text:
Avropa ve Avrasiya meseleleri boyunca AQŞ devlet kâtibiniñ yardımcısı Wesley Mitchell qırımtatar halqı meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi, halq deputatı Mustafa Cemilevnen körüşti dep haber ete Twitterde, Ukraina işleri boyunca AQŞnıñ hususiy temsilcisi Kurt Volker.
Onıñ sözlerine köre, Mitchell Cemilevnen AQŞ devlet kâtibi Mike Pompeo çıqarğan Qırımnıñ ilhaqı tanılmaycağına dair beyanatını muzakere etkenler.
Volker ilâve etkenine binaen, Cemilev ilhaq etilgen Qırımda «insan aqları deşet alda» olğanı içün halqara cemaatçılıqnı «ziyade şeyler yapmağa» çağırdı.
Cemilev Mitchellnen ötkergen körüşüvini daa izaatlamadı.
İyülniñ 25-nde AQŞ devlet kâtibi Mike Pompeo, Qoşma Ştatlar Rusiye ilhaq etken Qırımnı iç bir vaqıt tanımaycağı aqqında yazılğan «Qırım beyannamesi» yayınladı. Pompeo ileride de Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenmesinde israr etecek dep ayttı.
Rusiye TİN Pompeonıñ beyannamesini izaatlar eken, AQŞnıñ tış siyaseti istiqrarsız olğanı aqqında ayttı.
2014 senesi mart ayında Rusiye Ukrainağa bağlı olğan Qırım yarımadasını ilhaq etti. Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.


c: text/html

text:
Qırım müsulmanları Diniy İdaresinde, Qırımnıñ bütün bölgelerindeki rayon imamlarınıñ ve müsulman cemiyetleri reisleriniñ nevbetteki toplaşuvı keçirildi.
İş körüşüviniñ çerçivesinde, Qırım Müftisiniñ muavini, islâm uquqı boyunca magistr Ayder İsmailov tarafından azırlanğan “İslâmda mezhepler” adlı kitapnıñ taqdimi olıp keçti. Ayder İsmailov, kitapnıñ dünya yüzüni körmesi – mezheplerniñ peyda oluvını ve şekillünivini yañlış sürette añlamasına bağlı olğanını qayd etti.
Toplaşuvnıñ soñunda imamlar ile Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev körüşti. İmamlar ise, öz nevbetinde, keçken ay devamında yapılğan işler aqqında esabat berip, kelecek aylar devamında al etilecek meselelerni muzakere ettiler. Qırım Müftisi, din yolunda hızmet köstergenlerniñ müim vazifesi aqqında hatırlattı.
Müfti: “Siz, halqnıñ eñ emiyetli yönelişinde çalışasıñız. Ve siziñ faaliyetiñizge, milletniñ ruhiy vaziyeti, fikirleri, dünyabaqışı bağlı. Halqnıñ diniy maarifi – yüksek seviyeli ahlâqqa ve medeniyetke saip olğan cemiyetniñ temelidir. Er angi bir qıyın meseleni al etmek içün, din yoluna riayet etip qarar alıñız, bütün imkânlardan faydalanıp, halqnıñ eyiligini birinci sırağa qoyuñız”, dep qayd etti.
Toplaşuvdan soñ, rayon imamlarına, Diniy İdareniñ resmiy neşirlerinden biri olğan “Hidayet” gazetasınıñ yañı sanı darqatıldı.
MDT QMDİ matbuat hızmeti

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainada oktâbr 5 kününe Rusiye boyeviklerine qarşı ameliyat devam etken Ukraina şarqından ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan 1517116 köçip kelgen insan qayd olundı, dep bildire Ukraina İçtimaiy siyaset nazirligi.
Beyanatqa köre, köçip kelgen ailelerden yarısı maliyeviy yardımnı soradı, çoqusı endi elde etti.
Nazirlikte bildirilgeni kibi, umumen alıcılarğa 2,49 million grivna berildi.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etilgen. Ukraina Yuqarı Şurası bu tarihnı yarımadanıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuvı olaraq belgiley.


text:
Rusiye, Özbekistan ve Qazaqstan, 1944 senesi qırımtatar ve diger halqlarnı sürgün etüvniñ Ukraina tarafından yapılğan tahqiqatnı nazar-itibarğa almaylar. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorınıñ muavini Nikolay İvanets bildirdi.
Prokurornıñ muavini: «Biz 2017 senesinde demografik ekspertizanıñ yapılmasını tamamladıq ve tarihiy-uquqiy ekspertizanı başladıq. Üç devlet – Rusiye, Özbekistan ve Qazaqstanğa halqara avaleler yolladıq. Tahqiqat, qırımtatarlardan qararnen 65%-iniñ, altı Özbekistan vilâyetine yollanılğanını tayin etti. Biz ale daa cevaplar almadıq. Halqara avaleler becerilmeyip qaldı», – dedi.
2015 senesinde QMC Prokuraturası sovet ukümeti tarafından yarımadadan qırımtatar ve diger tamır halqlarınıñ zornen sürgün etilmesi vaqiası boyunca cinaiy işniñ tahqiqatını başladı. Tahqiqatçılar, Ukrainanıñ 300 kitaphanesi ile emekdaşlıq yapıp, yüzlernen neşirler, ilmiy maqaleler ve sovet devri vesiqalarını tetqiq eteler.
Mayıs 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/3 iyül
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 3 iyül biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Amerika Virgin utrawlarında Emansipatsiä köne (en), Myanmada Xatın-qızlar köne, h.b.
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1943 — Yıvan Qırla, mari sovet yazuçısı.
- 2004 — Andriän Nikolaev, çuaş sovet oçuçı-kosmonavt.


text:
Qırımda Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeriniñ mektep talebeleri arasında Noman Çelebicihannıñ Hatıra kününe bağışlanğan edebiy yarış ötkerilecek.
Yarış teşkilâtçısı – Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi (Tavriya Müftiligi), Qırım Cumhuriyetiniñ tahsil, ilim ve yaşlar nazirligi yarışnıñ ötkerilmesine destek köstere.
“Ebediy yüreklerimizde” mektep inşaları yarışı oqutuv qırımtatar ve rus tilinde alıp barılğan umumtahsil mekteplerniñ talebeleri arasında keçirilecek.
Yarış şartları boyunca işler qırımtatar tilinde yazılmaq kerek.
Yarışnıñ maqsadı – tarihiy ve medeniy tamırlarnı ögrenmek, olıp keçken vaqia ve adiselerge qıymet kesmek istidadını ögrenmek, vatanperver duyğularnı aşlamaq, Vatannıñ yekâne olğanını, taqdirini, onen bağlılıqnı qavramaq, cemiyette ve devlette olıp keçkenlerden cevapkâr olğanımıznı añlamaqtır.
İşler 2021 senesiniñ fevral 12 kününe qadar qabul etilecek. Yarış neticeleriniñ belgilenmesi ve ğaliplerniñ ilân etilüvi fevral 23 künü olıp keçecek. İşler ilyasovagulnara89@gmail.com adresi boyunca qabul etilecek.
Bundan da ğayrı, işlerge ilâve olaraq, iştirakçi anketanı toldurmaq kerek (ilâveni baq).
Yarışqa yollanılğan işniñ kölemi – A4 formatında 5 saifeden ziyade olmamalı, şrift – Times New Roman, interval – 1,5, büyükligi – 14, bütün çetleri – 2 sm.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
İlâve
“Ebediy yüreklerimizde”
Qırım Cumhuriyetiniñ oqutuv rus ve qırımtatar tilinde alıp barılğan umumtahsil mektep talebeleri arasında inşa yarışı iştirakçisiniñ anketası
Noman Çelebicihannıñ Hatıra kününe bağışlana


text:
Kelecek sene Büyük Britaniya Ukrainağa 35 mln pounlıq tehnikiy ve gumanitar yardım kösterecek, dep ayttı Britaniya tış işleri naziri Boris Johnson, Danimarkanıñ Kopenhagen şeerinde ötkerilgen Ukrainada islâatlar meselesine bağışlanğan Ekinci halqara konferentsiyada.
O, Britaniya Ukraina ordusına yardım etmege devam ettirecegi, aynı zamanda Rusiyeniñ dezinformatsiyasına qarşı küreşte, qadınlarnıñ, şu cumleden, aileledeki zorlalıqlarnıñ qurbanı olğan şahıslarnıñ uquq ve imkânlarını keñleştirüv oğrundaki leyhalarğa qol tutmağa yardım etecegi aqqında aytttı.
Johnson Ukraina elde etken bütün muvafaqiyetleri Rusiyeniñ «acımasız» tecavuzı fonunda amelge keçirilgenini qayd etti.
Büyük Britaniya Ukrainağa, 2014 senesi Rusiye Ukrianağa bağlı olğan yarımadanı ilhaq etken ve Donbassta silâlı çatışmalar başlatqan soñ qol tutmağa devam ete. Hususan, London. Arbiy yardım köstere.


text:
Aqmescitte Qırım dramatik Ukrain muzıkalı teatrinde mart 8-de Meydannıñ on yıllığına bağışlanğan kontsert olıp keçti. Sanada qırımtatar icracıları, şu cümleden ATR telekanalınıñ «Tatlı Ses» leyhasınıñ final iştirakçileri çıqışta bulundılar. Bunı tedbirni ziyaret etken Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
«Bizler bugün gençlerni ve ğayet meşur olğan yıldızlarnı topladıq. Radio işke devam etmege planlaştıra, ve daa nice on yıllığını beraber qarşılaycağımızğa ümüt etemiz», – dep ayttı Meydan radiosınıñ baş muarriri Asan Hayretdinov.
Onıñ qayd etkenine köre, 10 yıldan berli radio uzun müddet devamında efirde ana tilini ve halq yırlarını eşitmek imkânlarından marum qalğan adamlar içün hızmet köstere.
«Meydan – dünyanıñ yekâne qırımtatar radiosı, ve bu bizge büyük vazifeler bere», – dep qayd etti Hayretdinov.
Meydannıñ baş muarriri qayd etti ki, 10 yıl devamında radio bütün Qırımda yayınlap olamay, qırımtatarlar yarımadanıñ farqlı köşelerinde yaşasa da, Meydannı yalıñız Aqmescit ve Aqmescit rayonınıñ sakinleri diñleyler.
Fevral 5-te qırımtatar radiosı on yıllığını qayd etti. Şu künü 10 yıl evelsi qırımtatar tilinde yayınlağan radionıñ birinci nağmeleri yanğıradı. Meydannıñ hadimleri qırımtatar tili ve medeniyetini inkişaf ettirmege tırışalar.


text:
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi Moskva vilâyeti sakininiñ Köktebel köyü yanındaki Uzun Sırt (Klementyev) dağında paraplannen tüşkeninde elâk olğanı aqqında bildire.
Müessise matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, 45 yaşındaki aqay kişi tüşkende yıqıldı ve hastahanege yolda acele yardım maşnasında vefat etti. Rusiyeli taqiqat organları vaqia şaraitini ögrenmek içün teşkerüv keçire.
Keçken sene Uzun Sırt (Klementyev) dağı yanında «Cessna» şahsiy uçağı uruldı, dört kişi elâk oldı. Uquq qoruyıcılar uçaq urulğanı taqiqatı çerçivesinde «Köktebel» planer sport merkezi» müdirini yaqaladı.
Ameldeki Qırım ükümeti Köktebelde olimpik paraplanerist mektebini açmağa niyetlene.
Uzun Sırt dağı planerizm sevdalarınıñ begengen yeri ola.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń shetki aymaqlarınıń biri bolǵan Qaraózek rayonında tákirarlanbas arxitekturalıq dizaynǵa iye jańa hám zamanagóy imárat boy tikledi.
Qaraózek rayonı Mámleketlik xızmetler orayı xızmetkerleri endi orayǵa keliwshilerge keń hám ıqsham jerde bárshe qolay sharayatlarda xızmet kórsetedi.
Saltanatlı ashılıw máresiminde Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi baslıǵınıń orınbasarı A.Davletov, Mámleketlik xızmetler agentligi Qaraqalpaqstan Respublikası basqarması baslıǵı M.Abdijaliev, rayon hákimi U.Utambetov, ádillik bólimi wákilleri, mámleketlik hám jámiyetlik shólkemler xızmetkerleri, miynet nuranıyları hám keń jámiyetshilik wákilleri qatnastı.
Orayda zal boylap ornatılǵan belgiler mámleketlik xızmetlerden paydalanıwda izbe-izlikte jónelis berip turadı. Elektron náwbet alıw ushın QMATIC uziliksiz túrde islep tur. Talonıńızdı alıp, kútiw zalınıń arnawlı orınlarda jaylasıwıńız múmkin.
Monitorlar bolsa náwbetińiz kelgeni haqqında xabardar etil, qaysı operatorǵa barıw kerekligin kórsetedi.
Jánede qolaylıq jaratıw maqsetinde balalar maydanshası, mámleketlik bajılardı tólew ushın arnawlı kassalar hám basqalar islep tur. Orayǵa keliwshiler biypul Wi-Fi dan paydalanıw imkániyatına iye.
Imkániyatı sheklengen puqaralarǵa da bir qatar qolaylıqlar jaratılǵan. Bir sóz benen aytqanda, hár bir puqaraǵa - ayrıqsha itibar qaratılıp, jámiyettiń bárshe qatlamınıń mápleri esapqa alınǵan. Bul jerde 10 qabıllaw aynaları arqalı 160 tan aslam eń talap joqarı bolǵan xızmetlerdi alıw múmkin.
Mámleketlik xızmetler orayınıń zamanagóy imáratı puqaralarımız ushın qolay boldı, - deydi Qaraózek rayonı MXO bólim baslıǵı Alisher Dosımbetov. – Sebebi aldınǵı oray imáratına puqaralardıń qatnawı qıyın edi.
Saltanatlı túrde ashılǵan jańa imáratımız rayon orayında hámme ushın qolay orında jaylasqan.
Qaraózek rayonında 52 mıńnan aslam puqaralar turaqlı túrde jasap kelmekte. Ótken 2020-jıl dawamında fizikalıq hám yuridikalıq shaxslarǵa 21 mıńnan aslam mámleketlik xızmetler kórsetilgen bolsa, jıl basınan usı kúnge shekem 20 mıńnan aslam mámleketlik xızmetler kórsetildi. Bul óz náwbetinde Mámleketlik xızmetler orayına bolǵan talaptıń sezilerli dárejede artqanınan derek beredi.
Sonday-aq, oray imáratında Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń Qaraqalpaqstan Respublikası Qaraózek rayonı Xalıq qabıllawxanası, Bas ministr qabıllawxanası hám PHAJ bólimi de jaylasqan.
Oraydıń jańa imáratınıń ashılıwınıń birinshi kúninde rayondaǵı úlgili hám jas shańaraqlardıń biri Xalmuratovlar shańaraǵı nızamlı nekeden ótti.
Mámleketlik xızmetler orayında jaratılǵan bunday shárayatlar puqaralardıń waqtın tejew menen birge, mámleketlik xızmetlerden tez hám qolay paydalanıw imkániyatın beredi.
Xalıqqa múnásip xızmet usınıw arqalı mashqala hám imkániyatlardı keń úgit-násiyatlaw, nızamshılıqtaǵı sonǵı ózgeris, jańalanıwlar menen tanıstırıw arqalı elimizde huqıqıy-demokratiyalıq jámiyetke isenimli qádem qoyılmaqta. Qaraózek rayonında ámelge asırılıp atırǵan bunday jumıslardıń búgingi nátiyjesi rayon kóleminde kókke boy kórsetti.
Mámleketlik xızmetler agentligi
Qaraqalpaqstan Respublikası basqarmasıckaчaTb dle 11.3


