text:
Çallıda Başqort teatrı
Tatar häm başqort dairäläreneñ ber öleşe arasında mönäsäbätlär äledän-äle kiskenläşep tora. Soñğı bäxäslärgä Ufa şähärendäge tatar gimnaziäsen cimertü kebek ğämäl cirlek birde. Cimerü uñayınnan här ike yaq ta törle yassılıqta üz fikeren äytä tora. Näq menä şuşı väzğıättä Başqort Däwlät Akademiä teatrı Çallı şähärendä gastrol'lären başlap cibärde.
20 fevral'gä Mäcit Ğafuri isemendäge Başqort Däwlät Drama teatrı artistları Çallığa bulğan gastrol'läreneñ 3 könen ütkärgännär ide. Şuşı 3 köndä şähärneñ iñ zatlı mädäniät yortında- Sara Sadıykova isemendäge konsert zalında xalıqqa 3 törle tamaşa täqdim itelde. 18 fevral'dä Akademiä artistları teatrlı konsert kürsättelär. 19rызыHдa kiç belän başqort dramaturğı Bayäzit Bikbaynıñ "Qodaça"spektaklen, ä köndez balalar öçen Daniä äkiätçese Xristian Andersennıñ "Qar patşabikäse" tamaşasın kürsättelär. Fevral'neñ 20 Çallı tamaşaçısı şulay uq çit il dramaturgı Raffi Şartnıñ "Xatınımnıñ iseme Moris" äsären qaradı. Şuşı uq tamaşalar aldağı öç köndä şähärneñ "Energetiklar" mädäniät sarayında qabatlanaçaq. Başqort xalqınıñ iñ däräcäle teatr kollektivın Çallı tamaşaçısı niçek qarşı alğan? Başqort akademiäçeläreneñ säxnädä uynawların Çallılar niçek qabul itä? Bu sorawlarğa Başqort Akademiä Teatrınıñ bülek mödire Rozaliä Şäyaxmätova häm Çallınıñ tanılğan mädäniät, sänğat bülege Fänil Salixov Azatlıqqa bolay didelär:
- Bez Çallı duslarıbızğa kilü belän bik bäxätle. Bik matur qarşı aldılar, tamaşalarğa xalıq bik küp kilä. Xalıq küp bulğaç, bezgä dä räxät. Monıñ öçen Çallıdağı tatar duslarıbızğa zur räxmät. Tağın kilergä ömetlänep qalabız.
- Berençe tamaşalardan başlap bezneñ Çallı xalqı başqort kollektivın bik cılı qarşı aldı. Artistlarnıñ başqaru, uynaw, däräcäläre bik yuğarı. Kilgän här tamaşağa qanäğät'länü xise belän qaytıp kitäder dip uylıym.
Başqort Akademiä Teatrınıñ Çallıda barğan gastrol'läre xaqında teatrnıñ bülek mödire Rozaliä Şäyaxmätova häm Çallıda yäşäwçe mädäniät belgeçe Fänil Sälixov fikerläre buldı.
Şähärneñ mäğärif idaräse dä mäktäplärgä uquçı tatar balaların başqort sänğatkärläre icatı belän tanıştıruda tırışlıq kürsätte. 19 fevral', köndezge 11 säğättä bulğan äkiät-tamaşağa 800 bala däreslärdän qaldırıp kitergännär ide.
Ğafiulla Ğaziz , Çallı


c: text/html

text:
Äfğanstan parlamentı yarlıqaw qanunın qabul itte
"Bu cıyınnıñ maqsatı – parlament qabul itkän qararğa xuplaw belderü, berdäm bulu, tınıçlıq häm totrıqlılıqnı yaqlaw, möcähetdin häm şäxitlärgä dan cırlaw. Bu cıyınnı şunıñ öçen oyıştırdıq."
Äfğanstan prezidentınıñ matbuğat wäkile prezident Hämid Qarzai qanunğa qul quymas dip belderde. Ul oçraqta qanun kire parlamentnıñ tübän pulatına qaytaçaq. Äfğanstandağı keşe xoquqları oyışmaları, suğış cinäyätlärendä ğäyeplänüçelärne ber nindi cirle qanunnar da yaqlıy almıy, dip belderde.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İskender Zulqarnayın
İskender Zulqarnayın (20/26 iyul, b.e.sh. 356 - 10 iyun, b.e.sh. 323) Makedoniya patshası bolg'an. Ol Pella qalasında tuwılg'an ha'm ol patsha Filip II nin' balası bolg'an. Ko'p uqıplardı balalıg'ında Afinada uyrengen. Ol o'zinin' a'skeriy uqıplılıg'ı menen belgili. Ol Persiya atalg'an u'lken imperiyanı basqarıwdı qa'ledi. Ol tariyxta Gannibal Barka, Yuliy Sezar, Shın'g'ıs xan, Subedey, Napoleon I ha'm basqalar menen bir qatarda en' ullı a'skeriy basshılar diziminde orın alg'an. Ol o'mirinin' aqırına shekem Evropalılarg'a belgili bolg'an Orta Shıg'ıs jerinin' ko'pshilik bo'limin basıp alg'an edi, bul o'z ishine Persia, Mısır ha'm Kishi Aziyanı alg'an. Ol Vavilonda b.e.sh. 323-jılı belgisiz sebepler menen du'nyadan ko'z jumg'an.


text:
Xäter könen oyıştıruda ÜZEBEZ dä qatnaşa
Oktäber ayı tatarlarnıñ küñel tarixında ul Xäterne yañartu ayı bulıp xalıqnıñ küñelendä uyılıp qalğan. Çönki oktäber ayında bezneñ millättäşlärebez üzeneñ küpme ğasırlar buyı zur däwlät bulıp yäşägän Qazan xanlığın yuğaltqan. Bıyıl däwlätebezne yuğaltqanğa 454 yıl tula.
Häm şuşı däwlätne, watannı saqlap, bezneñ imanlı bulıp qaluıbız öçen şähit kitkän babalarıbız ruxına yıl sayın törle çaralar ütkärelä. Qazan şähärendä yıl sayın ütkärelgän İrek mäydanındağı mitingta, oyışqan räweştä xätta törle şähärlärdän häm başqa respublikalardan da tatarlar qatnaşa.
Här yıl sayın babalarıbız ruxına doğalar uqıla, mitinglar oyıştırıla, şağirlär , yazuçılar tarafınnan sallı- sallı, köçle fikerlär yañğırıy.
Cämğiätne üzgärtep qoru yılları başlanğannan birle, “Xäter köne” bik küp millättäşlär küñelenä 15 oktäber köne bulıp kerep qalğan.
Menä inde berniçä yıl däwamında ğalimnär fänni nigezdä isbatlağança, “Xäter köne” dip 12 oktäberne Watan saqçıların iskä alu köne dip bilgeläp ütälär. Häm bertörlem millättäşlär şulay uq bu könne Söyembikä manarası yanına barıp anda doğa qılalar.
Xäter könen ütkärü bıyıl närsäse belän ayırılıp tora soñ?
Moñarçı bu çaralarnı ütkärüdä kübesençä ölkän yäştägelär qatnaşıp kildelär. Ä bıyıl ÜZEBEZ yäş buın yäşlär xäräkäte 15okTябpb könne Xäter könen ütkärüdä oyıştıruçılar rätendä qatnaşırğa teläk beldergän. Bıyıl yäşlär İrek mäydanında üzläreneñ köçle milli xislären, yalqınlı sotsial' yañğıraşlı cırların da yañğırataçaqlar ikän.
ÜZEBEZ xäräkäteneñ oyıştıruçılarınıñ berse ğalimä Rezida Safiullina bu xäräkätneñ nindi maqsat belän oyıştıruçılar räweşendä qatnaşırğa teläk belderüläre turında “Azatlıq” radiosına fikerläre belän urtaqlaştı:
İñ berençe çiratta bez bu çarağa kübräk yäşlärne qatnaştırırğa telibez. Milli ğorurlığıbıznı nığıtu, imannı yañartu, täwbä itü häm tatarlıqnıñ isän ikänen kürsätü dä. Ä bu iñ berençe çiratta bezdän yäşlärdän tora.
“ Qazannı, Watannı saqlap şähit kitüçe millättäşlärebez ruxına: Qol Şärif, Söyembikä, Batırşa , Ğaspralı , Ğayaz İsxaqi, Marat Mulyukov , Wafirä Ğizzatullinalar ruxına doğa qılaçaqbız. Bez alarnı onıtırğa tieş tügelbez.Alar härçaq bezneñ belän, bezne ilhamlandırıp toruçılar , härçaq bezgä köç östäp toralar. Bez alarnıñ eşlären däwam itterergä uylıybız. Bıyıl İrek mäydanında yäşlärdän çığış yasawçılar: İlsöyä Bädretdinova , İttifaq firqäse yegetläre, İsmail rok törkeme dä bulaçaq. ”
Bıyıl İrek mäydanında yäşlärdän çığış yasawçılar: İlsöyä Bädretdinova , İttifaq firqäse yegetläre, İsmail rok törkeme dä bulaçaq. ”
“ Bu mitingta yäşlär tarafınnan äyteläçäk töp fiker “Bez isän”digän şiğar astında uzaçaq. Bu süzlär Aydar Xälimneñ şiğerennän alınğan.. Xäzer Aydar Xälimneñ şiğerennän Rezida Safiullina özek uqıp kitäçäk.
Taşlar bastı bezne,
Taşlar bastı
.Biş ğasır
Taşlardan izelsäñ;
Äytü läzzät ikän
Çäçräp çığıp,
Äytü läzzät ikän
Bez isän!
Tatar xalqınıñ yazmışı bügenge köndä yäşlär qulında, ämma
buınnar çılbırı özelmäsen öçen yäşlär belän bergä telne, dinne , ilne saqlaw här tatarnıñ burıçı.
Mälikä Basıyr


text: Bügen, Rusiäneñ xezmät häm sotsial üseş ministrı Aleksandr Poçinok Xoquq saqlawçı oyışmalarnıñ neft kampaniäse YuKOSqa basımı näticäsendä, Rusiä milliardlarça dollar yuğalttı, dip belderde."Exo Moskwı" radiosına birgän äñgämäsendä Poçinok YuKOS yıl sayın büdjetqa 3 milliard dollar salım tüli dip äytte. Ministr şulay uq, idaräne Mixail Xodorkovskiy citäkli başlağannan birle, anıñ kapitalı berniçä märtäbä üste, ä inde xäzer, törle tentülär häm citäkçelärennän sorawlar alğannan soñ, YuKOSnıñ üzqimmätelege dä töşte dip bilgeläp ütte.


text:
Omski balaları “İdel” Yäşlär Üzäge oyıştırğan “Millätebez xäzinäläre” smenasında yal itäçäklär
Sovet xakimlege yıllarında balalarnıñ cäyge yalların oyıştıru ber qalıpqa salınğan ide disäk, yalğış bulmas. Ata-analar artıq borçılmıyça, mäşäqätlänmiçä genä balaların pioner lagerlarına ozatalar ide. İldä xakimlek üzgärep, yal itü sistemaları tarqalğannan soñ, balalarnıñ yalların oyıştıru şaqtıy qatlawlandı. Şulay da soñğı yıllarda bu eş berniqädär cayğa salına başlandı . Ata-analar eşlägän predpriätielär balalar öçen cäyge sawıqtıru lagerları oyıştırıp, yal itü mömkinlekläre tudırırğa başladılar. Tatar balalarınıñ cäyge yalların oyıştıruda Tatarstannıñ da yärdäme bula başladı.
Rusiäneñ törle töbäklärendä yäşäwçe balalarğa Tatarstan cirendä yal itü mömkinlegen Qazannıñ “İdel” Yäşlär Üzäge dä tudıra. Älege üzäk oyıştırğan yal lagerlarına Omskidan da baralar. Omski tatar milli mädäni möxtäriätenä bıyıl älege üzäk oyıştırğan 3 törle yal urınına çaqıru kilde. Ämma möxtäriätneñ bu eş öçen cawaplı bulğan yäşlär bülege törkem tuplaw östendä citärlek eşlämäde, törkemnär tuplanmadı. Döres, yal waqıtı başlanırğa az könnär qalğaç qına, möxtariätneñ başqa yunäleştä eşläwçe aktivistları törkem tuplaw eşenä kereştelär häm qısqa waqıt eçendä “Tatar yäşlär könnäre”nä baru öçen - 6, “Millätebez xäzinäläre” smenasında yal itü öçen - 2 balanı äzerlädelär. Tatar yäşläre könnärenä baruçılar iyül ayında ğına yulğa çığarğa cıyınsalar, “Millätebez xäzinäläre” smenasına baruçı balalar inde Qazanğa yul tottılar. 14 yäşlek Rişat belän 13 yäşlek Ğamiläneñ äti-änise balaların ozatqanda dulqınlansalar, borçılsalar da, alarınıñ Qazanğa barularınnan qänäğät idelär.
Şulay itep, bıyıl “İdel” üzäge tarafınnan töbäklärdän yal itärgä kilüçe balalar sanı qatği çiklänmäsä dä, 50 meñ tatar yäşägän Omski ölkäsennän Tatarstan belän tanışırğa 8 genä bala baraçaq. Monı inde ölkä möxtäriäte eşçänlegeneñ uñay kürsätkeçe dip äytep bulmıy. Saniä Mirxaleewa. Omski


text:
Nurulla mäçete yanında möselman kitapxanäse bulırmı?
Bu çärşämbedä köz könnärendä ayıruça aktual’ bulğan ber temağa qaytırğa säbäp buldı. Süz Qazannıñ üzägendä urnaşqan Nurulla mäçete yanındağı bina xaqında bara. İsegezgä töşerep ütik, x.t., bu bina tiräsendä cäncal 2004 yılnıñ sentäber ayında başlanıp kitte. Älege bina respublikanıñ Cir milege däwlät komitetı qararı nigezendä 1997 yılda Turan waqıfına birelgän. Läkin binada bernindi tözekländerü eşläre alıp barılmaw säbäple, 2003 yılnıñ yül ayında komitet Nurulla mäçete sorawı buyınça älege qorılmanı mäçet qaramağına tapşıra. Monda möselman kitapxanäse oyıştırılırğa tieş bula. Läkin Turan waqıfı älege binanı Qazanda eşläwçe Fon digän isemle tözeleş şirkätenä satqan. Fon Nurulla mäçete yanındağı bu cirdä säwdä üzäge tözärgä niätlägän. Alay ğına da tügel, matbuğatta törle şirkät häm kompaniälärgä yaña tözelgän üzäktä urın satıp alu mömkinlege xaqında reklama da kürenä başladı. Şuña da, älege tözeleş şirkäte iske binanı sütä dä başladı.
Läkin moña Qazannıñ möselman cämäğätçelege qarşı çıqtı. Din wäkilläre, milli cämäğätçelek Nurulla mäçete yanındağı älege binanı döres satmağannar, ul mäçetneke bulırğa tieş dip, Turan waqıfınıñ häm Fon oyışmasınıñ ğämällären döres tügel, dip mäxkämägä möräcäğät itkän. Tatarstannıñ Arbitraj mäxkämäse mäçet yanındağı binanı satu qanunsız dip tapsa da, İdelbuyı federal’ okrugınıñ arbitrajı bu qararnı kire qaqtı. Läkin milli cämäğätçelek monıñ belän genä tuqtalmadı häm Rusiäneñ Yuğarı arbitraj mäxkämäsenä möräcäğät itmäde. Şuşı könnärdä genä annan cawap kilgän. Bu xaqta Milli mäclesneñ idärä äğzäse Zöhrä Aysina menä närsälär äytte.
Bez Rusiäneñ Yuğarı arbitraj mäxkämäsenä möräcäğät itkän idek. Bu mäxkämäneñ utırışında şuşı könnärdä genä bezneñ möräcäğät qaraldı. Anda İdelbuyı arbitraj mäxkämäseneñ qararı döres tügel, digän näticä yasaldı. Bu qarar Yuğarı mäxkämäneñ prezidiumına tapşırıldı. Xäzer mäxkämägä başqalardan da ğarizalar kilmäsä, bu binanı tizdän bezgä birerlär, dip uylıymŞulay itep, respublika möselmannarı Nurulla mäçete tiräsendäge binada möselman kitapxanäsen oyıştırırğa ömetlären özmi.
Gölnaz İlgizär


text:
Bügin Ükimet Üy`inde QR Premʹer-mïnïstri Baqıtjan Sağıntaevtıñ törağalığımen selektorlıq tärtipte Qazaqstan Ükimetiniñ kezekti otırısı ötedi, dep xabarlay`dı primeminister.kz.
Kün tärtibinde 2017-2021 jıldarğa arnalğan agroönerkäsip keşenin damıtw memlekettik bağdarlaması men nätïjeli jumıspen qamtw jäne buqaralıq käsipkerlikti damıtw memlekettik bağdarlamalarınıñ jobaların talqılaw.
Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ selektorlıq otırısınıñ onlay`n-taratılımın primeminister.kz say`tınan köre alasızdar.
Otırıs qorıtındısı boy`ınşa QR Premʹer-mïnïstriniñ orınbasarı – awıl şarwaşılığı mïnïstri A.Mırzaxmetovtıñ, QR ulttıq ékonomïka mïnïstri Q.Bïşimbaevtıñ, QR densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstri T. Düy`senovanıñ qatıswımen baspasöz konferencïyası ötedi.


