text:
Qırımnıñ Rusiye ükümeti portalında Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ buyruğı derc etildi. Oña binaen, mayısnıñ 18-nde koronavirus pandemiyası sebebinden kirsetilgen özüni izolâtsiya etüv rejimi çalışıp başlay.
Vesiqağa köre, evde qalmaq talabını «ihtiyac olmağanda yaşağan yerini terk etmemek» ibaresine deñiştirildi. Hususan turizm maqsadlı yolculıqlarnı da sıñırlamağa tevsiye etile.
65 yaştan büyük qırımlılar kene de evde qalmalı, çağına yetmegenler ana-babasız cemaat yerlerinde bulunamaz.
Bazarertesi kününden başlap çetelden ve qomşu Rusiyeden kelgen insanlar izolâtsiya rejimine riayet etmeli.
Qayd etilgenine köre, Qırımda maska taquv rejimi qala.
Keçken künü Qırımda 13 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, Qırımda 272 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden keldi, 26-sı Rusiyeden keldi. Eki kişi vefat etti. Akimiyetniñ malümatına köre, daa eki hastanıñ ölüm sebebi belli degil, amma COVID-19 diagnozı qoyulğan edi. Aqyarda 135 kişi koronavirus yuqunçına oğradı, 65 insan tüzeldi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
Qırım «Devlet şurasınıñ» reisi Vladimir Konstantinov Qırım gumanitar universitetiniñ fahriy professorı unvanına nail oldı.
Böyle bir attestat oña Yaltadaki «Yubileynıy» kino-kontsert kompleksinde şeer sakinleri ile körüşüvde berildi, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform» saytı.
Qırım gumanitar universitetiniñ rektorı Aleksandr Gluzman bildirdi ki, Konstantinovğa bu unvannı bermek qararını ilmiy keñeş avgust 28-de qabul etti. İşbu unvan «universitet ilerilemesine qoşqan issesinen» bağlı eken.
Konstantinovğa professor mantiyası ve şlâpanı universitet studentleri berdiler.
Konstantinov ise 2014/2015 oquv yılınıñ I semestrinde V.A.Suhomlinskiyniñ mukâfatını aluv sertifikatlarını Qırım gumanitar universitetiniñ üç studentine berdi – Anastasiya Borodina, Oksana Pohvalitova ve Liliya Lige.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi mayısnıñ 7-nde apiske alınğan vatandaş jurnalisti, faal Nariman Memedeminovnıñ sıñırlav tedbirini uzattı. O, 2019 senesi iyünniñ 15-ne qadar nezaret altında qalacaq, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
İmaye tarafı Memedeminovnıñ tevqif müddetiniñ uzatılmasını temyiz etmege niyetlene. Bu aqta advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi. O, dava Rusiyeniñ Rostov-na-Donu mahkemesinde baqılacaq, dep qoştı.
«İyün ayında Rostov-na-Donuda davanıñ baqılması başlanacaq, dep tahmin etemiz», – dep qayd etti Kurbedinov.
Salı künü, mayısnıñ 7-nde, Nariman Memedeminov 36 yaşını toldurdı.
2018 senesi martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz qanunğa köre kartserge atıldı, dep bildire Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ (FSİN) Qırım idaresi matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Alena Mamutova.
«15.07.1995 senesine ait №103-F3 Federal qanunnıñ 40-ıncı maddesine binaen, Ahtem Çiygoz apishane rejimini bozğanından sebep SİZO-1 yolbaşçısınıñ qararına köre ve ekimniñ onıñ kartserde bulunması mümkün olğanını tasdıqlağan qararına köre kartserge atıldı», – dep ayttı o. Onıñ qayd etkenine köre, böyle bir qarar içün prokuratura ya da mahkeme qararına acet yoq, dep bildire Krım.Media.
Matbuat hızmeti Ahtem Çiygoznıñ açlıq grevi aqqında malümatnı red etti.
Çarşenbe künü, mayıs 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, Qırımda Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı kartserge attılar. Ahtem Çiygoz ise açlıq grevine başladı.
Onı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar. Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da bu müddetni mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Aqmescitniñ bir qısmı martnıñ 7-nde keçirilgen tamir işleri sebebinden suvsız qalacaq. Bu aqta «Voda Krıma» saytında haber etile.
Müessise bergen malümatqa köre, saat 13:00-ten 16:00-ğa qadar Poligonnaya, Jidkova, Kommunalnaya, Angarskaya, Starozenitnaya, Zaharova, Çernomorskaya soqaqları, Krılov, İnge çaprazı, İnternatsionalnaya ve yaqındaki soqaqlar ve çaprazlarda suv olmaycaq.
Saat 14:00-den 17:00-ge qadar tamir işleri sebebinden Levadki köyü de suvsız qalacaq.
«Voda Krıma» müessisesi yarımada sakinlerini suv qullanuvına muqaytlıqnen ve ratsional şekilde yanaşmağa çağırğan edi.
Haber etilgeni kibi, Qırımda 2019 senesi devamında Rusiye akimiyeti elektrik ve suv fiyatlarını arttıracaq.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadağa suv berilüvi toqtatıldı.


text:
Meraba, Katâ!
Sen taaciplenirsiñ, amma seni sıq hatırlayım. Biz bir qaç aydan berli laqırdı etmeymiz. Ayat bunıñ içün sebepler bere….Nahoş sebepler…
Aramızdaki añlaşılmamazlıqlar Maydandan başlandı. Men öz közlerimnen körgen şeylerni aytıp bergen edim, sen maña işanmadıñ. Kiyevde yaşağan diger dostumız Valâğa da qulaq asmadıñ, tek Tanânıñ sözlerini közge aldıñ, o da. Kiyevde bir qaç afta yaşap, merkeziy meydanındaki çöplükni körip, kendi dairesinde püsürlikni körmegen. Em de Maydanda Avropa birligi degil, başqa maqsadlar ile turğanını añlamayıp, ne içündir Avropadan pek qorqtıñ, faqat iç bir vaqıt anda barmadıñ.
Qızıñ Lvovğa ekskursiyağa barıp, «banderovets»ler aqqında fikiri deñişken edi – «Men endi olarnı añlayım, coyacaq şeyleri bar edi». Amma, bu da saña yetişmedi.
Seiñ canıñ ağıra edi: «Maydanğa qol tutmağan adamlarnı ne içündir aqılsız, dep sayalar». O vaqıt men muqayt olmağa tırıştım. Şimdi ise, aytqanıñ doğru olıp çıqqanı, şübesizdir.
«Aylığımıznı keçiktirip bereler, devamı ne – cenkmi?»
O vaqıt şahsiy işhanedeki aylıq meselesi Kiyevdeki vaqialarnen bağlı olğanını men añlamay edim. Cenk aqqında laflar da hucur kele edi. Amma, sen aqlı ediñ. Cenk başqa taraftan keldi. Em de vatandaşlara degil – seniñ vatanıñ menimkine ücüm etti.
Aylıq ise…İşhaneñ tek yazdı para qazanğanını bilem, soñ, qazanıp oldıñızmı?
Şu «referendumğa» barğanda bunı tüşündiñmi? Evelden saylavlarğa çoq barmay ediñ de…
«Sen meni añlamaq kereksiñ, ana-babañ da vatanğa qaytmağa arz eye ediler de».
Yoq, hatırlamayım. Avdetimiz farqlı oldı. Bunıñ aqqında birinci qaydlarımda yazğan edim, seniñ sayeñde men bloger olıp qaldım. Ve da bir şey: sen raat-raat Aluştada yaşamağa devam etkende, menim anam-babam, Qırımnıñ çölünde öz parasına alğan evni resmiyleştirip olamay ediler.
«Ukraina meni aşap-içirtti, amma sevmey edi».
Saña nasıl sevgi yetişmey edi? Ukraina seni horanlar yerine haytarmanı oynamağa mecbur ettimi? Ya da Moskva Patriarhatı kilselerine barmağa yasaqladı? Ya da rus tilde laqırdı etkeniñ içün kimdir sögdi? Ya da merkezde miting ötkermege yasaq etildimi? Bunıñ aqqında ne içün evelden aytmağan ediñ?
Men ise, büyük devletniñ bir milletke qarşı çıqqanını kördim. Daa bir tanışım Lidanı televizorden kördim, o Kiyevge köçip, çoq yıllar qurğan evni satacaq ola eken. Lida, qarışıq bir tilde laf ete, amma bu da onı «benderovka» dep adlanmasına yeterli oldı.
Rus tilinde laf etken Larisa da köçmege azırlana. Olar bu devletniñ vatandaşları olmağa istemeyler.
Kiyev sakini Valâ keçenleri kelgen edi, amma Canköyde yaşağan anasınıñ dairesinde bir afta yaşap dayanmadı: «Evelden bülbuller uyata edi, endi ise, qarğalar uça. Hucur bir al…». Em de passajir-yük demir yolu, arbiy şeerge çevirildi, dey. Amma, televizorde Qırımda er şey yahşı olğanını köstereler, degilmi?
«Endi ise anam peyda oldı».
Ne içün sen onı iç bir vaqıt yoqlap barmay ediñ? Qırımda, Ukrain Sovet Cumhuriyetinde doğıp, Ukrainada yaşamağa devm ettiñ. Böyle şekilde analar degil, ögey analar keleler. Men belledim, bu teşviqatnıñ neticesi, amma bir psiholog añlattı – bu rus adamğa has olğan tarz-arekettir. Olarnıñ milliy menligi tek devletleri olğan vaqıtta uyana.
Vatan özü kelip, olarnı «qorçalap» başlasa, vatanperverlik duyğuları birden alevlenip başlay.
Sen menim, halqım aqqında tüşünmediñmi? Kendi vatanda özümizni yat adamlar kibi duyamız.
Sen öz oğluñnı tüşünmediñ. Onı da bir kün orduğa çağırıp, bir kimseni «qorçalamağa» yollarlar. Aqayıñ da – arbiy adamı. Onıñ içün emir eñ yüksek yerde. Belki bu sebepten, Maydanda adamlarnı öldürmge mümkün dep saya edi.
Sen dostluğımız devam etecegine işanğan ediñ, amma bu hıyanetlikten soñra, dostluq bağımız üzüldi.
«Bizler seçim yapmamız içün, Maydanda turmağan ediñmi?»
Men seçimni başqa türlü tüşüngen edim. Devlet kelecegi içün küreşkende arqasına pıçaq sapladılar. Vatanımnıñ kelecegini tuvğan topraqları bam-başqa yerde bulunğan adamlar çezmemek kerekligini çoqtan añladım.
Yerli sakin - mında doğıp ösken soyu degil, bir qaç nesilniñ tamırları mında olğan soyudır.
Amma, sen aqlısıñ, er kes seçimini yaptı. Ve er kes aqiqiy yüzüni kösterdi. Men de endiden soñ, adamlarnı milleti boyunca degil, grajdanlıq mefküresi boyunca ayıracam.
Biz bir Qırımda yaşap ta, çeşit devlet vatandaşları olamız. Men Prezidentimni saylamaq içün bir yüz kilometrni keçmek kerekim, saña ise, prezident «referendumğa» bir ilâve olaraq qoşuldı.
Menim devletim orduğa yardım toplay, sen ise, Qırımda tolğan qaçaqlarğa yardım kösterdiñmi? Olar da siz kibi vatanlarına qaytmağa qarar aldılar. Ukrainanıñ şarqına seniñ devletiñ açıq ücüm etmedi. Daa hayırsız yol taptı.
Doğğan künü munasebetinen seniñ sms-ni gece aldım. Belki de, evelce yollamağa saqınğandırsıñ. Er alda şu künü, inauguratsiya edi. Er kes meni çift bayramnen hayırladı. Tilekler de başqa edi.
Endi ise, sms te yollap olamazsıñ – seniñ başqa nomeriñ ve operatorıñ bar. Devletiñ, keçmişten ayırmaq içün bütün küçüni sarf ete.
İşte, seni sıq hatırlayım, Katâ. Er şey yeri-yerine yerleşir, dep ümüt etem. Biz memleketimizge qaytırmız, sen de, vatanıña qaytırsıñ, onı uzaqtan degil de, yaqından sevip yaşamağa dayanıp olsañ, elbet. Çünki, çoq yıllar yaşağan devletniñ aqiqiy grajdanı öyle de olıp olmadıq.
Elzara Beşuyli, bloger, Qırım sakini
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqyar şeer mahkemesi Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Enver Seytosmanovnıñ tevqif etilmesi aqqında qararını quvette qaldırdı. Bunı mayıs 24-te Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Seytosmanovnıñ imayesi ev apisi soradı, lâkin akem Seytosmanovnı tahqiqat izolâtorında iyül 9-ğa qadar qaldırdı.
Advokat Sergey Legostov: «Enverde alından şikâyet yoq. Bu künlerde ketirilgen aş paketini alğanını ayttı», – dep ikâye etti.
Enver Seytosmanovnı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca «Terroristik teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv»de qabaatlaylar. Rusiye telükesizlik hadimleri ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlarnı mayıs 10-da Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Hayto (Tılovoye) köyünde, anda yapılğan tintüvlerden soñ yaqaladılar.
Daa soñra Ernesni yiberdiler. Enverge cinaiy işniñ açılması boyunca qararnı taqdim ettiler. Ertesi künü Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqyarnıñ Leninskiy rayon mahkemesi Enver Seytosmanovnı tevqif etti.
Mevzuğa dair: Terrorizm şübhesi ile parmaqlıqlar artında: daa bir qırımlı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etildi»
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Phenyanda dünya atlası çıqarıldı, anda Qırım Rusiye yeri, dep belgilengen, dep haber etile Koreyadaki Rusiye elçiliginde.
«İlmiy entsiklopediya» degen neşriyat dünyanıñ yañı siyasiy atlasını çıqardı. Anda (240 – 242 ss.) Qırım Rusiye yerleriniñ renklerine boyalanğan. Koreya bu meseleni, Qırımda olıp keçken referendum neticelerinen razı olğanını, ve halqnıñ saylavını ürmet etkenini bildirdi», – denile elçilikniñ haberinde.
Elçiler bildirgenine köre, Koreya bu mesele boyunca Birleşik Devletlerde yapqan çıqışında ayttı. Kuril adaları boyunca da, Koreyada aynı böyle fikirleri, dep aytıla haberde.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, Qırım cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ tevfiq appelâtsiyasını lâğu etti.
Bu aqta Memedeminovnıñ advokatı Edem Semedlâyev, Qırım.Aqiqatqa tefsirinde bildirdi.
Mahkeme, üç ay evel berilgen, faalniñ tevfiqini 2 ayğa uzatmaq Rusiye nezareti altındaki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qararına apelâtsiyanı baqqanını bildirdi.
Aynı zamanda terrorcılıqta qabaatlanğan Memedemonovnıñ tevfiqi kene uzatıldı - 2019 senesiniñ fevral 18-inece.
“Bu dava baqıluvnı keçirmeseler de olacaq edi, çünki tevfiqiniñ uzatıluv müddeti endi keçti. Böylece, Yuqarı mahkeme Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını lâğu etse edi, ondan soñ çıqarılğan qararlar qanunsız sayılacaq edi. Elbette, mahkeme apellâtsiyamıznı red etti”, - añlattı Semedlâyev.
Bundan ğayrı, advokat, imayege apellâtsiya bermege sadece 3 kün devamında ruhset etile, lâkin baqıluv üç aydan çoq keçirilmegenine diqqat ayırdı. Semedlâyev sıñırlav tedbirlerni ev tevfiqine deñiştirmege muracaat eti, lâkin qabaatlav tarafı qarşı çıqtı.
Oturışnı açıq sürette keçirdiler, amma mahkeme hızmetçileri iç kimseni bina içine yibermedi. Mahkemeci Memedemonovnıñ diñleyicilerni kirsetmek muracaatını red etken soñ, faal onı deñiştirdi. Mahkemecini deñiştirmek qararını almaq içün yapılğan teneffüs vaqtında, diñleyiciler mahkeme zalına kirip ve oturışta bunıp oldı.
“Özüni bir coruq duya, biraz sağlıq meseleleri bar. Elbette ki, adam ne qadar yaş ve sağlam olsa da, SİZOda devamlı bulunuv öz tesirini qaldıra”, - dep ikâye etti Semedlâyev Memedeminovnıñ sağlıq alı aqqında.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquqqoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi fevral 23 künü Aqmescit ve Aqyarda Qırım Halq Cumhuriyetiniñ birinci reisi, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ teşkilâtçısı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye ve Litvaniya müftisi Noman Çelebicihan ölüminiñ 97 yıllığı munasebeti ile matem mitingini keçirecek ola, dep bildire QHA agentligi.
Meclis kâtibiyetiniñ reberi Dilâver Akiyev aytqanı kibi, bu munasebet ile ötkerilecek tedbirler arasında, matem mitinglerinden ğayrı, milliy mektep talebeleri arasında edebiy yarışnıñ keçirilmesi de planlaştırıla. Bundan da ğayrı, Qırım müendis pedagogika universitetinde Küreş yarışı keçirilecek.
«Meclisniñ toplaşuvında mitinglerni keçirmek kibi qarar alınsa, biz, qanun boyunca, şeer icraiy komitetine kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesi aqqında vesiqalarnı teslim etermiz»,– dedi Akiyev.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa binayen, Qırımtatar Milliy Meclisi Prezidiumınıñ yanvar 12 künü keçirilgen toplaşuvınıñ neticesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ nevbetteki körüşüvini 2015 senesi fevralniñ başında keçirmek kibi qarar alındı.
Noman Çelebicihan – qırımtatar cemaat erbabı, Qırım Halq Cumhuriyetiniñ birinci reisi, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ teşkilâtçısı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye ve Litvaniya müftisi edi. Qırımtatarlarnıñ milliy marşı olğan «Ant etkenmen» şiiriniñ müellifi olaraq bellidir. 1918 senesi Qırımda bölşevizmniñ qurbanı oldı. Yanvar 26 künü apiske atıldı, fevral 23 künü Aqyarda gemiciler tarafından öldürildi, cesedi Qara deñizge atılğan edi.