text:
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ tükânlarında endi Krasnodar diyarında olğan +7 kodı ile başlanğan muqaveler peyda oldı.
Muqavelerni satın alğan müşteriler «MTS-Ukraina» rouming ağında «Super-MTS» tarifi ile qullanacaq. Böyleliknen rusiyeli MTS qullanıcıları «MTS-Ukraina» müşterilerine imtiazlı fiyatlar boyunca telefon aça bilecek.
Bunıñ ile Solodovnikov «MTS-Ukraina» müşterileriniñ qullanılğan fiyatlarında deñişmeler olmaycağanı qayd etti. Rusiyeden Qırımğa kelgen abonentler ağ içindeki rouming fiyatları ile qullana.
Evel MTS şirketinde Qırımda rouming fiyatı Rusiye seviyesine tüşürilgeni aqqında bildire ediler.


text:
Rusiyede insan aqlarından vekâletlisi Ella Pamfilova ukrain arbiyi Nadejda Savçenkonıñ bulunğan yerini aydınlatmağa talap etti.
Pamfilova bunıñnen bağlı muracaatlarnı Rusiye baş prokurorı Yuriy Çayka ve Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ yolbaşçısı (FSİN) Gennadiy Korniyenkoğa yolladı.
İyül ortalarında Savçenkonı Moskva SİZOsından Rostov vilâyetine avuştırdılar, anda onıñ işi boyunca mahkeme keçirilecek edi. Faqat ukrain arbiyiniñ adliyecilerine mahküm qayda bulunğanını bugünge qadar aytmadılar.
Rusiyede Savçenkonı keçken sene yazda Donbassta Rusiye jurnalistleriniñ ölüminde qabaatlaylar. İyül başında Taqiqat komiteti qabaatnı daa ciddiy cinayetke deñiştirdi. Savçenko qabaatını red etip, Rusiyege onı separatistler yollağanını, jurnalistler öldürilgende ise o esir bulunğanını bildire.
Rostov vilâyetiniñ Donetsk şeer mahkemesi ukrain arbiyiniñ işini iyül 30-da baqmağa başlaycaq. Bu kün diñlevler qapalı şekilde keçirilecek.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/25 fevral
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 25 fevral biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1881 — Aleksey Rıkov, sovet däwlät häm säyäsät eşleklese.
- 1924 — Änäs Tumaşev, rässam, Tatarstan Cömhüriäteneñ Ğ.Tuqay isemendäge Däwlät büläge laureatı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1977 — Kamil Räximov, kompozitor.
- 2005 — Asılğuca Bahumanov, yazuçı, tärcemäçe.


text:
Ankarada yanvar 6-15 künleri keçirilgen 11-ci Kitap yarmalığında belli qırımtatar şairesi Emine Üseinniñ «Kefe lâlesi» kitabı taqdim etildi.
Müellifniñ bildirgenine köre, bu, onıñ üçünci neşri ola: bundan evel balalar içün eki kitap neşir etildi. Bu kitapta ise, büyükler içün şiirler derc etildi.
«Kefe lâlesi» şiirler cıyıntığı Atatürk adına medeniyet merkezi yolbaşçısınıñ muavini Şaban Abaknıñ destegi ile dünya yüzüni kördi. Kitapnıñ dizaynını ve içindeki resimlerni belli qırımlı ressam Zera Akim azırladı.
Emine Üsein söz berdi ki, kitap taqdimi Qırımda da keçirilecek.
«Qırımda bu kitapnıñ taqdimini yaqınlarım, dostlarım, ocalar bekley. Elbet, olarnı quvandırmağa aşıqam», – dep ayttı Emine Üsein QHA agentligine bergen izaatında.


text:
Ukrainanıñ Televideniye ve radioeşittirüvler boyunca Milliy şurası Herson vilâyetinden ilhaq etilgen Qırımnıñ territoriyasına telekösterüvler ve radioeşittirüvlerni translâtsiya etmek içün fevral ayına bir sıra izinler azırlay.
Bunıñ imkânı, Ukrainanıñ «Terrorizmge qarşı operatsiya zonası ve Ukrainanıñ sıñır boyundaki rayonlarında yayınlamaq içün berilgen muvaqqat izinler ile alâqalı olğan bazı Ukraina qanunlarına deñişmeler kirsetüv aqqında» qanunınıñ qabul etilmesi neticesinde peyda oldı. Bunı Qırım.Aqiqatqa Milliy radasınıñ azası Serhiy Kostınskıy bildirdi.
Kostınskıy: «Şimdi dört radiostantsiya ve beş televizion kanal Qırımğa yayınlarını translâtsiya eteler. Bu, kerekli vesiqalar alınmasınıñ murekkepligi ile bağlı. Yayınlav içün (yarışsız ve litsenziya almayıp – QA) izinlerniñ berilmesi, Ukrainanıñ uquqiy negizine esaslandırıldı. Biz Çaplinkağa yedi ve Çonğarğa qoşumça üç-dört sıqlıqnıñ berilecegini bekleymiz. Mevcüt olğan tertip boyunca Herson vilâyetinde sıqlıqlarnı Romaniya, Bulğaristan ve Türkiyenen uyğunlaştırmaq kerek ola – bu, pek uzun bir protsess, lâkin fevralde biz raqamlı televideniye ve FM radio içün izinler bere bilecekmiz», – dep añlattı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukrainanıñ «Terrorizmge qarşı operatsiya zonası ve Ukrainanıñ sıñır boyundaki rayonlarında yayınlamaq içün berilgen muvaqqat izinler ile alâqalı olğan bazı Ukraina qanunlarına deñişmeler kirsetüv aqqında» qanunını imzaladı.
Vesiqanıñ azırlanması üstünde işlerni Ukrainanıñ Milliy radası ve İnformatsion siyaset nazirligi başlağan ediler. Ondan soñ o, Yuqarı Radanıñ söz serbestligi ve informatsion siyaset meseleleri boyunca komiteti tarafından soñunace işlep çıqıldı ve parlametnke taqdim etildi.
Qanun «menfiy tışqı informatsion tesirlerden eñ ziyade zararlana bilecek territoriyalarda» telekösterüvlerni yayınlamaq içün muvaqqat izinlerniñ tezleştirilgen şekilde berilmesini uyğunlaştıra.
Rusiye ve onıñ ittfaqdaşları, Rusiye tarafından kontrol etilgen territoriyalar – ilhaq etilgen Qırım ve işğal etilgen Donbassnıñ bir qısmında Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ yayınlavlarını toqtattı. Bu sebepten Ukrainanıñ kütleviy haber vastaları Kyivniñ kontroli altında olmağan territoriyalarğa öz signallarını iriştirmek içün imkânlar qıdıralar.
Misal içün, Ukrainanıñ Milliy içtimaiy radio şirketi ile beraber de ilhaq etilgen Qırımda orta AM dalğalarındaki 549 kHz sıqlığında eşittirüvlerini yayınlağan Qırım.Aqiqat Radiosı, 2017 senesi sentâbrniñ 4-nden başlap, FM diapazonınıñ 105,9 MHz sıqlığında künde 24 saat içinde Qırım içün radioeşittirüvlerini translâtsiya etmege başladı. Ukrainanıñ Şarqındaki şeerlerde FM diapazonında çalışqan ve Ukrainanıñ Dünya radio hizmetiniñ orta dalğalarında (1431 kHz) radioeşittirüvlerini yayınlağan Donbass.Aqiqat Radiosı leyhası, 2016 senesi yanvarniñ 23-nden başlap, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ Ukrainanıñ kontroli altında olmağan rayonları içün yayınlarını translâtsiya ete.


text:
Qırımtatar faalleri Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan «Bayraq areketi» avtoyürüşini ötkere, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Faaller Qırımnıñ köy ve şeerlerinde toqtap, qırımtatarlarnen körüşe ve bayraq künü munasebetinen tedbirler keçire. Avtoyürüş iyünniñ 24-nde başladı, bir kün içinde faaller 17 meskün yerni ziyaret etti.
«Marafonnıñ temeli bıltır qoyulğan edi. Akimiyet bazı qırımtatarlarnı ekstremist namzeti ya da azır ekstremist olaraq sayğanı içün olarnı qayd ete ve açıq faaliyet aqlarını sıñırlay, şu sebepten bayraq kününe bağışlanğan ananeviy yarış ve kontsertlerniñ çoqusını keçirmek imkânsız oldı, böylece bu ğaye peyda oldı», – dep tarif etti qırımtatar faali Nariman Celâl.
O, qırımtatar yaşları «vatandaş fikrini eksiltti ve ananeviy tedbirler pek paalı oldı», dep ayttı.
«Yañı bir şey uydurmaq kerek, dep dostlarımıznen qarar aldıq. Akimiyetten izin almaq yerine küçük gruppanen yürmege, amma insanlarnı toplaşmağa ve küçük tedbirlerni keçirmege çağırmağa qarar aldıq», – dedi Celâl.
İyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın renkli tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır.


text:
Aqmescitte noyabr 25 künü yaqalanğan qırımtatarı Edem Ebulisovqa Rusiye politsiya mahsus bölüginiñ hadimi ile körüşüvni teşkil etecekler. Soñkisi, taqiqatnıñ malümatına köre, qırımtatar milliy yetekçi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ Ermeni Bazarda qarşılavı vaqtında Edemniñ tarafından zarar körgen eken.
Bunı öz Facebook saifesinde uquq qorçalayıcı Emil Kürbedinov bildirdi.
«Onı politsiya hadimine qarşı etilgen basımda qabaatlaycaqlar, ğaliba. Taqiqatnıñ fikri – hadimlerni bayraq tayağınen dögdi»,– dedi Kürbedinov.
Yaqalanğannıñ tuvğanları aytqanı kibi, Edem Ebulisov aydavcı olaraq çalışa edi. Onı işniñ yanında yaqaladılar. Bundan soñ evde tintüvni keçirip, mayıs 3 künü Rusiye politsiya hadimlerine urğan bayraqnı tutıp aldılar.
Şimdilik yaqalanğannıñ tuvğanları adliyeciler ile subetleşeler.
Mayıs 3 künü Ermeni Bazarda memuriy sıñırda Mustafa Cemilevniñ qarşılavında iştirak etken daa bir qırımtatarı yaqalandı, dep haber ete adliyeci Emil Kürbedinov.
2014 senesi mayıs 3-de Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmediler. Bu sebepten qırımtatarlar Ermeni Bazarnıñ «sıñırı»nda numayışnı keçirgen ediler.
Birazdan Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovğa «ekstremist faaliyetiniñ yasaq olğanı» aqqında tenbiyeni seslendirgen edi. Aks alda Meclisniñ yoq etilecegini de bildirdi. Bundan soñra numayış iştirakçilerine qarşı mahkeme toplaşuvları keçirildi ve neticede insanlarğa para cezalarını belgilediler.


text:
Kreml kontrolindeki Aluşta şeer mahkemesi qırımtatar qadın faali, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ qızı Gülsum Aliyevağa qarşı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3.1 maddesine istinaden (nefret ya da duşmanlıq doğuruv) açılğan memuriy davanı prokuraturağa qaytardı. Bu aqta advokat Aleksey Ladin Facebookta yazdı.
Advokatnıñ bildirgenine köre, dava mesüliyetke çeküv müddeti yekünlengeni içün qaytarıldı. Ladin, prokuratura davanı kene mahkemege yollamağa istey, dedi.
İyünniñ 12-nde Gülsum Aliyeva Facebookta paylaşqanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye MCK 20.3.1 maddesi) qabaatlanıp, memuriy sıñırda Rusiye quvetçileri tarafından tutuldı.
Keçken sene iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
Qırım akimiyeti ise yarımadada vatandaşlarnıñ söz serbestligi bozulğanını inkâr ete.


text:
Belarustaki vaziyet Qırım ile Ukrainnanıñ territorial bütünligini ğayrıdan tiklemek içün bir şanstır. Bunı Facebook saifesinde qırımtatar milliy meclisi reisi Refat Çubarov yazdı.
Çubarovnıñ fikrince, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Belarus prezdenti Aleksandr Lukaşenkoğa "yardım etmemege olamaz".
"Lukaşenko, Belarusta halq narazılıqlarını bastırmaq içün Putinden yardım sorağanı şübesizdir. Putin yardım etmemege olamaz. Amma yardım etmege de qorqa, alev Rusiyeniñ özüne keçe bile", - saya Çubarov.
Onıñ fikrince, ihtimallı "Rusiye ordularınıñ Belarus territoriyasına kirsetüvi halqara munasebetlerde yañı, daa büyük burhanğa sebep olur". Amma Çubarov, "adiselerniñ böyle inkişafı Ukrainanıñ Qırım ile territorial bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesine şans ola bile" dep saya.
"Ukraina şimdi AB memleketleri, Büyük Britaniya, AQŞ ve Kanada liderlerine konkret halqara tedbirlerniñ paketini teklif etmeli", - yazdı Çubarov.
Kreml, Rusiye ve Belarus prezidentleri cumaertesi künü telefondan laf etkenlerini tasdıqladı. Qayd etile ki, Vladimir Putin ve Aleksandr Lukaşenki Belarusta prezident saylavlarından soñ olğan vaziyetni muzakere etti.
Belarusta avgust 9-ından berli saylav falsifikatsiyalarına ve militsiya zorbalığına qarşı kütleviy narazılıq aktsiyaları keçe. Olarnıñ iştirakçileri Lukaşenkonıñ ketmesini istey. Aktsiyalarda onlarca biñ adam iştirak ete - sadece Minskte degil, amma başqa şeerlerde de.


