text:
Änel Ärinova – KeshYou tobınıñ burınğı müşesi. Änşi ğana emes, baqıttı jar, ayawlı ana. Änşiniñ Ïmran esimdi bir jarım jastağı ulı bar. Änşi öziniñ ana rölin atqarıp kele jatqan osı waqıttağı bala tärbïesine qatıstı täjirïbesimen bölisti.
1) Köpşilik balalardıñ ata-anası ne istese, sonı qaytalaytının oylay bermeydi. Sol sebepti de sizdiñ öziñizdi qalay ustaytınıñız, otbasında qalay qarım-qatınas jasaytınıñız, ata-anañızben qalay söylesetiniñiz, qanday sözderdi jïi qoldanatınıñız öte mañızdı. Bäri mañızdı! Kişkentay balanıñ bärin öz jadına jazıp otırğanın umıtpaw kerek. Sondıqtan da ata-analar balasına ülgi-önege körsetw üşin eñ aldımen öz-özderin tärbïelewi tïis.
2) Men jumsaq anamın. Balama söyley qalğanda «tättim meniñ», «ulım» degen sözderden bastaymın.
3) Biz jaña kündi ünemi josparlaymız. Men Ïmranğa «Ulım qazir ekewmiz tañğı asımızdı işemiz, sodan keyin oynaymız» degen sïyaqtı ne isteytinimizdi aytıp otıramın. Ïmran özin ne kütip turğanın, ne isteytinimizdi aldın ala bilip otıradı.
4) Balañızdıñ kez-kelgen jasta, tipti dünïege endi kelgen sätinde bolsa da aqıl-esi bar ekenin este ustañız. Onımen ülken adam sïyaqtı aralasıñız. Ol esin bilip, suraqtarı köbeygende suraqtarın jawapsız qaldırmañız. Onı tıñdap üyreniñiz. Äytpese «ne ekseñ sonı orasıñ» demekşi, keyin ol öziñizdi de tıñdamawı mümkin.
5) Men ata-analardıñ jumıstan şarşaytının, uyqısı qanbaytının jaqsı tüsinemin. Biraq eşqaşan awzıñızdan şıqqan sözge saq bolwdı umıtpañız. Balanıñ közinşe urıspañızdar. Keyde üydiñ jumıstarınan qolım tïmey jatatın sätter boladı. Biraq bunı balağa tüsindire almaysız ğoy. Munday kezderi men bar jumısımdı tastap, balamnıñ soñınan eremin. Ekewmiz swret salamız, kitap aqtaramız, qalam-qarındaştı laqtırıp oynaymız. Sebebi men üşin jumıs emes, ulım mañızdı.
6) «Osılay istemeseñ men seniñ jaqsı körmeytin bolamın» degen sïyaqtı sözderdi, oqïğalardı jïi köremin. Anasınıñ balasına bulay aytqanı mülde durıs emes dep oylaymın. Meniñşe bul ülken qatelik. Ulım Ïmran meniñ özin qanday jağday bolsa da jaqsı köretinimdi, qoldaytınımdı jäne onıñ jağında bolatınımdı ärdayım bilse deymin.
7) Balamnıñ özi twralı bağası men üşin öte mañızdı. Sebebi onıñ özi twralı pikiri jaqındarınıñ sözinen qalıptasadı. Ol äli söylemeydi. Biraq öskende bizdiñ maqtawımız jadında qalsa deymin. Biz ünemi onıñ qanday jaqsı, aqıldı, meyirimdi bala ekenin aytıp otıramız.
8) Bizdiñ klasta törttik bağa alsa jılaytın ul bolatın. Ata-anaları «bärinen üzdiksiñ» dep qulaqtarına quyıp tastağan balalar da boldı. Biraq ol balalar sayıstarda jeñilip qalsa qattı küyzeletin. Men özimniñ ulıma «sen bärinen üzdiksiñ» dep qulağına quymaymın. Men oğan bärimizdiñ ärtürli ekenimizdi tüsindiremin. Men ulımnıñ özi istegen isine qwanıp, läzzat alğanın, soğan qanağattanğanın qalaymın.
9) Birde mağan älewmettik jeli arqılı «Ïmranğa ursıp, jazalap, urasızba?»-degen suraq qoydı. Balalarğa urswdıñ, uyaltwdıñ, jazalawdıñ qajeti joq dep oylaymın. Bul jaqsılıqqa aparmaydı. Tek balağa är närseni tüsinikti qarapayım tilmen tüsindirw kerek.
10) Balamnıñ öz oyınıñ mañızı bar ekenin jäne meniñ oğan qulaq asatınımdı bilgenin qalaymın. Sol sebepti men oğan ärkez tañdaw beremin. Tamaq bolsın, kïim bolsın özine tañdaw jasatamın. Tamaqtanar aldında «Balam irimşik jeysiñ be älde yogwrt işesiñbe?»-dep mindetti türde suraymın. Ulımnıñ äli tili şıqqan joq. Biraq ol ne qalaytının ımmen tüsindire aladı. Aldında turğan astan qalağanın özi alıp jeydi. Sırtqa şığarda da men odan qanday kïim kïetinin suraymın. Birde ol men kïgizgen bas kïimdi kïmey, şkaftı aşıp, beysbolkasın özi alıp kïdi. Men qattı tañ qaldım. Balağa qataldıq tanıtpay, osınday sözderdi qoldanw qajet dep oylaymın.
11) Keyde Ïmrannıñ meni estip turmağanın bayqaymın. Onday kezderi köñilin awdarw üşin men onı qolınan jetektep üyge nemese basqa jerge alıp ketemin.
Derekköz: comode.kz
Kommentarïï


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından teşkil etilgen Qırım vatandaşlıq qamaçavı Qırım etrafındaki vaziyetni deñiştirdi, em qıtaiy Ukrainada, em Qırımnıñ özünde, dep tüşüne ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ muavini, Qırım qamaçavı boyunca aktsiya matbuat hızmetiniñ başı Ayder Mujdabayev.
Bu aqta o Radio Svoboda efirinde bildirdi.
«Ukrainada, akimiyet pıtaqları tarafından deşetli qarşılıq olğanına baqmadan, menimce, Qırım meselesi birinci yerlerge qayttı. Onı şimdi körmemezlikke urmağa olmay. «Federal Qırım okrugı» ile muqavelelerniñ imzalanuvı aqqında, Qırımdan elastınıñ keçirilmesi aqqında sualler meydanğa çıqtı, Qırım o qadar şeyni qullanmağan edi, oña «qara teşik»ke kibi ne qadar şey kirip, soñra Rusiyege ketti. Yani bu ticariy mevzunı artıq inkişaf etmege imkân yoq. Ukrainada olğanı budır», – dep añlattı Mujdabayev.
Aytqanı kibi, şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırımda qamaçavnıñ rolü büyük oldı, Mujdabayevniñ fikrine köre, bu andaki akimiyetniñ çaresizligini kösterdi. Fikrine binayen, Qırım Rusiye başı Sergey Aksenov ve federal akimiyeti arasında yüz bergen soñraki ziddiyet bunı tasdiqlay.
«Anda Aksenovnı tayinlegen isnanlarnıñ Aksenovnıñ özü ile davalaşqanında körüne. Mına sizge eki misal, Meclis sentâbr 20 künü başlağan qamaçavı memuriy sıñırnıñ em o, em bu tarafında vaziyetni deñeştirdi», – dey Mujdabayev.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
27 Mayıs 2015 Çarşamba
Çetel qırımtatar edebiyatı vekili Memet Vani Yurtsever
Mayıs 27, 2015 2015_3, Aliyev Yusuf, Edebiyat ve tenqit No comments
Gittim, gidiyorum, gitmek isterim,
Er türk ocağında tütmek isterim,
Ceddemin keçtigi keniş çöllerde
Onıñ devesini gütmek isterim.
Babamdan diñledim, dedem kim edi?
Kimlerge düşmüş, kimlerge qalqmıştı,
Geçmişin qaranlıq ülkelerinde
Angi ocaqlarda ateş yaqmıştı?
Qurduğı ocaqlar, yaptığı yurtlar,
Angi bir bayğuşlara mesken olmuştır?
O şahin yigitler, gurbuz erlerden
O yurtlarda şimdi kimler qalmıştır?
O tütün ocaqlar, o yeşil çöller,
Niçün tütmez olmuş, niçün solmuştır?
Yigitsiz boş qalan güzel yurtlara
Nereden gelmiş de bayğuş dolmuştır?
O adsız - hesapsız davar sürüsi
Angi canavara qurban olmuştır?
Dedemin kunaylan atlar qoşturan
Meydanlar kimlere meydan olmuştır?
Gittim, gidiyorum, baqmaq isterim,
Sönen ocaqları yaqmaq isterim.
Geçtigim yerlerde er yigit içün
Şiirimden bir çelenk yapmaq isterim!
Şevqiy Bektore.
Men öz yazımnı büyük Şevqiy Bektoreniñ bu nazm satırları ile başlağanımnıñ sebebi, mezkür mısralarda seçip alınğan mevzuğa ait aenkni körmek, sezmek mümkündir. Yani, şiirdeki lirik qaraman Türk iliniñ o qaramanane tarihiy keçmişini ve artıq bir tamam harabege çevirilgen bugünni üzerinde fikir yürüte. Ebet, eserde bu facianıñ sebepçisi kim olğanı añılmasa da, onıñ er bir satırında çarlıq Rusiyeniñ kölgesi duyula.
Elbette, eger biz zengin çetel qırım milliy edebiyatınıñ qalem ustaları tarafından yaratılğan eserlerge diqqat etsek, bularnıñ ekseriyet qısımında doğrudan-doğru çarlıke Rusiyeniñ cinaiy siyaseti ve onıñ deşetli aqibetleri körüne.
Epimizge belli ki, er bir edebiyatnıñ temelini halq ağız yaratıcılığı teşkil eter.
İşte, çetel qırım milliy edebiyatnıñ mirası da çetel qırımtatar halq ağız yaratacılığı üzerine qurulmıştır. Söylemek istegenimiz şu ki, bu folklor numunelerinde bile, çarlıq Rusiyeniñ kölgesi bar. Meselâ:
Derya tolu parahod, ey yar, tatar halqı, aytır da ağlerim,
Tatarnı yurttan ayırğan, ey yar, qazaqnıñ polkı, aytır da ağlerim.
Qaldı çızma astında, ey yar, babaylar qabri, aytır da ağlerim.
Bunı körgen bayğuşnıñ, ey yar, qalmadı sabrı, aytır da ağlerim…
Yahud:
Yalvarıp qıralğa, tüştik fiğanğa,
Sözümiz geçmedi sarı İvanğa.
Derdi hicret ile oldıq divane,
Fena muşkul oldı alı Qırımnıñ!..
İşte mezkür satırlar daa demiçik söylenilgen fikirlerge açıq - aydın misal ala bilir.
Yabancı illerde doğmuş olğan bu folklor numunelerini yüzlerle-biñlerle misali bardır. Örnekler esasen 1783 senesi Rusiye tarafından Qırımnı basıp aluv sayesinde muhacirlik yollarında doğmuş halq edebiyatı eserleridir.
Ket-kete, çetel qırımtatar folklorı ile bir sırada Memet Niyaziy, Müstecip Ülküsal, Cafer Seydamet, Çorabatır, İsmail Ziyadin, Halil Qırımlı, Abdullah Faiq, Memet Sevdiyar, Altay Kerim, Buğra Alpgeray, Cınğız Dağcı… kibi onlarca qalem ustası, şair ve nesirci doğdı. Onlarnıñ episi Qırımnı ve Qırım evlatlarını anlatmaq, yarımadada qadimiy halqnıñ faciası urğulana.
Meselâ, Cafer Seydametniñ "Nurlu qabirler" kitabındaki eserlerniñ cümlesinde fikirimizni tasdıqlağan delillerge rastkelemiz. Mezkür eserdeki ikâyelerniñ er birisi o ya da bu devir ile, o ya da bu tarihiy vaqia ile bağlıdır. Cafer Seydamet Qırımnıñ tarihiy saifelerinde iz bıraqqan milliy şeitler aqqında, yani çarlıq Rusiye ile küreşken büyük simalarımız - ecdatlarımıznı añlatmaqta. Vatan içün, millet içün, halq içün elâq olan - şeit olğan zatlarıñ qabirleri üzerinde bitmez tükenmez ilâhiy nurlar olğanı ifadelenir. "Nurbike", "Antlı qurban", "Cesürler mezarlığı", "Molla Nurulla", "Mubarek çoban", "Şeit askerler mezarlığı" ve diger eserlerniñ episinde ebediyyetke köçken "mubarek nurlarnı", "ilâhiy nurlarnı" köremiz. Çünki eserlerde tasvirlengen qabirleriñ er birinde yatqan qırımtatarı çarlıq Rusiyesi qarşısında bergen ayat-memat küreşinde millet aşqı ile, doğmuş Vatan aşqına qurban ketken. Yazıcı işte bu noqtai nazardan yanaşıp, eser qaramanlarınıñ obrazlarını aça, olarnı olğanı kibi tasvirley.
Meselâ, yazıcınıñ mirasından alınğan tek bir eser üstünde, yani "Murat baba" ikâyesi üzerinde toqtayıq.
Cafer Seydamet mezkür eserinde XVIII asırnıñ ilk yarısında meydanğa çıqqan bir tarihiy vaqiağa muracaat eter. XVIII asırnıñ otuzıncı seneleri rus ordusı, daa doğrusı Minih komandanlığı altındaki ordu Qırımğa kire (1736). O devir Qırım hanı Qaplan Giray bütün ordusı ile İran seferinde edi. Minih yolbaşçılığındaki ordu bu fursattan faydalanıp, Qırımnı basa.
Cafer Seydamet bu deşetli tarihiy vaqianı cesür, qorqubilmez, vatanperver bir qaraman-tip vastası ile Murat isimli tarihiy simanı ifadeler. Bu sima, türk qavmine, ozellikle bir qırımlığa ait olğan vatanperver, milletperver, cesür bir tipni çıza.
Eserde, Murat baba kureşecek er bir adamnı – qırımtatarnı öz etrafına toplay.
Bularnıñ qalplerinde sabitleşen milletperverlik, vatanperverlik duyğularını daa ziyade uyandırıp, ruhlandırıp, duşmanğa qarşı nefret doğurtta. Soñra da soydaşlarını muqaddes küreş meydanına çıqara.
Yazıcı tarihiy qaramanını büyük bir ğururnen şöyle tasvirley:
"Eñ ögde, ortada beyaz atı üstünde, sararğan yüzü ve şahin baqışları ve elindeki qılıçınen Murat ağa ileriley ve gür sesiyle:
- Aydı, batırlar! Namus oğruna! Yurt aşqına! – die bağırır, halqnı eecanlandıra….
Murat Batır duşmana qarşı çıqıp, qan verip can alıp, arslan kibi küreşip, aqibeti qaramanlarca elaq ola…".
Çetel qırımtatar edebiyatınıñ ğayrı büyük vekilleri de, olsun Memet Niyaziy ya da Cınğız Dağcı, Çorabatır yahud Memet Vani Yurtsever… cümlesiniñ icadlarında çarlıq Rusiye kölgesiniñ aksini köremiz.
Meselâ, Memet Vani Yurtseverniñ eserleriniñ ekseri qısımlarında yuqarıda söylengen fikirleri tasdıqlaycı delillerge rastkelirmiz.
Memet Vani Yurtsever, türkiy halqlarnıñ özeklerinden biri olğan qırımtatarlar arasında milliy ruhnı yükseltken pesa, ikâye, hatırat ve maqaleler yazdı.
Elbette, yazıcınıñ "Süyümbike" ve "Sönmeyyen ateş" pyesaları, "Kökkoz bayar" ve "Hayatım" mensur eserleri onıñ insan olaraq zengin bir edebiy mirasqa saip olğanını ve ayrı bir yerge ait olğanını köre bilemiz.
Memet Vani Yurtseverniñ icadında yer alğan "Sönmeyyen ateş" pyesasına diqqat bereyik. Bu yerde XIX asırnıñ ortalarında Qırım qaderine tüşken bitmez-tükenmez bir facialardan yalıñız bir levha kösterilgen.
Qırım Rusiye tarafından basılıp alındığına seksen yıl oldı. Çarlıq Ukumeti qırımtatarlarına qarşı (nüfus sayısını azaltmaq içün) türlü aynecilikler tapa ve ömürge kerçire. 1854 senesi başlağan Aqyar cenki manaçığı ile qırımlılar qabaatlanıp aşağılandılar. Halqıñ bir qısmı Rusiyeniñ kenar mıntıqalarına, bu cümleden Sibirge sürülür. Soñu körünmegen bu zorluqlar sayesinde Qırım halqı Vatanı terk etüv, köçlerge mecbur qalır. Önbiñlerce, yuzbiñlerce qırımtatarı perişan bir alda Osmanlı topraqlarına (Türkiyege), Romaniyağa, Bulğaristanğa ve diger memleketlerge köçe.
İşte, Memet Vani Yurtseverniñ "Sönmeyen ateş"indeki vaqialar da XIX asır ortalarında yaşanmaqta. Pyesada tasvir etilgeni kibi, Qırımnıñ Canköy şeerine yaqın olğan Oyrat köyünden köçmek içün azırlıq körgen qırq hane arasında Kerimcan Qorqmaznıñ da ailesi bar. Kerimcannıñ babası Demircan ve emcesi Alim Qorqmaz rus akimiyeti tarafından "Vatan haini" tamğasını taşıp Sibirge sürüle ve o yerde elâq olurlar. Kerimcan Qorqmaz da babası, emcesi, soyu, yurtdaşları kibi vatanperver, milletperver şahstır. Halqını ve öz yurdunı çın yürekten sevgen, aqsızlıqqa qarşı isyan etken imanı erinde bir qırımtatarıdır.
Pyesa qaramanı Kerimcan baba yurdundan ketecegine çoq azap çeker, velâkin artıq Qırımda da qalamaz. Çünki özi de zaten Qorqmazlar soyunıñ soñki pıtağıdır. Soyunı, adını-neslini devam ettirmek içün mıtlaq başqa topraqlarğa köçmeli. Kerimcan Türkiyeni seçe.
Kerimcan Qorqmaz refiqası Ayşe hanım ile beraber Türkiyege köçüv azırlığıgı yapar – er şeyni azırlarlar. Pyesanıñ 1-nci sahnesinde bu mesele şöyle beyan olunır:
Kerimcan. Er şey azır. İnşallah yarın yolğa çıqarıq. Evden çıqmazdan evel ocaqtaki ateşni eyica yaqmaqnı unutma.
Ayşe. Ebet, ocaqtaki ateşimiz sönmemeli. Amma ne yazıq ki, sönecek.
Kerimcan. Qasvetlenme, Ayşe. Mangalğa ocaqtaki ateşimizden biraz alırıq, yolda söndürmemege ğayret eterik. Varacağımız Aqtopraqta, İnşallah biz de bir ev saibi olur ve orada ocaq ateşimizni iç söndürmeden yaqarmız…
Pyesanıñ 16-ncı sahnesinde ise, Ayşe hanımıñ altmış yaşındaki dayısı Selâmet ve Kerimcan arasındaki sözlerde yuqarıdaki fikir daa ziyade quvetlenir.
Selâmet. A-a-a… Aqlımda eken söyleyim. Keterken ocaqtaki ateşiñizden biraz olaraq yanıñızda alıp ketmekni unutmañ!..
Kerimcan. İç unutırmızmı!.. O ateş yüreklerimizdeki ateşniñ milliy aşqımıznıñ, Vetanğa olğan sevgimizniñ bir temsilidir. Qırımtatarlarınıñ yüreklerindeki ateş babadan evlâtqa ep yana-yana keçip keldi, iç sönmedi. Bundan soñ da iç sönmeycek, ep yanacaqtır!..
İşte, Kerimcan Qorqmaznıñ tili ile pyeyesanıñ esas ğayesi açılır ve eser qaramanıñ özüne has milliy çizgisi kösterilir. Yani, çarlıq Rusiye akimiyetiniñ, soñra da sovetler akimiyetiniñ qırımtatarlarına nisbeten tuttuğı yaman niet siyasetleri devam edemeycek, qırımtatarı sönmeycek – qaybolmaycaq. Türk qavminiñ pıtaqlarından biri sayılğan qırımtatar milleti ebediydir ve mengüdir.
Ebediyyette yeri olğan yanı muqaddes ğayeni Ramazan Aytan, Server Turunçı, Fikret Qırımlı, Necip Hacı Fazıl, Enver Mamut, Nevzet Yusuf, Memedemin Yaşar, Güner Aqmolla kibi çetel qırımtatar edebiyatınıñ ğayet etenekli yüzlerce aydın vekilinde körmek, sezmek, duymaq mümkündir. Albu ki, asırlarnıñ zorluqlarında pişkinleşken qadimiy ve aynı zamanda daima genç olğan türk qavminden birisi - qırımtatarlarınıñ tipik bir misalidir. Yani iç bir ölçü ile ölçünemez milliy çizgidir.
Bugün Londrada yaşağan sayğılı Cınğız Dağcı nıñ işte bu incileri de - nazm satırları da söylengen cemi fikirlerge açıq-aydın misal ola bilir:
Qalbimde hurriyyet ateşi yanar,
Beriñiz atamnıñ qılıçın maña!
Atımnı süreyim qanlı meydanğa,
Beriñiz atamnıñ qılıçın maña!
Beriñiz! Qudretli deryadır göñlüm,
Türkistan yoq diye bağırğan o kim?
Qanını sevgen küreşçi bir türkim,
Beriñiz atamnıñ qılıçın maña!
Beriñiz tökülgen qanğa qan içün,
Günahsız yurtumda ölgen can içün.
Keçmiş ve kelecek nam ve şan içün,
Beriñiz atamnıñ qılıçın maña!
Qalbimde hurriyyet ateşi yanar.
Beriñiz atamnıñ qılıçın maña!
Atımnı süreyim qanlı meydanğa,
Beriñiz atamnıñ qılıçın maña!..
Edebiyat:
1. Abdulvaap N. Krımskiye tatarı öbşçestvenno-politiçesköy i külturnoy jizni Osmansköy imperii. // Nauçnıy bülleten. – 2003. – №3
2. Aliyev Yu. Çetel qırım milliy edebiyatına bir nazar. // Simferopol. – 2007.
3. Aliyev Yu. Literatura krımskogo zarubejya. // Simferopol. – 2007.
4. Vozgrin V. İstoriçeskiye sudbı krımskih tatar. // Moskva. – 1992.
5. Özenbaşlı A. Qırım faciası. // Yıldız. – 1992. - №1; 2.
6. Qırımer C. Nurlu Qabirler. // Ankara. – 1991.
7. Qurtümerov E., Üseinov T., Harahadı A. Qırımtatar hicret edebiyatı. // Simferopol. – 2002.
8. Qandım Yu. Hatıralarda Cınğız Dağcı.// Simferopol. – 2000.
9. Yurtsever M.V. Kökkoz bayar.// Emel. – 1972. - №71.
10. Yurtsever M.V. Bir avuç topraq. // Emel. 1982. - №128.
Yusuf Aliyev


