text:
“Vostoçnıy ekspress” gazetasınıñ 70 meñ abunäçese bar dip yazılğan tramvay Qazan uramı buylap maqtanıp kitep bara. 10 - 11 iyündä awıllarda häm rayonnarda Sabantuylar ütär aldınnan Qazanlılarnıñ küpçelegeneñ poçta ärcälärenä “Vostoçnıy ekspress”nı küpläp buşqa da salıp kittelär. Baqsañ bu gazeta 73 meñnän kübebräk danädä basıla ikän. Böten Tatarstan bilgeläp ütkän milli bäyräm uñayınnan gazetada “Qayta tatar- anda Sabantuy!” /Gde tatarı- tam Sabantuy/ digän mäqälä dä basılğan. Gazeta Respublikadan çittä 5 millionğa yaqın tatar yäşäwe turında iskä alğaç, Sabantuy bäyrämneñ Rusiädä genä 120 qalada ütüe turında yaza. Avstraliädä 10 yıl rättän buluın beldergäç, Çexiä, Litva, Törkiä, Quşma Ştatlarnı da iskä ala. Sabantuy ütä torğan başqa çit illärne dä sanap kitä. Mäqälä yanında bil alışqan yegetlärneñ räseme dä urnaştırılğan. Ämma imändä ikän çikläwek digändäy, bu mäqälä basılğan 39- nçı bitneñ buyınnan buyına arqılığa tağın ber bilbaw yasalğan. Anda alkogolnı çamadan tış küp qullanu sezneñ sälämätlegegezgä zıyan kiterä dip yazılğan. Sabantuy turındağı mäqälä yanına uq “Tatspirtprom”nıñ “Sabantuy” isemle yaña araqısınıñ reklaması da çäpälgän. Bu araqıda bäyräm täme ikän. Ul ğına da tügel bäyräm täme kilsen öçen söt belän dä çistartqannar, dip tä yazılğan.
Araqı şeşäsenä, qayan kilgänder taw käcäse suräten häm kürenekle tatar rässämeneñ Älifba däreslegennän xalıq küñelenä señep qalğan Sabantuynı surätlägän räsemen çäpägännär. “Na buderşaft” dip atalğan säxifä astında basılğan bu bitneñ dürttän öç öleşe “Tatspirtprom”nıñ araqı citeşterü eşçänlegenä bağışlanğan. Ni öçen araqı häm milli bäyräm digän sorawğa cawap ezläp, şähär üzägendäge azıq-tölek satılğan zur kibetlärneñ bersenä atlıybız. “Sabantuy”nı sata başlağanıbızğa xäyran ğına inde, urtaça köngä ber ärcä kitä, di säwdä zalında eşläwçe İrina. Ämma xalıq “Tatspirtprom” citeştergän “Xan”, “İske Qazan” häm äle yaña ğına satıla başlağan Akdofnı küberäk ala ikän. Qazan üzägendäge bu kibettä 100- dän artıq isemdäge araqı satıla. Bäyäläre dä 60 sumnan başlap 500 dän dä artıp kitä torğannarı bar. “Başqalarınıñ isemnärenä ällä ni isem kitmi, ä menä “Sabantuy” iseme belän kileşmim”,- di bu kibetneñ administratorı Svetlana Saxarova. Annan da qala, anıñ fikerençä bäyrämnärdä küñel açular araqığa törtelep qalmasqa tieş. Küpertkeç kütärep barabız da, araqı eçep isereşep taralışabız, di ul. Qazan üzägendäge bu kibettän çıqqan ğına idek, qarşıbızğa Qazan däwlät universitetı professorı, filologiä fännäre doktorı Flera Safiullina oçradı. “Bazarğa bara idem, balım betkän”,- dip süz başladı ul. Ä Sabantuy isemle araqığa kilgändä tel beleme ğalimäseneñ cawabı bolay buldı.
Tel yağınnan da, ğämäl yağınnan da berniçek tä yänäşä quyıla torğan äyberlär tügel. Niçek inde ul “Sabantuy” isemle araqı bulırğa mömkin. Min küz aldına da kiterä almıym. Bolay da xalıqnıñ araqığa yaqınlığın kürep torabız inde. Anı tatar xalqınıñ izge bäyrämeneñ iseme belän yänäşä atamasalar da bik şaqşı bulğan bulır ide. Bu keşelärne cawapqa tartırğa kiräk, ğomumän. Tatar xalqınıñ näfräten, kire mönäsäbäten belderep. Monıñ belän şayarırğa yaramıy. Bu millät yazmışı, dide ğalimä Flera Safiullina. Annan da qala Qazanlılarnıñ poçta ärcälärenä tağın ber reklama käğäze taratıldı. Anda da “Sabantuy” araqısı küklärgä çöyelep maqtala. 16 sında Çallıda, 23 iyündä Qazanda bulaçaq Sabantuy bäyrämnäreneñ programması da basılğan. Araqığa nigä milli bäyräm iseme quştığız? Bu xäl milli xislärne finans häm bayu öçen ekspluatatsiäläü bulmıymı soñ? dip sorar öçen “Sabantuy” araqısın çığaruçı “Tatspirtprom” şirkätenä şaltıratıp qarağan idek. Ämma 10 sınnan 12- senä qädär Rusiädä bäyräm könnäre dip iğlan itelgängä telefonnı aluçı bulmadı.
Nail Alan


c: text/html

text:
2014 senesi mart ayında Rusiye Federatsiyası ukrain Qırım yarımadasını zapt etti. Orta asırlarnıñ eñ güzel ananelerine köre Qırım yarımadasınıñ bütün sakinleri Rusiye vatandaşları olaraq ilân etildi. Bazıları bir ay içinde Ukraina vatandaşı qalmaq istegenini ariza şeklinde bildirdiler. İstilâcı memleketniñ vatandaşlığından vazgeçkenlerniñ taqdiri bir yıl içinde nasıl deñişti, olar öz toprağında yaşamaq iznini nasıl alalar ve Rusiye memurları ukrainlerni Qırımdan nasıl quva?
İşğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqdiri ve Ukraina içün rezident olmağan qırımlılar aqqında – «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» yayınında.
Studiya musafirleri – «Almenda» vatandaş maarifi merkezinini reisi Olga Skripnik ve «İmaye aqqı» bütünukrain hayriye teşkilâtınıñ uquq hadimi Suleyman Mamutov.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 ve bazar künü saat 11:30 efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ankarağa II Bütündünya qırımtatar kongressi vekilleri kelmekte. Kongress avgust 1-de işke başlaycaq. Tedbirde 12 memleketten 500 vekilniñ iştiraki beklenile, şu cümleden Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ, Kanada. Vekillerniñ esas qısmı iyül 31 künü Kiyevden uçaq ile keldi.
Ankaradan Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, saat 15:30 eki kün devamında Bütündünya qırımtatar kongressi keçirilecek Bilkent musafirhanesine Ukraina eyyeti keldi. Olar Ankarağa Kiyevden uçaq vastası ile kelgenler.
Kelgen vekiller arasında – Kongressniñ şimdiki prezidenti, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, muavini Aslan Ömer Qırımlı, Meclis azaları: Eksender Bariyev, Gayyana Yüksel, Gülnara Bekirova, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ reisi Ali Özenbaş, Meclis reisiniñ Türkiye boyunca keñeşçisi İsmet Yüksel, ATR mediaholdinginiñ başı Lenur İslâmov, qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri, faaller, medeniyet erbapları, Qırım, ukrain matbuat vastalarınıñ jurnalistleri.
Aqşamğa yaqın Ankarağa qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi. Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ kelmesi beklenile.
Kongresske dünyanıñ 12 memleketinden 180 qırımtatar teşkilâtı arizalarını yolladı.
Kongresste iştirak etecek teşkilâtlar avgust 1-2 künleri Bilkent Hotel salonında toplanıp, Qırımnıñ qanunsız işğali ve qırımtatarlarnı yoq etüv havfı şaraitlerinde yapılacaq areketlerni muzakere etecekler.
Forumda Kongress prezidenti saylanılacaq. Al-azırda o – 2009 senesi Aqmescitte I Bütündünya qırımtatar kongressi vaqtında saylanılağan Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovdır.
İştirakçilerge berilgen kongress malümatında şunı qayd eteler ki, Sovet Birliginiñ dağıluvından soñ Vatanına qaytqan 350 biñ qırımtatarı bugün kene basqı ve yoq oluv havfına rastkeldi.
Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ, 2014 senesi fevral 27 kününden ve bugüngece, 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Bunıñ ile qırımtatar halqınıñ yetekçilerine Qırım kirişi yasaqlandı, qanuniy sürette saylanılağan ve bütün dünyada tamır halqlarınıñ öz-özüni idare etüv organlarınıñ nümünesi olğan Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Qırımtatar Milliy Meclisi işine devam etmek imkâniyetinden marum qaldılar.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.
Rusiye akimiyeti Kongressniñ keçirilmesinde telüke kördi. Onı yasaq etip olamayıp, Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri er kün qırımtatar faallerini «fevral 26» işi boyunca sorğuğa çağıralar. Olarğa yarımada tışına çıqmağa yasaq, şunıñ içün olar forum vekillerine video muracaatını yazdılar.


text:
Waqiğalar ofığı
Waqiğalar ofığı - fäza-waqıtta maxsus çik, bu çiktän tış waqiğalar torıp küzätüçegä yoğıntı yasıy almıy Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä). Bütän süzlärdä bik köçle gravitatsiä bu çiktän taşlap kitü mömkinlegen birmi.
Waqiğalar ofığı bar waqiqiğalrnı ike öleşkä bülä: ütkän waqiğalar ofığı häm kiläçäk waqiğalar ofığı. Kiläçäk waqiğalar ofığı waqiğalarnı belenä torğan waqiğalarğa häm belenmi torğan waqiğalarğa ayıra.
Qara tişekYзrәpTү
Sferik, simmetrik qara tişekneñ waqiğalar ofığı gravitatsion radiuslı zurlığına iä.
Waqiğalar ofığı astında telägän cisem tik qara tişek eçendä xäräkät itä ala häm berqayçan tışqı fäzağa kire qayta almıy.
Qara tişekkä taba töşä torğan küzätüçe öçen yaqtılıq här yünäleşkä tarala ala, läkin waqiğalar ofığın kisep ütkännän soñ, yaqtılıq berqayçan ofıqtan tış çığa almıy.
Waqüğalar ofığı eçenä eläkkän cisem - yırtıla häm singulärlıqqa elägä.
Läkin kvant küreneşe säbäple qara tişektän Hoking nurlanışı tarala.
SıltamalarYзrәpTү
- The Universe in a Nutshell by Stephen Hawking
- Kip Thorne (1994). Black Holes and Time Warps. W. W. Norton.
- Abhay Ashtekar and Badri Krishnan, “Isolated and Dynamical Horizons and Their Applications”, Living Rev. Relativity, 7, (2004), 10; Online Article, cited Feb.2009.


