text:
Aqmescit – Qırım paytahtında cemaat yerlerde adamlarnıñ yaqalanuv adiseleri sıqlaştı. Soñki 10 kün içinde qoruyıcı organlarınıñ hadimleri şahsiyetni ögrenmek içün tahminen 160 erkekni yaqaladılar. Uquq qorçalayıcılar eminler, qoruyıcı organlarnıñ hadimleri öz vazifelerinden artqaç qullandılar, zarar körgenlerge ise, bu vaqianı diqqatsız qaldırmamağa tevsiye eteler.
Hatırlatamız, noyabr 15 künü Aqmescitniñ «Lokomotiv» bazarında politsiya hadimler, Federal Havfsızlıq Hızmeti, Federal Mİgratsion Hızmeti 60-qa yaqın adamnı yaqaladılar. İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasınıñ vekilleri bildirgeni kibi, yaqalanğanlarnı 3 küçük avtobusqa yüklep İçki İşler Nazirliginiñ ekstremizmge qarşı Merkezge alıp kettiler. «Keñiş daire sualler berdiler: migratsion statusı, din ve diger birleşmege aitligi. Er keske daktiloskopiya yaptılar, DNK analizini, resimni çekteiler ve yiberdiler. Bazılarğa Federal Migratsion Hızmetke celpnamelerni berdiler», –dep añlattılar missiyada.
Bu kibi vaqialar Aqmescitte cuma künü, noyabrniñ 21-nde yüz berdi. Kün devamında ekstremizmge qarşı Merkez vekilleri qoyu qaverenkli arbiy urbada, maskalı silâlı adamlarnen birlikte Merkeziy bazarda 100-den ziyade adamnı yaqaladılar.
«Yaqalanuvnıñ sebini sorağanlarğa, prokuratura binasını patlatmaq planları aqqında malümat peyda olğanı ve şübeli er kimni yaqalağanlarını ayttılar. Yaqalanğanlarnıñ ekseriyeti - müşteriler, amma satıcılarnı da apis etkenler. Umumen, 100-ge yaqın adamnı yaqalağanlar. Olardan tek 15-niñ «tışqı körünişi slavdır», – dep añlattılar missiyada. – Kenefke istep, (avtobustan) yiberilmesini talap etken eki adamnı kelepçelernen bağlap, köteklediler».
Bundan soñra, adamlarnı ekstremizmge qarşı Merkezge alıp kettiler. Missiya vekilleriniñ malümatına köre, mağazğa kirsetip, parmaq izlerini, tükürik analizini aldılar, resimge çıqardılar. Bundan soñ, pasportlraı olğan er kesni yiberdile. Aydavcılıq vesiqaları közge alınmadı. Birincilerni eki saatten soñ, azat ettiler. Yaqalanğanlarnıñ ekseriyetine qoruyıcı organlarına şikâyetleri yoq olğanını tasdiqlağan vesiqanı imzalamağa teklif ettiler.
Adliyeci Emil Kürbedinovnı, o qorçalağan şahıslarğa kirgizdirmediler. Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, cuma künü bazarda erkeklerni sebepsiz yaqaldılar. «Qoruyıcı organları hadimleriniñ esas maqsadı, yaqalanğanlarnıñ parmaq izlerini DNK almaq, resimge tüşürmek edi. Men qorçalağan eki adam, tvsiyem ile iç bir şeyni bermediler», – dedi Kürbedinov. Qayd etkenine köre, qoruyıcı organlar hadimleriniñ diqqatını İslamnı qabul etken rus daa çoq celp etti.
Adliyeciniñ fikirince, qoruyıcı organlar hadimleri vazifelerni artqaç qullandılar, bu sebepten prokuraturağa şikâyet etecek. Aytqanına köre, «bu qanunsız areketlerni» diqqatsız qaldırmağa olmay.
«Adamlar şikâyet etip, arizalar yazmasalar, bunı daa qaba şekilde devam etecekler. Buña riayet etmek kerek», – dey o.
Adliyecini çağırtmaq ve telefon açmaq aqqı
İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyası reberiniñ muavini, halqara qanunlar saasınıñ mütehassısı Dmitriy Makarov Qırım.Aqiqatqa izaat bererek, adamlarnıñ yaqalanuvı sebebinden qasevetini bildirdi. «Yaqalanğanlarnı tek bir şart ile yiberdiler – daktiloskopiyanı keçmek kerek ediler, bunıñ episi qanundan tış areketlerdir, biz bu vaqialarnı belli etmege tırışamız», – dep qayd etti Makarov.
Bu vaziyetke tüşken adamlarğa uquq qorçalayıcı bir qaç tevsiye berdi. Birinciden, yaqalanuvnıñ sebebini añlatmağa talap etmeli.
Bundan da ğayrı, daktiloskopiya etmelerine razı olmamaq kerek. Bundan da ğayrı, adliyecinen mesleatlaşmaq ve Rusiye qanunlarına köre, bir kere telefon açmaq mümkün.
Aynı zamanda, uquq qorçalayıcı aytqanı kibi, bu tevsiyelernen er şey qanun boyunca yapılğan alda qullanmaq mümkün. «Kâğıtta er şey yazıla. Amma, asılında nasıl çalışqanını biz kördik», – dey Makarov.
Zarar körgenlerge, Makarov, aq-uquqlarnı qorçalağan teşkilâtlarnı meydanğa ketirmege, yaqalanğanlar telefon açıp, adliyecilernen mesleatlaşmağa imkânı olsun dep «acele bağnıñ» nomerlerini dağıtmalılar, dep teviye ete.
Bu mesele boyunca Qırım Cumhuriyetinde insan aqları boyunca vekil Lüdmila Lubinadan izaatnı Qırım.Aqiqat alıp olamadı. Kün devamında qabulhanesiniñ telefonı cevap bermey edi.


c: text/html

text:
Matbuat vastalarınıñ azatlıq sualleri boyunca OSCE temsilcisi Dunja Mijatović cumaaqşamı, mart 5-de, Qırımda serbest matbuat vastaları ile vaziyetniñ kerginleşmesi aqqında bildirdi. Bu aqta OSCE resmiy saytında aytıla.
«Qırımda serbest matbuat vastalarınıñ soñsuz yoq etilüvi ve mustaqil ve tenqidiy seslerniñ dağıtuvı qasevet doğurtqan telâşlı bir aldır», – dedi Mijatović.
«Aqiqat – buhran zamanlarınıñ ilk qurbanıdır, Qırımda da, şu cümleden. Mesüliyetli insanlarnı matbuat vastalarında tsenzuranı toqtatmağa ve jurnalistlerniñ havfsızlığını temin etmege çağıram», – dey Mijatović
Matbuat vastalarınıñ azatlıq sualleri boyunca OSCE temsilcisi Dunja Mijatović mustaqil jurnalist ve matbuat vastalarınıñ halq imayesi ve yerli politsiya hadimleri tarafından qorquzuvı boyunca qasevetini bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda soñ 12 ay devamında ukrain kanallarını söndürip, Rusiye Federatsiyasınıñ kanallarına deñiştirdiler. Eñ azından 13 mustaqil matbuat vastalarınıñ jurnalistleri, mustaqil jurnalistler, blogerler taqip etile, kirişleri yasaqlana, olarnı sorğuğa çeke ve hırsızlay ediler. Qırımtatar matbuat vastaları tsenzurağa oğray, hadimleri qapala edi.
Evel bildirilgeni kibi, «Freedom House» uquq qoruyıcı teşkilâtı Qırım yarımadasında insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca yañı maruzanı aşkâr etti. Vesiqada Qırımda muhalifetniñ taqibi ve regionnı «informatsion getto»ğa çevirmek içün yapılğan ıntıluvlar aqqında aytıla.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda çarşenbe künü, noyabr 4-de, Koktebel yanında «Cessna» şahsiy uçağı qazağa oğradı, dep bildire Qırım boyunca Rusiyeniñ Fevqulâde işler nazirliginiñ regional idaresi.
İdareniñ malümatına köre, saat 18:10 Klementyev dağı rayonında Koktebel mesken yeri yanında «Cessna» uçağı tüşti.
«İnterfaks» bildirgeni kibi, uçaq felâketi neticesinde dört insan elâk oldı.
«Uçuş devamında qaza yüz berdi ve uçaq yerge tüşti. Neticede uçaqta olğan dört insan elâk oldı. Uçuş qanunsız edi, şunıñ içün yolcularnıñ adları şimdilik belgisizdir», – dep yaza «İnterfaks».
Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ Qırım idaresinde deyler ki, qaza şaraitleri aqta malümat ögrenile.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Ukraina parlamentiniñ nevbetten tış saylavları keçirilmecek. Bunı Qırım muhtar cumhuriyeti ve Aqyar şeerini vaqtınca işğal etilgen Ukrainanıñ territoriyası olaraq belgilegen qanun bildire.
Bu aqta Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Mıhaylo Ohendovskiy İnterfaks-Ukraina agentligine bildirdi. Onıñ fikirine köre, Qırımnıñ on, ve Aqyarnıñ eki bölüklerinde deputatlarnıñ saylanması pek müim. Yaqın kelecekte Ukraina bu meselenen oğraşmağa başlar, – dep işandırdı Ohendovskiy.
Avgustnıñ 25-de Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Yuqarı şurasını dağıtmaq qararını aldı. Nevbetten tış saylavlar 2014 senesi oktâbr 26 künü keçirilecek.


