text:
Ğiraqtağı amerikan ğäskärläre soñğı aralarda üzlärenä yasalğan höcümnärneñ kimüe xaqında beldersä dä, köndälek köç qullanu näticäsendä anda qorbannar sanı arta bara. Sişämbe kön yasalğan höcüm näticäsendä Ğiraq başqalası tirälärendä CNN telekanalı öçen eşlägän ike keşe hälak buldı. Bu yänä ildäge iminlekneñ nindi xäldä buluı xaqındağı bäxäslärne arttıra.
Ğiraqtağı Könbatış xärbiläreneñ iminlege, alarnıñ üz süzlärenä qarağanda, soñğı atnalarda şaqtıy yaxşırsa da, ğadi xalıq häm Ğiraqta eşlägän çit il keşeläre turında monı äytep bulmıy. Çärşämbe könne dä alar yäşägän ber qunaqxanägä yaña höcüm yasaldı, ä sişämbedä başqala Bagdadqa qaytu yulında maşinalarına ut açılu näticäsendä CNN telekanalı öçen eşlägän ike ğiraqlı, ber tärcemäçe häm ber kameraçı hälak buldı. Ğiraqtağı çit il xäbärçeläre il buylap ğädättä üzläre genä, xärbi saqsız yöri. CNN-nıñ Bagdadta barı tik iminlek kiñäşçese genä bar, häm höcüm waqıtında anıñ yardäme bik urınlı bulğan dip xäbär itelä. CNN keşeläre ilneñ könyağınnan Bagdadqa ike maşina belän qaytqan, höcümdä hälak bulğan ğiraqlılar şularnıñ ikençesendä ide dielä. Yulda alarnı arttan ikençe ber maşina uza başlıy häm şunnan alarğa ut açıla. Höcüm yasawçılar alda barğan maşinağa da ata, ämma andağı iminlek kiñäşçese cawap utı qaytarğaç alar tiz genä urınnan yuğalırğa mäcbür qala. CNN-nıñ xäbärçese Michael Holmesqa berni dä bulmıy. Anıñ süzlärenä qarağanda, älege höcüm aldan planlaştırılğanğa oşap tora, ä CNN-nıñ Londondağı wäkile ğomumän, bu kileşenep eşlängän terror höcüme ide dip belderä. Şuşı waqiğä yänä Ğiraqtağı iminlekneñ torışı turında yaña sorawlar kütärä. Mäğlümat çaraları wäkilläre, törle humanitar eşlär belän şöğellänüçe çit il keşeläre xäzer qorallı saqçılar yallarğa tieş bulamı? Xäbärçelär öçen bu şaqtıy bäxäsle häm qarşılıqlı mäs''älä. Mäğlümat çarasına eşläwne açıqtan-açıq PRESS digän yazu belän kürsätkän maşinağa qorallı keşene utırtu xäbärçelärgä mönäsäbätne boza, alarnı neytral'' tügel, ä nindider ber tarafnı aluçı itep kürsätä dip uylawçılar bar. CNN älege bäxäsle mäs''äläne, üz xezmätkärlären PRESS digän yazu quyılmağan, läkin qorallı saqçısı bulğan maşinağa utırtıp xäl itkän. Läkin sişämbe höcüme şunı kürsätä - bu da xäbärçelärne törle ğädättän tış xällärdän qotqara almıy. Suğış häm solıx çorında yazu İnstututınıñ Bagdadtağı wäkile Hiwa Osman süzlärenä qarağanda, älege oyışma xezmätkärläre Bagdadta qorallı saqçılarsız ğına yöri. Londonda urnaşqan şuşı institut xäzerge waqıtta Ğiraq başqalasında cirle xäbärçelär äzerläw eşen alıp bara. Osman, bezneñ xezmätkärlär iğtibarnı cälep itmi genä iske maşinalarda yörergä tırışa, ä qayber mäğlümat çaraları wäkilläre isä zatlı, zamança maşinalarnı xup kürä dip belderä.
Audio, Hiwa Osman
"Alar, yäğni qayber xäbärçelär, yaltırawıq, qupşı maşinalarda yöri häm ul maşinalar çınlap torıp, aqçanıñ taşıp çığuın qıçqırıp tora. Höcümnärneñ küpçelegen talawlar täşkil itä, alar atında säyäsi säbäplär yuq" di Bagdadtağı Hiwa Osman. Ämma ul berük waqıtta, soñğı aralarda talawlar sanı şaqtıy kimede, ä menä säyäsi höcümnär öçen cirlek äle dä bar häm elekke xakimiat wäkilläre eşsez, aqçasız ğiraqlılarnı çit il keşelärenä höcüm yasaw öçen bik ciñel genä yallıy ala dip belderä.
Kärim Kamal, Praga


c: text/html

text:
Tatarstan narkopolitsiäse sportta da alda
Narkopolitsiä xezmätkärläreneñ yarışları Yekaterinburgta biş kön däwamında bardı. Anda Rusiäneñ 20 töbägennän äf'yun äyläneşen tikşerüçe oyışmalarnıñ 100dän artıq xezmätkäre qatnaştılar. Alar arasında Rusiäneñ, şulay uq xalıqara sport masterları häm yäş sportsmennar da buldı.
Narkopolitsiä xezmätkärläreneñ Çempionatı Rusiädä inde berniçä yıl rättän ütkärelep kilä. Häm tatarstanlılar anda iñ aldığı urınnarda bara. Bıyıl da respublika wäkilläre çañğı yarışında berençelekne yaulap qayttı. Monıñ belän tatarstanlılarnıñ qazanışları çiklänmäde. Tübän Qamada spetsnaz yäğni maxsus törkem xezmätkäre Aliä İxsanova, ä ir-atlardan Yevgeniy Kosinsev yögereştä ciñdelär.
Xäyer, respublikada äf'yun äyläneşen tikşerüçe idärä üzeneñ töp eşçänlegendä dä sınatmıy. İdäräneñ xezmäte tağı da qatlawlıraq häm ähämiätleräk dip äytsäk yalğış bulmas. Älege oyışma wäkilläre häm alarnıñ eşçänlege xaqında tulıraq itep bezgä idäräneñ räise urınbasarı Waleriy Abdullin söyläde:
Bezdä MVD, FSBdan xezmätkärlär eşli, şulay uq salım politsiäsennän dä xezmätkärlär bar. Spetsnaz yäğni maxsus törkem bezdä bik köçle. 4 master sportı, 19 Rusiäneñ master sportı. Menä şundıy komanda bez. Uzğan yılda 100dän artıq pritonnı yuqqa çığardıq. Anda nigezdä yegetlär, ir-atlar inde. Ämma xatın-qızlar da oçrıy. Uzğan yılda ğına bez 36 kilogramm geroin aldıq. Ä bu bik küp. Yöz doza, dimäk yöz keşegä citä inde! Häm 285 kilogramm marixuana alındı.Tatarstanda äf'yun äyläneşen tikşerüçe federal' idäräneñ räise urınbasarı Waleriy Abdullinnı işettegez, xörmätle tıñlawçılar. Ul idäräneñ xezmätkärläre, alarnıñ qazanışları turında söyläde.
Al'bina Zäynulla

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatarstanda ike telekanal büleşä
Tatarstanda ike telekanal büleşä
Tatarstan däwlät telekanalına kergän radionıñ da qanatların yolqığannar, imeş. Radio xezmätkärläreneñ kübese bügen çemodannarda utıralar, studiälärne, cihazlarnı, fond yazmaların bülü dä üpkäsez, süzsez barmıy, älbättä.
Comğa könne irtän ike kanaldan da “Çulpan” programması bardı. Aña näq bügen 10 yıl tulğan ikän. Bäläkäy yubileynı bäyräm itü mäyetne soñğı yulğa ozatunı xäterlätte. Çönki populyar “Çulpan” bügen 16 avgustta battı da, yäğni yabıldı. Älbättä, “Çulpan”nıñ kürkäm traditsiäläre nindider başqa programmalarğa küçär. Läkin mondıy tere kileş kisü-bülü şaqtıy awırttıra torğan ğamäl.
Kiläçäktä niçek bulır – äytüe qıyın. Bügengä isä Tatarstan däwlät kanalı tatarça söyläşüen azayta, milli yözen yuğalta bara. Ä menä İlşat Äminov citäklägän yaña telekanal tulısınça tatar xalqına xezmät itä başlarmı? “ЗBeздa ПoBoлжbя” gazetası bu xaqta bolay dip yaza. “İlşat Äminov 4 yıl eçendä üzeneñ potensialın kürsätte. Ul forması matur, läkin eçtälege yarlı ofitsioz televidenie yasar. Tik bu tatar kul'turasın tulısınça xarap itär ide”. Şulay bula kürmäsen ide. Yaña kanal andıy maqsattan çığıp tözelmägänder bit!
Soñğı arada “BocToчHый эkcпpecc” gazetası da kürenmi başlaldı. Şaqtıy populyarlaşıp kilgän bu gäzitneñ çıqmıy başlawı finans mäsälälärenä bäyle, dilär. Qızğanıç, älbättä. Cıyın çüp-çarğa aqça tabıla, ä menä qızıqlı basmalar şulay tınıç qına can täslim qılalar.


text:
İminlek şurasınıñ narkomaniägä qarşı komissiä utırışında yäşlär öçen sıra bäyrämnären ütkärü tıyıldı
Sişämbe könne Tatarstan prem'yer-ministrınıñ urınbasarı Zilä Wälieva räislegendä İminlek şurasınıñ vedomstvoara komissiäse utırışı uzdı. Narkomaniägä qarşı köräş komissiäse utırışında maxsus programma ütäleşe barışı tikşerelde. Älegä narkomaniägä qarşı köräş näticäläre yuanırlıq tügel. Narkomannar sanı häm narkotiklar belän bäyle cinayätlär sanı arta bara. Komissiä utırışında küzgä taşlanırlıq yañalıq bulıp, yäşlär öçen sıra bäyräme ütkärülär tıyıluı yañğıradı. İnde şaqtıy waqıt tabiblar häm ictimağıy oyışmalar, bigräk tä yäşlär arasında sıra eçüçelegen, sıra reklamasın tuqtatunı taläp itälär ide.


text: AQŞ prezidentı George Bush Hindstan säfären ilneñ iñ aldınğı texnologia şähäre Xäydärabadta däwam itep, käsepçelek wäkilläre häm cirle xalıq belän oçraştı. Şähärneñ küpçelegen möselmannar täşkil itkän öleşendä, demonstrasiäçelär Buş säfärenä qarşılıq belderde. Şähär mäçete yanında bäreleşlär bulıp aldı. Qarşılıq belderüçelär politsiagä taş attı. Bügen Bush säfären Paqıstanda däwam itä. Kiçä Paqıstannıñ Karaçí şähärendä AQŞ konsullığı yanında intiharçı bomba şartlatıp 4 keşene üterde. Şularnıñ berse amerikan ide. Bügen Paqıstanda meñnärçä keşe Bush kilügä protest belderep demonstrasiagä çıqtı. Alar monıñ başlanğıçı Amerika dip, Möxämmmät päyğämbär karikaturasına da qarşılıqların belderdelär.


text:
Stalin äybät keşe bulıp çığamı?
Bötendönya tatar kongressı binasında barğan matbuğat oçraşuında şähär administratsiäseneñ mäğärif häm mädäniät idäräläre citäkçeläre Watan suğışında ciñüneñ 60 yıllığına äzerlek çaraları turında söylädelär. Oçraşunı Mäğärif idäräse başlığı İl'dar Gäliäxmätov başladı. Mäğärif sistemasında altmış yıllıqqa äzerlek çaraları yäşlärne patriotik ruxta tärbiäläwgä bağışlanğan federal' respublika häm şähär programmalarına nigezlänep alıp barıla. Monnan tış şähärneñ “1941-1945 yıllardağı Böek Watan Suğışında Ciñüneñ almış yıllığına äzerlek häm ütkärü turındağı“ ayırım programması bar. Mäğärif idäräse altmış yıllıqqa äzerlekne bäyräm ütkärep cibärü genä dip qabul itmi. Bu datanı balalarnı patriotik tärbiä eşen däwam itü itü di. Bu eşlärneñ iñ möhime suğış veterannarına iğtibar häm yärdäm. Qazanda yäşäwçe tuğız meñ suğış veterannarınıñ täfsille isemlege tözelgän. Alar yäşäw urınnarına qarap mäktäplärgä ayırım sıynıflarğa bülengännär. Mäktäp balaları alar belän aralaşıp xällären belep tora. Bäyräm aldı çaralarında veterannarnıñ tarixın belüdä bäygelär bar. Şular arasında-“Cide buyın babañnı” bel digän ğibärädän çığıp, suğışta qatnaşqan babalarıñnı belü bäygese dä. Menä şundıy tärbiä çaralarınıñ näticäläre nindi soñ? Yäşlär suğış tarixın beläme? Stalin turında ni uylıy? Bu sorawlarğa cawapnı Qazan xakimiäteneñ mäğärif idäräse başlığa Rusiädä ütkärelgän soraşular näticäsennän sannar kiterüdän başladı. Axırda İl'dar äfände bu mäs’älägä qarata üzeneñ mönäsäbäte turında da äytte. Şulay itep mäktäp balaları ikençe bötendönya suğışı tarixın kübräk-Watan suğışında ciñü tarixı bularaq öyränälär. Alarnıñ kübese öçen Stalin-watan suğışında ciñü yaulağan ğäskär başı bulıp çığa tügelme soñ? Yunıs Ätnäle.


text: Bügen Xäbäsşstanda açılğan Afrika berlege sammitında, kön tärtibendä Sudanda humanitar krizisın häm köç qullanunıñ artuı mäsäläläre tora. Berläşlän Millätlär oyışması feneral sekretare Ban Ki ( Gi) - Moon , töbäk citäkçelären Sudannıñ Darfur töbägendä BMO häm Afrik illäre qtanalığında tınıçlıq urnaştıru köçläreneñ ti arada urnaşuın yaqlap çığarğa çaqırdı. Frasuz yärdäm törkemnäre, Darfurdan kitä, çönki anda bik qurqınıç, dip xäbär itelä. Yabıq işeklär belän ütkän cıyında, Afrika berlegendä Gana däwlät citäkçe itep saylandı.


text:
İrannıñ Yuğarı Milli İminlek Şurası başlığı Hassan Rowhani, Tähranda çığuçı köndälek Hamşahri basmasına, İrannı Amerika Quşma Ştatlarğa qarata mönäsäbäten üzgärtergä çaqırdı. Quşma Ştatlarğa "qarşı bulu – säyäsi berqatlılıq bulıp tora," dide Rowhani. Çönki AQŞnıñ dönya iqtisadı häm iminlegenä yoğıntısı bik zur.
İrannıñ yaña saylanaçaq prezidentı älege mäs'äläne xäl itergä, ozın möddätle plan täqdim itergä tieş, dip östäde Rowhani. Hassan Rowhani üze dä 17 iün könne İranda ütäçäk prezident saylawlarında namzät bulır dip farazlana.
Tähran belän Waşington arasında İrannıñ atom programması mäs'äläsendä qarşılıqlar däwam itä. İran belän Amerika Quşma Ştatları arasında diplomatik mönäsäbätläreneñ özelüenä inde 25 yılğa yaqın waqıt uzdı.


text:
Gruziä räsmiläre Rusiäne il cirlären utqa totuda ğäyepli
Gruziä bügen, Rusiädän kilgän oçqıçlar Gruziä ciren utqa tottı dip, Mäskäwne ğäyepläp çıqtı. Gruziä wäkilläre beldergänçä taşlanğan raketa şartlamağan, ququrız qırına kilep töşkän. Rusiä nindi bulsa oçış bulğanın kire qağa. Bu xäl ike il arasında bolay da äybät bulmagan mönäsäbätlärne tağı da kiskenläştergä mömkin.
"Oçqıç oçıp kilde dä raketasın taşladı. Bez kürgän häm işetkän äyber şul buldı – qatı tawış çıqtı, annan soñ oçqıç kire äylänep kitte. Ul tönyaqtan kilde, häm kire dä tönyaqqa taba oçıp kitte. Min aviatsiädä xezmät ittem häm bu höcüm oçqıçı buluın äytä alam. Läkin bu MİG buldımı ällä Sumı, ansın tögäl genä äytä almyım, bu bäxäsle cir. Raketa Gruziä belän Osetin awılları arasındağı ber crigä töşte."
Bu xäl bulğan awıl Tiflistan 65 km yıraqlıqta ğına urnaşqan. Häm Gruziäneñ möstäkillekkä omtıluçı Abxaziägä yaqın, berniçä kilometr ğına. Gruziä xakimiätläre dä Rusiä oçqıçnıñ kilüen rasladı. Alar anı agressiä kürsätü dip bäyläde. Eçke eşlär ministrılığı süzçese Shota Ustiashvili bu xaqta Reuters ağentlığına bolay dide
"Gruziä cirlärenä 6nçe avgustta cirle waqıt belän 19.30 2 oçıq ütep kerde. Alar Kazbegi tiräsendä çikne ütte, häm bezneñ radarlarıbız alarnıñ Kazbegidan kerep kire yunäleştäkä kitüen kürsätte."
Rusiä bu oçışlarnıñ buluın kirä qağa. Rusiäneñ xärbi hawa köçläre süzçese polkovnik Aleksandr Drobyshevsky, ber genä Rusiä oçqıçı da Gruziägä oçıp kermäde, dide. "Rusiä hawa xärbi köçläreneñ oçqıçları düşämbe köndez, kiç häm tönlä ul yünäleşkä oçmadı. Gruziä möstäqkil däwläteneñ çiklärenä ütep kermäde
Bu xäl Rusiä belän Gruziä arasındağı mönäsäbätlärne kire kierenke xälätenä qatrırğa mömkin. İke arasındağı mönäsäbätlär 2006 yılda bozıla başlagan ide. Ul waqıtta, Gruziä, 4 rusiä xärbien şpionlıqta gäyepläp ildän qudı. Rusiä üz çiratında Gruziägä qarşı iqtisadi çikläwlär kertte häm migratsiä qanunnarın bozuda ğäyepläp yözlägän gruzinnı ildän qudı. Monda Abhaziä belän Osetiä faktorları da üz täesiren yasadı. Gruziä mostäkillekkä omtıluçı Abhaziäne Mäskäw ometländerep tora, dip belderep kilde. Mäskäw bu süzlären kire qaqtı. Gruziä räsmiläre Rusiä oçıqıçları ilgä hawa çigennän qanunsız ütep kerä, dip Mäskäwne daimi ğäyepläp tora. 2002 yılda Gruziä Rusiäne tönyaq könçığış töbäkkä bomba taşlawda ğäyeplägän ide. Elegräk Tiflis Rusiä boralaqları Kodor tarlawğı tiräsendäge cirne utqa tottı dip belderde. Läkin yaña çıqqan Yevropa Berlege xisabında ul atışlarnıñ kem tarafınnan yasaluı tögäl bilgele tügel dip äytelä.


