text:
Home » Maqaleler , Qırımtatarca , Rusça » Habibullah Odabaşın yaratıcılığı ile bağlı tüşünceler
Habibullah Odabaşın yaratıcılığı ile bağlı tüşünceler
By Tahir Kerim Şubat 22, 2012 No comments
Odabaş Abibulla Abdureşitoviç 1881 (bazı menbaalarğa köre 1891[1]) senesi Qırımda Aluşta rayonnıñ Körbek köyünde dünyağa kele. Ana-babası aqqında biraz buçuq malümatlar olmayıp babası Uskut köyünde imamlıq yapa ve soñra Körbekke köçip bağ-bahçacılıqnen oğraşa edi[2].
A. Odabaş iptidaiy tasilni köy mektebinde aldı. 1910 senesi İstanbulğa barıp andaki darulfununlarnıñ birisinde tarih şübesine kiriş imtihanlarını berip oqumağa kire. Bu yerde Qırımdan aliy bilgilerini almağa kelgen pek çoq milletçi, vatanperver yaşlar da bar edi. Bular öz tuvğan Vatannı qaldırıp ğurbetlikte birleşip yüksek ilimlerni ögrene, tatarlıq, tatar halq tili, din mutaasiplerden, zalım çar ükümetinden inqilâp vastasınen vazgeçme kibi ğayelerni kerçekleştirmek yolunı tuta ediler. Abibulla Odabaş da olarnen tanış olıp siyasiy areketlerinde iştirak etmege başlay. Noman Çelebicihan, Cafer Seydamet, Yaqup Seyitbulla Kerçi ve başqalarnıñ başlığında ameliyatta iş körgen "Vatan cemiyeti", "Qırım talebe cemiyet"lerininñ azası ola. Bütün bularnıñ areketleri o devir turkiyedeki kündelik neşirlerinde aydınlana. Bunı da qayd etmege kerek ki, 1910 yılnıñ başlarında işte bu qırımlı talebeler tarafından "Yaş tatar yazarları" adlı bir edebiyat yaçeykası teşkil etilgen edi. Bu yaçeykağa mensüp olğanları arasında kene de milletçilik areketleriniñ faal iştirakçileri Noman Çelebicihan, Bekir Sıdqıy, Bekir Çoban-zade, Abibulla Odabaş kireler. Olarnıñ ğayretleri ile hayli bir vaqıt müddetinde bir sıra edebiy risaleleri çıqarılıp mında Çelebicihannıñ "Qarılğaçlar duası" adlı ikâyesi, A. Odabaşnıñ "Altın yarıq" adlı şiirler mecmuası matbaa yüzüni kördiler[3]. Risalelerdeki bediy eserler Noman Çelebicihannıñ aytqan "Halqqa o halqın qoñuştığı dil ile hitap etilmelidir" printsipi üzerinde çöl şivesinde basıla edi[4]. Ancaq bu "til birligi" meselesi Qırımda çoqtan beri qızışıp ale daa çezilmegen edi. Bu problema ta yalı boyu ve çöl şivelerini matbuatta yazı tili olaraq pekitmege tırışqan Ş. Tohtarğazı ve A. Çergeyevniñ zamanından kele edi. Mezkür talebe cemiyetler bir halq tilini esasqa alaraq, şu vaqıt türk, osmanlı lehçelerniñ tesirini toqtatmaq meyilinde ediler. Faqat şahsen A. Odabaşnıñ bediy eserlerni ögrengende, közümizge em türk em de Qırım çöl lehçelerniñ elementlerine rast kelemiz. Şu zaman "til yekpareligi" üzerinde olğan çatışmaları qırımtatar milliy neşirde pek müim yer ala. Çoban-zade öz 1929 senesi neşir etken "Qırımtatar edebiyatında qurultaycılıq ve milletçilik" adlı kitabında Abibulla Odabaş ve Cemil Kermençikli "Tatarlıq" ve "Türkçülik" ğayelerniñ vekilleri olaraq belletti[5]. A. Odabaş endi 1917 senesi Qırımğa qaytıqtan soñra, edebiy tilniñ pekitilmesi üzerinde em kündelik neşirlerniñ stünlarında (rusça: gazetnaya kolonka) em de ilmiy imlâ konferetsiyalarında çıqışlarda bulunıp öz fikirdeşlerini de bulğan edi[6]. Qırımda o tek imlâ konferentsiyalarında degil, I Qurultaynıñ işinde de delegat olaraq vatan oğrunda öz ateşin faalligini kösterdi.
Abibulla Odabaş özüni matbuatçılıqta da sınadı. O 1920 senesi Aqmescitte "Yeşil ada" adlı jurnalnı çıqara. İ. Gaspralı adına milliy kitaphanemizde saqlanğan jurnalnıñ birinci ve dörtünci nomerlerniñ baş saifesinde arap arifleri ile "Ayda bir çıqqan terbiyeviy, edebiy ve biraz da mısqılcı tatarca bir jurnal"[7] kibi yazılar merağımıznı celp etti. Ancaq belki de tam bu "biraz da mısqılcı" — degen ibaresi o vaqıttaki tsenzurasınıñ merağını çekip jurnalnıñ ömürini kestirdi. Zira İ. A. Kerimniñ aytqanı kibi, jurnalnıñ yalıñız bir qaç nomeri çıqtı[8]. Elimizde jurnalnıñ tek eki nomeri qalsa bile, olarğa olğan meraq iç eksilmey. Bu yerde eñ birincisi A. Odabaşnıñ "Yeşil adanıñ maqsadı" adlı maqalesi jurnalnı yaraştıra. Bundan soñ Bekir Çoban-zadeniñ "Dunay taşa" adlı şiirnen "Şevqi Bektoreniñ yañı kitapları" serlevalı maqalesi, A. Çergeyevniñ "Ömür — Çıraq", Ümer İpçiniñ "Sıçan hem sıcavul" adlı şiir ve qıssası ve daa bir çoq müelliflerniñ eserleri ebediyleştirilgendir. Elbette o vaqıttaki meydan alğan bu kibi qattı ideologik tsenzuraları, ükümet közleşüvleri qırımtatar halqını, ziyalılarını aman da çıdalmaz zorbalıqlarınen ezer eken. Abibulla Odabaş da işbu mezkür "Yeşil adanıñ maqsadı" adlı maqalesinde bir vaqıtta medeniy yükselüvni körgen qırımtatar halqı, Qırımda çoq sürgen addetten tış vaqialar, ükümet almaşuvları neticesinde öz inqirazınıñ, tüşkünlüginiñ şaatı oldı, dep yaza. Buña baqmadan o vaqıt Qırımdan uzaq ğurbetliklerde yüksek aliy tasilni almaq içün can bergen, ve nice zahmetler çekip öz Vatanına qaytqan yaş istidatlar, halqnıñ bu müşkül alını körse de, göñülden tüşmeyip mekteplerde ders bere, medeniy teşkilâtlarını qura, yañı-yañı gazeta ve jurnallarnı çıqara. Bular "Millet", "Qırım ocağı", "Yeñi dünya", "Yañı çolpan", "Asriy musulmanlıq", "İleri", "Köz aydın" ve başqa neşirlerdir. Bularnıñ arasında da A. Odabaşnıñ "Bilgi" adlı jurnalıdır.
