kütleviy haber vastaları bildirgen hastalarda, onıñ aytqanına köre, adiy gripp çıqtı.
«Bugün (koronavirus – QA) tapılsa, er kes ne yapacağını bile, tedaviylev ve tedqiq yapılmalı. Laboratoriyalar ve test sistemaları koronavirus şübhelilerini tapıp red etmege azır. Global, devletlerara seviyede vaziyetni kontrol etken halqara teşkilâtlarnen er kün işbirligi tutamız», – dedi Skaletska.
Sağlıq naziriniñ muavini Viktor Lâşkonıñ bildirgenine köre, sıñır hızmetinen daimiy operativ bağ quruldı, ava limanlarında yolcularnı teşkerüv talimatı bar. O, Ukrainada virus tapılsa, onı tedaviylemege azırlar, dep işandırdı.
«Qıtayda insanlarnı tedaviylemege yardım etken tehnologiyalar Ukrainada da qullanıla. İnfektsiya mütehassısı olarnı bile ve olardan faydalanmağa azır. Böyle tehnologiyalar yardımınen olar mantarğa oşağan hastalıqlarnı tedaviyley», – dep qayd etti Lâşko.
Qıtayda yañı koronavirus sebebinden can bergenlerniñ sayısı 41-ge arttı.
Virus çetelde, hususan Singapur ve Vyetnamde tarqala. Yaponiya, Filippinler, Cenübiy Koreya, Tayvan, Tailand, Saudiy Arabistan ve ABDde, em de Qıtaynıñ Gonkong ve Makaosında hastalanğanlar bar.
Qıtay akimiyeti tarqalğan yañı koronavirus sebebinden 41 million insan yaşağan 13 şeerni karantinge qapattı.
Dünya sağlıq teşkilâtı, diger beş memlekette hastalar qayd etilgenine baqmadan, dünyada fevqulâde vaziyetni ilân etmedi. Yanvarniñ 23-nde DST «halqara fevqulâde vaziyetni» ilân etmege acet yoq, dep bildirdi, amma «Qıtay içün bu fevqulâde vaziyet».
2019-nCoV olaraq belli virus koronavirusnıñ yañı çeşiti sayıla, daa evel insanlarda olmağan edi. Yañı virus 2000 yıllarınıñ başında dünyada 800 insannı öldürgen SARS virusına oşağanı içün ğam-qasevet doğurdı.


text:
Merkeziy siñir sistemasınıñ hastalığı sebebinden ruhiy bozuluvlar olğan balalar içün hususiy cumhuriyet “Yoloçka” bala evinde Mütevveli şurasınıñ birinci toplaşuvı olıp keçti. Toplaşuvda “Yoloçka” (“Naratçıq”) bala eviniñ baş ekimi Aleksandr Vasükov, Qırım Cumhuriyetinde bala aqları boyunca salahiyetlisi İrina Klüyeva, QMDİ diniy tedbirlerni teşkil etüv bölüginiñ rehberi Zenife Ablayeva, Yeparhiyanıñ temsilcisi Anna Jukova, “Dünya eyiligi – Qırım göñüllileri” teşkilâtınıñ temislcisi Valeriya Petruseviç, çoqbalalı evlâtlıq balalarnıñ anası Ölga Kramnaya ve iş adamı Aleksandr Antipin iştirak ettiler.
Körüşüv çerçivesinde iştirakçiler Mütevelli şurasınıñ ilerideki işini ve onıñ müessiseniñ ömürinde iştiragini muzakere ettiler. Şuranıñ faaliyeti müşkül meselelerni çezmege ve cemaatçılıqnen bağ qurmağa yönelik olacaq.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qanun leyhası Yuqarı Rada saytında derc olundı.
Onıñ teşebbüsçileri «UDAR» firqasından Ukraina halq deputatı Valeriy Patskan ve «Batkivşçina» Bütünukrain birleşmesinden halq deputatı Sergey Sobolev oldılar.
Qanun mecburen köçip ketkenlerniñ status alınması ve olarnıñ aqlar teminlevi içün mesülietli olğanlarnı belgiley.
