text:
M.Allaniyazova – Tariyx-geografiya fakulteti
Ruwxiy-ag’artıwshılıq isleri boyinsha orınbasarı
Ózbekistan
áyyemnen túrli milletke tiyisli, túrli dinlerge sıyınıwshı xalıqlar tınısh-tatıw
jasaǵan úlke bolıp kelgen. Ata-babalarımız basqa din wákillerine hár dayım húrmet
penen múnásebette bolǵanı, Watan rawajı jolında jelkeme-jelke bolıp miynet etkeni
tariyxıy dereklerde kóp tilge alınǵan
.
Házirgi kúnde Ózbekistan xalqınıń sanı jıldan-jılǵa
artıp, respublikamızda 130 dan artıq millet wákilleri jasap kelmekte.
Puqaralardıń 94% ten ziyatı islam dinine sıyınadı, 3,5 % ke jaqın puqaralar
pravoslav dinine tiyisli bolıp qalǵanların basqa konfessiya wákilleri quraydı.
Búgingi kúnde Ózbekistan Respublikasında 16 diniy konfessiyaǵa tiyisli 2238
diniy shólkem iskerlik etedi. Olardan 2064 islamiy, 157 xristian, 8 yahudiy jámáátleri,
bir dana Krishnanı ańlaw jámiyeti hám Budda ibadatxanası. Bulardan tısqarı
konfessiyalar aralıq Bibliya jámiyeti de iskerlik etedi. Usı diniy shólkemlerdiń
erkin iskerlik etiwi elimizdegi diniy bawrıkeńliktiń belgisi.
Búgin musılman áleminde quramalı
sociallıq-siyasiy processler bolmaqta. Jaqın ShıǵIs hám basqa aymaqlardaǵI bir
qatar mámleketler tereń siyasiy krizis, social-ekonomikalıq turaqsızlıq hám
qurallı soqlıǵısıwlardı basınan keshirmekte. Usı aymaqlarda haqıyqıy “islamiy mámleket”
qurıw ideası astında ashıqtan-ashıq zorlıq, insaniylıqqa qarsı keletuǵIn jawızlıqlarǵa
tiykarlanǵan ámellerge qol urıp atırǵan túrli topar hám jámáátler jetisip shıqtı.
Húrmetli Birinshi Prezidentimiz I.A.Karimov aytıp ótkenindey: “Búgingi kúnde dúnyanıń
túrli aymaqlarında háwij alıp atırǵan qarama-qarsılıqlar, qanlı soqlıǵısıwlar,
musılman álemindegi túrli mazhab hám aǵımlar ortasında kúsheyip baratırǵan
kelispewshilikler, biygúna adamlardıń qurban bolıp atırǵanlıǵı bárshemizdi táshwishke
salmay qoymaydı”. Usı jaǵday mámlekettiń úlken yaki kishiligi, dini hám
milletine qaramastan, tınıshlıq hám turaqlılıq qanshelli áziz ekenligin jáne
bir márte sıpatlap bermekte. Sońǵı jıllarda túrli aǵImlar jaslar ortasındaǵı
iskerlikti, miynet migrantların tásir sheńberine alıw, “ójireler” shólkemlestiriw,
diniy ekstrimistikalıq mazmundaǵı materiallardı elektron kórniste tarqatıw,
internet arqalı propagandalaw usılında ámelge asırılmaqta. Internet tarmaǵında ózin
“Islam mámleketi” (ISHID), “Jabhat al-Nusra”
dep atap alǵan torrorshılıq shólkemler tap islam rawajı jolında gúresip
atırǵanday kórsetip, bunıń aqıbetinde dúnyanıń kóplep mámleketlerinen musılman
jaslar “hijrat” etiw hám “jihad”qa qatnasıw dawasında Siriya hám Irak aymaǵına
barıp usı topar quramına qosılıp atırǵanlıǵınıń gúwası bolmaqtamız. BMSHnıń
insan huqıqları boyınsha Bas komissarı Navi Pilley jariyalaǵan maǵlıwmatqa kóre
2012-jıldıń iyul ayınan baslap Siriya hám Irakta hár ayda 5 mıń adam ólmekte.
Olar arasında qariyalar, hayallar, balalarda bar. Franciyanıń Frans-Press
baspası “Syrian Observatoriy for Human Rights” shólkemine tayanıp tarqatqan maǵlıwmatına
kóre 2011-2015-jıllar dawamında qaytıs bolǵanlardıń sanı 230 mıńǵa jetken.
Olardan 69494 tınısh xalıq wákilleri 11493 balalar, 7371 hayallardan ibarat.
Bul tek rásmiy maǵlıwmatlar bolıp, haqıyqıysı bul kórsetkishlerden joqarı
bolıwı heshkimdi hayran qaldırmaydı.
2016-jıldıń yanvar ayında Siriyanıń
ózin “Islam mámleketi” dep atap atırǵan terrorshı topar qadaǵalawında bolǵan
Raqqa qalasında kóz kórip, qulaq esitpegen is boldı. 40 jaslı ana 20 jasar ulın
terrorshı topardan shıǵıwın soraǵan jalınıwların ulı óz basshısına jetkergen,
soń bolsa basshılarınan “tiyisli” kórsetpeni alıp óz anasın xalıqtıń kóz
aldında atıp óltirgen.
Jánede itibar beriw kerek
bolǵan bir jaǵday Irak hám Siriyada terrorshılar ózlerine ermegen bárshe
musılmanlardı “kápir” dep jariyalap, erkeklerdi óltirip, hayal hám balalardı
bolsa qul sıpatında satıw siyaqlı islerge qol urmaqta.
Mısr bas muftiyi, “Al-Azhar” kompleksi
basshısı shayx Ahmad Tayıp ISHIDtıń islam dininen jıraq shólkem ekenin aytıp
usılay deydi: “Irak xalqı bárshe imkaniyat hám kúshin mámlekette tógilip
atırǵan qanlardı toqtatıw hámde ISHID tárepinen alıp barılıp atırǵan nahaq adam
óltiriw, meshitlerdi qarabaxanalarǵa aynaldırıw, xristian hám basqa din
wákilleriniń quwǵın etiliwi siyaqlı ayanıshlı jaǵdaylardı joǵaltıwǵa sarıplawı
kerek. Islam dini wayranshılıq hám adam óltiriw siyaqlı islerdi ámelge
asıratuǵın qurallı háreketlerdi qaralaydı. Islam bunday islerden jıraq!”
Payǵambarımız (s.a.v) hádiste:
“Haqıyqıy muhojir Alla hám Rasullax qaytarǵan nárseden hijrat qılǵan(qaytqan)
musılmandúr. Islam dini watanǵa qıyanet, adam óltiriw, buzǵınshılıq, ózin-ózi
óltiriw, ózgelerdi azaplawdan qaytaradı. Imam al-Buxariy ráwayat qılǵan hádiste
aytıladı: Bir adam Rasullax s.a.v aldına kelip, onnan jihodqa ruxsat soraydı.
Sonda ol: “seniń ata-anań barma?” dep soraydı. “Bar”, deydi ol. “Sol ekewiniń
xızmetinde jihod qıl!” deydi Rasullax.
Diniy ekstrimizm dúnyadaǵı derlik
bárshe mámleketlerde shaxs jámiyet hám mámlekettiń turmısına qáwip salıp
kelmekte. Sonday-aq, diniy ekstrimizm aǵımı quramına kirip qalǵan shaxs:
shańaraǵı, tuwısqanları hám jaqın insanlarınan ayırıladı. Jámiyettegi sociallıq
abırayın joǵaltadı. Tereń bilim alıw, jaqsı kásip iyesi bolıw hám ómirden
múnásip orın iyelew imkaniyatınan ayırıladı. Ómiri qamaqta yaki ózge jurtlarda
xor-zar hám sergizdanlıqta ótedi.
Ekstremistikalıq aǵımlar óz qatarına
jańa shaxslardı tartıwda internettegi sociallıq tarmaqlardan keń paydalanbaqta.
Bazı jaslarımız internet arqalı ózin “Islam mámleketi” dep atap atırǵan
terrorshı shólkemler tásirine túsip qalıwı, “Obid qarı”, “Abduvali qarı”,
“Rafix qarı” siyaqlı shaxslardıń wazların diskte yaki qol telefonında saqlap
júriw jaǵdayları ushıramaqta. Sońǵı waqıtlarda óspirim balalar Siriya hám Irak
siyaqlı mámleketlerdegi terrorshılardıń háreketlerin kórsetiwshi materiallardı
telefonda bir-birine tarqatıp atırǵanlıǵı kúzetilmekte. Bunday jaǵdaylar
tınıshlıqtı saqlawda sergeklik hám qıraǵılıqtı talap etedi. Jas áwladtıń túrli
jat aǵımlar tásirine túsip qalıwınıń aldın alıw boyınsha ǵamxorlıq tek
húkimetimiz yaki tálim orınlarınıń waziypası emes, bálkim hár bir ata-ananıń áhmiyetli
waziypası esaplanadı. Jáne aytıp ótiw kerek, tınıshlıqtı ullı qádiriyat dep
bilgen dinimizde bul jolda tek ámel menen emes, bálkim sóz benen de ziyan
keltiriwden qaytarılǵan. Sol kóz qarastan puqaralarımız jurtımızda tınıshlıqtı
asıpar-abaylaw jolında mámleketimizdiń tiyisli shólkemleri tárepinen ámelge
asırılıp atırǵan is-háreketlerdi qollap quwatlawları hám qolınan kelgenshe
olarǵa járdem beriwi lazım. Sol sebepten jurtımızǵa ziyan jetkeriwge háreket
etiwshi shólkemlerdiń is-háreketlerine qarsı birgelikte gúresiwimiz kerek.
Payǵambarımız aytqanınday “Haqıyqıy musılman bul – musılmanlar onıń tili hám
qolınan amanda bolıwlarıdúr”. Sonday eken jurtımızda húkim súrip atırǵan
tınısh-tatıw turmıstı asıraw onıń ǵarezsizligi hám rawajlanıwına múnásip
úlesimizdi qosıw – hár birimizdiń usı áziz watanda jasap atırǵan bárshe
puqaralardıń eń tiykarǵı waziypalarınan biri bolıp qalıwı lazım.


c: text/html

text:
Velosiped
Velosiped (lat. velox — tez, ayaq) pedallar arqalı adam mu'skilerı ku'shi menen ha'reketleniwshı, jer sırtında ju'riwge mo‘njellengen, do‘ngeleklı transport. Qolda (na'gıranlar velosipedı) ha'm motor (dvigatel) ja'rdemınde ha'reketlentiriletug'ın velosipedler de bar. Velosiped do'ngelek, rama, er, ro'l, pedal, sebi ha'm ekki shar (juldızsha)dan ibarat. Pedal basılganda og'an biriktirilgen shar shınjırı aylanadı, shınjır bolsa arqa do'ngelek og'ına mekemlengen shestirnanı aylantıradı. Velosiped qol ya'ki ayaq tormızı benen toqtatıladı. Do'ngelektın' o'lshemıne qarab, erkekler, a'yeller ha'm balalar velosipedlerı; wazıpasına qarap, universal, sport, mo'njelengen (sirkte, ju'k tasıwda isletıletug'ın, tirkeme arbalı, veloriksha), velosiped-drezina (relsda ju'rıw ushin) boladı. Da'stlepkı velosipedtı Karl Drais (Germaniya, 1818) oylap tapqan. Ha'zirgi ekki do'ngeleklı velosipedlerdın' tezligi 10—30 km/saat, awırlıgı 8—16,5 kg. Motorlı velosipedler saatına 30—50 km tezlik benen ha'reketlenedı. Sport velosipedı a'dewır jen'ıl boladı, tezligi saatına 70 km den ha'm onanda ko'birek bolıwı mu'mkin.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi salı künü Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ «fevral 26 işi» boyunca toplaşuvnı devam etti.
Adliyeci Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, toplaşuvğa üç zararlanğan kişi çağırldı.
«Üç kişiden episi – tertipni nezaret astında tutqan Ukraina sabıq militsionerleri ola. Şimdiki vaqıtta olar Rusiye Federatsiyası politsiyası hadimleri ola», – dep yazdı Polozov Twitterde.
Onıñ sözlerine köre, zararlanğanlarnıñ biri – Canköyden Pavel Petrov – añlattı ki, «yanımızğa Aqmescitke mahsus aletler aldıq: kaska, tayaq, qalqan, zırhlı jilet, amma avtobustan bunı çıqarmadıq: keregi yoq edi».
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahküm etmege başladılar.
İyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Özbekistanda Samarkand şeerinde keçken gece merkeziy soqaqlarnı ve bağçalarnı temizlevnen oğraşqan abadanlaştıruv idaresiniñ hadimleri sentâbr 2-de öz işini devam etti.
Radio Svobodanıñ Radio Ozodlik Özbek hızmetiniñ bildirgenine köre, Samarkand şeerinde prezident İslam Karimovnıñ cesedini defin etilmesi içün mahsus dürbe qurula.
Şahi Zind dürbesine yaqın yerleşken Hazrat Hizr camisi yanında dürbe quruvı boyunca işler faal şekilde yapıla, Radio Ozodlik menbalarınıñ malümatına binaen, qurucılıq işlerine yüzden ziyade adam celp etildi, bu yerde ekskavator, kran ve diger tehnika çalışa.
İslam Karimov doğğan Samarkand şeerinde camige alıp barğan yollarğa bir gece içinde asfalt qoyuldı.
Sentâbr 2-de Özbekistan devlet televizionı prezident İslam Karimovnıñ ölümi aqqında ilân etti, böyleliknen, Orta Asiyanıñ eñ çoq nufuslı devletiniñ lideri endi ölgeni aqqında çoq devam etken mühtekirlikke noqta qoydı. Resmiy beyanatqa köre, prezident sentâbr 2-de, cuma künü aqşam, yerli vaqtınen saat 20:25-te vefat etti.
Cenaze sentâbr 3-te, cumaertesi künü Samarkand şeerinde keçirilecek. Bunen beraber, cumaertesi kününden başlap, Özbekistanda üç kün matem ilân etildi.
İslam Karimov 78 yaşında edi. O, soñki 27 yıl devamında Özbekistan yolbaşçısı edi.


text:
Osman Öztunç - Bahtiyarım
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Bahtiyarım
Etiketler : Osman Öztunç - Bahtiyarım türkü indir, Osman Öztunç - Bahtiyarım türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Bahtiyarım mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Bahtiyarım türküsü, Bahtiyarım sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Bahtiyarım bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Ölüm Şarkısı
Osman Öztunç - Yalnızım İşte
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı
Osman Öztunç - Binboğalar
Osman Öztunç - Dadaloğluyam
Osman Öztunç - Kara Tren
Osman Öztunç - Ağlama Küçüğüm
Osman Öztunç - Ağlarım
Osman Öztunç - Yunus
Osman Öztunç - Şeyhin Şahı
Osman Öztunç - Gölgeler
Osman Öztunç - Çamlıbelden Çıktım Yayan
Osman Öztunç - Yastadır
Osman Öztunç - Ötme Bülbül
Osman Öztunç - Ben Dönersem Başbuğum


text:
Neşet Abalıoğlu - Bülbül
Sanatçı : Neşet Abalıoğlu
Türkü : Bülbül
Etiketler : Neşet Abalıoğlu - Bülbül türkü indir, Neşet Abalıoğlu - Bülbül türkü dinle, Neşet Abalıoğlu türküleri, Bülbül mp3 indir, Neşet Abalıoğlu türküleri Bülbül türküsü, Bülbül sözleri, Neşet Abalıoğlu mp3 dinle, Neşet Abalıoğlu download, Bülbül bedava mp3, Neşet Abalıoğlu türkü sözleri, Neşet Abalıoğlu türkü dinle, Neşet Abalıoğlu son albüm indir
Neşet Abalıoğlu Türküleri
Neşet Abalıoğlu - Dertli Yoldaş
Neşet Abalıoğlu - Bülbül
Neşet Abalıoğlu - Gel Leyli Leyli
Neşet Abalıoğlu - Yaz Gardaşım
Neşet Abalıoğlu - Gönül Dağı
Neşet Abalıoğlu - Acem Kızı
Neşet Abalıoğlu - Gel Ne Olur
Neşet Abalıoğlu - Kızılırmak
Neşet Abalıoğlu - Unutmadım Dost
Neşet Abalıoğlu - Yazı Bir Dert Kışı Bir Dert
Neşet Abalıoğlu - Gönül Vurgun Yedi
Neşet Abalıoğlu - Yürüyorum
Neşet Abalıoğlu - Mihriban
Neşet Abalıoğlu - Doyulur Mu
Neşet Abalıoğlu - Bülbül Havalanmış


text:
Cöri
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Cöri awılı, Mamadış Rayonında, rayon üzägennän 34 km tönyaqtaraq, Noqrat yılğası basseyndağı Yükäçe suı buyında.
Qazan Xanlığı yawlap alıngannan soñ, Mişä yılğası buyında urnaşqan Cöri (xäzerge Teläçe Rayonındagı İske Cöri awılı) şähärennän gailäläre belän quılğan çuqınğan tatarlar tarafınnan nigez salınğan dip isäplänä. 1989. yılda 507 keşe, 2000 yılda 467 keşe, Tatarlar.
Xalqınıñ töp şöğele - igençelek, umartaçılıq. Urta mäktäp, mädäniät yortı. 19. yözdä qurıs-munçala töşerü käsepçelege belän mäğlüm.


