text:
Yalta blogeri ve jurnalisti Yevgeniy Gayvoronskiyniñ imaye tarafı onıñ Qırımdan quvulması ile bağlı mahkeme qararına şikâyet etecek.
Bunı Facebookta advokat Aleksey Ladin yazdı.
"Bugün Yalta şeer mahkemesi qarar cıqardı, oña köre Qırım blogeri ve jurnalisti Yevgeniy Gayvoronskiyni 2000 ruble cöremesini tölemeli ve Qırımdan çıqarılmalı. Qarar quvetini almağance, Evgeniy, Krasnodar ülkesinde yerleşken, Çetel vatandaşlarnıñ vaqtınca tutulğan merkezinde bulunacaq. Mahkeme qararına şikâyet etilecek", - haber etti advokat.
Dekabrniñ 20-sinde advokat Aleksey Ladin, Qırım.Aqiqat mühbirine tefsir bergende, ilhaq etilgen Qırımda Yalta blogeri ve jurnalisti Yevgeniy Gayvoronskiyniñ "Rusiye territoriyasından" sürgüni aqqında qararnı qabul etti, dep bildirdi.
Şimdilik ilhaq etilgen Qırımnıñ resmiy müessiselerinden bu malümatnıñ tasdıqı yoq.
İlhaq etilgen Qırımda dekabrniñ 20-sinde bloger ve jurnalist Yevgeniy Gayvoronskiyni politsiyanıñ Massandra bölügine alıp kettiler. O, dekabr 20-sinde onıñ mahkemesi olmaq kerek, dep haber etken edi.
Oktâbrniñ 31-inde Gayvoronskiy içtimaiy ağlardaki Rusiye prezidenti Vladimir Putin aqqında yazı içün Rusiye Memuriy kodeksiniñ 20.1 maddesine köre qabaatladılar.
Yaltada Rusiye uquq qoruyıcıları martnıñ 6-nda «Primeçaniya» Aqyar neşiri ile iş tutqan jurnalist ve bloger Yevgeniy Gayvoronskiyniñ yaşağan yerini tintti. Bu aqta Rusiye tarafdarı cemaatçısı İlya Bolşedvorov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
Yevgeniy Gayvoronskiy Donetskte dünyağa keldi, yerli aliy oquv yurtunıñ jurnalistika bölüginde oqudı ve şeerde jurnalist olıp çalıştı. Yaltada bir qaç yıl yaşay. Daa evel «Narodnoye yedinstvo» yerli Rusiye tarafdarı cemaat teşkilâtınıñ matbuat kâtibi olıp çalışqan edi. Onıñ faalleri 2014 senesi mart ayında yarımadanıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında «referendum» keçirilmesi içün imza toplağan edi. Soñra Gayvoronskiy «Yevraziyskiy jurnal» Rusiye tarafdarı mecmuasınıñ muarriri oldı. Bu vazifede Yalta yalısında kösterilgen Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ er yılki beyanatı vaqtında onı maqtağan edi. Bir müddet Gayvoronskiy «Komsomolskaya pravda» Rusiye neşiriniñ Qırım muarririyetinde mühbir olıp çalıştı. İşten boşatılğan soñ ise yerli akimiyetni tenqit etkeni içün muhalifet dep adlandırılğan «Primeçaniya» Aqyar neşiri ile işbirligi yapmağa başladı. Bazı maqaleler içün jurnalist Yalta akimiyetini de raatsızlay. Ara-sıra onı şeer şurasınıñ sessiyasına yibermeyler.
2018 senesi fevral ayınıñ başında qırımlı jurnalist Yevgeniy Gayvoronskiy onı Yalta merkezinde köteklegenler, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, o künü oquyıcı ile körüşip, şeer parkında olacaq tamir işlerini muzakere etecek edi. Jurnalist bu ücümni Yalta iş adamı Dmitriy Tükayev sımarladı, dep tüşüne. Gayvoronskiy onıñ «işine ve qanun bozuvlarına» bir qaç jurnalist tahqiqatını bağışlağan edi. Tükayev bu ikâyede onıñ adı keçkeni içün Gayvoronskiyge qarşı namus, itibar ve iş reputatsiyasını qorçalamaq içün dava açtırğanını bildirdi. Gayvoronskiy olıp keçken adiseni özü azırlağanında qabaatlandı.


c: text/html

text:
Şimdi toylar mevsimi ve çoqusı qırımtatarları ende bir qaç toyğa barıp yetiştirgendir. Bizde artta qalmadıq J Ve, elbette, er bir qırımtatar toyına ayit hususiyetlerini belgiledik. Lâkin, birden qayd etmege isteymüz ki, bu bir qanuniy hususiyetler degilde, tek bizim közetüvlerimizdir.
. Qırımtatarlarda böyle bir alâmet bardır ki, eger de evde tamir işleri başlağan olsa, demek bu yerde toy olacaq.
. Çoqusu Qırımtatar toyları vaqtında başlamay, davetnamede kösterilgen zamanına kelgen musafirler, toy başlamasını daa bir saatten ziyade beklemege mecbur olalar.
. Toynıñ eñ sevimli avası «Dolu»dır. Bu nağme başlağan soñ tantana açilğan sayıla ve er kes sofrağa buyura.
. Qırımtatarnıñ eñ sade toyına yüzden az adam çağırılmay. Büyük toylarda ise, 300 – 600 insan davet etile. Bu musafirlerlerniñ içinde kelin – kiyev bilmegen insanlarda çoq ola. Ve, elbette, «Asiyadan qomşular».
. «Ahça yapıştırmağa» olğan sıra, Qırımda qavğa etmegen sıralardan yekânesidir.
. Er bir Qırımtatar toyında içip saruşlanğan ve er bir avağa « yapıştırmağa» çıqqan uzaq soy bulunadır.
. Qırımtatar toy muzıkantları o qadar özgün olalar ki, dünyaca belli hitlerge qırımtatar adları bereler. Meselâ koreya haytarması (Gangnam style).
. Bazı toylar ise, o qadar acayıp keçe, tap ofitsantlar oyunğa tüşe.
Ve bazıda tek ofitsant degil de, afrikalı – ofitsant.
- Evli olmağan qırımtatar qızları ise, toyğa kelir ekenler, öz qısmetini tapmağa ümüt eteler, onıñ içün pek dülber olıp azırlanalar. Lâkin, bazıda, absurd allarına yetelerJ
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cumaaqşamı künü, aprel 23-te, Aqmecitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ reisi Ali Özenbaşnıñ şikâyeti boyunca toplaşuv keçirilecek.
Bunı Özenbaş Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Şikâyet Özenbaşnı «ekstremistik faaliyet» yapılmasınıñ yasağı aqqında tenbiyelegen Aqmescit prokuraturası hadiminiñ areketlerinen bağlıdır.
Mahkeme toplaşuvı saat 14-ke belgilengen.
2015 senesi aprel 14-te mahkemege berilgen muracaatta aytıla ki, tenbiyelemek içün prokurornıñ «cinayet aqqında malümatı ya da delilleri olmalı».
Prokuraturanıñ tenbisi aqqında Özenbaş aprelniñ başında bildirgen edi. O, vesiqada aytılğanlarnı aydınlatıp, «Aqmescit prokuraturasınıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları tarafından ekstremistik aktsiyalar keçirilecek...» kibi malümatı bar olğanını ayttı.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov jurnalistlerge aytqanı kibi, Putin Qırımda iyül 2-den keçirilgen «Tavrida» Bütünrusiye yaşlar forumına barmağa planlaştırmay.
«Şimdilik aytamam, amma muayyen planlarında öyle şey yoqtır», – dey Peskov.
Onıñ sözlerine köre, Putin Vladimir vilâyetinde «Territoriya smıslov na Klâzme» Bütünrusiye yaşlar forumınıñ IT-tehnologiya nevbetiniñ iştirakçileri ile körüşecek.
İstidatlı gençlerni toplaycaq «Tavrida» Bütünrusiye yaşlar forumı Qırımda sentâbr 2-ne qadar sürecek. İlk sefer forumnı Qırımda bıltır, Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ, keçirdiler.


text:
Qırımda fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde Rusiye FSB temsilcileri alâ daa tintüv keçirmekte. Yarımadada bir vaqıtta sekiz tintüv keçirile, dedi Qırım.Aqiqatqa advokat Emil Kürbedinov.
Onıñ aytqanı kibi, tintüvler qırımtatarlarnıñ «terroristik teşkilâtlarda iştiragi» ile bağlı.
«Yaltada üç tintüv, Bağçasarayda eki, Bağçasaray rayonı Zalanköyde eki tintüv, Aluştada – bir, neticede – birden sekiz tintüv. Şimdi bu yerlerge barmağa tırışacağım. Bugün FSB ziyaretine lâyıq olğanlar – qırımtatarlar, musulmanlardır. Bir yerde Aqyar FSB qararı berildi, kene nasıldır bir terroristik teşkilât ve onda iştirak aqqında söz kete», – dey advokat.
Qırım.Aqiqatqa şimdi Bağçasarayda ailelerden birinde bulunğan Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev aytqanı kibi, aile azalarını celpnamesiz sorğuğa alıp ketecek olalar.
«İç bir qanuniy areket körmeyim, nizamsızlıqtır. Belli olğanı kibi, endi üç insannı yaqaladılar. Birini Aqyarğa, daa eki insannı – ğaliba, Bağçasarayğa alıp kettiler», – dey o.
Smedlâyev şunı da qayd etti ki, uquq qoruyıcılar tintüvlerni terrorizm ile küreşleri ile añlatalar.
«Şimdi saqalı olğan, camilerge qatnağan, islâm dinini kütken er kes olar içün terrorist ola bile, – dedi o.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ABD maliye nazirligi derc etken «Kreml esabatı» «qıyın alda bulunğan» Rusiye-Amerika munasebetlerini mürekkepleştire, dep saya.
«Prezident memuriyeti, bütün ükümet, bizneste çalışqanlarnıñ epsi («Kreml esabatına» – QA) kirsetildi. Anda kirgen er bir insan, er bir strukturanıñ artında devletniñ adiy vatandaşları, iş kollektivleri, sanayiniñ başlı başına saaları tura, yani 146 mln. olaraq epimizni bu cedvelge kirsettiler. Bu areketlerniñ ne manası olğanını añlap olamayım», – dep bildire Putinniñ işançlı sımalarnen Rusiye prezidenti vazifesine namzeti qoymaqnen alâqalı yapqan körüşüvindeki sözlerini TASS.
Putinniñ fikrine köre, «bunu yapqanlar esasen iş siayasetnen oğraşa, olar saylanğan prezidentke (Trumpqa – QA) ücüm eteler».
ABD maliye nazirligi yanvarniñ 30-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sıq munasebette olıp, olarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmesi mümkün olacaq sımalar kirgen vesiqanu derc etken edi. Matbuatta bu cedvel «Kreml esabatı» adınen bellidir. Oña hususan, Rusiyeniñ 114 memurı ve 96 «oligarhı» kirdi.
Esabatqa Rusiye memuriyetiniñ idaresi, hususan, memuriyet reberi Anton Vayno, onıñ muavini Aleksey Gromov, Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, prezident mesleatçısı Vladislav Surkov kirdiler. Aynı zamanda cedvelge Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko, Devlet dumasınıñ spikeri Vyaçeslav Volodin, «Rosneftniñ» reisi İgor Seçin,«Gazprom» reberi Aleksey Miller, tış istihbarat hızmetiniñ müdiri Sergey Narışkin ve FSB müdiri Aleksandr Bortnikov kirdi.
Yanvarniñ 29-nda Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva azırlanması beklenilgen «Kreml esabatı»nı ABDniñ, martnıñ 18-nde keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidenti saylâvlarına tesir etmekniñ bir teşebbüsi dep tanığan edi.
Aqyarnıñ rusiyeli sabıq gubernatorı Sergey Menyaylo ve Rusiye perzidentiniñ Qırımdaki temsilcisi Oleg Belovantsev da «Kreml esabatı» kirsetildi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Kiyevde V.İ. Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ işi ğayrıdan başlana. Fevral 1-den universitet student ve ocalarnıñ terkibini teşkil etmege başlay.
Qırım.Aqiqatqa bildirilgeni kibi, studentlerden vesiqalarnı qabul etmege başladılar. Oqutuv kündüz, ğıyabiy şekilde, uzaqtan alıp barılacaq, bücet ve paralı oqutuv şekilleri bar. Muhtac olğanlarğa yataqhane berile.
«Kiyev şeerinde V. İ. Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetine kirmege ya da oquşına devam etmege istegenler crimea.tnu@gmail.com adresine malümatnı yollamalı. Malümatta ad ve soyadı, ihtisas, oqutuv şekli ve yılı, yataqhanege ihtiyacı yazıla. Malümatnı yalıñız Google bedava elektron poçta qutusından yollamağa rica etemiz. Qıtaiy Ukrainada bulunğan student ve mezunlarnı öz telefon nomerasını yazmağa rica etemiz. Telefon boyunca studentlerni Kiyevde oquşqa devam etmege çağırırlar (uzaqtan tasil alacaq studentlerden ğayrı).
Vernadskiy adına Tavriya Milliy universiteti Qırım akimiyeti tarafından yoq etildi ve Qırım Federal universiteti terkibine kirdi, şimdi qıtaiy Ukrainada işine devam etecek.


