text:
Omski tatar milli mädäni möxtariäte axır çikkä citte
Omski ölkä tatar milli mädäni möxtäriäteneñ uzğan yıl buyına, quştırnaqlar eçendä äytkändä, “Utlar-sular kiçüe häm baqır torbalar eçennän ütüe” turında “Azatlıq” tıñlawçılarına inde citkergän idek. Möxtäriätneñ töp problemaların iskä töşergändä, alar asılda möxtäriät urnaşqan bina öçen arenda, ut-su, cılılıq bäyälären häm başqa çığımnarnı tüläw mäsäläsen xäl itärgä tırışudan ğibärät buldı. Möxtäriät citäkçelegeneñ cıyılğan burıçlarnı qaplawların sorap törle dairälärgä häm eşmäkärlärgä möräcäğät itüeneñ uñay çişeleş tapmawı turında da xäbär itkän idek. Annan tış, 2 ay elek, möxtäiätneñ texnik cihazların, cıyılğan aqçaların häm qayber qimmätle äyberlären qaraqlar urlap, zıyan kilüe turında da söylägän idek.
İnde yaña yılnıñ berençe ayı tämamlanıp kilä. Bügenge köndä moxtariätneñ eşläre niçek bara, problemalar xäl itelgännärme, yärdäm kürsätüçelär tabılğanmı? Bu sorawlarnı min moxtariät citäkçese Xäkim äfände Sadıyqovqa yulladım.
- Eşlär äybät tügel, ber genä dä alğa kiteş yuq. Yärdäm itüçelär dä yuq. Tatarstanğa, Böten dön'ya tatar kongressına, federal' avtonomiägä möräcäğät itep qaradıq, ber yaqtan da yärdäm yuq, dide Xäkim äfände.Soraw : Xäkim äfände, ä başqa töbäklärdä eş niçek tora?
- Min başqa töbäklärdäge avtonomiälär citäkçeläre belän bäyläneştä toram. Alar da kongresstan yärdäm az buluına zarlanalar. Kongress belän bäyläneşlär asılda xisaplar yazıp cibärügä töşep qala. Eş tağın da şulay barsa, kongressnıñ däräcäse töşüe dä ixtimal.Mägllüm bulğança, bıyıl Rusiä xökümäteneñ “Milli mädäni moxtariätlär” turındağı qanunı qabul itelgängä 10 yıl bula. Xäkim äfändedän min älege qanunnıñ niçek eşläwe turında da soradım.
- Qanun eşlämi, - dip söyläp kitte ul. Bezneñ möxtariät oyışqanğa 8 yıldan artıp kitte. Şul waqıt eçendä bez yıl sayın cirle xakimiätkä üzebezneñ maqsatlı programmalarıbıznıñ byudjettan finanslawın sorap, möräcäğät itep tordıq. Ämma bügengäçä cawap yuq. Min uylıym, bu eştä federal' moxtariät bitaraflıq kürsätä. Ul, qanunnıñ eşläwen-eşlämäwen tikşerep, dumağa, xätta sudqa da möräcäğät itärgä tieş ide,- di Xäkim äfände.
Menä şundıy, ömetsez diärlek xäldä Omski ölkä tatar milli mädäni moxtariäteneñ eşläre. “Cirle xakimiättän yärdäm yuq häm möräcäğätlär dä cawapsız qala,”- dip östi Xäkim äfände . Döres, şuşı könnärdä genä ul şähär xakimiätennän bina çığımnarın byudjetqa kertülären sorap yazğan xatına cawap aldı. Anda xakimiätneñ bu eştä yärdäm kürsätü mömkinlege bulmawı turında yazılğan häm moxtariätkä milli oyışmalar xacätenä birelgän “Duslıq yortında” urnaşırğa täqdim itelgän. Moxtariät citäkçelege, älege oyışmanıñ eş ısulları belän kileşmäwe häm alar qaramağında eşlärgä telämäwe säbäple, bu cawapnı üz üteneçen kire qağu dip qabul itte.
Şulay itep, moxtariätneñ saqlanıp qaluı soraw astında. Ämma, äytergä kiräk, anıñ ayırım bülekläre eşçänleklären däwam itälär. Mädäniät bülegenä qarağan “Umırzaya” ansamble, Bol'şereç'ye-Muromsevo rayonnarına barıp qaytqannan soñ, yalın ozaqqa suzmıyça, şähär xalqı aldında çığış yasadı. Ansambl'neñ berençe konsertı şimbä könne “Qızıl Gvardiä” mädäniät sarayında uzdı. Hawanıñ salqınlığı 35 däräcädä tübän buluğa qaramastan, xalıq konsertqa küpläp kilgän ide. Yakşämbe könne “Umırzaya” sänğätkärläre “Omski” sanatoriäsendä däwalanuçılar aldında çığış yasadılar. Tamaşaçılar arasında tatar telen belüçelär küp bulmasa da, barsı da tatar cırların da, biyüllären dä cılı qarşıladılar. Ansambl'neñ täqdimnär däftärenä fikerlären yazıp qaldıruçılar da buldı. “Berençe märtäbä tatar cırları işettem, bik oşadı. Räxmät sezgä”, -dip yaza Yılena isemle qız. Tağın ber yazma “Xalqıñnı yaratıp, tamırlarıñnı belep, milläteñ belän ğorurlanıp yäşägändä, başqa millät xalıqlarına da xörmät belän qarıysıñ. Mädäniät keşelärne berläşterä. Berdäm bulığız,” – digän Nadejda Zaxarenko.
Şunsı da qızıqlı, ber xanım soñınnan cırçılar yanına kilep, “Minem ätiem rus, äniem latış millätennän, - dip söyläp kitte. Mine küp märtäbälär latışlar üz ansambllärenä cırlarğa çaqırdılar. Min älegäçä anda barmadım. Bügen, konsert qarağaç, üz-üzemä, sanatoriädän qaytqaç uq, ansambl'gä yöri başlyaçakmın dip, süz birdem,” – dide.
Qabat seber yağındağı salqınnarğa kilgändä, çatlama suıqlar däwam itä. Sişämbe könne Omskida hawanıñ suıqlığı 40 däräcädän tübän bulğanda, şähär üzägennän yıraq bulmağan uramnarnıñ bersendä salqın su torbası şartlap, su ber-niçä xosusıy yortqa ütep kerä. Tözätüçelär 3 säğättän soñ ğına kilä. Su kergän yortlarnıñ nindi xäldä qaluların küz aldına kiterü qıyın tügel. “Qısqaça waqıt eçendä öy eçe külgä, annarı bozlawıqqa äylände”,- dilär anda yäşäwçelär.
Saniä Mirxaleewa. Omski


c: text/html

text:
Yuçenko ilküläm qarşlıq çarası başlarğa çaqırdı; AQŞ saylaw näticälären tanımıy
Audio (Serhiy Kivalov)
Oppozitsiä citäkçese Viktor Yuçenko Bäysezlek myädanında cıyılğan meñlägän tarafdarı aldında çığış yasap, Üzäk saylaw komissisäseneñ bu qararı ilne watandaşlar kofliktı aldına quydı dip belderde:
Audio (Viktor Yuçenko)
Yuçenko süzlärençä, xökümät, säyäsi söyläşülär yulın çitkä qağıp, iñ primitiv yulnı sayladı: konfliktnı üsterü yulın:
Audio (Viktor Yuçenko)
Çärşämbedä tözelgän İlne Qotqaru komietı isemennän Yuçenko üz tarafdarların ilküläm qarşılıq çaraları başlarğa çaqırdı:
Audio (Viktor Yuçenko)
Şulay itep, Ukrainada kierenkelek arta bara. Quşma Ştatlar, Yevropa Berlege, Yevropada iminlek häm xezmättäşlek oyışması, yäkşämbe ütkän saylawlarnı demokratiä taläplärenä turı kilmi dip sanıy.
Çärşämbedä, üzäk saylaw komissiäse Yanukoviçnı ciñüçe dip iğlan itkännän soñ, Quşma Ştatlar däwlät sekretare Colin Powell, bu qararnı tanımawın belderde:
Audio (Colin Powell)
"Bez bu näticäne qanuni dip tanıy almıybız, çönki ul xalıqara taläplärgä turı kilmäde, tawış birü waqıtında küp sanlı tärtip bozular, xärämläşülär turındağı xäbärlär tikşerelmäde."
Powell süzlärençä, Ukraina citäkçeläre demokratiä yulınnan baru-barmaw mäsäläsen xäl itergä tieş. Powell äytüençä, ul Leonid Kuçmağa şaltıratıp, xärämläşülärne tikşerergä, protest belderüçe distälägän meñ keşegä qarşı köç qullanmasqa çaqırğan. Ukraina räsmilärenä Ukraina xalqın ixtiram itkän çişeleş tabu äle dä soñ tügel, dide Powell, häm dä Ukraina räsmilären bu forsatnı ıçqındırmasqa çaqırdı.
-Ali Gilmi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çit illär Tatarstannan xäläl rizıqlar satıp alırğa uylıy
Tatarstanda da xäläl rizıqqa ixtıyac arta bara. Teläsä närsä quşılmağanğa anı elita, yäğni baylar rizığı dip tä yörtälär. Respublika inde bu ölkädä çit illär belän dä elemtälärne nığıta. Küptän tügel genä Qol-Şärif mäçete imamı Ramil Yunısov citäkçelegendäge delegatsiä Malayziädä Xäläl rizıqlar kürgäzmäsendä häm cıyınında bulıp qayttı. Ramil Yunısov bu çara xaqında
Anda korol' häm premyer-ministr üze qatnaşuı bu kürgäzmäneñ däräcälelege turında söyli. Bez Tatarstannan xäläl rizıqlar prays-listların alıp bardıq. Äytergä kiräk, bügen Amerika, Böyekbritaniä, Gollandiä häm tağın küp illär xäläl rizıqlar buldıra, şulay uq xäläl rizıqnı tikşerep totu öçen oyışmalar da barlıqqa kilä. Bez anda fiker alışıp qayttıq.
Soñğı ber-ike yılda bazarlarda, kibetlärdä xäläl rizıqlar bermä-ber arttı. Şul uq waqıtta törle şikle süzlär dä yöri başladı – imeş yazıluı, yäğni tışlığındağı tamğası ğına xäläl ikän dip. Tatarstan möselmannarı Diniä näzarätenä dä, Xökümätkä dä şiqayätlär kilä başlağan –açıqlıq kertüne sorap, häm uzğan yılnıñ noyabrendä monı tikşerep totu öçen “Xäläl” komitet tözelde Qazanda. Çınnan da elek bazarlarda atlağan sayın xäläl it dip yazılsa, älege komitet barlıqqa kilgäç yazular sirägäyde. “Xäläl” komitet citäkçese urınbasarı Röstäm Xäbibullin
70 protsent xäläl dip täqdim itelgän rizıqlar döreslekkä turı kilmi ide. Bezneñ komitet barlıqqa kilgäç bazarlarda da xäläl äyberlär kimede. Elek it çabuçılar xäläl rizıqtan xälälgä çabıp yörilär ide. Bez xäzer moña noqta quydıq.
Bilgele ki, möselmannarnıñ da törlese bar. Kemder böten neçkälegenä iğtibar itä. Kemder xäläl dip yazılğan tamğağa da ışana. Ä menä Qazanda yäşäwçe Cämilä Äxtämova itne Qazannıñ Tuqay uramında urnaşqan Xäläl kibettän genä ala ikän. Çalğan keşe biş waqıt namaz uqı torğan bulırğa tieş di ul.
Äle berniçä yıllar elek xäläl rizıq digändä kübese it, qızıllıq rizıqların ğına istä tota ide. Xäzer inde konditer, yäğni täm-tomnarnıñ närsädän yasaluına da iğtibar itä başladılar. Ayıruça margarin mayı küp sorawlar tudıra. Anda duñğız mayı quşılması bar digän süzlär xaqında Röstäm Xäbibullin
Margarin xäzer terlek mayınnan yasalmıy, çönki ul alay qimmätkä töşä. Anı xäzer üsemleklärdän yasıylar. Alar çit ildän kertelä.
Cämilä Äxtämova konfet, şokoladnıñ da barısın da almawın äytte. Ul Kinder häm Ritter Sport şokoladların ğına ala ikän.
Soñğı waqıtta täm-tomnarnı yasağanda andağı xaram rizıqlarnı almaştıra torğan çimallar kertü turında süz alıp barıla ikän “Xäläl” komitetta. Röstäm Xäbibullin
Tortlardağı şärab, kon'yak urınnarına zamenitel'lär kertüne täqdim itäbez şirqat'lärgä, alar arzanraqqa da töşä, tämleräk tä bula.
Rayonnarda xäläl qazılıq rizıqları äle bulmasa da – eş cayğa salınmağan ikän, Qazandağı iñ zur kibetlärdä inde xäläl rizıqlar satıla. “Bäxetle”, “Ramstor”, “Perekresok“, “Edel'veys”ta xäläl rizıqlar, ayıruça xäläl qazılıq rizıqları törledän-törlese bar. Şuña elekkege kebek maxsus kibetlärgä barıp ezläw ixtıyacı yuq möselmannarnıñ. Qazanda yäşäwçe Rimma Ğatina
Min “Bäxetle”dän alam. Anda xäzer xäläl qızıllıq bülege bar. Küptän tügel “Aq Bars” tawıq çığara başladı xäläl digän tamğa belän. Şulay uq “Simfoniä” tortı çığaralar.
Röstäm Xäbibullin xäläl rizıqnı kibetlärgä kertü buyınça federal', yäğni Mäskäwneke bulğan kibetlär belän eşläw caylıraq di.
Soñğı ber ayda ğına “Bäxetle” kibetendä xätta xäläl digän kiştä buldırıldı. Anda “Zarya” fabrikası çığarğan “Läysän”, “Cämilä” digän konfetlar, vaflilar, xätta ipilär dä quyıldı.
İt rizıqlarına kilgändä, kiläçäktä kibetlärdä alar ayırım urınnarda satılaçaq. Elek böten qazılıqlar ber urında torsa, soñğı waqıtta alarnı ayırıbraq quya başladılar. Bu “Xäläl” komitetnıñ taläbe.
Qazanda xäzer xäläl maxsus berniçä kibet tä açıldı. Qazannıñ Tuqay uramında urnaşqan bu kibetlärgä it, qazılıq rizıqları kübräk çit töbäklärdän - Ufa, Samara, Penzadan kiterelä. Möselmannarnıñ küpçelege şul kibetlärne qulay kürä. Çönki anda täqdim itelgän bar äyber dä xäläl dielgän. Röstäm Xäbibullin Qazanda möselmannar öçen ayırım ber zur kibet açarğa da teläkläre barlığın äytä. Läkin älegä citeşterelgän äyber citärlek tügel di ul. Kiläçäktä eşne rätkä salu öçen bolayraq eşläwne küzdä totuların äytte Röstäm Xäbibullin
Böten Rusiä buylap zakazlar cıyıp, anı şirqat'lärgä taratırğa uylıybız. Ramil Yunısov isä Malayziädä dä bezneñ xäläl aşamlıqlar belän qızıqsınuların äytte.
Soñğı waqıtta möselman xalqı rizıqlarnı alğanda barlıq neçkäleklärgä dä iğtibar itä başladı. İnde xäzer sır mäs’äläsendä bäxäslär tua. Bu xaqta Röstäm Xäbibullin
Ul ülgän terlekneñ plenkasında yasala. Bez ğalimnärgä täqdim ittek bezneñ tikşerenüne, äle näticälärne äytmädelär.“Xäläl” komitet citäkçese urınbasarı sorawlarnıñ bik küp buluın äytä. Şul uq waqıtta ul böten neçkäleklärdä qazınu da döres tügel di. Balıqnıñ isä täñkäle genä xäläl dip şik belderüçeläre belän ul kileşmi. Menä soñğı waqıtta inde Qazan kibetlärendä Xäläl digän tamğa belän çığuçı bizänü äyberläre dä barlıqqa kilä başladı. “Xäläl” komitet äle monı tikşermägän. Ämma kiläçäktä açıqlıq kertäçägen äytte Röstäm Xäbibullin.
Landış Xarrasova


text:
Bügen Äfğänstan vitse prezidentı Kärim Xälili Äfğänstan watandaşların 9-nçı ütkäberdä ütäçäk prezident saylawlarında qatnaşırğa çaqırdı.
Xälili bu saylawlar ildä tınıçlıq häm totrıqlılıqqa taba zur adım bulaçaq dide.
Bügen kürşe Paqstanda Äfğänstandağı prezident saylawlarında tawış biräçäk äfğän qaçaqların terkäw başlandı. Terkälü yaxşı bara dip xäbär itelä.
Xalıqara Migratsiä oyışması aldağı 3 köndä Paqstandağı qaçaq lagerlarındağı häm şähärlärdäge 1600-läp tawış birü urınında 800 meñläp qaçaqnı terkärgä äzerlänüen belderde.