text:
Ukrainanıñ işğal altındaki topraqlarnıñreintegratsiyasınen bağlı qanun leyhasına işğal etilgen Qırımnıñ azat etilmesinen alâqalı tüzetüvler kirsetilecek. Bu aqta prezidentniñ Yuqarı Radadaki temsilcisi olğan «Petro Poroşenko Blokı» reisiniñ yardımcısı İrina Lutsenko 5 kanalnıñ «Zaman. Kün neticeleri» (Vremya. İtogi dnya) programmasında bildirdi.
«Asrtıq bütün teklifler esapqa alındı ve daa da alınacaq: çünki teklif kelmesi devam ete. Esapqa alınğanlar – ilk evelâ bu qanunda, belki, Ukraina aynı zamanda Qırımnıñ azat etilmesi içün bazı yollarnı izleyceginen bağlı muayyen halqara areketler yapacağı aqqındaki bölük ya da madde ilâve etilecek», – dedi Lutsenko.
Oktâbrniñ 6-sında Ukraina Yuqarı Radası ilk oquşında (№7163) Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde mustaqillikni temin etüv siyasetiniñ hususiyetlerinen bağlı qanun leysasını qabul etken edi. Qanun leyhasını acele degen şartnen Ukraina prezidenti Petro Poroşenko teklif etken edi. Anda Rusiyeniñ tecavuzcı-devlet olaraq tanılmasınen bağlı madde mevcut.
Oktâbrniñ 6-sında Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Yuqarı Rada minderinde prezidentniñ №7163-1 sanlıqanun leysası hususındaki rey berüvnen evel yapqan çıqışından, bu qanun leyhasına qol tuttı, lâkin qanunnıñ ekinci oquşında Qırımnıñ azat etilmesinen alâqalı normalarnıñ kirsetilmesine çağırdı.


text:
Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı cinaiy dava açmağa razı olmağanına qarşı berilgen istinaf arizası red etilgen soñ imayeniñ Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege aqqı bar. Bu aqta o, «Ukrinformğa» ayttı.
«Qırım Yuqarı mahkemesi Veciye Kaşka davasınen bağlı istinaf şikâyetimizni red etken soñ, bu meselede Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege aqqımız peyda oldı. İstinafnı red etüv vesiqalarını alğanı soñ bunı yapacaqmız. Aynı vaqıtta diger Rusiye qurulışlarına muracaat etecekmiz – temyiz mahkemesine ve nezaret olğanı olğan Rusiye Yuqarı mahkemesine», – dep ayttı Polozov.
Onıñ bildirgenine köre, istinafnı bereceklerge qol tutmaq içün kelgenlerni mahkemege almadılar – tek advokat Polozov ve Veciye Kaşkanıñ oğlu İbram Kaşka kirsetildi. Onıñ aytqanına köre, şikâyet Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ mahkemesi olğan yerde baqıldı, o oturışuvlarğa Kaşka da kelgen edi.
Polozov, Qırımdaki mahkeme Rusiye Tahqiqat komitetiniñ qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı cinaiy dava açmağa razı olmağanına qarşı berilgen istinaf arizasını red etti, dep bildirgen edi.
Fevralniñ 14-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi advokat Polozovnıñ tahqiqatçınıñ Veciye Kaşkanıñ vefatınen bağlı teşkerüv keçirmege razı olmağanına dair şikâyet arizasını red etti. Qadı Olga Kuznetsova, Kaşka «qart olıp vefat etti», dep ayttı.
Yanvarniñ soñunda Nikolay Polozov, Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı dava açmağa razı olmağanınen bağlı şikâyetini qanaatlendirmedi, dep bildirdi.
Polozov, oña FSBniñ «Veciye Kaşka davasınıñ» videosını baqmağa izin berilmegenini bir qaç kere bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine yolladı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Aqmescitte aman-aman üç biñge yaqın insan cumaertesi künü «Terrorğa qarşı berabermiz» aktsiyası çerçivesinde mitingge toplaştı. Bunı «RİA Novosti Krım» agentligi bildire.
«Bizge kene bir işaret berile. Utanmaz, arsız, alçaq bir şekilde ve sırtımızğa. Rusiye birligini kene şübege oğratmağa tırışıp, bizni qorquzmağa ve tizimizge qoyacaq olalar. Bunı boşuna yapalar. Onlarnen insannıñ ayatını alğan bugünki facia tek piterlilerni degil, bütün Rusiyeni daa çoq birleştirdi ve pekitti. O birisi kün Vladimir Konstantinov ve Sergey Aksenov yolbaşçılığında Qırım Devlet şurası ve yarımada ükümetiniñ eyyeti Piterde olıp, qırımlılar adından piterlilerniñ qaramanlığı ve cesareti ögünde tiz çökecekler», – dep ayttı mitingde Kreml kontrol etken Qırım parlamentiniñ deputatı Yefim Fiks.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, Facebook saifesinde Sankt-Peterburgdaki patlav – «barışıqsever insanlarğa qarşı yapılğan alçaq ve qorqaq bir darbe», dep yazdı.
Bundan evel Aksenov işğal etilgen yarımadanıñ strategik, infrastruktura ve içtimaiy yerlerinde havfsızlıq tedbirlerini quvetleştirmege emir etip, Qırım Sankt-Peterburg sakinlerine yardım etmege azır olğanını bildirgen edi.
Aprel 3-de kündüz Sankt-Peterburgdaki «Sennaya ploşçad» ve «Tehnologiçeskiy institut» stantsiyaları arasında patlav yüz berdi. İç kimse mesülietni öz boynuna almadı. Rusiye uquq qoruyıcıları onı terakt olaraq tasnif ettiler. Taqiqatçılar daa bir patlayıcı Sankt-Peterburgdaki «Ploşçad Vosstaniya» stantsiyasında tapılğanını ve onı zararsız alğa ketirgenlerini haber ettiler.
Aprel 4-de Rusiye Taqiqat komiteti Peterburg metrosında patlayıcını 22 yaşında Akbarcon Calilov işletti, dep bildirdi. Rusiye taqiqatçıları bu beyanatnı ertesi künü aydınlattı. Sankt-Peterburg metrosında yüz bergen patlav neticesinde 14 insan elâk oldı, 49 kişi yaralandı.


text:
Bunı kelir ve alım naziriniñ birinci muavini İgor Bilousnıñ aytqanına köre, müessiseniñ matbuat-hızmeti bildire.
«Bir taraftan Qırım – Ukraina toprağı, onıñ sakinleri – vatandaşlarımızdır. Bugün qırımlılarda bergilerni ödemek imkânları yoqtır. Şunıñ içün olarnı işğal müddetinde bergileriniñ tölevinden boşatmaq – Ukraina uquqiy alanına qaytarmaq yekâne fırsattır», – dep ayta Bilous.
Mütenasip deñişüvler QMC ve Aqyar territoriyasında bergilerniñ ödevi boyunca qanunlarınıñ qabul olunuvı ile kirsetilecektir. Onıñ işlep çıqaruvında bugün nazirliginiñ mütehassısları çalışmaqtalar.
Matbuat-hızmetinde qayd ettiler ki, mart ayında kelir Nazirligi yañı mehanizmni meydanğa ketirdi. Oña binayen iş adamlarına öz işhanelerni Ukraina vilâyetiniñ ya da Kiyev territoriyasında qayd etip, bergilerni Ukraina qanunlarına köre ödemege imkân berile.
Aynı şu zamanda öz başına tayinlengen Qırım akimiyetiniñ «baş naziri» Sergey Aksönev Qırımda Ukraina devlet bücetine bergilerni bergen iş adamlarını nezaret etip, olarğa nisbeten sanktsiyalarnı kirsetmege avale etti.
«Ukraina bücetine bergilerini ödemege istegen insan anda barıp çalışsın», – dep bildirdi o Aqmescitteki bir toplaşuvında.