text:
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ sabalıq efirinde Qırımdaki qanunsız qazmalar aqqında söz yürsetile. Qırımlı arheologlarnıñ qorulğan zona olğan Arteziannen bağlı narazlıqlarına baqmadan, o yerde qum ocaqları açılmağa başladı. Ayrıca faal qazma işleri Keriç köpürü qurulğan yerde ve «Tavrida» trassası tüşecek yerlerde de devam ettirilmekte. Qurucılıq sebebinden nice arheologiya abideleri mahv etildi? Rusiye arheologları Qırımda yapqan işleri içün mesül tutulacaqlarmı?
Bu hususta alıp barıcı Sergey Mokruşin Ukraina İlmler Milliy Akademiyası arheologiya İnstitutınıñ hadimi Vyaçeslav Baranovnen ve Ukraina medeniyet naziriniñ yardımcısı Tamara Mazurnen subetleşe.
Qırım.Aqiqat Radiosı iş künleri saat 8:35 ve 18:30 AM –549 kHz frekansında, FM-diapozonında 100.7 MHz frekansında yayın yapıp, Qırım.Aqiqat saytında çıqmaqta.
Qırım sakinleri efirge 8 800 100 69 26 telefon vastasınen bedava telefon ete bile ya da Krym_radio@rferl.org adresine mektüp yazabileler.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Qırım İçki siyaseti, informatsiya ve rabıta nazirligine itaat etip çalışqan «Pervıy krımskiy» telekanalınıñ hadimlerine tölenilgen maaşlar eksildi. Bunı Qırım.Aqiqatqa kanalnıñ hadimlerinden biri tarif etti.
«Evel aylıq maaşı orta esapnen 20-25 biñ ruble etrafında olsa, şimdi – 15-17 biñ ruble. Bonuslar artıq berilmey», – dedi subetdeşimiz.
Telekanal hadiminiñ sözlerine köre, idareciler maaş eksilmesiniñ sebeplerini añlatmadı.
İşğal etilgen Qırımda eki yıldan ziyade çalışıp, Rusiye tarafdarlarınıñ malümatını qırımtatar tilinde yayınlağan «Millet» telekanalında da aylıqlar eksildi. Bu müessiseniñ hadimlerinden biri maaşlar orta esapnen 50% qısqartılğanını bildirdi. Hadimlernin bir qısımı «Millet» TV kanalını terk etti.
Kreml tarafından tain etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ fermanı ile 2015 senesi aprel 22 künü «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası» kârsız ayrı teşkilât meydanğa ketirilgen edi, onıñ adı «Millet» ve «Vetan sedası» radiosı oldı. Avgust 28 künü Roskomnadzor bu teşkilâtqa yayınlav içün litsenziya berdi. 2015 senesi sentâbr 1 künü «Millet» telekanalı deñeme şekilinde yayınlarını başlatqan edi.


text:
Apple 2019 jılı öziniñ elektromobïlin şığarwğa nïetti, - bul twralı TASS aqparattıq agenttigi xabarlaydı.
Amerïkalıq Wall Street Journal basılımınıñ mälimetterine qarağanda, Apple korporacïyası öziniñ jeke elektromobïlin şığarw üşin jumıs küşin ulğaytıp jatır. Kompanïyanıñ mamandarı öndiris mümkindikterin saralaw üşin bir jıldıñ işinde zerttew jürgizip, onday kölikti şığarwdıñ qanşalıqtı tïimdi bolatının baqıladı. Osınday maqsatta olar Kalïfornïya ştatındağı şenewnikterden keñes aldı.
"Aqırı Apple elektromobïldi jasaytın mamandarınıñ sanın üş esege arttırwdı şeşti, burın olar 600 adam bolğan. Bul jobağa "Tïtan" degen ataw berildi. Sonımen qatar, korporacïya jürgizwşisiz kölikterdi jobalawşı sarapşılardı jumısqa aldı, alayda, basılımnıñ mälemetinşe, birden jürgizwşisiz jüretin kölikterdi şığarw josparda joq", - delingen agenttiktiñ jarïyalanımında.
Kommentarïï


text:
Harmonika
Harmonika yä iren ğarmunı - kompakt kesäle tınlı muzıkal qoral.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kristian Fridrix Lüdvig Buşman tarafınnan 1821 yılda uylap tabıla. Harmonikanıñ berençe ürnäge – Könçığış tın organı. Tınlı organnar häm harmonika "telçekle" qorallarğa qağılalar. Berençe tapqır Könçığış tınlı organ Awrupağa Qıtaydan 18 yöz urtalarında kilgän. Bu qoral 17 törle ülçämle bambuk köpşälärdän torğan. Här köpşädä munştuklärgä berketelgän baqır telçelklär urnaşılğan. Buşmannıñ aura digän 15-tişekle plastin küreneşle dönyada berençe harmonika kamertonğa bigräk oxşağan. 1826 yılda Rixter isemle Bohemiale 10-tişekle häm 20-telçekle harmonikanı eşläp çığarğan. Här tişektä sulış alu häm çığaru öçen ayırım telçek urnaşılğan. Bu küreneş standart bulıp taralğan. Almança bu qoral Mundharmonika atala başlağan. 1857 yıldan harmonikalarnıñ iñ ere eşläp cığaruçı Matthias Hohner nigezlägän şirkäte sanala. 1862 yılda Hohner Amerikannarnı harmonika belän tanıştırğan. 1879 yılda Hohner yılğa 700.000 qoral çığara. 20 yöz başlarında yılda 5 million harmonika çığa inde. Berençe Bötendönya Suğışı waqıtında Alman şirkätläre harmonikanı doşmannar arasında tarata almıy. Mäsälän, Frantsiä öçen "l'Epatant" häm "La Marseillaise" modelläre, Anglia öçen "King George" häm "Alliance Harp", Meksika öçen "El Centenario" h.b. Üz soldatlarğa "Kaiser Wilhelm" kebek harmonikalar da taratalar. Harmonikanıñ berençe audioyazmalar 1920 yıllarda yasalğan. Böyek Depressiä çorında bu qoral AQŞnıñ tönyaqtan başqa öleşlärenä säyäxät itkän. Çikago şähärendä Afroamerikannar mädäniätendä ul zur öleş alğan. Monda ul Mississippi saksofonı bulıp yörgän. Bu xäldä harmonikada orkestr akkompanimentı belän başqarğannar. 1950 yıllarda rock-n-roll harmonikalarğa yaña tormış birä. Xäzer bu qoral törle muzıkal' yünäleşlärdä qullanıla.
Statistik mäğlümätlär buyınça Amerikada 40 million keşe häm Kanadada da 5 million keşe bu qoralda uyniy. Harmonikanı törle stillärdä qullanıp bula: klassik, jazz, blues, rock yä xalıq köyläre (mäsälän, kantri). Törle tellärdä harmonika başqaça dip atala: Almança ul Mundharmonika, Fransuzça harmonica a bouche, İtaliança armonica a bocca, İspança armonica, İnglizçä - harmonica, mouth organ, French harp, harp.
Tözeleşe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qoral nigeze ike plastin, plastinnärdä telçelklär urnaştırila. Bu ike plastin korpusta urın ala, korpusnı ike qapqaç yaba. Här plastindä törle ülçämle tişeklär bar, alar östennän ber oçqa telçeklär berketelälär. Hawa ağımı, korpusqa yä korpustan yünältelgäç, telçeklär östennän yöri häm anlarnıñ vibrasiä yasıy. Läkin harmonika tawışları – telçeklär tawışları tügel. Telçek häm tişek qırıyı arası bik keçkenä. Qaltırawçı telçek tişekkä kilgäç, tişektäge hawa ağımnı tuqtata. Tişektän kilgär, telçek hawağa qabat yul birä. Dimäk, harmonika tawışı – tuqtatılğan hawa ağımını çığarılğan tawış. Tawışnıñ yışlığı telçek qaltıru yışlığına bäyle bula. Harmonikada tawış köçäymi: rezonator yuq. Tawış korpus materialına bäyle dilär, läkin ayırmasın täcribäle belgeçlär genä añlıylar.
Harmonika törläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Diatonik harmonikalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Diatonik harmonikalarda diatonik köyläneş genä bar. (mäs., C D E F h.b), şundıy harmonika yarımtonnar çığara almıy. Diapazonı 3 oktavağa qädär. 3 köylänü dä bar: yalğız, tremolo häm oktav. Här tişektä ike telçek, berençe sulış aluda, ikençe sulış çığuda eşli. Här telçek üz yuğarılıqqa salına.
Ürnäklär: sifer – tişek numerı, () – sulış alu.
Jingle Bells:
5 5 5 5 5 5 5 6 4 (4) 5 (5) (5) (5) (5) (5) 5 5 5 5 (4) (4) 5 (4) 6
Xromatik harmonikalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bu harmonika töre yarımtonnar belän uynarğa mömkinlek birä. Şundıy qoral "Hohner" tarafınnan 1920 yılda täqdim itelgän. İke töre dä bar: solo öçen häm akkompanement öçen. Berençedä yarımtonnar slayder isemle maxsus töymä yärdämendä çığarıla. Slayder korpusınıñ yağında yurnaşqan, slayder'nı basqaç, yarımtonnar buldırıla, başqa xäldä – diatonik tonnar çığarıla. Şundí harmonika diapazonı 2-4 oktava.
Akkompaniment öçen 48-akkordlı harmonika qullanıla. Bu "Hohner The 48 Chord" isemle model dönyada iñ zur harmonika bula. Anda 96 ike iñle tişek, 384 telçek. Ozınlığı – 58,4 cm.
Harmonika satuda[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Harmonikanıñ modelläre häm markaları bik küp: Seydel, Hohner (dönyada iñ populär) (Almanıä), Suzuki, Tombo, Yamaha (Yaponiä), Huang, Leo Shi, Suzuki, Hohner (Qıtay) wä Hering (Braziliä). İñ arzanı – 200 sum, iñ qıybatı - 200$ (Filisko). Xäzerge kön harmonika modlı tormışnıñ atributlardan berse.


