text:
Qırımnıñ Rusiye parlamenti yanındaki mal-mülk ve topraq munasebetleri boyunca komitetinde keçken muşaverede Qırımnıñ bazı rayonlarında şahsiy mesken qurucılığı içün boş yer amelde qalmadı, dep bildirdiler.
Muessiseniñ malümatına köre, aynı zamanda yarımadada «nevbette turğanlar» tarafından arsalarnıñ ayırılması içün arizalar berilmegen bölgeler bar.
Al-azırda Qırımnıñ 66 nomeralı «Devlet ya da belediyege ait topraq arsalarınıñ ayırılması ve topraq munasebetleriniñ bazı meseleleri aqqında» qanunına deñişmelerniñ kirsetilmesini közde tutqan qanun leyhası işlep çıqıla. Deñişmelerniñ maqsadı – vatandaşlarnıñ imtiyazları olğan kategoriyalarına topraqnı bedava aluv aqqını temin etmektir. Bunı Qırım Goskomregistriniñ (Devlet tarafından qayd etüv ve kadastr boyunca devlet komitetiniñ) matbuat hizmetinde qayd ettiler.
Bildirüvde: «Muşavere iştirakçileri şu noqtada bir fikirge keldi: vatandaş bir belediyede imtiyazlı topraq aluv nevbetinde turıp da, anda topraq olmasa, belediyeler arasında añlaşma olğanda, qomşu şeer ya da qasabasınıñ topraq fondundan arsanı ayıruv mehanizmlerini qıdırmaq kerek», – denile.
2016 senesinde Kremlniñ kontroli altında olğan Mal-mülk ve topraq munasebetleri nazirliginde, 10 biñden ziyade imtiyazlı vatandaşlarnıñ topraq arsalarını bedava ala bileceklerini iddia ete ediler.


c: text/html

text:
Ukraina Merkeziy Saylav Komiteti, martnıñ 25-inde kecken Ukraina prezidenti saylavlarına adam kelüvi aqqında ilk malümatnı derc etti. Oña köre, 199-dan 10 saylav okrugınıñ esabatına esaslanaraq, adam kelüvi 66,8 %-nı teşkil etti, dep bildire Radio Svoboda.
2014 senesi keçirilgen saylavda adam kelüvi 59%-nı teşkil etti.
Saat 18:00-ğa Milliy ekzit-polnıñ bildirgenine köre, eñ çoq rey Volodımır Zelenskıy aldı - 30,4 %, şimdiki prezident Petro Poroşenko ekinci yerde ve 17,8% reylerni aldı.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçe. Bu yer içün 39 namzet küreşe. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalışacaq. Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Öç kön New Yorkta xanımnar açlıq turında ğına tügel, şulay uq terror qurqınıçı, klimat üzgäreşläre, iqtisadi cinäyätlär häm keşeçelekkä qarşı cinäyätlär kebek global qurqınıçlar turında da fiker alıştı. Ämma bu temalarğa söyläşkändä xatın-qızlar berençe çiratta bu qurqınıçlarnıñ keşegä niçek yanawın küz aldına kiterergä tırıştı. İrlandiäneñ elekke prezidentı Mary Robinson da "iminlek" süzen dönya bik tar mäğnädä kürä, dide. İminlekneñ dä yöze bar, dide Robinson.
Bu cıyınnıñ maqsatı – citäkçe xatın-qızlarnıñ nilär eşli alğanı turında fiker alışu ide. Çönki irlärdän ayırmalı bularaq, citäkçe xatın-qızlarnıñ idarä itü häm mäsälälärne çişü yulı başqa törleräk. AQŞ Däwlät Sekretare Condolleezza Ricenıñ kiñäşçese Şirin Tahir-Xeli, süzlärenä qarağanda, dönyada yäşägän xalıqnıñ yaqınça yartısı xatın-qızlar, ä yuğarı wazifalarda xatın-qızlar 15%tı ğına täşkil itä.
Cıyında qatnaşuçılar, xatın-qızlarğa kübräk diplomatiä wazifaların tapşıru kiräk, dip kileşte. Şulay uq medetsinanı üsterü, açlıqnı beterü häm tirä-yaq möxitne saqlaw kebek ölkälärne dä xatın-qızlar üz öslärenä alıp irlärdän yaxşıraq eş başqara ala, digän näticä yasaldı. Cıyınnı dönya citäkçe xatın-qızları şurası oyıştırğan ide.
Alsu Qormaş


text:
İşğal etilgen Qırım ve terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen Donbassnı 500 biñden ziyade insan terk etti.
Bunı RNBO malümat analitik merkeziniñ spikeri Andriy Lısenko bildirdi.
«2014 senesi dekabr 1-ne qadar, hızmetlerara koordinatsion ştabınıñ malümatına binaen, Ukrainanıñ vilâyetlerinde memleket içinde köçip kelgen 501, 157 biñ insan yerleşti», – dedi Lısenko.
Onıñ malümatına köre, ealini içtimaiy qoruv organlarında 450 biñ kişi esapqa alındı.
129,777 biñ qoranta er ay mesken masraflarınıñ tazminatı olaraq para alacaq.
Lısenkonıñ bildirgenine köre, 50,331 aile maddiy yardım aldı.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 29-da Müslim Aliyev ve Emir-Üsein Kukunıñ apiske alınmasından appelâtsion şikâyetlerini baqacaq, dep bildirdi adliyeci Emil Kürbedinov.
«Aliyev Müslim ve Kuku Emir-Üseinniñ (terrorizm ile qabaatlanğan Qırım musulmanları) apiske alınmasına bergen appelâtsion şikâyetlerim Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde 2016 senesi fevral 29-da saat 11:00 baqılacaq. Qalğanları – Siruk Vadim ve Enver Bekirov aqqında malümat şimdilik yoq», – dep yazdı Facebookta adliyeci.
Qırımda fevral 11-de qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. 12 insan yaqalandı, sorğulardan soñ çoqusı azat etildi. Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtınıñ» faaliyeti aqqında cinaiy iş boyunca 4 insan yaqalanğanını bildirdi.
Fevral 12-de yaqalanğan dört kişi apiske alındı. O künü daa tahminen on tintüv keçirildi.
Qırımtatar Milliy Meclisi buña qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnıñ yañı dalğası dep ayta. Ukraina Tış işler nazirligi fevral 12-de narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı basqını arttırmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye fleyta çalğıcısı ilhaq etilgen Qırımnı qanunsız ziyaret etkeni içün Ukrainağa üç yılğa kirişi yasaqlandı. Bunı martnıñ 5-inde Ukraina Devlet Sıñır Hızmeti haber etti.
Müessise malümatına köre, çalğıcı Kyivge Bratislavadan keldi.
"Qoşma teşkerüv yapılğanda, sıñırcılar, Rusiye vatandaşı Ukrainağa klassik muzıka festivalinde iştirak etmek içün kelgenini bildiler. Fleytacığa devlet sıñrını keçmek Qırımnıñ qanunsız ziyareti keder etti. Sıñırcılar, bu adam ilhaq etilgen yarımadanı ziyaret etkenini bildi", - denile beyanatta.
Sıñırcılar çalğıcınıñ adını aydınlatmadı.
Daa evel Ukraina devlet sıñır hızmeti, evelce Qırımnı qanunsız ziyaret etken jurnalistika ve içtimaiy bağlar saalarındaki eki rusiye mütehassısına Ukrainağa üç yıllıq kiriş yasağını berdi.
2014 senesinden başlap, Rusiyeniñ silâlı istilâsı başlağanınen, Ukrainağa 5024 rusiyeli kirsetilmedi.
İç işler nazirliginiñ malümatına köre, keçken sene devamında sıñırcılar 7300 Rusiye vatandaşını Ukrainağa kirsetmedi, olarnıñ Ukrainağa kirişi yasaqlanğan ya da Ukrainada bulunuv müddeti bitken, ya da işğal altındaki topraqlarnı qanunsız ziyaret etkenlerine dair malümat bar edi.
Ukraina medeniyet nazirligi, milliy telükesizlik içün telüke bar olğanından Ukraina sıñırından keçmesi yasaqlanğan Rusiye artistleriniñ cedvelini tize.


text:
Ukrainanıñ mustaqil media-zenaat birligi Ukraina Baş prokuraturası yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasından Qırımda Rusiye politsiya hadimleri tarafından yanvar 15 künü Aqmescitte Qırım blogeri Zair Akadırovnı yaqalmaq ıntıluvı boyunca cinaiy işni açmağa talap ete. Bu aqta mustaqil media-zenaat birliginiñ saytında aytıla.
«Zair Akadırov ile olğan vaqiat işğalci akimiyetniñ teşviqatçı emirleri boyunca çalışmağa istemegen yerli jurnalistlerniñ yaqalav sırasınıñ devamı oldı. Qırımnıñ eki yıllıq işğali devamında anda ayrı jurnalistler ve muarririyetlerge nisbeten ayırım siyaseti devam ete. Şu cümleden, yerli uquq qoruyıcılar jurnalistlerniñ şahsiy evlerinde tintüvlerni keçire, olarnı qorquzalar, qanunsız cinaiy işlerniñ iştirakçileri ola. Bundan sebep, öz ve tuvğanlarınıñ ayatalarını qurtarıp, yarımadadan ketmege mecbur», – denile beyanatta.
Media-zenaat birliginde qayd etilgeni kibi, ukrain tarafı bu şaraitlerde Qırımda matbuat vastalarınıñ temsilcilerine nisbeten qanunsız areket etkenlerni qayd etmeli.
«Cinaiy işniñ doğru ihtisası olmasına diqqat etemiz. Zair Akadırovnıñ yaqalavı şaatı ve onıñ özü bastırğan malümatlardan körgenimiz kibi, işğalci politsiya temsilcileri onı tek yaqalamadı da, tutıp esir etmege, aytqanları kibi, «mağazğa alıp ketmege» tırışqandar. Cinaiy işte bunı aks etmek kerek», – deyler mında.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.


text:
Aqmescite Qırımdaki rus prokuraturası tarafından yapılğan Meclis qapatılmasınen bağlı ariza makeme oturışında baqıldı. Yañı oturış mart 10 kününe tayinlengen.
Bu aqta Qırım uquq qoruyıcı gruppası bildirmekte.
Elde etilgen malümatlarğa köre, Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuraturası mart 3 künü keçirilgen makeme oturışında «delil» olaraq 630 saife ve 10 disk malümat teslim etti. Meclis menfaatını qoruğanlarğa vesiqalarnen tanış olmaq içün 7 kün berildi.
Mart 3 sabası Qırımda qırımtatar milliy Meclisniñ qapatılmasınen bağlı makemeniñ ilk oturışı keçti. Belli ki Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mezkür teşkilâtnı yasaq etip, ekstrimistik teşkilâtı olaraq tanımaq işinde davacı olaraq çıqtı.
Mecliske qol tutmaq içün makemege yüzden ziyade insan teşrif buyurdı. Makeme binasında Meclis yolbaşçısınıñ birinci muavini Nariman Celâl, Meclis azası Emine Avamileva ve advokat Cemil Temişev bulundılar. Cemaatçılıqqa makeme salonına kirmege yasaq etildi.
Qırımtatarlarnıñ temsil organında böyle ariza özünde bir sıra uquqiy añlaşılmamazlıqlar taşığanı aqqında aytmaqtalar, böyle dava peyda oluvınıñ siyaset sebepleri bar ve maneviy ceetten olar bu yasaqqa endi azırlanalar.
Qırım uquq qoruyıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki Milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek arizası ile muracaatta bulundılar. Mezkür arizada uquq qoruyıcılar halqara teşkilâtlarnı qırımtatarlarğa ve Milliy Mecliske qarşı yapılğan siyaset sebebinden taqip etilmesine yol bermemek ve mümkün olğanı qadar buña tesir etmege çağıralar.
Avropa birligi qırımtatar milliy meclisniñ qapatılmasınen bağlı öz raatsızlıqnı endi bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini daa yarım yılğa apiste qaldırdı. Enver Ömerov, Ayder Capparov ve Riza Ömerov oktâbrniñ 15-ne qadar SİZOda qalacaqlar.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, advokatlar oturışuvda Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesinden, mabüsler ise SİZOdan video konferentsiyası vastasınen iştirak etti.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitte avgust 28 künü mahkeme «fevral 26» işi boyunca apiste bulunğan Mustafa Degermenciniñ şikâyet arizasını baqacaq. Bunı Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Mustafa Degermenciden, Ali Asanovdan kibi, Ahtem Çiygozğa qarşı delillerniñ berilmesini talap eteler», – yazdı o Facebookta.
Qırım uquq qoruyıcıları ve mahkeme organları işbu ketişatlarnı adet üzre izaatlamay.
Mustafa Degermenci mayıs 7 künü Sudaqnıñ Suvuq Sala qasabasına yaqalandı.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar.


text:
Ukraina yırcısı, qırımlı Camala, dekabr 24 künü Kiyevde işğal etilgen Qırım ve Donbasstan köçip kelgenler ile körüşti. Körüşüvniñ teşkilâtçısı cemiyet teşebbüsi Krım-SOS oldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatqa köre, Qırım ve Donbasstan köçip kelgenler ile körüşüvde Camala muzıka, icadiy planları, qorantası aqqında tarif etti, insanlarnıñ suallerine cevap berdi, balalığında olğan adiselerni hatırladı.
«Arzu etmege sevem. Şimdi eñ büyük arzum, – bunı can-yürekten aytam, – epimizniñ evlerimizge qaytıp, anda özümizni evde olğanı kibi is etkenimizni isteyim: raat, bir şeyden qorqmadan, şimdi bu ne qorqunçlı körüne. 21-ncı asırda Ukrainada insanlar öz ayatı içün qasevet çekecegini kimse tüşünmegen edi. Şunıñ içün – bu pek büyük bir arzum ve onıñ amelge keçmesini ve memleketimizde barışıq olğanını isteyim», – dep ayttı Camala.
Camala şunı da qayd etti ki, Ukrainada fikirrdeşlik olğanını da ister edi.
«Biz añlaşırmız. Em Ğarp, em Şarq. İnsanlar er vaqıt bir-birini añlay edi, çeşit yollar ile: söz, muzıka, sanaat ile, – farqsız. Eñ esası – añlaşmaq», – dedi yırcı.
Körüşüvniñ soñunda , Camala köçip kelgenler ile «selfi» çekti.
Evel, dekabr 12 künü, Camala StereoPlaza salonında kontserti ile çıqışta bulundı. Zalda bulunğan seyircilerden çoqusı Qırım ve Donbasstan köçip kelgenler edi. Olar kontsertke Krım-SOS cemiyet teşebbüsinden elde etken bedava davetnameleri boyunca keldiler.


