text:
İçtimaiy ağlarda peyda olğan malümatqa köre, İçki rayonı Varvarovka köyünde yaşağan Ukraina vatandaşları evleri üzerinde Ukraina bayrağını tiklegeni sebebinden işğal etilgen Qırımdan quvuldılar.
Qırım.Aqiqat mühbirleri bildirgeni kibi, İçki rayonı Varvarovka köyünde yaşağan Kiriçenko ailesi kerçekten de 2015 senesi yanvar 5 künü yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçti. Amma bunı öz istegi ile yapqanlar, çünki Ukraina vatandaşları olıp, Qırımda bulunmaqnıñ imkâniyetini artıq körmey ekenler.
«Biz Rusiye vatandaşlığını qabul etmeyip, Ukraina vatandaşları olıp qaldıq. Rusiye ordularınıñ kelgeni ile evimiz üzerinde Ukraina bayrağını tikledik ve yalıñız Qırımdan çıqqanımızda onı tüşürdik», – dep tarif ete aile azası Svetlana Kiriçenko.
Onıñ aytqanı kibi, Qırımda ukrain pasportları olğan ve Ukraina tarafını tutqan insanlar içün yaratılğan yaşayış şaraitlerinde bulunmağa imkânsızdır.
«Evimizde tintüv de keçirildi, ailemiz Ermeni Bazarda Mustafa Cemilevni qarşılav tedbirinde iştirak etkeni sebebinden mahkeme keçirilgen edi. Amma mahkemede bizni bu işke nasıl etip bağlamağa bilmey ediler, milletimiz qırımtatar degil de», – dey qadın.
Faqat, aile azalarında Rusiye pasportları olmağanı sebebinden olarnıñ ögünde büyük manialar peyda ola. Yani, Rusiye pasportını elde etmegen vatandaşlar tibbiy sigortanı alamaz, demek, kerek olğan vaqıtta, tibbiy yardımnı de körip olamazlar.
«Küçük balalarım bar, olarğa şimdi hastahanelerde aşılavnı bile etip olamayım», – dep şikâyet ete Svetlana Kiriçenko.
Qorantanıñ Varvarovka köyünde şahsiy tükânı bar edi, amma yañı yıldan onı qapatmağa mecbur oldılar.
«Ticaretimizni ğayrıdan qayd etip olamadıq, çünki bergi hızmetinde tek ukrain pasportları olğan insanlarnıñ degil de, atta Rusiye pasportlarını alğan vatandaşlarnıñ işlerini al etip olamaylar», – dep tarif ete Svetlana Kiriçenko.
Qırımda 2015 senesiniñ başında amelge keçken qanunlarğa köre, öz ticaretini ğayrıdan qayd etmegen vatandaşlar faaliyetine devam etip olamaylar.
Bunıñ ile Kiriçenkolar, Svetlana aytqanı kibi, «yarımada ukrain olğanından soñ», Qırımğa qaytmağa tüşüneler.
«Şu aylar devamında azbarımızda asılğan bayraqnı da qıtağa alıp çıqtıq. Qaytıp kelsek, onı kene asarmız»,– dey qadın.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Ukraina devletiniñ Qırım yarımadasını qaytaruvnıñ yekâne strategiyası olmalı. Onıñ zanınca, ukrain cemiyeti Qırım keri qaytarılmasa, Ukraina topraq bütünligini qazanamaz.
Bunı o ZIK telekanalında bildirdi.
«Donetsk, Lugansknı bermege ve Qırımnı unutmağa çağıracaq insanlar ep bir olacaq. Olar Rusiye teşviqatınıñ yardımı ile peyda ola bileler. Lâkin bizler unutmamaq kerekmiz: işğalge razı olğan iç bir devlet çoq yaşamadı», – dedi Çubarov.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina mustaqilliginiñ 23 yılı devamında Qırımda ukrainlikni is ettirmek içün az iş yapıldı. Çubarovnıñ fikirince, bunıñ neticesinde qırımlılarnıñ bir qısmı Kremlniñ Kiyev istilâsı aqqında yalanına inandı.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük bildirdi ki, Kiyev mahkeme teşkerüvleri institutınıñ hulâsalarına köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygunıñ Qırım aqqında aytqanları halqara uquqnı bozmaqta.
Bundan sebep baş nazir Ukraina Tışqı işler nazirligi ve Baş prokuraturağa Gaaga mahkemesinde Rusiye Federatsiyasını Ukraina istilâsı içün mesüliyetke çekecek işke başlamağa avale etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Türkiye parlamentiniñ vekilleri eyyetiniñ Qırım ziyareti boyunca neticeler çıqarmağa aşıqmamağa çağırdı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Çubarov çarşenbe künü, aprel 29-da, Facebook saifesinde bildirdi ki, bunıñ kibi eyyetniñ yollaması, onıñ maqsat ve vazifeleri, Qırımdaki iş cedveli er bir taraf, şu cümleden qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ile muzakere etilgen edi.
«Qırımda Türkiye Cumhuriyetiniñ Ükümeti şekillendirgen ve yollağan ğayrı resmiy eyyet buluna. Ziyaretniñ halqara-uquq tarafları evelden Türkiye reberligi tarafından Ukraina prezidenti ile qonuşıldı: ziyaret yolu da şu cümleden: Ankara-Kiyev-Moskva-Aqmescit. Tabiiy ki, bizler işğalci akimiyet, hususan onıñ Qırım qoqlaları, eyyetniñ Qırımdaki işi devamında istegenini kerçek olaraq tanıtacağını tahmin ettik. Sizlerden bazıları Qırım qoqlaları bildirgen yañlış malümatlarğa ğayet büyük emiyet bere», – dep qayd etti Refat Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Türkiye Cumhuriyetiniñ ğayrı resmiy eyyetiniñ azaları «tecribeli ve bunıñ kibi vaziyetlerde bilgileri olğan adamlardır».
«Qırım gebbelsleriniñ yañlış malümatından soñ alğan menfiy duyğularıñızdan sebep olarnı qabaatlamağa aşıqmañız», – dep qayd etti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
Refat Çubarov qayd etti ki, bu künleri New Yorkta, şu cümleden Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ memurları ile iş körüşüvlerde, Qırımda insan aqlarınıñ bozulması muzakere etildi.
«Bir şeyden emin oluñız: Qırımda bulunması sebebinden qasevetlenmek sebepleri olsa da, olar yalıñız işğalciler ve olarnıñ tarafdarlarına ait. Cinayetçilerniñ ceza vaqtı yavaş yaqınlaşa, amma mıtlaqa kelecek», – dep ayttı Refat Çubarov.
Bazarertesi künü, aprel 27-de, Aqmescitke ğayrı resmiy Türkiye eyyeti keldi. Qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetini ögrenecek olğan eyyetniñ erkânında alim ve uquq qorçalayıcılar bar.
Eyyet erkânına Türkiye Büyük Milliy Meclisiniñ AK Partili sabıq deputatı Mehmet Zafer Üskül, Türkiye parlamentiniñ insan aqları saasındaki tedqiqler komissiyasınıñ sabıq yolbaşçısı, uquq qorçalayıcı Levent Korkut, Tış iqtisadiyat alâqalar Şurasınıñ Avrasiya regionınıñ memleketleri ile işbirlik koordinatorı Çala Mazlum, em de Türkiye aliy oquv yurtlarınıñ bir qaç hadimi kirmekte.


text:
Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Kliment yiberildi. Bu aqta rusiyeli advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları arhiyepiskop Klimentni protokol tizmeyip yiberdi.
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ martnıñ 3-nde aqşam bildirgenine köre, o, Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova ile telefonda laf etti. Moskalkova «tutulğan arhiyepiskop Klimentniñ areketlerinde bir de bir bozuvlar tapılmadı, şu sebepten onı Kyiv saatına köre saat 20.00-de onı yibermek kerekler».
Arhiyepiskop Klimentniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Klimentni Aqmescit bazarında olğanda «küfür sözler aytqanında» qabaatladılar.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ aytqanına köre, arhiyepiskop Kliment Aqmescit avtovokzalında çantasında «kilseden hırsızlanğan eşyalar» bar olğanından şübhe olğanı içün tutuldı.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye işğali altındaki Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Klimentniñ tutulmasınen bağlı haberden qasevetlene. Ukraina nazirligi halqara meydançıqlarda, hususan BM, OSCE ve Avropa Şurasında buña diqqat celp etmek niyetinde.
Rusiye uquq qoruyıcıları martnıñ 3-nde Aqmescitniñ Merkeziy avtovokzalında Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Klimentni tuttı.
Ukraina Pravoslav kilsesiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, İnsan aqları bozulğan ve azatlıqtan marum etilgen şahıslarğa yardım Pravoslav missiyasınıñ reisi arhiyepiskop Kliment Rusiyede apiske alınğan Ukraina vatandaşı Pavlo Grıbnıñ davası boyunca Rostov-na-Donu mahkemesine baracaq edi.
Rusiye uquq qoruyıcıları arhiyepiskop Klimentniñ tutulmasına dair malümatnı resmiy şekilde izaatlamay.
Daa evel belli olğanı kibi, Qırımdaki Rusiye akimiyeti Kyiv patriarhatınıñ Ukraina pravoslav kilsesiniñ ibadetleri keçirilgen Aqmescitteki aziz Vladimir ve Olga kafedral kilsesiniñ «binasını boşatmaq» kerekligi aqqında bildirdi.
Fevralniñ 13-nde Qırımnıñ Rusiye mal-mülk nazirligi Kyiv patriarhatı Ukraina pravoslav kilsesiniñ Qırım yeparhiyasına yollanğan talap yañı qurulğan Ukraina Pravoslav kilsesine keçken Kyiv patriarhatı Ukraina pravoslav kilsesiniñ yeparhiyası ile tizilgen añlaşmanıñ bitmesinen bağlı, dep bildirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, halqara toplulıq Rusiyeniñ Qırımda insan aqları ve serbestligini bozuv areketleri içün onı cezalamaq kerek.
Bunı o, Kiyevdeki Qırımda İnsan aqlarını qorçalav halqara konferentsiyasında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«İnsan aqlarına riayet etilmesi aqqında aytsaq, Ukraina, halqara teşkilâtlar, diger memleketlerniñ Rusiyege insan aqlarına riayet etilmesi mevzusında tesir etecek saalarnı aytmaq kerekmiz. Ne içün Ukraina biznesi anda biñlerce mal alıp kete? ATRni qapatalar, vaziyetke tesir ete bilecek cemaat teşkilâtları ne içün susıp otura?», – dep ayttı Meclis reisi.
«Rusiye insanlarğa qadaplanğanınıñ aqibetlerini is etmek kerek», – dedi o.
Mart 31-de Kiyevde Qırımda İnsan aqlarını qorçalav halqara konferentsiyası başlandı. Onı Ukrainada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ inkişaf programması yardımı ile keçireler. Tedbirde Ukraina ombudsmeni Valeriya Lutkovskaya qayd etti ki, Rusiye işğal etken Qırımda tuvğanları ile qonuşmaq aqqı bozula, qırımtatar halqı ise ekinci sürgünlikke oğray.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ Murat Alimovnıñ yaqınlarınen körüşüvi olıp keçti. Körüşüv devamında Qırım Müftisi balanıñ tedaviylenüvi içün onıñ qorantasına toplanğan paralarnı taqdim etti. Hatırlatamız, bala sırt adaleleriniñ II tür atrofiyası degen siyrek bir hastalıqqa oğrağan.
Sırt adalelerniñ atrofiyası siyrek genetik bir hastalıq olıp, onıñ sebebinden sırt miyiniñ siñir üceyreleriniñ işleyişi bozula, bu ise, adalelerniñ zayıflamasına, daa soñra atrofiyasına, ve, ileride, felç hastalığına, büs-bütün areketsiz qaluvğa ketire bile. Muratnıñ tedaviylenmesi içün mahsus ZOLGENSMA iñektsiyasını yapmaq kerek, onıñ fiyatı da – 169 mln ruble.
Qırım Müftiligi muvaqqatsız “Merhametlik” aktsiyası çerçivesinde bir qaç kere Muratnıñ qorantasına ve yardımda muhtac olğan diger hastalarğa maddiy yardım köstermek içün sadaqalar toplağan edi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Orlov vilâyeti mahkemesi iyül 13 künü Ukrainağa destek mündericesi ile yazılğan Qırım aqqında şiir sebebinden Aleksandr Bıvşevge üküm çıqaracaq.
Orlov vilâyeti Kromı qasabasından 42 yaşında alman tili ocası Aleksandr Bıvşev 2014 senesi mart 1-de internette «Ukraina vatanperverlerine» serlevalı şiirini aşkâr etti. Şiirde o Rusiyeniñ Qırım ve Ukrainağa nisbeten areketlerini takbih etti.
Bir aydan soñra «açıqköz vatandaşlar» yerli «Zarâ» gazetasına yazdılar. Muarririyet, öz nevbetinde, prokuraturağa muracaat etti. Bıvşevge qarşı «nefret ve duşmanlıqqa qozğalav» maddesi boyunca cinaiy iş açtılar.
«Ukrain vatanperverlerine» şiıri ekstremist olaraq tanıldı, Aleksandr Bıvşevni ise federal ekstremistler cevdeline kirsetiler. Avgust ayında onı mektep işinden vaqtınca boşattılar, sabıq zenaatdaşları ve talebeleri mahkemede oña qarşı şaatlıq ettiler.
Taraflarnıñ munaqaşı vaqtında prokuratura temsilcisi şair içün yarım yıllıq terbiyeleyici iş ve zenaat yasağını talap ete edi. Aleksandr Bıvşevniñ özü işini siyasiy olaraq tanyı. Radio Svobodağa bergen izaatında aytqanı kibi, bütün bu vaqıt devamında o akimiyet tarafından basqı is ete. Bıvşev qazançsız qalıp, ana-babasınıñ nefaqasına yaşay. Amma yazmağa devam ete. Aytqanı kibi, şimdi «Zapiski rusofoba» kitabını yazıp bitire.