text:
İske tatar bistäsendä ölkänräklär cıyıldı
-Min Yäşel Üzännän kildem. Yıl sayın bez ğailäbez belän şuşı İske tatar bistäsenä kilep bäyräm itäbez. Bik yaqın bezgä bu cirlär, bik matur monda. Räxmät citäkçelärgä, räxmät tatar xalqına!
Cır-biyüllärne tamaşa qılğannan soñ millättäşebez kül buyında urnaştı. Ğailä, duslar belän cıyılışıp cırlıy-cırlıy räxätlänep küñel açtı.
Märcäni uramınnan eçtäräk uzğanda yäşlär dä kürende. Bez bergä ğömergä” dip atalğan çarada studentlar, uquçılar belän bergä fän, din ähelläre, cämäğät eşlekleläre dä qatnaştı. “Şäkertlär mäydanında” tarixi cırlar, şiğerlär başqarıldı. İlnur xäzrät Sabircan millättäşlären qotladı:
Küp millätle, küp konfessiäle Tatarstan cirendä matur itep bäyräm itärgä kildek. Bezneñ möstäqil cömhüriät bulıp yäşäwebezne başqa xalıqlarğa, böten dönyağa kürsätergä tieşbez.
Albina Zäynulla


text:
Taciqstanda 2005tä oppozisiäne qısu däwam itkän: xökümättän bäysez oyışma xisabı
"Möhim waqiğalarnıñ berse dip - 27 fivraldä uzğan parlament saylawların atap bula. Xisaptan kürengänçä, anda küpmeder qanunbozular bulğan ide. Säyäsi firqalärneñ dä saylaw yomğaqların tanımawları turındağı belderüe – ber nindi näticägä kitermäde."
Xisapta şulay uq Taciqstanda mäğlümat çaraların terkäwdä awırlıqlar, mäğlümat alu mömkilege çiklänüe häm jurnalistlarğa qarşı cinäyät eşe açu kebek oçraqlar da telgä alınğan. Xakimiätlärneñ mäxkämä häm xäkimnärne kontroldä totuı äytelgän.


text:
Matbuğatqa yazılu kampaniäse däwam itä
Sentäberneñ başınnan uq 2006 yılnıñ 1rыйHBapыHHaH aldıra torğan matbuğatqa yazılu kampaniäse başlanıp kitkän ide. Sovet zamannarında matbuğatqa yazılu yılğa ber genä tapqır oyıştırıla torğan bulsa , xäzerge bäyälärneñ bik tiz waqıtta üzgärüe säbäple, matbuğatqa yazılu da yartı yıl sayın üzgärep tora.
Bıyıl matbuğatqa yazılu xälläre niçek tora ikän digän soraw belän bez,. “Tatarstan poçtası”nıñ Yazılu kampaniäsen oyıştıru bülege mödire Tat'yana Yankovağa sorawlar belän möräcäğät ittek. Ämma ul bıyılğı sannarnı äytergä aşıqmadı häm alarnıñ ser itep saqlanuı turında belderde.Häm
“Sez üzegez här redaksiägä çıltıratıp belä alasız”,- dide.
Ä şulay da ul bıltırğı sannarnı kiterde. Häm min anıñ äytkännären tärcemä itep, xäzer sezgä citkeräm.”
“2005 yılnıñ ikençe yartısına yazılğan tiraj 1MиллиoH 938Meң danä täşkil itkän bulğan. Respublika häm rayonnar buyınça matbuğatqa yazılu öleşe yäğni “udelnıy wes” 70% qa citkän . Häm küpme keşeneñ waqıtlı matbuğat uqığanınıñ kürsätkeçe , ul inde 1000 keşegä niçä danä matbağa turı kilgäne . Menä , Tatarstan buyınça bıltır ul 513 bulğan.. Bu inde Rossiä buyınça iñ yuğarı kürsätkeç.- di ul .
Matbuğatqa yazıluda Tatarstan Rossiä buyınça berençe urında toruın belderde ul. Tat'yana Yankova şulay uq matbuğatqa yazıluda Tiraj buyınça Başqortstan respublikası belän yarışqannarı turında mäğlümat birsä dä, anıñ niçänçe urında torğanın da belderäse kilmäde. Mäskäw, S-Peterburg şähärläreneñ niçänçe basqıçta toruların da ul “anda tiraj bik az”,- dide.
Ämma bıyıl nindi dä bulsa taşlamalar barmı soñ?- digän sorawğa ul
audio Tatarstan poçtası” tarafınnan kürsätelä torğan xezmätlärenä byudjet oyışmalarına, törle korporatsiälärgä, mäktäp, balalar baqçalarına, kitapxanälärgä yazılğan matbuğatqa 7% taşlama qaralğan, - dide.
Balalar häm yäşüsmerlär öçen Tatarstanda çığa torğan “Sabantuy”gäzite bar. 10 oktäberdä, aña 81яшb tuldı. Bez Sabantuy gäzite redaksiäsenä çıltıratıp soraştıq . Anda bezgä baş möxärrir urınbasarı Räzinä İsmäğileva menä närsälär dide.“Sabantuy” gäziteneñ berençe sanı 1924 yılda basılıp çıqqan, aña xäzer 81яшb tuldı.“Sabantuy” - ul balalar häm yäşüsmerlär gäzite. 2005 yılnıñ berençe yartısında 10 meñ gäzit uquçıbız buldı , ä 2005 yılnıñ ikençe yartısında , yäğni, balalarnıñ cäy könnärendäge yalları belän bäyle waqıtta, gäzitkä yazıluçılar sanı 7 meñgä töşte. Bu aydan alıp “Sabantuy” gäzitenä yazılu, dekaberneñ 31nә qädär däwam itäçäk. 2006 yılnıñ 1 ğinwarınnan başlap gäzitne aldıruçılar sanın tağın da artıru öçen bez mäktäp uqıtuçıları belän eşne bergä alıp barabız.Poçta aşa gäzitkä yazılu bäyäse 89 sum 82 tien bulsa , bezneñ üzebez cäyelderep cibärgän ısul aşa , yäğni, redaksiägä kilep yazılu- barısı 50 sumğa ğına töşä. Häm bez “Sabantuy” gäzitenä yazıluçılarnı artırır öçen böten köçebezne quyıp eşlibez ”,- dide Räzinä İsmäğileva.
Ä Tatarstan poçtasınıñ Yazılu bülegendä belderülärençä “Sabantuy” gäzitenä 2006 yılnıñ 1 ğinwarınnan aldırırğa 732 bala yäki yäşüsmer yazılıp ölgergän dä inde.
Ä 2004 yılda ğına çığa başlağan Rusiädäge berençe dini-dönyawi ğailä jurnalı “Äl-Qibla”ğa yazılu bäyäse yartı yılğa 122 sum 76 tien bulsa,ber yılğa poçta bülekçäläre aşa 245 sum 52 tien. Ä Ramazan ayında taşlama qaralğan, häm yılğa- 213 sum ğına ikän . Ä ber ayğa yazılu bäyäse 35 sum 50 tien.Jurnal Rossiä katalogına kergän, anıñ indeksı 00117. Qazanda urnaşqan jurnalnıñ redaksiäsenä uşı telefonnar belän çıltıratırğa bula: (843)276 2102. Jurnalğa poçta bülekçäläre aşa yazılu däwam itä. Häm 2006 yılda “Äl Qibla” jurnalına yazıluçınıñ un meñ äbünäçeneñ bersen Xac säfärenä buşlay yullama kötä.
Mälikä Basıyr.


text:
Politkovskaya Pragada iskä alındı
Yäkşämbedä Novaya Gazeta küzätüçese Anna Politkovskaya üterelügä 1 yıl tula. Atnakiç könne radiobıznıñ Pragadağı baş fatirında tanılğan jurnalistnıñ istälegenä bağışlanğan konferensiä ütte. Anda Anna xanımnıñ xezmätşläre, Çexiä, Quşma Ştatlar räsmiläre, xoquq yaqlawçılar, jurnalistlar qatnaştı.
"Şäxsän minem Qadırovnıñ tuğan könendä ber genä telägem bar: min anıñ mäxkämä aldına basuın häm bar qılğan cinäyätläre öçen cawap totuın telim" digän ide ülemenä 2 kön qala Anna Politkovskaya.
Pragada ütkän konferensiädä video-elemtä aşa Novaya Gazetanıñ baş möxärrire Dmitriy Moratov ta qatnaştı. Ul Anna Politkovskayanı "alıştırğısız keşe" dip atadı:
"Anıñ öçen ğadellektän yuğarı bernärsä dä yuq ide. Häm dä anıñ doşmannarnı ayıru säläte yuq ide" dide Moratov.
Novaya Gazata Anna Politkovskayanıñ üterelü eşen üz köçläre belän tikşerä, möstaqil tikşerü alıp bara. Dmitriy Moratov bu cinayät artında maxsus köçlär xezmätkärläre toruın äytte:
"Anyanı üterüne oyıştıruda maxsus xezmätlär, eçke eşlär xezmätkärläre yärdäm itkän" dide Moratov.
Bu eşne tikşerüdä ber yıl buyına alğa kiteş bulmadı. Nixayät, küptän tügel Rusiä räsmiläre kötmägändä, bu cinayätkä bäyle räweştä qulğa alınğan berniçä keşeneñ isemen iğlan itte. Aralarında FSB xezmätkäre dä bar ide. Moratov monı "mäğlümät ağızu", "elzärne yuu" niäte dip bäyäli:
"Ni öçen ikänen äytim: bu häm başqa cinayät qılğan pogonlı keşelär, monı işetep, qaçıp kitä alsın öçen" dide Moratov.
Alay da Moratov moña yul quyılmayaçağın äytte häm çın cinayätçelärneñ iertä-me soñmı cawap totaçağına ömet belderde.
Anna Politkovskaya istälegenä bağışlanğan konferensiädä anıñ xezmättäşläre, jurnalistlar, xoquq yaqlawçılar, Çexiä, Quşma Ştatlarnıñ räsmiläre qatnaştı. Çexiä premier-ministrı Mirek Topolanek bu eşneñ tikşerelüen Rusiä öçen zur sınaw dip atadı:
"Rusiäneñ xoquq saqlaw buınnarı, mäxkämäse awır sınaw aldında. Rusiä xakimiätläre üzläreneñ ölgergänlegen kürsätergä tieş. Bu cinayätne tikşerü eşeneñ uñışlı yä uñışsız buluı Rusiädäge xäzerge wazğiätkä bäyälämä bulaçaq" dide Çexiä premierı.
Anna Politkovskaya istälegenä dip atalsa da, cıyında süz üzennän üze Rusiädäge wazğiät, keşe xoquqları, süz ireklege torışı kebek mäsälälärgä taba borıldı. Könbatış bu ölkädä niçek yärdäm itä ala, ğomümän, yärdäm itä alamı, digän sorawar kütärelde.
Anna Politkovskayanıñ üleme häm Rusiädä moña qarata mönäsäbät digännän. Bu könnärdä dönyanıñ törle şähärlärendä, Pragadan alıp Parijğa, New York, Stokholmnan alıp Hamburğqa qädär Anyanıñ istälegenä bağışlanğan çaralar ütä. Bügenge cyınıda qatnaşuçılarnıñ berse äytüençä, Rusiäneñ üzendä şuşı ber yıl eçendä, Mäskäwdä ni barı 2 miting ütkän. Här bersenä küp digändä 100 keşe kilgän.


text:
Respublika arxitektorları Qazannıñ meñyıllığına äzerlänä
Qazan üzeneñ meñyıllığına äzerlänä. Şuşı uñaydan başqalabızda ber-ber artlı törledän-törle çaralar ütä. Tatarstannıñ arxitektorları da bu äzerlek eşenä üzläreneñ öleşen kertergä buldılar. Sişämbe könne respublikanıñ Tarix muzeenda Tatarstannıñ yäş arxitektorlarınıñ berençe smotr-konkursı açıldı. Anda Qazanğa bağışlanğan 200-dän artıq xezmät belän tanışıp bula. Konkursnıñ maqsatı — yäş arxitektorlarğa bulışu, belgeçlärne alarnıñ icatı belän tanıştıru, şähärneñ olı yubileyı citkänçe anı tözekländerüdä, maturlatuda yaña fikerlär, ideyälär tabu. Ä 14 noyäbr könne «Aqkirmän» dip atalğan tarix yaratuçılar klubı açılaçaq. Anda arxitektorlar, ğalimnär häm restavratorlar borınğı Qazannıñ kiläçägen tikşeräçäklär.


text:
Şulay itep çärşämbe kiçendä Tatarstanğa täbiğat qazası kilde. Köne buyı cepşek qar yawğannan soñ, ber niçä säğät eçendä temperatura plyus ikedän minus altığa citte. Yullarda avtomobillär tığıldı, elektr liniälärendä avariälär kitte. Aeroport, avtovokzal telefonnarı gel mäşğül-beleşüçelär küp. Ukrainadan Tatarstan wäkillären alıp qaytırğa tieşle oçqıç biş-altı säğätkä soñarıp tönge öçtä genä qaytıp töşte. Şöker bu totqarlanu xäwef-xätär belän bäyle tügel ikän. “Ukrtatnaft” aksionerlıq cämğiäteneñ yıllıq cıyılışına barğan delegatsiä eş barmaw säbäple totqarlanğan. Tatarstan belän Ukrainanıñ “Ukrtatnaft” berläşmäse tiräsendä yaqlar konfliktı inde küptän bara. “Ukrtatnaft”nıñ küzätüçe şurası räise respublikanıñ berençe vitse-premyerı Rawil Moratov yıl başında uq açıq itep “bez “Ukrtatnaft”ta Tatarstan öleşen arttıraçaqbız, xälitkeç öleşkä qädär citkeräbez”, dip beldertkän ide. Läkin Ukraina yağı inde berniçä märtäbä aksiälär yazmışın xäl itä torğan cıyılışlarnı özä. Bu cıyılışta Tatarstan yağı aksiälärgä östämä emissiä yasaw täqdime belän barğan. Häm bu täqdimne ütkärergä mömkinlek bulğan. Läkin Ukraina yağı formal' säbäp tabıp cıyılışqa kilmägän. Räsmi mäğlümat çaraları “Ukrtatnaft”nıñ yıllıq aksionerlar cıyılışı özelde, dip xäbär ittelär. Läkin ğayıre räsmi çığanaqlardan belengänçä, Tatarstan monnan da otış alğan. Küzätü şurasında Tatarstan yaqlı Ukrainanıñ öç wäkile saqlanıp qalğan. Şulay itep “Ukrtatnaft” berläşmäsendä äle Tatarstan süze ütäçäk.
Räsmi mäğlümat çaraları Rawil Moratov Kremençukta “Ukrtatnaft” şirkäteneñ benzin öläşü yaña stansiäsen açuda qatnaştı, dip xäbär ittelär. Şulay uq räsmi xäbärlärdä Tübän Qamada Rusiädä berdän-ber sintetik maylar citeşterü zavodı açıldı, dip tä äytelä. Älege zavod tözü turında qarar monnan dürt yıl elek kenä qabul itelgän ide häm ul öç yılda salınıp ta bette. Zavod tözeleşenä iñ küp öleş - 37 million dollarnı “Tatneft'” berläşmäse kertkän. Zavodta älege ölkädä alğa kitkän illärdäge texnologiälär häm cihazlar qullanılğan.
İqtisadi yañalıqlardan iğtibarnı cälep itkäne Mäskäwdän kilde. Räsmi xäbärdä – Rusiä xökümäte finans lizing kompaniäse açıq aksionerlıq cämğiäteneñ ustav kapitalın arttıru turında qarar qabul itte, dielä. Älege cämğiät monnan altı yıl elek oyışqan bulğan. Rusiä xökümätendä aksiälärneñ kontrol' paketı (58%) başqa aksionerlar - Tatarstan xökümäte häm “Tatneft'” berläşmäseneñ bülekçäläre. Finans lizing kompaniäse Qazan aviatözeleş berläşmäseneñ Tu-214 oçqıçların tözü häm lizing buyınça satu däwlät programmasın ütäw öçen tözelgän.
Yunıs Ätnäle.


text:
Bıtlır töreklekne räncetüdä ğäyepläp xökem itelgän ärmän-törek jurnalistı Hrant Dink bügen atıp üterelgän.
Dinknı İstabulda eş urını yanında qorallı ber keşe ütergän dip xäbär itelä.
Milläte belän ärmän bulğan törek watandaşı Dink töreklärneñ yegermene ğasır başında ärmännärne küpläp üterüe turında çığış yasağan öçen berniçä mäxkamädä xökem itelgän ide. Uzğan may ayında şul xökem eşläreneñ berse barğanda Dink Azatlıq radiosına bolay dip belderde.
"Appelyatsiä mäxkamäseneñ qararı yuridik tügel, säyäsi qarar buldı. Min Törkiäneñ mömkin bulğan barlıq däräcädäge mäxkamälärendä häm Yewropa Mäxkamäsendä dä mömkin bulğan barlıq çaralar belän köräşne däwam itäçäkmen. Ägär dä min üz xoquqlarımnı yaqlıy almasam min ğailämne alıp bu ildän kitäçäkmen" dide Dink.
Politsiä anı üterüdä şiklänelgän 19 yäşlärdäge ber keşe ezlänelä dip belderde.