text: Ankarada İtaliä häm Gretsiä tışqı eşlär ministrları belän oçraşqanda Yakış, ägär dä NATO Törkiäne saqlıy almasa bu oyışmağa ışanıç betäçäk dide. Törkiä NATOnıñ Ğiraq belän çiktäş bulğan berdänber äğzası. Bu atnada Ankara NATOnıñ Törkiädä raketa höcümennän saqlanu qoralları urnaştıruın teläwe turında da beldergän ide. Ğiraq suğış bulğan oçraqta Quşma Ştatlarnı yaqlawçı illärgä höcüm itü belän yanıy. Ämma NATO äğzası bulğan Fransiä, Germaniä, Bel’giä häm Lüksemburg NATO-nıñ, Ğiraqta suğış bulğan oçraqta, Törkiäne yaqlaw turındağı xärbi planlaştıru mäs’äläsen qarawın inde 2 märtäbä kiçekterde. Bu illär, diplomatiä häm BMO qoral tikşerüläre aşa Ğiraq suğışınnan qorılıp qalu mömkinlege bulğanğa kürä, xärbi planlaştıru eşlären başlarğa äle bik irtä dip isäpli.


text: Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ räsmi wäkile, Ğiraqta şartlar buldırılğaç ta ilgä keşe xoquqları küzätüçelären cibärergä kiräk bulaçaq, dip belderde. Oyışma wäkile Andreas Mavrommatis Geneva’da keşe xoquqları komissiäsenä Ğiraqta keşe xoquqları torışı turındağı xisapnı täqdim itte. Äle Amerika Quşma Ştatları citäkçelegendäge suğışqa qadär ük yasalğan täqdimnärne Mavro-mmatis tağın ber tapqır qabatladı. –Ğiraqta ülem cäzasın beterü, Kördlärne häm Şiği möselmannarnı ezärlekläwne tuqtatu. Ğiraqnıñ Berläşkän Millätlär Oyışmasındağı ilçese Samir al-Nima, xisap “nigeze bulmağan säyäsi qararlardan” çığıp yazılğan häm barıber Quşma Ştatları citäkçelegendäge xörbi köçlärneñ tertip häm qanun bozuların ber kem dä tuqtata almadı, digän reaksiä kürsätte.


text:
Respubliqa parlamentı qaniqulğa tuqtanı
Başqortostan deputattarı yäyge qaniqulğa tuqtanı. Bögön ular yaźğı sessiyalağı huñğı ultırışın ütkärźe. Unda Başqortostan prezidentı quşıuı buyınsa kilähe yılğa qaźna xaqındağı qanun proektın täüge uqıuźa qabul ittelär. Räsäy finas qanuniätendäge üźgäreştäre iśäpkä alıp, şulay uq aldağı yılda urındağı üźidaralıqqa küseü möźźäte tamamlanıuın küź uñında totop töp finans doqument aldağı yıldarźı küź uñında totop töźölgän. Ul 5 milliard difitsitlı.
Ultırış aldınan deputat Edward Murzin Sankt- peterburgta ülterelgän tatar egete Damir Zäynullinğa bäyle Piterğa möräjäğät qabul itergä täqdim yahanı. Parlament spikerı Konstantin Tolqaçew beź äźer doqumenttarźı ğına qabul itäbeź, heźźeñ möräjäğät äźer tügel unıñ täqdimen Kire qaqtı.
Baytulla Fatqullin, Öfö


text:
«Uñ köçlär berlege» firkäse Rusiäneñ baş prokuraturasına ildäge ictimağıy eşleklelärgä häm xoquq yaqlawçılarğa yanawlar turında ğäriza cibärde. Natsıylar oyışmalarınıñ internet säxifälärendä belderülär barlıqqa kilgän. Bu belderülärne äzerläwçelär, alar fikerençä, millätlärgä qarşı bulğannarnıñ adresların häm telefonnarın iğlan itä başlıybız, dip belderä.
«Uñ köçlär berlege» firkäse bu cinäyätlär qödeksınıñ 280 nçe matdäsenä (açıq räweştä ekstremizmğa çaqıruğa) turı kilä dip sanıy. Firkä prokuratura tikşerüe ütkärep, ğäyeplelärne tabıp, cawaplılıqqa tartunı taläp itä.


text:
Törkmänistan prezidentı Saparmurat Niyazov, ileneñ Rusiäneñ energetika ölkäsendäge ambitsiälären qänäğätländerüçe tabiği gaz täminatçısı rolen uynauı belän qänäğät tügel. Törkmänistan Rusiä, Uraina häm İranğa satıla torğan tabiği gaz bäyäsen kütärergä tırışa. Ber ük vaqıtta Niyazov Qıtayğa vizitı vaqıtında gazütkärgeçe tözü planı turınağı kileşügä qul quydı. Bu gazütkärgeçe mäsäläsendä tik Rusiädän genä bäyle bulunı beterü maqsäten küz aldında tota. Läkin, qayber belgelär bu proyektnıñ yaqın kiläçäktä ğämälgä quyıla aluıa şiklänälär
Niyazovnıñ Qıtayğa vizitı vaqıtında qul quyılğan 30 yıl möddätle kileşügä esasän, Qıtay 2009-nçe yılda 30 miliard kubik metr Törkmän gazın satıp alaçaq. Ä inde 2010-nçe yılda bu miqdarnıñ 50 miliard kubik metr citüe mömkin häm bu gaz Üzbäkistan häm Qazaxstan aşa Qıtaynıñ Könbatışına häm annan Şanxayğa ağaçaq. Qayber küzätüçelär monıñ ğämälgä quyıla alaçaına şiklänep qarıylar. Germaniädäge xalıqara häm iminlek institutınıñ energetika belgeçe Roland Götz Törkmän oppozitsiä säxifäse Gundogar.orgqa birgän ängämäsendä , Törkmänistanda küpme gaznıñ çığarıluı bilgesez dip beldergän. Räsmi sannarğa kürä, 2005-nçe yılda Törkäminstanda 63 miliard kubik metr gaz çığarılğan. Monıñ 45 miliardı çit illärgä satılğan. Törkmänistan iñ küp digändä yılına 100-120 miliard kubik metr gaz çığara alaçaq. Qıtayğa bu gaz 4 meñ kilometrlıq gazütkärgeçe aşa ağarğa tieş. Götznıñ fikerençä, monıñ ekonomik faydasınıñ bulu ikele. Läkin, Qıtay öçen qayber oçraqlarda ekonomik faydağa qarağanda säyäsi häm xärbi faktorlar zurıraq rol uynıy. Başqa belgeçlär Törkmänistannıñ gaz produksiäse mömkinlege çiklängän digän fikerdä. Stanford Universitetı belgeçe Nadejda Viktor Washington Post gazetasınıñ altınçı April sanında basılğan maqäläsendä Törkmänistanda gaz çığaru kimiäçäk, gaz industriäse eşlämi, çönki politik möhit ozın möddätkä kapital sauluçılarnı qurqıta. dip yazıp çıqtı. Törkmänistan Afğanistan yäisä Kaspi Dingeze aşa da gazütkärgeçe salunı täqdim itsä dä, bu proyektlar älegä xıyal ğına bulıp tora. Şulay da Beyjingdä qul quyılğan kileşü proyektı Törkmänistannıñ gaz öçen yuğarıraq bäyä taläp itäçägen häm Rusiädän genä bäyle bulunı beterergä tırışaçağın işarä itä. Niyazov küzen ük ber meñ kubik metr gaz öçen bäyäne 65 dolardan 100 dollarğa kürtärergä niätlänüen işarä itte. Gazütkärgeçe planı turında imzalanğan kileşü energetika ölkäsendä Üzäk Aziädä Rusiä belän Qıtay arasında yarışnıñ başlanuın da işarä itä. Gazprom üzeneñ yöklämälären ütär öçen Üzäk Aziä gazına möxtac. Energiä säyäsäte buyınça İnstitutnıñ xezmätkäre Vladimer Mirovnıñ belderüenä qarağanda 2008-nçe yıldan başlap Gazpromnıñ ildä gaz çığarunıñ kimüen qaplar öçen üz çığanağı bulmayaçaq. Ul 2010-nçe yıldan başlap Üzäk Aziädän, berençe oçraqta Törkmnistannan 100 miliard kubik metr gaz satıp alırğa tieş bulaçaq. Gazprom Törkmänsitan üz gazın tik Rusiägä genä eksport itäçäk dip planlıy. İnde Törkmänistan belän Qıtay arasında gazütkärgeçe tözelgän xäldä, vazğiät kinättän üzgärä ala. Törkmänistan gazın Rusiägä tügel, ä Qıtayğa sataçaq. Ä inde Törkmän gazınıñ özelüe Rusiädä häm soñğı çiktä Yevropada täminat krizisın tudıra ala.
Färit İdelle. Praga.


text:
Konstitutsiäneñ yaña redaksiä tiräsendäge bäxäslär däwam itä
Konstitutsiäneñ yaña redaksiä tiräsendäge bäxäslär däwam itä
Xalıq deputatı Ministrlar Kabinetınıñ küptän tügel uzdırğan vertikal'ne nığıtuında federalizmnı bozunı kürä. Yäğni, Mäskäw monı eşläsä, bez anı tänqıytlibez, ä üzebez şul uq tırmağa basabız. Biredä süz rayon xaqimiätläreneñ wäqälätlären çikläp, qayber funksiälärne ministrlıqlarğa birü turında bara.
Häm, nihayät, deputat qayçan saylawlar bulır digän sorawnı da quya. Anıñ süzlärenä qarağanda, şähär häm rayon xaqimiäte başlıqların saylawnı 2002 yılnıñ axırına bilgelärgä bula. Ä inde iyündä parlament Konstitutsiäneñ yaña redaksiäsen häm saylawlar turındağı qanunnı qabul itsä, cäyge kanikuldan soñ bu ğamälgä start birergä bula.
Mäqälädä tänqıytne yomşartırğa teläp bulsa kiräk, avtor Mintimer Şäymievqa komplimentlar yullıy häm bügenge parlament saylanğan waqıtın eşläp beterergä tiyış dip sanıy. Xätta redaksiä üze dä älege yazmanı bäxäsle wä radikal' dip atağan. Xäyer, berençe qaraşqa ğına bu şulay toyıla kebek. Üz fikeren özderep, turıdan turı äytü demokratik cirlektä tabiğıy närsä tügelme? Häm moña qayçandır öyränergä dä kiräkter bit. Bigräk tä xalıq deputatlarına.
Damir Ğismetdin


text:
AİDS belän xalıqara köräş köne Tatarstanda da bilgeläp ütelä
Bıyıl, 1dekaberdä ütä torğan çara «Xanımnar, tutaşlar häm VİÇ» digän isem astında uzdırıla. Bu temanı Xalıqara sälämätlek saqlaw oyışması saylağan. Räsmi käğäzlärdä, «SPİD» belän kübräk yäş xatın-qızlar awırıy başlağan, dip äytelä. Şuña, bıyılğı kampaniä älege awırunıñ xatın-qız sälämätlegenä tä’sir itü turında mäğlümat birügä bağışlanaçaq. 1 dekaberdä Qazannıñ ber tönge klubında, biülär arasında yäşlärgä SPİD awırunıñ niqädär qurqınıç çir buluı turında söylärgä cıyınalar. Berniçä könnän ul çara, başqa diskotekada qabatlanaçaq.Tatarstanda maxsus SPİD üzäge eşläp kilä. Andağı belgeçlär awıruçılarnı küzätä, däwalıy. Şiklängän keşelärgä, anonim räweştä analiz yasarğa mömkinlek birelä. Läkin töp iğtibarnı SPİDka qarşı köräş üzäge kisätü çaralarına, çirne buldırmaw yullarına birä.
Bikä Timerova.
Tatarstanda älege däwalap bulmıy torğan awıru belän 7meñgä yaqın keşe awırıy. Berençe tapqır, Tatarstanda İmmunodifitsit virusı, digän diagnoz 1996 yılda quyılğan. Ul waqıtta 27 xatın-qızda älege çir tabılğan. Ütkän yılda yaña 172 awıru terkälgän, 2004 yılnıñ 10 ayında çirlelär sanı tağın 267 artqan. 7 meñnän artıq AİDS çiren yörtüçelärneñ 43e- balalar. Alarğa bu awıru niçek eläkkän disezme? 2002 yılğa qädär balalar, kübesençä, narkoman bulıp, inälär aşa çir yoqtırğan bulğan. Soñğı 2 yılda, awıru xatınnardan şuşı däwalap bulmıy torğan çir belän balalar tua başlağan. Elek SPİD belän kübesençä narkomannar, faxişälär genä awırsa, xäzer awıru zatlı ğailälärgä, bay keşelär arasında da ütep kerde, dip äytä belgeçlär. Awırunıñ köçäyep kiñäyep baruına, cämğiät tä äzer tügel ide. AİDS çire bulğan analardan tuğan balalar, başqa sabıylardan ayırım üsä, inde xäzer, balalar şifaxanäsennän çığarlıq yäşkä citsälär dä, älege sabıylarnı balalar yortları, çirne yoqtırudan qurqıp, almıy. Bu balalarnı ullıqqa, qızlıqqa alırğa teläweçlär dä kürenmi. 1 dekaberdä ütkän matbuğat oçraşuında äytelgänçä, 1nçe nomerlı bala yortınnan, 1 Qazan ğailäse awıru malay belän qıznı alırğa bulğan. Andıy balalarnı aluçılar tabılsa da, ata-analar kübesençä çit ildän bula. Xäzergä awıru balalarğa şiklänep, qurqıp qarıylar. Soñğı waqıtlarda SPİD belän awıruçılarnı kimsetmäw, alarğa keşeçä mönäsäbät tudıru turında çığışlar yañğırıy başladı. Çönki awıru ber sawıttan aşağanda, aralaşqanda, qoçaqlaşqanda da küçmi. «Azatlıq» radiosında SPİD mäs’äläse turında daimi söyläp torabız. Tapşırularnıñ berse öçen, uramda soraştıru ütkärgän ide. Cawap birüçelärneñ kübese awıru turında belä bulıp çıqtı, ämma awıru keşelärne aralarında qabul itergä teläwçelär bik az oçradı.


text: Vladikavkazdağı Sputnik qasabasında xezmät itüçe Oleg Terexinnı komandirı ber osetinğa xezmätçe itep satqan. Oleg xärbi xezmätkä Blağoweşçen şähärennän çaqırılğan. Sankt-Peterburgta motouqçığa uqıtılğannan soñ, älege xezmät urınına cibärelä. Läkin kilü belän anı komandirı kapitan Aleksandr Tereşçuq Aslan Doğuzov atlı ber osetinğa tapşıra. Doğuzov monıñ öçen qäpitänğa atnasına 700 sum aqça tüläp tora. Yeget osetinnıñ malın qarıy, kibet häm garaj salışa, baqçasında eşli. Sigez ay şulay xezmät itkännän soñ ata-anasına xäbär itü yulın taba häm anı urlap Başqortstanğa alıp qaytalar. Başqortstan xärbilären häm alarnıñ ğäilälärenä sotsial yärdäm kürsätü idarälege xäzmätkärläre tırışlığı belän yeget dezertir dip iğlan itelmi. Ul xezmäten Başqortstanda däwam itäçäk. Ä anı satuçı qäpitän Aleksandr Tereşçuq östennän cinayät eşe açılğan.


