text:
Yanvarniñ 8-inde Tegeran ava limanından çıqqan ukrain uçaqnı İran raketasınen uruldı. Bunı yanvar 9-ında matbuat konferentsiyasında Canada baş naziri Justin Trudeau (Castin Trüdo) haber etti.
"Elimizde olğan malümat, uçaqnı "yer-ava" İran raketası urğanını köstere. Bu tesadufen ola bilgen. Yañı malümat adiseniñ er taraflı tahqiq etilüviniñ ihtiyacını aydınlata. Canada, bu facialı qazanıñ sebeplerini bilmek içün ortaqlarınen çalışa", - dedi Trüdo, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Yanvar 9-ında aqşam bir sıra çetel matbuatı, "Ukraina halqara ava yolları" şirketiniñ Tegeran-Kyiv Boeing uçağı yanvarniñ 8-inde İran raketa darbesinen urulğanınıköstergen malümatnı derc etti.
The New York Times Amerika neşiri İranda Ukraina uçağına endirilgen raketa darbesiniñ videosını kösterdi.«Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko, İrannen Ukraina uçağınıñ qazasını tahqiq etüv ve onıñ sebeplerini ögrenüvde eki memleketniñ tahqiqat gruppalarınıñ koordinatsiyası aqqında añlaştı, dep bildirdi.
Ukrainada yanvarniñ 9-nda İrandaki uçaq qazası sebebinden matem künü olaraq ilân etildi.


c: text/html

text:
Tünevin, 2021 senesi yanvarnıñ 1-nde, Qırımda yigirmiden ziyade yanğın yüz berdi. Bu aqta Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ mutbuat hızmeti haber etti.
“Tünevin Qırım Cumhuriyetinde 22 yanğın söndürildi, olardan 11 mesken sektorda, 3 mesken olmağan sektor, 2 maşina, 6 çoplük ve quru ot yanğını”, – yazıla bildirmede.
Qayd etilgenine köre, yılnıñ başından yarımadada 27 yanğın söndürilgen.
Hatırlatamız ki, yanvarnıñ 2-nde Aqmescitte yazuv malları anbarında yüz bergen yanğın sebebinden eki adam tahliye etildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı Ukraina sıñır hızmeti teklif etti. Böyle etip Ukraina-Rusiye sıñırınıñ ayrı yerlerinde olıp keçken telükeli adise-vaqialardan sebep ealiniñ havfsızlığını temin etmege tırışalar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Soñki vaqıtları aman-aman er kun separatistlerniñ ukrain sıñırcılarına yapqan ücümleri ve Ukrainağa maniasız kirgen silâlı adamlar ve silânen tolu yük maşinalarınıñ kelüvi aqqında malümat kele.
Cumaaqşamı künü, iyün 5-de, Donetsk vilâyetiniñ «Marinovka» kiriş noqtasında sıñır hızmetiniñ arbiyleri ve ücüm etkenler arasında uruş yüz berdi. Beş sıñırcı yaralandı. Ücüm etkenler de zarar kördi.
Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, birinci silâlı taqım «Kuybışevo» kiriş noqtası tarafından ücüm etti, ekincisi – Ukraina tarafından. Arbiy aviatsiya ücüm etkenlerge qarşı darbe endirdi. Rusiyege qol tutqan birleşmelerniñ «Ural», eki «KamAz» ve BTRi yoq etildi.


text:
Qırım yarımadası Rusiye tarafından işğal etilgeninden aman-aman üç yıl keçti. Yaltadaki «Skazka» ayvanat bağçası ve «Taygan» arslanlar parkınıñ müdiri Oleg Zubkov, Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, ayvanat bağçaları biznesi Qırımda nasıl alda olğanını tarif etti.
– Oleg, Avropadaki ayvanat bağçalarından ayvanlarnı alıp olasıñızmı?
– Avropanıñ ayvanat bağçalarınen deñişüv, ya da ayvanlarnıñ satın alınılması aqqında, 2014 senesi dekabrden berli, endi hayal etmeymiz bile. O dekabde biz Avropanıñ üç ayvanat bağçasından ayvan ketirgen soñki maşnanı Qırımğa keçirip olğan edik.
O vaqıt daa Ukrainada berilgen ruhset vesiqalarını qullanıp biz mücizeviy şekilde Qırımğa jaguarlar, maymunlar, alpaka, kenguru ve daa çoq diger ayvanlarnı ketirmege becerdik. Ve o vaqıt Qırımğa kelecek ayvanlarnı Almaniya, Çehiya, Poloniya gümrükleri yibergen edi, ve atta Ukraina öz territoriyasından tranzit imkânını berip, ayvanlarnı Qırımğa «Skazka» ayvanat baqçasına yibergen edi.
– Aysa, nasıl problema bar?
– Rusiye gümrükhanesi, «rusiyeniñ Qırımına böyle unikal yük», em de Avropa vesiqalarını toplap, kelgenine quvanmaq yerine, meni kontrabandist olaraq ilân etti, tahminen bir yıl devamında öz igrenç tedqiqatını alıp bardı ve neticede mahkemeden, arttaki tarihnı qullanıp, olarğa iç bir şekilde ait olmağan yük içün gümrük bergisi olaraq 1 500 000 ruble tölemege menden talap ettiler.
Hatırltayım, 2014 senesiniñ soñuna qadar Qırımğa yük kirsetilgende muvaqqat tertip amelde edi, ancaq 2015 senesi yanvar 1 kününden başlap yük deklaratsiyaları toldurılıp başlandı ve Rusiye gümrükhanesi işke tüşürüldi.
– Gümrük organlarınıñ böyle davranışına evel de rast kele ediñizmi?
Rusiye gümrük organlarını nefret ettim ve şimdi endi çetelden ayvan ketirecek olsam da, bunı soñ derece zarur vaziyete yaparım, çünki bu alçaq eriflerni aşatmağa istegim yoqOleg Zubkov
– 20 yıl devamında tışqı iqtisadiyatnen oğraşqanım alda, bu adise – eñ büyük masqaralıq edi. Avropadan ya da diger memleketlerden ketirgenim ayvanlarğa iç bir gümrükhanede böyle davranmadılar. O adiseden soñ Rusiye gümrük organlarını nefret ettim ve şimdi endi çetelden ayvan ketirecek olsam da, bunı soñ derece zarur vaziyete yaparım. Çünki bu alçaq eriflerni aşatmağa istegim yoq.
İç kimse adaletli bergini ve gümrük bergisini tölemege qarşı degil, Ukraina vaqında er sefer olğanı kibi. Lâkin şimdiki vaziyette olarnıñ nasıl bir açközlüliknen bu yükke atılğanlarını körse ediñiz. Ayvanat bağçasına bahşış etilgen bir babun-hamadryad başına 2000 dollar fiyat qoya ediler. Bunı mümkün olğanı qadar çoqça bergi almaq içün yaptılar!
– Avropadaki diger añlaşmalarıñızğa şimdi ne oldı?
Bügünki Qırımğa, bu «goblinlernen» beraber, iç bir şeyni ketirmege çare yoq. İstek te yoq, çünki bu oyunlar Qırımda ne zaman ve nasıl bitecegi belli degilOleg Zubkov
– Ayvanlarnıñ ketirilmesi aqqında Avropanıñ ayvanat bağçalarınen qalğan añlaşmalar red etildi, alınılğan ayvanlarnı satmağa mecbur oldıq, ya da coymağa... Çastımızğa, eñ qıymetli ayvanlarımızdan biri – Çehiyanıñ Dvůr Králové ayvanat bağçasından ketirilgen zurafe ırğaçını men Odesadaki Andrey Kislovskiyniñ yañı ayvanat bağçasına satıp oldım.
Beş çetel añlaşma qoptı, olar endi imzalanıp tölenilgen ediler. Lâkin öz tarafımızdan bu üç yıl devamında biz endi eñ azından on çetel añlaşmanı eda ettik, çünki bizde satılacaq ya da deñiştirilecek çoq ayvan bar, Avropada da ala bilecegimiz ayvanlar bar, em de çoq yıllar devamında emiyetli alâqalar quruldı.
Lâkin bügünki Qırımğa, bu «goblinlernen» beraber, iç bir şeyni ketirmege çare yoq. İstek te yoq, çünki bu oyunlar Qırımda ne zaman ve nasıl bitecegi belli degil.
– Ya Rusiyedeki ayvanat bağçalarınen ayvan deñişmek ya da satın almaq imkân barmı?
Biz Rusineniñ bir qısımı degilmiz de, añlaşılmağan bir «kontslagermiz», mında kiriş ve çıqış – diqqatnen teşkerüvden keçirile
– Bügün atta Rusiyeniñ içinde ayvan deñişmek ya da almaq – ğayet qıyın mesele. Biz Rusineniñ bir qısımı degilmiz de, añlaşılmağan bir «kontslagermiz», mında kiriş ve çıqış – diqqatnen teşkerüvden keçirile.
Reberliginde «baltalı veterinar» turğan bir Veterinar hızmetinde vesiqalarnı azırlamaq ta – paalığa çıqa ve çoqusı allarda aqılsız manialarnıñ yeñilmesinen belgilene.
Onıñ içün, sualiñizge böyle cevap bersem pek te yañılmam: menim ayvanat bağçalarımnıñ tış dünyanen alâqaları belgisiz müddetke, ya da belki de, ebediyen çoyuldı. Ya menim parklarımnıñ belâsı tek bu olsa edi
Maña ukrainliler doğru yazalar, sanki men tam bunı almaq kerek edim.


text:
Gazprom Qıtayğa gaz qudıra başladı
“Seber köçe” gazütkärgeçläre aşa gaz cibärü tuqtalğan ide
Rusiyä ênergetika şirkäte Gazprom qabat Qıtayğa tabiğıy gaz qudırunı başlawların belderde. Ul “Seber köçe” gazütkärgeçlärendä qarap tözätü êşläre säbäple tuqtatılğan ide.
Gazpromnan belderülärençä, gazütkärgeçtä planlaştırılğan kontrol’ tögällängän.
Bäyläneşle xäbärlär
Aşlıq koridorınnan uzğan korablar...
Qara diñgezdäge koridor aşa 501 korab belän 12 million tonnadan artıq aşlıq taşıdılar
İtaliyädä cir ubıluda yuğalğannarnıñ gäwdäläre tabıla
26nçı noyabr’dä bulğan afättä yuqqa çığuçılarnı êzläw däwam itä


text:
Xatirälär: Änkarada Qayum Nasıyri cıyını (2015nçe yıl)
Änkarada 2015nçe yılda Qayum Nasıyri xalıqara simpoziumı ütkärelgän ide
2015nçe yılnıñ 15nçe may könne Türkiyä başqalası Änkarada urnaşqan TÜRKSOY xalıqara törki mädäniyät oyışması binasında Qayum Nasıyri xalıqara simpoziumı ütkärelgän ide.
Fänni cıyın turındağı videoyazmada ğıyl’mi çarada Tatarstannan häm Türkiyädän qatnaşqan tatar häm törek ğalimnäreneñ fikerläre citkerelä.
Bäyläneşle xäbärlär
“Tağın da ğädelräk dönya mömkin”
Türkiyä İlbaşı idaräseneñ êlemtä räislege Bel’giya başqalası Bryussel'däge Awrupa parlamentında "Tağın da ğadelräk dönya mömkin" isemle panel oyıştırdı


text:
İyülniñ 17-nde saba Aqyarda, yollar maşnalarnen tolu olğan vaqıtta, yol qazası sebebinden Streletskiy körfezi ve Lötçikov mikrorayonı arasında kilometrge uzanğan tıqanıqlıq peyda oldı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete.
Yol qazası saat 08:15 yoldaki «Studençeskiy gorodok» ve «Stepanân» turaqları arasında yüz berdi.
Ögdeki qısımı ve camı qırıq kümüş-kök renkli çetel maşnası yolnı qapatıp turğan, qaza yerine kelgen politsiya hadimleri ise yolnıñ tar qısımında areketni tertipley edi.
Trolleybus tıqanıqlıqnı yarım saat devamında keçmek mecbur edi.


text:
Qırımda keçken gece, bütün qış gecelerinden eñ suvuğı edi, Seyitler rayonında 15 derecege qadar suvuq oldı. Bu aqta Qırım gidrometmerkeziniñ bölük müdiri Raisa Stepanova bildirdi.
“Ava arareti orta qarar köstergiçlerinden 4-5 derece aşağı tüşti. 10-12 derecege qadar keskin ava suvunması oldı. Gece ava arareti 3-ten 13 derecege qadar oldı, Seyitler rayonında ise 0-dan aşağı 15 derece qayd etildi. Qırım şimalinde 0-ğa qadar edi. Seyitler rayonınıñ sıfırdan aşağı 15 derecesi - bütün qışnıñ eñ alçaq araret köstergiçi”, - dep Stepanovanıñ sözlerinden yaza “Krıminform”.
Onıñ aytqanına köre, suvuq avalar aynıñ soñunace devam etecek, amma ayaz ket-kete eksilecek. Gece sıfırdan aşağı 2-7, kündüz - -2 - +3 derecege qadar beklenile.
“Martnıñ başı aqqında aytmaq daa erte, amma tahmenen aynıñ başında daa suvuq olacaq. Yağanaqlar ola bile”, - dep qayd etti Stepanova.
O qoştı ki, martnıñ 5-lerinden soñ Qırımda ava qızınıp başlaycaq.
Fevral 25-inde bazaertesi künü, deñişici bulutlılıq, buzlavuq ve şiddetli ğarbiy yel beklenile, dep bildire yarımada gidromettsentri.