text:
Dönya matbuğatı Rusiädä röxsätsez möhäcirlärgä qarşı çaralar turında
Rusiädä düşämbe könne viza taläp itelmägän illärneñ häm elekke sovet respublikaları watandaşları eş röxsäte alunı ciñeläytüçe qanun ğämälgä kerde. Bu üzgäreşlär bazarlarda çit il watandaşlarınıñ eşläwen çikläw säyäsäte belän bergä bara. Rusiädäge şul xällär dönya matbuğatında da çağılış taba.
2007 yılda çit il eşçeläre sanın 6 million belän çikläwçe yaña tärtip nigezendä xakimiätlär küpçelege röxsätsez eşläwçe 10-12 millionlap dip isäplängän çit il keşelären qatı qısalar quya dielä anda.
Gazeta xalıqnıñ möhäcirlärgä, bigräk tä Kafkaz häm Üzäk Aziädän kilgännärgä rizasızlığı arta barğanda möhäcirlekneñ prezident Vladimir Putin öçen bik möhim mäsälägä äwerelüe turında yaza.
İnternational Heral Tribun şulay uq tänqitläwçelärneñ mondıy çaralar barı ksenofobiäne köçäytäçäk, inflyatsiäne arttıraçaq häm ildä xalıq sanı kimüne tizlätäçäk digän fikeren dä kiterä.
Mäskäwdä çığuçı Moscow Times üz uquçıların qısqaça ğına yaña tärtip belän tanıştırğannan soñ bazarlarda satuçı berniçä çik il keşeseneñ fikeren täqdim itä.
Bazarda elektr tawarları satuçı Belarustan kilgän Maksim yaña tärtip ällä ni üzgäreşlär kitermäs dip ömetlänüe turında äytä. Bez çemodan östendä utırmıybız, Bu Rusiä, monda härçaq problemalarğa çişeleş tabıp bula di Maksim.
Gruziädän kilgän Timur isä 1 apreldä BDB illärennän kilgännärgä bazarlarda satu tıyılğannan soñ kire Gruziägä qaytıp kitüdän başqa çara qalmıy di.
İsmailbäk Savadov isemle Azärbäycan watandaşı Bu barı qurqıtu ğına, min Rusiädä inde 30 yıldan artıq yäşim häm ällä ni üzgärmiäçägen beläm di.
Moscow Times Rusiädä eş häm möhäcirlek qanunnarı belgeçe Yevgeniy Reyzman fikeren dä beleşkän.
Reyzman bu qanun yaña kilüçe viza taläp itelmägän illärneñ watandaşlarına qarıy, ämma inde röxsätsez eşläwçe millionnarça çit il keşesenä anıñ niçek täesir itäçäge açıq tügel, Şulay da min yaqın kiläçäktä andıy çit il keşelärenä qarşı küpläp deportatsiäläw kebek zur kisken çaralar kötmim. Xakimiätlär beraz, bälki yartı yıllap kötär, yaña qanunnarnıñ niçek eşläwen öyräner häm şunnan soñ ğına qatı çaralar başlar kebek di Reyzman Moscow Times gazetına.
Britaniäneñ Daily Telegraph gazetı da Rusiä bazarlarında çit il watandaşlarınıñ eşläwen çikläwçe yaña tärtip turında yaza.
Bu basma xäzer tulısınça diärlek çit il keşeläre genä satu itkän bazarlarda barı Rusiälelärneñ genä eşläwen röxsät itüçe yaña qanun ğämlgä kerü belän ilneñ bazarları tizdän buşap qalırğa mömkin digän kisätü buldı dip yaza.


text:
Mäğlümat üzäkläre xäbär çığanağı bularaq tanılmıy
Bügenge mäğlümat çaralarında kön qadağındağı mäs'älälär, xäbärlär xalıqqa tieşle däräcädä barıp citmi, yäki soñarıp qına citkerelä. Bigräk tä milli tormış, ruxi ixtiaclarnı qänäğätländerügä bäyle yañalıqlar siräk oçrıy.
Elekke yıllar belän çağıştırğanda xäzer mäğlümat taşqını bik köçle. Här könne Tatarstannıñ iñ kimendä 4-5 kanalı aşa bügen bulğan waqiğalar turında soñğı xäbärlär şälkemen efirğa çığara. Radio kanallar tağın da kübräk, şunıñ östäwenä federal' kanallardan kilgän xäbärlär Qazanda häm respublikada yäşäwçelärgä yañğır bulıp yawa. Här irtädä gäzit kiosklarınnan, poçta büleklärennän cirle häm üzäk matbuğat basmaları uquçılarğa kilep citä.
İñ berençe çiratta soñğı xäbärlär, yaña ğına bulğan waqiğalar turında reportajlar respublikanıñ mäğlümat kartinasın xasil itälär. Uquçılarnıñ häm tıñlawçılarnıñ şaqtıy öleşe milli tormış belän qızıqsına. Çärşämbe irtäsendä televidenie häm radio kanalların açqan tatarstanlılar nindi yañalıqlar belä aldı soñ.
Tatarstan yaña ğasır radio kanalı irtänge säğät altıda Mintimer Şäymievnıñ İjawda bulıp İdel buyı okrugı wäkilläreneñ cirle üzidarä turındağı kiñäşmäsendä qatnaşuın, Färit Möxämmätşinnıñ V'yetnamdağı aviatsiä kürgäzmäsendä Rusiä delegatsiäsen citäkläp kitüe turında xäbär itte, şul uq kompaniäneñ televidenie kanalı sişämbe kiçendäge yañalıqlar çığarılışın qabatlap birde. Eçke eşlär ministrlığınıñ kiñäşmäse, militsiäneñ san yağınnan arta bara torğan cinayätlärne açırğa tırışuı, tabiplarnıñ häm xastaxänälärneñ eşçänlege, ekologiädäge qayber mäs'älälär turında xäbär birde. Şulay uq, ataqlı djaz klassigı Oleg Lundstremnıñ wafat buluı häm berniçä süz belän Kaçalovka Qazanda häykäl açıluı turında äytep kitelde. Ämma Kaçalovka Dönyada berençe tapqır häykäl quyıludan bigräk, bu çarağa Mäskäwdän Oleg Tabakovnıñ kilmäwe töp temağa äylände. Ä bit qaywaqıtta Tatarstanda ruslar bäxetleme digän mäs'älä kütärep, böten ilne şaqqattırular bulıp tora.
Federal' kanalnıñ cirle Tatarstan telekompaniäse soldatlarnıñ bıyıl armiägä niçek alınuı turında syujet birde. Bu tormışçan temalar küplärne qızıqsındıra älbättä.
Älege mäğlümatlarnı jurnalistlar qayan alğan disäk, 10 oçraqnıñ sigezendä ministrlıqlarnıñ häm oyışmalarnıñ mäğlümat üzäkläreneñ törle redaksiälärgä cibärgän maxsus iğlannarınnan, press – relizları aşa barıp citüe açıqlana. Şul uq waqıtta millät, ruxi tormış, mädäniät, mäğrifät temalarına äzerlängän reportajlar yäki räsmi xäbärlär bik siräk oçrıy.
Ekologiä, iqtisat, sälämätlek saqlaw, awıl - xucalığı, komunal' könküreş kebek tarmaqlarnıñ milli tösmere yuq kebek. Barı tik maxsus iğtibar belän qarağanda ğına millät häm demokratiä belän bäyle syujetlarnı oçratırğa mömkin. Çärşämbe könne, çıqqan Şähri Qazan, Watanım tatarstan gäcitlärendä yaqınça 2-3 milli ruxtağı mäqälä küzgä taşlandı. Yäğni, quşıp äytkändä ber köngä 5 milli ruxlı yazma. Tatar dönyası märkäze öçen küp tügel bu. Rusça gäzitlärdä millätkä bötenläy iğtibar birelmi. Bälki näq şuşı täwlektä genä tatar xalqına bitaraflıq öyänäge köçäygänder. Ämma sovet zamanındağı millätsezlek şähär tormışında bolay da kütärelep bara. Ä qaya soñ ul milli tormış häm bu xäbärlärne kem tabıp birergä tieş?
Ällä inde bu, soñğı waqıtta populyarlaşıp kilgän hönär iäläre – press- sekretlarlärllär tieşle däräcädä mäğlümat çaraların informatsiä belän tä'min itmäwdän kilep çığamı, ällä mäğlümat çaraları alar birgän mäğlümatlarğa iğtibar itmime?
Äytik, “Azatlıq” radiosınıñ Qazan bülegenä fännär akademiäsennän, eçke eşlär, yäşlär eşläre, sport häm turizm, awıl - xucalığı ministrlıyklarınıñ, eşçänlege turında daimi informatsiä kilep tora, şulay uq däwlät sovetınıñ mäğlümat üzäge aktivlığı belän ayırıla. Mäğärif häm mädäniät ministrlıyklarınnan operativ, qızıqlı xäbärlär ällä nigä ber genä kilä.
Älbättä, İnternat elektron gäzite, Tatar inform agentlığı da tatar dönyası turında şaqtıy xäbär tarata. Şuña qaramastan, bik küp press – sekretlar'lär, mäğlümat üzäkläre xäbär çığanağı bularaq tanılmıy. Mäsälän, küptän tügel “Uniks” tamaşalar kompleksınıñ häm ekologiä fondınıñ press – sekretar'lären yal itkändä, berse ikençesen atıp ütergäç kenä alar turında işettek. Ä bu xälgä qädär alarnıñ isemnäre jurnalistika eşçänlegendä bilgesez ide.
Tatar gäzitläre, televidenie häm radio kanalları milli tormış, däwlät oyışmalarınıñ millätne üsterü buyınça alıp barğan eşçänlekläre buyınça aktual' xäbärlärgä moxtaclıq kiçerälär. Eşlär bolay barsa, tatarlar turında, suğış zamannarı terminı belän äytkänçä, xäbärsez yuğalğannar dip söylärgä qalmasmı.
Gölnaz Şäyxetdinova


text:
Çallıda - federal ministr
Çärşämbe könne Çallığa Rusiäneñ sänäğät häm energetika ministrı Viktor Xristenko kilde. Xristenko ministr bulu belän bergä KamAZ aksionerlıq cämğiäteneñ direktorlar şurası räise wazıyfaların da başqara. Federal ministr Tatarstan premyer ministrı Röstäm Minnexanov, KamAZ generalı Sergey Kogogin häm alarnı ozatıp yörüçelär belän bergä KamAZnıñ üzençälekle predpriätielärendä buldı. Üzençälekle digäne şul, bu berläşmälär qayber çit illär, bügenge oçraqnı alğanda, Almaniä belän urtaq şirkät tözegän "Qama" predpriätiese. "Qama" predpriätiese 2005 nçe yılnıñ noyäberendä açılıp, almannar yärdäme belän KamAZ öçen sıyfatlı tapşırular tartması cıya. "Severstal' Avto" kompaniäse elekke "OQA" avtomobil'läre zavodında tulı qüätenä çit il maşinaları yasıy başladı. Şuşı uñaydan Qızıl tasma kisü tantanası da buldı. Rusiäneñ sänäğät häm energetika ministrı Xristenko programma buyınça tağın berniçä şirkättä bulırğa tieş ide. Läkin ul, alar belän tanışıp tormadı, töşke aştan soñ Tübän Qama şähärenä kitep bardı. Jurnalistlar Xristenkonıñ kilüen kötkännär ide. Qızğanıç, ministrnıñ säfär çaralarına cirle jurnalistlar kertelmäde. Älege waqiğanı yaqtırtırğa teläk beldergän jurnalistlarğa ber säbäpsez-YUQ- dip äytelde. Şulay da, räsmi bulmağan qayber mäglümätlär buyınça, Xristenkonıñ KamAZğa kilüe barı tik säyäsi aksiä. Monda töp maqsat- Rusiä xökümäte tarafınnan KamAZğa bulğan iğtibarnı kürsätü. Çınnan da soñğı yartı yılda KamAZğa Mäskäwdän zur türälär bik küp kilde. Alar arasında "Yedinaya Rossiä" wäkilläre dä buldı. Tağın ber iğtibarğa layıq wäzğıät- Viktor Xristenkonıñ säfäre uñayınnan KamAZ matbuğat üzäge ministrnıñ Sergey Kogogin belän maxsus oçraşuına basım yasadı. Oçraşu buldımı, ni xaqında, älegä bilgesez. Tağın şul mäğlüm buldı- Viktor Xristenko KamAZ aksionerlar cämğiäteneñ direktorlar Şurası räise bulsa da, soñğı 2 yılda aksionerlarnıñ yıllıq cıyılışlarında qatnaşmağan.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Ğiraqtan çittä 14 ildä yäşäwçe ğiraqlılar 30-nçı ğinwarda ütäçäk saylawlarğa ike kön qala tawış birä başladı.
BMO Xalıqara Migratsiä Xezmäte yardäme belän çittä yäşäwçe ğiraqlılarnıñ 280 meñnän artığı tawış birü öçen terkälde. Törle illärdä 74 tawış birü urını buldırıldı.
Ğiraqnıñ üzendä küçeş çorı xökümäte iminlek çaraların arttırdı. Ğisyançılarnıñ qarşılıq çaralarına yul quymaw öçen çiklär yabıldı, komendant säğätläre arttırıldı, transport xäräkäte çiklände.
Şulay da bügen Bağdadta politsiä binası yanında maşinağa quyılğan bomba şartlap 4 sivil keşene üterde. Berazdan yaqında ğına, tawış birü urını bularaq faydalanılaçaq mäktäp yanında maşinağa quyılğan tağın ber bomba şartladı. Çärşämedän birle ğisyançılar höcümnärennän kimendä 48 ğiraqlı häm 7 AQŞ xärbie hälak buldı.


text:
Rusiädäge uñ köçlärneñ mäğlüm citäkçese Boris Nemtsov prezident Putinnıñ küptän tügel bulğan terror höcümnärennän soñ üzäk xakimiätne nığıtu plannarın tänqitläp çıqtı.
Nemtsov Putin terror höcümnären üz xakimiäten köçäytü öçen faydalana dide.
Elekke Sovetlar Berlege prezidentı Mixail Gorbaçev ta Putin täqdimnären tänqitläp çıqtı. Ul küptän tügel bulğan terror höcümnäre Rusiäneñ Çeçnädä alıp barğan xärbi operatsiäse belän bäyle dip isäpläwen belderde. Rusiäneñ berençe prezidentı Boris Yeltsin täqdim itelgän üzgäreşlär 1993-nçe yılğı konstitutsiä nigezendäge demokratik reformalar qısalarında qalır dip ışanuın belderde. Uzğan düşämbedä Putin kiläçäktä töbäk başlıqların häm bäysez deputatlarnı saylaw bulmıyaçağın iğlan itte.