text:
Birleşken Milletlerniñ bölükleri ve Jenevadaki diger halqara teşkilâtlar yanında olğan Ukrainanıñ daimiy vekili Yuriy Klymenko Birleşken Milletlerniñ insan aqları şurasınıñ prezidentini işğal etilgen Qırımda Rusiye tarafından yapılğan etnik ayırım aqqında haberdar etti. O, Ukrainanıñ Halqara mahkemede Rusiyege qarşı açtırğan davası aqqında da bildirdi. Bu aqqında diplomatnıñ mart 20-de İnsan aqları şurasında aytqan nutqunda qayd etile.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina Halqara mahkemege muracaat etip, Rusiyeni işğal altındaki Qırımda er angi millet ayırımından vazgeçmege, ukrain ve qırımtatarlarğa siyasiy ve medeniy basqı yapmamağa, em de «qırımtatarlarnıñ qaçırılmasını toqtatmağa ve bugünge qadar qaçırılğan insanlarnı tapmağa» mecbur etecek acele tedbir almağa rica ete.
Yanvar ayında Ukraina Rusiye Terrorizmniñ maliye etilmesi ile küreş halqara konventsiyası ve Er angi millet ayırımınıñ şekillerini yoq etüv halqara konventsiyasını boza dep, Birleşken milletlerniñ Halqara mahkemesinde Rusiyege qarşı dava açtırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Meydanlığına köre memleketlerniñ cedveli
Bu saife meydanığına köre devletler cedvelidir. Cedvelde Birleşken Milletler Teşkilâtı tarafından mustaqil devlet olaraq qabul etilgen devletler, qaplağanlar meydanlarına köre büyükten küçükke doğru derecelendirilgendir. İçki suvlar (göller ve özenler) bu ölçümniñ bir parçasıdır, amma qıta şelfleri ve Antarktidadaki aq iddiaları sayılmağandır.
Dünyanıñ toplam meydanlığı 510 065 284 km². Bu meydanlıqnıñ 70,8 % (361 126 221 km²) suvlar ile, 29,2 % (148 939 063 km²) qara ile qaplıdır.
Bazı memleketlerniñ ale daa kesin olmağan, ya da añlaşmazlıq sebebi olğan vilâyetleri bardır. Bularnen bağlı malümatnı bu maqaleniñ İnglizce versiyasında tapıp olasıñız: List of countries and outlying territories by total area


text:
Golovkïn - Al'vares jekpe-jegi «Qazaqstan» men «Qazsport» telearnalarınıñ tikeley éfïrinde!
17 qırküyek küni Las-Vegastağı (AQŞ, Nevada) «T-Mobile» arenasında orta salmaqtağı WBA (Super), IBO, WBC jäne IBF tujırımdarı boyınşa Älem çempïonı, qazaqstandıq käsipqoy boksşı Gennadïy Golovkïn (37-0, 33 KO) men meksïkalıq Sawl' «Kanelo» Al'vares (49-1-1, 34 KO) arasında köpten kütken jekpe-jek ötedi. Otandasımızdıñ jekpe-jegin «QAZAQSTAN» jäne «QAZSPORT» telearnaları tikeley éfïrde körsetedi. Esteriñizge sala keteyik, Sawl' «Kanelo» Al'vareske qarsı jekpe-jekte Gennadïy Golovkïn orta salmaqta WBA (Super), IBF jäne IBO çempïondıq ataqtarın qorğaydı. Meksïkalıq «The Ring» jwrnalınıñ belbewin bäske tigedi. Otandasımızdıñ bul jekpe-jegin «Qazaqstan» UTA men «Kazsport» telearnası tikeley éfïrde körsetedi. Translyacïyanıñ bastalwı 06:00-de. Birde-bir ret jeñilip körmegen Gennadïy Golovkïn şarşı alañda 37 jekpe-jek ötkizip, 33-in nokawtpen ayaqtağan. Otandasımız 2014 jıldıñ mawsımınan bastap WBA nusqası boyınşa swperçempïon, 2011 jıldan bastap IBO nusqası boyınşa Älem çempïonı, 2015 jıldan bastap IBF nusqası boyınşa Älem çempïonı tïtwldarına ïe. Al, 2016 jılı Sawl' «Kanelo» Al'varestiñ jekpe-jek ötkizwinen bas tartqannan keyin WBC nusqası boyınşa Älem çempïonı atandı. «QAZAQSTAN» jäne «QAZSPORT» telearnaları körsetip kelgen Golovkïn kezdeswlerin telekörermender belsendi türde qoldap keledi. Bul jolı da janküyerler Genanıñ jekpe-jegin asığa kütip, otandasımızğa qoldaw körsetedi degen oydamız! Jeksenbi künniñ negizgi jekpe-jegi – Golovkïn & Al'vares kezdeswin ötkizip almañızdar! 17 qırküyek, 06:00-de tikeley éfïrde!


text:
Qırımğa Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığına bağışlanğan tantanalı tedbirlerde iştirak etmek içün Sergey Narışkin ile Rusiye Devlet Dumasınıñ eyyeti keldi.
Bunı Qırım «Devlet şurasınıñ» saytında bildireler.
Tedbir çerçivesinde Narışkin «Yalta 1945: keçmişi, bugüni, kelecegi» halqara ilmiy konferentsiyasında ve Livadiyada Zurab Tsereteliniñ «büyük üçlük» yetekçileri (Stalin, Churchill, Rooseveltke) adibeniñ açılışında iştirak etecek.
İşbu tedbirler fevral 5 künü Livadiya sarayında keçirilecek.
Qırım toplulığınıñ bu aqta fikri ekige bölündi: bazıları bunı tarihiy vaqia olaraq saya, digerleri – «stalinizmniñ canlandıruvı» dep, qarşı çıqa.
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Yaltada abideniñ qoyulmasını tarik olaraq adladı.


text:
Azattıq: – Soñğı jıldarı Auğanstannan Qazaqstanğa bilim aluğa keletin qazaq jastarınıñ sanı köbeyip keledi. Ol jaqta qazaq otbası köp pe?
Aynuddin Muradi: – Otbasında bes balamız. Qazir ata-anam, bauırlarım twrıp jatqan aymaqta 20 üy qazaq bar. Basqa jerde qazaq bar ma, joq pa, bilmeymin. Bizdiñ atalarımız ötken ğasırdıñ basında Oñtüstik Qazaqstan oblısı Türkistan aumağınan köşken eken. Ötken ğasırdıñ toqsanınşı jıldarı keybir tuıstarımız Qazaqstanğa köşip kelgen, qazir osında twrıp jatır. Al ol kezde Auğanstannan köşpey qalıp qoyğan qazaqtardıñ barlığı – auqattı adamdar boldı. Meniñ şın esimim – Aydın Mwrat. Biraq qwjat toltırğanda jergilikti halıqtıñ tiline beyimdep “Aynuddin” Muradi dep jazıp jibergen.
Azattıq: – Auğanstanda qalğan qazaqtardıñ barlığı auqattı adamdar deysiz. Al Qazaqstanğa köşip kelgenderdiñ äleumettik jağdayı olardan tömen be edi?
Aynuddin Muradi: – Iä, solay bolatın. Qazaqstan täuelsizdik alğannan keyin şettegi qazaqtardı atamekenge şaqırıp, olarğa jer, üy berip jağdayın jasadı ğoy. Sol kezde Auğanstanda orta därejede nemese naşar jağdayda ömir sürip jatqandardıñ barlığı köşip ketti de, malı bar, twrmısı jaqsı adamdar köşpey qalıp qoydı. Mısalı, meniñ äkem de köşpedi. Öytkeni tauda jeke qıstaumız, jüzdiñ üstinde qoy, jılqımız bar. Negizi, Auğanstandağı qazaqtar tek osı maldıñ küşimen ğana ömir sürip otır, odan basqa jwmıs joq. Sondıqtan qazir ondağı jwrt mümkindik bolsa, Qazaqstanğa köşkisi keledi.
Azattıq: – Bwrın mal-däuletin qimay Auğanstanda qalıp qoyğan qazaqtar ne sebepti qazir köşuge beyim?
Aynuddin Muradi: – Bilesiz be, ol jerde az wlt ökilderine memlekettik qızmetke ornalasu qiın. Mısalı, inim ötken jılı oqu bitirdi. Biraq qazir üyde mal şaruaşılığımen aynalısıp jür. Basqa qosımşa tabısı joq. Ekinşiden, Qwndız uälayatı qazir qarulı şayqastar jii qaytalanatın qauipti aymaqqa aynalıp baradı.
Azattıq: – Auğanstanda ärtürli qaqtığıstar men jarılıstar jii bolıp jatadı. Ol jaqta twrğındar özderin qalay sezinedi?
Aynuddin Muradi: – Qwndız – Täjikstanmen şekaralas aymaq. Ol jerde Taliban men DAIŞ ["Islam memleketi" ekstremistik tobınıñ arabşa qısqarğan atauı – red.] küşteri jii orın almastıradı. Şındığına kelsek, ondağı jwrttıñ jartısına juığı oq pen ottıñ ortasında qalğanday jağdayda twrıp jatır. Ol jerde talibandıqtar da, basqaları da bar. Ükimet ol jerde jwmıs istey almaydı. Ötkende Qwndız uälayatı Arşı audanındağı bir mereke kezinde äueden tastalğan bombadan 100 bala qaza taptı. Onan keyin bizdiñ aymaqta on üş policiyanı öltirip ketti. Sol tärizdi oqiğalar jii qaytalanıp jatır.
Azattıq: – Qarulı qaqtığıs, jarılıstar kesirinen qaza tapqan, jaralanğan qazaqtar bar ma?
Aynuddin Muradi: – Qazaqtardıñ qaza tapqanı turalı äzirge estigen joqpın. Biraq osıdan birneşe apta bwrın Qwndızdıñ ortalığında, onda da qazaqtar twratın köşede atıs boldı. Beykünä jandar oqqa wştı. Sol kezde zardap şekkenderi boluı da mümkin. Biraq özim äli ondaydı estimedim. Qazir jergilikti jwrt qalağa, bazarğa barudan, adam köp şoğırlanğan jerde jüruden qorqadı. Öytkeni jankeştiler ädette halıq köp jinalğan orındarda jarılıs jasaydı.
Azattıq: – Qazir Auğanstan qazaqtarınıñ Qazaqstanğa qonıs audaruına kedergi, qiındıqtar bar ma?
Aynuddin Muradi: – Ärine, ondağı qazaqtar atamekenge köşip kelgisi keledi. Biraq ol üşin aldımen twratın orındı anıqtap alu kerek qoy. Mısalı, meniñ Qazaqstan azamattığın aluğa qwjat jinastırıp jürgenime tört ay boldı. Biraq azamattıqqa äli qol jetkize almay jürmin. Almatı qalasınıñ köşi-qon policiyasına barğan edim, ondağılar mağan “qazaq” degen anıqtama jäne «sottalmağan» degen qwjat alıp kel dedi. Biıl qısqı demalısta üyge barğanımda Auğanstannıñ resmi orındarınan «qazaq» degen anıqtama jäne sottalmağanım turalı qwjat aldım. Auğanstanda olardı jinau oñayğa tüspedi. Mısalı, «sottalmağan» degen qağaz alu üşin bir ay jürdim. Qwjatımdı köredi de, «erteñ kel, ya arğı küni kel» dep soza berdi.
Azattıq: – “Qazaq” degen anıqtamanı Auğanstanda jergilikti bilik bere me, älde köşi-qon policiyası tärizdi mekeme ol jaqta da bar ma?
Aynuddin Muradi: – Bar onday mekeme. Tuu turalı kuälikte wltımız jazıladı. Sol kuälikti aymaqtıq köşi-qon policiyası işki ister ministrligine jiberedi. İşki ister ministrligi onı tekserip, sırtqı ister ministrligine joldaydı. Olar qazaq ekenimizdi rastap anıqtama jazıp, onı Qazaqstannıñ Auğanstandağı elşiligine jöneltedi. Elşilikte qwjatqa mör basıp, qolımızğa beredi. Äyteuir Auğanstannan älgindey qağazdarımdı rettep, Qazaqstanğa kelgen soñ azamattıq aluğa qwjatımdı ötkizeyin desem, endi “V9 degen viza äkel” (şetelden Qazaqstanğa twraqtı twru üşin kelgenderge beriletin viza – red.) dep qabıldamay otır. Şetelden kelip oqıp jatqan bizdey studentterge ol vizanı bermeydi. Öytkeni men qazir Qazaqstanda bes jıl merzimge berilgen oqu vizasımen jürmin. Eger Qazaqstan azamattığın alsam, şaqırtu jiberip ata-anamdı da osında köşirip alar edim.
Azattıq: – Qazaq tilinde jatıq söyleydi ekensiz. Auğanstannan kelgen key qazaqtarda tiliniñ özgeşeleu ekeni bayqalıp twratın edi?
Aynuddin Muradi: – Otbasımızda äke-şeşem ünemi “Qazaqstanğa ketip qaluımız mümkin, qazaq tilin wmıtpañdar. Üyde qazaqşa söylesiñder” dep aytıp otıradı. Ana tilimnen basqa özbek, dari, puştun, sonımen birge ağılşın jäne türik tilin tüsinemin.
Azattıq: – Swhbatıñızğa raqmet.
Azattıq


