text:
Şamahı – Törki dönya turizm başqalası
Azärbaycannıñ Şamahı şähäre Törki däwlätlär oyışması tarafınnan Törki dönya 2023 turizm başqalası bulıp saylandı
Şamahıda Törki däwlätlär oyışmasınıñ turizmnan cawaplı ministrlarınıñ 7nçe cıyılışı uzdırıldı.
Azärbaycan däwlät turizm agentlığı başlığı Fuad Nağiyıv qabul itkän häm Törki däwlätlär oyışması ğomum särkätibe Baghdad Amreyıv moderatorlığında oyıştırılğan cıyılışta Üzbäkstan Baş ministr urınbasarı, Turizm häm mädäni miras ministrı Aziz Abduhakimov, Törkiyä Cömhüriyäte Mädäniyät häm turizm ministrı urınbasarı Nadir Alpaslan, Qazaqstan mädäniyät häm sport ministrı urınbasarı Yerjan Yerkinbayıv, yuğarı däräcäle xökümät räsmiläre, turizmnan cawaplı belgeçlär häm Azärbaycandağı diplomatik missiya wäkilläre qatnaştı.
Cıyılışta Törki däwlätlär oyışmasına äğ’za illärneñ häm küzätüçe statusındağı illärneñ zur şähärläre arasındağı oçış sanınıñ arttırıluı, turizm ölkäsendä mäğ’lümat häm täcribä belän urtaqlaşu, qış häm gol’f turizmında xezmättäşlek mömkinleklären barlap çığu kebek mäs’älälär tikşerelde.
Äğ’zä illärneñ säyäxät agentlıqları berlekläre arasında êlemtälärneñ urnaştırıluı da quzğatılğan cıyılışta Azärbaycannıñ Şamahı şähäreneñ 2023nçe yıl öçen Törki dönya turizm başqalası bulıp saylanuı qararı qabul itelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Şäntop: “Dönyanıñ törki däwlätlärneñ tawışına ixtıyacı bar”
Törkiyä Böyık Millät Mäclese Başlığı Mostafa Şäntop dönyanıñ törki däwlätlärneñ tawışına ixtıyac toyuın äytte
Törkiyä parlamentı başlığı Qırğızstan İlbaşı belän oçraştı
Törkiyä Böyık Millät Mäclese Başlığı Mostafa Şäntop TÜRKPA Törki telle illär parlamentariy assambleyasınıñ 11nçe ğomum şura cıyılışı öçen kitkän Qırğızstannıñ Çolpon-Ata şähärendä İlbaşı Sadır Caparov tarafınnan qabul itelde
Äliyıv häm Lavrov Baqıda oçraştı
Azärbaycan İlbaşı İlham Äliyıv Ärmänstan belän 2020nçe yılnıñ noyabrendä qul quyılğan beldergeneñ ütälüe öçen adımnarnıñ yasaluın kötülären belderep: "Tınıçlıq kileşüe täq’dimebez cawapsız qaldı, bez äle dä bu täq’dim qabul iteler, dip ışanabız”, - dide


c: text/html

text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy arbiy okrugınıñ mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvını imayeniñ muracaatı sebebinden iyülniñ 15-ne avuştırdı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
«İmaye, şaatlarnıñ ketmesi kerek olğanından oturışuvnı başqa künge qaldırmağa muracaat ete. Advokat (Emil – QA) Kurbedinov cumaaqşamı künü sorğuğa çekilmesi planlaştırılğan mütehassısnıñ hulâsasını qoşmağa rica ete. Qabaatlayıcı taraf qarşı degil», – dep aytıla haberde.
İyülniñ 13-nde olğan oturışuvda imayeniñ dört şaatından ekisi sözge çıqtı – Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ sabıq yolbaşçısı Edem Dudakov, mabüsler Server Mustafayevni şahsen tanığan ve 15-20 yıldan berli Seyran Saliyevni bilgen Yekaterina (Hatice) Mamutova. Musa Tatar ve Mustafa Mustafayev sözge çıqıp yetiştirmedi.
Hatırlatamız, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» imaye tarafı 50-den çoq şaatnı ketirmege azır, aralarında Rusiye FSBsiniñ isteginen ekspertiza yapqan mütehassıslar, dinşınas ve tilşınaslar bar.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım advokatları Emil Kurbedinov, Edem Semedlâyev ve Mammet Mambetov, Şahtı Rusiye şeerine tevqif etilgen qırımtatar faallerinen körüşmek içün ketti.
Bu aqta Facebook saifesinde Kurbedinov yazdı.
“Rostov vilâyetiniñ Şahtı şeerine yol aldıq. Halqara qanunına qarşı (4-ünci Jeneva şartnamesi) Qırımdan çıqarılğan siyasiy mabüs olğan qırımtatar musulmanlarınen körüşmege niyetlenemiz. Menim müşterim - Tofik Abdulgaziyev”, - dep yazdı Kurbedinov.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban UmerovRusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Braziliälelär
Braziliälelär - Braziliä watandaşlığı bulğan keşelär, Braziliä xalqınıñ töp öleşen alıp torğan häm dönyadağı iñ zur millätlärneñ berse. Sannarı yaqınça 200 million keşe.[1] Portugalça söyläşälär.
Braziliälelär qatlawlı sostav belän ayırılıp tora. Ul indeyetslarnı, negrlarnı, yevropeoid rasa wäkillären häm qatnaş millät keşelären berläşterä.
Braziliälelär könküreşendä portugaliälelärneñ, indeyetslar häm negrlarnıñ traditsiäläre häm ğöref-ğädätläre çağılış taba.
Portuğäliälelär yaña watannarına üzläreneñ tellären häm arxitekturaların alıp kilgännär. İndeyetslardan keläm, yataq, sumka, mebel kebek yort äyberlären, şulay uq awıl cirlärendä öy tübälären häm stenaların ürep yasaw ostalığın üzläştergännär.
Braziliälelärneñ yaratqan küñel açu bäyräme — karnavallar. Alarda Afrika sänğäte yoğıntısı çağıla. Elek Afrika qollarına uñışnı cıyıp alğannan soñ berniçä kön yal birä torğan bulğannar, qarnawallar uzdıru traditsiäse änä şunnan qalğan.
Çığanaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Braziliä.(үлe cылTaMa)
İskärmälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ "IBGE: Brasil já ultrapassou marca de 200 milhões de habitantes". Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (1 de Julho de 2013).