text:
Bazar künü, yanvar 11-de, meşur ekim-urolog, tibbiy ilimler namzeti, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekili İsa Cemilevniñ cenazesi qılındı. Yağmur ve buzlağan yollarğa baqmadan, işğal etilgen yarımadanıñ er bir köşesinden aman-aman eki biñ qırımlı merhumnen vedalaşmağa keldi.
Qırım müftisi Emirali Ablayev onı yahşı namuslı bir adam, ekim olaraq qayd etti: «Ekimler çoq, yahşı ekimler de çoq, lâkin İsa kibi – az, olar aman-aman yoq».
«Bu acayip bir adam edi, onıñ müsbet energiyası seniñ sağlam olacağında şübe qaldırmay edi. Sen bunıñ kibi insannıñ qollarında sağlam olmağa mecbur ediñ. O, bayağı vaqıt keçken olsa da, er bir hastasını hatırlay edi ve körgende sağlığını soray ve muvafaqiyetlerini ögrene edi», – dep ayttı Qırım.Aqiqat mühbirine cenazege kelgen sabıq hastalardan biri.
Cenazege Qırımtatar Milliy Meclis azaları, Qırım akimiyetinden Remzi İlyasov, «Qırım» fondunıñ yolbaşçısı Riza Şevkiyev, belli qırımtatar jurnalistleri Şevket Memetov ve Lilâ Bucurova, medeniyet erbapları, işdeşleri, soy-sopları, dostarı ve sabıq hastaları keldiler.
Yanvar 10-da meşur Qırım ekimi, Qırımtatar milliy qurultayınıñ vekili İsa Cemilev 55 yaşında vefat etti.


text:
Çarşenbe künü, iyül 15-te, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatları halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı insan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler parlament komitetiniñ azası olaraq sayladılar.
Bu qararğa 243 deputat qoltuttı.
«Özü ve halqı misalinde insan aqlarınıñ bozulması ne olğanını yahşı bilgen ikmetli ve tecribeli insan sert olsa da, aqıllı areket etecek, o, komitet işini daa semereli yapacaq ve bazı müim meselelerniñ al etilmesini tezleştirecek», – dep izaatladı Çubarovnıñ tayin etilmesini onıñ zenaatdaşı Georgiy Logvinskiy.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler meseleleri komiteti 2012 senesi meydanğa ketirilgen edi. Komitet reisi Grigoriy Nemırâ ola, komitet azaları sırasında – qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev.
Komitet Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları, etnomilliy siyaset, milletlerara munasebetler, tamır halqlar ve milliy azlıqlarnıñ aqlarından vekâletlisiniñ faaliyetini idare ete. Onıñ faaliyet alanına immigratsiya, qaçaqlar, mecburen köçip kelgenler, em de Ukrainada mesken berüv meseleleri kirmekte.


text:
Avropanıñ sertlik köstermeyüv pozitsiyası Qırımdaki vaziyetke menfiy tesir etebile, dep ayttı Qırım.Aqiqat Radiosı «Kündüzki şou» efirinde qırımtatar faali, uquq qorçalayıcı Sinaver Kadırov.
Onıñ sözlerine köre Kreml, bütün qırımtatarlarını radikalizm ve ekstremizmde qabaatlağa azırlanıp, yarımadada razı olmağanlarnıñ epsini silâlı usulnen bastırmaq niyetinde.
«Çeçenistanda da buña beñzer şey yapılğan edi. Çeçenler birinci cenkte ğalebe qazanğanlarında Hasavyurt añlaşması yapılğan edi, ondan soñ sentâbrniñ 11-ndeki vaqiqalardan soñ Rusiye Çeçenistan boylâp uçaqlarınen keçmege fursat qazandı dep saydı ve dünya Rusiyeniñ bu areketlerini farqlı şekilde qabul etken edi. İşte, men de bundan qorqam», – dedi uquq qorçalayıcı.
Sinaver Kadırov söz narazı olğanlarnıñ sıqıp çıqarılması ve kerçekten de silâ qullanılması mümkün olacaqını qayd etti.
«Şimdi bile silâlı basqı mevcut, yalıñız kimse öldürilmey. Qullanğan taktikalar işte şudır: ya susasıñız, ya da bizim qaydelerge uyup yaşaysıñız... Lâkin bu alda bile yarımada territoriyasında ealiniñ bir qısmını qaldırıp, digerini sıqıp çıqarmaq kibi bir proyektleri olması da istisna degildir. İnsanlar Qırımnı terk etmesi içün, eali üstünde terror estirmege isteyler», – dep izaatladı qırımtatar areketiniñ faali.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbaplarını sorğulay, qırımtatarı, Ukraina tarafdarları ve diniy azınlıq temsilcilerini tutup ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ bu areketlerini siyasetnen bağlı dep tanıy.


text:
Qırım sakinleri, Rusiye ve Ukraina arasında yaqın arada ola bilecek cenk mevzusını muzakere etip başladılar. Ve bunıñ sebebi bar, çünki Qırım paytahtında Rusiye arbiy tehnikasınıñ avuşması içün tıqanıqlıq bar, «Tavrida» yolunda ise kilometrlik sıralarnen Rusiye arbiyleri avuşa.
Bu yerde de vaziyet ne qadar ciddiy olğanını añlamaq içün talilci olmaq bile kerek degil. Doğrusını aytqanda, kendimde de qaranlıq tüşünceler bar. Bu tek Qırım ve Ukraina sıñırında Rusiye arbiyleriniñ artması aqqındaki bir çoq haberden soñ degil. Bir kün Aqmescitte Svoboda tarafqa keteken yol boyunca yarım saatqa tıqanıqlıqqa oğradım. Marşrutkada oturğanda, kene arbiler sütüni kete edi. Bu da meni çoq qorqutmadı, çünki Qırımda böyle şeylerge endi alıştıq. Amma biz yañı tehnika, yañı urbada askerleni körmege alıştıq. Bu sefer ise uruşlarnı körgen tehnika edi, askerler ise cenklerde iştirak etkenlerge oşay edi. Añlaşıla ki, bular qomşu Rusiyeden arbiy quvetlerdir. Mına bütün bular ise yaqınlaşqan felâket olacağı ile bağlı qaranlıq tüşüncelerni tasdıqlay.
Mına bütün bular ise yaqınlaşqan felâket olacağı ile bağlı qaranlıq tüşüncelerni tasdıqlay
İçtimaiy ağlarda Qırım sakinleri bomba sığınaqlarınıñ bar olması aqqında mevzunı kötere, amma muzakere vaqtında olarnıñ episi ticariy strukturalarğa ofis ya da anbarlar kibi satılğan. Qısqası, sirena sesini eşitp, Qırım sakinleri yalıñız başlarını ellerinen örtecek ve bomba ya da raketa olarnıñ evine barıp tüşmesin dep Allahqa duva ete bilecek.
Ne içün Rusiye Ukraina sıñırı yanında ordusını toplay? Kremlniñ propagandist haber vastalarınıñ bildirgen resmiy sebep – Ukraina Silâlı quvetleriniñ «DNR» ve «LNR» tarafından zapt etilgen ukrain topraqlarını azat etmek maqsadınen faal arektelerine yol bermemektir. Biz ise bilemiz ki, bugünki Kreml rejimi ögündeki ilk vazife akimiyetni saqlap qalmaqtır. Cenk ve arbiy vaziyetniñ tayin etilmesi – avtoritar ükmüniñ pekitilmesidir. Arbiy çatışma olğan taqdirde (ümüt etem ki, böyle bir şey olmaz) Kreml Ukraina ile tış cenkten ğayrı, daa Rusiye ve işğal etilgen Qırımda başqa fikirde olğanlarnı yoq etmege tırışacaq.
Arbiy çatışma olğan taqdirde, Kreml Ukraina ile tış cenkten ğayrı, daa Rusiye ve işğal etilgen Qırımda başqa fikirde olğanlarnı yoq etmege tırışacaq
Qırım işğaliniñ yedi yılı içinde mında Rusiye akimiyetiniñ siñirine tiygen küçler peyda oldı. Bu küçlerniñ temsilcileri Qırımda tesirini arttırğanından ğayrı, faal tarzda halqara meydanlardı çıqışlarda bulunıp, yarımada sakinleriniñ aqları ve serbestligi bozulğanı aqqında aytıp bereler. Amma bugünde Rusiye quvetçileri bir-de-bir qaideler uymalılar. Cenk ise quvetçilerniñ qollarını yiberecek ve olar cenk zamanına köre, temizlevni başlaycaq.
«Qırımbizimkidirler» kökten taşlarmı istey edi? Bunıñ yerine ise bombalar tüşe bile...
Ukraina ile cenk Rusiye içün elverişsizdir ve bu sadece büyük zararlar içün degil, amma daa strategiya olmaması içün. Çünki Kremlniñ Donbasnıñ kelecegi ile bağlı kerçek qararları yoq. Amma cenk akimiyet fırqasınıñ reytinlerinden deşetke kelgen Putin rejimi içün elverişlidir. Şimdi Devlet dumasında Kreml çoqluqtır. Sentâbr ayında neticeleri belli olmağan saylavlarnı nege keçirmek? Böyle ise cenk vaziyeti, saylavlar yoq!
Ükümni saqlap qalmaq içün bu rejim tecrit olunmaq azır. Rusiyeni dünya internentinden ve SWIFT sistemasından kesmek içün işler yapıla. Kremlniñ şiari ise «ne olsa ükümni saqlap qalmaq». Rusiyeniñ qomşusı Qıtay bu yoldan endi keçti. Bu sene Rusiye ve Qıtay arasında yañı arbiy alyansnıñ teşkil etilmesi aqqında laflar da tasadüfen degil.
Bugün qomşum, tüşünde bir qaç kere Aqmescit bombalanğanını körgenini ayttı. Bellesem, böyle tüşlerni ondan ğayrı digerleri de köre. «Qırımbizimkidirler» kökten taşlarmı istey edi? Bunıñ yerine ise bombalar tüşe bile...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Qırım devlet tibbiy universiteti «Qırım federal universitetiniñ» erkânına kirsetilecek.
Bunı Qırım «tasil, ilim ve gençlik naziri» Natalya Gonçarova Aqmescitte ana-babalar komiteti vekilleriniñ umumqırım toplaşuvında bildirdi, dep haber ete e-Krım.
Onıñ zanınca, tibbiy aliy oquv yurtı federal universitetniñ erkânında maddiy yardım körecek ve tasil keyfiyetini arttıracaq.
Aliy oquv yurtınıñ reberligi universitetniñ federal universitet erkânına kirsetilüvine qarşı çıqa. Federal universitetniñ erkânına Tavriya milliy universiteti, tibbiy universitet, Agrar universiteti ve Qırım iqtisadiyat institutını kirsetmege planlaştırıla edi.
Tibbiy universitetniñ reberligi buña narazılıq bildirgen soñ, Qırım «akimiyeti» aliy oquv yurtı federal universitet erkânına kirmeycegini bildirdi.


text:
Yañı teşkilâtnıñ başında keñişlev sualleri boyunca Avropa Birligi bölüginiñ başı Štefan Füle turacaq.
Gruppanıñ faaliyeti ilk evelâ Ukraina iqtisadiyatınıñ tertipleşüvi ve memlekette reformalarnıñ keçirilmesi içün alıp barılacaq. Bu işni ukrain akimiyeti ile birlikte amelge keçirecekler.
Bundan da ğayrı, destek gruppası iyün ayında AB ile assotsiatsiya añlaşmasını imzalay bilecek Gürcistan ve Moldova ile işbirlikte bulunmağa niyet ete.
Evelleri Avropa Birligi Ukrainağa 11 mlrd avro miqdarında destek köstermege azır olğanını bildirdi.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ devlet bayraq künü, avgustnıñ 22-de, Hanlar sarayınıñ meydanına kiriş serbest olacaq.
Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ matbuat hızmeti bildire ki, saat 9-dan saat 18-ge qadar saray meydanına kiriş serbest olacaq.
Saat 16:00 kontsert ötkerilecek.
İyülniñ 1-de Bağçasaraydaki Hanlar sarayına kiriş paralı oldı. Endiden soñ Hanlar sarayı territoriyasına kirmek içün kezinti parasını tölemek kerek: 225 ruble büyükler içün ve 115 ruble balalar içün.
Bağçasaray ve Bağçasaray rayonınıñ sakinleri pasportnı kösterip, bedava keçe bileler. Bundan ğayrı, camige kirip, ibadet etecek olğan adamlar içün de kiriş serbest olacaq.


