text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım parlamentiniñ vitse-spikeri Remzi İlyasov istifa aqqında ariza yazdı. Bunı Facebooktaki saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yazdı.
Çubarov: «Mıyıqlı istifa aqqında ariza yazdı, deyler. Bunı teşkerdik. Tasdiqlana – «Qırım Devlet şurası reisiniñ muavini» vazifesinden istifağa çıqa», – dep yazdı.
Rusiyege tabi Qırım parlamenti saytında şimdilik bu malümatnıñ tasdiqlanğanı yoq.
Qırım.Aqiqatnıñ, bu malümatnı ya tasdiqlamaq, ya da red etmek ricasına qarşı İlyasov: «Men çalışam. Er şey öz yolunda», dep, bundan soñki izaatlardan vazgeçti.
Qırım parlamentiniñ saytındaki malümatqa köre, Remzi İlyasov Qırımnıñ ilhaqından evel Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar boyunca daimiy komissiyanıñ reisi edi.
Qırımnıñ ilhaqından soñ 2014 senesi mayısında Rusiyege tabi Qırım parlamentiniñ vitse-spikeri oldı.
2016 senesiniñ dekabrinde QMC prokuraturası mahkemege Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ on bir sabıq deputatına qarşı qabaatlav aktları yolladı. Aktlarda olar, devletke qarşı hainlikte qabaatlana. Deputatlarnıñ cedvelinde İlyasov da qayd etilgen.
QMC prokuraturası tahqiqat esnasında «2014 senesiniñ martında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ bu deputatlarınıñ Qırımnıñ işğaline yardım etkenine ve qol tutqanına» red etilmez delillerni elde etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Ukrainada ekspertlerniñ celp etilmesi ile bir qaç qanun teşebbüsi işlep çıqıla. Olarnıñ maqsadı, işğal etilgen territoriyalarda kollaboratsionizm problemasını çezmektir. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde İnsan aqları boyunca Helsinki birleşmesiniñ adliyecisi Maksim Timoçko söyledi.
Onıñ aytqanına köre, kollaboratsionizm, arbiy cinayetler ve Ukrainanıñ topraq bütünligi içün telüke doğurğan areketler meselelerini çezmek kerek. Bunıñ içün bir qaç vatandaş teşebbüsi ve muzakere meydançığı yaratıla.
Timoçko: «Mehanizmniñ meydanğa ketirilmesi üstünde ekspertler ve devlet ukümet organları çalışa. Halqara gumanitar uquq ve Jeneva konventsiyası normalarınıñ bozuluvlarında qabaatlı olğan, arbiy cinayetler işlegen insanlar iç şübhesiz cevapkârlıqtan qaçınamazlar. Bular arasına em kolonizatsiya, em Qırım sakinleriniñ qanunsız olaraq Rusiye ordusına askerlikke aluv, em hususiy mal-mülkniñ ekspropriatsiyası yer almaqtalar. Bütün bu vaqialar vesiqalaştırılacaq. Lâkin meseleniñ cemiyet içinde aks-sada doğurğanı sebebinden muzakere ekspertler ve toplulıqnıñ celp etilmesi ile keçirile», – dedi.
Bunıñnen beraber adliyeci, bu meselelerniñ Qırımnıñ deokkupatsiyası ile alâqalı olaraq aktual olğanlarını, çünki «keçit devri adliyesiniñ esas talaplarından biri – cevapkârlıq meselesini çezmektir», dep qayd etti.
İnsan aqları boyunca Helsinki birleşmesiniñ adliyecisi Maksim Timoçko ile tolu intervyüni Qırım.Aqiqat saytında yaqın künlerde oquñız.
Ukraina içki işler naziri Arsen Avakov, Ukrainağa işğal etilgen territoriyalarnıñ reintegratsiyası içün afu etüv ve kollaboratsionizmge dair qanun bazasını işlep çıqmaq kerek olacaq, dep bildirdi.
Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca nazirligi rehberiniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi, kollaboratsiya aqqında qanun deokkupatsiyanıñ arfesinde peyda olmaq kerek, dep bildirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl işğal altındaki Qırımda yañı apis cezaları olacağını tahmin ete. Bunı Celâl noyabr 7-de KrımSOS cemaat teşkilâtına bergen izaatlarında ayttı.
«Yaqın vaqıtta bir sıra yañı apis cezası olacağını bekleymiz, faaller yaqalanacaqtır. Diniy sebeplerden taqip ve apis cezaları devam etecegini bilemiz. Uquq qoruyıcılar bunı açıq-açıq aytalar, Mamaq ve Boğurçadaki yaqalavlar «Hizb ut-Tahrir davasında» soñki olmağanını deyler. Bizge kirişmeñiz ve qorçalamañız olarnı, siz de zarar körersiñiz, deyler», – dep ayttı Celâl.
Oktâbr 12-de Qırımnıñ Mamaq ve Boğurça qasabalarında beş musulman qorantasında tintüv keçirildi. Beş qırımtatarı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesi ile qabaatlanıp yaqalandı: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov, Ayder Saledinov.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko mart 9-10 künleri Turkiye Cumhuriyetini resmiy şekilde ziyaret etecek.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ memuriyet matbuat hızmeti bildirmekte.
«Memleket başı Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdogan, Turkiye baş - naziri Ahmet Davutoglu ve Turkiye büyük milliy meclisniñ yolbaşçısı İsmail Kahramannen körüşüvlerni keçirmege planlaştıra», - dep aytıla mesacda.
Matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, ziyaret çerçivesinde Ukraina ve Turkiye arasında yüksek dereceli Strategik şurasınıñ beşinci oturışı keçirilecek. Bunıñnen bir sırada, Turkiye iş adamları ile körüşüvler de ötkerilecek.


text:
Forbes jwrnalı soñğı onjıldıqta eñ köp tabıs tapqan 20 sportşınıñ tizimin jasadı.
Soñğı on jılda sportşılar arasınan eñ köp payda tapqan – golfşı Tayger Vwds. Onıñ kirisi $ 845 mln-ğa bağalanğan.
Reytïngte ekinşi orındı boksşı kişi Floyd Meyvezer ïelendi. Ol soñğı 10 jıldıñ işinde $ 660 mln köleminde payda tawıptı. Bul somasınıñ teñ jartısına, yağnï, $ 300 mln-ğa Meyvezer Mennï Pakyaomen mamır ayında ötkizgen jekpe-jekten soñ ïe bolğan.
Eñ köp tabıs tapqan sportşılardıñ üştigin basketbolşı Kobï Brayant tüyindep tur. Brayanttıñ soñğı on jıldağı tabısı – $ 475 mln.
Bul tizimge Maykl Djordan, Arnold Parmer sındı zeynetke şıqqan sportşılar engen joq. Jwrnal tek soñğı on jılda sporttıq mansabında zor tabısqa jetken sportşılardı esepke alıptı.
Üzdik 20 sportşınıñ qatarına engen jalğız sportşı qız – reseylik Marïya Şarapova. Ol 10 jılda $ 250 mln payda körip, bay sportşılardıñ işinde 18-şi orınğa turaqtağan.
Eñ köp tabıs tapqan üzdik 10 sportşı:
1. Tayger Vwds, golf ($ 845 mln)
2. Floyd Meyvezer, boks ($ 660 mln)
3. Kobï Brayant, basketbol ($ 475 mln)
4. Lebron Djeyms, basketbol ($ 472 mln)
5. Fïl Mïkelson, golf ($ 468 mln)
6. Rodjer Federer, tennïs ($ 455 mln)
7. Devïd Bekxem, fwtbol ($ 441 mln)
8. Mennï Pakyao, boks ($ 432 mln)
9. Krïştïanw Ronaldw, fwtbol ($ 407 mln)
10. Lïonel Messï, fwtbol ($ 350 mln).
Dereközi: nur.kz


text:
Süriyädä ximik küpläp üterü
Kön tärtibe 15
Süriyä başqalası Dimäşktä Könçığış Gutanıň Duma töbägenä yaňa ximik höcümneň oyıştırıluı dönya matbuğatına çağıldı. Höcümdä, qızğanıç, xatın-qız häm balalar küp bulğan ğayepsez keşelärneň ğomere özelde. Berençe aňlatmalarğa kürä höcümdä nerv sistemasın qaqşatuçı gaznıň qullanıluı kürenä. Suğış başınnan uq oppoziŝiyaçellär qulında bulğan Könçığış Guta töbäge rejimnıň soňğı waqıttağı töp maqsatı buldı. Aylar buyı töbäk bik qatı bombağa totıldı, töbäktäge xastanä, mäktäp, mäçetlär yış räweştä maqsatqa äylände.
Säyäsät, iqtisad häm ictimaği tikşerenülär waqıfı SETAda tikşerenüçe, yazuçı Can Acunnıñ mäs’älä belän bäyle açıqlawın täqdim itäbez.
Başqala Dimäşktäge wazğiyäte arqasında Könçığış Guta töbägen qulğa töşerü häm oppoziŝiyaçellärdän çistartu rejim öçen zur ähämiyätkä iyä. Suğış başınnan birle qamaw astında bulğan Könçığış Guta töbäge soňğı waqıtta Törkiyä häm Rusiyä kileşüe belän çınğa aşırılğan Astana barışı bäyläneşendä bäreleşsezlek töbäkläre arasında ide. Fäqat rejim häm anı xuplawçı Rusiyä belän İran töbäktäge terror oyışmalarına sıltap, töbäkne maqsat itep ala başladı. Awır bombağa totulardan soň töbäktäge oppoziŝiyaçellär dä soňğı waqıtta Rusiyä aradaşçılığı belän birelä häm Süriyä tön’yağına taba küçerelä başlandı.
Küçerü barışları belän soňğı itep Könçığış Gutadağı Duma töbäge Cäys äl İslam kontrolendä qalğan ide. Cäys äl İslam belän rejim arasındağı söyläşülärdä Rusiyä aradaşçı ide. Rusiyä belän tözelgän kileşü buyınça Cäys äl İslam töbäktä poliŝiya köçe bulaçaq ide. Fäqat bu kileşüne Äsäd rejimı qabul itmäde. Cäys äl İslamnıň Dumadan kitüne kire qağuınnan soň söyläşülär tuqtap qaldı. Bu barışta Dumağa ximik qoral höcüme oyıştırıldı. Ximik qoral höcümendä şaqtıy keşeneň ğomere özelde, Cäys äl İslam ximik qoral höcümennän soň Dumadan Süriyäneň tön’yağına taba kitärgä mäcbür qaldı. Tınıç xalıqnıň taläpläre belän Cäys äl İslam küçü öçen kileşte. Ximik qoral höcüme belän Äsäd rejimı Dimäşk üzäge yanındağı süriyäle oppoziŝiyaçellärneň töp bazasınıň küçerelüen täêmin itte.
Küçerü kileşüe barıp çıqmağan oçraqta, Dumanı qulğa töşerügä qarağan xärbi operaŝiya bik qimmätkä töşär ide. Duma töbägendä Cäys äl İslamnıň küptännän birle saqlanu liniyaläre tözüe, qoral depolarında şaqtıy kiräk-yaraq häm awır qoral totuı belenä ide. Ayıruça süriyäle oppoziŝiyaçellär arasında Cäys äl islam xärbi sıydırışlılığı yağınnan alda ide. Küpçelek êlekke ğaskärilärdän toruçı Cäys äl İslamnıň Dumada qamaw astındağı saqlanuı rejim öçen zur bäyägä töşär ide. Dumağa oxşaş Darayya şähären qulğa töşerü öçen Äsäd rejimı aylar buyı barğan operaŝiya öçen zur bäyä tülägän ide. Äsäd rejimınıň oyıştıruı äytelgän ximik qoral höcüme ixtimallı bäyalärdän qotıldı, tiz häm ciňel näticä aldı. Ximik qoral qullanu humanitar qimmätlärgä qarşı ısul bulsa da, soňğı höcüm rejim cähatennän zur qazanışnı aňlata.
Äsäd rejimınıň ximik qoral qullanuınıň bäyäse xalıqara reakŝiya tudırmağan sayın rejim cähatennän iň tübän bäyäle çişeleş buluı ap-açıq. Suğış başlanğan könnän alıp 215 tapqır ximik qoral qullanğan Äsäd rejimınıň xalıqara cämäğatçelekneň bitarafsızlığın küzdä totıp, qabat ximik qoralğa totınuı äytelä. Ayıruça diplomatik mägnädä BMO iminlek şurasındağı Rusiyä xuplawına ışanuçı rejim xärbi mägnädä dä Rusiyä tarafınnan şartsız yaqlanuın xisaplasaq, bu ısulnı qullanğan bula ala. Humanitar qimmätlär çitkä quyılğan häm xalıqara cämäğat’çelek bitaraf qalğan tigezlämädä Äsäd rejimı cähatennän Duma öçen iň yaxşı çişeleşneň ximik qoral höcüme buluın äytep bula.


text:
Azärbaycan xärbi künegülär ütkärä
Azärbaycan ğaskäreneñ kiñ qolaçlı xärbi künegüläre däwam itä
Azärbaycan qorallı köçläre başlatqan kiñ qırlı xärbi künegülär qısalarında atışlar yasalğan.
Azärbaycan saqlanu ministrlığınnan yasalğan belderügä kürä, İlbaşı İlham Aliev raslağan plan qısalarında 16nçı aprel’dä başlatılğan xärbi künegülärneñ atnakiçendäge êtabında atışlar yasalğan.
30 meñ ğaskäri, 250dän kübräk tank häm çılbırlı texnika, yaqınça 200 raketa sisteması häm artilleriya, 25 xärbi oçqıç häm boralaq, yaña buın radioêlektronik küzätü qoralları belän keşesez hawa apparatları qatnaşqan xärbi künegülär waqıtında misal räweşendäge doşman maqsatlarınıñ uñışlı räweştä yuqqa çığarıluı assızıqlanğan.
Xärbi künegülär 21nçe aprel’ comğa könne tögällänä.


text:
Qıtayda janwarlardı klondaw jöninen älemdegi eñ iri ortalıq aşıladı. Mamandar üy janwarların klondaw texnologïyaların qoldana otırıp, eldegi mal şarwaşılığın jaqsartwdı közdeydi, dep jazadı informing.ru. Ït, sïır, jılqı jasandı jolmen köbeytiletin ortalıq awmağı jağınan ülken jerge salınadı. Tyanczïndegi Yingke Boya Gene Technology (Tianjin) Ltd kompanïyasınıñ mälimdewinşe, ortalıqta zertxana, gen banki, sonday-aq ğılımï-ağartw körme pavïlonı boladı. Bul jobağa $30 mïllïon ïnvestïcïya jumsaladı.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï


text:
«Men özimniñ otbasımdağı qwanıştı jañalıqtı oqırmandarmen bölisip otırğanıma qwanıştımın. Basımızğa bas qosılmaq. Er adam üşin äyeliniñ jüktiligi äri qwanıştı jağday, äri köñil-küyimizdiñ qobaljıp jüretin waqıtı. Men jubayımnıñ erkeligin barınşa köterwge tırısamın. Säbïli bolğan er adamdar meni tüsinedi dep oylaymın», deydi Murat mırza.
Al Murattıñ jubayı Alesyanıñ aytwınşa, olardıñ säbïi jazda dünïege kelmek. «Murat öte balajan adam. Bul balanı ekewmiz de erekşe küttik. Qwanışımızda şek joq», deydi Alesya.
Ünemi köñildi jüretin ärtis öziniñ jeke ömirindegi jayttarğa öte salmaqtı közqaraspen qaraytının aytadı. Ol öziniñ ömirlik jarınıñ adal jar, meyirimdi ana bolwına basa nazar awdarıptı. «Men balalı bolwdı qattı armandadım. Biraq men özime jar, balama ana bolatın jandı uzaq tañdadım. Jar tañdawda qatelesken joqpın dep oylaymın. Jüktilikti aldın ala josparlaw qajet. Öytkeni bul öte jawaptı qadam», deydi cïrk ärtisi.
Jubaylar özderiniñ bolaşaq balalarına qanday esim qoyatındarın äli şeşpepti. Öytkeni olardıñ aytwınşa, äli özderi de perzentteriniñ ul nemese qız bolatının bilmeydi eken.
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ rayon mahkemesi advokat Emil Kurbedinov tarafından, tahqiqatnıñ Timur Şaymardanovnıñ ğayıp olmasına dair iş boyunca areketlerine qarşı berilgen şikâyetni red etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Kurbedinov: «Evelden tahmin etilgeni kibi, şikâyetim qanaatlendirilmedi. Redniñ sebebi añlatılmadı. Tahqiqat komiteti mahkemede, sanki menim adıma yollanılğan cevaplarnıñ kopiyalarını taqdim etti, lâkin olarnıñ kerçekten de yollanılğanına dair deliller yoq», – dedi.
Qorçalayıcınıñ añlatqanına köre, tahqiqatnıñ cevaplarında, oña işniñ materialları ile tanış olmaq içün izinniñ berilgeni qayd etile. O, bunı yaqın vaqıtta yapmaq istey.
Akem Olga Kuznetsova oturışuvnı qapalı rejimde, diñleyicilerni zalğa yibermeyip keçirdi. Kurbedinov 10 kün içinde mahkeme qararına qarşı şikâyet bermekni planlaştıra.
2014 senesi mayısnıñ soñunda Aqmescitte, yarımadanıñ arbiy istilâsına qarşı narazılıq tedbirleriniñ faal iştirakçileri Timur Şaymardanov ve Seyran Zinedinov habersiz ğayıp oldılar. Olarnıñ ğayıp oluv vaqiası boyunca em Qırımda, em de Ukrainanıñ qıtadaki qısmında cinaiy işler açıldı, lâkin şimdilik tahqiqat iç bir netice bermedi. Bu munasebet ile advokat Emil Kurbedinov, tahqiqatnıñ qaysı basamaqta olğanını tayin etmek içün işniñ materiallarını ögrenmege planlaştıra.
Qırımnıñ ilhaqından soñ yarımadada esasen qırımtatarlar arasında insanlarnıñ ğayıp oluvı vaqiaları daa sıq olıp başladı. Aynı zamanda Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Tahqiqat komitetinde, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy surette ğayıp oluvı yoq», dep iddia eteler.
Qırım insan aqlarını qorçalav gruppası, alıp qaçuvlar Rusiye ukümeti, ya da olarnıñ kontroli altında olğan paramilitar gruppalar tarafından yapıldı, dep tahmin eteler. Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti, de facto ğayıp oluv vaqialarını tanıy, lâkin olarğa özüniñ alâqası olğanını inkâr ete.


