text:
Ğiraqnıñ tönyağındağı Kirkuk şähärendä uzğan ayda qulğa alınğan ıru başlığın azat itü taläbe belän 5 meñläp keşe demonstratsiägä çıqtı. AQŞ xärbiläre anı neftütkärgeçlärgä zıyan kiterergä öndäwdä şiklänep qulğa alğan ide.
Demonstratsiäçelär Kirkuknıñ milläte belän körd bulğan gubernatorın wazıyfasınnan alunı häm yaña saylawlar ütkärüne dä taläp ite.
Ğiraqnıñ könyağındağı Basra şähärendä isä Şiğilarnıñ äd-Däwa partiäse idaräsenä ike märtäbä ut açıldı.
Partiä wäkile Cäbbar Latif saqçılar höcüm itep qaçıp kitüçelärneñ bersen tottı, ikençese qaçıp ölgerde dide. Bu höcümnärdä yaralanuçılar bulmağan.
Başqala Bağdadta elek Säddam Xösäinneñ prezident saraylarında eşlägän 200-läp keşe tülänmi qalğan xezmät xaqların taläp itep uramğa çıqtı.
Alar xäzer Ğiraqtağı AQŞ administratsiäse urnaşqan elekke prezident sarayı qarşına cıyılıp Amerikağa qarşı şiğärlär qıçqırdı häm AQŞ soldatlarına taşlar attı. Ğiraqnıñ pol'şa xärbi citäkçelegenä qarağan öleşendä, Wäsit wiläyätendä xezmät itüçe Ukrain soldatı tikşerü qapqasında tuqtamağan maşinağa ut açıp ğiraqlı maşina yörtüçene üterde.
Bügen Ğiraqnıñ Britan qaramağındağı könyaq öleşenä östämä Britan xärbiläre kilä başladı. Britaniä tağın 120 xärbi cibärü turında qarar qabul itkän ide.
Bügen kiç AQŞ Prezidentı George Bush üz çığışında Berläşkän Millätlär Oyışmasınnan Ğiraqta totrıqlılıq urnaştıruda kübräk yardäm itüne sorar dip kötelä.


c: text/html

text:
Ämir Yuldaşbaev yalğış yäki añlı räweştä xaqiqätkä turı kilmägän mäğlümat birgän. Başqortstan tatarları möxtäriäteneñ qorıltayın Assadullaev yortında Mäskäw tatarları möxtäriäte räise, general-polkovnik Räsim Aqçurin häm Mäskäw şähäre xökümäte röxsäte belän ütkärdelär. Bu delegatsiäne Tatarstannıñ Mäskäwdäge wäkile yäki başqa räsmi xezmätkärlär qarşılamadı. Qorıltaynıñ oyıştıruçılar Bötendönya Tatar kongressına Başqarma komitetı häm federal'' milli-mädäni möxtäriät sovetı citäkçelären başta Ufağa, ä qorıltaynı ütkärü adresı üzgärgäç Mäskäwgä qunaq sıyfatında çaqırdılar. 27 noyäberdä ütkän qorıltayda Mäskäw şähäre milli-mädäni möxtäriäte räise Räsim Aqçurin, Xantı-Mansi möxtäriäte citäkçese Fänis Ğataullin, ä Qazannan Rusiä tatarlarınıñ Federal'' avtonomiäse wäkilläre Rimzil Wäliev häm Färit Urazaev qatnaştılar. Alar Mäskäwgä şimbä könne irtänge säğät cidedä poyezd belän kilep kiçke cidegä qädär buldılar. Soñğı aylarda Qazannan, tatar kongressınnan Mäskäwgä kilep nindi dä bulsa milli cıyılışlar oyıştıru faktı berniçek tä raslanmıy. Qorıltayğa äzerlek eşlärendä Qazannıñ ictimaği yäki däwlät oyışmalarınıñ qatnaşuı turında mäğlümat yuq. Bu mä’sälägä bäyle başqa xäbärlär bügenge tatarstan yañalıqları çığarılışında yañğıratıla.
Rimzil Wäli, Qazan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Krasnoyarskida tatar tele kursları
Rinat Zakirov yäşlärgä zur ömetlär bağlawın äytte, şuñadır Mäskäwdä näşer itelüçe “Tatarskie novosti” gäziteneñ tizdän Qazanda quşımtası çığa başlayaçaq. Bu quşımtanı “Molodej'' Tatarstana” gäzitendä eşläwçe yäş jurnalist Aliä Sabirova çığaraçaq di. Bilgele bulğança, Aliä ozaq qına Mäskäwdä dä bu gäzitneñ möxärrire bulıp torğan ide.
Gäzitne çığarırğa xäzer urın da bar. Tatar kongressı räise Rinat Zakirov äytüençä, ul Karl Markstağı Tatar ictimaği üzäge binasın “Qazan” mädäniät üzägenä alğan. Bilgele bulğança, tatar ictimaği üzäge ikegä bülenep, anıñ binası öçen dä zur külämdä burıçlar cıyılğan ide. Şulay uq Tatar ictimaği üzäge binasında Tatar yäşläre Forumı byurosı da utıraçaq di. Bu äle kiläçäkkä küzallanğan eşlär genä.
Ä menä bu könnärdä Tatar kongressı Başqarma komitetı fondınıñ belgeçe İldar Mingäräev Krasnoyarskiğa cıyınuların äytte:
8-11 ğinwar könnärendä Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı häm Mäğärifne üsterü institutı wäkilläre Krasnoyarskiğa tatar tele uqıtuçılarına kürslar oyıştıru öçen baraçaq. Anda barlığı 45 tatar awılı bar.
İldar Mingäräev äytüençä, alar yıl azağında Mordoviäneñ Tatar Peşläse awılınıñ Şärif Kamal isemendäge tatar mäktäbeneñ 100 yıllığın da uzdırıp qaytqannar. İldar Mingäräev uzğan çaralar turında söyli:
Min Ädäbiät häm sänğät yılı uñayınnan Orenburnıñ Xösäyen Yamaşev isemendäge kitapxanäneñ 100 yıllığında, Çiläbedä Şäyexzada Babiç isemendäge tatar-başqort kitapxanäseneñ 100 häm Mordoviäneñ Ruzaevka rayonı Tatar Peşläse awılı mäktäbeneñ 100 yıllığında buldım. Millättäşlärebez üzläre yäşägän töbäktä üz millätläre öçen ğorurlanıp yäşäp, üzlären kürsätä alğanğa min şatlanıp qayttım.
Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı fondı belgeçe İldar Mingäräev äytüençä, Tatarstan mäğärif häm fän ministrlığı wäkile bu mäktäpkä däresleklär häm kseroks büläk itkän. Mordoviä yağı isä fizika häm ximiä bülmälären cihazlandıru häm däresleklär alu öçen zur külämdä aqça birelgän.
Landış Xarrasova


text:
Dönya duñgız gribı belän köräşä
Yewropa illäre arasında, Meksikadan taralgan bu virusnın iñ küp yolıqtırgan keşelärnen İspaniada tabıluı belderelde. Soñgı mäğlümatlarga qarağanda, İspaniada bu virusnı kimendä 20 keşe yolıqtırgan.
Şimbä könne AQŞ prezidentı Barak Obama, telefon aşa Meksika Prezidentı Philippe Calderon belän söyläşep, virusnı tuqtatu çaraları turında fiker alıştı.
Şul uq waqıtta Meksika hökümäte, yaña virusnı yolıqtırgan keşelär sanı 473 keşegä citüen belderde. 19 awırunıñ ülem säbäbeneñ şul viristan buluı raslandı.
Misır hökümäte isä oşbu virusnıñ taraluının aldın alu maqsatında, ildäge duñgızlarnı üterergä färman qıldı. Könbatış mäğälümat çaraları xäbärlärenä qarağanda, ilneñ qayber cirlärendä polisia belän duñgız asrawçılar arasında çualışlar bulıp alğan.


text:
Şmakovqa — matdi yärdäm
10 nçı may respublikanıñ berläşterelgän oppozitsiäseneñ kileşterü şurası utırışı bulıp ütte. Anda qulğa alınğan bäysez “Provinsial'nıye vesti” gäzite möxärrire Viktor Şmakovnıñ xatını Lyudmila Şmakova da qatnaştı. Ul ireneñ öç keşelek kamerada totıluın, şartlarğa qarata däğwası bulmawın belderde. Şul uq waqıtta ireneñ sälämätlege naçar bulu säbäple, mäxkämägä qädär anı irekkä çığaru buyınça eşlär başlanuın xäbär itte. Lyudmila başta iren berniçä kön totqarlarlar da, çığarırlar dip ışanğan, xäzer eşneñ citdilegen añladım dip söyläde. Ul bu eş zakazlı dip isäpli.
Utırışta Şmakovqa matdi yärdäm kürsätü öçen bankta xisap açarğa digän qarar çığarıldı.


text:
Qazaqstan Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev Parlamentke «Qazaqstan Respublikası Täuelsizdiginiñ jiırma bes jıldığına baylanıstı raqımşılıq turalı» zañ jobasın engizgeni mälim. Osığan oray elimizdiñ eks-prem'eri Serik Ahmetov jazasın öteu merzimin qısqartu turalı ötiniş berdi dep habarladı Abay audandıq sotınıñ baspasöz qızmetine silteme jasap, «Sputnik Qazaqstan» habarladı.
«Serik Nığmetwlı Ahmetov jazasın ötep jatqan mekemeden 2016 jılğı 12 jeltoqsandağı QR raqımşılıq jasau turalı QR Zañı qoldanısqa engizilgen küninen bastap onıñ jazasınıñ ötelmegen törtten bir böligin qısqartu turalı ötiniş berdi», — dep habarladı Abay audandıq sotınıñ BAQ-pen jwmıs üylestiruşisi Ardaq Jwmaşev.
Onıñ ötinişi tirkelip, sud'yağa joldanğan.
Eske sala ketsek, 2015 jılı jeltoqsan ayında Ahmetov iri kölemdegi wrlaular men qızmettik ökilettigin asıra paydalanğanı üşin segiz jılğa bas bostandığınan ayırılğan.
comments powered by HyperComments


text:
Kemaneci Sadettin - Ada Yolları
Sanatçı : Kemaneci Sadettin
Türkü : Ada Yolları
Etiketler : Kemaneci Sadettin - Ada Yolları türkü indir, Kemaneci Sadettin - Ada Yolları türkü dinle, Kemaneci Sadettin türküleri, Ada Yolları mp3 indir, Kemaneci Sadettin türküleri Ada Yolları türküsü, Ada Yolları sözleri, Kemaneci Sadettin mp3 dinle, Kemaneci Sadettin download, Ada Yolları bedava mp3, Kemaneci Sadettin türkü sözleri, Kemaneci Sadettin türkü dinle, Kemaneci Sadettin son albüm indir
Kemaneci Sadettin Türküleri
Kemaneci Sadettin - Karşıda Gördüm Seni
Kemaneci Sadettin - Ayaş Yolları
Kemaneci Sadettin - Karpuz Kestim
Kemaneci Sadettin - Tiridine Bandım
Kemaneci Sadettin - Hendek Bolu Gezerim
Kemaneci Sadettin - Nalına Da Vur
Kemaneci Sadettin - Ada Yolları
Kemaneci Sadettin - Çakır Eminem
Kemaneci Sadettin - Çiftetelli


text:
Alsunıñ tuğan könen Başqortstanda ütkärdelär
Populyar cırçı Alsu Safina, äti-änise, yaqın tuğannarı häm icattaş dusları belän Başqortstanğa qunaqqa kilde. Ätise Ralif Safinnıñ tuğan awılı – İleş rayonınıñ Uyandıq awılına bardı alar. Biredä Alsunıñ tuğan köne – 23 yäşe tulu uñayınnan, zur bäyräm oyıştırdılar.
Bıyılğı tuğan könen Başqortstanda bäyräm itüen Alsu üze bolay añlattı:“Yaratqan nänäyem, ätiemneñ änise, çirläp toru säbäple, minem tuyıma Mäskäwgä bara almağan ide. Şuña da äle menä üzebez qaytırğa buldıq. Qartäniemne üzemneñ ğömerlekkä saylağan tormış iptäşem Yan belän tanıştırırğa da uyladım”.
Kartinäse Xalidä apa Alsunıñ kiäwen niçek bäyälägänder, anısı xaqında mäğlüm tügel. Şulay da elegräk, anıñ yaratqan onığı Alsunıñ tatar yegetenä tügel, ä başqa millät keşesenä kiäwgä çığuın önämäwe xaqında xäbärlär taralğan ide.
Niçek bulsa da bulğandır, ämma İleş rayonı Uyandıq awılında oyıştırılğan bäyräm çaraları kiñ qolaçlı ide. Awılğa qaytıp töşügä yäşlär, barlıq tuğannarı belän bergäläp, “Xalidä” mäçetenä barıp kilde. Älege Xoday yortın Alsunıñ ätise Ralif Safin änise Xalidä apa xörmätenä tözetkän ide.
Uyandırta Alsunıñ tuğan könen ütkärü, açıq hawada, işegaldında bik küp öställär quyıp ütkärelde. Ä kiçen Alsu häm anıñ icattaş dusları awıl mädäniät yortı aldında matur konsert kürsätte. Anda Alsu üzeneñ “Ätiemä” digän tatarça cırın da başqardı. Tamaşanı qararğa dip tirä-yaq awıllardan da, rayon üzägennän dä cämğısı ike meñgä yaqın keşe cıyılğan ide. Alsunıñ tuğan kön bäyrämenä noqtanı ozaq däwam itkän salyut quydı.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Açıq mikrofon: Bıyıl kiez itek kidegezme?
- Bıyıl balam tudı da, kiez itek kiräk buldı. Awılda bastırğan idek ällä qayçan. Balanı uramğa alıp çıqqanda ayağım tuñdı da, şuña awıldan alıp kiterttem. Miña xäzer balam bulğaç, kiräk dip sanıym.
- Kiez itek kimädem. Qış salqın bulmadı bit. Äti belän äni alıp birgän idelär Bezneñ Teläçe rayonında basalar .- 250-300 sum mikän, istä tügel. --Tege yıl salqın bulu säbäple, kiez iteklärne bazardan alğan idek. Bıyıl kiez iteklär kimädek. Kuqmara yaqlarında basıla torğandır.
-Qala keşese kiez itek kimilär xäzer. Çönki kibetkä kersäñ ayaq uyeşlänep çığa. Elek kälüş kiälär, rezin berketälär ide , xäzer ayaq kiemnären tözätüçelär anıñ belän mataşmıylar.
- Miña kiräkmi min pensioner . Xäzer alar eşçelärgä genä kiräk. Awılda Balıq bistäse Yamaş awılında kidek . Anda qar küp. Äniem alğan ide ğinwar ayında. . Bezneñ awılğa kilep satalar. Quqmaradan , axrısı.
-Almadım , kiräk bulmadı. Miña 3 yıldan 60 bula , ber waqıtta da kigänem bulmadı. Min itek kiäm Spartakovskiy fabrikasınıqın .
- Kiez iteklärneñ modası betkän inde.
Kürgänem bar olıraq keşelärneñ kigänen şähärdä. Bazarlarda satalar. Uramda eşläwçelär kiälär gorzelenxoz eşçeläre, balıqçılar, uram seberüçelär.
Minem televizordan kürgänem bar ORT kanalında kürsätkännär ide. Rusiä şähärlärennän İvanovo yaqlarında matur itep biserlar belän bizäp basqannarın. Qızıqtım . anda xattä yäş qızlar öçen balalar öçen basalar häm ul şähärdä kiez iteklär bik populyar.
Bıyıl kimädem äle min , ämma kiez iteklärem bar. Quqmaranıqın quldan eşlilär, alar bik äybät. , Qazanda bar , basalar, ämma anıñ tovarın min üzemä dip satıp alğanım yuq. Eşlilär sänäğät şirkätläre öçen, soldatlarnı tä'min itü öçen. Qazannıñ küptän eşli torğan bik bay şirkäte inde ul. Eşlärgä tieş. Çesonqa- kiez itekkä kälüş kidergäne. Qazanda eşlilär, xätta vulkanizirovannıy dip atala aları.
Mälikä Basıyr