text:
Qırımda 2014 senesi mart ayından itibaren akimiyetniñ areketleri muayyen bir maqsat ile yapıla. Qırımtatarlarğa nisbeten mahsus etilgen bir arekettir. Bugün bunı endi er kes añlağandır. ATR telekanalındaki tintüv, Aqyarda qırımtatarlarnıñ yaqalanuvı ve, niayet, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalanması – işbu adiseler akimiyette oturğanlarnıñ aqiqiy mevamını kösterdi.
Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Şurası binasınıñ yanında kütleviy numayışlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlı tanılğanda, parlament yanında Rusiye tarafdarları, şu cumlden Sergey Aksönovnıñ yolbaşçılığında «Rusiye birligi» firqasınıñ faalleri olğanını hatırlatmaq kerek. Malüm ki, Qırım Yuqarı Şurası ferval 26 künü qanunsız mitingge insanlarnı qırımtatarlar çağırmadılar.
Bunı ögrengen qırımtatarlar mustaqillik ve Qırımnıñ Rusiye yuridik alanına keçmesi aqqında qararlarnıñ ilân etilmesiniñ ögüni almaq içün Qırım Yuqarı Şurası yanına kelmege başladılar. Fevral 26 künü qırımtatarlar öz mevamını qorçalap oldılar. Qırımtatarlar bu ğayeni amelge keçirmege izin bermeycegi añlaşılğanda, fevral 27 künü QMC Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurasınıñ silâlı zaptı keçirildi.
Sergey Aksönov fevral 26 künü öz tarafdarlarını yatışıp ketmege çağırğanı şunı tasdiqlay ki, Qırım parlamenti yanında mitingni teşkil etken Ahtem Çiygoz degil edi… QMC Yuqarı Şurası yanında biñlerce insan arasında onıñ bulunuvı – şimdiki taqibi içün bir sebeptir.
Yaqalanuvnıñ aqiqiy sebebi başqa bir meselede saqlıdır ve bunı er kes pek yahşı añlay. Akimiyet qırımtatarlarnı boysundırmağa istey, bunı etmek içün ise Meclis yetekçilerini cemaattan uzaq tutmaq kerektir. Olar – birinci eşelon. Diger itaatsız qırımtatarlarnıñ cedveli endi tizilgendir, ğaliba.
ATR tintüvi aqqında aytacaq olsaq, mında fevral 26-da olğan adiselerniñ video malümatını şu künü yürekleri tutuşqan eki insannıñ ölüminde qabaatlı olğanlarnı belgilemek maqsadı ile «qıdıra ediler». Ne içün ATR, diger kanal ve nice saytlarda degil? Printsip aynıdır – qırımtatar kanalıdır. Maqsat aynıdır – telekanal hadimlerini qorquzmaq ve qırımtatar seyircileri arasında qorqu ve telâşnı saçmaq. Bunı yapıp olamadılar. Aksine, qırımtatarlarğa kim ile iş alıp barılacağı aqqında daa bir işmar etildi...
Amma ne içündir, 2014 senesi mart 3 künü Aqmescitniñ Lenin meydanından «halq imayesi» Reşat Ametovnı belgisiz yönelişke alıp ketkenini köstergen ve taqiqat komitetine teslim etilgen video qabaatsız Reşat Ametovnıñ ölüminde qabaatlı insanlarnıñ yaqalanuvı ve cezalanuvı içün delil olmadı. Çünki qabaatlı şahıslar yaqalansa, cezanı tek olar degil de, o facialı vaqialarnıñ aqiqiy rejissörları da körecek edi, degilmi? O qanunsız halq imayesiniñ «ölüm taqımları» kimniñ tarafından teşkil ve idare etilgeni aqqında şimdi er kes bile...
Yani, mart vaqialarından soñ qırımtatarlarğa başqa bir şeyni beklemege acet yoq edi. Akimiyetniñ ekiyüzlüligi ve yalanı, tabiiy ki, basqığa ketire. İşbu basqı ne derecede açıq ve kergin olsa, qırımtatarlarnıñ narazılığı da o derecede ciddiy olacaqtır. Ve aynı şu basqı ve qorquzuvlar sayesinde qırımtatarlar Vatanında qalıp, yaşamağa ve aqları oğrunda küreşmege devam etecekler.
İlgiz Şakirov, Radio Azatlık mühbiri
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye işğaliniñ bir yılı içinde Qırım Kreml areketleri ile razı olmağanlarğa qarşı terror ve qanunsızlıq alanına çevirildi. Ukraina akimiyeti vaziyetni añlamay ve işğal etilgen topraqlarnı keri almağa yardım etecek yollarnı tapamay. Bazıda Kiyev yarımadanı terk etmege mecbur olğan vatandaşları içün vaziyetni daa beter yapa. Bu aqqında Ukrainanıñ paytahtında çetel diplomatlarnıñ iştiraki ile keçirilgen «Qırım: hatıra, kerçek ve baqışlar» subetinde laf yürsetildi.
Munaqaşanıñ esas mevzusı sovetlerniñ 1940 senesi Baltiya memleketleri işğali ve 2015 senesi Qırım işğaliniñ qıyaslavı oldı. Bunıñ aqqında Ukraina Latviya Elçisi Argita Daudze söz yürsetti. Onıñ aytqanına köre, sovetler esirliginiñ yarım asırlıq hatıraları Latviya ve Litva diplomatlarını keçken sene mart ayınıñ başında, Qırımda «yeşil adamçıqlar» peyda olmağa başlağanda, anda barmağa mecbur etti. O vaqıt elçiler sayesinde Avropa Birligi Rusiye matbuat vastaları uydurmağan kerçek malümatlarnı aldı, dep hatırlattı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. Litva temsilcisi, bu devletniñ sabıq elçisi Pâtras Vaytiyekunas da o künleri Qırımda edi. Lâkin o yarımada işğali aqqında çoq aytmayıp, yardım yolları aqqında laf etti. O, qayd etti ki: siyasiy yardımdan ğayrı, Ğarp Ukrainağa silâ bermek kerek. Ve eñ esası – avropalılarğa Rusiyeniñ Ukraina toprağında yapqanlarını añlatmaq kerek. «Putinni Ukrainada toqtatmaq kerek», – dep qayd etti Litvanıñ sabıq diplomatı.
Rusiye uquğı ceza olaraq bar, halqara uquq işlemeyOlga Skripnik
Ukraina topraq bütünliginiñ Qırımda bozulması yarımadada insan aqları ve serbestliginiñ bozuluv sebebi oldı. Rusiye uquğı ceza olaraq bar, halqara uquq işlemey, dep ayttı İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ reber muavini Olga Skripnik. O, yarımadada Rusiye işğaline qarşı çıqqanlar taqip etilgenini hatırlattı.
Qırımda vatandaşlarnı qoruycaq mehanizmler artıq yoq, akimiyet ise öz qanunlarını istegeni kibi boza. Bu vaziyette qaçqanlar ketken Ukrainanıñ mevamı ğayet müim. «Memuriy sıñırdaki vaziyetni baqmaq kerek. Şimdilik yalıñız problemler bar. Birinciden, balaları ile kelgen Ukraina vatandaşları... Qamaçav ukrain vatandaşlarınıñ vaziyetini daa beter etmemek ve olarnıñ tahliyesine keder etmemek kerek», – dep ayttı Olga Skripnik Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ reisine muracaat etip.
O, emin ki, Kiyevdeki akimiyet birinciden topraqnı degil, adamlarnı tüşünmek kerek. Skripnik Qırımda 2 mln Ukraina vatandaşı aqqında aytıp biraz qabarttı. Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasına kim qoltutqan aysa? Ukraina akimiyetini tek Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ reisi Aslan Ömer Qırımlı temsil etken edi, bu sebepten bütün tenqit oña yöneldi. O, añlattı: hızmetniñ işi toqtatıldı. Ükümet işbu hızmetniñ işi içün uquq esaslarını meydanğa ketirmege aşıqmay. Onıñ faaliyetini belgilegen vesiqa alâ daa yoq. Memurlar meraqlanmasa, bürokratiya areket etmege başlay. Devlet hızmetiniñ reisi özü nazirlerni ziyaret etip, nizamnamege qoltutmağa rica ete. Bir yıl evelsi Petro Poroşenko vade etken Qırımnı keri aluv strategiyasınıñ leyhasını Meclis azırladı, onı Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasına (RNBO) berdiler. RNBO mütehassısları alâ daa uyduralar: özleri bir şey teklif etmediler, amma teklif etilgen leyhanı da qabul etmeyler. Ukrainanıñ büyük adamları aytqan «Qırım – Ukrainadır» sözleri areketlernen pekitilmegen mantrağa çevirile. Halqara muzakerelerde ukrain diplomatlarınıñ iştiraki ile baqılğan Qırım mevzusı zornen añıla. Refat Çubarov Ukraina Qırım meselesini Minsk añlaşmalarına qoşup olamağanını (istemegenini) kederlenip hatırlattı. «Qırımsız Minsk-2 muzakereleri olmamaq kerek edi!», – dep qayd etti Meclis reisi.
Qırım Ukrainağa qaytarılsın dep, Rusiyege yapılğan halqara basqı quvetleştirilmeli
«Ne yapacaqmız?» ve «kim qabaatlı?». Ananeviy rus suallerini Litva diplomatı inglizce seslendirdi. Munaqaşa iştirakçileri Qırım işğalinde qabaatlı olaraq Rusiye prezidentiniñ soyadını ayta ediler. Yarımadanı keri aluv planını ekspert ve siyasetçiler öz odalarında azırlamaq kerekler. Lâkin toplaşqanlarnı bir fikir birleştirdi: Qırım Ukrainağa qaytarılsın dep, Rusiyege yapılğan halqara basqı quvetleştirilmeli. Kiyev, niayet, bu meselege nisbeten fikirini şekillendirse, oña yardım etmek mümkün.


text:
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde yapılğan Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutuv mitingi boyunca «iş»niñ figurantlarından biri Arsen Yunusov Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesinde sorğulandı.
Bunı dekabrniñ 14-nde Qırım.Aqiqat bildire.
Yunusov, miting aqqında malümatnı içtimaiy ağlardan ögrenip, oña öz isteginen kelgenini ve «iş» boyunca qabaatlanğanlardan yalıñız Eskender Emirvaliyev ile tanış olğanını söyledi. Ondan ğayrı o, Qırımtatar Milliy Meclisine alâqası olmağanını qayd etti.
Yunusov: «Men mitingge Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq içün keldim. «Rus birligi»niñ tarafdarları Rusiyege qoşulmaqnı istey edi, biz – Ukrainanı istey edik. Areketlerimni kimse idare etmedi. Men bir kişini urğanım epizodına kelgende ise, o, adamlarnı çıqarmaq içün koridornı yasamağa keder ete edi, işte men de onı bu sebepten urdım. Ondan soñ meni «özümizniñkiler» çetke çektiler», – dedi.
Bundan soñ prokuror, tahqiqatçı tarafından Yunusovnıñ sorğulanması protokolınıñ ilân etilmesini soradı.
İşniñ beş figurantı ve advokatlarınıñ itirazlarına baqmadan akem, Yunusovnıñ tahqiqatçığa yapqan itiraflarınıñ oqulmasına dair qarar berdi.
Yunusov, bu itiraflarnı yalıñız qısmen tanığanını ve kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkeni ile olar birisi tarafından teşkil etilgeni aqqında sözlerinden vazgeçkenini söyledi.
Dekabrniñ 12-sinde Aqmescitte mahkeme, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde yapılğan Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutuv mitingi boyunca «iş»niñ figurantlarından daa biri olğan Eskender Kantemirovnı sorğuladı.
2015 senesinde bir grup qırımtatar faaliyetçilerge qarşı 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlandı. Olarnı kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlaylar.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umeriv ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Yaltanıñ Rusiye akimiyeti, şeer merkezinde yol areketiniñ shemasını deñiştirmege ve maşnalar içün qapalı cayav yollarınıñ sayısını arttırmağa istey. Memuriyet başınıñ muavini Aleksey Çelpanovnıñ fikrince, bu areketlernen şeerniñ tarihiy qısmını naqliyattan boşatmaq ve qoşma parkovka yerlerini yaratmağa imkân peyda olur.
“Yañartılğan shema, hususan, “Yalta” musafirhanesine Drajinskogo soqağından bir taraflı yol areketni közde tuta, Ruzvelta ve İgnatenko soqaqlarını ise, esasen - cayav yapmaq, amma aynı vaqıtta şlagbaum keçitinen parkovka yerleriniñ ayırılması niyetlenile”, - dep yaza Çelpanovnıñ sözlerinden şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Bundan ğayrı, o, deñişmeler Sverdlov soqağınıñ başında, Rudanskogo ve Drajinskogo soqaqları arasında yol areketi eki taraflı yapılacaq yerde, da olacağını qoştı.
Daa, memuriyet başınıñ aytqanına köre, İgnatenko soqağını çeşmelernen yaraştırmağa imkân bar.
Çelpanov, “Spartak” turağı yanında da cavav qısmını bollaştırmaq istegenlerini de bildirdi.
“Çiçek bazarınıñ avuştırılması içün saiplerinen aldın añlaşma endi bar, turaq yanında meydançıq ise abadanlaştırılacaq ve keñleştirilecek”, - dedi o.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi cuma künü, mayısnıñ 28-nde, Qırımda tintüv vaqtında öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanovanıñ şikâyetini baqa. Mahkeme qadınnı Qırımdan ve Rusiyeden quvmağa qarar alğan edi.
«Qırım birdemliginiñ» faalleri bildirgenine köre, mahkeme Burhanovanıñ imayesi bergen muracaatnı qanaatlendirmeyip, onıñ Krasnodar ülkesinden video konferentsiya vastasınen mahkeme oturışuvında iştirak etmesine izin bermedi.
Qadın Çetel vatandaşlarını vaqtınca tutuv merkezinde buluna.
Bundan ğayrı, qadı Oksana Şidakov «Grani.ru» mühbiriniñ mahkeme oturışuvını foto ve videoğa çıkarmaq muracaatını red etti.
Bir kün ögüne berilgen malümatqa köre, Avropa insan aqları mahkemesi, mahkeme reglamentiniñ 39-ıncı qaidesine köre, Qırımda tintüv vaqtında öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Özbekistan vatandaşı Sohiba Burhanovanen bağlı qarar çıqardı. Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına köre, mahkeme Burhanovanı Özbekistanğa quvuv qararını qabul etip olamaz.
Daa evel belli olğanına köre, Sohiba Burhanova çetel vatandaşı ya da vatandaşlıqsız şahıs tarafından Rusiyege kiriş qaidelerini ya da bulunuv rejimini bozğanında (Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 18.8 maddesiniñ 1.1 qısmı) qabaatlana.
Hatırlatamız, mayısnıñ 11-nde İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde tintüvden soñ Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanova ve 15 yaşında oğulları Taqyuddinni tapıp olamağan ediler. Faaller, qadınnı İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirliginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketkenler, dep bildirgen edi.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
Daa soñra «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı, dep bildirdi. Anda İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna, dep tahmin etilgen edi.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ ayatına qast etkeninden» şübheli sayılğan 49 yaşında Aqmescit sakinine qarşı cinaiy dava açıldı, dep bildirdi. Müessise, erkek «operativ vazifede» olğan FSB hadimlerine qarşı ateş açtı, dep bildirdi.
Şübheliniñ adı ve soyadı, adiseniñ tafsilâtları Tahqiqat komiteti tarafından aydınlatılmay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Özbekistan vatandaşı Ayub (Nabi) Rahimovnıñ Aqmescit civarındaki Dubki köyünde öldürilüviniñ tafsilâtlarını bilmek içün «kerekli tedbirler» alına, dep bildirdi.


