text:
Yazar: Nariman S. SEYİTYAHYA
Derleyen : Nariman S. SEYİTYAHYA.Euzubillâhimine-ş-şeytani-r-racim. Bismülâhi-r-Rahmani-r-Rahım. El-hamdü li-l-lâh, el-hamdü li-l-lâh, el-hamdü li-l-lâhi Rabbi-l-alemin ve-s-salâtü ve-s-selâmu ‘âlâ resulina Muhammedin ve ‘âlâ alihi va sahbihi ecma’in. Eşhedü el-lâ ilâha illâ Allah ve eşhedü enne Muhammeden ‘abdühü ve rasulüh. Amma ba’d. Es-selâmu ‘aleyküm ve rahmetüllahi Ta’alâ ve barakâtühü. El-hamdü li-l-lâh. Tek Yüce Allahtan bütün yapqan günahlarımızda af tileymiz. Tek Ona dua ve senalarımıznı doğrultamız . Bizge el, ayaq, köz, fikir bergeni içün Allahğa hamdler olsun. O ağır yıllar qorantam ve soy-sopum – anam, babam, dayılarım, emcelerim – hepsi Qırımdan Körbekül köyünden dos-doğru Begavatqa, Plotina (Bent) denilgen yerge, bastırıqlarğa kelip tüştiler. O uzaq, ağır 40-ncı seneleri pek çoq vatandaşlarımız – Qırım müsülmanları – Ural dağlarında ve Orta Asiya çöllerinde açlıqtan, suvsuzlıqtan vefat ettiler ve o uzaq topraqlar içinde qaldılar. Allah hepsine rahmet eylesin ve cennetke yerleştirsin. Halqımıznı sürgün etkende, apansızdan kelip, bir şeyçik de almağa ruhset bermediler. Anamnın aytışına köre, gecenin bir mahalinde adamlarnı uyantıp, hepsini bir yerge toplamağa başladılar. Adamlarnı: “Sizni yaqın bir yerge köçürecekmiz”, dep aldattılar. Yanlarına bir şey aldırtmadılar. Dayımlar o yılları on altı – on yedi yaşında ediler ve özlerini qorçalamağa çareleri bar edi. NKVD askerlerini aldatıp ve saflarından keçip, Ceppar dayım – Allah rahmet eylesin, pek cesaretli adam edi, – barıp, yavurlarğa bir şey qalmasın dep, mal-mülkünin üstüne gaz tökti. Bundan son, azaçıq unnen bir-eki qozuçıq ketirip, aylanmada bir aş pişirip, adamlarnı aşatqan eken. Ondan soñ adamlarnı maşınalarnen Aqmescit seherine ketirdiler ve mal vagonlarına yüklep kimilerni Uralğa, kimilerni de Özbekistan, Qazaqistan ve Tacikistanğa alıp kettiler. O ağır 44-nci senenin azapları halqımıznıñ yüreğinde bugüngece sızlap tura. Ne qadar halqımız yollar, dağlar, çöller içinde yatıp qaldılar. Yavurlar halqımıznın nice malını aldı, halâ daha cezaları berilmegen. Halqımız ise halâ daha haqlanmağan… Bir yerge tüşürmezden evel, meselâ, Özbekistanğa yakin Uralğa, anda yaşağan halqlarnı: “Tatarlar satqın, olar nemselernen beraber sovyet askerlerine qarşı cenk ettiler.” dep azırlay ediler. Ve halqımız qayda tüşse, başqa halqlar olardan pek qorqa ediler. Vaqıt her bir şeyni yerine qoydı. Ve Köreysler olsun, Ruslar, Özbekler olsun – hepsi halqımıznın kim olğanını anladılar. Ve çoq yahşi şeyni bizim halqtan alıp, özlerinin balalarına aşlamağa başladılar. Amma o yılları halqımıznın daha bir çoq müşkilâtları bar edi. Misal içün, komendatura vaqtında halqımızğa bir yerden başqa bir yerge barmağa çaresi yoq edi. Elhamdülillah, o ağır künler yavaş-yavaş unutulıp başladılar. Bizim nesil doğğan yıllarda halqımız az-buçuq özüne kelip başladı. Men Begavat seherinde 1955 senesinde Han-Temir Mustafa oğlu Berber Eskendernin qorantasında doğdım. Anam, Çınaq Arifnin qızı, Körbekülden, Aluşta rayonından. Bugüngece bizlernen yaşay. Babam ise 58 yaşında Begavatta vefat etti. 1955-nci senegece halqımız, açtan ölmeyik dep, çoq şey yaptı. Misal içün, Ceppar dayım, Allah rahmet eylesin, patlatuv malzemelerini tapıp, Plotinada balıq patlata eken. Balıq patlatıp, maşınalarğa yüklep, alıp ketip, o balıqlarnı satıp, qorantalarğa açtan ölmeğe bermegenler. Böyle cesaretli hareketlerni her bir adam yapıp olamaz edi. Men bu vaqialarnı dinlep, ağzımnı açıp qalır edim. Dayılarımnın, emcelerimnin yapqan şeylerini pek begene edim. Olarğa oşamağa pek ister edim. Onıñ içün bugün aytqan şeylerim yaşlarımıznın ruhlarını kötersin. Neçün değende, soñki vaqıtta yaşlarımız – quvvetli, balaban, dülber yügütler, lâkin ruhları, babalarınıñ, dedeleriniñ ruhlarına oşamay. Düşmanlar yavaş-yavaş yaşlarımıznın ruhlarını yuqlatalar… Çoq şeyler kördi halqım, çoq şeyler eşitti, lâkin öz tarihine, öz toprağına, vatanına sevgisini ğayıp etmedi. Babamıznıñ anası, Revide bitam, Allah rahmet eylesin, oturıp, bizlerge aqşamlarnen taqdirini aytıp bergende, bizler ağlay edik. Seni, menim Qırımım, bütün qartlarımız közyaşlarnen hatırlay ediler. Balalarımız Qırımğa qaytacaq dep, hiç de umut etmediler. Sen olarnıñ ümüti edin, sıcaq künde bir yutum salqın suv edin… Men milliy harekette iştirak etmedim. Lâkin bütün haberlerni Ramazan ağanen Ceppar ağadan ala edim. Puşkina soqağında eski evimizde yaşağanda qomşumız Ramazan ağa edi. Partizan Ramazan ağa. Bu adam evimizge çoq kele ve Qırım dağlarında nasıl etip cenk etkenini, cızına, tereklernin qabuqlarını nasıl etip aşağanını, nasıl etip açlıq körgenini aytıp bere edi. Pek yahşi adam edi. Bugünki kibi közlerimniñ öğünde: qolunda gazet, başında şlâpa… Allah, Qırımnı körmeyip, başqa yerlerde ölip qalğan qartlarımızğa rahmet eylesin. Birazdan son Qızıl Köprikke köçip kettik. Ve, elhamdülillah, Allah bizge Ceppar ağa Akimoviçnen qomşu olıp yaşamağa qısmet etti. O, bizge qartbabamız kibi bir adam edi. Her kün önen körüşe, soraşa edik. Başından keçken şeylerini eşitmege nasip oldı. Birinci yılları Özbekistanda başqa halqlar halqımızdan qorqa ediler. Sonra pahıllar ediler. Sonki vaqıtta körmege közleri yoq edi. Aytacaq vaqiam – nasıl etip bir toy cenaze olıp qaldı. 1982 senesinde, avgust ayında, yaznıñ bir sıcaq künlerinde kelin tarafında qardaşımnıñ toyu olacaq edi. O künlerde, bugün de olğanı kibi biz Allahnıñ çoq yasaqlarını ve emirlerini yerine ketirmez edik. Ve toy raqınen, şarapnen ve şeytan çalğısınen keçecek edi. Toynıñ ortasında bir şamata qoptı. Yaqın qomşusı, bir tacik balası, tüfekni çıqarıp, müsafırlerge, toy sahiplerine attı. O yerde kelinnin anası, Ayşe apte Mustafayeva, can berdi. Onen yan-yanaşa turğan bir qardaşımız, Çakala Eldar da yaralandı. Hastahanege tüşip, aqcigerinden otız eki qurşın çıqardılar. O ağır künlerni Allah Taalâ bizlerge ders kibi bergen edi: “Baqın, qullarım, körün, sizin belâlarınız, hastalılarınız neden kele”. Yaş-yaş babalarımız, dayı-emcelerimiz raqıdan yanıp kete ediler. Allah Subhanahü va Taalâ bugün de bu derslerni bizge bermege devam ete. Toylarımız şeytanıñ şeriatı boyunca keçe. Yaş-yaş müsülman oğlan ve qızları analarnen, tizelerinen, dayılarınen qadehlerini toquştırıp, bir-birlerinin qarşısında oturalar. Bizler denişmege istemesek, Allah nasıl etip bizlerni qorçalaycaq, nasıl etip çamurlarnıñ içinden çıqaracaq? Böyle olsa toprağımızğa, qorantamızğa hiç qaçan bereket kelmez. 1987 senesi eki qardaşım Qırımğa rahatlanmağa kelip, bu dülber vatanımıznı kördi ve Özbekistanğa, artıq mından bir yerge ketmeycekmiz dep, telefon açtılar. Bütün şeylerimizni satayıq, vatammızğa köçeyik, dediler. O vaqıtta köçmesi bugünki künge köre yengil edi. Tez vaqıtta konteynerlerni hazırlap, başladıq Qırımğa yollamağa. Ve olğan kâpiklerimizni toplap, başladıq Qırımda ev qıdırmağa. Birinci evni Zuyadan aldıq. Evni “tatar anlaşması”nen alğan edik. O ev şimdi de tura — vesiqaları yoq, onıñ içün satıp da olamaymız. Birinci yılları kelgende pek muhabbet, birlik edik. Başqa halqlar bizlerni körip, qorqa ediler. Hem de betimizge: “Sizler pek muhabbetsiz, birliksiz”, dep ayta ediler. O vaqıtta Aqmescitte bir toplaşuv, miting olacaq olsa, sabahtan başlap Qırımnıñ her bir köşesinden adamlar cıyıla edi. Militsalar Aqmescitni sarıp alıp bizlerni şehernin içine yibermey ediler. Amma bizler hiç bir şeyge baqmayıp, Aqmescitniñ içini toldura ve binlerce olıp cıyıla edik. Şimdi men öz-özümden sorayım: Neçün o vaqıtta bizler öyle edik de, bugün ise bir de birimizge bir belâ kelse, qolumıznı uzatmağa istemeyiniz, ağa-qardaşday bir-birimiznen selâmlaşmaymız, keçe ketemiz ve bir-birimizni körmegen kibi olamız?… Aytacaq şeylerimni maqtanmaq içün değil, yaşlarımızğa hatırlatmaq içün, ruhlarını kötermek içün aytmaq isteyim, Neçün değende, olarnıñ yürekleri bugün totnen qaplanğan kibi. Ve sağlam, dev kibi yiğitler mayli mışıqlar kibi oturalar. Aytacağım, biz kelgende, birinci yılları olar halqımızdan pek qorqa ediler. Çünki biz birlik edik. Amma halqımız çoqlaşqan sayın birliğimiz yavaş-yavaş bozulmağa başladı. Bir noğay eniştemiz bar edi, Allah rahmet eylesin. O: “Torun, toqta, mındaqılar başlasınlar Qırımğa cıylışmağa, son körersin. Başlasınlar anda “çantaların” bölmeğe…”, dep ayta edi. Böyle etip, bütün birlik de yoq olıp ketti… Anlatacaq vaqiam Zuyada keçti. O vaqıt hayırlı keçti. Bugün böyle hareketler içün halqımıznı hapishanege atalar. Bir kün qardaşlarım maşınanı tamir etmek içün qomşu soqaqqa kettiler. Aradan bir-eki saat keçti. Men aş pişirip olarnı bekley edim. Birden militsa maşınasınıñ yaygara düdügi çalıp başladı. Telâşlanıp, yolğa çıqtım. Baqsam, mana taba süratnen ağam kele, artından da militsalar quvalay. Aqılıma birinci şu keldi. Ağamın maşınasını keçirdim, sarhoş kibi yolnın ortasına çıqtım ve, tentir-mentir, başladım yürmege. Maqsadıın, ağama azaçıq vaqıt berip, militsalarnı yoldan şaşırmaq edi. Lâkin olar, bir şeyge baqmayıp yanımdan üçip kettiler. Az qaldılar meni basmağa. Ve ağamın yanında toqtap, qollarını arqasına burıp, yaqaladılar. Men de çoq tüşünmeyip, çapıp, olarnıñ maşınaları içine oturdım ve diqqatlarını özüme çekmek içün bir-eki kere köçürip aldım. Militsalar meni maşınaları içinde körip, ağamı taşlap, yanıma çapıp keldiler. O arada birisini saçından tutıp, dümenge tayandırıp, bir-eki silkedim. Son maşınadan çıqıp: “Sizlernin yolnen ketken adamnı basayatıp keçmege ne haqqınız bar edi?” dep üstlerine qıçırdım. Olar bizim ağa-qardaş olğanımıznı aslı bilmez ediler. Ve ayıpların tanıp, maşına içine oturıp, o yerden ketmege mecbur oldılar. O küni aqşam o militsalar mahalle militsa hadimine barıp şikâyet etken ekenler. O da olarğa: “Bu yigitlerge tiymeseniz yahşi olur edi.” dep cevap qaytarğan eken. Birazdan son Şumhay köyüne köçip keldim. Ufaçıq bir ev aldım… Tek yeni aldım desen olacaq. O evçiknin içinde bugün de – balalarımnen, kiyevimnen, qızımnen, torunçığımnen – hepimiz muhabbet, güzel yaşaymız. O yılları balalarım daha ufaq edi. Yerni aldıq, bir sığır aldıq, başladıq qışqa hazırlanmağa. Konteynerimiz endi-endi kelecek edi. Keldi amma, kelgen şeylernin de bereketini körmedik. Neçün değende, evler yoq, o qadar şeyimiz yağmur tübüne qalıp, çürip-çürip ketti. Amma, elhamdülillah, iş şeylerde değil… Başladıq qışqa hazırlanmağa. Rızqımıznı yerden ve mallardan qıdıra edik. Mal baqmaq içün taqattan gayrı daha otlaq da kerek edi. Lâkin bizim balaban vatanımızda bizler içün boş yerler yoq edi. Qayda baqsan – sovhoznın yeri, Petronın yeri, fermanın yeri, bir firmanıñ yigirmi-otuz yılğa satın alğan yeri, dep cevap tapa ediler. Devlet, kelmeşeklerni bizge qarşı hazırlay edi. Tatarlarnı evlerinizge yibermeniz, olarğa ev satmanız. Tatarlar sizlerni soyacaq, olar öyle, olar böyle, dep çoq masal uydurıp çıqara ediler. Yaşağan köyümizde de bu masallarğa inanğan adamlar yoq değil edi. Nasıl olsa da, bizlerge qorantalarımıznı baqıp, balalarımıznı östürmege kerek edi. Çevre-çette sovhoz yerleri olsa, boş yer olmasa, hayvan baqmaq pek müşkildir. Neçün değende, adam gaflet qalsa, ayvan barıp kirip o yerlerni taptap çıqa edi. Bizge qarşı olğan adamlar her kün üstümizden şikâyetnameler yaza ediler. Bir kün kelip qoylarımıznı alıp ketkenler. Apayım meni çağırdı. Baqsam, on-on beş adam, qollarında senekleri, qoylarımnı fermağa aydaylar. Balalıqtan berli at hayvanını seve edim. Qırımğa kelsem, atqa minip vatanımnıñ dülber dağlarını, qırlarmı yelday uçıp aylanarım dep hayallana edim… İşte atım bar edi. Her vaqıt eğerli tura edi. O künü da hazır edi. Ondan gayrı pek yahşi köpeklerim bar edi. Biri Asiya, birisi de Kavkaz borıbasarı (barağı) edi. Atqa minip: “Köpeklerni yiber!” dep, apayğa qıçırdım. Qazaqlar meni at üstünde körip: “Bu kiyik tatar bizlernin üstüne çapa!” dep, qatıp qaldılar. Yanlarına kelip, utandırdım ve “Ekinci kere böyle yapsanız, köpeklerimni üstünizge yiberirim.” dep, qoylarm alıp evge qayttım. Qaç kere öyle vaqialar oldı… bu vaqialarnı aytmağa hiç de utanmayım. Neçün değende, o olğan şeyler, haq şeyler. Niyetim de, yaşlarımıznıñ ruhunu kötermek, olarğa yürek bermektir. Bir kün baqsam, dört buğam yoq olıp ketti. Canım-canım bağlı turğan dört hayvan birden ğayıp oldı. Sanki yer açıldı da, olar yerin tübüne batıp kettiler. Qıdırmağan yerim qalmadı. Barmağan yerim qalmadı. Artıq ümütten kesilip, evge qayta edim. O arada qomşum: “Bar da fermadan baq. Buğalarınnı anda alıp kettiler.” dedi. Kelip baqsam, dört-beş qazaq demir qapını sarıp aldılar, meni buğalarıma yibermeyler. “Sizge kim buyurdı?” dep sorasam, “Anavu adam.” dep, başlıqlarını kösterdiler. Közlerimni qan bastı. İçim qaynap ketti. Barıp başlıqlarnı qaburğalarından alıp, qapının qarşısında turğan maşınasını yanına süreklep ketirdim. Balaban bir taş köterip: “Şimdi bu maşınanı parça-kesek eterim! Beğenirmisin?” dedim. “Bunu begenmesen, neçün menden ruhset almayıp menim hayvanlarınım ketirip mında qapadın?” dedim. O adam: “Ayıp mende değil. Meni, hayvanlarımnı alıp qapamağa buyruq berip, yolladılar”, dedi. Qapıda turğan qazaqlar qapını taşlap qaçıp kettiler ve men, buğalarımnı alıp, evge qayttım. Bunın kibi hikâyelerimni aytmağa başlasam, eki saat da azlıq eter. Amma daha bir hikâyeni aytıp bereyim. Men adamlardan çoq kere, vatanımıznıñ sahibi kim, dep sorağanlarını eşittim. Tatarmı, Rusmı, Ukraynalımı – hiç kimse cevap berip olamadı. Ressamlar, yazıcılar, şairler asırlarca Qırımnı terennüm ettiler. Ve Allahnıñ izninen Qırımnıñ dağları, qırları olarğa ilham bere edi. Qırımnı sattılar, bağışladılar ve yernin en dülber köşesi dep, şaqa etmediler. Amma yerge böyle laflarnıñ hiç bir faydası yoq. O, bizden – cinayetçilerden yardım istey. “Dağlarınım yaqman, qırlarımnı patlatman”, dep, ağlay. Elhamdülillah, Allah bizge böyle bir dülber yerni berdi ve biz onı qorçalamasaq, cevabını Allahnıñ öğünde berecekmiz… Adamlarnıñ çevre-çetke çöplük atqanlarını körsem – olsun tatar yaki başqa millet – men narazılığımnı bildire edim. Pek açuvlana edim. Eğer bir kimsenin bir araba çöplük ketirip arıqlarnıñ boylarına tökkenini körsem, eki araba yükletip mahsus çöplük içün ayırılğan yerge yiberip töktüre edim. Bir kün sığırımız hastalandı. Bir-eki kün hasta olıp, son, elhamdülillah, özüne keldi. Qomşularımnı soraştırıp, bir qomşumıznın o sığır bağlanğan yerge bir qaç kün evel kenef temizlegen maşınanen kelip boq tökkenini bildim. O adam o kirli işni bir kere yapqan olsa, ekinci kere de yapa bileceğini bile edim. Ve avcı kibi onı beklemeğe başladım. Bir kün kene o yerde maşına köründi. Bar quvetimnen çapıp, o yerge yetip keldim. O adam meni körgeninen maşınağa oturıp qaçmağa başladı. Sezikli sekire değenleri doğrudır. O adamnın ayıbı olmasa, qaçmaz edi. Maşınasını basamağına atılıp, anahtarını aylandırıp motorini söndürdim, qazaqnı maşına içinden çıqardım. Şu boq tökülgen yerge yatqızdım da, boq çıqarğan şlangmı (borusını) üstüne qoyıp, aqızmaq içün maşınanı köçürecek olğanımda bu herif, tabana quvet qaçmağa başladı. Bir qaçış bar edi. Men maşınasına minip, ot tarlası üstünden artından yetip de olamadım. Necün değende, tarlanın yolaqları köndelen raskeldiler. Maşına arıqlardan keçip, sekirikley-sekirikley kete edi. Bunı körmek kerek edi… Bizim “qahraman” doğru kenefini temizlep cezağa oğrağan başlığınıñ evine çapıp keldi. Men, maşınadan tüşip: “Eğer sen bu kirli işlerinni taşlamasan, sana bu başlığın da yardım bermez!” dep ayttım da, kettim. Bunı mahtanmaq içün değil, yaşlarımıznın ruhunu kötermek içün ayttım… Doqsan beşinci yılı Qırımda kence oğlum doğdı. Men, adını ne qoyacağımnı endi bile edim. Çünki o yılları endi dinge yaqınlaşmağa başlağan edim. Ve oğlımnın adını Muhammed dep qoydım. Sallâllahü aleyhi va sellem, Peyğamberımıznın adını qoydım… Men yaşlarnın halını köre edim. Büyük balalarımız o vaqıtta boksnen oğraşa ediler. Balalarım, torunlarım. Biz olarnı Aluştağa alıp bara edik. Aftada üç-dört kere meşguliyetleri ola edi. Son endi men bu balalarğa baqıp, her vaqıt: “Bu balalar ne olacaq? Bizler kibi yaşasalar, bizler kibi, estağfırullah, doğru yolnen ketmeseler nalları ne olacaq? O vaqıtta endi diskotekalar başlağan edi — başlasalar şu diskotekalarğa qatnamağa, içmeğe, çekmeğe.” dep tüşüne edim. Kimerde bir böyle tüşüncelernen gecenin bir mahalinde tura edim, közüme yuqu kirmey edi. Her vaqıt özüme bu suallerni soray edim. Soñ, qoylarnen çıqıp kete edim. Dağlarnın içinde yüre edim. Her vaqıt tüşüne edim. Her vaqıt: “Öyle bir quvvet bar ki, inşallah, mana yardım etecek, mana doğru yolnı kösterecek.” dep ümit ete edim… Doqsan altıncı senenin sonunda men endi dinge yaqınlaşıp, namaz qılmağa başladım. Namaz qılmağa başlağan son, başladım endi balalarıma, qorantama, ağalarıma-qardaşlarıma: “Mına doğru yol bar. Biz hepimiz bu yolnen ketmek kerekmiz. Namaz qılmaq kerekmiz. Haram şeylerni taşlamaq kerekmiz”, dep, dinge davet etmeğe başladım. Lâkin birinci vaqıtları pek qıyın edi. Adamlar seni anlamay ediler. Neçün değende, kâfırlernin şen yaşayışnı Müsülman yaşayışına deniştirmek qolay değil. Son, elhamdülillah, bir-eki yıldan son bütün qardaşlarım, torunlarım da dinge keldiler… En sofi anam namaz qılmağa başladı. Elhamdülillah, Allah bizge doğru yolğa çıqmağa yardım etti…