text:
Semberdä möselman yäşläre qorıltayı uzdı
Ul gubernator başlanğıçı belän oyıştırıldı. Qorıltaynı gubernatornıñ yärdämçese Tat'yana Sergeeva açıp cibärde. Ul başta Sergey Morozovnıñ täbriknamäse belän tanıştırdı. Soñnan Fatıyx häm Säwbän xäzrätlärne, Çuaşstan möftie Älbir Krganovnı, arxiepsikop Proklnı, Federal' inspektor Jurvlevnı, Diinär eşläre Şurası räise Yegorovnı säxnägä çaqırdı. Plenar utırışta näq alar ğına süz tottılar da. Fatıyx xäzrät Qorıltaynıñ maqsatın äxlaqnı nığıtu çaraları ezläw dip añlattı.
Säwbän xäzrät isä möselman öçen 5 farız ğämäl turında süz tottı. Çuaşstan möftie Rusiädä İslam dine öçen tudırılğan uñay şartlarğa quanıç belderde. Arxiepsikop Proklnı iñ zur teläge – barlıq dinnär tarafdarlarınıñ da tatu, ber ğailädäy yäşäwe. Räsmi türälär Juravlev belän Yegorov ta näq şul uq tolerantlıqqa basım yasadılar. Tat'yana Sergeeva ravvin İosifnıñ täbrigen citkergäç, tatar avtonomiäse, äzeri, qazax, üzbäk oyışmaları citäkçelären täbrik süze belän säxnägä çaqırdı.
Öylä namazı waqıtı citügä yäşlärneñ ber öleşe namazğa kitte, qalğannarı öçen Fatıyx xäzrät äzerlägän wäğäz ürnäge birelde. Zamança “master-klass” dip atıylar inde andıy çaranı. Çınlap ta “master” süze bik tä urınlı yañğıradı bu oçraqta. Qızğanıç, yäşlärneñ ana telen belmäwe häm delegatlar arasında başqa millätlär wäkilläre dä buluınnan, wäğäzne urısça totarğa turı kilde Fatıyx xäzrätkä.
“Keşelek dönyasınıñ yäşäw instinktı barça xalıqlarnı da İslam dinenä kiteräçäk. Qızğanıç ki, xäzergä küplär üzlärenä waqıtta ğına Allahnı iskä töşeräbez. Ä qıyınlıqlar oçramasın öçen, Ul härwaqıt uyıñda, küñeleñdä bulırğa tieş. İslam dineneñ töp 5 taläbe – tışqı küreneş, ritual ğına ul. İslam dine – yäşäw räweşe. “Jiguli”gä benzin urınına solyarka salsañ, ul watıla, eşlämi. Xaq Täğälä adäm zatın bar itkändä anıñ parametrların bilgelägän, närsä yaramağanın Qor'än aşa citkergän. Ğäräp telendäge “Xamr” süze yabu, qaplaw, tonçıqtıru mäğnäsen añlata. Dimäk araqı eçep, bez baş mien otklyuçat itäbez. Bügenge ğalimnär Möxämmät päygambärneñ 1400 yıl elek äytkänen fänni yaqtan isbatladılar: araqınıñ xäwefsez küläme – dozası bulmıy.”Yartı säğätlek wäğäzdän soñ yäşlär Fatıyx xäzrätne sorawlarğa kümdelär. Läkin bersenä genä cawap buldı: ata-analar häm balalar mönäsäbätläre turındağısına. Waqıt tar ide şul. Programma buyınça töşke aş häm annan soñ ekskursiälär, tügäräk öställär qaralğan ide. 5 marşrut – 5 mäçetkä häm şähär rayonnarında tatar tele ezläre saqlanğan 5 mäktäp belän tanışu. Tügäräk öställär isä 3 temağa qaralğan ide: “Ğailä häm İslam”, “Ruxi yañarış – taza tormış aşa”, “İslam dineneñ äxlaq torışına tä'sire”.
Soñğısınıñ citäkçese – Ul'yan Däwlät universitetı professorı Arbağan Mogamedov başta tirän eçtäleqle kereş süz tottı.
“Radio häm televidenie İlam dinenä qarşı açılğan suğışnıñ töp qoralı bulıp tora. Malayziä, İran, Liwiä kebek illärdä xalıq çın keşeçä yäşi. Başqa dinnärne berläşterüçe däwlätlär bar: Vatikan, Öçençe Rim isemen däğwälağan Rusiä, İzrail', ä möselmannarnıqı – yuq. Dindä törle tarmaqlar päyda buluı da şunnan. İslam mäxälläläre köçle häm ğädel şäxes tiräsendä tuplanalar. Läkin Räsäydä, pravoslavie ürnägendä, yasalma ierarxiä urnaştırılğan. Häm näq dindä dä türälär buluı - Rusiä möselmannarı arasında qapma-qarşılıqlarnıñ nigeze dä. İslam dinenä qarşı törle ısullar qullanıla. Xätta İslam xoquqların yaqlawçı oyışma da päyda buldı. Däwlät Duması deputatı Şamil Soltanov äytüençä, bu da İslamnı eçtän tarqatu alımnarınıñ berse. Angliädä yartı million möselman yäşi, ä alar öçen 7 teleprogramma eşli. Alar kilmeşäklär, ä tatarğa üz cirendä dä andıy mömkinlek yuq. Angliädä maxsus qanun buyınça citäkçelektä, xätta Skotland-Yardda da 25 protsent urın möselmannarğa birelgän. Ä bezdä ilne talawçı türälärdän iğtibarnı çitkä yünälter öçen, xristian belän möselmannar arasında doşmanlıq tudıralar”.
Angliädä yartı million möselman yäşi, ä alar öçen 7 teleprogramma eşli. Alar kilmeşäklär, ä tatarğa üz cirendä dä andıy mömkinlek yuq. Angliädä maxsus qanun buyınça citäkçelektä, xätta Skotland-Yardda da 25 protsent urın möselmannarğa birelgän. Ä bezdä ilne talawçı türälärdän iğtibarnı çitkä yünälter öçen, xristian belän möselmannar arasında doşmanlıq tudıralar”.Bu - professor Magomedov süzläre. Xäyer, monı yäşlär bolay da üzläre ük kürä-belälär. Mondıy şartlarda dinebezneñ kiläçägen niçek küzallıysız? - digän sorawğa, alar menä nindiräk cawaplar birdelär:
İslam dine Rusiädä ikençe urında. Ägär bez tırışıbraq yäşlär arasında eş alıp barsaq, 1-urınğa çığarbız. Axırzaman aldınnan böten dönya xalqı da İslamğa kiläçäk. Kiläçägebez yäşlärne İslam ruxında tärbiäläwdän dä tora. Ä bez näq şul yünäleştä eşlibez dä. Ber Allalıqnıñ asılın küplär añladı inde, häm bezneñ saflar işäyä bara. Barısı da yaxşı bulır, Rusiä üze İslam däwlätenä äylänäçäk.
Axırzaman aldınnan böten dönya xalqı da İslamğa kiläçäk.
Kiläçägebez yäşlärne İslam ruxında tärbiäläwdän dä tora. Ä bez näq şul yünäleştä eşlibez dä.
Ber Allalıqnıñ asılın küplär añladı inde, häm bezneñ saflar işäyä bara.
Barısı da yaxşı bulır, Rusiä üze İslam däwlätenä äylänäçäk.Tügäräk öställär täqdimnäre plenar utırışta bäyän iteldelär. Menä qayberläre:
Mäktäplärdäge cıyılışlarğa möselman din ähellären çaqıru. Şulay uq yaña ğailälärneñ räsmi terkäleşenä dä.
Televizor aşa azğınlıq tärbiäläwgä çik quyu.
İslam dinen terror belän täñgälläşelüçelärne cawapqa tartırğa.
Mäktäplärdä regional' komponent öleşen ğöref-ğadätlärne yañartuğa faydalanırğa.
Yäşlärne eş belän tä'min itärgä…
Häm başqa şundıyraq teläk-taläplär. Alarnı xakimiät öyräner häm maxsus qarar qılır, dide Tat'yana Sergeeva. Ä Qorıltaynıñ ölkä yäşlärenä aldan uq äzerlängän möräcäğäte şunduq qabul itelde. Çönki ul ğomummäğlüm teläklärdän genä tözelgän ide.
Ayrat İbrahim, Sember


text: Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov soñğı könnärdä respublika rayonnarın gizä. Ul Balaqatay, Qıyğı, Täteşle häm Baltaç rayonnarında bulıp qayttı. Säfäreneñ maqsatı - uñış cıyu barışı belän tanışu, yaña qorılmalar açu. Prezident Qıyğı rayonındağı Qolbäk awılında mäktäp açuda, Täteşle rayonındağı Yalğız Narat awılında sport zalı, Ğäräbäş awılında mädäni üzäk açuda qatnaştı. Mortaza Räximov säfäre barışında Neftekama şähärendä başqort gimnaziäsen safqa kertügä dä üzeneñ xäyer-fatixasın birde. Ul älege tantanalarda çığış yasap, Başqortstan Rusiädä mäktäplär tözü buyınça berençe urında bara dip bilgeläde. Anıñ süzlärenä qarağanda, respublikada yıl sayın 40-45 mäktäp tözekländerelep häm tözelep işeklären aça.


text: Mäskäw. Bügen Rusiä prezidentı Vladimir Putin räsmi säfär belän Mäskäwgä kilgän äfğan saqlanu ministrı Möxämmäd Fähimne qabul itte. Oçraşu barışında Putin, Rusiä äfğan xökümäten xalıqara däräcädä yaqlaw öçen üzeneñ bar köçen qullanaçaq dip belderde. Rusiä prezidentı Äfğanstannıñ saqlanu ministrına, räsmi Mäskäw äfğan däwläteneñ totrıqlı häm Rusiägä qarata dustanä buluwın teli häm şuña kürä dä Rusiä, xalıqara cämäğätçelekneñ Äfğanstandağı torğızu eşlärenä bulışuwın däwam itüwe öçen barın da eşliäçäk dide. Bügen irtäräk Möxämmäd Fähim Mäskäwdä, Rusiä qorallı köçläreneñ baş idaräse citäkçese general Anatoli Kvaşnin belän küreşkän ide. Anda Rusiädän Äfğanstanğa xärbi yök oçqıçları cibärü häm Rusiädäge xärbi uqu yortlarında äfğan xärbilären uqıtu mäs'äläläre qaraldı. Mäskäw elegräk Qabuldağı xökümätkä ike Mi-17 boralağı häm 100 yök maşinası cibärü xaqında iğlan itkän ide. Berük waqıtta Rusiä üzeneñ Äfğanstanğa bernindi dä qoral satmawın belderep tora.


text: Sabahutdin Fiuljanin Bosniäneñ tönyağında 26-nçı üktäbrdä qulğa alınğan. Tınıçlıq saqçıları äytüençä, anıñ öyendä tankka qarşı atu qoralı, anıñ isemenä yazılğan bosniä häm başqa illär pasportları tabılğan. Xärbilär soñraq anıñ äl-Qaidä belän bäyläneşe turında mäğlümätlärgä dä iä buluların belderde. Fiuljanin bu ğäyepläwlärne kire qağa. Tınıçlıq saqçıları Fiulcaninnı, bernindi ğäyepläw häm anıñ äl-Qaidä belän bäyläneşen raslawçı dälillär beldermiçä, 3 ay buyı yabıp totqan. Keşe xoquqların yaqlaw oyışmaları tınıçlıq saqçıların anıñ xoquqların bozuda ğäyepli. Ämma sişämbe könne Bosniädäge tınıçlıq saqçıları wäkile Shawn Mell Fiuljaninnıñ eşçänlegen tikşerü ni qädär däwam itsä ul totqarlaw üzägendä şul qädär qalaçaq dide.


text:
Washington Süriä belän İranğa qarşı xärbi köç qullanu ixtimalın kire qaqmıy
Quşma Ştatlar prezidentı George Bush Ğiraqtağı ğisyanda qatnaşuda şiklänelgän Süriä belän İranğa qarşı xärbi köç qullanu ixtimalın kire qaqmıy. Bu turıda däwlät sekretare Condoleezza Rice çärşämbedä Senatnıñ Xalıqara bäyläneşlär komitetı aldında cawap totqanda äytte. Läkin xäzergä Washington diplomatik çaralarğa basım yasıy dip östäde ul.
"Äytkänemçä, prezident ber ixtimalnı da kire qaqmıy, min anıñ baş xärbi citäkçe bularaq wäkäläten çikli almıym, läkin älegä bez diplomatik çaralar küräbez, Süriä belän İranğa xalıqara abasım yasarğa tırışabız."
Rice süzlärençä, bu ike il belän ber törle eş itep bulmıy. Quşma Ştatlarnıñ İran belän diplomatik bäyläneşe yuq. Xäzer Washington, İran häm Amerikanıñ Ğiraqtağı ilçeläre arasındağı söyläşülärgä fatixa birergäme-yuqmı digän mäsäläne tikşerä.
Süriägä kilgändä, Rice süzlärençä, näticägä tizräk ireşep bulırğa mömkin. Çit il siğışçıları Ğiraqqa Süriä çige aşa ütep kerä, koalitsiä köçläre qayawaqıt alarnı ğisyanıçlar belän quşılğançı eläkterep ölgerä. Monnan tış Dämäşq tiräsendäge diplomatik izolyatsiä dä näticä birä, 6 ay elek belän çağıştırğanda xäzer wazğiät başqa di AQŞ däwlät sekretare.
Senatnıñ Xalıqara bäyläneşlär komitetına Rice soñğı tapqır Fivraldä kilgän ide. Küp kenä senatorlar anıñ belän yışraq küreşü telägen belderde, yänäse alarnıñ saylawçılarında Ğiraq suğışı belän rizasızlıq arta bara.
Komitetnıñ räis urınbasarı, demokrat Joseph Biden, Bush suğış strategiäsen Ğiraq üzen-üze saqlıy ala başlağançığa qädär alğa söräçägen täqrarlıy, xäzer aña bu strategiäsen Amerika xalqına añlatıp birergä waqıt citte dide.
Ğiraqqa basıp kerügä inde 2 yıl-yarım, suğış äle dä däwam itä, ilneñ infrastrukturası cimerelgän xäldä, Bush administratsiäseneñ ciñü planı yuq digän täesir qala dide Biden. Rice anıñ belän rizalaşmadı, administratsiäneñ planı bar häm ul anıq dide:
"Ğiraqqa kerü säbäplären inde küp tapqır añlattım, xäzer niçek ciñü turında. Qısqaça äytkändä, Ğiraq xökümäte belän bezneñ säyäsi-xärbi strategiä şunnan ğibärät: töbäklärne ğisyançılar kontrolennän alu, alarnı imin totu, anda Ğiraq institutları buldıru."
Ämmä Rice süzlärençä, ğisyançılarnıñ üz planı:
"Monı açıqça äytergä kiräk. Terrorçılar bezneñ sınuıbıznı häm kitüebezne teli. Köçebez citmäs dip ömetlänä. Bu turıda alar üzläreneñ internet säxifälärendä yaza. Alar Ğiranıñ yaña xökümätenä, anıñ keşelärenä höcüm itä."
Amerikan ğäskärläre Ğiraqta küpme qalaçaq digän sorawğa kilgändä, Rice, andıy qararnı däwlät sekretare tügel, ä prezident häm anıñ xärbi kiñäşçeläre qabul itä dide. Läkin Ğiraq häm bar Yaqın köçşığıştağı üzgäreşlärne ul "buın köräşe" dip atadı. Häm aşığıç näticälär kötmäskä çaqırdı.
-Ali Gilmi


text:
Äfğanstannıñ könyağındağı Kandahar şähärendä bügen bomba şartlap kimendä 12 keşeneñ hälak buluına kiterde, 50läp keşe cärähätlär aldı. Şul sanda 8 bala ülgän. Başta uramda keçkenä ber şartlaw yañğrağan. Anı işetep ul urınğa xalıq cıyılğaç şunda uq köçle şartlaw bulğan. Bolarnı üz küzläre belän kürgän ber Gulalay isemle keşe Reuters agentlığı xäbärçesenä menä närslär söyläp birde: "Berençe keçkenä genä şartlawda ber bala yaralandı. Yardäm kürsäter öçen anıñ yanına keşelär cıyılğaç tağın köçle şartlaw yañğradı. Min üzem berniçä keşeneñ mäyeten kürdem, yaralanuçılar küp ide" dide şaxit. Prezident Hamid Qarzai älege waxşilekne täñqitläp çıqtı, bu xäl – Äfğanstanda terrorğa qarçı köräşne köçäytäçäk kenä, dip belderde.
Politsiä qaçırğa tırışqan ber keşene qulğa alğan, tirä yaqta tağın başqa şartlatqıçlar yuqmı dip tikşerü eşläre däwam itä. Kiçä Kandaharda Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Qaçaqlar wäkile binasına granatalar atılğan häm ut açılğan. Yaralanuçılar yuq dip xäbär itelä.
Zabul provinsiäsendä Şah Halam Khan isemle xärbi citäkçe üterelgän. Anda politsiä häm provinsiä başlığı yaqlı köçlär arasında bäreleşlär bulğan.


