text:
ARDIÇ – daima yeşil, ineyapraqlı terek. Onıñ 60-dan ziyade çeşiti bar.
Ardıç 300-600 yıl yaşay. Amma Ayya burunı yanındaki Batı-liman deresinde biñ – biñ dört yüz yıllıq ardıç terekleri de öse.
100-200 yaşına yetken terekler kevdeleriniñ qabuqları çatlap, çullanıp başlay. İneyapraqları yerge tökülip, terek astında minder kibi yımşaq bir qatlam asıl eteler. Tökülgen yapraqlar yerine yañıları ösip çıqa. Ardıç teregi insanğa pek hoş kelgen qoqular çıqara.
YÜVEZ – dağlarımızda çoq rastkele. Atta 8 çeşiti öse. Olarnıñ arasında eñ eñ keñ yayılğanı – qırım yüvezidir. Yüksekligi bazı da 15 metrge bara. O, dağlarda, taşlı-qayalı topraqlarda da öse.
Tomalaq şekilli, qıp-qırmızı, amma yeşki yemişleri salqım-salqım olıp pişeler. Bağçevanlar yüvez teregini bağçalarda da asraylar.
SERVİ – minarege oşap ösken terek. Adamlar ta qadimiy zamanlarda onı Aq-Deñiz yalılarındaki topraqlarda asrap başlağanlar.
Qırım cenübiy yalı boyuniñ avası bu terekke pek kelişkeni içün o mında keniş yayılğandır. Vatanımıznıñ yalıboyu manzarasını servilersiz tasavuz etmek mümkün degil. Yüksekligi 30 metrge bara. O, daima yeşildir.
ÇAM – Qırmnıñ daima yeşil, ineyapraqlı tereklerinider birisi. Qadimiy zamanlarda o, bütün yalı boyundaki dağlarda ösken. Çam teregi 500-600 yıl yaşay. Yüksekligi 25-40 metr ola.
Memleketteki eñ qart çam Qırımda öse. Uçansuv yanındaki qaya üstünde tamır atqa çamnıñ yaşı 600 yıl. Onıñ yüksekligi 30 metr, kevdesiniñ qalınlığı 6,03 metr. Çam tereginiñ ağaçından yahşı kereste yapıla.
EMEN, MEŞE – pek qaviy terek. Onıñ 450-den ziyade çeşiti bar.
Bu terekniñ ağaçı pek qıymetli sayıla. Ondan insan içün pek kerekli şeyler yapıla.
Emen terekleri biñ yıldan ziyade yaşay. Meselâ, şimdi Foros civarındaki ormanda kevdesi 5,5 metrli 1000 yıllıq emen reregi bar bağçasaray rayonınıye Kermençik (Vısokoye) köyü yanında kevdesi 8 metr olğan ve Qırımda eñ qart sayılğan emen öse. Alimler onıñ yaşı 1000 yıldan ziyadedir, deyler.
Qarasuvbazar şeerinden bir qaç kilometr avlaqta, Bükü Qarasua özeni boyunda ösip, “Bahri emen” adınen tanılğan emen teregi de meşurdır. Onıñ yüksekligi 20 metr, kevdesi 9,5 metrdir. Terekniñ yapraqları yerge 300 kvadrat metr qadar talda bere.


c: text/html

text:
Britaniyalı The Telegraph gezetası dünyanıñ 17 eñ romantik binalarından ibaretbir cedvel tizip, Qırımnıñ cenübiy yalısında inşa etilgen «Qarılğaçlar yuvası» qalesini de şu cedvelge kirsetken.
Saytta derc etilgen fotoresim astında yazılğan izaatta, bu bina baron Şteyngel içün uçurım çetinde inşa etilgen soñ «Sevgi qalesi» adını alğanı yazılmaqta. Neşirde: «1941 senesi fon Şteyngel binanı satqan, ve bir-qaç yıl devamında qale restoran olaraq hızmet etken», – dep yazıla.
«Qarılğaçlar yuvası» qalesi – Qırımnıñ cenübiy yalısı içün ziyaret varaqası olğan. Qırımdaki Rusiye akkimiyeti, 2017 senesi yazda qazuvlar ve müendislik geologiya işlerini başlatıp, yadikârlıqqa zarar bere bile.
Ukraina Medeniyet nazirligi 2015 senesi, Ukrainanıñ taşınmaz yadikârlıqlar devlet siciline alınğan ve Ukraina qanunı ile qorçalanğan abidelerge qarşı yarımadadaki şimdiki akimiyetniñ yapqan areketlerini qanunsız olaraq tanıtqan edi.
2017 senesi yanvar-iyün ayları içün UNESCO esabatında, «Qarılğaçlar yuvası» qalesinde yapılğan işler qanunsız surette ötkerlgeni aytıla.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina, mütenasip avale olmasa, 2014 senesinden berli Rusiye nezareti altında olğan Qırımğa elektrik energiyasını bermeycek, dedi jurnalistlerge yanvar 13 künü Ukraina energetika ve kömür sanayı naziri Vladimir Demçişin.
«Rusiye tarafı Ukraina şartları boyunca añlaşmanı imzalamağa razı degil, bizim siyasiy mevamımız ise evelden seslendirilgen edi – (eletkrik energiyasını – QA) berip olamaymız, sebep yoq. Şunıñ içün fiyat aqqında laf etmege acet yoq. Al-azırda anlaşma yoq, şunıñ içün bermeymiz», – dedi nazir.
O şunı da qayd etti ki, Kuban energetik köprü olğanına ve Rusiyeden ketirigen generatorlarğa baqmadan, Qırım yıl devamında energetik teminlevi ile problemlerni is etecek.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ellige yaqın jurnalist – «Açıq Qırım: öz közleriñnen» adlı media forumnıñ iştirakçileri – işğal etilgen Qırım tarafından Keriç köpüriniñ qurucılığını ziyaret etti. Bunı «Krımskiy most» haber merkezi bildire.
Eyyette Bulğaristan, İtaliya, Almaniya, İspaniya, Kuba, Suriye, Lübnan, İslandiya, Küveyt, Ukrainadan jurnalistler olğanı haber etile. Amma haber merkezi ukrain jurnalistiniñ adını derc etmegen.
Bu ziyaetni Rusiye Tışqı işler nazirligi teşkil etken.
«Çetel kutleviy haber vastalarınıñ vekilleri, gemilerni keçire bilecek Qırım köpüriniñ kemerleri nasıl etip qurulacağını kördi. Demir yollarnıñ eki parçasını pekitilmesi qaldı ve köpürniñ eki tarafı biri birine qoşulacaq. Kemerler serbest keçit tayamaları üzerine oturacaq. Olarnıñ Keriç-Yeniqale kanalındaki inşaat jurnalistlerge numayış etildi», – dep aytıla bildirüvde.
Keçende Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırımnıñ İçki siyaseti, informatsiya ve rabıta naziri Dmitriy Polonskiy, çetel jurnalistlerini Keriç köpüriniñ qurucılığı «uydurma» olmağanına qanmağa çağırğan edi.
Kremlniñ kontrolündeki akimiyet çet memleketlerniñ vekillerini er daim Qırımğa davet ete ve böylece, yarımadanıñ «rus» statusını qanunlaştırmağa tırışa.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bundan evel beyan etti ki, çetel siyasetçileriniñ Qırımğa yapqan ziyaretleri resmiy degildir. 2016 senesi iyül ayında Ukrainanıñ haric siyaset nazirligi öz muracaatını derc etip, çetel vatandaşlarnı ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Qırımnı qanunsız ziyaret etmemege çağırdı.
Keriç boğazında köpür qurucılığı aqqında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım işğalinden soñ birden ilân etti. Köpürni 2018 senesine qadar qurıp bitirmege, 2019 senesi yazda ise çalıştırılıp bailaycağını vade ettiler.
Bundan evel Rusiye ükümeti Keriç boğazındaki köpürniñ demir yol qısmınıñ vaqtınca açılmasını– 2018 senesi dekabr ayından 2019 senesi dekabr ayına olmaq üzre- bir yılğa uzattı.
Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından ayırıldı.


text:
Rusiye apishanesinden azat etilgen ukrainalı rejissör, qırımlı Oleg Sentsov Amnesty International halqara aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ Londra merkezinde çıqışta bulundı. Sentsov, destek içün teşekkür bildirerek, Rusiyeniñ qırımtatarlarnı, hususan «Hizb ut-Tahrir davası» çerçivesinde diniy sebeplerden taqip etkenini tarif etip, Rusiyeniñ siyasiy sebeplerden apiste tutqan bütün Ukraina vatandaşlarınıñ azatlığı içün küreşmege çağırdı, dep bildire «Amerikanıñ sesi».
Olar da, men de bir cinayet yapmadıqOleg Sentsov
Kremlniñ eski siyasiy mabüsi Oleg Sentsov Amnesty Internationalnıñ diqqatını Rusiye mahkemesiniñ Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsi olğan Ukraina vatandaşına çıqarğan ükmüne celp etti.
«Olarnı vatandaşlıqları ve dinleri içün 8 yıldan 18 yılğa qadar sert rejimde qalmalarına üküm ettiler. Olar da, men de bir cinayet yapmadıq», – dedi Sentsov.
Putin barışıq olmasını istemey, ve oña inanmağa mümkün degilOleg Sentsov
Onıñ qayd etkenine köre, onı ve diger ukrainalı siyasiy mabüslerni Rusiyeniñ Rostov-na-Donu mahkemesinde mahküm ettiler.
«Bu nümüneviy bir şey. Sistemada bir şey deñişmedi. Putin barışıq olmasını istemey, ve oña inanmağa mümkün degil», – dep qayd etti Oleg Sentsov. O, Rusiye reberliginiñ faaliyetini – em Rusiyege, em de Ukrainağa nisbeten – cinaiy dep adlandırdı.
Sentsov Putin aqqında ayta
Putinge inanmayım. Bu pek ayneci, utanmaz, pek sert, printsipsiz bir insan olğanını añlamaq kereksiñizOleg Sentsov
«Putinge inanmayım. Bu pek ayneci, utanmaz, pek sert, printsipsiz bir insan olğanını añlamaq kereksiñiz. Barıştırıcı maskası – tek maska. Altında – diktator ve qatilniñ beti… Bunı añlasañız, Rusiye atacaq adımlarını da bileceksiñiz», – dep Sentsov, Amnesty Internationalde keçirilgen körüşüv iştirakçileriniñ Moskva Donbastaki cenkni bitirmege azırmı sualine cevap berdi.
Oleg Sentsovnıñ qayd etkenine köre, bir çoq rusiyeli Putinge inana.
Sentsovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye apishanelerinde keçirgen beş yılı devamında Rusiye ealisiniñ çeşit qatlam vekillerinen subetleşmege imkân oldı, ve emin oldı ki, bir çoq rusiyeli Putinniñ yapqanlarına qoltuta.
Apishanede sistemanıñ merametsizligine ve adaletsizligine oğrağan insanlar bile sistemadan nefret ete, amma temiz yürekli Putinge işanalarOleg Sentsov
«Apishanede sistemanıñ merametsizligine ve adaletsizligine oğrağan insanlar bile sistemadan nefret ete, amma temiz yürekli Putinge işanalar. Bu Putinniñ sımasını yekâne doğru memleket reberi olaraq köstergen 20 yıllıq propagandanıñ neticesidir», – dep tarif etti Sentsov.
Aynı vaqıtta, Rusiyede prezidentke inanmağan insanlar bar, dep ayta.
«Amma olar Ukraina, Avropadan nefret etip, onıñ siyasetine qoltuta. Çünki beş yıldan berli televizor olarğa Ukrainada faşistler akimiyetni zapt etti, Amerika ve Avropa Rusiyege ücüm etecek ya da pahıllap bir zarar ketirecek, dep aytalar», – dey Oleg Sentsov.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayısında Rusiye işğal etken Qırımda apiske alındı. Onı Rusiyege çıqarıp, «terakt azırlağanında» qabaatladılar ve 20 yıl apis cezasına üküm ettiler.
2019 senesi sentâbr ayında Rusiye Oleg Sentsovnı diger 35 mabüsnen beraber Ukrainağa teslim etti, olar Ukrainağa qarşı yapqan cinayetleri içün mahküm etilgenlerge deñiştirildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
«Amerikanıñ sesinden» alındı