text:
Qırımda mayıs 30-ında eki qırımtatar faalini tutıp aldılar - Lütfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyevanı. Olarnı yasaqlanğan timsalât numayışında qabaatlaylar. Zudiyevanı Canköyde tuttılar, Saliyevanı ise Bağçasarayda
Lütfiye Zudiyeva - uquq qoruyıcı, cemaat jurnalisti ve “Qırım birdemligi” birleşmesiniñ faali. Mümine Saliyeva - “Qırım balalığı” teşebbüsiniñ koordinatorı ve ekinci Bağçasaray “Hizb ut-Tahrir” davasınıñ iştirakçisiniñ qadını. Mayıs 30-ında aqşam rusiye quvetçileri bir qaç saatlıq sorğudan soñ eki faalni de yiberdi.
Qırımtatar faali Mümine Saliyeva, rusiye quvetçileri onı siyasiy sebepler ile taqip ete, dep tüşüne.
Bu Qırımda faallerge, silâsız qarşılıq köstergenlerge, aqiqatnı yarımadada ve onıñ tışında tarqatqanlarğa basqı yapmaqnıñ bir yoludırMümine Saliyeva
- Men Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine köre qabaatlanam. Bu - Facebook ağında 2013 yılı yasaq etilgen “Hizb ut-Tahrir” timsalâtınen derc etilgen malümat, amma olar kiminki olğanını men öyle de körmedim. Bu mayıs 31-inde mahkeme oturışında belli olacaq. Şübesiz, men qabaatımnı qabul etmeyim. Men añlayım, bu Qırımda faallerge, silâsız qarşılıq köstergenlerge, aqiqatnı yarımadada ve onıñ tışında tarqatqanlarğa basqı yapmaqnıñ bir yoludır. Böylece, men bunı özüme, aqayıma, bütün faallerge ve umumen Qırımdaki bütün qırımtatarlarğa basqı kibi körem. Sorğu vaqtında advokatım yoq edi. Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri, protokolğa advokatlar kelmedi dep yazılsın, dediler. Amma advokatlar mında bir qaç saat turğanları şimdi belli oldı.
Qırım advokatı Emil Kurtbedinov, Lütfiye Zudiyevanı memuriy tevqif astında tutmağa Rusiye qanunlarına köre aqları yoq, dep ayta.
Lütfiye Zudiyevanı memuriy tevqifinen cezalap olamaylar, çünki onıñ dört balası bar, olardan üçü - kiçik yaştaEmil Kurtbedinov
- Bu maddege köre meni de eki kere qabaatlağan ediler, men 10 ve 5 kün oturğan edim. Mayıs 31-inde saat 10:30 Kiyev rayon mahkemesinde mahkeme oturışı keçirilecek. Qayd etmege isteyim, Lütfiye Zudiyevanı memuriy tevqifinen cezalap olamaylar, çünki onıñ dört balası bar, olardan üçü - kiçik yaşta. Mahkeme tek para cezasını maküm ete bile - 1000 rubleden 2000 rublege qadar. Daa bir qayd - qadınlarğa üç yarım saat devamında advokatlarnı yibermey ediler.
Qırım advokatı Edem Semedlâyev, böylece Rusiye quvetçileri faallerni tenbilley, dep tüşüne.
Bu eki qadınnıñ tutulması, tamam qadınlarğa qarşı yañı basqı dalğası başlanğanını köstereEdem Semedlâyev
- 20.3 maddesine binaen çoqusı alda cemaat faallerini qabaatlaylar, oña köre zenaatdaşım Emil Kurtbedinovnı ve daa çoq yaş faal qırımtatarlarnı da qabaatlay ediler. Men bellesem, Ekstremizm ile küreş merkezi böyle malümatnı çoqtan taptı ve kerekli vaqıtqace onı tuta. Bu eki qadınnıñ tutulması, tamam qadınlarğa qarşı yañı basqı dalğası başlanğanını köstere. Bugünki adise, rusiye quvetçileri bir şeyden saqınmaycağını köstere. Ebet, Rusiye akimiyeti bütün qırımtatarlarnı, bütün faallerni oturtıp olamaz. Onıñ içün böyle qarışıq çarelerni köre: birisini oturta, birisini Qırımdan çıqmağa mecbur ete. Adam başqa Qırımda qalıp olamasın ve mından ketsin dep şarait yaratalar. Onıñ içün, ebet, böyle memuriy davalardan soñ çoqusı dayanmayıp, kete. Bunı ihtar kibi körmek mümkün. Bu birinci alâmet.
2019 senesi mart 27-sinde apis etilgen üç aqaynıñ tuvğanı Fatime Yanikova, Lütfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyeva öz faaliyetini devam eteceginde emin.
Halqımıznı qorquzmaq pek qıyın, biz başımızdan çoq şey keçirdik ve, belki de, daa keçirecekmizFatime Yanikova
- Olar “Qırım birdemligi”niñ koordinatorları, Mümine - “Qırım balalığı”nıñ koordinatörı. Ümüt etem ki, olar devam etecek, toqtamazlar, çünki bu bizge kerek, bizim balalarımızğa kerek. Soñki malumatqa köre, rusiye quvetçileri endi 170-ge yaqın balanıñ babasını tutıp aldı. “Qırım balalığı” bu balalarğa bayram yapa. Yaqında Ramazan ayı şerefine restoranda siyasiy mabüslerniñ qadınları ve balaları içün bayram yapıldı. Men öz balalarıma deyim, aqaylarnı aqsız alıp kettiler ve yaqında yibererler, olar ümüdini kesmesin ve dua etsin dep. Qayd etem ki, olar balaları içün cinayetçi degil, olar qaramanlar… Halqımıznı qorquzmaq pek qıyın, biz başımızdan çoq şey keçirdik ve, belki de, daa keçirecekmiz.
2019 senesi martta qırımtatar faali Lütfiye Zudiyeva Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde “Qırım birdemligi” nasıl peyda olğanı aqqında aytıp bergen edi:
“2014 yıldan soñ tek qırımtatarlar degil de, amma yarımadanıñ başqa sakinleri de tintüv, tevqif, mahkemeler adiy bir şey olğan şaraitke oğradı. Bugün, bellesem, tuvğanlarına apis ya da mahkeme mevzusı toqunmağan iç bir qırımtatar qorantası qalmadı. Devamlı basqı şaraitinde 2016 senesi aprel ayında siyasiy mabüslerniñ apayları ve advokatlarınıñ birleşmesi peyda oldı, olar ayda bir kere körüşip, mahkeme qararlarını muzakere etmege ve yapılacaq adımlarını tüşünmege añlaştı. Birinci körüşüvde 12-15 adam bar edi, bir qaç aydan soñ nice adamlar kele edi, olarnıñ arasında tek siyasiy mabüslerniñ soyları degil, lâqayt olmağan qırımlılar da. Böylece bu körüşüvler uquq qoruyıcı toplulığına çevirildi, onıñ adı da “Qırım birdemligi” qoyuldı”, - dedi Lütfiye Zudiyeva.
Malümatname: Rusiye quvetçileri mayısnıñ 30-nda eki qırımtatar faalini tuttı: aq qorçalayıcı ve cemaat jurnalisti Lütfiye Zudiyevanı ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyevanı. Olar bir qaç kere halqara meydançıqlarında yarımadadaki basqı aqqında ikâye ete edi. Keççe qadınlarnı yiberdiler. Ekisi de Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden qabaatlana – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
İrlandiya Senatı Rusiyeniñ Ukrayinadaki areketlerini genotsid kibi tanığan qararnı qabul etti. Bunı İrlandiya pralamentiniñ Yuqarı palatasınıñ spikeri Mark Deyli öz Twitter saifesinde haber etti.
Vesiqada Rusiyeniñ Ukrayinağa istilâsı esassız areket olğanı ve bunıñ halqara uquqqa zıt olğanı bildirilir.
"Rusiye arbiyleriniñ areketleri BMT-nıñ genotsid cinayetiniñ qarşısınıñ alınması ve cezalandırılması aqqında Şartnamesinde belgilengen genotsid kriteriylerine uyğun kele", -dep yazıla qararda.
Senat dünya memleketlerini Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege ve satuvdan elde etilgen kelirler "Ukrayina halqına qarşı Rusiyeniñ arbiy maşınası"nıñ paranen temin etilmesine yönetilgen Rusiye nefti, gazı ve kömüriniñ itâlatını toqtatmaq içün işni devam etmege çağırdı.
Kanada, Letoniya, Estoniya, Litvaniya ve Çehiya parlamentleri de Rusiyeniñ Ukrayinadaki areketlerini genotsid kibi tanıdı.
Bundan ğayrı Litvaniya parlamenti Rusiyeni "terrorcılıqnı paranen temin etken devlet" adlandırdı.
Aprelniñ ortasında ABD prezidenti Joseph Biden Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukrayinağa qarşı siyasetini genotsid adlandırdı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Mart 17 künü, Aqmescitte Meclisniñ faaliyetini yasaq etilmesi boyunca işiniñ makeme oturışı keçirildi. Belli olğanı kibi, makemede, qırımtatar milliy organnıñ menfaatını qoruğan advokatlarnıñ bir sıra itirazları qabul etilmegen. Bu aqta, Kiyev şeerinde ötkerilgen matbuat konferentsiya devamında Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi.
«Şimdiki vaqıtqa makeme tenefüs ilân etti. Qoruyıcılar 60 maddeden ibaret itirazlarnı taqdim etti. Baqıluvğa tek 6 tanesi qabul etildi. Prokuratura tarafından 600 saifeli vesiqalar teklif etilgen edi, episi işke qoşulğan», - dep ayttı Bariyev.
Onıñ fikirince, Qırımdaki akimiyet, Meclisniñ faaliyetini, olar öz areketlerinen Rusiyeniñ işğali ile bağlı esas argumentinı yoq etkenleri içün, yasaq etmege istey. Bunıñnen bir sırada, mezkür protsess, yerli şuralarınıñ saylavlarında iştirak etmemege çağırğanları içün, Mecliske qarşı alınğan intiqamdır.
«Menim fikirimce, Qırımtatar Meclisi işğal etici akimiyetinen razı olmağanı içün, olarğa qarşı intiqam almaqtalar. Mecliske alternativa olaraq başqa organ qurıp olamağanları, qırımtatar halqı ise Mecliske ep qol tutqanı içün intiqam alalar. Bu areket, qırımtatar halqınıñ içtimaiy faallerini çıqarması ıntıluvıdır, çünki Meclis aqqında söz yürütilse, er kes üç biñ adam aqqında aytlığanını añlamaq kerek», - dep qayd etti Bariyev.
Mart 17 künü, Aqmescitte, yarımadada milliy Meclisniñ faaliyetini yasaq etilmesi boyunca nevbetteki makeme oturışı keçmekte. Bundan evel, Qurultaynıñ Merkeziy İcra Komitetiniñ başı Zair Smedlâyev bildirgeni kibi, Meclis şu işke öz vesiqalarını qoşmağa muracaat etti. Bunıñnen bir sırada oturış devamına, makeme foto ve video levhalarnı yapmağa yasaq etti.
Mezkür işniñ soñki oturışı mart 10 künü keçirilgen edi. Onıñ devamında Meclisniñ advokatı, berilgen malümatlarnen tanış olıp yetiştirmegeni içün, oturışnı başqa künge keçirmege rica etti. Makeme bu arizanı qabul etti.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile açılğan dava vesiqalarını Meclis menfaatını qoruğan advokatları tek mart 7 künü elde etti. Böyleliknen, 600 - den ziyade saifeli malümatlarnen tanış olmaq içün 3 künden az qalğan edi.
Mart 3 künü, birinci oturışta davacılar qırımtatarlarnı temsil etken organnıñ faaliyeti ekstremistik ve qanunsız olğanını isbatlağan işke daa qoşma olaraq vesiqalarnı qullanmağa talap etti. Meclis yolbaşçılarnıñ fikirince, büyük ihtimal makeme prokuraturanıñ talabını qabul eter.
OON birleşken milletler teşkilâtı Rusiye Federatsiyasına Qırımdaki qırımtatar Meclisiniñ qapatılmasına izin bermemege çağırdı. Avropa birligi de öz tarafından qırımtatar milliy Meclisiniñ qapatılmasınen bağlı öz qasevetlerini açıqladı.
Qırım aq-uquq qoruma gruppası Halqara cemaatçılıqlarğa milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek muracaatınen bulundı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Kreml tarafından tayinlengen prokurorı Natalya Poklonskaya saylavaldı tatilde buluna. Bu aqta o, yarımadanıñ Aqmeçit rayonını ziyaret etkende mühbirlerge bildirdi.
«Men endi tatildem ve saylavaldı kampaniyası çerçivesinde «Yedinaya Rossiya» partiyasından diger namzetlernen beraber regionlarnı ziyaret etem», – dep qayd etti o.
«Yedinaya Rossiya» partiyasınıñ Qırım bölüginiñ saytında qayd etile ki, Natalya Poklonskaya Aqmeçit rayonınıñ bir qaç köyüni ziyaret etti.
«Krasnoyarskoye (Doñuzlav – QA) ve Lenskoye (Dört Saqal – QA) köylerinde Natalya Vladimirovna yerli mektepler, bala baçğaları, hastahane müessiseleri ve Medeniyet evleri hadimlerinen körüşti. Krasnoyarskoye ambulatoriyası, yerli Medeniyet evini ziyaret etti, sakinlerniñ isteklerini diñledi», – dep aytıla beyanatta.
Moskvağa boysunğan Qırım prokuraturasınıñ saytında Poklonskayanıñ tatili aqqında malümat bildirilmey.
İyül 14-te «Yedinaya Rossiya» partiyasınıñ Qırım regional bölüginiñ nevbetteki konferentsiyasında Rusiye Devlet Dumasına namzetler resmiy olaraq taqdim etildi. Toplaşuvnıñ qararında binaen, cedvel başında Rusiyege boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov oldı. Namzetler arasında Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya da bar.
Rusiye Devlet Dumasına nevbetteki saylavlarnıñ bu sene sentâbr 18-ge planlaştırılğan. İlk sefer rey berüv işğal etilgen Qırımda da keçirilecek.
Rusiye Devlet Dumasına Qırım territoriyasında saylavlarnıñ keçirilmesini ukrain ükümeti takbih etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi ilân etti ki, azırlanılğan rey berüv qanunsızdır, deputatlarğa Qırım namzetlerine qarşı ise, mütenasip tedbirler yapılacaq. Kiyevdeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası, öz nevbetinde, Qırımda saylavlarnıñ teşkil etilmesinde iştirak etken şahıslarğa qarşı cinaiy işler açılacağını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Veciye Kaşka davası» boyunca qabaatlanğan qırımtatar faali Asan Çapuh Aqmescit SİZOsından 7-nci şeer hastahanesine avuştırıldı. Bunı tuvğanları Qırım.Aqiqatqa haber etti.
Qırımtatar faaliniñ sağlığınen bağlı tafsilâtlı bir malümat berilmedi.
Daa evel «Veciye Kaşka davası» boyunca qabaatlanğan Asan Çapuhnıñ açlıqnı toqtutmağa mecbur olğanı belli oldı. O, tibbiy yardım kösterilmesini talap etip, sentâbrniñ 15-nde Aqmescit SİZOsında açlıqqa başlaycağını ilân etken edi.
Çapuh, alı pek fenalaşqanı içün advokat Ayder Azamatovnı diñlep açlıqnı toqtattı.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Asan Çapuhnı azat etmesini talap etti.
2017 senesi dekabr ayında Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi ve acele tibbiy yardımğa muhtac edi. Mabüs tibbiy teşkerüvden keçti, lâkin advokat ne diagnozını, ne de alını bile.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri, Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Sentâbrniñ 11-nde Rusiye nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi, «Veciye Kaşka işiniñ» iştirakçilerini eki ayğa daa apiste qaldırdı. Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye telükesizlik hadimleri olarnı tutqan maalde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay. Daa soñra qadın vefat ete.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl, Türkiye vatandaşı, Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızlağan edi, dep bildire.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Törkiyä parlamentı başlığı Baqıda
Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop İq’tisadi xezmättäşlek oyışması parlamentariy assambleyası (EİTPA) 3nçe ğomum konferenśiyasında qatnaşu öçen kitkän Azärbaycan başqalası Baqıda şähitlär alleyasında buldı
Şäntop Azärbaycan Milli Mäcles başlığı Sahibä Gafarova häm konferenśiyädä qatnaşuçı başqa räsmilär belän bergä märxüm İlbaşı Xäydär Aliyıvneň kaberenä çäçäk bäylämnären saldı.
20nçe ğıynwar şähitläre cirlängän Şähitlär alleyasına da baruçı Şäntop häm yanındağılar biredäge Mäňgelek ut häykälenä dä çäçäk bäylämnären quydı.
Şäntop, annan soň Baqı törek şähitläre memorialına barıp, çäçäk bäylämnären qaldırdı.
Şäntop şähitlär memorialınıň xatirä däftärenä: "Ğaziz şähitlärebez, törek milläteneň batır ulları! 104 yıl êlek bu cirlärne üz watanığız kebek saqlaw öçen Azärbaycan qardäşlärebez belän bergä sez şähitlek däräcäsenä ireştegez. Bäysezlek häm xörriyät öçen fida itkän cannarığız belän Azärbaycanğa bu watannı nığıttığız. Qannarığız belän suğarılğan şuşı cirlärdä üskän yäş’ üsentelär bügen şuşındıy uq ixtıyar häm rux köçe belän ul könne sezneň qulığızğa celferdägän bayraqnı tağın da yuğarığa taba kütärergä tırışa,” – dip yazdı.
Bäyläneşle xäbärlär
“Urman yanğınnarı öçen ülem cäzasın bäxäsläşergä kiräk”
Törkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan urman yanğınnarı öçen bireläçäk ülem cäzasınıñ bäxäsläşelüeneñ zarurlığın äytte


