text:
Rafael Baydäwlätov premier bulıp qala
Başqortstannıñ elekke Prezidentı Mortaza Räximov, Rusiä başlığı Vladimir Putin quışuı buyınça, tağın da 5 yılğa respublika Prezidentı itep qaldırılğannan soñ, Başqortstan Xökümäte ğämäldäge qanunğa yaraşlı otstavkağa kitkän ide. Yaña Premyerğa kem täqdim iteler ikän digän sorawğa cawap üzen ozaq köttermäde. Mortaza Räximov respublika Xökümäte başlığı wazıyfasında yañadan da Rafael' Baydäülätovnı kürergä telägänen äytte. Atnakiç könne qabul itkän qararı belän ul, Başqortstan Xökümäte räise wazıyfasına täğäyenläw öçen, Rafael' Baydäülätovnı Başqortstan Däwlät Cıyılışı-Qorıltay tikşerüenä täqdim itte.
Mäğlüm buluınça, Başqortstan parlamentınıñ çirattağı utırışı 26 üktäber könne ütärgä tieş. Näq şul könne deputatlar Rafael' Baydäülätovnı tağın da premyer itep qaldıru mäsäläsen qarayaçaq. Bu mäsäläneñ uñay xäl iteläçägenä berkem dä şiklänmi. Respublika Däwlät Cıyılışı deputatları Mortaza Räximovnı bik nıq xörmät itä çönki. Anıñ teläge belän tulısınça kileşä härkem. Şul utırışta uq Rafael' Baydäülätov respublika Ministrlar kabinetı äğzaların – ministrlarnı häm törle däwlät idäräläre citäkçelären dä täqdim itäçäk dip kötelä.
Atnakiç könne Mortaza Räximov ikençe ber färmanın da imzaladı. Aña yaraşlı, Başqortstan Prezidentı xakimiäte başlığı itep yañadan da Radiy Xäbirov qaldırıla. Şulay itep Başqortstan Prezidentı wäqälätlären ütäw öçen täğäyenlängän Mortaza Räximov üzeneñ elekke yaña statusında üzgäreşlär kertüen başladı. Bu üzgäreşlär, nigezdä, üzgäreşsez bulır, dip kötelä. Säyäsi küzätüçelär fikerençä, Prezident üze yaxşı belgän häm sınağan küpçelek türälärne üz wazıyfalarında qaldıraçaq.
Şul uq waqıtta Başqortstannıñ räsmi matbuğat basmalarında kön sayın Mortaza Räximovnıñ tağın da Prezident itep qaldırıluına çiksez şatlıq beldergän yazmalar basıla. Ğadi eşçelärdän alıp, törle däräcä citäkçelär, yazuçılar da cälep itelä bu eşkä. Misal öçen, başqort telendä çığuçı “Başqortstan” gazetasınıñ comğa sanınıñ ike bite tulısınça şundıy yazmalarğa bağışlanğan. Arada iñ iğtibarnı cälep itkäne keräşen tatarı, dramaturg Näcip Asanbayıvnıqı. “Räximovnıñ aqılına häm uñğanlığına soqlanam” dip isemlängän yazmasında Näcip Asanbaev Mortaza Räximovnı küklärgä kütärep maqtıy. Başqortstannı çäçäk atuçı töbäkkä genä äyländerep qaldırmadı, ä yözlägän millät wäkilläreneñ dus-tatu ğömer itüçe bäxet utrawın buldırdı, digän fikeren äytä ul.


c: text/html

text:
Rusiäneñ İkrutski ölkäsendä Rodina partiäseneñ cirle parlament saylawlarına äzerlek eşen alıp baruçıı 2 äğzası atıp üterelde. Partiä citäkçelege monı säyäsi üterü dip sanıy.
İrkutski militsiäse äytüençä, Marina Maraxovskaya häm Yan Travinski uzğan töndä bilgesez keşelär tarafınan üterelgän. Alar üktäberneñ 10-ında ütäçäk cirle parlament saylawlarına äzerlek eşe alıp barğan.
Rodina citäkçese Dmitriy Rogozin Rusiäneñ NTV televideniesenä bu säyäsi üterü häm partiä äğzaların moral' köçsezländerü omtılışı dide.
Rogozin xakimiätlär belän bäyläneştäge qayber keşelärneñ Rodina partiäsen säyäsi köç bularaq yuq itü teläge bulırğa mömkin dide. Ämma ul beräwne dä iseme belän atamadı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İspaniäneñ Äfğänstandağı tınıçlıq saqçıların alıp qaytuçı oçqıç hälakätkä oçradı
CNN-Turk televideniese xäbär ütençä, Törkiä xärbiläre oçqıçta beräw dä isän qalmağan dip belderä. Xäzer oçqıçnıñ mäğlümätlär tuplap baruçı qara tartamasın tikşerü eşe bara. Ul hälakät säbäplären tögälräk açıqlarğa yardäm itärgä mömkin. Älegä oçqıç quyı toman säpäple bärelgän dip sanala. Törkiäneñ NTV televideniese äytüençä, oçqıç yağulıq alu öçen ike tapqır töşü omtılışı yasasa da oçuçı quyı toman säbäple cirne kürä almawı turında xäbär itkän. Cirgä töşep utıru öçen öçençe omtılış yasağanğa qädär oçqıç radarlardan yuğalğan.
Hälakät urınında eşläwçe törek xärbiläre citäkçese general Aslan Yıldırım mäyetlärneñ kemneke ikänen açıqlaw bik qıyın bulaçaq, alar törle kisäklärgä tarqalğan dip belderde. Oçqıç töşkän urında berniçä distä mäyet tabıldı dip xäbär itelä.Oçqıçta İspaniä xärbiläreneñ şartlatqıçları da bulğan dip sanala. Şahitlär äytüençä, tawğa bärelgännän soñ yalqınğa kümelgän oçqıçta şartlawlar berniçä minut däwam itkän.
DPA oçqıç Ukrainanıñ carter oçışları belän şöğellänüçe Ukraina-Urta diñgez hawa şirkäte dip atalğan xosusıy şirkäteneke dip xäbär itä. Ul yaxşı xäldä bulğan häm moñarçı oçqıçta bernindi problemalar da küzätelmägän.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Ekrem Çelebi - Kanlı Felek
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Kanlı Felek
Etiketler : Ekrem Çelebi - Kanlı Felek türkü indir, Ekrem Çelebi - Kanlı Felek türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Kanlı Felek mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Kanlı Felek türküsü, Kanlı Felek sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Kanlı Felek bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden
Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora
Ekrem Çelebi - Niçin Ağlamayayım
Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum
Ekrem Çelebi - Bende Bu Dünyaya
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına
Ekrem Çelebi - Sen Bunu Unuttun Mu


text:
“Jurnalistnı – irekkä, qaraqlarnı – törmägä!”
6 mayda Başqortstannıñ berläşkän oppozitsiäse Ufada urnaşqan Rusiä FSBsı häm Başqortstan Prokuraturası binası qarşında (alar ber binağa urnaşqan) “timer Feliks” häykäle yanındağı mäydanda süz iregen çikläwne tuqtatunı häm bäysez jurnalist Viktor Şmakovnı azat itüne taläp itep säğät yarımlıq piket ütkärdelär. Buylı-buylı törmä kieme kigän distädän artıq piketçılarnıñ qulındağı plakatlarda: “FSB urınnardağı klanğa tügel, däwlätkä xezmät itärgä tieş!”, “Başqortstanda süz iregen buunı tuqtatırğa!”, “Bäysez matbuğattan qulığıznı alığız!”, “Jurnalist Viktor Şmakovqa – azatlıq!”, Jurnalistnı – irekkä, qaraqlarnı – törmägä!” ,“Süz irege – däwlät iminlege!” h.b. şundıy eçtälekle süzlär yazılğan ide.
Älege çarağa FSB xezmätkärläre dä nıqlap häm, älbättä inde, üzlärenä xas ısullar qullanıp äzerlängän bulıp çıqtı. FSB binası urnaşqan kvartal tiräsendäge uramnardan maşinalar borıp cibärelde, piket ütüçe taş belän qaplanğan mäydanğa aldan yartı maşina qom sibep, şunı bertuqtawsız maxsus texnika yärdämendä tegeläy-bolay seberep tordılar, piketçılar aldınnan ütüçe yuldan köçle tawışlı qoramallar belän tip-tigez asfal'tnı qazıdılar. Ämma, fsbçılarnıñ “şuqlıqları” bolar belän genä çiklänmägän bulıp çıqtı. Piket tämamlanğannan soñ Başqortstannıñ berläşkän oppozitsiäse liderı Ramil Bignov aldan kilmeşengän urında – FSB binasınnan yıraq bulmağan ber kafeda jurnalistlar öçen matbuğat konferensiäse ütkärergä dip barğaç, kafe xucası urınnar buş bulsa da keşelärne işektän ütkärmäde. Çarasızdan jurnalistlar belän äñgämä açıq hawada, “Watan” kinoteatrı aldındağı mäydanda ütkärelde. Ä kafe bu waqıtta ğädäti rejimda eşli ide inde. Ramil Bignov fsbçılarnıñ monıñ işe köräş ısulların “marazm” dip bähaladı
Kärim Yauış, Ufa


text:
Kemnär äflisunnan qurqa?
Sez äflisun yaratasızmı? Üzen bulmasa, äybätläp sığıp yasalğan äflisun suı bälki sezneñ küñelegezgä xuş kiläder. Şäxsän miña üzemä äflisun häm anıñ soğı da oxşıy. Üze äçkeltem üze tatlı. Möğayın sezgä dä oşıydır.
Eçep cibärik äle. Tembolee digändäy äflisun ul xäzer yarım tıyılğan oppozitsion ber närsä. Soñğı waqıtta äflisun töse häm ğomumän qızğılt - sarı tös- fetnä, nindider ixtimal, yäğni vostaniä ğälämäte bularaq qabul itelä. Çönki uzğan yılda 50 milliard xalıqlı Ukrainada oppozitsion köçlär qızğılt-sarı bayraqlar kütärep, uramnarğa çıqtılar da xakimiättä utırğan rejimnı zakonlı räweştä, yäğni saylaw waqıtında birelgän tawışlarnı tögäl itep sanap täxettän quıp töşerdelär.
Ğomumän, saylaw waqıtında döres tawış birmäwçelärne räsmi xakimiät yaratmıy. Saylaw komissiäläre dä tawışlarnı östän quşqança ğına sanarğa tieş bula. Qayber töbäklärdä saylawğa küzätüçelärne kertmiçä, yäki tawışlarnı sanağanda utnı sünderep, tawışlar belän muxlivat ittelär dä gubernator, Prezident urınnarın saqladılar. Menä şundıylar bigräk tä Ukrainada, Gruziädä ütkän bärxet inqilabların qızğılt- sarı faşizm dip yörtälär.
Yänäse barısın da Amerika oyıştırğan. Bezgä bu qädärese qarañğı. Amerikanıñ üzendä dä tawış sanaw xikmätläre bik tınıç häm şoma bara dip äytmäs idem. Xalıq berdäm tawış birsä, ällä kem dä urındığın saqlıy almıy. Bezgä çit illärdäge xällär mäğlüm dä tügel. Ämma revolyutsiä qaraçqısı inqilab häm sarı tös belän qurqıtu pryamo täñkägä tide. Änä Ufada tatar telenä status sorap xalıqnı uramğa cıyğan milli oyışmalar şunda uq oranjevıy digän möhergä layıq buldı. Çaq qına utırtıp quymadılar üzlären. Xalıqqa möräcäğät itep, tawışnı üzebezne yaqlap birik dip endäşü cinayät dip iğlan itelügä dä az qalmadı. Ä säbäbe mäğlüm tatar liderı Ramil Bignov häm anıñ berniçä distä tanışı üzläreneñ abruyın kütärer öçen inqilabı äflisun tösendäge galstuk häm şarf satıp alğannar. Sarı töstäge palatkıyları da bar ikän. Ukrainadağı Yuşçenkığa oxşatıp, üzläreneñ tä'sirlären arttıru omtılışı böten Räsäygä işetelde. Başqortstanda räsmi xakimiät oranjevıylarğa qarşı meñnärçä qatı yodrıqla yegetlär alıp çıqtı. Ğomumän, Rusiä äflisun tösendäge kütäreleşkä qarşı zur profilaktika başqarıla. Mäskäw yanında Duğin Yevraziäçelär antioranjevıylarnıñ maxsus lagerın oyıştırıp şunda äflisun tösendäge säyäsätçelärne niçek quıp taratırğa tieşlegen öyrätälär. Räsmi xakimiät monı xuplıy. Elek Gitler faşizmın koriçnevıy qorän tös belän bilgeläsälär. Xäzer inde qızğıl –sarı töstäge doşmannı ezlilär. Ämma andıylarnı berqaydan da tabıp oçratıp bulmıy. Xätta äflisun bayraqların kütärep kilgän Yuşçenko bu atnada üzeneñ oranjevıy xoqümäten quıp tarattı. Bik ük berdäm , nıqlı firqä tügel ikän bu Ukrain äflisunçıları. Yuqqa ğına alardan qurqıp, uzğan yılda maşina- maşina äflisunnarnı traktorlar, bul'dozerlar belän taptattılar. Äräm bulğan Xodaynıñ cimeşläre. Mäskäwdä dä soñğı waqıtta äflisun taptaw modağa kerä başlağan ide. Ber zıyanı yuq bit ul sitrusnıñ.
Ä şulay da revolyutsiä inqilabları qurqıta. Küp buldı inde alar tarixta.Betsen revolyutsiä, betsen inqilab yäşäsen kontrrevolyutsiä.
Şulay dip kenä uylap, qaymaq belän sötle çäy eçärgä kereşkän idem, täräzägä küz salıp şaqqattım.
YÄ, Xoday, Qazanğa da kilgän bit bu inqilabı afät. Bu atnada Qazanda massovıy äflisun tösle kütäreleş bara. Uramnarda, baqçalarda äflisun tösendäge yafraqlar küzne qamaştıra. Äyterseñ kemder däwlätne cimerer öçen şuşı ağaç yafraqların fetnä tösenä buyağan, östäwenä Qazannıñ meñ yıllığı aldınnan uq qızğılt-sarı tösendäge tözeleş maşinaları häm şulay uq sarğılt jiletlı asfal't cäyçelär çıqqan ide. Bäyräm ütkäç, alar xätta kübäyde! Bolay bulsa, xalıq bıltırğı Kiev keşeläre kebek därtlänep, citäkçelärgä tel tiderä başlamasmı? Ul Ukrainnar bit ällä nindi cırlar cırlıy. “Razm baxatra” dilärme anda. Şulay itep, Xoday birgän cimeşneñ häm yafraqnıñ tös buyawı säyäsi tetränügä kiterergä tora, xätta Qazan buylap su sipterüçe maşinalar da, küktäge qoyaş üze dä şul yomırqa sarısına oxşıy başlıy.
Ä bälki bu xäwef Qazan şähär Sovetına saylawlar yaqınayudan kiläder. Nişläpter, bik borçılalar bernindi fetnäçe, äflisunçı kürenmäsä dä. Äle genä 1000 yıllıq ütte. Barısı da al da sül Uramnar- ixatalar, baqça başları çip çista. Barlıq fatirlarda salqın häm qaynar su, tübälär yamalğan. Santexniklar krannarnı tikşerergä teläp, üzläre kilä, işek şaqıp yalwarıp yörilär. Bigräk tä şähär çitendäge şäxsi yortlarda toruçılar räxätlektän nişlärgä belmi. Transport häm fatir bäyäläre küñel türlärendä Xäniä Färxi bulıp cırlap tora. “Әldermeşkä qaytam äle” digän kebek.
Şähär Sovetı deputatı älläni zur däräcä tügel, administratsiädä eşläw qıyın dilär, aqçası da az. Ämma deputatlıq öçen can fida qılırğa toralar. Ber kandidat bik äybät ber xosusi firmada uzgan yılda 8 million aqça eşlägän. Annarı şähär başlığı kiñäşçese bulıp küçkän, şundıy urınnarnı taşlap, şundıy aqçalarnı qaldırıp, şähär Sovetına bar inde.
Şähärdäge iñ abruylı keşelär üzläreneñ matdi xäle turında gäzittän uqığanda küzlärdän yäş çığa. Ni fatirları, ni garajları yuq meskennärneñ. Xätta böten şähärdä distälägän yaña yortlar tözüçe firmanıñ xucası da üzenä yunle fatir almağan. Rätle baqçaları da yuq, ämma teploxodları häm distägä yaqın maşinaları barın kürsätkännär. Küräseñ şul, maşina kabinalarında, yaxtalarında yäşäp toralardır. Yäisä äbiläre, babaları, onıqları yäşägän fatirda “uglovoy jiles” bulıp kön kürälär mikän? Menä şulay xakimiät bülgändä keşelär tıynaqlanıp kitä, çönki alar közge yafraqlardan, bazardağı äflisunnan, ğomumän, cimergeç inqilabtan häm teläsä nindi üzgäreştän qurqa. Menä şundıy xäwefle zamanda yäşärgä Xoday nasıyp itmäsen. Ber qızğılt- sarı külmägem bar ide, anı da xäzer maşina yuarğa totam. Bez andıy qızğılt - sarı eşlärdä qatnaşmıybız.
Rimzil Wäli


text:
Rusiä, Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurası wäkillären bügen İsraelneñ fälestin suğışçıları citäkçese şeix Äxmäd Yassinnı üterüen täñqitlägän resolüsiä mäs'äläsendä urtaq fikerdä bulırğa çaqırdı. İminlek Şurasına kergän berdän ber ğaräp ile – Aljir wäkile täqdim itkän rezolüsiä ölgese bügen Qazan waqıtı belän tönge 12dä tawışqa quyılaçaq. Resolüsiädä Hamas törkemen oyıştırğan Yassinnı üterü häm tınıç "xalıqqa qarşı höcümnärgä" täñqit belderelgän.
Amerika Quşma Ştatları resolüsiägä veto salır dip kötelä, çönki anda Hamasnıñ 2000nçe yıldan birle yözlägän İsrael watandaşına qarşı höcümnär oyıştırğanı turında ber süz dä yuq.