text:
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca oturışında mudafaa tarafı gizli şaatnıñ kimligini bildirilmesini istep, muracaat etti. Bunı martnıñ 10-nda Qırım.Aqiqatqa advokat Aleksey Ladin bildirdi.
Onıñ malümatına köre, gizli şaat Bekirovnıñ tarafından yaqınlarınıñ ayatı ve sağlığı içün tehditler olğanını aytqan. Bu tehditniñ ne olğanını ve gizli şaatnıñ bu neticege kelmesi içün Bekirov angi arektelerni yapqanını o añlatmadı. Buña baqmadan, mahkeme muracaatnı red etti.
Ladinniñ sözlerine köre, bu şaat sorğuğa çekilgen zamanı «bazı uymamalar ortağa çıqtı».
«Şaat, Bekirovnıñ onen körüşkende qoltuqtayaqları bar edimi, yoqmı adamcasına añlatıp olamadı. Topallay edi, dedi. Çanta ise, şaatnıñ sözlerine köre, ya da köpçeklernen edi, ya da onı süreklep ketirdi. Hatırlatmaq isteyim ki, çanta 14 kilo edi. Anda 200 patron bar edi. Qalğan trotil şaşkaları edi. Bu çantanı süreklep ketirgeni pek meraqlı. Çünki istegen vaqıtta er şey patlay bile edi», – dep qayd etti Ladin.
Nevbetteki mahkeme oturışı martnıñ 19-nda olacaq.
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca Rusiye FSB-niñ dört hadimini sorğuğa çekti.
Al-azırda Ukraina qıtıasında yaşağan sabıq siyasiy mabüs Edem Bekirov, işğal etilgen Qırımda davası boyunca mahkeme diñlevlerniñ yañartılmasını qanunsız saya.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımda eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovğa qarşı mahkeme oturışuvlarınıñ yañıdan başlağanını takbih etti.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Jurnalistlerni qoruv komitetiniñ fikirince, Rusiye akimiyeti cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ istinafına itiraz bildirmeyip, işğal altındaki Qırımğa telükesiz qaytuvını temin etmeli ve serbest çalışmasına izin bermeli.
«Ukraina vatandaşını ve mustaqil jurnalistni Qırımdan Rusiyege zornen çıqarıp, olmaycaq qabaatlavlar esasında onı arbiy mahkemede mahküm etmek halqara uquq normalarını boza, ve Rusiye akimiyeti bunı bile», – dep bildirdi JQK Avropa ve Merkeziy Asiya programmasınıñ koordinatorı Gülnoza Said.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatar jurnalistleriniñ Rusiye tarafından taqip etilüvi toqtatılmalı.
Mayısnıñ 14-nde Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi qırımlı bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnı terror faaliyetine açıq çağırğanında qabaatlağan ükümni deñiştirmedi.
Mahkeme oturışuvında Memedeminov zenaatdaşlarını Qırımdaki taqiplerni aydınlatmasına devam etmesine çağırdı.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti.
Memedeminovnıñ imayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Ukrayina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ Bağçasarayda Sauskan musulman mezarlığınıñ yerinde eglence parkını qurmağa planlarına qarşılıq kösterdi.
"Qırımnıñ tamır qırımtatar halqınıñ adetlerine, ananelerine ve medeniyetine emiyet bermeyip Bağçasaraydaki qadimiy mezarlıqnıñ yerinde tecavuzcı istiraat zonasını quracaq ola. Qırımtatarlar öz degerlikleri oğrunda küreşmege devam eteler, işğalcilerge qurucılıqnıñ toqtatılmasın talap etip mektüpler yazalar, amma nafile. Ukrayina vatandaşları parknıñ yaratılması içün topraq işleriniñ ve mezarlıqnıñ qırımtatarlarnıñ din ve adetlerine zıt olğan eglence yeri kibi qullanuvınıñ acele toqtatılmasını talap eteler", - dep yazdı Denisova Facebook saifesinde.
Denisovanıñ sözlerine köre, Rusiye akimetiniñ bu kibi areketleri "Silâlı çatışma zamanı zamanı medeniy servetlerniñ mudafaası aqqında Gaana şarnamesiniñ 4 ve 5-nci maddelerini bozulmasıdır".
Bundan ğayrı, o, BMT-nıñ Rusiyeniñ Ukrayinağa arbiy istilâsı zamanı İnsan aqlarınıñ bozulması üzre Araştırma komissiyasını "Rusiyeniñ Ukrayinada insan aqlarınıñ bozulması ile bağlı bu faktlarını nezaretke almağa" çağırdı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3f6698iwwkivl.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aqmescitte oktâbrniñ 13-14-nde furtuna yeli olması beklenile, dep bildire Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmeti.
Hızmetniñ malümatına köre, şimaliy-şarqiy yelniñ suratı saniyede 20-25 metrge qadar artacaq.
Fevqulâde vaziyetler hızmeti Aqmescit sakinlerini küçlü ruzgâr olğanda havfsızlıq qaidelerine riayet etmege çağırdı.
Qırımda cuma künü, oktâbrniñ 12-nde, şimaliy-şarqiy yel suratı saniyede 25 metrge artacaq, dep bildire yarımadanıñ gidromettsentri. Aqmescitte bulutlı ava olacaq, yağanaqlar beklenilmey. Saba ve kündüz – saniyede 15-20 metr suratlı yel esmesi beklenile. Ava 20 derece sıcaq olacaqtır.


text:
Veksel
Veksel bul ko'rsetilgen mu'ddet kelgennen keyin belgili aqsha mug'darın veksel iyesine (veksel saqlawshıg'a) to'lew haqqında veksel beriwshinin' minnetlemesin tastıyıqlaytug'ın bahalı qag'az.
Vekseller qaznalıq ha'm kommertsiyalıq, a'piwayı ha'm o'tkiziletug'ın bolıp bo'linedi.
A'piwayı veksel veksel saqlawshıg'a belgili mu'ddette ha'm belgili orında yamasa onın' buyrıg'ı boyınsha belgili aqsha mug'darın to'lew haqqında veksel beriwshinin' (qarızlanıwshının') a'piwayı ha'm hesh qanday sha'rtlesilmegen minnetlemesinen ibarat jazba hu'jjet bolıp esaplanadı.Usınday vekselde en' basınan baslap eki adam: veksel beriwshi (onın' o'zi o'zine berilgen veksel boyınsha tikkeley ha'm so'zsiz to'lewge minnetlenedi) ha'm birinshi satıp alıwshı, veksel saqlawshı (ol veksel boyınsha to'lem alıw huqıqına iye) qatnasadı. A'piwayı vekseldin' basqa aqsha qarız minnetlemelerinen parqı sonnan ibarat:
- veksel o'tkeriletug'ın jazıw boyınsha qoldan qolg'a beriletug'ın bolıwı mu'mkin;
- vekselge qatnasıwshı shaxslar ushın ol boyınsha juwapkershilik birdey ja'mlesken bolıp tabıladı, aylanıssız jazıw jazg'an shaxslardan basqası;
- imzag'a gu'walıq beriw ushın notarial mekemege keliw talap etilmeydi;
- vekseldi belgilengen mu'ddette to'lemegende notariallıq narazılıq jasaw za'ru'r;
- vekseldin' mazmunı o'tkiziletug'ın ha'm a'piwayı veksel haqqındag'ı Qarar menen anıq belgilengen, al basqa sha'rtler jazılmag'an bolıp esaplanadı;
- veksel abstrakt aqsha hu'jjet bolıp tabıladı ha'm usının' sebebinen tabanpul yamasa girew pul menen ta'miyinlenbeydi.
O'tkiziletug'ın veksel (trassant) – bul belgili mu'ddette ha'm belgili orında yamasa alıwshının' buyrıg'ı boyınsha ogan belgili aqsha mug'darın to'lew haqqında veksel beriwshinin' to'lewshige so'zsiz buyrıg'ınn ibarat jazba hu'jjet.
O'tkiziletug'ın veksel qarız alg'an haqqında tilxat bolg'an a'piwayı vekselden tiykarg'ı parqı sonnan ibarat, ol bir shaxstın' biyliginen ekinshi shaxstın' biyligine baylıqlardı jiberiw, o'tkeriw ushın arnalg'an.
O'tkiziletug'ın veksel beriw (trassirovkalaw) – ol boyınsha aktsept ha'm to'lem kepili minnetlemesin o'z moynın'a alıw degendi an'latadı.
Kommertsiyalıq veksel degende anıq sawda kelisimi tu'siniledi. Kommertsiyalıq veksel finans sitemasında tovarlardı ha'm xızmetlerdi tutınıwshıg'a (satıp alıwshıg'a) jetkerip beriwshi (satıwshı) ta'repinen beriletug'ın kreditti bir ma'rtelik ra'smiylestiriw quralı sıpatında ken' paydalanıladı. Ha'r qanday qarız instrumentinde sıyaqlı, bunda da zıyat ha'm kemis finans pozitsiyalarına iye subektler boladı.
Vekselde eki en' a'hmiyetli wazıypa – kredit xa'm esap – kitap wazıypaları birlestirilgen. Bir ta'repten, bul tovar kelisimi ta'replerinin' birinin' ekinshi ta'repke kredit beriw usılı, al ekinshi ta'repten, veksel aqsha surrogat bolıp tabıladı, ol almasıw sıpatına bola aqshanın' ornın basatug'ın to'lem quralı bolıp xızmet etedi. Bunnan tısqarı, Oraylıq bankte kommertsiyalıq banklerdin' ja'rdeminde vekseller esabı aqsha aylanısı kanallarına naq aqshanın' tu'siw usıllarının' biri bolıp tabıladı. Veksel – dawsız ha'm so'zsiz qarız minnetlemesi bolıp tabıladı. Bul sonı an'latadı, ta'repler to'lewdi bir waqıyanın' bolıwına baylanıslı etip qoya almaydı. Veksel boyınsha to'lem onı shıgarıp qoyıw sebeplerine qaramastan a'melge asırılıwı tiyis. Qararda qarızdar qarızdan bas tartqan jag'dayda onı tez ha'm jıldam o'ndiriwi ta'rtibin belgileydi. Vekseldin' dawsızlıg'ı to'lemnen bas tartıwg'a yamasa qarızdı prolongirovat etiwge bolmaytug'ınlıg'ında ko'rsetedi. Veksel – bul ıqtıyarlı to'lem minnetlemesi, yag'nıy ol boyınsha qarızdarlıq vekseldin' payda bolıw sebeplerine aynalg'an ayqın tovar jetkerip beriwlerden kelip shıqqan tikkeley qarız minnetlemelerinen tolıq payda boladı. Veksel o'z qarızın ekinshi shaxsqa to'lew esabına birinshi iyesi ta'repinen o'tkeriwden tovar kelisimi menen baylanıs tolıq jog'aladı. Veksel boyınsha qarızdar og'an huqıqtı jan'adan satıp alg'an basqa shaxsqa qarız summasın to'lewge minnetli, eger ha'tte ol birinshi baslang'ısh kelisimde bas tartqan bolsa da (tolıq jetkerip bermew, sapa normativlerine sa'ykesizlik, basqa sort ha'm t. b.). Al bul jag'dayda vekseldin' birinshi iyesine o'tew haqqında qayta talap etiw huqıqı qarızdarda qaladı. Tovar jetkerip beriwshilerdin' sha'rtliligi – vekseldin' a'hmiyetli sha'rti. Bir Qatar ma'mleketlerde veksel boyınsha o'z minnetlemelerin qarızdarlardın' orınlanıwına baylanıslı payda bolg'an tartıslardı sheshiw ushın arnawlı veksel sudı bar. Veksel sudının' tiykarg'ı artıqmashlıgı sonnan ibarat, onda tek vekselge tiyisli ma'seleler g'ana qarap shıg'ıladı. Vekseldin' qatnasıwında tovar kelisiminin' shartlerin orınlamaw yamasa azı – kem orınlaw jag'dayları menen baylanıslı barlıq basqa ma'seleler bul jag'dayda puxaralıq nızamlar menen reglament etiledi.
Vekseldin' rekvizitleri veksel jag'dayı menen qatan' belgilengen, vekselde o'z imzasın qoyg'an barlıq shaxslar usı payıtqa o'z minnetlemelerine muwapıq juwap beredi. Keyinirek vekseldin' mazmunına kirigiziliwi mu'mkin bolgan o'zgerisler og'an o'z imzasın qoyg'an shaxslardın' minetlemelerinde hesh qanday sa'wlelenbeydi. Vekseldi shıgarıp qoyıw, aylanıs etiw ta'rtibi, ta'replerdin' huqıqları menen minnetleri arnawlı veksel rejesi menen ta'rtiplestiriledi. Xalıw aralıq sawda qatnasıqlarının' ha'm veksel aylanısının' ken'nen rawajlanıwına baylanıslı 1930-jılı 7-iyunde Jenevada vekseller haqqında Xalıq aralıq konventsiyag'a qol qoyıldı. Ol milliy veksel nızamların muwapıqlastırdı.
Veksel haqqında Xalıq aralıq Konventsiyag'a muwapıq formulyarda bekitilgen segiz minnetli rekvizit bar. Veksel usınday bolıp esaplanadı; eger:
1) "veksel belgi", yag'nıy "veksel" tek atamasında g'ana emes, al vekseldin' tekst mazmunında da da'slep veksel emes minnetlemeni usınday minnetlemege aylandırıwdı maqsetinde bolıwı tiyis;
2) to'lem summası (veksel valyutası) ko'rsetilgen.
Summa az degende eki ret: bir ret sanlar menen, ekinshi ret jazıw ha'm bas ha'rip penen ko'rsetilgen bolıwı tiyis. Eger summalar arasında tuwrı kelmewshilik bolsa, onda jazıw menen jazılg'an summa tuwrı bolıp esaplanadı. Eger jazıw menen jazılg'an summalar arasında tuwrı kelmewshilik bolsa, onda az summa tuwrı bolıp esaplanadı. Veksel valyutası sırt el valyutasında belgilengen bolıwı mu'mkin. To'lemnin' eki valyutasına da ruxsat etiledi, biraq olar arasında "ha'm" da'nekeri turıwı tiyis, biraq "yamasa" da'nekeri turmawı tiyis.
Veksel boyınsha protsent to'lep veksel valyutasına kiriwi mu'mkin, al ayırımları ko'rsetilgen bolıwı da mu'mkin. Son'g'ı jag'dayda bul jazıw tap veksel valyutası ra'smiylestiriletug'ın qag'ıydalar boyınsha ra'smiylestiriledi;
3) ol boyınsha to'lewshi haqqında mag'lıwmatlar boladı. Bul yuridikalıq shaxstın' rekvizitleri yamasa fizikalıq shaxstın' familiyası, sonday-aq onın' ma'nzili bolıwı mu'mkin;
4) bul qarız minnetlemesi paydasına to'lem islenetug'ın shaxs haqqında mag'lıwmatlardı o'zinde saqlaydı. Bul to'lem arnalg'an shaxs yamasa veksel shıg'arg'an shaxs bolıwı mu'mkin. Bul jag'dayda "menin' paydama (bizlerge) to'lensin" jazıwı bolıwı tiyis. Eger u'shinshi shaxs belgisiz bolsa, onda jazıw forması to'mendegishe boladı: "bizin' buyrıg'ımız boyınsha to'lensin";
5) to'lem ornı ko'rsetilgen boladı. Bul yuridikalıq shaxs turg'an orın, fizikalıq shaxs jasaytug'ın orın yamasa qa'legen basqa orın bolıwı mu'mkin. Eger vekselde to'lem ornı ko'rsetilmegen bolsa, onda onı du'zgen orın (a'piwayı veksel) yamasa ol boyınsha to'lewshinin' ataması menen bir qatarda belgilengen orın (jiberiletug'ın veksel) sonday orın bolıp esaplanadı. To'lem ornı menen to'lewshinin' turg'an ornı tuwrı kelmeytug'ın vekseller domitsilirlengen dep ataladı. Sonday-aq to'lewshiden tısqarı to'lep to'seytug'ın shaxs – domitsiliat bolıwı mu'mkin.
Bunnan tısqarı, vekselde to'lem a'melge asırılıwı tiyis bolg'an shaxstın' ataması (a'dette, bank) ko'rsetilgen bolıwı mu'mkin;
6) to'lem mu'ddeti: ku'ni, ayı, jılı (veksel mu'ddeti) boladı. Onı ko'rsetiwdin' ko'plegen usılları bar: belgili ku'nge, du'zilgennen sonshelli waqıtta, usınılg'annan sonshelli waqıtta. Ko'binese vekselde ayqın kalendarlı sa'ne ko'rsetiledi. "Maydın' basında", "iyunnin' ortasında", "oktyabrdin' aqırında" tu'rinde sa'neni belgilewge boladı, bul tiyislisinshe aydın' birinshi, on besinshi ha'm son'g'ı ku'nin an'latadı. Berilgen ku'nnen esaplang'an mu'ddetli veksel "bir aydan keyin", "altı aydan keyin" ha'm t.b. jazıw formasına iye. Bul vekseldi shıg'arg'an sa'nenin' baslang'ısh punkti bolıp xızmet etetug'ının an'latadı. To'lem mu'ddeti aydın' ko'rsetilgen ku'nnen keyingi ku'ni keledi. Eger sol ayda tiyisli ku'n bolmasa, to'lem mu'ddeti sol aydın' son'g'ı ku'ni keledi. Eger to'lem mu'ddeti dem alıs ku'nine tuwrı kelse, onda onnan keyingi jumıs ku'ni to'lem to'lenedi. Aydın' son'g'ı ku'ni basqasha boladı, bul jag'dayda ga'p bunnan aldın'g'ı jumıs ku'ni haqqında baradı. Eger veksel "talap etiw ku'ni" mu'ddeti menen du'zilgen bolsa ha'm hesh qanday basqa mu'ddet ko'rsetilmese, onda ol du'zilgen ku'nnen baslap jıl dawamında to'lewge talap etilgen bolıwı tiyis. Veksel iyeleri onı tapsırg'anda onı to'lew mu'ddetin qısqartıw ta'repine o'zgertiwi mu'mkin. Veksel shıg'arıwshı sonday – aq sonday ku'ndi ko'rsetiwi mu'mkin, onnan burın veksel to'lewge talap etiliwi mu'mkin emes;
7) qoyıw waqtına (sa'nesine) ha'm ornına iye. Bunda qarızlardın' jasaw ornı ha'm vekseldi qoyıw ornı ha'r qıylı bolıyı mu'mkin. Eger vekselde usınday mag'lıwmatlar joq bolsa, onda yuridikalıq shaxstın' jasaw ornı yamasa turgan ornı qoyıw ornı esaplanadı. Du'ziw ornı a'hmiyetli rol oynaydı, o'ytkeni ol anıq nızamlardı belgileydi, olar boyınsha ta'repler ortasındagı tartıslar sheshiledi. Al vekseldin' qoyıw waqtın ko'rsetiw anıq bolmasa veksel saqlawshının' miynetke uqıplı bolg'an – bolmag'anın anıqlaw mu'mkin emes.
8) vekseldi qoyg'an shaxstın' o'z imzası bolıwı sha'rt. Ol anıq tu'rde qol qoyg'an bolıwı tiyis. Faksimil imzalar qabıl etilmeydi. Usının' menen birge fizikalıq shaxstın' tolıq ismi yamasa vekseldi qoyg'an yuridikalıq shaxstın' ataması sha'rtli tu'rde ko'rsetilgen bolıwı tiyis. Eger vekseldi yuridikalıq shaxs qoyg'an bolsa, onda firma ta'repinen berilgen isenimnamag'a muwapıq imza qoyıw huqıqına iye fizikalıq shaxs og'an imza qoyadı.