text:
Neşet Abalıoğlu - Diley Diley
Sanatçı : Neşet Abalıoğlu
Türkü : Diley Diley
Etiketler : Neşet Abalıoğlu - Diley Diley türkü indir, Neşet Abalıoğlu - Diley Diley türkü dinle, Neşet Abalıoğlu türküleri, Diley Diley mp3 indir, Neşet Abalıoğlu türküleri Diley Diley türküsü, Diley Diley sözleri, Neşet Abalıoğlu mp3 dinle, Neşet Abalıoğlu download, Diley Diley bedava mp3, Neşet Abalıoğlu türkü sözleri, Neşet Abalıoğlu türkü dinle, Neşet Abalıoğlu son albüm indir
Neşet Abalıoğlu Türküleri
Neşet Abalıoğlu - Açtım Perdeyi
Neşet Abalıoğlu - Kızılırmak
Neşet Abalıoğlu - Dertli Yoldaş
Neşet Abalıoğlu - Bülbül Havalanmış
Neşet Abalıoğlu - Gel Ne Olur
Neşet Abalıoğlu - Banane
Neşet Abalıoğlu - Bir Ceylan Dünedi
Neşet Abalıoğlu - Veda Mektubu
Neşet Abalıoğlu - Sarı Çiğdem
Neşet Abalıoğlu - Gönül Dağı
Neşet Abalıoğlu - Bülbül
Neşet Abalıoğlu - Yürüyorum
Neşet Abalıoğlu - Unutmadım Dost
Neşet Abalıoğlu - Yaz Gardaşım
Neşet Abalıoğlu - Gel Leyli Leyli


text:
VİDEO
Cumaaqşamı 24 may 2018
-
21 may 2018
Çubarov: Emirali Ablayevge ait evniñ tutaştırılması – FSBniñ mahsus operatsiyasıdır
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından Qırımda ekstremist gruppasınıñ azırlanmasında qabaatlanğan Ukraina Yuqarı Radası deputatı Mustafa Cemilevniñ yardımcısı Erol Veliyev yarımadada soñki kere 2017 senesiniñ küzünde olğan edi.
-
-
20 may 2018
Birer-birer bez parçası ile: qırımlılar evge yolnı nasıl nağışlay
Bu – Türkiyede yaşağan qırımtatarlar başlağan «Qırımğa dostluq yolu» leyhasınıñ bir qısmıdır. Qocaman bir yolğa birleştirilgen bez parçalarını dekabr 10-da, İnsan aqlarını qorçalav kününde Qırım ile memuriy sıñır yanında köterip yürüş yapmaqnı planlaştıralar
-
-
-
-
-
18 may 2018
1944-ten eşyalar. Hatıra çölmegi
Pakize Seytosmanova şimdi 83 yaşında. O, sürgün etüvni sekiz yaşında başından keçirdi. Sovet askerleri tez-tez eşyalarnı toplamaq ve evlerni terk etmek emirini bergende kiçik Pakize boğday çuvalına oyunçaq çamur çölmegini saqladı. Onı yalıñız Uralğa kelgen soñ taptılar.
-
-
-


text:
Rusiye ükümeti ilhaq etilgen Qırımda qırımtatarlarğa nisbeten Stalinniñ repressiya siyasetini qullanmağa devam ete.
Bu aqta aprelniñ 27-nde «1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgün etilüviniñ taqiqatı: problemalar ve istiqbali» mevzusına bağışlanğan tögerek masa devamında Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar söz yürsetti.
«1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgüni – zaman ceetinden sıñırı olmağan bir cinayettir. Al-azırda Qırımda körgen vaqialarımız – Stalin devirine ait vaqialarnıñ devamı sayılır. Qırımtatarlar bir daa aq-uquqtan marum etilerek, mahv etilüv telükesi altında bulunmaqtalar», – dep qayd etti Ceppar.
Onıñ sözlerine köre, qırımtatarlarına nisbeten repressiyalar ta 1783 senesi Qırım Rusiye imperatorlığı tarafından ilk ilhaqı devrinde başlanğan.
«Bu cinayetler tarihiy devir ve idare şekli qatiy nazar, Rusiye içün ananeviy dep sayıla. Bu halqlarğa – ukrainalılar ve qırımtatarlarğa nisbeten kösterilgen bir imperialist munasebetidir. Şimdi de ukrainalılar ve qırımtatarlar beraber olıp kimligi içün küreşmege mecbur olalar», – dep yekün çekti o.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Sentâbr 16 künü qırımtatar milliy Meclis binasında keçirileyatqan tintüv ve taqiqat areketleri qırımtatarlarnıñ temsiliy organı sentâr 14 künü işğal etilgen Qırımda ötkerilgen saylavlarnı boykot etmege çağırğanı ile bağlıdır.
Bu kibi fikirni Qırım.Aqiqat mühbirine qırımtatar milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ sabıq azası, faaliyetçi Kurtseit Abdullayev bildirdi.
«Qırımtatar halqınıñ qorquzuvı devam ete, çünki Meclis – qırımtatarlarnıñ yekâne temsiliy organıdır. Şunıñ içün Mecliske etilgen ücüm – qırımtatar halqına yapılğan ücümdir»,– dey o.
Qırım.Aqiqat saytı bergen malümatına köre, sentâbr 16 kun tintüv qırımtatar milliy Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de keçirildi.
Bundan soñ, Aqmescitte yerleşken qırımtatar milliy Meclis binasını silâlı insanlar sarıp aldı, mında tintüvler keçirile. Birinci qatta «Avdet» gazetasınıñ neşriyatı yerleşe, anda da tintüvlerni keçireler.
Hatırlatımız, sentâbr 15 künü qırımtatar milliy Meclis binasına ücüm yapıldı. Üç belgisiz şahıs kirişni qapatıp, qapı ögünde turdı, birisinde pıştav bar edi. Üçünci adam gaz borusı boyunca çıqıp, binanıñ ögünde asılğan Ukraina bayrağını qoparıp aldı.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar keçti. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerildi.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text:
Zur ömetlär
Zur ömetlär (ingl. Great Expectations) – Çarlz Dikkens'nıñ iñ tanılğan äsärläreneñ berse. Äsärneñ berençe bülekläre 1860 yılda dönya kürä başlıy. Töp waqığalar 1812 yılnıñ Raştua bäyrämennän alıp 1840 yılnıñ qışına qädär bara. Roman küreneşläre başlanğanda, töp heroyğa 7 yäş bula.
Zur ömetlär äsärendä süz Pip isemle keçkenä yäştän yätim qalğan malay turında bara. Aña, yıllar ütü belän, utnı-sunı kiçärgä turı kilä, çın duslıqnıñ, mäxäbbätne uquçı töp heroy belän bergä kiçerä. Pipnıñ başlanğıç tormışı yawız apası yortında ütsä dä, monda ul apasınıñ ire timerçe Joe tarafınnan yaxşı mögämmälä taba, häm alar ğömerlek duslar bulıp qalalar.
Qısqaça eçtälek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe säxnä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1812 yılnıñ Raştua tönendä Pip äti-äniseneñ qäberen qararğa dip iske çirkäw ziratına kilä. Monda anı qaçqın cinayätçe qurqıtıp, öydän rizıqlar alıp kilärgä quşa. Şunnan Pip, Raştuağa dip äzerlängän apasınıñ aşların bu qaçqınğa (Abel Magwitch) kiterep birä. Bu cinäyätçeneñ Pip tormışında uynağan role bäyäläp betergeseze häm bez anı soñraq küz aldınnan kiçererbez.
Pipnıñ yazmışı, Miss Havisham isemele qart xatın tarafınnan kinät üzgärä. Miss Havisham Pipnı üzeneñ zinnätle yortına küñel açu öçen çaqıra torğan bula. Şul waqıtta Pipta Miss Havishamnıñ ügi qızı Estelleğa qarata mäxäbbät xisläre uyana.
Miss Havisham küpmeder waqıt ütkäç Joeğa Pipnı timerçe hönäre serlärenä öyrätsen öçen qompensasiä tüli.
Bu säxnäneñ qülminäsion momentı bulıp London advokatı Mister Jagger belän oçraşu tora. Mister Jagger Pipqa, isemen açırğa telämägän ber ximayaçı taarfınnan zur külämdä miras qaldırğanlığın citkerä. Şunnan soñ Pip Londonğa küçep, Şunnan soñ Pip Londonğa küçep, gentlemenlıq serlärenä öyränä başlıy.
İkençe säxnä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Londonğa kilgäç, Pip zinnätle tormış alıp bara başlıy, häm tizdän finans qıyınlıqlarğa yulığa. Bu säxnäneñ iñ qızıqlı momentlarınıñ berse – timerçe Joenıñ Pip fatírına qunaqqa kilüe. Bu küreneştä uquçı ike heroynıñ niçek bersennän berse yıraqlaşuın kirä, çönki Pip inde östäl artında häm cämğıyattä üz-üzen totu serlärenä yörängän bulsa, timerçe Joe awılça samimi maneralarğa iä. Pip üzeneñ yaqlawçısınnan çın-çınlap oyala.
Öçençe säxnä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qarañğı tönnärneñ berendä Pip işek şaquwın işetä, häm açqaç, qaradan kiengän säyere ber keşene kürä. Bu keşe 1812 yılda Raştua tönendä Pip rizıqlar kitergän cinayatçe bulıp çığa. Ul şaqtıy talçıqqan, häm berniçä yıl däwamında Böyekbritaniä polisiäsennän qaçıp yöri bula. Läkin, bu cinyätçe (Abel Magwitch) ber ük waqıtta Pipnıñ ximayaçısı da bulıp çığa. Qaçqın üzeneñ facigäle biografiasen yegetkä söyli.
Zamanında anı keşe ütergän öçen yalğan yağa belän xatını urınına Xäkim aldına basa. Bu waqıtta Abel Magwitchnıñ yaqlawçısı bulıp advokat Mister Jagger bula. Şuña östäp, bu qaçqınnıñ ul waqıtta yaña tuğan qızı buluı açıqlana. Läkin Pip belän oçraşqan waqıtta Abel Magwitch qızınıñ ülgän buluın iskärtä.
Çınında isä, Mister Jagger ul qıznı bäladän yıraq bulsın öçen, Miss Havishamğa asramağa birä. Bu qıznıñ– Pipnıñ söygäneneñ iseme – Estella. Bolarnıñ barısı da Pipnıñ başında pazl kisäklärennän cıyılğan räsem kebek tözelä. Şulay itep Abel Magwitch üzeneñ qızınıñ isän buluın belmi yäşi.
Berniçä könnän, Australiagä kitüçe qorabqa taba barğanda Abel Magwitch polisiä tarafınnan totqarlana häm soñınnan ülemgä xökem itelä. Üler aldınnan Pip aña Estellanıñ isän buluın äybet qalırğa citeşä.
Qızğanıç, Estella Pipnıñ öylänü turındağı täqdimen kire qağa häm cilbezäk ber gentlemennıñ xatını bula. Miss Havisham ülgännän soñ Pip belän Estellağf şaqtıy miras qaldırsa da, Estellanıñ ire bu mirasnı tuzdırıp beterä.
Roman tirän eçtälekle, personajlaryuğarı zäwıq belän uylanılğan.
"Zur ömetlär" romanı distä tapqırdan artıq säxnäläşterelä.


text:
Xörmätle sayt qullanuçıları! İminlekne qamilläşterü maqsatınnan, saytıbızda terkälü qağıydäläre beraz üzgärde.
Xäzerge waqıtta qullanuçı sersüzne terkälgändä ük uylap tabarğa tiyeş (tübändäge räsemne qarağız). Uñışlı terkälgännän soñ, saytta aldağı ğamällär turında xäbär çığaçaq. Sezneñ e-mail adresına xat kiläçäk, anda kürsätelgän sıltama buyınça küçärgä kiräk bulır. Bu - avtorizatsiya ütü yäisä e-mail adresığıznı raslaw protsessı. Şul sıltama buyınça küçep, sez üz profilegezgä elägersez, dimäk, avtorizatsiya üttegez digän süz.
Östämä mäğlümat bularaq, e-mail adresığıznı raslawığız häm saytqa uñışlı kerüwegez turında xäbär çığaçaq. Şunıñ belän terkälü tämam.
Ägär dä xatta kürsätelgän sıltama buyınça avtorizatsiya ütmisez ikän, sez 3 kön däwamında Tikşerelmägän qullanuçılar rätendä bulırsız (alarnıñ xoquqları anonim qullanuçılarnıqı kebek). Birelgän 3 kön waqıt eçendä raslaw mömkinlegennän faydalanmasağız, älege sroknıñ axırında sezneñ akkaunt avtomat räweştä betereläçäk.
Uñışlar teläp qalabız!