text:
İsrail mayısnıñ 2-nde – Ekinci cian cenkinde natsistler tarafından öldürilgen 6 million yeudiy hatırasına – Holokost qurbanlarını añmaqta. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Qudusnıñ «Yad Vaşem» hatıra kompleksindeki tedbir mayısnıñ 1-nde aqşam ötkerildi.
Hatıra tedbirleri dünya boyunca yerleşken diniy obyektlerge yapılğan ücümlerniñ sayısı artqanda keçirile. Amerikanıñ Kaliforniâ ştatında aprelniñ 27-nde sinagogada ateş açıldı, bunıñ neticesinde bir insan elâk oldı ve daa üçü yaralandı.
İsrail baş naziri Binyami Netanyahu Kaliforniâdaki ücüm antisemitizm artqanınıñ soñki işareti ola, dep ayttı.
İsrail prezidenti Reuven Rivlin Avropadaki antisemitizm, onıñ aytqanına köre, «immigratsiya dalğaları, iqtisadiy buhranlar ve insanlarnıñ siyasiy reberlerden közü qaytqanı sebebinden kene başını kötere», dep qayd etti.
İsrailde Holokost qurbanlarını añma kününde eglence müessiseleri qapatıldı, tele ve radiostantsiyaları vesiqalı filmlerni köstere ve facia qurbanlarınen intervyülarnı yayınlamaqta.


text:
Qırımda koronavirus hastalarını baqqan 600 ekimden 168-i COVID-19nen hastalandı.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi «İnterfaks» Rusiye agentligine bergen cevabında bildirdi.
«COVID-19 yañı koronavirus yuqunçı olğan şahıslarnıñ Federal sicili malümatına köre, Qırım Cumhuriyetinde 168 ekim hastalandı, üçü vefat etti», – dep bildirdi müessise.
Berilgen malümatqa köre, şimdi 584 ekim COVID-19 hastaları içün 1929 yer açılğan 14 müessisede çalışa.
«Eñ yaqın vaqıtta üç hastahanede daa 100 yer qoşmağa planlaştırıla», – dep ayta müessise.
Keçken afta Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko bildirgenine köre, yarımadada ekim qıtlığını qapatmaq içün qomşu Rusiyeden tibbiyet hadimleriniñ kelmesi beklenile.
Keçken künü Qırımda 161 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda epidemiya vaqtında 9816 COVID-19 hastası qayd etildi, 5469 insan tüzeldi, 142 hasta vefat etti. Umumen yılnıñ başından Aqyarda 2557 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 1630 kişi tüzeldi, 69 insan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Moskvanıñ daa mart ayında cenkni toqtatmağa azır olğanı ile bağlı bildirmeleri "açıq yalan" ve "rus propagandasınıñ nevbetteki sahtelemeleridir". Bunı Ukrayin TİN spikeri Oleg Nikolenko bildirdi.
"Alâ daa Putin ile dialogğa inanğan bazı ğarbiy erbaplar Rusiyege aytışmalar kerek olmağanını añlamaq kerekler. Rusiye tunçlıqnı istemey. Rusiye ukrayinlerni yoq etmege tırışa. Dmıtro Kulebanıñ evel qayd etkeni kibi, Ukrayinağa yardımnıñ keçikmesi yalıñız Rusiye rejimine Ukrayinağa qarşı tecavuz içün daa keniş yer bere. Onı, Ukrayinanıñ öz topraqlarını mudafaa etmek içün qullana bilecek RSZO ve diger ağır silâlar, Rusiyeniñ ihracına yasaq ve gaz embargosından ibaret olğan daa qattı halqara sanktsiyalar toqtatacaq", - dep yazdı o Facebookta.
Daa evel "İzvestiya" Rusiye neşri adınıñ açıqlanmasını istemegen subetdeşine atfı etip, dersiñ Moskva mart ayında Antaliyada aytışuvlar vaqtında cenkni toqtatmağa azır olğanını bildirdi.
"O vaqıt Ukrayina özü Donbas ve Qırımnı qoşmadan neytral status ve telükesizlik kefaletini teklif etti. Vladimir Putin buña razı olmağa azır edi, amma Ğarp Ukryinağa tazyıq etti ve Kıyiv öz teklifinden red etti", - dep yazdı neşir.
Ukrayina TİN spikeri buña "açıq yalan" dedi ve o zaman Antaliyada Dmıtro Kuleba tek bir sual - gumanitar koridorlarnıñ açıluvını kötergenini qayd etti.
"Neşirniñ subetdeşi Rusiye propagandasınıñ daa bir sahteligidir. RF Ukrayinağa qarşı cenkni devam etmek içün sebep qıdırıp, Herson ve Zaporijjâ vilâyetleriniñ zapt etilgen bölgelerinde nevbetiy qanunsız assimilâtsiya içün temel azırlay", - dep qayd ete Nikolenko.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken. Keniş çölde bir qart qartiynen yaşağan. Qartiy çölge çıqıp, mal kübresini toplağan, tezekler yasap olarnı küneşte qurutqan soñ obalap qoyğan.
Soñki tezek obasını evden yaqın bir yerde obalay turğan. Eñ töpesine tegiz soyunı degil de, qoy yünlerine bulğalanğan tomalaq tezekni qoyğan. Ve oña adiy tezek, demey, “qoluboq” degenler, yani boqtan yasalğan tezek.
Qışta suvuqlar tüşken soñ, köylüler ayvanlarnı qoşarğa qapaylar, özleri ise ocaq etrafında toplana, ocaqta alevlenip yanğan tezek evni qızdıra.
O yılı şiddetli, suvuq yeller üfüre. Obanıñ töpesindeki tomalaq tezek yerge tüşip, sanki qamçılanğan dandürik kibi çöl boylap tığırıp kete.
Tezek tığıra-tığıra kete, onıñ qarşına ise aç Ayuv çıqa. Ayuv dağdan tüşip, çölde özüne yem qıdıra. Ayuv tezekni toqtata, o onı tomalaq penir beley ve:
– Ne qadar yahşı oldı. Men endi qaç künden berli aç yürem. Seni aşasam ne ola ya?… – dey.
Tezek ise:
– Şaştıñmı şu, Ayuv-ağa! Men aşalğan şey degilim. Üstüm qoy yününen qaplanğanına baqma, içim boq tolu, men adiy tezek. Aşasañ, ölersiñ, balalarıñ ise ortalıqta baqımsız qalırlar.
Ayuv tezekni qoqlap baqa, kerçekten de penir qoqusı yoq. Demek, doğrusını ayta. Ayuv tezekke bir panca ura. Tomalaq tezek tığırıp kete.
Tezek tığıra-tığıra yolunı devam ete. Onıñ qarşısına ise aç Qaşqır çıqa. Tezekni toqtatıp ondan soray:
– Qayda aşıqasıñ?
– Yel esken tarafqa, – dey tezek.
Qaşqır ise:
– Men bir qaç künden berli aç yürem, sen ise, bir qasevetiñ olmayıp, çöl boylap kezesiñ. Yahşısı, men seni aşayım, – dey.
Tezek oña böyle cevap bere:
– Şaştıñmı şu, Qaşqır ağa! Men aşalğan şey degilim. Üstüm qoy yünü olğanına baqma, içimdeki et degil, adiy kübre. Men tezegim. Meni aşasañ, zeerlenir ölersiñ, balalarıñ öksüz qalırlar.
Qaşqır tezekniñ o yan, bu yanını qoqlay – et qoqusını duymay. Tezekke bir tepme ura, ğarip tezekni yel tığırtıp alıp kete.
Tezek tığıra-tığıra, yolunı devam ete. Bir vaqıt onıñ qarşısına Tilki çıqa. O, tezekni toqtatıp, o yana bu yana çevirip baqa ve dey:
– Men qaç künden berli çölde aç çapqalap yürem, islengen bu et parçası ise bir ğamsız tığırıp yüre. Şimdi qapınırım!
Tezek ise oña:
– Aşama saqın! Men aşalğan şey degilim. Men adiy tezek… – dep başlay.
– Maña masal aytma, – dey Tilki. – Sanki dersiñ, men islengen etni kübreden ayırıp olamaycam! – dep tezekni yalmap yuta. Aşay, yutquna ve taaciplene: – Hucur bir et … Quru, datsız …
Tilki yolunı devam ete. Amma ketken sayın yaramay ola. Böyleliknen, Tilki yıqılıp yatıp qala.
Çölde: “Er bir tığırğan şey canlı olmay, er bir qoquğan şey aşalmay” – dep, nafile aytmağanlar.


text:
Usı jıldıń 7-aprel kúni Qaraqalpaqstan Respublikası statistika basqarmasında «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyası qabıl etilgenine 29 jıllıǵı» múnásibeti menen seminar bolıp ótti.
Seminar qatnasıwshılarına Konstituciyanıń tiykarǵı principleri, puqaralardıń tiykarǵı huqıqları, erkinlikleri, minnetleri, konstituciyaǵa ózgeris kirgiziw tártibi hám kirgizilgen ózgerislerdiń mazmun-mánisi boyınsha toqtalıp ótildi.
Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń “2022-2026-jıllarǵa mólsherlengen Jańa Ózbekstannıń rawajlanıw strategiyası haqqında”ǵı Pármanınıń mazmun-mánisi, “Shańaraq hám hayal-qızlardı sistemalı qollap-quwatlawǵa baylanıslı jumıslardı jáne de jedellestiriw ilajları haqqında”ǵı 87-sanlı Prezident Pármanınıń mazmun-mánisi, hayal-qızlar huqıqları, gender teńlik máseleleri boyınsha tolıq maǵlıwmat berildi.
Málimleme xızmeti