text:
Vikipediya:Er bir Vikipediyada olması kerek olğan maqaleler
Bu cedvel Metadaki meta:List of articles all languages should have ile aynı içerige saip olmağa mecbur. Eñ müim maqaleler qalın ariflernen yazılğan.
- Vikipediya:Er bir Vikipediyada olması kerek olğan maqaleler/Adamlar 1 (Aktör, oyuncı ve modeller • Ressam ve mimarlar • Yazıcı ve şairler • Bestekâr ve çalğıcılar • Kâşif ve seyaatçılar)
- Vikipediya:Er bir Vikipediyada olması kerek olğan maqaleler/Adamlar 2 (Rejissör ve stsenaristler • İcatçı, alim ve riyaziyatçılar • Felsefeci ve içtimaiyatçılar)
- Vikipediya:Er bir Vikipediyada olması kerek olğan maqaleler/Adamlar 3 (Siyasiy erbaplar • Diniy şahsiyetler ve ilâhiyatçılar)
- Felsefe ve ruhiyat
- Din
- İçtimaiy ilimler
- Til ve edebiyat
- İlim 1 (İlim • Ayatiyat)
- İlim 2 (İklim ve geologiya • Fizika • Aşayt • Riyaziyat)
- Himiya
- Tehnologiya
- Sanat ve eglence
- Tarih
- Coğrafiya


text:
Bu aqta malümat şirketiniñ resmiy saytında bildirile.
Beyanatta qayd etile ki, işbu bölükler «istisal sebeplerinden» qapatıla.
«Şirketke bağlı olmağan istisal sebeplerinden Aqyar, Aqmescit ve Yaltada müessiselerniñ faaliyeti vaqtınca toqtatılacaq. Umüt etemiz ki, imkânımız peyda olğanda, olarnıñ faaliyetini ğayrıdan tiklep olurmız», – qayd ete McDonald’s Ukraine.
McDonald’s restoranlarında çalışqan bütün hızmetçilerge Ukrainanıñ diger bölüklerine keçmek içün imkâniyet berile. Olarnıñ vazifeleri, aylıqları saqlanacaq, hızmetçileriniñ, qoranta azalarınıñ yol parasını ve 3 aylıq mesken teminlevini şirket ödeycektir.
«Eger de hızmetçi özü içün Ukrainanıñ diger şeerine ketmege imkân körmese, demek Ukrainanıñ qanunlarına köre, şirket iş munasebetlerini bozıp, hızmetçilerniñ menfaatını saqlamağa ve tazminatnıñ ödelüvini temin etmek kerek», – qayd etile beyanatta.


text:
Rusiye prokurorı, beraber qoşıp sayğanda, Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri içün 98,8 yıllıq apis cezasını istedi: Muslim Aliyevğa - 20 yıl, İnver Bekirovğa - 20,6 yıl, Emir-Üsein Kukuğa - 15 yıl, Vadim Sirukqa - 15 yıl, Arsen Cepparovğa - 13,6 yıl, Refat Alimovğa - 14,6 yıl.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 yılınıñ fevral-aprel aylarında tutulğan edi. Olarnı, Rusiyede yasaqlanğan islâmiy siyasiy "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtına aitliginde qabaatlaylar.
Ukrainanıñ Tış İşler Nazirligi, Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçilerini azat etmege Rusiyeden talap ete.
Milliy Meclisniñ azası Gayana Yüksel, rusiye akimiyetiniñ böyle areketlerini qırımtatar halqına qarşı yapılğan basqı, dep saya.
Bu, Qırım tamır halqına qarşı yapılğan basqınıñ bir parlaq misalidirGayana Yüksel
"Yapılmağan cinayetler içün böyle qorqunçlı cezalar - Qırımda 2014 senesinden soñ peyda olğan kerçeklerni köstergen daa bir misaldir. 23 yıl devamında, em de ondan soñ da, "terrorcı" dep adlandırılğan adamlar bir terror eylemini yapmadı, bir pretsendent olmadı. Bu, Qırım tamır halqına qarşı yapılğan basqınıñ bir parlaq misalidir", - dedi o Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ fikrince, Rusiye, Ğarp dünyası içün mahsus qırımatatarlarnı Qırımda telüke sıfatında köstermege tırışa.
Rusiyeniñ özüne ise, Qırımda sanki bir telüke bar da, o onen küreşkenini köstermege kerekGayana Yüksel
"Terrorcılıq telükesinden qorqqan ğarbiy memleketler vekilleri, bu malümatnı ve qabaatlavlarnı eşitkende, çoqusı alda tafsilâtnı bilmege, vaziyetni talil etmege tırışmayıp, sadece bu laflarğa inana. Rusiyeniñ özüne ise, Qırımda sanki bir telüke bar da, o onen küreşkenini köstermege kerek, bu stsenariyde baş rolni ise qırımtatarlarğa ayırdılar", - dey Gayana Yüksek.
Qırımda işkencege oğrağan ve bundan soñ qıta Ukrainağa çıqıp ketken qırımtatar faal Renat Paralamov emin ki, terrorcılıq manaçığını qullanıp, Rusiye akimiyeti böylece yarımadada hoşuna ketmegenlernen küreşe.
"Terrorcılıqnen küreş" - hoşlarına kelmegen halqnen küreşke çevirildiRenat Paralamov
"Hizb ut-Tahrir" davalarınıñ esas rezonansı, bu teşkilâtnıñ alâqası olmağan qabaatlavlarnen bağlıdır. Ukrainada qanuniy olaraq yigirmi yıllıq faaliyetniñ tarihi buña misaldir. Qırımda terrorcılıq telükesi aqqında bir vaqıt eşitmey ediler, amma 2014 senesiniñ vaqialarından soñ, körünip tura ki, "terrorcılıqnen küreş" - hoşlarına kelmegen halqnen küreşke çevirildi. Qırım meselesine halqara diqqat olğanı içün, bu daa açıq-aydın körüne. Bütün repressiyalar umumdünya islamofobiyasınen bağlı. Rusiyede bundan çette qalmay, aksine, Qırımğa kelgeninden soñ, öz qıtasında becergen siyasetni Qırımda da kerçekleştirip başladı", - aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa faal.
O, terrorcılıqta qabaatlav - "Qırımda silâsız tirenme içün cezalav", dep ayta.
"Men bellesem, Rusiye bütün siyasiy mabüslerni azat etmege azır, böylece o, onen añlaşmaq ve keçmişte olğan munasebetlerni qaytarmaq mümkün, dep dünya topluluğına kösterecek ola. Amma mında öz kârını qıdırğan daa büyük oyuncılar olğanı içün, biraz qıyınlıqlar çıqmaq mümkün. Qırım musulmanları küreşte küçni qullanmadı, bunıñ tasdıqı - qırımtatar milliy areketiniñ tarihındadır. Onıñ içün bugün biz, silâsız küreş Rusiye Federatsiyasınıñ yalanlarını ve terrorcılıqta sahte qabaatlavlarnı aydınlatqanını köremiz. Qırım meselesi dünya topluluğınıñ diqqatını celp etkeni içün, terrorcılıq qabaatlavları qanunsız ve yalan olğanı daa yahşı körüne", - saya faal.
Qırımnı terk etmege mecbur olğan qırımtatar faali İsmail Ramazanov, "Hizb ut-Tahrir" davaları terrorcılıqnen degil de, Qırımnıñ ilhaqına silâsız tirenüvnen bağlı, dep tüşüne.
Rusiye Federatsiyası qırımtatar meselesinen manipulâtsiya etmege tırışaİsmail Ramazanov
"Menimce, Rusiye Federatsiyası qırımtatar meselesinen manipulâtsiya etmege tırışa. "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçilerine barğanda, olarnıñ arasında belli uquq qoruyıcılar bar, misal içün Emir-Üsein Kuku, Server Mustafayev. Olarnıñ arasında faaller bar, volontörlar. Olarnıñ episi halqımıznıñ Rusiye işğaline silâsız tirenüvine öz issesini qoştı", - böyle dep, öz fikrini Qırım.Aqiqatqa bildirde faal.
"Azat Qırım" cemiyet teşkilâtınıñ faali Emine İbraimova, zulum ve basqılar qırımtatar halqınıñ ruhunı qırmaycağına inana.
Qırımtatarlar, bizni qorquzıp olamacaqlarını tasdıqladıEmine İbraimova
"Biz "qıyış küzgüler qırallığına" tüştik, mında hırsızlanğan millionlar içün medal ve unvanlarnı bereler, iman içün ise - yüz yıllıq apis cezasını. Bütün bular, bu devlette azatlıq ve insan aqları ne olğanını yahşı añlamağanlarını köstere. Ümüt etem, vaziyet deñişir, çünki kün-künden halq serbestlikke daa çoq ıntıla. Qırımtatarlar, bizni qorquzıp olamacaqlarını tasdıqladı. Biz azatlıqnı pek sevgen halqmız, basqılar bunı deñiştiremez", - dedi faal.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova haber etti ki, Ukraina prezidentiniñ yardımcısı Andrey Yermak reberlik etken iş gruppası, 113 ukrain mabüsni (olardan 89 - qırımtatarlar) azat etmek içün aytışmalarnıdevam ete.
Ukraina, ilhaq etilgen Qırımda siyasiy sebepler neticesinden taqibatqa oğrağan qırımtatarlarğa haber destegini yapmalı. Bunı oktâbr 14-ünde, Qırım evinde ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ tuvğanları toplanğanda ayttı advokat Lilâ Gemeci.