text:
Qırımda aprelniñ 9-nda saat 03:30-da koronavirusqa oğrağan deñizcinen beraber Bagerovodan Keriçke ketken aydavcı ve eki yolcu qıdırıla. Bu aqta Rospotrebnadzor. İdaresiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Krutikov operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Keriç sakini, İrandan kelgen deñizci hastalandı.
O, Qırımğa Rostov-na-Donudan trennen keldi. Aynı vagonda ketken 8 kişi tapıldı.
Hasta 17 ekipaj azası ve 20 vatandaşnen alâqada oldı.
Qırımda aprelniñ 17-nde saba üç yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Al-azırda Qırımda 40 koronavirus hastası qayd etildi. 27-si – ketirildi, 13-ü yerli ola.
Aprelniñ 16-nda Aqyarda dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Yılnıñ başından berli Aqyarda 12 hasta qayd etildi, dört kişi tüzelip hastahaneden çıqtı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukrainada aliy oquv yurtları arizalarnıñ qabul etüv müddetini avgust 2-ne qadar uzattılar. Tasil ve ilim nazirliginde bunı VNO meseleleri ile oğraşqan Tasil keyfiyetine qıymet kesüv merkezi işiniñ vaqtınca toqtatuvı ile añlatalar.
Tasil nazirliginde deyler ki, bütün meseleler, şu cümleden vesiqalarnıñ tolduruvında olğan hatalar ile bağlı meseleler boyunca qabul etüv komissiyalarına muracaat etmek kerek. VNO sertifikatınıñ coyulması ya da bozulması vaqtında tasil keyfiyetine qıymet kesüv regional merkezlerinde malümat kâğıtını elde etmek kerek.
Evel bildirilgeni kibi, Ukrainada VNOnı qırımlılar içün iyül 27-ne qadar uzattılar, Qırım ğıyabiy-mezunlarına ukrain attestatlarını sentâbr 1-de berecekler.


text:
Moskva şeeri Tverskoy rayon mahkemesi qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov adından Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ memuriyetine berilgen memuriy davasını qabul etmegen. Dava imayeci tarafınıñ istegine binayen Rusiye prezidentiniñ, olarnıñ af etilüvinen bağlı fermanen alâqalı edi, dep iza etti Qırım.Aqiqatqa rusiyeli advokat Nikolay Polozov.
«Qadınıñ, Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti, mahkeme tarafından taqip etilüvden muaf degeni, bizim işnen alâqalı degil. Dava prezidentnen ve onıñ qabul etken normativ aktlarnen bağlı degil, dava prezidentniñ memuriyetinen alâqalı. Bu dava vesiqalarını teslim etkende, bizler mahkemeniñ prezident memuriyetine qarşı areket etip olamaycağını bile edik, çünki bunı yalıñız yüksek seviyedeki medeniyetli devletlerde yapmaq mümkün, Rusiye ise – imkânsız. Bu davanı açqanda, onı temyiz etmek zarur olacağını da añlay edik. Maqsat – Rusiye mahkemesiniñ bütün basamaqlarından keçip, Avropa insan aqları mahkemesine barıp yetmekten ibaret»,– dedi advokat.
O, Rusiye Anayasasınıñ 24 maddesine binaen, devlet ve yerli idariy organlar, anda çalışqan memurlar er keske onıñ aq ve uquqlarına tiyişli olğan vesiqa ve materiallarnen tanışmağa imkân bermek mecburiyetinde olğanlarını da ilâve etti. Buña baqmadan Kreml, Umerov ve Çiygoz azat etilmesine esas bergen vesiqalarnı köstermekni red etti.
Mütenasip davalar 2017 senesi dekabr ayınıñ soñunda teslim etilgen edi.
2017 senesi sentâbr ayında Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alındı. Çiygoz kütleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlanğan edi.
Ondan soñ mahkeme İlmi Umerovnı Qırımda eki yıl köy tarzındaki koloniyada qaluv cezasına mahküm etken edi. Umerov açıq menbalarda yapılğan separatizmge çağıruv yapmaqta qabaatlandı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Umerov ve Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra azat etilgen qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ yolbaşçıları Kyivge keldiler.


text:
Rusiye nezaretindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi iyün 25-ine qırımtatar milliy lider Mustafa Cemilevniñ davası boyunca ilk oturışnı iyün 25-ine tayinledi.
Bunı advokat Nikolay Polozov haber etti.
"İlk mahkeme oturışı qapalı şekilde keçecek", - yazdı Polozov Facebookta.
Daa evel Nikolay Polozov, "Cemilev davası"nıñ evelki diñlevi aqqında rusiye tahqiqatçısına muracaat yolladı.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aktsiya
Aktsiya – bul ha'reket etiw mu'ddeti belgilenbegen, aktsionerlik ja'miyettin' ustavlıq kapitalına yuridikalıq yamasa fizikalıq shaxs ta'repinen belgili u'lestin' qosılg'anın tastıyıqlaytug'ın, usı ja'miyettin' mu'lkine onın' iyesinin' qatnasıwın tastıyıqlaytug'ın ha'm og'an dividend alıw, a'dette, bul ja'miyetti basqarıwg'a qatnasıw huqıqın beretug'ın bahalı qag'az. Yag'nıy aktsiya – bul aktsionerlik ja'miyet nege iye bolsa, sonın' ba'rin de aktsionerdin' u'lesi, kapitaldın', mu'lktin', da'ramattın' bir bo'legine onın' nızamlastırılg'an huqıqı. Ja'miyettin' o'zi qanshelli jasasa, ol da sonshelli waqıt jasaydı, bul waqıt ishinde usı aktsiyanın' ko'plegen iyeleri almassa da, eger aktsionerlik ja'miyet ashıq tu'rdegi bolsa, onda aktsioner aktsiyalardı ja'miyetke qaytarmaw huqıqına iye. Aktsioner kapitalı bo'linbeydi.
Aktsiyalar emissiyası to'mendegi jag'daylarda: aktsionerleskende, yag'nıy ustavlıq kapitaldı du'ziw ushın aktsionerlik ja'miyetti sho'lkemlestirgende, ma'mleketlik ka'rxananın' aktsionerlik ja'miyetke aynaldırg'anda ha'm ustavlıq kapital (ekilenshi emissiya) ko'beygende a'melge asırıladı.
Ja'miyettin' ustavlıq kapitalı ja'miyettin' aktsionerler ta'repinen satıp alıngan aktsiyalarının' nominal bahasınan qu'raladı. Ja'miyet ta'repinen shıg'arılatug'ın barlıq aktsiyalardın' nominal bahası bir qıylı bolıwı tiyis. Minimal ustavlıq fond (kapital) bizin' respublikamızdın' aymag'ında jan'adan du'zilgen ashıq aktsionerlik ja'miyetler ushın ja'miyet dizimge alıng'an sa'nege nızamshılıq penen belgilengen en' az xızmet xaqının' keminde eki ju'z ese summasın, al jabıq aktsionerlik ja'miyet ushın ja'miyet dizimge alıng'an sa'nege nızamshılıq penen belgilengen en' az xızmet xaqının' ju'z ese summasın qurawı tiyis.
Ja'miyettin' ustavlıq kapitalı aktsiyalardın' nominal bahasın ko'beytiw yamasa qosımsha aktsiyalardı jaylastırıw jolı menen ko'beytiliwi mu'mkin.
Aktsiyalardın' nominal bahasın ko'beytiw jolı menen ja'miyettin' ustavlıq kapitalın ko'beytiw haqqında ha'm ja'miyettin' ustavına tiyisli o'zgerisler kirgiziw haqqında sheshim aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısında yamasa ja'miyettin' baqlaw ken'esi ta'repinen qabıl etiledi, eger ja'miyettin' ustavına yamasa aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısının' sheshimine muwapıq ja'miyettin' Baqlaw ken'esine usınday sheshim qabıl etiw huqıqı berilse. Qosımsha aktsiyalar ja'miyettin' ustavı menen belgilengen ja'riyalang'an aktsiyalar mug'darı sheginde g'ana ja'miyet ta'repinen jaylastırılıwı mu'mkin.
Qosımsha aktsiyalardı jaylastırıw jolı menen ja'miyettin' ustavlık fondın ko'beytiw haqqında sheshim aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısında yamasa Baqlaw ken'esi ta'repinen qabıl etiledi, eger bul ustavta na'zerde tutılg'an bolsa.
Jaylastırılatug'ın qosımsha jay (a'piwayı) aktsiyalardın' ha'm bul tu'rdegi ja'riyalang'an aktsiyalardın' mug'darı (u'lesi) sheginde artıqmashlı aktsiyalardın' ha'r tipinin' mug'darı olardı jaylastırıw mu'ddetleri ha'm sha'rtleri, sonday-aq nızamg'a muwapıq jaylastırılatug'ın aktsiyalardı artıqmashlı satıp alıw huqıqına iye aktsionerler ushın qosımsha aktsiyalardı jaylastırıw jolı menen ja'miyettin', ustavlıq fondın ko'beytiw haqqındag'ı sheshim menen belgilengen bolıwı tiyis.
Aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısında dawıslardın' jigirma bes protsentten aslamına iye ma'mleketke tiyisli aktsiyalar paketi bolg'anda qosımsha aktsiyalardı shıg'arıw jolı menen ja'miyettin' ustavlıq kapitalın ko'beytip barıw tek g'ana mu'lkti basqarıw boyınsha ma'mleketlik komitettin' wa'killigi bolıp tabıladı.
Ja'miyettin' ustavlıq kapitalı aktsiyalardın' nominal bahasın azaytıw yamasa olardın' ulıwma sanın qısqartıw jolı menen, sonın' ishinde aktsiyalardın' bir bo'legin ja'miyet ta'repinen satıp alıp, son'ın ala o'tew jolı menen azaytılg'an bolıwı mu'mkin.
Aktsiyalardın' bir bo'legin satıp alıw ha'm o'tew jolı menen ja'miyettin' ustavlıq kapitalın azaytıwg'a ruxsat etiledi, eger usınday imkaniyat ja'miyettin' ustavında na'zerde tutılg'an bolsa.
Ja'miyet ustavlık kapitaldı azaytıwg'a haqlı emes, eger bunın' aqıbetinde onın' mug'darı ja'miyettin' ustavındag'ı tiyisli o'zgerisler dizimge alıng'an sa'nege belgilenetug'ın ja'miyettin' ustavlıq fondının' nızam menen belgilengen minimal mug'darınan az bolıp qalsa.
Ja'miyettin' ustavlıq kapitalın azaytıw haqqında ha'm ustavına tiyisli o'zgerisler kirgiziw haqqında sheshim aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısında qabıl etiledi. Ustavlıq kapitaldı azaytıw haqqında sheshim qabıl ete otırıp aktsionerlerdin' ulıwma jıynalısı fondtı azaytıw sebeplerin ko'rsetedi ha'm onı azaytıw ta'rtibin belgileydi. Ustavlıq kapitaldı azaytqanda ja'miyetti saplastırg'an jag'dayda na'zerde tutılg'an aktsionerlerdin' ma'plerin qorg'aw sha'rtlerin saqlaw za'ru'r.
Aktsiya - belgili sharayatlarda o'z kapitalların ko'beytiwge, olardı inflyatsiyadan qorg'awg'a imkaniyat beretug'ın bahalı qag'azlardın' birden-bir tu'ri. Aktsiya – aktsionerlik ja'miyettin' aktsionerleri aldında qarız minnetlemesi.
Ja'miyet o'z aktsiyaların satıp alıw huqıqına iye. Biraq bir qatar ellerdin' nızamlarında eger ja'miyet to'lewge uqıpsız bolsa, onda ol o'z aktsiyaların satıp alıw huqıqına iye emes degen reje bar. Eger usınday satıp alıw bul ja'miyettin' to'lew uqıpsızlıg'ına alıp kelgen jag'dayda da tap bunın' o'zi na'zerde tutılg'an. Nızamlarda aktsiyalardı bo'lsheklewge ruxsat etilgen. Aylanıstagı aktsiyalardın' ha'r biri aktsiyalardın' ko'p sanına bo'lingen bolıwı mu'mkin.


