text:
Adliyeci Edem Semedlâyev, «kütleviy tarzda terrorizmge» çağıruvnen bağlı cinaiy iş çerçivesinde psihiatrik ekspertiza içün Aqmescit psihiatriya hastahanesinde tutulğan qırımtatar faali Narima Memedeminovnı ziyaret etti.
Semedlâyev Qırım.Aqiqat muhbirine haber etkenine köre, ekimler Memedeminovnen er kün subet keçire ekenler.
«Nariman oña kelgen pek çoq mektüpni kösterdi ve cevapları yazılğan qısmını, maña berdi. Bundan da ğayrı o pek çoq oquy eken ve onıñ hastahane kütüphanesine kirmesine izin bergenler. Yaza ve oquy: zaten bu - sağlam insan o yerde oğraşacaq yekâne işidir. Men ziyaretke barğanda bölükniñ baş ekimi ögüme çıqıp, Nariman ne derece namuslı, oqumış, terbiyeli bir insan olğanını ayttı», – dep ikâye ete Semedlâyev.
Adliyeciniñ sözlerine köre, Memedeminov psihiatriya hastahanesinde tutulğanına menfiy baqa eken.
«Bu onıñ ğurur ve menligine toquna dep saya ve nasıl etip sağlam bir insannı böyle bir yerge yollamaq mumkün olğanını añlap olamay. Elbette, o yerniñ şartları SİZOğa nisbeten daa da yahşı. Eñ azından ağzına qadar tolu üceyreler yoq, lâkin er ne ise de o anda muayyen bir grafikke köre tutula. Ekspertiza içün o anda iyülniñ 26-na qadar qalacaq, ondan soñ bir daa SİZOğa qaytarılacaq», – dep añlattı adliyeci.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları boyunca vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiyeden vatandaş faali, qırımlı bloger, Nariman Memedeminovnıñ Qırım psihiatriya hastahanesine mecburen yatqızılğanına dair malümat bergenini talap etken edi.
Mayıs 15-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Kiyevskiy rayon mahkemesi, terrorizm propagandasında qabaatlanğan qırımtatar faali, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ tevqif muddetini dört ayğa uzattı.Memedeminov avgustnıñ 15-ne qadar tahqiqat izolâtorında qalacaq.
Martnıñ 23-nde Qırım MC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden evelki taqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesini «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


c: text/html

text:
Çarşenbe künü, yanvar 13-te, Aqmescitte 16 yaşında Elvina Razakova ğayıp oldı. O, çarşenbe künü saba evden oquşqa ketip, alâ daa qaytmadı.
Bu malümatnı qıznıñ babası Abdulaziz Razakov Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı.
Onıñ bildirgenine köre, özleri qıznı tapıp olamadılar, bu sebepten yanvar 14-te saba politsiyağa muracaat ettiler.
Ğayıp olğan Elvina hicab ve uzun musulman qıyafetlerini kiye
Soy-soplarınıñ malümatına köre, Elvinanıñ telefonı çarşenbe künü sabadan berli qapalı.
Berilgen malümatqa köre, qız uzun musulman qıyafetlerini kiye.
Qırım işğalinden soñ yarımadada qırımtatarlar ğayıp ola. Keçken afta Qırımda Ernest Ablâzimov ğayıp oldı, 2015 senesi dekabr ayında ise Keriçte – eki er kişi: Ruslan Ganiyev ve dostu Arlen Terehov. 2014 senesi mayıs 20-de Seyran Zinedinov, 2014 senesi sentâbr 24-de – İslâm Cepparov ve Cavdet İslâmov, 2014 senesi oktâbr 3-de Eskender Apselâmov ğayıp olğan edi.
Qırımdaki Taqiqat komiteti bir sıra cinaiy iş açsa da, ğayıp olğan insanlarnıñ bulunuv yeri aqqında alâ daa bir şey belli degil. Cinaiy işler öldürüv ve qaçıruv maddelerine köre açılğan edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda aprelniñ başında suvuq cebe keçkeni içün ava arareti 4 derecege qadar tüşecek ve gece yengil ayazlar olacaq. Bu aqta gidromettsentr saytı haber ete.
Aprelniñ 1-nde suvuq cebe keçmesi ve ava araretiniñ tüşmesi beklenile. Çoq olmaycaq – aprelniñ 1-3-nde. Kündüz ava arareti – 4-9 derece, gece yer üstünde sıfırdan aşağı derece olacaq, avada sıfırdan aşağı 1-5 derece olması beklenile.
Martnıñ soñki raatlıq künleri ise kündüz 20 derece sıcaq olacaq ve şimaliy-şarqiy yel sakinleşecek, dep beklenile.
Hatırlatamız, martnıñ 27-nde, sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Qırımda +16 derece sıcaq ve bazı yerlerde küçlü yel esmesi beklenile.


text:
Varşavada fevral 28-de Rusiye elçihanesiniñ yanında Qırımnıñ siyasiy mabusları ile birdemlik piketi olıp keçti, bunı «Ukrinform» bildire.
Aktsiya teşkilâtçısı, Dünya qırımtatar kongressi İcra şurasınıñ azası Nedim Useinovnıñ aytqanına köre, aktsiya ukrain, qırımtatar ve lehlerni topladı.
«Qırım işğaliniñ üçünci yılı olğanına baqmadan, bizler, qırımtatarlar, ukrainler ve bütün dünyada olğan dostlarımız azat Qırım, Ukraina terkibindeki Qırım oğrunda küreşimizni toqtatmaycaqmız», – dep ayttı o.
Poloniyadaki ukrainler birleşmesiniñ reisi Petr Timanıñ fikirince, bugünde-bugün «er kes qırımtatarı olmalı» ve işğal etilgen Qırımda taqip etilgen, apiste yatqan ve milliy medeniyetini ve kimligini coymaq telükesi altında olğanlarğa birdemlik köstermeli.
Fevral 26 künü Ukrainada «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşılıq kösterme künü» olaraq belgilendi. Aynı şu künü 2014 senesi Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçti. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiyege qoltutqan faaller, şu cümleden «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
AQŞ Devlet departamenti, ilhaq etilgen Qırım ve Şimaliy Kavkazğa turizm ve iş maqsadınen barmaq istegen öz devletiniñ vatandaşlarına daa evel bergen tevsiyelerini yañarttı. Bu malümat, muessiseniñ saytında derc etilgen vesiqada bildirile.
AQŞ akimiyeti, anda bulunma riskleriniñ «terrorizm ve akimiyetniñ taqipleri» sebebinden bayağı artqanını bildirip, bu territoriyalarğa barmaqnı tevsiye etmey. Amerika akimiyetiniñ memurları içün bu eki bölgeni ziyaret etüv doğrudan-doğru yasaq etildi. Devlet departamenti aynı tevsiyelerni Türkiye, Livan, Nigeriya, Venesuela, Kuba ve Gonduras içün derc etti.
Devlet departamentı Qırım territoriyasını, er bir insan «işğalci akimiyet tarafından taqip etile bilecek» «ecnebiy devletniñ işğali altında bulunğan» territoriya olaraq tayin ete. Vesiqada, Qırımda Rusiyeniñ quvetleştirilgen arbiy mevcütligi, ve 2014 senesinde Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadanıñ mensübiyeti dünya toplulığı tarafından tanılmağanı aqqında aytıla.
Vesiqada: «Qırımda ecnebiy memleketlilerniñ ve yañı akimiyetke qarşı çıqqan yerli ealiniñ vekilleriniñ taqipleri devam ete», – denile.
Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyeti açıq menbalarda bu husuta izaat bermedi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı.


text:
Bağçasaray suv anbarı yanında mayısnıñ 4-nde qırımtatarlarnıñ ananeviy Hıdırlez bayramı qayd etildi. Beş künden berli onı Qırımnıñ Rusiye akimiyeti teşkil ete – işğalden evel bayramnı Qırımtatar Milliy Meclisi teşkil etken edi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, şeñlik alanı şeritnen işaretlendi, anda Rusiye gvardiyası ve politsiya hadimleri nevbetçilik yapa edi. Akimiyet teşkil etken bayramlarda olğanı kibi musafirler maden qıdırıcılardan keçti.
Qırımnıñ er bir rayonı çadırlarda öz regionınıñ diqqatqa lâyıq yerlerini taqdim etken edi. Qoyulğan sanada folklor ansamblleriniñ çıqışları oldı.
Hıdırlez – türkiy halqlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri. XIX asırda onıñ şeñlikleri üç kün devam ete edi.
Qırım işğalinden evel Hıdırlez Aqmescit – Bağçasaray yolunıñ 25-inci kilometrinde qayd etile edi. Lâkin 2014 senesinden berli qırımtatarlar Hıdırlezni qayd etmey. O vaqıt Qırımnıñ memuriy sıñırında biñlernen insan qırımtatar lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan edi, Rusiye akimiyeti onıñ yarımadağa kirişini yasaqlağan edi.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri yarımadada yapılğan Hıdırlez şeñliklerinde iştirak etmekten vazgeçti. Ondan ğayrı olar, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda bulunğan yurtdaşlarını da böyle şeñliklerde iştirak etmekten vazgeçmege davet ettiler.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bayram musafirleriniñ sayısı rekordlı – 55 biñden ziyade insan oldı, dep bildirdi. Faqat Meclis reisi Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, akimiyetniñ malümatı bayağı qabartıldı, çünki kelgen insanlarnıñ sayısı bir qaç biñden ziyade degil edi.
Rusiye akimiyetiniñ Bağçasarayda teşkil etken Hıdırlez şeñlikleri nasıl ötkerilgenini Qırım.Aqiqat mühbiriniñ fotoresimlerinde körmeñiz mümkün.


text:
Ukraina prezidenti olaraq saylanğan Volodımır Zelenskıy müftiler ve musulman din adamlarınen körüşti, dep bildire «Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov Facebookta.
«Volodımır Zelenskıy er keske nevbetnen söz berdi. Men Ukraina Anayasası ve qanunlarında qayd etilgen diniy aq ve serbestlik, musulmanlarnıñ Ukraina birligini ve azatlığını qoruvda faal iştiraki, vatandaş cemiyetiniñ inkişafındaki müsbet rolümiz, faal hayriye faaliyet, dinlerara dialog ve diger dünyabaqışı olğan ukrainalılarnen işbirligine açıq olmaqnıñ müim olğanını qayd ettim. Ayder Rustemovnen (Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ müftisi – QA) beraber işğal etilgen Qırım ve Donbasta musulmanlar apiske alınğanını ve aqları ve serbestlikleri bozulğanını tarif ettik», – dep bildirdi Ukraina müftisi.
Zelenskıy müftiler ve musulman din adamlarınen keçirilgen körüşüv neticelerini daa izaatlamadı.
Aprelniñ 30-nda Ukraina prezidenti olaraq saylanğan Zelenskıy Ukraina Pravoslav kilsesiniñ yolbaşçısı Epifaniy ile körüşti.
Daa soñra Zelenskıy Ukraina pravoslav kilsesiniñ (Moskva patriarhatı) mitropoliti Onufriy ile körüşti.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, 13 541 528 saylayıcı Volodımır Zelenskıyge rey berdi. Bu aprelniñ 21-nde keçirilgen ekinci tur saylayıcılarınıñ 73.22%-ı ola.


text:
Çarşenbe künü, iyün 3-ünde, Bağçasaray rayonında Cheru ve Mercedes maşnaları uruştı, üç adam yaralandı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirdi.
"Bugün saat 12:25-te Bağçasaray rayonınıñ Qaralez köyüniñ yanında yol qazası olğanı aqqında qurtaruv hızmetine bildirme keldi. Yaralanğanlar bar. Qurtarıcılarnıñ yardımı kerek... Qaza oğrağan üç adamnı acele yardım maşnasına qoydılar", - denile beyanatta.
Daa evel Aqmescit rayonında salı künü, iyün 2-sinde, "KAMAZ-581493" maşnası 1944 yılı doğma qadınnı urğanı bildirildi. Qadınnıñ köpürçik kemigi qırıldı, onı hastahanege qoydılar.
Mayıs 28-inde Aqmecitte Kiyevskaya soqağında üç naqliyat çatıştı. Maşnalardan birisi trolleybusqa uruldı, eki maşnanıñ yolcuları yaralandı.
Aqmescit rayonında mayıs 24-ünde aqşam eki yengil maşna yol qazasına oğradı, eki bala yaralandı.
Mayıs 21-inde Aqmescit civarında moped ve yengil maşna qazağa oğradı, eki adam elâk oldı.


text:
Bunı Azatlıq Radiosınıñ efirinde «Pravıy sektor»nıñ icra komitetiniñ reisi Andriy Bondarenko bildirdi. O, mütenasip vesiqanı da kösterdi.
«Oleg Sentsov iç bir zaman «Pravıy sektor»nıñ bölüklerine bağlı degil edi. Cemaat teşkilâtımıznıñ ve siyasiy firqamıznıñ azası degildir», – dedi Bondarenko ve rejissörnı «Pravıy sektor» ile bağlamaq ıntıluvlar «uydurılğan bir şey ve aqiqatqa iç te uymağanını» ayttı.
Bondarenko köstergen vesiqa, onıñ sözlerine köre, Sentsovnıñ adliyecisine ve Rusiye akimiyet organlarına berilecek.
Oleg Sentsovnı ve Ukrainanıñ daa üç vatandaşını Rusiye FSB hadimleri Qırımda mayıs ayında yaqaladılar. Gennadiy Afanasyevni, Aleksey Çirniyni, Aleksandr Kolçeni ve Sentsovnı Yalta, Aqmescit ve Aqyarda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlaylar. Episini «Pravıy sector» teşkilâtınıñ azası olaraq adladılar.
Oleg Sentsovnı azat etmek talapları ile Rusiye prezidentine belli kinorejissörlar Pedro Almodovar, Bertran Tavernye, Ken Louç, Ancey Vayda, Kşiştof Zanussi ve digerleri muracaatta bulundılar.
Oleg Sentsov 2011 senesi «Gamer» filmni çıqardı, o Rotterdam kinofestivalniñ programmasına kirgen edi. Keçken sene «Nosorog» filmniñ leyhası içün mukâfat aldı.
Sentsovnıñ eki çağına yetmegen balası bar.