text:
`toraq yort cimerelgän` Näticälär
Xäbärlär [227]
- Türkiyedä zur sośial’ toraq proyektı başlana
- Paqıstannıñ Sind töbägendä mäktäplärneñ 40%ı cimerelgän
- Trampnıñ öyendä tentü
- Aq Yort yänäşäsendä yäşen suqtı
- Kanadada irtän qanlı waqıyğalar buldı
- Bayden koronavirus yoqtırğan
- Mumbayda faciğa
- Faciğada ülüçelär sanı arta
- Faciğada ülüçelär sanı arta
- Tatarstanda tuñdırma, ikmäk-kümäç, toraq häm uram artistları
- İrandağı faciğada ğomeren yuğaltuçılar sanı arta
- Cimerelgän binada ğomeren yuğaltqan keşelär sanı artqan
- 10 qatlı bina cimerelgän
- Çit il keşelärenä toraq satu artqan
- Qıtayda cimerelgän bina 53 keşeneñ ğomeren özde
- Djen Psaki wazifadan kitä
- AQŞ rus oligarxınıñ yaxtasın qulğa töşerde
- İndoneziyädä bina cimerelgän
- Mart ayınıñ toraq satu kürsätkeçläre
- Bayden Törkiyä ilçesen qabul itte
- Hindıstanda toraq yort cimerelgän
- Tayvan'da küper cimerelgän
- İdlib häm Xalebta toraq punktlarğa höcüm
- İranda toraq krizisı küzätelä
- Keşelek yuqqa çıqqan cirdä
- Bügen nilär bar? 7.01.2019
- Ärmänstan höcümnären däwam itä
- Haläptä toraq mäydanına höcüm
- Tänhranda bina cimerelgän
- Süriyä yegete cimerelgän binadan ike keşene qotqardı
- Ukraina qotqaru törkemnäre cimereklär astında qaluçılarnı êzli


text:
Rusiye baş naziriniñ Dmitriy Medvedevnıñ Qırımnen Ukraina arasında olğan «sıñırını» abadanlaştımaq emirine izaat berip, Perebiynis böyle ayttı: «Rusiye tarafından kelgen em emirler em yapqan şeyler işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhıriyetinde olğan Rusiye ordusınıñ pozitsıyalarını küçleştirilmesidir».
Tış işler nazirligi tarafından bu kibi adımlarnı Qırımnıñ işğalını pekinmek içün yapılğan adımlar kibi tanıla.
«Rusiye tarafı piyadege qarşı olğan minalarnı toplaması, yapması ve bermesi yasaq etken konventsıyanı bozup, Ukrainada tank ve piyadege qarşı olğan minlarnı Rusiye ordusı turğan yerleri boyu qoyğanlarnı ğayet raatsızlandıra».
Onıñ aytqanına köre, Rusiye bu areketlerini halqara nezaretinden gizlep yapa. Hatırlatmaq kerek ki, Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev Rosgranitsanıñ yañı reisine Rusiye ve Ukraina arasında olğan sıñırnı, Qırım ve Aqyar «qoşulğanını» közde tutıp abadanlaştırmağa emir etti.


text:
«E, men endi kettim. Men Qırımğa bazı meselelerni çezmek içün kelgen edim, ailem ise çoqtan berli mında degildir», – dedi o neşirniñ jurnalistlerine.
Bunıñnen beraber o, dos-doğru bir şey aytıp olamay, çünki «informatsion cenk vaqıtanda» iç bir intervyü ve izaat bermemege qarar alğan eken.
Mihail Kapustin yaşaycaq memleketini de aytmadı, tek Ukraina olmaycağını qayd etti. «Başta Ukrainağa köçmege istey edim, amma öyle oldı ki, daa uzaqqa ketmege mecburım», – dedi o.
Mihail Kapustin Qırımdan mart ayında ketti. Bazı vaqıt devamında Kiyevde yaşay edi.
Aqmescitte «referendum» arfesinde belgisiz şahıslar Ner-Tamid sinagoga binasınıñ ögüni svastika ve küfür sözler ise yazıp çıqtılar. Qırımnıñ yeudiy teşkilât ve toplulıqlarınıñ birliginde işbu vandalizm eylemi Ukrainanıñ kergin içtimaiy-siyasiy vaziyet ile bağlı olğanını qayd ettiler.


text:
Musafir Kiyev qavehanesinde belgisiz şahıslar ATR telekanalınıñ baş müdiri muavini Ayder Mujdabayev ve qırımtatar faali Seit-Bekir Suleymanovğa ücüm etmege tırıştı. Bu aqta Mujdabayev öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Qavehaneniñ beş sağlam vucutlı ziyaretçisi turmuş sebebinden ziddiyetni meydanğa ketirip ve qavehaneden çıqqanımızda ya da soñ başqa bir yerde bizge bedence ya silâ qullanıp zarar ketirecekleri ile qorquzıp, bizge küfür lafnı aytmağa başladı», – yazdı jurnalist.
Mujdabayevniñ sözlerine köre, bir qaç kere olarğa qol köterip, belgisiz şahıslar çıqıp kettiler. Havfsızlığına telüke olğanından sebep jurnalist politsiyanı çağırdı. Mujdabayev bu ziddiyette siyasiy sebep olmağanını qayd etti.


text:
İyülniñ 5-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraylı «Hizb ut-tahrir işi» baqıluvı devam etti. «Qırım birdemligi» haber etkenine köre, oturışuvda videobağ vastasınen Aqmescitten qoşulğan qabaatlayıcı taraf şaatlarını diñlediler.
«Birinci şaat, qabaatlanğan dört kişiden tek Enver Mamutovnen körüşkeni aqqında ayttı. Başaqalarını asla tanımay eken. Nevbetteki şaatnıñ şaatlığına binaen, o Enver Mamutovdan ğayrı, kimseni tanımağanı belli oldı. Soñki kişinen o bir qaç sefer körüşken eken. Üçünci şaat qabaatlanğanlarnıñ epsi aqqında musbet şeyler ayttı», – denilmekte haberde.
Mahkeme adliyeci Emil Kurbedinovnıñ oturışuv esnasında fotoğa çeküvnen bağlı muracaatını qanaatlendirdi. Nevbetteki oturışuv iyülniñ 6-na tayinlendi.
Bir kün evel keçken mahkeme oturışuvında qabaatlağan taraf şaatları Rusiye prokuraturasınıñ tezislerini tasdıqlaycaq iç bir şey haber etmediler.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulııp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayalar.
Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Mukâfatnı laureatqa Varşavada Poloniya prezidenti Bronislav Komorovskiy Poloniya sabıq başı Leh Valensa ile taqdim ettiler. Mahsus bu tedbirde iştirak etmek içün Poloniya paytahtına diger memleketlerniñ bir sıra liderleri keldi.
«Leh Valensa ile mukâfatnı Mustafa Cemilevge bermege pek memnünim. İşbu mukâfat yardımı ile öz Avropa birdemligimizni kösteremiz», – dedi Komorovskiy.
Tedbirde, laureattan ğayrı, hayırlav sözleri ile Poloniya çetel işler nazirliginiñ başı Radoslav Sikorskiy, İsveçiya çetel işler nazirliginiñ başı Carl Bildt ve prezident saylavlarında ğalip çıqqan Petro Poroşenko çıqışta bulundı.
Soñkisi Qırım «tezden serbest olacağını» vade etti.
«Birdemlik» mukâfatınıñ para miqdarı – million avro. Cemilevniñ sözlerine köre, bu paranı o «Qırım inkişafı fondı»na masraf etecek eken.
«Bir qısmını, aytqan edim, Nebesnaya sotnâ qaramanlarınıñ ve antiterroristik ameliyatınıñ qorantalarına 100 biñ avro bermege ister edim»,– dedi o.
Mustafa Cemilev bu mukâfatnı qırımtatar halqına ve Ukrainağa kösterilgen maneviy destek olaraq tanıy.


text:
Sudaq civarında "Solneçnıy kamen" pansionatı yanında sentâbr 18-inde "VAZ" ve Datsun maşnaları uruştı, bunıñ neticesinde eki adam yaralandı. Bunı Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti bildire.
"Qaza yerinde Qırım FVN-niñ hadimleri Datsun maşnasından aydavcını evakuatsiya yaptı, soñra oña ilk tibbiy yardım yapıldı ve o ekimlerge berildi. VAZ maşnasınıñ aydavcısını daa evel, qurtarıcılar kelmezden evel o yerde olğan adamlar evakuatsiya yaptı ve ekimlerge berdi. Yol qazası neticesinde aydavcınıñ ekisi de "Sudaq şeer hastahanesine qoyuldı", - denule beyanatta.
Saq rayonında sentâbr 9-ında Yañı Qarağurt (Mitâyevo)-Bay Geldi (Trudovoye) yolunda eki yengil maşna çatıştı, qaza neticesinde eki adam elâk oldı.
Qurtarıcılar, qazağa oğrağan adamlarnı Saq hastahanesine qoyulğanını bildirdi.
Daa evel Yedi Quyu rayonında mopedni aydağan 15 yaşındaki qız bala endekke tüşti, onıñ qırıqları bar.


text:
Qıtay Kommunistik partiyası Ortalıq komitetiniñ 6-şı plenaralıq otırısında «tarihi qarar» qabıldandı. Bwl qarar QKP-nıñ qazirgi jetekşisi Şi Jinpiñniñ (Si Czin'pin) partiya tarihındağı orının belgilep, onıñ dara biligin tipti de bekemdey tüsti. QKP tarihında bwğan deyin tek eki ğana jetekşi osınday tarihi qarardı qabıldağan, birinşi –Mau Zıdoñ (Mao Czedun) 1945 jılı qabıldasa, ekinşisi – Den Syaopin 1981 jılı jasağan.
QKP-nıñ jaña qararı partiyanıñ 100 jıldıq tarihın, partiya jetekşileriniñ bağası jäne bolaşaqtağı belgilegen bağıttarı qamtıladı. Bolaşaqqa qoyğan maqsattarınıñ birinde «Qıtaydı 2049 jılğa barğanda tolıqtay damığan, bay da quattı elge aynaldıru» közdelgen. Qarardıñ Qıtaydıñ sayasi basqaru jüyesine de özgerister alıp kelui mümkin. Aytalıq, QKP-nıñ ekinşi tarihi qararı arqılı Den partiyadağı darabilikti boldırmauğa negiz qalağan edi. Onı odan keyingi Czyan, Hou sekildi partiya jetekşileri birneşe wrpaq bilik kezeñinde jalğastırıp keldi. Al, qazirgi jetekşiniñ tarihi orının joğarılatqan jaña qarar onıñ şeksiz biligin qamtamasız etip, Qıtayda jekege tabındırudıñ jaña däuiri qalıptasuı mümkin.
Osılayşa Qıtaydıñ qazirgi basşısı öziniñ dara jäne şeksiz bilik jürgizuine soñğı bir ğana sayasi qadam qaldı. Ol bolsa keler jılı naruzır ayında ötetin jalpı wlttıq kongreste Şi Jinpiñdi üşinşi ökilettilik kezeñine saylau. Basım köp sarapşılar Şi bwl mañızdı qadamdı op-oñay jasay aladı jäne onı öz degenindey jüzege asıradı dep sanaydı. Sebebi, 2018 jılı özgertilgen partiya jarğısı men kezekti jaña «Tarihi qarar» onıñ bilik ökilettiligin kedergisiz jalğastıruğa jol aşıp qoyğan.
Bwnday bir adamnıñ qolına toptalğan bilik Qıtaydıñ soñğı 40 jıldağı basşılarında bolmağan. Qıtay reformatorı Den bilikti ortalıqtandırudı barınşa tejeytin jarğılardı tüzip şıqqanımen, Qıtaydıñ ekonomikalıq quatı artıp, älemdegi iri derjavağa aynalğan twsta bilikke kelgen Şi bwl qwqıqtıq kedergilerden op-oñay ötti. Endi Şi jaña qarar arqılı partiyanıñ ğana emes, Qıtay tarihındağı «wlı köşbasşı» retinde köringisi keledi.
Qazir Qıtaydıñ basqaru tüzimindegi bolsın, partiya biligi nemese biliktiñ narıqqa baqılauın küşeytui sekildi köptegen özgerister onıñ töñiregindegi elderdi ğana emes, älemniñ nazarın audarmay qoymaydı. Sebebi, el işinde eşqanday oppoziciyası joq jäne sayasi, äskeri biligi bir adamnıñ qolına tolıqtay şoğırlana tüsken Qıtaydıñ älemge jasaytın ıqpalın boljau qiınğa tüspek.