text:
Moñğoliya astanası Wlanbatırda üş künnen beri ülken naralızıq şarası ötip jatır. Ereuilşiler Ükimet üyine basıp kirip, alañdağı şırşalardı örtegen. N..
Ekibastwzda keminde 17 köp qabattı üy jılusız qalıp otır. Tağı 41 twrğın üyge bilik kün soñına deyin jılu jiberuge uäde bergen. 1 jeltoqsanda keşki b..
Özbekstan prezidenti Şavkat Mirziyaev jeltoqsan ayında Qırğızstanğa baradı,- dep jazdı Ortalıq Aziya jañalqtar qızmeti. Bwl turalı prezident baspa..
Qıtayda ötip jatqan QKP Wlttıq s'ezi sol eldiñ sayasi bolmısında asa mañızdı. El tarihındağı iri sayasi özgerister men reformalar osı Wlttıq s'ezinde..
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Resey armiyasınıñ Herson oblısındağı Kahov su elektr stanciyasın minalap tastağanı jöninde aqparat tüskenin ayt..


text:
«Rossiya 1» telekanalı qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev aqqında «Mustafa Cemilevniñ gizli ayatı» serlevalı filmni çıqardı, dep haber ete QHA.
Filmni iyül 5-de, cumaertesi künü, saat 11:20 «Vesti. Dejurnaya çast. Spetsrassledovaniye» programma çerçivesinde kösterecekler.
Filmniñ treylerinden onıñ müellifleri Qırım parlamentine Regionı firqası cedveli boyunca keçken «Qırım Devlet Şurası» deputatı Edip Gafarov, Qırım «baş nazir muavini» Ruslan Balbek, «Milliy Firqa» teşkilâtınıñ yetekçisi Vasvi Abduraimov ve Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya ile Mustafa Cemilevniñ «gizli ayatı» aqqında laf etkenleri añlaşıla.
Yarım saatlıq filmniñ müellifleri «Qırımtatar halqınıñ öz başına ilân etilgen yetekçisi öz keçmişini daa çoq gizleycekmi?» degen sualge cevap bermege vade eteler.
Filmniñ treyleri qırımtatar cemaatçılığı arasında endi narazılıq köterdi.


text:
İyül 15-23 künleri Odessada Halqara kinofestival keçirilecek, onıñ çerçivesinde qırımtatar yaş rejissörı Nariman Aliyevniñ «Sensiz» filmi taqdim etilecek. Bu aqta malümat festival saytında bildirile.
Rejissörnıñ Qırımda çıqarılğan qısqa filmi Palm-Springs (Amerika Qoşma Ştatları) şeerinde keçirilgen 22-ci halqara qısqa film festivaliniñ konkurs programmasına kirsetildi. Qışta ise, film 66-cı Berlin halqara kinofestivaliniñ gençler programmasında taqdim etildi.
Odessa Halqara kinofestivali çerçivesinde «Altın nehl dalı» mükâfatını alğan Ken Louçnıñ «Men, Deniel Bleyk» içtimaiy draması ve «Altın ayuv» mükâfatını alğan Canfranko Roziniñ «Ateşte deñiz» vesiqalı filmi de kösterilecek.
Bu sene endi yedinci Odessa kinofestivali keçirilecek, onıñ esas maqsadı ukrain kinosını inkişaf etmektir. Halqara konkurs programmasına bütün dünyadan filmler, hususan, halqara ya da milliy premyeralar kirsetilgen. Seyircilerge dünyanıñ 35 devletinden 100 film taqdim etilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Śifrlı çorda virtual’ dön’ya tele
Tormışnıñ qızıqlı yaqları - 12/2022
Tormışnıñ qızıqlı yaqları 12/2022
Loot yasaw - virtual’ uyınnarda baylıq qulğa töşerü, level kütärü - xarakternı yuğarı basqıçqa kütärergä tırışu, DMnan messendj alu - başqa uynawçıdan şäxsi xäbär alu… Bu terminnar yaña buınnıñ virtual’ dön’yada qullanuçı qayber süzläre.
Şulay itep, ğailälär balaları awızınnan işetelä torğan moña oxşaş töşençälärneñ niqadärleseneñ mäğ’näsen belä? Virtual’ çorda bala üsterüçe ata-analar bu süzlärne niçek öyränä ala? Alarnı belü nigä kiräk?
İnternet kiñ tarala, virtual’ dön’ya kön sayın tormışıbızğa tağın da kübräk ütep kerä. Bu xäl yaña xäbärläşü telen dä kiterep çığara.
Loot yasıylar, level kütärälär, iptäşläre belän DM aşa söyläşälär. Yaña buın śifrlı çorda virtual’ dön’ya telen qullana. Tik bolar ata-analarğa añlaşılmıy yäisä säyer toyılırğa mömkin. Bu süzlärne äytsäñ, alar: “Bu çit süz, min işetmädem”, “Bu süzne berençe tapqır işetäm” di.
Üsep kilüçe buın belän ölkännär arasında yäş’ arası niqadär zur bulsa, śifrlı dön’yada qullanılğan teldän dä şulqadär yırağayalar. Xätta qayber ata-analar balaları kerä torğan internet bitlären dä belmi. Facebook, Instagram, Twitternı hiç işetmäwen äytüçelär bar.
Ata-analar, balalarınıñ virtual’ dön’yadağı xäräkätlären belep toru öçen, alar qullana torğan telne dä añlarğa tiyeş.
Sośial’ media häm śifrlı iminlek öyrätü-tikşerenü üzäge citäkçese urınbasarı Levent Êmmingil ğailälärgä bolay dip möräcäğat’ itte: “Śifrlı çorda balalar qullana torğan telne iñ yaxşısı alardan öyränü. Alar belän bu telne öyränüebez alarğa ähämiyät birüebez, yannarında buluıbıznı xis itteräçäk”.
Şulay da, balaları qullana torğan töşençälärne belü ğailälärgä närsä birä soñ? Levent Êmmingil: “Monda ähämiyätle noqta - balalar belän yaxşı êlemtä qoru. Çönki alarnıñ dön’yasınnan yıraqlaşmaw öçen alar qullanğannı öyränergä häm belergä kiräk”,-di.
Belgeçlär ber ük waqıtta bu aralaşunıñ ğailä êçendäge bäyläneşlärne dä nığıtaçağına basım yasıy.
Çığanaq: TRT Xäbär


text:
Bıltır mart «referendumı» vaqtında teşkil etilgen Qırım «halq imayesi» yaqın zamanda uquq qoruyıcı strukturasına çevirilecek.
Bunı RİA «Novosti» agentligine Qırım ükümeti reisiniñ birinci muavini Mihail Şeremet bildirdi.
«Menimce, işbu teşkilâtta ihtiyac yoq olğan vaqıtta, halq imayesi uquq qoruyıcı strukturalarından birisine qoşulır», – dedi Şeremet.
Onıñ aytqanı kibi, Qırımğa şimdi cemiyet nizamını temin etken, ekstremizm ile küreşken, devlet ve strategik obyektlerni qoruğan halq imayesi kerektir.
«Çeşit tarikler yüz bere bilecek yererde daima halq imayesi buluna», – dedi baş nazir muavini.


text:
2014 senesi mayısnıñ 2-nde Odesada olğan facialı adise-vaqialardan soñ açılğan cinaiy tahqiqatta bir insan mahküm etildi, daa üç qabaatlav qararı mahkemege yollandı, dep bildirdi Ukraina İç işler naziriniñ birinci muavini Sergey Yarovoy. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
«Cinaiy tahqiqatta… cinayet işlegenini (qanundan tış silâlı birleşmeni quruv ya da onıñ faaliyetinde iştirak etüv) tanığan kişige qarşı qabaatlav ükmü çıqarıldı. Mahkemege 3 insanğa qarşı qabaatlav qararı yollandı. 2017 senesinden başlap bugünge qadar işbu cinaiy tahqiqat çerçivesinde 1109 insan şaat olaraq sorğuğa çekildi, 13 zarar körgen kişiniñ qoşma sorğusı keçirildi», – dep qayd etti nazirlik Facebooktaki saifesinde mayısnıñ 2-nde.
Bundan evel Ukraina İç işler nazirligi añma tedbirleri keçirilgen Odesa vaziyetini kontrol ete, dep bildirgen edi.
2014 senesi mayısnıñ 2-nde Odesa merkezinde Ultras ve Ukraina tarafdarları olğan küçlerniñ marşına Rusiye tarafdarları silânen ücüm etti. Olar bazıda militsiya artında saqlanıp ateş aça edi, militsiya ise buña mania olmadı. Marşnıñ altı iştirakçisi öldürildi. Neticede Ukrainağa qoltutqanlar yañı numayışqa toplaşıp, Rusiye tarafdarlarınıñ çadır lageri turğan Kulikovo pole meydanına yol aldı.
Rusiye tarafdarı olğan faaller ve olarnıñ tarafdarları Zenaatlar birligi eviniñ binasında saqlandı. Eki taraf da biri-birine yanğan şingenlik şişelerini attı. Evde çıqqan yanğın neticesinde andan atlamağa tırışqan ve Rusiye tarafdarları açqan ateşke oğrağan daa 42 insan elâk oldı. Zıddiyet vaqtında 200 kişi yaralanğan edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda ve qomşu Rusiyede tutulğan qırımlı siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi içün Kreml Ukraina akimiyetinden yarımadağa suv bermesini talap etmesi mümkün.
Bu aqta rusiyeli advokat Nikolay Polozov «Gordon» ukrain haber resursına ayttı.
«Kremlge deñişim nege kerek? O, siyasiy saylavlar ala. Kremlge insanlar kerekmey – deñişim içün resmiy olmağan bir sebep. Şunıñ içün Moskva böyle şart qoyacağını red etmeyim: Qırımğa suv beresiñiz, biz ise, belki de, qırımlı siyasiy mabüslerni deñiştirirmiz. Kremlge daimiy basqı yapılmasa, Qırımdaki siyasiy mabüslerniñ taqdiri suqlançlı degil. Kremlniñ Qırımda reinelerni ne qadar tez alğanına baqılsa, olarnıñ sayısı arta bile. Tek soñki üç ay içinde anda dört Ukraina vatandaşı tutuldı. Yani sayıları arta, (Ukraina – QA) Prezident ofisi ise bu meseleni yavaştan körmey», – dep qayd etti Polozov.
Ukraina ve Rusiye müessiseleri Polozovnıñ aytqanlarını şimdilik izaatlamadı.
Tutulğan şahıslar soñki sefer 2019 senesi dekabrniñ 29-nda Donetsk vilâyetiniñ «Mayorsk» keçiş noqtasında deñiştirildi. Umumen almaşuv çerçivesinde Ukrainağa 76 insan teslim etildi: 12 arbiy ve 64 vatandaş.
Dekabrniñ 30-nda Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımlı mabüsler kelecek basamaqta azat etilecek insanlar cedveline kirsetilecek, dep bildirdi.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımnıñ işğal etilmesi boyunca muzakerelerniñ yañı halqara şeklini kirsetmek zaruriyeti aqqında bildire. Yanvar 14 künü Poroşenko matbuat konferentsiyasında işbu muzakerelerge Ukrainanıñ Avropa birligi ve AQŞ şeriklerini celp etmege kerek olğanını qayd etti.
«Biz yarımadanıñ işğal etilmesi boyunca halqara mehanizmni meydanğa ketirmege teklif etermiz. Böyle mehanizmniñ başlanması içün Avropa birligi, AQŞ ve, belki de, Budapeşt memorandumınıñ aza memleketlerinden şeriklerimizniñ iştiraki ile «Jeneva plüs» şeklini tüşünem», – dedi Ukraina prezidenti.
Poroşenko şunı qayd etti ki, Donbass ve Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması kibi «qıyın meselelerni» «ilk evelâ siyasiy-diplomatik ve halqara-uquqiy yollarnen al etecekler».
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Çarşenbe künü, martnıñ 17-nde, Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Avropa Şurası Nazirler komitetiniñ toplaşuvı çerçivesinde işğal altındaki Qırımda insan aqlarını qoruv vaziyeti aqqında munaqaşa vaqtında Qırımda tutulğan ve apiske alınğan Azatlıq Radiosınıñ ştattan tış hadimi (Qırım.Aqiqat leyhası) Vladislav Yesipenko aqqında ayttı. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti haber ete.
«Devam etken repressiv kampaniyanıñ daa bir örnegi tintüv dalğası oldı, hususan «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvler, ukrain faali Oleg Prıhodkonıñ mahküm etilüvi ve jurnalist Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvı. Pandemiya şaraitlerinde ekseriyeti qırımtatar halqınıñ vekilleri olğan Kreml reinelerine munasebet daa beter oldı. Bunıñ delili Teymur Abdullayevniñ kartserde insaniyetsiz şaraitlerde tutuluvı oldı», – dep tarif etti nazirniñ birinci muavini.
O, ealiniñ demografik erkânını deñiştirmek ve tamır sakinlerni yarımadadan ketmege mecbur etmek içün Rusiye işğalci memuriyetiniñ tedbirleri aqqında ayttı, hususan Rusiye vatandaşı olmağan insanlarnı Qırımda topraq saibi olmaq imkânından marum etken 201 buyruğınıñ işke tüşürilmesini qayd etti.
Ceppar, işğalci devlet COVID-19 pandemiyasınıñ tarqaluvına yol bermemek içün mecburiyetleri olğanına baqmadan, Rusiye memuriyeti «referendum» yılını qayd etmek içün kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvine teşebbüs kösterdi, dep bildirdi.
Memur, maqsadı Qırımnı işğalden qurtarmaq içün halqara ğayretlerni birleştirmek olğan «Qırım platformasını» taqdim etip, Avropa Şurası platformanıñ vazifelerini yerine ketirmek içün faal iştirak etecegine ümüt etkenini bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Ukraina uquq qoruyıcıları Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutıp apiske alınmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda tutulğan Vladislav Yesipenkonen mustaqil advokat körüştirilsin dep talap ete.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi. FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Yesipenko martnıñ 9-nda Aqmescitte Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebetinen keçirilgen aktsiyadan soñ tutuldı.
Müessise, Yesipenkonıñ şaatlığına esaslana. O, «Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ 5-inci departamenti 8-inci yedeginiñ zabiti polkovnik Kravçuk V.A. emrinen Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün malümat topladı ve onıñ tevsiyesinen telükesizligini qorumaq içün maşinasında el yapılğan patlayıcı cihaznı saqladı», dep aytqan eken.
Ukraina Tış istihbarat hızmeti, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile işbirligi aqqında malümatını Qırım.Aqiqatqa aytıp, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ provokatsiyalarını izaatlamay», dep bildirdi.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdı ve 5 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Bu dava boyunca munaqaşalar keçken afta yekünlendi. Prıhodko soñki sözne çıqışta bulunıp, qabaatını tanımağanını bildirdi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında prokuror qırımlı Oleg Prıhodko içün 11 yıl sert rejimli koloniya cezası berilmesini istedi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Refat Çubarov Avropa Birligini Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa qattı yapmağa, hususan, iç olmasa, vaqtınca yermayğa embargo kirsetmege, ve Rusiye Federatsiyasını SWIFT halqara bank ağları sistemasından kesmege çağırdı.
Bu aqta Çubarov «Gromadske TV» ukrain telekanalınıñ yayınında bildirdi.
«Qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar daa qattı olğanı sebebinden halqara toplulıq Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa qattı yapmalı», – dedi Çubarov.
Mayıs 12-de Avropa Parlamenti Rusiye tarafından qırımtatarlarnıñ aqları bozuluvı boyunca rezolütsiyanı muzakere etecek. Kün mevzusında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtalarlarğa nisbeten demokratiya qaideleri ve aq-uquqlarnıñ bozulması meselesi muzakere etilecektir.
Aprel 26-da Rusiye ükümetine boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremistik teşkilâtı olaraq tanıdı ve onıñ faaliyetini Rusiyede yasaq etti. Amnesty International Halqara uquq qoruyıcı teşkilâtı bu qararnı takbih etti.
2014 senesi Meclis Qırım işğaline qarşı çıqtı. 2015 senesi sentâbr 20-de Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa yük maşinalarınıñ blok etilmesi boyunca müddetsiz aktsiya başlandı. Onıñ maqsadı siyasiy mabuslarnı azat etmesi, Qırımğa halqara nezaretçilerniñ maniasız kirmesi, yarımadada qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnı toqtatmasıdır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Paqıstanda su basudan ülüçelär sanı arta
Alarnıñ sanı 1 meñ 697gä citkän
Paqıstanda 14 nçe iyün’nän birle däwam itkän musson yañğırları arqasında ülüçelär sanı 1 meñ 697gä citte, 12 meñ 867 keşe yaralandı.
İlneñ milli afätlär belän idarä itü agentlığı mäğ’lümatlarına qarağanda, fäläkättä ğomerlären yuğaltuçılarnıñ 340ın xatın –qızlar häm 631en balalar täşkil itä.
Köçle yawım-töşemnärdä 2 millionnan artıq öy zıyan kürde, 1 million 163 meñnän artıq yort xaywanı hälaq buldı.
Yanğırlardan 33 million 400 meñ keşe zıyan kürde, şulay uq 13 meñ 97 çaqrım yul, 440 küper cimerelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäktäpkä baruçı ike qızğa pıçaq belän taşlanğannar
5704 keşe öylärenä qayttı
Nigeriyada Boko Haramnan qaçqan häm kürşe illärgä sıyınğan 5704 keşe öylärenä qayttı
Xäzär diñgezendä meñnärçä üle tyulen'
Dağıstanda dulqınnar yar buyına küp sanda üle xaywannarnı çığardı