c: text/html

text:
23 yaşındaki Qırım böksörı Artur Ziyatdinovnıñ vekilleri, kelecek uruşta onıñ raqibi 33 yaşındaki Argentina boksçusı Cesar Hernan Reynoso olacağını haber etti. Bunı MMABoxing portalı haber ete.
Uruş yanvarniñ 25-inde Monrealde (Kanada) olacaq. Öz İnstagram saifesinde Ziyatdinov özüni yahşı duyğanını ve 12-nci uruşına azır olğanını yazdı.
"İnşallah, yanvarniñ 25-inde 12-nci uruşım olacaq. Aqlımda bar, daa yaqınlarda ihtisasiy bokstaki ilk uruşımnı sabırsızlıqnen beklep, oña azırlana edim", - yazdı boksçu.
Doğma qırımtatar olğan ihtisasiy boksçu Artur Ziyatdinov, aveskârlıq boskunda 140 uruş yaptı, olarnıñ 120-sinde ğalebe qazandı. 2017 senesi Artur ihtisasiy boksqa keçti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Advokat Edem Semedlâyev çetel vatandaşlarını vaqtınca tutuv merkezinde öldürilgen Nabi (Ayub) Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanovanen körüşti, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, qadın nevbetteki mahkeme esnaslarında iştirak etmek içün ariza yazdı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Bugün Sohiba Burhanovanı ziyaret ettim, tikenli tel artında alı ne qadar yahşı ola bilse, o qadar yahşı. Bu penitentsiar müessise olmasa da, apishane kibi körüne. İnsan sıñırlana, özü çıqıp olamay, onı terk etip olamay, er şey cedvel boyunca», – dep tarif etti birleşmege advokat.
Bundan ğayrı, Edem Semedlâyev, aqayı Nabi Rahimov öldürilgeninden bir ay keçkeni içün uquq qoruyıcı organları içün bir sıra ariza azırlandı, dep bildirdi. Ekspertizalar keçirilgeni içün naaşı alâ daa berilmedi.
Mahkeme Burhanovanıñ imayesi bergen muracaatnı qanaatlendirmeyip, onıñ Krasnodar ülkesinden video konferentsiya vastasınen mahkeme oturışuvında iştirak etmesine izin bermedi.
Bir kün ögüne berilgen malümatqa köre, Avropa insan aqları mahkemesi, mahkeme reglamentiniñ 39-ıncı qaidesine köre, Qırımda tintüv vaqtında öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Özbekistan vatandaşı Sohiba Burhanovanen bağlı qarar çıqardı. Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına köre, mahkeme Burhanovanı Özbekistanğa quvuv qararını qabul etip olamaz.
Daa evel belli olğanına köre, Sohiba Burhanova çetel vatandaşı ya da vatandaşlıqsız şahıs tarafından Rusiyege kiriş qaidelerini ya da bulunuv rejimini bozğanında (Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 18.8 maddesiniñ 1.1 qısmı) qabaatlana.
Hatırlatamız, mayısnıñ 11-nde İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde tintüvden soñ Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanova ve 15 yaşında oğulları Taqyuddinni tapıp olamağan ediler. Faaller, qadınnı İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirliginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketkenler, dep bildirgen edi.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
Daa soñra «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı, dep bildirdi. Anda İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna, dep tahmin etilgen edi.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ ayatına qast etkeninden» şübheli sayılğan 49 yaşında Aqmescit sakinine qarşı cinaiy dava açıldı, dep bildirdi. Müessise, erkek «operativ vazifede» olğan FSB hadimlerine qarşı ateş açtı, dep bildirdi.
Şübheliniñ adı ve soyadı, adiseniñ tafsilâtları Tahqiqat komiteti tarafından aydınlatılmay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Özbekistan vatandaşı Ayub (Nabi) Rahimovnıñ Aqmescit civarındaki Dubki köyünde öldürilüviniñ tafsilâtlarını bilmek içün «kerekli tedbirler» alına, dep bildirdi.


text:
Mart 18 künü öz Twitter saifelerinde Çehiya ve Finlândiya Tışqı işler nazirlikleri Ukrainanıñ territorial bütünligini desteklegenlerini bildirdiler.
Çehiya TİN bildirüvinde: «Üç yıl soñra biz Ukraina halqınen beraber Rusiye Qırımnı işğal etkenini red etemiz», – dep aytıla.
Finlândiya tış siyaseti müessiseniñ Twitterinde saifesinde: «Finlândiya TİN bugüne qadar devam etken Qırımnıñ qanunsız işğalini takbih ete. Biz Ukrainanıñ mustaqilligine ve birligine sadıq qalamız», – dep yazılğan.
Mart 18 cümaertesi künüLitvaniya prezidenti Dalia Grybauskaitė Ukraina ve Qırımnı desteklegenini bildirdi.
2014 senesi mart 18 kübü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnı «qoşqanını» ilân etti. Ne Ukraina, ne Avropa birigi, ne de AQŞ yarımadanıñ yañı statusını qabul etmediler. BM Qırımnı işğal olunğan yer olaraq tanıy.


text:
İranda olğan uçaq qazası sebebinde Ukrainada yanvarniñ 9-ı matem künü kibi ilân etildi. Böyle qararnı "MAU" uçqağınen bağlı meselelerni muzakere etken toplaşuvdan soñ Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy imzaladı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
"Qazada elâk olğan adamlarnıñ hatırasını añmaq içün prezident devlet akimiyeti ve yerli özidare müessiselerinde, devlet işhaneleriniñ ve teşkilâtlarınıñ binalarında Ukraina bayraqlarını endirmege buyurdı", - denile beyanatta.
Prezident fermanınen bütün eglendirici ve kontsert tedbirleri lağu etilgi, televizion ve radio yayınlarına deñişmeler kirsetile.
Yanvarniñ 8-inde Ukraina "Boeing"i Tegeran ava limanı yanında qazağa oğradı. Uçaqnıñ köterilüvinden soñra birden olğan qazanınıñ sebebi tehnikiy problemalar oldı - ukrain "Boeing" uçağınıñ köçüricilerinden birisi yanıp başladı. Uçaqta 11 Ukraina vatandaşı oldı. Kimse sağ qalmadı. Tegeranda "Halqara Ukraina ava yolları" avia şirketiniñ Boeing 737 uçağınıñ qazasında elâk olğanlarnıñ arasında eñ çoq İran ve Canada vatandaşı edi.
Uçaqnı 2016 yılda istisal ettiler. Şirket bildirgeni kibi, o yahşı çalışa edi ve uçuşından evel yanvarniñ 6-sında teşkerilgen edi.