text:
Aydar Xälim kompozitor Sufiä Ğöbäydullinağa açıq xat yazdı
İsem, familiäse häm çığışı buyınça tatar bulıp, üzläreneñ mädäniättä häm fändä zur uñışlarğa ireşkän şäxeslärneñ tatar xalqı turında äytkän fikerläre härwaqıt cämäğätçelektä kiñ yañğıraş taba. Germaniädä yäşäwçe Sufiä Ğobaydullina üzeneñ avangard muzıkası belän böten dönyağa tanılğan. Küptän tügel ul “Novaya gazeta” xäbärçesenä birgän äñgämäsendä Tatarstan başqalasında möselman mäçete häm pravaslau çirkäveneñ yänäşä toruı belän soqlanıp, Qazanda millätçe xäräkät tä'sire qaldırır öçen awıllardan nindider yegetlärne kiterälär dip cawap birgän. Şağir häm publitsist Aydar Xälim kompozitor Sufiä Göbaydullinağa cawap xatı yazğan.
Sofiä Ğobaydullinağa açıq xat Tatarstan yäşläre gäzitendä basılıp çıqqan. Xatnı yazuçı Aydar Xälimneñ ni qädär ütken fikerle häm zähär telle, qaynar xisle häm qızu xolıqlı ikänen härkem beläder. Yevropada yäşäwçe ataqlı millättäş xanımğa açıq xat basılğan “Tatarstan yäşläre” gäziteneñ bu sanın kürgäç, siskänep kitäseñ. Xäzer Aydar üzeneñ milli xaqıyqaten yaqlap, yäş çağında nuja kürgän häm dönyağa tanılğan Sofiä Ğobaydullinanı çıbıqlar inde dip uylıysıñ. Äytergä kiräk, Aydar Xälimneñ bu çığışı ädäp, äxlaq qısalarınnan ber mısqalğa da çıqmıy. Üze möräcäğät itkän Ğobaydullinanıñ däräcäsen, şäxsi ireklären çiklämi. Xätta “HoBaя raзeTa” xäbärçe Svetlana Polyakovanıñ süzlären rusçadan tatarçağa tärcemäsez birä.
“15 yıl elek min şähärdä tügel, ä awılda yäşäw mömkinlegen taptım digän. Min xätta ikmäk kibete dä bulmağan tınıç uram sayladım. Uram, basuğa çığa, bernindi şähär ığı-zığısı yuq. Yaqında ğına atlar, sıyırlar yöri. Ägär dä Sufiä apa tatar qızı bulıp qalsa, dip fiker yörtä Aydar Xälim. “Mondıy atlı, sıyırlı tatar awılı da saqlanıp qalğan bulsa, şuşı tatar awılına qaytıp yäşär ideme ul? Monıñ öçen bit aña bezneñ ülemsez ädäbiätıbız, mäğrifätebezne, sänğätebezne- “Yosıf wä Zöläyxa” mönäcätlären, “Täftiläw”, “Ällüki” , “Qara urman”, “Ğaliyäbänu”larnı belergä , yaratırğa , alar öçen canatarğa kiräk bulır ide. Ul alarnı beläme?”Xäbärçe Polyakova Sofiä Ğobaydullina pravaslav dine wäkile buluın assızıqlap, anıñ möselman häm tatar mädäniätenä mönäsäbäten belergä telägän. “Sezgä icadi keşe bularaq närsä tä'sir itä”, dip sorıy Polyakova. “Könçığış arxitektura, ayırım alğanda Qazan arxitekturası. Qazan merı bu şähärgä ğaşıyq häm mondağı mäçetlärne milli -mädäniät binaların torğızu öçen küp köç kertkän. Häm Qazan matur şähärgä äverelgän. Qazan Kirmänendä Söyembikä manarası, ä anıñ qarşında pravaslav çirkäwe. Küptän tügel biredä mäçet tözegännär, bu arxitektura häykällärgä qarağaç, şul açıqlana. Mädäniätlär arasında nindi köräş bulırğa mömkin. tatar millätennän bulğan ätiem häm rus millätennän bulğan äniem ğomer buyı ber-bersen söep yäşädelär. Ämma” , dip däwam itä Sof'ya Ğobaydullina.
“Nindider säyäsätçelär kilä häm tatar awıllarınnan keşelärne Qazanğa kiterep milli xäräkät ğamälen kürsätergä tırışalar. Häm bu keşelär İrek mäydanında teläsä kemgä tatarça endäşälär, ägär dä ul rus buluı säbäple tatarça cawap birä almıy ikän, yañağına suğalar. Bu yasalma säyäsi küreneş”, di Sof'ya Ğubaydullina.
Başqalar kebek ük Aydar Xälim bu sürätlämägä bik ğacäplänä.
“Çönki Qazannıñ 1000 yıllığı aldınnan 50 dän artıq tarixi häykälne cimertkän Kamil İsxakov xäzer şähärneñ merı tügel häm Kirmändä tözelgän mahäbbät Qol Şärif mäçete ğädäti ber mäçet dip atap ta bulmıy. Bu mäçetne tözüne oyıştıru Kamil İsxakov eşe tügel, ul böten xalıq däğwası belän Tatarstan Prezidentı qararı nigezendä, anı hiç kenä dä mer tügel, ä böten tatar xalqı tözede” Soñğı distä yılda Qazannıñ İrek mäydanında nindider millätçe awıl keşeläre belän qaynap torğanın berkem xäterlämi bit. Bigräk tä tatarça cawap birmägän keşeneñ yañağına tondıru turında yazu,çirkäw häm çirkäwlärneñ garmonik täñgällegen maqtaw Aydar Xälimneñ fälsäfi fikerlären uyatqan. Başqa waqıt bulsa, möğayın avtor kul'turalarnıñ yaqınlığına kübräk tuqtalır ide. Bu yulı ul menä şundıy argument kiterä. “Sez garmoniäneñ anası- kompozitor, wäxşilekne garmoniä yuğarılığına kütärergä tırışasız. Çın moñ barı tik moñ, çın kul'tura barı tik kul'tura aşa ğına tamır cäya. Tözik bez dä Mäskäw Kremlendä Xristos- Spasitel' Gıybadatxanäsenä torırlıq mäğrur cämiğ mäçete! Yañğıratıyq millionnağan qorbannar xaqına äğzami azan! Täwbägä kilik! Menä içmasam, bulır demokratiä, menä içmasam, garmoniä! Nigä şul xaqta äytmisez, apa canım?! Menä qayda yata sezneñ “metall” operalarıygız öçen tema!”,- dip cawaplıy ul .
Menä siña mä, dip äytep quya Aydar Xälim, ä bez sezgä, isän kileş Germaniädä yäşäwçe apabızğa muzey açıp yöribez. Yäşermim Sufiä apa, bu äñgämägezne uqığaç, üzemä urın taba almadım” di Aydar Xälim.
Aydar Xälimneñ kompozitor Sufiä Göbäydullinağa Açıq xatınıñ ikençe öleşen kiläse tapşıruıbızda tıñlağız.
Rimzil Wäli


text:
Törkiädä xakimiatkä kilgän, Ğädellek häm Täräqqiat partiäse citäkçese Räcäp Erdoğan, aña xökümätne citäkläw tıyılsa da, soñğı aralarda zur xalıqara eşçänlek alıp bara. Şuşı könnärdä ul Azärbaycan, Törkmänstan häm Qazağstanğa, soñraq Qıtayğa barırğa cıyına, ä yaña yılnı Erdoğan, Änkaranıñ Kiprğa qarata säyäsäten üzgärtü kiräklege turında kötelmägän belderü yasawdan başladı.
Ğädellek häm täräqqiat partiäseneñ radikal dini qaraşlar alğa sörüwe säbäple, soñğı saylawlarda ul zur uñışqa ireşsä dä, anı citäklägän Räcäp Erdoğanğa xökümät başına utıru mömkin bulmadı, Törkiäneñ Konstitutsiä mäxkämäse qararı belän bu aña tıyılğan. Läkin şuña da qaramastan ul soñğı aralarda, bar xalıqara mäydanda zur eşçänlek alıp bara. Törkiä citäkçelegendä räsmi urın alıp tormasa da, Erdoğan inde Yewropa Berlege, Rusiä başlıqları belän oçraştı, xäzer menä qayber Üzäk Aziä illärenä, häm Qıtayğa barırğa cıyına. Anda da anı şul illärneñ yuğarı citäkçeläre qabul itäçäk. Berük waqıtta, Erdoğanğa nihayät premyer-ministr bulu öçen qanuni yullar ezlänä. Şul maqsatta ul, üzeneñ zamança ber säyäsätçe buluwın kürsätergä tırışa, bigräk tä Törkiäneñ Yewropa Berlege häm Quşma Ştatlar belän berektäşlege mäs’äläsendä. Atnakiç Räcäp Erdoğan bötenläy kötelmägän belderü belän çıqtı. Ul, Törkiä üzeneñ, Kipr mäs’äläsendäge, distä yıllar däwamında alıp barğan qırıs säyäsäten üzgärtergä tieş dip belderde. Älegä qädär, näq menä şuşı utrawdağı xällärgä kilgändä, Änkaranıñ qaraşları tiz genä üzgärmäs kebek ide, bigräk tä xakimiattä millätçelär häm islamçılar utırğanda. Törkiäneñ Kipr säyäsäte üzenä kürä ber izge sıyır däräcäsendä buldı, yäğni başqa ölkälärdä törek cämğiatendä fiker törlelege bulsa da, Kipr kiläçägenä andağı säyäsi köçlär bertörle qaradı. Erdoğannıñ soñğı belderüwe isä Törkiäneñ Kipr säyäsätendä radikal borılış kötelüwenä işarä itä, citmäsä Erdoğan üzeneñ şul çığışında, Kipr törekläre citäkçese mäğlüm Räüf Denktaşqa da höcüm itep, anı, cämäğätçelekneñ utrawnı berläşterü telägen kürmämeşkä salışuda ğäyepläde. Min soñğı 30-40 yıl däwamında Kipr mäs’äläsendä alıp barılğan säyäsätne däwam itüne yaqlamıym dip belderde Erdoğan. Sez cämäğätçelek fikeren inkär itä almıysız, qarar şul cämäğätçelek qatnaşında qabul itelergä häm ul şunnan soñ ğämälgä quyılırğa tieş dip däwam itte üz fikeren Ğädellek wä Täräqqiat partiäse citäkçese. Uzğan atnada Kiprnıñ törek öleşendä, distälägän meñ keşe qatnaşında zur cıyın uzğan ide, andağılar, utrawnı berläşterü häm Kiprda, grek wä törek öleşlärennän torğan däwlätne yañartunı yaqlap çıqtı. Cıyında qatnaşuçılar fikerençä, berläşügä näq menä, üzeneñ qatı säyäsäte belän, törek kipriotları citäkçese Denktaş qarşı tora. Berläşkän Millätlär Oyışması, Kiprnı berläşterü maqsatında inde solıx planı da äzerläde, fivralneñ 28-enä qädär Denktaş anıñ belän kilşeüwen yä üz yağınnan, qabul itelerlek ber çişeleş täqdim itüwen belderergä tieş. Ägär dä yaqlar şuña qädär kileşmäsä, Yewropa Berlege, üzenä quşılunı, fäqät grek kipriotlarına ğına täqdim itäçäk. Bu isä üz çiratında, Änkaranıñ da Yewropa Berlegenä quşılu plannarına zur zian kiterä ala. Şuña kürä Erdoğan üzeneñ soñğı belderüwe belän nigezdä, Törkiäneñ Yewropa qarşındağı süräten yaxşırtu eşen däwam itä.
Kärim Kamal, Praga


text:
Başqortostan tatarlarınıñ qorıltayı ütärgä tieşlege turında süzlär inde şaqtıydan yöri ide. Nihayät, sişämbe könne respublika xökümätendä bulğan kiñäşmädä qorıltay uzaçaq tögäl waqıt ta bilgelände. Tatarlarnıñ cıyılışı 5 yül könne uzaçaq. Älege qorıltayda respublikadağı tatarlarnıñ problemaları qaralaçaq, alarnı çişü yulları tikşereläçäk. Başqortostan Tatar kongressı Başqarma komitetı räise Eduard Xämitov süzlärenä qarağanda, respublikada tatarlarnıñ problemaları başqa xalıqlarnıqınnan ällä ni ayırılmıy.
Rämzit Abulyaev, Ufa


text: Yaponiä tışqı eşlär ministrlığı wäkile Hatsu-Hisa Taka-Şima Tönyaq Korea bu turıda BMO Xalıqara Atom Energetikası Agentlığı belän söyläşülär başlarğa tieş dide. Taka-Şima Yaponiä Tönyaq Korea pozitsiäseneñ üzgärüenä ireşü öçen Quşma Ştatlar häm Könyaq Korea belän nıqlı xezmättäşlek itäçäk dide. Küptän tügel Könya Korea Tönya Koreanı BMO küzläw cihazların kire urnaştırırğa çaqırdı. Könyaq Korea tışqı eşlär ministrlığı wäkile Şim Yunjo Tönyaq Koreanıñ bu ğämälen bik qızğanıç dip bäyäläde. Bügen Tönyaq Korea küzläw cihazların urınnarınnan aluın rasladı. Quşma Ştatlar Tönyaq Koreağa neft’ cibärüne tuqtatqannan soñ Tönyaq Korea energiä citeşterü öçen üzeneñ atom programmaların yañartuı turında belderde. Tönyaq Korea üzeneñ atom qorılmaların atom qoralında qullanılırday plutoniy citeşterü öçen dä faydalana ala.


text:
Yuğarı uqu yortlarına kerü imtixannarı başlandı
Cäy könnäre küplär öçen bik qızu waqıt. Şul isäptän, abiturientlar öçen dä. Şuşı könnärdä respublikanıñ yuğarı uqu yortlarına kerü imtixannarı başlanıp kitte. Äle mäktäplärdäge çığaru imtixannarınıñ xatiräläre dä onıtılmağan, inde menä bulaçaq studentlar öçen tağın da awırraq waqıt citte. Esse, matur cäyge könnärgä dä qaramastan, alar başların da kütärmiçä uqu yortlarına kerergä äzerlänälär. Xäyer, bu çor abiturientlar öçen genä tügel, ä alarnıñ ata-anaları öçen dä bik cawaplı waqıt. Ğädättägeçä, Qazan yuğarı uqu yortlarında uqırğa kerergä teläwçelärneñ sanı bik yuğarı. Qayber fakultetlarda xättä mäktäpne medalgä tämamlawçılar arasında da konkurs barlıqqa kilgän. İñ populär belgeçleklärgä kilgändä, yıldağıça liderlar isemlegendä yurist, jurnalist, psixolog, tabiblar berençelekne cibärmi. Şuşı belgeçlärne äzerli torğan fakultetlarda konkurs ber urınğa 7-8 keşegä citä. Ä menä iñ az uqırğa teläwçe belgeçleklär isemlegendä berençelekne bıyıl fiziklar yawlağan. Qazanda şulay uq Rusiä İslam universitetına da kerü imtixannarı başlanıp kitte. Çärşämbe, 17 yül könne, bu yuğarı uqu yortında da berençe imtixan ütte. Universitetnıñ rektorı Ğosman xäzrät İsxaqi süzlärenä qarağanda, äzerlek bülegenä 70-tän artıq ğariza birelgän. Alar arasınnan 40 keşene genä saylap alaçaqlar. Qor’än häm şäriğät fakultetlarına 25-är keşe qabul iteläçäk. İslam universitetına kerergä telägän barlıq abiturientlar urta mäktäp programması nigezendä urıs tele, din ğıleme, tarix häm tuğan teldän imtixan biräçäklär. Annan soñ alar psixolog belän oçraşıp, ğomümi äñgämä ütäçäk. Ğosman xäzrät äytüençä, Kavkaz respublikaları, başqa yıraq ölkälärdän kilüçelär häm töbäklärneñ möselman cämğıätläre citäkçelärennän rekomendatsiäläre bulğan abiturientlar öçen qabul itü imtixannarınıñ ikençe ağımın ütkärü mömkinlege dä bar ikän.


text:
Qazannıñ “Ällüki” ädäbi berläşmäse Ufada
Qazan däwlät universitetınıñ “Ällüki” ädäbi berläşmäse äğzalarınıñ Başqortstanğa säfäre däwam itä. Biş keşedän torğan bu wäkillek Ufağa çärşämbe kiçen kilgän ide. Alarnı qunaqqa Başqortstan däwlät universitetında eşläp kilüçe “Aqçarlaqlar” tatar ädäbi tügäräge häm “Şoñqar” başqort ädäbi tügäräge äğzaları çaqırğan.
Qazan däwlät universitetınıñ “Ällüki” berläşmäse citäkçese, talantlı yäş şağir Lenar Şäyex citäkçelegendäge wäkillek öçen bay mädäni programma äzerlängän. Atnakiç könne Qazan qunaqları Başqortstan däwlät universitetında bulıp anda üzlären çaqırğan “Aqçarlaqlar” häm “Şoñqar” ädäbi tügäräklärenä yörüçe icatçılar häm filologiä fakul''tetı talipları belän oçraştı. Yäş qäläm ähelläre anda üzläre belän tanıştırdı häm yaña äsärlären uqıp işetterde. Annan soñ “Ällüki” ädäbi berläşmäse äğzaları Ufada Mäcit Ğafuri yort-muzeenda häm başqa istälekle urınnarda buldı.
Comğa könne dä istä qalırlıq oçraşularda buldı Qazan qunaqları. Respublikada tatar telendä çığuçı “Tulpar”, başqortça näşer itelüçe “Şoñqar” yäşlär jurnalları redaksiälärenä barıp, alarnıñ eşçänlege belän tanıştı häm üzläre xaqında da mäğlümatlar birde alar. Şulay uq Ufadağı möselman ziratına baru häm andağı kürenekle tatar häm başqort şäxesläre qäberlärenä çäçäklär salu da dulqınlandırğıç buldı qunaqlar öçen.
“Ällüki” ädäbi berläşmäse citäkçese Lenar Şäyex, ğomumän, bu säfärneñ bik qızıqlı ütüe xaqında äytep, kiläçäktä dä ike tuğandaş respublikanıñ yäş icatçıları arasındağı bäyläneşlärne nığıtu kiräklegen belderde.
Lenar – Bez Ufağa bik şatlanıp kildek. Tanışabız biredä icattaşlar belän. Elekke traditsiälärne yañartırğa kiräk. Elek ike kürşe respublika ädipläre tığız aralaşıp yäşägän. Yuez bu yolanı yañartırğa tieş. Yıl sayın bulsın ide mondıy oçraşular. Qazan däwlät universitetınıñ “Ällüki” ädäbi berläşmäse citäkçese Lenar Şäyex buldı bu. Älege berläşmäneñ biş äğzası bu könnärdä Başqortstanda qunaqta. Şimbä könne dä Qazan qunaqlarınıñ Başqortstan
säfäre däwam itäçäk. Alar Stärletamak şähärendäge pedagogiä akademiäse talipları belän oçraşularda da qatnaşaçaq häm yäkşämbe könne Qazanğa qaytıp kitäçäk.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Könçığış Äfğanstannıñ Nangahar vilayäte Xocyani töbägendä qarşılıq çarasında qatnaşuçılar häm äfğan iminlek köçläre arasındağı bäreleşlärdä bügen kimendä 3 keşe hälak bulğan.
Wardaq vilayätendä şundıy uq uram cıyını turında eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Luftullah Maşal Azatlıq radiosına söyläp birde: "Bügen Wardaq provinsiäsendä 1 keşe hälak buldı, berniçä keşe yaralandı," dide ministrlıq wäkile. Kiçä Cälälabad şähärendä dä näq şundıy uq protest çarası waqıtında polisiä belän bäreleşlär bulğan ide. Kiçä 4 keşe hälak buldı, 70tän artığı yaralandı. İsegezgä töşerep ütäm, älege uram cıyınnarı, Kubadağı Guantanamo bazasında amerikannarnıñ totqınnardan soraw alğanda Qoranne mısqıl itüläre turındağı xäbärlär çıqqannan soñ başlandı. Qarşılıq çarası bügen Qabulda da uzdı. Eçke eşlär ministrlığı mäğlümatlärenä qarağanda, uram cıyınnarı bügen Äfğanstannıñ 10 provinsiäsendä ütkän. Amerikan räsmiläre süzlärenä qarağanda Qoränne mısqıl itü oçraqları terkälgän, ğayeple bulğannar cäzağa tartılaçaq.