Odabaş ümütten tüşmeyip "Yeşil adanıñ" qapatılmasından endi bir yıl keçtikten soñ, yani 1921 senesi yañı "Bilgi" adlı jurnalnıñ muarirri ola. Bu yerde de A. Odabaş öz eserlerinen beraber bir çoqu o devir milletçi yaşlarnıñ bediy ve publitsistik eserlerini bastıra. İşte bu qırımtatar edebiyatı, teatrosı, ilim yaşayışı; içtimaiyeti, siyasiyeti, iqtisadiyeti, harb ve başqa-başqa vazivelerini toqunğan maqalelerniñ astında Ş. Bektoreniñ, B. Çoban-zadeniñ, C. Kermençiklininiñ ve başqalarnıñ adları, lağapları ve belgileri körünir eken. Ancaq adlar ve bediy mahlâslarğa toqunqanda aytmağa kerek ki, A. Odabaş öz asıl adından ğayırı "Timurcan", "Odabaş", "Çatır-tavlı" ve "H. O." mahlâs ve belgilerni qullana edi. Misal olaraq cıyıntığımızda olğan eserlerniñ astında çoqusı allarda "H. O." belgisi. Onıñ 1911 senesi çıqqan mezkür "Altın yarıq" poeması "Timurcan", 20-nci seneleri onıñ "Unutmaycaq" adlı ikâyesi "Çatır-tavlı" bediy lağapları altında neşir etilgenler. Odabaşnıñ yazğan nesir ve manzume eserlerniñ şekili ve ğayeleri aqqında laf açqanda, aytmalımız ki, onıñ ilk ğayesi bu Qırımda pekitilgen diniy mutaasiplik, konservativ mefkürelerden vazgeçmek, halqnıñ Avrupa yaşayış tarzlarına almaşuvıdır. Ancaq onıñ bazı şiirleri rus edebeyatnıñ progressiv devriminiñ tesirinde yazılıp Mayakovskiyniñ "basamaqlar" şeklindeki şiirlerine oşay. Yani şiir fikiri qudretli olsun diye, şair şiir satırları sanki bölüp er bir sözniñ, er bir arifniñ bile müimligini köstere, olarnı oquyıcınıñ miyine mıq kibi ura. Müellifniñ közde tutqan bu Qırım ealisi arasında yuvasını örmege başlağan yat quşnıñ añaneleriniñ, yani qırımtatar erlerniñ "pivnoylarda" oturışları, raqı, rus qızlarğa qazanğan paralarnıñ masraf etmeleri ve başqa problemalarınıñ nasıl ciddiy ve telükeli olğanını yañı şiiriy vastalarınen aydınlatır ("Çalışır ve ögrenirmiz", "Şeñlendi" şiirleri). Bu Mayakovskiyniñ rusça aytqanda "dolnik"leri em tek Odabaşta degil, qırımtatar nefis edebiyatnıñ vekilleri U. İpçiniñ ve Lâtif-zadeniñ de icatlarında ameliyatnı körgen ediler. Nesirge kelgende, bu yerde ekseriy allarda halqnıñ kündelik maişetine, maarif-oquv, medeniy düşkünligi ve medeniy ziyalamasına bağışlana. Publitsistikası da maqale, haber, felyeton, çıbırtma ve başqa janrlarnen ayrılır. Nesircilikte Odabaş ikâyelerge, ertegelerge, tekerlemelerge meyil olur. Ancaq bu yerde şu mezkür nesir janrlarına köz nazar eylegende, bularnıñ çoqusı ayrı-ayrı janr talaplarına uğun olmağanını, olarnıñ bir-biriniñ içinde qarışıp ketkenini köremiz. Bu kibi janr belgisizligi tek 1920-nci senelerine ait degil. Bu problema ta İ. Gasprinskiyniñ devirinden süre. Misal olaraq İ. Gaspralınıñ 1895 senesi "Tercimanda" başta "Arslan qız" ve 1905-06 senelerinde "Kün doğdı" adlı eserleri basılğan edi. Bular episi Gasprinskiy tarafından "milliy roman" olaraq belgilegen edi[9]. Ancaq mezkür "romanlarnı" ögrenir ekenmiz, bularnıñ zaten roman degil, sadece ikâye olğanını añlarımız. Tam şu mesele A. Odabaşnıñ eserlerine de mensüp. "Ertegeler" ve "tekerleme"lerniñ arasında em ikâyeler em povestler ve em de esselerni körebilemiz.