text:
Aqmescit – Prezident Vladimir Putin Yaltada Rusiye Delvet Duması deputatlarınen körüşüvi devamında bir sıra beyannameler yaptı. Rusiye devleti reberiniñ sözlerine köre, Kreml siyasette olğan kerginlikni al etmek içün adım yapmaycaq. Rusiye reberleri Qırımnı bütün cemaatçılıq içün bir «ilâc» olaraq qullanmağa istey, qabul etilgen sanktsiyalarnı doğru dep saya ve mudafaa saasına dünya parasını sarf etmek niyetinde.
Aqyar ve Yaltada yol areketi sıñırlandı, deñiz naqliyesiniñ sayısı qısqartıldı. Avtomobil yollarını Rusiye devlet inspektsiyasınıñ hadimleri toldurdılar. Soñki künleri Qırım üzerindeki kökte gelikopter ve arbiy uçaqlar nevbet tutmaqtalar. İşte, bu künleri Yaltada Rusiye ükümeti yolbaşçısı Dmitriy Medvedev reberliginde memurlar ve parlament deputatları toplaşuvnı keçireler. Olar mında Vladimir Putinniñ yarvmada ekinci ziyareti çerçivesinde keldiler.
Qırım.Aqiqat yerli sakinler arasında keçirgen sorav neticelerine köre, Putin qırımlılarnı ayrette qaldıra.
Ziyaretniñ eñ müim noqtası Putinniñ deputatlarğa yapqan muracaatı oldı. Bazı közeticelerniñ fikirince, şu nutuqta Rusiye prezidenti Ukraina ve bütün dünyağa ilerideki adımlarnen bağlı mesaclar bildirmek kerek edi.
Qırım Rusiye içün bir «ilâctır»
Putinniñ nutuğında 20-nci asırnıñ başında vatandaşlara cenki mevzusı seslendirildi. Onıñ aytqanına köre, «drammatik bölünüv», «yaralar»nı Qırım tedaviylemek kerek, ve böyleliknen rus cemiyetini birleştirmeli. Çünki, Pütinniñ sözlerine binaen, tamam Or-Qapuda «rus rusnı öldürgen edi».
Qırımda referndumnıñ ötkerilüvi devamında Rusiye basqı yapqanı aqqında qabaatlavlarnı Rusiye prezidenti «aqılsız, külünçli ve boş» kibi adlandırdı. O, «Qırım işğal etilmedi», dep ayttı.
Aynı zamanda, Rusiye kerçekten de yarımadada kendi arbits küçlerini qullanğanını tasdiqladı, amma, bunı «referendum devamında Qırımda telükesizlikni temin etmek içün» yapqanını qayd etti.
Sözde üç tilli cumhuriyet ve Qırımğa sarf etilecek 700 milliard
Ekinci mesac tillerniñ musaviyligi ve sürgün etilgen halqlarnıñ aqlarınen bağlı edi. «Repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ aqlanuvınen bağlı iş tolusınen ötkerilmeli, rus, ukrain ve qırımtatar tillerniñ kerçek musafiyligi temin etilmeli», – dep qayd etti Rusiye prezidenti. Bu vaqıtta ise, Qırımda ukrain sınıfları qapatılğanı, mektep programmalarında ukrain tili saatlarnıñ qısqartıluvı ve qırımtatar tiliniñ sıqıştıruvı qayd etile.
Ukrainadaki vaziyetni Rusiye yetekçisi «qanlı haos» ve «ağa-qardaşlar arasındaki qanlı dava” olaraq beligiledi. Aynı zamanda, Ukraina akimiyetini öpkelep, olar diger vilâyetlerniñ meselelerini çezip, Qırımdan «çoq alıp, az bergenlerini» bildirdi.
Putin, Devlet Duması deputatları Qırımnıñ inkişafı boyunca programmağa qol tutarlar, dep işana. 2020 senesine qadar maliye programmalarına 700 million rubleden ziyade sarf etilecek. Prezidentniñ sözlerine köre, Qırımda sanayı, köy hocalığı, içtimaiy ve turistik saalarını inkişaf etmek kerek.
Rusiyede insan aqlarına riayet etilmemesi de mümkün
Sanktsiyalarnen bağlı suallerge cevap bererek, Putin, Rusiyeniñ cevap olaraq qabul etilgen sanktsiyalar milliy istisalcılarğa qol tutıp, yañı şeriklerni tapmaq maqsadında yapılğanını bildirdi. Ve, olar bundan evel Rusiyege qarşı «esassız ve qanunsız» sanktsiyalarnı qullanğan devletlerge nisbeten çalışacağını hatırlattı. Vladimir Putin Rusiye, insan aqları boyunca Avropa mahkemesine artıq boysunmaycaq mümkünligini da bildirdi, amma şimdi bu mesele «kün tertibinde turmay», dep ayttı.
Rusiye ordusı yañı silâ elde etecek
Vladimir Putin Qırımda rusiyelilerni azır olmağa çağırdı. Aynı zamanda memleketniñ mudafaa-sanayı saasına - 20 trillion rubleni ayırmağa vade etti. Bu programma çerçivesinde rus orduları eñ zemaneviy silânı elde etmeliler. Pütinniñ aytqanına köre, bütün dünyanıñ bu silâ aqqında haberleri daa yoq.
Hatırlatamız, Rusiye Qırımnı bu yılnıñ mart ayında işğal etti. Dünyanıñ ekseriy devletleri yarımadanıñ qoşuluvını qabul etmeyip, onı ukrain topraqları dep sayalar. Ukraina tış işler nazirligi Rusiye prezidentiniñ ziyaretini iç qabul etilmeycek bir vaqia olaraq adlandırdı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, mobilizatsiyanıñ 4 dalğasına çağırılğan arbiy hızmetçileriniñ vazefisendinden boşatılması boyunca fermannı imzaladı. Bu aqta, o, memleket telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Devletimizni ağır vaziyette qorçalağan 45000 arbiy hızmetçiler içün pek güzel haberden başlamaq isteyim. Mobilizatsiyanıñ 4 dalğa arbiyleri aqqında söz yürütilmekte. Men 2014 senesi iyülniñ 21 ve 2015 senesiniñ yanvarniñ 14 fermanları boyunca çağırılğan arbiy hızmetçilerini terhis etilmesi boyunca ferman imzaladım», - dep ayttı Poroşenko.
Onıñ sözlerine binaen, terhis etilüvi boyunca ferman ukrain devletiniñ telükesizlik qabiliyetine tesir etmez.
Poroşenkonıñ qoşma malümatlarına köre, keçken senege nisbetten, bu sene muqaveleler tizilmesi tezligi daa çoqtır.
«Muqaveleci asker ATO zonasından tış 7000 grivnâdan az almay, ATO zonasında ise maaşı 11000 grivnanı teşkil ete bile», - dep qoştı Poroşenko.
Ukraina silâlı quvetler baş ştabınıñ yolbaşçısı Viktor Müjenkonıñ bildirgenine köre, nevbetteki mobilizatsiya martnıñ soñunda - aprel başında keçirilecek edi. Bundan evel ise, 4- nci aqını arbiy hızmetçilerinen toldurmaq kerekligi aqqında aytılğan edi, bundan sebep mobilizatsiyanıñ 7 - nci dalğası keçirilecek edi.
Bundan evel, Petro Poroşenko, nevbetteki mobilizatsiya aqqında qararnı almağanı sebebinden, Ukraina Yuqarı Radasına onı yollamağan edi.
Donbassta cenk 2014 senesinden başlap devam etmekte. O vaqıt Ukraina akimiyeti, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde antiterroristik operatsiyasınıñ keçirilmesini ilân etken edi. Donbass, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bir sıra noqtaları Rusiye askerlerinen işğal etilgen. OON-nıñ malümatlarına köre, 2014 senesinden başlap, Donbassta 9000 ziyade asker elâk oldı, daa 21000 yaralandı.


text:
Mart 27-de Kyivde, yañı sanktsialar cedveliniñ ilân etilmesi içün sebep ola bilecek ilhaq etilgen Qırımda Rusiye tarafından Ukrainanıñ radio sıqlığı resursınıñ zapt etilmesi aqqında esabat taqdim etildi.
Esabatnı Televideniye ve radio yayınlav boyunca milliy şura ve Ukraina İnformatsion siyaset nazirligi azırladılar.
Televideniye ve radio yayınlav boyunca milliy şuranıñ rehberi Yuriy Artemenko: «Esabatnıñ neşir etilmesi – Ukrainanıñ teleradioinformatsion saasını imaye etmek maqsadınen «ekinci cebhe»niñ açıluvıdır. Menim fikrimce, bu vesiqa yañı sanktsion cedvellerniñ esasını teşkil ete bilir. Rusiye «sahte media»ları ve olarnıñ rehberleri bu cedvellerniñ figurantları olacaqlar. Çünki informatsion işğalniñ neticesinde yarımadada yaşağan 2,5 million Ukraina vatandaşı informatsiyağa serbest irişüv ve türlü menbalardan doğru informatsiyanı aluv aqlarından marum etildi», – dep qayd etti.
O, 2015 senesinden başlap, Milliy şura İnformatsion siyaset nazirliginen birlikte «kontrol altında olğan ve vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda Ukraina yayınlarını sistematik şekilde inkişaf ettire», dep hatırlattı.
Yarımadadanıñ territoriyasında Ukraina telekanalları ve radiostantsiyalarınıñ efirde yayıluvı 2014 senesi – 2015 senesiniñ birinci yarısında tolusınen toqtatıldı.
Milliy şura ve İnformatsion siyaset nazirliginiñ malümatına köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali neticesinde yarımadada 39 Ukraina radiostantsiyası ve 31 Ukraina telekanalı yayınlav imkânını bütünley ğayıp etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Osman Öztunç - Davullar Çalındı
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Davullar Çalındı
Etiketler : Osman Öztunç - Davullar Çalındı türkü indir, Osman Öztunç - Davullar Çalındı türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Davullar Çalındı mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Davullar Çalındı türküsü, Davullar Çalındı sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Davullar Çalındı bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Şahım
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı
Osman Öztunç - Kara Tren
Osman Öztunç - Akalın
Osman Öztunç - Şeyhin Şahı
Osman Öztunç - Darmadağın
Osman Öztunç - Canciğer
Osman Öztunç - Ölüm Şarkısı
Osman Öztunç - Leyla
Osman Öztunç - Geri Gelen Mektup
Osman Öztunç - Doğuyor Bak
Osman Öztunç - Adı Türk
Osman Öztunç - Sessiz Çığlık
Osman Öztunç - Psikopat Geceler
Osman Öztunç - Mektup


text:
Ukrainağa Yaponiyadan ressam kelip manga şeklinde arbiylerimizniñ resimlerini ketirdi
Ukraina qoruyıcısı kününe, 2017 senesi oktâbrniñ 14-de, "Ükrinform" agentliginiñ art-habında, "Ukrain arbiy adamı yapon illüstratsiyalarında" mevzusında Manga yapon sanatınıñ şeklinde illüstratsiyalarnıñ temsil tedbiri ötkerildi
Bu sebepten Haber siyaseti Nazirligi Ukrainağa ressamınıñ özüni davet etti, onıñ adı Natsume. Bu, onıñ birinci seyaatı oldı, özü de Ukrainağa.
Ukraina haber siyayeti Nazir Yuriy Stets, tedbirni açqan vaqıtta, aytqanına köre, avgustnıñ başında ukrain arbiyleri aqqında Natsumeniñ eyecanlı eserleri İnternette pek belli oldı. Hususan, tvitterde resimler biñlernen paylaşuvlar aldı. "Bugün Natsume ukrain ordusına destek köstermek içün, bu serginiñ açılışına keldi. Bu, bütün dünyada belli olğan manga usulında illüstratsiya sanatı vastasınen arbiylerimizniñ cesürligini populârlaştıruv".
Ukrainada Yaponiyanıñ Müteşşem ve Vekâletli elçisi Şigeki Sumi: "Bugün mında Natsumeniñ sergisini keçirmege imkânımız olğanınen hoşlanam, ve böyle yaş ressam Yaponiyadan Kiyevge kelgenine pek memnünim. O, Ukraina ve ukrainlerni tasvirlegeni ve onıñ resimlerini er kes begengeni pek yahşı".
Ressamnıñ özü aytıp bergenine köre, o, arbiy mevzunen daa 2013 senesinden oğraşmağa başladı. İnternette çeşim resimlerni baqa edim, olar arasında ukrain arbiyleriniñ resimlerini rastketirdim. "Olarnı pek begendim, ukrain arbiylerinen meraqlanmağa, malümat toplamağa, resim yapmağa başladım. Bugün ise bu sergi keçe. Nağışlarnı da internette kördim. Añlağanıma köre, olar çeşit-türlü ve olarnıñ resimi regionnen bağlı", - dedi Natsume.
"Natsume hanım kelgeni, haber siyaseti Nazirligi onı tanıtqanı ve mında davet etkeni de quvandıra. Medeniyet er kesni bağlandırğanı pek müim", - dedi Medeniyet Naziriniñ birinci muavini Svitlana Fomenko.
Hatırlatamız, avgustnıñ başında, İnternette, yapon ressamı manga şeklinde arbiylerimizni tasvirlegeni aqqında haber peyda oldı. Hususan, bu yapon adamı, erkeklernen birde eline silâ alğan ve Donbassta savaşlanğan qızlarımıznen meraqlana eken. Malüm olğanı kibi, bu ressam - nazik qızçıq Natsume, o, şimdi, Ukrainağa kelip ketken soñ, arbiylerimizni canlı şekilde tasvirlecek. Açılış tedbirinden soñ, onıñ iştirakçileri serginiñ bir sıra ziyaretçilerinen qonuştılar - Ukraina silâlı quvetleriniñ arbiyleri, kursantlar, Milliy Nvardiya vekilleri, ve başqa Ükrinformğa kelgenler, çünki yapon medeniyeti olarnı meraqlandıra. Musafirler ve ziyaretçilerniñ qonuşqanından soñ bayram sebebinden , Natsume yapqan ananeviy ukrain vareniklerinen sıyladılar.
Cedvel


text:
HSN: Çernigivde "Ukraina-NATO telükesizlik formulası" sergisi açılğan
2018 senesi yanvarniñ 30-da Çernigiv şeyeriniñ Vilâyet yaşlar merkezinde Ukraina haber siyaseti Naziriniñ muavini Dmıtro Zolotuhinniñ iştiragı ile "Ukrayina-NATO telükesizlik formulası" sergisiniñ açılış tedbiri keçirildi.
Barbara Maronkova, NOTA informatsiya ve vesiqalar Merkeziniñ müdiri, aytaqanına köre, bu sergi Ukraina ve NATO arasında hususiy işbirlik aqqında añlaşma imzalanğanınıñ 20-yıllığına bağışlanğan: "Ukraina — NATOnıñ başqa memleketlerde episi operatsiyalarında iştirak etken azalardan biridir. NATO Ukrainağa berebilecek bütün yardımnı köstermege areket etecekmiz. Bu sergi çeşit saalarda Ukraina ve NATO-nıñ işbirligi aqqında tarif ete", - dep, qayd etti Maronkova.
Nazir muavini Dmıtro Zolotuhin qayd etti: "Rusiye tecavuzını naharğa alıp, NATO ile işbirlik Ukraina içün üstün yöneliştir, çünki yıllarnen Sovet Birliginde yaşayış ukrain cemiyetinde NATO aqqında bazı stereotipler doğurğan, bugün biz episi auditoriyalarğa doğru malümatnı bermek içün kerekli sözler ve aletler tapmaq kerekmiz".
"Ukrayina-NATO telükesizlik formulası" sergisi Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ ve Ukraina buhran media merkeziniñ destegi ile NATO-nıñ informatsiya ve vesiqa Merkezinen teşkil etilgen.
Hatırlatamız, 2017 senesi dekabrniñ 19-da Summı devlet universitetinde "Ukrayina-NATO telükesizligi formulası" adlı sergi açıldı.
Cedvel


text:
Ekrem Çelebi - Çerkez Oğlu
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Çerkez Oğlu
Etiketler : Ekrem Çelebi - Çerkez Oğlu türkü indir, Ekrem Çelebi - Çerkez Oğlu türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Çerkez Oğlu mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Çerkez Oğlu türküsü, Çerkez Oğlu sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Çerkez Oğlu bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Yavrum
Ekrem Çelebi - Dağlar
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Allı Turnam
Ekrem Çelebi - Bir Dilim Beyaz Peynir
Ekrem Çelebi - Gezsem De Dünyanın Dört Bucağını
Ekrem Çelebi - Edalı Gelin
Ekrem Çelebi - Ne Bildi Eller
Ekrem Çelebi - Kanlı Felek
Ekrem Çelebi - Eyvallah Şahım
Ekrem Çelebi - Huma Kuşu
Ekrem Çelebi - Veda Mektubu
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Dağlar Bizim Dağlarımız


