text:
"Amnesty International" Quşma Ştatlarnı cäfalaw qullanuda ğäyepli
Londonda urnaşqan häm keşe xoquqların saqlawnı küzätep barğan "Amnesty İnternational" oyışması, Quşma Ştatlar xakimiate terrorda ğäyeplängän keşelärgä bulğan mönäsäbäte belän üze ük "terror xaläte" tudıra, dip belderä. Bu xaqta oyışmanıñ sişämbedä iğlan itelgän maxsus xisabında üytelä. "Amnesty İnternational" belderüenä qarağanda, terrorda ğäyeplängän keşelärne totu urınnarında Washington cäfalawlarğa qarşı näticäle çaralar kürä almıy.
Washington isä bar bu ğäyepläwlärne dä kire qağa, häm üzen yaqlaw öçen Jenevağa 30 keşelek wäkillek cibärä. Ämma "Amnesty" wäkile Sharon Critoph, bu eş amerikannar öçen ber dä ciñel bulmayaçaq, dip uylıy:
"Minemçä, xäzer inde bu ber dä ser tügel - naçar möğämälä Ğiraq, Äfğanstan, Guantanamoda, yäisä bar dönya buylap sibelgän totqarlaw üzäklärendä genä tügel, Quşma Ştatlarnıñ üzendä dä kürsätelä. "Amnesty İnternational" bu uñaydan inde küptän üz borçıluın belderep kilä. Bezneñ xisap amerikan xakimitate öçen cäfalaw qullanunıñ yaña närsä bulmawın açıp sala. Bu anda ilneñ eçke qanunnarı nigezendä inde distälärçä yıl däwamında bara", di "Amnesty İnternational" wäkile Sharon Critoph.
Misal itep "Amnesty" Amerikada politsiäneñ çamadan tış köç qullanuın, nıq saqlanğan törmälärdä totqınnarnıñ yäşäw şartların qırıslatunı kiterä. Berläşkän Millätlärneñ Cäfalawlarğa qarşı komitetına yullağan üz xatında isä Washington, suğış häm olı yanawlar şartlarında da Quşma Ştatlar cäfa qullanuğa qarşı çığa, dip yaza.
"Amnesty İnternational" üz xisabın amerikan törmälärendä üzläre cäfalawğa duçar bulğan keşelärneñ şähädätnamälärenä nigezläp äzerlägän. Andıylar, misal öçen, Kubadağı Guantanamo, yäisä Ğiraqtağı Äbü-Ğraib törmäsendä utırıp çıqqannar. Ğäbdelcabbar äl-Ğäzzäwi şularnıñ berse. Äbü-Ğraibtä 7 ay buyı utırğan 50 yäşlek bu ğiraqlı, amerikan köçläre qullanğan cäfalaw ğämällären sürätli:
"Başta alar mine taqtağa yatqırdı, annarı minem ike qulnı da bäyläp, täregä qaqqan kebek yaq-yaqqa kütärde. Şunnan soñ alar minem şul xäldäge sürätemne töşerä başladı. Miña birgän här soraw belän alar minem qullarnı nığraq kütärä kilde. Annarı alar xatınımnı häm olı ulımnı alıp kilep alarnı minem qarşımda köçläw belän yanıy başladı", dip taswirlıy amerikannarnıñ Äbü-Ğraibtäge ğämällären anda utırıp çıqqan ğiraqlı.
Ğäbdelcabbar äl-Ğäzzäwineñ şuşı süzläre "Amnesty İnternational"nıñ internet säxifäsendä urın alğan. Xoquq yaqlawçı şuşı oyışma xäzer Quşma Ştatlar xökümäten, şundıy oçraqlarğa qarşı tieşle häm näticäle çaralar kürergä telämäwdä ğäyepli.
Kärim Kamal


c: text/html

text:
Ägär min prezident bulsam
“Literaturnaya gazeta” 70-80-yıllarda “Ägär min direktor bulsam” digän rubrika astında yaxşı ğına fikerlärgä urın birä ide. Ul waqıtta, totalitar rejim xökem sörgän şartlarda, bu bik qıyu ğämäl ide. Döres, “LG” bügen andıy rol' uynamıy inde. Zamanalar üzgärde. Şulay da anıñ “Ägär min prezident bulsam” digän yaña rubrika açuı saylaw aldı kampaniäse şawqımı ğına bulsa da, iğtibarğa layıq. Ul'yan ölkäseneñ “Tuğan tel” xäräkäte idäräse üzeneñ soñğı utırışında “LG”ğa şundıy yazma cibärergä qarar qıldı. Menä anıñ töp teläk-täqdimnäre.
1. Xalıqara oyışmalar äğzası bularaq, şul oyışmalarnıñ ustav-nizamnamälären ütäw çaraları kürer idem. Äytik, BMO ustavında metrpoliälär däwlätçelege bulmağan xalıqlarğa üz däwlätçelegen buldıru yäki torğızuda yärdäm itärgä tieş dielgän. Dimäk, rusiä koloniälärenä üz däwlätçeleklären torğızırğa yärdäm itär idem. Bäyän itelgän “Qanun diktaturasın” ğämälgä aşırır idem. Monıñ öçen qanunnar sanın berniçä märtäbä kimeter idem häm barnärsäne dä yuğarıdan köyläw omtılışınnan baş tartır idem. Şunıñ belän fransuz säyäxätçeseneñ 1838-yılda yazılğan kitabındağı “Rusiädä zakonnarnıñ küplege häm qatılığı alarnıñ ütälmäwe belän qaplana” digän ğibäräsen yuqqa çığarır idem. Şulay uq “Qanun – tärtä genä ul, anı qaya borsañ – arba şunda bara” digän ”xalıq aqılı” – mäqälneñ döres tügellegen isbat itär idem.
2. Konstitutsiäneñ garantı bularaq, anıñ ütäleşen tä'min itär idem. “Rusiäneñ tarqaluı” qaraçqısına nigezlänep, bar qanunnarnı da “vertikal'läşterü” şawqımınnan baş tartır idem. AQŞta, mäsälän, ayırım ştatlarnıñ xätta Cinayät mäcmuğaları da törleçä. Häm berkem dä şunıñ arqasında AQŞnıñ tarqaluı turında awız da açmıy. Häm näq här ştatqa üzläreneñ eçke mäs’älälären üzlärençä xäl itü xoquqı birelgänlege AQŞnıñ nıqlığı çarası bulıp tora da. Ägär dä vertikal'sez berniçek tä bulmıy ikän, Federal' qanunnarnı da vertikal'lek qırına kertep, Konstitutsiä belän täñgälläşterer idem. Mäsälän, Konstitutsiä ana telendä belem alırğa xoquq birä, ä Mäğärif turındağı federal' qanun, “Mäğärif orğannarı birgän qısalarda” digän täğbir östäp, şul xoquqnı tartıp ala.
3. Barlıq aqçanı Mäskäwdä tuplap, ana bülgäläp utıru praktikasına çik quyar idem. Çönki mondıy ğämäl yalqaw imüçe töbäklärne azdırıp, tırış imezüçelärne eştän bizderügä genä xezmät itä. Rusiäneñ kiläçäge öçen iñ zur qurqınıç näq şunda inde.
4. Barlıq munitsipal' berämleklärgä, alarnıñ zurlığı-keçelegenä qaramastan, tigez xoquq birer idem. Barısınnan da däwlät ixtıyacların qänäğätländerü öçen, ber genä tör ğomum tigez salım cıyıp, qalğan eşlärenä tıqşınmıyça, alarnı üztä'minat şartlarına quyar idem. “Qazılma baylıqlar yuq” digän sıltawnı yuqqa çığaru öçen, misal itep, marganes rudasınnan başqa bernindi tabiği baylığı bulmağan Yaponiäneñ yäşäyeşen kürsäter idem.
5. Küpdinle ildä, üzemneñ nindi din keşese ikänemne assızıqlap, çirkäwlärdän televizor aşa kürenmäskä tırışır idem, çönki İlbaşı barlıq xalıqlarnıñ da, barlıq dinnär totuçılarnıñ da citäkçese, häm ul barısına qarata da ber ük mönäsäbättä bulırğa tieş.
6. Xalıqlarğa üz telendä belem alu xoquqın qaytarıp birer idem. Mäğärif ministrına mäktäplär uquçıların milläte buyınça tuplarğa quşar idem. Häm anı kemne, niçek häm närsägä öyrätüne qanunlaştıru xoquqınnan mäxrüm itär idem. Xalıqlar küp ğasırlar däwamında, üzäkläşterelgän uqu programmalı buyınça tügel, tabiğät-anabız quşqança, yäşägännär, uqığannar, tärbiä häm üseş alğannar. Ä Rusiä Mäğärif ministrlığınıñ bötenesen dä bertörle qurğaş soldatlar yasaw buyınça köçänüläre moña qädär bernindi yaxşılıq birmäde häm kiläçäktä dä birmäyäçäk. Älegä mondıy diktatnıñ berdän-ber näticäse – eştän bizgän alkaşlar häm narkomannar armiäse genä. Häm banditlıqnıñ çäçäk atuına da mäktäp sisteması üzeneñ layıqlı öleşen kertte.
7. Azraq söylär idem, çönki şundıy zur däräcäle İlbaşı awızınnan çıqqan här süzneñ teläsä nindi yalğan çatqısı küzgä bärelep tora häm başqalar öçen ürnäk bulıp çığa. Televidenie xezmäte belän dä azraq faydalanır idem, çönki törle ministrlar belän bulaçaq äñgämälärneñ bernindi mäğlümat birmäwçe kereş süzläre İlbaşınıñ EŞ belän şöğıllänüen tügel, ä EŞLÄGÄN SIMAN QILANUIN ğına kürsätä. (İmitatsiä).
8. Här süzemne tormışqa aşıru yağın qarar idem. Äytik, Putin äfände Qazanda ana telendä uquğa qarşılıqlar tudırunı “dur'” dip atadı. Häm monnan bernindi yaxşı yakqa üzgäreşlär küzgä çalınmadı. Dimäk, şul uq “dur'” şul uq Prezident citäklägän ildä üzeneñ tantanalı MARŞın däwam itä. Mondıy DUR'ğa İLBAŞI niçek tüzä ikän soñ?
9. Törle cinayätlärgä qarata tikşerü tämämlanğançı, PREZİDENT FİKEREN xalıqqa citkerüdä sağraq qılanır idem. Moña qädär berkem dä metrodağı soñğı faciğäneñ Masxadov belän bäyle ikänen isbat itü genä tügel, bernindi cep tä taba almadı. Şuña da qaramastan, Äzerbäycan prezidentı İlham Aliev belän oçraşudan soñ, Prezident Putin Masxadov belän söyläşergä telämäwen näq şul faciğä belän bäyläde.
10. İl uñışlarına fayda kiterü genä tügel, ä anıñ üseşen totqarlawğa ğına xezmät itüçe mikroblarday ürçegän türälär sanın distälärçä märtäbä kimeter idem. Äytik, Sember gubernasında patşa zamanında Xalıq uçilişçeları buyınça berdän-ber inspektor İ.N. Ul'yanov bulğan. Ä xäzer rayonnarda ğına alar sanı berniçä distä sanala. Ä ölkä buyınça barlığı 1000närdän dä artıp kitäder. Barısı da tikşerä, ä uqıtu-tärbiä näticäse – kire yulda.
12. Altın-aqça mayasınıñ (rezerv) moña qädär bulmağan däräcädä tuplanuı belän maqtanğançı, Sberbanknıñ talanğan vkladçıları belän xisaplaşır idem. 1000 sumlıq sadaqalar qaytaru – elekke çın aqça xucasınıñ bitenä tökerü genä iç. Ul waqıttağı 1000 sum urınına, tawar bäyälärenä qarasañ, xäzer 30000 birergä kiräk.
13. Däwläti radio häm televideniedä tapşırular waqıtın xalıqlar sanına qarap proporsional' räweştä, här xalıq telendä oyıştırır idem. Çönki ğomum byudjet xisabına urıs telendä genä tügel tapşırularnı ğädelsezlek, xätta talaw dip bäyälär idem.
14. Rusiäneñ doşmannarın çittä ezlämäs idem. Doşman eçtä –üzebezdä: yalqawlıq, araqı yaratu häm qaraqlıq.
15. Yaponiä belän solıx tözer idem. Rusiä qırlarınıñ öçtän bere alabuta patşalığına äylängän şartlarda, Urup, İturup, Şiqotan, Qunaşir kebek ber çemetem utrawlardan başqa da yäşi alır idek.
16. Rusiäneñ berböten bülenmäslegen izgeläştergän waqıtta Äzerbaycan, Görcestan, Uqraina, Tacikstan kebek illärneñ dä bötenlegen ixtiram itär idem.
17. Çeçenstanda xoquqi çın referendum uzdırıp, anıñ belän xalıqara oyışmalar qatnaşlığında solıx tözer idem. Çeçenstan ayırım yäşäsä, Rusiä berni dä yuğaltmas ide, çönki Bel'giä, Gollandiä, Şvetsiälär kebek illär genä tügel, Monako, Andorra Triest kebek mini däwlätlär dä çäçäk atıp yäşi ala.
18. Häm soñğısı. Ägär min Prezident bulsam, awıl xalqınıñ xezmätenä tieşle bäyä birep, anı talawğa çik quyar idem. Monıñ öçen citeşterüçe belän eşkärtüçe xezmäten bäyäläwdä ildä urnaştırılğan kisken ayırmanı kimetü çaraların kürer idem. İlebezneñ NEP çorı azağında Krjijanovskiy tapqan ısul häm anıñ tormışqa aşuı täcribäsen dä iskä töşerer idem.
“Tuğan tel” oyışmasınıñ “Literaturnaya gäzitenä” yullağan täqdimnären “Azatlıq” radiosı tıñlawçıları öçen Ayrat İbrahim tärcemä itte.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Udmurtiä mäçetläre qarşında oyıştırılğan mädräsälärdä uqular başlana
Udmurtiä mäçetläre qarşında oyıştırılğan mädräsälärdä bıyıl 1 oktäberdän 17 yıl rättän islam dine nigezlären öyränü buyınça däreslär başlana. İjaw mäçete imamı Faiz xäzrät Möxämmätşin süzlärençä, bu yıllarda törle yäştäge meñlägän millättäşebez sabaqlarda belem aldı, kemder uquların däwam itä, qayberäwläre inde üzläre uqıta.
İjaw mäçetendä uqularnı oyıştıruda yıl sayın üzgäreşlär kerälär. Ütkän yılda mäktäpkäçä yäştäge balalarnı tuplap, alar öçen dä ayırım uqular alıp barıldı. Bu balalar üzlären yaxşı yaqtan ğına kürsätkän. Şundıylar arasında, mäsälän, altı yäşlek Fatıyma da bar. Ul inde doğalar belä, ğäräp xäreflären dä üzläşterä başlağan.
Qızlar-malaylarnıñ däresläre uqu häm uyın belän aralaştırıp alıp barıla. Alarnı mawıqtıru häm belemnären tikşerü öçen törle alımnar qullanıla. Şul uq waqıtta Faiz xäzrät ata-analarğa da balalırınıñ niçek uquların, alarnıñ närsälär öyränülären, kemnär däreslär alıp barın tikşerep torırğa täqdim itä. Bıyılğı uqu yılında da mäktäptä uquçılar, urta häm ölkän yäştäge apa—abıylar häm mäktäpkäçä yäştäge balalar öçen dä däreslär oyıştıru küzdä totıla, dip urtaqlaştı İjaw mäçete imamı Faiz xäzrät.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Macarstan: Yewropada yaña “timer pärdä” qurqınıçı
Ferenc, könçığış Yewropa illärenen burıçların tüli alu mömkinçelegen üsterü öçen, Berlekne 241 milliard dollarlıq fond buldırırga çaqırdı.
Macarstan premyerı, bügen Brüsseldä oçraşqan Yewropa Berlege äğzalarının cıyını aldından yasagan çığışında, Berlek äğzaları iqtisadi ayırma arqasında Yewropanın yañadan “timer pärdä” arqılı ikegä bülenüenä yul birmäs öçen tırışlıq kürsätergä tiyeş dip äytte.
Brüssel cıyınında bügen Yewropa illäre Global Krizıstan çığu yulları turında fikerläşä.


text: Amerika xärbilären, koalitsiä ğäskärläre kontrolendä bulğan Ğiraq soldatları ozatıp bara. Bügenge köndä Falucada tärtipne alar saqlıy. Kirkuk şähäre tiräsendä çit il belgeçläre utırğan maşina utqa totılğan. Könyaq Afrika respublikasınnan ber injener, häm Ğiraq keşese üterelgän. Uzğan täwlektä Ğiraqta qara-qarşı atışlarda 35 keşe hälaq bulğan. Qatı suğışlar Bağdadnıñ Sadr rayonında şığilarnıñ xärbi bazasında bardı. Britaniä premier-ministrı Tony Blair britan soldatlarınıñ Ğiraq totqınnarın cäzalawları öçen ğafu ütende häm gäyeplelär tieşle cäza alaçaq dip wäğdä itte. Amerika xäkimiäte, 19 mayda Bağdadta, Ğiraq totqınnarın cäzalağan AQŞ xärbien mäxkämä tikşeräçäk, dip xäbär itä.