text:
Qazanda Lev Gumilevqa häykäl quyu täqdim itelä
Qazan meñ yıllığı tantanaları aldınnan qızıq xällär bulıp yata. Kötelmägän xällär. Bu hiç tä yullardağı maşina bökelärenä qağılmıy. Qazan üzägendä nihayät tatarça uram isemnäre arttı. Milli cämäğätçelek, zıyalılar bu turıda distä yıllar buyına çañ qağıp kilgännär ide. Nindi möräcäğät, nindi qarar, nindi taläp kenä bulmadı. Qazan xakimiäte törle säbäplär tabıp, küz yoma kilde. Tatarça isemnär şähär çitendäge tıqrıqlarğa da, bilämlärdäge uramnarğa ğına birelä ide. Xäzer inde üzäktä dä tağın berniçä tatarça atalağan uram isemnäre päyda buldı. Dimäk, Qazandağı Kalinin uramınıñ ber öleşe xäzer Ämirxan Yeniki isemen yörtä. Volodarskiy uramı Ğayaz İsxaqi uramı dip üzgärtelde. SUM tirälärendäge Sakko häm Vansetti uramı Röstäm Yaxin isemen aldı. Monnan tış, Mitxail Xudäkov, Borhan Şähidi isemendäge uramnarda barlıqqa kilde.
Yarar. Meñ yıllıq aldınnan tiz genä tatar isemnäre barlıqqa kilü närsädä disägez, qayber küzätüçelär monı meñ yıllıq belän bötenläy bäylämi. Közlegen Qazan şähär şurasına deputatlar saylıylar. Häm şuşı deputatlar Qazan başlığın da bilgeläyäçäk. Dimäk, xalıq tawışı öçen köräş başlandı.
Ä bu könnärdäge Qazanda tağın ber köräş frontı açıldı. Bu şartlı räweştä front inde. Ul da bulsa, Qazan üzägendä, xalıq telendä Kolso dip atalğan, ä räsmi ataması bulğan Tuqay mäydanında , Tatarstan qunaqxannäse yanında Rusiäneñ berençe imperatorı Petr berençegä byust häykäl quyu. Azatlıqta bu xaqta xäbär itelgän ide. Piterbur şähäre Qazan xalqına, meñ yıllıq uñayınnan şundıy büläk yasarğa cıyına. Dörese Qazan üzägendä ber uramnı tözeklärnedä Piterburg xakimiäte. Häm kiyäwğä birgän qız artınnan birnäsendä cimbergen kebek, Petr berençegä häykälen dä kiterep quya. Quyarğa urın äzerlängän inde. Häykäl üze dä, Qazanğa kiteüne kötep yata. Milli cämäğätçelek tä, Qazan xalqı da Piterbuğ merı Valentina Matvienkoğa möräcäğätlär yulladı. Petr berençe kiräkmi, ä bik büläk yasarğa teläsägez inde, tatar tarixında yaqtı ez qaldırğan Lev Gumilevka häykäl qoyıp kiteregez dip. İmzalar da cıya başladılar . İnde, şuşındıy möräcäğätkä 5 meñ qazandı imza salğan ikän.
Bu häykäl 27 avgustta açılırğa tieş. Läkin, inde qayber faktlar Petr berençegä häykäl bulmas axırı diärgä mäcbür itä. Azatlıq radiosı çığanaqları Mintimer Şäymiev, tatarstan prezidentı da, Petr berençegä , Rusiä patşasına, berençe imperatorğa häykäl nindider tıqrıq kebek urında buluı kileşmi inde dip beldergän. Ütkän atnanıñ comğasında Qazannıñ meñ yıllığın ütkärü buyınça komissiä utırışında bu turıda süz quzğalğan. Mintimer Şäymiev Lev Gumilevka häykäl quyuğa riza bulğan.
Qazan meñ yıllığı aldınnan menä şundıyraq bäxäs, öleşçä köräşlär bara. Ä kiläse Qazan yuğalamı, yañaramı digän säxifä Qazandağı yuqqa çığıp barğan tarixi yortlar turında bulır.
Räfis Cämdixan


text:
Kamal teatrı aldında garmunnar uynadı
Ğ. Kamal isemendäge Tatar däwlät akademiä teatrı mäydanı 30 avgust könne irtänge säğät 11.00 dä ük inde törle garmun moñnarı belän yañğırap tordı. Festival''dä uynağan garmunçılarnı kürep qalırğa, dip cıyılğan tamaşaçı da şaqtıy buldı .
Bıyıl bu festival''gä, xätta Rusiäneñ başqa töbäklärennän dä millättäşlär kilgän ide. Anda milli kiemnär kigän üzeşçän häm mäşhür artistlar, ölkän yäştäge häm yäş garmunçılar, häm bik küp tamaşaçı cıyılğan ide. Biredä törle yıllarda Fäyzulla Tuişev isemendäge respublika buyınça garmunçılar häm bayançılar bäygesendä lawreat isemenä iä bulğan muzıkantlar, instrumental'' ansambl''lär, üzeşçän artistlar çığış yasadı.
Tatarstanda yıl sayın uza torğan “ Uynağız garmunnar!” xalıq cırı häm muzıkası festivale bıyıl da Respublika xalıq icatı metodika üzäge tarafınnan oyıştırılğan. Bıyılğı festival''neñ üzençälege turında sez xäzer metodik üzäkneñ bülek mödire Fäniä Xäsänovadan häm kompozitor Rif Ğataullinnan işetersez.
“Bu festival'' Qazannıñ 1001 yıllığına bağışlana. Ul elegräk may ayında uzdırıla ide ayırım ber bäyräm bulıp. Bıyıl , başqa yıllarğa qarağanda, azraq garmunçı kilde. Uzğan yılnı 500 garmunçı cıyılsa, bıyıl bu festival''gä 78 garmunçı kilde. Alar başqalağa yaqın bulğan rayonnardan cıyıldılar.
Fäniä Xäsänova:
“Bu festival'' respublikada bıyıl 21 tapqır ütkärelä. Bıyıl festivalgä respublikanıñ 30 rayonınnan 100 yaqın ayırım uynawçı garmunçı, häm 20 yaqın garmunçılar ansambl''läre, häm fol''klor kollektivları qatnaşa. Häm şulay uq çit töbäklärdän, Tömän häm Çiläbe töbäklärennän biü häm cır kollektivları da kilde.” Aydar Xafizov rejisserlısında barğan bu festival''dä Tatarstannıñ danlıqlı garmunçıları da qatnaşa. Xäzer sez maxsus Azatlıq radiosı tıñlawçılarına Röstäm Väliev, Rinat Väliev häm Kiram Satiev başqaruında tatar xalıq köylären işetersez.
“Garmun yäşäsä tatar yäşär, tatar yäşäsä- garmun yäşär” dip östäp äytep quydı Kiram Satiev.
Mälikä Basıyr


text: Hindstannıñ yuğarı däräcädäge Paqstan diplomatın eşennän quuına cawap itep Paqstan üz çiratında 5 Hindstan diplomatına qarata näq şundıy uq qarar qabul itte. Paqstannıñ tışqı eşlär idaräse xäbär itüençä, yuğarı komissioner Sudhir Vyas häm anıñ belän eşlägän tağın 4 Hindstan wäkilenä 48 säğat eçendä ildän çığıp kitergä digän ämer birelgän. Hindstan isä Paqstannıñ Dählidağı ilçese Jalil Annas Jilani’nıñ Kaşmirda terrorçılarnı finanslau’da ğayepläp ildän quıluı turında beldergän ide. Paqstan älege ğayepläwlärne kire qaqtı häm bu süzlärne nigezsez dip atadı. Uzğan ayda ğına Hindstan belän Paqstan ber berseneñ ilçelären küzläw eşläre başqaruda ğayepläp quğannar ide.


text: Germaniäneñ üzägendä temperatura moñarçı kürelmägän däräcädä tübän töşte. Biredä bıyılğı dikäbrneñ berençe 10 köne soñğı 100 yıldan artıq çorda iñ salqın dikäbr könnäre bularaq terkälde. Germaniäneñ küp kenä öleşlärendä timer yul xäräkätenä zian kilde. Yortsızlarnı urnaştıru öçen Berlinda häm başqa zur şähärlärdä maxsus çatırlar qorıldı. Bolğarstanda bu salqınnar 3 keşeneñ ğömeren özde. Şularnıñ ikese qara diñgez buyında öşep ülde. Kiçä Qara diñgezdäge ştorm näticäsendä Russiäneñ Novorossiyski portında 2 köymä battı. Äfğänstannıñ Paqstan çigenä yaqın öleşendä Çaman lagerenda salqınnar distädän artıq balanıñ ğömeren özde.


text:
Xäter köne Semberdä dä bilgeläp ütelde
Ğomumän alğanda, alar säyäxät belän bik tä qänäğät qaldılar. Xäter könendä işetelgän süzlär dä tirän tä'sirle buldılar. Arada iñ yäşe Ramil Minraximevkä “Qazan yegetläre” kämite ayıruça oşadı. Ul cäyen dusları belän tağın Qazanğa yal itärgä kiläçägen belderde.Semberdä dä Xäter köne uzdı. Anı “Sember ile” isemle milli mäcles häm “Watan” firqase oyıştırdılar. Cıyılğan tatarlar yanına başqa millätlär wäkilläre dä quşıldı: qızıqsındılar. Çaranı oyıştıruçılar alarğa täfsille cawaplar birdelär. Baqsañ, cıyılğan tatarlarnıñ qayber taläpläre ruslarnıñ teläge belän dä awazdaş ikän.
Bu cıyın borınğı Cämiğ mäçet urınında buldı. Şul uq urında Kafedral' Sobor tözü turında küp bäxäslär bulsa da, qarar qılınğan inde. Ölkä başlığı Şamanov bu tözeleşkä 1 million rubl' aqça birergä quşqan. Şul uq waqıtta 2004-yılğa ölkä byudjetın ğinwar ayına qädär qabul itep bulmayaçaq, çönki Mäskäwneñ küpme aqça birüen belmi torıp, byudjet qabul itü waqıtsız, dilär citäkçelär.Ayrat Ibrahim


text: Änkara. Törkiäneñ xakimiattäge Ğädellek wä Täräqqiat partiäse wäkilläre ilgä amerikan ğäskärlären kertügä röxsät birü mäs’äläsen tikşerü öçen bügen yabıq işeklär artında maxsus oçraşu ütkärde. Älegä urtaq qararğa kilä almaw säbäple fiker alışular irtägägä qädär kiçekterelde. Partiäneñ törek parlamentındağı küp kenä deputatları Änkaranıñ Ğiraqqa qarşı suğışta qatnaşuwına kisken qarşı çığa. Ğiraqqa qarşı suğış başlanğan oçraqta Törkiädä 62 meñ amerikan ğäskärien urnaştıruğa röxsätne parlament birergä tieş, xökümät inde andıy üteneç belän aña möräcäğät itte. Törkiäneñ tışqı eşlär ministrı Yäşär Yakış, parlamentnıñ älege mäs’äläne tawışqa quyuwı, Änkara belän Waşington arasında suğış çığımnarın qaplaw ölkäsendä barğan söyläşülärneñ näticäsenä bäyle bulaçaq dip belderde. Röxsät alunıñ aşığıç buluwına basım yasap bügen törek premyer-ministrı Abdulla Göl belän telefon aşa Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Colin Powell da söyläşep aldı. Ul arada Törkiä üzeneñ Bagdadtağı ilçelegendä bulğan bar xezmätkärlären dä Ğiraqtan kire üz ilenä qaytardı.


text:
Ural ğalimnäre polietnik berdäm millät tözergä çaqıra
Bu könnärdä Sverdlov ölkäsendä tolerantlıq kul'turasına bäyle temalarğa uzdırılaçaq zur fänni-ğamäli konferensiägä äzerlek bara. Bu çaranı Däwlät duması deputatları belän berlektä Sverdlov ölkäse xökümäte äzerli. Konferensiä barışında dürt tügäräk östäl eşläyäçäk. Tügäräk öställär eşendä etnik yaqtan küptörle bulğan cämğiättä tolerantlıq kul'turasın üsterü, bu eştä däwlät orğannarınıñ role, migratsiä problemaları häm bolarnıñ barısın da rätkä salırlıq zakonnar sistemasın buldıru öçen nigez salu mä’säläläre qaralaçaq.
Sverdlov ölkäsendä eşläp kilüçe törle milli oyışmalar citäkçeläreneñ çirattağı utırışında şuşı konferensiägä äzerlek imäs’äläläre qaraldı. Utırışqa Sverdlov ölkäse gubernatorı xakimiäte citäkçese urınbasarı Anatoliy äfände Ğayda kilgän ide. Ul däwlät orğannarı häm ğalimnär tarafınnan alıp barılğan äzerlek eşläre turında mäğlümat birde häm milli oyışmalar citäkçelären bu çarada aktiv qatnaşırğa çaqırdı.
Anatoliy Voysexoviç äytüençä, bu çarada qatnaşu öçen küp kenä federal' milli-mädäni avtonomiälär dä qızıqsınuçanlıq beldergännär ikän. Şulay uq Tatarstan, Başqortstan respublikalarınnan da belgeçlär çaqırılaçaq. Konferensiä 25Hчe may könne başlanaçaq.
Utırışta qatnaşuçılar tügäräk öställärdä qatnaşu öçen milli oyışmalar arasınnan wäkillär bilgelädelär. Şulay uq nindiräk temalarğa basım yasarğa kiräklege turında da süz alıp barıldı.
Annan soñ biregä cıyıluçılar aldında Ural däwlät taw-gelogik universitetı rektorı Niqolay Kosarev çığış yasadı.
Mäğlüm bulğança, älege universitet qarşında milli-mädäni oyışmalar belän xezmättäşlek itü üzäge eşläp kilä. Bu üzäk inde 11 milli oyışmanı berläşterä.
Niqolay Petroviç üzeneñ çığışında balalarnı, yäşlärne tolerantlıq kul'turasına öyrätü buyınça programma täqdim itte. Anıñ fikerençä, yuğarı uqu yortları älegä üzläreneñ missiäsen ütäp citkermi. Belgeçlär äzerläw ul ber närsä. Ämma yuğarı belemgä iä bulğan keşe iñ elek yuğarı intellekt, tirän añ, äxlaq kebek sıyfatlarğa iä bulırğa tieş. Bu sıyfatlarnı tärbiäläw buyınça eş alıp barılmıy diärlek. Mondıy tärbiä birü belän berrättän etnik törkemnär arasındağı kileşüçänlek turında däreslär alıp bara başlarğa da waqıt.
Rektornıñ ikençe täqdime tağın da qıyuraq bulıp çıqtı – Ural däwlät taw-geologik universitetı ğalimnäre Sverdlov ölkäse millätläre arasında duslıq häm kileşüçänlek turında “Xartiä” tözep, aña qul quyu turında süz quzğattılar. Mondıy “Xartiä” Uralda berdäm polietnik millät tözüdä berençe adım bulıp toraçaq. Universitet ğalimnäre fikerençä, amerikalıylar misalında kebek Rusiädä berdäm millät tözü millätlär arasındağı qayber qarşılıqlarnı üzennän-üze beterergä yärdäm itär ide. Alar äytüençä, Rusiä grajdanı pasportında millätne kürsätmäw üzenä kürä bu säyäsätne inde başlaw dip añlata. Ä inde elekkege “sovet xalqı” kebek här etnik törkem üz milli yözen saqlap qalğan räweştä, “rossiänin”, yäğni “rusiäle” dip atalğan berdäm polietnik millät tözü nasıyp bulsa, fayda ğına bulır ide.
Äytergä kiräk, mondıy fikerlär biredä qatnaşuçı küp kenä milli oyışmalar citäkçeläre öçen kötelmägänräk bulıp yañğıradı. Qayberäwlär ğalimnärne tayaqnı artığraq bögep taşlap sındıru qurqınıçı barlığı turında kisättelär. Xartiä tözep, aña qul quyu qızıqlı fiker, älbättä. Ämma qul quyuçı keşelär böten ber millät öçen cawaplılıq ala alırmı ikän üzlärenä?
Bu täqdimne nıqlap öyränep, barlıq etnik törkemnärneñ dä mänfäğätlären yaqlarlıq Xartiä tözep, anı döres maqsat belän qullanu öçen, utırışta qatnaşuçılar eş gruppası tözü turında qarar qabul ittelär.
Utırışta ölkä televideniese jurnalistları da qatnaştı. Alar milli oyışmalar citäkçeläre öçen bik möhim yañalıq alıp kilgännär - bu könnärdä inde küptän zarığıp kötelgän atnalıq millätara televizion programma eşli başlayaçaq ikän. Jurnalistlar milli oyışmalarnı bu eştä aktiv qatnaşırğa, bergäläp eşlärgä çaqırdılar.
Fäwiä Safiullina.Yekaterinburg


text: VELUX Çatı Pencereleri Aksesuarları,VELUX Çatı Penceresi Aksesuarları,VELUX Çatı Pencereleri Güvenlik Kilidi,VELUX GZL Çatı Pencereleri,VELUX GZL Çatı Penceresi,VELUX GZL Çatı Pencere,VELUX GZL Fiyat,VELUX GZL Çatı Penceresi Perde,VELUX GZL Çatı Pencereleri Jaluzi,VELUX GZL Çatı Pencereleri Güneşlik,VELUX GZL Çatı Penceresi Panjur,VELUX GZL Çatı Pencereleri Sineklik,VELUX GZL Çatı Pencereleri Gölgelik,VELUX GZL Çatı Pencereleri Eteklik Sistemi,VELUX GZL Çatı Penceresi Satış,VELUX GZL Çatı Pencereleri Montaj,VELUX GZL Çatı Pencereleri Aksesuarlar


text:
Diwar tözeleşe başlanuğa 2 yıldan artıq ütte. 680 çaqrım ozınlıqta bulaçaq diwarnıñ äle öçtän ber öleşe dä tözelmägän.
Bügen İzrail'neñ däwlät iminlege şurası başlığı Giora Eiland Yerusalimğa bäyle xoquqıy mäs'älälärne çişü mömkin bulsa, berniçä ay eçendä diwar tözeleşe tämamlanaçaq häm Yerusalim yabılaçaq dide.
Bu diwar Könatış Yarnıñ 8 protsent öleşen İzrail' yağına kisep ala häm fälestinnär İzrail'ne iminlek mäs'äläläre artına yäşerenep cirne tartıp aluda ğäyepli.
Diwarnıñ Yerusalim yanındağı 60 çaqrım ozınlıqtağı öleşe Könbatış Yarğa ütep kerep anı üzara totaşmawçı öleşlärgä bülä.
Ul şulay uq Könbatış Yardağı fälestinlelärne könçığış Yerusalimnan ayıra. Fälestinlelär isä şähärneñ bu öleşen kiläçäk fälestin däwläteneñ başqalası itärgä teli.


