text:
Kremlge boysunğan Qırım akimiyeti yerli belediyeler bücet paralarını nasıl masraf etkenlerini diqqatnen közetecek. Bu aqta mart 1 künü Bağçasaray şeherinde ötkerilgen qırım akimiyetiniñ toplaşuvında haber etildi.
Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov bildirgeni kibi, her afta maliye ve icraiy intizamınıñ riayet etilgeninen bağlı netice toplaşuvları keçirilecek.
«Cuma künleri umumiy yekün çıqarılacaq, her hafta da maliye ve icraiy intizamı boyunca toplaşuvlar keçirilecek. İşdeşler, vaqıt sert şekilde çare baqılmasını talap ete. Alınğan bütün vazifeler istisnasız er bir resmiy şahısnen becerilmek kerek. Programmalarnıñ, prezident ve Rusiye akimiyetiniñ avalelerini ömürge keçirmesini temin etip olamağanlar, özüne başqa iş yerni qıdırmalılar», - dep ayttı Aksönov.
Rusiye nezaret astında bulunğan qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, çıqışta bulunğan reis muavini Vitaliy Nahlupin devlet akimiyetiniñ icra organları tarafından bücet maliyesini işletkenlerinen bağlı malümatnı seslendirdi.
«Yanvar ayı içün bücetniñ masraf qısmınıñ icra etilmesinde eñ eyi köstergiçler Sudağ şeher belediyesi - 83,2%, Canköy belediyesi - 89,1% qazandılar. Becerüvniñ eñ alçaq seviyeni Yalta, Kefe, Aluşta şeherleri kösterdi» - dep qayd etti Nahlupin.
O, belediyeler idarecilerine bücet maliyeni daa çoq semereli qullanmağa tevsiye etip, bozuvlarnıñ izar etilmesi mesülietke ketirecegi aqta tenbiyeledi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


c: text/html

text:
Aqmescit regional meclisi ve qırımtatar «Avdet» gazetası ofisten marum qaldı, dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Onıñ malümatına binaen, çoq yıl devamında Aqmescit regional meclisi Çehova, 20 adresi boyunca yerleşken edi. 2014 senesi sentâbr ayında, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Merkeziy ofisi yaqalanğan soñ, aynı bu yerge «Avdet» muarririyeti de köçti, gazeta qayd etilüvden keçip olamadı ve adamlarnıñ desteginen 1000 hushası derc etile. Bunen beraber, Celâl bildirdi ki, aynı bu ofiste soñki eki yıl devamında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvları, qırımtatar milliy areketiniñ veteranlarınıñ toplaşuvları ve diger merasimler keçirile edi.
«2016 senesi iyül 15-te, «Avdet» gazetasınıñ doğğan künü, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ sabıq azası, şimdiki vaqıtta Aqmescit şeer memuriyetiniñ reis muavini Teyfuk Ğafarov, ğaliba, işçilerniñ refaqatında, ofis qapusınıñ kelitini mahsus bozdı. Neticede gazeta hadimleri ve regional meclisiniñ azaları ofike kirip olmadı. Bundan soñ elit asıl da yañısına deñiştirildi», – dep yazdı Celâl Facebook saifesinde.
Onıñ qayd etkenine köre, soñki yarım yıl devamında bu, regional meclisni ve gazeta muarririyetini ofisten çıqarmaq ekinci ıntıluvdır.
«Bu areketlerniñ manası nedir: Qırımda soñki serbestlik adalarını yoq etmek tırışma ya da kimseniñ ticariy menfaatlarınıñ çezilmesi, ya da, bu ve bu, yañın vaqıtta bilecekmiz. Ve, belki, sabıq ve şimdilik ameldeki Meclis işdeşleriniñ rolü boyunca pazlnıñ eksik parçaları öz yerine turacaq», – dep yazdı Celâl.
«Bir şey qattı aytam, Meclis memurlarğa temenna etmek içün barmaz. Ofisimiz bütün Qırımdır!» – dep qayd etti o.
Bu mesele boyunca Rusiyege boysunğan Aqmescit akimiyetiniñ izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Qırımtatar Milliy Meclisi, Rusiyege boysunğan Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesiniñ qararını ömürge keçirip, Aqmescit merkezindeki Vorovskogo soqağında yerleşken ofisini, o yerde «Qırım Fondu» hayriye teşkilâtı ve «Avdet» gazetasınıñ muarririyetinen beraber, terk etmege mecbur oldı. Bina müürlendi. 2014 senesi noyabr 18-de Kiyev rayon mahkemesi «Qırım Fondu» hayriye teşkilâtınıñ müdiri Riza Şevkiyevni memuriy dava boyunca 350 biñ ruble para cezasınen cezalandırmaq qararını çıqardı, fond 4,5 million ruble para cezasınen cezalandırıldı.
Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov ilân etken edi ki, «Qırım Fondu» hayriye teşkilâtınıñ mülkiyeti Qırım musulmanları diniy idaresine teslim etilmek kerek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı Petro Poroşenkonıñ matbuat hızmeti bildire.
«Ukraina prezidenti devlet şarqındaki vaziyetni al etüv planınıñ esas noqtaları ve onıñ amelge keçirüv cedvelini qısqadan aydınlatıp, esir alınğanlarnı azat etmek ve Ukraina-Rusiye sıñırında semereli nezaret ğayrıdan tiklenmek kerekligini qayd etti», – aytıla beyanatta.
Poroşenko ateş toqtatılmasınen beraber barışıq planına qol tutacaqlarına ümüt etkenini bildirdi.
Ukraina prezidenti matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Vladimir Putin «Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde vaziyetni al etüv boyunca ıntılış, ateş toqtatılmasınıñ areketleri ve Ukraina prezidentine ait barışıq planınıñ ömürge keçirilmesine qol tutqanını bildirdi».


text:
7 qırküyekte mäjilis deputattarı "Merekeler turalı zañğa" özgeris engizip, 1 jeltoqsanda toylanatın Twñğış prezident künin memlekettik mereke tiziminen alıp tastaudı maqwldadı. Bwl turalı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti jazdı.
Twñğış prezident küni endi "qoğamdıq joğarı mañızı bar data" boladı. Bwğan qosa, mäjilis 25 qazan Respublika künin qaytarıp, wlttıq mereke statusın berdi. Al 16 jeltoqsan Täuelsizdik küni memlekettik mereke statusına tüsti.
2011 jılı 10 jeltoqsanda parlament "Merekeler turalı" zañğa tolıqtırular engizip, 1 jeltoqsandı Twñğış prezident küni retinde atap ötudi maqwldağan. Deputattar bwl datanı eldiñ sol kezdegi prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ "memleket aldındağı eñbegin tanıtu maqsatında" memlekettik mereke dep jariyalağan edi.
Al 1990 jılğı 25 qazanda egemendik deklaraciyası jariyalanğan kün elde 2009 jılğa deyin "Respublika küni" retinde atalıp kelgen edi. Keyin bwl mereke qoğam qarsılığına qaramastan küntizbeden alınğan.
Resmi derek boyınşa 238 adam qaza tapqan Qañtar oqiğasınan soñ eks-prezident Nwrswltan Nazarbaevtıñ bilikke ıqpalı älsirep, qazirgi prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ biligi küşeydi.
Keyingi uaqıtta Nazarbaevqa qatıstı şeşimderdiñ köbin mäjilis deputattarı wsınıp jatır. Mäselen, 5 mamırda mäjilis referendum turalı zañnan Nazarbaevtıñ märtebesine qatıstı bölimdi alıp tastau wsınısımen kelisken edi. Keyin 5 mausımda Konstituciyağa özgerister engizu turalı referendumnan keyin bas zañnan Nazarbaevqa berilgen "Elbası" statusı alındı. Al 2 qırküyekte mäjilistiñ bir top deputatı Nwr-Swltan qalasına "Astana" atauın qaytarudı wsındı.
Mäjiliste otırğan deputattardıñ basım böligi Nazarbaev twsında onıñ sayasatın jappay qoldağan edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Qurban bayram munasebeti ile Kiyevde cemaat namazına qoşulacaq. Bu aqta olar Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdiler.
«Yarın Degtârevskayada (bu adres boyunca Kiyevde Al-Raid Bütünukrain islâm medeniy merkezi yerleşe) namazda olacam, soñra dostlarımnen qave içerim, saat 11:00 iş künüm başlanacaq», – dedi Çubarov.
Cemilev de İslâm medeniy merkezinde bayram namazını qılmağa planlaştıra. «Namazgğa Al-Raidge baracaq olam», – dedi o.
Bundan bir qaç kün devamında Cemilev ve Çubarov Qırım qamaçavında iştirak etken ediler.
Çubarovnıñ aytqanı kibi, Nazirler kabineti tarafından tasdiqlanılğan Qırım ile memuriy sıñırdan keçüv nizamına binayen, qıtadan Qırımğa Qurban bayramnı qayd etmek içün beş ecnebiy vatandaş kelgendir – qavmiy qırımtatarları.
«Beşi Herson migratsion hızmetiniñ bölüginde kiriş iznini aldı», – dedi Meclis reisi.
Qurban bayram – musulman bayramıdır, Qırımda regional bayram olaraq tanıla ve raatlıq künü sayla. Bu sene bayram sentâbr 24-27 künleri qayd etile.


text:
Qırım «parlamentiniñ» «spiker muavini» Remzi İlyasov qırımtatar milliy Meclisiniñ saylavlarnı boykot etmege qararına baqmadan, 2014 senesi sentâbr 14 künü keçirilecek saylavlarğa firqa cedvelleri boyunca qoşulmağa niyetindedir.
Bunı İlyasov Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ fikrine köre, Meclisniñ qararı birazdan deñişe bilecek.
«Saylavlarda iştirak etmege qarar aldım,– dey siyasetçi. – Prezident Putinniñ fermanı amelge keçirilmesine 15-20 qanun leyhasınıñ qabul etilmesi içün taqımımız ile elimizden kelgenini yaparmız. Eger de bunı becersem, qırımtatar halqı meseleleriniñ çezilmesine isse qoşarım, dep tüşünem».
Remzi İlyasov al-azırda «spiker muavini» vazifesini qırımtatar milliy Meclisi azalığınen ve qırımtatarlarnıñ milliy parlamenti – Qurultay azası mandatı ile birleştire.
İlyasov Meclisniñ resmiy mevamına qarşı çıqmaq qararı sebebinden milliy tertibatlarda temsilciligini coya bilecegini de közde tuta.
«Meni vazifelerimden tek Qurultay boşata bile. Elbette ki, böyle al hoşsuz olur. Men mevamımnı daima açıq aydınlatam ve aytam. Belki de, yañlışam, amma saylavlarda iştiragimiz zaruriy olğanını yalıñız men tüşünmeyim. Böyleliknen biz kimsege qarşı çıqmağanımıznı kösteremiz», – dey İlyasov.
Bunıñ ile o, «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurasına» Rusiyeniñ angi siyasiy küçü terkibinde saylanılacağı aqqında izaat bermedi.
«Bunı aytmağa daa vaqıt kelmedi», – dedi o.
Qırımtatar milliy Meclisiniñ nevbetteki toplaşuvınıñ keçirilmesi Hersonda planlaştırıla. Tedbirge qırımtatar milliy yetekçesi Mustafa Cemilevniñ qoşulması beklenile. Rusiye tarafından Qırımnıñ işğalinden soñ yerli «akimiyet» oña yarımadağa kirişini yasaq etti.
Kün tertibi daa belgilene, amma malüm ki, toplaşuvda qırımtatar milliy Qurultayınıñ bazı azalarınıñ Qırımdaki küz saylavlarında iştirak etüv imkâniyeti muzakere etilecektir.


text:
Rusiye Devlet dumasında internette akimiyet vekilleriniñ aqaretlevini küçük yaramazlıq olaraq tanığan qanun leyhası qayd etildi. Bu aqta Radio Svobodanıñ rus hızmeti bildire.
Rusiye Federatsiya Şurasınıñ anayasa qanunları komitetiniñ reisi Andrey Klişas, onıñ birinci muavini Lüdmila Bokova ve Devlet dumasınıñ vatandaş cemiyetiniñ inkişafı komitetiniñ reis muavini Dmitriy Vâtkin «Küçük yaramazlıq» memuriy maddesine internette «cemiyet, devlet, resmiy devlet timsalleri, Anayasa ve devlet akimiyeti organlarına sayğısızlıq köstergen» malümatlarnıñ tarqatılmasınen bağlı mesuliyetni ilâve etmege teklif eteler.
Rusiyeniñ memuriy cinayetler kodeksine köre, küçük yaramazlıq içün ceza 1 biñden 5 biñ rublege para cezası ya da 15 kün apis cezası olaraq belgilenmekte.
Bunıñnen beraber «Malümat, informatsion tehnologiyalar ve malümat qoruvı» qanunına tüzemetler kirsetildi, baş prokuror ve onıñ muavinlerine Roskomnadzorğa muracaat etip, akimiyetni aqaretlegen malümatnıñ mahkemeden tış blok etilmesini talap etmek aqqı bar.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye Devlet duması cemiyet içün müim olğan yañlış malümatnıñ kütleviy haber vastalarında ve internette derc etilmesini yasaqlağan qanun leyhalarını baqacaq.


text:
Qırımtatarlarnıñ çoqusı ve Meclisniñ şimdiki terkibi akimiyet ile dialognı qurmağa azır, buña Meclisniñ terkibini formatlamaq ve yañı yetekçilerni qıdırmağa kerekmey, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclis reisi Nariman Celâl.
Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Akimiyetke begenilmek içün bizge printsiplerimizige ve milliy idare organlarnıñ faaliyeti aqqında qaidelerge qarşı çıqmağa teklif etile. Faqat Qurultay ve Meclis bir kimsege begenilmek içün degil de, qırımtatar halqınıñ aq ve menfaatını qorçalamaq içün teşkil etildi», – dedi Celâl.
Meclis reis muavini qırımtatarlar ile bağlı muayyen meselelerniñ al etilmesi içün akimiyetnen dialognıñ olmasını mümkün ve zaruriy saya, şu cümleden «havfsızlıq meseleleri, aq-uquqlarınıñ qorçalavı, siyasiy taqipniñ toqtatıluvı, Qırımğa kirişleri yasaqlanğan insanlarnıñ qaytıp kelmesi, tasil, avdet, topraq, medeniyet inkişafı, milliy matbuat vastalarınıñ faaliyeti, din meseleleri ve ilâhre».
«Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı uquqsız vaziyette bulunğanı aqta aqiqiy malümatnı bermek yerinde, yani Meclisniñ bir qısmı, şu cümleden reisi de, iradesi qarşı Qırım tışında buluna, reis muavinlerinden biri apiste qapalı olğanda, bizge «formatlaşıp», halqara uquqta tanılğan insan aqları ve qırımtatar halqınıñ Qırım tamır halqı olaraq er taraflama inkişafı, bar olmasına lâzim kollektiv uquqlardan faydalanmaq imkâniyetten göñülli sürette vazgeçmege teklif eteler», – dedi Celâl.
«İslâatçılarnıñ» ayneciligi şundan ibaret ki, olar añlı sürette qırımtatarlarnı Tamır halqlar aqqında Beyannamede añılğan esas aqqından marum qaldıracaq olalar, yani, – «olarnıñ aqları ile bağlı meselelerniñ çezilmesinde saylanılğan temsilciler yardımı ile iştirak etmek ve şahsiy direktiv müessiselerni saqlamaq», – dep qoştı o.
Salı künü, mart 3-de, qırımtatar cemaaat teşkilâtlarınıñ bir qısmı Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyasında Qırımtatar Milliy Qurultayında «Qırım» firqasınıñ teşkil etilmesi aqqında bildirdiler. İşbu firqağa kirgen vekiller Meclis reisi Refat Çubarovnı Qırım spiker muavini, Mecliste azalığı toqtatılğan Remzi İlyasovğa deñiştirecek olalar.


