text:
Nur teatrı tamaşasılar hanın arttıra
Bınday teatrźar Räsäyźä ösäü genä. Ularźıñ berehe-Başqortostanda. Öfö Nur tatar teatrı xäźer üź mömkinlektären bar sağıulığında kürhätä ala. Bında źur säxnä asıldı. Tamaşalar zalı xäźer 500-gä yaqın xalıqtı hıyźıra, ä zamansa irken säxnälä źur spektakldär quyırğa mömkin. Säxnä irkeneräk, tamaşalar zalı źurıraq bulğan hayın akterźıñ yauaplığı arta, tigän fekerźä Öfö Nur tatar däülät teatrı kollektivı.¥ur säxnälä üźeñde źur beyeklektä osqan qoş keüek toyahıñ. Qanattar irkeneräk talpına, yuğarınan küberäk kürenä. AkterźaR źur säxnä tuylauźı qoş beyeklegenä kütäreleü menän tiñläy. Ä tamaşası irken foye, źur zal uñaylıqtarın toyop qıuana. Nur teatrınıñ źur zalında qatın-qıźźar häm balalar bülmähe lä qaralğan. İke bufet eşläy. Konsığış zauığında töşörölgän biźäktär tiśtälägän köźgölärźä sağıla. Öfö Nur tatar däülät teatrınıñ baş rejisserı Äbelxäyer Säfiullin fekerensä, ijad yortonoñ Tulı qeüätenä eş başlauı, unıñ tarixında yañı bit asılıuğa tiñ.¥ur säxnäne täügelärźän ,,Eźnäkäy,, komediyahı qotlanı. Prem`era tügel, ämmä dramaturgiyanıñ altın fondı. Öfö Nur tatar däülät teatrı xäźer eźläneü häm tabıştar mayźanı. Bında törlö rejisserźar, yañı qaraştar kötälär. Klassikağa yañı hulış, bildäheź äśärźärgä mäñgelek dan kiltererlek kamillıqqa ıntıla ijad kollektivı.
B. Fatkullin, Öfö


c: text/html

text:
Qazanğa Misırnıñ Rusiädäge häm Belorusiädäge ilçese kilde.
İlçelär tatar cirenä tartıla. Soñğı arada Qazanğa ber-ber artlı Rusiädäge törle illärneñ ilçeläre kilep tora. Alarnı qabul itü dä, Qazannı kürsätü dä, söyläşülärneñ teması da bik oxşaş. Aldan möğtäbär qunaqlarnı prezident qabul itä, ä annan başqalar. Näticädä niätlär protokolı, iqtisad ölkäsendä kileşülär häm älege ilgä delegatsiä belän barıp qaytular. Añlaşıla ki, ilçelärne qabul itü, söyläşülärneñ tematikası Mäskäw belän aldan kileşengän bula.
Comğa könne Qazanğa çirattağı qunaq Misırnıñ Rusiädäge häm Belorusiädäge ğädättän tış häm wäkälätle ilçese Reda Äxmät Şexata kilde. Qazan Kremlendä ul prezident Mintimer Şäymiev belän oçraştı, söyläşülär alıp bardı. Misır ilçese Tatarstanğa berençe tapqır ğına kilmi. Monda urtaq eşlär dä, yaña proektlar da bar. İsegezgä töşerim: 1997 yılda Şäymiev Misırğa räsmi vizit yasağan ide. Anıñ barışında ul Misırnıñ prezidentı Xösni Möbäräk belän oçraştı, söyläşülär alıp bardı. Äytergä kiräk, şunnan soñ Misır-Tatarstan arasında säwdä, iqtisadıy wä mädäni elemtälär nıği başladı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatarstan mädäniät ministrlığınıñ matbuğat üzäge birgän sannarğa qarağanda mädäni miras qorılmaların saqlaw çaraları öçen soñğı 5 yıl eçendä 7 millionnan kübebräk aqça bülep birelgän. Şunıñ 4 million 300 meñnän artığı respublika qaznasınnan totılğan. Soñğı waqıtta häykällär häm tarixi urınnarnı tözekländerüdä xosusıy investitsiälär häm ximayäçelärne cälep itü dä aktual'läşä bara ikän. Misal öçen, Kekin yortı, Möxämmädiyä mädräsäse, Ğali mäçete, Ğafuri uramındağı 10-nçı yäğni Alsu mäçet häm başqa binalar näq menä şuşı yul belän tözekländerelgän. Tatarstan mädäniät ministrlığınıñ tarixi häm mädäni qorılmalarnı saqlaw häm qullanu idäräse başlığı İgor Nesterenko süzlärenä qarağanda 1990 yıl belän çağıştırğan waqıtta mondıy binalarnıñ sanı yaqınça 50 protsentqa artqan.
10 yıl däwamında bezneñ üteneç belän Qazan universitetı, tarix institutı häm başqalar Respublikanıñ böten rayonnarında da tikşerü ütkärde. Häm bu rayonnarda küplägän häykällär- barlığı 6 meñgä yaqın qorılma açıqlandı. Bez alarnı saqlawğa quya barabız. Elek 835 ide. Xäzer 1143-kä citte.
Di Nesterenko. Qazan häm Bolğar, Bilär häm Alabuğa, Bögelmä häm Bua, Mamadış häm Mendeleevski, Minzälä häm Täteş, Çistay, Layış häm Sviajski Tatarstannıñ tarixi urını bulıp isäplänä. Alarda respublikanıñ yartısınnan artıq tarix, arxitektura häm mädäniät häykälläre urnaşqan. Citäkçelär alarnıñ da turistlar häm investetsiälär cälep itü mömkinlege buluın añlıy başlağan.
Misal öçen Çistaynı ğına alıyq. Alabuğa şikelle tıyulıq bulmağanğa äzräk zıyan da kürä. Ämma anıñ mömkinlekläre Alabuğanıqı kebek ük dip äytergä bula. Şulay uq Tuqay iseme häm başqa yazuçılar iseme belän bäyle bulğan Arça, Ätnä rayonında da infrostruktura buldırıp säyäxätçelärne cälep itergä waqıt citte.
Di Nesterenko. Xalıqara häykällär häm tarixi urınnar köne uñayınnan bez anıñ belän uzğan yıl xalıq arasında şaw-şu tudırğan üz waqıtında Tuqay torğan Bolğar nomerları bulğan binanı da iskä töşerdek.
Qızğanıçqa qarşı, bez küpme genä tırışsaq ta, anı tarixi binalar isemlegennän sızdılar şul älegä üz urınında tora. Älegä minem belüemçä, bu binanıñ aldağı yazmış: tözekländerü, yäki sütep şundıy uq bina qoru turındağı ike variantnıñ berse dä xäl itelmägän. Anı satıp alğannarnıñ Tuqay bülmäsen torğızunıñ ähämiäten añlarlar dip ışanası ğına qala.
Di mädäniät ministrlığınıñ tarixi häm mädäni qorılmalarnı saqlaw häm qullanu idäräse başlığı İgor Nesterenko. Anıñ süzlärençä, soñğı waqıtta, qızğanıçqa qarşı, Qazanda tarixi ähämiätkä iä binalarnıñ ber öleşe yuqqa da çıqqan. Tatarstan premyerı urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Wälieva, Xalıqara häykällär häm tarixi urınnar köne uñayınnan Respublikada 2007 yıldan eşli başlağan “Miras-Nasledie” programması mädäni baylıqlarğa saqçıl häm xörmät belän qarawğa etärgeç bulır, tarix häm mädäniät häykällären yaqlaw häm saqlaw böten tatarstanlılarnıñ urtaq eşenä äwereler dip ışanıp qalam, dip belderde.
Nail Alan


text:
Törkiä Tөnyaq Ğiraqqa basıp keräçäkme?
Aynıñ 12-sendә Tөrkiәdә өç kөnlek ramazan bәyrәme qotlana. Ruzә totqannar өçen zur şatlıq. Çөnki alar İslam quşqan şuşı awır vaziyfanı uñış belәn başqarğan bulalar. Lәkin bıyılğı ramazan bәyrәme Tөrkiәdә ul xәtle dә şatlıqlı qarşılana almayaçaq. Çөnki Tөrkiәdә terroisttik aktlar artqan ber waqıtqa turı kilde. Ütkәn atnada 15 Tөrek soldatı idәn astı Kөrd partizan oyışması PKK-neñ hөcüme arqılı şәhit buldı. Şuşı şәhit bulğan ğәskәrlәrneñ yartısın çığışı belәn Kөrd yәşlәre tәşkil itte. Çөnki alar da Tөrek armiәsendә wazıyfa kürәlәr ide. Yazmış şuqlığı digәndәy Kөrdlәr kөrdlәrneñ uqları, granatları, bombaları yaki minaları aşa xәlaq bulalar. Monnan elekkege atnada da 12 sivil kөrd şulay uq PKK tarafınnan üterelgәn ide.
Tөrkiәdә Kөrdlәr arasında da urtaq fiker yuq. Dөres alarnıñ barısı milli irekleklәrneñ, yәğni tuğan teldә cırlaw, radio-televiziә tapşıruları yasaw hәm uqu ireklege belәn ekonomik өstenleklәr alırğa telilәr diәrlek. Alarğa bu xoquqlarnıñ qayberlәre birelde. Xәtta Kөrdlәrneñ Demokratik Cәmğiәt Partiәseneñ 20 deputatı parlamenta ber fraksiә tәşkil itte. Bu ğına tügel 500 urınlı parlamentta başqa partiәlәrdәn parlamentqa saylanğan baytaq Kөrd deputat ta bar. Ekonomik cähәttәn qarağanda kөrdlәr arasında kәsep belәn şөgellәngәn, zur şirkәt iәse bulğan bay eşquarlar da baytaq. Başqaça әytkәndә Tөrkiәdә Kөrtçelek dәğvasın kütәrmәgәn hәr ber Kөrt tigez xoquqlarğa iә. Çөnki ber kemneñ dә pasportında ul şәxesneñ millәte yazılmıy.
Dimәk Tөrkiәdә üz vazğiәte belәn qәnәğәt bulğan hәm bulmağan Kөrtlәr bar. Tөrkiә өçen iñ mөhim qurqınıçnı bәlki dә kөrd-tөrek milli nizağınıñ qabınıp kitüwe tәşkil itә. Şul sәbәple bigrәktә ilneñ kөnyaq-kөnçığışında terror aktları oyıştırğan PKK-ğa qarşı kөrәş mәs`әlәse soñğı üterü aktlarınnan soñ tağı da kөn tәrtibenә mende. Tөrkiәneñ hәr ber өleşendә terrornı lәğәnәtlәgәn demonstartsiәlәr ütkәrelә başlandı, cәmğiәvi oyışmalar protestlar belderdelәr, universitetlarnıñ senatları nәfrәt beldergәn qararlar aldılar. Tabiği sәyәsәtçelәr, jurnalistlar da buş tormıy.
Nәticәdә xөkümәt terror arqılı barlıqqa kilgәn kөçle reaksiә sәbәple armiәgә PKK xәrbi bazaları urnaşqan Tөnyaq Ğiraqqa ütep kerergә xoquq birgәn yazu әzerlәtә başladı. Bәyrәmnәn soñ şuşı zapiska parlamentta tawışqa quyılaçaq. Bu turıda bәxeslәşülәr barğanda Diyarbakırda ber polistiә xezmәtkәre bombağa qorban kitte. Kөnçığış poezdında şartlarğa әzer bomba tabıldı.
Tөnyaq Ğıyraqqa Tөrek armiәseneñ ütep kerüwe PKK terorın tuqtatırğa өleş kerterme? Bu turıda xәtta premier Erdoğan üze dә şikle. Ul “Tөrek armiәse 24 mәrtәbә ütep kerde, әmma terror tuqtalmadı” dip belderde. Dөres şuşı xәrbi çaralar arqılı PKK hөcümnәre kimegәn, lәkin qabat qabınğan ide. Çөnki PKK-nıñ Avropa belәn narkotika transportınnan kilgәn finans çığanaqların yuqqa çığarmıyça tulı nәticәgә ireşüwe qıyın.
Ayruça AQŞ, Avropa Berlege hәm Tөnyaq Ğıyraqtağı Kөrd çitәkçelege Tөrkiәneñ xәrbi operatsiә yasawına qarşı. Bu turıda diplomatik tartış bara. Xәtta Mәskәw dә Tөrkiәne bu adımnı atlawdan saq bulırğa çaqırdı. Әmma xalıqtağı hәm Tөrek Qorallı Kөçlәrendәge qan basımı bik kütәrelde. Niçek bulıp betәçәgәn inde bәyrәmdәn soñ kürerbez.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Gruziä xärbi köçläreneñ General İdaräsendäge üzgäreşlär turında xäbär itelä. Novosti-Gruziä mäğlümat agentlığı, saqlanu ministrlığı matbuğat wäkileneñ süzlärenä tayanıp, xärbi diñgez köçläre başlığı Zaza Erkvania, hawa köçläre başlığı Amiran Salukvadze, häm ştabnıñ matdi-texnik tä'minatı bülege başlığı Mamuka Lomsadze wazifalarınnan kitte dip belderde.
İke kön elek prezident Mixeil Saakaşvili'nıñ matbuğat wäkile Alana Gagloyeva, ğaskärlärneñ general ştab başlığı Vaxtang Kapanadze wazifasınnan alındı, dip xäbär itkän ide.
Älege üzgäreşlär Gruziäneñ xärbi köçlärendäge reformalar belän bäyle dip farazlana. General Ştab başlığı soñğı 6 ayda inde ikençe tapqır alışına. Uzğan yıl Saakaşvili prezident bulğannan birle Gruziäneñ saqlanu minsitrı urınında inde 3 keşe alışındı.


text:
Üzbäk oppozitsiäse häm xoquq yaqlawçılar xökümät kileşmäwçelärne bastıru öçen yaña çaralarğa kereşte diep anı tuqtatuda xalıqara yardäm sorıy.
Berläşkän Millätlär Oyışmasına, Yewropa Berlegenä häm Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasına yullanğan 10 aktivistnıñ belderüendä Üzbäkstannıñ könçığışında bu ayda bulğan bäreleşlärdän soñ distälärçä keşeneñ qıynaluı häm qanunsız räweştä qulğa alınuı turında äytelä.
13-nçe Mayda Ändican şähärendäge bäreleşlärdä bilgesez sanda keşe ülde. Üzbäk xakimiätläre 173 keşe, kübesençä banditlar ülde disä, xoquq yaqlawçılar ülüçelär sanı ber meñgä citä dip täqrarlıy.


text:
Medevdev häm byurokratiä: sin – miña, min – siña
Rusiäneñ kiläse prezidentı bulır dip kötelgän Dmitriy Medvedev saylawğa 4 kön qala Ufağa kilep İdel buyı töbäkläre citäkçeläre belän kiñäşmä ütkärde. Prezidentlıqqa 4 namzätneñ berse saylawçılar belän oçraşuğa qarağanda cirle türälär belän oçraşunı xubraq kürä. Ni öçen?
Rusiäneñ xäzerge prezidentı, ä may ayında premier-ministr bulır dip kötelgän Vladimir Putin da, älegä berençe vitse-premier, ä şuşı atnada prezident bulır dip kötelgän Dmitriy Medvedev ta, soñğı waqıtta yasağan çığışlarında ilne mesken xäldän çığaru, pensiälärne, xezmät xaqların kütärü, baylar belän xäyerçelär arasındağı upqınnnı kimetü kiräklegenä ayıruça basım yasarğa tırışa.
Sişämbe Ufağa kilgäç, jurnalistlar belän oçraşuı waqıtında Dmitriy Medvedev şul uq fikerlärne qabatladı.
Sotsial säyäsättä xäzer iñ möxime – 1990 yıllarda häm xättä yaña ğasır başında da bulğan "tişek yamaw", "yäşäp qalırğa tırışu" säyäsätennän "üseş säyäsätenä" küçü.
Berük waqıtta Medvedev bu anıñ ğına fikere tügel, ä Putinnıñ da näq şulay uylağanına basım yasarğa tırışa.
"Bu kurs turında üzeneñ çığışında prezident ta äytkän ide, min dä Krasnoyarskida äyttem, bu fäqät başqa prioritetlar cıyılması" dide Medvedev sişämebdä Ufağa kilgäç.
2 mart prezident saylawında Medvedevnıñ ciñep çığaçağında şiklängän häm berük waqıtta üz aqılında bulğan keşe yuq diärlek.
Şuña da qaramastan, Kreml bu saylaw aldı kampaniäsen çın-çınlap alıp bara. Äle qayçan ğına kiñ dairägä tanış bulmağan Medvedevnı Putinnıñ layıqlı warisı itep kürsätü öçen küp köç sala.
Qayber küzätüçelär bu "urınsız köçänüneñ" säbäben ber genä närsä belän añlata – yänäse, Medvedevnıñ artıq köçle prezident buluın telämägän siloviklar bar. Ber saylaw räsmie "Vremya novostey" gäzitenä äytüençä, alar anıñ, ciñsä dä, 70%-tan artıq tügel, ä 60% çaması ğına cıyuın, yağni "zäğif prezident" buluın teli.
Läkin Medevdevnıñ şaqtıy köçle qoralı bar – cirle citäkçelär. 2005 yılda Putin kertkän üzgäreşlärgä kürä, alarnı näq menä prezident täqdim itä. Cirle citäkçelär monı yaxşı añlıy. Ber saylaw räsmie Moscow Times gäzitenä äytüençä, "cirle türäneñ kiläse prezidentnı yaratuın kürsätü öçen iñ yaxşı yul – saylawda yuğarı qatnaşu däräcäsen täemin itü."
Gäzit yazuınça, türälär, monıñ öçen qulınnan kilgänen eşli – uqu yortları, xastaxanälär, däwlät oyışmalarınnan saylawda qatnaşunı taläp itä. Alarğa isä bu eştä Kremlneñ xezmät xaqların kütärü wäğdäse yärdäm itä.
Qısqası, Rusiädä şundıy pseudo-demokratik sistem barlıqqa kilde. Medvedev prezident bulıp saylanu öçen byurokratiä yärdämenä moxtac. Cirle türälär isä, üz näübätendä, prezidentqa moxtac. Kem äytmeşli, sin miña, min – siña.
Medvedev nindi genä liberal çığışlar yasamasın, byurokratiä, ul telgä alğan reformalarğa töp kirtä bulıp tora.
İqtisadçı Vladislav İnozemsev mäğlümätenä qarağanda, bügenge Rusiädä byurokratiä yaqınça million yarım keşe täşqil itä. Alarnıñ çığımnarı tulayım citeşterüneñ 2-3%-ına tiñ, bu äle räsmi korrupsiä sannarın iskä almıyça.
Medvedev "prioritetlarnı üzgärtü" turında säyläsä dä, anıñ çığışları asılda Putinnıñ 2000-2001 yıllar çığışların yañartu bulıp kürenä. Häm bu sistemnıñ niçekter üzgärüen küz aldına kiterüe qıyın.