text:
Oktâbr 10 künü saat 22:00-den oktâbr 11 künü saat 8:00-ge qadar «Aqmescit» ava limanı vaqtınca aviaseferlerni keçirmeycek. Bunı «Krım Media» haber agentligine ava limanınıñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, bu al tamir işleri ile bağlı. Ava limanında bildirdiler ki, işbu vaziyet aqqında endi resmiy bildirüvler yollanıldı.
Belli olğanı kibi, oktâbr 1 künü Rosaviatsiya Qırım statusı aqqında «referendum»dan soñ Aqmescit ava limanı 2 million insannı qabul etkeni aqqında bildirdi.
Müessiseniñ malümatına köre, aprelde ava limanğa 4 biñ yolcu, iyülge 19-20 biñ insan keldi eken.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde Ukraina mudaafa nazirliginiñ matbuat-merkeziniñ yolbaşçısı Vladislav Seleznöv bildire.
Onıñ bergen malümatına köre, ukrain arbiyleri Lugansk vilâyetiniñ şimaliy rayonlarından birisinde saylavlarğa keder etmege istegen insanlarnı toqtatmaq içün ameliyatnı keçirdiler. Neticede 13 insannı yaqaladı, daa ekisini yoq ettiler.
«Boyeviklerden 12 avtomat ve Kalaşnikov pulemötı tutıp alındı. Olğan malümatqa köre, terroristlerniñ silâsı «Qırım» tarihına bağlı, yani Qırım arbiy qısımlarından birisiniñ ücümi vaqtında elde etilgen silâdır», – dep yazdı Seleznöv.
O şunı da qayd etti ki, separatistler antiterroristik ameliyatı keçken rayonnı terk emtege areket eteler.
«Bu maqsat ile mayıs 26 künü sabası boyevikler Slavânsk mesken noqtasında olğan blok-postlardan birisine ateş açqan edi. Cevap olaraq Ukraina arbiyleri de silânı qullandı. Neticede eki öldürilgen boyevik tapıldı», – dep yazdı Seleznöv.
Ukraina saylayıcıları Komitetiniñ kampaniyası ve OPORA Grajdan ağınıñ teşkerüvi malümatına köre, Lugansk vilâyetinde saylav künü 12-den tek 2 meskende 284 bölük çalışa edi.


text:
Aqmescitniñ rusiyeli akimiyeti Milât bayramınıñ programmasını derc etti. Şeer memuriyetiniñ bas müavini Aleksandr Makar bildirgeni kibi, yanvarniñ 2-sinden 8-ine qadar Lenina meydanında bir sıra "Milât tatilleri" eglendirici merasimler keçirilecek.
"Yanvarniñ 2-sinden 8-ine qadar, saat 12-den 22-gece, Lenina meydanında şeerniñ sakinleri ve musafirlerini içün yañı yıllıq animatsiya programmaları keçirilecek", - dedi Merkal.
Onıñ malümatına köre, Yañı Yıl tatilleri vaqtında saat 12:00 saat 14:00 qadar balalarnı Ayaz Baba ve Qar Qız ile "Mücizeler alanı" animatsiya programması bekley.
"Bundan ğayrı, yanvarniñ 6 ve 7-sinde şeerniñ bas meydanında mahsus musafirler - Moskovadan kelgen Revel taqımı - çıqışta bulunacaq", - dep qoştı Aleksandr Makar.


text:
Beyjiñde ötken qısqı olimpiada oyındarında Qazaqstan jeñilis taptı. Anığıraq aytqanda, bizdiñ komanda olimpiadağa jäy ğana qatısıp qayttı. YAğni, spo..
AQŞ 2022 jılı Qıtaydıñ ortalıq qalasında ötkeli twrğan Qısqı Olimpiada – 2022-ge diplomatiyalıq baykot jariyaladı. Qıtaydağı adam qwqığı mäselesine al..
Belgili sportşı-şeneunik Serik Säpiev Mädeniet jäne sport ministrliginiñ qaramağındağı sport jäne dene şınıqtıru isteri komitetiniñ törağası qızmetine..
Qazaqstan sportşısı David Degtyarev Tokio ötip jatqan paralimpiadada pauerliftingten çempion atandı. 54 keli salmaqta sınğa tüsken Degtyarov üş mümkin..
Qazaq jurnalistikası qara jamıldı. Sport salasınıñ üzdik tilşisi Amangeldi Seyithan ömirden ötti. Qazaq televiziyasınıñ ardageri, aqparat salasınıñ ..


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerovnıñ qızı Ayşe Ümerova Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğından işten boşatıldı. Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
Ayşe Ümerovanıñ qayd etkenine köre, emek kitabında onı Rusiye Federatsiyasınıñ Emek kodeksiniñ maddesi boyunca işten boşatqanları yazıla, lâkin ukrain müüri qoyuldı.
«Asılında, eki aydır çalışmayım, bu müddet devamında «qavaltılarnen» aşatqan ediler, bir şeyni beklemege rica etken ediler, lâkin niayet er şey belli oldı, emek kitabını «rf emek kodeksiniñ böyle bir … maddesi boyunca işten boşatıldı» meraqlı bir yazı bar, amma... sür.. ukrain müüri qoyuldı», – dep yazdı o.
Onıñ aytqanına köre, bunıñ sebebi siyaset oldı.
«İşten boşatuvnıñ sebebi, maalesef, bugünki vaziyet içün ğayet adiy – siyaset, siyaset, er yerde siyaset... Ümüt etem ki, Qırımğa yahşı vaqıtlar kelecek, ve seniñ ve qorantanıñ siyasiy baqışları işine tesir etmeycek, «cezalaycaqlar» dep tüşünmeyip, fikir-tüşüncelerini raat-raat bildireceksiñ, soyadına baqmayıp, işine baqacaqlar...», – dep qayd etti Ayşe Ümerova.
2015 senesiniñ başından itibaren Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ hadimleri işten boşatılğan edi, ilmiy hadim ve gidlerniñ yalıñız bir qısmı keri işke alındı.
Keçken seneniñ dekabr ayında Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ baş müdiri vazifesinde Elmira Ablâlimova boşatılğan edi. Onıñ aqayı olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz bunı siyasetnen bağlağan edi.


text:
Maqaleler
BHT Genasambleniñ yañi qabul etilgen rezolütsiyasi: Nasil yaniliqlar bar ve tesiri nasil
15:20, 29 Aralıqay
“Grajdan jurnalistlerniñ muimligi” fotosergisi. Belli olğani
16:37, 28 Aralıqay
ŞSCB devri içinde basqılarğa oğratılğanlarına mülkniñ qaytarılması, sürgün etilgen qırımtatatlarına ait olmaycaq
14:02, 25 Aralıqay
Rusiye, ukrain sıñırı yanında kene de arbiylerni arttıra
16:16, 24 Aralıqay
Özünde bu işkencelerni kimse is etmesiñ dep qabaatlı olğanlarnı cezalandırmağa talap etemiz - Nuri Yakubov
16:18, 23 Aralıqay
Bu malümatnı tarif etsem, meni cezalavnen qorquta ediler, amma men susmaycağım - Nariman Ametov
15:51, 22 Aralıqay
Sanktsıyalar: Celâlovnıñ cedveli
12:43, 22 Aralıqay
Ukrainlerni cenk vaziyetiniñ kirsetilmesinen boşuna qorqutmaq keregi yoq - Aleksey Danilov
18:41, 21 Aralıqay
Arap tili künü. Qirimtatarlarniñ arap tiline munasibeti
13:15, 18 Aralıqay
Düniyağa kureşini kostertmege ketemiz | duniya çempionatina Ukrainani taqdim etken qirimtatar kureşçiler ile intervyu
11:32, 18 Aralıqay
Rusiyeniñ Ukrainağa qarşi tecavuzini quvetleştirse, RF içün neticeleri ciddiy olacaqlar - AB liderleri
17:04, 17 Aralıqay
“Örnek” qırımtatar ornamentnı ve oniñ aqqinda malümatlarini UNESKO medeniy miraslar cedveline qoştilar. Belli olğani
17:17, 16 Aralıqay
Rusiye Ğarp şantaj etmek içün Ukrainani qorquza - Zelenskiy
16:43, 15 Aralıqay
Yârimadada toqtatilğan on dane qadinini 101 bin ruble köremeni odemege mecburladilar
11:51, 15 Aralıqay
Rusiye Ukraina territoriyasinda devamli qavğaniñ qisimi olsa de, bu vaqitace episi qabaatluvlarini red ete
15:30, 14 Aralıqay


