text:
Omravğan qırım yolnı gece-kündüz nezaret altına aldılar
Aqmescit civarında sentâbr 28 künü yüz bergen ve neticede 6 insannıñ ölümine ketirgen maşina qazasınıñ sebeplerini ögrengen komissiya toplaşuvında qaza olğan yol qısmınıñ gece-kündüz nezaretini temin etmege ve yol areketiniñ marşrutını belgilemege qarar alındı.
Bunı qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov taqiqat boyunca komissiya qazanıñ bir qaç sebebini ögrengenini qayd etti.
«Bir qaç variant baqıla, şu cümleden yolnı qurğanlarnıñ tarafından emallıq ve vazife başında yapılğan qabaat. Bütün teşkerüvler keçmezden evel, bir şey aytmağa qıyın», – dep bildire Aksönovnıñ sözlerini matbuat hızmeti.
O şunı da qayd etti ki, taqiqat Qırım «prokuraturası» ile keçirile.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan «Dubki-Levadki» yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov yol omravını ögrenecek ükümet komissiyasını acele sürette meydanğa ketirmege emir etti ve vefat etkenlerniñ soy-soplarına 400-er biñ ruble berecegini vade etti.
Sentâbr 29-da saat 11-de Aqmescitniñ Borçoqraq (Fontanı) qasabasında Aqmescitniñ aylanma yolunda yüz bergen yol eşilüvi aqibetinde elâk olğan 37 yaşında Asiye Salimova ve onıñ 16 yaşında qızı Aliyeniñ cenaze merasimi olıp keçti.
Yol qazasında yaralanğan bir yaşında Selim oğlançıqnı sentâbr 29 künü Moskvağa ketirdiler. Oğlançıq essizdir.