text:
Qırımtatar halqı aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı Eskender Bariyevniñ fikirince, aprel 1-de Aqmescit rayonınıñ Colman (Pionerskoye) köyünde 30-dan ziyade qırımtatarınıñ yaqalanması bir de bir toplaşuv keçirmelerine qarşı yapılğan bir adım, dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
«Mence, işğalcilerniñ bu areketleri adamlarğa beş insandan ziyade toplaşıp oturmağa imkân bermemek içün yapıldı. İnsanlarnı qorquzacaq olalar. Adamlar laf etmek içün toplaştılar», – dep ayttı Eskender Bariyev.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov «112 Ukraina» telekanalınıñ efirinde dedi ki, qırımtatarlar yaqalanğan qavehane «adiy» ve «içki olmağan» bir qavehane, ziyaretçiler arasında «yalıñız qırımtatarlar degil edi».
«Bu rayondaki insanlarnen bağ qurıp, tafsilâtlı malümat almağa tırışamız», – dep qoştı Eskender Bariyev.
Aprel 1-de aqşam Qırımnıñ Colman köyündeki «Bagdad» qavehanesinde 35 musulman yaqalandı. Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, yaqalanğanlar – qırımtatarlar, olarnı Ekstremizm ile küreş merkezine «profilaktik teşkerüv» içün alıp ketken ekenler. Qavehanede bulunğan slavân sıfatlı insanlarnı birden yiberdiler, dep ayttı adliyeci.
Diger mustaqil menbalarnıñ malümatı şimdilik yoq, Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları resmiy bir şey bildirmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyeniñ Federal telükesizlik hızmeti (FSB) Qırımda Rusiye arbiy aviatsiyasınıñ uçuşları aqqında Ukraina mahsus hızmetleri içün malümat toplağan Aqmescit sakini tutuldı, dep bildire.
Bu aqta Rusiye kütleviy haber vastaları FSB Cemaat bağları merkezine esaslanıp haber ete.
«Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Ukraina istihbarat organlarınıñ menfaatları içün areket etken Aqmescit sakininiñ qanunsız faaliyeti qayd etilip toqtatıldı. Uzun bir müddet devamında Rusiye vatandaşı mahsus antenna ve alıcı donatmaları vastasınen Ukraina mahsus hızmetlerniñ vazifesinen Rusiye arbiy aviatsiyasınıñ uçuşları aqqında malümat toplağan edi», – dep bildire FSB haberini TASS agentligi.
Rusiye mahsus hızmetleri bu malümat «Rusiye Federatsiyasınıñ telükesizligine qarşı qullanılacaq edi», dep bildire. Qayd etilgenine köre, Rusiye Ceza kodeksiniñ 275-inci maddesine istinaden («devlet hainligi») cinaiy dava açıldı.
Er kişi apiske alındı, 20 yılğa qadar apiske alınması mümkün.
Apiske alınğannıñ adı ve soyadı haberde yoq, onıñ açıq izaatları da yoq.
Rusiye FSBsiniñ saytında bu malümat şimdilik yoq. Ukraina mahsus hızmetleri bu malümatnı şimdilik izaatlamadı.
Aprel ayında FSB Aqyar sakinini şübheli sayıp tuttı. Keçken afta onıñ apis cezası uzatıldı ve o, Qırımdan Moskvağa etap etildi.
İyünniñ başında Rostov-na-Donu (Rusiye) Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi «devlet hainliginde» qabaatlanğan Rusiye arbiyini üküm etti. 2020 senesi qadın «Ukraina istihbarat-diversion gruppasınıñ» iştirakçisi olaraq Qırımda FSB hadimleri tarafından tutulğan edi.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihabart idaresi bu FSB ile alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan Ukraina telükesizlik hızmetiniñ general mayorınıñ Ukraina quvetçileri tarafından yaqalanmasına cevap oldı, dep bildireler.


text:
Bu çıqış, qadınlarnı urbalarındaki olğan açıqlıqqa bağışlanğandır. Urbada olğan sadelik – insannıñ estetikağa ve güzellike olğan munasebetiniñ aksıdır. Qadınnıñ tışqı körünişi, qadın aqqındaki birinci teessuratnı şekillendiredir. Bugünki künde ise, moda sanayısı, qadınnı soundırmağa tırışa, onı utançaqlığını ve ar – namusını yoq etmege istey.
Kütleviy soyunmaqqa qarşı çıqqan programma iştirakçileri bu aqta ne tüşüne ekenler?
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
İtaliyanıñ Brescia vilâyetinde martnıñ 13-ünde ukrain qadın elâk oldı, onıñ koronavirus hastalığı bar edi. Bunı Ukraina TİN bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
TİN-niñ hadimi, qadın bir qaç kün evel yürek hastalığınıñ kerginleşmesi sebebinden hastahanege qoyulğanını haber etti.
Martnıñ 12-sinde oña koronavirus hastalığı diagnozını qoydılar.
Şimdilik Ukrainada üç tasdıqlanğan koronavirus hastalığı adisesi bar: birisi - Jıtomir vilâyetinde, ekisi - Çernivtsi vilâyetinde.
Martnıñ 12-sinde Ukrainada koronavirus epidemiyasınıñ ögüni almaq içün üç aftalıq karantin başlandı.
Ukrainada koronavirustan ilk ölüm qayd etildi. Bu - Jıtomir vilâyetiniñ 71 yaşındaki sakini edi.
Martnıñ 12-sinde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus pandemiyasını ilân etti.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Qırım sakinlerini teleyayınlarnıñ yayınlanmasında ola bilecek teneffüsler aqqında tenbiyeleyler. Aqyar ükümetiniñ saytında derc etilgen malümatqa binaen, RTRS «Qırım Cumhuriyetiniñ RTPTs» filialınıñ antenna-maçta inşaatlarında işlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Aqyarda bu işler mart 24-ten aprel 3-ke qadar yerli saatke köre saat 09.00 saat 17.00 qadar keçirilecektir, künde altı saatke qadar.
Keriçte işlerniñ keçirilmesi aprel 6-da 10-ğa qadar aynı saatke planlaştırıla, Aluştada – mart 30-dan aprel 3-ke qadar, künde üç saatke qadar, Kefede – mart 24-ten 31-ge qadar saat 09.00 saat 16.00 qadar, künde altı saatke qadar, Canköy, Or Qarı, Aqmeçit, Nikitada – mart 24-ten 27-ge qadar ve mart 30-dan aprel 3-ke qadar er bir obyektten birer kün, künde üç saatke qaar.
İşler keçirilgende teleradioyayınlarnıñ yayınlanmasında tehnikiy teneffüsler olacaqtır.


text:
Dekabr 11-de işğal etilgen Qırımda Aqmescitteki Kefe yolunıñ 10-uncı kilometrinde qırımçaq ve yeudiylerni qurşunğa tizüvniñ yıllığı munasebetinen matem tedbirleri keçirildi.
Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbiri bildire ki, tedbir Gitler ordularınıñ Qırım işğali vaqtında biñlerce öldürülgen ve kömülgen yeudiyler çuqurı yerinde tiklenilgen abide yanında olıp keçti.
Toplaşqanlar ögünde ortodoks, yeudilik ve islâm dininiñ vekilleri çıqışta bulundılar, dua oquldı.
Qırımçaqlar cemiyetiniñ temsilcisi UNESCO tarafından ğayıp olayatqan tiller sırasına kirsetilgen qırımçaq tilinde dua oqudı.
Tedbirde bulunğan resmiy şahıslar arasında Qırım ükümetiniñ «baş nazir muavini» Nikolay Yanaki, deputat Yefim Fiks ve İsrailniñ Aqmescitteki vekâletli konsulı Yan Epşteyn bar ediler.
Qırımçaq şairesi Nina Bakşi elâk olğanlarnıñ hatırasına şiirler oqudı. Yeuydilerniñ ananelerine köre abidege taşlar qoyuldı. Mitingde tahminen yüz kişi iştirak etti.
Tarihiy malümatlarğa binaen, 1941 senesi dekabr 11-13 künleri yeudiy ve qırımçaqlarnı Aqmescit civarında qurşunğa tizip, çuqurğa kömdiler. Qurbanlarnıñ sayısı 13 biñden 17 biñge qadar teşkil etti.


text:
Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciligi vaqtınca işğal etilgen Qırımdan ve Aqyar şeerinden Tışqı baalavda iştirak etmek maqsadınen kelgen abituriyetnlerni ve olarnı refaqat etken şahıslarnı em de ”Qırım-Ukraina” leyhası çerçivesinde kelgen şahıslarnı qabul ete bilecek zenaat-tehnikiy tasil yurtları yataqhaneleriniñ adreslerini bildire.
“Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciligi vaqtınca işğal etilgen Qırımdan ve Aqyar şeerinden Tışqı baalavda iştirak etmek maqsadınen kelgen abituriyetnlerni ve olarnı refaqat etken şahıslarnı em de ”Qırım-Ukraina” leyhası çerçivesinde kelgen şahıslarnı qabul ete bilecek zenaat-tehnikiy tasil yurtları yataqhaneleriniñ adreslerini bildire”
”Arbiy-deñiz quvetleri Ukrainanıñ qorçalanma qabiliyetini temin etüvde daima müim röl oynay edi. 2014 senesiniñ saban ayında Qırım işğali başlanğanda arbiy deñizcilerniñ mertligini hatırlaymız. Ukrainalılar Donuzlav korfezinde “Çerkası” mina qıdırıcı gemisiniñ taqımı öz gemisini qorçalamağa tırışqanını ve soñunace manevralar yapqanını iç bir vaqıt unutmazlar. ”Çerkası” ile bir arada ”Kostântın Olşanskıy” gemisiniñ daireviy mudafaası da vatanperverlik ve cesürlikniñ nümünesidir. Antına hainlik yapmağan ve Ukrainanıñ topraq bütünligini bügünde-bügün suvdaki devlet sıñırlarında qorçalamağa devam etken er bir arbiyimizge minnetdarlığımıznı bildiremiz. Diplomatlar ve ordu ile beraberlikte Ukraina ADQ tolu manada Qırımğa qaytması üzerinde çalışamız”, – dep hitap etti arbiy deñizcilerge öz hayırlavında Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç.
“Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC Temsilciligi arbiy deñizcilerni Ukraina Silâlı Quvetleri Arbiy-Deñiz Quvetleri künü ile hayırlay”
Qırım MC ile memuriy sıñırda kiriş-çıqış nezaret etüv noqtaları (KÇNN) açılğan soñ, Ukraina akimiyetiniñ nezareti altında bulunğan topraqlarğa keçken şahıs 14 kün devamında ”Evde areket et” cep ilâvesi vastasınen özüni etraf müitten ayırmalı. Aks alda memuriy sıñırdan keçiş yasaq etile bile.
COVID-19 içün PLR-testini tapşırıp, neticelerini cemaat sağlığı Merkezine yollamalarını rica etseñiz, ”Evde areket et” cep ilâvesi vastasınen özüñizni etraf müitten ayıruvnı 14-künlük müddetten evel toqtatmaq mümkün olacaq.
“DİQQAT! ”EVDE AREKET ET” İL VESİ İÇÜN YAÑILANĞAN TALİMAT”
Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciligi Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuratırasına işğalci akimiyet Sudaq şeeriniñ cıvarlarındaki ”Meganom yarımadası” yerli kompleks tabiat abidesinde qurucılıq yapqanına dair muracaat etti.
“Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciligi Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuratırasına işğalci akimiyet Sudaq şeeriniñ cıvarlarındaki ”Meganom yarımadası” yerli kompleks tabiat abidesinde qurucılıq yapqanına dair muracaat etti”
2020 senesi oraq (iyül) ayı 2 künü ”Ukrinform” Milliy haber agentliginde Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Daimiy Temsilcisi Anton Korıneviç, Ukraina Vitse-Baş Naziri – vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarını ğayrıdan integratsiya etüv meseleleri boyunca Nazir Oleksiy Reznikov ve Donetsk ile Lugansk vilâyetlerinde, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyar şeerinde insan aqları ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarnı işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüv meseleleri boyunca Ukraina Yuqarı Şurası Komitetiniñ reisi Dmıtro Lubinets, Qırım yarımadasını işğalden azat etüv oğrundaki tedbirlerde akimiyet organlarınıñ areketlerini uyğunlaştıruv meselelerine bağışlanğan matbuat konferentsiyasında iştirak ettiler. “AKİMİYET ORGANLARINIÑ QIRIM İLE AQYAR ŞEERİNİ İŞĞALDEN AZAT ETÜV OĞRUNDAKİ AREKETLERİNİ UYĞUNLAŞTIRUV”
Vaqtınca işğal etilgen topraqlarda RF Esas qanunına kirsetilecek deñişmeler içün sözde ”rey berüvge” dair Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciliginiñ beyanatı.
Rusiye Federatsiyasınıñ deñişmegen akimiyeti içün öz cinayetlerini referendumlar ile örtmek, mesüliyetni devletniñ siyasiy elitadan adiy ”halqqa” yüklemek bir adettir. 2014 senesi ”referendum” sekilinde arbiy ameliyat keçirilgenini ve Ukrainağa ait Qırım toprağı işğal etilgenini kördik.
“Vaqtınca işğal etilgen topraqlarda RF Esas qanunına kiresetilecek deñişmeler içün sözde ”rey berüvge” dair Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciliginiñ beyanatı”


text:
Kyivde Rusiye elçiligi yanında, 2018 senesi noyabr ayından zapt etilgen ukrain deñizcilerge qoltutqan "Esirlikniñ doquz ayı" aktsiyası keçti. Bunı LB.ua bildire.
Matbuatqa köre, pikette, esirlerniñ tuvğanları ve faaller iştirak etti.
"Bugünki aktsiyamıznen deñizcilerge olarnı beklegenimizni, Ukraina olarnı beklegenini hatırlatmağa isteymiz. Ümüt etemiz ki, yaqın kelecekte olar evlerine qaytır. Rusiye, olarnıñ esirliknen bile qırıp olamadı. Biz olar içün küreşemiz em de olar azat etilmegence, küreşecekmiz", - dedi Viktor Soroka, esir etilgen Ukraina Havfsızlığı Hızmeti hadimi Vasıl Sorokanıñ babası.
Moskva mahkemesi iyülniñ 17-nde zapt etilgen 24 ukrainalı deñizciniñ apis müddetini uzattı. Andrey Artemenko, Andrey Eyder ve Vasiliy Soroka oktâbrniñ 26-na qadar, qalğanlarnı 24-ne qadar nezaret altında qalacaq.