text:
Ukraina Telükesizlik hizmeti (SBU), 2017 senesinde Aqyar şeer şurasınıñ 11 deputatına qarşı devlet hainligi zanı ile mahkemeden evelki tahqiqatnı başladı, dep bildire. Bunı muessiseniñ matbuat hizmeti bildirmekte.
«SBUnıñ hadimleri, 2010 senesinde Aqyar şeer şurasınıñ nevbetteki saylavlarında saylanğan 6-ncı çağırış deputatlarınıñ Ukraina Anayasası ve Ukrainanıñ qanunlarını bilerek bozğanlarını tayin etti», – denile bildirüvde.
SBU matbuat hizmeti, uquqqoruyıcı organları hadimleriniñ deputatlar tarafından Ukrainanıñ mustaqilligi, topraq bütünligi ve toqunılmazlığına ketirilgen zararnı vesiqalı şeklinde qayd etkeniniñ altını sızmaqta.
«Deputatlar Aqyarnıñ, Ukrainanıñ ayırılmaz qısmı olğanını bilip, onıñ «mustaqilligi ve şeer şurasınıñ «Aqyar şeeriniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» şeklinde ğayrıdan adlandırılması içün rey berdiler. Ondan ğayrı olar sözde «Qırım Cumhuriyeti»niñ meydanğa ketirilmesi ve onıñ Rusiyege qoşulması içün de rey berdiler», – dep izalaylar SBUda.
Al-azırda tahqiqatçı ve prokurorlar Qırım parlamentiniñ sabıq deputatlarına qarşı 59 qabaatlav aktı ile Aqyar Devlet şurasınıñ sabıq deputatlarına qarşı 7 qabaatlav aktını mahkemege yolladılar.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Aqmescitniñ esas özeni bügün nasıl alda, rus memurları özenniñ ve yalı kenarınıñ vaziyetini ne vaqıt ve angi parağa deñiştirecek ola – bu sualler «Qırım.Aqiqay» TV leyhasınıñ efirinde muazkere etildi.
Qırımnıñ eñ uzun özeni – Salğır – yarımadanıñ paytahtından keçe. Aqmescitliler içün yalı kenarı – em otlaq, em kezinmek içün yer, em çöplük obası, em de çapuv yolağı ola. Bazıları içün ise – qolay para qazanmaq imkânıdır, deyler şeerliler.
Çit deñiştirile edi, demirden degil de, plastikten yapılğan soyu qoyula edi. Plastik soyuna da qolları yetti
«Evsiz-barqsız adamlar bar, olar bunı (özen kenarındaki çitlerni – QA) çıqarıp ala, demir parçaları qabul etilgen yerge alıp kete, ve bitti. Bu içün para alalar, yahşı yaşaylar, ğam yoq, çalışmağa kerek degil. Çit deñiştirile edi, demirden degil de, plastikten yapılğan soyu qoyula edi. Plastik soyuna da qolları yetti», – dep çorlana şeerde yerli qadınlardan biri.
Artından Aqmescitniñ daa bir sakini: «Bir kere yalı kenarından kete edim – bir arqadaş oturıp (qoranı – QA) sallay edi, o sarsılğan. Soñra, belki de, alıp ketkendir. Devlet mülküne böyle davranım, işte», – dep seslene.
Daa 2017 senesiniñ aprel ayında Kremlniñ nezaretindeki Qırım memurları yalı kenarını tamirlep başlaycaqlarını vade etken ediler ve bu işlerge yılnıñ soñuna qadar vaqıt qaldırdılar. Global niyetlerde – özen yatağını temizlemek, yalı kenarını tamirlemek ve biñge yaqın terekni yoq etmek bar. Bunıñ episi, yerli akimiyetniñ işandırğanına köre, para tapılğanınen yapılacaq.
«Özenniñ yatağını temizlemek kerekmiz – bu esas vazifelerimizden biri. Añlaysıñız da, temizlev işlerine, eñ azından, tahminen 250 million ruble (tahminen 110 million grivna – QA) kerek. Yalı kenarınıñ tamirlenmesi aqqında söz yürsetsek, yapqan esaplarımızğa köre, buña da bir buçuq milliard ruble (650 million grivna – QA) kerek olacaq», – degen edi Rusiye tarafından tainlengen Aqmescit yolbaşçısınıñ muavini Kirill Skorohodov yerli telekanalnıñ efirinde.
Amma yıl devamında esaplanğan paralarnıñ miqdarı üçte birge arttı, çünki 2016 senesi avgust ayında şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev bu işler milliard rublege (439 million grivnağa) çıqacağını esaplay edi.
«Tamirlev işleriniñ tahmin etilgen masrafları bir milliard rublege yaqınlaşa. Bu kölemniñ büyükligini köz ögüne alıp, işlerni adım-adım amelge keçirmege qarar alındı. İlk adımnıñ teşkil etilmesi kelecek senege belgilendi», – degen edi o.
Qırımlı memurlarnıñ seslendirgen meblâğlarını kerçek işniñ köleminen teñleştirip, em rusiyeli, em de ukrainalı mutehassıslar taaciplene.
«Anda beş milliard ta sarf etmege mümkün. Men Salğırnıñ dahilini bilem. Adamlar yalı kenarını temizlep parket töşemege istegenleri añlaşıla. Amma aqılğa zarar ketirecek qadar aqça sarf etmekniñ kerekligini körmeyim. Anda qazaiy alda olğan terekler bar – 50, belki, 100 terek. Amma qalğanını qayda temizlemege mümkün, men bunı iç te añlamayım», – dey Aqmescitniñ sabıq baş mimarı (2015-2016 seneleri) Ernst Mavlütov.
«Suv toplağan avıtlar açmağa kerek, yalıdaki, özennen bağlı, yeşillikke mıqayt olmağa kerek, onı yañılatmağa, terekler saçmağa kerek. Eski tereklerni kesip te yañılarnı saçmaqnen global bir praktika olmamalı. Men bu raqamnı asılında añlamayım. O canavarlıq kibi körüne», – dep, coğrafiya ilimler doktorı Dmitriy Nikolayenko öz fikirinen paylaştı.
Sade şekilde
Beklenilgen milliardlar bücetten ayırılmağance, çoyun çetenler yerine memurlar yalı kenarında telükesizlik ve dülberlik meselesini iqtisat tüşüncesinen çeze – örülgen ağlarnen qoralay.
«Bayram edi – yeşil ağlar asıldı. Çıqarıldı, kesildi. Ne qadar yaramay olsa, adamlarğa o qadar yahşı. Böyle etip, öz şeerini iç kimse sevmey. Çöplük atıla: birisi ketken yerinde artından çöplük qaldıra. Akimiyetimiz, Qırımdaki... olarnıñ episi şeerimizni sevse edi, şeer de dülber olur edi», – dep efkârlana yerli qadınçıq.
Yapılacaq işlerge ğayırdan tamirlev aytılmay, sadece – abadanlaştıruv
Memurlar, iş ağlarnen bitirilmeycegini vade ete, işni adım-adım devam eteceklerini ayta. Avgust ayına qadar yapılacaq işler ilân etilgen edi: 22 skemle ve 44 çöplük qopqası qoyulmalı, özenniñ yatağı ve avıtları temizlenmeli, çöplük cıyıştılmalı ve çeşme tüzetilmeli. Bunen beraber böyle işlerge ğayırdan tamirlev aytılmay, sadece – abadanlaştıruv.
Aqmescitniñ yalı kenarı sovetler vaqıtından qalğan. O 33 yıl evelsi qurılğan edi ve ondan soñ temelli temizlenmegen edi. 2013 senesi ğayırdan tamirlev belgilengen edi: özende baraj qurulıp suv seviyesi köterilecek edi, hususan Şmidt ve Kirov soqaqları arasındaki özenniñ qısımında, amma ukrain akimiyetiniñ niyetleri amelge keçirilmege yetiştirmedi.
Rus istilâsınıñ birinci yılında Aqmescitte Salğırnıñ yalı kenarını tamirlemek içün ve özen yatağını temizlemek içün Rusiye bücetinden 40 million ruble (tahminen 17,5 million grivna) sarf etilecegi aytılğan edi. O zaman Aqmescitniñ rus yolbaşçısı Viktor Ageyev, Kremlniñ nezaretindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovtan bu maqsatlarğa para ayırılacağına dair vadeler alğanında işandıra edi. Amelde ise aqmescitliler kerçek işlerniñ alıp barılmasını bügünge qadar körmedi.


text:
28 Mayıs 2015 Perşembe
Qurultay - o nasıl olğan edi (öçerk) V.
Mayıs 28, 2015 Edebiyat ve tenqit, Qandımov Yunus, Tarih No comments
1917 senesiniñ noyabr-dekabr ayları qırımtatarlarnıñ medeniy ve siyasiy ömürinde büyük salmaqlı emiyetke malik olğan vaqıtlarnen tolu devir edi.
Bağçasarayda Hansarayda milliy müzey, Orta medresede İsmail-bey Gaspralı pedagogika institutı ve Milliy sanaat mektebi açılğan edi.
"Millet" gazetası şu künlerde bu hususta öz saifelerinde:
"Devletler ükümdarlar ve insanlar ölürler faqat milletler yaşamaqnı devam eterler ve özlerini zulumdan qurtarmaqnıñ yollarını taparlar…
Biz 150 yıllıq bir esaretniñ ağırlığına dayanıp kelgen, zorluqlarğa baqmadan ölmegen bir milletmiz. Qırımtatarlarnıñ bugün serbestlik bayrağı astında toplanmaları ve aynı ideal ve maqsadğa taraf müşterek bir yolda adımlamaları ecdatlarnı qoruyacaqlarını kösterir.
Bir qolunda qalem digerinde qılıç tutqan ecatları kibi qırımtatarlar bugün bir taraftan meneniyet müessiselerini qurarken diger taraftan da milliy organlarnı teşkil etmektedir.
Qırımtatarlar bugün ür yaşamaqnı ve kelimeniñ tañ añlamınen bir millet olmaqnı arzu eteler. Qırımtatarlar yaptıqlarınen aqlı olğanlarını ve yaşamağa iqtidar olğanlarını isbat etteyatqanlarını işanalar ve bugünden itibaren arzu ve isteklerine şimdige qadar diger milletlerinkine kösterilgen sayğınıñ aynısınıñ kösterilecegi ümütini taşıylar", – dep yazğan edi.
1917 senesi Bağçasarayda Hansarayda bu vaqialar munasebetinen olğan tantanalı toplaşuvda Qırım Müsülmanları İcra Komitetiniñ Reisi Nöman Çelebicihan çıqış yapqan edi. Bu çıqışnıñ qısqartılğan variantını E. Qırımalnıñ "Qırım türkleriniñ milliy mucadelesi" degen kitabından olduğı kibi alıp, diqqatıñızğa avale etemiz.
Nöman Çelebicihan o vaqıt öz çıqımışda şöyle degen edi:
"Biz ulu ecdatlarımıznıñ abideleri arasında bulunamız. Ölüler yaşağanlarnıñ yaptıqlarına qarar bereler. Biz ecdatlarımıznıñ milliy hazinesinden faydalanmağa qarar berdik ve bu niyetnen milliy müzeyni qurdıq. Hansarayğa el qoydıq ve burada milliy keçmişimizniñ bütün nümünelerni toplaycaqmız. Bu yerde açacağımız Qurultaynı doğuracaq olğan milliy sanaatımıznıñ ürünleri ve siyasiy faaliyetlerimizniñ belgileri toplanacaqtır. (Elçırpmalar).
Biz aynı zamanda bir vaqıtlar qarada ve deñizde şan qazanğan, faqat bir buçuq asırdan berli esaret ve zulum astında bulunğan milliy Mavı bayrağımıznı bu sarayda tiklemege ant etik. (Gürdeli, devamlı elçırpmalar).
Biz milliy müzeyimizni açaraq milliy medeniyet ve añanelerimizniñ mevcut olğanını ve degerligini isbat etemiz.
Qırımnıñ siyasiy durumı ve şimdi içinde yaşadığımız devir bizge bu tarihiy binanıñ içinde milliy Qurultaynı toplamağa mecbur etti.
Qurultay adiy tarihiy sebeplerge köre toplanacaqmı yoqsa, milliy ve siyasiy mecburiyetler bunı kerekli yapalarmı?
Nefret etilgen eski idareniñ bütün diger şeylerinen beraber siyasiy müessiselerimizni de elimizden alğanı sizlerge malümdır Düzensiz (neustroyennıy) ve faqır olğanımıznı ögge sürip, bizge düzen adalet ilim ve bilgi işandırğan ediler. Qırımnıñ açıq qalbli ve saf müsülmanları bu vadelerge inandılar ve bir buçuq asır istirap çektiler. Bir buçuq asır devamında edebiyatsız, ilimsiz, sanayısız, ticaretsiz ve siyasetsiz qaldılar, esaret ve zulun astında yaşadılar.
1905 senesiniñ inqilâbı beklenilgen serbestlikni ketirmedi, aksine, soñra tekrar esabetke kömüldik. Açqan mekteplerimiz tekrar qapatılda. Ocalar sürüldiler ve millet tekrar ölümniñ pancasına qaldıq.
Fevral inqilâbı (1917 senesi – Yu. K.) eski idareni endirdi ve biz halqımıznı Qızıl Bayraq astında topladıq. Faqat aylar keçti ve biz ne ilim, ne bilgi, ne de sanaat, sanayı düzen ve adalet kördik. Düzen daa da bozuldı ve bütün ümütler boşqa çıqtılar.
Etrafımızda deşet uyandırıcı bir boşluq.
Meseleniñ al ettilmesini merkeziy Hükümetten (Rusiyeden – Yu. K.) bekledik. Faqat oradan tek keçici Hükümetniñ devirilmesine sebep olğan anarhiya keldi ve bütün ülke (Qırım – Yu. K.) qarama-qarşılıqqa kömüldi. Biz bu munasebetnen: "Millet! Merkeziy Hükümetten artıq iç bir şey bekleme, öz taqdiriñe özüñ saip ol!" – dedik. (Elçırpmalar).
Qırımnı anarhiyadan imaye etmege qarar berdik. Qırımda bir içki küreşke mani olmaq ve bütün Qırım halqınıñ ayatını şerefini ve malını qorumaq içün oktâbr 30-da (eski esapnen – Yu. K.) Qırım inqilâb erkânı harb heyyatını (inqilâbiy milliy ordu – Yu. K.) teşkil ettik ve anarhiyağa qarşı cenk ilân ettik. Ülkeniñ bütün vilâyetlerinde anarhiyanıñ akim olduğı bir devirde biz Qırımda qarşılıqlarğa mani olamaz, onı ve halqnı imaye etemiz.
Bu küreşte ğalib çıqmaq içün bütün Qırım halqınıñ bizimnen birlik olmasını isteymiz. Biz bu küreşte qaramanca ğalib çıqacamızğa ve küreşniñ neticesiniñ bütün Qırım halqnıñ faydasına olacağına kesen-kes eminmiz. Çünki Qırım onı imaye etkenge mensüptir. Yaşasın adem-i merkeziyet! (detsentralizatsiya – Yu. K.) (Devamlı coşqun elçırpmalar).
Qırımnı imaye etmek öz düzen ve qanunlarını tesis etmek içün Qrım musulmanları Qurultaynı toplamağa qarar berdiler. Çünki o türk ırqına asırlar devamında düzen ve adaletni temin etken muqadar bir qanunâpıcı instituttır. O, tek türklerge degil diger halqlarğa da adaletniñ ışığını ketirgendir. Halqımız Qurultaynı tek öz akimiyetini tesis etmek içün istemey. Qırımnıñ diger sakinleri ile birlikte çalışmaqnı arzu etmektedir. Halqımız adildir. O, tek özüni tüşüngenlerden degildir. O, başqa halqlarnıñ dertlerini de öz üstüne alğan, başqalarınıñ aq-uuqlarını da öz aq-uquqları derecesinde qabul etip olarğa sayğı köstermektedir. O, Qırımnıñ diger sakinleri ile munasip bir ayatnı aqiqatqa çevirmek istey (Elçırpmalar).
Qırımda bir çoq çeçekler çeşit türlü renkler ve qoqular ile yetişe. Bu çeçekler Qırımda yaşağan milletlerni – qırımtatarlar, ruslar, yeudiyler, rumlar, almanlar ve saire – temsil eteler. Qurultaynıñ maqsadı episini toplamaq, olardan acayip bir demet yapıp Qırımnı aqqiqiy bir medeniy İsveçre (Şveytsariya) alına ketirmektir. Milliy Qurultay tek musulmanlarnı degil, diger milletlerni de qayğıracaq olarnı işbirligine davet etmektedir, ve olarnen aynı suratta yürecektir. Milletimiz bu yerde tek işniñ başlayıcısıdır.
Bizni tanımağanlarğa er milletniñ aqlarını tam bir qabul etkeninen tolu olğan tarihımıznı kösteremiz. Bu aqlar qarşılıqlı olaraq ve bütün kelecekte qabul etilecektir. Qurultay bütün qırım halqlarınıñ ideallarını aqiqatqa çevirecektir".
İşte, N.Çelebicihan bu çıqışı, E.Qırımalnıñ beyanına köre, qırımtatarlarnıñ yañı milliy ve siyasiy programmasını teşkil etti. Em de bu yönelişte iş alıp barıldı.
Yunus Qandım.