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde sentâbrniñ 10-nda yarımadada ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy dava çerçivesinde uyuçnci temel oturışuv olıp keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, oturışuvda şaat Mubein Nebiyev sorğuğa çekildi. O, mahkeme tahqiq etken adise-vaqialar vaqtında «Ermeni Bazar tışında Rusiye devlet sıñırını bozuv alâmetleri yoq edi» (Cemilevniñ 2014 mayısında Qırımğa Herson vilâyetinden kirüv ıntıluvı aytıla), dep qayd etti.
Şaatnıñ qayd etkenine köre, yolda tahminen biñ qırımtatarı toplaştı, amma olarnıñ tarafından «bir de bir agressiv niyet qayd etilmegen edi». Nebiyev, bu yerde haki renkinde urbağa kiyingen kimligi belli olmağan insanlar bar edi, dep ayttı. Yaqınlarda arbiy yük maşinalarını kördi, dep qayd etti.
Latınin soyadlı ekinci şaat oturışuvğa kelmedi, sebebini bildirmedi. Diger şaatlarnı çağırmaq içün oturışuv sentâbrniñ 11-ne qaldırıldı.
Qırımda bir ay devam etken teneffüsten soñ «Mustafa Cemilevniñ davası» boyunca mahkeme esnası yañıdan başlay.
İyülniñ 30-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ermeni Bazardaki Rusiye mahkemesiniñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ sıñırlav tedbirini ğıyabiy şekilde uzatmaq qararına qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqıp, onı qanaatlendirmedi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komiteti mayısnıñ 27-nde bu davanıñ tahqiqatını bitirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Rusiyede 2018 senesi yanvarniñ 1-ncisinden başlap 2017 senesi ağustos 7 tarihlı 454 ve 455 nomeralı FSB emirleri amelge keçirilecek. Olar, «Sıñır rejimi qaideleri» ve sıñır zonasına naqliyat vastasınen ve cayav kiriş içün mahsus vesiqalarnıñ (propusklarnıñ) berilmesi boyunca reglamentni yañıdan işlengen şekilde taqdim eteler.
Ondan ğayrı bu vesiqalar iqtisadiy, avcılıq ve diger faaliyetler, içtimaiy-siyasiy, medeniy ve diger tedbirlerniñ ötkerilmesi, sıñır boyunda mal tutuv ve otlatuv, sıñır boyundaki özenler, göller ve sıñır rejimi tayin etilgen diger suv obyektleriniñ suvlarında balıqçılıq, ilmiy-teşkerüv, araştıruv ve diger faaliyetlerge ruhsetnamelerniñ berilmesini nizamğa qoya.
Qırım sakinlerine propusklar ve ruhsetmanelerniñ berilmesi boyunca devlet hizmetini kösterüv protsedurası ve sıñır rejimi qaideleri ile tanış olmaqnı tevsiye eteler. Böyle tevsiye, cümleden, Kremlniñ kontroli altında bulunğan Canköy memuriyetiniñ saytında buluna.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp devletleri oña qarşı bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
2019 senesi ilhaq etilgen Qırımda tintüv ve basqınçlarnen başlandı. “Millet” rusiye televizion kanalında “Krımskiy konsensus” tok-şousında “Qırım” qırımtatar halqınıñ cemaat areketi”niñ prezidium reisiniñ muavini Teyfuk Gafarov, qırımtatar faallerine qarşı küç qullana bilecek bir topluluq bar olğanını bildirdi.
“Buña diqqat etkenler az, amma Qırımda başqa bir topluluq, başqa munasebet şekillene. Men bilem, çünki bizim cemaat teşkilâtımızğa yigitler kele edi. Olar deyler: toqtañız, bu daa ne qadar süreycek - adamlar çıqa, deñizcilerge qol tutqanını ayta, daa bir şeyler, keliñiz biz şu eriflerni meydandan alıp taşlayıq, biz bunı begenmeymiz, biz buña qol tutmaymız. Bu - iş adamları, sportçular ve ilâhre. Menimce, bir kün ola, olarnı kimse tutıp olamaz ve şimdilik çeşit-türlü vaqia ve tedbirlerde kösteriş yapqan şu, ceplerinde grin-karta olğanlarnı, bir kunü memuriy binalardan quvarlar. Bunen de er şey biter”, - dedi rusiye tarafdarı olğan cemaatçı.
Onıñ aytqanına köre, bu yıl “meraqlı” vaqialar yüz berecek.
“Bu yıl pek meraqlı olacaq, men bellesem, bunı közetmek zevqlı olur. Men yaqında, Qırımda qac türlü leyha ve cemaat teşkilâtını yaratmağa ıntıluv olğanını talil ettim: til mevzusı, krematoriy mevzusı, daa başqa mevzularnen halqnı “sezip baqmağa”, qıbırdatmağa tırıştılar. Kene de, mında bizde nasıldır keyfler yaratmağa ıntılğan şu cebindeki grin-kartanen erifler”, - ikâye etti Gafarov.
Aynı zaman, o, onıñce, bu yılı “Qırım” cemaat areketinde olğanrusiye tarafdarı qırımtatarlar, serbest qırımtatar faalcilerne qarşı sert çareler körecek dep qayd etti.
“Qırım” areketiniñ başlığı deñişti. Bayagı gençler ve iş adamları qoşuldı, olar deyler - bezdik, ne içün Facebooknı açqanda, biz anda arbiylerge destek köstere ekenmiz, biz daa bir şeyler yapa ekenmiz, daa nasıldır vaziyetler. Kerginlik quvetleşe ve cemaat endi dayanalmay. Men sizge aytayım, bu yıl biz çoq deñişmelerni körecemiz, yani Qırımda keyflerni yaratmağa tırışqanlarğa, Aqmescitte nasıldır destek bar olğanını köstergenlerge, işte, olarğa başqa böyle imkânlar berilmez. Menimce, şu gençler, Ukrainda yapmağa sevgenleri kibi, zelönkanen işaretlemege çıqar, bellesem, sert çareler körülecek ve bunen er şey biter”, - dedi “Qırım”nıñ bas muavini.
Qırımtatar Milliy meclis reisi muavini İlmi Ümerov, Teyfuk Gafarov müim olmağan meselelerni qasevet ete dep belley.
“Birinciden,bütün yayın (ve bu ilk sefer degil) Ukrainağa bağıslanğanı közge çarpına. Ne, “rusiyeli” Qırımnıñ çezilecek meseleleri qalmadımı? Ya da qırımtatar halqınıñ nasıldır aqları yerine ketirildimi? Ya da körgezmeli qorqutuv repressiyaları, basqınç toqtatıldımı? Ya da, Teyfuk Gafarovnıñ özü öz vaqtında saylavdan keçip, azası olmağa tırışqan, qırımtatar milliy meclisiniñ yasaqlanması toqtatıldımı? Ya da bala ve torunlarımız ana tilinde tasil alamı? Ya da tamir sıfatında Qırım hanlarınıñ yekâne saqlanılıp qalğan sarayınıñözgünligi yol etilmeymi? Bu cedvelni devam etmek ve etmek mümkün…”, - Qırım.Aqiqatqa tefsir olaraq dedi Ümerov.
Onıñ fikrince, Gafarovnıñ sözleri - açıq qorquzuv.
“Ukraina deñizcilerine destek köstergen faalcilerge qarşı çıqacaq “iş adamları” ve “sportçular” aqqında laflar - bu açıq qorquzuvdır. Böyle “mesele çezüvler”ni teyfuk ve eyvazlarnıñ ellerinen, “iş adamları” ve “sportçular”nen (adet üzre böyle “tituşka” ve aydutlarğa deyler) isbirlikte FSB yapacaq. Bir (eñ azından) böyle vaqia endi yüzberdi. Men Qarasuvbazarda Riza Asanovğa basqınnı közde tutam. Demek ki, bu ilk sefer degil ve tesaddüfen yapılğan şey degil olğanını bilmek kerekmiz. “Bu yıl bu yapılacaq”, - işğal akimiyetiniñ borazanı olğan Teyfuk Gafarov dedi. Şükür ki, qırımtatarlarnıñ çoqusında, ‘Qırım konsensusı” iştirakçileri kibi eriflerge qarşı immunitet bar’’, - dedi Meclis reisi muavini.
Faalci Zair Smedlâ, Qırımda cemaatçılarğa qarşıbasqınçlarnıñ yañı seviyesi başlandı dep tüşüne.
Körünip tura ki, basqınçlarnıñ, faalcilerniñ ömrüne suiqastlarnıñ yañı seviyesi başlandı, başı da endi ilân etildiZair Smedlâ
“Körünip tura ki, basqınçlarnıñ, faalcilerniñ ömrüne suiqastlarnıñ yañı seviyesi başlandı, başı da endi ilân etildi.Felânça sportçular akimiyetke keder etken faalcilerni meydandan alıcağı aqqında televizionda kollaborantlardan birisiniñ bildirüvi - begenilmegen faalcilerniñ yoldan alınacağı içün bir ilândir, işte, bu yıl o endi tekrarlandı. Böylece, yanvar 2-sinde ukrain deñizcilerge yardım etkenlerden birisi Riza Asanovnı köteklediler, yanvar 14-ünde ise bilinmegen adamlar, Qırımtatar Qurultayı azası Nazim Memetovğa attılar”, - dedi Qırım.Aqiqatqa tefsir berip faalci.
O emin ki, faallerniñ ücümi, bunı yapqan adamlarğa istenilgen neticelerni - adamlarnıqorquzmaq - köstermez.


text:
Yarımadağa kirişi yasaq olğan «Qırım haberleri» (QHA) agentliginiñ baş tesisçisi, qırımtatar milliy Meclis reisiniñ keñeşçisi İsmet Yüksel nasıldır bir qanunsız ya da menfiy faaliyet alıp barğanı aqqında bir de bir tenbiye, delil almağanını bildirdi, dep haber ete QHA.
«İşbu qarar qanunsızdır. Er bir insannıñ qoranta, öz tarihiy Vatanında yaşamaq içün aqqı bar. Al-azırda bu kibi qarar meni yigirmi yıl devamında yaşağan tuvğan evimden ayıra», – dey İsmet Yüksel.
O, kendi aqlarını bütün qanuniy yollar vastası ile qorçalacağı aqqında ömür-arqadaşı Gayana Yükselniñ sözlerini tasdiqladı. Halqara mahkemelerge, Ukrainada Türkiye Cumhuriyeti elçihanesinden Türkiye ükümetine muracaat etecek. O, Türkiye vatandaşı olıp, 20 yıl devamında Ukrainada yaşay.
Şimdilik faaliyetçi Kiyevde buluna.
Avgust 9 künü Ukraina ve Qırım arasında memuriy sıñırda İsmet Yükselni yarımadağa kirsetmeyip, Rusiyege beş yıl devamında kirişi yasaq olğanı aqqında yasaqnı ilân ettiler.
Evel böyle yasaq Qırımğa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovğa berilgen edi.