text:
Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresi (QMDİ) Aqmescit kirişinde, qırımtatarlar toplu yaşağan qasaba yanında ibadet etilecek haçnıñ tiklenilmesine qarşı narazılıq bildire. Bu aqta malümat QMDİ beyanatında bildirile.
«Öz isteginen cemaat toplağan yerlerde diniy timsallerniñ tiklenilmesi narazılıqqa, bu cümleden Boğurça (Kamenka) qasabasınıñ musulman cemiyetiniñ narazılığına yol berdi, o QMDİ-ge muracaat etti», – dep aytıla beyanatta.
Bundan evel kazak cemiyetleriniñ teşebbüsi ile yarımadada onlarca ibadet etilecek haçlar tiklenildi. Farqlı yıllarda, 2000 senesinden başlap, bu, diger dinler temsilcileri tarafından narazılıqnıñ peyda olmasına sebep olğan.
Qırım Müftiyatında hatırlatqanlarına köre, vaziyetniñ eyileşmesi içün «Dünya Allahnıñ ediyesidir» dinlerara şurasında bu kibi areketlerniñ Qırımnıñ yetekçi konfessiyalarınıñ temsilcileri tarafından uyğunlaştırılmaq kerek olğanı aqqında qarar alındı.
«Qırım musulmanları diniy idaresi «Ukrain haç yıqmaları» teşebbüsleriniñ yañıdan peyda olmasından qasevet çeke, bu, Qırım müftisiniñ «Dünya Allahnıñ ediyesidir» dinlerara şurasınıñ terkibinden çıqmasınıñ, onıñ bu strukturada nominal şahıs olmağa red etkeniniñ sebebi oldı», – dep qayd etile beyanatta.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Muftiyatı ameldeki yarımada ükümetine ve Qırım diniy müessiselerine «nasıldır siyasiy quvetlerniñ» areketlerine obyektiv qıymet kesmege ve milletlerara ve dinlerara munasebetlerniñ kerginleşmesiniñ ögüni almağa çağırdı.
Ukrain Ortodoks Kilsesi (Moskva patriarhatı) Qırım yeparhiyasında bu vaziyetke izaat bermeyler.
2014 senesi avgust ayında, işğalden yarım yıl keçken soñ, haç Bağçasaray rayonındaki Tav Badraq (Skalistoye) köyünde yol kenarında peyda oldı, evel o yerde, qırımtatarlarnıñ fikrince, eski qırımtatar mezarlığı bar edi.
2015 senesi oktabr ayında eñ büyük, yüksekligi 7 metr, ağırlığı 6 tonna olğan haç Nikolayevka kirişinde qoyuldı. 2016 senesi aprel ayında ibadet etilecek haç Sudaqta, mayıs ayında ise, birden üç haç Aqmescitniñ Yalta tarafından kirişinde, Eski Orda (Lozovoye) ve Anğarada (Perevalnoye) tiklenildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyede mahküm etilgen Qırım sakini Oleksandr Kolçenko açlıq tutmaqnı toqtattı. Bu aqta iyünniñ 7-nde Facebookta onıñ adliyeci Andrey Lepöhin haber etmekte.
Adliyeciniñ sözlerine köre, o bu qararnı ziyade küçten kesilgeni içün qabul etken.
«Onıñ sözlerine köre, o ziyade küçten kesilgen, artıq esini de coyıp başlağan. Onıñ qanında şeker seviyesi tüşken, şunıñ içün oña glükoza berip başlağanlar. Açlıq tutqan arada onıñ ağırlığı 54 kg tüşken», – dep yazğan Lepöhin.
Rusiyeniñ Kopeysk (Çelâbinsk vilâyeti) apishanesinde yatqan Qırım sakini olğan Oleksandr Kolçenko açlıq tutacağı aqqında mayısnıñ 31-nde ilân etken edi.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilan etken edi.
Ukrainalı rejissör Oleg Sentsov Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlığını devam ete. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
Ukrainada ve bütün dünyadaki faaller Rusiye ve prezident Vladimirr Putinden qanunsız tutulğan ukrainalılarnın azat etilmesini talap etmege devam eteler. Çeşit devlet ve qıtalarda #FreeOlegSentsov и #SaveOlegSentsov yazıları altında tedbirler ötkerile.
Sentsov ve Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ ştab yolbaşçısı Lenur İslâmovnıñ qayd etkenine köre, yarımadada Meclis faaliyeti yasaq etilgen soñ qırımtatar halqı öz ordusınıñ teşkil etilmesi kerek olğanını añlay. Bu aqta on Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Belki, şimdi qırımtatar halqı öz ordunı teşkil etmek kerek olğanını añlar. Bizim siyasiy küçlerimiz bar, Yuqarı Rada deputatlarımız bar, amma öz ordumız yoq. Bunıñ içün ordumız, Ukraina terkibinde Noman Çelebicihan batalyonı olması içün er şey yapmalımız. Milliy siyasetimizde yañı yöneliş teşkil etmege isteymiz», – dedi Lenur İslâmov.
Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ ştab yolbaşçısınıñ tahmin etkenine köre, Meclis yasaq etilgen soñ «er angi qırımtatarnı ekstremist olaraq tanımaq mümkün».
«Men şunı aytam ki, ATR, soñ Meclis, soñra da bütün qırımtatar halqı yasaq etilecek. Böyle qarar kim aldı?», – dep o Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Meclis faaliyetini yasaq etmek qararına izaat berdi.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Halqara toplulıq Rusiye ükümetiniñ Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını takbih etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Özüni akimlikke tiklegen «akimiyet»niñ seslerinden biri KИA bildirgenine köre, bu areket «CeTb» adlı leyiha çerçivesinde meydanğa ketirilgen edi. Onıñ reberi İrina Afanasova eminliknen bildire ki, bu areketniñ faal iştirakçı qızları «Qırım – bu Rusiyedir» fikirini pekitmek kibi vazifeni özüne aldılar.
«Qırım, qanun boyunca referendum ve arbiy küçlerniñ tesiri iç olmağan tarzda, öz mekânı Rusiyege qayttı, amma İnternette yarımada içün informatsion cenki toqtamay. Bizler Qırım ve Sevastopolniñ Rusiye Federatsiyasınen qavuşması – em yarımada sakinleri, em de başqa rusiyeliler içün büyük bir quvanç olğanı aqqında teren fikirni er keske yetkizmege isteymiz», – dedi Afanasova.
Aktsiya çerçivesinde areket iştirakçileri Aqyarnıñ yalı kenarında bayraq, transparantlar ve Rusiye Prezidenti Vladimir Pütinniñ süretleri ile yürüş yaptılar.
Qırım Rusiye taraftan endi zapt olunğandan soñra, Pütin resmiy sürette rusiyeli arbiyler «mart 16 künü olğan referendumda Qırım sakinleriniñ serbest rey berüvini teminlegen»lerni tasdıqladı. Amma bundan evel o, qayd etilgen «referendum» azırlanğan vaqıtta Rusiye arbiylerniñ Qırımda bulunğanını kesen-kes red ete edi.


text:
Sentâbr 26-da Qazanda Tukay eykeli yanında Tatar cemaat merkeziniñ qırımtatarlarğa qol tutmaq içün ve Qırımtatar Milliy Meclisini siyasiy taqip etüvge qarşı piketi olıp keçti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Piket iştirakçileriniñ qollarında aşağıdaki şiarlar ile levhalar oldı: «Qırımtatarlar, sizge birdemlik bildiremiz!», «Qırım 1944=2014. Genotsid tekrarlanmamaq kerek!», «Qırım ağa ve ablalarımız! Tatarlar sizlernen!», «BMT, Avropa Birligi! Qırımtatarlarnı qorumağa talap etemiz!».
Tatar cemaat areketiniñ faalleri Rusiye siyasetiniñ qırımtatarlarğa qarşı yapqanlarına menfiy munasebetlerini ifadelediler: tintüvler, Meclis ve «Avdet» gazetasını mecburen çıqaruv.
Qırım.Aqiqat malümatına köre, akimiyet qırımtatarlarğa qol tutuv mitingler ve aktsiyalar keçirilmesini ne qadar yasaq etse de, piket ötkerildi. Bu seneniñ mart ayında qırımtatarlarğa qol tutmaq maqsadında birer-birer miting keçirgen bir qaç faaline 10 biñ rublelik para cezası belgilendi.


text:
80-nci seneleri Qırımda rus tilinde kitapnı bulmaq küç edi, ukrain tilinde kitaplar ise büyük miqdrda satıldı. Dağıstan, gürci, kazah köylerniñ yoq etilüvi aqqında programmalar işlep çıqarılmadı, amma inkişaf etmegen rus köyleriniñ sayısını qısqartıluvı boyunca programma bar edi. İşte, umummilliy ayatnıñ bir qısımı olaraq, Merkeziy Rusiyede ulu rus köyü ğayıp oldı. Bu mevzuda sovet yazıcıları, –olsun Belov, Rasputin ya da Astafyev yazğan ediler.
Elbette, Sovet Birliginde milliylikniñ quruluvı bir «perde» olıp, onıñ esas maqsadı milliy areketlerniñ temellerini kemirip turmaq olğan, dep aytmağa mümkün. Bu da doğru, lâkin esasında – milliy cumhuriyetler dostluq ve medeniyetniñ ilerilev küzgüsi olmaq kerek ediler. Aksi alda, 2001 senesi Tukrmenistan opera ve balet teatriniñ qapatıluvını («milliy an-anelerge uymağanı» sebebinden) sovetlernni zulumı ile küreş kibi adlandırmaq kerek olacaqtır.
Bunıñ episini men, Qırımda ukrain ve qırımtatar medeniyetlerini qayğırğan insanlar içün yazam. Emmin oluñız – faciağa yol berilmez. Aksine, milliy teatr binasını tamirlerler, gastrollerge de alıp çıqarlar, neşriyatqa qol tutarlar, abidelerni yañılatırlar. Moskva er keske, yarımada azğınlıqları içün Kiyevden daa çoq qasevet çekkenini bütün dünyağa isbatlamağa tırışacaq.
İşte bu ceryan endi başlandı. Bağçasaray tarih-medeniyet qoruğınıñ müdiri Valeriy Naumenkonı işten çıqartıp, onıñ yerine yerli rayon memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Elmira Ablâlimovanı tayinlediler. O zenaat boyunca tarihçı olmasa da, yerli meclisniñ «insanıdır». Naumenko – arheolog, Ablâlimova – iqtisadiyatçı. Birincisi – ilimler namzeti, ekincesi – memur. Birincisi zenaatı boyunca çalıştı, ekincisi, belki de, yahşı insan, merametli anna ya da güzel qadın. Amma, bunıñ episi, zenaat degil.
Bağçasary qoruğı Hanlar sarayınen sıñırlanmay. Onıñ erkânına medeniy mirasnıñ 138 nümünesi kire, yüz elliden ziyade hadimi bar, altın qazinesi mevcut, yılda dört halqara ve altı arheologik ekspeditsiya keçire. Onıñ territoriyasında paleolit zamanından başlap, Ekinci Cian cenkine qadar abideler bulunmaqta. Çeşit ayın-oyunlardan qoruqnı saqlap qalmaq içün, tarihçılar endi çoq kereler qırımtatar abidelerini birleştirip ayırı bir qoruqnı meydanğan ketirmege teklif etken ediler. Amma, olarnıñ tekliflerine bir kimse riate etmedi. Tarih kene de siyasetniñ qapqanına tüşti.
Bu vaziyet, Qırımda milliy azğınlıqlar basqı astında qalmaycaqlarını köstere. Çünki, Rusiye – küzgüsinde olğan aksinde Sovet Birligini köre. Qırımnıñ qoşuluvı – bu, Rusiyeniñ baqışında tarihiy adaletniñ tiklenüvi ve imperiyağa qaytuvıdır. Rusiye İmperiyasınıñ mevcutlığı ise, yalıñız keñişletüvinen teminlene.
İmperiyanıñ «ada» modeli iqtisadiyatqa esaslana. Koloniya – resurs ile zengin bir qısımdır. Onıñnen, imkânı olğanı qadar, kârı zararından daa çoq olğanı qadar qullanalar. Misal olaraq, Büyük Britaniya, İspaniya, Frenkistan, Portugaliya İmperiyalarnı ketirmek mümkün. Soñki üç yüz yıl devamında Rusiye İmperatorlığı ğaye ve mefqureviy esaslarğa tayana – bular pravoslav hristianlığınıñ tiklenüvi, ya da kommunizmniñ qurucılığı ola bile. Bu sebep ile qoşulğan er yañı territoriyanı «tertipke ketirmek», «abadanlaştırmaq» kerektir.
Rusiye, İmperiya sıfatına kirgende, bir qaç asır devamında bulunğan padişalıq qılıfını hatırlay. Onıñ aqiqaten, diger tarihı yoq. Eski ğayeler yerine, "milliy degerlikler" keldi. Rusiye – konservativlikniñ nümünesi, Rusiye - «tuzsız-damsız tolerantlıq» yolunda bir mania, Rusiye – entropiyağa qarşı merametlik qorası olaraq özüni numayış etmege istey.
Qırımnıñ qoşuluvı Rusiyeniñ yañğızlığını beterleşir, bu da, imperiyanıñ tiklenüvi içün ihtiyacnı kösterir (sıñırlanuvınıñ ulu ğayesi olmalı). Rusiyeniñ İsperiyalıq yöñelişi ise, iç bir şeyge baqmadan inkişaf etmektir. Qırımnıñ qoşuluvı Sovetler Birligini hatırlatmaq oyunı olsa, tamam şu 70-nci senelerdeki Sovetler Birliginiñ mirasıçısı Rusiye, bu oyunnı memnüniyetnen devam ettirir.
Bu oyun çerçivesinde milliy azğınlıqlar, özlerini eyi ise eteceklerine oşay. Qırımtatarlarnıñ medeniyeti imperiya kürşeleri müzeyinde yañı eksponat ola bile. Küzgüde güzellikni akis ettirmek içün, alimni de siyasetçige deñiştirmek mümkün. Nasıl olsa olsun, siyasiy menfaatlar birinci yerde bulunğanda, ilim çette beklep turmazmı?
Pavlo Kazarin, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Törkiyäneň Süriyädä terrorğa qarşı köräşe
Könüzäk mäs'älälär - 1/2021
Törkiyäneň terrorğa qarşı köräşe bar köçenä däwam itkändä Törek Qorallı Köçläre häm milli küzläw oyışması küp illärdä ber ük waqıtta xärbi xäräkätlär häm punkt operaśiyälär belän terror oyışmasına höcümnären arttıra. Soňğı könnärdä ayıruça Süriyädä oyışmanıň Süriyä bülege bulğan “PYD/YPG” gä köçle höcümnär buldı. “PYD/YPG” AQŞ yaqlawında Süriyädä yäşäwen däwam itkändä Törkiyä oyışmağa tağın da näticäleräk , täêsirle räweştä höcüm itä başladı.
“PKK” terror oyışması Törkiyädä 1970 nçe yıllar urtasında Abdullah Öcalan tarafınnan oyışqaç ul ayıruça Süriyädä üsä başlıy. Äsäd rejimı oyışma äğ’zaların Livandağı Beka lager’larında äzerläp Törkiyägä qarşı qullanırğa tırıştı, läkin Törkiyäneň xärbi qatışu yanawlarınnan soň kiregä adım yasap Öcalan häm oyışmanıň başqa äğ’zaları ildän çığarıldı.
Fäqät’ Süriyä inqıylabı başlanğaç Äsäd rejimı “PKK”nı häm inqıylapçı köçlärne Törkiyägä qarşı qullanu öçen tağın ber tapqır êşkä kereşte häm oyışmanıň Süriyä bülege bulğan “PYD/YPG” belän xezmättäşlek urnaştırıp şaqtıy töbäktän çigenep bu cirlärne terror oyışmasına qaldırdı.
Terror oyışması rejim belän xezmättäşlekne üstergändä Süriyäneň tön’yağındağı küp töbäklärdä territorial’ östenlek urnaştırdı, annarı “DEAŞ” belän köräş obrazı astında AQŞ belän xezmättäşlek itep territorial’ xakimiyäten tağın da arttırdı. Bigräk tä 2014 nçe yıl urtasınnan başlap “PYD/ YPG” terror oyışması AQŞ yärdäme belän Süriyäneň tön’yaq -könçığışındağı zur mäydannarnıň kontrolen üz qulına aldı häm Rakka ,Deyr ez Zor kebek ênergiya çığanaqları öçen bay ğaräp töbäklarendä dä AQŞ ğaskärläre belän kontrol’ buldırdı.
Nigezdä alarnıň töp maqsatı – üz qullarında totqan Afrin belän Süriyäneň könçığışındağı töbäklärne dä berläşterä torğan räweştä alğa baru häm axır çiktä Könçığış Urta diňgezgä qadär barıp citep, diňgez belän êlemtä urnaştırıp, üzidaräle citäkçelek modele belän keçkenä däwlätçek buldıru ide. Läkin Törkiyä 15 nçe iyül’däge tüntäreleş kereşüennän soň başta “Färat qalqanı” xäräkäte, annan soň “Zäytün botağı” xäräkäte belän bu plannarnı çälpärämä kiterde.
Monnan soň “Solıx çişmäse” xäräkäte belän Färatnıň könçığışındağı Tel-Abyad häm Rasulaynnı terror oyışmasınnan çistartıp “PKK däwläte” planın zur külämdä bozuğa ireşte. Bu çorda Törkiyä AQŞ ğaskärlären dä zur külämdä töbäktän çığardı, Rusiya häm Äsäd rejimına qarağan köçlär dä Färatnıň könçığışındağı qayber töbäklärdä urnaştılar.
Bu waqıyğalarğa qaramastan,”PYD/YPG” terror oyışması Färatnıň könbatışında Tel Rıfat häm Menbiç töbäklärendä , Färatnıň könçığışında isä Ayn el Araptan Malikiyägä , kön’yaqqa taba Rakka häm Deyr ez Zornıň ber öleşendä yäşäwen däwam itä. Törkiyä AQŞ häm Rusiyägä basım yasap terrorçı oyışmanıň êffektivlığın kimetergä tırışsa da, êlemtä liniyälärendä oyışma äğ’zalarına qomaçawlap, milli küzläw oyışmasınıň punkt operaśiyälare häm qorallı keşesez hawa apparatlarınıň xäräkätläre belän oyışmanıň güyä atamannarın täêsirsez xälgä kiterä. Törkiyä yänä terror basımı astında yäşärgä mäcbür bulğan körd häm ğaräplärne dä yaqlarğa tırışa.
Törkiyädä terror oyışması minimumlaştırılğan, Ğıyraqta näticäle xärbi xäräkätlär belän oyışma tar cirgä qısrıqlanğan, Süriyädä isä AQŞ yaqlawında yäşäwen saqlarğa tırışa. Läkin Törkiyä, bu çınbarlıqnı aňlap, Süriyäneň dä terror oyışması öçen ışanıçlı urın bulmawın här mömkinlektä kürsätep , biredä aktiv räweştä anı maqsat itep alunı däwam itä.
Säyäsi,iq’tisadi häm soŝial’ tikşerenülär waqıfı SETAnıň tışqı säyäsät tikşerenüçese Can Acun.