text:
Ukraina Nazirler kabineti sürgün etilgen qırımtatarlar ve diger milletler şahıslarınıñ vaziyetini eyileşme ve olarnı yerleştirme boyunca devlet programması çerçivesinde ATR qırımtatar telekanalına 5 million grivna ayırdı. Böyle qarar aprel 20-de ükümet toplaşuvında qabul etildi. Vesiqa aprel 22-de halqqa bildirildi.
Böyle qararnıñ qabul etilmesi telekanalnıñ SES ASTRA AB isveç şirketine satellit bağı hızmeti içün borcunen bağlı.
Haber siyaseti naziri Yuriy Stets böyle yardım dünyada yekâne qırımtatar tilinde yayınlağan telekanalnı destekleycegine ümüt besledi
Ukrain ükümeti bu sene devlet bücetinden Qırımtatar Milliy Meclis faaliyetine destek olaraq 60 million grivna ayırdı.
Aprel 1 kününden başlap ATR rus litsenziyasını alıp olamağanı içün, yarımadada öz muqayese yayınlamasını toqtattı. 2014 senesiniñ iyün 17 künü ATR telekanalı öz işini qıtaiy Ukrainadan ğayrıdan başladı.
Telekanalnıñ saibi Lenur İslâmov şimdiki vaqıtta Ukrainada yaşamaqta ve sentâbr 20 künü başlağan bugünki künge qadar Qırım qamaçavı boyunca grajdanlıq aktsiyasında baş teşebbüsçilerden biri olmaqta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Fevral 9-dan fevral 10-na keçer gecesi Aqmescit rayonınıñ Mamaq köyündeki «Yeşil Camide» hırsızlıq oldı. Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Olar hayriye parasınıñ tahta qutusını açıp, bütün paranı alıp kettiler. Anda tahminen 500-600 ruble bar edi», – dep ayttı «Yeşil Caminiñ» imamı Asan Veysov.
Onıñ bildirgenine köre, hırsızlar qapularnı qırıp, camige kirdiler. Camide video nezareti ve bekçiler yoq, bazıda imam camide gecelemege qala, lâkin o aqşam evge ketti.
Hırsızlıq olğanını fevral 10-da üylede kördiler, vaqia yerinde uquq qoruyıcılar çalışmaqta.
Fevral 9-da aqşam Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında belgisiz insanlar camige kirip, hayriye parası ile qutudan paranı aldılar.


text:
Qarasuvbazarda merkeziy rayon hastahanesiniñ tamiri cedvelden keri qala. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük oktâbrniñ 20-nde iş ziyareti neticesinde bildirdi.
«Qarasuvbazar merkeziy rayon hastahanesiniñ ameliyat bloku, sıcaq berüv sistemasınıñ tamiri ve lift donatmalarınıñ deñiştirilmesinde ve «Geliosistemalı artezian quyularını donatuv» obyektinde keç qalalar». İş cedveline uymağa, keç qalğan obyektlerde işni faalleştirmege vazife berdim», – dep yazdı Gotsanük Facebookta.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Aqmescit rayonında Rusiye federal maqsad programmasınıñ parasına qurulğan obyektlerde bozuvlar bar, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, aman-aman iç birinde iş yapılmadı.


text:
Çetel vatandaşlıqnıñ gizlenüvi içün cinaiy mesülietlikni belgilegen yañı Rusiye qanundan em akimiyetniñ muhalifeti, em de dünyanıñ çeşit köşelerinde bulunğan rus emigrantlar saqınıp başladılar. Bu qanunğa Qırım sakinleri de boysunmalılar, amma mütehasıslarnıñ fikirince, yerli halq bundan qorqmamalı.
Devletten tış yaşağan Rusiye vatandaşları, ekinci pasport ve ya yaşamaq içün berilgen ruhsetnamelerni qayd etmeliler. Bunıñnen bağlı qanunnı in 4 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin imzaladı. Amma, çift vatandaşlıqnen bağlı malümatnı toplağan Rusiye Federal Migratsion Hızmeti bugünki künge qadar qanun nasıl etip çalışacağını añlatmadı. Qanun ise, avgust 5 künü işke tüşürilecek. Bundan soñra, 60 kün içinde rusiyeliler vesiqalarnıñ mevcutlığını bildirmeliler.
Bu qanunğa Qırım sakinleri de boysunmalılar. Rusiye qanunlarına köre, yarımadanıñ episi sakinleri, bu cümleden, martnıñ 18-ne qadar vatandaşlığı olmağan şahıslar ile birlikte Rusiye vatandaşları olaraq ilân etildiler. Ukraina vatandaşlığını saqlamağa istegenlerge bir ay müddet berildi.
«Bu qanun adliyeviy degil de, daa çoq teşviqat tüsüni taşıy». Ukraina adliyeciler cemiyetiniñ reisi Oleg Berezükniñ fikirince, bu qanunnı qabul etken Rusiye, Ukrainağa nisbeten eyi davranğan adamlarnı belgilemege istey. Amma, Qırımda yaşağan ukrainliler içün ciddiy aqibetler ketirmez, çünki, ukrain tarafı kendi vatandaşlar aqqında malümatnı Rusiyege bildirmeycek.
«Qorqunçlı şey yoq, bu qanun çalışmaycaq, - dedi Berezük. – Rusiyeliler, bir de bir adamnıñ diger devlet vatandaşı, hususan Ukraina vatandaşı olğanını teşkermege imkânı olmaycaq. Bu qanun adliyeviy degil de, daa çoq teşviqat tüsüni taşıy».
İnsan aqları, milliy azlıq ve halqara munasebetler boyunca parlament komitetiniñ reisi Valeriy Patskan bu kibi fikirde. Aytqanına köre, Rusiye ukrain ğayeli vatandaşlarğa tesir etmege istey, ve adamlarnı «ister-istemez» kendi vatandaşlığından vazgeçmege mecbur etedejk ola.
Patskan qayd etkeni kibi, açıqtan-açıq ukrain tarafdarı olğanını köstergenlerge qarşı repressiyalar qullanılacaq, amma ukrain akimiyeti vatandaşlarına yardım etecek ola. «Biz adliye tarafıdan, avropalı mahkemelerine muracaatlar ve şikâyetleri yazmağa yardım etecekmiz, - dedi o. – Avropalı mahkemeler, ayırı vaziyetlerde destek köstereceklerinde işandırdılar. Men, komitetim ile insan aqları boyunca vekâlethane, adliyeciler, mütehassıslarnı kötermege azırım».
Rusiyede yañı qanunnı bozğanlarnı 200 biñ ruble (tahminen 70 biñ grivna) para cöremesini belgileycekler ya da 400 saat cemaatçılıq işlerini becermege mecbur etecekler.


text:
Qirim.Aqiqat korrespondentı bildirgenine köre, ögrenüvlerde eñ azdan bir qaç yüz OMON hadimleri iştirak ete.
Şeerniñ merkezi soqaqlarında avtozaklar ve bir qaç dane BTRler tura.
Bazar künü Aqmescitniñ merkeziy meydanında matem mitingi keçmek kerek edi, lâkin Sergey Aksönov onı lâğu etti.
Meclis ise, Mayıs 18 tedbirlerni Qırım boyu hatıra taşlar yanında keçirmege qarar aldı.
Umumqırım mitingı Aq-Meçet qasabasında saat 13-te keçirilmesi beklenile.
Aynı zamanda, Milliy Meclis Reisi qırımtatarlarğa merkeziy meydanğa ketmege yasaq etip olamağanını bildirdi.


text:
Frenkistan prezidenti François Hollande yanvar 12 künü, devletteki diplomatlar ile körüşkende, Frenkistan Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgenini tanımaycağını beyan etti. Bunı Ukrainanıñ Frenkistandaki elçisi Oleg Şamşur Twitterde haber etti.
«Yañçıq F. Hollande diplomatlar ögünde nutuğını yekünledi: Frenkistan, Qırım işğalini qabul etmeycek; sanktsiyalar, ancaq Minsk eda etilse lâğu etilecek», – dep aytıla bildirvde.
Ukrainanıñ Frenkistandaki elçihanesi ve Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ sitelerinde François Hollandeniñ diplomatlar ile keçirgen körüşüviniñ tafsilâtı daa bildirilmegen.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Belçikanıñ qırımtatar diasporası martnıñ 16-nda Rusiyeniñ Belçika elçihanesi ögünde yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüvini toqtatmaq talabınen barışıq narazılıq aktsiyasını teşkil etti, dep bildirdi tedbir teşkilâtçılarından biri – qırımtatar faali Riza Asanov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ malümatına köre, koronavirus pandemiyası sebebinden olğan yasaqlarğa baqmadan, Belçika akimiyeti teşebbüske añlayışlı yanaşıp, keçirilmesine izin berdi.
«Bu barışıq numayış 2014 senesi martnıñ 16-nda Qırımda Rusiye Federatsiyası tarafından keçirilgen «referendumnıñ» (Ukraina ve Ğarp memleketleri tanımağan – QA) 7-nci yılına bağışlana. Barışıq aktsiyanıñ maqsadı – Rusiye ükümetini qırımtatar siyasiy mabüslerini azat etmesine, ğayıp olğan qırımtatar faallerini tapmasına ve azat etmesine, qırımtatarlarnıñ taqip etilüvini toqtatmasına çağırmaqtır. Aktsiyanıñ daa bir maqsadı halqara teşkilâtlarnıñ ve kütleviy haber vastalarınıñ diqqatını Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa qarşı artqan basqısına celp etmek oldı», – dep bildirdi faal.
Riza Asanovnıñ qayd etkenine köre, kütleviy haber vastalarına aktsiya aqqında evelden haber etildi, aktsiya matbuatnıñ diqqatını celp etti. Elçihane vekilleri bu aktsiyağa cevap bermedi.
Poloniya Tış işler nazirligi de Rusiyeni qırımtatarlarnıñ taqip etilüvini toqtatmasına çağırğan edi. Temsilcilik, «Rusiyeniñ Qırım ve Aqyar şeeriniñ qanunsız ilhaqı Avropanıñ stabilleşüvi ve telükesizligi içün ciddiy telüke ola», dep qoştı.
«Qırım referendumınıñ» yedinci yılında ABD ve bir sıra ğarbiy memleket Rusiyeniñ Qırımda yapqanlarını takbih etip, işğalni toqtatmasına çağırdı. Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina Qırımnı qaytarmaqta ve Rusiyeni yarımada işğali sebebinden mesüliyetke çekmekte qararlıdır, dep bildirdi.
Kreml, 2014 senesi Qırımda «referendum» «qanunğa uyğun» şekilde keçirildi, dep bildirdi, Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ise Qırım ve Aqyar «daima Rusiyenen» qalacaq, dep ayttı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Äqdäs Niğmät Qurat
Äqdäs Niğmät Qurat (Urısça: Akдec HиrMaToB, Törekçä: Akdes Nimet Kurat, 22 aprel 1903[1] - 8 sentäber 1971[2]) Älmät awılında tuğan. 1927. yılda Berlin universitetınıñ tarix fakultetın tämamlıy, 1928. yılda fälsäfä doktorı däräcäsen (PhD) alıp, Törkiägä kitä. Ankara universitetınıñ tel tarix geografiäse fakultetına prafisır bulıp urnaşa häm 1971. yılğa qädär şunda eşli. Borınğı (VI-VIII ğasırlar) häm soñğı çor (XVII-XX ğasırlar) çığanaqların tigez däräcädä yaxşı belüçe kiñ qırlı tikşerenüçe bu ğälimneñ Törek, Alman, İngliz häm Fransuz tellärendä 100 dän artıq xezmäte basılğan. A. Niğmät Qurat 1971 yılda automobil bäreleşenä yulığıp hälaq bula[3]. İstanbuldağı Erenköy-Sahrayıcedit ziratında kümelgän.
Çıganaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ "Kazan Türklerinden Prof. Dr. Akdes Nimet Kurat"; Baştav, Şerif; sf. 119
- ↑ Mahmut Şakiroğlu. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Akdes Nimet Kurat. 2014 eлHың 17 aBrycT kөHeHдә apxиBлaHraH. tr:Türkiye Diyanet Vakfı, XXVI. cilt, Ankara, 2002, sayfalar 430-431.
- ↑ Ğasırlar awazı: "Kiçär boy qalur mängü atqa", Asiä Räximova, 1996 1/2.