text: Başqortstannıñ här töbägendä başqort xalqınıñ milli batırı Salawat Yulayıvnıñ tuuına 250 yıl tuluğa bağışlanğan tantanalı çaralar başlanıp kitte. Xätta bıyılğı Sabantuy bäyrämnäre dä hämmä cirdä Salawat Yulayıv yübileye ruxında ütä. Milli bäyrämebezneñ bıyılğı proğrammaları näq menä Salawat Yulayıvnı iskä aluğa qorılğan mädäni çaralar belän tözelä. Şuşı atna azağında 12- 13 iyün könnärendä rayonnarda ütäçäk Sabantuylar da şuşı uq räweştä oyıştırılaçaq. Bıyıl xätta 12 iyün könne ütüçe Ufanıñ 430 yıllıq yübileye köne häm Rusiä bäysezlege köne dä nigezdä Salawat Yulayıv yübileyenä bağışlanğan bäyräm çaralarınnan toraçaq. Qısqası, barlıq bäyrämnär dä Salawat Yulayıvnı iskä alu, anı danlaw belän suğarılğan. Salawat Yulayıvnıñ tuuına 250 yıl tulu uñayınnan törle kitap näşriätlarında milli batırğa bağışlanğan baytaq kitaplar da dönya kürde. Menä bügen genä şundıy çirattağı basmanıñ isem tuyı bulıp ütte Ufada. Ul törek häm başqort tellärendä näşer itelgän «Başqort xalqınıñ milli batırı häm şağire» dip atalğan kitap. Älege basmanı TÜRKSOY oyışmasınıñ generäl direksiäse, Başqortstan Mädäniät häm milli säyäsät ministrlığı häm Başqortstan Yazuçılar berlege urtaq köç belän çığarğan. Kitapta Salawat Yulayıv xaqında küp sanlı mäqälälär, şiğerlär häm milli batırnıñ üz şiğerläre urın alğan. Kitapnıñ törek telendä dä äzerlänüye başqortnıñ milli batırın Törkiädä häm başqa törki respubliklarda da kiñräk tanıtu mömkinlegen biräçäk dip isäpli, anı näşer itüçelär. Salawat Yulayıvnıñ yübileyenä bağışlanğan iñ töp çaralar 19 iyündä milli batırnıñ tuğan yağı Salawat rayonında zur cıyın sıyfatında ütäçäk. Anda Rusiäneñ törle töbäklärennän häm Estoniädän baytaq qına qunaqlar da kötelä.


text: London -- Yülneñ 21ndä Londonda terror ğämälläre oyıştıruda ğäyeplängän 3 keşe bügen mäxkämä aldına bastı. Londonda yäşäwçe 27 yäşlek İbrahim Moxtar Säyet, 23 yäşlek Rämzi Mäxämmät häm 24 yäşlek Xäsän Omar keşe üterü niätendä ğäyeplänä. Ğäyeple dip tabılğan oçraqta alarğa ğömerlekkä törmä yanıy. 4nçe şiklänüçe, Xämdi İssak Rim politsiäsendä tapşırılu kötep utıra. 21 Yül höcümnärenä qädär ike atna elek Londonnıñ transport çeltärendä bulğan intihar höcümnärdä 56 keşe häläk buldı, 700läbe yaralandı.


text:
Genotsit mäs''äläse Quşma Ştatlarnıñ Törkiä belän mönäsäbätlärenä zur şäwlä töşerä
Amerikan kongressı komitetınıñ 1915-17-nçe yıllardağı dähşätle waqiğälärne açıqtan-açıq "genotsit" dip bäyäläwe, Washingtonnıñ İkençe dönya suğışınnan soñ Törkiä belän urnaştırğan strategik xezmättäşlegenä zur zian sala ala. Beryaqtan elekke Sovetlar Berlege, ikençe yaqtan islamçı İranğa terälep torğan şuşı möselman ile töbäktä amerikannarnıñ iñ yaqın berektäşe bulıp tordı. Östäwenä Törkiä NATOğa kergän berdänber möselman däwläte. Kongressnıñ ğosmanlı töreklär cinayäten "genotsit" dip atawı Yaqın Könçığıştağı geopolitikanı da üzgärterme?
Amerikan kongressındağı tışqı eşlär komitetı qabul itkän qarar monı xäzer tamırdan üzgärtä ala. Törkiä premyer-ministrı Räcäp Erdoğan härxäldä moña açıqtan-açıq işarä itä:
"Quşma Ştatlarnıñ töbäktäge iñ möhimnärennän bulğan ber berektäşe belän mönäsäbätläre qaqşayaçaq. Ärmänstan kiläçäkkä bağlağan uñay qaraşların yuğaltaçaq. Bu barı tik ärmän diasporası faydasına ğına bulaçaq. Häm şulay itep Ärmänstan çittäge ärmän diasporasınıñ tar mänfäğätläre xaqına qorban iteläçäk", dip kisätä törek premyer-ministrı Erdoğan.
İnde äytelgänçä, Änkara ğosmanlılar patşalığınıñ tarqalu çorında million yarım ärmänineñ üterelüen nigezdä kire qaqmasa da, alar şul çorda barğan eçke suğış qorbanı bulıp tora, andıy yuğaltular törek yağında da buldı, dip kilä. Şuña da xäzerge törek xökümäte bu cinayätlärne genotsit itep tanunı qatği kire qağa.
Älegä ayırım ber komitet qına qabul itkän şuşı bäxäsle qararnıñ bar Kongress aşa uzuı oçrağında Törkiä Quşma Ştatlarnı kisken çaralar kürü belän kisätä. Washingtondağı Strategik häm xalıqara tikşerenülär üzägendä Törkiäne tikşerü citäkçese Bülänt Ğaliriza, monıñ ikeyaqlı mönäsäbätlärgä tä''sire tağın da yamanraq bula ala dip isäpli:
"Töreklär inde mona cawap bulaçaq dip äytep quydı. Alar Quşma Ştatlar öçen Incırlıq hawa nığıtması aşa yök taşunı tuqtatu turında süz alıp bara. Çınlap torıp äytkändä, Quşma Ştatlarnıñ İranğa qarşı kiñräk front buldıru ixtiacı sürätendä, Törkiäneñ AQŞ belän bergä eş itärgä telämäwe Quşma Ştatlar öçen bik zur problemalar tudıra", di Washingtondağı Törkiä belgeçe Bülänt Ğaliriza.
Quşma Ştatlar citäkçelege öçen iñ qurqınıçı xäzer, räncetelgän berektäşe Törkiäneñ äkrenläp İran belän yaqınaya başlaw ixtimalı. Citmäsä Änkaranıñ Yewropa Berlegenä quşılu omtılışlarına da Yewropa xökümätläre törleçä kirtä quyarğa tırışa, häm bu töreklärdä Könbatıştan küñelläre qaytu xislären tağın da arttıra ğına. Genotsit mäs''äläse Quşma Ştatlarnıñ, bar Könbatışnıñ Törkiä belän mönäsäbätlärenä zur şäwlä töşerä.
Kärim Kamal


text: 18 sentäberdä Ğäliäskär Kamal isemendäge tatar däwlät akademiä teatrınıñ Finlandiädäge gastrolläre başlanıp kitte. Gastrollär Helsinki şähäreneñ “Arena” teatrı säxnäsendä ütäçäk. Finlandiädä yäşäwçe millättäşlärebez öçen Kamal teatrı artistları kürenekle rejisser Marsel' Sälimcanov quyğan “İdegäy”, “Moñlı ber cır”, “Zäñgär şäl”, “Äldermeştän Älmändär”, “Görgöri kiäwläre” spektakllärennän özeklär kürsätäçäk. Ä tatar däwlät qurçaq teatrı şuşı könnärdä Germaniädä ütä torğan xalıqara “Tılsımlı äkiät” digän festival'dä qatnaşa. Çärşämbe könne Tatarstannıñ milli muzeenda Kärim Tinçurinnıñ tuuına 115 yıl tuluğa bağışlanğan muzey därese ütte. Anda kürenekle dramaturgnıñ tormış yulı, icatı belän tanışıp, anıñ şäxsi äyberlären, fotoların kürergä mömkin ide.


text: Rusiä tışqı eşlär ministrı İgor İvanov xalıqara oyışmalarnı Çeçnyanı tözekländerügä üz öleşlären kertergä çaqırdı. Respublikada uzğan referendum ilgä çit il yardämen, ayırım alğanda islam oyışmalarınıñ yardämen kertergä röxsät birä, dide İvanov. Bu turıda mräcäğät berniçä islam oyışmasına şul sanda Ğaräp Ligasına cibärlgän dip xäbär itelde. Rusiäneñ Däwlät Dumasında Çeçnyanı wäkillek itüçe deputat Aslanbek Aslakhanov, yäkşämbe könne uzğan referendum näticäläre şaqqatırğıç buldı, dip belderde. Räsmi sannarğa qarağanda tawış birergä 85 %qa yaqın çeçen xalqı kilgän.


text:
Tony Blair Amerikanıñ Ğiraq säyäsäten yaqlawçılar sanın arttırırğa tırışa
Quşma Ştatlar prezidentı belän oçraşu öçen britan premyer-ministrı Tony Blair comğa könne Waşingtonğa kilde. Söyläşülär üzägendä Ğiraqqa qarşı suğış başlaw ixtimalın tikşerü häm kiräk ikän anıñ waqıtın bilgeläw mäs’äläse tora dip xäbär itelä. Britaniä älegä qädär, prezident Bushnıñ Ğiraqnı qoralsızlandıru omtılışında anıñ iñ yaqın berektäşe bulıp tora. Berük waqıtta Britaniäneñ üzendä dä suğışqa qarşı käyeflär torğan sayın köçäyä.
Audio
Maqsatıbız xalıqara cämäğätçelekne, Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ 1441-nçe qararı häm anı ğämälgä quyu tiräsendä berläşterü bulğanda, Quşma Ştatlar häm bezneñ aradağı qarşılıqlarnı küpertüdä min çınnan da mäğnä kürmim dip isäpli britan premyer-ministrı Tony Blair. Moñardan tış, pänceşämbe könne Yewropadağı berniçä däwlät wä xökümät başlığınıñ qitğadağı qalğan illärne dä Quşma Ştatlar säyäsäten yaqlawğa öndägän xatın bastıru artında da näq menä Blair tordı. Waşingtonğa kitär aldınnan ul çınnan da Ğiraqqa qarşı qırısraq toru ölkäsendä Quşma Ştatlar häm Britaniä tiräsenä mömkin qädär kübräk illärne tuplarğa tırıştı. Soñğı könnärdä genä ul İtaliä häm İspaniä premyer-ministrları belän oçraştı, telefonnan ğına bulsa da, Fransiä, Rusiä, Törkiä häm xäzer Yewropa Berlegendä räislek itkän Gretsiä citäkçeläre belän söyläşte. Amerikannar Blairnıñ şuşı tırışlıqların bik yuğarı bäyäli di, britan premyerı turında kitap yazğan John Rentoul.
Audio
Rentoul fikerençä, amerikan prezidentı öçen, anı başqa illärneñ dä yaqlawın kürsätü bik möhim. Quşma Ştatlardağı cämäğätçelek ber dä suğışqa aşqınıp tormıy, ul kübräk, Amerikanıñ kiñ xalıqara berektäşlek belän bergä eş itüwen kürergä telär ide. Bu yaqtan qarağanda Blairnıñ başqalarnı da cälep itärgä tırışıp yörüwe Waşington öçen ifrat ta möhim di John Rentoul. Bar mäs’älä şunda – amerikannarğa oşarğa teläp britan premyerı üz xakimiaten qaqşatuğa barırmı? Ul citäklägän Xezmät partiäsendä Ğiraq suğışına qarşı çığuçılar citärlek, xätta xökümät tä bu mäs’älädä berdäm tügel. Xalıqara täräqqiat ministrı Clare Short misal öçen şuşı atnada, suğış zur yuğaltularğa kiterä ala dip anıñ kiräklegenä şik belderde. Fivralneñ 15-endä Glasgowda Xezmät partiäseneñ kiñäşmäse ütäçäk, suğışqa qarşı çığuçı labouristlar anda Tony Blairnıñ çığışına turı kiterep üzläreneñ qarşılıq marşın oyıştırırğa cıyına.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Xalıqara atom energiäse idaräse İran turında Yewropadağı "öçlek" äzerlägän qararnı qabul itte
Xalıqara atom energiäse idaräse pänceşämbedä dä İrannıñ İsfaxandağı atom qorılmasında uran bayıtu eşlären yañatuı mäs''äläsen qarawnı däwam itte. İdarä ähelläre utırışta Yewropa Berlege täqdim itkän qarar ölgesen tikşerde häm axırğı çiktäqabul da itte. Anda İrannı uran bayıtudan waz kiçügä öndäw bar, berük waqıtta şuşı çetrekle mäs''äläne Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasına çığaru älegä telgä alınmıy. Çärşämbedä İran yağı İsfaxandağı qorılmanı yañadan safqa kertü çaraların kürde, şul maqsatta andağı möherlängän yozaqlar açıldı.
Audio, Adam Ereli
"Bez İrannıñ ber-ber artlı provokativ ğämällären kürep torabız, başta Yewropa täqdimennän borın çöyü, annarı ani kire qağu, urannı bayıtu eşen yañartu, möherlärne bozu. Bu bar xalıqara cämäğätçelekkä İrannıñ xezmättäşlektän kitüen kürsätkän möhim ber xäbär bulıp tora, häm Xalıqara atom energiäse idaräse äğzaları monı bik yaxşı häm açıq itep işetäder" digän ömet belderä Quşma Ştatlarnıñ däwlät departamentı wäkile. Soñğı aralarda qırısraq qaraşqa küçüenä qaramastan İran äle haman da söyläşülärne däwam itärgä äzer buluın kürsätä. İldäge atom idaräse başlığı Gölamriza Ağazadä, söyläşülär östälenä qaytqanda Yewropa Berlege illäre İrannıñ tınıç maqsatlarda atom texnologiälären qullanu xoquqın xörmät itärgä tieş dip belderä:
Audio, Ğölamriza Ağazadä
"İrannıñ säyäsäte - atom söyläşülären däwam itü, yewropalılar belänme, Xalıqara idarä belänme, başqalar belänme. Moña qädär Yewropa İrannıñ elekke küp kenä täqdimnären kire qaqqan ide, häm xäzer İran da alarnıñ ber täqdimen kire qaqtı, şuña kürä ällä ni zur närsä buldı dip äytep bulmıy" di İrannıñ atom energiäse idaräse başlığı. Räsmi Tähran şulay itep üzeneñ Könbatış belän kilep tuğan soñğı qarşılığı ähämiaten kimetergä tırışa. İlneñ yaña prezidentı Mäxmüt Äxmädinecad, kiläse atnalarda üzeneñ yaña xökümäten qorğaç, şuşı krizisnı çişü öçen yaña täqdimnär belän çığaçağın äytkän ide. Äle genä alınğan xäbärdä, Xalıqara atom energiäse idaräseneñ bügenge utırışta, qarar ölgesen qabul itüe äytelä.
Kärim Kamal


text: Qazaxstannıñ oppozisiädäge Aq Jol partiäse yäkşämbe parlamentqa uzğan saylawlar näticäsen – "tupas falsifikasiä" dip atadı. 77 keşelek parlamentta ber genä Aq Jol wäkile bulaçaq. Firqa räistäşläreneñ berse, Bolat Abilov süzlärenä qarağanda, alar saylawlarda tawışlarnıñ 40 yä 50%tın cıyarğa tieş ide. Partiäneñ Astanadağı citäkçese Qali-Axmet Bimaxanov, xärämläşülär, firqa başlığı Altınbek Sarsenbayevnıñ parlamentta urın almawı öçen eşlände, dide. (audio) "Bez qanäğät dip äytä almıym. Bu – ğadelsezlekneñ ber misalı. Aldan yasalğan küzätülärgä qarağanda bez parlamentta kimendä 2 urın alırğa tieş idek. Bolarnı barısın da räsmilär – Altınbek Sarsenbayev parlamentqa ütmäsen öçen eşläde, min moña ışanam," dide Aq Jol firqase citäkçeläreneñ berse. Bügen Üzäk Saylaw Komissiäse räise Zagipa Baliyeva parlament saylawları näticäsen iğlan itte. Prezident yaqlı Otan (yağni watan) partiäse 60%tan artıq, oppozisiädäge Aq Jol – 12%, prezident yaqlı tağın ber partiä – Asar – 11% häm Eşçelärneñ agrar-sänäğät berlege – 7% tawış alğan.