text:
İyün 26-sında Qırımda eki yañı koronavirus adisesini qayd ettiler, bildire Facebook saifesinde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov.
Onıñ aytqanına köre, adiselerniñ ekisi de epidemiya ile küreş tedbirleri yapılğanda belli oldı. Bütün hastalar yuqunç hastahanelerine alındı, alâqada olğanlar belli, profilaktika tedbirleri keçirile.
Umumen, akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 646 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 94-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 478 insan yahşı oldı.
Hatırlatamız, iyün 25-inde işğal etilgen Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Böyle ilânnı bugün «Qırım Respublikası İqtisadiy inkişaf ve ticaret nazirligi» darqatqan.
Nazirler Şurası «Mal ve hızmetler boyunca esaplar alıp baruvınıñ bazı meselelerine binaen» degen qararınıñ 2-nci maddesine köre fiyat köstergiçlerni ğayrıdan yasattırmağa teklif eteler.
«Hocalıq subyektlerine mal ve hızmetler boyunca fiyat köstergiçlerini, fiyatlar ve tarifler ukrain grivnasından rusiyeli rublesine keçirilgende tamamlanğan esaplama koeffitsiyentini 3,1 alaraq, Qırım Respublikasınıñ resmiy aqça birligi – Rusiye rublesine köre belgilemek tevsiye etildi», - dep aytıla ilânda.
Al-azırda Qırımnıñ tükânları, bazarları ve ticariy ağlarda fiyatlar grivna vastasınen, amma yanında malnıñ Rusiye rublesindeki fiyatınen beraberlikte, kösterilgen.


text:
Kyivde mayısnıñ 18-nde 1944 senesi qırımtatar halqı genotsidiniñ 75 yılına bağışlanğan matem mitingi keçirilmekte.
Qırım.Aqiqat mühbirleri Mustaqillik meydanındaki mitingni canlı yayınlamaqta.
Cumaertesi künü, mayısnıñ 18-nde, sovetler rejiminiñ qırımtatarlarnı tarihiy vatanları Qırımdan sürgün etkenleriniñ 75 yılı tola. Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı sürgünlik ve genotsid qurbanlarını añma künü qayd etilmekte.
Cumaertesi künü Kyivde ve Ukrainanıñ diger şeerlerinde bu künge bağışlanğan tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Matem tedbirleri dünyanıñ bir çoq memleketinde de ötkerilecek.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Eki yıl devam etken işten soñ qırımlı Andrey Konontsev ekinci Crimean Tatars fotoresimler kitabını vatanında taqdim etti. Fotoressam yaşağan Çeh Cumhuriyetinde qırımtatarlarnıñ medeniyeti ve turmuşını aks ettirgen fotoresimlerge qıymet kesildi.
Andrey Konontsev Aqyarda doğdı, 7 yıldan berli Çeh Cumhuriyetinde otura. Ara-sıra evge qaytıp, Qırımdaki deñişmelerni qayd ete edi. Bundan evelki «Evge qaytuv» leyhası üzerinde çalışıp, fotoressam Canköyde oturğan qırımtatar ailesini ziyaret etken edi.
«Bu insanlarnıñ medeniyeti, turmuşı, sanatından ayrette qaldım, – dep ayta Andrey. – Soñra iş içün güzel bir ğaye olğanını añladım: tıştan meraqlıdır. Em de mında o qadar yıl yaşap, bu halq aqqında pek az bile edim».
Eki yıl içinde Andrey onğa yaqın qorantanı ziyaret etti. Onıñ aytqanına köre, tahminen aynı sayıda aile farqlı sebeplerden olarnı çıqarmağa izin bermedi. Kitap Qırımnıñ çeşit regionları qapladı, amma müellif er birini toplamaq içün vaqıt yetmegenini ayta.
Andreyniñ bildirgenine köre, yarımadada qırımtatarlarnen bağlı bir çoq yañlış fikir bar, hususen gençler arasında. Bazı qırımlılar içün fotoresimlerde aydınlatılğan şeyler bu mevzuda şahsiy bir yañılıq oldı.
Kitap mıtlaqa devam ettirilmeli: mında qırımtatarlar aqqında daa çoq şey aytılmadıAndrey Konontsev
Eki yıl devam etken işten soñ Andrey fotoresimler kitabını Çeh Cumhuriyetinde ve Qırımda – Bağçasaray ve Aqmescitte – taqdim etti. İleride – Avropanıñ diger memleketlerinde ötkerilecek sergiler.
«Şimdilik mında üç noqta qoyam, – dep ayta Andrey. – Kitapnı çetke qoyıp, bunı tüşünmeycem, bir qaç aydan soñ ise kene foto çıqarmağa, insanlarğa yazmağa, qaramanlarnı qıdırmağa başlaycam. Kitap mıtlaqa devam ettirilmeli: mında qırımtatarlar aqqında daa çoq şey aytılmadı».
Crimean Tatars fotoresimler kitabı – Andrey yazğan diplom işiniñ bir qısmıdır. O – Çeh Cumhuriyetindeki Tomáš Bat'a universitetiniñ fotoresim bölüginiñ mezunıdır. Kitapnıñ dizayni Çeh Cumhuriyetinde yaşağan frenk Nina Serenige aittir.
Bugünde-bugün tarihiy bir vaqıt: qırımtatarlar öz mirası üzerinde çalışa, alâ daa arhivlerde taslaqlarnı qıdıra, üslüplerni canlandıra, muzıkasını ğayrıdan tikleylerAndrey Konontsev
Fotoresimler kitabınıñ müellifi emin ki, qırımtatar medeniyetiniñ canlanuv esnasını qayd etmek ğayet müimdir.
«Ne qadar çoq çıqarsam, o qadar begene edi, – dep ayta o. İlk evelâ medeniyetini inkişaf ettirgen ustaz, ressam, esnafçılarnı saylay edim. Mence, bugünde-bugün tarihiy bir vaqıt: qırımtatarlar öz mirası üzerinde çalışa, alâ daa arhivlerde taslaqlarnı qıdıra, üslüplerni canlandıra, muzıkasını ğayrıdan tikleyler».
«Evge qaytuv» fotoresimlerinden de kitap yapılğan edi. Çeh Cumhuriyetinden Qırımğa işğalden evel ve soñ yol resimleridir. «Yedi yıl devamında Çeh Cumhuriyetinden Ukrainağa evime qaytıp çıqara edim. Amma bir kün evge kelsem, başqa memleketke tüştim. Bu bir kerelik aktsiyadır, onı daa bir tekrarlap olamam».
Bu kitapnı Andrey Qırımda taqdim etmedi. Er kes bunı doğru añlamaz, dep tüşüne. «Yanımda taşıp, mında bazı insanlarğa kösterem. Bazıları alâ daa televizor baqıp, yañlış fikirde bulunalar. Olar añlap olamaylar».
Bu daa bir kere tekrarlaycaqmı bilmeyim: tabloda Kyiv-Aqmescit ve Kyiv-Donetsk yanacaqAndrey Konontsev
Fotoressam siyasetke kirişmege istemeyip, sanat vastasınen bundan çetleşmege tırışqanını ayta. Belki, bu sebepten foto çıqarılğanından kitap basılğanına qadar eki yıl keçti. Andrey dey ki, bunıñ kibi fotoresimler, imkân olsa, biraz beklemek, suvumaq kerek.
«Mında tarihiy fotoresimler mevcut. Bu daa bir kere tekrarlaycaqmı bilmeyim: tabloda Kyiv-Aqmescit ve Kyiv-Donetsk yanacaq».
Kitap Çeh Cumhuriyetinde de taqdim etildi. Fotoressam ayta, anda onı Ukrainağa baqqanda farqlı qabul ettiler.
«Avropalılarğa kösterip meraqlandırmaq kerek edi. Olar çoq oqumay, hususan fotoresimler kitaplarında. Men Pandora qutusını açmağa, felsefe açmağa istemedim, yalıñız qayd ettim. Bir çoq Avropa fotoressamı Ukraina, Rusiye, Qırımğa kelip, çöplükni çıqara. Meni bu meraqlandırmay. Men seyircini medeniyetnen meraqlandırmağa istedim, qalğanını internet yapar».


text:
Soñki kün devamında Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde boyevikler nice sefer ateş toqtatuv rejimini boza edi.
Bunı SNBO Haber merkeziniñ matbuat kâtibi Andriy Lısenko qayd etti. O, ukrain arbiyleri tarafında telef olmağanını da ayttı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Rusiye terroristik teşkilâtlarğa qol tutmağa devam ete, şu cümleden Qırımda zapt etilgen silâ ile teminlemekte. Techizat gumanitar yardım şeklinde ketirilir, terroristik teşkilâtlarğa yañı boyevikler qoşula. Terroristlerge ağır zıhr tehnika berilüvi aqta malümat bar», – dey Lısenko.
Onıñ sözlerine köre, tanknıñ Lugansk soqaqlarında avtomobil platformasında avuştıruvı aqqında malümat bar.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iyün 27 künü ukrain arbiyleriniñ yolbaşçıları ile keçirilgen toplaşuvdan soñ ateş toqtatuv rejimniñ müddetini 72 saatqa uzatmağa qarar alğan edi. Müddet iyün 30 künü saat 22:00 soñuna yete.


text:
Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı Qırımdaki tarafdarlarına tesir etmege devam ete, yarımadada «tışqı» ve islâm faktorından sebep etnik zıddiyet quvetleşmesi red etilmey.
Böyle bir malümat cuma künü MİA «Rossiya segodnâ» agentliginde taqdim etilgen İnsan aqları Moskva bürosınıñ Qırım vaziyeti boyunca maruzasında aytıla, dep haber ete RİA Novosti.
«Qırımda Qara deñiz havzasında vekilleri olğan halqara ağ strukturalarınıñ qol tutuvı ile tışqı ve islâm faktorı olğanından sebep Qırımda etnik zıddiyet ilerilemesini red etmemek kerek», – aytıla maruzada.
Moskva ekspertleriniñ fikirince, bunı soñki yıllar devamında Qırımda «Bratya musulmane» ve «Hizb ut-Tahrir» areketleriniñ faaliyet inkişafı tasdıqlay.
Qırım işğalinden soñ «Hizb ut-Tahrir» islâm firqasınıñ Qırım teşkilâtı Rusiye yasağına baqmadan yarımadada işini devam etecegini bildirdi.
Firqa Ukrainada qayd etilmegen, lâkin din cemiyetleri üzerinden faaliyet köstergen edi.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Rusiyede yasaq etilgen din teşkilâtları, şu cümleden «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ qayd etüv meselelerine ayrı diqqat ayırmağa çağırdı.