text:
Bu sene mayıs ayına qadar Rusiye işğal etken Qırımda 86 insan siyasiy ya da diniy taqip çerçivesinde azatlıqtan marum etildi. Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ yañı cedvelinde aytıla.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, 55 insan Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanından tutuldı, 13 insan «ukrain diversantları» davalarınıñ» mabüsi ola, 3 kişi – «Sentsov davasınıñ» mabüsi, bir insan «Tebliğ Cemaatı» diniy teşkilâtınıñ azası olğanında qabaatlanıp azatlıqtan marum etildi, 9 insanğa qarşı cinaiy dava açıldı, 3 kişi «Noman Çelebicihan batalyonına» alâqası bar olğanından, 2 kişi Euromaydan iştirakçisi olğanından taqip etilmekte.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ FSB yarımadada tintüv, sorğularnı muntazam sürette keçire, jurnalist, faal, cemaat erbapları tutula. Aq qorçalayıcıları bunı farqlı fikirlernen küreş dep adlandıra.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde Ermeni Bazarda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca imaye şaatlarınıñ sorğusı başlandı. Sorğuğa çekilgen birinci insan Zair Smedlâ oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«O, (Smedlâ – QA) o künü Ermeni Bazarğa Mustafa Cemilevni qarşılamağa ketkenini ayttı. İşareti olmağan arbiy urbalı ve silâlı insanlar yolunı qapattı. Olar insanlarğa silâ doğurttı, birisi yolbaşçısına bile silâ doğurtqan eken. Şaat anda Mustafa Cemilevni qarşılağanını ve o, kiriş yasağı aqqında bir vesiqa ve malümat berilmedi dep aytqanını bildirdi», – dep tarif etti advokat Nikolay Polozov.
Bu davanıñ nevbetteki oturışuvı mayısnıñ 21-ne planlaştırıldı.
Rusiye FSBsiniñ baş idaresi, tahqiqat idaresine Ermeni Bazarda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca Ukraina uquq qoruyıcılarına muracaat etmesini yasaqladı.
Ermeni Bazar mahkemesi imayeniñ talabınen FSB hadimini davet etmege razı oldı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Hatırlatamız, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
«Bizim vazifemiz qırımlılarnıñ belgilev aqlarını teminlemekten ibaret edi. Şunıñ içün biz vaziyetniñ inkişafı şimdi Ukraina cenübiy-şarqında olğanı kibi - tank, milletçilerniñ arbiy bölükleri ve silâlı insanlarnıñ bulunğanı ile - keçirilmemesi içün areket etmek kerek edik. Şunıñ içün Qırım halq imayesi arqasından, elbette, bizim arbiy hızmetçilerimiz turdı, olar muqaytlıqnen, amma cüratnen areket ete ediler», – dedi o.
Putin emin, referndumnı başqaca keçirmege mümkün degil edi.
O, Qırımda o vaqıt Ukrainanıñ 20 biñ «yüksek seviyede silâlı arbiy hızmetçisiniñ» bulunğanını ve insanlarnı «vatandaşlarğa qarşı silânıñ qullanuv imkâniyetinden» qorçalamaq kerek olğanını aytıp keçe.
Mart ayında Qırımda Rusiyeniñ arbiy ve siyasiy destegi ile Ukraina ve dünyada tanılmağan «Qırımnıñ belgilev referendumı» keçti. Öz başına tayinlengen Qırım akimiyeti bergen malümatına köre, saylavlarda iştirak etkenlerniñ 97% Qrımnıñ Rusiyege qoşuluvı içün rey berdi. Neticede Qırımnıñ qanunsız parlamenti Rusiyege Qırımnı öz terkibine almağa rica etti. Mart 18 künü Kremlde Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında añlaşma imzalandı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi mayısnıñ 30-nda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, qırımtatarı Raim Ayvazovnıñ SİZOda tutulmasını uzatuv qararına qarşı imayesi bergen temyiz arizasını red etti.
Bu aqta Ayvazovnıñ advokatı Mariya Eysmont Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Advokat Ayvazovnıñ tahqiqat izolâtorında bulunuv müddetini uzatqan birinci instantsiya mahkemesiniñ qararını müvekkiliniñ cinayet işlegenine dair sebebi olmağanı içün lâğu etmege rica etti. Bundan ğayrı, Eysmont arbiy-tahqiqat organlarına nisbeten ayrı qarar çıqarmağa rica etti. Ayvazovnıñ aytqanına köre, quvetçiler maneviy ve fizik basqı yapmağa tırıştılar. Mahkeme temyiz arizasını red etip, Ayvazovnı avgustnıñ 15-ne qadar SİZOda qaldırdı.
«Yuqarı mahkeme qararı tahmin etilgen edi», – dep qayd etti Eysmont.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Belli olğanı kibi, Rusiye quvetçileri Ayvazovnı Qırımnıñ memuriy sıñırında tutıp, «çölge» qurşunğa tizüvni taqlit etken edi.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrainada «Qırım platformasınıñ» ekspert ağı şekillendirildi ve forumınıñ keçirilüvi planlaştırıla. Kyivde iyünniñ 7-nde ekspert ağı taqdim etile ve böyle malümat berile:
- «Qırım platforması» nedir ve ekspert ağınıñ rolü ne;
- «Qırım platforması» ekspert ağınıñ teşebbüs gruppası bugün nenen oğraşa;
- «Qırım platforması» ekspert ağınıñ memorandumı nedir, onıñ esas maddeleri, ağ faaliyetiniñ yönelişleri;
- ekspert ağınıñ forumı nedir, ne vaqıt keçirilecek, neler muzakere etilecek ve nasıl qararlar qabul etilecek;
- ağnıñ Ukraina qısmınıñ çetel ekspertlerinen, Ukraina ve çetel ükümet qurulışları, halqara teşkilâtlarnen işbirligi.
Taqdim merasimini Gennadiy Maksak – Ukraina Prizmasınıñ icra müdiri, Olga Skripnik – Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ reisi, Valentina Samar – Jurnalist tedqiqatları merkeziniñ baş muarriri keçireler.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Vadim Bektemirovnı Qırım izolâtorından Rostov-na-Donu SİZO-1-ge etap etkenler, dep haber ete «Qırım birdemligi» advokat Marlen Halikovnıñ malümatına esaslanıp. Advokatnıñ qırımlınıñ apis müddetini uzatuv qararına qarşı istinaf şikâyeti baqılğan mahkeme oturışuvında bundan haber oldı.
Advokatnıñ aytqanına köre, Vlasiha şeeriniñ İstinaf arbiy mahkemesi bu şikâyetni qanaatlendirmedi ve apiste tutuv müddetini 2021 senesi sentâbrniñ 15-i olaraq qaldırdı.
«Vadimniñ alı bir qarar, amma belli sağlıq problemleri bar. Al-azırda Rostov-na-Donu SİZO-1niñ bir kişilik kamerasında tutula», – dep bildirdi Halikov.
Nevbetteki oturışuv bu sene mayısnıñ 18-nde olacaqtır.
2020 senesi iyülniñ 7-nde yedi qırımtatarınıñ, hususan Vadim Bektemirovnıñ evinde tintüvler olıp keçti.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Terror eylemininiñ azırlavında qabbatlanıp apis etilgen faal Oleğ Prıhodko, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyğa muracaat etti.
"Büyük ürmet ile prezidentimiz Volodımır Zelenskıyğa muracaat etem. Sizge Qırımnıñ bütün siyasiy mabüsleri baqa. Bizim azaplarımız nafile olmamalı, çünki tiz çökmek - yalıñız Tañrı ögünde!", denile faalniñ maktübinde.
Öz mektübinde Prıhodko, o, "işğal etilgen Qırımda bizim ukrain bayrağımıznıñ ar-namusını qorçalağanı" içün qabaatlanğanını qayd ete.
Ukrain faal, türmede oña büyük destek yapqan "Ukrainanıñ qırımtatar vatanperverlerine samimiy minnetdarlığını" bildirdi.
Mahkeme qararına köre, Oleğ Prıhodko, dekabrniñ 10-una qadar SİZOda tutulacaq.
Prihodkonıñ tutulğanını oktâbrniñ 10-nda saba kezlevli ukrain faali, yedinci çağırılış Ukraina halq deputatı Eduard Leonov haber etti.
FSB hadimleri Rusiye Ceza kodeksiniñ 223.1 (patlayıcı maddelerni qanunsız azırlanması) ve 205 (terror ücümi) maddelerine istinaden qabaatlay.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.
CaM akTиBиcT yTBepждaл, чTo Bcя aTpибyTиka B ero дoMe «aHTиkBapHaя», a фyTбoлka co cBacTиkoй, koTopaя Takжe фиrypиpyeT B MaTepиaлax, «cyBeHиpHaя» и ee HeT y Hero c 2010 roдa.
8 фeBpaля 2019 roдa coTpyдHиkи kpыMckoro rлaBka ФCБ пpoBeли oбыck y Пpиxoдbko. CилoBиkи изъяли y Hero ykpaиHckyю cиMBoлиky, флarи пapTии «CBoбoдa», kpacHo-чepHыe флarи, пopTpeT CTeпaHa БaHдepы, TexHиky и дoMaшHиe CD-диckи. Пocлe oбыcka Пpиxoдbko oTBeзли B CиMфepoпoлb, rдe дoпpaшиBaли, paccпpaшиBaя o ero дeяTeлbHocTи и cBязяx Ha MaTepиkoBoй чacTи ykpaиHы.


text:
07 Oraza ibadettir ve qabul etilmesi içün sağlam olmalı! | Ramazan Nefesi
Epimiz bir amelni yaparken evde, işte (farq etmez) endişe etemiz, bir hata olmasın da, çırkın olmasın da, er şey yerinde olsun da, kimseniñ aqqı bozulmasın da ve elahire. Allahnıñ aqlarnı qorumaq ise eñ esas vazifemizdir. Orazamıznı ne boza bilir sualine bügün cevap berecemiz. Allahu Taalâ Yüce Kitabında ayta ki… Demek ki aş ve su mahsus bile bile insan içse künde orazanı boza. Ya unutıp içse aşasa bozula mı? Elbette ki yoq, çünki Allah Rahman ve Rahimdir, niyetlerimizni, yürekteki olğanını bizde daa yahşı biledir. Bilakis insan unutıp içse ya da aşasa demek ki Allah onu aşattırdı ve içtirtti Peyğamberimizniñ ifadesine köre… Allah epimizniñ orazalarımıznı muafaza ve qabul eylesin!


text:
II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ Prezidenti Refat Çubarov vekillerge qırımtatar tilinde çıqışta bulunmağa ricası ile muracaat etti. Öz ricasını o kongress canlı yayında kösterilgeni ve onıñ bütün dünyada syir etilgeni ile añlattı, – dep bildire Ankaradan Qırım.Aqiqat mühbiri.
Çubarovnıñ bu teklifi iştirakçilerge rus tilinde muracaat etken vekilniñ çıqışından soñ seslendirildi.
Çubarovnıñ ricasını iştirakçiler el çırpmalar ile qarşıladılar.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Advokat Nikolay Polozov, Rusiye tahqiqatçısınıñ işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı açılğan davada onı imayesinden çetleştirmek niyeti aqqında haber ete.
Bu aqta Polozov Facebookta yazdı.
«Tünevin alğan malümatıma köre, bu davanen oğraşqan (Mustafa Cemilevniñ davasını da baqa) tahqiqatçı Magomed Magomedov menim davada imayeci olaraq iştirak etmeme izin bermedi. Tahqiqatçı advokatnı, yani meni, davada iştirak etmekten çetleştirmege qarar aldı», – dep bildirdi Polozov.
Onıñ malümatına köre, tahqiqatçı Polozovnıñ daa evel «fevral 26 davasında» Ahtem Çiygoznı imaye etkenine esaslandı. Tahqiqatçı Refat Çubarovnı «fevral 26 davasınıñ» iştirakçilerinden biri dep saya. Tahqiqatnıñ fikirince, advokatnıñ eki müvekkili arasında «zıddiyet ola bile», Polozov davada iştirak etemez.
«Advokat davada birden çoq iştirakçini imaye etse de, zıddiyet olmağanda çetleştirilemez, bu tek tahqiqatçınıñ hayalı ola bile. Bizde de aynısı oldı», – dep qayd etti advokat.
Onıñ bildirgenine köre, tahqiqatçınıñ bu qararlarını endi temyiz etti.
«Tahqiqatçınıñ davada imayeci olaraq iştirak etmeme izin bermemek, em de advokatnı çetleştirmek qanunsız qararlarını Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde Ceza usuliy kodeksiniñ 125 maddesine köre temyiz ettim. Oturışuv kününiñ belgilenmesini bekleymiz ve qadılar Tahqiqat komitetiniñ bu yapqanlarına ne aytar baqarmız», – dep qoştı advokat.
Tahqiqatçı Polozovnıñ malümatını izaatlamadı.
Martnıñ 31-nde Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı.
Tahqiqat komiteti, Çubarovnı 2015 senesi baarde Ukraina telekanallarından biriniñ yayınında «Rusiye menfaatlarına qarşı ekstremist faaliyetine» ve Qırımnıñ işğalden qurtarıluvına çağırğanında qabaatladı.
«Şimdi meni qalabalıqlarnıñ teşkil etilüvinde qabaatlaycaq olalar. Bu maddege köre 8 yıldan 15 yılğa qadar apis cezası berile. Añlaşıla ki, bu «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» barışıq, zorbalıqsız aktsiya planlarımızğa bir cevap oldı», – dep izaatladı davanı Meclis reisi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve duşmanlarınıñ büyük mitingi olıp keçti. Qırımtatar ve Ukraina tarafdarı faallerine qarşı Rusiye tarafdarı faaller çıqtı.
2015 senesi yanvar ayında Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevralniñ 26-nda mitingde olğan qalabalıqlar aqqında cinaiy dava açtı.
Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar tutuldı: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev.
Daa soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: o vaqıt Qırımda Meclis lideriniñ rolüni alğan baş şübheli Ahtem Çiygoz ayrı esnasqa alındı.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsinen faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev tahqiqatnen işbirligi yapıp, olarnıñ ifadeleri «fevral 26 davası» diger mabüsleriniñ davalarında delil olmaycaq şartınen qabaatlarını tanıdı. 2015 senesi dekabr ayında Talât Yunusov 3,5 yılğa, Eskender Nebiyev eki yılğa şartlı olaraq üküm etildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi yarımadanıñ Rusiye işğalinen bağlı narazılıqlarnı «qalabalıqlar» dep adlandırıp, Çiygoznı olarnı teşkil etkeninde qabaatladı ve sekiz yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, onı Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.
2018 senesi iyünniñ 19-nda Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» mabüslerine şartlı apis cezalarını berdi. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl, Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ayğa şartlı olaraq üküm etildi, er birine 3 yıl sınav müddeti berildi.
2020 senesi fevralniñ 4-nde sınav müddeti bitmegen «fevral 26 davasınıñ» mabüsi Mustafa Degermencige qarşı cinaiy mahkümiyetniñ lâğu etilgeni belli oldı.


