text:
Qırım jurnalistlerini fevqulâde vaziyet ve felâket şaraitlerinde çalışmağa ögretecekler. Bu aqta bazarertesi iyün 29-da Qırım Rusiye Fevqulâde işler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, qurtarıcılar Qırımnıñ Jurnalistler birligi ile iyül 8-9 künleri matbuat vastalarınıñ hadimleri içün «Jurnalistlerniñ fevqulâde vaziyet ve felâketlerlerni yoq etüv zonalarında çalışuv hususiyetleri» aqta treningni keçirecekler.
«Seminar maqsadı – yarımdanıñ haber strukturalarınıñ temsilcilerini ekstremal şaraitlerde çalışmağa ögretmek», – denile beyanatta.
Eki künlik kurs media saasında çalışuv tecribesi olğan mütehassıslar içün keirilecek.


c: text/html

text:
Qırımda yaşağan Ukraina vatanperverleri Yañı yılnı Kiyev vaqtı boyunca salütlar ile qarşılar. Bu aqta Qırım ile memuriy sıñırnıñ qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ ştabı bildire.
«Bugün gece Qırımda yaşağan Ukraina vatanperverleri, Ukrainağa vatanperverlik ve sevgisini kösterip, Kiyev vaqtı boyunca saat 00:00 salütlarnı patlatacaq», – yaza ştab öz Facebook saytında.
ATR qırımtatar telekanalı ve «15 minut» saytı Qırım sakinlerini 2016 senesini Kiyev vaqtı boyunca qarşılamağa çağıra.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dekabr 9-da Tataristan Cumhuriyetiniñ paytahtında Qazan kremliniñ sergi zallarında qırımtatarlarnıñ ananeleri, urf-adetleri ve tarihına dair sergi açılacaq. Bunı Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ müdiri Elmira Ablâlimova Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Serginiñ adı «Qırım defineleridir», – dedi müdir. – Sergide urf-adet ve tarihnen bağlı müzey eksponatları ve qırımtatar halqınıñ quyum sanatını aks ettirgen şeyler numayış etilecek». Sergi 2015 senesi fevral ayına qadar devam etecek.
Al-azırda Qazan kremlinde türk aleminiñ maarifçisi İsmail Gasprinskiyge bağışlanğan sergi açıq. Sergide Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruq fondları, Qazan müzeyleriniñ eksponatları taqdim etilgen. 2014 senesi UNESCO tarafından İsmail Gasprinskiyniñ yılı olaraq ilân etildi.


text:
Amerika Qoşma Ştatları Aqmescit rayonındaki Molodöjnoye köy camisinde cuma namazından soñ qırımtatarlarnıñ kütleviy şekilde yaqalanuvı içün raatsız olğanını bildirdi.
Bu aqta AQŞ Devlet departamentiniñ Ukrinformğa bergen resmiy mektüp-cevabında bildirile.
«Qırımdan kelgen bu kibi haberlerden raatsızlanamız. Qırımtatarlar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda repressiyalar ve ayırımlarğa oğramağa devam ete», – dep qayd etile vesiqada.
Bunen beraber Devlet departamentinde yarımadada qırımtatarlarğa qarşı yapılğan diger bozuvlarğa, bu cümeden sorğular, köteklemeler, qanunsız apiste tutmalar, ve şahsiy evlerde ve camilerde politsiya tarafından keçirilgen tintüvlerge de diqqat ettiler.
«Bu zalımlıqqa ve insan aqları bozulmasına noqta qoymaq kerektir», – dediler amerikalı tışqı siyaset müessisesinde.
«Biz kene de Rusiyeni Qırım işğalini toqtatmağa çağıramız. Qırımnen bağlı sanktsiyalarımız Moskva işğalni toqtatmağance devam etecek», – dep qayd ettiler AQŞ Devlet departamentinde.
Mayıs 6-da cuma namazından soñ Molodöjnoye köy camisinde 50-den ziyade silâlı insan musulmanlarnı yaqaladı.
Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde (QMDİ) Rusiyege boysunğan Qırım uquq qoruyıcı organları Molodöjnoye köy camisi ziyaretçileriniñ vesiqalarını teşkergen soñ Qırım musulmanlarına şahıs şeadetnamelerini yanında taşımağa tevsiye ettiler.
Yüz bergen vaqia boyunca Qırımnıñ rusiyeli uquq qoruyıcı müessiseleriniñ resmiy izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde pek çoq tintüvler keçirilip başladı, bunı Meclis ve uquq qoruyıcılar qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrainanıñ birinci prezidenti Leonid Kravçuk dey ki, Ukraina ve dünya Qırımnıñ Rusiyege «qoşuluvını» iç bir vaqıt tanımaz. Fikrine köre, Qırım «boz zonada bulunıp, Ukrainağa bağlanğan «qara çuqur» olur».
Bunı Kravçuk «Novoye vremâ» neşirine bildirdi.
Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavına qol tutqanını da qayd etti.
«Suvnıñ 70 % yarımadağa qıtadan ketirile, elektrik energiyası, ve, hucur olsa da, erzaqnıñ bir qısmı. Meraqlı bir mevam. Beş ay devamında Ukrainadan Qırımğa yarım milliard dollar miqdarında aşayt malı ketirildi. Demek, Ukraina işğalci akimiyet içün erzaqnı ketire. Kimni aşatamız? İşğalcilerni», – dey Kravçuk.
«Bu aktsiya umummilliy olsa, qırımlılar Ukrainasız vaziyetleri qıyın olacağını añlar», – dey o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Sabıq Qırım mabusı, Aqyar sakini Yuriy İlçenko Qırımdan qaçtı ve Ukraina qıtaiy qısmında buluna. Bu aqta malümatnı avgust 16-da Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirdi.
«Yuriy İlçenko 2015 senesi iyül 2-de FSB tarafından yaqalanğan edi ve SİZO-da 11 ay devamında bulundı. Bundan soñ onı Aqyarda ev yaqalanmasına keçirdiler ve o qaçtı», – dep añlattı Ceppar.
Avgust 17-de Yuriy İlçenkonıñ iştirainen matbuat konferentsiyasınıñ keçirilmesi planlaştırıla, sabıq mabus Qırım apishanelerinde neler olğanını añlatmaq niyetindedir.
Yuriy İlçenko, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeni ve Rusiyeniñ Donbasstaki areketlerine qarşı maqale derc etilgen soñ yarımadada yaqalandı. Kremlge boysunğan Qırım ükümeti onı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 280-ci ve 282-ci maddeleri boyunca (halq ögünde ekstremistik faaliyetke çağıruv ve milletlerara munasebetlerni kerginleştirüv) qabaatladı.
Rosfinmonitoring İlçenkonı terroristler ve ekstremistler cedveline kirsetti.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoz davasınıñ iyülniñ 10-da olğan oturışına Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov kelmedi. O, şaat olaraq sorğuğa çekilecek edi. Bunı Radio Svoboda mühbiri Anton Naumlük Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Mahkemede seslendirilgen Konstantinovnıñ haberine köre, o, iyülniñ 12-de oturışqa kelmege vade etti.
Bundan ğayrı, mahkeme imayeniñ Qırım müftisi Emirali Ablayevni şaat olaraq sorğuğa çekmek muracaatını kene red etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Ablayev 2014 senesi fevralniñ 26-da olğan mitingniñ teşkil etilmesi ve keçirilmesini añlata bile. O, mitingde iştirak etken edi. Bundan ğayrı, dava mabüsleri Ablayev olarğa basqı yapıp, Çiygozğa qarşı şaatlıq ettirmege tırışqanını aytqan ediler.
«Qırım müftisi musulmanlar olaraq mahkemege kelip, doğru şaatlıq etmek kerek. Diniy işançlarına köre böyle olmalı», – dep qayd etti advokat.
Qadılar Ablayevni çağırmamağa qarar aldı, çünki «imaye Ablayev bere bilecek tam bir malümatnı qayd etmegen eken». Advokat mahkeme areketlerine qarşı narazılıq bildirdi.
«Ablayevniñ immuniteti bar, belki? O, FSB, akimiyet ile añlaşıp, davada iştirak etmemek içün imaye alğanmı?», – dep ayttı Polozov.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi iyülniñ 5-de qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoznıñ imayesine müfti Emirali Ablayevni sorğuğa çekmege izin bermedi. Qadılar «imayeniñ muracaatı temelsiz» olğanını ayttılar.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 27-de olıp keçken oturışında qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz imayesiniñ Qırım müftisi Emirali Ablayevni sorğuğa çekmek muracaatını red etken edi.
Kreml kontrol etken işğal altındaki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyünniñ 22-de Ahtem Çiygoznıñ apiste yatma müddetini üç ayğa – oktâbrniñ 8-ne qadar uzattı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Yuqarı Rada «Milliy alâmetke köre sürgün etilgenlerge aqlarınıñ qaytarıp berilmesi aqqında» Ukraina qanunını daa 2014 senesiniñ aprelinde qabul etti. Onda sürgün etilgenlerniñ statusı tayin etilip, olar ve mirasçıları içün devlet garantiyaları ve tazminatlar tayin etile. Bu, hususan, sovet ukümetiniñ qararı ile mahsus yerleştirüv yerlerine zornen köçürilgen qırımtatarlarğa ve diger milletlerniñ vekillerine ve em de bu kişilerniñ aqrabalarına ait.
Daa soñra bu qanunğa, sürgün etilgenlerge mal-mülküniñ qaytarılmasını tayin etken madde kirsetildi. Evelden yaşağan evleri boş olmasa ya da saqlanıp qalmağan olsa, devlet onıñ fiyatını para qarşılığı ile qaytarmaq kerek.
Ondan ğayrı, 2014 senesinde qomşu Rusiyede Qırımdan sürgün etilgen ealiniñ aqlanması aqqında qanun peyda oldı. Onda yalıñız qırımtatarlar aqqında degil de, aynı zamanda ermeniler, bulğarlar, yunanlar ve almanlar aqqında söz yürsetile edi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov vesiqanı sert bir şekilde tenqit etip, oña «deklarativ» dedi.
Sürgün etilgen şahısqa tazminatnıñ berilmesine dair Ukrainadaki mahkeme işlerden birinde davacınıñ vekili olğan Meryem Useynova, Ukrainadaki tazminatlarğa dair normaları ile amelde er şey tüzgün olmağanını bildire.
Ukraina Nazirler kabinetiniñ qanunğa qoşma aktı olmasa, qanunnıñ amelde qullanılması sıq-sıq imkânsız ola. Onı daa 2014 senesiniñ ağustosında qabul etmek kerek edilerMeryem Useynova
– Ukraina Nazirler kabinetiniñ qanunğa qoşma aktı olmasa, qanunnıñ amelde qullanılması sıq-sıq imkânsız ola. Tazminatlar aqqında qanunğa kelgende, qanunğa qoşma aktını daa 2014 senesiniñ ağustosında qabul etmek kerek ediler. Bizim mahkememizde Nazirler kabineti bir top añlaşılmağan sebeplerni bildirip, ne içün qanunğa qoşma aktı ale daa yoq, degen sualge cevap bermemek içün çareler qıdıra edi. 2017 senesiniñ sentâbrinde Ukrainanıñ İnsan aqları boyunca Helsinki gruppası Nazirler kabinetine qarşı memuriy dava açtı, ve onı niayet munasip normalarnı qabul etmege mecbur etti. Bu dava ne qadarğa uzanır, bilmeyim. Esas işke kelgende, 2014 senesine qadar babam pek çoq iş yaptı ve, çay qaşıqlarına barğance, ailemizniñ sürgün etilmezden evelki mal-mülkü qayd etilgen arhiv vesiqalarını taptı. Mümkün olsa, em evni, em topraqnı qaytarmaq ister edik, çünki er bir qırımtatar içün bu – onıñ tarihıdır. Lâkin evni yıqtılar.
İnsan aqları boyunca Helsinki birleşmesiniñ adliyecisi Maksim Timoçko, zarur olğan qanunğa qoşma aktınıñ qabul etilmesinde musbet ilerilemeler endi başladı, dep qayd ete.
Ukümetniñ areketsizligine qarşı dava açqanımızdan soñ anda areket başlandı, nasıldır vesiqalarnı işlep çıqmağa başladılarMaksim Timoçko
– Ukrainada bu, keniş tarqalğan ameliyat: qanunda vatandaşlarğa altın tolu hazinelerni vade etken pek çoq deklaratsiya-normalar bar, lâkin Yuqarı Rada ile Nazirler kabineti arasında normal bağnıñ olmaması böyle allarğa yol aça. Artıq 2018 senesiniñ mayısı keldi, lâkin 2014 senesine ait qanun normalarınıñ amelge keçirilmesi boyunca bir şey yapılmadı. Şunı qayd etmeli ki, ukümetniñ areketsizligine qarşı dava açqanımızdan soñ anda areket başlandı, nasıldır vesiqalarnı işlep çıqmağa başladılar. Musbet tendentsiya közetile. Ayrıca şunı qayd etmeli ki, Nazirler kabineti tazminat mehanizmlerini Qırımnıñ işğali ile alâqalı olaraq tayin etmek kerek, lâkin qanunnıñ şimdiki versiyasında onıñ aqqında bir şey aytılmay. Umumen o, içtimaiy garantiyalar ve imtiyazlar aqqında degil de, ziyadesi ile Qırım sakinleriniñ mahkemelerde ukümetke qarşılıq köstermek ve onıñ eksikliklerine işaret etmek imkânı aqqındadır. Lâkin yarımadada şimdi bu, imkânsızdır.
2017 senesiniñ baarinde Ukraina Nazirler kabineti, milliy alâmetke köre sürgün etilgenlerniñ aqlarına dair qanunnı, olar tazminat aqqında arizalarını ilhaq etilgen Qırımda Ukraina anayasa qurumı ğayrıdan tiklengenilden soñ eñ keç üç yıldan soñ bersinler dep, tüzetmege teklif etti. Lâkin Yuqarı Radanıñ resmiy portalındaki malümatqa köre, bu tüzetüv parlament tarafından öyle de qabul etilmedi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel, 2018 senesinde Qırımnıñ tamır halqı içün milliy-territorial muhtariyet meselesi, tazminattan daa muimdir, dep hulâsa çıqara.
Anayasağa deñişmeler kirsetüv ceryanı boyunca muayen neticelerni elde etmek, tamır halqınıñ statusı aqqında qanunlarnı qabul etmek kerekGayana Yüksel
– Uzun muddet içinde qırımtatarlarnıñ problemalarına diqqat etilmey edi, ve bu, Ukraina devletiniñ hatalarından biridir. Şimdi Qırımda olğan şeylerge 1 baası ile qıymet kesmek mümkün, amma onı 3-4 baalıq olaraq köstermege tırışalar. Elbette, yarımadada aqlav aqqında Rusiye qanunı qabul etildi, insanlar sürgün etilgenleri aqqında malümatnameler alıp, pensiyalar ve ödemelerge qoşumça para alalar. Lâkin de facto ve de jure Qırımğa, elbette, Ukraina akimiyetini beklemek kerek olacaq. Faqat, qıtada olıp keçkenlerni közeterken, şimdi kün tertibinde daa global meseleler turğanını ayta bilem. Çünki, ne olsa da, tazminatlar pek çoq vaqıt olmadı ve daa biraz vaqıt olmasalar bir şey printsipial surette deñişmez. Artıq eki yıldan berli devam etken Anayasağa deñişmeler kirsetüv ceryanı boyunca muayen neticelerni elde etmek, tamır halqınıñ statusı aqqında qanunlarnı qabul etmek kerek ve ilahre. Bu, eñ muimdir.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Tünevin Rusiye sıñırcılarınen Qırımğa kelgende tutılıp alınğan qırımtatar faali Edem Bekirov qanunsız silâ qullanuvı, patlayıcı maddelerniñ qanunsız berüv, satuv, saqlap tutuv ya da taşuvında (Rusiye CK-niñ 222 maddesiniñ 2-nci qısmı, 222.1 maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatlandı.
Bu aqta Rusiye FSB-siniñ Qırım ve Aqyarda idaresiniñ malümatından Rusiye ve Qırım matbuatı bildire.
Dava malümatına köre, bildire haberciler - Qırımda bulunıp Bekirov felânça “taksi aydayıcısına 12 killogram trotil ve 200-ge qadar 9 mm kalibrli patronlarnen çantanı berip, onı saqlamağa rica etti, şimdi o aydayıcı Karim Memetov kibi adlandırılğan gizli şaat olaraq davada iştirak ete”.
Tahqiqat, Bekirov Memetovnen 2018 senesi mayıs ayında körüşip, oña patlayıcılar ve patronlarnen çantanı berdi, o ise Qırım şimalinde Risovoye qasabası yanında çantanı saqladı ve, onı anda kimse kelip almağance, FSB idaresine kelip er şeyni tasvir etti dep iddia ete.
“Bugün (dekabr 19 - QA) FSB-niñ Qırım idaresinde Edem Bekirovnı qabaatlanğan kişi olaraq davağa celp etilgeni aqqında qararınen tanıttılar. FSB tevfiq içün köstergen şeklev ve malümatqa köre, yañı bir şey yoq. Amma bu qararnıñ daa çoq tahminleri bar”, - dep aytıp berdi Bekirovnıñ imayecisi, “Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin dep yaza rusiye matbuatı “Novaya Gazeta”.
O, Bekirov öz qabaatsızlığını isbatlamaq içün dekabr 19-da sorğüdan keçmek razılıq bergenini de qayd etti.
“Bekirov, o sefer (2018 senesi mayıs ayında) Qırımda qayda olğanını adım-adım aytıp berdi. Bir geceni qızında, bir geceni apayınıñ anasında keçirdi. Soylarınen eki doğmuş tatasına köyge bardı. Yanında daima Qırımda satın alınğan sim-kartasınen telefonı bar edi. Şimdi o telefon Bekirovnıñ qızında”, - dep yaza advokatnıñ sözlerinden matbuat.
Advokatnıñ aytqanına köre, Bekirovnıñ Qırımda ne yerlerde bulunğanını bilmek içün, imayeciler telefonnıñ almaq, sim-kartanı tedqiq etmek ve qızını sorğuğa çekmek muracaa etti.
“Fikrimizce, billing, Bekirov bunı uapmağanını ve yapıp olamağanını tasdıqlamaq kerek”, - dep Ladinniñ sözlerinden yaza “Novaya gazeta”.
Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.
Bekirovnıñ advokatı Aleksey Ladinniñ malümatına köre, şeker hastası olğan qırımtatar faaline apiske alınğan künü – dekabrniñ 13-nden berli – tibbiy yardım kösterilmey.
Dekabrniñ 18-nde Bekirovnıñ qızı Eleonora bildirdi ki, babasına alâ daa ilâc berilmedi. Rusiyeniñ Cezalarnı eda etüv federal hızmeti Bekirovğa tibbiy yardım kösterilmegenini izaatlamay.