text:
Katolik çirkäweneñ üzäge Vatikan qalasında kiçä Qazan waqıtı belän tönge 12nçe yartıda Rim Papası İoann Paul ikençe wafat buldı.
Berniçä kön elek anıñ xäle kinät naçarayıp ul sulış problemaları, yäşäw öçen möhim äğzalarınıñ yalqınsınuın kiçergän ide. Kiçä kiç Vatikanda anıñ wafatı iğlan itelde. Dönya tarixına üzenä genä xas, çağıştırmaslıq öleş kertkän şuşı olı şäxeskä xätimäne Azatlıqnıñ yäkşämbe irtän efirğa çığaçaq tapşıruında tıñlağız.
İtaliä 3 könlek mätäm iğlan itte. AQŞ prezidentı George
Bush, dönya "keşelärneñ ireklegendä berençelekne totuçını" yuğalttı, dip belderde: "İoann Paul İkençe millionlağan amerikan häm dönyadağı başqa keşelärgä ilham birep tordı. Bez härçaq tarixtağı iñ zur ruxi yulbaşçılarnıñ bersenä äylängän tıynaq, aqıllı häm qurqu belmägän ruxanine xäterliäçäkbez. Polşa ulı, soñınnan Rim papası bulğan keşene bezdä birgäne öçen bez xodayğa şöker qılabız," dide Bush.
Polşanıñ elekke prezidentı Lech Walesa, Rim papası bulmasa, "kommunizmğa noqta quyılmas ide, häm anıñ näticäse qan qoyu belän tämamlanır ide," dide.
Elekke Sovetlar Berlege prezidentı Mixail Gorbaçev – Rim Papası dönyada berençe sanlı humanist ide, dide.
BMO general sekretare Kofi Annan, Britaniä premyer-ministrı Tony Blair, Fransiä prezidentı Jacques Chiraq, İzrael tışqı eşlär ministrı Silvan Şalom häm başqa illärneñ citäkçeläre Vatikanğa qayğı urtaqlaşu xatların cibärde.
Ğaräp Ligası general sekretare Amr Mussanıñ matbuğat wäkile, İoan Paul İkençe, "tınıçlıq keşese, millätlär häm dinnär arasında söyläşügä çaqırğan keşe ide" dide....


text:
Ufa hawa alanında çirattağı ğädättän tış xäl
Ufa xalıqara hawa alanında atnakiç könne çirattağı ğädättän tış xäl buldı. Ufadan Nijnevartovski şähärenä oçuçı “Tu-154” oçqıçı cirdän kütärelep berniçä minut ütügä ük, texnik tözeksezleklär açıqlana. Stabilizator dip atalğan caylanmanıñ saftan çığuın sizep qalğan oçuçılar, şunda uq dispetçer xezmätenä xäbär itä häm kire qaytu öçen röxsät sorıy. Ämma Ufa hawa alanına töşep utırğançı, oçqıçnıñ yağulığın kimetü öçen, küktä yartı säğät buyı äylänep yörergä turı kilä “Tu” oçqıçına. Oçqıçta barlığı 157 passajir häm ekipajnıñ 7 äğzası bula.
Bäxetkä kürä, oçuçılar kire aeroport yalanına cay ğına qaytıp töşä. Nijnevartovskiğa yulğa çığuçılarnı zapasta torğan ikençe “Tu-154” oçqıçına utırtıp ozatalar. Äle avariägä yulıqqan oçqıçnı tikşerü eşläre däwam itä.Elegräk tä xäbär itelüençä, Ufa xalıqara aeroportında ğädättän tış xällär yış qına bulıp tora. Oçqıçlarnıñ tege yäki bu citeşsezlege gel genä näq menä hawağa kütärelep berniçä minut ütkäç açıqlana. Bäxetkä, älegä keşe qorbannarı bulğanı yuq. Şulay da belgeçlär äytüençä, Başqortstan Hawa yulları aviakompaniäse oçqıçlarına küptän inde nıqlı tikşerü ütkärergä kiräk, çönki alarnıñ küpçelege şaqtıy tawşalğan. Küp kenä keşelär, Ufa aeroportında yış qına qabatlanıp torğan ğädättän tış xällärdän soñ, barası cirlärenä poyezdda, yä bulmasa avtobusta barunı xup kürä başladı.


text:
Gazprom niätläre – Könçığış Yewropa gaz ütkärgeçläre kem qulında bulır?
Rusiä belän Ukraina arasındağı gaz nizağı, şunıñ arqasında Yewropağa gaz cibärüneñ tuqtalıp toruı, gaz ütkärgeçlärenä xuca bulunıñ zur ähämiäten kürsätte. Rusiäneñ bar gaz çeltären üz qulında totqan Gazprom monopoliäse monıñ belän genä çiklänergä telämi, Ukraina, Belarus, häm dä Gruziäneñ gaz ütkärgeçlären satıp alu tırışlıqların kürä.
Gazprom Ukraina ütkärgeçlären satıp alu telägen yäşermi. Tik älegä bu tırışlıqlar näticä birmäde. Alay ğına tügel, xättä Rusiä belän berläşergä cıyınğan Belarus ta üz torbalarınan waz kiçergä telämi.
Zamanında Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko kiñäşçese bulğan Valeri Gladko fikerençä, Ukraina arzanraq gaz xaqına ütkärgeçlären Gazpromğa satsa, bu qotıçqıç xata bulaçaq. "Torbalarnı Rusiägä satu aldağı yıllarda energetika ölkäsendä kontrolne yuğaltunı añlataçaq. Rusiä Ukraina çeltären satıp alsa da, aña aqça salmas ide. Ul Tönyaq ütkärgeçen tözep betergänçe waqıt otırğa ğına teli," di Valeri Gladko.
Gazprom başta Macarstan häm Polşanıñ gaz çeltären satıp alırğa telägän ide, läkin axır çiktä Baltik diñgeze töbennän Tönyaq Yewropa gaz ütkärgeçen suzu proyektına tuqtaldı. 2010 yılğa tözelergä tieş bu ütkärgeç Rusiä gazın Ukrainanı uratıp turıdan-turı Germaniägä quarğa mömkinlek biräçäk. Polşa häm Baltik illäre bu proyektnı 1939 yılda Nazilar belän Sovetlar arasında ireşelgän kileşüneñ zamança energetik räweşe dip atadı.
Gaz taratu östennän kontrol urnaştıru Kremlneñ töp maqsatlarınıñ bersenä oşağan. Ul könbatışqa ğına tügel, könyaqqa da qarıy. Gruziäneñ gaz çeltären satıp alu yünäleşendä dä Kreml äwzem tırışlıqlar kürä. Mäskäw bu ütkärgeçne üsterergä, ä Gruziägä gaz bäyäsen töşerergä wäğdä itä. Älegä Tiflis bu cimne qapmadı. Gruziä iqtisadçısı Gia Xuxaşvili da Ukraina belgeçe Valeri Gladko fikeren urtaqlaşa. "Gaz ütkärgeçe Gruziä energetika iminlegeneñ ayırılğısız öleşe bulıp tora. Anı beräwgä birü bu iminlekkä kirtä tudıraçaq. Ukraina belän bulğan xällär Yewropada küplärneñ küzen açtı. Xäzer bezneñ Yevropanıñ energetika iminlege sistemasına quşılu forsatıbız bar," di Gruziä wäkile.
Gruziägä şul dä köç östi: uzğan yılnıñ Fivralendä Quşma Ştatlar Gazprom belän Gruziä arasındağı söyläşülärgä qarşı çıqtı. Washingtonnı bigräk tä, axır çiktä Gruziä-Ärmänstan ütkärgeçeneñ dä Rusiä kontrolenä küçü ixtimalı borçıy bulsa kiräk.
Quşma Ştatlar Kaspi töbendäge Şah Deniz yatmasın tikşerügä häm andağı gaznı Amerika belän Yewropağa quu öçen ütkärgeç tözügä şaqtıy küp aqça saldı. Bu ütkärgeç 2007dä äzer bulıp, Baqı-Tiflis-Cäyhan ütkärgeçe belän paralel räweştä eşlär dip sanala. Ägär Rusiä Gruziä-Ärmänstan çeltärenä iä bulsa, anı Törkiä häm İranğa totaştıru ciñel bulaçaq. Bu oçraqta Washington Şah Deniz proyektınıñ ähämiäte kimergä mömkin dip borçıla.
Gazprom belän Gruziä arasındağı söyläşülärgä qaramastan älegä Washington üz yulı belän bara. Uzğan atna Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili Washington Post gäzitendä, ışanıçsız kürşe yağulıq çığanaqların säyäsi qoral itep qullansa, bernindi energiä iminlege dä bulmayaçaq dip yazıp çıqtı. Saakaşvili Amerikan tarafdarlarınıñ açuın çığarmasqa kiräklegen yaxşı añlıy. Uzğan yılnıñ sintäberendä Gruziä Quşma Ştatlar belän 5 yılğa 295 million dollarlıq kileşü tözede. Şunıñ 50 millionı gaz ütkärgeçen tözätügä qaralğan. Älbättä Washington anıñ başqa qullarğa elägüen telämi.
Ali Gilmi


text:
Kasparov prezidentlıqqa namzät itep saylandı
Yäkşämbedä oppozitsiädäge "Başqa Rusiä" koalitsiäse elekke dönya çempionı Garry Kasparovnı kiläse yılda ütäçäk prezident saylawlarına berdäm namzät itep sayladı. Kasparov, üzeneñ prezident bulu ixtimalınıñ zur bulmawın añlasa da, Rusiädä çın oppozitsiä buluın kürsätergä teläwen belderde.
Yäkşämbedä Mäskäwdä ütkän qorıltayda 494 delegatnıñ 379-ı berdäm namzät itep şaxmat ostası, elekke dönya çempionı Garry Kasparovnı sayladı. Tawış birüdän soñ Kasparov bolay dide:
"Bu yulnıñ awır bulaçağın beläm. Bu uram cıyınnarı ütkärü genä tügel, ä söyläşülär, urtaq fiker ezläw. Şaxmat uynap, törle illärdä yörep tuplağan belemem, täcribäm citär häm sezneñ yärdämegez belän bu awırlıqlarnı ciñermen dip ömetlänäm" dide Garri Kasparov.
Awırlıqlarnı ciñgän oçraqta da, Kasparovnıñ kiläse saylawlarnı ciñep çığa aluı ikele. Rusiädäge bügenge şartlarda Putin kemgä törtep kürsätsä, şunıñ waris bulaçağı, şik tudırmıy şikelle. Älbättä, monı Kasparov ta añlıy, alaysa närsä teli, digän sorawğa, bäysez säyäsi mäğlümät üzäge citäkçese Aleksei Muxin:
"Minemçä, Kasparov ğäyre räsmi oppozitsiäneñ buluın kürsätergä teli. Läkin anıñ citäkçelekkä yoğıntısı barmı – bu soraw. Kasparov aqıllı keşe bularaq bügenge Rusiädä oppozitsiäneñ modada tügel ikänen añlıy" dide säyäsät belgeçe.
Aleksei Muxin süzlärençä, Kasparovnıñ elekke premier-ministr Mixail Kasyanov belän urtaq tel taba almawı da anıñ uñışqa ireşü ixtimalın şaqtıy kimetä.
Ä menä Mäskäwdäge Heritage Foundation mödire Yevgeni Volk fikerençä, kiläse prezident saylawları näticäläre turında özderepäytergä äle irtä:
"Älbättä, oppozitsiä arasında da yarış bara, äle komunistlar kebek "räsmi" oppozitsiä dä bar. Läkin saylawlarğa qädär tağın 5 ay bar, äle küp närsä üzgärä ala" dide Yevgeni Volk.
Räsmi terkälmägän xäräkät bularaq, "Başqa Rusiä" dikäber ayında ütçäk parlament saylawlarında qatnaşa qalmıy. Şuña da qaramastan, xäräkät citäkçeläreneñ berse, natsional-bolşeviklar partiäse başlığı Eduard Limonov tulı külämle kampaniä alıp barırğa çaqırdı. Qorıltayda xäräkätneñ namzätlär isemlege raslandı. Berençe 3 urınğa: Kasparov, Limonov häm üzäk banknıñ elekke räise Viktor Geraçenko saylandı.
ali ğilmi


text:
LE FIGARO gazeti: Qazaq almasın qutqarw qajet
Tanımal LE FIGARO gazetinde şıqqan tamaşa maqala osılay ataladı. Otandastar, qazaqtıñ jerinde älemdegi almalardıñ twra mağınasındağı atası ösedi. Adam ata men xawa ananıñ da osı almadan däm tatqan bolwı da ğajap emes. Jäne bul eşqanday talqığa kelmeydi. Biz – jer şarındağı almalardıñ otanımız!
Malus sieversii attı bul ösimdik 65 mïllïon jasta ( Demek, Almatığa da sonşa jıl bolğanı ma? Eşkim senbegen aldıñğı mıñjıldıq mereytoydı tez özgertw qajet). Eñ birinşi ol twralı 1929 jılı Vavïlov jazğan. Zerttewdi KOKP basqan izin añdığan bizdiñ ğalımımız Aymaq Janğalïev ömiriniñ soñına deyin jalğastırğan edi. Bul aşılwdıñ tarïxta qalwına köptiñ eñbegi siñdi, biraq Katerïn Peykstiñ röli atap körsetwge turarlıqtay. Ol bul twralı fïl’m tüsirip, ğalamdı moyındatw üşin barlıq derlik ğılımï zerttew ortalıqtarın aralap şıqtı. Bul fïl’mge men birer jıl bur arnayı post jazğan bolatınmın. AKF Assosacïyasınıñ müşesi — Katrïn. AKF öz müşelerinmen maqtanadı. Jaraysıñ Katrïn!
Biraq bul almalarğa büginde qawip twıp otır, olar joğalıp ketwdiñ az-aq aldında tur. Gazettiñ aytwınşa, buğan jergilikti äkimderdiñ «SOQIRLIĞI» sep bolıp otır (bilmestikten bolwı da mümkin). Ewropalıq Benetton Fondation qorı olardı öz qamqorlığına alwğa nïet bildirip, dabıl qağıp otır. Al bizdikiler qayda? Bul jädigerlerdi Alatawdıñ bökterinen sayajay men kottedjder salwğa asa ıntalı äkimderimizden kim qutqarmaq? Bizde, tipti, ékologïya mïnïstri de joq. Esesine, ékologïyamızdı qurdımğa ketirip otırğan kömir öndirisin baqılaytın (énergïyanıñ 75%-ı) énergetïka mïnïstrligi bar. Endi kïikterimizdi nemister, almamızdı francwzdar men ïtalïyalıqtar qorğasın. Analarıñız tabïğattı süyiñizder! Bolmasa örkenïetti ult bolamın dep jürip joyılıp ketwimiz äbden mümkin.


text:
Açıq mikrofon: Ölkännär könendä olılarğa iğtibar citärlek buldımı?
Yäkşämbe könne respublikada ölkännär könen bäyräm ittelär. Xäyer, bäyräm çaraları 1 üktäber belän genä çiklänmäde, alar äle un kön däwam itäçäk. Alar arasında äbi-babaylarğa buşlay konsertlar, törle tamaşalar, kino kürsätü, qotlawlar häm büläklär taratu da qaralğan. Qotlawlar digännän, bäyräm uñayınnan olılarnı räsmi räweştä respublikanıñ Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin, şähär merı İlsur Metşinnıñ täbrikläwlärendä ölkän buınğa qarata şundıy süzlär äytelä. Olı buınnıñ tormış täcribäse häm ziräklege yäş buınğa awır sınawlarnı uzarğa, tarixi borılışlarda döres yulnı saylarğa yärdäm itä. Bez sezdän tuğan cirne yaratırğa, teläsä nindi xäldä dä kiläçäkkä ömet häm xör küñellelek saqlap qalırğa öyränäbez. Çınlap ta, küpne kürgän häm kiçergän äbi-babaylarnıñ küpmese genä xäzer mul häm citeş tormışta yäşi ikän. Läkin niçek kenä buluğa qaramastan, alar yäşäwlären däwam itä. Ä ölkännär könendä olılarğa iğtibar citärlek bulğan mikän? Bügenge açıq mikrofonda bez şuşı xaqta soraşırğa buldıq.
Min bernindi dä iğtibarnı sizmädem. Bügen bezne filarmoniägä çaqırğan idelär, anda citäkçelär 300 sum aqça büläk ittelär. Ä rayon administratsiäsennän dä, başqalardan da bernindi iğtibar kürmädem. Ölkännär könendä bezgä bik zur iğtibar buldı. 35 inçe mäktäpkä bezne çaqırdılar, bik yaxşı östäl äzerlängän ide, büläkläre dä bar ide. Bik qänäğät bez. Bezne xökümät tarafınnan Sotsial'' yaqlaw ministrlığı bik yärdäm itä. Ber dä sizmädem. Eştän dä şaltıratıp täbrik itmädelär, 20 yıl eşläp çıqsam da. Kiräkmi şul, kemgä kiräk inde pensionerlar. Bernindi iğtibar da yuq! “Elekon” zavodında yegerme biş yıldan artıq eşlädem, zavod veteranı min. Ämma 48 yıl buyı eşlägän veteran bularaq min bernindi dä iğtibar kürmädem. Ölkännär könendä bar da bik yaxşı buldı. Qaynar aşlar birdelär. Podyezd işeklärendä şiğerlär, qotlawlar yazılğan käğäzlär elengän ide, ä başqaça iğtibar kürmädem. Eşlim äle min. Veteran bulsañ da, eşlägän keşegä yärdäm yuq dip äyttelär. Bezne 116 unçı mäktäpkä çaqırdılar, anda konsert kürsättelär. Ölkännär könendä bezgä bik zur iğtibar buldı. Matur itep qarşı aldılar bezne, täbriklädelär, kiläçäk tormışta uñışlar telädelär. Büläklär dä birdelär, zur räxmät. Bernindi dä iğtibar bulmadı. Kem iğtibar itsen inde miña! Uramda yördem cülär keşe kebek. Munçağa barıp qayttım tüläwsez genä. Räxätlänep yuınıp qayttım. Räxmät şunısına da.
Ölkännär könendä bezgä bik zur iğtibar buldı. 35 inçe mäktäpkä bezne çaqırdılar, bik yaxşı östäl äzerlängän ide, büläkläre dä bar ide. Bik qänäğät bez. Bezne xökümät tarafınnan Sotsial'' yaqlaw ministrlığı bik yärdäm itä.
Ber dä sizmädem. Eştän dä şaltıratıp täbrik itmädelär, 20 yıl eşläp çıqsam da. Kiräkmi şul, kemgä kiräk inde pensionerlar.
Bernindi iğtibar da yuq!
“Elekon” zavodında yegerme biş yıldan artıq eşlädem, zavod veteranı min. Ämma 48 yıl buyı eşlägän veteran bularaq min bernindi dä iğtibar kürmädem.
Ölkännär könendä bar da bik yaxşı buldı. Qaynar aşlar birdelär.
Podyezd işeklärendä şiğerlär, qotlawlar yazılğan käğäzlär elengän ide, ä başqaça iğtibar kürmädem.
Eşlim äle min. Veteran bulsañ da, eşlägän keşegä yärdäm yuq dip äyttelär.
Bezne 116 unçı mäktäpkä çaqırdılar, anda konsert kürsättelär.
Ölkännär könendä bezgä bik zur iğtibar buldı. Matur itep qarşı aldılar bezne, täbriklädelär, kiläçäk tormışta uñışlar telädelär. Büläklär dä birdelär, zur räxmät.
Bernindi dä iğtibar bulmadı. Kem iğtibar itsen inde miña! Uramda yördem cülär keşe kebek.
Munçağa barıp qayttım tüläwsez genä. Räxätlänep yuınıp qayttım. Räxmät şunısına da.Güzäl Zıyätdinova.