text:
Qazanda Marsel Sälimcanovnı iskä aldılar
Tatarstanda yal könnäre däwam itä. Şuña da, düşämbe buluğa da qaramastan Qazan uramnarı yarım buş, xätta şähärneñ üzägendä dä soñğı aralarda qazanlılarnı intektergän ul bökeläre kürenmi, küpçelek xalıq eşkä barmıy. Ä menä 6 häm 7 noyäber könnären tatarstanlılar niçek ütkärde soñ? 7 noyäberne Qazanda häm Çallıda niçek bäyräm itkännäre turında sez bezneñ tapşıruda äle işetersez. 6 noyäber – Tatarstan Konstitutsiäse köne uñayınnan respublikada ällä ni zur çaralar oyıştırılmadı. Xäyer, şimbä könne dönya kürgän matbuğat çaraları bäyräm xaqında şaqtıy yazdı, älege uñaydan Mintimer Şäymievnıñ qotlawların bastırdı. Tatarstan prezidentı referendumda respublikanıñ töp qanunı qabul itelügä 12 yıl tulu uñayınnan citkerelgän möräcäğätendä, bezneñ töp qanunıbız qanunnar çığarı häm alar belän eş itü ölkäsendä dönyada häm üz ilebezdä tuplanğan täcribäne häm qazanışlarnı üz eçenä ala, demokratiäneñ iñ yuğarı standartlarına cawap birä, dip äytä. Şulay uq anda Mintimer Şäymiev, Rusiäneñ üseş prinsibın ğämälgä aşırunıñ iñ yaxşı ısulı – federalizm, tiränten uylanılğan milli säyäsät, häm bez üzebezneñ şuşı nigez prinsiplar tarafdarı buluıbız xaqında qat-qat qabatlıybız, digän fikerlär äytä.
6 noyäberdä şulay uq Tatarstan delegatsiäseneñ Koreya respublikasına räsmi säfäre başlandı. Ul 4 kön däwam itäçäk. Respublikanıñ premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov citäkçelek itkän tatarstanlılar törkeme Koreyada LG, Samsung kompaniäse wäkilläre belän oçraşaçaq, Tatarstanda Koreya belän bergälektä alıp barılğan neft’ ximiäse berläşmäsen tözü xaqında söyläşäçäk, dip xäbär itä Tatar-inform agentlığı. 8-9 noyäber könnärendä isä Tatarstanda Vyetnam sotsialistik respublikasınıñ wäkilläre bulaçaq. Alar respublika xökümäte wäkilläre, Qazanda yäşäwçe vyetnamlılar belän oçraşaçaq.
Ğomumän, yallar häm bäyrämnär bulu säbäple respublikada bu könnärdä ällä ni zur säyäsi, iqtisadi çaralar uzmadı. Ä menä mädäniät ölkäsendä xäbärlär bar. 7 noyäber könne tanılğan rejisser Marsel’ Sälimcanovnıñ tuğan köne. Aña bıyıl 70 yıl tulğan bulır ide. Älege datanı Qazanda zurlap bilgeläp üttelär. Şimbä könne Qazannıñ mädäniät häm sänğät universitetında Marsel Sälimcanov häm XX ğasırnıñ tatar sänğäte dip isemlängän fänni konferensiä uzdı. 7 noyäberdä Ğäliäskär Kamal teatrında rejisserğa bağışlanğan tantanalı kiçä uzdı. Kiçä aldınnan teatr binasında Marsel Sälimcanovnıñ bronzadan qıyılğan byustı açıldı.
Gölnaz İlgizär


text:
Vladimir Putin: BDB üz köçlären terrorğa qarşı köräştä berläşterergä tieş
Bäysez Däwlätlär Berdämlege illäreneñ Ciñü tantanalarında qatnaşu öçen Mäskäwgä kilgän citäkçeläre bügen ayırım cıyılış ütkärep aldı. Qunaqlarnı qabul itkän prezident Putin BDBneñ kiräklegen qabatlap, anıñ äğzaların üz köçlären terrorğa qarşı köräş öçen berläşterergä çaqırdı.
Audio, Vladimir Putin
"Näq menä bezneñ tırışlıqlar arqasında Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Ğomumi Mäclese 8-nçe häm 9-nçı maylarnı bäxilläşü häm iskä alu könnäre dip iğlan itte häm bar illärne natsilarnıñ bügenge warisı - terrorçılıqqa qarşı köräştä berläşügä çaqırdı. İmanım kamil, BDB şuşı urtaq maqsatqa ireşü eşendä näticäle qoral bula ala" di Rusiä prezidentı Vladimir Putin. Mäğlüm ki, Mäskäw östenlek itkän, 12 elekke sovet respublikasınnan torğan Bäysez Däwlätlär Berdämlege 1991-neñ dikäbrendä, Sovetlar tarqaluı belän oyışqan ide. Yäkşämbedä uzğan oçraşuda "Humanitar xezmättäşlek deklaratsiäse" imzalandı, ul BDB illäre arasındağı humanitar, mädäni häm fänni ölkälärdäge xezmättäşlekne kiñäytüne maqsat itep quya. Läkin şuşı oçraşu alayda, eçke qarşılıqlar häm BDBneñ yäşäyeşe tiräsendäge bäxäslär şäwläse sürätendä uzdı. Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili, Rusiäneñ üz ilendäge ğäskärlären çığarmawına protest itep uzğan atnada Mäskäw tantanalarına barmawın äytte. Anda bügen Azärbaycan prezidentı İlham Aliev tä yuq ide - Ärmänstan belän Tawlı Qarabax tiräsendäge nizaq säbäple ul ärmän prezidentı Robert Koçaryan belän küreşergä telämäwen belderde. Ämma 9-nçı may tantanalarında ul üzeneñ qatnaşaçağın xäbär itte. Gruziä, Ukraina häm Qırğızstanda bulğan soñğı kütäreleşlär Mäskäwneñ elekke sovet cirlärendäge tä''sire kimüen kürsätä. Berniçä kön elek kenä Rusiäneñ İminlek Şurası sekretare İgor'' İvanov şul öç ildäge xakimiat almaşınuın "qanuni tügel" dip atadı. Gruziä, Ukraina, Qırğızstandağı waqiğälär BDB illäre arasında täräqqiatneñ törle yünäleş aluın kürsätä - Kiev häm Tiflistäge xökümät, misal öçen, xäzer kübräk Könbatış belän araların nığıtu yulın saylasa, Belarus'' häm Üzäk Aziä illäre torğan sayın avtoritar yünäleş ala. BDB eçendäge säwdä-iqtisadi bäyläneşlärne elekke xälendä qaldıru niäte dä ğämälgä aşa almadı. Mäskäwdäge oçraşu aldınnan ğına BDBneñ törle äğza illäre arasında törle diplomatik nizaqlar bulıp aldı. Belarus''tä 5 ukrain watandaşın qulğa alu Kiev belän Minski aralarında kierenkelek tudırdı. Belarus'' prezidentı Lukaşenka Mixail Saakaşvilineñ Mäskäw tantanalarına barmaw qararın tänqitläp, Gruziä prezidentı üz veterannarınıñ ciñügä kertkän öleşen añlaw öçen älegä bik yäş şul dip belderde. BDB illäre citäkçeläreneñ bügenge oçraşuı yabıq şartlarda ütte. Kiläse cıyılışnı alar august ayında Tatarstan başqalası Qazanda ütkärü xaqında kileşte. Töp mäs''älä bulıp anda Berdämlekneñ kiläçäge turında äğza illär arasında säyäsi fikerläşü ütkärü toraçaq. Bu xaqta yäkşämne oçraşuınnan soñ Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko belderde.
Kärim Kamal


text:
Şuq malayźar häm qıźźar nindäy genä mutlıqtar qılmay ikän. Xatta neft sığarıusı skvajinağa ultırıp bäwelep zıyan kürewselär źä bar. Hawlıq haqlaw ministrlığınan xäbär itewźärensä, ütkän yıl menän sağıştırğanda yäräxätlänewselär hanı 16 protsentqa artqan. Respublika klinik dawaxanahınıñ travmotologia üźägendä äle 60-tan aşıu bala yata. Baş tabip urınbaźarı Röstäm Äxmätşin äytewensä, kön hayın tierlek balalar menän bäyle ber-nisä qayğılı xäl terkälä.
Tabiptar äytewensä, köndär hıuıtıp uqıu başlanıu menän küñelheź xäldär aźaya.


text:
Rinat Bilalov: «Deputatlarnıñ Mäskäw Kremle kontrol` itkän fraksiälärdä toruın iskä alsaq, alarnı ağımğa qarşı baruın kötep tä bulmıy. Häm mondıy qaraş Qazan Kremlendä qänäğätsezlek tudıra axrısı. Latin grafikası mäs’äläsendä Tatarstan Dumada mısqıl itelgäç, Mintimer Şäymievnıñ deputatlarnı, alarnı deputat itü öçen respublika böten şartlar tudırıldı, ä alar Tatarstan mänfäğätlären yaqlıy almadı, dip şeltäläwen dä iskä töşerü citä. Xäzer Dumağa omtıluçılar, anı xäterli mikän?» BocToчHый эkcпpecc.
Tatarstan Prezidentı şuşı könnärdä genä «Tatarstan xalıq deputatların saylaw» qanunına qul quydı. Bu xäbär dä küpçek gäzitlärdä basılıp çıqtı häm matbuğatta alıp barılğan saylaw aldı kompaniäsenä yaña tösmer östäde.BocToчHый эkcпpecc atnalığı Duma deputatı bulırğa telägän şäxeslär häm alarnıñ eş ğämälläre xaqında yazdı. Şunıñ belän bergä, gäzit xäbärçese, ütkän saylawlarda ciñgän deputatlarnıñ prinsipial’ mäs’älälärdä niçek tawış birüe turında da mäğlümat birä. Ğämäldäge Dumada Tatarstannıñ 9 deputatı eşli, alarnıñ kübese xakimiät firqäläreneñ fraksiälärendä torsa, 2 deputat «Narodnıy deputat» törkemendä eşli, Aleksandr Saliy kommunistlar belän bergäläp eşli, ä İvan Graçev möstäqil deputat bulıp isäplänä. İnde gäzit xäbärçese Tatarstan wäkilläreneñ latin grafikası mäs’äläsendä niçek tawış birüen tikşerep çığa. Fändäs Safiullin bu mäs’älädä tatar xalqınıñ xoquqların saqlap qalu öçen axırğaça tırışsa, şulay uq Tatarstan keşese Salimxan Äxmätxanov, kiresençä, latinı tıya torğan tözätmäne täqdim itüçe törkemdä bulğan. Atom töş qaldıqların Rusiägä kertergä mömkinlek birä torğan qanun öçen İvan Graçev, Aleksandr Saliy, Oleg Morozov häm Mixail Rokitskiydan qala, başqa deputatlar xuplap tawış birgän. Morozov belän Rokitskiy da, qarşı tawış birmägän birüen, barı tik ul könne eştä bulmağan. Küp kenä deputatlar, çeterekle qanunnı qarağanda şulay xäylä tabıp, zaldan çığıp torırğa tırışa, dip yaza BocToчHый эkcпpecc atnalığı. Rişwätçelekkä qarşı köräş mäs’äläse dä küpçelek Tatarstan deputatların bitaraf qaldırğan, şuşı qanun öçen barı tik Färidä Ğäynullina häm Aleksandr Saliy ğına xuplap tawış birgän. BocToчHый эkcпpecc atnalığı küzätüçese, deputatlarnıñ niçä tapqır xuplap häm qarşı tawış birülären qarap çıqqannan soñ, şunı açıqlıy: kommunistlar firqäse wäkile Aleksandr Saliy xakimiätlär täqdim itkän qanunnarğa küpçelek oçraqta qarşı tawış birgän; härwaqıt xuplap tawış birgän deputatlar arasında Nail Xösnetdinov belän Mixail Rokitskiynı atap bula. Xakimiätlär täqdimnären xuplaw bäygesendä ikençe urında Salimxan Äxmätxanov belän Sergey Şaşurin bara. Sergey äfände, oppozitsiädä toruçı keşe bulıp kürenergä tırışsa da, barı ber genä tapqır qarşı tawış birgän. Ul oçraqta da, qarşı birü räsmi xakimiätlärgä faydalı ide, dip yaza älege gäzit. Xäbärçe, İvan Graçevnı iñ möstäqil fiker yörtüçe deputat, dip, ä Fändäs Safiullinnı, iñ küp tapqır tawış birüdän tıyılıp qalğan deputat, itep atıy. Mäqälägä näticä yasağanda avtor bolay yaza: «Tatarstannıñ Dumadağı wäkilçelektän nindider berdäm törkem kilep çıqmadı... Deputatlarnıñ küpçelege, törkemneñ tügel, ä fraksiälär röxsät itkän külämdä bulsa da, üz uyınıñ alıp bardı. Deputatlarnıñ Mäskäw Kremle kontrol’ itkän fraksiälärendä toruın iskä alsaq, alarnı ağımğa qarşı baruın kötep tä bulmıy. Häm mondıy qaraş Qazan Kremlendä qänäğätsezlek tudıra axrısı. Latin grafikası mäs’äläsendä Tatarstan Dumada mısqıl itelgäç, Mintimer Şäymievnıñ, alarnı deputat itü öçen respublika böten şartlar tudırıldı, ä alar Tatarstan mänfäğätlären yaqlıy almadı, dip deputatlarnı şeltäläwen dä iskä töşerü citä. Xäzer Dumağa omtıluçılar, anı xäterli mikän?» - dip yaza BocToчHый эkcпpecc atnalığı xäbärçese Rinat Bilalov.
Saylaw aldı çorında barlıqqa kilgän Kypbep gäzite, saylaw aldı köräşendä üzen kürsätmäde äle, läkin şuşı gäzitne çığaruçı avtorlarnıñ yazmalarınnan, alarnıñ dönyağa qaraşların çamalap bula. Mäsälän, anda Aleksey Demin Tatarstan Däwlät Şurasında gel kiregä suqalap torğan deputat Aleksandr Ştaninnı yaqlap çığış yasadı. Ul patşa häm anıñ tirädäge keşelär xaqında äkiät uylap çığara häm ber keşegä, xalıqqa xakimiättägelärneñ serlären söyälüçe, patşa boyırıqlarınıñ döreslegendä şikländerüçe rolen birä. Demin äkiätendä, patşa şuşı tuñğısız keşegä cäza birergä teläp, üze dä awır xäldä qala.Tatar gäzitläre turıdan turı saylaw aldı köräşendä qatnaşmasa da, milli matbuğatta saylanırğa teläüçelärgä teläkkä tartım äyberlär basıla. Mäsälän şundıy yazma bu atnada Şähri Qazan gäzitendä dönya kürde. Äxmät Ğädelneñ Şähri Qazannıñ «İlhamiät» quşımtasında basılğan «Sirat küprenä ayaq basqançı» digän yazması iğtibarnı cälep itte. Mul tormış buldıru öçen fänni häm ğämäli ostalıq kiräk, dip yaza Äxmät Ğädel. Kadrlar bar eşneñ dä başı – digän äytemgä tayanıp, avtor, tormışıbızda kadrlar citeşmäwenä häm alarnı äzerläw qıyınlılarına tuqtala. Äxmät Ğädel yazğança, kadrlar äzerläw qıyınlığınıñ berniçä säbäbe bar : berençedän, sälätle yäşlär, tormış şartları awır bulğanğa, yuğarı uqu yortlarına kerä almıy, ikençedän, yuğarı uqu yortlarınnan tieşle äzerlege bulmağan, läkin tüli alırlıq çile-peşle belgeçlär çığa. Annan soñ, öçençe säbäp itep ul, yäşlärne üzlären kiterä. Mäsälän, xäzerge şähär balaları turında Äxmät Ğädel bolay yaza:« Anıñ, kadrlar äzerläwneñ, öçençe qıyınlığı da bar, bu – tormışnıñ ni ikänen dä belmägän, konservatsiädä üskän, olı tormıştan, zur ideallardan çittä bulğan, dinsez, millätsez, tirän tamırsız, milli kul’turasız – qiblasız şähär balaları. Ğädättä, ul qulına sıra şeşäse totqan bula, ikençe ber töre - olı keşelär barlığına ise dä kitmiçä, üze kebek, awızına sağızlı, iserek qıznı qoçaqlap, übep, qarmalap torıp, yä eskämiäneñ keşe utıra torğan cirenä ayaqların quyıp, şunıñ terätkänendä utırıp, sügener. Mondıy balanı VUZda uqıtsañ da, eşkä quşsañ da, faydası şul qädäre genä bulır. » - dip yaza Äxmät Ğädel. Anıñ süzlärençä, şuşındıy şähär balaları, eş-xezmättä çınığıp peşkän häm üzlegennän uqırğa kergän awıl balasınıñ qapma qarşısı bulıp qına qalmıy, aña yäşärgä, uqırğa kirtä buluçılar da bar. İñ elek kadr äzerläwne qayırtırğa kiräk, dip avtor «bezgä borınğı Şumer, borınğı Törki, Yaponiä, Qıtay, Hindstan, Mämlük Ğäräbstanı, Almaniä däwlätlärendä kiläçäk buınnı tärbiäläw ısulları ürnäk bula alır ide», digän täqdim kertä. «...Törle känäfilärdä mäğlümatsız, beldeksez keşe utırsa, bälä-qazanı köt tä tor. Alay bulğaç, ni öçen soñ bu ğibrätlärne üzebez belän idärä itüçelärne saylağanda, yä bilgelägändä istä totmıybız?..» digän soraw quya Äxmät Ğädel.
Bu yazmanı Watanım Tatarstan gäzite «Işansañ-ışan...» digän säxifädä bastırıp, anıñ 100% da çın bulmawı xaqında, kisätä ide şikelle. Yänäse bez yazabız, telisez ikän – ışanasız, telämisez ikän – yuq.
Fälsäfi uylanulardan ğäcäyep xällärgä küçik. Şaqqatırğıç, qurqınıç häm keşe ıslanmaslıq xällär turında xäzer tatar matbuğatı da yaza başladı. Mäsälän Watanım Tatarstan gäziteneñ comğa sanında «Işansañ-ışan...» digän säxifädä ğadi tatar babayınıñ ülep terelüe xaqında ber yazma basılıp çıqtı. Mäqälä başqa gäzittän alıp tärcemä itelgän, xällärneñ qayda barğanın häm töp qaharmannıñ çın isemen belü mömkin tügel. Anda äkiätkä oxşağan ber qissa bäyän itelä. Yäşägän di, bulğan di ber awılda terlekçe dä, traktorçı da Mäxmüt abıy. Dingä ışansa da, mäçetkä yörmi, doğalar uqımıy. Ämma yarlılarğa qulınnan kilgänçä yärdäm itä. Ber gäyebe bulğan anıñ, salırğa yaratqan. Qısqası gäp-ğadi tormış, dip yaza gäzit. Şulay ber könne, Mäxmüt abıy eş urınına, qarawılğa bara. Yoqlarğa yata häm ber zaman ike tawış işetä, berse «Xoday täğälä anı izge keşe itep yaratqan...», di. İkençese, «Xodayğa ışansa da, ul din qanunnarın boza»- dip äytä. Mäxmüt abzıy tormaqçı bula, ämma tora almıy. Şul mizgeldä ul ülä häm ike färeştä belän tämüğqa töşä. Yulda alarğa törle waqıtta ülgän keşelär oçrıy. Alarnıñ berse färeştälärgä anıñ naçarlığı xaqında äytsä, ikençese – izgelege turında söylägän. Färeştälär uylaşqannan soñ, bu keşe doğa uqunı da beläçäk, araqını da şul mizgeldän onıtaçaq, dip anıñ canın kire tänenä qaytara. Şunnan soñ, Mäxmüt abzıy tämäkene dä, araqını da awızğa qapmas bula. Qor`änne qulınnan töşermi, äkren-äkren ğäräpçä öyränä häm uqıy başlıy. Soñınnan anıñ keşelärne däwalaw säläte açıla. «Ülep terelüdän soñ sezgä yäşäw awıraydımı, ciñeläydeme?» dip sorıy xäbärçe. Mäxmüt abzıy, awıraydı, di. Çönki xäzer ul küp belä häm üzen qağidälärne ütärgä tieş, dip sanıy. «Awır bulsa da, başqa yazmış ezlärgä yaramıy. Qıyın waqıtlarda da tüzärgä häm däşmäskä kiräk. Här süzeñä cawap birergä.. Bu bik qıyın» -dip cawap qaytarğan Mäxmüt abzıy.
Şulay itep, bu atnada urıs häm tatar matbuğatında çınğa oxşağan äkiätlär häm äkiätkä tartım çın tarixlar basıldı. Saylaw aldı çorında andıy yarım yalğan, yarım çın qıssalar küp bulır äle. Ä qaysına ışanırğa, sez, xörmätle radio tıñlawçılar, gäzit uquçılar – üzegez xäl itegez.Bikä Timerova.