text:
Rusiyede bugünge, soñki on yıl devamında olmağanı kibi, Stalinniñ tarafdarları çoqlaştı, bunı «Levada-tsentr» soravı tasdiqlay.
Soravdan keçkenlerniñ 34% Stalinniñ hatalarına baqmadan, 1941-1945 seneleri onıñ reberliginde qazanılğan ğalebe er şeyden müim olğanını tüşüne. 2007 senesi bu fikirge tek 28% qol tuta edi.
Rusiyelilerniñ tek 21% Stalinni – «millionlarnen insannıñ ölüminde qabaatlı olğan sert, insaniyetsiz zalım» olaraq tanıy.
«Levada-tsentr» bergen malümatqa köre, Stalinniñ qattı idaresine öyle de 15% qol tuta.
Stalinge esasen esli başlı, orta tasili ve alçaq istimal statusı olğan insanlar qol tuta. Onıñ itibarınıñ artmasına, içtimaiyatçılarnıñ fikrine köre, Suriye cenki, Ğarpqa qarşılıq ve Qırımnıñ qoşuluvı da tesir etti.


text:
Türkiyeniñ Bursa şeerinde iyünniñ 29-da Ukrainanıñ Fahriy konsullığı açıldı. Bunı İstanbuldaki sabıq Ukraina baş konsulı, Ukraina Tışqı işler nazirligi departamentiniñ müdiri Vasıl Bodnar Facebook saifesinde yazdı.
Onıñ aytqanına köre, tedbirde Ukraina Tışqı işler naziriniñ birinci muavini Vadim Pristayko iştirak etti.
«Ukraina Tışqı işler naziriniñ birinci muavini Vadim Pristayko Fahriy konsul Gerhem Şehsuvarğa konsul patentini berdi. O, Bursanı ziyaret etip, «Ukrainanıñ dünyağa ediye etken 50 icadı» sergisiniñ açılışında iştirak etti», – dep qayd etti Bodnar.
İyünniñ 29-da Vadim Pristayko yolbaşçılığında Ukraina eyyeti Türkiyede bulundı. O, Qara deñiz İqtisadiyat İşbirligi Teşkilâtınıñ 36-ncı nazirler şurası toplaşuvında iştirak etip, Türkiyeden Teşkilât reisi vazifesini elde etti.
2017 senesi iyülniñ 1-den başlap dekabrniñ 31-ne qadar Ukraina Qara deñiz İqtisadiyat İşbirligi Teşkilâtınıñ reisligini yapacaq.


text:
Qırımda patlayıcı madde saqlağanında qabaatlanğan Denis Kaşuknıñ imaye tarafı müvekkiline çıqarılğan ükümni şikâyet etmege planlaştırmay. Bu aqta advokat Sergey Legostov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Üç yıl ve sekiz ay – müvekkilimiz qabaatlanğan üç cinayet içün yengil bir ceza. İmaye tarafınıñ şikâyet arizasını bermege niyeti yoq. Mence, Denis ükümni bu vaziyette mümkün olğanı qadar raat qabul etti», – dedi advokat.
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ qadısı Larisa Lihaçeva aqyarlı Denis Kaşuknı üç yıl ve sekiz ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına üküm etti. Üküm 10 kün içinde işke tüşürilecek.
2019 senesi dekabr ayında Rusiye quvetçileri Kaşuknı tuttı. FSB, onı üç maddege istinaden qabaatlay – Rusiye Ceza kodeksiniñ 222, 222.1, 226.1 maddesiniñ birinci qısmı (silâ, onıñ parçaları, patlayıcı maddelerni qanunsız satın aluv, berüv, satuv, saqlav, taşuv).
Denis Kaşuk 2019 senesi dekabrniñ 20-nden berli Aqmescit SİZOsında buluna.
Daa soñra belli olğanına köre, Kaşuv mustaqil imayecilerden vazgeçti. Bu malümatnı aqmescitliniñ imayecilerinden biri olğan Nazim Şeyhmambetov Qırım.Aqiqatqatasdıqladı.
Apiske alınğannıñ tuvğanları, Kaşuknıñ mustaqil advokatlardan vazgeçkenini tasdıqladı, amma bunı yaqınlarınıñ telükesizligi içün yapmağa mecbur, dep aytalar.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Aqmescit sakini Denis Kaşuknıñ tutuluvı ve qanunsız aldı azatlıqtan marum etilüvi sebebinden Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (qanunsız alda azatlıqtan marum etüv) cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Qırım yalısında deñiz suvu afta soñunda +19+22 derecege qadar qızındı. Eñ sıcaq şimdi Keriç boğazında.
Bu aqta Qırım Gidrometeomerkezine esaslanıp RİA Krım matbuatı yaza.
Sinoptiklerge köre, eñ suvuq suv şimdi Qara Dağnıñ yanında.
"Qara Deñizde: Kefede +21, Aluştada +20, Yaltada +21, Qara Dağnıñ yanında +19, Aqyarda +20+21, Kezlevde +20, Aqmeçitte +21, Keriç boğazında +22, Azaq deñizinde +20", - bildire Gidrometeomerkez.
Qırım Gidromettsentrniñ malümatına köre, iyün 4-ünece yarımadada yüksek yanğın telükesi ilân etilgen. Yerli qurtarıcılar, bu arada ateş yaqmaq, manğal qullanmaq yasaq olğanını hatırlata ve ormanlıqta telükesizlik qaidelerine uymağa çağırta.


text:
Uçaq qanatı tübünde: yañı Aqmescit ava limanı yanında köy nasıl yaşay (süret toplamı)
Aqmescit ava limanınıñ “Qırım dalğası” adlı yañı ava vokzalı kompleksiniñ açılğanından soñ, Yañı Sarabuz (Ukromnoye) köyü oña eñ yaqın yerleşken qasaba olğan. Endiden köylüler gece ve kündüz yolcu uçaqlarnıñ uçuv ve qonmasını seyir ete bile. Yaqında buña daa akimiyet ilân etken, Aqmescitten Herson vilâyeti memuriy sıñırınace yolnıñ tamir ve qurulışı qoşulır. Buñı becermek içün, memurlar 8 çoq qatlı bina ve azbarlı hususiy evlerni yıqmağa buyurdı. Şimdi evelleri tınıq, paytaht şamatasından uzaq olğan Yañı Sarabuz (Ukromnoye) köyü tınçlıq bilmey.


text:
Aslan Ömer Kırımlı Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meselelerinden ükümet vekâletlisi vazifesine tayin etildi.
Bunıñnen bağlı emir Ukraina ükümetiniñ saytında derc etildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Vesiqağa binaen, Kırımlı bu vazifege avgust 20-de tayinlengen.
Diger emirge köre, Ukrainanıñ Qırım meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ yolbaşçısı olaraq Nariman Ustayev tayin etildi, bundan evel bu vazifede Kırımlı bulunğan edi.
Malüm ki, Ukraina Nazirler şurası Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri departamentini qapatıp, Qırım meselelerinden ükümet vekâletlisi vazifesini kirsetti.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Hersonda Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilciligi, Kiyevde yerleşken Ukraina Baş prokuraturası yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası çalışa. Ukraina prezidenti yanında Qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ ofisi açıldı, onıñ yolbaşçısı Mustafa Cemilev ola.


text:
Fevral 1-de Aqmescitte silâlı belgisiz insanlar «SimSitiTrans» naqliye müessisesiniñ işini blok ettiler. İş adamı Lenur İslâmovnıñ fikirince, silâlı insanlar qorquzmaq içün keldiler.
Vaqia şaatları olğanlar Qırım.Aqiqatqa bergen videoda körüne ki, ofiste mahsus işareti olmağan silâlı kişiler bar eti, tahminlerge köre, mahsus hızmetlerniñ hadimleri. Adise şaatları bu vatandaşlarnıñ kim olğanını ögrenmege tırıştılar, müessise hadimleri uquq qoruyıcı organlarını çağırmaq istediler. Belli olmağan vesiqalarnı imzalağan soñ bu adamlar binanı terk etip, «Rostransnadzor» işaretleri ile maşinalarnen kettiler.
Naqliyat saasında federal nezaret hızmetiniñ Qırım devlet yolları nezaretiniñ regionlarara idaresi bergen malümatına köre, özüni Rostransnadzor nevbetçisi olaraq tanıtqan kişi soyadını aytmadı ve izaat bermedi.
«İzaatlar olmaycaq», – dep ayttı hızmetniñ hadimi.
«SimSitiTrans» şirketi ile adı bağlı olğan iş adamı Lenur İslâmov binağa kelgenler Qırımdaki Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri olğanını aytıp, olarnıñ maqsadı şirketniñ bozuvlarını qayd etmektir, dedi.
«Olar böyle keleler: naqliyat prokuraturası, naqliyat militsiyası, Federal havfsızlıq hızmeti (FSB), «Goblin» memuriyetiniñ hadimleri (Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenovğa böyle aytalar – QA). Olar beraber kelip, bizim bozuvlarımız bar olğanını bildireler. Aynı vaqıtta, bir de bir vesiqanı qaldırmaylar», – dep ayta İslâmov.
Şirketke kelgen silâlı insanlarğa İslâmov «qorquzuv areketi» ve «basqı usulı» dey.
Boysunmağanlarğa qarşı daa bir qorquzuv areketilir. Er şeyni alıp ketkenler, tevqif etkenler. «SimSitiTransnı» qapatmağa imkân olsa edi, bunı da yapar ediler
«Boysunmağanlarğa qarşı daa bir qorquzuv areketilir. Er şeyni alıp ketkenler, tevqif etkenler. «SimSitiTransnı» qapatmağa imkân olsa edi, bunı da yapar ediler. Amma şeerde hızmet etecek o qadar avtobus yoq, olar dayanmağa mecburlar, mence, daa eki afta sabır eterler, soñra da bir şey yaparlar», – dep ayta İslâmov.
OOO «SimSitiTrans» şirketini iş adamı, Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ koordinatorı Lenur İslâmovnıñ adı ile bağlaylar. Onıñ ATR telekanalı eskiden bu binada yerleşken edi. Qırımda İslâmovğa qarşı cinaiy iş açıldı. İş adamınıñ Qırımdaki mal-mülki tevqif etildi.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye prokuraturası teşkerüv keçirip, müessisege berilgen para cezaları aqqında bildirgen edi.


text:
Bazarertesi künü, fevralniñ 1-nde, «Qırım birdemliginiñ» faali Nadir Aliyev, cemaat imayecisi Ayder Suleymanov ve birleşmeniñ mühbiri Ablâmit Ziyadinovğa Canköy rayonında Rusiye quvetçileri keldi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Maalle polisi al-azırda er yerde mitingler keçe, dep ayttı. Aleksey Navalnıynı (Rusiyeli muhalifet – QA) qorçalav aktsiyaları aqqında aytıla. Ve o, men anda iştirak etmeyim dep tenbilemege kelgen eken. Olarğa profilaktika subetini keçirmege vazife berildi. Menden tanış olıp imzalamağa rica ettiler», – dep izaatladı Nadir Aliyev.
Ayder Suleymanovnıñ bildirgenine köre, o, politsiyanıñ areketlerini qanunsız dep saya.
«Evime eki hadim keldi, birisi – bizim maalle polisimiz. Evde yoq edim, babam çıqtı. Rusiye Federatsiyası Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2 maddesine istinaden bir kere bile çekilgen er kesnen profilaktika subetleri keçirile, dep aytqanlar. Qomşum Nadir Aliyevge de kelgenler, soñra Ermeni Barın (Mnogovodnoye – QA) köyüne mühbir Ablâmit Ziyadinovğa ketkenler. Babama telefon nomeralarını qaldırıp, telefon etmemni rica etkenler. Men kimsege telefon etmeycem, çünki bir şey yapmadım. Olarnıñ ziyaretini ise bizni qorquzuv ıntıluvı dep sayam», – dep ayttı imayeci.
Yanvarniñ 30-nda Qırımda üç qırımtatarı Rustem Mennanov, Asan Seythalilov ve Eldar Seyt-Eminov «qanun bozulmaycaq» dep tenbilendi.
Bundan evel polis Eski Qırımdaki qırımtatar faallerini tenbiledi – Aziz Karahalilov ve Arsen Yakubovnı. Mustafa Seydaliyevge de kelgenler – «Qırım birdemliginiñ» koordinatorına.
Hatırlatamız, 2020 senesi dekabr ayında da polis Qırımdaki qırımtatar faalleriniñ evine kelgen edi.
Qırımnıñ farqlı rayonlarında apiske alınğan ve mahküm etilgen qırımlılarnıñ soy-sopları, faaller, vatandaş jurnalistleri ve din adamları polis ziyaretleri aqqında bildirgen edi. «Qırım birdemligi» olarnıñ aq qorçalayıcı ofisine 20-den çoq insan muracaat etti, dep bildirdi.