text:
«Aydınlar» filmi xalıq aralıq festivalda Gran-Pri jeńimpazı boldı
- 14.09.2021, 23:33,
- Cлaйдep
- 98
Ózbekstan Milliy teleradiokompaniyası «O'zbektelefilm» mámleketlik shólkeminde súwretke alınǵan «Aydınlar» filmi Bolgariya kino, televidenie hám internet kommunikaciya akademiyası tárepinen ótkerilgen IX xalıq aralıq kino-telefestivalında Gran-Pri jeńimpazı boldı.
Bul film «Eń jaqsı rejissyorlıq isi», «Eń jaqsı operatorlıq isi», «Kinofilmge jazılǵan eń jaqsı muzıka» nominaciyalarında, sonday-aq, «Ustaz» serialı «Serialǵa jazılǵan eń jaqsı scenariy» nominaciyası jeńimpazı boldı.
Derek: Makan.uzckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Aqmescit (Simferopol) kommunal hızmetleri, Yañı yıl arfesinde şeerde büyük cıyıştıruv yaptı, dep bildire şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
“Gorod” şirketiniñ hadimleri 19 şeer park ve bağçasını, Salgır boyunı cıyıştırdı: quru otnı çaldılar, fışqınlarnı baltaladılar, yapraq ve çöplükni cıyıp alıp çıqtılar. Sevastopolskaya, Pavlenko, 60 let Oktâbrâ, Gagarina, Kiyevskaya ve basqa soqaqlarda yol işaretleri ve cayav mıntaqalarını temizlediler”, - dep bildirile beyanatta.
Memuriyette, kecken afta devamında #38 nomeralı mektepke ait olğan topraq temizlengeni bildirile, o yerden quru ve qırılğan pıtaqlarnı, yapraq ve taşlantılar cıyıldı.
“Bir kün içınde kommunal hızmetler 3 biñ metr kub taşlantılarnı alıp çıqtı. İşte 45 maşna isletildi”, - dep bildirdiler muessisede.


text:
Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» işi» boyunca bütün 4 qabaatlanğan kişiniñ apiste bulunma müddetini uzattırmaq qararını lâğu etmedi. Bu aqta adliyeci Emil Kurbedinov bildirdi.
«Mahkeme imayeniñ iç bir delilini qabul etmedi ve Muslim Aliyev, Emir-Üsein Kuku, Enver Bekirov, Vadim Siruknıñ apiste bulunma müddetini uzattırmaq ilk mahkemeniñ qararını lâğu etmedi», – dep yazdı adliyeci Facebook saifesinde.
Bundan evel qabaatlı kişilerge mahkemeni red etmege lâğu ettiler.
Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesinde aprel 28-de, cumaaqşamı künü dört musulman – Muslim Aliyev, Enver Bekirov, Emir-Üsein Kuku, Vadim Siruknıñ apiste bulunması müddetiniñ uzattırılmasına qarşı şikâyetleri boyunca toplaşuv keçirildi.
Aprel başında Emil Kurbedinov yarımadada «Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutqanında qabaatlanğan dört Qırım sakininiñ apiste bulunma müddetiniñ iyün ayına qadar uzattırılğanını bildirgen edi.
Bu sene fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâmnı kütken insanlarnıñ evlerinde tintüvler keçirip, bir qaç kişini yaqaladı. Umumen olaraq, 14 insan yaqalandı, olarnıñ dörtü apis etildi: Yaltadan İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta regionınıñ sakini Muslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. Federal havfsızlıq hızmetiniñ taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkenlerinde qabaatladı. Episi dört kişi şimdiki vaqıtta Aqmescitteki SİZOda buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bazarertesi künü, iyün 15-de, ukrain yırcısı, qırımlı Camalanıñ «Podıh» («Nefes») adlı yırı dünya yüzü kördi.
Bu aqta yırcınıñ saytında aytıla.
Malümatqa köre, muzıka ve sözlerniñ müellifi Camalanıñ özü ola.
«Konservatoriyada oquğanda, bir oğlan maña sevda olğan edi. Maña şiirlerni bağışlay edi, olarnıñ arasında böyle satırlar bar edi: «Tviy podıh yak spoğad, vin nijnıy ğlıbokıy, Tviy podıh napovnüye ğrudı i rvetsâ na volü» («Añuv kibi nefesiñ, lâtif ve terendir. Esir ete bağrımnı azatsever nefesiñ»). Yarım yıl evelsi konservatoriya notalarımnı baqıp, bu dörtlüknen qyağıtnı taptım. Bu sevdanı hatırladım. Birden muzıka ve yetişmegen sözler aqlıma keldi», – tarif ete yırcı.
«Nefes» yırım sevmege bilgen, yarelerine şiir yazğan ve olar içün ayrette qaldırğan areketlerni etken insanlarğa bağışlana», – dey Camala.
Yırcı yaqın zamanda Kiyev klublarınıñ birinde kontsertini berecek ola.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi işğal altındaki Qırımda COVID-19 hastalarını sayacaq kampaniyanen oğraşa. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar resurs merkeziniñ idare reisi Eskender Bariyev «Ğromadske radiosına» bildirdi.
«Al-azırda (Qırımdaki koronavirus hastalarını – QA) parallel esaplavnı teşkil etmek içün çalışamız, COVID-19 ve tamır halqlarnıñ pandemiya vaqtındaki vaziyetine dair vesiqanı Tamır halqlarnıñ aqları ekspert mehanizmi (BM insan aqları şurası – QA) toplaşuvına azırlaycaqmız. Bu yöneliş daa sistematik olmalı», – dedi Eskender Bariyev.
Daa evel Meclis reisi Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımdaki COVID-19 hastaları içün yardım toplay, dep bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisi, OSCE Ukraina Mahsus monitoring missiyası ve BM insan aqları monitoring missiyasını «COVID-19 hastalarınıñ artması ile peyda olğan felâket epidemiologik vaziyeti» sebebinden işğal etilgen Qırımnı ziyaret etmelerine çağırdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi yarımadada koronavirus hastalarınıñ artması ve ilâc qıtlığı ile bağlı vaziyetten qasevetlengenini bildirdi. Müessise, vaziyet «kritik» dep ayta ve «Qırımdaki gumanitar buhrannı» yeñmege çağıra.
Ukraina baş nazir muavini, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov bildirgenine köre, yarımadada koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı vaziyeti daa beter olğanı ve ilâclar yetmegeni içün Ukraina akimiyeti Qırımnıñ memuriy sıñırında gumanitar lagerlerini açmağa azır.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ soñki toplaşuvlarından birinde Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini aphanelerge çapmamağa çağırdı. Regional Roszdravnadşçor idaresiniñ reberi Vasiliy Klimov Qırım aphaneleri ve hastahanelerinde «bir sıra ilâc» olmağanını qabul etti, amma «hastahanelerde analogları bar», dep işandırdı.
Keçken künü Qırımda 148 koronavirus hastası qayd etildi. Pandemiya başlağanından Qırımda 11016 insan koronavirusnen hastalandı, 170 kişi vefat etti. Aqyarda bir künde 73 yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Mayısnıñ 11-nde Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimovnıñ naaşını 46 künden berli advokatlarğa bermeyler. Bu aqta öldürilgenniñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanovanıñ advokatı Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Tahqiqat komitetine şikâyet bergen soñ, bizge mahkeme-tibbiy ekspertiza daa keçirile, şunıñ içün naaş berilmey, dep cevap bergenler. Biz naaşnı berüvde bozuvlar bar olğanını tüşünemiz. Zenaatdaşlarımıznen laf ettik, tecribege köre, böyle mahkeme-tibbiy ekspertizalar 2-3 künde bite. Rusiye Federatsiyasınıñ qanunında, ne yazıq ki, bir müddet yazılmay, amma aqılğa yatqan bir müddet olmalı. Bir buçuq ay degil», – dedi imayeci.
Onıñ aytqanına köre, islâm dinine köre, ölü eñ tez vaqıtta defin etilmeli, amma Rahimovnıñ naaşı 46 künden berli berilmey.
Advokatlar bir qaç müessisege şikâyet berdi: Nabi Rahimovnıñ naaşı ne içün berilmegenini bilmek içün Qırımnıñ Rusiye prokuraturası ve Qırımdaki Tahqiqat komitetiniñ idare reberligine muracaat etildi.
Advokat Semedlâyev yaqında öldürilgen Rahimovnıñ apayını Rusiyeniñ Krasnodar ülkesindeki çetel vatandaşlarını vaqtınca tutuv merkezinde ziyaret etti.
«Sohiba tibbiy blokta buluna, çünki qadınlardan tek o qaldı, er kes çıqarıldı. Şaraitler bir qarar. Lâkin şimdilik laf etmesi içün cep telefonını bermeyler. Ve ne içündir aş pişirmege bermeyler, çünki anda bütün şaraitler bar. O, berilgen aşlarnı aşamağa mecbur, aş sıq-sıq islâm normalarına uyğun degil. Bundan ğayrı, odasında eki kamera bar. Sesni qayd etelermi bilmeyim, amma onı kesen-kes közeteler», – dedi Semedlâyev.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Sohiba Burhanova Avropa insan aqları mahkemesiniñ ekstraditsiyasınen bağlı qararını bekley.
«Bu tez bir esnas degil, eñ beteri olsa, bu merkezde bir-eki yıl qalır. Bu, ebet, eñ yaramay variant. Onıñ anda bulunğanını şikâyet etecekmiz. Amma şimdilik bu merkezde bulunacaq», – dep añlattı Semedlâyev.
Mahkeme Burhanovanıñ imayesi bergen muracaatnı qanaatlendirmeyip, onıñ Krasnodar ülkesinden video konferentsiya vastasınen mahkeme oturışuvında iştirak etmesine izin bermedi.
Bir kün ögüne berilgen malümatqa köre, Avropa insan aqları mahkemesi, mahkeme reglamentiniñ 39-ıncı qaidesine köre, Qırımda tintüv vaqtında öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Özbekistan vatandaşı Sohiba Burhanovanen bağlı qarar çıqardı. Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına köre, mahkeme Burhanovanı Özbekistanğa quvuv qararını qabul etip olamaz.
Daa evel belli olğanına köre, Sohiba Burhanova çetel vatandaşı ya da vatandaşlıqsız şahıs tarafından Rusiyege kiriş qaidelerini ya da bulunuv rejimini bozğanında (Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 18.8 maddesiniñ 1.1 qısmı) qabaatlana.
Hatırlatamız, mayısnıñ 11-nde İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde tintüvden soñ Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanova ve 15 yaşında oğulları Taqyuddinni tapıp olamağan ediler. Faaller, qadınnı İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirliginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketkenler, dep bildirgen edi.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
Daa soñra «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı, dep bildirdi. Anda İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna, dep tahmin etilgen edi.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ ayatına qast etkeninden» şübheli sayılğan 49 yaşında Aqmescit sakinine qarşı cinaiy dava açıldı, dep bildirdi. Müessise, erkek «operativ vazifede» olğan FSB hadimlerine qarşı ateş açtı, dep bildirdi.
Şübheliniñ adı ve soyadı, adiseniñ tafsilâtları Tahqiqat komiteti tarafından aydınlatılmay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Özbekistan vatandaşı Ayub (Nabi) Rahimovnıñ Aqmescit civarındaki Dubki köyünde öldürilüviniñ tafsilâtlarını bilmek içün «kerekli tedbirler» alına, dep bildirdi.