text:
Qırımtatar tili içün yañı elifbe - latin urufatlı 31 arif - bu deñişmelerni Ukraina Nazirler kabineti tasdıqladı.2025 senesinece qırımtatar tilinde tasil esnası latin urufatınıñ qullanmasına keçmeli, lâkin yaşayışnıñ diger saalarında qırımtatar tiliniñ latin elifbesiniñ qullanması endi şimdi stimullana. Qayd etilgenine köre, o, A.Yu. Krımskiy adına şarqşınaslıq institutınıñ, A. O Potebnâ adına tilşınaslıq institutı, T.Şevçenko adına filologiya institutınıñ ve V. Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ mütehassısları Qırımtatar Milliy Meclisi ile beraberlikte azırladılar.
Qırımtatar tili içün angi yazı qullandı? Latin elifbesine keçmeniñ sebebi ne? Latin elifbesiniñ yañı qaideleriniñ amelge keçirilüvi ne qadar devam etecek? Böyle keçmeniñ müsbet ve menfiy tarafları nelerdir?
Bu ve diger aktual mevzularnı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ "Qırım meselesi" yaynında alıpbarıcı Aleksandr Yankovskiy ve onıñ subetdeşleri Aqyarlı tarihçı, Ukraina milliy hatıra institutınıñ hadimi Maksim Myorov, Şevçenko adına Milliy universitetniñ türkşınaslıq kafedrasınıñ muallimi Abibulla Seit-Celil, Qırımtatar Milliy Meclim reisi Refat Çubarov, ukrain yazıcısı, Taras Şevçenko adına YouTube-kanalnıñ müelliflerinden biri Vitaliy Kapranov köterdiler.
«Endiden başlap, qırımtatar tili 1991 senesinden soñ ve şimdi latin elifbesine keçken diger türkiy tiller ile daa çoq uyğun şekelde inkişaf etecek. Ve bu Ukrainanıñ strategik ortaqları ve türkiy memleketler ile qarşılıqlı munasebette qoşma imkânlar yaratmaq kerek», – dep qayd etti R eintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov.
2021 senesi baarde Ukraina Nazirler kabineti qırımtatar tiliniñ inkişaf etüv strategiyasını tasdıqladı. Aynı zamanda Rusiye muvaqqat işğal etken Qıırmda resmiy olaraq üç devlet tili qullanmaqta: ukrain, rus ve qırımtatar. Soñkisi kirill urufatında.
Qırımda qırımtatar tiliniñ latin elifbesine keçmesi imkânsız ya da qanundan tış qalacağı aqqında Aqyarlı tarihçı, Ukraina milliy hatıra institutınıñ hadimi Maksim Myorov ayta.
Kirilleştirüv 30-40-ıncı seneleri başlandı ve latin urufatınen qullanğan memleketler qalmadı demek mümkün.Maksim Mayorov
–Rusiye imperiyasınıñ türkiy tillerniñ çoqusı arap urufatını qullandı. 1920-nci yıllarda Şuralar Birliginde tillerniñ latinlaştıruv esnası olıp keçti. Atta rus tilini de latin urufatına keçirmege teklifler bar edi. Bu inqilâbiy coşqunlıq devri edi. Bolşevikler Rusiyeni bütün dünya inqilâbı içün platsdarm alına ketirmek içün keride qalğan devlet kibi saya ediler, şu cümleden medeniyet ceetinden de. 1930 senelerine yaqın bu inqilâbiy qoruyıcı qurulış yoq oldı ve ayrı bir memlekette kommunizm, sotsializmniñ quruluvına keçtiler. Kosmopolitik mefküresini vatanperverlik deñiştirip başladı. Şura vatanperverligi inqilâptan evel rus vatanperverligine esaslana edi. Kirilleştirüv 30-40-ıncı seneleri başlandı ve latin urufatınen qullanğan memleketler qalmadı demek mümkün.
ŞSCB dağılğan soñ esnas aksine ketti ve memleketler latin elifbesine qaytıp başladılar. Rusiye Federatsiyasınıñ özünde niyetlerni telükeli kibi qıymetlendirdiler ve milliy cumhuriyetlerniñ tilleiriñ latin urufatına qaytmasını yasaq ettiler.
2015 senesinden başlap, Qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilev qırımtatar tiliniñ latin urufatına keçirmek teklifinen Ukraina Medeniyet nazirligine muracaat etti.
"Tarihiy öyle oldı ki, qırımtatar tiliniñ savatlılığı bir qayç islâat basamaqlarını körip keçirdi ve Sovet devrinde kirill elifbesine keçmesi eñ qıyın oldı. Qırımtatar tiliniñ fonetik qurulışını köz ögüne alıp, mütehassıslar qırımtatar tiliniñ latin urufatına keçmesiniñ zaruriyetini defalarca ayttılar"- dep aytqan edi Mastafa Cemilev.
Şevçenko adına Milliy universitetniñ türkşınaslıq kafedrasınıñ muallimi Abibulla Seit-Celil, kirill urufatı qırımtatar tiliniñ özgünligini akis etmey, dep ayta.
– Ukraina nazirler kabineti tarafından tasdıqlanğan şimdiki elifbe tarihiy elifbege nisbeten deñiştirilgen. O zaman fonetik printsipi qullanıla edi, şimdi ise tilniñ özgünligini akis etken zemaneviy hususiyetler köz ögüne alınğan. 90-ıncı yıllardan da til tekâmül keçirdi: başta bir elifbe qabul etildi, 1997 senesi QMC Yuqarı Şurası tarafından diger elifbe qabul etildi, 2011 senesi daa bir variant baqıldı. Şimdi Ukraina ükümeti sınavdan keçirilgen ve uyğunlaştırılğan haber vastalarında qullanıdğan elifbeni tasdıqladı.
Biz klassik model qurmağa maqsad qoymaymız, biz canlı tilni talil etemiz. Tenqitçiler, til türk tiline oşay, ayta bileler, lâkin esasında bizim aenkdeşlik ve fonetik hususiyetlerimizni saqlağan imlâdır. Ve imlâ er vaqıt sesni akis etmey. Ukraina tilni qorçalamağa tırışı ve biz tilni saqlap qalmaq yolu ile ketemiz ve tek bundan soñ mükemmelleştirüv ve zenginleştirüv.
Filologiya ilimleri doktorı, QFU TA qırımtatar ve şarq filologiyası fakültetiniñ şarqiy filologiya kafedrasınıñ müdiri Ayder Memetov , qırımtatar tiliniñ latin elifbesine keçmesini "Ukraina taraıfndan jaa bir siyasiy aktsiya" adlandırdı. Bunı o RİA Novosti Qıırm neşrine bildirdi. Onıñ sezlerine köre, bu adımnıñ iç bir ilmiy esası eq ve o halqlarnı ayırmaq maqsadıın taşıy.
"Yazınıñ kirill elifbesinden latin elifbesine keçirilüviniñ ilimge yalâqası yoq. Aynı şekilde, 1928 senesi qırımtatar elifbesi latin urufatından kirill urufatına keçirildi, bu da siyasiy qarar edi. Şimdi de bu siyasiy qarar ve Ukrainada yaşağan ayrı qırımtatarlar gruppasına tatbiq etilecek. Bu olarnıñ qararı. Bizge alıqası yoq" , - dep saya Memetov.
Qırımtatar tiliniñ latin elifbesine keçmesi, dünyanıñ türlü köşelerinde yaşağan qırımtatarlarnı birleştirecek. Bunı Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ayttı.
Türkiy tilli memleketlerniñ tecribesi latin urufatına keçüv devamlı bir esnas olğanını köstereRefat Çubarov
–Bu qırımtatar tiliniñ inkişaf içün pek keyfiyetli deñişme olacaq. Bir sıra türkiy tilli memleketlerniñ tecribesi latin urufatına keçüv devamlı bir esnas olğanını köstere. Yalıñız azırlıq basamağı bu luğatlar, imlâ ve ilâhre. Şimdi Ukraian qıtasında tam bunen oğraşalar. 2025 senesinece yetiştirirmiz dep tüşünem. Aynı zamanda biz Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ile oğraşamız, çünki yarımada ebediyen Rusiye nezareti astında olmaycaq. Añlaymız ki, bugünde Qıırmda latin elifbesini qullanmağha ruhset bermezler.
Şahsen men içün şimdi latin urufatına keçmege qıyın, ögümde doğru yazuv qaideleri olmalı, olar ise yetrli derecede daa tarqalmağan. Amma biz böyle ıntıluvlarnı raqbetlendiremiz. Eñ esası bu qaidelerni yazıp almaq ve qullanuv içün olarnı taqdim etmek.
Ukrain yazıcısı, Taras Şevçenko adına YouTube-kanalnıñ müelliflerinden biri Vitaliy Kapranov, latin elifbesine keçüv, "rus dünyasından" çekilüv ile bağlı ileriletici bir adımdır, dep saya.
–"Rus dünyasını" mecburiy şekilde qabul ettire ediler ve bu esnasnıñ simvolı qırımtatar tiline doğu kelmegen kirill urufatı edi. Qırımtatarlarğa öz tilini ögrenmek kerek olacaq. İşğal Qırımda ve Ukrainada yaşağan qırımtatarlarnı böle. Latin urufatına keçüv ise qırımtatarlarnıñ Ukraina tarafdarı olğanına delâlet etecek.
(Metinni İnna Annitova azırladı)


text:
Qırımtatar tamırlı ukrain yırcısı Jamalanıñ «Obeşaniye» («Vade») türküsi rejissör Alena Demyanenkonıñ «Moya babuşka Fanni Kaplan» filminde esas muzıka olaraq qullanıldı. Bunı yırcınıñ matbuat-hızmeti bildire.
Haber etile ki, bu film XX asırınıñ başında Rusiye imperiyasında olıp keçken inqilâp vaqıtında inqilâpçı Fanni Kaplannıñ sevgi ikâyesini añlata. Fanni Kaplan tarıhte Vladimir Leninniñ hayatına suiqast etken qadın olaraq saqlanıldı.
Filmiñ 29 noyabrde taqdim etilecek. Ukrainada filmni dekabr 8 kününden başlap seyir etmege mümkün olacaq.
Sentâbr 21-de Jamala «1944» yırınıñ resmiy klipini taqdim etti.
Jamala mayıs 15-ne keçer gecesi İsveçiyanıñ paytahtı Stokgolmde «Eurovision-2016» yır yarışında ğalip çıqtı. Qırımlı qırımtatarlarnıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırını icra etti. Yarış qaidelerine köre, 2017 senesi Ukraina «Yevrovideniye» yarışını qabul etecek. «Eurovision-2017» yarışı Kyivde keçirilecektir.


text:
Ukrain advokatı, Maliye hızmetleri qullanıcılarınıñ aq-uquqlarını qoruv meseleleri şurasınıñ yolbaşçısı Dmitriy Duginovnıñ fikirince, Rusiyeniñ yañı qanunğa köre işğal etilgen Qırım sakininiñ borcları qapatılsa bile, esas Ukrainada onı mahkeme bekley. Bunı o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde ayttı.
«Qırımlı esas Ukrainadan Qırımda borcunı qapatsa, ukrain bankları ögündeki borcları deñişmez. Onı ukrain mahkemesinde taqip etip, mal-mülkini tutıp almaq mümkün. Uquqçılar dava müddetini 3 yıldan ziyade yapa bile. Ekinci taraftan, bank talaplarını yarım yıl evelsi bildirgen olsa, daa 2,5 yıl devamında mal-mülk alına bile», – dep qayd etti ekspert.
2017 senesi iyülniñ 31-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin ukrain bankları ögünde Qırım borclarınıñ qapatılmasına dair qanunnı imzaladı. Vesiqa Qırımnıñ yatırımcılarnı qoruv fondu qanunına deñişmeler kirsetip, 5 million rubleden ziyade kreditlerge aittir.


