text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Poloniyada elde etken «Birdemlik mukâfatından» 100 biñ euronı Kök yüzü qaramanlarınıñ soy-soplarına ayırdı.
«Bu yalıñız para, lâkin böylece Ukrainanı azat etmege yardım etip canını feda etken vatanperverlerniñ qorantaları ve soy-soplarına minnetdarlığımıznı bildirecek olamız. Bu adamlarnı ve olarnıñ yapqanlarını er daim aqılmızda tutacaqmız. Olarnıñ sayesinde şimdi serbest demokratik memlekette yaşaymız. Bunı unutmamaq kerek», – dedi Cemilev iyül 21-de Kiyevdeki brifingde.
Onıñ aytqanına köre, mukâfat şartları gumanitar programmalarnı köz ögüne almay, bu sebepten Maydanda elâk olğanlarnıñ ailelerine bu paranı bermek içün o Halqara Birdemlik Fondunıñ reisine muracaatta bulundı.
«Halqara Birdemlik Fondunıñ prezidenti Kşiştof Stanovskige muracaat etip, elâk olğan Kök yüzü qaramanlarınıñ qorantalarına paranıñ bir qısmını bermege istegenimni añlattım. Maña qoltutqanı ve añlağanı içün minnetdarım», – dep qayd etti Cemilev.
Kök yüzü qaramanlarınıñ soy-sopları brifingge elâk olğan tuvğanlarınıñ fotosüretleri ile kelip, qırımtatarlarnıñ milliy liderine köstergen maddiy yardımı içün teşekkürler bildirdiler. Olar Cemilevge Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılmasını tilep, «ukrain ve qırımtatar halqlarınıñ bir qoranta olıp yaşamalarını» istediler.
2014 senesi iyün 3-te Mustafa Cemilev Poloniyada uquq qorçalayıcı faaliyet içün 1 million eurolıq «Birdemlik mukâfatını» aldı. Mukâfat şartlarına köre – 250 biñ euro nominantnıñ özü ala, 750 biñ euro ise memleketteki demokratiya inkişafı programmalarına sarf etile. Mukâfat berilgende AQŞ prezident Barack Obama Varşavağa kelgen edi.
2014 senesi fevral ayında Kiyevniñ merkezinde numayışçılar ve uquq qoruyıcılar arasında yüz bergen çatışmalar neticesinde yüzden ziyade kişi elâk oldı, yüzlernen adam yaralandı. Adamlarnıñ çoqusı nişancılarnıñ qurşunlarından can berdi. Narazılıq aktsiyalarında elâk olğan faallerni Kök yüzü dep adladılar.


c: text/html

text:
Bunı Obama Varşavada Poloniya prezidenti Bronislav Komorovskiy ile muzakerelerinden soñra matbuat konferentsiyada bildirdi, dep bildire Radio Svoboda.
«Yañı saylanğan prezident Petro Poroşenko Rusiye ile eyi munasebetleri onıñ merağında olğanını qayd etti. Bunıñ ile o, Ukraina işbu maqsatlarnıñ amelge keçirüvinde feda olmamaq kerekligini de ayttı, biz onıñ bu fikrine bütünley qol tutamız», – dedi Obama.
Amerika prezidenti mayıs 25 künü keçirilgen nevbetten tış prezident saylavlarını Ukrainada adiselerniñ musbet ilerilevine etilgen «yahşı bir adım» olaraq tanıdı.
Obamanıñ sözlerine köre, ukrainliler öz memleketiniñ kelecegini öz başına belgilemek kerekler.
Hatırlatamız, Qırımtatar halqınnı lideri Mustafa Cemilev salı künü, iyün 3-de, Varşavada «Birdemlik» mukâfatınen taqdirlenecek. Matbuat içün qapalı körüşüvde AQŞ prezidenti Barak Obama ve diger liderler iştirak etecekler.
Mustafa Cemilevniñ Azatlıq Radiosına aytqanına köre, o, Obamağa Rusiyege qarşı cezalarnı amelge keçirmege rica etecek. Sözlerine binayen, işbu cezalar işğal etilgen Qırımnıñ soñki kvadrat metri boşanmağanına qadar işlemeli.
«Birdemlik» mukâfatınıñ para miqdarı – million avro. Cemilevniñ aytqanı kibi, bu paranı o «Qırım inkişaf fondı»ndan masraf etecektir, tahminen 100 biñ avronı Nebesnaya sotnâ qaramanlarınıñ qorantalarına bağışlaycaq.
Tahminlerge köre, mukâfatnı Cemilevge Poloniya tış işler naziri Radoslav Sikorskiy taqdim etecek.
«Birdemlik mukâfatı» ile taqdirlev merasiminde AQŞ devlet kâtibi John Kerry, Polniya, AQŞ, Frenkistan prezidentleri, Ukrainanıñ yañı saylağan prezidenti Petro Poroşenko ve qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevniñ ömür arqadaşı Safinar bulunacaqlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım territoriyasında 2015 senesi noyabr 22-den qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmesi toqtatılğanından sebep fevqulâde vaziyet rejimi saqlanıl
Yalta mahkemesi qırımtatar faalini eki ayğa yaqaladı
Yaltada maşinalarnı ateşke berüvde şeklengen Muedin Alvapovnı Yalta şeer mahkemesi eki ayğa yaqaladı – mart 23-ne qadar. Bu qararnı yanvar 25 künü mahkeme toplaşuvı berdi, dep bildireler Qırımtatar Milliy Meclisinde.
Malümatqa köre, toplaşuvnı qapalı tarzda keçirmege istey ediler.
Yaltala maşinalarnı ateşke berüvinde şeklengen üç insannı yaqaladılar. Müedin Alvapovnı «mülkniñ aselet yoq etüvi ya da bozuluvı»nda şekleyler. Bu maddege köre beş yıllıq apis cezası belgilene.
Alvapovnıñ tuvğanları onıñ qabaatsızlığında eminler.
Yanvar 24 künü Muedin Alvapovnıñ yaqalanğanı aqqında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ilhaq etilgen Qırımğa keldi. Mında o Telükesizlik şurasınıñ azalarınen toplaşuv keçirmege niyetli ve «Tavrida» gençlik forumını ziyaret etecektir.
Kremlin matbuat hızmeti Putinniñ işğal etilgen Qırımda keçirgen ziyareti aqqında malümat şimdilik yerleştirmey.
Bundan ögüne Vladimir Putin ilhaq etilgen Qırımnı mart 18 künü ziyaret etken edi. O vaqıt o helikopternen Keriç köpürüniñ qurulğan yerlerini nazardan keçirdi ve Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafına bağışlanğan muşavere ötkerdi.
İyül 25 künü Qırımda ziyaret ile Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev bulunğan edi, o vaqıt o Qırımda yollarnıñ qurulması mevzusınen bağlı muşavere keçirdi. Bundan ögüne yapılğan Qırım ziyareti çerçevesinde mayıs 22 künü Medvedev Kefe şeerinde işğal etilgen Qırım muzeyleriniñ yolbaşçılarınen körüşken edi.
Soñki vaqıtları Moskva ve Kyiv arasındaki kerginlik beterleşti.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti ilân etti ki, işğal etilgen Qırımda «yarımada infrastrukturası ve ayat teminlemesi içün pek müim obyektlerde» teraktlarnıñ ögüni kördi, Ukraina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresini bunı azırlağanında qabaatladı, «diversiya» teşkilâtçılarından biri yaqalanğanı aqqında bildirdi. Rusiye prezidenti Vladimir Putin, FSB beyanatını izaatlar eken, Kyivni muzakere yollarını qıdırmaq yerine teror usullarına keçkeninde qabaatladı.
Ukraina Arbiy quvvetlerniñ baş merkezinde FSB beyanatını inkâr ettiler ve onı provokatsiya kibi tanıdılar. Ukraina Devlet sıñır hızmeti Rusiyeniñ soñki künler devamında qıtaiy Ukraina ve işğal etilgen Qırım arasındaki memuriy sıñırğa yañı tehnika ile arbiylerni yaqınlaştığanı aqqında beyan etti, ve ukrainlilerni yarımadanı ziyaret etmemege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bağçasaraynıñ «Han saray» tarihiy-medeniy qoruğınıñ qırımtatarlarnıñ tarih ve medeniyet müzeyinde 2015 senesi fevral ayında Yekaterinağa bağışlanğan sergi açılacaq.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine qoruğınıñ müdir vazifesini eda etken Vadim Martınük bildirdi.
«Bu leyha çerçivesinde Rusiye çariçesi II Yekaterinanıñ şeylerini kösterip, onıñ Han saray ziyaretleri aqqında tarif etmege ister edik», – dedi Martınük.
Onıñ aytqanı kibi, işbu sergi müzeyge yarımada sakinlerinden turistlerni celp etmek içün açılacaqtır. Qırım sakinleri içün aktsiya fiyatı eki qat ücüzca olacaqtır.


text:
Aqmescit tahqiqat izolâtorında bulunğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevniñ vaziyeti «trombnıñ üzülmesi ve umumiyleşken sepsis» ile yekünlenmek mümkün.
Bunı Azatlıq Radiosınıñ rus hizmeti jurnalisti Anton Naumlük, Rusiye prokuraturasına «yeterli derecede tibbiy yardımnıñ kösterilmemesi» aqqında ariza bergen advokat Cemil Temişevge atıfta bulunıp, Facebookta bildirdi.
Naumlük: «Elimdeki malümatqa köre, Abdullayevde el ve ayaqlarındaki qara qan damarlarınıñ tromboflebiti, baldırı ve bileginde tofik zararlanma ve septitsemiyası bar. Vaziyeti trombnıñ üzülmesi ve umumiyleşken sepsis ile yekünlenmek mümkün», – dep, advokatnıñ sözlerini naqil ete.
Onıñ malümatına köre, ekimniñ, Abdullayevni hastahanege yatqızmak kerek, degenine baqmadan, muhakeme etilgenini tekrar izolâtorğa yolladılar. Anda onıñ vaziyeti fenalaştı.
Jurnalist: «Tahqiqat izolâtorında oña yalıñız antibiotik inelerini ura ve zararlanğan yerlerine suvlu melem bezlerini qoyalar», – dep ilâve etti.
Aprel 30, bazarertesi künü Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkünler.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Qırım cemiyetçileri, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan, Abdullayevniñ vaziyeti boyunca munasip areketler yapmaqnı rica etti.
Daa soñra Polozov, cemiyetçilerniñ tahqiqat izolâtorı yanına tevqif etilgenge kelgenlerini yazdı.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Argentinada neft' zavodı yanğan
Yanğında 3 êşçeneñ ğomere özelde
Argentinanıñ Neuken vilayätendä urnaşqan ber neft’ êşxanäsendä çıqqan yanğında 3 êşçeneñ ğomere özelde.
Argentina mediasına çağılğan xäbärlärgä kürä ilneñ könbatışında urın aluçı Neuken vilayätendäge N’yu Amerikan Oil şirkätenä bäyle neft’ êşklärtü zavodında şartlaw barlıqqa kilgän.
Şartlawdan soñ êşxanädän zur yanğınnıñ başlanuın beldergän Telam xäbär agentlığı yaqınça 90 yanğın sünderüçe belän Grajdan saqlanu personalınıñ sägät’lär buyı däwam itkän êşçänleklärennän soñ yanğınnıñ kontrol’ astına alınuın citkerde.
Älege waqiğadan soñ Rio Negro, Neuken häm La Pampa vilayät’lärendäge neft’ häm tabiğıy gaz hönärçe berlekläre êşçelär qurqınıçsızlığınıñ iğtibarsız qaluı nigeznamäse belän êşne taşlaw çarasın başlattı.
Bäyläneşle xäbärlär
Yosıf äl-Kardavinı soñğı yulğa ozattılar
Bötendön’ya möselman ğalimnär berlegeneñ nigez saluçı räise 96 yäşendä yaqtı dön'yadan kitte
Qıtay Yaponiyanıñ su kiñlegen bozdı
Qıtayğa bäyle 3 yar buyı iminlek köymäseneñ Senkaku utrawları kiñlegendä Yaponiyanıñ territorial’ suların bozuı belderelde


text:
Poeziya
Poeziya sanaat ha'm a'debiyattın' bir tu'ri. Poeziya ko'rkem shıg'ıwı ushın so'zlerdin' sapası, olardın' uzınlıg'ı ha'm aytılıwı, sonın' menen bir qatarda ma'nisine itibar beriledi. Poeziya ha'r tu'rli bolıwı mu'mkin (haiku, tematikalıq, balalar taqmag'ı) ha'm zatlardı su'wretlewde qollanıladı (salıstırıwda, so'ylesiwde, sezimlerdi ko'rsetiwde). Ol ma'nili yamasa ma'nissiz, uyqasqa iye bolıwı yamasa uyqaspawı, tek g'ana bir neshe so'zlerden ibarat bolıwı yamasa tolıq bir kitaptı qurawı (epikalıq poema) mu'mkin. Ol ha'r qıylı formada ha'm ko'lemde bolıp, teren' ma'nige iye yamasa ku'lkili bolıwı mu'mkin.
"Bir zattı poetikalıq tu'rde aytıw" mag'lıwmattı ko'rkem usılda jetkerip beriwdi an'latadı.
Poeziyada tu'rli tonlar qollanıladı. Poeziyanın' ko'plegen tu'rleri bar, ma'selen, Haiku, Ballada, Oda. Basqaları erkin ha'm bes qatarlıq taqmaqlar.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ qadını Safinar oktâbr 6 künü qırım şifahanesinde cansız tapılğan Edem Asanov öz özüni öldürgenine inanmay.
Bunı o, Edem Asanovnıñ oktâbr 7 künü Saqta keçirilgen cenazesinde bildirdi.
Onıñ fikrince, qırımtatarnıñ ölümini sanki o kendi kendisini öldürdi olaraq taqdim etmege isteyler.
Safinar Cemileva bu kibi ziddiyetler yarımdada ileride daa da sıq olacağını tahmin ete.
Edem Asanovnıñ ölümini izaatlap, Mustafa Cemilevniñ qırımtatarlarnı Qırımda çeşit yollar ile quvmağa tırışacaqlar degen sözleri ile razı oldı.
«Er şey qattı tarzda yapılacaq degen edi», – dedi o
Sentâbr 29 künü Kezlevde qırımtatar Edem Asanov ğayıp oldı, oktâbr 6 künü onı cansız alda taptılar. Qırımtatar milliy Meclisinde oğlan asılğan alda tapılğanını bildirdiler.
Oktâbr 6 künü Edem Asanovnıñ ceseti yanında tapılğan tezkerede oğlan ölüminde kimseni qabaatlamamağa rica etti..