text:
«Biz öz noqtaiy nazarımıznı qattı sürette, soñra ise qaba bildirdik: biz ile oynamağa imkânsız olğanını ayttıq, çünki bizni 3 kün beklemege mecbur ettiler», – dedi Kadırov «Rossiya 1» telekanalına bergen intervyüde, dep bildire İnterfaks.
«Soñki künü aqşam biz kesen-kes ayttıq: ya – ya da. Men olarğa böyle dedim: cenkte elâk olğanlar ola», – dedi Kadırov.
O şunı da qayd etti ki, muzakereler Ukrainada Çeçenistan cumhuriyetiniñ temsilcisi Ramzan Susulayev ile keçti.
«Ramzan gür bağnı qoydu ve menim aytqanlarımnı eşitti: «Siz (ukrainliler), insanlarımıznı çuqurda tiz üstünde tutıp, sorğulardan çekip, bizge cenkni ilân etesiñiz, yapqanıñız canavarlıqtır, qanunsızdır. Tez, acele, bir, bir buçuq, eki saat içinde jurnalistlerni azat etmelisiñiz», – dedi Kadırov.


text:
Qurtarıcılar, noyabr 30-ında Keriçteki büyük mebel anbarındabaşlağan yanğınnı söndürdi dep bildire Qırımda rusiye FVN idaresiniñ matbuat hızmeti.
“Yanğıncılarnıñ areketleri neticesinde saat 14:28 368 metr kvadrat mıntaqada açıq yanğın söndürildi. Yanğın sebeplerini ekspertler bilmege tırışa. Zaralanğan ve yaralanğanlar yoq”, - bildirile beyanatta.
Müessiseniñ malümatına köre, yanğıncılar kelgen vaqıtta, binalarda adam olmadı.
Keriçniñ merkezinde cuma künü, noyabrniñ 30-nda, Kokorin soqağındaki anbar binaları yanmağa başladı. Yerli habercilerniñ malümatına köre, politsiya adise yerini sarıp aldı, yanğınnı söndürmege tırışalar.
Bundan evel Bağçasaray rayonınıñ Bazarçıq (Poçtovoye) qasabasında meskün ev yanğan edi. Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, noyabrniñ 24-nde yanğından 22 insan qurtarıldı.


text:
Rusiye Roskomnadzorı matbuat vastalarınıñ söz serbestligi boyunca OSCE temsilcisi Dunja Mijatovićke ATR telekanalından Rusiye matbuat vastası olaraq qayd etilüvine yollağan bütün arizalarını köstermege vade ete. Bunı Roskomnadzor cumaaqşamı, aprel 2 künü, öz Facebook saifesinde bildire.
Teşkilât matbuat vastalarınıñ söz serbestligi boyunca OSCE temsilcisi Dunja Mijatovićni kütleviy kommunikatsiya saasında al etüv, nezaret ve kontrol idaresine kelmege teklif etti.
«Media idare etüv saasında uquq magistri olıp, Dunja Mijatović hanım bu vesiqalarnı, Rusiye qanuniyetini bozmayıp, nasıl sürette qabul etmek kerek olğanımıznı bizge añlatır, degen ümüttemiz. Çünki qanunğa sayğı – esas ve universal içtimaiy deger, öylemi?», – denile beyanatta.
Evel matbuat vastalarınıñ söz serbestligi boyunca OSCE temsilcisi Dunja Mijatović Qırımda matbuat vastalarınıñ söz serbestliginiñ ve haber irişiminiñ daa da ziyade sıñırlanğanını aytqan edi.
Böyleliknen Dunja Mijatović ATR qırımtatar telekanalınıñ qapatılmasına seslendi.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.
Qırımtatar kütleviy haber vastaları arasında Rusiyede yalıñız «Golos Krıma» gazetası qayd oldı, gazeta rusça çıqa. Neşirniñ malümatına köre, gazetanıñ cemi olaraq 6 biñ nushası çıqacaq ve yañı adı olacaq – «Golos Krıma New»


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina kontrol etmegen topraqlar içün telekanal adını tasdıqladı, dep bildire «Detektor media» saytı kanalnı qurğan Medeniyet, gençlik ve sport nazirligine yaqın üç menbağa esaslanıp.
«Ev» adı altında yañı telekanal 2020 senesi martnıñ 1-nde ya da 2-nde çalışıp başlaycaq. Kanal martnıñ 2-nde taqdim etilecek.
2019 senesi yazda Ukraina prezidentiniñ ofisi işğal etilgen Donbasta ve Qırımda ukrainalılarnıñ ve Rusiyede rusiyelilerniñ «aqlı» içün küreşecek dünya rus tilli kanalnı quruv ğayesini seslendirgen edi.
Yanvarniñ 13-nde UATV halqara yayın ukrain telekanalınıñ ingliz ve qırımtatar tilli muarririyetleri işini toqtattı.
Ukraina memurları 2020 senesi fevral ayında UATV esasında Ukraina akimiyeti kontrol etmegen topraqlar içün rus tilli telekanal açılacaq, dep ilân etken edi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, eki qırımlınıñ bulunğan yerin tayin etmege rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etti.
Hususan o Canköyde evinde tintüv keçirilgen, ondan soñ bilinmegen yerge alıp ketilgen Dilâver İbragimov aqqında aytıp berdi.
Ve daa Denisova Rostov-na-Donu şeerinde apis etilgen Rustem İsmailvnıñ bulunğan yeri bilinmegenini haber etti.
Rusiye quvetçileri Canköyde Dilâver İbragimovnıñ evinde tintüvni kecirdi, ondan soñ onı bilinmegen yerge alıp kettiler. Bunı advokat Emil Kurtbedinovğa tutulğan adamnıñ soyları haber etti.
Rusiye Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Radio Svoboda mühbiriniñ bildirgenine köre, Kyivde Rusiye elçihanesi yanında maşina ateşke berildi. Anda veteranlar ve faaller Rusiyeniñ Qara deñizde yapqan istilâ sebebinden narazılıq aktsiyasını keçire edi.
Maşinanıñ nomerası 001 raqamlarınen başlana, Rusiye elçihanesine aittir. Maşina elçihanege yaqın, Yaroslav Homov aralığında, tura edi.
Noyabrniñ 25-nde aqşam Kyivde Rusiyeniñ Ukraina elçihanesi ögünde narazılıq aktsiyası başladı. Bunıñ sebebi Qara deñizde FSB tarafından ukrainalılarğa açılğan ateş oldı. Aktsiya iştirakçileri ketirgen şinalarnı yaqmağa tırıştı. Elçihane ögünde faaller ve şinalarnı ateşke bermege mania olğan uquq qoruyıcılar arasında qavğa oldı.
Bundan evel Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi Boris Babin bildirdi ki, FSB Keriç boğazında Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Soñki malümatqa köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina deñizcisi yaralandı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksandr Turçınov MTMD toplaşuvında Ukrainada cenk vaziyetini 60 künge ilân etmege teklif etti.
Noyabrniñ 25-nde saba Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirdi ki, Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra Rusiye Keriç boğazını vatandaş gemileriniñ keçmesi içün qapattı. Aynı vaqıtta, Rusiye üç gemisini Keriç boğazından yiberdi, amma Ukraina gemileriniñ Azaq deñizine keçişini blok etmege devam etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeniñ noyabrniñ 25-nde Qara ve Azaq deñizlerinde yapqanlarını tenqit etti.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Martnıñ 9-ında olğan malümatqa köre, Qazahistanda çetelden kelgen 3 676 adam koronavirus sebebi ile karantinde tutula, haber ete Sağlıq Nazirligi. Bunı Radio Azattık bildire.
Olardan 1 053 adam Qıtay, Cenübiy Koreya ve İrandan qayttı, 182 adam - İtaliyadan, 2 849 adam - Almaniya ve İspaniyadan. 408 adamnı karantinden çıqardılar.
Akimiyetni bildirüvine köre, Qazahistanda koronavirus hastalığı adiseleri qayd etilmedi. Ülkede, eñ çoq yoqulama alları olğan memleketlerden qaytqan adamlarnı 14 künlük karantinge qoyalar.
Soñki malümatqa köre, Qıtayda yoquma alları azlaşıp başladı. Umumen ülkede 80 biñden zoyade adise ve üç biñden ziyade hastalıq qurbanı bar.
Ekinci yerde - Cenübiy Koreya, anda 7,4 biñden ziyade hastalıq adisesi ve 50 ölüm qayd etildi. İranda 7,1 biñ adise ve 237 ölüm.
İtaliyada: 7,3 biñden ziyade hasta ve 366 ölü.
Umumen dünyada 60 biñden çoq adam tedaviylendi.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Yaltanıñ rusiyeli mahkemesi "İyegova şaatları"nıñ azası Artöm Gerasimovnı 400 biñ rublelik para cezasına üküm etti, dep bildire "Qırım birdemligi" cemiyet birleşmesi ve "Qırım Protsesi" haber menbaası haber ete.
Onı ekstremist teşkilâtınıñ faaliyetiniñ teşkil etüvinde qabaatlı tanıdılar.
Bir kün evel qabaatlav tarafı Gerasimov içün 6,5 yıllıq apis cezasını istedi.
"Bir taraftan men adaletli ükümge işana edim ve meni qabaatsız tanıycaqlarını bekley edim. Amma, buña baqmadan, mahkeme üküm ete bilecek kibi ağır cezanı saylamağanı da yahşı. Aqçanen qutuldım", - yaza Gerasimovnıñ sözlerinden "Qırım protsessi".
Daa evel Rusiyeniñ nezaretinde olğan Canköy rayon mahkemesi yerli sakin Sergey Filatovnı ceza koloniyasında cezası ile 6 yıl azatlıqtan marum etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ malümatına köre, qomşu Rusiyede keçken sene aprel ayından başlap mezkür diniy teşkilâtnıñ 39 tarafdarı uquqiy ceetten taqip etile. 2018 senesi avgust ayında «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi, ekstremizmde qabaatlanğan «İyegova şaatları» diniy teşkilâtınıñ 29 tarafdarını siyasiy mabüs olaraq tanıp, olarnı acele azat etmege çağırdı.


