text:
Ahmet Ahay Latifeler
Adamnıñ birisi Ahmet Ahaydan soray:
– Men deñiz yalısına bardım. Bahsam pek balaban. Nehadar suvu var eken, dep tüşünip yürem. Sen söylep olamazsıñmı?
– O-lâ! ne içün aytmayım. Olğanı-olacağı bir hopha suv var.
– Sen şaha etesiñ ğaliba. Men deñizden bir hopha suv aldım, velâkin eksilmedi, evel nehadar olsa, kene o hadar suvu var da.
– Hophası bilir. Eger küçük hophanen alsañ, suv az keter, eger balaban hopha tapsañ, onı toldurmağa deñiz suvu bile yetişmez!
* * *
“Ahmet Ahay hususta çoqtan eşitken edim. Şimdi ise, taaciplenip, bu kitapqa baqam. Nasıl oldu ya?! – deyim. – Qırımda defalarca bulunıp, kurort yerlerden iraqta – kenar-bucaqlarda, dağ eteklerinde yerleşken köylerde aylarle yaşadım da, böyle hazinesini közden qaçırdım. S.İ. Mirer ise, Qırımğa sifte kelip, qırımtatarcanı bilmese de, Özenbaşlı Ahmet Ahay hususta acayip kitap yarattı!..”
Mezkür sözlerniñ müellifi büyük şarqşnas alim, akademik V.A. Gordlevskiydir.
Ya Mirer kim? Ne içün dünyaca belli akademik Gordlevskiy, Mirerge böyle yüksek qıymet kesti aceba?!.
Folklorcı, alim Mirer S.İ. birinci olaraq qırım halqınıñ meşur Ahmet Ahayını dünya üzerine çıqardı. Mirerniñ vastası ile Ahmet Ahaynı qırımlardan ğayrı başqa halqlar da tanıdılar, bildiler, sevdiler, saydılar. Albu ise, 1940 senesi sadır oldu. İşte, Mirer, 1940 senesi Moskvada “Sovetskiy pisatel” neşriyatında rus tilinde “Ahmet Ahay Özenbaşskiy” (“Ozenbaşlı Ahmet Ahay”) serleva astında büyük kölemde kitabını derc etti…
Mirer S.İ. Ahmet Ahay aqqında ilki defa 1924 senesi eşite. O on altı yıl içerisinde defalarca Moskvadan Qırımğa kele. Qırım halqınıñ halq ağız yaratıcılığını, hususan Ahmet Ahay lâtifelerini toplay. Mirerniñ özü qayd etkenine köre, o 1927 senesi tekrar Qırımğa kelgende bir biñ kilometrden ziyade yol yürdi.
Mirer Yaylağa çıqıp, çobanlarnıñ qoşularında bulundı, çobanlardan Ahmet Ahay hususında lâtifeler qıdırdı. Qırımlarnıñ sevimli Ahmet Ahayı, güya Mirerden qaçıp, dağlar içinde, dağlar artına gizlene edi. Mirer ise, usanmadan-yorulmadan ep Ahmet Ahay peşinden ketti, onıñ peşinden ıntıldı, ep lâtife topladı. Bir künü oña qırımlar şaqa ile, Ahmet Ahay “Ara da bul” degen köyde yaşay deyler…
Mirer tıpqı masal qaramanı kibi, o Qırımnıñ er bir köşesinde bulundı. O defalarca havf astında qalıp, ecel pancasından qurtuldı. “Men künlerniñ birinde Alupkadan Aypetrige çıqmaq istedim, – dep ikâye ete Mirer. – Flâga ve eki borjom şişelerini aldım. Yuqarıda – çoqraqqa barıp çıqtım. Şişelerni suv ile toldurdım. Sebebi, men bundan soñ suv olmağan yerge barıp çıqacam. Bundan ğayrı, men sabanıñ saar vaqıtında dağda, küneşniñ doğğanını körmek, onı qarşılamaq istedim. Velâkin, yolumı şaşırdım ve çaqıllı yar üzerinde qalğanımnı bile duymay qaldım. Men pıtaqlarğa, çalılarğa sarılıp, dersiñ, mına endi menzilge yetecem. Bir areket daa yapsam… Amma menim közlerime öyle körüne edi. Nasıldır areketlerim sayesinde, çaqıllardan tırmaşıp ne yergedir kelip çıqtım. Çıqtım, amma… Ne sırtqa, ne de ögge – bir yerge ketip olamaysıñ. Çevre-çet dere. Ne yapmalı?! Quçağımnı açam, canımnı ortağa qoyıp (böyle yapmasam, mına-mına aşağı ketecem), pıtaqqa uzanam. Bu arada şişeler parlanalar, suv töküle.
Men eki elimle çalılarğa yapıştım, soñra… soñra… közlerimde qaranlıq çöktü. Sıptırılıp, aşağı kettim. Er yerim yahşı etip sıdırıldı. Eñ deşetlisi, eñ qorqunçlısı endi keride qalğanını añladım. Quvanğanımdan can-efal ile qıçırıp yiberdim. Men şimdi kimnidir körmek istedim, kimnidir rastketirmek istedim. Velâkin çevre-çette iç bir kimse yoq. Aşağıda – menim ayaqlarım tübünde sim-siya orman. Uzaqta – aşağıda deñiz. Men ep çapam, em de qıçıram. Aşağı taba zıpqın, qurşun kibi ketmektem. Kendim de toqtamadan ep qıçıram… Soñra, men, adamlarğa rastkeldim. Olar meni, Gasprağa – Raatlıq evine ketirdiler.
Üstümdeki urba urbağa beñzemey. Urbamnıñ pütün yeri yoq, bir tamam yırtılğan edi. Menim tış körünişim qorqunçlı, deşetli edi…”.
Mirer bir künü tekrar Ahmet Ahay “peşinden” ketip, Qırım dağlarınıñ eñ yüksek noqtalarından birisi esap etilgen Romanköşede bulunğanda ter-temiz kökte bir kereden qara bulutlar peyda oldular. Dağda qasırğa, tufan başladı. Er şey duman içerisinde qaldı. Sim-siya bulutlar Mirerge doğru kelmekteler. Qoyunlarnı yardan aşağı aydaştırğanı kibi, Mirerni de öyle yapa bile ediler. Soñ bar da, oñıñ cesedini ara da tap. Velâkin o elindeki tayaqnı yerge terence kirsetti de, quşağı ile kendisini şu tayaqqa bağladı ve qolu-ayağı ile anda sarıldı. O işte böyle tarzda on beş – yigirmi daqqa bekledi. Qara bulut nasıl keldi ise, öyle de tezlikle kene ğayıp oldu, olar deñizden Türkiyege doğru uçıp kettiler. Mirerniñ üzerinde ise, Qırımnıñ acayip, dülber mas-mavı kökü tekrar parıldap başladı.
Bizim söylemek istegenimiz, çoq acayip insan. Mirer S.İ. yaz-qış, sıcaq-suvuq demeden yarı aç yarı çıplaq Moskvadan Qırımğa kelip, Ahmet Ahaynı qıdırdı, taptı, topladı. Neticede, Ahmet Ahaynıñ semetdeşlerine – Qırımğa iç bir ölçü ile ölçenilmeycek büyük hızmetler etti. Qırım halqınıñ zengin hazinesinden – sandığından Ahmet Ahaynı tapıp çıqardı.
Böylece, moskvalı musafir – folklorcı S.İ. Mirer ve Qırımnıñ ikmetli sakini Ahmet Ahay qırımlınıñ közleri qarşısında güya, bir adam olup körüne edi. Daa doğrusı, Mirer ve Ahmet Ahay biri-birini añlağan ediler. Başqaca söylecek olsaq, qırımlı Mirerden Ahmet Ahay aqqında eşitse, o buña mıtlaqa inana edi.
Qırım sakinleri Mirerge süjetlerni söyley ediler. O ise, usanmadan subetleşe, aynı bir şeyni tekrar-tekrar qayd ete, yaza. Mirerge ne söyleseler, o sabırle episini cep defterine qayd ete. O aynı bir lâtifeni on kere yazıp ala edi.
“Qırımda Ahmet Ahay ile bağlı zengin kömik epos ep çeçeklenmekte, inkişaf etmekte, – dep yaza S.İ. Mirer özüniñ “Ahmet Ahay Özenbaşskiy” (“Ozenbaşlı Ahmet Ahay”) kitabında. – On altı sene zarfında etraf-müitle bağı olmağan uzaq yalı boyu köylerinde, şeer bazarlarında, eali sıq yaşağan qasabalarda, çobanlar bulunğan yaylalarda, yolda-izde rastkelgen yolculardan, deñiz sailinde balıqçılardan… Ahmet Ahay hususta beş yüzge yaqın ikâyeler, masallar, lâtifeler topladım. İkâye etici qırımlarnıñ sözlerine baqqanda, er vaqıt şeñ-şerametlikte bulunğan Ahmet Ahaynıñ evi bir vaqıtları Özenbaş köyünde eken, şimdi ise, ne yerde olğanını bilmeyler. Mında, bu kitapta toplanğan materiallarnıñ qarar ile üçten bir qısımı derc etilmekte. İleride, kelecekte Ahmet Ahay aqqında daa eki tom, yani eki kitap daa derc etmek közde tutula…”
Bundan soñ, müellif, yaqın kelecekte toplanılğan cemi materiallardan qırımlarınıñ rus tilinde “İşi i naydeş” (“Ara da bul”) serleva astında umumiy kömik eposını yaratmaqnı közde tuta…
Teessüf ki, müellifke kendi niyetini amelge keçirmek qısmet olmadı. Ekinci cian cenki, qırımlar sürgünlikke – cezağa oğratılğanı ve niayet S.İ. Mirerniñ vefatı buña mania oldu. Velâkin, alim Mirer milliy aenkini, milliy ruşenini – dülberligini coymayıp, bir tamam saqlap qalğan alda qırımlarnıñ Ahmet Ahayını ğayet büyük mearetlikle rus tiline çevirdi, onı dünya yüzüne çıqardı ve bunıñle folkloristika alemine – ilimine misli yoq isse qoştı.
Bizler ise, bugün, Ahmet Ahay kibi ebediyetten özüne er alğan tedqiqatçı alim, qırım halqınıñ yaqın dostu, meslekdeşi olğan büyük İnsan – S.İ. Mirerniñ ölmez ruhu ögünde baş egemiz, onı ürmet ile añamız!
* * *
Kurban bayramı arfesinde qurbanlıq çalmaq içün Ahmet Ahay bir qoyun satın ala ve aranğa qapay. Çayırda oynaqlap yürmege alışqan bu qoyun bütün gece qıçırıp Ahmet Ahaynı yuqlatmay.
Ahmet Ahay açuvlanıp, aranğa kire de, dey:
– Ne içün bağırıp ortalıhnı yıhaysıñ, domuz!
– Ev, müsülman, sen ne degeniñden haberiñ barmı?! Hoyunğa domuz dediñ, endi o hurbanlıhha keçmez! Bunı Peyğamberimiz yasah etken!..
Ahmet Ahay qadınınıñ sözlerinden soñ qoyunnı acele sata ve onıñ yerine başqasını ala ve aranğa ketirip qapay. Özü ise, raatlanmağa evge kire. Velâkin bu qoyun da özüniñ qurban çalınacağını duyğan kibi, qıçırmağa başlay. Ahmet Ahayğa raatlıq bermey.
Ahmet Ahay pek açuvlana, o evden çapıp çıqa da, arannıñ qapusından baqıp, yavaştan dey:
– Ah, seni de anavığa oşatam, amma adını aytmam!
* * *
Künlerniñ birinde, Ahmet Ahaynıñ qadını dey:
– Sen ne içün er kere Boykağa ketkende qasevetli körünesiñ, andan haythanda ise, huvanıp kelesiñ? Bu yüksek dağda seni ne huvandıra?
– Bilesiñmi ne, – dey Ahmet Ahay. – Boykada ayuvlar çoh, olar biri-birinen oynaylar. İşte olarnıñ oynağanlarını körüp, men de huvanam.
– Sen ne aytasıñ şu, Ahmet, Hırımda sanki ayuv ola.
– Hayda bal olsa, anda ayuvlar da ola.
– Ya… dağda bal barmı yohsa?!
– Sen bunı da bilmeysiñmi? Ebet, bar. Bizim Boykada bal çoh.
– Aytmasa şunı, asıl olacah şeymi o? – dey Ahmet Ahaynıñ qadını, – Men şu, seniñ yalanlarıñ da maña kerçek olup körüne. Sen aythan bal çohrahlarnı öz közümnen körmek isteyim.
Ertesi künü sabası Ahmet Ahay qadınını uyantıp, dey:
– Sabalıh evde bir şey aşamamız. Beraberimizge çohça ötmeknen tuz alsah yeter.
– Tuz da ne kerek?! – dep taaciplene Ahmet Ahaynıñ qadını. Balğa tuz sepilip aşalmay da!
– Biz bal çohrahha ketkende çoh ayuvlarğa rastkelirmiz. Olarnı tuznen sıylamasah bizni balğa yahın hoymazlar.
Ahmet Ahaynıñ qadını ötmekle tuznı yavluqqa sarıp ala da, hocası ile beraber Boykağa kete. Yol aylançıq. Ep töpege köterilebermek qıyın olğanından o pek boldura. Dağnıñ eñ töpesine çıqqanda ise, bir tamam başı aylana, qulaqları şuvulday, oña ayuvlarnıñ sesleri eşitilgen kibi kele. Tekâran raatlanayım, dep, otura velâkin yuqlap qala. Ahmet Ahay bu arada terek pıtağından qaval yapa…
Çalışqanda ve yuqlağanda vaqıt tez keçe. Ahmet Ahaynıñ qadını uyanğanı ile özüniñ pek açolğanını duya. Yerinden qalqıp hocasına dey:
– Pek açoldum, ötmeknen bal olsa da aşasañ!
– Seniñ istegiñni yerine ketirmekten de holay iş yoh. Yur çohrah başına, ötmeknen bal aşarmız.
Ahmet Ahay qadınını, közyaş kibi temiz, salqın dağ çoqrağına alıp kele ve dey:
– Mına bal çohrah. Bir parça ötmek al da, oña tuz sep ve bu ahhan bal suvğa batırıp aşayber.
Ahmet Ahaynıñ qadını ötmekke tuz sepip, ağızına qapa da, artından salqın suv içe. Baqsa em kerçekten de bu dağ çoqraq suvunda balnıñ dadı olğanı kibi duyula. Aşap toyğan soñ, Ahmet Ahay dağ töpesine çıqıp kendi yasağan qavalda öyle çala ki, tek diñlemelisiñ…
Böylece, Ahmet Ahaynıñ qadını, hocası ne içün er vaqıt Boykadan şeñ qaytqanını añlay.
* * *
Ahmet Ahay şeerge çarıq bazarına kelip, eşek terisini satın ala. Terige bürünip, urba tükânına kele de, satıcıdan soray:
– Maña kerek şeyiñ yohmı?
– Mende er şey bar, tek ayt, alır beririm.
– Maña eşek hamutı kerek, men onı seniñ tükânıñda körmeyim de?
– Adam urbası satılğan yerde ayvan hamutı neyapsın?!
– Şorbacılarım insan hiyafetindeki adamlarnı eşek kibi çalıştıralar. Men eşek hiyafetine kirip, insan kibi çalışıp bahacah olam.
Ahmet Ahay böyle dey de, hamut olmağanına yazıqsınıp, ketmege tedariklene. Artına çevirilgende tükâncı onıñ sırtına bornen “Ahmet Ahay – Özenbaş delisi” dep yaza.
Ahmet Ahay tükânnıñ qarşısındaki qavege doğrulana. Qveci Ahmet Ahaynıñ sırtındaki yazını oqup, onı eriştirecek ola ve dey:
– Ey, Ahmet Ahay, hoş keldiñ, havege kir, men seniñ ögüñe beş çeşit yemek hoyarım.
Ahmet Ahay qavege kire. Qaveci onıñ ögüne bir filcan süt qoya. Ahmet Ahay sütni içe de qalğan dört yemekni bekley. Bekley amma, qaveci nevbetteki yemeklerni ketirmey.
– Sen daa ne bekleysiñ, Ahmet Ahay, men aythanımnı yaptım, – dey qaveci.
– Men yalıñız, süt içtim, halğan dört yemegiñ hayda? – dep soray Ahmet Ahay.
Qaveci şaqıldap külerek dey:
– Sen yalıñız süt içtim belleme. Bu sütten hatıh – bir, penir – eki, haymah – üç, sarıyağ – dört ola. Mına bu dört yemekni sen sütnen beraber aşadıñ, ürmetli Ahmet Ahay!
– Oy, Suleyman haveci, çoh sağ ol, – dey Ahmet Ahay. – Lâkin saña bir ricam var, meni nasıl sıylağan olsañ, menim dört balamnı da öyle sıylasa, bir “aşap” toysınlar.
– Ya olar haydalar
– Sen ketireber, şimdi kelirler.
Qaveci dört filcan süt ketire ve:
– Oğullarıñ daa kelmedilermi, Ahmet Ahay? – dep soray.
– Seniñ sütüñde hatıh, penir, haymah, sarıyağ bar olsa, menim de olacah balalarım var: Asan – bir, Üsein – eki, Fatime – üç, Zore – dört, – dep cevaplana Ahmet Ahay ve qaveci ketirgen dört filcan sütni içe de, qaveden çıqıp kete.
Onıñ artından baqıp qalğan Suleyman qaveciniñ közü kene “Ahmet Ahay – Özenbeş delisi” degen yazılarğa tüşe ve dey:
– Yoh, Ahmet Ahay deli degil, o sözlerni yazğan adamnıñ özü deli!
Mumba : “Yıldız”. 2005. №3.
Leyla Emir