text:
Andlar
Andlar (ispanca Andes; Cordillera de los Andes) - dünyanıñ eñ uzun (qararnen 7000 km) ve eñ yüksek (Akonkagua dağı, 6962 m) dağ sistemalarından biridir. Bütün Cenübiy Amerikadan keçe.
And dağları bütün Cenübiy Amerikadan keçip şimalden (Karib deñizinden) cenüpke (Tyerra del Fuego adalarına) qadar Tınç okeannıñ yalısı boyunca uzana. Kolumbiya, Venesuela, Ekvador, Peru, Boliviya, Çili ve Argentinadan keçe. Sistemanıñ kenişligi 200-800 km, dağlarnıñ ortalama yüksekligi 3600 m-dir.
Bu, yaş bir dağ sistemasıdır, And yanardağ quşağını yapqan Sangay, Purase, Kotopahi, Lulyayalako (dünyada eñ yüksegi) kibi pek faal yanardağ bar, sistemanıñ cenübinde çoq buzluq bar. Zelzeleler pek sıq ola. Ebediy qar sıñırı cenüpte 600 m-den şimalde 6300 m-ge qadardır. Andlarda çoq faydalı qazıntı tapılğan, eteklerinde (hususan cenüp ve orta qısımlarında) cermay ve tabiiy gaz çıqarılmaqta ve bu yerde de renkli maden külçeleri de çıqarılmaqta.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanı kibi, al-azırda ufaq paranı satmağa istegenler yoq, amma yaqında vaziyet deñişe bile: işğal etilgen Qırımdan grivna daa çıqarılmağanına baqmadan, şimdi de ufaq paranı tükân ve cemiyet naqliyesinde almağa aves etmeyler.
Misal içün, avtobuslarda yolcudan 50 kapikten ziyade ufaq para alınmaması aqqında ilânlar peyda oldı. Buña oşağan qaideler tükânlarda da asıla.
İlândan añlaşılğanı kibi, alıcılar 1 grivna, 50 ve 25 kapiklerni satın almağa azırlar.
Federal qanunına köre, Qırımda ukrain para birlemi Rusiye rublesi ile 2016 senesine qadar yürecektir.


text:
Qırımda insan aq-uquqları boyunca vekâletli institutı meydanğa ketirile. Böyle bir «qanun» bugün Qırım «parlamentiniñ» toplaşuvında ekinci oquvda qabul etildi.
Bunıñ aqqında malümat «Qırım Devlet şurasınıñ» saytında yerleştirildi.
Beyanatta aytılğanına köre, Qırımda insan aqları boyunca vekâletli vazifesi «insan ve vatandaşlarnıñ aqları ve serbestligini devlet imayesiniñ kefillerini teminlev ve olarğa Qırım Cumhuriyetiniñ devlet akimiyet organları, yerli idare organları ve memurlar tarafından riayet etüv ve ürmet etüv maqsadında» kirsetile.
Vekâletli Qırım «parlamenti» tarafından saylana, onıñ vazifede bulunuv müddeti 5 yılnı teşkil ete. Aynı şahıs eñ çoq eki kere biri-biri artında bu vazifege tayin etilmesi mümkün.
İnsan aqları boyunca vekâletli ve onıñ apparat faaliyeti Qırım bücetinden maliye etilecek.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Nikita nebatat bağçasında, Küz çeçegi balınıñ qıraliçe ve şahzadeni sayladılar. Qırım.Aqiqat saytına belli olğanı kibi, bu sene ziyaretçiler qıraliçe olaraq Küz çeçeginiñ «Kiko» çeşitini sayladılar, şahzade ise «Kapuçino» çeşiti oldı.
Nikita nebatat bağçasında qayd etkenleri kibi, noyabr başından mında yüz biñden ziyade insan bulundı eken.
«Kikonıñ ğalip çıqmasını daa keçken sene tüşüne edik. Amma o vaqıt olmadı – özüniñ güzelligini kösterip olamadı ve seyirciler onı añlamadılar. Bu sene tabiat bizge bereketli noyabrni bağışladı ve er şey kerek olğanı kibi çıqtı. Qadimiy çin küz çeçeklerni añdırğan Kiko özüniñ tam dülberligini numayış etti. Onıñ türlü yapraçıqlardan ibaret olğan topuzu ğayet acayip edi. O hususiy ve tekrarlanmazdır. Çeçek de yavaş açıla, amma uzun vaqıt devamında solmay. İşimizniñ neticesidir, çünki çeçek Qırımnıñ tabiat şaraitlerine uyğunlaştırıldı», – dep añlattı Nikita bağçasınıñ çeçek östürüv ameliyathaneniñ reberi, biologiya namzetlerniñ doktorı, professor Zinaida Klimenko.
Umumen sergide 30 biñ çeçek taqdim etildi.


text:
Rusiye arbiy hızmetçileri Qırımda ukrain arbiy qısımlarınıñ tamir işlerine başladı.
Qırım.Aqiqatqa belli olğanı kibi, şimdi Keriçte deñiz piyade arbiy qısımını tamirleyler. Qısımnıñ vekillerinden biri aytqanı kibi, bütün hadimlerni tatilge yolladılar.
«Biz şimdi raatlanamız. Aşhane, qışlalarnı tamirleyler», – dedi qadın.
Hadimniñ sözlerine köre, tamir işleri Qırımnıñ diger arbiy qısımlarında da olacaq eken.
A-0669 deñiz piyade arbiy qısımı mart ayında onıñ arbiyleri öz territoiyasına işğalcilerni kirsetmege razı olmağanları ile bellidir. Ukraina antına sadıq qalğan arbiy hızmetçileri birazdan hızmetine qıtayi Ukrainada devam ettiler.


text:
Qırım Rusiye ükümetiniñ maliye naziri Vladimir Levandovskiy Qırım parlamentiniñ nevbetten tış sessiyasında Rusiye federal bücetinden Qırım büceti qıtlığınıñ qısmen qapatılması içün 3 mlrd 453 mln ruble miqdarında ödünçniñ alması planlaştırılğanı aqta bildirdi.
Toplaşuva Qırımnıñ 2015 senesi büceti boyunca qanun leyhasına mütenasip deñişüvler qabul etilgen, haber ete Devlet şurasınıñ matbuat hızmeti.
Nazir aytqanı kibi, qanun leyhasına köre, Federal bücetiniñ vastaları esabına Qırım bücetiniñ kelir ve masrafları boyunca köstergiçlerni arttırmağa planlaştıralar.
Evel Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ Sağlıq saqlav nazirliginiñ başı Aleksandr Mogilevskiy Qırımda 2016 senesi sağlıq saqlav saasında bücet qıtlığı kerekli 28 milliard yerinde 10 milliard rubleni teşkil etecegi aqqında bildirdi.


text:
Kyivde fevral 27-de «Nastoyaşçeye vremâ» halqara haber telekanalı taqdim etildi. Bu Radio Svoboda ve «Amerikanıñ sesi» yapqan leyhadır, aftada 7 kün, künde 24 saat rus tilinde yayın yapqan matbuat ağıdır.
Leyha eki yıldan berli çalışqan «Nastoyaşçeye vremâ» yayınınıñ tecribesini devam ettire. Keçken sene oktâbr ayından başlap leyha kenişledi ve telekanal olaraq çalışa.
«2014 senesi Ukrainada körgen vaziyetimizden sebep bu leyhanıñ ğayesi peyda olğan edi. Cenk başlağan soñ, Qırım işğal etilgen soñ bir çoq kütleviy haber vastası yañlış ve yalan malümatlar tarqattı, bizler Radio Svobodada ve «Amerikanıñ sesinde» añladıq ki, buña cevap berilmeli. Er kün 30 daqqalıq yayın çıqmağa başladı», – dep qayd etti kanalnıñ icra prodüseri Kenan Aliyev.
«Nastoyaşçeye vremâ» – yañı bir brand. O, rus tilli seyircilerine muracaat ete. Bütün dünyada olarnıñ sayısı 275 million insanğa qadar yete – Orta Asiya ve Kavkazdan başlap Rusiye, İsrail, Almaniya, Kanada, Baltiya memleketleri ve, elbet de, Ukrainağa qadar. «Maqsadımız belli: faktlarğa esaslanğan haber qaynaqlarını bermektir», – dep ayta telekanal müdiri Deyzi Sindelar.
Telekanal uydu ve mobil platformalarda, içtimaiy ağlarda ve smart-TV ilâvelerinde açıqtır. «Nastoyaşçeye vremâ» kanalınıñ ağı bugünde-bugün 11 memlekette 32 tele ve internet yayıncısını qaplap ala. Ukrainada – «UA: Pervıy», Çernomorskaya TRK, telekanal «24», TK «Vintaj», «Donetsk TV», TK «Svobodnoye prostranstvo», TRK «Lavanda», «TV-7 Mariupol», Mariupolskoye TV.


text:
Bağçasarayda qırımtatarı Ervin İbragimovnıñ qaçırılmasından bir yıl keçkeni munasebetinen mayısnıñ 24-nde evi yanında dua merasimi yapılacaq. Bunı qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden birisi İlmi Umerov Facebookta bildirdi.
«Mayısnıñ 24-nde, saat 18.00, Bağçasarayda, Ervin İbragimov yaşağan Mira soq., 18 adresi boyunca evi ögünde dua olacaq. Er kes qoşula bile. Allahtan qaçırılğan Ervinniñ qorantasına sağ qaytmasını isteycekmiz...», – dep yazdı Umerov.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
«KrımSOS» teşkilâtı er ay Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde ğayıp olğan qırımlılarğa qoltutmaq içün «Ervin qayda?» aktsiyasını teşkil ete. 10 aktsiya endi olıp keçti. Aprel ayında aktsiya «Ğayıp olmaq: Rusiyede ğayıp olğanlar» şiarı altında keçirildi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Usı jıldıń yanvar-iyun aylarında mámlekettiń eksportyorları sanı 133 di qurap, olar tárepinen 188,8 mln. AQSh dolları (qımbat bahalı metallar eksportınan tısqarı) kólemindegi (2021- jıldıń sáykes dáwirine salıstırǵanda 85,5 % ke tuwra keldi) tovar hám xızmetler eksport qılınıwı támiyinlendi.
Eksport quramında tovarlar úlesi 97,9 % ti qurap, olar tiykarınan ximiyalıq qurallar hám basqa kategoriyalarǵa kiritilmegen usıǵan uqsas ónimler (67,6 %), sanaat tovarları (14,0 %), azıq-awqatlıq emes shiyki zat, janılǵidan tısqarı (11,2 %), azıq-awqat ónimleri hám tiri haywanlar (5,1 %) úlesine tuwra kelmekte.
Málimleme xızmeti


text:
Şefiqa Gasprinskaya 1975 avgust 31 (88 yaşında) vefat etti
Şefiqa Gasprinskaya (Gaspıralı) jurnalist, cemaat erbabı.
Şefiqa Gasprinskaya 1886 senesi Bağçasarayda ulu qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiyniñ qorantasında dünyağa keldi. Evde pek güzel tasil aldı. Pek erte çalışmağa başladı. Başta “Terciman” gazetasınıñ basmahanesinde çalıştı, soñra “Alem-i nisvan” adlı qadınlar içün dergi muarririyetiniñ müdiri oldı. 1906 senesi Gasprinskaya belli azerbaycan erbabı Yusuf Nasipbeylige aqayğa çıqa. 1917 senesi Qırım delegatsıyasınıñ erkânında Şefiqa Gasprinskaya Moskvadaki I Bütünrusiye Musulman Qurultayında iştirak ete. Biraz soñra o I Qırımtatar Qurultayınıñ delegatı olaraq saylana, Aqmescitte açılğan qadınlar içün pedagogika oquv yurtunıñ müdiri olıp çalışa.
Direktoriya ükümeti dağıtılğan soñ o, qorantasınen Bakuğa kete, mında pedagogika oquv yurtunda müdir olıp çalışa. Azerbaycanda yüz bergen devrim ve ömür arqadaşı qurşunğa tizilgen soñ Gasprinskaya balalarınen Türkiyege icret ete. İstanbulda öksüzler evinde müdir ola, qırımtatar diasporasınıñ içtimaiy ayatında faal iştirak ete, hayriye faaliyetinen oğraşa. 1930 senesi Gasprinskaya qırımtatar qadınlar birligini meydanğa ketire ve onıñ reisi ola. 1961 senesi fevral 26 künü, İstanbulda Noman Çelebicihanğa bağışlanğan merasimde Şefiqa Gasprinskayanıñ “Çelebicihan şeadeti” serlevalı maqalesi oquldı.
(Mezkür maqale “Yıldız” mecmuasında 1995 s. 5-6 sanında basıldı). Şefiqa Gasprinskaya 1975 senesi avgust 31-inde İstanbulda vefat etti.


text:
AQŞ prezidenti Barack Obama dekabr 23 künü «AQŞ milliy mudafaası ihtiçlarına 2017 senesi içün bücetni» imzaladı, dep haber ete Beyaz Saray. Vesiqağa binaen, Pentagonnıñ büceti tahminen 619 mlrd. dollarnı teşkil etecek. Bunen beraber 350 mln. dollar Ukraina içün telükesizlik saasında yardım sermiyalarınıñ ayırılması belgilendi.
«2017 senesi telükesizlik saasında Ukrainanğa berilecek yardm, 2016 senesi belgilengen 300 million AQŞ dollarına nisbetten, arttırılğan. Vesiqada, telükesizlik tedbilerini alması içün, Ukrainağa destek berilecegi ve şu cümleden öldürüci mudafaa aletleri temin etilecegi qayd etile. Yardım çeşitleriniñ cedveli – Ukrainanıñ devlet sıñırını nezaret etmek içün teşkil etilecek toplu sistemanıñ tehnikiy destegi ve masrafları, ve Ukraina arbiy küçleriniñ yüksek idaresi ve ştab zabitleriniñ azırlanması ile keñişletilgen», – dep bildire Ukrainanıñ Amerika Qoşma Ştatlarındaki elçiligi.
Ayrıca, qanun metininde Pentagon tarafından Kyivni desteklemek içün bütün sermiyadan ilk evelâ 175 mln. dollar qullanıla bilecek. Diger qısım, Mudafaa naziri ve Devlet kâtibi Kongressni «Ukraina akimiyeti telükesizlik saasınıñ islâatında salmaqlı adımlar atqanında» işandırğan soñ berilecek.
Aynı zamanda, AQŞ tarafından arbiy ihtiyaçlarğa etilecek tahsislerde Washingtonnıñ Rusiye ile işbirligi belli derecede sıñırlarndı ve «Ukrainanıñ topraqlarında işğal bitmegece ve oña qarşı ücümlar toqtatılmağance» böyle olacağı qayd etile.
Ukraina AQŞ idaresinen muzakereler keçirip, öldürüci şilânı bermek meseleseni defalarca kötere eti. Şimdige qadar AQŞ Ukrainağa ancaq «amelde öldürmeycek» arbiy yardım bere edi: vucut zırhı, tibbiy malzemeler, radio alâqa sistemaları, gece körüv cihazları, batareyağa qarşı radarlar, maşnalar.
AQŞ ve diger ğarbiy memleketler, şarqiy Ukrainadaki davanıñ arbiy usullarnen degil de, siyasiy yolnen çezilmesine qol tutqanlarını beyan eteler, ve şimdilik Ukrainağa resmiy şekilde öldürüci silânıñ berilmesine razı olmay, lâkin Rusiyeniñ ücümleri şiddetleşse böyle imkân inkâr etilmey.