c: text/html

text:
Sawsaqtağı örnekterdi zertteytin arnayı ğılım dermatoglïfïka dep ataladı. Ğılım sawsağıñızdağı swretterdiñ mineziñizben jäne ädebiñizben qanday baylanısı bar ekenin tüsindirwge kömektesedi.
Öziñiz jaylı qızıqtı mälimetterdi bilwiñiz üşin Bilim-all.kz osı ğılım salasındağı keybir qupïyalardı aşıp berwdi jön kördi.
Ilmek tärizdi swret – ewropalıqtardıñ basım böliginiñ sawsağında bar. Bul swret adamnıñ salmaqtı äri bayıptı minezi bar ekenin körsetedi. Munday adamdar sın sağatta bey-jay qaray almaytın, dostar qatarın tez köbeytetinderdiñ sanatında. Olardıñ jawapkerşiligi bar, barar jerge eşqaşan keşikpeydi, alayda bastamaşıl qasïeti joq.
Munday adamdar jaña sezimder men mälimetterdi negizinde basqa adamdarmen baylanısqa tüsw arqılı aladı. Olardıñ emocïyasın oqıp qoyu oñay, sebebi olar aşıq adamdar. Densawlıqtarı da jaqsı, tipti jaqsı damığan boladı. Alayda olar bala kezde köp awıratın bolğan. Ilmek swretti adamdardıñ minez-qulqı – sangvïnïk. Jalıqtıratın jäne jalğız ilikti jumıstan bezedi. Eger ilmek swret barlıq sawsağında bolsa, bul onıñ qïyalınıñ asa damığanın, keyde tipti ömir şındığına janaspaytın oylardı köp oylaytının körsetedi. Munday adamdar jaylı «Qoyday qoñır, Qozıday momın» degen maqal bar.
Sawsağında osınday swreti bar adamdardıñ ärqaşan energïyası tasıp turadı, olar özine senimdi. Senimdilik bar qasïetinen körinedi: eñsesin tik ustawı, jürisi, tärtibi, ım-ïşarası. Olardı bir alğan betinen qaytarw mümkin emes, qateleskenin de moyındatw oñayğa soqpaydı, olar är jasağan şeşimin soñına deyin durıs dep däleldewden şarşamaydı. Naqtı oylaw jüyesi bar. Qorşağan keñistiktegi özgeristerge beyimdelw mäselesinde munday adamdar tığırıqqa köp tireledi jäne aynalasındağı adamdardıñ pikirine moyınsınwdı bilmeydi. Bar oy-örisi qarapayım äreketterden twındap otıradı. Alayda alğa qoyılğan tapsırmanı orındaw üşin özge adamdardıñ kömegine jüginwdi ädetke aynaldırğan.
Sawsaq izinde ïin swreti bar adam – xolerïk. Şığarmaşılıqtı süyedi. Im-ïşarası anıq, ärtistikindey boladı.
Qïın sätterde ol köringen ispen aynalısa jönelip, osılayşa öz nazarın basqağa awdarwğa beyim. Qarım-qatınasta erekşe bïyazılıqtı swqanı süymeydi, degenmen öte adal dos äri eşqaşan satıp ketpeydi.
Sawsağında ïrek sızıqtarı bar adamdar aşwşañ keledi, qaytımı tez adam. Şığarmaşılıq darını bar, qabıldawı jaqsı, tez üyrenedi jäne kez kelgen oqïğanı saraptap otıradı. Birneşe isti qatar bastap, orta jolda tastap ketedi jäne qızığwşılığı joğaladı. Psïxïkası tez qozğış, turaqsız. Köñil-küyin tap basıp aytw qïın, öz sezimderi men wayım-qayğısın işke jasıradı. Jalğız bolwğa jäne öz-özine esep berwge qumar. Köp jağdayda özine köñili tolmaydı, kümäni köp adam. Negizinde sezim işki oydan twadı, al mälimetti jazbaşa xattar derekterinen aladı.
Ïrek sızıqtarı bar adamnıñ temperamenti – flegmatïk. Söylegen sözi anıq emes, jay äri bayaw şığadı. Sol nemese oñ qoldarındağı suq sawsaqta ïrek bolsa, onda munday adam twa bitti oyşıl. Bağdarlamalawğa, zañgerlik iske jäne ğılımï jumıstarğa beyimi bar.
Jalpı qorıtındı jasaytın bolsaq, sawsağında ïrek swreti bar adamdardıñ minezi awır, qolınan ne keletinin bile bermeytin adam.
bilim-all.kz
Tegï: Psïxologïya,
Kommentarïï
-
Arıstan2016-03-15 22:29:55Ötiniş! gïpersilteme etip qoysañızdar siltemeni.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biz kimge jaltaqtaymız?
Jaqında isi qazaqqa atı mälim bir jazuşımız Taşkentke barıp keldi. Özbekstan astanasınıñ swlulığı, tazalığı, özbek halqınıñ kişipeyildigi, özderiniñ wlttıq mädenietine, wlttıq tiline degen qwrmeti, äsirese wlttıq namısı men wlttıq sana-seziminiñ öte biik ekeni turalı wzaq äñgimeledi. Respublika astanası Taşkentte tuıp-ösken, ömir boyı qalada twratın jastarı bir-birimen tek özbekşe söylesedi, Taşkentte tört kün bolğanımda bizdegidey orısşa qauqıldasıp jatqan adam körmedim. Bes million adam twratın Taşkent köşesinde qazaqtar «probka» dep ataytın kölik keptelisi degen atımen joq. Almatığa qaytatın wşaqqa mine salısımen orısşağa qarıq boldım da qaldım. Jan-jağımdağı qazaqtar tüp-tügel derlik bir-birimen orısşa ne orısşa aralastırıp söyleumen boldı. Amal joq, dausımdı köterip: «Au, netken adamsıñdar? Säl de bolsa oylasañdarşı, jaña ğana Taşkentte boldıñdar ğoy, bir-birimen orısşa söylesken özbek kördiñder me?» – desem, mınau ne dep twr özi degendey betime meñireu adamşa qaraydı. Tipti, bir-ekeui «Kakaya raznica» degenin estigende «E-e, aqıl-esin jinaudan, wlttıq sanası oyanudan qalğan wlt ekenbiz ğoy» dedim aynalamdağı qazaqtarğa ädeyi esittirip. Bireuinde de ün joq». Bwl kisi aytıp ötken Taşkentte solay ekenin wzaq jıl Şımkent qalasında twrğan, demalıs künderi qıdırıp Taşkentke barıp twratın sonau kezden özim de biletinmin. Al, bizdiñ Astana qalasında qazaqşa birnärse swrasañ, jauap bermey betiñe mäñgürtközdenip qaraytının, ölip bara jatsa da qazaqşa emes orısşa jauap beretinin, tağı da jaqsı bilemin. Astananıñ qay mekemesine bas swqsañız da tüp-tügel orısşa söylep otırğan qazaq qız-jigitteri. Bir jağınan solarğa äri ayanışpen, äri jirene qarap, bir jağınan, netken sanasız wlt edik dep ayqay salğıñ keledi.
Tağı bir mısal. Jaqında Astanada twratın ädebi sınşı inimmen telefon arqılı söylesip twrıp: «juırda soltüstik oblıstarğa oñtüstik ölkelerden biraz qazaqtı köşirip aparu josparlanıp otır eken» dedim. Sonda ol:
– Oğan nesine quanasız? Bwl jaqqa özimizdiki tügil Qıtaydan kelgen qazaqtar orısşa söylep ketude. Amalsızdan söytedi. Au, bükil mekemede otırğandar orıstildiler bolsa, is qağazdarıñ negizinen orısşa bolsa, telearnalarıñ kündiz-tüni orısşa sambırlap twrsa, köşede qarday borağan orısşa gazet-jurnal bolsa, qazaqşa basılım emge joq bolsa qalay orıstanıp ketkeniñdi öziñ de bayqamay qalarsıñ. Bilesiz be, osınıñ bäri ädeyi, josparlı, maqsattı türde jasalıp otır. Bwl qazaqqa ädeyi jasalıp otırğan qastandıq, - dep saldı. Ol bwnı qızbalıqpen ayta saldı ma, älde şınımen-aq qazaqqa qasaqana osılay jasap otırğan bireuler bar ma qaydam, äyteuir Astanağa köşip barğan qazaqtardıñ orıstana bastaytını ras. Bäleniñ bası televiziyamızdıñ kündiz-tüni orısşa sayrap twrğanı, al onı tıñdağan jas pen käriniñ miına orıs tili siñirile beretini ğılımi däleldengen. Joğarıda sonı bilgendikten osılay jasap otırğan biraz adam boluı da äbden mümkin. Taşkentke barıp kelgen jañağı jazuşı ağamızğa sondağı lauazımdı bir özbek azamatı «Biz täuelsizdik alğan jıldan beri tuğan özbek jastarı orısşa mülde bilmeydi, olar tek özbekşe jäne inglişşe (ağılşınşa) söyleydi» depti. Mine, Resey üstemdiginen qwtıla sala birden öz wlttıq memleketin qwrıp aluğa kirisken özbek ağayındı wlttıq namısı, wlttıq sana-sezimi joğarı emes dey alasız ba? Osındayda öz qazağıñnıñ basşası da, keşesi de nelikten äli künge orısqwmar boldı eken dep on san oyğa ketesiñ. Oy tübine jete almaysıñ. Amalsız jañağı ädebietşi iniñ siyaqtı közi aşıq azamattardıñ «söziniñ janı bar-au, sirä» deysiñ. Jaqında bir internet paraqşasınan atışulı bişi marqwm Mayya Pliseckayanıñ: «Qazaqtıñ orısqa osılay jipsiz baylanuı, qwldığı, orısqa qwlay berilgendigi, orısşa akcentsiz söyleuge tırısıp, maymılday qwbıluı – qanday jiirkenişti, qanday ökinişti opasızdıq» degenin oqığanda jüregimiz auzımızğa tığıldı.
Barşa qazaqtı osınday deuge Qwdaydan qorqamız, biraq «qazaqtı adam qılğan orıs», «qazaq orısqa qarızdar» deytin qazaqtar ekiniñ birinde kezdesetinine qarap, sonday bayğwstarğa ne aytarıñdı bilmey, twrıp qaladı ekensiñ. Oqımağan, sauatsız nadan adam dey de almaysıñ. Aytıp twrğanı anau. Soğan qarap mınaday qorıtındığa keluge boladı. Patşalı Reseydiñ de, keñestik Reseydiñ de bizdiñ talay wrpaqtıñ miına qwyıp tastağan sayqal sayasatı äli de sol küyinde saqtalıp keledi. Öytkeni, keñestik Reseyden bölinip şıqtıq degenniñ özinde biz Reseydiñ sol sayqal sayasatın sanamızdan sılıp tastaytın birde-bir äreket jasağan joqpız. Kerisinşe, 24 jıldan beri äli de qazaqtı sol orıstıñ qoltığınan şığarmaudıñ, orıs tilinen ajıramaudıñ aluan türli ayla-şarğısı Resey tarapınan da, öz biligimiz tarapınan da qızu jürgizilip kele jatqan siyaqtı.
Tağı bir mısal keltireyikşi. Änebir jılı Qazaqstanğa Koreyadan kelgen jas ğalım jigit bir qazaq gazetimen swhbattastı. Sol jigittiñ mına sözderi äli jadımızda qalıptı:
– Biz, yağni, korey eli Japoniyanıñ otarlığında bar-joğı 40-50-aq jıl boldıq. Sonıñ özinde bizdiñ koreylerdiñ jap-jas balasınıñ da, aqsaqal qariyasınıñ da jüreginde japondarğa degen qatıp jatqan bir kek, aşu-ıza bar. Al qazaqtar 300 jıldan astam Reseydiñ ezgisinde boldıñızdar. Biraq men qazaqtardıñ qaşanda orısqa järeukelenip, külimdep, ılği orıstardıñ ıñğayına beyimdelip söylep twrğanın bayqaymın. Sizder nege öytesizder, onı men bilmeymin. Biraq sonıñ bäri sizderde öz tarihtarıñızdıñ şındığı aytılmauınıñ kesiri boluı äbden mümkin,-depti ol. Korey jigiti bwl jerde sıpayılap otırıp-aq nağız namısıña tietin aqiqattı aşıp aytqan. Bizdiñ bükil tarih oqulıqtarın qarap otırsañ, qazaqta joñğar degen bir ğana jau bolğan eken dep qalasız. Äueli patşalıq Resey, odan Keñestik-kommunistik Resey qazaqtı josparlı türde qırıp-joyıp otırğanı turalı bir auız söz joq. Jetpis jıl Mäskeu qwramında bolğanda da, öz qolı öz auzına jetkeli şirek ğasır ötse de osınday tarihpen sauat aşıp, osınday soqırlandıru ideologiyasımen tärbielenip kele jatqan qazaq özin ğasırlar boyı ezip-janşıp, baylığın tonap, tilinen, dininen ayırıp, odan basqa da aytıp tauısu mümkin emes qırıp-joyulardı jasap, wrpağın mäñgürttendirip kele jatqan Resey ekenin de sezinuden qalğan. Qazaq pen Joñğar qız alısıp, qız berisip jegjat bop otırğanın, Abılaydıñ şeşesi de, ekinşi qatını da joñğar qızdarı ekenin, tipti, joñğar memleketi degenniñ sol Abılay han bolğanğa şeyin joyılıp ketkenin, yağni, olardı Abılaydan bwrın qıtaylar joq qıp jibergenin bilmeytin bügingi qazaqtar äli de özin adam etken orıs degendi wyalmay ayta beredi. Mwnday namıssızdıq, mwnday qwldıq psihologiya qazaqtan basqa bir wltta bar ma, joq pa bilmeymiz. Biraq eşbir wlt bizdi adam qılğan orıs degendi ölse de aytpaydı. Älgi korey jigiti, mine, osını sıpayılap bolsa da bizge aytıp ketti.
Iä, qazaqtıñ şolaq belsendilerinen bastap joğarıdağı şonjarlarına şeyin qoldan kelse, qazaq pen orıstı bir äkeden ne bir anadan tuğan deuden tayınbaytın siyaqtı. Tipti, keyingi jıldarı «qazaq jartılay –europalıq, jartılay–aziyalıq. Biz euraziyalıqpız» degen siyaqtı elirme sözder jii aytılatın boldı. Orıstildi Oljas Süleymenov «Net Vostoka i Zapada net. Dva sına est' u otca» depti. Sonda ol «eki wl, bir äke» dep neni megzep twr dep oylaysız? Qazaqta «Qwdaydıñ qospağanın aytpa» degen söz bar. Esiñizde bolsın, orıs wlı halıq degen aurudan ayığa almağan bir orısqa osılay orıs pen qazaq bir tuğan deseñ ızadan jarılıp ketui, tipti, sağan «po morde» berui de mümkin. Panslavyandıq piğılı bar ma, älde arğı-bergi qoğam damuınan habarı mol ma qaydam, äyteuir, ataqtı akademik D. Lihaçev:»Resey eşqaşan şığıs bolğan emes. Rus' skandovizantiya boldı, biraq Euraziya bolıp körgen emes. Bizge ädebiettiñ özi şığıstan emes batıstan kelgen» dep KSRO qwlau boyda bir-aq qayırğan edi. Reseydiñ betke wstar beldi de bedeldileri älgindey keudesinen iterip tastasa da qazaq sayasatkerleri de, tarihşıları da qwyısqanğa jabısqan bir zatqa wqsap sol Reseydiñ etegine jarmasıp järeukelenuin qoymaydı? Mine, öz wltıñnıñ äli sanasın basıp-janşıp jatqan osınday samarqaulıq pen kerenaulıqtı, yağni, Reseyge degen qwldıq wrudı körip otırıp qalıñ qazaqtıñ wlttıq sanası, wlttıq namısı oyana qoymaydı-au degen künäharlıq uayımnıñ twñğiığına tüsip ketedi ekensiñ. Iä, qazaqtıñ wlt bolıp aman-esen qalpında qaluına töngen qauip-qater ataulınıñ qay-qaysısınıñ da tüp-tamırı tilge kelip tireletinin esi dwrıs qazaq aldaqaşan tüsinip boldı. Eşqanday da ekonomikalıq joba, josparlar, eşqanday da forumdar men investiciya nemese innovaciya emes
Wlttı aman saqtaytın–tili ğana ekenin sonau Keñes zamanınan beri körip kelemiz. Endi-endi joyıludıñ aldında twrğanımızda Allanıñ qamqorlığımen köppen birge Qazaq Eli de Mäskeudiñ temir qwrsauınan aman-esen büginge jetti. Biraq basqalarğa qarağanda biz tilimizden de, ata-dästürlerimizden de mülde alşaqtap jartılay «obrusevşiy» wlt bolıp jetkenimiz ras. Tek köziñ körip otırğan bir ğana jağdayat janıñdı jegidey jeydi. Ol mınau: bizben körşiles, bizben tildes, dindes, salt-dästüri de wqsas ağayındar 1991 jıldan bastap, basqasın aytpağanda ärqaysısı öz ana tilin birden Memlekettik deñgeyge köterip aldı da, sol arqılı-aq köp rette Reseyge täueldilikten mülde tazarıp aldı. Al biz 25 jıldan beri «Til mäselesi» degen taqırıptı talqılaumen kelemiz. Bizdiñ elimizde birese qos tildiliktiñ, birese üş tildiliktiñ «paydalılığı» turalı wrandar köterilip twratınına qarap Qwday keşirsin, sonıñ bärin qaytkende de qazaq tiliniñ şırayın şığarmau üşin, joğarıdağı bireuler oylap tauıp jatqan siyaqtı körinedi. Äytpese, ana zamanda da, mına zamanda da däl Qazaqstandağıday «qos tiliñ–qos qanatıñ», orısşa bilmeseñ, ömiriñ qarañ dep, endi qos til az bolğanday «üş til–üş twğırıñ» degen siyaqtı jımısqı wrandar tastalğan joq. Joğarıda aytqan körnekti jazuşımızğa Taşkenttegi jergilikti ziyalı qauım ökilderiniñ aytuınşa Özbekstan täuelsizdik alğannan beri tuğan jas wrpaqqa ol elde orıs tiliniñ eş qajeti bolmay, olar tek özbek tilin, ağılşın tilin üyrenuge köşken körinedi. Al keybir zertteulerge qarağanda, täuelsizdik alğannan beri düniege kelgen qazaq jastarınıñ 70 payızı orısşa söyleydi eken. Qazaq mektepterinde oqitın balalar da sabaqtan säl qolı bosay salısımen orısşa söylesedi. Osını körgen bir äzirbayjan jigiti (özi türkitanuşı) «Men jer jüzin aralap jürip bir-birimen orısşa söylesetin eki wlttı kördim. Olar–çukçalar, sosın qazaqtar»-dep edi.
Iä, danagöy aqın Äbubäkir Kerderi Resey qazaqtıñ jer-suın basıp alğanımen qoymay tiline, dinine şabuıl jasay bastağan HİH ğasırdıñ soñğı jıldarında «tili ekeudiñ–dini ekeu» dese, büginde sol az bolğanday «üş til üyren» degendi oylap taptıq. Endi osı qwytırqılıq wrandı qazaqtıñ miına siñire tüsudiñ neşe türli täsilderi jürgizilude. Äsirese, qazir dünie jüzi ağılşınşağa köşude degen şip-şiki ötirik aytıluda. Bwl–mif. Italiyada halıq negizinen ital'yan tilinde, Germaniyada, Avstriyada–tek nemis tilinde, Franciyada tek francuz tilinde ğana söyleydi. Tipti, Franciya men Germaniya ağılşın tilinde habar taratuğa tiım salıp qoydı.
Biz «birlik bolmay tirlik bolmaydı» degen maqaldı wran qıp aldıq. Dwrıs-aq delik. Bizdiñ şendiler är jerden eki-üş wlt ökilin şöptiñ işinen ine izdegendey bop tauıp, sonıñ bärin qosıp Qazaqstanda 130-dan astam wlt twradı dep jür. Endeşe sol wlttar tüp-tügel bir tilde memlekettik til–qazaq tilinde söyleui kerek emes pe? Birlik degen osı emes pe?! Ekinşiden, «Birlik» bolu üşin äueli bükil qazaq orıstildi, qazaqtildi bolıp bölinbey ortaq bir tildi boluı kerek qoy? Al, bizdiñ elimizde qazaqtardıñ özin orıstildi jäne qazaqtildi etip bölu öte şeber jımısqılıqpen jolğa qoyılğan. Orısşa jaqsı söyley almaytın qazaq ölip bara jatsa da ne ministr, ne oblıs äkimi bola almaydı. Osıdan-aq bizdegi til sasatınıñ tüp-tamırı qanday ekenin, neni közdeytinin bayqay beriñiz... Äbubäkir Kerderi aytsa aytqanday, şınında da jastayınan orısşa söylep ösken qazaq balası öz wltınıñ tağdırına tım kerenau qaraytının közimiz körip otır. Jastayınan özge tildi oqıp-üyrengen säbi öskesin taza öz wltınıñ azamatı bolmaytını ömir täjiribesinde de, ğılımda da däleldengenin biletin japondar balaları 14-15-ke kelgenşe olarğa şet tilin oqıtpaydı. Al qazaq şendileri «ağılşın tilin bilip alsaq, biz-qazaqtar älemdi basqaratın bolamız» degen siyaqtı äri esersoqtıq, äri nadandıq sözdi jii aytatın boldı. Tağı bir tañğalarlığı sol –orıstildi qazaqtar ana tilimizdi qorğaytın jiındarğa, pikirtalastarğa ne aralaspaydı, aralassa orıs tilin aşıqtan-aşıq jaqtap şığa keledi. Olar eger qazaq öz tilinen ayrılsa ne bolatının bilmeydi, bilse de öz wltınıñ erteñine janı aşımaydı.
Iä, Keñes zamanında qostildilik nätijesinde qazaq tildi qazaqtardıñ qazaqşasınıñ özi orısşağa aynaldı. Mısalı Meyirbek –Mirbek, Islambek-Slyambek, Ismayıl-Smayl, Ismağwl-Smagul bolıp ketti. Tipti, qazaq tili grammatikasınıñ özi de orıs grammatikasına beyimdelip ketkenine tolıp jatqan mısal keltiruge bolar edi. Toqmırzin-Tokmurzin, Sarmırzin-Sarmurzin boldı. Qazir qazaqtar «ñ» dıbısın aytpay onıñ ornına «n» dep söyleudi modağa aynaldırıp baradı. Teledidardan üp-ülken adamdar «janağı», «jänegi», «mın tenge» dep twrğanı da olardıñ öz tilin ädeyi bwrmalap, qaytsem orıs tiline jaqındaymın dep twrğan sanasızdığın körsetedi. Biz bwl aurudan arıludı äli de oylastırğan joqpız. Eger qazaq bwdan bılay da osılayşa orıstildiliktiñ etegine jarmasuın toqtatpasa, köp wzamay qazaq tili orıs tiliniñ dialektisine aynaladı. Ärine, biz basqa tildi bilmeyik dep otırğan joqpız. Biraq bükil wltqa, ömirge közin jaña aşqan säbiime üş til biluiñ kerek dep qinau demokratiyalıq emes nağız zorlıq-zombılıqtıñ bir elementi emes pe? Mısalı, meniñ mamandığım –mal därigeri nemese zañger delik. Men öz balamnıñ meniñ izimdi basıp mal därigeri nemese zañger bolğanın qalaymın. Endeşe, täuelsiz degen atı bar öz Qazaqstanımda mağan ağılşın tiliniñ ne qajeti bar? Men de, meniñ balam da ay sayın, jıl sayın şetelge barıp jatpasaq, barğan künniñ özinde Franciyağa, Germaniyağa, Qıtayğa barıp bir-eki kün meymanhanada twrıp, meyramhanadan bir-eki kün tamaq işkenim üşin bala kezimnen ağılşın tilin üyrenuim kerek pe? Joq! Onı bizdiñ bilik basındağılar jaqsı biledi. Mine, osı arada bizdiñ işki sayasatımızğa da keybir küşti sırtqı elder aralasıp, «söytiñder» dep tapsırma berip otır ma degen küdik wyalaydı köñilge.
Är halıqtıñ öz balasın erkeletip söyleuiniñ özi ärtürli. Mısalı, qazaqtar bayağıda balaların erkeletkende «botam», «botaqanım», «qoşaqanım», «qwlınım» deytin edi. Qazirgi qazaq kelinşekteri onıñ birin aytpaydı. Aytsa, «porosenogım», «kotenogım» deydi. Büyte berse, qıtayğa küyeuge tigen ne qıtayşa söyleytin qazaq öz balasın «aydaharım», «jılanım», «jılanşığım» dep aymalauı da mümkin-au. Äzil ğoy, biraq är tilde söylegen wlttıñ işki jan-düniesi de, dünietanımı da mülde özgerip ketetini ğılımda däleldengen. Devid Kristal «bir wlttı joq qılıp jiberu üşin oğan qostildilikti üyren deu kerek. Sonda küşi basım, üstem eldiñ tili onıñ tilin birtindep jwtıp qoyadı da, aqırı ol wlttıñ özi de joyıladı. Wlttıq qasietinen mülde ayrılıp, älgi üstem wlttıñ ezgisinde jürgenin özderi de bayqamaytın boladı» degen.
Änebir jılı körnekti jazuşı Şerhan Mwrtaza osığan oray mınaday mısal keltirdi. Bizdiñ bilik basındağı äkim-qaralar sözin äueli qazaqşa bastaydı da sälden keyin «Al endi bärimizge tüsinikti tilde aytayın» dep orısşağa köşedi. Sonda tüsinikti til dep twrğanı –orıs tili. Al tüsiniksiz tili –qazaq tili. Maldıñ tili tüsiniksiz ğoy. Endeşe, olar qazaq tilin de tüsiiniksiz, maldıñ tili dep twrğan joq pa?!»-dep edi. Ätteñ, osınday aşı, äri aqsaqaldıq sözdi bizdiñ ädebiet, til ğılımı salasındağı belgili-belgili akademikterimizdiñ eşqaysısı aytpay jür. Olar tipti wlt mäselesi turalı , til turalı belgili aqınımız Mwhtar Şahanov wyımdastırıp jürgen jiındarğa keluge de kimnen qorqatının kim bilsin, äyteuir jolamaydı.
Qısqası, jeri de, jer baylığı da, qarjı-qarajatı da jeterlik, al atqaminerleri biz düniejüzine ülgi bolıp, aqıl aytıp otırmız dep eliretin elimizde qazaq tilin ömirdiñ bükil salasın qamtığan nağız memlekettik tilge aynaldıramız desek barlıq mümkinşilik bar. Onıñ üstine Qazaqstandağı qazaq sanı 70 payızğa jaqındap qalğanın, al osında twratın özbek, wyğır, tatar, äzirbayjan, qırğız siyaqtı tili bir, dini bir bauırlarımız qazaqşa op-oñay söylep te, jazıp ta ketetinin eskersek, qazaq tiline qarsı sonşalıqtı quattı küş bar dey almaymız. Endeşe, biz kimderge, qay elge jaltaqtap otırmız? Näsilşil filosoftarı, sayasatkerleri men mädeniettanuşı dep atalatındarı aramzalıqpen oylap tapqan «globalizaciya»– «jahandanu» dep atalatın mına jädigöylik zamanda esi bar elder özderiniñ wlttıq tilin, dinin, bükil wlttıq bet-ajarın joğaltıp almau üşin küresude. Al küni keşe Reseydiñ otarşılıq bwğauınan şıqqan elder özderiniñ wlttıq bolmısına qayta oralıp, jas wrpağınıñ wlttıq sanası men wlttıq namısın oyatudı qızu qolğa alğalı da biraz boldı. Al biz kimge jaltaqtap otırmız? Qazaqtıñ şınayı wlttıq sanasın oyatudı qalay qolğa alamız?
Mırzan KENJEBAY
Abai.kz


text:
Keriç Köpürünüñ Boruları Furtunağa Dayanamadılar
Keriç köpürünüñ boruları furtunağa dayanamadılar.
Kerch.fm bildirgenine köre vaqtınca işğal olunğan Qırım’nıñ Keriç’te 19 mart künü gofre boruları aqımtı ile sahilge ketirildi.
Belli ki bu borular Keriç köprüsünüñ inşaatında furtuna dalğalardan qorumaq içün qullanıla edi.Ama rüzgarğa dayanamayıp qopqan onlarca borular bir garaj kooperatifniñ yalısında toplandılar.
Facebook Hesabınızla Yorum Yapabilirsiniz
BENZER HABERLER
KÖŞE YAZARLARITüm Yazarlar
-
Milli mentalitet, türk törəsi, yaxud milli dəyərlər?! Əslində necə deyilməlidir? Aynur Talıblı
-
Kengerler.. Sümer Medeniyetini Kuran Türk Boyu Aziz Dolu Atabey
-
-
-
Täze 2018 ýyl baýramy bilen tüýs ýürekden gutlaýarys! Uzman Dr. Muhtar Fatih
-
-
NASIL AHMET AQAY DED MOROZNIÑ(AYAZ BABA) PABUCUNU DAMĞA ATQAN Muhamed Ali SULAYMANOV
-
-
MEHMET AKİF DÜNYADA DÜRÜSTLÜĞÜN ANITI VE SİMGESİDİR Prof. Dr. Nazif Gürdoğan
-
-
-
TÜRKMENİSTANDA EVLİLİK ÖNCESİ DÜĞÜN HAZIRLIKLARI Dr.Shurubu kayhan