c: text/html

text:
Çobançeşme Pimapen Servisi
Çobançeşme Pimapen Servisi, Çobançeşme Pimapen Tamiri, Çobançeşme Pimapenciler, Çobançeşme Pimapenci, Pimapen Fiyatları, Çobançeşme Pimapen Tamircisi, Çobançeşme Pencere Tamiri, Çobançeşme Pimapen Balkon, Pencere Fiyatları, Pimapen Bayileri, Çobançeşme Pimapen bayii, Pimapen Sistemleri, Pimapen Tamirci, Pimapen Servis, Pimapen Pencere Tamiri, Pvc Tamiri, Pvc Pencere Sistemleri, Pencere Fiyatı, Çobançeşme Camcı, Cam Tamiri, Çobançeşme Pimapen Fiyatı, Panjur Tamiri, Otomatik Panjur Sistemleri, Motorlu Panjur Tamiri,

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi mayıs 24-te terrorizmde şeklenilgen Qırım musulmanlarınıñ – Enver Mamutov ve Zevri Abseitovnıñ apiste bulunma müddetlerini uzattırmasına qarşı şikâyet arizasını red etti. Bu aqta Qırımda uquq qoruyıcı merkeziniñ idarecisi Aleksandra Krılenkova bildire.
«Enver Mamutovnıñ 7 balası bar, eñ kiçigi 3 aylıq bala, ve bir özü çalışmaq mecbur olğan anası bar. Adliyeci Emil Kurbedinov adamnı aşalamamağa ve mahkeme toplaşuvı devamında onı qafeste tutmamağa çağırdı. Mahkeme bu ricanı red etti. Adliyeciniñ qayd etkenine köre, taqiqat ne Enverniñ qabaatlı olğanını, ne de onıñ taqiqatqa mania olmağa planlaştırğanını ve mania olabilecegini tasdıqlamadı», – dep yazdı Aleksandra Krılenkova Facebook saifesinde.
Uquq qoruyıcınıñ malümatına binaen, Zevri Abseitovnıñ adliyecisi mahkemege müftiden, çalışqan yerinden, qomşulardan ve diger insanlardan hasiyetnameler taqdim etti. Yaqalanğan kişi ise, mahkemege taqiqatqa mania olmağa kerek olmağanını bildirdi, çünki o soñki neticelerden emin.
«Zevriniñ aytqanına köre, iç bir teşkilâtta, bu cümleden onıñ bağlı olğanında qabaatlanğan teşkilâtta iştirak etmey. Ve o ananeviy islâmnı kütkenini, ve bütün edebiyatnı tek camiden alğanını bildirdi», – dep ayttı Krılenkova.
Amma bütün bu delillerge baqmadan, eki Qırım sakini apiste qaldırıldı.
Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulman evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Kelecek kün, mayıs 13-te Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi yaqalanğan kişilerni iyül 11-ge qadar apiste qaldırmağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ bazı köyleri qaza neticesinde elektrik teminlevsiz qaldı, bu aqta Qırmnıñ Rusiye ükümeti saytında aytıla.
«Elektrik yolağında olğan qaza neticesinde Livadki, Qaraç, Acı Qal köyleri qısmen elektriksiz qaldı. Tamir işleri alıp barıla», – dep haber ete Aqmescit raonynıñ RESı.
Saba yanvar 7-de Qırımnıñ çeşit rayonlarında Cadra, Üç Cılğa, Yalan Tuş, Vinnitskoye köyleri elektrik teminlevsiz qaldı.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Er sene mayıs 9 künü cemiyet vekilleri qaramanğa ürmet bildirmek maqsadı ile Moskvada, Novodeviçye mezarlığında defin etilgen Amet han Sultannıñ qabiri yanında toplaşalar. Adet üzre dualar oquldı, gençlerge qaramannıñ ayatı ve cesareti aqqında tarif etildi.
Cenk yılları podpolkovnik Amet han Sultan 603 arbiy uçuşnı keçirdi, 103 ava uruşında duşmannıñ 30 uçağını, zumreviy ava uruşında ise 19 uçaqnı urıp yıqtırdı. «SSCB nam qazanğan uçucı-sınavcı» unvanınıñ saibi, eki defa Sovet Birligi Qaramanı unvanı, üç defa Lenin Nişanı, dört defa Qızıl Bayraq nişanı, Aleksandr Nevskiy Nişanı ile taqdirlendi. Cenkten soñ Moskva vilâyetiniñ Jukovsk şeerinde yaşadı. 1971 senesi sınav uçuşı vaqtında elâk oldı.


text:
Ukrania prezidenti Petro Poroşenkonıñ fikrine köre, qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ 71 yıllığında qırımlılarnı, qırımtatarlarnı da, şu cümleden, kene Vatan aqqından marum qaldıralar.
Bu aqta devlet başınıñ Facebook saifesinde aytıla.
«Tarih dersleri pek kâmil. Öz areketlerini nasıl bir şiarlar ile aqlamağan zalımlar episi bir yutar. İç bir diktator bütün halqnıñ küçüni yeñip olamaz», – denile bildirüvde.
«Dünyace belli yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov – olğan halqnı yeñmege imkânsız. Qırım – Ukrainanıñ ayırılmaz qısmı! Biz – yekâne ukrain halqımız!», – dey Poroşenko.
Evel bildirilgeni kibi, qırımtatarlarnnı yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa Rusiye akimiyeti Qırımğa kirişlerini yasaqladı. Yıl devamında yarımadanı bir sıra qırımtatar faalli ve uquq qoruyıcı terk etti.
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Ukraina ve tışında bir sıra hatıra tedbiri keçirilecek.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Qırımtatar halqı Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov OSCE azası olğan devletlerniñ nazirleri ve ABD devlet kâtibi Rex Tillersonnen körüşmek içün, Viennağa uçıp kettiler.
Bu aqta dekabrniñ 7-nde Facebookta, qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirmekte.
«Tabi ki, (Çiygoz ve Umerov – QA) muvaqqat işğal etilgen Qırımdaki insan aqları, siaysiy mabüsler, Rusiyege nisbeten basqınıñ arttırılması hususında laf etecekler», – dep yaza o.
Bu yıl sentâbr ayında Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alındı. Çiygoz kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlanğan edi.
Ondan soñ mahkeme İlmi Umerovnı Qırımda eki yıl yaşav tarzındaki koloniyada qaluv cezasına mahküm etken edi. Umerov açıq menbalarda yapılğan separatizmge çağıruv yapmaqta qabaatlandı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Umerov ve Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ yolbaşçıları Kyivge keldiler.


text:
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń “Ózbekstan Respublikasında 2023- jılda xalıqtı dizimge alıwǵa tayarlanıw, ótkeriw hám nátiyjelerin járiyalaw ilájları haqqında”ǵı 2020- jıl 11- noyabrdegi 710-san qararına muwapıq, usı jıldıń avgust ayında turaq-jay dizimin dúziw jumısların ámelge asırıw wazıypası belgilengen.
Sol munasábet penen búgin, 4- avgusttan baslap, respublikamızdıń barlıq qala hám rayonlarında 7 mıńǵa jaqın registrator xızmetkerler tárepinen turaq-jay hám xalıq jasawı múmkin bolǵan naturar jaylar dizimin qáliplestiriw hámde máhelle kartaların ámeldegi haqıyqıy jaǵdayǵa sáykesligin úyreniw jumısları baslandı.
Usı ilájlar nátiyjesinde máhellelerdegi nomersiz jaylar, kósheler, kartaǵa kiritilmegen turaq jaylar, buzılǵan úyler, jańa qurılıp atırǵan turar jaylar hám xalıq jasawı múmkin bolǵan naturar jaylar anıqlanadı hám máhelle kartaları jańalanadı. Bul bolsa xalıqtı dizimge alıwdıń shólkemlestirilgen rejesin islep shıǵıwǵa tiykar bolıp xızmet etedi.
Registratorlar 31- avgustqa shekem jumıs iskerligin aparadı. Processlerdiń barıwı haqqında úzliksiz túrde informaciya berip barıladı.
Málimleme xızmeti


text:
SÜRGÜNLİK
1944 senesi Stalin qırımtatar halqını (191 biñden ziyade insan, 47 000 qoranta) bütünleyin Orta Asiyağa sürgün etmek emirini bere. 1944 senesi mayıs 18 sabası alman işğalcilerinen işbirlikte qabaatlanğan halqnı Özbekistan, Qahazistan ve Tacikistan cumhuriyetlerine sürgün etüv operatsiyası başlandı. Qırımtatarlar hainlikte suçlandılar. Epsi olıp 193 865 qırımtatarı sürgün etilip, şulardan 151 136 insan – Özbekistan, 8597 insan –Mariy muhtar cumhuriyeti, 4286 insan – Qazahistan, qalğanları ise RSFSRniñ diger vilâyetlerine quvuldı.
Qırımdan sürgünlik yollarında 7889 insan elâk oldı. Mahsus yerleştirme yerlerinde sert komendant nezareti şaraitinde açlıq, hastalıq, milliy aqsımlav, zorbalıq ve zulum aqibetinde sürgünlikniñ birinci 1,5 yılı içinde tek bir Özbekistanda halqnıñ 46,2 fayızı ğayıp oldı. 112 biñ aileden 2,1 aile tolusınen yoq oldı, sürgünlikniñ birinci yılındaki ölüm derecesi 30,8 fayıznı teşkil etip, Ulu Vatan cenki yıllarındaki ölüm seviyesinden 1,5 kere ziyade oldı.
Böyleliknen sürgünlik aqibetinde 44 biñ qırımtatarı elâk oldı. Bütün bular halqnıñ diger halqlar içine qarışması ve ğayıp olmasına alıp kelecek edi. Lâkin bu olmadı. Aksine, sürgünlikte Vatanğa qaytmaq arzusınen doğğan yüksek milliy añlı yaş nesil doğdı.
Qırımda bulunğan qırımtatarlarnıñ 1965 senesi noyabr 12-de KPSS Merkeziy komitetine yazğan mektübinde “Ya epsimiz qaytırmız, ya da iç birimiz” denilgen.