text:
Polisler tarafından evinde tintüv keçirilgen Renat Paralamov yarımadanı terk etti.
Bu aqta, 26 sentâbr künü, Facebookta, Yuqarı Radanıñ vitse – spikeri İrina Geraşenko yazdı.
«Ukraina prezidentiniñ emirine binayen ve sayğılı Refat Çubarovnıñ teşebbüsi ile, şimdi Renat Paralamov hastahanede tibbiy teşkerüvler ve reabilitatsiya keçe…», – dep yazdı Geraşenko.
Hatırlatamız, 13 sentâbr künü, Seyitler (Nijnegorskoye) qasabasında Renat Paralamovnıñ evinde, tintüv keçirildi. Polisler bu tintüvni «teşkerüv ve taqiqat işleri», dep adlandırdılar. Advokat tahmin etkenine kore, tintüv, Paralamovnıñ diniy faaliginen bağlı ola bile. Körgenlerniñ aytqanlarına binayen, betleri maskada ve özleri arbiy urbada olğan adamlar Paralamovnı belli olmağan yerge alıp kettiler. 14 sentâbr künü, o solarına telefon açtı. Onı Aqmescitniñ avtovokzalında taptılar. Paralamovnıñ aytqanlarına köre, onı «çekişterdiler, başına çuval taqtılar ve açıq toq tellerinen elektrik ağını tiydirdiler».
Foto: QırımAqiqat
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Xan (titul)
Xan - tatar tarixi yuğarı xakimiät tutulı, törki-mongol xalıqlarında taralğan.
Borınğı törki däwlätlärdä qan, han, xan, qahan süze qullanılğan.
Altın Urdada Böek xan - xäkimiätneñ yuğarı titulı. Altın Uda tarqalğannan soñ xan - Qazan, Qırım, Ästerxan, Seber, Qasıym xanlıqlarında baş xakim ataması. Monarxik titul bulıp tora.
Berençe tapqır Qıtay qulyazmalarında telgä alına, hunnarda şänyüy titulı bulğan.
Tatar xannarıYзrәpTү
Qazan häm Qırım xanlıqlarında dürt asıl näselneñ wäkilläre - Arğın, Qıpçaq, Şırın häm Borın qorıltayında xan namzäte xaqında qarar itelä.
Xan Çıñğızxan näselennän çığarğa tieş bulğan.
Qazan xanlığında başta Olığ Möxämmäd näsele, soñraq Gäräy näsele xan täxetendä utıra.
Qırım xanlığına Gäräy näselennän xannar bulğan.
Qazan xanbikäse Söyembikä Yosıf bie qızı bulğan, Yosıf bie İdegäy näselennän çıqqan.
Xäzerge waqıtta Qazan xannarı warisları Yosıpov näseleneñ soñğı ir wäkile Feliks Yosıpov onıqasınıñ balaları Yunanstanda yäşi.
Şulay uq qarağızYзrәpTү
ÄdäbiätYзrәpTү
- PaBил ФәxpeTдиHoB. TATAP XAЛKЫ hӘM TATAPCTAH TAPИXЫ.
- M. Г.XyдяkoB: Oчepkи пo иcTopии KaзaHckoro xaHcTBa 2013 eлHың 23 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Rusiyedeki Sankt-Peterburgnıñ Petrograd rayon mahkemesi qırımtatar faaliyetçisi Asan Mumcini yedi künge azatlıqtan marum etilüvge mahküm etti. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, mayıs 1 numayışında çetel memleketlerine ait bayraqlarnıñ qullanılması, şeklen tevqif içün sebep oldı.
Çubarov: «Asan Mumciniñ, Sankt-Peterburgdaki diger az sayılı faaliyetçileri ile birlikte Putinniñ rejimine qarşı ve qırımtatar siyasiy mabüslerine qol tutuv maqsadınen yapılğan tedbirlerde daima iştirak etkeni, tevqif etilmesiniñ kerçek sebebi olğanı, er kes içün aşkârdır», – dedi.
Al-azırda Rusiyeniñ resmiy tahqiqat organları tarafından Rusiyede qırımtatar faaliyetçisi Asan Mumciniñ tevqif etilmesi aqqında malümat berilmedi.
Bundan evel Sankt-Peterburgdaki qırımtatar toplulığınıñ vekili Asan Mumci, cemiyet içinde yapılğan qırımtatar halqına qol tutuv tedbirlerinde iştirak etti.


text:
Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Vaitov ve Nuri Primov Rusiye apsinden azat etilgen soñ daa 8 yılğa memuriy nezaret altına alındı. Bu aqta qırımlı advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Aslında, Nuri ve Rustem içün ekinci ceza bu. Onıñ belli sıñırları bar, ekisiniñ de belli yerde, qayd olğan yerde ya da yaşağan yerde bulunmasınen bağlı, belli areket yapmaları sıñırlana. Aqmescit rayonını, Qırımnı terk etmek, açıq tedbirlerni ziyaret etmek yasağı bar. Yani politsiyanıñ haberi olmasa, insan bir yerge barıp olamay», – dep tarif etti advokat.
Gemeciniñ aytqanına köre, böyle sıñırlar Nuri ve Rustemniñ yaşayışına pek tesir etecek.
«Rustemniñ qızı balalıqtan saqat, onı er vaqıt tibbiy klinikalarğa alıp ketmek kerek. Olar Aqmescit rayonınıñ tışında bar. Çaresiz bir vaziyet: bala yaramadı, onı hastahanege alıp ketmek kerek, amma başta İç işler nazirliginiñ hadimlerinden izin alacaqsıñ. Şimdi tek yaşağan ve qayd olğan yerini deñiştirmek içün muracaat bere bilemiz», – dedi o.
Gemeci, neticede Rusiye «Hizb ut-Tahrir» qanunlarını yımşatmağa imkân olur, dep ümüt ete.
Rustem Vaitov «terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde» qabaatlanıp, beş yıl koloniyada yattı. Yanvarniñ 22-nde apis cezasınıñ müddeti yekünlengeninen onı azat ettiler. Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ekinci mabüsi Nuri Primov dayanvarniñ 22-nde qomşu Rusiyeniñ Mariy El Cumhuriyetindeki Rusiye koloniyasında azatlıqqa çıqtı.
2016 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi qararını seslendirip, «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca qabaatlanğan aqyarlılar Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnı beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye FSBsiniñ operativ hadimi bir şey qıdırmayıp, Rusiye tarafından «patlayıcı madde ve silâ saqlap bergeninde» qabaatlanğan Kremlniñ sabıq siyasiy mabüsi Edem Bekirovnıñ davası boyunca silâ ve patlayıcı madde saqlanğan yerni birden kösterdi. Bu aqta advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
İmayeciniñ aytqanına köre, bu malümatnı martnıñ 19-nda Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi oturışuvında sorğuğa çekilgen şaatlar ayttı7
İmayeciniñ malümatına köre, mahkemede eki şaat ve patlayıcı tehnik sorğuğa çekildi, olar Edem Bekirovnıñ davasınen bağlı operativ-qıdıruv tedbirinde iştirak etken edi. Bu şaatlar Şimaliy-Qırım kanalınıñ gidrotehnik inşaatları yanındaki yerge keldi ve FSB hadimi birden bir boru kösterip, «gizli yer anda buluna», dep bildirdi. Bundan soñ borunı patlayıcı tehnik baqtı ve içindekiler çıqarıldı.
Advokat Aleksey Ladin, Aqmescitniñ rayon mahkemesiniñ qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca oturışuvında şaatnı gizlemek acet yoq ve onı körip sorğuğa çekmek kerek, dep muracaat etti.
Bunıñ ögüne mahkemede Bekirovnıñ davası çerçivesinde Rusiye FSBsiniñ dört hadimi sorğuğa çekildi.
Sabıq siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davası fevralniñ 19-nda Aqmescitte temelden baqılıp başlandı.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tinte (video)
Qırımnıñ İçki, Seyitler rayonlarında ve Sudaq şeerinde Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüv keçire. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete. İçki rayonında (İçki qasabası, Zolotovo soq.) Enver Topçiniñ evinde, Sudaqta (Çalaş Smail soq.) faal Ridvan Umerovnıñ evinde tintüv keçirile. Seyitler rayonında «Qırım birdemliginiñ» jurnalisti, «Grani.ru» mühbiri Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirilgen soñ Rusiye quvetçileri er adamını Aqmescitteki FSB idaresine alıp ketti. Faaller Qozda (Solneçnaya Dolina, Sudaq) daa bir tintüv olğanını bildirdi – Ayder Ablâkimovnıñ evinde. Berilgen malümatqa köre, onıñ küçük balası bar ve o, Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hadimi ola. Rusiye quvetçileri vaziyetni açıq sürette izaatlamay. (Video: Qırım birdemligi)


text:
Kreml nezaretindeki Qırım nazirler şurasınıñ reis müavini, Rusiye prezidentiniñ Qırımda daimiy vekili Georgiy Muradov, yarımadada sovet devrinden soñ yıllarınıñ turistik rekordı yapıldı, dep ayta. Onıñ malümatına köre, qışnıñ başına qadar Qırımda 7 milliondan çoq turist raatlandı. Bunı o, TASS rusiye haber agentligine haber etti.
"Bu yıl 7 millionlıq sıñırdan aştıq. Qırım - Rusiye Federatsiyasınıñ, turizm ve raatlanuv maqsadınen ziyeretlerge köre, Krasnodar ülkesinden soñ ekinci bölgesi", - Muradovnıñ sözlerinden yaza agentlik.
Daa evel Qırımnıñ rusiyeli parlamentiniñ turizm komitetiniñ reisi Aleksey Çernâk, "Krıminform" matbuatına intervyü bergende, 2019 senesinde turistlerniñ sayısı 7 millionğa qadar, kelecek yılda ise 7,5 millionğa qadar olacaq, dep ayttı. Onıñce, yarımadanıñ infrastrukturası, yılda 10 millionğa qadar adamnı qabul etmege azır.
"Orion-İntur" şirketiniñ baş müdiri Yuriy Dereş, Qıımnı ziyaret etken 7-7,5 million turist sayısına inanmay. Onıñ aytqanına köre, 2014 senesinden soñ Qırımğa kelgen turistlerniñ çoqusı toqtandı, ve 3-6 million qaydan alığanı - añlaşılmay.


text:
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar sentâbr 22-de, cumaaqşamı künü Varşavada keçirilgen insan ölçemesi ve söz serbestligi meseleleri boyunca OSCE toplaşuvında çıqışta bulundı.
«İğal etilgen topraqlarda 300-den ziyade söz serbestligi bozuluvı belli oldı, bu «informatsion getto», – dep qayd etti Ceppar.
Cepparnıñ bildirgenine köre, Donbass toprağında tahminen 130 internet-saytı, Qırımda tahminen 60 sayt, bu cümleden Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytları blok etildi.
«Rusiye, bütünley ükümetke boysunğan yerli televizion kanallarını aça, o yerde Qırımda neler olğanı aqqında kerçekni bilmek imkânsızdır. Aynı şey merkeziy rusiyeli kanallar aqqında aytmaq mümkün», – dep añlattı Ceppar.
Sözniñ soñunda Ceppar qırımtatarlarnıñ adından OSCE-ge Qırımnıñ işğalini tanımağanı içün teşekkür bildirdi.
Bundan evel haber etilgenine binaen, Varşavada OSCE toplaşuvında ukrain eyyeti azaları Gennadiy Afanasyev ve Yuriy Lukanov da işğal etilgen topraqlarda söz serbestligi vaziyeti aqqında maruzalarnen sözge çıqtı.


text:
Öldürilgen Rusiye muhalifi Boris Nemtsovnıñ qızı Janna oña berilgen «Birdemlik» leh mukâfatından paranı Kiyevden sputnik ağı vastası ile yayınlanğan ATR qırımtatar telekanalına ayıracaq ola.
Bu aqta ATR telekanalında Zaman programması efirinde bildirdiler.
Telekanal aqqında aytqanda, Janna Nemtsova «bu söz serbestliginiñ qalesi ve yarımada vaziyeti aqqında kerçek haberler» olğanını qayd etti, – dey haberlerniñ alıp barıcısı.
700 biñ yevro Nemtsovnıñ qızı Ukrainağa hayriye leyhalarnıñ destegine, şu cümleden Kök yüzü ailelerine berecek ola.
Evel bildirilgeni kibi, aynı bu mukâfatnı qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev elde etip, o vaqıt Kök yüzü ailelerine 100 biñ yevro bergen edi.
Cemilev 2014 senesi oña berilgen mukâfatnı Ukraina ve qırımtatarlarğa vaqtı-vaqtına kösterilgen maneviy yardım olaraq tanıy.
Leh Valensa adına Birdemlik Mukâfatı 1989 senesi iyün 4 künü keçirilgen qısmiy serbest saylavlarnıñ 25 yıllığına bağışlanıp tesis etildi. Para miqdarı – 1 million evro.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.


text:
Donbass ve Qırım mevzusına toqunmayıp, Ukrainanıñ inkişafı aqqında laf yürsetmek mümkün degil. Böyle Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, dedi Torontoda Ukraina islâatı meseleleri boyunca konferentsiyada, dep haber ete devlet başınıñ matbuat hızmeti.
"Topraqlarımız ve esirlerimizniñ qaytarılması, barışıq olması - bu eñ müimi. Vatandaşlarını tüşüngen devlet birinciden bunı yapmalı. Ve bu vazifeni yardımıñız olmasa, biz becerip olamamız", - konferetsiya iştirakçilerine muracaat etip, dedi Zelenskıy.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina eki eñ büyük meselesi bar. Birincisi - iqtisadiy. Şimdiki esapqa köre, Donbassnı ğayrıdan qurmaq içün 10 milliard yevro kerek.
"2019 yılı küzde biz Mariupilde buña bağışlanğan forumnı keçirecekmiz, anda Donbassta infrastruktura ve gumanitar leyhalarğa aqça ayırmağa azır olğan çetel yatırımcılarnı davet etecekmiz", - dedi prezident Zelenskıy.
Ekincisi ise, onıñ aytqanına köre, informatsion mesele. Ukraina tek topraqlarını degil de, adamlarını da qaytarmaq kerek, dep ayttı prezident.
"Olar Ukrainanen bağnı coymamaq kerek. Bu bizim vatandaşlarımız. Ve bugün olar qorqalar. Olarnıñ ukrain pasportı bar, olarğa "LNR" ve "DNR" "pasportlarını" bereler, şimdi ise daa Rusiye pasporstlarını teklif eteler. Qorqalar, çünki "Kimmiz?" sualinde olarnı şaşmalatmağa tırışalar. Olar - ukrainler. Qaysı tilde laf etseler de. Ve biz olarnıñ qaytmasını istesek, bunı bütün memleket añlamaq kerek. Ebet, bu ortağa çıqqan mesele Ukraina içün pek qıyındır. Donbass ve Qırım - Ukrainanıñ olğanlarını tekrarlamaqtan iç bezmecekmiz", - dedi Ukraina prezidenti.