text:
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte, Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faili Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen. Biri – «yalıñız piketlerniñ qaideleri bozulğanı» sebebinden, ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq kösterilgeni» içün. Bunı Qırım.Aqiqat muhbirine tutılğannıñ advokatı Emil Kurbedinov bildirdi.
Onıñ bergen malümatına köre, tutılğan Karametov Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit Demiryol rayon mahkemesine ketirildi.
Erkekniñ alı fena: Parkinson hastası olğan 76 yaşındaki fail, tutılğanı sebebinden, mıtlaq içmesi kerek olğan ilâçnı alıp olamağan, titremesi küçlendi. Bunen beraber polis hadimlerinde onıñ sağlığına dair iç bir vesiqa yoq.
76 yaşındaki Server Karametov avgustnıñ 8-nde Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı makemesi yanında tutıldı. İhtiyar o yerge kelip, Qırımda mahkün etilgen qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiykozğa destek bildirmek içün, yalıñız piket başlatqan edi.
Kremlniñ nezaretindeki Qırım silâlı hızmetleri öz saytlarında Karametovnıñ tutılmasını izaatlamadı.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evel de tutıla edi. Mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatıra kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqan edi, ve o arada yaqalandı. Üç saat soñra, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avgustnıñ 27, bazarertesi künü, qararnen saba saat 4-te, Rusiye FSB-niñ Sıñır hızmeti Qırım memuriy sıñırını keçken 1994 senesi doğğan qırımtatar Reşat Medinovnı tutıp aldı. Bu aqta Facebookta qırımtatar faali Nariman Celâl haber etmekte.
Onıñ sözlerine köre, o Ukrainanıñ qıta qısmına kete eken.
Qırım.Aqiqat adiseniñ inceliklerini soraştırıp bilmege tırışa.
Avgustnıñ 25-nde saba Rusiye telükesizlik hadimleri apayı ve üç balasınen Ukrainanıñ qıta qısmına qaytqan Kyiv sakini qırımtatar Server Devletşayevni Qırımdan çıqqan arada tutıp aldı. Tutılıp alınuv sebepleri belli degil. Rusiye telükesizlik organları bu malümatnı izaatlamay. Daa soñra o qoyıp yiberildi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, 2014 senesi Ukrainanıñ qıta qısmınen yarımada arasında memuriy, amma aslında kerçek bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çaplınka» ve «Çonğar» olaraq üç kiriş-çıqış noqtası çalışıp başladı.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev iyün 4-te Aqmescit civarında daa bir qırımtatarınıñ yaqalanması aqqında bildire.
«Belgisiz silâlı adamlar Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde 36 yaşında İzetov Rizanı yaqaladılar. Ne sebepten apiske alalar sualine belgisiz şahıslar mahkeme qararı bar olğanın ayttılar, lâkin ne tuvğanları, ne de yaqınlarına bir de bir vesiqalar berilmedi! Böyle etip Qırımda daa bir kere qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulmay», – dep yazdı o Facebookta.
İçtimaiy ağlarda vaqianıñ videosı da bar.
Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları daa yoq. Ukraina Tış işler nazirligi Birleşken Milletler Teşkilâtını Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını tam bir şekilde qayd etmege çağırdı. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti insan aqlarınıñ bozulmasını red ete. Bu künleri Rusiye Tış işler nazirligi qırımtatar meselesini siyaset ile bağlamamağa çağırdı.


text:
30 may könne “Tatarstan Yaña ğasır” televizion kompaniäse “Mordoviä tatarları” isemle yaña ber fil'm kürsätte. Mondıy fil'mnar älegä qadär töşerelgäne yuq ide. Bu Bötendönya tatar kongressı töşerä başlağan “Tatar awazı” isemle qısqa metrajlı fil'mnar seriäsınnan berençe fil'm. Älbättä, 20 minutlıq fil'mğa küp närsäne sıydırıp bulmıy. Uzğan iyül ayında Tatarstan televizionçıyları şundıy küp material töşergännär ide – ul materialdan, hiçşiksez, 2 säğätlek fil'm da eşläp bulır ide. Mordoviä tatarlarınıñ tormışınnan qayber möhim momentlar töşep qalsa da, bu fil'm bik qızıqlı bulıp çıqtı.
Operator bik osta itep Mordoviä tabiğateneñ matur küreneşlären, tatar awılların, keşelären töşergän. Mordoviäda yäşäwçe iñ kürenekle tatar keşeläreneñ kübese bu fil'mğa eläkte – qayberlärenä süz dä birelde, qayberläre fil'mda berniçä sekundqa bulsa da, kürenep qaldı. Saranskida eşläwçe “Tatarstan“ säwdä yortı häm aña nigez saluçı eşmäkär Şämil Bikmaevqa ayırım ber syujet bağışlanğan ide.Fil'mda ataqlı Azyurqa awılınıñ uramnarı, mäçetläre, keşeläre kürsätelde, Azyurqa mäktäbendä xicab kiep utırğan uquçı qızlar da, Mordoviä möftie Räşit xazrät Xalikov ta interv'yu birde. Uzğan yılda Saranskida Bötendönya tatar kongressı yärdäme belän bastırılğan “Tatar-mişär ruxi mirası” kitabı da fil'mğa elägep qaldı.Fil'mda Lämberä awılınıñ “Umırzaya” ansamblenä küp iğtibar birelgän. Şulay uq fil'mdağı bik küp küreneşlär Lämberä rayonınıñ 70 yıllığı bäyrämennän. Qayber kürenekle tatarlar belän häm Mordoviä başlığı Niqolay Merquşkin belän interv'yular näq şul bäyräm barışında yazıldı: sälämätlek ministrı Rafael' Aşirov, respubliqa başlığınıñ administratsiäsendä möhim urın biläwçe Näzıyf Yenaleev häm Agrar institutı direktorı professor Şämil Axmetov. Mordoviänıñ iñ köçle awıl xucalığı citäkçese, tatar xatın-qızınıñ ğourulığı, Adilä Färit qızı Kolesnikova da kürsätelde.
Fil'mda Taqtaşnıñ şiğırlärennän özeklär uqıla bardı, “Umırzaya” ansambleneñ qartlar gruppası başqarğan ozın köylär işetelep tordı. Fol'klor digännän, Eduard Kasıymovnıñ “Qoyaş kön dä çığa” digän kitabınıñ töp geroe bulğan Abdulla Krotov ta fil'mğa töşerelgän. Abdulla abıydan 50-60 yıllarda 50 dän artıq borınğı tatar xalıq cırları yazılğan bulğan. Abdulla abıy, tatar fol'kloristikasınıñ tere legendası, suqır buluına karamastan, 86 nçı yäşendä buluına karamastan, İsa awılında yalğız yäşäwenä karamastan, xäzer dä optimist, xäzer dä akkordeonın qulına totıp, kamera qarşında cırlarğa äzerlegen kürsätte.Mordoviä tatarlarınıñ ğorurlığı, Tatar Tawlası awılınnan 5 tuğan köräşçe sport masterları Xalilovlar – Qasim, Fatix, Şämil, Änwär, Malik ta fil'mda üz süzlären äyttelär. Şämil Xalilov, Mintimer iseme Mordoviä tatarlarında bötenläy bulmasa da, üzeneñ onuğına Tatarstan prezidentı Şäymiev xörmätenä Mintimer iseme quştırğanın äytte.Lämberä rayonı mädäniät xezmätkärläre bu fil'mnı videomagnitofon yärdämendä qarap çıqtılar häm xäzer üzläreneñ tä'sirläre belän urtaqlaşalar. Berençe süz Lämberä tatar mädäniätı üzäge direktorı Räşidä İpqayıwağa.
– Sez xäzer Mordoviä tatarları turında fil'm baqtığız. Närsä äytäläsez?
– Fil'm bezgä bik oşadı. Bez xezmätkärlär män bergä baqtıq. Bik zur räxmätläremne äytäsem kilä Tatarstan Respublikasına, Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı, Rinat Zinuroviç Zakirovqa, tatar xalqıbıznı şatlandırğan öçen. Bügen min böten tatar xalqım isemennän zur räxmätläremne citkeräm sezgä Tatarstanda yäşäwçe bezneñ tatar millätebez. Bez sezdän yıraqta yäşäsäk tä, küñellärebez bergä. Bez telibez, Mordoviäda yäşäwçe tatarlar, bu fil'mnı Rossiänıñ böten töbäklärendä kürsätsä idelär. Kürsä idelär bezneñ Mordoviä tatarların niçek yäşilär. Beraz ozınraq bulsa fil'm tağı yaqşı bulır ide. Bezneñ bit xezmätebez bik küp, küp eşlänä. Biredä inde bik qısqa ğına bötenese kürsätelä, monarğa da inde bik şat bez, räxmät sezgä.
Bu Lämberä tatar mädäniätı üzäge direktorı Räşidä İpqayıwa ide. Xäzer süz “Umırzaya” tatar xalıq cır häm biyu ansamblenıñ citäkçese Failä Ravilovağa.
– Berençedän, Mordoviäda yäşägän tatarlarnıñ tarixların quzğattılar. Häm dä alarnıñ tormışların, bik uñışlı tormışların kürsättelär. Miña fil'm bik oşadı. Bik yaqşı bulır ide, ägär mişär tatarlarınıñ ğoref-ğadätlären tiränräk kürsätsä idelär.
Bu “Umırzaya” ansamble citäkçese Failä Ravilova ide. Lämberä tatar mädäniätı üzäge metodistı, Mordoviä tatarlarınıñ tanılğan cırçısı Al'fiä Maksimova şulay äyte:
– Miña bik oşadı. Tatarlarıbıznı kürsättelär, Mordoviä tatarların. Kürsennär barısı da respublikabıyzda da, kürsennär, şto şandıy Mordoviä tatarları bar, şto şandıy ansamblebıyz “Umırzaya” bar. Bik matur, räxmät kürsätüçelärgä dä, tözüçelärgä dä.
Bu cırçı Al'fiä Maksimova ide. Lämberä awılında bik küptännän inde muzıqa mäktäbe eşläp kilä. Berniçä yıl elek şul muzıqa mäktäbeneñ direktorı itep Rafael' Avyazov bilgelände. Ul Lämberä muzıqa mäktäbeneñ direktorı itep quyılğan berençe tatar keşese buldı. Rafael' üze dä cırlar yaza häm “Mordoviä tatarları” fil'mında işetterelgän “Äy, Lämberä” cırın da ul yazğan.
– Rafael', sez xäzer genä Mordoviä tatarları turında fil'm baqtığız. Üzegezne dä kürdegez, üzegezneñ yırığız da anda sezneke yañğıradı. Sezneñ nindi süzläregez bar bu fil'm turında?
– Berençedän, fil'mnı töşerüçelärgä bik zur räxmät äytkem keli. Monda bez kürdek awıllarnı, bik küp tatarlarnı, qaysıların bez, Lämberä rayonında yäşäp, qaysı awıllarda bulğanıbız da yuq, bu xalıqnı kürgänebez dä yuq. Alarnıñ tırışlığın, xezmätçänleklären bu fil'mda kürdek. Üzebezneñ ansambl' turında ber-ike süz äytkem keli. Ansambl' 34 yıl eşli i här waqıtta bik küp xalıq yöri bezneñ ansambl'ğa. Yaña cırlar, üzebezneñ babaylarnıñ, äbilärneñ borınğı cırların notalarğa yazıp ansambl'da öyrätep cırlıybız, säxnägä küçeräbez. Lämberä rayonında bik zur muzıykal' mäktäp eşläp bara. Şunda bez üzebezneñ ölkän äbilärebezne, babalarıbıznıñ cırların notalarğa salıp keçkenä balalarğa öyrätäbez. Alar, öyrätep, üzläreneñ balalarına öyrätep qalsınnar – şunıñ öçen tırışabız, eşlibez.
Bu Lämberä awılı muzıqa mäktäbe direktorı, kompozitor Rafael' Avyazov ide.
Şulay itep, Lämberä awılı mädäniät xezmätkärläre Bötendönya tatar kongressı başlap cibärgän fil'mnar seriäsınnan berençe fil'm bik uñışlı buldı dip äytälär. Tizdän bu fil'mnı Mordoviänıñ da ber televizion kanalı kürsätäçäk. “Mordoviä tatarları” fil'mı Atyur'yewo rayonı Teneş awılı yanında töşelergän aq atnıñ yögerüe belän başlana. Şul uq aq at belän betä dä. Mordoviä tatarlarınıñ da kiläçäge şul awıl atı kebek progresstan çittä qalmasa ide.
Azatlıq Radiosı öçen Mordoviädan İrek Bikkinin.