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Rusiä rubleneñ Belarusta da äyläneşkä kerü-kermäwe turında täğayen qararnıñ tiz arada qabul itelüen teläwen belderde.
Rusiä televideniesenä interview birep Putin urtaq aqça turında täğayen qarar qabul itärgä waqıt citte dide.
Ul şulay uq tizdän Belarus prezidentı Aleksandr Lukaşenko belän oçraşaçağı turında da äytte.
1996-nçı yılda Rusiä belän Belarus tığız säyäsi, xärbi häm iqtisadıy elemtälär qorunı maqsat itkän kileşü imzalağan ide. Ämma ul kileşüne tormışqa aşıru öçen bik az eş başqarıla.


text:
Soñğı mäglümätlärgä qarağanda iñ kimendä 30 keşe hälaq bulğan, 50 keşe yaralanğan. Qaza kürüçelärneñ kübese şığıylar.
Baaqub şähäre yanında atıp üterelgän 9 keşe mäyete tabılğan.
Ğıyraqnıñ tönyäğındağı Tikret şähärendä şartlawdan, xäkimiättän töşerelgän Säddäm Xösäyenneñ ätise qäbere yanındağı mäçet cimerelgän.
Ğıyraq xäkimiätläre, çärşämbedän birle, ildä çirattağı köç qullanular köçäyep kitkännän soñ, 35 ekstremistnı yuq itüläre häm 500 keşene qulğa aluları xaqında xäbär itä.
Uzğan çärşämbedä şığıylarnıñ törbäse şartlatılğannan soñ, sönnilär belän şığıylar arasındağı mönäsäbät tağın da kiskenläşte.


text:
Ğiraqta mäzhäbara höcümnär däwam itä
Ğiraqnıñ Samarra şähärendä şığıylar törbäse şartlatıluğa 1 atna tuldı. Şul höcümnän soñ sönnilär belän şığıylar arasında başlanıp kitkän köç qullanu näticäsendä 400-läp keşeneñ ğömere özelde. Dini häm säyäsi citäkçelär xalıqnı tınıçlanırğa öndi häm soñğı könnärdä köç qullanu kimi başladı. Ämma soñğı bomba höcümnäre äle tınıçlıq tiz genä urnaşmayaçağın kürsätä.
Bu höcümnär şığılarnıñ Samarradağı möhim törbäse şartlatılğannan soñ qabınıp kitkän mäzhäbara kierenkelekneñ betergä aşıqmawın kürsätä. Ber atna elek bulğan şul şartlawdan soñ ğiraqta üzara üç alular, mäçetlärgä höcümnär başlandı, şığıy häm sönni suğışçılar uramnarğa çıqtı.
Sişämbe könne genä dä başqalada 60-lap keşe üterelde. Ber şartlaw Bağdad üzägendäge Karrada rayonında xalıq küp cıyılğan zur uramda buldı. Şul xälne kürgän Xäydär Möxämmät Rueters agentlığına bolay dip söyläde.
"Sängär Daewoo maşinalı beräw Bağdad äl-Cädidädä cıyılğan eşçelär yanına kilep tuqtadı. Ul beraz eş bar, eşçelär kiräk dide. Şunnan soñ qulın kesäsenä tıqqaç zur şartlaw häm qatı yanğın çıqtı" dide Xäydär.
Başqalanıñ Yaña Bağdad dip atalğan bu rayonınıñ başqa urınında benzin stansiäsendäge şartlaw tağın berniçä keşene üterde. Ul şartlawnı kürgän Firas Xäsän İlliwi Reutersqa anı intixarçı şartlatqan dip isäpläwen belderde. Ämma anıñ äytkännäre äle başqa çığanaqlardan raslanmadı.
"Şartlatqıçlı bilbaw kigän, yäki şartlatqıçın kanistrağa yäşergän beräw şartlatıp keşelärne üterde. Ägär dä xökümät berni eşli almıy ikän çigenergä tieş. Citärlek qazap çiktek. Qul monda ayaq tegendä. Nigä bez bolay ğazaplanabız. Şığıylar bulğan öçenme. Bezneñ cinayätebez şığıy buluda" dide İlliwi.
Sişämbedäge şartlawlarnıñ berse Säddam Xösäin ğailäse belän bäyle ber urında buldı. Şartlaw näticäsendä Tikritta Säddamnıñ atası qäbärendä tözelgän keçkenä mäçetkä zıyan kilsä dä, yaralanuçılar bulmadı. Bu mäçetkä höcüm Ğiraq cämğiätendä mäzhäbara büleşneñ tağın ber çağılışı buldı. Küp kenä küzätüçelär büleneş Säddam Xösäin çorında köçäyde di.
Säddam üz xakimiäten azçılıqnı täşkil itüçe sönnilärgä nigezläp küpçelektäge şığıylarnı ezärlekläp kilde. Bügen şığıylar anı kürä almıy, qayber sönni suğışçılar isä anı qaharman dip sanıy. Alar Ğiraqta demokratiä sönnilärneñ köçen kimetäçäk di.
Bu 3 yıl çaması elek Ğiraqqa AQŞ köçläre kergännän birle iñ köçle mäzhäbara büleneş häm Waşington moña zur krizis dip qarıy.
Sişämbe könne AQŞ prezidentı George Bush tınıçlıqqa öndärgä çaqırıp Ğiraqtağı berniçä çitäkçegä şaltıratuın bılderde. 2851
"Uzğan atna axırında min Ğiraqtağı 7 citäkçe belän söyläştem. Alar xälneñ ni qädär yaman buluın añlıy. Alar berdäm xökümät tözü öçen eşlärgä buldı" dide Bush.
Çärşämbe könne Ğiraq premyer ministrı İbrahim äl-Cäğfäri tağın ber märtäbä dikäberdä ütkän parlament saylawları näticäsendä berdäm xökümät tözü söyläşülären däwam itärgä wäğdä birde. Cäğfäri bez taraflar arasındağı söyläşülärne däwam itäçäkbez. Xökümät tizdän tözeläçäk. Ul xökümät kiñ nigezle bulaçaq dide.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Ğıraq xökümäte Nacafta şığı ğıysyançılarınıñ başkütärüen beterü yaqınlaşıp kilä dip belderde. Xökümät, şığı ruxanisı Muqtada al-Sadr suğışçıların qoralsızladırıp İmam Ali ğıybadätxanäsennän çığıp kitmäsä höcüm itü belän kisätte. Ämma Al-Sadr kiñäşçese, ruxani taläplärne kire qağa dip belderde.
Ğıraqnıñ däwlät ministırı Qasim Daud Nacafta ütkärgän mätbuğat konferensiäsendä,bälkim dä al-Sadr sonğı säğätlären yäşi dip äytkän ide.Daud süzlärençä , xökümät barlıq tınıç çaralarnı qullanğan , ruxani birelmäsä '' xäl itkeç xärbi çarağa''äzerbez . Bu sonğı ultimatum. Daud süzlärencä(audio)
Muqtada al-Sadr Mäxdi suğışçıların taratuın press-konferensiädä şäxsen iğlan itergä tieş.Qorallı suğışçılarnı taratu töp mäsälä.Şunlıqtan bu turıda yardämçeläre tügel ä ul üze belderergä tieş.
Daud tağı al-Sadr kiläçäktä köç qullanmıyacağın häm Mäxdi armiäse oyıştırğan barlıq mäxkämälärne tarataçığın yazulı räweştä belderergä tieş dide.Ämma Daudnıñ şuşı süzlärennän soñ , Sadrnıñ ölkän yardämçese ğıybadätxanädä jurnalistlarğa ğıysyannı tuqtatu öçen xökümät quyğan taläplärne ruxani kire qağaçaq dip belderde. Nacafta şulayuq Sadrnıñ nığıtması sanalğan Bagdadtta al Sadr bistäsendä şartlawlar işetelde.Sadr bistäsendä üzen Möxämmäd dip tanıtqan beräü radiobıznıñ Ğıraq bülege xabärçesenä , amerikannar çärşämbedä häcüm itep al Sadrnıñ Mähdi suğışçılarınıñ 50sen ütergännän soñ, wazğiät äle tınıç dip söylägän Möxämmäd(audio)
tirä yaqta amerikannarnıñ bik küp tank, BTRları tora.Alar al-Sadr bistäseneñ kereşendä häm eçtäge uramnarda urnaşqan. Şığı suğışçları küzdän yuğaldı, belgänegezçä Mäxdi suğışçları Sadr şähärendä yäşäwçelär , alar qoralların taşlap ,öylärenä kerep utırdı dip söyläde.
Nacafta ministır Daud al-Sadr häm suğışçları sıyınğan İmam Ali ğıybadätxanäsen irekländerergä wäğdä itte. Ämma Daud şığılarnıñ in izge urınına höcüm oyıştırılaçaqmı moñı äytmäde. Andıy höcüm, bigräk tä amerikan köçläre qatnaşlığında yasalsa , ilneñ küpçelek xalqı şığılar arasında bik zur ğıysyanğa säbäp bula ala. Ğıraq saqlanu ministırı al Şaalan çärşämbedä al-Sadrğa şunduyuq ultimatum quyğan ide.Sadr ğıysyannı tuqtatırğa kileşsä dä, soñraq suğışçıları çığıp kitkänçe atışlarnı tuqtatu köçke kerergä tieş dip soradı.
AQŞ räsmiläre Sadrğa şiklänep qarıy. President Bushnıñ iminlek mäsälälärendäge kiñäşçese C.Rice amerikan televidiniäsenä ''minemçä bez Sadrğa ışana almıybız,Bez süzlär genä tügel ä ğämäl kürergä telibez''dip söyläde.
AQŞ xärbiläre Nacafta 2 atna barğan başkütärü waqıtnda yözlärçä ğıysyançını üterdek dip däğwä itsä dä, suğışçılar sannarnı kimräk kürsätä.Bu ayda Nacafta 10amerikan soldatı üterelde .Al Jäzirä televidiniäse üzen''şäxitlär brigadası'' dip atağan ğıysyançı törkem amerikan jurnalistı Garennı totıq itep aldı, AQŞ köçläre 48säğät eçendä Nacaftan çığıp kitmäsä anı üteräçäklär dip xabär itte häm räsemnären kürsätte. Şaxitlär äytüenä kürä Garen comğa könne Nasiriyä şährendä urlanğan.36yäşlek jurnalist Ğıraqta borınğı şähärlärneñ talanuı turında mäğlümät cıyğan.
färidä xämit,praga


text:
Çit töbäklärdäge tatar tele uqıtuçıları Qazanda belem arttıra
Tatarstannıñ mäğärifne üsterü institutında Rusiäneñ törle töbäklärendä tatar tele uqıtuçılar öçen belemne arttıru kursları daimi oyıştırılıp kilä. Mömkinçelek tuğanda institutnıñ möğallimnäre üzläre dä töbäklärgä barıp, andağı millättäşlärebez öçen ana tellären uqıtunı kamilläşterü buyınça däreslär, seminarlar ütkärälär. Bu yulı Qazanğa nigezdä Orenbur ölkäse awıllarında tatar balaları belän eşläwçelär kilgän ikän. Oyıştıruçılar süzlärenä qarağanda, alar çaqırularnı Rusiäneñ başqa şähär, ölkälärenä dä cibärgän bulğannar. Läkin mäğärif idäräläre uqıtuçılarnıñ çığımnarın qaplarğa telämäw säbäple, küp kenä keşelär kilä almıy qalğan. Kurslar eşendä qatnaşuçılar turında älege eş belän turıdan-turı şöğellänüçe, Mäğärifne üsterü institutı tatar tele häm ädäbiäte kafedrasınıñ ölkän uqıtuçısı Älfinur Sabirova mäğlümätlär birde.
Bu yulı bezneñ kurslarğa 20 keşe kilde. Alarnıñ kübese Orenbur ölkäsennän, şulay uq Stavropol’ ölkäsennän, Maru El respublikasınnan dä wäkillär bar. Kurslarnıñ programmasında uqıtuçılarnıñ belemen kütärü buyınça leksiälär bar. Monnan tış praktik öleş tä qaralğan. Anıñ qısalarında kilgän uqıtuçılarnı bez mäktäplärgä alıp barıp, mondağı kollegaları belän oçraştırabız, täcribä urtaqlaşabızQazanğa belemnären kütärergä kilgän uqıtuçılar öçen uqıtu ğına qaralmağan. Mädäni programma, qızıqlı oçraşular, Qazan belän tanışu da bar programmada.
Qazanda uza torğan Respublikanıñ Mäğärifne üsterü institutı oyıştırğan tatar tele uqıtuçıları Tatarstanğa belemnären üsterergä yışraq kilergä kiräklege turında äytte. Läkin töbäklärdäge cirle mäğärif idäräläre kurslar öçen aqça tüläp, uqıtuçılarnıñ yul çığımnarın qaplarğa telämi ikän. Menä bu yulı da uqıtuçılarnıñ qazanda toruın Tatar kongressı üz östenä alğan, kurslarnı isä institut tüläwsez räweştä oyıştırğan. Äle şuşı oçraqta da küplär yulğa ğına da aqça taba almağan. Xäyer, çittäge uqıtuçılarnıñ bu äle berdän-ber probleması tügel. Alar xaqında söyläşergä bez kurslarda belemnären arttıruçı berniçä millättäşebezne Qazan studiäsenä çaqırdıq. Alar belän bulğan Tügäräk östäl söyläşüen sez bezneñ kiläse tapşırularıbızda işetersez.
Gölnaz İlgizär


text:
İğtibar üzägendä – qarşılıq aqsiäläre. Bulıp uzğannarı häm alda torğannarı. Qarşılıq aqsiäläre uñayınnan fiker belderülär respublik çiklärennän dä çitkä çıqtı. Bötendönya başqortları kongressınıñ Üzbäkstan Respublikı, Qurğan, Perm, Swerdlaw ölkälärendäge bülekçäläre Başqortstandağı xällär uñayınnan borçılu beldergän. Alar oppozitsiäneñ adımın stabillek, xalıqlar arasındağı duslıqqa qarşı yünältelgän dip bäyäläwen ireştergän. Üzäk Diniä näzaräte başı Tälgät Tacetdingä qarağan Çallı möftie Fänäwi xäzrät Şäymärdanovnıñ möräcäğäte tağı da bayıraq eçtälekle. «Başinform»ğa yullağan ul möräcägättä «Yar Çallıda Tatarstandağı iñ radiqal , iñ bizdergeç köçlärneñ kiñäşmäse ütte» dielä. «Alar arasında tatar milli-ictimağıy xäräkäten qurqıtıp häm eçtän tarqatıp betkän waxxabit qaraşlı odioz Aydar Xälim, Fäwziä Bäyrämowa, bertuğan Qaşapovlar häm şundıy subyıqtlar bar». «Suğış firqäse» äğzaların häm alarnıñ pıçraq prowoqatsiälären tuqtatırğa çaqırabız».
Möräcägättä Ufada bulaçaq çarağa Çallıdan autobuslar belän barırğa cıyınuçılar ike tuğandaş respublik arasın bozu maqsatın quyğan dip bäyälänä. Başqortstan däwlätçelek, tel häm başqa mäsälälärne saqlawda Tatarstanğa teräk dip atala.