text:
Qırımtatarlar Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetlerine askerlikke çağırılmaq kerek, dep tüşüne «Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayev.
Bu aqqında Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı bildire.
Nimetullayevniñ bildirgenine köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderleri yañlış malümatnı tarqatıp, semetdeşlerni Rusiye ordusında hızmet etmekten vazgeçmege çağıralar.
«Bizler (qırımtatarlar – muarrir) Rusiye qanunları boyunca yaşasaq, Rusiye ordusınıñ saflarında hızmet etmelimiz. 18 yaşını toldurğan balalarımız asker olmalı», – dep ayttı cemaat teşkilâtınıñ reisi.
Oña köre, qırımtatarlar askerlikte hızmet etip, Rusiye aliy oquv yurtlarına imtiyazlı olaraq oqumağa kire bileler, em de uquq qoruyıcı organlar ve devlet strukturalarında çalışa bileler.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım ealisini cedvelge aluv qırımtatar oğlanlarını askerlikke çağırmaq içün kerek olğanını tahmin etken edi.
«Qırım birligi» teşkilâtı Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ meydanğa ketirildi. Közeticilerniñ zanınca, bu teşkilâtnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ alternativası olaraq köre ediler.


text:
Qadın aqları oğrunda küreşken jurnalist, «Cenk ve sulhniñ aks etilmesi boyunca institut» cemaat uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ İraq filialınıñ müdiri, britaniyalı Jacqueline Sutton İstanbul ava limanında cansız alda tapıldı. Mında jurnalist cumaertesi aqşam Londradan keldi ve İraqnıñ muhtar kürd regionıñ paytahtı Erbilge yol alğan edi.
Bunı bazarertesi künü, oktâbr 19-da, Sutton zenaatdaşları bildirip, ölüminiñ «sebeplerini belgilemege» tırışqanlarını qayd ettiler.
Türkiye matbuat vastaları yazğanı kibi, qadınnı üç Rusiye turisti ayaqyolda asılı taptı.
Taqiqatçılarnıñ malümatına köre, Sutton İraqqa uçqan uçağına yetiştirmedi ve diger seferge bilet almaq içün aqçası olmağanından açuvlı edi.
«Öz-özüni öldürgenine kimse inanmay», – dedi Barışıq ve serbestlik içün halqara qadın ligasında Sutton ile birlikte çalışqan Vanessa Farr.
Farr aytqanı kibi, Sutton, jurnalist olaraq, yaqında «İslâm devleti»niñ qadınlarğa nisbeten zulumına qarşılıq kösterilmesi içün million dollarğa grantnı qazandı.
«İşi ğayet ağır edi, qadın aqlarınıñ qorqmaz cesür qoruyıcısı edi, amma işine sadıq qalğan, er kesniñ tarafından sevilgen küçlü ve bahtlı insan edi», – dep qoştı o.
İraq parlamentiniñ spikeri Türkiye akimiyetini ziddiyetni ögrenmege çağırdı. Bunı Jacqueline Suttonnıñ dostları ve zenaatdaşları da rica ettiler.
50 yaşında Jacqueline Sutton evel BBC alıp barıcısı edi, BMT ve diger teşkilâtlarda çeşit vazifelerni eda ete edi. İraq, Afganistanda qadın-jurnalistlerniñ aqlarını ögrene edi.


text:
NO’KISTE PREZIDENT MEKTEBI ASHILDI
Usı jıl 11-dekabr kúni Nókiste Prezident mektebiniń ashılıw saltanatı boldı.
Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikalarınıń mámleketlik gimnleri jańladı.
Ilajda Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Baslıǵı M.Erniyazov jıynalǵanlardı Prezident mektebiniń ashılıwı menen Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi hám Ministrler Keńesiniń atınan qutlıqladı.
Atap ótilgenindey, Prezidentimiz tárepinen Qaraqalpaqstan Respublikasında barlıq tarawlar sıyaqlı bilimlendiriw tarawın rawajlandırıwǵa ayrıqsha itibar qaratılmaqta. Respublikamızda Ózbekstan mámleketlik denetárbiya hám sport universitetiniń, Nawayı kánshilik institutınıń, Samarqand veterinariya medicinası institutınıń Nókis filiallarınıń ashılıwı, Tashkent pediatriya medicina institutınıń Nókis filialına 75, Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutına 25 studenttiń kvota tiykarında qabıl etilgenligi bunıń ayqın dáliyli bolıp tabıladı. Bunnan tısqarı, bıyılǵı jıldıń ózinde 21 ulıwma bilim beriw mektebiniń jańadan shólkemlestirilip, mekteplerdiń materiallıq-texnikalıq bazasın hám infrastrukturasın jaqsılaw ushın jergilikli byudjetten 150 milliard sum qarjı ajıratıldı.
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev orınlarda ámelge asırılıp atırǵan reformalar, dóretiwshilik jumısları, iri joybarlar menen tanısıw maqsetinde 2018-jıldıń 15-16-noyabr kúnleri respublikamızǵa saparı waqtında barlıq tarawlar sıyaqlı bilimlendiriwge de ayrıqsha itibar qaratıp, elimizdiń hár bir aymaǵında birewden jańa tiptegi Prezident mekteplerin shólkemlestiriw, bul jumıstı Qaraqalpaqstannan, Nókis qalasınan baslawdı usınıs etken edi. Elbasshımızdıń 2019-jıl 20-fevral kúngi «Prezident mekteplerin shólkemlestiriw ilajları haqqında»ǵı qararı tiykarında búgingi kúni Tashkent, Namangan, Xiywa qalalarınan keyin Nókis qalasında Prezident mektepleri ashıldı.
Ilajda sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Prezidenti keńesgóyiniń birinshi orınbasarı A.Sadullaev, Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mekteplerdi rawajlandırıw agentliginiń direktorı S.Babaxodjaev hám basqalar shıǵıp sóylep, elimiz basshısınıń baslaması menen bilimlendiriw tarawın reformalaw, qábiletli balalardı qollap-quwatlaw, olar ushın sharayatlar jaratıw baǵdarında ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli jumıslarǵa toqtap ótti.
Mekteptiń birinshi qońırawı qaǵılıp, dáslepki sabaqlar baslandı.
Prezident mektebiniń qurılısı ushın jergilikli byudjet esabınan 67 milliard sum qarjı ajıratıldı. Atap aytqanda, zamanagóy joybar tiykarında 168 orınǵa mólsherlengen eki qabatlı oqıw imaratı, usınsha orınǵa mólsherlengen úsh qabatlı jataqxana, barlıq qolaylıqlarǵa iye miymanxana, sport zalları, basseyn, asxana, sabaq tayarlaw xanaları oqıwshılardıń xızmetinde boladı. Barlıq zárúr inventarlar Qıtay Xalıq Respublikası hám Túrkiya mámleketinen alıp kelindi.
Mektepte oqıw procesi qaraqalpaq, ózbek tillerinde, sonday-aq, «STEAM» bilimlendiriw baǵdarlaması tiykarında alıp barıladı. Matematika, fizika, ximiya, biologiya hám málimleme texnologiyaları pánleri ingliz tilinde oqıtıladı. Jergilikli oqıtıwshılır menen bir qatarda Keniyadan, Ullı Britaniyadan hám Qubla Afrikadan segiz tájiriybeli qánige mirát etildi.
Bıyılǵı jılı mektepke 7500 oqıwshı hújjet tapsırǵan bolsa, sonnan «júzden júyrik, mıńnan tulpar» degenindey, Kembridj universitetiniń xalıqaralıq imtixan bóliminiń tájiriybeli qánigeleri tárepinen 144 oqıwshı tańlap alındı. Hár bir klassta eki toparǵa bólingen halda 12 oqıwshıdan jámi 24 oqıwshı bilim aladı.
Ilaj qatnasıwshıları Prezident mektebinde oqıwshılar ushın jaratılǵan sharayatlar menen jaqınnan tanıstı.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, Çehiya prezidenti Miloş Zeman yaqında Çehiyada resmiy tedbirni ziyaret etken Rusiye kontrolindeki «Qırım birligi» qırımtatar teşkilâtı ne olğanını bilmey. Cemilev emin ki, bunıñ kibi ziyaretlerni Rusiye FSBsi Qırım ilhaqını qanuniyleştirmek içün teşkil ete.
Bu aqta Cemilev oktâbrniñ 31-nde Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Zeman, olğan teşkilâtlarnı bile, dep tüşünmeyim. Añlaşıla ki, malümatnı Rusiye FSBsi bere. Olar bu insanlarnı çeşit memleketlerde qabul ettire, Qırım işğalini qanuniyleştirmege isteyler», – dedi Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, Çehiya prezidenti Rusiyege qoltutqanını ilk sefer köstermey, Çehiyanıñ umumiy baqışları ise farqlıdır.
«Bu siyasetçi Rusiyege qoltuta. Çehiyada Rusiye tarafdarı siyasetçiler bar olğanını bilm. Olar 68-inci yılda, Çehoslovakiya işğal altında olğanda da bar edi. Bu azlıq ürmet qazanğan avropalı memleketniñ prestijine zarar ketirgenine yazıqsınam. Umumen alğanda, Çehiya: ükümeti, halqara teşkilâtlardaki vekilleri Qırım işğaline qarşı çıqa, istilâcı memleketke qarşı sanktsiyalarğa qoltuta. Prezident ise, «beyaz qarğa» kibi, Putin begengen beyanat ya da areketlerni yapa. Pek yazıq», – dep qoştı qırımtatarlarnıñ lideri.
Rusiye FSBsiniñ bunıñnen bağlı izaatları yoq.
Daa evel kütleviy haber vastalarında Çehiya prezidenti Miloş Zeman Kreml kontrolindeki «Qırım birligi» qırımtatar teşkilâtınıñ vekillerini Praga kermenine tantanalı merasimge davet etti, dep haber etilgen edi.
Ukrainanıñ Çeh Cumhuriyeti elçihanesi bu ziyaret sebebinden narazılıq bildirdi.
«Qırım birliginiñ» Facebook saifesinde Pragadaki tedbirni teşkilâtnıñ hayriye leyhalarınıñ reberi Tamila Bezaziyeva ziyaret etti, dep aytıla.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı Rusiye merkeziy bankı bildire.
Halqara para fondı Rusiye iqtisadiyeti Ukraina buhranı sebebinden zarar körgenini tüşüne.
Avropa bankınıñ maruzasında qayd etilgeni kibi, Rusiye iqtisadiyetiniñ 2014 senesi ilerilemesi olmaycaq, 2015 senesi iqtisadiyet seviyesi yalıñız 0,6 % köterilecek eken.
AB ve AQŞ eger de mayıs 25 künü Ukraina prezident saylavları olmasa, Rusiyeniñ esas saalarına cezalarnı kirsetmege vade ete.
Sankt-Peterburgda iqtisadiy forumı keçe. Mında bir çoq halqara şirketlerniñ yolbaşçıları iştirak etmege istemedi. Böyleliknen olar Rusiyeniñ Qırım işğaline ve Moskvanıñ Ukraina buhranına olğan qarşılığını bildireler.


text:
Mayıs 3-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi İsmail Ramazanovnıñ, yanında advokatı olmadan qabaatlavını bildirgen tahqiqatçı hanımınıñ areketlerine qarşı apellâtsiyasını red etti.
Daa evel Aqmescit rayon mahkemesi, tahqiqatçı Alisa Gluhovanıñ böyle areketlerini qanuniy tanıp, advokat Aleksey Ladinniñ şikâyetini red etti.
Daa evel Kremlniñ kontroli altında olğan Qırımdaki Aqmescit rayon mahkemesi, ekstremistik ifadeler qullanğanından şübheli tanılğan İsmail Ramazanovnıñ tevqif muddetini mayıs 18-ge qadar uzattı.
Yanvar 23-te Novıy Mirde Rusiye telükesizlik hadimleri, qırımtatar İsmail Ramazanovğa ekstremizmniñ propagandasında qabaatlavnı bildirip, evini tinttiler. Daa soñra mahkeme yaqalanğannı tevqif etti.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde tahqiqatçılarnıñ, internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnı tarqatqanında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy iş açqanlarını bildirdiler.
İlhaqtan soñ Qırımnı asılında idare etken Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarında kütleviy surette ötkerilgen tintilüvlerni qullana.


