text:
Rusiye uquq qoruyıcıları noyabrniñ 25-nde Keriç boğazında ücüm etilgen Ukraina Arbiy deñiz quvetlerine ait üç geminiñ 24 askerini tutıp aldı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov «Pervıy kanal» yayınında bildirdi.
«Yaralanğanlarğa Keriçniñ birinci hastahanesinde tibbiy yardım kösterile. Alları stabil, orta ağır. Yaqalanğan Ukraina flotunıñ 24 askeriniñ ayatı telükesizlikte», – dep bildire Aksenov.
Bundan evel Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Boris Babin «Rusiye 20 Ukraina askerini esir aldı», dep bildirgen edi.
Ukraina Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Viktor Mujenkonıñ malümatına köre, blok etilgen ve Rusiye gemileri tarafından çekilgen üç gemide 23 insan bar edi.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlden Keriç boğazında tutılğan Ukraina deñizcileri ve gemilerini acele azat etmesini talap etti.
Noyabrniñ 26-nda gece Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ toplaşuvında cenk vaziyetini ilân etmek içün azırlıq körmege qarar alındı.
Tünevin Rusiye Ukraina arbiy gemileri Keriç boğazından keçmesin dep, Keriç boğazını vatandaş gemileriniñ keçmesi içün de qapattı. Ukraina Tış işler nazirligi noyabrniñ 25-nde olğan adiseden soñ Rusiyeniñ Qara ve Azaq deñizlerinde yapqanlarını tenqit etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


c: text/html

text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işleri boyunca nazir muavini Andrey Jukov oldı.
Mütenasip avaleni Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev imzaladı.
Vesiqanıñ metini bazarertesi künü, sentâbr 15-de, resmiy İnternet-portalında peyda oldı.
Jukov aqqında malümat vesiqada yoqtır. Faqat o, soñki yılları ANO «Yekâne naqliyat müdirligi»niñ başında turğanı bellidir.
2013 senesi fevral ayından ANO «Olimpik oyunlarnıñ naqliyat müdirligi»nde yolbaşçılıq etti, bundan evel Naqliyat saasında nezaret boyunca federal hızmetiniñ başı muavini edi.
Hatırlatamız, Qırım işleri boyunca Rusiye nazirligi mart 31 künü teşkil etildi.
Mında Oleg Savelyev yolbaşçılıq ete.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avgust 29-da, bazarertesi künü 80 Qırım sakini musulmanlar içün muqaddes yerlerge acılıqqa ketti. Bu aqta Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgen malümatqa binaen, bu, Qırımdan acılarnıñ soñki dörtünci gruppasıdır.
Müfti muavini Ayder İsmailov Qırım acılarına özğarma şözlerini ayttı.
«Acılarnıñ soñki qısmı Krasnodarğa yol aldı, o yerden Dubaige uçaqnen ketecek ve andan Mekkege baracaq. Er kesniñ yolu açıq olsun, Allah olarnıñ dualarını qabul etsin», – dep ayttı Ayder İsmailov.
Taqım Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresiniñ hadimleri tarafından refaqat etile.
Müessisede qayd ettiler ki, umumen olaraq, bu sene Qırımdan 370 adam acılıqqa ketti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı «Slava Sevastopolâ» şeer gazetsına «Aqyar akimiyetiniñ maliye ve iqtisadiy siyaset departamentiniñ müdiri, gubernator yardımcısı» Vâçeslav Aksönov bildirdi.
Onıñ malümatına köre, bugün bankomatlarnıñ ağı ğayet faal sürette peyda ola eken.
«Ağnıñ negizinde halqara ödeme tertibatınıñ varaqaları degil, çünki olar Avropa ve Amirkanıñ siyasiy qararlarına bağlı,kerçekten de çalışqan Rusiye ağınıñ varaqaları olacaqtır. O biraz oñaytsızca olsa bile, olarnen Rusiye tışına ketmege olmay, amma mında nevbetlerni azlaştıra bile, insanlar poçta ve banklarda saatlernen turmayıp, nefaqa ve aylıqlarnı bankomatlardan ala bilecek», – dedi Aksönov.
Krıminform bergen malümatqa köre, aynı şu zamanda şeerde terminal ağı da peyda ola. «İyün ayında bir qaç yüz terminal peyda olunması planlaştırıla. Bu vazife de amelge keçirilecek. Kerginlik bütünley yoq olmasa bile, ğayet azlaşır», – dedi «gubernator yardımcısı».


text:
Ukrainanıñ êvakuaŝiya êşe däwam itä
Tağın 96 keşe Äfğanstannan êvakuaŝiyalände
Ukraina üz häm qalğan il watandaşlarınnan toruçı tağın 96 keşene Äfğanstannan êvakuaŝiyaläde.
Ukrainanıñ Saqlanu ministrlığınnan yasalğan açıqlawğa kürä Ukraina üz häm qalğan il watandaşlarına yärdäm kürsätergä däwam itäçäk.
Açıqlawdan kürengänçä 96 keşe utırğan êvakuaŝiya oçqıçı Kiyevdağı Borsipol’ aêroportına töşep utırdı.
Ukrainanıñ İlbaşı idaräse ofisı başlığı Andrey Yermak 28nçe avgustta barlığı 600dän artıq keşene Äfğanstannan kiterülären açıqlağan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
35 meñ keşe ut êçendä
Yämändä Marib, Şabva häm Äl-Bäyda cirleklärendä soñğı atnalarda suğışlar köçäyde


text:
KrımSOS cemaat teşebbüsi Çehiya ve Ukraina elçihanesi yardımı ile Kiyevde köçip kelgender içün ruhiy yardım gruppalarını açalar.
Qırım.Aqiqatqa bildirilgeni kibi, bedava ruhiy derslerge bala ve ana-babaları davetlidir.
«Balalar ile derslerni oyun şeklinde, art-terapiya usuliyeti vastası ile keçirilecek. Ana-babalar içün derslerde tecribeli qoranta ruhiyatçısı ile er angi suallerni muzakere ete bileceksiñiz», – deyler yardım teşebbüsçileri.
Bunıñ ile büyükler içün ayrı ruhiy yardım gruppası teşkil etilecek ve şahsiy mesleatlar keçirilecektir.
Dersler iyül 27-den başlana. Qoşulmağa istegenler online-anketanı tolurmaq kerektir.
Ukraina İçtimaiy siyaset Nazirliginiñ malümatına köre, iyün 25-ne 1 million 358 biñ köçip kelgen insan qayd etilgendir.
KrımSOS – 2014 senesi fevral 27-de Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti işğaliniñ başlanmasında göñülliler tarafından meydanğa ketirildi. KrımSOS Ukrainada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Qaçaqlar meseleleri boyunca Yuqarı Komissarı idaresiniñ icra ortağı ola. KrımSOS Qırım ve şarqiy regionlarda mecburen köçip kelgen insanlarğa yardım ete, em de Qırımdaki vaqialar aqqında malümat bermekte.


text:
Ukraina menfaatlarını temsil etken Jonathan Gimblett Birleşken milletler teşkilâtınıñ Halqara mahkemesinde Rusiye qırımtatarlar ve etnik ukrainlerni ayırımğa oğrata, dep bildirdi. Bunı o, mart 8-de Rusiye tarafınıñ çıqışına cevap olaraq ayttı.
«Rusiye qırımtatarlarnı ve ukrainlerni Qırımda esas yerni almağa keder etken bir şey olaraq tanıy», – dep ayttı o.
Gimblettniñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Qırımdaki vaziyetni izaatlap, Gaaga mahkemesinde «alternativ bir kerçekni» aydınlattı.
Ukraina menfaatlarınıñ temsilcisi Rusiye tarafınıñ Rusiye akimiyeti Qırımda insan aqlarını teminlemek içün ğayret köstergenine dair malümatını red ete. Jonathan Gimblett Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağı ve yarımadada qırımtatarlar ğayıp olğanını hatırlattı.
Gimblett şunı da hatırlattı ki, Qırımnıñ rus anayasası rusça, ukraince ve qırımtatarcanı tanıy, amma yarımadada kene de rusça esas til sayıla. Matbuat vastalarınıñ ekseriyeti rus tilinde çalışa. Memuriy binalardaki levhalar da rusça yazılğandır. Jonathan Gimblettniñ qayd etkenine köre, yarımadadaki tasil de aynı vaziyette.
Rusiye tarafı Gaaga mahkemesinde Qırımda qırımtatarlar ve ukrainlerniñ aq-uquqları bozulğanını ve olarğa nisbeten ayırım olğanını red etti.
Mart 6-da Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara mahkemesinde (Gaaga, Felemenk) Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açtırğan davası boyunca açıq diñlevler başladı. Mart 7-de mahkemede Rusiye vekili çıqışta buluna.
Ukraina Halqara mahkemeden dava baqılğan müddet devamında tedbir almağa rica ete.
Böyle tedbirler arasında – Rusiyeden «Ukrainada vatandaşlarğa qarşı terrorist areketlerini yapqan taqımlarğa» maddiy ya da bir de bir diger yardım kösterilmesini toqtatmasını talap etmek, bunıñ kibi gruppalarğa ise tesir etip, ileride böyle bir areket yapmamalarını temin etmek, em de Qırımda millet ayırımı, şu cümleden Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasağınıñ toqtatılması ve qırımtatarlarnıñ qaçırılmasını taqiq etilmesini talap etmektir.


text:
Endi meni böyle tecribem de bar. Bu aqta treningler ve lektsiyalar keçire bilem.
Daa bir ay evelsi, men ayat dalğalarında tenbel – tenbel sallanıp, Qırımda, istidatlı insanlarımız içün böyle bir muzıkalı – medeniyetli meydançıq açılsa yahşı olur edi, dep tüşüne edim. Bu radio zemaneviy, irişilir ve mobil olmaq kerek. Amma, doğrusunı aytsam, ne ve nasıl yapacağımnı bilmey edim. Men tek arzu ete edim.
Böyle fikirlerniñ yanında, adet üzre, nevbetteki metin bulunmaq kerek: «Sayğılı dostlar! Sizlerge, üstünde çoq ve ilhamlı çalışılğan, yañı radiomıznı taqdim etmege pek memnünmiz. Mına böyle etip, radiomıznı taqdim etemiz, açılış sebebinden şertçigimiz ve fotosını kösteremiz ve alğışlar, dostlar».
Öyle bir şey olmaycaq. Şimdilik. Amma endi, şeñ ve muzıkalı taqdimge azırlanıñız.
Soñ eki aftam pek yoğun keçti. Men bu aftalarnı «er şeyni yetiştirmek ve aqıldan taymamaq» fikirinen yaşadım. Fikirlerimizge bir temel yazdıq ve işimizge başladıq. Logotip, sayt, tehnikiy donatmalar, muzıka taqıştırması, birinci pleylistler kibi, meseleleri üzerinde çalıştıq. Menim yanıma bir çoq insan toplandı. Bu tanış – bilişler, dostlar, yañı adamlar, olarnıñ qoltutuvları ve yardımları olmasa edi, bir şey yapıp olamaz edik. Meni abstrakt «men Böyle körem» ibareme, olar eñ yahşı tehnikiy çezüvler tapa bildiler. Ve böyleliknen men er şeyni yetiştirdim, Ermitajğa, toyğa, film çekimlerine bardım, Qurban bayram ve birinci çañ bayramlarını qayd ettim.
Bügün ise, biz sizlerge yañı onlayn radionı taqdim etemiz, onıñ adı CANLI Radio.
CANLI – sözüne çoq manalar qoyılğandır.
Bu 1.0 bizim saytımıznıñ versiyasıdır. 1.0 – bu nedir? Bu raqamlar, tek bizim radio saytımız ilerleycek ve keñişleycek manalarına keledir. Biz yañı kontent tizecekmiz.
Saytımızda neler bar? Saytnıñ yuqarı qısmında, pleyerni köresiñiz, oña basasıñız ve qırımtatar muzıkasını diñleysiñiz. Türküler ve muzıkanı saylaymız ve sizlerni taacipşendirmege azırmız.
Saytnıñ aşağı qısmında muzıka yañılıqları ve maqalelerni tapa bilesiñiz. Ssılkalarğa basa – basa arhivge keçe bilesiñiz. Arhivde özüñizniñ sevgen ve begengen muzıkañıznı istegen vaqtıñızda diñley bilesiñiz. Biz çoq deñeycemiz. Er vaqıt yañı – yañı şeyler uyduracaqmız. Sizlernen em canlı, em de internet ağlarından laqırdı etecekmiz. Biz em teraqqiy, em de konservativ olacaqmız. Biz sizlernen beraber em ana tilimizni, medeniyetimizni ve muzıkamıznı saqlap qalınması ğzerinde qayğıramız.
BİZ CANLIMIZ!
Bizim saytımızğa, mından keçe bilesiñiz – http://canli.online/
Facebookta – https://www.facebook.com/canliradioqirim/
İnsagramda – https://www.instagram.com/canli_radio/?hl=uk
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Aqyar merkezinde 1969 senesi meydanğa ketirilgen şeer tuğrasınıñ saqlanılması içün imzalarnı toplaylar. Şimdiki tuğrada «Altın yıldız» medali tasvirlengen. Bu aktsiyanı «Zaman maiyeti» cemaat teşkilâtınıñ falleri teşkil etti, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Faallerniñ fikrine köre, şeer timsalleriniñ, şu cümleden tuğranıñ deñişmesi «Ekinci cian cenki» vaqtında Aqyar mudafaası ve işğalini yaşağan insanlarnıñ muqaddes hatırasını aramlay bile».
Faaller deyler ki, yerli akimiyetke olğan muracaat astında biñden ziyade insan imza qoydı, imzalarnı toplamağa devam etecekler.
Yaqında Aqyarnıñ rusiyeli Qanun çıqarıcı toplaşuvınıñ deputatları qanun leyhasını teklif etti, oña köre şeerge 1893 senesi meydanğa ketirilgen Rusiye imperiyası zamanındaki tuğra berilecektir.