text:
Oyışma cıyılışı şul uq waqıtta, Rusiädäge saylawlarga küzätüçe cibärergä me yuq mı digän bäxäslär waqıtına da turı kilä.
Cıyılışta şulay uq, Rusiäneñ, AQŞnıñ Polşa häm Çexiägä urnaştırılaçaq raketa qalqanı planına cäwap itep, Yewropanıñ ğadäti qorallar kileşüennäñ çığu mäsäläsendä söyläşeler dip kötelä.
Bügenge söyläşülärdä, AQŞnıñ däwlät sekretare urınbasarı Nikolas Burns, oyışmadağı äğzälärneñ barısı da, keşe xoqularına ixtiram belän qarıy dip äytep bulmıy, dide.
Ul bu oyışmanı bik möhim dip bäyäläsä dä anda eçke yanawlar buluın äytte. Läkin alarnıñ kemnän kilüen açıqlamadı.
Şul uq waqıtta ul Rusiägä, Yewropada İminlek häm xezmättäşlek oyışması küzätüçelärenä çikläwlär quyğanı öçen, tänqit belderde.


text:
İşğal olunğan Qırımda qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiy adına medal çıqaracaq olalar. Bunı Facebookta Rusiye devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek haber ete.
«Aqmescitteki Tavrida Merkeziy muzeyiniñ geraldik komissiyasınıñ oturuşında İsmail Galsprinskiy adına medalniñ eki çeşiti teklif etildi. Men internatsional variantını destekliyim: İsmal Gasprinskiy alçaq göñüllü ve bunnen beraber – büyük edi. Onıñ içün, fikirimce, ödül altın olmamalı, kümüş te asıl maden. Ümüt etem, aprelde birinci medallerni özümiz körermiz», – yazdı o.
Kreml nezaretindeki Qırım Devlet Şurasında, eskiz prezidium tarafından tasdiqlanmadı ve medal tam ne zaman azır olacağı belli degil, dep qayd eteler.
Qırım Devlet Şurasınıñ vesiqasında «Gasprinskiy adına medal – Qırım Cumhuriyetindeki halqlarnıñ medeniy ve ruhıy inkişafına, Qırım Cumhuriyeti menfaatı içün ananeviy din yöñelişleriniñ qaviyleymesine, Qırımda halqlar ve mezepler ara mabetlik ve añlayışına büyük isse qoşqan şahısqa berilecek Qırım Cumhuriyetiniñ devlet ödüli», – dep yazılğan.
İsmail Gasprinskiy (1851-7914) – qırımtatar mütefekkiri, maarifçi, neşirci ve siyasetçi olıp, ceditçilik ve türkçilik areketleriniñ tesisçilerinden biri. Gasprinskiyniñ dünyaviy ümdeleri ve ğayeleri liberal mefküre, cemiyetniñ teraqqiy inkişafı, slav ve türk halqlarnıñ dostluğı, hristian ve musulmanlarnıñ tolerans davranışı, sotsialistlerniñ radikal talaplarını red etmekte esaslana edi.


text:
Sentâbr 4 künü Qırımda «Qurban bayramı qayd etilecegi munasebetinen» raatlıq künü olacağı ilân etildi.
Aksönovnıñ alâqalı fermanı yarımada ükümetiniñ saytında yerleştirildi.
Qurban bayramı Oraza bayramından 70 kün keçken soñ, yani musulman taqvimi boyunca on ekinci aynıñ onuncı künü, qayd etile. Bu sene bu bayram sentâbr 1-4 künlerine rastkele.
Bayramda musulmanlar Mina vadiysinde qurban çala. Lâkin, er musulmannıñ Mekkege acılıqqa barmaq imkânı olmay, bunıñ içün, islâm qanunlarına köre, qurbannı er angi yerde çalmaq mümkün.
Qurban-bayramı aqqında 10 meraqlı delil.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ziyaret devamında AQŞ prezident muavini «öz keleceginiñ yolunı şahsen saylağan» demokratik Ukrainağa destek bildirecek.
Radio Svoboda bildirgeni kibi, Kiyevde bulunğan vaqıtta Biden Ukraina ükümeti ile mesleat keçirecek. Muzakereler ukrain iqtisadiyatnıñ pekitilmesi ve Ukrainanıñ anayasa ilâatınıñ keçirilmesi, qabarcılıq ile küreşi ve mayıs 25 künü serbest, adalet saylavlarnıñ ötkerilmesi ile bağlı olacaqtır.
Biden Kiyevde Ukraina Şarqında yüz bergen vaqialarnı muzakere etecek. Mında rusiye tarafdarları, Moskvanıñ yardımı ile, belki, Ukraina devletinde vaziyetniñ kerginleşüvine devam eteler.
AQŞ prezident muavini Ukrainanıñ energetik havfsızlıqnıñ uzun ve qısqa müddetli pekitilmesinen bağlı mesleatnı keçirecek. Beyanatta aytıla ki, AQŞ prezident muavini Ukraina halqınıñ vekilleri ile körüşip, olardan AQŞ ve Ukraina arasındaki şerik munasebetleri aqqında fikirlerini bilmege istey.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Kremlniñ Ğarp Qırımnı işğalden qurtarmağa meraqlı degil ve bu mesele halqara meydançıqlarda muzakere etilmeycek degen malümatını red etti.
«Qırım meselesi tek Kreml içün qapatıldı. Qalğan dünya ve propagandağa inanmağan diger rusiyeliler içün Qırım meselesi Ukrainağa qaytqanına qadar açıq qalacaq», – dedi Kuleba oktâbrniñ 13-nde brifingde.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov «Qırım problemi degen şey yoq», dep ayttı. Bu şekilde o, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Rusiye ile barışıq yolunen añlaşıp, Qırım ve Donbasnı qaytarmaq ümüti aqqında laflarına cevap berdi.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2014 senesi aprel ayından başlap 2020 senesi iyülniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13100 - 13300 insan elâk oldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy daa evel istifa arizasını bergen Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ birinci muavini İzet Gdanovnı işten boşattı.
İşbu qarar devlet yolbaşçısınıñ saytında iyülniñ 16-nda derc etildi.
«Gdanov İzet Rustemoviçni bergen arizası esasında Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ birinci muavini vazifesinden boşatmaq», – dep aytıla vesiqada.
Gdanov, bu vazifeden ayırılmaq qararı aqqında iyülniñ 9-nda bildirdi. İyünniñ 25-nde Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki yañı daimiy vekili vazifesine Anton Korineviç tayin etilgen edi.


text:
Bunı «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» haber agentligi telekompaniya prezidentiniñ vazifelerini eda etken Lüdmila Juravlövanıñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
Vaqia yerinde olğan Lüdmila Juravlövanıñ bildirgenine köre, jurnalistler Qırımğa kelgen adamğa sual bergen vaqıtta, olarnıñ yanına yeşil urbada adamlar keldi ve video çıqarmaq içün ruhsetnameni soradılar.
«RF» ve «militsiya» işaretlerinen olğan yeşil urbağa kiyingen bir qaç adam video çıqarmamağa talap etip, videokameranı alacaq oldılar. Ne sebepten, dep sorasaq, – Nazirler Şurasında, yani Aksönovda, qayd etilmek kerek olğanını bildirdiler. Bizler kameranı bermegen soñ, «halq imayesiniñ» vekilleri baş komandan kameranı tutıp almağa emir etti, dep aytqanlar», – bildire Juravlöva.
Bundan soñra o, Aksönovnen bağlanmağa istedi.
«Cep telefonnıñ o bir tarafında olğan ses, bilmeyim, Aksönov edimi-yoqmı, kameranı almaycaqlar, amma fleş-kartnı bermek kerek, dep ayttı. Onı baqarlar ve keri qaytaracaq ekenler», – dep qayd etti prezident vazifelerini eda etken Lüdmila Juravlöva.
Bundan soñra «halq imayesiniñ» temsilcileri tekrar Aksönovnen bağlanıp, videokameranı qaytardılar, lâkin fleş-kartnı alıp ketkenler.
«Şimdi beklep oturamız, o (kart), bayağı paalı tura», – dep ayttı Juravlöva.


text:
yanvar 23 künü Meclis azaları Eskender Bariyev ve Abmecit Suleymanov ile birlikte Qırım çıqışında Rusiye sıñır bekçileri tarafından yaqalanğan qırımtatar milliy areket iştirakçisi Sinaver Kadırov Ermeni Bazar mahkemesiniñ qararı ile Qırımdan sürgün etilecek.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Sinaver Kadırovnıñ özü bildirdi.
«Maheme eki biñ ruble miqdarına para cezasını belgiledi ve sürgün etmek kibi qararını çıqardı», – dedi o.
Faal şunı da qayd etti ki, mahkeme onıñ sağlığı aqqında bildirüvini nazarğa bile almadı.
«Men, elbette ki, mahkemeniñ işbu qararına itiraz bildirmege areket etecem. Amma buña vaqıt kerek», – dep qoştı Kadırov.
Faalniñ aytqanına binayen, mahkeme qararından soñ onı birden politsiya ozğaruvı ile «sıñır»ğa ketirdiler, amma, buña baqmadan, o, qıtaiy Ukrainağa daa çıqmadı, çünki alâ daa pasport nezaretinden keçip olamay.


text:
Qırım ve Aqyar boyunca rusiyeli Tahqiqat komitetiniñ idaresi, bala ölümi sebebinden cinaiy davanı açtı.
Müessisege köre, 10 aylıq oğlançıq hanede bir özü qalıp, pencere üstüne minde ve 9-ıncı qatta aşağı tüşti.
Ana-babası o vaqıt başqa hanelerde olğanı bildirile.
Tahqiqat komiteti, olıp keçken vaqianıñ kerçegini bilmek içün ekspertiza tayinlengenini qoştı.
Sentâbrniñ başında, altı yaşındaki qızı beşinci qatnıñ penceresinden tüşken, Aqyar sakinine qarşı cinaiy dava açılğanı haber etile edi.
İyülniñ soñunda, Keriçte 2017 yılı doğma bala, beşinci qatta olğan kvartiranıñ penceresinden tüşip ketkeni bildirile edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda avgust 7 kününe tek 10 yerli matbuat vastası rusiyeli qaydnı elde etti.
Bunı Qırım ve Aqyarda Roskomnadzor idaresiniñ başı Sergey Hudoley bildirdi ve qırım matbuat vastalarınıñ qayd etüv ketişatı devam etkenini qoşıp ayttı, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı.
Sergey Hudoley hatırlattı, 2015 senesi yanvar 1-den işbu struktura «Rusiye qanunlarına köre, kendi nezaret işine başlaycaq».
«Roskmonadzor bağ operatorlarnıñ, matbuat vastalarnıñ malümat bazasını teşkil ete. Aynı zamanda matbuat vastalarnıñ qayd etilüvi boyunca iş alıp barıla. Al-azırda 10 kütleviy matbuat vastası qayd etilgen», – dedi Hudoley.
O şunı da qayd etti ki, idarege Moskvadaki Roskomnadzor merkeziy apparatınıñ temsilcisi yardım ete eken. Hadimler matbuat vastalarnıñ yolbaşçıları ile mesleatlarnı keçire, qayd etüv içün zaruriy vesiqalarnı azırlamağa yardım ete.
Hudoley Qırım ve Aqyar matbuat vastalarnıñ yolbaşçılarını işbu ketişatnı uzatmayıp, 2015 senesi yanvar 1-ne qadar yekünlemege çağıra.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Er kün Qırımğa Ukrainanıñ Cenüp-Şarq vilâyetlerinden 200-350 qaçaq kele, şimdi olarnıñ sayısı 7 biñ insannı teşkil ete.
Bunı Qırım «baş naziriniñ birinci muavini» Mihail Şeremet jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform».
Şeremetniñ malümatına köre, Qırımdan Rusiyeniñ diger vilâyetlerine Ukraina qaçaqları olaraq qayd etilgen 800 insan yollanıldı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov Qırımda Ukraina Cenüp-Şarq qaçaqlarınıñ sayısı 4,5 biñ adamnı teşkil ete, dep bildirgen edi.


text:
Bunı cumaaqşamı künü Kanada baş naziri Stephen Harper bildirdi, dep haber ete Poloniya kütleviy haber vastaları.
«Bu (Kanada uçaqlarınıñ yollanması – muarrir) üküm sürgen vaziyetke cevap, doğrusını aytqanda, Rusiyeniñ prezident Vladimir Putin devrinde zapt etüv areketleri ve istilâsından sebep qasevetimizge cevaptır», – dedi Harper.
Varşava ve Vaşington arasında añlaşmalar çerçivesinde Ukrainadaki buhranğa cevap olaraq mart ayınıñ ortasından berli Poloniyada F -16 12 Amerika qırıcısı ve 300 nefer hızmet hadimleri buluna.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile telefonda laf etti. Subet Ukraina tarafınıñ teşebbüsi ile kerçekleştirildi, dep haber ete Kremlniñ matbuat hızmeti.
«Ukrainanıñ cenübi-şarqında tertiplev ve eki tarafta da tutulğan şahıslarnıñ qaytarıluv meseleleri muzakere etildi. Bu işniñ ekspertler seviyesinde devam etmesi aqqında qarar alındı. Bağlarnıñ «norman formatında» devam etüv imkânları da muzakere etildi», – dep aytıla Kreml matbuat hızmetiniñ haberinde.
Al-azırda Zelenskıynıñ vekilleri bu malümatnı izaatlamadı.
Hatırlatamız, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Minskte körüşmege teklif etti. Bu aqta o, NewsOne ukrain şahsiy kanalı ve «Rossiya 24» Rusiye devlet telekanalı arasında keçirilmesi planlaştırılğan telekoprüni (telekoprü lâğu etildi) izaatlap, video muracaatında aytqan edi.
«Rusiye prezidenti Vladimir Vladimiroviç Putinge muracaat etmege isteyim. Laf etmek kerekmi? Kerek. Qırım kimge ait ve Donbasta kimler olmağanını muzakere eteyik», – dep ayttı Zelenskıy.
O, «subet içün taqım» olaraq Amerika Birleşken Devletleri prezidenti Donald Trump, Büyük Britaniya baş naziri Tereza Mey, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti Emmanuel Makronnı davet etmege teklif etti.