text:
Ukrainada iyülniñ 17-nde 847 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 21 insan bu hastalıqtan vefat etti, 756 kişi tüzeldi. Bunı Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ koronavirus epidemiyasınıñ tarqaluv monitoring sistemasınıñ malümatı köstere, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Eñ çoq yañı hasta Lviv ilâyetinde (137) ve Kyivde (108) qayd etildi.
Ukrainada 58 111 insannıñ koronavirusı qayd etildi, 1477 kişi vefat etti, 30525 kişi tüzeldi.
Bir qaç künden berli künde 800-den çoq yañı hasta qayd etile. Aynı raqamlar iyülniñ 16-nda (809) ve iyülniñ 15-nde (848) bar edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Dekabr 18-de saba Keriç keçitiniñ yük ve yolcu yollarında 400 maşina nevbette tura. Kün devamında Keriç boğazında yel süratınıñ artmasını bekleyler.
Bunı Keriç keçitiniñ işini kontrol etken Yekâne transport müdirligi bildire.
«Al-azırda Keriç keçitinde yel süratı saniyede 10 metrni teşkil ete. Lâkin, kün devamında yel süratı saniyede 12-15 metrni teşkil etmesi mümkün. Dört parom çalışa «Glukofilousa», «Nikolay Aksenenko», «İonas» ve «Olimpiada», – bildire müdirlik.
Berilgen malümatqa köre, «Kavkaz» limanında 10 yengil ve 40 yük maşinası nevbetini bekley, «Qırım» limanında – 10 yengil ve 20 yük maşinası. Yük yolunda «Novorossiysk» limanında 107 maşina, Slavânsk-na-Kubani 227 yük maşinası, Keriç ava limanında 70 maşina bekley.
Tünevin 2000 maşina ve tahminen 5500 yolcu alıp ketirildi.
Qırım transport «nazirligi» vatandaşlar Keriç keçiti meseleleri boyunca muracaat ete bilecek «acele ağnı» açtı.
Bundan evel Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönov keçitte nevbetler olmamaq kerekligini qayd etip, Keriç parom keçitiniñ iş planını tizmege avale etken edi.


text:
Qırımda Rusiye akimiyeti müftiylik vastası ile qırımtatarlarnıñ yarımadada Rusiye akimiyetine sanki qol tutqanını kösterecek ola, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Anda (Qırımda – QA) yekâne qanuniy organ müftiyliktir ve yekâne qanuniy diniy yetekçi – müfti Emirali Ablayevdir. Ve, işte, o (Qırım akimiyeti – QA), kerçekten de, zayıf tarafnı tapıp, bütün dünyağa qırımtatarlar işğalge qol tutqanını köstere. Olar işğal aqqında aytmaycaq, Qırım işğaline qol tutalar – deycekler», – dedi Bariyev.
Bariyevniñ bildirüvine QMDİniñ izaatı şimdilik yoqtır.
Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi – 2014 senesi Rusiye qanuniyetine köre qayd etilgen diniy teşkilâttır.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri müftiylikni qıtaiy Ukrainada teşkil etmege qarar aldı, QMDİ yolbaşçılığı bu ğayeni takbih ete.


text:
Fevralniñ 23-nde Kyivde qırımtatar ananeviy küreşi boyunca ötkerilgen turnirde, Qırımdan kelgen Timur Primşoyev saltıq ğalebe qazandı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım MC temsilciligi Facebookta haber etkenine köre, Primşoyev soñki tutuşuvda Ukraina toplama taqımınıñ küreşçisi, dünya ve Avropa çempionatlarınıñ ğalibi Aleksandr Çernetskiyni yeñip çıqtı.
«Altın ğalebe saipleriniñ epsi eñ büyük mükâfat olğan – qoyun ve ayrıca, kubok, yarlıq, minnetdarlıq yarlığı ve para mükâfatlarınen taqdirlendi», – denilmekte haberde.
Fevralniñ 23-nde Kyivde qırımtatar ananeviy küreşi boyunca turnir ötkerildi. Musabaqa qırımtatarlarnıñ ictimaiy ve siyasiy lideri Noman Çelebicihannıñ hatırasına bağışlanğan edi.
2018 senesi fevralniñ 23-nde XX asır başında qırımtatar milliy areketiniñ lideri olğan, belli erbap Noman Çelebicihannıñ facialı ölümine 100 yıl toldı.
Noman Çelebicihan (1885-1918) – qırımtatar yazıcısı, qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ muellifi, 1917-1918 seneleri qurulğan qırımtatar halqı birinci Qurultaynıñ esasçısı olğan diniy, cemaat ve siyasiy erbabıdır.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında doğa. Bağçasaray, İstanbul, Sankt-Peterburgda oquy, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâbiy teşkilâtlarında iştirak ete. XX-ncı asırnıñ başında eñ istidatlı qırımtatar edebiyatçısı olaraq tanıla. Qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen!» adlı milliy gimniniñ müellifi ola. 1917 senesi Fevral inqilâbından soñ Musulman icra komitetiniñ reisi, Qırım müftisi – soñra ise, Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi olaraq saylâna. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından tevqif etilerek, fevralniñ23-nde Aqyar apishanesinde deñizciler tarafından öldürile. 33 yaşında olğan müftiniñ cesedi deñizge atıla.


text:
AQŞ-tıñ bwrınğı prezidenti Donal'd Tramp öziniñ Floridadağı üyine FBR tintu jürgizgenin, üydegi seyfti bwzıp aşqanın ayttı.
Düysenbi küngi tintude Tramp mırzanıñ qwjattarın teksergen. "Bwğan deyin Amerika Qwrama Ştattarınıñ prezidentteriniñ eşqaysısında mwnday jağday bolğan emes»- dedi bwrınğı prezident. Tramptıñ advokatı Kristina Bobb NBC News-ke bergen pikirinde tintu kezinde keybir qağazdar tärkilengenin ayttı, onıñ üyinen birneşe qorap qwjat alınğan. Amerikandıq prezidentter Prezidenttik jazbalar turalı zañğa (PRA) säykes özderiniñ barlıq hattarın, jwmıs qwjattarın jäne elektrondıq poştaların Wlttıq mwrağatqa (NA) berui kerek.
Aqpan ayında Wlttıq mwrağat Mar-a-Lagodan 15 qorap qağazdı alğanın ayttı, onı Tramp Aq üyden şıqqan kezde tapsıruı kerek edi. Wlttıq mwrağat şeneunikteriniñ aytuınşa, bwrınğı prezident köptegen qwjattardı zañsız büldirgen. Olardıñ keybireulerin qaytadan qalpına keltiruge tura keldi deydi. Alayda Tramp mırza jäne onıñ jaqtastarı bolğan oqiğağa narazı. Olardıñ aytuınşa Amerika qazir bwrın-soñdı bolmağan deñgeyde sıbaylas jemqorlıq jaylağan elderdiñ birine aynağan. Bwl jağday onıñ 2024jılı bolatın prezidnttik saylauğa dayındığı bastalğan kezde bolğandıqtan, saylauğa qatıstırmau üşin jasalıp jatır dep sanaydı.


text:
Bugün Qırımtatr Milliy Qurultayınıñ delegatı Edem Dudakovnıñ davası baqılğan Bağçasaray rayon mahkemesiniñ binası yanında 15 kişi yaqalandı. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber etti.
"Avtozaktaki adamlarnıñ aytıp bergenini kibi, tışarıda polis hadimleri olarğa qarar oquğan, adamlar diñlep, yeterli içtimaiy mesafege turğanlar, amma operativciler olarnı avtobusqa ozğarğanlar", - dep yazıla bildirmede.
Yaqalanğanlarnı protokol tizmek içün İç işler nazirliginiñ Bağçasaray rayon bolügine alıp ketkenler. Uquqiy yardım köstermek içün olarnıñ peşinden advokat Edem Semedlâyev ve Emil Kürbedinov ketkenler.
"Yaqalanğanlar arasında vatandaş jurnalisti ve "Qırım birdemliginiñ" mühbiri Aziz Azizov ve siyasiy mabüs Seyran Saliyevniñ anası Zodiye Saliyeva bar", - dep haber ettiler faaller.
Qayd etilgeni kibi, Saliyeva yaramağan, oña acele yardım çağırtqanlar.
"Qırım birdemligi" yaqalanğanlarnıñ cedvelini yayınladı:
-
- Mustafayev Seydamet
-
- Muzaffarov Ceppar
-
- Seytaliyev Nariman
-
- İzmaylov Eleonor
-
- Seydametov Reşat
-
- Ümerov Arsen
-
- Ümerov Amethan
-
- Lümanov Memet
-
- Yagyayev Reşat
-
- Nuradinov Riza
-
- Abdulganiyev Gani
-
- Osmanov Arif
-
- Saliyeva Zodiye
-
- Üseinov Kâzim
-
- Azizov Aziz
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Qırımtatr Milliy Qurultayınıñ delegatı Edem Dudakovnı 10 künge tevqif etti.
Advokat Edem Semedlâyevniñ bildirgenine köre, Edem Dudakov milletlerara zıddiyet çıqarğanında qabaatlana.
Tintüv aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, «Dudakov – Bağçasasaraydaki Han sarayınıñ rus işğalcileri tarafından yoq etilüvi aqqında qorqmayıp aytqanlardan biridir».
Faallerniñ bildirgenine köre, tintüv Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından keçirile, Dudakovnı ise kelgen advokatlarınen körüştirmeyler.
Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, tintüvden soñ Dudakov Bağçasaray polis bölügine ketirildi, lâkin onı müvekkiline kirsetmediler.
Advokat Emine Avamilevanıñ aytqanına köre, «tintüv sebebi 2017 senesi içtimaiy ağlarnıñ qullanıcısınıñ yazğanları altında Edem Dudakovnıñ ekstremist izaatı olğan eken».


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda 400 biñ sakinniñ qulana bilecegi yañı suv ağını quracaq olalar. Bunı Rusiye nezareti astındaki Qırım Ekologiya ve tabiat resursları nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisede suv ağınıñ qurucılığı ende başlanğanını söylediler, lâkin qurucılıq işleri ne vaqıt yekünleneceklerini açıqlamadılar.
«Suv ağı qurulsa, şarqıy Qırımnıñ 400 bin sakini kün devamında 195 biñ M3 köleminde içmek ve hocalıq işlerinde qullanmaq içün suv alıp olacaq», – dep aytıla beyanatta.
Rusiye Qırımnı zapt etken soñ Ukraina yarımadanı Dnepr özeninen birleştirgen Şımaliy-Qırım ağından suvını kesti. Qırımnıñ 85% istimalını bu ağ vastası ile Ukraina qapata edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Eşmırza Oysullı
Eşmırza Oysullı ya da Eşmırza Qart (1803 - 1883) - belli Qırımtatar halq şairi (keday), çıñcısı.
Eşmırza qart 1803 senesi Keriç yarımadasındaki Oysul köyünde, fuqare qorantasında doğa. Faqır ömür keçirgen bu istidatlı keday köy-köyden yürip, özü uydurğan yırlarını yırlay. Onıñ yırları. çarlıqqa, eziyetke qarşı doğrultılğandır.
Eşmırzanıñ icadı yazılı olaraq degil de, ağızdan-ağızğa avuşuv neticesinde halq arasında keniş tarqağandır. Onıñ yırları Qırımnıñ çöl taraflarında ve Keriç yarımadasında yaşağan qırımtatarlar arasında saqlanıp qaldılar. Qırım destanları, halq ikâyelerini yahşı bile edi. Eserlerinde Qırımdan Rusiye ordusına askerge alıp ketilgen yaşlarnı, qırımtatar icretini, halqqa yapılğan zulümni, mırzalarnıñ yapqan aqsızlıqlarnı, halqnıñ istek ve tüşüncelerini añlattı.
Eşmırza qartnıñ közleri körmey edi. Onı elinden cetep yürgenler. Öyle alicenap insanlardan biri Qırımnıñ Ağırmaq Eli köyünden Qulmambet Bekmambet olıp, soñundan onıñ özü de belli folklorcı, masal aytıcı olıp yetişti. Eşmırza qartnıñ ekseriy şiirleri onıñ ağzından yazılıp alınğandır.
Cenkten evel Eşmırza kedaynıñ yaratıcılığınen A.S. Puşkin adına Qırımtatar tili ve edebiyatı ilmiy-tedqiqat institutı oğraştı. 1940 senesi institut folklorcı Baqı Ğaziyevniñ "Halq şairi Eşmırza" adlı kitabını neşir etti. Bu kitapqa Eşmırza qart aqqındaki maqalenen beraber, kedaynıñ bazı şiirleri de kirsetildi.
İcrette neşir etilgen "Edebiyat hrestomatiyası" (Taşkent, 1971) kitabına Eşmırza qartnıñ "Soldatlıq aqqında" serlevalı şiiri kirsetildi.
Eşmırza qart 1883 senesi vefat etken.