text:
Alnaşta tatarlar oçraştı
Respublikağa sibelgän tatarlar üzläreneñ telen saqlap qalu, mädäniäten üsterü, ğöref-ğadätlären üsep kiluçe buınğa tapşıru yünäleşendä eş alıp bara. Bu eş qaysıber töbäktä küptän yulğa salınğan, qaydadır sulpänlek çorın kiçerä. Ä menä Alnaş rayonında yäşäuçe millättäşlärebez bu yünäleştä eşlären canlandırıp cibärergä niätläp, tatar mädäniät bäyräme oyıştırdı.
Alnaş rayonında cide yözgä yaqın tatar xalqı isäplänä. Alar da sibelep yäşi, rayonnın törle awıllarında, rayon üzeğendä ğömer kiçerä. Tarqalğan yaqtaşların bergä tuplap, urtaq ğämällär bilgeläp, tormışların mäğnäle häm qızıqlı itüne maqsat itep quyğan aktivistlar. Ütkän comğada rayonnıñ Mädäniät häm sänğät üzägenä tatar mädäniäte bäyrämenä millättäşlärebez bik teläp barlıq awıllardan cıyılğan, İjaw häm Mojgadan qunaqlar da küpläp kigän.
Rayon üzägennän berniçä çaqrım arı bulğan Tatar Toymabaş awılınnan kilgän ölkän yäş''täge Şakir ağa Gäräevtä, Alnaşta yäşäwçe Cämilä apa Murtazina da
“Ölkännär mäçettä häm aşlarda ğına oçraşabız, aralaşu öçen başqa mömkinlek yuq”,-didelär.
Bäyrem başlanır aldınnan tatar süzenäe susağan millätteşlärebez İjaudan alıp kilğän här gazeta, jurnalnı bik teläp aldı. Bilgelängän waqıtqa zal tuldı, Tatar mädäniäte bäyrämen uzdırunı başlap yöruçelär rayon administratsiäse citekçeläre buluın iğlan ittelär bäyrämne alıp baruçılar. Şuña da başta süzne rayon adäinistratsiäse başlığı Sergey Tokarevqa birdelär.
“ Şuşındıy oçraşular ike yaqqa da bik kiräkle” dip assızıqladı Sergey Tokarev. “Monda başqarılğan eşlärgä näticä yasarğa, fiker alışıp, kiläçäkkä yünäleş bilgeläw öçen cıyıldıq”,- dide ul.
Balalar ana telen, mädäniäten belep üsärgä, ata-babaları ütep kilgän ğöref-ğadetlärne däwam itärgä tieş, ä bez monıñ öçen şartlar tudırırğa, yärdäm itärgä äzer dip basım yasadı citäkçe.
Säxnädä Baqır zavodı awılınnan balalar çığış yasadı.
Balalar ana telende yaxşı söyläşä. Bu ğailädäe milli tärbiä näticäse. Şulay uq awıl mädäniät yortında alıp barılğan tügäräklär dä balalarğa saf tatar telendä söyläşergä yärdäm itä. Süz awıl mädäniät yortı direktorı, rayon tatar üzäge citäkçese Ernest Rafikovqa birelde. Ul da, “Balalarnın üzläreneñ ana telen öyränergä teläge zur”dip, bu xaqta äñgämädä Azat Ğizzatullin belän Ğuzäl Rafikova da şul süzlärne rasladılar.
“Milli oyışmalar xäräkätendä dä uzgäreşlär sizelerlek” dip basım yasadı rayon başlığının sotsial'' eşlär buyınça yärdämçese Nadejda Urazbaxtina.
Nadejda Urazbaxtina süzlärençä, rayonda dürt milli oyışma eşli. Rayon administratsiäse alarğa härwaqıt yärdäm kürsätä. Berençedän, milli oyışmalarnıñ eşçänlege üz xalqınıñ telen saqlawğa, üsterügä öleşlären kertä.
Säxnädän çığışlar rayondağı sänğät tügäräklärenä yörüçe yäşlärneñ biyülläre, cırları belän uralıp alıp barıldı. Säxnädä bayançı Mansur Äxmätcanov başqaruında köylär täqdim itelde.
Mojga Milli-mädäni avtonomiäse räise İlgiz Kadıyrov Mansur Axmätcanovnıñ bayanğa citez uynawınnan soqlanıp, üzeneñ şiğerlär cıyıntığın büläk itte. İlgiz Kadıyrov alnaş tatarlarına yardäm qulı suzarğa äzerlegen citkerde.
Alnaş töbägendäge oçraşunıñ tağın ber näticäse buldı - Alnaş rayon administratsiäse başlığı Sergey Tokarev, respublika tatarlarınıñ Milli mädäni avtonomiä räise İrek Şäripov häm cirle tatar oyışması citäkçese Ernest Rafikov milli yunäleştä eşlärne aktivlaştıru maqsatı belen kileşü de tözedelär. Ä milli tormıştağı üzgäreşlär hiçşiksez, awıl xucalığındağı üzğäreşlärğä beyle. Bu fikerne Şakir ağa Gäräev citkerde.
“Barlıq ölkädä dä üzgäreşlär kiräk. Şuşındıy oçraşular Alnaş töbägendä yäşäwçe tatarlar küñelendä ömet çatqıları uyattı. Şuşındıy bäyrämnärne respublikanıñ başqa rayonnarında da ütkärergä kiräk”
digän fikergä östenlek birde millii säyäsät ministrlığınnan baş belgeç Fändüs Xucin.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Restoran totu qayda da ber: AQŞta eşmäkär xatın-qızlar cıyıldı
May ayında tärräqi itüçe 20 ildän kilgän 32 xatın-qız AQŞtağı xatın-qızlarnıñ eşmäkärlek täcribäse belän tanıştı. 3 atnalıq bu çara "Fortune" isemle biznes jurnalı häm AQŞ däwlät departamentı yardämendä oyıştırılğan ide. Qatnaşuçılar äytüenä qarağanda, Quşma Ştatlarda eşquarlıq, söyläşülär alıp baru täcribäse, köndäşlek itä belü kebek sıyfatlar – Yevropa illärennän küpkä yuğarıraq.
AQŞta uzğan cıyınğa Yunna xanım – ikmäk häm qamır äyberläre peşerü eşen yaxşıraq öyränü, tawarnı satu, yaña cihazlar alu häm yaña reseptlar tabu maqsatı belän kilgän. Yunna Rezaevağa, dönyanıñ iñ zur şirkät citäkçeläre belän oçraşu häm kiñäşläşüdän tış - yaña keşelär belän tanışu häm yaña kontaktlar buldıru faydalı bulğan. Restorannarğa kilgändä, aşxanä totu eşe – Rusiädä häm Amerikada yaqınça ber törle, di Yunna:
"Min üzemneñ restorannı yaxşı restoran dip sanıym, häm anı monda, Amerikadağı yaxşı restorannar belän çağıştıram. İñ berençe – yaxşı restoranda aşlar tämle bulırğa tieş, annarı – yuğarı däräcädä xezmät kürsätü – häm räxät bulırğa tieş."
Restorannar dönyasında tanılğan Michelin ülçäwe belän 3 yoldız alğan berdän ber Amerikan restoranı xucası Thomas Keller, Yunna Rezaeva belän tulısınça kileşä. Yaxşı restoran ul – yaxşı aş häm anı matur itep täqdim itü. Keller äfände Mäskäwdä 2005nçe yılda uzğan aş peşerüçelär cıyınında qatnaşqan bulğan.
Yunna Rezaeva AQŞtağı cıyınnan yaña kontaktlar alıp kitä. Üz restoranı öçen qayber yäşelçälärne ul monnan soñ Amerikanıñ Kaliforniä ştatınnan ala başlarğa mömkin, Vladivostokka Kaliforniä Mäskäwdän yaqınraq, di Yunna:
"Misal öçen bezdä äspe çıbığı, sparja – üsmi. Bez anı oçqıç belän Mäskäwdän kitertäbez. Ustritsa, diñgez aşamlıqları bezdä bar, ämma su inde pıçraq, alarnı aşarğa yaramıy, şuña bez alarnı Qıprıstan kitertäbez."
Äspe çıbığın Vladivostokka Mäskäwdän tügel, ä San Franscisco yäki Vancouvedan kitertü restoran xucabikäsenä arzanraqqa töşäçäk.
Dönyadan eşmäkär xanımnar AQŞta inde ikençe tapqır cıyıla, oyıştıruçılarğa da, qatnaşuçılarğa da, bu cıyın faydalı häm qızıqlı bula.
Alsu Qormaş


text:
Politsiä äytüençä, Djindjiçqa xökümät binası qarşında atqannar, ber pulya anıñ kükrägenä, ikençese arqasına tigän.
Premyer-ministr urınbasarı Neboysya Koviç jurnalistlarğa Djindjiç xastaxanädä ülde dip belderde.
Serbiä xökümäte aşığıç utırışqa cıyıldı.
Şahitlär äytüençä, höcümnän soñ ike keşe qulğa alınğan.
Belgrad uramnarında politsiä maşinalarnı tikşerä başladı. Başqaladağı televidenielär köndälek tapşıruların üzgärtte.
Uzğan ayda Belgradta Premyer-ministr maşinasına ber maşina kilep bärelgän ide. Ul qaza da Djindjiçqa qarşı maxsus höcüm bulırğa mömkin dip bäyälänä.
Könbatış yaqlı reformaçı Djindjiç elekke Yugoslaviä prezidentı Slobodan Miloşeviçnı xakimiättän bärep töreşü eşeneñ citäkçelärennän berse buldı.
Serbiä millätçeläre Miloşeviçnı BMO suğış cinayätläre näxkamäsenä tapşıruğa kertkän öleşe öçen Djindjiçnı qatı tänqitläp kilde.
Djindjiç Serbiä xökümäten 2001-nçe yılnıñ ğinwarınnan birle citäkläde.
Bıltır Pragağa, Azatlıq Radiosına kilgäç, Djindjiç problemalarnı kürmämeşkä sabışuğa qarağanda alarnı çişüne östenräk kürüe turında çığış yasadı.
Uzğan ayda ul Kosovonıñ kiläçäk statusı turındağı söyläşülärne kiçekmästän başlap cibärergä çaqırdı.
Djindjiçnı tänqitläwçelär bu adımnı saylaw aldı ğämäle dip bäyäläde.


text:
Damir İsxaqov: "Bügenge köndä tatar milläte yuq"
Bu atnanıñ iñ xikmätle temaları Tönyaq Osetiä faciğäsenä bäyle buldı. Beslan, islam, terror, balalar üterü, wäxşilek, millätlär turında süz bardı. Menä ber qotoçqıç xäl: 100 artıq balanıñ köle dä, üle yäki tere kileş üzläre dä tabılmağan. Qäberdän dä qurqınıç bilgesezlek. Qayber ata-analar üz küzläre belän balalarınıñ mäktäptän isän-imin çığuın kürsälär dä, bu balalar tabılmağan.
Xäzer Mäskäw etnologları millät digän närsä yuq dip iğlan itä. Rusiäle digän millät oyışıp kilä dilär. Ämma räsmi wäkillär Beslandağı terrorçılarnıñ milläten iğlan ittelär – çeçen, inguş, tatar, kazax, koreyalı, xätta negr bar didelär. Ul tatarnıñ iseme, tuğan yağı äytelmäde. Terrorçılarnıñ başlıqları arasında slavyan toqımınnan bulğan Vladimir Xodovnıñ millätenä basım yasalmadı. Soñğı ike köndä Beslan mäktäben basuda tatar qatnaşuın iskä almıy başladılar. Negr da bulmağan ikän anda. Yanğında qorımğa batqan keşene qara tänle dip yalğışqannar. Ällä inde şulay qorım yağu yulı belän qara yözlär ürçeteläme? Xäyer, eş tänneñ tösendä tügel, älbättä. Ägär dä negr milläte bulsa, ul bit BMOnıñ general' sekretare Kofi Annannıñ millättäşe bulıp çığa. Ämma BMOnı citäkläwçe qara tänle Annan Kavkaz faciğäsenä bäyläneşe yuq bit.
Bügenge tatar milläteneñ nindilegen belü öçen xikmät iäse bulırğa kiräk. Millättäşlärebez arasında ağı da, qarası da, qızılı bar. Näq ber atna elek “ЗBeздa ПoBoлжbя» gäzitendä tarix fännäre doktorı Damir İsxaqovnıñ “TaTapckий пeccиMизM” (“Tatar töşenkelege”) digän mäqäläse çıqtı. 24 avgustta İctimaği üzäk oyıştırğan konferensiädä yañğıratılğan ide ul. Damir İsxaqov 3 soraw quya. 1.Bügen tatar milläte barmı? 2. Tatarstan - tatarlarnıñ avtonomiäseme? 3. Rossiä säyäsi möxitendä tatar milläteneñ tel wäkilçelek itüçe barmı? Şuşı 3 sorawğa cawap ber törle - Yuq. Sez äytersez, yaña milli mäktäplär açıla, tarix, mädäniät turında kitaplar çığa, millät tarixın yaqtırtuçı küptomlıq äzerlänä. Waqıtlı matbuğat, elektron mäğlümat çaraları, teatrlar eşläp tora. Estrada konsertları, törle töbäklärdäge millättäşlärne tuplawçı cämäğät oyışmalar bar, diärsez. Damir İsxaqov ta monı tanıy. Ämma, ul soñğı yıllardağı milli apatiäne, töşenkelekne küz aldında totıp, çın häm yuğarı mäğnädä millät yuq dip sanıy. Niqädär genä menä üsäbez, tereläbez dip tıpırçınsaq da, tatar milläte yäşämi bulıp çığa. Rizalaşabızmı?
Nişläp inde tatar milläte bulmasın di? 100 meñnärçä gäzit-jurnalnı uquçı, şul konsertlarğa baruçı, tieşle könendä bismilla äytep qorbannar çabuçı, tönnär buyı utırıp, citdi kitaplar uquçı, tatarça TV häm radiotapşıruların tıñlawçı millionnarça keşene tatar milläte berläştermimeni? Ämma Damir İsxaqov çile-peşle milli törkemne tügel, ä yuğarı sänğätle islam mädäniäte ruxında üskän millätne yuqsına.
İnde Tatarstannıñ tatar dönyasındağı urını turında. Döres, Tatarstan - tatarlarnıñ respublikası digän räsmi dokument yuq, läkin ul barıber tatarlarnıñ ruxi metodik üzäge häm meñnärçä uqıtuçılar, jurnalistlar, sänğätkärlär äzerli. Yıl sayın 50-60 töbäktä Sabantuylar ütkärergä yärdäm itä.
Milli tarix, mädäniät, matbuğat oyası Tatarstannıñ tatar teräge buluın isbat itep, bäxäskä kerüçe kürenmäde. Milli mänfäğätlären kütärüçe Bötendönya tatar kongressı, Tatar ictimaği üzäge, Rusiä milli-mädäni möxtäriäteneñ tatarnı wäkilçelek itüen tanımawçılar bik az. Tatar kongressınıñ Başqarma komitetı räise urınbasarı Damir İsxaqov bu oyışmalar millät tarafınnan saylanıp quyılmağan dip sanıy. Anıñ fikerençä, bügenge zaman säyäsätendä tatarlar marionetka, qurçaq wazifasın ütäp, başqalarnıñ säyäsi uyınında qatnaşa.
Millätneñ xälen öyränügä iğtibar, yärdäm bülmägän fänni, iqtisadıy elitağa räncepme, bäxäs uyatır öçenme, Damir İsxaqov öç tapqır “Yuq, yuq häm yuq” dip özderep cawap birä. İnde şaqtıy waqıt ütsä dä, bu şaqqatırğıç açışqa ber jurnalist yäki cämäğät eşleklese, säyäsätçe iğtibar itmäde. Menä bu inde zamana häm millät xikmäte. Menä ul, bilgele ğalimneñ milli cämäğätçelekne siskändermägän açışları - Tatar milläte yuq, Tatarstan tatarlar respublikası bularaq yuq, tatarlarnı yaqlawçı oyışma, räsmi wäkillär dä yuq. Uzğan ğasır başında Tuqay şundıy soraw quyğan ide - tatar milläte ülgänme, ällä yoqlağan ğınamı? Damir İsxaqov ta, Tuqaynı uzarğa tırışıpmı, bügen millät yoqlağan dimi, ülgän di. Qäderle tıñlawçılar, şuşı başwatqıç farazlar östendä ällä kümäkläşep baş watıp qarıybızmı?
«Azatlıq” radiosınıñ Qazan byurosınıñ adresı elekkegeçä: Qazan-12, 155 a/t. Şaltıratıp ta bula 36 81 02.
Rimzil Wäli


text: Moña neft belän tämin itüdä özekleklär bulır digän qurqu tässir yasıy. Kiçä Ğiraqnıñ Könyaq neft şirkäte idaräsenä qorallı törkem bärep kerep, binanı yandırğaç, bu qurqular tağı da köçäyde. New York neft bazarında 1 miçkä neftneñ bäyäse xäzer 49 dollarğa yaqınlaştı. İqtisadçılar energiä çığanaqlarınıñ qimmät buluı dönyada iqtisadıy üseşkä zıyan kiteräçäk digän borçılu belderä. Neft eksportlawçı illär oyışması OPEC prezidentı Purnomo Yusgiantoro bäyälärneñ artuına bik nıq borçıluın belderde. Ul oyışma äğzalarınıñ sentäbrdä bulaçaq oçraşuında çişeleş tabırğa tırışaçaqbız, dide. Sonğı altı atnada neft bäyäse 30 protsentqa yaqın artqan.


text:
Barroso: Törkiägä Yevropa Berlegendä tulı äğzalıq birergä kiräk
Audio (Jose Manuel Barroso): "Törkiä belän söyläşülär başlıybız ikän, küz aldında tulı äğzalıq torırğa tieş. Nindider soñğı şartlar, yaña kirtälär bulmasqa tieş. Minemçä, Törkiä belän söyläşülär başlarğa waqıt citte."
Yevropa Berlegeneñ qayber äğzaları Törkiä kebek zur möselman ilenä tulı äğzalıq birügä şiklänep qarıy häm Ankarağa partnerlıq statusı birergä täqdim itä. Bügen Törkiä premier-ministrı Räcäp Tayyıp Erdoğan, töreklär, Yevropadağı dusları belän ber tübä astında yäşärgä, şul uq ireklek häm demokratiä prinsiplarına omtıla, dide.