text:
Sovet ükümeti devirinden başlap, qırımtatar milliy areketi silâsız küreş alıp bara. Çeşit sayıda miting, ariza, muracaat, narazılıq tedbirleri çoq yıllar devamında qırımtatarlarnıñ noqtai nazarını bildirmek içün teşkil etildiler. Yarımadanıñ yañı akimiyeti Rusiyeniñ qanunlarını işletip, qırımtatarlarnıñ aktsiyalarına qarşı küreşeler. Bu sebepten, Qırım akimiyeti icadiy fleşmoblarnen qarşılaşması mümkün – bu soy tedbirlerni qırımtatarlar üküm etken qanunları çerçivesinde keçirecekler.
Aqmescit şeer şurası qırımtatarlarğa iyün 26-nda qırımtatar Bayraq kününe bağışlanğan tedbirlerni şeerniñ merkezinde keçirmege yasaq etti. Başından, Trenöv bağçası aqqında söz yürütile edi, akimiyet anda raatlanğan «yüzlernen balalar içün havflı» olacaq tedbirni keçirmege red etti.
Akimiyet vekilleri, tamam balalar içün ötkerilgen resim, yemek yarışları, milliy-ameliy sanaat sergisi ya da çölmekçilerniñ iş nümüneleri, kontsert nasıl etip te telükeli olacağını añlatmadılar.
Kene de, eyi niyetli akimiyet Bayraq kününine bağışlanıp, avtomobil yürüşini de yasaqladı. Merkeziy soqaqlarda ötkerilecek avtomobil yürüşi «taşıyıcı, yolcularğa qolaysızlıqlar ketirip, olarnıñ aqlarını boza bile», - dep qayd ettiler şeer şurasında.
Şeer memuriyeti bayram tedbirlerni keçenleri tatarlarnıñ Sabantuyı ötkerilgen Salğır bağçasında keçirmege teklif etti.
Amma, teşkilâtçılarnı bu teklif qandırmadı, bu sebepten, olar özüniñ nevbetinde Aqmescitniñ Lenini meydanında bayramlaşmağa izin soradı. Bu sefer de resmiy «yoq» cevabı keldi, bildirgenlerine köre, tamam iyün 26 künü saat 9.00-dan 21.00 –ge qadar «Rus cemiyeti», «Mordoviya Qırımğa» yardım olaraq yibergen naqliye vastalarını («KAMAZ» maşinaları) qarşılap, özüniñ marafon-tedbirini ötkerecek.
Meclis, Qırım akimiyeti qırımtatarlarnı aşalay dep, onı qabaatlay
Merkeziy meydan yerine şeer şurası qırımtatar milliy Bayraq kününi …qırımtatarlar toplu yaşağan Ak-meçet qasabasında yerli cami yanında ötkermege teklif etti.
Meclis reisi Refat Çubarov akimiyetniñ bu kibi areketlerni qırımtatarlarnıñ «aşalavı boyunca siyaseti» dep adlandırdı.
«Şeerniñ merkezinde bayramnı qayd etmek yasağı –, qırımtatarlarnı ayırmaq, qırımtatar balalarınıñ çetleşüvi demek. Bir şeyni keçirmege isteysiñizmi, Aqmescitniñ çetine buyurıñız», - dep, çorlandı Refat Çubarov.
Meclis reisiniñ sözlerine köre, bu qararnı Aqmescit meri şahsen Viktor Ageyev qabul etkeninde şübelene. «Menimce, onıñ ögüne belli şartlar qoyuldı. Bazılarına Aqmescitniñ merkezinde tedbirlerni keçirmege mümkün, bazılarına yoq demeleri iç te olmaz», - dedi Meclis yolbaşçısı.
Matbuat-konferentsiyası devamında o mühbirlerge aytqanı kibi, iyün 23 künü saba Aqmescitniñ şeer şurasına daa bir mektüp yollanılıp, Bayraq kününiñ keçirilüvi içün - «Kosmos» kinoteatri ögündeki meydannı ayırmağa rica etildi.
Yasaqqa qarşı fleşmob teşkil eteyikmi?
Akimiyetniñ yasaqları içtimaiy ağlarda faal muzakere etile. İcadiy yaşlar qarar aldı: resmiy olaraq ve birlikte bayramlaşmağa yasaq etilse, kendi başına er kes Bayraq kününi keçirsiñ!
Meclis azası ve teşkilâtçılardan biri Dilâver Akiyev Facebook saifesinde böyle teklifnen çıqtı: «Bu künü er kes raatlıq kününi ilân etsin, balalarnı dondurma aşamağa bağçalarğa alıp ketsin, milliy timsallerni qullansın: tamğalarnen yaraştırılğan bayraq, futbolka, ilvanlar olsun».
Qırımtatar kitapları satılğan merkezde tasdiqlaylar: soñki künleri milliy timsallernen bezetilgen mahsulatnı da çoq alıp başladılar. Müşterilerniñ talalarına tükân birden seslendi: mında, çeşit ölçüde milliy bayraqlarnı, futbolka, şerit, küpelerni satın almaq mümkün.
Aqmescitniñ merkezinde iyün 26 künü avtomobil yürüşi yasaq etilgenine baqmadan, bir sürü maşina milliy bayraqlarnen yaraştırılacaq. Yaşlar külümsirep: «Amma, qoruyıcılarnıñ qasevet etmesinler, er şey qanun boyunca yapılacaq», - deyler.
Qırımtatar Bayraq Kününe qadın-qzlar teşkilâtları da azırlıq köreler. Evelden cenkke qarşı çıqıp, birleşken qadınlar qırımtatar milliy bayrağı astında çıqmağa niyetleneler.
Bayraq Kününiñ keçirilüvi milletlerara munasebetlerni pekitecegini Refat Çubarov da qayd etti.
«Üküm etken qanunlar çerçivesinde, biz bir sıra tedbirlerni azırlaymız ve olar evelden belgilengen merasimden daa keñiş ötkerilecekler. Belki de akimiyet taaciplenir, amma er şey qanun boyunca olacaq», – dedi Meclis reisi.
Mecliste bildirgenilerine köre, Bayraq kününe bağışlanğan tedbirler tek Aqmescitte degil de, yarımadadanıñ diger şeer ve qasabalarında teşkil etilecekler.


text:
Ukraina baş naziriniñ muavini Vâçeslav Kirilenkonıñ aytqanına köre, «Eurovision-2019» yır yarışında Ukrainanı temsil etecek kişinen bağlı «gibrid degil de» «ukrain qararı» qabul etilmeli. Bu aqta o, Twitterde fevralniñ 25-nde yazdı.
«Rusiyede onlarnen kontsertni keçirgen artistler Ukrainanı «Eurovisionda» temsil etse, Rusiyede bir qaç kontsertniñ lâğu etilüvi Ukraina alacaq telükelerni yoq etmey. Qarar tüşünmeli. Ukrain olmalı. Gibrid degil», – dep yazdı Kirilenko.
Fevralniñ 23-nde «Eurovision-2019» ukrain milliy saylavında yırcı Maruv ğalebe qazandı. O, 2019 senesi mayıs ayında Ukrainanı yır yarışında temsil etecek. Daa evel Maruv Rusiyede çıqışta bulunğanını aytqan edi.
Final neticelerine köre o, 12 baadan 11-ini qazandı. Jüri azaları yırcığa 5 baa qoydı, seyircilerniñ rey berüv neticelerine köre Maruv eñ yüksek 6 baanı aldı.
«Eurovision-2019» yır yarışında Ukrainanı temsil etecek kişinen bağlı qararnı Milliy cemaat teleradiokompaniyası milliy saylav neticeleri ilân etilgeninden 48 saat içinde tasdıqlamalı.


text:
Sentâbr 17-de «Bizim balalar» leyhasınıñ faalleri Qırım siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantaları içün bayram keçirecek.
«Bu qorantalar içün Qurban bayramını teşkil etmege planlaştıramız. Sıcaq müitte bulunmağa isteymiz. Bu balalar maneviy taraftan kergin vaziyette buluna. Olarnen neler olğanını pek yahşı añlaylar. Bunıñ içün Bağçasarayda böyle bayram teşkil etmege isteymiz. Balalar içün eglence programmasını yapmaq», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa «Bizim balalar» birleşmesi Şurasınıñ azası Elzara İslâmova.
«Bizim balalar» leyhası bu sene musulmanlar içün muqaddes Ramazan ayında başlatıldı. Leyha teşebbüsçisi belli Qırım mühbiri Lilâ Bucurova oldı. Bunıñ esas maqsadı – Qırım siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantaları balalarına yardım etmektir. «Bizim balalar» birleşmesiniñ Şurası teşkil etildi, onıñ içine lâqayt olmağan ve itibarlı adamlar kirdi, konkret icracılar belgilendi, olar malümatnı toplay ve tertipke ketire, paranı toplay ve muhtaclarğa teslim ete. Leyha tek para yardımını degil de, çeşit yardım şeklini qabul ete: para, urba ve oyuncaqlar, balalar içün raatlıq ve tedaviylenüvniñ teşkil etilmesi, ruhiy reabilitatsiya, mabuslarnıñ qorantalarına hocalıq boyunca yardım.


text:
Sentâbr 15-te, saba Pakistandaki Pencab merkeziy belediyesinde yolcu ve yük trenlerniñ çatışması neticesinde eñ azdan altı kişi elâk oldı ve 100-den ziyade adam yaralandı.
Karaçi şeerine ketken ekspress yolda turğan yük trenine uruldı. Neticede dört vagon avdarıldı.
Demir yol temsilcisi Sayma Başir, qaza içün mesüliyetni yük treni acele şekilde toqtatılğanından soñ qırmızı işaretke diqqat etmegen yol treniniñ aydavcısınıñ boynuna yükledi.
Müstemleke devrinde Pakistanda qurulğan demiryol ağınıñ alı soñki yıllarda para ayırılmağanı ve yaramay baqılğanı sebebinden kerginleşti.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırım akimiyeti yerli telekanalnıñ canlı yaynında Beşterek-Zuya suv borusınıñ areketke ketirilüvini ilân etti.
Tulumba stantsiyasını areketke ketirmege izin video bağ vastasınen Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov berdi.
Keçenlerde, Beşterek-Zuya suv borusınıñ quruluv obyektinde «birinci quyu açılğanını bildirdiler. Şimdi savutlar toldurıla».
Müessisede qayd etkenlerine köre, suv yiberilüvi belgilenilgen vaqıttan evel olğan.
BлacTи KpыMa yBepяюT, чTo зaпyck BoдoBoдa дacT CиMфepoпoлю дoпoлHиTeлbHыe 22 Tыc. kyбoMeTpoB Boды B cyTkи.
Qırımnıñ başlıqları, suv borusınıñ areketke ketirilüvi Aqmescitni künde qoşma 22 biñ kub metr suvnen temin etecek, dep inandıralar.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Yaltada Bolşevistskaya soqağında cap eşildi: mesken ev uçurım kenarında qaldı. Bu aqta Qırım prokuraturası bildire.
“Belli oldı ki, yer parçasınıñ saipleri, topraq qazılması ve kesilmesi işlerini yaptı, bundan sebep cap eşilgen. Prokuratura yapılğan topraq işleriniñ qanunlığını ve havfsızlığını teşkere”, - denile beyanatta.
Müessisede, teşkerüvden soñ kerekli tedbirler kerçekleştirilecek, dep bildireler.
Yaqında “Vesti-Krım”, Yaltada bir evde uçurım kenarında qalğanı içün, andayaşamaq telükeli olğanını, bildirdi. Qomşunıñ qurulışı içün ev tübünde topraq eşilgen. Uçurımnın yüksekligi - 15 metr.