text:
Fevralnıñ 16-nda Ukraina Medeniyet ve haber siyaseti nazirligi memleketniñ “milliy telükesizligi içün havflı olğanlar” cedveline Hor Turetskiyniñ dört iştirakçisini (Mihail Turetskiy, İgor Tulinov, Vâçeslav Freş ve İgor Zverev) ve “Krematoriy” Rusiye rok taqımınıñ lideri Armen Grigorânnı kirsetti.
Medeniyet nazirliginiñ saytında bu rus artistleri ne içün cedvelge kirsetilgenleri aqqında yazılmağan.
Aynı zamanda, bu çalğıcılar “Ukrainanıñ devlet sıñırınıñ aselet bozuvı” ve “Rusiye işğal etken Qırımda propagandacı tedbirlerde iştirak etüv” içün “Mirotvorets” saytınıñ bazasına da kirsetilgenler.
Hatırlatamız ki, evel Ukraina Medeniyet nazirligi “milliy telükesizlik içün havflı olğanlar” cedveline yedi rusiyeli aktörnı kirsetken edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
İlbaşı olimpiadada ciñgän sportçılarnı qabul itte
İlbaşı Ärdoğan medal’ yawlağan sportçılarnı beräm-beräm täbrik itte häm büläklär tapşırdı
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Rio 2016 olimpiadasında ciñügä ireşep medal’ alğan 8 törek sportçısın qabul itte.
İlbaşı idaräse kölliyätendä matbuğatqa yabıq uzğan qabul itü tantanasında premyer - ministr Binali Yıldırım, yäşlär häm sport ministrı Akif Çağatay Kılıç belän ilbaşınıñ baş kiñäşçeläre Hidayät Türkoğlu häm Hamza Yärlikaya da qatnaştı.
Qabul itü kiçäsendä Törkiyägä berdänber altın medal’ qazandırğan köräşçe Taha Akgül dä bar ide.
Sportçılar medal’lären qaharman şähitlärgä bağışlawların belderep kiläçäktä yaña ürlär yawlarğa süz birdelär.
İlbaşı Ärdoğan medal’ yawlağan sportçılarnı beräm-beräm täbrik itte häm büläklär tapşırdı.
Sportçılar ilbaşı Ärdoğan belän istälekkä fotoräsemgä töşte.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä Qıtayğa kisken reakśiyasın belderde
Törkiyäneñ BMO daimi wäkile Färidun Sinirlioğlu Törkiyäne “Süriyädä keşe xoquqların ütärgä” çaqırğan Qıtaynıñ BMO daimi wäkile urınbasarına: "Bez xalıqara keşe xoquqların häm humanitar xoquqnı bozuçılardan sabaq alırğa cıyınmıybız”, - dip cawap birde
Törkiyä häm Amerika F-35 mäs'äläsen urtağa quydı
İke ilneñ saqlanu ministrlıqları konfliktnı çişü öçen cıyıldı


text:
Rusiye Federatsiyası Qırımnı işğal etip, şimdi yarımadanı arbiy ve özek zonasına çevirmege areket ete. Bunı BMT ştab dairesinde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Mustafa Cemilev ayttı.
Cemilevniñ sözlerine köre, Rusiye Federatsiyası Qırımda özek anbarlarını tamir etip, mında özek silânı ketirmekte. O şunı da qayd etti ki, Qırım sabıq sovet alanında daa bir buzlatılğan ziddiyetke çevirile.
«Halqımız Qırım yaqın zamanda işğalden azat etilecegine ümüt besley», – dedi Mustafa Cemilev.
O dey ki, işğalniñ er yañı künü «yarımada sakinlerine yañı azap ketire». Qırımtatarlarnıñ çoqusı taqip ve ayırımğa oğray. Deputatnıñ aytqanı kibi, qırımlılarnıñ bir qısmı yarımadanı terk etmege mecbur oldı.
«Olarnı Qırımda – zornen qaytarılğan Vatanımızda qalmağa çağıramız. Ama insanlar qorqa. Qorqu müiti olarnı yarımdadan ketmege mecbur ete», – dedi Cemilev.
«İşğalden soñ kene sovet rejimine qayttıq. Onen nice yıllar devamında küreştik. Şimdiki rejim, sovetteki kibi, totalitardır. Amma o vaqıt insanlar, iç olmağanda, ğayıp olmay edi», – dedi o.
Mart 19 künü Birleşken milletler teşkilâtında keçirilgen Havsızlıq şurasınıñ toplaşuvında yalıñız deputatlar degil de, diger müessise ve teşkilâtlarnıñ vekilleri de iştirak ete bile edi. Toplaşuvda qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev de iştirak etti.


text:
Rusiye quvetçileri Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutqan ve sorğuğa çekken qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovnıñ fikirince, oña qarşı «dosye azırlanıla». Quvetçilerniñ bu areketleri onıñ aq qorçalayıcı ve cemaat faaliyetinen bağlı olması mümkün. Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Onıñ aytqanına köre, böyle sorğular 2019 senesi fevral ayından soñ muntazam sürette keçirile.
«Men anda oktâbrniñ 7-nde kelgen edim, bir saat ve qırq daqqa tuttılar. Tünevin (Qırımğa – QA) qayta edim. Keçkende aynı oldı: pasportnı beresiñ, o, (Rusiye arbiyi – QA) közüne baqa, soñra camnı qapata. Soñra, telefon etedir: olar yahşı baqılacaq obyekt olğanımnı ögreneler. Soñra da beklemek kerek olğanını aytalar. Ne qadar bekleyceksiñ, ne içün – aytmaylar. Soñra arbiy hızmetçi kele – ve vagonçıqqa ketemiz…», – dep cevap berdi Cepparov.
Aq qorçalayıcı bildirgenine köre, quvetçiler Cepparovnıñ statusını aytmay, tutulğanınıñ sebeplerini aydınlatmay.
«Çeşit sualler bereler: qaydan kelemiz, ne vaqıt doğdım, qayda, angi mektepte oqudım, qayda askerlik yaptım, Donbastaki adise-vaqialarğa nasıl baqam. Çeşit şeyler. Dünya baqışım, turmuş meseleleri. Nasıl para qazanam, Kyivde kimnen körüştim, ziyaretimniñ maqsadı ne… Olar dosye azırlaylar kibi kele… Daa çoq oturacammı sualine yuqarı kösterip böyle aytalar: «Bizim teşebbüsimiz degil, yuqarıdan keldi, biz qararlarnı yerine ketiremiz», – dedi Cepparov.
Oktâbrniñ 14-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisiniñ muavini, Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoz Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Rusiye sıñırcıları qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovnı kene tuttı, dep bildirdi.
Oktâbrniñ 7-nde Cepparov işğal etilgen Qırımdan çıqqanda Rusiye sıñırcıları onı «Armânsk» keçiş noqtasında bir saatten ziyade tuttı.
Rusiye müessiseleri bu malümatnı resmiy şekilde izaatlamay.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qırımnıñ Laspi boğazı civarlarındaki dağda InformNapalm gruppasınıñ göñüllileri Qırımda esir alınğan ukrain deñiz askerlerine qoltutmaq içün Ukraina bayrağını açtı.
Bu aqta QHA media bildire. Video Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz quvetleriniñ Facebooktaki resmiy saifesinde de yerleştirildi.
«InformNapalm gruppasınıñ göñüllilerinden biri Qırım dağlarındaki Laski boğazı dağlarınıñ birine çıqıp, Ukraina bayrağını açtı ve zemaneviy aqyarlı müellifniñ Taras Şevçenkonıñ «Zapovit» («Vasiyet» – QA) şiiri esasında yazılğan vatanperver şiirini oqudı», – dep aytıla QHA haberinde.
InformNapalm halqara toplulığınıñ ukrain saytında ve Facebook saifesinde bu malümat yoq.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
2014 senesi sentâbr 8-de Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasına ukrainlilerniñ kiriş qaideleri deñiştirilecek. Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Endiden soñ Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasına ketmek içün şahsiyetini ve Ukraina vatandaşlığını tasdıqlağan vesiqa olmaq kerek.
«16 yaşını toldurmağan balalar Ukraina vatandaşı pasportlarınen ketmek kerekler. Bundan evel doğuv şeadetnamesi ya da balanıñ yol vesiqası yeterli edi», – aytıla beyanatta.
Bu yañılıq «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlarınıñ aq-uquqları ve azatlığını ve uquq rejimini teminlev aqqında» Ukraina Qanunınen bağlıdır.
Qayd etmeli ki, şahsiyet ve Ukraina vatandaşlığını tasdıqlağan vesiqalar cedveli «Yekâne devlet demografik cedveli ve Ukraina vatandaşlığı, şahsiyet ya da hususiy statusnı tasdıqlağan vesiqalar aqqında» Ukraina Qanunınıñ 13-ünci maddesindeki birinci qısımnıñ birinci noqtasında belgilene.
Bundan ğayrı, 16 yaşını toldurmağan balalar qıtaiy Ukrainadan kelgen vesiqalar boyunca vaqtınca işğal etilgen territoriyadan çıqış iznini alacaqlar.


text:
Aqmescit rayonı mekteplerinden birisiniñ memuriyeti ukrain ve qırımtatar timsalleri ile resim yapqan talebeniñ ana-babasını subetke çağırdı, dep bildire «15 minut» haber saytı.
«Etraftaki dünya» dersinde «Vatan nedir?» bölüginde «Rusiye bayrağını boyala» vazifesini becergende, talebe trikolor yerinde bayraqnı sarı ve mavı tüslerine boyaladı ve bir qaç sefer tamğanıñ resmini yaptı ve «Krımnaşarodina» (Qırım bizim vatanımız) yazısını yazdı», – dep yaza neşir. Saytnıñ malümatına köre, bundan soñ talebeniñ ana-babasını mektepke çağırdılar.
Bildirilgeni kibi, 2014 senesi Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ qırımtatar ve ukrain timsallerinden sebep oquv yurtlarında olğan ziddiyetler sıq yüz bere.
Yaqında Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonlarında turaqlarda peyda olğan ukrain timsalleri aqqında bildirilgen edi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ malümatına köre, bundan soq qırımtatarlarnıñ evlerine kazaklar ve FSB hadimleri keldi.


text:
NATOnıñ baş kâtibi Jens Stoltenberg, alyans azaları Rusiye ilhaq etken Qırımnı tanımama meselesinde bir olğanları ve 2014 senesi Qırımda yüz bergen vaqialar, NATOnıñ iç bir azasınen tekrarlanması mumkün olmağanını bildirdi. Bu aqta Stoltenderg NATOnıñ Brüsselde keçke sammitniñ ilk kününden soñ ötkerilgen matbuat konferentsiyasında ayttı.
Onıñ sözlerine köre, Qırım ilhaqı Suvuq uruş devrinde NATOnıñ kütleviy mudafaasını quvetlendirmek içün atqanın adımınıñ ilk sebebidir.
«Aynı zamanda bu, Baltıka devletlerinde, Poloniyada ve ayrıca Qara deñiz regionında arbiy küç olaraq bulunmamıznıñ da esas sebeplerinden biri olıp, Qırımda yüz bergen vaqialar NATOnıñ iç bir azasınen tekrarlanması mumkün olmaycağınen bağlı signal bermekten ibaret edi», – dep ilâve etti NATOnıñ yolbaşçısı.
Stoltenberg ayrıca, NATO «Ukrainağa siyasiy ve ameliy ceetten qol tutmağa devam eteceginde» bildirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Al-azırda terrorizmge qarşı ameliyatnıñ zonasından ve vaqtınca işğal etilgen Qırımdan 105 biñden ziyade insan köçip ketti, olardan er üçüncisi – bala, er onuncı insan – saqat, dep bildirdi Ukrainanıñ Fevkulâde vaziyetler boyunca devlet hızmetiniñ reis muavini Vasiliy Stoyetskiy.
«Er künü regional bölüklerde qayd etilgen şahıslarnıñ sayısı arta. Şunıñ içün bu insanlarnı eñ az mesken etilgen yerlerde yerleştirmege tırışalar», – dep bildire Stoyeykiyniñ sözlerini Ukrainanıñ Fevkulâde vaziyetler boyunca devlet hızmetiniñ matbuat hızmeti.
O şunı da bildirdi ki, insanlarnıñ vaqtınca yerleşüv yerlerniñ şaraitleri ögrenile, olarnıñ küz-qış mevsimine azırlav tedbirleri çezile.
Evel Ukrainanıñ içtimaiy siyaset nazirligi 83 biñ köçip kelgen insan aqqınja bildire edi, olardan 15 biñ – Qırım sakinleri, digerleri – Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinden kelgenlerdir.


text:
Ukraina nezaret kiriş noqtalarınıñ birde dört qısımını qapatıp, Rusiye ile sıñırda «Divar» leyhası qurucılığınıñ birinci basamağını yekünlemege azırlana.
Bu aqqında Ukraina Nazirler şurasınıñ saytında aytıla.
«Divar» leyhası çerçivesinde Rusiye ile sıñırda müendis inşaatlarını qurıp başladılar, işlerniñ birinci basamağını sentâbr 30-da yekünleycek olalar.
Nazirler şurası havfsızlıqnı kefil etmek içün ukrain-rusiye devlet sıñırında bar olğan 65 kiriş noqtasından 16-nı qapatmağa qarar berdi.
Devlet bücetiniñ yedek fondundan 100 mln. grn. ayırılacaq. Ukraina mudafaa nazirligi işbu paranı devlet sıñırınıñ pekitilmesine sarf etecek.