text:
Kölliättä tatar tele uqıtuçılarınıñ öç kenä çığarılışı bulaçaq
Yazma - Sabantuy turında şiğerlär belän Nailä, Zawr Tıñlawçılar bu yazmanı sabantuy barışında yazılğan dip uylamasınnar, Omski ölkäsendä milli bäyrämebez bıyıl iyünneñ axırında ğına bulaçaq. Älege yazma isä tatar tele uqıtuçıların äzerläwçe 1-nse sanlı pedagogiä kolliätendä eşlände. Biredä bıyılğı uqu yılınıñ tatar tele buyınça soñğı därese açıq däres räweşendä ütkärelde. Anda ölkä xakimiäteneñ mädäniät ministrlıysınnan, Mägärif xezmätkärläreneñ belemnären kamilläşterü institutınnan, ölkä milli-mädäni moxtariätennän wäkillär, Kolliätneñ uqıtuçıları, ata-analar, qazax törkemendä uquçı talibälär häm başqalar buldı.
Yazma-Axmerova “Segodnya mı sobralis' ...”
Tatar tele uqıtuçısı Gölsinä Axmerova üzeneñ kereş süzendä däresneñ Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlap ütkärelüenä basım yasadı, Qazannıñ tarixın häm bügenlesen çağıldırğan räsemnär kürgäzmäse belän tanıştırdı. Anıñ uquçıları - 1-3 kurslar talibläre - tatar xalqınıñ märkäzenä bağışlanğan şiğerlär uqıdılar, Qazannıñ 1000 yıllığına äzerlek turında söylädelär.
Annan tış därestä xalqıbıznıñ milli bäyrämnäre, qayber yolaları häm milli rizıqları kürsätelde. Alda äytelgänçä, däresneñ ber öleşe sabantuyğa bağışlanğan ide. Sabantuy turında söyläp kenä qalınmadı, ä qayber uyınnar da kürsätelde. Uyınnarda uquçılar da, kilgän qunaqlar da qatnaştı. Xätta çın sabantuy bäygesendä kebek, ciñüçelärgä büläklär dä buldı. Soñınnan 1-nçe kurs talibäläre üzläre äzerlägän milli rizıqlar belän qunaqlarnı sıyladılar. Rizıqlar turında qısqaça ğına söyläp, ni däräcädä telne öyränülären dä kürsättelär.
Yazma - qızlar
Axırda däreskä analiz yasaldı. Räsmi dairälärdän dä, tatar moxtariätennän qatnaşuçılar da, ata-analar da uqıtuçınıñ xezmätenä uñay bäya birdelär, yäş buınnı tärbiäläwdä, milli añnı üsterüdä mondıy däreslärneñ ähämiäte zur buluın assızıqladılar.
Yazma Rayıwa
Bu Mäğärif xezmätkärläreneñ belemnären kamilläşterü institutınıñ milli bülek mödire Sluçäç xanım Rayıwanıñ çığınnan özek buldı.
Ölkä tatar milli-mädäni moxtariäte räise urınbasarı Xälil äfände Sadıykov süzen uqıtuçığa räxmät äytüdän başladı.
Yazma – Xälil abıy
Mädäniät ministrlığınıñ milli bülege xezmätkäre Nurbol Al'canov bu kolliätne tämamlawçı uqıtuçılar tel uqıtuda yaña sulış kerterlär dip ömetlänüen belderde.
Yazma – Al'canov
Bıyıl berençe kursnı tammalawçı Yuliä belän Lenanıñ äbise Mösäwärä apa Kadıyrova onıqlarınıñ biredä belem aluınnan ütä qanäğät. Ul üze dä, qızlarnıñ äniläre dä şuşı kolliätne tämamlağan bulğannar. Töple belem birä torğan, nıqlı traditsiäläre bulğan bu uqu yortına qızlarıbıznı hiç tä ikelänmiçä kiterdek, ayıruça tatar tele uqıtıluın belgäç -, di Mösäwärä apa.
Yazma – Mösäwärä apa
Ämma şunı belderep ütärgä turı kilä - bu kolliättä aldağı uqu yılında tatar törkemenä qabul itü bulmayaçaq. Mäğärif ministrlıysında, berençedän, kolliätkä tatar balaların tuplaw zur qıyınlıqlar belän barsa, ikençedän, bulaçaq bu öç çığarılış ölkädä tatar tele uqıtuçılarına ixtiacnı tulısınça qänäğätländeräçäk dip sanıylar.
Rozaliä Sayganova, Omski.


text:
Putin şäwläse yaqtı dönyağa çığa
Rusiäneñ çirattağı xökümäten tözü ällä ni zur yañalıqlar kitermäde - küp kenä ministrlar üz urınnarın saqlap qala aldı. Räsmi xakimiät şulay itep elekke säyäsätneñ "däwamlılığın" kürsätergä teläde. Ämma ber üzgäreş anda iğtibarnı şunda uq cälep itte.
Xökümättä eşläp Seçin cämäğätçelek küzennän elekkege tösle bik yäşerenä almayaçaq, xäzer ul premyernıñ urınbasarı itep bilgelänä, yaña eşendä şuşı vitse-premyer industriä, energetika häm tabiği baylıqlar ölkäsendäge eşlärne qarap baraçaq.
Vladimir Putin belän anıñ säyäsi karyerası başınnan uq bergä buluına, Rusiäneñ yuğarı citäkçelegendä 8 yıl utıruına qaramastan, Seçin turında mäğlümät yuq diärlek. Prezident idaräsendä eşlägändä ul cämäğätçelek qarşına räsmi töstä 2 märtäbä genä çıqtı. Anıñ aña qädärge tormışı da tomanğa kümelgän - biografiäsendä turıdan-turı äytelmäsä dä, İgor Seçin dä karyerasın elekke KGBda başlağan dip sanala. 80-nçe yıllarda ul Afrika illärendä xärbi tärcemäçe bulıp eşlägän, anıñ portugal telen belüe mäğlüm.
Seçinneñ şuşı serlelege, prezidenttan başqa berkemgä dä xisap totmawı anıñ turında törle farazlar çığuğa kiterde - anı yış qına yuğarı xakimiättäge Piterbur çekistları äşnälegeneñ başlığı itep sürätlilär. Ul däwlät rolen köçäytüne, iminlek köçlären nığıtunı, ere industriäne xökümät qulında totunı yaqlıy dip sanala.
Seçin şulay uq YUKOSnı kire däwlät qulına alunı, säyäsi omtılışları bulğan häm Putingä tieşle xörmät kürsätmägän Mixail Xodorkovskine törmägä utırtunı oyıştıruçı bulıp tora dip tä farazlana.
Däwlät qulındağı "Rosneft" şirkäteneñ idarä şurasın citäklägän şuşı adäm "Tatneft" häm "Başneft"ne dä yotu telägen belderä dip yazğan ide zamanında Rusiä matbuğatı.
İdarä dilbegälären ğädättägeçä arttan ğına, xalıqqa bik kürenmi genä tartıp utıru ğädäte Seçingä kübräk turı kilsä dä, xökümätkä bilgelänüe anı xäzer eşen elekkegä qarağanda açığraq alıp baruğa mäcbür itäçäk. Başqalar belän qarşılıqlar çıqqan oçraqta da xäzer alarnı yäşerü awırraq bulaçaq.
Ä qarşılıqlar bulırğa oşap tora. Yaña xökümättä iqtisadi säyäsätne finans ministrı häm şulay uq vitse-premyer, irekle bazar tarafdarı bularaq tanılğan Aleksey Kudrin alıp baraçaq dip sanala. Ämma Rusiä iqtisadınıñ umırtqa söyägen täşkil itkän däwlät korporatsiäläre häm yağulıq sektorı Seçin qaramağında bulsa, ildä qararlar çığaru eşendä haman da bazar tügel, ä saray prinsipları, säyäsi uyınnar, intrigalar östenlek itäçäk digän süz.
Seçinne xökümätkä quyunı Rusiä eşmäkärläre däwlätneñ bizness eşlärenä tağın da nığraq tıqşınuın añlatqan ber bilge itep kürä.


text: Brüssel. 4 meñläp körd bügen Belgiä başqalasında Yewropa Berlege idaräse binası qarşında cıyın ütkärep, törek ğäskärläreneñ tönyaq Ğiraqqa kerüwenä qarşı buluwın belderde. Şul cıyında qatnaşuçılar fikerençä, Törkiäneñ Ğiraqqa basıp kerüwe, andağı körd töbäklärendä 1991-nçe yıldan soñ urnaşqan ğämäli moxtariatne yuqqa çığaraçaq. Näq şundıy uq cıyın comğa könne Londonda da, britan premyer-ministrı idaräse qarşında ütte. Änkara üzeneñ çınnan da Ğiraqnıñ tönyağına üz ğäskärlären cibärü mömkinlegen tikşerüwe xaqında beldergän ide. Törek xökümäte, suğış başlanğan oçraqta Ğiraqtan üz ilenä küpläp qaçaqlar kilüwennän qurqa, häm berük waqıtta andağı törki azçılıqlarnı yaqlarğa teläwen äytä. Uzğan atnada Törkiäneñ parlamentı ildä 62 meñ amerikan ğäskärien urnaştırunı küz aldında totqan xökümät täqdimen xuplıy almadı, aldağı berniçä kön eçendä xökümät şul täqdimne yänä yasıy ala dip xäbär itelä.


text: A-310 oçqıçında qazağa yulıqqannarnıñ tuğannarı İrqutski mäxkämäsenä möräcäğät itte. Alar “Sibir” hawa şirkätennän mätdi häm ruxıy yuğaltularnı qaplawnı täläp itä. Qazada xatının häm qızın yuğaltqan Konstantin Slastin ruxıy zıyan öçen 600 meñ dollar taläp itä. Ul şulay uq kümügä kitkän çığımnarnı qaplawların häm änisez qalğan ikençe qızına ğömerlek pensiä birüne sorıy. Slastinnıñ advokatı İğör Trunov süzlärençä, tağın şundıy bernçä eş quzğatılğan. 9 nçı yül könne İrqutski hawa alanındağı qazada 124 keşe ülgän ide.


text:
«Kazpoçta» AQ Post.kz-te tirkelgengen klïentter arasında nawqan ötkizedi. Endi nesïeni post.kz arqılı tölegen kezde, klïent avtomattı türde «Nesïelik demalıstar» nawqanınıñ qatıswşısı boladı, dep xabarlay`dı Baq.kz.
«Qazpoçta» AQ baspasöz qızmetiniñ mälimetinşe, ay`lıq tölemi 150 mıñ teñgeden aspay`tın kezdey`soq jeñimpazdıñ on eki ay`lıq nesïesin tölep beredi. Eger ay`lıq tölem 150 mıñ teñgeden az bolsa, onda kompanïya ay`lıq tölemniñ balamalı somasın awdaradı
Nawqan ayaqtalğan kezde, jeñimpaz Qazpoçtağa nesïeni ötew kestesi men nesïeni alğan şartınıñ tüpnusqası men köşirmesin körsetw kerek. Bul qujattar Post.kz say`tında tölengen nesïeniñ derekterimen say` bolw kerek.
Nawqannıñ jeñimpazı 2016 jıldıñ 29 jeltoqsanında random.org qızmeti arqılı anıqtaladı. Nawqanğa «Qazpoçta» AQ qızmetkerleri jäne ay`lıq tölemniñ somasın özgertken Post.kz qoldanwşıları qatısa almay`dı.
Qosımşa mälimet www.post.kz say`tında.


text:
Mäskäwdä häm Mäskäw ölkäsendä 5 iyüldä Tuşino hawa alanında terakt waqıtında hälak bulğan 4 xatın qıznı cirlädelär. İke intixar terrorçını sanamağanda, 14 keşe terakt qorbanı buldı. Xastaxanälärdä tağın 35 keşe qala. Şularnıñ dürtese awır xäldä.
Mäskäw eçke eşlär idaräse xäbär itüençä, şaxitlär kürsätmäläre nigezendä, ikençe intixar terrorçı xatın qıznıñ fotorobotın yasağannar. Çeçnäneñ xoquq saqlaw oyışmaları kiçä ber terrorçı xatın qıznıñ Kurçaloy rayon üzäge keşese Zalixan Alixacieva buluın rasladı.


text:
Salawat Fätxetdinov: 15 yıl sezneñ belän
Üzeneñ avgust gastrol’lären 15 tapqır ütkärgändä dä, Salawat Qamal teatrına xıyänät itmi. Piramida zalı niqädär matur bulsa da, Salawatnı tıñlarğa yörüçe apalar häm abıylar näq Qamal teatrına künekkän ikän. Teatr direktorı Şamil Zakirov belän Salawatnıñ icadi berläşüe dä üzgärä torğan tügel. Bıyılğı konsert programması sanatoriy häm kurort tormışı turında kölkele küreneşlär belän bäyle bulaçaq. Jurnalistlarnıñ yäş talantlarnı Salawat niçek itep üsterä häm üz konsertlarında qatnaştıra digän sorawına, cırçı yaña isemnärneñ siräk yañğırawı turında äytte. Salawat konsertında elekke yıllarda berençe tapqır tamaşaçığa kürengän Mälikä, İldar Xäkimov bu yulı anıñ programmasında qatnaşmıy. Mälikäneñ talantın yuğarı bäyäläsä dä, Salawat anıñ möstäqil programma belän tamaşaçığa çığuına ömetlänmi.Oçraşu waqıtında Salawat xit-paradlar temasına da tuqtaldı. Anıñ fikerençä, cırçınıñ alarda ciñüe aldan uq bilgele. Şuña kürä, xäzer ul bötenläy estrada xit-paradlarında qatnaşmasqa qarar itkän.
Min ul xit-paradlarda bütän qatnaşmıym, kiräkmi alar miña. Berär niçek konkurstan tış bulsa ğına. Kemder miña sin berençe, sin qırıq berençe dip bäyälär birmäsenŞulay itep, Salawat fikerençä, anıñ niçänçe urında ikänen xit-paradlar tügel, ä ul üze häm tıñlawçılar xäl itärgä tieş. Tizdän alarğa mondıy mömkinçelek inde 15 märtäbä tuaçaq.
Gölnaz İlgizär, Qazan