Abibulla Odabaş özüni maarifçilik işlerinde de kördi. O 1921 seneden başlap Qırım ASSRnıñ Narkomprostaki qırımtatar bölüginiñ reberi olaraq qırımtatar medeniyetiniñ ğayrıdan tiklenmesinde pek çoq ğayretlerini kösterdi. Şu sırağa onıñ milliy teatrimizniñ şekillenmesinde de izi qaldı. O devirde Aqmescitte çalışqan Qırımtatar Devlet dramatik teatrniñ ilerilemesi içün qol tutqan Odabaş, teatr truppasına çeşit yerlerden eñ namlı, tecribeli artistlerni ve dramaturglarnı davet ete edi. Bular Celâl Meinov, Celâl Baykin, U. İpçi, A. Çergeyev, Emine Çelebiyeva, Ayşe Tayğanskaya, Hayri Emir-zade ve başqaları[10]. Ancaq özü teatr da Qırım ayatında pek müim rolni oynay edi. Teatr em qırımtatar halqnıñ ziyalatuv em aynı vaqıtta maaliyeviy işni becere edi. Bu yerde yaş yazıcılarnıñ onlarnen pyesa ve drammalar sahnalaştırılıp toplağan paraları da yaki şu 1921-1922 seneleri açlıqtan zorlanğan balalarnıñ tedaviylenmesine yaki medeniy maarif cemiyetlerniñ kârına kete edi. Teatr qırımtatar halqında yüksek seviyeli, ince zekiyeli adamlarnı östüre edi. Albu ise mekteplerde, universitetlerinde oquğan talebeler teatrde körgen pyesalardan tesirlenip öz icadında onlarnen, yüzlernen çeşit mevzuda ve köleminde pyesalar, komediyalar yazıp deste-deste olaraq teatrge taqdim eter eken. Oquv ve maarif aqqında laf açarkenmiz A. Odabaşnıñ Narkomprosta çalışmasınen beraber Totayköy ocalar tehnikumda ders bergenini bildirmege kerek. Totayköy ocalar tehnikumı şu 20-nci senelerinde müimligine köre, birinci saflarında tura edi. Zira, o yıllarda daima açılğan mekteplerde kadrlar yetişmegeninden tehnikum bu keskin meselelerini çezmek yolunda tura edi. Şu ped. tehnikumda belli alimler ve ziyalılarımız iş alıp bara. Bulardan B. Çoban-zade, O. Aqçoqraqlı, A. Özenbaşlı kibi şahslardır[11]. Öz faaliyetini "ped. kurslar" olaraq başlağan Totatayköy tehnikumnıñ vaziyeti ilk evelâ mında dört yıl devamında oquğan talebelerge vatanperverlikni, qırımtatar tiline, medeniyetine sevgi aşlamaqtır ki, bu kelecekteki ocalar köy mekteplerine ketip bularnı balalarğa aşlasın. Ancaq şu zaman ped. institunda çalışqan prof. B. Çoban-zadeniñ aytqanına köre, qırımtatar vatanperverniñ ösmesi — qırımtatar tilniñ yahşı bilmesinden bağlıdır[12]. Abibulla Odabaş da Bekir Çoban-zade kibi 1922-1928 seneleri Qırım pedagogika institutında qırımtatar tili ve edebiyatı fakultetiniñ dotsenti olaraq muallim vazifesinde bulunır eken, mekteplerde olğan tasil problemasını yaqından bile edi. O, mekteplerde oquv programması boyunca derslikler yetişmegeni aqqında haberdar olup çeşitli yıllarda bir sıra degerli oquv kitaplarnı, metodiçkalarnı ve köstergiçlerni neşir etken edi. Bular "Tatarda oquv", "Bala bağçaları ile bala ocaqları doğrusında yol köstergiçi", Üsein Acı-Asan ile müellifdeşliginde "Türk-tatar tili", İ. Kaya ile müelifdeşliginde "Rukovodstvo dlâ obuçeniya krımskotatarskomu yazıku" kibi neşirlerdir. Bu kitaplar tek o vaqıtta degil, şimdi bizim zamanımızda da pek qıymetli, ve alimlerimiz içün pek büyük menbaalar fondudır. Çünki kitaplarda U. İpçi, O. Aqçoqraqlı, A. Çergeyev, Ş. Bektore, O. Aqçokraqlı, B. Çoban-zade ve daa bir çoq zamanımızda adları belli olmağan şahslarnıñ bir türlü eserleri saqlanmaqtadır. Em de bu dersliklerni ögrenir ekenmiz, zemaneviy qırımtatar tiliniñ şekillenmesinde bulardan bayağı fayda körebilecegini añlaymız. Faqat ÖGPU zamanlarındaki Sovet ükümeti tarafından Odabaşın kibi daa yüzlernen ziyalılarımız müthiş zorbalıqlarğa, zulumlarğa, ölüm cezalarına oğrağan olmasaydı milletimiz daa nice-nice ilim, medeniyet-i alâlarğa (rusça: empirei külturı i nauki) irişir edek?!. A. Odabaş kibi "Milliy fırqa"larğa, "pantürkçiliklerge", "milletçiliklerge" ne qadar aqsız qaabatlanıp Butırka hapishanelerinde, ğurbetliklerinde, deñiz-ummalarında canları alındı?!. Ancaq bütün bular Vatan oğrunda şeit olıp, ruhları ölmez eserlerinde canlanır. Ve tek bu qara raqamlar daa çoq zaman müddetinde bizni olıp keçken müdhiş vaqilarnıñ aldında baş-başqa qoyıp teñimizni çimirdetir, başımıznı aqlatır, közümizden közyaşımıznı aqıtır — 26. 12. 1928 ÖGPU tarafından yaqalanıp, Butırka hapishanesinde ölüm cezasını beklemesi... 13. 01. 1931 "ölüm cesası" ükümi yerine 10 yıl Solovki lagerlerinde Belomor-Baltiysk kanalnıñ qurucılığı... Mechul allarda elâk olunması... 17. 04. 1991 aqlanması[13]...
[1] Ursu D. P. Odabaş Abibulla Abdureşitoviç V kn.: Deyateli krımskotatarsköy külturı (1921-1944). Bibliografiçeskiy spravoçnik / Gl. red. i sost. D. P. Ursu. – Sim.: Dolâ, 1999. – 240 s. – S. 148.
[2] Aynı menbaa. – 240 s. – S. 148.