text:
Ukraina Haber siyaseti nazirligi «separatizm» ile qabaatlnağan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı yapılğan repressiyalarğa bağışlanğan video taqdim etti. Video ukrain nazirliginiñ resmiy saytında yerleştirildi.
«Bu ingliz tilindeki video – avropalı uquq qoruyıcı müessiselerine, kütleviy haber vastaları temsilcilerine ve ukrain diplomatlarına mesajdır. Olarnıñ destegine ve videonıñ maksimal paylaşmasına ümüt besleymiz», – dep bildirdi Ukraina haber siyaseti nazirniñ birinci muavini Emine Ceppar.
Nazirlikte qayd ettiler ki, videoda «öz halqınıñ menfaatını qorçalap, noqta-i nazarı içün soñki nefeske qadar turmağa azır olğan, böyle etip, öz noqta-i nazarınen Qırım – Ukraina olğanını tasdıqlağan İlmi Umerov aqqında dünyağa bilmege yardım etecek» malümat bar.
Bunen beraber, videoda qayd etile ki, İlmi Umerov qırımtatarlarnıñ vatanğa avdeti içün bütün ömür boyunca küreşti, Qırımtatar Milliy Meclisinde yüksek vazifelerde buluna edi.
Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. Onı avgust 18-de psihiatrik hastahanege ketirdiler. Mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ neticesini belgilecek ekimler komissiyasınıñ toplaşuvı sentâbr 7-de keçirilecektir.
İlmi Umerovnıñ imayecileri tahmin etkenlerine köre, endi kelecek afta Umerovnıñ tedaviylenüv içün kardiologiya bölügine keçirilmesi aqqında şefaat arizasına cevap kelecektir. Ailesi onıñ ağır alda bulunğanı aqqında bildire.
«Memorial» rusiyeli uquq qorçalayıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Dekabr 21, cumaaqşamı künü Qırımda vefat etken qırımtatar faaliyetçisi Veciye Kaşkanıñ oğlu ve qız torunı advokat Mammet Mambetovnen añlaşma yaptılar. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Mambetov: «Veciye Kaşkanıñ oğlu Ali Kaşka ve torunı Aliye Kaşkanıñ Rusiyege tabi Qırım İçki işler nazirliginiñ (İİN) Tahqiqat komiteti tarafından «Veciye Kaşka işi» boyunca çağırılması munasebeti ile olar, öz menfaatlarını qorçalamaq içün advokat tutmağa mecbur oldılar», – dep izaat berdi.
Bundan evel, dekabrniñ 18-nde, Ali Kaşka ve Aliye Kaşka Qırım İİN Tahqiqat komitetinden povestka (kelmek talabı ile resmiy maqamdan yollanğan vesiqa – QA) aldılar. Dekabrniñ 19-nda olar tahqiqatçığa keldi, lâkin Rusiye anayasasınıñ 51-nci maddesine esaslanıp, ifade berüvden vazgeçtiler.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.


text:
Energetikler Qırımnıñ cenüp yalısında vaqıtınca elektrik temin etilüvini söndürme grafigini kirsettiler. Bu vaziyet «Simferopol – Yalta» ava yolunda mümkün olğan elektrik yük aşmasınen bağlıdır.
Bu aqta Rusiye Energetik Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Böyle qarar alınuvnıñ sebebi – energoağlarğa olğan yükniñ aşmasıdır.
«6-ci avgust künü saat 10:33 Moskova boyunca Qırımnıñ cenüp yalısındaki energorayonında vaqıtınca elektrikler sönme grafigini kirsetmek emiri berildi. Qullanuv acimi 8 MVt olmalı», – dep bildirile.
Qırımnıñ merkeziy elektrik temin etilüvi qullanuvnıñ 1280 MVt istismalınen (195 MVt) kendisiniñ, (285 MVt) mobil GTES işlep çıqarıluvınen ve (800 MVt qadar) OES cenüp tarafından energoköpur vastasınen temin etile.
Avdet bildirgenine köre, cümaertesi 5-ci avgust künü Qırımnıñ cenüp-şarq tarafı yarıqsız qaldı. Saat 17:35 «Starıy Krım» («Eski Qırım») 110 kV stantsıyasında avtomatik qoruma çalışıp, yarıq söndürildi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Bugün, dekabr 29-da Aqmescitteki Bor Çoqraq (Fontanı) qasabasında çoq yıl devamında qurulğan mektep tantanalı şekilde açıldı.
Açılış merasiminde resmiy şahıslar ve mektepte tasil qırımtatar tilinde berilmesi içün büyük isse qoşqan yerli sakinler bulundı.
Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov ilân etti ki, mektep içün «mahsus tasil programması» işlep çıqarılacaq, bunen beraber, evel bildirilgen edi ki, tasil eki tilde (qırımtatar ve rus) berilecek.
«Bu yerde yahşı ocalar kollektivi saylanıla. Eminim ki, bütün vazifeler tolusınen ömürge keçirilecek. Şimdi Qırım Tasil nazirligi tarafından tasil programması azırlanıla, tasil berüv tiline istekke köre, sınıflar teşkil etilecek», – dedi o.
Mektepte 825 talebe oquycaq, bu yerde 33 sınıf olacaq. Birinci sınıfqa kirmek içün arizalar 2017 senesi fevral ayından başlap qabul etilecek.
44 sanlı oquv yurtunıñ müdiri vazifesine Akimova Eleonora Şevketovna tayinlendi. Onıñ ocalıq tecribesi 30 yıldan ziyadedir. Eleonora Akimova qorantasınen beraber 2003 senesi Qırım paytahtına köçip keldi. Bir yıl keçken soñ 40 sanlı mektepte muzıka ocası olıp çalışmağa başladı, bundan soñ oquv-terbiye işi boyunca müdir muavini oldı. Vatanğa qaytmazdan evel Eleonora Akimova 20 yıl devamında Özbekistanda muzıka mektebinde çalıştı.
«Mektepniñ esas vazifesi — ana tilini, qırımtatar tilini ğayrıdan canlandırmaqtır», — dep bildire «Rossiya dlâ vseh» neşri Eleonora Akimovanıñ sözlerini.
Foto: QMDİ matbuat hızmeti, Gulnara İlyasova


text:
Çin iş adamları Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda pamidor, patılcan, hıyar, havuç, sarımsaq, qavun, qarpuz ve yer yemişlerini östürmek içün 600 million ruble (277 million hrivna – QA) yatırmağa azır olğanlarını ifade ettiler. Bunı bir kün evel Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Köy iqtisadiyatı nazirligi, muessiseniñ rehberi Andrey Rümşinniñ «çinli yatırımcılar» ile körüşüv neticelerine esaslanıp, bildirdi.
Bildirüvde: «Añlaşmalar yapılsa, sera (teplitsa) kompleksleriniñ qurucılığı bir yıl içinde başlanacaq. Çin tarafı bütün ekologik ve Rusiye qanunlarındaki köy iqtisadiyatınıñ mahsullarını yetiştirüvge dair diger talaplarğa riayet etmege azır. Çetel yatırımcılarnıñ aytqanlarına köre, leyhağa yerli iş küçü celp etilecek», – denile.
Nazirlikniñ bildirgenine köre, Rümşin, Çin seralarınıñ işke qoyulması Seyitler (Nijnegorskiy) rayonınıñ sakinleri içün qoşma iş yerlerini yaratacaq, dedi.
2017 senesiniñ noyabrinde Qırım Kurortlar ve turizm nazirligi, «vizasız turistik yolculıqlar» çerçivesinde Çinden turistlerni qabul etmek içün yerli turistik operatorlarnıñ cedvelini azırlağanını bildirdi.
Daa soñra Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Çinniñ resmiy akimiyetini «Qırımnıñ Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgenini tanımama siyasetine riayet etmege» davet etti.
Yarımadanıñ Rusiyege tabi akimiyeti, Qırımğa çetel vatandaşlarnı davet etip, onıñ ilhaqını qanuniyleştirecek olalar.
Ukraina Tış işleri nazirligi er daim çetel vatandaşlarnı ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa yalıñız Ukrainanıñ qanunları ve halqara normalarına muvafıq olaraq kirmege davet ete.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Advokat Aleksey Ladin Azatlıq Radiosınıñ ştattan tış hadimi Vladislav Yesipenkonıñ Qırımda tutlğan soñ iskencelerge oğratılmasınıñ tafsilâtlarını aytıp berdi.
Yesipenkonıñ sözlerine köre, o tutulğan soñ «eki kün devamında kötektengen, elektrik aqımınen iskencege oğratılğan ve öldürüvnen tehdit etilgen».
«Tutulğan anden ve Aqmescitteki muvaqqat izolâtorğa yerleştirilmesine qadar onı mağazda iskence yapkanlar. Eki kün. Onı elektrik aqımınen çekiştirgenler, köteklegenler. Özüne iftira ettirmege istey ediler», – aytıp berdi Ladin.
Bundan ğayrı Yesipenko mahkemede onı öldürüvnen tehdit etkenlerini bildirdi.
«İtiraf etmese, belki de kamerada asılğan vaziyette tapılacağını ve er şey intar etkeni şekilde ola bilecegini ayttılar. Mahkeme oturışında Vladislav Yesipenko intar etmecegini ayttı. Bundan ğayrı Krım 24ke bergen intervyüde itiraf etmege mecbur olğanını ayttı. Oña evel azırlanğan metin bergenler, onı ezberlemege emir etkenler, akis alda iskenceler devam etecegini aytqanlar ve kene öldürüvnen tehdit etkenler», – dedi advokat.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi.
FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Müessise, Yesipenkonıñ şaatlığına esaslana. O, «Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ 5-inci departamenti 8-inci yedeginiñ zabiti polkovnik Kravçuk V.A. emrinen Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün malümat topladı ve onıñ tevsiyesinen telükesizligini qorumaq içün maşinasında el yapılğan patlayıcı cihaznı saqladı», dep aytqan eken. Kreml kontrolindeki mahkeme Yesipenkonı mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Tış istihbarat hızmeti, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile işbirligi aqqında malümatını Qırım.Aqiqatqa aytıp, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ provokatsiyalarını izaatlamay», dep bildirdi.
«Qırım işğaliniñ yılı arfesinde bu propaganda aktsiyası – ealiniñ diqqatını yarımadanıñ iç problemlerinden uzaqlaştırmaq içün yahşı bir manaçıqtır», – dep qoştı Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ matbuat hızmeti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Ukraina uquq qoruyıcıları Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvı ve apiske alınması sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda tutulğan Vladislav Yesipenkonen mustaqil advokatnı körüştirmege talap ete.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Nazirler Şurasını Vitaliy Klıçkonı Kyiv şeer devlet memuriyetiniñ reisi vazifesinden boşatmasına çağıra. Bunı baş nazirniñ spikeri Vasiliy Râbçuk Azatlıq Radiosına bildirdi.
Anayasağa köre, Kyiv şeer devlet memuriyetiniñ reisini ükümetniñ qararı ile prezident tayin ete ve işten boşata. Aynı vaqıtta Anayasa mahkemesiniñ qararına binaen, Kyiv şeer devlet memuriyetini Kyiv şeer yolbaşçısı saylağan şahıs idare etmeli.
İyül ayında Klıçko Zelenskıy ile laf etip, prezidentniñ KŞDM reisi vazifesine «öz insannı tayin etmek» niyeti aqqında bildi, dep tarif etti.
Vitaliy Klıçko 2014 senesi iyünniñ 5-nden başlap Kyiv şeer yolbaşçısı ola, aynı yılnıñ iyünniñ 25-nden ise – Kyiv şeer devlet memuriyetiniñ reisi.