text:
Härkemneñ üz Sabantuyı
Dönyadağı iñ xikmätle, iñ äkämät närsä - ul keşe xolqı, anıñ ruxi xaläte. Adäm balasınıñ küñele - üze ber moğciza. Qaywaqıtta aña zäp-zäñgär kükle, çalt ayaz kön qarañğı bulıp toyıla. Ni öçen disägez, bälki ul keşeneñ berär äğzası sızlıydır, bälki anı räncetkännärder, bezneñ xalıqqa adäm räncetü bötenläy kileşmi. Açu kilgändä dä, ipläp kenä sizderü, tawış kütärmäw elek-elektän ğailädä tärbiälängän ber sıyfat. Ä ikençe waqıt - xätta salqın, yañğırlı, cille köndä dä küñel cırlap tora, meñlägän keşelär matur itep kienep, yuış tuğaylarğa çığa, cil sızğıru belän yarışıp cırlıy, yañğır suına qaynar tiren qatıştırıp köräşä. Çönki Sabantuy ul bit yılğa ber genä bula. Anda keşelärneñ uñay energiäse, maturlıqqa omtılu, küñel cırlawı belän qatnaşıp, nindider ğäcäyep räxätlek kiterä torğan cılılıqqa äwerelä. Yawsın äydä, yawsın, içmasam ikmäk uñar. Busı inde kiläse şimbä häm yäkşämbe könnärendä Sabantuyı ütkärüçe rayonnarğa säläm dip añlağız. Arçadan, Minzälädän, Norlattan häm başqa töbäklärdän Qazandağı dusların qunaqqa çaqıruçılar bu yalnı matur ütkärerlär. Respublikanıñ ber yağında kön qoyaşlı, ikençesendä bolıtlı bulsa da, aptırarğa kiräkmi. Monısı - tabiğät xikmätläre.
Ä menä keşeneke. İyün ayınıñ axırında Bötendönya tatar yäşläre forumı iğlan itelde. Waqıt az, delegatlar saylarğa, şäpläp äzerlänergä kiräk. İ totındılar zarlanırğa qayberäwlär. Niçek inde ul 24 iyündä, mäktäplärdä imtixan, attestat öläşü, universitetlarda sessiäneñ qızğan çağı. Nişläp inde şul waqıtta Qazanğa yözlägän, xätta meñgä yaqın yäş keşene cıyıp, uqudan ayırasız. Bälki sezgä, yulär, uqımağan yäşlär genä kiräkter. Uramda tray tibep yörüçe yäşlär forumı bulmasın ide, dip yazdılar İnternet päräwezendä. Nindider säbäplärdän bu forum kiçekterelä qalsa, moña da cawap şul uq İnternetta bar. www.İntertat.ru elektron gazetasınıñ forumında bu oçraqqa da qapma-qarşı mäğnädäge protest xatları bar. Nişläp anı kiçekterergä di, ni qarıysız anda? Keşeneñ tabiğätenä berniçek tä yarap bulmıy. Cäygä kersä ul qışnı sağına, ä qış könnärendä barı cäy turında xıyallana. Qayber yegetlärebez qara çäçle qız belän uram buylap barğanda, qarşığa kilüçe zäñgär küzle blondinkalarğa qarap soqlanalar.
Ä bez, jurnalistlar, barısın da añlap ğädel itep xäbär birergä tieş. Şuşı arada ğına Orel şähärendä Rusiä yazuçılarınıñ 4-5 oyışmasınıñ berse ütkärgän qorıltayğa Tatarstannıñ ike möxtäräm yazuçısı barıp qayttı. Alar urap qaytqaç, icatçılar arasında bäxäs qupqan - bez bit ul oyışmada tormıybız, bezneñ möstäqil oyışmabız monda, Qazanda, dilär beräwlär. İkençeläre Mäskäwdäge tağı ber Yazuçılar berlegen maqtıy. Yazuçılar bit, alar arasında fiker yarıştıru bulu mömkin. Xikmäte şul - ber genä yazuçı da, jurnalist ta, gäcit, televidenie, radio xezmätkäre dä qäläm iäläreneñ şuşı diskussiäse turında ber genä süz dä äytmäde häm yazmadı. Yarıy äle “Mädäni comğa” bu säfär turında keçkenä yazma urnaştırdı. Yäğni, tormışta Şekspir dramaları, ä cämäğätçelek, mäğlümat möxitendä tıp-tın. Cil dä ismi häm, döres, qoyaş ta yaqtırtmıy.
Soñğı xikmät - qabatlaw. Uzğan comğada söylädek. Qazanda kitap kibetläreneñ arenda bäyäsen 4 tapqır arttırıp, ber metr öçen 200 sum alalar. Ä beläsezme, Mäskäwdä kitap kibetlärendä arenda bäyäse küpme? Näq 40 sum. Ä Başqortstanda bötenläy buşlay. Yäğni, kitap kibetlärennän arenda almıylar. Xikmätle xällärdä şul uq comğa könne Tatarstan skladlarında törle yıllarda basılğan 700 isemdäge kitap yatuın äytkän idek. Üzläre ällä ni qıybat ta tügel, kübese tatar telendä. Menä şul turıda bezneñ milli cämäğätçelek beläme ikän? Bälki, beläder. Läkin hiçkemneñ ise kitmi, berkem ğäcäplänmi. Barısı da tıp-tın. Xikmät tä, moğciza da, aqılğa sıymaslıq citeşsezleklär dä eçebezne poşırmağaç, nişlärgä inde? Bälki, sez beläsezder?
Rimzil Wäli


text:
Bügen Süriäneñ SANA räsmi xäbär agentlığı ildä aqça yuuğa häm terrorçılıqnı finanslawğa qarşı yaña bank eşläre qanunnarı ğämälgä kerde dip belderä.
Älege qanun nigezendä Üzäk Bankta yaña küzätüçe oyışma tözelä. Ul bank serlären belü wäkalätenä iä bulaçaq.
SANA agentlığı äytüençä, barlıq finans oyışmaları şikle eşçänlekkä bäyle räweştä xisaplarnı tuñdıru yäki täfsille mäğlümät birü färmannarın ütärgä tieş bulaçaq.
SANA bu qanunnar Süriädä häm anıñ irekle säwdä zonalarında eşläwçe barlıq banklarğa da qarıy dide.


text:
Yekaterinburda “Tatar-inform” mäğlümat agentlığınıñ bülekçäse açıldı
Yekaterinburg şähärendä Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege qarşında “Tatar-inform” mäğlümat agentlığınıñ mäğlümat byurosı açıldı. Bu waqiğa uñayınnan Yekaterinburgqa “Tatar-inform” informatsion agetlığınıñ general' direktorı Leonid Tolçinskiy, “Tatmedia” agentlığınıñ general' direktorı urınbasarı Aydar Sälimgäräev kilgän ide. Korpunkt açılu tantanasında Sverdlovski ölkäse gubernatorınıñ mäğlümat departamentı citäkçese Mixail Sveşnikov ta qatnaştı.
Tantananı Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil Bikbov açıp cibärde. Ul qısqaça ğına soñğı un yıl eçendä Tatarstan respublikası belän Sverdlovski ölkäse arasındağı mönäsäbätlärneñ üseşenä küzätü yasadı häm ul mönäsäbätlärneñ soñğı yıllarda sıyfat yağınnan bik yuğarı däräcägä kütärelüen bilgeläp uzdı. Rawil Bikbov äytüençä, ike region arasındağı xezmättäşlek bügenge köndä tawar äyläneşe üsüe belän genä isäplänmi. Bu bäyläneşlär inde iqtisadi häm mädäni ölkälärdä genä tügel, fänni häm mäğlümat almaşu sferalarında da çağıla. Şuña kürä Yekaterinburgta Tatarstannıñ mäğlümat byurosı açılu bik waqıtlı häm möhim waqiğa, dip assızıqladı Rawil äfände.
Leonid Tolçinskiy Sverdlovski cirenä kilüe maqsatı turında söylägändä, bulaçaq korpunkt cibärgän mäğlümatlarnı Tatarstandağı barlıq ğammäwi mäğlümat çaraları arqılı taratılaçağın belderde.
Ul üzeneñ çığışında Rossiäneñ başqa töbäkläre häm BDB illäre belän mäğlümat almaşu ürnäkläre turında söyläp uzdı. Anıñ äytüençä, Rossiäneñ iñ quätle regionnarınıñ berse bulıp torğan Sverdlovski ölkäsendä mondıy korpunkt buldıru küptännän zarur ide. Leonid Grigor'yeviç fikerençä, Tatarstan öçen Sverdlovski ölkäsendä uzğan säyäsi häm sotsial'-iqtisadi waqiğalarnı, tatarlar tuplanıp yäşägän töbäkneñ tormışın yaqtırtu, mädäniät, sport ölkälärendäge yañalıqlarğa küzätü yasap toru qızıq bulaçaq. Bu äle berençe adım, yaqın kiläçäktä bez açqan mäğlümat byurosı basma matbuğat öçen genä tügel, televidenie öçen dä mäğlümatlar cibärep toru däräcäsenä citär dip ışanabız, dide Tolçinskiy äfände.
Şul uq fikerne Tatmedia agentlığınıñ general' direktorı urınbasarı Aydar Sälimgäräev tä xupladı. Anıñ söyläwençä, xäzerge waqıtta böten Rossiädä televidenie signalın tapşıru sıyfat yağınnan yuğarıraq däräcädä bulğan “san” texnologiäsenä küçä. “Sverdlovski ölkäsendä bu texnologiä buyınça töbäk konsepsiäse bik köçle, “Tatarstan-Yaña ğasır” televideniesı signalın birüdä bu texnologiäne qullanıp bulmas mikän dip söyläşergä kildek”, - dide ul. Ul şulay uq Ural cirendä TNVnıñ korpunktın buldıru mömkinçeleklären öyränüen äytte.
Aydar Säyetgäräyeviç Tatarstan Yaña ğasır kanalınıñ töbäklärdä korpunktlar açu yulı belän ğomumtatar televideniesenä äverelü yulları, anıñ tatarça eçtälege üzgärü mömkinçelekläre turında da söyläp uzdı.
Tantanağa cıyılğan jurnalistlarnı yaña mäğlümat byurosınıñ matdi nigeze, kadrlar mäs’äläse, mondıy byurolarnıñ başqa wäkilleklär qarşında oyıştırılu oçraqları barmı ikänlege qızıqsındırdı. Barlıq sorawlarğa cawap birgännän soñ, daimi wäkil Rawil Bikbov häm “Tatar-inform” mäğlümat agentlığınıñ general' direktorı Leonid Tolçinskiy Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege qarşında “Tatar-inform” agentlığınıñ mäğlümat byurosı açılu turındağı Kileşügä tantanalı räweştä qul quydılar.
Annan soñ üzara aralaşu tügäräk öställär yanında däwam itte.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg


text:
Yelsin kiäwe Qazanda säwdä itä
Ul çığışı belän Ufadan. Vilen äfände jurnalistlar belän bik aralaşmasqa tırışa. Şulay da, Azatlıq tıñlawçıları öçen ul äñgämä qorırğa rizalaştı. Tik bügen tügel. Säwdä eşläre belän säfärdä bulğan Vilen Qazanğa qaytqaç uq, Azatlıq xäbärçese belän oçraşırğa rizalığın birde.
“Yujnıy” säwdä üzäge Qazannıñ yaña bistäläreneñ bersendä, yullar çatında urnaşqan. Häm älege urın, Yujnaya trassa dip atala. Bu trassa, yulnıñ Qazan xalqı telendä bik qızıqlı urın sanala- tönge kübäläklär, yäğni seksual' xezmät kürsätüçe qızlar basıp torğan urın.
Vilen, älegä qädär Mäskäwdä yäşägän bulsa da, Qazanğa kilgän. Küçüeneñ säbäben bolay añlata: “ Min Mäskäwdäge ber firmada eşlädem, anda eşlägändä Rusiäneñ öç töbägeneñ bersenä firmanıñ wäkile bulıp baru mömkinlege tuğaç, min Qazannı sayladım, ni disäñ dä, min bit tatar di ul.
Süz başında äytelgän Neçkäbil bäygesenä kilgändä, ul Vilen Xäyrullin citäklägän “Yujnıy” säwdä üzägendä uzaçaq. Anıñ süzlärenä qarağanda, maqsat säwdä üzägen äyber satıp alu urını ğına itep qaldıru tügel, ä ul yal itü urını da bulırğa tieş. Şuña kürä monda, küptän tügel genä kinoklub, djaz klub açılğan. Tanılğan muzıkantlarnı da çaqırırğa niäte barlığın yäşermi.
Zamança säwdäneñ çın yöze şundıy bulırğa, ul keşelärdä barı tik şatlıq xisläre genä tudırırğa tieş di Yelsinnıñ elekkege kiäwe.
Vilenga Qazan oşağan küräseñ. Kiläçäktä Qazanda Xalıqara muzıqa yortın açu, monıñ öçen investitsiälär belän yärdäm itärgä niätlänä.
Räfis Cämdixan


text:
Baqi Urmançınıñ tuuına 110 yıl
“Waqıt bezdän Baqyi Urmançı belän sawbullaşu könen yıraqqaraq etärgän sayın, anıñ böyek, ilhamlı sänğäte mäğnäleräk, köçleräk häm tiränräk bula bara”. Bu yullar äle küptän tügel genä dönya kürgän, böyek şäxeskä bağışlanğan al'bomnan. Min anı Qazan şähäreneñ Şçapov uramındağı Teatr uçilişçesı qarşındağı keçkenä genä ike qatlı kirpeç binağa urnaşqan Baqyi Urmançı muzeyında qulıma aldım. Näq şuşında 21 fevrl'dä tatar professional sınlı sänğäte klassigı-sınçı häm näqeşçe Baqyi Urmançınıñ tuuına 110 yıl tulunı iskä alu çaraları ädäbi- muzıkal' kiçä belän başlanıp kitte dä inde. Şul uq minutlarda isä, Qazannıñ ikençe ber urınında, Kreml'däge “Xäzinä” Milli sänğät galereyäsendä Tatarstan mädäniät ministrlığınıñ Baqyi Urmançı isemendäge premiäsen birü törkeme dä eşen, soñğı utırışın başladı.
Muzeydağı kiçädä Urmançınıñ tormış yulı, icatı turında söylägän Qazan milli mädäniät üzäge räise urınbasarı Rozalina Şahieva äñgämä qorğan waqıtta, Urmançı icatın tulı itep yaqtırtu häm dönyağa taratu öçen äle bik küp eşlärgä kiräk, dide.
Urmançı icatı öçen bu muzey berençe adım ğına. Bu binada Urmançı berqayçan yäşämägän. Läkin bu bina belän genä Urmançı şäxeseneñ çiksezlegen, külämlelegen, anıñ Tatarstan mädäniyätenä kertkän öleşe, zur öleşen surätläp bulmıy. Minemçä menä bu işek aldına, kem äytmeşli, anda çäçelmägän cirlär bar digändäy, şaqtıy cir bar monda eşkä cigelmägän. Menä anda ber bina salıp, dizaynıñ iñ böyek plankaların açıp kürsätep menä şunda ber kürgäzmälär zalı eşlärgä kiräk.
Baqyi Urmançı tuğan könne, fevral'neñ 22-sendä “Xäzinä” galereyäsendä “Osta tuuına 110 yıl tuluğa bağışlap” dip atalğan kürgäzmä dä açıldı. Kürenekle rässamnar qatnaşında zamança sınlı sänğättä Baqyi Urmançı mirasına rolenä bağışlanğan “tügäräk östäl” söyläşüe dä ütte. Bu çaralarğa qädär köndezge ikedä mädäniät häm sänğät ähelläre Qazanda Zur Qızıl uramındağı Urmançı häykälenä çäçäklär saldı.
Ul bit berençe sänğät keşese Mäskäwdä XUTOMAS-nı betergännän soñ tatarnı tanıttı dönyağa. Kiemnäre belän, traditsiäläre belän.
di Urmançınıñ cämäğäte Flora Äxmätova-Urmançe. Bügen anıñ eşlären däwam itüçelär barmı soñ digän sorawğa ul bolay dip cawap birde.İke yılğa ber tapqır birelä torğan premiä. Skul'pturadan Urmançı ülgännän ber märtäbä ber keşe yasağanı da yuq, birelgäne dä yuq. Ä bıyıl bulmadı xätta DPİ digän, menä şul ğämäli sänğätkä dä bulmadı ber keşegä dä. Yasıylar törle şıltır-bıltır. Läkin bıyıl birelde nominatsiä, sänğät beleme buyınça. Sänğät beleme buyınça Urmançı yäşägän 110 yılnıñ 100 yılında monografiä yazğan Novitskiyğa 10 tawış belän birdelär premiäne. 1990 yılda Tatarstan xökümäteneñ maxsus qararı belän yegermençe ğasır tatar mädäniäteneñ kürenekle xezmätkäre, Tuqay büläge iäse, Rusiäneñ häm Tatarstannıñ xalıq rässamı Baqyi Urmançı isemen mäñgeläşterü öçen küp eşlär başqarılğan. Şağirä Bikä Räximova äytüençä, ädäbiätne, räsemne, sınlı sänğätne, muzıkanı häm dinne berläşterüçe şäxesne ürnäk itep härberebezgä anı öyränergä dä, öyränergä kiräk äle.Nail Alan.


text:
Xalıqara Qızıl Xac häm Qızıl Yarımay Oyışmaları Federasiäse bügen Çernobıl atom faciğasena 19 yıl tulğan könne, bu töbäktä rakka qarşı programmağa aqçanıñ kimüe turında borçılu belderde.
1986çı yılğı Çernobıl faciğasennän soñ qalqan sıman biz ragı oçraqları kimemi. Belarus, Rusiä häm Ukrainada äle 2020nçe yılğa qadär bu çirne aldan kürep däwalaw çaraların kürergä kiräk bulaçaq.
Bu töbäktä 7 millionğa yaqın keşe yıraq awıllarda yäşi. Uzğan yıl tikşerelgän 90 meñ keşeneñ yartısında qalqan bize citeşsezlekläre tabılğan. 215 keşedä rak tabılğan, bu – 2000nçe yıl belän çağıştırğanda ike tapqır artıq. Belgeçlär fikerençä rak belän awıruçılarnıñ sanı 2006dan 2020nçe yılğa qadär iñ yuğarı noqtağa citäçäk.