text:
Böyle haberni «Ükrinform»ğa Bağçasaray Meclisiniñ başlığı Ahtem Çiygoz bildirdi.
«Ahmaqlıq demekten, bu qararğa başqa söz tapalmayım. İcra komitettiniñ toplaşuvında bu qarar nasıl usulnen çıqarılğanını bizler daa ögrenirmiz. Men bellesem, bu Qırımdaki vaziyetni kerginleştirmek içün nevbetteki ıntıluv», – dedi Çiygoz.
Aprel 22-de Bağçasaray şeer şurası icra komiteti «Yerli müimlikte olğan yadikârlıqlarnıñ meydanğa ketirilmesi aqqında» qararnı çıqardı. Onıñ mündericesi böyledir: "Bağçasarayda Çehov soqağı civarında «Nezaketli askerge» adlı yerli müimlikte olğan, eali raatlığı elementlerine has, eykel meydanğa ketirmege».
Böyleliknen, yerli akimiyet mart 16 künü keçirilgen referendumda Bağçasaray sakinlerine serbest rey bermekni, emiş, temin etken, «yeşil forma kiygen nezaketli insanlarnı» alğışlamağa istegen ekenler.
Baştan Rusiye Prezidentı Vladimir Pütin Qırımda öz arbiylerniñ mevcut olğanını red etken edi, soñra anda «Qırımda referendumnıñ maniasız keçirilmesini temin etken» Rusiye askerleri olğanını tanıdı. Bu referendum neticelerine köre Qırım ğayet büyük suratnen zapt etildi.


text:
Qırım ekimleriniñ dernegi ve sağlıq saqlav hadimleriniñ zenaat birligi «acele» yardımğa açılğan atış neticesinde elâk olğan ve yaralanğan tibbiyet adamlarınıñ ailelerine aqça toplamağa başladı. Bu aqta cumaaqşamı künü, oktâbr 1-de, Qırımnıñ sağlıq saqlav nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Mında deyler ki, bu maqsat ile Rusiye milliy ticaret bankında esabat açılğan.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi).
Sentâbr 29 künü Rusiye İçki işler nazirligi şeklengen insannıñ bulunuv yeri aqqında bildirgen insanğa 500 biñ ruble vade etti.


text:
Aqmescitniñ (Simferopol) Jeleznodorojnıy mahkemesi 9 avgust künü qırımtatar milliy areketniñ faalini Server Karametovnı Rusiye Memuriy Qanun bozuvlar aqqında Kodeksniñ 19.3 maqalesiniñ 1-ci qısmı «Polis hadiminiñ qanuniy emirine boysunmaması» boyunca qabaatlı tanıp, 10 künge memuriy apiske mahküm etti.
Hatırlatamız, qart qırımtatar faaline qarşı eki memuriy protokol tizdiler. Olardan birisine köre, Rusiye Memuriy Qanun bozuvlar aqqında Kodeksniñ 20.2 maqalesi boyunca «bir insan keçirgen piketlerniñ tertibini bozğanı içün», ekincisi – «Polis hadiminiñ qanuniy emirine boysunmaması» içün. Ekincisine köre, Karametovnı qabaatlı tanıp, makeme 10 biñ ruble para cezasını berdi.
Server Karametov 76 yaşında, onıñ Parkinson hastalığı bar. Tünevin mahkeme oturışınıñ vaqıtında Karametov yaramay oldı, oña «acele yardımnı» çağırttılar.
Avdet haber etkenine köre, Aqmescitte polis Qırımnıñ Yuqarı mahkeme binası altına öz başına piketke çıqqan qırımtatar milliy areket veteranını Server Karametovnı yaqaladı.
Hatırlatamız, bu seneniñ mayıs ayında Server Karametov Aqmescitniñ merkez meydanında tek bir özü piketke çıqtı. O vaqıtta da polis onı yaqalap, ondan yasaq etilgen areket yapqanı içün iza etüvni alğan edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
İşğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda mayıs 30-da Rusiye Federatsiyasınıñ uquq qoruyıcı müessiseleriniñ temsilcileri Qurultay teftiş komissiyasınıñ reisi, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ icra şurasınıñ azası Ali Özenbaşnı tuttı. Ali Özenbaş Qırım.Aqiqatqa bildirgen malümatqa binaen, uquq qoruyıcılar onı sorğuğa çekti ve pasport ekspertizanen şahsiy eşyalarını baqıp çıqtı.
Ali Özenbaşnıñ aytqanına köre, sıñır kontrolini keçkende oña «Rusiye FSB hadiminiñ kelmesini beklemege» teklif ettiler. Bundan soñ, özüni taqdim etmegen, üstünde işaretsiz urba olğan insan onı sorğuğa çekti.
«Ğaliba, çoq laf etmege ve onen açıq yürekten qonuşmağa istemegenime canı ağırğandır, ve yañı adiselerni qıdırıp, maña çantamnı açmağa ve şahsiy eşyalarımnı köstermege teklif etti. Buna cevap olaraq, men, birinciden, ondan özüni tanıtmasını soradım, ekinciden de, eşyalarnı baqmaq gümrük organlarınıñ vazifesi olğanını qayd ettim, olar ise bu yerde, keçirme noqtasında buluna ve mıtlaqa, eger istese, onıñ bulunmasınen eşyalarımnı baqacaq. Buna cevap berip o, özüni tanıtmağa niyeti yoq olğanını ayttı, ve menim o qadar aqıllı olğanım içün şahsiy közetüvni keçirecegini bildirdi», – dep añlattı Ali Özenbaş.
Bundan soñ, uquq qoruyıcı organlarınıñ temsilcileri şaatlarnıñ iştiraginen şahsiy közetüvni keçridiler, soñra «pasport identifikatsiyası protsedurası» keçirildi.
«Tek bu protseduradan soñ maña oğurlı yollar tilediler ve yiberdiler. Bütün vaqia üç saattan ziyade vaqıt aldı. Maneviy ziyanlarımnı özüñiz tasavur ete bilesiñiz. Bunıñ teşebbüsçisi olğan FSB hadimi başqa öyle de körünmedi, amma amelde keçirme razılığını teşkerilgen kişini qabul etken hadim bere», – dep qayd etti Özenbaş.
Ali Özenbaşnıñ aytqanına köre, sorğu keçirilgen soñ rusiyeli uquq qoruyıcılar oña Şahsiy közetüv keçirilmesi aqqında akt berdiler, o yerde Özenbaş «şahsiy közetüv itirazğa baqmadan keçirilgenini» qayd etti.
2014 senesi sentâbr ayında Ali Özenbaşnı Qırım ile memuriy sıñırda Rusiye uquq qoruyıcıları tuttı, o vaqıt onıñ bedenine yaralar qaldırdılar.
Aprel ayınıñ başında Qırımdaki Rusiye Federal havfsızlığı hızmetiniñ temsilcileri Ali Özenbaş babasınıñ Aqmescitteki evinde tintüv keçirmege tırıştı.
2016 senesi fevral ayında Avropa parlamenti rezolütsiya qabul etti, bu rezolütsiyada Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yarımada sakinleriniñ, hususan qırımtatarlarnıñ aqları bozulmasınıñ «yüksek seviyesini» takbih etti.
Qırım işğal etilgen soñ yarımadada aman-aman er kün tintüvler keçirile, insanlar yaqalana, çeşit türlü yasaqlar etile.
Qırımnıñ rusiyeli ükümeti yarımadada insan aqları bozulğanı aqqındaki malümatnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Oktâbrniñ 20, cuma künü, Kyivde dissident, uquq qorçalayıcı Pötr Grigorenkonıñ doğğanından 110 yıl keçkeni munasebetinen hatıra aqşamı ötkerilecek.
Merasimniñ Facebooktaki saifesinde aytıla ki, «hatıra aqşamında» qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, V.İ. Vernadskiy adına Tavriya Milliy Universitetiñ müdiri Vladimir Kazarin, «Almenda» vatandaşlıq tasil Merkeziniñ yolbaşçı muavini Valentina Potapova iştirak etecekler.
Merasim saat 16:00 başlanmalı.
Teşkilâtçılar sırasına Ukraina Haber siyaseti nazirligi ve Q-Hub Qırım leyha ve tasil platforması kirdi.
Pötr Grigorenko – soñunda dissident olğan sovet generalı. Dissidentlik faaliyeti sebebinden repressiyalarğa olğratılıp, ilk kere apiske alınğan soñ, Grigorenko qırımtatarlarnıñ sürgünlikten ana yurlarına qaytmaq aqqı içün alıp barılğan küreşke qoşuldı, qırımtatar failleriniñ cemaat imayecisi olmağa azırlana edi. Bu areketke qoşulğanı sebebinden ekinci kere tutıldı ve beş yılğa apis etilgen edi. O kütleviy (şu cumleden qırımtatarları tarafından bildirilgen) narazılıqtan soñ azat etilgen edi ve ABD-ge icret etti.


text:
Birinci Cian cenki
Birinci Cian Cenki XX asırnıñ başında olıp keçti. 1914 senesi iyül 28 künü başlandı. Bir qaç künden soñ bu cenk cian cenkine çevirildi. Dört yıl ve üç ay devam etken (1918 senesi noyabr 11 künü bitti) cenkte otuz üç memleket – o devir insanlıqnıñ 87%-i – iştirak etti.
Cenk yılları iqtisadiy vaziyet ep kerginleşe edi. Fabrikalar qapala, fiyatlar öse, köyler harabe alda ediler. Bu devirde devletke itirazlar ve inqilâbiy ğayeler arta edi. Tek Ukrainada 1915 senesi 117 iş taşlav (зaбacToBka), 1916 senesi – 218 iş taşlavlar olıp keçti. İş taşlavlarda 240 000 işçi iştirak etti.


text:
Aqmescit klinik hastahanesi koronavirus hastaları qayd etilgeni sebebinden aprelniñ 24-nden berli qapalıdır.
Bu aqta aprelniñ 25-nde Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya Qırımdaki COVID-19 tarqaluvı ile küreş ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
Daa evel Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, aprelniñ 24-nde 10 koronavirus hastası qayd etilip, rekord oldı, dep bildirdi. Qırımda 67 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Silâlı insanlar qaravul meselesini çezip, özlerini Aksönovnıñ imayesi olaraq tanıttılar ve zavodnıñ meydanını zapt ettiler. Administratsiya vekillerini içeri yollamayıp, ateş açmağa vade eteler. Qırım milisi kelmege razı olmadı», – dep yazdı içtimaiy ağda jurnalist Pavlo Veselık.
«Livadiya» devlet işhanesiniñ matbuat-kâtibi Oleksandr Gorduz yüz bergen vaqia aqqında izaat bermedi. Onıñ aytqanına köre, şu ziddiyetini çezmek içün müessiseniñ müdiri Qırım «baş naziri» Sergiy Aksönov ile körüşecek ola.
Yalta milisi şeer idaresiniñ matbuat-kâtibi Natalya Verbovayanıñ aytqanına köre, Yalta İçki işler nazirliginiñ baş idaresiniñ qısımına kerçekten de devlet işhanesiniñ zapt olunuvı aqqında malümat keldi. Vaqia yüz bergen yerge Livadiya bölüginiñ taqiqat gruppası ve Yalta şeeriniñ devlet idaresi barğan edi. Yalta milisiniñ matbuat-kâtibi aytqanına köre, al-azırda ziddiyet çezildi eken.
Mart 26 künü Qırım akimiyeti limanlarınıñ, agrosanaiy kompleks şirketleriniñ, olarnıñ arasında «Magaraç» ve «Massandra» şarap zavodları, «Novıy Svet» şampan – şaraplar zavodı, milliyleştirüvi aqqında qarar aldı. Öz başına tayinlengen cumhuriyetiniñ mülkiyetine Qırımnıñ bütün qorurları, tabiat parkları, dağ ve av hocalıqları da keçti.


text:
NATO 2014 senesi Rusiyeniñ tecavuzı başlanğandan berli izçenliknen Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetini destekley, Ukrainağa qarşı Rusiyeniñ tecavuzını ve onıñ qısmı olğan topraqnıñ işğalini takbih ete. 2014 senesi kiçik aynıñ 27-nde Ukraina-NATO Komissiyasınıñ mudafaa nazirleriniñ seviyesinde oturışı ve 2014 senesi saban ayınıñ 2-nde Ukrain-NATO komissiyasınıñ acele oturışı vaqtında NATO 1997 senesi tarihlı Ukraina ile hususiy işbirlik Hartiyasına sadıqlığını bir daa tasdıqladı, Ukraina topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilligine destegini bildirdi, RF-nıñ Ukraina topraqlarındaki areketlerini takbih etti. O vaqıttan berli NATO-nıñ Ukraina topraq bütünligini desteklemesi defalarca tasdıqlandı.
Qara deñiz bölgesinde telükesizlikniñ yahşılaştırılması maqsadı ile, 2019 senesi çiçek ayınıñ 4-nde NATO-nıñ 70-ncı yıldönümi munasebeti ile keçirilgen tedbirler vaqtında Qara deñizde Telükesizlik meselelerden tedbirler qabul etildi. Bular közde tutula:
- Ukraina içün Deñiz veziyetiniñ malümatlılığı leyhasınıñ başlanması;
- deñiz quvetleriniñ ve yalı muafazasınıñ azırlanuvı;
- liman ziyaretleri ve talimler;
- Ukraina, NATO ve aza devletleriniñ deñiz komandanlığı arasında alâqa quruluvı;
- Ukraina ve NATO arasında malümat alıp-berüvniñ keñleştirilüvi.
- 2020 senesi ilk yaz ayınıñ 12-nde NATO ŞAŞ-nıñ qararınen Ukrainanı keñ imkânlar ile ortaq olaraq tanıldı.
Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa qarşı tecavuzını takbih etken, NATO PA-da RF-nıñ ortaq azası mandatını toqatqan ve 2014 senesinden RF ile institutsional dialognı desteklemegen NATO Parlament Assamblesı da izçenliknen Ukrainanı destekley. 2019 senesi orta küz ayında NATO PA küz sessiyasında Ukrainağa strategik ortaq olaraq destek berilmesi qayd etildi. 2020 senesi quralayında NATO PA-nıñ baar sessiyasını ilk sefer Kyivde keçirmek qararı Ukrainağa tesirli bir destek oldı.