text:
Dünya sağlıq teşkilâtı, yañı Covid-19 koronavirusnıñ tarqaluv telükesini «yüksekten» «pek yüksek» seviyege köterdi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
DST yolbaşçısı Tedros Adhanom Ghebreyesusnıñ fevralniñ 28-nde Jenevada bildirgenine köre, soñki bir qaç kün içinde hastalarnıñ artuvı ve virus qayd etilgen memleketlerniñ sayısı qasevetlendire.
Onıñ bildirgenine köre, İtaliyadan diger 14 memleketke Covid-19 hastası ketti, daa 97 hasta İrandan 11 diger memleketke ketti.
DST reisiniñ aytqanına köre, Qıtayda soñki künde bir ay içinde hastalanğan eñ az sayı qayd etildi.
Fevralniñ 28-ne qadar koronavirusnen hastalanğanlarnıñ sayısı 83 biñni aştı. 35 biñden çoq insan tedaviylendi. Ölgenlerniñ sayısı 2858 kişi oldı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Qırımda qırsızlanğan vatandaş jurnalisti İrina Danilovıç Aqmescdit SİZO-sında tutula. Bunıñ aqqında Facebookta Qırımtatar resurs merkeziniñ başı Eskender Bariyev haber etti.
"Bar olğan kerçek malümatqa köre, o Aqmescit SİZO-sında tutula", - dep yazdı o.
Vatandaş jurnalisti İrına Danilovıç hırsızlanğan video Köktebel çıqışındaki yaqarlıq stantsiyasından birinde tapıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine babası Bronislav Danilovıç bildirdi.
Hatırlatamız, İrına Danilovıç aprelniñ 29-nda ğayıp oldı ve bugünge qadar bulunğan yeri, uquqiy statusı belli degil. O künü yaşağan evinde FSB hadimleri tintüv keçirgende bir sıra bozuv yaptı.
İrına Danilovıç emşire olıp çalışa ve içtimaiy ağlarda saifesi ve bir qaç bloger saifesi bar. Anda işğal etilgen yarımadadaki tibbiyet hadimleriniñ aqları ve sağlıq problemlerinen bağlı yazılar paylaşa.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Farsça Türkçe çevrimiçi çeviri
Kelimeleri, kelime öbeklerini ve cümleleri Farsça-Türkçe çeviri hizmetimiz sayesinde ücretsiz olarak çevirin. Bir metni Farsça'den Türkçe'ye çevirmek için, metni yukarıdaki pencereye girin. Farsça metin otomatik olarak aşağıdaki pencereye kopyalanacaktır. Metni Farsça'den Türkçe'ye çevirmek için ikinci pencerenin altında yer alan gri butona tıklayın.
Alternatif Farsça Türkçe çeviri
Farsça'den Türkçe'ye çevirmek istediğiniz metni yukarıdaki pencereye girin. Farsça metin otomatik olarak alttaki pencereye kopyalanacaktır. Metni Türkçe'ye çevirmek için aşağıdaki pencerenin altında yer alan gri butona tıklayın. Bu çevrimiçi Farsça-Türkçe çeviri hizmeti aynı anda 1000 karakterden fazlasını çevirememektedir.
Ayrıca bkz: Türkçe Afrika Dili çeviri, Türkçe Almanca çeviri, Türkçe Arapça çeviri, Türkçe Bulgarca çeviri, Türkçe Çekçe çeviri, Türkçe Çince çeviri, Türkçe Danca çeviri, Türkçe Endonezya Dili çeviri, Türkçe Estonyaca çeviri, Türkçe Felemenkçe çeviri, Türkçe Fince çeviri, Türkçe Fransızca çeviri, Türkçe Hırvatça çeviri, Türkçe Hintçe çeviri, Türkçe İbranice çeviri, Türkçe İngilizce çeviri, Türkçe İspanyolca çeviri, Türkçe İsveççe çeviri, Türkçe İtalyanca çeviri, Türkçe Japonca çeviri, Türkçe Korece çeviri, Türkçe Lehçe çeviri, Türkçe Letonca çeviri, Türkçe Litvanca çeviri, Türkçe Macarca çeviri, Türkçe Malezya Dili çeviri, Türkçe Norveççe çeviri, Türkçe Portekizce çeviri, Türkçe Romence çeviri, Türkçe Rusça çeviri, Türkçe Slovakça çeviri, Türkçe Slovence çeviri, Türkçe Tay Dili çeviri, Türkçe Ukraynaca çeviri, Türkçe Vietnamca çeviri, Türkçe Yunanca çeviri


text:
Qulle
Qulle - mahsus maqsadı olğan yüksek tar bina, onıñ yüksekligi temelniñ ölçüsinden büyük. Diger yüksek binalardan esas farqlılıqları - sozuvlarnıñ yoq oluvı (tek temelde pekitilgen konsol qurulışı) ve balaban olmağan içindeki kölemi, kimerde qulleniñ bütün kölemi, tek merdivenlerden ibaret ola bile. Müendislik yapı olaraq antennalı-direkli binalarına ait ola.
İçindeki kölemsiz olğan qullelerine de direk deyler.
Sıq direkler, olarnıñ üstünde antennalı-fiderli tertibatlarnıñ yerleştirüvi içün qullanalar. Meselâ, közenek alâqasınıñ operatorları, qullelerde radioreleli ve panelli antennalarnı yerleştireler. Antennalı-fiderli inşaatnıñ (AFİ) yüksekligi, 45 metrden ziyade olsa, onıñ üstünde uçuvlarnıñ telükesizliginiñ temin etüvi içün kerek olğan yarıq qoruması sistemasını tiklep qoymaq kerek.


text:
Canköy rayonında oktâbr 29-ında yol qazası oldı. FORD TRANSIT ve KIA maşnaları çatıştı, neticede altı adam yaralandı, dep bildire rusiye polisini atıf etip "Qırım haber agentligi".
Qırım cumhuriyet qaza tibbiyeti merkeziniñ başı Sergey Olefirenko, yaralanğan adamlarnın alı aqqında aytıp berdi.
"Yol qazası ciddiy edi: mikroavtobus yengil maşnanen çatıştı. Qazada altı adam yaralandı. Episini Canköy merkeziy rayon hastahanesine yolladılar. Zararlanğanlarnıñ arasında bala yoq edi", - Olefirenkonıñ sözlerinden yaza "RİA Novosti Krım" matbuatı.
Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ saytında yol qazası aqqında beyanat yoq.
Oktâbr 24-ünde Aqmescitte "Volkswagen Passat" yengil maşnası aqaynı cayav keçitinde maşna aqaynı urıp öldürdi.
Qurtarıcılar Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirgen edi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayında keçken senege baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
taner jumhur reis yardemchisi fuat oqtay bilen téléfonlashti
shimaliy qibris türk jumhuriyiti bash ministiri ersan saner dölitimiz (türkiye jumhuriyiti) jumhur reis yardemchisi fuat oqtay bilen téléfonlashti.
türkiye awazi radiyosi xewiri: shimaliy qibris türk jumhuriyiti bash ministiri saner bilen fuat oqtayning téléfon söhbiti jeryanida, shiwéytsariyening jenwe shehiride ötküzülgen qibris söhbetliri hemde türkiye – shimaliy qibris türk jumhuriyiti iqtisadiy we maliye hemkarliqi kélishimi dairiside qilinidighan xizmetler toghrisida pikir almashturuldi.
bash ministir saner jumhur rei...
-
-
-
03.10.2022
-
-


text:
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı 7,6 mıñğa artıp, jalpı esebi 649 mıñnan astı, onıñ 154 mıñı tek şilde ayında tirkelip ülgerdi. Osı aydağı epidahual dinamikasına qarağanda, koronavirustıñ janama äserinen köz jwmğandardı eseptemegende tike kovidten 1932 qazaqstandıq (KVI+ 1644, KVI- 288) ömirden ötken. Aydıñ ortasına qaray täuliktik körsetkişi 5 mıñnıñ üstine şıqqan indettiñ törtinşi tolqınında qazir keminde 7 mıñ jağday tirkelip jatır. Senbide jüz adam qaytıs bolğan.
Densaulıq saqtau ministrliginiñ resmi mälimetinşe, elde 1 tamızda koronavirus (KVI+) jwqqan 7573 adam, al 31 şildede koronavirus pnevmoniyasına (KVI-) şaldıqqan 87 adam tirkeldi. Qazir elde 102 mıñğa tarta adam (KVI+ boyınşa 98 mıñ, KVI- boyınşa 2,7 mıñnan asa) auırıp jatır.
#COVID Ötken küni PTR testi arqılı koronavirus jwqqanı rastalğan nauqastar qatarı tağı arttı. Olardıñ basım böligi ädettegidey mıñnan joğarı dinamikada twrğan Almatı (1540) jäne astana (1489) qalalarınan. qatarınan. Bwdan özge Qarağandı (901), Şımkent (650), Atırau (408), Almatı (313), Pavlodar (280), Aqmola (268), Qostanay (256), Jambıl (250), Aqtöbe (238), Mañğıstau (224), Qızılorda (206), ŞQO (193), SQO (157), Türkistan (115) oblıstarında dert üdep twr. Osı jeksenbide aurudan ayıqqan 4681 adam üyine şığarılğan. Senbide jiını 86 adam qaytıs bolğan.
#COVID_pnevmoniyası 29 şildede aqparatı bir täulikke keşigip beriletin koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 87 nauqas esepke alındı. Vedomstvo dereginşe, senbi küni sırqattar Şımkent (17) qalası jäne Almatı (9), Atırau, Mañğıstau (ärqaysında segiz-segizden) (30) oblıstarında köptep anıqtalğan. Sonımen qosa, 106 adam ayığıp şıqqan, tağı 16 adam köz jwmğan.
#Jalpı DenMin deregine qarağanda, emdelip jatqan 101 mıñnan asa nauqastıñ 28,5 mıñı auruhanada, 73 mıñı ambulatorlıq baqılauda. 1676 mıñ nauqastıñ jağdayı naşar, ondağı 402 adamnıñ häli öte auır. Bwdan özge 196 sırqat ökpeni jasandı jeldetu apparatımen tınıstap jatır.
Epidkartada Qazaqstannıñ barlıq öñiri «qızıl aymaqta» twr.
DenMin habarınşa, 1 şildede PTR skriningi negizinde 414 sınama jürgizilgen. Säykesinşe, barlıq ülginiñ 48,3%-ınan Qazaqstannıñ tügel aymağınan ündistandıq «Del'ta» ştamı anıqtalğan. Ükimet mälimetinşe, biıl köktem-jazda genomdıq zertteu nätijesinde eldiñ basım böliginen virustıñ braziliyalıq, britandıq, oñtüstikafrikalıq jäne ündistandıq ştamdarı anıqtalğan.
Bıltır 13 naurızdan beri COVID-19 infekciyasın jwqtırğandar qatarı 588 mıñğa juıqtasa, 1 tamızdan bılayğı koronavirus pnevmoniyası 61 mıñnan astı. DDSW derekqorı men Wlttıq statistikada Qazaqstanda auırğandar sanı 649 mıñğa jetti. Degenmen Ükimet koronavirus pen onıñ pnevmoniyasın eki bölek esepteydi.
Pandemiya bastalğalı jalpı virus jwqqandardan 12,1 mıñnan asa adam (KVI+ / U07.1 – 6043, KVI- / U07.2 – 3740, ilespe aurulardan – 2367) qaytıs bolğan. Alayda Qazaqstan biligi boyınan koronavirus tabılsa da, basqa aurulardıñ sebebinen qaytıs boldı delingenderdi jalpı statistikağa engizbeydi. Bwğan qarsı sarapşılardıñ sözine qarağanda, koronavirustıñ janama äserinen qaytqandardıñ jartısınan astamınıñ sebebi qan aynalımı jüyesiniñ auruları bolğandıqtan, oğan infekciya dert qozdıruşı faktor retinde ölimge äkep soqtırğan.
Qazaqstan virus taraluı boyınşa älemde Djons Hopkins universiteti jäne DDSW tizimindegi 221 el men aymaqtıñ arasında 41-orında twr.
Ükimettiñ soñğı deregine qarağanda, Qazaqstanda 3,8 mln adam koronavirusqa qarsı vakcinanı tolıq alğan, al keminde birinşi dozası egilgen jwrttıñ sanı 5,4 mln şamasında.


text:
- Pimapenci
- Kategori Adalar Pimapen
Adalar Pimapen
Adalar Pimapen, Pimapen Servisi, Pimapen Tamiri, Adalar Pimapenciler, Adalar Pimapenci, Adalar Pimapen Fiyatları, Pimapen Tamircisi, Pencere Tamiri, Pimapen Balkon, Pencere Fiyatları, Adalar Pimapen Bayileri, Adalar Aluminyum Doğrama, Adalar Aluminyum Kapı, Adalar En Yakın Pimapenci, Adalar Pimapen bayii, Adalar Pimapen Sistemleri, Pimapen Tamirci, Adalar Pimapen Servis, Pimapen Pencere Tamiri, Pvc Tamiri, Pvc Pencere Sistemleri, Pencere Fiyatı,


text:
Kremlge bağlı olğan Aqmescit şeer yolbaşçısı Gennadiy Baharev oktâbr 25 künü keçirilgen toplaşuvda ruhsetsiz ticaret noqtaları şeher memuriyetiniñ nezaretinde bulunğanını ayttı. İzinsiz çalışqan tek-tek ticaretçiler ise kün devamında toqtatıla. Bunı Aqmescitniñ rus memuriyetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
«Ruhsetsiz ticaret noqtaları büyük sayıda yedi yerde bar, bu yerler şeer memuriyetiniñ vekâletli hızmeti, politsiya hadimleri ve qoruv müessisesi tarafından daima nezaret etile. Ayrı noqtalar kün devamında yoq etile. Biz satıcılarğa şeerniñ resmiy bazarlarına keçmek imkânlarnı açıqlaymız», – dedi Baharev.
Bildirüvde şeer bazarlarınıñ kenarlarında yüzge yaqın obyekt yoq etilecegi haber etile. «Böyle obyektlerni ögrengen mahsus komissiyasınıñ işi sayesinde» olarnıñ sayısı artmaq mümkün.
Baharevniñ sözlerine köre, aynı zamanda ruhsetsiz temelli qurucılıqlarnıñ da yıqtırılması aqqında işler mahkemede baqıla.
Bundan evel, Kremlge bağlı olğan Qırım akimiyetiniñ başı Sergey Aksönov ruhsetsiz ticaret noqtaları 2017 senesiniñ birinci yarısında bütünlet yoq etileceklerini vade etken edi.
Keçken sene yazda Kozlova soqağında bazarnı potitsiya sarıp alğan edi, o yerde izinsiz ticaret noqtaları yıqtırıla edi. Açuvlanğan satıcılar Nazirler şurasına bardılar, anda olarnı başqa iş yerleri berileceginde işandırğan ediler.