text:
Jazda wltrafïoletten tek terini emes, közdi de qorğaw kerek. Sebebi belgili bir dïapazonğa äser etetin wltrafïolet fotokeratït attı awrwğa aparıp soğwı mümkin. Fotokeratït degenimiz – köz torınıñ küyip qalwı. Ol öz kezeginde közdiñ körmey qalwına aparıp soğwı mümkin. Sondıqtan közildirik tañdawda lïnzanıñ sapasına da nazar awdarw kerektigin umıtpañız.
Közildirikti satıp alar kezde qağazın oqıp, markasına nazar awdarıñız:
Cosmetik markası közdi eş qorğay almaydı, ol köbine sändik element sanaladı;
General markası jılı klïmatqa arnalğan, yağnï qalanıñ işinde wltrafïolet ötkizbeydi.
High UV-protection markası jaqsı qorğanış bola aladı.
Ombre effektisindegi közildirikter mawsım trendine aynaldı. Ol bir tüsten ekinşi tüske awısadı. Biz ombre reñkin şaş, kïim säninde kezdestirgenbiz.
Dïzaynerler qay bağıtqa siltese, sol jaqqa qaraytın sänqoylar ombre lïnzalı közildirikterdi lezde tawıp, satıp alwda.
Nazarlarıñızğa klassïkalıq bolğanımen, sännen ketpeytin türli pişindegi közildirikterdi usınamız:
«Vayfayer»
Bul közildirikter «trapecïya» pişininde jasaladı. Munday közildirikti «Tïffanïmen tañğı as» fïlminde äygili Odrï Xepbern tağıp jürdi. Rasında da äri sändi äri näzik körinetin bul közildirikti nege tañdamasqa?
«Ïnelik»
Atına qarap-aq, pişinin közge elestetw oñay: ülken äri döñgelek. Bul pişindegi közildirikter bas pişini törtburıştı, üşburıştı (jürek pişindi), sopaqşa (uzındaw), trapecïya bolıp keletin arwlarğa jarasımdı.
«Mısıq köz»
Bul közildirikterdiñ üstingi şetteri joğarğa üşkirlenip, jasalğan. Büginde bul közildirik trendte ekenin bärimizge mälim. Mısıq köz pişinindegi közildirik bas pişini sopaqşa, döñgelek, trapecïya bolıp keletin qızdarğa jarasadı.
Derekközi:massaget.kz
Tegï: Sän älemi,
Kommentarïï


text:
Jarïya bolğan «TripAdvisor» reytïngisi boyınşa älemde twrïsterdiñ ekinşi baratın jeri – meşit. Yağnï, twrïster tarapınan meşitke degen suranıs joğarı. Älem boyınşa. Mäselen, Äbw-Dabï qalasındağı şeyh Zayed atındağı meşit twrïsterdiñ baratın süyikti ornına aynalğan älemge äygili Täj-Mahal, Eyfel munarası sekildi ğalamdıq mädenï muralar qatarına engen. Atalğan reytïng boyınşa tek Perwdiñ ejelgi Maçw-Pïkçw qalası ğana birinşi orındı bermegen. Latın Amerïkasındağı osınaw tarïxï orınnan keyingi orında Zayed meşiti tur. Twrïster musılmandardıñ osınaw ğïbadat ğïmaratın älem keremetteriniñ biri sanaydı. Bul jayında «IslamNews» portalı «The National» aqparat közine silteme jasay otırıp, xabar tarattı.
Tegï: Älemge sayaxat,
Kommentarïï


text:
Bwenos-Ayresa portındağı jurtşılıq tañğajayıp oqïğağa kwä boldı dep xabarlaydı Mignews.ru.
Atalğan porttıñ jağasına alıp kït jüzip kelgen.
«Men Pwerto Madero-dan eşqaşanda kïtti körgen emespin»,- dedi jergilikti turğındardıñ biri. Ol öziniñ üyirinen adasıp qalğan sıñaylı.
Alıp sw janwarın jergilikti quqıq qorğaw ökilderi La-Plata özenini qaray qwwğa tınıstı. Öytkeni kït osı atalğan özen arqılı Atlant muxïtına deyin jüzip bara aladı.
Tüsirilimdi arnayı mamandar qarap şığıp, teñbil bawırlı kïtke tuşı swda uzaq bolmağanı durıs dep şeşti. Öytkeni tuşı sw onıñ densawlığına keri äserin tïgizwi mümkin.
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Norvegïyalıq Hennig Olsen kompanïyası älemdegi eñ ülken bïskvït qutısındağı balmuzdaqtı jasap şığardı, dep xabarladı TheLocal.no. Tättiniñ uzındığı 3,08 metrdi qurağan. Rekordtı balmuzdaq Şvecïyanıñ Krïstïanstad qalasında jelkenşiler jarısında körsetildi. Al älemdegi eñ ülken balmuzdaq arnayı tikuşaqpen jetkizilgen. Saltanattı şaranı tamaşalawğa 9 mıñğa jwıq adam kelipti. Norvegïyalıq balmuzdaqtı Gïnnestiñ rekordtar kitabına tirkew üşin arnayı komïssïya müşesi Glen Pollard keldi. Ayta keteyik, norvegïyalıq tätti 2012 jılı ïttalyandıqtar ornatqan rekordtı basıp ozdı. Atalğan tättini dayındaw üşin 40 lïtr üy ïtbüldirgeniniñ tosabı,1,08 mıñ lïtr vanïldi balmuzdaq jäne 60 lïtr şokolad ketipti. Al bïskvïtti qutınıñ salmağı 75 kïlogramdı qurağan. Hennig Olsen qızmetkerleriniñ aytwınşa, rekordtı balmuzdaqtı dayındaw ïdeyası qañtar ayında payda bolğan, al tättiniñ özin dayındaw üşin şamamen 4 ay waqıt ketipti.
Derekközi:24.kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï


text:
Janartawdıñ atqılawı saldarınan 1500 ïndonezïyalıq qawipsiz jege köşirildi dep xabarlaydı Vestï FM.
Qutqarwşılar baspanasın tastap ketwge mäjbür bolatındardıñ sanı äli de öswi mümkin ekenin aytıp otır. Bul twralı Sïnxwa agenttigi jazdı.
Ïndonezïyada oyanğan Gamalama attı janartaw soñğı künderi belsendilik tanıtıp jatır. Oyanğan janartaw jan-jağına şamamen bir jarım mıñ metr bïiktikke ot pen kül atqılay bastadı.
Ïndonezïyada belsendi janartawlar sanı 130 jetedi. Olar köp jağdaylarda adamdardı qawipsiz jerge köşirw jäne eldegi äwe qatınastarınıñ buzılwına alıp kelip jatadı.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
«Djennïfer Lopes 29 mamır küni Rabattağı xalıqaralıq festïvalge qatısqan jäne onıñ şowı ulttıq telearna arqılı körsetilgen. Koncert ädettegidey ötken: aşıq köylekter, denege jabısıp turatın kostyumder. Qazir änşige jäne onıñ antreprenerine qarsı sotqa şağım tüsti», - dep xabarlaydı TMZ. Arızda «45 jastağı Lopes öziniñ saxnadağı mänerimen qoğamdıq tärtipti buzdı, äyel abıroyın taptap, körermenderdi sıylamadı», - delingen eken. Marokkonıñ qoldanıstağı zañına säykes onday äreketter üşin 2 jılğa deyin türmege qamalwı tïis. «Alayda Lopes ötken jılı Marokkodağı şowğa qatısqan, olar buğan deyin eşqaşan onı ulttıq telearna arqılı bergen emes», - dep atap ötti TMZ basılımı. Al änşi bolsa, qazirgi waqıtta Marokkodan ketip, Las-Vegastağı koncertterine dayındıqtı bastap ketti.
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Bügingi kezde belgili bolğanday, kişkentay xanşayımnıñ salmağı 3,71 kg bolıp twğan.
Endi, mine, keşe ğana Keyt Mïddlton jaña twğan qızımen birge köpşilik aldına şıqtı.
Keyt aq-sarı tüstes denede erkin turatın, özine jarasımdı köylek kïip alğan. Ol jurtşılıq aldına şıqqan kezde külimsirep, kişkentay xanşayımnıñ betine külimsirep qaray berdi.
Mınaw kişkentay xanşayım.
Wïlyam xanzada da baqıttı. Ol gercogïnyamen kezdeswge ülken ulı Georgomdı özimen birge ala keldi. Köpşilik aldına şığıp üyrenip alğan kişkentay xanzada, qalıñ nöpir işinde özin erkin ustadı. Qolın jurttarğa qarap, äkesi sïyaqtı bulğap ta qoyadı.
Derekközi: wday.ru
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
«Mïnïstrlik poştasına soñğı üş jılda jazılğan twra osı mağınadağı xattardı jïnadıq. Sanı 4000 dana şamasında. Bul degeniñiz osınşama xalıq. Nege olardıñ usınısın eskermeske. Köpşiligi ädemi mısaldar keltirip, jalañaş änşiler men akterlerdiñ ult bolaşağın tärbïelewde qanday qïındıqtar äkeletinin aşına jazğan»,-deydi Mädenïet jäne sport mïnïstrliginiñ baspasöz bayandamasında.
Sonımen qosa zañda juldızdardıñ barlığına ortaq ereje jazılğan. Yağnï onda äyelderdiñ eñ qısqa kïimi tizeden kelwi kerek. Al jeydeniñ oyığınan qızdardıñ omırawı körinbewi tïis. Sonday-aq onıñ jeñi şıntaqtan 5sm joğarıdan qısqarmaw kerek eken. Ärïne munday qatañ tıyımnan keyin kindigin körsetwge de bolmaytını anıq.
Zañ jobasın oqıp şıqqan depwtattardıñ oyı ekige jarılğan. Bir tarap qoldasa, ekinşisi biz zayırlı, demokratïyalıq elmiz degendi alğa tartadı.
«Men ärïne zañ jobasın qos qoldap qoldaymın. Munıñ nesi jaman. Öner adamı bolsa jurtqa müsinin körsetpesten, önerin paş etsin. Mañızdısı da osı. Mektep oqwşıların azğırıp, arzan dünïege qızıqtırw qılmıspen teñ. Sol tänin körsetken änşi,akterlerdi körip ösken urpaq bolaşağı ne boladı? Äriptester bul mäselege nemquraylı qaramawlarıñızdı suraymın»,-dedi parlament mäjilisiniñ depwtatı Bekbolat Tilewxan.
Al Qazaqstan xalıqtıq kommwnïsteri partïyasınıñ atınan depwtat atanğan Ïrïna Smïrnova Bekbolat Tilewxannıñ oyına qarsı şıqtı.
«Mısalı men de depwtat atanğalı xalıqtıñ adamı bolıp eseptelemin. Sonda jazda pısınap jeñi bar jeyde kïyuge mindettimin be? Aşıq kïingende turğan eşteñe joq. Biz musılman memleketi emespiz. Öner adamı körsetsin sımbatın. Bul öner,sondıqtan tüsinistikpen qarağanımız jön. Eldiñ, xalıqtıñ adamı eken dep barlığın tumşalap tastawğa bolmaydı. Jaqında «äyelder bastarınan oramaldarın tastamasın» degen zañ qabıldaw kerek bolatın şığar. Mülde kelispeymin»,-dep qısqa qayırdı mäjilis depwtatı Ïrïna Smïrnova.
Degenmen Bekbolat Tilewxandı qoldağan äriptesteriniñ sanı artıp, zañ jobası maquldanıp ketti.
Al öner adamdarı munday jañalıqtı alğaş estigende sener senbesterin bilmey qalğan. STAN.KZ tilşisi änşilerdiñ birneşewine xabarlasıp jaña zañğa qatıstı oyların bilgen edi.
«Bunday bolwı mümkin emes. Biz onda Reseylik tağı basqa eldiñ arnaları arqılı şığatın şığarmız. Mısalı, zañğa bağınsaq meniñ beyne bayandarımnıñ barlığı onda efïrden şettetiledi. Ol degeniñiz qırwar qarjığa tüsirilgen. Sonda onı budan bılay üyimde özim ğana köremin be?Jaqında bärimizdi din jolına tüswge mindetteytin şığar»,-dep aşwlandı Maqpal Ïsabekova.
Änşi ünemi jeli arqılı jartılay jalañaş swretterin salıp, eldiñ sınına qalıp jüretini jasırın emes. Onı qoldaytındar da tabıldı. Lwïna, Dïlnaz Axmadïeva sındı änşiler bul zañ jobasına mülde qarsı bolıp şıqtı. Tipti qarsılıqtarın bildirw maqsatında mïnïstrge xat jazwğa dayın ekendikterin eskertti.
Esesine jaqında ğan özine jabıq kïinwge keñes bergenderge eşqaşan oramal taqpaytının aytqan Bayan Esentaeva, qızdarın jaña zañ ayasında kïindirwge äzir eken.
«Barşağa ortaq talap,ortaq tärtip bolsa nege bağınbasqa. Meniñ qızdarım tek qana aşıq kïinbeydi. Olay aytwğa eşkimniñ de däti barmaytın şığar. Sebebi, olardıñ qorjınındağı äwenderge say neşe türli uzın, jabıq ädemi köylekteri barın jurt klïpterinen körip jür. Sondıqtan saxnada ädemi körinwdiñ jabıq ülgisi sänge aynaladı degen söz. Senimdi sänger Aïda Käwmenova barda eş alañdamaymın»,-dedi prodyuser Bayan Esentaeva.
Prdyuser özine qatıstı jawap berwden bas tarttı.
Al änşi Altınay Jorabaeva jaña zañdı estigende qwanıp ketkenin jasıra almadı.
«Men maqtanğanım emes, ärïne barlıq dünïe özim üşin soñğı 5 jılda namaz oqıp jürmin. Birneşe ret saxnağa uzın kïip, şaşımdı da jawıp şıqqan edim. Köpşilik munımdı aytarlıqtay quptağan joq. «Saxnağa jaqında xïdjap kïip şığatın şığarsız» dep jınıma tïetin suraq qoyatındar köbeyip ketti. Sosın, sözdi köbeytpey jabıq äri qarapayımdaw kïinwge tırısıp jürdim. Rasımen de öner adamdarı özgege ülgi bola bilwi kerek. Xalıq meni jartılay jalañaş şıqpadı dep tıñdamay qoyğan joq. Men olay şıqpağanmın budan bılay da şıqpaymın. Sondıqtan men bul zañdı jaqsı qabıldaymın, kedergisi boladı dep eş qorıqpaymın»,-deydi änşi Altınay Jorabaeva.
Al zañ Mamır ayınıñ birinen bastap iske qosılmaqşı. Oğan deyin buqaralıq aqparat quraldarı arqılı nasïxattalatın boladı. Sonday-aq, mwzıkalıq arnalardağı beynebayandar arnayı zañgerlerdiñ nusqawı boyınşa iriktelinedi. Mamır ayınan bastap zañğa bağınbağan öner adamdarı 1000 AEK ayıppul salw bastaladı.
Stan.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï
-
Dana2016-04-02 02:06:53Delat ïm neçego. Normalno je vse. Kak posle etogo nam probïtsya ? Kogo seyças ïntereswet sawkele ï kamzolı? Etïm otpekayut molodëj. Molodëj ï tak wje ne slwşaet mwzıkw oteçestva. Tolko tolko naçalï . Lwçşe wberïte Ms Saylawbeka , w kotorogo nïkakogo talanta .
-
Kaysar Kazak2016-04-02 13:30:49Allaga mın Tawbe şwkïr Osı kwnge jetkïzgenge şwkïr !!
-
Bota2016-04-03 04:03:53Öte durıs
-
Namısker qazaq2016-04-06 16:51:14Bekbolattıñ pikiri öte orındı.Osı mäseleni Rïnat Zaïtov bawırımız da şırıldap aytwda.Öser urpaqqa tərbïe kerek.Qoldamaytın teris pikirdegilerdiñ qazaq xalqına,urpaqqa degen salğırttıqtarında...Logïkadan jurday adamdar...