text:
Ukraina Yuqarı Radası mayıs 12-de Donetsk ve Lugansk vilâyetindeki işğal etilgen territoriyalarda meskün yerlerniñ adlarını deñiştirüv, bundan da ğayrı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ meskün yerlerine qırımtatar adlarını qaytaruv boyunca qanunlarnı qabul etti.
Ukraina parlamenti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda 75 meskün yerniñ ve rayonnıñ adlarını deñiştirdi.
Dekommunizatsiya çerçivesinde Donetsk vilâyetinde 37 meskün yerniñ ve bir rayonnıñ adları deñiştirildi. Lugansk vilâyetinde 36 meskün yerniñ adlarını deñiştirdiler.
Bu qararlarnı Ukraina parlamenti keçken seneden başlap ilân etilgen dekommunizatsiya siyaseti çerçivesinde qabul etti. Mütenasip qararlarda deputat Refat Çubarov bildirgen qırımtatar halqınıñ temsilcileriniñ fikri köz ögüne alınğan.
Azatlıq Radiosınıñ mühbiri bildirgen malümatqa köre, parlament azaları Dneprodzerjinsk şeeriniñ adını deñiştirüv boyunca bir qararğa kelmedi.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ poligonlarından birinde Rusiye Qara deñiz flotunıñ motoatıcıları ile birlikte keñiş miqyaslı batalyon taktika talimleri ötkerilgen. Bunı sentâbrniñ 15-nde Rusiyeniñ Cenübiy arbiy okrugınıñ matbuat hızmeti haber ete.
«Motoatıcı ve tankçılar birliginiñ taktikiy avuşma areketleri şart etilgen duşman tarafından himiya silâsı ve radio elektron kureşniñ aletleri qullanılğanı kibi ötkerildi. Uruş meydanında müendislik ve minatemizleme bölükleri çalıştı, olar minalı alanlarda keçitler açtı ve yañı ateş noqtalarınıñ müendislik donatuvınen oğraştı», ― dep buyurıla bildirüvde.
İstihbarat bolükleriniñ erkânında «Orlan-10» pilotsız uçqan cihaz komleksleriniñ mutehasısları çalışqan. Olarnıñ yardımınen alınğan malümat şart etilgen duşmannıñ bulunğan yerlerini bildire edi ve «Sani» minaatıcı ve «Msta-B» haubitze batareyalarınıñ atışları içün qullanıla edi.
Bundan evel Ukraina Esas Ştabı işğal etilgen Qırımda Rusiye tarafından ötkerilgen arbiy talimlerni qanunsız olaraq tanıtqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımnıñ bütün milletlerge ait sakinlerini, martnıñ 18-nde yarımadada birinci kere yapılacaq Rusiye prezidenti saylavını boykot etmege davet etti. Bunı o, Facebooktaki saifesinde beyan etti.
Refat Çubarov, yanvarniñ 27-sinde Suvdağda Rusiye telükesizlik hadimleri «Qırım birdemligi» cemiyet teşebbüsiniñ oturışuvına OMON ve avtozaklar ile basıp kelgenlerinden soñ böyle bildirüv yaptı.
O: «Añlaşıla ki, rus işğalcileri qırımtatar faaliyetçilerini qorquzmaq içün nevbetteki areket yaptılar. Diğer taraftan, pek açıq ve inandırıcı olğan bu areket, işğalciler tarafından Rusiye «prezident»iniñ qanunsız saylavı tayin etilgen 2018 senesi mart 18 kününde Qırımnıñ bütün sakinlerine özüni nasıl tutmaq kerek olğanını eñ anlayışlı şekilde köstere», – dep bildirdi.
Refat Çubarovnıñ fikrine köre, qırımtatarlarnıñ «ekseriyeti «saylav»ğa öyle de barmaycaq». Ondan ğayrı o, bütün milletlerge ait Qırım sakinlerini bu saylav ceryanını boykot etmege davet etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi: «Bugünkine oşağan areketlerden soñ zayıflıq ya da cesaretsizlik kösterip 2018 senesi martnıñ 18-nde saylav bölüklerine kelecek az sayıdaki yurtdaşlarımıznıñ er biri, soydaşları ve dindaşları arasında ömürlik cemaat masqarası olacaq. İşğal etilgen Qırımda qanunsız olğan 2018 senesi martnıñ 18-ne tayin etilgen saylavnıñ boykotı mutlaqa yapılmalı. 2018 senesi martnıñ 18-nde iç bir qırımtatar, iç bir ukrain, milletine baqmadan Ukraina vatanperveri olğan Qırımnıñ iç bir sakini vaqtınca işğal etilgen Qırımda qanunsız tayin etilgen Rusiye prezidenti saylavınıñ qanunsız açılğan saylav bölüklerine kelmemeli!», – dep yazdı.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi martnıñ 18-ne – Rusiye tarafından Qırımnıñ ilhaqı yıllığına tayin etildi. Saylavnıñ başqa künge avuştırılmasını közde tutqan qanunnı Rusiyeniñ Devlet duması ile Fedratsiya Şurası tasdiqladılar ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin imzaladı.
Rusiye prezidenti saylavında birinci kere Qırım sakinleri iştirak etecek – saylav ceryanı yarımadada teşkil etilecek.


text:
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcıları advokatlar Edem Semedlâyev ve Emil Kürbedinovğa ait tehnikanıñ tevqif etilmesini uzattı.
«Tehnikamıznıñ tevqifini 30 künge qadar uzatqanlarını tünevin ögrendik. Şimdilik elnen yaza, başqasınıñ tehnikasını qullanamız. Şimdilik böyle çalışamız», – dep bildirdi fevral 3-de Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
Yanvar 26-da advokatlarnıñ ofisinde ve Emil Kürbedinovnıñ evinde tintüvler olıp keçti. Bütün tehnika tutıp alındı.
Advokat Emil Kürbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, adliyeviy yardım bermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kürbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti.
Kürbedinov siyasiy davalarnı baqqan eñ eyi Qırım advokatlarından biridir. O ve zenaatdaşları apiske alınmasını advokat faaliyetine keder etmek ıntıluvı olaraq tanıylar.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescit rayon prokuraturasınıñ hadimleri İvanov bir vatandaşınıñ qırımtatar areketiniñ failleri mayısnıñ 18-nde qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününde «Rusiyege qarşı aktsiyalar» keçirecegine dair arizası olğanını bildireler.
Bunı Şevket Qaybullayev Radio Svoboda mühbirine bildirdi. Onı mayısnıñ 17-nde «kütleviy tedbirlerniñ teşkil etmemesi» aqqında tenbiyelediler. Aynısı İlmi Ümerov, Nariman Celâlov ve Lemmar Yunusovğa aytıldı.
«Meni rayon prokuraturasına davet etip, İvanov biri Meclis Rusiyege qarşı aktsiyalar azırlağanını bildire, dep ayttılar. Arizada olğan soyadlar arasında menimki de bar eken. Men arizanı köstermege talap ettim, amma razı olmadılar. «Apiske alıñız aysa» aytqanlarımdan soñ politsiyanen qorquzmağa başladılar, soñ adiy bir urbada birisi kirip, arizanı seslendirmege razı oldı. Men bir de bir kütleviy tedbirni teşkil etmeycegimizge dair ariza yazdım», – dep tarif etti Qaybullayev.
Er yıl Qırımda sürgün munasebetinen, şu cumleden Qırım paytahtında matem mitingi olmaq üzre, kütleviy tedbirler ötkerile edi. Lâkin 2014 senesi mart ayında yarımadanı Rusiye zapt etken soñ, Aqmescit merkezinde böyle bir tedbirlerniñ keçirilmesi yasaqlandı.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
18 mayıs künü Ukrainada memorial tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Er yıl bu künü tamır halq 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa sürülgeninen bağlı facialı vaqialar hatırlana. Episi olıp 180 bin insan sürülgen edi.
Ukrainada qırımtatarlarınıñ sürgüni genotsid dep tanıldı.


text:
Qırımlı advokat Emik Kurbedinov fikirine köre, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işini Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesi tarafından bir ay içinde baqılmağa başlaycaq.
Bunı Kurbedinov mart 1 künü İlmi Umerov Rusiyeniñ Qırımdaki FSB idaresine çapırttırılğan soñ dedi.
İlmi Umerovnıñ qızı Aqşe Facebookta yerleştirgen video-levhada advokat: «Bugün bizge cinaiy iş boyunca taqiqat endi yekünlengenini ve bugünden başlap işniñ malümatları ögrenilecek. Anda üç cılt toplanılğan, er biri 250 saifelik. Bugün bir qısımnıñ fotokopiyalarını aldıq, ve yaqın zamanda cuma ve bazarertesi künleri kopiyalar çıqaracağımız aqqında añlaştıq. Bundan soñ taqiqatqa bir qaç muracaatımız olacaq, bundan soñ ise bir ay içinde işiniñ maddeleri mahkemede baqılıp başlaycaqtır», – dep ayta.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada razonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabr 30-da bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826. Umerov, bu cedvelge kirsetilmesine qarşı mahkemede itiraz bildirmege niyetli olğanını beyan etti.


text:
emin yağcı - aykiri yol uzuni (rize)
Sanatçı : Emin Yağcı
Türkü : aykiri yol uzuni (rize)
Etiketler : emin yağcı - aykiri yol uzuni (rize) türkü indir, emin yağcı - aykiri yol uzuni (rize) türkü dinle, Emin Yağcı türküleri, aykiri yol uzuni (rize) mp3 indir, Emin Yağcı türküleri aykiri yol uzuni (rize) türküsü, aykiri yol uzuni (rize) sözleri, Emin Yağcı mp3 dinle, Emin Yağcı download, aykiri yol uzuni (rize) bedava mp3, Emin Yağcı türkü sözleri, Emin Yağcı türkü dinle, Emin Yağcı son albüm indir


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisniñ muavini İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe Umerova öz Facebook saifesinde yerleştirgen video-levhada, qırımtatar faalleri advokat Nikolay Polozovnı doğğan Künü ile hayırladılar.
Video-levhada İlmi Umerov, Ayşe Umerova, Emine Ceppar, Zair Smedlâyev ve diger faaller iştirak etti.
«Bizim sayğılı ve ürmetli Nikolay Polozov! Sizni doğğan Künüñiz ile hayırlaymız! Kerçek dostlar zorluqta belli ola, Siz ise, Rusiye akimiyeti tarafından yapılğan basqığa baqmadan, yanımızdasıñız ve biznen beraber adaletsizlikke ve basqılarğa qarşı küreşkesiñiz, bu içün bizler, qırımtatar milliy areketniñ faalleri, Sizge samimiy minetdarlığımıznı bildirip, Sizni qırımtatar halqınıñ kerçek dostı olaraq esaplaymız», – dep yazdı Umerova Facebookta.
Bunen beraber dekabr 6 künü faaler Nikolay Polozovğa, qırımtatarlarnıñ aqqlarını qorçalamaq işinde yüksek ihtisasiyet ve cesaret köstergeni içün, rus akimiyeti tarafından yapılğan basqığa baqmadan, qırımtatarlarnen beraber adaletsizlikke ve basqılarğa qarşı küreşkeni içün, fahriy yarlıq berdiler.
Nikolay Polozov – Rusiyeli adokat, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda bir sıra tartışmalı mahkeme işerinde imayeci olaraq iştirak ete. O Qırımtatar Milliy Meclis reisniñ muavinleri İlmi Umerovnıñ ve «26 fevral» işinde Ahtem Çiygoznıñ menfaatlarını qorçalay, ve Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ advokatı edi.


text:
Ukraina menfaatlarını temsil etken Jonathan Gimblett Birleşken milletler teşkilâtınıñ Halqara mahkemesinde Rusiye qırımtatarlar ve etnik ukrainlerni ayırımğa oğrata, dep bildirdi. Bunı o, mart 8-de Rusiye tarafınıñ çıqışına cevap olaraq ayttı.
«Rusiye qırımtatarlarnı ve ukrainlerni Qırımda esas yerni almağa keder etken bir şey olaraq tanıy», – dep ayttı o.
Gimblettniñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Qırımdaki vaziyetni izaatlap, Gaaga mahkemesinde «alternativ bir kerçekni» aydınlattı.
Ukraina menfaatlarınıñ temsilcisi Rusiye tarafınıñ Rusiye akimiyeti Qırımda insan aqlarını teminlemek içün ğayret köstergenine dair malümatını red ete. Jonathan Gimblett Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağı ve yarımadada qırımtatarlar ğayıp olğanını hatırlattı.
Gimblett şunı da hatırlattı ki, Qırımnıñ rus anayasası rusça, ukraince ve qırımtatarcanı tanıy, amma yarımadada kene de rusça esas til sayıla. Matbuat vastalarınıñ ekseriyeti rus tilinde çalışa. Memuriy binalardaki levhalar da rusça yazılğandır. Jonathan Gimblettniñ qayd etkenine köre, yarımadadaki tasil de aynı vaziyette.
Rusiye tarafı Gaaga mahkemesinde Qırımda qırımtatarlar ve ukrainlerniñ aq-uquqları bozulğanını ve olarğa nisbeten ayırım olğanını red etti.
Mart 6-da Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara mahkemesinde (Gaaga, Felemenk) Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açtırğan davası boyunca açıq diñlevler başladı. Mart 7-de mahkemede Rusiye vekili çıqışta buluna.
Ukraina Halqara mahkemeden dava baqılğan müddet devamında tedbir almağa rica ete.
Böyle tedbirler arasında – Rusiyeden «Ukrainada vatandaşlarğa qarşı terrorist areketlerini yapqan taqımlarğa» maddiy ya da bir de bir diger yardım kösterilmesini toqtatmasını talap etmek, bunıñ kibi gruppalarğa ise tesir etip, ileride böyle bir areket yapmamalarını temin etmek, em de Qırımda millet ayırımı, şu cümleden Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasağınıñ toqtatılması ve qırımtatarlarnıñ qaçırılmasını taqiq etilmesini talap etmektir.


text:
Qırım adliyecileri ve advokatları Bağçasarayda Han sarayını qorçalav boyunca uquqiy kampaniyanı başlamaq niyetindeler. Bunı özüniñ Facebooktaki saifesinde advokat Emil Kurbedinov yazdı.
Kurbedinov: «Bizim advokatlar ve adliyeciler komandası Bağçasarayda Han sarayını, qırımtatarlarnıñ tarihiy mirası, medeniy miras obyektine esassız toqunuvdan qorçalav boyunca uquqiy kampaniyanı başlamaq niyetinde! Umumen qayd ete bilem ki, mevcut olğan vaziyette biz ilk nevbette Rusiye Federatsiyasından resmiy cevaplar almaq niyetindemiz», – dep yazdı.
Advokat, aq-uquq qorçalayıcıları munasip vesiqalarnı alğan soñ halqara maqamlar seviyesine çıqmaq isteyler, dep qayd etti.
Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında yapılğan işler neticesine Han sarayınıñ baş binası içün dağıluv telükesi bar, dep iddia ete.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bu qabaatlavlarnı red etip, işlerniñ devam etilmesi aqqında bildire.
QMC Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ sabıq rehberi Edem Dudakov, işler yapılğan yerni ziyaret etip, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından yapılğan keyfiyetsiz restavratsiya işleri neticesinde Bağçasaraydaki Han sarayı UNESCOnıñ dünya mirası obyektleri cedveline kirmek imkânını bütünley ğayıp etti, dep bildirdi.
Bağçasaraydaki Han sarayı, Suvdağdaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası (rasadhanesi), Mangup-qale, Eski-kermen ve Çufut-qale UNESCOnıñ Dünya mirası obyektleri cedveline kirsetilmesi içün namzet olalar.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımnıñ Girey hanlarınıñ yazlıq rezidentiyası yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar.


text:
«Ukrenergo» milliy energetik şirketi, ilhaq etilgen Qırımda ğayıp etken aktivleri boyunca Rusiye ile yatırım davasını başladı.
Bunı şirketniñ mudiri vazifesini vaqtınca eda etken Vsevolod Kovalçuk Facebook içtimaiy ağındaki saifesinde bildirdi.
«Bir qaç kün evel «Ukrenergo» rusiyelilerge, şirketimizniñ Qırımdaki aktivlerine dair yatırım davası boyunca resmiy yazılı bildirüv taqdim etti», – dep bildirdi o.
Kovalçuk, mektüplerni Rusiyeniñ yüksek maqamlı memurları – tış işleri naziri Sergey Lavrov, maliye naziri Anton Siluanov, adliye naziri Aleksandr Konovalov, baş nazir Dmitriy Medvedev ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin aldılar, dep bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, «Ukrenergo»nı bu davada, daa evel «Naftogaz Ukrainı» Milliy aktsiyalı şirketine aynı bunıñ kibi davanı açmağa yardım etken Covington & Burling LLP halqara adliye şirketiniñ adliyecileri temsil etecekler.
Kovalçuk: «Sentâbrniñ soñuna qadar davanı barışıqlı yolnen uyğunlaştırıp olamasaq, artıq «Naftogaz» yapqan kibi, Halqara arbitrajda Rusiyege qarşı dava aça bilecekmiz. Davamız yalıñız yarımadanıñ ilhaqı neticesinde ğayıp etken mal-mülkümiz ile degil, aynı zamanda bu ğayıpnıñ neticesinde alıp olamağan kelirlerimiz ile de alâqalı olacaq», – dep tafsilâtlar bildirdi.
Kovalçuk, Qırımda ğayıp etilgen aktivlerge qararnen 1 mlrd dollar olaraq qıymet kese.
Kovalçuk, «Ukrenergo»nıñ dava boyunca ara qararınıñ qabul etilmesi seviyesine endi 2018 senesiniñ soñunda yetecegini bekley.
Rusiye tarafından bu hususta açıq menbalarda izaatlar berilgeni yoq.
«Ukrenergo» Ukraina energosistemasınıñ dispetçerligini yapa ve elektrik energiyanı elektrik stantsiyalardan energiya ile temin etici şirketlerniñ ağlarına iriştire.