text:
Oktâbr 12-de saba Qırımda ava bozulğanından sebep 22 mesken noqtası elektrik energiyasız qaldı.
Bunı Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmeti idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Hızmetniñ malümatına köre, 13 köy qısmen elektriksiz qaldı, Aqmescit, Bağçasaray, Aqşeyh, Curçı, Qurman, Canköy, Aqmeçit rayonları ve Saqta 19 442 kişi elektrik energiyasız qaldı.
Berilgen malümatqa köre, müim obyektlerde elektrikler bar.
Qırımnıñ qurtarıcı hızmeti bildire ki, tamir işlerini «Krımenergonıñ» 48 taqımı, 134 insan ve 47 dane tehnika keçire.
Oktâbr 12-de Qırımda furtuna havfı ilân etildi. Ava bozulğanından sebep Keriç keçitiniñ işi toqtatıldı.


text:
Mart 25-de Qırımda «Bizim balalar» cemaat birleşmesi «Qırım birdemligi» areketine birleşken Qırımnıñ siyasiy mabusları ve ğayıp olğanlarnıñ qoranta vekillerinen körüşti. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Bu ay, er vaqıt olğanı kibi, er bir balağa beşer biñ ruble beremiz. Amma hasta balalarımız bar, olarğa daa çoq yardım kösterecekmiz», – dep bildirdi «Bizim balalar» birleşmesi şurasınıñ azası Elzara İslâmova.
Cemaat faaliniñ bildirgenine köre, «Bizim balalar» birleşmesi vasiyligi altındaki balalarğa yardım etmeknen beraber olarnıñ ana-babalarına da iş tapmağa yardım etmege azır.
«Bu qorantalarnıñ hususiyetlerini bilemiz, olarnı aqaylar baqa edi, qadınlar ise balalarnı baqıp, evde otura ve çoqusı allarda çalışmay edi. Şimdi fondumız bergen para bile pek az. Bunıñ içün istegen qadınlarğa özleri cedvelini tizecek iş tapmağa yardım etmege azırmız», – dep tarif etti İslâmova.
Onıñ qayd etkenine köre, mezkür iş er biriniñ istegini köz ögüne alacaq. Bu sebepten «Bizim balalar» fondu mahsus anketanı azırladı.
«Bizim balalar» leyhası keçken sene mubarek Ramazan ayında başlatılğan edi. Leyha teşebbüsçisi jurnalist Lilâ Bucurova oldı. Onıñ maqsadı – Qırımnıñ siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantalarına yardım etmektir. Leyha yalıñız maddiy yardımnı qabul etmey. Leyha çerçivesinde siyasiy taqiplerge oğrağan insanlarnıñ balalarına yardım kösterile: para, urba ve oyuncaqlar, raatlıq ve tedaviylev, psihologik yardım ve ilâhre.


text:
Rusiye Federatsiyasında maküm etilgen Hayser Cemilevni – qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlunı – Astrahan vilâyetiniñ koloniyasına teslim ettiler.
Bunı «İnterfaks-Yug» agentligine Hayser Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«İmayege kelgen malümatqa köre, Hayser Cemilevni al-azırda Astrahan vilâyetiniñ kollloniyalarından birine yolladılar. Amma onıñ muayyen bulunuv yeri şimdilik daa belgisizdir», – dey Polozov.
Evel Polozov bu kibi teslim etüvni qanunsız olaraq adladı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Qırım.Aqiqat jurnalistleri Rusiyeniñ ukrain yarımadası işğaliniñ ekinci yıllığında «Qırım.Boysunmağan» vesiqalı filmini azırladı. Filmde adise-vaqialarnıñ iştirakçileri yarımada sakinleriniñ Rusiye istilâsına qarşı narazılıq aktsiyalarına çıqqanını añlatalar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, ukrain siyasetçisi ve cemaat erbabı Andrey Sençenko, uquq qorçalayıcı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev, «Qırım dalğası» cemaat areketiniñ reisi Oksana Novikova, PostPlay teatriniñ rejisseri Galina Cikayeva, Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım meselelerinden mesleatçısı Emine Ceppar, «Euromaydan-Krım» koordinatorı İsmail İsmailov, «Ukrain evi» Qırım iş ve medeniyet işbirligi merkezi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Andrey Şçekun hatıralarınen paylaştılar.
Fevral 27-de Taras Şevçenko eykeli yanında Svoboda caddesinde «yarımadada insan aqlarınıñ bozulmasına» bağışlanğan «Krım» performansı keçirilecek.
Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda «Vatanperver avtoyürüşiniñ» keçirilmesi planlaştırıla – Novoalekseyevkadan Geniçeskke qadar.
«Qırım – Ukrainadır» haber kampaniyası fevral 22-de – Rusiyeniñ yarımada işğaliniñ ekinci yıllığı munasebetinen başlandı. Belli ukrain jurnalistleri ve oyuncıları «öz Qırımını» tarif eteler. Kampaniya çerçivesinde levhalar azırlandı, meşur ve adiy ukrainler Qırım sakinlerine qoltutqanlarını bildireler. Ukrainanıñ teleradioyayın milliy şurası levhalarğa içtimaiy reklama statusını berdi. Böylece levhalarnıñ Ukrainanıñ merkeziy ve vilâyet telekanallarında kösterilmesi tevsiye etile.
Qırımnıñ kütleviy haber vastaları, şu cümleden ATR qırımtatar telekanalı ve Çernomorskaya teleradiokompaniyası kampaniyağa qoltuttı.
Qırım işğali ve Qırımdaki ukrainlerge qarşı yapığan siyasiy basqı aqqında vesiqalı film kelecek afta kösterilecektir. O da «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ bir qısmı olacaq.
Qırım meselesinen oğraşqan onlarnen kütleviy haber vastaları «Qırım meselesi» leyhası çerçivesinde Qırımda işğalge qarşılıq künü munasebetinen marafon keçirecekler.
2014 senesi fevral 26-da QMC Yuqarı Radası yanında Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ tarafdarları ve olarğa qarşı çıqqan Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov reberliginde «Rus birligi» firqası faalleriniñ mitingi olıp keçti. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrain siyasetşınası Sergey Taran dey ki, Rusiye prezidenti Vladimir Putin diger geosiyasiy yönelişler vastası, misal içün Rusiyeniñ Türkiyege nisbeten istilâsı vastası ile dünya toplulığınıñ diqqatını Qırım işğali ve Ukraina ziddiyetinden alamaz. Emindir, Ğarp Rusiyege qarşı sanktsiyalar meselesinde keri qaytmaz.
Bu aqta siyasetşınas Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde dekabr 18 künü bildirdi.
«Ğarpta öyle açıq ağızlar degil ki, bu Putinniñ dünya toplulığınıñ diqqatını Ukrainadaki vaqialardan almaq, sanktsiyalarnı eksiltmek, Ğarpnıñ ukrain meselesi, eñ azından Qırım aqqında unutması içün yapqan areketleri olğanını yahşı añlaylar. Menimce, mında bir şey deñişmez. Kerryniñ Moskvadaki ziyareti vaqtında da, Kerry bile işbu körüşüv vaqtında Rusiye Ukrainadan ketmegence, sanktsiyalarnıñ lâğu etilmeycegi aqqında bildirgen edi», – dey Taran.
Dekabr 9 künü Brükselde keçirilgen körüşüv vaqtında AB temsilcileri 2016 senesi yanvar ayında soñuna yetecek Moskvağa qarşı sanktsiyalarnıñ daa altı ayğa uzattırılması aqta qarar almaq kerek ediler.
Radio Svobodağa Avropa Birliginiñ memurı aytqanı kibi, Brüksel işbu sualni dekabr 21 künü al eter.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Qapuğa çöküçnen uralar, dep tüşündim. Başta tüş körem dedim. Bu sesni añlatıp olamayım», – tutulğan Arsen Abhairovnıñ ömür arqadaşı Azize bugünki saba aqqında tarif ete. 2019 senesi fevralniñ 14-nde Qırımdaki Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasınıñ birden üç evinde tintüvler keçirildi. Saba saat altılarda tahminen bir vaqıtta başladı. Aynı vaqıtta da bitti. Neticede «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında (Rusiyede yasaqlanğan) iştirak etkeninden şübheli sayılğan üç qırımtatarı tutuldı.
Arsen Abhairov – çeşit yerlerde çalışa, 32 yaşında, eki balanıñ babası: büyük qızı eki buçuq yaşında, küçük oğlu altı aylıq. Apayı Azizeniñ aytqanına köre, er şey o qadar tez oldı, balalar bir şey añlap olamadı: Rusiye uquq qoruyıcıları kelip, qapunı qaqtı, olarğa açqanlar, tez-tez tintüv keçirildi. Evde onğa yaqın politsiya hadimi bar edi, ayaqqan örtüsini kiymege ya da ayaqqap çıqarmağa rica etsek de, qulaq asmadılar.
Men deyim: «Amma apayı olam». Hadimlerden biri ayta: «Tebrikleyim!»Azize Abhairova
«Telefon birden alındı, telefon etmege yasaq ettiler. Tizustü bilgisayar, diniy edebiyat tutıp alındı. Protokolnı oqumağa bermediler, men tahqiqat tedbirleriniñ iştirakçisi degilim, dep aytqanlar. Men deyim: «Amma apayı olam». Hadimlerden biri ayta: «Tebrikleyim!», – dep tarif ete Azize.
Qadınnıñ aytqanına köre, aqayını alıp ketkende FSB hadimleri eşyalarını topladımı-yoqmı, dep soradı. Arsen dey: «Nege kerek? Tezden qaytacam da». Uquq qoruyıcılarından biri indemeyip küldi ve aylandı», – dey qadın.
Abhairovğa Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesi 2-nci qısmına istinaden – «Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre terrorist dep tanılğan teşkilâtta iştirak etüv» qabaatı aydınlatıldı. O, on yıldan yigirmi yılğa qadar apis cezasını ve beş yüz biñ rublege qadar ya üç yıllıq aylıq, ya da diger kâr miqdarında para cezasını alması mümkün.
Rustem Emirüseinov 39 yaşında, üç balanıñ babası. «Qırım birdemligi» teşebbüsine alâqası barmı ve faal olamı degen sualine apayı Aliye sert cevap berdi: «Aytıñız maña, şimdi Qırımda vicdanıñ olsa, «Qırım birdemliginen» alâqañ olmazmı?». Rustem mahkeme oturışuvlarına kele ve «Musulmanlar – terrorist degil» online fleşmobında iştirak etken edi.
Babası Reşat Emirüseinov 2017 senesi oktâbr ayında bir kişilik narazılıqlarğa çıqqanlardan biri edi. O, «Putin – balalarımız terrorist degil» yazuvlı şiarını yazıp soqaqqa çıqtı, şu sebepten 10 biñ ruble para cezasını aldı.
Bir buçuq yıldan soñ oğlu «terrorist bölügini qurğanında» (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesi 1-inci qısmı – «Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre terrorist dep tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetini teşkil etüv») qabaatlandı.
Tintüv vaqtında evde olğan Aliyeniñ aytqanına köre, FSB hadimleri bütün odalarnı baqtı, çardaqqa köterildi, azbardaki ayaqyolnı baqıp, kümeske bile kirgenler. «Qıdırğanını taptıñmı?», – dep soray tahqiqatçı FSB hadimlerinden birinden, o, ise yoq dep başını sallay.
Bir qaç saat keçti, amma qızlarımnı tınçlandırıp olamayım. Ekisi de evde edi, o qadar qorqqanlar, alâ daa ağlaylarAliye Emirüseinova
Neticede malümat taşıyıcısı, bilgisayar ve telefonlar alındı. On bir yaşında qızı Ayşeniñ planşeti mektep çantasından çıqarıldı. «Bir qaç saat keçti, amma qızlarımnı tınçlandırıp olamayım. Ekisi de evde edi, o qadar qorqqanlar, alâ daa ağlaylar», – dep ayta Aliye.
Tehnikadan ğayrı, Rusiye uquq qoruyıcıları bir qaç diniy kitapnı da alıp ketti. «Amma bir kitapnı özleri qoyğanlar. Ekinci qatta çamaşır dolabımız bar, tahqiqatçı qaynatamnen laf etkende hadimlerden biri dolaptan kitap çıqardı. Bizim degil, ilk sefer köremiz, dedik, amma kene de protokolğa yazğanlar, olarnen (Rusiye uquq qoruyıcılarınen – QA) beraber kelgen şaat bile bu kitapnı tintüv vaqtında körmegenini ayttı», – dep hatırlay Aliye.
Eskender Abdulğaniyev – fevralniñ 14-nde tutulğanlarnıñ eñ küçügi. Eskender 21 yaşında, bekâr ve balaları yoq. Aqmescitte şirketlerden biriniñ yükleyicisi olıp çalışa, «Küreş» milliy yarışlarında iştirak etken edi. Anası Emine Abdulğaniyeva dey ki, tintüv keçirilgen evge olar bir qaç ay evelsi köçti. «Er vaqıt olğanı kibi başladı. «Kim?» dep soradım. «Militsiya» dep cevap bergenler. Men açtım», – dep ayta qadın.
Emineniñ aytqanına köre, tahqiqat tedbirleri vaqtında planşet, malümat taşıyıcısı, telefon ve üç mecmua alındı. Qadın, yaqında köçkenleri içün eşyalar qutularda edi, dep ayta: «Bütün eşyalarımıznı açıp yetiştirmedik, qutular tura edi ve andan hadimler üç mecmua çıqardı. Men özüm bu eşyalarnı toplağan edim, amma bu üç mecmuanı ilk sefer körem».
Eñ genç soyu, amma ruh küçü ayrette qaldıraLilâ Gemeci
Eskenderniñ advokatı Lilâ Gemeci müvekkilini FSB idaresinde ziyaret etti. Erkek tendürist olıp qala, dey: «Eñ genç soyu, amma ruh küçü ayrette qaldıra. Böyle yaş oğlan o qadar dayanacaq, dep tüşünmegen edim».
O, Rusiye Anayasasınıñ 51-inci maddesine esaslanıp, malümat bermekten vazgeçti, anasına mektüp yazıp, qasevetlenmemege, küçlü olmağa ve oğlundan ğururlanmağa rica ete.
«21 yaşında, bala daa, – dep ağlay Emine. – Bu evni satın alğanda o qadar quvana edi, anam, niayet, ayrı odam olacaq, dey edi. Ne terrorizmi? Ne silâsı ve yasaqlanğan edebiyatı?
Advokat Lilâ Gemeciniñ aytqanına köre, tintüvler bozuvlarnen keçirildi: advokatqa telefon etmege berilmedi, şaatlarnı özleri ketirgenler, aq ve vazifelerni añlatmadılar.
«Misal olaraq, Eskenderniñ evinde eki qız şaat edi, olar sabadan oquşqa kete ekenler. Olar de çıqa, de kire edi, amma şaatlar ekisi de tintüv keçirilgen yerde olmaq kerek. Tahqiqatçı bilgisayarnıñ malümat taşıyıcısını şaatlar olmağanda çıqardı. Bütün tehnika ve kitaplarnı bir torbağa topladı, onı müürlemediler. Protokol videosı hadimlerden biriniñ cep telefonına çıqarıldı, amma angisiniñ – añlaşılmay».
Adise şaatı olğanlarnıñ aytqanına köre, Abdulğaniyevlerniñ evinde tintüv saba 5:30-da başladı, amma tahqiqat tedbirleriniñ vaqtı saat 6-dan 22-ge qadar belgilene. Üç qırımtatarına qarşı cinaiy iş açuv qararını Qırımdaki Rusiye FSBsi idaresiniñ ğayet müim işlerniñ üyken tahqiqatçısı Sergey Mahnev berdi. O, «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlanğan altı yaltalınıñ davasınen prokuraturağa berilgenine qadar oğraşqan edi. Mahnev zapt etilgen ukrainalı askerlerniñ davasında da tahqiqatçılardan biri ola. Qararğa binaen, Emirüseinov Qurman rayonındaki «Hizb ut-Tahrir bölüginiñ» teşkilâtçısı ola, Abhairov ve Abdulğaniyev ise – onıñ iştirakçileri. Sıñırlav tedbiri fevralniñ 15-nde belgilenecek.
Böylece, olıp keçken tintüvler neticesinde daa bir «Hizb ut-Tahrir davası» peyda oldı, onı «Qurman gruppası» dep adlandırğanlar. Üç qırımtatarı tutuldı, beş çağına yetmegen bala babasız qaldı, on bir yaşında Uryane Abdulğaniyeva ise – ağasız. Qırımda olıp keçkenlerni sabadan taqip etkenlerden bazıları cumaaqşamı künü tintüv keçirmek adeti qayta, dep qayd etkenler.