text:
Kiyev – Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan resmiy ziyareti ile Kiyevge keldi. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve qırımtatar halqınñ yetekçileri ile körüşti. Türkiye prezidenti qırımtatar halqına halqara sanasında yardım etmege söz berdi, amma onıñ memleketi Rusiye Federatsiyasına qarşı cezalarnı kirsetmeycegini de qayd etti. Mütehassıslarnıñ aytqanı kibi, Ankara Ukraina ve qırımtatarlarğa yalıñız sözde yardım etmege azır, çünki Türkiye içün şahsiy ticariy şirketlerniñ inkişafı ve Rusiye ile iqtisadiy işbirligi birinci yerde tura.
Kiyevge mart 20 künü kelgen Recep Tayip Erdoğan Petro Poroşenko ile üç saatlik körüşüvni keçirdi. Memleket yetekçileri Ukrainağa bücet qıtlığınıñ yoq etilmesine 50 million dollar miqdarında ödünçniñ berilmesi aqta añlaştılar. Bundan da ğayrı, ola bilecek iqtisadiy işbirlik meselelerini muzakere ettiler. Aynı şu sırada, Türkiye prezidenti Ukrainağa köçip kelgen şahıslarnıñ ihtiyaclarına qarşılıqsız 10 million dollar miqdarında maliye yardımı aqqında ilân etti.
Türkiye prezidentiniñ Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasındaki çıqışınıñ esas qısmı qırımtatarlar ve Qırım işğali aqqında edi.
«Ukraina toprağında yaşağan bütün qavmiy ve diniy cemiyetlerine yardım köstermesine devam etkenini isteymiz, ilk nevbette, qırımtatarlarğa. Bundan sebep öz dostuma (Petro Poroşenkoğa. – Muar.) teşekkürlerimni bildirem. Bunıñ ile prezident cenaplarına qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa ayırğan diqqatı içün minnetdarım»,– dey Erdoğan.
Türkiye Cumhuriyetiniñ başı yıl devamında daimiy basqı altında yaşağan qırımtatarlarnıñ vaziyetini taqip etkenini bildirdi. Erdoğan aytqanı kibi, memleketi qardaş halqınıñ meselelerini em eki taraflama muzakere, em halqara sanalarında da kün tertibine çıqarmağa devam etecek.
«Biz Ukrainanıñ, Qırımnıñ da, şu cümleden, topraq bütünligine qol tutamız. «Ukraina» ve «buhran» sözleri yan-yana olğanından pek kederlenemiz», – dedi Türkiye yetekçisi.
Cemilev: cezalarda israr ete edik, amma olarnıñ noqtaiy-nazarı başqadır
Aqşam mart 20 künü Erdoğan qırımtatar halqınıñ yetekçileri ile körüşti. Körüşüvde Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Meclis reisi Refat Çubarov, muavini, Qırım meseleleri boyunca departament müdiri Aslan Ömer Qırımlı, Qurultay vekili Rustem Ümerov iştirak ettiler. 40 daqqalıq körüşüv olmaq kerek edi, amma eki buçuq saatke sürdi.
«Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannıñ qırımtatar halqınıñ yetekçileri ile körüşüvinde Qırımnıñ nevbetteki işğaliniñ zor ve facialı devri, qırımtatar halqınıñ tarihiy Vatanı – Qırımda aqları oğrunda küreşi ile bağlı meseleler muzakere etile edi. Bunıñ ile ileride ukrain devletine topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ temin etüvinde yardım etüv imkânlarnı muzakere ettik», – dedi Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı.
Onıñ sözlerine köre, Erdoğan Ukrainağa maliye yardımnı köstermege, bunıñ ile Qara deñiz regionında havfsızlıqnı temin etmek içün olğan imkânlarını qullanmağa vade etti.
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, körüşüvde iştirak etken qırımtatar tarafı Türkiyeniñ Rusiyege qarşı cezalarnıñ kirsetmesinde israr ete edi.
«Türkiyeniñ cezalarğa qoşulmasında israr ete edik. Amma olarnıñ öz noqtaiy nazarları bar. Ukrainağa er taraflama yardım köstermege, onıñ topraq bütünligine qol tutmağa azır olğanını, amma cezalarğa qoşulmaycağını bildirdiler», – dey Cemilev.
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi şunı da bildirdi ki, Erdoğan Qırım ve Qara deñiz regionındaki vaziyetke bağlı NATO qararlarına qol tutmağa vade etti eken. Aynı şu vaqıtta Türkiye prezidenti şunı dedi ki, Türkiye Avropa birliginiñ azası olmay, şunıñ içün memleketi ABniñ Qırımğa bağlı bütün qararlarına qol tutmağa borclu degil eken.
Aslan Ömer Qırımlı aytqanı kibi, körüşüv çerçivesinde taraflar Qırım ve qırımtatarlarnıñ vatanındaki vaziyetini muzakere ettiler.
«İlk evelâ, Recep Tayip Erdoğannı qırımtatar halqınıñ faallerine nisbeten olğan ayırım ve milliy matbuat vastalarınıñ qapatıluv telükesi meraqlandıra edi», – dedi Qırımlı.
Onıñ sözlerine köre, Türkiye alâ daa yarımadağa öz nezaret eyyetini yollamağa planlaştıra, ve şimdi Türkiye tış işler nazirligi eyeytniñ yollanılmasını Ukraina ve Rusiyedeki zenaatdaşları ile muzakere ete.
Yaremenko: Erdoğannıñ sözlerine degil, areketlerine baqmaq kerek
Mütehassıslarnıñ fikrine köre, Türkiye Rusiye ile sıq iqtisadiy munasebetleri olğanından sebep Ukrainağa yardım kösterüvde bütün imkânlarını qullanmaz. «Çetel işler Maydanı» fondunıñ başı Bogdan Yaremenko emindir ki: Türkiye siyasetçi ve yetekçileriniñ ağzaviy bildirüvlerine degil, Türkiye ükümetiniñ areketlerine diqqat etmek kerek.
«Türkiye Ukraina topraq bütünligine qol tutqanı aqqında bildireceginden iç bir vaqıt şübe etmey edik. İşbu mevamı çoqtan ilân etilgen – buhrannıñ ilk künlerinden. Amma Türkiyeniñ aqiqiy siyaseti sual doğura. Bir taraftan Ukraina topraq bütünligine destegini bildire, diger taraftan ise Qırım limanlarına kirgen gemi saiplerini ya ava şirketlerini toqtatmay», – dey Yaremenko.
Onıñ sözlerine binayen, Türkiye qırımtatarlarğa nisbeten de aynı böyle ekileme siyasetini alıp bara. Mütehassıs şunı qayd etti ki, Kiyevde Erdoğan Qırım tamır halqına nisbeten ayırımnı takbih etme, Rusiye yolbaşçılığı ile eki taraflama körüşüvlerde Türkiye tarafı Kreml areketlerini tenqit etmekten saqına eken.
Türkiye Tış işler naziri memleketi Rusiye Federatsiyası ile qırımtatarlarnıñ sualleri ile bağlı meselelerde işbirlikte bulunmağa azır olğanını bildirgen edi, bu ise iç mümkün degil ve Ukraina topraq bütünligine qol tutqanları aqqında bildirüvlerine dos-doğru ters keleBogdan Yaremenko
«Türkiye Tış işler naziri memleketi Rusiye Federatsiyası ile qırımtatarlarnıñ sualleri ile bağlı meselelerde işbirlikte bulunmağa azır olğanını bildirgen edi, bu ise iç mümkün degil ve Ukraina topraq bütünligine qol tutqanları aqqında bildirüvlerine dos-doğru ters kele», – dey sabıq elçi.
Yaqın şarqiy araştırmalar merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ fikrine köre, Erdoğannıñ Kiyevdeki çıqışı Türkiye içün şahsiy ticariy şirketleriniñ aşğariy kârnıñ olması birinci nevbette turğanın tasdiqladı. Mütehassısnıñ fikrine köre, Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti kene de Rusiye ile işbirlik memleketniñ menfaatında olğanını kösterdi, bu sebepten Ankara cezalarnıñ kirsetüvine razılığını bermey eken.
«Eger de işbu planlarnıñ amelge keçmesine ve memleketlerimiz arasında mal almaşuvı 20 milliard dollar miqdarında olmasına izin bersek, ukrain-türk munasebetleri faydamızğa ketkenini aytıp olurmız. Çünki ögünde 20 milliard dollar turğanda, Türkiye Ukrainanı esapqa almağa başlar», – dedi ekspert Qırım.Aqiqatqa.
Aynı zamanda, dey Semivolos, Erdoğannıñ ziyareti Ukraina ve Rusiye munasebetlerinde bir şey deñiştirmedi demege mümkün degil. Ekspertniñ fikrine köre, Türkiye yetekçisiniñ kelmesi prezidentler arasında doğru dialognıñ olmasına imkân yaratqandır.