text:
Brïtandıq mektep oqwşısı Nïkol Barr öziniñ 12 jasında Jer jüzindegi eñ aqıldı adamdardıñ qatarına engendigin mälimdedi.Onıñ aqıl-parasatınıñ koefïcïenti büginde 162-ge teñ. Bul körsetkiş adamzattıñ danışpandarı Albert Eynşteyn men Stïven Xokïngten de joğarı. Qız bala olardan eki balğa basıp ozdı.
Onıñ ata-anası test nätïjesin jarïyaladı. Nïkoldiñ anası Mollï Baklend qızınıñ qay jumıstı bolmasın, jan-tänimen berile atqaratındığın aytadı. Ol öskende däriger bolwdı armandaydı eken.
Äkesi Djeyms Barr kireberis joldardı jöndewmen aynalısadı.
Ayta keteyik, eresek adamnıñ aqıl-parasatınıñ ortaşa deñgeyi 100 balğa teñ. Eger körsetkiş 140-tan assa onı danışpan dewge boladı. Nïkol Barr test nätïjesine sener-senbesin bilmey, qattı tañırqawda, dep jazadı planet-today.ru.
QazAqparat
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï


text:
Din qardäşlegen häm tuğanlıqnı onıtmawçılar (onıtmauçılar)
Töreklär häm tatarlar: urtaq qimmätlär (qıymmätlär) 01
Töreklär häm tatarlar: urtaq qimmätlär (qıymmätlär) 01
►Töreklär häm tatarlar: urtaq qimmätlär (qıymmätlär) 01
Tatarstan häm Törkiyä xalıqlarınıñ urtaq mädäni häm ruxi qimmätlärenä (qıymmätlärenä) qısqaça küzätü
Tatar xalqı belän törek xalqı arasında bäyläneşlär, älbättä, bik borınğıdan uq kilä. Altın Urda häm Ğosmanlı imperatorlığı, Qazan xanlığı arasında uq küpyaqlı bağlanışlar bulğan. Döres, Mäskäw Qazan xanlığın qanğa batırıp yawlap alğaç, bu bağlanışlar bik taraya, ämma qan qardäş häm dindäş töreklär belän bu bäyläneşlär bötenläy ük yuqqa çıqmıy.
19nçı ğasır başında canlana başlağan mädäni-ädäbi bağlanışlar 19nçı ğasırnıñ ikençe yartısınnan bik köçäyep kitä. 20nçe ğasır başın bu bäyläneşlärneñ nıq üskän çorı dip atarğa bula.
Üktäbrʹ inqilabınnan soñ bolʹşeviklar xakimiyät başına kilgäç, tatar-törek bağlanışları tağın da tübän tägäri. Ämma revolyuśiyägä qadär ük Törkiyägä kilgän, inqilaptan soñ Rusiyädän qaçıp kitep tege yäki bu yul belän Törkiyägä kilep çığarğa mäcbür bulğan tatar ğalimnäre, ädipläre, yazuçıları, mädäniyat êşlekleläre şuşı mädäni-ädäbi, ğilmi (ğıylʹmi) bäyläneşlärneñ sallı ber yünäleşen täşkil itep, törle yünäleştä bik näticäle icat êşen başqaralar: Yosıf Aqçura, Sadri Maqsudi, Ğayaz İsxaqi (İsxaqıy), Äxmät Timer, Räşit Räxmäti Arat, Xämit Zöbäyer Quşay, Nadir Däwlät, şağıyrä Saniyä Ğiffät (Gıyffät) häm başqalar.
Tatar xalqı tarixı azatlıq, bäxet öçen häm ilneñ çäçäk atuı öçen ayawsız köräşkän häm yaqtı isem qaldırğan batır şäxeslärgä bay. Alar urta ğasırnıñ zur däwlät, säyäsi häm din êşlekleläre, milli-azatlık xäräkäte yulbaşçıları häm ataqlı ğalim-mäğʹrifätçeläre: Şihabetdin Märcäni, Musa Bigi, Ğabdennasıyr Qursavi, Rizaêtdin Faxretdin, Ğalimcan Barudi, Fatix Kärimi h.b.
Tatar xalqı ğomer buyı uqımışlı xalıq bulğan. Bez xaqlı räweştä üzebezneñ meñyıllıq yazma ädäbiyatıbız, kitap kulʹturabız belän ğorurlanabız. Dinle, mäğʹrifätle bulu bezneñ xalqıbız öçen yäşäw räweşenä äwerelä.
Ataqlı alman ğalime, Qazan universitetı professorı Karl Fuks üzeneñ ‘’Qazan tatarları’’ isemle xezmätendä ‘’Tatarlar küp kenä Awrupa xalıqlarınnan da belemleräk, uqıy belmi torğan tatarnı millättäşläre hiç tä hörmät itmi’’, - dip 19nçı ğasırda yazıp qaldırğan.
Älbättä, patşa zamannarında tatarlarga fän belän şöğillänü (şöğıl’länü) şaqtıy qıyın bula. Ämma 18nçe yözdän 19nçı ğasırğa küçkändä tatar xalqınıñ wäkillärennän kürenekle ğilem (ğıylem) iyäläre üsep çığa. Şuşı böyek (böek) tatar ğalimnäre Ğalimcan Barudi, Şihabetdin Märcäni, Rizaêtdin Faxretdin, Musa Bigievnıñ kitaplarınıñ asıl nösxäläre Törkiyäneñ ilahiyät (teologiya) büleklärendä dä qullanıla.
Törkiyäneñ mäşhür ädäbiyatçıları, ğalimnäre, mäğarifçeläre, näşriyätçıları Äxmät Mitat, Mäxmät Akif Ärsoy, Namık Kemalʹ, Täwfik Fikrät, Xamit Zıya häm başqalarınıñ êşçänlege Rusyädäge İdel-Ural töbäkläreneñ törek-tatar möselman xalıqları öçen bik kürenekle häm dä populyar bulğan. Törek-tatar ädäbi bağlanışları xäzerge waqıtta da ädäbiyatnıñ här törendä kürenä.
Tatarlarlarnıñ häm töreklärneñ tarixları kebek borınğı häm bay bulğan mädäniyatı belän häm bu mädäniyatnıñ küp kenä öleşen täşkil itkän ädäbiyatı da bar.
Tatar ädäbiyatınıñ klassik yazuçısı, tatar teatrına nigez saluçı ataqlı dramaturg Ğaliäskär Qamal tatar matbuğatına da nigez saluda, anı üsterüdä üzennän zur öleş kertkän ädiplärneñ berse. Anıñ qalämenä sayäxätnämä janrı da yat tügel. ‘’Yoldız’’ gazetında basılğan ‘’İstanbul mäktübläre’’digän yulyazmaları mäğʹlüm. Bu säyäxätnamäneñ yazıluı ädipneñ Qazannan ‘’Yoldız’’ jurnalistı bularaq Törkiyägä maxsus xäbärçe bularaq baruı belän bäyle.
Törek häm tatar xalıqlarınıñ bik küp urtaq noqtaları buluın, bolarnıñ iñ ähämiyätlese häm xäzerge köngä iñ nıq täêsir itkännäre törek intellektualʹ tormışına yoğıntı yasağan tatar zıyalıları.
Tatar häm törek xalqı nindi genä awırlıqlar kürmäsen, üzeneñ ğoref-ğadätlären, matur yolaların, iskitkeç bay bäyrämnären küñel türennän çığarıp taşlamağan. Alar ğasırlar buyı bezneñ xozurğa kilep ireşkän.
Küzgä kürengän häm kürenmägän baytaq urtaq ceplär bäyli şul bezneñ tatarnı törek dönyası belän. Äytik, säwdä ölkäsen alıyk, sport dönyasın, turizm ölkäse, ğibadät (ğıybadät) urınnarı h.b. Çın-çınlap, törek-tatar xalqı ber-bersenä qardäş. Bezneñ tel, din, mädäniyat belän bäyle bay häm yaqın qardäşlegebez bar.
Kädriyä Mäyvacı
Din qardäşlegen häm tuğanlıqnı onıtmawçılar (latin) / / Kiril variantı tübändäge sıltamada:
Ädäbiyat häm çığanaqlar:
1)Tatarça-törekçä sözlek.Abtorları:F.Ğaniyev,R.Äxmätʹyanov,H.Açıkgöz.-Qazan-Moskowa.1997.
2)Türk Tatar Kültür Tarihi.Yazar:G.Davletşin.(çeviren A.Tuzlu),Türk Tarih Kurumu.Ankara-2013.
3)G.Kamal.İstanbul mäktübläre/G.Kamal//’’Yoldız’’radio,1912.
Änisä Aleeva Galiäskär Kamalnıñ ‘’İstanbul mäktübläre’’ndä janr xasiyätläre.
4)İdel-Ural Tarihi Sempozyumu.Bildiriler.N1 cilt Türkçe Metinler.Hazırlayan İlyas Kemaloğlu.,Ankara,2015.
5)Tatar xalqınıñ könküreşe häm bäyrämnäre.İhsha.ru/text/170.
6)Azatlıq radiosı.Tügäräk östäl(Rimzil Wäli).Millät turında ğıylʹmi süz.(Rinat Zakirov).11.10.2011.
7)Tatar xalqı häm Tatarstan turında qısqaça süz. Qullanıldı:Tatarskaya Birtualnaya gimnaziya.tatar.org.ru.
8)Ädäbiyat häm sängat turında mäqalälär, xezmätlär.(1910-1933)-Qazan ;Tat.
9)Barğan,X-Ğiyläcev,T.Äxmät Midhät äfände häm İdel-Ural Törekläre.//Tatarica.-2014.
10)XIX .yüzyılın sonu-XX.yüzyılın Başında Tatar-Türk edebiyatı ve kültür başlangıçları.Adiyaman Üniversitesi,Profesor –doktor Ramila Yıldırım Yarullina.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi Nikolay Polozovnıñ şikâyetini red etti ve FSB tarafından «qanunsız sorğu» vaqıtında yapılğan areketlerni muzakere etmege istemedi.
«Qırım mahkemesi, beklenilgeni kibi, FSB taqiqatçısınıñ qanunsız areketlerine qarşı menim şikâyetimi red etti. Devamında itiraz ve İAAM (İnsan aqları Avropa mahkemesi) olacaq», – dep yazdı advokat Twitterde.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 14 künü advokat Nikolay Polozovnıñ Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyniñ Rusiye FSB taqiqatçısı İgor Skripkağa onı «Umerovnıñ davasında» şaat olaraq sorğuğa çekmege ruhseti sebebinden bergen şikâyet arizasını red etti.
Birinci instantsiya mahkemesiniñ qararı deñştirilmedi. Böylece, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi yanvar 25-de Polozovnıñ FSB hadimleri tarafından yaqalanmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Polozovnıñ «Umerov davasından» ayırılması mahkeme toplaşuvlarınıñ ketişatına tesir etmesi mümkün. Böyle bir fikirni qırımtatar milliy areket iştirakçisi İlmi Umerov seslendirdi.


text:
Mamır 12, 2014 | avtor shalqar
2014 jılğı säwirden bastap «jıljımaýtın mülik obektileriniñ texnïkalıq pasportın berw» memlekettik qızmetti tek XQKO-da jüzege asıra bastadı. Osı memlekettik qızmetke
Mamır 11, 2014 | avtor shalqar
«Oralmandardı qonıstandırw üşin öñirlerdi aýqındaw twralı» Qazaqstan Respwblïkası Ükimetiniñ 2014 jılğı 20 nawrızdağı № 248 qawlısına özgeris engizildi. Ükimet qawlısı
Mamır 11, 2014 | avtor shalqar
“Eline uran bolğan Er Jänibek”. Bügin, yağnï 11 mamır küni osındaý atpen Almatıda RIXOS-Almaty qonaqüýiniñ konferencïya zalında Er Jänibek Berdäwletulınıñ 300 jıldığına
Mamır 11, 2014 | avtor shalqar
2014 jıldıñ 4 aýında Qostanaý oblısına şetelden 1538 iri qara mal bası jetkizilgen. Bul twralı oblıs äkiminiñ orınbasarı Bazıl Jaqıpov
Mamır 7, 2014 | avtor shalqar
Üstimizdegi jılı 5 mamırda QR Norvegïyadağı Elşisi Asqar Täjïev Norvegïya Koroldigi Parlamentiniñ (Stortïng) Vïce-prezïdenti Ïngerd Skawmen kezdesti. Kezdesw barısında
Mamır 7, 2014 | avtor shalqar
Üstimizdegi jılı 6 mamırda QR Ïordanïyadağı Elşisi Bolat Särsenbaev Lïvanğa issaparmen barıp, osı eldiñ Prezïdenti Mïşel Swleýmannıñ qabıldawında boldı.
Mawsım 16, 2013 | avtor shalqar
23-mamırda Elordamızda Beýbitşilik jäne kelisim saraýında Qazaqstan Respwblïkasınıñ Bilimi
Mamır 25, 2012 | avtor shalqar
Keşe Memlekettik xatşı Muxtar Qul-Muxammed Prezïdent janındağı Azamattıq mäseleleri jönindegi komïssïyanıñ müşelerin Aqordağa jïıp, otırıs ötkizdi. «Elimizdiñälem tanığan asa
Mamır 11, 2009 | avtor shalqar
2009 jıldıñ 9-säwirinde Qazaqstan Jazwşılar odağında Dünïejüzi qazaqtarınıñ qawımdastığı men Qazaqstan Jazwşılar odağınıñ uýımdastırwımen Qıtaýda ötken äýgili aqın, ğulama, Şïnjïañ
Qaraşa 25, 2007 | avtor shalqar
«Şalqar-2»-ge «Şalqar-2»-ge gazeti bir kezde de dürildep tamaşa şıqqan edi. Meniñ «Qarakereý Qabanbaý» attı kitabımdı 1987 jıldarı osı gazet jarïyalap,