text:
Ber kön eçendä İvanov saqlanu sänäğäte wäkilläre häm jurnalistlar belän dä oçraşaçaq. Respublikada yäşlär parlamentı tözelä. Däwlät Cıyılışı kebek ük ike palatadan torğan älege parlament Başqortstanda yäşlär säyäsäten alıp barırğa yardäm itäçäk, yäşlär xoquqları öçen köräşäçäk. Anıñ berençe utırışı aprel ayına bilgelängän.
Başqortstannıñ bay tabiğatle Böryan rayonı äkrenläp çit qullarğa küçä bara. Turizmnı üsterü turında Başqortstan üze älegä uylamıy kebek. Ural Başqort Xalıq Üzäge älege mäs’äläne üz utırışında kütärep aña iğtibar itüne sorap respublika citäkçelegenä möräcäğät itäçägen belderde.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Basqaq
Basqaq - buysınğan cirlärdä tatar xanı xärbi wäkile. Basqaq süze "basarğa" (basıp alu) tatar fiğelennän kilep çıqqan.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Basqaqlar Altın Urda nigezlängännän soñ kilep çıqqanar.
Altın Urda däwläteneñ säyäsi häm ictimaği tormışında basqaqlar belän daruxaçılar (daruxalar) zur urın totqannar. Basqaqlar xärbi xezmättä bulıp, xökümätneñ iminlegen saqlaw wazifasın ütägännär; daruxalarnıñ töp wazifaları isä yasaq cıyunıñ barışın küzätep toru bulğan.
Basqaqlar XIV yözneñ başında uq beterelsä, daruxaçılar äle darux-ölkälärneñ xäkimiät başlıqları sıyfatında Qazan xanlığında dä yäşäp häm eşläp kilgän. Yasaq cıyuda alarğa yärdämçeläre bulışqan; boların bitekçe dip yörtkännär. Xäyer, Cuçi Olısında bitekçe xäyran zur däräcäle keşe sanalğan. Bitekçe xan diwanında da bula, anısı baş bitekçe dip atalğan; annarı ulus sayın bitekçe bulıp, şaqtıy eşne änä şular başqarğan.
Soñraq Altın Urdağa kerüçe olıslarda salım cıyu wazifaları cirle xakimnärgä tapşırıla. Rus Olısında İvan Kalita çorınnan rus kenäze salımnarnı üze cıya häm Böyek xanğa cibärä.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- PaBил ФәxpeTдиHoB. TATAP XAЛKЫ hӘM TATAPCTAH TAPИXЫ.
- ФëдopoB-ДaBыдoB Г. A. OбщecTBeHHый cTpoй ЗoлoToй Opды. — M.: ИздaTeлbcTBo MockoBckoro yHиBepcиTeTa, 1973. — C. 30—31.


text:
Ekrem Çelebi - Sarı Kız
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Sarı Kız
Etiketler : Ekrem Çelebi - Sarı Kız türkü indir, Ekrem Çelebi - Sarı Kız türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Sarı Kız mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Sarı Kız türküsü, Sarı Kız sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Sarı Kız bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Mevlam Kerimdir
Ekrem Çelebi - Yat Kolumun Üstüne
Ekrem Çelebi - Yardan Ayrı Düşeli
Ekrem Çelebi - Kahveyi Dökerim
Ekrem Çelebi - Gezsem De Dünyanın Dört Bucağını
Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur
Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında
ekrem çelebi - can özümden besmeleyi çekince-sultanım (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - O Yarin Kaşları Kara Değil Mi
Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar
Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım


text:
Rusiä milli säyäsäte onlıne konferensiädä tikşerelde
16 aprel' könne Regnum mäğlümat agentlığınıñ internet säxifäsendä Rusiäneñ töbäklär üseşe ministrlığınıñ millätara mönäsäbätlär departamentı citäkçese Aleksandr Juravskiy qatnaşlığında on-layn konferensiä uzdı. Monda Juravskiy säxifägä kilgän milli säyäsät temasına qarağan aktual' sorawlarğa ber säğät däwamında cawap birde. On-layn konferensiä barışında Aleksandr Juravskiy berniçä distä sorawğa cawap birde. Ayırım alğanda, millätara mönäsäbätlär häm milli mädäniätlär üseşe ölkäsendäge däwlät säyäsäteneñ oyışuı, millätlär häm dinnär arasındağı solıx, üzara añlaşunı nığıtu maqsatınnan däwlät qaramağında bulmağan oyışmalar belän federal' häm cirle xakimiätneñ xezmättäşlegenä qağılğan sorawlarğa cawap birde. Şulay uq Rusiä qanunnar cıyılmasındağı törle din oyışmaları eşçänlegenä häm dini mäğrifätkä qağılışlı yaña üzgäreşlär xaqında fikerlär alışındı.
Berniçä soraw häm cawapqa tulıraq tuqtap kitik. Orenburg tatar milli mädäni möxtäriäte şurası äğzası Mansur Sägdiev Rusiä töbäklärendä milli ädäbiätneñ üseşe turında soraw birde. Rusiä mäktäplärendä tuğan telne öyränügä atnağa 1-3 säğät birelä, şul waqıt aralığında milli ädäbiätneñ üseşen niçek küzallıysız? Älege mäsäläne sezneñ oyışma üzeneke dip sanıymı? Bu sorawlarğa Aleksandr Juravskiy bolay dip cawap birde. Älbättä, mäğärif ölkäsenä qarağan sorawlarlar Rusiä mäğärif ministrlığına qağıla, dide Juravskiy. Ämma qanun nigezendä Rusiä töbäkläreneñ başqarma xakimiätläre milli tellärne häm başqa etnomädäniä yunäleştäge däreslärne öyränüdä bulışlıq itärgä wäqäläte bar. Milli tellärne uqıtu küläme töbäktä nindi millät wäkilläre yäşäwgä qarap bilgelänergä tieş. Milli tellärne uqıtu ixtiacı bulğan töbäklärdä, milli sıynıflar açıla. Niçek kenä bulmasın mondıy mäsällärne töbäk häm cirle urında ğına xäl itep bula dip sanıy Aleksandr Juravskiy.
Şulay uq turı elemtä barışında töbäklärdä tuğan telne uqıtu mäsäläse qağılışlı soraw yañğıradı. Çita ölkäsendä oyıştırılğan Bayqal aryağı xalıqları berlege 100 törle millät wäkillären bergä tuplap tora. Şularnıñ küpçelege üz milli tellären mäktäplärdä uqıtunı, yäisä ayırım däreslär bularaq öyrätüne sorıylar. Ämma älegä monda buryat telen genä öyränep bula. Älege mäs'älädä başqa millät wäkilläre dä Rusiä xökümätennän finans yärdäm kötä alamı, digän sorawnı jurnalist Yevgeniä Onoşqa birde. Bu sorawğa cawap birgändä Aleksandr Juravskiy Rusiä subyektlarınıñ däwlät xakimiäteneñ qanun çığaruçı häm başqarma orğannarınıñ oyıştıru prinsipların iskä aldı. Ul Çitada häm başqa töbäklärdä yäşäwçe milli azçılıqlarnıñ qanun nigezendä belem alırğa xoquqları bar dide. Yäkşämbe mäktäplärendä milli belem alu öçen matdi yärdämne cirle üzidarä birergä tieş bulıp çığa. Çınnan da däwlät däräcäsendä federal' üzäktän mondıy waq mäsälärgä yärdäm birelmi, dip sanıy Qazandağı on-layn äñgämäne küzätüçelär.
Älege Aleksandr Juravskiy qatnaşlığında uzğan on-layn konferensiä barışın Linova-Mediä şirkäte wäkile Äminä Yulamanova da küzätep barğan. Ämma üze kötkän sorawğa cawap taba almağan.
“Ber säğät bardı konferensiä, ämma tatarlar tormışına qarağan cawaplar bik az buldı. Min beläm Tatarstannan da soraw birelgän ide. Häm ul mondıy ide. Rusiä tatarlarınıñ milli-mädäni moxtäriäten qayçannan başlap Rusiä byudjetına kerteläçäk digän soraw ide ul. Ämma bu sorawğa cawapnı küpme genä ezläsäm dä taba almadım.”Bu on-layn äñgämäse milli mäsälärgä cämäğätçelek iğtibarınıñ zur buluın häm töbäklär üseş ministrlıqnıñ ber departament citäkçese genä barlıq sorawlarğa cawap birä almıy. Milli säyäsät öçen cawap birä torğan ministrlıq bulmawınıñ zıyanı bu oçraqta tağın ber qat açıq kürende.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Aq bars sınattı
Pänceşämbe Qazanda sport köne disäñ dä bula ide. Çönki 4 martta başqalada xalıqnıñ iñ yaratqan uyınnarı - xokkey häm futbol matçları uzdı. Ütkän sezonda 3 urınnı yawlağan Qazannıñ Rubin futbol komandası Mäskäwneñ Lokomotiv klubı belän oçraştı. Qazanlılar mäskäwlär aldında qurqıp qalmadı, matçta bergä ber xisabına ireştelär. Şulay itep, pänceşämbe könne, yañğırlı qar yawıp torğanda Rubin bıyılğı yılnıñ uyın sezonın şaqtıy uñışlı ğına açıp cibärde. Ä menä Aq bars xokkey klubı bu könne tağın sınattı. Alarnıñ bu uyındağı ciñelülärenä kürşe Başqortstannıñ Salawat Yulaev klubı ğäyeple. Aq barsnıñ älege komanda belän uyınnarı Qazanda da, Ufada da bik zur iğtibarnı cälep itkänne istä totqanda, bu ciñelüneñ nigä başqalardan da ayanıçraq buluı añlaşıla. Qızğanıçqa qarşı, Tatarstan xokkeyçılarına tribunada alarğa köç birep utırğan Mintimer Şäymiev, Färit Möxämmätşin, xätta Zilä Wälieva da bulışa almadı.
Gölnaz İlgizär


text:
Bush: Törkiä Yevropa Berlegenä kerergä tieş
Audio (George Bush)
"Amerika fikerençä, Törkiä, Yevropa däwläte bularaq, Yevropa Berlegeneñ äğzası bulırğa tieş. Bu Möselman dönyası belän Könbatış arasındağı mönäsäbätlärdä möxim adım bulaçaq, çönki Törkiä alarnıñ ikesenä dä kerä."
Kiçä Fransiä prezidentı Jacques Chirac, Bush, Törkiäneñ Yevropa Berlegenä kerüe turında söylärgä tieş tügel, çönki bu anıñ eşe tügel, digän ide. Bügen İstanbul Universitetında yasağan çığışında Bush, demokratiä – Yaqın Könçığışnıñ kiläçäge, möselman illäre demokratiäneñ taraluınnan qurıqmasqa tieş, dip belderde. Törkiäneñ, äğzalıq söyläşülären başlarğa äzerlek däräcäsen, Yevropa Berlege räsmiläre dikäber ayında qararğa cıyına.


text: Brussel -- Yevropa Komissiäse Ukrainağa "bazar iqtisadlı däwlät" statusın birergä cıyına. Komissiä wäkile Emma Udwin radiobızğa äytüençä, bu turıda çärşämbedä Kievta, Ukraina-Yevropa Berlege sammitında iğlan iteläçäk. Bezneñçä, Ukrainnı bazar iqtisadlı däwlät dip inde atarğa bula. Döres, bez älegä bar formal ğämällärne başqarıp ölgermädek. Läkin Komissiä başlığı Jose Barroso irtägä prezident Yuçenkoğa küñelle xäbär citkerergä tieş, dide Komissiä wäkile. Yevropa Komissiäseneñ täqdimen soñraq Ministrlar Şurası raslarğa tieş bulaçaq, läkin bu formal protsedura bulıp tora.


text:
BMO Iminlek Şurası Ğıraqqa humanitar yardәm mәsәlәsen tikşerә.
BMOnıŋ general sekretarı Kofi Annan Iminlek Şurası ağzaların humanitar ixtiaclar hәm regional qurqınıçsızlıq sәbәple Ğıraq suğışı tirәsendәge fiker ay1ırmalıqların beterergә çaqırdı. Ul bu xaqta Şuranıŋ utırışın açqanda yasağan çığışında belderde. Iminlek Şurası Ğıraq mәsәlәsendә ayırmalıqlar bulsa da, neftegә azıq-tөlek programması өçen aftoritetnı Annan qulına tapşıru mәsәlәsendә kileşer dip kөtelә.
Audio
"Bez tirәn ayırmalıqlar mizgelendә yәşibez. Bu beterelә almağan xәldә monıŋ xalıqara sistemağa hәm dәvlәtlәr arasındağı mөnәsәbәtlәrgә citdi tәsire bulaçaq."
Annannıŋ süzlәrençә, Ğıraqlılarnıŋ humanitar ixtiacların qaplau өçen Şuranıŋ berdәmlege şart. Şura şulay uq Yaqın Kөnçığıştağı kebek problemmalı regionnarda tınıçlıq buldıru rolen yaŋadan uynarğa tieş. General sekretarnıŋ fikerençә, Ğıraqnı qoralsızlandıru metodı mәsәlәsendә Şuranıŋ kileşә almauı dөnyada küplәrdә küŋel qaytuğa sәbәp buldı . Xәzer anıŋ aldında bik mөhim mizgel tora dip tә әytte.
Audio
"Suğış niçek kenә tәmamlanmasın Ğıraq xalqınıŋ bik küp ixtiacların qәnәnğәtlәnderü mәsәlәsen xәl itәrgә kirәk. Humanitar yardәmnәn tış başqa mәsәlәlәrdә Iminlek Şurasınıŋ mandatı kirәk."
Şura ağzaları üzara fiker ayırmalıqların beterügә taba baruların hәm yaŋa 45 kөnnek neftegә azıq-tөlek digәn programma өçen aftoritetnı general sekretar byurosına tapşırunı yaqlap tauış birergә ciınuların belderdelәr. Uzğan atnada şuşı programma tuqtatılğançığa qәdәre ul Iraq xalqınıŋ 60 protsentın tәmin itә ide. Iminlek Şurası ağzaları Fransiә, Russiә, Qıtay hәm Siriә , AQŞ hәm Britaniәneŋ programmanı üzgәrtü turındağı tәqdimen, ul Ğıraqnı xәrbi okkupatsiәlәvne qanunlaştıra dip kire qaqtılar. Lәkin, alar qısqa mөddәtle tik humanitar yardәmne genә küz aldında totqan yaŋa rezolutsiә kilәse ber-ike kөndә qabul itelәçәk dip belderәlәr. Britan ilçese Greenstok bu өlkәdәge progressnı yomşaqlap bolay dide
Audio
"Hәrkem monıŋ aşığıçlığın hәm politik mәsәlәlәrne çiklәrgә kirәklegen aŋlıy."
Ğıraqqa qarşı suğış başlağannan soŋ ütkәrelgәn berençe ciında mөselman hәm Ğәrәp illәre vәkillәre , AQŞnıŋ xәrbi aksiәsen BMOsı Xartiәsen boza dip xөkem ittelәr.
Fәrit Idelle, Praga.