text:
Eski Qırım
Eski Qırım (ukraince CTapий KpиM, rusça CTapый KpыM) - şarqiy Qırımda bir şeerdir.
Tarih[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Evel zamanlarda Solhat adı ile belli olğan. Endi peyda olğanınen Solhat – çoq cemiyetli ve tilleri çoq olğan şeer edi. Zaman ile Solhat şeeri inkişaf etip, büyük iqtisadiy merkezge çevirilgen. Mında zenginler ve esnafçılar içün evler qurulğan, bazirgânlarğa satmaq içün yer ayırılğan.
1253 s. Batu hannıñ emiri ile Solhatta büyük saray köterilgen. Ondan soñ Solhat adı ile beraberlikte Qırım adı qullanılğan. Solhat-Qırım aqqındaki şan-şüret, asılı qıpçaqlardan olğan Mısır memlük sultanı Al-Melik Beybarsqa da yetip bardı. O, öz tarihiy vatanında özüniñ adını ebediyleştirmek içün ve Solhat-Qırım şeeriniñ ealisini musulmanlıqqa döndürmek içün bu yerde büyük cami qurdura. Mermerden ve çeşit qıymetli madenlerden yasalğan caminiñ divarları bu vaqıtqa qadar böyle güzellikni körmiyegen ve suvğa, ösümliklerge inanğan insanlarnı teren ayrette qaldırğan. Eski Qırım şeerindeki zemaneviy Lenin ve Daçnaya soqaqlarında Qurşun Cami adlı caminiñ qalımtıları alâ daa saqlanıp qalğan. Böyle ad berüvden sebebi – bu cami qurulğanda taşlar arasındaki deliklerge qurşun tökip qapatqan ekenler.
Eski Qırımnıñ daa diqqatqa lâyıq yeri – kervansaraydır. 14 asırda peyda olğan bu qurulğan merkez – iqtisadiyatnı inkişaf ettirgen ve satın-aluv munasebelerni pekitken qocaman bazar edi. Bu yerde çeşit memleketlerden ketirilgen basmalar, kilimler, maqatlar, savut-saba, ilvanlar ve diger, insannıñ ömürinde zarur şeylerni satqanlar.
Qırım Hanlığı mustaqillikni qazanğan soñra, 1428 s. birinci Qırım hanı I Hacı Geray tahtqa oturğanınen hanlığınıñ merkez şeeri başta Qırq Yer ve soñ Bağçasaray ola, Solhat-Qırım şeeriniñ emiyeti alâ daa evelkisi kibi büyük olsa da, faqat endi bütün müim siyasiy ve tarihiy vaqialar Bağçasaraydaki Hansarayğa keçeler. Şeer ise Eski Qırım dep adlandırıla.
Menbalar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Tamila Abduveliyeva "Qırım seyaatları" programması, "Meydan" radiosı, Aqmescit
Atıflar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Paul Wolfowitzne Dönya Bankı başına quyu niäte Yevropa illärendä qarşılıq uyata
Quşma Ştatlar prezidentı George Bushnıñ Dönya Bankı başına xäzerge waqıtta saqlanu ministrı urınbasarı bulıp eşlägän Paul Wolfowitznı quyarğa buluın Yevropa illäre şaqtıy salqın qarşı aldı. Eş şunda ki, Wolfowotz Ğiraq suğışın äzerläwçe qatı-qul säyäsäte tarafdarı sanala, häm Bushnıñ näq menä anı saylawı, Washingtonnıñ Yevropa belän araların yaxşırtu tırışlıqların yänä qatlawlandıra ala. Ämma qarşılıqlarğa qaramastan Paul Wolfowitz Dönya Bankı citäkçese itep raslanır tösle.
Audio, George Bush
"Wolfowitz täräqqiat eşenä birelgän, märxämätle, ädäple keşe häm ul Dönya Bankında da üz eşen yaxşı itep başqaraçaq" di Quşma Ştatlar prezidentı. Üzeneñ yaña urında tırışıp eşliäçägen, Dönya Bankı maqsatların yaxşı añlawı turında Paul Wolfowitz üze dä belderä:
Audio, Paul Wolfowitz
"Min Dönya Bankınıñ missiäsenä çın küñeldän ışanam, könenä ber dollardan da kimräk aqça eşläwçe yaqınça milliard keşene fäqirlektän çığaru, alarğa häm fäqirlektän intekkän başqalarğa yäşäw mömkinleklären birü - bu zur cawaplılıq häm berük waqıtta citdi wazifa da" di Dönya Bankı citäkçese urınına täqdim itelgän Paul Wolfowitz. Bank räisen ğädättä Amerika Quşma Ştatları täqdim itä, häm ul Banknıñ 24 keşelek idaräse tarafınnan raslanırğa tieş. Soñğı yıllarda urnaşqan tärtip şundıy - Dönya Bankın amerikan watandaşı, ä Xalıqara Valuta Fondın Yevropa wäkile citäkli. Dönya Bankına aqça kertü yağınnan Quşma Ştatlardan soñ ikençe urında toruçı Yaponiä Wolfowitzne bilgeläwne inde yaqlap çıqtı. Ä menä Yevropa illäre, ayırım alğanda Germaniä, Fransiä häm xätta Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqtağı yaqın berektäşe Britaniä prezident Bush nämzätenä bik salqın möğämälä kürsätte. Belgeçlär fikerençä, küp kenä illär, Dönya Bankı başına Wolfowitznı quyıp Washington dönyadağı täräqqiatkä yardäm itüne üze niçek teli şulay alıp barırğa cıyına dip qurqa. Fransiäneñ Xalıqara mönäsäbätlär institutı mödireneñ urınbasarı Dominique Moisi:
Audio, Dominique Moisi
"Amerikan bulmağannarnıñ küpçelege, xätta küp kenä amerikannar öçen dä Wolfowitz neokonservatizm täğlimatın häm Ğiraq suğışın başlawnı ğäwdäländerä. Häm xäzer şul keşelär üzlärennän, niçek inde şuşı adäm täräqqiatkä yardäm itü öçen cawaplı bula ala dip sorıy" di fransuz belgeçe. Wolfowitznı tänqitläwçelär şulay uq, anıñ bu ölkädä bötenläy eşlägäne, dimäk täcribäse yuq, aña iqtisadçı beleme dä citep betmi dip belderä. Moñardan tış, 184 ilne äğza itep alğan bank citäkçesenä xezmättäşlek aşa idarä itü säläte kiräk, Wolfowitzta isä ul citep betmi dip zarlana belgeçlär. Amerikannarnıñ Dönya Bankı başına kemne quyu qararı ğädättä qabul itelä kilde. Xäzer isä anda "şäxsiat" mäs''äläse kilep tudı. Fransiä tışqı eşlär ministrı Michel Barnier Paul Wolfowitz mäs''äläsen şulay dip bäyäläde.
Kärim Kamal


text:
Qazaq atamız «Qartı bar üy`diñ qazınası bar» dep aqsaqaldı ata men aq samay`lı əjesi bar üy`diñ berekesi mıqtı ekeni ay`tatın. Munday` otbasınıñ alınbay`tın qamalı joq dep tüsinetin. Olardıñ ömir təjirïbesinen qorıtqan asıl sözderi men taza pey`ilinen şıqqan aq batası bere- ke əkeletin. Degenmen, bügingi qoğamda ata-ananıñ qadirin tüsinbey` jürgender de jeterlik. Kim de kim bolsın öziniñ ösirgen ul-qızdarınıñ qızığın körgisi keledi. Kelinniñ qolınan şəy` işip, nemeresimen oy`nap-külip ata-əje atanıp otırğan qanday` jaqsı. Alay`da, jalğız anasın sıy`dırmay`, köşe jağalawğa məjbür etetinderdi de közimiz körip jür.
Rawşan apa keşki waqıtta bizdiñ üy`ge tağı keldi. Künde osılay` kelip, teledïdar körip, ata-anammen emen-jarqın əñgime ay`tıp ketetin ədeti bar. «Öz balalarıñ özegiñnen tepse, jetimniñ küy`in keşesiñ» degen ras eken. Uldarı men kelini jaqtırmağan key`wana qızdıñ üy`ine qalay` sıy`sın. Əy`tewir jan bağıp, tirşilik etwde. Rawşan apa üş qız, üş uldı dünïege əkelgen. Quday` qosqan jan-jarı erterek dünïe saldı. Jalğızbastı ana altı balasın qanattığa qaqtırmay`, tumsıqtığa şoqtırmay`, əlpeştep ösirdi. Al, büginde urpaqtarınıñ qolınan ıstıq tamaq ta işe almay` ər üy`de bir tünep jürgen jay`ı bar. Otbasınıñ jılwı…
Osınday` ottay` ıstıq uğımda qanşa mağına, qanşa sezim bar deseñizşi. Ol osı jılwdı balalarınan sezine almağanına iştey` küy`inedi, jüregi qan jılay`dı. Jası 60- tan asqanda «balalarıma sıy`may` sergeldeñge tüsemin» degen oy` Rawşan əjey`diñ üş uy`ıqtasa da tüsine kirmegen şığar-aw.
– «Kün batpay`mın degenge keş qoy`may`dı» degendey` Alla ömir berse, qartay`may`tın eşkim joq. Balalarımda osı jasqa keler. Sol kezde tüsiner, bəlkim. Biraq, olardıñ jılağanın körgim kelmey`di. Jaqsı tərbïe bere almadım ba dep te ökinemin. Uldarımnıñ üy`ine basam, «anam keldi» dep qwanğandarın körmey`min, nemerelerimnen alşaqtatadı. Təp-tətti balğındardıñ betinen süy`ip emirene almağanım janıma batadı. Qartay`ğanda körgenim osı boldı. Qarnımnıñ aşqanına emes, qadirimniñ qaşqanına jılay`mın. Bar way`ım janımdı jegidey` jep baradı. Özim ay`ıqpas dertke şaldıqqanmın. Ota jasaw kerek dey`di dərigerler. Emdeley`in desem, jïğan-tergen aqşam joq, – dep kemseñdey`di şarasız qarïya.
Ïə, qay`-qay`sımız da qartayamız. Ol – ömir zañı ğoy`, onı eşkim de attap öte almay`dı. Alay`da, törinen köri jaqın qalğan kezeñde öziñniñ bawır etinen jaralğan qay`ırımsız ul men qatigez qızdıñ qara nïetin körip jürgen qarïyanıñ jağday`ı alañdatadı. Sergeldeñge tüsken ol kisini körgende qolda bar ata- anamızdıñ qadirin tüsinsek qoy` degen oy` sananı san mərte sızdatadı. Ïə, küni keşe eñbektegen balanıñ zamanında eñkey`gen qarïyağa ay`naları aqïqat. Önegeli eldiñ urpağı qazınasın kün say`ın qurmettey`di. «Ata-anañ jındı bolsa bay`lap baq» degen söz bar. Osını dəstürge ay`naldırğan elimizdiñ tarïxında əke-şeşesin qarttar üy`ine, dalağa tastaw degen əste joq edi. Qazirgi tañda «Qarttar üy`i, jetimder üy`i bar, solarğa qamqorlıq etip jatırmız» dep məz bolwdamız. Bul – bizdiñ maqtanışımız emes, quldırawımızdıñ belgisi. Osını bügingi zamannıñ urpaqtarı tüsinwi qajet. Xalqımızda: «Aqsaqalı sïregen awıldan ar- ïman qaşadı» degen qanattı söz bar. Sondıqtan kez kelgen qazaq şañırağındağı ata-ana öz balasın ülkenderdi sıy`lawğa tərbïelegenimiz jön bolar. Qarttar üy`inde qarnı toq bolatın şığar. Alay`da, köñildiñ toqtığı mümkin emes...
Ay`tolqın AY`TJANOVA.


text:
İrannıñ könyakönçığışındağı tawlı töbägendä bügen bulğan cir teträw waqıtında kimendä 270 keşe hälak bulğan. Bu sannı İran däwlät televideniäse xäbär itte. Cir teträwneñ üzäge Kerman provinsiäsendäge Zarand şähärendä bulğan, bu yaqlar başqala Tährannan 700 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan.
Madti ziyannıñ küläme äle yaqınça da bilgelänmägän. Kerman provinsiäse xakimiäte wäkile Ali Komsari, 820 keşe yäşägän Dahuyeh isemle awıl tulısınça cimerelgän, dip belderde. Şulay uq cir teträwdän küp ziyan kürgän kürşe Törkiä İranğa üz yardämen täqdim itte. Ämma premyer-ministr Recep Tayyip Erdoğan'nıñ matbuğat xezmäte xäbärlärenä qarağanda Tähran yardämne kire qaqqan.


text:
Äfğan xakimiätläre saylawlarnıñ imin uzaçağına ışandıra
"Qabulda häm Äfğanstanda polisiä 100gä yaqın terror planın yuq itte. Alar arasında şartlaw, intixar höcümnäre, minalar häm şartlatqıçlar quyu, çik buyındağı töbäklärdä köç qullanu plannarı bar ide."
Ğısyançılar soñğı aralarda höcümnären arttırdı häm yäkşämbe könne Milli Mäcleskä ütäçäk saylawlarğa qomaçawlıq itäçäklären belderde. Soñğı höcümnärneñ bersendä xatın-qız nämzät Hawa Nuristani cärähätlär alğan. Nuristaniğa, näzmät könçığıştağı Nuristan vilayätendä saylawaldı kampaniäse alıp barğanda ut açılğan.
Reuters agentlığı mäğlümatenä qarağanda saylawaldı kampaniäse barışında 6 näzmät üterelgän. Barlığı soñğı berniçä ay eçendä häläk bulğannarnıñ sanı 1200gä yaqın.


text:
Ğiraqlılar häm AQŞ citäkçelegendäge koalitsiä äğzaları Ğiraqtağı äl-Qaidä citäkçese äbü-Musab äz-Zärqäwineñ üterelüen terrorçılıqqa qarşı suğışta zur ciñü dip xuplaw belderä.
Şul uq waqıtta könbatış citäkçeläre Zärqäwineñ üleme Ğiraqta köç qullanunıñ tiz genä betüen añlatmıy di.
Taliban citäkçese Möxämmät Ğömär mullanıñ belderüe dip atalğan belderüdä Zärqäwineñ üleme Ğiraq belän Äfğänstanda täre köçlärenä qarşılıqnı köçsezländermiäçäk dielä.
Belderüdä Ğömär häm Äfğänstandağı barlıq möselmannar öçen Zärqäwineñ üleme qayğı dielä.
Şul uq waqıtta anda Zärqäwi üzeneñ maqsatlarına ireşte häm meñnärçä keşe anıñ urının alırğa äzer dielä.
Äfğänstanda äl-Qaidäneñ küptänge berektäşe bulğan Taliban xakimiäte AQŞ citäkçegelendäge koalitsiä tarafınnan bärep töşerelgännän soñ Taliban başlığı Ğömär qaçqınlıqqa kitte.


text:
Ölkä tatarların teatrnı ülep yaratuda ğayepläp bulmıy inde. Teläk zur bulsa da, konsertlarğa yaxşı yörsälär dä. Ä bu yulı 1100 keşe sıyarlıq zalda buş urınnar bik az ide. Monıñ säbäbe – tamaşanı oyıştırğan ike yegetneñ cegärlegeme, ällä inde İlfaq Şihapovnıñ üz äsärenä bik tä uñışlı isem saylawımı: “İserek aynısa, xäyerçe bayısa…” dip atalğan ul. Zamanası şul bit: yäşäyeşneñ töp maqsatı beräwlär öçen araqı bulsa, ikençeläreneke – aqça, aqça, aqça ğına…
Aktual' tema, dimäk, - kön qadağına suğa torğan tema.
İke kürşe alkaşnıñ üz xatınnarın iza çikterüläre yañalıq tügel inde, anısı. Kölke aşa bulsa da. Ä menä oçraqlı ğına kilep eläkkän baylıqnı faydalanu ısulları – kölke genä tügel, taciğa da ikän äle. İlfaq Şihapov monı yarıp salğan, häm üzenä genä xas ısullar belän bu kämit bändäläreneñ nindi sası sazlıqqa töşkännären kürsätü belän genä çiklänmiçä – kölke aşa citdi uylanırğa da mäcbür itä.
Ä Bua artistları anıñ äyter süzen tamaşaçığa tulayım citkerä aldılar, diärgä kiräk. Teatrnıñ citäkçese Rail Sadriev tamaşa aldınnan üz kollektivınıñ oluğ şatlığı belän dä urtaqlaştı.
(İlbaşı Mintimer Şäymiev 38 million torğan binanı şuşı kollektiv qaramağına birergä qarar qılğan ikän. Häm teatr räsmi status alğan. Rail äfände äytüençä, Yevropada nibarı 3 satirik teatr bar: Bolğariädä, Mäskäwdä häm Buada ğına. Häm şuşı yañalıqnı berençe yañğıratuı da Sember tamaşaçısı aldında, dide ul.)
Älbättä inde, İlbaşına oluğ räxmätlären citkerüe dä ozın-ozaq alqışlarğa säbäp buldı. Tağın ber iğtibarğa layıq küreneş - teatr artistları üzeşçännär genä: balalar baqçası mödire, şağir-kompozitor-cırçı, klub mödire, uqıtuçılar… Rail üze dä aspiranturada uqıy ikän äle. Alda dissertatsiä yaqlaw tora, di.
Täqdim itelgän äsär – kollektivnıñ 8-nçe eşe. İlfaq Şihapovtan tış, Tufan Miñnullin, Danil Salixov, Rämil Kamaliev äsärlären säxnäläştergännär.
Rail Sadriev tamaşa başında uq Semberneñ Yäşlär yal itü üzäge dip atalğan binanı üz teatrınıqı dip iğlan itte. Döres, satıp alırğa aqça citmäs, ä menä daimi räweştä arendağa alu mömkin. Monıñ öçen zallarnıñ härwaqıt şulay tulı buluı da citä. Monı alqışlap qarşılawğa cawap itep, ay sayın kilergä wäğdä itte. Säbäbe dä yuq tügel: ara da yaqın - 80 çaqrım ğına, xalıq ta üzebezneke: biredä bit, nigezdä, Bua - Çüpräle mişärläre yäşi. Yış kilüneñ maqsatı – teatrdan bizgän tamaşaçığa başta kölke aşa teatrnıñ tämen añlarğa yärdäm itü häm artaban citdi, fälsäfäi mäğnäle äsärlär qararğa da äzerläw. Xalıqnıñ tamaşa barışında därräw kölep utıruı, köçle alqışlar bu niätneñ tormışqa aşuına da ışandırırlıq buldı.
Fevral'dä Almaz Xämzin, Şamqaylar qatnaşlığındağı tamaşada satirik miniatyuralar belän öleş kertü, martta “Bäxeteñne käcä sözsen” digän satira wäğdä birde. Soñğısına reklama sıyfatında kürsätelgän özek tä bik cılı qabul itelde. Aprel'dä dä ber kämit bulır, ä menä mayda tamaşaçığa yal wäğdä itte Rail. Çönki may – kişer, çögender, käbestä utırtu ayı.
4 säğättän artıq barğan tamaşadan xalıq bik tä qänäğät bulıp taralıştı. Bulmıy ni: xalıq telendä Mişärstan dip ataluçı Sember qalasındağı bu tamaşanı İlsöya Bädretdinova “Mişär gimnı” belän tämamladı bit. Ä tamaşaçı 10 minuttan da artıq ayağürä basıp köçle alqışlır belän aña häm başqa qunaqlarğa üz räxmäten belderde.
Ayrat İbrahim, Sember


text: Zagreb,Xorvatiä xakimiätläre qırğıy aqqoşlarnıñ qoşkizüennän ülgän ilneñ könçığışında meñnnärçä tawıq, ürdäk häm başqaların yuq itä başladı.Ütkän atnada ülgän aqqoşlar tabılğan Zdenci küleneñ 3 çaqırım tirä yağındağı awıllarda veteriner törkemnäre qoş qortnı üterä dip xabär itä Xorvatiä radiosı. Ämmä älege aqqoşlarnı ütergän virus Törkiä häm Rumıniädäge virus belän berdime , açıqlanmağan. Xorvatiäneñ kürşese Çernogoriä dä saqlıq çaraları kürä başladı. Şwedsiädä ürdäklärne ütergän virusnıñ H5 N1 bulmawı açıqlandı. İrannıñ tönyaq könbatışında küpläp koşlar ülüe turında xabärlär bulsa da , anda qoş kizüe turında ber süz dä äytelmi


text: Belgrad. Bosniä serblarınıñ elekke politsiä başlığı Lyubomir Borovçanin bügen Belgradtan Haagqa kitte, anda ul Berläşkän Millätlärneñ elekke Yugoslaviä cirlärendä qılınğan suğış cinayätlären tikşerüçe xalıqara mäxkämä qarşına basaçaq. Borovçanin 1995-nçe yılda Bosniäneñ Srebrenitsa şähärendä genotsid häm keşeçelekkä qarşı cinayätlär qıluğa qatnaşı buluda ğäyeplänä. 1995-neñ yülendä Bosniä serbları köçläre ilneñ könçığışındağı Srebrenitsa şähärendä yaqınça 8 meñ möselman iren yuq itkän ide. Lyubomir Borovçanin Haagqa Bosniä serblarınıñ eçke eşlär ministrı Darko Matiyaşiç ozatuında kitte.