text:
Kiçä kiç Söğed Ğaräpstan başqalasınıñ çit il keşeläre yäşägän rayonında bulğan şartlaw näticäsendä 30ğa yaqın keşe häläk bulğan. Eçke eşlär ministrlığı xäbär itüençä, ülüçelär arasında 7 amerikan watandaşı, 7 söğüdi, 2 jordanlı, ike filipinlı, ike livanlı häm ber Sveytsariä watandaşı bulğan. Tağın 9 mäyet-intixarçılarnıqı dip farazlana. Amerika Däwlät Sekretare Colin Powellnıñ kilüenä ber-niçä säğat kenä qalğanda bulğan terror höcümendä194 keşe yaralanğan. Bügen Powell Riyadh’qa kilde. Ammannan kiter aldınnan, Powell-terrorğa qarşı köräş-Amerika Quşma Ştatları öçen töp burıç bulıp qala, dip belderde.
Jordaniä başqalası Ammanğa säfär yasağan Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsäte başlığı Javier Solana, Riyadh’ta bulğan terror höcüme böten töbäkneñ totrıqlılığına qurqınıç tudıra, dip belderde. Solana, İsrael häm Fälestin arasında tınıçlıq urnaştıruğa bağışlanğan säfären däwam itä. Qahirä häm Ammandan soñ Solana Söğed Ğaräpstan, İsrael, Fälestin, Syriä häm Livanğa baraçaq.
Dönya citäkçeläre dä Riyadh’ta bulğan terror höcümnären kisken täñqitläp belderülär yasadı. Germaniä tışqı eşlär ministrı Joschka Fischer, Söğed Ğaräpstanda bulğan xällär-xalıqara terrorğa qarşı köräşne tağın da qırısraq alıp baru kiräklegen kürsätte, dide. Rusiä prezidentı Putin-Riyadh’ta bulğan höcümnärne kiçä Çeçnyada bulğan şartlaw belän çağıştırdı.


text:
Paqstan Äl-Qaidä'gä qarşı xärbi operatsiäsen tämamladı
Audio (Fäyzal Salix Hayat)
Bezneñ iminlek xezmätläre terorçılarğa qarşı näticäle xäcümnär yasap zur uñışqa ireşte. Bu terrorçılar bar il buylap köç qulalna ide, şul isäptän uzğan atna Karaçida xärbi citäkçelärgä höcüm ittelär."
General Şäwkät Soltan süzlärençä, bu operatsiä, çit il suğışçıları Şakai şähäre yanında 15 iminlek xezmätkären ütergännän soñ başlanıp kitkän. Anıñ barışında artilleriä, boralaqlar qullanılğan. 5 kön barğan operatsiä näticäsendä 55 suğışçı yuq itelgän. Paqstannıñ Äfğanstan çige buyındağı töbäkläre Osama be Laden häm anıñ yärdämçese Ayman Äl-Zäwährineñ sıyıny urını bulırğa mömkin dip sanala.


text:
Forbes: dönyada baylar sanı arta
New Yorkta çığuçı Forbes jurnalı dönyadağı millarderlar isemlegen bäyän itte. 2006nçe yılda 793 keşeneñ aqçası 1 millard dollardan artqan. Uzğan yıl belän çağıştırğanda bıyıl baylar isemlegenä tağın 102 keşe östälgän. Cir şarındağı iñ bay keşe bulıp elekkegeçä Microsoft şirkäte başlığı Bill Gates qala. Rusiädä milliardelar sanı 6 keşegä artqan, Ukrainanı baylar isemlegendä 3 keşe wäkillek itä. Tarixta berençe tapqır bıyıl Çexiädä dä milliarder terkälgän.
Bıyılğı 793 bay keşeneñ 453e genä baylıqların üzläre eşläp cıyğan, qalğannarına miras itep qaldırılğan.
Uzğan yıl isemlektä 68 xatın-qız bulsa, bıyıl bay xanımnar sanı 78gä citkän. Alarnıñ 6sı ğına baylıqnı üz eşmäkärlege belän tuplağan. Jurnalnıñ baş möxarrire Steve Forbes, isemlektäge iñ yäş keşene atadı:
"Bezneñ yaña yäş milliarderıbız bar, ul 22 yäşlek Hind Harriri, üterelgän Livan premyer-ministrınıñ qızı."
Äytergä kiräk, Forbesnıñ baylar isemlegendä Harriri ğailäseneñ 4 äğzasen kürep bula. Barlığı alarnıñ aqçası 17 milliardlap dip xisaplana. Premyer-ministr Rafiq Harririnıñ 2005nçe yılnıñ fivralendä faciğale ülemennän soñ, alarnıñ xissäläre yaxşı urınnarğa salınıp 4 märtäbä artqan.
Rusiädä millarderlarnı barlağanda, Forbes jurnalı gel saq bulırğa tırışa. Aqçalarnıñ qaydan kilgäne tikşerelä, Yeltzin zamanındağı qanunsız xosusilaştıruğa qatnaşı bulu-bulmawı açıqlana. Jurnal möxarrireneñ urınbasarı Luisa Kroll süzlärenä qarağanda, Rusiädä yaña tör baylar barlıqqa kilä başladı:
"Bezneñ isemlektä Rusiädän yaña keşe bar, 44 yäşlek Röstäm Tariko, anıñ aqçası 1 milliard 900 million dip isäplänä. Ul elekkelär kebek baylığın neft yä gaz ölkäsendä tügel, ä yuğarı sıyfatlı İmperiä araqısın uylap çığarıp tuplağan, ä xäzer ul xalıqqa ker yuu maşinaları kebek köndälek kiräk-yaraqları alır öçen kreditqa aqça birü belän şöğellänä."
İsemlektän töşep qalsa da, Mixail Xodorkovskinı iskä almaw - döres bulmas, dip sanıy jurnal wäkilläre. Qayçandır 15 milliard dollar aqçağa iä bulğan Yukos neft şirkäte başlığı Xodorkovski, salım tülämäwdä ğäyeplänep xäzer Seberdä törmädä utıra. Forbes anı üz isemlegennän töşerep qaldırdı, läkin anıñ aqçasın 500 million dollar dip bäyäli.
Rusiäneñ iñ bay keşese – Londonda yäşäwçe 39 yäşlek Roman Abramoviç, anıñ aqçası 18 milliard 200 million dollar dip isäplänä.
Qazaxstanda aqçaları milliard dollardan artqan ike keşe bar, 52 yäşlek Alican İbrahimov häm 45 yäşlek Vladimir Kim. Berençe tapqır isemlekkä Çexiädän 41 yäşlek Petr Kellner isemle eşquar kerde.
Forbes jurnalı dönyada milliarderlar sanın yıl sayın 1987dän birle iğlan itep tora. Monıñ öçen 7 ildä jurnalnıñ 30 xäbärçese eşli. Elekkegeçä iñ küp milliarderlar yäşägän il – Amerika Quşma Ştatları, anda barlığı 371 milliarder bar, alarnıñ 45şe – New York şähärendä. Baylar iñ küp yäşägän dönyanıñ ikençe şähäre – Mäskäw, Rusiä başqalasında 25 milliarder yäşi. Annan soñ ğına London kilä, anda aqçası 1 milliard dollardan artqan keşelärneñ sanı – 23.
alsu qormaş


text:
4 fevral'dä şaqır Rawil Buxaraev üzeneñ yaña ğına dönya kürgän ike kitabın täqdim itte
Kitapnıñ berse “Altın Urda” şiğriäte dip atala ikençe kitap “Wäxine sağınu” dip isemlängän. Rawil Buxaraev altın urda şiğriäten ni öçen tärcemä itüne añlatıp, bu minem küptänge xıyalım ide,Çönki bez bezneñ ädäbiätıbız meñ yıllıq dip maqtanırğa yaratabız, ä inde qayda soñ sezneñ ädäbiät dip sorağannarğa menä ul dip tottırırlıq tärcemälärebez yuq ide, xäzer inde menä ul kitap dide. Kitapqa Qotb. Säyfi Sarai, Xorezmi, Xisyäm Kyätib äsärläre kergän.. Ä inde ikençe kitap, “Wäxine sağınu” kitabı turında ayırım tuqtalasım kilä. Çönki oçraşu da şuşı kitap turında söyläwdän başlandı. Şunısın da äytergä kilgän, jurnalistlar yortına kitapnı tägdim itü oçraşuına xalıq bik küp kilgän ide. Rawil Buxaraevnıñ “Wäxine sağınu” kitabı turında, kitapqa kereş süz yazğan , Mäskäwneñ şärıq institutı professorı Anatoliy Xazanov çığış yasadı. Häm Rawil Buxaraevnı tarix belgeçe genä tügel, islam ğalime dip tä atadı. .Rawil Buxaraev üzeneñ çığışın İslam turında söyläwdän başladı. Dönya xäräkättäge mäğlümattan tora dide ul. Xäzer böten dönya islam belän qızıqsına, Amerikada da Angliädä dä islamğa bağışlanğan distälärçä kitap çığıp tora. Küpçelek kitaplar islamğa höcüm, anı qaraltırğa tırışu belän suğarılğan dide Rawil Buxaraev. Minem bu kitabım dide ul, Rusiädä islam dip atalğan kitabıma kereş süz bularaq yazılğan häm ul anı bu minem möqäddimä dip atadı. Yazuçığa islam xaqında törle sorawlar birdelär. Şularnıñ berse xaqında äytäsem kilä. Ul ğadi soraw ide, ni öçen möselman xatın-qızları yawlıq yabu xoquqı öçen şundıy ğawğa quptaralar dip soradı beräw. Moña qarşı Rawil Buxaraev, minem, qolaqlarına unar alqa taqqan, borın tişeklärenä bocra asqan, yarım-şärä yörep, böten gäwdäsenä räsem yasatqan keşelärne kürgänem bar. Alarğa berkem dä timi - bu alarnıñ xoquqı dip añlatalar. Ä menä yawlıq yabarğa telägännärneñ xoquqları bulmasqa tieşmeni? dip, sorawğa soraw belän cawap birde.
Şuşı uq kitaplarnı täqdim itü Qazanda, yazuçılarnıñ Tuqay klubında da ütäçäk. Ä inde 11 fevral'dä Ğaliäskär Qamal tetartı Rawil Buxaraev p'yesası buyınça eşlängän spektakl'neñ premyerasın kürsätäçäk. Soñğı 15 yılda Rawil Buxaraev 30 kitabın näşer itkän. Bu tikle eşkä qaydan waqıt tabasız digängä, Rawil Buxaraev, min irtänge namazğa toram, şunnan soñ inde yoqlamıym, eşlim. Bälki minem eşläremdä Allah üze yärdämçeder, dip cawap birde.
Yazmanı “Azatlıq” radiosı öçen Näzifä Kärimova äzerläde.


text:
Qırğızstan parlamentı Askar Akayevnıñ prezident wazifasınnan kitüen raslap tawış birde häm prezident saylawların 10 iülgä bilgeläde. Akayev kitüe turında uzğan atnada belderde, ämma deputatlar tawış birmiçä anıñ bu adımı ğamälgä kermägän ide. Şulay uq bügen Qırğızstan Yuğarı Mäxkämäse oppozisiä yulbaşçısı Felix Kulovtan korrupsiädäge ğayepläwlärne aldı, Kulov monnan soñ iüldä bulaçaq saylawlarda qatnaşa alaçaq.
Elekke iminlek başlığı häm vise-prezident bulğan Kulov, korrupsiädä häm wäkälätlären üz mänfäğätlärendä qullanuda ğayeplänep 4 yıldan artıq törmädä utırdı. 24 mart könne uram cıyınnarın oyıştıruçılar anı irekkä çığardı.
Mäskäwdä bügen Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov Qırğızstannıñ waqıtlı tışqı eşlär ministrı Roza Otunbayeva belän oçraştı. Lavrov, Rusiä Qırğızstandağı wazğiätneñ totrıqlanuın kürergä teli häm ul eşkä üz öleşen kertergä äzer, dide.


text:
Tatarstanlılar Rusiä könen bäyräm itälärme?
Şimbä, 12 yün könne, Rusiä köne bäyräm itelä. 90 yıllar başında ğına bäyräm itelä başlawına da qaramastan, bu kön inde şaqtıy ğına isem dä alıştırıp ölgerde. İsegezgä töşerep ütik, älege kön 1990 yılnıñ 12 yünendä Rusiäneñ däwlät suverenlığı turında deklaratsiäse qabul itelü uñayınnan bäyräm itelä başladı. Räsmi räweştä anı 1994 yılda Rusiä prezidentı Boris El’tsinnıñ qararınnan soñ bilgeläp ütä başladılar. Ul waqıtta 12 yün Bäysezlek köne dip atala ide. Läkin 1990 yılğa qädär dä şaqtıy möstäqil bulğan Rusiä Federatsiäsendä älege bäyräm xalıqta ällä ni populyarlıq qazanmadı. Ğadi xalıq arasında anı bäyräm itüçelär az ide. 1998 yılda şul uq Boris Nikolaeviç 12 yünne Rusiä köne itep bäyräm itärgä digän täqdim kertte. 2002 yıldan başlap isä älege bäyräm inde räsmi räweştä bilgeläp ütä başladılar. Bu könne Mäskäwdä Rusiäneñ bar töbäklärennän kilgän wäkillär Qızıl mäydannan ütälär, törle bäyräm çaralarında qatnaşalar. Anda tatarstanlılar da qatnaşa. Menä bıyıl da Qazannan Mäskäwgä Rusiä könen bäyräm itärgä delegatsiä kitte. Respublikanıñ premyer-ministrı urınbasarı Zilä Wälieva citäkçelegendäge törkemdä Leninogorsk şähäre başlığı İsxaq Sadriev, Däwlät Şurası deputatı Aleksandr Fedorov, Tatarstannıñ milli-mädäni oyışmaları berlege citäkçese Säğit Jaqsıbaev bar. Mäskäwdä 12 yün könne uzaçaq çaralarda şulay uq respublikanıñ däwlät cır häm biü ansamble dä qatnaşa. Xäyer, bu könne bik qupşı häm zur çaralar ütsä dä, ğadi xalıq älege bäyrämne bik yarata, dip äytep bulmıy. Şaqtıylar xätta anıñ nindi kön buluın, närsä bäyräm itelüen dä tögäl belmilär. Xäyer, bäyräm çaraları Qazanda da bulaçaq. Berdäm Rusiä firkäse bülekçäse başqalanıñ Bauman uramında şimbä könne köndezge säğät 12dä Rusiäneñ böyeklege – xalıqlar berlegendä digän tamaşa oyıştıra. Tatarstannıñ spikerı Färit Möxämmätşin da respublika xalqın Rusiä köne belän qotladı.
12 yün – ul äle Rusiä köne genä tügel. Tatarstan öçen bu könneñ üzençälege dä bar. 1991 yılnıñ 12 yünendä respublika xalqı üzeneñ berençe prezidentın – Mintimer Şäymievnı sayladı. Şul uq könne Rusiä prezidentı Boris El’tsin da sayladılar. Läkin anda tatarstanlılar qatnaşmadı disäñ dä bula. 1991 yılda Rusiä citäkçelegenä 98 protsent tawış birä torğan waqıt äle yıraq ide. Xäyer, bu datanı istä totuçılar respublikada ällä ni yuq buğay. Härxäldä, Tatarstanda çığa torğan gäcitlärdä bernindi dä mäğlümät kürenmäde.
Gölnaz İlgizär