text:
Rusiä töbäklären berläşterü däwam itä
Yäkşämbedä Rusiäneñ yıraq könçığışında urnaşqan ike töbägendä bu töbäklärne berläşterü turında referendum ütte. Tawış birüdä qatnaşqannarnıñ küpçelege berläşüne xuplağan. Bu Rusiädä soñğı waqıtta ğına inde öçençe şundıy ğämäl buldı. Kremlneñ, töbäklär belän idaräne ciñeläytü maqsatı belän, alarnıñ sanın kimetü säyäsäte däwam itä.
"Bu berläşü idaräneñ yaxşıruına kiteräçäk. Tegendä dä monda da mäğärif, sälämätlek bülekläre bar ide, alar qısqartıla. Koräk bülgeseneñ iqtisadi nigeze dä, yäşäw köçe dä yuq ide."
Bu berläşü Rusiäneñ yaña tarixında berençese tügel. 2003 yılda Perm ölkäse belän Komi-Permäk bülgese berläşte. Şuşı yılnıñ Aprilendä Evenk belän Taymır bülgeläre Krasnoyarski krayına quşıldı. Yaqın arada Ust-Urda Burät bülgese İrkutski ölkäsenä, Ağa-Burät bülgese Çita ölkäsenä quşılır dip kötelä.
Mondıy berläşterülär Kremlneñ xakimiät vertikalen torğızu säyäsätenä dä turı kilä, di Heritage Foundation oyışmasınıñ Mäskäwdäge citäkçese Yevgeni Volk:
"Säyäsi yaqtan qarağanda, töbäklär sanın kimetü – zur töbäklär belän idaräne yaxşırtu dip sanala. Minemçä bu ällä ni fayda kitermiäçäk. Kreml isä töbäklär sanın kimetep, alar östennän kontolne köçäytergä tırışa."
Mondıy berläşterülärneñ fayadası az bulaçaq digän fiker belän Mäskäwdäge Panorama üzäge citäkçese Vladimir Pribılovski da kileşä:
"Töbäklärne berläşterü ul federal üzäkneñ bügenge uyını. 80nçe yıllar axırında modada ayıru ide, xäzer – quşu. Töbäklärne ayırıp bula, quşıp – monnan berni üzgärmiäçäk. Kamçatka belän Koräkiäneñ ber yä ike töbäk buluınnan xalıqqa yaxşı da naçar da tügel."
Xäyer, ike töbäk berläşep yañası barlıqqa kilgännän soñ aña yaña citäkçe dä kiräk bulaçaq. Yäkşämbedä prezidentnıñ Yıraq könçığıştağı wäkile bu urınğa Rusiäneñ iñ bay keşeläreneñ berse, oligarx Viktor Vekselbergnı täqdim itte. Küräseñ Roman Abramoviç ürnäge täesir itä. Rusiäneñ iñ bay keşese, Angliäneñ Chelsea futbol komandası xucası, Kreml belän yaxşı mönäsäbättä bulğan Abramoviç uzğan comğada tağın ber möddätkä Çukotka gubernatorı bulıp raslandı.
-Ali Gilmi


text:
Şärigät şulay quşamı?
Perm möftie täqdimenä Başqortstan möselmannarı diniä näzaratı citäkçese, möfti Nurmöxämät Niğmätullin, "ber kem dä ikençe keşeneñ ğönahın häm cäzasın kütärä almıy," dip belderde. Terrorçılar digändä, Rusiädäge xalıq, älbättä inde, iñ berençe çiratta Çeçennarnı küz aldına kiterä. Bezdä Perm möftieneñ fikeren quätläwçelär dä bar, bilgele. Alarnıñ qaraşı kisken – terrorçılar yuq itelergä tieş. Alar belän bernindi söyläşep kileşülärgä barırğa yaramıy. Mondıy fikerdä toruçılar terrorçılıqnıñ säbäplären añlarğa da, anıñ asılına töşergä, nıqlı tikşerergä telämi dä. Alar öçen här terrorçı yawız zat häm ul iñ qatı cäza alırğa tieş. Mondıy uyda bulğan keşelär, älbättä inde, terrorçı häm şähit iseme alğan çeçennarnıñ häm başqa millät wäkilläreneñ yaqın tuğannarı da cämğiät aldında, watandaşları aldında cawap totarğa tieş dip isäplider, möğayın. Härxäldä, Ufada şuşı mäsälädä xalıqtan soraşıp beleşü däwamında şul añlaşıla töşte. Ufanıñ üzäk uramnarınıñ berse – Lenin uramında utız keşeneñ fikeren beleştek. Alarğa ber genä soraw birelde: «Terrorçılarnıñ yaqın tuğannarı da alarnıñ cinayätçel ğämälläre öçen ezärleklänergä tieşme? – digän sorawğa törle keşe törleçä cawap birde. Utız keşeneñ 22 se Perm ölkäse möftie täqdimen xuplamawın belderde. Öç keşe, alarnıñ barısı da ölkän yäştäge abzıylar ide, terrorçılarnıñ tuğannarı da cawap totarğa tieş dip cawapladı, ä 5 keşe bu sorawğa niçek dip cawap birergä dä belmäde. Şulay itep utız keşeneñ iñ zur küpçelege terrorçı üz cinayate öçen üze genä cawap totarğa tieş, tuğannarı integergä tieş tügel dip isäpli. Tağın ber fikerne citkeräse kilä. Başqortstan möselmannarı diniä näzaratı räise urınbasarı Äyüp xäzrät Bibarsov Perm ölkäse möftieneñ belderülären citdigä almasqa kiñäş itä. Anıñ fikerençä, Möxämmätğäli xäzrät üz süzläre öçen cawap birmi torğan üzençälekle şäxes. Moña Äyüp xäzrät ber misal da kiterde. «Ber ay elek bez – unlap din ähele Permgä yaña mädräsä açarğa barğan idek. Wäkillekne Mäskäwdän kiñ bilgele Rawil xäzrät Ğaynetdin citäklägän ide, – di Äyüp xäzrät. – Menä şul çaqta Perm möftie ölkä televideniese aşa çığış yasap, yalğan tarattı – Permgä iñ qurqınıç wahhabçılar kilä. Alar qatnaşqan çaralardan saq bulığız, dip belderügä qädär barıp citte. Mondıy kisätüne üz aqılındağı keşe yasıy alır ideme?».
Terrorçılarnıñ yaqın tuğannarın da ezärleklärgä kiräk, digän fikeren yañğıratıp, Perm möftie bu mäsälägä üz mönäsäbäten genä çağıldıramı? Yuq ikän şul. Möxämmätğäli xäzrät bu fikerneñ baş möfti Tälgät Tacetdin tarafınnan da xuplanuın äytep, anıñ räsmi fiker buluına däğwa itä.


text:
Äfğanstanda könbatış diplamatları belän bulğan nizaq däwam itä
Äfğan xökümäte Britaniäle häm İrlandiale diplomatnın, taliban suğışçıları belän röxsätsez söyläşüen däğwä itep monıñ il iminligenä yanawın belderde.
BMO ilçeläre bügen, diplomatlarnıñ qaytaru nizağı çıguğa Qabüldä Äfğan xökümäte belän, ğadättäñ tış söyläşülär alıp baraçaqların belderde. Äfğan xökümäte bu ike keşeneñ ilne taşlap kitüe öçen 48 säğat mötdät birde.
Räsmilär, Äfğanstandağı Yewropa Berlegeneñ missiä başlığı häm BMOnıñ yuğarı däräcäle diplomatlarınnan – ike keşeneñ könyaq Helmand wilayäte bistäse Musa Qalada Taliban suğışçıları belän söyläşüe - Äfğanstan iminlegenä zarar kiterde dip belderä.
Läkin diplomatlar üzläre mondıy ğayepläwne kire qağa.
Qabuldäge BMO köçläre, bu ike keşeneñ töbäktäge wazğiätne öyränü maqsatında cibärelülären häm andağı barlıq keşelär belän şul isäptän qabilä başlıqları häm räsmi bulmağan ilçelär belän söyläşülären äytä.
Qabuldäge BMO süzçese, Neelo Mübarez, Azatliq radiosına, yalğış añlaşılu bulğan häm bu nizaqnıñ tiz arada çişelüenä ışanabız dip äytte:
“Bezneñ xezmättäşebez irtägä ilne taşlap kitäçäk. Şulay da bu añlaşılmawçanlıqnı çişü yulında xökümät belän söyläşülärebezne äle däwam itteräçäkbez. Bu söyläşülär näticä birer häm bezneñ xizmättäşebez kire äylänep qaytır dip ömetlänäbez.”
Äfğanstan prezidentı süzçese, Humayun Hamidzadä, bügen ildä kürergä telänmägän keşelär bularaq iğlan itelgän bu ike çit keşese belän alarnıñ äfğan dusları soraw alu öçen qulğa alındı dip belderde.
“Alar üz eşläre bulmağan eşkä kereşte, häm Äfğanstannıñ iminlegenä ziyan kiterdeler”
Diplomatlarnıñ cirle xalıq belän söyläşkän cire, Talibannıñ qatı kontrole astında bulğan
Äfğanstanda iñ küp äfyün citeşterelä torğan region Helment wilayäte ide. 10 ay buyı taliban kontrolendä qalğan Musa Qala, äfğan häm xalıqara köçlär tarafınnañ qabat Äfğan xaqimiätenä qaytarıldı.
Zamanında Äfğan xaqimiäte häm anıñ könbatışlı berektäşläre, kiräkkän çaqta qaysı ber taliban keşeläre belän söyläşüneñ, ğisyançı köçne zağiflätü maqsatında faydalı bulaçağı turında söyli ide.
Soñgı bu xäbär, Britaniäneñ Daily Telegraph gazetasında basılıp çıqtı.
Britaniä premyer ministrı Gordon Brown isä, taliban suğışçıları belän söyläşülär buluın inqar itte. Britaniäneñ Äfğanstanda xalıqara köçlär eçendä AQŞtan qala iñ küp ğaskärie bulğan ikençe il. Britaniäneñ Äfğanstanda yaqınça 8 meñ ğaskäriye bar.


text:
“Ramazan” köymäse Çallığa qayçan kilä?
Kiçä, yäğni 23 avgust könne Azatlıq radiosınnan Ufadağı “Ramazan milli mädäni cämğiäteneñ İdel buylap Bolğarğa säfär çığuı turında xäbär birelgän ide. Bu xäbärne Tatarstannıñ Cälil şähärendä Azatlıq radiosı tıñlawçıları işetep, bügen bezneñ Qazan byurosına çıltıratıp, bezdän östämä mäğlümat soradılar.
“Ğ.Tuqay isemle teploxod İdel buylap, Ufadan Bolğarğa qädär 25 avgust könne çığaçaq. 160 yaqın zıyalı tatarlar, yäşlär, balalar . häm ğomumän mädäniät häm sänğät söyüçe millättäşlärebez Bolğarğa säyäxät itälär.
Bu teploxodnıñ Çallığa qayçan kilep tuqtawın, küpme torasın , häm millättäşlär belän oçraşu mizgelläre bulırmı digän sorawlar belän Tatarstannıñ Cälil şähärendäge ädäbiät häm sänğät söyüçe millättäşlärebez arasınnan Mönäwärä Kalimullina bezneñ radioğa çıltıratıp soraştı. Mönäwärä Kalimullina üze olı yäştä bulsa da, anıñ küñele yäşlärneke kebek yalqınlı. Ul Cälil şähäreneñ “Tuğan tel” klubın oyıştıruçı , Cälil muzey xezmätkäre bularaq yaqtaşlarınıñ möräcäğäten citkerde. Şulay uq Cälil şähärendä yäşäwçe millättäşlärebezneñ üzläreneñ eşçänlege turında häm bu teploxodnı qarşı alu häm oçraşu oyıştıru turında teläklären belderde.
Mönäwärä xanım Kälimullina Cälil muzeyı turında, “Neft'” muzeyı, turında, häm . Tuğan yaq”klubı “Aq qalfaq ”ansamble , “Cälil çatqıları” digän şağirlär berläşmäse turında da mäğlümat birde.
Bez Ufadağı “Ramazan” cämğiäteneñ citäkçese Marat Şaripov belän xäbärläştek . Ul bezgä bu teploxodnıñ Çallığa qayçan kilep citüe turında belderde. Bolğar säyäxätenä çıqqan millättäşlär belän Çallı portında oçraşırğa teläwçelär iğtibarına cawap :
SALAWAT dip yazılğan teploxod Çallı portına çärşämbe könne 30 avgustta 15 säğät 45 minutta kilep tuqtayaçaq,-dide. Ä qazanlılar öçen tağın ber tapqır qabatlıybız. Qazan Yılğa portına bu teploxod 29 avgustta säğät irtänge 9.00 da kilep tuqtayaçaq.
Mälikä Basıyr


text:
Ärmänstan politsiäse bügen irtänge säğätlärdä başqala Yerevanda opozitsiä cıyınıñ su siptergeçläre , köç qullanıp taratqan.Küp kenä keşe yaralanğan. Şaqtıy keşe qulğa alınğan.Opozitsiä prezident Koçarian ütkän yılda xärämläşep üzen saylattı digän qaraşta.Ütkän atnadan birle oyıştırılğan demonstratsiälärdä ilbaşınıñ urınınnan kitüe taläp itelä.
Prezident Robert Koçarian belän anıñ köndäşläre arasında säyäsi konfrontasiä könnärdän birle däwam itä. Bügen irtängä qarşı politsiä marşal Bagramian maydanındağı tınıç cıyınnı köç qullanıp tarattı.Şunda bulğan Azatlıq xabärçese Melkumian wazğiätne taswirladı:(audio) Panikağa birelgän xalıq marşal Bagramian maydanınnan asqa taba yögerä. Politsiä su siptergeçlär qullana.Alar parlament binası aldındağı timer çıbıqlarnı cıyıp alıp, demonstratlarğa höcüm ite. Säğät irtänge 2
Düşämbe könne Prezident ofisına taba yulğa çıqqan 10meñ çaması keşene politsiä Marşal Bargramian meydanında tuqtata, demonstrantlarnıñ öçtän ber öleşe mäydanda qala, protest marşı kiçen muzıka festivalenä äylänä. İminlek köçläre ber dä kötelmägändä tınıç xalıqqa höcüm itä. Politsiä operatsiäne raslap, şaqıtıy keşeneñ yaralanuın ,qulğa alınuın äytsä dä sannar kitermäde. Ärmänstannıñ xosusi kiñ küläm mäğlümät çaraları qulğa alınuçılar arasında jurnalistlar da bar dip belderde. Eçke eşlär ministırlığı süzçese Sayat Şirinian bügen däwlät televidiniäsendä yasağan çığışında (audio) politsiä qanunsız aksiälär däwam itsä reaksiä kürsäteläçäk dip demonstrantlarnı kisätep kilde. Şuna qaramastan alarnıñ anti-sotsial aksiäläre ozaq waqıt däwam itte. Bezneñ kisätülärgä cawap itep alar politsiä köçlärenä taba kilä başladı.
Şirinian protest belderüçelär iminlek xezmätkärlärenä taşlar , utlı şişälär ırğıtıp, xökümätkä qarşı şiğarlar qıçqırdı , rejimnı köç qullanıp töşerergä çaqırdı dip söyläsä dä, Opozitsiä moñı kire qaqtı. Radiobıznıñ Yerevan Burosı Ärmänstannıñ töp opozitsion partiälärendä tönnä töntülär ütkärelüen, baytaq qına aktivistnıñ qulğa alınuın xabär itte. Milli Berdämlek Partiäse citäkçese Artaşes Geghamian Radiobıznıñ Ärmän bülegenä üzeneñ de demonstratsiägä qatnaşuın äytep (audio) Politsiä xalıq arasında panik buldıru öçen här närsäne planlaştırğan ide. Alar xatın qız bala çağa , olı keşeme här kemne rezin çukmarlar belän qıynıy başladı.Min ber törkem politsiä aldına kilep basıp, min Geghanian mine qıynağız dip äytkäç, alar miña ike suqtılar da cibärdelär dip söylägän. Düşämbedäge cıyın , Ğädellek berektäşlege häm Milli Berdämlek Partiäseneñ Kocarianğa qarşı 4kön artlı artlı oyıştırğan cıyınnarnıñ in yuğarı noqtası buldı. Här ike partiä, Koçarian häm koalitsion xökümättäge 3 firqanı ütkän yıldağı saylawlarda xärämläşüdä ğäyeplilär.Alar citäkçelek turında referendum ütkärergä çaqıra.Koalitsiädäge 3 partiäneñ berse –Ärmän İnkilapçı Federatsiäse –Daşnakt-sutyun, Respublikan partiä häm Orinats Yerkir (Qanun tärtip partiäse ) deputatlarınıñ ber dä kötelmägändä kiçä parlament sessiäsen taşlap çığıp kitüenä qayberäwlär il citäkçelegendä tarqalu işaräse digän bäyä birde. Daşnaktsutyun deputatı Hovanessian, koalitsiädäge partiälär üz taraftarları belän Koçarianğa qarşı buluçılar arasında köç qullanu buldırmasqa teläde dip äytte. Ğädellek Berektäşlege citäkçelege bu adımğa şik beldersä dä, Milli Berdämlek partiäse citäkçese Geghamian bu Koçarian xakimiäteneñ azağına işarä itä dide.Yevropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasınıñ Yerivan bürosı citäkçse Vladimir Priaxin demonstratsiälärgä qarata (audio)
Opozitsiä kiläse könnärdä xökümätkä qarşı cıyınnar oyıştıraçaqmı älegä bilgesez.
färidä xämit,praga


text:
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Torşahin Misali
Etiketler : Ekrem Çelebi - Torşahin Misali türkü indir, Ekrem Çelebi - Torşahin Misali türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Torşahin Misali mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Torşahin Misali türküsü, Torşahin Misali sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Torşahin Misali bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gezdir Ağam Kıratı
Ekrem Çelebi - Kara Bahtım Kem Talihim
Ekrem Çelebi - Gitme Bülbül Gitme
Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir


text:
Tatar telen barıbız bergä yaqlarğa kiräk
Comğa könne Tatarstan Däwlät Şurasınıñ Fän, mäğärif, mädäniät häm milli mäs’älälär buyınça daimi komissiäseneñ çirattağı utırışı uzdı. Anıñ kön tärtibendä barısı 8 soraw tordı. Alar arasında Tatarstan telläre turındağı qanunnı häm tellärne üsterü programmasın Däwlät Şurasınıñ çirattağı sessiäsendä öçençe uqılışqa kertü xaqında da soraw bar ide. Älege qanunğa bu yulı da berniçä üzgäreş kertü täqdim itelde. Şunlıqtan, deputatlar tarafınnan 29 ğinwar könne ütäçäk sessiädä Tellär turındağı qanun häm däwlät programması aldan ikençe uqılışta qaralıp, şul uq könne öçençe uqılışta qabul itelergä täqdim itelde. Läkin comğa könne uzğan komissiä utırışında qaralğan töp tema bulıp başqa närsä tordı. Deputat Räzil Wälievneñ bülmäsen tutırıp kilgän jurnalistlar häm cämäğätçelek wäkilläre respublika mäğärif oyışmalarında Tatarstannıñ Tellär turındağı qanunınıñ ütäleşen tikşerügä cıyılğan idelär. Räzil Wälievneñ yärdämçese süzlärenä qarağanda, kilgän keşelärne urnaştırır öçen, aña bar tirä-yündäge bülmälärdän urındıqlar taşırğa turı kilgän. Töp çığışnı Mäğärif ministrı Faris Xarisov yasadı. Ul respublikada tatar telen uqıtunıñ torışı belän tanıştırdı, utırışta qatnaşuçılarnı küpsanlı sorawlarına cawap birde. Sorawlar nigezdä respublika mäktäplärendä tatar tele däresläre qısqartılu turında soñğı arada taralğan süzlärgä bäyle buldı. Utırışta qatnaşqan Bötendönya tatar kongressı citäkçese Rinat Zakirov ta respublikanıñ Mäğärif ministrlığın bu ölkädä bik kisken tänqitläde. Ä çınbarlıqta mäktäplärdä tatar telen uqıtu belän eş niçek tora soñ? Däreslär sanınıñ kimetelüe turında imeñ-mimeñlär qayan kilep çıqqan? Bu xaqta Mäğärif ministrı Faris Xarisov üzeneñ añlatmaların birä.
Rusiä Mäğärif ministrlığı yaña bazis uqu planın qabul itte. Ul bezneñ respublikada tatar häm rus tellären bertigez uqıtırğa qomaçawlıy. Bez älege uqu planın qabul itkändä üzebezneñ täqdimnärne kertkän idek, läkin alarnıñ barısı da, qızğanıçqa qarşı, qabul itelmäde. Xäyer, bu äle tatar tele däresläreneñ sanı kimi digän süz tügel. Şuşı yaña plan nigezendä Tatarstan Mäğärif ministrlığı üze plan tözärgä tieş. Anda inde bez tatar tele däresläreneñ sanın kimetmäw öçen böten çaralarnı kürerbez
Faris Xarisov süzlärenä qarağanda, yaña bazis uqu planı inde qabul itelügä dä qaramastan, Rusiäneñ mäğärif ministrığı belän söyläşülär äle haman alıp barıla. Şuña kürä, tatar telen uqıtu Tatarstan mäktäplärendä kimemiäçäk. Läkin telne saqlap qalu eşen Mäğärif ministrlığı berüze genä başqarıp çığa almayaçaq. Monda mäktäpneñ dä, xökümätneñ dä, cämäğätçelekneñ dä berdäm eşçänlege kiräk. Deputat Tufan Miñnullin da üzeneñ yomğaqlaw süzendä näq menä şuşı xaqta äytte.
Rusiädä xäzer yañadan ruslaştıru säyäsäte başlanıp kilä. Mäğärif ölkäsendäge bu ğämällär dä şunıñ küreneşe. Bu eşkä qarşı ber Mäğärif ministrlığı ğına tora almıy. Bez barıbız bergä genä başqara alabız andıy zur eşne
Şulay itep, respublikada tatar telen uqıtu mäs’äläse äle haman açıq bulıp qala. Bu xaqta bez sezgä üzebezneñ kiläçäk tapşırularıbızda da söyläp torırbız.
Gölnaz İlgizär
16 ğinwar könne dönya kürgän respublika matbuğatına qısqaça küzätü
Comğa könne atnalıq gäcitlärneñ bersennän-berse qalın xäldä dönyağa çığuı belän bilgelänä. Alarnı sanap çığu da küp waqıtnı alır ide. Rus telendä çığa torğan bulsa da, küzätüne Vostoçnıy ekspress gäcitennän başlıybız. Çönki anda Däwlät Şurası saylawlarına Berdäm Rusiä täqdim itkän nämzätlärneñ isemlege basılğan. Firkä isemlegenä kertelgän 49 keşe häm okruglarğa şuşı firkädän täqdim itelgän 42 keşeneñ kem buluın küptän kötep tordılar. Gäcit çıqqaç ta, anıñ Şäymiev isemlege dip atalğan 4 biten kserokopiä aşa ürçetep tarata başladılar. Vostoçnıy ekspressta şulay uq Başqort qımızı digän zur mäqälä dä urın alğan. Anda Mortaza Räximovnıñ inauguratsiäse waqıtında qayber qunaqlarğa zur xörmät kürsätelmäwe, ä qayberäwlärenä salqın häm ixtiramsız mönäsäbät turında yazılğan. Çulpan Äxmätovanıñ Tuqaynı kulaklar ütergänme digän mäqäläse beryulı ike gäcittä - Watanım Tatarstan häm Zaman gäcitlärendä basıldı. Anıñ teması bik aktual – ul mäktäp balalarınıñ tuğan telne, ädäbiätne belmäwe xaqında. Zaman gäcitendä şulay uq küptän tügel ütkän Tatar cırı bäygese turında Tañçulpannıñ mäqäläse basılğan. Şähri Qazanda isä Damir Ğärifullinnıñ Şäcärälär kitabına Mäxmüt Äxmätcanovnıñ retsenziäse dönya kürgän. Şähär gäcite dä Tatar cırı festivalen zurlap, xörmät itep yazğan. Şähri Qazan comğa kön sanında däwlät cır häm biü ansambleneñ Tübän Novgorodtağı gastrol’läre turında da yazma urnaştırğan.
Gölnaz İlgizär


text:
Belarusta meñnärçä oppozitsiä tarafdarı mitingqa çıqtı
Pänceşämbe könne Belarus başqalası Minskida meñnärçä oppozitsiä tarafdarı mitingqa çıqtı. Uramda politsiä xezmätkärläre dä küp ide. Ämma bäreleşlär turında xäbärlär bulmadı. Röxsätsez bu miting prezident saylawlarına 3 atna qalıp barğanda, kierenkelek arta barğan şartlarda ütte. AQŞ, Yewropa berlege häm Yewropada İminlek wä xezmättäşlek oyışması saylaw aldı atmosferasınıñ naçarayuına borçılu belderde. Prezident Aleksandr Lukaşenko isä Könbatıştnı Belarusnıñ eçke eşlärenä tıqşınmasqa dip kisätte
"Qäderle duslar, min sezne qotlıym. Belarusqa irek, ğädellek häm döreslek kilä. Bezneñ keşelärçä yäşäw, Yewropada yäşäw, irekle il bulu xoquqıbız bulaçaq. Yäşäsen Belarus!" dide Milinkeviç.
Aldan planlaştırılğan bulsa da xakimiätlär tarafınnan provokatsiä dip bäyälängän miting urınına ber meñläp politsiä xezmätkäre kiterelde.
3-nçe möddätkä saylanırğa teläwçe prezident Lukaşenko comğa könge çığışında provokatsiälärgä uyaw qararğa çaqırdı.
"Bu saylaw kampaniäse bezneñ qorallı köçlärgä, iminlek köçlärenä bik qimmätkä töşä, bik küp nervanı häm sälamätlekne ala. Kierenkelek şul qädär köçle ki, sez xätta küz aldına da kiterä almıysız. Ämma min xökümät räsmilärenä ber maqsat quydım. Bernindi provokatsiälärgä bireşmäskä. 19-nçı martqa qädär tınıç qına yäşärgä, ä ul könne xalıq qarar itär" dide Lukaşenko.
Elegräk Lukaşenko Gruziä, Ukraina häm Qırğızstanda bulğan tösle inqilablarğa Belarusta irek quymıyaçağın äykän ide. Lukaşenko pänceşämbe könne parlamenttağı çığışında üz säyäsäteneñ xalıq tarafınnan yaqlanuın belderde.
"Belarus xalqı üz täcribäse nigezendä inqilablar artında, nindi genä töstäge inqilab bulmasın, barı tik qara köçlär genä buluın añladı. Şuña kürä ul ezlekle üzgäreşlär häm nıqlı sotsial garantiälär säyäsäten xupladı" dide Lukaşenko.
AQŞ isä Belarusta xökümättän bäysez oyışmalarğa, oppozision säyäsmännärgä häm sivil cämğiät oyışmalarına qarata qurqıtu atmosferası köçäyä baruğa borçılu belderde. AQŞ süzşese Bruce Connuck Belarus xakimiätlären repressiälärne aqlaw öçen astırtın eşlär, krisislar oyıştıruda ğäyepläde.
Warşawda Yewropada İminlek wä xezmättäşlek oyışmasınıñ Demokratik Oyışmalar häm Keşe Xoquqları idaräse Belarusta saylaw aldı atmosferası nıq naçaraya dip belderde.
Brüssel''dä Yewropa Komissiäse süzçese Krisztina Nagy Belarus xakimiätlären saylaw aldı köräşendä barlıq namzätlärgä dä tigez şartlar buldırırğa çaqırdı.
"Ägär dä saylawlar demokratik şartlarda ütmäsä bez cawaplı keşelär öçen ayırım çikläwlär kertergä äzer" dide Nagy.
Pänceşämbe könne oppozitsion Sotsial Demokratlar partiäse citäkçese, prezidenlıqqa namzät Aleksandr Kazulin Lukaşenko çığış yasağan urınğa kergändä berniçä säğätkä totqarlandı. İminlek xezmätkärläre anı qıynağan dip xäbär itelde.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Törkmänstan dönyağa açıla: Kürşe Qazaxstan belän berektäşlek başlandı
Qazaxstan häm Törkmästan Prezidentları bergä oçraşıp, alğa taba Üzäk azianıñ cirastı baylıqları bulğan ike il arasında bergä yaqın xizmättäşlekneñ nigezlären salırğa ömet beldelär. Yaña wazifağa başlağan Törkmän ilbaşı Gurbangulı Bärdimöxämmädov, elekke prezident Saparmurat waqıtında üz eçenä yabılğan Törkmänstannı, tışqı dönya belän yaña ilemtälär buldırığa tırışa sıman.
Berse küp yıllar ilne üz qulında totqan, säyäsi täcribäse nıqlı häm ozın bulğan şäxes. İkençese isä säyäsäte nindi bulğanı äle bik ük mäğlüm bulmağan elekke teş-doktorı.
Läkin şunısı açıq, töbäkneñ cir-astı baylıqları yağınnañ iñ köçle illärdäñ sanalğan bu ike ilneñ citäkçeläre, ardağı iqtisadıy bäyläneşlärne nığıtırğa teli. Kiçä Matbuğat yasağan çığışında Nursoltan Nazarbayev bu xaqta bolay belderde:
“Qazaxstan häm Törkmästan ike il, neft kebek cir-astı baylıqlarına bik bay illär häm ike aradağı xezmättäşlek bezgä bik faydalı bulaçaq.”
Nazarbayev, berektäşe Bärdemöxämmädov belän Törkmänstandağı cirbaylıqların eşkärtkän qazax şerkätläreneñ eşçänlege turında täfsille itep söyläşkännären belderde.
Kiçä Astanağa kilgän Qorbangulı Bärdimöxämmädov, ellekke prezident Saparmurat Niyazovnıñ ilne dönyadañ ayıru säyäsäten kimetergä telägänen belderde. Ul Matbuğat oçraşuında, Bäysez Däwlätlär Berdämlegendä, Törkmänstannıñ äwzemräk qatnaşuın telägäneñ äytte.
Niyazov, Törekmänstannıñ älege oyışmağa tulı äğza bulıp qatnaşu däräcäsen küzätüçe il däräcäsenä töşergän ide.
Bärdimöxämmädovnıñ ilne yañadañ dönyağa açu plannarı ozaqqa barır mı digän şiklänülär bar. Läkin monı añlar öçen, Törkmästannıñ könçığış şähäre Törkmänabattağı Niyazovnıñ şäxs şöxräte kimeünä küz salu möhim.
Törkmän oppozitsiäseneñ internet säxifäse kiçä xäbär itüençä, Niyazovnıñ zur häykäle urınınnañ alınğan häm Niyazovnıñ küpkenä räsemnäre kürenmi başlağan.
Azatlıqnıñ Törkmän bülege, “Monı niçek añlarga ?” digän sorawnı Viennada urnaşqan Törkmänstan başlanğıç törkem äğzäse Färid Tuxbatullingä birde,
“Bu ämerneñ yuğardağı köçlärdäñ kilüendä şik yuq, çönki cirle xaqimiät monı üz başına başqara almas. Minem uylawımça astırtınğına bik küp häykällär urnınnañ alınaçaq. Alar xäzerge waqıtta Törkmänstannıñ böten cirendä bar."
Yaña citäkçelekneñ Dönyağa açılırğa etärgeç buluın kürsätkän tağın ber niçä misal bar. Alardañ berse, Qazaxstan häm Rusiägä oçqıç säfärlärenñ yañadan başlanuı, häm bu dönya belän mönäbätlärne nığıtırğa ber ışanıç bula.
Bolarğa östäp, ütkän atna Azärbaycan tışqı eşlär ministrı Elmar Mamädyarovnıñ Törekmänstağa säfären äytep bula. Ul Distä yıldañ soñ berençe tapqır Törekmänstanğa kilgän azäri räsmie ide. İke il arasındağı mönäsäbät Kazpia dingezendä neft çığaru tarmağınıñ kontrol itü mäsäläse arqasında kiselgän ide.


text:
Qazanda M.Ğafuri isemendäge Başqort däwlät akademiä drama teatrı gastrolläre bara
MB - Xörmätle Xörmätulla äfände, Qazanda inde gastrol''läregez bik uñışlı ğına bara. Xäbibulla İbrahimovnıñ “Başmağım”, İbrahim Abdullinnıñ “Tile yäşlek”, Zöhrä Buraqayıvanıñ “İx” öç yeget, öç yeget” spektaklläregezne dä tamaşaçılar yaratıp qabul ittelär. Sez teatrnıñ icat eşmäkärlege buyınça citäkçese bularaq, äytep kitsägez ide, Qazanğa gastrollärgä nindi maqsat belän kildegez?
XU - Bez, gastrollärebezne Qazanda, Mäcit Ğafuri isemendäge Başqort däwlät akademiä drama teatrıbıznıñ 85 yıllığına häm Qazan qalasınıñ 1000 yıllığına bağışlap üzebezneñ repertuardağı iñ yaxşı spektakllärbezne alıp kildek.
MB - Sez gastrol''läregezne “Başmağım” muzıkal komediäsennän başlap cibärdegez. Bu äsär belän bäyle berär qızıqlı xätiräne iskä töşersägez ide?
XU - Cır-moñğa, biyülärgä tulı bulğan bu Xäbibulla İbrahimovnıñ äsäre belän här buın artistları tärbiälänep üskän. Zamanında töp rollärne Xösäyen Kudaşevlar, Räğidä Yanbulatovalar uynağan. Bik ozaq yıllar uynağannan soñ, olığaiğaç, Räğidä Yanbulatova üzeneñ qızı Gölli Möbäräkovağa säxnädä şul başmaqlarnı tapşıra. Häm Gölli Möbäräkova da bik ozaq yıllar bik uñışlı ğına başqara andağı töp rolne. Menä xäzer küpmeder yıllar ütkäç bu muzıkal komediä yañadan bezgä äylänep qayttı.
MB - Xäzer sezneñ teatrnıñ baş rejisserı bulıp Ayrat Abuşaxmanov citäkçelek itä ikän. Niçek bu yäş yeget sezneñ teatrğa baş rejisser bulıp kilde?
XU - Ul bezneñ teatrda bik ozaq yıllar eşläp töp rol''lärne başqarğan Mostay Kärimneñ “Salawat” spektaklendä töp rollärne başqarğan häm başqa spektakl''lärdä uynağan tanılğan artist Äxtäm Abuşaxmanovnıñ ulı. Xäzer inde ul Teatr Ähelläre Berlegendä räislek itä. Ä Ayrat Abuşaxmanovqa kilsäk, ul Öfe sänğät institutın tämamlağannan soñ, teatrda 7 yıl artist bulıp eşli. Annan anı Mäskäwgä GİTİSqa rejisserlıykqa uqırğa cibärälär. Ul anda 5 yıl belem alğannan soñ bu teatrda diplom spektaklen quyıp, diplom ala. Annan soñ teatrda rejisser bulıp ike yıl eşlägännän soñ anı teatrnıñ baş rejisserı däräcäsenä kütärälär. Häm Ayrat Abuşaxmanovnıñ Qazan şähärenä dä häm baş rejisser bularaq kilüe dä anıñ öçen berençe adımnar häm tarixi könnär.
Comğa könne Ayrat Abuşaxmanov säxnäläştergän Änğam Atnabayıwnıñ “Xuşığız, xıyallarım” spektakle Ğ.Kamal teatrında baraçaq. Häm Başqort däwlät akademiä teatrınıñ gastrolläre İbrahim Abdullinnıñ “Tile Yäşlek ”spektakle belän tämamlanaçaq. Ul spektaklne säxnägä Tañçulpan Babiçeva quyğan.
Xörmätle radio tıñlawçılar! Sezne aldağı yal könnärendä Başqort teatrınıñ häm tatar-başqort xalıqlarınıñ mädäni problemaları turında maxsus tapşıru kötä.
Mälikä Basıyr, Qazan