text:
«Qırım» gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutov Qırımtatar Milliy Meclisi añılğan BM Baş kâtibiniñ maruzasını gazette derc etkeni içün 4 biñ ruble para cezasını aldı. Onıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, o, imayecilerinen beraber mahkeme ükmüni şikâyet etmege niyetlene. Roskomnadzor, «Qırım» gazetiniñ baş muarririne qarşı neşirniñ sanlarından birinde Milliy Meclis aqqında bu ekstremistik teşkilât olğanını qayd etmeyim yazğanı içün mahkemede dava açqan edi.
2016 senesi Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, soñra da Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclisni yasaqlamağa qarar aldı. Onı Rusiye topraq bütünligine qast etüv ve insanlarnı qorquzuv manaçığınen ekstremist teşkilâtı dep tanığanlar. Meclis faaliyetini yasaqlav teşebbüsi işğal etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı ve Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı olğan Natalya Poklonskayağa aittir.
2017 senesi BM halqara mahkemesinde Ukraina Rusiyeni Ukrainadaki terrorizm tedbirlerine para bergeni ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı istilâ yapıp, ırqiy ayırımda iştirak etkeni sebebinden mesüliyetke çektirmek içün oña qarşı dava açtırdı.Ukraina, BM Halqara mahkemesine muracaat etip, vaziyetniñ acele olğanına emiyet berip, vaqtınca tedbir almağa rica etti.
2017 senesi aprelniñ 19-nda mahkeme Ukraina talaplarınen bağlı Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerini kirsetmege qarar aldı.Vesiqada Rusiyeden Meclis faaliyetini yasaq etmek qararı ile qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etmesi mevzusında aq-uquqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa ve işğal etilgen yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil berilmesini temin etmekni talap etti.
«Qırım» gazetiniñ muarririyeti içeriden nasıl olğanını fotogalereyamızda baqıñız


text:
Tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine tibbiy teşkerüv yapıluvı içün ancaq yanvarniñ 15-nde ketirildi. Bu aqta «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa bildirdi. 57 yaşında Bekirov 2018 senesi dekabrniñ 12-nde Qırımnıñ memuriy sıñırında tutuldı, onı patlayıcı madde ve silâ saqlağanında ve bergeninde qabaatladılar. Bekirovnıñ 1-inci derece saqatlığı ve bir qaç ağır hastalığı bar, amma buña baqmadan, onı Aqmescit SİZOsında tutalar.
Advokatnıñ aytqanına köre, ilk 10 kün devamında Bekirovğa iç bir tibbiy yardım kösterilmedi, lâkin kesilgen ayağı daimiy sürette sarğılamalı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ dekabrniñ 13-nde qabul etken qararına köre, faal fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq.
Ukraina insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye tarafınıñ saqat mabüsniñ ihtiyaclarına diqqat ayırmasına nasıl irişkenini tarif ete.
– Edem Bekirovnıñ «Kalançakta» tutulğanını bilip, birden Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa telefon ettim, gumanitar missiyasını becerip, Edem Bekirov tutulğan şaraitlerni ögrenmege rica ettim. Alı fenalaşqan soñ, kene Tatyana Moskalkovağa muracaat ettim, amma birazdan telefonıma vesiqa yolladı, Qırımdaki Cemaat şurası Bekirovnı yanvarniñ 5-nde ziyaret etken eken. Olarnıñ aytqanına köre, er şey güzel, Rusiyede er vaqıt olğanı kibi, oña tibbiy yardım da kösterile eken. Daa soñra Moskalkova Bekirovnıñ kamerasında şeker ölçü aleti bar, bunı özü kontrol etsin, kamerada olğan ekinci kişi ise oña yardım ete bile, dedi.
Denisova Moskalkovadan Bekirovnı hastahanege alıp baqmağa ve yardım köstermege rica etti.
– Bunı körüşüvde muzakere etecek edik, amma, ne yazıq ki, keçirilmesi planlaştırılğan körüşüv olmadı, çünki Moskalkova acele iş ziyaretine ketti. Soñra Özbekistanğa ketti ve mennen kene körüşip olamadı.
Edem Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev hastahane meselesiniñ eñ yaqın saatlarda al etilecegini bekley.
– Yanvarniñ 14-nde onı Semaşko Cumhuriyet hastahanesine teşkerüvge alıp, eki afta anda tutacaqlar, dep añlaşqan edik. Amma tibbiy bölük yolbaşçısı telefonda dedi ki, konvoy toplanmadı – bunı yapıp olamadılar. Asılında ne oldı – haberimiz yoq.
Nasıl olsa da, vaziyetni taqip etip, telefon etecem, ögrenecem. Yanvarniñ 15-nde üylege qadar onı eki aftağa hastahanege alıp ketmege vade ettiler, anda ekimler, hususan endokrinolog, hirurg, kardiologğa baqtırılacaq. Neticede Edem Bekirovnıñ tahqiqat izolâtorda qalmasına sağlıq vaziyeti mania olamı-yoqmı olar qarar çıqaracaqlar. Al-azırda bütün kerekli ilâclarnı soy-sopları bere – künde 16 çeşit ilâc. Amma sağlıq vaziyetine esaslanıp sıñırlav tedbiri deñiştirilecegine inanmayım.
Edem Bekirovnıñ ömür arqadaşı Gülnara Bekirovanıñ bildirgenine köre, aqayı azatlıqta olğanda bile er kün ayatı içün küreşe edi.
Evde olğanda bile er kün ayatı içün küreşken edik. Allah oña 35 kün SİZOda dayanmağa küç berdi, amma bu ölümge teñ keleGülnara Bekirova
– O künü mahkeme binası ögünde soy-sopları, sınıfdaşları, 86 yaşında birinci ocası toplaşqanlar. 38 yıldan berli beraber yaşaymız, olardan 18 yıl devamında hastadır. Aqmescit, Kezlev ve Saqta tedaviylendik ve onı ayaqqa tursatmaq içün er şey yaptıq. 12 yıl evel şeker hastalığından sebep ayağını kesmege mecbur oldıq, amma qan dönümi bozulğanı içün yarası qapanmay, künde 2-3 kere sarğılamaq kerek. Ekimler baqqanda şaşıp qaldı, ayatını nasıl qurtarasıñız dep. 2017 senesi Edem infarkt oldı, 2018 senesi ameliyat keçirdi. Evde olğanda bile er kün ayatı içün küreşken edik. Allah oña er künni bağışlağan edi. Allah oña 35 kün SİZOda dayanmağa küç berdi, amma bu ölümge teñ kele. Kene yahşı, kamerada Ruslan Trubaç bar, o, Edemge yardım ete.
Rusiye aq qorçalayıcısı Sergey Şarov-Deloneniñ qayd etkenine köre, Rusiyede ağır hastalığı olğan mabüsni bile azat etmege qolay degil.
SİZOda yarağan bir tibbiyet yoq, koloniyalarda ise iç yoqSergey Şarov-Delone
– İnsanlarnı azatlıqtan marum qaldırğan yerlerde tutmağa yasaq etken hastalıqlar cedveli bar, amma böyle hastalıqlar pek az ve olarnıñ pek ağır olması kerek. Aman-aman ölüm ögündeki vaziyetler, hızmet mesüliyetli olmağa istemeyip, mabüsni çıqarmağa tırışa. İnsannıñ bu cedveldeki hastalığı olsa da, ev apsi ya da cezanıñ lâğu etilüvi pek az ola. Rusiye içün umumiy bir problem, bunıñnen küreşmek pek zor. Bazı vaqıtları hasta insannı ekimlerge köstermege imkân ola, SİZOda yarağan bir tibbiyet yoq, koloniyalarda ise iç yoq. SİZOdaki vaziyet eñ qorqunçlı degil, çünki anda ekim aytqan ilâclarnı yollamaq mümkün. Koloniyada bunı yapmağa pek qıyın.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Gromenko, Qırım tarihçısı, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Aqmescitte yerli sakinler rusiyeli Qırım yolbaşçısına bala bağçasını qurıp bitirmege muracaatlarını yaza. Hususan, Zagorodnıy qasabasında qurıp bitirilmegen bala bağçasınıñ inşaat meydanında, demir qorada «Aksönov, bala bağçasını qurıp bitir» yazısı peyda oldı.
Yerli sakinler 2016 senesi mart ayında toqtatılğan inşaatta video yazıp çıqtı ve onı internet ağlarında yerleştirdi. Video müellifleri, obyektni iç kimse qorumağanını, o yerge er istegen kişi maniasız kirip olğanını köstere. Müellifler, qurucılıqta çoq inşaat malzemeleri qalğanını, onıñ bir parçası hırsızlanğanını, bir parçası da bozulğanını köstere.
«Eger de bir yıldan soñ ükümet obyekt hırsızlanılğanını aytsa, iç te şaşmaycaqmız. Böyle etip bücet parası hırsızlana», – dep izaat bere video müellifleri.
Olarnıñ malümatına binaen, bala bağçası ta 2010 senesi qurulıp başladı, onıñ işke tüşürilmesi ise, 2013 senesine belgilengen edi.
Kreml tarafından tayinlengen yarımada yolbaşçısı Sergey Aksönov rusiyeli devlet hadimleriniñ «iş yollanmasınen» yarımadağa kelgeni sebebinden Qırım bala bağçalarına büyük nevbetler olğanını ilân etti.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda yañı bala bağçalarınıñ işke tüşürilmesi programması işlep çıqarıla, bu ise 10 biñ yerge qadar nevbetni qısqartacaqtır. Bunen beraber, Aksönov böyle programmanıñ ömürge keçirilecek konkret müddetini bildirmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Veciye Kaşka davası»nıñ iştirakçisi Bekir Degermenci tibbiy yardımğa muhtac, hususan, oña cerrarlıq ameliyatı kerek. Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde qızı Mavile Degermenci aytıp berdi.
«Onıñ sağlığı qaviy degil. Hususan, reanimatsiyağa tüşkeninden soñ. Endi o ilâcsız yaşap olamay.. Qan basımı pek yüksek. Şimdi avalar daa sıcaq, dımlılıqtan qorqmamaq mümkün, amma salqınlaşsa ve dım peyda olsa, onıñ alı daa fena ola. Onıñ boynunda balaban çibanlar çıqta, olarnı kesip almaq kerek», - dedi Degermenci.
Onıñ sözlerine köre, atta o çibanlar kesilip alınsa, SİZOdaki pislik, infektsiya kirsetilmesiniñ sebebi olmaq mümkün.
2017 senesi noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olarnı, Türkiye vatandaşından aqsız yerde para talap ettiler, dep şübheli tanıdılar. Yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadın vefat etti.
Bekir Degermencide sürekli astma bar, onıñ alı SİZOda ağırlaştı.
2017 senesi noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olarnı, Türkiye vatandaşından aqsız yerde para talap ettiler, dep şübheli tanıdılar. Yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadın vefat etti.
Bekir Degermencide sürekli astma bar, onıñ alı SİZOda ağırlaştı. Qırım Yuqarı mahkemesine “acele yardım”nı çağırtqan ediler.
Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa tüşti, bundan soñ onı pulmonologiya bölügine keçirdiler. 2018 senesi yanvar 2-de onı kene SİZOğa avuştırdılar.
Qırımtatar faalcisi Asan Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi ve acele sürette hastahanege yatqızılmaq kerek edi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalcileri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.


text:
Qırımda koronavirus yuqunçı tarqalğanına baqmadan, azıq bazarları qapatılmaycaq, yarmalıqlar ise ileride de keçirilecek. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bazar ve yarmalıqlar fiyat siyasetini tertiplemek içün semereli bir alet ola, aynı vaqıtta, yarmalıq tedbirleriniñ keçirilüvinen bağlı ilâve tedbirler kirsetilmeli: ticaret çadırlarını telükesiz mesafege qoymaq içün normativ mesafeni yazmaq kerek.
Aksenovnıñ qayd etkenine köre, ticaret ve hızmet müessiseleri içün ticaret obyektleri yanında vatandaşlarnıñ toplanmaması boyunca tevsiyeler berildi, vatandaşlarğa ise sırada bir-birinden eñ az eki metr mesafede turmağa tevsiye etile.
«Bundan ğayrı, azıq olmağan ilk ihtiyac mallarınıñ cedveli tüzetilecek, anda ev ve köy hocalıq ayvanları içün yem kirsetilecek, karantin vaqtına veterinar aphaneleri qapatılmaycaq. Qırımda qurucılıq obyektleri içün qum ve köşeli çaqıl işlep çıqarğan müessiseler de sıñırlav cedvelinden çıqarılacaq», – dep yazdı Aksenov Facebook saifesinde.
Onıñ bildirgenine köre, karantin vaqtına qapatılacaq obyektler sırasına lombard, kredit kassaları, mikrokredit teşkilâtlarnıñ ofisleri, içki satqan tükânlar, insanlar özleri maşinalarnı yuvğan yerlerden («Moy sam») ğayrı, bütün maşina yuvucıları kirsetildi.
Hatırlatamız, cumaertesi künü, martnıñ 28-nde, Yaltada yarmalıq yapıldı ve ziyaretçileriniñ çoqusı koronavirus boyunca risk gruppasından edi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, martnıñ 29-ı sabasına qadar Qırımda yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi. Qırımda koronavirus yuqunçı sebebinden 2620 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2548-i evde dinamik tibbiy közetüv altında qala.
Hatırlatamız, 2020 senesi martnıñ 28-ne qadar Qırım yarımadasında 20 koronavirus hastası qayd etildi: 15 – Qırımda ve 5 – Aqyarda.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, Qırımda martnıñ 27-nde saba yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece hastalanğanlarnıñ sayısı 14 oldı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye Devlet duması baş nazir vazifesine Mihail Mişustinniñ namzetini tasdıqladı.
Bundan evel Rusiye prezidenti Vladimir Putin onıñ namzetini Rusiye parlamentiniñ alt palatasınıñ baqmasına kirsetti, dep haber ete «Nastoyaşçeye vremâ».
«O, problemalarğa sistematik baqa. O, tsifrovizatsiya degen şeynen de oğraşa. İşdeşlerim, sizden Rusiye Federatsiyasınıñ prezidentine qoltutıp, Devlet Dumasına Mişustin Mihail Vladimiroviçniñ Rusiye Federatsiyasınıñ baş naziri olaraq tayinlemesine izin bermeñizni rica etem», – dep ayttı Garri Minh Mişustinni taqdim etip.
Rey berüv başlamazdan evel Mişustin çıqışta bulunıp, Putinniñ Federatsiya Şurasına yapqan muracaatınıñ tezislerini tekrarladı. Qorantalarğa vaqtında tölev yapılmasınıñ zaruriyeti, mekteplerde balalarğa sıcaq aş berilüvi, yañı iş yerleriniñ qurulması ve ükümet islâatlarınıñ kerekligi aqqında aytıldı.
O, iqtisadiy sektornıñ islâatı, küçük biznes içün şaraitler, mudafaa-sanayı kompleksiniñ pekitilmesi ve regionlarnen işbirliginiñ ilerilemesi aqqında da ayttı.
Dmitriy Medvedev yolbaşçılığında ükümet istifağa çıqqan soñ yañı baş nazir tayinlendi. Bundan bir qaç saat ögüne Putin anayasa islâatlarını ilân etti.
Yanvarniñ 16-nda saba Devlet dumasınınıñ ekseriyeti olğan «Yedinaya Rossiya» fraktsiyasınıñ azaları memleketniñ baş naziri vazifesine Mişustinniñ namzetine bir ağızdan qoltuttı.
Mişustin, Nazirler şurasınıñ erkânını deñiştirecek, dep bildirdi, amma angi deñişmeler aqqında laf ketkenini aytmadı. Esas meseleler arasında raqamlı iqtisadiyat ve milliy leyhalar bar olğanını ayttı.
Şimdilik Mişustin yañı şuranı şekillendirmedi, nazirlerniñ vazifelerini vaqtınca Medvedev ükümetiniñ sabıq azaları eda etecek.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi ilhaq etilgen Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı yapılğan nevbetteki tintüvler ve yaqalanuvlarğa narazılıq bildirdi. Bunı yanvarniñ 25-nde Twitterde Ukraina TİN sözcüsi Maryana Betsa bildirdi.
Ukraina tış işleri muessisesiniñ matbuat hizmeti derc etken bildirüvde: «Rusiye qırımtatarlarnı bastıra. Utanmayıp ve yüzsüzce. Narazılıq bildiremiz. Diskriminatsiyanıñ delillerini Halqara mahkemede taqdim etecekmiz», – denile.
Rusiye telükesizlik hadimleri yanvar 25 sabasında ilhaq etilgen Qırımnıñ Canköy şeerinde ve Seyitler (Nijnöhirskıy) rayonında tintüvler yaptılar. Bundan soñ Canköy faaliyetçisi Enver Kroşnı şeerniñ rayon polis bölügine ve Seyitler Vaqıf (Rozlıvı) köyünde yaqalanğan Ebazer İslâmovnı Seyitler rayon polis bölügine ketirdiler.
Mahkeme, Canköyde tintüvden soñ yaqalanğan Enver Kroşnı 10 künge apis etti. Onı Rusiye kodeksiniñ 20.3 maddesi 1-nci qısmı (ekstrimistik teşkilâtlarnıñ atributları ya da simvolikasını propaganda etüv ya da açıq olaraq numayiş etüv) boyunca memuriy uquq buzuvında qabaatlaylar.
Seyitler (Nijnöhirskıy) rayonınıñ Seyitler Vaqıf (Rozlıvı) köyünde tintüvden soñ yaqalanğan ve polis rayon bölüginden mahkemege ketirilgen Qırım musulmanı Ebazer İslâmovğa rayon mahkemesi binasına «acele yardım» çağırdılar.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Yol areketi Devlet havfsızlıq inspektsiyasınıñ rayonlarara qayd imtian bölükleri (MREO) Qırımda nevbetler eksiltmesi maqsadında iş cedvelini deñiştirmege qarar berdiler. Krıminform malümatına köre, endiden soñ MREO bölükleri bazarertesi kününden cumaertesi kününe qadar çalışalar.
Memurlarnıñ aytqanına köre, işbu iş cedveli maşinalarnı ğayrıdan qayd etecek ve aydavcı şeadetnamelerini deñiştirecek grajdanlar içün azırlandı.
«İş künleri bazarertesi kününden cuma kününe qadar MREO saat 9.00 saat 20.00 qadar çalışa, saat 13.00 saat 14.00 qadar teneffüs. Cumaertesi künü saat 9.00 saat 17.00 qadar qabul eteler, saat 12.00 saat 13.00 qadar teneffüs», – dep qayd eteler.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov Qırım transport «nazirligi» ve içki işler «nazirligine» MREO bölüklerinde kendi naqliye vastalarını ğayrıdan resmiyleştirecek olğan adamlar nevbetleri olmasın dep, bir cedvelni azırlamağa avale etken edi.