text:
Rusiye tarafdarı «Qırım» qırımtatar teşkilâtı «Qırım vatandaşlıq qamaçavı» teşebbüsçileri Mustafa Cemilev, Refat Çubarov, Lenur İslâmov üzerinde «halq mahkemesi»niñ başlanuvını ilân etti. Bu qarar dekabr 19 künü «Qırım» teşkilâtınıñ ekinci qurultayında qabul etildi, dep bildire TASS.
«Qırım aqibetleriniñ ögrenüvi ve olarnıñ halqqa qarşı faaliyetini taqiq etmek ve oña qıymet kesmek içün iş gruppasını teşkil etmek», – denile qurultaynıñ beyannamesinde.
«Qırım» cemaat teşkilâtınıñ reisi – Qırım Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasovdır.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda jurnalist Nikolay Semenağa yanvar 20 künü separatizm (Rusiye CK 280.1 maddesi – QA) boyunca mahkeme işiniñ iddianamesini taqdim ettiler. Taqiqatnıñ iddiasına köre, Qırımlı jurnalist «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları ile «Blokada – Qırımnıñ azat etilmesi içün kerekli olğan ilk adım» serlevalı maqale azırladı».
İddianamede, taqiqatnıñ «separatist» olraq tanığan metinniñ parçaları ketirilgen ve Nikolay Semena maqaleniñ metinini muarririyetke nasıl etip yollağanı tetamatnen kösterilgen. Semenanıñ özü bu qabaatnı inkâr ete. Taqiqatnıñ iddiasına köre, Semena «Rusiye Fedaratsiyasına qarşı siyasiy zıddiyet sebebi ile» qanunnı bozdı.
İddianıñ isbatı olaraq Semenanıñ sözleri ve onıñ muarririyetke yollağan, ve birden silgen, elektron mektübi ketirile.
Vesiqada, qabaatlayıcılar tarafından soraştırılğan şaatlarnıñ ifadeleri de ketirile. Şaatlar olaraq FSB hadimleri çıqtı. Olar ifadelerinden ğayrı, «işniñ operativ ceryanı» – tintüvler, alınğan tehnikada tapılğan malümat, şu cümleden onıñ şahsiy yazışuvları aqqında tarif ettiler.
Şaatlardan biri – şimdi, ilk malümatlarğa köre, «LNR» zümresiniñ matbuat hızmetinde çalışqan, Qırımlı jurnalist Sergey Meşkovoy çıqtı. Jurnalist dey ki, «Semenanıñ azırlağan maqaleleri er zaman Qırım cumhuriyetinde olğan içtimaiy-siyasiy vaziyetni yeterli qadar obyektiv olaraq tariflemey edi, ve açıq-aydın şekilde Ukrainanı desteklep Rusiyege qarşı noqta-i nazarğa riayet ete edi».
İddianamege binayen, işniñ malümatlarına FSB teşebbüsinen keçirilgen (lisan ve müellif) ekspertizalarnıñ neticeleri qoşulğan. Malümatlarğa rusiyeli ekspert Mihail Savvanıñ siyasetşınas teşkerüvi de qoşulğan, o «Qırım toprağı Ukrainağa ait olğanı ve Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları bu topraqlar içün keçerli olmağanını» yaza. Mihail Savva vesiqada imayeniñ şaatı olaraq keçe. Ondan da ğayrı imayeciler Qırım.Aqiqatnıñ muarriri Volodımır Prıtuladan ve ekspertten sorğu soramağa niyetli.
Semenanıñ advokatı Emil Kurbedinov qayd etti ki, iddianame cinaiy-protsessual kodeksniñ bozuvı ile taqdim etildi: vesiqanı prokuraturanıñ temsilcisi bermeli edi, Semenağa ise FSB taqiqatçısı Aleksandr Parşutin, idare binasında teslim etti.
Baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Nikolay Semenanıñ imayesi, Halqara ve Avropa Jurnalistler Federatsiyası, em de Söz serbestligi boyunca OSCE temsilcisiniñ ofisi, Rusiye Federal telükesizlik hızmetini – jurnalistni, tedaviylenmek içün, Qırımdan yibermege çağırdı, şimdige qadar musbet cevap daa alınmadı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Qırım.Aqiqat içün mahsus
Rusiyeli televizion alıp barıcısı, bundan soñ artıq, devlet prezidentligine namzet olğan Kseniya Sobçak tarafından Rusiye halqara uquqnı bozğanı aqqında aytqan sözleri, ilk baqışta körüngeninden ziyade bir diqqatqa lâyıq.
Bu pozitsiya rusiyelilerniñ ekseriyetine tesir etmey demek mümkün. Sobçak Vladimir Putin içün, Aleksey Navalnıyniñ saylâvda iştirak etmemesi içün (albuki közeticilerniñ çoqusı Navalnıyniñ özüni bile, zemaneviy Rusiyedemasalda olğanı kibi pek muvafaqiyetli olğanı sebebinden tehnikiy namzet dep köreler) bir alternativa ve nevbetteki tehnikiy namzet olıp körüne. O qadın ne aytsa aytsın. Bir de, Putinniñ eyi bir esapnen eñip çıqacağı ve Sobçaknıñ cemiyette asla bir itibarı olmağanını kösterecegi belli. İşte, bu sebepten onıñ Qırım aqqında aytqan sözlerini tekrarlap, Rusiyede bir şeyler deñişe demege esas barmı?
Tünevin qanunsız ve devletke qarşı aytıldı dep sayılğan fikir,serbest siyasiy boşluqqa atılmasında artıq bir mana ifade ete
Nevbetteki «tehnikiy» namzetke qol tutacaq insanlarnıñ sayısı muim degil, Sobçak olmasa da, Rusiyede serbest fikir beyan etmege imkân olmağanı ve olmaycağı bese-belli.Tünevin qanunsız ve devletke qarşı aytıldı dep sayılğan fikir, serbest siyasiy boşluqqa atılmasında artıq bir mana ifade ete. Atta prezident vazifesine namzet olğan mahalefetçiler – Navalnıy kibi soylârı bile – orta asırlardaki çıqmaz yollarda ot kibi yaşağan «saylâvcılar» kibi halqara uquqnen şakalaşmağa ve şovinistik hurafatlarınen oynaşmağa areket ete edi, işte «Qırım da sendviç degil» degen nutuqlar mından çıqa.
Bunıñ epsi – Rusiye siyasiy ayatında real şekilde bulunmaqnıñ illüziyalarından, «qaydelerge» köre oynama teşebbüsleri ve neticesi belli olğan yerlerde qazanmağa tırışmaqtır. Belki de, kerçek inançlarındandır – Navalnıy bile iç bir vaqıt şovinistlernen alâqadar olğanını gizlemege pek aves degil edi ve vicdan azabı çekmeden neofaşitlerniñ «Rus marşı» kolonnasında dolaşa edi. Mında iç bir yañılıq yoq – Savonarol, Lenin ve Lukaşenko zamanında başlağan tarih, adalet ve qapacılıqqa qarşı küreşken şahısnıñ içinde soñ derece bir kerici ve avtoritar idare tarafdarı gizlengen olabilecegini isbatlay.
Sobçaknıñ maqsadı yeñmek degil. Ve atta «kerçek manada» siyasette iştirak etmek kibi bir vazifesi yoq – çünkiRusiyede iç bir türlü siyaset olması mümkün degil. Bu sebepten o, «kerçek» siyasiy meydanda muqaddes şeylerni çalma dep sayılabilecek tezisni aşikâr etmesi mümkün.
Rusiye – üç faizni teşkil etken o ya da bu pozitsiya akimiyet ya da televizion istegine binaen qolaylıqnen 73 faizge çevirilebilgen bir devlettir
Bunıñ muim tarafı nedir? Erte ya da keç – Putinnen beraber ya da qartayğan bu idareci olmadan – Rusiye cemiyeti Ukrainanen munasebetlerniñ eyileşmesi kerek olacağını, işğal etilgen topraqlarnıñ keri qaytarılması, ekspansionist tışqı siyasetinden tamamile vazgeçilmesi, şovinizm ve tecavuznı mahküm etmek kerek olacağını añlaycaq. Hususan, Kseniya Sobçak teklif etken basit tezisler, siyasiy meydannıñ tışında degil de, onıñ içinde olması pek muim. Rusiye – üç faizni teşkil etken o ya da bu pozitsiya akimiyet ya da televizion istegine binaen qolaylıqnen 73 faizge çevirilebilgen bir devlettir. Bunı da er vaqıt aqılda tutmalı.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy dey ki, Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov Aqmescit yuqarı arbiy-siyasiy qurucılıq oquv yurtunıñ mezunı olğanı aqqında yalan malümatnıñ tarqatıluvı sebebinden em Rusiye, em Ukraina qanuniyetine köre mesüliyet çekmeli. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qanuniyetke köre, menimce, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 358-inci maddesi ve Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 327-nci maddesi boyunca cinayet erkânı bar. Fikrime köre, Ukraina ve Rusiye uquq qoruyıcı organları bu beyanatqa seslenmeli», – dey Logvinskiy.
Deputat aytqanı kibi, Rusiye tarafı, belki, buña cevap bermez, amma Aksenovnıñ areketlerine Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşları qıymet kesmeli.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenovnıñ Aqmescit yuqarı arbiy-ssiyasiy qurucılıq oquv yurtunıñ (SVVPSU) mezunı olğanı aqqında malümat aqiqatqa uymay. Ukraina nazirliginiñ malümatına köre, arhiv vesiqalarınıñ teşkerüvi yapıldı ve neticede belli olğanı kibi, 1993 senesi iyün ayında Aksenovnı terbiyesizligi sebebeinden oquv yurtundan quvdılar.
Sergey Aksenovnıñ özü arbiy oquv yurtundan quvulğanını ne tasdiqladı, ne red etti. Onıñ SVVPSU diplomı barmı degen sualge Qırımnıñ rusiyeli başınıñ matbuat hızmeti onıñ resmiy saytında olğan tercimeialı ile tanış olmağa teklif etti.
Aksenovnıñ saytında aşkâr etilgen tercimeialında aytılğanı kibi, o 1993 senesi Aqmescit yuqarı arbiy-siyasiy qurucılıq oquv yurtunı bitirdi.


text:
«Vatandaşlar teşebbüsi» fırqasından Rusiye prezidenti namzeti Kseniya Sobçak, muhasip organlarnıñ teşkerüvinden soñ qıtadaki Ukraina tarafından Qırımğa bara bilecek. Bunı martnıñ 6-sında Qırım.Aqiqatqa Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, Sobçaknıñ Qırımğa Kyivniñ izni ile barmaq istegeni aqqında sözlerini iza etkende söyledi.
Ceppar: «Bir Rusiye vatandaşı ve, munasip şekilde, çetel vatandaşı olaraq o, qıtadaki Ukraina tarafından Qırımğa kirmek aqqına maliktir. Bunıñ içün memuriy sıñırnıñ çetel vatandaşları tarafından keçilmesini tertipke qoyğan qarar bar. Böyle vesiqalar migratsion hizmetke teslim etile, ve onda, munasip izinni bermezden evel böyle vesiqalarnı 5 küngece teşkermege aqqı bar. Misal içün, eger o, qapalı keçüv noqtalarından keçip Qırımnı ziyaret etken olsa, ve munasip hizmetler bundan haberdar olsalar – oña atta qıtadaki Ukrainanıñ territoriyasına kirmekni yacaq etecekler», – dedi.
Ukraina Devlet migratsion hizmetiniñ matbuat kâtibi Sergey Gunko, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta, «bu, konfidentsional malümat ve insannıñ şahsiy bilgileri» olğanı içün Kseniya Sobçaknıñ Qırımnı ziyaret etmek istegini iza etmege aqqı olmağanını söyledi.
Martnıñ 6-sında «Vatandaşlar teşebbüsi» fırqasından Rusiye prezidenti namzeti Kseniya Sobçak Rusiyede Ukrainanıñ elçiligine, Qırımğa Ukraina territoriyasından kirmege izin sorap mektüp yollağanını bildirdi.
2017 senesi oktâbrniñ 18-nde Kseniya Sobçak qomşu Rusiyedeki prezident saylavında iştirak etmek istegenini resmen bildirdi. O, özüne «er keske qarşı» namzet, dey.
Sobçak, ilhaq etilgen Qırımda saylavdan evelki teşviqat kampaniyasını yapmaycağını iddia ete edi. O, Rusiye Qırımnı ilhaq etip, halqara mecburiyetlerini bozdı, dep bildire edi.
Sobçaknıñ fikrine köre, Kyiv ile Moskva birlikte ilhaq etilgen Qırımnıñ statusına dair referendumnı ötkermek kerekler.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov vatandaşlarınıñ Ukraina Mustaqillik Kününi tebriklep, mustaqil Ukraina Ukraina erkânındaki qırımtatar muhtariyetini kerçekleştirüv kefili ola, dep qayd etti.
«Bir-birimizni Ukraina Mustaqillik Kününen tebriklep, Ukraina mustaqilligi içün küreşte canını feda etken evelki nesillerniñ qaramanlarını aña, mustaqil Ukraina devletiniñ bugünki imayecilerine – Rusiye-Ukraina cenkiniñ iştirakçilerine – minnetdarlığımıznı bildiremiz, vaqtınca işğal etilgen Qırımda ve kontrol etilmegen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ rayonlarında yaşağan vatandaşlarımızğa qol tutqanımıznı bildiremiz», – dep qayd etti Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Donbasta 7 yıldan berli devam etken cenk «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinen beraber Ukraina topraq bütünligini ğayrıdan tikleycek ve Ukrainanı bir daa boysundırtmaycaq Ukraina siyasiy milletini temizley».
«Qırımtatar Milliy Meclisi ve şahsen menim adımdan vatandaşlarımıznıñ Ukraina Mustaqillik Kününi tebrikleyim», – dep yazdı Refat Çubarov.
Prezidentke qol tutqan «Sluğa narodu» firqasınıñ halq deputatı, qırımlı Liza Bogutskayanıñ bildirgenine köre, Qırımda qırımtatar milliy-territorial muhtariyetini quruv meselesinen bağlı deñişmelerniñ Ukraina Anayasasına kirsetüv qanun leyhası içün reylerni toplamaq zor olacaq.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Qırım.Aqiqatqa izaat berip, qırımtatar muhtariyetini Ukraina Anayasasında pekitüv meselesine Yuqarı Radanıñ çoqusı fraktsiya ve gruppaları qol tuta, dep aytqan edi.
Ukraina mustaqilliginiñ 29-ıncı yılını qayd ete. Kyivde Mustaqillik Künü munasebetinen resmiy tedbirler keçirile.
Qırımlı arbiyler, hususan qırımtatarlar, Kyivdeki Ukraina Mustaqillik Yürüşinde (ya da İmayeciler Yürüşinde) ayrı kolonna olaraq keçti.
ABD Baş kâtibi Ukrainanı Mustaqillik Künü ile tebriklep, Qırım beyannamesi aqqında hatırlattı.
ABD ve Almaniya prezidentleri ukrainalılarnıñ Mustaqillik Kününi tebrikledi.


text:
Rusiyede COVID-19 koronavirusınen hastalanğan insanlarnıñ sayısı 1836-ğa qadar arttı. Bu aqta operativ ştab bildire. Resmiy malümatqa köre, soñki kün devamında virus 35 regionda 302 insanda qayd etildi, eki hasta tüzeldi, bir kişi vefat etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Daa evel belli olğanı kibi, Moskva ve Moskva vilâyetinde martnıñ 30-ndan itibaren sert karantin tedbirleri kirsetile. Evden tek acele tibbiy yardım almaq ya da ayat ve sağlıq içün telüke olğanda çıqmaq mümkün; insan işke barmağa mecbur olsa, çıqa bile; eñ yaqın tükân ya da aphanege bara bile; ev ayvanlarını 100 metrden çoq olmağan mesafege çıqarmaq mümkün; kerek olsa, çöplük atmağa çıqa bile.
Rusiye ükümeti karantin tedbirleriniñ bozuluvı içün mesüliyetni sertleştirmege razı oldı.
Umumen dünyada yañı koronavirus hastalarınıñ sayısı 720 biñ oldı. Aman-aman 34 biñ hasta vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina paytahtında Şevçenko adına Kiyev milliy universitetiniñ baş binasından Barışıq yürüşi başlandı.
Onıñ iştirakçileri bu afta Donbasstaki Volnovaha civarında ücüm neticesinde elâk olğanlarnı, em de Ukraina şarqında cenk uruşlarında can bergenlerni añdılar. Adamlarnıñ qollarında «Men – Volnovaham» levhaları bar, dep haber ete Radio Svoboda.
Yürüşke Kiyev patriarhatınıñ Ukrain ortodoks kilsesiniñ papazı Filaret ve Ukrain yunan-katolik kilsesiniñ papazı Svâtoslav qoşuldılar, soqaqlarğa arbiy oquv yurtlarınıñ kursantları da çıqtı.
Malüm ki, salı künü, yanvar 13-te, Donetsk vilâyetiniñ Volnovaha civarındaki Bugas mesken yerinde ukrain arbiyleriniñ «Kiyev-2» blokpostına ateş açıldı. Bunıñ neticesinde blokpost yanında turğan avtobusta 12 insan elâk öldi ve 16 kişi yaralandı, eki ukrain arbiyi de can berdi. Ukrain askerleri bildire ki, ateş «Graddan» açılğan edi. Bunı video levhaları ve vaqia yerinde tapılğan raketa parçaları tasdıqlay. Arbiylerniñ aytqanına köre, ateş Donetsk vilâyetiniñ Dokuçayevsk şeerinden açıldı.
Separatistler ve olarnıñ tarafdarları bildire ki, ücüm ile alâqaları yoq, yolcular avtobusını ise ukrain askerleri yoq ettiler.
Bundan evel separatistler içtimaiy ağlarda Volnovaha civarında ukrain blokpostı yoq etildi, dep maqtandılar. Adamlar öldürilgeni aqqında malümat berilgen soñ ise bu mesaclarnı silip başladılar.