text:
Cumaertesi künü, fevralniñ 13-nde, qırımda Aqmescit yaqınlarında 32 maşina çatışqan yol qazası yüz berdi.
Yaralanğanlar yoq, dep bildirdi Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ matbuat hızmeti TASS agentligine.
«Aqmescit rayonında Ukraina ile sıñır yolunda (Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırı – QA) – Aqmescit – Aluşta – Yalta – Sarabuz köyüniñ burulışı rayonında 32 maşina çatışqan bir qaç yol qazası oldı. Yol qazasında yaralanğanlar yoq», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, qar çoq yağğanı içün Aqmescitte cemaat naqliyatı işi zorlaştı.
Bundan ğayrı, yaramay ava «Aqmescit» ava limanında tahminen 20 uçuşnıñ keç qalmasına sebep oldı.
Qırımda ayaz ve qar aqqında furtuna havfı devam ete. Fevralniñ 18-ne qadar ava arareti iklim normasından 7-8 derece az olacaq.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala «Qırım – Ukrainadır» içtimaiy leyhası çerçivesinde halqına «temiz fikir» ve «büyük sabır» olmasını tiledi.
«Fikirlerimiz, areketlerimiz şimdi pek doğru olmalı. Halqıma, qırımtatarlarğa, büyük sabır olmasını tileyim», – dedi yırcı.
«Qırım – Ukrainadır» haber kampaniyası fevral 22-de – Rusiyeniñ yarımada işğaliniñ ekinci yıllığı munasebetinen başlandı. Belli ukrain jurnalistleri ve oyuncıları «öz Qırımını» tarif eteler. Kampaniya çerçivesinde levhalar azırlandı, meşur ve adiy ukrainler Qırım sakinlerine qoltutqanlarını bildireler. Ukrainanıñ teleradioyayın milliy şurası levhalarğa içtimaiy reklama statusını berdi. Böylece levhalarnıñ Ukrainanıñ merkeziy ve vilâyet telekanallarında kösterilmesi tevsiye etile.
Qırımnıñ kütleviy haber vastaları, şu cümleden ATR qırımtatar telekanalı ve Çernomorskaya teleradiokompaniyası kampaniyağa qoltuttı.
Qırım işğali ve Qırımdaki ukrainlerge qarşı yapığan siyasiy basqı aqqında vesiqalı film kelecek afta kösterilecektir. O da «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ bir qısmı olacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Krasnodar ülkesindeki filtreme noqtasında bir ay evelsi açlıqqa başlağan sürgün etilgen Qırım faali Nedim Halilovnı hastahanege yatqızmağa azırlanalar. Bunı QHA Qaraçay faali Hasan Halkeçevniñ malümatına esaslanıp bildirdi.
«Vaziyet ket-kete kerginleşe. Tünevin, Nedim beynen bağlansam, sesi zorne kele edi», – dep ayttı Halkeçev.
Faqat, agentlikniñ subetdeşi aytqanı kibi, Halilov hastahanege yatqızılsa, zornen aşatılmasına qarşı çıqacaq.
Qırımtatar faali angi hastahanege yollanacaq şimdilik belli degil.
Halilovnıñ alı fenalaşqanını Ayder İsmailov da Facebookta bildirgen edi.
«Bazar künü bağlandıq. Vaziyet kritik. Küçü qalmağan, sesi zornen kele, qıbırdamay, yata», – dep yazdı İsmailov.
Halilov subetdeşine bildirdi ki, Rusiye Baş prokuraturasına onı özüni öldürmesine qadar çekiştirilmesi boyunca cinaiy iş açılması aqqında ariza yazmağa bitire. İsmailov aynı arizanı işğal etilgen Qırımnıñ prokuraturasına bergen.
Halilov Rusiye Baş prokuraturasına bergen arizasınıñ metnini Facebookta derc etken.
«Meni, Halilov Nedim Abdullayeviçni, 1986 senesinden şmdiki vaqıtqa qadar insaniy namusımı ıncıtıp, suiaqastqa ketirgenlerge qarşı cinaiy iş açmağa rica etem», – dep aytıla Halilovnıñ muracaatında.
Sürgün etilgen qırılmlı faaliyetçi Nedim Halilov bundan evel, Rusiye uquqqoruv müessiselerine muracaat etip, sağlığı fenalaşqan taqdirde hastahanege yatqızmağanlarını rica etti.
Noyabr 7 künü, Kreml kontrolündeki mahkemeniñ qararı ile qırımtatarı Nedim Halilov Qırımdan tış çıqarıldı. Halilovqa evine kirip, sıcaq urba, para ve vesiqalarını almağa imkân berdiler. Qırımtatar faali Zevid Gaziyev Facebookta yazğanı kibi, şimdi Halilov Krasnodar vilâyetinde filtreme noqtasında buluna.


text:
Anayasa komissiyasınıñ alt iş grubu Ukraina Anayasasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti aqqında 10-ncı bölügi içün deñişmeler ve ilâvelerniñ azırlanmasını bitirdi. Bunı noyabrniñ 30-nda «Ukrinform»da keçken matbuat konferentsiyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Keçken afta Anayasa komissiyasınıñ alt iş grubu Ukraina Anayasasınıñ onuncı – Qırım Muhtar Cumhuriyeti bölügi içün deñişmeler ve ilâvelerniñ tam metnini azırlap bitirdi. Şimdi bu metin iş grubunıñ azaları olğan Anayasa komissiyasınıñ 25 azası ile davet etilgen mutehassıslarğa yollana, ve ondan soñ biz onıñ dekabr ayında Anayasa komissiyasınıñ muzakeresine çıqarılacağını planlaştıramız», – dep bildirdi Çubarov.
Çubarovnıñ aytqanına köre, azırlanğan metinde «Qırımtatar halqınıñ meclisini şekillendirgen Qırımtatar halqınıñ qurultayı, qırımtatar halqınıñ yuqarı temsiliy organı» olğanını bildirgen norma bar.
Bıltır Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Anayasasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti aqqındaki 10-ncı bölügine deñişmeler ve ilâveler kirsetilmesi işini başlamaq kerek olğanını söyledi.
2017 senesi mayısnıñ 11-nde Ukrainanıñ Anayasa komissiyası, Ukraina Anayasasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetine dair qısmı içün deñişmeler ve ilâveler işlep çıqacaq iş grubunı meydanğa ketirmege qarar berdi.
Qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarını hatırlav künü munasebetinen keçirilgen tedbirler esnasında Poroşenko,Qırımda kelecekteki qırımtatar milliy muhtariyeti diger milletlerniñ aqlarını temin etecek, dedi.
Qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq». Onıñ meydanğa ketirilmesi, BMTniñ tamır halqlarınıñ aqları boyunca Beyannamesinde tayin etilgen tamır halqınıñ aqqıdır. Ukraina bu beyannamege 2014 senesinde qoşuldı, dep añlattı Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.


text:
Mayısnıñ 26-na keçer gecesi «Aqyar-Yalta» yolunda Laspige burulış yanında bir qaya parçası eşildi. Büyük taş yolnıñ bir qısımını qapattı, dep haber ete Rusiyeniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi.
Gece maalinde qurtarıcılar yolnı temizlemege areket ettiler.
«FVN hadimleri qaza yerine büyük fener ketirip etrafnı yarıqlattılar. Qurtaruv hızmetiniñ mutehassısları, operativ hızmetlerden evel kelip, ufaq taş parçalarını cıyıştırdı. Bundan soñ GUPS «Sevavtofor» şirketiniñ yükleyici maşnası kelip büyük taşlarnı yoldan aldı», – dep aytıla bildirüvde.
Adisede kimse zararlanmadı.


text:
Türkiye akimiyeti, Ankaranıñ fikirince, üç yıl evelsi olğan devrim teşebbüsiniñ arqasında turğan ağ ile alâqaları olğanından şübheli sayılğan 176 arbiyni apiske almağa emir etti.
Bu malümatnı İstanbul prokuraturası aydınlattı, dep haber ete «Amerikanıñ sesi» rus hızmeti.
Apiske alınacaqlar arasında bir polkovnik, eki podpolkovnik, beş mayor, yedi kapitan ve ordu, aviatsiya ve flotta hızmet etken 100 leytenant bar, dep aytıla haberde.
Ankara 2016 senesi iyülniñ 15-nde olğan darbe teşebbüsiniñ teşkilâtçısı ABDde yaşağan islâm vaizi Fethullah Gülen ola, dep tüşüne. O, adise ile alâqaları bar olğanını inkâr ete.


text:
Kreml Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ SİZOda bulunğan ukrain arbiy hızmetçisi Nadejda Savçenkonıñ azat etilecegi aqqında sözlerini red etti.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov tünevinki Minsk körüşüvinde Savçenko meselesi ukrain tarafından añılğan edi, amma Rusiye iç bir şey vade etmedi, dep ayttı.
Peskovnıñ aytqanı kibi, prezident Putin ukrain vatandaşınıñ qabaatını mahkeme belgilecegini qayd etti. Rusiye yetekçisiniñ matbuat kâtibi şunı qayd etti ki, Frenkistan prezidenti François Hollande ve Almaniya kantseri Angela Merkel Savçenkonıñ azat etilmesi boyunca «kerçekten de söz yürsetken ediler», amma olarğa er şey añlatıldı eken.
Minskte «normand dörtniñ» muzakereleri bitkeninden soñ, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko körüşüv neticesinde Savçenkonıñ taqdiri aqqında añlaşma qabul etilgenini ilân etti. Onı tibbiy teşkerüvden ve taqiqatnıñ ilk neticelerinden soñ azat etecekler, dedi Porşenko jurnalistlerge.
Faqat Savçenko adliyecileri onıñ azat etilecegine inanmaylar. Mark Feygin İnterfaksqa aytqanı kibi, «o, almaşuv cedveline kirmedi» ve ukrain arbiy hızmetçisine nisbeten cinaiy iş qapatılmaz.
SİZOda Nadejda Savçenko narazılıq açlıqnı ilân etti, açlığı endi 63 kün devam ete.
Rusiye akimiyeti Savçenkonı iyün 17 künü Lugansk civarında Rusiye jurnalistleriniñ ölüminde qabaatlay. Ukrain uçucısı qabaatnı red ete ve bundan evel separatistler tarafından zapt etilip, Rusiyege ketirilgenini bildire. Yanvarniñ soñunda Savçenkoğa nisbeten – sıñırdan qanunsız keçüv boyunca cinaiy iş açıldı. Moskva Basman mahkemesi fevral 10 künü uçucı Nadejda Savçenkonıñ tevqifini mayıs 13-ne qadar uzatqan edi.


text:
2020 senesi saban (mart) ayı 10 künü saat 10:00-dan 12:00-ge qadar Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC Daimiy Temsilcisiniñ Birinci muavini Darya Svırıdova Herson şeerinde Uşakov caddesi, 42 adresi boyunca yerleşken Temsilcilikniñ binasında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen Qırım toprağında yaşamağa devam etken, ya da yarımadadan köçken vatandaşlarnı şahsen qabul etecek.
Vatandaşlar ”Vatandaşlarnıñ muracaatları aqqında” Ukraina Qanunınıñ 22 maddesine binaen qabul etilecekler.
Qabulğa yazılıp, qoşma malümatnı (0552)49-59-39 telefonı boyunca almaq mümkün, bedava ”sıcaq ağnıñ” nomerası 0 800 502 192.


text:
Cuma künü, dekabr 5-de, Kiyevde Qırım ve Şarqiy Ukrainadan köçip kelgenlerniñ ekinci bütün ukrain forumı keçe.
İşğal etilgen Qırımdan köçip kelgenlerniñ meseleleri ile oğraşqan Qırım diasporası cemaat teşkilâtı qayd etkeni kibi, forum bütün dünya göñüllilerniñ kününe ve Budapeşt memorandumı imzalanuvınıñ 20 yıllığına bağışlana.
Forumda mecburen köçip kelgen insanlar ve toplu yaşav yerlerniñ idarecileri, cemaat ve halqara teşkilâtlarınıñ fallileri, uquq qoruyıcı ve göñülliler, devlet tertibat ve yerli idare organlarınıñ vekilleri, Ukraina halq deputatları, jurnalistler ve digerleri iştirak etecek.
Tedbir çerçivesinde köçip kelgenlerge muvafaqiyetli milliy ve regional yardım leyhalarınıñ numayışı olıp keçecektir.
Birinci bütün ükrain forum Kiyevde mayıs ayında keçirilgen edi. O vaqıt mında esasen Qırımdan köçip kelgenler iştirak etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukrainada «Qırımnıñ birleşüv fondunı» meydanğa ketirmege teklif etti. Onıñ sermiyası Qırım işğalden azat etilgen soñ yarımadanıñ ğayrıdan tiklenmesine sarf etilecek. Bu ğayeni o Kiyevde «Qırımnıñ işğal şaraitlerinde mal-mülk ve topraq meseleleri» tögerek masasında seslendirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Anda (Qırımda – müel.) işğalden evel talap etken paradan daa ziyadesini talap etecek meseleler daa çoq olacaq. Mence, bunıñ kibi fond Ukraina qanunlarına köre meydanğa ketirilmeli. Menim fikirimce, devlet sermiyası bu fondnı maliye ete bile, çoq olmasın, belki de, memuriy işlerge berilsin yeter. Ekinciden halqara donorlar para bere bile ve bu sermiyanıñ bir qısmı Qırımda işğalden sebep peyda olğan menfiy aqibetlerniñ yoq etilmesine sarf etilecek», – dep ayta Çubarov.
Çubarovnıñ fikirince, halqara toplulıq bunıñ kibi bir fondqa maddiy yardım köstermeli, çünki Qırım ve onıñ sakinlerini işğalden qoruyamadı.
Meclis reisi dey ki, fondnıñ maliye etüv yollarından biri Rusiye Federatsiyası tarafından berilgen zarar içün ödenecek sermiya ve Qırımnı ğayrıdan tiklemek istegi olğan iş adamlarınıñ şahsiy parası ola bile.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bunı şeer akimiyeti toplaşuvında şeer başı muavini Sergiy Çerevko bildirdi. Onıñ sözlerine köre, Popoviçniñ Hersonda 100-den ziyaden hızmetçisi olacaq, dep bildire Herson onlayn.
«Bugün onıñ gübernatorğa olğan tilegi seslendirildi. Anda hızmetçilerniñ olduqça keñ ştabı teşkil etilecek. Tahminen 140 insan… Muavinleri, idare, bölükleri olğan gübernator kibi olacaq»,– dedi Çerevko.
Şeer başı muavini hızmetçilerniñ meselesini baqmağa avale etti.
«Biz munasip insanlarnıñ namzetleri ile sıq rastkelemiz. Vaziyetni ögrenip çıqıñız ve lâyıq olğan insanlarğa vazifelerni teklif etiñiz»,– dep ayttı Çerevko.
Evelleri Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov Qırımda Ukraina prezidenti temsilciliginiñ yañı strukturasını tasdiqladı. Oña köre, daimiy temsilcide üç muavin olmalı. Şu sırada birinci muavin da (evelleri dört muavin edi).
Mayıs 16 künü Turçinov daimiy temsilcilikni Hersonğa keçirmege avale etken edi.