text:
Harkovda Qırımdan 1944 senesi sürgünligi vaqtında elâk olğan qırımtatarlarnı añdılar.
Radio Svoboda bildirgeni kibi, bir elli insan Konstitutsiya meydanında toplandı. İnsanlar çıraqlardan Qırım yarımadası ve qırımtatarlarnıñ tuğrasını yaptılar.
Aktsiyada Qırımnıñ ve Rusiye nezaretinde olğan tamır halqınıñ şimdiki vaziyetine de diqqat ayırıldı. Aktsiyada «Qırım dostları» cemaat teşkilâtınıñ temsilcileri aytqanı kibi, qıtada yarımdanı terk etmege mecbur olğanlarğa, şu cümleden qırımtatarlarğa da faal yardım kösterile.
Ukrainada qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilgenine bağışlanğan tedbirler keçirile. Mayıs 17 künü Kiyev, Lviv, Harkov ve Ukraina tışında bu munasebet ile bir sıra merasim ötkerildi. Şu cümleden, aktsiya iştirakçileri çıraqlardan Qırım haritası, «71» raqamı, Ukraina ve qırımtatarlarnıñ tuğrasını yapqan ediler.
«Yüregiñde ateş yaq» aktsiyası Aqmescitte de keçti. Tedbir keçirilgen meydançıq sarılıp alınğan edi. Territoriyağa kirmek içün metallodetektorlardan keçmege kerek edi, qadınlarnıñ çantaları, erkeklerniñ ceplerini baqıp çıqa ediler. Aktsiya keçirilmesi politsiya ve FSB hadimleri tarafından nezaret etildi.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Aqmescit – Aqmescit şeer şurası deputatları, Meclisniñ uquq idaresi yolbaşçısı Teyfuk Gafarovnı bir kereden şeer yolbaşçısı muavini vazifesine tayinlep olamadılar. Onıñ vazifege keçüv meselesine kerekli qadar deputat qol tutmadı. Aynı zamanda, mütehassıslarnıñ fikirince, o ep bir yaqın kelecekte bu vazifege keçecek. Meclis reberleri ise, Gafarovnıñ areketlerini teñqid ettiler.
Teyfuk Gafarovnıñ şuranıñ icra organları faaliyeti boyunca Aqmescit şeer yolbaşçısı muavini vazifesine tayin etilüvi aqqında meselesi, şeer şurası toplaşuvınıñ kün tertibinde birinci yerde bulunğanı içün, bu mesele qolaylıqnen al etileceginde iç bir kimse şübelenmey edi. Faqat, leyhanıñ qabul etilüvine kerek olğan 38 deputattan 37 –si qol tuttı (umumen şeer şurasında 75 vekil bar). Toplaşuvnıñ soñunda deputatlarnıñ biri bu meseleni ğayrıdan baqmağa teklif etti, amma zenaatdaşları çoq qulaq asmadılar.
Şeer yolbaşçısı Viktor Ageyev bu kibi neticege azır olmağanından sebep, Gafarovnıñ muvafaqiyetsizligini tehnikiy meselelernen añlatmağa tırıştı. «O, (Teyfuk Gafarov. – Müellif qaydları.) deputatalarnen qonuşmağa yetiştirmedi», – dep bildirdi Aqmescit meri. Böyleliknen, Gafarovnen bağlı mesele kelecek toplaşuvda baqılacaq.
Meclisniñ uquqiy idaresi yolbaşçısınıñ şeer yolbaşçısı muavini vazifesine keçüvi aqqında haberni temsiliy organnıñ yolbaşçıları teñqid ile qabul ettiler.
Qırımğa kelmege yasaq etilgen Meclis reisi Refat Çubarov, toplaşuvdan evel, Gafarovnıñ mezkür vazifege tayin etilüvini izaat eterek, Kreml ve onıñ tarafdarları «qırımtatarlarnı qullanıp, Rusiyeniñ Qırımğa qarşı istilâsında qırımtatarlar da iştirak etkenini köstermege isteyler. İşte, Meclis azalarına ciddiy basqı yapıla, ve buña qarşılıq kösterip olamağanlar belgilene. Dayanıp olamağanlar sırasına Teyfuk Gafarov da qoşuldı», – dep yazdı Çubarov . Facebook saifesinde.
Qayd etkeni kibi, rey berüvden bir kün ögüne o Gafarovnen bağlandı, amma o fikirini deñiştirmedi. «Qararınıñ ilk nevbette onıñ içün ne qadar zararlı olğanını añlamağa istemedi, eşitmedi», – dep, ilâve etti Çubarov.
Meclis reisi bildirgenine köre, bugünde bugün organnıñ terkibinde bulunğan 33 azadan 3 «bir yıl evelsi Qurultay vekilleri saylanğan vaqıtta vade etkenlerinden vazgeçtiler». «Belki de, daa bir danesi, dörtüncisi olarğa qoşulır, onı, endi çızıqnı keçkenler er kün qandırıp yüreler», – yazdı Çubarov, amma şu insannıñ adını añmadı.
Bunen beraber, o, Meclis reisi olıp ta, ağır vaziyette Qırımda bulunmaq imkânı olmağan vaqıtta «bunıñ episini körip, ıncınğanını» bildirdi.
«Çubarovnıñ yoqluğı Meclisniñ içindeki tertipke tesir etti»
Meclis reisi muavini Nariman Celâl, Qırım.Aqiqatqa izaat bererek, Gafarov «akimiyetnen» işbirlik köpürini qurmağa teklif etken edi, dep ayttı.
«Aqmescit şeer yolbaşçısı muavini vazifesine keçmek içün Teyfuk Gafarovnı ne teşviq etkenini añlatmaq küç, amma, o öz menfaatını deñiştirmegenini ayta bilem. Çünki, Qırımda bu areketler başlağanınen – yani martnıñ soñundan – o akimiyet ile sıq bağda bulunmağa teklif ete edi», – añlattı Celâl. Onıñ sözlerine köre, Gafarov, qırımtatarlar akimiyet organlarında bulunıp, halqnıñ meselelerini çezmeli, kibi fikirniñ tarafdarı.
Celâlnıñ fikirince, Meclis reisiniñ yoqluğı Gafarovnıñ qararına tesir etti. «Çubarovnıñ yoqluğı Meclis içindeki tertipke tesir etkendir. Amma, men bu meselede bir sıra müsbet noqtalarnı körem. Bugünde bugün, biz belli bir seçim yapıp, digerlerge buña qıymet kesmege aq beremiz. Men kimnidir sögmek, aşalamaq degil de, özümiz içün qaydlar yapıp, ileride halqnı kimler temsil etmege lâyıq olğanlarını añlamalımız, belli bir areketler yapıp, kimi aqlı olğanını körmelimiz», – dep ayttı Meclis reisi muavini.
Qırımlı siyasetşınas Vladimir Yegorov emin, şeer şurasında muavfaqiyetsiz keçken rey berüvge baqmadan, Gafarovnıñ tayinlenüvi aqqında mesele eñ yaqın zamanda al etilecek. Yegorov, Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, «muvafaqiyetsiz rey berüvniñ esas maqsadı, şeer yolbaşçısınıñ olacaq muavinine birden yerini köstermek edi. Elbette ki, oña Aqmescitnen bağlı ciddiy meselelerni çezmege bir kimse izin bermez, karyerasını da anda qurıp olamaz».
Ekspert aytqanı kibi, Meclisni küçsüz qaldırmaq ceryanı devam etecek. «Bunıñ episi Kreml ve bütün dünyağa işğal etici akimiyetni er kes destekley, dep, köz boyama içün yapıla. Olar, kadrlarnı celp etmege tırışacaqlar, ilk nevbette iş-adamlar ve fikirlerniñ liderleri közge alınacaq, bu kibi areketler regionlarda da yüz bere, Gafarovnen bağlı vaziyet ise daa keñiş dairelerde muzakere etile», – dep qayd etti ekspert.
Qırım.Aqiqat Teyfuk Gafarovnıñ fikirini öyle de ögrenip olamadı. Kün devamında o, toplaşuv neticelerini izaat etmege işandırğan edi, amma, onıñnen bağlanıp olamadıq.
Hatırlatamız, soñki vaqıtları Meclisniñ razılığı olmadan, «Devlet şurası» «spiker muavini» vazifesine Meclis azası Remzi İlyasov, Aluşta yolbaşçı muavini yerine – Qurultay vekili Enver Arpatlı tayinlendi. Bundan da ğayrı, Meclis reisiniñ sabıq muavini Zaur Smirnov, temsiliy organnıñ vazifeni terk etmege çağıruvlarına baqmadan, bugünki künde Qırım «devlet milletler komiteti» reisi vazifesinde buluna.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin körüşmeli, saya Ukraina baş naziriniñ Avropa integratsiyası meseleleri naziri Dmıtro Kuleba.
Bunı o Azatlıq Radiosına intervyü bergende aytıp berdi.
"Eger Rusiyede Putin qarar bergenini bilsek, anda demokratiya yoq, er şey bir adamnıñ qararına bağlı, demek, prezident Putinnen laf etmekten ğayrı başqa çare yoq. Putinnen laflardan qorqmaq kerekmey. Putin ile ne laf eteceginden qorqmaq kerek. Men bellesem, bütün memleket kördi - prezident Zelenskıy Putin ile subetke küçlü ukrain noqta-i nazarınen bara", - dedi Kuleba.
Zelenskıy ve Putin 2019 yılda dekabr 9-ında Parijne "Normandiya dörtü" liderleriniñ sammitinde körüşti. Ekinci körüşüvleri 2020 senesi yanvar 23-ünde İsrailde olacaq edi, amma olmadı: Kreml vekili Dmitriy Peskov, başqa sebeplerniñ arasında, Zelenskıynıñ Bütündünya Holokost forumında iştirak etmekten vazgeçkenini ayttı.