text:
Kyiv vilâyetiniñ Ostroluçye köyünde Ukraina polisi Ukraina silâlı quvetleri ve territorial mudafaanıñ askerlerinen beraber Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı Ukraina regionından çekilgen soñ «yol coyğanını» aytqan 21 yaşında Rusiye pulemötçisini yaqaladı.
«21 yaşında bir Tataristanlı, mehanize brigadasınıñ pulemötçisi başta yol coyğanını ayttı, soñra ise «dünyanıñ ekinci ordusı» onı taşlap ketkeni belli oldı», – dep aytıla Ukraina uquq qoruyıcılarınıñ haberinde.
Rusiye arbiyi yaqalandı ve Ukraina telükesizlik hızmetiniñ regional idaresine teslim etildi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ekskavator
Ekskavator (lat. yexsauo — oyaman, qazaman) — taw jınsları ha'm jerdi (gruntdı) qazıw, olardı ju'k mashınlarına ju'klew ya'ki toplaw ushın mo'njellengen qazıw ha'm ju'klew mashinası. Jer qazıw mashinaların jaratıw ideyasın 16-asirde Leonardo da Vinchi E. draglayn sxeması ta'rzinde ilgeri su'rdi. E.dın' sızbasın birinshi ma'rte worıs oyshılı A.A. Betankur 19-asir 20-j.larında islep shıqqan. 1834-jıllda AQSH da V. Otisom patent alg'an; 1910 jılda birinshi elektr dvigatellı E., 1912-jılda dizel janılg'ısında isleytug'ın, 1920-jıllarda reliste ha'reketlenip, tollı burılatug'ın Ekskovator islep shıg'arıldı. Keyinshelik E.dın' du'zilisi rawajlandırılıp barıldı.
E. bir kovshlı (u'zliksiz ya'ki siklli isleytug'ın) ha'm ko'p kovshli (u'zliksiz isleytug'ın) tu'rlerge bo'linedi. E.dın' tiykarg'ı bo'limleri; kovsh (sho'mish), sharnirli qulash, ku'sh qurılması (dvigatel), burılatug'ın korpus ha'm ju'riw bo'limi (gusenitsa, do'n'gelekler). Bir kovshli E.dın' is sikli ka'n jınsı ya'ki gruntdı kesiw ya'ki qazıw, tolg'an kovshdı bosatıw ha'm kovshdı zaboyg'a qaytarıwdan iba'rat. Ekskovatordın' quwatı, tu'ri ha'm is sha'rayatına qarap, is sıklı 15—80 sek dawam etedı. Ju'rıw bo'limlerinin' tu'rine ko're, gusenitsalı, do'n'geleklı, adımlawshı, relste ju'retug'ın, suwda su'zetug'ın, do'n'geleklı gusenitsalı; ku'sh qurılmasının' tu'rine ko're, bir dvigatellı ha'm ko'p dvigatellı; ishki janıw dvigatellı, elektr, gidravlik, pnevmatik ha'm aralas dvigatellı; basqarıw tu'rine qarap, qolda, gidravlik, pnevmatik, elektr menen ha'm aralas basqarılatug'ın; is organının' tu'rine ko're, tuwrı ha'm teskerı ku'rekli, draglaynlı, greyferlı ha'm basqa Ekskovatorlar boladı. Tuwrı ku'rekli Ekskovator ken' tarqalg'an.. Olarda tu'rli is organları bu'rılatug'ın platforma menen sharnirlı birigedı ha'm joqarı (30—100 MPa) basımlı nasozlar menen ha'reketlenedi. Waziypasına qarap, bir kovshlı Ekskovatorlar, qurılısta, karyerda, tu'nnelde isletiletug'ın, ka'n ashatug'ın, su'zip ju'riwshi ha'm basqa tu'rlerge bo'linedi. Tunnel ha'm shaxta Ekskovatorları ko'bisi jer astı islerinde qollanadı. Bir kovshlı E.lar kovshının' sıyımı — 160 m³g'a shekem boladı.
Ko'p kovshlı E.lar is a'nja'mlarının' tu'rine qarap, shınjırlı ha'm rotorlı tu'rlerge bo'linedı. Shınjırlı Ekskovatorda kovshlar (12—40 ta) jo'neltiriwshi rama gelteklerı boyınsha ha'reketleniwshi u'zliksiz shınjırg'a bekkemlenedı. Rotorlı E.larda is organı 6—12 (ayrıw waqıtları 24 ke shekem) kovısh ornatılg'an rotordan iba'rat. Bunda grunt to'giw konveyerına berilip 150 m ge shekem tasıladı. Onın' qazıw ballı. 50 m ge shekem, shuqırlıg'ı bolsa 25 m ge shekem boladı. Rotorlı E.lar ko'birek ka'nlerde isletiledi. Ha'reket jo'nelisine qarap, ka'ndegıne, boylamasına qazıytug'ın ha'm burılatug'ın tu'rlerge bo'linedi. . Shınjırlı E.larda kovıshlar (12—40) jo'naltiriwshi rama gelteklerı boyınsha ha'reketleniwshi u'zliksiz shınjırg'a bekkemlenedı. Rotorlı E.larda is organı 6—12 ta ayrım waqıtları (24 ke shekem) kovısh ornatılg'an rotordan iba'rat. Bunda grunt to'giw konveyerine berilip 150 m ge shekem tasıladı. Onın' qazıw bal. 50 m ge shekem, shuqırlıg'ı bolsa 25 m ge shekem boladı. Rotorlı E.lar ko'birek ka'nlerde isletiledi. Ha'reket jo'nelisine qarap, do'ngelen'ine, boylamasına qazatug'ın ha'm burılatug'ın tu'rlerge bo'linedi. Ko'p kovıshlı E.lardın' is o'nimda'rlıg'ı 15000 m³/sag'at qa shekem jetedi. Ekskovatorlar Rossiya, AQSH, Germaniya, Frantsiya, Yaponiya, Polsha, Chexiya ha'm basqa ma'mleketlerde islep shıg'arıladı. Tashkent ekskovator zavodında ha'm Ekskovatorlar islep shıg'arılg'an (1945—90) jıllarda.


text:
Ózbekistan Respublikası intellektuallıq múlk agentligi respublikada eń jaqsı intellektuallıq múlk obektlerin anıqlaw hám huqıq iyelerin sıylıqlaw arqalı oylap tabıwshılıq hám ilimiy-texnikalıq dóretiwshilikti xoshametlew, innovaciyalıq belsendilikti arttırıw, jańa texnika, texnologiya hám básekige shıdamlı ónimlerdi jaratıwǵa kómeklesiw jáne jaslardıń innovaciyalıq qollanbaların qollap-quwatlaw maqsetinde:
«Eń jaqsı oylap tabıwshı;
«Eń jaqsı paydalı model»;
«Eń jaqsı sanaat úlgisi»;
«Eń jaqsı selekciya jetiskenligi»;
«Eń jaqsı EEM ushın baǵdarlamalar hám maǵlıwmatlar bazası»;
«Jaslar arasında eń jaqsı EEM ushın baǵdarlama avtorı» nominaciyaları boyınsha «BEST IP – 2018» tańlawın járiyalaydı.
Tańlawǵa keyingi úsh jılda (2015-2017-jıllar) dawamında qorǵaw hújjetleri alınǵan hám ámelde saqlap turılǵan oylap tabıwlar, paydalı modeller hám sanaat úlgileri jáne jergilikli avtorlar (huqıq iyeleri) tárepinen jaratılǵan EEM ushın jaratılǵan baǵdarlamalar hám maǵlıwmatlar bazaları menen selekciya jetiskenlikleri qabıl etiledi.
Tańlawdıń «Jaslar arasında eń jaqsı EEM ushın baǵdarlama avtorı» nominaciyası boyınsha 40 jasqa tolmaǵan, óziniń EEM ushın jaratılǵan baǵdarlamasına iye bolǵan shaxslar hújjetlerin tapsırıwı múmkin.
Tańlawǵa qatnasıw ushın hújjetler 2018-jıldıń 10-yanvarınan 2018-jıldıń 10-apreline shekem qabıl etiledi.
Tańlaw jeńimpazları «26-aprel – Xalıqaralıq intellektuallıq múlk kúni» qarsańında járiyalanadı. jáne estelik sawǵaları hám aqshalay sıylıqlar menen sıylıqlanadı.
Tańlaw qatnasıwshıları tómendegi hújjetlerdi usınadı:
– arza (tańlaw Rejesiniń 1-qosımshasına muwapıq tárizde toltırılǵan);
– qorǵaw hújjetleriniń kóshirmesi;
– obektten paydalanıw akti yamasa obekttiń paydalanıwǵa tayar ekeni haqqındaǵı hújjetler (tájiriybe yamasa sanaatta sınaǵan akti, licenziya shártnaması, engiziw akti hám basqalar).
Tańlawǵa talapnamalar jumıs kúnleri saat 9.00 den 17.00 ge shekem tómendegi mánzil boyınsha qabıl etiledi:
100000, Tashkent qalası, Mustaqillik prospekti, 59-jay (5-qabat Agentliktiń kitapxanası).
Sonday-aq tańlawǵa hújjetler elektron tárizde tanlov@ima.uz elektron mánzilinde de qabıl etiledi.
Hújjetler «Eń jaqsı intellektuallıq múlk obektleri ushın «BEST IP – 2018» tańlawına» dep kórsetilgen halda tapsırılıwı lazım.
Maǵlıwmat ushın telefonlar: 0 371 232-50-27, 0 371 232-50-50, 0 371 232-50-13.
Kórip shıǵıw ushın qabıl etilgen arza hám hújjetler tańlaw qatnasıwshılarına qaytarılmaydı hám olar recenziyalanbaydı.
Tańlaw haqqındaǵı tolıq maǵlıwmattı Agentlik saytınan (www.ima.uz) alıw múmkin.


text:
Mültimedia
Kiyevde ‘Qırım-kelecekke nazar’ adlı Tesis Forum olıp keçti
Cuma künü, 19 avgustta saat 15.30 Kiyev şeher devlet memuriyetinde ‘Qırım-kelecekke nazar’ adlı Tesis Forum olıp keçti. Tedbir devamında spikerler RF tarafından Qırım işğaliniñ neticeleri, yarımadanıñ deokkupatsıya ve kelecekte inkişafı kibi meselelerini muzakere ettiler.
Spikerler:
Mustafa Cemilev- qırımtatar halq lideri, cemaat erbabı, huquqqoruyıcı, dissident areketiniñ iştirakçisi, sabıq siyasiy mahbüs, Ukraina halq deputatı;
İgor Kozlovskiy- alim, tarihçi, felsefeci, cemaat erbabı;
Eskender Bariyev - Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Milliy Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı;
Refat Çubarov- siyaset, cemaat erbabı, qırımtatar Milliy Meclis reisi;
Gulnara Abdullayeva- istorik, jurnalist, telealıpbarıcı, cemaat erbabı;
Natalya Lütikova- cemaat erbabı, volontör, ‘Ösmürlerniñ nazarında işğal’ leyhasınıñ yolbaşçısı;
Vladimir Aryev - siyasiy, cemaat erbabı, jurnalist, Ukraina halq deputatı;
Yevgeniy Yejov - leyhalarnıñ baş mimarı;
Vladimir Baluh - faal cemaatçı, sabıq siyasiy mahbüs.
Lüdmila Korotkih- QRM meneceri;
Yevgeniy Hlobistov- i.i.n. ‘Kiyev-Mogilãn akademiya’ Milliy universitetiniñ ekologiya kafedrasınıñ professorı, Ukraina iqtisadiy ilimler Akademiyasınıñ akademigi, QRM-niñ etraftaki tabiatnı qoruv ve Qırımnıñ inkişafı boyunca ekspert keñeşiniñ azası.
Eskender Bariyev öz maruzasında 1783 senesinden soñra Rusiye imperiyasınıñ ve 2014 senesi Rusiye Federatsıyasınıñ kolonial siyaseti arasında ortaq noqtalarını qayd etti. Qırımdan qırımtatarlarnı sürgün etilmesiniñ 3 dalğası ve olarnıñ neticesinde ealiniñ içtimaiy ve milliy-etnografik tertibi nasıl deñişkenini añlattı.
‘Usullar, yazıq ki, hiç deñişmey. Taqipler, tutuqlamalar, hapis, işkenceler vastasınen Qırım tamır halqı basqı altına alına ve Qırım territoriyası Rusiye vatanşalarınen toldurıla’,- qayd etti o.
Lüdmila Korotkih öz çıqışında yarımadada huquq üstünliginiñ, insan haqlarınıñ, tiklenmesi, tamır halqlar kütleviy haqlarınıñ amelge keçirilmesi haqqında bahs etti.
‘Qırım reintegratsıyası bütün Ukrainanıñ cenkten soñ tiklenikmesi çerçivesinde olıp keçecegini añlar ekenmiz, insaniyetlikke qarşı cinayetler, insan haqlarınıñ bozuluvları halqara teşkilãtlarda baqılacağını añlaymız. Teşkilãtımız tarafından şahsiy insan haqlarınıñ 5000 yaqın bozuluvı qayd etilgen edi’,- urğuladı o.
Yevgeniy Hlobistov Qırım işğaliniñ ekologik neticeleri haqqında añlattı.
‘Qırımda işğalden soñra ekologik vaziyetniñ araştırması şunı köstere ki, yarımadanı inkişaf etmek yerine arbiy bazağa çevirgenler. Her hangi inşaatnıñ qurulması qanunğa qarşı yapılğan. Yazıq ki, hiç bir ekologik konventsıyada onı bozuvı içün mesüliyetlik közde tutulmağan’,- añlattı o.
Ekspertniñ fikrine köre, Ukraina içtimaiy-iqtisadiy, ekologik, demografik siyasetini semereli şekillendirmek ve işğal devamında yarımadada yüz bergen deñişmelerini közde tutmalı. Ukraina, biz kelecegimizni bir devlet içinde körgenimizni añlamaq ve yarımadanıñ reintegratsıyası haqqında tüşünmeli.


text:
Cumaaqşamı künü, iyül 30-da, «prokuratura» hadimleri Aqmescitte Şmidt,2 soqağı boyunca yerleşken «Qırım Fondı» hayriye teşkilâtına, işbu binada qırımtatar milliy Meclisi de buluna, yañı celpname ile keldi.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına qırımtatar milliy Meclisiniñ tış alâqalar idaresiniñ yolbaşçısı Ali Hamzin bildirdi.
«Ketirilgen celpnamege binayen, «Qırım Fondı» bugün prokuraturağa kelip, öz faaliyeti aqqında esabat bermeli. Amma bu olacaq bir şey degil, çünki bu kibi esabatlarnı azırlamaq içün eñ azından bir qaç kün kerek», – dedi Hamzin.
Onıñ sözlerine köre, böyle talaplar atta Rusiye qanunlarına köre yükseltilgendir. Bunıñ ile celpnamede nasıldır bir muayyen qararlar aqqında bir şey yazılmay.
Hamzin qayd etkeni kibi, bugünki «akimiyet» böyleliknen Meclisni sıqıştarmağa devam ete. O, «Qırım Fondı»nıñ faaliyetini yasaq etmege tırışqanlarını tüşüne.
«Qırım Fondı bizim içün pek müim bir teşkilâttır, terkibimizniñ hayriye teşkilâtıdır, – dey Hamzin. – Menimce, olar mıtlaqa nasıldır bir bozuluvlarnı uydurıp çıqarırlar ve bu Fondnıñ faaliyetini de yasaq ete bilirler».
O şunı da qayd etti ki, Fond qırımtatar halqınıñ Qurultayı tarafından teşkil etildi. Onıñ prezidenti ise qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevdir. Bunı nazarda tutmaq kerek, dep tüşüne Hamzin.
«Biz basım duymaqtamız. Bizge fikrimizni bildirmege bermeyler, Qurultay ve Meclisni yoq etmek yönelişte endi Rusiye qanunları bile bozula», – dey o.
Onıñ sözlerine binayen, eger de vaziyet kerginleşse, Fond ve Meclis destek ve qoruvnı halqara uquqiy terkiplerde qıdıracaq.