text:
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy, memleket başlıqlarınıñ Rusiye ordusınıñ Herson vilâyetindeki suv elektrik stantsiyasını minalaması aqqında malümatı olğanını bildidri.
Zelenskıy bunı cumaaqşamı künü Avropa Şurasınıñ oturışında video bağlantısı vastasınen çıqışta bulunır eken bildirdi.
"Rusiye terrorcıları suv elektrik stantsiyasınıñ bentini ve cihazlarını minalağanı bizge malümdır. Bu eñ büyük energetik bloklardan biridir. Bu suv elektrik stantsiyasınıñ bentinde tahminen 18 million kubometr suv bar. Rusiye terrorcıları bu bentni patlatsalar, o zaman Herson ile beraber 80-den çoq meskün yer suv astında qalacaql", - "İnterfaks-Ukrayina" Zelenskıynıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Ukrayina prezidenti, stantsiyanıñ patlatılması neticesinde memleketniñ cenübiniñ büyük qısmınıñ suv teminatı bozula bilir, dep qoştı. Bundan ğayrı Avropadaki eñ büyük Zaporijjâ atom elektrik stantsiyası reaktorlarını suvutmaq içün suvsız qalacaq. Zelenskıy Kahovka suv elektrik stantsiyasına halqara közeticilerni yollamağa ve anda ukrayin hadimlerini qaytarmağa çağırdı.
Kahovka suv elektrik stantsiyasınıñ benti Rusiyeniñ nezareti altında olğan Dniprodan keçken üç keçitten biridir. Amerika cenkniñ tetqiqi institutınıñ soñki talilinde Rusiye arbiyleri Hersondan keri çekilgen zaman şeerni ve civarını suv altında qaldırmaq içün onı patla bilecegi aqqında haber etildi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Novorossiysk limanında Qırımğa aşayt mahsulatını yollamaq içün «yeşil ayatnı» açtılar.
Bu aqqında Krasnodar ülkesiniñ müşteri saa departamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
Aşayt mahsulatınıñ cedveli 14 isimden ibarettir, şu cümleden et, domuz eti, qalbas mahsulatı, balıq, süt mahsulatı, balalar yemegi, portaqal ve il.
Qırımnıñ yerli akimiyeti qıtaiy Ukrainadan mal kelmesi, yarımadanı aşayt mahsulatınen bol-bol temin etip olamaycaqlarını tanıdı. Qırım akimiyeti keçit işi avağa bağlı olğanından sebep, em de aşayt mahsulatınıñ qıtlığı ve fiyatlar artması olmasın dep, Rusiyeden Ukraina müessiseleri içün yarımadağa aşayt mahsulatı ketirilmesine izin bermesini istedi.
Aynı vaqıtta Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov yarımadadan aşayt mahsulatınıñ çıqarılmasını sıñırladı.
Böylece, 2015 senesi aprel ayına qadar «içtimaiy ceetten ayrı müim olğan aşayt mahsulatınıñ» çıqarılmasınıñ limiti mevcut.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/05-3
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Valentin Kolumb (1.05.1935, Morki rayonınıñ Miziner awılı - 8.12.1974, Yoşqar-Ola, / Mari ASSR, RSFSR, / SSRB) — mari şağire, yazuçısı, tärcemäçese.
Üz isemen Xristofor Kolumb bularaq üzgärtkän mari kolxoznik Dekin ğailäsendä tua.
Vesşurga mäktäben, Mäskäwdäge Maksim Gorki isemendäge Ädäbiät institutın tämamlıy.
Morki komsomol rayon komitetı särkätibe, Yoşqar-Ola radiokomitetında ädäbiät tapşıruları redaktorı, Mari kitap näşriäte häm «Onçıko» jurnalınıñ baş redaktorı bularaq eşli.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Aqmescit – Qırımda musulmanlarnıñ ibadethanelerni yaqmağa devam eteler. Ekspertlerniñ fikirince, bu areketler milletlerara zıddiyetni kerginleştirmek içün yapıla. Qırımda, musulmanlarnıñ ekseriyeti olğan qırımttarlarnı cevap bermege teşviq eteler. Qırımtatarlar ise, buña riayet etmeyceklerini aytalar. Cumhuriyet akimiyeti bu meselelerge köz yuma.
Noyabr 12 künü Sudaq civarındaki Qoz köyünde yüz bergen yanğın, bu kibi vaqialarnıñ devamıdım. Böyle fikirni Mecliste bildirdiler. Böyleliknen, oktâbr 13 künü 2013 senesi Saq şeeriniñ merkeziy camisini yaqmağa tırışqan ediler. Üç künden soñ, oktâbr 15 künü saba Qurman rayonınıñ Rovnoye köyündeki camisini yaqtılar, İyün 13 künü 2014 senesi Aqmescitniñ Lugovoye qasabasınıñ camisine zarar ketirdiler. Qabaatlanğanlar öyle de tapılmadı.
Meclis ve Qırım musulmanları diniy idaresi beyanatlar azırlap, cinayetçilerni tapmaq ve mesülietke çekmege çağıralar.
Siyasetşınas Sergey Kostinskiy Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, bu vaqialar milletlerara ve dinlerara zıddiyetke ketirmek mümkün.
«Qırımnıñ işğali aqibetinde, qırımtatar ve rus siyasiy küçlerni barıştırğan ukrain akimiyeti çetke çekildi, akimiyetni rus şovinistleri elde etti. Bu akimiyetniñ bir şekili olaraq silâlanğan «imayeciler» qurumı peyda etildi. Olarnıñ özegi – radikal milletçiler, qazaqlar ve ilâhre», – dedi o.
Siyasetşınas qayd etkeni kibi, camilerniñ yaqıluvı, qabristanlarnıñ aqaretlevi mustaqil Ukraina tarihında da yüz bergen edi. «Amma, şimdiki areketler intiqam tarzında, islamğa qarşı teşviqat ve «rus adamnıñ» cezasız qaluvı sayesinde yapıla. 21.03.2014 qabul etilgen qanunğa köre, şu imayeciler 2015 senesi yanvar 1 kününe qadar bütün cinayetlerni cezasız yapa bileler», – dedi siyasetşınas.
Aytqanına köre, «Qırımnıñ rus şovinistleriniñ qırımtatarlardan intiqam almaq gizli siyaseti milletlerara ve dinlerara zıddiyetke ketirecek, adamlarnı ayıracaqlar, turmuş davalar çoqlaşacaq, añlaşmaq imkânları eksilecek, siyasiy ve turmuş seviyede bir kimse bir-birine yol bermez».
Qırımlılar ve ukrainliler bu ne derecede telükeli olacağı aqqında söz yürütken Köstinskiy şunı ayttı: «Rusiyeliler vaqıt keçken soñ, keterler, amma olar yaqqan ateş qalır. Onı söndürmek içün ukrainliler çoq yıllar sarf etecekler».
Müftiyat: Qırımtatarlar tariklerge qapılmaycaqlar
Qırım müftisiniñ muavini Ayder İsmailov aytqanı kibi, milletlerara ve dinlerara zıddiyetni kerginleştirmek içün yapılğan bu vaqialar da tarik olğanını ayttı.
«Bir de bir halqnıñ ibadethanelerni yaqqan soñ, menfiy duyğularnı, cevap bermek isteklerini qozğata. Qırım musulmanlarnıñ diniy idaresi qayd etkeni kibi, Qırım musulmanlarınıñ 90 fayızını tekşil etken qırımtatarlar daima barışıqsever halqtır, bundan evel şu aqaretlev vaqialarğa, yanğınlarğa biz musulmanlar olaraq cevap bermedik», – dedi müftiy muavini.
Onıñ sözlerine köre, Müftiyat Qırım politsiyası tarafından kerek olğan davranışnı bekley.
Yañı akimiyet Qırımnıñ din saasında meselelerni körmey
Meclisniñ tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzinniñ fikirince, «devlette er angi dinge ait binanıñ yaqıluvı – cemiyette olğan ksenofobiya kibi bilingen hastalıqnıñ timsali».
Hamzinniñ aytqanına köre, bu vaqialar Qırım akimiyeti ve Meclis arasındaki dialognıñ bozuluvı sebebinden yüz berdi, «bu dialog Qırım parlamenti tarafından martnıñ 11, 2014 senesi qabul etken «Qırımtatar halqı aqlarınıñ tiklenüvi ve Qırım cemiyetine qoşuluvı aqqında» qarar esasında qurulğan edi».
«Bu vaziyette meni Moskvanıñ mevamı meraqlandıra, hususan Rusiye Prezidentiniñ federal bölüginde vekili Oleg Belaventsevniñ fikiri. Belaventsev bu malümatnı nasıl şekilde yetkizecek, aceba.. Ya da Rusiye Ukraina 23 yıl devamında qullanğan usullarnı qullanıp, Kiyevde «eyi yetekçi», Qırımda ise, «yaramay yetekçi» ile aldatacaq olamı?», – dedi Hamzin Qırım.Aqiqatqa.
Amma, Qırımnıñ yañı akimiyeti bu saada meselelerge köz yumğanı belli oldı.
Böyle etip, Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» neşiri yazğanı kibi, Rusiye prezidentiniñ vekili Oleg Belaventsev, çeşit matbuat vastaları, Qırımda ayırı millet ve din vekilleri sıqıştırılğanı aqqında malümat yañlış olıp, yarımadada vaziyetni kerginleştirmek içün tarqatıla.
«Regionda milletlerara munasebetlerni bozmaq oğrunda yapılğan areketler qayd etile, bunıñ içün çeşit matbuat vastaları yardımınen yañlış malümatlar tarqatıla», – dedi Belaventsev.
«Krıminform»nıñ malümatına binaen, Rusiye memuriyeti reberi muavini Magomedsalam Magomedov «qomşu devletler ve çetel teşvilâtlarnıñ tesirine baqmadan». Qırımda milletlerara munasebetler eyi olğanını ayttı.


text:
Moskva kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Aziz Ahtemovnıñ babasına 8 biñ ruble para cezasını berdi. Bu qararnı Rusiye qadısı Viktor Krapko çıqardı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ malümatına köre, mahkeme Eskender Ahtemovnı kütleviy tedbirlerde iştirak etip, yüksek seviyeli azırlıq rejimini bozğanında qabaatladı. Eskender Ahtemov ise FSB binası ögünde FSB hadimleri tarafından tutulğan oğlu aqqında malümat almaq içün bulundı, dep ayttı. Oturışuvdan soñ cemaat imayecisi Hatice Mamutova mahkeme bu davada istisna yapmayıp, sentâbrniñ 4-nde tutulğan insanlarğa qarşı bütün esnaslarnıñ umumiy yönelişinden vazgeçmey, dep qayd etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi sentâbrniñ 24-nde Asan Ahtemov ve Aziz Ahtemovnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini qanaatlendirmedi.
Asan Ahtemovğa qarşı qabaatlav sertleştirilgen edi. Bundan evel o, FSB hadimleri tarafından işkencege oğratıldı, dep bildirdi. Ahtemov tutulğan soñ birden aqımnen işkencege oğratıldı, dep ayttı.
Advokat Azamatov Asan Ahtemovnıñ ağrıları bar ve nefesi tutula, dep bildirgen edi, lâkin Aqmescitteki SİZO №1 oña qarşı basqı qullana ve uyğun olmağan şaraitlerde tuta.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
"Tärtip radiosı" Änilär marafonında ciñüçelärgä 100 meñ sum akça birä!
1 noyabrdä "Tärtip radiosı" traditsion "Änilär marafonı" bäygesen başlap cibärä. Bu yulı katnaşuçılarga sallı büläklär karalgan.
Bıyılgı marafon yarış formasında uzaçak, ä, dimäk, ciñüçelär dä, büläklär dä bula digän süz!
Här yıldagıça marafon 21 kön dävam itäçäk. Bezdän - 21 tema, sezdän - 21 post. Ber könen dä kaldırmıyça katnaşkan änilär arasınnan 9 ciñüçe bilgelänäçäk! Alarnıñ sigezenä - 10 000 sum, Gran-pri iyäsenä - 20 000 sum tapşırılaçak!
İğtibar! Bäygedä änilär genä tügel, däü änilär dä katnaşa ala!
Marafonda katnaşu şartları:
1. 1 noyabrdän başlap, 21 kön dävamında här irtä mahsus marafon öçen ber tema täqdim iteläçäk. Älege temaga postlarnı (tekst, foto, video) könendä yazıp barırga tırışıgız. Barlık postlar da 23 noyabrgä qadär (22 noyabr soñgı kön) urnaştırılıp kuyılırga tiyeş.
4. Marafon öçen postlar yazganda, tatar şriftın kullanıgız
5. Här postka #änilärmarafonı heştegın östägez
6. Postlarga icadi kilü huplana
Marafon öçen yazılgan postlarga bäyäne cyuri komissiyäse birä, ciñüçelärne dä alar bilgeli.
Näticä 29 noyabr könne Kazanda G.Tukay is.Tatar däülät filarmoniyäse kontsertlar zalında yasalaçak.
Tulırak mäğlümat biredä.


text:
2016 senesi neticesinde Qırımda 1423 şahıs bir milliondan bir milliardqa qadar ruble miqdarında para qazanğanını beyan etken. Bunı Rusiyeniñ yarımadadaki bergi hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ bergen malümatına köre, Qırımda yaşağan üç adam 500 million ve 1 milliard ruble arasında (8-16 million dollar arasında) mal-mülk saibi olğanını bildirdi. Daa 11 adam yıl devamında 100 million ve 500 million ruble arasına para saibi olğan.
Bergicilerniñ bildirgenine köre, 500 million rubleden çoq qazanğan üç qırımlınıñ payı – bütün kelirlerniñ 16% teşkil ete.
Müessisede qayd ettiler ki, 2017 senesi Qırımda ayrı şahıslardan 13 biñden çoq bergi beyannameleri qabul etildi, keçken seneniñ köstergiçlerine nisbeten bu raqam aman-aman üç biñge ziyade ola.
«Esas olaraq, bu meskenlerini kirağa bergen vatandaşlar ola», – dep añlattılar bergi hızmetinde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye Kününe bağışlanğan «kozaklarnıñ atlı yürüşi» sebebinden Aqyar merkezinde iyün 12-de areket qısmen sıñırlanacaq, haber ete Aqyar rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Müessiseniñ malümatına köre, sabadan areket Sapun-Gora tarafından Suvorova meydanında qadar qapaldı. Kolonnanıñ yürüşi ile areket ğayrıdan tiklenecek.
«Şeer boyunca areket naqliyatnıñ er bir çeşiti içün, cemaat naqliyatından ğayrı, 9:00-11:00 saatleri arasında qapalı olacaq», – denile beyanatta.
Cuma künü saat 11:00den Uşakov meydanı ve 4-ünci Bastionnaya soqağında da areket qapalı olacaq.
Aqyar ükümetiniñ saytında aşkâr etilgen tedbirler programmasında yazılğanı kibi, cuma künü şeerde saat 10-da Nahimov meydanında 1941-1942 seneleri Aqyarnıñ Qaramaniy mudafaası abidesine gülçemberlerni qoyuv tedbiri keçer. «Rusiye! Rus! Ulu ülke!» haber-muzıkalı programması, aqşam – «Rusiye – Vatanım» kontserti keçirilecektir.
1992 senesi iyün 12 künü Rusiye Federatsiyasınıñ halq deputatları Devlet mustaqilligi aqta Beyannameni qabul ettiler.
1992 senesi iyün 11-de Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı Şurası iyün 12 kününi bayramlar sırasına kirsetti.