text:
Respublikada 26 yün – Xalıqara narkomaniä belän köräşü könen bilgeläp ütärgä äzerlänälär. Şimbädä şuşı uñaydan 200 keşe qatnaşlığında veloçabış uzaçaq, Qazan milli-mädäni üzäge qarşında Bez sälämät, quşılığız, dip isemlängän tamaşa bulaçaq. 27 yündä isä, Tatarstan yäşläre Bötenrusiä Yäşlär könen bilgeläp ütäçäk. Ä menä Qazanğa cıyılğan tatar yäşläre bäyräm itülären dä, eşlären dä däwam itälär. İnde xäbär itkänebezçä, başqalada 24 yünnän başlap Tatar yäşläre forumı uza. Pänceşämbedä alar Qazan belän tanıştı, ä könneñ ikençe yartısında tatar zıyalıları belän aralaştı. Yäş millättäşlärebez belän oçraşuğa yazuçı Tufan Miñnullin, şağirlär Gäräy Räxim, Rezidä Wälieva, rejisser Färit Bikçäntäev, Kamal teatrı direktorı Şamil Zakirov qatnaştılar. Kiçädä şiğerlär yañğıradı, tatar ädäbiäteneñ xäle, teatrnıñ milli ğöref-ğädätlärne saqlap qaludağı role häm millät aldında torğan başqa şundıy aktual’ mäs’älälär turında süz bardı. Kiçädä yäşlärgä qarağanda kübräk olılar söyläde. Bu bälki forum delegatlarınıñ yuldan ğına bulıp, inde arularınnan da bulğandır. Xäyer, yäşlär tarafınnan qızıqlı, ütken sorawlar da birelde. Alar xäzerge yazuçılar äsärläreneñ xalıqta yañğıraş tapmawı, tatar teleneñ betep baruı xaqında da äyttelär. Şul uq könneñ kiçen uzğan konsertta da qunaqlarnıñ sülpänräk buluları, cırlarğa, biergä bik aşqın tormawları da yäşlärneñ arğanlığı belän añlatıldı. Çınlap ta, qayberäwlär yuldan kilgäç yuınıp çığa almawlarına da, berençe könne ük artıq küp çaralar ütüenä dä zarlandı.
Xäyer, andıylar küp bulmadı. Ni disäñ dä, alar bit monda yal itärgä kilmägän. Şuña da, comğa irtän ük forumnıñ seksiä utırışlarına delegatlar waqıtında cıyıldı. Barısı Tatar yäşläre forumı qısalarında– Milli mäğärif häm fän, Mädäniät häm ruxi miras, Eşlekle xezmättäşlek, Yäşlär häm din, Tatar dönyasında mäğlümäti-elemtä texnologiälär dip isemlängän 5 seksiä eşläde. Delegatlar üzläre telägän tarmaqnı saylap, şulardağı söyläşülärdä qatnaştı. Tel, ädäbiät, sänğät institutında uzğan Milli mäğärif häm fän seksiäsendä Tatarstannıñ Ministrlar Kabinetınıñ bülek citäkçese Kim Miñnullin, Mäğärif ministrı Fariz Faxrazov, däwlät universitetınıñ tatar filologiäse häm tarixı fakul’tetı dekanı İskändär Ğiläcev, ğalim Damir İsxaqov, Mäskäw, Stärletamaq, Tömän wäkilläre çığış yasadılar. Alar respublikada tellär säyäsäte, yäşlärgä milli tärbiä birü, tatar ensiklopediäse, telne üsterü, yäşlär arasında tatar teleneñ xäle xaqında söyläşte.
Milli mäğärif häm fän seksiäsendä qatnaşuçı delegatlar monda kübräk olılar ğına söyläde, yäşlärneñ fikere işetelmäde, dip zarlansa, Tatar dönyasında mäğlümäti-elemtä texnologiäläre bülegendäge fiker alışuda yäş millättäşlärebez dä bik aktiv qatnaşqan. Mädäniät häm ruxi miras seksiäsendä dä söyläşü bik qızıqlı häm aktiv bulğan. Bu älege seksiäneñ alıp baruçısı İnsaf Xämitov yäş buın wäkile buluğa da bäyle bulğandır. Monda milli kinematograf, anıñ zäğiflege, milli mädäniätkä yäşlärne cälep itü turında süz barğan. Ä menä Yäşlär häm din seksiäseneñ isemendä ük Yäşlär iseme bulsa da, monda da kübräk olılar süzen tıñlağannar. Yazuçı Fäwziä Bäyrämova häm Tatarstan Diniä Näzaräte räise urınbasarı Wäliulla Yaqub citäkçelegendä monda cämğiättä dinneñ role, rus teleneñ mäçetlärgä dä ütep kerüe xaqında söyläşkännär. Qazan yärminkäsendä uzğan Eşlekle xezmättäşlek seksiäsendä isä Tatarstannıñ başqa töbäklär belän iqtisadi xezmättäşlege, tatarlarnıñ eşlekle bağlanışları, tatar eşmäkärlege xaqında süz bardı.
Köndezge säğät öçtä Yäşlär forumınıñ delegatları häm qunaqları Salix Säydäşev isemendäge Zur konsertlar zalında plenar utırışqa cıyıldı. Monda alarnı Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev isemennän Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin sälämläde. Ä Bötendönya tatar kongressı citäkçese Rinat Zakirov, respublikanıñ Yäşlär eşläre buyınça ministrı Marat Bariev zur çığış yasadı. Annan soñ forumda qatnaşuçı Belarus, Qazaqstan respublikaları, Mäskäw, Çallı, Samar, Tömän, Stärletamaq, İjaw şähärläre wäkilläre süz aldı. Plenar utırışta şulay uq Yäşlär forumınıñ Başqarma byurosı saylandı. Anıñ citäkçese itep Qazannan saylandı. Kiçen forumğa cıyıluçılar şul uq Zur konsertlar zalında respublika sänğät ostalarınıñ konsertın qaradı. 26 yün könne forum üzeneñ eşen däwam itäçäk. Bu könne Qazan qunaqları Yoşkar-Ola şähärendä uzaçaq federal Sabantuyda qatnaşaçaq.Gölnaz İlgizär


text:
Ukraina siyasiy talilcisi Yuliya Tişçenko, qırımtatarlarğa Ekinci cian cenki vaqtında ketirilgen zarar içün Almaniyadan reparatsiyalar talap etmek teşebbüsleri, «Rusiye informatsion saasında içki qullanuv içün yapılalar», dep tüşüne. Bu fikirni o, martnıñ 7-sinde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
Talilci: «Maña köre, Almaniya ve diger devletlerden reparatsiya aluv talabı, Qırım tışında ciddiy olaraq qabul etilmez. Büyük ihtimal ile bu, içki qullanuv içün kampaniyadır. O, Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi yanında Rusiye rejimine sadıq, kvazi-Meclis kibi bir şey olğan yañı qurulğan şurağa alâqalı olaraq başlandı. Ondan ğayrı bu, qırımtatarlarnı «Büyük Ğalebe» ve qaramanlaştırılğan İosif Stalin aqqında narrativge kirsetmek teşebbüsidir», – dep qayd etti.
Daa evel Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi muftisiniñ muavini Ayder İsmailov, Qırımda Ekinci cian cenki vaqtında yarımadağa ketirilgen zarar içün Almaniyadan reparatsiyalar aluv boyunca yol haritasınıñ meydanğa ketirilgenini bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu zararnıñ muayyen kölemini tarihçılar, içtimaiyatçılar, iqtisadiyatçılar ve adliyecilerden ibaret mahsus komissiya tayin etecek.
2014 senesinde yarımada Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi öz areketlerini Meclisnen koordinatsiya etmekten vazgeçti ve Rusiyeniñ qanunları boyunca Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi (QAMDİ) olaraq ğayrıdan resmen qayd etildi.
Almaniyadan reparatsiyalar aluv boyunca plan daa fevralde Qırım musulmanlarınıñ birinci Nevbetten tış qurultayında taqdim etildi. Rusiye Devlet dumasınıñ ilhaq etilgen Qırımdan deputatı Ruslan Balbek jurnalistlerge, mesele sadece «maddiy talap»ta degil, esası – facianı hatırlatmaqtır, dedi.


text:
Rusiyeli «İnturist» turistik şirketi Qırımda işini toqtata ve bütün paralarını Türkiyedeki kurortlarğa yatırım ete. Bunı noyabr 11 künü Kremlin nezareti astındaki Qırım Devlet şurasınıñ sanitar-kurort kompleksi ve turizm komitetiniñ toplaşuvında Qırım parlamentiniñ vekili Valeriy Kovalenko bildirdi, dep haber ete «Krıminform».
Onıñ sözlerine köre, Türkiye rusiyeli turistlerni faal siyaset ile celp ete, yerli musafirhaneler içün ve olarnıñ avia-uçuşları içün subsidiyalar kirsete.
«Türkiye kurortları qaçırılğanını oluştıra, şimdi endi öyle oldı ki, atta «İnturist», bizim eñ büyük ortaqlarımızdan biri, kerçekten Qırım bazarından çekildi. Olar bütün paralarını Türkiyege keçireler, çünki mında elverişli degil. Böyle vaziyette biz 2017 sezonına yaqınlaşamız», – beyan etti deputat.
Bundan ögüne sentâbrde Yaltada keçirilgen «Açıq Qırım» forumında Kremlin tarafından tainlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov dedi ki, sanki «Qırım ükümetiniñ esas maqsadı – yarımadanı bütün yıl devamında çalışacaq turistik merkezge çevirmektir».


text:
Sabiha Gökçän xalıqara hawa mäydanı 3 ayda 4 million 200 meň yulçı qabul itte
Bıyılnıň berençe kvartalında 30 meň 740 reys yasaldı
İstanbuldağı Sabiha Gökçan xalıqara hawa mäydanı bıyılnıň berençe kvartalında 4 million 200 meň yulçı qabul itte.
Alardan 1 million 200 meňe - xalıqara, 3 millionı -Törkiyä êçendäge yulçılar.
Ğıynwar häm fevral’ aylarında yaqınça 1 million 300 meň yulçığa xezmät kürsätkän aêroport mart ayında yulçı sanın 1 million 600 meňgä citkerde.
Şulay itep bıyılnıň berençe kvartalındağı tuplam yulçı sanı 4 million 200 meň buldı.
Ğıynwar-mart aylarında hawa mäydanında barlığı 30 meň 740 reys yasaldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyädä tabılğan neft’ êşläp çığarıla başlandı
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Şırnaktağı neft’ tabunıñ soñğı waqıtta cirdä yasalğan iñ zur açışlarnıñ berse bula alaçağın äytte
Törkiyä 11 ayda 26 ilgä ançous sattı
Älege êksport il iq’tisadına 10 million 129 meñ 431 dollar tabış kiterde
Urmannı kisep citeşterü tıyıla
Awrupa Berlege däwlätläre urmannarğa zarar birep citeşterelgän tovarlarnı üzenä kertmäyäçäk


text:
Türkiyäneñ Qazaqstandağı saylaw turındağı belderüe
Türkiyä Qazaqstanda ütkärelgän waqıtınnan êlek ilbaşı saylawınıñ xozur êçendä tämamlanuınıñ qanäğätländererlek buluın belderde.
Türkiyä Tışqı êşlär ministrlığınnan yasalğan belderüdä: "Qazaqstan Cömhüriyätendä 2022nçe yılnıñ 20nçe noyabr könne uzdırılğan waqıtınnan êlek ilbaşı saylawınıñ xozur êçendä tämamlanuınnan bez bik qanäğät”, - dip äytelde.
Türkiyäneñ tirän tamırlı tarixi bağlanışlarğa häm bik yaqın mönäsäbätlärgä iyä bulğan Qazaqstannıñ iminlegenä häm totrıqlılığına bik zur ähämiyät birüenä basım yasalğan belderüdä saylaw näticäläreneñ dus häm qardäş qazaq xalqı öçen xäyırle buluı teläge citkerelde.
Şul arada Qazaqstan saylaw komissiyasınıñ berençe näticälärenä kürä, waqıtınnan êlek ilbaşı saylawın tawışlarnıñ 81,31%ın alğan Qasıym Cumart Toqayıv yañadan ciñde.
İldä yaqınça 12 million saylawçı 7 yıl buyı wazıyfasın başqaraçaq Däwlät başlığın saylaw öçen kiçä saylaw bülekçälärenä kitkän ide.
Saylawnıñ tögäyın näticäläreneñ 27nçe noyabr’dä açıqlanuı kötelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Milli İminlek şurası beldergese
Milli İminlek şurası, Türkiyäneñ kön’yaq çik buylarında başqarılğan operaśiyälärneñ berdänber maqsatınıñ terror oyışmaları buluın belderep, töbäktä hiçber terror oyışmasınıñ barlığına häm êşçänlegenä röxsät itelmäyäçägenä basım yasadı
Soylu - Piantedosi söyläşüe
Türkiyä êçke êşlär ministrı italiyäle wazıyfadaşı belän telefonnan söyläşte