text:
Kiyevde bu raatlıq künleri qırımtatar medeniyetine bağışlanğan sergi keçirildi. Mında resimler, keramika, qırımtatar halqına bağışlanğan video taqdim etildi, haber ete 5 kanal.
Sergide yarımadada işğalci akimiyet tarafından yasaq etilgen şeyler kösterildi.
Şu cümleden, mında evelleri ATR qırımtatar telekanalında kösterilgen «Qırım hanlığınıñ altın devri» leyhalarıdan alınğan video taqdim etildi. Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, siyasiy sebeplerden bu malümatnı köstermege imkân yoq oldı, dep añlata müellif Gülnara Abdullayeva.
Yarımadadan Rusiye mahsus hızmetleri tarafından sürgün etilgen qırımtatar faali Sinaver Kadırov bu kibi tedbirlerniñ emiyetli olğanını qayd etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina işğal etilgen Qırımda mahkemeniñ Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetini yasaq etmek qararından sebep Rusiye Federatsiyasına qarşı İnsan aqları Avropa mahkemesine dava azırlay.
Bunı mayıs 19-da Kyivde Ukraina adalet naziri Pavlo Petrenko bildirdi.
«Meclis etrafından olğan adise-vaqialarğa esaslanıp, Rusiye akimiyeti tarafından Meclis yasaqlanması aqqında «Ukraina Rusiyege qarşı» devletlerara ariza leyhasını azırladıq. Bu beşinci arizadır, İnsan aqları Avropa mahkemesinde beşinci devletlerara iştir», – dedi o.
Petrenkonıñ aytqanına köre, Adalet nazirligi Ukraina ükümetine ceza alacaq insanlar cedveline Meclis yasaqlanmasına alâqası olğanlarnı da qoşmağa teklif etecek. Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina bu insanlarnıñ halqara ceza cedveline kirsetilmesini talap etecek.
Aprel 26-da Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi işğal etilgen yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti. Qarardan bir ay içinde şikâyet etile bile.
Dünya toplulığı Rusiye akimiyetiniñ Meclisni yasaq etmek qararını sert bir şekilde takbih etti.
Meclis faaliyetiniñ yasaqlanmasından şikâyet etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda muqaddes Ramazan ayınıñ yekünlenmesi, yani Oraza bayram raatlıq künü olacaq. İyül 5-te Moskva tarafından tayinlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov «Raatlıq künü aqqında» fermannı imzaladı.
Ramazan (Ramadan) ayı bütün musulmanlar içün müim olğan bir aydır. Ramazan bitken soñ musulmanlar Oraza bayramını qayd ete. Bu kün olar bayram namazını qıla, eñ güzel urba kiye, milliy aşlar pişire, bayram sofralarını donata, musafirlerni qarşılay ve musafirlikke ediyelernen bara, quvana ve şenleneler.
Qırım ve Aqyar meseleleri boyunca Ukraina Devlet hızmeti Oraza ve Qurban musulman bayramları keçirilgen künleri devlet seviyesinde raatlıq künü teşkil etilmesini planlaştıra.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Türkiye eyyetiniñ qırımtatar ealisiniñ yaşayışını ögrenmek maqsadı ile yapqan Qırım ziyareti «informatsion yalanlarını» yoq etmege yardım etecek, – dep tüşüne Oleg Rodivilov. O, Rusiye Tış işler nazirliginiñ avalesi ile eyyetniñ yanında buluna.
Bunı o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İnformatsion aqınları yalanlarnı uydurdılar, olarnı vaziyetni yerde ögrenip teşkermek kerek. Bu inspektsiya ya da monitoring degil. Bu şahsiy bulunuv – yüz kere eşitmek yerine bir kere körmek daa yahşıdır. Bu ürmetli adamlar, uquq qorçalayıcılar, uquqçılar, ilim vekilleri, özüni siyasetçi saymaylar, çünki eyyet ğayrı resmiy ve olar siyasetke qarışmağa istemeyler», – dedi Rodivilov.
Onıñ aytqanına köre, eyyet maqsadları arasında – «yañı Rusiye Qırımı ile» tanış olmaq, qırımtatarlar ise, ya da, Rodivilov aytqanı kibi, «qırımtatar etnik gruppası», olarnı «din yaqınlığı ceetinden» meraqlandıra.
Onıñ qayd etkenine köre, Türkiye Tış işler nazirligi Rusiye Tış işler nazirligine muracaat etip, Qırımda eyyetniñ yanında olmağa rica etti.
Bazarertesi künü, aprel 27-de, Aqmescitke ğayrı resmiy Türkiye eyyeti keldi. Qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetini ögrenecek olğan eyyetniñ erkânında alim ve uquq qorçalayıcılar bar.
Eyyet erkânına Türkiye Büyük Milliy Meclisiniñ AK Partili sabıq deputatı Mehmet Zafer Üskül, Türkiye parlamentiniñ insan aqları saasındaki tedqiqler komissiyasınıñ sabıq yolbaşçısı, uquq qorçalayıcı Levent Korkut, Tış iqtisadiyat alâqalar Şurasınıñ Avrasiya regionınıñ memleketleri ile işbirlik koordinatorı Çala Mazlum, em de Türkiye aliy oquv yurtlarınıñ bir qaç hadimi kirmekte.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Türkiye parlamentiniñ vekilleri eyyetiniñ Qırım ziyareti boyunca neticeler çıqarmağa aşıqmamağa çağırdı. Çubarov çarşenbe künü, aprel 29-da, Facebook saifesinde bildirdi ki, bunıñ kibi eyyetniñ yollaması, onıñ maqsat ve vazifeleri, Qırımdaki iş cedveli er bir taraf, şu cümleden qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ile muzakere etilgen edi.


text:
Bu künleri işğal etilgen Qırımğa kelgen Frenkistan deputatları cuma künü Yaltanı ziyaret etip, yalı kenarında yerli sakinler ile subetleştiler.
Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, «Yalta sakinleri musafirlerni ötmek ile tuznen qarşıladılar».
«Frenksitan senatorları Avropalılarnıñ Qırım aqqında adetiy tasavurı ve aqiqat arasında farqnı qayd ettiler», – deyler matbuat hızmetinde.
«Mında Qırımda yaşağan ve Rusiyege qaytaqan raat, bahtlı halqnı kördik», – dep bildire matbuat hızmeti senator Jak Miarnıñ sözlerini.
Frenkistan deputatlarını Qırım spikeri Vladimir Konstantinov, Rusiyeniñ SNG işleri boyunca Devlet şurasınıñ komiteti reisi Leonid Slutskiy ve muavini Oleg Lebedev ozğardılar.
Slutskiy senatorlarnıñ ziyaretini timsaliy olaraq adladı.
«Qırımğa kelgen deputatlar Rusiye tarafdarları degil – Frenkistan, Avropa siyasetçileriidir. Adiselerniñ aqiqiy tarzda kösterilmesini tüşüne ve evlerine Rusiyede olayatqanı aqta doğru malümatnı ketirecekler. Endi böyle ziyaretler sıq keçirilecek ve parlament diplomatiyası canlanır. «Strategik dostlarımız» Rusiye mecazını bozıp olamaz», – dey o.
Cumaaqşamı künü, iyül 23-te, aqşam Frenkistan deputatlarınıñ gruppası Qırımğa keldi. Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire ki, deputatlarnı Aqmescit ava limanında Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov, onıñ birinci muavini Konstantin Baharev ve prezidium azası Yefim Fiks qarşıladılar.
Frenkistan Tışqı işler nazirligi mezkür ziyaretni halqara uquqnıñ bozulması olaraq tanıdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, deputatlarnıñ Qırım ziyareti ukrain tarafı ile muzakere etilmegenini ve aqibetleri olacağını bildirdi.


text:
Qırım Hanlığı
Qırım Hanlığı, öz ve doğru adı — تخت قريم و دشت قپچاق (Taht-i Qırım ve Deşt-i Qıpçaq)[1] — tarihiy Qırımtatar devleti. Avropada «Küçük Tatariyası», «Perekop Tatariyası» ve «Avropa Tartariyası» adlarınen de belli edi. 1441 s. peyda olıp 1783 s. Rusiye tarafından zapt etildi. Qırım Hanlığında üküm sürgen hanlar Geray sülâlesinden edi. Şu devletniñ tuğrası — üçtane qara aqbaba[2][3].
TarihDeñiştir
Peyda oluvDeñiştir
Qırım Hanlığı rus tarihçılığında Altın Ordu (rusça ЗoлoTaя Opдa) olaraq belli olğan Uluğ Ulus devleti zayıflaşqanınen peyda oldı. 1441 senesi Melek Hacı Geray han Qırım ulusınıñ mustaqilligini ilân etti, soñ Qazan (Bulğar), Sibir ve Hacı Tarhan ulusları da öyle yaptılar. Qırım Hanlığı Uluğ Ulus ve Deşt-i-Qıpçaq halefi oldı.
QuvetleşüvDeñiştir
Osmanlı devletinen munasebetleriDeñiştir
Qırım Hanlığı Osmanlı Devletiniñ vassalı iç bir vaqıt olmadı[7]. Qırım ve Türkiye ittifaqdaş eki devlet edi. Onıñnen beraber Osmanlı padişaları İslâm halifesi olğanı içün Qırım hanlarına tesir etip olğanlar. Lâkin Osmanlı padişaları Qırım hanlarından farqlı olaraq Cengiziy (Cengiz han nesli) olmağanı içün hanlar osmanlılarğa boysunmadılar.
CenkleriDeñiştir
Qırım — Moskoviya (Rusiye) cenkleriDeñiştir
Başta (ortaq duşmanı olğan Büyük Orduğa qarşı küreşkenleri içün) Moskoviya Qırımnıñ eñ yahşı ittifaqdaşı olğan edi. Soñra ise Qırım ve Moskoviya (Rusiye) sıq-sıq cenkleşti.
Qırım — Lehistan cenkleriDeñiştir
Ukrainağa yardım etüvDeñiştir
Ukraina getmanı Bogdan Hmelnitskiy Lehistan (Köral) devletinen cenkleşkende inayetini sorap Qırım hanına mektüp yazğan edi. O zaman Qırım hanı olğan III İslâm Geray red etmedi. İslâm Geraynıñ sayesinde Hmelnitskiy ğalip çıqtı. 1654 senesi Pereyaslav radası oldı, ve Özü qazaqlarınıñ isteginen Ukraina Rusiyege qoşuldı, soñra ise Rusiye ve Lehistan tarafından ekige bölündi.
Rusiyeniñ Qırımğa ekspansiyasıDeñiştir
1736 s. Rusiyeniñ Qırımnı istilâ etkeniDeñiştir
ZeminDeñiştir
Feldmarşal Minihniñ reberliginde rus ordusınıñ basqanından evel, osmanlı padişası Qırım hanı I Qaplan Geraynı osmanlı ordusına yardım etsin dep Acemistanğa çağırdı. Qaplan Geray padişağa Rusiye ordunıñ Qırımda olmağanından faydalanıp istilâ ete bilcegibi yazdı. Lâkin aynı zamanda İslâm halifesi de olğan padişa Qaplan Geraynıñ Acemistanğa ketmesini çoq talap etti ve Qaplan Geray padişanıñ teklifni qabul etmege mecbur oldı.
Rusiyeniñ basqınınen Qırımnıñ berbat etilmesiDeñiştir
1783 s. Rusiye İmperiyasınıñ Qırımnı zapt etkeniDeñiştir
1782 senesi Şahin Geray eñ ağır vaqıtta ekinci kere Qırım tahtına çıqtı[8]. Rusiye 1783 senesi Qırım Hanlığını zapt etti, amma soñki han tahtını terk etmeyip Qırımda rus saiplik aqqını tanımadı. Şahin Geraynıñ tahtını terk etkenini isbatlağan iç bir vesiqa yoq.
Tarihını yañıdan yazılmasıDeñiştir
Qırım Hanlığını zapt etken soñ, Klüçevskiy, Karamzin, Solovyov kibi rus tarihçıları Qırım Hanlığını "aydut devleti" olaraq köstermek içün tarihını yañıdan yazmağa başladılar. 1944 s. olğan qırımtatar sürgünliginden soñ bu esnas daa intensiv oldı.
Arbiy işDeñiştir
İqtisatDeñiştir
Şuña da baqıñızDeñiştir
İhtarDeñiştir
- Zaytsev İ. V. KpыMckoe xaHcTBo: BaccaлиTeT или HeзaBиcиMocTb?//OcMaHckий Mиp и ocMaHиcTиka. CбopHиk cTaTeй k 100-лeTaю co дHя poждeHия A.C. TBepиTиHoBoй (1910-1973)
- Zaytsev İ. V. Гдe ocTaHaBлиBaлиcb kpыMckиe пocлы B MockBe и MockoBckиe пocлы пpи дBope kpыMckoro xaHa B XVI Beke?
AtıflerDeñiştir
- ↑ 1,0 1,1 Domanovskiy A. M.Ockoлok ЗoлoToй Opды, или Зaraдkи poждeHия KpыMckoro xaHcTBa
- ↑ 2,0 2,1 Le monde ou La géographie universelle : contenant les descriptions, les cartes, et le blason, des principaux païs du monde. Duval, Pierre. 1676 (fre.)
- ↑ 3,0 3,1 «BceMиpHaя reorpaфия» ДюBaля Д"AбBиля (rus.)
- ↑ Angelo Maria da Bologna: Araldo nel qvale si vedono delineate, e colorite l'Arme de Potentati, e Sovrani d'Evropa. Dokumentte 29 saife. Aqiqiy malümat bu menbada berilgen inanmaq içün, 24 saifeni — Moskoviya ya da 26 saifeni — Litvaniya baqı bilesiñiz. Bu tuğra vikianbarda da bar, isteseñiz anda baqıñız: [1].
- ↑ Hakimov R. S. Paфaэлb XakиMoB: «Oбpaщaяcb k CpeдHeBekoBbю, BaжHo He cMeшиBaTb TaTap и MoHroл»(rus.). www.business-gazeta.ru. ГaзeTa.py (Şablon:HumanizeDate). 2020 yanvarniñ 21 teşkerilgen.
- ↑ Çağatay tili ve Edebiyat, en:Crimean Tatar language#History
- ↑ ЗaйцeB И. B. KpыMckoe xaHcTBo: BaccaлиTeT или HeзaBиcиMocTb? // OcMaHckий Mиp и ocMaHиcTиka. CбopHиk cTaTeй k 100-лeTию co дHя poждeHия A.C. TBepиTиHoBoй (1910-1973). M., 2010. C. 288-298.
- ↑ Gayvoronski O. "CoзBeздиe ГepaeB". Aqmescit: Дoля, 2003. – 107 saifesi


text:
Harezm
Harezm (farsça خوارزم - Xwārazm, özbekçe Xorazm, türkmence Horezm) - Amu Darya özeniniñ Aral deñizine tökülgen yerinde er eki yanında bulunğan, Özbekistan ve Türkmenistan sıñırları içinde tarihiy regiondır.
Arheolog Sergey Tolstovnıñ aytqanınen "Asiyanıñ Mısırı" olğan Harezm, tarihnıñ eñ eski çağlarından berli medeniyet merkezi olğan ve özüne has içtimaiy ve medeniy kimligine saip olğan. Harezm idarecilerine Harezmşah denile edi. Amu Darya oñ tarafında Kât, sol tarafında Ürgenç (Cürcaniye) eki müim merkezi bar edi.
İslâmnıñ qabulından soñ Harezmde ilim ve edebiyatta büyük bir inkişaf oldı. Moğol istilâsına qadar İslâm dünyasınıñ eñ müim merkezlerinden biri alına keldi. Harezmi ve Biruni kibi emiyetli alimler Harezmde doğıp büyüdi. Evelleri Harezmde İran tillerine ait olğan harezm tili laf etilgen edi. XI ve XII asırlarda region Oğuz ve Qıpçaq qabileleriniñ yerleşmesinen türkleşti. Harezm türk tili ortağa çıqtı. Moğol istilâsından soñraki merkezi Hive oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Bağçasaray bölgesi Meclisiniñ azası Ervin İbragimovnıñ alıp qaçılmasına dair bütün şarlarnıñ effektiv surette tahqiq etilmesi ve qabaatlı olğanlarnıñ mesüliyetke çekilmesi içün zarur olğan bütün çarelerni körmek daveti ile halqara teşkilâtlarğa – BMT, ATET (Avropada telükesizlik ve emekdaşlıq teşkilâtı) ve Avropa Şurasına muracaat ete.
Bu hususta İbragimovnıñ alıp qaçılmasına eki yıl toluvı munasebeti ile yapılğan Çubarovnıñ beyanatında aytıla.
Beyanatnıñ metninde: «O künden soñ tamam eki yıldan berli Rusiye işğalcı ukümeti bu cinayetni işlegenlerni ve Ervinniñ özüni tapmaq ve qabaatlı olğanlarnı mesüliyetke çekmek içün bir şey yapmaq istemegenini açıqtan numayış ete. Ervin İbragimovnıñ babası ile anası, qırımtatar, ukrain ve dünya toplulığı tarafından defalarca yapılğan muracaatlarğa ve halqara teşkilâtlarnıñ qararları ve muracaatlarına baqmadan, Qırımdaki işğalcı ukümet organları tahqiqatnıñ imitatsiyası ile sıñırlanalar», – denile.
Çubarov: «Devletler ve halqara teşkilâtlarınıñ liderlerini, Rusiyeni halqara uquqnıñ sıñırları içine qaytmağa mecbur etmek içün bütün çarelerini körmege davet etemiz», – dep ilâve etti.
2016 senesiniñ mayısında Bağçasarayda belli olmağan şahıslar Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı alıp qaçtılar. Videoközetüv kamerası, Rusiye yol inspektorları uniformasını kiygen eki kişiniñ, İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, özüni öz mikroavtobuslarına zornen kirsetkenlerini qayd etti.
Qırım insan aqlarını qorçalav gruppası, bu alıp qaçuvnıñ Rusiye ukümeti ya da onıñ kontroli altında olğan paramilitar gruppalar tarafından kerçekleştirilgenini tahmin ete.
Daa evel Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım mahkemeleri Qırım advokatı Emil Kurbedinovnıñ, Ervin İbragimovnıñ alıp qaçılması aqqında iş boyunca malümat talap etkenine dair şikâyetlerini red ettiler


text:
Aqyar ve bir türk limanı arasında yaqın zamanda daima çalışacaq parom keçiti teşkil etilecek. Aqyar ve Türkiye arasında parom munasebeti şeerge aşaytnıñ ketirilmesine yol berecektir, dep bildirdi jurnalistlerge Aqyar «valisi» Sergey Menâylo, haber ete Novıy Sevastopol.
«Eger Keriç parom keçiti qapalı tursa ve furtuna havfı saqlanılsa, bu şeerniñ aşayt malları ile teminlevine tesir etecegini añlaymız. Şunıñ içün parom keçitimizni inkişaf etmege tırışamız»,– dey Menâylo.
O, «Türkiye ile endi muayyen añlaşmalar»nıñ bar olğanını qayd ete.
Menâylonıñ sözlerine binayen, türk paromı yaqın zamanda Türkiyeden aşayt mallarını ketirmeli.
Evel Menâylo Aqyarğa Novorossiyskten daimiy sürette üç parom qatnaycağı aqqında bildirgen edi.