text:
Avgust 12-de evinde tintüv olıp keçken qırımlı Refat Mazalovnı Bağçasaray politsiyasınıñ bölügine alıp kettiler, sebebini kimse añlatmadı, dep bildire «Krımski politv'yazni» gruppası.
Berilgen malümatqa köre, erkekni alıp ketkende video çıqarıldı, lâkin OMON hadimleri çıqarılğan videonı silmege talap etti.
Şimdilik başqa bir malümat yoq.
Refat Mazalovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında qırımlı Mümine Saliyeva bildirgen edi.
Rusiye kontrol etken Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Ukraina ve onıñ tışındaki uquq qorçalayıcı, devlet ve siyaset erbapları işğal etilgen Qırımda repressiyalar quvetlene bile, dep bildireler. Bunı em «Yarovayanıñ qanunları», em de Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ avgust 10-da Ukraina yarımadada «terakt» yapacaq edi kibi beyanatlarınen bağlaylar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirile, insanlarnı apiske atalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol ş. musulmanlarınıñ Müftisi haci Emirali Ablayev Dağıstanğa iş ziyareti çerçivesinde Dağıstan Müftisi Ahmad haci Abdullayev ile körüşti. Mahaçkala şeerinde olıp keçken bu körüşüv devamında, eki taraftaki Diniy liderler biri-digerini öz Cumhuriyetindeki Diniy İdaresiniñ faaliyeti ile tanış eterek, qurulayatqan camiler, maarif işleri ve kelecekke olğan ümüt ve niyetleri aqqında ikâye ettiler. Aynı zamanda Dağıstan Müftisi Ahmad haci Abdullayev Qırım Müftisini keçken yubileyi ile hayırlap, bu körüşüv içün mahsus azırlanğan tort taqdim etti. Öz nevbetinde hac Emirali Ablayev, Aqmescit şeeriniñ eski qısmında yerleşken ve 1508 s. inşaat etilgen Kebir-cami camisiniñ aks etken resimni ediye etti.
QMDİ MDT matbuat-hızmeti


text:
Cemaat jurnalisti, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnı Qırım klinik psihiatrik hastahanesine alğanlar. Bir ay devmaında anda mahkeme-psihiatrik ekspertizası keçirilecek.
Bu aqta babası Server Suleymanov «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine haber etti.
«Eki oğlum – Eskender ve Ruslanğa bir şey bermek içün Aqmescitniñ SİZO-1-ne kelgende Ruslannıñ psihiatrik hastahanede olğanını ögrendim. Ekisi de apiske alındı ve bir izolâtorda buluna. Amma Ruslan içün bir şey almayıp, bir ayğa mahkeme-psihiatrik hastahanege yollanıldı, dep bildirgenler», – dep ayttı babası.
Ruslan Suleymanov – fizika ocası, cemaat jurnalisti ve «Qırım birdemliginiñ» faalidir.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Aqmescit SİZOsında Ruslan Suleymanovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bolğar bizäleş sänğäte
Bolğar bizäleş sänğäte. Tarixı öç çorğa - Bolğar däwere başları (8-10 yözlär), Bolğar däwläte (10 yöz - 13 yözneñ 1 nçe yartısı) häm Altın Urda (13 yözneñ 2 nçe yartısı - 15 yözneñ başı) däwerlärenä bülenä. Bolğar bizäleş sänğäte borınğı Üzäk Aziä qäbiläläre, urta ğasırlar başında yäşägän hunnar, sarmatlar, Könbatış Törki qağanlığı, Böyek Bolğar, Xäzär däwläte tarixi-mädäni mirası nigezendä barlıqqa kilä. Bolğar bizäleş sänğäte küçmä dala tormışı häm utraq igençelek sivilizatsiäseneñ üzara tä'sirläşüe şartlarında, Saltaw-mayaq kul'turasınıñ köçle yoğıntısı näticäsendä üseş ala. Anıñ sänğät traditsiäläre formalaşuğa Azaq häm Qara diñgez buyı şähärläreneñ ellinik mädäniäte, şulay uq Qawqaz artı häm İran sänğäte zur tä'sir yasıy. Elgäre Bolğar däwere sänğätenä qarağan cirläw yolası äyberläre (at dirbiäse, qoral, xärbi kiem detal'läre, sawıt-saba, bizämälär h.b.) Olı Tarxan, Tankeyevqa h.b. qäberleklärdä tabıla. Alarda borınğı törkilärneñ mäcüsilek belän bäyle mifologiäse, dönyağa qaraşları çağılış tapqan. Tabıldıqlar xaywan, üsemlek surätläre, geometrik räsemnär, äkiäti motivlar belän bizälgän, qayberlärendä borınğı Könyaq Seber, Üzäk Aziä mädäniäte yoğıntısı sizelä. Bolğar bizäleş sänğätenä ğomumiläştelergän realizm (xaywannarnıñ stilläşterelgän räsemnäre) çalımnarı kergän üzençälekle «cänlek stile» xas. Qaz, ürdäk, ätäç, qanatların cäygän ike başlı fantastik qoş surätläre yış oçrıy. Bolğar däwläte çorında Bolğar bizäleş sänğäte islam mädäniäte yoğıntısında formalaşa. Metallnı näfis eşkärtü, zärkänçelek, keräç, söyäkkä uyıp bizäk yasaw sänğäte yuğarı üseş ala. İdel buyı Bolğar däwlätendä feodallarnıñ sarayları, cämäğät yortları, dini binalar, kirmän qorılmalarınıñ küpläp tözelüe monumental' arxitektura üseşenä, anıñ bizäleşe kamilläşügä etärgeç birä, soñraq qalqu sın räweşendä qabarınqı itep taşqa uyıp eşlängän qanatlı bars, börket, arıslan, ğifrit sınnarınıñ motivları Vladimir-Suzdal' Ruse çirkäw arxitekturasına ütep kerä. Zärkän sänğäteneñ neçkä metall cepsellärne böterep (qarağız Cepqır) häm börtekläw ısulı qullanıp (qarağız Bolğar çigä asılması), asıltaşlar berketep eşlängän ğäcäyep ürnäkläre saqlana. Kömeşne qaraltu, çükep bizäk töşerü, uyımlaw, taşnı uyıp bizäw, basma ısulları qullanıla (mäsälän, qarağız Butaixa xäzinäse). Metall äyberlär (yozaqlar, zinnätle baltalar, ayıllar h.b.) cänlek surätendäge waq fiğuralar häm ornamentlar belän bizälä. Maklaşeyevqa caydaqları keşe sının surätläwneñ unikal' ürnäge bulıp tora. Keräç sänğäte citeşterü texnologiäseneñ yuğarı basqıçına kütärelä; mögeze bögärlängän täkä, at, et, poşi, ayu, ürdäk başı räweşendäge sawıtlarnıñ borınnarı häm totqaları, törle formadağı quwşinnar, xumnar, tälinkä, lampa, uyınçıqlar h.b. bezneñ könnärgäçä saqlanğan. 13 yözneñ 2 nçe yartısı - 15 yöz başında Bolğar bizäleş sänğäte Altın Urda mädäniäteneñ şuşı töbäk töre bularaq üseş ala. Anda Yaqın häm Yıraq Könçığış möselman illäreneñ, ayıruça Keçe Aziä sälcükläreneñ häm Misır mämlükläreneñ qupşı, bay bizäkle sänğätenä xas tiptağı häm formadağı äyberlär, bizäleş ürnäkläre häm kompozitsiäläre kürenä başlıy (lalä çäçäge, pal'ma yafrağı räweşendäge bizäklär, «bäxet töyene» dip ataluçı ürmä bizäklär, ğäräp yazması, taşyazma bizäklär h.b.). Asıltaşlar qullanıp, altın häm kömeştän zinnätle äyberlär citeşterü kiñ tarala. Alar arasında Altın Urda sänğätenä xas ütä yuqa çeltärle häm altın yäki kömeş yögertelgän cepqır belän eşlängän zärkän bizämäläre, näfis metalldan yasalğan saray cihazları (sawıtlar, kuboqlar, sawıt-saba), qoral, at dirbiäse bar (qarağız Cükätaw xäzinäse, «Monomax bürege», Zärgärçelek sänğäte). Arxitektura sänğätendä taşqa, alebastrğa bizäk uyu, anı qoyu ısulları yuğarı üseş ala, monumental' binalarnıñ eçke bizäleşendä tösle mayolika, mozaika, diwar näqeşe qullanıla. Altın Urda däwere Bolğar bizäleş sänğäte üzençälekläre qäber taşlarındağı uyılmalarda, bizäklärdä, qalligrafik yazularda açıq çağılış taba (qarağız Epigrafika yädkärläre). Bolğar bizäleş sänğäte äsärläre Kiev Rusenä, Vladimir-Suzdal' Rusenä, Yaqın häm Yıraq Könçığış, Baltıyq buyı, Könbatış Yevropa illärenä ozatıla, Könyaq Uralda häm Seberdä tarala. Bolğar bizäleş sänğäte slavyan häm fin-uğır xalıqları sänğätenä yoğıntı yasıy. Anıñ traditsiäläre İdel-Ural tatarlarınıñ zärgärçelek, taşqa uyıp bizäk yasaw sänğätendä, ağaçtan salınğan toraq yortlarnıñ, kün äyberlärneñ bizäleşendä üseş ala. Şulay uq qarağız İdel buyı Bolğar däwläte.


text:
Yaltada Federal tibbiyet ve biologiya agentliginiñ İlmiy klinik merkezinde COVID-19 hastaları içün yataqlar miqdarını arttıracaq olalar. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti haber etti.
“Soñki vaqıtları bizge tüşken hastalarnıñ sayısı ep arta. Bundan sebep
Yaltada Federal tibbiyet ve biologiya agentliginiñ başı Veronika Skvortsova qoşma yataq yerlerni teşkil etmege qarar aldı, bugünde bu 205 yer”, – yazıla bildirmede.
Aksönov, yanvarnıñ ortasına qadar yerli alış-veriş merkezlerinde kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvini ve food courtlarnıñ işini yasaqladı. Qırımda tek restoranlarda degil, ofislerde de korporativ keçirilüvi yasaq etildi.
Bundan evel Qırım akimiyeti şeer meydanlarında keçirilmesi planlaştırılğan bütün medeniy-kütleviy tedbirlerni yasaqladı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emrinen, Rusiye Mudafaa nazirligi Yalta ve Aqmescitte yuqunç ile küreşmek içün koronavirus hastahanelerini qura.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonındaki Qışlav (Kurskoye) köyünde yaşağan qırımtatarı Şeyde Asanova iyünniñ 2-nde evinde keçirilgen tintüv vaqtında quvetçiler oğluna qarşı açılğan «cinaiy davanen» bağlı vesiqa ya da eşyalarnı qıdırdı, dep bildirdi.
Asanovanıñ «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine bildirgenine köre, tahqiqat içün müim olğan vesiqa ya da eşya tapılmadı.
«Tintüv keçirmege keldik, oğluñız Noman Çelebicihan batalyonına kire. «Eviñizni tintecekmiz» dedi. «Buyurıñız» dedim. «Timsal, silâ ve ilâhre barmı?». «Bir şey yoq» dep cevap berdim. Bir şey tapmadılar», – dep bildirdi Asanova.
Şeyde Asanovanıñ aytqanına köre, oğlu Rustem Asanov 2016 senesinden berli esas Ukrainada yaşay.
«Protokol Rustemge qarşı tizildi. Men şaatlıq etmekten vazgeçtim. Ne yapayım, oğlum… Babasınen qavğa etip anda ketti, evlendi. Ara-sıra özü telefon ete, biz telefon etmeymiz», – dep qoştı o.
Berilgen malümatqa köre, tintüv Rusiye kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesiniñ 2020 senesi martnıñ 3-nde alğan qararı esasında keçirildi.
Hatırlatamız, iyünniñ 2-nde Qarasuvbazar rayonınıñ Qışlav (Kurskoye) köyünde qırımtatarlarnıñ evinde tintüv keçirildi.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov sayılğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olğanında qabaatlı tanılğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar qabul etildi. Bu birleşmeniñ azaları olğanından şübheli sayılğan daa eki qırımlınıñ ğıyabiy ükmü çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
«Başqasınıñ duası» filminiñ ukrain ekranlarına çıqamasına bir ay qalğanda levhanıñ resmiy treyleri yayınlandı. Bun film rejissöri Ahtem Seitablayev Facebookta bildirdi.
«Ürmetli dostlarım! «Başqasınıñ duası» (iş adı «Onıñ yüregi») filminiñ resmiy tizeri ve filmimizniñ ilânını taqdim etem», – dep yazdı Seitablayev.
O, levha üzerinde çalışqan taqımğa teşekkürler bildirip, film mayısnıñ 18-de ukrain kinoteatrleriniñ ekranlarına çıqacağını hatırlattı.
Qırımtatarı Sayde Arifovanıñ qaramanlığını añlatqan «Başqasınıñ duası» filminiñ premyerası mayısnıñ 18-de Kyivdeki «Ukraina» kinoteatrinde olacaqtır.
Ahtem Seitbalayev Qırım.Aqiqatqa izaat berip, «Onıñ yüregi» iş adınen çıqarılğan film üzerinde işi yekünlengenini bildirgen edi.
Levha üzerinde çalışmağa başlağanlarını rejissör Ahtem Seitablayev ve prodüser İvanna Dâdüra 2015 senesi dekabr ayında bildirgen ediler. Çekimler Ukraina, Gürcistan ve İsrailde oldı. Film bücetiniñ 50%-nı Ukrainanıñ kino işleri devlet agentligi, yarısını şahsiy yatırımcılar qarşıladı. Film stsenariyi Bağçasaray sakini Sayde Arifovanıñ (1916 – 2007) ikâyesine esaslana. O, Qırımnıñ alman işğali vaqtında 88 yeudiy balasını qurtardı.


text:
Noyabrniñ 6-nda Qırımnıñ hastahanelerinde Keriç politehnik oquv yurtuında olğan patlav ve atışuv neticesinde yaralanğan yedi insan qala. Bu aqta yarımadanıñ Rusiye Sağlıq nazirligi bildire.
«Beş gençniñ sağlıq vaziyetini ekimler orta ağır dep saya. Eki büyükniñ alı ise orta ağır ve yengil ağır», – dep aytıla haberde.
Oktâbrniñ 17-nde, çarşenbe künü, Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Türkiye Ukrainağa 10 million dollarlıq içtimaiy yardım berip, Ukrainağa 50 million dollar miqdarında kreditni bücet defitsitiniñ qapatılması içün ayırmağa qarar aldı. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile Kiyevdeki körüşüvinden soñ bildirdi.
Erdoğannıñ qayd etkenine köre, 10 million dollar Donbassta terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerden köçip kelgen adamlarnıñ ihtiyaclarına sarf etilecek.
Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko bildire ki, Poroşenko ve Erdoğannıñ körüşüvi planlaştırılğan bir saat yerine üç saat sürdi, soñra Ukraina-Türkiye strategik şurasınıñ toplaşuvı olıp keçti.
Ukrainada Donbasstan köçip kelgen milliondan ziyade adam qayd etildi.


text:
Rusiye baş prokurorı Yüriy Çayka, Moskva prokurorınıñ muavini Oleg Kamşılovnı Qırım prokurorı vazifesine tainlemege teklif etti. Bunı RİA Novosti agentligine Kreml kontrolündeki Qırım parlamentiniñ devlet qurucılığı ve yerli idare komitetiniñ yolbaşçısı Yefim Fiks haber etti.
Bildirüvde aytıla ki, Kamşılovnıñ namzetini baqmaq meselesi, Qırım parlamentiniñ 28 dekabrge belgilegen tevbetten tış toplaşuvında kün mevzuları sırasına kirsetilgen.
İşğal etilgen Qırımnıñ evelki prokurorı Natalya Poklonskaya, Rusiye Devlet Dumasına drputat olaraq saylanılğan soñ bu vazifesinden çetleşken edi. Onıñ birinci muavini Andrey Fomin, yarımadada baş prokuror vazifesini eda etip başladı.
Oleg Kamşılov 1969 senesi Omsk vilâyetinde doğdı. Omskta şeer prokurorınıñ birinci muavini, Krasnoyarsk vilâyet prokurorınıñ birinci muavini olıp çalışqan edi. Kamşılov «Vatan ögündeki yararlıqları içün» II derece orden medali ve «Rusiye Federatsiyası prokuraturasınıñ muhterem hadimi» mukâfat tamğasınen rağbetlendirilgen.