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe babasına yapılğan mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ neticelerini añlattı.
«Bugün tibbiy komissiyanıñ ekspertiza neticeleri boyunca toplaşuvı keçirildi. Netice: İlmi Umerov ruhiy taraftan sağlam. Hastahaneden çıqış aqqında vesiqanı elge bermediler. Çünki bu yerge taqiqat şefaatınen ketirdiler, bunıñ içün neticelerni de taqiqatçığa berecekler», – dep yazdı Ayşe Umerova Facebook saifesinde.
Diger menbalardan malümat daa yoq.
Onıñ sözlerine binaen, sentâbr 7-de psihiatrik hastahaneden çıqqan soñ İlmi Umerov Ahtem Çiygoz boyunca mahkemege ketti.
«Psihiatrik hastahanede 21 kün tutulması bile İlmi Umerov kibi insannıñ ruhunı sınmaz. Çıqqan soñ birden Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca nevbetteki toplaşuv keçirilgen mahkeme zalına kettik», – dep añlattı Umerovnıñ qızı.
Bunen beraber, o qayd etti ki, psihiatrik hastahaneden azat etilmesi – bu tek başlanuvdır, ögde – mahkeme toplaşuvları, künler daa belgilenmedi.
Bundan da ğayrı, sentâbr 13-ke mecburiy psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesine qarşı şikâyet arizası baqılması boyunca toplaşuvnıñ keçirilmesi planlaştırıldı.
«Bugünki netice – bu kiçik ğalebedir, amma ögümizde daa büyük cenk bar. Ve tek bizim qorantamıznıñ degil de, bütün halqımıznıñdır. Çünki rusiyeli apishanelerde daa çoq vatandaşımız qala. Ve olar içün küreşimizni devam etmek mecburmız. Biz – bu bütün halqımız, bütün Ukraina, bütün dünya», – dep qayd etti Ayşe Umerova.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.
İlmi Umerovnıñ imayecileri tahmin etkenlerine köre, endi kelecek afta Umerovnıñ tedaviylenüv içün kardiologiya bölügine keçirilmesi aqqında şefaat arizasına cevap kelecektir. Ailesi onıñ ağır alda bulunğanı aqqında bildire.
Ukraina Tışqı işler nazirliginde ilân ettiler ki, endi nevbette – İlmi Umerovnıñ qanunsız qabaatlanuvını red etmesidir.
«Memorial» rusiyeli uquq qorçalayıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Bïılğı jılğı «qızanaqtar soğısı» merekesi osımen 70-şi ret toylanıp otır dep xabarlaydı The Local. Merekeniñ şartı boyınşa ïspandıqtar bir-birin qızanaqpen atqılawı kerek. Osı mereke kezinde 170 tonn önim şığındalğan.
Dästürli ötkiziletin merekege 22 mıñ adam qatısqan, olardıñ basım böligi ïspandıqtar.
la Tomatina ğalamşardağı azıq önimderin atqılap toylaytın eñ awqımdı merekelerdiñ biri bolıp esepteledi.
Atalğan şarağa jergilikti xalıq tegin qatıssa, al şeteldikter qunı 10 ewro bolatın bïlet satıp alıp, kirwge mäjbür bolğan.
Derekközi: vestï.ru
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qazaq medicinası qwndı zertteu eñbegimen tolıqtı
Nwrgül Jambılqızı
Almatı qalası OKJ-niñ №4 kitaphanasında Astanadağı «Şipalı» emdeu ortalığınıñ bas därigeri, densaulıq saqtau salasınıñ üzdigi, m.ğ.k. Qayrat Aydarhanwlınıñ tört birdey kitabınıñ twsaukeseri boldı. Keş barısında Qayrat Aydarhanwlınıñ jeke öziniñ «Qazaq emşiligi», «Arqa törinde», «Sır men Sauır arası» jäne jazuşı Jädi Şäkenwlımen birlesken «Altay alıptarı» attı kitaptarı köpşilikke tanıstırılıp, keş qonaqtarına da taratıldı. Därigerdiñ kitaptarı türli taqırıpqa bağıttalğan. Mäselen, «Qazaq emşiligi» kitabına Qayrat Aydarhanwlınıñ wzaq jıldarğı eñbekteri men zertteuleri engizilgen. Odan bölek, atalğan kitapta qazaq emşiliginde wdayı qoldanılatın däriler, tabiği emdeu joldarı toptastırılğan.
Keşke maytalman aqın-jazuşılar, elimizge belgili baspagerler, BAQ ökilderi men qalalıq kitaphana meñgeruşileri qatıstı. Sonıñ işinde, belgili ğalım, medicina ğılımdarınıñ doktorı, akademik Maqswt Temirbaev, medicina ğılımdarınıñ doktorı, professor Uatqan Säyfilwlı, medicina ğılımdarınıñ kandidatı Isatay Äzimwlı, jazuşı, Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ jäne Euraziya Jazuşılar odağınıñ müşesi Jädi Şäkenwlı, aqın, Qazaqstan Jazuşılar Odağınıñ müşesi Amanhan Älimwlı, Almatı qalası OKJ-niñ direktorı Roza Qasımbekqızı sındı qonaqtar arnayı söz söylep, jılı lebizderin bildirdi. «Atadan balağa jalğasqan asıl sözimiz qwnın joymay ğasırlar qoynauınan bizge jetti. Biz endi bwl mwranı bayıtıp, onı bügingi künniñ ozıq tehnologiyasımen birlestirip, keler wrpaqqa jetkizuimiz kerek» , – degen Qayrat Aydarhanwlı wzaq jılğı eñbekteri men izdenisterin özgelermen de bölisip äri şığarmaşılıqpen baylanıstırudı maqsat etken. Qazirde onıñ joğarıda atalğan kitaptarı Astana men Almatı qalalarındağı kitaphanalardıñ barlığına tegin taratılğan.
“The Qazaq Times”


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Ukrainadaki ve halqara toplulıqqa ilhaq etilgen Qırımda mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ açlığı etrafındaki vaziyetke daa çoq diqqat ayırmak kerek, dep saya.
Bu fikirni Çiygoz Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarda bildirdi.
Çiygoz: «Şimdi Baluhqa cemiyetteki, devletteki ve halqara muessiselerniñ diqqatını maksimal derecede arttırmaq kerek. Biz Rusiye ukümetine, onıñ taliyiniñ közetilgeni ve em de büyük itina ile közetilgenine dair açıq bir signal bermek kerekmiz», – dedi.
Baluh muddetsiz açlıqnı mart 19-da ilân etti.
İlhaq etilgen Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ayğa koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve ondan ğayrı 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair uküm çıqardı.
Faaliyetçige qarşı ekinci cinaiy iş Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etkenini bildireler.
Mart 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh rayon mahkemesi Volodımır Baluhqa 2018 senesi iyün 19-ğa qadar tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini sayladı.
Mart 28-de Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Gayrı Dayanamam
Etiketler : Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam türkü indir, Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Gayrı Dayanamam mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Gayrı Dayanamam türküsü, Gayrı Dayanamam sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Gayrı Dayanamam bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Al Fadimem
Ekrem Çelebi - Aşan Bilir
Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları
Ekrem Çelebi - Kahveyi Dökerim
Ekrem Çelebi - Ak Elleri
Ekrem Çelebi - Bad
Ekrem Çelebi - Kızılırmak
Ekrem Çelebi - Türkü Sever Türkü Söyler
Ekrem Çelebi - Yat Kolumun Üstüne
Ekrem Çelebi - Kozan Dağı
Ekrem Çelebi - Gel Kaçma Gel Gel
Ekrem Çelebi - Ben Ne Biçim Serseriyim
Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum
Ekrem Çelebi - Arada Bir
Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim


text:
Hersonda Bağçasaraydaki Han sarayı-muzeyniñ mahv etilmesi içün telükesi olğanı sebebinden UNESCOğa yollanacaq muracaatqa qol tutuv imzalarını toplaylar. Tedbir bitken soñ imzalarnı Qırım faaliyetçilerine berecekler. Bunı Qırım.Aqiqatqa tedbirniñ teşkil eticilerinden biri ve Herson şeer Qırımtatar Milliy Meclisiniñ başlığı İbragim Suleymanov bildirdi.
Suleymanov: «Biz yerli seviyede meselege diqqat çeke bildik. Pek çoq kişi bunı bilmey edi, ve biz, Herson sakinleriniñ iç olmadı böyle etip yarımadada işğalci ukümet tarafından yapılğan qanunsızlıq aqqında bileceklerinden ve Qırımnıñ problemaları ile tanış olacaqlarından memnünmiz», – dep qayd etti.
Daa evel Herson Vilâyet devlet memuriyeti yanındaki Ukrainanıñ milliy azlıqları ve tamır halqları şurası, UNESCOğa, Bağçasaraydaki Han sarayında sözde restovratsiya işleriniñ toqtatılması içün maksimum küç-quvetni sarf etmek ve, ondan ğayrı, sarayğa ketirilgen zararnı tayin etmek içün oña halqara ekspertlerni yibermek ve UNESCOnıñ rehberligi altında ğayrıdan tiklev işlerini teşkil etmek ricası ile muracaatqa qol tuttı.
Mart 19-da Kyivde Ukrainadaki Rusiye elçiligi yanında Qırımda Han sarayınıñ viran etilmesine qarşı tedbir keçti.
Rusiye ukümeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete. Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımdaki Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımda olğan Girey hanlarına ait yazlıq rezidentiya yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Seyitler rayonında regional meclis reisi Mustafa Salmannıñ evinde maskalarnı kiygen adamlar tintüv keçirdiler.
Bunı Qırım jurnalisti Şevket Namatullayev Facebook saifesinde bildirdi.
«Seyitler rayonında betini qapatqan adamlar regional meclis reisi Mustafa Salmannıñ evinde tintüv keçirdiler. Qomşularnıñ aytqanına köre, silâ qıdırdılar. Mustafa Salman ve onıñ eki oğlunı rayon bölügine alıp kettiler», – dep yazdı Namatullayev.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, içtimaiy ağlarda Qırımnıñ Seyitler rayonında musulman qorantalarınıñ evlerinde yañı tintüvler keçirile.


text:
Qırımnıñ er yerinde Rusiye prezidenti Vladimir Putiniñ süreti ve «Qırım. Rusiye. Ömürlik» kibi yazılı billboardlar peyda oldı.
Rusiye başı ile levhalar binalarda ve Qırım yollarınıñ çetlerinde asılğan. Qırımlılar bunı Putinniñ Qırım ziyareti ile bağlaylar. Mında o avgust 17 künü Devlet şurası prezidiumınıñ toplaşuvını keçire.
«Bir qaç kün evelsi şeer boyunca astılar», – tarif etti Qırım.Aqiqatqa Keriç aydavcılarından biri.
Qırımda bazarertesi künü Rusiye Federatsiyasında turizm inkişafına bağışlanğan Devlet şurası prezidiumınıñ toplaşuvı keçe. Kremlniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Putin Qırımnıñ milliy cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile körüşecektir.
Rusiye ekspertleriniñ fikrine köre, Putinniñ yarımada ziyareti vatanperverlikniñ arttırılmasına yol berip, dünyağa Rusiye Qırım ile bağlı muzakere keçirmeycegini añlatacaqtır.


text:
Balaklavasız «yeşil adamçıqlar». Rusiye tarafından yapılğan tecavuznıñ yañı delilleri (video)
«Yeşil adamçıq»lardan balaklavalarını çıqaralar. Qırımnıñ işğalinde Rusiye arbiyleriniñ iştirak etkenlerini isbatlağan yañı deliller. «İnformnapalm» halqara toplulığında soyadları, rutbeleri ve arbiy qısımlarnıñ nomeralarını topladılar. Volontörler Ukraina hakerleri, keşfiyat ve açıq menbalar yardımınen ilhaqta biñden ziyade adamnıñ iştirak etkenini isbatladılar. Rusiye arbiyleri Ukrainağa ait yarımadanı nasıl zapt etti – Qırım.Aqiqatnıñ levhasında baqıñız.


text:
Qırımtatar halqı qıtaiy Ukrainada qalmağa planlaştırmay ve Qırımnıñ tezden keri qaytarılmasına ümüt ete, – dep ayttı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden Vekâletlisi Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa.
Böyle etip Mustafa Cemilev mühbirniñ Ukrainada Qırımdan köçip kelgen musulmanlar içün yañı camiler qurulacaqmı sualine cevap berdi.
«Bizler qıtaiy qısımda qalmaycaqmız ve azat etüv olacağını tüşünemiz. Lâkin Qırımğa yaqın regionlarda, anda işğalden evel de 12 biñ qırımtatarı oturğan edi, cami ve mekteplerni qurmaq kerek. Anda bir cami bar endi», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi ki, qırımtatarlar Ukraina Qırımnı yaqın kelecekte keri qaytaracağından eminler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
ÖĞRETMENLER : İbrahimAkpınar, Ahmet Oguz, Raif Atasoy, Şükrü Atasoy, Durmuş Erdoğan, Keramettin Duman, Ömer Koç, Celal Yalçın, Hasan Temiz, Lütfi Temiz, Erdoğan Çakır, Halil Gürpınar, Kemal Çoban, Ahmet Mısırlı, Tayyar Özdemir, Zafer Mısırlı, Nevzat Aldemir, Tevfik Gürpınar, Sedat Orhan, Nurettin Tekkanat, Sebahattin Erdoğan, Metin Çakır, Yusuf Mısırlı, Turan Gürpınar, Bahattin Aldemir, HakkıMısırlı, Nejat Aldemir, Sebahattin Aldemir, Münir Oguz, Erol Mısırlı, Türkan Kibar, Avni Kibar, Ümran Atasoy, Gönül Özer, Fuat Koç, Cihan Öztürk, Nihal Yıldız, Necla Başaran, Halil Akengin, Mücella Aldemir, Nuray Yalçın, Ece Baltacıoğlu, Akın Mırılı, Bahadır Yıldız, Nebahat Gürpınar, Jale Aldemir, Kaya Başçuhadar, Birol Mısırlı, İkram Şen, Tansu Akengin, Nihal Boztekin, Burhan Kibar.
DOKTORLAR : Prof.Dr. Ali Rıza Atasoy, Prof..Dr. Kemal Önen, Prof.Dr. Osman Aldemir, Doç.Dr. Ahmet Cevri Yıldız, Dr.Tevfik Mısırlı, Dr. İzzet Mısırlı, Dr. Bülent Baltacı, Dr. Levent Baltacı, Dr. Avni Kibar, Dr.Ahmet Yıldız, Dr. Erdoğan Atasoy, Dr. Hamit Aldemir, Dr. Ekrem Baltacı, Dr. Hami Önen, Dr. Cemil Rıza Atasoy, Dr. Fevzi Aldemir, Dr. Masume Baltacı (müftüler) Dr. Ahmet Zafer Atasoy, Dr.Sevil Aldemir, Dr. M.Tamer Özdemir, Dr. Levent Aldemir, Dr.Ergün Temiz, Dr. Gülgün Temiz, Dr.Nuray Başçuhadar, Dr. Cüneyt Aldemir, Dr. Serap koç, Dr. Nuray Boztekin, Dr. Kadir Serkan Orhan, Dr. Elif Orhan
ÖĞRETİM ÜYELERİ : Prof.Dr.Nurhan Atasoy, Prof.Dr.Namık Kemal Aras, Prof.Dr. Erdem Şen, Prof.Dr. Rasim Aldemir, Prof.Dr. Aydın Atasoy, Doç.Dr.Sümer Atasoy, Erdoğan Yıldız, Erdal Çoban, Sedat Yıldız.
İKTİSATÇILAR : Ahmet Baltacı, Sedat Baltacıoğlu, Zekai Giritlioğlu, Şöhret Doğan, Cumhur Aldemir, Sinan Çoban, Salih Çoban, Nazım Baltacı, Adem Aldemir, Hüseyin Mısırlı, Asaf Mısırlı, Hürriyet Mısırlı, Atilla Mısırlı, Cengiz Aldemir, Naim Mısırlı, Alev Mısırlı, Atilla Mısırlı, Muammer Orhan, Aziz Aldemir, Salim Mısırlı, Ferhunde Atasoy, Gülnihal Atasoy, Yavuz Yıldız, Ercan Aldemir, Fatih Aldemir, Deniz Aldemir, Halil Çakır, Ali Şen, Metin Kibar.
SUBAYLAR : Tuğgeneral Hamit Tekkanat, Em.Albay. Şevki Atasoy,
Per.Albay. KemalTemiz, Yarbay Seyit Aldemir, Turgut Atasoy, Cengiz Giritlioğlu,
Tuncay Yener, Sadi Çakır, Tuncay Kibar, Hasan Sıddık Mısırlı, Hasan Aldemir,
Mustafa Önen, Cemal Yalçın.
MÜHENDİSLER : Ender Baltacıoğlu, Aybars Gürpınar, Tansu Gürpınar, İlhan Çakır,
İlhan Başçuhadar, İbrahim Başçuhadar, Zeki Yalçın, Fuat Yalçın, Ali Başçuhadar,
Çağlar Aras, Aziz Ünsal, Mısırlı, Sedat Aldemir, Orhan Aras, Oğuz Aldemir, Nihat Baltacı,
Osman Öztürk, Atilla Yıldız, Ufuk Yıldız, Tunay Yıldız, Ergun Yıldız, Tolga Yıldız,
Ayhan Baltacı, İrfan Duman, Kenan Çoban, Murat Başaran, Kamuran Yıldız, Fuat Aldemir
Alper Aras, Ayhan Kibar, İdil Aras, İbrahim Erdoğan, Birol Mısırlı, Ünal Çoban.
HUKUKÇULAR : Hamit Demir, Turgut Tuncay, Mehmet Ali Önen, Şerafettin Aldemir, Ahmet Sait Özden, Naim Aldemir, Türkan Atasoy, Mehmet Gürpınar, Cihan Yıldız, Pınar Mısırlı, Ayhan Aldemir, Muhittin Baltacıoğlu, Tunay Yenen, Temel Erdoğan, Muhlis Erdoğan.
ECZACILAR : Sebahattin Yalçın, Gülcihan Yıldız, Leman Atasoy,
Demirhan Atasoy, Demet Temiz, Sakine Aldemir.
MİMARLAR : Kemal Halil Kibar, Necat Kibar, Necla Aldemir, Semra Aldemir
VETERİNERLER : Ali Rıza Aldemir, Cemal Tekkanat.
EMNİYETÇİLER : Ahmet Tekkanat, Faruk Aldemir, Hüseyin Ümit Kibar.
BÜROKRATLAR : Durmuş Koç (Van Valisi), İbrahim Türker, Nedim Mısırlı,
Asıf Baltacı, Bekir Kibar, Fikri Aldemir, Sedat Gürpıner, Ünal Aldemir,
Ahmet Gürpınar, Nafiz Kibar, Erdem Aldemir, Sedat Aldemir, Nuri Çoban,
Etem Demir, Behzat Demir.
DİĞERLERİ : Oktay Çakır,Tuncay Çakır, Erdem Çoban, Turgay Yıldız, Atilla Başçuhadar, Abdullah Yıldız,
Murat Mısırlı, Birsen Mısırlı, Soner Özdemir, Adnan Temiz, Ergül Tekin
toresu60@hotmail.com (İletişim Adresimiz)