text:
Endi bir yıl devamında Birinci milliy Radio yayınında çıqqan Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat Radiosı sayesinde Qırım sakinleri Qırımda neler olğanı aqqında kerçek malümat ala bile. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Aqyardan daimiy diñleyici Viktoriya bildirdi.
«Yubileynen hayırlamağa, eñ yahşısını tilemege isteyim, siz – Qırımnıñ eñ vatanperver radiosı, bizim yarıq nurumız olasıñız, er şey içün, malümat içün sağ oluñız», – dedi Viktoriya.
Öz adını aytmağan Qırımdan diger daimiy diñleyici ayttı ki, yerli kütleviy haber vastalarından kerçek malümatnı, meselâ, işağl etilgen Qırımda Moskva tarafından keçirilgen Rusiye Federatsiyası Devlet Dumasına saylavlarğa az adam kelgeni ve saylayıcılarnı satıp aluv aqqında malümatnı almağa imkân yoq.
İşğal etilgen yarımadadan yayınğa telefon etken daa bir daimiy diñleyici Aleksey ayta ki, studiyağa davet etilgen ekspertlerniñ noqta-i nazarları onıñ noqta-i nazarına bir kelmese bile, Qırım.Aqiqat Radiosını diñlemek meraqlıdır.
«Bir yıl devamında yalan aytqanıñız ve amerikalı şablonlar boyunca adiy ucuz teşviqat yapqanıñız ile hayırlamağa isteyim... Siziñ bir biriñizni Qırımda er şey yaramay olğanı aqqında inandırmağa tırışqanıñıznı diñlemek menim içün daima meraqlı ola, siziñ ukrain ekspertleriñiz», – dedi Aleksey.
Qırım.Aqiqat Radiosı Radio Svoboda tarafından, Qırım.Aqiqat leyhasınen beraberlikte yarımadada radio yayınınıñ ğayrıdan tiklenilmesiniñ ekinci basamağı çerçivesinde, Ukraina haber siyaseti nazirliginiñ destegi ile teşkil etildi.
Qırım.Aqiqat Radiosını iş künleri saat 8:35-te ve 18:30-da Qırım.Aqiqat saytında ve orta dalğalarda 549 kilogerts sıqlığında diñlemek mümkün. Qırım sakinleri yayınğa 8 800 100 69 26 nomeri vastasınen telefon ete bile ya da nevbetteki elektron adreske yaza bile: crimea.reality@gmail.com.


text:
Ukraina institutı baş müdiriniñ muavini Alim Aliyev Kyivde Qırımlı siyasiy mabüslerge destek içün "Qırım, saba saat 5" adlı halqara leyha başlatılğanını bildirdi.
"Qara quvetlerniñ er kesniñ daa yuqlağan evine kele bilecek, ortalıqnı ast-üst etip baba, oğul ya da aqynı apishanege alıp ketecek zamandır. "Qırım, saba saat 5" - meşur ve nufuzlı insanlarnıñ iştiragi ile vesiqalı performans ve malümat kampaniyasıdır. Leyhanınh maqsadı, siyasiy mabüslerniñ meselesine ve Qırımda vatandaş jurnalistleriniñ taqibine diqqatnı daa ziyade celp etmekter" dedi Aliyev.
Onıñ sözlerine köre, psanıñ dünya premyerası noyabr ayında Kyivde olacaq.
Qırımlı siyasiy mabüslerniñ azat etilüv meselesi tamamınen toqtatılğan. Putin ile vastasız aytışuvlar kerek –Zelenskıy.
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov Qırımda «kesen-kes» siyasiy mabüsler yoq, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba sentâbrniñ 6-nda Ukrainanı ziyaret etken Amerika kongressmenlerine Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve tutuvlar aqqında tarif etip, olarnı yarımadada basqılarnı toqtatmaq maqsadınen Kremlge qarşı basqı quvetleştirüvde yardım etmelerine çağırdı.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.


text:
Qırğızistan prezidenti ve parlamenti çalışqan binanı oktâbrniñ 4-nde olğan parlament saylavlarınıñ neticelerine qarşı narazılıq bildirgenler zapt etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Oktâbrniñ 5-nde Bişkekte narazılıqlar ve narazılıq bildirgenler ve telükesizlik quvetleri arasında çatışmalar devam etti. Oktâbrniñ 6-na keçer gecesi Qırğızistan prezidenti ve parlamenti çalışqan binanıñ üçünci qatında yanğın çıqtı, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ qırğız hızmeti. İçtimaiy ağlarda derc etilgen fotoresimlerde narazılıq bildirgenlerniñ odadan odağa keçip, mebelni bozğanları körüne. Odalardan birinde Sooronbay Jeenbekovnıñ süretini divardan alıp taşlağanlar, narazılıq bildirgenlerden biri onı çerçiveden çıqardı.
Qırğızistannıñ sabıq prezidenti Almazbek Atambayev narazılıq bildirgenlerniñ talabınen Milliy telükesizlik devlet komitetiniñ SİZOsından azat etildi.
Qırğızistan prezidentiniñ memuriyeti ve parlamenti olğan bina zapt etilgen soñ, narazılıq bildirgenlerniñ bir qısmı Milliy telükesizlik devlet komitetine taba ketti.
MTDKniñ qaravulını yapqan quvetçiler qollarını köterip çıqtı, halqnıñ yanında olğanlarını ayttı. Devlet komitetiniñ reberligi ile yapılğan muzakerelerden soñ, 2019 senesi avgust ayından berli MTDV SİZOsında tutulğan sabıq Qırğızistan prezidenti Almazbek Atambayev azat etildi. Bu yerli saatnen saba saat 4:30-larda edi. Atambayevniñ matbuat kâtibi Kunduz Joldubayeva azatlıqta olğanını tasdıqladı.
İyün ayında onı qabarcılıqta qabaatlap, 11 yıl ve eki ay apiste yatmasına üküm etkenler.
Soñra sabıq deputat Sadir Japarov ve iyün ayında 18 yıl apiste qalmasına üküm etilgen sabıq baş nazir Sapar İsakov azat etildi.
KTRK devlet telekanalı da narazılıq bildirgenlerniñ kontroli altına keçti. Yayında olar Bişkekte soğuncılıq yapmamağa rica ete.
Narazılıq bildirgenler oktâbrniñ 5-nde saba Bişkek soqaqlarına çıqıp, oktâbrniñ 4-nde olıp keçken parlament saylavlarınıñ neticelerini qabul etmegenini bildirdi. Aqşam üstü insanlarnı dağıtmaq içün parlament ve prezident memuriyetiniñ binasından onlarnen quvetçi köz yaşlatıcı gaz, rezina qurşunları, ışıq ses granataları ve suvatqıçlarnı qullandı. Narazılıq bildirgenler dağıldı, amma soñra kene parlament binasına keldi, quvetçiler tirenmedi. Soñki malümatqa köre, çeşit yaraları olğan 130 insan hastahanege alındı.
Qırğızistannıñ Merkeziy saylav komissiyası, 7 fayızlı baryerni keçken dört firqa parlamentke kire, akimiyetke qol tutqan «Birimdik» ve «Meken Kırgızstan» firqaları ise er biri reylerniñ tahminen 24%-ını alıp ğalebe qazandı, dep bildirdi. Olardan soñ kelgen firqa («Kırgızstan»), resmiy malümatqa köre, reylerniñ 8%-ını qazandı. Bu firqa da akimiyetke yaqın sayıla. Yekâne muhalifet firqası – «Butun Kırgızstan» milletçiler firqası – reylerniñ 7,13%-ını qazanıp parlamentke keçti.
Parlamentke keçe bilgen firqa liderleri bile saylavlarnı egri dep adlandırdı.
Qırğızistan prezidentiniñ matbuat hızmeti oktâbrniñ 6-nda saba saat 9-da devlet yolbaşçısı saylavlarda iştirak etken firqalarnıñ liderlerinen körüşecek, dep bildirdi. 16 firqa saylavlarda iştirak etti.