[3] H. Kırımlı Kırım Tatarlarında milli kimlik ve milli hareketler (1905-1916). — Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1996. — 296s. — S. 187, 233-234; Prof. İ. A. Kerimniñ ve D. P. Ursunıñ "Qırımtatar edebiyatı" dersliginde Bergen haberine köre, A. Odabaşnıñ "Altın yarıq" adlı şiirler cıyıntığı 1911 senesi neşir etilgen edi. 1913 senesi basılğan "Yaş tatar yazıları" degen risalesinde ise "Zavallı tayım" adlı kinayeli şiiri basılğan edi. / Kerim İ.A. Qırımtatar edebiyatı. Qullanma derslik. — Aqm.: Qırımdevoquvpedneşir, 1995. — 352 s. — S. 127; Ursu D. P. Odabaş Abibulla Abdureşitoviç V kn.: Deyateli krımskotatarsköy külturı (1921-1944). Bibliografiçeskiy spravoçnik / Gl. red. i sost. D. P. Ursu. — Sim.: Dolâ, 1999. — 240 s. — S. 148.
[4] H. Kırımlı Kırım Tatarlarında milli kimlik ve milli hareketler (1905-1916). — Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1996. — 296s. — S. 196-197.
[5] Kermençikli Cemil. Ma-bih-il iftiharım — qırımlıqtır menim ğururım / Sost. Kirimov T. N. — Simferopol: Qırım devlet oquv-pedagogika neşriyatı, 2005. — 135s. — S. 12.
[6] Bu yerde 1924, 27, 29, 34-nci senelerinde Aqmescitte keçken Bütünqırım til ve imlâ konferentsiyaları közde tutula / Kerim İ.A. Qırımtatar edebiyatı. Qullanma derslik. — Aqm.: Qırımdevoquvpedneşir, 1995. — 352 s. — S. 127.
[7] Yeşil ada. — 1920. — № 1, 4.
[8] Aynı menbaa. — 352 s. — 127.
[9] Gaprinskiy İ. Arslan qız. Roman // Terciman. — 1895. — sent. 24, okt. 1, 8, 15, 22, 29, noyab. 5; Kün doğdı. Roman. // Terciman. — 1905. — noyab. 9, 11, dek. 19; 1906. — yanv. 11, 20, 30, fev. 1, 3, 6.
[10] Kerimova S. Stranitsı istorii krımskotatarskogo dovoyennogo teatra i drammaturgii. — Sim.: Dolâ, 2002. — 192 s. — S. 151, 152.
[11] Kondratük G.N. Razvitiye krımskotatarskih şkol v pervoy polovine 1920-h gg. // Nauçnıy bülleten. — 2004. — № 2 (7). — S. 14, 15.
[12] Kondratük G.N. Razvitiye krımskotatarskih şkol v pervoy polovine 1920-h gg. // Nauçnıy bülleten. — 2004. — № 2 (7). — S. 14, 15.
[13] Ursu D. P. Odabaş Abibulla Abdureşitoviç V kn.: Deyateli krımskotatarsköy külturı (1921-1944). Bibliografiçeskiy spravoçnik / Gl. red. i sost. D. P. Ursu. — Sim.: Dolâ, 1999. — 240 s. — S. 149-150.


c: text/html

text:
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi, Muslim Aliyevniñ evinde tintüv keçirgende küç idaresiniñ hadimleri bayağı qanun bozmalarını yaptı, olar şikâyetlerde tafsilâtlıca beyan etilecek. Qırım adliyecisi Lilâ Gemeci bunı Qırım.Aqıqat Radiosınıñ efirinde haber etti.
O hatırlattı ki, FSB hadimleri Muslimniñ qızı - Gülsüm Aliyevanıñ cep telefonını qıdıra edi. Qız Rusiye CK-niñ 282-nci maddesine (milletlerara zıddiyet çıqaruv) köre qabaatlana.
“Bozmalar sadece adliyeciniñ kirmesi yasaqlanğanında degil, aynı zamanda, qanuniy qararğa köre, evniñ baqılması şeklinde operativ-qıdırıcı areketler keçirilecek. Yani, körülme teftiş, amma Aliyevlerniñ evinde olıp keçkeni – teftiş degil, bu tintüvğa da oşamay, bu - olarnıñ şahsiy ayatına deşetli istilâ”, - dep belgiledi uquqçı.
"Aliyevlerniñ evinde olıp keçkeni – teftiş degil, bu tintüvğa da oşamay, bu - olarnıñ şahsiy ayatına deşetli istilâ”, - dep belgiledi uquqçı.
Ayrıca Gemeci, bu tintüvde şaatlar açıq-aydın olmağanını işaret etti.
“Şaat olaraq adlandırılğan insanlar, aile azalarınıñ şahsiy teşkerüvini yapmağa tırıştı. Naciye Aliyeva buña ihtar etkende, olar küç idaresiniñ hadimleri dep cevap berdiler. Çoq sayıda qanun bozmaları oldı, amma olarnıñ bütüni FSB hadimleriniñ areketlerinen bağlı şikâyetlerde beyan etilecek”, - dedi Gemeci.
İyülniñ 19-nda saba, Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsüm Aliyevağa protokol tizildi. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
«Qırım birdemligi» birleşmesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyevanıñ evinde ötkerilgen tintüvni onıñ faalligi içün yapılğan tazyıq dep tanıy. Bu aqta birleşmeniñ beyanatında söz yürsetilmekte.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.
Qırım ükümeti yarımadada insanlarnıñ fikir serbestliginen bağlı aqları bozulğanını inkâr ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Boyı 1 m 90 sm saqaldı jigit London äwejayında şekaralıq tekserwden ötip, boyjetkenniñ tölqujatımen xalıqaralıq reys uşağına otırıp ketken, dep jazadı The Sunbrïtandıq basılım.
Djoş Rïd Stansted äwejayınan tekseristen kedergisiz ötip, nemistiñ Dortmwnd qalasına ıñ-şıñsız jetken. Sol jerge jetkende ğana ol tölqujatın üyde umıtıp, ornına qurbısı Sofï Wotkïnstiñ qujatın alıp ketkenin bildi. Qujat teksergenderdiñ birde-biri munı zer salıp teksermegen.
Rïdtiñ aytwına qarağanda, qurbısı ekewi bir birine uqsamaydı, äri onıñ ayağı awır (7 ay), boyı 1,57 metr ğana. Ekewiniñ tegi de eki türli.
«Bul oqïğa eger eki adamnıñ türi bir-birine uqsasa, jasandı tölqujatpen basqa elge ötip ketw jeñil boladı degen oy twadı», - deydi ol.