text:
Qosqan waqıtı Qazan 10, 2016 | 321 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
QAZAQSTANNIÑ ÄLEMDİK SAXNAĞA KÖTERİLWİ
ABDWLQAÝIM KESÏJÏ
Sayasattanw ğılımdarınıñ doktorı, Germanïya.
Qazaqstannıñ xalıqaralıq bedel statwsın batıstıq sayasattanwşılardıñ közimen taldawğa arnalğan bul bayandama negizinen eki bölimnen turadı. Birinşi bölimde, Qazaqstannıñ xalıqaralıq qawımdastıq qatarındağı ornı twralı qısqaşa mağlumat beriledi. Ekinşi bölimde, Qazaqstannıñ Ewropanıñ Qawipsizdigi men Intımaqtastığı Uýımına törağalığı mäselesine jalpı taldaw jasaladı.
QAZAQSTAN ÄLEMDİK SAXNADA
Qazaqstan älem saxnasınıñ törinen orın ala bastadı. Qazaqstannıñ mundaý satığa köterilwine, eldiñ qarqındı ékonomïkalıq damwı jäne prezïdent Nursultan Nazarbaevtıñ osı öswdi jalğastıra otırıp eliniñ xalıqaralıq kölemde bedelin köterwge arnalğan işki jäne sırtqı sayasat-şaraları negizgi qozğawşı küş bolıp otır. Statïstïkalıq anıqtamağa qarağanda, 2008 jıldıñ bastapqı kezeñine deýin Qazaqstannıñ jalpı Ulttıq Qarızı (GDP), 2000 jılğımen salıstırğanda eki esege köbeýgen. 2007 jılı jalpı Ulttıq Qarızı Qarızı (GDP) jan basına şaqqanda 6500 Amerïkan dollarına deýin köterilgen. Munıñ özi, prezïdent Nazarbaevtıñ Qazaqstandı awmaqtıq ékonomïkalıq öswdiñ lokomotïvine aýnaldırwğa küş salıp otırğandığın körsetedi. Negizinen alğanda, mundağı statws qana Qazaqstannıñ äriptes retinde Reseý, Qıtaý, Amerïka jäne Ewro Odaq sekildi xalıqaralıq qawımdastıqtıñ elewli aktileri aldındağı tartımdılığın arttıra tüsedi. Bul özi solaý da bolıp jatır.
Degenmen, älemniñ aldıñğı qatarlı elderi qatarında orın ala bastawı, Qazaqstannıñ köp vektorlı sırtqı sayasatın jalğastırwın da talap etedi. Bul jağdaý, prezïdent Nazarbaevtıñ jıl saýınğı xalıqqa joldawlarında da basa körsetilip jür. Bul orındı da. Öýtkeni, aýmaqtağı iri elder özderiniñ jürgizip otırğan sırtqı sayasat şaralarında Qazaqstannıñ müdde maqsattarına ünemi nazar awdarıp otırmaýdı, tipti köptegen jağdaýlarda olardı eskerwsiz qaldıradı. Sonımen Qazaqstan turğısınan, birqatar jağdaýlarda, keýbir körşileriniñ müdde-maqsattarına qarama-qarsı kelse de, jaxandıq sırtqı sayasat jürgizwi barğan saýın öte mañızdı bolıp otır. Prezïdent Nazarbaev Qazaqstandı awmaqtıq küşke aýnaldırıp qana qoýmaý, jalpı Orta Azïya öñirindegi énergïya, qazba baýlıqtar öndisindegi, ïnfraqurılım, oqw-ağartw jäne densawlıq saqtaw ispetti salalardağı örkendewdiñ jalğaswına tırıswda. Buğan qosa ol, Qazaq munaý-gazın şetelderge jetkizetin transport-korïdorları, bir jağımen şektelip qalmawın türlendirw barısında köptegen eldermen, xalıqaralıq fïrmalarmen kelisimder jasap, naqtı nätïjelerge qol jetkizwde. Qazir, qazaq munaý-gazı batısta Reseý jäne Kazkaz arqılı Ewropağa jäne odan ärige, al şığısta Qıtaýğa jetwine transport mümkindigine ïe bolıp otır. Jalpı EwroOdaq elderi énergïya salasında jalğız Reseýge ğana täweldi bolıp qalmaw üşin, Qazaqstannıñ énergïya sektorına qol jetkizwge qattı qızığwşılıq baýqalıp keledi. Sol üşin de olar Qazaq munaýınıñ transport-tasımaldawı üşin balamalı qubır jüýelerin de usınwda. Ärïne munıñ bäri, Qazaqstannıñ EwroOdaq elderimen degen qarım-qatınastarın nığaýtıp, onıñ Ewropa kölemindegi dañq-bedelin arttıra tüswde.
Qazaqstannıñ Ewropanıñ Qawipsizdigi men Intımaqtastığı Uýımınıñ (EQIU) töreğalığına kandïdatwrasın usınğanda, birqatar EwroOdaq elderiniñ belsendi qoldaw körsetwinde basqa faktorlarğa kosa, osı énergïya korïdorları mäselesiniñ elewli röli bolğanı da añğarıladı.
EWROPANIÑ QAWİPSİZDİGİ MEN INTIMAQTASTIĞI UÝIMINA TÖRAĞALIĞI
Al, Qazaqstan, Ewropanıñ Qawipsizdigi men Intımaqtastığı Uýımına törağalıq etetin Azïya qurlığındağı tuñğış el, tuñğış burınğı Sovettik respwblïka boldı. 2007 jıldıñ qaraşa aýınıñ soñına tayaw Madrïdte ötken Ewropanıñ Qawipsizdigi men Intımaqtastığı Uýımına müşe 56 eldiñ sırtqı ister mïnïstrleri jïnalısında Qazaqstannıñ atalğan uýımnıñ 2010 jılğı kezekti törağası bolwın uýğarğan bir şeşim qabıldandı. Buğan Qazaqstan oñaýlıqpen qol jetkizgen joq. Öýtkeni, Qazaqstan ükimeti EQIU törağalığına jetw barısında birqatar jıldarğa sozılğan dïplomatïyalıq nawqan jürgizip kelgen. Qazaqstannıñ Ewroazïya keñistiginde jetekşi röl ïelenwin qalağan Nazarbaevtıñ, eliniñ EQIU-nıñ töreğalığına kandïdatwrasınıñ qoldap-qostalwı üşin şetel ükimetteri qatarında jeke öziniñ jumsağan eñbegin erekşe atağan jön.
Qazaq basşıları negizinen, Qazaqstannıñ 2009 jılı EQIU-nıñ törağası bolwın kütken edi. İşinde Reseý jäne Germanïya da bar bul uýımğa müşe Ewropalıq elderdiñ köbi Qazaqstannıñ kandïdatwrasın aşıq türde qoldap qwattağan edi. Biraq birneşe memleket, atap aýtqanda Brïtanïya, Çexïya jäne Amerïka Qurama Ştattarı Qazaqstannıñ töreğalığı üşin 2011 jılı tağı ınğaýlı bolar edi degen közqaras bildirip, taban tirep kelgen edi. Olardıñ talası köbinese demokratïyalıq prïncïpter jäne sayasï mäseleler töñireginde bolğan edi. Degenmen, bul talastar Madrïdte ötken EQIU sırtqı ister mïnïstrleri jïnalısında Qazaqstannıñ 2009 jılı törağa bolwına qatıstı bir ımralastıqqa jetwge kedergi jasadı. Aqırı, taraptar 2010 jıldıñ Qazaqstannıñ törağalığı üşin eñ ınğaýlı mezgil bolatını twralı şeşim qabıldadı.
Qazaqstan öz aýmağında birinşi bolıp EQIU-ğa törağalıq etwi barısında, köp taraptı ıntımaqtastıq pen özara tïimdi ıqpaldaswdı damıtw mäselelerinde, xalıqaralıq qawipsizdik problemaların şeşwde belsendilik körsetip, Awğanıstan, Ïraktağı jağdaýdı turaqtandırwı jöninde küş jumsap, terrorïzmge, ékstremïzmge qarsı küres, dinder men mädenïetter arasındağı awızbirşilikti, dïologtı nığaýtwı jaýlı köptegen jumıstar atqarğan. Sonımen baýlanıstı, EQIU- nıñ is basındağı törağası, Fïnlyandïya sırtqı ister mïnïstri Aleksandr Stwbb Astanada bolğan saparı kezinde, “biz Qazaqstan arı qaraý demokratïyalıq reformalar jürgizwi jolımen 2010 jılı öziniñ törağalıq etwi qarsañında köşbasşılıq qızmetin jalğastıradı degen senimdemiz” dep naqtı közqaras bildirgen.
Basqa jaqtan, EQIU Parlamenttik Assambleyasınıñ jıl saýınğı kezekti 17-şi sessïyası Astanada ötti. «EQIU transparenttigi» degen taqırıp astında ötken bul sessïyada EQIU-nıñ 56 qatıswşı elderiniñ köpşiliginen 270 parlamentarï qatısıp, sayasï, gwmanïtarlıq, ékonomïkalıq, ğılımï texnologïyalıq, ékologïyalıq mäselelerden Kavkaz jäne Tayaw Şığıs aýmaqtarındağı şïelenistik-keristikterge qatıstı mäselelerge deýin, köptegen mañızdı mäseleler töñireginde pikirtalastar ötkizdi. Sessïya «Astana deklaracïyası» degen bir qujattıñ qabıldanwımen jumısın qorıtındıladı. Bir qızığı, sol deklaracïyada basqa mäselelerge qosa, 1930 şı jıldardağı aşarşılıqtıñ Wkraïnada mïllïondağan adamnıñ ölwine aparıp soqtırğandığınıñ resmï türde tanılatındığı da atap ötildi. Ol jıldarı tek Wkraïnada ğana emes, Sovet Odağınıñ basqa öñirlerinde de, sonıñ işinde Qazaqstanda da mïllïondağan adamnıñ aşarşılıqtıñ kesirinen qaza tapqanı belgili. Sondıqtan atalğan deklaracïyanıñ, tarïxşılardıñ bul mäseleler töñireginde jaña zerttewler jürgizip, tıñ pikirler ortağa salwına bastawı da mümkin sïyaqtı.
QORITINDI
Qarqındı ösken ékonomïkası, uqıptılıq pen şınşıldıqqa negizdelgen sırtqı sayasat-şaraları Qazaqstandı aýmaqtıq ıqpaldı küşke aýnaldırıp ülgerdi. Qazir Qazaqstan Ewropa men Azïyanıñ jäne Amerïkanıñ ükimetteri aldında mañızı arta tüsip, älemdik énergïya sayasattarınıñ bastı aktileriniñ biri bolwğa bet alıp otır. Al, EQIU sïyaqtı älemdik bedeli joğarı bir uýımğa törağa bolw, Qazaqstannıñ xalıqaralıq statwsın odan äri köterip, onıñ täwelsizdigin bekemdeý tüsti. Qazaqstan sekildi täwelsizdigine qawışqandığına köp waqıt bola qoýmağan bir memlekettiñ, qasqağım sätteý xalıqaralıq akterge aýnala bastawı bärinen burın prezïdent Nursultan Nazarbaevtıñ jürgizgen sayasat-şaralarınıñ däldigin jäne tabıstılığın añğartadı.


text:
Ekrem Çelebi - Eylen Hocam
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Eylen Hocam
Etiketler : Ekrem Çelebi - Eylen Hocam türkü indir, Ekrem Çelebi - Eylen Hocam türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Eylen Hocam mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Eylen Hocam türküsü, Eylen Hocam sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Eylen Hocam bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Kara Dağın Boz Yılanı
Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim
Ekrem Çelebi - Gerçek Mi Serap Mı Bilemem
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum
Ekrem Çelebi - Dost Muhabbeti
Ekrem Çelebi - Yiğit Gurbet Elde Sağ Mı Olur
Ekrem Çelebi - Mavilim Herkediyor
Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım
Ekrem Çelebi - Bura Mıdır Koçyiğitlerin Vatanı
Ekrem Çelebi - Yaralandım Ey Can
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Mühür Gözlüm
Ekrem Çelebi - Yavrum
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Aziziye


text:
Qırım ile demir yol alâqalarınıñ toqtatılması Devlet sıñır hızmeti, em de diger nezaret hızmetleri içün bir sıra qıyınlıqlar peyda etti, – dep bildirdi cuma künü, mart 20-de, Kiyevdeki brifingde Ukraina Devlet sıñır hızmeti memuriyetiniñ sıñır nezareti idaresiniñ üyken zabiti Vasiliy Barabaş.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ reberligi bildire ki, Qırım ile demir yol alâqaları ğayrıdan tiklense, sıñırcılar nizamnı boza bilecek insanlarnı qıtağa kirsetmezler.
«Al-azırda Qırım ile sıñırda mütehassıslar, patlayıcı ve terrornıñ diger usullarını tapa bilecek tehnikiy imkânlar yeterlidir. Mence, mında iç bir problema çıqmaz», – dep ayttı Barabaş Qırım.Aqiqatnıñ suallerine cevap berip.
Malüm ki, dekabr 27-dep itibaren «Ukrzaliznıtsâ» havfsızlıq maqsadı ile Qırım ile demir yol alâqalarını toqtattı, em de yarımadağa qatnağan halqara trenlerni lâğu etti. Qırım trenleri artıq Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar keteler. Qırım ile avtobus alâqaları da toqtatıldı.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde noyabr 17 künü Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ ceza qararı boyunca mahkeme toplaşuvı keçti, neticede apis müddetini 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzattılar. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Mahkeme toplaşuvında advokatlar Çiygoznıñ keçindirüvinde 2002 senesi doğma balası ve esli başlı ana-babası olğanı aqqında bildirdiler. Bunıñ ile imayesi Ahtem Çiygoznıñ Bağçasarayda yaşağanını, müsbet ayat tarzı olğanını ve yaqalavından evel nice sefer çetelge çıqıp, daima qaytqanını, yani Qırımnı terk etmege ve taqiqattan saqlanmağa niyeti olmağanını qayd etti.
Advokatlarnıñ sözlerine köre, Çiygoznı apiste tutmağa sebep yoq, amma mahkemeniñ fikrine binayen, cezanı deñiştirmek içün delil azdır.
Ahtem Çiygoznıñ özü mahkeme esnasını mısqıl olaraq adladı.
«Qırımda vatandaşlarıma qarşı büyük terror keçirile. Adalet aqqında aytmağa acet yoq. İşim – mısqıldır, apiste bulunmamnıñ sebebi yoq, sımarlanğan siyasiy bir iştir», – dedi Meclisniñ liderlerinden biri.
Mahkemeci Viktor Mojelânskiy Qırım rusiyeli prokuraturasınıñ şefaatını qabul etip, Çiygoznı apiste qaldırmağa qarar aldı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mahkeme salonını terk etip, Ahtem Çiygoz toplaşuvda bulunğan tuvğanları, dostları, Meclis temsilcileri, qırımtatar areketiniñ veteranlarına teşekkür bildirdi ve mahkeme zalında bulunğan qırımtatar milliy areket veteranı Veciye Kaşkanıñ qolunı aldı.
Salonda bulunğanlardan biri «Ukrainağa şan-şüretler!» dep qıçırdı, Ahtem Çiygoznıñ cevabı: «Millet, Vatan, Meclis» oldı.
Çiygoznıñ advokatı Emil Kürbedinov degeni kibi, apis müddetiniñ uzattırılması aqqında mahkeme qararına itiraz bildirecektir.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi noyabr 17 künü fevral 26 vaqiaları boyunca yaqalanğan ve apiste bulunğan eki qırımtatar faali Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ tevqif müddetlerini 2016 senesi fevral 19-na qadar uzattırdı, olar şimdi Aqmescitniñ SİZOsında bulunalar.