text:
Oña qaraman dey ediler. Bir yıl Veciye Kaşkasız (süret toplamı)
Bir yıl evelsi, noyabr 23-ünde 82 yaşlı Veciye Kaşka elâk oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, Rusiyeniñ FSB ve SOBR hadimleriniñ mahsus operatsiyasınıñ şaatı oldı. Aqmescit kafelerinden birisinde quvetçiler, Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan büyük para talap etkenlerinde qabaatlanğan dört qırımtatarnı tutıp aldı. Şimdi "dava" iştirakçileri tahqiqat altında buluna, Veciye Kaşkanıñ özü ise o künü elâk oldı. FSB-niñ resmiy rivayetine köre, adise şaatı olğan qadın yaramadı. Oña "acele yardım" çağırıldı, amma maşna onı hastahanegece alıp ketip yetiştirmedi - Veciye apte yolda can berdi. Qırım.Aqiqat, qırımtatar milliy areketiniñ qaramanı nasıl adam olğanını hatırlay.


text:
Qırımda yedi COVID-19 hastası ağı aldadır. Bunı Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiy Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında ayttı.
"121 adam tedaviylenmekte, olardan yedisi ağır alda. Episi 7-nci şeer hastahanesinde yata",- dedi Lâskovskiy/
O, umumen tibbiy nezaret altında 2897 adam, olardan evlerinde 1755 adam olğanını qoştı.
Daa evel Qırımda iyünniñ 8-inde 11 yañı koronavirus hastası qayd etilgeni bildirildi.
Umumen Qırımda 457 koronavirus hastası qayd etildi. 317 adam yahşı oldı, 14-ü vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmeti Ukraina Qırım ile memuriy sıñırda kiriş noqtalarından yük maşinalarnıñ kene areketke başlağanını bildirdi. Mütenasip beyanatnı iyün 28 künü Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ Qırımdaki sıñır idaresinde aşkâr ettiler, – haber ete TASS.
Yaqınları Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmeti Ukrainanı «iqtisadiy ve aşayt vaziyetini kerginleştirmek» ve «Rusiyeni Qırımğa daa da çoq vastalarını masraf etmege zorlaştırmaq» ıntıluvında qabaatladı.
Böyleliknen Rusiye müessisesi qıtaiy Ukrainada kiriş noqtalarında toplanğan yük maşinalarınıñ nevbetlerine seslendi.
Aynı zamanda gümrükçiler deyler ki, nevbetler Ukraina Havfsızlıq Hızmetiniñ areketleri ile bağlı eken.


text:
Seyitler (Nijnegorskoye) rayonınıñ Oy Quyu (Vladislavovka) köyünde musulman qabristanında baştaşlarnı avdardılar. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Emine Avamileva haber etti.
Avamilevanıñ aytqanına köre, qırımtatarlar küç organlarına muracaat etti, amma olar bunı "aile içindeki dava" saya.
"Mayıs 16-sında adamlar mezarlıqta avdarılğan qabirlerni kördi. 5-6 baştaş. Olar küç organlarına muracaat etkende, politsiya bunı aile içindeki dava kibi saydı. Sanki bu nasıldır biri-birine yapılğan duşmanlıq ve asıl milletlerara nefret çıqaruvı degil. Olar sadece bu meseleni yoq etmege tırıştılar", - dedi advokat.
Avamileva, bu provokatsiya da ola bile dep tüşüne. Çünki yıqtırılğan baştaşlar qırımtatarlarnıñ matem künü ögünde peyda oldı.
"Qoranta içinde ne davaları olmasa da, qırımtatarlarnıñ böylece onı çezmege, mezarlarnı aramlamağa adeti yoq. Böyle şey em de qırımtatarlarnıñ tarihında, em de tarihiy hronikada yoq. Bizde, musulmanlarda, böyle tsinik, vandal tarzında qabirlerni aramalamaq kibi şey yoq", - qayd etti Avamileva.
Qırımnıñ uquq qoruyıcıları ve yerli akimiyet vekilleri adiseni izaatlamay. Diger menbalar da bu malümatnı tasdıqlamay.
2019 senesi noyabr ayında işğal altındaki Qırımda musulman mezarlığına yapılğan daa bir vandallıq areketi aqqında belli oldı. Qırımtatar faali Zair Smedlâniñ haber etkenine köre, Qurman rayonınıñ Petrovka köyünde kimligi belli olmağanlar mezarlıqta baştaşnı bozdı.
İyülniñ 17-nde Qırımnıñ Yedi-Quyu rayonında Bagerovo qasabasınıñ mezarlığında 15 baştaş bozuldı, dep haber etilgen edi. Daa soñra bunı yerli gençler yaptı, dep bildirildi.
Bundan evel iyünniñ 18-nden 19-na keçer gecesi Qarasuvbazarda kimligi belli olmağanlar cami qorasına natsist timsallerini sızdı, dep haber etildi. 2018 senesi fevral ayında ise Aqmescitniñ «Strelkovaya» qasabasında vandallar cami mülkine zarar ketirgen edi.


text:
Editör, Jenerik
-
Sayı 33 (2015): Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi / Selçuk University Journal of Faculty of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik / Generic
Öz PDF
-
Sayı 34 (2015): Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi / Selçuk University Journal of Faculty of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik / Generic
Öz PDF
-
Sayı 20 (2008): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik
Öz PDF
-
Sayı 18 (2007): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik
Öz PDF
-
Sayı 17 (2007): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik
Öz PDF
-
Sayı 16 (2006): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik
Öz PDF
-
Sayı 15 (2006): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik / Generic
Öz PDF
-
Sayı 14 (2002): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik
Öz PDF


text:
Ukraina halq mebusı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Odessa İçki işler universitetiniñ şerefli professorı oldı.
Cemilevge yarlıqnı aliy oquv yurtunıñ rektorı, sabıq Aqyar içki işler idaresi reberiniñ müavini Vâçeslav Abroskin berdi.
Üniversitet matbuat hızmetiniñ malümatına köre, kursantlarnen qonuşqanda, Cemilev, Qırımnıñ ilhaqtan bosatıluvı bir qaç adımdan iberet olmalı dep qayd etti, bular: memlekette rejimniñ qalması ve pekitilmesi, Rusiyede rejimniñ deñişmesi, dünya topluluğınıñ birleşmesi ve sanktsiyalarnıñ küçleştirüvi.
"Bizim esas vazifemiz - işğal etilgen topraqta yaşağan vatandaşlarımızğa yardım etmek, halqara topluluqnen çalışmaq ve memleket içinde çalışmaqtır", - qoştı Cemilev.