text:
Aqmescit ava limanı rusiyelilerniñ eñ populâr yañı yıllıq uçuş yönelişleri reytingine kirmedi. Bunı Tutu.ru rusiye turist portalınıñ malümatı köstere.
Böylece, beyanatqa köre, Yañı Yılnı ava qarşılacaq rusiye yolcularınıñ çoqusı Moskovadan Sankt-Peterburgğa uçacaq. Ekinci yerde - Soçi-Ufa yönelişi.
Ecnebiy memleketlerge ketecekler, bayramnı Moskovadan Tailand, Hindistan, Maldivler, Gürcistan, Türkiye ve İranğa uçqan vaqıtta qarşılacaq.
Bir kün evel, Aqmescit, rusiyelilerniñ arasında Yañı Yıl qutlavı içün eñ populâr yerlerniñ reytinginde beşinci yerde tüşkeni bildirildi.
Daa evel, Aqmescit ava limanınıñ matbuat hızmetinde, Yañı Yıl bayramı künlerinde, 1,5 biñ uçaq qonıp ve uçacağını ilân ettildi.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, Ukraina akimiyeti qararınen Qırım ava limanları qapatılğan edi. Anda ve andan yapılğan er uçuş Ukraina qanunları ve halqara qaideleriniñ bozulıvı sayıla.


text:
«Yatırımcılarnı qoruv fondu» 200 biñden ziyade ariza qabul etip, 6,6 mlrd ruble miqdarında tazminat ödedi.
Bunı Fondnıñ matbuat hızmeti bildire.
Al-azırda Fond 34 ukrain bankınıñ yatırımcılarından emanet (esaplar) talaplarını elde etüv ve emanetniñ 100% miqdarında tazminat ödemesi (lâkin bir yatırımcığa bir bankta eñ çoq 700 biñ ruble) arizalarını qabul ete.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, yarımadanıñ 51 mesken noqtasında 239 arizalarnı qabul etüv noqtası çalışa.
Berilgen malümatqa köre, para Qara deñiz inkişaf ve rekonstruktsiya bankı (ÇBRR), Rusiye milliy ticaret bankı (RNKB) ve Baş bankta açılğan esaplarğa yollanıla.
«Yatırımcılarnı qoruv fondu» mayıs 8-den Qırımda ukrain banklarınıñ müşterilerine tazminat ödep başladı.
Tazminat 2014 senesi aprel 1-ne qadar açılğan bank emaneti (esapları) boyunca ödenile.
YAQF nezaret şurasınıñ reisi Andrey Melnikovnıñ aytqanına köre, umumen Qırımda çalışqan ukrain banklarınıñ yatırımcılarından 300 biñ ariza qabul etmege planlaştırıla. Ödevlerniñ miqdarı 30 mlrd rublege qadar teşkil etmesi mümkün.


text:
Bunı Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
İşçi gruppası Qırım işğalinden soñ peyda olğan aqlar bozuluvınen bağlı uquqiy meseleler çezilmesinde Ukraina akimiyetiniñ areketlerini baqacaq.
Şu cümleden, yarımadada mülkiyet aqlarını bozuv, işğalden sebep zararlar tazminatı, ve diger meseleler.
Baş prokuror vazifelerini eda etken Öleg Mahnitskiyniñ aytqanına köre, işbu işçi gruppasınıñ çerçivesinde Qırım işlerinen oğraşacaq mustaqil bölük olacaq.
Adalet naziri Pavel Petrenko qayd etti, Qırımda yüzlernen obyektler uquq ceetten yardım ve qoruvğa muhtaclar.
Petrenko bildirdi ki, bugünde-bugün zararlar miqdarı yüz million grivnanı teşkil ete, bundan sebep adalet Nazirligi insan aqları boyunca Avropa mahkemesine mahsus mektüp azırladı.
Aynı vaqıtta Yuqarı Rada deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırımda qarşılağan qırımtatarlarğa qarşı yañı «akimiyetniñ» kirsetilgen cezaları qanunsız ve sebepsiz dep tanıldı.
İşçi gruppası qırımlılar ve olarnıñ meseleleri aqqında malümat almaq içün toplaşuvlar keçirecek. Malüm ki, Ukrainada prezident saylavları keçirilgen soñ, vaqtınca işğal etilgen territoriyalarnı azat etüv eñ müim meselelerden biri qala.


text:
BMTniñ çekiştirüvlerge qarşı küreş komiteti iyülniñ 25-nde Rusiyedeki vaziyetni közden keçire. Komitet oturışuvınen bağlı malümat BMT saytında derc etildi.
«Qırım uquimaye gruppası» haber etkenine köre, Rusiye temsilcileri de Rusiye ilhaq etken Qırımda yapılğan repressiya ve çekiştirüvlernen bağlı suallerge cevap bere bileler.
Ukrain uquqimayecileri BMT komitetine 2014-2018 seneleri Rusiye Qırımda qullanğan çekiştirüvleri aqqında maruzasını teslim etti.
Uquqimayeciler haber etkenine köre, maruzada Rusiye Qırımnı ilhaq etken devir içinde qullanğan çekiştirüvnen bağlı malümat taqdim etilmekte. Bu malümat hususan, dava iştirakçileri olğan Oleg Sentsov ve Oleksandr Kolçenko, «ukrain diversantlarınıñ işi», Avromeydan faallerine nisbeten qullanılğan çekiştirüvler aqqında.
Maruzada zorbalıqnen hırsızlanğan Qırım sakinleri, mahsus hızmetlernen işbirligi yapmağa zorlavlar, Aqmescit SİZOsında mabüslerge nisbeten ğayrı insaniy davranışlarnen bağlı faktlar toplanğan dep qayd ete uquqimayeciler.
Çekiştirüvlerge qarşı küreş BMT komitetiniñ oturışuvı iyülniñ 25-26 arasında ötkerilecek.
Daa evel Büyük Britaniya tış işleri nazirligi Rusiyeden ilhaqnen razı olmağan Qırım sakinlerini taqip etüvni bitirmege çağırdı. Bu aqta TİN nazirliginiñ er yıl dünyada insan aqları boyunca azırlağan maruzasında söz yürsetile.


text:
Terrorizmge qarşı ameliyat quvetleri Lugansk vilâyetiniñ Popasnaya mesken yerini boyeviklerden azat etti. Bunı öz Facebook saifesinde «Donbass» batalyonınıñ komandanı Semen Semençenko bildirdi.
«Popasnaya bütünley azat etildi. Memuriy binalar üzerinde endi ukrain bayraqları yelpirey. Terroristler qomşu Pervomaysktan qaçmağa başladı. Silânı taşlap keteler. Doğru, sıñırğace barmağa yetiştirmek kerek», – yazdı Semençenko.
«Donbass» batalyonınıñ komandanı şunı da qoştı, Pervomaysk mesken yeri kirişinde blokpost yoq etilgen eken.
Evel Ukraina prezidentine Baş ştabnıñ yolbaşçısı, general-leytenant Viktor Mujenko Ukrainanıñ silâlı quvetleri Lugansk vilâyetiniñ Severodonetsk şeerine kirgenini haber etken edi.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı ameliyat aprelniñ 15 kününden keçirile.


text:
Avgust ayınıñ 7-sinden pasportını coyğan DAK sicilge kirsetilmege ve yaşama içün ödemelerni vesiqalaştırmağa imkânı aldılar. Ukraina vatandaşı pasportını vesiqalaştırmaq içün Dvelt Migratsiya Hızmetiniñ vesiqalarnı berüv malümatnamesi delil olaraq alına. Reintegratsiya nazirligi, İçtimaiy siyasey nazirligi ve Devlet migratsiya hızmetinen birlikte maqbul qararnı azırladılar ve iyül ayınıñ 1-inde Nazirler Kabineti onı tasdıqladı.
Memuriy hızmetler merkezleri, territorial organları ya da Devlet migratsiya hızmetiniñ territorial ast bölükleri, DMHniñ idaresine ait olğan devlet teşkilâtları mezkür malümatname bereceker.
Ödemelerni vesiqalaştırmaq içün “Diia” qullanımından bir vesiqanı, bu cümleden yeDokument, qullanıla biliir.


text:
Mahsus Qırım.aqiqat içün
Quvetçilerniñ tirenüvine baqmadan, qırımlı aq qorçalayıcılar konferentsiya keçirip, yarımadada insan aqlarınıñ eñ aktual bozuluvlarını muzakere etti. Cemaat faalleri bu saada angi problemlerni qayd etti, halqara qurulış ve Ukraina akimiyetiniñ organlarından ne istedi?
Ekinci ıntıluv
Teşkilâtçılar körüşüvni insan aqlarını qoruv künü munasebetinen keçirmege istedi. Faqat dekabrniñ 10-nda toplaşqanlarğa konferentsiya olmaycaq, dep ilân etmege mecbur oldı – quvetçiler bina saibine basqı yaptı ve o, salonnı kirağa bermekten vazgeçti. Böyle bir şey beklense de, Rusiye işğal etken Qırımnıñ insan aqları vaziyeti pek yahşı kösterile, «geştalt» açıq qaldı.
Amma bir künden soñ, ekinci kereden, tedbir ötkerildi. Onıñ hususiyeti şu ki, insan aqlarınıñ bozuluvları aqqında qırımlılar ayttı.
«Er kün, öz ayatında, yaşayışında Qırımda olğanlarnı is etken Qırım sakinleri bunı mında tarif eteler», – dep paylaştı fikrini qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâlov.
Onıñ fikirince, Qırımdaki insan aqlarını bozuv aqqında aytmaqnen beraber olarğa cevap bermek kerek, ilk evelâ da – bunıñ bütün inceliklerini bilmeli, çünki çoqusı allarda bu dos-doğru sert bozuvlar olmay, diqqatnen közetmegen içün az körüngen esnaslardır. Böyle esnaslardan biri eali deñiştirilüvi ola, bu aqta aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparov konferentsiyada ayttı.
Qırımnıñ neokolonizatsiyası
Aq qorçalayıcı çıqışta bulunıp, işğal başından berli Rusiye akimiyeti yarımadada faal kolonizatsiyanı başlattı, dep ayttı. Başta bunıñ içün qırımtatarlarnıñ yañı sürgünligi aqqında öşekler qullanıldı, soñra – insanlar hırsızlandı ve tamır halqqa qarşı diger repressiyalar oldı. Maqsat Qırımda işğalden evel yaşağanlarnı qorquzıp quvmaq edi.
Diger taraftan, Qırımnı terk etken sakinler yerine Rusiye akimiyeti arbiylerni, küç müessiseleriniñ hadimlerini ve yerli memurlarnı faal sürette ketirmege başladı. Abdureşit Cepparov raqamlar aqqında aytıp, köçip kelgenlerni esaplav yekâne usuliyeti yoq ve farqlı menbalarda raqamlar farqlı ola, dedi.
Lâkin, onıñ fikirince, esnas büyükligi aqqında bir qaç alâmetke köre aytmaq mümkün. Hususan yañı çoq qatlı mesken massivlerine baqmaq mümkün.
«Qırımlılarnıñ satıp aluv qabiliyeti şu ki, biz böyle daireler (o qadar – QA) satın alamaymız», – dep qayd etti aq qorçalayıcı.
Kimlikke qarşı darbe
Belli qırımtatar cemaatçısı ve advokat Emine Avamileva konferentsiyada qırımtatar ve ukrainlerniñ kimligini silüv areketleri aqqında aytıp, mektep talebelerini ana tilinde tasil almaq aqqından kimse dos-doğru marum etmek, dep qayd etti.
«Amma böyle insanlar peyda olsa, müdir olarğa ayta: oda yoq, yahşı oca yoq, balalarıñız doquz yıl başqa tilde oqusa, yekâne devlet imtianını nasıl berecekler. Olarnı tüşüniñiz», – dep añlata Emine Avamileva. Onıñ bildirgenine köre, bundan ğayrı ana-babalarnı mektep memuriyeti tarafından menfiy yanaşuv, yaramay baalar ve yaşdaşları tarafından açıq zorbalıq qorquza.
Bu bir taraftan. Ekinci taraftan ise aq qorçalayıcılar mektepke serbest kirip olamay. Mekteplerniñ özünde de ana tilinde tasil almaq aqqını temin etmek içün derslikler, zemaneviy programmalar ve tecribeli ocalar yetmey.
Ve Qırım akimiyeti bu problemlerni muzakere etmekten uzaqlaşa. Cemaatçınıñ malümatına köre, dekabrniñ 8-nde olar yerli tasil nazirliginiñ vekillerinen forum-dialogını keçirmege planlaştıra ediler, amma böyle tedbirni keçirmek içün bütün meydançıqlar blok etildi. Ana tilinde tasil aluv – milliy kimlikni silgen usullardan biridir. Emine Avamileva diger usullar olaraq qırımtatar ve ukrain tillerinde kütleviy haber vastalarınıñ qapatılmasını ve Qırım akimiyetirniñ qırımtatar ve ukrain tilleriniñ Qırımda devlet tili olaraq qullanuv mehanizmini pekitecek qanun leyhasını qabul etmekten vazgeçkenini qayd etti. «Bugün bu tillerniñ devlet tili olğanını tek taqlit eteler», – dedi Emine Avamileva.
Bala aqları trend degil
Daa bir cemaat faali Lenura Yengulatova, Qırımda bala aqları tek ana tilinde ders berilmegeninen sıñırlanmay, dep qoştı. Onıñ qayd etkenine köre, mında uquq qoruyıcılarnıñ ösmürlernen ana-babasız keçirgen profilaktika subetleri, balanıñ diger regionda qayd olğanı içün mektepke alınmaması, qoranta sebeplerine emiyet berilmeyip, ana-babadan birisini Qırım tışına çıqarılmasını qayd etmek mümkün.
Lenura Yengulatova, ana-babaları siyasiy taqip – tintüv ve apis cezalarınıñ – qurbanı olğan balalarğa ayrıca diqqat etti. «Böyle tedbirler tecavuz, zorbalıqnen keçe. Cam ve qapular saba saat beşte qırıla. Ana-babalardan biri ya da ekisi qorqutıla. Qırımda 160-tan çoq bala böyle travmatik vaziyetni is etti», – dep qayd etti cemaatçı.
Onıñ malümatına köre, Avropa mahkemesi Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ diqqatını bu problemge celp etip, balalarnı psihologik yaradan qorumaq içün mahsus tedbirler vaqtında balalar olğanına emiyet bermege talap etti. Faqat, Lenura Yengulatovanıñ aytqanına köre, bugün yarımadada bala aqlarını qoruv trend degil. Stress vaziyetlerge oğrağan balalarnıñ ana-babaları ömür arqadaşlarınıñ cinaiy taqibinen oğraşqanı içün quvetçilerniñ areketlerini şikâyet etmey.
Parovoz ögünde
İşğalci akimiyetke hızmet etken Qırım kütleviy haber vastaları repressiyalar ve insan aqları saasındaki problemler aqqında bildirmey. «Olar parovoz ögünde çapalar, çünki şimdiki akimiyetniñ imperiya ve şovinist mefküresine bütünley qoltuta», – dep ayttı «Qırım» gazetiniñ muarriri Bekir Mamutov. Onıñ bildirgenine köre, çetel jurnalistlerine Qırımdaki vaziyet meraqlı degil ve olar mında kelip, er şeyni öz közünen körmege tırışmay.
Söz serbestligi vaziyeti internet saasında olğan sıñırlavlarnen pek yahşı is etile. Bu aqta «Nefes» cemaat teşebbüsiniñ faali Elmaz Akimova tarif etti. Onıñ aytqanına köre, Qırımda bir çoq ukrain saytı blok etildi, ve yıl-yıldan blok etilgen resurslarnıñ sayısı arta. Akimova, Qırım Ukraina olğanını aytıp, cinaiy taqipke oğrağan jurnalist ve faaller aqqında da hatırlattı.
Yardım ve kontrol bekleymiz
Qırımlı aq qorçalayıcılar halqara toplulıqnıñ vekilleri Rusiyege ileride de halqara uquq çerçivesindeki vazifeler ve işğal etilgen yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvlarını azğarğa endirmek kerek olğanını hatırlatacaqlar, dep ümüt ete
Konferentsiya iştirakçileri seslendirgen qararda Rusiye işğal altındaki topraq içün belgilengen halqara uquq talaplarına riayet etmey ve PACE qararları ve Halqara mahkemeniñ ara qararına köre vazifelerini körmemezlikke ura, dep qayd etildi. Şunıñ içün qırımlı aq qorçalayıcılar halqara toplulıqnıñ vekilleri Rusiyege ileride de halqara uquq çerçivesindeki vazifeler ve işğal etilgen yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvlarını azğarğa endirmek kerek olğanını hatırlatacaqlar, dep ümüt ete.
Bundan ğayrı, qırımlı aq qorçalayıcılar halqara teşkilâtlardaki zenaatdaşlarını Qırımda halqara közetüv missiyalarınıñ resmiy bulunuvını talap etmege devam etmesine çağıra. Böyle missiyalarnıñ olması yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvlarını eksiltmege yardım ete bile. Qarar metnine köre, qırımlı faaller, insan aqlarınıñ bozuluvına ketirgen sıñırlavlar içün işğalci akimiyet mesüliyetiniñ mehanizmi halqara seviyede pekitilse, fayda olur edi, dep tüşüne. Ukraina akimiyet organlarınıñ da işi bar. Qırımda insan aqlarınıñ bozuluv meselesini diplomatik tedbirlerde daa faal sürette kötermek, qırımlılar içün ukrain tilinde uzaqtan tasil aluv programmalarını keliştirmek, işğal etilgen Qırımda olıp keçkenler aqqında haberlerni devlet içinde daa faal şekillendirmek kerek.