text:
Qazan qunaqlarnı qarşılıy
Qazanğa qunaqlar kilä tora. Şuşı könnärdä başqalağa Daniädän räsmi delegatsiä kilde. Daniäneñ törle şirkät wäkilläre Tatarstan, anıñ sänäğäte belän 16 aprel’gä qädär tanışırğa niätli. Alar monda premyer-ministr Röstäm Miñnexanov belän aralaşaçaq, respublika xökümäte wäkilläre belän söyläşülär alıp baraçaq. Şulay uq Daniä qunaqları Qazan belän tanışaçaq, Älmät, Tübän Kama rayonnarın barıp qaytaçaq. 14 aprel’ könne Tatarstanğa şulay uq Tıva respublikasınıñ räsmi delegatsiäse dä kilde. Alar isä Qazanğa yubileylar, bäyrämnär ütkärü täcribäsen öyränergä kilgännär. Ni disäñ dä, başqalanıñ bu ölkädä täcribäse az tügel – Respublika, şähär könnäre diseñme, sıra bäyrämnäre diseñme – bolar barısı da bezdä bik qupşı, zur itep bilgeläp ütelä. Şuña kürä, Tıva respublikasınnan kilüçelär bu ölkädä üzläre öçen şaqtıy küp närsä belep, alıp kitärlär, dip uylarğa kiräk.
Ä menä Orenburnıñ Äsäkäy rayonınnan kilgän jurnalist Färit Noğmanovnıñ Qazanğa kilü maqsatları başqa. İsegezgä töşerep kitik, Färit äfände üzläreneñ rayonnarında ğına tügel, ä ğomumän jurnalistlar arasında şaqtıy bilgele şäxes. Äsäkäy rayon gäcitendä möselman dinenä qağılışlı mäqäläsen bastırğannan soñ, aña ekstremist, waxxabit digän isem tağıp, anı äzerlekläwlär başlandı. Färit Noğmanovnı eşennän quıp, başqa berqaya da xezmätkä almıyça, üzenä genä tügel, ä xätta ğailäsenä qarşı dä törle tiskäre ğämällär kürsätelde. Berniçä ay mäxkämä suqmaqların taptasa da, ul üzeneñ eşenä kire urnaşa almadı, sälämätlegemne häm tınıçlığımnı ğına cuydım, di jurnalist. Räxmät äle mine añlap, yärdäm itüçelärgä, alarsız miña tağın da awırraq bulır ide, dip östi Färit Noğmanov. Şulay uq ul üzen yaqlaw öçen buldırılğan İnternet sayt yasawçılarğa ayırım räxmätlären yullıy. Xäzer köndä Färit äfände jurnalistlarnıñ xoquqların yaqlawçı Sentr ekstremal’noy jurnalistiki oyışmasında eşli. Minem bu üzäkkä kilep elägüem dä näq menä şuşı säxifä arqasında buldı, di ul. Anıñ Qazanğa kilüe şuşı oyışma belän bäyle ikän.
Min üzem eşlägän Sentr ekstremal’noy jurnalistiki öçen berniçä beleşmä-doklaq äzerlägän idem. Alar inde bezneñ üzäkneñ İnternet säxifäsendä dönya kürde. Xäzer min alarnı bayıtıp bastıru öçen östämä mäğlümät cıyıp yörim. Qazanğa da şuña kildem. Respublikadağı mäğlümät çaraları xaqında beler öçen genä tügel. Qazanda bit başqa töbäklärdäge massaküläm mäğlümät çaraları xaqında da xäbärlär, mäğlümätlär bik küpBu Orenbur ölkäseneñ Äsäkäy rayonınnan kilgän jurnalist Färit Noğmanovnıñ Qazanğa säfäreneñ maqsatları ide.Gölnaz İlgizär


text:
AQŞ prezidentı Britaniägä räsmi säfär başlap, Ğiraq suğışına xuplaw belderde
Berniçä ay elek bu säfär turında iğlan itkändä, amerikan räsmiläre anı Ğiraq suğışında ciñü tantanası itep ütkärmäkçe ide. Ämmä Ğiraqtağı wazğiät bäyräm iterlek tügel. Bushnıñ säfäre kierenke şartlarda ütä. Ğiraq suğışına qarşı meñlägän keşe aña protest belderergä äzerlänä. Londonda köçäytelgän iminlek çaraları kürelä
Audio (AQŞnıñ Yoldızlı Bayraq gimnı)
Premier-ministr Tony Blair belän söyläşülär atnakiç könne ütäçäk. Ä çärşämbe töştän soñ Bush Londonnıñ Whitehall Sarayında çığış yasadı. Bushnıñ yärdämçeläre bu çığış tışqı säyäsät ölkäsendä program-çığış bulaçaq dip, aldan äytep quyğan ide. Bushnıñ bu säfäre berniçä ay elek iğlan itelde, häm ul Ğiraq suğışın yırıp çıqqan ike ilneñ ciñü tantanasına äylänäse ide. Ämmä Ğiraqtağı çınbarlıq başqaça. Suğış bette dip iğlan itelügä qaramastan, Amerikan xärbiläre anda ülä tora. Tärtip urnaşuğa äle yıraq. Başqa illärdä genä tügel, Amerikanıñ üzendä dä Bushnıñ Ğiraq säyäsäte soñğı waqıtta kisken tänqitkä tartıla. Şul säbäple anıñ bügenge çığışınnan küp sorawğa cawaplar kötelde. Üzeneñ yartı säğätlek çığışında, Bush, Quşma Ştatlarnıñ Äfğanstan häm Ğiraq säyäsäten, bu illärgä basıp kerüne yaqlap çıqtı. Küpläp üterü qoralınıñ terrorçılar qulına elägü ixtimalı qurqınıç tudıra, monıñ işe qurqınıçnı kimetü öçen, köç qullanu -- qaywaqıt, berdän-ber çara bulıp tora, dide Bush. Şuşı süzläre belän Bush, nigezdä, beryaqlı köç qullanu ixtimalın aqladı. Menä anıñ çığışınnan ber özek:
Audio (George Bush)
"Keşelär üz-üzlären saqlaw wazifasın bezgä tapşırdı. Şuşı wazifanı ütäw öçen qaywaqıt, köç qullanırğa kiräk. Köç belän idarä itelgän başbaştaqlı dönyadan, bezne qayçaq barı tik ülçäp qullanılğan köç saqlap qala ala. "
Ul arada Ğiraq suğışına qarşı meñlägän keşe atnakiç könne Londonda zur demonstartsiä ütkärergä cıyına. Qayber mäglümätlärgä qarağanda anda 100 meñläp keşe qatnaşırğa mömkin. Alarnıñ ber öleşe inde bügen ük, Bushqa qarşı şiğärlär kütärep çıqtı. London häm anıñ tirä yağında köçäytelgän iminlek çaraları kürelä. Xärbi oçqıçlar äzerlek xälenä kiterelgän. Tärtip saqlawğa 15 meñläp politsiä xezmätkäre cälep itelgän. Bushnıñ säyäsäten önämägän London merı Ken Livingstone, bu çaralar arqasında här salım tüläwçeneñ çığımnarı 2 funtqa artaçaq, gärçä Londonda yäşäwçelärneñ kübese Bush kilmäsen öçen 4 funt tülärgä äzer, digän belderü yasadı. İminlek küzlegennän çığıp Bushnıñ säfär programmasına üzgäreşlär kertelä, ul xalıqqa kürenmiäçäk, oçraşular maxsus urınnarda ütäçäk. Britan gäzitläre, äytergä kiräk alarnıñ qayberläre Bushnı şaqtıy kimsetep yaza, anı "küzgä kürenmägän qunaq" dip atadı.
İñ qızığı, şuşı qırıs çaralar da dönyanıñ iñ köçle citäkçesenä tulı iminlek tä''min itmi ikän. Britaniäneñ Daily Mirror gäzite Bushnıñ säfäre uñayınnan sensatsiäle xäbär tarattı. Gäzitneñ xäbärçese Rayan Parry Bush ğailäse tuqtalğan Buckingham sarayına xezmätçe bulıp urnaşqan. Anı erätläp tikşermägännär. Rayan Bushlarnıñ yoqı bülmäsen räsemgä töşerep çıqqan, yağni, üze belän fotokamera yörtkän, qunaqlar bülmäsenä ciläk-cimeşlär taratqan. Bu eşkä sınaw räweşendä genä urnaşıp, kiçä bu eşennän çıqqan Rayan şundıy näticä yasıy: ägär ul Bushnı üterergä telägän intihar xöcümçe bulğan bulsa, Amerikan prezidetı isän qala almas ide. Bushnıñ Britaniä säfäre uñayınnan Daily Mirror gäzitendä basılğan bu mäqälä zur cancalğa säbäp buldı.
Ali Gilmi, Praga


text:
İkmäkkä xaq arta
Başqortostanda ikmäkkä xaqtar arta. Äle töp strategik rizıq xaqı 10 protsentqa üśkän. İkmäk beşereü şirqättäre bını igen xaqı artıuına bäyläy. Sönki bıyıl igen bik ük bulmayasaq. Yaź huñlap kilde, yamğırlı köndär säseüźe nıq totqarlanı, igen beşmäy, etmähä köslö dauıldar baytaq baśıuźarźı xarap itte. Xalıq oşolarźı Aldan añlap on zapası tuplay başlağaynı. Oşo osraqtan, yäğni onğa horau źur bulğandan, ikmäk beşereüselär źä fayźalanıp qala.
Döyöm alğanda täüge yartı yılda inflyatsiya küläme 3,9 protsentqa etkän.


text: Änkara. Törkiäneñ premyer-ministrı Räcäp Erdoğan üz ileneñ Ğiraqqa ğäskärilär cibärü täqdimen yaqlap çıqtı. Anıñ süzlärençä, törek köçläre Ğiraqta barı tik totrıqlılıq garantı ğına bulaçaq. Şuşı süzlären Erdoğan üze citäklägän Ğädellek wä Täräqqiat partiäse AKP-nıñ Änkarada uzğan qorıltayında äytte. Ul, Törkiä Ğiraqqa fäqät humanitar häm tınıçlıq maqsatlarında ğına bara dip belderde. Mäğlüm ki, Ğiraqnıñ Waqıtlı idarä şurasındağı qayber wäkillär, bigräk tä körd citäkçeläre, ilgä törek ğäskärlären kertügä qarşı çığa.


text:
Astanada mektep tasımalınıñ jaña jüyesi engiziledi, dep xabarladı Astana äkimdiginiñ baspasöz qızmetin.
Bügingi küni Astanada 117 mıñ oqwşınıñ 26%-ğa jwığı mektepke jeke kölikpen jetedi. Bul kündelikti türde qarbalas waqıtta köşe-jol jelisine jüktemeniñ 13%-ğa artwına alıp keledi. Balalardıñ 12% qoğamdıq kölikpen jüredi. Bul qawipsiz tasımalğa keri äser etedi.
«Keşendi bağdarlama şeñberinde Astanada mektep tasımalınıñ tübegeyli jaña jüyesin qurw josparlanğan. Ol balalardıñ qatıswımen jol-kölik oqïğalarınıñ sanın azaytıp, ata-analardıñ tañerteñ balalardı mektepke jetkizw üşin jäne keri alıp ketw üşin jeke kölikpen mäjbürli jürwin azaytadı», — dep xabarladı bügin elorda äkimdigindegi keñeste Astana äkimi Äset Ïsekeşev. Onıñ aytwınşa, Astanada mektep tasımalınıñ bağdarlıq jelisi qurıladı. Bastapqı kezeñde bïıl jobanı iske asırwdı bastaw üşin 45 jaña mektep avtobwsın jetkizw josparlanğan.


text:
Ğiraqnıñ eçke eşlär ministrlığı köçläre başlığı general mayor Mähdi äl-Ğärräwi başqalada iminlekne nığıtu maqsatında irtägä Bağdadqa distälärçä meñ iminlek xezmätkäre kerteläçäk dide.
Äl-Ğärräwi äytüençä, premyer ministr Nuri Kamil äl-Mälikineñ iminlek çaraları turındağı färmanı bügen kiç ğämälgä kerä.
Xäbärlärgä qarağanda bu çaralarda kimendä 40 meñ ğiraqlı häm xalıqara xärbi qatnaşaçaq.
Mäliki bu çaralar arasında Bağdadqa kilüçe yullarnı saqlaw, sivil xalıqnıñ qoral yörtüen tıyu häm tönge komendant waqıtı buldıru bulaçaq dide.
Bügen Ğiraqnıñ tönyağındağı Kirkük şähärendä şartlatular näticäsendä kimendä 14 keşe hälak buldı. Alar arasında sivillär dä iminlek saqçıları da bar.


text:
Bıyılğı Nobel tınıçlıq büläge İrandağı kürenekle xoquqçı xanımğa - Şirin Ebadigä birelä
10-nçı üktäbrdä dönya här yılnı möhim ber waqiğägä şahid bula - Norvegiä başqalası Osloda tınıçlıq ölkäsendäge Nobel bülägeneñ bıyıl kemgä birelüwe iğlan itelä. Däğwa itüçelär arasında şaqtıy ğına kürenekle şäxes buluğa qaramastan bıyılğı ciñüçe dönyağa, elekke çex prezidentı Vaclav Havel yäisä Rim papası İoann Pavel İkençe tösle ällä ni tanış tügel. 56 yäşlek Şirin Ebadi xanım İrannan, ul anda xatın-qızlar wä balalar xoquqların yaqlaw ölkäsendä tanılğan keşe.
Audio, Ole Danbold Mjoes
"Norvegiäneñ Nobel komitetı 2003-nçe yılnıñ tınıçlıq ölkäsendäge Nobel bülägen, demokratiä häm keşe xoquqların yaqlaw tırışlıqları öçen Şirin Ebadigä birergä buldı" di komitet räise Mjoes. Üzeneñ şuşı qararın aqlap Nobel komitetı Ebadineñ islam häm töp keşe xoquqları arasında qarşılıqlar kürmäwen, anıñ dönyadağı törle din wä mädäniatlär arasında dialog başlaw tırışlıqların kiterä. Şirin Ebadi üzeneñ xoquqi eşçänlegendä töp iğtibarnı İrandağı xatın-qızlar wä balalar xälen yaxşırtuğa, alarnıñ xoquqların yaqlawğa birä. Xatın-qız buluğa qaramastan, ul qadimi ğädätlär nıq bulğan, irlär östenlek itkän üz ilendä fikerlären yaqlaw ölkäsendä nıq tora, bernindi yanawlarğa da bireşmi. Anıñ öçen üz hönären cirenä citkerep başqaru teläge bar närsädän dä östenräk tora dip belderä Nobel komitetı, üzeneñ bıyılğı tınıçlıq bülägen Ebadigä tapşıru turındağı qararında. Şirin xanım üze isä, büläkneñ näq menä aña tapşırıluwı bar möselman dönyasındağı xatın-qızlarnı ruxlandırıp, alarnı üz xoquqların tağın da nığraq yaqlıy başlawğa etärer dip ömetlänä. Üze öçen şatlıqlı xäbär iğlan itelgännän soñ ul Norvegiä radiosına, "büläk bar İrandağı keşe xoquqların yaqlaw eşenä zur öleş kerter" digän ömet belderde. "Azatlıq" radiosınıñ İranğa tapşırular alıp barğan "Farda" radiosında eşläwçe Cämşid Zand ta, Nobel bülägeneñ İran wäkilenä birelüwe genä tügel, ä moña berençe çiratta xatın-qıznıñ layıq dip tabıluwı zur ähämiatkä iä di.
Audio, Cämşid Zand
"İran tarixında berençe märtäbä anıñ wäkile mondıy zur büläkne ala, ä inde İrandağı islam cämğiate, islam xakimiate şartlarında moña xatın-qıznıñ ireşüwe ildäge bar xalıq, bigräk tä xatınnar öçen küp närsäne añlata" di Cämşid Zand. Anıñ süzlärenä qarağanda Şirin Ebadineñ uñışı İrandağı xatın-qızlarnıñ tawışın arttıra. Şirin xanım zamanında İranda berençe xatın xäkim bulıp torğan ide, läkin 1979-nçı yılda andağı xakimiatkä islamçılar kilgäç ul urınınnan kitärgä mäcbür buldı. Xäzerge waqıtta ul advokat bulıp eşli häm berük waqıtta Tähran universitetında uqıta. Anıñ säyäsätkä bäyle qayber cinayät eşlären qarawğa alınuwı näticäsendä ul inde berniçä märtäbä totqında da bulıp çıqtı. Bıyılğı Nobel tınıçlıq bülägenä barlığı 165 keşe däğwa itte, isemlektä Rim papası İoann Pavel ikençene, elekke çex prezidentı Vaclav Havelnı da kürep bula ide. Läkin Nobel komitetı bu yulı, elekke qazanışlarnı tügel, ä bügen kürsätelgän häm kiläçäktä tağın da kötelgän qıyulıqnı bilgeläp ütärgä buldı. Tınıçlıq ölkäsendäge Nobel büläge belän anıñ iäsenä 10 million şved kronası, yäğni ber million 300 meñ amerikan dolları birelä, tapşıru tantanası Norvegiä başqalası Osloda 10-nçı dikäbrdä ütä.
Kärim Kamal, Praga