text:
Birisi bir vaqıtları er kes qorqqan Sovetler Birliginiñ ululığını hatırlasa, bizler bu «ululıq» kimlerniñ kemikleri üstünde qurulğanını unutmamaq kerekmiz. 71 yıl evelsi qırımtatar halqı Qırımdan sürgün etildi. Çünki Stalin istedi. Zemaneviy Rusiyeniñ reberi ise oña semereli menecer dep ayta. Bu sebepten qırımlılar kimniñ akimiyetine oğrağanını unutmamaq kerek.
Qırımtatar halqı qaç sürgünlikni kördi – ve al-azırda nasıl telükeler bar – «Qırım.Aqiqat» yayınında «24» haber telekanalında.
Studiya musafirleri – Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Ukraina milliy hatıra institutınıñ üyken ilmiy hadimi Bogdan Korolenko.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 ve bazar künü saat 11:30 efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Elâk olğan Fevzi Edemovnıñ ağası – Asan Cemilevniñ adliyecisi Hayserniñ işi boyunca cinaiy ketişatnıñ baqıluvı içün appelâtsiyanı beregenini aytıp keçti. «İş sebeplerini iyün 20-ne qadar ögrenecekler, bu vaqıtqace Hayser apiste olacaq» – dedi o.
Edemovnıñ sözlerine köre, iyün ayında Cemilevniñ cinaiy işinde noqta qoyıp, qabaatını seslendirmek kerekler.
Hayser 2013 senesi mayıs 27 künü öz Bağçasaray evindeki azbarında yaqalanğan edi. Onıñ atışı neticesinden yerli sakin, 43 yaşında olğan Fevzi Edemov elâk oldı. Mustafa Cemilevniñ sözlerine köre, silânı oğlı onıñ evinden alğan eken.
Kiyevde etilgen ruhiy teşkerüv Hayserniñ sağlam olğanını kösterdi. Prokuratura onı huligan sebeplerden etilgen öldürüvde qabaatlay. Maddeniñ cezası 10-15 yıllıq ya da ömürniñ soñuna qadar apis cezasıdır.
Yarımadanıñ işğalinden soñ Hayser Cemilevniñ işini Qırım «prokuraturasına» «hatalarnı tüzetmek içün» yolladılar. Bunıñnen beraber mayıs 15 künü Rusiye uquq qorçalayıcıları Cemilevniñ oğlunıñ işi boyunca taqiqatlarğa inanmağanını aytıp, halq deputatı Mustafa Cemilevniñ evinde tintüvni keçirdiler.


text:
Aqmescitte elektrik energiyasınıñ söndürilmesi sebebinden bazareretsi künü, noyabr 23-de, tükânlarda ötmek qıtlığı yüz berdi. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Aqmescitte ötmek mahsulatı küçük şahsiy furun işhanelerinde pişireler, olar tek elektrik energiyası vastası ile çalışa.
Olarnıñ büyük bir qısmında yedek generataroları yoq. «Bulkin» (evelki «Krımhleb») kibi büyük istisalcılarnıñ mahsulatı üylege qadar satıla.
Evel bildirilgeni kibi, ceryansız qalğan Keriçte yerli sakinler ötmekni öyle tez satın ala ki, onı atta tükânlarğa ketirip yetiştirmeyler.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.


text:
Martnıñ 1-nde Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar OSCE-de «Qırım platforması»nı taqdim etti ve aza memleketlerni avgustnıñ 23-nde keçirileck Qırım sammitinde iştirak etmege davet etti. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti haber etti.
«Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ aqibetler kompleksine cevaplarnı beraberlikte qıdırmağa pek müim», – dedi Ceppar OSCE aza devletleriniñ vekilleri içün onlayn brifing vaqtında.
Bundan ğayrı brifing vaqtında Qırım MC Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi Anton Körineviç ve Avropa bütünleşüv meseleleri boyunca Ukraina mudafaa naziriniñ muavini Anatoliy Petrenko çıqışta bulundılar.
«Anton Körineviç Qırımda işğl akimiyeti tarafından insan aqları ve serbestlikleriniñ bozuvları aqqında aytıp berdi», – dep haber ettiler Ukraina TİN.
Öz nevbetinde Anatoliy Petrenko ise Rusiy tarafından işğal etilgen Qırımnıñ ve Qara-Azaq deñizleri bölgesiniñ arbiyleştirilüvini tasdıqlağan aqiqatlarnı taqdim etti.
OSCE memleketleri cevap olaraq Ukrainanıñ topraq bütünligine destegini tasdıqlap, Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvlarını ve onıñ askeriyleştirüvini qatiyen takbih ettiler.
2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platforması» sammitinde ABD prezidenti Joe Bidenniñ iştiragini beklemege büyük sebepler bar. Bunı fevralnıñ 27-nde, Qırım ve Aqyarnıñ işğalge qarşı tirenüv kününe bağışlanğan «Qırım evi»ndeki tedbirde qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev ayttı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, fevralnıñ 26-nda, cuma künü, Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası içün yapılğan tedbirler aqqında ferman imzaladı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Fevral 1 künü Qara deñiz üzerinde Ukraina Arbiy quvetleriniñ naqliy uçağına ateş açtılar. Bunı öz Facebook saifesinde Ukraina Mudafaa naziri Stepan Poltorak haber etti.
Onıñ sözlerine köre, Ukrainanıñ (deñiz) iqtisadiy alanında idman uçuşı ötkerilgende Odesa gaz yataqları yanında evel Rusiye tarafından zapt etilgen burğu qullelerinden atış silâsı ile Ukraina Arbiy quvetleri Deñiz silâlı quvetleriniñ An-26 naqliy uçağına ateş açıldı.
Bildirüvde böyle aytıla: «Atış neticesinde uçaq zarar kördi. Uçaqnıñ erkânı zarar körmedi, An-26 uçuş vazifesini devam etti».
Bundan da ğayrı, Stepan Poltorak bildirdi ki, erkân, Rusiyeniñ radarları aktif çalışanlarını körüp qayd etti. Çoqusı allarda bu – ava mudafaa sistemalarınıñ raketalarını idare etmek içün qullanıla.
Ukraina Mudafaa naziriniñ yazısında: «Uçaq aerodromğa qonğan soñ tıştan baqılğanda, qurşundan qalğan 3 santimetrlik teşik tapıldı – uçaqqa atış silâsından ateş açılğanınıñ aqibeti», – dep bildirile.
Rusiye Mudafaa nazirligi tarafından bu adise aqqında resmiy açıqlamalar şimdige qadar daa yoq.


text:
Yaltada martnıñ 16-nda Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ yıllığı munasebetinen şeerniñ yalısında parad keçirildi. Arbiy urbada balalar qazaq ve «halq opolçenleriniñ» vekillerinen beraber 20 metrlik Rusiye bayrağını taşıdı.
Yürüşte Kreml kontrolindeki Qırım parlamentiniñ reisi Vladimir Konstantinov ve Yalta akimiyeti iştirak etkenler. Bundan ğayrı, parad ve mitingde Frenkistan parlamentiniñ sabıq deputatı Tyerri Mariani iştirak etti.
Miting yekünlengen soñ Yaltanıñ gençlik teşkilâtları fleşmob taqdim etip, «halq opolçenleriniñ» temsilcilerini ve «yeşil adamçıqlar» urbasına kiyingen küçük silânen arbiy-vatanperver klubınıñ gençlerini celp etti.
Bayram yeri qoralarnen qapatılmadı ve maden qıdırıcılar qoyulmadı. Lâkin baş sana etrafında Rusiye gvardiyası nevbetçilik yaptı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qabarcılıq ile küreş bürosınıñ yolbaşçısını saylağan yarış komissiyasınıñ reisi Refat Çubarov büro reberi vazifesine namzet köstergenlerniñ bergi beyannamasine esaslanmaycağını bildirdi. Bunı o Radio Svobodağa ayttı.
«Men yarış komissiyasınıñ doquz azasından biri olıp, kendi fikrimni beyanname taliline köre şekillendirmeycem. Lâkin bu vesiqanıñ da menim içün qoşma emiyeti bar», – dep qayd etti Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Qabarcılıq ile küreş bürosınıñ reberi vazifesine namzet köstergen bazı adamlarnıñ beyannamelerinde «keçken seneniñ büyük parası» qayd etilgen, olar aqqında munaqaşalar devam etmekte.
Çubarovnıñ fikirince, demek ki, adam «qayd etken er bir kapik içün esabat bermege azır».
Transparency International Halqara qabarcılıq ile küreş ükümetten tış teşkilâtı Milliy Qabarcıq ile küreş bürosınıñ müdir vazifesine berilgen beyannamelerniñ yarısını sahte olaraq tanıy.
Bazarertesi künü, fevral 23-te, Yarış komissiyası Milliy Qabarcılıq ile küreş bürosınıñ müdir namzetleri ile subetleşmek kerek edi. Namzetlerniñ sayısı 100 insandan ziyadedir. Komissiya azaları fevral soñuna qadar subetlerniñ birinci basamağını yekünlemege planlaştıralar. Nevbetteki basamaqlarda akimiyetni temizlev aqqında qanun boyunca subet ve mahsus teşkerüv olacaq.


text:
İşğal altındaki Qırımnı uçqan asiyalı sarınçqa basma telükesi bardır. Bu aqta Kreml nezareti altındaki Qırım ziraat nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirmektedir. Şaatlar zararlı aşeratlar köstergen videolarnı derc etmekteler.
«Zararlı aşeratlar İçki, Canköy ve Or Qapu rayonlarında peyda olğan. Biz, zararlı aşeratlar basqan territoriyalarğa hususiy ilaclarlar püskürtilmesi içün Krasnodar ülkesinden bir uçaq çağırttıq», – dep ayta Rusiye nezareti altındaki Qırım ziraat naziri Andrey Rüşin.
O, aynı zamanda, qattı sıcaq sebebinden zararlı aşeratlarnen küreşüvde qıyuıncılıqlar çıqqanını da qayd etti.
«İlac 27 derecegece tesir etkeni içün, onı yalıñız saba erte ya da aqşam püskürtmek mumkün», – dep ilâve etti memur.
Umumen alınğanda uçqan asiyalı sarınçqanıñ qurtçıqları işğal altındaki Qırımnıñ 1213,8 gektarlıq bir alanda körülgen. Ortalama esapnen bir metr kare başına 59 dane qurtçıq tüşmekte. En çoq (metre karede 310 qurtçıq) İçki rayonınıñ 85 gektarlıq alanında tapılğan denilmekte nazirlikte.


text:
Türkiye Cumhuriyetiniñ Ukraina elçisi Yağmur Ahmet Güldere memleketiniñ Qırım ilhaqını tanımama meselesinde siyaseti deñişmedi, dep işandırdı.
Bu aqta o, Rusiye Devlet dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatlarınıñ Türkiyege kelgenini izaatlap, resmiy Twitter saifesinde yazdı.
«Qırım siyasetimiz deñişmedi, bizler Ukraina topraq bütünligine qoltutamız», – dep aytıla elçiniñ haberinde.
Rusiye deputatları, hususan Natalya Poklonskaya ve Ruslan Balbek, cumaertesi künü, oktâbrniñ 12-nde, İstanbulğa keldi. Olar terrorizm ile küreş ve regional işbirligini pekitüv meseleleri boyunca parlament spikerleriniñ konferentsiyasında iştirak etti.
Poklonskaya, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile qol tutuşqanını Facebookta kösterdi.
Bundan soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Dünya qırımtatar kongressi Poklonskaya ve Balbekniñ Türkiye ziyaretini takbih etti.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, Erdoğannıñ Poklonskaya ve Balbekniñ kim olğanından «haberi yoq edi».
Ukraina Tış işler nazirligi, işğal etilgen Qırımda saylanğan Rusiye Devlet dumasınıñ deputatları Poklonskaya ve Balbekniñ prezident Erdoğan ile körüşkeninden sebep Türkiyege narazılıq notasını yolladı. Türkiye elçisi çağırıldı. Poklonskaya, Ukraina tarafınıñ cevabı «uyğunsız ve külünçli» oldı, dep ayttı.
Daa evel Ankara Qırımdan saylanğan deputatlarnen resmiy seviyede iş tutmağan edi.
Türkiye, dünya memleketleriniñ ekseriyeti kibi, Qırım ilhaqını tanımay.


text:
Bu haber müzeyniñ resmiy saytından belli oldı.
Keçken seneniñ dekabr ayında Vera Roikniñ talebesi mezkür leyhanı ömürge keçirmege teklif etti. Nağışnıñ maketi mahsus Roikniñ resimleri boyunca yapılğan. Ukrain şairniñ «Zapovit» eserinden dörtköşelik alınıp, Qırımda yaşağan halqlarnıñ 43 tiline tercime etildi.
«Şevçenkonıñ 200 yıllığına bağışlanğan ruşnik» tedbirinde zapt etilgen Qırımnıñ akimiyeti, Qırım milliy-medeniy cemiyetleri ve başqaları iştirak etecek. Teşrif buyurğanlarğa yapılğan işniñ basamaqları ve yolı mültimedia prezentatsiyasınıñ yardımı ile kösterilecek.