text:
Azärbaycan: bäysez xäbärçene üterü anıñ xakimiatne tänqitläwenä bäyleme?
Xäbärlärdän işetüegezçä, Azärbaycanda üz fatirı qarşında xakimiatkä oppozitsiädä torğan "Monitor" basmasınıñ möxärrire Elmar Xuseynov atıp üterelde. Ul elek tä üz basmasında çığarğan mäqälälär öçen xakimiat tarafınnan mäxkämälärgä tartıla ide. Xoquq saqlaw oyışmaları xäzer Xuseynovnı atıp üterüne anıñ şul jurnalistik eşçänlegenä bäyli.
Audio, Elmar Xuseynov
"Min moña qarşı çığam, çönki bu qanunsız, hiçşiksez säyäsi kürsätmä bulıp tora. İke kön genä elek parlament citäkçese Mörtüz Aleskerov xökümättän "Monitor" mäcmuğasına nindi mönäsäbättä buluın sorap, aña qarşı çaralar kürüne taläp itkän ide. İke kön ütü belän mäxkämä bezne keremnärebezdän mäxrüm itärgä teli. Bu ğap-ğadi säyäsi ğämäl bulıp tora, alar "Monitor"nı bölgenlekkä töşerergä omtıla" digän ide märxüm Elmar Xuseynov dikäber ayında. İrekle mäğlümat çaralarına häm säyäsi oppozitsiägä qarşı qırıs çaralar Azärbaycanda 2003-nçe yıl üktäbre saylawlarında prezident itep İlham Aliev saylanğannan soñ kürelä başlağan ide. Tawış birü ütü belän anda oppozitsiädäge Musavat partiäse räiseneñ urınbasarı häm "Yeni Musavat" basması möxärrire Räüf Arifoğlu qulğa alındı, uzğan yılnıñ üktäbrendä ul xökümätkä qarşı uram cıyınnarı oyıştıruı öçen 5 yıllıq törmä cäzasına xökem itelde. New Yorkta urnaşqan "Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı"nda Evropa häm Üzäk Aziä illäre öçen cawaplı Alex Lupis, Huseynovnı üterü Azärbaycandağı bäysez medianı qurqıtunıñ ber öleşe bulıp tora dip isäpli.
Audio, Alex Lupis
"Ni qızğanıç, soñğı yıllarda bez, xökümätneñ üzen tänqitlägän oppozitsiädäge häm bäysez mäğlümat çaralarındağı xäbärçelärne ezärlekläwen kürsätkän xällärgä şahid buldıq" di Alex Lupis, "Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı" wäkile. İkençe ber xoquq yaqlaw wäkile, Venadağı Xalıqara matbuğat institutı xezmätkäre Diana Orlova, "Monitor"nıñ Azärbaycan xakimiaten inde küptännän eçen poşırıp kilüe xaqında äytä. Fivral ayında, misal öçen, basmanıñ xäbärçese Akper Xäsänov ber xärbi bülekçädäge xällär turında yazıp çıqqannan soñ, Azärbaycan xärbiläre tarafınnan totqarlanıp 5 säğät saq astında utırğan ide. Oppozitsiä xäzer Huseynovnı cirläwne xakimiatkä qarşı protest çarasına äyländerergä teli. Azärbaycan Xalıq Frontı citäkçese Ali Kärimle:
Audio, Ali Kärimle
"Elmar däwlät terrorınıñ qorbanı buldı, härkem monı belergä häm qurıqmıyça äytergä tieş. Bez xakimiatne yä cawaplılarnı xökemgä tartuğa, yä urınnarınnan kitügä mäcbür itärgä tieş" di Azärbaycan oppozitsiäse citäkçese. Ä xakimiat älegä Huseynovnı üterüne tikşeräçägen häm bu cinayätne qıluçılarnı tabaçağın wäğdä itä. Bu xaqta atnakiç prezident İlham Aliev üze belderde:
Audio, İlham Aliev
"Bu Azärbaycan tarixında berençe şundıy waqiğä bulıp tora, älegä qädär xäbärçelär tınıç şartlarda eşläp kilä ide. Bu ilebez öçen zur ğärlek, ä Azärbaycandağı demokratik täräqqiat öçen zur orım" dip bäyäli Bakuda bäysez möxärrirne atıp üterüne Azärbaycan prezidentı İlham Aliev häm:
Audio, İlham Aliev
"Min tärtip saqlaw oyışmalarına monı centekläp tikşerep cinayätçelärne xökemgä tartu kürsätmäsen birdem" dip belderä.
Kärim Kamal


text: Bagdad. Ğiraqtağı neft yatmaların eşkärtü mäs’äläsendä ike il arasında tuğan kierenkelekne beterü teläge belän Rusiä häm Ğiraq bügen yaña neft kileşüwen imzaladı häm äle tağın ikesenä ireşü eşen başlap cibärde. İke ilneñ neft çığaru şirkätläre wäkilläre dä qatnaşqan imzalaw tantanası comğa könne Bagdadta ütte. Kileşü nigezendä Rusiäneñ Stroytransgaz şirkätenä ilneñ könyaq-könbatışındağı neft yatmaların tikşerü häm eşkärtü xoquqı birelä. Bagdad şulay uq, Rusiäneñ Zarubejneft şirkäte belän dä şundıyraq kileşügä ireşü turında söyläşülär alıp bara. Ğiraqnıñ neft ministrı urınbasarı Xösäyen Söläyman äl Xädifi, kileşülär Rusiä häm Ğiraq xökümätläreneñ, üzara mönäsäbätlärne yaxşı itep saqlarğa teläwen kürsätä dip belderde. Uzğan ayda Bagdad LUKoil şirkäte belän Könbatış Qurnadağı neft yatmaların eşkärtü turındağı kileşüwen özgän ide.


text: Dağıstan başqalasında bügen sañğraw balalar internatında yanğın çığıp 28 bala häläk buldı. 7 belän 14 yäşkä qadärge ber ni işetmägän balalarnı tärbiäçeläre beräm-beräm uyatıp çığarırğa mäcbür bulğan. 100dän artıq balanıñ täne yanğan, alarnıñ 4se qatı cärähätlär alğan dip xäbär itelä. Bu atnada Yakutiädä yanğan mäktäp faciğase belän Maxaçkalada –inde ikençe yanğın buldı. Premyer-ministr Mixail Kasyanov il buylap mäktäplärdä yanğınnarğa qarşı çaralar kürergä quştı. Prezident Vladimir Putin Dağıstan xalqınıñ qayğısın urtaqlaşıp cirle xakimiätlärgä xat yulladı.


text: AQŞnıñ maxsus ilçese John Bolton häm Könyak Koreyänıñ tışqı äşlär ministrı Yun Yınkwan, bügen Seulda Tönyak Koreyä belän öç yaqlı söyläşülär turında Waşingtonnıñ täğdimen tikşerde. Bolton süzlärenä qarağanda, Tönyak Koreyä iñ elek, ike yaqlı, Quşma Ştatlar belän ike aradağı söyläşülärne genä mömkin dip sanıy. İnde küp yaqlı söyläşülär, AQŞ wäkile belän oçraşqannan soñ ütärgä mömkin. Quşma Ştatlarnıñ täqdime uzğan atnada Seulğa Qıtay xäkimiäte wäkile tarafınnan beldertelgän ide. Küptän tügel genä Tönyak Koreyä atom töş qorılın taratmaw turındağı kileşüdän çığuın häm atom proğrammasın kiñäytep cibärüen iğlan itte.


text:
Başqortostanda eş xaqın konverttarźa tüläü aźaya
Respublikala xalıqtıñ aqsalata kileme arta. Statistika mäğlümättärenä qarağanda, ütkän yıldıñ oşo osoro menän sağıştırğanda ul 9 yarım protsentqa kübäygän häm 8 meñ 470 humğa etkän. Tışqı iqtisadi bäylenştär ministrı Boris Kolbin äyteüensä, bıl iqtisadi üśeşkä tügel, konverttarźa eş xaqı tüläüźeñ aźayıuına bäyle. Başqortostanda äle urtasa eş xaqı 10 meñ samahı. Eş xaqtarı tüläü buyınsa burıs 134 million hum. Yıl başınan ul 17 million humğa aźayğan.


text:
AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice AQŞ administratsiäse Ğiraqtağı watandaşlar qarşılığına äzerlänä almağan digän tänqitlärgä qarşı çıqtı. Rice bügen Angliäneñ tönyağındağı Blakburn şähärendä çämäğät wäkilläre, möselmannar belän oçraşuda Ğiraq häm terrorğa qarşı suğış mäs'äläläre turında söyläşte. Ricetan qala Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw qatnaşında ütkän oçraşudan soñ alarnı uramda 200 läp demonstratsiäçe suğışqa qarşı şiğarlär belän qarşıladı. Oçraşuda ber keşe Ricetan anıñ Ğiraqqa 3 yıl elek AQŞ citäkçelgendäge ğäskärlär kergännän soñ Amerika meñnärçä xata yasadı digän süzlärenä añlatma birüne soradı.
Rice "Ägär sezneñ qayçan da bulsa qararlar qılğanığız bulsa, şiksez sez xata cibärgän bulasız. Min şunı küz aldında tottım. Ämma zur strategik qararlar döres bulırğa tieş. Häm min Säddam Xösäinne bärep töşerü, Ğiraq xalqına tınıçlq häm demokratiä mömkinlege birü turında qarar döres bulğan dip ışanam" dide.
Rice şulay uq Amerikanıñ ildä häm dönyada ğädellek häm qanunlılıq teläwenä şik bulmasqa tieş dide.


text:
Yewropa Komissiäse Ğiraq belän säwdä häm xezmättäşlek kileşüe turında söyläşülärne Ğiraqnıñ pänceşämbe saylawlarınnan soñ tözeläçäk yaña xökümäte belän alıp baraçağın belderde.
Komissiä süzçese Emma Udwin Yewropa Berlege ozın çorda berençe märtäbä konstitutsion räweştä saylanğan xökümät belän eşlärgä teli dide.
Udwin äytüençä, ul kileşü üz eçenä bik küp mäs'älälärne alırğa oxşağan.
Berlek inde Ğiraqqa Yewropa bazarlarında östenlekle urın birde häm anı Döya Säwdä Oyışmasına quşıluda yaqlıy.
Berlekneñ tışqı mönäsäbätlär komissionerı Benita Ferrero-Waldner Ğiraqnıñ Berlektäge ilçese Cäwäd äd-Doreki belän Ğiraqta Yewropa Komissiäse wäkillege açuğa mömkinlek birüçe kileşü imzaladı.


text:
Räsmilär Äfğänstannıñ çik buyındağı şähärdä mototsiklğa utırğan ber intixarçı bomba şartlatıp 20 keşene üterde, tağın 20-läp keşene yaraladı dip belderä.
Kandahar wiläyäte başlığı Asadulla Xalid intixarçı üzenä taqqan şartlatqıçlarnı Pakstan yanındağı Spin Boldak şähäre bazarında köräş qararğq cıyılğan ber yözläp keşe yanında şartlattı di.
Paqstandağı Äfğän İslam xäbär agentlığı Taliban süzçeseneñ cawaplılıqnı Talibanğa aluı, bombanıñ çittän torıp şartlatıluı turındağı süzlären kiterde.
Bu älege töbäktä soñğı ike köndäge öçençe şartlaw, häm soñğı 4 aydağı iñ küp qorban kitergän intixar höcüme buldı.
Bügen räsmilär Kandaharda Äfğän armiäseneñ xärbi maşinası yanında intixarçı bomba şartlatıp üzennän qala 3 soldatnı häm 2 sivil keşene üterde dide.


text:
Tөrkiädän Atnalıq Küzätü
Bu atnada Tөrkiäneñ kөntärtibenä şok täsire yasağan berniçä waqiğä buldı. İke yıldan artıq xakimiättä torğan AK partiä xөkümätennän berençe märtäbä ber ministr üz teläge belän postınnan çigende. Cөmhuriät tarixında berençe märtäbä elekke premier xөkemgä tartıla başladı.
Mäğlüm, Tөrkiädä bar xakimiät, Rusiädä kebek, prezident qulında tügel. Şul säbäple xөkümät başlığı alğı planğa çığa. Parlament isä qanun çığarğanda, yaki qanunnarğa üzgäreşlär kertkändä kiräk. Bügengä qädär, yäğni ike yıldan artıq, AK partiä xökümättä dä, parlamentta da eşlärne üze telägençä alıp bara ide. Dimäk, här deputat kөräşkän yaki xıyalınğan ministr postınnan waz kiçü өçen citdi säbäplär bulırğa tieş. Soñğı atnalarda bigräk tä energiä sektorında çıqqan korrupsiä ğäyepläwläreneñ monıñ belän ni xätle bäyläneşe bardır, bilgele tügel.
Erkan Mumcu 1999 yılda tөzelgän 57nçe Anawatan partiäse xөkümätendä Turizm ministrı itep bilgelände. May 2002’de 58nçe koalitsion xөkümät partnerı Anawatan Partiäseneñ tөzelüwenä 20 yıl tulu uñayı belän ütkärelgän cıyılışta partiä citäkçese Mesut Yılmaznı tänqit itkäç, partiäneñ general sekretar urınbasarı postınnan çitlätelde. Noyäber 2002 saylawlarında isä qayber iptäşläre belän AK partiä saflarına küçte. Şunıñ häm partiäneñ dinçe küreneşen yomşartu өçen bulsa kiräk añarğa xөkümättä Mädäniät ministrı postı birdelär. Mumcunıñ postınnan häm AK partiädän ayrılıuwına gazeta belän televiziälärneñ komentatorları bik zur ähämmiät birdelär. "Milliyet" gazetasınnan ataqlı komentatorı Yavuz Donat bolay dip yazdı:
Erkan Mumcunıñ belderüwendä iñ mөhime – "AK partiädä qunaq kebek idek" digän cөmlä. AK partiägä qarasaq anıñ kebek 70 tiräsendä qunaq bar. Erdoğan xөkümättä reviziä yasarğa täli. Läkin ber ministrnı almaştıru 30-40 deputatnı tınıçsızlandıra ikän, ul çaqta monı eşläw dä ciñel tügel. Erkan Mumcu taralıp betü aldında torğan Anawatan partiäse başına uzıp, AK partiädän dä berniçä keşene artınnan iärtep, parlamentağı bäysez deputatlarnı da quşıp Millät Mäclesendä Anwatannı gruppası bulğan ber partiägä üsterä alır.
"Hürriyet" gazetasına birgän intervyüsendä dä “üz missiemne liderlıq missiese kebek küräm. Säyäsät maydanındağı bernindi modelnı üzemä ürnäk almıym. Hiç eşlämägänne eşlärgä omtılam” dip äytte. "Sabah" gazetasınnan komentator Ömer Lütfi Mert “Mumcunıñ postınnan ayrıluwına, AK partigä qarşı buluçılar, partiä eçendäge citdi çatnaw, AK partiägä yaqın buluçılar isä waq ber waqiğä digän bäyä birälär” dip yaza. Kiläse kөnnär Mumcunıñ säyäsi kөçe bulu-bulmawın kürsäter.
Bu atnada Tөrkiäneñ tarixında berençe märtäbä elekke premier-ministr Yuğarı Mäxkämädä xөkemgä tartıla başlandı. Elekke Premier Mesut Yılmaz Türkbank isemle bankanı satu eşendä korrupsiedä ğäyeplänä. Yuğarı Mäxkämä aldında soraw aluda yasağan çığışında, “Türkbank 1990 yılda ike märtäbä satışqa çığarıldı, läkin däwlät eçenä ütep kergän bandalar säbäple satu ğämälgä aşmadı. Şunnan soñ bankanıñ 85% payı däwlät qaramağına küçte“ dip belderde. Üzäk Bank şuşı paylarnıñ qimmäten 250 million dollar dip bäyälägännän soñ bu paylarnı 600 million dollarğa Korkmaz Yiğit satıp ala. Şuşı satış waqtında politsiä premier Mesut Yılmazğa ber banda citäkçeseneñ paylarıñ Kormaz Yigitkä satıluwın täemin itü өçen tөrle şäxeslärgä basım yasawı turında informatsiä birä. Mesut Yılmaz şuşı mäğlümätkä qaramastan berär finans krizisı çıqmasın, dip şuşı satu eşen täsdiqli. Şuşı säyäsät өçen Yılmaz ğäyeple dip tabılırmı? Mäxkämäneñ näticäsen kөtäse qala.
Bu atnada Energiä ministrı Hilmi Güler energiä belän bäyle 30lap eşneñ mäxkämägä tapşırılaçağın belderde. Bu eşlärdä dä korrrupsiä bar dip şiklänelä.
İran’dağı Buşehr tiräsendäge şartlaw, dөnyada da, Tөrkiädä dä AQŞ xөcümgä küçteme digän citdi qurqu tudırdı. Tөrek birjasında aksielärneñ bäyäse tөşte.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Başqortstan senatorı ğäyeben tanımıy
Başqortstannan Rusiä Federatsiä şurasına saylanğan senator İğor İzmest'yev östendä bolıtlar quyıruı xaqında xäbär itkän idek inde. Soñğı könnärdä Başqortstannıñ räsmi matbuğatında anı qara töslärdä kürsätkän yazmalar şaqtıy basıldı. Alarnıñ qayberläre üzäk mäğlümat çaralarınnan küçerep birelde. Bu inde Başqortstan citäkçelege İzmest'yev äfändedän tizräk waz kiçärgä cıyına ikän digän farazlarnı nığıttı ğına.
Mäğlüm ki, İzmest'yev äfände 2003 yılda Başqortstan prezidentın saylawlarda üz kandidaturasın quyıp, soñınnan üz saylawçıların Mortaza Räximov öçen tawış birergä çaqırğan ide. Başqortstannıñ neft' kompleksında üz biznesı bulğan İğor İzmest'yev bik bay eşquar sanala. Başqortstan räsmi citäkçelege belän dä moñarçı dustanä mönäsäbättä buldı ul. Mortaza Räximovnıñ ulı Ural belän dä bik yaqın duslar bulğanlığı bilgele. Ämma wäzğıätlär üzgärep tora. İğor İzmest'yevnı törle gönahlarda, xätta yallap keşe üterüdä qatnaşı buluda ğäyeplilär. Senator üze törle matbuğat çaralarına birgän äñgämälärendä üzenä tağılğan ğäyeplärneñ uydırma buluın äytä.
Aldağı atnada, 30 noyäber könne Başqortstan parlamentı üz utırışında İzmest'yev äfändeneñ senatorlıq wäqälätlären tuqtatu mäsäläsen qarayaçaq. Anıñ uñay xäl iteläçägenä berkem dä şiklänmi. Mortaza Räximov üze dä moña fatıyxa birgän imeş. Härxäldä, respublika xakimiätläre quşqannı ğına yaza torğan räsmi matbuğatta da İzmest'yev äfändene qara surätlärdä kürsätkän yazmalar çığuı şuña citdi işarä.


text:
Milli Bolşevik Partiäsen tıymadılar
Yün ayında Mäskäw mäxkämäse firqane taratu qararın çığarğan ide. Aña terkäwdä xärämläşülär häm ekstremist eşçänlekkä qatnaşı buluda ğäyepläw belderelde. Firqa räise Eduard Limonov bügenge qararnı xuplap qarşı aldı:
"Minemçä Yuğarı Mäxkämä ğädel häm obyektiv qarar qabul itep üz wazifasın ütäde. Alar bezneñ, başqa törle fiker yörtüçe oyışmanıñ ğämäldä bulırğa xoquqı buluın rasladı. Olı, ziyalı däräcäle keşelär xoquqi qarar qabul itte," dide Limonov.
Firqa äğzaläre uram cıyınnarı häm tamaşalar belän üzlärenä zur iğtibar cälep itte. 39 "limonçı" östennän dikaber ayında xökümät binasın yawlap aluda ğäyepläw nigezendä xökem eşe bara.
Firqa citäkçelege süzlärenä qarağanda, Milli Bolşevik Partiäseneñ Rusiäneñ 57 töbägendä barlığı 17 meñgä yaqın äğzase bar.