text:
«Qurılwı josparlanıp otırğan Odaqqa bizdiñ salanıñ ökilderi – tikeley öndirwşilerdiñ özderi kiredi. Köbinese: odaqtıñ nemese qanday da bir qawımdastıqtıñ ne mäni bar?, — dep jatadı. Ïä, Odaq öz betinşe materïaldıq qundılıq jasamaydı. Biraq onıñ mäni budan özgerip ketpeydi. Jeñil önerkäsip öndirwşileri odağınıñ bastı mindeti – bul, eñ aldımen, jeñil önerkäsip käsiporındarı, osı sala üşin kadrlar dayarlaytın oqw orındarı ökilderi, jalpı elimizde jeñil önerkäsipti damıtw üşin täjirïbesi men bilimin qoldanwğa bolatın joğarı käsipqoy mamandar arasındağı qawımdaswğa järdemdesw», — dep atadı «PÏK ASTANA Yutarïya ltd» JŞS bas dïrektorı, Isker äyelder keñesiniñ jäne Ulttıq palata Şağın jäne orta bïznes komïtetiniñ müşesi Säwle Şäwenova.
Ol sonımen qatar Odaq jumısı eñ aldımen jeñil önerkäsip käsiporındarı bedelin nığaytwğa jäne jalpı salanıñ jağımdı ïmïdjin qalıptastırwğa bağıttalatının da atap ötti.
QR UKP Öñdew önerkäsibi komïteti Xatşılığınıñ basşısı Nurlan Saqwov, öz kezeginde, Ultıq palatanıñ şoğırlanwğa bağıttalğan bastamaların qoldaytının ayta ketti.
«Öñdew önerkäsibi komïtetinde 6 bağıt bar, säykesinşe, 6-7 salalıq qawamdastıqpen, sonımen birge UKP-da akkredïttelmegen qawımdastıqtarmen de tığız jumıs jasaymız», — dedi ol.
Nurlan Saqwovtıñ aytwınşa, komïtet QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstrligimen birge 2019 jılğa deyin jeñil önerkäsipti damıtwdıñ keşendi josparın dayındaw jäne iske asırw jağında jumıs jasap jatır.
Ol sonımen qatar UKP-nıñ sala önimin işki jäne sırtqı narıqtarda örkendetw jumıstarın jasap jatqanın atap ötti.
«Bul jağdayda «Qazaqstandıq mazmundı damıtw jönindegi ulttıq agenttik (NADLoC)» AQ damw ïnstïtwtımen jumıs jasaymız. Jeñil önerkäsip önimi sapası jäne bağası jöninen xalıqtıñ surawına jawap berwge tïis. Biz işki älewetti ösirwge tïispiz. Jergilikti mazmundı arttırwğa küş salamız», — dep tüsindirdi Ulttıq palata ökili.
Otırısta bolaşaq Odaq jumısın talqılawmen qatar, qayırımdılıq akcïyasınıñ ayasında sıylıqtar tabıstaldı. Sonımen, estw jöninen bala kezinen 3-top mügedegi Zäwreş Qazïeva «ZOJE» ämbebap tigin maşïnasına ïe boldı. Sonımen qatar, Qazaq texnologïya jäne bïznes wnïversïtetine ötemsiz negizde «Stïlon» – «W» tigin öndirisi oqw bağdarlaması tabıstaldı.
Tegï: Narıq jäne turmıs,
Kommentarïï


text:
Qırımda Rusiye vatandaşları yerli sakinlerni «esir» dep adlaylar – Mujdabayev
Qırım territoriyasında çalışqan Rusiye ekimleri öz Qırımdaki zenaatdaşlarını «esir» dep adlaylar, dedi ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev öz Facebook saifesinde.
Onıñ sözlerine köre, «Rusiyeden RF-tecribesi ile paylaşamaq içün iş yollanmasına kelgenler» tarafından Qırım ekimleri nasıl adlanğanını o Kiyev ekiminden ögrendi.
«İş vaziyeti. Hasta insan kele. Aqçası olğan bir insan olsa – «ileri» ekimler qabul ete, Rusiye ekimleri. Hasta insan fuqarege oşasa – yerli ekimlerge bere ve özara: «Bunı esirler alsın» dep laf yürseteler. Qırımlılar esir eken», – yaza Mujdabayev.
«Rusiye arbiyleri olarğa kelgen ukrain arbiylerini satqın dep adlağanları (söz sırası, doğru) er keske belli. Bu alda ise «esir» degenlerini ilk sefer eşittim. Em şaqa, em günâh», – dep qoştı o.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırımtatarlarnıñ yaqalanmasını Mecliste «profilaktika» olaraq adladılar
İçki regional meclisiniñ reisi, Qırımtatar Milliy Meclis azası Abmecit Suleymanovnıñ fikrine köre, Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnı qorquzuv siyasetini olarnıñ kütleviy tedbirlerge qoşuluvını toqtatmaq içün alıp barmaqta.
Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Yaqında olacaq tedbirlerniñ, yani Noman Çelebicihannıñ hatıra künü, mayısnıñ on sekizi, arfesinde olar qırımtatarlarnı qorqutmaq içün böyle bir «profilaktikanı» keçireler», – dedi Suleymanov.
O, qırımtatarlarnıñ qorquzuvı devam eteceginden emindir.
«Menimce, Rusiye akimiyetiniñ faal qırımtatarlarnı, ilk nevbette, elbette, gençlerni qorqutmaq içün areketleriniñ devamını beklemek kerek», – dep tüşüne Suleymanov.
Yanvar 19 künü Aqmeçit qasabasında 34 yaşında iş adamı Edem Osmanov yaqalanğan edi. Erkekni 2014 senesi mayıs 3-de qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanda politsiya hadimine qarşı küç qullanmasında qabaatlaylar. Edem Osmanov Aqmescitniñ Franko bulvarındaki izolâtorda buluna.
Yanvar 21-de Aqmescit şeeri merkeziy rayon mahkemesi oña eki aylıq apis cezasını çıqardı.
Keçken sene devamında uquq qoruyıcılar 2014 senesi mayıs 3-de qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılav tedbirinde iştirak etken 4 insannı yaqaladı. Bundan soñra Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov ve Rustam Abdurahmanovğa qarşı qarar deñiştirildi ve olarnı azat ettiler.


text:
Kalïfornïya ştatınıñ Fresno qalasında üy janwarların baqılaw uyımınıñ qızmetkerleri eki murındı ïtti bayqap qaladı. Olar avstralïyalıq ovçarka ïttiñ közin joymaq bolğan. Öytkeni, olardıñ aytwınşa, munday kemtar ïtti eşkim asırap almaytın bolğan.
Munı telearnalardıñ birinen Todd Rey körip qalğan. Rey ïtti asırap alatının aytıp, onı özimen alıp ketedi. Eki murındı ïttiñ densawlığı durıs emes bolwı mümkin dep oylağan ol ïtti birden därigerge körsetken. Alayda, däriger ïttiñ eş jeri awırmaytının aytqan.
«Avstralïyalıq ovçarkalar – jer betindegi eñ keremet ïtter. Tobbï köşede kezdeskenderdiñ barlığına unaydı. Biraq, adamdardıñ onı özge ïtterge uqsamağanına bola öltirmekşi bolğanı ökinişti», – degen Todd Rey bul ïtti asırap alğanınan eş ökinbeytinin aytadı. Onıñ aytwınşa, janwarlardıñ kemşiligi olardı odan sayın ädemirek ete tüsedi eken.
stan.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
OcTaHHiй дeHb caMiTy "CxiдHoro пapTHepcTBa". ykpaïHцi Haraдaли, щo KpиM - цe ykpaïHa
Rigada «Şimaliy ortaqlıq» sammitiniñ soñ künü Qırım – Ukraina olğanı aqta hatırlattılar
Rigada mayıs 22 künü keçken «Şimaliy ortaqlıq» sammitiniñ soñ künü ukrainliler «Qırım – Ukrainadır» yazılı plakatları ve bayrqalar ile soqaqlarğa çıqtılar.
Künniñ birinci yarısı «Şimaliy ortaqlıq» sammitiniñ esas toplaşuvı olacaq, mında Ukrainada Avropa istiqbali aqta beyannameniñ qabul etilmesi ve Şimal ve Qırım vaziyetine qıymet kesilecegini bekley.
«Şimaliy ortaqlıq» programması – 2009 senesi AB memleketleri tarafından teşkil etilgen teşebbüs. Altı memleketke tarqala: Ukraina, Belarus, Ğurcistan, Moldova, Azerbaycan ve Ermenistan. Programma maqsadı – işbu memleketler ile işbirlikniñ keñişletimesidir.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırım köyleri kene ışıqsız qaldı
Qırımnıñ bazı köyleri qaza neticesinde elektrik teminlevsiz qaldı, bu aqta Qırmnıñ Rusiye ükümeti saytında aytıla.
«Elektrik yolağında olğan qaza neticesinde Livadki, Qaraç, Acı Qal köyleri qısmen elektriksiz qaldı. Tamir işleri alıp barıla», – dep haber ete Aqmescit raonynıñ RESı.
Saba yanvar 7-de Qırımnıñ çeşit rayonlarında Cadra, Üç Cılğa, Yalan Tuş, Vinnitskoye köyleri elektrik teminlevsiz qaldı.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Bernde Ukraina buhranı ile bağlı mesleatlar keçirilecek
Almaniya çetel işler naziri Frank-Walter Steinmeier bugün Ukraina buhranı ile bağlı mesleatnı keçirmek içün Bernge kelecek. O, İsveçre çetel işler naziri Didier Burkhalter ile körüşecek. Körüşüv neticesinde olar birlikte qarar alacaq olalar, dep haber ete Radio Svoboda.
İsveçre al-azırda OBSEde rotatsion printsipi boyunca reislik yapa.
Almaniya kantsleri Angela Merkel Rusiye prezidenti Vladimir Putinni Ukraina cenübiy-şarqında OBSE arbiy nezaretçileriniñ azat olunuvına qol tutmağa çağırdı. Ukraina şarqında tutılğan OBSE eyyetine Almaniya Federativ Cumhuriyetiniñ 4 temsilcisi ve İsçveçre, Lehistan, Danimarka ve Çehiyadan birer temsilci kire. Bir qaç kün evelsi İsveçre arbiyni şeker hastalığı olğanı içün yolladılar.
İsveçre al-azırda OBSEde rotatsion printsipi boyunca reislik yapa.
Almaniya kantsleri Angela Merkel Rusiye prezidenti Vladimir Putinni Ukraina cenübiy-şarqında OBSE arbiy nezaretçileriniñ azat olunuvına qol tutmağa çağırdı. Ukraina şarqında tutılğan OBSE eyyetine Almaniya Federativ Cumhuriyetiniñ 4 temsilcisi ve İsçveçre, Lehistan, Danimarka ve Çehiyadan birer temsilci kire. Bir qaç kün evelsi İsveçre arbiyni şeker hastalığı olğanı içün yolladılar.


text:
Celâl: Qırımda 4 qırımtatarınıñ yaqalanmasına qarşı şikâyet boyunca mahkeme SİZO-da «bomba qoyulğanı» sebebinden başqa künge keçirildi
İyül 21-de, cumaaqşamı künü mayıs 12-de Bağçasarayda yaqalanğan dört qırımtatar kişiniñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasına qarşı şikâyetniñ baqılması keçirilmedi. Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi toplaşuvı iyül 22-ge, cuma kününe keçirildi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda yaqalanğan qırımtatarlarnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasına qarşı şikayet arizası baqılması boyunca bugün saat 13:00-ke belgilengen mahkeme toplaşuvı keçirilmedi. Mahkeme, SİZO-da bomba qoyulğanı ve video bağını qurmaq imkân olmaycağı aqqında malümatqa esaslanıp, toplaşuvnı yarınğa saat 12:30-ğa keçirdi», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede, dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Olar FSB hadimleri tarafından Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenilip yaqalandı.
Kelecek kün, mayıs 13-te Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi yaqalanğan kişilerni iyül 11-ge qadar apiste qapatmaq qararını aldı. Mayıs 24-te Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi adliyecilerniñ şikâyetini red etti ve Enver Mamutov, Zevri Abseitov, Remzi Memetovnı iyül 11-ge qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Matbuat vastaları: Qırımdan yaş pianinocı – «Ukrainanı 2015 senesi ayrette qaldırğanlardan»
WoMo ukrain leyhası «bu sene Ukrainanı ayrette qaldırğan» balalarnıñ cedvelini tizdi.
Belli yaş ukrainlerniñ sırasında – Qırımdan ailesi ile köçip kelgen yaş ukrain pianinocı Hrıstına Mihayliçenko da bar, leyha saytında onı «yaş Motsart» dep adladılar. Cedvelni tizgenler istidatlı qızçıq Ukraina prezidenti Petro Poroşenko elinden biometrik çetel pasportını alğan yekâne bala olğanını da hatılattılar.
Qırım.Aqiqat Hrıstına Mihayliçenkonıñ ailesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan Kiyev vilâyetine köçip kelgeni aqqında bilidirgen edi. Öz birinci büyük yarışında Hrıstına beş yaşında ğalebe qazandı. Bu sene yanvar ayında qızçıq Felemenkte halqara pianinocılar yarışında ğalebe qazandı.
Küçük qırımlı aqqında tarif etken «Pianino for Peace» vesiqalı film noyabr 12-15 künleri Orlando şeerinde keçken «International Peace & Film Festival» festivalinde yüksek qıymetke lâyıq oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Oñtüstik Afrïka Respwblïkasında adam tañqalardıq oqïğa boldı. Jas leopard pen jabayı añdardı qutqarw jönindegi volonter qızdıñ kezdesip qalwı erekşe tebirenis äkeldi.
Respwblïkadağı qayırımdılıq uyımdarınıñ birinde isteytin boyjetken Djwï Agraval leopardtı qutqarıp qalğan eken. Al olar tağı bir kezdesken kezde Pardws attı tüz tağısı üş sekirip, boyjetkenniñ qolına sekirip minip alıptı. Ol osılayşa qutqarwşısına alğıs sezimin bildirgen.
Derekközi: ras.kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Lhasa
Lhasa yäki Läsä (l̥ásə, tibetçä ལྷ་ས, waili lha sa, qıtayça 拉薩, pinyin Lāsà) — Qıtaynıñ Tibet moxtari rayonında şähär bülgese, moxtari rayonnıñ xökümäte urnaşu urını.
Bäysez Tibet däwläteneñ elekke başqalası.
Tibetnıñ tarixi başqalası Lhasa şähäreneñ Çängwän rayonında urnaşqan bulğan.
Läsä - Dalay-lamanıñ ğädäti rezidensiäse bulıp tora.
Tibet telennän Läsä - "allalar urını" dip tärcemä itelä.
Tibetçä ataması hLasa, ä qıtayçä Läsä (拉萨 - Lāsà) dip yañğırıy.
Cäğräfiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şähär Lhasa üzänendä urnaşqan, anıñ tiräsendäge tawlar bieklege 5500 m ga citä.
Şähär aşa Brahmaputra yılğasınıñ quşıldığı Kyi-çu ağa.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
VII ğasırda Tibetnıñ ikençe imperatorı Soñcän Gampo Lhasa şähären başqala itep iğlan itä. Ul waqıtta qala üzagendä Cokañ monastıre tözelgän.
XV ğasırda Tsonkala-lama öç zur monasıyrğa nigez sala: Ganden, Sera häm Drepung. Näticädä şähär tiz üsä başlıy.
Dalay-lama V Lobsañ-Gyatso (1617-1682) Tibetnı buysındıra häm Lhasağa idärä üzägen küçerä. Annarı ul Potala sarayın tözi, şul waqıttan Lhasa - Tibetnıñ çın başqalasına äwerelä.
1705 yılda oyratlarğa qarağan xoşut xalqınıñ Lhawzan xanı Lhasanı yawlap ala. Läkin 1717 yılda Cuñğar xanı Çoros Lhawzan xannı ciñep Lhasanı ala.
1951 yılğa şähär yartısı monaxlardan torğan.
1960 yılda Tibetnıñ idärä büleneşe qıtay räweşendä üzgärtelä.
İqtisadnıñ töp tarmağı - turizm. Şulay uq şähär yanında baqır, aqqurğaş, tutıya çığarıla.
Kürenekle urınnar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Lhasa şähäreneñ tarixi häykälläre dönyanıñ mädäniäte öçen zur ähämiätkä iä:
- Potala sarayı
- Cokañ ğibädätxänäse
- Drepuñ, Sera, Ganden, Ramoçe monastıyrları
- Norbulinka sarayı
Küp kenä häykällär "mädäni inqıylab" waqıtında cimerelgän.