text:
Ukraina Merkeziy Saylav Komiteti, mart 31-inde olacaq prezident saylavlarına namzetlerniñ qayd etilüvini yekünledi.
Namzetlerni 2018 senesi dekabr 31-inden başlap, 2019 senesi fevral 3-ünece köstermege mümkün edi. Bu vaqıt devamında komissiya 89 adamdan vesiqa qabul etti.
MSK-nde bildirgenleri kibi, şimdilik 28 adamnıñ namzeti qayd etildi.
Memleketniñ merkeziy saylav komissiyası namzetlerniñ vesiqalarını 2019 senesi fevralniñ 3-ne qadar qabul etecek. Namzetler qayd olğan soñ martnıñ 29-na qadar devam etecek saylavaldı teşviqatına başlay bile.
Prezident saylavları 2019 senesi martnıñ 31-ne belgilengen edi. Saylavlar bir basamaqta keçse, neticeleri aprelniñ 10-nda çıqarılacaq. Martnıñ 31-nde namzetlerden iç birisi saylayıcılar reyleriniñ 50 fayızını qazanmasa, rey berüvniñ ekinci basamağı aprelniñ 21-nde olacaq. Böyleliknen neticeler mayısnıñ 1-nde ilân etilecek, inauguratsiya ise mayısnıñ 31-ne belgilenecek.


text:
İslam dini
Ïslam (arab.: إسلام) — älemdik monoteïsttik-ïbrahïmdik din. Xrïstïandıqtan keýin dünïyedegi eñ köp taralğan din bolıp tabıladı. «Ïslam» sözi «beýbitşilik», (Allahtıñ zañdarına) «moýınsınw, bağınw» bolıp tabıladı. Al şarïğat termïnologïyasında ïslam — tolıq moýınsınw, Allahtıñ aldında parızdardı orındaw, odan basqa qudaýlarğa tabınbaw bolıp esepteledi. Ïslam dinin ustanwşı jan musılman dep ataladı. Musılmandardıñ negizgi dinï kitabı Quran Kärim (arab.: القرآن الكريم) — klassïkalıq ädebï arab tilinde (arab.: الفصحى) Allah tarapınan tüsirilgen. Ïslamdıq közqaras boýınşa, jaratwşı Allah ärdaýım adamzat balasın twra jolğa salıp turw üşin är türli paýğambarlar jiberip otırğan. Olardıñ işinde Ïbrahïm (Avraam), Musa (Moïseý), Ïsa (Ïïsws) t.b. bar. Musılmandardıñ senimi boýınşa eñ soñğı paýğambar ol Allahtıñ elşisi Muxammed bolıp sanaladı.
Ïslamnıñ negizderi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Ïmam Mwslïm xadïster jïnağında Omar ïbn äl-Xattabtan jetken xadïste Muxammed paýğambar Ïslamnıñ üş märtebesin aýtıp, olardıñ negizderin ataýdı.
Ïman[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Ïman (arab.: الإيمان) — musılmandıqtıñ eñ ülken därejesi. Ïman altı negizden quralıp, köbinese adamnıñ işki qasïyetterin retteýdi: Allahqa ïman keltirw Periştelerge ïman keltirw Qasïyetti kitaptarğa (Quran, İnjil, Täwrat, Zabwr) ïman keltirw Paýğambarlarğa ïman keltirw Aqıret künine ïman keltirw Tağdır men qazağa ïman keltirw Ïman sözi - arab tilindegi «ä-mä-nä (arab.: آمن)» etistiginen şığıp, ïfğal (arab.: إفعال) babında qoldanılğan masdar (arab.: مصدر — tübir söz) bolıp sanaladı. Al jalpı ïman uğımı — bir adamnıñ söýlegen sözin qwattaw, aýtqanın qabıl etw, şın köñilimen qabıl etw, kümänğa jol bermesten naqtı, jürekpen, şın ıqılaspen senw degen mağınalardı beredi. Ïman etken kisi «mwmïn (arab.: مؤمن)», ïman etilgen närselerge de «mwmïnwn bï… (arab.: مؤمن بـ)» deýdi.
Allahqa senw[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Alláh (arab.: الله) — «läfz äl-djälälä» (ulıqtıq sözi), bir ğana qudaý bar ekenin bildiretin arab sözi. «Allah» sözi keýbir ğalımdardıñ paýımdawınşa arabtıñ «ïläh (qudaý)» sözine «ال» artïklin jalğaw arqılı paýda bolğan. Bul esim Allahtıñ eñ äwelgisi jäne eñ ulısı sanaladı. «Allah» esimin tek qana Allahqa qoldanwğa boladı. Ädettegide «Allah» sözimen qosa «Tağala» nemese «Swbxanahw wä Tağala» degen onıñ ulıqtığın bildiretin sözder qoldanıladı.
Musılmandardıñ senimi boýınşa, Allah - bükil älemniñ jaratwşısı jäne bïlewşisi. Allahtan basqa eşkim bundaý küş ïyesi emes. Allahtıñ bolwı ğalam üşin öte kerek närse, onıñ joqtığı mümkin emes. Allahqa teñ eşkim joq, jäne bunı dinine qaramastan adamzattıñ köpşiligi moýındaýdı. Allah söziniñ zor mañızı bar. Barlıq öte jaqsı attar jäne sïpattardıñ ïyesi, ol jalğız. Allah mäñgi, ol twılmağan jäne twmaýdı da. Onıñ oýına adamnıñ aqılımen jetw mümkin emes. Biraqta Onı Quranda jazılğan, Sünnetten jetken sïpattarmen sïpattawğa boladı. Allahtıñ Jaratwşı, barlığın baqılawşı ekenine Quran Kärimdegi mına ayattar dälel boladı: «Eý, Adam balası, senderdi bir adamnan jaratıp, oğan onıñ özinen jubaýın jaratqan, jäne olardan köptegen er adamdar men äýel adamdardı taratqan Allahtan qorqıñdar! Onıñ atımen bir-biriñnen suraýtın Allahtan qorqıñdar jäne twıstıq qarım-qatınastı buzwdan qorqıñdar. Şın mäninde Allah senderdi baqılawşı» (Nïsa süresi, 1-şi ayat)
Allahtıñ tawxïdi (birqudaýşılıq) mınadaý bölikterden quralğan: Allahtıñ bükil älemniñ Jaratwşısı, Rïzıqtandırwşısı jäne Basqarwşısı ekenine, öltiretin de, tiriltetin de tek qana Allah ekenine, qïındıqta kömektesip, duğa-tilekti orındaýtın tek qana Allah ekenine, Odan basqanıñ bul isterge küşi men qudireti jetpeýtinine senw; Barlıq qulşılıqtı tek qana Allahqa arnaw; öz-öziñdi tömen sanaw, bağınıştılıq, maxabbat, ïilw jäne säjde etw, qurban şalw men ant işwdi eşbir serigi joq Allahqa arnaw; Allah Tağalanıñ Kitabında jäne Paýğambarınıñ Sünnetinde kelgen esim-sïpattarın moýındap, Onı barlıq kemşilik atawlıdan, jaratılıstarğa uqsawdan päktew;
Allah söziniñ ïslam şarïğatındağı tüsindirmeci[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
«Allah» sözi Allah Tağalanıñ barlıq körkem esimderin jïnaqtawşı esim. Arabtar bul sözben qulşılıq etiletindi, yağnï sol qulşılıqqa laýıqtını ataýdı. Quranda aýtılğan: «Ol aspanda da, jerde de Qudaý. Ol Xïkmet Ïyesi, Bilwşi.» (Zwxrwf süresi, 84-şi ayat)
Yağnï jerde de, aspanda da oğan qulşılıq qılınadı. «Allah» söziniñ mağınası: Jaratılıstar maxabbatpen, ulıqtawmen jäne bağınıştılqpen qulşılıq qılatın Qudaý. Barlıq körkem sïpattar jïnalğan Qudaý, Kämil, Ulıq jäne Körkem. Barlıq jaratılıstardı bilimimen qamtığan Bilwşi, küşinen eşteñe aýra almaýtın Qudiretti[6].
Allahqa serik qosw (şïrk)[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Arab tilinde «şïrk» (arab.: شِرْكٌ) sözi «eki zattı teñ qılw» degen mağına beredi. Al şarïğatta bul termïnniñ jalpı jäne jalqı mağınası bar: Şïrktiñ jalpı mağınası: Allahtıñ jeke özine tän bolğan sïpatın nemese aýırmaşılığın basqağa telw. Bundaý şïrktiñ üş türi boladı: Birewdi Allahtıñ jaratwşılıq-rabbılıq sïpatına teñew, nemese osı sïpattarmen Allahtan basqanı sïpattaw; Tek Allahqa ğana tïyesili bolğan esim-sïpattardı basqa birew de ïyelenedi dep eseptew; Allah Tağalağa qulşılıqta serik qosw, yağnï qulşılıqtıñ kez-kelgen türin Allahtan basqağa arnaw[7]; Şïrktiñ jalqı mağınası dep Allahtan basqadan Oğan duğa etkendeý duğa qılw, Odan qalaý şapağat tileseñ solaý şapağat tilew, Oğan qalaý ümit etseñ solaý ümit etw, Onı qalaý jaqsı körseñ basqanı solaý jaqsı körw. Quran men Sünnette şïrk twralı aýtılsa negizinen osı tüsiniledi[7]. Basqa jağınan alsaq şïrk eki türge bölinedi: ülken jäne kişi şïrk. Ülken şïrk (arab.: الشرك الأكبر) dep Allahtan basqağa qulşılıq etw, basqanı Allahqa teñewdi ataýdı. Ülken şïrk adamdı Ïslamnan şığarıp, onıñ tozaqta zaptalwına sebep boladı; Kişi şïrk (arab.: الشرك الأصغر) dep ülken şïrkke aparatın isterdi nemese Quran men Sünnette «şïrk» dep atalğan, biraq därejesi ülken şïrkke jetpeýtin närselerdi ataýdı[8]. Ïslamï senim (aqïda) boýınşa Allahqa serik qoswdıñ zardabı öte awır, tipti sol şïrkte qaýtıs bolğan adam mäñgi-baqï tozaqta qaladı dep eseptelinedi. Allah aýtadı: «Şın mäninde Allah Oğan serik qosqandı keşirmeýdi, odan basqasınıñ (nemese: odan kişiniñ) barlığın keşiredi, eger qalasa» (Nïsa süresi, 48-şi ayat)
Allahtıñ körkem-esimderi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Muxammed paýğambar aýtqan: «Şın mäninde Allahta 99 esim bar — birsiz jüz. Kimde-kim olardı sanap şıqsa jännätqa kiredi» («Saxïx äl-Buxarï»: «Tawxïd kitabı»; «Saxïx Mwslïm»: «Zikir, duğa jäne täwbe babı»; «Mwsnad Axmad»: «Äbw Hwraýradan kelgen esim-sïpat xadïsteri»; «Swnan ät-Tïrmïzï»: «Paýğambardan kelgen duğalar babı»; «Swnan Ïbn Madjah»: «Duğa babı»)
Allahtıñ körkem esimderine senw musılmannıñ janına jäne onıñ Jaratwşığa degen ğïbadatına ülken äser etedi. Allahqa jan-tänimen qulşılıq qılwdağı män-mağınanı tabw — bul äserdiñ bir nätïjesi bolıp tabıladı[7]. Sonımen qatar Allahqa senw, Onıñ esim-sïpattarına senw — adam balasına Allahtan qorqınış sezimin uyalatatın eñ ülken faktorlardıñ biri, sebebi adam Jaratwşısın köbirek tanığan saýın, Odan qorqınışı köbeýe beredi.