text:
Astanada törinde Ult Köşbasşısı - Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdenti Nursultan Äbişulı Nazarbaevtıñ jüldesi üşin «Qazaqstan Barısı-2016» respwblïkalıq twrnïri öz märesine jetti.
Fïnalda beldesken Jumanazar Ersultanovtan aylasın asırğan Beybit Istıbaev «Qazaqstan Barısı» twrnïriniñ üş dürkin çempïonı atandı! Beybit osığan deyin 2012 jäne 2015 jılı «Qazaqstan Barısı» atağına qol jetkizgen bolatın. Kümis belbewdi ïelengen Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ balwanı Jumanazardıñ enşisinde osığan deyin «Qazaqstan Barısı» twrnïriniñ qola belbewi bar. Al üşinşi orın alğan jambıldıq Aybol Aytbek bïıl birinşi ret jüldege ïelik etip otır.
Esteriñizge sala keteyik, 1-şi orın alğan Istıbaevqa 25 000 000 teñge, altın taytuyaq jäne Astanadan bir bölmeli päter berildi. Ekinşi orın alğan Ersultanovqa 5 500 000 teñge, üşinşi orın alğan aybolğa 1 800 000 teñge köleminde sıylıq tabıstaldı.
QazAqparat
Tegï: Bizdiñ maqtanışımız, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Valensïyadağı Wacis kompanïyası vegetarïan qawımğa arnalğan balmuzdaq şığardı. Espanarusa.com xabarlawınşa, balmuzdaq tek ğana ösimdikterden alınğan önimderden äzirlengen.
Onıñ quramında eşqanday konservanttar men jasandı ïistendirgişter, glyuten joq. Balmuzdaqtı öndirw barısında tek ğana balamalı qwat közderi paydalanıldı. Qazir Wacis lïmon, qulpınay, apelsïn dämi bar «vegan balmuzdağın» sawdağa şığarıp otır. Bul tättiniñ bastı erekşeligi - bul qos peçene men vaflïdiñ arasına salınğan balmuzdaq, dep xabarlaydı 24.kz.
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Aqmescit – Avropalı ve rusiyeli uquq qorçalayıcılar davalı topraq sayılğan Qırım Cumhuriyetinde insan aqları bozuluvını qayd etip, Rusiye yarımadanı işğal etken soñ, eali qarşılaşqan meselelerniñ yañı çezilüv yollarını qıdırmağa kerek, deyler.
Böyleliknen, insan aqları boyunca Halqara federatsiyası (FIDH) halqara cemaatçılığı Qırımda insan aqlarını daa ziyade qorçalamağa çağıra. Teşkilâtnıñ yaqında çıqqan maruzasında bildirilgeni kibi, Avropanıñ Şarqında endiden soñ 5 davalı subyekt: Pridnestrovye, Cenübiy Ösetiya, Abhaziya, Dağlı Qarabah ve Qırım mevcut.
FİDH teşkilâtınıñ prezident muavini Tolekan İsmailovanıñ fikirince, halqara cemaatçılıq, Qırımdaki kütleviy sıqıştıruv adiselerine qarışmasa, insan aqları ep bozulsa, yañı davalar açıla bile.
Teşkilât, zarar körgen regionlarnıñ bu bozuvlar sebebinden mahkemege muracaat etmege aqqı olmağanını takbih etmekte. Bu kibi yerlerde mahkeme keregi kibi çalışmay, deyler mütehassıslar.
Şu adalet boşluğını toldurmaq içün, FİDH halqara cemaatçılıqqa muracaat etip, insan aqları qorçalavı esaslarına tayanıp, eñ yaqın vaqıtta mahsus tedbirlerniñ alınmasını istey.
Uquq-qorçalayıcı: Rusiye Qırımda insan aqları bozuluvı içün mesülietlidir
İnsan aqları boyunca Qırım missiyasınıñ koordinator muavini Dmitriy Makarov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, Qırım diger davalı territoriyalardan ayırılıp tura.
«Özlerini mustaqil kibi tanıtqan diger cumhuriyetlerge baqqanda, Rusiye, Qırımda öz uquqiy ükümdarlığını red etmey. Rusiyeniñ qanunları mında çalışa, demek, Rusiye mındaki insan aqları bozuluvı içün mesülietlidir»,– dedi o.
Makarovnıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı, bu adiselerniñ keregi kibi taqiq etilmegeni, grajdanlıqnen bağlı meseleler bar. Bu cümleden, Rusiye grajdanlığını almağa istemegen insanlarnıñ çeşit vaziyetlerge tüşkeni, kelip-ketme meseleleri, içtimaiy-iqtisadiy aspektler ve ilâhre.
«Bu meseleler, Qırımnıñ özünde, Ukraina ve Rusiyedeki teşebbüs, cemaat teşkilâtlarnıñ ğayreti, yañı çezüv yollar sayesinde çezile bileler», – dey uquq qorçalayıcı.
Makarov qayd etkeni kibi, «halqara qorçalav usulları ile bir sıra meseleler çıqa,çünki halqara teşkilâtları yarımadanı Ukrainanıñ bir qısımı olaraq tanıp, Rusiyeniñ ükümdarlığını tanımaylar». «Faqat, Rusiye bu yerde üküm ete, bu sebepten bütün meseleler içün mesülietlidir. Halqara institularnıñ qullanuvı ise, biraz pıtraqlı meseledir», – dedi Dmitriy Makarov.
Milliy areket iştirakçisi: Qırım insan aqlarını kütleviy şekilde bozalar
Milliy areket iştirakçisi, Qurultaynıñ saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev bu mevzu boyunca Qırım.Aqiqatnen öz fikirlerinen paylaştı: «Allahqa şükür, qan tökülmey, amma insan aqlarını kütleviy şekilde bozalar. Onıñ içün, menimce, Ukraina ve Rusiye ve bütün halqara cemaatçılığı Qırımda insan aqları bozulmamasına yol bermemeliler».
«Bir çoq adam kimge muracaat etecegini bilmey, em de ricalar neticesiz qala. Canavarcasına öldürilgen Reşat Ametovnıñ ölüminden yarım yıl keçti, kim tarafından qırsızlanğanı er keske belli, amma iç bir kimse mesülietlikke çekilmedi. Bundan da ğayrı, Qırım devlet şurası, şu imayecilerge 2015 senesi yanvar ayına qadar qanunsız areketlerni yapmağa izin berecek vesiqa qabul etmege niyetlendi. Yani, istegen qadar adamlarnı öldürip, soñra olar "territorial bütünligi içün havflı olğanını aytmaları mümkün»,– dedi Smedlâyev.
Smedlâyevniñ fikirince, bu cinayetlerniñ sımarışçıları ve becergen şahıslar cezalanmaq kerekler. «Onlarnen adamlarnı qırsızladılar, serbestlikten marum ettiler, olmaycaq bir yerlerde tuttılar, gestapo kibi davrandılar, ve iç bir kimse mesülietlikke çekilmedi», – dep qayd etti Zair Smedlâyev.
FIDH teşkilâtınıñ esabatı: Qırımda insanlarnıñ ayat ve havfsızlıq aqqı qaba şekilde bozula
FİDH-nıñ «Avropanıñ Şarqında davalı subyektlerde insan aqlarınıñ qorçalav yolları» serlevalı maruzasında:
«Qırımda kelip-ketmek serbestligi ilk kere 2014 senesi qışnıñ soñunda sıñırlandı, o vaqıt rusiyeli arbiy küçler cumhuriyette nezaret keçirip, Ukraina ile bağlağan yol ve demir yollarnı blok ettiler.
Rusiye Qırımnı işğal etkeni ve cumhuriyette rusiyeli arbiylerniñ artuvı sebebinden, yarımadada vatandaşlarnıñ ayat ve havfsızlıq aqqı qaba şekilde bozula.
Fevral 26 künü, 2014 senesi rusiyeli küçler Qırımnı zapt etip başlağanda, vatandaşlarnıñ ğayıp oluvı başlandı. Ayırı vaziyetlerde öldürüv ya da tahmin etilgen öldürüvnen yekünlendi.
Qırımda yaşağan milliy azlıqlar tuvğan tilde tasil almaqtan marum etileler, bu ise, tasil almaq aqqı bozulğanını köstere.
Qırımda kütleviy matbuat vastaları rusiyeliler tarafından nezaret etile, serbest olğan mühbirlerni qorqutalar, Ukrainanı desteklegen insanlarnı da sıqıştıralar.
Qırım işğal etilgen soñ, yerliler Rusiye Federatsiyası ombudsmenine muracaat ete bileler, amma ukrain vatandaşlığını saqlap qalğan insanlar bunı yapıp olamaylar», – dep aytıla.
FİDH Ukraina ükümetine ricada bulunıp, Qırımda ve devletniñ şarqında yüz bergen cinayetlerni Halqara cinayet mahkemesi tarafından ögrenilmesine imkân bermege çağıra.
FIDH ceryannıñ halqara iştirakçilerine tevsiye eteler:
«İnsan aqlarına daa çoq diqqat ayırmaq – tek gumanitar meselelerge degil de, umumen davalarnı idare etmek, resmiy ve kerçek akimiyetnen munasebetler qurmaq ve muzakereler alıp barmaq. Davalı meselelrni çezmek içün konkret çezüv yollarını teklif etmek, mustaqil grajdanlıq küçlerge er taraftan yardım köstermek kerek.
Davalı yerlerde mustaqil teşkilât ve uquq qorçalayıcılarğa maliye, siyasiy, tehnik cietinden yardım köstermek lâzim. Uquq qorçalayıcılarnıñ itibarını yükseltip, imkânlarını keñleştirmeli. İnsan aqları saasında uquq qorçalayıcı lehalarnı yerine ketirmege yardım etmek kerek.
De-fakto akimiyetke
İnsan aqlarınıñ saasında halqara qaidelerni yerine ketirilmesini öz boynuna almalı. Şu davalı mekânlarda halqara nezaretçilerniñ, BMT vekilleriniñ mahsus davetnameler vastasınen bulunuvına yol bermeli.
De-yüre akimiyetke:
Davalı mekânlarnı ziyaret etüvi içün cinaiy mesülietni belgilegen qanunlarnıñ qabul etüvinden vazgçmeli.
De-fakto akimiyetnen bağ qurıp, subyektniñ statusınen bağlı insan aqları bozuluvlarını yoq etmek.
Em de, bu işbirlik «yüksek siyaset»ten çette qalmalı.
Davalı subyektlerde bulunğan grajdanlıq cemaatçılıqnıñ mustaqil küçleri ve donorlarğa:
Cemiyette demokratik medeniyetiniñ inkişafına qol tutmaq lâzim. İnsan aqları bölünmemeli ve universal olğanını köstermek. İnsan aqlarınıñ diskriminatsiyası mümkünligi, insan aqlarınıñ qısmen yerine ketirilüvinden vazgeçmeli.
FIDH 1922 senesi meydanğa ketirilgen edi, onıñ terkibine 178 milliy teşkilât kire. FİDH teşkilâtınıñ maqsadı – insan aqları meselesiniñ qurbanlarını qoçalamaq, bu bozuvlarnı tenbiyelemek ve onı bozğanlarnı taqip etmektir.


text:
Uşatın transformer-avtomobïli Germanïyadağı polïgonda alğaşqı sınaqtan ötti. Volocopter qurastırwşıları kölikteri qala köşelerimen de jürip, aspanda da uşa alatınına senimdi.
Volocopter 18 vïnti men kabïnası bar alıp kvadrokopter sïyaqtı. Ol uşwğa beyimdelgen jäne sağatına 25 şaqırım jıldamdıqpen uşa aladı. Qurastırwşılardıñ pikirinşe, munday kölik kepteliste turmay, uşıp, ïelerin tipti basqa qalağa da jetkize aladı. Alayda Volocopter tikuşaqtan erekşelenedi: olardıñ vïntteri türli prïncïp boyınşa jumıs isteydi. Äzirge bul maşïna doñğalaqsız qozğalwda. Öytkeni onıñ salmağın kötere almaydı. Qurastırwşılar bul bağıttı jetildiremiz dep otır.
Tegï: Avtojañalıqtar,
Kommentarïï


text:
Noyabrniñ 21-nde işğal altındaki Bağçasarayda yaşağan Mustafa Mustafayevniñ evinde «teşkerüv» ötkerile.
Bu hususta Facebookta «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı haber etmekte. Bu malümatnı ayrıca, qırımtatar faali Zair Smedlâyev ve Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti muhbiri de tasdıqlamaqta.
«6-ncı mikrorayonda yaşağan qırımtatar faali Mustafayev Mustafanıñ evinde tintüv yapıla», – dep yaza Smedlâyev Facebookta.
Azatlıq Radiosınıñ muhbiri bildirgenine köre, küç idaresi hadimleri «tintüv» maqsadınen Mustafa Mustafayevge degil de, kredit borcu olğan onıñ oğlu Serverge kelgen ekenler.
Muhbirniñ sözlerine köre, küç idaresi hadimleri bilgisayar, vesiqa ve evni közden keçire.
«Anda 40 yaqın insan toplandı. Şimdilik er şey sakin keçe ve er zamanki «tedbirlerge» oşamay», – dep ikâye ete o Qırım.Aqiqatqa.
Rusiye küç idareleri açıq menbalarda bu hususta şimdilik iç bir izaat bermey.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.


text:
Qırım qamaçavı faalleriniñ areketleri ve talapları neticesinde yarımadada siyasiy mabüslerniñ sayısı arta bile.
Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ temsmilcisi Olga Skripnik bildirdi.
«Ayırımlar apparatı anda bar küçü ile çalıştırıldı. İnsanlarnı taqip eteler. Bu tintüvler ve başqa areketler neticesinde yañı insanlarnı yaqalay bileler», – dey o.
Uquq qoruyıcılarnıñ fikrine köre, ukrain siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi içün tek Ukraina tarafından basqı yeterli degil, Avropa memleketlerini de celp etmek kerek.
«Diger taraflardan da sanktsiyalarnı arttırmaq kerek, halqara toplulıq aqqında aytam, Rusiye iqtisadiy ceetten bağlı olğan memleketler tarafından da basqı olmalı», – dey Skripnik.
Çarşenbe künü, dekabr 2-de, Sudaqta Rusiye mahsus hızmetleri rayon meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ evinde tintüv keçirdiler. Bundan evel, noyabr 30 künü Qırımda İçki rayon regional meclisiniñ reisi Rustem Mennanov, İslâm-Terek regional meclisiniñ reisi Ekrem Abdulvatovnıñ evlerinde tintüv keçirildi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Italiya policeyleri jalpı qwnı 41 mln euro bolatın 50 jäne 100 eurolıq jalğan banknotalardı tärkiledi, - dep habarlaydı Euronews aqparat agenttigi.
Tabılğan jalğan aqşanı sanauğa policeylerdiñ 5 sağat uaqıtı ketti. Banknotalar 90 paketke oralıp, plastik böşkelerge jasırılğan.
Böşkeler Napl (Naples) qalasındağı 67 jastağı er adamnıñ üyinen tabılğan. Atalğan er adamnıñ, jergilikti policey qızmetkerleriniñ mälimetinşe, bwrın osığan wqsas qılmıstıq isterge qatısı bar bolğan.
Er azamat qamauğa alınıp, jalğan aqşa Italiyanıñ Ortalıq Bankine jiberildi.


text:
Dünyanıñ 16 şeerinde Qırımnıñ siyasiy mabusı Aleksandr Kolçenkoğa qoltutuv aktsiyaları olıp keçti. Bunı faaller Facebookta bildirdiler.
«Birdemlik komiteti» teşebbüs gruppası hatırlattı ki, aprelniñ birinci yarısında dünyanıñ farqlı memleketlerinde Qırımda faşizm ile küreşken cemaat faali Aleksandr Kolçenkoğa halqara qotutuv kampaniyası keçirildi. O, kinorejissör Oleg Sentsov ile beraber Moskvanıñ SİZOsında terrorizmde şeklenip tutula.
Berilgen malümatqa köre, Aleksandr Kolçenkoğa qoltutuv aftasınıñ teşebbüsçisi Moskvanıñ «Anarhistskiy çernıy krest» teşkilâtı oldı.
«Qırım meselesi – Ukraina ve Rusiyeniñ içki meselesi olmağanını kösterecek olamız. Ukraina ve Rusiye meselesinen meraqlanğan Avropa toplulığını Qırım ve Kolçenko meselesi meraqlandıra. Rusiye akimiyetiniñ qanunğa zıt yapqan areketleri cezasız qalmaycağını kösterecekmiz», – dep ayttı Moskvalı Olga Mirâsova.
Qırımlı ile birdemlik aktsiyaları dünyanıñ sekiz memleketiniñ 16 şeerinde olıp keçti, Bremen, Sankt-Peterburg, Minsk, Saloniki, Strasburg, Marsel, Varşava, Londra sakinleri de aktsiyalarğa qoşuldılar. Qırım.Aqiqat saytı bildirdi ki, Parijde Rusiye elçihanesiniñ binası ögünde aktsiya olıp keçti.
«Birdemlik komiteti» bildirdi ki, Aleksandr Kölçenko ve Oleg Sentsov ile birdemlik halqara aktsiyasını devam ettirecek.
Qırımda faşizmge qarşı küreşken içtimaiy faal Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Aqmescitte apiske alınğan edi. Onı Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına yolladılar. FSB taqiqatçıları onı ve Qırımnıñ daa üç sakinini, şu cümleden ukrain rejissöri Oleg Sentsov, tarihçı Aleksey Çirniy ve adliyeci Gennadiy Afanasyevni terroristik areketler, terakt azırlanması ve silânı qanunsız qullanuvda qabaatlaylar.
Ukrainada Kolçenko ve Sentsovnı siyasiy mabus olaraq tanıp, olarnı azat etmege talap eteler.