text:
Ukrainanıñ arbiy hadimleri 2017 senesi fevralniñ 27-sinde Qırımnıñ ilhaqını toqtata bile ediler – ADQ komandanı
Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı İgor Voronçenko, Ukrainanıñ arbiy hadimleri 2017 senesi fevralniñ 27-sinde yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqını toqtatmaq içün Qırım Yuqarı Radasınıñ binasını eki tanktan ateşke tutmağa azır olğanlarını bildirdi.
«Ukrainskiye Novosti» haber agentligi, bunı o, devletke hainlik yapqanında qabaatlanğan sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ işi boyunca mahkemede sorğulanğanda söyledi, dep bildire .
O vaqıt flot komandanınıñ yalı mudafaası boyunca muavini olğan Voronçenko, 2017 senesi fevralniñ 27-sinde Ukraina ADQ rehberlerine Qırım Yuqarı Radasınıñ binasını işğalcilerden azat etmek içün tanklarnı qullanuv planını taqdim etti.
Ondan ğayrı Voronçenko, Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ mahsus bölügi olğan «Alfa»nıñ, Qırımda zapt etilgen binalarnı azat etmege azır olğanını söyledi.
Daa o, Qırımnıñ ilhaqı esnasında silânıñ qullanılması aqqında yazılı şekilde iç bir emir almağanını qayd etti.
Voronçenko emindir ki, Rusiyeniñ Qırımdaki tecavuzından evel arbiy vaziyetni Yanukoviç ilân etmek kerek edi.
ADQ komandanınıñ aytqanına köre, Rusiye Qırımnıñ ilhaqı esnasında Ukrainanıñ arbiy hadimlerine Ukraina Mudafaa nazirligi adından silânı teslim etüv aqqında sahte emirlerini yollay edi.
Rusiye tarafından bu hususta açıq menbalarda izaatlar berilmedi.
Dekabrniñ 27-sinde Kyivde mahkeme Voronçenkonı Yanukoviçniñ işi boyunca şaat olaraq sorğuladı.
İyünniñ soñunda mahkeme Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ devletke hainlik etkeninde qabaatlanması boyunca işniñ ğiyabiy şekilde baqılmasına keçti. Bundan soñ Yanukoviçniñ advokatları bu protsesste iştirak etüvden vazgeçti. Oña endi bir qaç kere devlet advokatı tayin etildi.
Yanukoviç Ukrainada bir qaç cinaiy işniñ ve bu cümleden 2013 senesiniñ noyabrinden 2014 senesiniñ fevraline qadar vekâletleriniñ arttırması, Meydanda faaliyetçilerniñ kütleviy surette öldürilmesi ve 2010 senesinde devlet akimiyetiniñ zapt etmesi boyunca cinaiy işlerniñ figurantı ola.
Meydanda narazılıq köstergenler qurşunğa tutulğan soñ Rusiyege qaçqan Ukrainanıñ sabıq prezidenti özüne qarşı kösterilgen qabaatlavlarnı red ete.


text:
Celâl: Alupkada qırımtatar siyasiy faalini yaqaladılar
Alupkada yanvar 23 künü Yaltada maşinalarnı ateşke berüvde şeklengen 21 yaşında Muedin Alvapovnı yaqaladılar. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
Facebookta Celâl yazğanı kibi, yanvar 25-de, Yaltada «ceza qararını belgilenmesi aqqında» mahkeme toplaşuvı keçirilecek.
«Muedinniñ anası Zarema apte aytqanı kibi, onıñ oğlu bunı iç bir vaqıt yapmaz edi. Muedinniñ ağası Mustafa şimdilik qıtaiy Ukrainada buluna. Ailesi pek faal ve farqlı içtimaiy-siyasiy tedbirlerde iştirak ete. Balalarnı siyasiy faaliyetleri sebebinden taqip ete bileler. Mustafa Qırımğa qaytsa, onı da apis bekleydir», – dey Celâl.
O vatandaşlarına bu aileni yalıñız qaldırmamaq rica etti. «Zarema apteni ziyaret etiñ ve eyi söz ile qol tutıñız», – qayd etti o.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ resmiy saytlarında Muedin Alvapovnıñ yaqalanuvı aqqında malümat yoq.
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca bir sıra qırımtatar faali apiste buluna.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Mustafa Cemilev: bizni Bişkek ava limanında Rusiye emri ile yaqaladılar
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Kırgızistan paytahtı Bişkek ava limanında olıp keçken vaqianı Rusiyeniñ avalesi ile añlattı.
«Bir de bir añlaşmazlıq olmadı. Bizim elde etken malümatımızğa köre, Moskvalı büyük ağanıñ emri oldı. Bunıñ maqsadı ne olğanını añladım. Belki de, mında olar baş olğanını, Moskva tesiriniñ zonası olğanını köstermek istediler. Daa baqacam», – dep ayttı Cemilev salı künü, iyün 2-de, Bişkekte Radio Svoboda jurnalistine.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgeni kibi, iyün 2-de gece Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev mesleatçısı, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Ümerov ile beraber Bişkekke konferentsiyağa Dubaydan keldiler. Ekisiniñ de pasportlarını aldılar.
Mustafa Cemilev haber agentligine bergen malümatına köre, olarnı azat ettiler, ve olar musafirhanege yol aldılar.
Cemilevniñ aytqanına köre, o, uquq qoruyıcılarğa ziyaretniñ maqsadı aqqında bildirdi – halqara konferentsiyada iştirak etmek, em de Rusiyege kirişi 5 yılğa qadar yasaq etilgenini ayttı.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire ki, Ukraina Tış işler nazirliginiñ vekilleri bergen malümatına köre, Kırgızistan tarafı Bişkek ava limanında olıp keçken vaqia içün Ukrainadan afu soradı.


text:
«Vest Xem» fwtbol klwbınıñ qaqpaşısı Adrïan San Mïgel Anglïya Premer-lïgasınıñ 21-twrındağı matç kezinde dop pen öz äriptesiniñ basın şatastırıp aldı. Foto fwtbol komandasınıñ Twitter-akkawntında jarïyalandı.
Oyın barısında «Vest Xem» qaqpasına qaray ayıp alañınan dop äwelep uşıp kele jatqan sätte qaqpaşı onı qağıp alwğa tırısıp alğa umtılğan bolatın. Osı kezde ol doptıñ ornına qarsı aldına turıp qalğan öz komandasınıñ jartılay qorğawşısı Şeyx Kwyateniñ basın quşaqtap aldı.
Oyın ayaqtalğannan keyin qaqpaşı Twitter-de öz äriptesiniñ moyının durıstağısı kelgenin aytıp aqtaldı.
«Eger sizder bügingi oyındı tamaşalağan bolsañızdar: jarïyalanğan foto tüsirilerden birer sekwnd burın meniñ qolımda dop boldı, sodan keyin Şeyxtıñ moynın burıp tüzetkisi kelgenin közim şalıp qaldı da, oğan kömektespek boldım. Mağan eki jumıstı qatar atqarwğa twra keletini ökinişti: qaqpanı qorğaw jäne komandalas äriptesime kömektesw», — dep jazdı golkïper.
Kezdesw teñ ayaqtaldı — 1:1.
APL 22-twrınıñ qorıtındısı boyınşa «Vest Xem» 15-orında tur, onıñ qorjınında 22 upay. Al, «Tottenxem» 41 upaymen besinşi orınğa jayğastı.
Derekközi: LENTA.RU
Tegï: Sport jañalıqtarı, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Çubarov: Meclis Qırımnıñ kelecek taqdiri aqqında bütün muzakerelerniñ iştirakçisi olmalı
İyül 10 künü Ukrainada İtaliya elçisi Fabritsio Romano iqametgâhında qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Ukrainada akkreditatsiyadan keçken diplomatlarnen iş körüşüvi keçti. Körüşüv iştirakçilerini qırımtatar halqınıñ ve Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti ile tanış ettiler.
Bu aqta Çubarov Facebookta yaza.
Onıñ malümatına köre, körüşüv çerçivesinde taraflar qırımtatar halqı aqlarınıñ temin etüvinde işbirlik noqtalarını muzakere etti.
«Bunıñ ile qırımtatar tarafınıñ mevamı böyle edi: Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsı ve Qırım işğalinden sebep peyda olğan buhrannıñ çezilmesi içün keçirilgen halqara körüşüv, muzakere ve añlaşmalarda Qırımnı işğalden azat etmek ve yarımada üzerinde Ukraina mustaqilligini ğayrıdan tiklemek kibi talaplar qayd etilmeli. Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımnıñ kelecek taqdiri aqqında bütün muzakerelerniñ iştirakçisi olmalı», – dep yaza Çubarov.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Anayasasınıñ detsentralizatsiya (ademi merkeziyet) maddesini taqdim etip, qırımtatarlar içün «milliy-medeniy muhtariyet» aqqında ayttı. Anayasa komissiyasınıñ azası ve Ukraina parlamentiniñ «Petro Poroşenko Blokundan» deputatı olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov buña sert cevap berdi. Meclis reisiniñ fikirince, yarımadanıñ tamır halqı tarihiy vatanında taqdirini belgilemek aqqını qazanmalı. Bu olmasa, Meclis reisi yaqın künlerde parlamentniñ sessiya zalına kirecek Anayasa deñişmeleri aqqında qanunğa rey bermeycegini bildirdi.


text:
Bilâl Mambet 1935 senesi fevral 2-de Sudaq rayonınıñ Qoz köyünde doğdı. Sürgünlikte Samarqand oblastı Kattaqurğan rayonına tüşe. Orta mektepni bitirgen soñ Samarqand ticaret institutına kire ve onı 1959 senesi bitire. Cemaat aşı boyunca injener-tehnolog diplomını ala. Çırçıq, Taşkent şeerlerinde çalışa. 1964 senesi "Lenin bayrağı" gazetasına işke davet etile. Ta mektep çağında şiirler yazıp başlağan Bilâl "Lenin bayrağı"nıñ faal habercilerinden ve müelliflerinden biri ola.
Bilâl Mambet devirniñ mahsuldar icatkârlarından biri olaraq altmışıncı yıllarda meydanğa çıqtı ve çoqqa barmay o balalar şairi olaraq tanıldı. Onıñ bu devirde yaratılğan "Yağmur" (1970), "Papiy gölü" (1971, özbek tilinde), "Anamnıñ türküsi" (1973), "Baar nağmeleri" (1975), "Tılsımlı sandıq" (1978), "Medihanıñ tayçığı" (1978, özbek tilinde), "Töpemizde küneş" (1981), "Yapraq üstünde tamçılar" (1984) adlı cıyıntıqlarına oquyıcılar isteknen qarşılap aldılar.
Bilâl Mambet em büyükler, em balalar içün yaza. Amma, balalar içün çoqça yaza. Onıñ balalarğa bağışlanılğan şiirleri tegiz, sade, meraqlı olmaqnen bir sırada, balalar psihologiyasını bilip, olarnıñ yaş hususiyetlerini ağlap yazılğanlar. Şair ayat adiselerini balalar tilinen añlatmağa, yañılıqnıñ eskiliknen küreşini real barışıqnı qorçalav, yahşı oquv, añlı ve intizamlı olmaq kibi çizgilerni terbiyelemege hızmet ete.
Bilâl Mambet halqlarnıñ inqilâbdan evelki ağır yaşayışı, baylarnen fuqareler arasındaki zıddiyetler, o zamandaki aqsızlıqlar aqqında bir çoq şiirler, masallar, efsaneler yazdı. Onıñ "Seithalil" balladasındaki adiy köy balası iñkilâbiy ruhlu adamlarnen körüşken ve qonuşqan soñ, aqsızlıqqa qarşı faal küreşicilerniñ birine çevrile. Bilâl Mambetniñ kitapları saifelerinden insaniyetlik, adaletlilik, namus ve ahlâqlılıq sesi eşitile.
Nemse-faşist okkupatsiyasınıñ bütün deşetlerini büyüklernen bir sırada körip-keçirgen şair cenk faciaları, barışıq eşqına küreşniñ muqaddesligi aqqında balalar içün bir sıra eyecanlandırıcı eserler yazdı.
Bilâl Mambet özü yaratqan masallarda, efsanelerde, şiirlerde balalarğa yañılıq berecek, olarnıñ fikirlerini zenginleştirecek, terbiyesineye müsbet tesir kösterecek meselelerni kötere. Onıñ eserlerinde dostluq, vatanperverlik kibi nağmeler ög sırada turalar. Şair atalar sözlerinden, ikmetli ibarelerden semereli faydalanaraq, balalarnıñ yüreklerine toqunacaq, hayallarını uyantacaq kibi bediylikke irişe.
Balalarnıñ ayat aqqındaki tasavurlarını kenişletüvde çeşit tapmacalarnıñ da emiyeti büyüktir. Bilâlnıñ kitaplarına kirgen tapmacalarnıñ poetik forması da, mündericesi de bayağı mükemmel. Bizim halqımıznıñ ağız yaratıcılığı hazinesinde pek çoq masalar, efsaneler, destanlar, aytımlar bar. Olarnıñ bazıları vaqıtnıñ keçüvinen unutıldı, bazıları eskirdi, bazıları ise, şimdiki künniñ közünen baqılacaq olsa, pek sadeleşti. Olarnı toplamaq, yañıdan yazıp çıqmaq, halq ağız yaratıcılığınıñ ğayıp olıp keteyatqan eserlerini tiklemek er bir icatkârnıñ muqaddes borcudır. Bu sada Bilâl Mambet taqlitke layıq işler yapıp keldi. O, halq eserleriniñ şekilini ve ruhunı saqlap qalğan alda, onıñ mündericesine zemane ruhunı siñdirerek, oldıqça añartıp balalarğa teklif ete.
Şair 1990 senesi vatanğa qaytıp keldi ve yañı teşkil etilgen "Dostluq" gazetasında çalışıp başladı. 1995 senesi hastalıq sebebinden işten ketmege mecbur oldı. 1996 senesi onıñ balalar içün efsanelerden, tezaytımlardan, tampacalardan ibaret "Qoz efsanesi" adlı kitabı çıqtı. O SSSR yazıcıları birliginiñ azası edi, şimdi Ukraina yazıcıları milliy birliginiñ azasıdır, Aqmescitte yaşay.
Fazıl R., Nagayev S. Qırımtatar edebiyatınıñ tarihı. – Aqmescit, 2001. – S.518-520
- oquldı - 526


text:
Putin Rusiyede 2030 senesinece üküm sürecek iqtisadiy telükesizlik strategiyasını tasdıqladı
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiyeniñ 2030 senesinece üküm sürecek iqtisadiy telikesizlik strategiyasını tasdıqladı. Bunen bağlı emir uquqiy malümat portalında derc etilgendir.
«Rusiye ükümeti 3 aylıq müddet içinde Rusiyede 2030 senesinece üküm sürecek iqtisadiy telükesizlik strategiyasıniñ ömürge keçirilüvinen bağlı teşkiliy, normativ-uquqiy ve metodik şartlarını qaplağan tedbirlerni işlep çıqarsın», – denilmekte vesiqada.
Bunıñ arfesinde, işbu iqtisadiy telükesizlik strategiyası «devletniñ milliy menfaatlarını telükege soqqan yañı şartlarğa» bir cevap olaraq azırlanğanı haber etilgen edi. Bu areketler resurs ve hammade, istisal, ilmiy-tehnologik ve buhranlı adiselerniñ ögüni almaq ve «vatandaşlarnıñ ayat seviyesini tüşmesine yol bermemek» maqsadınen yapılmaqtadır. Ondan ğayrı bu strategiya, ğarp sanktsiyaları kirsetilgen taqdirde cevap tedbirleri mehanizmleriniñ mükemmelleştirilmesi olaraq közde tutulmaqtadır.