text:
Qırımda eñ degerli bahşış sayılğan eki kitapnı bilem. Valeriy Vozgrinniñ dört tomluq "Qırımtatarlarnıñ tarihı" ve meşur Qırım tarihçısı, Qırım hanlığı boyunca mütehassıs, Bağçasaray devlet tarihiy ve medeniy qoruğınıñ sabıq baş müdir müavini ve sabıq televizion alıp barıcısı Oleksa Gayvoronskiyniñ "Qırım memleketi" kitabıdır. Evelde rus tilinde bastırılğan "Qırım memleketi" şimdi ukrain tilinde de neşir etildi. Yoq, ebet, qırımlılar başqa kitaplarnı da bağışlay, amma bular eñ qıymetli sayıla. Men özüm de ürmet etken insanlarıma bir qaç "Qırım memleketi" kitabını bağışladım ve olar içün böyle bahşış ne qadar degerli olğanını kördim...
Oleksa Gayvoronskiyniñ tetqiqatları, menbalarnıñ teren bilgisi, tarihiy vesiqlarnıñ talili bu meşur kitapnıñ esası oldı. Müellif bu oçerklerniñ süjetlerini daa "Avdet" gazetasınıñ saifelerinde, soñra ATR telekanalında çıqqan "Oleksa Gayvoronskiy ile Qırım kezintileri" televizon programmasında sınap baqtı. Yayınlar ğayet populâr edi, hususan qırımtatar qasabalarında adamlar ve Qırım tarihınıñ aveskârları iç bir danesini qaçırmamağa tırışa edi. Bazıları olarnı yazıp qoya edi, ocalar ise soñra olarnı ülkeşınaslıq derslerinde köstere edi. Müellif kiriş sözde yazğanı kibi, bir qaç yerde keçken kitap taqdimleri büyük meraqnen ve sıcaq qabul olundı. Bu kitapnıñ ilmiyligini ise, müellif onıñ malümatlarını azırlağanda 530-dan ziyade manbanı qullanğanı köstere.
Bu kitapnıñ neşir leyhasınıñ prodüseri, belli Qırım jurnalisti Naciye Femi kiriş sözünde böyle yaza: "Qırımtatarlarnıñ qulağına "Qırım memleketi" ifadesi halq yırı kibi tabiy kele. Bunı mantiqiy terminologiyada añlatmaq mümkün degil, amma bu memleket yüregimizde, küneş örgümizde yaşay... Manzaralarımıznıñ er qayası, tarihiy yadikârlıqlarımıznıñ divarlarındaki er taş baht ve ümütsizlik, facia ve ğalebelerniñ şaatlarıdır. Olar ezdatlarımıznıñ bu yer üzerinde çoq asırlıq yaşamasınıñ şaatlarıdır. Ve iç bir şeyge baqmadan sağ qalmasınıñ..."
Oleksa Gayvoronskiy özü yazğanı kibi, kitapnıñ tarihiy qıymeti şunda ki, onda tasvirlengen yadikârlıqlar Qırım hanlığı devrine ait, o zaman Qırım birevniñ kenarı degil de, özü bölge merkezi edi... Onıñ içün o devirniñ medeniyetiniñ hususiyeti - o iç bir çetel "metropoliya"nıñ diaspora versiyası olmağanında, o sadece yarımadanıñ topraqlarında şekillene edi.
Hanlıq devriniñ qırımtatar medeniyeti ne Ordu, ne türk, ne de Povoljye tatarlarınıñ variantı degil edi, amma Qırımğa Avrasiyanıñ çeşit-türlü köşelerinden kelgen tesirlerniñ birleşmesi edi. Olarnıñ arasında, ebet, osmanlı ve Ordu tesirleri körüne, amma, bunıñnen beraber bizans, selcük, Aq deñiz alâmetleri bar. Ancaq bazı nüanslarnı sadece daa eski qatlamlarnıñ bir akisi olaraq yoramaq mümkün.
Bu fenomen içün tolu añlatma, türlü zamanlardan çoq sayıda kelmeşekleriniñ dalğalarınen kelgen yarımadanıñ tarihiy nüfsüniñ uzaq mirasçılarını birleştirgen qırımtatar halqınıñ etnik tarihı tarafından berile.
Başqace desek, Qırım hanlığı devriniñ Qırım medeniyetiniñ hususiyetleri bir, em de belki de qırımtatarlarnıñ avtohton peyda oluvınıñ eñ esas delilidir, olarnıñ, halqnen beraber ösken ve şekillengen çoq asırlıq ruhiy icadınıñ şaatıdır.
Tarihnıñ Qırım şaatları
Ebet, Qırımnıñ antik devri Keriçte Pantikapeyniñ yadikârlıqlarını, Bizans imperiyası - Hersoneste, Orta asır Cenova - Sudaqta, Qırım hanlığı - Bağçasarayda mirasını qaldırdı. Amma Oleksa Gayvoronskiy, Altın Ordu tarihınıñ yadikârlıqlarınıñ tasvirini Eski Qırımdan, yani Solhattan, Altın Ordunıñ Qırım ulusınıñ eñ qadimiy paytahtından başlağanını köstere. Bu devir çoq maddiy iz qaldırmadı - Aqmescit yanındaki eki cami, Bağçasarayda beş dürbe ve Eski Qırımda yadikârlıqlarnıñ qalımtıları. Birinciden bu Özbek hannıñ camisi, Beybars camisi, Misk camisi, Taş Han kervan sarayı, İnci Bek Hatun medresesi ve Qurşun camisidir.
Qırımdaki turistlerniñ çoqusı Bağçasaraydaki Hanlar sarayı hanlarnıñ yekâne barğağıdır, dep saya. Amma kerçekten Bağçasarayda ve onıñ civarlarında 10-dan ziyade türlü-türlü barğaq bar edi, lâkin olar künümizge qadar yetmedi.
Kitap müellifiniñ degeri sadece yerleşmeniñ qararlama shemasını yapqanında degil, aynı zamanda alâ daa davalı olğan Devlet Sarayınıñ barlığınıñ meselesini tetqiq ve tasvir etkenindedir.
Bu fakt, Qırımnıñ paytahtı Bağçasaray Sarayınıñ qurulışından başlağanınen bağlı evelki versiyanıñ doğru olmağanını isbatlay. Oleksa Gayvoronskiy, Poloniya elçisi Bronevskiy ve türk seyaatçısı Evliya Çelebi tasvir etken malümatnı, 1687 yılda Almaniyada bastırılğan "Tatar barğağı" gravürasınen qıyaslap, ve meşur Demir Qapı (Alevizniñ portalınıñ ekinci adı) daa qadimiy bir binadan Bağçasaray sarayına ketirilgenini közde tutıp, bu, Bağçasaray civarındanki Salaçıqta şimdigece esrarlı olğan eñ birinci saraynıñ süretidir, dep netice çıqardı.
Bu qurulış Venetsiyadaki Palazzo Ducale sarayına pek oşay. Oleksa Gayvoronskiyniñ aytqanına köre, bu, italyan ustası Aleviz Qırımda devamlı bulunmaq mecbur olğan vaqıtta tek epimizge belli olğan qapını degil de, amma saraynıñ leyhasını da yapqanını köstere. İtalyan üslübinde. Bugün Alevizniñ portalı italyan renessansnı ve selcük dekorativ ananelerni özünde birleştirgen dünyadaki yekâne yadikârlıqtır.
Devlet Saraynıñ yoq olıp ketken qalımtılarnı Oleksa Gayvoronskiy 1736-ncı yılda feldmarşal Minihnıñ Bağçasaraynı yaqmasınen bağlay, bunıñ sebebinden 1760-ıncı yılda Qırım Geray yañı Aşlama Sarayını qurıp başladı. Onıñ bitirilmesi 1873-ünci yılda Qırımnıñ birinci ilhaqınen bir vaqıtqa keldi.
Tezden Qırımda ayatnı idare etken Potömkin ve Daşkov kinazları eki Bağçasaray sarayını II Yekaterinanıñ kelmesine azırlap başladı, ve başta bunıñ içün Aşlama Saraynı qullanacaq ediler, amma çoq keçmeden planları deñişti ve olar Aşlama Sarayınıñ temelinece bozdı, onıñ qurucılıq malzemelerini ise Aqmescitte imperatriçe içün Yol Sarayını qurmaq içün qullandılar, şimdi onıñ yerinde Rozı Lüksemburg soqağında sabıq demiryol tehnikumı tura.
Sahte eksponatlar
Ğayet müimdir ki, Oleksa Gayvoronskiy yalıñız malüm faktlarnıñ, efsanelerniñ, versiyalarnıñ tasvirinden ğayrı, turistlerniñ arasında keñiş tarqalağan meşür feyklerniñ doğru ilmamasını isbatlay. Olardan birisi - II Yekaterinanıñ yatağı.
1787 yılda imperatriçe Bağçasaray sarayında bir qaç kün keçirdi. O musafirlerni qabul ete edi, mektüpler ve atta fransızca şiirler yaza edi.
Ebet, o bir yerde yuqlamalı. Saray onıñ kelmesinden evel de, soñra da bir qaç kere restovratsiya etile edi. Şeylerniñ yerini deñiştire ediler, başqalarnı ketire ediler. Saraynı çoq Rusiye imperatorı ziyaret etti, amma Yekaterinanıñ hanesinde kimse yerleşmedi, onı aziz, muqaddes kibi köre ediler, onıñ icün başqa hanelerde yata ediler.
Amma sovet vaqtında müzeyniñ qavrayışı deñişti, onıñ sergisinde II Yekaterinanıñ hanesi ve yatağı kibi eksponat olmadı. Yataq başqa müzeylerde köçip yürdi, soñra kene Bağçasarayğa qayttı.
Bir müddetten soñra onı kene sergilediler ve bu eksponat mısqılğa oğradı, birinciden, II Yekaterinanıñ er keske belli olğan şehvetli yaşayışı içün, ekinciden, bu eksponat - "Madame Recomierniñ seti" adlı frenskistan mebeli olğanı sebebinden, çünki onı aslında yatmaq içün degil, oturmaq içün qullana ediler. Em de bu mebelniñ üslübi imperatriçe Bağçasaraynı ziyaret etkeninden bayağı soñra peyda oldı, demek yataqnıñ da bu şekilde olması mümkün degil.
Oleksa Gayvoronskiy, 1860-ıncı yılda belli Qırım bilgiri Yevgeniy Markov aytqan sözlerini köstere: "İhtimal ki, yataq Aqmescitte yapıldı ve eñ çoqu on yaşındadır".
Şimdi, saraynıñ nevbetteki beceriksiz restavratsiyasından soñra "imperatriçeniñ yatağı" kene de ekspozitsiyağa qaytarılmaq mümkün, onıñ içün turistler buña pek tenqit;i yanaşmalı. Çünki Bağçasaray sarayında böyle inanılmaz eksponatlar çoqtır ve olar aqqında evelce oqumaq, soñ ise barıp seyir etmek daa doğrudır.
Mıkola Semena, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımda Aqmescit SİZOsında tutulğan “Veciye Kaşka” işiniñ iştirakçisi Bekir Degermenciniñ alı fenalaşqan. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa adliyeci Edem Semedlâyev izolâtorda tutulğan imayesi altındaki şahısnı ziyaret etken soñ haber etti.
”O, daima ingalâtorlar qullanğanını körip, alı fenamı dep soradım. Hastalıq (bronhial astma) sezondan dolayı keskinleşip başladı, dep cevap berdi”, - dep izah etti Semedlâyev.
Adliyeci, sentâbrniñ 19-nda tahqiqatçı cinayet işi boyunca ilk tahqiqat bitkeni aqqında ilân etkenini ayttı. Bu sebepten Degermencige nihaiy qabaatlav aqqında aytılıp, o daa bir kere sorğulandı.
“Bundan soñ bizler cinayet işi materiallarınen ögrenmege başlaymız. Şimdilik ne qadar sürecegini aytıp olamayım”, – dep ilâve etti Semedlâyev.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermenci kibi bir gruppa qırımtatarnı tutıp aldı. Olar Türkiye vatandaşından para talap etüvde qabaatlandı. Rusiye telükesizlik hadimleri olarnı tutqan maalde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay. Daa soñra belli olğanı kibi qadın vefat ete.
Bekir Degermenciniñ – hronik astma hastalığı bar. SİZOda onıñ alı daa ziyade fenalaşa. Qırım Yuqarı mahkemesi zalına faalge dep “acele yardım” çağırıla.
Dekabrniñ 14-ne keçer gecesi o reanimatsiyağa tüşe, bundan soñ o pulmonologiya bölügine keçirile. 2018 senesi yanvarniñ 2-nde faal tekrar SİZOğa qaytarıla.
Qırımtatar faal Asan Çapuh SİZOda mikroinsult keçirip, acele sürette hastahanege yatqızılmağa kerek ola. Yılbaşı bayramı tatillerinden evel tevqif etilgen şahıs tıbbiy nezaretten keçe, ancaq adliyeci onıñ sağlıq vaziyeti ve diagnozı aqqında iç bir şey bilmey.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan “Hizb ut-Tahrir” ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.


text:
Aqmescitte isitüv mevsimini aprelniñ 27-sinde toqtatacaq olalar. Bu malümat Aqmescit ükümetinin saytında yerleştirildi.
"Aqmescit şeerinde 2019-2020 isitüv mevsiminiñ soñunı 2020 senesi aprelniñ 27-sine tayin etmek", - denile vesiqa metninde.
Şu kün çoq qatlı evlerde, şağlıq, tasil, içtimaiy ve medeniy müessiselerde isitüv toqtatılacaq.
Daa evel Aqmescit akimiyeti isitüv mevsimi aprelniñ 22-sinde bitecek dep bildirgen edi.
Amma Rusiye nezaretindeki Aqmescit akimiyeti ava suvunmasından sebep isitüv mevsimini uzatmağa qarar aldı.
Bu afta isitüv mevsiminiñ uzatılması aqqında qararnı Aqyarda da qabul ettiler.


text:
Mayısnıñ 23-ünde Londonda Qırımdan olğan ukrain boksçu Oleksandr Usık ile ingliz Derek Chisora olacaq uruşnı başqa tarihke keçirdiler. Bunı Matchroom Boxing promouter şirketi bildirdi.
Beyanatqa köre, koronavirus pandemiyasına köre, Matchroom Boxing, mayıstaki bütün uruşlarnı başqa künge avuştırdı.
Usik ve Çisoranıñ yañı uruş künü daa belli degil.
"Uski ve Çisoranıñ yañı uruş künü tayinlene. Biletler yañı uruş tarihında keçirli olacaq. Biletlerni alğan yeriñizde qaytarmaq mümkün", - denile beyanatta.
Martın 13-ünde, cüma künü Londonda Qırımdan olğan ukrain boksçu Oleksandr Usık ile ingliz Derek Chisora arasında ilk baqış dueli keçti.
Hatırlatayıq, Qırımdan olğan ukrain boksçu Oleksandr Usık ile ingliz Derek Chisora arasında uruş mayısnıñ 23-ünde Londonda O2 arenasında olacaq.
Oktrâbr 13-ünde ukrain boksçu Oleksandr Usik super ağır çekide birinci küreşinde ğalebe qazandı, o amerikalı Chazz Witherspoonnen küreşe edi.
2018 senesi noyabrniñ 11-nde Usik britaniyalı Toni Bellyüni Mançesterde nokaut etip, 90,7 kilogrammğa qadarki çekide mutlaq dünya çempionı unvanını qorçaladı. Usik WBC, WBA, WBO, IBF versiyalarına köre çempion quşağını ve The Ring mecmuasınıñ unvanını qorçaladı.
Daa evel Aleksandr Usik 90,7 kilogrammğa qadar çekide dünyanıñ mutlaq çempionı oldı. Ukrainalılarnıñ dünya boks superseriyasınıñ final uruşında rusiyeli Murat Gassiyev ile yarışlaştı. 12 raund neticelerine köre Aleksandr Usik akemlerniñ qararı ile ğalebe qazandı.