text:
Qırımtatar muhtariyeti aqqında billboardlar Qırım ile memuriy sıñırda bütün kiriş noqtalarında peyda olacaq.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım qamaçavınıñ teşkilâtçılarından biri, ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, «Çonğar» kiriş noqtasında billboardlarnı Qırım qamaçavınıñ iştirakçileri öz esabına yerleştirdiler. Yazıları ukrain ve qırımtatar tillerinde yazılğan.
«İşğal etilgen ve serbest territoriyalar arasındaki bitaraf zonasında eki boş billboard olğanını qayd ettik. «Çonğar»da insanlar 4,5 km cayav kete. O taraftan insanlarnı maşina ile alıp ketireler, ukrain tarafından cayav ketmege mecburlar. İnsanlar ketkende, baqılmağan territoriyanı köre, kesilmegen ot, eki totlu billboardnı köreler. Bugünden, Qırımdan çıqqanda – «Sizni serebst Ukraina selâmlay», Qırım yarımadasına kirgende, Ukraina terkibinde qırımtatar milliy cumhuriyeti olğan territoriyağa ketkenleri aqqında yazını oquylar», – dey o.
İslâmovnıñ sözlerine köre, ileride billboardlar Herson vilâyetiniñ «Çaplinka» ve «Kalançak» kiriş noqtalarında peyda olacaq.
Herson vilâyeti Qırım kirişindeki «Çonğar» kiriş noqtasında yarımadanıñ vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri Ukraina. Qırımtatar Muhtar Cumhuriyeti. Hoş keldiñiz!» yazısı ile billboardnı yerleştirdiler
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda apiste bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini Ahtem Çiygoz yarımadadaki nizamsızlıq aqqında bütün dünya bilsin dep, «bile-bile mahkemeleşkenini» bildire.
Aprel 29-da keçirilgen «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğanlarnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasınen bağlı mahkemede Ahtem Çiygoznıñ nutqunı Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde paylaştı.
«Men bile-bile mahkemeleşem. Men mahkemege muracaat etem ve qayd etmege isteyim: maña nisbeten yapılğan bu nizamsızlıqnı körmemezlikke urmaq içün irade küçüm bar. Amma men bile-bile mahkemeleşem, çünki Qırımda insan aqları ve qırımtatarnıñ aqları taqiqat, prokuratura ve mahkemeler tarafından ne derecede körmemezlikke urulğanını bütün dünya bilmeli. Qanunda olğan bir, amma episi yapqanı başqa», – dedi Ahtem Çiygoz.
O, onıñ Qırımnı terk etmege niyeti yoq olğanını ve o telükeli olmağanını kene tekrarladı.
«Ve men soñuna qadar mahkemeleşecem, meni apiske qapatacaqlarını bilip, qapatıñız. Men mahkemeleşecem ve epiñiz siyasetçilerniñ emirlerini yerine ketirgen qoqla olğanıñıznı isbat etecem... Eliñizde Rusiye Ana yasası, qanunlar, cinaiy-uquqiy kodeks, Rusiye Cinaiy kodeksi bar, ve siz bular boyunca çalışmaysıñız. Bütün yapqan işiñiz qalplıq, sımarıştır... Men ar-namusımnı qorçalamaq içün küreşecem», – qayd etti siyasetçi.
Aprel 29-da, cuma künü Kremlge boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunma müddetini mayıs 22-ge qadar uzattırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. 2016 senesi fevral ayında rusiyeli Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvında bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar alındı.
2016 senesi fevral ayında rusiyeli Qırım Yuqarı mahkemesi bu dava işini tekrar taqiqatqa teslim etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Tiflisniñ merkezindeki Rustaveli caddesinde keçirilgen aktsiyalar vaqtında yaralanğan 52 insan Tiflisniñ farqlı hastahanelerinde qala. Gürcistan sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, çoqusı hastanıñ sağlıq vaziyeti stabil, bazıları bugün tibbiy müessiseden çıqacaqlar. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
İngorokva hastahanesiniñ hirurgiya bölüginde ameliyat olğan doquz hasta buluna.
Ekimlerniñ aytqanına köre, bazarertesi künü episi tibbiy müessiseden çıqa bile, dep haber ete Gürcistannıñ cemaat yayınlayıcısı.
Diger yaralanğanlar aqqında aytılsa, 11 hasta «New hospitalde» qala. Hastahane malümatına köre, hastalardan iç birisiniñ ayatı içün telükeli ola bilecek yaraları yoq. Daa dört hasta Guduşauri hastahanesinde buluna. Hastahanede bildirgenlerine köre, olarnı künniñ soñuna qadar çıqarmaq kerekler.
Gürcistannıñ paytahtı Tifliste iyünniñ 20-nde başlağan narazılıq aktsiyaları devam ete. Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Sergey Gavrilov Tifliste keçirilgen Parlamentlerara pravoslavlıq assambleyasınıñ sessiyasını Gürcistan parlamentiniñ spikeri yerinde oturıp açqan soñ narazılıqlar başladı.
Gürcistannıñ bir çoq vatandaşı Gavrilovnıñ Tifliske kelmezden evel Abhaziya ve Cenübiy Osetiya Gürcistannıñ separatist regionlarınıñ Rusiye tarafından mustaqil devletler olaraq tanılmasınıñ lâğu etilmeycegine dair laflarına açuvlandı.
İyünniñ 20-nde narazılıq aktsiyaları politsiya ile çatışmalarğa çevirildi. İyünniñ 21-nde bu adise-vaqialar sebebinden Gürcistan parlamentiniñ spikeri İrakliy Kobahidze istifağa çıqtı. Onıñ istifası miting iştirakçileriniñ talaplarından biri edi.
Narazılıq aktsiyalarınıñ iştirakçileri iç işler naziriniñ istifasını ve nevbetten tış parlament saylavlarınıñ belgilenmesini talap ete.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin iyülniñ 8-nden itibaren Rusiye ava şirketlerine rusiyelilerni Rusiyeden Gürcistanğa taşımağa vaqtınca yasaq etken buyruqnı imzaladı. Turizm operatorları ve turizm agentliklerine vatandaşlarğa Gürcistan yollanmalarını satmamağa tevsiye etile.
Gürcistanda Rusiye turizm operatorlarınıñ 1500 müşterisi buluna. Olar alğan biletlerine köre qaytacaqlar, dep bildirdi Rosturizm matbuat hızmeti cumaertesi künü «İnterfaks-Turizm» Rusiye portalına.


text:
Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi bildirgenine köre, «Diya» elektron qullanımında memleket içinde köçip kelgen şahıs vesiqasınıñ elektron şekli olacaq.
Bundan evel bu vesiqa tek kâğıtta bar edi, amma artıq elektron şekli de bar.
«Memleket içinde köçip kelgen şahıs vesiqasını talap etken yerge kâğıtsız köstermek mümkün. Memleket içinde köçip kelgen şahıs olaraq qayd etilgen aman-aman 1,5 million ukrainalınıñ ayatını qolaylaştıracaqtır. Devletniñ paperless yolunda müim bir adım», – dep qayd etti Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri naziriniñ muavini Snaver Seythalilev.
Qayd etilgenine köre, «Diya» qullanımında daa evel alınğan kâğıt vesiqasınıñ bütün malümatları olacaq.
Daa evel berilgen malümatqa köre, 2023 senesine qadar vatandaşlarğa, şu cumluden işğal etilgen Qırım sakinlerine kösterilgen hızmetlerni ağğa taşıycaqlar. Başta bankta ya da akkreditatsiyası olğan diger merkezde elektron imzanı almaq kerek. «Diya» qullanımından faydalanıp, doğuv şeadetnamesi, ID-kartı, çetel pasportı, aydavcı şeadetnamesi, pension şeadetnamesini ve ilâhre almağa mümkün olacaqtır.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi aprelniñ 20-de Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Arsen Cepparov ve imayesi onıñ apis müddetini uzatmaq qararından bergen şikâyet arizalarını qanaatlendirmege razı olmadı. Bunı oturıştan soñ Cepparovnıñ advokatı Cemil Temişev bildirdi.
«Mahkeme şikâyet arizalarımıznı kene qanaatlendirmedi. Arsen Cepparovnıñ apis müddetini toqtamayıp uzatmaları oña basqı usulıdır, taqiqat istegen ifadelerni bermesine zorlaycaq olalar», – dep ayttı Temişev.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel 18 künü Qızıltaşta yaqalanğan soñ apiste yatalar. Birinci dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevral 11 künü yaqalanğan edi. Olardan eñ çoq tanılğan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kukudır. Ondan ğayrı qurucı olıp çalışqanlar aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Sirük tutulğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qońırat rayonı hákimligi
Qaraqalpaqstan Respublikası Qońırat rayonınıń hákimi B.Saparov tárepinen 2019-jıl dawamında Qońırat rayonında fizikalıq hám yuridikalıq shaxslar menen ushırasıwlar ótkeriw maqsetinde shólkemlestirilgen kóshpeli hám ǵalabalıq qabıllawlar ótkeriw kestesi
Qońırat rayonı haqqında qısqasha maǵlıwmat
Qońırat rayonı respublikanıń arqa-batıs tárepinde jaylasqan bolıp, 1927-jıldıń 3-iyulinde dúzilgen. Rayon óz aymaǵı boyinsha Ózbekstan Respublikasınıń 12 procentin, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń 46 procentin quraydi. Rayon batıstan Qazaqstan Respublikası, arqadan Moynaq rayonı, batıstan Kegeyli rayonı hám qubladan Qanlıkól rayonı menen shegaralas.
Maydani 76, 0 ming kv.km. Rayonda1 qala (Qońırat), 21 máhelle, 5 qalasha tipindegi posyolka hám 12 awıl puqaralar jıyını bar. (Ráwshan, Nawrız, Qıpshaq, Qońırat, Xorezm, Ústúrt, Ájiniyaz, Axunbabaev, Jańatalap, Qızılqum, Altınkól) Oraylıq-Qońırat qalası.
2018-jıl 1-iyul xalatina kóre rayon xalqi sani 127, 5 mıń adamdı quraydı. Sonnan 80, 4 mıń adam qalada, 47, 3 mıń adam awılda jasaydı.
Rayonnıń batıs tárepin Ustúrt tegisligi iyelegen bolıp, tiykarınan jer astı baylıqları usı regionda jaylasqan. Bunda háktas, por, gips, mergel, as duzı, neft, gaz kondensatları hám basqa da qazılma baylıqlardıń iri kánleri bar. SHaxpaxta, Quwanısh, Aqsholaq, Úsh-say, Urga maydanlarında gaz kánleri ashılǵan. Urga káni 1995-jılı gaz magistralına qosılıp, xalıq máplerin támiyinlew ushın xızmet kórsetpekte. Sonıń menen birge, Barsa-kelmes hám Qarawımbet duz kánleri bar. «Barsa kelmes» duz kániniń uzınlıǵı 75 km, eni 70-72 km bolıp, tereńligi 30-60 m, ulıwma maydanı 1000 kv.m quraydı. Onıń zapası 105 mlrd. tonnanı quraydı. Bul duz kánlerinen sanaatta paydalanıw maqsetinde Ózbekstan Respublikası Ministrler komitetiniń 1995-jıl 2-martdaǵı 79-sanlı qararına muwapıq mámleket áhmiyetine iye Qonırat soda zavodı qurılıp iske túsirildi. Tábiǵıy suw deregi Ámiwdárya esaplanadı. Tiykarǵı suwǵarıw kanallar rayonlar aralıq «Súwenli» hám «Ráwshan» kanalları esaplanadı.


text:
Sankciya qwrsauında qalğan Belarus' Ukrainamen şekaradağı qauipsizdikti küşeytti. Qazir ötkizu punktterinde küzetşilerdiñ sanı artqan.
Belarus' memmlekettik şekara komitetiniñ resmi ökili Anton Bıçkovskiydiñ aytuınşa, zañsız äreketter men qauiptiñ aldın alu üşin jaña ereje küşine engen. Endi baqılau-ötkizu beketterinde şekaradan ötetin adamdardı tirkeu qoldanıstağı şekteuler men qosımşa qauipsizdik şaraların eskere otırıp jüzege asırıladı.
3 şildede Belarus' prezidenti Aleksandr Lukaşenko «öte köp mölşerdegi qaru-jaraq tasımalınıñ aldın aludı» sıltau etip, Ukrainamen şekaranı tolığımen jabu turalı bwyrıq bergen.
Öz kezeginde Ukraina sırtqı ister ministrliginiñ baspasöz hatşısı Ukrainanıñ özimen körşi postsovettik eldiñ işki isine aralaspağanın jäne onday josparı da joğın mälimdedi. Öz äkimşiligi jariyalağan sözinde Lukaşenko Belarus'te Germaniya, Litva, AQŞ, Pol'şa jäne Ukrainamen baylanıstı «astırtın terror wyımdardı» äşkerelengenin aytqan.