text:
Mamandardıñ aytwınşa, adam teris emocïyalardı bastan ötkergen kezde qışqıl tamaq jep turğan bolsa, sol köñil küy awanınıñ kesirinen tamaq odan da qışqıl sïyaqtı bolıp körinedi. Sol sebepti adam bul kezde tätti tamaq jeydi. Al oñtaylı emocïyalar payda bolıp, köñil küy jarqın bolğanda jegen tätti tamaq odan beter tım tätti bolıp körinedi eken.
Bul zerttew nätïjesi 550 xokkey janküyeriniñ arasında ötkizilgen sawalnamadan soñ belgili boldı. Oğan säykes, janküyerler süyikti komandaları jeñilip jatqan kezde tätti jügerini tük qaldırmay tawısıp tastağan. Olar jeñilistiñ aşı dämin neğurlım tatqan sayın qol astındağı tättilerdiñ bärin jey bergen. Ğalımdardıñ aytwınşa, janküyerlerdiñ sol sätte köñil küyleri jabırqawı saldarınan tamaqtıñ dämin sezinwi tım tömendegen. Endi zerttewşiler küyzelisti tamaq jewmen «ketirwge» tırıswdıñ semizdikke äkep soqtıratının alğa tartwda, dep jazadı informing.ruğa silteme jasap24.kz.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qırımda «Qırım» fondunıñ başı Riza Şevkiyevniñ oğlu sorğuğa çağırıldı
Qırımda «Qırım» fondu başınıñ oğlunı Rusiye uquq qoruyıcıları sorğuğa çağırdılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa fondnıñ reberi Rza Şevkiye bildirdi.
«Tünevin aqşam Qırımda bizim qomşularımızğa emiyetli işler boyunca taqiqat idaresinden oğlum Rustem Şevkiyev adına celpnameni berdiler. Evde yoq edi. Onı saat altıda körmege istediler. Keç aqşam evge kelgende, oña celpnameni berdiler. Taqiqatçığa bugün telefon etmege tevsiye etim, şimdi telefon etip, ne aqta sorağanlarını tarif etecegini bekleyim», – dedi Şevkiyev.
Sorğu mevzusı belgisiz, amma Şevkiyevniñ degeni kibi, subet qıtaiy Ukraina territoriyasında Qırım qamaçavınıñ keçirilmesi ile bağlı olacaqtır.
«Qamaçav iştirakçilerine cinaiy işni açmağa vade etken Poklonskayanıñ qorquzuvları boyunca Meclis azalarını qorqutuv mehanizmidir», – dey Riza Şevkiyev.
Aynı bu iş boyunca qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ apayı Safinar çağırıldı. Oña celpname Herson vilâyetinde bozulğan tiremeler boyunca keldi.
Evel Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya qıtaiy Ukraina tarafından elektrik energiyasınıñ berilmesiniñ toqtatıluvı sebebinden cinaiy işniñ açılması aqqında bildirgen edi.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Tegeran 5-6 aydıñ işinde munay öndirw kölemin täwligine şamamen 1 mïllïon barrelge ösiredi, dep xabarladı tilşilerge Ïran munay mïnïstriniñ orınbasarı Ämir Xosseyn Zamanïnïya, dep jazadı RÏA Novostï.«5-6 aydıñ işinde biz munay öndirisin täwligine şamamen 1 mïllïon barrelge arttırmaqpız», - dedi mïnïstr gazdı eksporttawşı elderdiñ tilşileri forwmında.
«Bul OPEK ayasında jasalatının kütip otırmız. Biz öndiris pen jetkizwdi OPEK kvotası özgerissiz qalğan jağdayda arttırwdı kütip otırmız. Sondıqtan isimizdi OPEK-pen üylestiretin bolamız... Bul täwligine 30 mïllïon barrel (OPEK kvotası - red.)», - dep atap ötti mïnïstr.
Derekközi: Qazaqparat
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka,
Kommentarïï


text:
Aqmescitte «narazılıq meydanı»nıñ faali Fazıl İbraimovnıñ evinde tintüv yapıla - advokat
Qırımlı advokat Mammet Mambetov Aqmescitte, «narazılıq meydanı»nıñ faali Fazıl İbraimovnıñ evinde nevbetteki tintüv yapılğanı aqqında haber ete.
Bu aqta uquqqorçalayıcı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında haber etti.
«Qırım saati boyunca saba saat 6da (Kyivde saat 7 – QA) maña onıñ qadını telefon açıp, olarnıñ evininde tintüv yapılğanı aqqında haber etken arada, bağ kesildi», – dep ikâye etti advokat.
O, bergen malümatqa köre, tintüv tahminen Aqmescitniñ Abdul Teyfuq soqağında ötkerilmekte.
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı haber etkenine köre, tintüv keçken yerde avtozaglar tura eken.
Rusiye küç idaresi bu hususnen bağlı iç bir izaat bermey.
Qırım.Aqiqat meseleniñ inceliklerini bilmege areket ete.
Advokat Mambetovnıñ malümatına köre, 2017 senesi oktâbr ayında, Rusiye küç idaresiniñ hadimleri yañlışlıqnen «narazılıq meydanı»nıñ 62-yaşındaki faali Fazıl İbraimovnıñ oğlu Enverniñ evinde tüntüv keçirgen ediler.
Fazıl İbraimov «Strelkovaya» yerli «narazılıq meydanı»nıñ faali sayıla.
Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi bu yıl avgust ayında 62-yaşındaki İbraimovnı 5 künlük apiske qapağan edi.
İbraimov «Krımskaya roza» mesken massivi qurulışınen bağlı cemaat deñlevlerinde çıqış yapmağa istey. Ancaq, Rusiye nezaretindeki Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev oña söz aqqı bermeyip, politsiyağa faalniñ zaldan çıqarılmasını rica ete. Ufaq bir dava çıqa ve bundan soñ İbraimov «politsiyanıñ qanuniy talabına riyayet etmemekte» qabaatlana.
Tevqif etilüvnen bağlı tavsilâtlı malümatnı Qırım.Aqiqat materiallarında tapıp oquybilesiñiz.
«Krımskaya roza» yañı mesken massivi Aqmescitniñ şimaliy-şarqiy tarafında qurulması planlaştırıla. Onıñ qurulışını «Monolit» qurucılıq şirketi tanıtqan edi. Qurucı vaad etkenine köre, yañı rayonda 9 biñ kvartira qurulacaq eken. Bu yerde çoq yıllar devamında yaşap kelgen insanlar evlerni yıqmaq niyetindeler. Ekspertler aytqanına köre, «Krımskaya roza» mikrorayonıñ proyekti yanlış yapılğan eken.


text:
Meclis reisiniñ muavini: Türkiye eyyeti Qırımdaki vaziyet aqqında yañlış malümat aldı
Qırımtatarlarnıñ al-vaziyetini örgenmek içün Qırımğa kelgen Türkiye eyyeti yarımadadaki vaziyet ve tamır halqınıñ aq-uquqları aqqında yañlış malümat aldı.
Böyle bir fikirni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Qırım.Aqiqatqa bildirdi. O, Türkiye eyyeti reberiniñ qırımtatarlarnıñ yaşayış şaraitlerinden memnün qalğanı aqqında aytqanlarını izaatladı.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komiteti Türkiye eyyetiniñ reberi Mehmet Üskülniñ aytqanlarına esaslanıp bildirdi ki, qırımtatarlar raat yaşaylar.
«Eyyetimiz mında bulunğan eki kün içinde bizler Qırım ükümeti, cemaat vekilleri ile körüştik, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerni ziyaret etti. Bugün körgenimiz – meni tınçlandıra, Qırım tarafına teşekkür bildirip, olarnı da Türkiyeni ziyaret etmege davet etem», – dep tekrarladı Üskülniñ aytqanlarını Qırım komitetiniñ matbuat hızmeti.
İlmi Ümerov bildirdi ki, Türkiye eyyeti Meclis azaları ile körüşkende qaçırılğan ve öldürilgen qırımtatarlar, em de tintüv, apis cezaları ve semetdeşlerniñ sorğuları aqqında malümat seslendirildi. Ümerovnıñ qayd etkenine köre, Üskül temsil organı ile körüşüvge «keç qalıp, körüşüvniñ aman-aman soñuna yetişti».
«Tünevin, Türkiye eyyeti Bağçasarayda Dilâra Seitveliyeva («Ocalar şurası» cemaat teşkilâtınıñ reisi. – muar.), Edem Dudakov (Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri komitetiniñ sabıq reisi. – muar.) ve Elmira Ablâlimova (Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ sabıq müdiri. – muar.) ile körüşkende Mehmet bey eyyet erkânında yoq edi. O, Hanlar sarayına barğan edi, anda Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev ve Ayder Acimambetov (Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ kâtibi, Meclis reisi. – muar.) bulunğan ediler. Olar anda subetleştiler», – dep ayttı Ümerov.
Onıñ malümatına köre, bu körüşüvde qırımtatarlarğa qarşı olğan Oleg Rodivilov – Qırım Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatı, şimdi ise Mustaqil Devletler İttifağı Ukrain filialınıñ müdir muavini iştirak etti.
«Olar eski tanışlar kibi körüştiler, selâmlaştılar ve Rodivilov olarnen beraber ketti», – dedi Ümerov.
«Mehmet Üskül böyle bir şey kerçekten aytsa ya da Devlet komiteti bunı uydursa da, esası şu ki, bu kerçek vaziyetni aks ettirmey», – dep ayttı Meclis reisiniñ muavini.
Ayder Acimambetov Qırım.Aqiqatqa Bağçasaray sarayındaki körüşüvde Rodivilovnıñ iştirakini tasdıqladı. Amma Rodivilovnıñ Türkiye eyyetine ne alâqası bar aytıp olamadı
Bazarertesi künü, aprel 27-de, Aqmescitke ğayrı resmiy Türkiye eyyeti keldi. Qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetini ögrenecek olğan eyyetniñ erkânında alim ve uquq qorçalayıcılar bar. Türkiye eyyeti Qırımda aprel 30-ğa qadar bulunacaq.


text:
Model qurıp, kirewke öretin, on sawsağınan öner tamğan öskemendik Aleksandr Frolov jerlesterin tañ qaldırwda, dep xabarlaydı altaynews.kz.
Ol model qurastırwdı besinşi sınıpta, jas texnïkter stancïyasında üyrenipti. Stancïyağa alğaş kelgende avïamedeldewden bastağan ol oqwın tämamdağan kezde keme modeldewden top kapïtanı atanadı. Eñ alğaş jasağan modeli «Torğay», yağnï işten janatın qozğaltqışı bar uşaq modeli. Uşaqtıñ kok böligi (tumsığı) torğaydıñ mañdayına uqsas bolğandıqtan solay ataptı.
Balası dünïege kelgende onıñ şığarmaşılıq jumısı qayta jañğırdı. Ulına arnap jasağan tuñğış oyınşığı temir-tersekten, tot baspaytın qurıştan quralğan robot edi. Eske tüsirsek, Aleksandr osıdan eki jıl burın mekenjay jazılğan taqtayşanı ustap turatın alıp temir robottı jasap şığarğan.
Sonday-aq, ol bos waqıtında kirewke, yağnï jeyde türindegi, döñgelek metall şığırşıqtardan örilgen sawıttı äzirlewmen aynalısqandı unatadı. Budan basqa elektr uşaqtar, qaşıqtıqtan basqarılatın kölikter, işten janatın qozğaltqıştı kemeler, aerobot – osılardıñ barlığın da önertapqıştıñ şeberxanasınan kezdestirwge boladı.
- Balalıq şağımda ağaştan jasalğan oyınşıqtarmen oynadım. Al ulımnıñ zamanğa say oyınşıqtarı bolğanın qalaymın. Äri osı robot, kölikterdi öz qolımmen jasasan äldeqayda durıs boladı dep şeştim. Onıñ üstine mağan köp eñbekti talap etetin jumıs unaydı. Tipti, qurastırğan uşaqtarımdı durıs uşıra almasam da, olardı qurastırw öte qızıqtı. Belgili bir qurılğığa ğalamtorda nemese dükende közim tüsse, onı jasap bitpeäinşe janım tınbaydı, - deydi Aleksandr Frolov.
Bügingi küni birneşe bastamanı qolğa alğan önertapqış endigi ekzekte közi janatın robottı qurastırwdı qolğa alğan. Sonday-aq, sırtqı baqılaw kamerasın negizge ala otırıp, oğan dïod ornatw arqılı dala şamın jasawdı bastadı. Dene qozğalısına sezimtal etip jasaw jopsralanğan bul şamdı üyiniñ işki awlasına ornalastırmaq, yağnï, eger adam qarañğı tüskende awlağa kiretin bolsa, jarıq birden özdiginen qosılatın boladı.
- Aleksandrdıñ jasağan dünïeleri bärimizdi tañ qaldıradı. Jaqında köliktiñ zwıldağan dawısın estip qaldım. Qarasam, bul onıñ qolınan şıqqan oyınşıq köligi eken. Ädette, bizdiñ köşede kölikter joğarı jıldamdıqpen jüredi, al osı jolı oyınşıqtıñ şığarğan dawısın kölikpen şatastırğan jürgizwşiler jıldamdıqtı azaytqanın bayqadım. Bir jağınan ulına oyınşıq, ekinşi jağınan bizge de paydası tïedi, - deydi körşisi Amangül Erimbetova.
Alğa qoyğan maqsatı köp bolğanımen, soñğı waqıtta Aleksandrğa mağa bermey jürgen tağı bir ïdeya bar. Bul – veloçopper qurastırw. Önertapqıştıñ aytwına qarağanda munı ulımen serwendew üşin äri öziniñ qalawı boyınşa jasamaqşı.
Derekközi: altaynews.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Olardıñ mälimdewinşe, aldağı 1 ğasırdıñ işinde köptegen elder tuşı swsız qaladı. Sebebi qazirdiñ özinde ğalamşardağı tirşilik näriniñ qorları tawsılıp baradı. Buğan jahandıq jılınw men kömirqışqıl gazınıñ joğarı deñgeyde şoğırlanwı sebep bolğan. Mamandardıñ aytwınşa, qwañşılıqtan eñ birinşi bolıp, Nepal, Kavkaz jäne Ündistannıñ soltüstigi zardap şegedi. Sonday-aq AQŞ-tıñ oñtüstigindegi ştattar men Belgïya, Nïderland ta cwğa zärw boladı. Al Ewropa elderi, Reseydiñ Şığıs Sibiri men Tayaw Şığısına äzirge munday qawip töngen joq.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Bul twralı Sputnik Kazaxstan xabarlaydı.
Ol qızıl kilemmen jürip ötkende de, saxnada “All by myself” änin orındağan kezde de janküyerlerdiñ oğan degen qoşemeti tolastağan joq.
“Öz otanıñdağı qoşemet müldem bölek”, – deydi änşi. Sonday-aq, änşi öz sıylığın ustazına tabıstadı.
“Jaqında alğan marapatımdı bizdiñ rektorımız, älem ärtisi Ayman Musaxodjaevağa tabıstaymın”,ğ – dedi Dïmaş tıñdarmandar aldında turıp.
Al keyin ol “Dwdaraydı” orındağan kezde zal qosıla şırqadı. Al odan soñ tikelerinen tik turıp şapalaq soqtı. Buğan deyin Dïmaştıñ älemdegi eñ ülken mwzıkalıq marapattardıñ birin enşilegenin xabarlağan edik.
Derekköz: stan.kz
Kommentarïï