Germanïyadan eline qaytqan Rïd jolda jürgizwşi kwäligin körsetwge mäjbür boldı, al Sofïdiñ tölqujatın kwrer arqılı keri qaytardı.
Äwejayda munday oqïğa qaytalanbas üşin şara qoldanatının mälimdedi. Alayda jolawşılar tulğasın rastaytın qujatqa tikeley özi jawaptı ekendigin de atap ötti.
Kommentarïï


text:
Keçken raatlıq künleri Aqmescitte «halq imayesiniñ» vekilleri politsiya ile birlikte demir yol vokzlanıda trezubets ile futbolkanı kiyip kezgen ösmürni yaqaladılar.
Bu aqta Qırım «halq imayesiniñ» saytında aytıla.
Teşkilâtta deyler ki, oğlanda «ekstremist basma malümatlarını» tapqanlar.
«Vesiqalarnıñ teşkerüvinden soñ oğlanda ekstremist nakleykalar tapıldı. Olarda Qırımnıñ Ukrainağa qaytuvına çağıruvlar basılğan», – denile beyanatta. Bunıñ ile şunı qayd eteler ki, oğlannıñ «Azov» ukrain batalyonınıñ faaliyetini rağbetleştirgen malümatlar yanında edi eken.
Beyanatqa köre, bütün bularnı musadere etip, uquq qoruyıcılar ösmürni evge yolladılar.
İşbu malümatnıñ diger qaynaqlardan tasdiqlavı yoqtır. Ösmürniñ adı ve soyadı bildirilmey.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, yarımadada ukrain tarafdarlarını taqip etmege başladılar, ukrain timsalleri ekstremist sayıla. Qırımda bir qaç faalni Taras Şevçenko hatırasına keçirilgen aktsiyada köterilgen ukrain bayrağı sebebinden mahkeme ettiler.


text:
Dekabr 26-dan itibaren 2013 senesi noyabr ayından başlap bugünki künge qadar Ukrainada olıp keçken müim adise-vaqialar, şu cümleden Qırım işğali aqqında leyha çalışmağa başladı. Sayttaki malümat 11 tilde derc etile.
Leyha koordinatorı, Ukraina prezidenti memuriyetiniñ mütehassısı Yarema Duh Radio Svoboda ile subetinde dedi ki, metnler üzerinde işte altmış terciman iştirak etti. Fotoresim, metnler ve olarnıñ tercimesi, sayt bedava yapıldı.
«Fevral ayından berli Ukrainada o qadar çoq şey oldı ki, olarğa qulaq asmamaq ve tarif etmemek imkânsızdır. Onıñ içün bizler ukraince añlamağan insanlarğa olarnıñ ana tilinde soñki yıl devamında Ukrainada olıp keçken vaqialarğa kendi noqtaiy-nazarını yetkizecek olamız», – dedi Duh.
Leyhağa dünyanıñ farqlı köşelerinde yaşağan ukrainler ve Ukrainanen meraqlanğan yabancılar qoşula. Böylece, Fedkoviç adına Çernovtsı universitetiniñ studentleri metnlerni inglizcege tercime ettiler, AQŞ ve Avstraliyada doğğan ukrainler ise teşkerdiler, dep bildirdi Duh.
Tezden metnler daa bir qaç tilde olacaq, şu cümleden ispan, yapon ve arap tilinde. Sayttaki fotoresimler sayısı da artacaq.


text:
2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda hırsızlanğan Butündünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı rusiyeli telükesizlik hadimleri qorquzğan ekenler. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa onıñ babası Umer İbragimov ikâye etip berdi.
«Yaqında vaqıtta yañı bir haber aldım. Meger mahkeme keçken vaqıtlarda (ilhaq etilgen Qırımda – QA) onıñ yanına FSBciler kelerek, çetke çekip ya qorquzğan ya da işbirlik yapqanını istegenler. Temellisini bilmeyim. O, red etkende: «Sen qorqmaysıñmı? Seniñ qız ve oğlan qardaşlarıñ bar, degenler», – dep ikâye ete Umer İbragimov.
Mevzuğa dair: «Hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ babası: «Oğlumnı körerim degen ümütnen yaşayım»
Onıñ sözlerine köre, Ervin bunı tek dostlarına aytqan «belki de qorantası eyecanlanğanını istemegendir».
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlandı. Video nezaret kamerası Rusiye yol inspektorları urbasındaki eki kişi İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa çekip kirsetkenini qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppası bu hızrsızlıqqa rusiyeli akimiyet ya da paramillitar gruppalarnıñ alâqası bar olğanını iddia ete.
Qırımdaki Rusiye Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresi hırsızlıq boyunca cinayet işi asqan olsa da, ale bu küngece Ervin İbraimov ne yerde olğanına dair malümat yoqtır.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» figurantlarına ükümniñ ilân etilmesini tekrar başqa vaqıtqa keçirdi.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ mahkeme zalından bildirgenine köre, nevbetteki oturışuv iyün 18-de saat 14:00-te olacaq.
Muhakeme etilgenlerniñ advokatı Ayder Azamatov, akemniñ qararına «añlaşılmağan» dedi. Diger advokat, Edem Semedlâyev, nevbetteki oturışuv vaqtında mahkeme yanına «daa çoq kişi kelmek kerek», dedi.
Qabaatlav tarafı Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün 3 yıl ve 6 ay sınav muddeti ile şartlı olaraq 5 yılğa azatlıqtan marum etilüv ve işniñ diger figurantları içün aynı sınav muddeti ile şartlı olaraq 3 yıl ve 6 ayğa azatlıqtan marum etilüv cezalarını istey edi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlar ve qarşı çıqqanlarnıñ keniş mıqyaslı bir miting keçti. Birinciler sırasında qırımtatarlar ve Ukraina tarafını tutqan faaliyetçiler bulunda edi. Olarğa qarşı Rusiyeniñ tarafını tutqan faaliyetçiler çıqtı. Olar, şimdi Rusiyege tabi Qırım ükümetiniñ başında turğan Sergey Aksönov başlığındaki «Rus birligi» liderleri tarafından teşkil etilgen ediler.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Yaqalanğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlar: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve ondan ğayrı faaliyetçiler Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda faktik olaraq Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir protsesske ayırıp, «fevral 26 işi»ni eki işke böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faaliyetçi Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işi»niñ diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaması şartınen tahqiqat ile añlaşma yapıp, özlerine qarşı qabaatlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq, 2 yıl ceza müddeti berildi.