text:
Qırım ve Donbass sakinlerine yardım etmek ve qol tutmaq içün Ukraina tasil ve ilim nazirliginiñ resmiy saytında bunıñnen bağlı bölük açıldı.
Ükümet portalınıñ malümatına köre, bu bölükni saytnıñ baş saifesinde tapmaq mümkün.
Mında Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ abituriyentleri içün tışqı mustaqil imtianlar ve aliy oquv yurtlarında kiriş kampaniyası aqqında malümat mevcut.
Tasil nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire ki, rubrikada yañı malümat ve vesiqalar yerleştirilecek.
Bundan evel işğal etilgen Qırım ve üç aydan berli Rusiye boyevikleri tarafından çekiştirilgen Donetskten mecburen köçip kelgenler içün ükümet saytı çalışıp başladı.


text:
"Skit altını" davasını baqqan, Amsterdam apellâtsiya mahkemesi mahkemecisiniñ redi aqqında Ukrainanıñ muracaatını, Gaaga mahkemesiniñ baqıluvına yolladılar. Bunı, Felemenk (Niderlandlar) Adliye nazirliginiñ Halqara davalar bölügine atıf etip, "Ukrinform" bildire.
"Bugün, Ukraina devletine, Amsterdam apellâtsiya mahkemesi mahkemecisiniñ redi aqqında muracaat, Gaaga mahkemesiniñ baqıluvına yollanıldı, dep bildirildi. Muracaat, 2019.11.10 künü mahkeme oturışında baqılacaq", - denile bölükniñ beyanatında.
Ukraina tarafı bu qararğa resmiy izaat daa bermedi.
Daa evel, ilhaq etilgen Qırımnıñ müzeyleri Amsterdam apellâtsiya mahkemesine, "Skit altını"nen bağlı Ukraina ve ilhaq etilgen Qırımnıñ müzeyleri arasında olğan dava boyunca qoşma delillerni bergeni haber etile edi.
İyülniñ 16-sında Amsterdamnıñ istinaf mahkemesi «skit altını davasınıñ» soñki qararını çıqarmadı. Mahkeme saytında derc etilgen muvaqqat qararğa köre, taraflarğa qoşma malümat bermeleri içün eki ay berildi.
500-den ziyade müzey eşyasından ibaret «Qırım: altın ve Qara deñizniñ sırları» sergisi 2014 senesi yanvarniñ 19-nda Almaniyanıñ Bonn şeerindeki Reyn ülkeşınaslıq müzeyinde keçirilgen edi. Daa soñra Amsterdamdaki Allard Pierson arheologik müzeyinde açıldı. Sergi 2014 senesi fevralniñ 7-nden avgustnıñ 31-ne qadar devam etti, faqat Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Qırım müzeylerine qaytıp olamadı.
Qırımnıñ dört müzeyi eksponatlarnıñ qaytarıluvınen bağlı davanı Allard Pierson müzeyine qarşı açtırğan edi. Ukraina akimiyeti artefaktlar müzeylerniñ mülki degil, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Felemenk müzeyi qadı qararı olmağan soñ ya da taraflar añlaşqanına qadar eksponatlarnı bermemege qarar aldı.


text:
Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Zevri Abseitovnı bu afta SİZOdan Rostov-na-Donu (Rusiye) şeeriniñ koloniyasına etap ete bileler, dep bildirdi avgust 12-sinde maküm etilgenniñ qadını Fatma Abseitovanıñ sözlerinden "Qırım birdemligi" birleşmesi.
Oña köre, Zevri Abseitov, koloniyağa etap etilecegi aqqında vesiqalarnı aldı.
"Zevri, oña Moskovadan kâğıt keldi, dep bildirdi ve, belki de, bu afta onı bilinmegen yerge etap eterler", - dep yaza Abseitovanıñ sözlerinde "Qırım birdemligi".
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
İyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi dava mabüsleriniñ ükmüni deñiştirdi. Enver Mamutovğa 16 yıl ve 9 ay apis cezası berildi, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov, Zevri Abseitovğa – 8 yıl ve 9 ay.


text:
Cumaaqşamı künü, oktâbrniñ 14-nde, Ukrainada ilk sefer Memleketniñ imayecileri künü qayd etile.
2021 senesi iyülniñ 14-nde Yuqarı Rada er yıl oktâbrniñ 14-nde qayd etilgen «Ukraina imayecileri künü» bayramınıñ adını «Ukrainanıñ imayeci erkekleri ve imayeci qadınları kününe» deñiştirdi. 317 halq deputatı bu qararğa qoltuttı.
Qanun leyhasınıñ tefsir tezkeresinde onıñ qabul etilüvi eki cınısnıñ arbiyleri rolüni aynı şekilde aydınlatmasına yardım ete, dep qayd etile. Em de qadın ve erkeklerniñ Ukraina mustaqilligini ve topraq bütünligini qorumaq içün qoşqan isselerini qayd etmek mümkün olacaq.
Azatlıq Radiosı Kyivde Ukrainanıñ imayeci erkekleri ve imayeci qadınları kününde keçirilecek tantanalı tedbirlerni yayınlaycaq:
Azatlıq Radiosınıñ mühbirleri Kyivde ötkerilecek «UPA şerefi yürüşini» de közetecek.
Qayd etmek kerek ki, oktâbrniñ 14-nde Ukrainada Qazaqlıq künü, Ukraina isyancı ordusını quruv künü ve Presvâtaya Bogoroditsa Pokrovı künü qayd etile.


text:
56 yıl apiste. İşğalcilernıñ qanunsız ükümi
Dört adamğa umumem 56 yıllıq apis cezası çıqarıldı. Bu qanunsız ükümni Rostov-na-Donu şeyernıñ Şimaliy ortalıq arbiy mahkemesi “Hizb-ut-Tahrir davanıñ” uçunci gruppasına qarşı qabul etti. Dört dane qırımtatar adamnı Rusiye Cinayet qanunnamenıñ 205.5 maddesine (terroristik teşkilâtnıñ teşkil etüvi ve iştiraq etüvi) qabaatladı. Olarğa qattı rejim koloniyalarda böyle celar çıqarıldı:Seytumer Seytumerov - 17 yıl, Osman Seytumerov - 14 yıl, Rustem Seytmemetov - 13 yıl, Amet Suleymanov – 12 yıl.
Dava iştiraqçilarnıñ ükümleri, öyle taqıplernıñ sebepleri ve siyasiy mabuslernıñ qurtaruv imkânları aqqında advokat Edem Semedlâyev ve qırımtatar milliy Meclisnin azası Gayana Yüksel “Kun mevzusı” programmada malümat berdiler.
Edem Semedlâyev ayttı ki, ne mabusler de, ne qoruciları de ükümnen razı olmadılar. Olarnıñ fikirine, bu davanıñ tedqıq etkenlerini antlarına hainlik ettiler,bu sebepten olarnı makelemege kerek. O bu davanıñ hususiyetleri aqqında malümat berdi:
“Eñ esasiy, bu dava eki sırlı şaatlarnıñ malümatlarına qurulğan. Bu insanlar kimdir, FTH munasibetleri bar mı - haberimiz yoq. Daa bu davanıñ temelleri - taşlanğan kitaplar ve camide toplaşuvnıñ audioyazuvlar, anda insanlar islamğa bağlı mevzularını muzakere etken ediler. Demek, bu kerçekler ile qabaatluv qurulğan ve olarğan köre insanlarğa böyle ükümler çıqardılar”.
Advokat qoştı ki, mudafaa tarafı çıqarılğan ükümini halqara idarelerde şikâyet etecek. On kün devamında mudafaanıñ apellâtsiya şikâyetini bermege aqqı bar, baquvı ise yarım yılğace devam etmege mümkün ola.
Qırımtatar milliy Meclisnıñ azası Gayana Yüksel de ükümlernıñ qanunsız olğanına diqqat etti. O qoştı ki, qırımtatar halqnıñ sürgünlik yerlerden Vatanlarına qaytaruv zamanından Qırımda is bir terroristik areketı ya da terroristik faaletnıñ misali qayd etilmediyu İşğalci ükümet ise dava iştiraqçilardan ğayrı başqa insanlarğa de basım ete:
“Toqtatılğan adamlardan ğayı başqalarına de ükümler çıqarılalar. İşğalnıñ 8 yıl devamınlp 250 insan apislendi, olar arasında 150 qırımtatar, adiy insanlarğa basım etile. Soñki 2 ay devamında mahkemeler yanında kelgen adamlarını toqtatalar, qorquzalar. Olarğa basım etile, bu vaziyetnıñ “qırımtatar könveyeri” acınıqlı adı peyda oldı”. Bu, aslında, tamır halqnıñ vekillerine qarşı yapılğan basım, repressiyalar, siyasiy qanunsızlıq könveyeri ola”.
Qoşmağa isteyim ki, işğal etilgen Qırımda quvetçiler 30 grajdan jurnalistlerini toqtattılar. Olar “Hizb-ut-Tahrir” davanıñ uçunci bağçasaray taqımnıñ iştiraqçilarına ükümnıñ çıqaruvına “Qırım garnizon arbiy mahkemenıñ” binası yanında toplaştılar, “Qırım birdemligi” haber ete.
Maskalarını kiyıp, insanlar içtimaiy mesafenı saqlayıp tura ediler. Mahkeme binasına kirmege tırışqanda, işğal politsiya olarğa zarar etmege başladı. Ceryannıñ açıq olğanına qulaq asmayıp, advokatlardan ğayrı birisini “mahkemenıñ” içki azbarında de qabul etmediler.
Ondan soñ faaller mahkeme binadan yüz metr uzaq turıp, mabuslernıñ resimleri ile beyaz urbalar kiydiler. Yurabalarına böyle yazuvlar bar edi: “16 yıl - ne sebepten?”, “20 yıl - ne sebepten?”. Bir qaç daqqadan soñ binanıñ yanına avtobus keldi, anda siyasiy mabuslerge imdat bildirtmek içün kelgen qırımtatarlarını topladılar. Bunı İçtimaiy Qırımğa advokat Rustem Kâmilev haber etti. Aytqanına köre, qanunsız toqtatılğan adamlarğa cezalav ile 40 saat mecburiy işler ya da 10-20 bin rubl para cezası çıqarılacaq. Bu 3,5 - 7,5 grivna ola.
Qırımtatar milliy Meclis azasnıñ aytqanına köre, bu insanlarını qorquzmaq maqsadınnen yapıla. Olar isteyler ki, birisi imdat bildirtmek içün kelmesin, yardım etmesin, qarşılıq köstertmesin:
“Boyle areketlerıñ maqsadı bar - işğalciiler isteyler ki, olarnıñ siyasetlerinen razı olsunlar, qarşılıq köstertmesinler. 30 bin rubl (11 bin grn. - red.) para cezalar çıqarılalar. Qırım içün bu balaban paradır. Çalışqan adamlarnıñ böyle aylıqları çıqmay. İnsanlarını qorquzmaq, faaliyetlerini toqtatmaq içün çeşit türlü basım ve tesir usullarnen qullanalar”.
Ukrainanıñ qanunsız ükümlerge reaktsiyası aqqında Gayana Yüksel ayttı:
“Vaziyet qıyındır, çünki bu deşet tek işğal bitkende bitecek ve insanlar azat etilecekler. Elbette, şimdiki vaqıtında reaktsiyanıñ de keregi bar. Men uquq qoruci teşkilâtlarnıñ arizalarını teşkirem, olar pek yahşı yazılğanlar. Olar halqaara teşkilâtlarnıñ vekillerine, ortaq-devletlerine, ukrain ükümetine hatip eteler. Şimdiki vaqıtında Qırım mevzusna bağışlağan Qırım platformanıñ areketini BHT saasına keçirmege içün areketler muzakere etileler. Demek, insan aqlarnıñ ve azatlıqnıñ bozuvları, işğal etilgen Qırımnıñ vaziyeti BHT derecede baqılmağa mecbur.
Çarelernıñ biri -deneşme. Lâkin RF aslında insanlar denişmesini muzakere etmege istemey, olarnı terroristler sayya. Olar arasında çoqsı - qırımtatar halqnıñ vekilleri. Lâkin bu iş episi bir devam etilecek, malümatlar toplanacaq, teşkirelecek ve kelecekte insan aqlarını qorçalamaq ve bu vazitetini toqtatmaq içün qullanılacaq”.