text:
Bwhara oblısınıñ Gijduvan audanında 22 qırküyekte jel elektr stanciyasınıñ qwrılısı bastaldı. Bwl turalı Özbekstan sırtqı ister ministrligi habarladı...
Özbekstan prezidenti Şavkat Mirzieevke Birikken Wlttar Wyımınıñ premiyası berildi. Qırküyek ayınıñ 23-i küni Birikken Wlttar Wyımınıñ vedomstva aralı..
Japoniya Birikken Wlttar Wyımınıñ Qauipsizdik Keñesin reformalaudı wsındı. Qırküyek ayınıñ 25-i küni BWW-nıñ Bas Assambleyasında Japoniya prem'er-min..
AQŞ Pol'şağa qosımşa bir mıñ sarbaz jiberetin boldı. Bwl turalı AQŞ prezidenti Donal'd Tramp 23 qırküyek küni N'yu-Yorkte Pol'şa prezidenti Andjey Dud..
Armeniya eks-işki ister ministri öz-özine qol jwmsap köz jwmdı. Armeniyanıñ bwrınğı işki ister ministri Ayk Arutyunyannıñ denesi qırküyek ayınıñ 23-i..


text:
Aqmescitniñ eki «Silpo» tükânında mahsulatlar ep azlaşa. Tükân hadimleri mahsulat bar olğanını köstermege tırışalar, beştahtalarnı içimliklernen tolduralar. Evelden, biskvitlerniñ çeşitlerinen tolıp-taşqan beştahtalarda, «Mivina» tura. Balalar içün yemek satılğan yerde – bir qaç dane botqa qutusı ve meyva ezmesi bar. Canlı balıq içün akvarium ekseriy alda quru, tuzlu balıq bulunğan buzdolaplar boş. Ukrain qaşqavalları yoq. Et mahsulatlarnıñ qıtlığı da duyula. Sütten yasalğan mahsulatlar da az sayıda. Müşteriler, evelden Aqmescitte eñ belli tükânlardan biriniñ yanından keçip keteler.
«Evelsi tek bu tükânda er şeyni satın ala edik,– dey Aqmescit sakini Olga. – Biz mında yaqın yaşaymız. Amma, şimdi baş-başqa tükânlarğa baramız. Mında alınacaq şey yoq. Olğan mahsulatlar da başqa tükânlarğa baqqanda daa paalı».
«Men şaştım, – dey Çehiyada oquğan Svetlana, işğalden soñ, o birinci kere tuvğan Qırımğa keldi. – «Silpo»-ğa hoşaf almaq içün kirdim. Mında ise, nasıldır rusiyeli içimlik tura. Tek bir şirketniñ mahsulatı. Aydı, alışqan hoşafımnı başqa tükândan barıp qıdırayım».
«Böyle şey asıl olmağan edi?! – dep çorlana Andrey. – Buzdolaplar aman-aman boş turalar. Evelden deñiz mahsulatınen top-tolu ediler, şimdi ise, tübünde bir qutuçıqnı körip olamız».
Müşteriler, avropadan ketirilgen şaraplar ğayıp olacağından saqınıp, paalı içimliklerni satın almağa aşıqalar. Amma, rusiyeli şaraplar sırasına keçken «İnkerman» şarabı yeterli sayıda. Tapalar üstünde ukrain aktsiz markaları yerine rusiye markalar şişeniñ özünde mevcut. Şirketniñ yañı menzili de qayd etilgen: Rusiye, Aqyar.
Daimiy müşteriler alışqan soñ, ale daa «Silpo»ğa baralar, hadimler pek sıq deñişkenini qayd eteler. Satıcı ve kassirlerniñ sayısı azlaştı. 17 kassadan tek 2-3 çalışa.
«Adamlarnıñ bir qısımı ya özü ketti, ya da qısqartuvğa oğradı,– dey hadimlerden biri. – Satmağa şey yoq. Er şey yahşı olacağına işana edik, amma endi çoq ümüt etmeymiz. Reberler iç bir şey añlatmaylar. Qapatacaqlar, deyler. Mına oturıp tüşünem – özüm keteyimmi ya da işten çıqaracaqlarını bekleyimmi».
Qırım işğal etilgen soñ, «Silpo» tükânlarınıñ reberleri işhaneler qapatılması mümkün, dep aytqan ediler. Sebebi işğal etilgen territoriyağa mahsulatlarnı ketirmege küç ve naqliye masrafları öskeninen bağlı. Amma, soñra tükânlarnıñ ticariy müdiri Svetlana Diyuk aytqanı kibi, şirket rusiyeli qanunları boyunca resmiyleştirildi.
«Biz qapatılmaycaqmız, aksine Qırım istisalcılarnı celp etmege tırışacaqmız ve olarnıñ mahsulatlarını takdim etecekmiz»,– dep aytqan edi müdir iyün ayında.
Amma, bir qaç ay içinde «Silpo» tükânlarınıñ işi bir yolğa qoyulmadı. Qırımlılar alışqan aktsiyalarnı tükân artıq keçirmey. Ball toplap, olarnı mahsulatqa deñiştirmek programması çalışmay. Şimdilik, tükânlarnıñ iç biri qapatılmadı, amma ileride ne olacağı belli degil.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından oña qarşı ilân etilgen ğıyabiy apis ve cinaiy işlerniñ açılmasını izaatladı. Bunı o, onı evine – Qırımğa kirsetmemek niyetleri ile bağlay.
Bunı Cemilev «Golos Ameriki» resursına bildirdi.
«İşniñ açılması ve apis cezası aqqında qararnı diqqatnen oqudım. Bir qaç cümlelerni bildireyim. «Silâğa 10 qurşunnıñ saqlağanı içün qabaatlana», silâ ve qurşunlar 1996 senesi alındı, buña musaade bar, qurşunlarğa izin yoq eken. Amma em Rusiye, em Ukraina qanuniyetinde qurşunlarnıñ alınmasına ayrı izin kerekmey», – dey Cemilev.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturasınıñ «sıñırdan qanunsız keçüvi» boyunca qabaatlavını Cemilev «paranoyya ve abdallıq» olaraq adladı.
«Üçünci noqta: «Cemilevniñ Qırımda daimiy yaşav yeri yoq». Evim qayda? Ailem anda yaşay. Yani, aqiqat ve uquqa iç bir bağ yoq. Meni Qırımğa, evge kirsetmemek içün etile», – dedi qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Yaqında Qırım advokatı Cemil Temişev Aqmescitte Kiyev rayon mahkemesiniñ Mustafa Cemilevniñ yaqalanuvı boyunca qararı aqqında bildirdi. Bu malümatnı Rusiye matbuat vastalarına Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdiqladı ve Cemilevniñ federal qıdıruvğa ilân etilgeni aqqında bildirdi.
İşğal etilgen Qırımda Mustafa Cemilevni sıñırdan qanunsız sürette keçüvde, silânıñ qanunsız tarzda saqlanuvında qabaatlaylar.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırımda Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından taqibi mümkün olmağanı aqqında bildirde.
Evel Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadağa kirişni yasaqladılar.


text:
Ukrainanıñ Rostov-na-Donudaki baş konsulı Taras Malışevskiy ve Novoçerskassk şeeriniñ 3-ünci SİZO-daki konsulı Sergey Yürçenko "üçünci Bağçasaray gruppası" ve "ekinci Bağçasaray gruppası" davası boyunca mahküm etilgen Qırımlılarnen körüştiler. Bunıñ aqqında "Qırım birdemligi" cemaat bileşmesinde haber ettiler.
Yürçenkonıñ birazden aytıp bergeni kibi, Rustem Seytumerov ve Osman Seytumerov körme qabiliyetiniñ zayıflaşması içün ekim tarafından baqılmaq kerekler.
"Erkekler bu, kameranıñ qaranlığında pek çoq vesiqa oquğanlarından olğanını sayalar. Osman Seytumerov daa arqa ağrılarınen çekişe, mabüslerniñ episi tişleriniñ alından aytınalar. Baş konsullıq kerekli yoqlama talabı ile Rostov vilâyeti boyunca Cezalarnı icra etken Federal Hızmetiniñ Baş ofisine muracaat etmek niyetindedir", - dep yazıla bildirmede.
Qayd etile ki, mabüsler esasen dımlılıqtan, suvnıñ aqsap-aqsap işlevinden ve aşlarda domuz etiniñ berilmesinden şikâyet eteler.
"Aynı zamanda kameralarda buzdolap yoq. Televizor tek Osman Seytumerovnıñ kamerasında bar. SİZO-da tükân bar, amma mahsulatnıñ çeşitligi qıttır. Konsullar, mabüslerniñ episi maddiy yardımnı fevralniñ soñunda alacaqlarına inandırdılar", - dep haber etile.
Malışevskiy Server Mustafayev, Seyran Saliyev ve Servev Zekiryayev ile laf etken.
"Server Mustafayev böyle problemalarnı qayd etti: aş qıtı, tükânnıñ qarışıq çalışması, kezintiler muztazam olmaması, nezaret organlarğa berilgen şikâyetelrniñ toqtatılması, kerekli tibbiy yardımnıñ kösterilmesi ile bağlı qyınlıqlar. Taras Malışevskiy müessiseniñ müdiri ile laf etecegini bildirdi", - dep haber ettiler birleşmede.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oktâbrniñ 29-nda Seytumer Seytumerov 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına, Osman Seytumerov 14 yıl, Amet Suleymanov 12 yıl, Rustem Seytmemetov 13 yılğa mahküm etildi. Advokatnıñ bildirgenine köre, mabüsler başta 3 yıl ve 6 ay apishanede yatmalı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada, Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada, Seyran Saliyev16 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına mahküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İlbaşı yaña uqu yılı başlanu belän täbrik itte
Ul üz çığışında mäktäplärdä däreslärneñ däwam itä aluı öçen vakśinaśiyäläwneñ möhimlegenä basım yasadı
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan İstanbulda 2021 -2022 yaña uqu yılın açu programmasında çığış yasadı.
Ul üz çığışında uqıçılar, uqıtuçılar, äti- änilärne yaña uqu yılı başlanu belän täbrik itte häm anıñ xäyerle buluın teläde.
Ärdoğan mäktäplärdä däreslärneñ däwam itä aluı öçen vakśinaśiyäläwneñ möhimlegenä basım yasadı.
İlbaşı Ärdoğan:”İlebezdä ğomum...
-
-
-
27.09.2022
-
27.09.2022
-
27.09.2022