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetinden köçip kelgenlerniñ sayısı resmiy statistikağa köre, eñ azından, eki qat büyüktir, dep yaza «Zerkalo nedeli.Ukraina» neşiri.
«Devlet işğal etilgen territoriyalarda vatandaşları aqqında unuttı degende, şunı qayd etmek kerek – çoqusı aqqında iç te bilmey… halqara teşkilâtlar, devlet organları tarafından bildirilgen bir buçuq million raqamı özüne bürokratiyağa tayanıp, köçip kelgen şahısnıñ malümat kâğıtını alğan insanlarnı qaplap ala. Adet üzre, bular – içtimaiy yardımğa muhtac olğan insanlardır», – qayd ete maqale müellifi.
Adet üzre, «siyasiy icretçilerniñ» büyük qısmı qıtada yaşayışını öz başına qura. Şunıñ içün, Qırımdan köçip kelgenlerniñ teşkilâtlarında bildirilgeni kibi, Qırımda «rus dünyasından» qaçqanlarnıñ aqiqiy sayısı eki qat yüksektir.
BMT esabatına köre, Ukrainada Qırım ve Donbasstan 1 438 000 köçip kelgen insan bar.
Qırımtatar Milliy Meclisinde Qırımnı terk etken 15 biñ vatandaş bar olğanı aqqında bildireler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qazahistan tışqı işler naziriniñ muavini Muhtar Tleuberdi Astana Art Fest festivalindeki ekspozitsiayanıñ muellifleri, Ukraina elçihanesine Ukraina haritası tasvir etilgen eksponatlarnıñ birinde Qırım bulunmaması boyunca resmiy afu mektubu yollağanlarını bildirdi. Bu aqta iyünniñ 13-nde «Sputnik Kazahstan» bildirmekte.
«Bu adiseni siyasiyleştirmege acet yoq – bir yerleştirme teşebbüsi olğan, lâkin bu bir icadiy birleşmeniñ eseridir, onıñ içün er angi bir siyasiy maqsat taşımamaqtadır. Demek ki, ressamlar siyasiy inceliklerge dalmadan, icadiy yanaşqanlar. Olar öz qabaatını tanıp, Ukraina elçihanesine resmiy afu metinli muracaat mektübi yollağanlar», – dedi Tleuberdi.
Daa evel Qazahistandaki Ukraina elçiligi Astanağa Astana Art Fest festivalinde azırlanğan ekspozitsiayada Ukraina haritası tasvir etilgen eksponatta onıñ terkibinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım territoriyası bulunmamasınen bağlı narazılığını bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımçaq tili
Qırımçaq tili (öz adı KъpыMчax Tылbы) - türkiy tillerniñ qıpçaq gruppasına kire ve onıñ içün qumıq, qırımtatar, qaray tillerine yaqındır. XIX asırnıñ soñuna qadar qırımçaqlar öz tiline "çağatay tili" dey ediler. Qırımçaq tili esasen Qırımda keñ tarqalğan. 1989 senesi Şuralar Birliginde 1448 qırımçaq yaşay edi. Olardan 34,9% qırımçaq tilini ana tili dep sayğanlar. Şimdi qırımçaq tili rus tilinen cetleştirilgen. Qırımcaq tilinde esasen 1930-cı senelerniñ ortasına qadar doğğan adamlar laf eteler. "Qırımçaqlar" cemiyetiniñ bergen malümatına köre, qırımçaqlarnıñ tek 15-20% ana tilinde laf ete.
XX asırnıñ başında Aqmescitte ve Qarasuvbazarda qırımçaq tilinde ders bergen 2 başlanğıç mektep açıldı. Qırım MŞSCde sovet ükümetiniñ ilk 10 yıllında qırımçaq balalarınıñ tuvğan tilinde tasil almaq içün başlanğıç mektepler açıldı. 1989 senesinden Aqmescitte çeşit yaşta olğan adamlarğa qırımçaq tilini ögretken mektep faaliyet köstermekte.
Aramey elifbesiniñ esasında qırımçaq yazılarınıñ peyda oluvı, dualarnıñ qadimiy yeudiy tilinden tercimesi lâzim olğanınen bağlı. XX asırnıñ ilk 10 yılında qırımçaq tilinden dersliklerde latin elifbesi qullanıla edi. 1936 senesinden soñra latin grafikası kiril elifbesine deñiştirildi.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmeçit (Çernomorskiy) rayonınıñ memuriyet başı Lüdmila Gluşko, yol qazasında elâk oldı. Bu, dekabr 10-unda saba belli oldı.
Hususan, Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, bundan sebep Qırım Nazirler Şurasınıñ oturışında sükünet daqqasını ilân etti.
Gluşkonıñ vefat etkenini "Krıminform" saytına Aqmeçit rayon şurasınıñ reisi Aleksey Mihaylovskiy tasdıqladı.
Nazirler Şurasınıñ başı Yuriy Gotsanük, Facebookta taziyesini bildirdi.
Rusiyeniñ Qırim boyunca İİN-niñ matbuat hızmeti, dekabrniñ 10-unda saba Aqmeçit rayonında yol qazası olğanını ve onıñ neticesinde dört adam elâk olğanını haber etti.
"İlk alınğan malümatqa köre, trassada KİA ve Ford maşnaları çatıştı. Neticede dört adam vefat etti (ekisi KİA maşnasında edi, ekisi - Ford maşnasında)", - denile beyanatta.
İİN-nde elâk olğanlarnıñ şahsiyetini bildirmeyler.
Lüdmila Gluşkonı rayon memuriyetiniñ başı olaraq 2019 senesi oktâbr 29-ında ğayrıdan tayinlegen ediler. Qırım olhaqından evel o, "Krasnoyarskiy" quş sovhozında çalışa edi. 2016 senesinden başlap, Aqmeçit rayonınıñ başı olaraq çalışa edi.


text:
Qırımtatar Rivayetleri ”Nasihat”
Qırımtatar Rivayetleri ”Nasihat”
Nasihat almaq,nasihat bermek, kimniñdir nasihatı esasında yaşamaq-insan ömürünüñ ğayet mühim bir cihettir.Meslehat kibi,öz-özligince yahşılığını közlegen nasihatınıñ da hiç bir vaqıt zararı olmaz,amma kimerde osal maqsatnen berilgen nasihatiniñ aqibeti de osal ola turğan…
Zaman-zaman ekende,evet zaman ekende bir köyde qara saçlı,qara közlü,edepli,ana-baba sözünü hürmetlegen Vani degen bir oğlan yaşay eken.Yaşı yigirmi beşke yetkende,Vani özü göñül bergen bir qıznen,sıra-tertipni yahşı bilgen,çeber elli,ferasetli Abibenen evleneler.Yaşlar baştaları baba evinde yaşaylar,lakin Vani ana-babasınen aqıl tanışıp,özüne de bir ev qurmaqnı niyetlene.Hem öyle-böyle degil,eki qatlı ev qurmaqnı arz ete. Vaqtı kelgende,Abibe bala doğura.Doğura,ama özü vefat ete.Bala sağ qala ve onuñ adını Ali qoyalar.Sevimli qarısınıñ ölgenine yanıp-küygen Vani pek efkarlana,özüne yer tapalmay, amma lâçare, tek ağlamaqnen künü keçmez.Alini baqmaq-östürmek kerek.Böylece,Vani oğlunu anasız,bir özü östüre.Ali de daima babasınıñ yanında ola,babasınıñ aytqanlarını yapa,bütün şeylerini ondan ögrenip öse.
Şay etip künler altından künler,aylar artından aylar,yıllar artından yıllar keçe. Ali de mına saña,degen yigit olup yetişe. Künlerniñ birinde köyde Hıdırlez bayramı yapılğanda,Ali apansızdan bir qızçıqnı abaylay,onu begene ve tanışlardan soraştıra-soraştıra bu qıznıñ adı Ayşe olğanını,o,qomşu köyde yaşağanını bile. Yürekniñ qararına qarşı çıkamazsıñ.İşte,Ali bayramda rastketirgen qız haqqında gece-kündüz tüşünüp,oña sevda olğanını añlay ve bunu da babasına söyley.Vani aqay oğlundan bu haberini eşitkende indemey,amma çırayı da biraz da olsa sıtıla. Ali sevgilisini yoqlamaq içün qomşu köyge sıq-sıq qatnap başlağan soñ,Vani aqay Ayşe’niñ ana-babasına barıp,olarnen söz kesişe.
Her bir baba kibi,Vani aqay da oğlunu evlendirecekte oña bir qaç nasihat bere: -Oğlum,-dey o,-körem,sen Ayşe’ni yürekten sevesiñ,ondan ayrılıp olamaysıñ.Amma bil ki,olarnıñ qorantalarındaki adetler başqalarınkinden farq ete.O qorantanı men daha öz yaşlığımdan bilem,olarda qoranta başı-qadındır.Hem evel-ezelden şay olup kelgen.Eger maña inanmasañ,toy arifesinde aqşam olarnıñ evine bar da,lakin içeri kirme,pencere yanında turup anasınıñ qızına bergen ögütlerini diñle. Ali bu sözlerden biraz taaciplense de,babası aytqanı kibi yapa,atına minip Ayşelerniñ köyüne yol ala,hem bütün yol boyu babasınıñ aytqanları üzerinde tüşüne:”Nasıl adetler bu?Ne içün qoranta başı qadın ola?”. İşte, qaranlıq gecede Ali nişanlısı yaşağan köyge barıp çıqa ve atınıñ başını köy çetinde ösken bir terekke bağlap,Ayşe’lerniñ qaraltısına kele.Pencere baqıp, oda içinde sevgilisini körüp,quvana,yüregi tezce urmağa başlay. Oda içinde Ayşe anasınen otura eken.
Ali babasınıñ aytqanlarını hatırlap,içeri kirmey de,ana-balanıñ laqırdısını diñley. -Qızım,-dep ögütley ana qızını,-evlengen soñ aqayıña degenini yaptırmağa birinci künden alıştır.Amma bunu muqaytlıqnen,duydurmadan yapmalısıñ.Merdivenniñ basamaqlarından yavaş-yavaş köterilgeniñ kibi,maqsatqa taba yavaş-yavaş,basamaq-basamaq yılışmalısıñ -Bunu nasıl yapayım,anaçığım?Yolunu ögret! -dey Ayşe. -Toydan soñ aqayıña özüñnü pek yorğun,mecalsiz etip köster.”Sağlığım yaramay,maña qollarımnı,betimni yuvmaq içün su qızdırıp ketirse”,dep rica et.Ali merhametli yigit,saña “yoq” demez işte,onuñ şu aziletinden çoqça faydalanmağa tırış.Bir kün cıllı su sorarsıñ,başqa bir kün başqa bir şey sorarsıñ,şay etip onu istekleriñni yerine ketirmege alıştırırsıñ. Lakin bir şeyni yahşı bil ki,seniñ hareketleriñ Aliniñ açuvunu qozğamamaq kerekler,yani demin aytqanım kibi,aşıqmadan,yavaş-yavaş, merdiven basamaqlarından köterilgen kibi hareket etmelisiñ. Vaqtı kelip,ağırayaqlı olursuñ.Bu halında saña yardımcı olur,çünki Ali yüklü olğanıñnı körüp seni daha ziyade acır. Böylece, aqılnen iş körseñ,qorantanıñ haqıqî başı sen olursuñ,aqayıñ da,qaynatañ da saña boysunurlar,-dep ögütley ana. Ali ananen bala arasındaki laflarını eşitip,elbet,şaşa,lakin özünü elge alıp,indemey azbardan çıqa da,evine qayta… Evge kelgen soñ eşitkenlerini babasına ayta ve: -Ayşe haqqında ilk kere menden eşitkeniñde ne sebepten çırayıñ sıtılğanını mına endi añladım,baba,-dey. Vani aqay ise oğluna: -Çoq sıqılma,balam.Meseleni añlağan ekensiñ,her şey yerinde olur.İnşallah,apayıña aqıl kesmekniñ çaresini özüñ taparsıñ,- dep meslehat bere. Ali’nen Ayşe’niñ toyundan bir qaç kün keçken soñ,Ayşe aqayına iylesini ketirmege başlay.Yorğun,hor bir tavırnen o,aqayına dey: -Canım!Bugün ne içündür pek mecalsızım,babañdan da utanam.Rica etem,maña su qızdırıp ketirseñ,qollarımnı,betimni yuvar edim…
Ali apayınıñ ricasını indemey yerine ketire,Ayşe ise içinden:”Mına, birinci basamaqnı endi keçtim”,dep quvana. Böyle etip daha biraz vaqıt keçe.Ayşe özcesine Ali’ni hep boysundurmağa tırışa,endi aqayına tesir etmekniñ ekinci basamağına da kesmekni tüşüne. Bayram künlerniñ birinde Ali kimsege bir söz aytmayıp,atına mine de,dos-doğru qaynata-qaynananıñ bir evine bara. Qaynana qarçığada Ali’ni körgeninen çapıp çıqıp,qızını soraştıra: -Hayırlımı şu?Ayşe’niñ sağlığı nasıl?Ne içün onu alıp kelmediñ? -Rahatsızlanmañız,anay,qorqunçlu hiç bir şey yoq.Tünevin Ayşe ne içündür merdivenge çıqacaq olup,olğanı-olacağı ekinci basamağına ayaq basqanda tayıp yıqılğan. Telaşqa dalğan qaynana kiyevden: -Qızım zararlanmadımı,qolunu-ayağını qırmadımı?Onuñ keyfi nasıl?-dep soray. -Aytam da, rahatsızlanmañız!Qızıňız sağ-selamet,faqat biraz keyiften tüştü,çünkü közlegen basamağına çıqıp olamadı,-dep cevaplana Ali. İzaat: Nasihat-Ömürnüñ ketişatında her bir insan aile qurmağa nail ola,eki adam bir olup qoşulup ömür basamaqlarına adımlap keteler. Terbiye ve ana-babağa boysunuv haqqında bu eserini rahmetli Bekir qızı Gülsüm qartana aytqan edi.


text:
Keçken künü Aqyarda bir yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Hasta bundan evel hastalanğan kişinen alâqada olğan ve epidemiologik tahqiqat çerçivesinde observatsiyada bulunğan edi», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, yılnıñ başından Aqyarda 130 kişi yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 35 insan tüzeldi, 2 kişi vefat etti.
90 insan yuqunç hastahanesinde közetüv altında buluna, №9 şeer hastahanesinde – 101. 899 insan yaşağan yerinde közetile.
Müessise, Aqyarda «İzumrud» pansionatı ve Rusiye Mudafaa nazirliginiñ Omega körfezinde ve Belbekteki qurucılıqlar obsevator rejiminde çalışa, dep hatırlattı.
Böylece, al-azırda Qırımda 239 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden keldi, 21-i – Rusiyeden. Eki kişi vefat etti, daa ekisiniñ vefat sebebi şimdilik belli degil, amma COVID-19 qayd etilgen edi. 78 insan tüzelip yahşı oldı. Aqyarda – 129 koronavirus hastası bar, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Krımenergo» şirketi yarımadada avgust ayı devamında ışıq söndürilmesiniñ plan etilgen cedvelini derc etti. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Cedvelge binaen, işğal etilgen Qırımnıñ bütün rayonlarında elektrik energiyanıñ kesilmesi beklenile. Söndürüvlerniñ cedvelini şirketniñ web-sitesinde tapmağa mümkün.
Rusiye 2016 senesi baarde energetik köpürniñ üçünci ağını qoşqan olsa da, işğal etilgen Qırımda elektrik temin etüvinde problemler bar. 2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


text:
Çubarov Qırımnıñ azat etilmesi aqqında: aytışmalar “rusiyeniñ kapitulâtsiya aktı”na beñzer
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ başı Refat Çubarovnıñ fikire köre, Qırımnı işğalden azat etüvge dair mümkün olacaq aytışmalar, “rusiyeniñ kapitulâtsiya aktı”na beñzer. Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende Çubarov bu aqqında haber berdi.
– Añlaşılır ki, yarımadanıñ topraqlarında qanlı küreşmelerden qaçınmağa isteymiz ve olarnıñ olmamaları içün ellerimizden kelgeni er şey yapacaqmız. Çünki beklenilir ki, rus-ukrain cenkiniñ soñ basamaqlarında Qırım işğalden azat etilir. Ve o vaqıt rusiyede içki çoq mesele olacaq. Men şahsen tüşüne bilirim ki, Qırımnıñ azat etilmesi, şu cümleden rusiyeniñ kapitulâtsiya aktına beñzeycek bu tür aytışmalar ceryanları vastasınen keçirilir, – dep Çubarov ayttı.