text:
İşğal etilgen Qırımda episi olıp 371 bala ukrain tilinde tasil ala. Qırımda umumtasil müessiselerinde oquğan talebelerniñ sayısına nisbeten, bu tahminen 0,1% teşkil ete. Bu aqta Kremlge bağlı Qırım Tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonçarova bildirdi, dep müessiseniñ matbuat hızmeti mart 2 künü haber ete.
Bütün yarımadada umumtasil müessiselerinden tek Kefede № 20 mektep ukrain tilinde tasili berip yekâne qaldı. O 9 sınıftan ibaret ve 132 talibeni oquta. Daa 12 rus tilinde tasili olğan mekteplerde 19 ukrain sınıfı bar. Olarda 139 talebe tasil ala.
Qırımtatar tilinde 5,4 biñ bala tasil ala. Bu tahminen 3%. Bu yılı yarımadada 15 umumtasil müessise qırımtatar tilinde tasil bere (201 sınıf, 3651 talebe). Daa 37 rus tilinde tasili olğan mekteplerde 137 qırımtatar sınıfı mevcut. Olarnı 1730 bala ziyaret ete, dep haber ete Qırımdaki müessise.
Bundan evel Aqmescit ve Qırım arhiyepiskopı Kliment Qırımdaki memurlar ukrain mektep ve sınıflarını zorbalıqnen qapatqanını aytqan edi.
Qırımda 2013 senesi mektep tasilini talebelerniñ 89,4% rus tilinde ala edi, aynı zamanda ukrain ve qırımtatar tilinde – 7,3% ve 3,1%. Qırım zapt etilgende qırımtatar tilinde tasili olğan 14 mektep, ukrain tilinde 7 mektep bar edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2017 senesi noyabrniñ 16-ndan 2018 senesi fevralniñ 15-ne qadar Qırımda, 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde bir kişilik piketler keçirgeni içün 78 qırımtatarınen eki musulman para cöremesinen cezalandı, denilmekte BMT insan aqları boyunca Yuqarı komissarınıñ maruzasında.
Vesiqağa binaen, piketler, qırımtatarnıñ terroristik ya da ekstremistik teşkilâtlarında aza olğanında şeklep, apiske alınuvına qarşı yapılğan narazılıqlar edi. Piket iştirakçileri kün evel izin alınuvını talap etken tedbirlerni keçirüv yolınen cemaatçılıq toplaşuvlarınen bağlı Rusiye qanunını bozğanında qabaatlı dep tanılğan edi. Aynı zamanda bu aktsiyalar kün evel izin alınmasını talap etmegen şahsiy aktsiyalar olaraq keçirilgen edi.
BMT İnsan aqları Baş komissarı İdaresiniñ qararlarında «bir kişilik piket şeklinde ötkerilgen aktsiyalar milliy havfsızlıq, cemaat tertibi, sağlıq, ealiniñ ahlâqı, serbestliginiñ imaye etilüvine zarar ketirecegine dair deliller olmağanını köstere» dep qayd etile.
Martnıñ 19-nda Ukrainadaki BMT insan aqları boyunca Monitoring missiyasınıñ yolbaşçısı Fiona Frazer, Kyivde ötkerilgen matbuat konferentsiyasında Ukrainada insan aqlarınen bağlı vaziyet boyunca nevbetteki 21-nci BMT maruzasını taqdim etti.
2017 senesi oktâbrniñ 14-nde yarımadada küç idaresi hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı yapqan repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerilgen edi. «Qırım birdemligi»niñ malümatına köre, aktsiyalarğa 100den ziyade insan qoşulğan. Olarnıñ ekseriyeti tutulıp alınaraq, politsiya bölüklerine alıp barılğan edi.
Rusiye 2014 senesi Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette, jurnalist, faaller ve qırımtatar cemaat erbaplarını sorğulay, Ukraina tarafdarı, muhalefetçi olğan vatandaşlarnen diniy azlınlıq temsilcileriniñ evlerinde tintüvler keçirip, apiske ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç idareleriniñ bu areketleri siyasitnen bağlı dep saya.


text:
Öfölä Şäyxzada Babiç isemendäge däülät premiyaların tapşırźılar. Äźäbiät, sänğät häm arxitektura ölkähendäge qaźanıştarı ösön birelgän respublika yäştär premiyahına bıyıl 15 keşe däğüä itkäyne. Ularźıñ täüźä etehen, huñınan yänä bişen alıp taşlanılar. Şağirä Gölnaz Qotoeva, televidenie xeźmätkäre Zilä Säğäźieva häm rejisser Röstäm Xäkimov 50-şär meñlek premiya alıp qıuandı.
Şäyxzada Babiç premiyahı 1995-se yıldan tapşırılıp kilä. Älegä unı 50-gä yaqın keşe aldı. Respublika Xökümäte Premiya külämen uźğan yılda 30 meñdän 50 meñgä tiklem arttırğaynı.
Babiç premiyahın bireü könö aldınan Sibay qalahında unıñ taş hının da astılar. Urındağı skulptor Xäyźär Ğaripov unı eşlägän, taş hın Başqort däülät universitetınıñ Sibay institutı aldına quyıldı. Bıyıl qış şulay uq Yılayırźa la unı qaytanan erläp häykäl urınlaştırılğaynılar. Unı, Zäki Välidiźeñ arqadaştarınıñ berehen tap Yılayırźa grajdandar bolğanışı osoronda qıźıldar yazalap ültergän.


text:
Ali ağanı tuğan köne belän qotlarğa dip kilüçelär Ankaradağı tatar cämğiäte binasında köç-xäl sıya aldı. 70-80 keşe sıydırışlı zalğa 100-dän kübräk qunaq kilgän ide şul. Kilüçelär arasında Ankara, İstanbul, İskeşähär, İzmir, Konya häm başqa şähärlärdän ildäşlärebez, Tatarstan studentları, Törkiä tışqı eşlär, milli mäğärif ministrlıqları wäkilläre, törek ğalimnäre dä qatnaştı. Kilä almawçılar isä telefon aşa häm xatları belän İdel-Ural yaqlarınnan, Rusiäneñ törle töbäklärennän, Amerika, Kanada, Germaniya, Finlandiya, Awstraliya häm başqa illärdän üz täbriklären citkerde.
Tatarstannıñ Törkiädäge tulı wäqälätle wäkile Radik Ğimatdinov, ilbaşı Mintimer Şäymiyevneñ Ali Aqışqa qotlaw xatın citkerep, tanılğan şäxesne wäkilçelek isemennän dä täbrik itte:
90 yıllıq ozın ğömeregez buyınça kelämegez yazğan bik küp mäqälä barlıqqa kilde. Berdämlek näsixätläregez yäş buınnarğa härdaim yul kürsätä. Tatar keşese dönyanıñ dürt yağında sezneñ belän ğorurlana.
Tatarstan premyer-ministr urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Wälieva häm başqa räsmilärneñ täbrik süzläre dä citkerelgän kiçädä Bötendönya Tatar Kongressınıñ çit töbäklär belän eşläw bülege mödire Mars Tuqay Kongress qotlawların häm büläklären tapşırdı:
80 nçe yıllar axırında milli xäräkätkä kilep quşılğan tatar yäşläre Ali Aqış isemen işetep belä ide. Bezdä Tatarstanda milli azatlıq xäräkäte oyışıp kilgän çorlarda milli xäräkätkä üzeneñ matdi häm mäğnäwi bik zur yärdämnären kürsätte. Anqarada uqıp qaytqan tatar yäşläre bügenge köndä törle cawaplı urınnarda eşlilär. Alar bötenese dä sezne bik nıq yaratalar, xörmät itälär.
Ali Aqışnıñ tuğan kön kiçäsendä qatnaşuçılar arasında Amerika Quşma Ştatlarınnan millättäşebez İldar Agiş ta bar ide.
Bezneñ iñ yaqınnarıbızdan Ali Aqışnıñ tuğan kön xörmätenä bağışlanğan bu tantanada qatnaşqanığız öçen min bik nıq ğorurlanam. Şuşı uñaydan Amerika Quşma Ştatlarında yäşäwçe barçasınnan sezgä iñ oluğ teläklär, iñ cılı qotlaw-täbriklären tapşırırğa röxsät itegez. Sezgä Ali abıyıbıznı şundıy kütärep, şulay xörmät itep qarşı alğanığız öçen, mondıy matur mäclesne oyıştırğanığız öçen, älbättä ki, Tatarstan wäkilçelegenä zur räxmätlärebezne täqdim itäbez. Amerikada yäşäwçe qayber bezneñ millättäşlär Mançuriyädän çıqqannar, qayberäwläre Yaponiyadan çıqqannar, barçasınnan da barığızğa bik küp itep sälam.
Ankaradağı tatar cämğiäte binasında
Törkiädä ütkärelep kilüçe Sabantuy häm başqa tatar cıyınnarın osta itep täqdir itüläre belän tanılğan Ruşaniya Altay häm Fänis Zıyalı alıp barğan kiçädä başqa täbrikläwlär belän bergä tatar cır-moñnarı häm şiğerläre dä yañğıradı. İstanbuldan kilgän “TÜMATA” törkeme dä xalqıbıznıñ yaratqan cırların başqardı.
Kiçädä Qazannan qatnaşqan Bötentatar İctimaği Üzäge räise Tälğät Barıy belän söyläşäbez:
Ali abıynı Tatarstanda böten keşe belä, yarata. Törkiägä Ali abıynıñ şuşı yubileyına kitäsemne belgäç kim digändä yözlägän keşe kilep minem isemnän dä Ali abıynı qoçaqla, sälämebezne tapşır dip äytep qaldırdı. Ali abıynı bötenese dä yarata. Yaratmıyça mömkin tügel, izge küñelle keşe, ğömeren şuşı milli köräşkä bağışlağan. Ali abıy bezneñ öçen bik qäderle şäxes. Milli xäräkätne menä inde kim digändä 70 yılda citäkläp, äydäp baruçı şäxes, dip äyter idem min anı. Bezneñ milli yulbaşçıbız Ğayaz İsxaqinıñ däwamçısı, warisı häm tatarnıñ milli ideyasın yäşätep kilüçe keşe.
Ä qayçaqnı keşelär sorıylar: “Tatarnıñ milli ideyası nidän ğibarät soñ ul?” Tatarnıñ milli ideyası bik ğadi – däwlätne qaytaru, yañadan däwlätle bulu. Bu ideyä inde zamanında bik zur bezneñ fiker iyäläre tarafınnan da äytelgän. Rizaetdin Fäxretdin: “Millätebezneñ bäyäläy xätle genä bulsa da däwläten tözü näslixat,” – digän. Ğayaz İsxaqi “İdel-Ural” äsärendä anı ber sistemağa salıp, ideologiya itep yazıp çıqqan. Şuña kürä kim digändä inde 100 yıl tatarnıñ milli ideyası yäşäp kilä. Mäğlüm ki, 1905 nçe yılda milli xäräkät oyışa, Tübän Novgorodta berençe möselman qorıltayı uza, möselman firqası oyışa “İttifaq Äl Möslim”.
Şunnan birle menä minemçä tatarnıñ milli ideyası yäşäp kilä häm anıñ şaqtıy öleşe, äytik, kim digändä menä soñğı 70 yılı Ali abıy eşçänlege belän, anıñ tırışlığı belän däwam itte inde. İñ awır çorlarda, bolşevizm çorında, totalitar rejim bulğanda, Tatarstannıñ üzendä milli ideya turında bernindi süz äytü mömkinlege bulmağanda ul ideya şuşında moxacirlär arasında yäşäp kilde, alarnıñ fidaqärlege belän. Monda da ciñel bulmadı milli ideyanı yäşätergä, çönki alar da törle ezärlekläw kiçerdelär. Ali abıy zamanında “Azatlıq” radiosında da eşläde häm şuşı radio dulqınnarı aşa bezgä ireşterep tordı milli ideyabıznı.
Minnän qayçağında sorıylar: “Kem soñ ul Ali Aqış?” dip. Min äytäm: “Bu tatar xalqınıñ böyek idealistı,” – dip. İdeyağa xezmät itkän keşe häm andıylar küp bulmıy. Allah tarafınnan aña birelgän ber wazifadır inde, missiya. Ul üzeneñ missiyäsen 200 protsentqa ütäde, dip sanıym min. Ali abıy kebek şäxeslär küp tügel. Şuña kürä min aña tağı da bezneñ arada buluın telim, anıñ buluı bezgä ilham birep tora, yäşäw ruxın birep tora, köräş ruxın birep tora.
Ali ağa Aqışnıñ 90 yıllığına bağışlanğan kiçä Tatarstannan yazdırıp alınğan video teläklär belän tögällände.


text:
Krasnoperekopsk rayonınıñ Voinka köyünde bilinmegen bir tütünli duman qayd etildi. Bunı öz Facebook saifesinde qırımtatar faali Nariman Celâl haber etti.
Onıñ aytqanına köre, tütün tünevin qararnen saat 17:40 körünip başladı. Yerli sakinler iç bir qoqu duymadı.
"Adamlarnıñ aytqanına ve yaşagan yerimde körgenime köre, bu tütün ya da duman Qırımnıñ bir qaç köşesinde qayd etildi. Bir yerde yanğı, himiya qoqusı aqqında haber ettiler. Tanışlarım ayta ki, bu toz degil, çünki toz olsa edi, yerge tüşer edi, amma bir yerde bir şey körünmey", - yazdı Celâl.
Şimdilik Qırım müessiselerinden bunıñ iç bir tefsiri yoq.


text:
Mart 9 künü Kyivdeki Qırım evinde «Qırım Birdemli Ukraina içün: ukrain qarşılığınıñ ikâyeleri» körüşüvini keçirecek olalar.
Facebookta merasimniñ saifesinde: «Aqmescit, Aqyar, Yalta, Bağçasaray, Kefe ve diger rayonlardan Qırımdaki Yevromaydannıñ iştirakçileri 2013-1014 seneleri Qırımda olıp keçken vaqıya ve adiseler aqqında öz ikâyelerini tarif etecekler», – dep haber etile.
Teşkilâtçilarınıñ sözlerine köre, olar merasimge tarihçı, jurnalist, student ve Rusiye zulumına qarşı Qırımlılarnıñ küreşinen meraqlanğanlarnı davet eteler.
2016 senesi yazda «Qırımtatarlarnıñ qarşılıq areketi» teşkilâtınıñ koordinatorı Nedim Halilov halqara uquq ve Rusiye qanunlarına esaslanıp, Rusiye kontrol etken Aqmescit Merkeziy mahkemesine Rusiyeniñ Qırımdaki qırımtatarlarğa qarşı yapqan areketleriniñ qanunsız tanılması içün muracaatta bulundı. O, qırımtatar tiline devlet tili statusınıñ berilmesini ve mahkeme oturışını qırımtatarca alıp barmağa talap etti.