text:
19 yılğa üküm etilgen Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyev kene 10 kün Rusiye koloniyasınıñ ceza izolâtorında tutuldı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Aliyevniñ tuvğanları bergen malümatqa esaslanıp bildire.
Faallerniñ malümatına köre, Aliyevniñ ömür arqadaşı Naciye Aci-Mamutova aqayı sentâbrniñ 6-nden 16-na qadar Salavattaki İK-2-niñ ceza izolâtorına avuştırılğan edi, dep tarif etti. Şimdi umumiy lagerde tutula.
«Ömür arqadaşınıñ aytqanına köre, boş vaqtı olğanda kitap oquy ve musulman hattatlığınen oğraşa, resimlerni soy-soplarına ve qorantasına yollay. Muslim Aliyev 4 ay devamında ceza izolâtorına avuştırılğan ve farqlı sebeplerden anda bulunuvı uzatılğan edi», – dep bildire «Qırım birdemligi».
Moskva vilâyetindeki (Rusiye) Vlasiha şeeriniñ Arbiy istinaf mahkemesi iyünniñ 25-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsine çıqarılğan ükümni deñiştirmedi.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ qararınen Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi beş qırımlını siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde FSB tahqiqatınıñ «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi İsmet İbragimovnıñ sıñırlav müddetini uzatuv muracaatı baqıldı. O, 2021 senesi martnıñ 2-ne qadar apiste qalacaq. Bu aqta advokatı Ayder Azamatov «Qırım birdemligine» tarif etti.
Mahkeme açıq oldı, salonğa soy-sopları kirsetildi. İmaye bir sıra muracaat berdi, hususan, özüni Ukraina vatandaşı dep sayğan İbragimovğa qarşı Dördünci Jeneva şartnamesiniñ qullanıluvı aqqında.
Azamatovnıñ aytqanına köre, tahqiqatçı sıñırlav tedbiri üç ayğa uzatılmalı, dep israr etti, çünki «rusçadan qırımtatarcağa tercimanlar kerek olğan bu davanıñ eki diger mabüsine qarşı bazı ekspertizalar yapılacaq. Bundan ğayrı «dava pek qıyın sayıla ve dava tahqiqatını dekabrniñ 2-ne qadar bitirmege imkân yoq».
İmayeci, müvekkiline qarşı tahqiqat tedbirlerini bitti, bundan soñ bazı ekspertizalar keçirilemez, dep qayd etti.
«Biz qarşı çıqtıq ve İbragimovğa qarşı tahqiqat tedbirleri noyabrniñ 19-nda endi yekünlendi, dep qayd ettik, tahqiqatçı Ceza-protsessual kodeksiniñ 215 maddesine istinaden ilk tahqiqat bitti dep ayttı ve cinaiy dava malümatlarını ögrenüv imkânını berdi. Yani tahqiqatçı asılında olmağan bir ikâye uydurdı», – dep izaatladı advokat.
Bundan ğayrı, Azamatov, İbragimov bu cinaiy davanıñ yekâne qabaatlanğan şahsı ola, dep qayd etti.
«Tahqiqat kimligini bilip olamağan eki şahıs bar. Qabaatlanğan daa eki insan ve bu insanlarğa terciman kerek olğanını tahqiqatçı özü de bilmey, añlağanıma köre», – dep tüşüne Ayder Azamatov.
İsmet İbragimov iyülniñ 7-nde Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında tutuldı. O künü daa altı qırımtatarı tutuldı. İbragimov Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» faaliyetini teşkil etkeninde qabaatlana.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Kreml Qırımda ATR telekanalı işiniñ toqtatılması ile bağlı meselelerniñ çezilmesine kirişmeyip, bu meseleni belli organlar ile al etmege tevsiye ete.
Bunı Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirdiyu
«Bunıñ kibi meselelerniñ al etilmesi – Kremlniñ işi degil», – dep tekrarlay Peskovnıñ aytqanlarını Rusiye kütleviy haber vastaları.
«Bizde nezaret, litsenziyanı bergen organlar bar, olar qarar alalar. Bu sebepten bu kütleviy haber vastalarınıñ bu organlar ile bağ meselesidir», – dep ayttı Peskov.
Aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.
Telekanal, cemaat teşkilâtları ve teleseyirciler Rusiye prezidenti Vladimir Putinge açıq mektüpni yollap, ATRge Rusiye qanunlarına köre qayd olmaq içün yardım etmege rica etken ediler.


text:
Aprel 6 künü Strasburgta Avropa Parlamentiniñ toplaşuvında Ukraina içün AB tarafından vizasız rejimniñ kirsetilmesine qol tuttılar. Radio Svoboda muhbiri bildirgeni kibi, qararğa 521 Parlament azası qol tuttı, 75 qarşı çıqtı ve 36 bitaraf oldı.
Muhbirniñ bildirgenine köre, AB elçileri bu meseleni ende aprel 26 künü baqacaqlar.
Aprel 5 künü Avrova Parlamentinde Ukraina içün Avropa Birligine vizasız rejimniñ berilmesi aqqında munaqaşa keçti.
Avropa Parlamentinde ötkerilgen rey berüvinden soñ nevbetteki adım Daimiy temsilciler Komitetinde (COREPER) ve soñ AB Nazirler Şurasında rey berüv olacaq.
Bundan evel AB, Ukraina içün vizasız rejımı iyünniñ soñunda ola bilecegini bildirgen ediler.
Vizadan serbest omaq añlaşması Ukraina içün Büyük Britaniya, İrlandiyadan ğayrı Avropa Bilginiñ bütün devletlerinde çalışacaq, ancaq şengen alanına kirip AB azası olmağan Norvegiya, İslandiya, Lihtenşteyn ve İsveçrede vizasız rejim olmaycaq.
Aprel 6 künü Avropa Parlamentinde Belorusyede yüz bergen soñki vaqialar ve Rusiyedeki tutuvlar aqqında rezolütsiya muzakere etilecek.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin içün Qırımnıñ qaytarıluvı mümkün olmağan bir şeydir, amma Ukraina ve dünya toplulığı Rusiye ile topraq bütünligi ile bağlı razılaşuvlarğa razı olamaz.
Bunı Kiyevde qırımtatarlarnıñ meselelri boyunca tögerek masa devamında qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Putin içün Qırımnıñ qaytarıluvı mümkün olmağan bir şey olğanını añlaymız. Mümkün degil, çünki böyle qarar onıñ siyasiy, belki de, fizikiy ayatına tesir ete bilecek. O, Rusiye cemiyetini öyle aylandırdı ki, bütün sıñırlarnı keçti, şu cümleden insanlarnıñ ruhiyet ve tabiatı saasında da», – dedi Çubarov.
Meclis reisi şunı da qayd etti ki, dünya quruluşınıñ ümde temelleri nasıldır bir devlet tarafından bozula bilecegi ile dünya razı olmamaq kerek.
Refat Çubarov şunı da qayd etti, eger de dünya cemaatı Rusiyege nasıldır bir kerileme bermege istep, Putin ile muzakerelerge başlasa, işbu razılaşuv nasıl olmaq kerekligini yahşı tüşünmek kerek.
«Eger de bu razılaşuv topraq bütünligine tiyse, ukrainliler qırımtatarlardan soñ nevbet olarğa kelecegine azır olmalı», – dedi Meclis reisi.
O, Frenkistan, Büyük Britaniya ve diger memleketlerniñ Rusiye Federatsiyası ile muzakerelerde qırımtatar halqınıñ taqdirini körmemezlikke urmağa aqları olmağanını qayd etti.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
30 yaşında olğanı qırımlı İlyas Abiyev uquq qoruycınıñ tarafından zarar körgeni aqqında bildire. Erkekniñ burnu sınıq, bunıñ ile miy sarsuvı de qayd etilgen. Bu aqta ATR telekanalınıñ levhasında aytıla.
İlyas Abiyev köy meyhanesinde raatlana edi. Tışarı çıqıp, bir mevzuda davalaşqan insanlarnı kördi, olarnıñ arasında işbu meyhanede raatlanğan politsiya hadimi Anton Verhovodov öz zenaatdaşları ile edi.
Abiyeveniñ aytqanı kibi, onıñ ve bu hadim arasında sözlü dava yüz berdi, soñra olar kendi kompaniyalarına qayttılar. Amma birazdan Abiyevni politsiya hadimlerinden biri tışarı çağırdı.
«Verhovodov Anton, bölügimizdeki politsiya hızmetçisi, iç bir şey aytmayıp, türtip urdı, soñra ne olğanını endi aytıp olamayım», – dep tarif ete İlyas.
Bunı tışarıda olğan videonezaret kameraları çıqarğanlar. Şaatlar erkekni eki insan döggeni aqqında bildireler.
Abiyev aytqanı kibi, politsiyanıñ çağıruvına işbu şahıslar emiyet bermediler. İlyasnıñ dostları onı hastahanege ketirdiler, mında vaqianı ögrenmek içün politsiya hadimleri keldi.
Şimdi bu iş boyunca Taqiqat komiteti teşkerüvni keçire ve dögüş vaqtında politsiya hızmetçisi vazifelerni eda etmek kerek edimi kibi meseleler ögrenile.
Telekanalnıñ malümatına köre, işbu politsiya hadimi çalışmağa devam ete, amma yüz bergen vaqia boyunca izaatlarını bermege razı olmadı.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda yarımadanıñ vatandaşlıq qamaçavı ştabında «Ukraina Halq Tuğrası» devletke baqmağan «nişanlar» ile taqdirlev tedbiri keçti, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mukâfatlarnı askerler ve Vatanını qorçalağanda vefat etkenler, göñülliler, cemaat erbapları elde ettiler.
Olarnıñ arasında – siyasiy mabüs, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz. Bunıñ ile Qırım Rusiye tarafından işğal etilmesinden soñ ğayıp olğan ve 2014 senesi baarde cansız alda tapılğan Reşat Ametov da nişandar oldı.
Qaramanlarnı halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov taqdirledi.
«Ukraina Halq Tuğrası» «nişanı» – devletke baqmağan mukâfattır, 2015 senesi eski şeylerniñ kollektsioneri ve göñülli Andrey Boyeçko ve quyumcı Dmitriy Şçerbakovnıñ teşebbüsi ile tesis etildi.
Nişan eki tarzda yapılğan: qırmızı-qara şeriknen – askerler içün ve sarı-mavı şerik ile – göñülli ve tibbiyet adamları içün.
Evel bu mukâfatnı qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev elde etken edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırım müendisilik ve pedagogika universitetine onıñ temelcisi, Ukraina Qaramanı Fevzi Yakubovnıñ adını berüv buyruğını imzaladı. Bu aqta «RİA Novosti Krım» vesiqağa esaslanıp bildire.
Aliy oquv yurtuna Fevzi Yakubovnıñ adını bermek teklifi Rusiye tarafdarı olğan «Qırım» cemaat areketiniñ prezidium azalarından keldi.
Fevzi Yakubov cuma künü, avgustnıñ 23-nde, 82 yaşında devamlı hastalıqtan soñ vefat etti. Bazar künü, avgustnıñ 25-nde, Qırım müendislik ve pedagogika universitetiniñ hollında vedalaşuv merasimi olıp keçti.
Yakubov – tehnik ilimleri doktorı, professor, Özbekistanda nam qazanğan ilim erbabı, Ukrainada nam qazanğan tasil hadimi, Qırımnıñ nam qazanğan vatandaşı, Ukraina Qaramanıdır.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Yakubov Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işançlı şahsı oldı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qayd ete ki, Qırım meselesi ta 1954 senesi ve Ukraina mustaqil olğan 1991 senesi qapatıldı. Bu aqta ukrain devleti yolbaşçısı sentâbr 6-da Yuqarı Radağa er sene yapqan muracaatında bildirdi.
«Qırım meselesi qapalı olğanı aqqında Putinniñ beyanatı – bu onıñ şaşmalamasıdır. Amma o, kerçekten de, em 1954, em de 1991 senesi qapatıldı. Qırım ukrain ola, edi ve olacaq. Diger laf olmaycaq», – dedi prezident.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin sentâbr 3-te Vladivostokta keçirilgen Şarqiy iqtisadiy forumnıñ toplaşuvında ilân etti ki, Moskva Ukrainağa işğal etilgen Qırımnı qaytarmağa planlaştırmay, çünki bu mesele «tarihiy qapatıldı».
Avropa Şurasında Ukraina daimiy temsilcisi, Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ mahsus avaleler boyunca elçisi Dmitriy Kuleba Rusiyeniñ Qırımnı işğal etkeni içün mesüliyeti meselesi Kiyev içün açıq olğanını ayttı. Bu aqta Kuleba Twitterde yazdı.
«Qırım meselesi, kerçekten de, qapalı. Qırım – bu Ukraina. Rusiyeli ükümetniñ işğal içün mesüliyeti şekli meselesi açıqtır», – dep yazdı Kuleba.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildire ki, Qırımda Noman Çelebicihan adına batalyondan eki kişi öz isteginen teslim etildi. Bu aqta Rusiye FSB-niñ Qırım idaresi matbuat hızmeti haber ete.
FSB-nıñ qayd etkenine köre, bu, 37 yaşındaki Rustem Osmanov ve onıñ qardaşı, 20 yaşındaki Akim Osmanovdır.
Rusiyeli uquq qoruyıcılarnıñ malümatına binaen, Rustem Osmanov Noman Çelebicihan adına batalyon terkibine 2016 senesi yanvar ayında kirdi.
«Batalyonda «Arap» lağabı olğan Osmanov okop qazma, odun yarma, aş pişirme ve temizlevnen oğraşa edi», – dep qayd ettiler FSB-de.
FSB-niñ bildirgenine binaen, onıñ qardaşı Akim Osmanov batalyonğa 2016 senesi fevral ayında kirdi ve «DJ» lağabını aldı, bundan soñ onıñ lağabı «Dikiy»ge («Kiyik») deñişti.
Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, batalyonda Akim Osmanov da hocalıq işlerini becere edi, bundan soñ ukrain «Çaplinka» sıñır keçirüv noqtası yaqınlarında vatandaşlarnıñ baqılması ve teşkerilüvinde iştirak etken edi.
FSB-de qayd ettiler ki, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 208 maddesiniñ ilâvesine (qanunsız silâlı teşkilâtnı teşkil etüv ya da bunda iştirak etüv) binaen, Osmanovlar, «qanunsız silâlı teşkilâtta öz isteginen iştiragini toqtatqan» şahıslar olaraq, cinaiy mesüliyetten azat etildi.
Qırım.Aqiqat Qırım vatandaş qamaçavı aktsiyasınıñ lideri Lenur İslâmov ile bu mesele boyunca bağlanmağa tırışa, amma onıñ telefonı bağda degil.