text:
Alemhan Sarı
«EN ĞARİP OĞLUÑNI HATIRDAN İÇ ATMA»
Dep yazğan edi özüniñ «Elvida, Vatan» şiirinde Memet Sevdiyar tahallüsinen ziyade belli jurnalist, şair, yazıcı, Türkiyede ve Amerikada qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma cemiyetleri tesisçilerinden biri olğan milliy areket faali Memet Muyedinov sanki yıllar keçip, devirler deñişse de halqına onıñ kibi evlâtlarını açıqtan-açıq hatırlamaq, yubileylerini qayd etmek yasaq olacağını bilgen kibi. Kerçekten de, doğğanınıñ 100 yıllığını 2013 senesi resmiy şekilde qayd etmege iç bir teşkilât belli sebeplerge köre cürat etalmadı. Qırımtatar gazetalarında bu vaqiağa bağışlanıp yazılğan maqaleler ise keskin tenqidge oğratıldı.
Aqmescitniñ eski qısmında Minaretnaya soqağında Seit Halil Çelebi camisiniñ tam qarşısında evde Osman Muyedin ve Anife Ebubekir ailesinde 1913 senesi yanvar 15 künü dünyağa kelgen Memet balalıqtan Qırım ve qırımtatar halqınıñ taqdiri aqqında kederli laqırdılar müitinde östi ve pişkinleşti. Olarnıñ evinde dayısı Osman Aqçoqraqlı, Asan Sabriy Ayvazov ve milletniñ daa bir sıra belli erbapları bulunıp, keçmiş ve kelecekteki meseleler tartışılğan. Tabiiy ki, bu laqırdılar gençniñ dünyabaqışına öz tesirini keçire ve Memet hususan tarih ve edebiyatqa meraq köstere.
Balalığı Qırımda deşetli açlıq devrine rastkelgen Memet oquvnı ruşdiye mektebinde başlay, soñra 13-nci qırımtatar mektebinde devam ettire. Onıñ sınıfdaşları arasında kelecekte belli bestekâr İlyas Bahşış, siyasiy erbap Refat Mustafayev bar.
Qırımda sovetler akimiyeti qurulğanda Memet Muyedinov da bir çoq gençler kibi yañı ükümetke ümüt besley, yarımadanıñ içtimaiy ömürinde faal iştirak ete. Amma aynı şu akimiyet milleti, ilim, medeniyetke hızmet etken insanlarğa «halq duşmanları», «casus», «milletçi» lağabını taqıp, aşıq-acele mahkeme uydurıp qatl etkeni onıñ göñlüni tekmil qırdı. Bilhassa, qorantalarını balalıqtan bildigi Qırım İcra komitetiniñ reisi Veli İbraimovnıñ öldürilmesi Memetke pek küçlü tesir ete.
Mektepni yahşı bitirgen Memetke Qazanğa aliy oquv yurtuna yollanma berile. İlk kere Vatandan uzaqqa tüşken Memet mında özüniñ «Sağınuv» degen ilk işirlerinden birisini yaza. Soñra şu Vatan sağınçı, asretligi, sevgisi Memet Sevdiyar icadınıñ baş mevzusına çevrile. Hususan, qırımtatar halqı Qırımdan sürgün etilip, ğurbetlikte keçirgen birinci yıllarında Vatanı ve halqından pek uzaqlarda bulunğanda yazğan şiirleriniñ serlevaları bunı açıq köstere – «Uzaqta olsam da…», «Ferman keldi», «Elvida, vatan!», «Vatanım uzaqlay», «Ağlama, bülbül», «Göñlüm ağlay», «Millet eli», «Milliy matem künü», «Yürek ağlay» («Serdtse plaçet»), «Unutılmaz közyaşlar», «Qırımğa yalıñız tatarnıñ aqqı bar!» ve ilâhre.
Qazanda oquvı çoqqa sürmey ve aileniñ maddiy sıqıntılarından dolayı Memet kene Aqmescitke qayta ve pedagogika institutınıñ qırımtatar tili ve edebiyatı şübesiniñ aqşamki bölügine oqumağa kire. 1935-1937 yıllarda Memet Muyedinov Qızıl ordu hızmetini ödep, qaytıp kelgen soñ Qırım devlet radiokomitetniñ medeniyet ve edebiyat bölügine müdir etip tayinlene. Sınıfdaşı İlyas Bahşış ise muzıka bölügine reberlik ete.
Cenk başlanğanda Memet Muyedinov de arbiy hızmetten azat etilgenine baqmadan göñülli olaraq cebege kete. Tişi tırnağınace silâlanğan faşistlerge qarşı tüfek, ekseriyeti leskernen qarşı uruşqan sovet askerleri, cümleden Memet Muyedinov da, birinci künlerinden biñlernen esir alınalar. Akmescit civarındaki lagerden qaçqan Memet Muyedinov gizlenmege mecbur ola.
İşğalciler 1942 senesinden Qırımda mekteplerni aça, gazeta ve jurnallarnı neşir etmege izin bere. Rus ve alman tilinde çıqqan neşirlernen bir sırada qırımtatar tilinde «Azat Qırım» gazetası da çıqıp başlay. Mecburen nemselerge yanbasqan maqalelerni derc etüvnen birge gazeta hadimleri sovet devrinde yasaq etilgen qırımtatar alim, şair ve yazıcıları İsmail Gasprinskiy, Noman Çelebi Cihan, Amdi Giraybay, Abdulla Lâtif-zade, Bekir Çoban-zadeniñ eserleri ve olar aqqında yazılarnı basa. Gazetada öz şiir ve maqalelerini Memet Reşat tahallüsinen derc etken Memet Muyedinov 1943 senesi şu gazetağa muarrirlik ete.
Qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesini aqlağan bazı tedqiqatçılar nemselernen işbirlikni, cümleden «Azat Qırım» gazetasınıñ faaliyetini delil olaraq ögge süreler. Albu ki, Qırım Devlet arhivinde bulunğan vesiqalar gazeta hadimleriniñ gizli teşkilât azalarınen sıqı alâqa ve işbirlikte bulunğanını isbat ete.
1944 senesi Qırım faşistlerden azat etilgende kommunistler rejiminden yahşılıq olmaycağını bilgen M. Muyedin Romaniyağa kete, soñra İtaliyağa avuşa ve bayağı vaqıt mında kilsede saqlanmaq zoruna qala. Vaziyet biraz yatışqanda Vatikanda Şarqşınaslıq institutında oqup başlay ve oquvını bitirip Türkiyege köçe. Bilgige pek büyük meyil bergen Memet Muyedinov evel alğan tasillerinen qanaatlenmeyip, Türkiyede de universitetke kire, edebiyat ve tarihnı ögrene. Türkiyede o, Qırım areketiniñ esasçıları Cafer Seydamet, Müstecip Ülkusal, Şevqi Bektore, İsmail Otar kibi milletperver insanlarnen tanış ola ve artıq özüne Sevdiyar soyadını seçe. Türkiyeniñ ileri qırımtatarları Vatan Qırımğa yardım etmek maqsadınen 1957 senesi Qırımtatar medeniyet ve yardımlaşma cemiyeti qura, «Qırım» mecmuasını çıqaralar. Memet Sevdiyar bu mecmuada «Milliy destanlarımız» ve «Unutılmaz portretler» rubrikaları altında halq ağız yaratıcılığı mevzusında, meşur şahıslar aqqında maqalelerni yaza.
1961 senesi Memet Sevdiyar Amerikağa köçe ve mında da Qırımtatar cemiyeti qurucılarından biri ola. 1970-nci yıllarda Qırımtatarlarnıñ milliy merkezi olaraq faaliyet köstergen cemiyet qırımtatar halqı aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi, halqnıñ Qırımğa qaytarılmasını talap etken muracaat, beyanat ve mektüplernen dünyanıñ çeşit teşkilâtlarına muracaatta buluna. Halq meseleleriniñ çezilmesine maddiy yardım köstermek maqsadında «Qırım fondı» da qurula. Mezkür fondnıñ qoltutuvında «Numan Çelebi Cihannin Hayati» (1972), «Taşkentskiy protsess» (1976), «A kogda mı vernemsâ» (1977), «Şest dney» (1980), «V podpolye mojno vstretit tolko krıs…» (1981), «Numan Çelebi-Cihannıñ şiirleri» (1984), «Jivoy fakel» (1986) kibi kitaplar neşir etile.
Bütün küç-ğayretini halqına, qırımtatar edebiyatına bağışlağan Memet Sevdiyar ömüriniñ soñuna qadar qırımtatar halqına nisbeten yapılğan aqsızlıqqa qarşı küreşe. Resmiy adı «Soyqırımğa oğratılğan ve bütünleyin sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ Vatanğa qaytarılması içün küreş boyunca komitet» onıñ reberliginde qırımtatarlarnıñ avdeti ve Vatanda yerleşmesi, aqları içün küreşine pek büyük yardım kösterdi.
İçtimaiy faaliyetinen bir sırada Memet Sevdiyar yazmaqnı da iç taşlamay. 84 hyaşında eken qırımtatar halqınıñ Qırımnıñ tamır halqı olğanını isbatldağan «Etüdı ob etnogeneze krımskih tatar» 600 saifelik ilmiy işini rus tilinde yaza.
İyül 9 künü Memet Sevdiyarnıñ vefat etkenine tamam on beş yıl olacaq. Ğurbette o, Qırımnen uyanıp, Qırımnen yattı, Vatanını iç bir saniye hatırından çıqarmadı. Ya Qırım onı hatırlar ekenmi?