text:
Francwzdıq jazğı jeñil basqarılatın uşaq klwbı bortında qızıq jağday orın aldı. Uşaqtı uşwğa dayındaw kezinde uşqış Romen Jantot uşaqtıñ qanatına jabısqan mısıqtı bayqamay qalğan. Mısıqtı adamdar otıratın kabïnağa qaray jıljığan kezde ğana bayqağan. Ol waqıtta uşaq äwede qalıqtap uşıp jürgen bolatın.
Atalğan jağday U.L.M 16-34 jalğı uşw klwbında orın aldı dep xabarlaydı TJournal. Mısıqtı körgen uşqış Romen Jantot (Romain Jantot) birden jerge qonwğa şeşim qabıldağan. Adamdarmen birge äwege köterilgen mısıq zardap şekpegen.
Derekközi: TJournal


text:
Sauda ortalıqtarındağı qosımşa qauipsizdik şaraları men adamdar köp jinalatın orındar turalı Astana äkimdiginde talqılandı. Jiın barısında Astanadağı..
N'yu-York biligi Bank of America Merrill Lynch-tı akciyalardı satıp aluğa arnalğan orderge qatıstı klientterin jañılıstırğanı üşin ayıptadı. Atalğan b..
Reseydiñ Kemerovo qalasındağı "Zimnyaya vişnya" sauda-oyın-sauıq ortalığında şıqqan örtten 37 adam opat bolıp, 43 adam zardap şekken. Şamamen ..
Europalıq odaq tehnologiya salasındağı iri kompaniyalarğa salınatın tabıs salığın arttıruı mümkin. Eurokomissiya qazir osınday wsınıstı qarap jatır, d..
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp öziniñ Wlttıq qauipsizdik jönindegi jaña keñesşisin tanıstırdı. Eldiñ BWW-dağı bwrınğı twraqtı ökili bolğan Djon Bolton e..


text:
Memleketke 1,1 trln. teñge şığın keltirgender kimder?
İzdeude jürgen 82 lauızımdı twlğa memleketke 1,1 trln teñge köleminde şığın äkelgen. Bwl turasında bügin internet-konferenciya barısında memlekettik qızmet isteri jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qimıl agenttiginiñ törağası Alik Şpekbaev habarladı.
- Qazirgi kezde jemqorlıqpen küres wlttıq byurosı 82 lauızımdı twlğağa izdeu jariyalağan, olardıñ üşten bir böligi şetelde. Olar qızmettik ökiletin asıra paydalanu, para alu, wyımdasqan qılmıstıq top qwru, qarjı jımqıru jäne izin jasıru isteri boyınşa izdestirilude. Olar memleketke jalpı soması 1,1 trln teñge kölemde şığın äkelgen, - dedi agenttik basşısı Alik Şpekbaev.
Agenttik basşısınıñ aytuınşa, 2017 jılı 38 adam wstalğan, onıñ 12-si şetelde wstalğan. Olardıñ törteui Vengriya, Türkiya, Reseyden Qazaqstanğa ekstradiciyalanğan. Qazirgi kezde 8 adam ekstradiciyalau aldında twr.
Memlekettik qızmet isteri jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qimıl agenttigi törağasınıñ dereginşe, jemqorlıqpen küres wlttıq byurosı qwrılğan 2015-2017 jıldarı respublikalıq byudjetke 35 mlrd teñge qaytarılğan.
- 2017 jılı eki mıñ jemqorlıqqa qatıstı zañbwzu isteri tirkeldi. 108 jüyeli jemqorlıq faktisi jäne bes wyımdasqan qılmıstıq toptıñ äreketi aşıldı, - dedi Alik Şpekbaev.
2017-2018 jıldarı sotqa bağıttalğan jemqorlıqqa qatıstı qılmıstıq ister boyınşa jeti adam aqtalıp şıqqan.
Transparency International wyımınıñ 2017 jılı jasağan esebine säykes, Qazaqstannıñ jemqorlıq reytingisi 2016 jılı 8 orınğa tömendegen.
Abai.kz


text:
Ïzraïl tabïğï reswrstardı ünemdewge şındap kirise bastadı. Elde burınnan-aq awızsw tapşılığın joyu durıs jolğa qoyılğan bolatın. Endi jergilikti önertapqıştar las swdı süzgi arqılı tazalap qana qoymay, odan qağaz, tipti otın da jasap şığarwdı meñgere bastadı. Ïzraïl ğalımdarı köp jıldardan beri awızswdı ünemdewdiñ alwan türli amalın tawıp jür. Bul – Şavdan zawıtı. Osı jerge Tel-Avïv pen onımen irgeles qalalardıñ las swları jïnaladı. Aldımen ondağı qoqıstar terilip, las sw biraz waqıt tundırıladı. Mına qabırğada tutqır süzginiñ qalay jumıs isteytini tolıq körsetilgen. Ïnjener Tomer Kraycer tazartwdıñ bul türi öte tïimdi äri paydalı dep otır. Tomer Kraycer, Şavdan zawıtınıñ ïnjeneri: - Tazartwdıñ soñğı satısına jetken soñ swdı işe berwge boladı. Biz qummen tazalaw ädisi arqılı jumıs isteymiz. Tazartılğan awızsw Ïzraïldiñ oñtüstik aymaqtarına qubır arqılı jiberiledi. Al bul Eşkol zawıtındağı sw tazartatın alıp qurılğı. Jılına jartı mïllïard tekşe metr las swdı jaramdı etetin käsiporın älemdegi eñ ülken öndiris bolıp sanaladı. Zawıttıñ erekşeligi sol, swdağı organïkalıq qaldıqtardan qutılw üşin balıqtar paydalanıladı. Lïorï Aknïn, önertapqış: - Bul şölmekte özderiñiz körip turğanday tazartılmağan sw. Al mınaw öñdelgennen keyingisi. Joğarıdan tömen bïobloktar arqılı aqqan sw jılğalardağı arnayı bakterïyalarmen ärekettesip, zïyandı qaldıqtardan arıladı. Ïzraïlde swdı tazartıp, al qaldığınan qağaz jasaw da qolğa alınğan. Bul şïkizat mejeli merzimnen keyin kädege jaraydı. Rafael Axaron öndiris dïrektorı: - Şïkizat öñdelgennen keyin osınday boladı. Biz osıdan qağaz jasaymız. Sonday-aq bul önim janğan kezde qızwı mol otınğa da aynaladı. Zawıtqa kündelikti kelwşilerdiñ qarası qalıñ. Ülkender balalarğa qara swdıñ qadirin jastayınan tüsindirip turadı. Mamandardıñ aytwınşa, bolaşaqta tirşilik közine degen qajettilik qol jetpes asıl armanğa da aynalwı ğajap emes.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar,
Kommentarïï


text:
Dj ibrahim Çelik Rihanna Disturbia Dinle
Dj İbrahim Çelik Dinle, Dj İbrahim Çelik Mp3, Dj İbrahim Çelik 2012, Dj İbrahim Çelik, Dj İbrahim Çelik Dinle, Dj İbrahim Çelik müzikleri,Dj İbrahim Çelik full dinle, Dj İbrahim Çelik şarkıları indir, Dj İbrahim Çelik, Dj İbrahim Çelik online Dinle, Dj İbrahim Çelik Şarkı sözleri, Dj İbrahim Çelik Konser, mp3 indir, Klip izle, Dj İbrahim Çelik Bedava Dinle, Dj İbrahim Çelik, Dj İbrahim Çelik Yeni Şarkılarını Dinle, Dj İbrahim Çelik 2011, Dj ibrahim Çelik 2012 Albümü indir


text:
«Veciye Kaşka işi» figurantları Asan Çapuh ve Bekir Degermenci Aqmescit tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölüginde bulunalar. Bunı Facebookta advokat Ayder Azamatov bildirdi.
Azamatov: «Tünevin (aprel 24-te – QA) tahqiqat izolâtorında Çapuh Asan ağanı ziyaret ettim… Sağlığı bir qarar, insultten soñ ayağınıñ sol tarafı ale daa uyuşqan alda olğanına şikâyet ete. Onı is etmey… O, maña, aqrabaları ve yaqın insanları ketirgen ilâclar sayesinde alı bir qarar olğanını dedi. Onda yüksek basım olıp, toqtamayıp sekirkley. Onı baş ağrıları raatsızlay. İnsanğa iç de kelişmegen tutuluv şaraitleri bar, er yerde dım ve yüksek dımlılıq, bu ise astması olğan insanlar, yani Bekir ağa içün pek havflı», – dep qayd etti.
Advokatnıñ aytqanına köre, Çapuh ve Degermenciniñ tevqifi mayıs 15-ke qadar devam etecek.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Bekir Degermencide sürekli astma bar. Tahqiqat izolâtorında sağlığı birden fenalaştı. Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırılğan edi.
Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa oğradı. Ondan soñ onı pulmonologiya bölüginiñ koridorında tuttılar. 2018 senesi yanvarniñ 2-nde faaliyetçini tekrar tahqiqat izolâtorına yolladılar.
Qırımtatar faaliyetçisi Asan Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi ve acele surette hastahanege yatqızılmasına muhtac edi. Yılbaş tatilleriniñ arfesinde o, tıbbiy teşkerüvden keçirildi, lâkin onıñ advokatı, diagnozı ve sağlığınıñ vaziyeti aqqında ale daa bir şey bilmey.
İlhaqtan soñ Qırımda Rusiyeniñ amelde akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Biarmia
Biarmiä, Könçığış Awrupanıñ Tönyaq-Könçığışındağı tarixi ölkä. 9-13. yöz Urıs çığanıqları häm Skandinaviä xalıqları riwäyätläre buyınça mäğlüm.
Qayber belgeçlär Biarmiäne yäisä Biarmlandnı Aq Diñgez buyı ataması dip sanıy. Biarmiäne Aq Diñgez Dvina cire, "Böyek Perm" ölkäse häm İdel buyı Bolğarı belän tiñläwçelär dä bar. Biarmiädä Könçığış Fin qäbiläläre yäşägän, alarnıñ Vikinglär belän bäreleşe mäğlüm. Cirle xalıqnıñ Vikinglar, Bolğarlar häm Slavyannar belän säwdä itü üzäge urnaşqan dip uylanıla.


text:
Abdiraxman Ja'miy
Abdiraxman Ja'miy - ta'jik xalqının' shayırı.
1414-jılı Xorasannın' Jam qalasında tuwıladı. Ja'miydin' balalıq da'wirinde shan'arag'ı Xiratqa ko'ship keledi. Ol Xirattag'ı Dilkash ha'm Samarqandtag'ı Ulug'bek medresesinde oqıp ta'lim aladı. Ja'miy putin ku'sh-quwatın ilimge, ko'rkem do'retiwshilikke bag'ıshlaydı, til ha'm a'debiyat, filosofiya, matematika, astronomiya ha'm basqa pa'nler menen shug'ıllanadı. Kitap Ja'miydin' en' jaqın dostı boladı.
Ja'miy bir qatar ko'rkem ilimiy ha'm turmıslıq shıg'armalar do'retti. Ol ko'pshilik ilim ha'm a'debiyat tarawlarındag'ı adamlarg'a ustaz boldı. Onın' jeti da'stannan ibarat "Havt avrang" atlı lirik divanları "Ba'ha'rstan" atlı prozalıq-ta'rbiyalıq (didaktikalıq) do'retpeleri ken' abıray-ataqqa iye boldı. A.Ja'miy 1492-jılı Xiratta qaytıs boladı.
A.Ja'miydin' ko'rkem do'retiwshiligi ta'jik xalqının' ma'deniy tariyxında g'ana emes, al pu'tkil orta shıg'ıs ma'deniy o'mirinde u'lken waqıya boldı. Onın' do'retpeleri Orta Aziyadag'ı ko'pshilik xalıqlarg'a ken'nen ma'lim. A.Ja'miy A'liysher Nawayının' zamanlası, ustazı, dostı boldı. Nawayı Ja'miydi ustaz, ullı so'z zergeri (ustası) dep bahalag'an. Ja'miy de Nawayını ullı so'z ustası sıpatında ko'rsetti. Og'an arnap ayırım shıg'armalar jazdı. Ol Nizamiy Ganjaviy, Xısraw Dehlaviyden keyin shıg'ıs a'debiyatında "Xamsa" jazg'an u'lken talant iyesi edi.