text:
1944 senesi mayısnıñ 18-20-nde NKVD-NKGB mahsus tedbirleri vaqtında Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Urağa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malümatqa köre – 194 111 insan). 2004-2011 seneleri Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» umumhalq aktsiyasını keçirip, sürgünlik şaatlarınıñ 950-ge yaqın hatırlavını topladı. Qırım.Aqiqat arhivlerdeki hatıralarnı derc ete.
Men, Lenure Temirhayeva (qızlıq soyadım Mercan), Aqyarda K.Marks soqağında, şimdiki Bölşaya Morskaya, 50/60, 2-nci korpus, 1-inci köz, daire 2-de doğdım. Korsunskaya, 8 adresi boyunca şahsiy evimiz bar edi.
Eski Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birliginiñ Stalin rejimi kerçekleştirgen sürgünlik şaatı olam, 15 daqqa içinde epimizni Aqyar avtostantsiyasına çıqarıp, maşinalarğa mindirgenler ve Süren stantsiyasına alıp ketkenler.
1944 senesi mayısnıñ 18-nde NKVD orduları keçirgen mahsus tedbirleri vaqtında qorantamıznıñ erkânı böyle edi: babam Usein Mercan (d.s. 1900), anam Sıdıqa Mercan (d.s. 1918), ağam Sabri Mercanov (d.s. 1929), tatam Şemsnur Mercanova (d.s. 1930), ağam Şükri Mercanov (d.s. 1932), tatam Liliya Mercanova (d.s. 1938) ve men, Lenure Mercan (d.s. 1940).
Emcem Yağya Kurt-Seitniñ (d.s. 1889) balaları da yanımızda edi, o, 1930 senesi kollektivizatsiya vaqtında Birleşken devlet siyasiy idaresi yanındaki mahkeme üçlüsi tarafından mahküm etilip, qorantasınen beraber Qırımdan çıqarılmasına ve mal-mülkiniñ musadere etilmesine üküm etilgen edi (balalar öksüz qaldı, babam olarnı yanlarına aldı): Enver (d.s. 1918), Şefiqa (d.s. 1922), Adiha (d.s. 1924), Zeliha (d.s. 1926) ve Ayşe (d.s. 1927). Tizem Şaziye Temirhayeva da balalarınen beraber biznen sürgün etildi – oğlu Qudus, qızları Üriye ve Rugiye.
Ne yazık ki, qırımtatarlarnıñ Qırımdan belli olmağan yerge alıp ketirilgenini köstergen film yoq
Süren stantsiyasından bizni ayvan vagonlarına mindirip alıp ketkenler, insanlar qıçırdı, coyuldı, biri-birini qıdırdı. Ne yazık ki, qırımtatarlarnıñ Qırımdan belli olmağan yerge alıp ketirilgenini köstergen film yoq… İnsanlar biri-biriniñ üstünde, mında qadınlar doğura, balalar yaramay qoqu ve sasıqta. İnsanlar öle, biri saçını qoparıp ala, digeri duraqta bir avuç baqladan taşlar üstünde telde asılğan qazanda bir şey pişirmege tırışa. Tren kete ve insanlar qıçıra-qıçıra ne alıp yetiştirse, onı ala. Birileri tren yolu boyunca sevimli baba, ana ve balalarını defin ete. Bu vayvalav tren sesini bastıra. Saratovğa kelgende insanlar çoqqa ketkenini, amma qaytacağını añladı.
Sıcaq pek çekiştire edi, sıtma ve içekler hastalıqları qırğınlığı başlandı. 1953 senesine qadar böyle devam etti. Açlıq – qorqunç bir şey...
Ağır taqdir qorantamıznı Ulusqa ketirdi. İnsanlarnı etap-etap ketirip, pencere olmağan, yer ise tsement olğan büyük anbarlarğa taşlağan ediler. Ulusta insanlar çoq öldi, tuzlu peynir, tuzlu qavun, qarpız bere ediler, suv ise yoq edi. Er kün onlarnen insannı köme ediler. Er adamlarnıñ küçü yoq edi, naaşlarnı bir şekilde defin etken ediler. Çaqallar cesedlerni köy artında dağıtqan edi. İnsanlar qaplıbaqalarnıñ yımırtalarnı toplay, kepek aşay ediler. Biz, balalar, ayaqlarımıznı ura edik, aşamağa istey edik. İñilti, qıçıruv, insanlarnıñ urbası yırtıq. Sıcaq pek çekiştire edi, sıtma ve içekler hastalıqları qırğınlığı başlandı. 1953 senesine qadar böyle devam etti. Açlıq – qorqunç bir şey.
Sürgünlik ailelerimizni yoq ete, repressiyalar ise halqımıznı yaqıp kül ete edi. Alâ daa bir şey alıp, aqlarımıznıñ ğayrıdan tiklenmesine irişip olamaymız
Babamız hastalandı. Sağ olsun maale milisi Şapkin. Babama ayttı: «Mercan, seni Kattakurganğa çıqaracam». Öyle de yaptı, özü veremge oğradı, amma sözüni tuttı. Kattakurganda qurt, baqa ve baqabaş tolu havuzdan suv içe edik. Baqalarnı eşitseñ, biznen beraber yırlap, ağır taqdirimiz içün ağladılar. Kattakurganğa 1947 senesi dekabrniñ 28-nde keldik ve birden parkqa V.İ.Lenin abidesine baqmağa çaptıq. Biz, Aqyar balaları, arbiy bölükke şeref nasıl berilgenine baqmaq içün keçiş noqtasına çapa edik. Üç yıl keçti, Aqyar aqlımızda qaldı.
Sürgünlik ailelerimizni yoq ete, repressiyalar ise halqımıznı yaqıp kül ete edi. Alâ daa bir şey alıp, aqlarımıznıñ ğayrıdan tiklenmesine irişip olamaymız. Milliy mensüplikke köre genotsid cemiyetni «siziñ» ve «bizim» soylarına böldi. Bu ne vaqıt bitecek eken?
Sovetler akimiyeti ne içün bizni o qadar yoq etti? Kim vazifesini yaptı, kim ğarip ve işkir halqnıñ qadısı oldı, kim cevar berecek?Seytumer Seydametov
1956 senesine qadar qorantamız komendant nezareti altında qaldı. Bir kün emcem Seytumer Seydametov evde soba yaqıp, qapularnı açtı ve ayttı babama: «Sovetler akimiyeti bizni ne içün böyle yaqtı, yaramay bir şey yaptıqmı? Sovetler akimiyeti ne içün bizni o qadar yoq etti? Kim vazifesini yaptı, kim ğarip ve işkir halqnıñ qadısı oldı, kim cevar berecek? Bu dünyadaki büyük derdimiz içün yedinci nesilgece ceza çeksinler! Biz yaşayış körmedik, birileri yaşağanını kördik, halqımız ise çekişe. Cezasını çekmediler, ne ivaz, ne qanun oldı. Biz – sovet adamlarımız, bizni ise aqlamadılar. Elimizde olğan er şeyimizni alıp, özüñkilerine bergenler».
Cesür ve namuslı firqacı Seytumer Seydametov Ay Todor köyünde (1945 senesinden soñ Göristoye, şimdi bu köy yoq – QA) partizan edi. Almanlar olğan köyde ondan ğayrı berilgen vazifeni kimse becerip olamağan edi.
Bu halqqa qarşı bir cinayet edi, qırımtatarlarnıñ aman-aman yarısı, 46%-ı vefat etti! Susıp oturmağa olmay…
(2009 senesi oktâbrniñ 6-nda yazıp alınğan hatırlavlar)
Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqı genotsidini ögrenüv ve aqibetlerini yeñüv Mahsus komissiyasınıñ reis muavini azırladı


text:
Tırnaqsız
Tırnaqsız (resmiy türkçe adı Sakarya) - Türkiyedeki Ankara iliniñ Polatlı ilçesine bağlı bir qırımtatar köyü.
Tırnaqsız, Türkiyeniñ paytahtı olğan Anqarağa 85 km, Polatlığa 10 km uzaqlıqta. Köyniñ temelini XX asırnıñ başında Qırım ve Romaniyadan kelgen qırımtatarlar qoyğan. Türkiye istiqlâl cenkinde 1921 senesindeki türk-yunan Sakarya muarebesi köyniñ topraqlarında oldı. Mınav sebebnen köyniñ adı Sakarya olıp deñiştirildi.
Köy cemaatınıñ episi qırımtatar tamırlı. 1970 senelerinden soñ köyden Anqara, Polatlı, Eskişehirge köçler başladı. Endi köyde pek az adam qaldı. Lâkin köylüler bayramlarda, oraq-arman künlerinde kene köylerinde körüşe. Köyde arpa, boğday ekimi yasala.


text:
Onıñ aytqanına köre, soñki künleri onıñ aqayı ğayıp olğan Timur Şaymardanovnı qıdırdı.
«Olar Timurnen baarde, Qırımda bu vaqialar başlanğanda, tanış oldılar. O, faal bir adam, oğlanlarnen beraber ukrain arbiy bölükleri yanında nevbetçilik yapıp, yemek ve sigarlarnı ketire ediler», – dep ayta apayı Lenara.
Ğayıp olğan adamnıñ apayı dey ki, Seyran aqşam Timurnıñ soy-soplarınen körüşip, qıdıruvlar ketişatını tarif etecek edi. Olarnen körüşken soñ, bir qaç daqqadan, Seyran ile bağ üzüldi, erkek nasıl etip ve qayda ğayıp oldı belli degil.
«Böyle bir şey iç bir vaqıt olmadı. Tünevinki aqşamdan berli onıñ telefonı çalışmay. O, qayda ve kimge barğanını men bile edim. Körüşüv bir qaç daqqa sürücek edi – evimizge yaqın bir yer, Mamaq (Stroganovka) qasabası ve Lugovaya soqağınıñ çarpazında».
Timur Şaymardanovnıñ aytqanına köre, aqşam saat 20:00 olar Seyrannen körüştiler, qıdıruv işleriniñ ketişatı aqqında laf ettiler ve birazdan kettiler.
«Biz onıñnen körüştik, laf ettik. Körüşüv bir qaç daqqa devam etti, ve biz evge qayttıq. 20 daqqadan Seyrannıñ apayı telefon etti ve aqayı alâ daa körüşüvden qaytmağanını bildirdi. Bundan soñ ve şimdige qadar onıñnen bağ yoq», – dep bildirdi Timurnıñ yaqın soylarından biri.
Hatırlatamız, afta başında birden eki ukrain faali – Leonid Korj ve Timur Şaymardanov – ğayıp oldılar. Ekisi de evden çıqıp, alâ daa qaytmadılar. Olar Qırım işğaline qarşı çıqtılar ve Ukrainağa qol tuttılar. Soy-sop ve dostlarnıñ fikirince, olar aynı bu sebepten ğayıp oldılar.


text:
22 ZEKÂT MUHTACLARNIÑ AQQIDIR | RAMAZAN NEFESI
Sayğılı vatandaşlar, dindaşlar! Bu ay cümertlik ayıdır. Keçken “nefeslerde” qayd ettik ki, nasıl Peyğamberimiz (sallâLLahu aleyhi ve-s-sellâm) cümert edi, ve nasıl o Cibril (aleyhi-s-selâm) onun yanına kelgende bizzat Ramazan ayında daa da cümert ola edi. Ve qayd ettik ki aslında er bir insan cümertlikke özü muhtactır. Cümertlik cümertliknen, amma insan Allahnı tanığan soñ, bilmeliki Allah oña (eger o zengin olsa) zekâtnı farz qıldı. Bu aslında dinimizniñ 3 ruknüdir, esasıdır (yani orazadan evel bile keçe hadiste). Allahu Taalâ Yüce Kitabında ayta ki…