text:
Sankt-Peterburg İçki işler nazirligi bildire ki, narazılıq aktsiyasınıñ 500 iştirakçisi yaqalandı. Resmiy malümatqa binaen, mitingde 3,5 biñ adam iştirak etti.
«OVD-İnfo»nıñ malümatına köre, saat 18:45-ke qadar Moskvada 731 kişi yaralandı. Olar politsiyanıñ 39 bölügine tarqatılıp ketirildi. Aktsiya Moskva akimiyeti tarafından uyğunlaştırılğan edi – vatandaşlarğa Tverskayada şiar ve levhalarsız «kezmege» razılıq berildi. Bunen beraber, Saharov caddesinde miting keçirüvi uyğunlaştırılğan edi.
Aktsiya teşkilâtçısı siyasetçi Aleksey Navalnıy dairesinden çıqqanda yaqalandı.
Yaqalanğanlar arasında bir qaç ecnebiy vatandaş bar. Bunen beraber, çağına yetmegenler yaqalandı. Politsiya hadimleriniñ areketlerine şikâyetler bar – böyleliknen, faal Boris Kantoroviç Timirâzevskiy içki işler bölüginde politsiya hadimi Popkov tarafından cep telefonı içün köteklendi. Bütün yaqalanğanlarğa politsiya telefonlarnı qullanmağa yasaq etti, dep bildire «Novaya gazeta».
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Aqmescit merkezinde Taras Şevçenko abidesine çeçeklerni ketireler. Sarı-mavı şeritnen baylanğan gülçemberler ile «Kobzar»niñ fotosı saba mart 9-da Facebook ağında aşkâr etildi.
Mart 9 künü Ukraina ve dünya boyunca ukrain diasporası «Kobzar» – ukrain şair ve ressamı Taras Şevçenkonıñ 201 yıllığını qayd eteler. Ukraina medeniyetiniñ timsali olğan şair icadınıñ mühlisleri Şevçenko abidelerine gülçemberlerni ketirecek, icadına bağışlanğan konferentsiya, tögerek masa ve edebiy aqşamlarda iştirak etecekler.
Qırımda Aqmescitte yerleşken Taras Şevçenkonıñ abidesi yanında 2014 senesi faaller cenkke qarşı narazılıq numayışlarını keçire ediler.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ cinaiy işi çerçivesinde keçirgen daa bir oturışında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Haber komitetiniñ sabıq reisi Şevket Memetovnı sorğuğa çeke. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Bergen malümatına köre, 2014 senesi fevral 26-da olğan eki miting iştirakçileri saba saat 9-da toplaşmağa başladı. Tahminen saat 11-lerde eki taraf da barışıqsever yanaştı, bazıları özara laf ete ediler. Rusiyege qoltutqan bir gruppa kelgen soñ vaziyet istilâğa deñişti.
Memetovnıñ bildirgenine köre, Aqyar ve Bağçasaraydan 10 avtobus kelgen edi. Mitingden soñ Rusiyege qoltutqanlar olarğa minip kett. Bundan ğayrı, Memetov çatışmalarğa yol bermemek içün bir şey yapmağan militsiya hadimleriniñ areketsizligini qayd etti.
Aprel 13-de «Çiygoz davasınıñ» oturışında Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnı sorğuğa çekken edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Belgili sportşı-şeneunik Serik Säpiev Mädeniet jäne sport ministrliginiñ qaramağındağı sport jäne dene şınıqtıru isteri komitetiniñ törağası qızmetine..
Qazaqstan sportşısı David Degtyarev Tokio ötip jatqan paralimpiadada pauerliftingten çempion atandı. 54 keli salmaqta sınğa tüsken Degtyarov üş mümkin..
Qazaq jurnalistikası qara jamıldı. Sport salasınıñ üzdik tilşisi Amangeldi Seyithan ömirden ötti. Qazaq televiziyasınıñ ardageri, aqparat salasınıñ ..
Mädeniet jäne sport vice-ministri Erlan Qojağappanov eldegi sport federaciyaların oligrahtar basqarğannan eş ziyan joq dep esepteydi. Bwl turalı ol 13..
Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev el sportşılarınıñ Olimpiadadağı körsetkişi "sport salasında şwğıl äri tiimdi reformalar jürgizu qajet ekenin ..


text:
Mantıq
Mantıq (arapça مَنْطِق - manṭiq, "söz aytuv" manasına kelgen n-t-q tamırından; Ğarp tillerinde logika, qadimiy yunanca λoYιkή, "söz", "mana", "fikir" manasına kelgen λόYoς sözünden) - qanunlar ve tefekkür çeşitleri, ögrenüv yolları, bilgi ve muakemeniñ kerçekliginiñ şartları, eñ adiy şekiller, doğru fikir etüviniñ usul ve printsipleri aqqında bir ilimdir.
Kündelik tilde mantıq, bir qaç fikirden netice çıqarmaq içün bir muakeme usulıdır.
Daa resmiy olaraq, mantıq, endi belli ve bar olğanlardan yañı iddialarnı doğurğan bir esnasta - çıqarmada - toqtala.
Mantıq, aynı zamanda, ameliy aqıl, muayyen tefekkür, miqdar hususiyetlerini ve etraftaki dünyanıñ parçalarını belgilemek qabiliyeti manasına kele. Bundan ğayrı, mantıq, insanlarğa sezgi olaraq menimsengen sımalarnı añlamağa ve olarnı, başqa insanlar tarafından añlanğan tilde tasvirlemege yardım ete.
Adetince, mantıq, felsefeniñ bir saası olaraq incelene. On sekizinci asırnıñ ortasından başlap mantıq, riyaziyatnıñ, soñki vaqıtları ise informatikanıñ araştırma predmeti ola. İlim olaraq, mantıq, fikirler ve delillerniñ qurulışını araştıra ve sınıflaştıra, olarnıñ kodifikatsiyasınıñ shemalarını azırlay. Demek ki, mantıqnıñ araştırma predmeti, ihtimallıq ve sebeplik aqqında fikirlerni kirsetip, pek büyük ola bile.
Mantıq mantıqiy nuqsanlarnıñ terkibini ve paradokslarnı da tetqiq ete.
Qadimiy yunanlılar dialektikanı mantıqqa ve belâğatqa bölgenler. Belâğat, qandırıcı delillernen bağlı olıp, mantıqqa qarşı qoyula bile.


text:
2016 senesiniñ soñuna Qara ve Azaq deñizlerinde Qırm balıqçıları 56 biñ tonna balıq tuttılar. Bunı Rusiye nezaretindeki Rusiye balıqçılıq teşkilâtınıñ Qırım bölügi müdiri Viktor Şessler bildirde, dep haber etti KİA.
«Bu köstergiçler, keçken yılğa nisbetten, bayağı büyükçedir, keçken sene 48 259,4 tonna suv bio-resursları alınğan edi. Bu sene Qara deñizde tahminen 44 000 tonna, Azaq deñizinde – 12 000 tonnadan ziyade balıq tutıldı. Qara deñizde hamsi, zargana, Qaradeñiz ve Azaq ringası, qalqan balığı rekord kölemde tutılğanını ayta bilemiz. Azaq deñizinde çaça, kefal, Qaradeñiz ve Azaq ringası, barabulâ, stavrida balığı daa çoq tutılğanını qayd ete bilemiz», – dedi Şessler.
Rusiye balıqçılıq teşkilâtınıñ Qırım bölügi müdir muavini İvan Sokol, Qırımdan balıq «çoqusı Rusiye regionlarına» yollanılğanını ayttı.