text:
zülküf altan - diyarbakır dört köşe (diyarbakır)
Sanatçı : Zülküf Altan
Türkü : diyarbakır dört köşe (diyarbakır)
Etiketler : zülküf altan - diyarbakır dört köşe (diyarbakır) türkü indir, zülküf altan - diyarbakır dört köşe (diyarbakır) türkü dinle, Zülküf Altan türküleri, diyarbakır dört köşe (diyarbakır) mp3 indir, Zülküf Altan türküleri diyarbakır dört köşe (diyarbakır) türküsü, diyarbakır dört köşe (diyarbakır) sözleri, Zülküf Altan mp3 dinle, Zülküf Altan download, diyarbakır dört köşe (diyarbakır) bedava mp3, Zülküf Altan türkü sözleri, Zülküf Altan türkü dinle, Zülküf Altan son albüm indir
Zülküf Altan Türküleri
Zülküf Altan - Şu Fırat ın Suyu Akar Serindir
zülküf altan - gam zedeler gam vurur gam zedeler (elazığ)
Zülküf Altan - Evlerinin Önü Darı
Zülküf Altan - Destisi Elinde
zülküf altan - bu handan kervan işler bu handan (şanlıurfa)
zülküf altan - yüce dağ başında ay gandil olur (malatya)
Zülküf Altan - Maden in Altı Dere
Zülküf Altan - Girsen Cennet Bağına
Zülküf Altan - Hey Ağalar Hangi Derde Yanayım
zülküf altan - arkadaşlar benim derdim yeğindir (diyarbakır)
Zülküf Altan - Buy
Zülküf Altan - Dağlar Ağardı Kardan
zülküf altan - narin çalar yar geymiş mavi çalar (elazığ)
zülküf altan - yar yad oldum oğul yad oldum-bağrıyanık hoyrat (elazığ)
Zülküf Altan - Diyarbakır Dört Köşe


text:
Dersleri qırımtatarca keçirilgen 6 mektep «Ramazan-2014» hayriye aktsiyası çerçivesinde gumanitar yardımnı aldı. Aktsiya Qırım musulmanları Diniy idaresi, Qırım musulmanları fondu, «Kimse Yokmu Derneği» Türkiye hayriye fondu tarafından Seydişehir Qırımtatar Derneginiñ qol tutuvınen teşkil etile, dep haber ete QMDİ matbuat hızmeti.
Böylece, avgustnıñ 18-de Qarasuvbazar rayonınıñ üç mektep hadimleri yardımnı elde ettiler. Bunıñnen beraber, Sudaq mektebi ve Eski Qırım mektebi 45 ve 63 aşayt mahsulat paketlerini aldılar.
Avgustnıñ 20-de hayriye aktsiya Kezlevde keçirildi. Bundan ğayrı, 68 paket Kezlev rayon imamı Eskender Memetovğa Kezlev şeeri ve İsmail-bey qasabasınıñ yardımğa muhtac olğan musulman qorantalarına berilmesi içün qaldırılğan.
Aktsiyanı Curçı, Qurman, Canköy, İçki, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarınıñ qırımtatarca oqutqan mekteplerinde devam ettirmege planlaştıralar.
Hayriye aktsiya çerçivesinde 700 aşayt paketini dağıtacaq olalar.
Qayd etmeli ki, aktsiya bu yılnıñ iyül ayında başlandı.