text:
Moskovada mustaqil namzetlerniñ Moskova şeer dumasına saylanmaq imkânını talap etken izinsiz aktsiyalarda, adamlar tutulıp başlandı. Puşkinskaya meydanında polis, 10-dan çoq adamnı avtozaklarğa aldı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Avgustnıñ 3-ünde aktsiya "bulvar kezintileri" şeklinde keçirildi. Onıñ başlanmasından bir qaç saat evel, Bulvar tögereginde politsiya ve Rosgvardiya hadimleri nevbetçilik yapıp başladı.
Aktsiya başlağanından soñ tezden, politsiya, vesiqa teşkergende, bir qaç adamnı tutıp aldı.
Trubnaya meydanında yüzden çoq adam toplandı. OMON, olardan Sadovoye tögeregine çekilgenlerini ve yürmekke keder etmegenlerini talap etip, kenarğa sıqıştırdı.
Bundan evel bildirile edi ki, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri, metro stantsiyası yanında adamlarnıñ vesiqalarını teşkere edi ve "çalqantılar"da iştirak etmekten saqındıra edi.
İyül 27-sinde Moskovada Moskova şeer duması saylavlarına mustaqil mabuslarnıñ iştirak etmek içün yiberilmesini talap etken izinsiz aktsiya keçti. Uquq qoruyıcılarğa köre, aktsiyada politsiya ve Rosgvardiya 1373 adamnıtutıp aldı, olardan 200-den ziyadesi geceni politsiya bölüklerinde keçirdi. Narazılıq iştirakçilerniñ 70-den ziyadesi yaralandı.


text:
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildire. Bu aqta Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova ayttı, dep haber ete TASS.
«(Désirniñ – QA) böyle lafları bizni şaşıra. Bizler, şübhesiz, OSCE ögünde bu meseleni köterecekmiz, memurğa kerekli malümat yollap, böyle qıymet kesüvler ve malümatlar onıñ mandatına lâğu degil, dep kösterecekmiz. Désirni bunıñ kibi şeylerge, hususan terrorizm kibi ciddiy halqara telükenen bağlı adiselerge qıymet keskende daa diqqatlı yanaşmasına çağıramız. Qırımdaki kütleviy haber vastalarınıñ vaziyetine qıymet kesilgende üçünci memleketlerden, yarımadağa iç bir alâqası olmağan şübheli teşkilâtlarnıñ sebepsiz ve siyasiy beyanatlarına esaslanmamalı», – dedi Zaharova.
Onıñ bildirgenine köre, «laf terrorist teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninden ve cinayet işlegeninden şübheli sayılıp tutulğanlar aqqında kete».
«OSCE böyle faaliyetni er angi bir şekilde aqlağanına inanmağa istemeymiz», – dep qoştı o.
«OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi meseleleri vekili terrorizmde qabaatlanıp tutulğanlarnı «vatandaş jurnalistleri» dep aytqanda ne demek istegenini bilmeymiz. Rusiye tarafı bu ceetten jurnalist ıstılasınıñ keniş izasını tanımay. Kütleviy haber vastalarınıñ hadimi statusı Rusiye qanunlarına köre alına ve, ilk evelâ, zenaat faaliyeti esasında», – dep ayttı Zaharova.
Bundan ğayrı, Zaharova «Désirni Qırımnı ziyaret etmege ve zenaatdaşlarınen fikirlerini şekillendirmege bir qaç kere çağırğanını» ayttı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırdı.
OSCE qayd etkenine köre, Qırımda martnıñ 27-nde keçirilgen tintüvlerden soñ vatandaş jurnalistleri Osman Arifmemetov, Rustem Şeyhaliyev, Remzi Bekirov tutuldı.
Bundan ğayrı, Désir 2018 senesi mart ayından berli «terrorist faaliyetine açıq çağırğanında» qabaatlanıp nezarette tutulğan qırımtatar blogeri Nariman Memedeminovnıñ devam etken apsi sebebinden qasevetlengenini bildirdi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Salı künü, fevralnıñ 2-nde Kyivde “Jovten” kinoteatrinde “Qırım. Suvsızlaşma” adlı vesiqalı filmniñ ilk kösterilmesi olıp keçecek.
Eksklüziv filmni “Qırımtatar resurs merkezi” ve “Dünya ve KO vaqfı. Arbiylerge yardım etken teşkilât” Hayriye vaqfı taqdim etecek.
“Filmde zemaneniñ eñ aktual mevzularında bir kösterile: yarımadada suv qıtlığı. İşğalcilerniñ suv menbalarınıñ qullanuvına ferasetsiz yanaşması aydınlatıla. Qırım yarımadasınıñ yerli ealisi ögünde “suv meselesi” ile bağlı bütün uydurmalarnı yoq etmek içün er kesni filmniñ ilk kösterilmesine davet etemiz”, – yazıla ilânda.
Film Kyiv vaqtınen saat 17:10 başlanacaq. Koronavirus pandemiyası sebebinden tayin etilgen sıñırlavlarnı köz ögüne alıp, iştirak etmege istegenlerni evelden qayd etilmege çağıralar.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Cumaaqşamı künü, iyün 25-le, Krasnoperekopsk rayonı Küçük Mamçıq köyüniñ imamı Yunus Nemetullayevge rayon mahkemesi qırımtatarlarnıñ sürgünligi 71 yıllığına bağışlanğan matem mitinginde iştiraki içün 10 biñ ruble para cezasını berdi
Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Krasnoperekopsk rayon mahkemesiniñ Yunus Nemetullayevniñ memuriy bozuluvı aqta qararını seslendirdiler. Qararğa binayen oña 2015 senesi mayıs 18 künü mitingde iştirak etkeni sebebinden 10 biñ ruble miqdarında para cezasını berdiler», – dep bildirde matbuat hızmeti Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ sözlerini.
Bu iş boyunca ilk mahkeme toplaşuvı 2015 senesi iyün 18 künü keçti, o vaqıt mahkeme «işniñ şaraitlerini tafsilâtlıca ögrenmek içün» teneffüsni ilân etken edi.
Qırım uquq qoruyıcıları adet üzre bu malümatnı izaatlamay.
Er yıl Qırımda Sürgünlik künü yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye tarafından Qırım işğal etilgeninden soñ bu kibi aktsiyalarnıñ keçirilmesi yasaq oldı. 2015 senes Qırımtatar Milliy Meclisi kene yerli akimiyetten red cevabını aldı.


text:
Qırımda keçken künü 493 yañı koronavirus hastası qayd etildi, pandemiya başlağanından berli bu raqam rekord oldı. Bunı Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti haber etti.
Berilgen malümatqa köre, keçken künü 9 insan koronavirustan vefat etti.
«Umumen Qırımda koronavirus pandemiyası başlağanından berli 83 241 COVID-19 hastası qayd etildi. Bir künde 405 kişi yahşı oldı, bütün müddet devamında 71 086 insan tüzeldi», – dep aytıla haberde.
Bir kün evelsi 472 yañı COVID-19 hastası aqqında haber etildi.
Hatırlatamız, altı künden berli bir künde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñ sayısında rekord qayd etile, oktâbrniñ 4-nde 435 hasta qayd etildi, oktâbrniñ 3-nde ise 421 hasta oldı. Qırımda sentâbr ayından itibaren qayd etilgen koronavirus hastalarınıñ sayısı er kün arta. Yerli Rospotrebnadzor idaresi yaqınlaşqan dördünci koronavirus dalğası aqqında bildirdi, faqat qırımlılar daa az aşı ola.
Qırım akimiyeti hasta sayısı artqanı içün COVID-19 hastaları içün qoşma yerler aça.
Qırımda sentâbrden başlap koronavirus hastalarınıñ sayısı arta. Yerli Rospotrebnadzor idaresi dördünci koronavirus dalğası olacaq, faqat qırımlılar daa az aşı ola, dep bildirdi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, yarımadada COVID-19 hastalarınıñ sayısı artsa da, akimiyet qoşma sıñırlavlar kirsetmeycek, dep ayttı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Qırım Cumhuriyeti Başınıñ» saylavını «Devlet Şurasınıñ» deputatları 2014 senesi oktâbr 9 kününe belgilediler.
Bunı Qırım «parlamenti»niñ matbuat hızmeti bildirdi.
Mütenasip qarar avgust 8 künü nevbetten tış sessiyada alındı.
Matbuat hızmetiniñ beyanatında aytılğanı kibi, qarar «Qırım Cumhuriyeti Anayasasınıñ 62 maddesiniñ 1-nci qısmınıñ, Qırım Cumhuriyetiniñ «Qırım Cumhuriyeti Başınıñ saylavı ketişatı aqqında» Qanunınıñ amelge keçirilüvi maqsadı ile qabul etildi.
«Qırım Başı» Qırım «parlamentiniñ» deputatları tarafından 5 yılğa saylanılacaq.