text:
Bügin mäjilis deputattarı plenarlı jiında menşik qwqığın jäne arbitrajdı qorğaudı küşeytu mäseleleri boyınşa özgerister men tolıqtırular engizu turalı zañ jobasın maqwldadı. Zañdı tanıstırğan Ädilet ministri Marat Beketaev tüzetuler menşik qwqığın qorğauğa bağıttalğanın atap ötti.
"Kredit beru jäne qızmet körsetu kezinde alınatın komissiyanı joyu wsınılıp otır. Osı maqsatta käsipkerlik qızmetpen baylanısı joq bank kreditin beru turalı kelisim jasalğan jağdayda bankterdiñ komissiya aluına tıyım salu qarastırılğan. Sonday-aq, bank şotına qarızdı audaruğa jäne bank şotın jürgizgeni üşin komissiya aluğa şekteu qoyıladı. Atalğan operaciyalar kredit procesiniñ bir böligi bolğandıqtan jeke twlğalardan qosımşa komissiya alınbau kerek", - dedi Beketaev deputattar aldında söylegen sözinde.
Sonday-aq, ipotekalıq kreditti töleu merzimi 6 aydan keşiktirilgen jağdayda, ipotekalıq kelisim boyınşa alınatın bank procenti toqtatıladı. Bwdan bölek, kepil beruşiniñ kepildikke qoyğan mülkin satu boyınşa qosımşa jağdaylar karastırıladı.
"Bwl borışkerdi öz mülkin joğarı bağada sata aluğa ıntalandıradı", - deydi ministr.
Alayda, bwl norma qazirdiñ özinde tüzetuden ötken. Deputattar bankter qarız aluşığa tiimsiz bolatın qısqa merzim belgileui mümkin ekenin alğa tartıp, mülikti derbes satuğa zañdı türde uaqıt belgileudi wsındı.


text:
Bakteriya
Bakteriyalar ju'da' kishkene organizmler. Olar sonday kishkene bolg'anlıg'ınan olardı tek g'ana mikroskop arqalı ko'riwge boladı. Bakteriya tek bir kletkadan ibarat. Bunday organizmler bir kletkalılar dep ataladı. Bakteriya Jerde jasawshı en' eski tiri organizm esaplanadı.
Planetada qa'legen basqa tiri organizmlerge qarag'anda bakteriyalar ko'birek. Ko'plegen bakteriyalar topıraqta yamasa suwda jasaydı al bir bo'legi bolsa basqa tiri organizmlerdin' ishinde jasaydı. Geybir bakteriyalar tiri organizmlerde kesellik payda etiwi mu'mkin, biraq basqa bakteriyalar awqatlanıw, azıq-awqat islep shıg'arıw ha'm kislorod bo'lip shıg'arıw (ko'k-jasıl suw astı o'simligi) usag'an ku'ndelikli ha'reketlerde paydalı bolıp esaplanadı.
Bakteriya bo'liniw ha'm onın' aqıbetinde "kishkene" kletka payda etiw arqalı ko'beyedi. Ha'r bir jan'a payda bolg'an bakteriya onı payda etken bakteriya usaydı, biraq kishirek boladı.
Bakteriyanın' diametri a'dette 1 µm (bir mikrometr).


text:
Qırımda elektrik ağınıñ üzülmesi sebebinden çıraq, generator ve batareya fiyatlarını köterdiler. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Aqmescitte orta bir çıraqnıñ fiyatı bazar künü, nobâr 22-de, 20 ruble tura edi. Amma bazarertesi, noyabr 23 künü, eki qat paalılaştı.
Endi aynı böyle çıraq 40 rubleden (bir 15 grivna) satıla. Müşteriler arasında şamata qayd etile.
Bunıñ ile Qırımda batareyalar paalılaştı: bir qaç kün evelsi bir taqımı 10 ruble olsa, şimdi 50 rubleden satıla.
Fiyatı eñ çoq köterilgen – generatorlar. Qırımlılarnıñ malümatına köre, Qırım boyunca farqlı ticariy noqtalarda generatorlarnıñ fiyatı 17-39 biñ ruble. Yıl evelsi aynı bu generatorlar 10-14 biñ tura edi.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.


text:
Qırımtatar faalleri Esmera Asanova, Mamure Çabanova, Zarife Yakupova ve Emine şerfe, IT-mütehassısı Pavlo Başinskıy başlağan, qırımtatarca online tercimeciniñ yaratılmasınen bağlı işni devam ete. Hızmet endi bir yıldan soñ çalışıp başlamaq mümkün.
Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqatqa leyhanıñ iştirakçilerinden birisi, Emine şerfe haber etmekte.
“Şimdilik qırımtatarca bir qaç online luğat bar, amma bütün cümle ve metinni başqa bir tilden qırımtatar tiline, ve aksine - qırımtatar tilinden başqa tilge, çevire bilecek tercimeci yoq. Böyle hızmetniñ yaratıluvı tilniñ inkişafı ve tarqalmasına imkân berir, onıñ ögrenilmesini qolaylaştırır, qırımtatar tilinde edebiyat kölemini arttırmağa yardım eter ve daa çoq adamnıñ til añlamasını qolaylaştırır”, - dey faalci.
Onıñ aytqanına köre, bir qaç yıl devamında endi bayağı iş yapıldı, şimdilik ise er türlü mevzuda qırımtatar tilinde yazılğan ve başqa bir tilge tercime etilgen metinlerge ihtiyac bar.
“Tercimanlıqqa ve tercimeli edebiyatqa alâqası olğanlarğa büyük ricamız bar - yardım etiñiz. Kerek olsa, bizge berilgen metinler açıq irişimde olmacağını kefalet ete bilemiz, yani müelliflik aqqı bozulmaz”, - dep qayd ete Emine.
Al azırda faaller kopiyalanğan kitaplarnı elektron şekilge keçire, yañı malümat toplay ve grant destegini almaq içün leyha azırlay.
“Birleşip, semereli ve faal çalışsaq, endi bir yıldan tercimecini qullanmaq mümkün olur”, - dep işandırdı genç faal.


text:
Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bir yerge ketmege kerekmey. Pasportta qayd olmasa da, adam Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ sakini ola bile. Mında daimiy sürette yaşavnı tek pasport qaydı degil, başqa vesiqalar da tasdıqlaması mümkün», – dep qayd eteler matbuat hızmetinde.
Bundan evel Federal migratsion hızmetiniñ vekili Viktoriya Giçko Aqyarda keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi ki, yerli qaydı olmağan Qırım sakinleri bir ay içinde Rusiyeni terk etmek kerekler.
Onıñ aytqanına köre, martnıñ 18-ne qadar Qırımda daimiy sürette yaşamaq aqqı olğan Ukraina grajdanları Rusiye vatandaşları olaraq tanılacaq, qalğanları ise «çetel vatandaşları» olacaq. Böyle etip, olar aprelniñ 19-na qadar Rusiyeni terk etip, keri qaytqan soñ mında daimiy sürette yaşamaq içün «resmiy vesiqanı» almaq kerekler.


text:
Qırımnıñ ğarbında üç maşna çatıştı, bunıñ neticesinde bir adam elâk oldı ve beş adam yaralandı. Bu aqta Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmetine esaslanıp rusiyeli "İnterfaks" matbuatı bildimekte.
Ruisye polisine köre, Daewoo Matiz maşnası Mitsubishi ASX maşnasına urulıldı. Bundan soñ Mitsubishi qarşı yolaqqa çıqıp, VAZ-21110 maşnasınen çatıştı, Matiz ise yolnıñ kenarına avdarıldı.
"Yol qazası neticesinde VAZ-21110 maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı, Mitsubishi ASX maşnasınıñ aydavcısı ve üç yolcusı ve Daewoo Matiz yolcusı yaralandı", - denile beyanatta.
Bu qaza aqqında Rusiye nezaretindeki Qırım FVN de bildire, olarnıñ malümatına köre, yol qazası "Aqmeçit (Çernomorskoye)-Kezlev" yolunıñ 40-ıncı kilometrinde oldı.
2018 senesi dekabr ayında Qırım qurtarıcıları Qırımda büyük yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirdi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayı içinde keçken seneniñ aynı müddeti içinde mesüliyetke çekilgen aydavcılarnıñ sayısı bir buçuq qat ziyade oldı.


text:
Ukraina prezidentiniñ Yuqarı Radadaki vekili İrina Lutsenko, parlament tarafından Rusiye prezidenti saylavınıñ ihtimal ile tanılmaması, Ukraina ile Rusiye arasında kelecekte yapılacaq eki taraflı añlaşmalarnıñ qanuniyligi içün telüke doğuracaq, dep tüşüne.
Bunı o, mart 19-da jurnalistlerge bildirdi, dep naqil ete «Ukrainskiye novosti».
Haber agentligi, Lutsenkonıñ sözlerini naqil etip: «Büyük munaqaşalar keçti: saylavnı bütün Rusiye territoriyasındamı, yoqsa yalıñız Qırımdamı tanımamalı. Prezident Putin öz devletinde qanunsız olsa, Ukraina içün elverişli olğan ve bizim menfaatımızğa uyğun kelgen bütün añlaşmalar (misal içün, barıştırıcı missiya bizge kelişken şekilde olsa) – Rusiyeniñ qanunsız prezidenti imza aqqına saip olaraq qabul etilmez ve bu añlaşmalarnı qanuniy yapamaz», – dep bildirdi.
Onıñ fikrine köre, bu, Rusiye ile diplomatik munasebetlerniñ üzülmesi ile de alâqalı.
Lutsenkonıñ fikrine köre, munasebetlerniñ üzülmesi aqqında qarar, halqara ortaqlarnen aqıl tanışmalarından soñ qabul etilecek.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv ötkerildi. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Mart 19-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda keçirilgen saylavnıñ neticelerine «sıfır derecesinde» ve «uquqiy neticeleri olmaycaq», dedi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
Daa evel halq deputatları Maksim Burbak ve Georgiy Logvinskiy parlamentte «Yuqarı Radanıñ, Ukraina tarafından Rusiye prezidenti saylavı, onıñ neticeleri, uquqiy aqibetleri ve, buña munasip şekilde, bu vazifege saylanğan şahısqa ait aktlarnıñ tanılmamasına dair bildirüvi aqqında» qarar leyhasını qayd ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası bu aftanıñ soñuna qadar, mart 18-de olıp keçken Rusiye prezidenti saylavınıñ qanuniy tanılması aqqında qarar leyhasını qabul etmek mumkün.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Keşe, 14 şilde särsenbide Ündistannıñ Sırtqı ister ministrligi mälimdeme jasap, Ündistan men Qıtay arasında bıltır kelisim jasalğanımen Gimalay tauınıñ batısındağı şekara şielenisi äli de jalğasıp jatqanın bildirdi. Äri, Ündistan Qıtayğa qarata şielenistiñ jalğasuı qos taraptıñ müddesine säykes kelmeytinin aytqan.
Reuters aqparattıq agenttiginiñ habarına qarağanda, bıltır jıl soñındağı eki taraptıñ äskeri qolbasşıları arasında kelisim jasalğanına qaramastan Jayşankar sekildi birqatar taulı şekaralarda şielenis jalğasıp keledi.
Bıltır wzaq uaqıt äskeri tiresuden keyin Qıtay men Ündistannıñ joğarı äskeri şendileri 9 raundtıq kelissöz ötkizgen. Onıñ nätijesi boyınşa eki tarap Pañgoñ köli mañınan on mıñdağan äskerlerin keri qaytarıp, auır äskeri tehnikaların alıp ketken edi.
Ündistan SİM tarabı mälimdemesinde: "Qayşılıqtıñ jalğasuı eki eldiñ de müddesine säykes kelmeydi, bwl turalı bıltırğı kelisimde de köbiret aytılğanın eske salamız. Jağdaydıñ bwlay jalğasuı eki el qatınasına keri äser etedi", - degen.
Mälimdeme mazmwnına qarağanda, Ündistan tarabı eki eldiñ şielenisti şeşu üşin ortaq izdesin qalaytının körsetedi. Aziyadağı eki alıp el arasındağı şekara janjalı ünemi qaytalanıp keledi. Bıltır mausımdağı qaqtığısta qos taraptan da ondağan äsker qaza tapqan bolatın.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetniñ qırımtatar halqı Meclisiniñ dağıtuvı aqqında qorquzuvları soyqırım ve adliye, insan aqlarınıñ bozuluvıdır.
UNİAN bildirgeni kibi, bunı Ukraina adliye naziri Pavel Petrenko Qırımdda insan aqları mevzusına bağışlanğan brifing devamında söyledi.
«Ukraina Arbiy Küçleriniñ hadimi öldürgeni, qırımtatar erkegi çekiştirilip, öldürilgeni, mühbirniñ ğayıp oluvı aqqında haberlerni oquğanda, atta, (Qırım işğalinden) ketirilgen zarar ekinci derecege keçe. Bu kibi şeyler pek tesirlidir….bu insafsız bir davranış, Almaniya faşistleri yapqan kibi cinayettir ve bu istilânı başlağan Rusiyeniñ ayırı memurlarına qarşı ayırı mahkeme işlerniñ açılmasına sebepçi olmalı», - qayd etti Petrenko.
Bundan evel, Ukraina Adliye nazirliginde, halqara cemaatçılığı iç bir zaman Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına aitligini qabul etmez, dep bildirilgen edi. Ve uquq qorçalayıcı teşkilâtlar ile birlikte adaletni tiklemek içün qolundan kelgenini qayd etken ediler.
Petrenko emin, Meclis reisi Refat Çubarovğa Qırımğa kelmek yasağı da insan aqları boyunca Avropa mahkemesinde baqılacaq.
İyül 5 künü Herson vilâyetinde ötkerilgen Meclis toplaşuvından qaytqan Refat Çubarovnı yarımadağa yibermediler. «Çongar» kiriş yerinde Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya oña «ekstremistik faaliyeti» aqqında tenbiyelevni oqudı. Ve 5 yılğa kelmekni yasaq etken bildirmeni tuttırdı. Bunen beraber, Meclis de ekstremistik teşkilât olaraq tanılması mümkünligi ayttı.


text:
Yolcularnıñ sayısı eksilgeninden sebep Moskva ve Tallinn arasında demir yol alâqaları aman-aman 65 yıl içinde ilk sefer toqtatıldı.
GoRail Estoniya demir yol şirketi bildire ki, Avropa Birliginiñ Rusiyege qarşı cezalarından sebep Estoniyanı ziyaret etken rusiyelilerniñ sayısı eksildi, böyle etip Tallinn-Moskva seferi kelirsiz oldı, dep bildire Golos Ameriki.
GoRail vekili Kersti Gorstov bildirgenine köre, soñki Moskva treni Tallinnge salı künü keldi.
Bu seferlerni kerçekleştirgen şirket bu ay Sankt-Peterburg seferinden de vazgeçti.
ERR Estoniya milliy teleradiokompaniyası qayd etkenine köre, 65 yıl içinde ilk sefer Estoniya ve Rusiye arasında demir yol alâqalarından faydalanğan yolcular yoq.
Estoniya sabıq sovet cumhuriyeti 1991 senesi mustaqil oldı. 2004 senesinden itibaren memleket Avropa Birligi ve NATO azası ola.
AQŞ, Avropa Birligi ve bir sıra diger memleket Rusiyege qarşı cezalar kirsetti. Bunıñ sebebi Qırım işğali ve Donbass zıddiyetinde Moskvanıñ rolü oldı. Moskva qabaatını red etip, Ukrainada «göñülliler» cenkleşkenini bildire.