text:
Qoş kizüennän niçek saqlanırğa? Amerikan belgeçe kiñäşläre
Dönyada qoş kizüe taralu qurqınıçı arta barğan mäldä, tıñlawçılarıbıznı "Bu çir keşelärgä niçek küçä ala? Alar, bigräk tä awıl cirendä yäşäwçelär, nindi saqlanu çaraları kürä ala?" digän sorawlar borçırğa mömkin. Şuşı sorawlar belän bez Amerika Yoğışlı Awırular Cämğiäteneñ sälmätlek saqlaw komitetı räise, Utah Universitetınıñ Yoğışlı awırular kafedrası mödire Dr.Andrew Pavia''ğa möräcäğät ittek.
Pavia: Älegä bu çirne eläkterüçelärneñ barısı diärlek qoş-qort belän tığız bäyläneştä bulğan: misal öçen alardan aş peşergän. Ğädättän-tış xällär dä oçrıy, ätäç suğışları oyıştıruçı beräw awıru qoşnıñ tomşığınnan qan suırğan. Älegä, närsä eşlärgä yarıy, närsä yaramıy - äytüe qıyın. Läkin küp oçraqta süz yort qoşları, tawıq, ürdäklär turında bara.
Azatlıq: Kiek qoşlar belän niçek, alardan qurqınıç yanıymı?
Pavia: Belüemä kürä, älegä kiek qoşlardan zararlanu oçraqları yuq. Älbättä, andy xäl bula ala, äytik berär sunarçı çirle qoştan zararlana ala. Läkin iñ zur qurqınıç minemçä, yort qoşlarınnan.
Azatlıq: Çirle qoş qanın eçü qurqınıç närsä, añlaşıla, läkin andıy qoşnı qulda totu da qirqınıçmı?
Pavia: Awıru yä şikle qoşlar belän eş itkändä, älbättä saqlanu çaraları kürergä kiräk, biäläy, bitlek kiärgä, eş başında äm annarı soñ qullarnı yuarğa. Şulay uq öskä maxsus xalat kiyü dä faydalı.
Azatlıq: Awıru qoş-qort ferması tiräsendä yäşägän keşelär niçek saqlanırğa tieş?
Pavia: Älegä tögäl cawap yuq. Ferma tiräsendä yäşäw genä çir eläkterü öçen citärlek tügel sıman. Bu virusnı eläkterü şaqtıy qıyın, ul turıdan-turı awızğa, borıñğa, yä küzgä elägergä tieş. Oçraqlı kontaktlar ğına cirgä säbäp bula almıy.
Azatlıq: Zararlanğan qoş-qortnıñ iten aşawdan awırıp bulamı?
Pavia: Bu soraw küp borçular uyata. Belüemçä, yaxşı itep peşerelgän itne aşap awırğan keşelär yuq.
Azatlıq: Zararlanğan tawıqnıñ çi yomırqasın aşaw qurqınıçmı?
Pavia: Çi yomırqa, qoş kizüennän dä bigräk, salmonella kebek başqa küñelsez närsälärgä säbäp bula ala.
Azatlıq: Zararlanğan qoş-qort ferması tiräsendäge tufraq qurqınıçmı?
Pavia: Salmonella kebek bakteriälär, ozaq waqıt qoş tizägendä yäşi ala. Annan ayırmalı bularaq qoş kizüe zäğifräk. Bu virus qoş ülgännän soñ da tirä yaqnı zararalap yata dip sanalmıy.
Azatlıq: Dimäk, zararlı ferma tiräsendgäe kül, yılğalar imin digän süz?
Pavia: Virusnıñ qısqa waqıtqa suğa elägü ixtimalı bar, läkin ul anda ozaq yäşi almastır. Zararlanğan qoş-qort yuq itelgännän soñ tirä-yaqtağı tufraq, yılğalar qurqnıç tudırmıy diärlek. Töp qorqınıç qoşnıñ üzendä. Virsuqa yäşäp qalu öçen tiz arada ber qoştan ikençesenä küçergä kiräk. Axır çiktä ul keşegä dä sikerä ala. Menä bu bezne ayıruça borpıy.
Ali Gilmi


text:
Rusiä tışqı eşlär ministrlığı Rusiä räsmiläre belän söyläşülär öçen Mart başlarında Mäskäwgä Xämas fälestin törkemeneñ yuğarı däräcä wäkilläre kiläçäk dip belderde.
Ministrlıq belderüendä, Xämasnıñ kilüe turında ğömümi kileşügä ireşelde dielä.
Xämas fälestindä ütkän parlament saylawlarında ciñep çıqtı häm xäzer ul yaña xökümät oyıştırır dip kötelä.
İzrail' däwläten yuq itärgä teläwçe Xämasnı Waşington terrorçı törkem dip sanıy.
Rusiä Xämasnıñ pozitsiäsen yomşartırğa tırışır dip kötelä.
Elegräk Xämas Mäskäwgä bu ay axırında kiler dip kötelgän ide.


text:
Araqı menän ağıulanıuzar terkälä
Başqortostan xalqı berźämlek könön bildäläp eşkä sıqtı. Kisä könö buyı yamğır yauıp, bögön irtän tuñdırıp quyğaynı. Şuğa kürä yul xäräkäte imenlege däülät xeźmäte awariyalarźı iśkärteü yähätenän aldan xästärlek kürergä tırıştı. Älegä häläk bulıusılar turahında xäbärźär yuq. Undayźar bulha la-araqı menän ağıulanıuźan. Şulay itep, ağıulanıuźar tulqını Başqortostanğa, unıñ tönyaq–könbayışına la kilep ette. Nefteqama qalahında ös köndä 50 keşe ağıulanğan. Qala dauaxanahınan xäbär iteüźärensä, ular şul tiklem ağıulanğan, yöźźäre harğayıp bötkän bulğan. Auırıuźarźıñ xäle äle totoroqlo tip bahalana, häläk bulıusılar yuq.
/
Neftekamalala bötä Räsäygä xas mäsälä. Ağıulanıusılarźıñ kübehe texnik spirtlı şıyıqsa eseüselär. Nefteqama qala xaqimiätenän xäbär iteüźärensä, bıl ağıulanıuźıñ täüge osrağı tügel, elektä esergä yaratıusılar arahında ağıulanıusılar yış osrağan-aźnahına ber tapqır. Nigeźźä ular eskeselär, yäşärgä urını bulmağandar. Bıl yulı inde dauaxanağa ber yulı 50 keşe kilterelgäs, xaqimiät wäkildäre lä hağaya töşkän. Oşonday uq osraqtar Nefteqama menän kürşe yatqan rayondarźa la terkälgän. Nefteqamala spirtlı şıyıqsalar- täźrä taźartıu, enälek şıyıqsaları sauźanan alına. Asotsial qatlam bıl şıyıqsalarźı elek tä eskän, ämmä bınday ağıulanıuźar terkälmägän. Räsäy qullanıusılar xoquqtarın küźäteü idaralığınıñ Başqortostandağı büleksähenän xäbär iteüźärensä, eteştereüselär bıl şıyıqsalarźıñ sostawın üźgärteüe ixtimal.
Nefteqamala militsiya xeźmätkärźäre tabiptar menän berlektä ağıulanıusılarźıñ yorttarına yöröp sığıp qurqınıs turahında iśkärtkändär. Yaqınsa mäğlümättär buyınsa, militsiya xeźmätkärźäre ağıu eteştereüselärźe totqan häm qulğa alğan. İke keşeneñ ğarajında butılqalar, etiketqalar tabılğan. Enäyät eşe quźğatılğan. Garajdağı barlıq şıyıqsalar analizğa alınğan. Räsäyźä törlö texnik şıyıqsılar esep ağıulanıuźarğa qarata Respubliqa prezidentı la üź fekeren belderźe. Ul xalıqtı, ayırıusa auıldarźa yäşäüselärźe fayźalıraq eştär menän bulırğa saqırźı. Mortaza Räximov eskeselär arahında qatın–qıźźar artıuğa borsolou belderźe.
Kiske Öfö ğazetahı Räsäyźä xalıqtıñ şıyıqsalar esep ağıulanıuına üź qaraşın belderźe. Gazetala yaźılıuınsa, waqıtında Gruziya häm Moldowanan kilterelgän şaraptar menän köräş iğlan itep uñışlı eñep sıqqan keşe- Rosprirodnadzor başlığı Gennadiy Oniçenko fekerensä, bıl däülätteñ yalğan araqı eteştereüselärgä qarşı oyoştorolğan eşmäkärlegen yuqqa sığarıu ösön aldan planlaştırılıp ütkärelgän aqtsiya. Älbittä, Başqortostanda ber kem dä şıyıqsa esep ağıulanıusılar säyäsi, xatta däülä–ara mäsälägä äylänep kiter tip kötmägäyne.


text:
Tatarstan jurnalistları il gizә
Bu kөnnәrdә Tatarstannıñ "Altın dәwlәt" film studiәse hәm "Yaña ğasır" telewideniә kanalı xezmәtkәrlәre Tөrkiәdә tatar xalqınıñ qayberlәre ber mөddәt tә bulsa bu ildә yәşәgәn ataqlı şәxeslәre: Yosıf Aqçura, Sadri Maqsudi Arsal, Ğayaz İsxaqıy, Musa Carulla Bigiev kebek zıyalılarnıñ tormış hәm xezmәt yulların yaqtırtuçı dokumentәl film tөşerü belәn mәşğül.
Gomumän Tatarstannan mondıy televizie tөrkemnәre kilgәndә alarnıñ xezmәtkәrlәre, yәğni rejisorlari, operatorlari hb.lar ğomumәn ber awız tatarça da belmegennerden tora. Alar intervyulәr alganda Rusça soraw bireler, ә alar yanında yөrgәnnәr şunı tatarça yaki tөrekçәgә tәrcemә itәlәr. Yarar Istanbulda Tatarstannıñ wәkalәtle wәkilçelege bar. Nәticәdә soraw birgәn rejiser intervyü yasalgan şәxesneñ üzenә ni cawap birgәnen dә aŋlamıy. Yarar Musa Bigine tөşergәn tөrkemneñ yanında Bigeev turında belgeç Dr. Aydar Xәyrutdinov bar ide. Ul şuşı proyekt belәn citәkçelek itkәnlektәn şuşı programma uñışqa ireşer digәn өmet bar.
İkençe tөrkem isә 100 ataqlı tatarnı tөşerәlәr ikәn. 2005-nçe yılda “100 vıdayuşçixsya tatar” digәn kitap çıqqan ide. Bu yulı isә 100 ataqlını yañadan bilgelәgәnnәr ikәn inde bolar arasında Lenin dә, Şalyapin da bar. Bәlki Bauman da kergәnder bu isemlekkә, bit ul Qazannıñ iñ mәşhür uramına isem birgәn Bolşevik. Tatarnıñ yaki Tatarstannıñ ataqlı şәxeslәre gel üzgәrep tora. Bu inde sovet çorı traditsiәse bulsa kirәk. Mәğlüm yuğarıda isemnәre әytelgәn Aqçura, Mәqsudi, İsxaqilar Sovet çorında ğomumәn tıyılğanlıqtan tatar xalqı alarnıñ isemen yaña ğına өyrәnә başladı. Tөrkiәgә kilgәn hәrber jurnalist gel bolar turında ğına soraw birә. Alar өçen yaña lәkin Tөrkiәdәgelәr өçen inde bik tә qızığı qalmağan bu şәxeslәr turında hәr kilgәn jurnalistqa şul uq leksiәlәrne uqu asılda intervyu birüçelәrneñ dә başın әylәnderә başlağandır. Ğomumәn Tatarstanlı jurnalistlar üzlәre tөşergәn şәxeslәrneñ ber әsәren dә uqımağannar. Dөres qaydan tapsınnar inde? İsxaqidәn tış berәwneñ dә әsәre Tatarstanda dөnya kürmәde bit.
Tatarstanlı jurnalistlarnıñ yış qına birgәn sorawlarınnıñ berse isә ”sez üzegezne kem dip xis itәsez, tatarmı, tөrekme?” Bu sorawnı asılda şuşı jurnalistlarnıñŋ üzenә birergә kirәkter. 2002-nçe yıldağı xalıq isәben alu statistikalarına kürә, 5,5 millon tatar bar ikәn. Ütkәn 1989-nçı yılgı xalıq isәben aluda 1,5 millionnan artıq tatar üz tuğan telen belmi dielgәn ide. Bu yulı şiksez bu san üskәnder. Sovet çorında Rusça sөylәşkәn, sotsializm ideaların üzlәştergәn “sovet keşese” barlıqqa kiterü protsesı bara ide. Internatsionalizm istmennәn balalarğa Vil, Kim,Lenera, Marlen, Renat kebek isemnәr quşıldı. Xәzerge çorda isә Rusça ğına sөylәşkәn, milli añı bulmağan “Rossianin”lar citeşterelergә tırışıla. Ni xәtle Putin “Rusnıñ tiresen qazısañŋ astınan Tatar çığa” disә dә, tire inde qalınlaşqan, qayışlanğan.
Şunıñ өçen bulsa kirәk tatarlar Rusça belәn genә üskәnlektәn çit illәrgә çıqqaç, yıraq diasporada yәşәgәn tatarlarnıñ Rusça belmәwenә şaqqatalar. Dөnyada bit Rusça tügel, ә ingliz tele xөkem sөrә. Şuşı faktnı belmәwlәre şaqqatunıñ tөp sәbәbe. Mәğarif sisteması üzgәrep betkәç, yәğni xәtta Tatarstanda da Tatar mәktәplәre qalmağaç, tatar tele, әdәbiat hәm tarixı uqıtıludan bөtenlәy tuqtalğaç baytaq keşeneñ çit il tatarları belәn dialogları bөtenlәy өzelәçәk dip faraz itü өçen zur belgeç bulırğa kirәkmi torğandır.
İstanbul, Әxtәm İbrahim


text: Mısırzıñ tışqı säyäsi wedomstwohı başlığı Äxmät Maxer xäbär iteüensä, yabıq işektär artında altı säğätlek höyläşeüzän huñ ultırışqa Ğıyraqtıñ waqıtlısa xökümäteneñ sit il eştäre ministrı Xöşiär Zebarizı saqırırğa qarar itelgän. Liğanıñ generäl sekretarı Ämr Mussa beldereüensä, ägär yıl dawamında Ğıyraqta xökümät haylanmaha qararzı qaytanan qarap sığırğa tura kiläsäk. Ütkän ayza Ğıyraqtıñ Amerika häm Britaniänıñ waqıtlısa xaqimiäte tarafınan tägäyenlängän idara şurahı ministrzar qäbinetınıñ waqıtlısa sostawın raslanı. Qayhı ber gäräp däwlättäre yañı qäbinettı tanıuzan baş tarta.