text:
«Qazgidromet» respublikalıq memlekettik käsipornı 2017 jılğı ekologiyalıq monitoringtiñ qorıtındısın şığardı. Monitoring boyınşa 7 eldi meken lastanu deñgeyi eñ joğarı öñirler tizimine endi.
Mälimetke qarağanda bir jıl işinde 49 eldi mekende monitoring jürgizilgen. Olardıñ işinde 32 eldi meken lastanudıñ «tömengi» deñgeyine, 10 eldi-meken aua lastanuı deñgeyiniñ «köteriñki» klasına jäne 7 eldi meken (2016 jılı 9) aua lastanuı deñgeyiniñ «joğarı» klasına jatqızıldı.
Sonımen lastanudıñ joğarı deñgeydegi qalalar: Jezqazğan, Qaratau, Qarağandı, Şımkent, Temirtau, Öskemen jäne Glubokoe kenti.
Lastanudıñ köteriñki deñgeyindegi qalalar: Astana, Almatı, Aqtöbe, Jañatas, Semey, Ridder, Taraz, Aqtau, Balqaş, Şu.
Lastanudıñ tömengi deñgeyindegi qalalar: Stepnogor, Aqsay, Arqalık, Jitiqara, Zıryanov, Kentau, Lisakovsk, Rudnıy, Saran, Qostanay, Türkistan, Oral, Kökşetau, Atırau, Petropavl, Aqsu, Qızılorda, Pavlodar, Jañaözen, Qwlsarı, Ekibastwz, Taldıqorgan qalaları jäne Berezovka, Beyneu, Aqay, Töretam, Qorday, Sarıbwlaq, YAnvarcevo, Qarabalıq kentteri, «Burabay» KFMS men Şuçinsk-Burabay kurorttıq aymağı.
"Atmosferalıq aua jay-küyine baqılau respublikanıñ iri qalaları men önerkäsip ortalıqtarında jürgiziledi. Qazirgi uaqıtta atmosferalıq aua jay-küyine baqılau 49 eldi-mekendegi 146 baqılau beketinde, sonıñ işinde 56sınamalardı qolmen irikteu beketinde jäne 90 avtomattı bekette jürgiziledi. Sonday-aq, baqılau 14 jıljımalı zerthanalardıñ kömegimen jüzege asırıladı", - delingen habarlamada.
Mälimetke sensek, 2016 jılmen salıstırğanda atmosferalıq aua lastanuınıñ deñgeyi Almatı, Astana, Qızılorda, Balqaş jäne Beyneu men Aqay auıldarında tömendep, oñ dinamika bayqalğan.
Degenmen Aqtau, Qaratau, Öskemen jäne Glubokoe kentinde atmosferalıq aua lastanuınıñ deñgeyi 2016 jılmen salıstırğanda östi.
Basqa eldi mekenderde lastanu deñgeyi 2016 jılğı deñgeyde qaldı.
Qazgidromet mamandarı azot dioksidi, kömirtegi totığı, kükirt dioksidi, formal'degid, kükirtti sutegi, PM qalqıma bölşekteri, fenol jäne ammiak boyınşa lastanudıñ joğarı jäne öte joğarı deñgeyi negizgi üş faktorğa: jol trafigine, önerkäsiptik qondırğılardan şığarındılarına jäne eldi mekenderdiñ tömen jeldetuine baylanıstı bolatının bayqadı.
2017 jıl boyı atmosferalıq auanıñ joğarı lastanuınıñ (JL) 990 jağdayı jäne tötenşe joğarı lastanudıñ (TJL) 98 jağdayı mına qalalarda:
Aqtöbe - kükirtti sutegi boyınşa JL 141 jağdayı men TJL 3 jağdayı;
Balqaş - kükirtti sutegi men qalqıma zattar boyınşa JL 13 jağdayı jäne kükirtti sutegi boyınşa TJL 1 jağdayı;
Qarağandı - RM 2,5 qalqıma bölşekter jäne kömirtegi totığı boyınşa JL 45 jağdayı,
Atırau – kükirtti cutegi boyınşa 357 TJL jäne 75 JL jağdayı (sonday-aq Agip KCO jäne AMÖZ beketteriniñ derekteri boyınşa);
Jitiqara - azot dioksidi boyınşa JL 1 jağdayı;
Petropavl – sutegi kükirti üşin 11 JL jäne 1 TJL jağdayı;
Öskemen – kükirtti sutegi boyınşa 419 JL jäne 18 TJL jağdayı;
Temirtau- kükirtti sutegi boyınşa JL-nıñ 3 jağdayı tirkelgen.
Tirkelgen TJL men JL ärbir jağdayında QR Energetika ministrligi, QR EM Ekologiyalıq retteu jäne baqılau komiteti sebepterin anıqtap, şaralar qabıldau üşin habardar etildi.
Jürgizilgen radiaciyalıq monitoring boyınşa radiaciyalıq gamma-ayanıñ ortaşa mänderi men Qazaqstan Respublikası eldi-mekenderi boyınşa atmosferanıñ jerge jaqın qabatınıñ radioaktivti tüsimderiniñ ortaşa täuliktik tığızdığı şekti-rwqsat etilgen deñgeyden aspağan.


text:
Onıñ aytqanına köre, mayıs 14 künü Devlet duması ekinci oquvda «Rusiye Federatsiyasına Qırım Cumhuriyetiniñ qabul etilüvi ve Rusiye Federatsiyası erkânında Qırım Cumhuriyeti ve federal emiyeti olğan Aqyar şeeri subyektleriniñ peyda oluvı aqqında» qanunına deñişmelerni kirsetken prezidentiniñ qanun leyhasını baqacaq.
«Ekinci oquv içün deñişmelerde Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarda grivna qullanuvını 2014 senesi iyün 1-ne qadar sıñırlamağa teklif etile»,– dedi Devlet dumasınnı spikeri.
Narışkin qayd etkeni kibi, Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarda Rusiyeniñ Merkeziy bankınıñ senetleriniñ çalışmasını temin etken qararlar da alınacaq.
Evelden Qırım «birinci baş nazir muavini» Rustam Temirgaliyev ödevlerni ruble birleminde keçirmek içün Qırım ealisi sıñırlanmağan vaqıt devamında grivnanı rublelerge Rusiye merkeziy bankınıñ kursı boyunca deñiştire bilecegi aqqında aytqan edi. Naqıt grivnanı daa bir ay devamında qullanmağa mümkün.
Mayıs 6-da UMB Rusiye işğali bitmegence, Ukraina banklarına Qırımda çalışmağa yasaq etken qararnı qabul etti.


text:
Ukrainalı siyasiy mabüslerler – ilhaq etilgen Qırım sakini rejissör Oleg Sentsov ve qırımlı anarhist Oleksandr Kolçenko anaları ilk defa körüşip, oğullarınıñ tez vaqıtta azat etilmesi içün yardım kösterilmesini rica eterek, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa muracaat ettiler.
Bu aqta Qırım.Aqiqat TV süjetinde söz yürsetile.
«Poroşenko efendi, sizge Rusiye apishanelerinde yatqan vatandaşlarıñıznıñ anaları muracaat ete. Yalvaramız, yardım etiñiz! Oğlum artıq eñ soñki tedbir olaraq – açlıq tutıp başladı. Albuki daa evel bunı yapmaycağını aytqan edi. Sizler olarnı bu apishanelerde taşlamazsıñız dep umüt etemiz», – dey rejissör Oleg Sentsovnıñ anası Lüdmila Sentsova.
«Ürmetli prezident efendi, sizge muracaat etem. Bizim oğullarımıznı azat etmek içün eliñizden kelgen er şeyni yapıñız. Olar ne prezdentten, ne de devletinden közü qaytmasın», – dey Oleksandr Kolçenkonıñ anası Larisa Kolçenko.
Bu
arada siyasiy mabüslerniñ anaları Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaat etmediler.
«Saşa buña razı olmaz edi… Oleg de», – dep izaatlay qadınlarnıñ ekisi de.
Rusiyeniñ Kopeysk (Çelâbinsk vilâyeti) apishanesinde yatqan Qırım sakini olğan Oleksandr Kolçenko açlıq tutacağı aqqında mayısnıñ 31-nde ilân etken edi.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilan etken edi.
Ukrainalı rejissör Oleg Sentsov Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlığını devam ete. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
Ukrainada ve bütün dünyadaki faaller Rusiye ve prezident Vladimir Putinden qanunsız tutulğan ukrainalılarnın azat etilmesini talap etmege devam eteler. Çeşit devlet ve qıtalarda #FreeOlegSentsov и #SaveOlegSentsov yazıları altında tedbirler ötkerile.
Sentsov ve Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Aqyar istiraat evlerinde yaz mevsimi vaqtında politsiya hadimlerini yerleştirmege azırlar.
Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ saytında aytıla.
«Laspide bugün raatlanıcılarnıñ aqımı pek büyük. İnsanlar em yollanmalar boyunca, em öz başına kele. İçki satıla. Bu kibi uzaq yerlerde yaz mevsimi vaqtında politsiyanı yerleştirmege kerek», – dey Aqyarnıñ Rusiye valisi Sergey Menâylo.
Aqyar boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ İçki işler nazirligi idaresiniñ reberi Yuriy Kaşpur aytqanı kibi, Laspide kurort mevsimi devamında cemaat nizamınıñ qoruvı boyunca noqta açılacaqtır.
«İstiraat evleriniñ yolbaşçıları muvaqqat şeklinde politsiya hadimlerini yerleştimege azırlar», – dep qoştı Menâylo.
Evel Aqmescit şeer memuriyetinde yuvunuv içün 49 havflı yerni qayd ettiler, yerli akimiyet mında yuvunuvnı yasaq etip, 1,5 biñ ruble miqdarında para cezasını belgiledi.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov Dmitriy Çernâyevni Qırım Mesken Kommunal Hocalığınıñ nazirini olaraq kene tayinledi. Bu qarar martnıñ 24-ünde derc etildi.
Bir kün evel, martnıñ 23-ünde, Çernâyevniñ "selâhiyet müddeti soñuna yetkeni sebebinden" istifa etmesi aqqında emir çıqtı.
2019 senesi dekabr ayında Qırım ükümetiniñ saytında Çernâyevniñ rutbege qoyulması aqqında emir derc etilgen edi, amma soñra yoq oldı. Keççe Qırım ve Rusiye matbuatı, emir hata olıp derc etilgenini bildirdi.
Çernâyev Qırım Mesken Kommunal Hocalığınıñ nazirligini 2019 senesi yanvarde baş etti. Matbuatqa köre, Qırımda çalışıp başlağanından evel o "Soçivodokanal" müessisesiniñ başı edi.


text:
Radio Svoboda meşur ukrainler Qırımnıñ siyasiy mabuslarını Yañı yıl ile hayırlaycaq mahsus leyhanı amelge keçirdi. Yırcılar Ruslana ve Camala, jurnalist Ayder Mujdabayev, rejisser Galina Cikayeva, oyuncı ve prodüser Ahtem Seytablayev öz hayırlav sözlerini ayttılar.
Yañı yıl arfesinde Radio Svoboda ukrainlerge Qırımda «fevral 26 işi» boyunca keçken mahkümlerni, Qırımnıñ siyasiy mabuslarını hayırlamağa teklif etti. Rusiye taqiqatçıları iş iştirakçilerini 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında Ukraina topraq bütünligi ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Bir qaç meşur ukrain muracaatını taqdim etti. Olarnıñ arasında Jamala da bar. O, bir yıldan berli Aqmescitte apiste yatqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı Yañı yıl ile hayırladı.
«Ahtem bey, Yañı yılda er şey yahşı olsun isteyim. Yaşayışıñızda er şey yerine kelsin, sağlam oluñız. Sabırlı oluñız, sabırlı! Zor, amma Allah yardım etsin ve ümüt ve işanç bağışlasın!» – dep qayd etti Jamala.
Ukrain yırcısı Ruslana Qırımnıñ Rusiye apishanesinde yatqan Qırımnıñ siyasiy mabusı, «fevral 26 işiniñ» iştirakçisi Ali Asanovnı hayırladı. Ruslana öz hayırlav sözlerini Kiyevniñ merkeziy meydanından seslendirdi.
«Yañı yıl hayırlavımnı siziñ içün, Ali Asanov, seslendirmek isteyim. Meydannıñ merkezinde bulunamız. Epimizniñ kerçek ruhı ve küçü mında başladı. Bugün menim sözlerim siziñ içün faydalı olacağını tüşünem. Yañı yılıñız hayırlı olsun! Dayanıñız, teslim olmamaq ve teslim olmağa mecbur qalmamaq içün sizge küç tileymiz! Yañı yılıñız hayırlı olsun, Allah sizni ve qorantañıznı qorçalasın!» – dedi Ruslana.
Jurnalist, ATR telekanalı baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Mustafa Degermencini Yañı yıl ile hayırladı.
Rejisser Galina Cikayeva «Qırım terroristleri» işi çerçivesinde mahküm etilgen Gennadiy Afanasyevni hayırladı.
Oyuncı ve prodüser Ahtem Seytablayev Qırımnıñ daa bir siyasiy mabusı Oleg Sentsovnı Yañı yıl ile tebrikledi.
2015 senesi noyabr 30-da Qırımnıñ Yüksek mahkemesi birinci instantsiya mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis cezası müddetini 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzatmaq qararını deñiştirmedi. «Fevral 26 işiniñ» diger iştirakçileri Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ apis cezaları ile bağlı mahkeme qararları deñiştirilmedi.
Rusiye taqiqatçıları olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında Ukraina topraq bütünligi ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhasınıñ baş muarriri Volodımır Prıtula bildire ki, bu leyha sayesinde ukrainler işğal etilgen Qırımda ve onıñ tışında apiste yatqan siyasiy mabuslarğa birdemlik köstere ve qoltutalar.
«Al-azırda Qırımda apiste yatqan ve Qırım tışına çıqarılğan insanlarnıñ tam sayısını bilmeyik. Amma eñ azından bu bir qaç leyha vastasınen er keske qoltutmaq istedik. Olar qorantalarınıñ yanında Yañı yılnı qarşılamaylar. Olar içün bu sene o qadar zor şaraitlerde soñki sene olacağına ümüt etemiz, ve al-azırda qanunsız şekilde mahküm etilgen ya da taqiqat altında bulunğan qırımlılar kelecek bayramlarnı aileleriniñ yanında qayd eteceklerine ümüt etemiz», – dep ayta Volodımır Prıtula.
Yañı yıl arfesinde Qırım.Aqiqat ukrain şairi ve yazıcısı Sergey Jadanğa Rusiyede 10 yıllıq apis cezasını alğan Qırım anarhisti Aleksandr Kolçenkonı hayırlamağa teklif etti.
Metnniñ asıl nushası – Radio.Svoboda saytında