text:
ABD tarafından sanktsiyalar kirsetilüv telükesinden dolayı, Rusiyeniñ en büyük «Alfa-bank» hususiy bankı Rusiye arbiy-sanayı kompleksiniñ işhanelerine hızmet bermekni toqtattı. Bu aqta «Eho Moskvı» radiostantsiyasına bank müdirler keñeşi reisiniñ birinci muavini Oleg Sısuyev ikâye etip berdi.
«Biz olarnen munasebetimizni qopardıq degen manağa kelmey. Biz risklerimizni azlaştırmağa areket etemiz», - dep qayd etti Sısuyev. Onıñ sözlerine köre, mudafaa kompleksiniñ işhaneleri «Alfa-bank» kreditleriniñ esas qısmını teşkil ete eken.
Daa evel Londonda yaşağan «Alfa-bank» saiplerinden biri olğan Mihail Fridman, «Forbs» mecmuasına bergen intervyusında, sanktsiyalar Rusiye mudafaa işhanelerine köstergen hızmeti bankqa tesir etkenini tanığan edi.
Amerika Birleşken Devletleri Qırımnı ilhaq etkeni, Ukraina şarqındaki cenk ve ABD prezident saylâvına qarışması ihtimalinden dolayı Rusiyeniñ bazı şahıs ve şirketleri, şu cumleden mudafaa saasınıñ bazı işhaneleri ve devlet strurkturalarına qarşı sanktsiyalar kirsetken edi. 2017 senesi Kongress tarafından qabul etilgen qanun mücibi, amerikan memuriyeti, Rusiye küç idaresi strukturaları ve arbiy-sanayı kompleksinen işbirlik yapqan şahıs ve teşkilâtlar esabına sanktsiyalar cedvelini arttırabilecek.


text:
Aqmescit – Aqmescit civarındaki Pervomayskoye köyünde yaşağan Şevqiye Abduramanova keçenleri 90 yaşını toldurdı. Şu uzaq 1944 senesi o 20 yaşında genç qız edi.
Şevqiye Abduramanova tuvğanlarınen Balıqlava rayonınıñ Eski Şüli köyünde yaşay edi. 1944 snesiniñ mayıs 18 kününiñ sabasına evlerine bir qaç zabit keldi. «Bizni öldürecekler dep belley edik», - dep hatırlay qartana.
Şevqiye qartananı eñ çoq kederletken şey, sürgünlikten bir kün evel, anası sovet askerlerini çibereknen sıylağan, o özü qardaşınen eşyalarnı temizlep, ütülegen. «Askerlerniñ iç biri, halqımnıñ taqdirinde qara iz qaldırğan kelecek kün aqqında bir şey söylemedi», - dey Şevqiye qartana.
Qırımtatarlarnı 3 eşelon turğan yerge ketirdiler. Şevqiye bitanıñ qorantasını eñ soñki vagonğa yüklep, Uralğa sürgün ettiler.
Yol ne qadar devam etkenini qadın endi hatırlap olamay, amma tren künde bir toqtap, yolda ölülerni qaldırıp, kene suratnen areket etkenini yahşı hatırlay.
Ğurbetlikke kelgeninen, qırımtatarlarğa özlerine kelmek içün üç kün berildi, soñra ormanğa terek pıçmağa yolladılar.
«Bizler içün endi er şey azır edi, nemse esirlerni tutqan yertolelerni boşatıp, baltalarnı qayrap ve ayaqlarğa çarıqlar da azırlağanlar»,– dep hatırlay Şevqiye Abduramanova.
Ormandaki iş içün er işçige 200 gramm ötmek berildi.
Tamam Uralda, Şevqiye Abduramanova olacaq aqayınen tanış olıp, üç balanıñ anası oldı. Uraldan soñ, qoranta Samarkand vilâyeti Cambay şeerine köçti. Şevqiye Abduramanova tikici fabrikasında çalıştı. İmkânları peyda olğanınen qoranta arzusını yerine ketirdi – Qırımğa köçti.


text:
Tatarstannıñ çittä yäşäwçe millättäşlärgä yärdäm itüe, andağı tatarlarnıñ, üz çiratında, Tatarstannıñ tovarların elekke soyuzdaş respublikalarında satu - forumnıñ prinsibı. Şuşındıy xezmättäşlek turında forumda Tatarstan premyer ministrı Röstäm Miñnexanov söyläde. Säwdä ministrı Xafiz Salixov xäbär itkänçä, bügenge köndä Tatarstannan çittä 23 wäkilçelek häm 41 säwdä yortı eşläp kilä. Uzğan yıl näticälärenä qarağanda Tatarstannıñ töbäk-ara äyläneşe 30 protsentqa artıp, 94,5 milliard sumnı täşkil itkän. Häm şuşı äyläneşneñ yartısı Mäskäw, Sverdlaw, Samara ölkäläre häm Başqortstanğa turı kilä. Şulay uq ministr başqa töbäklärdä dä käsep eşlären uñışlı alıp barılsın ide digän telägen belderde. Çönki uñışlı käsep tatarlarnı Tatarstan belän genä tügel, ä töbäklärdäge tatarlarnı, alarnıñ oyışmaların da berläşterä. Federal' tatar avtonomiäse räistäşe Färit Urazaev äytüençä, bügen säwdä eşlärendä yaña yullar ezläw belän dä şöğellänergä kiräk, bu yünäleştä eşne alıp baru öçen tögäl ideologiä häm däwlät programması bulırğa tieş.
Tatar kongressı räise Rinat Zakirov äytüençä, sibelgän millättäşlärebez Tatarstannıñ säwdä eşçänlegendä qatnaşırğa härwaqıtta äzer. İvanovo tatarları, mäsälän, Tatarstan belän inde ber niçä yıl xezmättäşlek itälär. Bu turıda Azatlıq radiosına İvanovo şähäreneñ tatar avtonomiäse citäkçese, andağı “Tatarstan” säwdä yortınıñ direktorı Färit Läpin söyläde. Färit äfände äytüençä, Tatarstannıñ iqtisat potensialı başqa töbäklär öçen bik kiräk. Häm İvanovo şähäreneñ liderı Qazanda ütkärelgän forumnıñ faydasın toyuın da äytte.
Xäräkättä bäräkät di tatar xalqı. Xäräkät digändä säwdä, xezmättäşlekne küzallıylar. Çınlap ta millät üseşe säwdäsez, aqçasız häm milli baylarsız bara almıy. Menä mondıy forumnar Tatarstannıñ iqtisatın üsterergä, milli kapital barlıqqa kiterergä yärdäm itä.
Al'bina Zäynulla.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, martnıñ 12-nde OSCE-niñ milliy azlıqlar meseleleri Yuqarı komissarı Kayrat Abdrahmanov ile onlayn körüşüv keçirgenini bildirdi.
Denisovanıñ sözlerine köre, körüşüv vaqtında işğal etilgen Qırımnıñ meseleleri de, şu cümleden tuvğan tilde tasil alma meseleleri muzakere etildi.
«İşğal zamanı devamında ukrain tilinde oqutuv 50 qat azlaştı, bugünde bu 249 talebe, Qırım MC talebeleriniñ umumiy sayısından tek 3 faizi qırımtatar tilinde tasil ala (6400 talebe)», – dep yazıda Denisova Facebook saifesinde.
Bundan ğayrı Denisova işğal etilgen topraqlarda ukrain tarafdarı olğan Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilüvi aqqında aytıp bergen.
«Bugünde-bugün 268 vatandaşımız Donbasnıñ vaqtınca işğal etilgen qısmında ve 114 Ukraina vatandaşı Rusiye Federatsiyası ve vaqıtnca işğal etilgen Qırımda apis yerlerinde qanunsız tutulmaqta. Olardan çoqu, 78 kişi qırımtatardır», – dep qayd etti o.
Bugünde-bugün Qırımda ukrain tilinde tek 249 talebe oquy. Bu, yarımadanıñ 2014 senesi Rusiye tarafında işğal etilmesinden evel 50 qat az, dep yazdı Telegramda Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye Federatsiyası Büyük Britaniyada aviatsion ve kosmik tehnikanı satın almaq aqqı olğan memleketler cedvelinden silindi. Böyleliknen, Rusiyege bu künleri Britaniyadaki Farnboroda ötkerilgen nevbetteki Halqara aviakosmik salonında iştirak etmege imkân bermediler.
Bu malümatnı Büyük Britaniya tış işler nazirligi jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Nemetskaya volna.
MİD vekiliniñ malümatına köre, böyle bir adım Rusiyeniñ mustaqil Ukrainağa qarşı istilâsı, em de Qırım yarımadasınıñ işğalinen bağlı.
Adet üzre Farnboroda keçirilgen aviasalonğa çeşit devlet ükümetleriniñ temsilcilerini Büyük Britaniya qıraliçesi II Yelizaveta özü davet ete. Bu sefer Rusiye Federatsiyasınıñ memurlarından iç bir kimse böyle bir davetname mektübini almadı.
Farnborodaki aviasalon mütehassıslarda aerokosmik saada esas sayılmaqta. Rusiye er daim çoq sayılı eyyetini yollağan edi. Misal olaraq, 2013 senesi tedbirde «Roskosmos», «Rosaviatsiya», «Rostehnologii» vekilleri, em de sanayı nazirligi ve bir sıra Rusiye ava şirketleriniñ temsilcileri iştirak ettiler.


text:
Mayıs 3-te Mustafa Cemilevni qarşılağanda politsiya hadimine yapılğa ücümde qabaatlanıp yaqalanğan qırımlı Tair Smedlâyev azat etildi.
Bunı Tair Smedlâyevniñ adliyecisi Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Hatırlatamız, Qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyevniñ qardaşı olğan Tair Smedlâyev oktâbr 22 künü Eski Qırımda yaqalanıldı. Onı Rusiye Federatstsiyası Cinaiy kodeksiniñ 318-inci maddesine köre («Akimiyet vekiline yapılğan zorbalıq areketleri») qabaatladılar. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Tair Smedlâyevniñ cezasını belgilep, onı bu seneniñ dekabr 22-ne qadar apiste tutmağa qarar aldı. Onı Aqmescit SİZOsında tuttılar.
«Tair Smedlâyevniñ cezası deñişti – mesülietni başqası aldı. Bunı Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli vekiliniñ (Oleg Belaventsevniñ – muar.) mesleatçısı Eskender Bilâlov istedi», – dedi Kürbedinov.
Adliyeciniñ aytqanına köre, İnsan aqları boyunca kontakt gruppası onıñ cezasını deñiştirmege teşebbüs köstergen edi. «Kontakt gruppasınıñ azaları olaraq bizler Sergey Aksönov ile ötkerilgen körüşüvlerimizden birinde onıñ cezasını deñiştirmege teklif ettik. Bizler onı SİZOda tutmaq acet olmağanını bir qaç kere aytıp, o, azatlıqta bulunıp, qanunlarnı bozmaycaq ve taqiqatçı ve mahkemege kelecegini ayttıq. O, uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimine qarşı küç qullanmadı. Eskender ağa bizge qoltuttı», – dep ayttı Kürbedinov.
Onıñ bildirgenine köre, Tair Smedlâyevniñ cezasını deñiştirüv qararını «Ermeni Bazar işi» boyunca taqiqatçı çıqardı. Cumaaqşamı künü, dekabr 11-de, Qurultay MSK reisiniñ qardaşı azat etildi.
Kürbedinov mahkemeden aldın taqiqat ne zaman bitecegini aytıp olamadı. «İş 12-13 tomdan ibaret, onıñ taqiqatı ne vaqıt bitecek belli degil», – dedi o.
Kürbedinovnıñ aytqanına köre, aynı iş boyunca yaqalanğan Musa Apkerimov, Rustam Abdurahmanov ve Edem Ebulisov alâ SİZOda bulunalar.


text:
Menlik inqilâbınıñ üçünci yıllığına bağışlanğan meresimler vaqıtında Kyivte terroristik telüke yüksek seviyede qala. Bunı Facebookta Ukraina İçki işler naziriniñ mesleatçısı Zoran Şkirâk bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Kyivte cemaat telükesizligini qorçalanmaq içün noyabr 21-22 künleri altı biñ uquq qorçalayıcı çalışacaq, bütün Ukrainada ise – on beş biñ.
Kyiv merkezinde noyabr 21 gecesi, akimiyet binalarına yaqın olğan bir-qaç soqaqta, şu cümleden – Hreşçatikte, naqliyat areketi sıñırlanıldı. Bunen beraber şeer merkezinde Milliy Gvardiya bölükleri yerleştirildi.
Noyabr 21 gecesi Milliy politsiyanıñ resmiy sitesinde yerleştirilgen beyanatta, Menlik ve azatlıq Kününde keçirilecek merasimlerde «uquq qorçalayıcılarnıñ areketlerine sayğı ile davranmaq ... ve yürüş yollarını, bazı soqaqlarnıñ qapatılğanını köz ögüne alıp, belgilemege» rica etile.
2013 senesi 21 noyabrde Ukrainada Yevromaydan başlanğan edi. Nikolay Azarovnıñ akimiyeti AB ile assotsiatsiya añlaşmasınıñ imzalanması içün yapılğan azırlıqlarnı toqtatmağa qarar alğanı – inqilâpqa sebep oldı. Narazılıqlar 2014 senesi fevral ayına qadar devam etti. Silâlı quvetler bir-qaç kere narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçilerini quvmağa tırışqan edi.
Baş prokuraturanıñ malümatına köre, Yevromaydan devamında 2,5 biñ insan zararlandı, olardan 104 insan elâk oldı – çoqusı 2014 senesi fevralde. Soñra, narazılq aktsiyalarınıñ qurbanlarını Kök Yüzü Qaramanları olaraq anlandırdılar. İçki işler nazirliginiñ malümatına köre, 2014 senesi fevral 18 – mart 2 künleri arasında Kyivniñ merkezinde hızmet vazifelerini eda etkenleri vaqıtta 17 uquq qorçalayıcı elâk olğan edi.