text: Hamburg. Biredä dä bügen german politsiäse ber aljir keşesen qulğa alğan, ul mäğlüm "äl-Qaidä" terror çeltäreneñ şaqtıy kürenekle äğzası bula ala digän farazlar äytelä. Hamburgtağı prokuror Marion Zippel süzlärenä qarağanda, Mähcüb Ğäbderazzaq isemle şuşı keşe İtaliägä tapşırılır tösle, çönki anı qulğa alu üteneçe näq menä şul ildän kilgän. Milan prokuraturası Ğäbderazzaqtan tış "äl-Qaidä"gä bäyle tağın 4 terrorçını ezläwen belderde, alar barısı da Ğiraqta intihar höcümnäre oyıştıru öçen keşelär äzerläwdä şiklänelä. Ğäbderazzaq german politsiäse tarafınnan yül ayında inde ber qulğa alınğan ide, ul çaqta anı İspaniädä bomba şartlatuda ğäyeplärgä telädelär, läkin soñraq ul dälillär citmäw säbäple irekkä çığarıldı.


text:
Bu xaqta 29 ğınwar könne prezident Mortaza Räximovnıñ maxsus färmanı dönya kürde, dip xäbär itä Başinform mäğlümat agentlığı.
Xalıqnı iñ küp ğacäplendergäne - mäğlümat häm matbuğat ministrlığınıñ yuq itelüe. Monnan soñ respublikadağı mäğlümat çığanaqları prezident xakimiäte kontrolendä bulır dip kötelä. Mondıy üzgäreşlärgä räsmi añlatmalar yuq. Beterelgän ministrlıqlarnıñ eşe – maxsus tözeläçäk däwlät komitetlarına tapşırılıçaq.
Başqortstanda zurlap Qorban ğayete bäyräm itelde. Tulıraq mäğlümat Azatlıq radiosınıñ düşämbe tapşıruında.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Hämäs belän Fatah arasında bäreleşlär
Hämäs belän Fatah arasında bäreleşlär bügen dä däwam itte. Kimendä 8 keşe yaralanğan, dip xäbär itelä. Premyer-ministr İsmail Häniä, üze Hämäs wäkile, suğışqan yaqlarnı şähär uramnarınnan kitergä çaqırdı. Ğäzza İslam universitetına 15 million dollar ziyan kilgän.
Comğa könne genä bäreleşlärdä 17 keşe häläk bulğannan soñ, Hämäs wäkile Nizar Rayan, ike törkem atışlarnı tuqtatu turında kileşte, digän ide:
"Fraksiälär citäkçeläre atışlarnı tuqtatu turında kileşte, anı ğämälgä aşıru adımnarı turında xäzer söyläşülär bara, kileşüne tormışqa aşıru öçen tağın ber oçraşu bulır, dip ömetlänäbez."
Fatah wäkileneñ süzläre dä ömetle ide, Äbd äl-Häkim Awad:
"Bez tınıçlıqqa qaytır öçen mömkin bulğan här tırışlıq küräbez, bügenge oçraşuı turında qısqaça şulay dip äytä alam."
Ämma oçraşu barğanda da Ğäzzä uramnarında atışlar tuqtamadı. Fälestin xakimiäte başlığı Möhmüd Abbas, ike tarafnı da fälestin xalqına ni qadär qayğı kiterüläre turında uylanırğa çaqırdı:
"Ğäzzädağı barlıq törkemnär häm fraksiälärgä fälestin xalqına şul qadär qayğı kitergän bu ğämällären tuqtatırğa sorap möräcäğät itäm. Fälestin xalqınıñ qanın tügüne tuqtatırğa çaqıram."
Fatah köçläre Awıl Xucalığı ministrlığına bärep kerep sanaqlar häm räsmi qağäzlärne urlağan, şulay uq Hämäs citäkçelegendä bulğan Elemtä häm Poçta ministrlığına raketalar atqan. Bäreleşlär Hämäs kontrolendä bulğan eçke eşlär ministrlığı häm Fatah qulında bulğan Milli İminlek xezmäte başfatirı yanında barğan. Köç qullanu şulay uq İslam häm äl-Äzhar universitetları yanında bulğan. Atışlarnı tuqtatu kileşüe turında işetkän tınıç xalıq bügen öylärennän çıqtı, ämma atışlar tuqtamadı. Ğäzza uramnarı yañadan buşap qaldı.
Alsu Qormaş


text: Bu xäl bulğan urınnan Azatlıq radiosı xäbärçese 400 totıq dip xäbär itä. RİA Novosti xäbärençä, Beslan rayon xastaxanäsenä elengän isemlektä mäktäpne qulğa töşergändä 7 keşeneñ hälaq buluı häm 4 keşeneñ yaralanuı xaqında äytelä. Mäktäp binasın çärşämbe irtän uqu yılı başlanu tantanası waqıtında yawlap aldılar. Qorallı törkemdä yaqınça 20 keşe bar. Qayberläre intihar bilbawı kigän. Totıqlarnı sportzalda totalar. Mäktäpkä minalar quyılğan. Mäktäpne qulğa töşergännär törkemneñ här üterelgän äğzası öçen 50 totıqnı üterü, yaralanğan äğza öçen 20 totıqnı üterü belän yanıy. Dönya cämägätçelege Tönyaq Osetiädäge bu xällärne kisken tänqitläp çıqtı.


text:
Açıq mikrofon: Qazan Rusiäneñ başqalası statusın aluğa niçek qarıysız?
Rusiäneñ üzäk televidenie kanallarında bu aralarda yış qına Mäskäwdän başqala funksiälären alırğa kiräk dip söylilär. Rusiäneñ başqalası itep törle keçkenä şähärlär täqdim itelä. Alar arasında Qazan da bar. Şul uñaydan comğadağı Açıq mikrofon säxifäse Qazan xalqınıñ fikeren beleşte. Sez, Qazan Rusiäneñ başqalası statusın aluğa niçek qarıysız.
Min Qazannıñ rusiä başqalası buluına qarşı. Menä uzğan yıl Qazannıñ 1000 yıllığı uzdı häm şunnan soñ Qazan bik tanılğan, bilgele şähärgä äylänep kitte.
Miña mondıy fiker oşap betmi. Minemçä, bolay bulırğa da mömkin tügel. Rusiäneñ başqalası Mäskäw buldı häm şulay bulıp qalırğa tieş. Bu barı tik buş süz genäder dip uylıym min.
Min qarşı, ägär Qazan Rusiäneñ başqalası bulsa Qazanda bäyälär kütäreläçäk.
Min bu fikergä qarşı kiläm, ägär dä xäzer Qazannı Rusiä başqalası itep bilgeläsälär, ä bezneñ tatarlarnıñ tuplanğan cire qayda bulır mikän? Menä şundıy soraw kilep basa. Min moña bik tiskäre qarıym.
Min Qazannıñ Rusiäneñ başqalası buluğa uñay mönäsäbättä, bu fiker ğämälgä kersä, bezneñ şähärebez tağın da maturlanır, yämläner ide. Annan soñ Qazannıñ meñ yıllıq tarixı bar, ul da aña säbäp bulıp tora torğandır. Şuña kürä Qazan xaqlı räweştä Rusiä başqalası buluğa layıqlı.
Rusiä başqalası berqayçan da Qazan bula almıy. Min moña ışana almıym.Gölnaz Şäyxetdin


text:
Yevropa Berlegeneñ Tışqı bäyläneşlär komissarı Chris Patten, Berlek, İran belän başlağan söyläşülärneñ konkret näticälären kürergä teli, dip belderde. Bügen İranda söyläşülärneñ ikençe öleşe başlandı. Uzğan yıl Brusseldä ütkän berençe söyläşüdä säwdä mäsäläse tikşerelgän ide. Ul çaqta İranda keşe xoquqları torışı, şulay uq, isäpkä alınaçaq, dielgän ide. İran isä, söyläşülär aldınnan nindi dä bulsa şart quyıluğa qarşı çığa. Kiçä prezident Möxämmät Xattami, häm Tıqşı eşlär ministrı Kamal Xarazi, Patten’nı, İran al şartlar qabul itmiäçäk, dip kisätte.
Quşma Ştatlar, Yevropa Berlegeneñ İran belän söyläşülär alıp baruına tänqit belderde. Uzğan yıl Amerikan prezidentı George Buş, İrannı, Ğiraq häm Tönyaq Korea belän berrättän, “zolım küçärenä” kertkän ide.


text:
Tübän Kama başlığı Rusiäneñ iñ yaxşı merı dip tanıldı
Bäyräm könnäre aldınnan Mäskäwdä Rusiäneñ “Milli olimp” büläklären tapşıru tantanası ütte. Bu cämäğät premiäläre belän tanılğan däwlät häm ictimaği oyışmalar wäkilläre ilneñ sotsial'-iqtisadi üseşenä kertkän xezmätläre öçen büläklänä. Büläklänüçelärne bilgeläwçe jüriğa Mixail Gorbaçev, Nobel büläge laureatı akademik Jores Alferov kerä. Uzğan yıl büläklänüçelär arasında Yıl prezidentı itep Mintimer Şäymiev tanılsa, bıyıl Tübän Kama şähäre administratsiäse başlığı İlsur Metşin Rusiäneñ iñ yaxşı merı dip tanıldı.


text:
Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Değirmene Taş Koydum
Etiketler : Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum türkü indir, Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Değirmene Taş Koydum mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Değirmene Taş Koydum türküsü, Değirmene Taş Koydum sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Değirmene Taş Koydum bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Sen Bunu Unuttun Mu
Ekrem Çelebi - Bir Dilim Beyaz Peynir
Ekrem Çelebi - Mevlayı Seversen
Ekrem Çelebi - Gel Sevdiğim Gel
Ekrem Çelebi - Yozgat Sürmelisi
Ekrem Çelebi - Hafız Mektepten Gelir
Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden
Ekrem Çelebi - Ezanlar Bizim İçin Okunuyor
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Hani Nerede Babam


text:
Qırımtatarlardan Öremçe waqıygalarına protest
Törkiädäge Qırım tatar oyışmaları Öremçedäge waqıygalarda Qıtay qılgan çaralarnı tänqitläp kisken protest belderde.
Şarkiy Türkistan dep bilingen Çindeki Uygur Avtonom bölgesinde olğan vakialarga ve onda yaşağan Türk ve müsülman halqı olğan Uygurlarğa qarşı alınıp barılğan cinayetler Dünyada oğlanı kibi Türkiyede de qattı reaksiya dogurdu.
Türkiyedeki Qırım Tatar cemiyetleri de buğa karşı protest bildirdiler. Dr.Ahmet İhsan Qırımlı yetekçiligindeki Qırım Türkleri Medeniyet ve Yardımlaşuv Cemiyeti Umum Merkezi, Reis muavini Namık Kemal Bayar ve Umum sekretar Tuncer Kalkay imzalı bildirüvnen Çinden yapılğan cinayetlernin toqtatılmasın ve cinayetçilerin cezalandırılmasın talap ettiler ve yapılğanlarnı protesto ettiler.
İstanbul Qırım Tatar Cemiyeti, Qırım Tatar Milli Meclisi Türkiye temsilciligi de benzer reaksiyalarnı dilge ketirdiler. Qırım Tatar cemiyeti azaları da protest mitinglerine iştirak ettiler.
Millet Meclisi Mükafatı - Kemal Karpatğa
Türkiye Parlementosu Üstün Hizmet Şeref Mükafatı bir Qırım tatar tarihçi oğlan Prof.Dr.Kemal Karpatğa berildi. Ata babaları Qırımdan Dobrucağa köç etken özü Dobrucada doğan dünyağa belli Osmanlı tarihçisi Kemal Karpat, kene dünyağa belli Osmanlı tarihçisi ve Qırım Tatarı olğan Prof.Dr.Halil İnalcıktan son bu mükafatka layıq körülğen ekinci Qırım Tatarı oldu.
İstanbul Üniversiteti Huquq Fakültetin bitirdi. Washington ve Rewington üniversitetlerinde siyasal ve sosyal bilimler üzerine master ve doktora yaptı. Romanya'da tarih ihtisasından son Amerikan tarihi, Rus tarihi, Ortadoğu tarihi ve Osmanlı tarihi konularında işledi. 20 memlekette neşir etilgen 130 maqalesi ve 16 kitabı bar. Amerika'daki Türk Araştırmaları Cemiyeti'nin tesisçisi ve reisi, Orta Asya Cemiyeti'nin (ACAS) tesisçisi. Şu anda Wisconsin Üniversitesi Tarih Bölümünde Tarih Profesörü olarak calışmaktadır.
Yurtdışında en çok ilgi gören eseri Ottoman Population adlı çalışmasıdır. Bu kitabında Qırımın 1783 senesinde Çarlıq Rusiyesi tarafından işgal ve ilhaq etilgenedn 1920 senelerine qadar Türkiyeğe köç etken Qırım tatarlarının sayısın 1 800 000 olaraq qaydetmektedir.
Prof.Dr.Kemal Karpatka mükafatı TBMM aççılğanı senityasır ayında merasimnen takdim etilecek.


text: Räsäy xökümäteneñ mäğärif uçrejdenieları aldına quyğan töp talabı – mäktäptärźä yanğın xäwefheźlegen häm imenlekte tämin itew. Respublikala uqıu yorttarın yanğınğa qarşı maxsus qorolmalar menän tämin itew dawam itä. Öfönöñ barlıq mäktäptärendä lä yanğındı iźkärtew qorolmahı urınlaştırıla, qala xäkimiäteneñ maxsus maqsatlı programmahı la oşo eşte qämillaştırıuğa yünältelgän. Bıl turala qala xäkimiäte başlığı urınbaźarı Sıntimer Bayazítov belderźyı. Ğäźättän tış xäldärźe iźkärtewźän tış, mäktäptärźä qışqı şarttarğa äźerlek tä bara. Başqalanıñ 160 uqıu yortonoñ yöźö töźökländerelgän. Bınıñ ösön 50 million hum aqsa totonolğan.