text:
Qıtaydıñ Europamen jalğasatın sauda joldarınıñ arasında Resey men Belarus' arqılı Europağa kiretin temir jol tasımalı asa mañızdı röl atqarıp kelen. Alayda, Ukrainadağı soğıstan keyin Resey Batıstıñ joyqın sankciyalarına qalıp, Qıtaydıñ temir jol tasımalı da üziliske wşıradı. Bes aydan astam uaqıt sozılğan soğıs sauda qatınastarına, tauar tasımalına keri äser etip, Qıtay belgili deñgeyde ekonomikalıq qwldırau faktilerine de tap boldı. Beyjiñ öziniñ «Bir beldeu, bir jol» dep atalatın auqımdı jobasın saqtap qalu üşin Europağa narığına tauar jetkizetin balama joldardı damıtuına tura keldi. Bwl rette Ortalıq Aziyanıñ, sonıñ işinde Qazaqstannıñ mañızı joğarılay tüsti.
Qıtay tauarların tasımaldaytın köptegen ekspeditorlar oñtüstikke qaray oyısıp, Ortalıq Aziya, Kavkaz jäne Türkiya arqılı Europağa temirjol jükterin jöneltude. Degenmen, bwl marşruttarda bwrınnan logistikalıq mäseleler bolıp kelgen. Biraqatar sarapşılar, Qıtaydıñ «Bir beldeu, bir jol» jobası özin saqtap qalu üşin jaña jağdaylarğa jäne aymaqtıñ erekşelikterine beyimdeluden basqa şara joq ekenin aytadı.
Resey, Belarus arqılı Europağa twtasatın temir jol tasımalınıñ ornın toltıratın eñ negizgi alternativti bağıt – Qazaqstan, Kaspiy teñizi, Äzirbayjan, Gruziya arqılı Europağa şığatın 6500 şaqırımdıq avtomobil', temirjol jäne port jelisi. Bwl jeli Transkaspiy halıqaralıq kölik marşrutı (TITR) dep ataladı. Bwl bağıt «Bir beldeu, bir jol» jobasınıñ «ortalıq dälizi» retinde de belgili. Jasırarı joq, qıtaylıq iri joba soñğı on jıldıqta osı dälizdegi infraqwrılımdarğa milliardtağan dollar investiciya kirgizdi. Soğan qaramastan, Qazaqstandı basıp ötetin bwl dälizdiñ tauar tasımal mölşeri tömen bolıp keldi. Üytkeni, tasımal qwnı men uaqıt şığınına baylanıstı Europa-Qıtay arasında tañdaulı bağıt sanalmay kelgen.
Ukrainadağı soğıstan keyin Transkaspiy bağıtında jük tasımalınıñ mölşeri arttı. Transkaspiy halıqaralıq kölik marşruttarı qauımdastığınıñ mälimetinşe, Ortalıq Aziya men Kavkaz boyınşa jük tasımalı 2022 jılı 3,2 million tonnağa jetedi, bwl ötken jılmen salıstırğanda altı esege artıq. Säuir ayında älemdegi eñ iri tasımaldauşı kompaniyalardıñ biri Maersk Resey arqılı jük tasımaldau qızmetin toqtatıp, onıñ ornına «Ortalıq dälizdi» paydalana bastadı, bwnıñ özi osı marşruttı odan äri nığayta tüsti. Däl osınday habarlandırudı mamır ayında findik Nurminen Logistics kompaniyası da jasağan bolatın. Demek, soğıs wzaqqa sozılğan sayın Qazaqstandı basıp ötetin osı däliz arqılı tauar tasımaldaudıñ mölşeri arta tüspek. Tiisinşe bwl Qazaqstandı qamtığan Transkaspiy dälizindegi infra qwrılımdardıñ sapasına da jaña sın tüsiredi.
Bayqasaq, soñı kezderi Transkaspiy dälizindegi ükimetter investiciyalaudı wlğaytu jäne ıntımaqtastıqtı tereñdetu mäselelerin jii talqılay bastadı. Mäselen, Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev Ankarağa memlekettik saparmen barğan kezinde de, Türkiya prezidenti Rejep Tayıp Erdoğanmen osı bağıttıñ bolaşağı turalı söylesken bolatın.
Osığan deyin qıtaylıq logistikalıq kompaniyalar Qazaqstan, Kaspiy, Kavkaz aymağı jäne Türkiya arqılı Europağa zat tasımaldaudı tiimsiz jäne qolaysız täsil retinde qarastırıp kelgen. Bwdan bir eki jıl bwrın Resey men Qıtay basşıları qwrlıq tasımalında Belarus' arqılı Europağa enetin osı bağıttıñ bolaşağı nwrlı boladı dep kelisken. Taraptar senimdi dep tapqan osı tasımal jolın damıtuğa uädelesken. Beyjiñ de bwl temirjol jelilerin tabıstı etu üşin subsidiyaladı jäne jarnamaladı, bwl 2020 jılı jük tasımalınıñ 50 payızğa artuına äkeldi. Qazirgi jağdayğa qaray otırıp, qıtaylıq kompaniyalar da Europağa deyingi tauar tasımalında Resey territoriyasına täuelsiz boludı barınşa qoldaytın boldı. Sebebi, joğarıda atap ötkenimizdey, Qıtay öziniñ lıqsığan öndiris önimderin Europa narığına jetkizu üşin jaña jağdaydıñ jäne aymaqtıñ erekşeligine beyimdeluden basqa şarası da joq.
Osınıñ bäri derlik Transkaspiy halıqaralıq keme qatınasınıñ tağdırındağı orasan zor jäne jıldam özgeristerdi jäne Qazaqstanğa asa mañızdı mümkindikterdi berip twrğanın körsetedi. Qazaqstan Kaspiy teñizi boyındağı porttarğa investiciya kölemin wlğaytatının mälimdedi jäne eldiñ memlekettik temirjol operatorı «Qazaqstan temir jolı» kompaniyasınıñ esebinde onıñ batıs jağalauındağı stanciyalardağı jük tasımalı kölemi eki esege öskeni körsetilgen. Qıtaydıñ Bas keden basqarması direktorınıñ orınbasarı Van Linjun 20 mamırda Pekin Qıtay-Qazaqstan şekarasındağı Alaşan'kou jäne Qorğas temirjol porttarında kedendik resimdeu proceduraların jetildirip jatqanın, bwl temirjol jük tasımalı köleminiñ artuına äkeletinin ayttı.
Tasımal jolınıñ bolaşağı qanday bolmaq
Qazir Qazaqstandı qamtığan «Ortalıq däliz» Ukrainadağı soğısqa baylanıstı güldenip jatqanın körip otırmız. Biraq, biz öz territoriyamız arqılı ötetin tauar asımalınıñ artıunıda belgili deñgeyde şarasızdıqtıñ da bar ekenin eskerute tiispiz. Al, onıñ bolaşağı qazirgige wqsas tolassız dami beredi dep aytu qiın. Sebebi, «Ortalıq däliz» biruaqıtta qwrlıq tas jolın, temir jolın jäne teñiz tasımalın da qajet etedi. Bwl logistikalıq kürdelilik köptegen qolaysızdıqtardı jaratadı. Kaspiy teñizi arqılı Äzirbayjanğa tauar jetkizude infraqwrılımdıq damudıñ öz deñgeyinde emes ekenin de ayta ketu kerek. Onıñ üstine twtas dälizdiñ geografiyalıq twrğıdan da kürdelilik jağı tağı bar.
Tağı bir mäsele, Resey arqılı ötetin tasımal bağıtınıñ üziliske wşırauınan keyin Qıtay qalayda bir bağıtqa täueldi bolıp qaludan alañdaydı. Sondıqtan «Ortalıq dälizge» de balama tasımal bağıttarın qwrıp şığuğa küş saları anıq. Qazaqstan twrğısınan alğanda Ortalıq Aziyadağı infraqwrılımı eñ damığan el retinde tanılu ayrıqşa qajet. Sebebi, Qıtay balama joldardı tağı da bizdiñ Ortalıq jäne Oñtüstik Aziyadağı körşiles elderinen qarastıruı da mümkin. Tipti,
Qazaqstan tarihi qatelikke jol bermeui tiis
Wzaq jıl jüzege aspay kele jatqan Qıtay-Qırğızstan-Özbekstan temirjol jobası Mirzieev pen Japarovtıñ qaytalay küş saluımen qwrılısı qayta jandandı. Bwl jobanı damıtuğa Bişkek pen Täşkent biligi dilgir küyde, al onıñ arı jağında oray kütip Iran men Türkimenstan twr. Joba osı elderge deyin jalğasın tabatın bolsa, bwl aymaqta Qazaqstanğa balama ülken tasımal bağıtın qalıptastıradı. Eger şınday qaraytın bolsaq, bwl temir jol jobası Qazaqstannıñ aymaqtağı rölin tömendetetin jobanıñ biri. Osınday jobalar jüzege asırılğalı jatqan twtsa Qazaqstan öziniñ infraqwrılımın jaña deñgeyge kötermedi jäne osı salalardağı jemqorlıqtı önimdi türde tizgindey almadı. Qazirgidey tarihi mümkindikterdi igerip qala almau, uaqıt öte kele Qazaqstandı aymaqtağı köşbasşılıq orınınıñ älsireuine alıp keledi. Demek, bwl biz üşin tarihi qatelikter qatarında qaraluı tiis äri oğan jol beruge bolmaydı.


text:
Resey-Ukraina soğısın qalt jibermey qadağalap twrğan älem nazarı bir sät Tayuanğa (Tayvan') audı. Onıñ sebebi tüsinikti de, AQŞ ökilder Palatasınıñ spikeri Nensi Pelosidiñ Tayuanğa saparlay baruı araldıñ statusı boyınşa Beyjiñ men Uaşington arasındağı qayşılıqtıñ qolamtasın ürledi. Beyjiñ amerikalıq joğarı lauazımdınıñ Tayuanğa saparlay baruına «Ülken Qıtay» prencipin bwzu qatarında narazılıq tanıttı jäne Pelosidiñ saparın qatañ ayıptadı, tipti bwl Qıtay-AQŞ qatınasına «orasan zor ziyan keltiredi» degen eskertuinde jasağan. Qazir Qıtaydıñ Tayuan aralına jaqın äskeri küşteriniñ äreketteri jiilep, Tayuan bwğazındağı qauipsizdik mäselesi jaña deñgeyge köterildi.
Mäseleniñ mäni men sebebi, saldarına qatıstı aytılatın söz öte köp, sondıqtan, sayt oqırmandarına sanamalay otırıp qısqaşa jetkizuge tırısalıq.
- Nensi Pelosi soñğı jiırma bes jıl işinde Tayuanğa saparlay barğan amerikalıq eñ joğarı lauazımdı twlğa. Kezekti saparında ol Tayuan prezidenti Cay Inven hanımmen kezdesip, Tayuanğa qatıstı birqatar mälimdeme jasadı. Kezdesude prezidenti Cay Tayuannıñ täuelsizdiginen ayırıluı Ündi-Tınıq mwhitı aymağınıñ qauipsizdigine qater töndiretinin aytqan.
- Pelosi saparı AQŞ pen Qıtay arasında ğana emes, Qwrama Ştat biliginiñ öz ortasında da pikirtalas tuğızğan. Tipti, prezident Bayden men spiker hanım ortasında da bwl sapar boyınşa pikir birligi joq. Keybir amerikalıq sayasatkerler bwl sapar Qıtay men AQŞ ortasında tüpkilikti qayşılıqqa jol aşıp, eki el qatınasına ornı tolmas ziyan keltiretinin aytqan. Alayda, Pelosidiñ saparı Tayuan ğana emes, Qıtaydıñ kün sayın ıqpalı küşeyip bara jatqan aymaqtağı demokratiya men täuelsizdik mäselesi üşin ülken qoldau bolğanı anıq.
- Pelosi saparınan keyin Tayuanğa baylanıstı Qıtay men AQŞ arasındağı qayşılıq jaña deñgeyge köterildi. Qazir Qıtay äskeri küşteri Tayuan bwğazı mañına toptalıp, äskeri kemeleri bwğazdağı resmi emes şekara sızığına jaqın twr. Pelosi saparınan keyin Qıtay aymaqta äskeri jattığu bastap, öziniñ äskeri artıqşılıqtarın körsetuge küş salıp jatır. Tayuanda öziniñ şabulığa qarsı dayındıqtarın küşeytu üstinde. Bwnıñ özi bwğazdağı qaqtığıs qaupin tarihtağı eñ joğarı şekke jetkizdi.
- Mäsele qanşalıqtı salmaqtı bolsa da, bwl aşıq soğısqa jol aşuı ekitalay. Sebebi, Pelosi saparınan bwrın AQŞ prezidenti Jo Bayden men Qıtay basşısı Şi Jinpiñ (Si Czin'pin) onlayın jüzdesken. Onda Ukraina mäselesine qosa Tayuan taqırıbı da söz bolğan. Taraptardıñ joğarı jetekşileriniñ bwnday söylesui eki el ortasındağı qaqtığıs qaupin seyiltkeni anıq. Keminde, Pelosi saparın Bayden äkimşiligi tikeley qoldağan joq. Al, onlayn kezdesude Qıtay basşısı AQŞ-qa qarsı qatañ eskertu jasadı. Sonıñ özinde eki lider AQŞ-Qıtay arasındağı bäsekelestikti baqılauğa alu boyınşa pikir almasıp ülgerdi. Bwnıñ özi iri ekonomikalar ortasında aşıq soğıstıñ mümkindigin tömendetti.
- Kezekti teke-tires jağdayı tübegeyli qarsılıqqa wlasa qoymaydı. Tek üş tarap ortasındağı uaqıttıq sipattağı dağdarıs küyinde qaluı mümkin. Qısqaşa aytqanda, AQŞ ta, Qıtay da qaqtığısqa jol bermeuge tırısadı. Süyte twra özderiniñ emociyasın körsetip, bir-biriniñ şama-şarqın salıstıradı. Bwnıñ birneşe sebebi bar, eñ aldımen Resey faktorı AQŞ jağınan birinşi kezekti esepke alınadı. Batıs älem Qıtaydı Reseydiñ jağına tübegeyli ötkizip qoyudan barınşa saq boladı. Ekinşiden, Bayden biligi bwrınğı Tramp ükimetine salıstırmalı Qıtaymen qarım-qatınastı barınşa jwmsaq wstauğa beyim. Aq üydiñ qazirgi bas diplomatı Blinken bwnı alğaş qızmetke kelgen kezinde aşıq aytqan, Qwrama Ştattardıñ müddesine say Qıtaymen qarım-qatınastı tübegeyli üzbeydi.
- Qıtay Tayuandı küşpen biriktiru üşin Pelosidiñ saparın sıltau etetin bolsa bwl Beyjiñ üşin dwrıs tañdau emes. Qıtay kommunistik biligi «Ülken Qıtay» principin jüzege asırıp, «Wlı otannıñ territoriyasın birikiru» degen wrandı el halqına uäde etkenimen Tayuan tım näzik mäsele, onıñ arı jağında AQŞ sındı iri derjavamen tübegeyli jaulasu twr. Eñ keminde, qazir soğıs üşin tım tiimsiz uaqıt. Qıtay ekonomikası eksportqa qanşalıqtı täueldi bolsa, Qıtay eksportı teñiz jolına sonşalıqtı täueldi. Pandemiya men dağdarıstan keyinşi teñselgen Qıtay ekonomikası üşin soğıs tiptide ülken qauip.
- Soğıs Qwrama Ştattar üşin de, älem üşin de tiimsiz. Älemdegi tauar tasımalı üşin asa mañızdı Oñtüstik Qıtay teñizindegi su jolınıñ jabulıuı qazirgidey integraciyalanğan älem üşin ülken şığındar alıp keledi. Tayuandağı soğıs älemge de orasan zor ıqpal jasaydı. AQŞ pen Qıtay älemniñ birinşi jäne ekinşi ekonomikasın ieley otırıp osı soğısqa jol berip qoysa, bwl twtas jahandıq twraqsızdıqtıñ bastalğanın tüsindiredi. Sondıqtan bwnday jauapkerşilik qasında Uaşington me Beyjiñ mäseleni jiti qarastırarı anıq.
Bügin, Qıtay Tayuan aralınıñ aynalasın qorşay otırıp, asa auqımdı äri qarqındı äskeri jattığuın bastadı. Anığında bwl sol aumaqta soñğı 40 jılda bolıp körmegen äskeri äreketter. Qıtay Halıqtıq Azattıq armiyası mälimdemesinde jattığuda şınayı oqtar paydalanılatının aytqan, äri bwl AQŞ-tıñ «qate äreketi» üşin orındı jauap ekenin bildirgen. Tayuan da öz kezeginde territoriyasın qorğauğa tabandı bolatının, «soğıs izdemeu», «arandatpau» principinde qauipsizdik küşteri araldı qorğauğa bar küşin saladı dep mälimdedi.
Qıtaydıñ memlekettik aqparat qwraldarı el azamattarın äskeri şeşimderdi qolauğa qarata propagandalıq ürdisin bastap ketkendey. Bwl Qıtaydıñ wzaq bolaşaqqa dayındığı, osığan qarap kommunistik bilik milliard halıqtı Qwrama Ştattarğa qarsı küresuge jwmıldırğısı keletinin köruge boladı.