text:
«Rusiyeniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ qanunsız ilhaqınıñ beş yılından soñ» Avropa Birligi Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligine qoltutmağa devam ete.
Bu aqta Avropa Birliginiñ tış işler vekili Federika Mogerininiñ beyanatında aytıla.
«Avropa Birligi Rusiye tarafından halqara uquqnıñ bozuluvını tanımay ve takbih etmege devam ete: Qırım ilhaqı halqara telükesizlik içün doğru bir işaret olıp qala», – dep qayd etti Mogerini.
Beyanatta aytılğanına köre, Avropa Birligi BM aza devletlerini BM Baş assambleyasınıñ 68/262 rezolütsiyasına istinaden ilhaqnıñ tanılmaması boyunca tedbirlerni baqmasına çağıra.
«Rusiye tarafından halqara uquqnıñ bozulması Keriç boğazı ve Azaq deñizindeki kerginlikni arttırdı. 2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı sebepsiz küç qullanuvı Qırım yarımadasınıñ qanunsız ilhaqınıñ regional istiqrar içün menfiy aqibetlerini hatırlata», – dep qayd etti AB vekili.
AB, Rusiyeni «Keriçte qanunsız zapt etilgen ukrainalı deñiz askerleri, gemi ve donatmalarnı acele azat etmesine, azat etilgenine qadar ise olarnıñ uquqiy temsilcilik ve konsullıq organları aqlarına sayğı köstermesine ve yaralanğanlarğa kerekli tibbiy yardım köstermesine» çağıra.
Mogerininiñ aytqanına köre, Avropa Birligi Ukrainanıñ razılığ olmağanda Keriç köprüniñ qurulmasını takbih ete ve Rusiye halqara uquqqa uyğun bir şekilde bütün gemilerniñ Keriç boğazından Azaq deñizine maniasız ve serbest keçişini temin etecegini bekley.
Bundan ğayrı, Mogerini, AB Rusiyeniñ Qırım yarımadasında saylavlar keçirgenini tanımay, dep qayd etti.
Avropa Birligi ukrainalı siyasiy mabüsler Oleg Sentsov, Edem Bekirov, Oleksandr Kolçenko, Mıkola Semena, Volodımır Baluh, Emir-Üsein Kuku ve Qırım yarımadasında tutulıp, halqara uquqqa zıt bir şekilde üküm etilgen er kesni acele azat etmege kene talap ete.
Bundan evel Çeh Cumhuriyeti Tış işler nazirligi Rusiye işğal etken Qırımnı Ukrainanıñ bir parçası olaraq saymağa devam etkenini bildirdi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Cumaertesi künü, noyabr 21-de, Ukraina Menlik ve Azatlıq Kününi qayd ete.
Kiyev ve diger şeerlerde 2013 senesi noyabr – 2014 senesi fevral ayları kütleviy narazılıq aktsiyalarında elâk olğanlarnıñ hatırasına tedbirler keçirilecek.
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Kök Yüzü qarmamanlarınıñ hatırasına keçirilecek tedbirde iştirak etecek. Prezident memuriyeti bildirgeni kibi, devlet başı Menlik İnqilâbı qaramanlarınıñ elâk olğan yerindeki Haçqa gülçemberlerni ketirecek.
Uquq qoruyıcılar cumaertesi künü Kiyevde havfsızlıq tedbirlerini arttıracaq. Şu cümleden, Kiyev sakinleri ve musafirlerini kiriş noqtalarınıñ olacağı, şahsiy şeylerniñ ve vesiqalarnıñ teşkerilecegi aqqında tenbiyeleyler.
Menlik ve Azatlıq Kününi noyabr 13 künü alğan avalesi ile prezident Petro Poroşenko ilân etti.


text:
Aqyarda çarşenbe künü, iyül 1-de, Rusiye Qara deñiz flotunıñ deñiz piyade brigadasınıñ poligonlarında «Pobeda» umumrusiye arbiy-sport oyunınıñ finalı keçti, mında 14-16 yaşında balalar iştirak etti.
Rusiye Qara deñiz flotunıñ haber teminlevi bölüginiñ reberi, 1-inci rang kapitanı Vâçeslav Truhaçöv aytqanı kibi, finalda iştirakçilerde arbiy-sport sınavlardan keçmek, Rusiye tarihı boyunca testlerni bermek ve icadiy konkursnı azırlamağa teklif etilgen edi.
Bunıñ ile arbiy-sport sınavlar basamağı keçti, onıñ çerçvesinde balalar öz beden terbiyesini kösterdiler.
«Bu sene eñ eyi taqım unvanı yarışında Rusiye Federatsiyasınıñ 44 komandası iştirak etti. İştirakçilerniñ 14-16 yaşında edi. Er bir komanda terkibinde 8 oğlan ve eki qız bar», – denile beyanatta.
«Pobeda» arbiy-sport oyunları Rusiye Federatsiyasında endi beşinde kere keçe, Aqyarda ilk sefer.


text:
Qırım paytahtında Zenaat birligi medeniyet evinde Oraza bayram munasebeti ile bayram namazı keçirildi.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, bayram namazı saat 7:11 başlandı ve tahminen biñ insannı topladı.
Qırım musulmanları diniy idaresinde Qırımda Büyük cami olmağanı sebebinden Oraza bayram namazı er Zenaat birligi medeniyet evinde, meydanlarda ve diger binalarda keçirilgenini qayd eteler.
Bu sene bayram bazarertesi kününe keldi ve qırımlılar içün resmiy şekilde raatlıq künü oldı.
Oraza Bayram – İslâm taqviminde eki eñ büyük ve müim bayramlarından biridir. Mubarek Ramazan ayı bitkeninen Oraza Bayram qayd etile.
Bayram künü musulmanlar bayram namazına toplaşalar, eñ yahşı urba kiyeler, ananeviy yemekler pişireler, namazdan soñ bayram sofraları donatıla, er kes bir-birini hayırlay, adamlar qomşu, soy-soplarnı ziyaret eteler.
Muminler bir-birini «İd mubarak!» sözleri ile hayırlaylar. Bayram künü ve onıñ arfesinde zakât-al-fitr cıyıla. Toplanılğan para onda muhtac olğanlarğa tarqatıla.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko saibi olğan Aqyar deñiz zavodı Rusiye yuridik şahıslarınıñ yekâne devlet qayd cedvelinde resmiyleştirilgen.
Malümatqa köre, ukrain şirketi Rusiye mülki tarzında 2015 senesi mart 19-da «Aqyar deñiz zavodı» Devlet şirketi olaraq qayd etildi, haber ete Perşiy natsionalnıy ve Radio Svobodanıñ «Shemı» leyhası.
Fevralniñ soñunda Aqyar ükümeti nevbetten tış toplaşuvında Aqyar deñiz zavodınıñ milliyleştirilüvi aqta qarar aldı.
Ukrainada gemi qurucılığı ve tamiri ile oğraşqan şirketniñ faaliyeti toqtatılmağan. SMIDA resmiy malümatına köre, cemiyetniñ 89% isse seneti Petro Poroşenkonıñ «Praym Essets Kepital» fonduna ait.


text:
Leyhanıñ yañı bölügini qırımtatarlarnıñ ananeviy bayramı olğan Hıdırlezge bağışlaymız. Bu yıl o, mayıs beşke doğru kele.
Hıdırlez – bol bereket bayramıdır. Onı asırlar devamında tarladaki topraq işleri bitken ve mal yazlıq otlaqlarğa aydalğan soñ yapa ediler. Tarlada birinci başaqnıñ peyda olması, halq cıyınları ve şeñlikleriniñ başlanması içün simvolik bir signal edi.
Bayramnıñ adı onıñ peyda olması ile bağlı ve eki İslâm peyğamberi – Hıdır ve İlyasnıñ adlarından teşkil etile. Rivayetke köre, olar tamam Hıdırlez kününde bir-birinen qarşılaşa, yılnıñ qalğan qısmında ise bütün dünya boyunca insanlarğa yardım eteler.
Qalaqaynıñ bir yerden diger bir yerge ya da bayırdan aşağı tığırtılması, Hıdırlezniñ merkeziy adisesi ola
Bayramnıñ arfesinde ev bikeleri evni yahşı etip temizleyler. İnançlarğa köre, Hıdırlez kirli evlerge kelmey. Ondan ğayrı, ocaq saibeleri qalaqay – üstünde qırımtatar örnegi olğan ötmek çeşitini pişirmekni unutmamaq kerekler.
Bayram şeñlikleri bir qaç mahsus merasimden ibaret, faqat qalaqaynıñ bir yerden diger bir yerge ya da bayırdan aşağı tığırtılması, Hıdırlezniñ merkeziy adisesi ola. Ötmek yüzü ile töpege baqıp toqtasa – bereket bol olacaq, dep sayıla.
İlhaqından soñ qalaqay tığırtılmay: Mustafa Cemilevge Qırımğa kiriş yasaq etildi
Aqşam namazından soñ cemaatnıñ eñ ürmetli adamı ateşni tutaştıra, ve o zaman bayramnıñ eñ yüksek noqtası – ateş üstünden atlav başlana. Başta erkekler, soñ yigitler ve olardan soñ qadınlar ve qızlar ateş üstünde atlap keçeler. Sürgünlik vaqtında iç bir qırımtatar bayramı yapılmay edi – er bir körüşüv ayıpsız öldürilgenlerniñ matem kününe çevirile edi. Yalıñız Qırımğa qaytqan soñ, doqsanıncı yıllarnıñ başında halqta qadimiy ananesini ğayrıdan tiklemege imkânı peyda oldı.
Bayramnıñ ğayrıdan tiklenmesine yönetilgen nazik bir tecribe yalıñız yigirmi üç sene devam etip, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından soñ yekünlendi. Yarımadada endi qalaqay tığırtılmay – evelden bunı Mustafa Cemilev yapa edi, şimdi ise oña Qırımğa kiriş yasaq etildi.
Qırım Hanlığınıñ tarihı ve Qırım tarihınıñ meraq doğurğan saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı bir leyhası olğan «Tuğra»da.
Tuğra – han muüri, qırımtatar devletçiliginiñ simvolı, Qırımnıñ zemaneviy problemalarını añlamaq içün özgün bir anahtardır.
Rejissör – Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı – Eldar Halilov, ğayeniñ muellifi ve prodüser – Emine Ceppar.


text:
Ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçilerine tuvğanlarınen körüşmege razı oldılar. Hususan, Server Mustafayev, Ernes Ametov, Server Zekiryayev ve Timur İbragimovnıñ soyları körüşüv iznini aldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
"Bugün oğlum Server Mustafayevnen körüşip oldım, mennen onıñ apayı Mayye de bardı. Bilem, Ametov, Zekiryayev ve Timur İbragimovnıñ soylarınıñ da körüşmege çareleri oldı. Körüşüv eki saatqa yaqın edi, Servernen camdan laf ete edik. Men, qırq daqqağa yaqın laf ettim, soñ daa bir saatqa yaqın Maye qonuştı. Serverniñ alı bir qarar. Oña ilâc yollacaq edik, amma şimdi bir şeyge ihtiyacı yoq, dep ayttı. Daa üç adam ilâc kerekmey, dep ayttı, tek, bilgenime köre, Timur İbragimovnıñ sağlıq problemaları bar ve anası yaqın vaqıtta ilâc yollamağa tırışacaq. Server mahkeme aqqında da ayttı, balalarnıñ ruh alı küçlüdir ve olar artqa çekilmege niyetleri yoq, dep qoştı", - aytıp berdi Server Mustafayevniñ babası Rustem Mustafayev.
Noyabr 15-inde Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi, ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nı baqıp başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.


text:
Aqmescit akimiyeti iyün 26 künü qayd etilgen Qırımtatar milliy bayraq Kününe tedbir ve avto yürüşleriniñ teşkilâtçılarına bayramnı keçirmege üç kere yasaq etti. Bu sebepten qırımtatarlarnı evler ve maşinalarını milliy bayraqlarnen yaraştırmağa çağıralar.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Bayraq Kününe bağışlanğan merasimlerni azırlağan teşkiliy komitetniñ beyanatında aytıla, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Teşkiliy komitet milletni birleştirmek ve vatanperverlik duyğusını kötermek maqsadınen iyün 26 künü arfesinde qırımtatar milliy timsallerini rağbetleştirmege çağıra: evlerde bayraqlarnı kötermege, maşinalarda asmağa, milliy timsallerini urbada qullanmağa ve ilâhre», – denile beyanatta.
Beyanatta qayd etilgeni kibi, teşkiliy komitet üç kere Aqmescit memuriyetine tedbirniñ keçrilmesi boyunca arizalarnı bergen edi.
«Amma cevapları aynı birincisi kibi edi. Avto yürüşiniñ keçirilmesine de red cevabı keldi», – deyler beyanatta.
Bu sebepten Teşkiliy komitet 2015 senesi iyün 26 künü kütleviy tedbirlerni keçirmeycegi aqta bildire. Amma mında şunı qayd ettiler ki, Qırımtatar Milliy Bayraq Kününde keçirilgen adetiy kvest, foto yarışı, bala resimleri yarışı bu sene de olacaqtır. Keçirilüv yeri aqqında birazdan bildirecek olalar.
Evel bildirilgeni kibi, iyün 3 künü Kiyevde fleş mob başlandı, maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden keçirip, destek timsali olaraq onı qırımlılarğa bermek.
Kiyevde Qırımtatar milliy bayraq Kününi marş, avto yürüşi, sergi ile qayd etecekler.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiriniñ sabıq muavini Lilâ Bucurova bildirgeni kibi, dekabr 9 künü Qırımda zenaatdaşı Elzara İslâmovanıñ evinde tintüv keçirdiler.
Bu aqta o Facebookta yazdı.
«Bugün tahminen saat 7-de Elzara İslâmovağa tintüv ile keldiler», – dep yaza Bucurova, tafsilâtlarnı bildirmeyip.
Qırım.Aqiqat İslâmova ile bağlanmağa tırıştı, amma o telefon kötermey.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler. Bu sene mayıs ayında ATR sabıq baş müdiri Elzara İslâmova Lilâ Bucurova ile birlikte «QARA DEÑİZ PRODUCTION» mustaqil production studiyasını teşkil ettiler.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca eki cinaiy işni açtı.