text:
Germaniya kancleri Angela Merkel' Izrail' prem'er-ministri Bin'yamin Netan'yahumen telefon arqılı Ierusalimdegi qandı qırğın turalı söylesti, dep habarlaydı yeniakit.com aqparat portalı.
Germaniya kancleri Gaza sektorı men Izrail' şekarasında qarsılıq şarasına şığuşılardıñ äreketin bassızdıq dep bağalaytının, oğan beyjay qaray almaytının ayttı. Sonımen qatar, Merkel', ekijaqtı söylesu barısında Izrail' memleketiniñ qwrılğanına 70 jıl toluımen qwttıqtap, Gaza sektorındağı jağdaydıñ uşıqqanına alañdauşılığın bildirdi. Ol, äsirese Germaniyanıñ Izrail'diñ qauipsizdikke qatıstı alañdauşılığına tüsinistikpen qaraytının tilge tiek etti.


text:
Qıdıräli Bolmanov pen Qaraqat Äbildïna
Juldızdı juptardıñ jas ayırmaşılığı 14 jas. Ağalı-qarındas retindegi öner juldızdarıñ sıylastığı möldir maxabbatqa ulasqan.
Asanäli Äşimov
Asanäli Äşimovtıñ jubayı özinen 33 jas kişi. Büginde otbasınıñ köz-qwanışı Asanäli attı uldarı barı.
Madïna Sadwaqasova
Madïna Sadwaqasovanıñ joldası Oljas özinen 7 jas kişi. Alayda, Madïna xanım Oljastıñ jası kişi bolğanımen körgeni köp ekenin alğa tartadı.
Gülnur Orazımbetova
Gülnar Orazımbetovanıñ joldası özinen 21 jas ülken. Büginde olar 2 balanı tärbïelep otır.
Bayan Nurmışeva men Erlan Orınbasarov
Bayan Nurmışeva öz prodyuseri Erlan Orınbasarovqa turmısqa şıqqanın bäri biledi. Alayda, Erlan Orınbasarov jarınan äldeqayda kişi.
Bolat Joldasov
Bolat Joldasovtıñ jarı özinen 9 jas kişi. Esteriñizge sala keteyik, Bolat bıltır ğana qusın qolına qondırğan edi.
Derekközi: anabol.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Jaqında belgili dintanuşı, ğalım Abdulla qajı Joldaswlınıñ «Payğambarımız Mwhammed sollalloohu aleyhi uä sällämniñ tarihı men ömirnaması» kitabı qazaq oıqrmandarına jol tarttı. Eñbek köpşiliktiñ kökeyinde jürgen mäselelerdiñ şeşimin tarqatuğa septigin tigizedi. Birinşi, oqırmanğa qazaq tilinde Payğambarımız (s.a.u.) ömirnaması, onıñ tarihı, seriktesteri, mwsılmandıq t.b. jaylı mälimetterdiñ berilui. Ekinşi, dini-tanımdıq deñgeydegi oqulıqtıñ jazıluı. …Tolığıraq oqu »
Kitaphana
Talanttıñ qaynar közi tektilikte
(Mwrat Äuezdiñ «Dilim» attı kitabı turalı oy-tolğau) «Bilmeymin deytin bir jan joq, jwrt aqılğa tolğan kün» dep ğwlama şayır Äbubäkir Kerderi aytpaqşı, zaman ağımına ärkim özinşe män berip onı özinşe wğınıp, onısın jwrttıñ sanasına özinşe siñirgisi keledi. Alayda, qay zamanda, qanday qoğamda da eñ ädil, eñ aqiqat, eñ kesimdi sözdi …Tolığıraq oqu »
Zar zaman sarındarı
HİH ğasırdağı qazaq poeziyasınıñ eñ körnekti ökilderiniñ biri Şortanbay mwrası küni büginge deyin jwrtşılıqqa jañsaq nemese jadağay wğındırılıp keldi. Bwl tüsinikti de. Şortanbay sözderi – eldiginen, memlekettik jüyesinen ayırılıp, otarlıq halge tüsken arda jwrttıñ aşı zarı, öşpes ökinişi, arman-mwratınan när alğan edi. Sondıqtan da, Qazan töñkerisinen soñğı kezeñde wlttıñ ruhın …Tolığıraq oqu »
«Raşahat ayn äl-Hayat – Tirşilik köziniñ sır tamşıları» eñbegi qazaqşa jarıq kördi
Juırda «Raşahat ayn äl-Hayat – Tirşilik köziniñ sır tamşıları» eñbegi qazaq tilinde jarıq kördi. Bwl kezinde ata-babalarımız wstanğan tärki dünie taqua – sopılıq jolı turalı jazıp qaldırğan Äli ibn Huseyn Sopınıñ kölemdi eñbegi. Ol qazaq dalasına attarı keñge jayılğan köptegen äulieler men dini oqımıstı babalardıñ ömiri men qızmetteri turalı sonı …Tolığıraq oqu »
Kazahi Tadjikistana
AlbomNuraliNuraliev AlbomNuraliev Dolgoe vremya projivaya na territorii Tadjikistana predstaviteli kazahskoy nacii, kak i drugie narodonaseleniya etoy stranı, vnesli svoy vklad v razvitie respubliki. Poetomu cel'yu dannoy knigi yavlyaetsya popıtka, opirayas' preimuşestvenno na istoriçeskie dannıe i ustnıe pereskazı pojilıh lyudey, prosledit' istoriyu pereseleniya kazahskogo naseleniya v Tadjikistan. V silu ukazannıh …Tolığıraq oqu »
Hanafitskiy mazhab v istorii Central'noy Azii
Hanafitskiy mazhab v istorii Central'noy Azii (PDF)Tolığıraq oqu »
Jaña jinaq jarıq kördi
«TÜRKİSTAN ÖÑİRİNDEGİ TARIHI-MÄDENI ESKERTKİŞTER» attı jaña derekti tarihi-tanımdıq al'bom- Asa qwndı bwl anıqtamalıq jinaqta Türkistan öñirindegi arheologiyalıq zertteuler nätijesinde tabılğan tarihi-mädeni, ortağasırlıq säulet-qwrılıs jäne dini-ruhani eskertkişteri men HİH-HH ğğ. jetken jaña zaman qwrılıstarı jaylı anıqtamalıq mağlwmat berilgen. Jinaqta eskertkiştiñ ornalasqan jeri, uaqıtı, tipologiyalıq erekşeligi, jer kölemi, ğılımi zerttelui, qısqaşa tarihı, qazirgi …Tolığıraq oqu »
Ötken äziz äulieler
Şaydarbek qajı Äşimwlınıñ qwrastırıp, şığarğan bwl kitabına elimizdiñ negizinen Qaratau baurayı men Sır öñiriniñ arğı-bergi zamandarda ömir sürgen tarihi twlğalar jaylı añız, äspsana, tämsilder toptastırılğan. Wlılar qasieti men tabiğattıñ tılsım qwpiyasınan sır şertetin ärbir äñgime oqırmanın jaratılıs küşin sezinuge jeteley tüsedi. Esimderi el arasına keñ tarağan jäne bazbiri äli künge …Tolığıraq oqu »
Abd ul-Jalil Bab
Abd ul-Jalil bab islam ornıqtıruğa kelgenderdiñ soñğı legi. 13 ğasır boyı Qazaqstannıñ oñtüstik öñirindegi halıq Babtardıñ jolın wstanıp, basına ziyarat etip, qasietti äulieler retinde tanıp otır. Atalmış kitapta osı jaylardıñ bäri tiyanaqtı türde söz bolıp, senimdi däleldenedi. Bwl babtardıñ jürgen jolı, jergilikti halıqtı islam mädenietine üyretken qızmeti söz boldı. Özderi osı …Tolığıraq oqu »
Wrpağıma wlağat
Meniñ jastayımnan jüregimnen Jaratuşı haqtıñ bar ekenine degen berik senimimdi öşirmegenime, tipti, sol senimim köp jerde meni saqtap qalğanına negiz bolğan bastı küş – şıqqan tegimniñ qoja ruınan bolğandığı dep oylaymın. Äkem ünemi aytıp otıratın: «biz jüregine iman wyalağan, islam dinin uağızdağan bilimpaz, ğwlama qojlardıñ wrpağımız, bizge eşuaqıtta asıp-tasuğa, äsire …Tolığıraq oqu »


text:
Tabiği zona
Tabiği zona — temperatura şartları häm dımlılıqnıñ, tufraqlarnıñ, üsemleklär häm xaywannar dönyasınıñ urtaqlığına iä bulğan ere tabiği kompleks ul. Zonalarnıñ barlıqqa kilüe klimatqa, qorı cirdä cılılıq häm dımlılıq nisbätenä bäylängän. Mäsälän, cılılıq häm dım küp bulsa, yağni temperatura yuğarı bulıp, yañğırlar küp yawsa, ekvatorial urmannar zonası barlıqqa kilä. Ägär dä temperatura yuğarı, ä yawım-töşem az bulsa, tropik poyasnıñ çüllär zonası formalaşa.
Qorı cirneñ tabiği zonaları ber-bersennän üsemleklär dönyasınıñ xarakterı belän ayırıla. Zonalarnıñ üsemlekläre andağı tabiğätneñ böten iñ mähim üzençäleklären, komponentlar arasındağı üzara bäyläneşne zonanıñ başqa barlıq komponentlarına qarağanda da açığraq çağıldıralar. Ayırım komponentlar üzgärä başlasa, bu bigräk tä üsemleklärdä sizelä. Qorı cirdäge tabiği zonalarğa isemnär üsemleklär dönyasınıñ xarakterına qarap birelgän, mäsälän, çüllär zonası, ekvatorial urmannar zonası h. b.
Bötendönya okeanında da tabiği zonalar bar. Alar ber-bersennän su massaları, organik dönyası h. b. belän ayırıla. Okean tabiği zonalarınıñ, boz qaplamın isäpkä almağanda, açıq bülenep torğan tışqı ayırımlıqları yuq, alarnı, klimat poyasları kebek ük, geografik urınnarı buyınça atap yörtälär.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, mart 28-de Rusiyeniñ Moskvadaki mahkemesinde, Qırımtatar Milliy Meclisi rehberlerinden Ahmet Çiygoz ve İlmi Umerov tarafından berilgen şikâyetlerniñ baqılması boyunca mahkeme oturışuvlarınıñ ötkerilecegini bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, oturışuvlarda, Çiygoz ve Umerovnıñ Moskvadaki Tverskoy rayon mahkemesiniñ qararına qarşı şikâyetleri baqılacaq. Olar Rusiye prezidentiniñ memuriyetine qarşı davalar açacaq edi, mahkeme bu davalarnı red etti.
O, «Veciye Kaşka işi» tahqiqattan evelki teşkerüv seviyesinde buluna, kompleksli adliy-tıbbiy ekspertiza ötkerile, dep ilâve etti.
Nikolay Polozov, Moskvadaki Tverskoy rayon mahkemesini, Qırımtatar Milliy Meclisi reislerinden Ahmet Çiygoz ve İlmi Umerov tarafından açılacaq olğan davalarnıñ red etilmesi aqqında qararına qarşı şikâyet berdi. Şu cümleden, mahkeme Çiygoz ve Umerovnıñ Rusiye prezidenti memuriyetine qarşı, cinayetlerini afu etüv fermanı aqqında malümatnıñ berilmesine dair davalarını red etti, dep bildirile.
Yanvar 26-da Moskvadaki Tverskoy rayon mahkemesi tarafından davalarnıñ red etilmesi aqqında belli oldı.
2017 senesiniñ sentâbrinde Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı 8 yıl koloniyağa mahküm etti. 2015 senesinde Çiygoz, 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq içün ötkerilgen mitingde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. Onı, kütleviy qarışıqlıqlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlay ediler.
Daa soñra Qırımdaki Rusiye mahkemesi İlmi Umerovnı eki yıl koloniya-qasabağa mahküm etti. Onı halq ögünde separatizmge davet etkeninde qabaatladılar.
Oktâbr 25-te Rusiye ukümeti, Umerov ve Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra azat etilgen Qırım Milliy Meclisiniñ liderleri Kyivge keldiler.