text:
Votkinsk Tatar ictimaği üzägendä mer belän oçraşu buldı
Udmurtiäneñ töbäklärendä eşläp kilüçe tatar ictimaği üzäkläre cirle xakimiät orğannarı belän tığız elemtädä tora. Tatar üzäkläre oyıştırğan çaralarğa xakimiät küpmeder külämdä aqça bülep birep, bäyrämnärdä dä qatnaşa. Ämma şuşındıy milli oyışmalar arasında Votkinsk şähäreneñ ictimaği üzägendä genä bişençe yıl rättän şähär başlığı belän oçraşu uza. 2 fevral'dä bulıp uzğan oçraşuğa Votkinsk şähäre merı Aleksandr Kuznetsov, anıñ urınbasarları, şähär administratsiäsennän bülek citäkçeläre kilgän ide. Aleksandr Kuznetsov häm başqa citäkçelär yıl däwamında başqarılğan eşlär turında xisap tottı, problemalarğa tuqtaldılar. Votkinsk şähär balalar icat yortında yaña proyekt äzerlänä, dide Nuraniä Lazereva,
Ul ğailälärdä ğöref—ğädätlärne saqlawğa bağışlanğan. Äle genä Zalilovlar ğailäse «Qaz ömäsen» kürsätkän. Kitapxanälär sistemasında da küp eş başqarıla. Tatarlar kümäk urnaşqan ber kitapxanädä tatar telendä 300 läp kitap tuplanğan, tatar telendä cirle «Yañarış» gazetasın yazdırıp alalar. Kitapxanälär üzäge başlığı Lyubov' Yıliseewa şuşı kitapxanädä kiläçäktä tatar mädäniäte üzäge buldırırğa täqdim itte.
Votkinsk qalasında balalar häm yäşlär öçen ütkän yılda texnik stansiä açılğan. Anıñ başlığı Sergey Komlev ğailälärdän balalarnı üzlärenä çaqırdı. Biredä tüläw qaralmağanın da bilgeläp ütte direktor.
Votkinsk qalasınıñ 12 mäktäbendä tatar sıynıfları bar. Anıñ direktorı bu uqu yılında yañalıq bularaq 10Hчы sıynıfqa da tatar balaların klassqa cıyuların citkerde. Ul sıynıfta tatar häm qatnaş ğailälärdän tış, xätta rus ğailälärennän dä uquçılar bar ikän. Alar tatar telen öyränep, Qazan yuğarı uqu yortlarında belem aluların däwam itärgä niätli. Bıyıl da tatar ğailälärennän balalarnı berençe sıynıfqa tuplarğa teläkläre bar.
Cıyılğan xalıq küp kenä sorawlar da birdelär. Alar milli tormışqa ğına tügel, xätta kübräk tä, sotsial' tormışqa qağıldı. Älege oçraşularğa bik teläp kiläm dip urtaqlaştı şähär merı Aleksandr Kuznetsov.
Aleksandr Kuznetsov fikerençä, tatar üzägendäge aralaşudan nindider kimçelek kötmi. İke arada yaxşı mönäsäbät, xätta üzem iğtibar itmägän mäs älärne dä kürergä yärdäm itälär dide Votkinsk şähäre merı Aleksandr Kuznetsov.
Votkinsk şähäre mäçete imamı Möxämmätnur xäzrät mäçetneñ yaxşı ğına eşläp kilüendä citäkçelärneñ artıq yärdäme näticäse tügel, alarnıñ qomaçawlamawları dip bilgeläde. Mäçettä yäşlär häm ölkännär öçen uqular oyıştırılğan. Äle genä «İman» yäşläre berlege belän pedagogika köllätendä ğäräp tele däresläre başlap cibärgännär. Yäşlär islam dine nigezläre belän dä, ğäräp mädäniäte belän dä qızıqsınalar ikän.
Xalıq ta bu oçraşularnı bik kötep ala. Cämilä Ğaleevağa süz.
Votkinskiy şähäreneñ tatar ictimaği üzäge citäkçese Mäğsum Gazimcanov ta oçraşudan qänäğät.
Udmurtiä tatar ictimaği üzäge prezidentı Fnün Mirzayanov Votkinskiydan kütärenke ruxta qaytam, dip ictimaği oyışma başlağan oçraşularda başqa mäsälärne dä xäl itüen belderde.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Bäyälär arta...
Xökümät üz yağınnan fäqirlärgä subsidiälär kertü mäsäläsen tizlätergä tırışa. Läkin räximsez reforma qart-qorınıñ ğına tügel, urta yäşlärdäge urta xälle keşelärneñ dä kesälärenä nıq suğa. Citmäsä, subsidiälärne alu öçen sirat küperlären kiçärgä kiräk bula dilär.
Pänceşämbe kiçen “Efir” telekanalı aşa xökümät wäkile Alevtina Kudryavseva belän turıdan-turı elemtä oyıştırğannar ide. Süz älege dä bayağı fatir bäyäläre turında bardı. Telesüjetta qatnaşqan keşelär berawızdan üzläreneñ bäye kütärüne qabul itmäwen belderdelär. Alevtina xanım baştaraq äkiättäge Şährizadanı xäterlätep, poçmaqlarnı tügäräklärgä tırışsa da, inter-aktiv sorawlarınıñ näticäsen kürep, telen teşläde. Qänäğätsezlär sanı 170 bulğan bulsa, bäye kütärülärgä bitaraflar ber distäne dä täşkil itmägän ide.
Berär atnadan fatir xucalarına yaña bäyälär terkälgän xisap qäğäzlären kiteräçäklär. Alarnı uqıp närsä äytäçäklären küräzäçe bulmasañ da tögäl farazlarğa bula.


text:
firdevs çimen - mor keçeyi boyamadım (çukurova)
Sanatçı : Firdevs Çimen
Türkü : mor keçeyi boyamadım (çukurova)
Etiketler : firdevs çimen - mor keçeyi boyamadım (çukurova) türkü indir, firdevs çimen - mor keçeyi boyamadım (çukurova) türkü dinle, Firdevs Çimen türküleri, mor keçeyi boyamadım (çukurova) mp3 indir, Firdevs Çimen türküleri mor keçeyi boyamadım (çukurova) türküsü, mor keçeyi boyamadım (çukurova) sözleri, Firdevs Çimen mp3 dinle, Firdevs Çimen download, mor keçeyi boyamadım (çukurova) bedava mp3, Firdevs Çimen türkü sözleri, Firdevs Çimen türkü dinle, Firdevs Çimen son albüm indir
Firdevs Çimen Türküleri
Firdevs Çimen - Mor Keçeyi Boyamadım


text:
Ürdün başqalası Ammanda Quşma Ştatlar prezidentı George Bush häm Giraq premer- ministrı Nuri äl-Mäliki oçraştı. Alar Ğıyraqtağı xälne cayğa salu turında söyläşte. Buş, söyläşülär tämamlanğaç ütkän mätbuğat oçraşuında çığış yasap, Äl-Mälikine “köçle citäkçe” dip atadı. AQŞ prezidentı süzlärençä, amerikan ğaskärläre maqsatqa ireşkängä qädär Giraqta qalaçaq. Şul uq waqıtta ildäge iminlek öçen cawaplıqnı Giraq xökümäte ğaskärlärenä tapşırunı tizlätü dä qaralğan.
Äl-Mäliki üz çiratında, Ğıyraqnıñ küpçelek şığıylar yäşägän berniçä töbäkneñ İran tässire astında buluı turındağı süzlärneñ, döreslekkä turı kilmäwen belderde.


text: Ber ber artlı ike bomba şartlap bügen biredä kimendä 7 keşe häläk buldı, 20gä yaqını yaralandı. Polisiä mäğlümatlärenä qarağanda, disklar satuçı kibet yanında ber bomba şartlap 3 keşe ülgän, berniçä minuttan ikençese şartlap 4 keşe ülgän. Aları arasında 1 polisiä xezmätkäre bar. Soñğı berniçä köndä könbatıştağı al-Anbar vilayätendä 4 amerikan xärbie häläk bulğan. Şulay uq xärbilär belderüençä, Ğiraq ğäskärläre AQŞ boralaqları yärdämendä Bağdadnıñ könyağında 26 ğısyançını qulğa alğan. Älege çara düşämbe könne Salman Pak awılı yanında bulğan. Çaranıñ maqsatı – 9 fivralgä Qarbalağa Ğäşürä könen bilgelärgä yul totqan şiği xacilarınıñ iminlegen saqlaw bulğan dip xäbär itelä.


text: Şigi suğışçıları yulbaşçısı Moqtada Ässadr köçläre belän bäreleşlär däwam itkän Nacaf şähärenä bügen Ğíraqnıñ milli iminlek başlığı Muafäk Äl Rubai kilde. Ul Ässadr belän oçraşaçaq. Nacaf şähär başlığı Adnan Äl Zorfi, şähär şurası da köç qullanunı tuqtatu öçen şigilär ruxanie Ässadrğa täqdim yasadı dip belderde. Ämma Äl Zorfi süzlärençä ğısyançılar şähärdän çığıp kitergä tieş. Çönki räsmi dairälär ğısyançılar belän söyläşülär alıp barmayaçaq. Bağdatta häm Könyaktağı Basra şähärendä meñlägän şigi möselmannarı Nacafta barğan bäreleşlärgä qarşı uram cíınnarı ütkärde. Basrada ber Britan xärbie hälaq buldı. Berse yaralandı.


text:
Äfğan prezidentı H.Qarzai sişämbedä üzäk xökümätneñ kontolen, bäysez , suğışçan törkem citäkçeläre tarafınnan idarä itelgän wilayätlärgä cäyelderü yulında yaña adımnar atladı. Qarzai süzçese äytüenä qarağanda bu qarar üktäber ayında prezident saylawlarına äzerlängän ildä totrıqlılıqnı arttıru mäqsatın quya.
Sişämbedä Äfgan prezidentı H.Qarzai ilneñ in köçle 3suğışçan törkemeneñ citäkçelären armiä komandirlığınnan buşatıp, alarğa yuğarı däräcäle sivil poslar birde. Prezident süzçese Jawid Ludin(audio)
Nengrahar wilayäte divizisiäse komandirı general Hazrät Ali şuluq wilayätneñ politsiä başlığı, Qandahar diviziäse komandirı general Xan Möxämmäd şuluq wilayätneñ politsiä citäkçelege postına . Balx wilayäte diviziäse komandirı general Atta şul wilayätneñ gubernatorı itep täğäyenlände dip belderde.
Ludin äytüenä qarağanda 3komandir da üzgäreşkä riza bulğan. üzäk xökümätneñ xakimiäten wiläyät töbäklärdä arttıru mäqsatın quya bu üzgäreşlär, çönki älegä qädär bu urınnar nigezdä cirle komandirlar,qabilä çitäkçeläre tarafınnan başbaştaqlarça idarä itelde. Prezident saylawları Äfganstanda 9nçe üktäberdä ,parlament saylawları isä kiläse yılnıñ aprelendä ütkärelä. Sişämbedä iğlan itelgän üzgäreşlärneñ çınlap ta täsire bulaçaqmı? qayber analitik häm jurnalistlar qaraşınça, üzgärgän närsä räsmi däräcä, isemnär genä , suğışçan törkem citäkçeläreneñ köçe quäte ul wilayettä kimimi. Süzçe Ludin üzgäreşlär däwam itäçäk dip östägän ide. Reuter Brükseldä urnaşqan Xalıqara Krizis Törkeme analitiğı Vikram Parekhkä tayanıp bolay dip belderä:3 citäkçe dä üz wilayätlärendä qaldırılıp, urınnarı ğına alıştırıldı, suğışçlar eleke komandirlarına turılıqlı bulıp qalaçaq.Alarnıñ xakimiät bazası iqtibar cälep itäçäk däräcädä kimemäde.
Qarzai ,AQŞ citäklägän koalitsiä köçläre Taliban rejimın bärep töşergännän soñ,xakimiätkä kilde.Qarzai, Quşma Ştatları, BMO häm başqalarınıñ basımı astında suğışçan törkem, qabilä citäkçeläre qaramağındağı urınnarda üzäk xökümät täsiren urnaştırırğa tırışsa da, ällä ni uñışlı buldı dip äytep bulmıy. Küptän tügel genä ilbaşı bu fraksiälär il stabillığı öçen Taliban suğışçılarınnan da kübräk qurqınıç tudıra dip äytkän ide. General Atta Azatlıqqa birgän ängämädä , Qarzainıñ añı xärbi posttan çitläşterüen tanığan. (audio)
Armiäneñ 7nçe diviziäseneñ komandası saqlanu ministırı häm prezident qaramağında. Alar bu urınğa üzläre telägän keşene saylıy ala.
Ämma Atta üzäk xökümät xezmättäşlek itär dip ömed itä, Ul bolay dip söyläde(audio)
xalıqnıñ häm üzäk xökümätneñ yaqlawı minem köç çığanağım bulaçaq. Ägär dä rekonstruksiä prosesında däwlät yardäm itmäsä, keremnärne üzläre qaramağında barğan rekonstruksiä öçen bezgä qullanırğa birmäsä , keşelärneñ problemaları çişelmi qalsa , min çigenäçäkmem.
Atta Möxämmäd tönyaqta Balx wilayäte gubernatorı itep bilgelände. Mazarı Şärif şähre dä şul provinsiädä. Attanıñ başlıça tadciklardan torğan suğışçan törkeme Mazarı Şäriftä urnaşqan general Abdul Räşid Dostumnıñ üzbäk suğışçıları belän baytaq waqıt suğıştılar. Attanıñ gubernator buluı, köndäşe general Dostumğa ber dä oşamıyaçaq . Küzätüçelär komandirlarnıñ şuluq urınnarda yaña poslarğa bilgelänüe, Qarzainıñ saylawlardan elek yaña säyäsi doşmannar telämäwen kürsätä dip äytä.60meñ çaması dip farazlanğan qorallı suğışçlarnıñ 40% iyün azağına qädär qoralsızlandırılırğa tieş ide. Alarnıñ 11 meñe genä qoralların taşlağan. Sişämbedä Taliban citäkçese Mulla Omarneñ qaynışı Mulla Amanullah qulğa alındı dip belderde xabär agentlıqları
färidä xämit,praga


text:
İranda säyäsi cancal köçäyä bara, saylawlardan çitlätelgän namzätlär qarşılıq çarasın tuqtatırğa cıyınmıy
İlneñ Saqçılar Şurası kiläse ayda ütäçäk saylawlar aldınnan 4 meñläp namzätne saylaw isemlegennän sızıp taşlağannan soñ, reforma taraflı deputatlar Parlamentta qarşılıq çarasın başladı. Prezident Xattaminıñ çaranı tuqtatu möräcäğäten alar kire qaqtı
Qarşılıq çarası inde 4nçe kön barsa da, cämiğiättä älegä moña quşılu kürenmi, säyäsi aktivistlar da, studentlar da uramğa çıqmıy. Monıñ säbäbe närsädä? Tähran Universitetında säyäsät professorı Sadiq Zibaqalam fikerençä, cämğiät monı demokratiä öçen köräş dip tügel, ä İrannıñ säyäsi sistemasında ike köç arasında barğan köräş dip qabul itä. Yağni deputatlar keşe xoquqları tügel, ä berençe çiratta üzläreneñ säyäsi karyerası öçen köräşä:
Audio (Sadiq Zibaqalam)
"Türälärneñ üz ixtiarı belän urınnarınnan kitäçägenä xalıqnıñ kübese ışanmıy."
Saqçılar Şurası älegä üz qararında qatı tora, häm basımğa bireşmäyäçägen belderä. Äytkänemçä, qadimçelär isemlektän sızılğan keşelärne din totmawda ğäyepli. Parlament räise, reforma taraflı Mähdi Qarrubi süzlärençä, bu döres tügel, çönki sızıp tşlanğannar arasında xättä ber vilayätneñ mullası bar. Monnan tış saylaw isemlegennän tanılğan şäxeslär, suğış veterannarı, ğailälärendä şähitlär bulğan keşelär sızılğan. Bez alarnı İslamnı ixtiram itmäwdä ğäyepli almıybız, di Qarrubi. Qayber küzätüçelär fikerençä, Saqçılar Şurası berniçä atnadan üz qararın yomşartırğa, qayber namzätlärgä saylawda qatnaşırğa röxsät birergä mömkin. Sızılğan namzätlärneñ berse, reforma taraflı jurnalist Sadiq Cawadi Hessar süzlärençä, Saqçılar Şurası bu oçraqta ciñüçe bulıp çığaçaq.
Audio (Mähdi Qarrubi)
"Bereneçdän, bu namzätlärneñ saylaw aldı kompaniäsenä inde waqıtları qalmayaçaq. İkençedän, röxsätne saylawda ciñep çığa almaslıq keşelärgä biräçäklär. "
İrannan kilgän xäbärlärgä qarağanda Saqçılar Şurası üzeneñ soñğı qararın ğinwarnıñ axırında iğlan itäçäk. Parlament saylawları Fivralneñ 20senä bilgelängän.
Ali Gilmi, Praga