text:
Rusiäneñ elekke premyer-ministrı 2008 yılda prezident bulırğa teli
Rusiädä 2008-nçe yılda uzarğa tieş prezident saylawlarına äle şaqtıy ğına waqıt bulsa da, anda qatnaşırğa teläwçe berençe nämzätneñ iseme bilgele buldı. Üzeneñ teläge turında bu atnada Rusiäneñ elekke premyer-ministrı Mixail Kasyanov belderde. Berniçä yıl elek ul xäzerge prezident Vladimir Putin belän bergä bulsa da, xökümät eşennän kitkännän soñ anıñ eçke häm iqtisadi säyäsäten tänqitläp tordı.
"Bügenge könge cawap äye. Äle öç ay elek kenä min bu uñaydan ikelängän bulsam, bügen min wäzğiatneñ min telägän yünäleştä üzgärmäwen kürep toram. Şuña kürä dä, ildäge säyäsi täräqqiatne millionlağan rusiäle ömet bağlağan däräcädä üzgärterlek keşe bulmağaç bigräk tä, min külägägä kitä almıym", di Rusiäneñ elekke premyer-ministrı üzeneñ prezidentlıq yarışına çığarğa äzerlänüe turında.
Mixail Kasyanov Putinneñ berençe prezidentlığınıñ zur öleşen xökümät çitäkçese bularaq ütkärde, ul üz eşennän uzğan yılnıñ fivralendä alınğan ide. Vladimir Putin şuşı ğämälen, näticäleräk eşläwçe xökümät kiräklege belän añlattı. Şunnan birle Kasyanov belän Putin arasındağı mönäsäbätlär daimi naçarayu yağına ğına taba bardı. Çärşämbedä elekke premyer, xäzer inde üzeneñ açıqtan-açıq oppozitsiä yağında buluın iğlan itte:
"Min şunı açıq itep äyter idem, il citäkçelege alıp barğan yünäleşne min yalğış dip sanıym, şul säbäple dä, äye, min säyäsi köndäş bulıp toram, ildä bötenläy başqa yünäleş alıp barılırğa tieş dip isäplim." Bu Rusiäneñ elekke premyerı Mixail Kasyanov süzläre ide.
Anıñ şuşı belderüläre häm bigräk tä üz tiräsendä liberal oppozitsiäne tuplarğa tırışuı prezident Putin tirälegendä açu ğına uyata. Kasyanov soñğı belderülären, üzenä qarşı cinayät eşe açu sürätendä yasadı. Prokuratura anı Mäskäwdä şikle alımnar yardämendä zatlı milek aluda ğäyepläde. Ul üze bar ğäyepläwlärne kire qağa häm Kreml'' aña qarşı pıçratu eşen alıp bara dip belderä.
Mäskäwdäge "Panorama" tikşerenü üzäge citäkçese Vladimir Pribılovski fikerenä qarağanda, Kasyanov isemen rişwätçelekkä bäylärgä tırışu, häm bigräk tä soñğı ğawğa sürätendä anıñ prezident bulu ixtimalı yuq däräcäsendä:
"Kasyanov ber genä saylawda da prezident bula almıy. Anıñ abruyı, anı yaqlaw däräcäse minimal, xalıq anı rişwätçelek simvolı itep kürä häm oppozitsiä köçläre dä anı citdi yaqlıy almıy", di Mixail Kasyanovnıñ prezident bulu ixtimalı turında Vladimir Pribılovski.
Belgeçlärneñ ikençeläre isä, aşığıç fiker yörtergä yaramıy digän qaraşta. "Heritage Foundation"nıñ Mäskäwdäge wäkile Yevgeni Volk, Kasyanovnıñ üz tiräsendä bülgälängän oppozitsiäne tuplıy ala almawı belän kileşsä dä, anıñ prezident yarışına çığuı Kreml'' öçen qayber awırlıqlar tudıra ala, di:
"Kasyanovnıñ 2008-nçe yılda prezident urını öçen yarışırğa teläwen belderüe Kreml'' öçen yanaw bulıp tora häm bu kiläse saylawlarğa citdi yarış tösen birä", di Yevgeni Volk. Mäğlüm ki, Rusiä Konstitutsiäse Putinne öçençe märtäbägä dä prezident itep saylanudan tıya.
Kärim Kamal


text:
18-nçe noyäberdä Bushnıñ Britaniägä 4 könnek räsmi vizitı başlana
AQŞ prezidentı Buş 18-nçe Noyäberdä dürt könnek räsmi vizit belän Britaniägä kilä. Ğädättä Britaniäneñ iñ möhim berektäşe bulğan AQŞ prezidentınıñ anda kilüe xuplanıp qarşı alına. Läkin, küpkenä Britannarnıñ Ğıraq suğışına qarşı buluı säbäple vazğiät kierenke. Terror ixtimallığı säbäple dä iminlek mäsäläse östämä problemma tudıra.
Audio
"İke ilneñ citäkçeläre arasında köçle mäxsus mönäsäbätlär bar , läkin, bu vatandaşlarğa barıp cetmi. Ğadäte amerikannar belän mönäsäbätlär yaxşı. Läkin, ildä Ğıraqtağı suğışqa häm andağı xäzerge vazğiätkä qarata borçılu bar. Şul säbäple dävlät vizitınıñ vaqıtı döres saylanmadı digän fikerdägelär dä bar."
Populus-The times gazetası ütkärägän alıq fikeren beleşüneñ näticäläre şunı kürsätä- äle bu yılnıñ yazında ğına Ğıraq suğışın 64 protsent yaqlağan bulsa, ul xäzer 37 protsentqa töşkän. Küpkenä Britannar Buşnñ vizitına qarşı demonstratsiädä qatnaşmaqçılar. Buşnı tutqtau kampaniäse dip atalğan ber törkem Pänçeşämbe könne Trafalgar Maydanında demonstratsiä ütkäräçäk. Militisä iminlek mäsäläsen bik citdigä ala. Läkin, militsiäne demonstratsiälärgä qarağanda, Al Qayda terrorçılarınıñ suğışqa qarşı demonstratiäne faydalanıp, Buşnıñ iminlegenä qurqınıç tudıru ixtimallığı küberäk borçıy. Annan başqa kibetlärgä häm cämğiät milkenä zian kilü ixtimallığı da zur. Mätbuğatta basılıp çıqqan xäbärlärgä qarağanda, äle genä Parijda Yevropa Sotsial Forumın özärgä tırışqan xalıqara anti global xäräkätendäge huligannar häm anarxistlar Londonğa yul totalar ikän. Läkin, Britaniä xakimiätläre vazğiät kontrol astında dip belderälär. London Mere Ken Livingsonenıñ süzlärenäçä,
Audio
"Äzerlegebez yaxşı. Bu ildä 190 yıldan birle ber genä premiergä dä höcüm bulmadı."
Şulay Britaniä Buşnıñ viziutına äzerlänä. Backingham Sarayı tiräsendä mäxsus militsiä etlär belän patrul yöri häm Buş programması turında ğomumi mäğlümät bulsa da, täfsille häm tögäl mäğlümätlär yäşeren totıla.
Färit İdelle, Praga.


text:
Bul suraqqa boks älemindegi mıqtı sarapşılardıñ biri jawap berdi. Jäne «jay ğana jeñbeydi, nokawtpen jeñedi» dep jawap berdi.
«Golovkïn Wordqa birtalay qïınşılıq äkelwi mümkin» – dedi Boxingnewsresults.com basılımınıñ şolwşısı Tïm Nel’son. Onıñ boljawı boyınşa, Gennadïy Golovkïn Andre Wordtı ülken basımdıqpen jeñedi. Amerïkalıq pen Sergey Kovalevtiñ jeksenbi küngi jekpe-jeginen keyin Nel’son osınday pikirge kelgen.
«Kovalev – Word kezdeswinen soñ mende osınday oy twındadı. Osı keştegi qarsılası orta salmaqtağı älem çempïonı Gennadïy Golovkïn bolğanda ol Wordtqa ülken problema äkeleri anıq edi. Nege? Öytkeni, Golovkïn är rawndta üş mïnwt boyı Wordqa udayı qısım jasawmen bolar edi. Eger jwıqta Kell Brwkpen ötkizgen jekpe-jegin körgen bolsañızdar, ne aytıp otırğanımdı tüsinesizder. Golovkïn üşinşi rawndtan besinşi rawndqa deyin brïtandıqtıñ bapkeri treneri Domïnïk Ïngl oramal laqtırğanşa ayawsız soqqılawmen boldı. Ärïne, Word Golovkïnge qarağanda boyşañdaw, salmağı da awırlaw. Biraq odan mıqtı emes. Bastısı soqqını Golovkïnnen köp jasamaydı. Word äli swper orta salmaqtıñ boksşısı sïyaqtı uradı, biraq 168 fwntta ol eşqaşan mıqtı pançer bolğan emes.
Word pen Kovalevtiñ kezdeswi töreşiler ädiletsizdigi twralı daw-damayğa sebep boldı
Keşegi jekpe-jekten keyin men senimdimin, GGG jay jeñbeydi, ol Wordtı nokawtqa bir-aq tüsiredi. Basqa sözben aytqanda, Golovkïn töreşilerge dawlı şeşim şığarwğa mümkindik bermes edi.
Nelikten Golovkïn Wordtı jeñedi? Sebebi:
— Wordqa qarağanda Golovkïnniñ soqqısı küşti;
— Biz Golovkïnniñ är rawnd boyı Wordtı tolassız soqqı astına alğanın körer edik. Eger Word keşegi jekpe-jektegi sekildi «küresip» ketse, onda Golovkïn onı jaqınnan urıp şegedey qağıp tastar edi.
— Golovkïnniñ djebi men sol jaq xwgi, Wordqa qarağanda mıqtı.
Golovkïn Wordpen kezdese me, joq pa, äli belgisiz. Al eger kezdese qalsa, Gennadïy nokawtpen jeñedi. Bul üşin Golovkïn Dénïél’ Djeykobs, Bïllï Djo Sonders jäne Sawl Al’varestermen kezdesip, orta salmaqtı tazalawı kerek. Golovkïnniñ Wordtan qorqatın eş sebebi joq. Onı biz keşegi ayqasta bayqadıq. Word qattı ura almaydı jäne sol qolınıñ küşine ğana senetin sïyaqtı» — dep jazadı sarapşı.


text:
Ekrem Çelebi - Sürmeli
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Sürmeli
Etiketler : Ekrem Çelebi - Sürmeli türkü indir, Ekrem Çelebi - Sürmeli türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Sürmeli mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Sürmeli türküsü, Sürmeli sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Sürmeli bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Su Sızıyor Sızıyor
Ekrem Çelebi - Ben Ne Biçim Serseriyim
Ekrem Çelebi - Soranlara Ne Deyim
Ekrem Çelebi - Gör Ki Felek Bize Neler Eyledi
ekrem çelebi - dinek dağı yeni geldim gurbetten (kırşehir)
Ekrem Çelebi - Gerçek Mi Serap Mı Bilemem
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir


text:
Germaniäneñ Gerhard Schroeder citäkçelegendäge xökümäte üz eşçänlegeneñ soñğı könnärendä Rusiäneñ Gazprom şirkätenä 1 milliard eurolıq burıçnı garantiälägän bulğan.
Bügen Germaniäneñ Suddeutsche Zeitung gazetında çıqqan bu xäbärne Germaniä İqtisad ministrlığı rasladı.
Bu kredit xäzer tözelüçe Baltıy diñgeze töbe aşa Rusiädän Germaniägä tabiği gaz qudıraçaq ütkärgeç tözeleşenä totıla.
Germaniä energiä şirkätläre belän Gazprom bergäläp oyıştırğan bu gazütkärgeç şirkäten elekke kansler Schroeder citäkli. Häm anıñ yıllıq xezmät xaqı 250 meñ euro.
Schroedernıñ Rusiä xökümäte konstrolendäge bu şirkät citäkçelegenä kilüe germaniädä zur şaw-şuğa säbäp buldı.


text: Quşma Ştatlar prezidentı George Bush, Piterburğa “Zur sigezlek” sammitına kilügä ük, Rusiäneñ xökümättän tış oyışmalar wäkilläre belän oçraştı. Çeçnädağı wäzğiät, yaña ğına qabul itelgän xökümättän tış oyışmalar turındağı qanun, YuKOSnıñ xökem itelgän başlıqları häm başqa temalar tikşerelde, dip belderä “Açıq Rusiä” ictimağıy oyışmasınıñ elekke başlığı İrina Yasina. Bu oçraşuda barlığı 16 keşe qatnaşqan. Xoquq yaqlaw fondı “Demos”nıñ başlığı Tatyana Lokşina, “Azatlıq radiosı” xäbärçesenä, Bush Rusiä prezidentı Putin belän söyläşülärdä bu oçraşuda kütärelgän temalarğa da qağılırmın dip wäğdä itte, dide.


text:
Europada yäşeren törmälär turında Europa Şurası xisabı: Europa illäre CIA belän süz berläştergän
Europa Şurası çärşämbedä Amerika küzläw idaräseneñ Europadağı yäşeren törmäläre turında xisap bäyän itte. Şuşı xisapqa kürä Europanıñ kimendä 14 ile CIA belän xezmättäşlek itkän, yä isä bu eşlärgä küz yomğan.
"Xäzer xaqiqät öskä çığa bara, kübräk mäglümät açılğan sayın, kübräk keşe säylärgä teli. Häm bu uñay küreneş, şuña kürä min eş äle betmäde dip, awıznı tutırıp äytä alam" di Dick Marty.
Dick Marty nigezdä 2 sorawğa cawap ezläde: 1) amerikannar Europada yäşeren törmälär totqanmı? 2) Europa illäre bu turıda belgänme?
Marty''nıñ älegä cawabı şul: Europanıñ kimendä 14 ile, şul isäptän, Britaniä, İtaliä, Germaniä, CIA belän süz berläştergän, yä isä anıñ ğämälläre turında belmämeşkä sabışqan.
Xisapqa kürä, kimendä 7 il, şul isäptän Makedoniä, üz cirendä ğäyeplänüçelärne totqarlawğa mömkinlek birgän. Dick Marty süzlärençä, bu keşe xoquqların bozu bulıp tora.
Tikşerüçe äytüençä, Romaniä belän Polşa monı kire qaqsa da, bu illärdä yäşeren totqarlaw üzkläre bulğan, moña dälillär bar.
Qalğan illär, şul isäptän, Törkiä häm Kipr, ğäyeplänüçelärne taşığan oçqıçlar öçen tuqtalış urını bulıp xezmät itkän. Andıy oçqıçlar şulay uq İrlandiä, Portugaliä, Gretsiädä tuqtalğan, di ul.
Äytergä kiräk, Dick Marty xisabında moña täfsille isbatlaw yuq, ul nigezdä oçqıçlarnıñ, reslarnıñ nomerlarına tayanıp fiker yörtä.
Ä menä yäşeren törmälärgä kilgändä, andıy dälillär bar häm alğa taba monı här il üze tikşerergä tieş, di ul.
Ğäyeplängän illärneñ berse, Polşa, bu xisapnı - ğäybät dip - kire qaqtı. Premier-ministr Kazimir Marsinkeviç süzlärençä, xisaptağı ğäyepläwlär faktlarğa nigezlänmägän.
Britaniä premier-ministrı Tony Blair çärşämbedä parlamentta cawap totıp, Europa Şurasınıñ bu xisabında bezneñ öçen ber yañalıq ta yuq dide:
"Britaniägä kilgändä, bez totqarlaw möräcäğätlären barısın da parlamentqa citkerep kildek, 1998 yılda alar dürtäw ide, ikese kire qağıldı. Xisapnıñ qalğan öleşe başqa illärgä qarıy, min monıñ öçen cawap birä almıym" di Britan premierı.
Quşma Ştatlar xisapqa niçek cawap birer, älegä bilgesez. Uzğan yılnıñ dikäberendä däwlät sekretare Condoleezza Rice bolay digän ide:
"Quşma Ştatlar totqarlanğan keşelärne cäzalap soraw alu öçen ber ildän ikençesenä küçerep yörtmäde, bu maqsat öçen hawa alannarın qullanmadı. Quşma Ştatlar cazalaw qurqınıçı bulğan illärgä berkemne dä küçermi" di däwlät sekretare.
Şuşı cancal tiz arada ğına tınmas şikelle. Dick Marty xisabın 27 Yündä Europa Şurasınıñ Parlament Mäclese tikşeregä cıyına.
ali ğilmi


text:
Bağdadran 40 çaqrımlap könyaqta urnaşqan sönnilär kübräk yäşägän Latifia şähärendä höcüm itüçelär kimendä 11 şığıynı üterde.
Politsiä citäkçese Xösäin Şamil äytüençä, qorbannarnıñ barısı da tuğan-tumaçalar.
Bügen Bağdadta eçke eşlär minsitrlığı yanında ber intixarçı bomba şartlatıp 4 politsiä xezmätkären üterde, 5-ne yaraladı.
Kiçä Bağdadta ber törkemneñ törmädän qaçu omtılışın bastırğanda 8 keşe hälak bulğan ide.
AQŞ xärbie äytüençä, totqınnar törmäneñ qoral bülmäsen yawlap alğannan soñ qaçıp kitärgä mataşqan, ämma AQŞ häm Ğiraq xärbiläre alarnı bastırğan.