text:
Bağçasaraydaki «Musafir» qavehanesi işini toqtatmağa mecbur olğan soñ Kiyevniñ merkezinde «Musafir-Kiyev» qırımtatar qavehanesi açıldı, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Kiyevniñ Saksaganskogo soqağındaki qavehaneni Qırımdan mecburen köçip kelgenler açtı. Olarnıñ aytqanına köre, mında musafirçenlik ve qırımtatar yemekleriniñ ananelerini saqlap qalmağa tırışalar. «Musafir-Kiyev» qavehanesiniñ saipleri yarımadanıñ şimdiki vaziyetinde çalışıp olamağan Qırım qavehanesiniñ soyları ola. Olarnıñ aytqanına köre, qoranta işi aqqında laf kete.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgeni kibi, 2015 senesi mayıs 10-da Bağçasaraydaki «Musafir» qırımtatar qavehanesi qapatılğanını ilân etti, çünki Qırım prokuraturası ve mahkemeleri onıñ işini qanunsız dep sayalar.
Turistler populâr qavehaneniñ qapatılmasından qasevetleneler. Muracaat müellifleri Qırımnıñ Rusiye kurort ve turizm nazirligi ve bütün devlet organlarını «Qırımdaki içtimaiy ceetten mesüliyetli olğan turistik bizneske eminlik bermege» çağırdılar.
Qırımtatar halqı aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı, Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi ki, Qırımda qırımtatarlarğa ait ticaret noqtalarını ateşke bermege başladılar.


text:
Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi iyün 17-de keçirilgen toplaşuvda 2016 senesi aprel ayında Rusiyede terroristik sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklenilip yaqalanğan Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apiste bulunma müddetini uzattırdı. Bu aqta Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
«Aqmescit şeerindeki Kiyev rayon mahkemesi Arsen Cepparovnıñ apiste bulunma müddetini sentabr 8-ge qadar uzattırdı. Refat Alimovnıñ da apiste bulunma müddetini sentâbr 8-ge qadar uzattırdılar», – yazdı o.
Aprel 17-de Yaltadaki Qızıltaş köyünde rusiyeli uquq qoruyıcılar tintüvler keçirdi, neticede eki qırımtatarnı – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Yaltada «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklengen eki insan yaqalanğanını bildirdi.
Aprel 12-de FSB Refat Alimovğa qarşı cinaiy iş açtı, amma bu aqta beyanatnı onıñ qorantası tek Refat aprel 23-te yaqalanğan soñ aldı.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Episi dört kişi şimdiki vaqıtta Aqmescit apishanesinde buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qurtarıcılar, "Keriç" qalesiniñ minalardan temizlenmesi yekünlengeni aqqında esabat berdi, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Bildirüvge köre, otrâd, qurtarıcı işlerni aqımdaki yılnıñ iyün ayınıñ ortasından başlap yapa edi. Olarda 25 mütehassıs iştirak etti.
Müessise malümatına köre, "Keriç" qalesinde Ekinci Cian cenkinden qalğan altı biñden ziyade patlayıcı nesnelerni taptılar.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenkinden soñ topraqta qalğan mermiler ara-sıra tapıla. Yarımadada minasızlaştıruv taqımları çalışa.
"Keriç" qalesi (Totleben) - XIX asırnıñ qale inşaatı abidesi, o, Keriç ve Qırımnıñ tanılğan yerlerinden birisidir. Qalege ekskursiyalar keçireler. Kimer yerastı odalar alâ daa tolusınen tetqiq etilmegen. Ekinci Cian cenki vaqtında anda arbiy garnizon ve silâ ile patlayıcılarnıñ anbarı edi.


text:
QMC-nde Ukraina prezindentiniñ daimiy vekilliginde, yarımada sakinleriniñ Rusiye bergen pasportları olğanına baqmadan, olar Ukraina vatandaşları olıp qala, dep ayttılar.
Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde QMC-nde Ukraina prezidentiniñ daimiy vekili Anton Korineviç bildirdi.
"Qırımdaki rusiye vatandaşlığı denilgen şey ne Ukraina, ne de halqara topluluq tarafından tanılmay. Bu ekinci vatandaşlıq degil. Bu - yuridik quveti olmağan vesiqadır. Bu eki vatandaşlılıq degildir. Biz, işğalci devlet bergen vesiqalarnı tanımaymız. Onıñ içün qırımlılar - Ukraina vatandaşlarıdır", - qayd etti Korineviç.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi yanvarniñ 12-nde saat 10:00-da (Kyiv saatınen 9:00) Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Enver Ömerov, Riza Ömerov ve Ayder Capparovnıñ ükmüni seslendirecektir.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
«Qarasuvbazar gruppasınıñ mahkeme oturışuvına kelmek içün 700 kilometr yol keçtik. Mahkeme esnası qapalı olur, dep tüşüngen edim, amma men, diger dindaşlarım kibi, zor vaziyette qol tutmaq er bir musulmannıñ borcu ve vazifesi ola, dep tüşünem. Halqım, epimiz añlaymız ki, bu sebepsiz qabaatlav. Terrorizm ve ekstremizm qabaatlavı. Olar böyle degil. Bu sahte dava ve biz razı degilmiz. İç bir problemge, ava vaziyetine, maddiy qıyınlıqlarğa baqmadan, er vaqıt qol tutacaqmız», – dep tarif etti mahkeme oturışuvına kirsetilmegen «Qırım birdemliginiñ» faali Enver Abselâmov.
Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları Rusiyeden bütün siyasiy mabüslerni, hususan Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini acele azat etmesini talap ete.
Qırımda bu dava mabüslerine qol tutmaq içün fleşmob keçirile. 1000-den çoq kişi öz fotoresimlerini «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine yolladı.
Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri soñki sözüni aytacaq Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvı dekabrniñ 28-nde qadı Roman Saprunovnıñ hastalığı sebebinden lâğu etildi.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Edebiyat – ayatnıñ küzgüsidir. Çeşit devirlerge ait şair ve yazıcılar halqınıñ turmuş yaşayışını, milliy çizgi ve felsefesini, siyasiy iqtisadiy alını kendi eserlerinde aks ettiler. Er bir büyük yazıcı öz halqı ve zamanına dair meselelerge toquna. Uzaq tarihiy keçmişke muracaat etkende bile, o, yazıcı episi bir öz deviri içün aktual suallerge cevap bermege tırışa.
İkâye, roman, poema, povest – edebiyat sevdaları içün bu sözler yabancı degiller. Oquycını celp etmek içün aktual mevzu ve müelifniñ ğayesi, yani pozitsiyasi olması zarurdır. Edebiy eserniñ talapları çoqtır, lâkin temeli ayattan alınğan vaqialarnı, ya da yazıcınıñ fikirlerini tasviriy obrazlıq vastasınen oquycıda canlı teesuratnı peyda ettirmekten ibarettir. Müellif eserdeki qaramanlar yardımı ile ayatiy mevamını köstergeni sebebinden, şu cümlede baş qaramanlarnıñ emiyeti üstündir, dersin, eserniñ içine sinip kete, bu aqıqıy, siyrek rastkelgen ustalıq. Personajlarnıñ tekrarlanmazlığı, portretniñ tışqı ve içki dünyasınıñ aenkligini yaratmaqnı da er kim köterip olamaz.
Qırımtatarlar ve olarnıñ ecdatları edebiyatnen yan-yanaşa adımladılar, şekillendiler ve inkişaf etkenler. Orhon-Yenisey yadikârlıqları (VII-VIII as.) edebiyat numunelerimizniñ ilkisidir. Onıñ peşinden kelgen Altın Ordu deviri (XII-XIII asırlarda başlanğan ve Qırım Hanlığı devirine qadar üküm sürgen) dünyaca belli ve şerifli Abdül Mecit, Ahmet Hoca Essaray, Seyfi Saray kibi qalem ustalarını bağışladı. Edebiyatımız qadimiy olğanını isbatı budır. Ket-kete edebiyatımız şekillendi ve an-aneviy üslübden ğayrı başqa milletlerniñ edebiyat unsurlarını qabul etmemekten qatiyen turmadı. Böyleliyenen, orta asırlarda tasavvufiy (mistiçeskaya) edebiyatnıñ numuneleri peyda oldılar.
Asırlar devamında, XX asırnı da şu yerde qoşmamız lâzim, klassik müelifler ve klassik eserler dairesi şekillendi. Zemaneviy edebiyatımız aqqında ise, farqlı fikir-tüşüncelernen rastkelemiz. “Ya, o, edebiyat, barmı asılında?” degenleri de bar. Elbette ki, bar, lâkin “ne alda?” bu endi diger sual. Bediy eserni ögrengen edebiyatşınaslıq ilimniñ ayırılmaz qısmı edebiy tenqidtir. Tenqit bediy eserge qıymet kese, yazıcığa eserniñ kâmil ve aciz taraflarını köstere ve, belki de, olarnıñ doğrultumasını kerekligini bildire, oquycığa eserini añlamağa yardım ete. Tenqidçilerden eñ talapkâr – oquycıdır. Nazm eser, nesir eser olsun oquycı söz bulamığına aldanmaz, istidatnı aveskârlıqtan ayıra bilir.
2010 senesi aman-aman soñuna keldi, bu yıl devamında bediy edebiyatımıznıñ fondı, çoqqa olmasa bile, lâkin arttı. Şair, yazıcılarnıñ üyken nesilinen bir sırada inkişaf etken yaş icatkârlarnıñ qaleminden çıqqan muvafaqiyetli eserler oquycılarnıñ diqqatını celp eteler. Ayrı neşirler üzerinde toqtatılıp üstün talil etmege areket ettim. Alyana Osmanovanıñ “Alev sönmey yürekte” 65-saifelik şiirler cıyıntığındaki eserlerde yar sevgisi mevzusı üküm süre. Dört-beş dörtlükten ibaret olğan lirik şirlerinde, müellif kendi şahsiy duyğu-qasevetni qolay, er keske belli ifadeler vastasınen aks ete. Bir-qaç şiirni oquğan soñ kitapqa meraq söne. Bu senege ait edebiyatımızda Leniyar Selimovanıñ muarrirliginden çıqqan “Ümüt kervanı” adlı genç qalemlerniñ almanahnıñ peyda olmasınen belgilendi. İstidatlı, yaş şair ve yazıcılar cıyıntıqnıñ meydanğa kelmesine sebepçi oldılar, olarnıñ teşebbüsi ile almanah dünya yüzüni kördi. Cıyıntıqta şiirler, ikânler, esse, tercemeler öz yerini taptılar, müeliflerniñ icadları farqlı, lâkin olarnıñ episi canlı tasvirlerni qullanuv, teserli eserler yazmaq yolunda kendi ğayretini numaiş eteler. Şu sırada nesircilikke meyil bergenlerniñ bediy üslüb ve mevzularnıñ çeşitligi edebiyatımız azar-azar, lâkin ilerile, inkişaf etkenini isbatlay. Çeşit yıllarda yazılğan “Ümüt kervanı” almanahına kirsetilgen eserler yaş nesilniñ qasevetlerini, duyğularınıñ aksıdır, aqıllarında qaysı mevzu-ğayeler qaynaşa eken, sualge cevaptır. Tecrübeli qalem ustaları ise gençlerniñ icadını köz etip keleler ve teklif, tenqidten çette qalmaylar. Asılında öyle de olmalı, bediy edebiyat serbestlikni qabul etalmay, edebiyatnıñ qalıpları ve qaideler tış yazılğan eser ve onıñ müelifi yüksek ğalebelerge nail olamaz, ebet aqıqıy söz ustalığı, istidat er kesniñ başına kelmey.
Şübesiz, edebiyatımıznıñ kelecegi gençlerimiznen bağlı, olarnıñ arasında Bekir Çoban-zadeler, Amdi Geraybaylar, Eşref Şemi-zadeler, Yusuf Bolatlar, Şamil Alâdinler çıqarlarmı aceba? — zaman kösterir. Bizler ise olarnıñ icadını köz etip, qıymet kesecekmiz.