text:
Vilâyet ve Kiyev şeer devlet memuriyetiniñ ealisini içtimaiy qoruv bölükleriniñ malümatına köre, Ukrainada 2015 senesi mart 19-ğa qadar Qırım ve Donbasstan köçip kelgen 1 163 886 kişi ve 854 259 qoranta qayd etildi. Bunı mart 20-de Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ matbuat kâtibi bildirdi.
Nazirlikniñ malümatına köre, 318 022 qoranta maddiy yardım istedi, olardan 292 600 ailege bu yardım berilecek. Umumen 504 mln. grivna berilecek.
Baş nazir muavini, regional inkişaf, qurucılıq ve mesken-kommunal hocalıq naziri Gennadiy Zubko bildirdi ki, Ukrainada mecburen köçip kelgen milliondan ziyade adam yardımğa muhtac.
Onıñ aytqanına köre, işçi gruppa İçtimaiy siyaset nazirligi ve fiskal hızmetler ile beraber köçip kelgenlerge birinci ihtiyac yardımını köstere bilecek gumanitar teşkilâtlar cedvelini tizecektir.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük içtimaiy siyaset nazirliginiñ 2015 senesiniñ soñuna qadar üç esas vazifesini belgiledi: yardımğa muhtac olğan vatandaşlarnıñ maddiy yardım parası, ATO iştirakçilerine yardım ve köçip kelgenlerge yardım.


text:
«Avdet» qırımtatar gazetasınıñ yolbaşçılığı işine Roskomnadzor qaydı olmadan devam etmek içün imkân taptı.
Muarririyette aytılğanı kibi, Rusiye qanuniyeti, gazetalarnıñ tirajı biñden çoq olmasa, olarğa qaydsız da çıqmağa izin bere.
«Amma böyle alda abunecilerimiz zarar körecek. Şunı bildirmege isteymiz ki, bu vaziyetten de çıqış yollarını qıdıramız ve abunecilerimizge para qaytarmaq ya da qaydnı elde etmek içün areket etemiz. Oquyıcılarımız ile qalamız. Birazdan bizni yañartılğan saytımızda da oquy bileceksiñiz, şimdi o daa çalışmay», – deyler gazetada.
2015 senesi mart 31-ne qadar Qırımda bir sıra qırımatatar matbuat vastası işley edi: «Yañı Dunya», «Qırım», «Golos Krıma», «Avdet» gazeteları, «Qasevet», «Yıldız» mecmuaları, «QHA Qırım haberleri» ve «15 minut» internet portalı, ATR ve Lâle telekanalları, Meydan radiosı.
«Armançıq» qırımtatar bala mecmuası Roskomnadzordan qayd etüv şeadetnamesini elde etti.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi, Ukraina UNESCOnı ilhaq etilgen Bağçasarayda bulunğan Han sarayınıñ muafaza etilmesi içün çareler körmege davet ete, dep bildire.
Muessiseniñ malümatına köre, Bağçasaraydaki Han sarayı etrafında kritik vaziyet Ukrainanıñ UNESKO işleri boyunca milliy komissiyasınıñ yanvar 19-da Tış işleri nazirliginde ötkerilgen mahsus oturışuvında baş mevzu oldı.
Oturışuvnıñ iştirakçileri, ilhaq etilgen Qırımnıñ territoriyasında medeniyet saasındaki vaziyet «teren raatsızlıq doğurğanı kibi, asılında Qırım yarımadasındaki unikal multikulturalizmge kütleviy, yahşı planlaştırılğan ücüm etken işğalci akimiyetniñ areketlerine qarşı ğadap doğura», dep tesbit ettiler.
Bildirüvde: «Ukrainanıñ milliy emiyetke malik abidesi ve qırımtatar halqına ait milliy mirasnıñ ayırılmaz qısmı olğan Bağçasaraydaki Han sarayınıñ territoriyasında yapılğan ve daa 2003 senesinde UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetmek içün Azırlıq cedveline kirsetilgen bu abideniñ tarihiy ve medeniy qıymeti içün kerçek bir ğayıp etüv telükesini doğurğan «restavratsiya işleri» bunıñ kibi tecavuzkâr areketler aqqında pek açıq surette şaatlıq eteler», – denile.
Bağçasaraydaki Han sarayında Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyetiniñ teşebbüsinen yapılğan qazağa qarşı işler devam ete. Şaatlarnıñ bildirgenine köre, saraynıñ baş binası etrafında ağır demir karkas qurula. Onı üstten qoruma damınen örtecek olalar.
Mutehassıslar, konstruktsiyanıñ ağırlığından topraq çökmek mümkün, dep qorqa. Ondan ğayrı, işçiler mezar sanduqaları ve caminiñ kalligrafik yazılarını muafaza etmek içün mahsus qorumalar qoymadı. Qadimiy ağaç pekitmeleri üstüne ise asıl da beton töktiler.
Daa evel Qırım adliyecileri ve advokatları Bağçasarayda Han sarayını qorçalav boyunca uquqiy kampaniyanı başlamaq niyetinde olğanlarını bildirdiler.


text:
Zaporojyede mecburen köçip kelgen insanlar içün Almaniya tarafından berilgen modullerden yapılğan şeerçikni açtılar. Radio Svoboda bildire ki, bu şeerçik 544 insannı qabul ete bile.
Qurucılıq malzemeleri Almaniya tarafından gumanitar yardım olaraq berildi. Bunıñ kibi şeerçikler Dnepropetrovsk ve Harkov vilâyetlerinde de mevcut.
Kün devamında modul şeerçigine 100 qorantanı yerleştirecek ediler. Şeerçikte yaşav fiyatı bir insan içün 319 grivnanı teşkil etecek. Mında yalıñız kommunal hızmetlerniñ parası alınmaqta. Diger masraflarnı yerli akimiyet ödemege vade ete.
Şeer şurasınıñ malümatına köre, Zaporojyede Donbasstan köçip kelgen 22574 insan qayd etildi.
Fevral 13-te Dnepropetrovsk vilâyetiniñ Pavlogradında Ukrainada eñ büyük modul şeerçigini açtılar, bundan evel ise – Harkovda.
Ukraina İçtimaiy siyaset nazirligi bildirdi ki, vaqtınca köçip kelgen milliondan ziyade insan qayd etildi.


text:
Ukraina halq deputatı, qırımlı iş adamı Rustem Umerov Ukrainanıñ Avropa Şurası Parlament assambleyası eyyetiniñ reis muavini olaraq saylandı. Bu aqta Umerov sentâbrniñ 20-nde Facebook saifesinde yazdı.
«Eyyet yolbaşçısı olaraq Yelizaveta Yasko («Halq hızmetçisi»), reisniñ birinci muavini olaraq Sergey Sobolev («Batkivşçına» umumukrain birleşmesi) saylanğan edi. Ukrainanıñ menfaatlarını beraber qorçalaycaqmız! İşanç içün sağ oluñız», – dep qayd etti Umerov.
Umerov «Ğolos» («Ses») firqasından Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı olaraq saylandı.
Hatırlatamız, sentâbrniñ 30-ndan oktâbrniñ 4-ne qadar keçirilecek Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ küz sessiyasında Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlarnıñ vaziyeti muzakere etilmeli.
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 26-nda Rusiye eyyetini sanktsiyasız qaytarmağa razı oldı. Buña cevap olaraq Estoniya, Gürcistan, Latviya, Litvaniya, Poloniya, Slovakiya ve Ukraina eyyetleri toplaşuv salonını terk etti.
PACEniñ Rusiye eyyetiniñ rey aqqını ğayrıdan tiklemek qararından soñ Kreml Ğarpqa «Qırım vaziyetini ardı-sıra ve sabırlı bir şekilde añlatmağa» niyetlengenini bildirdi.


text:
Qırım meselelrinden ukrain haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Emine Ceppar yarımada toprağına kiriş/çıqış qaideleriniñ sadeleştirilmesi boyunca işniñ alıp barılmasına devam etmek kerek olğanını bildire.
Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Emine Ceppar dey ki, mal ve parağa baqmadan, Qırım qaydı olğan Ukraina vatandaşları Qırım memuriy sıñırını maniasız keçe bile.
«Yarımadağa kiriş ve çıqış qaideleriniñ sadeleştirilmesi zarurdır dep tüşünem. Birinci adım sentâbrde etildi, amma işke devam etmek kerek», – dey o.
Ukraina Nazirler kabineti sentâbrde Qırımğa kiriş ve çıqış qaidelerini deñiştirdi. Ondan evel olğan qaideler uquq qoruyıcılar tarafından tenqit etilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
İstanbulda salı künü, yanvar 3-de, insanlar yılbaş gecesinde 39 insan elâk olğan, 65 kişi ise yaralanğan terakt yüz bergen Reina klubınıñ kirişinde insanlar duağa toplaştı, dep bildire Radio Svoboda.
Ücüm etken kişini qıdırmağa devam eteler. Qırğızistan memurları şeklengen kişiniñ kimligini ögrenmek içün Türkiye ile iş tutqanını bildirdi.
Azatlıqta qalğan ücüm etken insan Reina gece klubına kirip, Yañı yılnı qayd etken insanlarğa qarşı ateş açtı.
Neticede 39 insan elâk oldı ve 69 kişi yaralandı.
«İslâm devleti» teşkilâtı bu adiseden mesülietini öz boynuna alıp, Türkiyeniñ Suriyege cenk kirişmesi içün intiqam olğanını ayttı.
Türkiye kütleviy haber vastaları bildirdi ki, şeklengen kişi Özbekistan ya da Qırğızistandan çıqma ola bile. Bazı ekspertler ücüm etken kişi arbiy azırlıq körgenini tüşüne.
Türkiye ükümetiniñ vekili bildirdi ki, memurlar ücüm etken kişiniñ kimligini aman-aman ögrengenler.


text:
Ukraina Silâlı Quvetleri halqara gumanitar yardım çerçivesinde Büyük Britaniyadan daa bir yük aldı. Ukraina Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti dekabr 17-de bergen malümatına köre, Britaniya zenaatdaşları ukrain arbiylerine qışlıq qıyafet ve tibbiy malzemelerini yolladılar.
2014 senesi devamında ortaq memleketler Ukraina Silâlı Quvetlerine er taraflı maddiy yarlım köstergen ediler: AQŞ qıyafet ve tehnikiy vastalarnı, Frenkistan Cumhuriyeti bronejilet ve tibbiy malzemelerini, Slovakiya Cumhuriyeti ise elektrogenerator, ışıq kompleksleri, plastik savut, urba donatmaları ve tibbiy malzemelerini yolladı.
Bundan ğayrı, Norvegiya Qırallığı yemek, Daniya Qırallığı ise tehnikiy vastalarnı yollağan edi.
Kanada Ukrainağa şahsiy imaye vastalırını ve qışlıq urba, Poloniya Cumhuriyeti ise yemek ve yataq çamaşırını yiberdi.
Litva Cumhuriyeti yemek, tibbiy mal, qıyafet yolladı, İsviçre Konfederatsiyası – ilâc ve tibbiy malzeme, Felemenk Qırallığı ise elektrogenerator, yorğanlarnı yolladı. İspaniya Qırallığı Ukraina ordusına bronejilet ve migferlerni berdi.
Latviya Cumhuriyeti Qırım Muhtar Cumhuriyetinden köçip kelgen arbiylerniñ balalarına mektep malzemelerini ve diger zarur olğan şeylerni yolladı.
Ukraina Mudafaa Nazirligi bildire ki, eñ yaqın vaqıtta Avstraliya ve Poloniya Cumhuriyeti Ukraina Silâlı Quvetlerine yardım yollaycaq ola.


text:
Qırımtatar yazıcısınıñ şeyleri olğan qırım hastahanesinde Federal havfsızlıq hızmetiniñ tintüvi devam etmekte.
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatqa köre, mında Meclis azaları keldi, olarnıñ arasında Qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy Saylav Komissiya reisi Zair Smedlâyev ve adliyeci Emil Kürbedinov.
Yüz bergen adise aqqında tafsilâtlı izaatlarnı şimdilik kimse bermey, Smedlâyev «er şey mahsus etilgenini» qayd etti.
FSB hadimleri ise jurnalistlerge tintüvni videoğa çekmege izin berdiler. Tintüv vaqtında 36 qapalı qutunı sayıp çıqtılar.
«Olar binadan qutularnı çıqarıp, teşkere ediler, şimdi er şeyni yerlerine qaytarmağa isteyler, şunıñ içün matbuat vastalarınıñ temsilcilerini binanı terk etmege çağırdılar»,– dep añlattı Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırım.Aqiqatqa «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ başı Riza Şevkiyev aytqanı kibi, çarşenbe künü, dekabr 17-de, FSB hadimleri Aqmescit rayonınıñ Colman (Pionersoke) köy hastahanesinde türk dünyasında belli olğan qırımtatar yazıcısı Cengiz Dağcınıñ şahsiy şeyleri olğanı sebebinden tintüvni keçirmekteler
Olar maddelerge esaslanıp, yükniñ elastı aqqında qararnı seslendirdiler ve cinaiy iş açılacağı aqqında haber ettiler. Fondnıñ reisi Qırım.Aqiqatqa añlatqanı kibi, bu mülk boyunca SBU daa Qırım işğalinden evel sorğularnı keçire edi, amma o vaqıt bütün meseleler çezilgen edi.
Şevkiyevniñ aytqanına köre, Cengiz Dağcı beş yıl evelsi İngliterede elâk oldı, şeyleri ise Fondda saqlansın ve ileride qırımtatarlarnıñ facialı taqdiri aqqında romanlarnıñ müellifine müzey açılsın dep, Qırımğa türk arqadaşları tarafından ketirildi.