text:
Qırımda Krasnoperekopsk rayonı Küçük Mamçıq köyünde bir yigirmi beş kazak qırımtatarlarnıñ evleri boyunca yürdi, dep bildire Krasnoperekopsk regional meclisiniñ reisini Saniye Ametovağa esaslanıp, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti.
«Bugün, dekabr 28-de, Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonı Küçük Mamçıq köyünde bir yigirmi beş kazak ataman Yakovlev ve onıñ muavini Rohman reberliginde qırımtatarlarnıñ evleri boyunca yürdi», – denile beyanatta.
«Kazakzlarnıñ işbu areketlerine sebep – yaqınları rayonnıñ bir qaç köyünde, şu cümleden Küçük Mamçıq köyünde de, avtobus turaqları ukrain devlet timsalleri ile yaraştırılğanı, cayav keçitleri ile sarı-mavı tüske boyalanğanı oldı», – deyler Mecliste.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ faaliyetini teminlev bölüginiñ müdiri Yusuf Kürkçiniñ fikirince, Rusiyege boysunğan Qırım akimiyeti ekstremizm ve Qırımtatar Milliy Meclisinen «küreşini» qullanıp, devletniñ diger saalarında öz muvafaqiyetsizligini gizleycek ola.
Bunı o aprel 14-te Kyivdeki matbuat konferentsiyasında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Eali faqır, iqtisadiy saada zeval, olar (Qırımnıñ Rusiye akimiyeti – QA) iqtisadiyat saasında rutbe alıp olamaylar, narazılıq meydanlarında inşaatlarnıñ yıqtırılması ve Meclis yasaqlanması aqqında qarar alına, olarnıñ muvafaqiyetsizligini aqlaycaq ekstremizm ve Meclis ile küreşini qullanacaq olalar. Böyle olacağını bile ve bekley edik», – dedi o.
Çarşenbe künü, aprel 13-te, Moskva tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti aqqında mahkeme qararı olmasa da, Meclis çalışmaycaq, dep bildirdi. Meclis adliyecileri bu qarardan şikâyet eteceklerini bildirdiler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Meclis faaliyetiniñ toqtatılması qararından sebep dünya toplulığına muracaat etti. Ukraina devlet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, «bu cinayetni» toqtatacaq tek bir yol bar – yarımadanıñ işğalden azat etilmesi.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, «Kremlniñ emri» ile qabul etilgen Poklonskayanıñ qararı oña qarşı qabaat, şu cümleden devlet hainliginiñ temeli olacaq.
2015 senesi fevral ayında Natalya Poklonskaya Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, Meclis faaliyetini yasaq etmege talap etti. Mart başında işbu dava boyunca mahkeme esnası başlandı. Nevbetteki mahkemeniñ keçirilmesi aprel 15 kününe planlaştırıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Anar Fazıljan, A.Baytwrsınov atındağı Til bilimi institutı direktorınıñ orınbasarı:
— Japoniyadağı «Nikko» zertteu ortalığınıñ prezidenti Moriatu Minato Qıtayda ömirge kelgen. Öte erte uaqıtta äke-şeşesimen Japoniyağa qonıs audarğan. Sodan beri qıtay tilinde söylemegen eken. Arağa birneşe jıl salıp, Qıtayğa issaparmen keledi. Senesiz be, Qıtayğa kelgende ol kenetten qıtayşa söylep ketken. Aynalasındağı adamdar tañ qalğan. Bala eñ birinşi qay tilde söylese, qay tilde tili şıqsa, sonı ömir boyı wmıtpaydı eken. Al biz mektepti qoyıp, balabaqşadağı tili äli şıqpağan balalarğa üş tilde bilim berudi, dünieni tanıtudı bastap kettik. Ğalımdar da «öz tilin jetik meñgergen adam ğana özge tildi jetik meñgeredi» deydi. Bwğan sizdiñ közqarasıñız qalay? «Qazaqstan-ZAMAN» gazeti
Köptildilik memlekettik tilge qızmet etui tiis!
— Biz osı mäseleni zerttedik, biraq onı soñına jetken irgeli zertteu dep esepteuge bolmas, degenmen ataqtı psiholingvist J.Piaje, äygili psiholog L.Vıgotskiy, neogumbol'şıl tiltanuşı L.Vaysgerber siyaqtı psiholingvistikadağı, söyleu psihologiyasındağı eñbekterimen älemge tanımal bedeldi ğalımdardıñ izdenisterinen köp närse tüydik. Bwl mäseleni nege baylanıstı qaradıq deysiz ğoy? Jasıratını joq, qazir bizde üştildilik resmi türde engizilip ketti. Bwl turalı eñ alğaş 2004 jılı aytıldı. Qazaqstanda bilim beru jüyesine jalpı üş tildi engizuimiz kerek dep aytıla bastağan alğaşqı kezeñde bwl mäselemen bizdiñ qoğamda köbine orıstildi ğalımdar aynalıstı. Olar Europadağı, Reseydegi polilingvizm, köptildilikti resmi qoldau jobaları keremet paydalı dedi. Sonda oylanıp qaldım: olardağı dominant tilder, yağni Europa elderiniñ resmi tilderi men Reseydiñ memlekettik tili — orıs tiliniñ ahualı men bizdegi memlekettik til — qazaq tiliniñ ahualı birdey me, ärine, birdey emes, olay bolsa, biz bwl elderdiñ köptildilik täjiribesine bwljıtpay süyenuimiz dwrıs pa? Osı swraqtıñ jauabın tabu üşin üştildilikke baylanıstı izdenisterge baruğa tura keldi.
Bwl mäsele 2007 jılı tağı bir qırınan qarastırıldı. Sol kezde Elbasınıñ Joldauında «wlttıq ideya», «üştwğırlı til mädeni jobası» degen mäsele köterildi. Wlttıq ideyanıñ tiltanımdıq negizderi boyınşa bizdiñ Institut ülken zertteuler seriyasın wsındı. Söytip, grant wtıp aldıq. 2007 jıldarı älemdik sayasatta mul'timädeniettilik basımdıq alğan kez edi, sondıqtan tildik aluandıq turalı izdenistiñ birde-biri oğan soqpay ketpeytin edi. Qoğamnıñ wlttıq ideyasın tabu üşin sol qoğamnıñ qwramın biluiñ kerek. Qazirgi jahaniyatta birneşe wsaq mädenietten qwralğan qoğam türi basım. Sondıqtan köptildi qoğamnıñ negizinde jatqan mul'timädeniet degen qwbılıstı zertteuge tura keldi. Mul'timädeniettilik, bir jağınan, türli mädeniet ökilderinen qwralğan qoğamdı sipattaytın wğım bolsa, ekinşi jağınan, sol qwbılısqa jauap beretin memlekettiñ sayasatı degendi de bildiredi. Özim tiltanuşı bolğandıqtan, bälkim, meniñ bwl sayasi qwbılısqa qatıstı zertteuim sayasattanuşılar, mädeniettanuşılar üşin asa bir qwndı körine qoymas. Äytse de tildik problemalardıñ sırın aşu üşin, wlttıq biregeylik degen wğımnıñ qwrılısın anıqtau üşin qoğamnıñ qwrılısın bilu kerek bolğan soñ, köpmädeniettilikti qarastıruğa tura keldi. Bizdiñ qoğam da mul'timädeni qoğam. Söytip, mul'timädeni qoğamnıñ tipterin, türlerin izdedim. Qazaqstanımızdıñ qanday mul'timädeniet tipine, onıñ işinde qanday türine jatatının anıqtauğa talpınıs jasadım. Bizdiñ sayasat osı özimizge tän erekşe köpmädeniettilikke layıqtı sayasat pa, joq älde onı eskermeytin olqılıqtar bar ma, sonı qarastırdıq.
Etnikalıq negizdegi mul'timädeniet bar jerde köptildilik te jüredi. Sodan soñ jer-jerdegi köptildilikti salıstırıp qaradıq. Söytip, üştildi bilim beru jüyesi jäne mul'timädeniet twrğısınan wlttıq biregeylikti qalay saqtaymız, nığaytamız degen mäseleni zerdeledik. Älemde bir ğana tilde söyleytin, bir ğana wlttan qwralğan qoğam joq. Bir ğana wlttan qwralğan qoğamnıñ özinde birneşe iri äleumettik toptan twratın sayasi ambiciyaları bar birneşe toptar şığadı. Nemese, sayasi ambiciyası bolmasa da, odan mädeni ıqpalı küşti äleumettik top bölinip şığadı. Söytip, mädeni jağınan aluantürlilik payda boladı. Europa memleketteri bolsın, basqa kez kelgen memleket bolsın, öz elindegi köptildilikti qoldağanı da, qoldamağanı da köptildilikti bir-aq bağıtta ğana wstaytını anıqtaldı: köptildiliktiñ qwramındağı komponentter negizgi tildi bayıtuğa qızmet etedi. Qanday memleket bolsa da bäribir negizgi wlttıq til boladı. Ol qoğamdıq-äleumettik, sayasi ömirde dominant, yağni ol basım til boladı. Keybir elde onı memlekettik til, endi birinde resmi til deydi. Qarapayım sözben bastı til deyikşi, sonda köptildilik bastı tildi bayıtuğa qızmet atqaradı eken jäne solay boluğa tiis eken.
Europadağı Şvecariya nemese Kanada siyaqtı memleketterdiñ jağdayı basqaşalau. Ol jerdegi märtebesi salıstırmalı türde alğanda teñ tüsetin köptildiliktiñ sebebi kantondarında sayasi, mädeni poziciyası deñgeyles birtildi etnowjımnıñ lokal'dı (oqşaulanıp) otırğanımen baylanıstı. Mısalı, qatelespesem, Şvecariyada 4 til resmi til bolıp sanaladı. 4-iniñ de sayasi märtebesi birdey. Francuz tildiler şoğırlanıp, bir kantonda, ağılşın tildileri de solay otır. Bälkim, osı uaqıtta olar integraciyalanğan da şığar. Biraq mwnday köptildilik Şvecariyadağı resmi tildiñ qay-qaysısı üşin de qauipti emes. Sebebi ağılşın, francuz, nemis tili — gomogendi tilder. Olar bir dinniñ aynalasında damığan, bir hristian örkenietiniñ tilderi. Barlığınıñ aytılım-jazılımı basqa bolğanımen, ortaq leksikasınıñ tübiri bir. Qırğız, qazaq, özbek jinalıp alıp söylessek, bir-birimizdi tüsinemiz ğoy. Sol siyaqtı barlığı birtekti, sondıqtan bir til basımdıq alıp ketip jatsa, basqalarına aytarlıqtay nwqsan keltirmeydi. Öytkeni olardıñ tüp-törkini, tamırı bireu bolğanımen qosa, zamanaui europalıq mädeniet ülgisi jağınan da bir: birdey kiinedi, birdey oylaydı, dünieni birdey tanidı. Arasında azdağan ayırmaşılıqtar boladı, ärine. Onday ayırmaşılıq bolmasa, wlt bolmaydı ğoy. Tura solardıñ sayasatın alıp kelip bizge köşirgen dwrıs pa? Bizdiñ jağdaydağı köptildilikte basqaşa sayasat kerek. Qazaq tili — türki örkenietiniñ jauharı, islami qwndılıqtarmen bayığan til. Orıs tili — pravoslaviya qwndılıqtarın däriptegen til. Pravoslaviyanıñ negizinde kirill jazuı şıqqan. Al ağılşın tili hristian dininiñ katolik, protestanttıq bağıtındağı qwndılıqtardıñ jarşısı bolğan, qazirgi kezdegi batıstıq örkeniettiñ, tipti jahaniyattıñ tili. Ärqaysısınıñ şığu törkini de, özeginde jatqan pragmatikası da ärtürli.
Balanı aldımen ana tilimen närlendiru kerek
— Aynalıp kelgende din mañızdı röl oynaydı deysiz ğoy?
— Adamzat tarihına qarasaq, miftik sanadan keyingi wzaq «däuirde» dini sana ğılımi sananıñ qalıptasuına deyin saltanat qwrğanı belgili ğoy. Din memlekettik basqaruda zor röl atqardı. Din barlıq salanı basqarğan kezeñdi adamzattıñ barlıq qoğamı basınan ötkerdi. Sondıqtan dinsiz jazu tarihın tolıq tüsine almaysız, jazudıñ barlığı sol kezde şıqqan. Biz dintanuşı emes, tiltanuşı retinde aytamız.
Sonımen, Qazaqstanda köptildiliktiñ özindik modelin jasau kerek. Bizdegi mul'timädeniet te özinşe, erekşe bolu kerek. Mul'timädenietti memlekettik sayasattıñ basım bağıtı dep qabıldağan bir ğana memleket — Kanada. 2004 jılı mul'timädeniet barlıq memlekettiñ basım bağıtına aynaluı kerek dep BWW-nıñ jinalıstarında aytıldı. Söytip, onı 2009 jılı toqtattı. Mul'timädeniettiliktiñ eki mağınası bar, bireui ob'ektivti qwbılıs atauı — bir qoğamdağı türli mädenietterdiñ boluı. Ekinşisi — soğan qatıstı qabıldanğan resmi sayasat. Mul'timädeniettiliktiñ sayasi wstanım retindegi türleri köp, qatañ radikaldı mul'timädeniet, liberaldı mul'timädeniet. Bizdiki bwlardıñ eşqaysısına jatpaydı. Bizdiñ keñistiktegi ärtürli mädenietterdiñ qalıptasuınıñ tarihi sebepteri basqalarmen birdey emes. Etnostarımızdıñ bir-birimen araqatınası da erekşe fenomen. Sondıqtan şeteldiñ täjiribesine süyene beruge bolmaydı. Bizge öz miımızben oylanu kerek. Qazaqstandıq köpmädeniettilikti sayasi jüyede, äleumettik keñistikte öz wlttıq müddemizge qaray qalay wyımdastırıp, basqaramız, säykesinşe köptildilikti qalay engizip, müddemizge jwmıs jasatamız degen mäselede äli oylanu kerek. Ağılşın tili kerek, orıs tili kerek, biraq onı qalay qazaq tiliniñ müddesine qalay jwmsaymız? Köptildi bilim beru jüyesiniñ modelin tañdağanda öz tilimizge nwqsan keltirip almaymız ba degen mäseleni mwqiyat oylanu kerek. Sebebi bizdiñ tilimizdiñ ahualın Qazaqstandağı bilim beru jüyesine engizbekşi bolıp otırğan qazirgi köptildilik komponentindegi orıs tiliniñ, ağılşın tiliniñ ahualımen salıstırsaq, olardan äldeqayda tiimsiz poziciyada twrğanın köremiz.
Mäseleni osı twrğıdan qarastıra kele mına problemağa tap boldım. Mısalı, balanı şet tiline oqıtqan kezde qay jastan bastau kerek? Internet keñistiginde de, älemdik zertteulerde de ğalımdar ekige bölinipti. Birinşi jaqtıñ wstını mınaday: «qazirgi zaman balası men bwrınğı zaman balasın salıstıruğa bolmaydı. Qazirgi zamannıñ qorşağan ortası tügel özgergen, bäri tehnikalanğan bala soğan ikemdeledi. Tua salıp, tehnika tilin igergen bala özge tildi oñay üyrenip aladı.
Büginginiñ balası jaña tehnikamen türli operaciyalar jasaudı tili şıqpay twrıp bilip aladı. Bwrınğı baladan oylau jelisi mülde basqa. Sondıqtan onı dwrıs paydalanıp, üyretse, kez kelgen tildi oqıtuğa boladı. Birneşe tildi bala kezinen erterek üyretken jaqsı, eki jasınan, tipti bir jasınan üyretu kerek» dedi. Ekinşi top balağa öz ana tiliniñ bükil qwrılımdıq jüyesin sanasına äbden ornıqtırmayınşa, özge tildi üyretuge bolmaydı deydi. Qaysısıniki dwrıs dep basım qattı. Saralap qarasam, birinşi pikirdi wstanatındardıñ bäri men aytqan kantondardan twratın, birtekti mädenietten twratın memleketten şıqqan, sol jerdegi jağdayattı zerttegen ğalımdar eken. Basım köpşiligi solar. Al «öz ana tilin aldımen igerip alu kerek» degender bizdiki sekildi öziniñ töl etnikalıq territoriyasında twrıp jatıp, sırtqı sayasi sebeptermen basqa mädeniettermen aralasuğa mwqtaj, mäjbür bolğan qoğamnan şıqqan ğalımdar eken. Mısalı, Europada mınaday princip bar. Balağa eki tildi üyretu üşin «bir ata-ana, bir til» deydi, äkesi balamen kişkene kezinen bastap tek qana ağılşın tilinde, al anası francuz tilinde ğana söylesedi. Söytip, bala şataspaydı.
Al bizdiñ äleumettik ortada mwnday ädisti jappay qoldanu qiın. Söytip bala mektep, balabaqşada jüyesiz türde eki, tipti üş tildi arnayı jüyeli türdegi «küştep» üyretudiñ qwrbanı boladı. Onıñ qatpağan sanasına dünie turalı tüsinik birese öz ana tiliniñ, birese dıbıstıq-intonaciyalıq jüyesi mülde bölek orıs ne ağılşın tiliniñ kanalı arqılı kelip qwyıladı. «Jartıkeş tildilik (poluyazıçie) degen qwbılıs ieleri osıdan şığadı. Bala kişkene kezinen 2-3 tildi jüyesiz qabıldaytın bolsa, onda ol jartıkeş tildi twlğağa aynaladı. Mısalı, meniñ qızım qazir 1 sınıptan üş tildi de jeke pän retinde oqıp jatır, bılay söyleytindi şığarıptı: «U menya qasımda boyım bar» deydi. «U menya» orısşa, «qasımda» qazaqşa, «boy» ağılşınşa bala degen söz. Sosın men «meniñ boyım bar» dep aytıp twr eken dep oylap, «iä, seniñ boyıñ bar, boyıñ ösedi» dedim. Söytsem, qızım tük tüsinbeysiñ dep özimdi tüzedi. «Boy» degen «mal'çik» dep, ol sözdiñ orısşa atauın berdi. Sonda ol «mal'çik», «boy», «bala» degen üş sözdiñ qaysısı onıñ ana tiliniñ birligi ekenin ajırata almay jatır. Mine, üştildi jartıkeş tildik twlğanıñ alğaşqı belgisi osı, saldarı turalı oylansam, qauipter köp. Al Europada birneşe tildi üyretu üşin äkesi bir til, şeşesi bir tildi söylep üyretedi. Sonda ol jartıkeş emes, eki tildi twlğa bolıp qalıptasadı eken. Bwl ädistiñ de osal twstarın köp aytıp jatır qazirgi ğalımdar.
Osını oylana kele, biz wrpağımızdı töl mädeniettiñ ökili retinde bizdiñ wlttıq biregeylikti saqtaytın, damıtatın, jetildiretin twlğa retinde tärbielegimiz kelse, onda qalayda onıñ basında ana tiliniñ jüyesi qalıptaspayınşa, şet tilin oqıtpauımız kerek eken degen qorıtındığa keldim. Osı pikirdi aytqan kezde opponentterim «siz şet tiline qarsısız», «qazaqtıñ damuına qarsısız» dedi. Şın mäninde olay emes, şet tilin oqıtu kerek, üyretu kerek, kerisinşe şet tilin igertu üşin kerek şara osı — ana tilin aldımen tolıq igertip alu, sonda basqa til ana tiliniñ jüyesine proekciyalanıp tüse qaladı, onı igerip alu oñay boladı. Qazirgi zamanda bizge tek qazaq tilin bilip sapalı ömir süru äste bolğanımen, orıs, ağılşın tilinde de söyleu qoğamdıq kapitalımızdı arttıratını sözsiz. Qazir aqparattı orıs tiliniñ keñistiginen alıp otırmız. Öytkeni «donor» keñistik ol. Düniedegi bükil aqparat ağılşın tilinde bolğanmen, däl qazir birden qazaqşalap ala almaysıñ. Öytkeni sende onı aludıñ qwralı da, kanaldarı da joq äzirşe. Qazaqstanda ağılşın tilinde söyleytin mamandar da tapşı. Bizdiñ qoğam ekitildi. Keñestik kezeñ ğana emes, täuelsizdik däuirdegi wrpaq ta ekitildi. Bwl da payda köretin twsımız. Alayda til üyretudiñ joldarındağı olqılıqtar saldarınen twtas bir wrpaqtıñ sanasında ana tiliniñ qalıptasıp, ornığu procesine nwqsan keltirip almauımız kerek. Sebebi bwl process bala sanasında wlttıq biregeyliktiñ qalıptasuımen örile baylanısa jüredi, Mısalı, J.Piaje degen psiholingvist ğalım: «Balanıñ sanasında 9-12 jas aralığında öziniñ wlttıq biregeyligi qalıptasadı» deydi. Wlttıq biregeylik o basta psihologiyalıq qwbılıs retinde tanılğan: twlğanıñ özin bir jağdayğa, qauımdastıqqa, wjımğa telui. Özin bir närseniñ ökili, müşesi sanau, jaqtauşısı retinde tanu. Mısalı, bala düniege kelgen soñ, öziniñ kim ekeni turalı oylana bastaydı. Söytip, 9-12 jasında öziniñ qay wlttıñ, mädeniettiñ ökili ekenin tüsinedi eken. Onıñ sonı tüsinuine äser etetin närse — eñ aldımen tili, ortası, qoğamı. Mısalı, üyde atası-äjesi, ata-anası orıs tilinde söylep jürse, bala özin orıspın dep tanuı äbden mümkin. Onday da faktilerdi anıqtağan ğılımi täjiribeler bar.