text:
Aqmescit (Simferopol) ve Kefede (Feodosiya) qırımtatar faalleri yaqalanğanı aqqında haber etildi.
Böyleliknen, Qırım paytahtınıñ merkez meydanında Server Karametov, Nariman Cemilev ve Server İzmaylov yaqalandı. Qırımtatar faali Zair Smedlâyevniñ malümatına binaen, yaqalanğan kişiler İçki işler nazirliginiñ Merkeziy rayon bölügine alıp ketirildi.
Kefede politsiya hadimleri sürgünlik abidesine çiçekler qoymaq içün kelgen Suleyman Kadırovnı yaqalamağa tırıştı.
Evel haber etilgenine köre, Bağçasarayda faaller Qırım halqları sürgünligine bağışlanğan hatıra tahtası yanında, politsiya hadimleri ile bazı tartışmalardan soñ, dua keçirip oldı.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, mayıs 17-deqırımtatar faalleri İlmi Umerov, Nariman Celâl ve Lemmar Yunusov Qırım prokuraturasına çağırıldı. Bundan da ğayrı, Aqmescit (Simferopol) rayon prokuraturasınıñ hadimleri Avdet gazetasınıñ baş muarriri Şevket Kaybullayevni yaqalavnen qorquzdı, onıñ adına nasıldır İvanov şikâyet mektübini yazdı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte,Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber,Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Çarşenbe künü, iyülniñ 8-nde, Aqmescitteki Rusiye mahkemesi iyülniñ 7-nde Qırımda Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanıp tutulğan İsmet İbragimov, Zekirya Muratov ve Vadim Bektemirovnı apiske aldı7
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, olar sentâbrniñ 2-ne qadar SİZOda qalacaq.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımlı musulman, birinci derece körme saqatı Aleksandr Sizikovnı sentâbrniñ 2-ne qadar ev apsine aldı. Onı «Hizb ut-Tahrir» faaliyetini teşkil etkeninden şübheli sayalar.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñ evinde. Memetov tintüv vaqtında evde yoq edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayğan, qırımlı musulmanlarnı özüne celp etken» «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanından ve iştirak etkeninden şübheli sayılğanlar tutuldı. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatı, terror faaliyeti vaqtında qullanğan elektron malümat taşıyıcıları» alındı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Kiyev – Bir çoq Qırım sakini yarımadanı terk etip olamay, çünki ukrain grajdanlığını tasdiqlağan pasportı ya keregi alda degil ya da ğayıp etilgen. Olar çaresiz bir vaziyette qaldılar: sıñırnı keçmek içün vesiqalarnı taqdim etip olamaylar, Qırımda ise, pasportnı ğayrıdan yapmaq imkânsız. Nazirler Kabineti vesiqalarnı ğayrıdan yapmaq içün mahsus bir qararnı işlep çıqardı, endiden soñ, qırımlılar qıtağa barmayıp, pasportlarnı yaptıra bileler. Faqat, uquq qorçalayıcılar bildirgeninen köre, bu qararnı amelge keçirmek imkânsız, paspotrsız qalğan qırımlılar yarımadada rein olıp qalmaqtalar.
Qırım sakinleri uquq qabulhanelerniñ hadimlerine kelip, Ukraina ile memuriy sıñırnı keçip olamağanları sebebinden şikâyet eteler, çünki vesiqaları yerinde degil. Melitopol ve Canköyde sıñır merkezleri peyda olğanınen bu mesele de dünya yüzüne çıqtı ve ale daa çezilmey qala.
Bunı Qırım.Aqiqatqa izaat bererek, uquq qabulhanelerniñ adliyecisi Alöna Luneva bildirdi.
«Adamlar bir sıra sebeplerden sıñırnı keçip olamaylar. Birinciden, adam pasportnı coyğan olsa, onı tek qıtada ğayrıdan yapmaq mumkün. Ya da 25 – 45 yaşlarına kelgen olsa, fotoresim yapıştırılmaq kerek. Devlet bir çare tapmasa, bu kibi adamlarnıñ sayısı ep artacaq», – dep qayd etti Luneva.
«Almenda» grajdanlar maarifi Merkeziniñ reberi Olga Skripnik bilidrgeni kibi, 14 yaşından 16 yaşına qadar balalarnıñ da sıñırda meseleleri çıqa bile.
«Rusiye qanunlarına köre, vatandaşlar 14 yaşında pasport alalar, Ukrainada 16 yaşında. Bu sebepten rusiyeli sıñırcılar 14 yaşına kelgen balalardan pasportnı talap ete bileler, ukraina qanunlarına binaen ise, olar pasportnı tek eki yıldan son alıp olacaqlar», – dedi uquq qorçalayıcı.
Migratsion hızmetinde meselelerni körmeyler
«Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlar aq-uquqlarnıñ qorçalanuvı» aqqında qarar boyunca, Nazirler kabineti mayısnıñ 1-ne qadar grajadanlıqnı tasdiqlağan vesiqalarnı elde etüv tertibini işlep çıqarmaq kerek edi.
Bu qarar iyunniñ 4-nde qabul etilip, tek avgustnıñ 6-nda işke tüşürildi.
Oña köre, pasportnı coyğan ya da resimni yapıştaracaq olğan adam, vesiqanı kendi temsilcisi yarıdmınen yaptıra bile. Şu temsilci, Devlet migratsion hızmetiniñ er angi bölügine barıp, pasport ve vekâletni tasdiqlağan kâğıtnı köstermek kerek.
Uquq qorçalayıcılarnıñ fikirince, bu kibi usullar çalışmay. «Qararda aytlığanı kibi, migratsion hızmetine barıp olamağan adam, vesiqalarnı temsilcisi vastasınen yibere bile. Amma, bunıñ içün, vekâlet aqqında resmiy kâğıt kerek. Qırımda ise, bu kibi vesiqanı tek rusiyeli adliyeci yapa bile, onı da Ukrainada kerçek olaraq qabul etmeyler», – dedi Luneva.
Ve iç bir adliyeci, pasportsız olğan adam içün vekâlet aqqında vesiqanı imzalamağa istemez.
Qırımdaki «Deystviye» uquq-qorçalayıcı merkezi avgustnıñ 4-nde nazirler Kabinetine mektüp yollap, bu vesiqanı tüzetmege rica etti.
«İşğal etilgen territoriyada yaşağan vatandaşlarnıñ vesiqalarını ğayrıdan resmiyleştirme ceryanına tüzetüvler kirsetmege rica etemiz. Bu ceryan açıq-aydın olmalı», – dep aytıla muracaatta.
Ukraina Devlet migratsion hızmetinde teñkidnen razı degiller ve ükümet tarafından qabul etilgen qarar qırımlılarnıñ vesiqlarnen bağlı meselelerni tolusınen al ete, dep sayalar.
«Qırımda vekâlet aqqında vesiqalrnı tasdiqlağan teşkiyaltlar bar. Çünki, bu kibi vesiqalrnı tek adliyeciler degil, teşkilâtlar da müürley bile»,– dep ayttı Qırım.Aqiqatqa Devlet migratsion hızmetiniñ mutbat-hızmeti reberi Sergey Günko.
Aytqanına köre, adamlar vesiqalarnı toplap endi kelip başladılar, esasen Herson vilâyeti Novotroitskoye qasabasındaki migratsion hızmetiniñ bölügine muracaat eteler. Aynı zamanda, Günko, qaysı teşkilâtlarnıñ vesiqalarnı imzalamağa aqqı olğanını aytıp olamadı.
Trenden 850 adamnı çıqardılar
Faqat, vesiqaları yerinde olğan er qırımlı da sıñırnı bazıda keçalmay. Çünki sıñırcılar, Qırımda propiskası olğanlardan yolculuqnıñ maqsadını tasdiqlağan vesiqalarnı soraylar: ya da işten yollanma, ya da iş kartları ve ilâhre. Bunı avgustnıñ 5-nde birden bir qaç uquq qorçalayıcı teşkilât bildirdi. Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükqa muracaatnı insan aqaları boyunca regional merkezi, insan aqları boyunca Helsin Ukrain birligi, «Almenda» grajdanlar maarifi Merkezi, «İnsan aqları boyunca Qırım missiyası», «Krım SOS» ve «insan aqları boyunca informatsiya Merkezi» vekilleri imzaladılar.
«Cemaat teşkilâtlarına Qırım Muhtar Cumhuriyeti sakinlerinden bir sıra şikâyetler kele. Sıñırcılarnıñ Qırım ve Aqyar sakinlerine nisbeten «hususiy» şekilde davranğanı aqqında aytıla», – deñile arizada.
Cemaat vekillei aytqanı kibi, sıñırcılarğa yolculuqnıñ maqsadını tasdiqlap olmağan ya da şübeli körüngen adamlarnı yarımadağa keri qaytmağa mecbur eteler.
Aynı zamanda Devlet sıñır hızmetinde, hadimler qanun boyunca areket etkenlerinde eminler.
«Devlet sıñır hızmeti separatistik faaliyetke bağlı olğan şahıslarnı belgilemek içün, qolundan kelgenini yapa. Bunıñ içün, «Sıñır nezareti aqqında» qanunğa köre, sıñırcılar soravnı keçirip, yolculuqnıñ maqsadını ögrene bileler», – dep ayttı Qırım. Aqiqatqa Devlet sıñır hızmeti sıñız nezareti ve memuriyetniñ registratsiyası boyunca idare yollbaşçısı Aleksandr Jdanenko.
Jdanenkonıñ sözlerine köre, sıñırcılarnıñ bu kibi areketlerni yapmaq aqları bar.
«Biz endi separatistik faaliyetke alâqası olması mümkün 850 adamnı belgiledik. Bundan da ğayrı, Qırım sakinleri tarafından Ukraina şarqında areket etken separatistlerge yardım olaraq para taşığanları da tasdiqlandı. Umumen alğanda, yedi milion grivna keçirilmek mümkün edi», – dedi Jdanenko.
Devlet sıñır hızmetiniñ vekili, qırımlılarğa yolculıqnıñ maqsadını tasdiqlağan vesiqalarnı yanına almalarnı tevsiye etti.
Uquq qorçalayıcılarnıñ fikirince, qırımlılardan memuriy sıñırda qoşma vesiqalarnı talap etkende, olarnıñ aqlarını bozalar ve öz imkânlarını ziyadesinen qullanalar.


text:
Qırım camilerinde qırımtatar erbabı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye, Litvaniya musulmanlarınıñ müftisi Noman Çelebicihannıñ hatırasına dua merasimleri keçirilecek.
Bunı Qırım Musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Cami imamları hutbelerinde qırımtatar halqınıñ ulu oğlunıñ ömür ve faaliyeti aqqında tarif etecekler», – denile beyanatta.
Dualar camilerde fevral 20 künü cuma namazından evel oqunacaq, başlanuvı saat 12:30.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, fevral 23 künü Aqyarda Noman Çelebicihanğa bağışlanğan tedbirler keçirilecek. Aqyar regional meclisinde buña akimiyet musaadesi endi bar olğanını bildireler.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında doğa. Bağçasaray, İstanbul, Sankt-Peterburgda oquy, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâbiy teşkilâtlarında iştirak ete. 20-nci asırnıñ başında eñ istidatlı qırımtatar edebiyatçısı olaraq tanıla. Qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ müellifi ola. 1917 senesi Fevral inqilâbından soñ Musulman icraiy komitetiniñ reisi, Qırım müfisi – soñra ise Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi ola. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından yaqalana, fevral 23 künü apiste deñizciler tarafından öldürile. 33 yaşında olğan müftiniñ cesedi deñizge atıla.


text:
IX-X ğasırlarda Qazaqstan jerinde ömir sürgen oğızdar Sırdariyanıñ orta ağısınan Edildiñ tömengi boyına deyingi aralıqtı mekendegen. Oñtüstikte Horezmmen, Mauerannahrmen jäne Horasanmen şektesti. Batıs Türik jäne Türkeş qağandıqtarı qwlağannan keyingi taypalar arasındağı özara küres pen Qarlwq qağandığınıñ qwrıluına baylanıstı Batıs Jetisu jerin mekendegen oğız taypaları VIII ğasırda bwl öñirden köşe bastadı. IX ğasırdıñ bas kezinde oğızdar qimaqtarmen jäne qarlwqtarmen odaqtasıp, qanğar-peçeneg birlestigin talqandap, Sırdariyanıñ orta jäne tömengi ağısı alqabı men Aral öñirin qaratıp aldı. IX ğasırdıñ soñında Aral öñiriniñ soltüstik jağındağı sayasi üstemdikti qolına alğan oğız kösemderi hazarlarmen odaq qwrıp, peçenegterge qayta soqqı berip, Edil men Jayıq özenderiniñ aralığın ielendi. X ğasırda Oğız memleketiniñ astanası bolğan Jañakent qalası (YAngikent nemese Jaña Guziya) Europa men Aziyanı jalğastıratın mañızdı keruen jolı torabına ornalastı. Jañakent arqılı mañızdı keruen joldarı qimaqtar eline, Horezm men Mauerannahrğa ötti. Oğız memleketiniñ joğarı bileuşisi “jabğu” (yabgu) dep ataldı. Olardıñ “kül-erkinder” degen keñesşileri boldı. Jabğu resmi türde saylanıp qoyılğanımen, bilik atadan balağa mwrağa qalıp otırdı. Degenmen, basqarudıñ äskeri-demokratiyalıq türi saqtalğandıqtan, jabğudıñ biligi taypa kösemderi keñesimen şekteldi. Memlekette twraqtı alım-salıq jüyesi boldı. Oğız memleketi Euraziyanıñ sayasi, äskeri tarihında mañızdı röl atqardı. 965 j. Oğız jabğuı men Kiev knyazi Svyatoslavtıñ arasında hazarlarğa qarsı äskeri odaq jasalıp, nätijesinde Hazar qağandığı talqandaldı. Hazar qağandığınıñ qwlauı Oğız memleketiniñ sayasi quatınıñ ösuine sebepşi boldı. X ğasırdıñ ayağında oğız jabğuları Kiev knyaz'derimen birige otırıp, Edil bwlğarların küyrete jeñdi. Biraq XI ğasırdıñ basında Oğız memleketinde işki sayasi-äleumettik qayşılıqtar tuıp, älsirey bastadı. Bwl jağdaydı Jent mañına X ğasırdıñ orta kezinde kelip qonıstanğan saljwqtar paydalandı. Saljwqtar Jent qalasın basıp alğanımen, wzaq uaqıt wstap twra almay, ketuge mäjbür boldı. Köp wzamay oğızdar qayta küşeyip, 1041 j. Horezmdi basıp aladı. Alayda 2 jıldan keyin oğız jabğularınıñ soñğısı Şahmälik saljwqtardıñ qolına tüsip öltiriledi. Saljwqtarğa qarsı wzaq jıldar jürgizilgen soğıstar men qaqtığıstar Oğız memleketin iştey älsiretip, ol qıpşaq taypalarınıñ soqqısınan birjolata qwladı. Oğızdardıñ bir böligi Şığıs Europağa, Kişi Aziyağa ketti, endi birazı Mauerannahrdağı Qarahan äuletiniñ jäne Horasandağı saljwq bileuşileriniñ qol astına köşti. Qalğan-
darı XI ğasırdıñ ortasında Deşti Qıpşaqtıñ türki tildes taypalarına birte-birte siñisip ketti. Oğızdar köşpeli mal şaruaşılığımen ayna-
lıstı, Sırdariya alqabında dändi daqıl egip, bau-baqşa ösirdi. Olardıñ köpşiligi otqa tabınuşılar boldı. Sonımen birge oğızdar arasında birte-birte islam dini taray bastadı. Sırdariya alqabındağı, Aral teñizi, Kaspiy teñiziniñ soltüstigindegi jerlerdi mekendegen oğız taypaları qazaqtardıñ etnikalıq tarihında eleuli röl atqardı. Tarihi añızdarda olar qazaq, türikmen, özbek, qaraqalpaq halıqtarı atalarınıñ biri sanaladı.
Derekköz: “Balalar enciklopediyası”


text:
Aman-aman 190 000 ukrainalı Saylayıcılarnıñ devlet cedvelini tizüv bölüklerine nevbetten tış parlament saylavlarında rey berüv yeriniñ vaqtınca deñiştirilmesi aqqında ariza berdi.
Merkeziy saylav komissiyası bergen malümatqa köre, olardan – 30 biñden ziyade kişi Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ sakinleridir.
MSK malümatına köre, Qırım ve Aqyar sakinleri – Ukraina vatandaşları – prezident saylavlarında olğanı kibi, saylav adresini deñiştirmeyip, rey berüv yerini deñiştirecekler ve rey berecekler.
«Qırımnıñ 2864 sakini ve Aqyarda qayd etilgen 774 insan rey berüv yerini vaqtınca deñiştirmek imkânından faydalandılar», – dep bildirdiler Merkeziy saylav komissiyasında.
Taqvim planına binaen, rey berüv yeriniñ vaqtınca deñiştirilmesi aqqında arizalar oktâbr 20-ne qadar qabul etile.
Ukraina parlamentiniñ nevbetten tış saylavları oktâbr 26-da ötkerilecek.


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» imaye tarafı Rusiye FSBsiniñ sımarışı ile ekspertiza yapqan ekspertler, dinşınas, tilşınaslar olğan 50-den çoq şaatnı ketirmege niyetlene, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
İyülniñ 6-nda Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy okrugınıñ mahkemesi oturışuvında üç şaat sözge çıqtı – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Zevcet Kurtumerov, dava mabüslerinden biriniñ tizesi Naciye Tairova ve Ernes Ametovnıñ mektep ocası Valentina Karpinskaya.
«Qanunnen bağlı problemleri olğan insannıñ böyle hasiyetnamesini (şaatlarnıñ bugünki esnasta çıqışı aqqında aytıla – QA) kimse bir yerde bermez. Cinayetçilerge, terroristlerge hasiyetname berilmez. İnsan terrorist olsa, oña ziyalılardan bir esli-başlı insan kelip, yahşı taraftan tavsif etermi. Olmaycaq şey, cinaiy dava da öyle. Müvekkillerimiz er keske minnetdarlıq sözlerini ayttı», – dedi advokat Nazim Şeyhmambetov.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.