text:
Qırım devlet qurucılıq nezareti bugünki künde belediyeler qurucılıq siyaseti qaidelerine uymağan, işğalden evel Ukraina tarafından berilgen qurucılıq izinlerni lâğu etmege azır.
Bu aqta Kreml nezaret astında bulunğan Qırım nazirler şurasınıñ toplaşuvında, Qırım devlet qurucılıq nezareti reisi Sergey Timoşçenko «Krıminform» saytına bildirdi.
Böyleliknen o, Kezlev memuriyet yolbaşçısı Andrey Filonovnıñ çıqışı devamında, Qırımdaki qurucılıqnıñ 95% ukrain vesiqaları ile çalışqanı ve buña tesir etip olamağanları aqqında sözlerine cevap olaraq izaat berdi.
«Qırım Cumhuriyeti prokuraturasınıñ teşebbüsi ile, Qırım devlet qurucılıq nezareti Ukraina vaqıtında berilgen vesiqalarnı lâğu ete bile. Lütfen, eger quruculıq şimdiki qaidelerge uymağanını aytsañız, biz er şeyni toqtatırmız», - dep qayd etti o.
Timoşçenkonıñ bildirgenine köre, yerli akimiyet organları «qanunsız qurucılıqnı öz başına toqtata bile.» Keçken küzde qabul etilgen her bir qanun deñişmesine köre, kapital hususiyetli ya da olmağan inşaatnı, yerli öz - özüni idare etken organ kendi qararı ile binanı yıqtıra bile.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davasında teneffüs ilân etti. Teneffüs şaat Ervin İbragimov kelmegeni içün dekabrniñ 4-ne qadar ilân etildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Soñki oturışuvda qadı Venera İsroilova «Ervin İbragimovnı zorlap ketirmege» qarar berdi.
«Bugün mahkemege Bağçasaray mahkeme vekilleri federal hızmetinden haber keldi, olar onıñ (Ervin İbragimovnıñ – QA) evine bardı, amma babası Ervin 2016 senesi yol patrul hızmeti hadimleri urbasında insanlar tarafından hırsızlanğanını bildirdi, dep haber ete. Şunıñ içün mahkemege bildirme yapıldı. Men mahkemeden Ervin İbragimovnıñ hırsızlanmasınen bağlı davanı baqqan tahqiqat organına muracaat etmesini rica ettim, bu dava ne alda olğanını bilmek kerekmiz», – dedi Mustafa Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov.
Onıñ aytqanına köre, eki diger şaat da videokonferentsiya bağı vastasınen sorğuğa çekilmedi.
«Bir şaat Zabaykalye ülkesinde askerlikte buluna, mahkeme saat farqını esaplamadı, şunıñ içün diger şaatlar da sorğuğa çekilmedi, Ermeni Bazar şeer mahkemesinde olacaq sorğu vaqtında Zabaykalye mahkemesi endi çalışmay. Diger şaat Omarova çalışa ve arasız hızmet olğanı içün eñ yaqın vaqıtta mahkeme oturışuvına qoşulıp olamay, dep bildirdi», – dep qoştı advokat.
Onıñ qayd etkenine köre, devlet qabaatlayıcısı delillerni berüv tertibini deñiştirmeyip, qabaatlav tarafınıñ şaatları sorğusında israr etken soñ, mahkeme oturışuvnı dekabrniñ 4-ne qaldırmağa qarar alındı.
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi noyabrniñ 13-nde ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca oturışuvında şaat Ervin İbragimovnı zorlap ketirmege qarar alğan edi. Mahkeme Cemilevniñ oğlu Hayserni de diñlemege istey.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
Mustafa Cemilev, işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan cinaiy davalarda «Rusiye tarafınıñ qabaatlavları saçma olğanını» Avropa insan aqları mahkemesinde isbatlamağa niyetlene, dep bildirdi.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala avgustnıñ 28-nde Kyivde doğğan künü munasebetinen olacaq kontsertine davet ete.
«Sizni Nebatat bağçasında olacaq kontsertime davet etem! Doğğan künümni siznen beraber kontsertinen qayd etmege pek isteyim. Uzun karantin aylarında ğam ve qasevetten ketmege aqqımız bar», – dep yazdı Jamala Instagramda.
Jamalanıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Jamalanıñ open-air kontserti – ekinci oğlu Selim-Geray doğğan soñ ilk büyük çıqışıdır.
«Em de Jamala COVID-19 pandemiyasınen bağlı karantin başlağanından berli mühlisleri ögünde ilk sefer çıqışta bulunacaqtır. Açıq avada olacaq kontsert içün Jamala romantik yaz eserlerinden ibaret mahsus programmanı azırladı», – dep aytıla haberde.
Jamalanıñ qayd etkenine köre, koronavirus pandemiyasınen bağlı sıñırlavlar sebebinden eñ çoq artistler zarar körer.
Onıñ fikirince, online rejimde kontsert artistlerge canlı kontsertler vaqtında insanlarnen olğan bağını berip olamaz. Qıyınlıqlarğa baqmadan, Jamala karantin vaqtında taqımından kimseni işten boşatmadı, dep bildire.
Karantin sebebinden çoqusı artistniñ muzıka faalligi İnternetke keçti. Martnıñ 24-nde Jamala online kontsertini berdi. Yırcınıñ resmiy Instagram ve Facebook saifelerinde canlı yayın oldı.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi yanvarniñ 15-nde qırımtatarlarnıñ tintüvleri ve tefqiflerine qarşı bir kişilik piketlerniñ daa eki iştirakçisine cöremelerni tayin etti.
Qırım.Aqiqatnıñ bildirgenine köre, Eral Dani ve Ruslan Rustemovğa 10-ar biñ ruble (qararnen 4,9 hrivna – QA) miqdarında cöremeler tayin etildi.
Yanvarniñ 15-nde Kefede bir kişilik piketniñ iştirakçisine cöreme tayin etüv boyunca daa bir mahkeme oturışuvınıñ ötkerilmesi planlaştırıla.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Sentâbr 22 künü BMT ştab dairesinde tamır halqlarnıñ meseleleri boyunca Dünya konferentsiyası başlandı. Ukraina çetel işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, devletimizniñ eyyeti, Ukraina çetel işler naziriniñ başlığında, tamır halqlarnıñ milliy ve yerli seviyede aqlarınıñ qorçalavına bağışlanğan tögerek masada iştirak etti.
Ukraina çetel işler naziri öz çıqışında qırımtatar halqınıñ Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyarda aqlarınıñ bozuluvına yol bermemek çağırdı.
Konferentsiyada qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletli Mustafa Cemilev de iştirak eteler. Öz çıqışında Refat Çubarov Rusiyeniñ Meclis ve tamır halqlarnıñ diger teşkilâtlarını konferentsiyağa qoymamaq sebebi ile yapılğan areketlerini takbih etti ve BMT çerçivesinde qırımtatarlarnıñ, Qırım tamır halqı olaraq, aqlarınıñ nezaretini pekitmege teklif etti.
Haber etilgeni kibi, sentâbr 22 künü New-Yorkta keçirilgen tamır halqlarnıñ meseleleri boyunca BMT konferentsiyasında Ukraina çetel işler naziri Pavlo Klimkin işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozuluvına diqqat ayırdı.


text:
Fevral 1-inde bütün dünyada Hicap künü qutlana. Bu künü Qırımda, anane olıp, Qara biber qırımtatar brendiniñ urba kösterilüvi keçirile. Amma bu yıl onıñ temelcisi Romina Ablayeva, kösterişni ukrain paytahtında yapmağa istedi.
Mot kösterilüv “Qırım evi”nde keçti, anda kyivlilerni “sade moda” - modest fashionnen tanış ettiler. Bu urba üslübiniñ öz şartları bar: tizlerde aşağı uzunlıq, uzun yeñler, öksek yaqa. “Sade moda”nıñ müşterilerin çoqusı din kütken musulman qızlar olsa da, bu kiyimlerni sade ve qolay urba sevgenler de kiye bile.
Qırım.Aqiqat mühbiri, köşterilüvde bulunıp, Qara biber brendi ananeviy qırımtatar urbasını zemaneviy modanen birleştire bilgenini süretke çekti.
“Modest fashion”: Kyivde Hicap künü qırımtatar urbası kösterilüvinen qayd etildi (süret toplamı)
Fevral 1-inde bütün dünyada Hicap künü qutlana. Bu künü Qırımda, anane olıp, Qara biber qırımtatar brendiniñ urba kösterilüvi keçirile. Amma bu yıl onıñ temelcisi Romina Ablayeva, kösterişni ukrain paytahtında yapmağa istedi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye jurnalistleri Devlet Dumasınıñ deputatlarına muracaat etip, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ öz ofisiniñ yolbaşçısı Andriy Yermakqa bergen Vladimir Putin ile körüşüv azırlamaq vazifesini izaatlamağa rica etse, soraştırılğanlardan biri – deputat Svetlana Jurova – prezident körüşüviniñ eñ yahşı yeri Qırım olur edi, dep ayttı. Rusiye-Ukraina munasebetleri Qırımdan bozulıp başladı, eyileşüv de Qırımdan başlasın dep.
Bu istek Moskvanıñ Kyiv ile dialog maqsadı aqqında ne tüşüngenini pek yahşı köstere. Ukraina prezidentinen bir-birini añlamaq içün körüşmege kerekmey, Ukrainanı Rusiyeniñ Ukrainağa nisbeten siyaseti qanuniy olaraq tanımasına zorlamağa isteydirler.
Qırım, ebet, – Ukrainanıñ teslim olması içün eñ güzel yer. Kremlge köre, ebet
Ve Qırım, ebet, – Ukrainanıñ teslim olması içün eñ güzel yer. Kremlge köre, ebet. Halqara toplulıq Rusiyeniñ Qırım iddialarını qabul etmese ve Rusiye ilhaq etken yarımadanı Ukrainanıñ ayırılmaz parçası dep saysa, Ukraina Qırımdan özü vazgeçsin dep er şey yapmalı. Eñ yahşısı – Qırımda.
Kremlge köre, Ukraina prezidenti Rusiye ziyaretini Qırımdan başlasa, pek yahşı olur – bu Moskvada tiz çökmekten daa güzel ve faydalıdır. Soñra ise eki taraflı munasebetlerniñ qalğan meselelerini al etmege mümkün olur. Donbas meselesini bile. Çünki Rusiyeniñ Qırım aqqı tanılsa, bütün Ukraina işğal altındaki Donbas kibi olacaq, dep tüşünem – artıq devlet degil, daa çoq Rusiye mahsus hızmetleri idare etken topraqlar kibi.
Moskva Qırım ve Donbas meselelerini Ukrainanen añlaşıp çezmege istemey, anda Ukrainanı daa çoq stabilsizleştirmege isteyler
Ve bu, eminim, zemaneviy Rusiyeniñ mantıqlı maqsadı ola. Moskva Qırım ve Donbas meselelerini Ukrainanen añlaşıp çezmege istemegenini endi añlatqan edim, anda Ukrainanı daa çoq stabilsizleştirmege, devletçiligini bozmağa, Kyivni Qırım işğaliniñ uquqiy olğanını ve işğal etilgen Donbasnıñ muhtariyetini tanımasına zorlaycaq olalar.
Ve bu da Stalin usullarına oşay, amma daa keniştir. «İnsan olmasa – problem olmaz» artıq yoq, endi «devlet olmasa – problem yoq» bar. Ukraina olmasa, Rusiyeniñ daa az problemi olacaqtır. Bu siyasiy nazariye olğanını ayta bileler. Amma Rusiye deputatınıñ Putin ve Zelenskıynıñ körüşüvini Qırımda keçirmek teklifi – artıq nazariye degil de, Rusiye mediası aydınlatqan tam bir siyasiy beyanat ola. Kreml Ukraina ve prezidentinden tam da bunı istey, eminim. Volodımır Zelenskıy Qırımğa barmaycaq. Amma Vladimir Putin ondan ne istegenini bilmelidir.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Antalya
Antalya, Antaliä (törekçä Antalya) - Urta diñgez yarında urnaşqan Törkiäneñ kurort häm port şähäre, Antalya wilayäteneñ märkäze.
Xalıq sanı 1 million artıq keşe, cäyge waqıtta turistlar kilüenä kürä 2 millionğa citä.
Antalya şartlı räweştä iske häm yaña şähärgä bülenä. Räsmi administrativ büleneşe - 5 rayon: Aksu, Döşemeatlı, Kepez, Konyaaltı, Muratpaşa.
TarixYзrәpTү
Borınğı zamannarda töbäktä Xett patşalağı bulğan. Ellinistik çorda töbäk Likiä häm Pamfiliädä kerä.
BEQ 159 yılda Pergam patşası Attal II şähärgä nigez sala, şunnan Attaliä şähärneñ ataması kilep çığa. Läkin 2008 yılda uzğan qazu eşlärendä BEQ 3 ğasırdağı qaldıqlar da tabılğan.
Başta şähär patşa Attal xärbi-diñgez bazası bula.
BEQ 133 yılda Attal III ülgännän soñ şähär Rim Respublikasında kerä. Soñraq Rim imperatorı Adrian qışqı yortında äwerelä. Näq bu waqıtta Adrian qapqası tözelgän.
Attaliä Rim imperiäsendä, soñraq Vizantiädä kerä, I-II ğasırda biredä xristianlıq tarala.
VIII köçle cir teträwdän häm diñgez piratları höcümnärennän soñ töbäk tübän töşä.
XI ğasırda sälcüklär yawları belän töbäktä İslam taratıla başlıy.
1118 yılda Vizantiä imperatorı İoann II Komnin çorında şähär Vizantiä anklavı bula, böten yaqtan törek cirläre belän çolğıp alınğan. 1119 yılda İoan II töreklärgä qarşı şuğışıp, Attaliägä qorı cir buylap qala Vizantiädän yulnı ütäli tişä.
1207 yılda sälcüklär böten töbäkne yawlap ala häm yunan ataması Attaliä Adaliägä küçerelä. İke yıldan soñ xristiannar fetnä kütärälär, läkin 1216 yılda töreklär şähärne ikençe tapqır yawlap ala.
1321-1423 yıllarda Adaliä - Teke digän bäysez bäylekneñ märkäze bula.
1423 yılda ğosmanlı töreklär Teke bäylegen yawlap alalar häm şähärgä Antaliä isemen birälär.
Ğosmanlı imperiäsendä Antalya - möhim diñgez säwdä portı.
1919-1921 yıllarda Berençe dönya suğışınnan soñ italiannar şähärne basıp ala. Antalya - Mostafa Kemal Atatörek citäklägän milli-azat itü xäräkäteneñ üzäge bula. Azat itü suğışı näticäsendä Antalya Törkiä Cömhüriätendä kerä.
XX ğasırda şähär tiz üsterelä häm kiñäyä. XX ğasır azağında Antalyada turizm tarmağı tiz üsä, Törkiäneñ möhim turistik üzägenä äylänä.
D400 yulı bütän kurort töbäkläre belän totaştıra, 1998 yılda yañartılğan Antalya hawa alanı yulçılar sanı buyınça Törkiädä öçençe urında tora.
Şähär klimatıYзrәpTү
Qärdäş şähärlärYзrәpTү
- Qazan (Tatarstan, RF)
- Ostin, AQŞ
- Bat Yam, İsrail
- Çiläbe, RF
- Famagusta, Tönyaq Kipr
- Mostar, Büsnä häm Härsäk
- Muskegon, AQŞ
- Nürnberg, Almaniä
- Dondağı Rostov, Räsäy
- Taldıqorğan, Qazaqstan