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ reberligi belgisiz şahıslar tarafından içtimaiy ağlarda teşkil etilgen provokatsiya aqqında bildirdi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat. ATR telekanalı baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova Facebook saifesinde bildirdi ki, içtimaiy ağlarda telekanal Hersondan yayınlamağa azırlanıp, para toplay degen haber peyda oldı.
Bucurova ilânğa inanmamağa çağırıp, onıñ müelliflerini «ya dolandırıcı, ya da provokatorlar» dep adladı.
«İlânnıñ müellifleri – bizim problemlerimiz sayesinde para qazanacaq olğan adiy dolandırıcılar ya da ATR «halqtan para istey» dep, bizni qabaatlaycaq olğan provokatorlar ola bile. ATR bir yerge köçmey, telekanal Qırımda qalıp, para toplamay», – dep ayttı Lilâ Bucurova.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.


text:
Ukraina baş nazir muavini – vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov Rusiye işğal etken Qırım yarımada işğalden qurtarılğanına qadar Dnipro suvını almaycaq, dep israr ete. Onıñ bildirgenine köre, Ukraina Qırımda suv yetmegeni içün ücüm ete bilgen Rusiyege «qarşı tirenmege» azır.
Bu aqta o, «Ukrinform» agentligine bildirdi.
«Biz qorqmaymız. Bugün er angi areketke azırmız. 6 yılda qorqumız bitti. Bugün bam-başqa azırlığımız, bam-başqa ordumız bar, o, duşmanğa qarşı çıqa bile», – dedi Reznikov.
Onıñ qayd etkenine köre, suvnı Qırımnıñ işğalden qurtarılğanından soñ berüv printsipial meseledir.
«Ebet, bu printsipial mesele: Qırım işğalden qurtarılacaq, suv teminatı ğayrıdan tiklenecek. İşğalci Rusiye memuriyetine yardım etmege niyetimiz yoq», – dep qoştı Reznikov.
«Proekt» Rusiye neşiri iyünniñ 3-nde bildirdi ki, işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadanıñ suv meselesini çezip olamay.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildire.
Soñki ayda Qırımnıñ suv anbarlarınıñ tolması 7,1 mln kubometr az oldı, dep qabul etti Suv hocalığı devlet komiteti.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Tarihçı Gülnara Abdula degeni kibi, şimdiki Qırım akimiyetiniñ yarımadağa qırımtatar toponimikasını qaytarmaq vadeleri amelge episi bir keçmez.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«2006 senesi, daa Yuşçenko prezident olğanda, bütün adlarnı deñiştirip, eski soylarnı qaytarmaq kerek olğanı aqta sual köterile edi. Ebet, Qırımda olar qırımtatar edi, ve o vaqıt, 2006 senesi bu mesele öyle de al etilmedi. Ebet, bunı ertece yapmağa kerek edi», – dey tarihçı.
Şimdiki vaziyette, dey o, yarımada şeer ve köylerine tarihiy qırımtatar serlevalarınıñ qaytarıluvına ümüt daa da az oldı.
«Qırımda bugün olğanı, doğru aytayıq – işğal, ve «Qırım akimiyetiniñ» bazı temsilcileri eski adlarnı qaytarmağa söz bereler, amma bu yalıñız vadedir, amelge iç bir vaqıt keçmez, şunıñ içün ümüt beslemek kerekmey», – dey tarihçı Gülnara Abdula.
2014 senesi mayıs ayında Qırım Rusiye başı Sergey Aksönov akimiyet tarihiy adlarnıñ qaytarıluvını tüşüngeni aqta bildirgen edi.


text:
Brussel – NATO birligi bazarertesi künü Ukraina vekilleri ile körüşip, «Rusiye tarafından yardım körgen separatistlerniñ areketlerini ve provokatsion beyanatlarını» maqbul olmağan bir şey dep adladı. Alyans Rusiye Donbassqa daa çoq ağır silâ ketirgenini aytqan vaqıtta Ukraina vekilleri eki taraflı körüşüvlerde cenk yardımını istep, Ukraina silâlı quvetleri er angi stsenariyge azır olğanını bildireler.
NATO yanındaki Ukraina missiyasınıñ yolbaşçısı İgor Dolgov Ukraina-NATO Komissiyasınıñ acele toplaşuvından soñ qayd etti ki, Rusiyeniñ esas maqsadı Ukrainanıñ Avropa atlantik alyansına kirüvini toqtatmaq ya da yavaşlatmaqtan ibarettir. Ukraina diplomatı dey ki, cenk mevzusında Rusiye mantığını añlamaq zordır.
Ukraina ordusı zıddiyet alanında er şeyge azırİgor Dolgov
«Kremlniñ tüşüncelerini ögrenmek zordır, çünki olar soñki aftalar devamında faal cenk uruşlarını arttırıp başladılar. Lâkin Ukraina ordusı zıddiyet alanında er şeyge azır», – dep ayta Dolgov.
Avropa atlantik birligi tarafından cenk yardımınıñ quvetleştirilmesi aqqında muracaat boyunca İgor Dolgov qayd etti ki: «NATO cenk-siyaset teşkilâtı olaraq bu vaziyette Ukrainağa uçuş silânı bermey».
«Bunıñnen beraber, bizler farqlı devletler, şu cümleden NATO memleketleri ile, eki taraflı seviyede işke devam etemiz, – dedi diplomat. – Elbet de, cenk alanında Rusiye ağır cilâsınıñ artmasını köz ögüne alıp, bizler Ukraina içün qoşma arbiy yardım istedik».
Ukrainada NATO legionı – olmaycaq bir şey – NATO reberi
NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg Vladimir Putinniñ Donbassta «çetel NATO legionınıñ» bulunması aqqında aytqanlarına cevap berdi.
«Ukrainada NATO legionınıñ bulunması aqqında laflar – olmaycaq bir şey. Anda NATO legionı yoq, Ukrainada bulunğan yekâne çetel ordu – Rusiyeniñdir. Mesele budır: Rusiye quvetleri Ukrainada bar, Rusiye separatistlerge silâ bere, ve bizler Rusiye tarafından separatistlerge kösterilgen yardım artmasını köremiz. Ve farqlı ağır tehnika çeşitleri aqqında laf kete», – dep ayttı NATO yolbaşçısı. Onıñ qayd etkenine köre, silâ arasında zemaneviy raketa sistemaları, ağır toplar, tank, radioelektron küreş sistemaları mevcut.
Ukrainada bulunğan yekâne çetel ordu – RusiyeniñdirJens Stoltenberg
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, Vladimir Putin Peterburg studentleri ile körüşip, Ukraina ordusını «çetel NATO legionı» dep adladı.
«Asılında, bu ordu degil, bu çetel legionı, elbet de, mında Ukrainanıñ milliy menfaatlarını tüşünmegen NATO legionıdır. Anda Rusiyeniñ geopolitik maqsatlarını toqtatmaqnen bağlı vazifeler bar», – dedi Putin.
NATO bildirgenine köre, alyans Rusiyege qarşı kirsetilgen cezalarğa qoltuta, bu mesele alyans yolbaşçısınıñ Avropa birligi çetel işleri yuqarı vekili Federica Mogherini ile körüşüvinde baqıldı. «Jens Stoltenbergniñ zanınca, iqtisadiy cezalar ğayet müim, çünki Rusiye ve Kreml halqara uquq qaideleri ve şartlarğa riayet etilmemesiniñ aqibetleri bar olğanını köre», – dep qayd etti o.
Maqaleniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Bunı çarşenbe künü, mayıs 7-de, Şimaliy atlantik birliginiñ yolbaşçılığında bildirdiler, dep haber ete Radio Svoboda.
Çarşenbe künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Moskvada matbuat konferentsiya devamında Rusiye Ukraina sıñırından öz ordularını çağırğanını ve şimdi olarnıñ daimiy talimlerni keçken poligonda bulunğanını bildirdi
Putin işbu malümatnı istihbaratnıñ zemaneviy vastaları ile teşkermek mümkün olğanını qayd etti.
NATO ve AQŞ malümatına köre, Rusiye Ukraina sıñırında tahminen 40 biñ arbiyini topladı, Kiyev ise aynı zamanda Ukraina şarqında Rusiye tarafını alğan separatistlerge muqavemet köstermege devam ete.


text:
Rusiye ve işğal etilgen Qırımğa kirişi 5 yılğa yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi mesleatçısı, cemaat erbabı İsmet Yükselniñ imayesi Moskvanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesiniñ işni devlet sırı olğanından sebep Moskva şeer mahkemesine bermek qararına şikâyet etti.
Bunı QHA agentligine adliyeci İllarion Vasilyev bildirdi.
«Men buña razı degil edim, çünki Yükselniñ Rusiyege kiriş yasağı işini gizlemek içün sebep yoq edi. Bu yasaq insan aqlarını boza, «Devlet sırı aqqında» qanun ise insan aqlarını bozuv malümatları gizlenmemek kerek olğanını tasdıqlay», – dep ayttı adliyeci.
Onıñ bildirgenine köre, Moskva şeer mahkemesiniñ vatandaş işleri boyunca mahkemeciler bunıñ kibi şikâyetlerni tataflarğa haber etmeyip baqmaq aqqından faydalandılar.
Adliyeciniñ qayq etkenine köre, mahsus hızmetler tarafından kiriş yasaqlarına şikâyetlerni gizlev areketleri aqlarnı bozuv ve taraflarnıñ aynı olmaması kibi sayılmaqta.
İsmet YÜksel ailesinen beraber 20 yıldır Qırımda yaşadı. 2014 senesi avgust 10-da oña 5 yıl devamında, 2019 senesi iyün 30-ğa qadar, Qırımğa kelmege yasaq ettiler.
O, işbu qarar boyunca dava açtırdı. Dava arizası em Aqmescitte, em de Moskvada berilgen edi. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi arizanı baqmayıp qaytardı.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım parlamenti ilhaqnıñ beş yılı munasebetinen 407 biñ rublelik 500 medal yapılmasını sımarladı. Bu aqta Qırım parlamentiniñ spiker muavini Yefim Fiks bildirdi.
«Bu yubiley medali. Martnıñ 15-ne qadar yetiştirmek kerekmiz. Yarışnı «Qırım baariniñ» yıllığına medallerni azırlağan «Goznak» Moskva zavodı yuttı», – dep yaza Fiksniñ aytqanlarını «Krıminform».
Spiker muavininiñ aytqanına köre, qomşu Rusiyeden «musafirler» ve «Qırım referendumınıñ» keçirilüvini teşkil etkenler» medallernen taqdirlenecek.
Parlament qararına binaen, yubiley medali 2019 ve 2020 seneleri berilecek.
Devlet sımarışında aytılğanına köre, medaller baqır ve çinkeden yapılacaq. Olarnen beraber taqdirlevni tasdıqlağan şeadetnameler de berilecek eken.
Medalniñ oñ tarafında yuqarıda «Qırım Rusiyenen beraber» dep yazılacaq. Ortada Qırım parlamenti ögündeki bayraqlarnen erkek ve qadın olacaq, altta – defne pıtaqları. Ters tarafta – «Beş yıl hatırası», ortada grifon resmi, altında «Qırımnıñ Rusiye ile ğayrıdan birleşüvi 2014-2019» yazısı olacaq.
2018 senesi dekabr ayında Rusiye kontrolindeki Qırım parlamenti yarımada ilhaqınıñ beş yılına medalni tesis etti.
Ukrainanıñ Qırımı zapt etilgen soñ Rusiyede arbiy, siyasetçi ve «Qırım samooboronasınıñ» vekilleri «Qırımnıñ qaytarılması» medalinen taqdirlenmege başladı. Anda bu tedbirler 2014 senesi fevralniñ 20-nden 2014 senesi martnıñ 18-ne qadar keçirildi, dep qayd etile.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
A'yyemgi Gretsiyada Olimpiada oyınlarının' payda bolıwı
A'yyemgi Gretsiyada Olimpiada oyınlarının' payda bolıwı - A'yyemgi Olimpiada oyınları b.e.sh. 776 jılı payda boldı. A'yyemgi Gretsiyada Olimpiya oyınlarının' payda bolıwı bul Gretsiyada Sparta ha'm Elida qalaları arasında paraxatshılıqtın' ornawı bolıp sport bayramı sıpatında payda boldı.
A'yyemgi Greklerdin' Olimpiada oyınlar da'stu'rine ha'r qıylı aralıqlarg'a juwırıw, disk ılaqtırıw, nayza ılaqtırıw kirgizildi. B.e.sh. 490 jılı marafon aralıg'ına juwırıw payda boldı. Marafon aralıg'ına juwırıwdın' payda bolıwı, Marafon qalashasının' qasında b.e.sh. 490 jılı Afinalılar Persidler menen urısta jen'iske erisip, a'sker bası bir a'skerdi Afinag'a juwırıp barıp jen'iske eriskenligimizdi jetkeresen' dep tayınlaydı. Bul a'sker Marafon-Afina aralıg'ın juwırıp o'tip Afinag'a jetip kelip "Biz jen'iske eristik" dep o'lip qaladı. A'yyemgi Grek a'skerinin' hu'rmetine Marafon-Afina aralıg'ın o'lshep bul aralıqqa juwırıw boyınsha birinshi Olimpiada oyınlarında jarıs o'tkeriledi. Bul aralıq 40-kilometr dep belgilenedi. 1920 jıldan baslap Marafon aralıg'ı 42 km 195 m dep qabıllandı.