text:
Yañı oquv yılında Ukrain gimnaziyasında 160 bala ukrain tilinde, 80 bala ise qırımtatar tilinde tasil alacaq. Bunı Aqmescit şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Mektep ukrain tilinden rusçağa keçirilgen soñ, er sırada bir ukrain sınıfı açıldı, – dep aytıla şeer şurasınıñ saytında.
Mektep müdiri Valentina Lavrik Aqmescit yolbaşçısı Viktor Ageyevge aytqanına köre, yañı oquv yılı gimnaziyağa biñden ziyade talebe qatnaycaq ve mektepte yañı üç birinci sınıf açılacaq. Ocalar Rusiye programmaları boyunca yañı oquv yılına azırlandılar.
Ukrain gimnaziyası Qırım paytahtında ukrain tilli mektebi kibi açılğan edi. Amma Qırım zapt etilgen soñ, gimnaziyanıñ müdirini deñiştirdiler ve oquv yurtını rus tilli mektepke çevirdiler.


text:
Martnıñ 28-nde Aqmescit Arbiy garnizon mahkemesinde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlağan tarafnıñ şaatı Aleksandr Aslanovnı sorğulanğan soñ, mahkeme oturışuvı aprelniñ 12-ne avustırıldı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» Facebookta haber etmekte.
«Bugün qabaatlağan tarafnıñ şaatı Aleksandr Viktoroviç Aslanov sorğulandı. Onıñ ifadeleri sorğulav vaqtında bergen ifadelerinden farqlana edi. Oturışuv başqa künge avuştırıldı», – denilmekte haberde.
Mahkeme oturışuvı qapalı tarzda keçkeni aqqında aytılmaqta. Adliyecilerden ğayrı mahkemege kimse kirsetilmegen.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» altı iştirakçisiniñ azat etilmesi talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.


text:
Qarasuvbazar
Qarasuvbazar (ukraince Бiлoripcbk, Kapacyбaзap, rusça Бeлoropck, Kapacyбaзáp) — merkeziy Qırımda, Aqmescitten şarqqa taba 42 km uzaqlığında, Büyük Qarasuv özeni yalısında bir şeer. Qarasuvbazar rayonınıñ merkezidir. Qarasuvbazardan Aqmescitni şarqiy Qırımnen (Sudaq, Kefe, Kerç) bağlağan yol keçe.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeer aqqında ilk zikir XIII asırğa dair. Keç Orta asırlar devrinde Qarasuvbazar Kezlev ve Kefege yetici kervan yollarında iri tranzit noqta edi. Qırım Hanlığı zamanında şeer asıl Şirin tayfası saip olğan yerleriniñ merkezi oldı. Zaporoj qazaqları şeerni bir qaç kere (1624, 1628, 1630, 1675) berbat ettiler. 1736 senesi Minih yolbaşçılığı altında olğan Rusiye askeriy quvetleri Qırımnıñ o zamandaki paytahtı Bağçasaraynı yandırğandan soñ Qarasuvbazar II Fetih Geray hannıñ rezidentsiyası olğan edi, amma bir yıl keçken soñ şeerni Duglas generalnıñ ordusı yandırdı. Tap 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatarlar sürgünligine qadar Qarasuvbazar qırımtatar ealisi çoqusı olğan üç şeerniñ biri (Bağçasaray ve Aluştanen beraber) olğan edi.
XX asırnıñ birinci yarımınace Qarasuvbazar qırımçaqlarnıñ baş merkezi edi, faqat alman-faşist işğali vaqtında natsistler ep qırımçaq ealisini yoq ettiler.
İqtisadiyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
Episinden iri istisal — Qarasuvbazar şarap işlep çıqarğan zavodı. Bundan ğayrı “Qarasuvbazar istismar etken materiallar zavodı”, “Qarasuvbazar karyer idaresi” ve başqa daa da ufaqça istisallar amelde.
İçtimaiy saa[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerde 4 umumtasil mektep, 2 şifa müessisesi, medeniyet evi, poliklinika, kinoteatr, 2 kitaphane, muzıka ve balalar sport mektepleri, 2 stadion, ülkeşınaslıq müzeyi, musafirhane, eki bank bölükleri, bir qaç kilse, 3 cami bar.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Mimarcılıq abidesi — XV asırda qurulğan Taş Han kervansarayınıñ viranesi. Şeerniñ etrafındaki Aqqaya köyü yanında acayip bir tabiat abidesi - Aqqaya bar.
Halq sayısınıñ dinamikası[deñiştir | kodunı deñiştir]
- 1926 — 7 634 kişi (2 580 qırımtatar, 2 397 rus, 1000 qırımçaq, 426 yunan, 400 ermeni, 200 ukrain, 190 yeudi)
- 1939 — 10 829 kişi
- 1989 — 18 045 kişi
- 2001 — 18 420 kişi (37 % rus, 28 % qırımtatar, 24 % ukrain)
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Amerïkanıñ aéroğarış agenttigi dıbıctan jıldam uşatın uşaq nucqacın äzirlewge 20 mln dollar qarjı böldi. Oğan dıbıc kedergicinen öter şaqta qattı tarcıl şıqpawı kerek degen talap qoyıldı. uşaqtıñ jaña nucqacın Lockheed Martin kompanïyacı äzirleydi, joba 17 ayda dayın boladı dep kütilwde.
Joba boyınşa jacalatın uşaq dıbıc kedergicinen ötkende qattı tarcıl şıqpawı tïic. NASA ocı dıbıc éffekticiniñ jolawşılarğa qattı ectilmewine män berwde. Eger joba cätti icke acırılca äwe jolawşı tacımalınıñ jaña däwiri bactalmaq.
Amerïka ğarış agenttiginiñ bağdarlamacı boyınşa ocınday jıldam äri dıbıccız uşaq 2020 jılı dayın boladı, dep jazadı popsci.com caytı.
Ecke cala ketcek, qazirgi waqıtta jolawşı uşaqtarınıñ dıbıctan jıldam uşwına birqatar eldiñ äwe keñictiginde tıyım calınğan, onıñ işinde AQŞ-ta bar.


text:
Yarımada işğalinden soñ Qırımnıñ bücet müessiseleri hadimleriniñ aylıq ve nefaqası eki qat arttırıldı. Yañı Rusiye akimiyeti bu da başı olğanını aytqan edi. Amma 2015 senesi keldi ve qırımlılar nefaqalar artıq artmaycağını ögrendiler, bazılarınıñ aylıqları ise qısqartıldı.
Qırımnıñ bom-boş büceti, iqtisadiy problemlerniñ artması ve işğal etilgen yarımadada mal-mülkni bölüv dalğası aqqında – «24» haber telekanalında çıqqan «Qırım.Aqiqat» yayınında.
Studiya musafiri – «Maydan inostrannıh del» fondunıñ eksperti Yuriy Smelânskiy, alıp barıcı – Qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Täre yawları
Täre yawları yä xaçlı yawlar, xaçlı yöreşlär (inglizçä Crusades, frantsuzça Croisades, almança Kreuzzug) - XI-XV ğasırda bulğan Könbatış Awrupa illäreneñ möselmannarğa qarşı höcümnäre. Räsmi tarixta - 1095-1270 yıllarda İerusalim şähären basıp alır öçen Fälästingä qarşı yawlar. Şulay uq Rim papaları oyıştırğan yeretiklarğa häm mäcüsilärgä qarşı suğışlar.
Berençe täre yawı (1096-1099)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe täre yawı citäkçelegendä Raymund IV, Tuluza grafı, Normandiä hertsogı Robert III h.b. torğannar.
1097 yılda Bosfor buğazın uza. Balduin Edessanı basıp ala.
1098 yılda Antioxiä şähären basıp ala.
1099 yılnıñ 15 iyülendä täre yörtüçeläre İerusalim basıp ala häm küp möselmannarnı üterä. İerusalim xäkimiätenä Gotfrid de Bulion kilä.
1101 yılda täre yörtüçe ikençe ğäskäre yuq itelä.
İerusalim patşalığına tamplierlar häm hospitalyerlar bulışa.
Mosulda xäkimiätkä kilgän İmad-äd-Din Zangi berniçä möselman bilämälären berläştergäç 1144 yılda Edessa şähären qaytara.
Täre yörtüçelär illäre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe täre yawdan soñ Levant cirendä 4 xristian däwläte kilep çığa:
- Edessa graflığı (1146 qädär)
- Antioxiä kenäzlege (1268 qädär)
- İerusalim patşalığı (1291 yılğa qädär)
- Tripoli graflığı (1289 yılğa qädär)
Qıtay häm Hindstannan säwdä yulları täre yörtüçelär illärennän tış mömkin tügel bula, şuña kürä yaña säwdä yulı İdel buyı Bolğarı ile aşa bara häm İdel buyı Bolğarı däwlätenä iqtisadi häm säyäsi üseş kiterä.
İkençe täre yawı (1147-1149)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1147 yılda Konrad üz ğäskäre belän Konstantinopolgä kilä, läkin törek-selcüklär anı diñgezgä qua. Frantsuzlarnıñ ber öleşe diñgez aşa Süriägä bara, qalğannarı yuq itelä.
Nur-äd-Din Edessa şähären azat itä.
1176 yılda Vizantiä imperatorı Manuil Miriokefal yanında selcük törekläre tarafınnan tar-mar itelä.
Nur-äd-Din Dimäşq qalasın azat itä.
Saladin[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1174 yılda Saladin yä Säläxetdin Äyübi (Säläx-äd-Din Yosıf ibn Äyüb) Dimäşq, Süriä häm Mesopotamiä cirlären azat itä.
1187 yılda Säläxetdin Tiveriad qalasın basıp ala häm xristian ğaskären tar-mar itä. İerusalim patşası Gi de Luizian häm küp aqsöyäklär alparları äsirlekkä elägä.
Säläxetdin soñraq Akra, Beyrut, Sidon, Kesariä, Askalon h.b. şähärlären azat itä.
1187 yılda Saladin İerusalim şähären azat itä. Täreçelär xäkimiäte astında tik Tir, Tripoli, Antioxiä qalğannar.
Öçençe täre yawı (1189-1192)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Fridrix I Barbarossa zur ğäskären tuplap Saladinğa qarşı bara. Läkin Tawr yılğası ütep barğanda Barbarossa batqan häm böten yaw uñışsız bulğan.
Soñraq uzğan täre yawları näticäsez qalğannar:
- Dürtençe täre yawı (1202-1204)
- Balalar täre yawı (1212)
- Bişençe täre yawı (1217-1221)
- Altınçı täre yawı (1228-1229)
- Cidençe täre yawı (1248-1254)
- Sigezençe täre yawı (1270)
Täre yörtüçelärneñ illären beterü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1280 yıllarda soltan Qalaun Markab, Marakiä, Laodekea, Tripoli şähärlären basıp ala.
Malik-äl-Aşraf Qalaun ulı Akra (1291 yılda), Tir, Sidon, Beyrut, Tortoza şähärlären täreçelärdän azat itä, küp xristiannar suğışta wafat bula, qalğannarı Kipr utrawına qaça.
1291 yıldan soñ tampierlar da Kiprğa, annarı Frantsiägä qaça.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- C. И. Лyчицkaя. KpecToBыe пoxoды // CлoBapb cpeдHeBekoBoй kyлbTypы
- KpecToBыe пoxoды
- KpecToBыe пoxoды Ha caйTe «ИcTopия opдeHa XpaMa»