text:
Ukrain faali Vladimir Baluhnı Aqmescit SİZOsında cemaat qorçalayıcısı, Arhiyepiskop Kliment ziyaret etti, dep bildire sentâbrniñ 17-nde Qırım.Aqiqat mühbiri. Arhiyepiskopnıñ aytqanına köre, Baluh yüregi pek ağırğanını ayta, amma açlıqnı devam ete. O, faalniñ Aqmescit SİZOsında köteklenmesi aqqında kelgen haberni izaatlamadı. Arhiyepiskop Klimentniñ qayd etkenine köre, ilk-evelâ Baluhtan alğan malümatnı advokatınen muzakere etmeli.
«Volodânı kördim, laf ettik, sağlığını sorap, destek mektüplerini berdim. Advokatnen laf etken soñ bunıñnen bağlı resmiy beyanat yapacaqmız. Volodâ yüregi ağırğanını ayta, bazı vaqıtları bu ağrı oña nefes almağa bermey ve qustıra», – dep tarif etti Arhiyepiskop Kliment.
Baluh eki yerli kamerada bulunğanını ve açlıqnı devam etecegini bildirdi. Arhiyepiskop Kliment qayd etti ki, faalnen laf etkende esasen diniy meselelerni köterdi.
«Volodânı ukrain kilsesine tomos berilmesi meraqlandıra, «qurtuluv» ne olğanını laf ettik. Men dua oqudım, oña yağ sürttim. Çoqtan bergenim dualar kitabını oquğanını ayttı», – dep qoştı papaz.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
Sentâbrniñ 14-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz Vladimir Baluhnı köteklegenler, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Aqmescit SİZOsınıñ reberi Sergey Berejnoy mabüsni kameradan çıqartıp, tiz çökmege talap etti. Amma talabı yerine ketirilmegen soñ Baluhnı «küçnen betonğa yatqızıp, ayaq, ciger ve başını urğanlar».
Sentâbrniñ 15-nde Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ Qırım idaresi Baluhnıñ köteklenmesi aqqında malümat doğru olmağanını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye akimiyetinden Vladimir Baluhnı körmek içün Aqmescit SİZOsına kirmesine imkân bermesini talap etti.
İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bu sene qırımtatarlarnıñ Hıdırlez bayramını mayıs 3-te Moskva artistleriniñ iştirakinen keçirmek istey.
«İlk sefer bu şekilde Hıdırlez 2011 senesi keçirilgen edi. Bu sene eñ büyük sana qurulacaq, belli Moskva artistleri davet etildi», – dep ayttı Bağçasaray rayon şurasınıñ reisi Refat Derdarov akimiyetke qoltutqan Krıminform saytına.
Onıñ malümatına köre, Hıdırlezge bağışlanğan tedbirler Bağçasaray-Aqmescit yolundaki «Şaherizada» kompleksi yanında Bağçasaray rayonında keçirilecektir.
Bayramnı ziyaret etecek insanlar içün Aqmescit ve Bağçasaraydan avtobuslar, Bazarçıqtan (Poçtovoye) ise trenler yürecek.
Keçken sene Mustafa Cemilevni Moskva ava limanından Qırımğa kirsetmegenleri içün Meclis Hıdırlez bayramını lâğu etti.
Hıdırlez qırımtatarlarnıñ baar bayramıdır. Onı «quralay» (mayıs) ayınıñ birinci aftasınıñ cuma künü qayd eteler.


text:
Bugün bütünukraina motoyürüşi keçirilecek. O Ujgorodda başlanıp, Zaporojyedeki Hortitsa adasında bitecek.
Baykerler bütün Ukrainanı keçmek, Mariupoldeki ukrain askerlerni ziyaret etmek, Çonğardaki Qırım memuriy sıñırına barıp yetmek niyetindeler.
Motoyürüşniñ teşebbüsçi Nikolay Spiridonov Azatlıq Radiosına aytqanına köre, mototsiklcılar ukrain ve qırımtatar bayraqlarınen ketecek. Yürüşniñ soñunda bu bayraqlar Hortitsa adasında köterilecek..
“Öz misalimiznen biz tasdıqlayıq ki, qaysı bir milletke ait olsaq da, qaysı bir tilde laf etsek de, ep bir birleşememiz mümkün. Eñ esası – biz ukrainalılar, Ukraina vatanperverleri. Ve bütün memleketi ötüp keçecek motoyürüş bunı köstere. Aynı zamanda ukrain qoruyucılarına ürmetimizni ifadelemege isteymiz. Planlarımızda - mudafaanıñ üçünci sırasına barıp, andaki askerlerimizni ziyaret etmek, qonuşmaq ve unutulmağanlarnı köstermek”, - dedi Nikolay Spiridonov.
Motoyürüşniñ teşkilâtçıları iç bir siyasiy küçke bağlı olmağanlarını belgileyler. Baykerler ukrain şeerlerinde yürüş destek körecegine ve başqa ukrain mototsiklcilar qoşulacağına ümüt eteler.


text:
Ukrainananıñ Birleşüv Künü munasebeti ile Kyiv-Aqmescit arasında olğan virtual birlik zıncırına 40 573 adam qoşuldı.
Yanvarnıñ 22-nde virtual zıncır Aqmescit ve Kyivni birleştirdi. O vaqıt aktsiyada endi 40 181 biñ adam iştirak etti.
Zıncır yaratıluvı yanvarnıñ 21-nde başlandı. “Birlik zıncırı”na qoşulmaq içün içtimaiy ağlar vastası ile aktsiya saytında kerçekligini tasdıqlamaq kerek edi. Onlayn-zıncırnı, bir biriniñ artından Kiyevdeki Sofiya meydanından Aqmescitteki Taras Şevçenko parkına qadar 1058 kilometr uzunlığınen yolu boyunca haritada iştirakçilerniñ fotoresimleri yaratmak kerek edi.
Kün devamında virtual “Birlik zıncırına” Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova ve yırcı Jamala qoşuldı.
Zıncır timasaliy olaraq 5 kere Dniprodan keçti: Paton köpründe, Çerkası, Kremençuk, Dnipro ve Zaporijjâda.
Ukrainanıñ Maneviy birleşüv Künü er yıl, Ukraina Halq Cumhuriyeti (UHC) ile Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ (ĞUHC) 1919 senesi yanvarniñ 22-nde ğayrıdan bir ukrain devletine birlişmesi Aktı ilân etilgen kününde qayd etile.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ bu bayram yarımadada qayd etilmey, lâkin Aqmescitte T.Şevçenko abidesi ögünde ukrain timsallerinen yaraştırılğan çeçekler peyda ola.
2017 senesi Qırımdan köçmege mecbur olğanlar ve diger faaller Kyivde «birleşüvniñ canlı zıncırını» yaptı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina baş naziri Volodımır Ğroyman, ukrainlerni Devlet Bayrağı Kününen hayırlap, "işğal etilgen Qırımnıñ ve Donbassnıñ azat etilmesinden soñ, olarnıñ üzerinde Ukraina bayrağı kene yelpirecegine inanamız", dep ayttı.
"Mavı-sarı bayraq, vatandaşlarımıznıñ onlarnen nesilleri Ukraina mustaqilligi içün küreşniñ timsalidir. Mavı-sarı bayraq qaramaniy küreşniñ, sebatnıñ, ukrainlerniñ devlet qurucılığınıñ çeçekleridir. Onıñ içün, 1991 senesi Ukraina mustaqil olğanda, Ukraina Devlet Bayrağı tamam mavı-sarı olmaq kerekliginde kimseniñ sübesi olmadı", - denile Ukraina baş naziriniñ hayırlav nutqunda.
Avgustnıñ 23-ünde Ukrainada Devlet bayrağı Künü qutlaylar. Bu bayramnı 2004 senesi öz qararınen prezident Leonid Kuçma tayin etken edi, ondan soñ prezidentlik yapqan Viktor Yuşenko, 2009 senesinde, avgust 23-ünde Ukraina bayrağınıñ köterilmesi merasimini başladı.
Bayram arfesinde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, avgust 23-ünde Devlet bayrağı kününde, mavı-sarıikrain bayrağını asıp, fleşmob keçirmege teklif etti.
Cuma künü Kyivde Sofiyskaya meydanında Ukraina prezidenti, Ukraina bayrağınıñ tantanalı köterilmesi merasiminde iştirak etecek.
Resmiy malümatqa köre, 1991 senesi avgust 23-ünde bir qaç halq mebusı Yuqarı Radanıñ Sessiya zalına mavı-sarı bayraqnı ketirdi. O bayraqnı papaz Petro Boyko taqdis etken edi. Tamam bu vaqiağa Leonid Kuçmanıñ "Ukraina Devlet Bayraq Künü aqqında" fermanı bağışlanğa, Ertesi künü, 1991 senesi avgust 24-ünde Ukraina öz mustaqilligini ilân etti.
Anayasağa köre, Ukraina devlet bayrağı — eki sarı ve mavı yatma sızıqlı sancaqtır.


text:
Qarar leyhası qayd etilgen müessiselerge 894,985 million ruble ayırılmasını teklif ete.
Bu para yañıdan quruv, merkez binasınıñ tamiri, donatma, tehnikanı satın aluv ve tamir, video nezareti, yanğın ve saqçılar sistemalarınıñ yerleştirüvine ayırılmaq kerek. Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev altı ay içinde «Artekniñ» inkişaf programmasını azırlamağa avale etken edi.
Keçken aftanıñ soñunda, iyün 13-de, «Artekniñ» yañı baş müdiri tayin etildi. Bu vazifede Aleksey Anatolyeviç Kaspraj bulunacaq. O, «Artek» Rusiye tasil ve ilim Nazirligine keçirilgenini jurnalistlerge bildirdi.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım Devlet Şurasınıñ prezidiumı rusiyeli parlament başınıñ yardımcısı vazifesine teklif etilgen Edip Gafarovnıñ namzetine qol tuttı. Bu aqta Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Qırım Devlet Şurasınıñ prezidiumı cumhuriyetniñ qanun çıqarğan yüksek organınıñ başı Vladimir Konstantinov Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası başınıñ yardımcısı vazifesine teklif etilgen Edip Gafarovnıñ namzetine qol tuttı», – denilmekte haberde.
Daa evel Edip Gafarov Kreml nezareti altındaki Qırım Devlet Şurasınıñ milletlerara munasebetler komitetiniñ yolbaşçısı vazifesinde çalışqan edi.
Bundan evel Kreml nezareti altındaki Qırım parlamenti başınıñ yardımcısı Remzi İlyasov istifa arizası yazğanı aqqında haber etildi.
Aprel ayı soñunda İlyasovnıñ istifası aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etken edi.
Qırım.Aqiqat İlyasovdan işbu malümatnı taqsdıqlasın ya da inkâr etsin degen ricasına: «Men çalışam. Er şey yolunda», dep cevap berip, başqa izaat bermekni red etti.
Mevzunen bağlı olaraq: «Men çalışam. Er şey yolunda»: Qırımda parlament başınıñ yardımcısı Remzi İlyasovnıñ istifası aqqında aytıla
Qırım parlamentiniñ saytındaki malümatqa köre, Qırım ilhaqından evel İlyasov Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan halqlarnıñ daimiy komissiyasınıñ reisi olaraq çalışa.
Qırım ilhaqından soñ, o 2014 senesi mayıs ayından itibarten Qırım parlamenti başınıñ yardımcısı olaraq çalışıp başlay.
2016 senesi dekabr ayında Qırım MC prokuraturası mahkemege devlet hainliginde qabaatlanğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarına nisbeten qabaatlav yollağan edi. Deputatlar cedveline İlyasov da kire.
Cinaiy işler tahqiq etilüvi esnasında Qırım MC prokuraturası «2014 senesi mart ayında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ deputatları Qırımnıñ ilhaq etilüvine yardım köstergeni ve qol tutqanına» dair doğrulığı isbatlanğan deliller elde etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye işğal etken Qırımda medeniy miras monitoringi boyunca usuliy tevsiyelerni taqdim etti.
Müessiseniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, leyha mesleatçıları «işbu saadaki bozuvlarnıñ tolu qaydı ve yarımadada halqara cinayetlerniñ delillerini toplav usulına pek tesir etken medeniy miras qoruvınıñ tertibine dair halqara ve çetel qanunlarınıñ hususiyetleri aqqında malümat berdi».
Müessise malümatına köre, taqdim mirasimi «Vozrojdeniye» halqara fondunıñ destegi ile keçirilgen «Silâlı zıddiyet şaraitlerinde halqara gumanitar uquqınıñ normalarını bozuv: medeniy mirasnı saqlav» leyhası çerçivesinde olıp keçti.
Keçken sene oktâbr ayında Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko UNESCO İcra şurası Rusiye işğal etken Qırımdaki vaziyetniñ doğru monitoringini başlattı, dep bildirgen edi.
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırımdaki medeniy ve tarihiy miras yerlerini öz uquqı altına aldı. Kyiv diqqatqa lâyıq yerler Ukraina halqına ait olğanını israr etip, olarnı UNESCO imayesi altına qabul etmege rica ete.
UNESCO Dünya mirası cedveline işğal altındaki «Hersones Tavriçeskiy» qoruğı kirmekte. Cedvelge Bağçasaraydaki Han sarayı, Sudaqtaki Cenevizler qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Manğup Qale, Eski Kermen ve Çufut Qale kirsetile bile.


text:
Roskomnadzor tarafından çalışuv iznini alıp olamağan ATR qırımtatar telekanalınıñ yolbaşçılığına telekanalnı satmağa teklifler kele edi. Bunı Aqmescitte matbuat konferentsiyası devamında telekanal tesisçisi Lenur İslâmov bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Ebet (teklifler – muar.) bar edi. Bu kibi: «Ya satarsıñ, ya küçnen alırımız. Onı aldıq, şunı aldıq, bunı da alırmız. Seni birev qorumağa kelir dep belleysiñmi? Alırmız, oldı ketti». Ana, canlı efirde bunı aytam. Neticede: qapılarımız açıq, keleceklerni bekleymiz. Telekanalnı, server, qıtlıq, er şeyni almaq mümkün. Amma kollektivni tutıp almağa mümkünmi? Kollektivni satmaycam. Satuv aqta söz ketmey. Noqtaiy-nazarımızdır, biz böylemiz. Öylemiz, mında, evdemiz – biz ile işleñiz. Ne içün şu akimiyet biznen iç bir leyha da yapmadı?», – dey İslâmov.
O şunı da bildirdi ki, ATR telekanalınıñ yolbaşçılığı yarımadada öz seyircileri içün çalışmağa areket etecektir.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavı toqtaldı. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından yayınlav izniniñ berilmemesidir.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
Çiklärne tanımağan jurnalistlar äzerlägän isemlektä Rusiäneñ urını turında oyışmanıñ Yevropa häm elekke Sovetlar berlege belän eşläwçe wäkile Eksa Vidal menä närsälär dide:
"Qızğanıçqa qarşı Rusiädä jurnalistlarğa qarşı höcümnär häm alarnı qıluçılarnıñ cäzasız qaluın küzätäbez. Rusiäne 144nçe urınğa quyunıñ tağın ber säbäbe – televideniä häm radiolarda fiker törlelege yuq. Üzgä fiker yörtüçelärneñ däwlät televideniäsenä çığu mömkinlege yuq, barı tik Exo Moskvı radiosı qala, ä alarnı böten ildä tıñlap bulmıy. Menä, Rusiäneñ bu isemlektä näq şul urında buluına ike töp säbäp."