text:
Ukrainanıñ qırımtatar asıllı rejissörı Ahtem Seitablayev Konotop meydan uruşı aqqında film çıqarmaq niyetinde.
Bunı mart 17-de Facebooktaki saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
Çubarov: «Şimdiçik Varşavada «Kiborgi» filminiñ büyük muvafaqiyet ile kösterilmesinden soñ Ahtem Seitablayev, bütün icadiy taqımı, 1659 senesi iyülinde ukrainler, qırımtatarlar ve lehlerniñ birleşken küçleri Moskvanıñ ordusını tar-mar etkenleri Konotop meydan uruşına bağışlanğan tarihiy film üzerinde çalışıp başlaycağını beklemekte, dep bildirdi…», – yazdı.
Konotop meydan uruşı – 1658-1659 senesleri Ukraina-Rusiye cenkiniñ merkeziy epizodlarından biri. O, 1659 senesi iyün 28-de (yañı uslüp boyunca iyülde) bir taraftan hetman İvan Vıhovskiy ile Qırım Hanlığınıñ ordusı ve diger taraftan Moskvanıñ ordusı arasında zemaneviy Sumı vilâyetindeki Konotop şeeri yanında olıp keçti. Rusiyeniñ ordusı yeñildi ve Konotop qamaçavını toqtatıp, keri çekilmege mecbur oldı.
2017 senesi dekabr 7-de rejissör Ahtem Seitablayevniñ Donetsk ava limanınıñ imayecileri aqqında «Kiborgi» filminiñ kösterilüvi başlandı. Film bediiydir, lâkin o, aqiqiy adiseler esasında çıqarıldı. Film çekimleri Kyivde ve Çernihov vilâyetinde yapıldı. Filmniñ umumiy büdjeti aman-aman 48 million hrivna.
«Kiborgi» filmi, ülkede kösterilüvi esnasında toplağan para miqdarı boyunca Ukraina filmleri arasında rekord qırdı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Azaq-Qara deñiz bölgesindeki telükege qarşı ABD-niñ yardımını istedi ve olarnı Qırım platformasınıñ tesisçilerinden biri olmağa davet etti. Bunı o, mayısnıñ 6-nda ABD Devlet kâtibi Entoni Blinken ile körüşüv vaqtında ayttı, dep haber ete Prezident ofisiniñ matbuat hızmeti.
«Bu işte bizge yardım etkeniñizni ister edik. Çünki Azaq-Qara deñiz bölgesindeki telükege tek qarşı turmağa bizim içün pek qıyın olacaq. ABD-niñ Qırım platformasınıñ tesisçileri ve liderlerinden biri olmasını isteyik ve Amerikanı onıñ ilk sammitinde iştirak etmege davet etemiz», – dep qayd etti Zelenskıy.
Ukraina prezidenti ayrıca NATO memleketlerini Azaq-Qara deñiz bölgesindeki arbiy bulunuvını arttırmağa çağırdı.
Bundan ğayrı, prezident, iyunniñ 14-nde NATO sammitinde Ukrainanıñ İttifaqnıñ azası olmasına dair areketler planı alması istiqballeri ile bağlı muzakereler başlaycağına ümüt etkenini bildirdi.
Mayısnıñ 5-nde Entoni Blinken Kyivge kelip çıqtı. Mayısnıñ 6-nda, o, Ukraina başlıqları ve cemaatçılıqnen körüşüvler keçirdi.
O, Amerika prezidenti Ukrainğa imkânı olğanada kelip olur, dep bildirdi.
Volodımır Zelenskıy, mayısnıñ 6-nda ABD Devlet kâtibi Entoni Blinken ile körüşüv vaqtında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarını, şu cümleden Qırımnı muzakere etkenlerini bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Poloniya zenaatdaşı Andrzej Duda 2021 senesi avgust ayında «Qırım platforması» sammitine kelmege razı oldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Donbassta silâlı separatistlerniñ esirliginde Avropada havfsızlıq ve emekdaşlıq Teşkilâtınıñ dört nezaretçisi qala. Olar Lugansk taqımınıñ erkânına kire ediler, 29 kün evelsi olarnen bağ üzüldi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Aynı vaqıtta OSCE mahsus teşkerüv missiyası bildire ki, bugün gece 32 kün devamında azat etilmegen «Donetsk taqımınıñ» dört közeticisi azat etilgen edi.
Mayıs soñundan berli OSCE Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde çalışqan sekiz adamdan ibaret mahsus teşkerüv missiyası ile bağlanıp olamay.
İyün başında separatistler liderlerinden biri Andrey Pürgiy bildirdi ki, közeticilerni Lugansk vilâyetinde Severodonetskte tutalar. Böyle etip, şeerde arbiy areketler olmaycağını kefil etecek ola ekenler.


text:
Kiñ taralğan İslam Bankçılığı modele, berençe tapqır 1960nçı yıllara Misırda eşli başladı. 1970nçe yıllardağı Neft baylılığına bäyle bularaq, başta Ğaräp yarım utrawına annañ äkrenläp yaqınñkönçığış illäre, İran häm KönyaqKönçığış Azia illärä taraldı. Xäzerge waqıtta Paqstan häm Hindstanda bik tiz üsä başlağan İslam Bankçılığı, möselman sanı küp bulğan Britaniä häm AQŞ kebek könbatış illärendä dä üz yulın taba başladı.
Läkin törle säbäblär arqasında, İslam Bankı Üzäk Azia häm Tönyaq Afrika mäğreb illärenä kerälmägän ide.
Ütkän yıl Qırğız xaqimiäte İslam Bankı modelın buldıru turında fiker quyırta başlağaç, Milli Bank başlığı Marat Alapayev, ilneñ dönyäwi bank modelına basım yasap monıñ barı tik sınawdañ soñ ğına mömkin bulaçağın beldergän ide.
Moña cäwap itep İslam Bankın yaqlawçılar, islam qağidälärençä bilgelängän bank standartlarnıñ, normal bankçılıq belän ällä ni ayırılmawın añlatıp bu fiker belän kileşmäwlären belderde. Alar, İslam finansı xezmäte birgän könbatışda ğadi bankları buluı misalın kiterä. Alar, ğadi bankçılıq belän islam bankçılığı arasındağı töp ayırmanıñ, İslam Bankçılığında, möselman kliantlarnı cälep itkän äxlaq añlayışınıñ, köçleräk buluı dip añlata.
İslam bankı xaqında, başqa ber uñay bäxäs isä, xisapqa salınğan aqça unış häm yuğaltu oçrağı bulğanda ike tarafnıñ monı tegez şartlarda bülüşüe keşelärdä ışanıç tudıra.
Bu sistemneñ töp qağidälärennäñ berse, yuğaltu yäisä tabışnıñ ike yaq tarafınnañ urtaq büleşelüe. İslam Bankçılağında, cıyılğan yäki tülängän aqçağa protsent salu tıyıla.
İslam Bankçılığı, xämer, qumar uyınnarı, pornografi käsebe kebek haram yäğni qanunsız dip sanalğan eşlär belän säwdä itüne, aña aqça berüne tıya.
İslam Täraqqiät Bankı, 1975 yılda, İslam Bankın cäyelderü maqsatında, İslam Konferansiäse oyışması tarafınnañ oyıştırılğan. Bu bank Üzäk Azia illärendä kiñ taralmasa da, anıñ wäkilçelekläre ber distä yıldañ töbäktä eşli ide.
Üzäk Azia illäreneñ küpçelege, 1990nçı yıllarda bäysezleklären alıp, İslam Konferansiäse Oyışmasına quşılğannañ soñ, İslam Täraqqiät Bankı belän berläşte. İslam Täraqqiät Bankı, barlıq İslam illärendä bulğanı kebek uq, üzäk aziada da, faqirliqni kimetü, töbäktäge säwdäne arttıru maqsatında sänäğati proyektlär alıp bara.
Qırğızstan yaqınça İslam Täraqqiät Bankınnañ 61 Million Dollar aqça äcätkä ala häm bu aqça yärdemendä 3 million yarım tabış kertä. Töbäktäge kürşe illärdä törle külämdä bu banktañ burıçqa aqça alğannar.
İnde axır çiktä İslam Bankçılığı modelı üzäk aziada da tarala başladı. Töbäkneñ qabul itüçelär häm xosusi bankları İslam finans xezmätlärenä açıla başladı. Ä İslam bankçılığı dönyanıñ başqa töbäklärendä ireşkän uñışına Üzäk Aziada da ireşä alırmı, äle bu turıda aldağı könnär kürsäter.


text:
«QırımSOS» cemaat teşebbüsiniñ faalleri ve qırımtatar milliy areket iştirakçileri Kiyevde Rusiye elçiligi binası yanında Qırımda belgisiz ğayıp olğanlarğa destek aktsiyasını keçirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine binaen, aktsiyağa kelgen faaller, ellerinde yarımadada zorbalıqnen ğayıp oluvı qurbanlarınıñ adları ile levhalarnı tutıp, elçilik yanında sırağa turdı.
Aktsiya çerçivesinde iştirakçiler Rusiyeden Qırımda işğalden başlap bugünki künge qadar ğayıp oluv vaqialarınıñ taqiq etilmesini talap etti.
Miting soñunda faaller rusiyeli elçilik qorasına belgisiz ğayıp olğanlarnıñ adlari yazılğan beyaz şeritlerni taqtı. Olarnıñ añlatqanlarına binaen, bu, qaçırılğan insanlar bir vaqıt tapılacağına ümütni temsil ete.
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya qayd ete ki, yarımadada 357 insannıñ bulunma yeri belgilenmegen, olardan 188 kişi belgisiz ğayıp oldı ve 169 adamnıñ soy-soplarınen bağı üzüldi. Qayd etilgen raqamdan 26 insan – qırımtatardır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda rusiyeli sıñırcılar işğal etilgen yarımada territoriyasına kirmege tırışqan Ukraina vatandaşını tuttı.
TASS agentliginiñ bildirgenine köre, Qırım boyunca FSB sıñır idaresinde qayd eteler ki, 28 yaşındaki ukrain sanki halqara qıdıruvda buluna.
«Malümat baqılması vaqtında «Ermeni Bazar» (Armânsk) keçirüv noqtasında nezaretçi, Ukraina Devlet sıñır hızmeti hadimleri tarafından maniasız yiberilgen yaş adam bu sene iyün ayından halqara qıdıruvda bulunğanını belgiledi», – dep aytıla beyanatta.
Bunen beraber, müessisede yaqalanğan kişiniñ ne adını, ne de yaqalanğan tarihını bildirmeyler.
Müessiseniñ malümatına binaen, yaqalanğan ukrain «Özbekistanda mıtlaqa qanunlaştırılacaq faaliyetnen (internet-serverniñ teşkil etilmesi ve çalışması) oğraşa edi. Bunen beraber, onıñ elinde mahsus razılıq yoq edi, bunıñ içün yerli uquq qoruyıcı organlar onı başta yerli qıdıruv, bundan soñ ise, halqara qıdıruvğa ilân etti».
«Ukrain kişi, evelden şahıslar taqımı ile añlaşma yapıp, onıñ terkibinde cinayet yapqanını köz ögüne alıp, teşebbüs.i devletniñ qanunlarına binaen, o, büyük para cezsınen cezalana ya da altı ayğa apiske qapatıla bile», – dep qayd etile beyanatta.
Qırımda ve Rusiyede çeşit cinayetlernen qabaatlanğan Ukraina vatandaşlarınıñ yaqalanmaları sıq oldı.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildirdi ki, işğal etilgen yarımadada kerçekleştirilecek teraktlarnıñ ögü alındı. Moskva Ukrainanı qabaatlay. Rusiye prezidenti Vladimir Putin FSB beyanatını izaatlap, Kiyev muzakereler yolunı degil, terrorğa keçe, dep ayttı. O, «norman formatında» sammitni keçirmek «fayda yoq», dep qayd etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlniñ Qırım qabaatları «sebepsiz ve tsinik» olğanını ayttı.
Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ beyanatlarını red etip, bular provokatsiya olğanını aydınlattı. Ukraina devlet sıñır hızmeti bildirdi ki, Rusiye işğal etken Qırım ve esas Ukraina arasındaki memuriy sıñırğa yañı tehnikanen temin etilgen askerlerni qoydı, ukrainlerge yarımada ziyaretlerinden vazgeçmege tevsiye etildi.
Ukraina prezidenti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda ve Donbassta bütün sıñır boyunca arbiy azırlıqnı qaviyleştirmege emir etti.
Qırım 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy olaraq memuriy, aqiqaten ise, kerçek «sıñır» yerleşti. Memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış nezaret noqtası çalışa: «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiyege boysunğan Yuqarı mahkemesi sentâbr 1-de «fevral 26 işi» çerçivesinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa qarşı işni baqmağa devam etecek.
Mahkemede şaatlarnı diñlemege devam etecekler. Umumen olaraq, qabaatlav boyunca şaatlarnıñ sayısı tahminen 80 kişini teşkil ete.
Bundan evel qabul etilgen sentâbr ayında keçirilecek nevbetteki toplaşuvlarnıñ cedveline binaen, merasimler aftada üç kere keçirilecek.
Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binası yanında Ukraina topraq bütünligine destek olaraq keçirilgen mitingde iştirak etkeni içün 2015 senesi yanvar ayında yaqalandı. İşğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümeti onı kütleviy nizamsızlıq yapqanında qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Al-azırda zapt etilgen vilâyet devlet memuriyetiniñ binası yanında 1 biñge yaqın insan buluna, olarğa «mustaqillikniñ» ilân etilüvi aqqında haber ettiler. Bu malümatnı olar el çırpmalar ile alğışladı ve Rusiye Federatsiyasınıñ gimnni icra ettiler. Şimdi qanunsız «halq şurası» regionnıñ ilerideki taqdiri boyunca qarar almaq kerek, milis bu adiselerge qarışmay.
Separatistler bütün gece devamında binanı tutıp, vilâyet şurasınıñ deputatlarından nevbetten tış sessiyanı çağırmağa talap ete ediler. Lâkin kvorum cıyılmadı, şunıñ içün olar öz vekillerini topladılar.


text:
Ukraina Silâlı quvetleriniñ Arbiy deñiz quvetleri (SQ ADQ), Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırı yanında deñız yalısınıñ mudafaası boyunca talimler keçirdi. Bunı aprel 20-de Ukraina ADQsı komandanlığınıñ matbuat hizmeti bildire.
Bildirüvde: «Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqtınca işğal etilgen territoriyası ile memuriy sıñırnıñ yanında bir qaç kün devamında Ukraina Sqsı terkibindeki Arbiy deñiz quvetleriniñ deñiz piyadeleri komandanlığına tabi qısımları deñiz yalısını şartlı raqipniñ deñiz desantından muafaza etüv boyunca talimler keçirdi», – denile.
Telükesizlik muessisesinde, «artilleriya qısımları, şartlı raqipniñ desant gemileri ve deñiz desantını mahv etüv boyunca talim meşğuliyetlerini muvafaqiyetle becerdiler», dep qayd ettiler.
Ukraina ADQsı komandanlığında: « Öz nevbette deñiz piyadeleri şartlı raqipniñ desantı ücümini bivasta qaytaruv boyunca vazifelerni becere edi ve telükeli doğrultuvlarda qısımlar şeklinde manövr etti», – dep ilâve ettiler.
Yanvar ayında Ukraina Silâlı quvetleri terkibindeki Arbiy deñiz quvetleriniñ deñiz aviatsiyası Qara deñizde Amerika Qoşma Ştatları Arbiy deñiz quvetleriniñ USS Garney (DDG 64) gemisi ile birlikte ortaq talimler keçirdi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Mayıs bayramları munasebeti ile keçirilecek tedbirler vaqtında Keriçte araba areketi sıñırlanacaq.
Bunı Keriç şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Ğalebe kününiñ 70 yıllığına bağışlanğan kütleviy tedbirler vaqtında Yeremenko, Kirova, Furmanova, Sverdlova, Sovetskaya, K.Marksa soqaqları qısmen qapatılacaq.
İşbu soqaqlarda areket aprel 28 – mayıs 5 kününe qadar saat 17:00 – 22:00 arasında qapalı olacaq, mayıs 9 – saat 9:00-14:00, mayıs 9 – saat 6:00 tedbirniñ soñunace.
Bunıñ ile mayıs 1-ne bağışlanğan tedbirlerden sebep şeer yolbaşçılığında tedbirlerden eki saat evel, keçirilüv vaqtında ve bir saatten soñ içkiniñ satıluvı yasaq etilecegi aqta hatırlatalar.