text:
Qırımnıñ Rusiye devlet şurasınıñ reisi muavini Remzi İlyasov Bütündünya qırımtatar kongressi Türkiye paytahtı Ankarada degil de, Qırımda keçirilmek kerekligini tüşüne, – haber ete matbuat hızmeti.
«Cumhuriyet ve federal akimiyetlerniñ milletlerara ziddiyetlerge yol bermemek içün yapılğan ğayretine baqmadan, köngerssniñ keçirilmesi ve neticeleri yarımadağa qavmiy, soñra ise siyasiy qarşılıqnı meydanğa ketirir. Eminim, er angi halqnıñ bu kibi bütündünya kongressleri ve forumları onıñ Vatanında, yaşağan toprağında keçirilmek kerek – tek o vaqıt yardım ve destek kösterilecektir. Aks alda bir sıra sual peyda ola ve bu kibi qurultaylarnıñ neticesinde qabul etilgen qararlarnıñ qanuniy olğanı şübe doğura», – dey İlyasov.
Onıñ sözlerine köre, tedbirniñ kün tertibi «Rusiyege qarşı siyasiy tüste qurulacaq», maruzacılar ise «tatarlarğa nisbeten uydurılğan taqiplerni muzakere etecek ve Qırımnıñ Ukraina terkibine qaytmasını talap etecektirler».
İlyasov şunı da bildirdi ki, iyül 25 künü «Qırım» qırımtatar halqınıñ regionlarara cemaat areketiniñ forumında iştirakçiler Bütündünya qırımtatar kongressi ile bağlı problemlerni muzakere etecek.
Malüm olğanı kibi, Qırım akimiyeti endi bir qaç kere II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesi boyunca öz qasevetini bildirgen edi.


text:
Qırımda yılnıñ başından berli 187 qızamıq hastası qayd etildi. Bunı ilhaq etilgen Qırımda Rospotrebnadzor idaresiniñ reberi Natalya Penkovskaya Qırım matbuatına haber ete.
Onıñ malümatına köre, ne ilhaq etilgen Qırımda, ne de qomşu Rusiyede qızamıqtan vefat etken adam olmadı.
İyülniñ başında Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Aqmescit SİZOsında mabüsler arasında qızamıq çıqarğanlar bar olğanını Rusiye kütleviy haber vastalarına tasdıqladı. Keççe Qırım insan aqları vekâletlisi Lüdmila Lubina Aqmescitniñ №1 SİZOsı iyülniñ 1-nde belli olğan qızamıq tarqalmasını toqtattı, dep bildirgen edi.
2018 senesi Dünya sağlıq teşkilâtı Avropada qızamıq hastalığınıñ rekord seviyesine çıqqanını qayd etti. Birinci 6 ayda 41 biñ insan qızamıq oldı, soñki 10 yılda er yıl olğanından daa ziyade.
Qızamıq adamdan-adamğa qolaylıqnen keçe, öksürik, yaqın toqunuvlarnen keçe. Virus eki saat devamında faal qalıp, avada ya da ten üstünde yaşay. Hasta başta sade suvuqlanuv alâmetlerini duya: tımav, sıcaqlıq, öksürik, tahminen bir aftadan eşken peyda ola (evelâ başta, soñ - bedenniñ yuqarı ve tüpteki qısımlarında). Qızamıq sebep olğan ağırlaşuvlarnıñ arasında - siñir sistemasınıñ zararlanuvı (entsefalit), pnevmoniya, otit, körüv qabiliyetiniñ ğayıp oluvı bar.


text:
Aqmescitte knâz Aziz Vladimir ve Olga mabetinde, Kiyev patriarhat Ukraina ortodoks kilsesiniñ Qırım yeparhiyasınıñ sobor mabetinde insanlar gece Paşaliyanı qarşıladılar.
Tedbirni Aqmescit Mitropoliti ve Qırım Klimenti keçirdi. Cumaertesi, aprel 11-de, saat 23:00 mabetke bir elli insan keldi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Toplanğanlar eyilikniñ yamanlıqtan üstün olması içün, Ukraina ve barışıq içün dua etti.
Soñunda Kliment insanlarnıñ ketirgen Paşaliya sepetlerine aziz suvnı septirdi.
Aprel 12 künü şarqiy adet hristianlar dininiñ eñ müim Paşaliya bayramını qayd eteler. Bayramnıñ keçirüv künü er yıl ay-küneş taqvimi boyunca belgilene. İlk sefer Paşaliyanı qadimiy yeudiyler İsa Peyğamberniñ doğğanından 1500 yıl evelsi qayd etken ediler.


text:
Cumaertesi künü, fevralniñ 13-nde, qırımda Aqmescit yaqınlarında 32 maşina çatışqan yol qazası yüz berdi.
Yaralanğanlar yoq, dep bildirdi Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ matbuat hızmeti TASS agentligine.
«Aqmescit rayonında Ukraina ile sıñır yolunda (Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırı – QA) – Aqmescit – Aluşta – Yalta – Sarabuz köyüniñ burulışı rayonında 32 maşina çatışqan bir qaç yol qazası oldı. Yol qazasında yaralanğanlar yoq», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, qar çoq yağğanı içün Aqmescitte cemaat naqliyatı işi zorlaştı.
Bundan ğayrı, yaramay ava «Aqmescit» ava limanında tahminen 20 uçuşnıñ keç qalmasına sebep oldı.
Qırımda ayaz ve qar aqqında furtuna havfı devam ete. Fevralniñ 18-ne qadar ava arareti iklim normasından 7-8 derece az olacaq.


text:
İlhaq etilgen Aqyarda iyünniñ 3-üne qadar 17- adam koronavirusnen hastalandı, olardan ekisi tünevin tasdıqlandı. Bunı şeer ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"İyün 3-ünde saba daa eki yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Olar hastalarnen alâqada oldı ve observatsiyada bulundılar. Tedaviylengen üç adamnı hastahaneden çıqardılar. Umumen fevralniñ başından berli Aqyarda 170 adam koronavirus infektsiyasınen hastlandı", - denile beyanatta.
139 adam yahşı olğanı ve 3 adam vefat etkeni qoşula.
Tünevin Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, bugünge qadar Qırımda 399 koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı çetelden keldi, 74-ü Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan şahıslarda qayd etildi. Bütün müddet devamında 259 adam yahşı oldı, 11 COVID-19 ile hasta patsiyet vefat etti, olarnıñ üçü - koronavirusnıñ özü sebebinden.
Aqyarda COVID-19 adiseleri 168-gece arttı. 136 adam yahşı oldı, 3 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca apiste yatqan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz dey ki, onı siyasiy nazarları sebebinden apiste tutalar ve Qırımda mahkeme tertibatınıñ uslu olacağına işanmay bile.
Bu aqta o Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 4 künü red etken şikâyet arizası boyunca mahkeme toplaşuvında ayttı. Çiygoznıñ nutqunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti aşkâr etti.
«Şahsiy menfaat körüne ve prokuratura mahkemecilerge basqı etmektedir. Usluğa ümüt beslemege acet yoq. Prokuraturanıñ delilleri o qadar uydurılğan ki, Rusiye Federatsiyasınıñ ne mahkeme tertibatına, ne uquq qoruyıcılarına şeref etmey», – dey Çiygoz.
«E, men Ukraina vatandaşım, bunı cinayet olaraq tanımayım. Menimce, Ukraina devletine çalışqan prokuroatura reberleri öz antından vazgeçip, menden ümdelerim içün intiqam ala», – dedi Meclis reisiniñ muavini.
Çiygoz nevbetteki sefer Qırımnı terk etmege niyeti olmağanını bildirdi.
«Meni siyasiy ümdelerim içün reine olaraq tutqanlarını tüşünem. Menim tevqifim ile halqımnı qorqutmağa tırışalar. Qırıda akimiyet ve prokuratura is etken problemlerini maña yükleycek olalar. Bu mahkeme toplaşuvlarında prokurorlardan defalarca aytılğan edi. Mahkemeciler – reinelerdir ve adaletli mahkeme aqqında söz yürsetmege sebep bile yoq», – dey Çiygoz.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası ve akimiyetinde Çiygoznıñ aytqanını daa izaatlamadılar.
Rusiye taqiqatçısınıñ malümatına köre, Meclis reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında kütleviy çatışmalarnı teşkil etti, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Yemirvaliyev ise olarğa qoşulğan ediler. O künü Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında birden eki miting olıp keçken edi. Bir taraftan Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar bar edi. Ekinci taraftan – Qırımnıñ şimdiki «yolbaşçısı» Sergey Aksenov idare etken «Rus birligi» firqasınıñ faalleri. Yüz bergen çatışmada eki insan can berdi, taqiqat malümatına köre, 79 kişi zarar kördi. Mahküm etilgenler qabaatlarını tanımayıp, cinaiy iş siyasiy sebeplerden açılğanını bildireler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı
Nevbetteki mahkeme toplaşuvı Qırımda 2016 senesi fevral 15-ne planlaştırılğan.


text:
Fevralnıñ 4-nde, cumaaqşamı künü, Rusiye nezareti astında olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesinde, ğıyabiy şekilde Qırımda mahkemelengen Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca mahkeme oturışı olıp keçti. Mahkemede qabaatlav tarafınıñ şaatlarını diñlemege devam ettiler. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, “qabaatlav tarafınıñ iç bir şaatı Cemilev tarafından sıñırdan qanunsız keçme faktını” tasdıqlamağan, dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri.
Mahkemede, 2014 senesi mayıs ayında Ermeni Bazar yanındaki bir rus yoqlav keçitinde iş yolculığında olğan qabaatlav tarafınıñ eki şaatı sorğuğa çekildi. Birinci Vâçeslav Dorofeyev soğruğa çekildi. Onıñ aytıp bergenine köre, yoqlav keçiti muvafıq işaretlernen donatılmağan edi ve Qırımğa ketken adamlarnıñ çoqusı onıñ bar olğanını bile bilmey ediler. Mayısnıñ 3-nde yoqlav keçitinde bir büyük adamlar gruppası peyda olğanda silâ davuşını eşitken, soñra ise bu adamlar yoqlav keçitinden keçkenini ya da anda qalğanını körgen.
Bundan soñ şaatqa donatmalarnıñ bir qısmını alıp, keri çekilmege emir etkenler. Şu yerden o, Cemilevni körgen. Şaat, Cemilevniñ Ermeni Bazar tarafına keçmege tırışqanını köstergen iç bir malümatnı bermedi. Mudafaa tarafınıñ, o ve artından tizilgen zırhlı taşıyıcılar yoqlav keçitinden istegen taqdirde keçe bilir edilermi, sualine Dorofeyev müsbet cevap berdi.
Sıñır hızmeti nevbetiniñ reberi olğan ekinci şaat – Sergey Zavorukin, eñ az 4 biñ adam tayaqlarnen yoqlav keçitini zap etkenini ayttı. Aynı zamanda, oña ima-işaret tilinen asacaqlarını aytqanlar. O, sıñırcılar esir olurlar, dep qorqqan ve hadimlerge işini toqtatıp, keri çekilmege emir etken. Soñra yoqlav keçitinde Cemilev peyda olğan ve Zavorukinniñ aytqanına köre, “propaganda yapıp başlağan”.
Zavorukin, Cemilevniñ yoqlav keçitinden Ermeni Bazar tarafına doğru ketmegenini tasıqlağan. Mustafa Cemilevge dair pasport nezareti ile bağlı iç bir areket o etmegen ve başqalarınıñ da bını yapqanını körmegen. Cemilevge kiriş yasaq olğanını şaat haber etmegen ve başqa biri bunı yapqanını körmegen.
Amma, Zavorukin qayd etti ki, sıñır noqtasında bulunğanda Cemilev ile Tatarstandan yüksek boylu bir memur körüşken. Onıñ soyadını ve ne aqqında olar laf etkenini o bilmey. Sıñır olğanını köstergen işaret bar edimi, yoq edimi, şaat hatırlap olamağan.
Nevbetteki mahkeme oturışı fevralnıñ 5-nde olacaq.
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca eki qabaatlav şaatını sorğuğa çekti.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
Mustafa Cemilev, işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan cinaiy davalarda «Rusiye tarafınıñ qabaatlavları saçma olğanını» Avropa insan aqları mahkemesinde isbatlamağa niyetlene, dep bildirdi.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda, yarımadanıñ çeşit rayonlarında rusiyeli küç idareleriniñ qırımtatarlarınen musulmanlarğa qarşı keçirgen repressiyalarına qarşı bir kişilik piketke çıqqanlar kütleviy bir şekilde tutulıp alınmaqta.Bu aqta Facebook’ta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi niñ regional faali Alimdar haber etmekte.
O, bergen malümatqa köre, bügün bir kişilik piketke çıqqanlardan Kefede beş kişi, Eski Qırımda ise – dört faal tutulğan. Olarnı rayon politsiya idaresine alıp ketkenler.
«Bütün Qırım boyunca bir kişilik piketler keçirmek içün, pek çoq insan çıqqan. Belli olğanı kibi politsiya hadimleri olarnı tutıp almaqta. Bu insanlar qırımtatarlarınen Qırım musulmanlarını apiske alıp, olarğa nisbeten ekstremizm ve terrorizm maddeleri boyunca dava açmalarına qarşı qol tutmağa çıqqanlardır», – dep bildire videomuracaatında advokat Edem Semedlâyev.
Bunıñ arfesinde belli olğanı kibi, Aqmescitniñ Geroyev Stalingrada soqağı etraflarında bir kişilik piketke çıqqan faalni tutıp, belli olmağan tarafqa alıp ketkenler.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi oktâbrniñ 14-nde qırımlılar «bütün Qırım boyunca» bir kişilik piketlerge çıqqanları aqqında haber etken edi.
Rusiyeli küç idareleri bu hususta er angi bir aşikâr izaat bermedi.
Qırım işğalinden soñ, yarımadada hususan qırımtatarları ğayıp olıp başladı. Bu arada Rusiye nezaretindeki Qırım Taqiqat Komiteti «yarımadada qırımtatarları kütleviy bir şekilde ğayıp olmay» dey.