text:
Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar milliy areketiniñ veteranı ve aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovğa tintüv keçirmege keldi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
«Bugün saba 7-de Sarı Su mikrorayonına mahsus bölük hadimleri olğan bir avtozak, eki beyaz GAZel aq qorçalayıcı Cepparov Abdureşitniñ evini tintmek içün kirdi. Al-azırda, saat 8:20-de, tintüv daa devam ete. İçeride neler ola – belli degil», – dep tarif etti yerli sakinlerden biri.
Adise yerine advokat Emine Avamileva keldi, amma uquq qoruyıcılar onı evge kirsetmedi. Ana-babasına qoltutmağa kelgen Cepparovnıñ qızına bile kirmege izin bermeyler.
«Keçken yılları Qarasuvbazar rayonınıñ prokuraturası aq qorçalayıcını «ekstremizm ile küreş qanunlarınıñ bozulmaycağı aqqında» tenbilemege istegen edi», – dep qayd ete «Qırım birdemligi».
Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, 2014 senesi Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları Cepparovnıñ oğlu ve torunını hırsızladı. Olarnıñ bulunğan yeri aqqında alâ daa bir haber yoq. Hırsızlav tahqiqatı toqtatıldı.
Martnıñ 5-nde Rusiye FSBsi Qırımda «qırımtatar batalyonına» kirgen Ukraina vatandaşı aqqında bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Çavuşoğlu Berlinnı ğadel bulırğa çaqırdı
Törkiyä tışqı êşlär ministrı Berlindağı yaña xökümätne Änkara belän Afina arasında aradaşçılıq itkändä riyasızlığın yuğaltmawı kiräklege turında kisätte
Törkiyä Germaniyäneñ ğadel buluın teli. Tışqı êşlär ministrı Mäwlet Çavuşoğlu alman wazıyfadaşı belän söyläşülärdä Berlindağı yaña xökümätne Änkara belän Afina arasında aradaşçılıq itkändä riyasızlığın yuğaltmawı kiräklege turında kisätte.
Mäwlet Çavuşoğlu - Törkiyä tışqı êşlär ministrı:
- Germaniyä Törkiyä belän Greśiyä arasındağı utrawlar mäs'äläsendä ber yaqqa östenlek birä. Bäxäsle mäs'älälärdä, propagandağa ışanıp, ber yaqnı saylaw döres tügel. Bez Germaniyäne härwaqıt maqtadıq, çönki moña qadär gel ğadel aradaşçı ide.
Çavuşoğlu bu belderülärne, xezmättäşe Annalena Berboknıñ Änkaradağı oçraşulardan alda Afinağa säfärendä Greśiyägä tulı yaqlaw kürsätüennän soñ, yasadı. Berbok Greśiyäneñ Êgeydäge konfliktlı utrawlar belän bäyle xalıqara kileşülärne bozuına qarşı çığu urınına, Törkiyägä yasağan berençe räsmi säfären barmaq selketep başqarunı östen kürde. Bu Çavuşoğlunıñ Germaniyäneñ ikeyözlelegen tänqıyt'läwenä säbäpçe buldı.
Mäwlet Çavuşoğlu - Törkiyä tışqı êşlär ministrı:
-Greśiyäneñ 14 yıl ütämi torğan Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse qararı turında söyläşsä, aña xörmätem artar ide. Çönki Greśiyä anda yäşäwçe törek azçılığı xaqındağı qararlarnı 14 yıl ütämi.
Çavuşoğlu beldergänçä, monnan tış, Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse Greśiyäneñ migrantlarnı kire kitärgä mäcbür itüçe qanunsız tıqşınularda küp sanda keşeneñ xoquqın bozuı turında xökem qararı çığardı.
Awrupa migrant häm sörgen itelüçelär şurası fikerençä, Afina Mäxkämäneñ saqlıq çaraların sanğa suqmawın däwam itä. Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse, monnan tış, Norvegiyägä bäyle dä bik küp imza quydı. Bu qararlar däwlätneñ balalarnı yaqlaw xezmätläreneñ êşçänlege belän bäyle. Älege oyışma iñ axırğısında Somalidan kilgän möselman ğailäneñ 16 yäş'lek ulın tartıp alıp xristian ğailägä birüe säbäple tänqıyt' utına totıldı.
Strasburgta urnaşqan mäxkämä 2016nçı yılda alman dairäläreneñ Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse kileşüeneñ 3nçe maddäsen, yäğ'ni berkemneñ dä cäfalaw, keşeleksez yäisä kimsetüçe cäza yäisä ğamälgä duçar itelmäyäçäge turındağı maddäne, Bav'yeradağı ber mäxkümgä qarata bozuın belderde. Mäxkämä, törmä wäqalätleläreneñ älege keşeneñ däwalanu kürü telägen kire qağıp, citdi psixologik häm fizik gazaplanuğa säbäpçe buluı öçen, şiqayät'çe Vol'fgang Adam Wenner faydasına qarar çığardı. Bu däğ'wa Germaniyäne keşeleksez törmä şartlarına iyä buluı turındağı xökem çığarılğan illär isemlegenä kertte.
Awrıpa şurası citkergänçä, Awrupa qıytğasında rişwätçelek, rasaçılıq häm keşe urlaw şikelle citdi keşe xoquqların bozular äle dä êşlänä. Belgeçlär bu bozularnı tikşerep sankśiyä kertüdäge citeşsezleklärneñ xoquqnıñ östenlege nisbätennän tiskäre täêsir yasayaçağı turında kisätä. Keşe xoquqları konvenśiyäsen 1954nçe yılda imzalağan illärdän berse Törkiyä keşe xoquqların üsterü häm Awrupa qıymmätlären yaqlawda qararlı. Çavbuşoğlu Germaniyneñ üze ütämägän äxlaqıy standartlarnı başqalarğa tağuınıñ barı Germaniyäneñ ışanıçlılığın kimetäçäge mäs'äläsendä kisätü yasadı.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu Yaponiyägä kitä
Ul êlekkege Yaponiyä xökümäte räise Şinzo Abenıñ räsmi cenaza cıyınında qatnaşaçaq
“İzgelek poyızdı” quzğaldı
Türkiyädän yulğa çıqqan 12nçe "İzgelek poyızdı" paqıstanlılarğa yärdäm iltä


text:
Aqmescit – Salı künü oktâbrniñ 14-nden başlap, rusiyeli Qırımda resmiy olaraq ealini cedvelge alıp başladılar. Yarımada sakinlerine 33 sualden ibaret anketanı toldurmağa berecekler. Qırımlılıarnıñ bir qısımı soravda iştirak etmege istemey: bazıları, şahsiy malümatnı bermege saqınalar, digerleri Qırımnıñ Rusiyege qoşulğanına qarşı çıqqanı içün qatılmaycaqlar. Uquqiy taraftan özüni nasıl alıp barmaq kerek ve iştirak etmege istemegenler cezalanacaqlarmı? Qırım.Aqiqatnıñ bu kibi suallerine mütehassıs cevap berdi.
Soravda göñülli olaraq iştirak etmeli, onıñ içün adamlar isteseler malümatnı berirler, istemeseler yoq. Bunı insan aqları boyunca Qırım missiyasınıñ reis muavini Olga Skripnik ayırıca qayd ete.
«Bütün kerekli malümat devlet organlarınıñ, misal içün Federal migratsion hızmetiniñ qolunda bar. Olar aytqanı kibi, aman-aman episi qırımlılar pasport aldılar, demek, qorantanıñ terkibi, propiska ve diger malümatlar aqqında habereri bar. Sorav neticesinde elde etilgen malümat qoşma sayıla, yani onı gönülli olaraq bereler», – dey Skripnik.
Onıñ içün, Rusiye statistika hızmeti hadimi, sakinniñ razılığı olmadan evine kirecek olsa, bu Rusiye Federatsiyası qanunnıñ bozuluvı sayılacaq. «Er insannıñ üz evine başqasını yibermemege aqqı bar, çünki bu taqiq işleri degil, mahkeme qararı da yoq», – dey uquq qorçalayıcı.
Bundan da ğayrı, insan öz degerlik, namusını, şahsiy ayatına toqunmamazlıqnı qorçalay bile. «Bir de bir adam, ondan istenilgen malümat şahsiy ayatına kirişüv kibi saysa, bu malümatnı bildirmey bile», – dey Skripnik.
Belli ki, anketada olğan suallerge cevap bererek, yarımada sakini doğğan yeri, tarihi, grajdanlığı, millet, tuvğan tili aqqında bilgi bermek kerek. Bunen beraber, migratsiya, tasil, qazanç, iqtisadiy faalligi, evlilik, doğum kibi suallerge cevap berecek. Ayırı sualler yaşayış şaraitlerinen bağlı olacaq (abadanlaştıruv çeşitleri, sanitar-gigiyenik şaraitleri, daire meydanlığı, odalarnıñ sayısı ve ilâhre).
Qorquzuv usullardan biri – para cöremesi
Soravda iştirak etmege istemegen şahıslarğa Skripnik, Rusiye Federatsiyasınıñ qanun maddelerine esaslanmağa tevsiye ete: 23-nci madde («Er kimniñ şahsiy ayatqa, şahsiy ve aileviy sırnıñ saqlap qalmasına, namusınıñ qorçalanmasına aqqı bar»), 25-nci madde («Ev toqunmamaq kerek. İç bir kimse saipniñ iradesine qarşı onıñ evine kirmez, tek qanun boyunca ya da mahkeme qararına köre bunı yapmaq mümkün») ve 51-nci madde («İç bir kimse özüne, eşine, yaqın soyuna, federal qanun belgilegen şahıslarğa qarşı şaatlıq yapamaz»).
İnsan aqları boyunca Qırım missiyası reis muavininiñ fikirince, malümatnı gizlegen, ya da yañlış malümat bergen şahıslarğa qarşı 100 rubleden başlap, 300 ruble miqdarında para cöremesi belgilenmeycektir.
«Zanımca, bunı yapmazlar, yalıñız qorqutmaq içün aytalar», – dey Skripnik.
Aksi alda, bedava uquqiy yardım köstergen, insan aqları boyunca Qırım missiyasına muracaat etmege tevsiye ete. «Malümatnı yazıp alğan şahıslarnıñ bütün qanunsız areketlerine mahkemede şikâyet etilecek», – dedi uquq qorçalayıcı.
Devlet statistiksı Federal hızmeti reberi Aleksandr Surinov aytqanı kibi, soravda iştirak etmege red etken insannıñ, anketada tek cınsı ve yaşı qayd etilecek. Aynı zamanda, red etüvni tasdiqlağan bir de bir vesiqanı imzalamağa kerek degil.
Qayd etmeli ki, 2010 senesi bütün Rusiye ealisiniñ cedvelge aluv tedbirinde tek 1,2 million adam iştirak etmedi.


text:
Usı jıldıń 6-19-iyun kúnleri Qazaqstan milliy agrar ilim izertlew universiteti «Agrobiznesti basqarıw hám shólkemlestiriw» kafedrası tárepinen «Jasıl ekonomika»nı rawajlandırıw atamasında Jasıl ekonomika jazǵı mektebinde seminar bolıp ótti. Seminarda Qaraqalpaqstan Respublikasınan Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti professorı Gulnaraxan Utemuratova «Jasıl ekonomika»nı rawajlandırıwda mámleketlik jeke sherikshilikti rawajlandırıwda Ózbekstan Respublikasınıń ámelge asırıp atırǵan reformaları temasında onlayın lekciya oqıdı.
Qazaqstan milliy agrar ilim izertlew universitetinde hár jılı Xalıqara jazǵı mektepti ótkeriw dástúrge aylanǵan, onda studentler jazǵı bilim hám ilimiy izertlew jumısları menen tájiriybe almasıwı múmkin, bul mektep tiykarınan oflayn rejimde ótkeriledi.
Ótken eki jıl dawamında Koronavirus pandemiyası sebepli onlayn ótkeriwge májbúr boldı. Mekteptiń maqset hám wazıypası insannıń ekonomika hám qorshaǵan ortalıqqa bolǵan múnásibetin túsindiriw. Jasıl ekonomikanıń maqseti qorshaǵan ortalıqtı jaqsılaw hám tábiyǵıy resurslar jetispewshiliginiń aldın alıw menen birge, adamlardıń párawan turmısın jaqsılawǵa qaratılǵan.
Mektepte «Jasıl ekonomika»nı rawajlandırıw boyınsha bayanatlar, sheberlik saatları, kárxanalarda jergilikli hám sırt el alımları qatnasıwında sabaqlar, sáwbetler ótkerildi. Seminardı ótkeriwden maqset dúnyada, sonday-aq, Qazaqstanda «Jasıl ekonomikanı»nı rawajlandırıw mashqalaların úyreniw hám olardı sheshiw jolların tabıw bolıp esaplanadı. «Jasıl ekonomika jazǵı mekteb»ine 60 student dizimnen ótken bolıp, solardan 20 student oflayn rejimde, 40 student onlayn rejimde oqıydı.