text:
Kuşnarenko rayonında xällär kiskenläşä
Başqortstannıñ Kuşnarenko rayonınnan bu könnärdä bik qızu xäbärlär alına. Andağı cämäğätçelek cirle külämdä baş kütärülär äzerli. Xalıq rayon xakimiäte başlığı Sergey Kasatkinnıñ idarä itü alımnarınnan qänäğät tügel.Öç yıl elek Ufadağı ber şirkättän kiterep quyılğan Sergey Kasatkinnıñ eş itü ısulların urındağı xalıq baştan uq oşatmağan ide. Bernindi säbäpsez törle citäkçelärne urınnarınnan buşatuda, buldıqlı eşquarlarnı ezärlekläwdä ğayıplädelär anı. Menä öç yıl ütügä xällär tağın da kiskenläşkän anda. Kiläse atna azağında, atap äytkändä - 24 mart könne Kuşnarenko rayonı üzägendä rayon xakimenä qarşı zur miting ütäçäk. Bu uram cıyını öçen röxsät alınğan da inde.
Kuşnarenko rayonı xalqınıñ qarşılıq çarasında törle qatlam xezmätçännär qatnaşaçağı mäğlüm. Ezärleklänüçe eşquarlar da, törle awıl xucalığı şirkätläre citäkçeläre dä, uqıtuçılar, mäktäp direktorları, balalar baqçaları mödirläre dä häm tağın küp kenä hönär iäläre çığaçağı mäğlüm bu mitingqa.
Şuşı qarşılıq çarası aldınnan “Azatlıq” radiosı xäbärçesenä Kuşnarenko rayonınnan İlfir Qotdusov möräcäğät itte. “Başqortstanda “Azatlıq” radiosınnan başqa ber genä mäğlümat çarası da bezneñ problemalarğa iğtibar itmäyäçäk, çönki barısı da xakimiätlärgä xezmät itä häm döreslekne söylärgä qurqa”, - dide İlfir äfände. İlfir Qotdusov Kuşnarenko rayonında kiñ bilgele şäxes. Andağı Baytallı isemle tatar awılı urta mäktäbeneñ direktorı bulıp eşli ul. Bu cawaplı wazıyfanı 18 yıl buyı tarta inde İlfir äfände. Şuşı yıllar eçendä mäktäpne rayonda ğına tügel, ä respublikada iñ aldınğılar rätenä çığarğan İlfir Qotdusov. Bıltır bu mäktäp xätta Rusiä Prezidentınıñ 1 milllion sumlıq grantın da otqan. Ä İlfir äfände üze bik küp maqtawlı isemnärgä iä. Başqortstannıñ atqazanğan uqıtuçısı ul, Rusiä mäğärife otliçnigı da. Menä şundıy uñışlı eşläp kilüçe mäktäp direktorına Kuşnarenko rayon xakime Sergey Kasatkin 28 fevral' könne ber ay eçendä eştän buşatılaçağın belgertep xat cibärgän. “Älege ğämälneñ säbäplären añlatıp ta tormağan ul üzeneñ xatında, - di İlfir Qotdusov. - Böten säbäp, älbättä inde, minem turı süzle buluımda, rayon xakimeneñ xataların yarıp äytüemdä”.
Şulay itep, Kuşnarenko rayonında tağın xällär kiskenläşä. Tağın da dip äytüneñ säbäbe şunda – biredä elekke xakimne dä urındağı xalıqnıñ rizasızlıq çaralarınnan soñ, törle mitinglardan soñ, wazıyfasınnan buşatqannar ide. İlfir Qotdusov fikerençä, ägär rayon citäkçesen urındağı xalıqnıñ fikeren sanğa suqmıyça, östän bilgeläw däwam itsä, mondıy xällär kiläçäktä dä däwam itäçäk. Şulay itep kiläse atnanıñ şimbäsendä Kuşnarenko rayonı üzägendä bik zur qarşılıq çarası ütäçäk. Andağı taläplärgä respublika citäkçelege iğtibar itärme-yuqmı, anısı soñraq bilgele bulır.


text: Tähran. Nobel tınıçlıq bülägen berençe märtäbä iranlığa häm möselman xatınına birelüwen İrannıñ qadimi dairäläre, Nobel büläge komitetınıñ Könbatış küñelen kürergä tırışuwı dip bäyäli. İrandağı kürenekle qadimçelärneñ berse Äsädulla Badamcan, Nobel bülägen liberal qanunçı Şirin Ebadigä birü säyäsi maqsatlardan çığıp eşlängän ğämäl bulıp tora dip belderde. Anıñ fikerençä, Ebadi amerikannar tarafınnan yaqlanğan şäxes. Läkin prezident Möxämmäd Xatami tiräsendäge reformaçıl köçlär Nobel komitetı qararın kiresençä xuplap çıqtı, liberal "Şäreq" basmasında eşläwçe Ğali Möğäzämi, misal öçen, Ebadineñ Nobel bülägen aluwı ireklek teläwçelärneñ tawışın köçäytü öçen ruxlandırğıç ber waqiğä bulıp tora dip belderde.


text:
Waşingtonnıñ Ğiraq säyäsäte "zolım küçäre"ndäge başqa illärgä dä tä''sir itteme?
İke yıl elek yasağan yıllıq kündermäsendä prezident Bush Ğiraqnı, İrannı häm Tönyaq Koreäne ayırım töbäklärgä genä tügel, bar dönya iminlegenä yanağan "zolım küçäre" dip atağan ide. Şunnan soñ ütkän waqıt eçendä Quşma Ştatlar Ğiraqtağı Saddam xakimiaten bärep töşerde, ä Liviä häm İran üzlärendäge şikle qoral programmaların xalıqara kontrol'' astına quyu belän kileşte. Bıyılğı yullamasında prezident Bush monı Waşington säyäsäteneñ ber uñışı dip bäyäläde. Bu çınnan da şulaymı? Xalıqara belgeçlär belän bergä şuşı sorawğa cawapnı Kärim Kamal ezli.
Audio, George Bush
"Amerikanıñ äydäp baruı häm täwäkäl buluı bar dönyanıñ yaxşığa taba üzgärüenä kiterde" di prezident Bush häm misal itep Liviäne kiterä. Uzğan ayda şuşı il ixtiari räweştä üzendäge küpläp üterü qoralları programmasınnan, şul isäptän atom qoralları öçen uran bayetu proyektınnan da waz kiçüe xaqında belderde, Muamar Qaddafi bik xaqlı räweştä, üz ileneñ andıy qorallarsız küpkä iminräk buluın añladı" dip belderä Quşma Ştatlar prezidentı üzeneñ bıylığı yıllıq yullamasında. Liviä genä tügel, Bush doşman däwlätlär isemlegenä kertkän İran da küptän tügel üzeneñ urannı bayıtu eşläre belän şöğellänüen tanıdı häm atom programmasın xalıqara küzätü astına quyu kiräklege belän kileşte. Döres, ul baştan uq üzeneñ atomnı barı tik tınıç maqsatlarda ğına qullanırğa teläwen beldergän ide. Moñardan tış tağın ber däwlätneñ, amerikannar terrornı yaqlawda ğäyeplägän Süriäneñ dä soñğı aralarda zurraq kündämlek kürsätä başlawı sizelä. Dönyanı iminräk itü ölkäsendäge şuşı täräqqiat çınnan da Quşma Ştatlarnıñ soñğı ike-öç yıl eçendäge qırıslığına bäyleme? Elek ğäskärdä xezmät itkän, xäzer inde yalğa çıqqan Kenneth Allard fikerençä, monı ikelänmi şulay dip äytep bula. Bushnıñ qırıs süzläre ğädättä xärbi çaralar belän nığıtıla häm bu amerikannarnıñ tışqı säyäsät fälsäfäsen çağıldıra.
Audio, Kenneth Allard
"Prezident Bushnı bik citdi alırğa kiräk, anıñ ni äytüenä genä tügel, ni eşläwenä qarap ta. "Yomşaq söyläp qatı utırtu", yäğni quldan zur küsäkne ıçqındırmaw Liviä genä tügel, Süriä belän İran misalında da raslandı. Bu Amerika tışqı säyäsäteneñ küptänge ısulı häm ul yaxşı ğına eşli" di Kenneth Allard. Anıñ fikerençä, Bushnıñ Saddamnı bärep töşerü eşenä Berläşkän Millätlär fatixasınnan başqa ğına kereşüe Liviä häm İran kebek illärdä, alarnı da şundıy yazmış kötä ala digän qurqular uyattı.
Audio, Kenneth Allard
"Bez bu çikläwekne, yäğni Liviä belän problemalarnı 20 yıl buyı watarğa tırıştıq. Xäzer Ğiraqqa qarata qırıslıq säbäple problema nigezdä xäl itelde dip isäpli alasız" di amerikan belgeçe. Anıñ şuşı fikeren, öleşçä genä bulsa da, Waşingtondağı Cato institutında tışqı säyäsi wä saqlanu mäs''älälären öyrängän Galen Carpenter da yaqlıy.
Audio, Galen Carpenter
"Bush Ğiraq säyäsäteneñ Liviägä tä''sir itüe bik mömkin, läkin şunısı da xaq - Liviä inde soñğı 6-7 yıl däwamında yañadan xalıqara cämäğätçelekkä quşıluğa taba bara ide, häm bu Bush äle prezident itep saylanğanğa qädär ük buldı" di Carpenter. Ä inde İranğa kilgändä, anı künderügä nigezdä Yevropa häm Rusiä yardäm itüe arqasında ğına ireşelde dip belderä ul. Häm nihayät Tönyaq Koreä misalında "amerikan küsägeneñ" här cirdä dä uñışlı qullanılmawın kürep bula. Atom qoralların eşläp çığaru ölkäsendä ul Ğiraqtan da, Liviädän dä küpkä alğa kitte, läkin Waşingtonnıñ Ğiraqqa qarata nindi qırıs çaralarğa baruın kürep Tönyaq Koreä üzeneñ atom programmasın tağın da äwzemläşterde genä.
Kärim Kamal, Praga


text:
Amerika skandal açıqlawlar yasıy
Amerika Quşma Ştatlarınıñ PKk separatist terror oyışmasınıñ Süriyä berämlege PYDgä qarşı totışında skandal açıp salular däwam itä.
Amerika Quşma Ştatlarınıñ PKk separatist terror oyışmasınıñ Süriyä berämlege PYDgä qarşı totışında skandal açıp salular däwam itä.
Vaşington Süriyädäge ozın waqıt buyınça säyäsi çişeleş êzläwlärenda terror oyışması PKKnıñ bu ildäge berämlege PYDnıñ dä oçraşuda urın alırğa tiyeşle buluwın açıqlağan.
Amerikä Quşma Ştatlarınıñ däwlät departamentı süzçese Mark Toner könlek matbuğat oçraşuında Süriyädäge watandaşlıq suğışınıñ tämamlanuı öçen Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ citäkçelegendage çişeleş êzläwläreneñ “ber çişeleş” yulı buluın uylağannarın belderep:
“Tınıçlıq söyläşülärendä kemneñ urın alaçağı bäyle törkemnär häm Süriyä xalqı qarar biraçäk” bäyäläwen yasağan.
“PYD’nıñ oçraşuda urın alırğa mömkin buluın mı söyliysez?” sorawına Toner:
“Bezneñ uylawıbızğa kürä ber noqtada alar bu barışnıñ ber öleşe bulırğa tiyeş. PYD açıq hawada wäqaläte bulğan törkem. Süriyädäge ozın waqıt buyınça çişeleş êzläwlärendä dä tawışlarınıñ işetterergä tiyeşle”digän süzlärne qullanğan.
Mark Toner ileneñ PKK terror oyışmasınıñ Süriyä berämlege PYDnıñ qorallı bülege YPGgä qoral birmäwen süzlären qabatlağan.
Bu süzlär buyınça Tonergä Amerikan saqlanu ministrı Ashton Carterneñ senatta yasağan ber çığışında Pentagonnıñ PYDgä qoral birgänen qabul itkänen iskä töşerelgän.
Toner Carterneñ açıqlawlarnı xuplamağanın belderep:
“Qorallar PYDgä birelmägän” süzlärne qabatlağan.
Mark Toner : “Ägär PYD- PKK tügel isä ni öçen alarğa qoral birmiysez?” sorawğa isä tögäl ber cawap birüdän taypılğan.


text:
Tatarstanda terrorçılarnı ezläw urınlımı?
Pänceşämbe könne Däwlät Şurasınıñ öçençe çaqırılıştağı yegerme cidençe utırışı uzdı. Utırış eşendä şulay uq Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev ta qatnaştı. Kön tärtibendä - utız dürt mäs'älä täqdim itelde. Ayırım alğanda 2007 yılğa respublika byudjetı, kiläse yılğa Mäcbüri meditsina iminiäte fondı byudjetı turında” qanun proyektı qaraldı. Şulay uq küp kenä Rusiä töbäkläreneñ sotsial' ölkälärgä, uyın biznesına qağılışlı qayber möräcäğätläre buyınça da fiker alışu buldı. Utırış barışında deputat Tufan Miñnullin “Şähri Qazan” gazetasında basılğan Fäwziä Bäyrämovanıñ mäqäläsenä xoquq saqlaw orğannarınnan añlatma birülären soradı. Ni öçen bu mäqälä däwlät şurasında qızıqsınu uyattı häm mäqälädä kütärelgän töp mäs'älä närsä turında soñ? “Şähri Qazan” gäziteneñ 14 noyäber sanında yazuçı, İttifaq tatar milli bäysezlek partiäse räise Fäwziä Bäyrämovanıñ “119468 nomerlı eş” dip atalğan şaqtıy külämle mäqäläse basılıp çıqtı. Mäqälädä süz monnan ike yıl elek, noyäber ayında Tatarstan şähärlärennän ber törkem möselmannarğa qarşı cinayät eşe quzğaltılap, qulğa alınğan tatarlarnıñ barısı da Tatarstan territoriäsendä terror ğämälläre oyıştırırğa äzerlänüdä ğäyeplänär. Älege cinayät eşe äle dä däwam itä, mäxkämä eşläre haman kiçekterelä. İmeş alar Qazannıñ meñellığında terror aktları eşlärgä cıyınğannar, imeş Tatarstannıñ zur zavod häm qorılmaların şartlatırğa uylağannar ikän dip yaza mäqälä avtorı. Şulay uq avtorı süzlärenä qarağanda, bu cinayät eşen açu öçen Tatarstan prokuraturasınıñ üterü häm banditlıqnı tikşerü buyınça bülek xezmätkäre Konstantin Zamarev häm FSB podpolkovnigınıñ ulı Yevgeniy Vikent'yev alına. Häm alar möselman-tatarlarnı terrorçılıqta faş itü öçen dönyada tiñe bulmağan eşçänlek cäyelderep cibärälär, şulay itep, bäysezlekkä häm imanğa omtılğan tatarlardan tağın ber tapqır üç alalar di Fäwziä Bäyrämova. Mäqälä avtorı süzlären qarağanda, Tatarstanda xoquq saqlaw orğannarı ber ğäyepsezgä tatarlarnı ezärlekläp, terrorçılıqta ğäyeplilär. Äle alay ğına da tügel ikän, waqıtlı törmälärdä alarnı anda tuqtawsız qıynıylar, eşlämägän cinayätlärne üz öslärenä alırğa qısalar, ğärip qaldıru häm mäñgelek törmä belän yanıylar ikän. Pänceşämbe könne Däwlät Şurası utırışında deputat Tufan Miñnullin “Şähri Qazan” gazetasında basılğan Fäwziä Bäyrämovanıñ mäqäläsenä xoquq saqlaw orğannarınnan añlatma birülären soradı. “Şähri Qazan” gäziteneñ 14 noyäber sanında yazuçı Fäwziä Bäyrämovanın mäqäläse basılğan. anda mäqälä avtorı Tatarstandağı xoquq saqlaw organnarınıñ ber ğäyepsezgä 22 möselmannı terrorçılıqta ğäyepläp, ezärlekläwe turında yazılğan. Mäqälä bik citdi. Ägär dä andağı yazılğannar döres bulsa, Tatarstandağı terrorçılar törkeme eşli digän ber fiker qala. Şuña kürä menä bu mäqälä turında xoquq saqlaw orğannarınıñ fikerlären beläse kilä ide, mäğlümat. Çönki anda qurqınıç faktlar yazılğan. Anda xätta 13 yäşlek malaynı terrorçılıqta gäyepläp törmägä utırtıp quyğannar. Menä şuña kürä bügen xoquq saqlaw orğannarınıñ wäqälätle berär keşese mäğlümat birsen ide bu turıda. Mäqälä avtorı döres yazamı, ällä yuqmı? Menä şuşı mä'sälädä deputatlar belep torırğa tieş dip sanıym. Çönki bu respublikanı totıştan ğayıpläw turında süz bara.” Älege täqdim qabul itelde, ämma Tatarstan Prezidentı xoquq saqlaw orğannarınıñ bu mäsälägä añlatmasın yabıq işeklär artında tıñlarğa täqdim itte. “Sez bit üzegez berençelärdän bulıp işetäsegez kilä bu turıda. Şulay bulğaç, xoquq saqlaw orğannarı çığış yasarğa äzerlängäç, yabıq işeklär artında söyläşerbez. Mäqälägä genä tayanıp fiker yörtep bulmıy. ” Şulay itep, deputatlar terrorizmda ğäyeplänep, qulğa alınğan tatar keşeläre turında mäğlümatlarnı yabıq şartlarda tıñlarğa buldılar. Şunlıqtan älegä xoquq saqlaw orğannarınıñ añlatması mäğlüm tügel. Bu beleşmäneñ eçtälege mäğlüm bulğaç ta, anı sezgä citkererbez. Gölnaz Şäyxetdin


text: Tähran. İran başqalasınıñ xalıqara hawa mäydanında düşämbe könne, ilneñ xakimiatenä qarata tänqiti qaraşta torğan kürenekle ruxani, Qasıym Şoleh Saadi totqarlandı. Elek parlament äğzası bulğan şuşı şäxes İrannıñ iminlek köçläre tarafınnan Tähranğa Parisdan kilep töşkännän soñ qulğa alındı. Saadinıñ ulı Cäwad Farda radiosına, totqarlanğannan soñ üz ätisenä bu xaqta änisenä xäbär itü mömkinlege birelgänen äytte. "Min belgäne şul, kiçä Parisdan oçqan ätiem bügen irtän Tähranğa kilep töşkän. Häm min tağın şunı beläm, hawa alanında ul qulğa alınğan. Küräseñ bu andağı iminlek törkeme tarafınnan eşlängän" di Cäwad Saadi. Anıñ süzlärenä qarağanda, anıñ ätise küptän tügel genä İrannıñ ruxi citäkçese sanalğan ayatolla Ali Xamenejine tänqitläp mäqälälär yazğan bulğan.