text:
Büyük Britaniyanıñ Ukraina elçihanesi, Büyük Britaniyanıñ terrornen küreş politsiyasından Ukraina tuğrasını (perunnı) ekstremist timsalleri cedvelinden çıqarmasını talap ete. Bu aqta elçihane yanvarniñ 19-nda bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Diplomatik müessise, jurnalistler aydınlatqan oca ve ekimler içün qullanmalardaki sağ radikal areketler timsalleriniñ örnekleri arasında perun şeklinde tatuğa diqqat celp etti.
«Anayasada milliy timsal ve Ukraina devlet tuğrası olaraq qayd etilgen perunnıñ «Ekstremizm ile küreş qılavuzına» kirsetilmesi açuvlandıra, onı terror ile küreş politsiyası oca ve ekimler içün çıqardı. Mında aqlav olamaz. Perunnıñ qılavuzdan çıqarılmasını ve resmiy şekilde afu sorulmasını talap etemiz», – dep aytıla elçihane beyanatında.
Yanvarniñ 17-nde The Guardian Britaniya neşiri Büyük Britaniyanıñ terror ile küreş politsiyası tizgen ekstremist timsalleriniñ cedvelini derc etti. «Sağ radikal timsaller» örnekleri arasında ukrain perun şeklinde tatu tapmaq mümkün, «beyaz suprematizmciler» taqımları arasında ise – «Azov» ukrain batalyonınıñ işareti.
Bundan ğayrı, kütleviy haber vastalarınıñ diqqatını cedvelniñ diger detalleri de celp etti – meselâ, qullanmalarda «Etraftaki müitni imaye timsalleri ve gruppaları» bölügi bar, anda etraftaki müitni qoruğan Greenpeace ve Extinction Rebellion teşkilâtları kirdi.
2019 senesi küzde 39 amerikalı kongressmen Ukraina Milliy gvardiyasınıñ alayı olğan «Azov» batalyonını terror teşkilâtları cedveline kirsetmege çağırdı. «Azov» azaları bu muracaatnı «Ukrainağa qarşı informatsion ücüm» dep adlandırdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrince, Qırımnıñ işğalden azat etilüvi içün, Kreml ögünde Rusiye devletiniñ dağılmasına sebep olacaq rus iqtisadınıñ tolu derecede kollaps telükesi peyda olmaq kerek. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında ayttı.
“Kreml başlıqları ögünde Qırımnı ğayıp etmek istiqbaliden daa büyük bir telüke peyda olmalı. Yani, Rusiye devletiniñ dağılmasına sebep olacaq rus iqtisadınıñ tolu derecede kollaps telükesi. Bu, Kremlniñ halqara uquqnıñ qaidelerine kene riayet etip başlaması ve işğal etilgen topraqlardan keri çekilmesi içün sebep ola bilir. Söz tek Qırım aqqında degil – Turla boyu, Gürcistan topraqları aqqındadır”, – qayd etti Çubarov.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi baqqan cinaiy davanıñ üç «zarar körgen insanı» qanunsız areket yapmağa çağırmağanını ayttı.
Bu aqta Çubarov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Advokatımnıñ (tayin etilgen Aleksandr Osokin – QA) aytqanına köre, zarar körgenler insanlarnıñ ayatına telüke ketirecek bir de bir areketlerge çağırmağanımnı ayttı. Aksine zıddiyetniñ farqlı taraflarından insanlar bir-birini tiymesin dep, ayat yapmağa (2014 senesi fevralniñ 26-nda miting vaqtında – QA) tırışqanımnı ayttı. Tek bir «zarar körgen» kişi parmaqlarnen bir işaret köstergenimni ayttı», – dep bildirdi Çubarov.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, advokatnıñ malümatına köre, Rusiye mahkemesiniñ oturışuvında dört «zarar körgen» insan sorğuğa çekildi.
Meclis reisi Rusiye akimiyeti tarafından tayin etilgen «devlet advokatı» Aleksandr Osokin ile bağlanıp, o (advokat – QA) bilgileri çerçivesinde advokat vazifelerini yapacağına esaslanacaq, dep ayttı.
«Amma o «davamnı» izaatlap olamay. Bütün izaatlarım mende qala. O (advokat – QA) razı oldı ve ileride bir intervyü olmaycaq, dep tüşünem», – dedi Çubarov.
Aleksandr Osokinniñ mahkemede aytqanına köre, Çubarovnıñ «qabaatını tanımağanına» esaslanacaq. Qırımda Meclis reisini ğıyabiy şekilde mahkeme eteler.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde keçirilecek edi. Koronavirus pandemiyası sebebinden yürüş başqa vaqıtqa qaldırıldı.


text:
Qırımda Rusiyeniñ işğalci akimiyeti tarafından azırlanılğan Hıdırlezde qırımtatar milliy ruhu yerinde – özbek «sovogı», dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. Bunı o Facebook saifesinde yaza.
«Keçken seneleri olğan tedbirlerniñ qırımtatar ruhu olmağan zayıf bir taqlidi… Amma «sovok» kibi şey pek çoq, ecnebiy, özbek   Esas sananıñ donatuvında qırımtatar milliy timsalleri yoq»,– dey Çubarov.
O şunı da yaza ki, qırımtatar iş adamlarını «Hıdırlezge» çıqıp, alış-verişke qoşulmağa mecbur etken ediler.
«Qırımdan kelgen soñ malümatqa köre, işğalci akimiyet tarafından azırlanılğan «Hıdırlezge» zar-zornen 5-6 biñ insannı toplap oldılar», – dey Çubarov.
Evel Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, Qırım ükümeti Hıdırlezge 40 biñ insannıñ qoşulması aqta ayta eken.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Bağçasaray regional meclisiniñ toplaşuvında aprel 18-de Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy bayramı Hıdırlez ile bağlı tedbirlerde iştirak etmemek qararı qabul etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aprel 26-da aydınlatılğan muracaatında Qırım akimiyeti Hıdırlez bayramını qırımtatar halqını bölmek içün qullana, – dep aytqan edi.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar iyünniñ 7-nde Qatar Tış işler devlet naziri Sultan bin Saad al-Mreyhi ile telefonda laf etti. O, Qatar zenaatdaşına «Qırım platformasınıñ» sammiti aqqında tarif etip, onıñ esas maqsad ve vazifelerini qayd etti, dep haber ete Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Bu teşebbüs Ukrainağa Qırımnıñ Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilüv mevzusını kün tertibine qaytarmağa ve devletimizniñ topraq bütünligini ğayrıdan tiklemege imkân berecek alet ola», – dep qayd etti Emine Ceppar.
Qayd etilgenine köre, subetdeşler halqara yaşayışnıñ aktual meselelerinen, hususan Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsı, işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye tarafından askeriyleştirilüvi ve Qırım yarımadasında qırımtatar halqı aqlarınıñ bozuluvınen bağlı fikirlerini bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qatar Tış işler devlet naziri Sultan Al-Mreyhi memleketi Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligine qol tuta, dep bildirdi.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom» telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Martnıñ 15-nde ise Rusiye Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova Kyivniñ Qırım işğalini toqtatmaq ıntıluvları qanunsız ola ve Rusiyeniñ eki subyekti olğan Qırım ve Aqyarğa qarşı istilâ telükesi olaraq qabul etile, dep bildirdi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiye içinde seferleri boyunca hızmet etken Aqmescit ava limanı üç millioncı yolcunı qabul etti. Bu aqta şirketniñ matbuat hızmetinde bildireler.
«Yubiley yolcu Tuzovskaya Natalya oldı, o Pegas fly avia şirketiniñ seferinen keldi... Natalyağa «Pegas fly» şirketi ve Aqmescit ava limanından hatıra ediyeleri taqdim etildi, bundan da ğayrı, oña ava limanı biznes zalında bedava hızmetler almaq içün sertifikat berildi», – dep aytıla beyanatta.
Ava limanında qayd eteler ki, uçaq seferleriniñ sayısı ziyadeleşkeni «yolcularnıñ sayısı artqanına bağlıdır». Böyle etip, müessiseniñ malümatına köre, 2014 senesi aynı müddet devamında (yanvar 1-den avgust 8-ge qadar) 1 305 789 yolcu, 2015 senesi ise 2 867 486 yolcu qabul etildi.
İşğal etilgen Qırımda seferlerniñ keçiktirilmesi iyül 18-de başlandı, o vaqıt «VİM AVİA» şirketiniñ yolcuları Aqmescit ava limanında bir künden ziyade seferni bekledi. Bunı tehnikiy meselelernen añlatqan ediler. Privoljskaya naqliye prokuraturasında bildirdiler ki, «VİM AVİA» şirketine qarşı daimiy ve çarter ava seferleriniñ kütleviy şekilde keçiktirilmesi içün memuriy uquq bozuvı aqqında iş açıldı.
2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararınen qapatıldı. O yerge ve o yerden er angi uçuşlar Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni boza, bunıñ içün ava şirketleri Ukraina ve İKAO tarafından halqara sanktsiyalarğa oğray bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
May ayınıñ êksport kürsätkeçläre
Törkiyä säwdä ministrı :" May ayındağı êksport uzğan yılnıň şul uq ayı belän çağıştırğanda 65,5%qa arttı"
Törkiyä säwdä ministrı Mäxmät Muş matbuğat oçraşuında may ayınıň tışqı säwdä kürsätkeçlären iğ’lan itte.
Ministr Törkiyäneň may ayındağı êksportınıň uzğan yılnıň şul uq ayı belän çağıştırğanda 65,5%qa artıp 16 milliard 500 million dollar täşkil itüen belderep, “Bu - xäzergä qadärge iň yuğarı ikençe may ayı kürsätkeçe ”dide.
Ul bıyılnıň 4 ayıında êksporttağı näticälelekneň may ayında da däwam itüen assızıqladı.
Ministr äytüençä, bıyılnıň 5 ayındağı êksport uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 38,3%qa artıp 85 milliard 200 million dollarğa citte.


text:
Sentâbr 16-da, cuma künü Aqmescitte cep telefonındaki internet bağı çalışmay, dep bildire rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov Twitterde, o «Çiygoznıñ işi» boyunca mahkeme toplaşuvında iştirak etmek içün keldi.
Polozovnıñ tahmin etkenine köre, internet bağınıñ blok etilmesi, şeerge Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ kelmesinen bağlı ola bile.
«Putinniñ Aqmescitke (ola bilecek) kelmesi içün mob. interneti söndürildi. Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme saat 14:00-te başlanacaq – zararlanğan kişi kelmedi», – dep yazdı Polozov Twitterde.
Vladimir Putin ve Dmitriy Medvedev sentâbr 15-te, cumaaqşamı künü Keriçni ziyaret etti, bu yerde Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ «devletniñ cenübinde naqliye sistemasınıñ inkişafı meseleleri boyunca» toplaşuvı keçirildi. Bunen beraber, rusiyeli yolbaşçılar Keriç köprü qurulması ketişatınen tanış oldı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi ilân etti ki, Vladimir Putin ve Dmitriy Medvedevniñ Qırımğa ziyareti munasebetinen Rusiye adına narazılıq mektübini azırlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Medeniyet nazirligi Qırımnıñ diqqatqa lâyıq yerlerine dair Wikipedia maqaleleriniñ yarışına teşebbüs köstere.
Bunı Ukraina baş nazir muavini, medeniyet naziri Vâçeslav Kirilenko Wikipediyacılar yarışınıñ ğaliplerini taqdirlev merasiminde bildirdi, dep haber ete Medeniyet nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Bizler «Wikipedia Ukraina» ile işbirligimizni devam etmek isteymiz. Teşebbüs köstergenimiz ve qoltutacağımız nevbetteki leyha «Ukrain Qırımınıñ yadikârlıqları» olacaq. Böyle bir ad altında bizler ukrain Wikipediasında maqaleler yazıp, Qırımdaki yadikârlıqlar aqqında malümat bermege ve fotoresimlerini yerleştirmege teklif etecekmiz», – dep ayttı nazir.
Nazirlikniñ malümatına köre, al-azırda Wikipediada Qırım aqqında ukraince yazılğan 3795 maqale mevcut, rusça eki qat ziyade. Nazirlik qayd ete ki, Qırımda 2059 yadikârlıq, Aqyarda – 670 bar. Olardan 63 danesi Milliy emiyet olğan medeniyet mirasınıñ yadikârlıqları devlet cedveline kirmekte, bunıñ kibi 23 yadikârlıq Aqyarda yerleşe.


text:
Uquq qoruyıcılar Herson vilâyetinde Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı iştirakçilerine qol tuta, amma narazıcılarnı Ukraina qanuniyetini bozmamaq çağıralar.
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Ukraina Milliy politsiyasınıñ narko cinayetke qarşılıq boyunca departamentiniñ başı, Herson militsiyasınıñ sabıq reberi İlya Kiva bildirdi.
«İşbu vaziyetke qanuniy munasebet aqqında aytsaq, bu tiremelerni kim, ne vaqıt ve ne maqsat ile bozğanı ile bağlı malümat çoqtan toplanğan. Ne olsa da, tiremelerni bozmağa qanuniyet boyunca… E, ebet, mantıq bar, bu «energetik qamaçavnı» işğal etilgen territoriyağa çoqtan etmege kerek edi, ve bu, eñ azından, bir yılğa keçikken qarar. Amma qanuniyetke köre, tam bozuluv – elektrik tiremeleriniñ patlavı», – dedi o.
Programmanıñ diger musafiri – Qırım qamaçavı boyunca aktsiya idarecisi Lenur İslâmov dey ki, «Ukraina akimiyeti Qırımnı qaytarmağa istemey».
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen.
Ukrain uquq qoruyıcıları elektrik tiremeleriniñ bozuluvı boyunca cinaiy işlerni açtı. Qırımda yarımadanıñ rusiyeli prokuraturası yarımadağa elektrik energiyasınıñ berilmemesini taqiq ete.