text:
Rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ Aqmescit idaresine Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ balaları sorğuğa çağırıla. Bu aqta Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildire.
Onıñ malümatına binaen, sorğunıñ mayıs 27-de saat 15:00-te keçirilmesi planlaştırıla.
Qırımdaki rusiyeli uquq qoruyıcı organları tarafından İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açıldı.
Mayıs 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde sorğudan soñ qabaatlavnı taqdim ettiler.
Bundan evel, mayıs 12-de onıñ evinde tintüv keçirildi, Rusiye FSB-niñ Qırım idaresiniñ taqiqatçısı oña çıqmamaq şartını bildirgen vesiqanı berdi.
Bundan soñ taqiqatçılar İlmi Umerovnı taqiqat malümatını faş etmemesi aqqında vesiqağa imza qoymağa mecbur ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar şeeri ve Qarasuvbazar rayonında avgustnıñ 14-de iri burçaq yağdı. İçtimaiy ağlarda paylaşılğan fotoresim ve videolarda körüne ki, burçaq masa tennisiniñ topu ölçüsinde oldı.
Avgustnıñ 14-15-de işğal etilgen Qırımda furtuna havfı ilân etildi. Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi yağanaq, burçaq yağacaq, ruzgâr esecek, dep tenbiyeledi.
Qurtarıcılar Qırım sakinleri ve musafirlerini yaramay avada havfsızlıq qaidelerine riayet etmege çağıra. Yağanaq ve küçlü yel vaqtında pencelerni qapatmağa, balkonlardan bağlanmağan eşyalarnı almağa, tışarıda ise reklama levhaları, yol işaretleri, elektrik ağlar, büyük tereklerden uzaq turmağa tevsiye etile. İdare imkân olğanı qadar şeer kezintilerinden vazgeçip, ev ya da işte qalmağa tevsiye ete.


text:
«Fevral 26 davasınıñ» iştirakçisi Mustafa Degermenciniñ anası Aliye Qırımğa alındı. Bunı noyabr 29-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Aliye Degermenci noyabr 29-da Qırımnıñ esas Ukraina ile memuriy sıñırda Rusiye sıñırcıları tarafından tutılıp «subetke çekildi», – dep ayttı Bariyev.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları mitinginde iştirak etken qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Rus birligi» firqasınıñ faalleri çıqqan edi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesiden qasevetlengenini bildirip, basqılarnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, olardan Rusiyeniñ insan aqları ve ifade serbestligine qarşı qullanğan çeşit türlü totalitar usullarını toqtatması ve ukrain siyasiy mabusları ve reinelerini azat etmesi içün bütün uquqiy ve siyasiy basqı yollarını qullansın istedi.


text:
Japon deñizi
Japon deñizi / Cenübiy Koreyada Şarq deñizi Büyük Okyanusnıñ bir uzantısıdır. Japonya, Rusiye ve Koreya tarafından quşatılğam ve etrafı tamamen qaranen çevrilidir. Tıpqı Aq deñizindeki kibi, kiçik bağlantılarnen okyanusqa açıla. Japon deñizini Büyük Okyanusqa bağlağan 5 boğaz bardır. Eñ derin noqtası 3,742 metredir. Ortalama derinligi ise 1,752 metre bolup yüzölçümü 978,000 km²dir.[1] Balıqçılıq açısından deñiziniñ Japonya ve Koreya içün büyük önemi bardır. Japon deñizi, bu deñizge qıyısı bolan 4 ülkede birbirinden farqlı isimlernen adlandırılğandır.


text:
Búgingi “bilimler kúni”, jańa oqıw jılınıń baslanıwı,. Usı múnásibet penen Qaraqalpaqstan Respublikası statistika basqarması baslıǵı T.Ganiev 28-sanlı mektep oqıwshıları menen ushırastı.
Ilájǵa basqarma baslıǵı sózge shıǵıp, mektep bosaǵasına birinshi qádemin qoyıp atırǵan oqıwshılardı hám onıń ata-anaların shın júrekten qutlıqladı.
Prezident sawǵası bolǵan mektep quralları oqıwshılarǵa tarqatılıp, jańa oqıw jılınıń birinshi qońırawı qaǵıldı.
Bunnan soń, mektep oqıwshılarınıń koncert baǵdarlaması inám etildi.
Málimleme xızmeti


text:
Qırımda Rusiye akimiyeti çeşit sebeplerni tapıp, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ «umumhalq takbihini» meydanğa ketirecek ola. Bunı Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi.
«Topraq meselesiniñ al etilüvi manasınen işğalci akimiyet memurları Qırımtatar Milliy Meclisini takbih etecek qararına rey berilecek toplaşuvlarda insanlarnıñ bulunmasını temin etmek istey. Afta evelsi aynı böyle vaqia Bağçasaray rayonında yüz berdi, bir 80 insan toplandı. İnsanlar topraq aqqında aytılacağını bekley edi, amma Qırımtatar Milliy Meclisini ve erzaq qamaçavını takbih etmege başladılar ve Qırımtatar Milliy Meclisini takbih etken rezolütsiyağa qol tutmağa teklif ettiler. İnsanları turıp çıqtılar», – yazdı Bariyev Facebookta.
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.


text:
İlhaq etilgen Qırımğa raatlanmaq içün esasen Rusiye devlet işçileri ve bücet saasınıñ turistleri kele, Rusiye vatandaşlarınıñ bir qısmı ise Türkiye kurortlarında raatlanmağa seve, dep ayttı Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda Rusiyeden kelgen turistler paranı iqtisat ete ve ucuz yerlerde qala.
«Mence, anda olğan şeyler total deşet ola. Aqlı yerinde olğan rusiyeli turist işğal etilgen Qırımğa barmay. Bu devlet işçileri, «bücet» turistleri, para masraf etmey, anda yarım sovet şifahanelerde yaşaylar. Qayd etem ki, ötellerde degil, şifahanelerde. Olar içün bu – ayat: olar Rusiye ve sovet zihniyetiniñ içinde bulunalar. Normal rusiyeliler ise – baqıñız: er kes Türkiyede. Rusiye vatandaşları bile işğal etilgen Qırımğa barmay», – dedi Pavlo Klimkin.
Klimkinniñ qayd etkenine köre, işğal altındaki Qırımda raatlanacaq olğan insanlar «işğal etilgen topraqta özüni telükesizlikte is etmege mümkün olmağanını» unutmamalı.
Qırımdaki Rusiye kurort nazirliginiñ bildirgenine köre, 2018 senesi ilhaq etilgen yarımada 6,8 mln turistni qabul etti, bu raqam 2017 senesinde olğan turistlerden aman-aman üç qat ziyadedir. Nazirlikniñ malümatına köre, olardan yarım millionğa yaqın kişi Ukraina vatandaşı edi. Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımnıñ memuriy sıñırından keçken yolcularnıñ sayısına esaslanıp, bu malümatnı inkâr etti.


text:
Bunı Rusiye Federatsiyasınıñ baş naziri Dmitriy Medvedev Aqyarda bildirdi.
Krıminform malümatına köre, Medvedev oña tasilnen bağlı sualler bergen yerli sakinlernen soqaqta subetleşti. Sualler esasen ukrain tilinen bağlı edi.
«Ukrain tili aqqında: diger subyektlerde (Rusiye Federatsiyasınıñ – muarrir) olğanı kibi olacaq. Belorus, leh, ukrain tilini ögrenmege isteseler, ana-babalar mektep reberligine muracaat ete», – dep añlattı Medvedev.
Bundan ğayrı, Aqyar sakinleri Ukraina Milliy bankınıñ nezareti altında bulunğan Bank işleri institutınıñ yoq etilmesine yol bermemege çağırdılar. Medvedev qayd etti ki, Rusiye Federatsiyasınıñ Merkeziy bankı çerçivesinde bir de bir tasil institutları yoq.
«Teşkeririk, baqarıq. Bu universitetiñizge bağlı degil. Rusiyede çoq universitetler bar, lâkin er biri standartlarğa uymay. Bizler umumen memlekette tasil sistemasını eyileştirecekmiz», – dep ayttı Rusiye baş naziri.
Hatırlatamız, Ukraina tış işler Nazirligi Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Medvedevniñ Ukraina tarafı ile añlaşmağan mayıs 25-de Qırım ziyaretini sert bir şekilde takbih etti.


text:
Qırım devlet «akimiyet» icra organlarınıñ eñ çoq hadimler sayısı belgilendi.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
İyünniñ 27-de Qırım «Nazirler şurasınıñ» toplaşuvında Qırım devlet «akimiyet» icra organları ve «Nazirler şurasınıñ» apparat erkânı 5772 adamdan ibare olacağı aqqında qarar bir ağızdan qabul etildi.
«Esas vazife bugünde-bugün olğan maliye qararından ziyade çıqmamaq edi. Hadimler erkânı eñ çoq 5772 adamnı teşkil etmek kerekligi belgilendi», – dep bildirdi «baş nazir muavini – Nazirler şurasınıñ apparat reberi» Larisa Opanasük.
«Sobıtiya Krıma» internet neşiriniñ malümatına köre, 2013 senesi Qırımda icra akimiyet organlarınıñ hadimler erkânı 1041 adamnı teşkil ete edi, demek, bugünki raqamdan 5,5 qat az edi. Bunıñnen beraber, Qırım Nazirler şurasınıñ belgilengen apparat erkânı 129 adamdan ibaret edi.


text:
Iran prezidenti Hasan Ruhani: «AQŞ bizdiñ aldımızda tizerleytin boladı» - dep mälimdedi.
Iran memlekettik telearnasınıñ habarlauınşa, Hasan Ruhani jergilikti teleranalardıñ birine bergen swhbatında Iran men AQŞ qarım-qatınası jöninde mälimdeme jasağan. Ol onda: « Iran eş uaqıtta kapitulyaciya jasamaydı. Biz wlı halıqpız. Sol sebepti de AQŞ bizdiñ aldımızda tizerleytin boladı» - dep mälimdegen.
Esteriñizge salayıq, mamır ayınıñ basında AQŞ prezidenti Donal'd Tramp Iran yadrolıq kelisiminen şığatındığın mälimdegen. Al osıdan birneşe kün bwrın AQŞ ükimeti elge Iran mwnayın importtauğa embargo qoyğan.


text:
Panamada cirteträw
Tön’yaq Amerika ilendä 6,9 ball zurlığında cirteträw barlıqqa kilde
Tön’yaq Amerika illärennäñ Panamada 6,9 ball zurlığında cirteträw barlıqqa kilde.
Zilizilä cirneñ yaqınça 22 çaqrım tiränlegendä küzätelde. Ŝunami qurqınıçınıñ bulmawı açıqlandı.
Panamanıñ Grajdannarnı saqlaw agentlığı cirteträw barlıqqa kilgän mäydannıñ yaqınnan küzätelüen belderde.
Açıqlawdan kürengänçä berençe mäğlümatlarğa kürä bernindi zıyan yuq.
Bäyläneşle xäbärlär
Qıtaynıñ êlekkege däwlät başlığı ülde
Śzyan Śzêmin’ 96 yäşendä xastaxanädä küzlären mäñgelekkä yomdı


text:
Bunı bir sıra menbalar bildirdt, dep haber ete Qırım «akimiyetine» yaqın olğan Krıminform.
«Bugün Keriç şeer yolbaşçısı Oleg Osadçiy ve Kezlev şeer yolbaşçısı Andrey Danilenko Qırım Nazirler şurasına cumhuriyet yolbaşçısı vazifelerini eda etkenge çağırıldı. Bundan soñ ekisi de kendi istegi boyunca işten boşatuv aqqında ariza yazdılar», – dep bildire menbalardan biri.
Menbalarnıñ malümatına köre, Kezlev şeer yolbaşçısı vazifelerini şeer yolbaşçısınıñ birinci muavini olğan Marina Vedmetskaya vaqtınca eda etecek. Keriçte yolbaşçılıq etecek şahısnıñ adı daa belli degil.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, Keriç şeer yolbaşçısı istifağa çıqtı.