text:
Boyevikler Debaltsevo ve Ukrainanıñ silâlı quvetleri noqtalarına ateş açmaqnen beraber şeerni ükümetniñ nezareti altında bulunğan diger yerler ile birleştirgen yolnı ateş altına aldılar. Bunı UNİAN bildire.
Qayd etile ki, boyevikler rayonğa batalyon-taktik gruppasını yolladılar. Onıñ erkânında Rusiye askerleri ve yerli boyevikler bar.
«İnformatsion qarşılıq» mütehassıslarınıñ malümatına köre, batalyon-taktik gruppasınıñ 12 tankı, 25 uruş cenk maşinası ve topları mevcut.
Debaltsevoda adamlar tışarı çıqmağa qorqalar. Sakinlerniñ çoqusı çıqıp ketti. Qalğanlar ise mağazlarda saqlanalar.
Militsiyanıñ şeer bölüginde adamlar çoq. Uquq qoruyıcılar ukrain blokpostlarından keçip, ATO zonasını terk etmege yardım etken şeadetnamelerni resmiyleştireler.
Şeerde ışıq yoq – o, açılğan ateşten soñ yoq oldı.
Şeerdeki vaziyetten sebep yaqın künleri Rusiye ukrain askerlerinen beraber ateş toqtatılması rejimini nezaret etken arbiylerni tahliye etmek istey. Bunı OSCE bildirdi. Rusiyeliler Soledarda yerleşecekler.
Meraqlısı şu ki, Debaltsevoda rusiyelilernen beraber çalışqan ukrain arbiyleri bir yerge ketmeycekler.


text:
Aşçı Ceketleri
FİLTRELE
SIRALA
7800 Model Aşçı ceketi Dry touch-Beyaz-Siyah7800 Model Aşçı ceketi Dry touch-Beyaz-Gri7800 Model Aşçı ceketi Dry touch-BeyazŞef Aşçı Ceketi-SiyahT Model Aşçı ceketi Dry touch-Siyah-GriT Model Aşçı ceketi Dry touch-Beyaz-GriT Model Aşçı ceketi Dry touch-Beyaz-SiyahT Model Aşçı ceketi 3 biyeli-BeyazEfes model aşçı ceketi uzun kol-SiyahEfes Model aşçı ceketi çıt çıtlı kısa kol-Beyaz-KırmızıEfes Model aşçı ceketi çıt çıtlı uzun kol-Siyah-KırmızıEfes model aşçı ceketi-Beyaz-MaviEfes model aşçı ceketi-Beyaz-SiyahEfes model aşçı ceketi-Beyaz-Kırmızı


text:
Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ (FMH) hadimleri oktâbrniñ 11-nde saba Qarasuvbazardaki şahsiy evde tintüv keçirip, «gizli migrantlarnı» qıdırğan eken. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildire.
Olarnıñ malümatına köre, tintüv Ali Kuroşnıñ evinde yapıldı. O, «Vad» şirketiniñ işçilerine binanı kirağa bere. Kuroşnıñ aytqanına köre, Rusiye FMH hadimleri «vesiqalarnı teşkerdi».
«İşbu tedbirler Lugansk, Donetsk, Ermenistan ve Azerbaycandan kelgen qanunsız migrantlarnı tapmaq içün keçirildi, 50-ge yaqın insan tutuldı. Qırım Cumhuriyetinde bulunğanlarınıñ qanunğa uyması ve iş izniniñ bar olması teşkerilecektir», – dep aytıla haberde.
Haber etile ki, FMH hadimleri Ali Kuroşnıñ bir de bir bozuvını qayd etmedi.
Bu malümatnı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar milliy areketiniñ faali Zair Smedlâyev isbatladı.
Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ izaatları yoq.
Oktâbrniñ 11-nde saba qırımtatar milliy areketiniñ faalleri Qarasuvbazarda keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirmege başladı.


text:
Qırım yarımadası Rusiye tarafından işğal etilgeninden aman-aman üç yıl keçti. Yaltadaki «Skazka» ayvanat bağçası ve «Taygan» arslanlar parkınıñ müdiri Oleg Zubkov, Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, ayvanat bağçaları biznesi Qırımda nasıl alda olğanını tarif etti.
– Oleg, Avropadaki ayvanat bağçalarından ayvanlarnı alıp olasıñızmı?
– Avropanıñ ayvanat bağçalarınen deñişüv, ya da ayvanlarnıñ satın alınılması aqqında, 2014 senesi dekabrden berli, endi hayal etmeymiz bile. O dekabde biz Avropanıñ üç ayvanat bağçasından ayvan ketirgen soñki maşnanı Qırımğa keçirip olğan edik.
O vaqıt daa Ukrainada berilgen ruhset vesiqalarını qullanıp biz mücizeviy şekilde Qırımğa jaguarlar, maymunlar, alpaka, kenguru ve daa çoq diger ayvanlarnı ketirmege becerdik. Ve o vaqıt Qırımğa kelecek ayvanlarnı Almaniya, Çehiya, Poloniya gümrükleri yibergen edi, ve atta Ukraina öz territoriyasından tranzit imkânını berip, ayvanlarnı Qırımğa «Skazka» ayvanat baqçasına yibergen edi.
– Aysa, nasıl problema bar?
– Rusiye gümrükhanesi, «rusiyeniñ Qırımına böyle unikal yük», em de Avropa vesiqalarını toplap, kelgenine quvanmaq yerine, meni kontrabandist olaraq ilân etti, tahminen bir yıl devamında öz igrenç tedqiqatını alıp bardı ve neticede mahkemeden, arttaki tarihnı qullanıp, olarğa iç bir şekilde ait olmağan yük içün gümrük bergisi olaraq 1 500 000 ruble tölemege menden talap ettiler.
Hatırltayım, 2014 senesiniñ soñuna qadar Qırımğa yük kirsetilgende muvaqqat tertip amelde edi, ancaq 2015 senesi yanvar 1 kününden başlap yük deklaratsiyaları toldurılıp başlandı ve Rusiye gümrükhanesi işke tüşürüldi.
– Gümrük organlarınıñ böyle davranışına evel de rast kele ediñizmi?
Rusiye gümrük organlarını nefret ettim ve şimdi endi çetelden ayvan ketirecek olsam da, bunı soñ derece zarur vaziyete yaparım, çünki bu alçaq eriflerni aşatmağa istegim yoqOleg Zubkov
– 20 yıl devamında tışqı iqtisadiyatnen oğraşqanım alda, bu adise – eñ büyük masqaralıq edi. Avropadan ya da diger memleketlerden ketirgenim ayvanlarğa iç bir gümrükhanede böyle davranmadılar. O adiseden soñ Rusiye gümrük organlarını nefret ettim ve şimdi endi çetelden ayvan ketirecek olsam da, bunı soñ derece zarur vaziyete yaparım. Çünki bu alçaq eriflerni aşatmağa istegim yoq.
İç kimse adaletli bergini ve gümrük bergisini tölemege qarşı degil, Ukraina vaqında er sefer olğanı kibi. Lâkin şimdiki vaziyette olarnıñ nasıl bir açközlüliknen bu yükke atılğanlarını körse ediñiz. Ayvanat bağçasına bahşış etilgen bir babun-hamadryad başına 2000 dollar fiyat qoya ediler. Bunı mümkün olğanı qadar çoqça bergi almaq içün yaptılar!
– Avropadaki diger añlaşmalarıñızğa şimdi ne oldı?
Bügünki Qırımğa, bu «goblinlernen» beraber, iç bir şeyni ketirmege çare yoq. İstek te yoq, çünki bu oyunlar Qırımda ne zaman ve nasıl bitecegi belli degilOleg Zubkov
– Ayvanlarnıñ ketirilmesi aqqında Avropanıñ ayvanat bağçalarınen qalğan añlaşmalar red etildi, alınılğan ayvanlarnı satmağa mecbur oldıq, ya da coymağa... Çastımızğa, eñ qıymetli ayvanlarımızdan biri – Çehiyanıñ Dvůr Králové ayvanat bağçasından ketirilgen zurafe ırğaçını men Odesadaki Andrey Kislovskiyniñ yañı ayvanat bağçasına satıp oldım.
Beş çetel añlaşma qoptı, olar endi imzalanıp tölenilgen ediler. Lâkin öz tarafımızdan bu üç yıl devamında biz endi eñ azından on çetel añlaşmanı eda ettik, çünki bizde satılacaq ya da deñiştirilecek çoq ayvan bar, Avropada da ala bilecegimiz ayvanlar bar, em de çoq yıllar devamında emiyetli alâqalar quruldı.
Lâkin bügünki Qırımğa, bu «goblinlernen» beraber, iç bir şeyni ketirmege çare yoq. İstek te yoq, çünki bu oyunlar Qırımda ne zaman ve nasıl bitecegi belli degil.
– Ya Rusiyedeki ayvanat bağçalarınen ayvan deñişmek ya da satın almaq imkân barmı?
Biz Rusineniñ bir qısımı degilmiz de, añlaşılmağan bir «kontslagermiz», mında kiriş ve çıqış – diqqatnen teşkerüvden keçirile
– Bügün atta Rusiyeniñ içinde ayvan deñişmek ya da almaq – ğayet qıyın mesele. Biz Rusineniñ bir qısımı degilmiz de, añlaşılmağan bir «kontslagermiz», mında kiriş ve çıqış – diqqatnen teşkerüvden keçirile.
Reberliginde «baltalı veterinar» turğan bir Veterinar hızmetinde vesiqalarnı azırlamaq ta – paalığa çıqa ve çoqusı allarda aqılsız manialarnıñ yeñilmesinen belgilene.
Onıñ içün, sualiñizge böyle cevap bersem pek te yañılmam: menim ayvanat bağçalarımnıñ tış dünyanen alâqaları belgisiz müddetke, ya da belki de, ebediyen çoyuldı. Ya menim parklarımnıñ belâsı tek bu olsa edi
Maña ukrainliler doğru yazalar, sanki men tam bunı almaq kerek edim.


text:
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin istifağa çıqa, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Vade etkenim kibi, istifa aqqında ariza yazdım. Bazarertesi künü, inauguratsiya künü, onı Yuqarı Radağa ve Ukrainanıñ yañı prezidentine yollaycam. Böyle doğru olur, dep tüşünem. İnsan olaraq doğru yapam. Yahşı siyasiy medeniyet ceetinden doğru, çünki o bizge, nasıl olsa da, kerek», – dep ayttı Klimkin Facebookta aydınlatqan video muracaatında.
O, yañı saylanğan prezident Volodımır Zelenskıyge «kerek olğan yerde ve printsipleri ve baqışlar bir olğan yerde» yardım etmege azır olğanını bildirdi.
«İleri ketem, siyasetke ketem. Ukraina Yuqarı Radasına ketem, elbette, qıymetlerimiz, printsiplerimiz, duyğu ve baqışlarımız bir olğan taqımnen beraber ketem. Qalğanı – soñra», – dep qayd etti Klimkin.
Klimkin Ukraina Tış işler naziri vazifesinde 2014 senesi iyünniñ 19-ndan berli buluna. Tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı vazifesine tayin etilecek kişini prezident teklif ete.
Ukraina Yuqarı Radası mayısnıñ 16-nda yañı saylanğan prezident Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasını mayısnıñ 20-ne saat 10:00-ğa belgiledi.