text:
Ukraina prezidentiniñ Yuqarı Radadaki vekili İrina Lutsenko, parlament tarafından Rusiye prezidenti saylavınıñ ihtimal ile tanılmaması, Ukraina ile Rusiye arasında kelecekte yapılacaq eki taraflı añlaşmalarnıñ qanuniyligi içün telüke doğuracaq, dep tüşüne.
Bunı o, mart 19-da jurnalistlerge bildirdi, dep naqil ete «Ukrainskiye novosti».
Haber agentligi, Lutsenkonıñ sözlerini naqil etip: «Büyük munaqaşalar keçti: saylavnı bütün Rusiye territoriyasındamı, yoqsa yalıñız Qırımdamı tanımamalı. Prezident Putin öz devletinde qanunsız olsa, Ukraina içün elverişli olğan ve bizim menfaatımızğa uyğun kelgen bütün añlaşmalar (misal içün, barıştırıcı missiya bizge kelişken şekilde olsa) – Rusiyeniñ qanunsız prezidenti imza aqqına saip olaraq qabul etilmez ve bu añlaşmalarnı qanuniy yapamaz», – dep bildirdi.
Onıñ fikrine köre, bu, Rusiye ile diplomatik munasebetlerniñ üzülmesi ile de alâqalı.
Lutsenkonıñ fikrine köre, munasebetlerniñ üzülmesi aqqında qarar, halqara ortaqlarnen aqıl tanışmalarından soñ qabul etilecek.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv ötkerildi. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Mart 19-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda keçirilgen saylavnıñ neticelerine «sıfır derecesinde» ve «uquqiy neticeleri olmaycaq», dedi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
Daa evel halq deputatları Maksim Burbak ve Georgiy Logvinskiy parlamentte «Yuqarı Radanıñ, Ukraina tarafından Rusiye prezidenti saylavı, onıñ neticeleri, uquqiy aqibetleri ve, buña munasip şekilde, bu vazifege saylanğan şahısqa ait aktlarnıñ tanılmamasına dair bildirüvi aqqında» qarar leyhasını qayd ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası bu aftanıñ soñuna qadar, mart 18-de olıp keçken Rusiye prezidenti saylavınıñ qanuniy tanılması aqqında qarar leyhasını qabul etmek mumkün.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qosqan waqıtı Nawrız 10, 2017 | 6 893 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar1
Ulttıq qundılıq – ulttıñ tiregi
Är ulttıñ öziniñ ulttıq qundılıqtarı boladı. Bir ulttı ekinşilerinen erekşelendirip turatını onıñ: tili, ertegileri, maqal-mätelderi, lïro-épostıq jäne batırlar jırları, ädet-ğurpı, salt-sanası, mentalïteti, mädenïeti, öneri, tağamdarı, ulttıq qolöneri, turmıstıq buýımdarı, ulttıq oýındarı, t.b. özgelerge uqsamaýtın qasïetteri. Osılardıñ bäri – ulttıq qundılıqtarğa jatadı.
Biz özimizdiñ ulttıq qundılıqtarımızdı qalaý saqtap jürmiz deýtin bolsaq, ökinişke qaraý, öte naşar saqtap jürmiz. Keñes kezinde köptegen ulttıq qundılığımızdı «eskiniñ qaldığı» degen sıltawmen közin qurtpaq boldı. Söýtip ulttıñ özin joyuğa tırıstı. Egemendi el bolğannan beri ultjandı azamattar ulttıq qundılığımızdı qalpına keltirwge nïettenwde. Biraq, bïliktiñ ulttıq qundılıqtarğa degen nemquraýlılığı köp jağdaýda kedergi keltirwde. «Narıqtıq qatınas, älemdik qawımdastıqqa kirigw» degen sıltawmen ulttıq qundılıqqa köñil naşar bölinwde. Qazir jalpı ulttıq müddege qarağanda, ärkim öziniñ jeke qara basın köbirek oýlaýdı. Materïyaldıq qundılıqtar aldığa şığıp turğan zamanda ulttıq qundılıqtar köp eskerilmeý qalıp jatır.
Ulttıq qundılıqtardı är ulttıñ ata-babaları özderiniñ ömir sürw saltına baýlanıstı şığarıp, paýdalanıp, damıtıp urpaqtarına mura etip qaldırıp otırğan. Sondıqtan ulttıq qundılıqtar sol ulttıñ menşigi bolıp esepteledi. Onı är ulttıñ urpaqtarı saqtap, zamanına qaraý damıtıp otırwları kerek. Eger xalıq özderiniñ ulttıq qundılıqtarın joğaltıp alsa, ol xalıq – «ult» dep sanalmaýdı. Sondıqtan är ult özderiniñ ulttıq qundılıqtarın saqtawğa tırısadı, äri qorğaýdı.
Qazaq xalqı da öziniñ ulttıq qundılıqtarın saqtawı kerek. Ïtalïyanıñ jïhankez käsipkeri Renalyu Gaspïrïn: «Men älemniñ 141 elin aralağan adammın. Solardıñ işinde öz memleketinde, öz tilinde ömir süre almaý otırğan beýşara xalıqtı kördim. Ol – Qazaqstan xalqı eken», – depti. Eger özimizdiñ ulttıq qundılıqtarımızdı joğaltıp alsaq, XXİİ ğasırda birewler, «Qazaq degen özderiniñ ulttıq qundılığı joq, beýşara xalıq eken» dewi mümkin. Söýtip ult retinde bizdi älem moýındamaýtın boladı.
Ulttıq qundılıqtar ğasırdan ğasırğa jalğasqan, ömirdiñ sınınan ötken, paýdalı ekeni däleldengen. Mısalı, qazaq xalqınıñ ulttıq oýındarınıñ birewi – asıq oýını. Asıq oýnaw: balanıñ oýlaw qabiletin damıtadı, adamdarmen tez til tabısa bilwge üýretedi, deneni şınıqtıradı, qan aýnalımı men tınıs alw müşeleriniñ jumısın jaqsartadı, balanıñ közi qaşıqtıqtan körwge dağdılanadı, mergendikke bawlïdı, boýdıñ jıldam öswine kömektesedi, taza awada teri jaswşaları aşılıp, ağza tınığadı.
Al, qazaqtıñ ulttıq buýımı besiktiñ paýdasın ömirdiñ özi däleldep, osı waqıtqa deýin jetip otır. Balanıñ taza bolwı, uýqısınıñ tınış bolwı öz aldına, balanıñ ana qursağınan jarıq dünïege kelgen soñ tabïğï öswine äser etedi. Japonnıñ äýgili medïcïna ğalımı Gaw Şïyaw Ïde Ïlañ qazirgi zamanğı ozıq aspaptardı qoldana otırıp zerttew jürgizgen. Onıñ zerttewi boýınşa «säbï ömir esigin aşpas burın, ana qursağında jürip terbeliske tüsedi. Alaýda ömir esigin aşqan soñ jarıq dünïege birden üýlese almaýdı. Sondıqtan onı ana qursağındağıdaý äldïlep, terbetip otırw kerek» degen qorıtındı jasaýdı. Mine, qazaq xalqınıñ ulılığı, osı procesterdi öziniñ ömirine paýdalanıp, bala jarıq dünïege beýimdelgenşe, besikke bölep, terbetip otırğan. Ökinişke qaraý, äsirese, qalalı jerde turatın jas kelinşekter balanı besikke bölewge erinip, pampersti küni-tüni qoldanatın bolıp jür. AQŞ pen Ewropa elderinde ozıq oýlı därigerler pampersti qoldanwğa qarsı «Keliniñizge küýew izdeñiz!» degen akcïyalar uýımdastırıp, jasandı jayalıqtan bas tartwğa ündewde. Bunıñ mağınası: «Sizdiñ pampers kïgizip ösirgen ulıñız belsiz, urpaq äkeldire almaýdı» degendi bildiredi. Sebebi pamperstiñ balağa zïyanı uşan-teñiz. Pamperstiñ keselinen näjisti özine siñirip, xïmïyalıq jolmen bwlandırıp jiberetin qospalar adamdı belsizdik pen bedewlik awrwına dwşar etedi eken. Soñğı jïırma bes jılda Ewropa elderinde bala twwdıñ azayuınıñ bir sebebi bedewlik pen belsizdiktiñ äseri dep jür. Sebebi, pampers kïip ösken balanıñ qwatı qırıqqa jeter-jetpeste toqırap qaladı eken. Allanıñ jaratwı boýınşa, ul balanıñ müşesiniñ uşı men en qaltasınıñ qalıptı temperatwrası boladı. Jas bala pamperske kişi däretti jibergen kezde dene temperatwrası birden joğarılaýdı. Azdan keýin pamperske siñgen zär qaýtadan swïdı. Söýtip, qısqa aralıqta bir küýden ekinşi küýge almasqan temperatwra atalıq bezdiñ damwın tejeýdi. Demek, tabïğï qwatın joýıp jiberedi. Bundaý jağdaý qız balağa da keri äser etedi. Osıdan barıp belsizdik pen bedewlik awrwına uşıraýdı. (Keýingi kezderi pamperstiñ zïyandığı twralı «Aq bosağa» gazeti jaqsı jazıp jür).
Soñğı kezderi, Almatıdağı «Akademïk B.W.Jarbosınov atındağı wrologïya ğılımï ortalığınıñ» dïrektorı Mırzakärim Kärimulı Alşınbaev mırza bastağan ğılımï top Qazaqstandağı erlerdiñ belsizdigi twralı zerttew jürgizgen. Nätïjesinde, urpaq berw jasındağı 15 paýız erlerdiñ belsizdikke uşırağanı anıqtalğan. Oğan sebep: qazirgi ékologïya, azıq-tüliktegi xïmïyalıq qospalardıñ köptigi, dene qozğalısınıñ azdığı, t.b. jağdaýlar. Bul pampers kïmegen urpaqtıñ jağdaýı. Endi pampers kïip ösken urpaq otbasın qurar jasqa jetkende , bul paýız arta tüseri sözsiz. Bul – ultqa töngen ülken qawip. Xalıqtı ösiretin de, öşiretin de – äýel! Qazirgi jas kelinşekterdiñ öz janın ayalap, jalqawlanıp, balasın besikke bölemeý, pampers kïgizwi qazaq xalqın «öşirip» jiberwi mümkin. Sondıqtan eri bar, äýeli bar «urpağım bolsa eken» degen ärbir qazaq qattı oýlanwları kerek.
Ulttıq qundılıqtar awıl men qalada birdeý damımaýdı. Negizinen, ulttıq qundılıqtar awıldı jerde jaqsı damïdı. Qazaq xalqında da ulttıq qundılıqtar awıldı jerde qoldanıladı. Qalada az nemese tipti qoldanılmaýdı da. Qalada basqa ulttardıñ salt-dästürleri aralasıp ketken. Mısalı, qazir qalalı jerde balasınıñ twğan küninde torttıñ üstine şırağdan jağıp äkelip, onı balağa öşirtedi. «Otıñ öşpesin», «şırağıñ sönbesin» deýtin qazaq xalqı üşin bul jaman ırım. Biraq onı oýlap jatqan ata-ana joq. Sebebi qazaqtıñ salt-dästürin qalada ösken ata-ananıñ özi bilmeýdi.
Al qazir qazaq xalqınıñ işinde wrbanïzacïya jürip jatır. Xalıq awıldan qalağa şoğırlanw üstinde. Qazirşe awıldı jerdiñ qazağı köp bolğanımen, 30-40 jıldan keýin qazaqtardıñ basım köpşiligi qalalıq boladı. Osı jıldar işinde Almatınıñ xalqı 2 mïllïonnan, Astana, Şımkent, Aqtöbeniñ xalqı bir mïllïonnan asadı dep kütilwde. Bulardan basqa da oblıs ortalıqtarı bar. 30-40 jıldıñ işinde Qazaqstan xalqı 20 mïllïon bolğannıñ özinde 50 paýızdan köbi qalalıq boladı. Demek ulttıq qundılıqtıñ qoldanılwı kemïdi. Keýbiri qoldanılmaýdı da. Söýtip ulttıq qundılıqtar umıtıla beredi. Bul da ultqa töngen qawip. Sondıqtan ulttıq qundılıqtardı zamanğa qaraý damıtıp, qalağa «köşire» bastaw kerek.
Qazir ultjandı azamattardıñ arqasında toğızqumalaq, qazaqşa küres, bäýge, kökpar jaqsı damıp keledi. Endi qazaqşa küresti olïmpïada oýındarına kirgizwge küş salw kerek. Qız qww, bäýge, awdarıspaq, kökpar, t.b. atpen oýnalatın oýındardı qalanıñ ïppadromdarında jïi-jïi ötkizip, onı tïisti deñgeýde jarnamalap, nasïxattap otırğan abzal. Soñğı kezde jigitter asıq oýının qolğa ala bastadı. Bul quptarlıq jağdaý. Onşa köp jerdi kerek etpeýtin, qımbatqa da tüspeýtin asıq oýının mektep balalarınıñ işinde damıtqan tïimdi. Asıq oýınınan sınıp aralıq, mektep aralıq olïmpïadalar ötkizgen balalardıñ qızığwşılığın arttıradı. Odan joğarılap är awdan, oblıs aralıq olïmpïadalar ötkizip, soñında respwblïkalıq jarıs ötkizse qalalıq balalardıñ da qızığwşılığı artar edi. Asıq oýının osı retpen joğarğı oqw orındarı arasında da jarıs ötkizwge boladı. Basqa da ulttıq qundılıqtardı qalanıñ ıñğaýına qaraý ïkemdep «qalalıq» jasağan abzal. Ulttıq qundılıqtı damıtqan azamattardı memleket te qoldap otırsa nur üstine nur bolar edi. Mısalı Serikbol Şäýmardan degen azamat «Smart Besik» oýlap taptı. Batareyanıñ qwatımen terbetiletin bul besik jas analarğa ülken kömek. Tek osını memleket qoldap, qarjı bölip besikti öndiristik şığarwğa kömektesse jaqsı bolar edi. Buğan sonşalıqtı köp qarjı da kerek emes. Şet elden şaqırtqan änşilerdiñ birewine ketetin qarjıdan köp qarjı ketpeýdi. Ulttıq qundılıqtarımızdı qalağa köşirip kündelikti qoldanısqa engizbesek, köbi köp uzamaý öşedi. Jılına bir bolatın Nawrız merekesi kezinde ğana körsetip otırsaq ulttıq qundılıqtar damımaýdı.
Ulttıq qundılıqtar şet eldegi, äsirese qıtaý, monğolïya qazaqtarınıñ işinde jaqsı saqtalıp, jaqsı damığan. Osılardı joğalıp ketpeý turğanda jïnastırıp, bir izge tüsirw kerek.
Ulttıq qundılıqtardı damıtıp qana qoýmaý qorlawdan da qorğawımız kerek. Keýingi kezde ulttıq qundılıqtarımızdı qorlaw baýqalıp jür. Qazaqta «beş» degen söz joq. Qazaqtar «bes» deýdi. Adamda barlığı tört qana barmaq bar, ekewi ayaqta ekewi qolda, qalğandarı sawsaq dep ataladı. Qazaqtar: «Bes sawsaq birdeý emes». «Sawsaq birikpeý ïne ilikpeýdi» dep maqaldaýdı. «Bes barmaq birdeý emes». «Barmaq birikpeý ïne ilikpeýdi» dep aýtpaýdı. Ekinşiden qazaqta «Beşbarmaq» degen as joq. Qazaqtar «et tağamı» deýdi. Keñestik kezdiñ özinde asxanalarda «Qazaqşa et» dep jazatın. Al «besbarmaq» dep patşalı Reseý kezinde «qazaqtar tamaqtı qolmen jeýtin jabaýılar» dep mazaqtap, qorlap aýtqan. Sol kezdegi mazaqtap, qorlap aýtqan atawdı endi özimiz telearna arqılı bükil elge jarnamalap jürmiz. M.Äwezov, S.Muqanov, Ğ.Müsirepov, t.b, dünïeden ötip ketken klassïk jazwşılarımızdıñ, qazirgi közi tiri Ä.Kekilbaev, Q.Jumadilov, M.Şaxanov, t.b. aqın-jazwşılarımızdıñ şığarmalarınan et twralı «beşbarmaq» sözin kezdestirmeýsiz. Öýtkeni olar bul sözdiñ şığw törkinin jaqsı biledi. Sondıqtan aýtwğa namıstanadı. Bul, ulttıq qundılıqtar twralı jastarımızğa durıs mälimet bere almaý jürgen ülkenderdiñ kemşiligi. Qazirgi jastar telearnadan ne körse sonı şındıq dep qabıldaýdı. Jastardı telearnalar tärbïelewde. Al körşi ulttardıñ özi ulttıq qundılıqtarın eşkimge qorlatpaýdı. Özbekter palawın, qırğızdar da etti qolmen jeýdi. Biraq olar ulttıq astarın «beşbarmaq» dep qorlatpaýdı. Özbekter öýtip atağan adamdardıñ tilin kesip alar edi. Qazaqta «Toýbastar» degen dästür bar. Sondaý-aq «KTK» telearnası qazaqtıñ «Toýbastar» sözin de qorlap, «Toý BestStar» dep atap saýqımazaqqa aýnaldırıp jür. Bul telearna özderiniñ şowlarına at tawıp qoyuğa öreleri jetpese, qazaqtıñ ulttıq qundılıqtarınan awlaq jürgenderi durıs bolar edi. Al bundaý qorlawdı der kezinde tıýmasa, qorlawların jalğastırıp, keleşekte jastardı şatastıratın boladı. Onıñ üstine, qazirgi şeteldikterdiñ erkin kelip-ketip jürgeninde, şeteldikter jäne jastarımız «qazaqtıñ ası men ädet-ğurpı osılaý ataladı eken» dep adasatın boladı. Bundaý qorlawğa jol berwge bolmaýdı! Bundaý oqïğalardı QR Ğılım akademïyasınıñ Axmet Baýtursınov atındağı Til bilimi ïnstïtwtı men Aqparat mïnïstrligi birigip jolın kesip otırwları kerek. Qazir ösek taratqandardı jazalaýtın zañ qabıldadıq. Sol sïyaqtı qazaqtıñ ulttıq qundılıqtarın jäne onıñ atawın qorlağandardı da jazalaýtın zañ qabıldaw kerek.
Qazir bağamdap qarasaq, talaý ulttıq qundılıqtarımız qoldı bolıp ketipti. Basqalar bizdiñ ulttıq qundılıqtarımızğa xalıqaralıq patent alıp alğan. Mısalı, şeteldik sän ülgilerinen qazaqtıñ oyu-örneginiñ, qızdarımızdıñ qosetek köýleginiñ nışandarı baýqalıp qaladı. Sondaý-aq özbekter – qazı-qartanı, nemister – qımızdı, japondar – aýran men şalaptı özderiniñ ulttıq ası dep xalıqaralıq patent alıp alğan. «Jaqsığa ärkimniñ de bar talası» degen ğoý. Üýir-üýir jılqı üýirgen qazaqtıñ «Qız Jibek» jırında: «Jağalbaýlı, jılqısın köptiginen bağa almaýdı», degen öleñ joldarı bar. Al, üýir-üýir jılqı üýirip, kertip qazı-qarta jep, saba-saba qımız sapırğan, jılqısın köptiginen bağa almağan özbekti de, nemisti de, estigen de, körgen de joq edik. Qazı-qarta men qımızğa bular ulttıq tağamdarı retinde qalaý patent alğandarın kim bilsin?
Ulttıq qundılıqtardı «bizdiki» dew üşin xalıqaralıq patent alw kerek. Ol üşin jandı, jansız ne närsege de sol elde standartı jasalwı tïis. Bizdegi tazı ïtimen aýnalıswşılar oğan xalıqaralıq patent alaýın dese tïisti mekemeler tazığa standart jasap bermeý otır. Bul mekeme oýlanıp-tolğanğanşa tağı birewler onı ïemdenip ketwi ğajap emes. Qazaq tazısınıñ janaşırı, «Aýmaqaralıq kïnologïyalıq ortalığı» respwblïkalıq qoğamdıq birlestiginiñ prezïdenti, Xalıqaralıq jäne ulttıq därejedegi sarapşı Nïna Makerova xanımnıñ tazı twralı oýın «Egemen Qazaqstan» aýta kelip: «Sondaý-aq, ol bul turğıda Awıl şarwaşılığı mïnïstrliginiñ sırğıtpa jawaptarına da köñili tolmaýtındığın aýtıp ötti. Onıñ sözine qarağanda, atalğan mïnïstrlik bul mäselemen özderiniñ aýnalıspaýtındarın jetkizgen. «Sonda kim aýnalısıdı bul ispen jäne bul turğıda memlekettik qoldaw kezek küttirmeýtin mäsele», deýdi N.Makerova», deý kele, «Osındaý asıl qazınamızdı qunttamaý jürgenimiz meniñ janıma qattı batadı. Aşınğannan keýde aşı dawısım da şığıp ketedi…
Türikmender täwelsizdik alğan alğaşqı jıldarı-aq tazısı men alabaýın zañdastırıp alıptı. Biz äli künge deýin qalıñ uýqı quşağında jür ekenbiz. Bulaý jata berwge bolmaýtını anıq. Qazirden qïmıldamasaq, joğarıda aýtqanımızdaý, ökinişke urınıp qalwımız äbden mümkin. Osılaý dep äñgimesin äri qaraý jalğadı qazaq tazısınıñ janaşırı» dep jazdı. («Egemen Qazaqstan, №120, 20.06.2014 j.).
Mine, qazaqtıñ ulttıq qundılıqtarına basqa ult ökili janaşır bolıp jür. Al, özimiz miz baqpaýmız. Osılaý jaýbasarlıqqa salınıp jürsek, 40-50 jıldan keýin ulttıq qundılıqtarımızdıñ bäri basqaniki bolıp ketwi mümkin. Mısalı, urpaqtarımız 40-50 jıldan soñ qımızdı «qazaqtardıñ ulttıq swsını» dese, basqalar «onda qujatıñdı, patentiñdi körset» deýdi. Sonda bizdiñ urpaqtar körsete almağan patentti nemister körsetedi. «Kim qujat körsetse, ol sonıñ mülki. Qımız – patenti bar nemistiki», dep xalıqaralıq sot bir-aq qaýırıp, urpağımızdıñ awzına qum quyatın boladı. Xalıqaralıq jağdaýda söz jürmeýdi, qujat jüredi. Tipti, 40-50 jıldan keýin nemister: «Qazaqtar, bizdiñ patenttegen qımızımızdı işip jürsiñder. Bizge aqşa töleñder», dewi de mümkin. Sol kezde urpağımız: «Ata, äkelerimiz XXİ ğasırdıñ basında kompyuterdi bağındırıp, ğarıştı ïgere bastadıq dep küpingenşe, ulttıq qundılıqtarımızğa nege xalıqaralıq patent almadı eken», dep äri ökinip, äri ökpeleýtin boladı. Ulttıq qundılıqtarğa xalıqaralıq patent alw üşin, onıñ bäri özimizde standarttalwı kerek. Bul – kölemdi jumıs. Mısalı, qazaq üýdiñ jeke patentin alw kerek bolsa, onıñ ärbir quramdas böligine: kerege, wıq, şañıraq, basqur, twırlıq, t.b. bölşekterine jeke-jeke patent alw kerek. Sebebi osı bölşekterge basqalar patent alıp alsa «biz oýlap tapqan zattı qazaqtar qurastırıp üý tikti» dep dawlaswı mümkin. Sol sïyaqtı besiktiñ özine jäne ärbir quramdas bölşegine jeke-jeke patent alw qajet. Basqa qundılıqtarğa da solaý. Patentiñ bolsa ol – seniki. Bolmasa ol – basqaniki. Patentiñ bolmasa seniki – urlıq bolıp esepteledi.
Mundaý kölemdi jumıstı bir mïnïstrlik atqara almaýdı. Sebebi, ulttıq qundılıqtarımız san salalı. Birewi tamaq önerkäsibine baýlanıstı bolsa, endi biri Mädenïet mïnïstrligine, üşinşisi mal şarwaşılığına, t.b. baýlanıstı. Sondıqtan ulttıq qundılıqtarımızdı standarttawda mïnïstrlikterge tapsırma beretin, onı xalıqaralıq patentke daýındaýtın Komïtet qurılwı kerek. Bul komïtet tikeleý Premer – Mïnïstrge bağınğanı jön. Komïtettiñ basqalarğa sözin dawsız ötkize alatın quzırı bolwı kerek. Äýtpese keýbir mïnïstrlikter bizdiñ tikeleý mindetimiz emes dep tapsırmanı waqıtında orındamaý sozıp jüretin boladı. Al komïtet, kelip tüsken qujattardı der kezinde ağılşın tiline awdartıp, basqa da xalıqaralıq räsmïyatın orındap, patent alw üşin tïisti xalıqaralıq uýımğa jiberip, onıñ orındalwın qadağalap, kelgen qujattardı qattap, murağattarğa jiberip otırwı kerek. Komïtet müşelerin tarïxşılardan, étnograftardan tañdağan durıs bolar edi.
Ulttıq qundılıqtarımızdıñ urlanıp jatqandığı twralı, onı qorğaw üşin xalıqaralıq patentke daýındaýtın komïtet qurılwı kerek ekendigi twralı 2008 jılı «Egemen Qazaqstanda» maqala jarïyalanğan edi. («Egemen Qazaqstan», №263-266, 27.08.2008 j.). Biraq osı maqaladan keýin biraz jıl ötse de eşqandaý qozğalıs joq. Budan keýin de biraz ulttıq qundılığımızdı basqalardıñ patenttep alğandığı aýtılwda. 2011 jıldıñ 6-nawrızında «Qazaqstan» telearnasınıñ «Apta kz» xabarında şubatqa – evreýlerdiñ, qazaq üýge – amerïkandıqtardıñ xalıqaralıq patent alğandığı aýtıldı. Qazaqta sonda ne qaldı? Eger biz äli de namquraýlılıqpen, jaýbasarlıqpen jüre bersek barlıq ulttıq qundılıqtarımızdan aýrılamız. Sondıqtan tezdetip komïtet qurıp, ulttıq qundılıqtarımızdı qorğaw kerek.
Är urpaqtıñ ömir sürgen waqıtına qaraý olarğa jükteletin tarïxï mïssïyası boladı. Älïxan Bökeýxanov: «Är urpaq özine artılğan jükti jeter jerine aparıp tastağanı durıs, äýtpese bolaşaq urpağımızğa asa köp jük qaldırıp ketemiz. Keýingi urpaq ne alğıs, ne qarğıs beretin aldımızda zor şarttar bar», degen. Abılaý xan däwirinde qazaq el bolıp qalw üşin joñğarlarmen aýqastı. Aq naýzanıñ uşımen, aq bilektiñ küşimen eldigimizdi saqtap qaldı. XX ğasırdıñ basında Ä.Bökeýxanov bastağan arıstarımız joq degende avtonomïyalı respwblïka bolw üşin küresip, qanın tögip, janın berdi. Qudaýğa şükir, qazir egemendi el boldıq.
Qazirgi urpaqtıñ, XXİ ğasırdağı qazaq urpağınıñ mindeti – ékonomïkamızdı damıta otırıp, ulttıq qundılığımızdı qorğap, damıtıp, saqtaý otırıp älemdik qawımdastıqqa kirigw. Eger ulttıq qundılığımızdı saqtaý almasaq jahandanwğa jutılıp ketemiz. Jahandanwğa jutılıp ketpeý, prezïdentimizdiñ aldığa qoýğan maqsatı «Mäñgilik El» bolıp qalw üşin ulttıq qundılıqtarımızdı saqtap, qorğaý bilwimiz kerek. Sebebi, ulttıq qundılıq – ulttıñ tiregi!
Nazraxmet QALÏ
zeýnetker. Almatı qalası,
One Response to Ulttıq qundılıq – ulttıñ tiregi
-
Öte awqımdı, öte sawattı maqala! Mınaw Ükimet basındağılarğa ult qundılıqtarın saqtaw jolına arnalğan twra daýın Joba ğoý! Avtorğa köp raxmet! Aýtılğandarınıñ bäri aqïqat, bäri kökeýkesi mäseleler! Apırmaý, mına maqalanı oqımaý bar qazaq qaýda jür!? 8 aýda maqala 666 ret qana oqılğan, al tükke turmaýtın reklamalar teledïdardan bas kötertpeýdi…Mına maqalanı basqa saýttarğa ötkizip, teledïdardan qaýta-qaýta aýtqızıp, qazaqtardıñ mïına quyu kerek. “Beşbarmak Şaw”, älgi “Star..”-larıñdı derew jabw kerek! Avtorğa tağı da köp ALĞIS!!!