text:
Kreml tarafından tayinlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Qırımnı 2,5 million turist ziyaret etkenini bildire. Onıñ sözlerine binaen, bu, keçken seneniñ aynı müddetine köre, 26%-ğa ziyadedir, dep bildire Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Bunen beraber, Aksönov bildirdi ki, Sıñır hızmeti ve Federal migratsion hızmetiniñ malümatına binaen, turistlerniñ 15%-ı «Ukrainadan kelgen turistlerdir», ve «bu seneniñ soñuna qadar Qırımnı 6 million turist ziyaret etecegine» ümüt beslegenini qayd etti.
İyül 25-te, bazarertesi künü Aqyar inkişafı leyhaları boyunca bölükniñ müdiri Sergey Smirnov apparat toplaşuvında qayd etti ki, şeerni 180 biñ turist ziyaret etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İzrail mäxkämäse Barğutinı biş tapqır ğömerlekkä iregennän mäxrüm itüne tälap itä
İzrailneñ Tel Aviv mäxkämäse fälästinnärneñ kürenekle cämägät eşleklese Marvan Barğutinı izraillelärneñ 28 keşese hälaq bulğan terror höcümnärenä qatnaşı bar dip belderä. Fälästin parlamentı deputatı häm Yordan yılğasınıñ Könbatış yarındağı “Fätx” oyışması citäkçese Barğuti ike yıl elek qulğa alınğan ide. Mäxkämä Barğutinı “Fätx” aktivistları bulğan terrorçılarnı finansılawda ğäyepläde. Häm terror ğämäle öçen cawaplılıq turıdan turı anıñ östendä dip belderde. Ğäyepläwçelär Barğutinı biş tapqır ğömerlekkä iregennän mäxrüm itüne tälap itä.


text:
Qırım ve Aqyar boyunca Rospotrebnadzor idaresi koronavirus hastalığı aqqında tevsiye bermek içün "acele hat"nı açtı, bildire Aqmescit memuriyeti.
Beyanatta aytılğanı kibi, "acele hat" koronavirus hastalığı qayd etilgen ülkelerde qaytqan adamlar içün açılğan.
"Acele hat"nıñ nomeri +79789191123, Rospotrebnadzornıñ yekâne konsultatsiya merkezi: 8 800 555 49 43.
Hatırlatamız ki, Qırımda 58 adam koronavirusta şübelengeni içün karantinde buluna.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi öz faaliyetini Qırımnıñ tışında devam etecek. Bunı Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Rusiyeden işğal etilgen Qırımdaki mahkemeniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yarımada territoriyasında yasaq etmek qararına izaat berip, Facebook saifesinde bildirdi.
«Qırımda Meclisni yasaq ettiler. Bizim içün beklenilgen bir qarardır. Amma, eminim ki, Qırımtatar Milliy Meclisi öz faaliyetini Qırımnıñ tışında devam etecek. Qırımda qalğanlar ise, bellesem, kelecek taqdirleri ve 2013 senesi Hansarayda boyunlarına alğan vazifeleri boyunca qarar alacaqlar», – qayd etti Celâl.
Meclis reisiniñ muavini adliyeci Cemil Temişev, Meclis temsilcisi Emine Avamileva, «Memorial» uquq qoruyıcı merkeziniñ adliyecileri, Ukrain Helsinka insan aqları boyunca gruppasınıñ uquqçıları, tamır halqlarınıñ aqları saasında ekspertlerge ve «zenaatdaşlar ve adiy vetandaşlarğa köstergen yardım ve destekleri içün» minnetdarlıq bildirdi.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Dava boyunca cevapkâr – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Meclis azaları şikâyet arizasını berecegini ilân etti.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2015 senesi küzde endi Qırımda degil edim, İsmail Gasprinskiy müzeyiniñ birinci müdiri vefat etken edi, onıñ aqqında programma azırlayıcaq oldım ve İlmi Umerovdan yardım istedim. Ervin İbragimovnıñ koordinatlarını berip, o, mıtlaqa yardım eter, dep ayttı. Ervin mennen pek tez bağlandı, buña şaştım (ayat vadelerge inanmamağa ve insanlardan yardım beklememege ögretti). Öyle de tanış oldıq.
Ervin kerekli malümatlarnı, insanlarnı pek tez taptı – er şeyni doğru ve vaqtında yaptı. O qısqa iş yazışuvımıznı baqsam, yüregim ağıra…
2016 senesi aprelniñ 16-nda Vilnüste keçirilgen Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ toplaşuv iştirakçilerinen Borıspil ava limanına qondıq. Ervinni qarşılağan maşinada başta menim içün de yer tapıldı. Faqat kelgende yer yetmegeni añlaşıldı. Avtobusqa baracaq oldım, amma Ervin bunı red etip, yerini maña berdi, özü ise avtobusqa ketti.
Bu küçük ikâyede Ervinniñ özü bar – alçaq göñülli, yımşaq, yuvaş – kerçek er adamı, namus ve alicenaplıq onıñ içün tabiiy bir şey edi – böyle terbiye körgen edi.
Soñki körüşüvimizde aqlımda böyle insan olıp qalğan edi – uzaqqa ketken, amma yoq, ebediylikke ketkenine inanmağa istemeyim…
Biz sene alâ daa bekleymiz, Ervin…
Malümat: Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde aqşam şeer şurasınıñ deputatı, Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Onıñ maşinası yol ortasında tapıldı. Ğayıp olğan kişi mayısnıñ 25-nde Meclis azalarınen beraber Sudaqqa baracaq edi, anda qırımtatar faalleriniñ mahkemesi planlaştırılğan edi.
Daa soñra Ervin İbragimovnı Bağçasarayda tutuv videosını kütleviy haber vastaları derc etti.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı mahkemeden evel tahqiqat keçirmekte.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası İbragimovnı Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontrolindeki gruppalar hırsızladı, dep tahmin ete.
Kyivde Ervin İbragimovnıñ ğayıp olğanını hatırlatmaq içün er ay «Ervin qayda?» aq qorçalayıcı aktsiyaları keçirilmekte.
Ervin İbragimov Rusiye akimiyetine qarşı faal sürette tirengen, Ukraina topraq bütünligine açıq-açıq qoltutqan edi. Bugünge qadar ğayıp olğan kişi aqqında bir de bir malümat yoq.
Muarririyetten: bu maqale ilk sefer 2017 senesi mayısnıñ 24-nde derc etilgen edi
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Aldağı jıl Şığıs Aziya öñirlik qauipsizdik mäselesineñ eñ bir kürdeli de qayşılıqtı jılı bolmaq. Atalğan öñirdiñ qauipsizdigi halıqaralıq kürdeli mäse..
Mäskeu – 11 qañtar särsenbide habarlama jariyalap, Resey Donald Tramptıñ jeke basındıq qwpiyağa qol swğıp otır degendi teriske şığardı. Eske sala kets..
AQŞ-tıñ jañadan saylanğan prezidenti Donal'd Tramp memlekettik hatşı qızmetine wsınğan kandidat islamdı «wlı senim» dep atap, belgili bir din jäne top..
Aldağı 13 qañtar küni sağat 17:00-de Astanadağı Twñğış prezident kitaphanasınıñ muzeyinde «Qaralı qañtar» - Täuelsizdikke jol» attı fotokörme ötedi. K..
9 qañtar küni Donald Tramptıñ komandası, AQŞ prezident saylauı nauqanına reseylik hakerlerdiñ aralasqanın moyındadı. Bwl is AQŞ prezident saylauınan b..


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Ukraina prezidenti namzeti, alıp barıcı ve şoumen Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, işğal etilgen Qırımnen bağlı beş sual berdi.
Bu aqta ATR telekanalı «Prâmıy» telekanalında aydınlatılğan muracaatqa esaslanıp bildire.
«Sayğılı Volodımır Oleksandrovıç, saylavaldı kampaniyañız devamında qırımtatar halqı ve Qırımnıñ diger sakinleri içün müim olğan meselelerni ne sizden, ne de diger prezident namzetlerinden eşittik. Sizge bir qaç sual bermek ister edim. Beş sualim bar. Olarğa qısqa cevap bermeñizni rica etem», – dep bildire Cemilevniñ muracaat sözlerini kütleviy haber vastaları.
Qırımtatarlarnıñ lideri prezident namzetinden bularnı soradı:
1. Rusiye tarafı aytqanı kibi, Qırım serbest, demokratik saylav neticesinde Rusiyerniñ bir qısmı oldı, dep tüşünesiñizmi? Onı Ukraina terkibine mıtlaq qaytarılacaq işğal altındaki topraq olaraq sayasıñızmı?
2. Rusiye ile eyi qomşulıq munasebetlerini tüzetmek içün, barışıq olması içün bütün küçüñizni berersiñiz, dep aytqan ediñiz. Biz Rusiyege ücüm etmedik, onıñ topraqlarını işğal etmedik, angi yolnen ketecegini aytmadıq, şunıñ içün Rusiye ile barışıq olması içün nasıl adımlarğa azırsıñız, dep bilmege isteyim? Bu uzlaşuvlarda Qırım ilhaqınıñ qanunğa uymasınıñ tanıluvı, Ukraina terkibinde olsa da, sahte Donetsk ve Lugansk cumhuriyetleriniñ tanıluvı barmı?
3. Putin (Rusiye prezidenti Vladimir Putin – QA) ilhaq etilgen Qırımda körüşmege teklif etse, bu körüşüvge razı olursıñızmı?
4. Bazı prezident namzetleri saylav kampaniyasınıñ birinci turında Rusiye ile eyi munasebetlerni qurmaq içün Qırımnıñ qamaçavını toqtatacaqmız, dep aytqan edi. Prezident olsañız, böyle adım atarsıñızmı?
5. Qırım Muhtar Cumhuriyeti statusınıñ Qırım muhtariyetine – yani qırımtatar halqınıñ genotsidinden soñ sovetler rejimi tarafından yoq etilgen territorial-milliy muhtariyetke – deñiştirilüvine nasıl baqasıñız?
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Ukraina prezidenti namzeti Zelenskıy ve ştabınıñ vekilleri Mustafa Cemilevniñ muracaatını açıq sürette daa izaatlamadı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Ukraina prezidenti saylavlarınıñ birinci tur neticelerine köre, saylayıcılarnıñ 30,24%-ı Volodımır Zelenskıyge rey berdi, 15,95%-ı şimdiki devlet yolbaşçısı Petro Poroşenkoğa. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaqtır.
Qırımlı ukrain jurnalisti, Qırım.Aqiqat yazıcısı Pavel Kazarin oña ve zenaatdaşı Mıroslava Barçukqa Ukraina prezidenti namzetleri Petro Poroşenko ve Volodımır Zelenskıynıñ munaqaşalarını keçirmege teklif etildi, dep bildirdi.


text:
Mediśinadağı Nobel’ büläge iyäsenä tapşırıldı
Aña Şveśiyä biologı Svante Paabo layıq dip tabıldı
2022nçe yılnıñ mediśinadağı Nobel’ bülägen Şveśiyä biologı Svante Paabo aldı. Anı tapşıru tantanası Stokgol’mnıñ Karolinska institutında uzdı.
Svante Paabonıñ keşe êvolyuśiyäse belän bäyle êşçänlekläre büläkkä layıq dip tabıla. Ul xäzerge keşe genomı belän yuqqa çıqqan neandertal’lär häm denisovlılarnı çağıştırıp, alar arasında bäyläneş barlığın açıqlağan tikşerenüne citäkli.
Mediśinadağı Nobel’ büläge uzğan yıl keşe gäwdäsendäge cılılıq häm kontakt reśeptorların açuları öçen Dêvid Yulius häm Ardem Pataputianğa birelgän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Qıtaynıñ êlekkege däwlät başlığı ülde
Śzyan Śzêmin’ 96 yäşendä xastaxanädä küzlären mäñgelekkä yomdı


text:
Qazaqstan Wlttıq qauipsizdik komitetiniñ habarlauınşa, arnayı qızmet pen policiya «At-Takfir ual'-Hidjra» dini ekstremistik wyımınıñ eldegi oşaqtarın ..
Biılğı qaraşa ayı halıqaralıq mañızdı oqiğalarğa tolı boldı. Sonıñ biri – Amerika Qwrama Ştattarınıñ 45-şi prezident saylauı. Qaraşanıñ toğızında ötke..
Halıqaralıq jurnalisterdi qorğau komitetiniñ (CPJ) zertteui boyınşa, älemde jurnalisterdiñ qamauğa alınuı rekordtıq körsetkişke jetti. dep habarlayd..
Bumın qağan - türkterdiñ özderi «Mäñgi el» dep atağan äygili Birinşi Şığıs Türk qağanatınıñ negizin qalauşı tarihi wlı twlğalardıñ biri.
Qazaqstan klimatında qañtar eñ suıq ay bolıp sanaladı. Qañtardağı auanıñ ortaşa tempraturası -18 S˚. Bwl aydağı eñ tömen tempratura - 45S˚-qa jetedi.