text:
Eki aftadan soñ Rusiyede qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi yasaq etilmesinen bağlı davanıñ mahkemesi keçirilecek, dep bildirdi adliyecisi Mark Feygin.
«Aprel 14-te Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağından şikâyeti boyunca davalaşacam», – dep yazdı adliyeci Twitterde.
Cemilevniñ FSBge qarşı davanıñ mahkemeden aldın subeti mart 31-ne belgilengen edi.
Fevral ayında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti adliyeci Mark Feygin tarafından qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge Qırımğa kirişi qanunsız şekilde yasaq etilgeninden Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine qarşı dava açtırğanını haber etken edi.
Aynı yasaq Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa da berildi. Bu işlerni İnsan aqları Avropa mahkemesi de baqa.
Bundan evel Cemilev Qırımğa kirişi yasaq etilgeninden sebep Rusiye Federal migratsion hızmetine qarşı dava açtırğan edi.
2014 senesi aprel 22-de Mustafa Cemilevge 5 yıl devamında Qırımğa kelmege yasaq ettiler.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Mustafa Cemilev Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi vazifesine tayin etildi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Çarşenbe künü, mayıs 27-de, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Poloniyanıñ yañı saylanılğan prezidenti Andrzej Duda ve Poloniya yetekçisi Bronislav Komorovskiy ile körüşmek içün işbu memleketke yol alacaq. Bunı Radio Svobodağa ukrain prezidentiniñ temsilcisi Svâtoslav Tsegolko bildirdi.
«Yarın Petro Poroşenkonıñ Andrzej Duda ve Bronislav Komorovskiy ile körüşüvi planlaştırıla», – dedi Svâtoslav Tsegolko salı künü, mayıs 26-da, aqşam.
Aynı şu zamanda, Poloniya matbuat vastaları aytqanı kibi, Poroşenkonıñ Duda ile körüşüvini Poloniyanıñ yañı saylanılğan prezidentiniñ meşğul olğanından sebep lâğu ettiler. Poloniya prezidenti vazifesine avgust 6 künü keçecek.
Poloniya prezidenti Kantselâriyasında Radio Svobodağa Poroşenkonıñ ziyareti aqqında haberni tasdiqlamadılar, resmiy malümatnı çarşenbe künü bermege vade ettiler.


text:
Belli ki, iyül 5 künü Meclis reisi Refat Çubarovnı Qırımğa yibermediler. Qırım prokuraturasınıñ vekilleri bundan evel, Meclisni dağıta bilecegi aqqında tenbiyeley ediler. Em de, bundan evel, qırımtatarlar lideri, sovet devirinde belli dissident, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevge de Qırımğa kelmekni yasaqladılar. Bir sıra halqara teşkilâtları ve uquq-qorçalayıcılar soñki bir qaç ay devamında qırımtatarlarnıñ vaziyeti kerginleşkenini qayd ettiler. Refat Çubarov «Гoлoc AMepиkи»-ge ayırıca intervyü berdi.
– Sizni Qırımğa qomaycaqlarını qaydan bildiñiz?
– İyül 4 künü biz Meclisniñ toplaşuvını Herson vilâyetinde keçirdik. Bunı bir qaç sebepten yaptıq. Birinciden, Herson vilâyetinde qırımtatar diasporası yaşamaqta. Bular, 60-nci 70-nci seneleri vatanğa avdet etmege tırışqan, amma yiberilmegen qorantalardır. Olar, Herson vilâyetinde mecburen yerleştiler, şimdiki vaqıtta tahminen 13 biñ qırımtatarı mında yaşay. Ekinci sebep, liderimiz Mustafa Cemilevge Qırımğa kelmege yasaq etilgeninen bağlı. Amma, onıñ toplaşuvda mutlaqa iştirak etüvi kerek edi. İyül 5 künü toplaşuvnı keçirgen soñ, ukrain meslekdeşlerimnen pasportımnı köstergen soñ, biraz beklemege rica ettiler. Biraz vaqıt keçken soñ, adiy urbada bulunğan adamlar gruppası ve prokuror Poklonskaya ile yaqınlaştılar. Maña çoq uzun bir tenbiyelev oqudılar, onıñ esas fikiri, menim ve Meclis faaliyeti Rusiyeniñ ekstremizm aqqında qanunı bozğanında edi. Yani, tenbiyelegen soñ, Rusiye qanunlarına köre, şikâyet bere bilecegimni söylediler. Men, vesiqa oqulğan soñ, ep bir Qırımğa qaytarım dep tüşüngen edim: «Pasportımnı qaytarıñız, Qırımğa kelgen soñ, tenbiyeleviñiznen ne yapılacağını tüşünerim», - dedim. Daa da beklemege kerek olğanını ayttılar. 40 daqiqa keçti. Bu vaqıt içinde bir şeyler olayata edi. Avtozak keldi, arbiyler toplaştı, tenbiyelev yerine yaqalaycaqlar, dep belledim. Asılında, yaqalavğa azır edim. Yanımda olğan meslekdeşlerim maña sigaretlerni berdiler (yazıq ki, men çekem). Amma, birazdan soñ, Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ hadimleri, Rusiye Sıñırcılar hızmeti vekillerinen keldiler. Maña Rusiyege 5 yıl devamında kelmege yasaq olğanını beyan ettiler.
– Qırımda bir de bir mülküñiz qaldımı?
– Men Qırımda 1968 senesinden başlap yaşayım. Menim ana-babam ta sovet devirinde yarımadağa köçip keldi. Men Qırımda östim. Mektepni anda bitirdim. Anda tata-qardaşlarım yaşay. Anda çalışam. Soylarım- tata-qardaşlarım anda yaşay. Anda men evimni qurğan toprağım bar. İşte meni vatandan ayırdılar. Anamnen körüşmege yasaqladılar. Dostlarımnen körüşmege yasaq ettiler. Eñ esası, halqıma, büyük qısımı Allahqa şükür, vatanda olğan halqıma hızmet etmekni yasaqladı. Olar er şeyimni tutıp aldılar! Men olarnı qırımğa kelip, kendi qaidelerni kirsetmege rica etmedim. Mesele tek mende degil. Bu kibi areketler diger, silâ ile Qırımda tiklenilgen qanunlarına kelişmegen vatandaşlarğa nisbeten de yapıla.
– Rusiye mahsus hızmetleriniñ kendi qanunlarına köre sizni Qırımğa yibermemege ne derecede aqları bar? (mında asılında aq mevzusında aytmaq küçtir)
– Mesele şunda ki, Rusiye qanunlarına köre bile, men Qırım cumhuriyetiniñ Devlet şurasınıñ deputatı sayılam. Referendumdan soñ qabul etilgen qanunlarğa ve Putin imzalağan Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında fermanda da Qırım Yuqarı Şurası deputatlarnıñ vazifeleri devam ettirilgeni aqqında yazıla. Yani, tek adını deñiştirdiler. Elbette ki, men Devlet şurasına barmayım. Elbette ki, men anda çalışmayım. Ve onı tanımayım. Amma, resmiy olaraq meni andan bir kimse çıqarmadı ve bu kibi qarar alınmadı. Qırım Cumhuriyetniñ Anayasasına köre, Devlet şurasınıñ deputatlarına toqunmağa mümkün degil. Olar, bunı köz ögüne almağa unutqandırlar. Yani aqqı olmadan meni cezalap, cinayet yaptılar.
– Mustafa Cemilev Strasburgta Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ toplaşuvında Qırımda adamlar ğayıp olmağa başlağanını aytıp, üç teşebbüsçini añdı. Siz olarnıñ taqdirleri aqqkında bir şeyler bilesiñizmi?
– Mustafa Cemilev Strasburgta çıqışta bulunıp, bu vaziyet aqqında da tarif etkeninden soñ, biz bir de bir yañı malümat elde etmedik. Men özüm, Bakuda Avropada işbirlik ve havfsızlıq teşkilâtınıñ Parlament Assambleyasınıñ toplaşuvında çıqışta bulunğan edim. Biz Ukraina insan aqları boyunca vekili Lutkovskayanen Qırımdaki vaziyetke bağışlanğan brifing keçirgen edik. Men Qırımda yüz bergen deñişmeler ile, insanlarnıñ yaqalanuvı, öldürülivi kibi adiseler de rast kelgeninen Assambleya deputatlarnıñ diqqatını kene de çekmege mecbur oldım. Biz ale daa, mart 3 künü qırslanğan reşat Ametovnıñ ölümi aqqında tavsilâtlı malümat almadıq. Oña nice azaplar çektirip, öldürgenleri, ceseti ise, mart 15 künü «referndum» arfesinde tapılğanı belli, ve atta özlerini imayeciler kibi tanıtqan şahıslar onı Aqmescitteki merkeziy meydanından alıp ketkenlerini köstergen video bar. İmayeciler – bu yerli, Stavrapol, Krasnodar qazaqları – olar o vaqıt Qırımda tolğan ediler. Onıñ öldürülivi boyunca taqiqatnıñ soñki neticeleri çıqarılmadı. Soñra, başqa adamlarnı da qırsladılar, bu cümleden Oleg Sentsovnı da alıp kettiler. Bu belli bir vaqia, onı FHH hadimleri yaqaladılar. Ve soñki vaqia - biri-biri artından Timur Şaymardanov, Leonid Korj ve Seyran Zinedin ğayıp oldılar. Bu üç erkek «Ukrainskiy dom» teşkilâtınıñ azaları ediler. Episi yoq oldılar. Olar aqqında malümat yoq.
– Soñki vaqıtları qırımtatarlarnıñ tuvğan topraqta vaziyeti aqqında ne ayta bilesiñiz?
– Bu soñsuz bir mevzu. Mesele şunda ki, adamlarnı seçim yapmağa mecbur eteler. Misal içün vatandaşlıq meselesini alayıq. Başqasınıñ territoriyasını işğal etip, yerlilerge vatandaşlıqnı seçmek içün bir ay müddet berile, ondan soñ, er kesni Rusiye vatandaşları olaraq ilân eteler. Bu vatandaşlıqnı deñiştirmege mecbur etkenleridir. Çünki adamlar, er devlette vatandaş ve vatandaş olmağan sakinler arasında farqnı añlaylar. Ve atta, demokratik devletlerde, bu soy insanlarnıñ aqları sıñırlı olğanını bileler. Onıñ içün Rusiye vatandaşlığını qabul etmege mecburlar. Ve bu ceryannı tezleştirmek içün, mahsus qanunlar da qabul etildi. İçtimaiy sadan bir misal ketireyim. Tibbiy müessiselerge muracaat etmek içün, Rusiyede adamnıñ sigortası olmalı. Onı ise tek vatandaşlarğa bereler. Bir çoq meseleler, matbuat saalarında yüz bermekte. Çünki saipler Rusiye qanunlarına köre, ğayrıdan qayd etilmek kerekler. Ve vatandaşlıqsız bunı yapamazlar. Qırımda yapılğan er şey, eki yöñelişte yapıla. Birinciden, adamlar boysunıp tınçlanmaları ve ekinciden, razı olmağanlar yarımadanı terk etmeleri içün teşkil etile.
– Meclis, qırımtatar cemaatçılıgı bu vaziyetni deñiştirmek ve özüni qorçalamaq iççün ne yapa bile?
– Bu mevzuda yañı bir şey aytamam. Sovet ükümetinde vatanğa qaytuvı boyunca tecribemiz bar. Bu şaraitlerde bile, kendi aqlarımznıñ qorçalanuvı ve birlikni saqlap qalmağa tırışacaqmız, amma ne ile qarşılaşqanımznı da añlaymız. Menimce, qurum atta, sovet ükümetinden de daa zulumlı. Biz, qırımtatarlarğa nisbeten ve diger millet vekillerine yapılğan basqını köz ögüne alaraq ayta bilemiz – bu aqsızlıqnıñ tek bir misali, onı da, halqara cemiyeti daa toqtatıp olamay. Aynı zamanda, biz, bu aqsızlıqnıñ devam ettirilmesi, küçniñ er daim aqlı çıqqanı - halqara tertibiniñ bozuvı olğanını añlaymız. Bütün dünya, eñ evelâ avropalı memleketler bunıñ soñunı qoymalılar. Bir devletniñ ekincisine yapqan zulumını toqtatıp olamasaq, ne ayrı insannıñ aqqını, ne de ayırı halqnı qorçalap olurmız.