text:
AQŞ prezidenti Barack Obama dekabr 23 künü «AQŞ milliy mudafaası ihtiçlarına 2017 senesi içün bücetni» imzaladı, dep haber ete Beyaz Saray. Vesiqağa binaen, Pentagonnıñ büceti tahminen 619 mlrd. dollarnı teşkil etecek. Bunen beraber 350 mln. dollar Ukraina içün telükesizlik saasında yardım sermiyalarınıñ ayırılması belgilendi.
«2017 senesi telükesizlik saasında Ukrainanğa berilecek yardm, 2016 senesi belgilengen 300 million AQŞ dollarına nisbetten, arttırılğan. Vesiqada, telükesizlik tedbilerini alması içün, Ukrainağa destek berilecegi ve şu cümleden öldürüci mudafaa aletleri temin etilecegi qayd etile. Yardım çeşitleriniñ cedveli – Ukrainanıñ devlet sıñırını nezaret etmek içün teşkil etilecek toplu sistemanıñ tehnikiy destegi ve masrafları, ve Ukraina arbiy küçleriniñ yüksek idaresi ve ştab zabitleriniñ azırlanması ile keñişletilgen», – dep bildire Ukrainanıñ Amerika Qoşma Ştatlarındaki elçiligi.
Ayrıca, qanun metininde Pentagon tarafından Kyivni desteklemek içün bütün sermiyadan ilk evelâ 175 mln. dollar qullanıla bilecek. Diger qısım, Mudafaa naziri ve Devlet kâtibi Kongressni «Ukraina akimiyeti telükesizlik saasınıñ islâatında salmaqlı adımlar atqanında» işandırğan soñ berilecek.
Aynı zamanda, AQŞ tarafından arbiy ihtiyaçlarğa etilecek tahsislerde Washingtonnıñ Rusiye ile işbirligi belli derecede sıñırlarndı ve «Ukrainanıñ topraqlarında işğal bitmegece ve oña qarşı ücümlar toqtatılmağance» böyle olacağı qayd etile.
Ukraina AQŞ idaresinen muzakereler keçirip, öldürüci şilânı bermek meseleseni defalarca kötere eti. Şimdige qadar AQŞ Ukrainağa ancaq «amelde öldürmeycek» arbiy yardım bere edi: vucut zırhı, tibbiy malzemeler, radio alâqa sistemaları, gece körüv cihazları, batareyağa qarşı radarlar, maşnalar.
AQŞ ve diger ğarbiy memleketler, şarqiy Ukrainadaki davanıñ arbiy usullarnen degil de, siyasiy yolnen çezilmesine qol tutqanlarını beyan eteler, ve şimdilik Ukrainağa resmiy şekilde öldürüci silânıñ berilmesine razı olmay, lâkin Rusiyeniñ ücümleri şiddetleşse böyle imkân inkâr etilmey.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar şeerinde cuma künü «qızdıruv sıñırlı», dep bildirle Qırım Rusiye ükümeti.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, yanvar 15 künü Qarasuvbazar merkeziy rayon hastahanesiniñ qazan dairesinde tamir işleri keçirilecek.
Yaqında aynı böyle vaziyet Saq şeerinde üküm süre edi.
Qırımda yarımada çeşit regionlarında daimiy sürette elektrik energiyasını söndüreler.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-nde Bağçasarayda kimligi belli olmağanlar tarafından hırsızlandı.
2019 senesi iyülniñ 17-nde 34 yaşını toldurdı.
İbragimov hırsızlanğanından berli faal ve aq qorçalayıcılar aktsiyalar keçire. Olarnıñ maqsadı – Qırımnıñ Rusiye işğali başlağanından berli yarımadada onlarnen insan ğayıp olğanını hatırlatmaqtır.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde çeşit cemaat teşebbüsleriniñ faalleri Qırımda ğayıp olğanlarğa qol tutuv aktsiyalarını muntazam sürette ötkere. Qırım yarımadasında dualar yapıla, qırımtatarlar Ervin İbragimovnıñ qaytması içün dua ete.


text:
Belli olmağan şahıslar, Çernihivde Ukraina musulmanlarınıñ birligi (AMU) tarafından kiralanğan binanıñ divarlarına haçlarnı sızdı. Bunı Qırım.Aqiqatqa Çernihivteki AMU cemaatınıñ rehberi Abdulla Kolomiyets bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, namaz odasınıñ qapısı ve divarlarında qara boya ile sızılğan haçlardan ğayrı, belli olmağan şahıslar qapı yanında, üstüne skoçnen Meryem Ana ve İsa Peyğamberniñ resimleri yapıştırılğan tola qardıldılar.
Kolomiyets, polis hadimleri adise yerini közden keçirip teşkerdiler, dep bildirdi. Ondan ğayrı, böyle teşkerüv Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ Çernihiv vilâyetindeki idaresiniñ hadimleri tarafından yapıldı. Kolomiyets olıp keçken adisege, dinler arasında zıddiyet doğurmaq maqsadınen yapılğan vandalizm aktı, dedi, yaza muhbir.
İmam, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta: «Kimdir farqlı dinlerni kütken insanlarnı bir-birine qarşı qoymaq istey… Biz, munasip organlarnıñ bu işni tahqiq etmelerini, öz işini yapmalarını ve böyle şeylerniñ ileride tekrarlanmamasını isteymiz», – dedi.
2016 senesinde Kyivdeki AMU binasında belli olmağan şahıslar İslâmğa qarşı yazı ile svastika resimini qaldırdılar.
AMU, Ukrainanıñ qıtadaki qısmına köçken Qırım musulmanları ve olarnen birlikte diger bölgelerden olğan dindaşları tarafından meydanğa ketirildi. Aynı zamanda Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresi yanındaki ulemalar şurasınıñ başlığı olğan Suleyman Hayrullayev AMUnıñ başlığı ola.


text:
Ukrainada yerli saylavlarda mecburen köçip kelgenlerden rey bermege aqlarını tutıp almaq – ayırım ve Ukrainanıñ halqara namına leke manasında kele, dep tüşüne mecburen köçip kelgenlerniñ işleri boyunca bütünukrain teşkilâtınıñ başt Oksana Yermişina.
Bu aqta o oktâbr 23 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
«İnsanlarğa cemiyet ayatında iştirak etmege aq bermemek, yalıñız ahlâqsız degil, halqara qaidelerniñ bozuluvıdır. Olar işbu cemiyetke bergi ödey, aylıqlardan alınğan aqçağa rayonnıñ bücetini teşkil eteler, resmiy sürette çalışalar», – dedi Yermişina ve şunı qoştı ki, Avropa ile Ukrainanıñ bir sıra ekspertleri bunı «Anayasa aqlarnıñ bozuluvı» olaraq adladı ve «Ukraina adına darbe» olğanını qayd ettiler.
«Halqara qaidelerge köre, köçip kelgenler özlerini işbu territoriyanıñ qısmı olaraq tanısa, rey bermege aqları bar. Misal içün, Almaniyada üç aydan ziyade yaşasañız, Yerli saylavlarda saylayıcı kibi iştirak ete bilesiñiz. Bütün dünyada köçip kelgenlerni alsaq, olarnıñ da öyle aqqı bar. Gürcistanda böyle şahıslar yerli saylavlarda iştirak ete bile», – dey o
Ukrainada bu raatlıq künleri olacaq yerli saylavlarda Qırım sakinleri rey bermeycek, ammaUkraina çeşit regionlarında eñ azından Qırımnıñ yedi vatandaşı şeer başı ve deputat vazifelerine namzetlerini kösterdi..
Ukrainada, ukrain akimiyetiniñ nezareti altında olmağan Qırım ve Donbasstan ğayrı, oktâbr 25 künü yerli saylavlar keçirilecek. Qıtaiy Ukrainada qayd etilmegen qırımlılar saylavlardaa rey bermeycekler.


text:
Advokatlar Edem Semedlâyev ve Nazim Şeyhmambetov Rusiyeniñ Novoçerkassk şeerindeki tahqiqat izolâtorında Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Server Mustafayev, Marlen Asanov, Server Zekiryayev, Memet Belâlovnı ziyaret etti. Advokatlarnıñ aytqanına köre, qırımlılarnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep bildirdi «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa.
«(Memet Belâlov ve Marlen Asanovnıñ – QA) sağlıq vaziyeti bir qarar», – dep ayttı Semedlâyev. Onıñ qayd etkenine köre, izolâtor şaraitlerinde keçken üç buçuq yıl devamında qırımlılarnıñ tiş, aşqaza ve köz problemleri kibi hronik hastalıqları peyda oldı.
Nazim Şeyhmambetovnıñ aytqanına köre, Server Mustafayev ve Server Zekiryayev mahsus apishane blokunıq bir kişik kameralarında buluna. Mustafayev, onı gece-kündüz videonen közeteler, dep ayta.
«Kameralar bayağı sıcaq, amma pek dımlı, şunıñ içün divarlarda mantar çoq», – dep qayd etti Şeyhmambetov.
Bundan ğayrı, advokatnıñ aytqanına köre, izolâtorda uzun vaqıt keçirgen Server Mustafayevniñ közleri yaramay köre. Uzaqnı körip, tibbiy bölükke kelişken közlük almaq içün muracaat etti.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı çıqarılğan üküm sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirmege talap etecek, dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Canköy rayonınıñ oqutuvı qırımtatar tilinde alıp barılğan Qamacı (Zareçnoye) köyüniñ mektebinde “Qırımda İslâm tarihı. Qırım hanlarınıñ tarihı” adlı VII Bütün Qırım yarışı olıp keçti.
Bu sefer yarışta iştirak etmek içün Canköy rayonınıñ 18 mektebinden 253 talebe yazıldı.
Yarış teşkilâtçıları – Qırım Cumhuriyetiniñ tahsil, ilim ve yaşlar nazirliginiñ destegi ile Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi, Canköy rayonınıñ memuriyeti ve Qamacı köyü milliy mektebiniñ memuriyetidir.
Yarış başlanmadan evel, Qırım Müftisi adından iştirakçilerni müfti muavini Raim Ğafarov selâmladı. Selâmlav sözlerinde, o, qayd etti ki, Qırım Müftiligi daima barışıqlıqnı ve yapıcılıqnı maqsat etken maarif leyhalarına qol tuta.
“Yarış endi bir qaç kere keçirile, ve er daim yaşlarımıznıñ bilgi seviyesi ayrette qaldıra. Bilgi yolundan ketkenler daima ileride olacaq”, – dep, qayd etti Raim Ğafarov.
Yarış onlayn keçirildi ve bir qaç basamaqtan ibaret oldı. Bundan da ğayrı, talebeler diniy mevzularğa bağışlanğan qoşma 14 sualden ibaret olğan viktorinada iştirak ettiler.
Viktorina ğalipleri hatıralıq bahşışlarnen taqdirlendi.
Esas yarışnıñ neticesinde jüri 18 ğalipni tayin etti – er bir mektepten birer talebe. Olar da bahşışlar ve taqdirnamelernen taqdirlendi.
Mektep müdiri Ruslan Ümerov teşkilâtçılarğa böyle faydalı tedbir içün teşekkürler bildirdi ve talebelerni azırlağan ocalarğa minnetdarlığı arz etti.
“Qırımnıñ uzaq köşelerinde yerleşken umumtahsil müessiselerni diqqatsız qaldırmağanıñız içün sağ oluñız. Yarış tek talebeler içün degil, bizler, ocalar içün de faydalıdır. Bu – dinimiz ve tarihımıznen daa yaqın tanış olmaq içün bir fırsattır”, – dep, qayd etti mektep müdiri.
Yarışnıñ müellifi ve teşkiliy komitetiniñ reisi, tarihçı, cemaat erbabı Reşat Asmanov VIII Bütün Qırım yarışınıñ bundan evel keçirilmegen bölgelerde ötkerilecegini qayd etti.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye qayd etilgen koronavirus adiseleriniñ sayısına köre Qıtaynı ozıp keçti. Memleketniñ yuqunç tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ malümatına köre, memlekette 87147 hasta qayd etildi. Pandemiya başlağan Qıtayda ise 83912 hasta qayd etildi, dep bildire Baltimoredeki Johns Hopkins Universiteti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir künde Rusiyede 6 361 hasta qayd etildi. 50 kişi vefat etti. Hastalıq qırğınlığı başlağanından berli 794 insan vefat etti, 7 364 tüzelip yahşı oldı.
55 059 hasta Moskva ve Moskva vilâyetinde qayd etildi. Sankt-Peterburgda 3 238 hasta bar, Nijegorod vilâyetinde – 1 574. Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ bazarertesi künü «Argumentı i faktı» gazetasına bergen intervyüsında bildirgenine köre, Kreml koronavirus yuqunçı hastalığınıñ platosı mayısnıñ ortasında olacaq, dep bekley.
Rusiye cemaat fikrini ögrenüv merkezi keçirgen sorav iştirakçileriniñ yüzde qırqı koronavirus yuqunçına oğrav telükesini alçaq dep saya, dep bildirdi. Cevap bergenlerniñ qırq sekizi hastalansa, olar içün aqibetler ağır olacaq, dep bildirdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Ukraina musulmanları birligi» cemaat teşkilâtı «Qırımtatarlarnıñ cemiyeti» (Kiyev) ile birlikte Ramadan ayında Quran bilgisi boyunca yarışnı keçirecekler. Bunı Qırım.Aqiqatqa Birlikniñ imamı, Qırımdan çıqqan Elimdar Hayrullayev bildirdi.
«Bu aynıñ (Ramadan) 27 künü erkeklerni, 28 – qadınlarnı diñleycekmiz. Bunı medeniy merkezimizde yapmağa planlaştıramız»,– dedi imam.
İştirakçiler Qurannıñ qısqa surelerden ibaret olğan soñ cuzınıñ bilgisine yarışacaqlar. İmamnıñ fikrine köre, Ukrainada musulmanlarnıñ Muqaddes Kitapnıñ bilüv seviyesi daa büyük degil, onıñ içün şimdi qıyın vazifelerni qoymaq kerekmey.
«Ukrainada Quran tögerekleri zayıf, az olğanından sebep cemiyet Qurannı pek ögrenmey. İnsanlarnıñ imkânlarını tüşünip, soñ cuznı sayladıq, başta ise yarışnı soñ üç cuznıñ esasında keçirmek niyetinde edik. İştirakçilerge nevbetteki kriteriylerge köre qıymet kesecekler: ezberden bilüv, er angi yerden, telâffuz. Qurannıñ añlavı boyunca soramaq kibi ğaye bar edi, amma balalarnıñ iştirak etecegini ve iştirakçiler arasında araplarnıñ olmağanını nazarğa alıp, bu ğayeden vazgeçtiler» , – dedi Hayrullayev.
Aynı zamanda Quran ögrenilmesine meraq arta, – dey imam. Cemiyette 10-12 yaşında balalar bar, üç-dört cuznı ezberden bileler.
Yarış ğalibi 10 biñ grivna miqdarında mukâfatnı alacaq, ekinci yerde – beş biñ, 3-ünci – eki biñ grivna. Mukâfatlarnı iyül 17 künü berecek olalar.
Oraza ayı Qurannı oqumaq – musulmanlar içün adetiy arekettir. Qurannıñ metni 30 tahminiy qısımğa bölüne ve Ramadan ayı devamında ögrenile. Bu sene Ramadan ayı iyün 18 künü başlana. Oraza bayramı iyül 17 kününe kele.