text:
İlhaq etilgen Qırımdan ketirilgen cilekni işğal etilgen Donetskte kilogrammı içün 140 rublege (57,5 ğrıvnâ) satalar. Bu aqta Qırım.Aqiqat televizion leyhasınıñ mühbiri haber ete.
“Solovki” Donetsk bazarınıñ satıcıları aytqanına köre, soñki eki afta devamında cilek eki qat ucuzlandı - orta qararda 300 rubleden 150 rublegece, amma yemişni pek almaylar. BDonetsk bazırgânları Qırım cileginden ğayrı, Rusiye ve yerli cilekni de satalar.
Aqyarda Qırım cilegi bir yarım qat ucuz - kilogrammı içün 90 ruble (37 ğrıvnâ), dep bildire Qırım.Aqiqat jurnalisti.
Qırımda qaysı cilekni satqanları aqqında daa tafsilâtlı malümat cumaertesi künü, iyün 1-inde saat 12:00 Qırım.Aqiqat saytında Qırım.Aqiqat televizion leyhasında olacaq.


text:
Kiyev – İyül 20-de ATR Zaman haberler yayınına yañıdan başladı. Bu künge qadar qırımtatar telekanalınıñ soñki haberler yayını mart ayında çıqqan edi. Qırım.Aqiqat mühbiri ATRniñ yañı Kiyev ofisini ziyaret etip, jurnalistlerniñ ukrain paytahtında azırlağan ilk haberler yayınını seyir etti.
– Pencerelerni qapatayıq, men konditsionerni açayım, – dep teklif etti ATR hadimi işdeşlerine.
Telekanalnıñ haberler odasında pek sıcaq. Küçük bir odada onğa yaqın insan çalışa. Er kesniñ işi bar: 5 saatten soñ Zaman haber yayını efirge çıqmaq kerek. Haberler odasınıñ divarında eki televizor asılğan: biri ATRni, ekincisi Lâle qırımtatar bala telekanalını köstere.
– Biri-biri artından Oraza bayram levhaları kete. Olarnıñ arasına bir şey qoşsaq, olurmı? – dep soray işdeşlerinden Safiye Ablâyeva. Qırımda o telekanalnıñ jurnalistlerinden biri edi, şimdi ise haberlerniñ alıp barıcısı olıp çalışacaq.
– Mence, böyle qaldırmaq kerek, – cevap bere jurnalist Şevket Namatullayev. O, küle ve güzel keyfini gizlemey, işdeşleriniñ çoqusı ise işke dalıp duyğularını köstermey.
ATR Qırım muarririyeti – yoq
Telekanalnıñ ofisi Kiyevdeki Sırets metro stantsiyasınıñ yaqında yerleşken ofis binalarından birinde yerleşmekte. Ekinci qatta ATR eki zalnı ala: haberler odası ve kanal reberligi yerleşken oda. Mında haber yayınlarınıñ baş muarriri Osman Paşayev de çalışa. Onıñ aytqanına köre, hadimler çoq degil, haberler üzerinde iş ise büyük ğayretni talap ete.
– Haberler – bir sıra küçük şekil, şu cümleden televideniyede. Skype qaydını azırlamaq ve onı üç tilge tercime etmek içün – bir sıra vaqıt kerek. Haberler üç tilde çıqa: rusça, qırımtatarca ve ukraince. Tercimeler bayağı vaqıt ala , – dep añlattı Osman.
ATR telekanalı aprel 1-de Qırımda işini toqtattı. Medianıñ reberligi soñuna qadar yarımadada çalışmağa tırıştı, Rusiye litsenziyasını almaq içün dört kere vesiqalarnı bergen edi, lâkin Roskomnadzor vesiqalarda hata bar dep, onı öyle de bermedi.
«ATR Group» mediaholdinginiñ saibi Lenur İslâmov iyün 17-de bildirdi ki, telekanal Ukraina litsenziyası boyunca Kiyevden yayın yapacaq. Onıñ aytqanına köre, ATR ve Lâle bala telekanalını uydu vastasınen, em de internetten seyir etmek mümkün olacaq. İyün ortalarında İslâmov qayd etti ki, Qırım muarririyetiniñ qıtaiy Ukrainada azırlanacaq yayınlarğa alâqası olmaycaq. Osman Paşayevniñ qayd etkenine köre, yañı haberler yayını Qırım muarririyetiniñ iştiraki olmadan azırlana.
– Andan malümat almaq qıyın. ATR Qırımda muarririyet olaraq yoq, dep ayta bilemiz. Bizler Qırımda bulunğan serbest jurnalistlerden haber almağa tırışacaqmız, böyle etip Qırımdan levha alacaqmız, – dep añlattı Paşayev.
«Tırışacaqmız»
Zamannıñ Kiyev studiyası seyirciler alışqan studiyadan pek farq etmey. Eskisi kibi qırmızı-qara tüslerde yapılğan, alıp barıcınıñ artında ise – dünya haritası. Bu zaldan tezden efirge çıqacaq Safiye Ablâyeva bir qaç daqqa ayırıp, Zaman deñişmeleri aqqında tarif etmege razı ola.
– ATR – birinci qırımtatar telekanalı. Mence, telekanalnıñ auditoriyası eskiden olğanı kibi Qırım qalacaq. Bizler tırışacaqmız, yapıp olurmızmı-yoqmı – vaqıt kösterir, – dep ayta Safiye.
Jurnalist Şevket Namatullayev işdeşiniñ aytqanlarına bir-eki söz qoşacaq ola. Onıñ aytqanına köre, Qırımdan haber yapmaq pek zor, çünki ATR ile iş tutqan qırımlılar telüke altında qala.
– Evlerine ya da çalışqan yerlerine kele bileler. Adamlarnı yalvaramız. Lâkin bizge malümat bermege azır olğan insanlar bar. Birisi cep telefonına, ekincisi küçük kameralarğa çıqara, – dep sırlarını aça Şevket.
Onıñ aytqanına köre, Zaman iş künleri künde dört kere efirge çıqacaq. Qırım haberlerinden ğayrı, Zamanda qıtaiy Ukrainada yaşağan qırımtatarlar aqqında levhalar olacaq. Jurnalistler umummilliy ve dünya haberlerine de diqqat ayırmağa planlaştıralar.


text:
Bunı arbiy-siyasiy tedqiqler Merkeziniñ reberi, «İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ reberi Dmitriy Tımçuk öz Facebook saifesinde yazdı.
«Bugünki künde Ukraina ve Rusiye pasportları olğan Rusiye Federatsiyası Qara deñiz Flotu zabitleriniñ bir qısmı Rusiyege hızmet etüvge yollanıldı ya da yollanılayata. Bunıñnen beraber, bizim malümatımızğa köre, Qırımda «deñişken» Rusiye Federatsiyası Qara deñiz Flotunıñ aceleden üstün hızmette bulunğan zabit, miçman ve arbiy adamlarını yañı hızmet yerlerine avuştıruv aqqında qarar azırlanıla.
Qırımda qalıp Rusiye ordusında hızmet etecek olğan ukrain arbiy adamları da aynı vaziyetke oğradı. «İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ malümatına köre, al-azırda Rusiye mudafaa Nazirligi olarnen kontrakt yerine bir yıllıq emek añlaşmasını imzalay.
«Böyle bir adım olarnıñ alacaq vazifesine, ve, tabiiy ki, para miqdarına tesir etmesi mümkün. Bundan ğayrı, Rusiye Federatsiyası Qara deñiz Flotunıñ arbiy hızmetçilerini kibi, satqınlarnıñ bir qısmını da Ukraina ile sıñırdan uzaq olğan Rusiye arbiy bölüklerine avuştırmağa azırlanalar», – dep bildire Tımçuk.


text:
Bu aqta Qırım.Aqiqatta olğan «Qırım Cumhuriyetiniñ" içtimaiy sigorta umummecburiy fondınıñ territorial bölüginiñ esabatında söz kete.
Fondınıñ malümatına köre, emek hızmetinde esapqa turmaq istegenlerniñ sayısı ep arta.
Fondınıñ müdiresi İrina Grabko aytqanı kibi, yılnnı başından vazifeden boşatılgan insanlarnıñ sayısı 5 biñ oldı. İşten çıqarılmaq havfında olğan tahminen 9,8 biñ insan bar.
Mayıs 13 kününe 57 şirket 7 biñ insannı vazifeden çıqarmağa planlaştırğanı aqqında malümatnı bergen eken.
«Mayıs 8 kününe şeer emek hızmeti destegi ile işke 801 insan qaytarıldı», – denile Fondınıñ esabatında.


text:
Qırım qamaçavı boyunca aktsiya faalleri yarımada ile memuriy sıñırda aktsiyanı ğayrıdan başlamağa azır, eger de Nazirler Kabinetiniñ Qırım mal qamaçavı aqqında qararı lâğu etilse.
Bunı Qırım.Aqiqatqa aktsiya ştabınıñ reberi Lenur İslâmov bildirdi.
«Memuriy sıñırdan bir yerge ketmedik, vaziyetni künde nezaret etemiz, insanlarımız anda müim obyektlerde buluna. Şunıñ içün, Qırım qamaçavı aqqında akimiyetniñ qararı lâğu etilse, böyle satqınlıq olsa, acele qararlarnı alıp, kene er şeyni blok etecekmiz», – dey o.
«Özlerini uquq qoruyıcı dep adlağanlar, böyle davaları ile bizim umumiy duşmanımızğa qol tuta, böyle davalar – Ukraina ve qırımlılarnıñ menfaatına satqınlıqtır», – dey İslâmov.
Kiyevniñ memuriy mahkemesi «Fevral 20 künü uquq qoruyıcı gruppası» cemaat teşkilâtınıñ Ukraina Nazirler Kabinetiniñ №1035 qararınıñ lâğu etilmesi boyunca davasını qabul etti. İşbu qararğa köre, Qırımdan ve Qırımğa qıtaiy Ukrainadan mal ketirilmesi yasaqlana.
Davada aytılğanı kibi, cemaat teşkilâtınıñ temsilcileri Nazirler kabinetiniñ işbu qararını qanunsız tanımağa ve lâğu etmege talap eteler.
Bundan da ğayrı, uquq qoruyıcılar işbu qararnı «vatandaşlarnıñ anayasa ve vatandaşlıq aqlarına zarar ola bileceginden» sebep lâğu etmege çağıralar.
Davanı fevral 3 künü baqacaqlar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırım kirişinde fevral 5 künü yaqalanğan Ukraina tarafdarı Veldar Şukurciyevni yarımadağa FSB temsilcileri kirsetti. Bu aqta Qırım uquq qoruyıcı gruppası bildire.
«Qırım uquq qoruyıcı gruppasına bergen malümatına köre, sıñır bekçileri ile uzun subetinden soñ oña şaatlar ögünde Rusiye kirişi 2030 senesine qadar yasaq olğanı aqqında bildirüvni berdiler. Amma birazdan sıñırcılar qayttı ve vesiqanı keri bermege talap ettiler. Bildirüvni aldılar, amma Qırımğa soñki sefer kirsetilgeni aqqında tenbiyelediler. Olarnıñ sözlerine köre, eger de Veldar Şukurciyev Qırımda qalmağa istese, Rusiye pasportını almalı. Onıñ ile maşinada ketken şaat, yoldaşları bunı tasdiqlay», – denile beyanatta.
Şimdi Şukurciyev Qırım territoriyasında buluna.
2016 senesi fevral 22 künü Qırımda Şukurciyevniñ Uraina bayrağı ile fotosı boyunca mahkeme toplaşuvı keçirilmeli.
Şukurciyevniñ Qırım kirişinde Rusiye mahsus hızmetleri tarafından birinci yaqalanuvı degildir.
2015 senesi noyabr 24 künü «Kalançak» kiriş noqtasında onı yaqalap, 7 saat tutqan ediler.
Şukurciyev Qırımda Ukrain medeniy merkeziniñ teşkilâtçılarından biri ola. Aqmescitte ukrain timsalleriniñ qullanılması içün bir qaç kere yaqalanğan edi.
Rusiye uquq qoruyıcırı organlarından bu aqta resmiy izaat yoqtır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Rusiye qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan regionlarğa 600 million dollarnı ayırmağa azır, – dep bildirdi Rusiye İçki işler nazirliginde BMT tertibatı organlarında insan aqları boyunca işbirlik bölüginiñ reberi Aleksey Goltâyev.
RİA Novosti bildirgeni kibi, bu bildirüv mart 3 künü Jenevada İnsan aqları boyunca Şurasınıñ 28-nci sessiyası devamında Rusiye eyyeti içün «cevap aqqı» çerçivesinde yapıldı.
«Qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan regionlarğa 2020 senesine qadar 600 million dollar ayırılacaq. Bu sene mesken ve infrastruktura qurucılığına endi 25 million dollar ayırıldı», – dedi BMT İnsan aqları boyunca Şurasında Rusiye eyyetiniñ temsilcisi.
Goltâyevniñ aytqanına köre, Rusiye «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklenüvi ve qırımtatarlarnıñ lâyıq inkişafı içün er şey yapa, Ukraina ise 23 sene devamında qırımtatar ve repressiyalarğa oğrağan diger halqlarnı aqlamadı bile».
«Şunıñ içün geosiyasiy oyunlarda qırımtatar ealisi ya da onıñ bir de bir qısmını mahsus qullanmaq ayıp olmalı», – dedi Goltâyev.
Avropa birliginiñ tış işler boyunca yuqarı temsilcisi Federica Mogherini Jenevada insan aqları boyunca BMT Şurasınıñ 28-nci sessiyasında çıqışta bulunıp, halqara toplulığını qırımtatar halqınıñ aqları bozuluvına diqqat etmege çağırdı.