text:
Avropa parlamentinde çumaaqşamı künü, oktâbr 24-ünde, "İfade serbestligi" içün Saharov mukâfatınıñ laureatını ilân etecekler, haber ete Radio Svobada.
B эToM roдy cпиcok kaHдидaToB Ha пpeMию BыrлядиT cлeдyющиM oбpaзoM:
Bu yıl mukâfat namzetleriniñ cedveli böyledir:
- Qıtaynıñ uyğur halqınıñ aqlarını qoruğan ve separatizmde qabaatlanıp, ömür cezasına üküm etilgen iqtisatçı ve alim İlham Tohtı;
- 2018 senesi öldürilgen Braziliya uquq qoruyıcısı Mariella Franko ve eko faaller Klaudelis Silva dos Santos ve Çif Raon;
- öz memleketinde qadın-qızlar aqlarını qorçalağan Restorers Keniya studentleriniñ taqımı.
Mukâfatlama merasimi Strasburgde dekabr 18-inde keçecek.
Keçken yıl Saharov mukâfatı Qırımdan ukrain rejissör Oleğ Sentsovğa berildi.


text:
Saqta yanğın söndüriciler eki saattan ziyade mesken evniñ yanğınını söndürmekte, yanğın 300 mert kvadratnı qaplap aldı. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
Olarnıñ malümatına köre, yanğın bildirmesi saat 7:30-da saba keldi, qaza yerine 24-ünci yanğın qurtarıcı qısmınıñ eki bölügi ketti. O yerde şimdilik eki suv taşıyıcı maşna çalışa.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ malümatına köre, açıq ateş söndürildi, amma yanğın tamamınen daa söndürilmedi. İlk alınğan malümatqa köre, yanğında zararlanğan insanlar yoq.
Martnıñ 4-ünde Qırımda Aqmeçit (Çernomorskiy) rayonınıñ Novoselskoye köyünde üç qatlı mesken evniñ yanğınında bir adam elâk oldı.
Martnıñ 1-inde Aqmescitte Selskaya soqağında eki qatlı ev yanğan edi, andan 30 adam tahliye etildi.
Fevralniñ 5-inde Kezlevde (Yevpatoriya) çoq qatlı binada yanğın çıqqanından bir insan elâk oldı, 17 ev sakini tahliye etildi, olarnıñ arasında bir bala dep bildirile edi.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev salı künü Poloniya paytahtı Warszawada buluna.
«Bugün Mustafa Cemilev Poloniyanı ziyaret etti. Mında Birdemlik Mukâfatını (Nagroda Solidarności) taqdim etüv merasimi keçe», – haber ete matbuat hızmeti.
Qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev 2014 senesi bu mukâfatnı elde etken birinci insan oldı.
Bu sene mukâfat Rusiye muhalifiniñ büyük qızı Janna Nemtsovağa berildi.
Leh Valensa adına Birdemlik Mukâfatı 1989 senesi iyün 4 künü keçirilgen qısmiy serbest saylavlarnıñ 25 yıllığına bağışlanıp tesis etildi.
Cemilev 2014 senesi oña berilgen mukâfatnı Ukraina ve qırımtatarlarğa vaqtı-vaqtına kösterilgen maneviy yardım olaraq tanıy.
Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «işğal etilgen Qırımnıñ soñki metri azat etilmegence», Rusiyege qarşı cezalar arttırılmaq kerektir.


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri tarafından ilân etilgen Qırımnıñ erzaq qamaçavı işğal etilgen yarımadağa para aqımını nezaret etmek maqsadı ile planlaştırıla. Bunıñ ile Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarına riayet etmek kerek.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, Yuqarı Radanıñ insan aqları, milliy azlıqlar ve miletlerara munasebetler boyunca komitetiniñ reisi muavini Georgiy Logvinskiy bildirdi.
«Biz uquq qoruyıcılar ile birlikte çeşit kontseptsiyalarnı tüşündik – qamaçavnı doğru keçirmek içün. Qamaçav – aqçamızğa Keriç köprü kibi obyektler qurulmasın, paramız işğalcilerniñ ordusına ketmesin dep teşkil etilgen nezaret şeklidir. Zaruriy aqlarnıñ temin etilmesine qarşı degilmiz, amma bu meseleni bir tertipke ketirmelimiz», – dey Logvinskiy.
Bunıñ ile o yarımadada yaşağan vatandaşlarnıñ aqları aqqında unutmağa mümkün olmağanını qayd etti.
«Vazifemiz – doğru kontrolni teşkil etmek. Bir taraftan, vatandaşlarımızğa yardım etmelimiz, başqa taraftan – bir kapigimiz bile Aksenov ve diger separtistlerniñ cebine ketmemeli. Şunıñ içün qarar almalımız – cenkleşemiz yoqsa alış-veriş yapamız», – dep qoştı halq deputatı.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler.


text:
Aprel 1-de, saba, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde ATR qırımtatar telekanalına videorolikni çıqarmağa niyetlengen yedi studentke nisbeten toplaşuv başlandı.
Qırım.Aqiqatqa studentler haber etkeni kibi, olarnı mart 30 künü Aqmescitniñ Vorontsov bağçasında politsiya yaqaladı.
«ATR telekanalına destek videosını çıqarğanımız içün mahkemege çağırdılar. Sutdentler Aqmescit bağçasında toplandı, amma video çıqarmağa başlağanda, bir yaqtan politsiya hadimleri kelip çıqtı. Yaşlar başta ketecek edi, amma soñ ğayeni soñuna qadar amelge keçirmek içün qaytıp keldiler. Politsiya olarnı yaqalap, bölükke ketirdi, mında 3 saatten ziyade tuttılar», – tarif ete QMPU studenti Elvina.
«Aqlarımıznı oqup bermediler, ruhiy basqı yapıldı», – dedi qız ve işbu areketlerni «insan aqları üzerinde horlav» olaraq adladı.
Studentlerni «qanunsız mitingniñ keçirilmesinde» qabaatlaylar.
Adliyeci Cemil Temişev toplaşuvnıñ başqa künge keçirilmesini soradı. Onıñ malümatına köre, yedi talebeni de ayrı maküm etecek olalar.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavı toqtaldı. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından yayınlav izniniñ berilmemesidir.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.
Qırımtatar matbuat vastalarından Rusiye qaydını yalıñız rus tilinde basılğan «Golos Krıma» gazetası aldı. Neşirde aytılğanı kibi, gazeta endi 6 biñ nusha ve «Golos Krıma New» serlevası ile çıqacaq.


text:
«Serbest Qırım» cemaat birleşmesiniñ faalleri qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovğa yapılğan «sistematik basqı» sebebinden Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat yazdı. Bu aqta areket faali Reşat Memetov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bugün, dekabrniñ 10-nda, İnsan aqları kününde, bizler iş körüşüvini keçirdik. Körüşüv çerçivesinde Rusiye quvetçileriniñ esas Ukrainadan qaytqan Abdureşit Cepparovnı sıñırdaki (memuriy sıñır – QA) daa bir teşkerüvini muzakere ettik. Aq qorçalayıcınıñ aytqanına köre, devamlı teşkerüvler endi çoqtan muntazam sürette yapıla. Cepparovnıñ aqları bozula, areket serbestligine keder etile, dep tüşünemiz», – dedi faal.
Memetovnıñ bildirgenine köre, faaller Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat yolladı.
«Bilemiz ki, bu vaziyette Rusiye quvetçileriniñ yapqanlarına tek Rusiye aq qorçalayıcı qurulışları tesir ete bile, şunıñ içün Rusiye ombudsmenine muracaat etmege qarar aldıq», – dep qayd etti faal.
Dekabrniñ 8-nde Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında qırımtatar aq qorçalayıcısı Abdureşit Cepparovnı kene tutıp, 2,5 saattan soñ yarımadağa kirsetti.
Dekabrniñ 1-nde Rusiye quvetçileri Cepparovnı memuriy sıñırda eki saattan ziyadensorğuğa çekti. Aq qorçalayıcı oktâbr ayında da tutulıp sorğuğa çekilgen edi. Cepparovnıñ fikirince, oña qarşı «dosye azırlaylar».
FSB hadimleri bunı izaatlamay.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Yanvar 20-de, «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» kününde Qırımdan mecburen köçip kelgenler Kiyevde Rusiye elçihanesi yanında numayışnı keçirecekler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, numayış teşkilâtçıları elçihane yanında «Qırım – Ukrainadır» serlevalı aktsiyanı keçirecek olalar.
Olarnıñ malümatına köre, qırımlılar Qırımnıñ qomşu devlet ordularından ve işğalden azat etmege çağıracaqlar.
«Diyarımıznıñ işğali ile iç bir vaqıt razı olmamız. Rusiyeliler Vatanımıznı terk etmek kerekler. Devletimizde Rusiye askerleri olmamalı. Rusiye – işğalci devlet olğanını dünyanıñ aman-aman er bir memleketi tanıdı», – dep bildire teşkilât azası Sergey Mokrenük.
Numayış salı künü, Kiyev vaqtı boyunca saat 10:00, Vozduhoflotskiy caddesi, 27 adresi boyunca başlanacaq.
1996 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetini devletniñ ayırılımaz bir qısmı olaraq belgilegen maddeler Ukraina Anayasasında qayd etilgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Möftiät
Möftiät diep, käfer idäräse astına eläkkän Möslim belän idärä itü asat bulsın öçen ber çara atala. Anı urıs patşası ämere buyınça oyıştırğannar. Töp ürnäk bularaq urıs çuqınmışlarınıñ patriarxatı ide. Anıñ töp maqsatı bularaq, möslim keşeläre arasında urıs däwlätenä taba “uñay” qaraşın buldıru tora.
Möftiät atlı idärä çarasınıñ başı itep möfti digän keşe quyılğan. Çuqınmış patriarxların kebek, möftilärne dä urıs patşası bilgeli ide. Çuqınğan urıs däwläte belän bäyle bulğanına kürä, möftilärne möftiarx dip tä atıylar, möftiätne dä möftiarxat dip atıylar.
İslam illärendä möftiät atlı närsälär yuq, İslam illärendä bar cämäğätlär dä bäysez.
Möftiarxatnıñ töp wazıyfaları:
- mäscitlärdä imam-xatîb itep, möftiätkä buysınğan mullahlar quyu
- käfer däwlätenä salım tülärgä öndi torğan süzlär östärgä quşu
- käfer däwlätenneñ ğäskärenä möslim balaların birergä öndi torğan süzlär östärgä quşu
- käfer däwlätenä buysınırğa öndi torğan süzlär östärgä quşu
Çuqınmış däwlätenä eşlägän möftilärneñ barısı da üz wazıyfalın şäp başqara.


text:
İyün 16-da Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» işini baqmağa devam ete. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Toplaşuv yarım saat keç başlandı.
Cumaaqşamı künü şaatlarnı sorğuğa çekmege devam eteler. Olardan biri, Ayder Osmanov, Ruslan Zeytullayevni ve Ferat Sayfullayevni tanığanını qayd ete, olarnıñ episi Aqyar civarındaki Baydar (Orlinoye) köyünden ola.
Mahküm etilgenler «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanı aqqında malümat qaydan belli olğanı mahkemeciniñ sualine Osmanov böyle cevap berdi: «Bunı köyde er kes bile, er kes bunı laf ete».
İyün 15-te mahkemede Aleksandr taqma adlı «sırlı» şaat sorğuğa çekildi.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesi iyün 1-de dört Qırım musulmanı – Ferat Sayfullayev, Nuri (Yuriy) Primov, Rustem Vaitov, Ruslan Zeytullayevge qarşı cinaiy işni baqmağa başladı. Bu toplaşuvda prokuror olarğa qabaatlav neticesini oqudı. Qabaatlanğan Qırım sakinleri 2015 senesi Aqyar şeerinde yaqalandı. Taqiqatnıñ noqta-i nazarına binaen, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri ola.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Türkiye Qırım ilhaqını iç bir vaqıt qabul etmeycek, dep Recep Tayyip Erdoğannıñ aytqanı, qırımtatarlar içün pek müim. Bu aqta Anadolu agentligine tefsir bererek, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Türkiye ziyaretine qoşulağan qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev ayttı.
Onıñ aytqanına köre, Qırım ilhaqı meselesi, Ukraina prezidentiniñ Türkiye ziyaretinde eñ müim meselelerinden birisi edi.
"Prezident Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye iç bir vaqıt Qırım ilhaqını qabul etmez, Qırım - Ukraina toprağı, ve Türkiye daima qırımtatarlarnen beraber olacaq, dep ayytı. Bu sözler biz içün pek müim", - dedi Cemilev.
Oña köre, Qırım ilhaqından soñ, Ukrainada qırımtatarlarğa munasebet deñişti.
"Bizim tirençimiz, ilhaqnı tanımaqtan vazgeçkenimiz ve Ukraina tarafdarı olğanımız, ükümetke ve bütün ukrain cemiyetke büyük tesir etti. Ukrainada qırımtatarlarğa itibar pek arttı", - dedi qırımtatarlarnıñ lideri.
Qırımatatar milliy lideri, Ukraina halq mebusı Mustafa Cemilev, avgust 7-8-inde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Türkiye Cumhuriyeti ziyaretine qoşuldı.