2017 senesi sentâbr 11-de Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qarışıqlıqlar»nıñ teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti.
2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yüksek mahkemesi cuma künü, aprel 8-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaqlanması davasını baqmağa devam etecek.
Toplaşuv saat 9:30-da başlaycaqtır.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Meclisniñ Qırımdaki faaliyeti aqqında mahkeme qararı bu toplaşuvda qabul etile bile, dep ayttı.
Cumaaqşamı künü, aprel 7-de, mahkemede davacı, davalı ve celp etilgen taraflar – Qırım Adalet nazirligi ve yerli Milletlerara munasebetler komitetiniñ adliyecisi çıqışta bulundılar.
Meclisni temsil etken adliyeci Cemil Temişev mahkeme qararı yarın çıqarıla bile, dep ayta.
Esnas Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile başladı. Meclis reberleri prokuraturanıñ talapları yerine ketirilecegini tüşüneler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Suriye talebeleri Qırım yaşlar lagerine raatlanmağa kelecek. Bunı bazarertesi künü, iyül 6-da, Rusiye mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
Müessiseniñ malümatına köre, söz Suriye Arabiy Cumhuriyetiniñ arbiy borcunı eda etken vaqıtta elâk olğan arbiy hızmetçileriniñ balaları içün internatnıñ 15 talebesi aqta kete.
Qırım ziyaretinden evel talebeler Preobrajenskiy polkunıñ 154 ayrı komendant bölügine kelecek. Mında arbiy hızmetçiler Suriye balalarını avtomobil ve mahsus tehnika nümüneleri ile tanış etecekler.
Bunıñ ile arbiy hızmetçileri balalarğa öz faaliyeti, patlav aletleriniñ tapıluv ve yoq etüv ameliyatı aqqına tarif etecekler.


text:
Qırımda noyabr 11 künü furtuna havfı ilân etilgen, küçlü yağmur ve yağanaqlar beklenile.
Bu aqta Qırımda rusiyeli Fevqulâde işler nazirliginiñ idaresi bildire.
Gidrometeorologiya boyunca Qırım idaresiniñ malümatına köre, çarşenbe künü yarımadada küçlü yağmur, 20-25 m/s şimaliy-ğarbiy yelniñ olması tahmin etile.
Fevqulâde işler nazirligi idrasinde qapılarnı yahşı qapatmağa, soqaqlarda reklama qalqanlarından, büyük tereklerden uzaq turmağa, ve Keriç keçitine barmamağa tevsiye eteler.
Aqyarda ava bozuluvından sebep katerlerniñ areketini toqtattılar.


text:
Ürmetli rusiyeliler! Keçenlerde, menden Qırımda nefaqa parası kerçekten de Ukrainadan daa yüksekmi, dep soradılar. Men de, yarımadaki nefaqalar tek Ukrainada olğanından degil, sizniñ rusiyeli nefaqalarıñızdan da, artqaç olğanını bilmegeniñizni tüşündim.
Eñ azı – 7 biñ ruble, büyük staj ve diger yararlıqlar olğanlarnıñ nefaqaları – qat-qat çoq. Devlet işinde çalışqanlar bu cümleden. Yahşı, degilmi? Er şey siznin esabıñızğa! Ya da siz, qırımlılar Rusiyeni bedava sevelermi, dep tüşüñesizmi? Kendi devletke hainlik yapacaq olsañ – çoqça qazanmaq kereksiñ! Ruslarnıñ aqaretlevi aqqında masallar ise, tek ahmaqlar, yani sizler içün aytıla. Mında «benderovetslerni» ömürinde iç bir kimse körmedi, ealiniñ 15%-nı teşkil etken qırımtatarlar isteseler bile, qalğanlarnı sıqıştırıp olamazlar.
Fiyatlar östi. Bazı nefaqacılarğa atta yüksek nefaqalar yetmey. İlâclarğa çoq masraf etedirler. Em de kommunal hızmetleri içün, sizniñ rusiyeli fiyatlarıñızğa köre, töleyler. Elbette, olar Rusiyede ölmege hayal ete ediler – amma, yaqın kelecekte degil! Söz kelimi, nefaqacılar Qırım ealisiniñ üçte bir qısımını teşkil eteler – 677 biñ etrafındanlar.
Siz quvana-quvana künde qazanğan paranı Qırımğa yollağanıñıznı aytasıñız! Amma, sizni kederletecek bir şeyni aytayımmı – bergeniñiz pek az! Şahsiy ticaret saası, yazlıq mevsimi qazançsız qalğanı sebebinden büyük zarar kördi. Nefaqacı ve devlet hadimlerini ise, kimlerdir baqmaq kerek te!
Qırım evelden de qoşma sermiyağa muhtac edi, şimdi ise daa beter oldı. Rusiye daima Ukrainağa yardım ete edi, şimdi de yardım qolunı uzattı – cenkleşken vaziyette bulunğan qomşusından boş-boğazlarnıñ teminlevini öz boynuna aldı. Bazı hıyanet «ukroplar» huntanıñ parasını iqtisad etmek içün, Rusiye Federatsiyasınıñ pasportları yoq demey, alalar.
Yazıq ki, amma, Kiyevde parlament saylavlarından soñ, akimiyet başına kene de «pravıy sektor» vekilleri kelmeleri mümkün, çünki qırımlı nefaqacılar sevimli kommunist ve tünevinki «regionallar» içün rey berip olamazlar.
DHC (DNR) ve LHC-nı (LNR) qoşmağa aqlıñızğa bile kelmesin. Bücetiñiz buña yetmez. Yer mayı da ucuzlaşa… Çünki, biz yañı rusiyeliler, bayağı paalığa tüşemiz!
Elzara Beşuyli, bloger, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina telükesizlik hızmetine Rusiyeli yırcı Yüliya Samoylova işğal etilgen Qırımda, Keriç şeerinde çıqış yapqanı malüm. Amma, mart 13 künü saba, icracığa Kyivge ziyaretni yasaq etilecekmi, degen sualge, müessiseniñ matbuat hızmetinde Radio Svobodağa cevap bermediler.