text:
«Bunı aynı Donetskte daa körmeyim. Lâkin Donetsk vilâyetiniñ şimalinde diger şeerlerni aytsaq, ola bile», – dep ayttı o.
Donetsk şeer yolbaşçısı separatistlerniñ areketlerini takbih etip, regiondaki vaziyet kerginleşkenini bildirdi.
Hatırlatam, Qırım işğali belgisiz adamlar tarafından memuriy binalarnı zapt etüvden başlanğan edi. Birazdan olar özüni «halq imayesi» olaraq tanıtıp, Rusiye arbiy adamlarınıñ yardımı ile yarımadanı işğal etmege devam ettiler. İşğalciler Ukraina timsallerini Rusiye timsallerine deñiştirdiler.


text:
Aqmescit civarındaki Dubki – Levadki yolunıñ çeti tren yolları üstündeki köpür yerinde eşildi, dep bildire Qırımnıñ kütleviy haber vastaları.
«Krıminform» Qırım neşiri yazğanına köre, yolnıñ bu qısmını iflâsqa oğrağan «Sibavtoban» şirketi qurdı.
«Bu yolnı «Sibavtoban» qurdı, «VAD» şirketiniñ onıñ qurucılığına ve areket başlatılğan soñ qayd etilgen hatalarğa alâqası yoq», – dep tarif etti neşirge «VAD» şirketiniñ matbuat kâtibi Grigoriy Nazarov.
Bu yolda ekinci eşilüv oldı. «Bu sefer, keçken sefer kibi, eşilüvniñ üstüni tez örtkenler. Amma yañı qurulğan yolda topraq ve köşeli çaqıl yuvulğan yerler çoq, çetlerde ise çuqurlar peyda oldı», – dep bildire Crimean Tatars.
Qırım nazirligi saytında yañı eşilüv aqqında malümat yoq.
Bu yoldaki omrav aqqında noyabrniñ 10-nda haber etilgen edi. O sefer eşilüv uzunlığı 7,5 metr edi, köpür altında polimer ağı topraqtan ayırıldı ve suv tutqan inşaatlarnıñ betonları töküldi.
Aqmescit civarındaki Dubki – Levadki dört yolaqlı yolunıñ qurucılığı 2017 senesi fevral ayında başlandı, 2019 senesi fevralniñ 7-nde yol açıldı. Yañı yol qurucılığınıñ fiyatı añlaşmağa köre 6,14 mlrd ruble oldı.


text:
Böyle fikirni Qırım.Aqiqat neşirine bergen intervyüsında sabıq Ukraina halq deputatı, şimdi «Rusiye Kommunistleri» firqasınıñ Qırım cumhuriyet komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç seslendirdi.
Cumhuriyetniñ şimdiki «reberleri» 2014 senesi sentâbr 14-ne keçirilmesi belgilengen parlament «saylavlarında» aynı vazifelerde qala bilelermi sualge Graç böyle cevap berdi: «Devlet şurasınıñ reisini saylamaq içün çoqluq reylerini qazanmaq kerek. Olarnıñ (şimdiki Qırım «akimiyeti» – muarrir) böyle çoqluğı endi olmaycaq, men sizge kefil etem».
Sabıq halq deputatınıñ fikirinde, şimdi «Aksönov ve Konstantinov arasında zıddiyet kerginleşip başlaycaq».


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov avugst 1-2 künleri Ankarada Bütünlünya qırımtatarlarnıñ kongressinde iştirak etmek niyetindedir. Bunıñ ile Ümerov akimiyet tarafından Qırım vekillerine basqı ola bilecegini red etmey. Bu kibi fikirni Meclisniñ reisi muavini Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdi vekillerniñ cedveli tizile, Qırımdan da, şu cümleden. Menimce, er kes özü qarar alacaq: kongresste iştirak etmekmi, yoqmı. Bu vaziyetniñ eñ menfiy tarafı: qaytqanda, repressiyalar olurmı, asılında qaytmağa çare olurmı. Biz kefalet bermeymiz. Qırımdan Bütündünya kongressine barğanlar em mesüliyet, em telükeni añlamaq kerektir», – dey Ümerov.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, «qorqu qorqaqlıqqa çevirilmemek kerek, ve millet, milliy areket, kendimiz ve balalarımız içün etilgen şeylerni devam ettirmek kerekmiz».
Ümerov şunı da bildirdi ki, işbu kongress «aytuvlı ve timsaliy olur». «Bunıñ ile aktsentler Qırım tışına avuştırılır. Ve Bütündünya qırımtatarlarnıñ kongressi ve onıñ institutları aqiqatta esas bir qurulış ola bile», – dedi o.
Bütündünya qırımtatarlarnıñ kongressi 2015 senesi avgust 1-2 künleri Ankarada (Türkiye) keçirilecek.
Birinci Bütündünya qırımtatar kongressi Aqmescitte 2009 senesi mayıs ayında olıp keçken edi. 800 delegat iştirak etti – 12 memleketten 160 qırımtatar cemaat siyasiy teşkilâtınıñ vekili. Kongress prezidenti olaraq Refat Çubarov saylanğan edi.


text:
Qırımda Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işi etrafında olğan er şeyni halqqa bildirilmesi, işğal etilgen yarımadada Ukraina vatandaşlarlarına qarşı repressiyalar yapqan Rusiyege tesir etmege yardım ete bile. Böyle fikirni rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Bu künleri taqiqatçı kelgen edi, İlmi Umerovnıñ soy-soplarına aytqan edi ki, nege olar bütün bu şamatanı kötere, nege bütün bu şeyler kerek, eger er şeyni yavaş ve raat yapmaq kerek. Eger FSB taqiqatçısı şamata kötermek kerekmey, dep aytsa, demek ki, aksine yapmaq kerek... Bellesem, Rusiye içinden tesir etmek içün diger mehanizmler yoqtır. Bunen beraber, uquq olmağan yerde uquqiy mehanizmler vastasınen. Başqa yol yoqtır», – dep qayd etti Polozov.
Ukraina Tışqı işler nazirliginde Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ sağlıq alı aqqında qasevet çekkenlerini bildirdiler. Avgust 22-de Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümetinden zorbalıq usullarını deral toqtatmağa talap etti.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit hastahanesine infarkt havfı ile alıp kettiler. Sağlıq alına baqmadan, Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.
Şimdiki vaqıtta Meclis reisiniñ muavini Umerovnıñ sağlığı yaramaylaşa. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında onıñ qızı Ayşe bildirdi.
Umerovnıñ adliyecisi Mark Feygin ilân etti ki, onıñ imaye etilgen kişiniñ psihiatrik hastahanege keçirilmesine qıynav olaraq baqa. Umerovnıñ daa bir adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi ki, imayeciler bir sıra müessiselerge arizalar berdi. Vesiqalarda qayd etile ki, Meclis reisiniñ muavini ekspertizağa qanunsız ketirilgen.
Rusiyeli FSB bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Kremlge boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya ayttı ki, o, ukrain ATR telekanalınıñ yayınında Rusiye topraq bütünligini bozuvına çağırğan edi.


text:
ATR telekanalı ve Meydan radiosı qapatılsa da, Aqmescitniñ bir çoq sakini yayınnıñ ğayrıdan tiklenmesine ümüt etip, televizor ve radiolarnı qoya. Bunı Aqmescitniñ sakinleri Qırım.Aqiqat keçirgen soravda ayttılar.
«Çalışmağanlarını bilem, amma kene de qoyam. Bu kanalnı ayatımıznıñ bir parçası olaraq sayğan edik. Mence, cemaat bu kütleviy haber vastalarına birdemlik kösterip, arzu ve serbestligini aks ettirmek kerek», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisi prezidiumınıñ azası Bekir Mamut.
Al-azırda yayın olmasa da, adamlar telekanalnıñ işi ğayrıdan tiklenecegine ümüt eteler.
«Tünevin soñki saniyege qadar ARTni seyir ettim, pek qasevetlendim, bütün qoranta darıldı. Saba uyandım ve ATRni qoydım, anda ise boş ekran. Buña iç alışmadıq. Amma tezden bu bitecek ve bizler ATRimizge kene de quvanacaqmız, dep tüşünem», – dep ayttı QMPU birinci kurs studenti.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.
Qırımtatar kütleviy haber vastaları arasında Rusiyede yalıñız «Golos Krıma» gazetası qayd oldı, gazeta rusça çıqa. Neşirniñ malümatına köre, gazetanıñ cemi olaraq 6 biñ nushası çıqacaq ve yañı adı olacaq – «Golos Krıma New».


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ yarımada qamaçavına cevabı – qırımlılarnıñ qıtaiy Ukrainağa çıqış yasağı ola bile. Bunı Ukrainanıñ telekeorüv ve radioyayınlav boyunca milliy şurasınıñ azası, Qırım siyasetşınası Sergey Kostinskiy Qırım.Aqiqat» radio programması efirinde bildirdi.
«Qırımlılarğa qıtağa çıqışnı yasaq ete bileler. Öyle bir telüke bar. Basqı aleti, çünki qırımlılarnıñ qıtaiy Ukrainada soyları yaşay», – dey Kostinskiy.
«Maqsadı – şantaj. Öyle stsenariyniñ olması mümkün, bir delil degil, ebet», – dep qoştı o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhasını bütünley blok etmek içün vesiqalarnı azırlağanını bildirdi.
Bunı o «TASS» Rusiye agentligine ayttı.
«Rusiye Baş prokuraturası ve soñra Roskomnadzorğa «Qırım.Aqiqat» haber hızmetiniñ qapatılması içün vesiqalar azırlaymız», – dedi Poklonskaya.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası saytında da «Qırım.Aqiqatnıñ ayrı maqalelerini blok etmek» teşebbüsi aqqında aytıla.
«Bu resursnıñ talil neticeleri köstere ki, neşir Qırım Cumhuriyetinde Rusiye Federatsiyası faaliyetini aqaretlemege, milletler ve etniklerara qavğa çıqarmağa, em de ekstremist faaliyetke çağırmağa tırışa», – dep aytıla prokuraturanıñ haberinde.
Aprel 19-da saba Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları jurnalistlerniñ evlerinde tintüv keçirip, Qırım.Aqiqat ile alâqalarını qıdırdılar. Natalya Poklonskaya Qırım jurnalistine qarşı kütleviy haber vastalarında bastırğan maqaleleri içün «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açılğanını bildirdi. Soñra Mıkola Semena aqqında laf ketkeni añlaşıldı. Oğlunıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, babasınıñ evinde tintüv beş saat sürdi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası bir sıra digger jurnalistke nisbeten taqiqat areketleri alına, dep bildirdi. Faqat olarnıñ adları ve soyadları aytılmay.
Adliyeci Emil Kürbedinov bildirdi ki, tintüvden soñ daa eki jurnalist FSBge alıp ketirildi.
Ukraina mustaqil media iş birligi yolbaşçısı Yuriy Lukanov aprel 19-da Qırım jurnalistleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni serbest matbuatqa basqı dep adladı. Onıñ bildirgenine köre, ÜMMİB halqara teşkilâtlardan vaziyetke tesir etmege rica etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit akimiyeti şeerniñ merkeziy soqaqlarında Frunze adına Harkov zavodında yapılğan urnalarnı qoymağa başladı, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Zavod saytında olğan malümatqa köre, şirketniñ Rusiyede temsilciligi bar.
Çöplük urnaları ne vaqıt satın alındı ve nasıl etip Qırımğa kelip yetkeni belgisizdir.
Evel Aqmescit şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev aytqanı kibi, 5 million rublege böyle eki biñ urnanı alıp qoyacaqlar. Aqmescit şeer memuriyetiniñ toplaşuvlarından birinci urna örnegi kösterildi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Qırım vatandaş qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri olğan, ATR telekanalınıñ baş müdiri Lenur İslâmov Qırım reintegratsiyası boyunca parlament diñlemelerinde teşkil etilgen qırımtatar batalyonına arbiy bölük nomerasınıñ berilmesini talap etti.
«Prezidentniñ bizge arbiy bölük nomerasını bermesini talap etem. Bu, arbiy bölükniñ Qırım nomerasıdır, çünki biz Qırımdan masqara olıp ketken bölüklerge namusını qaytarmaq da kerekmiz, Qırımğa namusnen qaytmaq kerekmiz», – dedi o.
İyün 15-te, çarşenbe künü Ukraina Yuqarı Radasınıñ sessiya zalında nevbetteki mevzu boyunca parlament diñlemeleri keçirile: «Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri vaqtınca işğal etilgen territoriyasında reintegratsiya strategiyası: meseleler, yollar, usullar ve ıntıluvlar». Zalda parlament prezidiumı divarına qırımtatar bayrağı asılğan.
Lenur İslâmov bu bayraqnı çıqarmamağa çağırdı ki, bayraq «bütün Ukraina deputatlarına Qırım – qaytarmaq kerek olğan Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyeti olğanını hatırlatsın» dep.
Ukraina uquq qoruyıcı organlarınıñ terkibinde qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesi boyunca muzakereler keçken seneden başlap devam ete. Mecliste bu mesele boyunca bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa ve İçki işler nazirligi yolbaşçısı Arsen Avakovğa teslim etilgeni aqqında bildire ediler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı İTAR-TASS bildire.
Vesiqağa binaen, «Avtodor» devlet şirketi 2015 senesinden başlap 2019 senesine qadar para ayırmağa planlaştırıla. 2015 ve 2016 seneleri – 30 mlrd ruble, 2017 senesi – 20 mlrd ruble, ve soñki eki yıl – altmışar mlrd ruble. Keriç keçitiniñ regional ve bücetten tış yatırımları köntseptsiya leyhasında yoq.
Keçit qurması – eki köpür/demir yol ve avtomobil/ – vesiqa leyhasında «geostrategik vazife» dep adlanğan.
Başından köpür leyhası 50 mlrd ruble, soñra ise 100 mlrd ruble olıp çıqtı. Birazdan iqtisadiy inkişaf Nazirliginde Keriç köprüne 155 mlrd ruble ayırılması mümkün olğanını bildirdiler.