text:
Dekabr 19-da BMT Baş Assambleyasında Qırım rezolütsiyasınıñ ukrain leyhasınıñ qabul etilmesine dair olıp keçken rey berüv sebepleri muzakere etilgende Ermenistan ve Qazahistan «qarşı çıqmasınıñ» sebeplerini aydınlatqanlar.
Qazahistan vekili Ukrainadaki buhrandan qasevetlengenini qayd etip, «rezolütsiya leyhası dialog qurulması ve buhrannıñ al etilmesine degil, Rusiye ve Ukraina munasebetleriniñ toqtatılmasına yönelgen», dep tüşüne.
O, «memlekette insan aqları meselesiniñ siyasetleşmesi» qarşı çıqqanlarını aytıp, vesiqa «Üçünci komitetniñ vekâletlerinden tış» olğanını qayd etti.
«Reyimiz Qırımnıñ statusına dair baqışlarımıznı ask ettirmey», – dep qayd etti Qazahistan temsilcisi.
Ermenistan insan aqları ve demokratiyağa qoltutqanını qayd etti. «Ermenistan halqara uquqta iyerarhiyanı belgilegen yollarğa qoltutmaz», – dep qayd etti cumhuriyetniñ vekili.
Dekabr 19-da Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ toplaşuvında Rusiye işğal etken Qırımda insan aqlarına dair rezolütsiya qabul etildi.
Qırım aqqında rezolütsiyanıñ ukrain leyhasına BMT 70 devlet-azası qoltuttı, 26 qarşı çıqtı, 77 aza bitaraf oldı.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ üçünci komiteti toplaşuvında noyabr 15, salı künü Ukraina teşebbüsi ile azırlanılğan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsiyası qabul etildi. BMT vesiqalarında ilk kere Rusiye «işğalci-devlet» olaraq adlandırıldı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile Aqyar ise – «vaqıtınca işğal etilgen topraqlar».
Dekabr 15-de Amnesty International halqara uquq qoruma teşkilâtı, 2014 senesi yarımada işğal etilgeninden berli Rusiye akimiyeti tarafından muntazam surette qırımtatar cemiyetiniñ aqları bozulğanını beyan etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ekstremistik fikirler ayttı dep şübheli tanılğan qırımtatar İsmail Ramazanov, yaqalanuvı esnasında onı eziyetlegen Rusiye telükesizlik hadimleriniñ tanılmasını keçirmek talabınen muracaat etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbirine «Agora» halqara insan aqlarını qorçalav gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, Ramazanovnıñ işinde Maksimenko adlı kişi şaat olaraq keçe. Tahqiqatnıñ malümatına köre o, Ramazanovğa ait dep iddia etilgen fikirler aytılğan Zellodaki gruppanıñ idarecisi ola. Bunıñnen beraber, yaqalanğan künü onı köteklegen uquqqoruyıcılardan biriniñ soyadı da aynıdır.
Ladin: «İsmail maña, uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri onı hizmet avtomobilinde köteklegende ve eziyetlegende – yani parmaqlarını qayırğanda, boğğanda ve urğanda – olar, aralarındaki birine, Maksimenko Aleksandr Viktoroviç dep muracaat ete ediler, dep añlatqan edi. Bu kişi maskasız edi. İsmail onıñ fotorobotını sızdı, ve biz onı sorğu protokolına ilâve ettik. Ondan ğayrı, imayem altında bulunğan şahıs, yaqalanğanından soñ oña konvoylıq etken hadimler arada bir maskalarını çıqarğanları içün, olarnıñ tanılması ve olarnen yüzleştirilmesi keçirilsin, dep rica etti. Daa biz, sanki gruppanıñ idarecisi olğan şaat Maksimenkonıñ tanılmasını keçirüv boyunca muracaat ettik. Çünki bir cinaiy iş içün Maksimenkolar pek çoq oldı», – dep yekün çekti.
Bu mevzuğa dair: Aleksey Ladin: «İsmail Ramazanovnıñ işinde milleti – qabaatnı ağırlağtırğan vaziyettir»
Advokat Ramazanovnıñ işi boyunca yapılğan tilşınaslıq ekspertizasınen tanış olıp, ekspertniñ salâhiyetli olğanından şübhelendi.
Ladin: «Mende ekspertizağa pek çoq sual peyda oldı. İçinde kontekstten çekip alınğan ibareler kösterildi. Ekspertizanı, artıq Suleyman Kadırovnıñ işi boyunca tanış olğan FSB eksperti Vinogradov keçirdi. Vinogradov, onda aliy malümat ve «tilşınas» ihtisası boyunca nasıldır qoşma kurslar olğanını bildire. Men bilgenim qadar ise onda filologiya saasındaki degil de, tibbiyet saasındaki aliy malümat bar. Bu sebepten, ekspertniñ hulâsalarını oqumasañ bile, onıñ salâhiyetine dair şübheler peyda ola», – dep añlattı.
İyün 19-da Ramazanovğa Rusiye Cinayet kodeksindeki 282-nci maddeniñ 1-nci qısmı (duşmanlıq ve nefret qozğama ve bir gruppa şahıslarnı milliy alâmetke köre aşalama) ve 222-nci maddeniñ 1-nci qısmı (patronlar saqlama) boyunca tüzetilgen qabaatlav bildirildi. Ramazanov qabaatını tanımadı.
İsmail Ramazanov, yanvar 23-te Rusiye telükesizlik hadimleri Novıy Mirdeki evini tintken soñ ekstremizmniñ propagandasında qabaatlandı. Daa soñra mahkeme yaqalanğan şahısnı tevqif etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dey ki, ukrain timsalleri şimdilik Donbass ve Qırımnıñ işğal etilgen territoriyalarğa qaytacaq. Bu aqta prezidentniñ Ukraina Birleşme Künü munasebeti ile hayırlavında aytıla.
«Ukrain, rus, qırımtatar ve diger tillerde qonuşamız, amma bizni yekâne devlet tili – ukrain tili birleştire. Çeşit kilselerge baramız, amma Tañrımız bir. Toprağımız da er kes içün birdir», – dedi devlet başı.
Poroşenko dey ki, Yevro-2012 vaqtındaki «sarı-mavı Donetskni» unutmaz.
«Bu tüsler Donetsk ve Lugansk, Aqmescit ve Aqyarğa öz qanuniy yerlerine qaytar», – dedi Poroşenko.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Köymädän 515 kilogram narkotik çıqtı
Waqıyğa Gvatemalada barlıqqa kilde
Urta Amerika ile Gvatemalada poliŝiya oyıştırğan operaŝiyada ber köymädä 515 kilogram narkotik matdä qulğa töşerelde.
İlneñ könçığışındağı Puêrto Barrios yar buyında akulağa oxşağan ber köymädä yäşerelgän narkotiklar tabıldı.
Xäbär birelgännän soñ êşkä kereşkän narkobiznes belän köräş törkemnäre köymägä oyıştırılğan operaŝiyada 515 kilogram narkotik matdäne qulğa töşerde.
Töbäktä şulay uq narkotik taşuı äytelgän yanğan ber oçqıçnıñ tabıluı häm 6 keşeneñ qulğa alınuı belderelde.
Armiya süzçese Ruben Tellez açıqlawında Meksika çigenä yaqın tön’yaq töbägennän ilgä qanunsız bularaq ber oçqıçnıñ kilüen äytte.
Kön’yaq Amerika illärennän cibärelüçe narkotik matdä oçqıç, köymä häm su astı köymälärendä xalıqara kartel’lärneñ dä aradaşçılığı belän Urta Amerika häm Meksika aşa uza.
Gvatemalalı räsmi zatlarğa kürä ildä här yıl narkobiznes häm operaŝiyalarda 3500 keşe yaqtı dön’yadan kitä.


text:
ATR telekanalınıñ mühbiri Şevket Namatullayev, onıñ sözlerine köre, Rusiyege boysunğan Qırım İçki siyaset nazirligi adından yarımada şeerleriniñ memuriyetlerine yollanılğan vesiqanı paylaştı. Vesiqada Ukraina qıtaiy qısmına Herson vilâyetindeki memuriy sıñırdan keçip ketken Qırım sakinleri içün «yüksek seviyede telüke» bar olğanı aqqında aytıla.
Vesiqada «ukrain keçirüv noqtalarında sanki qırımtatar ekstremistleriniñ tesir saasınıñ keñleşkeninen» bağlı telüke aqqında söz yürsetile.
Bundan sebep, Qırım sakinlerine Ukrainağa memuriy sıñırdan keçip barmaqtan vazgeçmege tevsiye etile. Vesiqada bu aqta yarımada sakinlerine haber berilmesi kerekligi qayd etile.
«Rayon ve şeerlerniñ yolbaşçıları bu malümatnı müessiseler reberlerine endi yollay, olar hadimlerne añlatsın dep», – dep izaat berdi Namatullayev.
Qırım 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy olaraq memuriy, aqiqaten ise, kerçek «sıñır» yerleşti. Memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış nezaret noqtası çalışa: «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi ilhaq etilgen Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından iş adamları ve qırımtatar faaliyetçilerinde keçirilgen kütleviy tintüvlerni taqbih etti. Munasip beyanatnı Ukraina TİNiniñ spikeri Maryana Betsa Twitterde derc etti.
O, Qarasuvbazarda olıp keçkenine qırımtatarlarnıñ diskriminatsiyası dedi ve bu faktlarnıñ halqara mahkemelerge taqdim etileceklerini bildirdi.
Bildirüvde: «İşğal etilgen Qırımda yañı qanunsız tintüvlerni qatiyen taqbih etemiz. Qırımtatarlarnıñ diskriminatsiyasıdır. Cinayetlerniñ delillerini halqara mahkemelerge taqdim etecekmiz», – denile.
Aprel 26 sabasında Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tintüvler yapılğanı belli oldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye telükesizlik hadirmleriniñ qırımtatar iş adamları, hayratçılar ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine tintüvler ile kelgenini bildirdi.
«Qırım birdemligi»niñ malümatına köre, Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri tintüvden soñ «KrımOpt» mudiri Ali Bariyev ve ondan ğayrı iş adamı Resul Velilâyevniñ qız qardaşı Zera Velilâyevanı alıp kettiler.
Al-azırda Rusiye telükesizlik hadimleri ve Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti tarafından bu vaziyetke dair berilgen izaatlar yoq. Tafsilâtlar ögrenile.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayratçı Resül Velilâyevge ait.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy dekabrniñ 16-17-nde Azerbaycannı resmiy şekilde ziyaret etecek. Bu aqta Azatlıq Radiosı Prezident ofisiniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa esaslanıp haber ete.
«Ziyaret vaqtında Azerbaycan devlet yolbaşçısı İlham Aliyev ve baş naziri Ali Asadov ile muzakere keçirilüvi planlaştırıla. Ukraina ve Azerbaycan Cumhuriyeti arasında prioritetli saalardaki işbirliginiñ terenleşmesi içün bir sıra eki taraflı vesiqanıñ imzalanması beklenile», – dep aytıla haberde.
Prezident yazıhanesiniñ malümatına köre, Volodımır Zelenskıy biznes forumında iştirak etecek ve Azerbaycannıñ ukrain cemiyetinen körüşecek.
Ziyaret arfesinde Azerbaycan akimiyeti Ukraina, muhalifet blogeri Elvin İsayevni sürgün etti, dep tasdıqladı. Baku mahkemesi onı apiske almağa qarar çıqardı. Maddesi daa belli degil, Ukraina tarafı da resmiy bir izaat bermedi.


text:
Herson vilâyetine iş ziyareti vaqtında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov regionda Meclis temsilcisiniñ tayinlevi ve resmiy temsilcilikniñ açıluvı aqqında ilân etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine Herson regional Mecisniñ başı Asan Aliyev bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, Herson vilâyetinde Meclis temsilcisi Abmecit Suleymanov oldı, Meclis temsilciligini Hersonnıñ özünde açacaq olalar.
Bunıñ ile Aliyev dey ki, Qırım ile memuriy sıñırdan keçüvnen bağlı meselelerde yardım köstermek ve arizalarnı qabul etmek içün temsilcilikni Hersonda degil de, Geniçesk rayonında açmaq kerek.
«Hersonda Milliy Meclis temsilcisi ne yapacaq? Qırımtatarlar toplu yaşağan yerde ve muracaatlarğa tez sürette seslenmek içün sıñır yanında olmalı. Gece saat ekide maña telefon etkende, tez barsam – bu bir. Eki, büyük mesafe olğanda, bir şey yapıp olamam», – dey o.
Abmecit Suleymanov Eskender Bariyev ve Sinaver Kadırov ile Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı ola.
Qırımda uquq qoruyıcı faaliyeti içün faaller taqip etile edi. Böyleliknen, olarğa başta dekabr 10 künü İnsan aqları kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler, Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarına bağışlanğan matbuat konferentsiyasında tarikçiler olarnıñ üstüne zelönka septirdiler.
Yanvar ayında Abmecit Suleymanov, Eskender Bariyev ve Sinaver Kadırov Qırımdan çıqqanda, Çonğar kiriş noqtasında yaqalandı. Sinaver Kadırovnı Qırımdan müddetsiz sürgün ettiler.
Cinaiy taqipten qorqıp, Abmecit Suleymanov ve Eskender Bariyev de Qırımnı terk ettiler.


text:
ABDde Charlotteteki Şimaliy Carolina Universitetiniñ binasında açılğan ateş neticesinde eki insan elâk oldı. Daa dört kişi yaralandı, olardan ekisiniñ alı kritik. Bu aqta Reuters haber ete. Yaralanğanlar aqqında malümatnı universitetniñ matbuat kâtibi Lester Oliva da tasdıqladı, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı.
Yerli kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, atışta şübheli sayılğan kişi silâsı olğan universitet studenti ola, onı bina yanında telükesizlik quvetleri yaqaladı. WBTV telekanalınıñ haber etkenine köre, atış yerli saatqa köre aqşam saat altılarda universitetniñ memuriy binası yanında oldı. Universitette kelecek afta başlaycaq netice imtianları ögüne soñki ders künü keçirilgen edi.
Ateş açqan insannıñ sebepleri daa haber etilmey.
Oquv yurtunıñ saytında derc etilgen malümatqa köre, Şimaliy Carolina Universitetinde 26 000-den ziyade student oquy. Bundan ğayrı, binada 3 000 universitet hadimi çalışa.
2018 senesi oktâbrniñ 17-nde Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Kyivde “Kitap Arsenalı” halqara festivalinde mayısnıñ 25-inde “Apisten mektüpler” aktsiyası keçti. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, meşur ukrainler, Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda siyasiy sebepler ile tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ mektüplerini oquy edi.
Jurnalist Aleksandr Kulikov, ukrain faal Volodımır Baluhnıñ ve cemaat jurnalisti Remzi Bekirovnıñ mahkemede soñ sözüni oqudı. Yırcı ve alıp barıcı Aleksandra Koltsova “eñ küçük cenk esiri” Andriy Eyderniñ mektübini oqudı. Cemaat erbabı Svâtoslav Vakarçuk ukrain rejissörı Oleğ Sentsovnıñ mektübini oqudı. Ukrain yırcı Rimma Zübina qırımtatar Ruslan Süleymanovnıñ anasınıñ mektübini oqudı. Umumen 10-dan ziyade ukrainniñn mektübi oquldı.
Qırım.Aqiqat merasimni canlı yayınlay.
Ukraina Tış İşler Nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-den ziyade Ukraina vatandaşını qanunsız tuta. Olarnıñ arasında 24 ukrain deñizci ve Donbassta esir etilgenler.


text:
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi ğayıp olğan ve daa soñra cesedi çuqurda tapılğan yerli sakinniñ öldürüvinden sebep cinaiy iş açtı. Dava Rusiye Ceza kodeksiniñ 105-inci maddesiniñ 1-inci qısmındaki (öldürüv) cinayet alâmetleri boyunca açıldı. Bu aqta iyülniñ 12-nde müessiseniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Müessiseniñ qayd etkenine köre, Bağçasaray rayonınıñ köylerinden birinde havuznıñ yanında öldürüv alâmetleri ile ğayıp olğan yerli sakinniñ cesedi tapılğanına dair haber tünevin aqşam keldi.
İlk malümatqa köre, öldürüv sebebi nariye saçma yarası oldı.
Öldürüvden şübheli sayılğan kişi tapıldı ve yaqalandı. O, Bağçasaray rayonınıñ 37 yaşında sakini ola, dep qayd etti matbuat hızmeti.
«Yaqalanğannıñ aytqanına köre, o ve elâk olğan kişi arasında olğan borc sebebinden qavğa çıqtı. Tanışını öldürgen soñ cesedini çuqurda saqlap, üstüne taşlar attı, dostundan ise maşinasını başqa mesken noqtağa alıp ketmesini rica etti. Al-azırda adiseniñ bütün allarını belgilemek içün tahqiqat tedbirleri keçirile», – dep aytıla haberde.
Şübheli 15 yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile.
Müessise elâk olğannıñ adını bildirmedi.
Daa evel haber etilgeni kibi, ğayıp olğan qırımtatarı Fahri Mustafayevniñ cesedi Bağçasaray rayonınıñ Aromatnoye köyü civarlarında topraqqa kömülgen alda tapıldı. Bu aqta qırımtatar faali Nariman Celâl Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi. Onıñ aytqanına köre, öldürüv sebebi «para ola bile».
Daa evel ğarbiy Qırımda Nikolayevka plâjında turistler boynuna girâ baylanğan er adamnıñ cesedini taptı. Şaatlar cesed saqatlanğan edi, dep bildirdi.
Qırım.Aqiqat elâk olğannıñ adını bildi. Bu qırımtatarı Raşid Yağyayevdir. Qardaşınıñ aytqanına köre, Raşid iş adamı edi. Onıñ ğayıp oluvı aqqında aprelniñ soñunda haber etilgen edi.