text:
Qırımtatarlarnıñ öz-özüni idare etüv milliy organları – Qurultay, Meclis – Qırımnıñ tamır halqınıñ menfaatını temsil ete ve ananeviy temsiliy müessiseler ola. Rusiyege boysunğan yarımada ükümeti ilân etken olarnıñ Qırımda deñiştirmeleri, yani yañı temsiliy organ Mecliske reqabet etip olamaz.
Bu aqta Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav boyunca komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Biz milliy temsiliy müessiseler aqqında laf etkende, ananeviy yollarını muzakere etmelimiz. Çünki biz tamır halqı aqqında laf etemiz. Qırımtatarlarnıñ tarihına doğru alâqalı olğan temiz ananeviy yollar – bu Qurultay ve Meclis», – dedi o.
Bariyev yarımada ükümeti qırımtatarlarnıñ temsiliy organlarına oşatqan diger şekillerni qullana bilecegini tahmin etti.
«Bilgenime köre, şimdi olar qırımtatarlarnıñ milliy-medeniy muhtariyetlerini teşkil etmek içün faal şekilde çalışalar, soñra nasıldır assotsiatsiya yapmağa isteyler ve bu qırımtatarlarnıñ temsiliy organı dep, onı taqdim etecekler... Olar, elbet, onı Divan dep adlandıra bileler. Keñeş dep adlandıra bileler (Qırğızistanda yerli öz-özüni idare etüv milliy organ – QA). Bu da türk adlarıdır. Oña çeşit adlar bere bileler», – dep añlattı Bariyev.
Eskender Bariyevniñ qayd etkenine köre, şimdiki vaqıtta mesele bu yañı qurulğan müessiseler hususan qırımtatar halqınıñ temsilcisi olaraq lâyıq olacağı ve olarıñ demokratik şekilde saylanılacağıdır.
«Er angi deñişme lâyıq olamazdır, Qırımtatar Milliy Meclisi mevcuttır. O tek fevqulade faaliyet nizamına keçti», – dedi uquq qoruyıcı.
Rusiyege boysunğan Qırım parlamentiniñ spiker muavini Remzi İlyasov qırımtatarlar yañı temsiliy organnı teşkil eteceklerini ilân etti. İlyasovnıñ qayd etkenine köre, umumhalq qurultayınıñ teşkil etilmesinen oğraşaycaq mahsus milliy komissiyanı tesis etmege qarar alındı. Tahminlerge köre, qurultay bu sene noyabr-dekabr aylarında keçirilecek.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Meclis reisi Refat Çubarov bundan soñ Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetini fevqulade nizamda devam etecegini dildirdi, çünki onıñ faaliyeti normal şekilde ömürge keçirilmesi içün «yeñilmez manialar» quruldı.
Meclisniñ yasaq etilmesini halqara toplulıqta takbih ettiler.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Vaqia Aqmescit merkezinde Gorkiy soqağında yüz berdi. «Men maşinanı toqtatqan soñ, yanıma bir qaç adam kelip, özüni «samooborona» olaraq tanıttı ve vesiqalarnı köstermege talap etti», – dep ayta Egiz.
O, belgisiz adamlarnıñ talaplarına riayet etmege istemedi ve politsiya hadimlerini çağırmağa teklif etti. Tahminen 20 adam pasportnı ve, bundan ğayrı, maşinanı açıp köstermege talap etti.
Abduraman Egiz bu talaplarnı yerine ketirmekten vazgeçti. Bundan soñra «halq imayesiniñ» vekilleri Meclis azasınıñ qollarına kelepçe kiydirip, ştabqa alıp ketecek oldılar.
O, qarşılıq kösterdi, neticede ise oña zarar ketirdiler. Meclis azasına yardım etecek olğan daa bir qaç qırımtatar oğlanına zarar ketirildi. Neticede Egiz pasportnı kösterdi. «Halq imayesiniñ» vekilleri onıñ Aqmescitte yaşağanını körip, yiberdiler.


text:
Aslı qırımtatar ukrain yırcısı Camala dey ki, birden em yahşı çalğıcı, em siyasetçi olmağa imkânsızdır, şunıñ içün bu eki yonelişni birleştirmemek çalışa ve muzıkağa sadıq qala.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde bildirdi.
«Men bitaraf icadiy insan olmağa, bar küçümni buña sarf etmege tırışam. Bir şeyni yarı ğayret ile yapmağa imkânsız. Em yahşı siyasetçi, em yahşı yırcı olmağa çare yoq.   Siyaset – menim ikâyem degil, iç te», – dey o.
«Menimce, yır, inanıñ, bir yır, emiyetli, müim ğaye ile, azamiy samimiyet ile, bütün bu qanun leyhaları, konferentsiya ve forumlardan da çoq şeyni ayta bile. Çünki biz bunı köremiz, Okean Elzı (ukrain rok-taqımı – QA) stadionlarına baqıp köremiz. Siyasetçilerge köre, bu taqımğa ziyade inandılar», – dep qoştı yırcı.
Camala – aslı qırımtatar ukrain yırcısı. Muzıkası jazz, soul, elektron ve halq muzıkasını qaplap ala. Camala Oles Saninniñ «Povodır» filminde baş qadın rolüni icra etti.


text:
Akimiyet Qırımda, esasen qırımtatarlardan ibaret musulman cemiyetiniñ birligini yoq etmek içün daima bir yolnı seçe – Qırım musulmanları diniy idaresiniñ faaliyetine manialar qoya.
Bundan evel, Müftiyatqa raqiplik yapacaq bir sıra din teşkilâtlarnıñ inkişafı alğışlana edi. Meclis yolbaşçıları aytqanı kibi, ayırı teşkilâtlar tek ukrain hızmetleri degil, başqalar tarafından da mahsus yetiştirile edi.
Bu yolda Yanukoviçniñ qurumı eñ ileri ketti – onıñ Qırımdaki vekilleri açıqtan-açıq «Sebat» teşkilâtınen işbirlik tuta ediler. Ukrain matbuat vastalarında ise, bu teşkilât azaları vahhabizmniñ izdeşleri olaraq belli.
Amma, birlikte çalışqan Meclis ve Müftiyatnı küçsiz qaldırmaq niyetleri, aksine, halqnıñ bu milliy qurumlar etrafında birleşüvine sebepçi oldı.
İşğal etilgen Qırım akimiyeti başqa yollar qıdırıp oturmadı. Olar Müftiyat ile küreşte Qırım musulmanları diniy merkezi – Yanukoviç akimiyetke kelgen vaqıtta peyda olğan, habaşlarğa tayanmağa niyet ettiler.
İşbirlik aqqında ta mart ayında aytılıp başlandı. Habaşlarnıñ birinci çıqışı aprelniñ 22-nde olıp keçti. Şu künü, «Avdet» gazetasınıñ malümatına köre, olarnıñ bir qaç vekili rus telekanaları ögünde Aqmescitte Mecliske qarşı gizli miting ötkerdiler.
Yazda endi bir kimse gizlenmey, açıq çalışıp başladılar. Diniy merkezniñ reis muavini Ruslan Saitvaliyev Aqmescitte, iyunniñ 18-nde matbuat-konferentsiyasında Müftiyat ve Qırım müftisi Emirali Ablayevni radikal islamcılarnen bağ tutqanında qabaatlay.
Bu kadrlarda onıñ, iyülniñ 25-nde iftarda bulunğanı kösterile – tedbir, Aqmescitniñ qavehanelerniñ birinde Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov tarafından teşkil etildi.
Amma, Yanukoviç «Sebat» ile işbirlik qurıp yañlışqanı kibi, Aksönov da Qırım musulmanları diniy merkezini seçip yañlıştı. Rusiyede esasen habaşlar radikallar olaraq sayılğanını bilmegendir.
Ta yılnıñ başında Çeçenistan prezidenti Ramzan Kadırov yarımadada olarnıñ sayısı çoqlaşqanından çorlanğan edi. Yanvar ayında o: «Habaş ya da vahhablarnıñ vekillerni davet etip, kendi mefküreni bir de bir hadisnen tasdiqlamağa rica etkende, olar birden yañlışqanlarını aytalar», – dep bildirgen edi.
Çeçenistanda 90-ncı senelerinden bilingen Ukrain habaşlarnıñ yetekçisi, öz başına tayinlengen müftiy Ahmed Tamimni de Rusiye yolbaşçıları çoq alğışlamaylar. Bazı qaynaqlarğa binaen, Müftiyatqa raqiplik yapmaq içün onıñ tarafından 2010 senesi meydanğa ketirilgen QMDM ale daa onıñ reberliginde buluna.
Gleb Raviullin, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemeleriniñ ükümleri sebebinden bugünde-bugün yüzden çoq bala babasız qaldı. Bazıları babasını mektepteki tedbirde körip olamaycaq, babaları merasimge kelmeycek, qızına toy künü qoltutmaycaq, baba sport yarışlarında ğalip çıqqan oğlunı quçaqlap olamaycaq. Bu balalardan bazıları babalarını doğğanından berli körmedi. Olarnıñ babaları mabüs ola, aq qorçalayıcılar olarnı siyasiy mabüs olaraq tanıy.
Ana qorantanı birleştire, balalarını baqa, ev işlerinen oğraşa. Şimdi ana küreşçi de oldı. Adalet, sevimli insanı, raatlıq ve yarından emin olmaq içün küreşe.
Qırım.Aqiqat, Qırımdaki siyasiy dava mabüsleriniñ ömür arqadaşlarınıñ ikâyelerini derc ete. Bu maqalede Lutfiye Zudiyeva aqqında aytılacaq (Mümine Saliyevanıñ ikâyesini mında, Liana Cemadnovanıñ ikâyesini mında, Sevil Ömerovanıñ ikâyesini ise mında oquñız).
«Quvetçiler er vaqıt kele bile»
O, terbiyeci olmağa arz etken edi – balalarğa ders berip inkişaf ettirecek edi. Lutfiye Zudiyeva – filolog, ukrain tili ocası, bala tapqan soñ kiçkenelernen çalışmağa istegenini añladı.
«Balalarnı yeşil fidançıqlarğa oşatam, olarnı vaqtında yöneltmek, olarğa inkişaf etmege yardım etmek ve bazı vaqıtları ilham bermek pek müim. Olarnen beraber özüni de çeşit saalarda baqmaq, er taraflama inkişaf etmege mümkün», – dep ayta aq qorçalayıcı, «Qırım birdemliginiñ» qadın faali Lutfiye Zudiyeva.
O, dört yıl evelsi «Elif» bala inkişaf merkezini açtı. Amma açılıştan üç ay keçken soñ bala merkezini teşkermege kelgenler, soñra prokuratura ve FSB tintkenler. Lutfiyeniñ fikirince, sebep – onıñ faaliyeti.
«Bugün musulmanlarnı ve qırımtatarlarnı yañlış tanığan ealiden şikâyetler de ola bile. Ekinciden, bunı cemaat faaliyetimnen bağlayım», – dep ayta qadın.
Bugünde-bugün Lutfiye Zudiyevanı mahkeme ögünde, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ aktsiya ve toplaşuvlarında sıq-sıq körmek mümkün. O, cep telefonını qaldırmay, er vaqıt bağda qala – semetdeşlerine yardım ete.
2018 senesi Lutfiye mahkemede cemaat imayecisi olğan edi: onlarnen qırımtatarı bir kişilik narazılıqlar içün bütün Qırımda mahkeme etilgende advokatlar yetmegen edi. İnsanlar semetdeşlerini qorçalamaq içün narazılıq aktsiyalarına çıqqan edi.
Bundan bir yıl ögüne Lutfiyeniñ hasta babası tutulğan, evi tintilgen edi. Şimdi er üçünci qırımtatar qorantası siyasiy basqığa oğray, dep qayd ete Lutfiye.
Baarde Lutfiye özü de tutulğan edi. Rusiye quvetçileriniñ aytqanına köre, Facebook ağınıñ qullanıcılarından biri yasaqlanğan Hizb ut-Tahrir timsalleri olğan paylaşuvda onı qayd etti. Bu daa 2013 senesi olğan edi. Lutfiye, Ekstremizm ile küreş merkezinde onı aldatmağa tırıştılar, dep ayta.
«Mında maneviy basqı bar, quvet qurulışlarınıñ vekillerinen özü qalasıñ. O künü bizni aldattılar: Emil Kurbedinovğa ve Lilâ Gemecige (qırımlı advokat ve adliyeci – QA) Merkezde kimse yoq, dep aytıldı, bizge ise advokatlar kelmedi, degenler», – dep hatırlay aq qorçalayıcı.
Lutfiye mahkeme etilgende esnas on eki saattan çoq devam etti. Sıcaqta, oraza vaqtında, semetdeşleri Lutfiyeni mahkeme binası ögünde sabırnen bekledi. Olar mahkeme bitkence qaranlıqqa qadar turdı. Mahkeme oña eki biñ ruble (tahminen 30 dollar) para cezasını berdi.
Lutfiye, insanlar imanlı adam, em qadın aq qorçalayıcı faaliyetinen nasıl oğraşqanını, cemaat faali olğanını añlamay, dep ayta.
«Şimdi Qırımdaki insanlar içün bir vazife bar – adaletsizliknen küreş, olğan repressiv areketlerni toqtatmaq ıntıluvı. O, em erkeklerni, em qadınlarnı, em esli-başlı insanlarnı, em gençlerni, millet mensüpligine baqmadan, insanlarnı birleştirdi. Kütken dinlerine baqmadan birleştirdi», – dep ayta Lutfiye.
Aq qorçalayıcı, «Qırım birdemliginiñ» qadın faali qorantasını da baqmağa yetirştire – Lutfiyeniñ dört balası, qoltutqan ve yardım etken sevimli aqayı bar.
Lutfiyeniñ fikirince, faal qırımlılar şimdi añlay: Rusiye quvetçileri olarnı şimdi er vaqıt kelip tuta bile.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiyeniñ Perm ülkesiniñ sakinleri uçuş fiyatınıñ bir qısmını ödep, Qırımğa barıp kele bilecekler. Bunı Perm ülkesiniñ beden medeniyet ve sport naziri Pavel Lâh bildirdi, – dep haber ete bazarertesi künü, yanvar 19-da, «Krım Media» agentligi.
Nazir dedi ki, Prikamye Rusiyeniñ daa 30 regionı ile beraber «Qara deñiz yalısınıñ kurort inkişafı» programmasına kirsetilgen.
«Onıñ çerçivesinde Rusiye sakinleri, şu cümleden çetel ziyaretlerinden marum qalğan vatandaşlar, eñ evelâ ucuz Qırım uçuşlarından faydalana bilecekler», – dep ayttı Pavel Lâh.
Onıñ malümatına köre, uçuşlar aprel ayında başlaycaqtır.
Berilgen malümatqa köre, leyha Rusiye medeniyet nazirligi, Rusiye naqliyat nazirligi, Turizm federal agentligi ve Rusiye turistik sanayı birliginiñ qoltutuvı ile ömürge keçirilmekte.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiyeniñ Türkiyedeki elçisi Andrey Karlov bildirdi ki, Türkiyeniñ ğayrı resmiy eyyeti yaqın vaqıtta Qırımğa kelip, qırımtatarlarnıñ al-vaziyetini ögrenecek, dep haber ete RİA Novosti.
«Al-azırda Qırımda qırımtatarlarnıñ vaziyetini ögrenecek Türkiyeniñ ğayrı resmiy eyyetiniñ Qırım ziyareti azırlanıla. Onıñ erkânına istifada olğan siyasetçiler, farqlı cemaat teşkilâtları ve iş adamları birlikleriniñ vekilleri kirecekler. Türkiye işdeşlerimiz anda barıp, ne olğanını kendileri körseler, pek yahşı olur, çünki Meclis liderleri Çubarov ve Cemilev kibi menfiy sımalar sıq-sıq yañlış malümat bereler», – dedi Karlov.
Elçi Türkiye eyyetiniñ ziyaretinden soñ Türkiye reberliginiñ qırımtatarlarnıñ vaziyeti meselesi boyunca fikri deñişecegine ümüt ete.