text:
Rusiä xakimiäte cinayätkä qarşı üzençä köräşä
Rusiäneñ Däwlät Duması mäğlümät çaralarına cinayät qılğan häm cinayät qorbanı bulğan zatlarnıñ millätläten äytüne tıyuçı qanun ölgesen tikşerä. Bu çara rasaçılıqqa, millätara doşmanlıqqa qarşı köräş öçen zarur dip belderä qanunnı alğa sörüçelär. Ämma jurnalistlar häm bigräk tä keşe xoquqların yaqlawçı oyışmalar monıñ näticäse bötenläy kire bulaçaq, dip kisätä.
Rusiä xakimiäte ildäge şundıy näfrät cinayätläre turında yaxşı belä häm alarğa qarşı üzençä köräş başlarğa tora. Däwlät Duması bu könnärdä, mäğlümät çaralarına andıy näfrät cinayätläre turında xäbär birüne qatlawlandıra torğan qanun tikşerelä.
Rusiäneñ mäğlümät çaraları turındağı qanunına äzerlängän östämälär nigezendä cinayätçelärneñ häm xätta alarnıñ qorbannarınıñ milläten wä nindi din totuın äytü tıyılaçaq. Xakimiät monı ildäge millätara duslıqnı, totrıqlılıqnı saqlaw kiräklege belän añlata, ämma jurnalistlar üzläre häm keşe xoquqların yaqlawçı oyışma wäkilläre, ägär dä bu üzgäreşlär ğämälgä kerä qalsa, bu näfrät cinayätlären kimetügä ällä ni tä''sir itmiäçäk, kiresençä, wäzğiätne tağın da qatlawlandıra alaçaq, dip kisätä.
Rusiäneñ ğädättän tış jurnalistika üzäge mödire Oleg Panfilov:
"Ägär dä bu qanun çınnan da ğämälgä kerä qalsa, xalıq törle taqırbaşlar, millätçelär, faşistlarnıñ qorbannarı turında berni dä belmiäçäk", di Oleg Panfilov.
Rasaçıl häm dini cinayät oçraqların terkäp barğan SOVA üzäge citäkçeseneñ urınbasarı Galina Kojevnikova da Dumada qaralğan täqdimnärne "axmaq" dip atıy, häm alarnıñ bernindi dä mäğnäse yuq, dip belderä:
"Minemçä, bu ğap-ğadi axmaqlıq. Ägär dä bez bar närsäne dä tıysaq, şulay yaxşıraq bulaçaq, digän ışanıç bar bezdä", di Kojevnikova.
Rusiädä militsiä dä, prokuratura da millätkä yä dingä qarap yasalğan höcümnärne şundıy näfrät cinayätläre dip tanırğa bik telämi. Andıy oçraqlarda yışraq ğadi "xuliganlıq" digän bäyälämä qullanıla. Şunıñ sürätendä xäzer inde media qanunına da üzgäreşlär kertep, näfrät cinayätläre turında yazunı qatlawlandıru, Rusiädäge millätara problemalarnı tağın da tirängäräk yäşerü bulıp tora, di belgeçlär.
İnde telgä alınğan Oleg Panfilov, Duma tikşergän üzgäreşlärneñ tağın ber yaman näticäse bula ala, dip kisätä:
"Jurnalistlarnı ezärlekläwgä yünälderelgän başqa qanunnar kebek ük, busı da ayırım oçraqlarda ğına, irekle häm xakimiätne tänqitläwçe jurnalistlarnıñ awızın tomalaw kiräk bulğanda ğına qullanılaçaq", dip uylıy Rusiäneñ ğädättän tış jurnalistika üzäge mödire Oleg Panfilov.
Rusiä Däwlät Dumasına şuşı täqdim belän Mäskäwneñ şähär Duması çıqqan ide.
Kärim Kamal


text:
Tatneft'' neft’ çığaru külämen arttıra
2004 yılnıñ uzğan yartısında respublikanıñ Tatneft’ şirkäte dä üzeneñ eşçänlegen arttırğan. Uzğan yıl belän çağıştırğanda monda neft’ çığaru 2,2 protsentqa yäki 12 million tonnağa artqan. Xäyer, bu oyışma äle tiz genä eşsez qalmıy, neft’ bezdä şaqtıy ikän. Miller&Lintz bäysez auditor kompaniäse näticälärenä qarağanda, cir astında 990 million tonna qara altın bar. Östäwenä, Tatneft’ Çuvaşiä, Ulyan, Samar ölkälärendä dä qazılmalar ezläw eşlären alıp baruğa litsenziä alğannar.
Tatarstannıñ salım cinayätläre buyınça idäräse oyışqanlığına ber yıl tulu uñayınnan jurnalist öçen brifing ütkärde. Alar üzläreneñ eşçänlegeneñ näticäläre belän tanıştırdılar. Xäyer, näticälär çınnan da keşegä kürsäterlek. 2003 yıl yomğaqları buyınça respublika idäräse İdelbuyı okrugında berençelekne yawladı. Uzğan yılda salım cinayätläre buyınça idärä xezmätkärläre yärdämendä respublika qaznasına 200 million sum qaytarılğan. Ağımdağı yılnıñ yartısında isä bu san inde 120 million sumnı täşkil itkän. Salımnarnı tülämi qalu oçraqları buyınça berniçä cinayät eşe dä quzğatılğan. Mäsälän, Tatspirtprom şirkäteneñ baş buxgalterı, KamAZ-Stroyindustriya oyışmasınıñ citäkçeseneñ eşçänlege tikşerelä. Läkin salımnı tülämäwçelärne cäzağa tartırğa şaqtıy qıyın, qanunnar da bik kamil tügel, mäxkämälärdä dä mondıy cinayätçelärgä qırıs qaramıylar, dip sanıylar Tatarstannıñ salım cinayätläre buyınça idärä xezmätkärläre.
Gölnaz İlgizär


text:
Xeźmät xaqın tüläü - töp burıs
Respublikala eş xaqtarı buyınsa burıstar 165 milliard humğa yıtkän. Başqortostanda urtasa eş xaqı 6 755 hum bulıuın iźäpkä alğanda, 30 meñ samahı eşse xeźmät xaqın waqıtında ala almağan.
Xökümät prezidiumı ultırışında milli bank räyese Röstäm Märźänov aqsalarźı qulaqsağa äyländereü ısulın töşöndöröp birźyı. Unıñ belderewensä, huñğı 5 yılda eş xaqı ösön qulaqsalar bülew 45 prosenttan 29 prosentqa tiklem kämegän. Yäğni eş birewselär banktan eş xaqı ösön summanıñ ni barı 29 prosentın qulaqsa menän ala, başqa aqsalar bütän tör sığımdar stätyäları buyınsa başqarıla. Yäğni turanan- tura rişäüätselek ösön yul asıla.
Respublika xökümäte budjet ölkähyındä eşläüselärźyıñ eş xaqı bıyıl ike tapqır mayźa häm oqtyabrźä artasaq tip äytelde.


text:
Millät yañalıqlarına kilgändä, älegä xätle Çuwaşstan milli oyışmalarınıñ Tatarstan belän, andağı milli oyışmalar belän mönäsäbätläre bik äybät tügel ide. Läkin soñğı aralarda üzgäreşlär bar. Çuwaşstan tatar ictimaği üzägenä citäkçe itep Färit Ğıybatdinov saylanğaç, Qazan-Çabaqsar araları yaqınaya töşte. Älegä xätle Çuwaşstandağı tatar millätçeläre Bötendönya tatar kongressı barlığın barmı-bar dip kenä qarağan bulsa, Färit isä kongress belän xezmättäşlek itä başladı. Bu könnärdä genä Färit Ğıybatdinov eşmäkär Ğädelcanov belän bergä Qazanda bulıp kittelär. Alar Tatar kongressı oyıştırğan Yıllıq yomğaq yasaw cıyılışında qatnaştılar. Älege tantanada millät eşendä zur xezmätlär kürsätkän törle töbäklärdäge millättäşlärebezne büläklädelär. Läkin Çuwaşstannan da büläkläwgä layıq dip ike keşe kürsätelgän bulsa da, alarğa büläk tätemäde. Läkin Färit Ğıybatdinov süzlärenä qarağanda, bu küñel töşenkelegenä säbäp bula almıy, çönki tatar kongressı belän Çuwaşstan tatar ictimaği üzäge arasında xezmättäşlek başlandı ğına äle.
Räfis Cämdixan, Çuwaşstan


text: Dählidä Hindstan eşmäkärläre belän oçraşuda Xatami, Paqstan aşa ütäçäk, ozaq waqıt kiçekterelep kilgän bu ütkärgeç Hindstannı arzanlı häm däwamlı energiä çığanağı belän tä’min itä alaçaq dide. Xatami bu çığışın 4 könlek Hindstan säfäreneñ axırında yasadı. Ul älege proyekt äle dä niçek itep tormışqa aşırılaçağın öyränü xälendä dide. İran belän Hindstan arasında 3.5 milliard dollarlıq ütkärgeç tözü söyläşüläre 1994-nçe yılda başlanğan ide. Ämma Paqstan belän Hindstan arasındağı kierenkelek häm proyektnıñ qıybat buluı säbäple bu plan kiçekterelä kilä.


text:
Azatlıq/Azat Yewropa Radiosında   Ğiraq Prezidentı Calal Talabani
Ğiraq prezidentı Calal Talabani Yewropağa berençe räsmi säfären başlap düşämbedä Çexiägä kilde. Çärşämbedä ul Azatlıq/Azat Yewropa radiosınıñ Pragadağı baş fatirında bulıp radiobızğa ikskluziv intervyu birde. Talabani kiläse atnada ütäçäk referendumnan alıp Ğiraqtağı azçılıqlar turındağı sorawlarğa cawap birde.
"Konstitutsiä Ğiraqtağı bar mäsälälärne xäl itäçäk dip berkem dä äytmi. Ul bar bälädän qotqara torğan däwa tügel. Läkin ul här Ğiraqlığa bu rejim totrıqlı, demokratiä isän qalaçaq, terrorçılar ciñä almayaçaq digän xis biräçäk."
Saddam çorında xakimiättä bulğan, xäzer ikençel safta qalğan sönnilär konstitutsiä ölgese belän qänäğät tügel häm anı kire qağırğa teli. Ämmä küptän tügel Mäclestä küpçelekne täşkil itkän şiğilär konstitusiäne kire qağu şartların qırıslattı, monıñ öçen 18 vilayätneñ kimendä 3ndä terkälgän saylawçılarnıñ kimendä 3tän ikese qarşı bulırğa tieş dip üzgärtte. Monı Talabani da xuplağan ide. Ämmä Berläşkän Millätlär häm Quşma Ştatlar bu xalıqara qanunnarğa qarşı kilä dip tänqit beldergännän soñ çärşämbedä Mäcles referendum qağidälären baştağı xälenä qaytardı.
Calal Talabani üze çığışı belän körd. Kiläse saylawlarda, kördlär aldan kileşengänçä şiğilär berläşep xäräkät itäçäkme digän sorawğa, Talabani, äye, kördlär belän şiğilär Saddam çorınnan birle xezmättäşlek itä, xökümättäge qayber qarşılıqlar bu berdämlekkä zıyan itmi dide. Saddam digännän, ul Ğiraqta ğädel xökemgä ömet ita alamı digän sorawğa Talabani bolay dide:
"Saddam Ğiraqta bik ğädel xökem alaçaq. Anıñ törmädä bar ireklekläre bar: televizor, radio, kitaplar, ul yaza, uqıy, härkem belän elemtägä kerä ala. Läkin Saddam suğış cinäyätläre qıluçı: Ğiraq xalqıan, kürşelärgä, İran, Küwäytkä.. monıñ öçen ul cawap totırğa tieş."
Ğiraqnıñ tönyaındağı qayber törkmän törkemnäre Körd räsmiläreneñ basımına zarlana, Kirkuk qalasına kördlärne küpläp qaytarıp alarnıñ sanın arttırırğa tırışa digän sorawğa Talabani, bu döres tügel, yalğan ğäyepläwlär, anda Saddam çorında qaçıp kittkän härkem qayta, kördlär dä, törkmännär dä.. Eş şunda ğına, Törkmän esktremistları sannarnı arttıra, alar üzlären 3-4 million dip belderä, gärçä 1 millionnan da azraq.
Baat partiäsenä kilgändä, xökümät döres xäräkät itäme, Könyaq Afrikadağı kebek berär Solıx komissiäse tözelsä bu ğisyannıñ kimüenä kitermäs ideme digän sorawğa, Talabani bolay dide:
"Xökümät barısın da döres eşli dip bulmıy. İkençedän, ğisyançılar – Ğiraqlılar ğına tügel. Kübese çittän kilgän – äl-Qaidä, Aznsar äl-İslam, Zarqawi törkeme. Alar şiği häm kördlärgä suğış iğlan itkän terror ğämälen däwam itäçäk. Ğiraq terrorçılarına kilgändä, alar aqrınlap säyäsi protsesqa qayta baraçaq, älbättä bezneñ yärdäm belän."
Axırda, Talabani radiobınıñ ber öleşe bulğan İrekle Ğiraq radiosına räxmäten belderde.
"1998 yıldan birle İrekle Ğiraq radiosı Saddam çorında yäşägän Ğiraq xalqı öçen bik möxim irekle häm obyektiv mäglümät çığanağı bulıp tora."
Çärşämbedä radiobızda bulıp kitkän Ğiraq prezidentı Calal Talabani Çex räsmiläre belän oçraşıp, xärbi wä iqtisadi mäsälälär tikşerde. Anıñ Yewropa säfäre däwam itä.
-Ali Gilmi


text:
İran Rusiä belän urannı bayıtu mäsäläsendä söyläşülärne kiçekterde
Iran urannı Rusiä cirendä bayıtu turındağı Mäskäv täqdime turındağı söyläşülärne kiçekterde. Bu täqdim İran atom bombası eşläp çığarırğa ciına digän borçılu säbäple yasaldı. Bu arada İran prezidentı Teheran atom qoralların cäyeldermäv kileşüennän çığa ala dip beldergännän soñ, urannı bayıtu eşe başlandı inde digän xäbärlär dä taraldı.
"Söyläşülär mäsäläse açıq, anıñ vaqıtı başqa mäsälä. Xasıyl bulğan yaña vazğiät häm İran xökümäteneñ tınıç maqsätlär öçen urannı bayıtu ildä ğämälgä quyılırğa tieş digän qararı küz aldında totılaçaq. Bez Rusiäneñ planı İslam Respublikasınıñ säyäsätenä yaraqlaşqan bulırğa tieş dip uylıybız häm bez bu aspektnı tikşeräbez."
Elham yaña vazğiät digändä närsäne küz aldında totqanın açıqlamadı. Ul Teheran Rusiäneñ täqdimen İranda Urannı bayıtu programmasına östämä bularaq qına qabul itäçäk dip äytte. Elhamnıñ belderüenä qädäre İran tışqı eşlär ministerlege söyläşülär planlanğança başlayaçaq dip beldep kilgän ide. AFP häm Royters Venadağı diplomatlarğa tayanıp, İran urannı bayıtu protsesın başladı inde dip xäbär itelär. Rusiä İran öçen urannı Rusiädä bayıtunı, Teheran atom qoralları eşläp çığarırğa teli digän Könbatışnıñ borçıluı säbäple täqdim itte. Yevropa Belege belän AQŞ Rusiäneñ bu täqdimen şartlı häm saqlıq belän genä yaqlap çıqtı. Mäskävneñ täqdime İrannıñ bäxäsle atom programması säbäple xasıyl bulğan diplomatik körçektän çığuğa mömkinlek tudıra dip bäyälände. Rusiä tışqı eşlär ministereneñ urınbasarı Sergey Kislyak , kiçekterü qararına qağılıp söyläşülär başlanır digän ömet belderde häm Mäskäv İran räsmilären planlanğança 16-nçe fävraldä qabul itärgä äzer tora dip äytte. Teheran üz pozitsiäsen Xalıqara Atom Energiäse Agentlığı 4-nçe fävraldä İrannıñ atom programmasın BMOsı İmilek Şurasına tapşıru öçen qarar qabul itkäç qatılaştırdı. İran prezidentı Axmedinecad İslam revolutsiäseneñ 27 yıllığı uñayınnan 11-nçe fävraldä yasağan çığışında İran atom qoralların cäyeldermäv kileşüennän ğomumän çığa ala dip tä kisätte.
"İslam respublikası Xalıqara atom eneriäse agentlığı häm atom qoralların cäyeldermäv kileşüe ramnarında atom programmasın alıp bardı. Läkin, alar bu qäğidälärne İran xalqınıñ xoquqların yuq itü öçen faydalana digän näticägä kilsäk, İran üz säyäsäten küzdän kiçeräçäk."
Atom qoralların Cäyeldermäv kileşüennän çıqqan berençe il Tönyaq Korea buldı. Ul monı 2003-nçe yılnıñ başlarında eşläde. Qayber illärneñ mäsäläsen Hindostan belän Pakistannıñ atom qoralları bar häm alar kileşügä ğomumän qul quymadılar.
Färit İdelle, Praga.