text:
Behice Boran
Behice Boran (1910-1987) - belli qırımtatar tamırlı Türkiyeli ilk qadın siyasiy fırqa reisi.
Behice Boran, 1910 senesi mayıs 1-de Bursada doğdı. Qırımdan köçken ailesiniñ üyken qız balası edi. Tasilini litseyni bitirgeşi İstanbulda yasadı. Burs qazanıp AOŞniñ Miçigan Universitetinde içtimaiyat (sotsiologiya) tasili aldı. Türkiyege 1939-da qaytqan Behice Boran orta mektepte İngliz tili dersleri berdi. Daa soñra Ankara Universiteti Til Tarih Coğrafiya Fakultetine kirdi. Mında dotsent olıp vazife yaptı, 1948-de siyasiy körüşleri sebebinen üniversitetten çıqarıldı. 1946-da neşriyatçı Nevzat Hatkonen evlendi. 1950-de Türk Barış Severler Cemiyetiniñ temelcileri içinde yer alğan Behice Boran mında temelci ve reis vazifesini aldı. Koreya cenkine asker yibergen Adnan Menderes ükümetini tenqit etken bir telgraf yibergeni içün gabatlanıp 15 ay apis cezası aldı. 1961-de qurulğan Türkiye işçi Fırqasına (Türkiye İşçi Partisi, TİP) 1962-de aza oldı, 1965-de vekil olıp saylandı. 1970-de TİPniñ IV Qurultayında umumiy reis oldı. 1971-de 15 yıl ceza aldı ve 1974 afusınen apisten çıqtı. 1975 senesi mayıs 1-de TİPni yañıdan qurdı. 1980 senesi sentâbr 12-den soñ Türkiyeden çıqtı ve 1987 senesi oktâbr 10-da Brükselde vefat etti.
Kitapları[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- İş Bölümü ve Kadının Sosyal Mevkii,
- Toplumsal Yapı Araştırmaları,
- Türkiye ve Sosyalizm Sorunları,
- İki Açıdan Türkiye İşçi Partisi Davası,
- Niye Birleşiyoruz, Ne İstiyoruz, Niye Dönüyoruz
Tercimeleri[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Platon (1944) Devlet Adamı,
- Granville-Barker, Harley (1946), Voysey Mirası,
- Steinbeck, John (1964) Sardalya Sokağı,
- Fast, Howard Melvin (1966) Hürriyet yolu


text:
Miguel de Cervantes
Miguel de Cervantes Saavedra (aytılıwı: Migel de Servantes, 29-Sentyabr 1547 – 23-Aprel 1616) İspaniyalıq roman jazıwshısı, shayır ha'm dramaturg. Onın' ataqlı Don Quixote shıg'arması ko'pshilik ta'repinen en' birinshi ha'zirgi zaman romanı dep ha'mde bul tarawdag'ı en' jaqsı jazılg'an shıg'armalardan esaplanadı. Onın' İspan tiline o'tkizgen ta'siri sonshelli edi, İspan tilin ko'binese la lengua de Cervantes dep aytar edi, yag'nıy ispanshada bul Cervantes tili degendi an'latadı. Adamlar onı El Príncipe de los Ingenios – Aqıllılardın' xanzadası depte shaqırg'an.


text:
Räzil Välievkä 60 yäş
Sez bezgä Tuqay kebek miras qaldırır idegezme!? -
Min üzemne Tuqay kebek ük bay dip äytmäs idem!.. Tatar ASSRnıñ Tübän Qama rayonı Taşlıq awılında tuğan Razil abzıynıñ cawabı şundıy buldı. Bälki ul alay uq bay keşe dä tügelder, iñ möhime anıñ milli canlı, xalıqçan buluı soqlandıra, küñele bay anıñ di, dus-işläre, tanışları. Xäzerge köndä Razil Wäliev Däwlät şurası deputatı, mäğärif, fän, mädäniät, milli mäs'älälär komitetı räise. Şunıñ östenä anıñ äsärläre tom-tom bulıp dönyağa çığa tora. P'yessaları buyınça spektakl'lär uynala. Deputat bularaq ta Razil abzıy sessiälärdä tatar xalqın qayğırtıp qaynar çığışlar yasıy. Yäşlegendä Mäskäwdä qızına Söyembikä iseme quşuğa qarşı çıqqan ZAGS xezmätkärläre aldında ğar'legennän yılap cibärä. Axır çiktä barıber üz digänenä ireşä, qızına Söyembikä iseme quşa. Şundıy uq awır mizgellärne ul Tatarstan prezidentın xalıq saylap quyu xoquqın mäskäwlär tartıp alğaç, latin yazuı kire qağılğaç kiçerä, küñelennän ränci. 60 yäşen tutıruğa qaramastan Razil abzıy tatar xalqı öçen qulınnan kilgänneñ barsın da eşli di anıñ turıda tatar zıyalıları. “Dönyalar bolay ğına barmas äle. Tatar dönyada üz urının alır. Tatar ul – böyek isem.” – di ul. Äytkänebezçä, mäktäptä uqığanda qaçıp qına “Azatlıq”nı tınlıy. Berwaqıt uramğa yañğırata torğan knopkağa basa, böten şähär ul waqıtta tıyılğan radionı tıñlıy. Monı işetep mäktäp direktorı işekne bärep kerep Razil abzıynıñ yañağın sıpıra. Şunnan soñ aña uqudan kitärgä turı kilä. Uqıtuçı annan ğafu ütenä-ütenüen. Tatarlar öçen can atıp yörüenä dälil itep yäşlegendäge tağın ber xatiräne iskä töşerä. Mäskäwdä ädäbiät institutında uqığanda SSSR tarixı däresendä ber uqıtuçı qırım tatarları xaqında caysız süz äytä. Razil abzıynıñ cene çığıp:“Min bütän sezneñ däresne tıñlıy almıym” dip äytä dä torıp auditoriädän çığıp kitä. Anıñ belän başqa millät wäkilläre dä iärä. İkençe könne rektorğa çaqıralar, Razil abzıy belän tağın 13 keşe iärgän bulğaç institut citäkçelege ällä ni eşli almıy. Razil Wäliev turında küp söylärgä bula. Anıñ turıda gazeta-jurnallarda yazmalar basıla tora, ul caylap qına millät öçen eşli birä. Bäyräm könnärendä ğailäm belän bulırğa yaratam di ul. Tormış iptäşe Aliä, qızı Söyembikä, onıqları belän üz bäyrämen qarşılawçı Razil Wälievnıñ “Söyembikä” cırında millät yazmışı turında qayğırtu, däwlätçelek idealları işetelä. Röstäm İsxaqi


text:
Title News
Damir İsxakov: «Başqortostanda xezmätçe tatarlar qatlamı oyışıp kilä. Alarnıñ dönyağa qaraşları ictımaği oyışmalardağı millättäşlärennän ayırılıp tora. Soñğıları yış qına üzeneñ mesken xällärenä basım yasap, tawış quptarırğa tora. Xezmätçe tatarlar alay söyläşergä öyränmägän. Läkin alar da, başqortlar kebek, östenlekne kürsätüçe tonğa küçä almıy.» /ЗBeздa ПoBoлжbя/
Tatarstan yäşläre gäzitendä älege qorıltay turınağı yazma «Yörisez peçän waqıtında eş qaldırıp» dip isemlängän ide. Watanım Tatarstan xäbärçese Räşit Minhac üz yazmasın Tatarstan yäşlärenä täqdim itärgä bulğan. «Yörisez peçän waqıtında eş qaldırıp» digän, baş isemgä çığarılğan cömläne, jurnalistlarnı aşatırğa alıp barğan aşxänädä tabınçılar äytkän bulğan. «Här kuxarka däwlät belän idarä itä ala» digän ğibäräse bar Leninnıñ. Şul cähättän çığıp qarağanda, däwlät ähelläreneñ tatarlarğa mönäsäbäte bulıp toyıldı bezgä bu qaraş» - dip yazdı Räşit Minhac. Qorıltay barışı xaqında yazğanda ul şuña iğtibar itä:
“Rusiä Däwlät Dumasında Tatarstanda tatar yazuın latinğa küçerügä qarşı zakon proektı täqdim itüçelärneñ berse bulğan Başqorstostan Fännär Akademiäse Prezidentı Robert Niğmätullin, Rusiädä yäşäwçe barça törki xalıqlarğa latin yazuına küçärgä kiräk, dip çığış yasadı. Kiçä genä «Tatarstanda tatar yazuın latinğa küçerü --separatizm»,— digän akademiknıñ mantıyğın añlaw qıyın. Ägär bergäläp küçü kiräklegen tanıy ikän, ayırım küçmäskä çaqıra ikän, nigä Däwlät Dumasına da şulay söylämi soñ ul? Berdäm küçü -- panturkizm tügel ul, dip beldersä dä, mäsäläne bu räweşle quyğanda qarağruhçılar bezne näq menä şul närsädä gäyeplärgä mataşçaqlar iç.»
“Bälkem märtäbäle akademik Kongressqa kilgäç, üzeneñ bu mäsälägä qaraşın tägäyenraq belderer, Tatarstan Fännär Akademiäsenä bu yünäleştä eş başlaw xaqında sallı täqdim kerter?” - digän sorawlar quya Räşit Minhac.
BeчepHяя KaзaHb gäzite Başqortostan tatarları qorıltayında Kongressqa wäkillär saylaw misalında, ğömüm delegatlar bilgeläwgä fars, qılanış digän bäya birde. Gäzit ütkän Kongressta Başqortostan prezidentınıñ da, başqa yuğarı däräcäle keşelärneñ dä qatnaşuın iskä töşerä, ämma alarnıñ anda qunaq bularaq qına urın biläülären iskärtä. Fantaziäne eşkä cigep uylasañ, çittäge tatarlar isemlegendä Mäskäw başlığı Yuri Lujkovnı da, federal okrug citäkçese Sergey Kirienkonı da kürep bulır, digän bäya birde BeчepHяя KaзaHb gäzite.
ЗBeздa ПoBoлжbя gäzite dä qorıltayğa iğtibar kürsätmi buldıra almadı. Anda, qorıltayda qatnaşqan Damir İsxaqovnıñ analitik yazması urın aldı. «Başkirskie poddanıye» dip isemlängän yazmada avtor qorıltayğa şaqtıy tänqiti qaraşın belderä. Xälne tiränten belmägän keşegä qorıltay yuğarı säyäsi kulturanıñ ürnäge bularaq, zur tä'sir yasarğa mömkin ide, di Damir İsxakov. Ul şulay uq, ciyennı oyıştıruçılarnıñ sälätenä dä yuğarı bäya birä, qorıltay 3 säğät eçendä bik şoma räweştä ütep kitkän. Ämma yuğarı oyışqanlıqta da citeşsezleklär bulğan. Başqortostan tatar ictimağıy üzäge citäkçese Ğiniätullin äfändeneñ, bik itäğätle formada bulsa da, milli mäsäläne kütärep çığuı tınıç qına barğan söyläşülärgä küpmeder canlılıq kertte, di avtor. Näticälär yasağanda Damir İsxakov şundıy ber küreneşkä iğtibar itä:
«Başqortostanda xezmätçe tatarlar qatlamı oyışıp kilä, küräseñ. Alarnıñ dönyağa qaraşları, böten tatar xoquqları öçen köräşüçe ictımaği oyışmalardağı millättäşlärennän ayırılıp tora. Soñğıları, qızğanıçqa qarşı, yış qına üzeneñ mesken xällärenä basım yasap, tawış quptarırğa tora. Xezmätçe tatarlar alay söyläşergä öyränmägän. Läkin alar da, başqortlar söyläşkän kebek, östenlekne kürsätüçe tonğa küçä almıy. Bu qatlamnar üz-ara urnaşıp betkänçe, kürşelärdä, könçığış demokratiäse östenlek itäçäk. Real tormışta yäşärgä öyränegez, äfändelär.»
Mädäni Comğa gäzite dä qorıltaynı yaqtırtu eşenä üz öleşen kertte. Anda Ufadağı ciyenda qatnaşqan, Däwlät Şurası räise urınbasarı Robert Miñnullinnıñ çığışı basılıp çıqtı. Ul tatarlaşu yäki başqortlaşuğa tügel, ä kübräk manqortlaşu, urıslaşu, alkaşlaşu gämällärenä basım yasağan. Äle ikençe, alternativ Başqortostan tatarları qorlıtayınıñ ütüe bar. Şuña kürä matbuğat bitlärendä bu xaqtağı söyläşülär, alğa taba da däwam itär, dip farazlap bula.
Kongressqa äzerlek mäsäläre matbuğatta, şulay uq, kiñ çağılış taba. Şul uq ЗBeздa ПoBoлжbя gäzitendä Başqortostan tatarları qorıltayınıñ III Bötendönya tatar kongressına möräcäğäte basılıp çıqtı. Kongressta qatnaşuçılarğa ğına tügel, anı oyıştıru komitetına da, Däwlät citäkçelärenä dä Tatarstannan çittä eşläwçe tatar oyışmaları möräcäğätlär yawdırıp tora. ЗBeздa ПoBoлжbя gäzitendä, mäsälän, Sember yaqlarınnan, «Tuğan tel» oyışmasınnan kilgän xat basılıp çıqqan. Älege tatar oyışması Mintimer Şäymievqa möräcäğät itep, Ulyanğa birelgän urınnarnıñ sanın qabat qararğa häm Kongress delegatlarına büläklär öläşmiçä, alarnıñ yul, aşaw-eçü xaqların tülämiçä genä ütkärergä çaqıra.
Äytergä kiräk, Qazanğa kilgän, qänäğätsezlek xise tulı xatlarnıñ eçtälege, başqa yünäleştä bula gädättä. Alarda fälän-fälän oyışmağa urınnarnı birmägez, bezneñ oyışmağa biregez, yäki urınnarnıñ sanın kiñäytegez, digän süzlär äytelä.
İnde başqa temalarğa küçik. Bu atnada, Rusiädä zur tiraj belän taraluçı ИзBecTия gäzite «Platoçki belıye» digän şaqqatırğıç yazma bastırdı. İmzasız dönya kürgän elege mäqälädä, Tatarstan möselman xatın-qızlarınıñ pasport fotosına yawlıq bäyläp töşergä röxsät itmägän öçen mäxqamäläşep yörüläre xaqında süz bara. Läkin bu mäğlümät yanında, bik kisken kommentariy dä urnaştırıldı. Möselman xatın-qızlarnıñ yawlıqnı salırğa telämäwenä, ИзBecTия tänqiti qaraş belderä. Alarnı cirle qanunnarğa yaraqlaşırğa telämäwdä gäyepli häm möselmannarnı Yevropadağı immigrantlar belän çağıştıra. Menä ber özek:
«İskärtep quyarğa tieşbez. Rusiä -- dönyawi däwlät. Küp millätle häm federativ tözeleşle. Ämma iñ berençe çiratta Rusiä -- berdäm il. Häm şundıy ildä anıq qanunnar bulırğa tieş. Milli üzençäleklärgä teläktäşlek kürsätü häm alar belän hozurlanu däwlätneñ dönyawi formasına häm berdämlegenä qayçan qurqınıç tudıra başlıy -- bu qannunda bilgelänergä tieş. Häm bezgä, Rusiä grajdannarına monnan oyalmasqa kiräk. Yä isä skinxedlar kebek suğış çuqmarları, monı bezgä iskä töşerä başlar.»
“Yevropadağı immigrantlarnıñ ul yaqlardağı ğoref-ğadätlärne qabul itärgä telämäwe, cirle xaqimiätlärneñ bu xällärgä tüzep toruı, faşist qaraşlı säyäsi xäräkätlärneñ üsep çığuına säbäp bulmadı mikän?” - digän soraw quya avtor häm fikeren bötenläy başqa yünäleşkä alıp kitä. “Kiler ber kön, bu möselmannar Rusiädäge mäktäptä malaylarnı häm qızlarnı ayırım uqıta başlar. Annan soñ, mäktäp programmasın Qör’ängä turı kiterergä telär. Mädräsälär dä, açıqtan-açıq, çeçen suğışçılarnı äzerlärgä totınır. Ä annan yaña 11 sentäbergä dä yıraq tügel” - dip yaza gäzit. Axırda gäzit xäbärçese “yarar, ul xätle quyırtırğa kiräk tügelder”, dip tä rizalaşa, ämma şul uq waqıtta “bezneñ cämğıättä yawlıqlı kileş fotoğa töşü gädätkä kermägän, yawlıqnı salırğa turı kiläçäk. Kiresen isbatlap torırğa, bu fanatizm tügelder bit?” - digän kisken näticä çığarıp quya yazmanıñ avtorı.
Tatarstan matbuğatı bu mäqälägä zur iğtibar kürsätmäde. Ä menä Pecпyблиka TaTapcTaH gäzite älege mäsälägä üz qaraşın belderde. «Nigä yawlıqlarğa bäyländelär soñ bolar, çäçne buyap, çäçtaraşnı üzgärtep, kosmetik äyberlär sörtep, yözne ällä niçek üzgärtep bula bit? Tärtip saqlawçığa keşeneñ şäxesen açıqlaw öçen 3 säğät birelä, xatın-qız militsiä qulına yawlıqsız kileş kilep elägä ikän, kem aña yawlıqnı kire bäyläp, pasporttağı foto belän çağıştırıp qararğa röxsät itmi. Ni säbäple 1998 yılğa qadär, din ähellärenä baş kiemnären salmıyça, tanıqlıq alırğa yarağan, ä xäzer yaramıy? » - digän soraw quya gäzit xäbärçese.
İkençe Mäskäw gäzite, ApryMeHTы и ФakTы atnalığı, Tatarstan belän Federal Üzäk arasındağı mönäsäbätlärneñ kiskenläşüenä zur iğtibar birä. «Federalizm. Qazan xlopnula dveryu» digän yazmanıñ basılıp çığuı xaqında xäbär itkän idek inde. Anıñ atnalıq matbuğat küzätüendä urın aluı, mäsälägä ğomum qaraş taşlarğa mömkinlek birä. Şuña kürä bu mğlümatqa qabat äylänep qaytırğa buldıq. Mäqälädän ber özek:
«Mäskäw Şartnämälärdän baş tartu yağında nıq tora. Bu xälne Tatarstan Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşinnıñ Mäskäwğä söyläşülär alıp barırğa dip kilüe dä üzgärtä almıy. Näticädä Qazan işekne qatı itep yabıp çığıp kitte. Xällär 1993 yılğı waqığalarnı xäterlätä başladı. Mintimer Şäymiev milli xäräkät wäkilläre belän oçraştı. Ä yawlıqsız kileş pasport fotosına töşergä telämägän möselman-xatın qızları mäxqәmägä möräcäğät itte. Şunnan soñ, million yarım urıs xalqınnıñ nervasın uynatuın kötärgä qala.»
Tatarstan yäşläre gäzite moña şunduq cawap birde. Gäzit xäbärçese Zöläyxä Qidaşeva bu häm ИзBecTия gäzitendäge yazmalarnı ber awızdan äytelgän süz dip sanıy, häm urıs xalqı tarafınnan tügel, ä öçençe ber yaq tarafınnan äytelgän qotırtu, dip bäyäli. Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşinnıñ şuşı mäs'älädä Mäskäwgä qarşı süz äytüen, gäzit, anıñ grajdanlıq batırlığı dip atıy.
Axırda ber yañalıq. Tatar mäsäläsen, federal tözeleş problemaların yaqtırtıp kilüçe BocToчHый эkcпpecc gäzite bu atnada çıqmadı. Redaksiägä şaltıratıp, şunı beldek: gäzit xezmätkärläre 2 atnalıq yalğa kitkän, basmanı çığaru waqıtlıça tuqtalğan. Qayber mäğlümatlarğa qarağanda, gäzitne gämälgä quyuçı şirkätlärdä aqça qıtlığın kiçerälär ikän. Şuña kürä soñğı waqıtta BocToчHый эkcпpecc atnalığınıñ yabılu mömkinlege turındağı süzlär, torğan sayın yışraq işetelä başladı. Axırı niçek bulır, kiläçäk kürsäter.
Bikä Timerova