text:
Bunı «Reyting» içtimaiy gruppasınıñ keçirilgen soravı isbatlay, dep haber ete Radio Svoboda.
«Devlet sıñırınıñ qorçalavı içün arbiy areketlerniñ kirsetüvine ğarp ve şimalde tahminen 75% qol tuta, merkezde tahminen 60% ve cenüp ve şarqta – 40%. Bütün regionlar Ukraina terkibinde qalacaq olsa, muzakerelerniñ keçirilmesine cenüpte soravdan keçken 50% qol tuta, şarqta tahminen 40% ve Donbassta sorağanlarnıñ üçte bir sayısı.
Rusiyeniñ talaplarını yerine ketirmek ve atta bir qaç regionnı teslim etmege tek Donbassnıñ 20 % razıdır», – dedi ekspert ve içtimaiy hızmetiniñ temel qoyucısı İgor Tışçenko.
Ukraina şarqında narazılıqlar kimniñ idaresi ile keçe degen sualge soravdan keçken 59% Ukraina sakini Rusiye mahsus hızmetlerini qayd ete, 42% – sabıq prezidentke yaqın olğan insanlarnı, 25% – yerli oligarhlarnı, 23% – Regionlar firqasını, 22% –yañı akimiyetniñ siyasetini begenmegen yerli sakinlerni qayd ete.
Ukraina terkibinden ayırı regionlarnıñ çıqacağını talap etken separatistler ile muzakerelerniñ keçirilmesine ukrainlilerniñ 40% qol tuta, 35% ise akimiyetniñ ciddiy areketleri ile razıdır.


text:
Qırım boyunca bazarertesi künü furtuna havfı ilân etilgen. Qırımda rusiyeli Fevqulâde işler nazirliginiñ saytında aytılğanı kibi, noyabr 16 künü yarımadada küçlü yağmur ve saniyede 17 metrge yetecek ruzgâr beklenile.
Aqyarnıñ rusiyeli ükümetiniñ saytında bildirilgeni kibi, ava şaraitlerinden sebep bazar künü katerlerniñ areketi toqtatılğan edi.
«Yel küçüniñ armtası sebebinden Radiogorka – Artbuhta yönelişi boyunca katerlerniñ areketi toqtatılğan», – deyler saytta.
«Deñiz müdirligi» Keriç keçitiniñ qapatılması mümkün olğanı aqqında tenbiyeley ve yolcularnı o tarafqa barmamaq çağıra.


text:
Türkiye eyyeti İstanbul ve daa bir qaç şeerde terrorizmge qarşı teşkerüvler vaqtında 251 insannı yaqaladı.
Bir beş biñ politsiya hadimi kürd ve «İslam devleti» boyevikleriniñ tahminiy yerleşüv yerlerinde teşkerüvlerni keçirdi.
Cuma künü saba Türkiye qırıcıları Suriye çerçivesinde, sıñırdan keçmeyip, «İslâm devleti» boyevikleriniñ mevzilerine dört ava ücümini keçirdi.
Yaqında Türkiye prezidenti AQŞ arbiyelrine İraq ve Suriyede «İslâm devleti» boyeviklerine qarşı Türkiyeniñ cenübiy-şarqında yerleşken «İnsirlik» arbiy bazasından ücüm etmege izin berdi. Bu kibi qararğa Türkiyeniñ Suriye ile sıñırında Türkiye politsiya hadiminiñ öldürüvi ve memleketniñ cenübiy-şarqında 32 insannıñ ölümine ketirgen terakt sebep oldı.


text:
2001-2005 senesi AQŞ-nıñ Moskvadaki elçisi olğan Vershbow aytqanı kibi, Rusiyeniñ Qırım işğali ve onıñ şarqiy Ukrainadaki areketelri Rusiye ve NATO arasındaki munasebetlerini radikal sürette deñştirdi eken. «Biz alâ daa Rusiye qomşusınıñ saylağan yoluna ve mustaqilliginiñ bölünmemesine qol tutamız, Rusiye ise regionda öz birincilikni pekitmek ve sanki «rus dünyasınıñ» qoruvı sebebinden bu memleketlerniñ mustaqilligini sıñırlamaq istey», – dedi Vershbow.
Bu sene aprel ayında NATO Ukraina areketlerinden sebep, Rusiye ile grajdanlıq ve siyasiy saalarda işbirlikni toqtattı.


text:
Ukraina İç işler naziri Arsen Avakov bir qaç öldürüvden şübheli sayılğan «nişancılar gruppası» yaqalandı, dep bildirdi. Yaqalanğanlar Donbastaki cenk iştirakçisi, qadın faal ve cemaat erbabı Amina Okuyevanı öldürgeninden de şübheli sayıla. Okuyeva 2017 senesi oktâbrniñ 30-nda Kyiv vilâyetinde aqayı Adam Osmayevnen beraber ketken maşinağa açılğan ateş vaqtında elâk oldı. Osmayev Rusiyede prezident Vladimir Putinge suiqast etkeninde qabaatlana. O, ücüm vaqtında yaralandı, Okuyeva can berdi.
Avakovnıñ yazğanına köre, 2017 senesi cinayet yerinde silâ qaldırılğan edi. Üstünde qalğan DNA izleri ücüm etkenlerniñ şahsiyetlerini bilmege yardım etken eken. Yaqalanğan insanlarnıñ sayısı aydınlatılmadı. Avakov, bir adamnı yaqalav videosını Facebook saifesinde derc etti. Adı şimdilik belli degil.
Adam Osmayev, Ukraina İç işler naziriniñ haberini Facebook saifesinde izaatladı.
«Aminanı öldürgenlerni tapmaq içün çalışqanlarğa teşekkür bildirem ve bütün qabaatlılar tapılıp cezalanacaq, dep ümüt etem. Amina, Ukrainanı qoruğanda özüni acımadı, cebede eñ telükeli yerlerge bardı, qatilleri cezalanmalı», – dep yazdı Osmayev.
Amina Okuyeva Kyivde Euromaydanda iştirak etti. Ekim olaraq yaralanğanlarğa yardım etken edi. Daa soñra aqayınen beraber Donbasta cenkleşti. 2015 senesi fevral ayında, İsa Munayev elâk olğan soñ, Osmayev Cohar Dudayev batalyonınıñ yañı komandanı oldı. Amina Okuyeva batalyonnıñ matbuat kâtibi edi.


text:
Cuma künü Jenevadaki BM insan aqları şurasınıñ 47-nci sessiyasında Rusiye prezidenti yanındaki Kreml kontrolindeki Qırım Nazirler şurasınıñ reisi Georgiy Muradov Kyiv milliy azlıqlarnıñ aqlarına riayet etüv meselesinde Qırımdan «örnek almalı», dep bildirdi. O, Ukrainada qabul etilgen Tamır halqlar qanunını tenqit etti. Tedbir konferentsiya bağı vastasınen keçirildi.
«Ğarpnıñ sessiz razılığınen Ukrainada insan aqları institutları açıq-açıq yoq etile: ealiniñ tarihiy ana tili alındı, din kütme serbestligi yoq etilmek üzre. Asırlarnen bu topraqta yaşağan halqlar Ukraina akimiyetiniñ basqısına oğradı. Mında yüz yıllarnen yaşağan rusin, leh, macar, bulğar, beyazrus, moldovan, yunanlarnıñ statusı qanun tışına çıqarıldı», – dep bildire Muradovnıñ aytqanlarını TASS agentligi.
Agentlikniñ yazğanına köre, Muradov BM insan aqları şurasına «Ukrainağa, Qırımda ukrain ve qırımtatar halqlarına yapılğanı kibi, milliy azlıqlarnıñ tillerine devlet ya da regional statusnı berüv tecribesini qullanmağa tevsiye etmesini» teklif etti.
O, Ukraina tarafı İnsan aqlarına riayet etüv ile bağlı çıqışını BM meydançığında dört kere bozdı, dep şikâyet etti.
İyülniñ 1-nde Yuqarı Rada Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhasını temel olaraq ve bütünley qabul etti. Parlamentniñ 325 deputatı «ebet» dedi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, qabul etilgen qanun «Kremlniñ Qırım topraqlarında ruslar aqqında miflerni yoq ete ve Qırımnıñ işğalden azat etilüvini yaqınlaştıra», dep qayd etti.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde Ukraina yarımadanı kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti. O, tamır halqlar qanun leyhasını parlament baqsın dep berdi, dep haber etken edi.
İyünniñ 16-nda Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları komiteti parlamentke tamır halqlar qanunını temel olaraq ve umumen qabul etmesini tevsiye etti.
Bundan soñ Devlet duması bu Ukraina qanun leyhasını takbih etken beyanatnı qabul etip, PACE ve OSCEge muracaat etecekler, dep bildirdi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhası «ruslarğa qarşı yapılğan küçlü bir darbe» ola dep, daa soñra onı tem-telef silâsınen qıyasladı.
Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıma
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.


text:
İyülniñ 24-nden itibaren İstanbulnıñ tarihiy qısmında yerleşken eski pravoslav kilsesi ve müzey ve Türkiye qararınen kene cami olğan Ayasofyada musulmanlarnıñ cuma namazı qılınacaq, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Prezident Recep Tayyip Erdoğan ve yaqınlarınıñ cuma namazında olması beklenile.
Binanıñ bizans hristian mozaikaları ibadet vaqtında basmalarnen qapatılacaq.
İyülniñ 10-nda Türkiye Danıştayı memleketniñ akimiyetine İstanbuldaki Ayasofyanı cami olaraq ibadetke açmağa izin berdi. O künü prezident Recep Tayyip Erdoğan buyruqnı imzaladı.
Dünya memleketleriniñ ekseriyeti Türkiye akimiyetiniñ mezkür qararını tenqit etti.
Prezident Erdoğan Ayasofya turistler ve farqlı din insanları içün açıq olacaq, dep söz berdi.
Kilse bizans imperatorı I Yustinian emrinen 532-537 yıllarda quruldı. Ayasofya tahminen biñ yıl devamında Hristian aleminiñ eñ büyük kilsesi olğan edi.
1204-1261 yıllarında yunan ortodoks kilsesi roma-katolik kilsesi oldı. Bu Latin imperatorlığı vaqtında kerçekleşti.
1453 senesi, Osmanlı imperatorlığı Konstantinopolni zapt etken soñ, kilse cami oldı. Binağa dört minare qoşuldı.
1934 senesi Ayasofya müzey oldı. Al-azırda müzey UNESCO dünya mirası cedveline kire.
Er yıl Ayasofyanı millionlarnen turist ziyaret ete. İstanbul akimiyetiniñ malümatına köre, 2019 senesi müzey 3,7 million turist tarafından ziyaret etildi.


text:
Bunı Poloniya gümrük hızmeti memleketniñ maliye nazirligi saytında bildire.
Narkotiklerni 300 qara çuvalğa tolurıp, furgon tabanında saqladılar.
Soñki yedi yıl devamında Poloniya gümrükhanesi ilk sefer böyle büyük bir miqdarda geroinni tapa. Taqiqat alıp barıla. Politsiya tahminlerine köre, tapılğan geroinniñ fiyatı 10 million dollarnı teşkil etmesi mümkün.
Poloniya gümrük hızmetiniñ yolbaşçısı Yatsek Kapitsa jurnalistlerge bergen malümatqa köre, narkotikler tapılmasa edi, Poloniya şeerleriniñ soqaqlarında geroinniñ 600 biñ dozası tarqatılacaq edi.


text:
Çarşenbe künü, mart 25-te, aqşam Qırımnıñ Aqmeçit rayonınıñ Kirovskoye köyünde traktor yerastı gaz borusını bozup, 685 evniñ gazsız qalmasına sebep oldı. Krıminform Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ baş idaresiniñ malümatına esaslanıp bildire ki, aman-aman 1900 kişi gazsız qaldı.
«Saat 20:20 er şey qapatıldı. İslâm-Terekniñ gaz teminlevi tamir işlerinden soñ ğayrıdan tiklenecek», – aytıla FVH beyanatında.
Vaqia yerinde 14 adam ve 5 dane tehnika, şu cümleden FVH 6 hadimi ve 2 dane tehnika celp etildi.


text:
Keriçniñ parom keçitiniñ işini toqtatqan bozğun ava sebebinden yengil ve yük maşinalarınıñ tıqanıqlığı ep artmaqta. Yekâne naqliyat müdirliginiñ malümatına köre, fevral 12-de aqşam paromdaki nevbette 2450 maşina tura.
Soñki malümatlarğa köre, «Kavkaz» limanında 420 yengil maşina ve 60 yük maşinası parom sırasını beklemekte, «Qırım» limanında – 160 yengil ve 15 yük maşinası.
Keriç keçitinde areket ğayrıdan tiklenmey, çünki ruzgâr esmekte. Yel süratı saniyede 28 metrni teşkil ete. Tahminlerge köre, fevral 13-te ava açılacaq, yel süratı saniyede 17 metrden ziyade olmaycaq.
Al-azırda «Novorossiysk» limanında 291 yük maşinası, Slavânsk-na-Kubani şeerinde 905 yük maşinası, Keriç ava limanında ise 600 yük maşinası nevbetini bekley.
Qırım naqliyat naziri Anatoliy Tsurkin bildirdi ki, Qırımda ava bozulğanından sebep Keriçniñ parom keçiri fevral 12-13 künleri qapalı olacaq.
Qırımnıñ gidrometeorologiya regional merkeziniñ malümatına köre, fevral 12-de qar yapışması, buzlavuq, 100-500 metrlik tuman, saniyede 17-22 metrni teşkil etecek şimal-şarq yeli esecektir. Yollarda buzlavuq olacaq.