text:
Kelecek sene Bağçasarayda musulmanlar içün diniy aliy oquv yurtu AOYu)qurulacaq, dep haber ete ilhaq etilgen Qırım adına Rusiye devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek. Onıñ sözlerine köre, aliy oquv yurtınıñ teşebbüsçisi Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ Diniy idaresi olğan eken. Balbek oquv yurtu rusiyelilerni ekstremistik mefküreden qorçalaycağından emin.
Qırımnıñ rusiyeli ükümeti oquv yurtunı, 1500 senesi Qırım hanı Mengli Giray tarafından qurulğan Zıncırlı-medrese esasında teşkil etmek niyetinde. Öz zamanında o Şarqiy Avropada eñ belli oquv yurtlardan biri sayılğan ve aman-aman 1920 yılğace çalışqan.
Ukrainalı tarihçı, «Ukrainada islâm dini» kitabınıñ muellifi Mihail Yakuboviç efsaneviy oquv yurtunıñ tarihı aqqında qısqa bir taqrizini yapa.
– Zıncırlı-medrese – aslında Şarqiy Avropada açılğan ilk AOY dep esaplana. Ondan evel, ta Uzbek-Han ve Altın Ordu devirlerinde, Qırımda diger medrese çalışqan, şimdi onıñ tek yıqılğan divarları qalğandır. XV asırda yarımada bu beñzegen ondan ziyade oquv yurtu olğan eken. Lâkin Zıncırlı-medrese – qırımtatar tasiliniñ timsali ola, bir de aliy derecedeki diniy fenler medreselerniñ epsinde berilmey edi. 1783 senesinden soñ menfiy deñişmeler ola. XVIII yüzyılnıñ soñunda qırımtatarlar icret etip başlay – hususan zekâ ve aqıl saipleri ketip başlaylâr. Tasil seviyesi de tüşe. Aynı zamanda Qazan, Peterburg, Orenburg arasında ilmiy bağlar quvetleşe, Osmanlı İmperatolığınen ise, ep zayıflaşa. Ondan soñ inqiraz başlay ve XIX asırnıñ soñunda İsmail Gasprinskiy yolbaşçılığı esasında yañartuv oğrundaki intellektual areket başlay.
Mihail Yakuboviç 1925 senesi Sovetler Birliginde daa islâm boyunca diniy tasil almaq mumkün olğanını, ancaq 1927 senesinden başlap din adamlarına qarşı repressiyalar başlatılıp, cami ve medreseler qapatılğanını, 1930 senesinden itibaren tasil alınuvı sıñırlanğanını qayd ete. Tarihçı 80-nci senelerniñ soñunda ise, Qırım musulmanları Diniy idaresi peyda olğanı ve arap sponsorlarınıñ paralarına cami ve medreseler açılıp başlağanını ayta.
Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi Qırım.Aqiqar Radiosı içün yañı musulman AOY-nıñ açıluv teşebbüsinen bağlı izaat bermekni red etti.
Qırım ve Kyiv musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustamov yarımadada medrese şeklinde bir AOY açılacağından şubelene.
Rusiye musulman cemaatçılığını içerden yıqmaq içün iç bir zaman iç bir şeyni ihmal etmegen ediAyder Rustamov
– Bu piar sayıla. Oquv yurtu acılacağı aqqında «Musulman devletlernin jurnalistleri medeniyetler işbirligi» adlı forumda beyan etilgen edi. Qırımdaki vaziyet ve Rusiyeniñ işğalden dolayı halqara seviyedeki imacini esapqa alaraq, onı Yaltada keçirilmesine qarar berilgen edi. Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi qırımtatarlar halqınıñ közünde öz itibarını bütünley coydı. Olar anda bir şeyler yapmağa ıntılğan taqdirde bile, bizler olarnıñ özlerine tarafdar tapmağa areket etkenlerini körermiz. Rusiye musulman cemaatçılığını içerden yıqmaq içün iç bir zaman iç bir şeyni ihmal etmegen edi. Bu esnasta, şübesiz ki, Ukrainanaıñ qıta qısmında yañı oquv yurtunıñ açılmasına ihtiyac bar ve bu açıq-aydın körünip turmaqta. Kyiv ve Kyiv vilâyetinde qırtımtatarlar sayısı ep artıp bara. İlk başta universitette bir fakultet açılsa yaramay olmaz edi.
Şarqşınas, Yaqınşarq tedqiqatları Merkezi müdiriniñ muavini Sergey Danilov Qırımda rusiyeli ükümet siyasiy maqsatlarına yetmek içün din saasını qullanğanını tahmin ete.
– 1990 senelerniñ soñunda Rusiye musulman tasiliniñ tolu tsiklıne saip olmağa isteyerek, buña para ayırıp başladı. Muayyen muvafaqiyetlerni elde eterek, insanlarnı azırlap başladılar ve diniy idarelerde çalışacaq insanlarğa diniy saada aliy tasil berip başladılar. Ondan da ğayrı Vladimir Putin müftilernen yapqan körüşüvinde, Rusiyeni dünyadaki islâm ilâhiyatı merkezlerinden biri yaparaq, rusiyeli musulmanlarnı çetel diniy merkezleriniñ tesirinden qurtarmaqnı maqsat etip qoyğan edi. Qırımda olar QAMDİ-ni bütünley öz sisteması içine kirsetken ediler. AOY teşkil etilüvi ise, Türkiyeli sporsorlar yardımınen qurulğan infrastruktura yerine bütünley özleri azırlağan kadrlarnı ketirmekniñ temin etilmesinen bağlı.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi fevralniñ 7-nde, 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde bir kişilik piketke çıqqan qırımtatar, musulman 13 kişiniñ şikâyetini baqmaqnı plalaştıra.
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı haber etkenine köre, birinci basamaq mahkemesinde qırımlılarğa 10 biñ (4,9 biñ grivna civarında –QA) ile 15 biñ (7,3 biñ grivna civarında –QA)ruble arasında cöremeler tayin etken qarar qabul etken edi.
«Nevbet ile şu otırışuvlar keçecek: Asanov B., 8:30, Murahas M., 8:40, Ablâtipov S., 8:50, Kerimov L., 9:10, Zekeryayev L., 9:20, Ziyadinov A., 9:30, Abibullayev E., 9:40, Ablâtipov U., 9:50, İbraimov N., 10:00, Seitmemetov S., 10:10, Grigor B., 10:20, Abduramanov F., 14:30, Ablâtipov E., 15:10», – denilmekte haberde.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada küç idaresi hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Tünevin Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirov 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda şeklene. Bu aqta uquqçı Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şaatnıñ aytqanına köre, 2018 senesi mayısta Bekirov patronlarnı ve patlayıcını şaat Memetovğa (adı ögrenile – QA) berdi, o, ise olarnı Yañı Qapudaki (Krasnoperekopsk – QA) saqlav yerine qoydı. 2018 senesi avgust ayında ise mahsus hızmetlerniñ hadimlerine saqlav yerini bildirip, Edem Bekirovğa qarşı şaatlıq etti», – dedi uquqçı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene.
Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.


text:
Ukrainağa basıp kiru äreketine qarsılıq bildirgen Reseydegi Batıs kompaniyaları jwmısın toqtattı nemese elden şığatının mälimdedi. Bwğan qarsı reseyli..
Europa Odağı Reseyge qarsı jaña sankciyanı bekitti. Bwl sankciya Reseydiñ birqatar teñiz önerkäsibine jäne keybir lauazımdı twlğaları men oligarhtarın..
Batıs Resey mwnayın satıp aluğa tosqauıl qoyatın bolsa, Resey Europağa jetkizilip jatqan gazın da toqtatıp tastaytının mälimdedi. Osı jöninde aytqan R..
Ukrainadağı soğıs älemdik energetika narığına ülken soqqı wrdı. Mwnay men gaz narığı teñselip twr, Resey mwnayı men gazına swranıs azayğan kezde bağa ..
Resey rubli qwnın joğalttı. Bügin, aqpannıñ soñğı küni, valyuta saudası bastalısımen Resey rubli bolıp körmegen deñgeyde qwnın joğaltıp, 1 evro – 130 ..


text:
Yarımadanıñ eñ büyük taşıyıcısı olğan «Krımavtotrans» şirketinde deyler ki, yarımada tışına ve Aqyarğa yürmegen avtobuslarğa biletlerni pasportsız satın almaq mümkün eken.
Bunı Qırım.Aqiqatqa şirketniñ matbuat hızmetinde bildirdiler.
«Bütün subyektlerara seferlerge şahısnı tasdiqalağan vesiqalarnıñ olması şart: pasport, doğuv aqqında şeadetname, arbiy bilet. Subyektlerara seferler – Qırım tışına ve federal emiyeti olğan Aqyar şeerine çıqqan seferlerdir», – dep añlata «Krımavtotrans» müdiri Andrey Avtayev.
Mında şunı da qayd ettiler ki, Qırım tışına ve Aqyarğa çıqmaq içün işbu vesiqalarnıñ olmasını Rusiyeniñ №16 «Naliyat havfsızlığı aqqında» federal qanunı talap ete.
Evel bildirilgeni kibi, qırımlılar vokzallarda nevbetler olmasına şikâyet eteler. Buña sebeplerden biri – biletlerniñ pasportlar boyunca satılmasıdır.


text:
Geniçesk rayon memuriyeti martnıñ ortasından itibaren ilhaq etilgen Qırım memuriy sıñırındaki kiriş-çıqış noqtalarına qadar yolcu naqliyatı qatnavunı vaqtınca temin etecek naqliyatçını tayin etecek, dep haber etti Qırım.Aqiqat Radiosına Ukraina prezidentiniñ Qırım MC temsilcisiniñ muavini İzet Gdanov.
«Şimdilik Geniçesk rayon memuriyeti vaqtınca bir naqliyatçını tayin ete ve yaqın zamanda o iş mıtlaq bir tertipke ketirilecek. Bu mesele mart ayınıñ ortasına qadar al etilmeli. Men er kesni sakinleştirmek isteyim: er kes qorqqanı kibi iç bir türlü yıqıp taşlav, iç bir türlü aydutlıq yapılmaycaq. Qırım politsiya idaresiniñ mında köçürilgeni sebebinden yerli yolcu naqliyatını bir tertipke kirsetmek içün, bizler belli bir küçke saipmiz», – dep qayd etti memur.
Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar işleri naziriniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi, resmiy avtostantsiyalarnıñ teşkil etilüvi nevbetteki adım olmaq kerek olğanını qayd etti.
«Memuriy sıñır terkibinde avtostantsiya ve yemekhanesinen beraber memuriy hızmet bergen servis zonası teşkil etilmesi planlaştırıla. Amma eñ muimi şudır: avtostantsiyanıñ açıluvı çeşit strukturalarğa marşrutlar işlep çıqarmağa ve dağıtmağa fursat berecek. Ancaq Ukraina qanunnamesine köre Qırım yönelişinde çalışacaq resmiy yolcu naqliyatı olmaycağı ve olar tek kiriş-çıqış noqatsına qadar qatnaycağını añlamaq kerek», – dep qayd etti nazir muavini.
Martnıñ 1-nden itibaren Qırım memuriy sıñırına qadar qatnaycaq eki dane şeerlerarası tren çalışıp başladı. Vaqıt ceetinden olar şeerge qatnağan Kyiv ve Harkiv trenleriniñ keliş saatine uyğunlaştırıldı. Şeerlerara trenler «Kalançak» kiriş-çıqış noqtasına 10 km mesafede yerleşken «Vadim» stantsiyasına qadar qatnaycaq. Ukraina prezidentiniñ Qırım MC daimiy temsilcisi Boris Babin bu stantsiya ile memuriy sıñır arasında resmiy yolcu naqliyatı çalışıp başlaycağına söz bergen edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ vekilleri Qırım devlet organlarında temsil etilmek kerek. Bunı cumaertesi künü, sentâbr 6-da, Aqmescitteki brifingde Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev bildirdi, – dep haber ete Qırım «ükümetiniñ» «ruporı» «Krıminform» saytı.
O, Tataristan Cumhuriyetini misal olaraq kösterdi. Tataristannıñ bir çoq genç mütehassısı federal devlet organlarında üyken vazifelerde buluna eken, qırımtatar halqınıñ vekilleri de olardan örnek almaq kerekler, dep ayttı Belaventsev.
«Bizler ümüt etemiz ki, qırımtatarlar yalıñız Qırım akimiyet organlarında degil de, Rusiye Federatsiyasınıñ devlet organlarında da temsil etilecekler», – dep ayttı Belaventsev.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitte sentâbr 6-da «Qırımdaki zemaneviy basamaqta qırımtatar halqınıñ al-vaziyeti aqqında» konferentsiya keçirile.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov «Qırımtatar halqınıñ zemaneviy alı» konferentsiyasına barmağa mecbur olğan adamlarnı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım akimiyetiniñ qırımtatarlarğa qarşı yapılğan areketlerge narazılıq köstermege çağırdı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray Sulh mahkemesinde prokuror, polis hadimini aqaretlegeninde qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi Şevket Razzakov içün 300 saat cemiyet işleri istedi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Razzakovnıñ advokatı Mammet Mambetov, munaqaşalar esnasında qorçalav faaliyetçiniñ tam bir qabaatsızlığını imaye ete edi, dep bildirdi.
Mambetov: «Onıñ areketlerinde cinayet terkibi yoq. Mahkeme davası esnasında biz, imayemiz altında bulunğanınıñ qabaatsız olğanını tam olaraq isbatladıq. Akem muşavere odasına ketti», – dep ikâye etti.
Şevket Razzakovğa qarşı ukümniñ ilân etilmesi aprel 24 saat 9:00-ğa tayin etildi.
2017 senesi aprel 13-te Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda Seydamet Mustafayevniñ evini tinttiler. Qırımtatar faaliyetçileri, ve olarnıñ arasında Razzakov, polisniñ areketlerini közetmek içün toplaştılar. Polis ve OMON hadimleri, küç qullanıp, toplaşqanlarnı dağıtıp başladılar. Neticede 7 kişi yaqalandı. Razzakovğa ise polis hadimine «tükürüv şeklinde ifade etilgen» aqaret etkeninde qabaatlav taqdim etildi.
İlhaqtan soñ Qırımda Rusiyeniñ amelde akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapa.