text:
Rusiyege tabi olğan Qırım Variyet ve topraq munasebetleri naziriniñ sabıq muavini Nikita Garanin artıq yarımadadaki Yol hızmetleriniñ yolbaşçısı olğan. Bunı oktâbrniñ 18-nde «Krıminform» saytı bildire.
Qırım Yol hızmetleriniñ veb-saytında Nikita Garanin teşkilât reisi olaraq qayd etilgen, albu ki müessisedeki haberler bölüginde onıñ tayinlenüvine dair haber yerleştirilmegen.
İstilâ etilgen Qırımnıñ Variyet ve topraq munasebetleri naziriniñ muavini Nikita Garanin 2017 senesi avgustnıñ 18-nde Rusiyege tabi olğan Qırım yolbaşçısınıñ fermanınen işinden boşatılğan edi. Vesiqada boşatuvnıñ sebebi olaraq «taraflarnıñ añlaşması»qayd etilgen.
Garanin 1984 senesi Moskvada doğğan edi. Moskva akimiyetiniñ yanındaki Moskva saibkârlıq akademiyasında tasil alğan. 2015-2016 seneleri devamında Kremlge tabi olğan Qırım Naqliyat nazirliginde avtomobil yollarınıñ inkişafı saasında regional siyaset idaresiniñ yolbaşçısı olğan edi. 2016 senesi iyün ayından başlap Qırım Variyet ve topraq munasebetleri naziriniñ muavini vazifesinde çalışqan.
2017 senesi avgust ayında Qırımda «Qırım Yol hızmetleri» devlet şirketiniñ reisi Aleksey Safronovğa qarşı cinaiy dava açılğan edi. O, işke qabul etilgeni vaqıtta sahte vesiqa qullanğanında qabaatlandı.


text:
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ "Evge" filminiñ prodüseri Volodımır Yatsenko, Avropa kino akademiyasınıñ azası oldı. Bunı "Evge" filminiñ Facebook saifesinde yazdılar.
İcadiy taqım, Yatsenkonı Kino akademiyasınıñ azası olmasınen tebrikledi.
Yatsenko, Ukrainanıñ Kino sanayısı Birleşmesiniñ başıdı. "Evge" filminden ğayrı, o, Yaroslav Lodıginniñ "Kiyik çöl" ve Valentin Vasânoviçniñ "Atlantida" filmleriniñ prodüseri oldı.
Evel haber etilgeni kibi, "Evge" filmi, "Oscar" Amerika kino akademiyasınıñ mükâfatına Ukrainanıñ yekâne namzeti oldı.
Daa evel «Evge» filmi Odesa halqara kinofestivaliniñ Grand Prix mukâfatını aldı. «Evge» filminiñ ukrain premyerası Odesa kinofestivalinde iyülniñ 14-nde oldı. Levha noyabrniñ 7-nde Ukrainada kösterilecektir.
«Evge» levhası qırımtatarı Mustafa aqqında tarif ete. Eki oğlu Qırım işğalinden soñ Kyivge ketti. Büyük oğlu Nazim vefat ete, babası onı Qırımğa alıp, musulman ananelerine köre defin etmek ve küçük oğlu Alimni evge qaytarmaq içün paytahtqa yol ala.
Daa evel qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» levhası Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını aldı.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov eki yıl evel yüz bergen vaqialar aqqında hatırlata. O vaqıt, 2014 senesi mayıs 3-te rusiyeli mahsus hızmetler qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge işğal etilgen Qırımğa kirmege yasaq etti.
Onıñ sözlerine köre, bu kün qırımtatarlar Hıdırlez bayramını qayd etmek kerek edi, amma onı lâğu etmek mecbur oldılar.
«Bugün hatırlatmaq kerek ki, Hıdırlez-2014 bayramını lâğu etmek qararı Meclis azaları tarafından aman-aman bir ağızdan qabul etildi. Hıdırlez-2014 teşkilâtçıları Lenur İslâmovnıñ yolbaşçılığında birden Meclisniñ qararını yerine ketirmege başladılar ve mayıs 3-te saba bayram keçirilecek yerde esas inşaatlar cıyıldı», – dep yazdı Refat Çubarov Facebook saifesinde.
«Biñlernen qırımtatarlar, bu cümleden Meclis azaları, Qırımtatar Qurultayı delegatları, mayıs 3-te, saba erte Çonğar tarafına, Qırımnıñ qıtaiy Ukrainanen memuriy sıñırına Mustafa Cemilevni qarşılap onı tuvğan topraqqa ozğarmaq içün yol aldılar...», – qoştı o.
Bunıñ neticesi Cemilevni qarşılağanlarğa qarşı açılğan cinaiy işler, mahkemeler ve para cezaları oldı.
2016 senesi mayıs 3-te Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti qrırımtatar Hıdırlez bayramını teşkil ete. Bayram programmasında Qırımnıñ çeşit regionlarından ketirilgen milliy çadırlar tiklenilecek. Bu yerde qırımtatar halqınıñ ayat tarzı ve adetleri, dekorativ-ameliy sanat ustaları işleriniñ sergisi, milliy aşlar ve Dağıstanlı canbazlarnıñ çıqışları taqdim etilecek.
İçtimaiy ağlarda rusiyeli Qırım ükümeti devlet müessiselerde çalışqanlarnı ve mektep talebelerini bayramğa kelmege mecbur etken vesiqa derc etildi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri Qırımnıñ rusiyeli ükümeti tarafından teşkil etilgen Hıdırlez bayramına bağışlanğan merasimlerde iştirak etmege red etkenlerini bildirdi. Böyle merasimlerden vatandaşlarnı da vazgeçmege çağırdılar.
Qırımdan köçkenler Hıdırlez bayramına bağışlanğan merasimlerni qıtaiy Ukrainada teşkil eteler.
Mustafa Cemilev Rusiye Federal köçüv hızmetine qarşı oña Qırımğa kiriş yasaq olunğanı içün dava açtı. Daa bir dava Federal havfsızlıq hızmetine qarşı açıldı. Şimdiki vaqıtta bu iş boyunca mahkeme taqiqatı Moskva mahkemelerinde alıp barıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve AQŞ prezidenti Donald Trumpnıñ muzakereleri qırımlılarğa pek meraqlı degil. Bunı, sentâbr 26-sında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırım siyasetşınası Dmıtro Omelçük ayttı.
Oña köre, ilhaq etilgen Qırımda ve qomşu Rusiyede tış siyasetke meraq eksilip tura.
"Qırımda cemiyetniñ ekseriyetine bu mevzular meraqlı degil. Bu, nasıldır kenarda, uzaqta, biz aqqında degil. Şaşılacaq şeyler ola, ebet – tış siyasetke meraq aslı eksile. Bundan da ğayrı, Qırımda daa evelden aşılanıp turğan Amerikağa qarşı keyfler, küçlüdir, ve, belki de, daa küçleşe. Adiy bir adamdan problema nede olğanını sorasañız: er şeyde Amerika qabaatlı. Oldı. Suçlu tapıldı", - dedi ekspert.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, sentâbr 23-ünde Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş Assambleyasınıñ 74-ünci sessiyasında iştirak etmek içün AQŞ-na ketti. New Yorkta olıp o, bir sıra dünya liderlerinen körüşüvlerni keçirdi.
Trump ile körüşüvde Zelenskıy, ilk-evelâ, onıñ maqsadı - Qırım ve Donbassnı qaytarmağa olğanını qayd etti.
Donald Trumptan ğayrı, Zelenskıy, Almaniya kantsleri Angela Merkel, NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg, İtaliya baş naziri Giuseppe Conte, Qazahistan prezidenti Qasım Jomart Toqayevnen körüşti.
Ameldeki AQŞ prezindentiniñ (bu George Bush edi) Ukraina ziyareti 2008 senesi edi.


text:
Ukrainanı «Eurovision-2016» halqara yır yarışında temsil etken yırcı Jamala bu icadiy yarışta eñ büyük raqibi özü olğanını tüşüne.
Bunı o Stockholmde Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Sanada eñ büyük raqibim men olğanımnı tüşünem, çünki yırım pek duyğulı. Mında eşitecegimiz diger yırlarnıñ muzıkasından ve manasından farqlı», – dedi yırcı.
İcadım, sözüm insanlarğa tiygenini añlasam, ğalebe olacaqJamala
Onıñ aytqanına köre, dünya sevgi ve barışıq içinde yaşamaq çağıruvlarına muhtac.
«Eurovisionnı» seyir etecek er avropalınıñ yüreginde bir iz qaldırmaq isteyim. İcadım, sözüm insanlarğa tiygenini añlasam, ğalebe olacaq», – dep ayttı Jamala.
«Bu sene yarış er şeyni kösterecek, bu bir şou olsa, insan «X» ğalip çıqacaq, amma bir yır yarışı olsa – «1944» yırı ğalebe qazanacaq», – dep tüşüne yırcı.
«Eurovision-2016» yarışınıñ yarım finalı mayıs 10-da İsveçiyanıñ paytahtı Stockholm sanasında olıp keçti. Yarışnıñ finalı mayıs 14-te keçirilecek.
61-inci «Eurovision» yır yarışında 42 memleket iştirak etecek.
Ukrainanı yarışta qırımtatarı Jamala qırımtatar sürgünligini añlatqan «1944» yırı ile temsil ete.