text:
Azatlıq Radiosı, Devlet departamentinde Qırımğa dair siyasetiniñ deñişmeycegini beyan etkenlerini bildire.
AQŞ Devlet departamentiniñ spikeri Hizer Nauert, AQŞ prezidenti Donald Trampnıñ «Yediler gruppası»nıñ körüşüvinde sanki, Qırım Rusiyege ait, dep beyan etkeni aqqında bir jurnalist tarafından berilgen sualge: «Bizim Qırımğa dair siyasetimiz deñişmegen alda buluna. Biz, dünya tarafından tanılğan sıñırlar içünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutamız. Bizim sanktsiyalar – Qırım sanktsiyalarımız – Rusiye, işğalini toqtatıp, Qırımnı Ukrainağa qaytarmağance quvette qalacaqlar», – dep cevap berdi.
Bu mevzuğa dair: Trampnıñ Qırım aqqında beyanatı: şaqa ya da AQŞ kursunıñ deñişmesimi?
Daa evel Amerikadaki BuzzFeed neşiri, öz menbalarına atıfta bulunıp, Trampnıñ iyün 8-de Kanadada «yediler gruppası»nıñ körüşüvi esnasında sanki, «Qırım Rusiyege ait, çünki andaki bütün sakinler rusça laf ete», dep beyan etkenini bildirdi. Ondan ğayrı, BuzzFeedniñ malümatına köre, o, Ukrainanı, «dünyada korruptsiyası eñ küçlü olğan devletlerinden biri», dedi.
Beyaz evniñ matbuat kâtibesi Sara Sanders bu malümtnı tasdiqlap ya da inkâr etip olamadı.
Bundan evel Tramp, Ukrinağa ait Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqında öz selefi Barak Obamanı qabaatladı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit ava limanınıñ yolcular terminalında 20 metrlik naratnı tiklediler. Onıñ qoyulması bir qaç kün devamında yapıla edi.
Ava limanınıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, bu, Qırımnıñ bina içinde qoyulğan en yüksek arçasıdır.
"Yañı yıllıq inşaat terminalnıñ birinci qatında tiklenildi. Onı 1000-ge yaqın oyuncaq ve yarım kilometrge yaqın girlânda yaraştıra", - denile beyanatta.
Dekabrniñ 25-inden başlap terminalda bala eglendiricileri çalışacağı qayd etile.
2018 senesi aprelniñ 16-nda Aqmescitte Rusiye akimiyeti ava limanınıñ yañı terminalını açtı. Onı 22 ay içinde aman-aman 32 mlrd ruble (13 mlrd ğrıvnâ – QA) sarf etip qurğanlar.
Ukraina Qırım üzerindeki ava boşluğından mesüliyetli olğan devlet olaraq Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ onıñ uçaq areketlerini ve ava limanlarını qapattı. Anda ve andan kerçekleştirilgen uçaq seferleri Ukraina ve halqara qaidelerini boza. Daa soñra Qara deñiz üzerindeki bazı yollar vatandaş aviatsiyası içün kene açılğan edi. Rusiye ava şirketleri yasaqqa baqmadan, halqara uquqnı bozıp, ilhaq etilgen Qırımğa uçmağa devam ete.


text:
Qarasuvbazarda Akim Kurtdedeniñ evinde martnıñ 22-nde tintüvler keçirildi. Bütün aileni belli olmağan tarafqa alıp ketkenler, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebook saifesinde.
Qayd etilgenine köre, evde qorantanıñ üç azası bar edi: ana-babaları Seviye Kurtdede ve Tair Kurtdede ve Akimniñ küçük qız qardaşı Alime. Akim Kurtdede ise Avropada çalışa.
«Tair Kurtdede tintüv qararı kösterildi, dep bildirdi, amma Rusiye uquq qoruyıcıları ne qıdırğan ve ne sebepten kelgen bilmey. Kurtdede qorantasını iş maşinasınen Qarasuvbazar iç işler nazirligi rayon bölügine alıp ketkenler», – dep aytıla haberde.
«Qırım birdemliginiñ» bildirgenine köre, Qarasuvbazarda iç işler nazirligi rayon bölügi ögünde toplaşqan insanlarğa idare yolbaşçısı çıqıp, Kurtdede qorantasınıñ azaları Ekstremizm ile küreş merkezine ve Rusiye FSBsiniñ yerli idaresine ketirilmegen edi, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, olar Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ merkeziy idaresinde buluna bile.
Al-azırda bu malümat Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ saytlarında yoq.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Fevralniñ 14-nde Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti. Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi iyün 19-da Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca oturışuvında tilşınas ekspertniñ sorğulanmasını başladı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbirine Muslim Aliyevniñ advokatı Sergey Legostov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, ekspert hanım oturışuvğa azır degil edi, ekspertizanı mahkemege tolu kölemde taqdim etmedi.
Legostov: «İmayeniñ noqtai-nazarı: ekspert salâhiyetsizdir, çünki bu saadaki er kes tarafından qabul etilgen ıstılalarını qabul etmey. Bizim fikrimizce, o, öz hulâsalarını, qabaatlav içün «elverişli» olğan qalıp boyunca yazdı», – dep añlattı.
Advokat, tilşınas ekspert oturışuv esnasında yalıñız ekspertizanıñ hulâsasını taqdim etti, albuki onıñ kiriş ve tetqiqat qısımları da müim, dep izaladı. Mahkeme, ekspertten yetmegen vesiqalarnıñ azırlanmasını talap etti ve iyül 11-ge qadar teneffüs ilân etti.
Mahkeme oturışuvında iştirak etken ekspert tarafından berilgen izaat şimdilik yoq.
Bu mevzuğa dair: «Üküm yaznıñ soñuna qadar çıqarılacaq»: «Yalta altılığı»nıñ işi nasıl ileriley
Mayısnıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantınıñ tevqifini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada yaqalandılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqalı olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte keçken köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olar diniy alâmetke köre taqip etile, dep sayalar. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanlarını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Qırım Ukraina terkibine qaytarılmağance, Hersonda tınçlıq olmaz, dey Meclis reisi Refat Çubarov. XepcoHckиe BecTи bildirgeni kibi, bunı o, çarşenbe künü Herson vilâyetinde bulunğan vaqıtta ayttı.
«Siz «Qırımnen ne olsa -olsun, eñ esası Hersonda er şey yahşı», dep belleseñiz, yañlışasıñız. Hersonda er şey yahşı olması içün, Rusiye Qırımnı terk etmeli», – dedi Çubarov.
Onıñ fikirince, Qırımnı qaytarmaq maqsadında, Herson vilâyeti iqtisadiy cietinden Ukraina tarafından daa ziyade desteklenmeli.
«Men Herson vilâyetinde yaşamayım, aqıl ögretmege kelmedim, eñ çoq Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması ve qırımtatarlarnıñ vaziyetini tüşünem, onıñ içün Herson ileri ketmegence biz bu meseleni çezip olamamız, dep belleyim. Eñ esas maqsadım Qırımnıñ qaytarıluvıdır, bu meseleniñ al etilüvi Herson vilâyetiniñ siyasiy ve iqtisadiy ilerilemesinen bağlı», – dep qayd etti Çubarov.
Martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda referndum ketçi. Onıñ neticelerine esaslanıp, Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ bu rey berüvni tanımadı.


text:
İşğal etilgen Qırım ve qıtaiy Ukrainanıñ memuriy sıñırında maşinalar nevbetleri tura, bazı adamlar qavğa eteler. Böyle bir vaqianıñ şaatı Qırım.Aqiqat mühbiri oldı.
Böylece, bu künleri Qırım kirişinde qıta tarafından maşinalar nevbeti 11 kilometrni teşkil etti, biñden ziyade maşina tıqanıqlıqqa oğradı.
Ekseriy allarda yük maşinaları ve qıtaiy Ukrainadan sebze ketirgen mikroavtobus aydavcıları arasında qavğa yüz bere.
Böylece, dekabr 22-de Kalançakta yük maşinasınıñ aydavcısı pek açuvlandı – o, beş kündir nevbette turıp, yol ortasına maşinasını qoydı ve yolnı qapattı. Başqa aydavcılar buña açuvlanıp, qavğa etip başladılar. Bunıñ neticesi yük maşinası camınıñ parlatması oldı.
Ukraina sıñırcılarından yardım istediler, olar ise militsiyanı çağırmağa tevsiye ettiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri qabarcılıqnıñ şaatı oldı. Böylece, Odessadan Qırımğa qıyafetlernen ketken 11 qadın ukrain sıñırcılarına para berip, nevbetsiz keçtiler, qalğanları da açuvlandılar.
Adamlarnıñ aytqanına köre, bunıñ kibi vaqialar sıq-sıq qayd etile. Bir kün içinde tahminen qırqı maşina aynısın yapıp keçe, er birinden biñer biñ grivna alına.
KPP noqtasında böyle bir problemler yoq, nevbetler bile yoq, vesiqalarnı tez-tez teşkereler, bundan soñ aydavcılar Qırımda Rusiye sıñırcılarınıñ kontrolinden keçeler.
«Sıñırcılar bayram arfesinde nevbetler tizip, para qazanalar, dep tüşünemiz», – dep ayttı iş adamı Susanna Qırım.Aqiqat saytına.
Ekinci aydavcı dedi ki, künlerdir nevbette turğan adamlar ateş yaqıp, anda aş pişireler.
«Duş ya da kenef kibi bir de bir şaraitler aqqında aytmayıq», – dep ayttı yük maşinasınıñ aydavcısı Sergey.
Ukraina devlet sıñır hızmeti bildirdi ki, dekabr 23-te saba yarımağa «Kalançak», «Çaplinka» ve «Çonğar» nezaret noqtalarından ketken yük maşinalarınıñ sayısı 400 maşinanı teşkil etti.
Hızmetniñ malümatına köre, bunıñ sebebi yalıñız yañı yıl bayramları degil, yanvar 1-den itibaren qıtaiy Ukrainadan kelgen er bir mal cedvelge kirsetilmesinen bağlıdır.
Qırımğa ketken bütün vatandaşlar er bir mevzu boyunca gece-kündüz çalışqan «acele ağ» ile bağalana bileler: (044) 527-63-63.


text:
Ukraina işğal etilgen territoriyalarından ve ATO zonasından köçip kelgenler maaş, stipendiya ve diger içtimaiy ödevlerni elde etmek içün bu seneniñ soñuna qadar vaqtınca köçip kelgen şahıslarnıñ statusını tasdiqlağan malümat kâğıtlarını almaq kerekler.
«Zerkalo nedeli» bergen malümatına köre, bu kâğıtnı 2014 senesi dekabr 31-ne qadar elde etmek kerek.
«İşbu avaleniñ amelge keçmezden evel belgilengen ödevler, 2014 senesi dekabr 31-ne qadar işbu kâğıtnıñ berilüvi taqdirde, yaşav (bulunuv) yerniñ adresi boyunca tölenilecek», – denile Nazirler kabinetinni noyabr 5 künü qabul etilgen qararında.
Bu avale İçtimaiy siyaset nazirligi, Kiyev devlet memuriyeti ve vilâyet memuriyetlerinden köçip kelgenlerni mezkür kâğıtnıñ berilüv ketişatı aqqında haberdar etmesini talap ete.
Evel qayd etilgeni kibi, Fevqulâde vaziyetler boyunca Ukraina devlet hızmetiniñ malümatına köre, 458 biñ vatandaş Donbassnı terk etti. Böyleliknen, Donbassta vaziyetniñ tınç tertipleşüvi boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletli İrina Geraşçenko aytqanı kibi, er bir yüzünci ukrainalı şimdi köçip kelgen şahıs olaraq sayılmaqta.


text:
Aqmescit rayonındaki bir qaç köy elektrik energiyasız qaldı.
Böyleliknen, içtimaiy ağlar qullanıcıları bildire ki, tünevinki künden saat 18-den başlap Davıdovka köyünde yarıq yoq, Nikolayevkada ise yarıq toqtap-toqtap berile. Yerli sakinlerniñ sözlerine köre, bunıñ sebebi, yaramay ava vaziyetidir.
Bunen beraber bildirile ki, Mamaq (Strogonovka), Qulçuq (Rodnikovoye) köyleriniñ sakinleri de yarıqsız qaldı.
Bundan da ğayrı, Petrovskiye visoti qasabasında tünevin aqşam yüksek kerginlik berilgeni neticesinde elektrik stantsiyası yandı. Tahminen 800 insan elektrik energiyasız qaldı.
Yerli sakinlerniñ sözlerine köre, «Krımenergo» dispetçer hızmetinde bildirdiler ki, abonent ağları tamir etilmeycek.
«Nasıl, yani? Fişenk yaptıñız – ateşni ise özüñiz söndüriñiz, yoqsa?» – dep narazılıq bildirdi bu qasabada yaşağan mühbir Şevket Ganiyev Facebook saifesinde.


text:
Qırım hanlığı etnik terkibi ceetinden çoq milletli edi, mında qırımtatar, qaray, qırımçaq, urum (yunan-ellinlerniñ nesilleri), ermeni, osmanlı turkler ve qırımlı çingeneler yaşağan ediler. Olar Qırım hanına boysunıp, vicdan ve qanunğa köre barışıq ve amanlıq içinde yaşadılar.
Qırım hanlarınıñ ikmetli siyaseti sayesinde adalet ve sintez sisteması meydanğa ketirilgen edi. Böylece özüne has bir Qırım cemiyeti peyda oldı.
Qırımtatarlarnıñ ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» serlevalı video bloklarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova,operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda «Larişes» müzeyi saytından ve Qasevet mecmuasından alınğan resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmay bile