text:
Ukraina haber siyaseti nazirligi «SES ASTRA AB» (İsveçiya) adlı satellit yayınlama hızmeti boyunca şirketke «Atlant - SV» niñ olğan borc mecburiyetiniñ vaqıtını biraz uzatmaq ve uyduda ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlamasını qaldırmaq ricası ile mektüp yollamaq niyetinde.
Bu aqta ukrain nazirliginiñ arizasında bildirile.
Matbuat hızmeti bergen malümatlarğa binaen, peyda olğan borclar sebebinden ATR telekanalınıñ uyduda yayınlaması toqtatıla bile.
«Nazirlik ATRge olğan qol tutuvını ilân ete ve er kesni, «SES ASTRA AB»(İsveçiya) şirketini de qırımtatar telekanalınıñ qapatılmasına ketire bilecek qarar ve areketlerden saqınmağa ve izin bermemege çağıra»- dep yazıla mesacda.
Bunıñnen bir sırada nazirlikte qayd eteler ki, ATRniñ borcları belki de Ukraina devlet bücetinden ödenecek.
«Ukraina haber siyaseti nazirligi ATR telekanalınıñ borclarını qapatmaq kibi mevzunı eñ yaqın toplaşuvda muzakere etmek ve qarar almaq niyetinde. İhtimal alda, borcnı qapatmaq içün, devlet bücetinde Qırım probleminiñ çezilmesine ayırılğan para işletilecek.»- dep añlatıla arizada.
Bunıñnen bir sırada, nazirlikte hatırlatqanları kibi, 2016 senesi içün, Ukraina devlet bücetinde qırımtatar milliy meclisiniñ temin etilüvine 60 mln. grn ayırıldı, onıñ bir qısmını da qırımtatar matbuat vastalarına tarqatmağa planlaştırıla.
Keçenlerde ATR qırımtatar telekanalı maliyeviy yardım aqqında muracaat yerleştirdi.
Aprel 1 kününden başlap ATR rus litsenziyasını alıp olamağanı içün, yarımadada öz muqayese yayınlamasını toqtattı. Soñra ATR telekanalı öz işini qıtalı Ukrainadan ğayrıdan başladı.
Telekanalnıñ saibi Lenur İslâmov şimdiki vaqıtta Ukrainada yaşamaqta ve sentâbr 20 künü başlağan bugünki künge qadar Qırım qamaçavı boyunca grajdanlıq aktsiyasında baş teşebbüsçilerden biri olmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi»kibi baqa.


text:
Ukraina Sağlıq saqlav nazirligi, martnıñ 13 itibarınen memlekette 47 541 insan COVID-19 aşısını yaptı, dep bildirdi. Bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
«Tünevin Ukrainada 9304 adam COVID-19 aşını yaptı. Olardan bir ilâc dozasınen 9304 aşılandı, vaktsinatsiyanı bitirdi (eki ilâc dozasınen aşılandı) 0 adam. Martnıñ 12-nde bundan bir kün evel olğanına baqqanda 445 aşı ziyade yapıldı. Vaktsiyanatsiyanı 161-nci köçüci brigada yaptı», – dep yazıla bildirmede.
Sağlıq saqlav nazirliginiñ malümatına köre, aşılama kampaniyasınıñ başlanğanından berli eñ çoq aşı Donetsk vilâtetinde 4654 yapılğan.
Fevralnıñ 24-nde Ukrainada tam şekilde koronavirus uqunçına qarşı aşılama kampaniyası başlandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.


text:
Yaqın on yıl devamında Qırım qomşu Rusiye bücetinden maliyeviy yardım almadan yaşap olamaz. Bu aqta Rusiye nezaretindeki yarımadanıñ maliye naziri İrina Kiviko haber etti.
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ bücet 2028 senesi maliyeviy yardım almadan yaşap olur.
«Men bellesem bu, bizde köpürler qurulıp, demiryolu olğanında, sanayı inkişaf etip başlağan soñ olur. Buña belki 10 yıl kerek olur», – dep bildire rusiyeli TASS agentligi Kivikonıñ sözlerini.
2018 senesi ve 2019-2020 muddetinen bağlı bücet qanunı leyhasına binaen 2018 senesi Rusiye bücetinden Qırımğa keri ödenmemek şartınen ayırılacaq paranıñ miqdarı 2017 senesine nazaran 20% yani 131,4 mlrd rublege (60 mlrd grivnağa yaqın - QA) artacaq eken.
2017 senesi qomşu Rusiye bücetinden Qırımğa yollanğan maliyeviy tardım miqdarı 37 milliard rubleni (17 mlrd grivnağa yaqın -QA) keçken edi. 2020 senesi Moskva Qırım ve Aqyarnıñ ictimaiy-iqtisadiy inkişafına ayırılğan federal maqsatlı programma çerçivesinde 160 milliard ruble (73 mlrd grivnağa yaqın - QA) masraf etmege planlaştıra.


text:
Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinovnıñ fikirince, «Rusiyege qarşı çıqqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi 2014 senesi mart 16-dan soñ ölgen element oldı».
Bunı olar MİA «Rossiya segodnâ» matbuat konferentsiyasında bildirdiler.
«Qırım iç bir vaqıt milletlerara problemalarnı körmedi. Vaziyet kerginleşkende Kiyev akimiyeti qırımtatar halqınıñ yetekçilerini qullanmağa tırışqan edi, olarğa em spiker, em baş nazir vazifeleriniñ berilecegini vade etken edi. Meclisniñ reberligi ruslarğa qarşı yönelgen edi. Referendumdan soñ bu ğaye yoq oldı, bu reberlik bitken element oldı, halqnıñ appenditsiti olaraq bir kimsege kerekmey», – dedi o.
Konstantinovnıñ bildirgenine köre, Qırım reberliginiñ yañı vazifesi – «yañı Rusiye Qırımınıñ qurulmasıdır».
Vladimir Konstantinovnıñ aytqanına köre, keçken sene olıp keçken vaqialar devamında, «referendum» arfesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov parlament reisi vazifesini alacaq edi.
Böyle etip Qırım spikeri Refat Çubarovnıñ keçken sene yarımada işğali arfesinde qırımtatarlarnıñ vaziyetni kerginleştirecek areketlerniñ yapılması içün provokatsiyalar yapılğanı aqqında Qırım.Aqiqatqa aytqanlarına cevap berdi.


text:
İyül 31-inde saba erte "Tavrida" trassasında yol qazası oldı, onda sekiz adam elâk oldı. Bunı Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ FVN-niñ matbuat hızmeti bildirdi.
"İlk alınğan malümatqa köre, "Tavrida" trassasında Aqmescitke taraf ketken "Mercedes Sprinter" mikroavtobusı, arabalı KAMAZ maşnasına barıp uruldı. Mikroavtobusta 15 adam bar edi. Yol qazası neticesinde 8 adam yaralanıp elâk oldı", - denile beyanatta.
Qırım İİN-nde, yol qazası neticesinde teşkerüvni yapqanlarını bildireler. Qırım ve Aqyar boyunca rusiyeli Tahqiqat komitetiniñ hadimleri de öz teşkerüvini keçire.
"İnterfaks"nıñ malümatına köre, qazada yaralanğan dört adam arasında yüklü qadın bar.
"Hastahanemizge dört adam qoyuldı. Episi orta alda, 18 yaşında bir yüklü qız bar",- dedi Qarasuvbazar rayonı memuriyetiniñ başı Galina Pereloviç agentlikke.
Çarşenbe künü, iyül 15-inde, Aqmescit-Kezlev yolunda Opel Vectra ve Škoda Octavia çatıştı. Bir adam yaralandı.
Aqmescitte iyül 3-ünde yol qazası neticesinde Trolleybusnaya soqağında maşna yandı.
İyün 30-ında "Tavrida" trassasında Yedi Quyu rayonında Çuqul (Vinogradnoye) köyünde eki yük maşnası çatıştı.
Qırımda Seyit Eli (Juravki) köyü ve Curçı (Pervomayskoye) qasabasınıñ arasında "Tavrida" trassasında yol qazası oldı, Hyundai yük maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.


text:
Viktoriya VeselovaAqmescit – Rusiye tarafından basılğan Qırımda grajdanlarğa rusiye pasportlarınıñ berüv ketişatı başlandı. Yerli sakinlerden birinci olaraq rusiyeliler sırasına cumhuriyetiniñ «baş naziri» ve «baş komandanı» Sergey Aksönov kirdi. Rusiye pasportını «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurasınıñ» reisi – Vladimir Konstantinov ve yerli memurlar da elde etmege azırlana. Qayd etmek kerek ki, yarımadada ukrain pasportlarınen ayırılmağa azır olmağan ve al-azırda ciddiy tüşüncelerge dalğan insanlarnıñ sayısı ğayet buyüktir.
Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım ve Aqyarnıñ qoşuluvı aqqında olğan federativ konstitutsion qanunına binayen qırımlılarğa rusiye pasportlarnıñ berüvi 3 ay devam etecek. Bu vesiqa martnıñ 21-de qabul etilgen edi.
Bugün endi Qırım ve Aqyarnıñ pasport büro bolüklerinde Rusiye koçüv hızmetiniñ temsilcileri çalışmaqtalar. Rusiye Fedaratsiyasınıñ grajdan pasportlarını almaq içün kerek olğan vesiqalarnıñ cedveli de ilân etildi.
Olarnıñ sırasında – pasport berüv (avuştıruv) içün ariza (1P şeklinde), doğuv aqqında şeadetname (asıl nusha ve kopiya), 2-3 şahsiy foto, Ukrain vatandaşınıñ milliy pasportı (asıl nusha ve kopiya), 200 rusiye rublesi (50 grivna) miqdarında devlet bergisi.
Evli ya da ayırılışqanlarğa evlenüv ve ayırıluv aqqında şeadetnamenlerni de (asıl nusha ve kopiya) taqdim etmege kerek
18 yaşına kelmegen balalarnıñ rusiye grajdanlığını resmiyleştirmek içün aynı şu vesiqalarnı azırlamaq ve aynı şu paranı tölemek lâzim.
Qayd eteyik ki, evelden memurlar yerli sakinlerge bedava pasportlarnı vade etken ediler. Al-azırda ise olarnıñ odevi davalı meseledir. Pasport muessiselerinde olğan ilânlarınıñ mutenasip maddesine baqmadan, «qırım militsiyası»nda da pasportlarnıñ bedava olmaq kerekligini qayd eteler.
«Eger de sizni RF grajdan pasportını almaq içün para tölemege mecbur etseler, deral militsiya nevbetçi bolügine ya da 102 nomerağa telefon açıp muracaat etiñiz», – qayd eteler «Qırım içki işler nazirligi»nde.
Qırım, ukrain ya da rus?
Bundan da ğayrı, Rusiyeniñ vekâletli grajdanı olmağa kerekmi, yoqmı, dep tüşüngen qırımlılar da bar.
Çünki boyle vaziyette olar Ukraina grajdanlığını coya bileler. Adliyeci ve uquq qorçalayıcılar Rusiye ve Ukraina qanunlarında olğan farqlarını qayd etmekteler. Soñkisinde çift grajdanlıq institutı bar, Ukrainada ise yoq.
«Mesele şunda ki, Ukrainada çift grajdanlıq yoqtır. Şunıñ içün, «eki kursüde oturmağa istegenler» avtomatik şeklinde Ukrain grajdanlığını coya bileler. Yani, rusiye pasportını elde etkenler Ukrain grajdanları olaraq endi sayılmaz ve Ukrainada öz tam aqqlarını qullana bilmezler», – qayd ete Regional matbuat inkişaf institutınıñ (Kiyev) adliyecisi – Oleksandr Burmagin .
O, diqqatımıznı Ukraina Qanunnıñ «Ukraina grajdanlığı aqqında» 19-ncı maddesine celp ete. Şu maddede qayd etile ki, eger de Ukrainada çağına yetken insan öz isteginen diger memleketiniñ grajdanlığını qabul etken olsa, boyleliknen Ukraina grajdanlığını coymaq içün zemin yarata.
Amma mında «öz isteknen diger memleketniñ grajdanlığını qabul etüv» añlamını terenden ogrenmek lâzim.
Aynı şu shema boyunca qırımlılarğa Rusiye grajdanlığını qabul etmege teklif etile. Yani ariza yazıp, kerekli vesiqalarnı toplap, rusiye pasportını elde etesiñiz.
Ukrainada zorlama grajdanlığını qabul etmeyler
Qırımlılarğa Ukraina grajdanlığı aqqında olğan maddesinde diger memleketiniñ grajdanlığı gonülli tarzda qabul etilmemesinen bağlı olğan yerini baqıp çıqmağa tevsiye etile.
Umumiy cedvelde tamam Qırım vaqialarına uyğun kelgen bir madde bardır.
«18 yaşına yetken Ukraina grajdanı çetel memleketniñ grajdanlıq qanunnıñ qullanuvı sebebinden avtomatik şeklinde şu ulkeniñ grajdanı olsa, amma bu grajdanlıqnı tasdıqlağan vesiqanı elde etmese, demek boyle qabul gonülli sayılmaz», – deñile maddede.
Demek, Qırımda qalmağa istemegen vatandaşlar rusiye pasportını almay bileler. Onıñ red etilüvi aqqında bile ariza yazmaq kerekmey.
Rusiye grajdanlıq aldav yolunen, yañlış malümatlarnıñ ya da sahte vesiqalarnıñ taqdim etilüvinen qabul etilse de Ukraina qanunlarına kore kerçek sayılmaz.
Bundan da ğayrı, doğağandan berli Ukraina grajdanlığını alğan ve aynı zamanda diger memleketlerniñ grajdanları olğan balalarnıñ da boyle grajdanlıqları goñülli olaraq esaplanmay.
Yuqarıda añılıp keçken şey Ukrainada doğğan ve şimdi ana-baba tarafından rusiye grajdanlıqqa çekilgen qırımlılarnıñ çağına yetmegen balalarına aittir.
«Azatlıq Radio» sınıñ jurnalistine Ukraina devlet koçüv hızmetinde ukrain grajdanlıqnıñ tek bir saqlav yolunı añlatalar – Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını almamaq.
«Ukrainada çift grajdanlıq institutı olmağanına kore, diger memleketniñ grajdanlığını qabul etken insan, Ukraina grajdanı olaraq sayılmaz. Şimdiki al boyledir. Amma haberlerni nezaret etecekmiz, belki de bu meselelerni bir tertipke ketire bilecek qoşma aktlar qabul olunır», – qayd eteler Devlet koçüv hızmetinde.
Qırımlılarğa daa üç ay devamında eki yol ağzında turmaq mumkün. Soñra ise olarğa nisbeten avtomatik şeklinde rusiye grajdanlıq aqqında qanunnıñ sanktsiyaları kirsetilecek.