text:
Strasburg şeerinde Avropa Şurası yanındaki Ukraina daimiy temsilciligi territoriyasında qırımtatar bayrağı tiklenildi, dep bildire Qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti.
«Strasburg Avropanıñ eñ müim siyasiy merkezlerinden biri ola. Endiden soñ qırımtatar milliy bayrağı ukrain diplomatik müessisede ukrain bayrağı yanında yelpirecek ve qırımtatar halqınıñ aq-uquqları yañıdan tiklenilmesi, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve yarımadanıñ ukrain nezareti astına qaytarılması kerekligini hatırlatacaq», – dep aytıla müessiseniñ beyanatında.
Qırımtatar bayrağını Strasburgta Ukraina daimiy temsilciligi territoriyasında qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev tantanalı şekilde tikledi.
Bayraq tiklenilmesi merasiminde PACE-niñ ukrain parlament eyyeti, diplomatik korpusı iştirak etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
1783 senesi insan ilk kere puskanen avağa uçtı.
Bunı cesür ağa-qardaş Jozef ve Etyen de Mongolfye becerdiler. Olar yipek bezden puska yapıp, tüp tarafında teşik qaldırdılar ve astından kâğıt yaqıp, içini sıcaq avanen toldurdılar. 21-noyabrde büyük puska eki adamnı köterip, 26 daqqa Parij üstünden uçtı.
1852 senesi Anri Jiffar puskanı idare etmek içün burğu (vint) qullandı, lâkin idare etamadı. F. Tseppelin ise aynı böyle niyetni ömürge keçirdi ve 1897 senesi dünyada ilk dirijabl peyda oldı. Ebet, puskalar başta havflı edi. Yaqarlıqnı yanıña almaq yanğınğa ketire bile edi. Vaqıt keçken soñ puskalarnı gidrogenium (vodorod) ve geliy ile toldurmağa başladılar.
Soñra ise uçaqlar zamanı keldi. Lâkin, açıq avada, etrafnı seyir etip, puskalarda seyaat etmek çoq güzel. Şimdi de puskanen kökke köterilmek eglenmekniñ em de ğayet sevilgen bir sportnıñ çeşiti oldı.


text:
«Birlik bar jerde – tirlik bar» deydi bizdiñ xalıq. Dana jurt munı teginnen-tegin ayta salmasa kerek. Awızbirlik pen tüsinistik, qarapayım sıylastıq üstemdik qurğan jerlerge qaşanda nätïjeli isterdiñ üyir bolatını belgili. Bizdiñ elimizde qalıptasqan ulttar tutastığı men xalıqtar dostığınıñ arqasında büginde memleketimiz örkendep, ilgeri basıp keledi.
Qazaq qaşannan da bawırmal xalıq qoy. Är kezeñderde elimizden pana izdep kelgen «jat jurttardıñ» bärin bawırına basıp, törinen orın berip, qanday qïın kezeñderdiñ özinde bir üzim nandı bölip jedi. Söytip, qaymağı buzılmağan qazaq jeri köpulttı memleket bolıp şığa keldi. Bügin elimizde 136 ult pen ulıstıñ ökilderi bir twdıñ astında tatw-tätti ğumır keşip jatır. Barlığımız twğan jerdiñ tösinde, quşağın jayğan beybit eldiñ işinde el birligin saqtawğa atsalısayıq!


text:
Audio, Serhiy Segeda
Serhiy Segeda, Üzäk saylaw komissiäsenä ışanmaw mäs''äläsendä parlament Yuçenkonı yaqlağan bulsa, bu Ukraina ölkälärendäge cirle xakimiat häm üzidarägä dä tieşle tä''sir yasıy alır ide dip isäpli. Läkin oppozitsiäneñ şuşı omtılışı, inde äytelgänçä, uñışsız bulıp çıqtı häm Yuçenko yağı xäzer başqa xoquqi mömkinleklärne tikşerä. Şularnıñ bersen çärşämbedä Mikola Şelest, Ukrainanıñ Yuğarı yustitsiä şurası räise täqdim itte. Anıñ fikerençä, xäzer kilep tuğan kierenke säyäsi wäzğiatne barı tik Yuğarı mäxkämä genä xäl itä ala. Yuçenko tarafdarları şuşı kiñäşkä qolaq salıp inde çärşämbedä ük Yuğarı mäxkämägä Yuçenkonıñ Üzäk saylaw komissiäsenä şikayäten yulladı, ämma bu şunda uq kire qağıldı, çönki ul, mäxkämä süzlärenä qarağanda, forması belän dä, eçtälege belän dä ilneñ saylawlar turındağı qanunına turı kilmi ikän. Xäzer inde oppozitsiä öçen berdänber diärlek qanuni yul qala - ul mäxkämägä ayırım saylaw urınnardağı näticälärne birä başlıy ala. Yänä Serhiy Segeda.
Audio, Serhiy Segeda
Segeda fikerençä, monı eşläw şaqtıy qatlawlı bulaçaq, çönki mäxkämägä dokumentlaştırılğan dälillär birelergä tieş. Ä Viktor Yanukoviç ciñgän häm tawış birü tupas bozular belän ütkän könçığış Ukrainada oppozitsiä küzätüçelären saylaw urınnarına kertmägännär genä, şuña kürä bozular turında dälil tuplaw öçen dä mömkinleklär bik bulmağan. Oppozitsiä mäxkämälärdä uñışqa ireşkän oçraqta da, mäxkämä qararlarınıñ ğämälgä kerüe öçen berniçä kön kiräk bulaçaq, çönki qanunda äle, qararlarnı yuğarıraq mäxkämädä üzgärtü mömkinlege dä qaralğan. Xäzerge xakimiat oppozitsiäneñ şuşı omtılışlarına, ciñüçe dip mömkin qädär tizräk Yanukoviçne iğlan itep, häm anıñ inauguratsiäsen dä citez genä ütkärep cawap birä ala.
Kärim Kamal


text:
Ukraina Yuqarı Radası, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ işğal etilgen Qırımda “fahriy konsullıqnıñ” açılması içün Nikaragua Cumhuriyetine qarşı sektor sanktsiyalarnıñ qoyulması aqqında qararnı tasdıqladı. Muvafıq qararnı parlamentniñ baqıluvına Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy teklif etti.
Bu qararğa 322 millet vekili qoltuttı ve beş yıl müddetine qoyulğan sanktsiyalar quvetini aldı. Nikaragua konsulı vazifesine 2020 senesi noyabr ayında “Qırım baariniñ” faal iştirakçisi, Ukrainada 13 yıl apis cezasına mahküm etilgen Rusiye vatandaşı Oleg Belaventsev tayin etildi. Özü Belaventsev bu cinayet davasını tefsir etmedi, Qırım.Aqiqat muarririyeti onen öyle de bağlanıp olamadı. Yarımadadaki konsullıqnıñ işi içün Nikaraguağa qarşı sanktsiyalar qoyuluvı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında muzakere etildi.
“Yaşayış içün muhalefet platforması” fraktsiyasından milliyet vekili Oleg Voloşin, zenaatdaşlarınıñ ekseriyetinden farqlı olaraq sanktsiyalarnıñ qoyulmasına ne içün qarşı rey bergenini aytıp berdi.
Qırım içün böyle bir küreşke ihtiyacım yoq – bu öz iqtisadiy menfaatlarğa qarşı küreştirOleg Voloşin
– Faqriy konsullıqnıñ açılmasını böyle şekilde körmek içün büyük bir mizahçı olmalısıñ. Fahriy konsul statusını alğan Nikaragua vatandaşı bile degil, Rusiye vatandaşıdır. Bu sanktsiyalar Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması istiqbaline nasıl etip tesir ete? Bir söznen, bunıñ sebebi tamamınen uydurma olğanını tüşünem. Bu kibi qararlarda eñ yuqarıda iqtisadiy menfaatlar olmalı. Nikaragua ile kiçik mal dönümi olsa da, böyle bir temsiliy şey içün bir ya da eki iş yerini coysamız, ne deyim, bağışlañız. Vatanperverlerimizden bir kimse iş yerini coyğanlarğa para bermege azır olsalar, öz cebinden bersinler. Rusiyege ve diger memleketelrge qarşı qoyulğan sıñırlavlar sebebinden bunsız da biñlernen iş yerini coydıq. Qırım içün böyle bir küreşke ihtiyacım yoq – bu öz iqtisadiy menfaatlarğa qarşı küreştir.
“Avropa birdemligi” fraktsiyasında Ukraina halq mebusı İvanna Klimpuş-Tsintsadze ise aksine tüşüne. Onıñ fikrince, resmiy Kyiv Qırımğa dair er angi sebeplerden halqara emsaller yapmalı.
Bunı yapmasaq, yarın bütün Qırımda ticaret başlanacaq, konsullıqlar açılacaqİvanna Klimpuş-Tsintsadze
– Ukraina topraq bütünliginiñ ve suverenitetiniñ ğayrıdan tiklenilmesi oğrunda küreşmeli. Ukraina topraqlarınıñ mensuplügini şübe altına qoymq içün er angi memleketniñ er angi adımı deral toqtatılmalı. Ukraina TİN Nikaragua ile iş birligininiñ bütün imkânlarını qapattı. Cevapsız qalğan bir çoq narazılıq notaları bar edi. Neticede Ukraina devleti cevap bermeli ve Nikaraguağa qarşı bu kibi sanktsiyalarnı qoymalıdır. Bunı yapmasaq, yarın bütün Qırımda ticaret başlanacaq, konsullıqlar açılacaq – ve neticede memleketniñ topraq bütünligini ğayrıdan tiklemek içün bir vasta olaraq halqara tesir küçüni ğayıp etedecekmiz.
İvanna Klimpuş-Tsintsadze, Ukraina iqtisadiy ceetten Nikaraguağa qarşı qoyulğan sanktsiyalardan iç bir şey ğayıp etmey, amma olarnı qoymasa edi, diplomatik mevamlarını bayağı derecede ğayıp eter edi, dep saya.
Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar, sanktsiyalarnıñ qoyulmasınıñ sebebi Kyivniñ talaplarına cevap olaraq Nikaragua başlıqlarınıñ susması oldı, dep qayd ete.
Deral cevap berip başladıq. Tış işler nazirinden, cevabımız sert olacağına dair açıq bir birldirme oldıEmine Ceppar
– Nikaraguanıñ 2019 senesiniñ yazında fahriy konsullıq açmağa ve Oleg Belaventsev kibi sevimsiz bir admnı fahriy konsul vazifesine tayin etmege planlaştırğanını bilgen soñ, deral cevap berip başladıq. Tış işler nazirinden, cevabımız sert olacağına dair açıq bir birldirme oldı ve bizim notalarımızğa iç bir cevap kelmegen soñ diger nazirliklernen beraberlikte deral muvafıq sanktsiya protseduralarını başladıq. Olarnıñ arasında, Nikaraguadan Ukrainağa ital etilgen mallarğa embargo qoydıq, Ukraina topraqlarından resur tranzitini, uçuşlarnı ve taşuvlarnı tamamınen toqtattıq, Ukrainanıñ iqtisadiy ve maliyeviy mecburiyetleriniñ icarsını toqtattıq ve diger bazı sıñırlavlar.
Emine Cepparnıñ bildirgenine köre, ABD ve Kanadanıñ sanktsiyaları soñ yıllarda Nikaraguanıñ vazifedar şahıslarına artıq quvette.
– Aynı zamanda Kanada vaqtınca işğal etilgen Qırımda fahriy konsullıqnıñ açılması sebebinden qoşma sanktsiyalar qoymağa azır olğanını bildirdi ve biz de AB memleketleri, Büyük Briatniya ve digerler ile cevap berme imkânları üzerinde çalışamız.
Nikaragua yalıñız Rusiyeniñ geosiyasiy menfaatını ileriletmek içün qullanılğan bir vastadır, dep inana ukrain siyasetşınas Petro Ohotin.
Qırım ile bağlı er angi bir temsilcilikniñ uquq ceetinden tanılması blok etilmeliPetro Ohotin
– Fikrimce, şimdi Zelenskıy adaleleri ile oynay ve Rusiyege o qadar Rusiye tarafdarı olmağanını köstere. Fahriy konsullıq – diplomatik müessiseniñ hususiy statusıdır. Adetince öz menfaatını lobbi etken iş adamları bu kibi levhalarnıñ altında çalışa. Qırım ile bağlı er angi bir temsilcilikniñ uquq ceetinden tanılması blok etilmeli. Buña köre biz de devletmiz ve hatırlatmalımız: Qırım bu Ukraina, Rusiye başqasınıñ toprağını işğal etip, pek yaramay emsal yarattı. Nikaragua o qadar büyük oyuncı degil, amma bu devlet Şuralar Birligi devrinden berli Moskva ile çalışa. Bugünde Rusiye bi işbirlikni digerniñ bayrağı altında işlemek içün qullana – öz qararlarını qanuniyleştirmek içün memleketni qullana.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İyün 19 künü Kiyevniñ Peçersk mahkemesinde «Aydar» batalyonınıñ «tatarin» lağabı ile belli olğan askeri, qırımlı Enver Velilâyevniñ işi boyunca nevbetteki toplaşuv keçirilmek kerek. Toplaşuvda «Aydar» askeriniñ oña ceza qararınıñ deñişmesi aqqında itirazı baqılacaqtır.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mahkeme toplaşuvı prokuror Yuriy Zubkovnıñ keç qalması sebebinden uzandı. Mahkemege Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov keldi, o kefil olmağa istey. Enverniñ özü toplaşuvda «Skype» vastası ile iştirak ete.
Prokuror kelmegence mahkemeci 15-20 daqqalıq teneffüsni ilân etti.
«Aydar» askeriniñ advokatı İgor Fedosük aytqanı kibi, ceza qararınıñ deñişecegine ümüt bar. «Qırımdan çıqıp, «Aydar» batalyonı terkibinde devletni qorumağa ketti», – dedi Qırım.Aqiqat mühbiri.
Evel Kiyevniñ apellâtsion mahkemesi Enver Velilâyev itiraz şikâyetini lâğu etip, onı iyül 12-ne qadar qaldırdı.
Batalyonda haber etkenleri kibi, Velilâyevni sahte sebeplerge köre yaqaladılar.