text:
Qırğızstannıñ Jalal-Abad oblısınıñ turğındarı men jergilikti ïmamdar Qanıgül Satıbaldïevanıñ twıstarına onı jergilikti zïratqa jerlewge ruqsat etpedi. Sebebi marqum xrïstïan-baptïst dinin ustanğan.
centralasian.org-tıñ xabarlawınşa, 76 jastağı Qanıgül Satıbaldïeva 13 qazanda qay`tıs boldı. Turğındar onı jergilikti zïratqa jerlewge ruqsat etpegendikten, qızı äkimdikten jäne jergilikti mäslïxat depwtattarınan kömek surağan. Marqum äy`eldi musılman qabirine jerlewge birinşi bolıp awdandıq ïmam qarsı şıqqan. Ol xalıqtı jïnap, Juldız Azaevadan musılmandıqqa bet burwdı talap etken. Jïnalğan xalıq äy`elge qarsı tas laqtırwğa şaqırğan.
- Olar meniñ xrïstïan dininen bas tartıp, ïslamdı qabıldawımdı talap etti. Mağan anam üşin keliswge twra keldi. Olar bul özgelerge sabaq bolsın dedi. Men ïslamdı qabıldap turıp, anamdı jerlewge ruqsat beresiñder me dep suradım. Mäy`it eki kün boy`ı jattı, ïsi şığa bastadı. Biraq jïnalğandar qarsı boldı. Olar mağan awlaña jerle dedi. Jawlarıma munday` jağday`dı tilemey`min», - dey`di Juldız.
Awdan äkimi Şwmkar qajı Çınalïev Juldız Azaevanı kelemejdegenin joqqı şığarıp, bul tek tüsindirw jumısı boldı dey`di.
Qanıgül Satıbaldïevanıñ denesin körşi awıldağı basqa zïratqa jerlegen. Biraq Orıqtı awılınıñ turğındarı da şw kötergen. Soñında mäy`itti qay`ta qazıp alıp, xrïstïandardıñ zïratına jerlewge twra kelgen.


text:
Russiädä prezident kamdidatı İrina Xakamada , Putingä qarşı süz belän höcümen köçäytte. Ul " Kommersant" gazetasında basılıp çıqqan açıq xatında häm jurnalistlar belän oçraşqanda Putin bigeräk tä 2002-çe yılnıñ üktäberendä Dubrovka vaqiğäse turında döreslekne yäşerüe belän yalğanğa nigezlängän cämğiät tözede dip belderde. Bu xaqta "Moscow Times" gazetasınıñ bögenge sanında basılıp çıqqan maqäläneñ eçtälege.
Maqälädä başta Xakamadanıñ xatı turında mäğlümät birelgän. "Nord-Ost" teatr üzägendä 800 çaması räxen alğan çeçen köräşçeläre belän oçraşqan Xakamadada alar teatrnı şartlatırğa, ä xakimiätlär räxennärneñ barısın da qotqarırğa telämädelär digän täsir qalğan. Ul köräşçelär belän oçraşqannıñ ikençe könendä Putinneñ ul vaqıttağı ştab başlığı Voloşin anı yanına çaqırtqan häm mäsälägä tıqşınmasın dip kisken tonda kisätkän. Räxen aluçılarnıñ barısınıñ üterelüe dä säyer. Bu inde pärdä artında kemneñ toruın açıqlau mömkinlegen yuqqa çığarğan. Xakamadanıñ süzlärençä, dusları anıñ şäxsi iminlegenä borçılıp bu mäsäläne quzğatmasqa öndäsälär dä, ul ul vaqıttağı qorbannarnıñ ğailäläreneñprezident kandidatların bu mäsäläne açıqlarğa çağırğan möräcäğätennän soñ bu xaqta söylärgä bulğan. Xakamada, ägär dä prezident ildä diktatura tügel, ä demokratiä urnaştırırğa teli ikän, ul ildä bulıp yatqan vaqiğälär turındağı soraularğa cavap birergä tieş dip belderde. Ul vaqıttağı insident turında ber nindi tikşerenü bulmadı häm xökümät elekkeçä nindi gaz qullanılğan buluı xaqında endäşmi. Xakamada " Prezident xäqiqätne yäşereregä buldı . Bezneñ cämğiät yalğanğa nigezlängän, anda demokratiä tik formal protsedura ğına, ul yabıq häm iñ möhime qurquğa nigezlängän" dip yazğan. Xakamada elek tä Putinne tänqitlägän bulsa da, bu märtäbä ul kisken häm açıq buldı. Bälkim ul monı "Xakamada Kremlneñ doga-fatixası belän kandidatlığın quydı. Moña çaqlı citdi häm tanılğan kandidat yuq ide. Şul säbäple saylaular demokratik häm küp kandidatlı ütte digän täsir qaldıru Kremlneñ mänfäğätlärenä turı kilä" digän şikne taratu öçen eşlägänder. Xakamada Kreml belän xezmättäşlek itüe turındağı fikerlärne qätği räveştä kire qaqtı. Ul şulay uq saylaularğa boykot iğlan itü dä vatandaşlarnıñ demokratik protseduranı kire qağuların añlatqannıqtan , moña qarşı. Şul säbäple dä kandidatlığın quyıp köräşergä cörät itkän. Läkin, kandidatlıqnı quyu äle saylaularda qatnaşunı añlatmıy. İsmelekkä kerü öçen 28-nçe ğinvarğaça ike milion imza ciarğa tieş. Moña çaqlı 150 meñ imza ğına ciilğan. Mäskäv Carnegie Üzäge xezmätkäre Maşa Lipmannıñ fikerençä, ul Xakamadağa ışana , läkin, anıñ yazmışı Kreml qulında. Kreml telägän xäldä, anıñ ike milion imza ciuına qomaçaulıy ala. Läkin, Kreml öçen Xakamada qurqınıçlı kandidat tügel. İñ küp digändä ul 5 protsent tauış cia ala dip xisaplana. Şul säbäple Xakamadanıñ Putin turındağı qatı tänqite dä vazğiätne ällä ni üzgärtmiäçäk. Dubrovka vaqiğäse xalıqnı Putinnän çitläştersä ide, bu ul vaqıtta bulır ide. Şul säbäple Kremlgä Xakamadağa ayaq çalu öçen aqça häm ğayrät sarıf itärgä kiräkmäs kebek.
Färit İdelle, Praga.


text:
Awstraliä mädräsä tözügä qarşı
İslam belän tarixi bäyläneşläre bulğan Kamden qalası şurası İslam mäktäbenä qarşı qarar qabul itte. Şähär xalqı da mädräsäne xuplamıy.
“İslam – ber dä möxitkä häm cirle ğoref-ğädätlärgä qarap üzgärüçän mädäniät tügel. Küp kenä dinnär häm mädäniätlär integratsiälänä häm cirle möxitkä yaqınlaşırğa teli , ämma islam – yuq. İslam täğlimatı monı röxsät itmi”, di Kamden xalıq şurası prezidentı Emil Sremçewiç.
Kamdennıñ Qorän cämğıyate başlanğıç häm urta belem biräçäk 1200 balağa isäplängän mäktäp tözergä röxsät sorağan. Alarnıñ qayberläreneñ genä Qorän uqu häm dini täğlimatne öyränäçäkläre planlaştırılğan.
Şähär şurası cämğıyatneñ möräcäğäten may ayında qarağan häm anı kire qaqqan.
“Möräcägät kire qağıldı, çönki anı planlaştıruda qayber citeşmägän yaqları tabıldı”, dide Kamden şähär başlığı Kris Patterson.
Kire qağunıñ säbäbe itep – tözeleş öçen cirneñ döres saylanmağanı äytelde. Qorän cämğıyate täqdim itkän urın – elekke ferma cire bulğan, anda cirneñ çistalığı däräcäse başlanğıç mäktäp balalarına yaraqlı tügel, dip tabılğan. Şulay uq yaña tözeleştän 600 genä metrda inde ber mäktäp bar ikän.
Qorän cämğıyate şähär şurası qararı belän riza tügel, alar täqdimne üzgärtep şurağa yañadan möräcägät itärgä cıyına.
Kamdennıñ İslam belän tarixi bäyläneşläre bar
Awstraliäneñ Kamden şähärendä 1920 yıllarda yäşägän alman aristoqratı Frederik fon Frankenberg häm anıñ xatını öyendä hind sufiları yulbaşçısı xäzrät İnayat Xan uquları uzğan. Alman ğäiläse anıñ şäkertläre bulğan.
Awstraliädäge möselman cämğiätläre 11 sentäbr terror höcümnärennän soñ üzlärenä qarata doşmanlıqnıñ artuına zarlana. İlneñ İslam şurası räise Ali Rud şuranıñ internettağı säxifäsendä, Awstraliäneñ terror qannurı nigezendä barı tik ğäräplär qulğa alına, dip yaza.


text:
26 yün könne Musa Cälil isemendäge premiäne tapşıru tantanası uzaçaq...
Qazannıñ Ğäliäskär Kamal isemendäge teatrı bu könnärdä tamaşaçılarnı premyera belän şatlandıra. 23 yünnän anıñ säxnäsendä Räbit Batullanıñ Kiçer mine, änkäy spektakle bara. Bu bıyılğı sezonnıñ soñğı premyerası. 1979 yılda berençe märtäbä quyılğanda kebek ük, bu spektakl xäzer da tamaşaçılarğa bik oşadı. Äsärne Miläwşä Zakirova säxnäläştergän, anda teatrnıñ tanılğan akterları uynıy. Comğa, 27 yün könne, Äldermeştän Älmändär spektakle belän Kamal teatrı üzeneñ sezonın yabaçaq. Ä kiläçäk sezonda isä Kamal teatrınıñ yañartılğan säxnäsendä opera da tıñlarğa mömkin bulaçaq. Musa Cälil isemendäge opera häm balet teatrı üzeneñ binasında däwam itkän remont eşläre säbäple, qayber spektakl’lären Kamal teatrı binasında kürsätäçäk.Pänceşämbe, 26 yün könne, Musa Cälil isemendäge premiäne tapşıru tantanası bulaçaq. 2003 yılnıñ lawreatların respublikanıñ Ministrlar Kabinetında täbrikliäçäklär. İsegezgä töşerep ütik, Musa Cälil premiäsenä bıyıl Mäğärif milli näşriäte citäkçese Mödärris Wäliev, cırçı Salawat Fätxetdinov, Sälät Tatar respublika yäşlär ictimaği fondı layıq buldı.
Gölnaz İlgizär


text:
Tekirdağ Türküleri - Duman Da Bastı Dağlara
Sanatçı : Tekirdağ Türküleri
Türkü : Duman Da Bastı Dağlara
Etiketler : Tekirdağ Türküleri - Duman Da Bastı Dağlara türkü indir, Tekirdağ Türküleri - Duman Da Bastı Dağlara türkü dinle, Tekirdağ Türküleri türküleri, Duman Da Bastı Dağlara mp3 indir, Tekirdağ Türküleri türküleri Duman Da Bastı Dağlara türküsü, Duman Da Bastı Dağlara sözleri, Tekirdağ Türküleri mp3 dinle, Tekirdağ Türküleri download, Duman Da Bastı Dağlara bedava mp3, Tekirdağ Türküleri türkü sözleri, Tekirdağ Türküleri türkü dinle, Tekirdağ Türküleri son albüm indir
Tekirdağ Türküleri Türküleri
Tekirdağ Türküleri - Varın Sorun Babasına
Tekirdağ Türküleri - Duman Da Bastı Dağlara
Tekirdağ Türküleri - Bağa Girdim Bağ Budanmış
Tekirdağ Türküleri - Drama nın İçinde Yaparlar Pazar
Tekirdağ Türküleri - Attım Şalımı Boynuma
Tekirdağ Türküleri - Gideriz Biz İkimiz
Tekirdağ Türküleri - Bahçelerde Börülce


text:
Interfax agentlığı, Rusiә parlametındağı çeçen deputatı Aslanbek Aslahanovnıŋ düşәmbe kөnne, Mәskәwdә ütәrğә tieşle qorıltaynı, fevral ayına küçerü turındağı süzlәren tapşırdı. Alsahanov, şuşı qorıltayda Çeçnәdәge nizakka çik quyu maqsatında tөrle taraftağı çeçen wәkillәre qatnaşaqak dip belderde. Әlege cien bu atnada Gudermes şәhәrendә ütkәn başqa ber qorıltaydan sөŋ oyıştırılırğa tieş ide. Andağı qorıltayda ber gene bәysezlek tarafdarı qatnaştırılmadı. Mart ayında Çeçnәdә yaŋa kosntitutsiә referndumğa çığarıla. Aslaxanovnıŋ referndumnı xuplap çığış yasawı turında xәbәr itelә. Ul şulay uk, qorıltaynı fevral ayına küçerü, oyıştıruçılarğa, çeçennarğa qarşı ezәrleklәwlәr kebek başqa mәs`әlәlәr belәn kübrәk şөgellәnü mөmkinlege birә, dide.
Şul arada Groznıynıŋ Zavodskoy rayonında fugas şartlaw nәticәsendә ike xәrbi yaralanğan, tagın ikese hәlәk buldı. Lenin isemen yortüçe rayonda şulaw uk fugas şartlagannan sөŋ çeçen militsiәseneŋ ber xezmәtkәre awır cәrәhәtlәr aldı. Geldagan awılında tınıç xalıqtan 3 keşe üterelğәn. Çeçen xakimiәtlәre mәğlümәtlәrenә qaraganda, alar ber tәrtip saqlauçınıŋ tugannarı bulgan.