text:
«Fikir» rubrikası
«Üçünci Maydan başlana» – Kiyevde facialı bir şey yüz berse, narazılıq köstergenler uquq qoruyıcılar ile çatışsa, men bunıñ kibi laflarnı eşitem. Bu laflarnıñ sebebi: bunı aytqanlar Maydan ne olğanını añlamaylar.
Maydan – tehnologiyalar degil, narazılıq mitingi bile degil. Maydan – açuvlanğan bir halq. Aynı böyle: mot kostümlerde ve yañı gadget ile «Bolotnaya meydanında açuvlanğan şeer sakinleri» degil, qara kurtka ve kepkalarda açuvlanğan bir halq. Bu añkav akimiyet de açuvlanğan halqnıñ öz isteginen soqaqlarğa çıqqanına inanmay. Aynı bu sebepten Rusiyede iç bir vaqıt Maydan olmaz, çünki açuvlanğan şeer sakinleri (Moskvada – Rusiyede degil) bar ediler, barlar ve bar olacaqlar, açuvlanğan halq ise eski tarihta qaldı. O, çoqusı allarda sanada indemeyip tura.
Ukrain Maydanlarını da yaqında köremeycekmiz. Açuvlanğan halq alâ bar, añkav akimiyet ise endi yoq. Rusiyege ketti çünki. Daa doğrusı, aman-aman bütün akimiyet
Aynı bu sebepten ukrain Maydanlarını da yaqında köremeycekmiz. Açuvlanğan halq alâ bar, añkav akimiyet ise endi yoq. Rusiyege ketti çünki. Daa doğrusı, aman-aman bütün akimiyet.
2004 senesi ukrainler Maydanğa degil, doğru saylavlar içün mitingge çıqqan ediler. Akimiyet olarğa qulaq asmadı, olar ise meydanda qaldılar. Olarnıñ sayısı ep arta edi. Akimiyet dialog qurmaq yerine olarnı nasıl etip dağıtacağını ve saylavlarda olğan qalplıqlarnı nasıl qanunlaştıracağını tüşünmege başladı. Devamını bilesiñiz – nevbetten tış saylavlar oldı.
2013 senesi de ukrainler Maydanğa çıqmadı. Olar Avropa integratsiyası siyasetiniñ devam etmesi içün mitingge çıqqan ediler. Çoqusı regionlarğa barıp, «Avropa içün» teşviqat alıp barmağa istegen edi. Amma akimiyet olarnı urmağa başladı. Çünki aqılsız ve añqav. Adamlar da açuvlandı – ya siz olarnıñ yerinde olsa ediñiz, ne yapar ediñiz? Puşkinni ğayrıdan oqup ağlar ediñizmi? Soñra Lermontov, Blok, Brodskiyni... Rus şiiriyetiniñ serbest ruhu öyle bir uça – ukrain medeniyet vilâyeti degil de! Qısqası, siz ifadeli oquğance, olar toplandılar. Akimiyet olarnı nasıl etip dağıtacağını tüşünmege başladı. Olarnıñ sayısı ise ep arta. Neticede Yanukoviç qaçıp ketti ve şimdi de, belki, Brodskiyni oquy. Ya da Hodaseviçni. Kimni daa çoq begengene men bilmeyim.
Ukraina mustaqilligine qoltutqanlar Ukraina mustaqilligini qoruğan balalarğa granata atsa, bu facia sayılmazmı? Facia, belâ ve masqaralıq
Maydan tekrarlansın dep, vatandaşlar mitingge çıqmaq kerekler, akimiyet ise olar yoq kibi yanaşıp, meydanda naratnı qoyıp, toplaşqanlarnı nasıl etip dağıtacağını tüşünmege başlamaq kerek. Lâkin şimdiki Kiyev akimiyeti eki Maydannı kördi. Ve o, tehnologiyalar ve halq aqqında er şey bile. Akimiyet Maydan minberlerinden halqqa deşet ile baqqan edi. Közlerini patlatıp. Men bu közlerni aqılımda qaldırdım. Yanukoviç bütün halq Amerika elçihanesinden doğru meydanğa çıqqanını tüşüne bile edi. Ve Putin de öyle, AQŞ elçihanesi tübünde açuvlanğan şeer sakinleriniñ urbalarına kiyingen on millionlarnen deñiz piyade askeri saqlanğan tunneller bar olğanını tüşünedir.
Poroşenko ve Yatsenük isteseler bile, böyle tüşünemezler. Böyle tüşüngen adamlar ukrain siyasetinde bar, ebet. Lâkin Vladimir Vladimiroviç Putin bu adamlarnıñ saylayıcılarını alıp, Qırım, «DNR» ve «LNR» isarınıñ tübüne oturttı. Şunıñ içün olarnıñ hayalları kimsege meraqlı degil.
Aynı bu sebepten miting, numayış, buhran, istifalar ola bile. Facialar da ola bile – bunı yahşı añlaymız. Ukraina mustaqilligine qoltutqanlar Ukraina mustaqilligini qoruğan balalarğa granata atsa, bu facia sayılmazmı?
Facia, belâ ve masqaralıq.
Faqat Maydan degil.
Vitaliy Portnikov, jurnalist ve siyasiy izaatçı, Radio Svoboda közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Aluşta rayonındaki Aşağı Şuma (Nijnâya Kutuzovka) köyü sakinleri suv meselelerine şikâyet ete ve narazılıq bildirmek içün yolnı qapatmağa azırlana. Bu aqta iyün 24-te yerli «Tvoya gazeta» neşri bildire.
Neşirniñ bildirgenine köre, köyde adamlar endi çoq yıl devamında suv yetmemezliginden qıynala, şimdi ise olarnıñ sabırı yetmey.
«Köyge suv böyle de qattı grafik boyunca berile, bundan da ğayrı, bir qaç kün evel krandan kene de qoñur şingenlik aqtı, o iç te içilgen suvğa oşamay», – dep qayd etile reportajda.
Adamlar şeer yolbaşçılarına ultimatum bildirdi: «Müddet – bir afta. Bu müddet içinde bir şey deñişmese, bütün köynen toplaşamız, qopqalarnen çıqıp, Aqmescit-Aluşta-Yalta yolunı qapatamız».
Kremlge boysunğan yarımada prokuraturasında kütleviy haber vastalarına esaslanıp Aluştada suv keyfiyeti teşkirilip başlağanını bildirdiler.
«İçilgen suv, içilgen ve hocalıq-yaşayış suvınen teminlenmenen bağlı sanitar-epidemiologik talaplarınıñ saqlanması, bundan da ğayrı, suvnen teminlenme hızmeti içün ödeme belgilenmesiniñ doğrulığı teşkirilecek», – dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı çetel işler nazirliginiñ spikeri Evgen Perebeynis bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Onıñ sözlerine köre, ukrain diplomatları ne Sentsov, ne Qırımda yaqalanğan diger Ukraina vatandaşları ile körüşip olamadı.
Faqat, çetel işler nazirliginiñ malümatına köre, Oleg Sentsov ile Rusiye teşkilâtlarınıñ temsilcileri körüşti eken.
«Olarnıñ aytqanına köre, vatandaşlarımıznıñ alı eyidir, şikâyetleri yoq eken», – dedi Perebeynis.
Mayıs 11 künü Aqmescitte FSB hadimleri kinorejissör ve Avtomaydan aktivisti Oleg Sentsovnı yaqaladı. FSB onı belgisiz terraktnıñ teşkil etilmesinde qabbatlay.


text:
Dünya sağlıq teşkilâtı oktâbrniñ 22-nde dünyada rekord COVID-19 hasta sayısını qayd etti – 423 819. Bu aqta Dünya sağlıq teşkilâtınıñ saytında haber etile, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Evelki rekord oktâbrniñ 18-nde qayd etildi – 412 000-den çoq.
Bir künde eñ çoq hasta Avropa memleketlerinde tasdıqlandı – 193 931.
Umumen dünyada bir künde 6426 insan vefat etti.
Johns Hopkins Universitetiniñ malümatına köre, pandemiya başlağanından dünyada 41,6 million COVID-19 hastası qayd etildi, 1,1 million kişi vefat etti, 28,3 milliondan çoq hasta tüzeldi.
Epidemiya vaqtında Ukrainada 322879 koronavirus hastası tasdıqlandı. 6043 kişi vefat etti, 134 898 insan tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yaqın zamanda türk biznesi Qırımğa qaytacağından emin.
«Qırımğa qaytmaq içün Türkiye biznesine zaman kerek olsa da, yaqın zamanda Türkiye iş adamları yarımadada körüneceginde şübelenmeyim», – dep yazdı o Facebookta.
«Bu bir ya da eki künde radikal deñişmeler olacağını bildirmey. Prezidentimiz Vladimir Vladimiroviç Putin Rusiye akimiyetine Türkiye akimiyeti ile munasebetini eyiliştirmege tünevin emir berdi ve, elbet de, bunı kerçekleştirmek içün zaman keçmeli. Qayd eteyim ki, mında siyaset olmaycaq – tek biznes olacaq», – dep qoştı o.
Türkiye Rusiye cenk uçağını urğan soñ Rusiye tarafından teşkil etilgen Türkiyege qarşı kampaniyağa İşğal olğan Qırım da faal sürette qoşuldı. Türkiye Cumhuriyetinen işlerini keseler ve yatırım leyhalarını lâğu eteler, dep ilân etti yarımada akimiyeti. Qırım cemaatı Aqmescit merkezinde halq ögünde aktsiya keçirdi, o aktsiyada Türkiye prezidentiniñ süreti ile qorqulıqnı yaqtılar.
İyün 27-de Kremlde ilân ettiler ki, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan türk askerleri urğan Rusiye cenk uçağı içün afu soradı ve vaziyetniñ eyileşmesine ümüt etkenini bildirdi.


text:
Şulay da bez säyäsi farazlarğa ber pausa quyıq, kasetanıñ ikençe yağın uynatayıq. Yäğni qısqası bu qarşılıqlar arasında bäysezlekkä omtılğan bu il turında uramnardağı xalıq tormışın, yäşlär yäşäyeşen öyränü öçen Kosovoğa säfär qılıyq.
Kosovo başqalası Priştina uramnarında yörgän qunaqlarnıñ berençe küzenä taşlanğan äyber, uramnarda yäşlärneñ şaqtıy küp buluın kürü bulır buğay. Küpçelek 20 yäştän dä kiçeräk qız-yigetlärneñ, uramda yörüen, internet kafe, çäyxanälärdä kürü, ällä monda universitet-mäktäplär gel yalda mı digän fiker qaldırırga mömkin.
1- Ğadi xalıqnıñ tormışı
2- Kosovoga cibärelgän BMO yäisä başqa xalıqara oyışma wäkelläre tormışı.
Älbättä soñgı törkemdäge keşelärgä Kosovo, ber çığarma. Ber süz belän äytkändä “cännät”. Kosovoda räsmi aqça euro qullanıla, bäyälär arzan. Uramda yörgändä 1 euroga räxätlänep ber kahvä eçep bula. Yanına tämäkese dä kiräk disägez, Malborağa 1.5 € tülärgä.
Läkin bu bäyälär, pensiädäge yäisä älegenä äytep uzğança uramnarda yörgän Kosovo yäşläre öçen küpkä qimmät. Eş bulmağan ildä yäşäwe – awırlıqlar belän tulı.
“Minem aylıq pensiä aqçam 40 €. Elektr yuq, eş yuq, tağın närsä äytergä? Eşsezlek turında äytkändä, yäşlärneñ xäle bik naçar. Äye keşe böten şartlarda yäşi ala läkin bu şartlarğa qayçanğaça tüzep bula, anısı başqa mäsälä. Keşelär kübräk çittä eşlägän tuğannarı yärdämendä yäşi, alar küpmeder aqça cibärep mondağı tuğannarının tormışın küpmeder ciñeläytä. Ägär eş xaqıñ yaxşı bulsa tormış ta yaxşı, ä naçar ikän tormış bik qimmät. Min 40 € alam ayğa, qalğanına ulım bulışa.
Qartlarğa isän qalır öçen tuğannarı yäisä balaları bulışa. Läkin uqırğa eşlärgä xıyallanğan yäşlärneñ xäle tağın da awırraq. Alarnıñ qaraşı: “Kosovoda kiläçäkne kürü bik awır”.
Elektr bulğan çağında, öydäge uquçı duslar bergä sanaq aldında cıyılıp ala da, Kosova bäysezlek suğışçıları UÇKnıñ Serblar belän suğışuın kürsätkän videolar qarıylar. Alar monnan qala, elektr tätep qalğan waqıtta albança turbo popsaların tıñlıy yäisä çıñbarlıqtañ äzräk ıçqınıp alıp, Braziliä, AQŞ häm başqa illärdäge qızlar belän internettä gäpläşep alalar.
Annañ eletrik kinät özelep kitsä, kemder yoqlarğa kitä qalğannar şayarıp – buşnı söyläp waqıt uzdıra, ozın töndä tağın nişlämäk kiräk?
Kosovonıñ bäysezlegen yaqlar ideñme dip sorawğa, Driton “hiçşiksez!” dip cäwap birä. Läkin Kosovo bäysez dä bulsa, Dritonnıñ küze barıber çittä. Ul AQŞqa kitep yäşärgä xıyallana. Ul Kosovoda ber nişläp bulmas ä yaxşı tüläwle eşlär isä bezgä turı kilmäs dip uylıy.
Dritonnıñ älegä xıyalları häm sälämäte mul. Ä bu ildä ğariplär xäle ikelätä awır. Xalil Cağfäreneñ mäsälän, üzenä daru alırğa aqçası yuq.
“Min awırıym, qulım eşlämi. Darular alırğa teläsäm buş qul belän qaytam. Eşli almıym. Min ayına 40 euro pensiä alğan invalid. Üzem genä yäşim, balam da yuq. Elektr özelep kitüe täñkämä tiä inde. Läkin nişeseñ?”


text:
Türkiye ve Amerika Qoşma Ştatlarınıñ arbiy hızmetleri «İslam devleti» ile küreş aqqında añlaştılar. Bunı salı künü, avgust 25-te, Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu bildirdi.
«İslam devletine» qarşı arbiy tedbirlerde regional ve avropalı ittifaqdaşlar da iştirak etecek. Birinciden boyeviklerni uzaqlaştırmağa ve Suriye muhalifeti ve Suriye prezidenti Başar Asad ordusınıñ sabıq askerleri ve zabitlerinden ibaret olğan Serbest Suriye ordusınıñ nezareti altında Suriyeniñ şimalinde yüz kilometrlik serbest zonanı meydanğa ketirmege planlaştırıla, – dep haber ete «Hürriyet» gazetası.
Suriye muhalifetiniñ askerlerini avada halqara koalitsiyanıñ aviatsiyası qoruycaq.
Ankara Suriye ile sıñırda yerleşken «İncirlik» aviabazasını Amerika arbiylerine «İslam devletine» ücüm etmek içün qullanmağa izin berdi, – dep haber ete Radio Svoboda.
Amerika Qoşma Ştatlarında ve bir sıra diger memlekette terroristik olaraq tanılğan «İslam devleti» İraq ve Suriye topraqlarını qısmen zapt etip, qomşu memleketlerniñ havfsızlığı içün telüke taşıy.