text:
Yalta şeeriniñ rusiyeli memuriyetiniñ başı Aleksey Çelpanov, şeer merkezinde ses seviyesini ölçemege Belediye nezareti bölügine, Rospotrebnadzor müessisesine ve polistsiyağa buyurdı. Bu aqta memuriyetniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Teşkerüvni saba erte ya da aqşam keç keçirmeñiz, sesli reklamanıñ eñ gürültili vaqtını, adamlarğa keder etken vaqtını belgilep, o zaman keçiriñiz", - dedi Çelpanov.
O, iskelelerniñ yanında direklerde yerleşken dinamiklerni de baqıp çıqmağa buyurdı.
"Yalı boyu qoyulğan sesni küçleştirgen cihazlar içtimaiy reklamanı yayınlamalı, amma o anda yoq. Onıñ yerine daima ve yüksek sesnen ticariy reklama yañğıray", - dedi Çelpanov.
Memuriyet başınıñ aytqanına köre, şeerde ses vaziyeti deñişmese, memurlar "sesli cihazlarnı" alıp taşlamağa mecbur olacaq.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar Server Aliyevge sentâbrniñ 4-nde Aqmescitte FSB binası ögünde kütleviy tutulmalardan soñ 15 biñ ruble para cezası berdi.
Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi bildirdi.
Aliyevniñ bildirgenine köre, şu künü o Aqmescitte bile degil edi, mahkeme ise qaranı çıqarğanda o olmağan bile fotresimlerge esaslanğan.
«Menimce, bu birisiniñ emridir - öz fikri olğan, halqını tüşüngen, semetdeşleri ne yerde olğanını bilmegen istegenlerni cezalamaq. Bu menim fikrim», – dedi Server Aliyev.
Məncə, bu sadəcə bir növ vəzifəsi olanları - xalqına qayğı göstərmək, həmyerlilərinin harada olduğunu soruşanları cəzalandırmaq üçün bir sifarişdir. Bu mənim şəxsi subyektiv fikrimdir.
«Avdet» qırımtatar gazetiniñ baş muarriri Şevket Kaybullayevge sentâbrniñ 4-nde Aqmescitte FSB binası ögünde kütleviy tutulmalardan soñ 5 biñ ruble parası cezası berildi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qadısı Mihail Belousov sentâbrniñ 16-nda Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ yolbaşçısı, faal Zair Smedlânı «yüksek seviyeli azırlıq rejiminiñ sıñırlavlarını bozğanında» qabaatlap, oña azamiy ceza berdi – 30 biñ ruble para cezası. Faal sentâbrniñ 4-nde Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ binası ögünde tutulğanlar arasında edi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Rusiye polisi sentâbrniñ 4-nde Rusiye FSBsiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatarlarğa qarşı 58 memuriy protokol tizdi.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Aralarında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. FSB malümatına köre, qırımtatarlar «bu yıl avgustnıñ 23-nde Qırımdaki gaz borusında diversiya yapqanları şübhesinen tutuldı. Rusiye müessisesi, tutulğanlar qabaatını itiraf etti, dep bildirdi». Bu malümatqa köre, «FSB tarqatqan sorğu videosında eki erkek kimden talimat alğanını ve Anğara köyünde gaz borusını nasıl patlatqanlarını tafsilâtlâca tarif etti».


text:
Ukraina prezidentı Petro Poroşenko Amerika Qoşma Ştatlarında iş ziyareti ile buluna, dep bildire Ukraina devlet yolbaşçısınıñ resmiy saytı mart 31-de gece.
Ukraina prezidenti Washingtondaki nükleer havfsızlığı sammitinde ve «Ukrainanıñ azatlıq oğrunda küreşi» forumında iştirak etecek.
«Prezident AQŞ reberligi, şu cümleden prezident muavini Joseph Biden, ticaret naziri Penny Pritzker ve maliye naziri Jack Lew, AQŞ mudafaa-sanayı kompleksi şirketleriniñ reberlerinen körüşecek», – dep aytıla haberde.
«Petro Poroşenko Poloniya prezidenti Ancey Duda, Felemenk baş naziri Mark Rütte, Argentina prezidenti Maurisio Makri, BMT baş kâtibi Pan Gi Mun ve Avstraliya tışqı işler naziri Cüli Bişop ile körüşecek», – dep qayd etile.
Mart 31-de ve aprel 1-de Washingtonda keçirilecek nükleer havfsızlığı sammitinde 50 devletniñ yolbaşçısı iştirak etecektir. Forumnıñ esas mevzusı – bölüne bilir malzemelerni ekstremistlerden nasıl etip uzaqlaştırmaq mümkün. Rusiye tedbirde iştirak etmek, Washington Moskvanıñ bu adımına «imkânnı qaçıruv» dedi.


text:
Ana tilni baylığı (xabardağı bar da sözler bir harp bulan başlana)
QURDAŞLAR
Qattıgün. Qışnı qahrulu qadimi. Qazanaşlı Qasumdan qalğan Qadir, qadarlı qurdaşı Qurbannı qonaqlay qarawullağan. Qadir qazanaşlı, qaburlanı qarawulçusu. Qurban Qaratebedegi qotanda qoylağa qaray.Qurdaşar qanlı qırğınlarda qılawlu qılıçların qınap, qızbay qaçaqlanı quwğan qoççaqlar. Qatınsız qalğan qartqocaq Qadir qazannı qaynatıp,qapulağa qarağan.Qarsalay Qadir: — Qayda qaldı qurdaşım? Qulluqları qoymaymı? Qarlağa qarap,qoşuna qaytıp qalğanmı? Qumuqdağı qaralğır quymur qısırnı qabağına qarğaday qonğanmı – qonuşğanmı?
Qaray-qaray,qalğıp qalğan qart qarawulçu. Qadirni qaburğasına qısdırılıp qara qulaqlı qırmawda,quyruğun qursağına qaplap qalğıy. Qırlanı qarañılıq qurşağan. Qañalı qapulanı qağağan qawğağa, qırdan Qurbannı qıçırağanına quwanıp,Qadir qonağın qabaqalda qarşılay: -Qanyawğur,qaydasan qart qaban,qaydasan?Qırawlaqlarda qoyan quwalaymediñ? Qurdaşıñnı qarsalatmaylı-qaynaşdırmaylı qoymaysan.
Qurban da: -Qurdaşımnı qarşısında qarabetli qalmasman. Qızğançılağa qızamuq qabunsun. Qurdaşımnı qarsalatğanğa qıynalıp,qaytarışğa qabaqaldıñda qotandan quwalap,qırq qoynu qadaltırman.
Qonaqüyde qazannı qarşısında qonuşğanda,qurdaşlar qarınçuduğa qaradılar.Qolayaqlağa «Qaraçaçnı» quydular.Qoşa-qotara quymurlandılar.Qadir qoñurawlu qomuznu qoluna qondurup,qılların qartıllatdı.Qaratañda qurdaşlanı qurç qawğasından quturğan qırmaw qırğa qaçdı.
Qırğınlarda qurdaşlıqğa qatnağan Qadir de,Qurban da, qıyınlıqlağa qaypanmay,qartlıqnı qarqarasın qurşama qoymay, Qumuqtüzge quwun qopsa qorqmacaq,qartıllamacaq,qanı qalğınçağa qarçığalarday qarşılağa qamalacaq.
Alav Aliev


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ABD-ge ziyaretiniñ neticelerine "pek müsbet dedi" ve ABD devlet başçı Jo Bidenni Ukrainağa davet etkenini bildirdi. Bunı "Nastoyaşçeye vremâ" haber ete.
"Keyfim pek yahşı. ABD sözde degil, işte bizim strategik ortaqımız. ABD Ukrainanı kelecekte NATO azası olmaq yönelişinde, energetik yönelişte destekley. Eñ müimi olar suverenitetimizni, topraq bütünligimizni destekley. İnanam ki, çoq sayıda iqtisadiy ilerilevler elde ete bilirmiz. Amma er şey detallerge bağlı", – dedi o.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve ABD devlet başı Jo Biden sentâbrniñ 1-nde Vaşingtonda körüştiler.
Prezidentler "Şimaliy aqım-2" leyhasını, ABD-niñ Ukrainağa arbiy yardımını ve Ukrainanıñ kelecekte NATO azalığını muzakere ettiler.


text:
Qırımda üç tilniñ teñ uquqlılığı olmalı – rus, ukrain ve qırımtatar tilleriniñ, dep bildirdi Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Yaltada Devlet Duma deputatları ile keçirilgen körüşüvde.
«Repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ aqlavı boyunca aqiqiy bir iş alıp barılmalı, üç tilniñ teñ uquqlılığı pekitilmeli», – dep bildire Putinniñ sözlerini İTAR-TASS agentligi.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasası»nda qayd etilgeni kibi, Qırımda üç til devlet tili olaraq belgilene: rus, ukrain ve qırımtatar. Faqat işbu uquqlar amelge keçirilmey. Misal içün, işğalden soñ, yerli «akimiyet» devlet müessiselerde olğan bütün ukrain yazılarını yoq etmekte.
Qırımnıñ yuqarı sınıflarında qırımtatar tilinde oqutuv de imkânsız eken. Qırım «tasil naziri» Natalya Gonçarova aytqanı kibi, yuqarı sınıflarda talebeler episi bir fenlerni rus tilinde ögrenip, yekâne imtiannı bu tilde tapşırmağa mecbur olacaqlar.
Avgust 13 künü Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa eki künlük iş ziyareti ile keldi. Ukraina İçki işler nazirliginde bu körüşüvni mümkün olmağan bir şey olaraq tanıdılar. Ukraina içki işler nazirliginde ise Putinge qarşı cinaiy işniñ çıqarılmasını tüşüneler.
Çarşenbe künü Putin Aqyarda Rusiye havfsızlıq Şurasınıñ azaları ile toplaşuvnı keçirip, Qırımnıñ havfsızlığı ve qabarcılıq ile küreş kibi meselelerni muzakere etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi cemaat teşkilâtları ve birleşmeler seviyesinde Rusiye qanunları boyunca qayd etilmeycek.
Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Mesele şunda ki, bizge cemaat teşkilâtı derecesinde qayd etilmege tevsiye eteler, lâkin bu imkânsızdır, çünki Qırımtatar Milliy Meclisi sylanğan temsiliy organıdır. Onı cemaat teşkilâtları ile bir sırağa qoymaq mümkün degil», – dep izaatladı o «Devlet şurasır» reis muavini Remzi İlyasovnıñ aytqanlarını.
«İlyasov Meclis reisiniñ muavini olmadı, Meclis azası olmağanı kibi kele. Çünki qayd etüv aqqında aytıp, belli bir şeklini aytmamaq, mence, bu, eñ azından, başqalarnıñ aytqanlarını yapmaqtır», – dep qayd etti Çiygoz.
Onıñ aytqanına köre, Meclis Qırım ve Rusiye akimiyetlerine qırımtatarlarnıñ temsil organını tanuv ve onıñnen dialog şekli boyunca tekliflerni aydınlatqan edi, dep ayta Çiygoz.
Qırımtatar Milliy Meclisi bu yılnıñ soñuna qadar qayd etilmesi mümkün. Rusiye qanunları boyunca qayd etilmek içün vaqıt daa bar, dep ayttı Qırım «Devlet şurasınıñ» reis muavini Remzi İlyasov.
İlyasovnıñ aytqanına köre, Meclis vekilleri ve Qırım akimiyeti teşkilât qayd etilmesi içün yılnıñ soñuna qadar er şey yapmalılar.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, Meclis resmiy şekilde qayd etilmese, olarnıñ arasında dialog olmaycaq. Qırımtatarlarnıñ liderleri – Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa Qırımğa beş yıl devamında kelmege yasaq ettiler.


text:
Azatlıq Radiosınıñ malümatına köre, yerli faaller sayesinde dört avtobus ve bir yük KamAZı Odessağa yol aldı.
Ukraina askerleriniñ sağlıqlaşuv merasimi olmadı. Lâkin er kesniñ keyfi yerinde edi, qadınlar ise tuvğan Qırımnı qaldırıp ketmege istemeyip, ağladılar.
Ukraina yalı mudafaasınıñ 36-ncı brigada mayorı İgor Pidoprigoranıñ aytqanına köre, Qırımnı terk etken ukrain arbiy adamlarınıñ sayısı tahminen 150 kişini teşkil etti. Qalğanları arbiy bölükte qalıp, Rusiye arbiy adamlarınen beraber hızmet etecekler.
Ukraina flotu yalı ordularınıñ 36-ncı brigadası Ukraina Silâlı quvetleri terkibinde qala.