text:
«İnsan aqları qoruyıcıları olaraq biz Uquq qorçalayıcı alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova ile Boğurçada oktâbr 12 künü yaqalanğan Rustem İsmailovnıñ ailesiniziyaret ettik. Rustemniñ ömür arqadaşı – Fatma ile subetleşip, vaziyetini ögrendik, bilgi ve tavsiye berdik», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
İsmailovlar ailesinde üç evlât: qızları Hatice 7 yaşında, oğulları Fatih – 6 ve Halid – 2,5 yaşlarında.
Uquq qorçalayıcılarınıñ Qırım.Aqiqatnen paylâşqan malümatlarına köre, oktâbr 12 künü saba saat altıda Fatma ve Rustem saba namazını qılmağa azırlanğanda qapını sesli urdılar. Endi yuqudan uyanğan ömür arqadaşlar daa urbalarını deñiştirmege yetiştirmediler, evlerine, qapını qırıp, rus silâlı quvetler vekilleri kirdi. Rustem bir şey aytmağa yetiştirmedi, onı urup ellerini bağladılar. Birazdan o uquq qoruyıcılarğa müsülman erkegi de başqalarnıñ ögünde kiyinmeyip bulunmaq mumkün olğmağanını añlatıp, kinmege razılıq aldı. Soñra onıñ qollarını kene bağladılar.
Uquq qoruyıcılardan biri, bağırıp, evde olğan bütün telefonlarnı ögüne ketirip qoymağa talap etti. İsmailovlarda kün evelsi müsafirlikte olıp telefonını unutıp ketken qomşunıñ da telefonını aldı. Onıñ içün olğan vaziyet aqqında iç bir kimsege haber etmege çare olmadı.
Balalar da seslerden birden uyandılar. Büyük qızları qorqqanından qaltırap başladı
Balalar da seslerden birden uyandılar. Büyük qızları qorqqanından qaltırap başladı.
Taqımnıñ başı özüni tanıttı, o Cumhuriyet ve Aqyar FSB idaresiniñ taqiqat bölüginiñ taqiqatçısı Aleksandr Lavrov eken. Onnen beraber 12 kişi bar edi, olardan yarısı üzleri maskelernen gizley edi.
Silâlı quvetler vekilleri özüni sert alıp bara edi. Ayaqqap çıqarmadılar. Oktâbr 11 tarihı ile tintüv aqqında qararını kösterdiler, amma onda hata bar edi, çünki vesiqada evniñ saibi olaraq Rustem İsmailov keçe edi, albu ki vesiqalarğa köre evniñ kerçek saibi onıñ babası ola.
Tintüvni diqqatnen keçirdiler, bütün kâğıtlarnı baqıp çıqa ediler. Universitetten qalğan Fatmanıñ defterinde himiya formulalarını körüp, bunıñ ne olğanını soraştırıp başladılar. Fatma, TMU diplomını körsetip, himiya ocası olğanını añlatqan soñ olar biraz tınçlandı.
«Silâlı quvetler vekilleri bütün evni qarmalap çıqtılar. Rustemniñ ağası, Krasnodarda işlerini yürsetip, emanet olaraq 13 biñ dollar qaldırğan edi, onı da aldılar», – tarif etti Fatma.
Uquq qoruyıcılar çoq sualler bere edi, ayrıca olarnı Rustemniñ hacılığı meraqlandıra edi. Rusiye Anayasasınıñ 51 maddesine esaslanıp, ömür arqadaşlar uquq qoruyıcılarğa cevap bermediler. Ondan da ğayrı olar tintüvniñ protokolını da imzalamağa red ettiler. Rustem imzalaq içün protokolğa denişmelerniñ kirsetilmesini şart olaraq qoydı, amma olar buña razı olmadılar.
Protokolnıñ kopiyasını tek Fatmanıñ talaplarından soñ qaldırdılar. Rustemni alıp ketler.
Rustemni o künü yaqalanğan diger dört müsülmannen beraber Rusiyede yasaq etilgen ve terroristik sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına bağlı olğanlarında qabaatladılar.
Öz aqayını Fatma müsbet taraftan tasvirley. Rustemde aliy ekonomik tasili bar. Çoq balalı aileni baqmaq içün soñki zamanları qurucılıqta çalışqan.
Aqayımı terrorizmde qabaatlağanlarınen biz iç te razı degilmiz. Qorantamıznı bütün qomşular ve çoq insan tanıy. Kimden sorasañız, er kez bizim ailemiz namuslı biz aile olğanını aytar
«Aqayımı terrorizmde qabaatlağanlarınen biz iç te razı degilmiz. Bizim qorantamıznı bütün qomşular ve çoq insan tanıy. Kimden sorasañız, er kez bizim ailemiz namuslı biz aile olğanını aytar. Bizde balalarımız öse. Kimseden saqlanmadıq. Olarnıñ qabaatlavları – aqsız. Men susmacam. Bu qabaatlavlar aqsız olğanından ğayrı, qanunğa da ters keleler», – dey Fatma.
Birazdan silâlı quvetler vekilleri Qarasubazarda yaşağan Rustemniñ ana-babasınıñ evine de kelip tintüv keçirdiler.
Siyasiy mabuslarnıñ soy-soplarını birleştirgen «Qırım birdemligi» teşkilâtınıñ temsilcileri qorantanı endi ziyaret ettilev, olarnı da qoşulmağa çağırdılar.


text:
Onıñ aytqanına köre, yañı akimiyetnen işbirlik qurmağa qarar alınsa, temsiliy organnıñ bir qaç azası Meclisten çıqmağa niyetini bildirdiler.
«Men keçken Qurultayda yoq edim, amma anda: «sizni kimse qorçalamaycaq» degen fikirler seslendirile edi. O qadar ukrain arbiy bölügi bar edi, amma olarnıñ cesürligi yalıñız silânıñ saqlanmasında ve Ukrain gimnniñ icra etilüvinde aksini taptı. Eger de Qırımnı, topraq bütünligini böyle tarzda qorçalasalar, biz neni bekley bilemiz? İşğal vaqıttı yıllarğa bara bile, lâkin halqqa yaşamaq kerek. Ve, belki de, akimiyet terkibinde bir kimseniñ bar olğanı da mantıqiy bir şeydir», – dedi Cemilev.
Lâkin «qanunsız, bandit akimiyetnen» işbirlikte bulunmaqnı kollaboratsionizm olaraq tanımaq mümkün.
Keçken raatlıq künleri Qurultay Mecliske evelleri qanunsız dep tanılğan akimiyetiniñ organlarında çalışmaq içün namzetlerini saylamaq aqqını bergen edi.


text:
Qırım işğaliniñ yıllığına yerli akimiyet salı künü, mart 10-da, «Qırımnıñ Rusiyege qaytarıluvına» bağışlanğan kartlarnı mahsus belgiledi.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, tedbirge Rusiye alâqa ve kütleviy kommunikatsiya naziriniñ muavini Aleksey Volin ve Qırım baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy qoşuldılar.
«Qırım ve Rusiye boyunca Qırım baarine bağışlanğan tedbirler keçirilgeni sebebinden kart çıqarıldı… Ümüt etemiz ki, bu kibi kartlar tek filatelistler içün degil de, adiy qırımlılar içün de ğurur ve yañı ayat hatırlatuvı olur», – dedi Volin.
Kart tirajı 18 biñ nusha oldı. Kartlarnı mart 10-dan poçta bağı bölüklerinde satın almaq mümkün.


text:
Yuqarı Rada Ukraina Anayasa mahkemesine Anayasağa detsentralizatsiya (ademi merkeziyet) meselesinde deñişmelerniñ qanun leyhasını yolladı.
Prezidentniñ №2217a qanun leyhasına, eñ azından 226 deputatnıñ reyi kerek olğanda, 288 deputat qoltuttı. «Radikalnaya partiya» fraktsiyası rey bermedi, «Samopomiç» fraktsiyasından bir rey oldı.
Deputatlar Anayasa deñişmeleriniñ qanun leyhasını Anayasa mahkemesine tasdıqlanması içün yollamaq kerekler.
Qanun leyhasına binaen, yerli cemaat özü bergi toplaycaq ve bücetni belgileycek. Vilâyet ve rayon memuriyetleri – yoq etilecek, devlet valiler institutı ile temsil etilecek.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko rey berüv ögüne çıqışta bulunıp, Donbass içün ayrı bir status olmaycağını ayttı.
«Leyha Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı memuriy-territorial yerlerinde yerli idare hususiyetleri ola bilecegini belgiley», – dep qayd etti Poroşenko.
Onıñ bildirgenine köre, işbu qanun parlamentniñ eski ve bu çağırılışları ile eki kere qabul etilgen edi.
«Eminim, teklif etilgen norma Minsk añlaşmalarınıñ sıñırından çıqmay, Rusiye istilâsı zamanında Ukrainağa qoltutqan küçlü dünya koalitsiyasını temin etken bütün dünya, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Havfsızlıq Şurası, iş ortaqlarımız Minsk añlaşmalarını siyasiy-diplomatik barışıq içün alternativasız temel olaraq tanıdılar», – dep qayd etti o.
Anayasa mahkemesi qarar çıqarğan soñ qanun leyhası tekrar parlamentke qaytacaq, onıñ qabul etilmesi içün eñ azından 300 rey lâzim. Devlet reberligi deputatlarnıñ mezkür qanunnı keçirilmesi oktâbr 25-ke planlaştırılğan yerli saylavlarğa qadar qabul etmesini istey.
Separatistlerniñ bildirgenine köre, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko teklif etken Ukraina Anayasası deñişmeleriniñ qanun leyhası Minsk añlaşmalarına uymay.
«DNR» gruppirovkasınıñ vekili Denis Puşilinniñ aytqanına köre, Kiyev Minsk añlaşmalarına emiyet bermeyip, anayasa islâatını «DNR» ve «LNR» yolbaşçılarınen muzakere etmedi ve «Donbassnıñ ayrı statusınıñ qanun seviyesinde tasdıqlanmasını» temin etmedi.


text:
Ukrainanıñ qıtadaki territoriyasında bulunğan Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi muftisi Ayder Rustemov, Qırımdaki Rusiye ukümetiniñ, yarımadada musulman aliy oquv yurtunı açmaq planları aqqında beyanatları, piar ve tarafdarlar qazanmaq teşebbüsi ola bile, dep saya. Bu fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde paylaştı.
Mufti: «Bu piardır… Anda bulunğan Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi, qırımtatar halqınıñ közünden bütünley çıqtı. Lâkin barıp da, piar olmasa, ve olar anda bir şeyler yapıp başlasalar, biz, acınıqlı bir tarafdarlar qazanmaq teşebbüsini körecekmz. Rusiye musulman cemiyetini içeriden bölmek içün iç bir vaqıt imkânlar ve usullardan vazgeçmey edi», – dep qayd etti.
Bundan evel Rusiye Devlet Dumasınıñ ilhaq etilgen Qırımdan deputatı Ruslan Balbek, kelecek yılı Bağçasarayda musulmanlar içün ayliy diniy muessiseniñ qurulması planlaştırlğanı aqqında bildirdi. Onıñ aytqanına köre, aliy oquv yurtunıñ qurulmasını Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi teklif etken edi. Balbek, böyle oquv yurtu rusiyelilerni türlü ekstremistik ideologiyalardan qorçalaycaq, dep umüt etti.
Qırımdaki Rusiye ukümeti oquv yurtunı Zıncırlı Medrese – 1500 senesinde Qırım hanı Mengli Giraynıñ emiri ile qurulğan universitetniñ esasında tesis etmek istey.
2014 senesinde yarımada Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi, areketlerini Meclisnen uyğunlaştırmaqtan vazgeçti ve Rusiyeniñ qanunları boyunca Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi (QAMDİ) olaraq ğayrıdan resmiy qaydından keçti.
2016 senesiniñ noyabrinde Qırımdan köçken musulmanlarnıñ cemaatları qurultay toplap, onda Ukrainanıñ qıtadaki qısmında Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini meydanğa ketirmege qarar berdiler. Mufti vazifesine Ayder Rustemov saylandı.
2017 senesiniñ oktâbrinde Ukraina Medeniyet nazirliginiñ milletler ve dinler departamenti Rustemov başlığındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini resmen qayd etti.


text:
UATV çetel yayın ukrain telekanalınıñ ingliz muarririyeti yanvarniñ 13-nde işini toqtattı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Ukraina halqara yayıncısı haber azırlanmasını toqtatıp, 2020 senesi yanvarniñ 13-nden başlap yoldaş yayınlarnı toqtata. Bir qaç ingliz tilli alıp barıcı işnen ve dünya seyircilerinen sağlıqlaştı», – dep bildirdi UATV yanvarniñ 12-nde.
Telekanalnıñ hatırlatqanına köre, Ukraina akimiyeti halqara yayınlarnı toqtatmağa ve UATV arap, qırımtatar ve ingliz muarririyetlerini qapatmağa qarar aldı.
Yoq etilgen Ukraina haber siyaseti naziriniñ sabıq muavini Emine Cepparnıñ bildirgenine köre, hadimlerni uzun tatilge yollaylar.
«Bilgenime köre, şimdi qırımtatar muhtariyetiniñ işini uzatmağa planlaştırmaylar. Yani qırımtatar tilinde yayın yapmağa niyetleri yoq», – dep yazdı o, Facebookta.
Telekanal Ukraina haber siyaseti nazirligi tarafından 2015 senesi quruldı. Onıñ maqsadı çetel seyircilerine Ukrainadaki adise-vaqialar aqqında tarafsız, aktual ve tolu malümat bermek edi. UATV bütün dünyada kabel ağlarında bar edi.
2020 senesiniñ başında telekanalnıñ yañı reberligi diger memleketler içün yayınlar toqtatıla, dep ilân etti.
Memurlar, 2020 senesi fevral ayında UATV esasında Ukraina akimiyeti kontrol etmegen topraqlar içün rus tilli telekanal açılacaq, dep ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko işğal etilgen Qırmda Rusiyeniñ 60 biñ arbiy hızmetçisi, Donbassnıñ işğal etilgen territoriyalarında – 9 biñ arbiy hızmetçisi bulunğanını bildire.
Bu aqta o «Kurier» Avstriya neşirine ayttı.
«Zemaneviy silâsı olğan Rusiye askerleri territoriyanı bastı. Qırımda 60 biñ asker buluna. Halqara uquqnıñ qaba bozuluvıdır», – dey o.
Prezident şunı dey ki, Rusiye akimiyetine ne qadar musaade etseler, öyle de o uzaq keter.
«Rusiye Finlândiyağa ücüm ete bilemi? E. Baltiya memleketlerine ücüm ete bilemi? E. Qara deñiz yanındaki memleketlerge ücüm ete bilemi? E. Memleketimizniñ şarqında biz yalıñız öz devletimizniñ mustaqilligi oğrunda degil, demokratiya, Avropa serbestligi ve havfsızlığı oğrunda küreşemiz», – dedi Poroşenko.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. Ğarp memleketleri işğalni tanımay ve Rusiyege qarşı iqtisadiy cezalarnı kirsete.