text:
Küy`şi Qurmanğazı babamızdıñ twıp-ösken jeri twralı key`bir basılım betterinde şındıqqa säy`kes kelmey`tin mälimetter jazılıp jürgeni jasırın emes. Atırawlıq jazwşı-jwrnalïst Ötepbergen Älimgereev babamızdıñ 190 jıldığına arnap jazğan eñbeginde: «Qurmanğazınıñ küy`şilik qırı birşama zerttelse de ömirbayandıq jolı äli bir izge tüsken joq. Sonıñ saldarınan ol bir ädebïetterde Atıraw oblısınıñ qazirgi Qurmanğazı awdanında twğan delinse, endi birinde Batıs Qazaqstannıñ Jañaqala awdanında dünïege kelgen. Olardıñ qay`-qay`sısı da akademïk Axmet Jubanov pen tarïxşı ğalım Ïsatay` Kenjalïevtiñ nusqaları. Şındığında küy`şi qazirgi Qurmanğazı awdanınıñ Jïdeli qumında twğan», dep jazıptı.
Küy` atası Qurmanğazı Sağırbaevtıñ ömiri men şığarmaşılığı jay`lı jete zerttep, onı oqırman qawımğa usınğan qazaq mwzıka öneriniñ düldüli akademïk Axmet Jubanovtıñ eñbegi de odan key`in ol twralı tarïxï derekterge zerttew jürgizgen birden-bir jalğız tarïxşı ğalım, tarïx ğılımdarınıñ kandïdatı Ïsatay` Kenjalïevtiñ de eñbekteri barşağa belgili. Söz etip otırğan babamızdıñ twğan jeri twralı talay` jarïyalanıp, naqtılanğan sïyaqtı edi. Äy`tse de basqa mälimet berip otırğan bul jazwşı ağamızdıñ naqtı qanday` derekke süy`enip jazğanın tüsine almadıq.
Onıñ «bir ädebïetterde Atıraw oblısınıñ Qurmanğazı awdanında twğan delinse, endi birinde Batıs Qazaqstannıñ Jañaqala awdanında dünïege kelgen dep jazıladı», degen sözine toqtalıp, «Qazaqstan mädenïeti», «Qazaqstan ulttıq éncïklopedïyası», «Än-küy` saparı», «Batıs Qazaqstan oblısı éncïklopedïyası» sïyaqtı kitaptarmen qatar, tarïx ğılımdarınıñ doktorı, tarïxşı-étnograf J.Artıqbaev pen tarïx ğılımdarınıñ kandïdatı Ä.Pirmanovtıñ, akademïk A.Jubanovtıñ, tarïx ğılımdarınıñ kandïdatı Ï.Kenjalïevtiñ eñbekterin de qarap şıqtım. Joğarıda atalğan ädebïetterdiñ barlığında da küy`şiniñ twğan jeri «Batıs Qazaqstan oblısı, Jañaqala awdanı, Jïdeli nemese Jañaqala awdanı, Novaya Kazanka awılınan oñtüstikke qaray` 60-70 şaqırım qaşıqtıqta» dep jazılğan. Orıs tilindegi «Kazaxskaya mwzıkalʹnaya lïteratwra» ädebïetinde: «Kwrmangazı rodïlsya v 1823 godw v wroçïşşe Jïdelï Bwkeevskoy` ordı (nıne Jangalïnskïy` ray`on Wralʹskoy` oblastï) v semʹe batraka Sagırbaya», delingen.
Osı äñgime töñireginde köptegen maqalalar da jarıq kördi. Oral pedagogïkalıq ïnstïtwtınıñ ağa oqıtwşısı M.Qadirbergenovtiñ eñbeginde: «Birewler onı Gwrʹev oblısınıñ Teñiz awdanında twğan dese, ekinşileri Batıs Qazaqstan oblısındağı Jañaqala awdanında ömirge kelgen desedi. Osını däleldew, anıqtaw maqsatımen biz birneşe qarïyalarmen kezdesip söy`leskenimizde, olar Jïdeli degen jer atınıñ şatastırılıp jürgenin, qay`şı pikir sodan twğanın ay`ttı. Öy`tkeni, Beketay` qumında Jïdeli degen jer bolsa, Sasıqtaw, Tay`burat jaqta Jïdeli awıl soveti bar. Jïdeli (№28-awıl) sovetiniñ jeri revolyucïyadan burın Ekinşi Prïmorskïy` okrwgine qarağan. Onıñ Besşoqı, Jïdeli degen jerleri 1923-1925 jıldarı awdan şekaraların tärtiptewde Jïdeli soveti degen atpen Jañaqala awdanına qaradı, al Qosşolaq degen jer Teñiz awdanına ötti. Jïdeli awıldıq Sovetiniñ jerinde 1930-1952 jıldarı Çkalov atındağı, partïyanıñ XVİİİ sʺezi atındağı kolxozdar boldı. 1952 jılı partïyanıñ XVİİİ sʺezi atındağı kolxozdıñ Xamza pwnkti Jañaqala awdanınan Gwrʹev oblısınıñ Teñiz awdanına berildi. Ol jerde qazir kolxoz ornalasqan.
Beketay`dağı Alğabas kolxozınıñ terrïtorïyasında Jïdeli degen jer bar. Qurmanğazı osı Beketay` Jïdelisinde twğan. Atalmış kolxoz jerindegi Bekqalï, Baltabay` (Baltabay` – Qurmanğazınıñ törtinşi atası) degen atawlar kartada kezdesedi. …Bul üzindilerden Qurmanğazınıñ qay` Jïdelide twğanın anıq bilwge boladı. Küy` atasınıñ twğan jeri Beketay` Jïdelisi ekendigin xalıq äli esinen şığarmağan», dep jazadı. Al tarïx ğılımdarınıñ kandïdatı Ïsatay` Kenjalïev öz maqalasında: «1979 jılı Jañaqala awdanında Qurmanğazığa arnalğan sletke Gwrʹev oblısınıñ Teñiz awdanınan kelgender: «Qurmanğazı – Besşoqı Kerey` aşıq aralığındağı Jïdelide twdı. Sol jerden topıraq alıp keldik, osında qoyamız», degen äñgime ay`ttı. Osınday` ulı tulğanıñ ömirbayanına qağaz betine azğantay` bolsa da özgeris kirgizw üşin, ärïne, köz senerlik, köñil tolarlıq dälel kerek. Onday` dälel qoldarında bolmay`, teñizdikter qur sözben ğana küy`şige arnalğan jïınğa kelwşilerdi sendirmek boldı», dep jazğan.
Ulı küy`şi Atırawda twğan dep jazğan küy`şi-dombıraşı, Qazaqstannıñ xalıq ärtisi Q.Axmedïyarovtıñ, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen öner qay`ratkeri K.Saxarbaeva men jazwşı-jwrnalïst Ö.Älimgereevtiñ eñbekterinde jäne U.Şülenbaevanıñ maqalasında da A.Jubanovtıñ: «Ulı küy`şi, darındı kompozïtor – Qurmanğazı Atıraw oblısı, Teñiz awdanı, Jïdeli degen jerde twğan» degen 1962 jılğı alğaşqı «Qurmanğazı» kitabındağı derekterge süy`enip jazğan. Al ol eñbekterdi key`in qay`ta basıp şığarğan sätte ondağı sol bölim alınıp tastalğan.
Bunday` jağday` tek ädebï zerttewlerde ğana kezdespey`di. Sonımen birge, Qazaq radïosınıñ «Ölketanw» bağdarlaması burınğı teris tüsinik jeteginde ketip, qate ay`tıp jatqanın da qulağımız şaldı. Teledïdardağı «Közqaras» bağdarlamasınıñ qonağı da küy`şiniñ twğan jeri twralı şındıqqa säy`kespey`tin aqparat berip jatqanın körip qaldıq.
Qazaqtıñ mañday`ına bitken ulı küy`şi-kompozïtordıñ twğan jerin äli künge olay` tartıp, bılay` tartıp jürgenimizdiñ özi bizge uyat. Keleşekte jas urpaq naqtı qanday` mälimet almaq? Bul suraq UBT-da kezdesken jağday`da ne dey`miz?! Sol kezde budan da ülken dawdıñ twarı anıq. Babamızdıñ ömirge kelgen jeri twralı tarïxta jazılğan derekterge qarsı pikirler jazwdı qoy`ıp, aldağı waqıtta küy`şiniñ ömirderegi twralı «Qazaqstan tarïxı», «Qazaqstan éncïklopedïyası» sekildi iri eñbekterde qate mälimetterdiñ taralwına jol berilmey`, ulı küy`şi Qurmanğazınıñ twğan jeri twralı aqparat maqalalarda, zerttewlerde, telearnada, derekti fïlʹmderde ay`tılıp, xalıqqa köbirek jarïyalansa eken dey`miz.
Tağı ay`ta ketw kerek, osınday` jağday`da «Atıraw éncïklopedïyası», «Atıraw än-küy` muxïtı» eñbekterinde jerlesimiz, qazaqtıñ jeztañday`, kümis kömey` änşisi Ğarïfolla Qurmanğalïevti de Atırawda dünïege kelgen dep jazğan. Oğan ne sebep boldı eken? Änşiniñ twğan jeri Batıs Qazaqstan oblısınıñ Qaratöbe awdanında ekeni barşa qazaqqa mälim.
Aldağı waqıtta joğarıda ay`tılğan jay`ttar qay`talanbasa dey`miz. Küy`şi twralı oqırman xalıq durıs tarïxï mälimet alsa eken degen nïetten twğan oy`lar ğoy` bizdiki.
Asqar KENJEĞALÏEV,
Dïna Nürpey`isova atındağı
balalar saz mektebiniñ oqıtwşısı, dombıraşı-ustaz
Batıs Qazaqstan oblıs
etjendi.egemen.kz


text:
Pekin – Qıtay däwlät mäğlümät çaraları xäbär itüençä, aprel ayında Tibet başqalası Lhasada bulğan qarşılıq çarasında çıqqan çualışta ğayeple tabılğan 17 keşe 3 yıldan alıp ğömerlekkä törmä cäzasına qadär törle cäzalarğa xökem itelgän. Xinhua xäbär agentlığı, Lhasada uzğan mäxkämä utırışında, april ayında bulğan çualışta köç qullanğan öçen 17 keşeneñ xökemgä tartıluın belderde.
Tuğan cirläre Tibettä yäisä Qıtaynıñ başqa cirlärendä Qıtay xaqimiätenä qarşı protest beldergän Tibetlelärnen, bu berençe märtäbä xökemgä tartıluı buldı.


text:
Çanakkale Ezine Ankara Yol Tarifi Güzergah Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Arası Yol Kaç Saat Sürer8 saat 3 dakika
Çanakkale Ezine - Ankara Arası Toplam Mesafe Ne Kadar, Uzaklık Kaç Km : 685 km
Çanakkale Ezine Ankara Arası Otobüs Bileti Satın Al, Çanakkale Ezine Ankara Otobüs Bileti Fiyatları
Çanakkale Ezine - Ankara Arası Yol Tarifi Güzergah Detayları, Geçilecek Yol Bilgileri, Otoyol Bilgileri
Ankara Hareket bölgeniz (Başlangıç noktası ilçesi seçebilirsiniz) Ankara Akyurt - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Altındağ - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Ayaş - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Bala - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Beypazarı - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Çamlıdere - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Çankaya - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Çubuk - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Elmadağ - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Etimesgut - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Evren - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Gölbaşı - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Güdül - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Haymana - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Kalecik - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Kazan - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Keçiören - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Kızılcahamam - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Mamak - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Nallıhan - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Polatlı - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Pursaklar - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Sincan - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Şereflikoçhisar - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Yenimahalle - Çanakkale Arası Yol Tarifi Haritası
Ankara Şehir Haritası, Ankara İlini ve İlçelerini Uydudan Görmek İçin Tıklayınız
Çanakkale Ezine ile Ankara ilçeleri arası mesafeler Çanakkale Ezine - Ankara Akyurt Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Altındağ Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Ayaş Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Bala Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Beypazarı Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Çamlıdere Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Çankaya Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Çubuk Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Elmadağ Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Etimesgut Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Evren Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Gölbaşı Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Güdül Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Haymana Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Kalecik Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Kazan Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Keçiören Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Kızılcahamam Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Mamak Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Nallıhan Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Polatlı Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Pursaklar Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Sincan Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Şereflikoçhisar Arası Yol Tarifi Haritası
Çanakkale Ezine - Ankara Yenimahalle Arası Yol Tarifi Haritası


text:
F.Şalyapin isemendäge XXIII Xalıqara opera festivale Qazanda 6nçı fevral'dän – 15nçe fevral'gä qädär uzaçaq. Bu festival'ne uzdıru TR mädäniät ministrlığınıñ eş planına da kergän. Bıyılğı festival'gä tuğız çit ildän 57 opera artistı kiläçäk ikän. Traditsiä buyınça festival'ne “Boris Godunov” operası açaçaq. Festival' 10 kön buyı baraçaq. Festival' barışında DJ. Puççininıñ “Toska” operası kürsäteläçäk. Bu operağa Tatarstannnıñ xalıq artistı Renat Salavatov dirijerlıq itäçäk. Tamaşaçılar tağın D. Verdinıñ “Aida”sı, häm soñğı waqıtta teatrda quyılğan ike premyera: “Ence ezläwçelär”kompozitor J.Bize häm D.Verdinıñ “Nabukko” operaların tıñlıy alaçaq.
Ä ul arada Qamal teatrı artistları Tatarstan buylap gastrol'lärgä çığıp kitäçäk. Ä şuşı Şalyapin festivale uzğan waqıtta Qamal teatrı üzeneñ tatar dramaturgiäsen yaratqan tamaşaçıların yuğaltmasmı soñ digän soraw belän teatrnıñ citäkçese Şamil Zakirovqa soraw birdek. Monıñ turında ul menä närsälär söyli:
“Soñğı 10 yılda bez fevral' yäki aprel' aylarında gastrol'lärgä çığıp kitäbez. Bıyıl Şalyapin isemendäge festival' buş binağa kilep kerä. Çallı, Älmät, Tübän Qama şähärlärendä inde bez 30 yıl buyı spektakl'lärebezne kürsätäbez. Bezneñ üzebezneñ zäwıqlı tamaşaçıbız bar. Tamaşaçını tärbiäläwdä Marsel' Sälimcanov ta bik küp köçen saldı. Bez bu şähärlärne bik yaratabız.
Häm bez anda bıyıl üzebezneñ 5 premyera spektakl'lärebezne alıp barabız: Tufan Miñnullinnıñ “Şulay buldı şul”,Kärim Tinçurinnıñ “Qazan sölgese”, Georgi Xugayıvnıñ “Qara çikmän” myuziklı, Rabit Batullanıñ “Kiçer mine änkäy” spektakle, Zölfät Xäkimneñ “Yawa qarlar, yawa qarlar” muzıykal' spektakl'lären alıp barabız.”,- dide Şamil Zakirov
Äye, işetüegezçä , 5nçe fevraldän Qamal teatrı artistları Tatarstan buylap 10 könlek gastrol'lärgä kitälär. Ä Şalyapin festivaleneñ gala- konsertı S. Säydäşev isemendäge Zur konsert zalında ike kön baraçaq. 14nçe fevral'dä , häm – şul uq konsertnı tamaşaçılar 15nçe fevral'dä tıñlıy alalar.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr ,Qazan.


text:
Ukrainada yaña prezident itep saylanğan Yuçenko premyer itep kemne bilgeläw probleması aldında tora
Oppozitsiä citäkçese Viktor Yuçenkonıñ xäzerge xakimiat qorğan törle kirtälärgä qaramastan prezident saylawlarında ciñep çığuı Ukrainadağı "äflisun inqilabı"n tögälläp, anıñ öçen yaña mäşäqätlär çorın başlap cibärde. Xäzer inde ul wäğdä itkän reformalarnı ğämälgä quyarlıq xökümät tözergä tieş bulaçaq. Ämma Yuçenko şaqtıy çetrekle xäldä qaldı - xökümätne ul üzeneñ "Naşa Ukraina" berläşmäse belän bergä köräşkän ike säyäsi partiä yardämendä qorunı wäğdä itkän ide, ä alarnıñ qaraşları Ukrainanıñ kiläçägenä berük tügel.
Audio, İgor Losev
"Oppozitsiä nigezdä ütkänne, xäzerge wäzğiatne kire qağu tiräsendä berläşkän ide. Läkin närsäneder kire qağu tiräsendä genä berläşep bulmıy, nindider ber uñay programma da kiräk. Älegä bu programma şul qädär kiñ ki, berläşmädäge törle köçlär anda üz urının taba tösle" di Kievtäge tarix professorı İgor Losev. Anıñ süzlärenä qarağanda, oppozitsiäne Ukrainadağı rişwätçelek, qoda-qodaçalıq kebek küreneşlärne tänqitläw häm Yevropağa taba borılu berläşterä, läkin alar moña ireşü yulların törlese törleçä kürä. Premyerlıqqa däğwa itkän ike töp nämzät - Yuliä Timoşenko häm Aleksandr Moroz, misal öçen, milek mäs''äläsendä qapma-qarşı fikerlärdä tora, berençese anı satu-satıp alunı yaqlasa, ikençese qarşı çığa. Moroz şulay uq, ildä ütkärelgän xosusilaştırunı yañadan tikşerüne alğa sörä, monı isä Timoşenko ğına tügel, Yuçenko üze dä kire qağa. İldäge säyäsi qorılış ölkäsendä qarşılıqlar citärlek, Moroz Ukrainanıñ parlament respublikası buluın teli, Yuçenko häm Timoşenko xakimiat dilbegäsen xäzerge tösle prezident qullarında qaldıru yağında. Professor Losev fikerençä, premyer-ministr itep kemne bilgeläw Ukrainanıñ nindi kiläçäkne saylawın kürsätäçäk.
Audio, İgor Losev
"Moroz belän Timoşenko arasınnan saylaw küp närsäne kürsätäçäk. Ägär dä Yuçenko Moroznı saylıy ikän, bu ildä sotsial'' wä iqtisadi reformalar ütkärüdä zur kirtä bulaçaq" di professor Losev.
Kärim Kamal


text: Mäskäw. Rusiä premyer-ministrı Mixail Kasyanov, dönyaküläm cılınu turındağı Kioto berketmäsenä quşılu maqsatında Mäskäw "maxsus ğämällär planı"n äzerli dip belderde. Şuşı süzlären ul bügen yapon xäbärçeläre belän aralaşqanda äytte, düşämbedä anıñ Yaponiägä räsmi säfäre başlana. Kasyanov şulay da älege plannıñ nidän ğibarät buluwı xaqında täfsille mäğlümat birmäde, barı tik, bu "kötelgängä qarağanda ozaqqaraq suzılaçaq" dip äytte. Rusiä başta, hawağa kümer gazın çığarunı kimetü maqsatın quyğan Kioto berketmäsen imzalasa da, soñraq andağı yöklämälärne ğämälgä aşıru mäs'äläsendä qarşılıqlı belderülär yasağan ide.