text:
Çubarov: Qırım taqiqatçısına vazife qoyuldı – Çiygoznıñ iradesini bozmaq
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırım akimiyeti onıñ yaqalanğan muavini Ahtem Çiygoznıñ iradesini bozmaq içün arket etkenini tüşüne.
Bunı o öz Facebook saifesinde bildirdi.
Çubarov emindir ki, şimdi Çiygoz SİZOda kendi başına buluna.
«Bese-belli ki, Taqiqat komitetine ve şu cümleden taqiqatçı Azizov Bulat Ravilyeviçke (qazan tatarı) Ahtem Çiygoznıñ iradesini bozmaq, onıñ tuvğanlarını ise, Ahtemniñ bulunuv yerini aytmayıp, çekiştirmek kibi vazife qoyuldı», – dep yazdı Meclis reisi.
Eki kün devamında Çiygoznıñ tuvğanları onıñ bulunuv yeri aqqında bir şey bilmey ediler.
Malüm ki, Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Mahkeme yanvar 29 künü Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ alğan qararını lâğu etmedi. Oña köre, Çiygoz fevral 19-na qadar apiste bulunmalı.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız alda azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Türkiyede İstanbuldaki gece klubına ücüm etken kişi yaqalandı – matbuat vastaları
Türkiyede yılbaş gecesinde İstanbuldaki gece klubında 39 insannı öldürgen erkek yaqalandı, dep haber ete türk kütleviy haber vastaları.
Berilgen malümatqa köre, qatil İstanbulnıñ Esenyurt rayonında yanvar 16-da yaqalandı.
Yanvar 1-de gece silâlı erkek İstanbuldaki Ortaköy tarihiy rayonında yerleşken Reina gece klubında Yañı yılnı qayd etmege kelgen insanlarğa qarşı ateş açı. O, kirişte turğan politsiya hadimini öldürip, içeri kirdi. Neticede 39 insan elâk oldı ve 60-tan ziyadesi yaralandı.
Türkiye politsiyası ücüm etken insan Özbekistan vatandaşı Abdulkadır Maşaripov olğanını aydınlattı.
Ücüm mesüliyetini «İslâm devleti» terrorist teşkilâtı öz boynuna aldı.


text:
Qırımlılarğa oğlanlar içün yañı ad teklif etile – «Generator»
Qırım sakinlerine balalar içün yañı ad teklif etile – «Generator». Bu kibi teşebbüsni dekabr 4 künü nevbetten tış sessiyada Qırım Devlet Şurasınıñ başı Vladimir Konstantinov bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qızlarğa Sveta adını qoyalar. Devlet şurasında özgün bir teklif peyda oldı – oğlanlar aqqında unutqanlar da, olarğa Generator adını bermek. Generator İvanoviç – pek yahşı ad olacaq. Qısqartsaq – Gera, ğayet güzel», – dey Konstantinov.
Qayd etkeni kibi, Qırımda fevqulâde vaziyet «tek zorluq ve problemalarğa degil de, şaqalarğa da sebep yarattı». Böyleliknen, aytqanı kibi, «qırımlılarnı şimdi «vatnik» degil de, «megavatnik» dep adlaylar».
«Nevbette turğan insanlardan şahsen eşittim: «200 vatt kolbas beriñiz», çünki bugün Qırımda er şey vatt ve megavaatlar ile ölçenile», – dedi Konstantinov.
Qırımda şimdi dizel-generatorlar eñ satılğan donatuvdır. Generatorlarnı tükân, berberhane, çeşit şirket ve şahsiy evler saipleri satın ala.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.


text:
Cemilev: dünyağa Qırımnıñ Stalin rejimine qaytarıluvını köstereler
Aqmescitte İosif Stalinge hatıra tahtasınıñ qoyuluvı – Stalin zamanı sovet rejiminiñ Qırımğa qaytarılmasınıñ delilidir, dey qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdi şeer merkezinde turğan Leninniñ yerine Stalinni qoymağa doğru olur edi. Çünki anda stalinizm qayttı, sovet akimiyetiniñ stalin yılları ve o (hatıra tahtası – muar.), kerçekten de, anda olğanını temsil ete», – dey Cemilev.
Onıñ fikrine köre, şimdi Qırımda sovet akimiyetiniñ 50-nci yılları tekrarlanmaqta.
«Sorğu, tintüvler – Stalin zamanında olğanı kibi», – dey Cemilev ve Qırımda Rusiye akimiyetiniñ bu kibi aretekleri dünyağa yarımadanıñ aqiqiy alını köstergenini qayd ete.
«Bizge işğal etilgen territoriyada ne olğanını köstermege yardım eteler. Biz aytamız, tarif etemiz, amma Avropada bizge inanmağanlar bar, bu adım ise bizim ikâyelerimizni tasdiqlay», – dedy Cemilev.
Bunıñ ile qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Sovet Birliginiñ taqdiri aqqında hatırlattı.
Aqmescitte mayıs 8 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Kommunistler Firqası Qırım cumhuriyet komitetiniñ vekilleri İosif Stalinge hatıra tahtasını qoydılar.


text:
Qırım camilerinde mayıs 18-de sürgünlik qurbanları içün dua etecekler
Qırım camilerinde mayıs 18-de, Qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığında, saat 11-de sürgünlik qurbanlarını dua ile añacaqlar, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresi ve Qırımnıñ müftisi acı Emirali Ablayev dindaşlarını duağa qoşulmağa çağırdılar.
«Ölgenlerni añmaq er bir musulmannıñ boyun borcudır», – dep yazdılar müftiyatta.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım.Aqiqat saytı bildire ki, Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Kiyevde qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına bağışlanğan tedbirler mayıs 14-te başlanacaq. Qırımtatarlarğa qoltutuv aktsiyaları Varşava ve Berlinde de keçirilecek.


text:
Matbuat vastaları: Rusiyede «maydanğa qarşı müfrezelerni» şekillendirip başladılar
Rusiye regionlarında «anayasa qurumını yoq etmege areket etecek sistemadan tış muhalifet tarafından yapılacaq devletke qarşı, provokatsion areketleri» ile küreşecek politsiyağa yardımcı olacaq «maydanğa qarşı müfrezeler» şekillendirile. Bunıñ kibi birleşmelerniñ meydanğa ketirilmesinen bağlı haber Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa da yollanıldı.
Bunı «İzvestiya» Rusiye gazetası yaza.
Neşirniñ malümatına binaen, böyle mektüplerni Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov, onıñ Aqyar, Ukrainağa yaqın regionlar ve Rusiyeniñ avropalı qısım vilâyetlerinde işdeşleri aldılar.
Mart 16-da Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy ve siyasiy yardımı ile anayasağa uymağan ve dünyada tanılmağan referendum keçirildi. Öz başına ilân etilgen Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, rey bergenlerniñ 96,77% Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasına qol tuttı. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbasstaki boyeviklerge yardım etmesinde qabaatlay. Moskva ise bunı red ete.


text:
Aqmescitte yük maşinası avtobus ile çatıştı, zarar körgenler bar
Qırımda Rusiye GİBDD matbuat hızmeti Aqmescitte iyül 29 künü yük maşinası yolcu avtobusı ile çatışqanını bildire. Müessiseniñ malümatına köre, yol qazası neticesinde üç insan yaralandı.
Yol qazası Kubanskaya soqağında yüz berdi, mında yük maşinasınıñ 44 yaşında olğan aydavcısı mesafeni tutmayıp, yolcular ile «Bogdan» avtobusını çarptı.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, avtobusnıñ 43 yaşında olğan yolcusı yaralanıp, sanını, 51 yaşında qadın boynunı qırdı, 25 yaşında qız da yaralandı.


text:
Rusiyeniñ mahsus hizmetleri tarafından nişanğa alınğanlar: ne içün Qırım musulmanlarını terrorizmde qabaatlaylar?
Musulmanlar hristian baylamlarına ve şu cümleden Noelge nasıl munasebet köstereler? Çeçenistannıñ işğali ile Qırım işğali arasında nasıl farq bar. Ve ne içün, bu maalgece iç bir terraktnıñ olmağanına baqmadan, musulmanlarnı terrorizm ve ekstremizmde qabaatlaylar?
Halqara din siyasetiniñ hususiyetleri ve ilhaq etilgen Qırımda musulmanlarğa qarşı tazyıqlar aqqında «UMMA» Ukraina musulmanlarınıñ diniy idaresiniñ muftisi Said İsmagilov ikâye ete.
– KHVde biz bütün musulmanlarnıñ, İisus Hristos asılında İsa peyğamberdir dep, tabiiy olaraq Avropa Noelini qabul etmegenlerini iddia etken ikâyelerni sıq-sıq köremiz. Bu mesele ne derecede muimdir?
– İslâm, parçalanmaz bir kesek şeklinde olğan din degildir. Onda farqlı ilâhiyat nazariyeleri bar. Muafazakâr selefiy daireleri, musulmanlar yabancı diniy bayramlarda asıl da iç bir şekilde iştirak etmemeli, dep sayalar. Lâkin dünyadaki musulmanlarnıñ ekseriyeti orta baqışlı olıp, böyle saymaylar. Esası, İslâm aqidesine doğrudan-doğru zıt kelgen sözlerni telâffuz etmemek. Bu, sadece bayramnen tebriklev, sağlıq ve amanlıq tilev şeklinde ola bilir. İslâm noqtai-nazarından İsa, beşeriyetniñ günahlarını üstüne alıp, tirilmedi – bizim dinimizde er bir insan öz amelleri içün şahsen özü cevapkârdır.
– Yani bir hristiannı İisus Hristosnıñ doğğan künü ile tebriklemek mümkün, öylemi?
– Quranda bu tafsilâtlı şekilde tasvir etile – belki de, İncilge köre, daa tafsilâtlı şekildedir. Lâkin doğuv künü etrafında ciddiy zıddiyetler bar. Noel – vaqiağa köre degil de, ananege köre tayin etilgen bayramdır. Diger taraftan, İslâmda Muhammed peyğamberniñ doğğan kününi bile qayd etilecek bir kün olaraq er kes qabul etmey. Şahsen özüm, sadece bayram ile tebriklemek, eñ yahşısıdır, dep sayam.
– Bizde Harkivden bir radio diñleyiciden sual bar:
«Künüñiz hayır! Çeçenistannıñ mustaqilligi içün cenk vaqtında musulmanlar anda rusiyeli işğalcilerge qarşı cihad başladılar. Ne içün olar Qırımda buña beñzer tarzda muqavemet etmeyler?
Musulmanlar terroristler degil. Çeçenler cenkni nasıl bilse, öyle yaptılar
– Çünki musulmanlar terroristler degil. Bu areketlerniñ İslâmğa iç bir alâqası yoq. Mesele şunda ki, Çeçenler sadece cenkni nasıl bilse, öyle yaptılar. Qırımda musulmanlarda silâ yoq. Aynı zamanda, istilâ esnasında yarımadada Ukrainanıñ 20 biñge yaqın arbiy hadimi bar edi. Anayasağa binaen, Qırımnı qorçalamaq tamam olarnıñ borcu edi. Arbiy hadimler areketsiz olğanda silâsız vatandaşlardan neler beklemeli?
– Fikrimce, bu meseleniñ daa bir tarafı bar: Rusiye akimiyeti, toqtamayıp, Qırımda nasıldır «terroristler» ve «ekstremistler»ni tutqanı aqqında bildire, aynı zamanda terror yoq.
Yalıñız musulman degil de, Qırımnıñ er bir sakini bu maşina tarafından nişanğa alınmaq mümkün
– Eminim ki, Rusiyede siyasiy maqsatnen sahte terraktlar endi yapıldı: 2000-nci yıllarnıñ başında Vladimir Putinge Çeçenistanda tam bir areket serbestligini temin etmek içün mahsus hizmetler meskün evlerni patlattı, degen versiya bar. Ola bilir ki, olar atta, musulmanlar arasında ğayeviy adamlarnı tapıp, bu spektaklde iştirak ettirdiler. Lâkin Qırımda böyle insanlar asıl da yoq, tıpqı bir de-bir ğayege ya da azatlıq oğrundaki küreşke ola böyle qurbanlarğa quvanacaq adamlar olmağanı kibi. Belki de Rusiye tamam bu sebepten yarımadada qanlı sanalaştırmalar yapmay – bundan farqlı olaraq Çeçenistanda silâli muqavemet olıp, onı er şeyde qabaatlamaq mümkün edi. Amma bu, körgenimiz kibi, Rusiyeniñ mahsus hizmetlerine qırımtatar faaliyetçilernine qarşı sözde «Hizb ut-Tahrir» işleri boyunca sahte mahkeme protsesslerini teşkil etmege keder etmey. Teessüf ki, yalıñız musulman degil de, Qırımnıñ er bir sakini bu maşina tarafından nişanğa alınmaq mümkün.
(Materialnıñ metin versiyasını Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırım faali Aqmescitte Ukraina bayrağını kötergeni içün 15 kün apiste oturmağa azır
Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ sabıq azası Kurtseit Abdullayev 2015 senesi mart 9-da miting keçirilmesi qaidelerini bozğanı içün eñ uyğun ceza olaraq memuriy apis cezasını köre.
Hatırlatamız, mart 9-da Gagarin bağçasındaki ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ 201 yıllığı munasebeti ile keçirilgen tedbirde Abdullayev «Qırım – Ukrainadır!» yazısı ile Ukraina bayrağını kötergen edi. Bu sebepten faalni memuriy mesülietke çektiler.
Cuma künü, mart 27-de, Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesinde bu iş boyunca birinci toplaşuv olıp keçti. Reisi Vasiliy Zlotnikov faalniñ muracaatını qabul etip, mahkemeni mart 30-ğa belgiledi.
Abdullayev Rusiye Federatsiyası ve Qırım Anayasalarını ögrenip, mart 9-da olıp keçken aktsiyada «bir de bir bozuvlar yapmağanını» qayd etti. Abdullayev nasıl bir ceza almaq ister ediñiz sualine böyle cevap berdi: «Men tezden nefaqağa çıqacam, param yoq, devlet menden para almaq içün maña bir şey bermey daa, soqaqlarnı sepirmeycem, men 15 kün apiste oturır edim – anda bedava aşatalar».
Malüm olğanı kibi, Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması. Mahkeme üç faalni mecburiy işler ile cezaladı. Faaller mahkeme qararına şikâyet ettiler.