text:
Atışlarnı tuqtatu kileşüe ğämäldä bulsa da, Fälücada amerikan köçläre ğäskäri operatsiäsen däwam itä
Ğiraqnıñ Fälüca şähärendä amerikan xärbiläre andağı sönni ğısyançılarğa qarşı höcümnären däwam itä. Alınğan xäbärlärgä qarağanda, Quşma Ştatlarnıñ xärbi oçqıçları şähärneñ meñ yarımlap ğısyançı yäşerenep yatqan dip şiklänelgän bistälären çärşämbedä bombağa da totqan. Bäreleşlär anda tönlä dä tuqtalmağan.
Audio, Mark Kimmit
"Atışlarnı tuqtatu kileşüen ğämäldä qaldıru berektäşlek köçläreneñ niäte bulıp qala. Bügen sez Fälücada kürgän xällär barı tik saqlanu maqsatınnan çığıp yasalğan çaralar ğına, ägär dä bezgä atalar ikän, bez cawap qaytaraçaqbız. Atışlarnı tuqtatu kileşüe köçtä sanalsa da, bez anda tik kenä utırıp üzebezgä ut açuğa yul quymayaçaqbız, " di general Kimmit. Fälücada tögäl ni buluın belü qıyın, xäbärçelärgä şähärdä qalu qurqınıç bulu säbäple annan riasız mäğlümat alu qatlawlı kileş qala. Älegä kilgän xäbärlärgä qarağanda, amerikan xärbi oçqıçları andağı öç bistäne kiçä bombağa totqan, şul bistälärdä Quşma Ştatlar ğäskärilärenä daimi ut açıp torğan ğısyançılar qaçıp yata dip farazlana. Amerikan yağı, üz köçläreneñ barı tik şul qorallı fetnäçelärgä qarşı ğına köräşüen äytsä dä, Ğiraq politsiäsendä eşläwçe beräw bügen, AQŞ ğäskäriläre Fälüca yanındağı tikşerü nığıtması tiräsendä ber minibusqa ut açıp 4 keşene üterde dip belderde. Quşma Ştatlar prezidentı George Bush isä Fälücadağı wäzğiat yaxşıru yağına taba bara dip isäpli.
Audio, George Bush
"Fälücanıñ zur öleşe normal'' xälenä qaytıp bara, anda qayber urınnarda qarşılıq kürsätü saqlansa da, bezneñ xärbilärebez ğiraqlılar belän bergä şähärne imin itäçäk" di amerikan prezidentı. Ämma ul berük waqıtta, 30-nçı yün köne, yäğni Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqtağı xakimiatne cirle idarägä tapşıru mizgele yaqınlaşqan sayın ildä çualışlar artaçaq digän fikerdä toruın da äytä.
Audio, George Bush
"Möstäqillekne tapşıru waqıtı yaqınlaşqan sayın, çittän kilgän suğışçılarnıñ, räncegän Baathçilarnıñ, Moqtada äl-Sadr duslarınıñ täräqqiatne tuqtatırğa tırışuları bik mömkin, xäzerge waqıtta näq menä şul küzätelä" dip añlata Ğiraqtağı soñğı bäreleşlärne amerikan prezidentı Bush. "New York Times" basması üzeneñ soñğı sanında, Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrlığı xisabına tayanıp, soñğı çualışlarnı Saddamnıñ yäşeren xezmätlärendä eşlägän keşelär oyıştıra dip yaza. Atnakiçtä genä Ğiraqnıñ törle cirlärendä oyıştırılğan höcümnärdä kimendä 10 amerikan ğäskärie hälak buldı. Şularnıñ 8-e Bagdadtan könyaqta yatqan Mäxmüdiä şähärendä, maşinağa quyılğan bomba şartlawı näticäsendä üterelde. Şuşı april ayında ğına Quşma Ştatlar Ğiraqta 126 xärbien yuğalttı.
Kärim Kamal, Praga


text:
Äfğanstan xökümäte ilneñ könbatışındağı Herat provinsiäsenä Quşma Ştatları ğaskärläre citäkçelegendä künegülär ütkän meñ 500 xärbien cibärä. Saqlanu ministrlığınıñ matbuğat wäkile Zahir Azimy süzlärenä qarağanda, alarnıñ biş yöze bügen, qalğannarı - irtägä kitä. Heratta gubernator İsmail Khan häm köndäş cirle yulbaşçılar köçläre arasındağı bäreleşlärdä comğadan birle 22 keşe hälak buldı.
Bıyıl prezident Hamid Qarzai färmanı belän xökümät köçläre Äfğanstannıñ köç qullanu däwam itkän inde berniçä töbägenä cibärelde.


text:
REN-TV kanalında Başqortostan prezidentı xäkimiäte çinovniktarı tawıştarına oqşaş keşelärźeñ audioyaźmahı efirğa birelde. Ularźıñ tawıştarı Respublika prezidentınıñ Mäskäwźäge wäkile Älbert Xarísov häm eske eştär ministrınıñ elekke urınbaźarı Nikolay Patrikeyevtıqına oqşaş. Tapşırıuźı alıp barıusı Maríanna Maksimovskaya sujetqa Başqortostanda milek büleşälär tip anons ta yahanı. Xarisov häm Patrikeyev Soltanov tigän keşe xaqında höyläşä. Huñınan añlaşılıuınsa, ul eşqıuar, qara kassağa, respublika prezidentı quşha la aqsa tülämägän. Unı Xarísov milisia qulı menän uqıtırğa talap itä. Oşo sujetqa uq Blagoveçen waqiğälärı la bäylänep kitkän. REN-TV Başqortostanda kabel aşa kürhätä. Küptär, nigeźźä awıl yerendä yäşäwselär bıl sujettı kürmäy źä qaldı. Respublika prezidentı xäkimiätenän kassetalı bomba turahındağı sujetqa reaksia yuq.
Rämzit Abuläyev, Öfö


text:
Sverdlov ölkäsendä tatar mäğärife könnäre
Küptän tügel Sverdlov ölkäsendä tatar mäğärife könnäre uzdırıldı. Bu waqiğa Tatarstan respublikası häm Sverdlov ölkäse arasında eşläp kilgän kileşü nigezendä ike yaqnıñ da mäğärif ministrlıqları tarafınnan oyıştırıldı. Biredä qatnaşu öçen Qazannan Tatarstan respublikası mäğärif ministrlığı xezmätkärläre häm ğalimnärdän torğan bik cawaplı zur delegatsiä kilde.
Tatar mäğärife könnären uzdırunıñ töp maqsatı – ölkädä tatar tele uqıtunıñ torışın öyränü häm mömkin qädär bu yaqtan eşne yaxşırtuğa yärdäm itü.
Sverdlov ölkäsendä tatar mäğärife könnäre tatar uqıtuçıları häm tatar cämäğätçelege qatnaşında mäğärif ministrlığı binasında tantanalı räweştä açılıp kitte. Annan soñ Qazannan kilgän delegatsiäne Sverdlov ölkäse mäğärif ministrı urınbasarı Yevgeniy Qaraman qabul itte. Oçraşu waqıtında ölkädä tatar tele uqıtunıñ torışı turında bik citdi söyläşü alıp barıldı. Delegatsiä citäkçese, Tatarstan mäğärif ministrı urınbasarı wazifasın başqaruçı Änisä xanım Morozova kollegaları aldında bik citdi mäs'älälär kütärde, häm ike töbäk arasındağı kileşü citärlek däräcädä yaxşı eşläsen öçen tögäl mexanizm buldırırğa kiräklegen äytep, bu eştä Tatarstan yağınnan bik zur yärdäm bulaçağın belderde. Oçraşu waqıtında şulay uq kadrlar mä’säläse, Qazannan uqıp qaytqan tatar tele buyınça yäş belgeçlärne kiräkle külämdä eş belän tä'min itü, däresleklär, metodik äsbaplar häm başqa bik möhim mäs'älälär kütärelde. Sverdlov ölkäsendäge tatar awılları mäktäplärendäge uqıtu mä’sälälärendä tuqtap, Änisä Rizvanovna tatar teleneñ citärlek däräcädä uqıtılmawın äytep ütte.
Anıñ fikerençä, küp kenä mäktäplärdä tatar tele uqıtu öçen birelä torğan atnasına ber yä ike, küp digändä öç säğät eçendä telneñ böten tiränlegen, qağidälären, maturlığın öyränep betü mömkin tügel. Tağın ber närsägä iğtibar itärgä kiräk: rus telendä dip sanalsa da, tatar awıllarında uqıtuçılar däreslärne üzläre dä sizmästän ike teldä – rus häm tatar tellärendä alıp baralar. Bu isä balalarnıñ söylämendä çağıla. Änisä xanım Rizwanovna fikerençä, bälki başlanğıç mäktäplärdä uqıtunı tulısınça tuğan teldä alıp barıp, annan äkertenläp rus telenä küçärgäder?
Tatar awıllarındağı başlanğıç mäktäplärdä uqıtunı tulısınça tatar telendä alıp bara başlawnı Sverdlov ölkäse yağı bik ük xuplap betermäde. Ämma bu täqdim şulay da iğtibarğa layıq, uylap qararğa kiräk dip tabıldı.
Tatar tele uqıtu buyınça kimçeleklär küp bulsa da, eşneñ uñay yaqların da kürmi qalmadılar Qazan qunaqları. Tatar uqıtuçılarınıñ belemnären kütärü, törle seminarlar, bäygelär oyıştıruçı mäğärif üsterü institutı eşenä Änisä xanım Morozova bik yuğarı bäha birde. “Ğädättä tatar tele buyınça yıl sayın uzdırıla torğan olimpiadalarda ciñep çığuçı balalar arasında da, başqa fännärdän ciñüçelär belän berrättän, gubernator stipendiatları bar ikän. Bu bit şaqqatırğıç närsä. Tatar telen başqa fännär däräcäsenä kütärü digän süz, bik zur qazanış bit bu”, - dide ul.
Tağın ber uñay yaqnı äytep ütmi bulmıy: söyläşülär barışında Sverdlov ölkäse mäğärif ministrlığı ölkädä tatar tele uqıtunı yaxşırtu öçen kiräk bulğan barlıq şartlarnı da tudırırğa äzer ikänlegen belderde. Barı tik ber genä şart – balalarnıñ häm ata-analarnıñ teläge, yäğni ğarizaları bulsın.
Siksän meñgä yaqın tatar xalqı yäşägän Yekaterinburg şähärendä ber genä tatar mäktäbe tügel, xätta klassı da bulmaw bik ayanıçlı xäl. Şunı iskä alıp, şähärneñ 82Hчe mäktäbendä kiläse uqu yılınnan başlap şundıy eksperimental' klass açıp qararğa qarar qılındı. Mäktäp direktorı Eduard äfände Şäñgäräyev bu cawaplı eşkä üzeneñ rizalığın birde. Tatarstan qunaqları bu eştä törle yaqlap yärdäm qulı suzaçağın belderdelär. İñ berençe eş itep, qazanlılar Eduard äfändene berniçä uqıtuçı belän täcribä urtaqlaşu öçen Tatarstan başqalası gimnaziälärenä qunaqqa çaqırdılar.
Etnokul'turalı mondıy klass açu öçen tatar telenä öyränergä teläwçe balalarnıñ sanı yegermedän dä kim bulmasqa tieş. Andıy balalarnı ezläp tabu, ata-analardan ğarizalar cıyu kebek çeterekle eşne, bilgele inde, tatar milli oyışmaları üz öslärenä alırğa tieş. Bu turıda süz şul uq könne tatar milli oyışmaları citäkçeläre häm cämäğätçelek belän oçraşu waqıtında alıp barıldı. Ämma şunısı ğäcäp, oçraşuğa kilüçe tatar millätenä bitaraf bulmağan keşelär arasında milli-mädäni avtonomiälär wäkilläre kürenmäde diärlek. Avtonomiälärne citäkläwçe äfändelärneñ isem öçen genä qıçqırıp yörep, konkret eş başlarğa waqıt citkäç çitkä taypılularına misal tügelmeni bu xäl? Näticälär yasarğa irtäräkter äle, bälki. Yaña uqu yılına qädär äle waqıt bar.
Tatar cämäğätçelege belän oçraşu waqıtında tağın ber mäs'älä kütärelde – Yuğarı Pışma tatar yäkşämbe mäktäbe uqıtuçısı, şul uq mäktäpneñ zavuçı Elira Äsxätovna, tatar yäkşämbe mäktäbeneñ berniçä yıl eşläw däwerendä etnokul'turalı klass açu öçen sotsial' zakaz bularaq formalaşuın äytep, yaña uqu yılında bu zur eşne başlap cibärergä mömkin buluın belderde. Mäğärif ministrlığınıñ äydäp baruçı belgeçe Natal'ya Kozakova bu eşne üzeneñ şäxsi kontrole astına alaçağın äytte. Şulay itep, yaña uqu yılında Yekaterinburg häm Yuğarı Pışma şähärlärendä eksperimental' klasslar eşli başlar digän ömet bar.
Sverdlov ölkäsendäge tatar mäğärife könnäre Tübän Sırğa, Ärtä, Äçit, Krasnoufim rayonnarındağı tatar awıllarında urnaşqan mäktäplärdä, rayon mäğärif bülekläre citäkçeläre qatnaşında däwam itte. Aqbaş awılında uquçı tatar balaları, uqıtuçıları Miläwşä Gabdraxmanova belän berlektä awıl xalqınıñ küñel cılısın salıp bizäklägän çigü ürnäkläre, ğöref-ğadätlärebez turında bik matur ädäbi-muzıykal' küreneş äzerläp torğannar. Küreneştä qatnaşuçı balalar şul xätle tırışıp, matur itep çığış yasadılar, delegatsiä belän kilüçe, Tatar däwlät gumanitar institutınıñ urta professional' belem birü fakul'tetı prorektorı Taliä Talmanova alarnı mäktäpne beterü belän üzlärenä uqırğa çaqırdı.
“Mäğärif” jurnalı redaktorı, filologiä fännäre kandidatı Al'bina xanım Wälieva biredäge xalıqnıñ kiem ürnäklärenä, üz-üzlären totışları, söylämnärenä qarap, üze öçen ğilmi açış ta yasağan: Al'bina xanım inde küptän Dunay buyında yäşäwçe törki bolğarlar belän bäyläneşkä kerep, alarnıñ tarixın öyränä ikän. Anıñ äytüençä, Aqbaş xalqınıñ- kiemnäre dä, ğöref-ğadätläre dä Dunay bolğarlarınıqına bik oxşağan. Al'bina xanım bu oxşaşlıqnı centekläp öyränep, kiläçäk fänni xezmätendä bu qızıqlı faktlarnı çağıldıraçağın äytte.
Qunaqlarnı iñ tañ qaldırğanı Ärtä rayonı Äceğol awılı mäktäbe kollektivı buldı. Busağadan uq alarnı allı-gölle çäçkälär kebek milli kiemnär kigän köläç yözle balalar qarşı aldılar. Ul Ğailä apaları Zäynullina citäkçelegendä oyıştırılğan “Kübälägem” fol'klor ansamblendä qatnaşuçı balalar bulıp çıqtı. Alarnıñ yañğırawıqlı, matur tawışları belän moñlı itep cırlawları, näni ayaqlarına yaratıp qaydandır tabıp alğan çabatalar kiep matur itep iyülläre qunaqlarnı äsir itte. “Qazannıñ iñ uñışlı eşläp kilgän tatar gimnaziäsenä kilep kergän kebek buldıq”, - dieştelär qunaqlar. Ğomumän, Äceğol mäktäbeneñ uqıtuçılar kollektivı da, uquçıları da qunaqlar aldında sınatmadılar. Yöz yıl buyı tatar tele uqıtılğan mäktäp danına tap töşermäslek matur itep oyıştırılğan ide kiçäläre.
Tatarstannıñ xalıq artistı Miñğol Galiev, balalar çığışın bik yaratıp, zur iğtibar belän tıñlağannan soñ, alar belän ayırım aralaşıp aldı. Miñğol ağa, ğomumän, här awılda, här oçraşu waqıtında balalarğa az bulsa cır däresläre birep qalırğa omtıldı. “Cırlı-moñlı xalıq ülmi, - di ul, - başqa millät keşeläre, bigräk tä ruslar arasında yäşäp tä, üzebezneñ xalıqqa ğına xas moñlı awazlarnı, çista ahäñnärne saqlap qalğan balalar tawışın işettem min bügen. Dimäk, xalqıbız yäşi, kiläçägebez bar. Ä inde üz balalarıbıznı tärbiäläwne başqa millät keşelärenä tapşırmıyça, üzebez tärbiäli alsaq, burıçıbıznı ütägän bulıp çığabız”.
Ğomumän, Sverdlov ölkäseneñ tatar awılları Qazan qunaqlarında bik qızıqlı tä'sirler qaldırğan. Awıllarnıñ ber-bersenä oxşamawı, araları bik yaqın bulsa da, xätta söyläm telläreneñ dä başqaça buluı tañ qaldırğan alarnı. Tatarstan Respublikasınıñ atqazanğan mädäniät eşleklese, muzıka uqıtuçısı Älfiä Ğarifova üzeneñ tä'sirleren bolay dip söyläp birde: — “Mondağı tatarlar belän aralaşqanda, alarnıñ yäşäyeşen kürep, problemaları belän tanışqanda, yäşisem kilä başladı. Kür äle, cırlıylar da, biilär dä, matur-matur milli kiemnär dä tegälär, çigälär, çigü ürnäklären küz qarasıday saqlıylar. Saqlana bit! Ber törle çistalıq belän saqlana. Şunı añladım äle min bügen”.
Tatar mäğärife könnärendä tatar mäktäpläre Sverdlov ölkäsendä eşläwçe mäğärif xezmätkärläreneñ dä iğtibar üzägendä buldı. Tatarstan qunaqları belän bergä alar tatar awıllarında yäşäwçelärneñ, ğomumän, tatar xalqınıñ milli ixtıäcları belän yaqınnanraq tanıştılar. Miñğol ağa Galiev äytmeşli, berniçä genä kön eçendä uzğan qısqa ğına waqıt eçendä bik küp närsälärgä öyränerlek buldı, bu könnärne tarixi waqiğa dip atarğa bula.
Tatarstan respublikasınnan mondıy zur däräcäle belgeçlärdän torğan delegatsiä kilep, awıllarda yörep, urınnardağı mäğärif bülege citäkçeläre belän turıdan-turı eşläwläre, çınlap ta, zur tarixi waqiğa. Oçraşular waqıtında kütärelgän problemalar cirle citäkçelär qolağına ütep kererlek, işetelerlek buldı. Tatar tele uqıtu mäsällären ictimaği oyışmalar basqıçınnan yuğarıraq basqıçqa, däwlät basqıçına kütärü, hiçşiksez, bik zur qazanış.
Tatar mäğärife könnäre uzdıru Sverdlov ölkäsendä tatar tele uqıtu sistemasın kamilläşterergä yärdäm itär digän ışanıç tua.
Fäwiä Safiullina.
Yekaterinburg.