text:
18 may Qırım tatarlarınıñ xäsrät köne. Bıyıl bu waqiğağa 63 yıl buldı.
Qazanda , qırım tatarlarına teläktäşlek yözennän oyıştırılğan“Söembikä varisları”digän törki oyışma bar. Bu yäşüsmerlär oyışması yıl sayın diärlek Qırımda, Yalta şähärendä “Söyembikä varisları” digän festival' dä ütkärä. Anıñ citäkçese Tatarstannıñ xalıq artistı, Qırım respublikasınıñ atqazanğan sänğät eşleklese Gölzadä Safiullina. Ul, Qırım tatarlarınıñ xäsrät köne böten tatar dönyasınıñ qayğısı da, - dide.
“Bu bik geroy, patriot xalıq, bik qaharman xalıq. Qırımğa qaytqannar 18 may könne, häm alar ğına da tügel başqa millätlär dä alarnıñ faciğasen bilgeläp ütälär. Qırım tatar xalqı betmäyäçäk, alar qaytaçaq üzläreneñ tuğan cirlärenä. Alar sänğät'kä ğaşıyq. “Söyembikä varisları” digän festival'ne Qırım cirlegendä ütkärelüeneñ dä säbäbe dä şunda , qırım tatarlarına teläktäşlek yözennän ütkärelä bu festival'. Bu festival' sibelep yäşägän Urta Aziä, Seber, Ural, Yıraq Könçığış, İdel buyı häm Könbatışta yäşägän tatarlarğa kiräk bu festival' kiräk häm ul , ütkäreläçäk, häm ğomumtatar öçen ütä bu festival' millätebezgä ışanıçıbız bulıp yanıp toraçaq dörläyaçäk ul uçaq bulıp , bu festival'. Qırımda bik küp duslarım bar. Ber-berebez belän yadkärlär alışıbız. büläklär bireşäbez.
Qırımda bik küp duslarım bar. Ber-berebez belän yadkärlär alışıbız. büläklär bireşäbez.Menä bügen dä şuşı matäm könenä bağışlap, Qırım tatarlarınıñ bayrağı da bar. Ul bayraqnı da tartıp çığarıp, alarnı iskä alaçaqbız. Qırım tatarlarınıñ güzäl cırı bar. Anı cırlap, şulay itep xäter könen menä şuşında ütkäräçäkbez, - dide Gölzadä Safiullina.
Mälikä Basıyr


text:
Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğaliniñ ilk künlerinden başlap Rusiye işğal etilgen topraqnıñ ealisiniñ demografik terkibini deñiştirmek içün muntazam ve büyük siyaset keçire.
Bir taraftan, işğalge qarşı olğanlarnı, ilk nevbette qavmiy ukrainler ve qırımtatarlarnı muntazam basqılarğa oğratıp, Rusiye tirene bilecek er kesni işğal etilgen topraqtan sıqıştırıp çıqara. İşğal etilgen Qırımnı tahminen 48 000 adam terk etmege mecbur oldı.
Aynı zamanda Rusiye Federatsiyası yarımadanı faal şekilde müstemlekege çevire. İşğal vaqtında Rusiye türlü qıymetlendirmelerge köre öz topraqlarından işğal etilgen Qırımğa 500 biñden ziyade vatandaşını köçürdi.


text:
Türkiye Cumhuriyeti Rusiyeniñ Qırım işğalini iç bir vaqıt tanımaycaq, dep bildirdi Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan noyabrniñ 3-nde İstanbulda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile beraber keçirgen brifingde.
«Qırımnıñ qanunsız ilhaqını tanımadıq ve tanımaycaqmız», – dedi Erdoğan.
Onıñ qayd etkenine köre, Türkiye Qırımda yaşağan qırımtatarlarnıñ aqlarını ve menfaatlarını qorçalamağa devam etecek.
Bu sene sentâbr ayınıñ soñunda Poroşenko BM Baş assambleyasınıñ 73-ünci sessiyasında Erdoğan ile körüşip, Türkiye zenaatdaşını Kremlniñ siyasiy esirleri olğan Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesinde yardım etmesine çağırdı.


text:
Aqyar boyunca 20 kilometr: «Qaradeñiz yarımarafonı» nasıl keçti (süret toplamı)
Oktâbr 21-inde Aqyarda "Qaradeñiz yarımarafonı"("Çernomorskiy polumarafon") yengil atletika çapuvı keçken. Yarışmanıñ iştirakçisi, 14 yaşından başlap bütün istegenler ola bildi. 5, 10 ya da 21 kilometrlıq mesafelerden birisini saylamaq mümkün edi. Marşrutnıñ esas qısmı Bölşaya Morskaya, Ayvazovskogo ve Lenina soqaqlarından, Lazarev meydanından ve Kornilov yalısından keçe edi. Qırım.Aqiqat mühbiri Aqyarda çapuv nasıl keçkeniniñ süretlerini çekti


text:
İşğal etilgen Aqmescitniñ akimiyeti Ukraina cenübiy-şarqından köçip kelgenlerge er aylıq maliyeviy yardımnı bermege qarar aldı.
Mütenasip qarar şeer yolbaşçılığınıñ nevbetten tış sessiyasında alındı. Bu aqqında malümat şeer şurasınıñ saytında yerleşti.
Qararğa binayen, para Qırım paytahtında vaqtınca yaşağan ve qaçaq statusları olğan balalı ailelelerge ve ağır hastalıqları olğan vatandaşlarğa berilecek.
Er bir ailege 1,5 biñ ruble (500 grn) bermege vade eteler.
«Para büyük olmasa bile, insanlarğa qoşma hayriye yardım kösterile, Sankt-Peterburgdan ,misal içün, aqmescitliler de çette turmay. Şeerimiz Ukraina cenübiy-şarqiy şeerlerini terk etmege mecbur olğan insanlarğa yardım qolunı uzatmağa tırışa», – dep bildire Aqmescit şeer başı Viktor Ageyevniñ sözlerini onıñ matbuat hızmeti.
Evel bildirilgeni kibi, Qırım «akimiyeti» ATO zonasından Qırımğa kelgenlerni ukrain pasportlarnı FMH malümat kâğıtlarına deñiştirmege mecbur ete edi. Tek bu alda olar «devlet» yardımını köre bile ekenler. Şu sebepten Ukraina cenübiy-şarqında köçip kelgenler qayd etilmeyip, şahsiy meselelerini öz başına çezmege qarar alalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov “Qırımnıñ vatandaşlıq blokadası” aktsiyasınıñ üç yıllığı munasebetinen, aktsiyanıñ maqsadı esasen “Rusiye andan ketmegence Qırımnen bağlı masraflarğa qatlanmaq kerek” olğanını köstermekten ibaret olğanı aqqında ayttı.
Bu aqta Çubarov özüniñ Facebook saifesinde derc etken videomuracaatında söz yürsete.
“Rusiye anda elektrik ve mallar naqliyesi içün kerçekten de ziyade meblağ masraf etip başladı. “Qırımnıñ vatandaşlıq blokadası” öz vazifesini becerdi ve dünya Qırımdaki vaziyetke, qırımtatarlar halqınıñ alına, Qırımnıñ azat etilüvinen alâqalı meselelergebir daa aylânıp baqtı. Artıq üç yıl keçti, azat etüv meselesi alâ daa çezilmey qalmaqta. 2015 senesi sentâbrniñ 20-nde blokadanı başlatqanlar, bizlerge qoşulacaq on biñlernen diger insanlarnen beraber epimiz birleşip Qırımğa kirecek künümiz kelecegine inanam”- dedi o.
2015 senesi sentâbrniñ 20-nde Qırımğa erzaq ve mallar taşığan yük maşnalarınıñ blokadası başlatılğan edi. Bunıñ teşebbüsçisi qırımtatarlarnıñ liderleri oldı. Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, bu – planlaştırılğan areketlerniñ ilk basamağı edi. 2015 senesi noyabr atında bunıñ ekinci basamağı – energetik basamaq başlatıldı. Teşkilâtçılarnıñ sözlerine binaen, 2016 senesi yanvar ayınıñ ortasında Qırım blokadasınen bağlı aktsiyanıñ formatı deñişti.
Baqıñız: Kyivde Qırım «vatandaşlık blokadası»nıñ neticeleri közden keçirildi
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiye Federatsiyası Prezidenti yanındaki İçki işler idaresi başlığınıñ muavini Mihail Belousov aprel 8 künü Sevastopolde keçirilgen “Pandemiya zamanında Rusiye musulmanları diniy idareleri: içtimaiy hızmetniñ yañı usulları” halqara ilmiy-ameliy konferentsiyasınıñ iştirakçilerine selâmlav mektübini yolladı.
Hususan, mektüpte böyle satırlar keçe: “Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi yañı müşküllerniñ çıqmasına yüksek seviyede azır olğanını numayış etti: maarif ve tahsil işleri toqtatılmadı, hayriye aktsiyaları keçirildi, musulmanlarğa destek köstergen “acele yardım bağı” çalıştı. Bugün diniy idarelerniñ, maarif ve tahsil teşkilâtlarınıñ intellektual teşkiliy resurslarını kerçek ayatta ve virtual müitte diniy ve etnik ekstremizmnen küreşmek içün birleştirmek pek müimdir.
Mihail Belousov konferentsiya iştirakçilerine qaviy sağlıq ve diniy hızmet ile Rusiye topraqlarında dinlerara barışıqlıqnıñ saqlanuvında muvafaqiyetler tiledi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Litvaniyanıñ Ukraina elçisi Valdemaras Sarapinas Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırını ziyaret etti, dep haber ete Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi.
Müessise malümatına köre, elçi Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekilinen beraber «Kalançak» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtalarını ziyaret etti.
Berilgen malümatqa köre, ziyaret programmasında Qırımdan köçip kelgen ve Herson vilâyetinde yaşağanlarnen ve qırımtatar halqınıñ vekillerinen körüşüv planlaştırıla.
Kanadanıñ Ukraina elçisi Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırını ziyaret etti. Anda Büyük Britaniya elçisi de bardı.
Ukraina ombudsmeniniñ ofisi bildirgenine köre, Qırımnıñ memuriy sıñırında bir sıra eksiklik qayd etildi, «Çaplınkada» vaziyet «kritik».
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Çetin Altan
Çetin Altan (1927 s. d. — 2015) - qırımtatar tamırlı Türkiyeli yazıcı, jurnalist, eski mebus.
Çetin Altan 1927 senesinde İstanbulda doğdı. Qartbabasınıñ babası Qırımdan köçken arabacı Ahmet Qıpçaqskiy, qartbabası Harbiye mektebinde ocalıq da yapqan Tatar Hasan Paşa edi. Babası uquqçı Halit bey, anası Nurhayat hanımdır.
Galatasaray Litseyinen, Ankara Universiteti Uquq Fakultetini bitirdi. 1943-1944-de Çınaraltı, Varlık, İstanbul ve Kaynak mecmualarında şiirlerinen yazıları neşir etildi. Sipti kitabı Üçüncü Mevki 1946-da çıqtı. Ulus gazetinde mühbir olıp başlağanı gazetacılıqqa Hürseste devam etti. Daa soñra Halkçı, Tan, Devrim, Milliyet, Yeni Ortam, Hürriyet, Güneş, Akşam, Sabah gazetlerinde ve Çarşaf mecmuasında köşe yazıları yazdı.
Altannıñ dört romanı bar: "Büyük Gözaltı" (1973 Orhan Kemal Mukâfatı), "Bir Avuç Gökyüzü", "Viski" ve "Küçük Bahçe". Dörtevide Frenk tiline tercime etilgen bu kitaplardan Büyük Gözaltı İsveç tili, Yunan tili, Bulgar tili ve İspan tili; Bir Avuç Gökyüzü İspan tilinen Romen tilinde neşir etildi. Çetin Altan 1965-1969 arasında Türkiye İşçi Fırqasından mebus olıp saylandı. Bu vaqıttaki hatıratını "Ben milletvekiliyken" adınen kitaplaştırdı.
Yazıcınıñ episi oynanğan teatr oyunlarından basılı olğanlar; Çemberler, Mor Defter, Suçlular, Dilekçe ve Tahtaravalli, basılmağanlar Beybaba, Yedinci Köpek, Islıkçı ve Telefon Kimin İçin Çalıyordur. Kavak Yelleri ve Kasırgalarda balalığın añlatqan Çetin Altanıñ, "Aşk Sanat ve Servet"nen "Atatürk'ün Sosyal Görüşleri" adlı eki incelemesi bardır.
Çetin Altanıñ seyaat yazıları "Al İşte İstanbul" ve "Bir Uçtan Bir Uca" adlarınen neşir etildi. Elli senelik yazıcılığında yazğanları sebebinen pek çoq kere makemege berilgen Çetin Altan, ağır cezada 300-den ziyade davalandı. Üç kere tutuqlandı, eki kere maküm oldı ve eki sene apiste qaldı. Çetin Altan köşe yazılarına Milliyet gazetinde devam ete. 2008 senesinde Türkiye Cumhuriyeti Kültür Vekilligi Kültür ve Sanat Büyük Mukâfatını aldı. Apayı Solmaz Kamuran, oğulları özünday yazıcı, jurnalist olğan Ahmet Altan ve Mehmet Altan, qızı Zeynep Bakandır.
Eserleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
İlk kitabı: Üçüncü Mevki (1946).
Teatr oyunları[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Mor Defter, Tahtaravalli, Dilekçe, Çemberler, Bey Baba, Suçlular, Yedinci Köpek, Islıkçı, Telefon Kimin İçin Çalıyor
Romanları[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Bir Avuç Gökyüzü,
- Küçük Bahçe,
- Büyük Gözaltı,
- Viski.
İlmi Qurğu Eserleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- 2027 yılının anıları
Siyasiy incelemeleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Kahrolsun Komünizm Diye Diye Globalleşme,
- Atatürk'ün Sosyal Görüşleri.
Tarihiy incelemeleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Nar Çekirdekleri,
- Tarihin Saklanan Yüzü,
- Aşk, Sanat ve Servet.
Denemeleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,
- Kopuk Kopuk,
- Gölgelerin Gölgesi Portreler,
- Kral Öldü, Yaşasın Kral,
- Şeytanın Aynaları,
- Bir Yumak İnsan,
- Uçuk,
- Şeytanın Gör Dediği,.
- Kadın, Işık ve Ateş,
- Yeryüzü Tanrıçaları,
- Kullar ve Sultanlar,
- İyiki Şu Köyceğiz Var, azırlagan Solmaz Kâmuran,
Külünçli kitapları[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Zurnada Peşrev Olmaz,
- Sobe, azırlağan Solmaz Kâmuran,
Seyaat kitapları[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Al İşte İstanbul,
Hatıra kitapları[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Onlar Uyanırken
- Ben Milletvekiliyken,
- Kavak Yelleri ve Kasırgalar,
Antolojileri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Dünyada Bırakılmış Mektuplar,
- Seçmeler
Biografik ikâyeleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Kalem Bahçelerinden Yedi Hayat,
- ↑ Bibliothèque nationale de France Frenkistan milliy kitaphanesiniñ (BNF) identifikatorı: açıq malümat platforması — 2011.
- ↑ Bibliothèque nationale de France Frenkistan milliy kitaphanesiniñ (BNF) identifikatorı: açıq malümat platforması — 2011.