text:
Pakistan camisinde yüz bergen patlav neticesinde 40 insan elâk oldı
Pakistan akimiyeti bildire ki, cenüpteki Sind vilâyetiniñ camisinde olıp keçken patlav neticesinde eñ azından 40 insan elâk oldı, 50 kişiden ziyade yaralandı. Bunı Radio Svoboda bildire.
Patlav Şikarpur şeerinde cuma namazı vaqtında yüz berdi.
«Cundalla» sunnit birleşmesi ücümden mesüliyetni kendine aldı.
Pakistanda dekabr 16-da taliblerniñ mektep ücüminden soñ bu patlav eñ qanlı oldı. O vaqıt ücüm aqibetinde 151 insan, esasen balalar elâk oldı.


text:
«Qazaqstan» ulttıq arnasında körsetilgen «Sırğalım» serïalında bastı roldi oynağan Juldız Maxanova Qızılordağa kelin boldı. Bul jöninde Mayra Boranbaeva facebook paraqşasında jazdı.
Juldız Maxanova körermenderge birqatar qazaqstandıq serïaldar arqılı tanılğan. Onıñ otbasısı öner äleminde qızmet etip jürgen azamattar. Äkesi Şoqan jïırma jılday televïdenïe salasında qızmet atqarsa, äkesiniñ bawırı Jumağalï Maxanov M.Äwezov atındağı drama teatrında uzaq jıldan beri eñbek etip keledi. Sonday-aq, Juldızdıñ nemere ağası – Merey Maxanov ta rejïsser äri akter.
Äzirge Juldız Maxanovanıñ kimge turmısqa şıqqanı jöninde bizdiñ qolımızda derek joq. facebook qoldanwşısı Bahit Sansizbai «Juldız Maxanova Sulwtöbe awılına kelin boldı. Jigit Astanada jumıs jasaydı. Sonda turadı. Jigittiñ joğarı bilimi bar. Astana qalasında qurılıs salasına qatıstı joba jasaytın kompanïyada qızmet etedi. Önerge qatısı joq. Toydan keyin Astanağa qayta oraladı» deydi.
Sonday-aq, Juldızdıñ nemere ağası – Merey Maxanov öziniñ feysbwk paraqşasında «Keşegi @zhuldyz_makhanova qarındasımnıñ uzatw toyına atsalısıp kelgen meniñ ömirdegi,önerdegi bawırlarıma, basqa da bïşi qız-jigitterge alğısım şeksiz!Alla razı bolsın barşalarıñızğa!» dep jazğan eken.
seykhuninfo.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Qırım sıñırında Rusiye ava istihbaratını keçire – Ukrain Devlet sıñır hızmeti
Ukraina sñır hızmetleri Rusiye silâlı quvvetleri tarafından Qırım ile memuriy sıñırda faal surette ava istihbaratı yapılğanını qayd eteler. Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ yolbaşçısı Oleg Slobodân Ukrinformda keçirilgen brifing devamında bildirdi.
«Oktâbr 6 kününden başlap sıñırcılar Qırım ile memuriy sıñırda 6 rus helikopteriniñ uçqanını ve bir kere dron qullanılğanını qayd ettiler. Rusiye sıñır bekçileri «Rıs» aerostatlarını da qullana», – dedi Slobodân.
Ukraina sıñır hızmeti vekiliniñ sözlerine köre,Qırım ile memuriy sıñırda Rusiye taradı öz Silâlı quvetleri içün baza lagerlerini qura.
«Filatovka mesken yeri yanında 247-ci avadan ucum polkınıñ taktik gruppa batalyonı içün yañı baza lagereniñ müendis azırlıqları alıp barıla. Or tarafında ileri rus mevzileriniñ yañılanması ve küçlenmesi ötkerile. Rusiye Silâlı quvetleriniñ «Sever» grupassı içün topçu lageri qurıla», – dedi Slobodân.
Eveleri Slobodân Qırım ile memuriy sıñırdan daa az adam keçip başlağanını bilrgen edi.
Qırım2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukainanıñ qıtaiy qısımı ve yarımda arasında asılında memuriy, lâkiv fakt olaraq kerçek «sıñır» keçirildi. Memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Oqïğa budan tört-bes kün burın Qıtaydıñ Anxoy ştatındağı Xwaynan qalasında bolğan. Bul twralı «V mïre Çwdes» xabarladı.
Joldı kesip ötip bara jatqan Çen esimdi äyel kenet onıñ twra ortasına kelgende, sömkesinen bir päşki aqşasın jerge tüsirip aladı. Birneşe mıñ yuan bolatın banknottar sol zamatta köterilgen jeldiñ ekpinimen jan-jaqqa uşıp kete bastaydı.
Budan keyin ne boldı deysizder ğoy? Ne isterin bilmey, qalt turıp qalğan äyelge joldan ötip bara jatqan beytanıs adamdar kömekke keledi. Olar jügirip jürip, uşıp tüsip jatqan aqşalardı avtomobïlder doñğalaqtarı astınan jïnastıra bastaydı. Al birneşe mïnwttan keyin 3 700 yuandı quraytın barlıq aqşa tügel jïnap alınıp, ïesine tapsırıladı.
«Men öz aqşalarımdı endi qaytıp köre almaytınıma senimdi edim. Biraq jurt men oylağannan äldeqayda jaqsı bolıp şıqtı», – dep ağınan aqtarıldı Çen.
Derekközi: http://ras.kz/
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Gele Gele Geldim
Etiketler : Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim türkü indir, Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Gele Gele Geldim mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Gele Gele Geldim türküsü, Gele Gele Geldim sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Gele Gele Geldim bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Eylen Hocam
Ekrem Çelebi - Heyro
Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım
Ekrem Çelebi - Dost Kapısı
Ekrem Çelebi - Gel Sevdiğim Gel
Ekrem Çelebi - Seher Yeli
Ekrem Çelebi - Hacel Ovasını Engin Mi Sandın
Ekrem Çelebi - Bu Yara
Ekrem Çelebi - Ayşem
Ekrem Çelebi - O Yarin Kaşları Kara Değil Mi
Ekrem Çelebi - Eyvallah Şahım
Ekrem Çelebi - Köylü Kızları
Ekrem Çelebi - Gerçek Mi Serap Mı Bilemem
Ekrem Çelebi - Nedendir
Ekrem Çelebi - Kader Benim Yollarımı Bağlama


text:
Qırğız tili
Qırğız tili (öz adı Kыprыз Tили, Kыprызчa, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) – türkiy gruppadan bir tildir, Qırğızistannıñ resmiy tili. Qırgızistannıñ ealisinden 60%-ge yaqın qırğızca qonuşa.
Bağlantılar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Kırgız Edebiyatı - I 31.Cilt Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Türkçe)
- Kırgız Edebiyatı - II. 32. Cilt Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Türkçe)
- THE TALKING KYRGYZ PHRASEBOOK (İnglizce)
- Kиprизcko-Pycckий (Kыprызcko-pycckий) cлoBapb. (Rusça)


text:
Qırımnıñ Rusiye Anayasası qırımlılarnıñ ayatını ve olarnıñ özlerini nasıl deñiştirdi
2014 senesi aprel 11-de Qırım Devlet şurası nevbetten tış sessiyasında Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasasını qabul etti. Onıñ birinci yıllığı munasebetinen Aqmescitte aktsiya olıp keçti: studentler Anayasanı şeer sakinlerine tarqattılar.
Rusiye bayrağınıñ renkleri ile yeleklerge kiyingen üçer kişi gizlemey: özleri Qırımnıñ Esas Qanunını oqumadılar. Qırmızı yelekte genç bir erkek aktsiya angi vaqia ile bağlı olğanını bile aytıp olamadı. Diger yerde studentler bilgilerini kösterdiler.
«Bizler Qırımnıñ malümat nazirligi ile beraber Qırım Anayasasını tarqatamız. Yarın Anayasa qabul etilmesiniñ bir yılı olacaq, ve bizler adamlar cumhuriyetimizde öz aq-uquqları ve vazifelerini bilsinler dep, bunı yapamız», – dep ayttı student Maksim Qırım.Aqiqatqa.
2,5 biñ nushanı bir-eki saatte tarqattılar. Bazı noqtalarda – daa ziyade. Glavpoçtamt yanındaki meydanda studentler 250 risaleni 20 daqqa içinde tarqattılar. Bazı adamlar ekişer risale istediler.
«Özüme ve ana-babama, – dep ayta genç qız. – Bu bizim anayasamız da – yañı, Rusiye! Aqqlarımıznı bilmek kerekmiz».
«Bedavamı? – dep soray studentlerden qartana. – Beriñiz aysa».
Vesiqanıñ saipleri 2014 senesi aprel 11-de Aqmescitte doğğan balalar oldı, – Esas Qanunnıñ yaşdaşları. İçki siyaset nazirliginde qırımlılar bunıñ kibi Anayasanı 20 yıldan berli beklegenlerini tüşüneler.
«Mında keniş vekâletlerimiz aks ettirilgen, cumhuriyetke iqtisadiyatımıznı, medeniyetimizni ve diger saalarnı inkişaf ettirmek imkânları berildi», – dep tekrarlay Qırımnıñ içki siyaset, malümat ve bağ naziriniñ muavini Yuliya Martınovanıñ aytqanlarını akimiyetniñ tarafdarı olğan Krıminform saytı.
Cemi 50 biñ nushası çıqarılğan Anayasa Qırımnıñ üç devlet tilinde basılğan, – rusça, ukraince ve qırımtatarca. «Qırımtatarca» sözüni Rusiyede olğanı kibi – kene de defisnen yazdılar.
«Anayasada bile halqımıznı aşaladılar, aselet yoqsamı? – dep ayta Zeniye adında qadın. – Mına daa bir şey açtım: «Kütleviy haber serbestligi kefil etile, tsenzura yasaq etilmekte». ATRge bu serbestlikni nasıl etip temin etkenlerini kördik. Angi aq-uquqlar aqqında aytamız? Mında adamlarnıñ tek bir aqqı bar – susıp oturmaq. Mına daa bir madde: «Er kesniñ ana tilini qullanmaq, tasil, terbiye, oquş ve sanat tilini saylap almaq aqqı bar». Bu aq qayda eken? Ukrain tili mekteplerde barmı? Bu yalıñız güzel laflar».
Bu vesiqa iç bir şeyni kefalet etmey
«Saifeledim – ve birden bir sıra sualim peyda oldı, – dep izaatlay Anayasanı Aqmescitniñ sakini. – Mına, misal olaraq: «Qırım Cumhuriyetinde akimiyet halqqa aittir». «Qırım halqı» kibi bir ıstıla yoq. Soñra: «İçtimaiy siyaset lâyıq yaşayışnı temin etecek şaraitlerniñ yaratılmasına yönelgen». Yüksek fiyatlar aqqında laf ketse, elbet de, – «lâyıq» yaşayış. Ya da mına: «Qırım Cumhuriyetinde şahsiy, devlet ve diger mülkiyet şekilleri tanıla ve aynı şekilde imaye etile. Devletleştirüvge ise ne oldı? İşbu Anayasanıñ dos-doğru bozulmasıdır. Bu madde: «İç bir kimse basqı, zorbalıq, diger qaba ya da insan itibarını bozğan munasebetke oğramamalı». Acayip sözler, lâkin keçken baarde Qırımda olğanlarnı epimiz bilemiz, – bu maddede olğan er şey ve ondan da ziyadesidir. Tam o vaqıt bu Anayasanı uydurğan ediler, adamlarnı ise qaçıra ve arbiy komissarlıqnıñ mağazasında tuta ediler. Bu vesiqa iç bir şeyni kefalet etmey».
Qırım Yolbaşçısı Sergey Aksönov ise Anayasanı qabul etüv Kününi «demokratiya künü» olaraq qayd etti. Qırım Devlet şurasınıñ prezidiumı qırımlılarnı Anayasanıñ yıllığı ile hayırlap, onıñ qabul etilmesini «devletçilikniñ meydanğa kelüvniñ müim bir basamağı» dep adladı.
«Onıñ qabul etilmesi (Anayasanıñ – muar.) qırımlılar ögünde keniş imkânlar açtı, cumhuriyet ve umumen Qırım cemaatınıñ inkişaf temelini belgiledi. İlk sefer regionnıñ eskiden yalıñız arzu ete bilgen vekâletleri ve aq-uquqları peyda oldı».
Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasa Künü Qırımda bayram ve tatil olaraq ilân etildi. Lâkin bu sene cumaertesi kününe rastkelgeni içün daa bir tatil yalıñız kâğıtta qayd etildi.