text:
İldä nilär bulıp yata? - 26.III.2008
►Säyäsi texnolog Tatarstanğa cikerenä ►Çallıda tatar mädäniäte ni xäldä? ►Çallığa Yewropa investorları kilde ►Qazağa yulıqqan çañğılı turistlar törkeme Yakutskida
►Säyäsi texnolog Tatarstanğa cikerenä
“NTV” kanalında Gleb Pavlovskiynıñ “Realnaya politika” tapşıruında 8 minut buyı respublikanı törle yaqtan tänqıytläw bardı.
Qazan meñellığınıñ da säyer uzuı äytelep kitä - yänäse bäyräm waqıtında küp kenä tarixi binalar cimerelgän. Tatarstanda uñışlı eşläp kilgän sosial' ipoteqänı da “Realnaya politika” jurnalistları barı tik respublikanıñ 1500 şirkätennän kilgän salım arqasında ğına eşli, dip belderä.
Yazmadan kürengän töp näticä - Tatarstannıñ könnän-kön abruyı töşä, başqa töbäklär anı quıp citä. Sujetnıñ video sürätenä kilgändä, söylägän waqıtta haman respublika prezidentı Miñtimer Şäymiev kürsätelep torğan. Tatarstan säyäsät belgeçläre bu xällärgä qarata tiskäre qaraş belderä, ämma cirle mäğlümat çaraları bu xaqta läm min. “Azatlıq”qa bu xällärgä qarata üz fikeren säyäsät belgeçe Räşit Äxmätov kenä belderde.
Rusiäneñ üzäk qanallarında bulmasa da, ämma däräcäse yağınnan alardan tübän tügel “NTV” kanalında Tatarstanğa qarata şundıy tänqıydi yazmalar kürenä başladı. Respublikanıñ üzendä texnik yaqtan alğa kitkän, iyärçennär aşa söylägän massaküläm mäğlümat çaraları belän maqtanırğa yaratsalar da, älegä alar Rusiä qanalında çağılış tapqan "qara PR"ğa cawap birä almıy.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Çallıda tatar mädäniäte ni xäldä?
Mädäniät häm sänğät xezmätkärläre kiçäsendä yazuçılarnı, cırçılarnı, kompozitorlarnı, kitapxanäçelärne häm başqa bik küp hönär iälelären kürergä mömkin ide.
Xäkimiät wäkile alarnıñ barısına da uzğan yılğı eşçänlekläre öçen räxmäten citkerde, 2008 yılda tağın da tırışıp eşlärgä çaqırdı. Çallıda urıs, yahud mädäniäte şaqtıy yuğarı däräcädä dip äytergä bula. Ä menä tatar mädäniäteneñ torışı ni xäldä? Bu sorawğa berençe bulıp Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre, “Energetik” mädäniät sarayı direktorı G.Rızayeva añlatma birä:
“Şähärebezdä 90ğa yaqın millät wäkile yäşi. Härberse üz mädäniäten, sänğäten iñ yaxşısı dip maqtarğa tırışa. Bez dä şuşında yäşäwçe töp xalıq bularaq yolalarnı, ğöref-ğädätne onıttırmaw östendä eşlibez. Üzem dä, eş plannarın qorğanda tatar telendä uza torğan çaralarğa zur igtibar biräm. Bu şulay bulırğa da tieş. Bez üzebezneñ millätne başqalarğa da yarattırırğa tieş. Urıs telendä uzğan kiçälärgä dä tatar cırı, tatar süze kertäbez. Telebezne yuğaltmasaq qına bez köçle. Cil iskän yaqqa awışıp, cil ismäsä awmıyça torıp, bez döres yulda bulmıybız. Qıyblabız – telebezne yuğaltmaw.”
Çallı tatar drama teatrınıñ 18 yıllıq tarixı bar. Teatr Tatarstan, Rusiä belän genä çiklänmiçä, çit illärdä dä bulıp qayttı. Şuşı kollektivnıñ direktorı Raşat Fayzraxmanov mädäniät häm sänğätneñ bügenge torışınnan qänäğätme?
“Mädäniät dönyasına Çallınıñ üz yöze bar. Şähär kollektivları qaya ğına barmasın, alar ğorurlanıp çığış yasıy. Bez Rusiä külämendä maqtana alabız. Teatrıbız yılına 4-5är spektakl' çığara. Bolar tik utırudan ğına barlıqqa kilmi. Şulay da tağın da alğa kiteşne küräse ide. Kübräk yaña äsärlär, cırlar östendä eşlärgä kiräk.”
Minem äñgämädäşlärem bulğan G.Rızayeva häm F.Fayzraxmanov xäkimiät keşeläre, xezmät xaqın şähär qaznasınnan aluçılar. Yazuçı, A.Aliş isemendäge büläk iäse R.Bäşär Çallı mädäniäte, sänğäte belän yaqınnan tanış. Anıñ küzätüläre, näticä yasawı menä bolayraq:
“Tatar mädäniäteneñ torışı böten Tatarstanda zamanağa bäyle. Bazar mönäsäbäte, başqa säbäplär alarnıñ xälen yaxşırtmadı. Teatrlarıbız awır xäldä. Autonom idarägä küçkäç, tağın da awırayır, dip uylıym. Cırçılar, sänğät keşeläre üzlärençä, niçek buldıra ala, şulay aqça eşli. Cırlarıbız torğan sayın tozsızlana. Çönki sänğät sovetları yuq, cırlarnı saylap xalıqqa täkdim itü yuq. Näticädä efirğa, säxnägä törle çüp-çar çığa. Bu – Çallığa da, Qazanğa da, başqa şähärlärgä dä xas. Härkem üzençä eşlärgä tırışa, beräwneñ da açtan üläse kilmi. Ğailäne totası, kienäse bar. Sänğätne bazarğa alıp kerü anıñ däräcäsen, qıymmäten töşerde. Tatar mädäniätınıñ asıl sıyfatları yuğala bara, menä şul mine borçıy”,- di R.Bäşär.
Keşe kesäsendäge aqçanı sanaw matur tügel. Şulay da, Çallıdağı mädäniät xezmätkärläreneñ xezmät xaqın beleştem. Kitapxanäçelär urtaça 4900, teatrda häm klublarda eşläwçelär 4500 sum ala.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Çallığa Yewropa investorları kilde
Şähärneñ aşığıç yärdäm xastaxanäsendä açılğan “yasalma böyer” bülege investorlarğa 5 mln. euroğa töşkän.
Äye, älege bülekne yañadan tözep qoruğa, cihazlawğa şähär häm respublika qaznasınnan ber tien dä aqça totılmağan. Bu xaqta şähär xäkime İ.Xaliqov “Yasalma böyer” bülegen açu tantanasında äytte:
“Älege proekt turındağı qarar Tatarstan prezidentı däräcäsendä qabul itelde häm berniçä tapqır xökümät utırışında qaraldı. Min monı ekspirement dip äyter idem. Çönki proekt däwlät aqçasına tügel, şäxsi investor qäpitalına tormışqa aşırıldı. İnwestornıñ xalıqara täcribäse bar häm ul Çallığa oçraqlığına kilmäde. Älege bülek Kama aryağındağı 10 rayon häm şähärgä xezmät kürsätäçäk.”
5 mln.euro torğan älege proektqa däwlät aqçası kermäde digän idem. Şuşı uñaydan älege tantanada qatnaşqan Maqsim Aqçurin, tanılğan tatar professorı Rinat Aqçurinnıñ ulı bolay dide:
“Bu proektta däwlätneñ häm şäxsi partnernıñ mänfäğätläre bar. Biredä 100% çit il qäpitalı kerde. Şuşı qäpital bernikadär waqıttan soñ kire qaytarılırğa tieş. Älbättä, investor bu proekttan ay sayın bilgele ber külämdä kerem alaçaq.”
Almaniadä eşlängän cihazlarnıñ Çallı xastaxanäsenä Ğollandiä firması urnaştıra. Älege klinikanıñ awırular öçen ähämiäte xaqında Çallı sälamätlek saqlaw idaräse başlığı A.Fätxetdinov “Azatlıq”qa üz fikeren äytte:
“Şuşındıy cihazlar bulmasa böyer belän awıruçılar atna-un kön eçendä ülep kitärgä mömkin. Bezdä xäzer 116 keşe şuşı cihazlar yärdämendä genä yäşi. Awırtu kiskenlängändä bu apparatlar bik bulışa. Bezdä 1996 yılda quyılğan alman cihazları ide. Belgeçlärebezne qabat uqıtası yuq, täcribäläre bar inde, anı belälär.”
1 äpreldä açılırğa tieşle yasalma böyer bülege xaqında belgeç F.İlayıva “Cihaz bügenge Eurostandartqa cawap birä häm şähärgä bik kiräk ide. Awırularnı tiz arada ayaqqa bastıru mömkin bulaçaq”, dip belderde.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Qazağa yulıqqan çañğılı turistlar törkeme Yakutskida
Tatarstan törkemeneñ qayçan Qazanğa qaytıp citäse älegä bilgele tügel. 27 mart könne Qazannan Klüev belän Murzin cirle waqıt belän irtänge 4-tä Yakutskiğä kilep citergä tieş. Alar da üz teläklärendä çañğılı turistlıq belän şöğellänüçelär. Yakutskiğä itäşlärenä yärdämgä dip kitkännär. İlgizär Xäyrullin süzlärençä, törkemneñ qayçan yulğa çığuın da alar xäl itäçäk.
25 mart könne Mäskäw waqıtı belän irtänge biş tulğanda 8 keşedän torğan çañğılı turistlar Yaqutiäneñ Platka tawı yanındağı Ağıydel kiçüendä qar töşep qazağa yulıqqan ide. Alarnıñ ikese 3 metr tiränlegendäge qar astında qalıp hälaq buldı. Sportçılarnıñ säyäxäte 14 martta başlandı. Ul 35 kön däwam itergä tieş ide, ämma 10 köndä özelde.


text:
BMO general sekretare Kofi Annan, comğa könne Süriä başqalasında, Xizbulla häm İzrail arasındağı kileşüne tormışqa aşıru problemaların tikşerde. Annan Süriä prezidentı Başar Äl Äsädne Libanğa qoral birüne tuqtatırğa çaqırdı. Kofi Annan bolay dide: “Süriä prezidentı miña Şäm-şärifneñ yaqın arada aldağı çaralar küräçägen äytte: çik buyı ğaskärläreneñ sanı arttırılaçaq, Liban xärbiläre häm Libannıñ çik buyı xezmäte belän bäyläneşlär cayğa salınaçaq. Şulay uq, Liban çiklären nığıtuda yärdäm itüçe, xalıqara oyışmalarnıñ xezmätkärläre belän dä, bäyläneşlär urnaşaçaq”,- dide BMO general' sekretare
Kofi Annan wäkile süzlärençä, Süriä prezidentı, BMOnıñ izrail-liban nizağın caylaw rezolutsiase taläplären ütärgä äzer buluın, beldergän. Aldaraq, üzen Xizbullanı qoral belän täemin itü turındağı ğäyepläwlärne kire qaqqan Şäm-şärif, liban-süriä çigenä xalıqara tınıçlıq köçläre urnaştıru qararın “doşmanlıq ğämäle” dip beldergän ide.


text:
Firaya Şäyxieva: Tatarstanda Fivral – tellär ayı
Xalıqara Ana tele köne dönyada 2000 yıldan birle bilgeläp ütelä. Älege bäyräm 1999 yılnıñ noyäberendä YUNESKO tarafınnan bilgelände. Ana tele köne näq menä 21 fevral’dä Bangladeştağı waqiğalarnı iskä alıp bilgeläp ütelä. İlleläp yıl elek şuşı könne Pakstannıñ könçığışında üzläreneñ Ana telläre – bangl telenä däwlät statusın birüne taläp itkändä 5 student häläk bula. Bu könne bilgeläwneñ maqsatı – dönyada törle tellärne saqlaw, alarnı üsterügä iğtibarnı yünältü. Çönki YUNESKO mäğlümätlärenä qarağanda, cir şarında qullanuda bulğan 6 meñnän artıq tellärneñ yartısına bügenge köndä yuğalu qurqınıçı yanıy. Tatar tele älegä yuğalu aldında tormasa da, bezneñ Ana tele aldında torğan problemalar da bixisap. Alarnı ber könne - 21 fevral’dä genä xäl itep bulmasa da, tel mäs’äläsenä östämä iğtibar yünältü zıyan itmi. İñ möhime – tatar teleneñ xälen yaxşırtınu ber genä köngä qaytarıp qaldırmaw.
Tatarstanda da Ana tele köne bilgeläp ütelä. Törle cıyılışlar, tügäräk öställär, konferensiälär, kürgäzmälär ütä bu aralarda respublikada. Çaralar şaqtıy bulsa da, bıyıl mäğlümät çaralarında alar xaqında ällä ni küp yazmadılar. Ällä çaraları bik waq tıyıldı jurnalistlarğa, ällä xäbär itüçe bulmadı. Şuña da, Tatarstanda Ana tele köne niçek uzu turında tulıraq mäğlümät alır öçen bez respublika xökümäteneñ Mädäniät häm Tatarstan respublikası xalıqları tellären üsterü bülegeneñ baş referentı Firaya Şäyxievağa möräcäğät ittek.
Tatarstanda Xalıqara Ana tele köne daimi räweştä soñğı 2-3 yıl däwamında bilgelänep ütelä. Respublikada, ğomumän, fevral’ tellär ayı bulıp tora. Şuşı kön uñayınnan bik küp oyışmalarda törle çaralar uza
Firaya Şäyxieva fikerençä, tatar tele, anıñ problemaları respublikada daimi iğtibar üzägendä tora.
Tatar tele Tatarstan qanunnarı buyınça da, Rusiä qanunnarı buyınça da yaqlanğan. Ul däwlät tele bulıp ta tora Tatarstanda. Bezneñ xoquqlarıbız bar, alar belän qullanırğa ğına kiräk. Tatar telen üsterergä şartlar yuq digän süzlär belän kileşmim min. Çönki telne uqırğa häm uqıtırğa şartlar tudırılğan ikän, dimäk şartlar yuq dip äytep bulmıy. Qayber oçraqta üzebezneñ ğorurlığıbız ğına citmider ana telebezne üzebez saqlarğa
Söyläşüebezneñ axırında Firaya Şäyxieva Azatlıq radiosı tıñlawçılarına Ana tele köne uñayınnan üzeneñ qotlawların da citkerde.
Gölnaz İlgizär


text:
Magnitogorski şähärendäge tatarlar tormışı
Bügenge köndä Magnitogorskida 29 meñ tatar yäşi.Bezneñ “Azatlıq” radiosınıñ Qazan byurosına yazuçı, jurnalist Möslimä Şäfıyq kilep, Magnitogorski şähärendä yäşägän tatarlar tormışı turında söyläp kitte. Ul başta Magnitogorski şähärendä yäşägän tatarlarnıñ milli-mädäni tormışında zur xezmät kürsätüçe kitapxanäçe, radio tapşırular alıp baruçı, törle festival'lärgä ssenariylar yazuçı Qädriä İsxaqova turında söyläde.“Atnağa 10 minutlıq “Watan” dip atalğan radio tapşırularnı inde 8 yıl buyı kitapxanäçe Qädriä İsxaqova alıp bara Ul Tatarstannıñ Baltaç rayonı qızı. Tatarlarnıñ tormışında ütkärelgän milli muzıykal' kiçälärgä ssenariylar yaza, mäktäp balaları belän oyıştırılğan çaralarda qatnaşa. “Rux ” gäziten çığaruda zur öleşen kertä.” Möslimä xanım Şäfıyq Magnitogorski möselmannarınıñ ğibädät qılu urınnarın buldıru öçen 10 yıl buyı tözelgän , “Cämiğ” mäçeteneñ açıluı turında häm anıñ imamı Ölfät turında da da söyläp uzdı. “Mäçetneñ imamı Ölfät xäzrät citäkçelegendä“ Xäter köne”n ütkärgändä 80 nän artıq keşegä östäl äzerlädelär /i>”
Magnitogorskiydağı “Töp yort” turında da söyläde Möslimä Şäfıyq. “Töp yort”dip atalğan . tatar mädäni sotsial' üzäkneñ citäkçese Nurğäli Yarullinnıñ alıp barğan eşe, bügenge köndä tatar mäxälläse oyıştırıp yörüdän ğibärät” Magnitogorskii şähärendä “Tatar ruxı” isemle gäzit çığuı turında da äytep ütte ul . Şulay uq Magnitogorski şähäreneñ cirle üzidaräsendä “Milli mädäniätlär idäräse” oyışuı turında da bik mawıqtırğıç itep söyläde. Alar bergä tözelgän plan buyınça mäktäplärdä törle muzıkal' kiçälär dä, İslam däresläre dä, kiç utıru kebek tegü, çigülär däresläre dä alıp baralar ikän. Häm mondıy kiçälär konservatoriä tämamlağan muzıkantlar bayançılar, cırçılar qatnaşlığında alıp barıluı turında da mäğlümat citkerde ul.
Ämma Magnitogorski şähärendä yäşäwçe tatarlarnıñ “Töp yortı” podvalda urnaşsa da alarnıñ arendağa tüläse burıçları 90 meñnän artıp kitkän ikän inde. Häm şulay uq şähärneñ TV nän dä häm başqa mäğlümat çaralarınnan da tatar kul'turası şuşı 10 minutlıq radio tapşıruınnan başqa Magnitogorski şähärendä yaqtırtılmıy ikän. Ämma tatarlarnıñ Tatarstan belän ğorurlanuları turında da häm Qazannıñ meñyıllığın bäyräm itkändä qunaq bulıp kilgän Magnitogorski kombinatınıñ citäkçese Yevgeniy Karpovnıñ wäğdäsen dä citkerde ul. “ Qazannıñ Qol Şärif mäçete kebek ük eşli almasaq ta, . çäçäkkä kümelgän Älmät şähärennän ürnäk alıp Magnitogorski şähären çäçäkkä kümärgä tırışırbız, häm “Cämiğ” mäçeten tözekländerergä 8 million sum aqça birerbez dip wäğdä itkän”,- dide ul
Menä şundıy Magnitogorski şähärendäge yañalıqlar turında mäğlümat citkerde bezgä Möslimä Şäfıyq.
Mälikä Basıyr.