Wlttıq biregeylik degen närse ğalımdardıñ zertteuinşe üş negizden twradı. 1) Genetikalıq biregeylik, 2) mädeni biregeylik, 3) tildik biregeylik. Mäselen, twlğa özin qazaq wltınıñ ökilimin dep tanuı üşin genetikalıq jağınan äke-şeşesi qazaq boluı kerek. Mädeniet jağınan «Assalaumağaleykum!» dep qol berip amandasuı kerek, otırısı, jüris-twrısı, özgelermen qarım-qatınası qazaq mädenietinde wstanımdarğa säykes bolu kerek. Tildik biregeylikke kelgende, qay tilde söylese, sol wlttıñ ökili boladı. Osı üşeuiniñ qaysısı mañızdı komponent degende ğalımdar mınaday faktilerdi keltiredi. Mısalı, şığu tegi, mädenieti sol wltqa tän, biraq tili basqa bolsa, onda mwnday adam öz wltımen biregeylene me? Keybireuler «meniñ äkem qazaq, şeşem qazaq, qazı-qarta jeymin» deydi, biraq üyde orısşa söylesedi. Sonda ol adam qazaq wltımen biregeylene ala ma? Tolıqqandı biregeylene almas, bälkim jartılay biregeylener. Söytip, ğalımdar mınaday qorıtındığa kelgen: wlttıq biregeyliktiñ komponentiniñ işindegi eñ ämbebabı, eñ mañızdısı, tiregi — tildik biregeylik. Qay tilde söyleseñ, qay tilde oylasañ, sol tildi jasağan wlttıñ ökili bolıp sanalasıñ. Bala öz wltımen biregeylenu üşin 9-12 jasqa deyin ana tilinde söyleu kerek. Lev Vıgotskiy — söz psihologiyasın zerttegen ğalım. Ol da «balanıñ basında til jüye bolıp qalıptasadı». Qwjattar fayl-fayldarda, papki-papkide twrğanday tildiñ bükil jüyesi retpen balanıñ sanasına tuuı kerek. Ol — belgili bir jas aralığında jüzege asatın üderis. Intonaciyalıq-dıbıstıq jüye eñ birinşi bolıp qalıptasadı. Intonaciya men dıbıstar arqılı ol sözderdi, emociyalardı qabıldaydı. Mısalı, täjiribe barısında jaqsı sözdi jaman intonaciyamen aytqan bala jılap qalğan, kerisinşe, jaman sözdi jaqsı intonaciyamen aytqanda bala mäz bolğan. Demek, balanıñ sanasında aldımen intonaciya men dıbıstar jüyesi qalıptasadı. Dıbıstardan qwralğan sözdiñ semantikası sodan soñ qalıptasadı. Söytip, morfologiyalıq, sözjasamdıq, grammatikalıq jüye de öz jüyesimen ornığadı. Tildiñ qalıptasu kezeñi 8-12 jas deydi L.Vıgotskiy. Söytip, osı üderis barısında balağa basqa til jüyeli türde küştep üyretilip, kiriktirilse, onıñ jartıkeş tildik twlğa bolu qaupi zor deydi.
Tiliñnen ayırılğanıñ — adamsüygiştigiñnen ayırılğanıñ
— Ana tildi saqtap qalu üderisi keybir arab memleketterinde de jürip jatır. Büginge deyin ol eldi Qwran tüsken bay til dep tanıdıq. Ağılşın tilin biluge wmtılu, ağılşın tilin bilmegendi kemsitu arabtarda da bayqaladı. Mäsele ğılımda sekildi. Ğılımnıñ tili qay til bolsa, sol tildiñ äleueti joğarı bolar. Öziñizge mälim bolğanday, bizde naqtı pänderdi ağılşın tilinde oqıtudı qolğa alıp jatır. Bolaşaqta qazaq ğılımınıñ tili ağılşın tili bolmay ma? Ğılımi sintaksis tilinen (qazaq tili) ğılımi dissertaciya qorğağan özimizdiñ ğalımdardı bilemiz.
— Mağan öz tilinde söylemeytin keybir mıqtı tanıstarım, «sağan qazaq tili nege kerek, ağılşın tilin bilseñ, köp aqparatqa qol jetkizesiñ, qanşama keremet dünielerdi tanıp bilesiñ. Ol — ğılım tili. Nemis te, japon da ağılşın tilinde jazıp jatır. Al bizdiñ til bolaşaqta kimge kerek» deydi. Sol kezde salıñ suğa ketip, oylanıp qalasıñ. Miımnan bükil qazaq tilin alıp tastap ömir süruim qalay bolar eken dep elestetip kördim. Qiyalımnıñ mümkindigi jetkenşe ob'ektivti jağdaydıñ qalay boların elestettim. Onşa mäz emes, tipti qiın bolıp körindi. Sebebi onda men batıstıñ adamı boladı ekenmin, europaşa kiinem, europaşa jürem, twram. Üyge kelgen adamğa otır dep aytpaymın. Beymezgil uaqıtta kelse, esik auzınan şığarıp salam. Olarda mädeniet solay ğoy. Şayğa keliñiz degende tek qana şay berem. Qazaqtar şayğa keliñiz deydi de, et beredi. Söytsem, mäsele tilde ğana emes eken. Mısalı, mına jarıq dünie bärimizge ortaq. Alla Tağala seni osı düniege keltirip, ömir sürgizdi. Endi sen ol dünieni tanisıñ. Men bwrın adamdar dünieni barlığı birdey tanidı dep oylauşı edim. Söytsem, adamdardıñ barlığı dünieni birdey tanımaydı eken. Adamdar qay tilde söylese, sol til arqılı dünieni tanığan soñ, olardıñ da tanımı wltına qaray ärtürli boladı eken. Mısalı, «qayıñ» sözin aytqanda qanday associaciya payda boladı? Sende qanday oy payda boldı «qayıñ» degendi estigende?
— M. Maqataevtıñ «Japıraq jürek jas qayıñı» esime tüsedi.
— Qayıñ dese, mağan «jalğızdıq» elesteydi. «Berik, mıqtı ağaş» elesteydi. Biraq «äyel» degen associaciya tuındamaydı. Al orıs wltına «berezka» deseñ, olardıñ sanasında eriksiz «näzik äyel» degen associaciya tuadı. Mısalı, men Botagöz desem, qazaqtar közi möldiregen swlu qızdı elestetedi. Al orısqa barıp «verblyuj'ya glaza» desem, ölse de swlu qızdı elestetpeydi. Orısqa «zelenoglazaya» desem, köz aldına ädemi qızdıñ beynesi kölbeñdeydi. Al qazaqqa «kök köz qız» desem, swlu qızdı elestetpeydi ğoy. Közi twzday eken dep jaqtırmaydı. Bwl — tildiñ qwdireti. Til degenimiz anañnıñ jatırı sekildi. Sen sodan qorek alasıñ. Sen sol qorekpen dünieni tanisıñ. Mwnı lingvistikada jüyeli türde birinşi zerttegen nemistiñ ğalımı Gumbol't aytqan. Sonan keyin onıñ şäkirtteri L.Vaysgerberler aytqan. Olar: «biz öz tağdırımızben ömir sürip jatırmız dep oylaymız. Şın mäninde olay emes. Biz qay tildik qauımdastıqqa qarasaq, sol tildik qauımdastıqta söyleytin til bar, sol tildiñ özindik tağdırı bar, biz sol tağdırdıñ işinde jürmiz. Bizdi qayda aparatının bilmeymiz» deydi. Mine, osınday zertteulerden keyin nemisterdiñ ekonomikası da köterilip, lingvoekonomika degen ğılım salası da Germaniyada jaqsı damığanı belgili. Sebebi bwl zertteuler jemisin berdi, til arqılı Otandı süyudi üyretken soñ, ekonomikası da köterilgen. Eger biz de älemge tanılıp, ekonomikamızdı köteremiz desek, basqa tilmen, basqa mädenietpen eşqayda bara almaytınımızdı tüsinuimiz kerek. Sen öz tiliñmen, öz mädenietiñmen ğana körinesiñ. Mısalı, qazaq tilinde aqparat az, al orıs tilinde aqparat köp dep, orıstildi bolıp kettim delik. Balamdı da orıs mektebine berdim delik. Sonda men kimmin? Men öz anamnıñ jatırınan ketip qalğan adammın. Özgeniñ mädenietine jol tartqan adammın. Men orıstıñ mädeni keñistigine özindey bop siñe almaymın, olar meni qabıldamaydı. Qabıldasa da, men onıñ periferiyasında jürem. Ivanğa men kerek emespin ğoy. Onıñ öziniñ mıñ Ivanı bar. Djonğa da kerek emespin, onıñ da öziniñ mıñ Djonı bar. Men olardan suırılıp şığıp alğa şıqsam da, jalğızbın. Mäselen, AQŞ-ta jan-jaqtan kelgen türli wlt ğalımdarı köp. Ğılımdı damıtadı, biraq olardıñ eñbegi öz wltınıñ mädenietin emes, ağılşıntildi keñistiktiñ mädenietin damıtadı. Özderi sol mädeni keñistiktiñ ökili boladı. Sol keñistikke qızmet etedi. Söytip, öz etnotildik qauımınan ajıraydı. Tipti solay bolğan künde de, ol komfortta ömir süredi, köligi, üyi, jan raqatına qajettiñ bäri boladı. Şeteldiñ bir damığan, jaylı qalasında twradı, twrmısında bäri jaqsı boladı, biraq ol öz mädeni keñistigine ğana tän ğajayıp qwndılıqtarınan ayırıladı. Sol jağınan qarap otırsaq, qazaq tilindegi, qazaq tili arqılı däripteletin bastı qwndılıq adamsüygiştik eken. Qazaq mädenieti — adamsüygiş, ömirsüygiş mädeniet. Öziñ köz aldıña elestetşi, sen adamsüygiştigiñnen ayırılıp qaldıñ. Onday ömir sağan kerek pe? Qazir sağan adamdı süyu, ömirdi süyu kerek emes şığar, biraq jaylı ömirdi añsap jürip, jalğız qalğanda tüsinesiñ osınıñ bäri beker bolğanın dep oylaymın. Kez kelgen tildiñ özindik artıqşılığı, adamğa beretin qasieti boladı. Jasıratını joq, tilderdiñ bäri Allanıñ jaratqanı. «Wlttar men wlıstardı birin-biri tanuı üşin jarattım» degenge sayatın süre bar Qwranda. Kez kelgen tildiñ qasieti bar, sol tildiñ iesi qılıp jarattı ma, sol tildi bilip, sol tilge qızmet etu kereksiñ dep oylaymın. Ol tilden kettiñ be, Wlı programmanı bwzasıñ. Mine, tildiñ genetikalıq kodı osında dep oylaymın. Onı bwzsañ, tağdırıñ da özgeredi. Qazaq tilin damıtqımız kelse, biz öz tilimizdi jaqsı köruimiz kerek te, onı jaqsartuğa jwmıs jasauımız kerek. Mına jaqtağı til jaqsı eken, odan köp närse üyrenuge boladı eken dep ana tilinen qol üzip ketip qalsaq, onda bwl älsizdigimizdiñ belgisi.
— Balamnıñ tili ana tilinde şıqqanına quandım. Biraq bwl quanış emes, beyşaralıq. Sen öziñ qazaqsıñ, al balañnıñ tili qazaqşa şıqqanına quanasıñ. Bir küni Aqseleu Seydimbek ağamızdı oqıp otırsam, sol kisiniñ de basınan osınday jağday ötipti. Auılğa barıp, qazaqşa üyrenip kelgen nemeresine quanadı. Ülken wlım beske toladı. Balabaqşada ağılşın tilin oqıp jatır. Bizde dominanttı til — qazaq tili. Biraq balamnıñ kökiregin keñeytu üşin qazaq tildegi kitaptar, qazaqşa resurstar, qazaqşa mul'tfil'mder kerek. Läyla Swltanqızı «Tärbieni «Balapanğa» artıp qoyuğa bolmaydı, onımen ata-ananıñ özi aynalısuı kerek» deydi. Öte dwrıs aytadı. Öskeleñ wrpaqqa qajetti resurstardı qaydan alamız?
— Qazaq tilin damıtuğa memleketten basqa eşkim qarajat bergen joq. Bermeydi de. Öz basım tilge qoldau swrap barmağan jerim joq. Men sekildi qanşama adam bar. Bäri solay aytadı. Biznes mwnday demeuşilikke äli pisssippp jetilgen joq. Bizde memleketke patrenalistik qatınas küşti. Memleket seniñ qwddı bir äkeñ siyaqtı. Balañ auırıp qalsa, memleket kinäli, qazaq tilin bilmey qalsañ da memleket kinäli. Keñes ükimeti kezinde solay oyladıq, öytkeni solay tärbieledi. Qazir özimiz tirşilik isteuimiz kerek qoy. Resurs joq bolatını tüsinikti. Siz tilden divident ala almaysız. Qazir jahandıq zaman, bir sättik paydanıñ zamanı. Adamdar bir jerge aqşa qwyu üşin onı eki ese qılıp qaytarıp aludı közdeydi. Til — dereu tabıs tüspeytin, biraq wzaq jıldan soñ üzbey tabıs beretin, aqıldı investiciyanıñ nısanı. Onı tüsinuge otandıq investordıñ aqılı jetpey jatır. Bwl — problema. Bizdiñ biznes te, elita da, sayasi elita da bar. Bwl — solardıñ probleması. Däl osı qazir ne isteu kerek ekenin äli bilmeymin. Biraq bolaşaqqa senemin, erteñ qazaqtildi balalardıñ işinen alpauıttar şıqsın desek, qazirden bastap balamızdı qazaqşa tärbieleuimiz kerek. Eşkim jeti atasınan bay bolmaydı, qaydan bilesiz, mümkin sizdiñ de balañız erteñ alpauıt bolatın şığar. Erteñ solar sayasatqa barğanda mwnıñ bäri özgeredi dep senemin.
42-26 = 16. Bwl — zor alşaqtıq
— Al endi latın tili älipbiine köşu mäselesine qalay qaraysız? Osı twrğıda ğalımdardıñ özderi bir şeşimge kele almaydı degen pikir bar. Bwl mäsele bir köteriledi, bir basılıp qaladı. Qazaqstannıñ latın älipbiine qayta oraluı mümkin be?
— «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı bärimizdi quantqan, wltımızdıñ bolaşağın ayqındağan nağız wlttıq wlı qwjatında Elbası 2017 jılı köşemiz dep tapsırma berdi. 2012 jılğı joldauında 2025 jılğa deyin köşeyik dedi. Demek, señ qozğaldı. Latın qarpine köşu mäselesi HH ğ. 90-jıldarınan beri köterilgen. Onıñ dayın bazası bar. Akademik ağamız Äbduäli Qaydarwlı bastap kötergen bwl mäsele büginde Institutımızda ğılımi negizderi jağınan jan-jaqtı zertteldi. Bükil türki postkeñestik memleketteri kirill qarpinen bas tartıp, ortaq türki älipbiin jasayıq degen 90–jıldardağı ekonomikalıq dağdarıs kezinde emes, IT-tehnologiyalar damığan sayasi twraqtılıq kezinde köşkenimiz äbden dwrıs boldı. Älipbi jasaytın bolsaq, qazaq tiliniñ tildik, dıbıstıq jüyesin körsete alatın, ekinşi, auızşa tildi jazba tilge jeñil, oñay kodtaytın grafika (auızşa mätindi jazba mätinge perekadirovka jasaytın tañbalar) qajet. Sol principterge süyenip jasauımız kerek. Älipbi jasau — mamandardıñ isi.
— «Latın älipbiine köşu — orıs äleminiñ ıqpalınan şığu» degen siyaqtı pikirler de bar.
— Ol — sayasi mäsele. Men sayasi mäseleni ayta almaymın. Onı bilmeymin. Ol ahualdı zerttegen emespin. Aytatınım — tiltanımdıq mäsele. Tildik twrğıdan kelgende jaña grafika öte qajet. Kirill älipbiinde 42 ärip bar. Qazaqtıñ özindik töl 26 dıbısı bar. Bwl — öte ülken alşaqtıq. Töl dıbıstan on şaqtı ayırmaşılıq bolsa, jaraydı. Al mwnda odan da köp.
— Filologtar arasında ideyalıq jağınan ayırmaşılıqtar qanday?
— Kez kelgen mäselede birjaqtı pikir bolmaydı. Bizdiñ filologtar wsınıp jürgen grafikasınıñ ortaq bir principi bar, sol quantadı. «Bir tañba — bir dıbıs» principi. Basqalar wsınıp jatqan bir dıbısqa eki ärip tañbalau degen nwsqalar da bar. Biraq ol öte qolaysız. Mäsele şeşilip, bir jobanı tañdau kerek bolsa, Institut mamandarınıñ, tiltanuşılardıñ bastarı birigedi de, bir joba wsınatınına senemin. Oğan senimdimin.
— Jaqında belgili aqın Gülnar Salıqbaeva sözderdi orındı qoldanbay jürgen jurnalisterge eskertu jasadı. Al sizdiñ osınday jurnalisterge renişiñiz joq pa?
— Jurnalisterge renişim joq. Sebebi mäsele olarda emes, jurnalisterdi oqıtu jüyesin jaqsartu kerek. Bwrınğı jurnalister filologiyalıq klassikalıq bilimdi öz käsibiniñ bazalıq bilim jüyesi retinde oqığan. Lingvistikanı maman deñgeyinde meñgergen. Meniñ biluimşe solay. Mısalı, bwrınğı jurnalistika fakul'tetinde qazaq tiliniñ fonetikası, morfologiyası, leksikası, stilistikası, sintaksisi tügel dästürli filologiyalıq fakul'tetterdegidey oqıtılatın. Qazir onıñ barlığı qısqartılıp, ornına mamandıqqa qatıstı pänder engizdi. Jaraydı, sağat sanın qısqartsın, biraq mazmwnın twşımdı etip jinaqtap, azğantay sağattıñ işine lingvistikalıq negizderin oqıtu kerek. Äytpese jurnalist öz qwralı — tildi jetik bilmey şığadı.
— Sonda lingvistikalıq jağınan jurnalister aqsap twrğanı ğoy?
— Ondaylar joq emes. Ädebi tildiñ sözdikterinde bekitilgen tildik normanı bilmeytin, sözdi sındırıp, qisaytıp, bwzıp aytatındarı bar endi. Maman bolğan soñ, kez kelgen söz biz üşin material, oğan beysana türde ortologiyalıq taldau jasap ketetinimizdi bayqaymız. Jurnalistiñ sözinen qate izdep, tirkep otırğanımızdı keyde bayqamay qalamız, tiltanuşılar, ol ras. Mısalı, «araqtıñ arqasında» deydi. «Araqtıñ arqasında osınday jağdayğa jetti», «araqtıñ saldarınan» boluı kerek. Nemese «araqtıñ nätijesinde» deydi. Araqtıñ qaydağı nätijesi ol? Araqtıñ saldarı, kesiri boladı. Qazir «kün rayı» degendi jaqsı qoldanıp jürgen jurnalisterimiz quantadı. Sonı estigende quanıp qalamın. Bizdiñ ülken ağa ğalımdarımız, professor Uäliev Nwrgeldi ağay: «qazaqta kün rayı dep bügingi küngi tabiğattıñ qwbılısın, al aua rayı dep belgili bir keñistiktegi tabiğat qwbılısın ataydı» dep ünemi aytatın. Aua rayı degen orısşa aytqanda klimat sözine säykes kelse, kün rayı pogoda degenge keledi. «Jañbır jauadı dep kütilude» (ojidaetsya dojd') degen siyaqtı qoldanıs ta köbeyip ketti. Bizde jazbaşa ğana emes, auızşa söz de sırtqı tildiñ (orıs tiliniñ) äserine şaldığıp jatqanın körsetedi bwl mısal. Sol siyaqtı sözderdi dıbıstağanda singarmonizm zañın saqtamay, tilimizdiñ intonaciyalıq erekşeligin bwzıp, mäselen, asığıp-aptığıp söyleu siyaqtı beynormalıq ürdister jurnalistiñ auızşa sözinen körinip qalıp jatadı. Bälkim, qazirgi kreativti dästür şığar, biraq artınan jau quıp kele jatqanday sözderiniñ ayağın jwtıp, kidiris jasaytın jerde demin üzbey, kidirissiz aytılatın twsta demin üzip, üzdigip söyleu mäneri moda bolıp bara jatır ma dep oylap qalamın keybir jurnalistiñ reportajın tıñdağanda. Mısalı, söylem ayaqtalğannan keyin kidiris jasaladı. Sodan soñ kelesi söylem bastaladı. Al keybir mikrofon wstağandardıñ auızşa sözinde bir söylem ayaqtalıp, kelesi söylem bastalıp, ortasına kelgen kezde barıp kidiris jasaladı. Bälkim, bwl amal şığar, ärine, dağdılı närseni bwzıp jiberip, dağdıdan tıs elementti qoldansañ, jwrttıñ nazarı birden sağan auıp, eleñ ete qaladı. Ol jaqsı, biraq sen onı qayta-qayta jasay berseñ, oğan jwrt eleñdey bermeydi ğoy. Jwrt nazarınan ayırılıp qalasıñ. Sonday närselerdi eskerse eken, tiltanuşılardıñ keñesterine, eñbekterine jüginse eken degen tilek.
— Swhbatıñızğa raqmet! kazakhstanzaman.kz