text:
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Ukrayınada aman-aman bütün cebede sert bir tirenüv devam ete.
«Bugün informatsion körünişni şekillendirgen insanlarımızğa muracaat etmege isteyim. Lütfen, bütün cebede sert bir tirenüv olğanını köriñiz ve diqqat celp etiñiz. Faal uruş areketleriniñ 1300 kilometri. Cebeniñ bir qısmı aqqında çoq aytsalar, başqasını unutsalar, adaletsiz ola. Askerlerimiz bir çoq yönelişte tam qaramanlar ola», – dedi Zelenskıy sentâbrniñ 6-nda yapqan muracaatında.
O, em Donbasta, em Harkiv vilâyetinde, em Zaporijjâ vilâyetinde, em cenüpte, em memleketniñ şimali ve şarqında sıñır rayonlarında «devletniñ qorunması aynı samimiy ve ciddiy diqqatqa muhtactır».
Ukrayına Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı bildirgenine köre, Mudafaa quvetleriniñ bölükleri «alğan mevzilerni tuta ve duşmanğa Ukrayınanıñ içine kirmege imkân bermey».
Britaniya istihbaratı Rusiye ordusınıñ esas ğayreti Donbas istilâsı qala, dep bildirdi.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
CTyдeHTлep TypMыcы
БүrиH, 4-яHBapb kүHи Бepдaқ aTыHдaғы Қapaқaлпaқ MәMлekeTлиk yHиBepcиTeTи CTyдeHTлep Typap үйиHдe пaйызлы yшыpacыў keшecи шөлkeMлecTиpилип, бyл жacлapыMыз yшыH aйpықшa pyўxлaHыўшылық…
– Kúnde bir nárse alıp qaytpasań, kewliń kenshimeydi, deydi eken Dinoranıń toparlas dosları onıń kúndelikli jetiskenliklerin kórip. Shınında da, ol…
«Жacлapды қoллaп-қyўaTлaў xәM xaлықTың caлaMaTлығыH бekkeMлeў жылы» дeп aTaMa бepилreH 2021-жылдa Бepдaқ aTыHдaғы Қapaқaлпaқ MәMлekeTлиk yHиBepcиTeTиHдe cTyдeHT жacлapды coциaллық қopғaӯ,…
«Жacлapды қoллaп-қyўaTлaў xәM xaлықTың caлaMaTлығыH бekkeMлeў жылы» дeп aTaлғaH 2021-жыл Бepдaқ aTыHдaғы Қapaқaлпaқ MәMлekeTлиk yHиBepcиTeTиHдe Tapийxый жыллapдыӊ биpи бoлып издe…
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesinde «Parlament-jaslar mápleriniń qorǵawshısı hám demokratiya mektebi» temasında ushırasıw bolıp ótti. Isbilermenler háreketi Ózbekstan Liberal-demokratiyalıq…
Ximiya-texnologiya fakultetindegi tyutorlardıń biri Yusupov Baxtıyar studentler menen aldıǵa qoyılģan wazıypalar, oqıw processi, pikir hám usınıslar tuwralı sáwbetlesti. Ol toparımızdıń…
Universitetimizde talantlı student-jaslar kópshilikti quraydı. Olardıń bilimin, uqıbı hám talantın asırıwda hár qıylı olimpiadalar, konferensiyalar, tańlawlar shólkemlestirilip barılmaqta. Álbette, Intellektuallıq…
Házirgi waqıtta Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń Ameliy matematika hám informatika bakalavr tálim baǵdarınıń pitkeriwshi 4-kurs studentleri oqıw joba tiykarında akademiyalıq licey…
Bes baslamanıń hár biri úlken áhimiyetke iye. Sol baǵdarlardıń biri bolǵan 4-baslaması «Jaslar mánawiyatın joqarılarıw, olar arasında kitapqumarlıqtı keń alıp…
Házirgi waqıtta Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń Kásip tálimi: Informatika hám informaciyalıq texnologiyaları bakalavr tálim baǵdarınıń pitkeriwshi 4-kurs studentleri oqıw joba tiykarında…


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov ilân ete ki, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı, bu yerde cinaiy taqip etilgenine baqmadan, terk etmek niyeti yoqtır.
«Yoq. Men istese edim, çoqtan bunı yapar edim», – dedi Umerov Radio Svobodağa bergen intervyusında.
Qırım uquq qoruyıcı organları keçmege mecbur etken psihiatrik ekspertizanı «tesir usulı» dep adlandırdı.
Umerovnıñ tahmin etkenine köre, onıñ işi boyunca taqiqat devam etecek.
«Taqiqatçı cıyılğan malümatnı prokuraturağa teslim etecek, bundan soñ bular mahkemege yollanılacaq, anda qarar alınacaq», – dep ilân etti Umerov.
Sentâbr 7-de Ayşe Ümerova – İlmi Ümerovnıñ qızı – mahkeme-tibbiy ekspertiza neticelerine köre, babası «ruhiy ceetten sağlam» olğanını ayttı.
İlmi Ümerov bu sene mayıs ayında Bağçasarayda yaqalandı, şimdiki vaqıtta o çıqma yasağı altında buluna. Onı Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruv yapqanınen qabaatlaylar.
2015 senesi ATR qırımtatar telekanalında «Rusiyeni Qırım ve Donbasstan çekilmege mecbur etmek kerek» lafları Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları olaraq tanıldı. İlmi Ümerovnıñ fikirince, onıñ sözleri aytqanlarından çıqarılğan edi. «Men devletniñ topraq bütünligini bozmağa çağırmadım. Men Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarsın dep, oña qarşı cezalarnı quvetlendirmege çağırdım. Men Ukraina ve Rusiyeniñ topraq bütünligi ğayrıdan tiklensin isteyim», – dep ayttı İlmi Ümerov mahkemelerden birinde.
Onı mahsus psihiatrik hastahanesine zorlap yerleştirgen soñ onıñnen birdemlik aktsiyaları Avroapnıñ bir çoq memleketi ve şeerinde olıp keçti. Human Rights Watch, Avropa Birligi, Ukraina Tışqı işler nazirligi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ çetel işleri komiteti, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oña qoltutqanını bildirdiler.


text:
Aqpannıñ 1-i koronavirus jwqqan 1161 adam, 31 qañtarda koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 24 adam anıqtaldı. Qazir elde 28 mıñğa juıq adam (U07.1 ne..
19 qañtarda koronavirus jwqqan 1134 adam, 18 qañtarda koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 118 adam anıqtalğan. Qazir elde 25 mıñnan astam adam (U07.1..
Densaulıq saqtau ministrliginiñ baspasöz qızmeti redakciya swrauı boyınşa 1 naurız ben 31 jeltoqsan aralığında koronavirustıñ janama äserinen 938 adam..
Qazaqstanda qañtar ayında dertke şaldıqqan 9,5 mıñ adam anıqtaldı. Saylau küngi 12 qañtarda koronavirus jwqqan 766 adam, 11 qañtarda koronavirus pnevm..
2021 jılı 10 qañtarda Qazaqstan boyınşa, mäjilis pen mäslihattar saylauı ötti. Sayasi nauqan barısında saylau uçaskeleri tarapınan täuelsiz bayqauşıla..


text:
DAǴAZA
- By ApMaH --
- Friday, 15 Apr, 2022
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2020-jıl 14-dekabrdegi «2020-2025 jıllarda kitapqumarlıq mádeniyatın rawajlandırıw hám qollap-quwatlaw milliy dástúrin tastıyıqlaw haqqında»ǵı Qararınıń orınlanıwın támiyinlew maqsetinde Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayında «Kitapqumarlıq hápteligi» shólkemlestirilmekte.
Usı múnásibet penen Siz áziz kitapqumarlardı 2022-jıl 18-22-aprel kúnleri Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme-kitapxana orayında bolıp ótetuǵın «Kitapqumarlıq hápteligi-2022» ge bársheńizdi mirát etemiz. Háptelik dawamında túrli ilajlar, tańlawlar, jańa kitaplar prezentaciyası hám kórgizbeleri, ushırasıw kesheleri hámde muzıkalı ádebiy kesheler bolıp ótedi.


text:
«Elifbe» qırımtatar tilini ögrenüv leyhasınıñ yañı yayını yağmurlı avağa bağışlana.
Luğat: yağmurlı ava – dojdlivaya pogoda, yağanaqlar – osadki, yağmur yağa – idöt dojd, şemsiye – zont.
Elifbe – arap sözüdir.
Yağmurlı ava – dojdlivaya pogoda, yağanaqlar – osadki, yağmur yağa – idöt dojd, şemsiye – zontLuğat
Qırımtatar tiliniñ video dersleri – Qırım.Aqiqatnıñ daa bir leyhasıdır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Halise Zinedin, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüser Emine Ceppar.
«Elifbe» ile ögren, idraq et ve qullan!


text:
Qazahistan İçki işler nazirligi (İİN) Almatı şeerinde belli olmağan silâlı şahıslarnıñ politsiya bölügine ücümi neticesinde üç politsiya hadimi elâk olğanı ve daa bir qaç kişi yaralanğanı aqqında bildire. Bundan da ğayrı, beyanatqa binaen, bir vatandaş elâk oldı. İNN bildirgen malümatqa köre, ücümciler ateş açıp, onıñ avtomobilini almağa tırıştı.
Bunen beraber, İçki işler nazirligi ücüm etkeninde şeklenilgen bir kişi aqqında bildire.
«İlk malümatlarğa binaen, yaqalanğan kişi 27 yaşındaki, bundan evel mahküm etilgen Qızılorda vilâyetiniñ sakini keçen afta soñu qadınnı öldürgeninde şeklenile», – dep aytıla beyanatta.
Şeerde telükeniñ «qırmızı» seviyesi ilân etildi ve ücüm etkeninde şeklenilgen eñ azdan daa bir kişini yalama boyunca ameliyat alıp barıla.
Yerli kütleviy haber vastaları bildire ki, ücüm tek politsiya bölügine degil de, amma Milliy havfsızlıq komitetiniñ yerli bölügine de etildi ve daa bir yerde ateş açıldı, amma tafsilâtlı malümat yoq.
Bundan evel, iyün ayında Aktobe şeerinde silâlı insanlar ücüm etken soñ, Qazahistanda telükeniñ «sarı» seviyesi ilân etilgen edi. O vaqıt 28 kişi elâk oldı.


text:
Cuma künü, dekabr 26-da, Aqyarda Kapitanskaya soqağı boyunca 16 qatlı evniñ patlavı saat 12:08 yüz berdi. Beklenilgeni kibi, patlavdan soñ bina temelinden yıqılmaq kerek edi, amma olmadı, dep yaza patlavnı canlı yayında köstergen Sevastopolskaya gazeta neşiri.
«Neticede yalıñız birinci beş qat patladı, bina qıyışıp qaldı. Hrustalnıy burnu rayonını toz bastı. Ealide binanı Aqyar Pizan qullesi olaraq adladılar», – dep yaza neşir.
Patlav olğan rayonı alâ daa qapalıdır. Ameliyat arfesinde rayon sakinlerini tahliye etip, naqliyat areketini sıñırladılar.
Gazetanıñ malümatına köre, patlavnı «Alfa Ekspedişn Demayning» Moskva şirketi keçirdi eken.
2014 senesi mayı 11 künü Aqyar «valisi» vazifelerini eda etken Sergey Menâylo «Kapitanskaya soqağı, 12 adresi boyunca qurulıp bitirilmegen obyektniñ devrilmesi aqqında» avaleni imzalağan edi.


text:
Afğanistannıñ paytahtı Kabulda aprel 19-da olıp keçken deşetli patlav neticesinde eñ azından 20 kişi can berdi ve aman-aman 300 insan yaralandı, dep haber ete akimiyet.
Memleketniñ İç işler nazirligi bildire ki, ücüm maqsadı Milliy havfsızlıq idaresi edi. Canlı bomba saba saatlerinde patlavnı kerçekleştirdi, soñra boyevikler ateş açqanlar, dep qoşa Nazirlik.
Qurbanlar arasında em adiy insanlar, em de Afğanistan havfsızlıq quvetleriniñ azaları bar.
Ücüm mesüliyetini «Taliban» öz boynuna aldı. Bir afta evelsi «Taliban» «baar ücümi» aqqında bildirgen edi.
Patlavdan bir qaç metr uzaqlığında yerleşken prezident sarayı ücümni takbih etip, «qorqaqlar teraktı» dep ayttılar. Prezident ofisi dey ki, bu ücüm «Afğanistan havfsızlıq quvetleriniñ terrorizm ile küreşmek niyetlerini bozmaz».


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek, Aqmescitte Cuma Cami 2019 senesi aprel 21 künü açılacağını beyan etti. Bunı RİA Krım haber ete.
Balbek: «Cuma Camini 2019 senesi 21 aprelde açmağa qarar alındı. O künü cumhuriyette, repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ aqlanması aqqında feramnnıñ çıqması munasebetinen, beşinci sene yañı bayram qayd etilecek», – dep aytqan.
Cuma Caminiñ qurucılığı 2015 senesi sentâbr 25 künü başlanğan edi. O Aqmescit suv anbarı civarında, şeerniñ cenübiy töpesinde qurula. Leyhağa köre, onıñ eki qısımı olacaq: 28 metr yükseklikte qubbe ile esas bina (37-ge 37 metr büyükliginde) ve iç azbarında sutun sırası ve şadırvan olacaq. Caminiñ dört minaresi olacaq, er biri 50 metrdir.
Ruslan Balber 2016 senesi 18 sentâbrde ötkerilgen saylavlar neticesinde Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı oldı. Ğarbiy devletler bu Qırımda ötkerilgen bu saylavlarnıñ qanuniyetini qabul etmedi ve Balbeknen beraber yarımadada saylanılğan diger deputatlarğa da şahsiy sanktsiyalarnı qabul etti.


text:
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ millitlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnovnıñ istifa etmesi, memur qırımtatarlarını rusiyeli akimiyet tarafından belgilengen şekilnen razı olmalarına mecbur etalmağanı sebebinden oldı.Bu aqta oktâbrniñ 16-nda Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qırımlı faal Zair Smedlâyev söz yürsetti.
«O, (Zaur Smirnov – QA) qırımtatarlarını buğavlarnen Kreml tarafından oña belgilengen statusnı sevmege mecbur etalmadı», – dedi Smedlâyev.
Smedlâyevniñ fikrine köre, Kremlniñ işğal altındaki Qırımda qomşu Rusiyede ötkerilecek prezident saylâvından evel yapqan ilk kadrlar deñiştirüvi degildir.
«Prezident saylâvindan evel qırımtatarlarınıñ reyleri ihtiyac bar. Moskva içün bu muim. Qırımtatarları saylâvlarda iştirak etken taqdirde, Qırımnıñ deñişken statusına qoltutqan kibi olacaq», – dep bildirdi faal.
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ millitlerara munasebetler devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov oktâbrniñ 16-nda istifa etti.
Ondan soñ, Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov, Smirnov semeresiz çalışmaları sebebinden onıñ talabınen istifa etti, dep bildirgen edi.
1999-2013 seneleri arasında Smirnov Yalta şeer şurasında milletlerara munasebetler ve migratsiya idaresiniñ başlığı olıp çalışqan edi.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, o Qırımnıñ rusiyeli akimiyetine bağlı millitlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ reisi vazifesine tayin etilgen edi.