text:
Qazanğa kiläm dimilär, Qazanğa qaytam dilär
Bu könnärdäydä xikmätleneñ xikmätlese Qazannıñ 1000 yıllığı. Bu küptän kötelgän häm äzerlängän yubiley çarası çınlıqta bötenläy kötelmägänçä, şaqqattırğıç waqiğa bulıp çıqtı.Qazanlılar bu waqiğanı ğadi häm progmatik säbäplär belän kötkän ide. Metro tözelep betärme? Biletı küpme torır? Kiräkme ikän ul? Qazansa aşa küper salınırmı? Putin kilerme, kilmäsme? Bezgä fatir birmäslärme işe sorawlar işetelä ide. Ä bäyräm könnäre citkäç, xätta milli surätlär belän zinnätle itep bizälgän metro stansiäsenä kübebez töşep qararğa da onıttıq.
Tatarstan kunakxanäse artında Peterburg fontannarı berkölüe dä nipaçum. Xätta äkiättäge alıp sınına oxşağan Qol Ğali häykäleneñ Basketxoll qarşındağı yılğa park urtasınnan Qaban küle östendä yaltırawı da, Bolaq buyında yaña universitet yanında Säydäş häykäle dä ğädäti xäl bulıp kürenä, äyterseñ alar Arça ziratı yanınnan käcä bistäsenä sikergän yaña küper häm şul tirädä tözelgän 12 meñ keşelek boz sarayı ällä qayçan şunda basıp toralar. Piramidası da su östendäge “Cilkän” restoranı da ällä-ä-ä qayçan tuydıra başlağan tabiği manzara bulıp toyıla.
Şuşı “Cilkän” restoranı qarşında Qazansu yılğasınıñ simvolı, tubrası bulıp borınğıdan siläzän, yäğni ata ürdäk xezmät itkän. Bawman uramı başına quyılğan tarixi baqa sınnarı kebek ük şuşı ata ürdäk, yäğni siläzän qaraçqısın “Cilkän” restoranı krşına – suğa yözderergä bulğannar. Xäzer metalldan yabıştırıp yasalğan ğälämät zur ürdäk yasala, awırlığı 1 sentner, yäğni 100 kg metall qullanıla. Qazan qalasınıñ häm yılğasınıñ simvolı digändä cälke tügel. Tik ul 5-6 potlı ata ürdäk tösle metalldan bulıp, kiläçäk uğrıları häm norqamannarı anı metallalomğa iltep sata kürmäsennär. 26 avgustta açılğan 1000 yıllıq parkqa häykäl itep ğälämät zur qazan quyılğan,häm bu qazanda utsız, nisez su qaynap çitkä sibelep tora. Şuşı moğcizağa da ğäcäplänergä waqıt yuq. Padumaeş' mär-mär taş östenä aş peşerä torğan baqır sawıt quyğannar.
Annan da xikmätleräk närsälär bula, änä tatarlar cıyılğan 29 avgust könne “Qazan” milli – mädäni üzäge qarşında 1 tonnalı, yäğni 1000 kg çäk-çäk peşerde. 3 kön buyı şuşı çäk-çäknk äzerlädelär. Meñ yıllıqqa bağışlanğan şuşı çäk-çäkne awız itärgä kilgän xalıq sovet zamanında 1 may demonstratsiäsen xäterlätte. Çäk-çäk aşıy torğan mäydanğa kerü yulına timer qoymalar totıp 20 militsioner saqlap tordı. Çönki tarixi çäk-çäkne awız itü öçen taptalış kilep çığu mömkinlegenä dä yıraq qalmağan ide.
Bäyräm ütkäç Vladimir Putin Baçarov çişmäsenä qaytıp İtaliä premyerı Berluskoni belän söyläşälär. Säyäsät häm säwdä turında söyläşkän arada tağın şul Kzan teması kilep çığa. Putin häm Şäymievqa ike keçkenä at büläk itkännär. Berse- Ğuppi, ikençese - Çappi, berse - malay, berse- qız. Ber-bersen sağınalar di. Menä şundıy xällär. Qaya qarama Qazan da, millenium. Qazanğa säyäxätkä barğan sayın qanı qıza torğan Mortaza Räximovnıñ da xälen añlap bula. Andıylarğa salqın qanlılıq häm nervıñnı tezgendä totu ciñel tügel. Ämma äytkänemçä, xikmät moğcizalı suvenirlarda, häykällärdä genä tügel. Beryulı Rusiäneñ dürt elekke premyerın -– Çernomırdinnı, Primakovnı, Kirienkonı häm premyerlıyktan Prezidentlıykqa sikergän Putinnı Qazanğa kitergän säbäp başqada. Ul da bulsa keşelek häm Yevraziä tarixı. Menä şuşı Qazanda urta ğasırlar säyäsäte qaynağan. Häm dä borınğı zaman xällärenä dä şuşı İdel Bolğar tiräsendä yul salınğan. Çönki Qazan tuğanda xäzerge zur häm kiñ cäyelgän Rusiä däwläte babalarıbız ileneñ poçmağındağı ber provinsiä bulğan. Änä Mäskäw başlığı Luşkov käyefsez yöri, ah di bu Kazan ğalimnäre Mäskäw arxeologların uzğan näticädä Qazan borınğıraq häm däwlät bularaq tamırlıraq bulıp çıqqan. Menä şuña kürä keşelär dä atlar da Qazan tiräsendä çabışa başladı häm alar tarix öçen genä tügel, ä kiläçäktäge şöhrät xakimiät turında uylıy.Qazan Kremlenä quelğan Altın Urda yad'kärläre tarixta kemneñ nindi bulğanın kürsätep kürsätep tora. Ä bulaçağı, kiläçäge tağın da qızığraq bit anıñ. Qısqası, bäxäsläşä - bäxäsläşä Qazanğa qunaqqa çaqırılu öçen ällä nindi xikmätlär uylap çığarıp çaqırılmağanğa räncep yaman sügenülärneñ säbäbe bolay kürenä. Äyterseñ bu könnärdä Qazan töbendä tirän, serle upkın bar häm upkın töbendä 1000 yıllıq tarix kürenä. Keşelek tarixınıñ 10 ğasırlıq ğömeren beryulı kürergä telä añlaw ixtiacı kemne tınıç qaldırsın teläsä nindi keşe eçendä canı bulsa andıy moğcizağa ber genä tapqır küz sirpü öçen ällä nilär birergä äzer.Busı törle millät keşeläre, ä tatarlar? Niçämä distä yıl buyı tatar bulu naçar,Çıyngıyzxan bulu xurlıq, Mongollar iğası, Soltanğaliewnıñ qotqısı häm başqa şundıy nämärsäkäylärdän ğaciz bulğan tatarlar ruxi märkäz Qazan turındağı tatlı xıyalların yäşermi torğan kön kilde. Änä xätta Putin äytä Bolğar, tatar , Altın Urda tarixı di ul bik äybät bulğan. Bügenge Rusiäneñ ütkänen tanır
tanırğa ğa waqıt citte. Menä şuña kürä tatarlar üzläre yäki küñelläre belän bulsa da Qazanğa cıyıldılar.
Menä bit tatar keşeseneñ küñele G.Tuqay Ural'skidean Qazanğa ölgergän şağir bulıp döresräge qaytırğa cıyınğanda par at şiğeren yazğan häm anı icat itep yıldan artıq Ural'skida torğaç qına Qazanğa yulğa çıqqan.
Menä şundıy közge yanğırlar közge cillär kilgändä qaywaqıtta İslam kitapların uqığan öçen ällä nindi terrorizmda ğayıpläp möselmannarnı qurqıtqan könnärdä meñnärçä keşelär Qazanğa qayttılar. Üz küñellärenä, ğäziz ruxlarına. Bernindi yalğannar da, qurqıtular da kirtä bula almıy andıy çaqta. Qotlı bulsın mondıy xalät menä şul rux isän bulsın. Ä başqasına niçek tä tüzärbez.
Rimzil Wäli


text: Pänceşämbe könne Söğüd Ğäräpstanda 362 keşeneñ taptalıp ülüendä xacilar – räsmilärne, räsmilär – xacilarnı ğäyepli. Söğüdlärneñ ruxanie baş möfti şeix Abduläziz äş-Şäix, televideniä çığışında, xökümät qulınnan kilgänne eşlägän ide, dip belderde. Ämma qayber xacilar, uzğan yıllardağı faciğälärdän soñ räsmilär ber nindi dä çaralar kürmägän ide, dip bilgeläde. Faciğa xacnıñ soñğı könendä, şäytanğa taş atu ğämäle waqıtında buldı. İñ küp keşe, 1400 keşe şundıy uq ğämäl waqıtında 1990nçı yılda taptalıp ülgän ide.


text:
Bügen İzrail' Fälestin suğışçılarına höcüm itep radikal Hamas törkemeneñ Hebrondağı citäkçese İmad Qawasmehne qulğa aldı, kimendä 2 aktivistnı üterde.
İzrail' saqlanu ministrı Şaul Mofaz äytüençä, Qawasmeh avgust ayında Beerşiva şähärendä bulğan ike intixar terror höcümen oyıştıruçı dip sanala.
Bügen Gazadağı Beit Lahiya şähärendä İzrail' boralağı ber yortqa raketa attı. Hamasnıñ ber suğışçısı ülgän, tağın ikäw yaralanğan dip xäbär itelä.
Şul tirägä atılğan başqa ber raketa äl-Aqsa fidaiları törkemeneñ ber aktivistın ütergän.
Bügen Gazada mätkäptä därestä utırğan waqıtta İzrail' xärbiläre utınnan yaralanğan 11 yäşlek fälestin qızı ülde. İzrail' armiäse Gazanıñ tönyağında xärbi operatsiälären kiñäytep Beit Lahiya şähären okkupatsiäläde.


text: Pänceşämbedä “Qazan” milli-mädäni üzägendä başqalabıznıñ xalıq deputatları çirattağı sessiälärenä cıyılıp, kümäkläşep matur xıyallarğa bireldelär. Oşbu çarada süz Qazan şähäreneñ 2015 yılğa qädär strategik üseşe turında bardı. Yaqtı kiläçäktä qazanlılar xäzerge 68 yıl urınına 70 yıl da 4 ay yäşäyäçäklär, keremnär dä urtaça 23 meñ sumnı täşkil itäçäk. Keşe başına 23 kvadrat metrdan da kim bulmağan fatir, telefon. Bolarnı işetep, ireksezdän yoqlap kitep 12 yıldan soñ uyanası kilä başladı. Şähär gazetaları sessiädä qabul itelgän qararnı tarixi dip bäyälädelär. Gärçä Tatarstan xalıq deputatı Aleksandr Ştanin bu ballı söyläşügä ber qaşıq deget salırğa niätlänep, strategik üseş planınıñ şähär qaznasına küpmegä töşüen töpçensä dä, anı qabul itmäskä öndäsä dä. Xıyallanu, älbättä, käyefne kütäräder. Läkin älegä Qazanda yäşäwçe ğadi xalıq fatirğa kitergän şaqqatırğıç kvitansiälär totıp, yort idärälärendä, prokuraturalarda, mäxkämälärdä däğwälaşıp yöri. Ber–işe mäğlümatlarğa qarağanda, fatirğa tülämäwçelär sanı uzğan yılda 8% bulsa, bıyıl 25% citkän. Citmäsä, Rusiä parlamentınıñ Yuğarı palatası äle genä tülämäwçelärne qorı qayğığa batıra torğan yaña qanun qabul itte. Anıñ nigezendä fatirğa altı aydan artıq tülämäwçelärne mäxkämä qararı belän yäşäw urınınnan qolaq qaqtırırğa bula. Menä nindi yaqtı kiläçäk kötä yaqın arada qayberäwlärne.


text:
дүшәMбe, 23 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 20:06
Ber mädäniät xäbäre. “Umırzaya” ansamble cırçısı Omskinıñ mädäniät kölliäte talibäse Näzirä Sälaxetdineva küptän tügel ölkä külämendä balalar häm yäşüsmerlär icatı buyınça oyıştırılğan festival-konkursta ayırım başqaruçı bularaq qatnaşıp, 2-nçe däräcäle diplomğa layıq buldı. Näzirä üzençälekle moñlı tawışı belän tamaşaçılarnıñ mäxäbbäten yauladı. Jüri dä yäş millättäşebezneñ talantın ayırım bilgeläde, aldağı yılnıñ ğinwarında Soçida ütäçäk festival-konkursta qatnaşırğa çaqıru käğäze tapşırdı. Älege festivallär Rusiä mädäniät ministrlığınıñ maqsatlı programması buyınça ütkärelä.
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Ästerxanda açılğan "Täwbä" mäçeten tözergä Tatarstan yärdäm itte
İslamğa qarşı basım, terrorçılıqta ğayepläw çorında Rusiä töbägendä mäçet açu zur rezonans uyattı. Ästerxanlılar “Täwbä” mäçete açıluğa M.Şäymiewnı çaqırğannar. Yaldan qaytuçı Tatarstan prezidentı amänäte buyınça, Ästerxanğa, respublika xökümäte qarşındağı din eşläre buyınça sovet räise Rinat Näbiev citäkçelegendä delegatsiä bardı. Ölkä gubernator wazifasın başqaruçı Aleksandr Jilkin, şähär-rayon başlıqları, mäçet açırğa yärdäm itkän sponsorlar, tözüçelär, şul isäptän rus, qazax, yähüd, ukrain, nuğay milläte wäkilläre, rus pravoslav wäkile otess Mixail üzläreneñ quanıçların häm ğorurlanuların yäşermädelär. Mäçet açu tantanasın möfti Nazembäk İl''yasov başlap cibärde.
Mäçet tözügä öleş kertkän qırıq keşegä “Täwbä” mäçeten tözegän öçen digän maxsus tamğa, bik matur eşlängän medal'' tapşırıldı. Monnan başqa medal''neñ doğa süzläre yazılğan häm asıl taşlar belän bizälgän berençe däräcädägese dä bar. Andıyları M.Şäymievkä, märxüm gubernator A.Gujvin, xäzer anıñ wazifasın başqaruçı A.Jilkin, tözügä yärdäm itüçelär şurası räise German Karasevka birergä qarar çığarılğan. Soñğı öç yıl ğömeren şuşı mäçetne tözügä bağışlağan Karasev bu könne iñ bäxetle keşe bulğandır. Meñnärçä möselmannar cıyılğan şuşı tantanada Tatarstan prezidentı isemennän Qol Şärif töşerelgän keläm “Täwbä” mäçetenä tapşırıldı. Tatarstannıñ din eşläre sovetı räise Rinat Näbiev prezidentnıñ qotlaw süzlären häm izge teläklären citkerde. Ğädäti bulmağan bu waqiğa zirat yanında çirkäw belän mäçet tözelü, törle din wäkilläreneñ ber-bersenä xörmät häm cılılıq belän qarawı, däwlät çinovniklarınıñ izgelek qıluları bu könnärdä xikmätle häm keşe ışanmas xäl bulıp kürenä. Bu izge eştä Tatarstan citäkçelegeneñ qatnaşlı buluı bügenge reportajnı respublika yañalıqları isemlegenä kertergä mömkinlek birde. Şundıy kiñäş: mömkinlegegez bulsa, şul mäçetne häm anıñ yanında tözelgän soñğı yulğa ozatu binasın internetqa, Azatlıq radiosınıñ säxifäsenä kerep qarağız äle. Annan tağın söyläşerbez.
Rimzil Wäli, Qazan