text:
Saba iyül 24 künü Türkiye politsiyası İstanbulda «İslâm devleti» boyevikleri ile işbirlikte şeklengen bir yüz insannıñ qıdıruvı boyunca terrorizmge qarşı teşkerüvlerni keçirmege başladı. Mahsus ameliyatta iştirak etken tahminen 5000 politsiya hadimi aqqında bildirile. Teşkerüvler esasen kürdler yaşağan rayonlarda keçirile.
Teşkerüvlerni mahsus azırlanğan askerler ve aviatsiya küçleri ile keçireler.
Cuma künü saba Türkiye qırıcıları Suriye çerçivesinde, sıñırdan keçmeyip, «İslâm devleti» boyevikleriniñ mevzilerine dört ava ücümini keçirdi.
Yaqında Türkiye prezidenti AQŞ arbiyelrine İraq ve Suriyede «İslâm devleti» boyeviklerine qarşı Türkiyeniñ cenübiy-şarqında yerleşken «İnsirlik» arbiy bazasından ücüm etmege izin berdi.


text:
Sağanaqlardan zarar körgen Bağçasaray rayonında Rusiye akimiyeti yuqunç hastalıqlarğa qarşı aşı yapacaq olalar. Bunı Qırım boyunca Rusiye Rospotrebnadzornıñ başı Natalya Penkovskaya haber etti.
«Yaltada olğanı kibi aynı tedbirler yapılacaq. Hadimlerge aşı yapılacaq, Yaltada yalıñız miqdar başqa», – TASS Penkovskayanıñ aytqanlarını ketire.
Bu kibi tabiat afetleri taqdirinde mümkün olğan yuqunç hastalıqlarnıñ peyda oluvı daa qayd etilmegen.
«Amma unutmamalımız, er bir hastalıqnıñ inkubatsiya müddeti bar. Şunıñ içün böyle kibi bir şeyniñ aldını almaq kerek ve biz kerekl tedbirler keçirecekmiz», – dep qoştı o.
Qırımda toqtamağan sağanaqlar sebebinden iyülniñ 4 ve 5-nde Bağçasaray rayonındaki bir sıra mesken yer suv altında qaldı. Küçlü yağanaqlar Bağçasaray rayonında tahminen 100 evni suv basmasına sebep oldı. Suv basuvından zarar körgen esas köyler – Albat, Kokköz, Foti Sala, Aromat. Şiddetli yağanaqlar sebebinden Belbek, Kokköz ve Baga özenleri taştı.
Bağçasaray rayonında suv basqan yerlerden 160 insan tahliye etildi, olarnıñ arasında 31 bala.
Qırım Gidrometeorologik merekeziniñ malümatına köre, Belbek özeninde suv seviyesi 2 metr 40 santimetr artqan.
Keçenlerde Bağçasaray rayonında Fevqulâde vaziyet ilân etildi.


text:
Lviv şeer şurası Teslenko soqağı boyunca yerleşken binanı «Qırım evi»ni açacaq teşkilâtlarğa kirağa bermege razı oldı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa KrımSOS ğarbiy ukrain ofisiniñ reberi Alim Aliyev bildirdi.
«Üçünci kere rey berdiler, Lviv şeer şurasınıñ eski çağıruvı ile bir şey yapılmay edi, şimdi yañı çağıruv rey berdi. Bina yaqın merkeziniñ rayonında yerleşe, meydanı olduqça büyük, bir 500 metre kare, amma tamir işleri keçirilmeli», – dey Aliyev.
Yaqın zamanda masraflarğa qıymet kesilecek ve tamir işleriniñ keçirilmesine aqça toplamağa başlaycaqlar. «Qırım evi» köçip kelgenlerge hızmet etecek bir qaç teşkilâtnı birleştirecek.
«İçtimaiy, adliye mesleatlarnı, maneviy yardımnı berecekmiz. Tasil leyhaları olacaq: til kursları, çalğı aletlerinde çaluv, yır ve oyun kursları – medeniyet leyhaları azırlanılacaq. Bunıñ ile «Qırım evi»nde munaqaşa, filmlerniñ kösterilmesi keçirilecek, gumanitar yardım teşkil etilecek. Bizim içün Lvivde «Qırım evi»niñ mında kelgen ve er vaqıt yaşağan insanlar arasında bağ meydançığı olması pek müim», – dep tarif ete Alim Aliyev.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımğa Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığına bağışlanğan tantanalı tedbirlerde iştirak etmek içün Sergey Narışkin ile Rusiye Devlet Dumasınıñ eyyeti keldi.
Bunı Qırım «Devlet şurasınıñ» saytında bildireler.
Tedbir çerçivesinde Narışkin «Yalta 1945: keçmişi, bugüni, kelecegi» halqara ilmiy konferentsiyasında ve Livadiyada Zurab Tsereteliniñ «büyük üçlük» yetekçileri (Stalin, Churchill, Rooseveltke) adibeniñ açılışında iştirak etecek.
İşbu tedbirler fevral 5 künü Livadiya sarayında keçirilecek.
Qırım toplulığınıñ bu aqta fikri ekige bölündi: bazıları bunı tarihiy vaqia olaraq saya, digerleri – «stalinizmniñ canlandıruvı» dep, qarşı çıqa.
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Yaltada abideniñ qoyulmasını tarik olaraq adladı.


text:
Advokat Nikolay Polozov, zapt etilgen ukrain deñizcilerniñ davasında tahqiqatçı kim olacağı alâ daa belli olmağanını ve cinaiy davanıñ malümatı kimde olğanı bilinmegenini bildirdi. Bu aqta o, dekabr 6-sında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde aytıp berdi.
“Men, SİZO reberligine ve FSB tahqiqat idaresine yollağan arizalarımdan iç birisine alâ daa bir cevap almadım. Men bütün cevap berüv rekvizitlerini qaldırğanıma baqmadan. Davanıñ malümatı qayda bulunğanı ve tahqiqatçı kim olacağı alâ daa belli degil, advokatlarnen ve soy-aqrabanen körüşüv razılığını kim berecegi de bilinmegen”, - dep añlattı Polozov.
Noyabr 25-inde ukrain arbiyleri, olarnıñ Odessadan Mariupolge ketken arbiy katerler taqımına rusiye sıñır hızmetiniñ gemisi Keriç boğazınıñ neytral suvlarında attı ve olarnı zapt etti. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabr 25-te Rusiye sıñır gemileri, Keriç boğazınıñ neytral suvlarında ukrain gemilerine attı ve olarnı zapt etti. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Bütün arbiylerni Moskovadaki "Lefortovo" apishanesine alıp kettiler.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen Ukraina deñizcilerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
"Qırım birdemligi" birleşmesi avgust 31-inde saba tintüvlerden soñ tutulğan faallerni imaye etecek advokatlarnıñ adlarını ayttı.
Böylece, tutulğanlarğa yuridik yardımnı böyle adokatlar yapacaq: Aleksey Ladin (Ayder Kadırov), Emine Avamileva (Enver Topçı), Safiye Şabanova (Ayder Ablâkimov) ve Marlen Halikov (Ridvan Ümerov).
Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, advokatlarnıtintüvlerge yibermediler. "İnterfaks" matbuatına tefsir bergende o, adliyeciler müşterilerinen körüşmegence, olar Rusiye Cinaiy kodeksiniñ qaysı bir maddesi boyunca şübeli sayılğanı belli olmaz.
Daa evel Seyitler rayonında "Qırım birdemligi"niñ jurnalisti, "Grani.ru" mühbiri Ayder Kadırovnıñ evi tintilgeni bildirile. Bundan ğayrı Seyitler Vaqıf (Razlivı) köyünde Seyitler soqağında tintüv yapılğanı haber etile edi. Onıñnen beraber İçki rayonında (İçki qasabası, Zolotovo soqağı) Enver Topçınıñ ve Sudaqta (Çalaş Smail soqağında) faal Ridvan Ümerovnıñ evi tintildi.
Rusiye quvetçileri bu vaziyetni açıq tefsir etmey.


text:
Avropa Birliginiñ tış işler Yuqarı vekiliniñ resmiy temsilcisi Josep Borrellniñ bildirgenine köre, Avropa Birligi Qırım ve Aqyarda Rusiye qarnunlarınıñ qullanıluvını tanımay ve Rusiyeni tutulğan bütün ukrainalılarnı azat etmesine çağıra, dep yaza Azatlıq Radiosı.
Böylece, Avropa Birligi Rusiye mahkemesiniñ yanvarniñ 12-nde Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleri, qırımtatar musulmanlarını büyük apis cezalarına üküm etkenini cevap berdi.
«Tünevin Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ üç qırımtatarına çıqarğan ükmüni bilemiz. Avropa Birligi Qırım ve Aqyarda Rusiye qanunlarınıñ qullanılmasını tanımay, çünki o, halqara uquqnı boza. Rusiyeni qanunsız tutulğan bütün ukrainalılarnı acele etmesine çağıramız. Avropa Birligi Ukraina mustaqilligi, suvereniteti ve topraq bütünligine onıñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarında qatiyen qol tuta», – dep aytıla beyanatta.
Bundan evel ABD elçihanesi yanvarniñ 12-nde Rusiyedeki mahkeme tarafından qırımtatarlarğa çıqarılğan ükümni takbih etti. Avropa elçileri de Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ükmüni takbih etti.
Yanvarniñ 12-nde Rusiye mahkemesi Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini sert rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti. Enver Ömerov 18 yılğa, Ayder Cepparov 17 yılğa, Riza Ömerov 13 yılğa üküm etildi. Mahkümler qabaatlarını tanımay.
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova qırımlılarğa çıqarılğan ükümni takbih etti, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyeden mahkeme qararını lâğu etmesini ve qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti. Rusiye tarafı Ukraina nazirliginiñ beyanatına daa cevap bermedi. Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye mahkemesiniñ ükmüni «daa bir repressiya dalğası» dep adlandırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar faali Zair Smedlâyevniñ fikirince, UATV telekanalınıñ qırımtatar muarririyetiniñ qapatıluvı Ukraina akimiyetiniñ işğal etilgen yarımadanıñ tamır halq medeniyetine munasebetini köstere ve çeteldeki qırımtatarlarnen bağnı kese.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Qırımtatarlarnıñ büyük qısmı çetelde yaşay – belli olğanı kibi, diasporamız vatanda yaşağan halqtan daa büyük ola. Malümat paylaşuvı, bağ qoparıla. Olar içün Ukrainada olğanlarnı ana tilinde bilmek müim edi, ve bugün bu imkânını keseler. Tamır halqnıñ medeniyetine olğan munasebet kösterile, dep tüşünem. Minberlerden saqlap qaldırıp, inkişaf ettirecekler, dep aytalar, asılında ise telüke altında olmağan tillerni inkişaf eteler», – dep qayd etti Smedlâyev.
Yanvarniñ 13-nde UATV halqara yayın ukrain telekanalınıñ ingliz ve qırımtatar tilli muarririyetleri işini toqtattı. Telekanal, Ukraina akimiyeti halqara yayınnı toqtatmağa qarar aldı, dep hatırlattı.
Ukraina memurları, 2020 senesi fevral ayında UATV esasında Ukraina akimiyeti kontrol etmegen topraqlar içün rus tilli telekanal açılacaq, dep ilân etken edi.