text:
Mayıs 3 künü Ermeni Bazarda memuriy sıñırda Mustafa Cemilevniñ qarşılavında iştirak etken daa bir qırımtatarı yaqalandı, dep haber ete adliyeci Emil Kürbedinov.
Onıñ malümatına köre, kene de «politsiya hadimine etilgen basım» kibi qabaat çıqarılacaq.
«Mayıs 3 künü» (Cemilevniñ qarşılavı) işi boyunca daa bir qırımtatarnıñ yaqalanuvı aqqında haber keldi. Politsiya hadimine nisbeten etilgen basım kibi qabaat olacaqtır, menimce. Taqiqatnıñ fikri – bayraq tayağınen hadimlerni ura edi»,– dep yazdı Kürbedinov öz Facebook saifesinde.
Qırımda bu iş boyunca soñki yaqalanğan insan – Qurultaynıñ Merkeziy Saylav komissiya reisi Zair Smedlâyevniñ qardaşı Tair Smedlâyev edi. Faalni Eski Qırımda oktâbr 22 künü yaqaladılar. Şimdilik o SİZOda buluna.
2014 senesi mayıs 3-de Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmediler. Bu sebepten qırımtatarlar Ermeni Bazarnıñ «sıñırı»nda numayışnı keçirgen ediler.
Birazdan Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovğa «ekstremist faaliyetiniñ yasaq olğanı» aqqında tenbiyeni seslendirgen edi. Aks alda Meclisniñ yoq etilecegini de bildirdi. Bundan soñra numayış iştirakçilerine qarşı mahkeme toplaşuvları keçirildi ve neticede insanlarğa para cezalarını belgilediler.


text:
Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı 80 yaşında Veciye Kaşkanı FSB sıñır idaresine sorğuğa çağırdılar. Qadın mayıs 3 işinde şaat olaraq keçe, dep haber ete Gromadske radio.
Onıñ aytqanına köre, dekabr 10-da onıñ yataqhanege yatması kerek edi – onıñ yüregi hasta, amma FSB celpnamesini körmemezlikke urıp olamadı.
«Men hastahanege yatmaq kerek edim, men qorqaq degilim, men bir yerde saqlanmayım ve iç bir vaqıt saqlanmadım ve saqlanmayım», – dedi Veciye Kaşka.
Sorğuğa adliyeci Emil Kürbedinov ile keldi. Onıñ aytqanına köre, qadınnı davet etken iş numarasına köre – o, cinaiy iş şahsı ola.
«Añlağanıma köre, onı mayıs 3 işi boyunca çağırdılar, qırımtatarlar Mustafa Cemilevni qarşılağan ediler – onı bu sebepten şaat olaraq davet ettiler», – dep ayttı Kürbedinov.
80 yaşında Veciye Kaşkanı FSB sıñır idaresinde aman-aman bir saat tuttılar: «Olar meni körip, alıñıznı ne içün añlatmadıñız, dediler».
Kürbedinovnıñ aytqanına köre, sorğu olmadı: o, kendisi ve tuvğanlarına qarşı malümat bermekten vazgeçti. Şaat malümatını uquq qoruyıcılar almadılar.
«Yaşlı olğanından ğayrı, bu adam qırımtatar milliy areketiniñ veteranı ola. Bu olar içün yañı bir şey oldı, ve olarnı eñ çoq şaşırttı», – dep qayd etti adliyeci.
FSB qadınnı daa bir kere çağırmamağa vade etti, yollağan celpnameni ise keri aldı.
Qırımda mayıs 3 işi boyunca adamlarnı sıq-sıq yaqalamağa başladılar. Mustafa Cemilevni qarşılağan qırımtatarlarnı ara-sıra sorğuğa çekeler. Bazı iştirakçilerniñ mahkemesi keçirildi, olar para cezasını aldılar. Uquq qorçalayıcılar bunı basqı ve siyasiy sımarış olaraq tanıylar.


text:
«Agora» ükümetke baqmağan Rusiye uquq qoruyıcı regionlarara birliginiñ avdokatı Aleksandr Popkov dey ki, Qırımda «FSB ve uquq qoruyıcılar tarafından qanunsızlıq üküm süre». Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, böyle allar atta Rusiye ameliyatında bile yoq edi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda soñ bir buçuq yıl devaminda olğan vaqialar Rusiye qanunları yarımadada Rusiyede olğanı kibi qullanılmağanını tasdiqlay.
«Qanuniyet asılında qullana demege bile qıyın. Seni uquq qoruyıcılar soqaqta ursa, başına çuval bağlap, GAZçıqqa tıqsa, Aqmescitni dolaşıp, evine tintüv içün ketirseler – qanuniyet degil. Qanunsızlıq ve saçmalıqtır. Rusiyede bunı tek nasıldır bir Kavkaz cumhuriyetlerinde ete bileler», – dey advokat.
Popkovnıñ sözlerine binayen, onı ve onıñ Rusiye zenaatdaşlarını qırımlılarğa nisbeten FSB ve uquq qoruyıcılarnıñsıq qanunsız areketleri qasevetlendire.
«Qırım bizni pek qasevetlendire, çünki uquq qoruyıcılarnıñ bütün bu Qırım ameliyatı Rusiyege keçe bile. Şimdilik bizde böyle allar siyrek rastkele», – dey o.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda yanvar 7 ve 8 künleri ava şaraitleriniñ bozulması beklenile: pek küçlü yağmur ve ruzgâr, dep bildire Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresi.
Qırım gidromettsentrniñ malümatına köre, bu Qırımda cenübiy tsiklonıñ çıqmasından sebep avanıñ çevik isinmesi ile bağlı.
«Yanvar 7 künü ava çevik sürette isinecek, avanıñ azamiy arareti sıfırdan yuqarı 8-13 dereceni, azamiy – 0-5 dereceni teşkil etecek. Küçlü, bazı yerlerde pek küçlü yağmurnıñ yağması beklinle. Yanvar 8 künü sılaq qar ile, cenübiy yelniñ saniyede 12-22 metre şimaliy-ğarbiy yelge çevirinmesi», – denile beyanatta.
Qurtarıcılar qırımlılarnı havfsızlıq qaidelerine riayet etmege çağıra, şahsiy naqliyatta yolğa, dağ, orman, çöllerge çıqmamaq, küçlü ruzgâr vaqtında eski binalar, quru terekeler yanında bulunmamaq.


text:
«Qırımtatar Maaliy Merkezi» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden sürgün etilgen qırımlı Nedim Halilovnı azatlıqtan marum etüv noqtasından azat etip, ayat ve tibbiy yardım aqqına riayet etmege talap etti.
Bu aqqında dekabr 29-da «Qırımtatar maaliy merkeziniñ» Facebooktaki beyanatında aytıla.
Uquq qorçalayıcılar dey ki, dekabr 29-da saba Nedim Halilovnı başqa lagerge avuştırmağa başladılar – Gülkeviçi qasabasına. «Qırımtatar maaliy merkezi» bildire ki, «qırımlınıñ 600 kilometr yolğa dayanması zor».
«Qırımtatar Maaliy Merkezi» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden şunı talap ete: Nedim Halilov azatlıqtan marmu etüv yerlerinden azat etilecek, Halilovnıñ ayat, tibbiy yardım, azatlıq aqqına riayet etilecek, Rusiye akimiyeti uquqsız ve adaletsiz areketler yapıp ketirgen zararını ödeycek», – dep aytıla beyanatta.
Uquq qorçalayıcılar Birleşken Milletler Teşkilâtı ve halqara uquq qorçalayıcı qurulışlarğa muracaat etip, Rusiye tarafından Nedim Halilovğa qarşı yapılğan areketlerni qayd etmege çağıra.
Sürgün etilgen qırımtatarı Nedim Halilov bir aydan ziyade Krasnodar ülkesindeki mahsus noqtada açlıq tuta, onı hastahanege zornen yatqızmağa isteyler, dep haber etilgen edi.
Bundan evel Nedim Halilov Rusiye uquq qoruyıcı müessiselerine muracaat etip, sağlığı fenalaşqan taqdirde hastahanege yatqızmamalarını rica etti.
Noyabr 7 künü Kreml kontrolündeki mahkemeniñ qararı ile qırımtatarı Nedim Halilov Qırımdan tış çıqarıldı. Halilovqa evine kirip, sıcaq urba, para ve vesiqalarını almağa izin berdiler. Dekabr 29-da Halilov Krasnodar ülkesindeki filtratsion noqtada qala edi.


text:
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca nevbetteki toplaşuvında, qurbannıñ özü olmadan, onıñ ifadelerini oqudı. Bunı yanvar 16 künü Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Twitterde yazdı.
«Qurbanlardan biri Şlâginniñ bulunğan yeri belli olmağan soñ, mahkeme özü onıñ ifadelerini oqumağa qarar aldı», – dep yazdı Polozov.
Advokatnıñ sözlerine köre, «şaatlardan biri olğan Arpatlını da mahkeme tapıp olamadı. Lâkin onıñ ifadeleri şimdilik oqulmaycaq, çünki imaye onı tapa bildi».
Yanvar 16 künü, saba Qırımda «Çiygoznıñ işi» boyunca mahkeme toplaşuvları devam ettirilgeni bildirildi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım «mahkemesi» Çiygoznı aprel 8-ne qadar apiste qaldırmağa qarar alğan edi.


text:
İmam Raif Fevziyevniñ davası boyunca mahkemeden evel tahqiqat yekünlengen, materiallar prokuraturağa berilgen. Bunı "Qırım birdemligi"ne ömür arqaadşı Liana Fevziyeva haber etti.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Fevziyev Aqmescit SİZO-sında "elverişsiz şaraitte" tutula eken, bir qaç künden soñ ise Rostov-na-Donuğa etap etilecek eken.
Liana Fevziyeva qayd etti ki, aqayı SİZO-da türlü hastalıqlardan aytınğan - aşqazan, yürek, qara ciger. Bundan ğayrı, o, yüksek sıcağınen bellisiz yuqunçqa oğrağan.
Raif Fevziyev dımlı 20 kişilik olğan kamerada daa 22 tevqifli ile berabet tutula. Kamerada suvuq, sanitariyasızlıq, yüksek dımlılıq, pencereler tar, daa furun böcekleri, sıçanlar bar eken. Yüksek dımlılıq seviyesi içün pek çoq adam hastalana.
Keçken afta Rusiye FSB-si 2021 senesi avgust ayında tutulğan beş musulman qırımtatarğa qarşı "akimiyetni küçnen elgen keçirmege azırlıq" maddesi ile yañı cinayet davasınıaçqan.
2021 ceHecи avgustnıñ 17-nde Rusiye quvetçileri Qırımda birden beş qırımtatarınıñ evini tintti. Soñra faaller Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyev tutuldı.
İmam ise Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden («Terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv») qabaatlanıp tutulğan edi. O künü Kiyev rayon mahkemesi onı apiske aldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen yañı tintüvler ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat açılğanını bildirgen edi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerni ve qırımtatarlarnıñ tutuluvını «adden aşır bir insan aqları bozuluvı» dep adlandırdı, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyege qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova dünyanı qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafından taqip etilüvine cevap bermesine çağırdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aq qoruyıcı, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Abdureşit Cepparovnıñ evinde tintüvni Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri keçirgen. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber etti.
Onıñ qayd etkenine köre, tintüvden soñ Cepparovnı Qarasuvbazar rayon polis bölügine alıp ketkenler.
"Cepparovnıñ olğan avtobus uzaqlaşmağa başlağanda evniñ yanında toplaşqanlardan biri avtobusnı urdı ve onı yaqalamağa tırıştılar. O olardan qurtuldı ve qaçıp başladı. E merkeziniñ ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri onıñ artından çaptı ve olardan biri avağa ateş açıp başladı", - dep aytıp berdi mühbir.
Neticede eki adam yaqalanğan - Fevzi Yakubov ve Muhammed Ali Cepparov.
Cepparovnıñ apayınıñ sözlerine köre, tintüv vaqtında söz Bütütatar cemaat merkeziniñ idare eyyetiniñ azası Rafis Kaşapovnıñ Facebooktaki yazıları ve paylaşmaları aqqında edi.
Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatar milliy areketiniñ veteranı ve aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovğa tintüv keçirmege keldi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.