text:
Ekrem Çelebi - Turnalar
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Turnalar
Etiketler : Ekrem Çelebi - Turnalar türkü indir, Ekrem Çelebi - Turnalar türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Turnalar mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Turnalar türküsü, Turnalar sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Turnalar bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bende Bu Dünyaya
Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora
Ekrem Çelebi - Sen Yoksun Diye
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Sitem Taşlarına Vurdum Başımı
Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum
Ekrem Çelebi - Ezanlar Bizim İçin Okunuyor
Ekrem Çelebi - Aklımı Başımdan Aldın
Ekrem Çelebi - Gezsem De Dünyanın Dört Bucağını


text:
Tatarstannıñ Yuğarı mäxqämäse RiZ xäräkäteneñ şiqäyäten qaradı
Säyäsi temağa qağılışlı tağın ber waqiğa düşämbe könne Qazanda Tatarstannıñ Yuğarı mäxqämäsendä buldı. Biredä “PaBHoпpaBиe и зakoHHocTb'” xäräkäte wäkilläre İldus Soltanov, Mäsxüd Xafizov häm Däwlät Şurası deputatı Aleksandr Ştaninnıñ Tatarstan Prezidentınıñ häm Däwlät Şurasınıñ “2000 yılda respublika büdjetı ütälü turında” qanun proektına qarata xoquqıy bulmağan eşlärenä şiqäyäte tikşerelde. Şiqäyättä respublika qanunı federal' qanunçılıqqa qarşılıqlı, dielä. Şulay uq älege qanun proektın qabul itü protsessı da döres başqarılmağan. Şiqäyätçelär fikerençä, älege qanun proektın Däwlät Şurasına Tatarstan Prezidentı kertergä tieş bulğan. Läkin monı nigäder Ministrlar Kabinetı başqarğan. Şulay uq 2000 yılğa büdjetta barı tik öç kenä san kiterelgän bulğan: keremnär, çığımnar häm profitsit. Älege şiqäyät berençe tapqır Yuğarı mäxmädä uzğan yılnıñ cäyendä ük qaralğan häm kire qağılğan ide, şunnan soñ ul ike tapqır Rusiäneñ Yuğarı mäxqämäsendä häm ber tapqır Tatarstan Yuğarı mäqkämäsendä tikşerelgän. Mäxkämälär barışında şiqäyät ikegä bülengän – zakonğa qarata häm Prezidentnıñ, Däwlät Şurasınıñ xoquqıy bulmağan eşlärenä. Bıyılnıñ fevralendä Tatarstan Yuğarı mäxkämäse Ştaninnıñ häm RiZ wäkilläreneñ berençe mäsälädä, yäğni 2000 yılğa byudjet ütäleşe qanun proektına qarata xaqlığın tanığan. Şiqäyätneñ ikençe öleşe Qazannıñ Vaxitov rayon mäxkämäsenä cibärelgän. Rayon mäxkämäse bu bez xäl itä torğan şiqäyät tügel, digän qarar çığarğan. Şiqäyät itüçelär yañadan Tatarstannıñ Yuğarı mäxqämäsenä kassatsion şiqäyät birgännär. Düşämbe könne Tatarstan Yuğarı mäxqämäse eşne Vaxitov rayon mäxqämäsenä kire qaytarğan.


text: Bişkäk. Ul arada Feliks Kulov, qırğız oppozitsiäseneñ başqa ber kürenekle wäkile, bügen, ägär dä ilneñ Yuğarı mäxkämäse anı törmägä xökem itkän qararnı köçtän çığarsa, üzeneñ prezidentlıq yarışında qatnaşırğa äzer toruın xäbär itte. Kulov törmädän uzğan atnadağı kütäreleş waqıtında azat itelgän ide. Törmägä isä ul 2000-nçe yılda, xärämläşülär, aqça üzläşterü häm eşen yawız maqsatlarda qullanuda ğäyeplänep yabıldı. Zamanında Bişkäkneñ xakime, vitse-prezident bulğan häm ilneñ iminlek şurasın citäklägän Feliks Kulov üzen Aqayev xakimiate tarafınnan säyäsi maqsatlardan çığıp ezärleklänüen qabatlap kilde. Qırğızstanda prezident saylawları yünneñ 26-sına bilgelängän.


text:
Yekaterinburda ğärip qız cırdan räsem yasıy
Aylı kiçtä dulqınlanğan kül buyında yalğızı ğına moñsulanıp uyğa batqan qayın räsemenä qarap tuğan muzıka uylandıra da, sağışlandıra da, yarsıtıp ta ala. Çınlap ta, İrina, tabiğät küreneşläre surätlängän kartinalarğa qarap, üzeneñ tä'sirlären moñ aşa citkerä ala torğan iskitkeç sälätkä iä keşe. Qar yawuın da, qoyaş yaqtırtuın da, dulqınnar qağuın da, sarı qayın moñsulığın da muzıka aşa citkerä ul yöräklärgä.
İnvalid qıznıñ ğädäti bulmağan säläte tiz arada xalıqqa bilgele buldı. Tänzilä xanım söyläwençä, 1999Hчы yılda, qız uynıy başlağannan soñ, televideniedän İrina turında tapşıru çıqqan. Annan soñ muzıkant qıznı Mäskäwdäge xalıqara konkurslarğa çaqırğannar, ul konkurslarda anı tıñlağan belgeçlär İrina Şakircanovanıñ sälätenä yuğarı baya birgännär.
Mäskäwdä uzdırıla torğan Filantrop xalıqara konkurslarına İrina Mansur qızı ike märtäbä – 2000 häm 2002Hчe yıllarda barğan. İkesendä dä zur uñış qazanıp, törle däräcädäge sertifikatlar alıp qaytqan.
Yekaterinburg şähäreneñ Kirov rayonı invalidlar cämğiäte uzdırğan barlıq çaralarda da anıñ çığışların köçle alqışlar belän qarşı alalar. Küptän tügel İrina Şakircanovanıñ benefis konsertı uzdırıldı. Zalğa cıyılğan 500ләп keşe öçen tılsımlı kiçä buldı älege konsert. Avtor başqaruındağı küñellärne irkäli torğan muzıkanı xalıq bik yaratıp qabul itte.
Äni keşe qızınıñ muzıykal' al'bomın yazdıru turında xıyallana. Ämma ike invalid ğömer itkän ğailädä andıy aqça yuq. Tänzilä xanım igelekle tatar yegetläre yärdäm itmäs mikän dip ömetlänä.
Taş qalanıñ taş öyendä, taş diwarlarğa elengän räsemnär cırı yazmış tarafınnan räncetelgän qız balanıñ citez, yögerek barmaqları astınnan urğılıp çığıp, küñellärgä cılı birä, yomşarta. İrina Şakircanovanıñ säläten üstererdäy igelekle köçlär tabılır dip ışanası kilä.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
Kiçä kiç Xorvatiädä diñgez buyında yal itkännän soñ Bolğarstanğa qaytıp barğanda mäktäp balaları tulı avtobus Lim yılğasına qaplanıp töşte, Serbiä eçke eşlär ministrlığı kimendä 9 keşe hälak buldı, dip belderä. Serbiä belän Çernogoriä arasındağı bu tawlı yılğanın küp sulı buluı häm tiz ağuı säbäple älegä böten mäyetlärne dä tabıp bulmıy. Qotqaru eşlärenä maxsus xärbi köçlär häm polisiä cälep itelgän. Bolğarstannıñ Svişton şähärennän bulğan bu avtobusta 12 belän 17 yäş arasında mäktäp balaları, uqıtuçılar häm 2 avtobus yörtüçese – barlığı 48 keşe bulğan.
Şuşı säğatlärgä 8 balanıñ mäyete tabılğan, 10 balanıñ xäbäre yuq, 22 keşe xastaxanägä cibärelgän.


text: Ağentlıqtıñ 31üktäberğa tiklem atom proğrammahı xaqında barlıq mäglümätte tapşırıu talabına İrandıñ yawabı şunday. Korea xalıq demoqratik respublikhınıñ räsmi mäglümät ağentlığı beldereüendä xalıqara atom energiähı ağentlığı rezolyutsiähı Amerikanıñ doşmandarsa säyäsäteneñ tura ezemtähe tip atalğan. İrandıñ ağentlıqtağı wäkile Äli Äkbär Sälexi Tähran xalıqtı küpläp qırıu qoralın taratmaw kileşeüendä qaralğan burıstarın ğına ütäyäsäk tigän. Sälexi äyteüensä, İran ağentlıq inspektorzarın üzeneñ atom obyıqttarına ütkäreü xaqındağı höyläşeüzärze dawam itergä äzer. Bıltır Tönyaq Korea xalıqara inspektorzar menän xezmättäşlekte tuqtatıp xalıqtı küpläp qırıu qoralın taratmaw xaqındağı kileşeüzän sıqqaynı. Amerika fekerensä, Pxenyan qaramağında zur bulmağan ber-ike atom şartlatqısı bar.


text:
Näbirä Ğimatdinovağa maqtawlı isem birelde
Näbirä Ğimatdinova Tatarstannıñ atqazanğan xezmätkäre, Yazuçılar berlegeneñ Fatix Xösni isemendäge ädäbi premiä lawreatı. Aqsubay yaqlarınıñ Qarasu awılı qızı. Anıñ Su xikäyäse, Ut kübäläge, Sixerçe, Küke tökerege, Kitäm dimä, Aq torna qarğışı kebek häm başqa küpsanlı äsärläre bar.
Anıñ här äsären uquçı kötep ala. Cıyentıqları basılıp çıqsa, alar bik tiz satılıp betä. Här äsäre yılnıñ iñ uqılışlı kitabı konkurslarında ciñü yaulıy. Anıñ äsärläre buyınça Ufada, Minzälädä, Qazanda teatrlar spektkallär quydı häm ul spektakl''lär äledä teatr säxnälärendä quyıla. Anıñ “Ut kübäläge” xikäyäse buyınça yazılğan pyesası da “Yaña tatar p''yesası” bäygesendä ciñü yauladı. Häm bu pyesa tizdän tatar teatr säxnäsendä quyılaçaq.
Anıñ “Kitäm dimä” digän äsäre buyınça Tatarstan televideniese 5 seriäle kinofilm töşerde. Respublikadağı yuğarı uqu yortlarındağı 20 student anıñ äsärlären öyränep diplom eşlären yazdı.
Näbirä Ğimatdinovanıñ bu könnärdä 50 yäşen tutırğan könnäre. Ämma ul äle haman yäş häm bik citdi, qızlar kebek. Anıñ äsärläre dä yäşlär arasında da, qartlar arasında da bik popular. Çönki anıñ äsärläre keşelekne borçığan Mäxäbbät, Tabiğät, häm keşelärneñ Äxlaq sıyfatların kürsätä torğan temalarğa yazılğan.
“Sixerçe ”äsärenä kilsäk, ul tabiğätkä ğaşıyq ber qıznıñ, häm şuşı ğaşıyqlığı arqasında sixerçe quşamatı alğan qız turında. Bu tema yäşlärgä yaqın, bügenge köndä bik küp keşelärne borçığan tema.
Näbirä Ğimatdinovanıñ ğailädä nindi keşe buluı turında bez anıñ tormış iptäşe “Mäğärif ” jurnalı baş möxärrire urınbasarı Rifqät Bikçurovtan soraştıq. Ul menä närsälär söyläde .
"Öydä ul balalarnı da üzeneñ tämle süze belän tärbiäli. Bik qayğırtuçan. Qayda ğına kitsä dä, ä soñğı yıllarda ul bik yış eş säfärlärendä bula, ul balalar turında härçaq şıltıratıp beleşep tora.”
Näbirä Ğimatdinova “Azatlıq” radiosı xäbärçesenä üzeneñ uy- xıyalları, teläkläre belän urtaqlaştı. Anı borçığan närsälär: niçek itep kübräk yäşlärne ädäbiätkä tartu häm yäşlärdä ädäbi telne üsterü:
“Yäşlek bit ul bergenä tapqır kilä . Bügenge köndä tumıyça qartayğan, yäşleklären zarlanıp ütkärüçe yäşlär bar. Bügenge yäşlärdä romantik rux yuq. Ni qızğanıç, Ämirxan Yenikilar , Ğarif Axunovlar tele betep bara. Ädäbi telneñ yuğarılığın “İdel” kütärergä tırışa”dip menä şundıy uylar belän yanıp yäşi ul.
Mälikä Basıyr


text:
Ufada qarşılıq aksiäse ütte
3 aprel' uzğan ul çara tatar gimnaziäsen saqlaw maqsatınnan oyıştırılğan ide. İsegezgä töşeräbez, eşquar Ramil Bignov ofisı yanındağı tözelä başlağan binanı tatar gimnaziäsenä birgän ide. Läkin şähär xakimiäte anı gimnaziä itärgä rizalığın birmäde, binanı cimerü buyınça eşlär başlandı. Tatar cämäğätçelegeneñ tere çılbır bulıp qulğa-qul totınıp tezelep basıp cimerergä kilgän texnikanı ütkärmäwe, bina yanında kizü toruı säbäple älegä bina urınında utıra.
Qarşılıq aksiyäse şähär xakimiäte binası qarşındağı Lenin mäydanında uzdı. Anda ike distädän artıq keşe qatnaştı. Alar :“Mortaza! Gimnaziä cimerep kenä tatarlarnı beterä almassıñ!”, “Tatar balalarınıñ milli gimnaziädä uqırğa xaqları bar!”, “Bignovnıñ Ufada tatar gimnaziäse tözü başlanğıçın xuplıybız!” häm başqa şundıy eçtälekle şiğerlär belän qorallanğan ide.
Xakimiät qarşılıq aksiyäsendä qatnaşuçılarnıñ taläplärenä qolaq salmasa, ul cidençe aprel'dän soñ kön dä ütäçäk.


text: Bügen Rusiä prezidentı Vladimir Putin Mäskäwdä xalıqara mäğlümat çaraları jurnalistları belän oçraştı. Üz çığışında prezident – xalıqara terror Rusiägä suğış iğlan itte häm ul xäzer ilneñ bötenlegen saqlap qalu öçen xökümätneñ böten köçen tuplarğa tieş, dide. Şuşı adımına qarata Putin bik küp täñqit işette. Ämma anıñ süzlärenä qarağanda, terror ber qayçan da Rusiäne demokratiä häm irekle iqtisad yulınnan kire bormayaçaq. (audio) "...mäğlümat çaraları terrorğa qarşı köräşkä üz öleşen kertergä tieş", dip sanıy Rusiä prezidentı. Putin şulay uq, xalıqara cämäğätçelek dönyada küpläp üterü qorallarınıñ taraluına qarşı berlektä köräşergä tieş, dide. Quşma Ştatları tarafınnan atom qoralı citeşterüdä ğayeplängän İrannı Putin, Xalıqara Atom Agentlığı taläplären ütärgä häm tikşerülär uzdırırğa mömkinlek birergä çaqırdı. Yukos neft şirkäten däwlät milkenä äyländerü maqsatı yuq, dide Putin.