text:
Zaman-zaman ekende bir pelvan yaşağan, onıñ tılsımlı altın oqu olğan.
Oqnıñ degerligi büyükten-büyük küçke malik olğanındadır. Oq uçıp keçken yerde ava yana, suv qaynap başlay, taş-qayalar qumğa çevirile, bar mevcudat ğayıp ola.
Qısqası, pek deşetli bir silâ! Yahşı da, böyle silâ işançlı qolğa berilgen. Pelvan adaletli, barışıq sevgen bir adam olıp, böten yerde yaynı elge almay. Çünki başqalarnıñ toprağına qast etmey. Duşmanlar da onıñ toprağına ayaq basmağa saqınalar.
Yıllar keçe, pelvan qartaya, artıq baqiy dünyağa avuşmaq vaqtı yaqınlaşqanını añlay. Añlay ve teren oylarğa qapıla: ateşli oqnı kimge qaldırmalı? Oğullarınamı? Yoq. Olar cesürler, lâkin daa yaşlar. Oqnı sınap baqacaq olurlar. Bu ise yahşılıqqa alıp kelmez – dostlar arasında cenk çıqar, nice-nice halqlar qırılır, nice-nice devletler yer yüzünden silinir.
Yoq, böyle silânı şimdilik daa iç kimsege işanmaq mümkün degil! Onı saqlamalı. Em öyle saqlamalı ki, onı kimse tapamasın.
Künlerniñ birinde qart öz oğullarını yanına çağırıp, vasiyetini söyley:
– Evlâtlarım! Men endi qartaydım, bu dünyada aşaycaq aşım, içecek suvum, yapacaq işim qalmadı. Sizge rica etem, menim soñki istegimni yerine ketiriñiz. Mına sizge yedi kilitniñ anahtarları. Yer astındaki mağarada ateşli oq saqlıdır. Onıñ nasıl silâ ekenini ve ne kibi küçke malik olğanını sizge aytqan edim. Bizim yerlerden bayağı uzaqta, cenüp bette teren deñiz bar. İşte, tılsımlı oqnı alıp barıp, şu deñizge taşlañız.
Oğlanlar baba vasiyetini eda etmek içün oqnı alıp, yolğa çıqalar.
Olar uzundan-uzun yol yüre, çoqtan-çoq özenlerni keçeler, büyükten-büyük şeerlerni köreler. Niayet, bir qaç yıl degende, üç saili deñizge baqqan tutaş dağlı ülkege barıp çıqalar. Bu yerdeki eñ yüksek dağnıñ üstüne köterilgen soñ, közleri ögünde mas-mavı deñiz açıla. Bu – Qara deñiz eken. Yigitler ateşli oqnı şu deñizniñ suvlarına kömmeliler. Öyle, amma tılsımlı oqtan ayırılmaqnı iç istemeyler, yazıqsınalar.
– Böyle şey deñizge bıraqılırmı? Ya bu – bizge miras da! – dey kence oğul.
– Doğru aytasıñ, – onıñle razılaşa tonğuç oğul. – Tılsımlı oqnı özümizde qaldırmağa aqqımız bar.
– Biz bütün dünyanıñ saibi olur edik! Dünyadaki bütün qabile-uruvlar bizge tabi olur ediler…
Böylece, ağa-qardaş baba vasiyetini eda etmey, oqnı dağda saqlamaq qararına keleler. “Babama ise aytqanıñız kibi de yaptıq, dermiz”, – dep tüşüneler.
Olar dağda teren bir qoba tapıp, oqnı onıñ içine saqlay ve evge qaytalar.
Evge kelgen soñ ise şaşmalaylar, çünki baba olarnıñ yaptığından endi haberdar.
Qart pelvan baba sözüne qulaq asmağan oğullarına darıla, olarnı tazirlemege başlay:
– Şunı bilmiş oluñız ki, oqnı deñizge bıraqmağance menden elâllıq alamazsıñız!
Oğlanlar tılsımlı oqnı elden qaçıracaqlarına qani olıp, kene Qara deñiz sailine taba yol alalar, anda barıp çıqqan soñ oqnı qobadan alıp çıqa ve yazıqsına-yazıqsına onı deñizge bıraqalar. Silâ suvğa kömülmesinen deñiz quturğan kibi ola, onıñ suvları bir kereden şapırıp-köpürip başlay…
İşte, tılsımlı oq şimdi de deñiz tübünde yata, Qara deñiz ise oqnıñ ne yerde ekenini sır tuta. Faqat, kimerde bir qaynap, fışqırıp, yüksek dalğalar köterip başlay, bağrındaki deşetli silânı köterip atacaq ola…


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «er kesni er keske» şeklinde esirler deñişiminiñ tafsilâtlarını aydınlattı. Onıñ aytqanına köre, bu esnas bir qaç basamaqtan ibaret.
«Doğrusını aytqanda, «er kesni er keske» deñişimi – mücerret bir mesele. Şunıñ içün «er kesni er keske» deñişiminiñ bu blokunı başlatmağa añlaştıq. Aqqında kelişken insanlarımıznı deñişecekmiz. Şimdi bizge cedvellerni kösterecekmiz. Başta işğal etilgen Donbastaki esirler, soñra Rusiyede olğanlar ve daa soñra Qırımda olğanlar aqqında laf kete. Bularnı birleştirmege ister edim, amma bu qıyın. Amma birinci adım atayıq, çünki 72 insan evine qayta bile. Bunı yılnıñ soñuna qadar yapmağa ister edim», – dep añlattı Zelenskıy Parijde jurnalistlerge.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ bildirgenine köre, «Normandiya formatındaki» muzakerelerde Ukraina ve Rusiyede tutulğan şahıslarnı «er kesni er keske» şeklinde deñişim aqqında añlaştılar. Matbuat konferentsiyasında Zelenskıy, «Donbas ve Rusiye ilhaq etken Qırım – Ukrainadır», dep qayd etti.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Rusiyeniñ Ufa (Başqurtistan) okrugınıñ arbiy mahkemesi «terroristik teşkilâtta iştirak etüvde» qabaatlanğan yigirmi bir kişige qarşı mahkeme qararı çıqardı. Bu aqta İdel.Aqiqatqa üküm çıqarılğanını eşitken mahkemelengenlerniñ aqrabaları haber etken.
Mahkemelengenlerniñ bazıları «terroristi teşkilâtta iştirak etüvden» ğayrı, devletni elge keçirüv teşebbüslerinde de qabaatlanğan. Aramis Fazılovqa - minimal muddet olaraq umumiy rejimli koloniyada beş yıl qaluv cezası tayinlengen. Oleg Semönov başında olmaq üzre, mahkemelengenlerniñ digerleri sekiz yıl ile 24 yıl apis cezası alğan.
Qabaatlanğanlarnıñ ekseriyetine 400 ile 700 biñ rublelik cöreme tayin etilgen. Mahkeme qararı mahkemelengenlerniñ aqrabaları yanında ilân etilgen.
Daa evel mahkemeci Semönov uquqimayeci Alimira Jukovanı mahkeme soñuna qadar çıqarıp yibergen. Ayrıcamahkemeci mahkeme soñuna qadar mahkemelengen Rinat Nurlıgayanov ve Şamil Şaripovnı çıqarıp yibergen.
Jukovanıñ sözlerine köre, qabaatlavlar bütünley gizli şaat ve Rusiye FSB hadimleriniñ şaatlıqları üzerinde qurulğan. Rusiyeniñ «Memorial» uquqimaye merkezi olarnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina tışqı işler nazirliginiñ zanınca, Rusiye «DNR» ve «LNR» «saylavlarına» qol tutqan soñ Rusiyege qarşı halqara cezalar quvetleştirilmmeli. Bunı Ukraina MİD spikeri Yevğen Perebiynis salı künü, noyabr 4-te, brifingde bildirdi, – dep haber ete UNİAN.
Tışqı işler nazirliginiñ spikeri qayd etti ki, dünyanıñ iç bir medeniy memleketi ve halqara teşkilât bunıñ kibi saylavlarnı tanımaz.
«Cezalar meselesinde, mence, olarnı kirsetken devletler qarar almalı. Mence, eñ evelâ Amerika Qoşma Ştatları, «Sekiz eñ küçlü memleket» ve Avropa Birliginiñ memleketleri aqqında laf yürsetilmek kerek», – dedi o.
Malüm olğanı kibi, bazar künü, noyabr 2-de, «DNR» ve «LNR» silâlı taqımlarınıñ separatistleri qanunsız «saylavlarnı» keçirdiler. Bu adım sentâbr ayında Minskte tizilgen añlaşmalarğa zıt kele.
Kiyev, dünya toplulığınıñ meşur vekilleri, BMT baş kâtibinden başlap dünyanıñ eñ küçlü memleketlerniñ belli memurları ve diger ğarbiy siyasetçilerge qadar, «Minsk añlaşmalarını» bozğan «saylavlarnı» tanımağanlarını bildirgen ediler. Lâkin Moskva olarnı tanığanını ifadeledi.


text:
Bükreş barışıq añlaşması
Bükreş barışıq añlaşması 1812 senesi sentâbr 28-de Osmanlı Devletinen Rusiye arasında şimdiki Romaniyanıñ Bükreş şeerinde yasalğan edi.
Sultan II Mahmud tahtqa çıqqanda Osmanlı Rusiyenen sançışa edi. İngilterenen 1809-da yasalğan añlaşma neticesinde Rusiyenen cenkke devam qararı berildi. Rusiyeniñ Frenkistannen meseleleri ve Osmanlı askeriniñ yıllar sürgen cenklerden yorğun tüşmesinden mütevellit eki yaq da 1812 senesinde barışıq añlaşması imzalamağa razı oldı. Bu añlaşmanıñ bazı şartları şulardır:
- Rusiye, Eflâk ve Boğdandan qaytacaq, Baserabiya regionı Rusiyege berilecek
- Osmanlı, Eflâk ve Boğdandan eki sene bergi almacaq
- Sırblar dahiliy işlerinde azat olacaq
- Tuna özeninde em Rus em de Osmanlı gemileri serbest dolaşalacaq. Prut ve Tuna özenleri eki memleket arasında sıñır olacaq
- Anapa qalesinen beraber, şimalde Quban özeni ağzından cenüpte Bzıb özeninece Qara deñiz yalısı Osmanlı Devletine, Bzıb özeninden cenüpteki Rion özeninece Qara deñiz yalıları Rusiyege taşlandı.
Añlaşma Rus komandanı Mihail Kutuzov tarafından tasdıq etildi.


text:
Aqyarda iyünniñ 24-nde saba daa bir COVID-19 hastası qayd etildi. Hasta daa evel hastalanğan kişinen alâqada olğan edi, dep bildire Aqyarnıñ Rusiye ükümeti.
Akimiyetniñ malümatına köre, yuqunç hastahanesinde 105 kişi közetile, №9 şeer hastahanesinde 64 insan buluna. 952 insan yaşağan yerinde közetile.
İyünniñ 23-nde keçiş noqtalarında ve tren vokzalında 516 insannıñ testi yapıldı. «İzumrud» pansionatı observator rejiminde çalışa.
Yılnıñ başından Aqyarda 215 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 170 kişi yahşı oldı, üç kişi vefat etti.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, keçken künü 8 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen 631 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımda medeniyet erbapları ile körüşüvde Qırımğa Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kiriş yasağı aqqında sualge doğrudan-doğru cevap bermedi.
İşbu yasaqqa şikâyet etken Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ müdiri Elmira Ablâlimovanıñ çıqışından soñ, Putin böyle dedi: «Biz Rusiye halqlarına eyilikni istegen er kesnen çalışacaqmız, şu cümleden Qırımda yaşağan qırımtatar halqınen de, ve keçmişniñ meselelerinde piar etken ve bunı öz zenaatına çevirgen şahıslar ile iş alıp barmaycaqmız», – dep haber ete İTAR-TASS.
Putin bu kibi yasaqlarnıñ tarafdarı degil de, dialog tarafdarı olğanını bildirdi ve «keçmişniñ problemlerinde mühtekirlik etmeyip, kelecekniñ müsbet yönelişte gurucılığına ıntılmaq kerekligini» de qayd etti.
Bunıñ ile öz çıqışında Rusiye prezidenti Qırımnıñ repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ aqlavı boyunca leyhalarnıñ kenişlevi de ola bilecegini aytıp keçti.
Belli olğanı kibi, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen «akimiyeti» Herson vilâyeti Geniçiskte keçirilgen toplaşuvdan qaytqan qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı yarımadağa kirsetmedi.
İyül 5 künü Rusiye Federatsiyası qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa öz territoriyasına kirişini 5 yılğa yasaq etti. Evel aynı böyle yasaq qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge de berilgen edi.