text:
AQŞları Ğıraqnıñ eleke citäkçse Saddam Xösäinneñ qulğa alınuı yäki ülemen raslağan mäğlümät öçen 25million dollar tüliäçäk. Ğıraqtağı amerikan idaräseneñ başlığı. P.Bremer Saddam ulları Uday belän Qusaynıñ qulğa alınuına alıp baraçaq informatsiä öçen 15million dollar bireläçäk dip iğlan itte. AQŞ räsmiläre sonğı waqıtta Ğıraqtağı AQŞ xärbilärenä artqan höcümnär öçen Saddam taraftarların ğäyepli.
Prezident Bush ike ay elek zur bäreleşlär bette dip iğlan itüennän soñ atnakiçtä berektäş köçlärneñ Ğıraqtağı komandirı bez äle dä suğışta dip äytte. Ğıraqtağı amerikan idaräseneñ başlığı Paul Bremer Saddam Xösäin başı öçen 25 ä ulları öçen 15million dollarlıq büläk iğlan itte. Äytep kitkän 40million dollar Däwlät Departamentınıñ ğädellek öçen büläk programması tarafınnan finansiälänä. Däwlät sekretarı C.Powell süzlärençä (audio)
Bez Saddam ülgänme tereme, qayda buluın belü öçen här närsäne eşlärgä tieşbez dip ışanabız.Bagdad xalqın ul qaytmayaçaq dip ışandıru , wazğiätne stabillaştırırğa yardäm itü mäqsatında bu başqa ber qoral bulıp tora.
Quşma Ştatları al Qaida citäkçese Osama bin Ladenneñ qulğa alınuı öçen dä şunduyuq summa aqça täqdim itkän ide. Suğıştan elek S.Xösäin dä oçu tıyılğan zonada patrul yöregän AQŞ oçqıçların bärep töşeräçäk ğıraqlılarğa şulayuq aqça büläkläre wäğdä itä ide. Waşington , Saddamnı qulğa alu yäki anıñ ülemen isbatlau , ğıraqllarnıñ amerikan xärbilärenä qarşılıq kürsätüen şulayuq ul kire qaytaçaq digän qurqunı kimätäçäk digän qaraşta. Ğıraqqa 3 könlek vizit yasağan ber törkem senatorlar atnakiçtä jurnalislar belän oçraşu waqıtında Saddamnı qulğa alu zarur dip belderde. Qorallı köçlär komitetınnan respublikan senator Susan Collins Saddamnı qulğa alu yäki üterü bik möhim , Saddam kire qaytaçaq digän kiñ cäyelgän qurqu bar , bu qurqu bezneñ alğa baruıbzğa kirtä bulıp tora dide. Ğıraqtağı amerikan soldatları , sivillär häm amerikannar belän eşläwçe ğıraqlılarğa qarata höçümnär sonğı atnalarda nıq artıp kitte. ğıraqtağı amerikan komandirı general Sanhez ilne tözekkönderü eşläre häm doşman belän suğışu berbersenä paralel alıp barılçaq dip äytte press konfresniädä. Ul xärbilärgä här kön oyıştırılğan höcümnär üzäktän idarä itelgängä oşamıy disä dä yasalğan bomba, şartlağıç maddälär sıyfatı yaxşıra bara dip äytte. Höcümnärne kemnär oyıştıra äytü qıyın pändeşämbedä Bagdatta şähärneñ sönnilär yäşägän Saddamnı nıq yaqlağan maxalläsendä amerikannnarğa häcüm oyıştırılğan kebek başqalanıñ şığılar yäşägän Saddamğa nıq qarşı bulğan bistäsendä şulayuq Bagdad üzägendä dä häcüm oyıştırıldı. Başqalanıñ yaqınça 100 çaqırım könbatışında Ramadi dä AQŞ konvoyına höcüm oyıştırıldı. Ramadi älege waqıtta amerikan okupatsiäsenä qarşılıq kürsätü üzägenä äylänep bara. Prezidentnıñ milli imenlek mäsälälärendäge kiñäşçese C.Rice kiçä zurıraq qurqınıçlar äle alda dip äytte (audio)
bez wazğiätneñ qurqınıçlı bulaçağın belä idek,qurqınıçnı niçek añlısın beräü dä moñı añlatıp waqıt ütkärmäde. Yuğaltularnıñ kübräk buluı da ixtimal , min moñı här kem añlıy dip uylım
dip äytte C.Rice. 1nçe maydan soñ AQŞnıñ 26 ä Britaniäneñ 6 soldatı häläk buldı. Ülgän yaralağan xärbilär turında här kön diärlek xabärlär kilep tora. Bigräk tä Bagdadta xalıqnıñ bik zur öleşeneñ eşsez buluı ,40gradusnı ütkän cäy könnärendä elektrneñ könenä 8-10 säğät kenä birelüe amerikannarğa qarşı xislärne köçäytkän faktorlar bulıp tora.
färidä xämit, praga


text:
Foto: m.ncrim.ru
Jaqında tanısımızdıñ üy`ine qurdastarı qonaqqa keldi. Büginde olar – elwdi eñserip, ulın uyağa, qızın qïyağa qondırğan kisiler. Aldı nemere süy`ip otır. Olardıñ işinde qızı köp eki-üş kisi bar. Solardıñ biri bïıl qız uzattı. Toy` jasaw özara bəsekege ay`nalğan mına zamanda bəriniñ de ay`tatını osınıñ jırı. Yağnï, onıñ qalay` ötkenin, jön-joralğığa ne əkelgenin talqılaw. Otırıstıñ negizgi maqsatı da osı.
Bitken iske qaşanda sınşı köp. Bul toy`dı biri maqtasa, endi biriniñ köñilinen şıqpağan. Ərïne, bəriniñ talğamı, tañdawı bir emestigi beseneden belgili. Toy`dıñ qalay` ötkeni, quda jaqtan qanşa adam kelgeni bəri- bəri toy` egeleri kelmey` turğanda ay`tıldı. Olar kelisimen əñgime awanı basqa arnağa burıldı. Osılay`şa qarşa jawğan suraqtarğa əlgi üy`diñ əy`eli maqtanıp qudağïınıñ taqqanın jarqıratıp körsetwde. Ərïne, kədesiz qız bolması anıq. Quda tüsip, qoldan alğannan key`in jigit jaqtıñ qur alaqan kelmey`tini belgili. Endigi kezek – qız uzatıp quda atanğan Oljan ağağa keldi. Ündemey` otırğan ol bul jüziktiñ birinşi qızınan taqqan altınınan jiñişke ekenin ay`tıp, reniş bildirdi. Qurdastardıñ qaljıñı qalğan ba? Osı tusta birewi «Unamasa mağan ber, qolıñdağı altınıñ jetedi ğoy`» demesi bar ma? «Joq, sağan nege beredi? Mağan berw kerek» degen dawıs kelesi bölmeden de estildi.
Sonımen ne kerek, sol jerde er kisiler altın jüzikke talastı. Arasında dinge berik, bes waqıt namazın oqıp jürgen bir qurdası bar edi. Ol ay`tısıp-tartısıp jatqan joldastarına din jolında er kisige altın tağw xaram ekenin tüsindirgisi kelgenimen, eşkimniñ de qulaq asar türi joq. Ərïne, qazaq zergerlik buy`ımdarğa öte bay` xalıq. Altınmen aptalıp, kümisten kömkerilgen buy`ımdar kim-kimniñ de köziniñ jawın aladı. Sonday`-aq, «Altın körse perişte joldan tayadı» demekşi, qazir er kisileriñ köbisi bul dünïege qumartıp otır.
Degenmen, bərine birdey` topıraq şaşwdan awlaqpız. Dese de, soñğı jıldarı ortadağı alıs-beriste altın emes kümis taqqanı üşin qanşama kelispewşilikter twındawda. Eki jaq bir-birin körmestey` küy`ge jetwde. Sonımen qatar, azamattarımız moy`ındarına alqanı, qoldarına sağattı, sawsaqtarına saqïnanı qos-qostap altınnan taqqandı sənge ay`naldırğan. Məselen, büginde jas jubay`lardıñ neke jüzigi de altınnan jasalıp otır. – Şarïğatımızda er kisilerge altın buy`ımdardı tağw tıy`ım salınğan.
Bul tıy`ım Quranda ay`tılmağanmen, Pay`- ğam barımızdıñ xadïsteri arqılı bekitilgen. Xazreti Alïden r.ğ. rïwayat etilgen xadïste Pay`ğambarımız s.ğ.s. oñ qolına jibek, sol qolına altındı alıp: «Bul eki nərse ümmetimniñ erlerine tıy`ım salınğan» degen. (Əbw Dawd, Nasaï, Ïbn Məjah). Sonday`-aq, basqa xadïste Pay`ğambar s.ğ.s.: «Jibek kïimderdi kïyu jəne altın buy`ımdardı tağı ümmetimniñ erlerine tıy`ım salınıp, əy`elderine ruqsat etilgen» delingen (ət-Tïrmïzï). Ïslam ğulamalarınıñ ortaq ustanımı boy`ınşa er kisilerge altın tağw xaram, yağnï, künə bolıp tabıladı, – dey`di din məselelerin zerttew ortalığınıñ oñaltw jəne dinï birlestiktermen jumıs jasaw böliminiñ ağa mamanı Serjan Andarbaev. Soñğı jıldarı jürgizilgen ğılımï zerttewler altınnıñ er kisiniñ densawlağına keri əserin tïgizetinin rastawda.
Al, eñ qızığı, atalmış buy`ımdardıñ əy`elderge eş zïyanı joq körinedi. Sonımen qatar, altınnıñ kerisinşe, orta jasqa tayap qalğan əy`elderge tïgizer pay`dası zor eken.
Aqmaral OLJABAEVA.


text: Räsäyźeñ fond baźarındağı huñğı xäbärźär Başqortostanda oşo ölkälä eşläwselärźe lä tulqınlanırğa mäjbür itte. Qimmätle qağıźźar äyläneşene häm investisia kompaniaları eşmäkärlegen küźätewźä totowsı törlö oyoşmaldar wäkildäre Başqortostanda finans baźarınıñ xäle turahında tüñäräk östäl ütkärźe. Yıldıñ täwge ös ayında respublika bilämälärendä eş itewse investisia kompanialarınıñ qimmätle qağıźźar äyläneşe 31 milliard humdan aşıp kitkän. Bıltır ul 62 milliardqa yetkän. Respublikala pay investisia fondtarına möräjäğät itewselär źä artqan.


text:
Omskida “Umırzaya”ğa almaş üsä
Bügenge köndä Omskida tatar balaların tuplawçı, cırğa-biyugä, azmı-küpme ğöref-ğadätlärgä, tuğan telgä öyrätüçe berdänber kollektiv – şähär tatar milli-mädäni möxtäriäte qarşında eşläwçe «Ömet» studiäse. 1998 yılda «Umırzaya» ansambleneñ ber tarmağı bulıp oyıştırılğan bu kollektivta xäzer 5 yäştän 15 yäşkäçä 30-dan artıq bala şöğellänä. Ä bu kollektiv oyışqan waqıtta tatarça cırlarğa, biergä öyränü teläge belän kilgän balalar bügen inde «Umırzaya» xalıq ansambleneñ yäşlär törkemen täşkil itälär. Xäzer ansambl'neñ ber genä konsertı alar qatnaşınnan başqa ütmi. Şulay itep, “Ürnäk kollektiv” isemen öyrätüçe “Ömet” törkeme çın mäğnäsendä «Umırzaya» kollektivın yäş talantlar belän tulılandırıp toruçı studiägä äylände dip äytergä mömkin.
«Ömet» studiäsendä inde xäzer çirattağı yäş buın tärbiälänä. Alarnıñ qayberläre kollektivqa äle küptän tügel genä kildelär. Danis Bakiev, Rawil, Älfiä häm Kärim Räximovlar, Rişat Niğmätullin, Renata Aleeva häm başqalar inde berençe adımnarın yasap konsertlarda qatnaşa başladılar. 5 yäşe dä tulmağan Danis Bakiev cırlağanda, ölkänräk tamaşaçılar küz timäsen bu balağa dip, soqlanıp utıralar.
Şuşı könnärdä genä «Ömet» balalar studiäsenä yörüçelärgä citdi imtixan totarğa turı kilde – alar qabat «Ürnäk kollektiv» isemenä layıq buluların isbatladılar. Häm, äytergä kiräk, imtixan totu ciñeldän bulmadı. Berençedän, balalarnıñ küpçelege studiädä äle berençe yıl ğına şöğellänä. İkençedän, alarnıñ çığışlarına Omski kompozitorı Aleksandr Tolstobokov räislek itkän märtäbäle komissiä bäyä birde. Şulay da balalar 40 minutlıq uñışlı ğına çığış yasap “ürnäk kollektiv” isemenä yañadan layıq buldılar. Komissiä räise Tolstobokov üzeneñ yomğaqlaw çığışında, bügen bez balalarnıñ telne, mädäniätne belülären kürdek, kollektivta törle yäştäge balalar, muzıkal' küreneştä näfis süz dä, cır da, biyu dä, instrumental' muzıka da buluı yaxşı dip,- assızıqladı.
«Soñğı yılda ğına sostavnıñ yartısınnan kübese yañartılğan kollektivım sınatmadı, bu yulı bik borçılğan idem, ä «ürnäk», yäğni «obrazsovıy» iseme 3-4 yılğa ber yaqlana»,- Ğafiä Aleewa. «Şulay da balalar bik tırıştılar, yañadan «ürnäk» isemenä layıq buldılar»,- di Ğafiä xanım. Äti-äniläre dä bik bulıştılar, balaların kön aralaş diärlek repetitsiälärgä yörttelär. Ruslan äfände Soltanov yaña kostyumnar tegärgä yärdäm itte. Başqa ata-analar imtixan totqan könne tämle milli rizıqlar peşerep kiterdelär, matur çäy östäle äzerlädelär,- di citäkçeläre Ğafiä Aleeva.
Küptän tügel Omski Däwlät Servis institutında “İslam kul'turası” dip isemlängän seminar ütkärelde. Anda berençe çiratta islam dine nigezläre turında täfsilläp söylädelär.
Öçençe kurs studentı Yäsmin Kamalova möselman tuyı, möselman qanunnarı buyınça yäşäw räweşe turında söyläde.
Annan soñ möselmança tuy yolası kürsätelde, şärıq iyülläre häm tatar xalıq cırları başqarıldı. Yäsmin Kamalova başqaruında Seber tatarları cırı “İlçebağa” yañğıradı.
Rozaliä Sayganova, Omski


text: Ğıraq suğışına nıq qarşı çıqqan Fransie belän Germanie bugen Waşingtonnıñ Ğıraqnı 3 zonağa bülü häm anda stabillaştıru köçläre urnaştıru planıñ yaqlap çıqqan. Bu plan BMOsı häm bu illärne çitte qaldıra. AQŞnıñ bu planı Gretsiä utrawı Kastellorizoda cıyılğan Yevropa Berlege tışqı eşlär ministırlarına kötelmägän xabär buldı. Quşma Ştatları Ğıraqnı 3 zonağa bülep anda Britanie. Polşa häm üz ğaäskärilären urnaştırmaqçı, AQŞ räsmiläre Dania, Niederland , İtalia ,İspanya , Ukraina häm Bolgarstan anda xärbilär cibärä dip belderde. Briatnei tışqı eşlär minsitırı Straw Alman, häm fransuz kollegalarına Bmosı ğıraqta humanitar yardäm eşendä möhim rol uynıyaçaq, ämma ul stabillaştıru planına qatnaştırılmıy digän . Polşa tışqı eşlär minsitırı Cimoszewicz bu köçlär may azağında urnaşırğa tieş dip äytkän


text: Közge sessiädä 55 qanun ölgese qaralaçaq. Şular arasında iñ möhimnäreneñ berse – Konstitutsiägä üzgäreşlär kertü. Bu turıda Däwlät cıyılışı başı Konstantin Tolkaçev belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, Konstitutsiädäge respublika başın saylawğa qağılışlı mäddälärgä üzgäreş kerteläçäk. Ul Rusiä Prezidentı Vladimir Putinnıñ töbäk citäkçelären yañaça bilgeläw tärtibe kertüenä bäyle. Mäğlüm buluınça, subyekt citäkçeläre xäzer xalıq tarafınnan saylanmıy, ä il başınıñ täqdime belän cirle parlamentlarda raslana.


text:
Üzäk saylaw komissiase mäğlümätlärenä qarağanda, Viktor Yanukoviş citäkçlegendäge «Regionnar partiase» alda bara, annan soñ Yulia Timoşenko bloğı, prezident bloğı «Bezneñ Ukraina» öçençe urında. Ğömüm sannarğa qarağanda 3% kirtäne 6 partia häm blok ütkän. Ukrainada ütkän parlament saylawlarına qarata berençe xalıqara xäbärlär kilä başladı. Europada iminlek häm xezmättäşlek oyışması, tawış birülär ğömüm qabul itelgän demokratia normaları belän ütte dip belderä.
NATOnıñ parlamentlar räise Pyer Lellyüş, Rusiä yoğıntısına töşermäs öçen, Europa, Ukraina belän bağlanışlar nığıtunı däwam itäçäk dip belderde.


text: Libannıñ könyäğındağı Xulada häm anıñ tiräsendä İzrail xärbiläre häm Hizbulla suğışçıları arasında qatı bäreleşlär buldı. İzrailneñ xärbi oçqıçları Bäyrutnıñ könyäk qırıyların tağın bombılıy başladı. Bekaa üzänendäge yullar häm Süriä çigennän yıraq bulmağan Hizbulla qorılmaları şulay uq bombılanğan. 18 keşe üterelgän. Hizbulla düşämbe tağın İzrailneñ tönyäğına raqetalar attı. Kimendä 5 keşe yaralanğan. İzrailneñ xärbi citäkçelege Libannıñ könyäğındağı Bint Djbeyl şähäre öçen barğan suğışta ber xärbieneñ ülüen rasladı.