text:
Kizü zur tizlek belän qabat tarala
Könbatışta koronavirus belän bäyle soñğı sannar
Dön’yada koronavirus arqasında ğomere özelüçelär sanı dön’ya külämendä 724 meñ 149 buldı. Yoqtıru oçraqları 19 million 548 meñnän, sawığuçılar sanı isä 12 million 549 meñnän arttı.
164 meñnän kübräk yuğaltu häm 5 million yoqtıru oçrağı belän AQŞ êpiśentr bulıp qaluın däwam itä. N’yu-York gubernatorı Êndryu Kuomo ştatta koronavirus êläkterüçelär sanınıñ kimügä taba baruın belderde. Ul köz köne uquçılar häm uqıtuçılarnıñ qara-qarşı utırıp belem aluına röxsät biräçäklären äytte. Ştatta virus säbäple 33 meñ keşeneñ ğomere özelde.
Braziliyädä tağın 1079 keşeneñ ğomere özelgännän soñ ülem kürsätkeçe 99 meñ 572 buldı. Yoqtıru oçraqları 50 meñ 230ğa arttı häm 2 million 962 meñ 442gä citte.
Meksikada soñğı 24 säğat’tä Kovid-19 säbäple ülüçelär 794kä arttı. Kizü başınnan birle ildä 51 meñ 311 keşeneñ ğomere özelde. Yoqtıruçılar ber köndä 6 meñ 717gä kübäyep 469 meñ 407gä citte
Franśiyädä kizü soñğı täwlektä 12 keşeneñ ğomeren aldı häm ülüçelär sanı 30 meñ 324 buldı. Yoqtıru oçraqları isä 2 meñ 288gä arttı häm 224 meñ 638 keşe täşkil itte. İldä ber täwlektä awıruçılar sanı ozaq waqıttan soñ täwge tapqır 2 meñnän kübäyde. Kizü zur tizlek belän qabat cäyelä. Franśiyä fännär oyışması közen yäisä qışın ikençe dulqınnıñ bulaçağın farazlıy.
Bäyläneşle xäbärlär
Qan banklarındağı ürnäklär analizlanaçaq
Qıtay Uxan' şähärendä qan banklarında saqlanuçı ürnäklärne koronavirus kilep çığışın tikşerü öçen ala


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov noyabr neticelerine köre, Rusiye Federatsiyası valileriniñ mediareytingine kirdi. Bu aqta dekabr 18 künü Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti öz Facebook saifesinde bildirdi.
Bildirilgeni kibi, reyting neticeleri «Medialogiya» haber-analitik sistemasınıñ saytında aşkâr etildi.
«Mediafaalligi boyunca 34 760,26 mediaindeksi ile Moskva şeer başı Sergey Sobânin lider oldı. Ekinci yerde 17 714,03 mediaindeksi ile Çeçenistan Cumhuriyetiniñ Başı Ramzan Kadırov ve üçünci yerde 9 684,08 indeksi ile Sergey Aksönov turdı. Aqyar valisi Sergey Menâylo 1827,85 mediaindeksi ile 32 yerge tüşti», – denile beyanatta.
Evel bildirilgeni kibi, oktâbr ayında Rusiye valileri cedvelinde Aksönov Ramzan Kadırovdan qalışıp, üçünci yerni aldı, senâtbr ayında ise şu cevdelde ekinci edi.


text:
Related Articles
-
“Ol nağız qazaq”. AQŞ valyuta basqarması jetekşiligine wsınılğan Säule Omarova kim?
Darhan ÖMİRBEK Qazaqstan tuması, AQŞ azamatı Säule Omarova AQŞ valyuta basqarmasınıñ jetekşisi qızmetine wsınıldı. AQŞ prezidenti Djo Bayden bank salasın retteytin sayasi qızmetke Qazaqstan tuması Säule Omarovanı wsındı. Senat onı maqwldasa, basqarmanıñ 158 jıldıq tarihında basşı qızmetine tağayındalğan twñğış äyel jäne alğaşqı aziat bolmaq. 3,5 mıñ qızmetkeri bar basqarma mıñnan astam iri bankti baqılaydı. Al olardıñ jiıntıq aktivi 15 trillion dollarğa juıqtaydı. Biraq bankter men respublikaşıldar Omarovanıñ ideyaların tım radikal sanap, oğan qattı qarsılıq tanıtıp otır. Tipti bir senator onı kommunistik közqarastağı adam boluı mümkin dep, SSSR kezinde jazğan diplom jwmısın swrattı. Al baspasöz qwraldarı onıñ ärbir sözin taldap, biografiyasın şammen qarağanday şwqşiya tekserip jatır. 55 jastağı Säule Omarovanıñ AQŞ
-
Tälipter wyğır jasağın Qıtay şekarasınan şettetti. Mwnıñ astarında ne jatır?
Reyd STENDIŞ Kabul köşesin küzetip jürgen qarulanğan tälip. 3 qazan 2021 jıl. “Taliban” Auğanstannıñ Qıtaymen şekarasına jaqın aumaqtağı wyğır jasağın sol mañnan şettetti. Bwl – Pekin men “Taliban” arası jaqınday tüskenin bildiretindey. “Taliban” Auğanstan men Qıtay şekarasına jaqın aumaqtağı wyğır jasağın sol jerden şettetti. Bwl jaylı Azattıq radiosına qwpiya derekköz habarladı. Sarapşılar bwl Pekin men tälipterdiñ baylanısı nığayıp jatqanın bildiredi deydi. Auğanstan şekarasınan basqa öñirlerge köşken wyğır sodırları “Türkistan islam partiyasınıñ” müşesi dep aytılıp jür. Pekin bwl ekstremistik toptı Şıñjañdağı tärtipsizdikterge qatıstı jii ayıptap, onı äli “Şığıs Türkistan islam qozğalısı” dep ataydı. 1990-jıldarı bilikte bolğan “Taliban” atalğan wyğır tobına Auğanstanda äreket etuge erik bergen. Qazir de qozğalıstıñ toppen baylısı barı
-
Auğanstandı Stalin de bağındırmaq boldı. Ne sebepti qolınan kelmedi?
Modjahedtermen küreske jwmıldırılğan sovet jasağı. Ortalıq Aziya, 1920-jıldar 2001 jılğı lañkestik şabuıldan keyin AQŞ «äl-Qaida» men tälipterge soğıs jariyalap, Auğanstanğa basıp kirdi. Bwl soğıs 20 jılğa wlasıp, Batıs äskeriniñ ol elden ketuimen jäne tälipterdiñ bilikke oraluımen ayaqtaldı. Auğanstannıñ oñay şağılar jañğaq emes ekenin Stalinniñ täjiribesi de körsetken. Ol bwl eldi bağındıruğa üş märte talpınıp, üşeuinde maqsatına jete almağan. Sovet mektepterinde oquşılarğa agrarlıq Auğanstan Sovet odağın birinşi bolıp moyındadı dep üyretti. Biraq onıñ qanday jağdayda bolğanın naqtılamadı. 1919 jılı 27 naurızda Lenin ükimeti men Auğanstan arasında diplomatiyalıq qarım-qatınas ornadı. Bwl kelisimdi Auğanstan atınan Amanulla-han jasadı. Onıñ mwnday qadamğa baruına sebep bar edi. Sodan bir ay bwrın Auğanstanda bilik auısıp, Amanulla-han öz
-
Ukraina men Resey arası ne bolıp jatır? 6 swraqqa jauap
Mayk EKKEL' Resey äskeri küşteri Qırımdağı jattığu jiınında. 19 naurız, 2021 jıl. Keyingi künderi äleumettik jelide reseylik auır äskeri tehnika tielgen poyızdardıñ birneşe videosı taradı. Türli aqparat közderi poyızdardıñ Sibirden Ukrainamen şekaralas audandarğa bara jatqanın aytadı. Al Resey baqılauındağı Qırım köpiri qısqa uaqıtqa jabılıp qalğan. Bwl da qaru-jaraq tasımalına baylanıstı boluı mümkin. Reseydiñ memlekettik telearnaları bolsa, Ukraina men Reseydiñ qoldauına ie separatistik küşterdiñ şarttı şekarasında artilleriyalıq atıs bolıp jatır degen üreyli aqpar taratumen älek. Mwnıñ bäri Ukraina men Resey arasındağı “qırği-qabaq” soğıs keskilesken şayqasqa aynaladı degendi bildire me? Azattıq mäseleniñ jay-japsarın tüsindiru üşin Ukraina-Resey teketiresine qatıstı altı negizgi swraqqa jauap wsınıp otır. UKRAINANIÑ ŞIĞISINDA ONSIZ DA SOĞIS BOLIP JATQAN JOQ
-
“Sankciyalar men ötkir mälimdemeler sayısı”. Bayden kelgeli üş derjava arası ne bolıp jatır?
YUriy JIGALKIN AQŞ prezidenti Djo Bayden baspasöz mäslihatı kezinde jurnalister swrağına jauap berip twr. Bayden äkimşiliginiñ Qıtay men Reseyge qarsı şığu sebebi ne? Aq üy Kreml'ge iri sankciya sala ma? “Soltüstik ağın-2″ gaz qwbırınıñ bolaşağı qanday? Baydenniñ sözi men isi bir jerden şığa ma? Qıtay nelikten AQŞ memhatşısına ötkir jauap qaytardı? Azattıqtıñ Orıs qızmeti Kaliforniyadağı Guver institutınıñ qızmetkeri, ekonomist Pol Gregorimen, sayasattanuşı, Vaşingtondağı Kennan institutı direktorınıñ orınbasarı Devid Sattermen jäne Massaçusetstegi Endikot kolledjiniñ Qıtay boyınşa mamanı Vitaliy Kozırovpen osı jäne özge de mäselelerdi talqıladı. Djo Bayden prezident bolğalı eki aydan astı. Osı uaqıtta ol sırtqı sayasatta eşkim kütpegen äreketterge bardı. “Saylauğa qol swqsa, Resey Tramptı, al Qıtay Baydendi qoldaydı”. Bıltır prezident saylauında amerikalıq sarapşılar osılay
Pikir qaldıru (Cancel)
İzdeu…
Soñğı jazbalar
- “Ol nağız qazaq”. AQŞ valyuta basqarması jetekşiligine wsınılğan Säule Omarova kim?
- B.Tölegenova atındağı Hİ halıqaralıq vokalister bayqauı ötti
- Tälipter wyğır jasağın Qıtay şekarasınan şettetti. Mwnıñ astarında ne jatır?
- Bibigül Tölegenova atındağı HI halıqaralıq vokalister bayqauı bastaldı.
- WSTAZI JAQSINIÑ – WSTANIMI JAQSI
-
kerey.kz TV
Elordalıq filarmoniyanıñ ärtisteri aq halatı abzal jandarğa än arnadı.kerey.kz| Apr 8, 2020 | 4,975 views
-
kerey.kz TV
Qwtılayıq indetten! Şıqpa sırtqakerey.kz| Mar 31, 2020 | 5,382 views
-
kerey.kz TV
Qazaq Sibir handığına – 800 jıl!kerey.kz| Oct 17, 2019 | 9,523 views
-
kerey.kz TV
Twğırıl – oñ hankerey.kz| Oct 16, 2019 | 5,656 views
-
kerey.kz TV
Äkejan Qajıgeldin: “Nazarbaev menen keşirim swradıkerey.kz| Sep 9, 2019 | 5,483 views


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev salı künü, mart 10-da, Vilniuste keçirilgen demokratiya meseleleriniñ Parlament forumında iştirak etti. Bunı QHA agentligi bildire.
«Men Litvaniya devletine Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligine qoltutqanı içün minnetdarım. Men Qırımda Rusiye rejimi tarafından aqları bozulğan qırımtatar halqına destek olğanı içün teşekkürlerimni bildirem. Qırımnıñ Litvaniya ile alâqaları uzun tarih tamırlarına saiptir. Bugünki künde olarnı pekitmek kerek», – dedi Mustafa Cemilev.
Malüm ki, «Freedom House» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Qırım yarımadasında insan aqlarınıñ bozulması aqqında yañı esabatnı aydınlattı. Esabatta aytıla ki, ukrain yarımadası işğal etilgen soñ Qırım sakinleriniñ vatandaş, siyaset ve insan aqları bozulmaqta.
«Freedom House» malümatına köre, eñ çoq zarar qırımtatarlar köre – mal-mülk aqlarınıñ bozulmasından başlap zorbalıq ve qanunlarnıñ ayrı bir şekilde qullanmasına qadar.


text:
2020 yılda "Eurovision" yır yarışmasını qabul etmeli olğan Niderlandlardaki kontsert zalı, bunıñ yerine aprelniñ 17-sinde koronavirus infektsiyası olğan hastalar içün qapılarını açacaq, bildire Azatlıq Radiosı.
Rotterdamdaki Ahoy Arenada, statsionar hastahaneleriniñ yüküni azlaştırmaq icün, 88 yataq qoluldı. Hastahanege qoyulmaqqa degil, amma tek tedaviylevge muhtacı olğan COVID-19 hastaları içün mahsus oda ayırıldı.
"Bazı adamlar evlerinde yaşap olamat ve ekimler qarar bergeni kibi olarnı baqmaq kerek. Yaqın arada biz olarnı mında qabul etip olurmız", - dedi Rotterdam bölgesiniñ sağlıq hızmetiniñ müdiri Saskia Baath.
Niderlandlar, koronavirus pandemiyasına qarşı küreşmek içün tam karantinni ilân etmege bir qaç Avropa ülkesinden birisidir.
Aprelniñ 14-ünde derc etilgen malümatqa köre, Niderlandlarda 27279 hasta qaud etildi, 2945 adam öldi.
"Eurovision" yır yarışı bu yıl mayıs ayında Niderlandlarda keçmeli edi, amma koronavirus pandemiyasından sebep lâğu etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.