text:
Qırım tatarları niçek yuq itelä: Mirğaziän Yunıs xätiräläre
Bügenge könge tatar milli xäräkäte üzeneñ berençe könnärennän ük qırım tatarları belän qulğa qul totınışıp xäräkät itä. Döres, başlanğıç çorda bu bergälek nığraq, tığızraq elemtälär belän bara ide. Bötentatar ictimaği üzäge qarşında qırım tatarları bülekçäse dä eşläp kilde. Alar kiçergän faciğä xaqında da jurnalistlar arasınnan berençelärdän bulıp Qazan jurnalistları yazıp çıqtılar. Qırım tatarlarınıñ äydämanı Mostafa Cämilev ta berniçä märtäbä qazanda bulıp, törle cıyınnarda qatnaştı. Tatar studentları da, Qırımğa barıp, tuğan illärenä äylänep qaytqan millättäşlärgä yärdäm itep yördelär. Tik soñğı arada mondıy urtaq ğämällär bulmasa da, qırım tatarların onıtıp ta betermilär.
18 may könendä dä, Tatar ictimaği üzägeneñ ber qanatı, Qazannıñ Qamal teatrı qarşında Qırım tatarların deportatsiälägängä bağışlap piket ütkärde. Piketta qırım tatarlarınıñ “Watan” cämğiäte, tatar yäşläreneñ “Şärıq” klubı aktivistları da qatnaştı. Monnan tış, ber törkem tatar yäşläre, Qazanda, Stalin repressiäse qorbannarına bağışlanğan häykälgä çäçäklär quyu çarası da oyıştırdılar. Älege häykälgä telägän keşelär kön däwamında çäçäklär quyıp tordılar.
Ä qırım tatarları yazmışı, şul isäptän deportatsiäläw dä Rusiä tatarlarına da turıdan turı qağıla. Tarixçılar mäsälän, Stalin, Rusiä tatarlarına da qırım tatarları yazmışın äzerli başlağan bulğan dilär. Älbättä, Stalinnıñ bu niätläre tormışqa aşmıy qalsa da , qırımda yäşäwçe 6 meñ Rusiä tatarı qırım tatarları belän bergä Qazaqstan dalalarına sörelä.
Qırım tatarları faciğäse tatar ädäbiätendä dä çağılış tapqan. Mäsälän, Tuqay premiäse lawreatı, yazuçı Mirğaziän Yunısnıñ qırım tatarları turındağı äsäre bar. Älege äsärendä, yazuçı, çınbarlıqta bulğannı süz belän surätläp birä. Qırım tatarları tuğan illärennän sörelgäç, Qırımdağı öç tatar awılı sörelmiçä qala. Xäyer, bu waqiğa turında Mirğaziän Yunısnı üzen tıñlap ütik äle
Bu waqiğa turında min korabl'dä xezmät itkändä işettem. Anı, iserek waqıtında miña şunda qatnaşqan keşe söyläde. Sivaş tiräsendä, 3 qırım tatar awılın sörmiçä qaldıralar, onıtıp. Soñınnan prikaz birelä, alarnı sörergä. Awıl xalqın ber iske barja töilär dä, Azov diñgezendä batırıp üterälär Yazuçı Mirğaziän Yunısnıñ Qırımdağı millättäşlärebez yazmışına bağışlanğan , basılmağan başqa äsärläre dä bar. Alar da çınbarlıqta bulğan xällär di, yazuçı.
Suğış betkännän soñ, 32 qırım tatar ofitserı Qırımğa qaytalar. Alar arasında Rokosovskiynıñ razvedka başlığı da bula. Alar, Qırım citäkçeläre belän söyläşülär alıp baralar, ğailälären Qırımğa qaytartu buyınça. Alarnı, röxsät biräbez dip, aldap yörilär. Häm ber tönne bötenesen dä diärlek taş çığara torğan karyerğa alıp barıp atıp üterälär. Barı tik berse genä qotılıp qala Älbättä, Qırım tatarları faciğäse xaqında böten döreslek äle xalıqqa barıp citmägän di, Mirğaziän Yunıs. Rusiä, başqa qorallar belän ber rättän, süz qoralın da qullana, şunıñ yärdämendä, ğadi xalıqtan doşman obrazı tudıra häm bu xalıqnı yuq itär öçen köç tügä başlıy dip sanıy yazuçı. Qırım tatarları turında faşistlarğa satılğannar digän uydırmada şuçı obrazlarnıñ berse di ul. Häm ul uydırmalarnı yuqqa çığarır öçen şaqtıy köç tügärgä kiräk dip sanıy.
Räfis Cämdixan


text:
Udmurtiä möftiläre 2006 yılda başqarğan eşlär
Yaña 2007 yıl möselmannar öçen ikelätä bäyräm buldı. Udmurtiäneñ yegermedän artıq mäçetlärendä qorban ğäyetlärenä xalıq küpläp cıyıldı. Ağımdağı yılda xacğa baruçılar sanı da artqan. Alar barısı da üz aqçalarına kittelär, dip assızıqladı İjaw Cämiğ mäçete imamı Faiz xäzrät Möxämmätşin.
Bäyrämnärdän soñ Faiz xäzrät 2006 yılda möftilät tarafınnan başqarılğan eşlärgä yomğaq ta yasadı. İñ söyeneçlese — dinne totuçılar sanı arta bara, häm mäçetlärgä ölkännär genä tügel, yäşlär dä küp yöri dip başladı süzen Faiz xäzrät.
Faiz xäzrät süzlärençä, respublikada räsmi räweştä 20дәH artıq mäçet eşläp tora. Yaña ğibädät binaları da tözelä. Balezino, Yukamen rayonnarı awıllarında ike mäçet tözelä, alar ağımdağı yılda räsmi açılır dip ömetlänä. Şulay uq Udmurtiä başqalası İjaw şähärendä dä ike mäçet salalar. Anıñ berse şähär urtasında, anıñ inde ike qatı äzer, yaz citkäç anda tözeleş eşläre däwam iteläçäk. Şulay uq İjaw şähäreneñ Ustinov rayonında yäşäwçe din qärdäşlärebezneñ küptänge xıyalı — ul töbäktä keçkenä genä bulsa da mäçet buldıru — tormışqa aşaçaq. Ütkän yılnıñ közendä anda da yaña ğibädät binası tözelä başlandı. Ul mäçet ağımdağı yılnıñ uraza bäyrämenä açırlar dip xıyallana möselmannar.
Mäçetlär qarşında din däresläre alıp barıla, dip däwam itte İjaw mäçete imamı Faiz xäzrät Möxämmätşin.
Ütkän yılda İjaw Cämiğ mäçete qarşında balalar öçen berençe tapqır cäyge lager' oyıştırıldı. Bu ğämällären bıyıl da däwam itärgä niätläre mäçet ähelläreneñ.
Ütkän yılda möselmannarnı borçığan tağın mäs'älä — tatar ziratı tiräsen totu, zirat yanında tärtip urnaştıru buyınça eşlär başlandı. Alarnı başlap yörüçe — İjaw şähäreneñ aqsaqallar şurası räise Şihabetdin Sadıykov. Andağı eşlärne däwam itü öçen şähär byudjetınnan 2007 yılda da aqça bülep birü qaralğan. Şulay itep, möselmannar öçen ütkän yılda baytaq qına ğämällär başqarılğan.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Qorban bäyrämeneñ säyäsi şäwläse.
İkençedän, soñğı yılda islam dine, möselmannar tormışı tiräsendä ığı-zığılar arttı. Poçmaq sayın wahabilarnı ezläw, Tatarstannıñ häm tatarlarnıñ abruyın töşerü kampaniäse kiñ qolaç alğan ide. Mondıy şartlarda, ğömümän, Rusiädä möselman bulu, islam ğoreflären, yolaların ütäw kiräkmägän, şikle eş kebek toyıla başlağan ide. Respublikada pravoslav dinen totuçılar, urıslar, keräşennär tiräsendäge agitatsiä çaraları tirän ez qaldırdı. İnde bäyräm köne citkäç, Tatarstanda Qorban ğäyete häm traditsion Qorban çalu ğädättägedän dä zurraq, mäğnäleräk ikänlege kürende.
Tatarstan möselmannarın häm respublika xalqın Mintimer Şäymiev täbrik itte, möfti Ğosman İsxaqi, Xacğa kitär aldınnan televideniedä täbrik süzlären yazdırıp qaldırğan.
«PTP» kanalı irtänge 8-dän soñ Mäskäw Cämiğ mäçetennän barğan ğäyet namazınnan reportaj birä başladı. Rusiä möftiläre şurası citäkçese Rawil Ğäynetdin Rusiä Prezidentı Vladimir Putin, xökümät başlığı Mixail Kasyanov, Duma citäkçese Gennadiy Seleznyovnıñ, Mäskäw merı Yuri Lujkovnıñ, Rusiäneñ iñ kürenekle partiä başlıqlarınıñ täbrik süzlären citkerde. Şul uq waqıtta, ul böten Rusiä xalqına möräcäğät itte, Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymievneñ Qorban bäyräme belän izge teläklären tapşırdı. Älbättä, Rusiädä säyäsi häm millätara xällär kierenkeläşkän waqıtta mondıy ğämälneñ säbäplären añlap bula. Däwlät dumasına saylawlar, annan soñ Rusiä Prezidentın saylaw ğädättä möselmannarğa, tatarlarğa märxämät kürsätmägän däwlät başlıqlarınıñ da küñelen yomşarta. Şulay da, Tatarstan Prezidentınıñ üz qärdäşlärenä mönäsäbäten böten Rusiägä işetterü, häm Qorban bäyräme könendä räsmi Rusiä kanalında saf tatarça çığışlar yañğırap toruı cannarğa şifa yaqtı diärgä mömkin.
Xäyer, Tatarstanğa bik uk cılı qaramağan Tälğät Tacetdin da, çittä qalmıy. «ИзBecTия» gazetası, üzen Rusiäneñ baş möftie dip iğlan itkän Tacetdin belän turı elemtäne 12 fevral'gä bilgelägän. Bıyılğı bäyrämgä Ğiraqta suğış başlanu mömkinlege, andağı operatsiägä yul quymaw öçen zur däwlätlärneñ aktivlıq kürsätüe dä tä’sir itä buğay. Härxäldä, Rusiädä möselmannarğa qarata cılılıq sizelep tora, alarğa gel terrorçı itep qaramıylar. Amerikanıñ Ğiraqqa höcüm itmäwen sorawçılar mondıy şartlarda tağın da arta töşärgä mömkin.


text:
Tatarstan Däwlät Şurası räise mäğlümat çaraları citäkçeläre belän oçraştı
Däwlät Şurası bıyıl Respublika Konstitutsiäseneñ yaña redaksiäsen qabul itte. Monısı da söenderer ide, ämma şul uq waqıtta respublika parlamentı wäkilläre qanunnar täñgälläşterü buyınça 157 mäxkämä utırışında bulğannar. Şunıñ 46 parlament ottırğan. Andıy mäxkämäläşülär kiläçäktä dä däwam itäçäk. Färit Möxämmätşin süzlärenä qarağanda, kiläse yılda respublika öçen awır bulaçaq. Byudjet defitsitı, xezmät xaqı burıçları (aları inde 1 milliard 13 million sumğa citkän) optimizmğa urın qaldırmıy. Qayber borçulı mäs'älälär parlamentnıñ 23 dekaberdä açılaçaq plenar sessiäsendä qaralaçaq.


text:
Mäskäwdä «ä» dielsä, Qazanda «cä» dielä başladı…
Ä inde sälamät tormış räweşenä kilgändä, monda da mäğlümat çaralarında televizion yañalıqlarda qayber şähärlärdä, qayber rayonnarda balalarnı sälamät itep tärbiäläw eşläre inde küptän başlanuı, bu ölkädä qazanışlar turında xisap totu küreneşläre sizelde. Bu xällär küplärgä torğınlıq yılların xäterlätte. Qırıq eş qırıqqa yarılıp yatqan waqıtta problemalarnıñ isäben cuygan ber mälne partiäneñ Üzäk komitetı berär problemanı kütärep çığa ide. Yä bulmasa, yäşlärne patriotik tärbiäläw, yä bulmasa, pioneriäne canlandırıp cibärü. Şunda uq bu başlanıçlarğa töbäklärdän reaksiä bula ide. Cıyılışlar ütkärü, rezolyutsiälär çığaru häm tizräk inde şular-şular eşlände, dip xisap totular.
Fizkul'tura, sport mäsäläsenä kilgändä, här mäktäptä, xätta zurıraq awıl mäktäplärendä üzenä kürä cihazlanğan ber stadion, mäktäp binasında keçkenä genä bulsa da, sport zalı bula ide. Cäy-yaz ciñel atletika buyınça mäktäp, rayon spartakiadaları, ä qışın çañğı yarışları ütkärelä ide. Mäktäplärdä «Бyдb roToB k Tpyдy и oбopoHe», yäğni «Xezmätkä häm Watannı saqlawğa äzer bul», «ГoToB k Tpyдy и oбopoHe», yäğni «Xezmätkä häm Watannı saqlawğa äzer» digän normalar elenep tora ide. Häm bu normalarnı ütärgä tırışmağan malaylar-qızlar yuq ide. Xäzer mäktäplärdä sport, fizkul'tura nixäldä ikäne küz aldında. Xäyer, küpçelek ata-analar xäzerge zamanda balaların fizkul'tura däreslärennän azat itüne izge buraç, dip sanıy. Berençedän, balalarnıñ sälämätlege şul qadär genä. İkençedän, fizkul'tura däresläreneñ sıyfatı niqadär.
Şulay da soñğı yıllarda Tatarstanda balalarnı fizik tärbiäläwgä iğtibar arttı. Çönki yäşlär arasında eçüçelek, narkomaniä, cinäyätçelek däwlät däräcäsendä problemağa äylände. İnde xäzer yäşlärne ciñel atletika, çañğı yarışları belän genä qızıqtırıp bulırmı — monısı zur soraw.
Döres, professional' sport respublikada bik yuğarı däräcädä. Xokkey, basketbol komandaları xalıqara yarışlarda qatnaşa, uñış qazana. Läkin professional' sport — ul küpçelek öçen tügel. Anda bik azlar ğına elägä. Äle, citmäsä, küp närsäne aqça xäl itä. Tatarstannıñ «Aq Bars» xokkey, «Uniks» basketbol komandalarında legionerlar şaqtıy.


text: İzrail xärbi citäkçelege Fälästin autonomiäse witse-premerı Nasıyr Şayırnı toqarlağanlığın rasladı. Könbatış yarda İzrail xärbiläre Xämäsneñ 60 tan artıq äğzasın qulğa aldı. Alar arasında parlamentnıñ 20 wäkile, 8 ministr häm şulay uq şähär xakimiate başlıqları bar. Xämäs wäkile bu xälgä kisken protest belderde: “Fälästin xökemätenä häm parlament äğzalarına qarata bulğan mondıy repressiane bik qurqınıç xäl dip atarğa bula. Bu- xalıqara cinayät. Bu- fälästin xalqına qarşı açıq suğış iğlan itü”,- dide Xämäs wäkile. Şulay buluğa qaramastan, İzrail Ğaza sızığındağı operasiasen köçäytä. Ğaskärlär 25 nçe yündä fälästin suğışçıları totıq itep alğan Gilad Şalidnı tabıp azat itergä tırışa. Könbatış yarda tağın ber totıq- 18 yäşlek Eliax Aşerinıñ üle gäwdäse tabıldı. Bügen Rim Papası Benedikt 16 nçı Vatikandağı rezidensiase täräzäsennän çığış yasap izrail-fälästin nizağın tınıç yul belän çişergä çaqırdı.


text:
Basra şähärendä tuqtalış yasap, Bremer, Ğiraqlılarğa, şäxsi irekleklär, qanun xakimiäte häm ber bereñä xörmätkä nigezlängän cämğiät tözergä yardäm itergä telägänen belderde. “Koalistiä köçläre Ğiraqnı koloniägä äyländerer öçen kilmäde. Bez qatı qullı xakimiätne bärep töşerer öçen kildek. Bezneñ maqsat-Ğiraq xalqına üz yazmışların üz qullarına alırğa yardäm itü, Ğiraq cämğiätenä töp irekleklär, qanun xakimiäte häm xörmät nigezendä yañadan ayaqqa basırğa yardäm itü”, dide Bremer.
Amerika Quşma Ştatlarnıñ terrorğa qarşı köräş belgeçe Bremer, Ğiraqta Tözekländerü häm Humanitar Yardäm İdaräse citäkliäçäk. Şulay uq Bağdadnıñ waqıtlı xakimiäte başlığı Barbara Bodine da, 3 atna waqıt ta ütmi, kire Waşingtonğa qayta. Säbäbe-şuşı waqıt eçendä başqalada tormışnıñ yaxşı yaqqa üzgärmäwe.
20 yıldan artıq İranda yäşägän Şiği möselmannarı yulbaşçısı Ayatollah Möhammäd Baqir al-Hakim Ğiraqqa qaytqannan birle il buylap säfären däwam itep bügen izge Najaf şähärenä kilep citte. Jurnalistlar xäbär itüençä Najafta Ğiraqta İslam Revolyutsiäse Yuğarı Şurası başlığı Hakimne yözlägän meñ keşe uramnarğa çığıp qarşı alğan.
Kiçä Nassiriya şähärendä çığış yasağanda möselman ruxanie Amerikan ğaskärläreneñ Ğiraqnı yawlap aluların täñqitläde, koalitsiä köçlären ildän kitergä çaqırdı. Hakim xäräkäte Ğiraqta İslam däwläte tözüne alğa sörä.