text:
Avropa Birliginiñ Tışqı işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Baş temsilcisi Federica Mogherini, AQŞ prezidenti vazifesine Rusiyege meil bergeni kibi körüngen Donald Trump saylanılğan soñ Avropa Birliginiñ Ukrainağa nisbetten siyaseti deñişmeycegini beyan etti. Bunı noyabr 11 künü Radio Svoboda haber ete.
AB siyasetini Washington belgilemey, dedi o «Deutsche Welle» haber agentligine.
Ayrıca, Mogherini Avropa Birligi ileride de Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgenini qanunsız tanıycağını ayttı.
«Bizim Ukrainağa, onıñ topraq bütünligine bergen destegimiz deñişmesiz qalacaq», – dep ayttı o.
Saylanılğan AQŞ prezidenti olacaq Donald Trump saylavaldı kampaniyası devamında bir-qaç kere Rusiyege ve prezident Vladimir Putinge meil bergenini köstergen beyanatlar seslendire edi, ve işğal etilgen Qırımnı Rusiyeniñ qısımı olaraq tanımağa mumkün olğanını ihtimal ete edi.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqşeyh rayon mahkemesi, 5 yaşındaki ögey balasınıñ öldürüvinde qabaatlanğan aqaynı eki ayğa tevqif etti. Bunı, mahkeme matbuat hızmetine atıf etip, Qırım ve rusiye matbuatı bildire.
Mahkeme malümatına köre, aqay 2020 senesi yanvar 14-üne qadar SİZOda tutulacaq.
Daa evel bildirilgeni kibi, 2019 senesi noyabrniñ 12-nde 2013 senesi noyabrniñ 28-nde doğğan Darya Pilipenko Aqşeyh rayonınıñ Toq Şeyh (Kropotkino) köyündeki evinden belli olmağan yerge ketip, qaytmadı. Balanıñ ğayıp olğanı aqqında noyabr 13-ünde ögey babası haber etti. Qızçıqnıñ qıdıruvına göñülliler ve dronlar da qoşuldı.
Noyabr 15-inde Qırım ve Aqyar boyunca Rusiye tahqiqat komitetiniñ idaresi, beş yaşındaki qızçıqnı ölü tapqanlarını haber etti.
Şeklengen adam balanı öldürgenini itiraf etti. Öldürüvniñ sebepleri belli degil.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İşğal etilgen Donetskteki "mahkeme" tarafından Radio Svoboda jurnalisti Stanistav Aseyevge çıqarılğan uydurma ve aqsız üküm, Qırımda zenaatdaşımız - Qırım.Aqiqat müellifi Mıkola Semena oğrağan taqibatnı hatırlata.
Eminim, Kreml, aqiqatnı söylegen jurnalistlerden qorqa. Vladimir Putinniñ akimiyeti daa yigirmi yıl evel Rusiye televideniyesini tolusınen nezaret altına alğanı tesadufiy degildir. Soñra gazeta, mecmua, radio stantsiyalarınıñ ve atta onlayn neşirlerniñ sırası keldi. Rusiye başlığınıñ propagandasına uymağa istemegen, sadece "radarlardan yoq ola". Matbuatnı yañı "doğru" saiplerge bereler, onlayn neşirni yasaq eteler, aqiqatnı söylege jurnalistlerni taqip eteler.
Ve Rusiye birevniñ toprağına kelgende, tez-tez anda öz qaidelerini qura. Mıkola Semenanıñ taqibatı, Stanislav Aseyevniñ taqibatından sadece "açıq" yapılğanınen farqlana. Qırım resmiy olaraq Rusiye Federatsiyası terkibine "kirsettilgen". Semenanıñ mahkeme davasını tam gizlilik şaraitinde keçirip olamaylar. Cezalanğan jurnalistnen zenaatdaşları ve uquq qoruyıcılar körüşe bile.
Semenağa boştan-quru uydurılğan qabaatlavnı qoşıp olamaylar. Ve, belki de, bu, zanaatdaşımıznı sahte ükümge baqmadan, apis cezasından qurtardı.
Aseyevniñ mahkemesi ise qaranlıqta yapıla. Tam qaranlıqta
Aseyevniñ mahkemesi ise qaranlıqta yapıla. Tam qaranlıqta. İşğal etilgen Donbassta adaletli aq-uquq yoq. Bu Ukraina bölgesini talağan marionetkalar, anda istegenini yapa bile - sadece Rusiye "şorbacılar"nıñ razılığı olsun.
Tamam bunıñ içün bütün Rusiye reberligi söz azatlığına beslegen nefreti, Donbassta açıq-aydın, iç bir türlü saqınuv ve acımasız körüne.
Eminim, Stanislav bu qoyulaştırılğan nefretniñ qurbanı oldı.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler, muelliflerniñ öz fikirlerini ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Aqmescitteki №1 SİZOda bir qaç mabüs qızamıq çıqardı. Bu aqta Rusiye devlet kütleviy haber vastaları Qırım ve Aqyardaki Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti idaresiniñ matbuat hızmetine esaslanıp bildire.
«Aqmescit şeeriniñ №1 SİZOsında qızamıq çıqqanı içün bir sıra kamerada karantin ilân etildi. Rusiyeniñ sanitar qanunlarına köre tahqiqat izolâtorında qırğınlıqqa qarşı tedbirler keçirile. Bağda olğanlarğa qızamıq aşısı yapıldı», – dep bildire müessise haberini «RİA Novosti Krım».
Müessiseniñ qayd etkenine köre, sanitar-qırğınlıq talaplarına riayet etüv ve qırğınlıqqa qarşı tedbirlerniñ keçirilüvi Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ devlet sanitar-qırğınlıq nezareti baş merkezi tarafından kontrol etile.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımda «para talap etüv davası» boyunca mahküm etilgen Aluşta Rusiye şeer şurasınıñ sabıq deputatı Pavel Stepançenko Aqmescit SİZOsında qızamıq çıqardı.
Bundan evel Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Aqmescit SİZOsında qızamıq qırğınlığı başlandı, dep haber etti.
Daa soñra «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayevniñ advokatı Lilâ Gemeci Aqmescit SİZOsınıñ memuriyetine qarşı «müvekkilini qızamıqqa oğartmağa tırışqanı içün» dava açtırdı.
Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Aqmescit SİZOsında qızamıq qırğınlığı aqqında resmiy şekilde bildirmey. Qırım.Aqiqat bu malümatnı tasdıqlamağa tırışa.
Qırımda yılnıñ başından qızamıq çıqarğan 150 insan qayd etildi, dep haber ete Rospotrebnadzornıñ Qırım idaresi.
Qızamıq bir insandan başqasına öksürik, sıqı şahsiy bağlarda keçe. Virus bir yerde eki saat devamında faal qala ve avada saqlana. Başta hastanıñ suvuqlanuv alâmetleri ola: tımav, sıcaq, öksürik, tahminen bir aftandan tökme çıqa (başta, soñra ise – vucutnıñ ust ve alt qısımlarında). Qızamıq ağırlaşuvları arasında – siñir sistemasına zarar ketirüv, pnevmoniya, otit, közlerniñ zayıflaması.


text:
Ukraina Milliy politsiyası «normand formatındaki» muzakereler arfesinde dekabrniñ 8-nde ve 9-nda keçirilecek aktsiyalar aqqında internette bir ilân ve dört haber kördi, dep bildire müessiseniñ saytı. Berilgen malümatqa köre, numayışlarda on biñlernen kişi iştirak etecek.
«Bu aktsiyalarnıñ teşkilâtçılarınen bir sıra körüşüv keçirdik. Bir şartımız bar – qanunğa uyacaqlar. İç işler nazirliginiñ vaziyet merkezi gece-kündüz çalışa. Vaziyetni közetip, operativ qarar alacaqmız», – dep qayd etti dekabrniñ 6-nda iç işler naziriniñ birinci muavini Serğiy Yarovıy.
Onıñ aytqanına köre, yañı yıl bayramları munasebetinen Sofiyska meydanı qapatılğanı içün raatlıq künleri Hreşçatık caddesi naqliyatqa açılacaq.
Tertip-nizamnı temin etmek içün üç biñge yaqın uquq qoruyıcını celp etmege planlaştırıla.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Zelenskıynı Qırım mevzusını «normand formatındaki» körüşüvde kötermesine çağırdı. Qırım meselesini «normand muzakerelerinden» çıqqarmamaq çağıruvını Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov da aydınlattı.
«Normand formatındaki» körüşüv dekabrniñ 9-nda Parijde ötkerilmeli. Böyle muzakereler soñki sefer 2016 senesi oktâbr ayında keçirilgen edi. Ukraina prezidenti Zelenskıynıñ aytqanına köre, «norman dördü» memleketleriniñ liderleri esirlerniñ qaytuvı, ateş toqtatıluvı, Ukraina-Rusiye sıñırınıñ kontroli ve Donbastaki saylavlarnı muzakere etecekler.


text:
Milât gecesi boyevikler ukrain arbiylerine qarşı 15 kere ateş açtılar. Ateş saat 18-den saba saat 6-ğa qadar devam etti. Bunı ATO matbuat merkezi bildire.
«Boyeviklerniñ provokatsiyaları ukrain arbiylerine Muqaddes Milâtnı qarşılamağa keder etmedi. Bazı bölüklerge papazlar bile keldi», – dep bildirdi matbuat merkezi.
Donetsk yolunda Granitnoye ateş altında qaldı. Peski köyü yedi kere minaatıcı ve toplarnıñ ateşi astında qaldı.
Taramçuk, Petrovskoye, Vodânoye, Opitnov ve Donetsk ava limanınıñ meteoqulesi minaatıcıdan zarar kördi.
Debaltsev yolunda toplar Çernuhinoğa zarar ketirdi, minaatıcılardan ise Olhovatka ve Redkodub zarar kördi.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi «ukrain diversantları davasınıñ» mabuslarından biri Aleksey Stogniyge qarşı qabaatlayıcı qararnı qabul etti ve onı 3 yıl ve 6 ayğa azatlıqtan marum etti. Bunı iyülniñ 26-nda Qırım uquq qorçalayıcı gruppası haber etti.
Uquq qorçalayıcılarnıñ bergen malümatına köre, Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 222 mad. 1 q. (Silânıñ, silâ qısımlarınıñ, yükleriniñ qanunsız alınması, teslim etilmesi, satuvı, saqlanuvı, naqil etüvi ve taşuvı) ve Rusiye CK 223 mad. 1 q. (Ateşli silânıñ azırlanuvı, deñiştirilüvi ya da tamiri) esasında Stogniyge qarşı mahkeme ükümi qabul etildi.
Bu maddeler, Stogniyge qarşı iddia etilgen ilk qabaatnen bağlı degil.
İstilâ etilgen Qırımda 2017 senesi «ukrain diversantları davasınıñ» daa bir mabusı Vladimir Prisiç 3 yılğa azatlıqtan marum etildi. Amma o farqlı madde – narkotiklerniñ saqlavı – esasında qabaatlanğan oldı.
2016 senesi avgustnıñ 10-nda Rusiyeniñ FSB temsilcileri, avgustnıñ 7-nde gece Qırımda «ukrain diversantlarınıñ» taqımı tutılğanını beyan etken edi. Olar sanki yarımadada terrorizm areketini azırlamaq niyetinde olğanlar. Bu beyanattan ögüne işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırındaki kiriş ve çıqış noqtaları, Rusiye sıñırcılarınıñ nezaretinde olıp, üç kün devamında qapatıla edi.
Ukraina akimiyeti Moskvanıñ iddialarını red ete ve olarnı Rusiye mahsus hızmetleriniñ «provokatsiyaları» olaraq tanıy.
Avgustnıñ 12-nde rusiyeli REN-TV telekanalınıñ web-sitesinde ukrainli Yevgeniy Panovnıñ sorğusına dair video-levha yayınlandı. Videoda o FSB-niñ bütün iddialarını qabul ve itiraf ete. Bundan soñ uquq qorçalayıcılar, Panovnıñ bedeninde zorbalıq izleri körüngenini beyan etken edi.


text:
Birleşken Milletler Baş Assambleyasınıñ nevbetteki toplaşuvı içün Ukaina tarafından bir sıra teşebbüsler azırlanıla, olarnıñ bazıları Qırımnıñ işğalden azat etilmesi mevzusınen bağlı olacaq. Bunı iyülniñ 11-nde «Vaşa Svoboda» («Azatlığıñız») programmasınıñ efirinde Ukraina Prezident idaresiniñ yolbaşçı muavini Kostântın Yeliseyev bildirdi.
«Ayrıca, Qırım meselesine kelgende: Qırımnıñ işğalden azat etilmesine dair yañı ğayeler aqqında söz kete. Endi bar olğan halqara mehanizmler ve sanktsiyalar qullanılıp, Qırımnı endi artıq ukrain qanuniyetine qaytarmaq içün areket yapılmalı. Bizler şimdi BMT Baş Assambleyasnıñ toplaşuvına azırlanamız. Ukraina BMT çerçivesinde bazı teşebbüslernen çıqacaq ve olar hususan Qırımnen, onıñ azat etilmesinen bağlı olacaq», – dedi Yeliseyev.
O dedi ki, Qırım ve Donbass meseleleri – halqara ortaqlarnen ötkerilgen muzakerelerde «alfa ve omega» (başı ve soñu) ola.
BMT Baş Assambleyasnıñ nevbetteki toplaşuvı sentâbrniñ 12-nde işini başlamaq kerek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.