text:
Bağçasaray
Bağçasaray (ukraince Бaxчиcapaй, rusça Бaxчиcapaй) – cenüp-ğarbiy Qırımda tarihiy bir şeerdir, Qırım Hanlığınıñ sabıq paytahtı, Bağçasaray rayonınıñ merkezi. Qırımnıñ İçeri dağ sıralarınıñ capında, Çürük Suv özeniniñ yılğasında buluna. Qırımnıñ paytahtı olğan Aqmescit ve Bağçasaray arasındaki mesafe 38 km.
Coğrafiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
İklim[deñiştir | kodunı deñiştir]
İklimi yarım qurğaqlı, issidir, yımşaq qış ile. Yanvarniñ orta arareti +0,3 °C, İyülniñ orta arareti +21,7 °C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 500 mm.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bugünki Bağçasaray toprağında evel-ezelden bir qaç meskün yer bar edi. XVI asırnıñ birinci yarımında şeer meydanğa kelgen vaqıtta üç esas meskün yer bar edi: Qırq Yer qalesi (şimdiki Çufut Qale), Salaçıq ve Eski Yurt köyleri. Salaçıqta ve Qırq Yerde Altın Ordu zamanlarından berli memuriy merkezler bar edi. XV ile XVI asırlarnıñ sıñırında I Meñli Geray Salaçıqtan iri paytaht yaptırmaq niyetinen anda qurucılıq başlattı. 1532 senesinece Salaçıq Qırım Hanlığınıñ paytahtı edi. İşbu senede Meñli Geraynıñ oğlu I Sahib Geray Salaçıqtan 2 km uzaqlıqta yañı han rezidentsiyasınıñ temelini qoydurıp onı Bağçasaray dep adlandırdı. Soñ yañı han rezidentsiyasınıñ etrafında şeer meydanğa keldi.
XVII asırnıñ ortalarında Bağçasarayda 2000 ev bar edi. Olardan üçte biri yunanlarnıñki edi. 1736 senesi Kristof Minih yolbaşçılığı altında Rusiye ordusı şeerni bütünley yaqtı. Bugüngece saqlanılıp qalğan han saraynıñ yapıları 1740-1750 seneleri şeerniñ ğayrıdan tiklenüvi ketişatında quruldı. 1794 senesi Bağçasarayda 5 degirmen, furunlar, sepici, demirci, ayaqqap, tüfek ustahaneleri, bayağı ticaret evleri ve tükânlar, 17 kervan-saray bar edi.
XIX asırda ve XX asırnıñ başında şeer qırımtatarlarnıñ medeniy ve içtimaiy yaşayışlarınıñ merkezi edi. 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatar halqınıñ sürgünligine qadar Bağçasaray ealiniñ çoqluğını qırımtatarlar teşkil etken 3 şeerlerden biri (Qarasuvbazar ve Aluştanen beraber) edi.
Eali sayısınıñ dinamikası[deñiştir | kodunı deñiştir]
- 1930 — 10 450 kişi (7420 qırımtatar, 1850 rus, 315 yeudi, 205 yunan, 185 ukrain, 50 alman, 30 ermeni, 30 bulğar, 365 başqaları).
- 1939 — 10 891 kişi
- 1989 — 25 363 kişi
- 2006 — 26 400 kişi
Rayonlarğa resmiy sayılmağan bölünüvi[deñiştir | kodunı deñiştir]
Zemaneviy Bağçasaray meydanlığı tahminen teñ kelgen bölüklerden ibarettir. Bu – Eski şeer, Yañı şeer ve yañı qırımtatar maalleleridir. Eski şeer Çürük Suv özeniniñ tar deresinde buluna. Bağçasaraynıñ bu rayonı orta asırlardan qalma yerleşüvnen (yani tar, qıyış soqaqlarnen) ve eski, deñişmegen qırımtatar evlernen ayırıla. Ulu Vatan cenkinden soñ qurulğan maallelerge Yañı şeer deyler. Şeerniñ üçünci bölümini 1990 seneleri sürgünlikten qaytqan qırımtatarlar qurdılar. Cenkten soñ Eski Yurt, Aziz, Aqçoqraq ve Salaçıq (Staroselye) köyleri şeerniñ terkibine kirsetildiler.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Hansaray - Qırım hanlarınıñ sarayı Bağçasaraynıñ eñ müim tarihiy abidesidir. Saraydaki Közyaş çeşmesi Aleksandr Puşkinniñ “Bağçasaray Çeşmesi” (rusça «Бaxчиcapaйckий фoHTaH») eserinde şereflengen. Salaçıq maallesinde Zıncırlı medrese ve onıñ yanındaki I Hacı Geraynıñ dürbesi buluna. Şeerniñ yanında erkekler hristian keşişhanesi (CBяTo-ycпeHckий MoHacTыpb) ve orta asırlardan qalma Çufut Qale (sıq “qoba şeeri” olaraq adlandırıla) bar.
İçtimaiy saa[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerde ihtisasiy oquv yurtu, qurucılıq tehnikumı, tabiat evi, seyaat ve kezintiler bürosı çalışalar.
Resimler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Bağçasaraynıñ şeer forumı
- Hansaraynıñ resmiy saytı
- Bağçasaraydaki Hansaraynıñ fotogalereyası
- «Qobalı şeer» Çufut Qale
- Bağçasaraynıñ videosı
- "Bütün Qırım avuç üstünde" saytı. Bağçasaray: raatlıq, tarih, foto, Bağçasaraydaki mahsus itibarğa lâyıq yerler, veloturizm, iklim 23 sentâbrniñ 2007 s. arhivlengen.
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Qurucılar, Keriç köprüniñ demiryol qısmınıñ ayaqlarını qurıp bitirdi. Bu aqta noyabr 12-sinde “Qırım köprü” rusiye haber merkezi bildire.
“Bu sadece demiryol içün köpür ayaqları qurulışınıñ bitirilüvi degil. Bu demek ki, “Qırım köprü”niñ bütün ayaqları azır - em avtomobil yolu, em demir yolu. Bu ayaqlar içün biñlerce qazıqlar büyük terenlikke daldırılğan: kimer yerlerde terenlik 100 metrden çoq”, - dep “Stroygazmontaj” rusiye şirketiniñ müdirler şurasınıñ reisi Arkadiy Rotenbergniñ sözlerinden yaza haber merkezi.
Haber merkezinde qoştılar ki, Keriç boğazında farvater ve Qırım yalısı arasında №254 ayaq soñki qurulğan edi.
O farqlı köşelerde 70 metrge daldırılğan 16 borulı qazıqta tökülgen temelden ibaret.
“Ayaq, leyha seviyesine qadar köterildi - bu deñiz seviyesinden 33 metr, yani qararnen 12 qatlı binanıñ öksekligi. Soñki basamaq, onıñ yuqarı qısımlarınıñ - ileride tayançlar qoyulacaq yeriniñ - betonlaması edi.Olarnıñ üstüne köpür közleri qoyulacaq”, - Keriç köprüniñ qurulış leyhasınıñ başı Aleksey Dvoyeglazovnıñ sözlerinden yaza haber merkezi.
Avropa Birligi (AB) Keriç köprüniñ qurulışında iştirak etken rusiyeniñ altı şirketine qarsı sanktsiyalar kirsetti. Bu qarar AB-niñ resmiy jurnalında derc etildi. Olarnıñ arasında rusiyeli iş adamı Arkadiy Rotenbergniñ eki şirketi: PAO “Mostotrest” ve OOO “Stroygazmontaj” bar. Daa evel bu şirketlerniñ ekisi de amerikan sanktsiya cedveline kirsetilgen edi. AB-niñ cedveline AO "İnstitut Giprostroymost – Sankt-Peterburg", AO "Sudostroitelnıy zavod "Zaliv", OOO "Stroygazmontaj – Most" ve Vologda şeeriniñ AO "VAD" de bar.
Oktâbrniñ 4-nde yapılarnıñ qurğulanuvı vaqtında Keriç köprü demiryol qısmınıñ közü suvğa tüşti.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşna qısmı mayısnıñ 16-nda yengil maşnalarğa açılğan edi. Oktâbr 1-inde yük naqlitatı yürüşi açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı soñuna qadar daa qurulmadı.
«Qırım demiryolunıñ» rus müdiri Aleksey Gladilin, Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğan soñ andan qomşu Rusiyeniñ 11 şeerinden yolcu trenleri keçecegini ilân etken edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kreml tarafından halqara uquq bozulğanınıñ daa bir delili ola, dep aytqan edi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılışını tenqit ettiler. Ukraina tarafı, 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığana dair añlaşmadan çıqqan edi.


text:
İşğal etilgen Aqyarda Ukraina tarihı ve Golodomor aqqında kitaplarnı çöplükke atalar. Bunı salı künü, dekabr 30-da, öz Facebook saifesinde «Lâqayt qalma!» Bütünukrain cemaat teşkilâtınıñ icraiy müdiri Oksana Levkova bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, kitaplarnı tek atmay, olarnı atta yaqa ediler.
«Qırımnıñ rus işğalcileri bu kibi kitaplarnı ğayeviy ceetten havflı olaraq tanıy. Aqyar şeerinde Golodomor (esasen Donbass Açlığı), Holodnıy Yar, Geroyev Krut, ukrain gimni, tuğrası ve diger timsalleri aqqında bütün malümatnı çöplükke ata ve yaqalar. Meraqlası şunda ki, rus edebiyatına rusiyeliler tiymey. Rus tilinde yazılğan er şey olar içün Rusiyelidir», – dep haber etti Oksana Levkova.
«Lâqayt qalma!» Bütünukrain cemaat teşkilâtınıñ icraiy müdiri şunı da qayd etti ki, kitaplarnıñ bir qısmını Aqyardaki teşkilât azasınıñ yardımı ile qurtarıp oldılar.
Evel Oksana Levkova işğal etilgen Qırımda ukrain edebiyatınıñ yoq etilüvi aqqında bildire edi.
Faaller ateşten çıqarılğan kitaplarnı separatistlerden azat etilgen territoriyalarda çalışqan Donbass ocalarına berdi.
«Lâqayt qalma!» Bütünukrain cemaat teşkilâtı doquz yıl devamında çalışa. Teşkilâtnıñ teşebbüsi ile ukrain tili, edebiyatı, medeniyetiniñ saqlanuvı ve inkişafı içün bir sıra tedbirler keçirilgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Saudi Arabistan resmiy seviyede Qırımnıñ Rusiye tarafından işğalini qabul etmey, amma yarımadadan acılıqqa ketken musulmanlar devletke rusiyeli pasportlarnen kele. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında «Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov bildirdi.
«Qırım sakinlerini soñki vaqıtları acılıqqa Saudi Arabistanğa tek Rusiye Federatsiyasından turistik şirketler yollay... Qıral, nazirler siyasiy seviyesinde Saudi Arabistan Qırım işğalini qabul etmey, onı rusiyeli olğanını tanımay. Amma mesele Hacnen bağlı olsa, Saudi Arabistan Qırımdan musulmanlarğa rusiyeli pasportlarnen acılıqqa kelmege problemsiz imkân bere. Bundan da ğayrı, Qırım diniy idaresiniñ temsilcileri er sene Saudi Arabistanğa Qırımdan acılar içün kvota imzalamaq içün bara», – dep ayttı İsmagilov.
Bundan da ğayrı, müfti qayd etti ki, Rusiye turistik şirketleri işğal etilgen Qırım acılarına Mekkege acılıqqa barmaq içün «ihtimalsız kiçik» fiyatlar yaptı.
«Avropa ve Rusiyede iç bir yerde böyle fiyatlarnen barmaylar, bu fiyat mahsus eksiltildi, kimse, acı tölegen ve kerçek fiyat arasındaki farqnı töley. 2014 senesi aytılğan edi ki, bunı acılar içün yerli Qırım büceti tölegen edi», – dep qayd etti İsmagilov.
Sentâbr 12-15 künleri bütün dünya musulmanları Qurban bayramını qayd ete. Bu, acılıq bitkenini ifadelegen, bayram Oraza bayramından 70 kün keçken soñ, Hicri taqvimge köre Zilhicce ayınıñ 10-uncı kününde İbrahim peyğamberniñ oğlunı qurban etmege azır olğanına bir hatıra olaraq qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva, Rusiye akimiyeti qırımlılarnı milliy ve etnik mensüpligine köre taqip etmege devam ete, dep tüşüne. Bu şekilde o, noyabrniñ 12-nde Rusiye mahkemesiniñ Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca altı qırımlığa çıqarğan ükümni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında izaatladı.
«Bu, diger qabaatlayıcı ükümler kibi, Qırımdaki ve Rusiyedeki lafta mahkemeler kibi açuvlandıra. Bu büyük apis cezaları. Amma epimiz añlaymız ki, bu davalar boyunca aqlayıcı ükümler yoq. Çünki Rusiye Ukraina vatandaşlarını Ukraina tarafdarları olğanı içün, qırımtatarlarnı ise millet ve din mensüpligine köre taqip etmek içün terrorizm ve ekstremizm ile küreş qanunlarını qullana. Biz devlet ve aq qorçalayıcılar olaraq bunı etnik sebeplerden taqip olaraq tasnif etemiz», – dep ayta Taşeva.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Rusiyeniñ Amnesty International reisi Aleksandr Artemyev işbu ükümni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Oblıctıq fïlarmonïya bacşılığı «Rwxanï jañğırw» bağdarlamacınıñ ayacında kompozïtor, dawılpaz dïrïjer, Altı Alaştıñ ardaqtı ulı, Xalıq qaharmanı Nurğïca Tilendïevtiñ şığarmaşılığına arnalğan «Öz elim!» attı koncerttik bağdarlamamen jaña mawcımnıñ şımıldığın türdi.
Äcem änder äwelep, küyler kümbirlegen koncert barıcında QR eñbek ciñirgen qayratkeri, dïrïjer Muxtar Raxmanqulovtıñ jetekşiligimen qazaq ult acpaptar orkectri änşilerdi cüyemeldep otırdı. Öz kezekterinde «Alataw» folklorlıq, «Käwcar» vokaldıq ancamblderi, QR mädenïet qayratkeri Anna Vwnder, Oñal Azamatova, Maralbek Babaqulov, Torğın Orınbaeva, Ğanï Mätebaev, Mädïna Cağınbekova, «Merey» dwéti jäne özge de änşiler öner körcetip, zalğa jïnalğan körermenderdi än qanatında terbetti.
Keş barıcında Nurğïca Tilendïev twralı 10 mïnwttıq derekti fïlm körcetildi. Koncerttiñ şımıldığı «Ata tolğaw» küyimen türilgeni de köñilge qondı. Conday-aq, «Älqïcca», «Añcaw», «Qaban jıraw», «Köş kerwen», «Maxambet» cekildi äygili küyler de körermenderdiñ köñilin tolqıttı. Al Nurğïca Atabayulınıñ «Alataw», «Öz elim!», «Carıjaylaw», «Äje twralı än», «Jüregim meniñ», «Künder-ay», «Araldağı jeñeşe», «Bizdiñ ağay tamaşa» cındı jürek qılın şertetin, noctalgïyalıq cezimderdi terbeytin ğalamat änderdi şırqalğanda jurtşılıq qoşemetin ayamay, qocıla şırqap otırdı.
Änmen ädiptelip, küymen kömkerilgen koncertte qazaq eliniñ ayawlı ulınıñ ğalamat twındıları orındalğanı köñildi toğaytadı. Jaqcı än de jaqcı cöz cekildi jan cemirtedi. Äcem änniñ ırğağında cezimderi tolqınday twlap, rwxanï kemeldengen tarazdıqtar äni men mäni, cäni janı jaracqan cïqırlı cazdı cağınğanı anıq añğarılıp turdı. Ocıdan-aq qazaqtıñ jan jüregimen önerge, öleñge jaqın ekenin añğarwğa boladı. Munı biz jurtşılıqtıñ janarınan cezingendey küy keştik.
Tabïğat ABAÏLDAEV,
«Aq jol».


text:
Qırımda aprel 1-den itibaren şeerlerara qatnağan trenlerniñ sayısı arttırıla. Bunı cumaaqşamı künü, mart 26-da, «Qırım demir yolu» devlet müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Elektriçkalarnıñ yolu: Aqmescit – Bağçasaray – Aqmescit, Aqmescit – Ermeni Bazar – Aqmescit, Kezlev – Bağçasaray, Aqmescit – Kefe – Aqmescit, Keriç – Ermeni Bazar – Keriç, Kefe – Keriç – Kefe, Aqmescit – Keriç – Aqmescit.
Bundan ğayrı, №6932 Aqyar – Aqmescit elektrik treni Aqmescit stantsiyasına qadar qatnaycaq, No 6942 Aqmescit – Ostrâkovo Aqmescit yük stantsiyasında toqtaycaq.
Rusiye trenleri lâğu etilgen soñ ve Ukraina ile demir yol alâqaları toqtatılğan soñ yarımadada yalıñız Aqmescit-Moskva treni qaldı, o, Keriçten keçe.