text:
Räsäy könöndä kötölmägän xäldär
Başqortostan etäkselege bögön Räsäy federatsiyahınıñ däülät möstäqillege turahında deklaratsiya qabul iteü könön bildäläy. Etäkselek tieü şunan-bögön irtän signaldarın qısqırtıp qalanıñ tege osonan bıl osona xökümät maşinaları ğına saptı. Yabay xalıq ösön yuldar yabıq ine. Qoyaş ta yılıtmanı, köndär źä halqın. Küräheñ şuğa la uramdarźa xalıq ta aź bulğandır. Küptär Räsäy könön Başqortostan ösön 450 yıllıq yubiley aldınan general repetitsiya tip tä bahalanı. Bayramğa tip kilgän xalıq qala sitendä tierlek maşinaların qaldırıp kitte. Ämmä ul maşinalarźı şunda uq evakuatorğa teyäp alıp kitä torźolar. Kisen yal könönän fayźalanıp qalırğa teläp yäştär genä hıra esergä sıqtı. Prezident ütä torğan üźäk uramdarźıñ berehendä qara et ülep yata ine. Avtomobil xäräkäten ikense uramğa borop torğan militsiya xeźmätkäre et mäyetenä tibep qaranı, axır kilep sıqmağas, yanınan ütep barğan dvornikqa unı yuldan alıp taşlarğa quştı. Ä oşo minutta ber–nisä metr alıślıqta ğına Mortaza Räximov Fedor Şalyapinğa häykäl asa ine. Säyäsi analitiktar Räsäy könö aldınan bulğan tağı la ber kötölmägän xälde iśkä töşörä. Mortaza Räximov mäźäniät häm milli säyäsät ministrı menän avtomobildär yıuıu stantsiyahın astı. Yañı komplekstıñ mömkinlektären kürhätergä yıyınğanda, ul eşlämäne lä quyźı. Xäźer Öfölä avtomobildär taźa bulasaq. Bıl inde ularźıñ xujalarınıñ mäźänilegen kürhätä, tip hığımta yahanı oşo waqiğanan sığıp respublikalağı ber baśma. Mortaza Räximov ihä Başqortostandıñ üśeşe, ijtimaği–säyäsi, iqtisadi häm sotsial üźgärtep qorouźar tap Räsäy möstäqillegenä bäyle, tip belderźe. Xoquq häm wäkälättärźe kiñäyteü, Räsäy subekttarınıñ xujalıq üźallılığın üśtereü beźgä respublikanıñ eźmä–eźlekle alğa kiteşen tämin itergä, xalıqtıñ yäşäü kimälen kütärergä mömkinlek birźe. Başqortostan äle Räsäygä quşılıuźıñ 450 yıllığın iqtisadta, sotsial häm ruxi–mäźäni ölkälä źur uñıştar menän qarşılay, tip bildäläy Mortaza Räximov. Räsäy prezidentı Mortaza Räximov isemenä qotlau telegrammahında bıl bayram Räsäy däülätselegeneñ küp bıuatlıq traditsiyalarınıñ häm irek, demokratiyanıñ qaqşamaś berźämlegen sağıldıra tigän.


text: Şweysariä mäxkämäse Qaloyıv eşen qarıy. Qaloyıv 2002nçe yılda 71 keşeneñ ülemenä alıp kilgän faciğädä ğäiple keşene pıçaq belän qadap ütergän ide. Ul hawa faciğäsendä haläk buluçılarnıñ 69ı rusiälelär, şularnıñ 45e Başqortstan balaları ide. Qaloyıv faciğädä barlıq ğäiläsen — xatının häm ike balasın yuğaltqan ide. Başqortstanlılar mäxkämä utırışın iğtibar belän küzätä. Märxümnärneñ ata-anaları 25-26nçı oqtyäbr Mäskäwdä Şweysariä ilçelege binası qarşında qarşılıq aqsiäse ütkärde. Alar Şweysariägä mäxkämä utırışında qatnaşu teläklären beldersälär dä, ilgä çaqıru wizaların waqıtında ala almağannar.


text:
Rusiä Duması belän çağıştırğanda küpmeder däräcädä bäysez sanalğan Mäskäwneñ şähär Duması da “kesä parlamentına” äylänergä mömkin
Mäskäw merı Yuri Lujkov qatı qullı citäkçe buluğa qaramastan, şähärneñ qanun çığaru cıyılışı, Mäskäw Duması, Rusiädä iñ demokratik institutlarınıñ berse sanala ide. Qayber küzätçelär fikerençä, xäzer ul da bäysezlegen yuğaltu aldında tora.
Audio
Bu fiker küplärgä säyer bulıp kürenergä mömkin. Ni genä äytmä, Mäskäw merı Yuri Lujkov qatı qullı citäkçe sanala, şähärneñ här tarmağı diärlek anıñ qarmağında. Qayber küzätüçelär Mäskäw Dumasınıñ bäysez buluwına şiklänep qarıy. Panorama dip atalğan säyäsi tikşerenülär törkeme prezidentı Vladimir Pribılovski:
Audio
Şağir Yevgeni Bunimoviç zamanında uqıtuçı bulğan, xäzer Mäskäw Dumasında mäktäplär häm başqa ictimağıy oyışmalar belän şögellänä. Anıñ süzlärençä, Mäskäw Dumasında, Rusiäneñ Däwlät Dumasınnan ayırmalı bularaq, tawış birü säyäsi uyınğa qaytıp qalmıy, küpmeder däräcädä professional fiker yörtü bar:
Audio
Ämmä qayber deputatlar fikerençä, yaña saylaw qağidäläre, Mäskäw Dumasınıñ bäysezlegen yuqqa çığarğa mömkin. Xäzergä, 35 deputatnıñ xärberse okruğlardan saylanğan. Kiläse 2006-nçı yıl saylawlarında deputatlarnıñ yartısı, Däwlät Dumasında şikelle, partiä isemlege belän ütäçäk. Qayber deputatlar monı partiä demokratiäse dip atıy. Läkin Bunimoviç fikerençä, bu – şähär Dumasınıñ säyäsiläşüwenä kiteräçäk. Deputatlar üz fikere belän tügel, ä partiä quşqança tawış biräçäk.
Bäysezlektän taypılış inde bügen ük küzätelä. Mäskäw Dumasında 35 deputatnıñ 14-e Kreml taraflı Berdäm Rusiä partiäsennän. Yuri Lujkov – bu partiäneñ federal citäkçese bulıp tora. Bunimoviç süzlärençä, bu - Lujkovqa opozitsiädägä deputatlar belän sanlaşmasqa, küp kenä qararlarnı deputalar belän kiñäşmiçä qabul itergä mömkinlek birä.
Mäskäw xökümäte belän deputatlar arasındağı qaşılıqnıñ ber açıq misalı – xäykällär tiräsendä barğan köräş. Şähärneñ Lujkovnıñ yaratqan sınçıları icat itkän sınnar belän tuluwı mädäni elitanıñ açuwın çığardı. Uzğan yıl Lujkov tağı da qıyuraq adım yasap, Felix Dzerjinski xäykälen qaytarırğa täqdim itte. Küzätçelär monı bertawıştan prezident Putinğa yararğa tırışu niäte dip atadı. Küptän tügel meriä tağın ber idea kütärep çıqtı: başqalanıñ Patriarşi Prudı dip atalğan yäşel töbägendä, yazuçı Mixail Bulğakov häm anıñ “Master häm Margartia” dip atalğan äsärenä zur xäykäl urnaştırunı. Belgeçlär fikerençä, mondıy xäykäl bu tarixi urınnı tanımaslıq itep üzgärtäçäk. Cämägätçelekneñ köçle basımınnan soñ Lujkov, qararnıñ xatalı buluın tanığan häm deputatlar belän kiñäşergä qarar itkän. Bunimoviç süzlärençä, bu üzenä kürä saylaw aldı xästärlege bulıp tora. Dikäber ayında Mäskäwdä mer saylawları ütäçäk. Deputatlar küpmeder däräcädä xalıq fikeren belderä. Lujkov, deputatlar fikerenä qolaq salıp, xalıq fikeren iskä aluwın kürsätergä teli.
Ali Gilmi, Praga


text:
Foto: National Business
«Qazaqaltın TMK» akcïonerlik qoğamı el täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray` Bestöbe kentiniñ turğındarına tamaşa tartw jasadı. Koncern basşılığı osıdan tört ay` burın bestöbelikterge bergen wädesin orındadı. Kent ambwlatorïyasına qunı 30 mïllïon teñgeni quray`tın élektrokardïogramma, defïbrïllyator, stacïonarlıq sandıq flyuorografpen jabdıqtalğan reanomobïlʹ sıy`ğa tartıldı, dep xabarlay`dı BNews.kz tilşisi.
Qazirgi tañda Bestöbe kentinde 6,5 mıñ adam turadı. Olardıñ köpşiliginiñ qızmeti koncernmen, altın kenin ïgerwmen bay`lanıstı. Ärbir adamğa, äsirese dene eñbegimen ay`nalısatın janğa deniniñ saw bolwı asa mañızdı. Osı waqıtqa dey`in awıldıñ Stepnogorsk qalasınan alıs ornalaswı, nawqastardı jetkizwge köliktiñ bolmawı, twberkwlez dertimen küresw – jedel şeşwdi talap etetin problema boldı. Osığan oray` öñir basşısı Sergey` Kwlagïn bïznestiñ älewmettik jawapkerşiligi ayasında atalğan mäseleni şeşw jöninde tapsırma bergen bolatın.
«Qazaqaltın TMK» AQ Bas dïrektorı Evgenïy` Balaşovtıñ ay`twınşa, qazirgi tañda koncernde Bestöbeden 1400 adam eñbek etwde. Käsiporın tarapınan jumısşılardıñ älewmettik-turmıstıq jağday`ın jaqsartwğa, kentti körkey`twge bağıttalğan şaralar jasalwda. Dïrektorlar keñesinde koncerndi jäne kentterdi älewmettik damıtwğa bekitilgen üş jıldıq josparğa säy`kes 500 mïllïon teñge bölinedi. El täwelsizdiginiñ 25 jıldığı qarsañında bestöbelikterge reanomobïlʹ men flyuorograf tartw etw jaqsı bastama bolıp otır.
«Qazirgi kezde Bestöbe-Stepnogorsk jolın jöndew jobası äzirlenip jatır. Keler jıldan bastap kent joldarına ağımdağı jöndew jumıstarın jürgizw jäne turmıstıq qattı qaldıqtar polïgonın salw josparlanwda. Sonımen qatar koncern medïcïnanı äri qaray` qoldawdı közdep otır. Ambwlatorïyanı jabdıqtawdı jalğastıratın bolamız. Kelesi jılı da kömek körsetemiz degen oy`damız»,–dey`di Evgenïy` Balaşov.
Stepnogorsk qalasınıñ äkimi Änwar Kümpekeev ïgilikti iske qosqan qomaqtı ülesi, oblıs äkiminiñ tapsırmasın orındawğa kömek körsetkeni üşin koncern basşılığına alğıs ay`ttı.
«Elbasınıñ tapsırması boy`ınşa turğındar flyuorobay`qawmen 100 pay`ız qamtılwı tïis. Osıdan bir jıl burın stacïonarlıq flyuorografïya qurılğısınıñ isten şığwına bay`lanıstı bestöbelikter ay`tarlıqtay` qïındıqqa tap boldı. «Qazaqaltın» koncerni turğındardıñ muqtajdığına bey`-jay` qaramay`, el täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray` tamaşa tartw jasadı»,–dep atap ötti äkim.
Ambwlatorïyanıñ medïcïnalıq qızmetkerleri, qalalıq emxana basşılığı, sonday`-aq kent turğındarı koncern basşılığına, jergilikti bïlikke şınay`ı rïzaşılıqtarın bildirdi.
«Tolıq jabdıqtalğan «Jedel järdem» nawqastardı qala awrwxanasına jedel jetkizip, qajetti kömek körsete aladı. Jaña flyuorograf apparatı twberkwlez awrwın alğaşqı satısında-aq anıqtawğa mümkindik beredi. Endi zerttewden ötw üşin qala emxanasına barıp, waqıtımız ben qosımşa qarajatımızdı şığındamay`tın boldıq»,– dey`di bestöbelikter.


text:
Samsung kompanïyasınıñ vïce-prezïdenti Lï Çjé Yon Oñtüstik Koreyada ülken jemqorlıq dawına uşırağan prezïdent Pak Kın Xeniñ qılmısına qatısı bar bolıp şıqtı, dep jazadı Bloomberg agenttigi. Bul twralı osı mäsele üşin arnayı qurılğan tekserwşi komïssïyanıñ resmï ökili mälimdegen.
Kompanïya vïce-prezïdenti beysenbi küni Sewlde tergeledi, dep jazadı basılım. Al ötken düysenbide kompanïyanıñ eki top-menedjerinen kwäger retinde tüsinikteme alınğan.
Kompanïyanıñ baspasöz qızmeti äzirge mäselege qatıstı mälimdeme jasamay otır. Äzirge Lï Çjé Yonnan qaladan şıqpaw twralı qolxat alınğan.
Erterekte Samsung kompanïyasınıñ basşılığı Pak Kın Xeniñ qurbısına para berip, esesine memleketten qoldaw alwğa keliskeni xabarlanğan edi. Paranı kompanïya ökilderi Coy qorına qayırımdılıq retinde kommercïyalıq emes tölem türinde awdarğanı belgili boldı.


text:
Qırğızstannıñ Ala-Böken awdanında 76 jastağı Kanıgül Satıbaldïevanıñ denesin basqa orınğa jerledi. Marqum xrïstïandıq baptïstik din ustanğandıqtan, mürdege musılman jäne xrïstïan zïrattarınan orın tabılmadı. Bul twralı awdan äkiminiñ orınbasarı Kalçabw Üsenbaeva xabarladı.
Onıñ ay`tınşa, düy`senbi küni key`bir awıl turğındarı onıñ xrïstïandıq zïratqa jerlenwine qarsı şıqtı. Osıdan soñ jergilikti bïlik mürdeni basqa orınğa jerlewge mäjbür boldı.
Üsenbaevanıñ ay`twınşa, osı jağday`ğa oray` jergilikti turğındar arasında tüsindirw jumıstarı jürgizilip jatır.
Buğan dey`in xabarlanğanday`, 13 qazanda qay`tıs bolğan Satıbaldïevanı musılman zïratına jerlegen, biraq Sarı-Talaa awılınıñ turğındarı oğan qarsı şıqtı. Key`in mürdeni xrïstïandıq zïratqa jerlegen, biraq olar da marqumnıñ bul dindi ustanbağanın ay`tıp qarsılıq bildirdi.
Marqumnıñ twıstarınıñ ay`twınşa, mürdeni musılman zïratınan jergilikti ïmamdardıñ ay`twı boy`ınşa qay`ta qazıp alğan.
centralasian.org


text:
2001-neñ 11-nçe sintäber waqiğälären tikşerüçe bäysez komissiä: "äl-Qaidä" belän Saddam arasında tığız bäyläneşlär bulmağan
"Äl-Qaida" üzeneñ Amerika Quşma Ştatlarına qarşı höcümnären küpkä dähşätleräk itep planlaştırğan bulğan - 11-nçe sintäber waqiğälären tikşergän maxsus bäysez törkemneñ xisabında şulay dielä. Çärşämbedä bäyän itelgän şul tikşerenü näticälärendä äytelgänçä, "äl-Qaidä" başta monıñ öçen 10 oçqıçnı qullanırğa uylağan. Ämma şuşı törkemneñ elekke Ğiraq prezidentı Saddam Xösäyen belän bäyläneşläre bulmağan dip belderä bäysez tikşerenü törkeme.
Audio, Douglas MacEachin
"Bezdä, Quşma Ştatlarğa qarşı höcümnär äzerläwdä "äl-Qaidä"neñ Ğiraq belän xezmättäşlek itüen kürsätkän ışanıçlı dälillär yuq" di CİA-nıñ elekke citäkçelärennän berse MacEachin. Komissiä alay da, "äl-Qaidä"neñ äle berniçä yıl elek Ğiraq belän elemtädä buluın açıqlağan, läkin ul monıñ berqayçan da näticäle xezmättäşlekkä äylänmäwen dä tanıy. Yänä Douglas MacEachin:
Audio, Douglas MacEachin
"Ul waqıtta, süz 1994-nçe yıl turında bara, Bin Laden Ğiraqtan künegü cäyläwläre öçen urın häm qorallar birüne ütengän bulğan dip xäbär itelä, läkin Ğiraq yağı moña berqayçan da cawap qaytarmağan kebek. Ğiraq belän "äl-Qaidä" arasındağı elemtälär bin Laden Äfğanstanğa kilep urnaşqannan soñ da buldı digän xäbärlär bar, tik monıñ da xezmättäşlek mönäsäbätläre urnaştıruğa kitermäwe kürenä" di Douglas MacEachin. Bäysez komissiäneñ şuşı mäğlümatı, prezident Bush tirälege täqrarlap kilgän belderülärgä qarşı kilä, äle menä düşämbe könne genä vitse-prezident Cheney, Saddam Xösäyenneñ "äl-Qaidä" belän däwamlı mönäsäbätlär urnaştıruı bilgele ide dip äytte. Bush üze uzğan yılnıñ sintäbrendä alay da, amerikan yağında Saddamnıñ 11-nçe sintäber höcümnärenä qatnaşı buluın kürsätkän dälillär yuq dip beldergän ide. Elegräk Quşma Ştatlar bäyläneşne raslaw dälile itep, 11-nçe sintäberdä oçqıçlarnıñ bersen idarä itkän Möxämmäd Attanıñ 2001-nçe yıl aprilendä Pragada Ğiraq wäkile belän oçraşuın kiterä ide. Läkin bäysez komissiä xäzer, andıy oçraşu berqayçan da bulmağan dip belderä. Anıñ qaramağında Attanıñ ul çaqta inde Quşma Ştatlarda buluın kürsätkän materiallar bar ikän.
Kärim Kamal