text:
Xikmätle xällär
Xikmätle xällär säxifäse comğa könne efirğa çıqsa da, ul nigezdä dini tügel, ä dönyawi xällärgä bağışlana. Ämma küp kenä tıñlawçılarıbız ictimaği-ruxi tormışqa üze inanğan “din”, “Alla” töşençäläre yärdämendä qarıy. Daimi tıñlawçıbız Möslimä xanım “Azatlıq” radiosınıñ Qazan byurosına cibärgän xatında “Xikmätle xällär” dip atalğan tiskäre küreneşlär rubrikasınıñ iseme bötenläy cisemenä turı kilmi”, dip sanıy. “Niçek inde ğäcäyep tiskäre xällärne xikmätle dip atarğa mömkin”, dip yaza Möslimä xanım. “Qazannan berär din ähele tözäterme dip kötkän idem dä, bulmadı şul. Tüzä almadım, üzem yazarğa buldım. Allahı söbxanä wä täğäläneñ 99 güzäl iseme arasında Äl xakimi, Xikmät iäse digän iseme bar. Qör’äni Kärimdä “xikmät iäse bulğan Allahı täğälä xikmätne üze telägän keşesenä birer, Allahıdan beräwgä xikmät birelsä, ul keşegä bik küp yaxşılıqlar birelde. “Xikmät” digän süzgä İslam dineneñ böten xökemnäre kerä dielgän. İkençe sürä 269 ayat: “uylap qarağız inde, niçek itep xikmät süzen urınsız qullanırğa batırçılıq itäsez? ”
Menä şulay dip yaza tıñlawçıbız Möslimä xanım üzeneñ xatında. Nişliseñ, tanırğa turı kilä. “Xikmät” süzeneñ turı häm töp mäğnäsen ul döres añlıy. Bezneñ tapşırulardağı “xikmät” süze işarä, qıya räweşendä, satirik alım bularaq qullanıla. Başqa sıymıy torğan axmaqlıqlar, kileşmägän xällärne mögciza dip atağanbız. Älbättä, tozsızlıq häm axmaqlıq – ul mögciza tügel, ä aqıl wä namus citmägän xäldä qılınğan ğämällär. Yazğanda quştırnaq eçenä alıp “xikmät” dip äytsäk tä, tormışta, häm bigräk tä radio-efirında bernindi dä quştırnaq yuq, ä şaqqatırğıç mäğnäsezleklär bar. Şuña kürä tıñlawçılarıbız “Xikmätle xäl” digän süzne äkämät xäl digän mäğnädä añlasın ide.
Menä ber äkämät. Pänceşämbe könne Rusiäneñ iñ zur häm abruylı citäkçese Çuwaşiä Respublikasınıñ Şımırşı rayonına bardı. Tarixta berençe tapqır çuaşlar, tatarlar yäşägän şuşı töbäkkä mondıy däräcädäge däwlät başlığı, çın patşa kilde. Ul mondağı awıl tormışın maqtadı, gaz kergän, bu respublikada eş xaqı da bik yuğarı ikän. Çınnan da, çuaşlar häm Çuwaşiä Respublikasında yäşäwçelär tırış häm töple xalıq. Rusiä prezidentı alarnı döres maqtıy. Milli mönäsäbätlärne dä uñay bäyäläde ul. Döres, çuaşlar üzläre törki xalıq, di ul, läkin alar barısı da pravoslav dinen tota. Dimäk, alar belän eş yörtergä mömkin digän näticä yasarğa ğına qala. Rusiä xalqınıñ küpçelege totqan dinneñ ber wäkile bulu çınnan da uñaylıraqtır, ämma monısına bäylänmik. Yıl yarım elek Vladimir Putin Qazanğa kilep, Tatar kongressı delegatları belän söyläşkändä, bezgä küñelle buldı bit. Çuaşlar da ber räxätlänsen Rusiä citäkçese belän oçraşqaç. Ämma şul uq Çabaqsar utırışta xalıq sanın aludan soñ Rusiädän 190 millät tabılğan, yäğni elekkegä qarağanda 20-30 millät östälgän, digän fiker äytelde. Säbäbe – ildä açıqlıq, keşelär üz milläten yäşermi, milläten äytergä uñaysızlanmıy. Bardır andıy xäl. Çınnan da elek çuqça, teleut, koryak millätennän bulu kileşkän närsä tügel ide. Xätta yähüd bulu da. Läkin ber soraw. Çuwaşlar äybät, xolıqları yaxşı, respublika üsep bara, mul yäşi. Ämma ni öçen ul respublika dotatsiä alıp kön kürä? Bu turıda äytüçe bulmadı. Tabiği baylıqları azraq dip äytä ğädättä Nikolay Fedorov. Yarıy, dotatsiä alıp ta namuslı häm bäxetle tormış kürep bula. Ä menä pravoslav dinen totqan häm yaxşı respublikada yäşägän çuaşlarnıñ milli üseşe niçek soñ? Bu turıda süz bulmadı. Çuaş xalqı üzeneñ ğöref-gädäten, telen, tarixın bik saqlıy, bizäkle kiemnär kiä, cırların cırlıy. Läkin şul uq xalıq sanın alu näticäläre buyınça çuaşlarnıñ sanı kimi başlağan. Härxäldä, san yağınnan başqort qärdäşlärebez çuaşlarnı uzıp kitkän. Qaya bula ul çuaşlar? Ällä alar qırılıp bu dönyadan kötäme, ällä milli üzañnarı üzgäräme? Mondıy sorawnı birergä Şımırşı rayonında çuaşlarnıñ Nurmöxämmät Xösäyenov kebek yegete bulmadı. Alar ni öçen kimi? Ä bälki alar milläten äytergä uñaysızlanadır. Busı inde bigräk tä qapqağa sıymıy. Ministr Zorin belän bergä utırıp, Rusiä citäkçese uñaysızlanmıy dip belderde bit. Monda nindider xikmät, döresräge äkämät bar. 13nçe fevral'dä, nihayät, xalıq sanı alu näticäläre basılıp çığaçaq. Läkin barıber xäzergä milli sostav turındağı mäğlümatlar kürsätelmi tora. Nişläp alay ikän? Qaysı ölkädä küpme tatar, küpme çuaş buluı häm alarnıñ sanı küpmegä artqan yäki kimegän ikänlegen raslawçı sannar däwlät sere mikän? Şundıy şik tua. Rusiä citäkçese Qazanğa, Çabaqsarğa barıp, bik urınlı häm aktual' belderülär yasıy, wäzğiätne bäyäli. Annan ber yıl ütä, ike yıl ütä, ämma tieşle çinovniklar Putin qädär Putin äytkänneñ näq kiresen eşli. Härxäldä Bäläbäy gimnaziäse direktorınıñ tatar tele däreslekläre turındağı belderüe buyınça bernindi çara da kürenmäde. Bu Körän äytkän xikmätkä turı kilmi, älbättä. Bu tiskäre xäl. Yäğni äkämät. Ämma ul däwam itä. Monı tözäter öçen Mäskäwdän zur citäkçelär, patşalar kilgänen kötep torırğa kiräkme ikän?
Şunıñ belän xikmätle, döresräge, äkämät xällär tapşıruı tämam.Rimzil Wäli


text: Srinagar. Hind politsiäse mäğlümatına qarağanda, Kaşmirneñ Hindstan qaramağındağı öleşendä, islamçı ğısyançılarnıñ andağı ber radio häm telestansiä binasına yasağan höcüme näticäsendä ike hind iminlek xezmätkäre häm 3 islamçı hälak bulğan. Ğısyançılarnıñ berse Kaşmir radiosı häm Doordarshan telekanalı urnaşqan şul bina yanında şartlatqıçlar tutırılğan maşinanı şartlatqan. Qalğan ike islamçı, iminlek köçläre belän bulğan atışlar waqıtında hälak bulğan, alar binağa höcüm yasarğa tırışqan dip xäbär itä Hindstannıñ Kaşmirdäge politsiä wäkile. Atışlarda ike iminlek xezmätkäre dä üterelgän. Şuşı höcüm öçen cawaplılıqnı üz östenä elek bilgele bulmağan Mädinä legionı digän törkem alğan.


text:
Rusiädä "urıs marşın" kötälär, antifaşistlar aña qarşı üz çarasın äzerli
Noyäbrneñ 4-e Rusiädä xalıq berdämlege köne bularaq bilgelänä, häm qayber köçlär anı bar il buylap urıs millätçelegen şäbäytü öçen qullanmaqçı. Rusiäneñ törle poçmaqlarında "Urıs marşı" digän yöreşlär uzarğa tora. Mäskäwdä andıy yöreş bıltır da bulğan ide, bıyıl isä şähär xakimiäte anı tıydı, ämma urıs millätçeläre moña qaramastan barıber cıyılırğa niätli.
Ämma ilne berläşterü, törle xalıqlarnı urtaq däwlät tiräsendä tuplaw niäte belän kertelgän şuşı yaña bäyräm bötenläy qapma-qarşı maqsatlarda qullanıla başladı. Bıltır Mäskäwdä şul könne urıs millätçeläre yöreş oyıştırıp, anı "Rusiä urıslar öçen" digän şiğär astında, yäğni ilne kilmeşäklärdän arındıru taläbe belän uzdırdı.
Bıyıl Mäskäwneñ şähär xakimiäte urıs millätçeläre häm neonatsilarınıñ bıltırğı xälne qabatlaw niätenä qarşı töşep, alarğa cıyılu röxsäten birmäde. Ämma Duma deputatı, bıyılğı "Urıs marşın" oyıştıruçılarnıñ berse Nikolay Kuryanoviç radiobızğa, röxsät bulmasa da bez barıber cıyılaçaqbız, dip belderde:
"Marş nindi genä hawa şartlarına qaramastan barıber bulaçaq, çönki bernindi xakimiät tä ilneñ konstitutsiäsen tıya yäisä inkär itä almıy. Bu ber tarixi açıqlaw bulaçaq - kemder üzeneñ xalıq belän buluın, ä kemder aña qarşı baruın kürsätäçäk. Marş ildä urıs añınıñ kütärelüen añlataçaq häm xakimiät iğtibarın Rusiädäge xalıqnıñ küpçelegen täşkil itkän urıslarğa borunı taläp itäçäk, alar äle iza çigä häm näq menä alarnıñ xoquqları bozıla", dip belderä "Urıs marşın" oyıştıruçılarnıñ berse Nikolay Kuryanoviç.
Şuşı millätçel yöreşne oyıştıruçılar arasında, bu atnada liberal-demokratlar partiäsennän quılğan Kuryanoviç kenä tügel, Qanunsız immigratsiägä qarşı xäräkät häm mäğlüm "Rodina" partiäse dä bar. Alar cıyınğa kimendä 10 meñläp keşe kiläçäk, dip belderä, ämma anıñ qayda bulaçağı haman da mäğlüm tügel. Yöreş tıyılğannan soñ oyıştıruçılar xalıqnı Mäskäw metrosınıñ ber stansiäsendä cıyılırğa öndägän ide. Şul uq Kuryanoviç "Kommersant" basmasına, uramda militsiä bezne bikli ala, ä menä metroda monı eşläw mömkin tügel, dip añlattı.
"Urıs marşı" belän berrättän Mäskäwdä aña qarşı çaralar da planlaştırıla. Rusiäneñ Anti-faşist Frontı, misal öçen, üz cıyının äzerli. Yün ayında ğına tözelgän şuşı oyışma üz maqsatı itep Rusiädä nığıy barğan millätçelek wä ksenofobiägä qarşı köräşüne quya. Frontnıñ koordinatorı Mixail Şnayder:
"Faşizm ul üzenä kürä ber çir. Keşe çirläre belän çağıştırıp qarasaq anı yaman şeşkä tiñläp bulır ide. Yäğni andıy çirlärne alar kürenä başlaw belän däwalarğa kiräk. Bu qatlawlı ber problema, häm anıñ belän däwlät däräcäsendä dä, Anti-faşist frontı kebek, sivil cämğiät qısalarında da köräşü zarur. Bu faşist bandalarına qarşı qırıs çaralar kürü kiräk", di Rusiäneñ Anti-faşist frontı koordinatorı Mixail Şnayder.
Älegä isä demokratik oyışmalar xakimiätne Rusiädä urıs millätçelege köçäyä baruına küz yomıp utıruda ğäyepli. İldä milli azçılıq wäkillärenä qarşı höcümnär arta bara, ämma xakimiät alarnı nigezdä "ğadi xuliganlıq" dip kenä bäyäläwne xup kürä.
Kärim Kamal


text:
Açıq mikrofon: balanı tatar mäktäbendä uqıtır idegezme?
-Älbättä, tatar mäktäbendä uqıtır idem! Tatar balası tatarça uqırğa tieş inde. Ämma üz balalarımnı rus mäktäbendä uqıtırğa turı kilä. Çönki bezdä tatar mäktäpläre yuq. Min Piträç rayonınnan.
-Minemçä, balalarnı tatar mäktäbendä uqıtu bik kiräk. Bigräk tä şähärdä yäşäwçelärgä qağıla bu. Çönki alarğa iğtibar bik az bula ğailädä. Äni-ätise eştä, bala uramda üsä, anıñ aralaşuı rus telendä genä bara.
-Yuq! Tatar mäktäbenä birmäs idem balanı. Çönki min üzem tatar telen yun'läp belmim. Balağa min anı niçek öyrätim? Bu berençedän. Ä ikençedän, tatar mäktäbendä uqığan balağa kiläçäktä mömkinleklär tar bula. Qayda uqırğa kerä inde ul annarı? Universitetnıñ tatar bülegenä, tatar jurnalistikasına ğına.
-Tatarça uqıtırğa bik kiräk! Ämma şul uq waqıtta balağa rus, ingliz tellären dä yaxşılap öyrätergä kiräk mäktäptän ük. Menä şul waqıtta bik yaxşı bulır!
-Balalarım tatar-törek litseylarında uqı. Alar anda tatar telennän tış ğäräp, törek häm başqa tellärgä öyränä, qamıl belä.
Al'bina Zäynulla


text:
Rim,Qoş kizüe Yevropada tarala bara. Bügen İtalia sälämätlek saqlaw ministırlığı üzäk İtaliädä H5N1 virusı tabıluın belderde. Şulay itep bu İtaliada virus raslanğan 10.qoş bulıp tora. Kiçä Fransiädä dä berençe märtäbä şul virus tabıldı. Germaniä xakimiätläre H5N1 virusınıñ qırğıy qoşlardan färmalarğa küçüen buldırmas öçen çiklängän sanda tawuq ürdäklärne aldan üterä. Älegäçä Rügen utrawında 59ülgän qırğıy qoş tabıldı. Hindistanda kiçä Maharashtra ştatında köz kizüe turında berençe xabär taralğaç ta sälämätlek saqlaw ministrı Ramadoss:(audio) Panika öçen säbäp yuq. Wazğiät kontrol astında ,sälämätlek saqlaw räsmiläre, başqa cawaplılar , cirle häm xökümät räsmiläre wazifaların üti , citärlek daru bar dip söyläde
Kiçä şul ştatta ülgän keşeneñ H5 N1 virusın yoqtırmağan buluı açıqlandı


text: Ğiraqnıñ Sälämätlek ministrlığı belderüençä, bügen ilneñ tönyaq häm üzäk öleşlärendä, oyışqan xöcümnär näticäsendä, kimendä 60 keşe hälaq bulğan. Tönyaqtağı Mosul şähärendä maşina bombası şartlaw näticäsendä 40 keşe ülgän, 200 çaması yaralanğan. Baquba şähärendä ğisyançılar belän bulğan bäreleşlärdä 17 Ğiraqlı häm 2 amerikan xärbie hälaq bulğan. Äl-Cäzirä televideniese Baqubada, bitläre yabılğan ğisyançılarnı kürsätte. Alar üzlären Äbü Musab Äl-Zaqawi tarafdarı dip belderä. Çığışı belän İordaniädän bulğan Äl-Zarqawi Äl-Qaidä çeltäre belän elemtädä tora dip sanala. Bügen ber amerikan boralağı Falluca tiräsendä töşep utırırğa mäcbür buldı. Qorbannar yuq dielä. Amerikan xärbiläre älegä añlatma birmäde. Bäreleşlär şulay uq, Ramadi häm Bağdadta bulğan.