text:
Bektur Iskender: Qyrğyz qoldonğon latyn aribi qandaj bolğon?
OбHoBлeHo: 9 дek. 2019 r.
KÖÑÜL BURUÑUZDAR! Bul tekstte tybyştardyn tuura ajtylyşyn taq bilüü üçün El aralyq fonetikalyq alfavit pajdalanylat. Sizder al belgilerdin tizmesin bul sajttan taap, alardyn qajsyl tybyştarda qoldonularyn bile alasyzdar.
Avtor: Bektur Iskender
Men mekendeşterim menen turistterge körsötüünü caqtyrğan Bişkektegi acajyp cajlardyn biri — bul Abdrahmanov cana Frunze köçölörünün kesilişinde cajğaşqan unikalduu imarat.
Al qyrğyzdar 1928-1940-cyldar aralyğynda qoldonğon latyn aribindegi cazuu saqtalyp qalğan Bişkektegi capadan calğyz imarat. Al cazuunu bişkektikterdin köbünün bajqabaj cürgöndügü da tañ qalyçtuu.
«Memlekettik emgek saqtbq kassasb — mamlekettik emgek saqtyq qassasy»
Tilekke qarşy, al cazuuğa 2011-cylğa çejin ötö naçar mamile bolup kelgen. Anyn sovettik, andan kijin köz qarandysyz qyrğyz bijligi üçün da ança maanige ee emes bolğonduğu körünüp turat. Qajsyl bir mezgilde — menimçe, 2000-cyldardyn ortosunda bolso kerek, al imaratta «Astra Qlub» degen qazino açylyp, al taryhyj cazuunun üstünö öz körnögün ilip qojğon.
Qaçan 2011-cyly qazinolorğo tyjuu salynyp, «Astra Qlub» imaratty taştap ketkenden kijin anyn alynğan körnögünün artynda «emgek» cana «saqtq» sözdörünün e cana s tamğalary synyp tüşüp qalğan.
Bul oquja bijliktin Qyrğyzstandyn cañy taryhyna, anyn içinde latyn aripterinin taryhyna bolğon mamilesin açyq körsötüp turat. Misaly, men mektepte oqup cürgöndö Qyrğyzstandyn taryhy bojunça kitepterde 1917-cyldan daroo ele 1991-cylğa attap ketkendigi tañ qaltyrğany esimde.
Negizinen Qyrğyz SSRinin taryhy calpy SSSRdin qontekstinde, tüzdön-tüz Qyrğyzstandyn ajmağyndağy oqujalardyn detalduu taldoosusuz ele calpysynan ajtylat ce bolboso Brecnev mezgilindegi rasmij sovettik propağandanyn negizinde ajtylat. Al emi al propağandada qyrğyzdar pajdalanğan latyn aribine orun coq bolup qalğandaj.
Men coq degende oşol boştuqtun bir bölügün bolso da tolturuunu qaalajm.
Jañalif
Qyrğyz tili latyn aribin 1928-cyldan 1940-cylğa çejin pajdalanğan. SSSRde 20-cyldardyn ajağynda latyn aribine qyrğyz tilin ğana emes, a ağa çejin arab cazuusun qoldonup kelgen ölkönün slavjan emes tilderinin bardyğyn ötkörüşkön.
Türk tildüülördün latyn aribine ötüüsünün başqy sebebi qatary arab cazuusu menen alardyn fonetikasynyn naçar ajqalyşy ajtylğan.
Negizinen sovettik türk tildüülördün latyn aribinin üstünön Tatarstanda işteşken, oşonduqtan anyn atylyşy da tatarça bolğon — «jañalif» (tatarçadan jaña əlifba ce «cañy alfavit»).
Alfavitter borborloşturulğan negizde tüzülgöndüktön türk tildüülördün ar başqa tilindegi oqşoş tybyştar bir ele möör tamğalar menen belgilengen. Öz kezeginde al köptögön nerselerdi ceñildetken (misaly, muğalimderdi dajardoonu ce basma maşinqalardy çyğaruunu). Biroq SSSRdegi bardyq ele türk tildüülör Tatarstanda ojlonulup çyğarylğan 33 belginin toluq toptomun pajdalanyşqan emes.
Başqa tilderdej ele qyrğyz tilin da latyn aribine ötkörüügö 1926-1927-cyldary, latyn aribin kirgizüü tuuraluu aqyrqy çeçim çyğarylğan 1926-cylqy Baqudağy Türkologijalyq qonğressten köp ötpöj dajardap baştaşqan.
Taryh
Oşol cyldary arab cazuusunan latyn aribine ötüü prosessi Türkijada da bolup catqan. Köz qarandysyzdyq üçün bolğon küröş ajaqtağandan soñ 1923-cyly Türk Respublikasy negizdelip, anyn lideri Mustafa Kemal Atatürk başqa reformalar menen qatar ele türk tilin latyndaştyruuğa kirişken, biroq qonservativdik cana dinij toptordun qarşylyq körsötüülörünö tuş bolğon.
Atatürk tildin cazylyşyn özgörtüü türk tilin carğa baryp taqajt degen qonservatorlordun bildirüülörünö qontrarğument qatary sovettik türk tildüülördün latyn aribine ötüü faqtysyn pajdalanğan.
Biroq sovettik cana türk tilçileri öz araketterin biri-biri menen maquldaşyşpağan oqşojt, antkeni «atatürktük» latyn aribi menen janaliftin ortosunda qyjla ajyrmaçylyqtar bolğon, a prinsipialduu oqşoştuğu biröö ğana — SSSRde da, Türkijada da [ʃ] tybyşyn «Ş» tamğasy menen (bügün al tybyş qyrğyz tilinde «Ş» tamğasy menen belgilenet) belgilöö çeçimine kelişken.
Oşonduqtan menin oqurmandarymdyn türk tilin caqşy bilgenderi üçün da janalifte cazylğan tekstterdi oquuğa könüp ketüü oñoj bolbojt.
Sovet lingvistteri janalifte «W» tamğasynan başqa latyn aribinin bardyq standarttuu tamğalarynyn pajdalanylyşyn tabyşqan.
Biroq al 25 tamğa türk tilderinin bardyq baj fonetikasyn körsötüü üçün cetişsiz bolğon.
Oşonduqtan diakritikalyq belgileri bar (orus tilinde andaj belgiler «Ë» cana «Й» tamğalarynda bar) tamğalardy kirgizüü, ce bolboso cañy tamğalardy ojlop tabuu çeçimi qabyl alynğan.
Cyjyntyğynda jañalifke segiz qoşumça belgi kirgizilgen.
Alardyn beşöösü standarttuu latyn tamğalaryna negizdelgen, biroq diaqritikalyq belgilerge ee boluşqan. Alar «Ç», «Ɵ», «Ş», «Ƶ» cana Unicode'dun belgiler bazasyna caqynda ele kirgizilgendikten sizderdin qompjuteriñizderde körünböşü mümkün bolğon tañ qalyçtuu «Ꞑ» tamğalary boluşqan.
Sovettik lingvistter tarabynan dağy üç tamğa ojlonup tabylğan cana alar ceke men üçün qyjla ele qyzyq sezildi — «Ə», «Ƣ» čana «b» tamğalary ağa çejin latyn aribinin negizinde tüzülgön düjnödögü bir dağy alfavitte pajdalanylğan emes.
Qyrğyz jañalifi
Calpysynan jañaliftin birotolo bekitilgen versijasynda 33 tamğa bolğon, biroq qyrğyz tilinde qoldonuuğa alardyn bardyğy teñ ötkön emes.
Misaly, qyrğyz tilinde tatar, qazaq cana azerbajcan tilderinde bar bolup, «Ə» tamğasy menen belgilengen [æ] tybyşy coq, oşonduqtan al tamğa qyrğyz alfavitine kirgizilgen emes.
Cyjyntyğynda, rasmij türdö 1928-cyldan tarta qoldonulup baştağan latyn aribinin negizinde tüzülgön rasmij qyrğyz alfaviti 30 tamğadan turğan («Ə» tamğasynan syrtqary qyrğyz tiline «Ƶ» cana «H» tamğalaryn da kirgizbej ele qojuu çeçimi qabyl alynğan bolçu).
Qyrğyz tilinin latyn aribinin negizinde tüzülgön tamğalary tömöndögüdöj bolğon:
Emi qyrğyz jañalifinin eñ qyzyqtuularyna köz çaptyrsaq.
Tañ qalyçtuu «Ƣ» cana «b» tamğalary
«Ƣ» tamğasy [ʁ] tybyşyn ce kekirtekten çyğuuçu «Ğ» tybyşyn belgilöödö qoldonulğan. Bügünkü kündö qyrğyz tilinde bul tybyş üçün atajyn bir özünçö tamğa coq, al «G» tamğasy menen ğana belgilengen.
Misal: «mağa» at atooçu jañalifte «maƣa» dep cazylçu, antkeni anda dal «Ğ» kekirtekten çyğuuçu tybyşy pajdalanylat.
«b» belgisi — bul kirilicadağy içkertüü belgisinin qalqasy, biroq jañalifte al bügünkü kündö «Y» qyrğyz tamğasy menen belgilengen [ɤ̆] tybyşyn körsötçü.
Misal: «sağyn» etişinde kekirtekten çyğuuçu «Ğ» tybyşy da, «Y» tamğasy da bar. Oşonduqtan misaly «Men seni sağyndym» frazasy latyn aribinde tömöndögüdöj dep cazylğan: «Men seni saƣbndbm».
«C» cana «Ç» belgilerinin özgöçö pajdalanylyşy
Biroq al bügünkü kündün köz qaraşy menen qarağanda ğana özgöçö sezilet. Türk tilin bilgender anda «C» tamğasy [dʑ] tybyşyn, a «Ç» tamğasy [tɕ] tybyşyn körsötörünö könüp qalyşqan.
Qyrğyz tilinde baary başqaça bolğon.
Misaldar:
«Çelek» sözü jañalifte «celek» dep cazylçu. Eger qyrğyz tili türk alfavitin pajdalanğanda, anda al söz «çelek» dep cazylmaq;
«Carym» degen söz jañalifte «çarbm» dep cazylmaq.
«Y» tamğasynyn «sqandinavijalyq» pajdalanylyşy
Düjnödö danijalyqtardyn cana norvegijalyqtardyn tilinde latyn aribindegi «Y» tamğasy [y] tybyşyn körsötüü üçün qoldonulat. Emnegedir al praqtika jañalifke da ötkön. Kijin dal uşunun taasiri astynda qyrğyz tilinde bügünkügö çejin qoldonulup kele catqan «Y» kirillisa tamğasy tüzülgön şekildüü.
Misal: «ümüt» sözü jañalifte «ymyt» dep cazylçu.
Kijin kirillicağa ötüp ketken cañy «Ɵ» tamğasy
Sovettik lingvistter «O» tamğasynyn negizinde diaqritikalyq «Ɵ» belgisin ojlop tabyşqan. Al grekterdin fitasyna abdan oqşoş, biroq andan ajyrmalanyp [ø̆] ündüü tybyşyn körsötöt. Kijin ağa oqşoş belgi qyrğyz kirillisasyna kirgizilgen.
Maanilüü uçur! Unicode belgilerinin maalymattar bazasynda latyn aribindegi «Ɵ» cana kirillisadağy «Ɵ» tamğalary bar, alar tehnikalyq caqtan biri-bininen acyratylyp körsötülgön! Biroq anyn bul düjnödö menden başqa dağy kimge maanilüü ekenin bilbejm.
Misal: «köpölök» sözü jañalifte «kɵpɵlɵk» dep cazylçu.
«Q» tamğasy kekirtekten çyğuuçu «K» tybyşy üçün
Latyn aribindegi «Q» tamğasy bügünkü kündö qyrğyz tilinde özünçö bir tamğa qatary belgilenbegen [q] (kekirtekten çyğuuçu «K») tybyşyn körsötçü.
Misal: «qalys» sözü jañalifte «qalbs» dep, a «Qyrğyzstan» sözü «Qbrƣbzstan» dep cazylçu.
«J» tamğasynyn «nemis tilinde» qoldonuluşu
Janalifte [j] tybyşy nemis tilindegidej ele «J» tamğasy menen belgilençü. Bügün al «Й» qyrğyz tamğasy menen belgilenet.
Maanilüü uçur! Bügün qyrğyz tilinde «Ë», «Ю» cana «Я» tamğalary pajdalanylat, alardyn ar biri [j] tybyşynan baştalğan eki tybyştyn qoşuluusunan turat. Jañalifte myndaj bolğon emes, oşonduqtan misaly «Ю» tamğasy «Ju» tamğalarynyn ajqalyşyna tuura kelçü.
Misaldar:
«Maй» sözü jañalifte «maj» dep cazylğan;
«Taяk» sözü jañalifte «tajaq» dep cazylğan;
«KoëH» sözü «qojon» dep cazylçu.
Özgöçölüü «B» kiçinekej tamğasy
Men coğoruda cazğandaj, jañalifte syrtynan latyn aribindegi kiçinekej «b» tamğasyna abdan oqşoş bolğon özgöçölüü «b» tamğasy bar bolğon. Çataşuulardyn bolboşu üçün kiçinekej «b» tamğasyn jañalifte «ʙ» tamğasyna almaştyryşqan. Basa, bul belgi Unicode'do özünçö cajğaştyrylğan!
Misal: «Belek» sözü jañalifte «belek» dep emes, a «ʙelek» dep cazylçu. Ce misaly, «ata-babalar» degen söz «ata-ʙaʙalar» dep cazylçu.
Qompjuterde körsötüü qyjyn bolğon özgöçölöngön «Ꞑ» belgisi
Bügünkü kündö qyrğyz tilinde «Ñ» tamğasy menen körsötülgön [ŋ] tybyşy al kezde «Ꞑ» tamğasy menen belgilençü. Eger «Ꞑ» tamğasy sizderdin qompjuteriñizderde körünbösö tañ qalbajm — al belgi Unicode'ğo caqynda ele kirgizilgen cana azyrynça «Times» şriftinde arip stilinde ğana bar.
«X» tamğasy «iks» bolup eseptelçü emes
Antkeni al [h] ce [x] tybyşyn körsötçü. Bul «X» tamğasy dal uşul tybyştar üçün qoldonulğan sejrek kezdeşüüçü praqtika. Al praqtika zamanbap latyn aribine azerbajcan cana özbek tilderi üçün ötkön.
Misal: «mahabat» sözü jañalifte «maxaʙat» dep cazylçu.


text:
Fevral 8 künü saat 21:45 Donetsk vilâyet merkeziniñ Kuybışev rayonındaki himik mallar zavodında şiddetli patlav yüz berdi, dep haber ete Radio Svoboda.
İnsanlar patlavnı tek Donetskte degil de, oña yaqın olğan meskün yerlerde de eşitkenler, dep bildireler içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları.
Donetsk üzerinde bir qaç saniye patlav «mantarı» körüne edi. Patlav dalğasından qaza yerinden bir qaç killometr uzaqlığında yerleşken evlerniñ camları sındı.
Şimdi olğan malümatqa köre, boyeviklerniñ zavodda saqlağan silâ yedegi patladı.
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Boris Filatov ukrain askerlerine esaslanıp, patlav ukrain arbiyleriniñ işi neticesinde yüz bergenini bildire. Resmiy izaat al-azırda yoqtır.


text:
Keçken raatlıq künleri Aqmescit merkezinde belgisiz şahıslar «Yanı dünya» qırımtatar gazetasınıñ muarririyetini abrap kettiler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa neşirniñ baş muarriri Zera Bekirova bildirip, bundan evel muarririyetniñ darma-dağın etüvi aqqında diger matbuat vastalarında yazılğan malümatnı red etti.
«Hırsızlıqtır, qapını anahtar ile açtılar, evel anahtarımız coyulğan edi, işbu anahtarnen, ğaliba, muarririyetniñ ekinci qatında qapını açıp, bütün tehnikanı çıqardılar – bilgisayarlar, printerler, fotoapparatlar, router, modemler. Bizni internetten kestiler», – dedi o.
Neşirniñ baş muarriri işbu vaqiada «siyasiy eser»ni körmegenini bildirdi.
«Politsiyağa muracaat etik, tünevin parmaq izlerini aldılar, cinaiy iş açıldı, endi taqiqat neticelerini bekleymiz», – dey Zera Bekirova.
Onıñ sözlerine köre, ilk zararnıñ miqdarı – 100 biñ rubleni teşkil ete.
«Yañı dünya» – işğalden soñ yarımadada işine devam etmek içün Rusiye qaydını alğan qırımtatar neşirlerinden biridir. Roskomnadzornıñ malümatına köre, gazetağa mütenasip izin 2015 senesi aprel 15 künü berildi.


text:
İşğal etilgen Qırımda cümertesi künü, dekabr 27-de, Aqmescitniñ «Federal bergi hızmeti» binası yanında olğan nevbtte insan elâk oldı. Bunı salı künü, dekabr 30-da, 15 minut saytı bildirdi.
Şaatnıñ sözlerine köre, adam Aqmescitniñ «Federal bergi hızmeti» binasınıñ ekinci qatında olğan ameliy-müşteri salonında elâk oldı.
«O vaqıt oda rıqma-rıq insanlar ile tolu edi», – dep bildire şaatnıñ sözlerini neşir.
«Bergi hızmetiniñ matbuat merkezi bu mesele boyunca izaat bermey. Qırımnıñ İçki işler nazirliginiñ baş idaresinde bu malümatnı tasdiqladılar, amma tafsilâtlıca haber etmege istemediler», – denile beyanatta.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesinde ukrain faili Vladimir Baluhnıñ davası qoşma taqiqatqa yolanıldı. Bunı oktâbrniñ 2-nde Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qırımtatar faili Zair Smedlâyev haber etti.
«Dava Aqşeyh mahkemesine yollanıldı, çünki anda kerçekten ciddiy surette cinaiy-ceryan kodeksiniñ maddeleri bozulğan edi», – dedi o.
Oktâbrniñ 2-nde Kremliniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde qırımlı, ukrain faili Vladimir Baluhqa berilgen ükümge qarşı şikâyet arizası baqılmaq kerek edi.
İşğal etilgen Qırımnıñ Aqşeyh mahkemesi avgustnıñ 4-de ukrain faali Vladimir Baluhnıñ ükmüni çıqardı – umumiy rejimli apishanesinde 3 yıl ve 7 ay yatacaq, 10 biñ ruble miqdarında para cezasını ödeycek.
Fail öz qabaatını itiraf etmedi, onıñ imayesi ükümge qarşı itiraz bildirdi.
Ukrain uquq qorçalayıcıları İnsan aqları boyunca Avropa Mahkemesine muracaat etip, ukrain faali Vladimir Baluhnıñ taqip etilmesine şikâyetçi oldı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, ukrain vatandaşı Vladimir Baluhnıñ ükümi munasebetinen qatiyen qarşı narazılıq beyan etti ve onıñ taqip etilmesini toqtatmağa talap etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde yaqalağan edi. FSB hadimleri Vlaidimir Baluhnıñ evinde çardaqta 90 patron ve bir-qaç TNT blokları tapılğanını beyan etti.
Kremlge tabi olğan Qırım akimiyeti Vladimir Baluhtan noyabrniñ 29-nda öz evininiñ divarında pekitilgen «Kök yüzü (Nebesnaya sotnâ) Qaramanlarınıñ soqağı, 18-ci ev» yazısını çetke almağa talap etti.
Baluhnıñ imayesi ise tasdiqlay ki, o ukrain tarafdarı olğanı sebebinden – divarındaki yazı ve azbarında Ukraina bayrağı asılğanı içün – basqılarğa oğratıldı.