text:
Qırım Anayasası «insan ve vatandaşlarnıñ aq ve serbestligini qoruv ümdeleri» esasında tizilgen, – dedi Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönov cumaaqşamı künü aprel 9-da Qırım Anayasası Kününe bağışlanğan tantanalı tedbirde.
Onıñ sözlerine köre, Qırım Anayasasınıñ esas qaideleri üzerinde anayasa qurucılığı saasında ileri Qırım ve Rusiye eskpertleri, Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatları, Federatsiya Şurasınıñ azaları, yarımadanıñ cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri çalışqan edi.
«Cumhuriyetniñ esas uquqiy vesiqası qırımlılarğa fikir ve söz serbestligini kefil ete. Bugün bizde 800 ticariy olmağan teşkilât, 39 milliy-medeniy cemiyet, 230 kütleviy matbuat vastası qayd etilgen. Bu statistika bile insanlarnıñ yüksek vatandaşlıq faalligi ve demokratik serbestliginiñ inkişafını köstere», – dedi o.
2014 senesi aprel 11-de Qırım Devlet Şurasınıñ plenar toplaşuvında 8 bab ve 95 maddeden ibaret olğan «Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasası» qabul etilgen edi. Qırımtatar Milliy Meclisi Anayasanı qabul etilemeycek bir vesiqa olaraq adlap tenqit etti.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokurorı Günduz Mamedov, Ukraina halq vekili Andriy Artemenkoğa qarşı cinaiy iş açacaq ola. Bunı «Petro Poroşenko blokı» firqasınıñ fraktsiya vekili, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bildirdi.
Millet vekili: «Öz antına hıyanetlik yapıp, bu adam bizim toprağımıznı işğalcilerge kiralaycaq ola. Men bugün Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokurorınen qonıştım ve o «Ukrainanıñ territorial bütünligine ücüm» maddesi boyunca oña qarşı cinaiy iş açacaq ola. Ve bu doğrudır», – dedi.
Cemilevniñ fikirine köre, «bu mesele Rusiyeniñ emirinen de çıqarılmaq mümkün edi».
«Bu mesele Rusiyeniñ emirinen de çıqarılmaq mümkün edi. Bu olarnıñ strategiyası – bir de bir ğayeni seslendirip, şu ya da bu siyasiy strukturalarnıñ böyle fikirge nasıl davranğanlarını ögrenmege isteyler. Onıñ içün bu deputatnıñ Rusiyeli tehnologlar ile añlaşması da olmaq mümkün», – dep qayd etti Cemilev.
New York Times gazetinde derc etilgen maqalede yazıla ki, Milliy telükesizlik suallerinde AQŞ prezinetniniñ mesleatçısı Michael Flynn, istifağa ketmezden bir afta ögüne, Donald Trumpqa yaqın olğan şahıslardan Ukrainadaki umumiy vaziyetiniñ tüzetilmesi çerçivesinde Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarını toqtatmaq tekliflerini aldı.
Neşirde qayd etkenlerine köre, Trumpnıñ advokatı Michael Cohen, SSBC-de doğğan AQŞ prezidentniñ iş ortağı, Rusiyede biznes saasında oña yardım etken Felix Sater ve Ukraina millet vekili Andriy Artemenko bu tekliflerniñ azırlanmasında iştirak ettiler. Neşirniñ malümatına köre, muabbetlik planı – Ğarbiy Ukrainadan bütün Rus ordularınıñ çıqarılması ve Qırımnıñ Rusiyege 50 ya da 100 yılğa kirağa berilecegi aqqında Ukrainada referendumnıñ ötkerilmesi kire edi.
Ukraina Yuqarı Radasında «Radikal fırqanıñ» yolbaşçısı Oleg Lâşko firqa azası Andriy Artemenkodan, Qırımğa dair fikirleri sebebinden, Ukraina halq vekiliniñ mandatını qaldırmağa talap etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Human Rights Watch halqara uquq qoruyıcı teşkilât, qırımtatarlarnıñ martnıñ 27-sinde Qırımda tutulğanı ve mart 27 ve 28-inde tevqif etilgenine qarşılıq kösterdi.
Uquq qoruyıcılar keçken afta vaqialarını “Rusiyeniñ Qırım yarımadasını işğalini tenqit etken adamlarğa qarşı basqını arttırmaq içün emsalsiz adım”, dep iza etti, bildire Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmeti.
“Rusiye akimiyeti qabaatlavdan vazgeçip, faallerni azat etmeli, ve, azat etilmegence, deral advokatlarını olarğa yibermeli”, denile aprel 2-sinde derc etilgen beyanatta.
Apiske alınğan qırımtatar faallerinden biri Ruslan Suleymanov onı ve diger faallerni Qırımdan Rostov-na-Donu şeerine nasıl alıp ketkenlerini tarif etti.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan bütün faallerni apiske aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban UmerovRusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«İnter» ukrain telekanalınıñ üç mühbirini ve Ukrainağa qoltutqan dört faalni Rusiye politsiyası Aqmescit-Ermeni Bazar yolunda yaqaladı.
Bunı İnsan aqları Qırım alan missiyası bildire.
«Jurnalistler ve faaller farqlı maşinalarda kete ediler. «İnter» telekanalınıñ jurnalisti Yuliya Krüçkovanıñ malümatına köre, er kesni Ermeni Bazarnıñ İçki işler rayon bölügine sorğuğa alıp keteler», – dep bildireler uquq qorçalayıcılar.
Yaqalanğan faallerden biri Veldar Şukurciyev bildirgenine köre, olarnıñ maşinasını yasaq etilgen şeylerni qıdırmaq içün toqtattılar. Politsiya bir şey tapmadı.
Faallerniñ malümatına köre, yaqalanğanlarnı rayon bölügine şahsiyetlerini belgilemek içün alıp keteler.
«Yaqalanğanlarnıñ bildirgenine köre, olarnıñ vesiqaları yanında, lâkin politsiya bunıñ yeterli olğanını tüşünmey», – dep bildireler uquq qorçalayıcılar.
Diger malümatlar yoq. Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları da resmiy malümat bermey.
Qırım faalleri Leonid Küzmin ve Veldar Şukurciyev Aqmescitte mart 9-da Taras Şevçenkonı añma aktsiyasında yaqalanğan ediler. Mahkeme olarnı ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep 40 saatlik mecburiy işelr ile cezaladı. Soñra ise cezanı deñiştirip, er birine 10 biñ rublelik para cezasını belgiledi. Faaller Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ tesisçileri olalar.


text:
Rusiyede mahküm etilgen ukrain rejissöri Oleg Sentsov koloniyadan «planlaştırılğan teşkerüv içün» şeer hastahanesine alındı, dep bildire Yamalo-Nenets muhtar okrugındaki Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ matbuat hızmeti.
«Planlaştırılğan teşkerüv sebebinden 28.09.2018 mabüs Oleg Sentsov Labıtnangi şeer hastahanesine alıp ketirildi, anda qoşma teşkerüvi yapıldı ve onı ekimler baqtı», – dep aytıla haberde.
Bu malümatqa köre, keçirilgen teşkerüv neticesinde Sentsovnıñ «tedaviylev planı tüzetildi».
Sentsovnıñ advokatı Dmitriy Dinze bunı şimdilik izaatlamadı.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malumat almağa tırışa.
Bundan evel haber etilgeni kibi, Rusiye prezidenti yanındaki vatandaş cemiyetiniñ inkişafı ve insan aqları şurasınıñ reisi Mihail Fedotov Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovağa mektüp yollap, açlıq tutqan ukrain rejissöri Oleg Sentsovnıñ «stabil» alı aqqında bildirdi.
Sentsovnıñ eki doğmuş qardaşı Natalya Kaplan rejissörniñ alı ket-kete fenalaşa, dep bildirgen edi Qırım.Aqiqatqa. Onıñ aytqanına köre, Sentsovnıñ qan sisteması «müim müçelerge oksigen taşımasını yapamay». Sentsovnıñ advokatı Dmitriy Dinzeniñ bildirgenine köre, açlıq tutqan rejissör töşekten zornen tura. Onıñ aytqanına köre, ukrainalınıñ sağlığına «büyük zarar ketirildi».
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilan etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
İyül 18-ge qadar devam etecek Odessa halqara kinofestivali çerçivesinde ukrain rejissöri Kseniya Cornonıñ «Qırım» filmi kösterilecek.
Film cuma künü, iyül 17-de, «Azatlıq yolu» programması çerçivesinde numayış etilecek, dep aytıla festival saytında.
«Qırım» filmi 2014 senesi yazda çıqarılğan edi ve üç qırımtatar nesili, 70 yıl evelsi sürgünlikni körgen, qaytıp kelgen ve Qırımda doğğanlarnıñ ömüri aqqında tarif ete.
Mayıs 18-de, Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını hatıra künü, «Qırım» filmi Cannes festivalinde, Short Film Corner yarıştan tış programması çerçivesinde numayış etilgen edi.
2015 senesi mayıs ayında film ilk halqara mukâfatnı aldı – Houston (AQŞ) Halqara kinofestivalinde Bronze Remi Award.