text:
Sälix Säydäşev turında "Xalıq yazmışı moñnarı" isemle kitap dönya kürde
Bıyıl Salix Säydäşevnıñ wafat buluına 50 yıl tuluğa bağışlap, Salix Şihabetdin ulı Şämovnıñ ”Melodii sud'bı naroda” yäki “Xalıq yazmışı moñnarı”dip atalğan kitabı çıqtı. Bu kitapnı avtor publitsistika räweşendä yaza.Ul Salix Säydäşev turında üzeneñ istäleklären, mäşhür kompozitornıñ zamandaşlarınıñ xatirälären, fikerlären kiterä. Kitap illyustratsiälärgä bay bulmasa da, anda aqlı- qaralı fotolar ğına urnaştırılsa da , 154 bittän genä torğan kitapta, problemalı temalar da kütärelgän. Respublika gäzitlärendä comğa könne Salix Säydäşev turında berniçä mäqälä urın alğan . Alar arasında bu kitap turında törle qaraşlı fikerlär äytelgännäre dä bar. Mäsälän, ike tatar kompozitorı Näcip Cihanov belän Salix Säydäşev arasındağı qatlaulı mönäsäbätlär turında. Salix Säydäşev muzeyında küptän tügel genä kitapnı täqdir itü kiçäse uzdı. Kiçäne alıp barğan Tatarstannıñ xalıq artistı Qazan däwlät pedagogiä universitetı dotsentı Miñğol Ğäliev “Xalıq yazmışı moñnarı ”kitabı turında häm kiçädä kemnär qatnaşuı turında menä närsälär dide. Kitapnıñ avtorı, tarixçı häm kürenekle cämäğät eşleklese Salix Şämov- üzeneñ böten ğömeren Salix Säydäşewnı olılawğa häm anı mäñgeläşterügä bağışlağan keşe.Kitapta törle kürenekle şäxeslärneñ fikerläre bar. Bu üzençälekle obyektiv häm subyektiv fikerlärdän tözelgän, avtornıñ üzeneñ uyları belän yazılğan kitap. Häm ul bik tä kiräkle kitap. Kiçädä çığış yasawçılar arasında Taci Ğizzätneñ ulı Kazbek Ğıyzzätov, kürenekle xormeyster Venera Garayıva, kompozitorlardan Rinat Yenikeev, häm Äxmärovlar näselennän Üzbäk abıynıñ çığışları bik ähämiätle buldı . KDPU studentlarınıñ häm Qazan muzıka uçilişçesı studentlarınıñ Salix Säydäşve cırların başqaruı , Salix Säydäşevnıñ icatınıñ yäşlärdä yäşäwen kürsätä”–dide ul. Respublikada Salix Säydäşevqa bağışlanğan çaralar äle däwam itä. 14 avgustta Qızıl bayraqta bulaçaq bäyrämdä Tatarstannan Rezeda Ğalimova, Rafayıl' Säxäbiev, Zilä Söngätullina, Aydar Gabdinov, Gölnaz Murzina, Georgiy İbuşev, Rimma İbrahimova, Aydar Fäyzraxmanov, Emil' Cäläletdinov häm başqalar çığış yasayaçaqlar. Bäyrämgä Başqortstan häm Tatarstannıñ xalıq artistı İdris Ğaziev ta çaqırılğan. Ul Qazanda Salix Säydäşevka bağışlanğan televizion fil'm töşerüdä zur öleş kertkän, häm anıñ muzıkal' äsärlären başqarğan keşe. Qızıl bayraq awılında uzğan bäyräm turında aldağı tapşırularıbızda bez sezgä tulıraq itep söylärbez äle.Mälikä Basıyr. .


text:
Mari ilendä “Şärıq” klubı citäkçese bulıp qayttı
Rusiädä vertikalizatsiä tözü bara. İl prezidentı täqdim itkän üzgärtep qorular, yäğni firqä isemlekläre buyınça ğına Däwlät Dumasına saylawlar , töbäk citäkçelären Mäskäwdän bilgeläp quyu işe ğämällär Rusiäneñ säyäsi tormışında kötelmägän üzgäreşlär wäğdä itä. Läkin, reforma digännäre üz köyenä barğan çorda, Mari-El' ile untuğızınçı dekaberdä prezident saylıy. Mäskäw ağay töbäk citäkçelären üzem bilgelim dip torğanda nindi prezidentlar saylaw ul dip aptırarğa kiräkmi. Äle Putin reformaları zakonğa äylänmägän. Bulğan irekne qullanıp qalırğa omtıludır inde.
Tatarstannıñ çat kürşese bulğan Mari El'dä bu könnärdä Ramay Yuldaşov bulıp qayttı. Ul Qazanda eşläp kilüçe “Şärıq” yäşlär klubı citäkçese. “Azatlıq” radiosınıñ Qazan byurosında anıñ belän äñgämä qorabız.
R.YU. Qazan xanlığı çorında marilar bik aktiv bulğannar. Rusiä basqınına qarşı da bergä torğannar. Qazan xanlığı alınğaç ta mari yegerme yıl buyına çirmeş suğışları alıp baralar. Rus kolonizatorlarına qarşı. Şul uq waqıtta mari yäşläre yılda Xäter könenä kilälär, teläktäşlek belderep. İske Qazanda öçençe yıl inde törki-tatar, fin-uğor xalıqlarınıñ lagerı da bulıp kilä bit inde, “Tañbatır” digän. Äkrenläp mari yäşläre belän bezneñ elemtälär nığıy bara. Alarnıñ “Uvi” digän oyışmaları bar. Yaña buın digänne añlata.
R.C. Ramay, prezident saylawların äytep üttegez. Mari milli xäräkäte kemne yaqlıy, kem öçen tawış birä?
R.YU. Kandidatlarnı qarasañ inde, biş kandidat terkälgän. Şunıñ ikese inde, Grigor'yev belän Zagaynov digännäre inde prezident keşeläre. Monda töp kandidatlar Dolgov Mixail belän xäzerge prezident Markelov Leonid. Köräş şularnıñ ikese arasında baraçaq. Mari milli azatlıq xäräkäte Mixail Dolgovnı yaqlıy.
R.C. Putin reformaları ğämälgä kersä, Dolgov ciñä qalsa, yañadan Markelov kebeklärne kiterep quymaslarmı?
R.YU. Bar. Dolgov, min uylıym, bäysez säyäsät alıp barır. Ul bernindi dä säyäsi oyışmada tormıy. Tatarstannıñ elek bit soyuznikları bar ide, İnguşetiä häm Başqortstan. Qızğanıçqa qarşı, şuşı unitarizatsiä, putinizatsiägä qarşı Tatarstan ber üze genä basıp qaldı. Min Mari El'nıñ bulaçaq citäkçese Tatarstannıñ soyuznigı bulır digän ömet belän qarıym.
R.C. Bügenge köndä mari milli xäräkäte ni xäldä?
R.YU. Mari milli xäräkätendä bik zur üzgäreşlär buldı. Bötenmari kongressı citäkçelegenä yäşlär kilde. Alarnı qatı qısqaç, teatrları yabu bulğaç, mari telen uquçılar teläge belän genä uqırğa qarar itelgäç, kitapları basılmıy başlağaç, marilarda bik zur kütäreleş başlandı.
Ramay äytep ütkänçä, Mari milli xäräkäte Tatarstandağı milli häm demokratik köçlärgä moral' yärdäm sorap möräcäğät itkän. Älegä Tatarstan oyışmalarınnan bernindi dä reaksiä yuq. Tatarstanda bu aralarda bernindi dä saylawlar kötelmi. Bälki ictimaği köçlär kürşe respublikalarda bulsa da, Rusiädä Gorboçev üzgärtep qoruları alıp kilgän irekle saylaw xoquqlarınnan qullanıp qalırlar. Monısı da älegä faraz ğına. Ä bu könnärdä Mari El' başqalası Yoşkar-Olada fin-ugor xalıqlarınıñ teatr festivale bara. Anda qatnaşuçılar isemlegenä küz salsañ, Baltiq buyı illärennän alıp, Finländiäne dä kertep, Rusiäneñ fin-ugorlar yäşägän küp kenä töbäklärennän teatr kollektivları qatnaşqanlığın kürep bula. Şul isäptän, Başqortstan rus drama teatrı da. Bu teatrnıñ fin-uğorlarğa nindi qatnaşı bardır- şulay uq bilgele tügel. Tatarstan teatr ähelläre bu festival'dä qatnaşmıy. Anıñ qarawı qayber şäxeslär Mari-el' prezidentın saylawlarda qatnaşır dip kötelä. Ramay Yuldaşov “Şärıq” yäşläre belän Mari El'däğı tatarlarnı Dolgov öçen tawış birergä ügetläw säfärenä cıyına.
Rafis Cämdixan


text:
Arximed
Arximed (Grekshe: Ἀpxιuήδnς 287 b.e.sh. — 212 b.e.sh.) — ullı grek fizik alımı, matematik, mexanik ha'm injener. Ol Sitsiliya atawının' shıg'ıs jag'asındag'ı birinshi grek koloniyalarının biri Sirakuzadan. Geometriyada ko'plegen jan'alıqlar ashqan. Bir neshe a'meliy oylap tabıwları menen mexanika ha'm gidrostatika tiykarların salg'an.
O'mir bayanı[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Arximed haqqında bizge Polibiy, Tit Libiy, Tsitseron, Plutarx, Vitruviy ha'm basqalar ta'repinen mag'lıwmatlar qaldırılg'an. Bul alımlardın' ha'mmesi so'z etilgen waqıyalardan keyin jasap o'tkenligi ushın bul mag'lıwmatlardın haqqanıylıg'ı haqqında bir na'rse dew qıyın.
Arximed Sirakuzada tuwılg'an. Arximedtin' a'kesi matematik ha'm astronom Fidiy bolg'an. Plutarxtın' tastıyıqlawı boyınsha ol Sirakuzanın' patshası Gieron menen jaqın ag'ayin bolg'an. Arximedtin' jaslıg'ınan matematika, mexanika ha'm astronomiyag'a qızıg'ıwshılıg'ına sebepshi a'kesi bolg'an. Bilim alıw ushın Arximed sol waqıttın' Egipttegi ilim ha'm ma'deniyat orayı bolg'an Aleksandriyag'a baradı.
İlmiy miynetleri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Matematika[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Plutarxtın' aytıwı boyınsha Arximed matematikag'a qattı qızıqqan, ha'tteki awqatlanıwdıda umıtqan.
Arximedtin' miynetleri sol da'wir matematikasının' ha'mme tarawlarına tiyisli bolg'an: geometriya, arifmetika ha'm algebranın' ko'plegen qızıg'arlı jan'alıqları Arximedke tiyisli.
Mexanika[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Arximed ko'plegen mexanik konstruktsiyaları menen atı shıqqan. Rıchag Arximedke deyinde ma'lim bolıwına qaramastan, tek Arximed g'ana onın' tolıq teoriyasın jarattı ha'm onı a'wmetli tu'rde a'melge asırdı. Plutarxtın' aytıwı boyınsha Arximed Sirakuza jag'alarında bloklı-rıchaglı mexanizmler qurıp awır ju'klerdi ko'teriw ha'm orın almastırılıwın an'satlastırg'an. Elege deyin onın' oylap tapqan vinti Egipette joqarıg'a suw shıg'arıw ushın isletiledi.
Astronomiya[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Arximed ha'reketlengende Ku'nnin ha'm aydın shıg'ıw ha'm batıwın, bes planetanın' ha'reketin ha'm aydın' tutılıwın ko'rsetetug'ın planetariyanı qurg'an.


text:
Ramil Turaev: Aşığıç yärdäm härkemgä yärdäm itärgä äzer
Tatarstanda yallar däwam itä, kem awılda, baqçada, kem şähär uramnarında härkem üzençä bäyräm itä. Bäyrämnär ğädättä qızıqlı çaralar, küñel açu belän istä qalsa da, qaysı waqıtnı bu könnär borçılu,awırular da alıp kilä. Menä şundıy küñelsez xäl bu könnärdä Qazanğa Törkiädän kilgän ber millättäşebez belän dä buldı – ul awırıp kitte. Bäyräm könnärendä awırıp kitkän Törkiädän kilgän Färit isemle millättäşebez ni eşlärgä dä belmiçä bezgä şaltırattı. Anıñ temperaturası kütärelgän, xäle yuq ikän. Bäyräm, yal könnäre bulu säbäple, xastaxanälär eşlämi, tanış tabiplar da yuq. Bez şiklänä-şiklänä genä, aşığıç yärdäm xezmätenä şaltırattıq. Ni disäñ dä, Färit äfände çit il keşese bit, Rusiä watandaşı tügel. Andıylarğa yärdäm kürsäteläme, monıñ öçen alarğa aqça tülärgä kiräkmime? Läkin 03 telefonına şaltıratqaç, andağı operator xanım bezne tınıçlandırdı häm şunda uq awırıp kitkän millättäşebez yanına tabiplarnı cibärergä wäğdä itte, awırunıñ yäşägän urının soraştı. Ozaq ta ütmäde, Färit äfände yanına belgeçlär kilep, aña yärdäm dä kürsätep kitte.
Ä bu oçraq bezne Aşığıç yärdäm xezmäteneñ eşçänlege turında uylarğa etärde. Alar bäyrämnärdä niçek eşli, bu könnärdä xalıqqa yärdäm itü niçek oyıştırılğan? Şuşı sorawlarğa cawap alu öçen bez Qazan şähäreneñ aşığıç yärdäm kürsätü stansiäseneñ baş tabibı Ramil Turaevqa möräcäğät ittek. Yal köne buluğa da qaramastan, ul üz eşen taşlamıy, yärdäm kürsätüneñ niçek baruın haman tikşerep tora.
Aşığıç yärdäm xezmäteneñ yalları yuq inde anıñ. Yılda 365 kön bulsa, 365 kön täwlegenä 24 säğät eşlibez bez. Bäyrämnärdä törle çaralar ütä torğan cirgä berniçä tabiptan torğan törkemnär cibäräbez. Bezneñ yärdämgä böten keşe ömet itä ala. Rusiä watandağı bulsa da, bulmasa da, ul qaydan ğına kilgän bulsa da bez kiräk oçraqta härkemgä tüläwsez aşığıç yärdäm kürsätäbezMenä şulay itep, yallarda da, bäyrämnärdä dä aşığıç yärdäm tabipları kizüdä tora. Militsiä, ğädättäntış xällär xezmätkärläre kebek ük alarnıñ eşläre ällä ni kürenmäsä dä, başqa xalıq yal itep, küñel açqanda alar bezgä yärdämgä kilergä äzer tora.
Gölnaz İlgizär


text:
Ğıraq Kördläre aftonomiälären saqlau yulların ezlilär.
Ğıraq kördläre öçen ber mäsälä bik möhim-Yaña Federativ Ğıraqta alarnıñ politik aftonomiäse bulaçaqmı? BMOnıñ bu ayda qabul itkän rezolutsiäsendä Kördlär mäsäläse telgä alınmağan . Şulay da alar Ğıraqnıñ vaqıtlı xökümäte belän söyläşülär bu mäsälädä cimeş birer dip ışanalar. Bu xaqta radiobıznıñ Bagdattağı xäbärçesenen qayber körd citäkçeläre belän ängämäläre.
Audio
"Bez yazma räveştä ber närsä dä almadıq. BMOsı üz rezolutsiäsendä Körd xalqın telgä alır dip ömetlängän idek. Bu da bulmadı. Väğdälär süzdä genä birelsä dä, demokratiä tözergä tırışılğan yaña Ğıraqta älegä nindi dä bulsa aksiä ütkärüne planlamıybız. "
Kader partiäseneñ aftonomiä mäsäläsen tınıç yullar belän xäl qılırğa tırışuın häm anıñ politik protsestan çitläşergä ciınmauın da äytte. Läkin, kördlärneñ aftonomiä maqsätenä ireşü öçen söyläşülärdän başqa çaralar kürüläre dä mömkin. Kördstan Demokratik Pariäseneñ räsmi şäxse Faraj al Haydarinıñ süzlärençä,
Audio
"Administrativ Qanun bar. Ul ğämälgä quyılırğa tieş. Bu eşlänsä bez üz maqsätebezgä ireşkän bulırbız. Ul ğämälgä quyılmasa , bez başqa çaralar kürerbez."
Xalıqnıñ küpçelegen täşkil itkän Ğıraq şiğıyläre, şul sanda ayatolla Ali al-Sistani Kördlärneñ vaqıtlı konstitutsiädä garntiälängän xoquqlarına, şul sanda politik qararlarğa veto salu xoquqına iä bulularına qarşılar. Körd citäkçeläreneñ AQŞtan da küñele qaytqan. Kaderneñ belderüenä qarağanda, Kördlär Saddamnı çitlätügä kertkän öleş öçen AQŞtan küberäk yaqlau kötkännär. Läkin, ber närsä dä almağannar.
Audio
"Bez älegäçä AQŞtan ber närsä dä almadıq. Alar bezne añlarlar dip ömet itäbez. Bu mäsälädä bezneñ pozitsiäbezne añlasınnar ide. Bez här vaqıt tınıçlıqnı yaratqan , Ğıraq xalqına ğına tügel, ä böten dönayağa yaxşılıq telägän millätbez."
Läkin, Ğıraqta härkem monıñ belän kileşmi. Kördlärneñ aftonomiäle regionınıñ çikläre äle bilgelänmägän. Kördlär Ğıraqnıñ nefte yatmalarınıñ 30 protsentı bulğan neftegä bay Kerkükne taläp itälär Kerkük xalqınıñ zur öleşe kördlär bulsa da, anda yäşävçe ğäräplär häm türkmännär mondıy territorial taläpne kire qağalar. Kader xakimiätne 30-nçe iyündä tapşıru prolemmalarnı xäl qıluğa öleş kerter dip belderä. Ul şulay uq Saddamnıñ ğäräpläşterü kampaniäse vaqıtında Kördstannan quılğannarğa kire qaytu mömkinlege birelergä häm Kerkükneñ yazmışı turında referendum ütkärelergä tieş dip tä belderde. Läkin, Şiğıy säyäsmännäre genä tügel, ä şulay uq Ğıraq Sonniläre häm Turkmännär da monıñ belän kileşmilär. Annan başqa monda kürşedäge Törkiäneñ dä täsiren häm rolen onıtmasqa kiräk. Anıñ üz Körd probleması bar.
Färit İdelle, Praga.


text:
İsrael tışqı eşlär ministrı Silvan Şalom Misır prezidentı Xösni Möbäräk belän oçraştı
Audio (Silvan Şalom)
"Prezident Möbäräkneñ, Yaqın könçığışta solıx urnaştıruğa tuğrı buluın işetüemä min bik qänäğät. Bez Fälestinnär belän bulğan qarşılıqlarnı kimetü öçen barın da eşliäçäkbez."
Moña östäp Şalom, ägär Fälestinnär östämä şartlar quymasa, İsrael premier-ministrı Ariel Şaronnıñ yaqın könnärdä Fälestin premier-ministrı Äxmät Qurei belän oçraşu ixtimalın äytte. Şalom belän Möbäräk Jenevada oçraştı. Möbäräk anda Dönyanıñ İnternet sammitında qatnaşa. Şalom Rim konferensiäsenä barışlıy tuqtaldı.