text:
Aqmescit bölgesi №266 saylav komissiyasınıñ reisi Yelena Agapova Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi ki, bu saylav noqtasında qırımtatarlar rey berüvni körmemezlikke urdı.
Agapovanıñ aytqanına köre, Borçoqraq (Fontanı) mikrorayonınıñ bir qısmı kirgen noqtada 1818 saylayıcı oturmaqta. Olardan 90%-dan ziyade qırımtatarı, qalğanları rus, ukrain ve digerleri. Saat 18.00 saylayıcılarnıñ yalıñız 9% rey berdi. Saylav noqtası №7 şeer hastahanesinde yerleşe.
«Ukraina vaqtında er keske ayrı davetname berile edi, saylayıcınıñ adı ve soyadı qayd etile edi, Rusiyede böyle bir şey yoq. Saylav noqtasınıñ adresi ve rey berüv saati qayd etile. Onıñ içün insanlar bizni unutqansıñız, dep şikâyet etip kele edi. Doğrusını aytqanda, saylavlarğa kelmegenleriniñ sebebine şaştıq», – dep ayttı Agapova Qırım.Aqiqatqa.
Sentâbr 18-de saat 20-de işğal etilgen Qırımda Rusiye Devlet duması saylavlarınıñ rey berilmei yekünlendi.


text:
Soçi mahkemesi iyül 13, 15 ve 16-ında apellâtsiya şikâyetlerini baqtı ve ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ sekiz iştirakçisini tevqif astında qaldırdı.
"Qırım birdemligi" birleşmesi bildirgeni kibi, Riza İzetov, Remzi Bekirov, Eskender Süleymanov, Tofik Abdulgaziyev, Cemil Gefarov, Farhod Bazarov, Vladlen Abdulkadırov ve Yaşar Müeddinov daa eki ay devamında - sentâbrniñ 15-inece SİZOda bulunacaq.
"Mahkeme, advokatlar apellâtsiya şikâyetlerinde belgilegen bütün delillerni, oturış devamında aytılğan bütün delillerni eşitmedi ve Qırım Cumhuriyetiniñ Yurarı mahkemesiniñ iyün 10 tarihlı qararını amelde qaldırdı", - dep mahkeme qararını tefsir etti advokat Edem Semedlâyev.
İyün 9-ında Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ doquz iştirakçisiniñ sıñırlav tedbirlerini sentâbr 15-inece uzattı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Yapıldı Üsein Bahçisaraylı
-
-
-
28 fevral 2015
«Nemtsovnı mütehassıslar öldürdi», – Zair Smedlâyev
Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Moskvada mart 1 künü keçirilmesi planlaştırılğan "buhranğa qarşı yürüş" arfesinde Boris Nemtsovnıñ öldürüvini akimiyetniñ muhalifetni bölmek maqsadı ile yapılğan siyasiy sımarış olaraq adladı.
-
-
-
-
18 fevral 2015
Sürgün olunğan:«Bütün ömürimni Qırgızistanda keçirdim»
Sürgün olunğan Zore Fattayeva 1941 senesi dünyağa keldi. Sürgün etilgen künü evde ana-babası yoq edi. Zore hanımnıñ babasını qurucılıq işlerine yolladılar, anası ise soylarına musafirlikke ketken edi, balalar evde özleri qalğan ediler.
-
-
-
-
-
-
-
20 noyabr 2014
Nariman Celâl Qırımda askerlikke çağırılğan çeçenler aqqında ikâye ete
Soñki 20 yıl içinde ilk kere işğal etilgen Qırımda çeçenler askerlik borcunı eda etecekler. Mecliste bu sebepten qasevet çekmeyler, amma, bu kibi vaqialarnı diqqkatsız qaldırmağa olmay, dey Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl.
-
-
14 noyabr 2014
Sürgünlik hatırlavları: «Kün evelden bizni sürgün eteceklerini ayttılar»
Cenk devamında Memetovlar qorantasınıñ evinde NKVD reberi Andrey İvanoviç apayınen yaşay ediler. Olar mayıs 17 künü 1944 senesi Memetovlar qorantasına bütün qırımtatarlarn sürgün eteceklerini bildirdiler. Amma, olarnıñ sözlerine iç bir kimse inanmadı.
-
-
11 noyabr 2014
Sürgünlik hatırlavları: «Evimizden quvğanda sovet askeri bizge yardım etti»
Gülnara Mustafayeva: «Evimizde süt aylandırğan alet bar edi, aşhanede masa üstünde pekitilgen edi. Bu asker onı çıqarıp, anamnıñ torbasına tıqtı, sizge bu yardım eter, dedi. Öyle de oldı, bu separator olmasa edi, epimiz öler edik. Sağ olsun şu asker, adını bile soramadıq».
-
-
04 oktâbr 2014
Qurban bayramı munasebetinen 300 qırımtatar qorantası arasında 71 qoy taqsimlendi
Üç yüz qoranta ve eki cami Qurban bayramı munasebetinen Türkiyeniñ Sıkarya Derneginden 71 qoy aldılar. Qurbanlar Aqmescit rayonı Qulçu (Rodnikovoye) köyünde çalındı. Qırımtatarlar Türkiyeli qardaşlarına teşekkurler bildirdiler.


text:
Oktay - Truss oçraşuı
Oçraşu Änkarada uzdı
Törkiyä ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay Änkarağa kilgän Angliya tışqı êşlär ministrı Liz Trussnı qabul itte.
İlbaşı rezidenśiyäsendä uzğan oçraşuda ike yaqlı häm küp yaqlı däräcädä törle mäs’älälär qaraldı.
Fuat Oktay Trussnı qabul itüdän qanäğät’ buluın belderep, oçraşunıñ här ölkädä mönäsäbätlärne alğa taba üsterergä mömkinlek biräçägen äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
“Pänçä-Kilit” töbägendä 2 şähit
Ğıyraqnıñ tön’yağında “PKK” separatist terror oyışmasına qarşı alıp barılğan “Pänçä-Kilit” operaśiyası töbägendä 2 iminlek saqçısı şähit buldı
Antaliyada turist sanı arttı
Antaliyağa bıyıl hawa yulı belän kilgän çit il turist sanı uzğan yılnıñ şuşı uq çorına qarağanda 176%qa artıp 4 million 284 meñ 513 buldı
Törkiyä-Ärmänstan arasında hawa yökläre säwdäse
Törkiyä belän Ärmänstan turıdan-turı hawa yökläre säwdäseneñ iñ yaqın waqıtta başlatıluı öçen kileşügä ireşte


text:
Kyivde 11 dekabrde, Halqara İnsan aqlarınıñ qoruvı Künü münasebetinen, hayriye aktsiyası keçirildi. Bütün toplanılğan paralar işğal etilgen Qırımda apiske oturtılğan siyasiy mabuslarnıñ ailelerine yollanılacaq, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina millet vekili Mustafa Cemilev, bu aktsiya Qırımdaki insanlar içün pek müim olğanını qayd etti.
«Bu aktsiyanıñ esas maqsadı – maneviy destektir. İnsanlar, öz başına qalmağanlarını, halq olarnen beraber olğanını bilmek kereklerler», – dedi Cemilev.
Aktsiya çerçivesinde çeşit türlü master-klass dersleri ve qırımtatar yemek yarmalığı keçirildi.
Ukraina millet vekili Refat Çubarov qayd etti ki, Qırımdaki siyasiy mabuslarnıñ qorantalarında tahminen 70 bala – çağına yetmegen ballar.
Halqara İnsan aqlarınıñ qoruvı Künü er sene dekabr 10 künü qayd etile.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarında tintüvler sıqlaştı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ devlet bayraq künü, avgustnıñ 22-de, Hanlar sarayınıñ meydanına kiriş serbest olacaq.
Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ matbuat hızmeti bildire ki, saat 9-dan saat 18-ge qadar saray meydanına kiriş serbest olacaq.
Saat 16:00 kontsert ötkerilecek.
İyülniñ 1-de Bağçasaraydaki Hanlar sarayına kiriş paralı oldı. Endiden soñ Hanlar sarayı territoriyasına kirmek içün kezinti parasını tölemek kerek: 225 ruble büyükler içün ve 115 ruble balalar içün.
Bağçasaray ve Bağçasaray rayonınıñ sakinleri pasportnı kösterip, bedava keçe bileler. Bundan ğayrı, camige kirip, ibadet etecek olğan adamlar içün de kiriş serbest olacaq.


text:
Qırımtatar muhtariyeti aqqında billboardlar Qırım ile memuriy sıñırda bütün kiriş noqtalarında peyda olacaq.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım qamaçavınıñ teşkilâtçılarından biri, ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, «Çonğar» kiriş noqtasında billboardlarnı Qırım qamaçavınıñ iştirakçileri öz esabına yerleştirdiler. Yazıları ukrain ve qırımtatar tillerinde yazılğan.
«İşğal etilgen ve serbest territoriyalar arasındaki bitaraf zonasında eki boş billboard olğanını qayd ettik. «Çonğar»da insanlar 4,5 km cayav kete. O taraftan insanlarnı maşina ile alıp ketireler, ukrain tarafından cayav ketmege mecburlar. İnsanlar ketkende, baqılmağan territoriyanı köre, kesilmegen ot, eki totlu billboardnı köreler. Bugünden, Qırımdan çıqqanda – «Sizni serebst Ukraina selâmlay», Qırım yarımadasına kirgende, Ukraina terkibinde qırımtatar milliy cumhuriyeti olğan territoriyağa ketkenleri aqqında yazını oquylar», – dey o.
İslâmovnıñ sözlerine köre, ileride billboardlar Herson vilâyetiniñ «Çaplinka» ve «Kalançak» kiriş noqtalarında peyda olacaq.
Herson vilâyeti Qırım kirişindeki «Çonğar» kiriş noqtasında yarımadanıñ vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri Ukraina. Qırımtatar Muhtar Cumhuriyeti. Hoş keldiñiz!» yazısı ile billboardnı yerleştirdiler
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.