text:
BMO räsmiläre bügen Rwandada genosid başlanuınıñ 10yıllığın iskä alğanda, oyışma şunduyuq tragediälärgä qarşı üzeneñ haman da köçsezlegen xis itä. AQŞnıñ Ğıraq intervensiäse häm Sudandağı humanitar xäläqätne küzdä totqan belgeçlär, qurqınıçlı cinayätlärdä keşelärne saqlap qalu mäsäläsendä aşığıç çaralar kürü öçen konsensusqa çaqıra.
Rwanda genosidınıñ 10yıllığın iskä alu könnärendä Afrikada başqa ber humanitar krizis turında xabärlär kilä. BMOnıñ humanitar mäsälälär koordinatorı jan Egeland Sudannıñ könbatış töbäge Darfurdağı xällärne bolay itep taswirlıy.(audio) Küp sanda sivil keşelär üterelde, xatın qız häm balalar urlandı, köçlände häm cäberlände. Darfurda igen qırları yandırıldı, mäktäplär cimrelde, qoyılar , azıq tölek zapasları yuq itelde , şähär, awıllar yäşänmäslek xälgä kiterelde . Qaçaqlar lagerları da bu höcümnärgä duçar bula. Min moñı etnik tazartu dip atım.Başqa süz taba almim.
Egeland jurnalistlarğa ütkän atnada Sudanda ğäräb suğışçları afrika qabilälären awıllarınnan quıp çığaru eşe alıp bara dip äytkän ide. Ütkän yılda xökümät alarnıñ berektäşläre suğışçan törkemnär belän ğıysyançalar arasında bäreleşlär qabınuı säbäple ber million sudanlınıñ dürttän öç öleşe üz illärendä , öyläen taşlap kitergä mäcbür buldı. BMO anda üz belgeçlären cibärde. Alar ezärlekläw däräcäsen öyränep, tuqtatuı öçen Sudan xökümätenä basım yasarğa tieş. Ämma här waqıtqı kebek suverenlek häm intervensiä mäsäläse kilep çığa.Rwandadağı genosidta 800meñ tutsi häm urtaçıl Hutu üterlde. BMO räsmiläre, watandaşların saqlaw mäsäläsendä xökümätlärneñ cawaplılığına yañadan iqtibar cälep itergä tırışa. Xökümät ber nindi çara kürmäsä , xalıqara cämäğätçelek tizlektä reaksiä kürsätergä tieş. BMO general sekeratrı Kofi Annan bügen Jenevada Keşe xoquqları komisiäseneñ mäxsus sessiäsendä Rwanda turında çığış yasıy. Genosid waqıtnda ul BMo tınıçılq saqlaw eşläre citäkçese bularaq ,Rwandada BMO yardäm misiäse aktivlılqarın qarap bardı . Ul min BMO äğzalarınnan zurıraq tınıçlıq misiäse öçen yaqlaw alırğa tırıştım dip äytte .K.Annan BMOda ütkärelgän söyläşüdä Rwandada krizisnıñ kiskennäşüenä tiz reaksiä kürsätmädem dip , ğäyepne üz östenä aldı. Annan(audio) min ul çaqta quldan kilgän här eşne eşlägän buluıma ışanğan idem , ämma genosittan son ğına eşli alaçaq häm eşlärgä tieşle eşlär buluın yardäm sorarğa tieşlegemne añladım dip söyläde.
Şul insidentnı tikşerüçelär, Rwandada tınıçlıq saqlaw ğäskäriläre sanın arttırmağan BMO iminlek şurasın ğäyepläp çıqtı. Elek iminlek şurasında Nigeriäne wäkillek itkän , xäzer oyışmanıñ Afrika mäsälälärendäge kiñäşçese İbrahim Gambari ütkän aydağı debatta 1994nçe yılnıñ 12 aprelenedä iminlek şurası Rwandadağı 2558 tınıçlıq ğäskäriän 270 kimetü buyınça qarar çığarğan ide dip äytte. Gambari süzlärençä belgiäle tınıçlıq ğäskäriläreneñ üterelüennän soñ Belgiä NATOdağı berektäşlären operatsiäne tuqtatu öçen künderergä tırışqan. Gambari bloklarğa quşılmağan illär dä tınıçlıq saqlaw aktivlıqların arttırırğa çaqırmadı dip äytte.Ul iminlek şurasın üz mänfäğätlären yaqlawçı tügäräk dip atadı. Rwanda, Bosniadağı tınıçlıq saqlawdağı uñışsızlıqlar häm NATOnıñ İminlek Şurası tarafınnan yaqlanmağan Kosovoğa intervensiäsennän soñ, BMOnıñ humanitar role turındağı debatlar qızulanıp kitte.Kanada intervensiä häm däwlät suverenitetı isemle xalıqara komisiä oyıştırdı. İke yıl elek komisiä ''saqlaw cawaplılığı'' isemle xisap iğlan itte. Kanada tışqı eşlär ministırı Bill Graham ütkän ayda xisabnıñ töp temasın qabatlap däwlätlär üz watandaşların saqlarğa telämäsä yäki saqlıy almasa ul çaqta anda tıqşınu xalıqara cämäğätçelekneñ cawaplılıqı bulıp tora, keşe iminlege, däwlät iminlege kebek möhim,şunlıqtan däwlät severenitetı absolüt imunitetqa iä digän fikerne kire qağabız dip belderde. Graham BMO Rwanda tragediäsennän sabaq alırğa tieş dide Kanada xisabın äzerlägän törkem äzğası, BMO Universitetı rektorı Rameş Takur sivillärgä qarata zur külämdä köç qullanu ixtimalä xasıyl bulğanda intervensiä öçen busağa atlanğan bulırğa tieş , BMO däwlät suverenlegennän dä yuğarıraq bulğan berdän ber aftoritet, ämma monıñ öçen reformalanırğa tieş dide. (audio) BMOnı qatnaştırmaw yäki çitlätep ütü tügel ä anı yaxşıraq eşliäçäk xälgä kiterü, Global külämdäge saqlaw burıçlarına cawap birüçe oyışma xälenä kiterü töp mäsälä bulıp tora. .Waşington BMO sisteması bügenge real qurqınıçlarğa qarşı kilü häm alarnı yuq itü öçen citärle tügel dip äytkändä bik xaqlı. dip söyläde BMO universitetı rektorı Rameş Takur.
färidä xämit, praga


text:
Ramazan aldınnan Misır Ğazzägä çiklärne açtı
Çiknen irtä belän açıluınnan soñ aylar buyına illärenä qayta almağan 300dän artıq Misır watandaşı öçen illärenä qaytu mömkinçelege tudı. Älege Misır watandaşları, fivral ayında Refah häm tirä yaqtagı çik diwarlarınıñ fälestinnär tarafınnan cimerelüe waqıtına Ğazzägä uzıp kergän läkin sonınnañ qayta almağannar ide. Çikneñ açıluı belän Misır tarafında kötkän Misırlılarnın da Ğazzä yağına kiçüenä röxsät iteläçäk.
Xamas xökümäteneñ sälämätlek ministrı däwalanu öçen möräcäğat itkän 400dän artıq xastaga çikne uzarga röxsät itelüen belderde. Röxsät itelgän keşelärnen isä sälämätlekläre awır bulıp aldan uq möracäğat itkän xastalar buluı xäbär itelä.


text: Almatı şähär xakmiäteneñ eçke eşlär bülege başlığı general Moldiar Orazaliev, kiçä Otan partiäse başfatirında bulğan şartlawlarnıñ keşe üterü kebek citdi maqsatı yuq ide, dip belderde. "Bu terror höcüme buldı dip äytü qıyın. Şartlawlar mondıy näticä yasar öçen zur tügel ide. Bina cimerelmäde. Anı oyıştıruçılar kemne dä bulsa üterüne küzdä totmağan. Tikşerü däwam itä, waqıt kürsäter" dide Orazaliev. Qazaxstanda oppozisiädäge Aq Jol partiäse räistäşläreneñ berse, Bulat Abilov, kiçäge şartlawlarnı kisken täñqitläp çıqtı. Xakimiättäge Otan partiäse, bu şartlawlar, ildäge wazğiätne totrıqsızlandıru öçen eşlände, dip belderde. Qazaxstan polisiäse – şartlawlarnıñ säbäben "xuliganlıq" dip atağan ide.


text:
Bush häm Blair Ğiraqtağı xatalarnı tanıdı
AQŞ prezidentı häm Britaniä premyer-ministrı, Ğiraq suğışında xatalar bulğanın tanıdı. Kiçä Aq Yortta ike citäkçe berlektä jurnalistlar aldına çıqtı. Qıybatqa töşkän xatalarğa qaramastan George Bush häm Tony Blair Ğiraqta demokratiä urnaştıru eşen axırına citkerü kiräklegendä şiklänmi. İke citäkçe şulay uq İrannıñ atom programmasına – diplomatik çişeleş kiräk, dip belderde.
"Moñarçı bulğan iñ zur xata, hiç yuğı bezneñ il xatası ul Abu Ğraib buldı. Häm bez anıñ öçen tülibez. Saddamnan ayırmalı bularaq, anda keşelärne cäberläwçelär ğadel mäxkämä aşa uzıp xökemgä tartıldı."
Bush şulay uq üzeneñ qayber süzläre öçen ükeneç belderde.
Britaniä premyer-ministrı Blair, üz çiratında, Ğiraqnı Baath partiäse xakimiätennän arındıru eşen başqaçaraq oyıştırıp buluın tanıdı:
"Baath partiäsennän arındırunı başqaça eşläp bula ide. İñ awırı – xalıqnıñ Ğiraqta demokratiä urnaştıruğa qarşı buluı, häm qarşı köçlärneñ baştan uq demokratik prosessnı tuqtatırğa tırışuı."
Kiläse aylarda Ğiraqnıñ yaña polisiäse eşkä kereşkäç tä – iminlekkä qurqınıç yanıy ala, dide Blair:
"Alğa taba Ğiraq iminlek köçläre genä urnaşqan töbäklär artaçaq. Häm kiläse aylarda demokratiägä qarşı köçlär alarnı nıq qına sınaw aşa uzdıraçaq. Ägär xäterläsägez, höcümnärneñ kübese küpmillätle ğäskärlärgä tügel, ä Ğiraq köçlärenä, polisiägä bula. Alarnıñ maqsatı – polisiäneñ köçsez bulğanın kürsätü."
AQŞ häm Britaniä xärbi köçläreneñ ildä Ğiraq xökümäteneñ iminlek wazifaların üz östenä ala aluına qädär qalaçağı kileşende. Citäkçelärneñ berse dä ğäskärlärne çığaru waqıtı turında yaqınça da äytä almadı. AQŞ prezidentı Bush:
"Döres añlağız, min ğäskärlärne çığarırğa telim. Xärbi köçlärne qurqınıç urında totunıñ närsä ikänen min añlıym. Biredä Amerikada üz üzlären qorban itkän ğailälär bik küp. Kiläse düşämbe könne min Xäter könenä, mätäm çarasına baram. Anda tuğannarın yuğaltqan ğailälärne küräçäkmen. Ämma bezneñ eşne axırına citkerüebez möhim. Awır bulsa da. "
Matbuğat oçraşuında İran turında da süz buldı. Bush Tährannıñ başta uran bayıtu eşennän baş tartuın kötä, soñınnan Waşington üz täqdimnären äytäçäk, dide. İran üzeneñ atom programması arqasında dönyadan çitläşergä äzerme yuqmı – monı Tähran üze xäl itergä tieş, dide Bush:
"İranlılar söyläşülärdän baş tarttı. Minemçä bez eşne däwam itep, alarğa, sez izolyasiädä qalaçaqsız, dip äytergä tieşbez. Monıñ yullarınıñ berse – BMO İminlek Şurası belän eşne däwam itü. Ägär dä İran atom eşçänlegen tuqtatıp üzenä Atom İdaräsen kertsä – bez täqdimnär belän çığarğa äzer."
Bush, axırğı çiktä diplomatik çişeleş bulaçağına ömet belderde.
Älege waqıtta AQŞ, Britaniä, Rusiä, Qıtay, Fransiä häm Germaniä, İranğa täqdimnär, uran bayıtuın tuqtatmasa – nindi çikläwlär bilgelänäçäge turında fiker alışa.
Alsu Qormaş


text:
Başqortstannıñ Berläşkän oppozisiäse koordinasiä şurasınıñ bu atnanıñ çärşämbesendä ütkärgän kiñäşmäse xaqında xäbär itkän idek inde. Anda qatnaşuçılar 4 martta Ufada qarşılıq çarası ütkärergä kileşte. Oppozisiä köçläreneñ bıyıl kiñ qolaçlı oyıştırıluçı şundıy täwge uram cıyınında, nigezdä, ike mäsälä kütäreläçäk. Berençese- toraq-kommunal xezmätlärgä xaqlarnıñ bik nıq artuına rizasızlıq, ikençese – Başqortstanda keşe xoquqları bozıluğa cämägätçelek iğtibarın tağın ber qat cälep itü. Başqortstanda uram cıyınnarın ütkärü xaqında bıltır qabul itelgän yaña qanun nigezendä mitinglarğa çığu xäzer qatlawlı eşkä äylände. 500dän artıq keşe qatnaşa torğan cıyın ütkärü öçen xäzer respublika xökümätenä möräcägät itärgä kiräk. Başqortstan Berläşkän oppozisiäse koordinatsiä şurası räise häm ber ük waqıtta Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte citäkçese wazıyfaların başqaruçı Ramil Bignov süzlärençä, comğa könne respublika xökümätenä şul möräcägät tapşırılğan. Aña nindi cawap alınaçağı mäğlüm tügel. Möğayın, 4 martqa bilgelängän qarşılıq çarasın oyıştıruğa rizalıq birmäskä dä mömkinnär, di Ramil äfände. Yä inde rizalıq birsälär dä, Ufa şähäre xaqimiäte qarşındağı bez sorağan üzäk mäydanda tügel, ä qaydadır xalıq az yörgän ber çittä genä genä birüläre ixtimal . Niçek kenä bulsa da, oppozisiä köçläre mart başındağı berençe kiñ qolaçlı uram cıyınına äzerlekne bügennän ük başlağan. Anı oyışqan töstä ütkärü turında söyläşü öçen, comğa könne çirattağı kiñäşmä ütkän. Bu xaqta Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte räise urınbasarı Mäcit Xucin xäbär itte. Alay ğına da tügel. 4 mart könne tağın ber cıyın ütäçäk, di Mäcit äfände. Ufa tatar milli-mädäni moxtariäte bu könne piket ütkärergä cıyına. “Anda Başqortstan tatarları problemnarı kütäreläçäk, - di Mäcit Xucin. – Tatarlarnıñ milli-mädäni ixtıyaclarına bernindi iğtibar birelmi. Şuña kürä dä bu mäsälälärgä dä cämägätçelek iğtibarın cälep itärgä kileşende”.
M. Xucin: "Bez bu piketqa 18 lozung alıp çığarğa dip kileştek. Alar barısı da Başqortstan tatar xalqı mänfägätlären küz uñında totıp yazılğan. Respublikada tatar balaları üz telendä belem alırğa tieş. Tatar xalqı üz mädäniäten üsterü mömkinlegenä iä bulırğa tieş. Prezident Räximov isemenä dä belderülärebez bar." Kiläse atnada tatar milli oyışmaları 4 martta ütäçäk piketqa äzerlek barışın tikşerü öçen tağın ber utırış ütkäräçäk.
Fänis Fätxi, Ufa.


text: Programmabıznıñ xatın qızlar problemalarına bağışlanğan bu öleşendä bez bügen Ukrainada ayrım alğanda Qırımda xatın qızlar arasında eşsezlek problemasına tuqtalabız. Qırımdağı xabärçebez Diläver Osman(audio) Xörmätle tıñlauçılar BDB illäre arasında Ukraina räsmi statistikalarğa qarağanda iqtisadi yaqtan şaqtıy tiz üssä dä , eşsezlek probleması kisken tora .Ukrainada yäşäwçe 47 million xalıqnıñ 6-7 millionı çit illärdä eşli.Şul qädär küp keşeneñ çit ildä eş tabarğa tırışuına ildäge eşsezlek häm xezmät xaqlarınıñ tübän buluı säbäp bulıp tora. Parlamentnıñ çit il eşläre komitetı äğzası Oksana Bilazer äytüenä kürä çit ilgä kitep eşläwçelärneñ 70%ın xatın qızlar täşkil itä. Çit illärdä eşläwçe Ukraina xatın qızlarınıñ 60%tan artığı ni qıznaıç ki bar yäki faxişxanälärdä eşli. Çit illärdä eşläwçe ukrain xatın qızları turında bez ayrım söylägän idek inde. Bu tapşıruıbızda Qırım ayrım alğanda qırım tatarları arasında eşsezlek belän qızıqsınsaq ta alar turında ayrım statistikalar yuq. Ämma Milli Mäcles birgän sannarğa qarağanda qırım tatarları uqmaşıp yäşägän urınnarda eşsezlek probleması kisken toraQırımda.Xabärçebez Dilaver Osmannı tıñlağız (audio)


text: Bağdattan kilgän xäbärzärgä qarağanda, bögön ğospitaldä Ğiraqtıñ idara şurahı ağzahı Äkilä Äl Xäşimi wafat bulğan. Ul ütkän aznala Bağdat urtahında unıñ maşinahına qarata ut asılğas qatı yaralanğaynı. Amerika häm Britaniänıñ waqıtlısa xakimiäte başlığı Äkilä Äl Xäşimizıñ ülemen zur yuğaltıu tip atanı. Ğiraq başqalahı Bağdatta Amerikanıñ NBC telekompaniähınıñ xäbärselär punktı urınlaşqan qunaqxana yanında şartlaw bulğan. Qunaqxana xezmätkäre häläk bulğan. İke keşe, şul isäptän sit il jurnalisı yaralanğan. Ğiraqtıñ tönyağında Tikrit qalahında Amerika xärbizäre ike keşene qulğa alğan. Ular Saddam Xösäyen yaqlılarğa aqsalata yarzam kürhätkän tip raslana. Amerika xärbi yetäkselege wäkile beldereüensä, qulğa alınıusılarzıñ aralaşsılar bulıuı ixtimal. Bögön Mosulda Amerikanıñ 7 xärbie yaralanğan.