text:
Üzbäkstan: Yuldaşev xatını ireneñ yazmışı turında qayğıra
Üzbäk xakimiätläre küptännän birle Ändicän şährennän eleke matematika uqıtuçısı Äkräm Yuldaşevnı tıyılğan ÄKRÄMİYE oyışmasın tözüdä ğäyepläp kilä.Taşkänt Äkrämiye äğzaları Üzbäkstanda törle terror höcümnäre oyıştırdı häm may ayındağı qanlı waqıyğälärne dä alar provakatsiäläde di. Yuldaşev 1999nçe yıldan birle törmädä utıra. Ul terrorda ğäyeplänep 17yılğa xökem itelgän . Anıñ xäläl cifäte Yodgora Yuldaşeva Azatlıq xabärçesenä Ändijän waqıyğälärennän soñ annan ber xäbär dä almadım dip äytkän
Yuldaşeva(audio)
İremneñ qayda buluın belmim,Min monda kilgänçe ul Sangorodta ide. Ändijannan kilgän keşelärdän törle imeş-mimişlär işettem.Alar anıñ başqa törmägä, başqalarınnan ayırım cirgä küçerelgänen ezärleklängänen söyli. Töğäl mäğlümätem yuq monda kilgän keşelärdän sorim.
Yodgora xanım söyläwenä kürä, Äkräm Yuldaşev 80-nçe yıllarda dustınnan islam turında öyränä başlıy.Şunnan soñ ul üz başına öyränülären däwam itep İmanğa yul isemle keçkenä kitapçıq ta bastıra , anda säyäsät tügel ä din moral mäsälälär turında yazılğan bulğan. Yuldaşev kebek uylawçılar arasında kitap popular .Xökümät qaraşınça Yuldaşev tiräse, köç qullanırğa äzer aktiv islamçı xäräkät. Bu törkem ekstremist xäräkät äzğası buluın kire qağa häm Äkrämiä digän oyışma da yuq dip belderä.Äkräm Yuldaşev 1999nçe yılda Taşkenttağı şartlawlardan sonra islamçı ekstremizmda ğäyeblänep yañadan törmägä yabıla häm şunnan birle törmädä. Kärimov xökümäte 1999nçe yıldğı şartlawlardan soñ xökümätne tänqitläwçelärne , ekstremistlarnı nıq awızlıqlıy başlıy. Taşkent , Äkrämiyä tıyılğan Hizb-ut Tahrir oyışmasınıñ eleke äzğaları tarafınnan oyıştırıldı dip belderä.Hız ut tahrir köç qullanmıy, islam däwläte, xälifälek oyıştıru tarafında.Xökümät Äkremiye şuluq mäqsatlı bulsa da, ul moña terror, köç qullanu aşa ireşmäkçe dip äytä.Äkrämiye moñı kire qağa. Yuldaşeva ireneñ ber qayçan da Üzbäkstan säyäsäte yäki citäkçelegenä qarşı söylämägänen belderä
Yuldaşewa(audio)
Ul Kärimov turında , min prezidentlıq belän dä xalifäläk belän qızıqsınmim.Ul xakimdarnı saylaw Alla eşe , xakimdarğa qarşı kilü Allağa qarşı kilü belän ber ük närsä dip söyli ide di Yodgora
Ändicanda 23 eşmäqärneñ Äkrämiyä äğzası buluda ğäyeplänep törmägä yabıluına protest beldergän cıyınnarğa Yuldaşeva da qatnaşa . Ul mäxkämädä ğäyeplänüçelärne yaqlap şaxitlek itsä dä, protsessnı fars dip atıy .Ul 13nçe maydağı cıyınğa bardım di
Yuldaşeva(audio)
Bez Kärimovnıñ kilüen işetkäç cıyınğa bardıq,Bez Kärimov real wazğiätne belmi, tiräsendäge bürokratlar yaman keşelär dip uyladıq.Böten kön kötsäk tä ul kilmäde .Kärimov soñraq niçek itep min üz xalqımnı , minem yaqlawçılarımnı ütertim digän ide. Ämma ul attı ,BTRlardan attı, keşelärne keçkenä parçalarğa bülgäläde ,bez moñı üz küzlärebez belän kürdek .
Yuldaşeva ireneñ yäşäp yäşämäven dä belmi.Lagerğa kilgän här kemdän soraşa ä bälkim dä alar çınbarlıqnı äytmi dip yılı .Yuldaşeva bälkim dä Qırğızıstannan öçençe ber ilgä küçerelergä tieşle üzbäk möxacirläre arasında. färidä xämit


text:
Samarda möselmannarnıñ xoquqların yaqlıy torğan oyışma terkälüe ixtimal
“ Azatlıq” radiosı dulqınında Sez Samaradan İslam Yakupov belän äñgämäne işetkän idegez inde. İslam Penza ölkäseneñ Äläzän awılınnan, ä Äläzän Rusiädä iñ zur tatar awıllarınıñ berençese. Äläzändä 18 meñ keşe yäşi. Dürt mäktäp, ike mädräsä, altı mäscedtä yäşlär dinebez İslam taläplären üzläşterälär. İslam Yakupov bäxetle yeget, çönki ul tigez ğailädä töple tärbiä alıp, babasınıñ qırıslığın tatıp ayaqqa basqan yäş millätpärwär. Çınnan da bügenge köndä awıl xalqın altı mäsced tiräsendä genä tuplap beterep bulmağanlıqtan awılda tağın öç mäsced salınıp yata. Menä şul möxitta üskän İslam Yakupov Samar däwlät meditsina universitetına uqırğa kergäç tä, dinebez İslamnı saqlawda, köçäytüdä üzenä köräştäşlär barlap ğädellek bayrağın kütärä. Ä bügenge yaltırawıqlı, baylıqqa çumğan Samar säxärendä ğadi keşeneñ genä tügel, ä menä tik islam dinendä bulğanı öçen genä qısrıqlawlar bar ikän.
İslam, Samarda iñ berençe märtäbä sin kemne dini küzlektän yaqladıñ? Miña Samarda berençe märtäbä dinebez İslamnı universitetnıñ 2- nçe kursında yaqlarğa turı kilde. 5- nçe kursta uquçı tatar qızı Gölsinä Bibarsovanı yaqladım. Gölsinäne leksiälärgä yawlıq bäyläp yörgän öçen genä kisätü yasağannar uqıtuçılar. Bez, ber törkem tatar yegetläre, Gölsinäne yaqlap uqıtuçılar yanına bardıq, kiläçäktä dä Gölsinäne bitärläsägez, Sezne sudqa biräbez didek. Qurıqtılar, qızıbız universitet betergänçä, leksiälärgä yawlıqtan yörde. İslam, bu sineñ köräşçe bularaq berençe täcribäñ bulğan, ä tağın şundıy xällär buldımı? Bişençe kursta bezgä tağın ber tatar qızın yaqlarğa turı kilde. Ul- Väsilä Paygina. Zamanında Väsilä Boğırıslanda dini lagerda bulğan ide. “ Upravlenie po bor'be s organizovannoy prestupnost'yu” yegetläre Väsiläne irtänge 8- dän kiçke 7- gä qädär bikläp tottılar, tulay toraq bülmäsendä Penzadan qunaqqa kilgän Väsiläneñ änisen dä qulğa aldılar. Väsiläne dä yaqladıq. İslam, ä menä üzeñne qulğa alğannarı barmı? Bar. Min student tatar möselmannarınıñ xoquqların yaqlap yazılğan listovkalarnı mäçettä tarattım, mullalarğa möräcäğät ittem, ä alar mäçet sekretare Minnäxmät Sägıyrevqa cibärdelär. Sägıyrev keşene tıñlıy belmi, aqıra- baqıra. Min Titov, min Limanski belän eş itäm, mine tıñlamasağız universitettan da qudıram dip awız tutırıp äytte. Comğa namazınnan çıqqanda bezne maşinalarğa töyap alıp kittelär. Mäçet sekretare Minnäxmät Säğirevnıñ süze tormışqa aştı, mine universitettan qudılar. İslam, ä menä siña yartı yıl ğına uqırğa qalğaç, meditsina universitetınnan quıp çığardılar dinebez islam yulında bulğan öçen genä me? Äye, iñ awırı mäçet xezmätkärläre yäş namazçılarnı yaqlıysı urınğa, namaz uquçı studentlardan yöz çöerälär, ä Minnäxmät Säğirewnıñ bar qurqıtqanı FSB belän. Mäçettä yaqlaw tapmağaç, bez ber törkem tatar studentları belän möselmannarnıñ xoquqların yaqlıy torğan oyışma tözep yöribez.
Miña Samarda berençe märtäbä dinebez İslamnı universitetnıñ 2- nçe kursında yaqlarğa turı kilde. 5- nçe kursta uquçı tatar qızı Gölsinä Bibarsovanı yaqladım. Gölsinäne leksiälärgä yawlıq bäyläp yörgän öçen genä kisätü yasağannar uqıtuçılar. Bez, ber törkem tatar yegetläre, Gölsinäne yaqlap uqıtuçılar yanına bardıq, kiläçäktä dä Gölsinäne bitärläsägez, Sezne sudqa biräbez didek. Qurıqtılar, qızıbız universitet betergänçä, leksiälärgä yawlıqtan yörde.
İslam, bu sineñ köräşçe bularaq berençe täcribäñ bulğan, ä tağın şundıy xällär buldımı?
Bişençe kursta bezgä tağın ber tatar qızın yaqlarğa turı kilde. Ul- Väsilä Paygina. Zamanında Väsilä Boğırıslanda dini lagerda bulğan ide. “ Upravlenie po bor'be s organizovannoy prestupnost'yu” yegetläre Väsiläne irtänge 8- dän kiçke 7- gä qädär bikläp tottılar, tulay toraq bülmäsendä Penzadan qunaqqa kilgän Väsiläneñ änisen dä qulğa aldılar. Väsiläne dä yaqladıq.
İslam, ä menä üzeñne qulğa alğannarı barmı?
Bar. Min student tatar möselmannarınıñ xoquqların yaqlap yazılğan listovkalarnı mäçettä tarattım, mullalarğa möräcäğät ittem, ä alar mäçet sekretare Minnäxmät Sägıyrevqa cibärdelär. Sägıyrev keşene tıñlıy belmi, aqıra- baqıra. Min Titov, min Limanski belän eş itäm, mine tıñlamasağız universitettan da qudıram dip awız tutırıp äytte. Comğa namazınnan çıqqanda bezne maşinalarğa töyap alıp kittelär. Mäçet sekretare Minnäxmät Säğirevnıñ süze tormışqa aştı, mine universitettan qudılar.
İslam, ä menä siña yartı yıl ğına uqırğa qalğaç, meditsina universitetınnan quıp çığardılar dinebez islam yulında bulğan öçen genä me?
Äye, iñ awırı mäçet xezmätkärläre yäş namazçılarnı yaqlıysı urınğa, namaz uquçı studentlardan yöz çöerälär, ä Minnäxmät Säğirewnıñ bar qurqıtqanı FSB belän. Mäçettä yaqlaw tapmağaç, bez ber törkem tatar studentları belän möselmannarnıñ xoquqların yaqlıy torğan oyışma tözep yöribez.Sez “ Azatlıq” radiosı dulqınında Samar meditsina universitetı şäkerte İslam Yakupov belän äñgämä işettegez. Şunısı quanıçlı, Samar milli- mädäni möxtäriäte citäkçese Cämil Wäliullin tırışlığı belän İslam Yakupov meditsina universitetında torğızılaçaq.
Şamil Baxautdin, Samar.


text: Bäläbäy tatar gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäyenovqa qayber doqumentlarda tögälsezleklär buluı öçen şeltä birelde. Bu Xösäyenovnıñ sanı buyınça dürtençe şeltäse.Qanun buyınça öç şeltä aluçı urınınnan alına.Elekke şeltälärne Xösäyenov mäxkämä aşa köçennän çığartuğa ireşkän ide.Monısı belän niçek bulır — kiläçäk xäbärlärebezdä. Salawat Yulayıvnıñ 250 yıllığına bağışlanğan çaralar däwam itä.Salawatnıñ yaña obrazın açu buyınça rässamnar arasına qonqurs iğlan itelgän ide.Qonqursqa yomğaq yasaldı.Berençe urınnı “Muxa“ studiäse , ikençe urınnı “Bestwed“ studiäse , öçençe urınnı Mäskäw rässamı Gölnara Bilalowa aldı.


text:
Hamid Qarzai bügen Äfğanstan prezidentı saylawlarında ciñüçe dip iğlan itelde. Tikşerüçelär, tawış birü waqıtında bulğan xärämläşülär – saylaw näticäsenä tä'sir itärlek bulmadı, dip belderde. Qabulda uzğan räsmi tantanada Berläşkän Millätlär Oyışması häm Äfğanstan wäkillärennän torğan saylaw komissiäse başlığı Zakim Şah, Qarzainıñ ciñüe turında iğlan itte. Anıñ öçen saylawçılarnıñ 55%tı tawış birgän. Tikşerü xäyätendäge Kanada wäkile Craig Jennes, qayber tärtip bozularnı sanamağanda 9nçe üktäber saylawları ğömüm alğanda – uñışlı buldı, dip belderde: "2004nçe yılğı Äfğanstan prezidentı saylawları çağıştırmaça tınıç häm imin şartlarda uzdı. Saylawlarda xalıqnıñ zur öleşe qatnaşırğa teläk belderde. Tawış birügä xatın-qızlar da kilde," dide tikşerü komissiäse wäkile.
Hamid Qarzai bu uñaydan irtägä Qabulda çığış yasar dip kötelä.
Bügen Londonda premyer-ministr Tony Blair Qarzainı qotlap, Äfğanstanda Taliban bärep töşerelgäç bulğan yaxşı üzgäreşlärne bilgeläde. NATO general sekretare Jaap de Hoop Scheffer, Tönyaq Alyans Qarzaiğa ilne totrıqlandıru eşendä yardäm itergä äzer tordı, dip belderde.


text:
Aleksandr Konovalov Öfölä yañı baş federal inspektorzı urındağı etäkselär menän tanıştırźı
Aleksandr Konovalov Öfögä yañı baş federal inspektor alıp kilep urındağı etäkselär menän tanıştırźı. Xäźer Başqortstan buyınsa baş federal inspektor eşen Petr Kapişnikov başqara. Ul tıumışı menän Irımburźan. Zapastağı polkovnik, tıuğan ilgä bulğan burısın Afğanstanda qaplağan. Bığa tiklem Petr Kapişnikov Irımbur ölkähe buyınsa baş federal inspektor wazifahın bilägän.
Respublika buyınsa bığa tiklem baş federal inspektor bulıp eşlägän Engels Qolmöxämätov, mäğlüm bulıuınsa säyäsi yuldan kitte. Ul xäźer Berźäm Räsäy firqäheneñ Başqortostandağı büleksäheneñ säyäsi sovetı särkätibe. Şulay uq Mortaza Räximov unı prezident käñäşsehe itep täğäyenläü turahındağı ukazdı imzalayasağın da äytte.
Qayhı ber sığanaqtarźan işetelep qalıuınsa, Petr Kapişniqovtı Başqortostanğa täğäyenläüźe prezident Mortaza Räximov menän kileşmäyensä xäl itkändär. Añlaşıla ki, Mortaza Räximovqa bınday mönäsäbät oqşamauı la ixtimal. Yañı inspektor menän tanıştırğanda ul, yaray äle kürşe Irımburźan, üźebeźźeñ tarixi erebeźźän, Çuqotka yäki Seberźän tügel tip uyınlı- ısınlı törttöröp aldı.
Xäbärselärźeñ nişläp ildeñ ber töbägendäge etäksene bötönläy tanış bulmağan ikense töbäkkä küserähegeź, artaban da şulay bulasaqmı tigän horauźarına Tulı xoquqlı wäkil Aleksandr Konovalov artaban da şulay eşläyäsäkbeź tip yauaplanı. Bıl tine ul urındağı waqiğalarğa yañı qaraş menän qararğa yarźam itä. Sittän bulğas tege yäki bıl törköm mänfäğätten genä lä qayğırta almay, barıhına la berźäy tiñ qaray. Konovalov Irımbur keşehen Öfögä täğäyenläüźe täü sirata oşonoñ menän añlattı. Yäğni, egettär, ağay- enelek bulmayasaq.
Şul uq waqıtta Başqortostandağı berźäm Räsäy firqähe yäşeren yıyılış ütkärep, haylauźarğa qandidattarźı anıqlay. Räsmi mäğlümättär buyınsa kandidattar haylau qoroltayı sentyabrźä ütäsäk. Ämmä firqäğä yaqın sığanaqtarźan işetelep qalıuınsa, teüäl isemdär äle ük bildäle. Berense nomer ber hüźheź prezidentta. Başqortstandan qayta belmägän, aźna hayın kilgän Pawel Kraşenninikov ta Başqortostan aşa ütäsäk, tıuğan Siläbehendä ul uźğan haylauźarźa la ber mandat buyınsa ütä almağaynı. İsemlektä şulay uq prezident xaqimiäte başlığı Radiy Xäbirov, haulıq haqlau ministrı urınbaśarı Säliä Mırźabaevanıñ bulıuı bildäle.


text:
Tony Blair: BMO Ğiraqnı qoralsızlandıra almasa, oyışmanıñ däräcäse yuqqa çığaşaq
Audio: Min äle dä, Ğiraqnı tınıç yul belän qoralsızlandırıp bulır, dip ömetlänäm, di Blair. Läkin, ägär bez köçesezlek kürsätsäk, waqıt suzuğa yul quysaq, quqrınıç artaçaq, häm ber Saddamnan ğına tügel. Berläşkän Millätlär oyışması däräcäsen yuğaltaçaq.
Kiçä İminlek Şurasında BMOnıñ baş inspektorları Hans Blix häm Möxämmät Äl-Baradei xisap tottı. Alar Ğiraqta küpläp üterü qoralı älegä tabılmawın, läkin axır näticä yasar öçen östämä tikşerülär kirägen belderde.
Bügen Mäskäwdä Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrı urınbasarı Yuri Fedotov, inspektorlarnıñ kiçäge xisabı, krizisnı tınıç yul belän xäl itergä şans birä dip äytte. Fedotov süzlärençä, Ğiraqqa qarşı köç qullanu öçen älegä ber nigez dä yuq.