text:
AB ve ABD tarafından Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalar, Ğarp olarnıñ semeresiz olğanını añlağan soñ lâğu etilir dep ayttı Rusiye prezidenti Vladimir Putin, iyünniñ 7-nde er yıl keçirgen «Canlı bağ» esnasında.
«Bu tazyıq, bizim ortaqlar, qullanğan usullar faydasız, semeresiz, er keske zarar bergenini añlağan soñ lâğu etilir. Rusiye Federatsiyasınıñ menfaatlarını esapqa almaq kerek olacaq», – dedi o.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin iyünniñ 7-nde er yıl keçirilgen «Vladimir Putinnen canlı bağ»da çıqış yapacaq. Canlı bağğa soñki 10 yıl içinde ilk defa iç seyirci davet etilmedi. Matbuat hızmeti haber etkenine köre, bu hususan «diqqatni teleseyircilerniñ sualleri üzerine toplamaq» içün yapılğan. Rusiye prezidentine berilgen sualler studiya ekranına çıqarıla.
ABD prezidenti Donald Trump orta ve yaqın mesafege uçqan raketalarnen bağlı Muqavelen bozğanı içün öz ükümetine Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalar planını azırlamağa avale etken edi. Buyruq mayısnıñ 16-nda Beyaz evniñ saytında derc etilgen edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsını qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Daa bir mayıs 18-i, qırımtatarlarnıñ matem künü keçti. Altı yıldan berli bu kün daa kederli - Qırım ilhaqı şaraitinde keçe. Bu yıl pandemiya sebebinden o Qırımda asıl solğun keçti.
2014-ünci yılğace bu Matem künü ne qadar büyük bir şekilde keckenini yahşı hatırlayım. Mitingler, kolonnalar, aktsiyalar - bütün bular keñiş, eyecanlı, tesirli edi. Er şeerde ve büyük qasabalarda mitingler keçe edi, soñra adamlar avtobus ve maşnalarnen Aqmescitke kete edi, anda Nazirler Şurasınıñ ögündeki baş meydanda matem kününe nağışlanğan büyük merasim keçirile edi. Yalıñız Meclis azaları ve içtimaiy ve siyasiy yetekçiler degil, ükümet vekilleri de çıqışta buluna edi. Mında biñlerce adamlar toplana edi, bir yıl körmegen tanışlarınen rastkelişmek mümkün edi. Adamalr quvançlı ve kederli haberlernen paylaşa edi, sürgünlikniñ deşetlerini hatırlap ağlay edi.
Matemge baqmadan, bu künde er kes sürgünlikniñ bütün qıyınlıqlarından keçken ve vatanına daa pek birlerşip ve küçlü olıp qaytqan halqı içün ğurur duya edi. Biñlerce qırımtatarlarnı beraberlikte körmek sevinçli edi, birden halqnıñ bütün küçü, bütün potentsialı duyula edi. Köküs bu küç duyğusından, qırımtatarlarnı beklegen ümütlerden patlay edi. O vaqıt da qıyınlıqlar oldı, er şey tüm-tüz degil edi, hususan, "Partiya Regionov" akimiyetke kelgende, amma inkişaf bar edi, qırımtatarlar özlerini topraqlarınıñ saipleri olaraq is ete edi, özlerinde ve keleceklerinde emin edi.
Qırımtatarlarnı medeniy dünya red etmedi, amma bundan daa yaramay bir şey bar - olar artıq özlerini Vatan saipleri olaraq duymay
Amma bizni bundan marum qaldırğanlarınıñ altı yıl oldı. Şimdi mahkemelerde ve cenazelerde körüşemiz... Ümütler ve azatlıq ile er şeyimizni tutıp aldılar. Söz sırası, tek qırımtatarlardan degil, bütün qırımlılardan. Atta bücet aşlavı yanında olğanlar bile, bütün medeniy dünyadan tarafından red etilip yaşamaqnıñ ne qadar turğun olmağanını añlay. Amma olardan farqlı olaraq, qırımtatarlarnı medeniy dünya red etmedi, amma bundan daa yaramay bir şey bar - olar artıq özlerini Vatan saipleri olaraq duymay. Bu maneviy ceetten pek basa.
Soñki videolarında Aqmescit rayonından olğan qırımtatar faali Rolan Osmanov, karantin vaqtında camilerniñ qapalı, amma aynı vaqıtta kilselerde ibadetler yapılğanını numayış etti. Buña ne dersin? Sual ritoriktir.
Yaqında belli boyevik İgor Girkin ukrain jurnalist Dmitriy Gordonğa bergen intervyüsini baqtım ve şimdiki Rusiyede er şeyniñ ne qadar turğunsız olğanını kene de kördim. Er şey ne qadar tez deñişe bilecegini kördim ve, Girkinniñ özü intervyüde aytqanı kibi, yaqın vaqıtta Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile Gaaga mahkemesinde ola bilecegini inkâr etmeyim. Rusiye topraq ayaqlı devdir, bütün dünya artıq bunı añladı, onıñ içün Rusiyeden qorqqan başqa kimse qalmadı. Bu baqıştan ilhaq yaqın vaqıtta bite bile.
O zaman Qırımğa ne olacaq? Bayağı qırımtatarlar kibi, men de Qırım - qırımtatarlarnıñ milliy muhtariyeti olacağına ümüt etem. Soñki 6 yıl içinde qırımtatar halqı Ukrainağa sadıqlığını tadıqladı ve Qırımda öz muhtariyetine saip olmaqnı qazandı. Amma bu meselenen endi şimdiden oğraşmaq kerek. Ukraina anayasasına deñişmelerni kirsetmek, QMC-niñ Nazirler Şurasını ve QMC-niñ Yuqarı Şurasını yañıdan teşkil etmek. Öyle alda deñişmeler daa semereli ve tegiz keçer.
Er şey keçe ve er şey deñişe, onıñ içün Qırım meselesinen bağlı bütün suallerge cevaplarımız endi şimdi olmalı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukraina Yuqarı Radası Almaniya kantsleri Angela Merkel, Frenkistan prezidenti François Hollande ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaatnı qabul etip, Rusiye Federatsiyasında qanunsız alda apiste tutılğan Ukrainanıñ sekizinci çağırılış halq deputatı Nadejda Savçenkonı azat etmege çağırdı.
Buña 304 halq deputatı rey berdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Muracaatta qayd etile ki, parlament halqara birdemlikke ümüt beslep, Merkel, Hollande ve Putinden Savçenko, em de ukrain rejissöri Oleg Sentsov ve Rusiye Federatsiyasında qanunsız alda apiste bulunğan diger Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesi içün kerekli tedbirler yapılmasını istey.
Qararğa binaen, Ukraina tış işler nazirligine Almaniya, Frenkistan ve Rusiye Federatsiyasınıñ Tış işler nazirliklerini mezkür muracaat mündericesi ile tanış etmege avale etile.
Bundan ğayrı, Yuqarı Rada Nadejda Savçenko boyunca PACE muracaatını qabul etti. Halq deputatları 2015 senesi yanvar 26-30 künleri keçirilecek Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ sessiyasında Savçenko, Sentsov Rusiye Federatsiyasında qanunsız alda apiste bulunğan diger Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesi talabı ile rezolütsiyanı qabul etmege çağıralar.
2014 senesi noyabr ayında Yuqarı Rada Rusiye Devlet Duması ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinge ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonıñ azat etilmesi aqqında muracaatnı qabul etti.
Savçenko «Batkivşçına» cedveli boyunca Ukraina Yuqarı Radasına saylandı.
2014 senesi dekabr 25-te Ukraina Yuqarı Radası ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonı Avropa Şurası Parlament assambleyasında Yuqarı Rada eyyetiniñ erkânına kirsetti.
Nadejda onı yanvar 26-na qadar, PACE toplaşuvından evel azat etmege talap ete. Onı azat etmeseler, Avropa Şurasınıñ tarihında ilk sefer memleket azalarından biri, Rusiye, diger memleket azasını apiste tutacaq.
2014 senesi dekabr 13-te Nadejda Savçenko açlıqqa başladı.


text:
“Strelkovaya” “narazlıq meydanı"nıñ faalcisi, avgustnıñ 3-ünde rusiyeli Qırım memuriyeti yanında öz-özüni yaqmağa tırışqan, qırımtatar Vatan Karabaş özüni öldülmege istemegenini bildirdi.
“Men özümni aqlamayım. Men musulmanım, ve bu - büyük günâh, bu doğru degil. Birden aytam, özümni öldürmege niyetim yoq edi, men adamlarğa ateşimni söndürsinler dep rica ettim. Sağ olsunlar, söndürdiler”, - dedi Vatan Karabaş avgustnıñ 10-unda Aqmescitte matbuat merkezinde.
Daa evel Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüde Karabaş o öz-özüni yaqmağa istegeni aqqında kimse bilmedi dep ayttı. Videoda Karabaş onı söndürsinler dep adamlarğa muracaat etkeni körünmey.
Diqqat! Tesir etici video!
Avgustnıñ 3-ünde Aqmescit merkezinde “narazlıq meydanı”nıñ qırımtatar faalcilerinden birisi, üstüne yanıcı şingenlik töküp, öz-özüni yaqtı. Amma yanında toplanğan adamlar aqaynıñ yanıp başlağan urbasını tez söndürdi. Yaquvdan evel, aqay akimiyetniñ zulum areketlerine qarşı öz-özüni yaqacağını ilân etti.
Oquñız: Aqmescitte «narazlıq meydanı»na rusiye telükesizlik hadimleri keldi
Qırımnıñ rusiye akimiyeti vekilleri qırımtatarlarnıñ evleri yerleşken topraqlarnı sata. Adet üzre, qurdurıcılar qora qoymasından başlay. Yerli sakinler ise buña qarşı narazlıq köstere.
Qırımtatarlar ev qurğan “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ yerinde yañı 9 biñ adamlıq rayon qurmağa isteyler. Mesken evlerden ğayrı, mektepler, bala bağçaları, spor meydanları ve tükânlar qurmağa azırlanalar. Şimdilik anda esasen avdetçiler (repatriant) yaşay.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ oturışuvı vaqtında dekabrniñ 13-nde qırımtatar faali Edem Bekirov yaramadı, oña «acele yardım» çağırıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Oturışuvda Acele yardım kelgenine qadar teneffüs ilân etildi.
Advokatlarnıñ aytqanına köre, Bekirov – birinci gruppa saqatı. O, şeker hastası, yaqında infarktqa oğradı ve yürekten ameliyat oldı.
Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.


text:
Telükeli şaraitlerde çalışqan uquq qorçalayıcılar aqqında malümat toplağan «Frontlinedefenders» teşkilâtınıñ er yıllıq esabatında Qırımdaki taqımlarnıñ işi de qayd etilgen.
«Qırımda uquq qorçalayıcınıñ işi ciddiy zorluqlarnen, meselâ, büyük telükenen bağlı. Yani, o er zaman Rusiye mahsus hızmtleri tarafından taqip etilmek mümkün. Bunen beraber bu iş ağır duyğularnen alıp barıla. Zarar körgenlernen doğrudan-doğru qonuşmağa kerek ola. Böyle şeyerni körüp, uzun vaqıttır özüne kelip olamaysıñ, lâkin çalışmağa kerek, duyğularğa qapılmaq aqqıñ yoq. Qırımdaki uquq qorçalayıcılar ofislerde çalışıp olamaylar, çünki problemalar çıqmaq mümkün. Albu ki, añlaşılğanı kibi, ofis, itişam içün degil de, bazı tehnikanı yerleştirmek, vatandaşlarnı qabul etmek içün kereklidir...», – dep, Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov uquq qorçalayıcılarnıñ vaziyetini Qırım.Aqiqat içün izaatladı.
Onıñ sözlerni köre, Qırımdaki uquq qorçalayıcılar büyük telükede çalışqanlarınen beraber olarğa maliyeviy destek berilmey.
«Men «Frontlinedefenders» teşkilâtına, vaziyetni taqip etkenleri ve Qırımlı uquq qorçalayıcılar içün müyim olğan bu meselelerni köergenleri içün minnetdarım», – dedi Cepparov.
Qırımdaki uquq qorçalayıcıarnıñ işine az diqqat ayırılğanı ve maliyeviy qıtlıq aqqında Abdureşit Cepparov evel de beyan ete edi.
Qırım insan aqları bağ gruppası yarımadada eki yıldan ziyade çalışa. Qırımtatar uquq qorçalayıcıları, 2014 senesi senâbr 27 künü Qarasuvbazarda qırımtatar milliy areket iştirakçisi Abdureşit Cepparovnıñ oğlu ve qardaşınıñ oğlu qaçıqırlğan soñ birleşken ediler. Gençler aqqında şimdige qadar iç bir şey belli degil. Bu gruppanñ azaları olğan uquq qorçalayıcılar, qırımtatarlarnuñ ğayıp olmasını, qırımtatar faaleriniñ yaqalanması ve apis etilmesini taqip eteler, yaqında ise Qırımdaki siyasiy mabuslarğa imaye berip başladılar.


text:
Qırım.Aqiqat muhbiri, Kyivde «Amerika evi» medeniyet merkezinde dekabrniñ 12-sinde üç sabıq siyasiy mabüs, qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev, Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnen körüşüv yapıldı, dep bildire .
«Umumiy insan aqları beyannamesi»niñ 70-nci yıllığına bağışlanğan tedbirni Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Ukrainadaki elçisi Mari Yovanoviç açtı.
«Bugün siz Qırımda yaşaysız – 4 yıl evel yapılğan işğal neticesinde esasiy aqlarıñız ücümlerge oğraylar. Rusiyeniñ mahsus hizmetleri, işğalge qarşı er angi narazılıqnı bastırmaq içün keniş mıqyaslı qorqutuv kampaniyasını başladılar», – dedi o.
Yovanoviçten soñ qırımtatar milliy areketiniñ liderleri çıqış yaptı. Olar, nasıl etip siyasiy mabüs olğanlarını ikâye etip, bütün istegenlerniñ suallerine cevap berdiler.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim ettiler. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.
Halqara teşkilâtları, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri oña qarşı bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.