text: Bügen Fransiädä Möhämmäd päyğämbärne mısqıllap sürätlägän räsemnärne bastırğan "Charlie Hebdo" jurnalı östennän mäxkämä eşe başlandı. Ğäyepläwne Cämiğ Mäçete häm Fransiäneñ İslam Oyışmaları Berlege beldergän. Mäxkämä utırışında, Fransiä eçke eşlär ministrı Nicolas Sarkozy'nıñ xatı uqıldı. Xatta – karrikatular az bulğançı, kübräk bulsın, dielgän. Küzätüçelär fikerençä, älege xökem eşe – süz irege belän dini xislär arasında tögäl genä ber çikneñ bulmawın kürsätä. Ğäyeple dip tabılğan xäldä jurnal möxarrirenä 6 ayğa qadär törmä häm 30 meñ dollarğa yaqın aqça cäzası yanıy.


text:
Serbiä saylawlarında tawışlarnıñ küpçelegen radikal'' millätçelär yawlıy, ämma alarnıñ yaña xökümät tözüe ikele
Yäkşämbedä Serbiädä uzğan parlament saylawlarında tawışlarnıñ iñ zur öleşen ütä-millätçe serb radikal'' partiäse qazandı, ämma şuña da qaramastan, ilneñ yaña xökümäten tözü bäxete aña töşmäs kebek. Monı ikençe häm öçençe urında kilgän häm, ütä millätçelär belän çağıştırğanda, kübräk reformaçıl sanalğan başqa ike partiä eşli ala.
Bu millätçelekne gäwdäländerüçe bulıp Serb radikal'' partiäse tora, anıñ elekke citäkçese Vojislav Şeşel xäzerge waqıtta Haagta, xalıqara mäxkämä tarafınnan ul elekke yugoslav cirlärendä barğan suğışlar waqıtında xärbi cinayätlär qıluda ğäyeplänä.
Şuña da saylawlarğa äzerlekne bu yulı partiäneñ xäzerge başlığı Tomislav Nikoliç citäkläde häm düşämbegä qarşı töndä ul üz tarafdarlarınıñ parlamenttağı 250 urınnan 81-en yawlawın iğlan itte. Tik deputatlar sanı yağınnan serb radikalları berençelekne yawlasa da, alar xökümät qorırlıq küpçelekkä ireşä almadı - Nikoliç ta monı şunda uq tanıdı:
"Bez xökümät tözü mömkinlegenä iä bulmayaçaqbız. Ämma şul da ap-açıq - bezneñ belän eş itmiäçägen belderep kilgännärneñ dä xäzer kem belän eş itäçägen açıqlawda problemaları bulaçaq", dip kisätä Serbiä parlamentındağı qalğan partiälärne serb millätçese Tomislav Nikoliç.
Reformaçıl partiälärne çınnan da qatlawlı söyläşülär kötä. Prezident Boris Tadiçneñ nigezdä Könbatışqa qarağan Demokratik partiäse qazanğan tawışlar sanı yağınnan ikençe urında, anıñ älegä qädär mondıy uñışqa ireşkäne yuq ide. Tadiç xäzer premyer-ministr Vojislav Koştunicanıñ öçençe urında kilgän Serbiä Demokratik Partiäse belän yaña ber berektäşlek qorırğa tırışaçaq dip kötelä.
Radiobıznıñ Balkan belgeçe Patrick Moore mömkin berektäşleklärne bolayraq kürä:
"Tadiçneñ Demokratik partiäsen, Koştunicanıñ Serbiä Demokratik Partiäsen, häm alarğa G17 törkemendäge liberallarnı da bergä quşqanda parlamenttağı 250 mandatnıñ 132-se alarda bulaçaq. Moña äle bälkem dä reformaçıl liberal demokratlarnıñ 14 urının häm milli azçılıqlarnıñ 7 deputatın da östäp bula. Bolarnıñ barısın da bergä cıyıp bulsa, bu şaqtıy uñay küpçelek bula ala", di Balkan belgeçe Patrick Moore.
Ämma zur ber soraw bulıp, bar şuşı sanap kitelgän partiälär berläşü maqsatında üzara qarşılıqların artta qaldıra alırmı, şul tora. Şäxsi ölkädä Tadiç belän Koştunica arasında inde küptännän köndäşlek bara.
Kärim Kamal


text:
Dahilıq häm imansızlıq
Qazanda, Tatarstanda, tatar dönyasında nindi genä sälätle, kötelmägän kisken qaraşlı fidaqär keşelär yuq. Muzıka awazlarınıñ töslären kürep, fänni nigezgä salıp yaña tarmaq uylap çığaruçını uramda oçratqan sayın şunı uylıym. Bulat Galeev xäzer zur ğalim tösle muzıka küklärgä, bolıtlarğa yazıla, böyek manaralardan nur tasmaları bulıp qoyıla häm yañğırıy. Aptırawçı yuq, Bulat Galeev elekkeçä qayışlanğan portfelen tağıp, Qazan buylap yöri. Aviatsiä institutında fälsäfä uqıtıp, yıllar buyı uram seberep tapqan aqçağa yäşäwçe Fän Wälişin bar. Ul xäzer dä Möştäri uramında dvorniklıq öçen birelgän keçkenä bülmäsendä yäşi. Häm şığrım kitaplar tulğan şuşı alaçıqta, idän urtasına qılğan keçkenä mäydançıqqa yatıp yoqlıy. Elekkeçä aç. Bik siräk kenä aqça tapsa, çit ilgä fänni konferensiägä bara. Tatar ensiklopediäseneñ “dinamizm” töşençäne añlatqan biten açsağız, kürersez - bu yaña fänni ölkäne şuşı Fän Wälişin açqan. Yun'le fatirı, kieme, xatını, balası, baqçası, ete yuq, ä fän kügendä yoldız açqan. Ensiklopediägä kergän.
Bu atnada ber Mäskäw telekanalında pensiädäge uqıtuçısı Ravil' Nasıyrov uylap tapqan uyınçıqlar turında zur tapşıru kürsätelde. Ul tabiğät köçlären öyränep, hawada oçıp yöri torğan uyınçıq şarlar, oçqıçlar, ällä närsälär yasıy. Anıñ uyınçıqları Yaponiädä, Pol'şada, Bel'giädä patentlar alğan. Döres, üze yäşägän ildä bu uyınçıqlarnı küpläp yasaw oyıştırılmağan. Könbatış illärennän qaytarılğan uyınçıq käcälär, döyälär, qız-malay qurçaqları inglizçä cırlıylar. Çüpräk plastik eçenä tırnaq qädär elektron caylanma, qalay kisäge quyıp tatarça söyli-cırlıy torğan uyınçıq yasap bulmıy mikän dip uylıylar. Anı bit ällä qaydan poşlinalar tüläp, tamojnyalar aşa çit ildän qaytartası bulmas ide. Balalar ana telendä sayrap torğan uyınçıqtan tatarçağa öyräner ide. Yuq şul. Şuşı primitiv eşkä qulıbız citmi. Ä dahilar, uylap çığaruçılar miç başında simfoniälär, poemalar yazuçılar bik küp bezdä. Tatarlarnıñ qızıqsınuçan häm ällä nilär uylap çığaruçı xalıq ikänlege ällä qayçannan bilgele.
Bu atnada Ägerce rayonınıñ elekke başlığı östennän mäxkämä däwam itärgä tieş ide. Ul ike yıl elek üzennän soñ eşkä kilgän başlıqnı killer yallap üterüdä ğayıplänä. Uzğan atnada anıñ ike qadaq yotuı häm mäxkämäneñ kiçekterelüe turında äytelgän ide. Bu pänceşämbedä elekke deputat häm Ägerce rayonı başlığı tağın xökemgä kilä almadı. Bu yulı ul enä yotqan. Yotılğan timer-tomır eçäklär aşa kire çıqqanı yäki anı operatsiä östälenä salıp, eçen yarıp enä-qadaqlarnı alunı kötsäñ waqıt küp ütäçäk. Ä almıyça xökem itärgä yaramıy. Ğayıplänüçeneñ aqılınıñ tögällegen dä tikşermiçä bulmıy. Xökemnän qotılır öçen nilär genä uylap tapmıy adäm balası.
Qazan İzge Ana ikonasınıñ Vatikannan Mäskäwgä qaytarıluı turında işetkänsezder. Näq comğa könne Mäskäw Kremlendä älege ikonanı Aleksey ikençe qabul itäçäk. Törle din wäkilläreneñ ber-bersenä yärdäm qulı suzuı naçarmıni? Tatarstannıñ da ikonanı qul suzıp kötep toruı biredä tolerantlı, sabır keşelär yäşäwen raslıy. Döres, şuşı ikona yärdämendä Napoleon, Gitler ğäskärlären tuqtatu legendasına ixlas ışanğan kiçäge kommunist, çinovniklar şaqqatıra. Mäskäwne, Stalingradnı saqlap häläk bulğan millionnarça soldatlar ilne, dönyanı gitlerçılardan yaqlap qalmağanmıni?
Tatar ictimaği üzäge “İkona Qazan xanlığın basıp alu, xristianlaştıru häm säyäsät bilgese” digän belderü yasadı. Kemgä ışanırğa soñ? Milli zıyalılarğamı? Abruy kütärü texnologiäsen qullanuçı çinovniklarğamı? Şuşı ikona Qazanğa qaytqan oçraqta yullar tözeklänep, işek aldındağı çüp öyemnäre, pıçraq su urınına göllär üsep, çişmälär ağıp torırmı, fatir bäyäläre kimerme? Ay-hay, bulırmı! Allahı Täğälägä säbäp itärgä kiräk bit. Üz dönyanı çistartunı allağa, izge anağa tapşıru gönah bulır ide.
Bu atnanıñ iñ teträndergän mizgelläre 1 May mäydanında, Cälil häykäle yanında buldı. Äle tarixta ber millätneñ beryulı zıyalı keşesen, icadi intelligentsiä wäkillären köçle imperiä zindanında çabıp ütergäne bulmağan. Şul unber tatarnıñ berse, Musa Cälil inde utız yıldan artıq häykäl bulıp basıp tora. Anıñ şiğerläre çınnan da üzäk özgeç. Ä menä qalğan un qaharmannıñ isemnären kemnär belä ikän. Mäğlümat çaralarnıñ kübese barı tik Musa Cälilne cäzalap üterüne iskä aldı. Xäzer bilgele, antifaşistlarnıñ başlığı Ğaynan Qormaş bulğan. Ä Cälilne Gilyotinağa bişençe itep çığarğannar. Menä şuşı onıtılğan un şäxesneñ canı da Cälil häykäle taşına örelgän. Näq 25 avgustta iñ zur televidenie kanalınıñ irtänge säğät 8.00 tapşıruında yäş kenä tutaş “bügen Cälilne atıp ütergän kön” dip iğlan itte. Beryulı Unber Tatarnıñ ni öçen balta astına salınuı şuşı jurnalist qız, ä bälki xalıqnıñ küpçelege haman belmi bulıp çığa. Ällä inde mäçetlär artqan zamanda iman kermime? İñ teträndergäne - millät häm respublikanıñ qaymağı cıyılğan Matäm cıyınına qazanlılarnıñ az kilüe. Ä bit unber tatarnıñ faşizm qorbanı, Gitler doşmanı buluınıñ ähämiäte ikona qaytarudan da kimräk tügelder. Ällä inde qatlawlı kombinatsiälär, xäyläkär ğämällär qılırğa öyrängän çordaşlarıbız menä şuşı ğap-ğadi närsälärne añlamıy. Mintimer Şäymiev şuşı cıyında Qormaş, Cälil, Battal, Aliş, Simaylarnı xalqıbıznıñ nindilegen añlatuçı simvol dip atadı, yäğni alar xalqıbıznıñ yöze. Xalqıbıznıñ yöze bar, ä gäwdäseneñ, ayaq-qullarınıñ, barmaqlarınıñ xäle, - menä bu inde üze ber tabışmaq.
Rimzil Wäli


text:
Yukos keşese törmädän xastaxanägä küçerelä. Ülem xälendä
Xoquq yaqlawçılar häm Yewropa mäxkämäse basımınnan soñ, Rusiä räsmiläre Yukosnıñ elekke vitse-prezidentı, qatı awırğan Vasiliy Aleksanyannı törmädän xastaxanägä küçerergä rizalaştı. Ul arada, Aleksanyannı yaqlap açlıq iğlan itkän häm şulay uq törmädä utırğan Yukosnıñ elekke başlığı Mixail Xodorkovskiy, Putin çorında qanunçılıqqa kilgän zıyannı Dmitriy Medvedev tözätä almayaçaq, dip belderde.
Yukos şirkäteneñ elekke vitse-prezidentı Vasiliy Aleksanyan öçen monı keçkenä bulsa da, ciñü dip atarğa buladır. 18 ay törmä şartlarında anıñ AİDS, yağni SPİD awıruı 3b dip atalğan awır däräcäğä citkän. Bizlärendä yaman şeş buluı raslanğan, östäwenä tuberkulez eläktergän. Advokatlar äytüençä, ul inde kürmi, diärlek.
Xoquq yaqlawçılar anı törmädän maxsus xastaxanägä küçerergä ütende. Yewropanıñ keşe xoquqları mäxmäkämäse bu xaqta ber-ber artlı 3 qarar çığardı. Yewropa parlamentı deputatları Rusiä prezidentı, premierı, baş prokurorı isemenä möräcäğätlär yulladı.
Nixayät, atnakiç könne Aleksanyannı xastaxanägä küçerergä qarar itelgän.
"Mine şul ğına borçıy, bu inde şaqtıy soñdır. Çönki, bu waqıt eçendä anıñ bizlärednä yaman şeş, häm bälki tuberkulez östälgän" dide Aelksanyannıñ advokatı Drew Holiner.
36 yäşlek Vasiliy Aleksanyan 2006nıñ aprelendä qulğa alınğan ide. Aña qädär ul Yukosnıñ xoquq idaräsen citäkläde, törmädä utırğan Mixail Xodorkovskiynıñ advokatı ide. Prokuratura anı şul uq salımnan qaçu, üzläşterülärdä ğayepli. Aleksanyan üzenä belderelgän bar ğayepläwlärne kire qağa. Prokuraturanıñ üzen Xodorkovskiy isemenä yala yağuğa etärüdä ğayepli.
8 yıl törmägä xökem itelgän häm xäzer Çita törmäsendä utırğan Mixail Xodorkovskiy Aleksanyannıñ yaqlap açlıq iğlan itte.
Şuşı könärdä ul Financial Times gäzitenä zur äñgämä birde. Bu äñgämäsendä ul Putin rejimı Rusiäneñ qanunçılığına kitergän zıyannı anıñ warisı Dmitriy Medvedevnıñ tözätä alaçağına şik belderde. Rusiädäge traditsiä, xalıqnıñ aqıl däräcäse häm dä qanunçılıq yaqlı köçlärneñ citmärlek bulmaw – bolar barısı da yaña citäkçegä qarşı bulaçaq, dip sanıy Mixail Xodorkovskiy.


text:
20 May Başqortstan kommunistları konferensiä uzdırğan ide. Çara ozaqqa suzılu säbäple, anda qatnaşqan Üzäk idärä wäkile Yuri Afonin citäkçe saylawnı kiläçäkkä qaldırırğa çaqırdı. Kommunistlar monıñ belän kileşte, citäkçeläre itep Rinat Ğalievnı sanawnı däwam itkän idelär. İnde kilep, Gennadi Zyuganovtan yaña citäkçe wazifasına Vladimir Pitoşkinnıñ bilgelänüe turında qarar alınğan.
Kommunistlar bu qarar belän kileşmi. Alar Zyuganov Ğaleewnı urınınnan alu turında qarar çığarmıy ikençe keşene bilgeläwe belän Ustavnı boza dip isäpli.