text:
Yanvar 26 künü evinde tintüv keçirilgen Seyran Saliyevniñ soy-sopları adiselerniñ tafsilâtını tafidledi.
«Qararnameni bizge köstermediler, o (FSB hadimi – QA) soñunda dedi ki, olar onı alıp ketecekler, er şey normal olacaq», – dep aytalar aqrabalar, Fecabookta Server Mustafayevniñ yayınlağan video qaydnda.
Tuvğanlarnıñ sözlerine köre, silâlı hızmetler Saliyevten onıñ «Vkontakte» saifesi aqqında soraştırıp, onıñ IŞİD ile alâqasını ögrenmege isteyler.
«Bütün dolapnı qarıştırıp baqtılar, «Musulmannıñ qalesi» («Krepost musulmanina») kitabını qıdırdılar. Silâlı adamlardan biri dedi ki, IŞİD ile iç bir alâqa tapılmasa, Hizb ut-Tahrir ile alâqasını qıdıracaqlar», – dediler soy-sopları.
Bundan ögüne qırımtatarı Seyran Saliyevniñ evinde yanvar 26 künü tintüv keçirilgeni belli oldı. Onı yaalap, Bağçasaraydaki ROVD binasına alıp kettiler.
Saliyevniñ advokatı Emil Kurbedinov ta 26 yanvarde, Bağçasaraydaki tintüvge yol alğanda, FSB hadimleri tarafından yaqalandı.
Advokatnıñ ofisi ve evinde de tintüv keçirildi.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca bir-qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete.
Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.


text:
2017 senesiniñ dekabr ayında Ukrainanıñ Küçük ilimler akademiyası esasında «Qırımtatar hümanitar ilimler» sektsiyası açıldı. Teşebbüsçiler bildirgeni kibi, sektsiyada umumiy tasil mekteplerinde oquğan talebelerniñ iştirak etilmesi közde tutula.
Bildirüvde: «Qırımtatar hümanitar ilimleri – qırımtatarlarnıñ dünyabaqışında ahlâqiyat ve maneviyatnıñ vazife körmesi ile nkişaf etmesi qanunlarını ögrengen, medeniy-tarihiy ceryanlar neticesinde deñişmekte olğan hümanitar ilimler kompleksidir», – denile.
Ukrainanıñ tışında bulunğan Küçük ilimler akademiya azası oquyıcılarınıñ ilmiy tetqiqatları online-rejiminde qorçalanacaq, dep qayd etile.
Daa evel, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında çalışqan Tavriya milliy universiteti (TMU) terkibinde bulunğan Filologiya ve jurnalistika institutınıñ, talabeler yetmegeni sebebinden Şarq filologiyası kafedrası ile Qırımtatar bölügini qapatmağa mecbur olğanı bildirilgen edi.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında TMUdan ğayrı qırımtatar tili ve edebiyatı Taras Şevçenko adına Kyiv milliy universitetinde ögrenile.


text:
Fevral 1-inde Kyivde “Qırım evi”nde Qara biber brendi qırımtatar qadın urbasınıñ mot kösterilüvi keçirdi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bu tedbir ukrain paytahtında ilk sefer ötkerile.
“Bu künü Qara biber qırımtatar brendiniñ mot kösterüvleri Qırımda anane oldı. Amma bu sefer olar yerini deñiştirip, kyivlilerni de modest fasionnen tanıştırmağa istedi. Böylece, qırımtatar ananeviy kiyimlerni zemaneviy müsülman modasınen nasıl etip birlestirmek mümkün olğanını şeer sakinlerine kösterdiler”, - dep yazıla tedbirniñ Facebook saifesinde.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, dünyada “islâm modası” “sade moda” añlamına kelip başlay, yani modest fashion.
Bu kiyimler tek müsülman qızlarına degil ait, amma sade, qolay veadiy urba sevgen başqa dini ve dünyabaqışı olğan qadınlar içün de.


text:
Qırım sakinleri ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye saylavında rey bergenleri içün qanun boyunca cezalanmaycaq olsalar da, yarımadada saylavnıñ teşkil etilmesine alâqadar olğanlarnı cinaiy cevapkârlıq bekley. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Ukraina Saylavcılar komitetiniñ başlığı Aleksey Koşel bildirdi.
Cemiyetçi: «Rusiye prezidenti saylavına rey bermek içün barğan Qırım sakinleri bunıñ içün uquqiy mesuliyetke çekilmeyip, yalıñız ahlâqiy mesuliyetke çekile bilirler. Faqat saylavnıñ teşkil etilmesinde iştirak etkenler: saylav bölükleri, territorial komissiyaları, sözde Qırım ve Aqyar saylav komitetleriniñ azaları –Ukraina Cinaiy kodeksiniñ devletke hiyanet aqqında maddesi boyunca iç şübhesiz mesuliyetke çekilmelidirler», – dep qayd etti.
Daa evel QMC prokuraturası Qırım sakinlerini ilhaq etilgen Qırımda qomşu Rusiye prezidenti saylavınıñ teşkil etilmesinde iştirak etmemege davet etti.
QMC prokuraturası, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye saylavını teşkil etken saylav komissiyalarınıñ 10 biñ azasını mesuliyetke çekmek mumkün.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik şurası ve Baş assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ekinci cian cenkinde 88 yeudiy balasını qurtarğan qırımtatar qadını aqqında qırımlı olğan Ukraina rejissöri Ahtem Seytablayevniñ «Onıñ yüregi» yañı filmini iyün ayında çıqarmağa başlaycaqlar. Mayıs 17-de Kievde keçken matbuat konferentsiyasında çıqaruv gruppa iştirakçileriniñ aytqanlarına köre, film oyuncıları tarafından, em de çıqaruv yerlerge köre milletlerara olacaq, dep bildire Qırım.Aqiqat.
«Oyuncı erkânımız halqara. İsrail, Sırbistan, Ukraina, qırımtatar oyuncıları... Bu ikâyeni añlatacaq İtshak ihtiyarınıñ rolüni «İdişpil» teatriniñ qurucısı, belli İsrail oyuncısı Şmuel Atsmon oynacaq», – dep levhanıñ rejissöri Ahtem Seytablayev ayttı.
Baş rolge yaş ukrainalı oyuncı davet etildi, onıñ adını şimdilik gizli tutalar.
Seytablayevniñ aytqanına köre, Qırımda filmni çıqarmaq imkânsız olğanından büyük qısmı Gürcistanda çıqarılacaq.
«Gürcistanda Qırım parçasını taptıq», - dep ayttı rejissör.
Filmni İsrailde de çıqaracaqlar. 25 çıqarma künü planladılar.
Beklemelerge köre, 2017 senesine qadar film üzerinde iş bitecek.
«Onıñ yüregi» ukrain tilinde olacaq. Amma filmde alman, qırımtatar ve rus tilleri yanğıracaqtır. .
Filmniñ büceti – 31 million grivna. Olardan 10 mln grn Ukraina devleti ayırıp berecek, 7 mnl grn ödendi. Qalğan paralarnı, qanunlarğa binaen, film üzerinde işler bitken soñ ödenecek.
Filmniñ stsenariyi XX asırnıñ tarihiy adiseleri esasında quruldı ve Ekinci cian cenkinde ölümge mahküm olğan 88 yeudiy balasını qurtarğan Saide Arifova adlı qıznı añlata. Ayatı telükede olsa da, balalarnı evine alıp, İslâm ve Quran adetlerine ogretti, qırımtatar balaları olaraq dep köstere edi.


text:
Aprel 26-da Qarasuvbazarda «KrımOpt» şirketiniñ anbarında qapını qıralar. Bunı, qapını tam olaraq kim parlağanını qayd etmeyip, «Qırım birdemligi» birleşmesi bildire.
Bildirüvde: «Aqrabalar ve tanışlar, aş ketirip, «KrımOpt» hadimlerine qora üstünden uzatıp bermege tırışalar», – denile.
Aprel 26 sabasında Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tintüvler yapılğanı belli oldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye telükesizlik hadirmleriniñ qırımtatar iş adamları, hayratçılar ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine tintüvler ile kelgenini bildirdi.
«Qırım birdemligi»niñ malümatına köre, Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri tintüvden soñ «KrımOpt» mudiri Ali Bariyev ve ondan ğayrı iş adamı Resul Velilâyevniñ qız qardaşı Zera Velilâyevanı alıp kettiler.
Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri tintüvden soñ «KrımOpt» mudiri Ali Bariyev ve ondan ğayrı iş adamı Resul Velilâyevniñ qız qardaşı Zera Velilâyevanı alıp keteler.
Al-azırda Rusiye telükesizlik hadimleri ve Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti tarafından bu vaziyetke dair berilgen izaatlar yoq. Tafsilâtlar ögrenile.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayratçı Resül Velilâyevge ait.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR yekâne qırımtatar telekanalınıñ işini tenqid etip, bunıñ kibi siyaseti olğan kütleviy haber vastaları yarımadada çalışamazlar, dep qayd etti.
Bunı o, mart 19-da Qırımnıñ Rusiye ile birleşüviniñ yıllığına bağışlanğan Moskvadaki tögerek masada jurnalistlerge ayttı, dep haber ete RİA Novosti.
«Kanal reberligine şimdiki yarı cenk vaziyetinde Qırım sakinlerine Qırımnıñ Ukrainağa qaytacağınıñ ümütini berip, vaziyetni qıyınlaştırğan, halqta kerginlik duyğularını peyda etken ve insanlarnı narazılıqlarğa çağırğan, em de soñra Rusiye pasportlarını alğan adamlarğa ne yapılacağını aytqan kanallarnıñ işi qabul etilmeycegini añlatqan ediler», – dedi Aksenov.
ATR telekanalınıñ reberligi 2015 senesi aprel 1-den soñ işine devam etip olamaycaqlarını tahmin ete. Bu mesele mart 16-da Jenevada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları komitetinde muzakere etilgen edi.
Telekanalnıñ işi toqtatıla bile dep, seyirciler ve faal cemaat Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yarımadada milliy kütleviy haber vastalarını saqlap qalmaq açıq muracaatını yolladılar.


text:
Búgingi kúnde dúnya júzi boylap tarqalıp atırǵan pandemiya sharayatında oqıw processiniń úzliksizligin támiyinlew, jáne studentlerdiń sapalı bilim alıwın metodikalıq jaqtan qollap-quwatlaw maqsetinde Nawayı mámleketlik kánshilik institutı Nókis filialınıń jańa 2020/2021 – oqıw jılında joqarǵı kurslar 2-kurs studentleri ushın aralıqtan onlayn tárizinde oqıtıw sentyabr ayınıń 2-sánesinen baslanadı.
Bunda filialımız tárepinen texnikalıq jaqtan hám oqıw baǵdarlamaların qayta tayarlawda keń kólemli ilajlar alıp barıldı. Filial professor-oqıtıwshıları sapalı hám joqarı bilim beriwde shólkemlestiriwshilik jumıslarına tayarlıqlar kórdi.
Al, sentyabr ayında 2020/2021–oqıw jılı ushın barlıq jokarı oqıw orınlarına abiturentlerdi qabıllaw boyınsha test hám baska da imtixanlar ótkeriletuǵınlıǵı sebepli 1-kurslar ushın oqıw 1-oktyabrde baslanıwı rejelestirilmekte.
Filial Baspasóz xızmeti.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ qadısı Sergey Demenok Rusiye qabaatlayıcısınıñ Aqmescitte ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovğa qarşı dava boyunca patlayıcı tehnikini tekrar sorğuğa çekmek muracaatını qanaatlendirdi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
İmaye delillerni kösterdi ve taraflar munaqaşağa keçmege azırlanğan edi. Faqat bugünki oturışuvda qabaatlayıcı, tahqiqat versiyasına köre, Bekirovnıñ davası boyunca gizli şaat patlayıcı madde ile çantanı saqlağan yerni teşkergen patlayıcı tehnikini tekrar sorğuğa çekmek kerek, dep bildirdi.
Şaat iyünniñ 1-ne çağırıldı. Patlayıcı tehnikini sorğuğa çekmege kerek olğanı içün munaqaşa vaqtı başqa künge qaldırıldı. Advokat Aleksey Ladin taraflar bu stadiyağa şaat tekrar sorğuğa çekilgen soñ keçecegini inkâr etmey.
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davası fevralniñ 19-nda Aqmescitte temelden baqılıp başlandı. Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirov davası
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Qırımnıñ bank sisteması bazarertesi künü, martnıñ 31-de, bütünley çalışıp başlaycaq.
Bunı Qırımnıñ öz başına tayinlengen Serğiy Aksönov Ulyanovsk vilâyetiniñ valisi Serğiy Morozov ile körüşüvde bildirdi, yaza «İTAR-TASS».
Onıñ aytqanına köre, yarımadada bir sıra bank bölükleri açılacaq, qırımlılar Rusiye parasını alacaqlar.
Qırımdaki añlaşılmağan vaziyet bir çoq Ukraina banklarını işini toqtatmağa mecbur etti. Qırımlılarnıñ esapları blok etildi, yarım aydan berli bank kartlarından para almaq – imkânsızdır. Bundan ğayrı, olarğa depozit parası da berilmey.


text:
İñ qıybat bal
Bolarnı beläsezme? 68
Dön’yadağı iñ qıybat balnıñ Törkiyädä suırtıluın belä idegezme?
Törkiyädä umartalıqlardan yıraqta häm diñgez öslegennän 2 meñ 500 metr biyeklektäge mäğarädän çığarılğan sarı mätrüşkä balınıñ ber kilogramı - 10 meñ yevro häm ul dön’yadağı iñ qıybat bal bularaq Ginnes rekordlar kitabına kerde.
Törkiyädä Urta diñgez häm Ägäy töbäkläreneñ biyek urınnarında üsüçe sarı mätrüşkä dön’yanıñ iñ qıybat bal çığanağı bulıp tora. Törkiyädä başqa umartalıqlar yılda 2-3 tapqır bal suırta. Läkin sarı mätrüşkä balı yılda ber tapqır ğına alına.
Bez belgän ballardan ayırılıp tora ul, quyı töstä häm äçkeltem tämle buluı belderelä. Monna tış, anıñ magniy, kaliy, fenol, flavonoid häm antioksidantlar cähatennän yuğarı däwalaw üzençäleklärgä iyä buluı açıqlana.
Balnıñ qıymmäte häm sıyfatınıñ döreslekkä turı kilüen bilgeläw öçen anı Törkiyä Fänni Şurasına cibärdelär.