text:
Rifqät Wäliullin wafat buldı
Rifqät Wäliullin Başqortstandağı bixisap tatar zıyalıları kebek ük, respublikanıñ milli sänğäten üsterügä zur öleş kertte. Tuymazı rayonınıñ Bişende isemle tatar awılında tuıp üskän yeget Lunaçarski isemendäge Däwlät teatr sänğäte institutın tämamlıy. Başqortstan däwlät opera häm balet teatrına bağışlağan 40 yıl eçendä qırıqqa yaqın opera spektaklen säxnägä quya ul. Rusiäneñ häm Başqortstannıñ atqazanğan sänğät eşleklese digän maqtawlı isemnär belän bäyälänä Rifqät Wäliullinnıñ ilhamlı icatı. Ämma ni ğäcäp, ataqlı talant iäseneñ wafatı uñayınnan yazılğan nekrolognı respublika citäkçeläre tügel, ä ber törkem iptäşläre genä imzalağan.
Qayberäwlär fikerençä, moña Rifqät Wäliullinnıñ Börcän rayonında tügel, ä Tuymazı rayonında tuuı säbäpçe.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Pravoslav çirkäwläre berläşte
80 yıl elek Rusiädä üktäber inqilabı waqıtında çit ilgä kitkän rus möxacirläre oyıştırğan çirkäw belän Rus pravoslav çirkäwläre – berläşte. Bügen Mäskäwdä moña bağışlanğan qupşı tantana uzdı.
30ğa yaqın ildä barlığı yartı milionnan artıq keşe üzlären New Yorktağı çirkäw wäkile itep sanıy. Metropolit Lavrğa, alarğa – Rusiädäge pravoslav çirkäw belän berläşü kiräklegen añlatu öçen baytaq tırışlıq kiräk bulğan. Bügen çığış yasağanda, Lavr, çirkäwneñ berläşü ähämiäten menä niçek añlattı.
"Bergä cıyılunıñ bu möbäräk könneñ izge säğatendä min Rusiä pravoslav çirkäweneñ ike öleşeneñ kiläçäktä berlekne tiränäytep allağa häm rus xalqına bergä xezmät itülären telim."
4 yıl elek Mäskäw Patriarxı Aleksy, 1927nçe yılda imzalanğan, çirkäwneñ ateist sovet rejimına tuğrılıqlı buluı turındağı belderüdän räsmi töstä baş tartqan ide. Bügenge berläşüne Alexy – ütkänneñ boğawlarınnan qotılu, dip bäyäläde:
"Çirkäwlärebezneñ berläşüendä ciñdek. İnqilap, watandaşlar suğışı näticäläre häm cämğiättäge tarqalışnı yırıp çıqtıq. Çirkäw üsä häm watanıbız yañadan torğızıla."
Tantanada qatnaşqan Rusiä prezidentı Vladimir Putin çirkäwlärneñ berläşüe – rus xalqınıñ berdämlegen torğızuda möhim adım, dide:
"Çirkäwlärneñ berläşüe turındağı kileşüneñ imzalanuı – rus pravoslav çirkäwläreneñ genä berläşüen añlatmıy. Bu – zur ähläqi mäğnägä iä bulğan milli häm tarixi waqiğa."
Bügen imzalanğan kileşüdän soñ – çit ildäge pravoslav çirkäwe – Rusiä çirkäwenä tulısınça buysınaçağın iğlan itte.
Alsu Qormaş


text: Taşkent. Üzbäkstan Pakstan xökümätennän räsmi töstä, uzğan ayda Äfğanstan çigendäge bäreleşlärdä totqarlanğan üzbäk watandaşları turında mäğlümat birüen ütenä. İslamabadtağı tışqı eşlär ministrlığı bügen, moña äle cawap birelmäde dip belderde. Pakstan köçläre äfğan çigendäge Könyaq Wäziristan wilayätendä "äl-Qaidä" häm "Taliban" qaldıqlarına qarşı ğäskäri operatsiä oyıştırğan ide. Şunıñ näticäsendä 60-lap islamçı üterelep, 160-tan artığı totqarlandı. Pakstan xärbiläre, äsirlärneñ 70-e çığışı belän üzbäk, çäçän häm ğäräp dip belderde. Räsmi Taşkent, alar arasında prezident Kärimov xakimiatenä qarşı qorallı köräş alıp barğan Üzbäkstan İslam xäräkäte äğzaları da bar dip uylıy.


text:
Tatarstan prezidentınıñ “İnterfaks”qa avia kosmik texnologiälär häm cihazlar xaqında söyläwe, soraw birüçe jurnalistnıñ küptän tügel Qazanda ütkän xalıqara kürgäzmä xaqında iskä töşerüendä. Rusiädä ike yılğa ber ütüçe 3nçe xalıqara maxsuslaşqan, “Avia kosmik texnologiälär häm cihazlar. Qazan – 2006” isemle kürgäzmä ul. Älege çarada çit illärdän, Rusiäneñ 100дәH artıq oyışma, konstruktorlıq byuroları, fänni-tikşerenü institutları qatnaşa. Kürgäzmägä üz texnika-texnologiälären kürsätergä quyuçılar arasında Tatarstannıñ 50 oyışması, Rusiäneñ aviatsiä tarmağında eşläwçe ere xäyran ğına oyışmaları bula. Belorussiä, Qazaqstan, Litva, Ukraina kompaniäläreneñ avia kosmik ölkädäge texnologik eşlänmäläre täqdim itelä. Bolarğa östäp “Avtomatlaştırılğan tözü sistemalarınıñ fänni-tikşerenü institutı”, “Avia pribor-Xolding”, “Qazan borğalaq” şirkäte, Gorbunov isemendäge Qazan aviatsiä citeşterü berläşmäläre qatnaşa. Kürgäzmä mäydançığına oçqıç häm borğalaqlardan tış, alarnı yasağanda qatnaşqan texnologiäläre, texnologik cihazları da quyıla. Rusiä belän çit il oçqıç - borğalaqları bik nıq ayırıla ikän. Şuña da Şäymievtan äñgämä aluçı “İnterfaksk” jurnalistı; “Bu ölkädä xällär bik naçarmıni?” - dip soraw birä. Tatarstan prezidentınıñ cawabı xalıqara kürgäzmädän çığıp Rusiäneñ avia tözeleş ölkäsenä qarata fikerläre tübändägeçä yañğırıy. Anıñ äytüe buyınça avi tözeleş ölkäsendä xällär bik möşkel ikän şul.
- Bu kürgäzmägä Rusiäneñ xäzerge oçqıç-borğalaqları tügel, kiçägeläre quyılğan. Bu küñeldä nıq borçu uyata - di Mintimer Şäymiev.
- Bezneñ ilneñ qayçandır görläp oçqıçlar tözi torğan şirkät citäkçelegen tıñlap torsañ bötenläy uyğa qalasıñ - dip Tatarstan prezidentı süzen däwam itä.
- Qayçandır Rusiä başqa illär belän yarışırlıq, dönyada tanılğan xärbilärgä, xalıq öçen oçqıç-borğalaqları yasıy ide. Soñğı 15 yıl eçendä bu ölkädä xällär bik awır, xätta qurqınıç disäk tä bula. Bu oçqıçlar tözü ölkäsendä genä tügel, yuğarı texnologiälär ölkäsendä dä.
Şäymiev äytüençä; Rusiä, Tatarstanda anıñ eçenä kerä bit inde, avia tözeleş yağınnan nik artta, üseş yuq däräcäsendä. Ul, bügen dönyada iñ yaxşı oçqıçlarnı Braziliäneñ “Embraer” oyışması çığara di. Alar başqa illärgä köndäş bulırlıq oçqıçlar äwälägännär. Braziliä avia tözeleş oyışmasına oçqıç detal'lären böten dönya buyınça kiterälär ikän. Şäymiev beldergänçä, Rusiä avia tözeleş ölkäsendä döres säyäsät alıp barmıy, annan çit ilneñ ayırım detal'lärne satuçılarnıñ kirelängänenä iğtibar itä. Qayber illär üzläre bezneñ oçqıçlarnıñ aldınğı buluların telämäwe dä sizelä, ayırım alğanda amerikanıñ. Moña misal itep Şäymiev “Suxoy” isemendäge Rusiä avia oyışmasın kiterde.
- Çit ilneñ bezgä, Rusiä eçendäge avia oyışmalarnıñ ber-bersenä, däwlätneñ ayırım şirkätlärgä lobbizm, naçar tä'sire oçqıçlar üseşen tuqtattı. Şuña da bez oçqıçlarnı çit ildän satıp alırğa mäcbür buldıq - di Tatarstan citäkçese.
Dönyada siräk illär genä oçqıçlar citeşterä, Rusiä dä şular sanında. Rusiä üz suverenlıygın avia tözeleş ölkäse belän dä nığıta alsın öçen närsä eşlärgä kiräk soñ digän sorawğa Mintimer Şäymiev:
- Soñğa qalıp bulsa da, Rusiädä tiz arada oçqıçlar citeşterü buyınça däwlät programması qabul itärgä kiräk!- dip süzen tämamlıy.
Röstäm İsxaqi


text: Qabul. Berläşkän Millätlärneñ Äfğanstandağı maxsus wäkile Laxdar Braximi idaräse, ildä yaña Konstitutsiä buldıru maqsatında tözelgän maxsus komissiäneñ eşli başlawın xuplap çıqtı. Braximineñ wäkile, bu Äfğanstanda tağın da nığraq milli berdämlek tudıruğa kiterä ala dip belderde. Komissiä kiçä elekke äfğan patşası Möxämmäd Zaxirşax tarafınnan täqdim itelep eşli başladı. Anda barlığı 35 äğza bar, şularnıñ 7-se xatın-qız. Xäzer alar bar il buylap yörep, Konstitutsiädä çağılış tabarlıq fiker wä qaraşlarnı tuplayaçaq. Konstitutsiä üze şunnan soñ Äfğanstannıñ Loya Cirğası tarafınnan raslanaçaq.


text:
Bäyrüt -- Möselman dönyasında Yewropa gäzitlärendä Möxämmät päyğämbärne mısqıllağan räsemnär bastıruğa qarşı protest çaraları däwam itä. Bügen Livan başqalası Bäyrüttä protest belderüçelär Daniä diplomatları yäşägän binağa ut törtte. Livan politsiäse alarnı bunağa ütkärmäs öçen, hawağa ut açtı, su atuçı qoral qullandı. Demonstrantlar politsiägä taş attı, berniçä maşinağa ut törtte, yarsulı şiğärlär qıçqırıp şähärneñ xristiannar yäşägän öleşennän ütte. Çualışlar waqıtında 18 keşe cäräxätlängän.
Şimbä könne Süriä başqalası Dämäşqta protest belderüçelär Daniä häm Norwegiä ilçeleklärenä ut törtte. Süriäneñ baş möftie Şäyx Äxmät Bädretdin Xäsän bu köç qullanularğa ükeneç belderde.
İslam Konferensiäse Oyışması citäkçese Ekmaletdin İhsanoğlı mondıy höcümnär İslamnıñ abryına zıyan kiterä dide.


text:
Guantanomo tormäsendä terror qıluda şiklänelgän 3 totqınnıñ üle ğäwdäläre tabıla. AQŞnıñ xärbi citäklege beldergänçä, alar üz üzen ütergän. 3 keşeneñ ikese Sägüt Ğäräpstanı watandaşları, berse – Yämän keşese. Kubada urnaşqan Guatanomi bazasında 460lap keşe totıla. Alar Al-Qayda häm Taliban belän bäyle buluda şiklänelä.
Amerika Prezidentı George Bush totqınnarıñ üz üzen üterülärenä qarata borçılu belderde. Bush, mäyetlär belän, bu keşelärneñ göref ğädätläre quşqança eş itärgä kiräk, dip äytte.
Xoquq yaqlaw oyışmaları, şul isäptän “Amnesti İnternational” fikerençä, totqınnarnıñ üz üzen üterüläre, alarnıñ Guantnamo bazasında bik ozaq totıluı häm xärbi totqınnar häm cinäyätçelärgä birelä torğan xoquqlardan da mährüm buluınıñ näticäse. Xoquq yaqlawçılar Quşma Ştatlarnı bu törmäne yabırğa çaqırdı


text:
Keräşen tatarları “Tuum” bäyräm itte
7 fevral'dä Säydaşev muzeyında keräşen tatarlarınıñ qışqı yolalarına bağışlanğan kiçä ütte. Bu kiçä xristiannarnıñ dini bäyrämnäre -(Rojdestvenskie svyatki) yäğni, Tuum bäyrämnären ütkärügä bağışlanğan.
Säydäş muzeyında Keräşen tatarlarınıñ muzıkal' kiçäläre 3 yıl buyı ütkärelä. Bu çärşämbedä ütkän kiçä “Tatar muzıka kul'turasında etnik traditsiälär”gä bağışlanğan ide. Döresräge – keräşen tatarları ğöref-ğadätläreneñ muzıkada çağılışı.
Ğalimcan İbrahimov isemendäge tel ädäbiät häm sänğät institutı ğalime, fol'klorçı Gennadiy Makarov bu kiçäneñ maqsatı häm üzençälege turında bolay dide.
“Keräşen tatarlarınıñ qış köne bilgeläp ütä torğan bäyrämnäreneñ berse Narduğan bäyräme alarnıñ dinne qabul itkänçe bäyräm itel torğan bäyräm bulğan. Din qabul itelgäç, bu bäyrämneñ östenä xristian dine yolaları kerep utıra. Häm ul Tuum bäyräme itep ütkärelä başlıy. Häm Tuum bäyrämendä İisus Xristosnıñ tuğan könenä bağışlanğan törle yolalar başqarıla. Bezneñ maqsatıbız bügenge köndä bezneñ nindi ruxi, sänğät mirasıbız barlıqqa kilgän, şularnı saqlap qalu. Bu kiçäneñ üzençälege şunda ki, berençe tapqır bularaq çirkäw cırları sänğät äsäre bulıp yañğırıy.”
Bezneñ maqsatıbız bügenge köndä bezneñ nindi ruxi, sänğät mirasıbız barlıqqa kilgän, şularnı saqlap qalu. Bu kiçäneñ üzençälege şunda ki, berençe tapqır bularaq çirkäw cırları sänğät äsäre bulıp yañğırıy.”Gennadi Makarov citäklägän fol'klor törkemenä yörgän balalar bu kiçädä çirkäwdä başqarıla torğan (doğa) yäki iman başqardılar.
Bu törkemgä yörü närsä birä digän sorawğa balalarnıñ äniläre bolay dip cawap birde.
“Balalar çirkäwdä keläwdä bulalar. Bu bik zur tärbiä , televizor qarawdan tıyılıp toralar, ber berse belän aralaşalar.” Qazandağı keräşen çirkäweneñ Pavel ätise bu kiçägä tamaşaçı bularaq kilgän. Muzeyda ütkärelgän kiçä turında ul bolay dide.
“ Bez kul'tura buyınça artta qalasıbız kilmi. Din tärtiben bez üzebez başqarabız, ä kul'tura buyınça nindi bäyrämnärebez bar, bez anda qatnaşabız. Duxovnıy cırularnı başqarırğa monda kildek” Menä şulay, Qazanda yäşäwçe keräşennär üzläreneñ yola, dini bäyrämnärendä cırlana torğan cırların onıtmıylar, cırlar aşa üzläreneñ balaların şul din qağidäläre belän tärbiäli.
Mälikä Basıyr


text: Qabul. Äfğanstan prezidentı Xämit Qarzay, üzeneñ irtägä başlanaçaq Pakstan säfären kiçekterergä buldı. Ul İslamabadta ike kön bulır dip kötelgän ide, ämma bügen ul Pakstan prezidentı Pärwäz Möşärräfkä şaltıratıp, säfärne kiçekterep torunı ütengän. Qarzaynıñ matbuğat wäkile Cäwid Ludin, ul üktäbrneñ 9-ına bilgelängän prezident saylawlarına nämzät bulıp çığuğa äzerlegen däwam itä dip belderde. Ludin süzlärenä qarağanda, Xämit Qarzay, tieşle ğarizasın saylaw ähellärenä tapşıru öçen irtägä Qabulda qalaçaq. Saylawlarda qatnaşu xaqında belderü öçen düşämbe soñğı kön bulıp tora.