text:
"Eki ökpesin qolına alıp qustay` uşqan waqıtpen üzeñgilese şapqan adamdar qarım-qatınasınıñ narqı men parqı oy`namalı bolğalı qaşan?" degendi ay`tıp qalğan birde Kïberbay`. Aqılı kenişti, käsibi jemisti bolsınşı dep oy`ların qorıtqan äkeşi men anaşı kïbernetïkanıñ alğaşqı eki bwınına "bay`" sözin tirkep, özderiniñ iñgäsina osı attı kädimgidey` ıñğay`lağan ğoy`, Kïberbay`dıñ änew qurdasına Qarmapqal esimin tartw etip jürgender de onıñ batyası men mamaşası körinedi. Äp-bärekeldi, alda-jalda köripkerler men säwegey`ler say`ısı bay`raq kötere qalsa, onda soğan qosıla salatın birden-bir lay`ıqtılar osılar şığar? Osınaw qundı pikirimizdi qalqïya türilgen qulaqtarğa ilindirw üşin oy`ımızdı örmekşidey` örnektey` tüssek: sol Qarmapqaldıñ jay`lı da may`lı mekemeniñ tizginin şıjımday` ustap, şawjay`lay` tartqanına da neşe qıs, neşe jaz? Ne ay`tarı bar? Onıñ bar şarwası sılañdağan sulwdıñ jürisindey` bolıp älgi özindegi kelinniñ äldenesi ispetti döñgelenip-aq ketken ğoy`. Yapır-ay`, ä! Atına zatı qalay` üy`lese ketken dep osı taqırıpqa ğılımï eñbek arnawğa umtılğandar bar degendi ay`tadı. Birdemeni biletinder men sezetinder. Mına bir neni qaraşı endi? Osınaw qım- qwıttar onıñ öñinde emes, tüsinde bolğanda ğoy` şubatılğan tirligi bayağışa sozıla bermes pe edi?
Al, endi mınaw tıqırlağan tıqır källädağı qoy`maljıñdı äweli muzdatıp, sosın sızdatıp qoy`ğanın körmey`siñ be? Jegeni jïvaşka bolıp jabısatının işi qurığır sezgen-aq edi. Oy`pır-aw! Anaw onsızda jetken jemqor atağın ïemdengenderdi indetwşiler täbeti ay`rıqşa, qulqını qubılmalı buğan uqsay`tındarğa endi barqadar taptırmas Oy`, sumdıq-ay`! Şoşıp oyanğan ol türegep otırıp oy`ğa şomadı. "Endi ne etpek kerek?" Bası kerekti sätterde dıñ ete qalatın Kïberbay` dosı ötkende bir swday` jaña oy`dıñ uşın jılt etkizdi emes pe osı. Dostıñ atı dos qoy`, ol öz jañalığın buğan tam- tumdap jetkizgen sol jolı. Ol özi bir keñşilik kez edi ğoy`, sondıqtan da Arxïmedke uqsap "évrïkalap" birden ay`qay` salıp jügirwdi bul jön körmegen-di. Qazir munıñ janı murın uşına pälenşe säntï jaqındap kele jatqanda sol äñgimeniñ oy`ına sap etkenin ay`tsañşı. Ïä, sät! Tañğalarlığı, tap osı täsildi munıñ mıy`- mırt qïmıldı mïı da teris körmey`tindey`. O! Ol ädisti qoldanatın adam eger erkek bolsa, teñge- tebendi äy`elinen, ägäräkim urğaşı bolsa, küy`ewinen täwir köretin bolwı asa mañızdı. Ärmen qaray` sol amaldı, toy`ıs, "Bäliş usınw" operacïyasın jüzege asırw tük emes. Ol üşin älgi qasqanıñ özi qalağan köşesiniñ bir jerinde az waqıtqa älem-jälem tilenşi sıqpıtına kirip otıra qalsa bolğanı. Arı qaray`, arı qaray` nemene? Alam-beremniñ sw juqpastarı anaw älgi orap äkelgenderin jay`ılğan arnay`ı alaqanğa lıq etkizgen sätte arman bolğan ay`twlı operacïyanıñ da jırı tämam bolmaq, bul ne özi degendey` bolsa, onday` özegi tolıp özewregenderge "E-e-e, men oğan bar bolğanı bäliş usındım" dese jetip jatır" degen-tuğın Kïberbay` ïntellekt.
Nurğazı BAY`MUQAŞULI, Ürjar awdanı


text: Ğıraqta AQŞ bilgelägän neft mäsäläläre öçen cawaplı Thamer Gadban süzlärençä Törkiägä neft alıp barğan ütkärgeçtäge yanğınğa sabotaj säbäp bulıp tora. Gadban süzlärençä, räsmilär yanğınğa ütkärgeçtä urnaştırılğan şartlağıç maddä säbäp,neft trasportı ber niçä könnän soñ ğına başlana ala dip uylıy . AQŞ xärbiläre , yanğınçılar Baiji şähre yaqınında ütkärgeçtä başlanğan yanğınnı kontrol astına quydı dip belderde. AQŞ komandirı polkovnik Robert Nicholson süzlärençä, ütkärgeçtä täxnik problemalar bar, yanğınnan elek sabotaj ixtimale dä bar . Ütkärgeç suğıştan soñ berençe märtäbä çärşämbedä qullanışqa kertelde. Ğıraqtan kilgän başqa ber xabärgä qarağanda, Baquba şähre yanında amerikan konvoyına yasalğan höcümdä ber ğäskäri yaralandı.


text:
Kiñäytelgän ğäli mäcles utırışında cirle üzidärälärgä saylaw mäsäläse qaraldı.Xäbär itüyebezçä , 28nçe dekäbr cirle parlament “Başqortstan Respublikasındağı munitsipäl qorılışlarnıñ xaqimyät üzäkläre, çikläre häm statusı“ digän qanun qabul itkän ide.Älege qanun Rusiädä bıyıl köçenä kergän cirle üzidärälär turında qanun uñayınnan eşlände.Federäl qanun buyınça , cirle xaqimiät başlıqları bıyıldan başlap saylanıp quyılsa , Başqortstanda alarnı haman östän bilgeläw tärtiben däwam itmäkçelär.Respublikanıñ bu qanunına yaraşlı , urınnarda saylaw xoquğına iä xalıq saylaw tärtibe buyınça referendum ütkärergä imza cıyarğa tieş.Saylawçılardan 3% külämendä imza cıyılmasa , xaqimiät başlıqların respublik Prezidentı täqdime buyınça urınnardağı deputatlarnıñ şuraları saylayaçaq.İmza cıyu öçen birelän waqıt qanun köçenä kergännän soñ ber ay waqıt eçendä eşlänergä tieş.Qanun 28nçe dekäbrdä köçenä kergän ide.Birelgän waqıtnıñ 10 köne bäyrämnärgä turı kilä.Cämägätçelek respublik türäläre östän bilgeläwne däwam itü öçen caysız waqıtqa maxsuz quyğan digän fikerdä.Tatar milli-mädäni möxtäriäte moña qaramıy saylaw xoquqları öçen köräşergä cıyına.Älege utırışta töbäklärdä imza cıyarğa cawaplı keşelär bilgelände , cıyu tärtibe añlatıldı , maxsus blanklar taratıldı.
Beryülı dürt bäysez gäzit dönya kürde.Alar “Oteçestvo“ , “Provinsiälnıyı vesti“ , “Za mestnoye samoupravlenie“ häm tatar milli-mädäni möxtäriäteneñ “Xalıq ixtıyarı“ gäzitläre.
“Yäşlek“ gäzite aksiä iğlan itte. Ul “Esmäyek , tartmayıq , asılıbızğa qaytayıq“ dip atala.Älege aksiä bu yaman ğädätlärgä qarşı mäqälälär qonqursınnan ğıybarät.


text:
Tatulıq häm kileşü köne Omskida ğadättägeçä demonstratsiä, mitinglar belän tınıç qına ütte. Döres, bu yulı qızıl älämnär astında uramğa çığuçılar saflarında tatulıq ta, kileşü dä bulmadı. 7nçe noyäberdä demonstratsiägä Omski kommunistları berençe märtäbä ikegä bülenep çıqtılar häm mitingnı da ike urında ütkärdelär. Aleksandr Krawes citäklägän Bötenrusiä kommunistlar partiäseneñ Omski bülege şähär üzägendäge mäydanğa meñgä yaqın keşe cıydı. Monnan ike ay elek kenä oyışqan yaña kommunistlar firqäse ütkärgän mitingta xalıq küpkä azraq buldı. Kiläçäk partiäse dip isemlängän bu yaña Bötenrusiä kommunistlar partiäseneñ Omski bülege räise, şähär şurası deputatı Svetlana Andruşko süzlärençä, yaña partiä aqtivraq eşlärgä cıyına, 11 yıl eşlägän partiä xalıq öçen ber nindi dä näticäle eş eşlämägän.
Döres, älegä yaña firqağa iärüçelär sanı qırıqlap qına. Mitingta da monnan artıq keşe bulmadı. Şulay da firqa räise üzläreneñ saflarınıñ artuına, häm kiläçäktä mitinglarnı üzäktä, Lenin häykäle yanında ütkärä başlawlarına ışana. Swetlana Andruşko'nıñ kiläçäk partiäse kiläçäktä şähär üzägendä mitinglar ütkärä alırmı-yuqmı, ansı soraw astında. Çönki mäğlum bulğança, Däwlät Duması qararı belän tizdän bu bäyrämneñ bötenläy yuq itelüye dä ixtimal.
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Nail Karabanov: “Mordoviädä yäşäwçe tatarlarnıñ xoquqları qısıla”
Mordoviä respublikasınıñ Lämbrä awılında yäşäwçe tatar yegete Nail Karabanov, maxsus räweştä Qazanğa Azatlıq radiosı studiäsenä kilä. Ul, Mordoviä respublikasında bügenge köndä xökümät häm anıñ mäğärif bülege xezmätkärläreneñ tatar awıllarına qarata naçar mönäsäbättä buluı turında söyli.
Rayonda, awılda fizkul''tura yortları yuq, Stadion “Niva” yuq itelde. Rayon sport mäktäbe ber mäktäpneñ kotel''nıyenda urnaşqan. Lämbrä häm Çirmeş awılları kolxozları taraldı, yullar tözelmi, xalıqqa eş yuq. Muqşı awıllarına federal''nıy aqçadan mäktäplär salındı. Ä tatar awılına -yuq. Başqa millätlärgä qarağanda , tatar awıllarınnan bik az ğına yäş ğailälär ipoteka aşa fatirlar satıp ala alalar.
Çirmeş awılı tatar yegete dokumentların yuğarı uqu yortına tapşırğanda añarğa äytkännär familiäñ Funyaykin bulsa, muqşıça bulsa, alabız, tatar familiäse belän almıybız, digännär,” Bügenge köndä mäktäplärdä tatar tele uqıtılmıy, ul tik tanıştıru- oznakomlenie därese bulıp qına kerä . Elek bezneñ awılda tatar tele däresläre alıp barıluı turında cıyılış waqıtında Mordoviä respublikasınıñ tatar milli- mädäni avtonomiäse räise belderde”,-di ul.
Nail Karabanovnıñ söyläwe buyınça, xakimiät xezmätkärläreneñ tatarlarğa qarata naçar mönäsäbättä buluı, Mordoviädä yäşäwçe tatarlarnı üzläreneñ millätennän häm dinennän baş tartırğa mäcbür itä ikän.
Min komissiä ütkändä ber vraç miña “Bestolkovıy tatarin” dip qıçqırdı. İrek Kasıymoviç üzen İgor Konstantinoviç dip äytterä.Tatar yegetläre tatarlıqtan xurlanıp dinnären sattılar, krişnait buldılar. Saranskidağı berniçä ğailä ir-balaların sönnätkä birmilär. Xatın- qızlarıbız, eştä alarğa yullar açılsın öçen, urıs, muqşılarğa kiäwgä çığarğa mäcbür bulalar”,- dide Nail Karabanov. Borın zamannardan uq fälsäfäçelär isbatlawı buyınça da, tormış täcribäsennän çığıp ta , xäzerge zaman ğalimnäre dälilläwe buyınça da, millätneñ nigezen din totıp toruın istän çığarmıyça, tatar xalqınıñ mänfäğät''läre sağında toruçı, Mordoviädä yäşäwçe tatarlar, bügenge köndäge bu küreneşlärne kürep, bik borçılalar. p>
Mälikä Basıyr


text:
Tatarstanda yañaça parlament saylawları ütte
Köndezge säğät 2-gä respublikadağı saylawçılarnıñ yaqınça 54% tawış birgän ide inde. Dimäk, Tatarstanda Rusiä Prezidentı häm Däwlät Şurası deputatları saylawları ütte, dip sanarğa bula. Awıl-rayonnarda aktivlıq ğädättägeçä, şähärnekenä qarağanda yuğarıraq buldı. Bua, Apas, Bawlı häm Zäydä inde 70% saylawçı köndezge säğät 2gä eşne beterep quyğan bulğan.
Däwlät şurasına deputatlarnı saylaw aldınnan, nämzätlär arasında köräş, zur şähärlärdä, ayıruça kierenke bardı. Qazan häm Çallıdağı qayber okruglarda deputat kenägäse öçen xätta 7-8 keşe köräşte. Ä kübräk awıllar kerä torğan okruglarda, nämzätlär sanı 2-3 artmadı.
Respublikada eşläwçe 3 meñgä yaqın saylaw urını, irtänge säğät 8-dä açıldı. Küpçelek urınnarda, firqälärneñ, ayırım nämzätlärneñ ışanıçlı keşeläre, küzätüçeläre utırdı, saylaw qanunnıñ ütäleşen tikşerep tordı.
Üzäk saylaw komissiäse xäbär itkänçä, 7 dekaber saylawlarında da, 14 martta da Tatarstanda Evropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışmasınnan xalıqara küzätüçelär eşläde. Kanada häm Böyek Britaniädän kilgän bu keşelär Tatarstanda inde küptännän yöri. Bu könnärdä genä respublikağa tağın 10 keşe kilde. Alar Macarstan, Alamniä, İrlandiä, Kanada, Holandiä, Qırğızstan häm AQŞ kebek illärneñ wäkilläre bulıp tora. Älegä, Rusiä häm xalıqara küzätüçelärdän, zur qanun bozular turında xäbärlär kilmäde.
Tatarstannıñ Üzäk saylaw komissiäsendä GAS «Saylawlar» sisteması eşli. Şuşı avtomatik sistemağa sannar respublikanıñ barlıq saylaw okruglarınnan cielıp bara. Üzäk saylaw komissiäse, berençel näticälärne 15martta irtän täqdim itärgä wäğdä itä.
Bikä Timerova, Qazan


text:
89 deputat uñay, 4se - qarşı tawış birde
Däwlät Şurasında tarixi waqiğalarnıñ baruı, Qazanğa qunaqlarnıñ küpläp kilüe turında küpçelek Qazan keşeläre üz misallarında belde. Prezidentnıñ wazifağa kerüe ğadi qazanlılarnıñ barası cirlärenä soñğa qalıp, yuldağı bökelärdä utırıp, İrek mäydänınan cäyäwläp uzarğa tıyılu belän bergä bardı. İminlek çaraları, mondıy tanatanalar öçen ğädättägege saqlawdan citdiräk ide. Jurnalist tanıqlığı belän dä militsiädän torğan kirtälärdän ütü qıyın buldı. Berniçä uramnı äylänep uzarğa turı kilüdän, här militsiä xezmätkäre belän bäxäsläşep, fiker alışu kiräklegennän, Däwlät Şurasına kilgän här xäbärçe diärlek zarlandı. Däwlät Şurası binası yanında zatlı çit il maşinaları tuqtap tordı. Alardan xakimiät firqäse wäkilläre genä tügel, oppozitsion kommunist deputatlar da töşte.
Däwlät Şurası utırışı tınıç qına ütärgä tieş ide, ämma kommunistlar häm deputat Ştatnin tınıçlıqnı bozıp tordı. Utırış başında, Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin, Rusiä Prezidentı Vladimir Putinnıñ Mintimer Şäymievnı täqdim itkän xatın kürsätte, anıñ 16 martta kilüen iskä töşerde. Utırışnıñ kön tärtibenä ber genä mäs’älä kertelgän ide, ämma cıyılışta ber genä mäs’älä qaralmadı. Mintimer Şäymievnı raslaw mäs’äläsendä tawış birü, yıllıq yullamadan, sorawlarğa cawap birülärdän, fraksiä citäkçeläre çığışlarınnan soñ ğına buldı. Tawış birüne açıq räweştä ütkärergä digän täqdim kertelde. Oppozitsiä deputatları, byulleten belän häm yäşerten räweştä tawış birik, dip bäxäs quptarğannar ide, ämma qalğan deputatlar alarnı yaqlamadı.
Mintimer Şäymiev yıllıq yullaması nigezendä, kiläçäkne niçek küz allawı turında çığış yasadı. Anda ul federalizmnnan kitü yuq, cirle üzidarä reforması, Ciñüneñ 60 yıllığı häm Qazannıñ 1000 yıllığı bäyräm itü, iqtisatnı üseşneñ yaña sıyfatın tä’min itü, däwlät çığımnarın optimal’läşterü häm başqa mäs’älälärgä tuqtataldı. Prezident çığışınnan soñ, kommunistlar firqäse wäkilläre aña küp sorawlar birde. Qaynar bäxäs kilep çıqtı.
Sorawlarğa cawap birgännän soñ, Tatarstan parlamentında eşlägän 2 fraksiä, «Berdäm Rusiä» häm kommunistlar fraksiäse citäkçeläre çığış yasadı. Xakimiät firqäse başlığı Şäymiev öçen tawış birergä çaqırdı, kommunistlar başlığı kiresençä, çaqırmas, dip kötelgän ide. Ämma ul da, kommunistlarnı ezärlekläwne buldırmasqa, oppozitsiäne uram cıyınnarın ütkärer xälgä citkermäskä, kebek täqdimnär äytep, nämzätkä nigezdä uñay bäyä birde. Annan soñ, Tatarstan Prezidentı itep Mintimer Şäymievnı raslaw mäs’äläse tawışqa quyıldı. Näticälär şunduq bilgele buldı. 89 deputat xuplaw belderde, 4se qarşı tawış birde, 1se – bitaraf buldı. Tatarstan Prezidentnı itep Mintimer Şäymiev saylandı. Deputatlar häm çaqırılğan qunaqlar basqan kileş qul çabıp, anı qotladı. Yaña saylanğan Prezident çığış yasadı, min keşelärne yaratam, şuña kürä bu eştä eşlim, räxmät sezgä, dide. İsegezdä bulsa, Tatarstan parlamentında 90% çaması deputat xakimiät firqäsennän saylanğan, «Berdäm Rusiä» ber tawıştan Şäymievnı yaqlıybız dip beldergän ide. 89 xuplaw birelgän tawışlar alarnıqı, dip farazlap bula. Qarşı tawış birgän deputatlar sanı, kommunistlar sanı belän turı kilep tora. Bu fikerne Kommunistlar firqäse wäkile Robert Sadıyqov ta rasladı. Ul 4 kommunistnıñ qarşı tawış birüyen äytte, deputat Ştaninnıñ tawış birügä bitaraf qaluın da xäbär itte. Anıñ äytüençä, yäşerten tawış birü bulsa, qarşılıq belderüçelär kübräk bulır ide.
Bikä Timerova.