text:
Pirogovoda Milliy mimarcılıq ve turmuş müzeyinde iyün 21 künü «Krayina mriy» on ekinci halqara qavmiy festivali keçti. Populâr meydançıqlarından biri qırımtatar medeniyetini taqdim etken «Qırım alanı» oldı.
Bu sene festivalde bir 40 meydançıq bar edi. Mında ziyaretçiler ukrain ünerleri boyunca master klasslarda iştirak ete bile edi. Bunıñ ile musafirler el sanatları mahsulatını, savut, ilvan, milliy ukrain kiymini satın ala bile edi.
Festivalniñ muzıka sanaları yüzge yaqın taqımnı topladı, olarnıñ arasında Bumboks, TNMK, Vopli Vidoplâsova, Acoustic Quartet, Jadan i Sobaki, ONUKA, Magazin mısley.
«Qırım alanında» beşinci kere qırımtatar medeniyetini taqdim ettiler. Meydançıqnıñ teşkilâtçısı Tamila Taşevanıñ aytqanı kibi, qırımtatar meydançığı eñ populâr yerlerden biri oldı, insanlar çiberek ve pilâvğa bir buçuq saat devamında nevbette tura edi.
«Ukrain ve qırımtatar medeniyetleriniñ umumiy hususiyetleri çoq. Qırım işğali ile bağlı facialı vaqialardan sebep qırımtatarlarğa ve qırımtatar medeniyetine meraq artqanını köremiz», – dey Taşeva.
«Krayina mriy» Ukraina içün – Ukraina inkişafınıñ timsalidir. Mükemmel memleketni arz etken insanlarnı toplaymız. Bu memleketni quramız. Başta festival çerçivesinde, soñra bu tecribeni cemiyette qullana bilemiz. Festival ğayelerinden biri – qavmiy ekologik ayat, insanlar ile saf munasebetler. Em, elbette ki, mında vatanperverlik de bar. 12 yıl içerisinde qavmiy şeyler pek mot oldı», – dedi festivalniñ teşebbüsçisi Oleg Skripka.
«Krayina mriy» – Kiyevde eñ büyük open-air, Ukrainada miqyaslı world music. Bu sene tedbirde 3 muzıka sanası oldı: World Music Stage, Ethno-Jazz Stage ve Disco-Lounge Stage. Mında eñ eyi ukrain ve halqara çalğıcıları çıqışta buluna.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi 2021 senesi mayısnıñ 18-nde Ukrainanıñ vilâyet merkezleri ve şeerleriniñ meydanlarında resmiy eglence tedbirlerini keçirmemege çağırdı. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov derc etken beyanatında aytıla.
Qırımtatar Milliy Meclisi vilâyet memuriyetleriniñ reberlerini, köy, qasaba ve şeer yolbaşçılarını, köy, qasaba, şeer ve vilâyet şuralarınıñ deputatlarını 2021 senesi mayısnıñ 18-nde Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü keçirilmesine yardım etmelerine çağırdı.
Meclis 2021 senesi mayısnıñ 18-nde memuriy binalarda ya da yerli şura ve olarğa ait müessiselerde, kommunal ve devlet müessiselerinde olğan Ukraina devlet bayraqlarına qara matem şeritlerini baylamağa rica ete.
Meclis, reklama taşıyıcılarında 1944 senesi mayıs 18 qırımtatar halqınıñ faciasını aks etken grafik resimni yerleştirmege rica ete.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Qurman rayonı Nekrasovo köyünde yerli cemaat içün iftar keçirildi. Tedbirni “Açıq yürekler” göñülliler teşkilâtı ve Qırım müsülmnları Diniy İdaresi teşkil ettiler.İftar “Köyde birinci iftar” leyihası çerçivesinde ötkerildi. Yerli sakinler davetke seslenip, aktsiyağa qoşuldılar. Tedbirde 100-den ziyade musafir iştirak etti. İhtiyarlarnen beraber yaşlar ve balalar da keldiler. İftar devamında yerli sakinler jiteli Seyran Hırhara ve Lütfi Bekirov keçmişlerniñ ruhuna dua oqup, yaşlarnen din mevzusında subtleştiler. Köy imamı Arsen Yaglıyev vaaz keçirdi. Er kesni dinge sarılmağa, birlikni köstermege davet etti. Mezkür aktsiya devam etmekte. İftarlarnı teşkil etmege istegenler Qırım Müftiyatına kelsinler ya göñülli Kurtveliyeva Niyara Yakubovna adına 2200 0202 0048 3073 nomeralı kartağa para yollay bileler.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımnıñ Cenübiy yalısınıñ dağ-orman mıntaqasında kiyik ayvanlarnı quturuv hastalığına qarşı ilâc berip başladılar. Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ Devlet Veterenariya komiteti bildirdi.
"İlâc - qaverenki qoqulı bir yemge oşay. Onıñ aşağan ayvanlarnıñ quturuv virusına qarşı 12 aylıq immuniteti olacaq", - denile beyanatta.
2019 senesi dekabr ayında İslâm Terek (Kirovskoye) rayonınıñ Camçı (Tokarevo) köyü yanında ayvan quturuvınıñ yañı adisesini qayd ettiler.
Daa evel haber etile edi ki, Köktöbel yalısında tapılğan tilki leşi sebebinden ve Aqmescit rayonınıñ Mirnıy qasabasında ise - mışıqnıñ qurturuvı içün karantin ilân etildi.
Qurturuv - Rabiesvirus qurturuv virusından peyda olğan infektsiya hastalığıdır. Qurturuv virusı ayvanlarda ve adamlarda spetsifik entsefalitniñ sebebi ola. Hasta ayvan tişlegende tükürçiknen tarqatıla.


text:
Eks-şeneunik ükim jariyalanğan boyda sot zalınan qamauğa alındı.
Astana sotı para aldı dep ayıptalğan bwrınğı qarjı vice-ministri Ruslan Eñsebaevqa ükim şığarılğanın habarladı.
Sud'ya Baqıtjan Esenov ayıptaluşı-şeneunik Eñsebaevtıñ Baybosınov pen Bwharbaydan cifrlandıru jobaların aqparattıq süyemeldeu boyınşa qızmet körsetudi satıp alu konkursında «Al'-Farabi Partners» JŞS-niñ jeñip şığuı üşin 1,2 mln teñge para alğanın anıqtadı. Eskendirov (Aqparat jäne qoğamdıq kelisim ministrligi aqparat komitetiniñ törağa orınbasarı) Baybosınov pen Bwharbaydan qosalqı merdigerlik jwmıstardı orındauğa «Astana qalasınıñ telearnası» JŞS men «Al'-Farabi Partners» JŞS-niñ arasında kelisim-şarttar jasasu barısında qwjattarğa qol qoyudı jedeltetu men qamqorlıq jasağanı üşin 2,3 mln teñge köleminde para alğan.
Küdiktilerdiñ kinäsi kuägerlerdiñ kuäligi jäne bank şottarı üzindilerimen däleldengen.
Eñsebaev pen Eskendirov jemqorlıq jasağanı üşin, al Baybosınov pen Bwharbay adamdar tobınıñ aldın ala söz baylasuımen birneşe ret para bergeni üşin kinäli dep tanıldı.
«Para bergendigi üşin Qılmıstıq kodekstiñ 366-babınıñ 2-böliminde 3 jıldan 7 jılğa deyingi merzimge bas bostandığınan ayıru jazası qarastırılğan. Sot qılmıstıq jazanı auırlatatın män-jay retinde qabıldanğan anttıñ bwzıluın tanıdı, sondıqtan Ensebaev pen Eskendirovke 4 jılğa bas bostandığınan ayıru jazasın tağayındaudı ädil dep sanadı», – delingen Esil audanınıñ №2 audandıq sotı şığarğan şeşimde.
Baybosınov pen Bwharbay zañda közdelgen jazanıñ eñ az merzimi – jeti jılğa bas bostandığınan ayıruğa tağayındaldı.
Küdiktiden ayıptaluşı aynalğanı, tağılğan ayıbı rastalğandar ükim jariyalanğannan keyin birden qamauğa alındı. Olardıñ barlığı ömir boyı memlekettik qızmette qızmet atqaru qwqığınan ayırıldı.
Qazaqstanda sayasi jäne memlekettik qızmetkerleri paraqorlıq ayıbımen jii isti bolıp jatadı. Belsendiler men sarapşılar jemqorlıqtıñ eldegi eñ juan äm jüyeli №1 mäselege aynalğanın keyingi jiırma jılda üzdiksiz sınap-ayıptap keledi. Degenmen halıq salımınan tüziletin memleket qarjısın jımqıru-paralau äreketi äli de tıyıla qoymadı. 2019 jılğı 10 jeltoqsanda qayta tolıqtırılğan «QR memlekettik qızmeti turalı» zañğa säykes:
«Ortalıq memlekettik organ basşılarınıñ orınbasarları – özi jetekşilik etetin vedomstvonıñ, derbes qwrılımdıq bölimşeniñ basşısı sıbaylas jemqorlıq qılmıs jasağan kezde otstavkağa berui kerek»


text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevniñ sağlıq vaziyeti biraz eyileşti, sıcağı tüşti. Bunı aprel 30-da Rusiye advokatı Nikolay Polozov Facebooktaki saifesinde yazdı.
Polozov: «Men, bugün Uzeir Abdullayevni Aqmescit tahqiqat izolâtorında ziyaret etken CKK (Cemiyet közetüv komissiyası – QA) azalarınen qısqadan laf ettim. Onıñ sağlıq vaziyeti eyileşti. Sıcağı tüşti. O, daa uyğun şaraitlerge keçirildi (tibbiy bölükke keçirilgeni aqqında malümatnı tasdiqlap olamadım, bu sebepten yalıñız tam olaraq bilgenlerimni aytam). Abdullayevni CKK azaları ile birlikte FSİNniñ (Cezalarnı içra etüv federal hizmetiniñ) Qırım boyunca rehberi, general Bulgakov ve tahqiqat izolâtorınıñ rehberi, podpolkovnik Berejnoy ziyaret ettiler», – dep yazdı.
Advokatnıñ bildirgenine köre, Uzeir, videoregistratorğa çıqarılğan alda, alını bildirdi ve, tahqiqat izolâtorındaki tibbiy hizmetlerniñ keyfiyeti ile tutuluv şaraitlerini maqul sayğanı aqqında ariza yazdı.
Advokat: «O birisi kün (aprel 28 künü – QA) ondan taliller alındı, tezden netice belli olacaq ve buña köre tedaviylevi doğrulanacaq. CKK azaları, Uzeir Abdullayevni ziyaret etüv aqqında esabat Qırım CKKsiniñ resmiy saytında derc etilecek, dep bildirdiler.
Bundan evel aprel 30-da «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ oturışuvında Uzeir Abdullayevniñ apayı Fera Abdullayeva, onıñ aprel 30-da Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirilgenini bildirdi .
Daa evel Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkünler.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura (İAŞ) ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan Abdullayev etrafındaki vaziyetke qarşılıq köstermekni rica etti.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Aqmescitte iyün 10 künü Belgisiz asker mezarı yanında Qırımnıñ «halq imayesi» vekillerini Rusiye Mudafaa Nazirligi ve Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov tarafından ayırılğan medallernen taqdirleycek olalar.
Bildirüvde qayd etilgeni kibi, «halq imayecilerine» «Qırım qaytarıluvı içün» ve «Qırımnıñ qoruvı içün» medallerini berecekler. Tedbirde Qırım ükümetiniñ temsilcileri, Qırımda Rusiye prezidentiniñ temsilciligi, Aqmescit şeer memuriyetiniñ yolbaşçılığı iştirak etecek.
Qırım «halq imayesiniñ» vekillerini yarımada işğalinden sebep endi bir qaç sefer taqdirlegen ediler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.