Mart 12 künü Rusiyeni Eurovision yarışında temsil etecek yırcı belgilendi – balalıqtan saqatlar arabasını qullanmaq mecbur olğan yırcı Yüliya Samoylova Ukrainağa kelmeli.
Yırcı devletniñ siyasetini bütünley desteklry. Bunı, ayrıca, 2015 senesi iyün 27 künü işğal olunğan Qırımda «Sport ve merhamet dünyası» festivaliniñ gala-kontsertinde onıñ yapqanı çıqışı da isbatlay. Yüliya – Oleg Gazmanov, Lolita kibi Rusiyeli yırcılarınen beraber kontsert berdi.
Yabancılarnıñ Qırımğa kirmek içün mahsus ruhset almaq kerek olğanları aqqında Ukraina Nazirler şurasınıñ 2015 senesi iyün 4 künü qabul etkeni №367 qararını bozğan bu yırcı, Ukrainağa kirsetilmemek kerek.
Bundan evel Ukraina, Qırımda çıqış yapqan Rusiyeli artistlerge qarşı tedbir alğan edi edi.
Böylece, 2016 senesi oktâbr 9 künü Ukraina Yuqarı Şurası yolbaşçısınıñ müavini İrina Geraşenko, Qırımda çıqış yapqan Rusiyeli artistlerge Ukrainağa kirişini yasaq etmek içün Telükesilik sızmetine muracaatta bulunacağını bildirgen edi.


text:
Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov çarşenbe künü, mart 25-te, Moskvadaki brifingde bildirdi ki, qırımlılar «vatanperver olıp, Rusiye ordusında hızmet etmege azırlar». Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Aksönov qırımlılar «ordunıñ vazifesi devletni imaye etmek olğanını añlaylar», dep qayd etti.
«Qırımlılardan iç birisi qaçınmaycaq. Bu sene eki biñden beş biñge qadar adam askerlikke çağırılacaq. Vesiqalar resmiyleştirile, esnas devam etmekte. Qırımlılar Rusiye Federatsiyası seviyesinde askerlik borcunı yerine ketirecekler», – dedi Aksönov.
«Kimseniñ şübesi de yoq. Rusiyede olğan esnaslarğa alışalar. Er kes, millet mensüpligine baqmadan, hızmet etecek, er kes içün aynı şaraitler yaratılacaq», – dedi o.
Malüm olğanı kibi, Rusiye Devlet duması cuma künü, mart 20-de, Qırım ve Aqyar sakinleriniñ askerlikke çağıruv qanunını qabul etti.
Vesiqağa binaen, askerlik yapqan ya da Ukrainada askerlikke çağırılması lâğu etilgen adamlar hızmet etmeycekler. Rusiye qanunlarına köre tasil aqqında alim derecesi olğan vatandaşlar askerlikke çağırılmaycaqtır.


text:
Bunı o Frenkistanda olıp keçken resmiy tedbirlerden soñ jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Demek, barışıq al etüv muzakereleri başlana, ekincisi – bizler Rusiye tarafınıñ Ukraina saylavlarını tanuv aqqında beyanatnı eşittik ve üçüncisi – nevbetteki adımlar Rusiye tarafı ile keçirilecek ilk muzakerelerniñ neticelerinden soñ tahmin etilecek», – dedi Poroşenko.
O, körüşüvniñ ilk neticelerini çıqarıp, vaziyetni barışıq yollar vastasınen al etüvni muzakere etmek içün Ukrainağa Rusiyeniñ vekâletli temsilcisi kelecegini ayttı.
Qalğanını, Frenkistan prezidenti François Hollande ve Almaniyanıñ federal kantsleri Angela Merkel iştirak etken körüşüvde baqılğan meselelerni, onıñ iştirakçileri aydınlatmamağa qarar aldılar.
Poroşenkonıñ aytqanına köre, Ukraina qoyulğan maqsatlarğa israrlıqnen irişecek.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainanıñ yañı saylanğan prezidenti Petro Poroşenkonıñ memleket şarqında qan tökülmesini acele sürette toqtatmaq kerek fikirine qol tutqanını bildirdi.
Putin dedi ki, Poroşenko ile qısqa subet devamında iqtisadiy meseleler de baqıldı.


text:
Tennïs: Pwtïnceva Gwançjow twrnïriniñ şïrek fïnalına şıqtı
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstannıñ birinşi, älemniñ 61-inşi raketkası Yulïya Pwtïnceva Gwançjow twrnïriniñ şïrek fïnalına şıqtı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Qazaqstandıq tennïsşi ekinşi aynalımda dünïejüzilik reytïngte 227-inşi orında turğan germanïyalıq Sabïna Lïsïckïmen küş sınastı.
Yu.Pwtïnceva birinşi partïyanı 6:3 esebimen uttı.
Ekinşi sette de sätti oynap, breyk jasap, 3:1 esebimen alğa şıqtı. Osı basımdılığınan ayırılmay, bul partïyada da 6:3 esebimen jeñiske jetti.
Kezdesw 1 sağat 20 mïnwtqa sozıldı.
Yu.Pwtïnceva şïrek fïnalda Wkraïna eliniñ ökili, reytïngte 117-inşi satıda turğan Katerïna Kozlovamen şeberlik bayqasadı. K.Kozlova şïrek fïnalğa oñay şıqtı, öytkeni onıñ ekinşi aynalımdağı qarsılası, amerïkalıq Djennïfer Breydï jarıstı jalğastırwdan bas tarttı.
Eske sala keteyik, budan burın Yu.Pwtïncevanıñ Gwançjow twrnïrin sätti bastağanın jazğan bolatınbız.
Jülde qorı 250 mıñ AQŞ dolları bolatın atalmış jarıs 22 qırküyek küni märege jetedi.


text:
Ukraina dünyanı yarımadada yaşağan qırımlılarnıñ aqlarınıñ bozuluvına cevap bermege çağıra. Bunı prezident Petro Poroşenko bildire.