text:
Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ resurs «yağı» ve karantin vaqtında biznes işiniñ yasağını saqlap qaluv coşqunlığı biteyata. Ket-kete müessiseler açıla. Amma qırımlılar «özüni izolâtsiya etüv» rejiminden tezden çıqarılmaycağına oşay.
Yahşı yerler boş qalmay. Bu söz er devirge ve er vaziyetke kelişe. Qırım ilhaqından soñ Kyiv yarımada ile naqliyat seferlerini toqtatqanını hatırlayım, amma qanunsız taşıyıcılar birden peyda oldı, olarnıñ sayesinde insanlar Qırımdan esas Ukrainağa ve andan mında kelmege devam etti. Şimdi de öyle: qırımlılarnıñ soqaqqa çıqması yasaqlandı, ketirüv hızmeti pek tez inkişaf etip başladı. İçtimaiy ağlarda ve çoq daireli evlerniñ kirişlerinde ilân tahtalarında ne isteseñ ve qayda isteseñ ketirecekler dep yaza. Bazar qaidesi er vaqıt çalışa: istek barmı – teklif de bar.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında da Qırımnıñ Rusiye akimiyeti mayısta Qırım müessiseleriniñ çoqusı açılacaq, dep aytıp başladı. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırım federal merkezden alışqanları kibi artıq para almaycağını yahşı añlay. Pandemiya sebebinden buhran dünya iqtisadiyatına tesir etti, amma «benzin kolonkası memleketine» çoq tesir etti. Energiya menbalarınıñ ihracından qazanğan keliri olmasa, Rusiye toplağan parasını coyar. Bu vaziyette yağ degil, yaşav meselesi bardır. Şunıñ içün Aksenov buhran ile küreş ve Qırımnıñ bütün saalarına qol tutmaq içün tek 3 milliard rublesi (o da inkişaf programmalarından alındı) olğanını qabul ete, ve bu para belli olmağan müddetke yetmeli, çünki başqa parası olmaycaq.
Aprelniñ 23-nde ştab toplaşuvında Aksenovnıñ vaziyet alışqan normaları tışına çıqqanından nervalanmağa başlağanı körüne edi. Çetel ziyaretlerinden qaytqan turistler aqları aqqında aytıp başlağanına açuvlanıp anayasa-çulğavlarını çıqarıp başladılar, dep ayttı. Soñra añlap, fevqulâde vaziyette angi anayasa aqqında aytasıñız, dep qoştı. Lâkin Sergey Valeryeviç fevqulâde vaziyet ilân etilmegenini unuttı. İlân etken «özüni izolâtsiya etüv» rejimi ise qırımlılarnı tek öz evlerinde izolâtsiya etilmelerini talap ete. Aytacağım, «ğalipler taqımı» kontrolini coya…
Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri, qırımlı «Yedinaya Rossiya» lideri Vladimir Konstantinov da olıp keçken adise-vaqialardan ciddiy qasevetlengenini bildire. Ştabnıñ er toplaşuvında keliri az olğan qırımlılardan yüzlernen hayriye yardımı istegi kele ve olarnı ket-kete memnün etmek daa zor ola, dep bildire. Ebet, qartanalarnıñ «sarafan radiosı» yahşı çalışa: biri aldı, dostlarına ayttı – ve başlandı. Spikerniñ (aprelniñ 23-nde ştab toplaşuvında) qayd etkenine köre, şimdilik bütün yardım deputatlarnıñ şahsiy parasına yapıla. Toplaşuv soñunda Konstantinov öyle bir laf etip başladı ki, qırımlılar koronavirusnen bağlı sıñırlavlar şaraitlerinde daa çoq yaşaycağını gizlemedi.
Añlaşılğanına köre, spikerniñ teşebbüsinen qurucılıq müessiseleri mecburiy boş turuvdan çıqarıldı. Aynı vaqıtta, bazı qurucılar paydaşlarını tenbilep, meskenni teslim müddeti «yañı koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı sebebinden» daa keç bir vaqıtqa qaldırıla, dep bildirdi.
Sıra diger müessiselerde. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti resursları sıñırlanğanda ve kelecegi belli olmağanda vaziyetni kontrol altında tutıp olamaycağını añladı.
Pandemiya yavaşlamasa, bu kelecek pek kederli ola bile. Ştab toplaşuvında Konstantinov Qırım iqtisadiyatı yıqıluv telükesi altında buluna, dep qabul etti.
Qırım iqtisadiyatını aytıp olamayım, amma qırımlılarnıñ qoranta bücetleri biteyata. Devlette çalışqanlarnıñ vaziyeti bir qarar olsa, öz işinen oğraşqanlarnıñ vaziyeti zor. Vaziyet yavaş olsa da kerginleşe…
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
İşğal etilgen Qırımda FSB teşebbüsi ile açılğan «Mustafa Cemilev davası» yarımada şimalinde Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde baqılacaq.
Bu aqta Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov Facebookta bildirdi.
«Şimdi Qırım prokuraturasından mektüp aldım. Niayet, haber ettiler. Mustafa Cemilevge qarşı dava Ermeni Bazar şeer mahkemesinde uzaqtan baqılacaq. Mahkemeden şimdilik bir haber kelmedi. Davanı qadı İsroilova V.U. baqacaq. İlk diñlevler künü belgilenmesini bekleyim», – dep haber etti Polozov.
Daa evel Polozov Rusiye tahqiqatçısına «Cemilevniñ davası» boyunca ilk diñlevlerni keçirmek muracaatını berdi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka tutulğanda onı «eñ az bir kere avtomatnen urıp, qırçma taqqan ediler», dep ayta rusiyeli advokat Nikolay Polozov.
Bunı o, noyabrniñ 25-nde Aqmescitte keçirilgen «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ toplaşuvında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşka tutulğanını qayd etken videolarnı gizlediler.
«Menim malümatıma köre, Veciye Kaşkanı eñ az bir kere avtomatnen urıp, qırçma taqqan ediler», – dep qayd etti advokat.
Polozovnıñ qayd etkenine, Veciye Kaşkanıñ ölüm işiniñ bir çoq malümatını ögrenmek zor olsun dep, olarnı «faal gizleyler».
«Veciye Kaşkanıñ ölüm davasını alıp barğan tahqiqatçı Nadejda Balaşova qırımtatar milliy areketiniñ veteranı ve bu davanıñ diger figurantlarını tutqan hadimlerniñ (Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ – QA) adları ve soyadlarını gizledi», – dedi advokat.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde 82 yaşlı Veciye Kaşka vefat etti. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı FSB ve SOBR keçirgen mahsus tedbirlerniñ şaatı oldı. Uquq qoruyıcılar Aqmescitteki qavelerden birinde qırımtatarları Kazim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tuttı. Olarnı Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etkenlerinde qabaatladılar.
FSBniñ resmiy malümatına köre, bu adise vaqtında Veciye Kaşka yaramadı. Qadınğa «ilk yardım» çağırıldı, amma hastahanege ketkende Veciye Kaşka can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.


text:
Ukrainada ilk hasta koronavirustan tüzeldi, dep bildirdi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Bu aqta o, içtimaiy ağlarda bildirdi.
«Quvançlı haberimiz bar. Çernivtsi şeerinden hastanıñ tekrar koronavirus talili yapıldı. Menfiy netice çıqtı. Resmiy şekilde bildiremiz – Ukrainada koronavirustan tüzelgen birinci insan bar. Bunı onı hastahaneden çıqaralar, ve o, evine qayta», – dedi Zelenskıy.
Onıñ bildirgenine köre, Ukraina Milliy ilimler akademiyasınıñ molekulâr biologiya institutı azırlağan ekspress-testlerniñ birinci partiyası alındı.
«Aytmaq isteyim ki, yaqın 48 saatta Ukrainanıñ bütün köşelerine yollanacaq 10 million laborator testiniñ Qıtaydan Ukrainağa kelmesini bekleymiz. Aqcigerniñ suniy avalandırıluvını yapqan 10 apparat kelecek. Ukraina aphanelerine berilecek million maska. Ekimler ve politsiya hadimleri içün 100 biñ yüksek seviyeli qoruv maskası. 400 biñ ekspress-test ve 10 biñ litr yuqunçsızlaştıruv madde. Er bir Ukraina vatandaşını şahsiy qoruv vastaları, ekspress-testler, yuqunçsızlaştırıcı ile temin etmek içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dep qayd etti Zelenskıy.
Martnıñ 3-nde Ukraina Sağlıq nazirligi Ukrainada COVID-19 qayd etilgen ilk hasta aqqında bildirdi. Bundan bir qaç kün ögüne er adam Çernivtsi şeerine koronavirus merkezlerinden biri olğan İtaliyadan qayttı.
Martnıñ 20-ne qadar Ukrainada 26 COVID-19 hastası qayd etildi. Üç kişi öldi.


text:
Keriç keçitinden bir kün içinde 3376 maşinanı keçirdiler. Bunı iyül 23 künü Rusiyeniñ Yekâne naqliyat müdirligi bildirdi.
Olğan malümatqa köre, iyül 22 künü saat 18:00-den iyül 23 künü saat 10:00-ğace paromlar eki tarafqa 36 sefer yaptı.
Nevbetçiniñ aytqanına binayen, al-azırda «Kavkaz» limanında 632 maşna nevbette tura, «Qırım» limanında nevbet yoq.
Keçken kün devamında 3376 maşina ve «yekâne bilet» boyunca 3062 yolcu keçirildi.
«6 parom çalışa edi. «Olimpiada» ve «İonas» 6 sefer yaptı, eki tarafqa 919 maşina avuştırıldı», – deyler Yekâne naqliyat müdirliginde.
Evel bildirilgeni kibi, Keriç paromlı keçitinde avgust 1-den maşinalar içün mahsus meydançıqlarnı açmağa planlaştıralar.


text:
Amerikanıñ Çikago şeerinde «Qırım – bu Ukraina» serlevalı fotoleyhanı teşkil ettiler, dep bildire ukrain disporanıñ mediaportalı.
«Ukrain Diasporanıñ Hanımı» yarışınıñ iştirakçisi, Lvov şeerinden Ulyana Sidor, «Qırım – bu Ukraina» degen mevzuda teşkil etilgen fotosessiyada resimge çıqarıldı.
Fotoresimlerdeki manzaralar Qara deñizni añdıra, faqat fotolar Çikago şeeriniñ Miçigan gölünde yapıldı.
Ukraina gimninden alınğan satır «Qara deñiz daa külümsirecek…» ve «Bir devlet – bir millet» ibaresi – fotoleyhanıñ esas urğularıdır.
Böyleliknen, «Ukrain Diasporanıñ Hanımı» yarışı okeannıñ o bir tarafında yaşağan ukrainlilerden qırımtatarlarğa olğan destegini köstere.
«Qırımtatar qardaşlarımız, serbestlikni coymañız!», – dep çağıralar leyhanıñ müellifleri.
Qız qırımtatarı degil, amma qara qaşları olğanı sebebinden onı şarq güzeli olaraq adladılar, dep yaza neşir.
Ulyana Sidor özü oquğan amerikalı oquv yurtında kostümci olaraq çalışa. Anterniñ bazı elementlerini qız özü tikti.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Prezident ofisi Ukraina devlet başınıñ ABD prezidenti Joseph Biden ile körüşüvini ve telefondan qonuşmasını azırlay. Kyiv Donbasta vaziyetniñ tınç çezilmesi ve Qırımnıñ işğalden azat etmesi ile bağlı aytışmalarğa ABD-ni daa ziyade celp etmek içün çalışacaq.
“ABD-niñ yañı prezidenti ile bağ endi bar, yaqında ise Ukraina TİN başı ABD-niñ Devlet kâtibi ile telefondan laf etti” – dep yazıla bildirmede.
ABD prezidenti Joseph Bidenniñ yañı memuriyeti Qırımnı işğalden qurtarmaq içün çoq şey yapa bile. Böyle fikirni Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında ABD diplomatları Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını qurmaq içün Kyiv ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirgen edi.
2018 senesi iyülniñ 25-nde o vaqıt ABD devlet kâtibi olğan Mike Pompeo Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt qabul etmeycegi aytılğan «Qırım beyannamesini» çıqardı. Pompeo, ABD Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesini kene israr etecek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ temsilcilerini yarımada qamaçavını teşkil etkenlernen er angi körüşüvlerden qaçınmağa ve olarğa halqara seviyede boykot ilân etmege çağırdı.
Bu aqta «RİA Krım» agentligine rusiyeli Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov bildirdi.
«Birleşken Milletler Teşkilâtı kibi böyle nufuzlı halqara teşkilâtnıñ temsilcileriniñ Qırım yarımadasında yaşağan eki milliondan ziyade insannıñ ömrüni telükeli vaziyette qaldırğan ukrain ekstremistlernen körüşmesi mümkün degil. BMT temsilcilerini olarnen er angi körüşüvlerden vazgeçmege ve olarğa halqara seviyede boykot ilân etmege çağıramız», – dedi Smirnov.
Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ idarecileri Smirnovnıñ beyanatı boyunca daa izaat bermedi.
2015 senesi sentâbr 20-de, Qırımğa mahsulat ve malnı alıp ketken yük naqliyeni blok etüv boyunca qırımtatarlarnıñ liderleri teşebbüsinen keçirilgen müddetsiz aktsiyası başlandı. 2016 senesi yanvar ayı ortasında, teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ şekli deñişti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri qırımlılarnıñ evlerinde tintüvlerni keçirmege devam ete. Bunı Aqyar sakini Galina Denisova bildire. Saba aprel 3-de Facebookta yazğanı kibi, dairesinde Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri tintüvni keçire edi.
Birazdan beyanatı astında «mahkeme olacaq» degen izaatını yazdı.
«2014 senesi avgust ayında «Ektremizm» maddesine uyğan bir şey yazğanım sanki. Bu endi aqlımda da yoq», – dey o.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, aprel 2-de saba Seyit Eli (Juravki) köyünde politsiya blok-postlarnı tiklep, qırımtatar timsalleri ile maşinalarnı teşkermege başladı. Qırım boyunca silâlı insanlar şeer ve qasaba kirişlerinde blok-postlarnı tiklemege devam etip, bunı terrorizmge qarşı talimlerniñ keçirilmesi ile añlatalar. Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar areket faali, Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev bildire