text:
Doğma Qırımdan ukrain boksçu Oleksandr Usik, oktâbr 12-sinde felemenkli Tayron Spongnen küreşmek içün Amerikanıñ Chicago şeerine keldi. Bu, super ağır çekide onıñ birinci küreşi olacaq. Bunı Instagramda onıñ promouteri Egis Klimas haber etti.
Bir qaç kün evel Usik, Californiyada Spongğa qarşı uruşqa azırlıqnı bitirgenini içtimaiy ağlarda bildirdi.
Daa evel BoxingScene, Usik, super ağır çekide ilk uruşını oktâbr 12-sinde Çikagoda Wintrust Arenasında Fedosovnen yapacaq, dep bildire ediler. Keççe Usik uruştan vazgeçti, çünki sport yarışınıñ siyasiy alanğa çevirilmesini istemey.
2018 senesi noyabrniñ 11-nde Usik britaniyalı Toni Bellyüni Mançesterde nokaut etip, 90,7 kilogrammğa qadarki çekide mutlaq dünya çempionı unvanını qorçaladı. Usik WBC, WBA, WBO, IBF versiyalarına köre çempion quşağını ve The Ring mecmuasınıñ unvanını qorçaladı.
Daa evel Aleksandr Usik 90,7 kilogrammğa qadar çekide dünyanıñ mutlaq çempionı oldı. Ukrainalılarnıñ dünya boks superseriyasınıñ final uruşında rusiyeli Murat Gassiyev ile yarışlaştı. 12 raund neticelerine köre Aleksandr Usik akemlerniñ qararı ile ğalebe qazandı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti Aqmescitniñ büyük qısmı kelecek afta suvsız qalacaq, dep tenbiley. Bu aqta oktâbrniñ 2-nde Aqmescit, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarında suv meselesinen bağlı toplaşuvında aytıldı.
«Aqmescit sakinlerini tenbileymiz, kelecek afta, cumaaqşamı künü, «Krım TETs» profilaktika işleri yapılacaq. Şunıñ içün cumaaqşamı künü aqşam üstü suv berüv cedveline riayet etilmeycek», – dep ayttı Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük.
Aqmescitniñ bir sıra qasaba sakinlerinde oktâbrniñ 1-nden oktâbrniñ 2-i sabasına qadar «Krım TETs» tehnologik suv temini sistemasında qazaiy-tamir işleri keçirilgeni içün» suv kesildi. Akimiyet, suv ketirilecek cedvel tizildi, dep haber etti.
Gidromettsentr, sentâbr yağmurları yarımadanıñ suv anbarlarını toldurmadı, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit memuriyeti şeerlilerni suvnen teminlev vaziyetini «stabil» dep saya.
Rosgidromet sentâbrniñ 30-nda yağanaqlarnı arttırmaq içün Aqmescitke uçaq keldi, dep bildirdi.
Sentâbrniñ 7-nden itibaren Aqmescitte, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarında qurğaqlıq ve suv anbarlarında suv azlaşqanı sebebinden suv berüv sıñırlarınıñ üçünci, eñ sert etapı başlatıldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar. Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi sebebinden özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ buyruğı ükümet portalında derc etildi.
«2020 senesi aprelniñ 3-nden 30-na qadar vatandaşlarnı yaşağan yerlerinden ayrılmamalarına mecbur etmek, acele tibbiy yardım ve ayat ve sağlıq telükesi istisna ola», – dep aytıla vesiqada.
Buyruqta qayd etilgenine köre, sıñırlavlar acele hızmet hadimlerine, Rospotrebnadzor hadimlerine, göñülli ve cemaat telükesizligini temin etken diger insanlarğa tesir etmey. Sıñırlavlar vaqtında vatandaşlarğa tuvğanlarını, ihtiyacı olğanlarnı baqmaq içün evden çıqmağa, tükânğa barmaq ve çöplük çıqarmaq, yaşağan yerinden 100 metr mesafede ev ayvanlarını çıqarmaq içün evden çıqmalarına izin berile.
Sıñırlavlar müvekkilerini qoruması kerek olğan advokatlarğa ve işke baracaq olğanlarğa tesir etmey.
Aprelniñ 5-nde saba işğal edilgen Qırımda 2974 insan tibbiy közetüv altında, 2886-sı dinamik közetüvde qala. 66 insan hastahanede, 22 insan observatorda buluna. Qırımda 20 koronavirus yuqunçı hastası qayd etildi, 6 tüzelgen hasta hastahaneden çıkarıldı. Aqyarda 5 kişi koronavirusqa oğradı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Salı künü, fevral 17-de, Qırımda qar yağuvı, buzlavuq ve tumannıñ olması beklenile.
Bunı Qırım Fevqulâde işler nazirligi bildire.
Hızmetniñ malümatına köre, yarımadada şiddetli qarnıñ yağması, buzlavuq, 15-20 m/s yelniñ, tumannıñ olması beklenile. Qara deñizde furtuna tahmin etile. Ava arareti gece sıfırdan aşağı 7-9 derece, kündüz 3-5 derece olacaqtır.
Bazarertesi künü olğanı kibi, Fevqulâde işler nazirligi Keriç keçitiniñ, ava limanlarınıñ qapatıluvı mümkün olacağı aqqında tenbiyeyley.
Yel küçüniñ artmasından Keriç parom keçitiniñ işi toqtaldı.


text:
Aqyarda mayıs 12-sinde “Vkontakte” içtimaiy ağında “Liza Alert Krım” qıdıruv-qurtaruv volontör otrâdınıñ saifesinde üç yaşındaki Valeriya Neçenkina coyulğanı aqqında yazdılar.
Bala Pobeda parkınıñ yanında ğayıp oldı, dep yazıla. O yerge birden göñüllilerni yolladır, olar parknıñ türlü qısımlarında qıdıruvnı başladı. Qızçıqnı tek üylede soñ taptılar.
Qurtarıcılar, bala sağ-selâmet, dep bildire.
“Çette qalmağanlar, çoq sağ oluñız! Balanı qıdırmağa kelmege azır olğanlar, qasevet etkenler! Tapıldı, Allağa şükür, sağ!” - yadılar qıdıruv-qurtarıcı otrâdınıñ göñüllileri.


text:
Eki raketa Poloniyanıñ Lüblin voyevodalığındaki Pşevodov köyüne Ukrayına sıñırına yaqın tüşti, dep bildire ZET radiosı.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, patlavlar çiftlikte yerli saatnen 15:40-ta oldı. Neticede eki kişi elâk oldı. Polis, prokuratura ve arbiyler çalışa. Tafsilâtlı malümat berilmey. Poloniya akimiyetiniñ resmiy izaatları şimdilik yoq.
Yanğın hızmeti Pşevodovda patlavlar oldı, dep tasdıqlağan edi.
«Bu adiseniñ sebepleri şimdilik belli degil. Qurutuv azabarında patlavlar aqqında haber etildi. Kelgende bir şey olğanını tasdıqlaymız. Eki kişi o yerde can berdi», – dep bildirdi Radio Lüblin içün intervyüda üyken kapitan Martsin Lebedoviç, Hrubeşuv (o da Lüblân voyevodalığında buluna) yanğın ile küreş devlet hızmetiniñ okrug ştabınıñ matbuat kâtibi.
Poloniyanıñ baş naziri Mateuş Moravetskiy «buhran vaziyeti sebebinden» ükümetniñ telükesizlik ve mudafaa komitetiniñ acele toplaşuvını çağırdı, dep bildirdi Poloniya ükümetiniñ matbuat kâtibi Petr Müller. O, «teşkerilmegen malümatnı derc etmemege» çağırıp, izaatlar toplaşuvdan soñ olacaq, dep qoştı.
Rusiye ordusı noyabrniñ 15-nde Ukrayınağa qarşı tahminen yüz raketa attı. Bu oktâbrniñ 10-nda Qırım köpründe olğan patlavdan soñ atılğan raketa sayısından çoq oldı, dep haber etti Ukrayına Arbiy-ava quvetleriniñ matbuat kâtibi Yuriy İgnat milliy telemarafon yayınında. Oktâbrniñ 10-nda Rusiye Ukrayınağa 84 raketa attı.
Ücüm neticesinde Ukrayına şeerleriniñ bir qısmı ışıqsız qaldı.
Poloniyağa tüşken raketalar Rusiyege aitmi ve bugün Ukrayınanıñ energetika infrastrukturasına qarşı qullanıldımı ya da ava mudafaa vastaları ola – şimdilik belli degil. Poloniya – NATO azası; Rusiye Ukrayınağa qarşı büyük ücüm başlatqanından ilk sefer raketalar Poloniyağa tüşti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 324
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb, SAYFA 310
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,SAYFA 309
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb, SAYFA 305
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb, 301-302 .Sayfalar
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb, 298.Sayfa
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb, 297.Sayfa
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb, 296.Sayfa
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 295
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 294
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 292
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 290
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 288
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 285
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 282
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 281
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 279-280
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,Meb,Sayfa 275
9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Cevapları,MEB,Sayfa 272
Kaydol: Kayıtlar ( Atom )


text:
Qırımdaki Rusiye politsiyası aprelniñ 21-nde qadın faal Elmaz Akimovağa «qanun bozulmaycağına» dair tenbi vesiqasını berdi. Bu aqta o, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine tarif etti.
Vesiqada «cemaat nizamını bozğan» toplaşuv ve mitinglerniñ keçirilüvi yasaqlana, dep aytıla. Qayd etile ki, bunıñ içün para cezası, mecburiy işler ya da 30 künge qadar memuriy apis cezası şeklinde memuriy mesüliyet bar.
«Hadim kelip, özüni memur Taciyev Osman olaraq tanıttı. Hadim qoranta erkânı aqqında soradı. Tenbi vesiqası hususan mayısnıñ 3-ne azırlanılğan «Menlik yürüşi» aktsiyası sebebinden ketirildi, dep qayd etti. Cedvelde mayısnıñ 18-nde – qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma künü keçirilmesi mümkün tedbirler de bar edi. Bu tenbilerni basqı ıntıluvı dep sayam», – dep izaatladı politsiya hadiminiñ yapqanlarını Elmaz Akimova.
2018 senesi fevral ayında qadın faal Bağçasaraydaki Han sarayı ögünde bir kişilik narazılıq aktsiyasını keçirdi. «Han sarayından eliñizni çekiñiz» yazuvlı şiarı bar edi. Daa soñra onı Rusiye politsiyası tuttı.
Bunıñ kibi tenbiler diger qırımtatarlarğa da berildi. Olarnıñ arasında qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, aq qorçalayıcılar ve «Qırım birdemliginiñ» jurnalistleri bar.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde kemirilecek edi.
Çubarov, «Qırım yürüşi» arfesinde Kreml qırımtatarlarnı qorquzmağa tırışacaq, dep inkâr etmey.
Martnıñ 31-nde berilgen malümatqa köre, koronavirus sebebinden aktsiya başqa vaqıtqa qaldırıldı.
Rusiye Tış işler nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisi ilân etken «Qırım yürüşini» «provokatsiya» dep adlandırdı.


text:
Qırımda apis etilgen faal Volodımır Baluhnıñ müddetten evel şartlı azat etilmesinen bağlı Rusiye nezaretindeki Keriç şeer mahkemesiniñ oturışını yanvar 25-ine avuştırdılar.
Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri bildirmekte.
2019 senesi yanvar 9-ında yerli vaqıtnen saat 10:30 Volodımır Baluhnıñ müddetten evel şartlı azat etilmesinen bağlı mahkeme oturışı keçirilecek edi. Oturış 2019 senesi yanvar 25-inde saat 14:00 avuştırıldı.
Baluh advokatınıñ aytqanına köre, oturışnı qanuniy incelikler içün keçirildi.
Dekabr 4-ünde “Qırım uquq qoruyıcı gruppası” Keriç koloniyasında apis etilgen ukrain faalcisi Vladimir Baluhqa destek mektüplerni yazmağa çağırttı.
Bundan evel Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 5 yılğa mahküm etilgen Vladimir Baluhnıñ ükmüni qısmen yımşatıp, onı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
Baluh, 2018 senesi martnıñ 19-ında ilân etken müddetsiz açlıqnı devam etmekte. Mabüsnıñ bir ay iç aş aşamağanından soñ, Qırım arhiyepiskopı Kliment, onı iç olmadan 2 stakan cılap kiseli, 50-70 gramm qara ötmek peksimeti ve ballı çaynı içmege qandırdı, böylece onıñ ölmemege küçü yetecek.
Daa evel Baluhnıñ açlıqnı vaqtınca toqtatmaq qararı aqqında belli olğan edi. Advokat Dmitriy Dinzeniñ aytqanına köre, Baluh 200 kün açlıq tutqan soñ ülser ve pankreatit şübesi bar.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Naurız ayınıñ basında qazaqstandıq bankterdiñ aktivteri 31,99 trln teñgege jetip, bir jıl işinde 20% - ğa östi. Olardıñ nesie qorjını sol kezeñde 5,7%..
Aqparat betterinde Nazarbaevtar äuletiniñ nağaşı-jiendi eki birdey tanımal müşesi alpauıt kompaniyalardıñ üleskeri ekeni habarlandı. Generaldan oligar..
Qazaqstannıñ Ekonomika ministrligi ekonomikalıq ahual naşarlağan jağdayda iske asıratın «B» josparı (Wlttıq bank jäne Qarjı narığın damıtu agentigimen..
12 aqpan jwma küni Kentau qalasında käsiporın jwmısşıları men Aqtöbede qoğamdıq kölik jürgizuşileri ereuilge şıqtı. Türkistan oblısı Kentau qalasındağ..
AsiaCredit Bank-tiñ banktik jäne özge de operaciyalardı jäne bağalı qağazdar narığındağı qızmetti jürgizuge arnalğan licenziyasınan ayırıldı. Bwl tura..


text:
Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; PюreH; Rügen; Rügen; روئیگین; Rügen; Rujana; PюreH; Rügen; Rügen; 뤼겐섬; Rügen; Rujána; Rügen; Rügen; রুগেন; Rügen; Rügen; Rujany; Rujany; Rügen; PюreH; Rīgene; Rügen; PиreH; Rügen; PoύYkev; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Ռյուգեն; Rügen; Rügen; Rügen; روغن; Rügen; Rügen; รือเกิน; 綠根島; PюreH; Rügen; Rügen; Rügen; Rugia; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; BocTpaў PyreH; روگن; 吕根岛; Rügen; რიუგენი; リューゲン島; Rügen; Rügen; روجن; Rügen; ריגן; Rugia; Rügen; Rügen; 吕根岛; Rügen; Rügen; Rügen; PиreH; PyreH; Rügen; Rügen; Rügen; Riugenas; Rügen; Rugen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; რიუგენი; Rügen; Rügen Island; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Rügen; Illa de Rügen; Insula Rügen; Rügen; Rügen; isla de Alemania, en el mar Báltico; keleti-tengeri német sziget; ocTpoB B БaлTийckoM Mope; Insel vor der Ostseeküste Vorpommerns in Deutschland; island in the Baltic Sea off the Pomeranian coast of Germany; sala; ocTpoB Bo ГepMaHиja; německý ostrov; island in the Baltic Sea off the Pomeranian coast of Germany; island in the Baltic Sea off the Pomeranian coast of Germany; ö i norra Mecklenburg-Vorpommern, Tyskland; wyspa w Niemczech; øy i Tyskland; eiland van Duitsland in de Oostzee; אי בים הבלטי; île d'Allemagne; isola tedesca; Insula Germaniae; Insel vor der Ostseeküste Vorpommerns in Deutschland; germana insulo en la Balta maro; Nnσί σtn Baλtιkή Θάλaσσa σta avoιktά tnς aktής tnς Πouepavίaς σtn Γepuavίa; ocTpiB; PyяH; Rugia; Rugen; Ruegen; Rugia Island; Rugeno; Rügen; Rujana; PύYkev
Polski: Rugia to największa wyspa Niemiec położona w południowo-zachodniej części Bałtyku. Administracyjnie w całości należy do powiatu Rügen (Meklemburgia-Pomorze Przednie). Zobacz też:Kategoria:Rugia.