text:
Munday tapsırmanı Elbası «Kazkommercbank» AQ dïrektorlar keñesiniñ törağası Mark Xolcmandı, basqarma törağası Mağjan Äwezovti jäne dïrektorlar keñesiniñ müşesi Keñes Raqışevti qabıldaw kezinde berdi.
Aqordadağı kezdeswde eldiñ bank jüyesin odan äri damıtw keleşegi, sonday-aq şağın jäne orta bïzneske «Nurlı jol» bağdarlaması ayasında qoldaw körsetw mäseleleri de qaraldı.
Burın belgili bolğanday, Mark Xolcman 2015 jıldıñ qañtar ayınan bastap täwelsiz dïrektor retinde «Kazkommercbank» AQ dïrektorlar keñesi quramına kirgen edi. Osı lawazımdıq qızmetti 2002 jıldan beri atqarıp kelgen Nurjan Swbxanberdïn nawrız ayınıñ soñında öziniñ qızmetinen ketken bolatın.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Mäktäptä ana telen häm ädäbiyatın uqıtu däwerendä min şuña inandım: uqıtuçı balalarğa belem birü belän genä çiklänep qalmıyça, üzeneñ eş täcribäsen başqa uqıtuçılar belän urtaqlaşırğa, yäşlärgä yärdäm itärgä dä tiyeş. Ğomumän, belem birü ölkäsendä eşläwçeneñ töp missiyäse dä şunnan ğıybärät dip sanıym.
Min üzem 1991 yıldan birle Yar Çallı Özleksez pedagogik belem birü institutı (ÖPBBİ) qarşında attestatsiyälänüçe uqıtuçılarnıñ eş täcribälären öyränü häm tikşerü maqsatınnan oyıştırılğan ekspert törkemendä (döres, xäzer bezneñ bu törkem Metodik mäğlümatlaştıru üzägenä qarıy) eşlim. Tikşerü eşe üz çiratında zur cawaplılıq ta sorıy, çönki sin här uqıtuçığa metodik kiñäşlär birä alırlıq belemgä, eş täcribäsenä iyä bulırğa tiyeş. İñ ähämiyätlese: eş barışında tuplanğan täcribä belän urtaqlaşu kiräk. ÖPBBİ bu ölkädä sistemalı eşläp kilä, yäğni icadi eşläwçe uqıtuçılarğa region-respublika konferentsiyälärendä, seminarlarında çığışlar yasarğa, açıq däreslär kürsätergä, eş täcribäse turında jurnallarda bastırıp çığarırğa yärdäm itä. “Tatar xalqınıñ ädäbi häm ruxi mirasın ädäbiyät däreslärendä faydalanu” dip atalğan metodik eş teması buyınça baytaq qına täcribä tuplağaç, üz eşçänlegem turında başqa uqıtuçılarğa da citkerergä kiräk digän fikergä kildem. Şularnıñ qayberläre turında (2004 yıldan başlap) äytep kitäsem kilä.
2004 yılnıñ 16 oktyabrendä “Belem birüne modernizatsiyäläw şartlarında tatar telen häm ädäbiyatın uqıtuda yaña texnologiyälär” iseme astında oyıştırılğan regional’ kurslarda belem aluçı uqıtuçılar öçen “Möxämmäd’yarnıñ “Töxfäi märdan” poemasın analizlaw” temasına açıq däres birdem. Bu däres, berençedän, üstereşle uqıtu texnologiyäsenä nigezlängän ezlänü häm tikşerenü häm, ikençedän, icadi şäxes tärbiyäläwgä yünäleş totqan däres bularaq qabul itelde.
2005 yılnıñ 29 oktyabrendä ÖPBBİ qarşında oyıştırılğan regional’ seminarda qatnaşuçılar öçen ”Ä.Yeniki xikäyälärendä keşelärneñ küñel dönyäsın surätläw üzençälekläre” temasına ütkärelgän açıq däres tä uñışlı ütte häm bastıruğa täqdim itelde. Ul “Belem.ru” saytında da urnaştırıldı.
2007 yılnıñ 14 noyabrendä regional’ kurslar öçen “Ä. Fäyzineñ “Tuqay” romanı buyınça “Ğabdullanıñ Cayıq mädräsäsendä uquwı” bülegen analizlaw” teması buyınça häm şundıy uq kurslar öçen 2007 yılnıñ 23 ğıynwarında ütkärelgän “İ. Yüzeyevnıñ “Baqçaçı turında ballada”sın analizlaw” däresläre dä “Belem.ru” saytında urın aldılar. Alardan baytaq uqıtuçılarnıñ faydalanuwı bilgele.
Uylap tözelgän, här uquçınıñ şäxsi üzençäleklären isäpkä alıp eşläw mömkinlegen birä torğan uqıtu programması buldıru uqıtu sistemasınıñ töp şartı bulıp tora. Tatar tele häm ädäbiyatın uqıtu programmaların qamilläşterü turında küp söylände, beraz ğına bulsa da eş başlandı, ämma qänäğätlänerlek däräcädä tügel. Soñğı yıllarda programmalar tözü eşenä uqıtuçılarnı da tartu küzätelä, al’ternativ programmalar da eşlänä. Yar Çallıda bu mäs’älälär buyınça respublika fänni-ğämäli konferentsiyäläreneñ ütkärelüwe näq şunı raslıy.
2006 yılnıñ 13-14 aprelendä “Bilingval’ belem birü şartlarında tatar telen uqıtunıñ zamança texnologiyäläre” iseme astında uzdırılğan fänni-ğämäli konferentsiyädä min “Bilingval’ şäxes tärbiyäläw häm uqıtu şartlarında tatar tele häm ädäbiyatın uqıtunıñ xäzerge programmaları häm däreslekläre” temasına doklad yasap, üz täqdimnäremne kerttem. Bu çığışım iñ elek ÖPBBİ bazasında 2006 yılda bastırılğan “Bilingval’ belem birü şartlarında tellär uqıtunıñ zamança texnologiyäläre” cıyıntığında, ä 2007 yılda Tatarstan Respublikası Ministrlar kabinetı tarafınnan çığarılğan “Tatarstan Respublikası Däwlät telläre qullanılışınıñ sotsiolingvistik problemaları” isemle fänni mäqälälär cıyıntığında urın aldı.
Xäzerge çorda ana tele häm ädäbiyatı uqıtuçıları da här yañalıqtan, şul isäptän yaña texnologiyälärdän faydalanırğa, alarnıñ otışlıların saylap ala belergä tiyeşlär. Min üzem ädäbiyät uqıtuda A. Yaxin sisteması häm Ä.Z. Räximovnıñ “Üstereşle uqıtu” texnologiyäsenä östenlek biräm. 2007 yıldan başlap mul’timedia texnologiyälären dä qullanışqa kertä başladım. Bu ölkädäge eş täcribäm belän 2007 yılnıñ 11 oktyabrendä, şul uq yılnıñ dekabrendä ÖPBBİ qarşında oyıştırılğan regional’ kursta häm ğämäli konferentsiyädä “Tatar ädäbiyatı däreslärendä mul’timedia texnologiyälären qullanu” häm “Üstereşle uqıtu texnologiyäsen qullanu täcribäse” temalarına yasağan çığışlarım aşa urtaqlaştım.
Qayber açıq däreslärneñ plan-eşkärtmäläre “Mäğärif”, “Fän häm mäktäp” jurnallarında, Yar Çallı “Mäğrifät” basmasında çıqqan cıyıntıqta dönyä kürdelär. Alarnıñ berniçäse, mäsälän, “II klassta uyınlı däres”, “Äniyemä iñ matur süz, iñ tatlı süz”, “Süz çığar şağıyrlärdän xikmät berlän” digännäre üzemneñ saytımda häm “Belem.ru” saytında urın aldılar.
Ädäbi mirasıbıznı qullanunıñ tağın ber otışlı yağı bar. Ul – uquçılarnı referatlar yazarğa öyrätü. 2006-2009 yıllar aralığında uquçılarım biş-altı fänni xezmät – törle temalarğa referatlar yazdılar. Monıñ ähämiyäte iskitkeç zur: uquçı törle çığanaqlar belän eşlärgä öyränä, ezlänä, uylıy, näticä yasıy, üz fikeren äytä. Uqıtuçı fänni citäkçegä äylänä häm, älbättä, uqçısı belän bergä ezlänä. Uquçılarımnıñ “Möxämmäd’yarnıñ “Töxfäi märdan” poemasında äxlaq mäs’äläläre” (2007), “F. Ämirxan – psixologik analiz ostası” (2008), “İdel Bolğarı xannarı” (2009), “Ruxi iman saflığı” (2009) temalarına yazğan referatlarınıñ barısı da prizlı urınnarğa layıq buldı häm “Belem.ru” saytına urnaştırıldı.
Ädäbiyät härçaq alğa bara, yañadan-yaña äsärlär häm avtorlar barlıqqa kilä. Belem birü yulında artta qalırğa yaramıy, şuña kürä uqıtuçı här yañalıqtan xäbärdar torırğa, härwaqıt üseş xälendä bulırğa tiyeş. Yaña äsärlär belän tanışıp baru, alarğa tiyeşle bäyä birü häm şunnan soñ ğına däreslärdä qullanu otışlı bulaçaq. Şul maqsatnı küzdä totıp, min ädäbiyatıbız tarixında layıqlı urın alırğa tiyeş dip sanağan äsärlärebezne öyränep, alarğa analiz yasarğa tırışam. 2008 yılda W. İmamovnıñ “Qazan dastanı” äsären analizlap, “Mäydan” jurnalında ul “Qazan dastanı – qıymmätle ruxi xäzinä” iseme belän basılıp çıqtı. Monnan tış R. Batullanıñ “Yäş aralaş kölü” dramasın analizladım. Teatrğa yörüçe küpsanlı mäktäp balalarına äsärne döres añlarğa yärdäm itä mondıy yazmalar. Sanap kitelgän bu xezmätlär “Belem.ru” saytına da urnaştırıldı.
Täcribä urtaqlaşu maqsatınnan törle çığanaqlarda urın alğan xezmätlärem uqıtuçılarğa yärdäm itärlär dip uylıym. Alar turında fikerläregezne dä citkersägez, sezgä räxmätle bulırmın.
Güzäliyä İnsaf qızı Tarxanova


text:
Osman Öztunç - Adamım
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Adamım
Etiketler : Osman Öztunç - Adamım türkü indir, Osman Öztunç - Adamım türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Adamım mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Adamım türküsü, Adamım sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Adamım bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Yarınım Yok
Osman Öztunç - Türkün Türküsü
Osman Öztunç - Gezerim
Osman Öztunç - Kiziroğlu
Osman Öztunç - Onlar
Osman Öztunç - Giriş
Osman Öztunç - Susmam Ben
Osman Öztunç - Dadaloğluyam
Osman Öztunç - Turnam
Osman Öztunç - Adı Türk
Osman Öztunç - Delidolu
Osman Öztunç - Gün Sazak
Osman Öztunç - Özmenem
Osman Öztunç - Darmadağın
Osman Öztunç - Yastadır


text:
Zerttewşilerdiñ aytwınşa, irimşikti jegen adamnıñ oğan boyı üyrenip qalıp, täweldilik payda boladı eken, dep jazadıTimes of India. Munı däleldew üşin olar täjirïbe jürgizdi. Sınaq barısında irimşiktegi kazeïn aqwızınıñ «esirtkilik» qasïeti bolatını anıqtaldı. Osı rette Nïl Barnard bılay dedi: «Kazeïn as qorıtw kezinde ıdırap, kazomorfïnder dep atalatın esirtkilik qasïeti bar zattar jïıntığın böledi». Kazomorfïn mïğa kokaïn nemese geroïnğa uqsas äser etedi eken. Süttiñ özinde kazeïn mölşeri az. Al 1 kg irimşikti öndirw üşin 10 lïtr süt kerek bolğandıqtan, onda adamdı esirtetin zattıñ şoğırlanatınına kümän joq, dep jazadı MedDaily.ru.
Derekközi: 24kz
Kommentarïï


text:
Bul bayqawğa älemniñ barlıq karïkatwraşıları men mwltïplïkatorları şaqırıldı. Bayqawğa qatısqan jumıstardıñ eñ tañdawlısı Tegerandağı tört mädenï ortalığında ötkiziletin körmege qoyılmaq. Bayqaw jeñimpazdarı 31 mamır küni belgili boladı.
Bayqawdıñ negizgi taqırıbı – ÏM jeñdetteriniñ qılmıstarın äşkerlew. Qazirgi waqıtta bayqawdı uyımdastırwşılar 800 asa jumıstı qabıldağan. Olardıñ 280-in üzdikter qatarına tañdalıp alınğan. Bayqawğa qatıswğa älemniñ 40 elinen, atap aytsaq Brazïlïya, Avstralïya jäne Ïndonezïya sïyaqtı elderden jumıstar kelip tüsken. Bayqaw Tegeran qalalıq äkimşiliginiñ murındıq bolwımen ötkizilip otır.
Atalğan bayqaw xatşısı Moxammed Xabïbï: «Keybir şeteldik avtorlar Tegeranğa kelip, özderiniñ jeke basınıñ qawipsizdikteri üşin, atı-jönderin özgertwge mäjbür bolıp jattı. Bügingi waqıtta ÏM twralı, olardıñ mädenïetke jäne jalpı adamzat damwına qarsı qılmıstarın bükil älem biledi. Swretşilerdiñ negizgi mindeti - osı qoğam twralı aqparattardı öner arqılı körsetw», dedi.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Neşet Çelebi - Bulgur
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Bulgur
Etiketler : Neşet Çelebi - Bulgur türkü indir, Neşet Çelebi - Bulgur türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Bulgur mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Bulgur türküsü, Bulgur sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Bulgur bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Ara Ver Ara Ver
Neşet Çelebi - Kaşlarını Eğdirirsin
Neşet Çelebi - Ay Dost
Neşet Çelebi - Sultan
Neşet Çelebi - Alişan
Neşet Çelebi - Güzel İzmir
Neşet Çelebi - Kuzum
Neşet Çelebi - Zalim Poyraz
Neşet Çelebi - Bitti Mapus
Neşet Çelebi - Telli Gelin (Barak)
Neşet Çelebi - Dağların Eteklerinde
Neşet Çelebi - Kara Değil Mi
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat
Neşet Çelebi - Sarı Yaylamda Yaylayamadın
Neşet Çelebi - Ozanlar Diyarı


text:
Kazannıñ “Mir” kinoteatrında Kazan Däülät universitetınıñ elekkege dekanı, kürenekle publisist, pedagog, tarix fännäre kandidatı Florid Ägzamov turında fokumental filmnıñ premerası buldı. "V sentre –çelovek" digän dokumental filmnıñ avtorları – jurnalistika fakultetı aspirantları, ukıtuçılar – Anton Anoxin häm Dmitriy Tarxanov.
Yaş kilennär köç sınaşa
Sverdlovsk ölkäseneñ Ekaterinburg şähärendä «Güzäl kilen»konkursı ütkäreläçäk. Bu bäyge 18 maydan alıp 4 iyungä kadär dävam itäçäk. Konkursta 18 yaştän alıp 27 yaşkä kadär bulgan yaş käläşlär katnaşa ala.
Alar millätebezneñ goref-gadätlären, mädäniyaten, kiyaügä çıkkan tatar kızınıñ, anıñ yaşäeşeneñ, könküreşeneñ töp üzençäleklären häm, älbättä inde, tugan tellären ni däräcädä yaxşı belülären sınap karayaçak.
Internetta “Allah yortı” barlıkka kilde
Sverdlov möselmannarı mäçetlären internet yardämendä salırga niyatlägännär. Monıñ öçen maxsus “Allah yortı” dip atalgan sayt buldırgannar. http://baytullah.ru ga Sverdlov ölkäsendä tözelüçe mäçetlär, mädräsälär turındagı mäglümatlar urnaştırılgan.
Kazanga Şamil Aläütdinov kilä
21 häm 22 mayda Tatarstan başkalasında tanılgan islam belgeçe, Mäskäüneñ Memorial mäçete imam-xatıybı Şamil Äläütdinov belän oçraşular kötelä. Dini çara ike könne dä “Ak Bars” yaşlär üzägendä uzdırıla.
Bügen Kırım tatarlarınıñ vatannarınnan kuulularına 67 el tuldı
Bügen, 18 maya, Akmäçettä (Simferopol) kırımtatar xalkınıñ Kırımnan deportasiyasenä 67 el tuluga bagışlangan matäm mitingı ütte.
Kırımtatar xalkı mäclese çakıruı buença Kırımnıñ törle töbäklärennän distä meñnärçä kırımtatarı Akmäçetneñ üzäk mäydanına cıeldı. Alar başta deportasiya korbannarı memoriallarına çäçäk saldılar, soñınnan biş kolonna bulıp şähärneñ üzägenä yunäldelär. Köndezge berdä miting başlandı. Irken mäydanda basıp torırga da urın yuk ide, dip söylilär anda bulgan keşelär.
Kırgızstan Tatarstan täcribäsen öyränä
Yañarak kına saylangan Kırgızstan respublikası parlamentıräsmi säfärläreneñ berençeläre itep Tatarstanga barunı saylagan. «Sez Rossiyaneñ iñ aldıngı, zur üseş algan töbäkläreneñ berse. Citmäsä, bez tugandaş xalık, bezneñ küp gasırlı tarixi elemtälärebez bar», dip añlattı monı Kırgızstan spikerı Äxmätbäk Kildebäkov. Bu xakta ul Kırgızstan parlamentı delegasiyaseneñ Tatarstan Däülät Sovetı başlıgı Färit Möxämmätşin belän 18 mayda uzgan oçraşuında belderde.
ПoдпиcaTbcя Ha: CooбщeHия (Atom)


text:
Ukraina silâlı quvetleriniñ ve Ukraina şarqında terrorizmge qarşı ameliyatqa celp etilgen diger bölükler Marinsk rayonınıñ Karlovka, Netaylovo ve Yasinovatskiy rayonınıñ Pervomayskoye köyüni azat ettiler.
Bunı iyül 23 künü Ukraina mudafaa nazirligi bildirdi.
«Yerli memuriyetler üzerinde ukrain bayraqlarını köterdiler. Ukrain orduları Donetskni bütün taraflardan sarmağa devam ete», – denile beyanatta.
Ukraina mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, iyül 23 künü Lugansk vilâyetiniñ Lisiçansk mesken yerinde uruş devam etmekte.