Böylece, qanunnıñ 1-inci ve 2-nci maddelerine binaen, mecburen köçip kelgen insan – 2014 senesi martnıñ 18-ne qadar Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde daimiy sürette yaşağan ya da terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerde ATO vaqtında yaşağan ve onıñ ya da qoranta azalarınıñ omüri ya da sağlığına zarar ketire bilecek peyda olğan sebepler, evsiz, yaşamaq içün imkânlarsız qalmaq, zorbalıq telükesi, siyasiy, diniy sebeplerden zarar körmemek içün yaşav yerini terk etmege mecbur olğan Ukraina vatandaşıdır.
Mecburen köçip kelgen adamlarğa er angi regionda devlet yardımı berilmek kerek. Ukraina Nazirler şurası bunıñ kibi vatandaşlar yerleştirilecek regionlar cedvelini tizecek ve kütleviy haber vastalarında derc etmeli.
Qanunnıñ 3-ünci maddesiniñ 4-ünci noqtasına köre, bir de bir insan köçecek regionnı özü saylap alsa, devlet yardımına muhtac olmağan şahıs olaraq tanıla ve işbu Qanunda ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararlarınen belgilengen diger yardımlarnı elde ete bile.
Mecburen köçip kelgenniñ vesiqası ariza berilgen kününden soñ 10 kün içinde ve 1 yılğa berilmeli.


text:
İlhaq etilgen Aqyarda General Hrükin soqağında üç taraflı yol qazası oldı, onıñ sebepçisi yaş patapatçı edi. Bunı Rusiye FVN-niñ Aqyar bölüginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisege köre, Aqyar sakini başta Nissan maşnasına uruldı, soñra qarşı yolaqqa çıqıp, Honda maşnasınen çatıştı.
"Yaş aydavcıcı bala şeer hastahanesine alıp kettiler, naqliyatnı ise cöreme meydançığına yolladılar", - denile beyanatta.
Matbuat hızmeti qayd etti ki, yol qazasınıñ sebepçisi - 17 yaşındaki köllec studenti, onıñ adına aydavcılıq şeadetnamesiz yürgeni içün memuriy protokol tizildi, oña köre 5-ten 15 biñge qadar cöreme ola bile.
Martnıñ 29-ında gece "Lübimovka - Belbek (Fruktovoye)" yolunda yol qazası oldı, bir adam elâk oldı.
Qırımda Seyit Eli (Juravki) köyü ve Curçı (Pervomayskoye) qasabasınıñ arasında "Tavrida" trassasında yol qazası oldı, Hyundai yük maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.
"Aqmescit - Aluşta" yolunda Anğara (Perevalnoye) köyü yanında Daewoo Lanos maşnası beton tiremege uruldı, bir aqay elâk oldı.
Daa evel Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskoye) rayonında "Tavrida" trassasında yengil maşna yük maşnasınen çatıştı.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Qırım sakinlerini, Rusiye ordusında hizmet etmek içün povestka almaları taqdirde telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmege rica ete. Bunı yanvarniñ 11-nde nezaret muessiseniñ matbuat hizmeti bildire.
Prokuraturada, bizim taraftan «Rusiye ordusında arbiy hizmetniñ keçirilmesine mecbur etüv, arbiy komissariatlar tarafından sakinlerge munasip povestkalar yollav ve, ondan ğayrı, Rusiye ordusında hizmet etmekniñ red etilmesi içün cinaiy işlerniñ açuv ya da başqa şekilde cevapkârlıqqa celp etüv vaqiaları boyunca yapılğan tahqiqat işlerinde protsessual rehberlik yapıla», dep hatırlatalar.
Muessisede, (044) 569-73-57 telefonı ve (zvern01@ark.gp.gov.ua) elektron poçtası ya da Kyivdeki (Delovaya soqağı, 24) adresi boyunca Qırım sakinleriniñ Rusiye ordusında arbiy hizmet etmege mecbur etüv vaqiaları aqqında şikâyetlerini beklegenlerini añlattılar.