text:
Älemge belgili sportşı Marïya Şarapova toğız jıldan beri BUU-nıñ qayırımdı erikti elşisi bolıp kelgen. Ol kedeylikpen jäne älewmettik teñsizdikpen küresw bağıttarında is-şaralarğa qatısqan edi.
BUU-nıñ baspasöz-xatşısı Marïyanıñ qoldaw jumısına rïzaşılığın bildire kele, soñğı waqıttarı sportşınıñ ömirinde orın alğan keri oqïğalarğa qatıstı (Marïya tıyım salınğan medïcïnalıq preparattı qoldanğan) tergew ayaqtalğanğa deyin Şarapovanıñ qatıswımen bolatın barlıq is-şaralardıñ toqtatılğandığın xabarladı.
Eske sala keteyik, Şarapovanıñ basına qara bult üyirilgennen keyin, onımen birge jumıs jasawdan nemistiñ «Porsche» avtokoncerni, şveycarïyalıq sağat şığaratın TAG Heuer jäne brendti sport kïimderin şığaratın amerïkalıq Nike kompanïyası bas tartqan bolatın.
Tegï: Sport jañalıqtarı, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Racab -ol ennettegı yılgadın atı dep te aytadılar, onın suvı sutten de ak em baldan da tatlı. Tek onnan bırev de ışıp bolmaydı, onnan te racab ayında oraza tutkanlar işpege boladılar deydıler.(Bukarı).
Sol bırınşı kunde cabraıl malek paykambarga (Allak onı ozı salamlasın em razılasın) elşılık areketı men tusken em sol ok kun Allak tın elşısı (Allak onı ozı salamlasın em razılasın) orge koterılgen.
Bır kıskayaklı Racab ayında "Al-Aksa Mecgıtınde ar kun –sayın 12000 kere "ıklas" suresın okıgan. Bu ayda ol ozının ustıne yıbek cunnen azırlengen yabuvdı yamıladı eken. Avurganda bu katın oz uvuluna onı
-Olgende sol yabuv man bırge komersın.
Dep osıet etedı. Olgennen son onı kepınge oraydılar em komedıler. Sol keşe uvılı onı soylep koredı :
-Men saga razı tuvulman, sen menım osıetımdı tolturmadın. Kedesı uyanıp ok ta sol ok yabuvdı aladı em kommege ketedı. Kamırdı kazıp karasa ol onın ışınde anasın tappaydı. Ol adalaydı, son davıs esıtedı :
-"A sen bılmegen edın me, kım Maga Racab ayında basın ıygen bolsa, Sonı man kamırında yalgız kaltırmaytaganımdı?"
Racab ayının bırınşı ullı Cuma kunındegı tunde barı malıekler de bu aydın ışınde oraza tutkanlardın kunaların keşıruv akında tıleydıler.
Paykambar (Allak onı ozı salamlasın em razılasın) bulay dep aytkan deydıler :
-"Yartuvşı dualarda kerı kaytarmaytagan bes tun bar. Ol Racab ayının bırınşı kunı, Şaban ayının ekınşı yartısının ullı Cuma kunıne köşetagan tunı em ekı bayram aldındagı tunler (Abu Umaymattan dalyamı yıbergen)
Paykambardın yoldası "Savbannan" yıberılgen :
-"Bız Allak tın elşısı (Allak onı ozı salamlasın em razılasın) men bırge edık em, ölıktın (mezar) yanınnan ozayatıp, paykambar (Allak onı ozı salamlasın em razılasın) toktadı em kuşlı küyde yılap yıberdı, onan son ol ölgenler uşın dua ettı. Men onan :
-"Sen nege yılaysın, O, Allak tın elşısı?" Dep soraganda Ol :
-O, savban, bu ademlerdı kamırlarında ezıet etedıler em, Men barınnen de ullı Kudayımız olardın azabın engıl etsın dep dua ettım."
Degen. Munnan son ol :
- O Savban, eger bu ademler bır kun oraza tutıp, em bır tundı Yaratuvşıga bas ıyıp ozgargan bolsalar, olar kamır azapların kormeek edıler." Dep koskan. Men onan :
"- O Allak tın elşısı (Allak onı ozı salamlasın em razılasın) bu aydın ışınde bır kungı oraza tutuv man bır tundı bas ıyıp, tılek tılevde ozgaruv kamır azaplarınnan kutkarmaga bolar ma eken?" Dep soradım. Paykambar (Allak onı ozı salamlasın em razılasın) bu soravga :
"-Kım menı munda paykambardın şıntılıgı man yıbergennın atı man ant etemen, racab ayının kunınde oraza tutıp em tunınde Allak-Taalakga bas ıyıp ozgargan busırmanlarga olar tap sav bır yıldın uzagında oraza tutkan kımık em bır yıl ışınde barı tunlerdın de kudayımızga kullık etuvde ozgarganga ten olşemde savap yazıladı." Dep yavap kaytargan.
Ayşa dan yıberılgen :
-Barı ademlerdı de akıret kunınde kuşlı aşlık katı suvsaganlık kıynayak. Tek paykambarlardan em olardın cuvıklarınnan em racab, şaban em ramazan aylarında oraza tutkanlardı sol zat kıynamayak, oraza aylarında oraza tutkanlar, dua etkenler ne aşlıktı, ne suvsaganlıktı sezbeek."
Allak-Taalak bızdı de solardın sanında kossın! Amın!.
2008 nşı yıl Şöl Davısı Gazetesınden Avdarıldı.
Bu haber 1316 defa okunmuştur.


text:
Tegerannıñ mälimdewinşe, Ïrannıñ şetelderdegi 100 mïllïard dollardan astam qarjığa bağalanatın aktïvi älemdik derjavalarmen jasalğan yadrolıq kelisimge säykes buğawdan tolıq bosatıldı.
Ïran ükimetiniñ baspasöz xatşısı Moxammad Bager Nobakt qarjınıñ köp böligi Qıtay, Ündistan, Japonïya, Oñtüstik Koreya jäne Türkïya bankterinde saqtalğan deydi. Bul qarjı 2012 jılı Ïrannıñ yadrolıq bağdarlamasın odan arı damıtwına baylanıstı buğattalğan edi.
Nobaktıñ sözinşe, qazir Ïran qarjını öz qalawınşa paydalana aladı. Ol qarjınıñ negizgi böligi Ïran şetelden tawar satıp alwı üşin bankterde tura beretinin aytadı.
Al Ïran ortalıq bankiniñ ökili ïrandıq toğız bank bükil älemdegi qarjı ïnstïtwttarı arasında operacïya jasay berwge mümkindik beretin SWIFT jüyesine endigi qosılıp qoyğanın aytadı.
Qañtardıñ ortasında BUU-nıñ atom isteri jönindegi xalıqaralıq agenttigi Ïran yadrolıq bağdarlamasın şektew twralı kelisim talaptarın orındağanın rastağan soñ bul elge salınğan xalıqaralıq sankcïyalar alınıp tastalğan.
Derekközi: Azattıq
Tegï: Glavnaya, Älem ekonomïkası,
Kommentarïï


text:
Nahimov meydanında İcadiy taqımlar kontserti Aqyar şeeri Kününe bağışlanğan tedbirlerniñ soñ noqtası oldı. Şaatlarnıñ aytqanı kibi, meydanda bir eki biñ insan toplandı, seyircilerde nasıldır bir siyasiy timsaller yoq edi.
Territoriya sarıp alınğan, meydannı politsiya, halq imayesi qoruy edi, metallodetektorlar qoyulğan edi. Politsiya seyircilerniñ şeylerini teşkere edi.
Bayram fişenkleri vaqtında seyircilerniñ sayısı daa da çoq oldı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, iyün 14 künü Aqyarda şeerniñ 232 yıllığına bağışlanğan tedbirler keçti.


text:
Jobada “destruktivti dini ağım”, “dini radikalizm” wğımdarı bar.
“Bwl wğımdardı engizu sonımen birge destruktivti dini ağımdardıñ taraluı jäne olardıñ atributtarı men sırtqı belgilerine tıyım salu - qoğamğa böten ideologiyanıñ enuine toytarıs beruge mümkindik tudıradı” dedi zañ jobasın deputattarğa tanıstırğan Din isteri jäne azamattıq qoğam ministri Darhan Kaletaev.
Ministrdiñ aytuınşa, zañ jobasınıñ maqsatı – “memleket pen konfessiyalar arasındağı qarım-qatınastı jetildiru, dini qızmet sub'ektileriniñ qwqıqtarı men mindetterin naqtılau, din salasın retteu”.
Qwjatta memlekettik qızmetkerlerdiñ dini äreketterine baylanıstı punkter bar. Atap aytqanda, zañ jobası boyınşa mına äreketterge tıyım salınğan: qızmettik mümkindikti dini birlestiktiñ müddesine paydalanbau, qaramağındağılardı dini qızmetke mäjbürlemeu jäne dini birlestik qwrmau nemese müşesi bolmau.
Bwdan bölek, zañ jobasında dini birlestikterdiñ qızmetin baqılau, jazalau mekemelerindegi sottaluşılardıñ dini äreketin retteu, şetelde dini bilim aluğa qatıstı mäseleler qamtılğan.
Joba qoğamdıq orındarda niqab kiyuge, qwlşılıq etu orındarınan bölek jerde neke qiyuğa tıyım saladı. Bwl talaptardı bwzğandarğa ayıppwl salınadı.
Bwğan qosa, dini mekemelerdiñ aşıqtıq mäseleleri de qarastırılğan.
- Dini birlestikterdiñ qarjı qızmetiniñ aşıqtığın qamtamasız etu boyınşa normalar wsınıldı. Osı maqsatta jobağa olardıñ işki qarjılıq esepterin mindetti türde jürgizu talaptarı engizildi. Osı esepterdi bwqaralıq aqparat qwraldarında jıl sayın jariyalau közdelgen. Halıqaralıq täjiribede bwl keñinen qoldanılatın zañnamalıq talap, - dedi Darhan Käletaev.
Abai.kz


text:
«Aluan-aluan jüyrik bar, öz älinşe şabatın» degendey, «Wlttıq birıñğay testileu – 2014» te jaqındadı. Är talapker öz älinşe şabatın, mamandığın tabatın, bireu külip, bireui jılap şığatın arpalıs bastalğalı twr. Iä, şapqan twlpardıñ bäyge alu bastı maqsatı bolsa, talapkerdiñ maqsatı – közdegen biigin bağındırıp, köñilindegi mamandıqtıñ tizginin wstap, student atanu.
Är jılı elimiz boyınşa jüz mıñnan astam oquşı mektep bitiredi. Sonıñ 35 %-ğa juığı memlekettik grantqa ie boladı. Sol jeñimpazdardı irikteudiñ negizgi basımdılığı-wlttıq birıñğay testileudiñ enşisinde. Wlttıq testileude wpay üşin küres. Är bala öziniñ bar mümkindigin salıp, joğarı ball aluğa tırısadı. Qalayda bwl tolıq bolmasa da, balanıñ işindegi bar bilimniñ negizgi bölimin anıqtap beredi.
Jön delik, bilimdiler ädiletti türde memlekettik granttı ielenu kerek. Ol dau jürmeytin, däleldeudi qajet etpeytin aqiqat. Biraq bizdiñ jwrtta qazirgi kezde “auzı qisıq bolsa da, bay balası söylesin” dep, bilimimen emes, ebin tauıp, «artqı esikti» jağalaytın, sol arqılı bilimdiniñ joldarın tabatın da ayla — şarğılar bar. Bwnı tıymasaq, talay bilimdi balanıñ jolın qiyamız. Sözimiz däleldi bolu üşin şappay bäyge alatındardıñ amalın aşıp ayta ketelik.
Şappay bäyge alu
Memlekettik granttı wlttıq testileu ötpey twrıp wtıp alatın, ay bwrın, keyde tipti jıl bwrın qanjığasına baylaytın keremet «üzdikter» bar bwl küni bizdiñ jwrtta.
Memlekettik granttı bölgende, erekşe jeñildikke ie bolatın toptardıñ eñ basında «Altın belgi» iegerleri twradı. Iä, 11 jıl üzdik oqığan, sol üzdiktigin wlttıq birıñğay testileude müdirmey qorğağan oquşığa tañdağan mamandığına baruğa mümkindik beru kerek. Äueli, ösip kele jatqan wrpaqtı şabıttandıru üşin, qosımşa marapattau engizse de artıq emes. Bizdiñ aytpağımız bwl emes, bizdiñ aytpağımız, sol «Altın belgiden» keyingi jeñildikke ie bolğandar. Olar respublikalıq, halıqaralıq «ğılımi joba jeñimpazdarı».
Bwl «bala ğalımdardıñ» artıq statusqa ie boluı memlekettik granttıñ tazalığına auır kesirin tigizude. Sebebi, ğalımdardıñ özi aşatın jañalıq tabılmas bwl künde mektep balası ğılımi jañalıq aşadı deu – qiyal-ğajayıp erteginiñ bügingi keyipkerlerin jasaumen birdey. Sıpıra joqqa şığarğımız kelmeydi, eñbektenetinderi bar da şığar, biraq, memlekettik granttı beru tım artıq, äri orınsız. Sebebi, jemqorlıqtıñ aşı, sasıq iisi añqitın bwl tiimdilik, elimizdegi şappay bäyge alatın «üzdikterdiñ» üles salmağın arttıruda.
Su tögilmes jorğalardıñ sırı
Sözimiz däleldi boluı üşin, cifrlardı söyletip, şappay bäyge alatındardıñ şabısın körsetelik.
Birinşiden, aqşañ bolsa qaltañda, taltañdasañ taltañda. Bwl – jülde aludıñ tamaşa jolı. Iä, atağı alatauday halıqaralıq ğılımi jobalar konkursınıñ jüyesi däl osılay, barasız, bir tanıstı tabasız. Tanıstı keyde izdep te kerek emes, «orın kerek pe, pälenbay dollar» dep aldıñızdan özi şığadı. Aqşasın sanasañız, orın dayın. Orın bolsa, grant dayın. Bwl bügin qwpiya da emes. Sonday qwpiyamen orın alıp kelgen bir «şabandozben» söyleskenimizde, «bardıq, eki-üş sağat otırıp qayttıq, el körip, jer körip, grant alıp keldik» degen edi jasırmastan. Mısalı, däl osınday ötirik bäygeniñ biri elimizdiñ Bayqoñır qalasında ötetin «Ğılım älemin aşamız» attı ğarıştıq zertteu boyınşa Halıqaralıq ğılımi jobalardıñ jüldesiniñ şarttarı da aqşamen şeşiledi. Odan jülde aludıñ bastı jolı – bir jıl bwrın solardıñ oquşılar lagerine barıp qatısu. Qatıssañ boldı, ğılımi jobalar sayısında bir orınıñ dayın. Demek, granttı wyqını qiıp, oqıp almay, aqşanı qiıp, demalıp jürip alasıñ.
Ekinşi, «ötirikti şınday, aqsaqtı tıñday» etip sudıratu. Iä, bwl – ğılımi jobanı qorğaudıñ amalı. Ğılımi joba mätini wrlanıp, äytpese satılıp alınğan işi tolğan plagiat. Universitettegi ğılımi atağı barlarmen kelisedi. Olar bir studenttiñ diplomdıq jwmısın nemese kurstıq jwmısın qwnı boyınşa satadı. Satıp alğan jobanı «ötirikti şınday, aqsaqtı tıñday» etip, sudıratıp aytıp şığasız. Tıñdağan jwrt oquşı mwnşalıq deñgeydegi jwmıs jasasa, «eldiñ bolaşaq jastarınıñ bilimi wşan teñiz eken» dep, auzın aşıp tamsanadı. Al jülde sizde: WBT-ğa dayındalıp, alañdap, jan qinamastan, qanjığañızda beldi universitetten beldi mamandıqtıñ grantı. Bwl ne degen batpan qwyrıq demeñiz, bwl – bazbireulerdiñ balası grantsız qalmas üşin jasalğan keremet ädis.
Üşinşi, auzı qisıq bolsa da bay balası söylesin. Bwl – ğılımi jobanı jeñip alatın oquşılardıñ deñgeyi. Iä, bilimnen jwrday, wlttıq testileudi mülde tapsıra almaytın «erkeler» qanjığasına granttı erte baylap jatqanda, bäri jalğan demeske şarañ joq. Bwl jalğan da emes, ğılımi joba qorğauda grant ielengenderdiñ 11 jıldıq oqu ülgerimin körse, ğılımi jañalıq aşpaq tügili, öz ömirbayanın jazuğa tolıq qauqarı jetpeytin «dara şapqandar» jeterlik.
Keseldi tirliktiñ kesiri
Mwnıñ artı nege aparıp soqpaq? Twrsın Jwrtbay ağamızşa aytsaq, jalğan ğılımnıñ bası osı jobalardan bastaladı. Bwdan jalğan ataqqa wlasarı dausız. Anığın aytqanda, bwl jalğandıqtıñ kesiri bilim salasına orasan bolıp twr.
Birinşiden, darındınıñ jolın köldeneñ kök attı kesti. Iä, qanşama darındı balanı grantsız qaldıradı. Jolın kesti. Bwl bolaşaq aldındağı qılmıs ekenin sezinetin jwrt bolmay twr qazirge.
Ekinşiden, bir qwmalaq bir qarın maydı şiritti. Bilim salasındağı taza ötetin qanşama jas wrpaqtıñ bilimin ölşeytin bäygelerdiñ bäriniñ qwnın tüsirude. Bwl ğılım jolına tüskisi kelip, öz eñbegimen izdenetin wrpaqqa teris ügit berip, qwlşınısın azaytıp baradı.
Üşinşiden, bilimde bäseke, bäsekede ädilettilik bolmay, ğılım damımaydı.Wrpaqtıñ, jas örkenniñ boyındağı ädil izdenimpazdıqtı damıtpay, el erteñi, wlttıñ bolaşağı bwlıñğır. Sondıqtan bwl sekildi jalğan «twlparlardı» uaqıtında tizgindep alğan dwrıs.
Törtinşiden, dosqa külki, dwşpanğa taba. «Halıqaralıq» dep atalatın qanşama jobada eldiñ ekonomikası özgeniñ qambasına qwyıluda. Bir jüldeni satıp äkelu üşin özge jwrttıñ qazınasına mıñdağan dollardı toltırıp jatırmız. Bwl, el ekonomikasına keri äserin berumen qatar, eldiñ özge memleketter aldındağı bedelin tüsireri haq.
Besinşiden, sınıqtan basqanıñ bäri jwğadı. Bwl derttiñ asqınğanı sonşalıq, basqa emes, bastauıştıñ balasına ğılımi joba jazdıru beleñ aldı. Besikten beli jaña şığıp, oñ men solın tolıq ayıra almaytın balanı zertteuşi etu ne kerek? Wrpaqtıñ sanasına jasandılıq wyalatu qasirettiñ bastauı bolmaq.
Balıq basınan şiridi. Ğılımi joba jas ğalımdardı emes, jas jemqorlardı dayındaydı demeske şara joq. Bilim salasınıñ bastauı bolğan mektepten bastalğan bwl jalğan ğılım elimizdi jaulamasın, wrpaq sanasın ulamasın desek, osınday ötirik ğwlamalardı er jetkizetin bilim salasındağı biznes jobalardıñ közin joğaltu – sala mamandarınıñ moynındağı amanat. «Qoy işine jasırınğan tüyedey» bolıp twrğan bilim salasındağı bwl kinärattardı köretin köz bolğanımen, ornına keltirip, qazaq qoğamına sauatsız mamandardıñ qwmırsqaday qaptauına qarsı keler qaharman tabıla qoyar ma eken? Ol jağı beymälim…
2014 jılı cäuir