text:
Saudi Arabistan resmiy seviyede Qırımnıñ Rusiye tarafından işğalini qabul etmey, amma yarımadadan acılıqqa ketken musulmanlar devletke rusiyeli pasportlarnen kele. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında «Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov bildirdi.
«Qırım sakinlerini soñki vaqıtları acılıqqa Saudi Arabistanğa tek Rusiye Federatsiyasından turistik şirketler yollay... Qıral, nazirler siyasiy seviyesinde Saudi Arabistan Qırım işğalini qabul etmey, onı rusiyeli olğanını tanımay. Amma mesele Hacnen bağlı olsa, Saudi Arabistan Qırımdan musulmanlarğa rusiyeli pasportlarnen acılıqqa kelmege problemsiz imkân bere. Bundan da ğayrı, Qırım diniy idaresiniñ temsilcileri er sene Saudi Arabistanğa Qırımdan acılar içün kvota imzalamaq içün bara», – dep ayttı İsmagilov.
Bundan da ğayrı, müfti qayd etti ki, Rusiye turistik şirketleri işğal etilgen Qırım acılarına Mekkege acılıqqa barmaq içün «ihtimalsız kiçik» fiyatlar yaptı.
«Avropa ve Rusiyede iç bir yerde böyle fiyatlarnen barmaylar, bu fiyat mahsus eksiltildi, kimse, acı tölegen ve kerçek fiyat arasındaki farqnı töley. 2014 senesi aytılğan edi ki, bunı acılar içün yerli Qırım büceti tölegen edi», – dep qayd etti İsmagilov.
Sentâbr 12-15 künleri bütün dünya musulmanları Qurban bayramını qayd ete. Bu, acılıq bitkenini ifadelegen, bayram Oraza bayramından 70 kün keçken soñ, Hicri taqvimge köre Zilhicce ayınıñ 10-uncı kününde İbrahim peyğamberniñ oğlunı qurban etmege azır olğanına bir hatıra olaraq qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mayısnıñ 14-nde Moskva vilâyetiniñ Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesinde eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qaluv ükmü deñiştirilmegen cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ imayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene.
Bundan ğayrı, cemaat jurnalistiniñ advokatları Memedeminov tutulğan Rostov-na-Donudaki SİZO reberliginden müvekkiliniñ yaşav tarzı koloniyasına tez avuştırılmasını talap etecek.
Bu aqta advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Elbette, mahkeme qararından memnün degilmiz, çünki bizim ve Narimannıñ istinaf arizası qanaatlendirilmedi. Avropa mahkemesi içün malümat azırlaycaqmız. Temyiz qurulışı meselesinde Narimannen laf etecekmiz. Eñ yaqın vaqıtta Qırımdan uzaq olmağan bir koloniyağa avuştırıluvı içün ne yapmalımız dep tüşünecekmiz. Narimannıñ üküm müddeti bu sene sentâbr ayında bite», – dep tarif etti advokat.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Qırımda koronavirus sebebinden tibbiy közetüv altında bulunğan insanlarnıñ sayısı arta. Mayısnıñ 2-nde hasta sayısı 1891 oldı.
Qırımnıñ Rusiye Sağlıq naziri İgor Çemodanovnıñ COVID-19 tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirgenine köre, 980 insan dinamik közetüv altında buluna, 789 kişi observatorlarda buluna.
38 insan tüzelip hastahaneden çıqarıldı, 66 hasta daa tedaviylene.
Qırımda mayısnıñ 2-nde daa dört COVID-19 hastası qayd etildi, aralarında eki yaşında bala bar.
Umumen Qırımda 104 yañı koronavirus hastası qayd etildi, Aqyarda – 85, bir hasta vefat etti.
Qırımda ve Aqyarda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnı özüni izolâtsiya etmege mecbur etken yüksek seviyeli azırlıq rejimi mayısnıñ 11-ne qadar devam ete.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Oktâbr 1-inde yarı geceden saba saat 8-gece Keriç köpründen 706 yük maşnası keçti. Bu aqta “Qırım köprü” haber merkeziniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Hususan, Qırımdan rusiye Krasnodar ülkesine 324 yük maşnası çıqıp ketti, aynı vaqıtta yarımadağa 382 fura kirdi.
Evel haber etilgeni kibi, bazarertesi künü, oktâbr 1-inde, saat 00:00-den Keriç köprüniñ yük naqliyatınıñ yürüşi içün qısmı açıla.
Keriç boğazı üzerindeki köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün mayıs 16-da açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurulması Kremlniñ halqara uquqqa itibar etmegeniniñ nevbetteki şaatlığıdır, dedi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye territoriyası ile ilhaq etilgen Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılmasını sert bir şekilde tenqit etti. Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqşeyh rayon mahkemesi, 5 yaşındaki ögey balasınıñ öldürüvinde qabaatlanğan aqaynıñ - Aleksandr Pilipenkonıñ tevqif müddetini uzattı. "RİA Novosti Krım" matbuatı yazğanı kibi, aqaynıñ apis müddetini bir ayğa - 2020 senesi fevral 12-sine qadar uzattılar.
Daa evel bildirilgeni kibi, 2019 senesi noyabrniñ 12-nde 2013 senesi noyabrniñ 28-nde doğğan Darya Pilipenko Aqşeyh rayonınıñ Toq Şeyh (Kropotkino) köyündeki evinden belli olmağan yerge ketip, qaytmadı. Balanıñ ğayıp olğanı aqqında noyabr 13-ünde ögey babası haber etti. Qızçıqnıñ qıdıruvına göñülliler ve dronlar da qoşuldı.
Noyabr 15-inde Qırım ve Aqyar boyunca Rusiye tahqiqat komitetiniñ idaresi, beş yaşındaki qızçıqnı ölü tapqanlarını haber etti.
Şeklengen adam balanı öldürgenini itiraf etti. Öldürüvniñ sebepleri belli degil.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları Keriçniñ Rusiye memuriyeti yolbaşçısınınıñ muavini Yevgeniy Adamenkonıñ iş odasında «tahqiqat tedbirlerini» keçire. Bu aqta Keriç memuriyetiniñ yolbaşçısı Sergey Borozdin bildirdi.
«Kontrol-tevtiş idaremiz (KTİ) teşkerüv keçirgen edi, bunıñ neticeleri uquq qoruyıcı organlarına berildi ve olar teşkerüv yapa. Adamenko iş yerinde buluna», – dep tarif etti Borozdin «Krıminform» haber agentligine.
Borozdinniñ aytqanına köre, KTİ para hırsızlanğanından şübhe duyğun edi, amma memuriyet bunı itiraz etti.
«Hırsızlıq şübheleri bar edi. Bunı birden itiraz etkenler. (Teşkerüv malümatında) 2016-2017 seneleri maliye bozuvları bar edi, dep yazğanlar», – dep bildirdi Keriçniñ şeer yolbaşçısı.
Daa evel Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Keriç memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Yevgeniy Adamenkonıñ memur karyerası parlaq, amma qısqa olacaq, dep vade etken edi. Şeer sakinleri Adamenkonıñ gizlemegen yüzsüzligini şikâyet ete.
Adamenko Keriçniñ mesken-kommunal hocalıq saasını idare ete.
Kütleviy haber vastalarında peyda olğan malümatqa köre, martnıñ 14-nde saba Keriç memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Adamenko işke uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimlerinen beraber keldi ve iş odasında Rusiye Tahqiqat komitetiniñ hadimleri çalışa.


text:
Kyivdeki Mustaqillik Meydanında (Maydan Nezalejnosti) birleşken milletler sırasında cenk etken ukrainlerge bağışlanğan sergi açıldı. Ekspozitsiya, Ekinci dünya cenkinde elâk olğanlar hatırlanğan vaqıttaki hatıra ve uzlaşuv Kününe bağışlana.
Sergi, aralarında qırımtatar uçucısı Amet-Han Sultan olğan 12 karamanğa bağışlana.
«As-uçucı. Şahsen 30 dane, ayrıca gruppa erkânında daa 19 duşman uçağı urıp tüşüre. Sovetler Birligi eki defa qaramanı. Ğururnen özüni qırımtatarı dep tanıta edi», - denile Amet-Han Sultan aqqındakimalümatta.
«Mayısnıñ 8-de keçirilgen hatıra ve uzlaşuv Kününe bağışlanğan merasimler zarfında, ukrainler natsistlerge qarşı – Qızıl ordu, Ukrain isyancılar ordusı, Poloniya ordusı, Fransız, Britaniya, Canada silâlı quvetleri ve AQŞ ordusı olmaq üzre – yedi ordunıñ saflarında hızmet etkenlerini hatırlaymız. Bugünden itibaren 12 qaramannıñ hatırasına Meydanda er biri içün – o zamanki cenkte er biriniñ ve er kesniñ qoşqan issesine bağışlanğan hatıra sergisi açıldı», – dep yaza Ukraina milliy hatıra institutı Facebookta.
Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 20-de Alupkada dünyağa kele. Babası – lak milletinden (doğma Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı ola. Ana-babası tarafından Amet-Han Sultannı qırımtatarları da, Dağıstanlılar da öz milliy qaramanı dep qabul ete. Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuş yapıp, şahsen özü 30 ve grupp erkanında 19 lüftvaffeniñ (natsist Almaniyanıñ ava quvetleri – QA) uçağını urıp tüşüre. Uçuşlar yapqanvaqtında uçucı tahminen 100 uçaq çeşitini ögrene, uçuşları ise 4237 saatni teşkil ete. 1971 senesi fevralniñ 1-de Tu-16 uçma laboratoriyasında deñeme uçuşında elâk ola. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defn etile. Dağıstannıñ paytahtı Mahaçkala şeerinde halqara avalimanına onıñ adı berilgen.
Mayısnıñ 8-de Ukrainada hatıra ve uzlaşuv Künü, mayısnıñ 9-da ise, Ekinci dünya cenkine bağışlanğan natsizm üzerinden qazanılğan Ğalebe künü qayd etile.


text:
Permde kimligi belli olmağan kişi devlet universitetiniñ binasında ateş açqanına dair haber peyda olğan soñ, aliy oquv yurtu ücüm etken kişi «yoq etildi», dep bildirdi, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
İç işler nazirligi universitette «ölgenler ve yaralanğanlar» bar, dep tasdıqladı, amma sayısı şimdilik aytılmay. Perm ülkesiniñ sağlıq nazirligi ücüm vaqtında eñ az on kişi zarar kördi, dep bildirdi.
RBK neşiriniñ İç işler nazirligine yaqın menbası 18 yaşında genç ateş açtı, dep bildirdi. İlk malümatqa köre, üç insan öldürildi.
Resmiy olmağan malümatqa köre, aliy oquv yurtunıñ qaravulları yaralandı, dep yaza 59.ru yerli neşiri.
REN telekanalı insanlar binanıñ ekinci qatından atlağan videolarnı derc etti. İçtimaiy ağlarda derc etilgen videoda insan soqaqta silânen kete.
Bu sene mayıs ayında Kazandaki №175 gimnaziyasında açılğan ateş neticesinde doquz insan elâk oldı: yedi bala ve eki büyük. Daa 23 kişi yaralandı. Tataristan Cumhuriyetiniñ Tahqiqat komiteti Rusiye Ceza kodeksiniñ 105-inci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden – «öldürüv» – cinaiy dava açtı. İç işler nazirliginiñ malümatına köre, 19 yaşında İlnaz Galâviyev ücüm etti. O, bu mektepte oquğan edi, amma soñki 4 yıl devamında yaqından quvulğan kollecde oquy edi. Tahqiqatçılar yapqanlarınıñ sebeplerini ögrene. Rusiye Tahqiqat komiteti bildirgenine köre, 2020 senesi İlnaz Galâviyevniñ miy hastalığı aqqında belli oldı.
2018 senesi oktâbr ayında Keriç politehnik kollecinde patlav ve atış oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, patlavnı 4-ünci kurs talebesi, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi ve «özüni öldürdi». Şeerniñ Rusiye akimiyeti faciada 21 insan elâk oldı, dep bildirdi.


text:
Qazaqstannıñ key aymaqtarında qızılşa auruı beleñ alıp keledi. Soñğı üş ayda Jambıl oblısında qızılşa auruın jwqtırğandar sanı üş esege artqan. Mälim..
Baljan Ğılımi zertteu jwmısı ayasında Amerikanıñ Konnektikut ştatında ornalasqan Konnektikut zertteu universitetinde täjiribeden ötken. Zerttep jürgen taqırıbı – implantat tisterge nanoölşemdi mul'tiqabattar jasau. Jas ğalımnıñ ğılım turalı qızıqtı oyları men zertteu jobası jayındağı swhbatımızdı nazarlarıñızğa wsınamız.
Astana qalasındağı mektepter men balabaqşalarda jwmıs isteytin mamandar arasında tuberkulez auruı örşip baradı. Bilim ordalarındağı mwnday keleñsizdik..
Ötkendegi ükimettiñ keñeytilgen otırısında qaramağındağılardıñ barlığınıñ apşısın quırğan prezident N.Nazarbaev Densaulıq saqtau ministrliginiñ jwmıs..
Keşe Arqa tösinde ketip bara jatqan qwtpan jılınıñ qwtın asırğan bilikti däriger, belgili käsipker, aqın Tolqın Aqanwlı jaña jıl qarsañında öziniñ qwz..