text:
Kiläse atnada Waşingtonda şaqtıy qızıqlı waqiğä, Quşma Ştatlar citäkçelege bilgelägän maxsus qoral inspektorınıñ Ğiraqta şikle programmalar eze tabılu-tabılmawı xaqında xisap bäyän itelüwe kötelä. Amerikan citäkçelege başta, Ğiraqta barıber berär şikle dälil tabılır dip ömetlängän ide, läkin xäzer, kötelgän xisapta andıy dälillär bulmaw säbäple anıñ ähämiaten kimetep kürsätergä tırışa.
Öç atna elek Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Colin Powell, Ğiraqta küpläp yuq itü qoralları yä hiçyuğı alarnıñ eze barıber tabılaçaq digän belderü yasağan ide. Mäğlüm ki, näq menä şuşı sıltaw belän Waşington başqa illärneñ qarşılığına qaramıy Saddamğa suğış iğlan itte häm anı xakimiattän çitläşterde. Powell üzeneñ şul belderüwendä, ul NBC kanalında yasaldı, Waşington tarafınnan bilgelängän inspektor David Kayneñ xisabı, andıy şikle qorallarnıñ häm alarnı citeşterü programmalarınıñ Ğiraqta buluwın kürsätäçäk digän ide. Läkin xäzer Aq yort Kay xisabında da andıy turı dälillärneñ bulmawın tanırğa mäcbür. İldä älegä küpläp yuq itü qorallar buluwı açıqlanmadı. Şuña da amerikan citäkçelege Ğiraq mäs''äläsendä üzeneñ xaqlı buluwın yañadan elekkeçä dälilläwgä qayta. Misal öçen, Aq yort Ğiraqta andıy qorallar buluwına işarä itkän, soñğı un yıl eçendä qabul itelgän BMO qararların yışraq telgä ala. Çönki älegä başqa dälillär yuq. Bälki alar kiläçäktä tabılır, andıy ixtimalnı tulısınça kire qağıp bulmıy. Ämma älegä alar yuq. Kay üz xisabın başta Quşma Ştatlarnıñ Üzäk Küzläw idaräse CİA başlığı George Tenetqa tapşırırğa tieş, läkin anıñ eşe şunıñ belän tämamlanmıy, meñ yarımlap törle belgeç belän ul üz ezlänülären Ğiraqta däwam itäçäk. David Kayneñ xisabın bäyän itü prezident Bush öçen bik tä çetrekle ber waqıtqa turı kilä. Amerikan cämäğätçelege yağınnan aña ışanıç kimi bara, berençedän ul Ğiraq suğışın, "Saddam tarixta iñ qurqınıç bulğan küpläp yuq itü qorallarına iä" digän aqlaw belän başlağan ide, häm bu älegä isbatlanmıy, ikençedän, suğış üze tämamlanıp, Saddam xakimiattän çitlätelsä dä, Quşma Ştatlar Ğiraqta kön sayın diärlek zur ğäskäri yuğaltularğa duçar bula. Citmäsä, monıñ amerikan salım tüläwçelärenä bik qibatqa töşä aluwı açıqlanıp kilä. Prezident Bush eşen uñay bäyäläwçelär sanı xäzer 49 protsent qına täşkil itä, bu ul 2001-neñ ğinwarında Aq yortqa kilgännän birle iñ tübän kürsätkeç bulıp tora. NBC telekanalınıñ Wall Street Journal belän berlektä ütkärgän fiker beleşüwendä isä inde fikere soralğannarnıñ 52 protsentı Bushnıñ işqtisad belän niçek idarä itüwennän ber dä qänäğät tügel. Tağın ber yıldan soñ Quşma Ştatlarda prezident saylawları uzaçaq, häm Ğiraq arqasında George Bush bik çetrekle xäldä qala ala. Xäzer ul Kongresstan, şul suğış belän bäyle östämä çığımnarnı qaplaw öçen 87 milliard dollar aqça sorıy, ämma andağı demokratlar saylawlar aldınnan Aq yort üteneçen ciñel genä qabul itmäslär dip farazlarğa bula. Älegä qädär prezident Bushnıñ iñ köçle yağı bulıp anıñ Amerika iminlegen nığıtu ölkäsendäge täwäkällege, bu mäs''älädä amerikannar tarafınnan xuplanğan ğämällär qıluwı tora ide. Läkin Ğiraq suğışı arqasında ul monı da yuğalta ala, çönki il xäzer Quşma Ştatlar ğäskäriläre tarafınnan yawlap alınsa da, Waşington bar dönyanı qurqıtqan Saddam äle haman da totqarlanmağan. Häm ägär anıñ çınnan da şikle qoralları bar ikän, dimäk ul alarnı Quşma Ştatlarğa qarşı eş itkän terrorçılarğa birä alu ixtimalı bar digän süz. Ägär dä yuq ikän, ul oçraqta ni öçen prezident Bush Ğiraq suğışın başlap, xäzer amerikannar monıñ öçen milliardlağan dollar tülärgä tieş? Yäğni här ike oçraqta da Aq yort şaqtıy qatlawlı wäzğiattä qala.
Kärim Kamal, Praga


text: Mina -- Söğüd Ğäräpstanında möselmannarnıñ üzge xac säfäre tämamlana. Bıyılğı xacda 2.5 million mö'min qatnaştı dip xäbär itelä. Bügen Mina şähärendä, şaytanğa taş atu yolasınıñ soñğı, öçençe köne ğädäti bulmağan köçle yañğır astında ütte. Şunnan soñ xacilär 7 tapqır Kaaba tiräsendä äylänü öçen Mäkkägä qaytaçaq. Taş atu waqıtında eteş-törteşlär buldırmas öçen bıyıl maxsus çaralar kürelde. Bu urınğa alıp barğan yullar üzgärtelde, taş atırğa ciñelräk bulsın öçen, şaytannı ğäwdäländergän bağanalar urınına qalın diwar quyıldı. Uzğan yıl Minadağı eteşülär näticäsendä 250 keşe häläq bulğan ide. Bıyıl älegä qazalar turında xäbär itelmi.


text:
Matbuğat küzätüe
Watanım Tatarstan üzeneñ 11nçe fevral’ sanında yänä mädäniät problemalarına qayta. Yuğarı sänğätkä millionnar sarıf itelep, xalıq mädäniäten üsterügä bik az aqça totılğan mädäni matematika turında Asiä Yunısova yaza. Ä İlham Şakirov tatar estradası yazmışı xaqında borçıla. Bu turıda İnkubator çebeşläre belän nişlärgä digän yazmada uqıp bula. Alsu Qadirovanıñ “Moñ korabı” yazması da älege tema belän awazdaş. Ul Rusiä Yäşlär akademiäse muzıka festivale belän tanıştıra. Şul uq gäcittä Baltaç rayonınnan Räfiq Şäräfiev tatar balalarına çit millät isemen quşu mäs’äläsen kütärä. Çit isemnär artına qaçarğa omtılunıñ säbäben ildä tatarlarğa mönäsäbätneñ bulmawında kürä ul. Qazanda sişämbe könne soñğı iske telefon stansiäsen yaña avtomatlaştırılğanğa alıştıru tanası uzdı. Telefon elemtäseneñ sıyfatın arttıruçı bu möhim waqiğa xaqında barlıq diärlek gäcitlär dä yazıp çıqtı. Şähri Qazan da älege çaranı iğtibarsız qaldırmadı. Şulay uq gäcitneñ çärşämbe sanında uquçılar başqalanıñ çit illär belän iqtisadi, mädäni häm duslıq elemtäläre belän tanışa alalar. Bu xaqta şähär xakimiäteneñ Tışqı iqtisadi elemtälär komitetı räise Şamil Şämsetdinov söyli. Ä gäcitneñ öçençe bite Qazan mäktäpläre, alarnıñ tormışı belän tanıştıra.
Gölnaz İlgizär


text:
AQŞ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld Ğiraqta amerikan häm britan xärbilärenä höcümnär bu könnärdä tağın da artırğa mömkin dip kisätte. Anıñ süzlärenä qarağanda bu xäl, şuşı atnağa turı kilgän, Säddäm Xösäyen rejimı waqıtındağı bäyrämnär belän bäyle. Bügen Bağdadta amerikan ğäskärläre tağın höcümgä duçar bulğan. Ber xärbi üterelgän, altısı yaralanğan. İkençe ber bäreleştä tağın ber soldat yaralanular alğan. Kiçä bilgele bulmağan ber törkem Ğiraqtağı koalitsiä ğäskärlärenä höcümnär öçen cawaplılıqnı üz östenä aldı. Bu törkem üzen "Äl Qäidä" belän bäyle dip, törle höcümnär häm şartlatular artında Säddäm Xösäyen tarafdarları tügel, şul törkem suğışçıları tora dip raslıy.
Bağdadta inde ikençe kön Ğiraqnıñ xakimiät şurası cıyılışı bara. Bügen citäkçe saylaw häm başqa mäs'älälär qarala. Başqarma xäkimiätneñ waqıtlı organına barlıq etnik, dini häm säyäsi törkemnärneñ wäkilläre kergän.


text:
Azatlıq häm “Bezneñ gäcit” xezmättäşlektä
Anıñ bit iseme dä küñelgä yaqın- “Bezneñ gäcit”. Şuña kürä üz itälär anı di, bu basmanıñ xezmätkäre häm şulay uq “Yaña ğasır” telekanalında “Tuğan cir” tapşıruın alıp baruçı Rämil Ğarıypov.
Soñğı ber yıl eçendä genä “Bezneñ gäcit”ne uquçılar 3-4 tapqır arttı. Keşelär ber-bersennän alıp uqıy. Gazetağa kilgän xatlar şunı kürsätä.
Ä atnasına küpme xat ala soñ “Bezneñ gäcit”?
100-lärçä dip sanasaq ta äle bu az kebek. Monda bit gazeta uquçılar üzläreneñ fikerlären dä äytep birä. Menä gazetağızda tege yäki bu temalarnı küräse kilä dip. Menä ul yağı belän dä ul xalıqqa yaqın. Xäzerge waqıtta xalıqnıñ üzeneñ äytäse kilgän süzen, fikeren “Bezneñ gäcit” äytä dä birä.Äñgämädäşebez äytüençä, xalıq yaratıp uqığan häm şul uq waqıtta başqa basmalar kütärmägän problemalarnı yazğan gazetanı kemnär äzerli soñ? Kemnär aña mäqälälär yaza?
“Bezneñ gäcit”ne açıp qarasağız. “Yaña ğasır” telekanalında eşläwçe bik küp kenä jurnalistlarnıñ bik küp kenä mäqäläläre anda urın ala.
Matbuğat irege bar dip söyläşäbez… Ämma, bezneñ televideniedä dä ütmägän materiallar bula. Tänqit yağınnan kilgändä. Menä şuşı materiallarnı bez gazeta uquçılarğa täqdim itäbez. Bernindi totqarlıqsız alar basılıp çığa.Türälär uqıymı soñ bu gazetanı? Räsmilärdän kemnär qulına ala?
Premyer ministr urınbasarı, awıl xucalığı ministrı Marat Äxmätov ta qızıqsına “Bezneñ gäcit” belän. Menä şuşı yazğan problemanı gazeta bitlärendä kürep bulsa da awıl xalqı tınıçlanıp qala. “Bezneñ gäcit” xezmätkäre häm şulay uq “Yaña ğasır” telekanalında “Tuğan cir” tapşıruın alıp baruçı Rämil Ğarıypov äytüençä, gazetada kütärelgän böten problemalar da çişelmi. Ämma döresen häm turısın äytüneñ faydası tiä ikän. Misal öçen awıl xalqı investorlarnıñ kilep cir satıp aluın “yaña inqilab” bularaq qabul itkän.
Bar ikençe törle investorlar. Xalıq bik borçılıp yaza. Pay cirläre belän bik butalışlar kilep çığa. Tieşle bäyägä ikmägen, peçänen, onın birmägän oçraqlar bik küp. Xezmät xaqları belän uynağan oçraqlar bik küp inde. Menä alar käğäzdä ber törle kürsätelä. Ä tormışta isä bik az külämdä tülänä. “Bezneñ gäcit” uzğan yıl ber tema kütärep çıqtı. Milli bäyräm Sabantuyların investorlar böten awıllarda da ütkärmäskä, ä üzäktäge awıllarda ğına ütkärergä teläde. Ul temanı kütärep çıqtı “Bezneñ gäcit”. Şuña kürä ul awıllarda Sabantuyları buldı uzğan yıl.Bıyıl isä, bu basmanı ğämälgä quyuçı häm oyıştıruçı möxärrir İlfat Fäyzraxmanov, anı “Äybät-gäybät” tapşıruın alıp baruçı bularaq ta belälär, menä anıñ äytüençä “Bezneñ gäcit” türälär Sabantuynı ütkärttermägän awıllar isemlegen tuplıy başlağan. Häm tizdän basıp ta çığaraçaq.
Bu basmanı Rusiäneñ başqa töbäklärendä dä üz itä başlağannar.
“Bezneñ gäcit”neñ turı fikeren äytüe säbäple, Başqortstannan bik küp şaltıratular kilä. Gazetanı bezgä kiterep citkerä almıy, dilär. Cirle citäkçelär tarafınnan poçta, elemtä bülekläre yärdäme belän qısrıqlawlar bar. İnde xäbär itkänebezçä, möxtäräm tıñlawçılar “Azatlıq radiosı” “Bezneñ gäcit” belän xezmättäşlegen başladı. Soñğı sanında ul 7 mayda ütkän radio köne uñayınnan “Azat- “Azatlıq” digän mäqälädä tatar-başqort redaksiäse turında yaza. Şulay uq yazuçı Mirsäy Ğarifnıñ radiobızda yañğırağan Mäskäwdäge Vasiliy Blajennıy çirkäwe arxitekturasında Söyembikä obrazı yata digän fikerlären dä kiterä. Başqortstan tatarları häm Tatarstan başqortları digän mäqälä “Azatlıqta tatar dönyası” säxifäsendä dönya kürgän.
Nail Alan


text:
Almatıda 35 jastağı äy`el 10 balanıñ anası atandı. Altın qursaqtı kelinşek osıdan 2 apta burın üşemdi twdı. Balalar qazir Qarasay` awdandıq ortalıq awrwxananıñ perzentxana bölimşesinde jatır. Därigerler ay`-küni jetpey` twğan närestelerdiñ jağday`ı oñalğasın, awrwxanadan şığarmaqşı. Alay`da, qıstıñ közi qırawda köp balalı otbası qurqıltay`dıñ uyasınday` jaldamalı tamdı panalawğa mäjbür.
35 jasında on balanı ömirge äkelgen batır ana Ay`gül Isqaqovanıñ qwanışında şek joq. Köp balalı ana bolwdı äw bastan armandağan kelinşek Isqaqovtar äwletine birden üşem sıy`ladı. Buğan dey`in 7 qursaq köterip, kümis alqa tağıp ülgergen ananıñ säbïleriniñ arası 2 jıldan. Ülkeni 13-ke tolıptı. 7 baladan key`in ömirge kelgen üşemge ata-anası Ayan, Ayana jäne Rayana degen esim beripti.
«Joldasım üy`inde jalğız ul, üş qız boldı. Biraq, köbirek bolsa eken dep ay`ttı, köp bolğan jaqsı ğoy` dep. Sol üşin köpbalalı bolğandı qaladıq.Üş bala bolğanın bilgende biz joldasımız ekewmiz qorıqtıq kişkene. Olardı qalay` bağamız, olardı qalay` jetkizemiz degen oy` keldi. Biraq, Quday`dıñ bergeni. Özimiz endi dünïege alıp kelgennen key`in arı qaratay` bağw mindetimiz», - dedi köp balalı anna Ay`gül ISQAQOVA.
Osıdan eki apta burın dünïe esigin aşqan üşemniñ ekewiniñ jağday`ı qazir qalıptı. Yağnï, Ayan men Ayana anasınıñ janında palatada. Al, kişkentay` Rayana jan saqtaw böliminde em qabıldap jatır. Därigerler ol tïisti salmağın jïnap bitkesin, üşemdi üy`lerine jiberwge day`ın otır.
Üşemder ay`-küni jetpey` twğan. Rayana qazir jan saqtaw böliminde jatır. Onıñ salmağı twılğanda 1 keliden säl asqan. Qos perzentininiñ jağday`ı jaqsı bolsa da, kenjesine alañdağan anası Rayanasınıñ jağday`ına qay`mığıp bir sätte alıstamay`dı.
«Bul bïılğı jılı bizdiñ perzentxanamızdağı alğaşqı üşem. Säbïlerdiñ densawlığına qawip twdırmaw üşin, kesir tiligi arqılı bosandırdıq. Ömirge birinşi 2 keli 300 grammen ul bala keldi. Al, ekinşi twğan qızdıñ salmağı 1 keli 950 gramm bolsa, kenjesiniñ salmağı nebäri 1 keli 550 gramm. Äzirge üşemdi perzentxanadan qaşan şığaratınımızdı ay`ta almay`mız, barlığı waqıttıñ enşisinde», - dedi «Qarasay` awdandıq awrwxanası» perzentxana bölimşesiniñ meñgerwşisi Élʹmïra QALÏBEKOVA.
Üşemderdiñ perzentxanadan şığwın üy`de äkesi men 5 bawırı asığa kütwde. Al, tuñğıştarın äke-şeşesi mektepke ornalastıra almağandıqtan, şalğay`dağı ağay`ınına waqıtşa oqwğa jiberipti. Qalğan 5 bala men üşem endi mına ayaday` bölmede ömir sürwge mäjbür. Öy`tkeni, otbasınıñ jağday`ı mäz emes. Ay`ına 20 mıñ teñge tölep, tozığı jetken qurqıltay`dıñ uyasınday` tamdı jalğa alıp, äreñ kün keşwde. Otağasınıñ sözinşe, burınnan beri päter kezeginde turğan Isqaqovtar äwletine Alataw awdanınıñ äkimdigi 7 baladan soñ-aq üy` berwge wäde etipti. Alay`da, bul tek söz jüzinde qalğan körinedi.
«2009 jılı Şañıraqtağı äkimdikke kirgenbiz. Qalalıq äkimdikten de qağaz alıp, kezekte turğanbız. Ol kezde turıp jatqanda üş balamız bolatın. Sodan mine jetew boldı, äli mine-mine dep. Äkimdiktegiler söz berdi, bıltır jetinşisin bosanğanda, qağaz alıp kel, jetew degen anıqtama alıp kel dedi. Sodan key`in bıltırdan qaldırmay`mız degen», - dedi Qay`rat ISQAQOV.
Avtobws jürgizip, kündelikti tapqan-tayanğanımen bala-şağasın asırap jürgen otağası qazir tipti jumıssız. Perzentxanadan küni erteñ şığatın üşemdi jılı üy`de qarsı alwğa äke qawqarsız. Otbasınıñ tipti kömir tüsirwge tabısı joq. Dese de, jas bola tura 10 balanı ömirge äkelgen Isqaqovtar äwleti qïındıqtan qay`mıqpay`, bala-şağanı qatardan qaldırmawğa barın salmaq.
Almatı arnası