text:
Bit (inglissheden binary digit) — en' belgili informatsiyanın' o'lshem birliklerinin' biri.
Ko'z-qarasqa baylanıslı halda bittin' anıqlaması to'mendegilerden birewi bolıwı mu'mkin:
1. Ekilik sanaq sistemasındag'ı kodtin' bir razryadı.
2. Shennon boyınsha bit — ten' itimallı waqıyalar itimallıg'ının' ekilik logarifmi.
3. Shennon boyınsha, eki ten' itimallı na'tiyjege iye bolg'an tajriybede bolatug'ın informatsiya sanına ten' bolg'an tiykarg'ı informatsiya o'leshem birligi.
Esaplaw texnikasında, ko'binese hu'jjetlerde ha'm standartlarda bit so'zi ekilik razryad sıpatında isletiledi.


text:
Tanımal änşi, dïzayner Lïdo Dosalïna üşinşi perzentin dünïege äkeldi. Bügin ol süyikti jarı Rwslanğa şekesi torsıqtay ul sıyladı.
Änşi osığan deyingi qızı Rïananı AQŞ-ta, ulı Raxmandı Almatı qalasında bosanğan. Al bul jolı Los-Andjelestegi perzentxanalardıñ birinde bosandı. Jañadan dünïe esigin aşqan säbïge Ramïs degen at qoyıldı. Böbektiñ salmağı-3.600 kg, boyı- 52 sm.
«Baistars.kz» ujımı änşini quttıqtay otırıp, säbïdiñ bawı berik bolsın degen tilek bildiredi.
Derekközi: baistars.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
1991 jıldıñ 30 säwirinde Qızılorda oblıstıq telearnası aşıldı. Däl osı küni 30 mïnwttıq xabar éfïrge şıqtı.
1 mamır küni qalanıñ ortalıq alañındağı merekelik şerwden 45 mïnwttıq tikeley reportaj körermenge usınıldı. Telearnanıñ aşılwına oblıstıq radïonı uzaq jıldar basqarğan, KSRO radïosınıñ qurmetti qızmetkeri Jaqsılıq Bekqojaev pen Bayan Ïslambaeva, Aytkül Şalğınbaeva, ïnjenerler Baqıtjan Şökenov, Marat Şalabaev, Jänibek Jumanov, Yurïy Efanovtar murındıq boldı. Telearnanıñ alğaşqı rejïsseri qızmetin Xuseyin Ämir-Temir atqarsa, tuñğış dïktorı Aygül Orazova edi;
Texnïkalıq qalıptasw kezeñiniñ qïındıqtarına qaramastan telearna jwrnalïsteri ülken izdeniste eñbek etti. «Jüzdesw», «Kökeykesti», «Temirqazıq» xabarları arqılı körermen közayımına aynaldı. Sır elin ulttıq önerdiñ qaynar közi retinde keñinen nasïxattadı.
1992 jılı alğaş ret oblıstıq deñgeyde «Änşi balapan», «Tañşolpan» bayqawları ötkizildi. Büginde osı bayqawlardan tülep uşqan talanttar elimizge belgili éstrada juldızdarı: A. Kişkenbaev, M. Sädwaqasova, G. Orazımbetova jäne t.b;
1995 jılı «Sır sañılaqtarı» telejobası uyımdastırıldı. Sır öñirinen şıqqan öner tarlandarı, şığarmaşılıq ïeleri R. Bağlanova, Q. Sultanbaev, M. Erälïeva, Ş.Sarïev, Ïran-Ğayıp, K.Düysekeev t.b. qatısqan 2 sağattıq keştiñ tüpnusqası «Qazaqstan» Ulttıq telearnası men oblıstıq telearnanıñ altın qorında saqtawlı.
Telearnanıñ xabar taratw awqımı, materïaldıq bazası jıl sayın ulğayuda. Xabar taratw awqımı on jıldıñ köleminde 5 sağatqa, 2004 jıldan bastap 14 sağatqa köbeydi. 2007 jıldıñ 1 qañtarınan bastap telearna xabarları 1 sağat köleminde «Katelko» spwtnïktik jüyesi arqılı tartıla bastadı;
2009 jıldan bastap, «Qazaqstan-Qızılorda» telearnası respwblïkada alğaşqılardıñ biri bolıp oblıs awmağına täwligine 14 sağat köleminde xabar taratwğa köşti.
2010 jılı telearna xabarları santañbalıq televïzïyalıq taralımnıñ ulttıq paketine engizildi.
2011 jıldıñ 30 säwirinde Täwelsizdikpen töl qurdas telearna 20 jıldıq mereytoyın atap ötti.
«Qazaqstan-Qızılorda» telearnası - qarjılıq-ékonomïkalıq turğıdan damığan, televïzïyanıñ soñğı ozıq texnïkalarımen jabdıqtalğan jäne jwrnalïstïkadağı jaña tendencïyalardı öndiriske batıl engizgen, bäsekege qabiletti telearna qatarında.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu Rayonında 20% köyleriniñ merkezleştirme suvnen teminlemeleri yoq. Suvnı ise insanlarğa çapçaqlarnen ketireler. RİA Krım-nıñ malümatına köre, bu aqta «Rossiya segodnâ» adlı radionıñ efirinde Yedi Quyu rayonnıñ memuriyet yolbaşçısı Aleksandr Maçusskiy bildirdi. O qayd etkeni kibi, suvnen temin etüv meselesi şimdiki vaqıtta, çezilecek problemlerden eñ birinci sırada turmaqta.
«Yedi Quyu Qırımnıñ eñ büyük rayonıdır. Onıñ meydanı 2918 k.km. Elbette, biz Vetanğa qaytqanımızdan eki yıl keçti, çoq iş yapıldı, amma çapçaqlarnen suv taşıması bu qamçılamadır, köylerimizniñ tahminen 20% suvnı aynı böyle usulnen almaqta», - dedi A. Maçusskiy.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Japonïyanıñ oñtüstiginde magnïtwdası 6,4 baldıq jer silkinisi tirkeldi. Ol Kyusyu aralındağı Kwmamoto prefektwrasında 7 balğa jetken. Jergilikti meteorologïyalıq agenttikter cwnamï twındaytınday qawip joq ekenin mälimdedi. Degenmen, jerastı dümpwinen 3 adam mert bolıp, 200-den astamı jaraqat alğan. Oğan qosa 20-ğa jwıq nısannıñ qabırğası sögilip, key jerlerde ört tutanğan. Japonïyadağı menşikti tilşimizdiñ xabarlawınşa, alğaşqı jer silkinisi jergilikti waqıtpen 21:30 şamasında bolğan.
Derekközi: 24kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
AQŞ elşisi qazaqstandıqtardı Nawrız merekesimen ayrıqşa quttıqtadı
ASTANA. QazAqparat - AQŞ Elşisi Nawrız köje twralı añızben tanıstı. Almatıdağı AQŞ konswldığı Feysbwktağı paraqşasında Nawrız merekesine qatıstı erekşe quttıqtawdı jarïya etti.
Rolïkte ulttıq şapan kïgen Qazaqstandağı AQŞ Elşisi Djordj Krol nawrız köjeden däm tatıp otırıp dastarxan basındağılardan «Nawrız köje işw nege dästürge aynalğan, kim biledi?» dep suraydı. Suraqqa jawaptı kişkene qız bala beredi. Ol men nawrız köje twralı añızdı bilemin, aytıp bereyin dep jawap qatadı.
Añızdı tıñdap bolğan AQŞ Elşisi: «Ulıstıñ ulı kün quttı bolsın!», dep köpşilikti quttıqtaydı.


text:
Siyasiy mabuslarnıñ taqdirine lâqayt qalmaq – cemaat kelecek kütleviy basqılarğa izin bere demektir. Rusiyedeki siyasiy mabuslarnıñ sayısı toqtamayıp arta, faqat cemaat ve demokratik kütleviy haber vastaları kün-künden olarğa daa az diqqat ayıralar. Artıq siyasiy mabusnıñ ükmü seslendirilgende mahkemege yüz kişi kelse, bu büyük bir muvafaqiyet sayıla.
Yañı insanlarnı apiske aldırğan «Bolotnaya işi» daa bir qaç yıl sürecektir. Al-azırda sekiz kişi apiste yata. Mahkemeler muntazam sürette keçirile, ve yalıñız bir qaç insan qoltutmağa kele. İçtimaiy ağlarda bir şey paylaşqan insanlar sıq-sıq apiske alına. Bir kişilik narazılıq aktsiyası içün vatandaş faali İldar Dadin apiste yata. Ceza kodeksinde bir sıra yañı «cinayet» peyda oldı, artıq er bir insannı ve aman-aman er angi narazılıq faaliyeti içün apishanege atmaq mümkün.
Ebet, uquq qorçalayıcı teşkilâtlar bar, misal olaraq, «6 mayıs komiteti» ya da «Siyasiy mabuslar ile birdemlik birligi». «Bolotnaya işiniñ» sabıq mabusı Vladimir Akimenkov siyasiy mabuslarnı qorçalamaq içün para toplay. Amma para çoq kelmey, siyasiy mabuslarnıñ çoqusınıñ masrafları qarşılanmay, bazıları bu yardımnı iç körmeyler.
Putinniñ sisteması bir işaret köstere – razı olmağanlarnı urmaq mümkün, ceza yoq!
Akimiyet televizor teşviqatını qullanıp, tarafdarlarını razı olmağan, tenqit etken ve bunı açıq-aydın bildirgenlerden nefret etmege mecbur ete. Az qaldı, muhalifetni «Milliy qurtulış areketi» degil, Dmitriy Kiselevni ve Vladimir Solovyevni gece-kündüz seyir etken içkige toymağan erkekler kötekleycek. Olarğa bir şey olmaz, amma olardan zarar körgenler ceza ala bile. Men aman-aman aynı vaziyetke oğrağan edim, Severnoye Medvedkovo rayonında meni bir qaç adam kötekledi, amma olar degil, cinaiy mesüliyetke menim çekildim. Akimiyet bundan fayda köre, çünki men muhalifetten deputat namzetini köstergen edim ve şimdiki rejimniñ yapqanlarını añlatqan risaleler tarqatqan edim. Böylece, Putinniñ sisteması bir işaret köstere – razı olmağanlarnı urmaq mümkün, ceza yoq!
Qapularıñıznı qırıp, «Vkontakte» içtimaiy ağında qaldırğan tefsiriñiz içün tintüv keçirilmegen olsa, muhalifet saifesine abune olğanıñız içün soqaqta daa köteklenmegen olsañız, – areket etiñiz. Uquq qorçalayıcı teşkilâtta göñülli olmaq mümkün, olarğa para bermek mümkün. Jurnalistler – siyasiy mabuslar aqqında maqale yazsın, siyasetçiler – kün tertibinde bu mevzudan vazgeçmesin. İçtimaiy ağlarda siyasiy mabuslar aqqında malümatnı paylaşıñız, yarım yılda bir kere işten izin alıp, mahkemege keliñiz. Er angi şekilde iştirak ete bilesiñiz. Eñ esası – bu mevzunı körip köz yummamaq. Bugün yanımızda olmayıp, kirli ve dar apishanede yatqanlar içün mesüliyetli olmalımız.
Bunı borc sayıp yazam, amma kene de añlayım, bu metnge diqqat ayıracaq kişi çoq olmaz: boldurıp devam eterler. Bu mevzuda akimiyet qazandı – siyasiy işler cemaatnı meraqlandırmağan adiy şeylerge çevirildi.
Nikolay Kavkazskiy, Moskvadaki «Molodejnoye Yabloko» teşkilâtınıñ reisi, «Yabloko» firqasınıñ ve Sol sotsialist areketiniñ azası
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarınen aynı olmaması mümkün
Maqaleniñ özü – Radio Svoboda saytında


text:
Ermaxan Ïbraïmov jäne basqa otandıq juldızdar kişkentay qızdan däris aldı. Ol qızdıñ esimi — Ayarw Raxat. Jaqında şıqqan Arman Düysenov pen Ayarw Raxattıñ «Altın uya mektebim» beynebayanında däl osınday körinis orın aladı. Syujet boyınşa mektep partasına qayta otırğan Ermaxan Ïbraïmov, Arman Düysenov, «Nurmuqasan» tobınıñ änşileri, «Laşın» dwetiniñ solïsteri, Serik Ïbragïmov, Ardaq Älekeşov jäne t.b. juldızdar muğalim Ayarwdan däris aladı.
Ayarw Raxat — Astana qalasınıñ №60 mektep-lïceyiniñ 2 sınıp oqwşısı, Astana qalası bilim berw basqarmasınıñ №1 mwzıkalıq mektebiniñ «Estradalıq vokal» sınıbınıñ oqwşısı, 4 jasınan vokalmen aynalısıp, qazirgi tañda bïik belesterdi bağındırğan. Türli konkwrstardıñ lawreatı, respwblïkalıq «Aygölek» sazdı bağdarlamasınıñ belsendi qatıswşısı.
Änmen qosa fortepïanoda oynağandı jaqsı köredi. Önerli qız än-küymen qatar, ädebïetti, janwarlar älemi jaylı kitaptar oqığandı unatadı. Ädebïetke degen, qus-janwarlarğa degen qızığwşılıq arqasında, onı äri qaray arttırw maqsatında ğılımï jumıstarmen şuğıldanwdı jön köredi. Oğan dälel Tawıs qusına zerttew jürgizip, Astana qalasınıñ oqwşılar arasında ötken ğılımï jumıstar jobası sayısında «Tawıs — ädemi qus» taqırıbımen 2 jüldeli marapatqa ïe boldı.
Endi önerpaz änşilik qırınan da tanılğısı kelip, Arman ağasımen «Altın uya — mektebim» änin orındap, beynebayan tüsirdi. Ändi Arman Düysenovtıñ özi jazğan, al sözi Asqar Düysenbiniki.
baistars.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Olïmpïada-2018: Konkïşiler 1500 metrge jügirwden jülde ala almadı
PXENÇXAN. QazAqparat - Oñtüstik Koreyada ötip jatqan XXIII qısqı Olïmpïada oyındarında konkï sportınan sınğa tüsken eki sportşımız da 1500 metrge jügirwden jarıstı jüldesiz ayaqtadı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Fedor Mezencev bul qaşıqtıqqa jarıstan 28-şi orında kelse, tağı bir konkïşimiz Denïs Kwzïn 30-şı orındı mise tuttı. Bul dodada bas jülde men ekinşi orındardı gollandïyalıq Keld Neys özara bölisse, üzdik üştikti koreyalıq Kïm Mïn-Sok qanjığasına bayladı.