text:
Title News
Zölfät Xäkim: «Bağana awa, bağana awa, dip qırıyında yılap torsañ, bağana qayçan bulsa da awaçaq. Anı awdarmasqa kiräk. Qayda bezneñ yäşlär?.. Tatarnıñ uqımışlı keşeläre, yuristları, iqtisadçıları sez qayda? Ällä inde sez planeta grajdannarımı? Ällä inde sezneñ Watanığız Cir şarımı? Ä tuğan cireñ, üz Watanıñ xaqında kem qayğırtır? Sez tıñlap üskän bişek cırların, äkiätlären kiläçäktä kem söylär dä kem tıñlar?! Kemder millät öçen, Watan öçen cawaplıqnı üz östenä alırğa tieş.» /Şähri Qazan/
Tatarstannıñ statusı, Rusiädäge urını xaqındağı fiker alışular bu atnada da däwam itte. İke tatar gäzitendä yazuçı Zölfät Xäkimneñ III Bötendönya tatar kongressında yasağan çığışı basılıp çıqtı. Anda Tatarstan öçen möhim mäs'älälär telgä alına. Annan ber özek:
Bağana awa, bağana awa, dip qırıyında yılap torsañ, bağana qayçan bulsa da awaçaq. Anı awdarmasqa kiräk. Qayda bezneñ yäşlär? Min yäşlärgä möräcäğät itäm: eşmäkärlär, zıyalılar! Äytegez süzegezne! Oyışığız! Xäräkätlänegez! «Xäräkättä -- bäräkät» - di xalıq. Tatarnıñ uqımışlı keşeläre, yuristları, iqtisadçıları sez qayda? Ällä inde sez planeta grajdannarımı? Ällä inde sezneñ Watanığız Cir şarımı? Ä tuğan cireñ, üz Watanıñ xaqında kem qayğırtır? Sez tıñlap üskän bişek cırların, äkiätlären kiläçäktä kem söylär dä kem tıñlar?! Kemder millät öçen, Watan öçen cawaplıqnı üz östenä alırğa tieş.
Bu Zölfät Xäkim çığışınnan ber özek ide. Ul Şähri Qazan gäziteneñ İlhamiät quşımtasında dönya kürde. Şundıy uq tekst Mäğrifät gäzitendä basılıp çıqtı.
Zölfät Xäkim başlağan, yäşlärgä möräcäğät itü ısulın tanılğan millättäşebez Ğali Aqış däwam itä. Mädäni Comğa gäzitendä anıñ möräcäğäte dönya kürde. III Bötendönya tatar kongressında qatnaşa almağan Ğali Aqış redaksiägä üz çığışın cibärgän. Ul anda «min sezneñ arqadaşığız häm bötendönya tatar ligası prezidentı bularaq millätneñ yäş buın wäkillärenä wasiätemne tapşırırğa telim, dip yazğan. Wasiät şundıy süzlär belän başlanıp kitä:
Tarixta küp ğazaplar çikkän qaharman tatar xalqı häm millätebezneñ asıl yäş buın wäkilläre! Zamannıñ ağışına iärep, bügen awır wä xälitkeç çorğa kilep cittek. Bügenge wäzğıätkä böek ingliz yazuçısı William Shakespeare’nıñ «to be or not to be» süzläre ifrat däräcädä turı kilä. Yäğni, bar bulıp yäşäwme, ällä anıñ alternativası -- inqirazmı? Bu -- millätebezgä yuqqa çığu qurqınıçı yanıy digän süz. Millät bulıp yäşäp qalu häm alğa taba omtılu yulına basqan tatar xalqın yaqlaw, aña oluğ xezmät kürsätü här tatar keşeseneñ töp-nigez wazifası wä mäcbüriäteder.»
Ğali Aqış älege möräcäğätendä şulay uq Rusiädäge säyäsi xälgä bäya birä, milli azatlıq öçen köräş yılların sürätli. Milli yäşlärgä saqlanıp qalu öçen Bötendönya tatar ligasınıñ şäräfle räise tübändäge şartlarnı ütäw mäslixät dip yaza. Menä alarnıñ qaysıberläre:
Törki-tatar-möselman xalıqları belän uqmaşıp yäşäwne maqsat itep bilgelik. İslam dinen, anıñ nigezlären tormışqa aşıra başlağız. Millät bulıp qalunıñ ikençe şartı -- bezneñ bay häm güzäl tatar telen üzläşteregez. Ana telendä söyläşü — bezneñ şiğar bulsın. Millätebezneñ matdi xäyäten, ğomumän tormışnı uñışlı alıp baru öçen çın fängä nigezlängän iqtisad tözergä tırışığız. Başqa millätlär belän mönäsäbätlärdä tigezlek prinsiplarınnan taypılmağız. Bez radikal xristian, fanatik yähüd ağımnarına qarşı bulğan däräcädä, terroristik İslam ağımına da qarşıbız».
Şuşı rezolutsiäne Ğali Aqış yäş buınğa wäsiät itep atıy. Şuşı eşlekle qağäzne Ğali efände Avstraliädäge Säğit Sadri yärdämendä Berläşkän Millätlär Oyışmasına citkerüne ütenä, oşbu ğamäl tormışqa aşsa, min räxät küñel belän Allahıma qaytırmın, dip yazğan anda Ğali Aqış.
ЗBeздa ПoBoлжbя gäzitendä Kongress turında «Bötentatar forumınıñ yaltırawı häm yarlılığı» digän mäqälä basılıp çıqtı. Avtor üzen Muatdin dip tanıta. Ul kongresska näticä yasıy. Berençe räisne alıştırğan şäxesne, mäqäläneñ avtorı, uñışsız nämzät dip atıy. Kongresta kräşennär teması tikşerelmäde, seber tatarlarına süz birelmäde digän däğwälär belderä. Urta Aziädä yäşäwçe millättäşlär belän nıqlı elemtälär urnaştıru öçen anıq konsepsiäneñ bulmawı, andağı Tatarstan wäkilläreneñ säyäsät belän genä şögellänüwe tänqıtlänä. Gäzit Başqortostan tatarları problemalarına zur iğtibar birä. Anda 30 avgustta Rusiä Prezidentı belän oçraşu xaqında, anda çığış yasağan Bäläbäy gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäinov şäxese turında Başqortostan mäğlümat çaralarınıñ ni yazuı belän tanışıp bula. Mäsälän, Başinform agentlığı xäbärçese Ğaliä Sattarova fikerençä Nurmöxämmät Xösäinovnıñ «Başqortostanda tatar bulu awır» dip äytergä moral xoquqı bulmağan. Şunda uq HoBaя raзeTada basılğan «Başkirbaşi» dip isemlängän yazma belän dä tanışıp bula. Bu basmanıñ xäbärçese Yuliä Anikanova respublika Prezidentın xalıqara xoquq subyektları belän ayırım söyläşülär alıp baruda häm başqortlaştıruda gäyepli.
Tatarstan yäşläre gäzite bu waqiğanıñ barışın küzätep bardı häm Nörmäxämmät Xösäinov ezärleklänä başlağaç, «Abaw!» digän säxifädä qaytawaz basıtırdı. «Tatar bulu ciñeläymäde» digän fiker belderde gäzit. Ä menä ApryMeHTы и ФakTы gäzite bötenläy kötelmägän reaksiä kürsätte. Gazeta xäbärçese Nurmöxämmät Xösäinovnıñ çığışın, respublika tatarları xälen Mäskäw polittexnologları eşe dip atıy häm bu çaranı oyıştırgan keşelärne tatar belän başqortnı talaştırırğa teläwdä gäyepli.
Başqortostandağı xällärgä genä tügel böten dönya häläkätenä iğtibarlı tatar matbuğatı. Amerikadağı 11 sentäber waqiğaları Tatarstan matbuğatında da çağılış taptı. Tatarstan yäşläre gäzitendä «Sabaq alır waqıt» digän mäqälä dönya kürde. BpeMя и дeHbrи gäzite Amerikada yäşäwçe ber Qazan keşeseneñ istäleklären, uylanuların urnaştırdı. Şähri Qazan gäzitendä bu xaqta «Bu könne onıtırğa yaramıy» digän yazma dönya kürde.
Xalıq sanın alu mäsäläre dä onıtılmıy. Watanam Tatarstan häm Mädäni comğa gäzitlärendä xalıq isäben alu kompaniäseneñ räseme astında qızıqlı yazmalar dönya kürde. Watanam Tatarstan gäzitendä “Perm -- bez berdäm tatarlar” digän yazma basılıp çıqtı. Ölkädä milli tormış uçaqları bulsa da, tatar balaları ber kälimä tatarça belmi. Çönki ata-analar balaların milli mäktäptä uqıtırğa telämilär ikän. Alayda andağı millättäşlärebez millät isemennän baş tartırğa cıyınmıy, diyelä Radmir Fayazovnıñ yazmasında.
Mädäni comğa gäzitendä dönya kürğän yazmada ber näselneñ yazmış yulları Uzbäkstannan başlap, Başqortostan, Yenisey buyları, Seber yaqları, Tatarstanğa qädär yörtkänen küräbez. Qazanğa qaytıp, biredä töplänep yäşi başlağan Rima Abdullina yazmasın bolay dip tämamlıy:
Xalıq yazmışı, dingez ber tamçıda çağılğanday, ber ğailä tormışında da çağıla. Ä küpme yuğaltular, ükeneçlär, ärnülär! Üz xalqıñnan ayırılular, bülenülärne min äytep tä tormıym: Üzbäkstan, Qazaxstannarda ğına küpme tatar! Alar ni eşlär, kem bulır? Kiläçäktä ber uyanırmı alar, ällä yuqqa çığarmı? Alar da töp Watanın, xalqın, tamırların ezläp säfär çığar, bälki? Qatlawlı, bormalı yazmışlı xalıq balası bez! İsän bulıyq, bergä bulıyq!»
Mädäniät mäsälälärenä zur iğtibar birgän tatar gäzitläre Ğarif Axunovnıñ tuğan könen iskä almıy qalmadı. Şähri Qazan gäzitendä yazuçınıñ 50 yıllığı uñayınnan Ayaz Ğiläcev tarafınnan 1975 yılda yazılğan mäqälä dönya kürde. Bu yazmanı, şuşı arada yaña buın üskän, Ayaz Ğiläcev mäqäläse belän yañadan tanışu zıyan itmäs, dip Näqıä Ğiläceva redaksiägä täqdim itkän.
Mädäni comğa gäzitendä «Yuqsınu» digän säxifädä basılğan «Mäñgelekkä küçär aldınnan...» isemle mäqälädä küptän tügel arabızdan kitkän Ayaz Ğiläcev häm anıñ icatı iskä alına.
Şähri Qazan gäzite tanılğan cırçı, milli xäräkät äğzäse Wafira Ğizzätullina wafat bulğan könneñ yaqınlaşuwın iskärtä. Ul ber yıl elek 15 sentäber könne häläk bulğan ide. Kamil Ğilmullin qayğınämä urnaştırıp, anıñ ruxına doğa qılırğa çaqıra. Anda şulay uq Wafira Ğizätullina yädqäre itep «Aqçarlaqlar İdel öslärendä» digän şiğır da urnaştırılğan. Menä ber özek:
Aqçarlaqlar İdel öslärendä Sinsez qalğaç ällä nişlädem lä, Alsu yözem sula, sarğayadır, Qara çäçem uña ağaradır.
Aqçarlaqlar İdel öslärendä. Alar kitkäç közen nişlärmen lä - Yazlar sayın alar qaytır menä Beläm, qaytmıysıñ şul tik sin genä.
Bikä Timerova


text:
Bir ulttıñ rwxanï bay`lığınıñ qay`nar közi sol ulttıñ bolmısı men bitimin bey`neley`tin ädebïet pen mädenïetten bastaw alıp jatadı. Är zamannıñ tınısın jırlap, är xalıqtıñ tağdırın tañbalay`tın ädebïet attı qasïetti önerdiñ betalısı da zaman awqımmen sabaqtasıp jatatındığı belgili. Bul künderi ğılım men texnïkanıñ ädebïetke jasap otırğan ıqpalı da az emes. Sonıñ bir awız toltırıp ay`tarlıq jañalığı – ïnternet ädebïeti. Sol ïnternet ädebïetiniñ özindik erekşeligin jete tüsinip, tamaşa qoldana bilgen jas jazwşılardıñ biri Erkebulan Mütänulı.
Bey`jïñdegi Ortalıq Ulttar wnïversïtetinde Erkebulan Mütänulınıñ ïnternet äleminde jarïyalanğan mïkro äñgimeleriniñ toptaması negizinde jïnaqtalıp basılğan «Tez ötetin ay`lar» attı äñgimeler jïnağınıñ tusaw keseri ötkizildi.
Tusawkeser saltına Ortalıq Ulttar wnïversïteti qazaq til-ädebïeti fakwltetiniñ professorı, ädebïettanwşı Muxtar Äbilqaqulı, «Ulttar» baspası qazaq redakcïyasınıñ bastığı Baqıtbek Toqtasınulı, Qazaq Elindegi M.Äwezov atındağı ädebïet jäne öner ïnstïtwtınıñ ağa ğılımï qızmetkeri, fïlologïya ğılmdarınıñ doktorı Güljahan Jumaberdiqızı, atalğan kitaptıñ jawaptı redaktorı, «Ulttar» baspası qazaq redakcïyasınıñ qızmetkeri Ömirjan Sey`senqululı qatarlı qonaqtar qatınastı.
Munan sırt, Bey`jïñde qızmet istey`tin qazaq zïyalıları men bilim alıp jatqan stwdentterden 200-ge tarta adam keldi.
Soz kezegin alğan ğalımdar men qonaqtar atalğan jïnaq jöninde türli bağaların berip, közqarastarın bildirdi. Jas bwın qalamgerdiñ ïnternet ädebïetiniñ erekşeligin öz boy`ına siñire jazğan äñgimeleri qonaqtardıñ jaqsı bağasına ïe boldı. «Bergeninen bereri mol bolsın!» degen ädebïet mamandarı jaqsı tilekteri men şınay`ı bağaların berdi.
Şara soñında «Tez ötetin ay`lar» kitabınıñ avtorı Erkebulan Mütänulı şığarmasınıñ jazılwı men jïnaqtıñ jarıq körwi jöninde söz alıp, tebirenisti köñil-küy`in jurtpen bölisti. Tusaw keser saltın Ortalıq Ulttar wnïversïteti qazaq til-ädebïet fakwlʹtetiniñ doktorantı Darınbek Mağay`ulı jürgizdi.
Ädebïet süy`er jastarğa «Qoş bol, Bulanay`», «Kökek büldirgenge toy`ğanda qay`tadı» qatarlı şığarmalarınıñ ïnternettegi taralımımen äbden tanıs bolğan avtordıñ «Tez ötetin ay`lar» attı jïnağınıñ tusawkeserine Bey`jïñdegi är qay`sı wnïversïtetten arnay`ı kelgen jastar qoltañba alıp, qwana tarastı.
Erkebulan Mütänulı:
1988 jılı 10 qırkuy`ekte İle ay`mağı Künes awdanı Keñsw awılında dünïege kelgen. Qazir Qıtay` ïnternet televïdenïesiniñ qazaq arnasında redaktor, tilşi bolıp qızmet atqaradı.
Bul äñgimeler jïnağı 2013 jıldıñ qazan, qaraşa, jeltoqsan ay`larında avtor qalamınan twındağan. Sol sebepti jïnaq atı «Tez ötetin ay`lar» dep qoy`ılğan.
Jïnaqtağı äñgimeler dästürli ädebïet pen ïnternet ädebïetiniñ jarqın toğısında jarıq körgen.


text:
Şäymiev ITAR-TASS xäbärçeläre belän aralaştı
17-18 noyäber könnärendä Qazan kirmänendä İTAR-TASS mäğlümat ağetlığı xäbärçeläre belän Bötenrossiä kiñäşmäse ütkän ide. Anda İTAR-TASS agentlığı citäkçeläre, Rossiä häm çit ildäge xäbärçelär qatnaştı. Mäsälän, Estoniä, Litva, Törkiä, Finländiä , İtaliä häm başqa illärdä näşer itelüçe rus telle gazeta-jurnal möxärrirläre bar ide. Ä 18 noyäberdä bu kiñäşmädä Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev İTAR-TASS agentlığınıñ general' direktorı Vitaliy İgnatenko belän oçraştı.
Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymievnıñ İTAR-TASS agentlığı häm çit il jurnalistları belän şaqtıy canlı ütkän söyläşüe ike säğättän dä artıq bardı. Biredä İTAR-TASS agentlığı citäkçese Vitaliy İgnatenko, anıñ urınbasarı Mixail Ğusman, Tatarstan Premyer-ministrı urınbasarı – mädäniät ministrı Zilä Wäliewa, Tatarstan Prezident Apparatınıñ eçke säyäsät mäsäläläre buyınça idärä başlığı Aleksandr Terent'yev buldı.
Kiñäşmädä Mintimer Şäymiev jurnalistlarğa “Sezneñ belän näticäle xezmättäşlek barına min ğorurlanam, iñ möhime, ul respublika eşçänlegenä yärdäm itä”sezneñ kebek täcribäle xalıqnıñ zur delegatsiä sostavında kilüe, respublika öçen qäder-xörmät”, dip belderde.
Ber-berse belän cılı säläm süzläre alışqannan soñ, Şäymiev xäbärçelärgä respublikanıñ sotsial'-iqtisadi mömkinleklären söyläde, törle tarmaqlardağı qazanışları belän tanıştırdı. İnvestitsiälär turında süz kergäç, Şäymiev bolay dide:
“Soñğı yıllarda Tatarstan iqtisatı häm sänäğäte nığıdı. Moña çittän kerüçe investitsiälär yärdäm itä. Qazanda üz filialların açarğa telägän şikle banklarnı bez berqayçan da kertmädek. Xäzer dä banklar bezdä üz filialların açarğa telilär ikän, respublika üseşenä investitsiälär kertep, yärdäm itärgä äzer bulsın alar”.
Şulay uq äñgämädä mäktäplärne komp'yuterlaştıyru häm internet çeltärenä totaştıru mä’säläse kütärelde. Awıl mäktäpläreneñ kiläçäge turında söylände.
Kiñäşmä barışında Prezident neft' sänäğäte xaqında süz quzğattı. Qara altın respublikanıñ töp baylıqlarınnan berse. Ämma kiläçäktä neft' tabudan tış ta respublikanıñ tulayım töbäk produktınıñ artaçağı turında belderde. Monıñ öçen Tatarstannıñ neft'sez kiläçäge turında maxsus programma da qaralğan ikän.
Xäbärçelär şulay uq Prezidentqa toraq mä’säläse buyınça da sorawlar birde. Şäymiev isä bolay dide. “İldä xäyerçe keşelär yäşägändä, däwlät bay bula almıy. Ä bügenge köndä fatirlarnı küp keşe ala almıy. Şuña kürä ipoteqa kreditı yılına 5-6 protsenttan da artmasqa tieş”, dide Şäymiev.
Oçraşuda awıl xucalığı reformaları da zur qızıqsınu uyattı. Şäymiev äytüençä,
bügenge köndä awıllarğa köçle banklar zur aqçalar kertä. Şulay investorlar yärdäme belän awıllarda megafermalar, yaña yullar tözelä. Berniçä yıldan Tatarstan awıl xucalığı turında çittä tä beläçäklär, dide Şäymiev.
Şulay äñgämädä küp kenä başqa sorawlar da quzğatıldı. İl başlığı respublikada at ürçetü, boz sarayları tözelüe, häm ğomumän sportı üseşe turında centekläp söyläde. Prezidentqa ber-ber artlı sorawlar yawdı, ul ixlas cawap birä tordı. İTAR-TASS citäkçese Vitaliy İgnatenko da “Jurnalistlar auditoriäsendä monnan da ixlas häm açıq oçraşuda bulğanım yuq ide äle” dide. Oçraşuda Şäymiev belän İgnatenko üzara büläklär dä almaştılar. İgnatenko Prezidentqa “Matbuğat dustı” Maqtawlı bilgesen tapşırdı. Ä Şäymiev isä İgnatenko häm anıñ berençe urınbasarı Mixail Ğusmanğa “Qazannıñ meñyıllığı istälegenä” medalen tapşırdı.
Güzäl Zıyätdinova.