text:
Qazahistan, Qırğızistan ve Özbekistan akimiyetiniñ bildirgenine köre, aprelniñ 4-nde olarnıñ memleketlerinde koronavirus hastalarınıñ sayısı artmağa devam ete, dep bildire «Nastoyaşçeye Vremâ».
Qazahistan Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre,memlekette 525 koronavirus hastası qayd etildi. 35 insan tüzeldi. Beş hasta vefat etti.
Qırğızistanda 144 insan koronavirusqa oğradı. Cumaertesi künü, aprelniñ 4-nde, 14 yañı hasta qayd etildi. Doquz kişi endi tüzeldi. Bir hasta vefat etti.
Özbekistanda aprelniñ 4-nde saba COVID-19 hastalarınıñ sayısı 14-ke artıp, 241 oldı. Endi 25 insan tüzeldi. Özbekistanda eki hasta vefat etti.


text:
Tahminen 30 insan Herson vilâyeti ile Qırım sıñırında yaqalandı. İnsanlarnı terroristik faaliyette qabaatlaylar.
Bunı matbuat-konferentsiyası devamında Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ başı Viktor Nazarenko bildirdi.
Bundan da ğayrı, onıñ aytqanı kibi, ukrain sıñır bekçileri «DHC» ve «LHC» faaliyetinde iştirak etken şahıslarnı da yaqalağan ediler.
«Soñki eki ay devamında biz qanunsız silâlı teşkilâtlarğa qoşulğan tahminen 40 insannı yaqaladıq»,– dedi Nazarenko.
O şunı da qayd etti ki, al-azırda, Devlet sıñır hızmeti Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden keçken Rusiye Federatsiyası ile 400-den ziyade km devlet sıñırını taqip etip olamay eken.


text:
2015 senesi noyabr ayında Rusiyede Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında bediiy filmniñ taqdim merasimi beklenile. Filmni Yalta kinostudiyasında çıqaracaqlar, dep yaza İzvestiya neşiri.
«Avatar film» kinokompaniyası filmniñ adını deñiştirdi: işçi adı «Domoy» «More volnuyetsâ» adına çevirildi.
Kompaniya prodüseri Anatoliy Sivuşov neşirge bergen malümatqa köre, film çıqarılmasına 1 mln dollar berecek yatırımcılar tapıldı, lâkin olarnıñ adları aydınlatılmay. Medeniyet Nazirligi ve Kino Fondu da 3 mln dollar berecekler. Sivuşovnıñ bildirgenine köre, Qırım aqqında film 2015 senesi noyabr ayında ekranlarda olacaq.
Şimdilik stsenariyniñ birinci variantı tasdıqlandı, lâkin film çıqarılmasına qadar, 2015 senesi baarge qadar, onı deñiştire bileler.
2014 senesi mart 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımayıp, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgenini bildireler.


text:
Bu sebepten Qırımnıñ öz başına tayin etilgen Sergey Aksönov batalyonğa kirecek er bir qırımtatarnı Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları boyunca cezalamağa vade ete.
«Qırımtatar halqınıñ sabıq liderleriniñ yaqında bir devletniñ territoriyasında yaşağan insanlarğa qarşı etilgen areketleri eñ azından kendi vatandaşları içün adaletsizliktir, qırımtatarlarnı cezalav batalyonlarğa qoşulmaq çağıruvları ise muvafaqiyetsizdir», – dep bildire Aksönovnıñ sözlerini matbuat hızmeti.
«Bu kibi teşkilâtlarda iştirak etecekler Rusiye Federatsiyasınıñ cinaiy qanunları boyunca cezalarını körecek. Qırım Cumhuriyetiniñ ve Rusiye Federatsiyası Ükümetiniñ böyle ekstremist teşkilâtlarğa qarşılıq köstermek içün küçü yeterlidir», – dey Aksönov.
Qırım.Aqiqat saytına Qırımtatar milliy Meclisinde Cemilev qırımtatar halqınıñ aqları oğrunda barışıq küreşniñ tarafdarı ola, şunıñ içün Qırım «ükümeti»niñ tarafından bu kibi bildirüvler milliy liderniñ adını lekelemek içün etilgen nevbetteki ıntıluvı olğanını qayd ettiler.
«Öz halqınıñ barışıq, qansız küreşi oğrunda yıllar devamında turğan insan nasıldır bir ekstremizmge başlamaycaq. O, bu küreşniñ esasçısı, biz de alâ daa bu mevamnıñ tarafdarları olamız», – dedi Qırım.Aqiqatqa qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi muavini Ahtem Çiygoz.
O şunı da qayd etti ki, qırımtatarlarnı yaqalamaq içün Qırım «akimiyeti»ne qoşma sebepler kerekmey.
«Laf imzalanğan añlaşma çerçivesinde ola bilir edi, – dedi Çiygoz. – Anda içtimaiy, milliy ve iqtisadiy saalarda işbirlik aqqında noqtalar bar edi».
İyün 17 kunü Dnepropetrovstkta Dnerpopetrovsk vilâyet memuriyetiniñ reisi İgor Kolomoyskiy ve qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev işbirlik aqqında Memorandumnı imzaladılar.
Memorandum içine 17 noqtanı qaplap ala.
Memorandum maqsadı – qırımtatar halqı ve Dnepropetrovsk vilâyetiniñ sakinleri arasında dostluq, ürmet munasebetlerini inkişaf etmek.
Mustafa Cemilev işğal etilgen topraqlardan köçip kelgenlerge yardım köstermege toqtamağan insanlarğa teşekkürini bildirdi.
Şu cümleden, memorandumğa köre, taraflar tarih, til, tasil, medeniyet boyunca umumiy ilmiy-ameliy konferentsiyalarnı keçirmege añlaştılar.


text:
Özüni añlamaq içün çetten bir bazardan daa faydalı bir şey yoq. Qırım dünya mediasında nasıl kösterildi, serlevalarğa neni qoydılar, nege ise keregi qadar diqqat ayırmadılar - Qırım.Aqiqatnıñ ananeviy taqrizinde.
Hindustan Times gazetasınıñ közeticisi, "Saudiya dağları ve Qırım plâjları Covid-19 sebebinden evlerinde qalğan raatlanıyıcılarnı celp ete", dep yaza. "Yañı koronavirus, dünya iqtisadiyat istilasınıñ ondan bir qısmını teşkil etken turizmni yoq etti. Aprelde çetelden kelgen turistlerniñ sayısı 97%-ğa azlaştı ve Dünya turizm ve raatlıq şurası, sıñırlarnıñ qapalması, sağlıqnen bağlı saqınuv, otel ve ava şirketleriniñ bankrot olmasından sebep, eñ azından 100 million iş yerleriniñ coyulmasını tahmin ete. Amma turizm merkezleri aynı derecede zarar körmez, ve Saud Arabistanı, Rusiye, Büyük Britaniya ve Almaniya kibibüyük iqtisadiyatlar, normalde çetelge ketken aqıntınlarnı içerige yollamağa ümütlene. Rusiyeni alayıq, adetince onıñ vatandaşları er yıl kiriş turlarından 20 milliard dollarğa çoqça çetelde masraf ete. Delfin - eñ büyük turist operatorınıñ - hadiminiñ aytqanına köre, Krasnodar ülkesinde, Qara deñiz yalısında otellerniñ kiralaması endi bitti".
"İyün aman-aman felâket edi, amma iyül bıltırkine köre bile daa yahşı olacaq", - dedi Delfinniñ başı Sergey Romaşkin. Moskovada ofiste çalışqan Anastasiya Kulagina, üç aftalıq bulunuv içün 6000 dollar toplap, yaz tatilini Toskanada keçirmege istedi. Amma bunıñ yerine 36 yaşındaki qadın, 2014 yılda Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainadan ilhaq etken Qırımda, Yaltada keçirmege niyetlene. Kulagina, tatlı suv qırtlığı ve infratertipniñ zayıflığına baqmadan, fiyatlar Toskanada kibi olğanına şaştı. Amma başqa çaresi yoq".
"Rusiyege qarşı sanktsiyalarğa bağlı dava: Avropa naziri yañlış yoldadır" - yaza Die Tageszeitung nemse gazetasınıñ mühbiri. "Milliy siyasetçiler tış siyasetni tefsir etip baslağanda, qalabalıq ola bile. Eñ soñ nümüne - Brandenburgnıñ maliye ve avropa işleri naziri Katrin Langedir. Onıñ Kremlge qarşı dostane munasebeti sadece koalitsiya ortaqları tarafından degil tenqit etile. Mayıs ayında Lange cenkniñ bitkeninden 75 yıl keçkeni ve Avropa künü munasebetinen mayıs 9-ında hayırlavlarını derc etti. Anda ise o Qırım içün ve Ukraina şarqındaki cenk içün Rusiyege ilân etilgen sanktsiyalarnı tenqit etti. Onın aytqanına köre, "Kirsetilgen sanktsiyalardan Rusiyege ve Almaniyağa zarar bar, amma, başqa taraftan, olar Qırımğa yardım etmey. Aysa olarnıñ ne keregi bar?". Bu fikir tenqit etildi. Ukraina elçisi Andrey Melnik Potsdamer Neuesten Nachrichten gazetasına intervyü bergende, Langeniñ aytqanları "Donbassta Rusiye kampaniyasınıñ qurbanları olğanlarğa ve Qırımnıñ eki million sakinine bir şamardır" dep ayttı. Sanktsiyalar "Putinniñ yañı cenk başlamasından maddesini qaytara ve onıñ, halqara qanunlarnı bozğan, işğal siyasetiniñ fiyatını kötere". Nazirni bir qaç Şarqiy Avropa tetqiqatçısı da tenqit etti".
"Qırımdaki uquq qoruyıcı Emil Kurbedinov: Facebooknen Putinge qarşı", - yaza Deutschlandfunk Kultur nemse radio stantsiyasınıñ mühbiri. "Human Rights Watch, Ukrainağa qol tutqan ya da Rusiye ilhaqını tenqit etken er birisi Qırımda telüke astında buluna. Onıñ içün insan aqları boyunca advokat Emil Kurbedinov, telükesizlik içün olduqça açıq olmağa istey. "Biz mahkeme oturışlarını közetecekmiz. Reyler olsa, biz olarnıñ videolarını çekemiz, er laftan soñ video yazıp Facebookta derc etemiz. Mında olğan er şeyni vesiqalaştırmağa tırışamız". Qırımdaki basqınıñ ekseriyeti qırımtatarlarğa, yarımadanıñ tamır halqına qarşı yapıla. 39 yaşındaki Kurbedinovnıñ özü de qırımtatar ve olardan çoqusınıñ vekili ola.
Kurbedinovnıñ aytqanına köre, umumen tahminen yüz adam terrorcılıqta qabaatlanıp apis etildi. "Bazıları alâ daa tahqiqat astındadır, başqaları çoqtan berli apis cezasına maküm etildi. Qabaatlav bütünley siyasiy sebeplidir". Qırım sağlıq sisteması pandemiyanı baş etip olamay. Apishanelerde hastalıqqa oğramaq telükesi ğayet büyüktir. Kurbedinovnıñ özü de 2013 senede Facebookta bir qaç yazı yapqanı içün 2018 senesinde bir qaç türmede keçirdi. Bu daa ilhaqtan evel olğan şey, yani, Rusiye baqımından, 2013-ünci yılda Qırımda alâ daa Ukraina qanunları süre edi. Amma buña baqmadan, Rusiye mahkemesi Kurbedinovnıñ maküm etti. Amma onı bu qorquzmadı."2014-ünci yılda bu vaqiağa oğrağanda, şahsen men özüm içün bir printsipni ayırdım: yapqan işimde olduqça açıq olmaq. Qayda ketkenimni, kimnen körüşkenimni er vaqıt aytam".
"Rusiye Tış İşler Nazirliginiñ memurı, iskit altını ahır-soñu Qırımğa qaytacağını ayta", - UrduPoint dey Pakistan haber agentliginiñ mühbiri. "Qırım ahır-soñu Felemenkten iskit altını toplamını özüne qaytarır, amma bu meseleni çezmek içün, Ukraina ve Rusiye arasındaki davadan sebep kerginleşken yuridik suallerni çezmek içün vaqıt kerek olacaq, dedi Tış İşler Nazirliginde eleonora Mitrofanova. 2014 senesiniñ fevral ayında dört Qırım müzeyiniñ iskit altını toplamı sergide kösterilmek içün vaqtınca Felemenk müzeyine yollanıldı. 2014 senesi mart ayında referendumdan soñ Qırım Rusiyege qoşuldı ve aynı yılnıñ avgust ayında sergi bitken soñ, Rusiye de, Ukraina da, şu toplamnıñ saipleri olğanına iddia ete ediler. 2016 senesi dekabr ayında Amsterdamdaki bölge mahkemesi, iskit altını Kyivge qaytmaq kerek dep qarar aldı. Qırım müzeyleri mahkeme ükmüne şikâyet etti. İyülde Amsterdamdaki Apellâtsiya mahkemesi, Qırım müzeyleriniñ şikâyeti boyunca qarar ne vaqıt alınacağı aqqında bildirmek kerek edi, amma Ukraina tarafı mahkemecini keri çağırdı. "Bu müzey toplamı Qırımğa ve Qırım halqına ait olğanı, böylece Qırımğa qaytarılmaq kerek olğanı şübesizdir. Bu toplamnıñ qaytarılması bugünki ya da yarınki künniñ meselesi degil. Amma eminim ki, neticede toplamnı Qırımğa qaytarırlar", - dedi Mitrofanova".
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Maqalede Rusiye tarafından işğal etilgen yarımdada qullanılğan ıstılaat işletile