text:
Er bir bala ve onıñ ana tiline olğan sevgisi içün küreşecek vaqıt keldi – «Armançıq» mecmuasınıñ muarriri
Aqmescit – «Armançıq» bala mecmuası – oquyıcılar içün qırımtatar tilinde çıqqan yekâne renkli mecmuadır. Mecmua hususiy olsa da, tesisçileri qasevetleneler: soñki yıl içinde abunecilerniñ sayısı bayağı eksildi. «Armançıqnıñ» vaziyeti, onıñ kelecegi ve qırımtatar tili nasıl etip canlandırılacağını «Tezis» Neşriyat eviniñ» müdiri, bala mecmuasınıñ esasçısı ve muarriri Ediye Müslimova aydınlattı.
– «Armançıq» mecmuası aqqında tarif etiñiz, onıñ oquyıcıları kim?
«Armançıq» – qırımtatar tilinde çıqqan bala mecmuasıdır, onıñ esas oquyıcıları 5-10 yaşlarında balalardır. Amma bizler yaşı büyük olğan balalar içün de teklif etemiz, çünki balalarnıñ til seviyesi farqlı ola. Bazı oquyıcılarımız er kün qullanılğan adiy sözlerni bile ögrengende zorlana. Bir şeyni tarif etmek isteyim: bir qaç yıl evelsi qart bir qadın muarririyetke telefon ete, torunı daa altı aylıq eken. Bala daa pek ufaq desem, o, «Armançıq» mecmuasını balanıñ ana-babası, oğlu ve kelini içün, oqup balasınen ana tilinde laf etsinler, dep alğanını ayttı. Mecmua kimler içün çıqa sorasalar, qırımtatar tiliniñ seviyesine köre, dep aytamız.
– Mecmua qaç yaşında?
Bu sene beş yıl olacaq
– Bu sene beş yıl olacaq. «Armançıq» mecmuası 2011 senesinde birinci üç baqma sanı ile neşir etilmege başladı. Mecmuanı körip tanış olğanlar, 2012 yılından itibaren abune olmaq mümkün, oquyıcılar poçta hızmetleri üzerinden abune olıp, yaşağan evlerinde mecmuanı ala bileler. Birinci sene, Qırım ve Ukrainanıñ abune neşirleri cedveline kirgende, abuneciler çoq olacağını tüşünmegen edik, 3000 abunecini körgende ise muarririyette quvançımızdan başımız kökke yete edi. Birinci sene o vaqıt daa belli olmağan milliy neşirniñ üç biñ abunecisi olsa, bu acayip bir şeydir! İleride olarnıñ sayısı artacaq, dep tüşündik, amma bu sene abune kampaniyasından soñ şaştıq. Bir yıl evelsi 6500 abunecimiz bar edi, bu seneniñ başında 3500 kişi abune oldı.
– Qırımtatar tilinde çıqqan yekâne bala mecmuasına ne içün yazılmaylar?
– Mence, bir qaç sebep bar: reklam kampaniyası olmadı. ATR qırımtatar telekanalı ve Lâle bala telekanalı qapatılğan soñ halqımızğa mecmua işine devam etkenini yetkizip olamayıq. Televideniyede çalışqan dostlarımız er vaqıt yardım ete ve reklam içün yayın ayıra ediler. Yañı «Millet» telekanalı ile şimdilik çalışmaymız, amma çaresini tapmağa tırışamız. Qırımnıñ poçta bölükleri keyfiyetsiz çalışa. Abune neşirleri cedveline «Armançıq» mecmuası aqqında yañlış malümat kirsetildi, poçta bölükleri katalogda mecmuanı tapamayıp, mecmua qapatıldı ve abune olmaq imkânsız, dep ayta ediler. Bir kere şeerniñ poçta bölüginde abune kâğıtları bitti ve adamlar abune olamadılar. Muarririyetimiz oquyıcılarımızdan kelgen er bir şikâyetten soñ «Qırım poçtasınıñ» baş müdirligi ile bağlana edi, olar yañlış malümatnı tarqatqan poçta hadiminiñ soyadını qayd etmege tevsiye etken ediler. Şikâyetler pek çoq edi, bazı vaqıtları poçta bölükleriniñ hadimleri milliy bala mecmuasına abune olmasınlar dep, bunı aselet yapalar kibi kele edi. Abune olacaq insan vaqıt tapıp poçtağa kelse, nevbetini beklese ve bundan soñra abune olamasa, bir daa kelmez. Poçta hadimlerine aytam, olarnıñ kârı da abunecilerimizniñ sayısına bağlı, çünki yıl-yıldan poçta ketirilmesi paalılaşa.
Esas sebeplerden biri – ana tilini bilgen insanlarnıñ az olmasıdır
Ve, belki de, esas sebeplerden biri – ana tilini bilgen insanlarnıñ az olmasıdır. Çünki mecmua qırımtatar tilini az olsa da bilgenler içün neşir etile. Demek ki, yapqan işimiz genç ana-babalarğa añlaşılmay, olar ana tilini ögrenmege istemey ya da qorqalar.
– Bunıñ sebebi ne?
– Yıllar devamında bala edebiyatınıñ inkişafına diqqat ayırılmadı. Bala kitaplarını oqumağan bir qaç qırımtatar nesili ösip yetişti. Cenk, sürgünlik, Vatanğa avdet balalar içün qırımtatar matbuatınıñ inkişafına yol bermediler. «Qırımtatar yazıcı ve şairleriniñ balalar içün yazğan eserleri, em de çetel müellifleri eserleriniñ tercimeler cedvelinde» (2011 senesi Gasprinskiy Qırımtatar kütüphanesi azırlağan) bala kitaplarınıñ sayısını ve ne vaqıt çıqqanını körmek mümkün. 1941 senesinden 1959 senesine qadar bir kitap çıqtı, yani 18 yıl devamında balalar içün kitaplar yoq edi!
– Sürgünlik yılları qırımtatarlar ana tilini saqlap oldılar, amma Vatanda vaziyet biraz başqa.
– Sürgünlik yılları qırımtatar tili yoq olma telükesi altında degil edi. Sürgünlik yerlerinde «Lenin bayrağı» gazetası ve «Yıldız» mecmuası çıqqan edi. Bu neşirlerge on biñlernen kişi yazılğan edi. Bugünki gazeta ve mecmualarnı alsaq, yarısı bile olmaycaq. O zor yıllarda qırımtatarlarnıñ çoqusı ana tilini bilgen edi. Menim qartanam, misal olaraq, rusça bilmegen edi. Büyükler rusça bilmegeni içün evde tek tuvğan qırımtatar tilinde laf ete edik. Zemaneviy qartana-qartbabalar yabancı tilde laf eteler, çoqusı ana tilini bilmey.
Adamlar ana tilini bilmeyip etnos olaraq yoq olacağını añlamasalar, bizler yalvarmağa devam etecekmiz: «Mecmua, gazetamızğa abune oluñız. Bizge qoltutıñız. Siziñ içün çalışamız. Bala ve torunlarıñız ana tilini unutmasın!»
Biz renkli, ucuz gazeta ve mecmualarnı çıqarsaq da, adamlar ana tilini bilmeyip etnos olaraq yoq olacağını añlamasalar, bizler yalvarmağa devam etecekmiz: «Mecmua, gazetamızğa abune oluñız. Bizge qoltutıñız. Siziñ içün çalışamız. Bala ve torunlarıñız ana tilini unutmasın!». Er bala, onıñ ana tili, medeniyeti, tarihına olğan sevgisi içün küreşecek vaqıt kelgendir. Dostum ve tarihçı, semetdeşimiz Hakan Kırımlı maña bir kün şöyle dedi: «Tarihiy vatanında yaşağan halqnı saqlaycaq ve diger halqlar arasında yoq olmamağa yardım etecek eki şey bar – din ve til». Nasıl olsa da, islâm bilgimiz bar, bir çoq semetdeşim içün ana tili şahsiyet olaraq inkişafınıñ bir faktorı degil, ana tilini ögrenmesek, yıl-yıldan bu mesele kerginleşecek. İleride ne olacağını tasavvur etmege qorqasıñ – mankurtlar nesili olacaqmı ya da bizler bu tilni saqlap qalıp olurmız.
«Armançıq» mecmuasını azırlağanda oquyıcılarımıznı qaqıştırmamaq içün metinni mümkün olğanı qadar qolaylaştırmağa tırışamız. İnanıñız, manası qalsın ve tanış sözler olsun dep, metin yazmaq pek qıyın. Bilemiz ki, balalarnıñ çoqusı ana tilini bilmey ve büyüklerden yardım olacağını beklemek yañlış olur.
– Qırımtatar tilini canlandıracaq şeyler barmı?
– Mence, qırımtatar tilini canlandıracaq tek bir şey bar – qırımtatar tili mekteplerde mecburiy ders olaraq ögrenmeli. Qırımtatar tilini er kes ögrenmek kerek. Halqımıznıñ medeniyetini qorumaq içün akimiyette olğanlarnıñ siyasiy iradesi olmalı.
Yıl-yıldan yañı oquyıcılarnı milliy kütleviy haber vastalarına celp etmek daa zor ola
Yıl-yıldan yañı oquyıcılarnı milliy kütleviy haber vastalarına celp etmek daa zor ola. Er bir gazeta ve mecmuanıñ daimiy oquyıcıları bar, ve olarnıñ sayısı, maalesef, eksile. Ailede ana tilinde gazetalarnı oquğan büyükler qalmasa, olarnıñ bala ve torunları qırımtatar neşirlerine abune olmay, çünki internet bar, anda bütün haberler çıqa. «Armançıq» bala mecmuasınıñ da 3500 abunecisi bar, olar abune ola, oquy, bekley ve qasevetleneler. Halqımıznıñ yalıñız 1 fayızı olğanını hatırlasam, özüm ve zenaatdaşlarım – milliy matbuat vastalarınıñ muarrirleri içün – yüregim sızlay. Er bir qorantada tahminen üç bala bar. Buña büyüklerni de qoşsaq – aman-aman 15 biñ ola. Bu balalar içün çalışmağa devam etecekmiz, bazı vaqıtları çıqqan problemlerimizge lâqayt qalğan memurlarğa qulaq asmaycaqmız ve çaresini tapmağa tırışacaqmız. Toqtamaycaqmız – muarririyetimizniñ şiarıdır!


text:
Aqmescitte ATRge qol tutmağa istegen studentlerni maküm eteler
Aprel 1-de, saba, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde ATR qırımtatar telekanalına videorolikni çıqarmağa niyetlengen yedi studentke nisbeten toplaşuv başlandı.
Qırım.Aqiqatqa studentler haber etkeni kibi, olarnı mart 30 künü Aqmescitniñ Vorontsov bağçasında politsiya yaqaladı.
«ATR telekanalına destek videosını çıqarğanımız içün mahkemege çağırdılar. Sutdentler Aqmescit bağçasında toplandı, amma video çıqarmağa başlağanda, bir yaqtan politsiya hadimleri kelip çıqtı. Yaşlar başta ketecek edi, amma soñ ğayeni soñuna qadar amelge keçirmek içün qaytıp keldiler. Politsiya olarnı yaqalap, bölükke ketirdi, mında 3 saatten ziyade tuttılar», – tarif ete QMPU studenti Elvina.
«Aqlarımıznı oqup bermediler, ruhiy basqı yapıldı», – dedi qız ve işbu areketlerni «insan aqları üzerinde horlav» olaraq adladı.
Studentlerni «qanunsız mitingniñ keçirilmesinde» qabaatlaylar.
Adliyeci Cemil Temişev toplaşuvnıñ başqa künge keçirilmesini soradı. Onıñ malümatına köre, yedi talebeni de ayrı maküm etecek olalar.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavı toqtaldı. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından yayınlav izniniñ berilmemesidir.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.
Qırımtatar matbuat vastalarından Rusiye qaydını yalıñız rus tilinde basılğan «Golos Krıma» gazetası aldı. Neşirde aytılğanı kibi, gazeta endi 6 biñ nusha ve «Golos Krıma New» serlevası ile çıqacaq.


text:
Semena qabaatlanğan olaraq tanıldı, mahkeme endi bu sene başlanmaq mümkün – advokat
Qırımlı ıjurnalist Nikolay Semenanıñ işi boyunca malümatlar Yañı yılğa qadar mahkemege teslim etilecektir. Dekabr 7 künü oña, onıñ qabaatlanğan şahıs olaraq celp etilgeni aqqında qararnıñ soñ tariri berildi. Taqiqatçı ilân etti ki, 8 dekabrden başlap, işniñ malümatları ile tanıştırıp başlaycaqlar. Bunı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında 7 dekabrde Qırımlı advokat Emil Kurbedinov bildirdi.
Qoruma tarafından bir sıra muracaatlar seslendirilgen edi.
«Bizim bügün körgenimizden ayta bilem ki, Nikolay Semena mahkeme ögünde Rusiyeni, Putinni ve onıñ rejimini bilhassa nefret etken insan olaraq kösterilecek. Bizim iç bir hayalımız yoq, er alda qabaatlayıcı qarar alınacaqtır. Yapıla bilecek bir tek şey – cemaatnıñ basqısı ile bu işniñ sapıqlığı sebebinden, oña ceza olaraq sadece şaqtlar ile serbestlikten marum etilmesi tainlenmek mümkün. Şimdi uquq qorçalayıcılar jurnalistni kerçekten apiske oturtacaqlarını tüşünmeyim», – dedi Kurbedinov.
Advokatnıñ sözlerine köre, yaqın zamanda qoruma tarafı işniñ malümanlarını talil etecek, «olar şimdi 6 cıltqa toplanılğan, er birinde 250 saife. Bundan soñ qorumanıñ belgileycek yolağı işlenilecek».
Baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.
Nikolay Semenanıñ advokatları, Halqara ve Avropa jurnalistleri Federatsiyası, em de OSCE ifade serbestligi meseleleri Temsilcisiniñ ofisi, FSBge muracaat etip, onı Qırımdan tedaviylenmesi içün yibermege çağırdı, lâkin müsbet cevap şimdige qadar daa berilmedi.
Qırım.Aqiqat multimedia haber platforması – Rdio Svobodanıñ ukrain muarririyeti tarafından meydanğa ketirilgen leyhadır, onıñ işini Qırımlı jurnalistler 2014 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri Rusiyeniñ işğaline oğrağan oğrağañ soñ teşkil ettiler.
Noyabrniñ soñunda Qırım jurnalisti Nikolay Semena Pavel Şeremet adına mukâfatnen taqdirlendi. Amma onı Brüsselge kelip almağa imkânı yoq, çünki Qırımdan çıqması yasaq etile


text:
BAQ: Siriyada Resey bazası atqılanıp, äskeri wşaqtar qiradı
Siriyadağı Reseydiñ Hmeymim äue bazasında 31 jeltoqsan küni minometten atqılaudan kem degende jeti äskeri wşaq zaqımdanıp, isten şıqqan. On şaqtı äskeri qızmetker jaralanğan. Bwl turalı äskeri jäne diplomatiyalıq ortadağı derekközderine silteme jasağan reseylik «Kommersant'» gazeti habarladı. Jaralanğandardıñ siriyalıq, ya reseylik äskeriler ekeni aytılmaydı. Resey qorğanıs ministrligi äzirge bwl aqparatqa kommentariy bermedi.
Basılım aqparatına qarağanda, atqılaudan tört Su-24 bombalauşı wşağı, eki Su-35S istrebiteli men bir An-72 äskeri jük wşağı isten şıqqan. Bazanı radikaldıq islamşıldar atqıladı degen boljam bar. Hmeymim bazası Siriya ükimet äskeriniñ tılında ornalasqan.
Reseylik BAQ pen resmi twlğalar bwğan deyin bazanıñ 31 jeltoqsan emes, 27 jeltoqsan küni atqılanğanın habarlağan. Ol kezde adam men äskeri tehnikanıñ zardap şekkeni aytılmağan edi.
Bwğan deyin Resey qorğanıs ministrligi Siriyada 31 jeltoqsanda äskeri tikwşaq apatqa wşırap, eki wşqışı qaza tapqanın moyındağan bolatın. Resmi aqparatqa qarağanda, tikwşaq tehnikalıq aqaudan apatqa wşırağan.
11 jeltoqsanda Hmeymim äue bazasına Resey prezidenti Vladimir Putin barıp, ol jerde Siriyadan Resey äskeriniñ negizgi böligi şığarılatının jariyalağan.
Jeltoqsannıñ soñında Resey qorğanıs ministri Sergey Şoygu elden Resey äskerileriniñ negizgi böligi şığarılatının jäne Hmeymim men Tartustağı äskeri bazalarda twraqtı äsker qwrılatının habarlağan. Reseydiñ Siriyada qanşa äskeri küşi barı jäne qanşa şığınğa wşırağanı turalı resmi mälimet äzirge joq. BAQ-tıñ mälimetinşe, 2017 jıldıñ özinde ğana Siriyada kem degende 40 reseylik äskeri qızmetker qaza tapqan. Azat Europa / Azattıq radiosı