text:
Bağçasaray – İ. Gasprinskiy adına ev-müzeyinde qırımtatarlarnıñ aileviy resimlerden ibaret sergi açıldı. Eksponatlar arasında - sürgünlikten evel ve Özbekistanda sürgünlik yılları çıqarılğan nadir resimler bar. Toy, pamuq tarlasında, süretlerni baqarken, ayırı adamlarnıñ taqdiri ve halqnıñ ağır keçmişini ögrenmek mümkün.
84 yaşında Arzı Baybuganova kendi aileviy arhivinden alınğan resimge baqıp, yaşlarnı tutalmay: resimde 3 külgen bala bar. Olar, bu dünyada öksüz qalalar - ana-babaları sürgünlikte ğayıp ola. Balalar öksüzler evinde ösip, yıllar keçken soñ tuvğan yerlerini koyererler.
Bu resimni o Bağçasaraydaki İsmail Gasprinskiy adına ev-müzeyinde «Aileviy albomlarnıñ saifelerinde eski tarihler» serlevası altında keçken sergi içün taqdim etti.
Resimler esasen 20-nci asırnıñ başı ve keçken asırnıñ 80-nci yıllarına qadar qırımtatarlarnıñ turmuş ayatını tasvirleyler. Resimlerge baqıp, adamlarnıñ qıyafetleri, tarz-alları nasıl etip deñişkenini añlamaq mümkün.
Aileviy albomlar nege kerek?
Er resim ondaki adamlarnıñ taqdirini tasvirlegen ikâyenen tamamlana. Resimlerniñ birinde qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni Özbekistanda pamuq cıyğan vaqıtta körmek mümkün. Diger resimlerde sürgünlik yılları kelinler nasıl kiyimler kiygeni kösterile. Bundan da ğayrı, sergide başqa fotoresimler – Qırımda sürgünlikten evel çıqarılğan bala, aileviy, ayırı süretler mevcut.
Kollektsioner İbraim İbragimov içün ayırı bir adamnıñ tarihini aydınlatqan resimler müim yerde turalar.
«Adamlarnı sürgün etkende, olar yanlarına eñ qıymetli şeylerni alğanlar. Misal içün, Allahnıñ sözü – Quran», - dey o.
Diger meraqlı eşya – bala qumanı. O, 85 yaşlı saibinen beraber, sürgünlik, avdet yollarını keçip, müzey eksponatı oldı.
Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruqnıñ hadimi Elmira Abibullayeva emin, aileviy albomlarnı yapmaq kerek.
«Resimge tüşüñiz, resimlerni qorçalañız ve olarnıñ artından yazı qaldırmağa unutmañız. Kim bile, belki de, 100-150 yıldan soñ, olar bu kibi sergilerniñ teşkil etilmesine sebepçi olurlar», - dey müzey hadimi.


text:
Fevralniñ 23-nde Kyivde qırımtatar ananeviy küreşi boyunca turnir keçirile. Musabaqa qırımtatarlarnıñ ictimaiy ve siyasiy lideri Noman Çelebicihannıñ hatırasına bağışlanmaqta. Yarışuvda Qırım, Herson vilâyeti ve Kyivden kelgen 100ge yaqın insan (arasında qırımtatarları ve ukrainler bar) iştirak etecek.
Musabaqa ötkerilgen yerden yani – Kiyv politehbka institutından -Qırım.Aqiqatqa bu aqta qırımlı jurnalist Şevket Namatullayev ikâye etip berdi.
«Küreşniñ bu çeşiti meşur olıp başladı. Mında küreşniñ başqa çeşitlerinen oğraşqan sportçılar iştirak etkenini ve meraqlanğanlarını körem. Olar içün busportnıñ yañı çeşiti sayıla, amma becerip olğanlarını körüne. Küreş – bir küreştir, qaydeleri biraz farq ete, ancaq sportçılar küreşçi urbasını kiyip, milliy quşaqnı bağlay ve men, başqa küreş çeşitinen oğraşqan birisi de bügün mükâfat alır dep ümit etem», – dep ikâye etti Namatullayev.
Musabaqa ğalibleri medal ve yarlıqlardan ğayrı, ananeviy mükâfat sayılğan - bir qoyun da alır.
Qırımdan kelgen sporçılarğa qol tutmaq içün qırımtatyar milliy areketiniñ veteranları da keldi. Zalda Cuma namazı keçirerek, turnir iştirakçileri Noman Çelebicihannı añacaqlar.
2018 senesi fevralniñ 23-nde XX asır başında qırımtatar milliy areketiniñ lideri olğan, belli erbap Noman Çelebicihannıñ facialı ölümine 100 yıl tola.
Noman Çelebicihan (1885-1918) – qırımtatar yazıcısı, qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ muellifi, 1917-1918 seneleri qurulğan qırımtatar halqı birinci Qurultaynıñ esasçısı olğan diniy, cemaat ve siyasiy erbabıdır.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında doğa. Bağçasaray, İstanbul, Sankt-Peterburgda oquy, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâbiy teşkilâtlarında iştirak ete. XX-ncı asırnıñ başında eñ istidatlı qırımtatar edebiyatçısı olaraq tanıla. Qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen!» adlı milliy gimniniñ müellifi ola. 1917 senesi Fevral inqilâbından soñ Musulman icra komitetiniñ reisi, Qırım müftisi – soñra ise, Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi olaraq saylâna. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından tevqif etilerek, fevralniñ23-nde Aqyar apishanesinde deñizciler tarafından öldürile. 33 yaşında olğan müftiniñ cesedi deñizge atıla.


text:
Salar (Salır), Türkçele Salur'dur, Türkmençele Salyr'dır, Azeriçele Salur'dur, Salar öz dili oğuşla Salır çalır. Salır Çin'de elli altı milletler işindiği bir milletdir. Salır mekan yeri Çin Gökdeñiz (Çiñxey) velayat şünxua salır özbaşdak yurtdir,başgı mekan yeri Çin Gansu velayat Dunşañ, Bo'an ve Salır özbaşdak yurt ve Şincañ Uyğur özbaşdak yurtdiği İli yeridir,Salır Çin'de ilat 140,000 kiş vardı.
Salırça öz oğuş var,muñdan ili pişdiğanı Salır Türk oğuşdur,çoxur pişdiğanı Salır Latin Oğuşdurya.
TarixEdit
Salır kimdir? Salır beyik Oğuz Han atababanığı oğul-balasdır,Beyik Dağ Han baba ve Salır Han babanığı oğul-balasdır. 1255 Yılda Salır Han babanığı nesili Qaramañ Han ve Axmañ Han bir Salır taypa adamlarnı başla Mongollarığı iraş Türkmenistan Marydan Çin'ni cilen gelci. “Salır”la ad daxgen millet bu dünyada Çin Salır daşi başgı yoqdur.
SALIR TÜRKMENLERNİĞİ HÖKÜMSIEdit
Salır Türkmenleri Oğuzlarıñ beyik Salır Hannığı taypasından çıxqan, Salır Han Oğuz Hannığı beşinci oğul Dağ Hannığı ulu oğullarıdırya. Selcuk Türkmenleri Eyrañnı eyelegalı, bu dövlet şol yerde 1147-nci yılda Oğuz Hannığı agtıgı Salır Hannığı nesillerinden Atabeg Suñur tarapından gurulcı. Dövleti binyat edenler Selcuk Türkmenleriniği Salırdan galdan nebereleridir. Salırlar dövletiniği paytagtı Şirazdır. 1284-nci yılda bu Salır dövlet yıxıllınmış, yerine Mongolları İli Hannığı dövleti goşulcı.
Inam:Salırlar ınamsı İslamdır.
Bayramçılık:Gurban Bayram ve Rözı Bayram.


text:
2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda hırsızlanğan Butündünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnıñ babası Umer öz oğlunı körecegine ümüt ete. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında ikâye etip berdi.
«Men bu ümütnen yaşayım. Bunı kimler yapqanını bilem. Lâkin, afsus ki, olar ömürlik cezalanmay qalırlar dep belleyler. Atılğan bumerang daima keri qayta. Olarnı insanlarnıñ mahkemesi cezalap olamasa da, bunı Yüce Allah yapar», – dedi Umer İbragimov.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlandı. Video nezaret kamerası Rusiye yol inspektorları urbasındaki eki kişi İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa çekip kirsetkenini qayd ete.
Mevzuğa dair: «Hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ babası: «Oğlumnı körerim degen ümütnen yaşayım»
Qırım uquqimaye gruppası bu hızrsızlıqqa rusiyeli akimiyet ya da paramillitar gruppalarnıñ alâqası bar olğanını iddia ete.
Qırımdaki Rusiye Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresi hırsızlıq boyunca cinayet işi asqan olsa da, ale bu küngece Ervin İbraimov ne yerde olğanına dair malümat yoqtır.


text:
Gang
Gang (hindi गङ्गा) - İndiä yılğası, dönyanıñ iñ sulı yılğalarınıñ berse (Amazonkadan häm Kongodan soñ).
Yılğa ozınlığı - 2700 km.
Yılğa başı - Könbatış Gimalaylarında urnaşa, Hind-Gang tigezlegendä ağa, Bengal qultığına quşa. Gang häm Brahmaputra yılğaları zur deltasın formalaşa.
Yılğa basseynı mäydanı - 1 060 000 km².
Hinduist riwäyätlärendä: Ganga - kük yılğası cirgä töşkän häm Gang yılğasına äwerelgän.
İnduistlar Gang yılğasına xacğa baralar. Gang yarlarında mäyetlärne yandıru induist yolası ütkärelä.
Yılğa suğaru öçen aktiv qullanıla.
Gang basseynı - Cirneñ iñ küp xalıqlı töbäklärenneñ berse.
Gang - Bengaliäneñ töp su yulı bulıp tora.
Gang yılğası buylarında 2001 yılda 500 mln tiräsendä keşe yaşi.
Izgelekneñ çağılışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Böten ozınlığı buyınça Ganga Xind dine tarafdarları öçen izge yılğa bulıp tora. Xind dine tarafdarları anıñ sularında qojınalar,[1] alar näsel babalarına häm Xodaylarğa qullarına su alıp häm kire qoyıp ixtiram kürsätälär; alar çäçäklärne häm roza tac yafraqların täqdim itälär häm may belän tutırılğan häm fitillär (diyas) yandırılğan say balçıq sawıtlarnı yözderälär.[1] Kire Gangadan qaytqanda, alar rituallarda qullanır öçen keçkenä miqdar su alıp baralar (Ganga dcal - turıdan turı mäğnädä Ganga suı).[2]
Ganga Xind mifologiyäsendä izge sularnıñ çağılışı.[3] Cirle yılğalar Gangağa "oxşaş" häm qaycaq cirle Ganga dip atalalar.[3] Könyaq Xindstanda Karnataka häm Tamil Naduda Kaveri yılğası Könyaqnıñ Gangası dip atala; Godavari Yılğasın xäkim Gautama Maxarişi üzäk Hindstanğa ağar öcen alıp barğan.[3] Ganga Xind dinendä qayda bulsa da su qullanğanda qullanıla, häm böten izge sularda bar.[3] Şuña da qaramastan Xind dine tarafdarı öcen çın yılğağa cumudan da därtländergec närsä yuqtır, bu böten gönaxlardan arındıra, bigräk tä Gangotri, Xaridvar, Prayag yäki Varanasi kebek Tirtha häm Kşetrada.[3] Ganganıñ simvolik häm dini ähämiyätendä xättä skeptiklar kileşä.[4] Cawaharlar Neru, üzeneñ köleneñ uçın Gangaga taşlarğa sorağan.[4] Ul yazğança "Ganga ul Hindstan keşeläre yaratqan yılğa". Ul Xindstannıñ mädäniyäte simvolı häm şul uq Ganga.[4]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ГaHr(үлe cылTaMa) — CлoBapb coBpeMeHHыx reorpaфичeckиx HaзBaHий.


text:
Mart 16-da Jenevada Birleşken milletler teşkilâtı İnsan aqları komitetiniñ 113-ünci sessiyası açıldı, tedbirge Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov da keldi.
«Ümüt etem ki, Qırım işğaliniñ nevbetteki yıllığını Gaagada Rusiye reberligini mahkeme etüv toplaşuvında qarşılaycaqmız», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Çubarov Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, o, ukrain ekspretleri, em de Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya ile beraber Jenevada BMT insan aqları Şurasınıñ diplomatları ile körüşecekler. Körüşüvde Qırımdaki soñki repressiyalar aqqında malümat bermege planlaştırıla.