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
20:59 124
-
-
-
-
-
-
19:58 116
-
-
19:47 115
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Tildik reformada asığıstıqqa jol berilmewi kerek - BĞM
ASTANA. QazAqparat - QR Bilim jäne ğılım vïce-mïnïstri Asxat Aymağambetov elimizdiñ bilim berw mekemelerinde latın grafïkasında qazaq tiliniñ älippesin engizwdiñ josparı jayında bayandadı, dep xabarlaydı QazAqparat.
«Jaña grafïka bekitilgen jağdayda barlıq bilim berw mekemelerinde jaña jazbanı engizwdiñ kestesin bekitwdi josparlap otırmız. Osınıñ barlığın aldımen pedagogïkalıq, ata-analar qoğamdastığımen, sonday-aq Mädenïet jäne sport, Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstrlikterimen talqılaymız. Bul turğıda qajetti qadamdardı Prezïdent Äkimşiligimen, Ükimetpen kelisip alamız. Soñğı şeşim qabıldaw üşin atalğan mäsele men kesteni Parlament otırısına engizemiz», - dedi vïce-mïnïstr parlamenttik tıñdaw barısında.
Osı orayda ol aldağı jumıstarda asığıstıqqa jol berilmeytinin, sondıqtan barlıq şaralar bekitilgen kestege säykes jürgiziletinin jetkizdi.
Bul rette kadrlardı dayarlaw, oqwlıqtardı, sözdikterdi basıp şığarw jumıstarı eskeriledi. Keyinnen jappay taralımmen normatïvtik sözdikterdi, oqwlıqtardı, oqw-ädistemelik kitaptar köpşilikke usınıladı.
«Eñ bastı äri jawapkerşilikti qajet etetin dayındıq kezeñin sapalı ayaqtağannan keyin ğana jaña jazbanı bilim berwdiñ barşa mekemesine keñ awqımda engizwge kirisemiz. Bul turğıda orıs tilinde pändi oqıtwda kïrïllïca qalatının atap ötkim keledi. Latın qarpi tek qazaq tiline jäne qazaq tilinde oqıtılatın pänderge qatıstı boladı», - dedi Aymağambetov.
Ayta keteyik, Latınğa köşw mäselesimen käsibï mamandar tobı aynalısatın boladı. Älipbï qabıldaw - qırwar jumıstıñ bastaması, alğışartı ğana. Elbası atap ötkendey, «aldağı 2 jılda uyımdastırw jäne ädistemelik jumıstar jürgizilwge tïis».
Atap aytsaq, olar - jaña qazaq jazwınıñ fonetïka-fonologïyalıq negizderin jañadan tüzip şığw; latın grafïkası negizindegi älipbï boyınşa qazirgi qazaq jazwınıñ orfografïyalıq erejeleriniñ nobayın äzirlew; jaña älipbï negizinde termïndik, onomastïkalıq, eski jazba kitabï leksïkalıq birlikterdiñ zañdılıqtarın iriktep, bekitw; jaña ulttıq älipbïdi üyretwge arnalğan oqwlıqtardı, meñgertwge arnalğan ädistemelik oqw quraldardı dayındaw; täjirïbelik-üylestirw jäne biliktilikti arttırw därister jüyesin qalıptastırw; mektepke deyingi, orta jäne joğarı bilim berw mekemeleri, ädistemelik-üylestirw, ğılımï, bilim berw uyımdarınıñ oqwşı-muğalimderin dayarlaw; jazw reformasınıñ ulttıq jäne memlekettik til retindegi qazaq tiliniñ ömirşeñdigi men bolaşağına ïgi äser etetin mexanïzmderdi anıqtap, engizw; memlekettik til sayasatınıñ tïimdiligin arttırw mäselelerin uyımdastırw; avtomattı türde kïrïll jazwınan latın grafïkasına özgeretin äri latın jazwın jedel türde üyretwge bağıttalğan mobïldik qosımşalardıñ IT bağdarlamalar keşenin dayındaw; ğılımnıñ är salasına arnalğan bir tildi, eki tildi, köp tildi sözdikterdi jasawdı jäne t.b. is-şaralardı zerttew, saraptaw, bekitw, iske asırw.
- Darïğa Nazarbaeva: Cïfrlandırw trolder men feykterge jol aştı
- Depwtat poyızdardıñ jol waqıtın qısqartwdı suradı
- Darïğa Nazarbaeva cïfrlıq urpaq twralı: Qazirgi balalar qwırşaqpen oynamaydı
- Mïnïstr Atırawdıñ turğın üy lïftindegi qayğılı oqïğağa pikir bildirdi
- Awıl äkimderin xalıq saylaytın boladı – zañ jobası
- Vençwrlıq ïnvestïcïyalardıñ jetkiliksizdigi ïnnovacïyalardı tejep keledi - Jeñis Qasımbek
- Elbası joldawı
- Joldaw jüktegen mindetter
- Qazaqstan tarïxı
- Älemdik BAQ Qazaqstan twralı
- Jaña ïndwstrïyalandırw
- Bolaşaqqa 100 qadam

seg_langs: unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn ltz_Latn crh_Latn crh_Latn ayr_Latn uzn_Latn