text:
Bilecik Türküleri - Kekliği Vurdum Taştan
Sanatçı : Bilecik Türküleri
Türkü : Kekliği Vurdum Taştan
Etiketler : Bilecik Türküleri - Kekliği Vurdum Taştan türkü indir, Bilecik Türküleri - Kekliği Vurdum Taştan türkü dinle, Bilecik Türküleri türküleri, Kekliği Vurdum Taştan mp3 indir, Bilecik Türküleri türküleri Kekliği Vurdum Taştan türküsü, Kekliği Vurdum Taştan sözleri, Bilecik Türküleri mp3 dinle, Bilecik Türküleri download, Kekliği Vurdum Taştan bedava mp3, Bilecik Türküleri türkü sözleri, Bilecik Türküleri türkü dinle, Bilecik Türküleri son albüm indir
Bilecik Türküleri Türküleri
Bilecik Türküleri - Elmayı Nazik Soyarlar
Bilecik Türküleri - Gideriken Çevirdiler Yolumdan
Bilecik Türküleri - Evlerinin Önü Dumanlı
Bilecik Türküleri - Şu Söğütte Bir Kuş Var
Bilecik Türküleri - Şu Bursa nın Kestanesi
Bilecik Türküleri - Bir İncecik Duman Tüter
Bilecik Türküleri - Kekliği Vurdum Taştan
Bilecik Türküleri - Aşağıdan Gelen Hanım
Bilecik Türküleri - Fincan Fincana Kurban
Bilecik Türküleri - Yol Üstüne Kura Koymuş
Bilecik Türküleri - Ay Oğlan Tatar Mısın


text:
İzge Bolğar cıyınına 10 meñ tiräse keşe kiler dip farazlana
Bu 17nçe tapqır zıyarat räweşendä başqarıla. Bolğar ciren zıyarat itü öçen.
Cıyına Rusiä töbäklärennän dä küp millättäşlärebez cıyına. Mäsälän, Ul''yan ölkäsennän 9 avtobusta, Orenburdan 3 avtobusta kiläçäklär. Bu xaqta Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetınıñ çit töbäktäge tatarlar belän eşläw bülege citäkçese Mars Tuqaev
Barlıq Diniä Näzarätlärenä häm yaqın tirädäge tatar milli oyışmaları citäkçelärenä çaqırular cibärelde. Zur delegatsiälär Başqortstannan, Ul''yannan, Tübän Novgorodtan kötelä. Barlığı keşe 10 meñnän dä azraq bulmayaçaq bezneñ xisaplar buyınça. Cıyında şulay uq Tatarstan ministrlıqları wäkilläre, zıyalılar da qatnaşaçaq. Yazuçılar Soyuzınnan 15 wäkilneñ baruı kötelä Anda oçraşular, fiker alışular qaralğan. Cıyınnıñ programması xaqında Wäliulla Yaqub
Çaralar säğät 10дa başlana. Maxsus säxnä quyılaçaq. Anda wäğäzlär, möftilär çığışlar, teatral''läşkän küreneşlär bulaçaq. Säğät berdä öylä namazı. Annan soñ çaralar däwam itäçäk. Barlıq tezläwçelärne çaqırıp qalabız.Cıyında şulay uq säwdä noqtaları eşläyäçäk. Qorban çaluçılar da bulır dip farazlana.
Landış Xarrasova


text:
Açıq Tatar Universitetı tözelerme?
“ЗBeздa ПoBoлжbя” gäziteneñ soñğı sanında da Tatar ictimaği üzäge räise Tälğat Bariev Açıq tatar universitetı tözü ideyäse belän çığa.
Räşit Äxmätov çığarğan bu gäzittä şulay uq tağın ber qızıqlı yazma urın alğan. Tanılğan tatar yazuçısı Rabit Batulla “OбpyceBшиe или жe pycckoязычHыe?”, yäğni “Urıslaşqannarmı ällä urıstellelärme?” digän yazmasın bastırğan. Anda süz, tatar telen belmägän tatarlar turında bara. Yazmanıñ isemennän añlaşılğança, tuğan tellären belmägän tatar balaları urıstelle tatarlarmı, yäki tatarlığın onıtqan, urıslaşqan tatar olannarımı - Rabit Batulla şul xaqta uylana. Häm näticä yasap, alar barı tik milli üzañnarı bulğan urıs telle tatarlar. Şuña kürä alarnıñ milli ixtıyacların urıs telendä qänäğätländerü östendä dä uylarğa kiräk digän täqdim yasıy.
Räfis Cämdixan


text: BMO General Assambleyası utırışında bügen Bosniä häm Herzogovina, Paqstan, Rumıniä, Serbiä häm Çernogoriä, Xorvatiä, häm başqa illär citäkçeläre çığış yasıy. Bügen şulay uq Amerika Quşma Ştatları prezidentı George Bush Paqstan ilbaşı Pärwäz Möşärräf belän oçraştı. Oyışmanıñ yıllıq summitın açu tantanasındağı çığışında kiçä George Bush üzeneñ Ğiraq häm Äfğanstandağı säyäsäten yaqladı. Yaqın Könçığışta demokratiä häm keşe xoquqların cäyelderü – böten illär öçen dä faydağa bulaçaq tarixi mömkinlek, dide Bush. BMO General' Sekretare Kofi Annan dönya illäre citäkçelären "qanunnarnı xörmät itärgä" çaqırdı. Braziliä, Germaniä, Hindstan häm Yaponiä İminlek Şurasınıñ daimi äğzaläre bulırğa teläk belderde.


text:
Qazan şähäre Duması sessiäse uzdı
Qazan şähäre Dumasınıñ 9Hчы sessiäsendä iñ berençe başqalanı tözekländerü häm yäşelländerü, ayırım alğanda yullarnı remontlau, çüp-çarnı azaytu, öy tiräleklären çistartu turında süz bardı. Ber deputat Qazan merı İl'sur Metşinğa Şähär xakimiäte binasınıñ kerü yağın maturlatıyq äle – qunaqlar küp kilä digäç İlsur Metşin başta xalıq yäşi torğan yortlarnıñ işek alların qararğa kiräk äle dide. Äye xakimiät binasına da, xalıq yäşi torğan öylärneñ tirälegen maturaytırğa aqça citep betmi. Qazan şähäre Başqarma komitetı citäkçese urınbasarı Mansur Xafizov üzeneñ çığışında aqça citmäw turında bäynä-bäynä söyläde. Qazannı tözekländerü, yäğni maturaytu öçen şähär byudjetınnan 600 meñ sum tiräse aqça bülengän, çınlıqta ber milliard sumnan artığraq kiräklege äytelde. İlsur Metşin Qazan zur şähär, aqça citmi şuña respublika Xökümätennän yärdäm kötäbez dip belderde. Berençe çiratta yäşellekkä, yäğni ağaçlar utırtuğa zur iğtibar bireläçäk. Qazan şähäre merı İlsur Metşin
Qazanda, ayıruça yaña rayonnarda tözeleş küp buldı. Bigräk tä tuzğan toraq programması nigezendä. Azino, Yaña Savin rayonında yäşellek yuq. Alar bötenläy peläş. Bu zur aqçalar taläp itä. Qazannıñ yaña mikrorayonnarı da matur häm yäşel bulsın öçen eşlärgä cıyınabız.
Qazan yullarındağı maşina bökelären beterü öçen Keçe häm Zur Qazan bocraları. Şulay uq “Millenium” küpereneñ ikençe çiratı tözelä. Şul uq waqıtta şähärdäge yullarnıñ qayberläre inde 10 yıldan artıq remontlanmağanı äytelde. Monıñ öçen yılına 1,5 milliard sum aqça kiräk. Şulay uq şähär transportı turında süz buldı. İlsur Metşin
Xalıqnı yörtüçe transportlarnıñ barı ereläre genä qala. Xäzer 300 tiräse. Ämma alar beterelmi. Ä barı ere garajlarğa tuplana şäxsi yörtüçelär. Çönki anda texnik mömkinleklär, meditsina tanıqlıqları bar. Soñğı waqıtta avtobuslar belän bäyle xäläkätlär 35 protsentqa üste. Läkin bu eş belän şöğellänüçelär, yäğni şäxsi eşmäkärlär awırlıq kürmäyäçäk. Şulay uq transport logistikası institutına eş birelde. Barısın da sanap çığaru öçen. Qazannıñ üzägendä respublika şähäre häm rayonnarınnan kilgän avtobuslar yörmäyäçäk. 3 avtostansiä tözeläçäk. Çallı, Çistay, Gor'ki şossesı, yäğni Kirov rayonı yağınnan kerüçe avtobuslar öçen. Könenä respublika rayonnarı häm şähärlärennän Qazanğa 400дәH artıq avtobus kilä häm kitä.
Sessiädä şulay uq Qazanda ictimaği tärtip urnaştıru, ut, yäğni şähärneñ uramnarın yatqıllıqta totu programmaları turında süz buldı. Şähärgä yaqındağı bistälär quşılu häm yaña mikrorayonnar barlıqqa kilü belän yaña ut bağanalar quya ixtıäcı tuğan.
Landış Xarrasova


text: Montenegroda, Serbiädän ayırılğannan soñ bügen berençe tapqır ğömüm saylawlar ütä. May ayında Montenegro xalqı ber ğasırlıq Serbiä belän berlektän çığunı yaqlap tawış birgän ide. 81 urınlıq parlamentta küpçelekne sulçılar koalisiäse yawlar dip farazlana. İlneñ yaña parlamentı – Montenegronıñ yaña konstitusiäse ölgesen yazaçaq. Polisiä xäbär itüençä, şimbä könne terror ğämälläre äzerläwdä şiklänelep 14 keşe qulğa alınğan. Alarnıñ 3se – çığışları belän Balkannan bulğan Amerikan watandaşları, qalğannarı albannar. Polisiä başlığı Veselin Veljoviç süzlärenä qarağanda, alarnı qulğa alırğa alban yağı yardäm itkän, alğa taba Montenegro, Albaniä häm Kosovoda tağın qulğa alular bulırğa mömkin, dip belderde polisiä başlığı.


text: Qabul. Äfğan başqalasınıñ hawa alanı yanında intihar höcümçene qulğa alğan çaqta, anıñ gäwdäsenä bäylängän bomba şartlaw näticäsendä ilneñ maxsus xezmätendäge ber bülekne citäklägän Ğäbdel Cäläl hälak bulğan, bu xaqta Qabul politsiäse mödire Baba Can xäbär itte. Ülüçelär arasında Ğäbdel Cälälneñ 4 tän saqçısı häm intihar höcümçe üze dä bar. Politsiä mödire höcümçeneñ kem buluwın äytmäde, barı tik, ul çit il keşese ide dip kenä belderde. Maxsus xezmät wäkilläre şikle terrorçını äle hawa alanında uq küzätep torğan häm soñraq qulğa alğan bulğan, şunı maşinağa utırtqanda ul üz-üzen şartlatqan dip xäbär itelä.


text:
Bıyılğı Fatix Kärim büläge tatarça icat itüçelärdän şul rayonda yäşäp icat itüçe Zäyfä Salixowağa, başqort telendä icat itüçelärdän bu büläkkä şağirä Tamara Ğäniewa, urıslardan ”Neftyänik Başqortostana” gäzite möxärrire Vladimir Denisov, çuwaşlardan Uçalıda yäşäp icat itüçe Wasiliy Antonov layıq buldı. Başqa yıllarda bu çara töbäqära bulıp anda Tatarstan häm Çuwaşstan şağirläre dä qatnaşa ide. Bıyıl bu töbäkäralıq can täslim qıldı. Säbäben Tatarstan — Başqortstan arasındağı soñğı çorda urnaşqan mönäsäbätlärdän ezlärgä kiräk.
Ä menä cır bäygesenä bu mönäsäbätlärneñ qara bolıtı töşmäde,bäxetkä.12nçe aprel Neftekama şähärendä tatar-başqort cırların üzeşçän başqaruçılarnıñ “Duslıq moñı” festivale başlandı.Bıyılğı festiwälgä qayber üzgäreşlär dä kertelde.Xäzer ul ike yılğa ber ütä, bıyıl bäygedä muzıyka uçilişçelarınıñ berençe-ikençe qurstağı woqal bülege studentları da qatnaşa.Festiwälgä Rusiäneñ 24 töbägennän kilgännär.Ciñüçe ”Jiguli” maşinasına utırıp qaytıp kitäçäk.Çara 16nçı aprelgä qädär däwam itä.
Mönir Wafin, Ufa.


text: Brüssel. Yevropa Berlege illäre citäkçeläreneñ Belgiä başqalasında barğan ike könlek oçraşuında, kiläse yılda Xorvatiä belän dä äğzalıq söyläşüläre başlap cibäreläçäge iğlan itelde. Xorvat premyer-ministrı İvo Sander monı üz ile öçen tarixi kön dip atadı. Anıñ süzlärenä qarağanda, Zagreb Yevropa Berlegenä kerügä äzerlekne, 2007-nçe yılğa, Bolğarstan häm Rumıniäneñ quşılu waqıtına tögällärgä tırışaçaq. Yevropa Berlege citäkçeläre, quşılğançı Xorvatiä üzendäge azçılıq xoquqların yaxşırtırğa, qaçaqlarnı qaytarırğa, xoquqi reformalar ütkärergä häm rişwätçelek belän köräşne köçäytergä tieş bulaçaq digän taläp quya.


text: Pänceşämbe kiç Rusiä televideniese “EдиHcTBo” firqäse öçen borçulı xäbär tarattı. Tula bülegeneñ citäkçese firqäne ikegä bülergä cıyına ikän. Mäğnäse şul: “EдиHcTBo” xalıqtan yıraqlaşa, anıñ mänfäğätlären yaqlamıy, anıñ bülenep çıqqan öleşe ğadi keşelärgä xezmät itäçäk. Ayaz könne yäşen suqqannı xäterlätkän älege waqiğanı respublika mäğlümat çaraları işetmägän-kürmägändäy buldılar. Härxäldä, comğa könne bu xaqta lämmim ide. Ğämäldä mondıy adım firkanı ikegä bülü bulır ide. Saylawğa berniçä genä ay waqıt qalğan däwerdä mondıy belderülär belän çığu, älbättä, qıyu ayularnı da xäwefkä salırğa tieş ide kebek. Şulay da irtän “EдиHcTBo”nıñ Qazandağı tarafdarlarınıñ liderı Şamil äfände Karatay belän fiker alışqan, ul “Uza torğan eş bu. Barısı da tärtiptä bulır. Bez borçılmıybız,”- dip äytte.


text:
Möxämmätşin: Milli säyäsät xalıqlar mänfäğäten iskä alırğa tieş
Tatarstan xäbärläre çığarılışı başında milli säyäsät xaqında. Çärşämbedä Rusiäneñ töbäklär üseşe ministrı Vladimir Yakovlev milli säyäsät konsepsiäseneñ yañartılğan variantın täqdim itte. Küp bäxäslär tudırğan kontsepsiädäge rus xalqınıñ tuplawçı role xäzer berläşterüçe rol'ne başqara dip üzgärtelgän. Tatarstan Däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin üz çığışında töbäklär üseşe ministrlığı milli mäs’älälärne xäl itmi, monda obyektiv säbäplär dä bar dip beldergän. F.Möxämmätşin yaña ministrlıqnı buldıru kiräklege xaqında äytte, aña wäkälätlär, finanslar birep, citäkçesen isä premyer-ministr urınbasarı itärgä. Tatarstan Parlamentı räiseneñ täqdimen başqa komissiä äğzälärı da xuplağan. F.Möxämmätşin milli säyäsät iñ äwäl xalıqlarnıñ mänfägat'lären istä totıp alıp barılırğa tieş. Bu säyäsätneñ mäğnäse - Rusiä Federatsiäse däräcäsendä ildäge barlıq millätlärneñ mänfägat'lären ğomumdäwlätneke belän kileşterüdä, dide ul.
Al'bina Zäynulla


text:
Germaniä politsiäse Hamburg şähärendä häm anıñ yanında nurlanış ezläre taptı.
Monı tikşerü nurlanışlı poloniy 210 belän ağulanudan ülgän elekke Rusiä küzläw ofitserı Aleksandr Litvinenko belän bäyle keşegä kiterergä mömkin dielä.
Britaniä tikşerüçeläre Litvinenko ağulanğan könne Londonda anıñ belän oçraşqan 2 rusiäleneñ berse Dmitriy Kotvun bulğan dip isäpli.
Germaniä politsiäse Hamburgta Kotvunnıñ elekke xatını yäşägän yortta häm Hamburg yanında elekke xatınınıñ anasa yäşägän yortta nurlanış ezläre bar di.