text:
12 oktäber – Yawız İvan ğäskärläre tarafınnan Qazannı yawlap alğan kön
Tatar ictimaği üzäge Xäter könen bilgeläp ütärgä cıyına. Bu könne bar telägän keşe Qazannıñ İrek mäydanında cıyılıp, başqalanıñ üzäk uramnarınnan ütep, Söyembikä manarası yanında uzaçaq doğa qılularda qatnaşa ala. İnde niçä yıllar ğädäte buyınça Qazannı yawlap alğanda şähit kitkän ata-babalarıbznı iskä alu çarası Qazanda 15 oktäberdä uza.
Bıyıl da Xäter köne comğa, 15 oktäbergä bilgelän. Çönki, bilgele bulğança, Yawız İvan ğäskärläre Qazannı iske stil buyınça 1552 yılnıñ 2 oktäberendä alğannar. Şuşı datağa iäläşkänçä, 13 kön ayırmanı quşıp, 15 oktäberdä Xäter könen uzdıralar. Läkin, ğalimnär äytüençä, iske stil belän yaña stil arasındağı 13 könlek ayırma barı tik XX häm XXI ğasırlar äçen genä döres ikän. Ä Qazan alınğan XVI ğasır äçen bu ayırma nibarı 10 könne genä täşkil itä. Şunlıqtan, Xäter köne dä, bügenge kalendar’ğa küçergändä, 12 oktäbergä turı kilä, dip söyläde Azatlıq radiosına Qazan texnika universitetınıñ ölkän fänni xezmätkäre Rail Imamov.
Tarixi döreslekne qaytarıp, Xäter könen 12 oktäberdä uzdırırğa täqdim itep, Rail äfände inde berniçä yıllar däwamında Tatar ictimaği üzägenä möräcäğät itä. Läkin Rail İmamovnıñ Xäter könen 15 nçe tügel, ä 12 oktäberdä ütkärü täqdimen Tatar ictimaği üzägendä älegä qabul itmilär. Şunlıqtan, ul ber törkem dusları belän älege tarixi ğädelsezlekne tözätep, 12 oktäber könne şähit bulğan ata-babalarıbıznı iskä alu, alar ruxına doğa qılu çarasın uzdıra. Ul Xäter könen tarixi döreslekkä turı kiterep, 12 oktäber könne ütkärergä, tatar keşesenä, ul qaya ğına yäşäsä dä, bu könne ata-babalarıbıznıñ ruxına doğa qılırğa kiräk, dip sanıy. Qazanlılar isä, Rail İmamov belän bergä 12 oktäber könne Söyembikä manarası yanında säğät 12gä cıyılıp, anda 1552 yılda Qazannı yawlap alğanda şähit kitkän ata-babalarıbıznı iskä alu çarasında qatnaşa ala.Gölnaz İlgizär


text:
Qazanda Lev Gumilevqa häykäl quyılaçaq
Respublikada sişämbe bulıp kitkän Mäskäw qunağı – Rusiäneñ iqtisadi üseş häm säwdä ministrı German Grefnıñ äle ezläre dä suınıp betmäde, ä Qazanğa inde tağın ber däräcäle qunaq – Rusiä prezidentınıñ yärdämçese Aleksandr Abramov kilde. Ul da respublika başqalasınıñ meñyıllığına äzerlek eşläre buyınça kilde, dip xäbär itelä. Aleksandr Abramov çärşämbe könne Tatarstan prezidentı belän oçraştı, şähärneñ tözekländerelä torğan obyektları belän tanıştı, meñyıllıqqa äzerlek buyınça cıyılış uzdırdı. Şulay uq Rusiäneñ iqtisadi üseş ministrlığı departamentı başlığı Andrey Şarov ta Qazanğa kilde. Ällä Mäskäw qunağı kilgän uñaydan, ällä inde çınlap ta eşlänep beterelepme, sişämbedä Qazansu aşa Millenium küpere dä eşli başladı. İsegezgä töşerep kitäbez, älege küper Rusiäneñ transport ministrı İgor Levitin Qazanğa kilgäç, yül azağında ber märtäbä tantanalı räweştä inde açılğan ide. Läkin qunaqlar kitkäç, andağı eşlär tulısınça eşlänep betmäw säbäple, küperdän maşinalarnı yörtüne tuqtattılar. Nihayät, 10 avgustta Qazannıñ Kvartal dip atalğan ciren şähärneñ üzäge belän totaştırğan Millenium küpere aşa maşinalar yöri başladı.
Şulay itep äkrenläp bulsa da, zur tözeleşlär tämamlana bara, Qazan üzeneñ bäyrämenä maturlana bara, bäyrämçä bizäklänä, üzgärä. 10 avgust könne şähär xakimiäte wäkilläre jurnalistlarğa uramnarnı, parklarnı yañartu, yortlarnı bizäw turında söyläde. Mäsälän, meñyıllıq parkı milli ruxta bizäläçäk ikän. Şunda uq cıyılışta qatnaşqan Rozalina Nurğalieva inde küptän şähär cämäğätçelegen dulqınlandırğan ber mäs’älägä dä açıqlıq kertte. Qazannıñ Peterbur uramında Petr Igä häykäl bulmayaçaq. Anıñ urınına peterburlılar tarixçı, yazuçı Lev Gumilevnıñ sının büläk itäçäklär. Läkin ul uram açılğan waqıtqa äzer bulmayaçaq. Şuña da Gumilev sını Qazandağı Peterbur könnäre waqıtında açılır dip kötelä. Mäskäwdä häykälne yasaw inde başlanğan da, dip xäbär itä İntertat.ru säxifäse. Ä menä Yärminkä mäydanında bäyräm könnärendä mädäni programma oyıştırılaçaq säxnä inde quyıla da başladı. Xäzer älege mäydannan maşinalar öçen yul yabıq, anda äzerlek eşläre bara.
Qazan bäyrämenä şulay äzerlek eşläre tizlätep, alarnı avgust axırına qädär tämamlarğa tırışqan arada, Tatarstannıñ Bawlı rayonı oyışuğa çärşämbedä 75 yıl tuldı. Respublikanıñ tağın ber şähäre – Çallı da 10 avgustta üzeneñ 75 yıllığın bilgeli. Şuşı yubiley uñayınnan çaralar şähärdä inde sişämbe könne ük Çallınıñ Musa Cälil isemendäge uramnıñ bäyräme belän başlanıp kitte.Gölnaz İlgizär


text: BÄĞDÄD -- Ğiraq tışıqı eşlär ministrı Hoşiyar Zäbari, Törkiäneñ Ğiraq cirlärendäge PKK körd gerillalarına qarşı höcüm başlatu ixtiyacın añlap bula läkin kiläçäktä Ğiraqta çiklär-ara höcüm yasağanda, Törkiäneñ Bäğdad belän xezmättäşlek itüen sorıybız dide. Zäbanri Törkiä suğış oçqıçlarının yäkşämbe könne könyaq Ğiraqqa kerüe uñayınnan yasağan bu belderüendä, xezmättäşlek bulsa Ğiraq xalqı nizaqta qalmas ide dip äytte. Törkiä höcümneñ Ğiraqtağı PKK suğışçıları urınnarına buluın beldersä, Ğiraq höcümnärdä qaysı ber awıllarga zarar külüen belderä.


text:
Dönya cämäğätçelege häm xalıqara oyışmalar Liban krizisın cayğa salu öçen tırışa
Şimbä könne İzrailneñ xärbi oçqıçları Libannıñ üzägendäge häm ilneñ tönyaq öleşendäge teletapşırğıçlarnı häm telefon elemtäse manaraların bombaladı.
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ general'' sekretare Kofi Annan Quşma Ştatlarnıñ CNN telekompaniese aşa çığış yasap, Liban humanítar hälakät yulına taba bara dip, xäweflänü belderde. Anıñ äytüençä, yartı millionnan artıq keşe öylärennän kitärgä mäcbür bulğan. 150 meñ libanlı Süriädä sıyınu urını tapqan. Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ humanítar yärdäm belgeçe Jan Egeland İzrailneñ bombalawınnan soñ ğadi xalıqnıñ xälen açıqlar öçen Libanğa kilä. Kitär aldınnan ul ilgä xalıqara humanítar yärdämne kiterü mömkinlege turında bolay dide: “Humanítar yärdämne kiterü härwaqıt awırlıqlar tudıra. İlneñ küp öleşenä anı kertü iminlek belän bäyle bulsa, cimereklär alıp baruğa kirtä bulıp tora”.
11 kön däwamında Libannı hawadan utqa totu näticäsendä 345 keşe hälak buldı. Xizbulla ğisyançıları raketadan atıp 33 izraillene üterde. Xizbulla ğisyançıları şimbä İzrailneñ Xayfa şähären qabat utqa tottı. Anda ul waqıtta İzrail xökümäte wäkile Avi Pazner bulğan. Ul: “Sirenä tawışları işetelä. Xayfa tağın utqa totıla. Xizbulla - İran teläklären ütäwçe bularaq - İzraildäge tormışnı cimerergä, İzrail häm Liban xalqına ğazaplar kiteregä teli. Bez bu qanlı oyışmanıñ köçen yuqqa çığaraçaqbız. Bez anı härqayda häm härqayçan ezärleklärbez”, dide.
Dönya cämäğätçelege häm xalıqara oyışmalar Liban krizisın cayğa salu öçen tırışa. Yaqın Könçığışqa Germanianeñ tışqı eşlär ministrı Walter Steinmeyer kitte. İke yıl elek ul qulğa alınğannarnı almaşu turındağı söyläşülär ütkärgändä İzrail häm Xizbulla arasında aradaşçı bulğan ide. Fransiäneñ tışqı eşlär ministrı Philip Dost-Blazi Libanda inde. Ul bolay dide: “Min Xizbullanı qoralsızlandıru kiräklege belän tulısınça kileşäm. Bu iñ möhime. Aña utnı tuqtatqaç qına ireşep bulaçaq. Bügen köç qullanğanda, minem uyımça, diplomatík çişeleş tä, alğa kiteş tä bulmayaçaq”. Yäkşämbe könne bu töbäkkä Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Kondoleezza Rice kiläçäk. Ul, Liban problemasın tulayım alğanda ğına çişärgä mömkin, di. Çärşämbe İtaliädä Liban krizisın cayğa saluğa bağışlanğan xalıqara konferensia başlanaçaq.


text:
3 Yuğarı fälestin citäkçese Parij yanındağı xärbi xastaxanädä bik awır xäldä yatuçı Yassir Arafat belän oçraşu öçen Könbatış Yardan Fransiägä kitte.
Premyer ministr Äxmät Qurai, tışqı eşlär ministrı Näbil Şaat häm Fälestinne Azat itü oyışması general' sekretare Mäxmüt Abbas Arafat yanına irtägä keräçäk.
Arafatnıñ xatını Suha bu citäkçelärneñ säfären Arafatqa qarşı oyıştırılğan ğämäl dip bäyälägännän soñ säfärneñ kiçekterelüe turında xäbärlär bulğan ide.
Fälestin parlamentı äğzası Hanan Äşräwi Ramallada jurnalistlarğa bolay dide.
AUDİO: Arafat barı tik kemneñder ire yäki atası ğına tügel. Ul däwlät başlığı. Bezdä idarä dairäse bar. Häm bu dairä nilär bulğanın belü, tabiblar belän söyläşü, barlıq añlaşılmawçılıqlarnı häm imem-mimeşlärne beterü häm keşelär belän turıdan turı söyläşü, ni bulğanın bezgä äytä alırlıq bulu öçen Parijğa barırğa xoquqlı.
Ul Arafatnıñ xatını Suha mondıy belderü yasarğa tieş tügel ide di.


text:
Bügen AİDS, yağni SPİD awıruwı qorbannarın iskä alu könendä, dönyanıñ törle illärendä maxsus çaralar ütte. Ukraina başqalası Kievta ütkän mitingta 50 meñ keşe qatnaştı. Respublikanıñ tağın 16 şähärendä ütkän bu çaranı AİDs belän awırğan keşelärne wäkillek itkän oyışma ütkärde. Ukraina AİDS çire tiz taralğan illärneñ berse sanala. BMO mäglümätlärenä qarağanda anda SPİD eläktergän keşelär sanı 480 meñgä citkän. Bu 48 millionlı xalıqnıñ 1 protsentı digän süz.
AİDS, yağni Alınğan İmmuno-Difitsit Sindromı, 80-nçe yıllar başında tarala başladı. 30 yıl eçendä bu çirdän barlığı 20 millionnan artıq keşe ülgän. Virus, nigezdä censi yul belän tarala.


text:
Amerikan däwlät sekretare Mäskäwneñ Gruziä häm Moldovağa qarata säyäsäten tänqitläp çıqtı, bu üzara mönäsäbätlärgä zian salırmı?
Amerika Quşma Ştatlarınıñ däwlät sekretare Colin Powell kötmägändä Rusiäne kisken tänqitlägän belderü belän çıqtı, xörmätle tıñlawçılar. Yevropada iminlek wä xezmättäşlek oyışmasınıñ Maastricht şähärendä barğan oçraşuwında ul Waşingtonnıñ Mäskäw Gruziä häm Moldovağa qarata alıp barğan säyäsätne qabul itmäwen belderde. Läkin Powellnıñ şuşı tänqitenä qaramastan Quşma Ştatlarnıñ Rusiä belän aralarında zur üzgäreşlär bulmas, alar elekkeçä qalır dip farazlana.
Audio, Colin Powell
"Saylawlar aşa häm alardan başqa da Gruziäneñ däwläti berdämlegen yaqlaw öçen xalıqara cämäğätçelek xälennän kilgäneneñ barın da eşlärgä tieş, ä inde Gruziäneñ berdämlegen zäğifländerü yulların ezläwçe köçlärgä bernindi dä yaqlaw bulmasqa tieş" di Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare. Ul şulay uq, räsmi Tbilisineñ Gruziädäge Rusiä xärbi nığıtmaların yabu telägen dä yaqlawın belderä. Mäskäw belän Tbilisi arasında 1999-nçı yılda ireşelgän kileşü, şundıy 4 nığıtmanıñ ikesen inde 2001-neñ yülenä qädär yabunı küz aldında totqan ide. Läkin Rusiä monı bik aqrın, telär-telämäs kenä üti. Yevropada iminlek wä xezmättäşlek oyışması äzerlägän urtaq belderü ölgesendä Rusiäne, üzeneñ Gruziädäge nığıtmaların elekke kileşülärdä qaralğança, waqıtında yabuğa öndäw bar ide. Moldovağa kilgändä dä, äle 1999-nçı yılda uq Mäskäw, İstanbul oçraşuwında, üzeneñ Dnestr buyındağı ğäskärlären çığaru yöklämäsen aldı. Bu şuşı yılnıñ azağına tämamlanırğa tieş ide, läkin Rusiä yağı xäzer ölgermäyäçägen belderä. Colin Powell bu uñaydan da Mäskäwgä üz tänqiten citkerde.
Audio, Colin Powell
"Min bügen Rusiäneñ, Moldovadağı ğäskärlären tulısınça çığarıp 1999-nçı yılğı İstanbul yöklämälären ütäwe xaqında belderüwenä ömetlängän idem. Kürenä ki, Rusiä inde bolay da ozaytılğan waqıt eçendä monı eşläp ölgermäyäçäk. Küpmeder alğa kiteş bulsa da, bu çigenü bulıp tora" dip bäyäli Rusiäneñ Moldovadan üz ğäskärlären çığara almawın Colin Powell. Läkin şuşı tänqitkä qaramastan, Quşma Ştatlarnıñ da, Rusiäneñ dä diplomatları anıñ ikeyaqlı mönäsäbätlärgä ällä ni zur tiskäre tä''sire bulmas dip uylıy.
Kärim Kamal, Praga


text:
Mintimer Şäymiev: Federal üzäkkä xalıqlarınıñ mänfäğätläre turında tieşle däräcädä uylarğa kiräk
Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev Rusiä belän Tatarstan arasında bara torğan söyläşülärgä qayber açıqlıqlar kertte. Bu xaqta ul “BeдoMocTи” gäzitenä beldergän. Älegä qädär respublika başlığı Rusiä belän Tatarstan arasında tözelergä tieşle yaña şartnamä xaqında, söyläşülär barışı turında belderülär yasağanı yuq ide. Bu xaqta söyläşülärdä qatnaşuçı komissiä wäkilläre genä xäbär itä ide. Mä’sälä, çınlap ta, tatar telenä kilep terälgän. İnde Azatlıq xäbär itkänçä, Mäskäw tatar tele yazmışın üz qulına alırğa teli. Tatarstan isä tatar tele, anıñ nindi yazulı buluın Tatarstan üze xäl itärgä tieş dip bara. “BeдoMocTи”gä birgän intervyusında Mintimer Şäymiev, federal' üzäkkä xalıqlarınıñ mänfäğätläre turında tieşle däräcädä uylarğa kiräk, latin mä’säläse dä säyäsiläşterelgän mä’sälä dip belderä. Söyläşülär bara torğan şartnamä proyektınıñ başqa matdälärenä kilgändä, Mintimer Şäymiev, neft' mä’säläsenä ayırım tuqtala. Tatarstan nefettän kergän keremgä salımnı başqa töbäklär kebek ük tülämäyäçäk, bu xaqta kileşende di. Yäğni, salımnar azraq bulaçaq digän süz bu. Häm aların ber küpme öleşe Tatarstanğa da qalaçaq. Läkin, şulay da, Tatarstan prezidentı, kileşülärdä närsägä ireşelde, närsägä yuq, bu xaqta äle açıq itep söylärgä irtäräk, xäl itelmägän mä’sälälär qala birä di.
Räfis Cämdixan


text:
Milli bäyrämebez Yıraq Könçığış tatarları tormışında iñ zur waqiğalärneñ berse. Soñğı 10 yılda sabantuyları Kamçatka, Magadan, Vladivostok, Xabarovski häm Yakutski şähärlärendä uza. Tatarstan xökümäte, kongress wäkilläre häm tatar sänğatkärläre älegä Yıraq Könçığış Sabantuylarına barıp citä almıy. Läkin bu xäl Tın Okean, Tatar Buğazı buyında yäşäwçelärneñ küñelen töşermi. Bu töbäktä sabantuyların oyıştırırğa xälle tatarlar yardäm itä. Primorye Sabantuyı turında Azatlıq dulqınnarında tıñlıy alasız.
İra Tacieva, Vladivostok


text:
Polşadağı bügenge parliment saylawları öçen barğan tawış birülär tämamlana. Saylaw köräşe, Polşa premier ministrı Jaroslaw Kaczynski belän anıñ yegzäge Prezident Lech Kaczynskine yaqlağannar belän alarğa qarşılıq beldergännär arasında bara. Fiker beleşü näticälärenä qarağanda, Oppozitsiädäge Watandaşlar Platformı partiäse, Premier minister Jaroslaw Kaczynskyneñ Qanun wä Ğadälät partiäsenä qarağanda kübräk keşe yaqlıy.
Saylawnı Qanun häm Ğadälät partiäseneñ, keçkenä partiälär belän tözelgän koalitsiäne saqliyalmawı säbäble möddätneñ betüenä 2 yıl qalğanda uzdırılğa buldılar.