text:
Mart 23 künü, Sudaqnıñ Alçaq massivinde, qırımtatarlarnıñ evlerni yıqtırmaq içün, 100 - ge yaqın silâlı uquq qorçalayıcıları keldi. Bu aqta Qırım.Aqiqat agentligine qırımtatar milliy Meclisiniñ yolbaşçısı muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Anda 100 - ge yaqın uquq qorçalayıcılar bar edi, olarnıñ yarısı silâlı edi. Olar OMON, politsiya ve FSB vekilleridir. Eñ azı 2 kamaz aydap ketirildi. Olar bese-belli bir şey olacağını beklediler. İç bir şey olmadı. Qırımtatarlarnıñ büyük gruppası toplaştı. Aynı askerler miqdarında, belki biraz ziyadedir», - dep tarif etti o.
Celâlnıñ sözlerine binaen, mezkür evler çoq yıl evel qurılğan ve kerçekten, qurulışqa ruhset bergen vesiqaları yoq. Amma böyle vaziyet bütün qırım boyunca üküm sürmekte ve tek qırımtatarlarğa ait degil.
«Olarnıñ evlerini soñki eki yıl içinde resmiyleştirmege ıntıldılarmı yoqmı, haberim yoq, amma olarğa, hususan Sudaq regional meclisiniñ reisi İlver Ametovğa, şimdiki vaqıtta areket etken akimiyetınen ve bazı qırımtatar siyasiy küçleri ile işbirlik tutmağa teklif ete ediler. Söz, akimiyet tarafından işanğan qırımtatarlar aqqında yürütilmekte. Ametov, onıñ öz baqışı ve qatiy işançı bar olğanını bildirip, tekliflerni red etti. Bunıñ neticesinde işte, başında böyle oğursızlıq peyda oldı», - qayd etti Meclis yolbaşçısınıñ muavini.
Onıñ sözlerine binaen, yıqtırılacaq evleriniñ bazı saipleri, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ baş - naziri yardımcısı Ruslan Balbeknen körüşmek içün yol aldılar.
Şimdiki vaqıtta, körüşüv ötkerilgeni aqqında iç bir malümat yoq. Bunıñnen bir sırada, Qırım akimiyetiniñ yıqtırıluvnen bağlı resmiy izaatları da yoq.
Qırımdaki insanlar aq-uquq qoruma gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparovnıñ bildirgenine köre, rusiye askerleri ketti, 150 - den ziyade toplaşqan qırımtatarlar da tarqaldı. Uquq qoruyıcı ileride olacaq bir de bir areketler aqqında aytıp olamadı, çünki «Rusiyeden er şey beklenile bile».
VİDEO: Avdetke ait
Evel haber etilgeni kibi, mart 23 künü Sudaq şeherinde qırımtatarlarnıñ 6 tane evleri ve bazarı yıqtırılacaq edi.
Tintüv arfesinde Rusiye telükesizlik Şurasınıñ yolbaşçısı Nikolay Patruşev keçirilgen toplaşuv devamında, yarımadada vaziyetniñ destabilizatsiya havfı üküm sürgeni aqqında bildirdi.
Mart 22 künü, Qırımda Qurultaynıñ üç delegatınıñ evlerinde tintüv keçirildi. Aynı bu künü Rusiye Federatsiyasınıñ telükesizlik naziri Sergey Şoygu yarımadağa iş ziyareti ile keldi.
Halqara cemaatçılıqlar bir çoq kere Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ, daa çoq qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulğanları aqqında aytıp, Moskvanı böyle bozuvlarnı toqtatmağa çağırdılar. Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti mezkür arizalarnı «ziyade arttırılğan» kibi saymaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini vazifesine Emine Cepparnıñ namzeti aqqında keliştiler. Bu aqta Ukraina devlet yolbaşçısınıñ saytı bildire.
«Prezidentniñ qayd etkenine köre, qırımtatar halqınıñ vekilleri yüksek diplomatik seviyede temsil etilmeli», – dep aytıla haberde.
2016-2019 seneleri Emine Ceppar Ukraina İnformatsion siyaset naziriniñ birinci muavini edi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy qırımtatar halqı genotsidiniñ yılında Rusiye işğal etken Qırım yarımadasınıñ Ukraina kontroline, qırımtatarlarnıñ ise tuvğan evlerine qaytacağına ümüt etkenini bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Aman-aman er bir siyasiy mabüs bir ay devam etken mecburiy ceza psihiatriyasına oğratıla. RF topraqlarında ceza psihiatriyasınıñ qurbanları yalıñız siyasiy mabüsler degil, em de Rusiye muhalefetçileri, jurnalistler, faaller ve adiy vatandaşlardır.
2020 senesi orta küz ayında işğalciler saqat (tam soqurlıq) ve siyasiy sebeplerden Rusiye işğalci memuriyeti tarafından taqip etilgen Aleksandr Sizikov içün mecburiy statsionar psihiatriya ekspertizasını tayin ettiler. Sizikovnıñ aqlı yerinde olğanı aqqında ekspertizanıñ hulâsası alınğan soñ «mahkeme» onı ev apsine qaytardı.


text:
Qırım.Aqiqat yanvar 21-inde Android qullancıları içün yañı qullanımnı taqdim ete, onıñ yardımınen Qırım.Aqiqat malümatınen tanışmaq daa qolay olacaq.
Qırım vaqtınen saat 13:00 (Kyiv vaqtınen 12:00) Qırım.Aqiqat oquyıcılarınıñ cep telefonlarına qullanımnı endirmek teklifinen meşal resminen Push mektübi kelecek. Qırım.Aqiqat malümatını qolaylıqnen açmaq içün "ADD" dögmesini kerek.
Bundan soñ baş ekranda malümatqa tez irişimni becergen yarlıçıq peyda olacaq. Qullanımnıñ yardımı ile haber oqumaq, videolarnı seyir etmek ve audilarnı diñlemek mümkün.


text:
Rosselhoznadzor işğal etilgen Qırımğa Donetsk vilâyeti Kkramatorsk şeerinden qaşqavalnı kirsetmedi.
Bunı Rusiye müessiseniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Rosselhoznadzornıñ malümatına köre, ÇP Poduşkinadan mahsulatnı OOO «Delişes» serlevalı aqmescit şirketine eki kere «Canköy» kiriş noqtasından keçirmege tırıştılar.
«Mahsulatnıñ 2,5 tonnalıq birinci partiyasında «Korol Artur» qaşqavalınıñ imalat tarihı yazılmağan. Aynı böyle bozuluv 5 tonnalıq mahsulatnıñ teşkerüvinde de yüz berdi. Bu sefer «Rossiyskiy» qaşqavalında tarih yazılmağan eken»,– denile beyanatta.
Mahsulatnı kirsetmeyip, Ukrainağa keri qaytardılar.


text:
Qırım siyasetşınası Yevgeniya Gorünova, Rusiyeniñ devlet sisteması demokratik protseduralarnıñ immitatsiyası üzerinde qurulğan olıp, şimdi onı ilhaq etilgen Qırımda da közetmek mümkündir, dep saya. Bu fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Rusiye tarafından Yaltada yañı belediye başlığınıñ tayinlenmesini yorumlağanda söyledi.
«Bugünki Rusiyede adamlarnı akimiyetke yaqın bile qoymaylar, demokratiyanıñ illüziyasını ise prezident ve parlament saylavları vastasınen doğuralar. Yerli yolbaşçılarğa kelgende olarnı, vatandaşlar saylap da soñundan esabat sorap olamasınlar dep, ya yuqarıdan, ya da konkurs neticesinde tayin eteler. Bu, umumen devlet siyasetiniñ bir qısmı ve Qırım da bundan istisna degildir. Yaltada umumiy rey berüvniñ qullanılacağına pek şübelenem, çünki bu ziyadesinen iştaa qozğatqan bir yer parçasıdır. Moskvağa yazılğan şikâyetlerniñ bir şey deñiştire bileceğini iç de tüşünmeyim: anda yerli davalarnen kimseniñ işi yoq», – dep qayd etti siyasetşınas.
Oktâbrniñ 31-nde şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifesini eda etken Yelena Sotnikova Yaltada Rusiye tarafından tayinlengen belediye başlığı oldı. Kremlniñ kontroli altında bulunğan şeer şurasınıñ deputatları oña rey berdi, amma aynı zamanda konkursnıñ keçirilmesini vaqtınca toqtatqan mahkeme qararına iç bir emiyet bermediler. Mahkemede davanı açqan kişi, konkursta iştirak etüvden çetlendirilgen Aqyar sakini Viktor Litvinov edi.
2007-de sabıq şeer yolbaşçısı Andrey Rostenko istifa etken soñ Yalta belediye başlığınıñ yeri boş edi.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ vaqtınca işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko münasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Garp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye yarımadanıñ işğalini red etip, oña “tarihiy adaletniñ tiklenmesi”, dey.


text:
Qırımda kurort mevsiminiñ ilk neticelerini Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ kurort ve turizm sabıq naziri Aleksandr Liyev ile muzakere etecekler.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Bunı «MİR 24» telekanalına esaslanıp, ukrain matbuat vastaları haber ete.
«İri közlü nazik qızçıq öz suvuqqanlı ve adaletli tabiatı ile yüreklerni yaqa. Onıñ sertligine baqmadan, Praya sakinleri oña episi bir nezaketli «Obvinâşka» lağabını berdiler. Böyle sözler ile kompyuter şahısnı oyunnıñ yaratıcıları tasvirleyler», – denile levhada.
Kvestniñ maqsadı – bütün canavarlarnı yeñmek, Poklonskayanıñ virtual egizi bu vazifeni muvafaqiyet ile becere.
Poklonskaya Qırım «prokurorı» olğanınen, onı yapon anime mültfilmlerniñ qaramanı ettiler.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde Arbiy-siyasiy taqiqatlar merkeziniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, «vatandaşlıqtan rey etüv» ketişatı ğayet qıyındır. Yani, zaruriy vesiqalarnıñ resmiyleştirüvine ve Federal migratsion hızmeti organlarında nevbetlerde turmaq içün bir afta vaqit kete.
«Rusiye vatandaşlığını red etken insanlarnıñ evlerine «halq imayesi»niñ temsilcileri bara ve işbu vatandaşlardan Qırımdan ketmege talap eteler. Aks alda küçni qullanmağa söz bereler. Böyle adiseler Aqmescit ve Sudaqta qayd etilgen edi» – dey Tımçuk.
O eminr, böyle tarikler Rusiye Federatsiyasınnı FMH-niñ iştiragi ile keçirile.
Tımçuk qayd ete ki, vatandaşlarnıñ razılığı olmadan olarğa grajdanlıqnıñ berüvi halqara qanunlarnıñ qaba bozuluvı ola.


text:
Kreml kontrol etken Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca komiteti bildirdi ki, aqımdaki seneniñ soñuna qadar qırımlılarğa şahsiy qurucılıq içün 3390 topraq damartısı berilecek. Bunı komitetniñ matbuat hızmeti oktâbr 28-de bildire.
Bugünki künde eki biñ insan Aqmescit rayonınıñ Saraylı Qıyat (Mirnoye) köyünde şahsiy qurucılıq içün topraq aldı, dep bildire memurlar.
«Bugunde-bugün Milletlerara munasebetler komiteti Saraylı Qıyat köyündeki 900 topraq damartısınıñ birinci vesiqalarını bermege azır», – dep qayd etti Kreml kontrol etken komitet yolbaşçısı Zaur Smirnov.
Oktâbr ayında Kreml kontrol etken Qırım ükümetiniñ reisi Sergey Aksenov mesken fondnıñ şahsiyleştirilmesi içün mehanizmni «qısqa müddet içinde» azırlamağa avale etti. Berilgen malümatqa köre, Qırımda mesken inşaatlarnıñ vatandaşlarğa berüv yolları alâ daa belgilenmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.