text:
Yaltada keçirilgen eki künlik plenar toplaşuvlarından soñ «Qırımda İslâm tasili» halqara ilmiy-ameliy konferentsiyasınıñ iştirakçileri rezolütsiyanı qabul etip, Rusiye ve Qırım akimiyetlerinden Qırımda ilâhiyat saasında mütehassıslarnı azırlaycaq İslâm universitetiniñ açılmasına yardım etmege rica ettiler.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bundan ğayrı, konferentsiya iştirakçileri Bağçasaraydaki Zıncırlı medrese kompleksiniñ arheologik tedqiqleriniñ keçirilmesini teklif etmek, «Zıncırlı medreseniñ altın kitap fondu» elektron bazasını şekillendirmek içün kütüphane fondları, Qırım, Moskva ve Sankt-Peterburg arhivleriniñ ögrenilmesini teşkil etmek, Qırımnıñ devlet müessiselerinde «İslâmşınaslıq» bölüginiñ açılmasına isse qoşmaq müim olğanını tüşüneler», – dep aytıla beyanatta.
Konferentsiya Yaltada keçken raatlıq künleri başlandı. Onıñ maqsadı – Qırımda islâm ilimi, tasili ve maarifiniñ tarihı ile tanış olmaq, qırımtatarlarnıñ ilâhiyat ve tasil mektebiniñ ğayrıdan canlanması yollarını belgilemektir.
Konferentsiya işinde Altın Ordu ve Qırımnıñ hanlar zamanı, Tavriya güberniyası ve Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti devirlerinde islâm tarihınıñ mütehassısları iştirak etti.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları tarafından tevqif muddetleriniñ uzatılmasına qarşı bergen apellâtsion şikâyetleri boyunca menfiy qarar aldı. Bunı Qırım.Aqiqatqa qabaatlanğanlardan birisi Uzeir Abdullayevniñ advokatı Sergey Legostov söyledi.
Legostov: «Yalıñız Uzeir Abdullayev aqqında ayta bilem – oña uzattılar ve qalğanlarğa da büyük ihtimal ile uzattılar. Olar apiste aprelniñ 11-ne qadar qalacaqlar», – dedi.
Qabatlanğanlarnıñ daa birisi, Emil Cemadenovnıñ advokatı Edem Semedlâyev de, «Qırım birdemligi» faaliyetçileri tarafından derc etilgen videomuracaatta, apellâtsiya boyunca menfiy qarar alındı, dedi.
Martnıñ 6-sında Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca oturışuv qapalı rejimde keçe edi. İş figurantlarınıñ aqrabaları ve dostları bu sebepten şikâyetler yaza ediler.
Fevralniñ başında Rusiye mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnı aprelniñ başına qadar apiste qaldırdı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Ekimler Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ ciddiy yürek problemaları bar olğanını belgiledi. Buña baqmadan, rusiyeli FSB, Umerovnıñ mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi içün, onıñ hastahaneden çıqmasını talap etmege devam ete.
Bu aqta Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde İlmi Umerovnı hastahanede ziyaret etkeninden soñ yazdı.
«Tıbbiy talil neticeleri quvandırmay. İlmi ağanıñ yüreknen bağlı ciddiy problemaları bar... Şimdiki vaqıtta o, mahsus tıbbiy yardımğa muhtac. Bu arada, elde etilgen malümatqa binaen, FSB idaresi taqiqatçısı, Umerovnıñ işi boyunca apellâtsiya mahkemesiniñ qararı qabul etileceginden evel onı hastahaneden çıqarmağa ve aynı vaqıtta onı mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçirmek içün mahsus psihiatrik dispanserge ketirmege ep tırışa. O yerde oña kerekli tıbbiy yardım kösterilecekmi, belli degil», – dep yazdı Celâl.
Nariman Celâl qayd etti ki, ekspertiza yerine, İlmi Umerovnıñ sağlığına ilâc vastasınen ya da diger usulnen tesir etile bile.
«Uquq qoruyıcılar İlmi Umerovnıñ ruhiy sağlığını yaramay köstermege, yani, bütün onıñ aytqan sözlerini ve siyasiy qıymet kesüvlerini sağlam olmağanını köstermege tırışa, bunen beraber, belki, onı sentâbr ayınıñ ortasında keçirilecek saylavlarnıñ yekünlenecegine qadar etraf müitten ayırmağa tırışa», – dep qayd etti Meclis reisiniñ muavini.
Qırımtatar Milliy Meclisinde Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti Aqmescitteki hastahane ekimlerini sıqıştırğanı aqqında malümatnı teşkereler. Bu aqta bundan evel Meclis reisi Refat Çubarov bildirgen edi.
İlmi Umerovnıñ rusiyeli adliyecisi Mark Feygin matbuat konferentsiyası devamında qayd etti ki, onıñ imaye etken kişi, mahküm etilgen olsa da, sağlıq alı sabebinden cezasını toldurıp olamaz.
Bu mesele boyunca rusiyeli uquq qoruyıcı organlarınıñ izaatı yoq.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit hastahanesine infarkt havfı ile alıp kettiler. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressi qırımtatar halqına muracaat etip, dünyanıñ angi köşesinde yaşağanına baqmadan, Qırımıñ işğalden azat etilmesi oğrunda, Vatanı, Qırımda öz-özüni belgilev aqqı oğrunda küreşmege çağıra.
Vesiqa Ankarada Kongress toplaşuvında, bazar künü, avgust 2-de, qabul etildi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Kongres iştirakçileri qırımtatar cemaat teşkilâtlarına, siyasiy ve içtimaiy müessise, milliy matbuat vastalarına ve qırımtatar milliy küreşine qol tutmağa istegenlerni Bütündünya qırımtatar kongressi etrafında birleşmege çağıra.
Muracaatta demokratiya yolu ile saylanılğan Qırımtatar Milliy Qurultayı, Qırımtatar Milliy Meclisi ve Bütündünya qırımtatar kongressine qol tutmaq ve öz faaliyetinde olarnıñ qararlarına riayet etmek çağıruvları bardır.
Bundan da ğayrı, qırımtatarlarnı qırımtatar tili ve milliy degerlerniñ saqlanıluvına ve canlandırılmasına, zemaneviy til ve medeniy müessiselerniñ teşkil etilmesine qoşulmaq, özara ve ailelerde ana tilinde laf etmege rica eteler.
Kongress vekilleri yarımadanı işğalden sebep terk etken qırımtatarlarnı Vatanı – Qırımğa qaytmağa çağıralar.
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçe. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar. Bundan da ğayrı, yarımadağa kiriş Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yasaq etildi. Kongresske Meclis azalarınıñ çoqusı kelip olamadı. Olarnı forumnıñ keçirilüv künü «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ «Qırım birdemliginiñ» faalleri Lutfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyevanıñ memuriy davaları boyunca oturışuvı bugünge daa keç bir saatqa qaldırıldı. Bu aqta aq qorçalayıcılarnıñ advokatlarına mahkeme yazıhanesi haber etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mahkeme Saliyevanıñ davasını saat 12-de ve Zudiyevanıñ davasını saat 14-te baqacaq.
«Mence, esnas standart olacaq. Tünevinki tutuvlarda körgenimiz kibi, quvetçilerniñ usulları tek qadınlarnıñ yüreklerinde degil, aqaylarınıñ yüreklerinde de qorqu doğurmaqtan ibaret», – dep izaatladı mahkemeniñ başqa vaqıtqa qaldırıluvını advokat Lilâ Gemeci.
Rusiye quvetçileri mayısnıñ 30-nda eki qırımtatar faalini tuttı: aq qorçalayıcı ve vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyevanı ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyevanı.
Ekisi de Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden qabaatlana – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı. İşbu madde boyunca memuriy apis cezası berile.
Zudiyevanıñ aytqanına köre, dava malümatlarında qullanıcı Tagir Minibayevniñ 2014 senesi aprel ayında paylaşqan yazısı bar, Zudiyeva anda qayd etile.
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin dünya toplulığını mayısnıñ 30-nda ilhaq etilgen Qırımda tutulğan qırımtatar aq qorçalayıcıları Lutfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyevanıñ azat etilüvini talap etmesine çağırdı.
Al-azırda Qırım ve qomşu Rusiyeniñ müessiseleri bir de bir izaat bermediler.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qıtaiy Ukraina ile sıñırda, Canköy kiriş noqtasında, ant sözlerinden vazgeçken ve Rusiye Silâlı quvetleri ile añlaşma tizgen birinci Qırım arbiyi yaqalandı, dep haber ete TSN.
Nikolayev vilâyetinde doğğan asker eki yıldan beş yılğa qadar apske alına bile. Ukraina arbiy prokuraturasınıñ taqiqatçısı bildire ki, bu asker Ukrainada birinci olıp yaqalandı.
Neşirniñ malümatına köre, bir yıl evelsi Vladimirniñ bölüginde çoqusı Rusiye tarafına keçti. Apske alınğannıñ anası 22 yaşında oğluna tüşünmege rica etkenini bildire.
«Men aytqan edim, er şeyni taşlap, evge qayt. O, razı olmadı, balalarını qaldırmaycağını ayttı. Kimse doğru yolnı köstermedi, şimdi ise peşman ete, lâkin keç oldı. Qanun qanundır», – dedi o.
Malüm ki, arbiy prokuratura keçken sene Rusiye işğal etken Qırımda qalğan aman-aman 5 biñ arbiyni devlet hainliginde qabaatlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde rusiye silãhlı küçler 15 tintüv, 79 tutuqlama, 93 sorğu keçirdiler. İlk altı ay devamında 67 adam hapiske alındı. 166 kere adaletli mahkeme haqqı, 19 defa fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozuldı. Şundan da ğayrı, 18 kere Qırım mahbüslerniñ yeri deñiştirildi. Talilde cenk başlağanından berli Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarınıñ bozuvları haqqında da malümat mevcut.
Ukraina ‘Ukraina tamır halqları haqqında’ UQ-nıñ amelge keçrilmesi içün ilk qanunnı qabul etti
Salı künü, 23 avgustta, Ukraina Nazirler Kabineti ‘Ukraina tamır halqı temsil organınıñ huquqiy statusını belgilev ve lãğu etüv tertibi’ adlı qanunnı qabul etti.
Ukrainanıñ cenübiy rayonında insanlarnıñ sağlığı, iqlim deñişmesi ve ekologik şartlarnıñ tendentsıyası
Viktor Karamuşka, Svetlana Boyçenko, Tatyana Kuçma ve Yelena Zabarna.
Qırımtatar faal cemaatçılarnıñ tintüv ve tutuqlamaları munasebetinen QRM beyanatı
Cumaaqşamı künü, 11 avgustta rusiye silãhlı küçler Canköy rayonında 6 qırımtatar evinde tintüv keçirdiler.
QRM ‘Halqara tamır halqlar künü haqqında ne bilesiñ?’ adlı testni taqdim ete
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü arfesinde #LIBERATECRIMEA informatsıon kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan testni taqdim ete. Her bir ukrain, 10 sualge cevap berip, mezkür kün haqqında öz bilgilerni teşkire bilecek.
‘Çeşitlilik zenginliktir! Ukraina tamır halqlarnı saqlayıq’: QRM Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatsıon aktsıyanı başlay
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatıon aktsıyanı başlay. Her kesni bizge qoşulmağa davet etemiz.
Çeşitlilik zenginliktir! Ukraina tamır halqlarnı saqlayıq’: QRM Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatsıon aktsıyanı başlay
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatıon aktsıyanı başlay. Her kesni bizge qoşulmağa davet etemiz.
İşğal etilgen Qırımda ekologik-iqlimiy diskriminatsıya haqqında araşatırma taqdim etildi: nasıl keçti
Cuma künü, 29 iyülde Qırım MC Ukraina Prezidenti Temsilciliginiñ ofisinde QRM ekspertleriniñ ‘İşğal etilgen Qırımda ekologik-iqlimiy diskriminatsıya: esaplama ve telüke’ araştırmanıñ taqdimi olıp keçti.
Ukraina etnocemiyetleri cenk şaraitinde faaliyetini muzakere ettiler
Cumaaqşamı künü, iyülniñ 21-inde Ukraina medeniyet ve informatsıya siyaseti Nazirliginde Ukraina etnocemiyetlerinen körüşüv keçirildi. Cemiyetler Ukraina terrritoriyasınıñ bütünligini tiklenilmesinen öz birdemligini bildirdiler.
QRM iqlim deñişmesi boyunca BMT(OON) konventsıyasınıñ nezaretçisi olacaq
Qırımtatar resurs merkezi iqlim deñişmesi boyunca OON konventsıyasınıñ nezaretçisi olaraq teklif etilgen edi. Bu da, QRM BMT(OON) iqlim deñişmesi boyunca konferentsıyasında faal iştirak etmege imkãn bere.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde rusiye silãhlı küçler 15 tintüv, 79 tutuqlama, 93 sorğu keçirdiler. İlk altı ay devamında 67 adam hapiske alındı. 166 kere adaletli mahkeme haqqı, 19 defa fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozuldı. Şundan da ğayrı, 18 kere Qırım mahbüslerniñ yeri deñiştirildi. Talilde cenk başlağanından berli Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarınıñ bozuvları haqqında da malümat mevcut.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi iyün ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi iyün ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 2 tutuqlama, 5 hapis, 3 sorğu, 4 cöreme qararı yüz berdi. Adaletli mahkeme haqqı 17 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı 7 kere bozulğanı belli. Daha da tafsilãtlı malümatnı esabatımızdan ögrenmek mümkün.
Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde 2022 senesi mayıs 31-ine insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, cenk başlağanından berli 147 tutuqlama, 21 tintüv, 7 hapis, 21 öldürüv qayd etildi. Esabatta sorğu, işkence, işğalcı hakimiyet hadimlerini qanunsız tayin etilmesi, barışıq toplaşuv haqqı ve diger haqlarınıñ bozuvlarına ayrıca diqqat ayırdıq.
‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 8 tutuqlama, 13 hapis, 10 sorğu, 2 cöreme qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 18 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 2 defa bozuldı. Daha tafsilãtlı malümatnı esabatımızda tapmaq mümkün.
Qırımtatar sürgünlik qurbanları halqara seviyede añıldı
Çarşenbe künü 18 mayısta, qırımtatar sürgünlik qurbalarınıñ hatırasına halqara matem onlayn mitingi keçirildi. Miting bütün dünyada seyir etildi, qırımtatarlarına öz destegini bildirmek içün ise Latviya,Türkiye temsilcileri, vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyalarınıñ reintegratsıya Nazirligi, faaller, siyasetçi, diplomat, qırımtatar ve ukrain diasporalarınıñ temsilcileri qoşuldılar.
‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.
Qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile QRM-niñ informatsıon kampaniyası İvano-Frankovskta taqdim etildi
2022 senesi 18 mayıs künü Qırımtatar resurs merkezi bütün Ukraina boyunca qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebetinen informatsıon kampaniyasını başlattı.
Zarema Bariyeva BMT(OON)da işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti haqqında añlattı
Qırımtatar resurs merkeziniñ meneceri Zarema Bariyeva BMT(OON) tamır halqlar boyunca daimiy forumnıñ 21 sessiyasında işitirak etti. Öz çıqışında işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti, bu sahada QRM faaliyeti haqqında añlattı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 3 tintüv, 2 tutuqlama, 15 hapiske aluv, 2 sorğu, 6 kere para cezasına mahküm etüv yer aldı. Bir kere fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozulğanı belli. Daha tafsilãtlıca esabatımızdan ögrenmek mümkün.
Qırım işğaliniñ bedeli- insan haqlarınıñ 7067 kere bozulması
Cuma künü, dekabrniñ 10-unda bütün dünyada insan haqları Künü qayd etile. 1948 senesi aynı şu künü OON baş assambleyasınıñ 3-ünci sessiyası ketişatında insan haqlarınıñ umumiy Deklaratsıyası qabul olunğan edi. Mezkür vesiqa halqara seviyede esas vatandaşlıq, siyasiy, içtimaiy, iqtisadiy, medeniy haqlarını ilãn etti ve böyle etip olarnıñ standartlarını belgiledi. Faqat deklaratsıya printsiplerine ülkelerniñ hepis riayet etmey. Ayrıca, Qırım işğalinden soñ insan haqlarınen bağlı vaziyet ket-kete bozula.