Bunıñ arfesinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasında Qırım.Aqiqatqa, Qırım sakinlerini Rusiye ordusında hizmet etmege mecbur etüv vaqiaları boyunca deliller toplağanlarını bildirdiler. Bu «arbiy cinayet olıp, oña Halqara cinaiy mahkemeniñ yurisdiktsiyası kenişletile».
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları grubu, üç yıl zarfında Rusiyeniñ ordusına 10 biñge yaqın Qırım sakini çağırıldı, dep iddia ete.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Rusiye akimiyeti Qırım sakinlerini öz ordusınıñ saflarına askerlikke alalar. Yarımadada bir çoq kütleviy tedbirlerde Rusiye Silâlı quvetlerinde hizmet etüv teşviqatı yapıla. Halqara qanunları ve BMT Baş Assambleyasınıñ qararlarına baqmadan Qırım sakinlerini Rusiye ordusına hizmetke kirmege davet eteler.


text:
Aprel 11-13 künleri Vilniusta keçirilgen Dünya qırımtatar kongressi İdare şurası toplaşuvınıñ iş neticeleri eñ yaqın vaqıtta derc etilecek.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, BDQK şurasınıñ işinde iştirak etken İlmi Ümerov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Mence, 2-3 kün içinde derc eterler. Metinni tercime etmek kerek, çünki türk tilinde qabul etildi», – dep qayd etti Ümerov.
Onıñ bildirgenine köre, vesiqa qırımtatarlarnıñ Ukrainadaki aq-uquqları qanun ceetinden teminlenmesi kerek olğanını köstere.
«Ukrainada qırımtatar halqı ve onıñ temsil organları Qurultay ve Meclisniñ aq-uquqlarını kefil etken qanunlarnı ve Anayasa deñişmelerini qabul etmek kerek», – dep qayd etti Ümerov.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, Kongress beyannamesinde diger devletlerniñ parlamentlerine qırımtatarlarğa qoltutmaq ve repressiyalardan qorçalamaq çağıruvları mevcut.
Dünya qırımtatar kongressi İdare şurasınıñ toplaşuvı «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı» halqara konferentsiyasından başlandı. Konferentsiya devamında Rusiyeniñ Qırım işğali ve yarımadada qırımtatarlarnıñ vaziyetine dair bir qaç muracaat ve beyanname seslendirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Ukraina buhran media merkezine intervyü vaqtında Qırıda sakinlerniñ ihtiyacaları içün suv yeterli olğanını, amma Rusiye arbiyleri içün yeterli olmağanını bildirdi.
«Sakinler, kommunal hocalıq, hastahaneler, mektepler içün Qırımda suv yeterlidir. Ruslarnen tolup-taşqan Qırımnı arbiy forpostqa çevirmek içün yeterli degil. Buña bir suv bermeycekmiz», – dedi Çubarov.
Çubarov, halqara gumanitar uquqqa köre, yarımadanıñ resurslarnen temin etilmesiniñ bütün mesülietiniñ Rusiye başlıqlarınıñ üzerine tüşkenini de hatırlattı.
«Ukraina qıtasından Qırımğa kelgen suvğa kelgende, halqara gumanitar uquqqa köre, bir topraqnı işğal etseñiz, o zaman peyda olğan bütün meseleler siziñ meseleñizdir. Eger bir şey keregi kibi olmasa, bunıñ içün cevaplı siz olacaqsız. Şunıñ içün vazifemiz Qırımnıñ saqlanmasını mümkün qadar paalı etmek. Eviñizge kirip, onı zapt ettiler, siz ise olar yahşı yaşasınlar dep olarğa yardım etmek kereksizmi. Suv bu resurs. Qırımğa suv bermek, işğalcilerge yardım etmektir», – dedi Meclis reisi.
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba, Şimal Qırım kanalından Dnipro suvunıñ Qırımğa kene berilmesi yalıñız işğalden azat etilgen soñ mümkündir, dep bildirgen edi.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım ve Aqyar boyunca idaresi Kefedeki yanğında beş yaşındaki balanıñ elâk olğanı sebebinden teşkerüvni yapa. Bunı "Krıminform" saytına müessiseniñ reberniñ birinci yardımcısı Olga Postnova haber etti.