text:
Tomas Niğmätcänov - millät tayanıçı
Bu könnärdä milli xäräkät tarixı, tatar ictimaği üzäge teması kön üzägendä tordı. Bu ictimaği üzäkneñ oyışuına 15 yıl tulu häm şuşı arada ğına uzğan TİÜneñ plenumı belän bäyle. Bilgele bulğança, plenum ütep kitügä dä qaramastan, anıñ turında tulı mäğlümat, cıyılışnıñ nindi dä bulsa qararları älegä qädär dönya kürmäde. Xäyer, bezneñ bügenge söyläşüebez bu xaqta tügel. Milli xäräkättä nindi genä zamanalar, qıyınlıqlar, añlaşılmawçanlıq bulmasın, kiñ xalıqqa tanış tügel millät yazmışı öçen borçılıp yörüçelär bulğan häm xäzer dä bar. Äydägez äle şularnıñ berse belän yaqınraq tanışıp kitik. Azatlıq radiosınıñ Qazan byurosında qunaqta - Qazanda milli tormışnı oyıştıruğa berençe bulıp kereşkän, tatar mädäniäten, telen saqlawğa zur öleş kertkän Tomas Niğmätcanov. 15 yıl elek ul da Tatar ictimaği üzägeneñ berençe cıyılışında qatnaşıp, anıñ oyıştıruğa üz öleşen kertä.
Bloknot agitatora cıyıntığınnan Tatar ictimaği üzägeneñ ustavların tabıp, min üzebezneñ institutta da üzäkneñ bülekçäsen buldırdım. Bez partkom bülmäsendä cıyılıp, institutta eşläwçelärgä tatar telen öyrätä idek. Ä institut monıñ öçen aqça bülep birä ide
Xäyer, üzläreneñ institutlarında ictimaği üzäkneñ bülekçäsen buldırğançı da Tomas Niğmätcanov milli, ictimaği eşlärdän çittä tormağan. Üzgärtep qoru yıllarına qädär ük ul üze eşlägän institutta Cide muza klubın oyıştırğan. Klub äğzäläre zıyalılar belän oçraşular uzdırğan, tarix säyäsät turında söyläşülär alıp barğan. Rus häm tatar temaları bertigez bulsın dip äytsälär dä, min barıber tatar temasın alğa sördem. Şunnan miña “millätçe” digän isem yabışıp qaldı da inde, şunnan birle karyeram da tuqtaldı, di Tomas äfände. Şuña da qaramastan, ul millät tormışınnan bizmägän. Alay ğına da tügel. Küptän tügel genä ul banktan kreditqa aqça alıp, milli xäräkät tarixına bağışlanğan kitap bastırıp çığarğan. Anda Tomas Niğmätcanovnıñ törle yıllarda icat itkän mäqäläläre, anıñ tärcemäsendä Ğabdulla Tuqay, Robert Miñnullin, Sacidä Söläymanova şiğerläre urın alğan. Şulay itep, anıñ fikerençä, milli xäräkät xäzerge köndä sünep, sülpänäyep qalsa da, ul milli tormıştan, millät yazmışınnan kitärgä cıyınmıy. Bu minem yazmışım, di Tomas äfände.
Gölnaz İlgizär


text:
Cihan Yekta - Gurbet Yolu Taşlı Olur
Sanatçı : Cihan Yekta
Türkü : Gurbet Yolu Taşlı Olur
Etiketler : Cihan Yekta - Gurbet Yolu Taşlı Olur türkü indir, Cihan Yekta - Gurbet Yolu Taşlı Olur türkü dinle, Cihan Yekta türküleri, Gurbet Yolu Taşlı Olur mp3 indir, Cihan Yekta türküleri Gurbet Yolu Taşlı Olur türküsü, Gurbet Yolu Taşlı Olur sözleri, Cihan Yekta mp3 dinle, Cihan Yekta download, Gurbet Yolu Taşlı Olur bedava mp3, Cihan Yekta türkü sözleri, Cihan Yekta türkü dinle, Cihan Yekta son albüm indir


text:
Bağdadta intixarçı küpçelegen politsiä mäktäbendä uquçılar täşkil itkän yulçılar arasında, aftobusta bomba şartlatıp 11 keşene üterde, 11-ne yaraladı.
Kirküktä qorallı keşelär neft' ministrlığınıñ 5 saqçısın atıp üterde.
Bağdadta AQŞ xärbi kizüe uzıp barğanda yulğa quyılğan bomba şartlap ber soldatnı üterde. Kiçä Hilla şähärendä şığıylar ramazan ayınıñ berençe kiçendä namazğa cıyılğaç bomba şartlap 25 keşene üterde.
Ğiraqta konsistutsiä referendumında sönnilärneñ qatnaşuına ömet arttı. Şığıylar küpçelekne täşkil itkän parlament sönnilärgä konstitutsiä ölgesenä qarşı çığunı qıyınlaştıraçaq referendum qağidälären üzgärtte.
Sönni säyäsätçelär parlamentnıñ bu qararına xuplaw belderä, ämma qayberäwläre äle dä boykotqa çaqıru mömkinlege turında äytä.


text:
Sember ölkäse Novospasski rayonı üzägendä mähabät mäçet açıldı
Berençedän, ike qatlı zur bina ğibädät yortı ğına tügel, mädäni üzäk, mädräsä bulıp ta xezmät itäçäk. İkençedän, tantanağa ölkäneñ baytaq rayonnarınnan ğına tügel, kürşe Samara, Penza ölkälärennän, Mäskäwdän häm Tatarstannan da qunaqlar kilgännär ide. Häm iñ möhime – tantanada rayon häm ölkä başlıqları Aleksandr Vrajnovnıñ häm Sergey Morozovnıñ da qatnaşuı.
Sergey İvanoviç, kilüe belän ük, üzen uratıp alğan xalıq aldında menä ni dide: “Tatarstannıñ çäçäk atıp yäşäwenä barıbız da ğäcäplänäbez. Qayberäwlär monı anda aqça küplege belän añlatmaqçı. Eş bötenläy anda tügel. Alar üzlären ruxi häm aqıl yağınnan paq''lıylar häm tärbiälilär. Menä bez dä bu yaqtan ciñ sızğanıp eş başlayaçaqbız.”
Tantananı Ul''yan ölkäseneñ Üzäk diniä nazäräte möftie Fatıx xäzrät Aliullov açıp cibärde. Anıñ härwaqıttağıça tirän eçtälekle wäğäze bu yulı yäş buınnı tärbiäläwgä bağışlanğan ide. Häm yaña bina ğibädät yortı ğına tügel – mädäni üzäk häm tärbiä uçağı bulıp ta xezmät itärgä tieş.
Novospasski rayonı başlığı Aleksandr Vrajnov üzeneñ çığışında beryulı Spas-Preobrajenie çirkäwe häm möselman mäçeteneñ tözelüenä iğtibar yünältte häm ikeseneñ dä xalıq tözeleşe buluın assızıqladı. Ul şulay uq, İlbaşı Putinnan ürnäk alıpmı inde, täbrik süzen tatarça tämamladı.
Gubernator Sergey Morozov üzeneñ çığışında yänä Tatarstannan alıp qaytqan tä''sirläre belän dä urtaqlaştı. Kürşelärebezneñ uñışlarına ğäcäpländem diü – berni dä äytmägändäy bula. Bez şundıy kürşelärebez buluğa ğorurlana häm şatlana alabız. Andağı törle millätlärneñ dustanä üzara möğämäläläre bezgä ürnäk bulırğa tieş. Qızğanıç, bezneñ ölkädä bu yaqtan bez telägän närsälärneñ barısı da eşlänä dip äytep bulmıy. Bu cähättän, ruxanilar belän kiñäşläşep, ölkä üzägendä zur çirkäw häm mäçet tözügä aqça bülep birü turında Qanunnar çığaru cıyılışına täqdim belän çığaçaqmın.
Mäçet tözeleşeneñ canı bulıp torğan Kärim Adelev bu izge eşkä zur öleş kertkän şäxeslärgä räxmät süzlärennän soñ, gubernatorğa mäçetneñ tirä-yağın asfal''tlau ğözere belän möräcäğät itte. Sergey İvanoviçnıñ “Menä bezneñ tatarlarnıñ şul ğädäte bigräk tä oşıy inde miña”, digän süzläre xalıqnı canlandırıp ta aldı. Häm gubernator irtägä ük yul tözeleşe xezmäte wäkilen biregä yünältäçägen belderde.
Mäskäw qunağı Arslan xäzrät häm Tatarstan wäkile Linur xäzrät Rawil Gaynetdin häm Ğosman İsxaqi xäzrätlärneñ täbrik süzlären xalıqqa citkerdelär. Linur Sabircanovnıñ dinebezdä ixlaslıq kiräklege turındağı wäğäze ayıruça tä''sirle buldı. Ämma Çınlı rayonı başlığı Xänäfi Ramazanovnıñ iñ möhim köndälek mäsälälärgä bağışlanğan çığışın cıyılğan 3000 meñ çaması keşe ayıruça cılı qabul itte. Ul Sergey Morozovnı “pravil''nıy gubernator” dip atadı häm aña möselmannarnı qıyırsıtunı tuqtatunı, Şamanov waqıtında ike törkemgä bülengän möselmannarnı berläşterü qorıltayı uzdırunı sorap möräcäğät itte. Häm misal itep üz rayonında törle dinnär ruxanilarınıñ bertuğanday dustanä yäşäwlären kiterde.
Tasma kisü xoquqı rayon, ölkä başlıqlarına häm Fatıx xäzrätkä birelde. Sergey Morozov mäçetneñ eçke küreneşe belän dä tanışqaç, anıñ arxitekturasın yuğarı bäyäläde häm balalar öçen mädräsä oyıştıru niäten xupladı.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text: Kuwaitnıñ Qızıl Yarım Ay Oyışması bügen Ğiraq çige buyındağı Safwan şähärendä aşamlıqlar häm su tarattı. Humanitar yardäm yök maşinalarınnan biregän, bu çaranı Amerikan ğaskärläre küzätep torğan. Yardämne alırğa kilüçelärneñ qayberläre Säddäm Xösiänne yaqlawları turında söyläp torğannar dip xäbär itelä. Şulay uq Kuwait oyışması xezmätkärläre humanitar yardämne Umm Qasr şähärenä dä kiterergä planlaştıra. Şuşı könnärdä Umm Qasr portına 231 tonna aşamlıqlar, darular, eçär su häm yurğannar töyägän köymä kilep citergä tieş. Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Dönya Aşamlıqlar Programmasınıñ matbuğat wäkile bügen, Ğiraqqa bu suğıştan soñ tarixtağı iñ zur humanitar yardäm kiräk bulaçaq, digän farazların äytte.


text:
“Ğäźel Räsäy“ aśqa tägäräy
Başqortostanda firqälär reytinğında etdi üźgäreştär buldı. ber–nisä ay dauamında täüge urındarźa kilgän ,,Ğäźel Räsäy,, haylausılarźıñ biş protsentın yuğaltıp aśqa tägäräy başlağan. Säyäsi analitiktar firqäneñ Başqortostandağı büleksähe ber nisä etdi xata ebäreüen bildäläy. Ular firqä ete protsentlıq qarşılıqtı ütä almauı la ixtimal tip farazlay. Ä kommunistar kirehensä, tauıştar yıya. TsENSMİ üźäge ütkärgän sotsioloğik tikşereüźärgä qarağanda, aźna hayın Gennadiy Zyuganov yaqlılar ber protsentqa arta. Şul uq waqıtta analitiktar Ğäźel Räsäy yuğaltqan tauıştarźıñ Berźäm Räsäy firqähenä tügel, kommunistarğa küpläp kiteüen dä bildäläy. Sotsiologik tikşereüźärźä 3 meñ samahı keşe qatnaşqan.


text:
дүшәMбe, 16 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 15:59
Düşämbe könne Tatarstannıñ Yustitsiä ministrı itep elekke xalıq deputatı Midxät Qormanov bilgelände. Sember yağında tuıp üskän bu xoquqçı suverenitet yaqlawda zur ostalıq kürsätep, Däwlät Sovetında qanunnar çığaru komissiäsen citäkläde. Soñğı saylawda ul qatnaşmadı. Säbäbe - anıñ başqarma xakimiät tarmağına küçüe bulıp çıqtı. Tağın ber möhim räsmi yañalıq. Tatarstan prezidentı ukazı belän Tatar ädäbiäten üsterügä öleş kertkän öçen şağir, publitsist, ädäbi tänqitçe Xarisov Rinat Mäğsüm ulına, Rinat Xarisqa Tatarstan respublikasınıñ xalıq şağire digän maqtawlı isem birelde.
Rimzil Wäli


text:
Neşet Çelebi - Hasret Kaldım
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Hasret Kaldım
Etiketler : Neşet Çelebi - Hasret Kaldım türkü indir, Neşet Çelebi - Hasret Kaldım türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Hasret Kaldım mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Hasret Kaldım türküsü, Hasret Kaldım sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Hasret Kaldım bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Yorma Beni Dünya
Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan
Neşet Çelebi - Dünya Adana nın
Neşet Çelebi - Yol Üstüne Oturdum
Neşet Çelebi - Vurduğunu Öldürürsün
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya


text:
Yevropa Berlege Konstitutsiäse tiräsendä citdi qarşılıqlar saqlana
Audio (Joschka Fischer)
"Min şunı äytergä telim di Fischer, Nice Kileşüwe fäqät berençe adım ide, 25 däwlättän toraçaq Yevropa Berlege öçen ul citärlek tügel."
Bügen Berlinda Germaniä kanslerı Gerhard Schröder şuşı mäsälädä Polşa prezidentı Aleksander Kwasniewski belän oçraştı. Oçraşu aldınnan Kwasniewski ägär Germaniä qaraşı ütsä, Polşa Konstitutsiägä veto salaçaq dip belderde. Yevropa Berlegeneñ Konstitutsiä yazmışı, soñ digändä bu şimbädä xäl itelergä tieş.


text: Gruziäneñ politsia xezmätkärläre belän atışqanda Könyaq Osetiä militsiäseneñ 3 xezmätkäre üterelgän. Gruziä yağınnan beräw ülgän, ikäw yaralanğan. Könyaq Osetiäneñ mäğlümät häm mätbuğat komitetı başlığı İrinä Gagloeva belderüençä, Gruziäneñ xärbi törkeme tanılmağan respublikanıñ eçke eşlär ministrlığı köçlärenä atqan. Bu xäl gruzinnarnıñ Nikoziı yanındağı Tbet awılı tiräsendä bulğan. Gruziä mäğlümät çığanaqları, Gruzin politsiase xezmätkärläre häm kontrabandistlar atışqan, dip belderä. Bu bäreleş bulğan urınğa tınıçlıq köçläre, Evropada iminlek häm xezmättäşlek wäkilläre kilgän.


text:
Kopuk kagiz sar sou-kloun ve personajlar0503707180
Endirimli konpaniya davam edir eziz valdeyinler ve shehermizin deyeri qonaglari.usaq ad gun ve kicik toylarin teshgili.peshkar aktyor ve animator komandasi teqedim edir.usaq baxcalarinda usaq eylence merklezlerinde shadliq sarlaylarinda ve diger mekanlarda cixishlarmiz olur.rayonlara sifaris qebul edirik.mezeli shen klounlar,istenilen cizigi filim qehramanlari,kopuk sou kagiz sou,sar sou,foksnik,face-art,foksnik foto ve video,ve diger xidmetlermiz.proqramlar rus ve az turk dillerinde heyat kecirtmek olar. movcutdur.qiymetlermizde endirimler var,usaq meclislernizi bizlere etibar edin.0503707180!! Qiymetler cox serfelidir isimiz ise pesekar seviyyede!! bizimle elaqe saxlamax kifayyetdir!! Diqqet!! Diqqet!! May ayinin 1-nen etibaren Azerbaycanin Bolge ve Rayonlarina xususi endrimler baslayir TELESIN!!
Qiyməti: 25 AZN


text:
Bötä Räsäy konkursında laureattarzıñ 7-he Öfö wäkildäre
Başqortostandan urındağı üźidaralıq organdarınıñ 18 wäkile İñ yaqşı munitsipal xeźmätkär Bötä Räsäy konkursınıñ laureattarı buldı. Konkurs 2006-sı yıldağı eş höźömtäläre buyınsa bildälände. Unda ildeñ 64 sub`ektınan 500-źän aşıu keşe qatnaştı. Bınday yarış 2002-se yıldan alıp ütkärelep kilä, Başqortostan xeźmätkärźäre unda yıl hayın uñışlı sığış yahay – oşo yıldarźa 32 keşe törlö büläktärgä layıq buldı. Bıyılğı konkurs laureattarınıñ 7-he Öfö wäkildäre. Bötä Räsäy konkursında eñeüselär arahında Stärletamaq qalahı qala okruğı xakimiäteneñ haulıq haqlau bülege etäksehe Röstäm Küzbäkov ta bar. Stärletamaqta haulıq haqlau tarmağına iğtibar źur, küp eştär urındağı qaźna iśäbenä başqarıla. Uźğan yıl dauaxanalarźı töźökländereügä häm meditsina qoramaldarı alıuğa 36 million hum sarıf itelgän.