text:
Xalıq Öfö mitinğıhında nimä höyläy?
Audio
Azatlıq radiohı xäbärsehen bıl mitingta FSB ağentı tip qıuırğa la mataştılar.
Audio
Respublikala kösörgäneşlek äle iñ yuğarı nöktähenä etmägän. Oppozitsiä Qırğıžstan wariantın qabatlarğa wäğäđä itä. Ämmä mitingtarğa sığıusılar bığa bik ışanıp barmay. Başqortostanda millättär küp şul. Şuğa la berđämlek yuq. Bignov üž yağına, Dilmöxämätowı barıber üž yağına tartasaq, ti ular. 16-sı aprel oppozitsiä Respublika yorton alırğa väğäđä itä. Ayrat Dilmöxämätov Mortaza Räximov altınsı qattan ırğıyasaq tip tä äytep haldı. Respublika prezidentı xakimiäte etäksehe Radiy Xäbirov, äytkändäy mitinğılawsılar ergähenä sıqqas unı nastoyaşçiy mujik tip atawsılar bik küp buldı, bınan huñ Respublika prezidentın mısqıllawsılar, unıñ eşlekle reputatsiähına tap töşörörgä mataşıusılar yawapqa tarttırılasaq tip belderđe.
Audio
Radiy Xäbirov äyteüensä, bınday mitingtarđı ber nisek tä säyäsi şou tip atarğa mömkin tügel. Bıl ayırım keşelärđeñ xalıq menän osta fayđalanıuın kürhäteüse spektäkl-qomediä. Şuğa qaramastan min xalıq fekeren ixtiram itep ular menän küžgä–küž höyläşergä sıqtım tine Radiy Xäbirov xäbärselärgä birgän äñgämähendä.
Audio
Bınday saralarđıñ qontroldän sığıuı mömkin tügel. Watandaştar üžžäreneñ konstitutsiä qaralğan xoquqtarı menän fayđalana tine Radiy Xäbirov.
Audio
Radiy Xäbirov küžallawınsa, bınday mitingtar Respublikala artaban da dawam itäsäk. Prezident xakimiäte etäksehe oppozitsiä lozungtarınıñ nisek bulasağın ğına aldan äytä almay.
Audio
Mitingtarđa qatnaşıusılar ular yanına Respublika prezidentınıñ sığıuın talap itä. Radiy xäbirov äyteüensä, här miting hayın Mortaza räximov mitinğılawsılar ergähenä sığa başlaha, ul üž burıstarın qasan üträg teyeş huñ?
Rämzit Abulyaev, Öfö


text:
G.Qamal teatrında “Tirän tamırlar”
G.İbrahimovnıñ tuuına 120 yılğa bağışlanğan kiçäne Yazuçılar berlege räise İlfaq İbrahimov alıp bardı. Çaranı MädäniäT ministrı Zilä Wälieva açtı. Anda Mäskäwdän “Drujba narodov” jurnalınıñ baş möxärrire Aleksandr Ebanoidze, Rusiäneñ şiğriät akademiäse prezidentı Valentın Ustinov, Çuwaşiä, Udmurtiä, Mariy-el' respublikalarınnan delegatsiälär kilgän. Şulay uq G.İbrahimovnıñ tuğan yağınnan Başqortstannıñ Awırğazı rayonı, Soltanmorat awılınnan ädipneñ yaqınnar häm tuğannarı bar ide.
Tantanalı kiçä G.İbrahimovnıñ tormış häm icat yulına bağışlanğan çığışlar belä başlanıp kitte. Älegäçä G.İbrahimov mirası Sovet ideologiäse qısalarına turı kilgän yaqları iğtibarğa alındı, ä xäzer ädäbiätçılar niçek bar, şulay qabul itep, analizlau yulında. Bügenge ädäbi protsesslar häm G.İbrahimovnıñ icadi mirasın yañadan öyränü, barlaw xaqında akademik Mirqasıym Gosmanov söyläde:
XX ğasırdağı küreneşlärgä, şäxeslärgä yañadan bäy birergä tırışabız. Läkin qayberäwlärne täqätläsäk tä, alarnıñ eşçänlegendä kimçeleklär ezläsäk tä, bar şundıy şäxeslär, alarnı berniçek tä tarixtan alıp taşlap bulmıy. Menä şundıy böke zatlarnıñ berse, hiçşiksez G.İbrahimov. Yazuçı mirasın yaxşı belep, döres añlar öçen, äsärlären sovet zamanındağı kebek qısqartmıyça, mömkin qadar tulı, tögäl itep yañadan bastırırğa kiräk.
G.İbrahimov barça törki xalıqlar ädäbiätına, bilgeräk tä başqort xalıq ädäbiäte üseşenä zur öleş kertkän şäxes. Başqortstan yazuçıları berlege räise Räwil Bikbaev: başqa tatar klassik yazuçıların tuğan yaqlarında, mäsälän, H.Taqtaşnı Tambov ölkäsendä niçek qäderlilärder ansın belmim, läkin bez G.İbrahimov isemen mäñgeläşterügä küp köç salabız, dide. Häm aldağı süzlärne äytte:
Bügenge köndä başqort cire üzeneñ böke yaqtaşına olı xörmät saqlıy. Başqortstanda bar tatar awıllarında tatar tele uqıtılıp, “Ömet”, “Qızıl tañ” gäcitläreneñ, “Tulpar” jurnalınıñ tatar dönyasında zur tirajlar belän çığuı da şul xaqta söyli.
Çığışlar tämamlanğaç, kiçäneñ ikençe öleşendä G.Qamal teatrı artistları ezärlägän spektakl' kürsätelde.
Mäğrifätçe, şağir Aqmullanıñ 100 yıllıq yubileenda başlanğan traditsiä, G.İbrahimov tormış häm icat yulına yaqtırtqan “Tirän tamırlar”spektakl'ye belän däwam itterelde. P'yesa avtorı Yunıs Safiullin häm G.Kariev isemendäge Yäşlär teatrınıñ baş rejisserı Rinat Äyupov tarafınnan quyılğan spetaklne tamaşaçılar zur qızıqsınu belän qaradı. Tamaşada G.İbrahimovnıñ Yaladağı tormışı, ädip yanına ber törkem yazuçılar K. Näcmi, F. Burnaş, K.Tinçurinnar kilü belän başlanıp kitä. Xatını Gösemneñ xıyänäte, repressiälär qorbanı bulıp, awır yazvalarğa tarttırıluı ayanıçlı kartinalar belän sürälänä. Spektakl'dä G.İbrahimovnıñ Stalin, Lenin kebek yulbaşçılar belän eşçänlege urın alğan. Stalin rolen Rinat Tacetdinov, Lenin rolen İldus Äxmätcanov osta, tormışçan itep uynadılar. Şulay uq G.İbrahimov Pälätän törmäsendä çaqta G.İsxaqinı küz aldına kiterä, häm alarnıñ säyäsi bäxäsläre, donğa bulğan qaraşları surätlänä. Zur tırışlıq salıp uzdırılğan çara köçle alqışlar belän tämamlandı. Mondıy kiçälär kürenekle ädiplärebezneñ icat häm tormış yulın yaxşıraq istä qaldırırğa yärdäm itä, mäñgeläşterä.


text:
Neşet Çelebi - Cananısın Canısın
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Cananısın Canısın
Etiketler : Neşet Çelebi - Cananısın Canısın türkü indir, Neşet Çelebi - Cananısın Canısın türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Cananısın Canısın mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Cananısın Canısın türküsü, Cananısın Canısın sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Cananısın Canısın bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Cananısın Canısın
Neşet Çelebi - Ara Ver Ara Ver
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler
Neşet Çelebi - Yol Üstüne Oturdum
Neşet Çelebi - Yorma Beni Dünya


text:
Qızıl Xaç cämğiate Guantanamoğa üz keşelären cibärä
Xalıqara Qızıl Xaç-Qızıl Yarımay cämğiate Guantanamo totqın üzägenä küzätüçelär cibärä. Şulay itep bu oyışma andağı öç totqınnıñ ütkän atna azağında üzenä qul saluı tiräsendäge wäzğiatne tikşermäkçe. Üzäkne totqan amerikan yağı şul ülemnärne "yaxşı ber PR ğämäle" dip atağan ide, ämma däwlät departamentı soñraq bu süzlärdän çitläşüne xup kürde.
"Bezneñ Guantanamoğa barıp anda totqınnar belän aralaşuıbız ber dä ğäcäyep närsä tügel. Xäzer isä bez çirattağı şul säfärne, Guantanamodağı öç totqınnıñ üzenä qul saluı turında xäbär alınuı säbäple beraz alğa küçeräbez", di Qızıl Xaç cämğiate wäkile.
Biredä şunı da añlatıp kitü kiräk - amerikan xärbiläre Guantanamo üzägenä ğädättä çit keşelärne kertergä ber dä telämi. Misal öçen, Berläşkän Millätlär Oyışması tikşerüçeläre andağı cäfalaw ğäyepläwläre xaqında kübräk mäğlümat alırğa telägäç, amerikan yağı alarnıñ totqınnar belän yaqınnan aralaşuın telämäde häm axırğı çiktä BMO wäkilläre anda barudan baş tarttı. Ä menä Qızıl Xaç keşelärenä bu ölkädä kiñräk mömkinlek birelä häm iñ möhime, alar totqında kürgännären kiñ cämäğätçelekkä çığarmawnı wäğdä itä.
Cämğiat bu yulı Guantanamoğa ber doktor häm ğäräpçä söyläşkän tärcemäçe cibärä. Antonella Notari süzlärenä qarağanda, alar totqınnarnıñ üzlärenä qul saluın ayırım tikşerergä cıyınmıy, ämma totqınnar belän aralaşqanda süz bu xaqta hiçşiksez bulaçaq.
"Bu turıda süz kütäreläçäk. Totqınnar üzläre bu xaqta söyläşergä teli. Min üzem anda bulmasam da, küz aldına kiterä alam - totqınnar öçen bu söyläşergä kiräk ber tema bulıp tora", di Qızıl Xaç cämğiateneñ matbuğat wäkile Notari.
Guantanamodağı ülemnär tiräsendä qupqan şawşu yuğarı däräcäle ber amerikan diplomatınıñ, "bu yaxşı ber PR ğämäle" digän süzläre arqasında tağın da artqan ide. Yäkşämbedä däwlät sekretare yardämçeseneñ urınbasarı Colleen Graffy BBC kanalına, üzenä qul saluçılar şulay itep cihad eşen däwam itü taktikasın sayladı, dip belderde.
Xäzer inde däwlät departamentı üzen bu süzlärdän beraz çitläşterergä tırışa. Anıñ matbuğat wäkile Sean McCormack:
"Min monı hiç kenä dä alay dip bäyälämäs idem. Prezident Bush bu waqiğä uñayınnan borçıluın inde äytte. Minemçä, saqlanu ministrlığı ähelläre dä berär keşe üz ğömeren ezsä, moña citdi töstä borçıluın citkerä", dip añlata amerikan yağınıñ räsmi qaraşın däwlät departamentı wäkile Sean McCormack.
Şuşı ayda Quşma Ştatlarnıñ Yuğarı mäxkämäse, Guantanamo totqınnarınıñ xärbi tribunal qarşına basa ala-almawın tikşeräçäk.
Kärim Kamal


text:
Rusiä Könbatış belän mönäsäbätlären yaxşırtu öçen Könbatışnıñ PR şirkäten yalladı
Sänäğät üseşe alğa kitkän illärne berläşterüçe sigezlektä xäzerge waqıtta küçmä citäkçelekne alıp baruçı Rusiä qalğan citäkçelek çorında Rusiäneñ könbatış belän mönäsäbätlären yaxşırtu öçen Quşma Ştatlardağı Ketchum PR şirkäten yalladı. Bez bu uñaydan Kerchumnıñ Brüsseldäge tuğandaş şirkäte GPlus Europenı oyıştıruçılarnıñ berse Peter Guilfodqa bernpiçä soraw belän möräcäğät ittek.
GUILFORD: Alar bezne aprel başlarında, bik ozaq däwam itkän, berniçä şirkät qatnaşında New Yorkta häm Mäskäwdä ütkän qatı bäygedän soñ yalladı. Ämma berär şirkät yallaw turında qarar uzğan yıl axırlarına taba çıqqan bulğan.
AZATLIQ: Ketchumğa Rusiäneñ nindi säyäsi mäs''äläläre belän şöğellänü yöklängän?
GUILFORD: Bezneñ yöklämä Rusiäneñ säyäsäten üzgärtü tügel, ä anı kürsätü, bigräk tä 2006-nçı yılda, Rusiäneñ sigezlektäge citäkçelegen istä totıp. Bu çorda dönya matbuğatınıñ iğtibarı Rusiägä häm Sigezlekkä yünälä. Rusiä isä çınnan da komunikatsiä yağınnan köçsez. Şuña kürä alar häryaqlap yardämgä moxtac. Könbatış matbuğatınıñ niçek eşläwe turında kiñäşlär, oyıştıru yardäme, texnik yardäm, kürsätmä materiallar, internet materialları häm şundıy başqa närsälär kiräk.
AZATLIQ: Rusiäne könbatış PR şirkätenä möräcäğät itärgä närsä etärgän dip uylıysız?
GUILFORD: Minemçä, alar ğädäti şartlarda monı üzläre dä başqara aluların, ämma Sigezlektä citäkçelek itü ğädättän tış mömkinleklär birüen häm bu yılnıñ ğädättän tış eş itü kiräk bulğan ğädättän tış yıl buluın añlağan. Şuña kürä alar yül ayında Piterburda ütäçäk Sigezlek sammitın yaqtırtaçaq könbatış matbuğatınıñ eşen ciñeläytü maqsatında komunikatsiä eşlärenä häm başqa eşlärgä çit il şirkäten yallarğa qarar itkän.
AZATLIQ: Ketchumnıñ Rusiä belän moña qädär barğan xezmättäşlegeneñ berär kürenerlek näticäse buldımı äle?
GUILFORD: Bu äle eşneñ başı ğına. Bez başlanuına 5 atna ğına qalıp barğan Piterbur sammitı aldınnan bik nıq tırışabız. Şulay da bezneñ kiñäşlärgä qarağanda, matbuğatta Rusiäneñ Sibezlektäge eşçänlege turındağı yazmalarğa qarağanda, minemçä inde qayber üzgäreşlärne kürep bula.
AZATLIQ: Könbatış citäkçeläre Rusiägä yış qına awır süzlär äytä, bigräk tä soñğı aylarda. Sezneñçä Ketchum Rusiäneñ abruyın kütärüdä ni qädär yardäm itä ala?
GUILFORD: Çınnan da matbuğatta Rusiä häm anıñ dönyadağı berektäşläre arasında, energiägä, Ukrainağa häm başqa mäsälälärgä bäyle mönäsäbälätlär qıyın dip qabul itelä. Ämma matbuğat häm ğömümän cämäğätçelek şunı añlarğa tieş. Kiñräk qarasañ alar qağidädän çığarma ğına, qağidä bularaq isä Rusiä sigezlektäge berektäşläreneñ küpçelege belän şaqtıy tığız mönäsäbättä. Häm Rusiä Sigezlektä töp iğtibarın birgän mäs''älälär – yoğışlı awırularğa qarşı köräş, mäğärif häm energiä iminlege – bolar barısı da Könbatışnıñ maqsatları belän täñgäl kilgän mäs''älälär. Şuña kürä, minemçä alarnıñ maqsatı matbuğat soñğı arada matbuğatta Rusiägä bäyle qalqıp çıqqan 1 yäki 2 citeşsezlek belän artıq mawıqqanda anıñ iğtibarın kiñräk itep başqa mäs''älälägä dä yünältü.