"Kündüz Kefede daça evi yanıp başladı. Yanğın neticesinde dam eşildi ve beş yaşındaki balanıñ üstüne tüşti. Üç yaşındaki balanen anası azbarğa çıqıp yetiştirdiler ve sağ qaldılar, babası o vaqıt işte edi. Oğlançıq vefat etti", - dedi o.
Postnova, qaza yerinde tahqiqatçılar ve kriminalistler aqtıq çalışıp bitirgenini ayttı.
Mayıs 29-ında Kefede şahsiy evde yanğın oldı, onda beş yaşındaki bala elâk oldı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirdi.


text:
Rusiye Tış işler nazirligi Qırımğa halqara işbirlikniñ inkişafına yardım etmege söz bere. Bu aqta Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov ile körüşüvde bildirdi.
Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, cumaaqşamı künü, oktâbr 8-de, Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov ile körüşüvi keçti.
«Subet devamında Qırım Cumhuriyetiniñ halqara ve tış iqtisadiy alâqaları boyunca fikirleri ile paylaştılar. Sergey Lavrov dey ki, Tış işler nazirligi ileride de cumhuriyetke ecnebiy şerikleri ile işbirlik inkişafına qol tutacaqtır», – denile beyanatta.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Kyivniñ «Mıstetskıy arsenal» medeniyet merkezinde fevralniñ 26-ndan mayısnıñ 5-ne qadar «Qırımnıñ acayip ikâyeleri» sergisi keçecek.
Sergi fevralniñ 26-nda saat 19:00-da açılacaq, dep haber ete teşkilâtçıları.
«Kimmer, tavr, skit, yunan, got, sarmat, vizans, hazar, polovets, ceneviz ve venedikliler, osmanlı türkleri ve qırımtatarlar. Bizler yarımada ealisini şekillendirgen qadimiy halqlarnıñ izlerinden adım-adım ketmek içün sergi teşkil ettik. Hususan, Qırımnıñ Tamır qavmi qırımtatarlar aqqında daa çoq tarif etecekmiz. 15 ukrain müzeyiniñ kollektsiyasından alınğan ayrı eşyalar – skit altını, silâdan başlap zemaneviy sanat eserlerine qadar, farqlı devirlerden qalma acayip ikâyelerni tarif etecek», – dep qayd ete teşkilâtçılar.
Kefede 2018 senesi oktâbr ayında «Kefe Gülleri» qırımtatar medeniyet festivali keçirilgen edi.
Kyivde 2018 senesi oktâbrniñ 23-nde «Qırım evi yüreklerni birleştire» qırımtatar etnocazınıñ hayriye kontserti olıp keçti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Avropa şurasınıñ yañı prezidenti Charles Michelnen Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ uzatıluvını muzakere etti, dep bildirdi Ukraina prezidentiniñ ofisi.
«Avropa Birligi aza devletleriniñ liderleri Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine qoltutuvda birlik olıp, Minsk añlaşmaları yerine ketirilgenine ve Ukraina topraq bütünligi ğayrıdan tiklengenine qadar Rusiyege qarşı sanktsion basqını devam ettirecek, dep ümüt etem», – dedi Zelenskıy.
O, Ukraina gaz tranziti meselesinde işançlı ortaq olıp qalacağını tasdıqlap, Avropa Birligine üç taraflı muzakerelerde köstergen destegi içün teşekkür bildirdi.
Charles Michel, Ukrainanıñ Avropa integratsion islâatlarını kirsetüvde ilerilegenini tebriklep, Avropa Birligi bu esnasta ileride de yardım etmege azır, dep tasdıqladı.
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ ve Donbasta cenk areketleri başlağan soñ Avropa Birligi Ukrainanıñ topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilliginiñ bozuluvınen bağlı sanktsiyalarnı kirsetip, er seferinde uzata. Brüsselde Kremlniñ Ukrainağa qarşı istilâsı sebebinden sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesini teklif etken siyasiy küç ve liderler kene de bar.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.