text:
Qırımtatarlarnıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov aprel 14-15 künleri İstanbulda bulunalar, bu künleri anda İslâm konferentsiyasınıñ 13-ünci sessiyası keçirilmekte.
Bunı Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Qurultay delegatı Rustem Ümerov da qırımtatar liderlerinen beraber İslâm İşbirligi Teşkilâtınıñ toplaşuvına yol aldı.
Mustafa Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, işbu konfereniyada olar Rusiyeniñ Qırım işğali ve islâm devletleriniñ Ukrainağa onıñ topraq bütünligi meselelerinde qoltutuvı aqqında söz yürsetecekler.
İslâm işbirligi teşkilâtı – islam memleketleriniñ halqara teşkilâtıdır, eñ büyük ve eñ itibarlı resmiy musulman halqara ükümet teşkilâtı ola.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım uquq qoruyıcı organları tarafından yaqalanğan Asan Çebiyevni sorğudan soñ yolladılar. Onı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Rada binasınıñ yanında keçirilgen kütleviy numayışlarda iştirak etüvde qabaatlay ediler.
Bunı öz Facebook saifesinde Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti başı Eskender Bariyev yazdı.
Çarşenbe künü, fevral 4-de, İçki qasabasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri tarafından Asan Çebiyev yaqalandı. O, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorlarından biri olğan Abmecit Suleymanovnıñ yaqın soyu ola.


text:
Ukrain yırcısı, “Eurovision-2004” yarışınıñ ğalibi, Ruslana mahküm etilgen Avromaydan faalcisi, qırım sakini Aleksandr Kostenkoğa mektüp yazdı. Erkek avgustnıñ 3-üne rusiye apisinden çıqmaq kerek.
“Seniñ dünyabaqışıñnı, noqta-i nazarıñnı bütünley añlağan ve alğışlağan qız yaza. Seniñ kibileri bizge küç bere: doğru yaşamaqnı devam etmek ve arzu etkenimiz güzel yaşayışnı ömürge keçirmek”, - yazdı Ruslana.
Onıñ sözlerine köre, Avromaydan künleri, o da “sıq-sıq telükelerge, havflı vaziyetlerge yaqın edi, amma iç bir kere telâşlanmadı, şübelenmedi ve toqtanmadı”.
Apis cezasına maküm etilgen Kostenko Rusiyeniñ Kirovo-Çepetsk şeerindeki umumiy rejim koloniyasında buluna.
Taqiqatnıñ bildirgeni kibi, 2014 senesi fevral 18 künü «kütleviy nizamsızlıq» devamında Kostenko Kiyevde «Berkut» Qırım mahsus hızmetiniñ hadimine zarar ketirdi. Bundan ğayrı, quvetçilerniñ bildirgenine köre, faalciniñ evinde qanuniy razılığı olmağan tüfek tapılğan edi.
Kostenko qabaatını tanımadı. 2016 senesi fevralniñ soñunda Rusiye nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi onıñ kassatsion şikâyetini baqıp çıqtı ve apis cezasını 3 yıl ve 6 ayğa avuştırdı.


text:
Qırımda Kreml nezaretindeki milletlerara munasebetler ve Qırımda repressiyağa oğratılğan milletlerniñ milliy-medeniy ğayrıdan tiklev idaresi reisiniñ muavini Yuriy Kosmınin vazifesinden boşatıldı. Bu aqta Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ fermenında söz yürsetilmekte.
«Milletlerara munasebetler ve Qırımdan sürgün etilgen vatandaşlar Devet komitetiniñ, milletlerara munasebetler ve Qırımda repressiyağa oğratılğanlarnıñ milletlerniñ milliy-medeniy ğayrıdan tiklev idaresi reisiniñ muavini Kosmınin Yuriy Vladimiroviç 2018 senesi fevralniñ 1-nden itibaren taraflarnıñ razılığı ile vazifesinden boşatılsın», – denilmekte fermanda.
Qırım ükümetiniñ saytında berilgen malümatqa köre, Yuriy Kosmınin 2001 senesinden berli devlet işinde hususan milletlerara munasebetler ve Qırımdan sürgün etilgen vatandaşlar komitetinde çalışqan eken. 2014 senesi sentâbr ayında o milletlerara munasebetler ve Qırımda repressiyağa oğratılğanlarnıñ milletlerniñ milliy-medeniy ğayrıdan tiklev idaresi yolbaşçısı vazifesine tayin etilgen.


text:
Bunı o, «Glavkom» agentligine bildirdi.
«Öyle bir şeyler bar ki, olarnı öz adlarınen adlandırmaq kerek. Başta adamlarnı birer-birer yoq ete ediler. Şimdi ise kütleviy etnik temizlev başlana», – dedi Sobolev.
Nazirler Şurasınıñ naziri Ostap Semeraknıñ aytqanına köre, al-azırda Qırımda yaşağan ukrainlerni imaye etmek usulları bir sıra halqara vesiqalarda qayd etilgen – insan aq-uquqları Konventsiyasından başlap OSCE nizamnamesine qadar. Lâkin olar qorçalay bilecek bir şey olacaqlarmı – belli degil.
«Onlarnen vesiqalarnı aytmaq mümkün. Lâkin istilâcınıñ areketlerini qanun ceetten nasıl etip baqmaq mümkün?», – qayd etti nazir.
Sobolev tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası tarafından Qırımğa kelmesi yasaq etilgen şahıslar cedveline kirdi. Bu cedvelde 300 ziyade insan bar.


text:
Kremlniñ siyasiy mabüsleri ve Rusiye apsinde tutulğan biñlernen diger ukrainalı Ukrainanıñ Rusiyede diplomatlarını qaldırğanınıñ ve Moskva ile diplomatik munasebetlerini toqtatmağanınıñ sebepleri ola, dep bildirdi Ukraina Tış işler naziriniñ muavini, Ukrainanıñ Türkiye Cumhuriyeti fevqulâde ve vekâletli elçisi Vasıl Bodnar «Dom» telekanalınıñ yayınında.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Rusiye ile diplomatik munasebetlerini toqtatmadı, çünki iç bir memleket Kiyvniñ menfaatlarını Moskvada temsil etmege razı olmadı, «bu qarar cenk areketleri başlağan 2014 senesinde qabul etilmeli edi».
«Millionlarnen ukrainalı Rusiyede buluna. O vaqıt para qazana ediler, şimdi farqlı sebepleri bar. Diplomatik bulunuvımız konsullıq işine esaslana. Yani konsullar vatandaşlarımıznı vesiqalarnen temin ete, apishanelerde ziyaret ete, anda biñlernen insan tutula, ve qırımlı siyasiy mabüsler bar, menfaatlarımız mahkemelerde, başqa müessiselerde temsil etile», – dedi o.
Bodnar, Ukraina ve Rusiye arasındaki diplomatik munasebetler tek konsullıq hızmetlerinen sıñırlana, şimdi memleketler arasında diplomatik bulunuv pek alçaq seviyede: ne Rusiyede Ukraina elçisi bar, ne Ukrainada Rusiye elçisi bar.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş kâtibi Antonio Guterres ile körüшип, Qırımda, Donbasta ve Rusiyede tevqif etilgen 450 ukrainniñ azat etilmesinde yardım etmesini istep cedvel berdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ Ansan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova 405 Ukraina vatandaşı azatlıq marum etilgenini bildirgen edi. Olarnıñ arasında 93 qırımtatardır.
Volodımır Zelenskıy Qırım kütleviy haber vastalarına bergen intervyüsında Kreml ukrainalı siyasiy mabüslerni, hususan qırımlılarnı apiste azat etüv esnasını «toqtata», dep bildirgen edi.


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ükmüni deñiştirdi. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Bağçasarayda «Hizb ut-Tahrir bölüginiñ teşkilâtçısı» olaraq tanılğan Enver Mamutovnıñ apis cezası üç ayğa qısqartıldı – 17 yıl sert rejimli koloniyada qalması 16 yıl ve 9 ayğa deñiştirildi. Qalğan mabüsler – Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Zevri Abseitov – 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmaq yerine 8 yıl ve 9 ay apiste yatacaq.
«Üküm yımşatıldı, asılında buña yımşatuv dep aytmaq mümkün degil. Enver Mamutovnıñ apis cezası eki ayğa qısqartırldı, qalğan müvekkillerniñ apis cezası da aynı. Bu (mahkeme qararı – QA) mısqıl ola, ya da tükürik. Bugün Rusiye adliyesi Rusiyede bir de bir uquq devleti aqqında aytmaq yañlış olğanını kösterdi. İmayeniñ delillerine emiyet berilmedi», – dep bildirdi advokat.
Bugün Rusiye politsiyası Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binası ögüne Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmağa kelgen 50 insannı tuttı.
Faaller mahkeme binası ögünde «Balalarımız terrorist degil», «Qırımdaki repressiyalarnı toqtatıñız» yazuvlı şiarlarınen tura edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Biz halqara cemaatını memleketimizde havfsızılq ve fikirdeşlikniñ pekitilmesi ketişatına qıymet kesmege, Rusiye teşviqiy yalanına qulaq asmamaq ve istilâcını toqtatmaq ve ukrain halqınıñ mayıs 25 künü rey berüv aqqını bozmaq içün imkân bermemege çağıramız», – dedi Sergeyev cuma künü New York BMT ştab-kvartirasında keçirilgen matbuat konferentsiya devamında.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye «Ukrainada vaziyetni kerginleştirmege devam ete».
Ukraina diplomatı tüşüne ki, Rusiye tarafından prezident saylavları künü ukrain sıñırında keçirilgen arbiy talimler «Ukraina şarqında vaziyetni kerginleştirmek içün ve ukrain halqına zulum etmek içün devamlı ıntıluvıdır».
«Ukrainada vatandaşlıq cenki yoq. Ukrainliliyer arasında cenk yoq, tışqı kirişüv ve vaziyetniñ kerginlşetirilmesi içün Ukrainada terroristik taqımlarınıñ destegi bar. Ukrainlilerniñ şarqiy Ukrainada terroristlerge qarşı küreşidir», – dedi Sergeyev.
Onıñ sözlerine köre, Ukraina mayıs 15 kününiñ saylavlarından soñ Rusiye prezidenti aytıp keçken yañı ukrain organları ile işbirlikniñ amelge keçmesini bekley.
«Soñki ayları Ukraina ve Rusiye arasında olıp keçken munasebetlerden soñ biz sözlerge degil, areketlerge inanamız. Eger de Puin bunı açıq-aydın sürette aytsa, saylavlardan soñ areketlerni bekleymiz»,– dedi Sergeyev.
«Ukrainağa ve qomşumız ile munasebetimizge stabilligini ketirgen saylavlar bizge mıtlaqa kerekler», – dedi BMT Ukraina daimiy temsilcisi, dep haber ete Liga.net.


text:
İyülde Qırım ve Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırnı keçken adamlarnıñ sayısı arttı. Bu hususta Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"İyünge köre, sıñırnı 33,31%-ğa çoqça dama ve 38,09%-ğa çoqça naqliyat keçti" - denile beyanatta.
Müesssise malümatına köre, bir ayda memuriy sıñırnı 347 100 adam ve 57 819 maşna keçti.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi, iyünde Qırım ve Herson vilâyeti arasında memuriy sıñırnı keçken adamlarnısayısı arttı, dep bildirgen edi. Müessise, ilhaq etilgen Qırımda yaşağan adamlar, Ukrainanıñ qıta qısmına qorantalarını yoqlamaq, kerekli mallarnı satın almaq ve ihtiyacları olğan hızmetlerni almaq içün bara, dep aytalar.