«Ukraina dünya toplulığını yarımada tamır halqı aqlarınıñ bozuluvına seslenmege ve Qırımnıñ işğalden azat olunuvına imkân yaratmağa çağıra. Yarın bu meseleni Havfsızlıq boyunca München konferentsiyasında kötererim», – yazdı Poroşenko Facebookta.
Ukraina devletiniñ başı Qırımda uquq qoruyıcı organlarınıñ areketlerini qırımtatarlarğa qarşı Stalin siyasetiniñ devam ettirilmesi olaraq tanımağa mümkün olğanını bildirdi.
Ukraina tış işler nazirligi fevral 12 künü Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge öz qarşılığını bildirgen.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırım yeudi teşkilâtları Estoniyada Holokost mevzusında açılğan «Poloniyam. Hatırlap ve unutıp» serlevalı sergini tarik olaraq adladılar.
Bu aqta Qırım.Aqiqatta olğan beyanatta aytıla.
Yeudi teşkilâtlarnıñ temsilcileri facialı vaqialarnıñ aksi o derecede külünçli sürette kösterilgeninden açuvlana.
Beyanatta aytıla ki, ressamlar «holokost» yazısını Gollivud qırları, idam ögünde şen-şeramet ile oynağan çıplaq insanlarnıñ fonunda tasvir ettiler.
Mında şunı da qayd eteler ki – işbu video ve resimlerniñ müellifleri – leh ressamlarıdır.
«Auşvitsniñ birinci mabüsleri 782 poloniyalı olğanını unuttılar, umumen ise 150 biñ insan elâk oldı. Holokostnıñ qabaatsız qurbanlarına nisbeten mizah yersizdir», – denile beyanatta.
Soñki malümatqa köre, işbu sergi qapatıldı.


text:
Şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyet kergindir, bunı öz maruzasında Human Rights Watch halqara uquq qoruyıcı teşkilâtı bildire.
«Ukraina vatandaşlığını saqlağan ve Rusiye vatandaşlığını almağanlar içün tasil, iş, içtimaiy yardımğa irişim sıñırlanğan. 2014 senesi qırımtatarlarnıñ ve Ukraina tarafdarlarınıñ ğayıp oluvı boyunca akimiyet taqiqatnı keçirmey», – denile maruzada.
Uquq qoruyıcılar dey ki, Qırımda yerli akimiyet «onı takbih etkenlerni sustırmağa ve qırımtatarlarğa – Qırımda Rusiye areketlerine açıqtan memnünsizligini köstergen azlıqqa qarşı basqı köstermege devam ete».
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Yaltalı qırımtatarı Asan Çapuh Aqmescit SİZOsında açlıq narazılığını ilân etti. Sentâbrniñ 15-nden başlap 65 yaşında mabüs aş aşamayıp, oña tibbiy yardım kösterilmesini talap ete. İzolâtorda alı pek fenalaşqan: qolu ve ayağı çalışmay, tili tutula, başı ağıra. Çapuh ve dört dostu 2017 senesi noyabr ayında tutulıp, para talap etüvde ve silâ saqlağanında qabaatlana. Tutulıp alınmazdan evel olar siyasiy sebeplerden taqip etilgen semetdeşlerine faal sürette yardım ete edi.
Sentâbrniñ 11-nde Asan Çapuh açlıqqa başlaycağını ilân etti. Bunı o, Rusiye nezaretindeki Aqmescit mahkemesinde apiste qalma müddetiniñ uzatılması baqılğanda bildirdi.
SİZOda bulunğanım on ay devamında alım fenalaşaAsan Çapuh
«SİZOda bulunğanım on ay devamında alım fenalaşa. Qan basımım arta, apishanede areketsiz qaldım. Aytqanlarım añlaşılmay. Meni çıqarıp yibermege niyetiñiz olmasa, iç olmağanda şeer hastahanesine avuştırıñız, anda baqıp tedaviylesinler», – dedi Çapuh.
O, qadığa «sağlığı ile bağlı bütün adise-vaqialar onıñ vicdanında olacağını» ayttı. Amma faydası olmadı – nezaret altında qalma müddeti noyabrniñ 15-ne qadar uzatıldı.
Sentâbrniñ 19-nda SİZOda Çapuhnı advokat Ayder Azamatov ziyaret etti. O, mabüs vade etkeni kibi sentâbrniñ 15-nde açlıqqa başlağanını bildi. Esas talabı – oña kerekli tibbiy yardım kösterilmesidir.
Para, üç pıştav
Asan Çapuh ve üç ortağı – Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç – bıltır noyabr ayında tutulğan edi.
Noyabrniñ 23-nde Rusiye uquq qoruyıcıları Ametov ve Degermencini Aqmescitteki «Medoborı» qavesinde tuttı. Onıñ civarında Asan Çapuh da tutuldı. Olarnen beraber qırımtatar milliy areket veteranı, 83 yaşında Veciye Kaşka bar edi. O, yaramadı. İlk yardım çağırıldı, amma hastahanege ketkende qadın can berdi.
Faal Ruslan Trubaç başqa yerde tutuldı – Rusiye uquq qoruyıcıları onı ömür arqadaşınen beraber ketken avtobustan çıqardı.
Rusiye FSB matbuat hızmeti, tutulğanlarğa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 163-ünci maddesiniñ 2-nci qısmı – bir taqım insanlar tarafından para talap etüv – boyunca cinaiy iş açıldı, dep bildirdi. Taqiqat malümatına köre, dava iştirakçileri Türkiye vatandaşından büyük miqdarda para bermesini talap etti.
Lâkin tutulğanlar qabaat uydurılğanını israr ete. Olarnıñ aytqanına köre, Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan Veciye Kaşkanıñ qorantasını aldatıp, 7 biñ dollar aqça aldı. Faaller ise türkni paranı keri bermege çağırğan edi. O, sermiyanıñ bir qısmını Veciye Kaşkağa berecek vaqıtta faaller «Medoborı» qavesinde tutuldı.
Tutulğanda elâk olğan Veciye Kaşka qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçilerinden biri edi. O, 83 yaşında olıp vefat etti. Halqınıñ aqları oğrunda küreşke o, keçken asırnıñ 50-nci yıllarında qoşulğan edi.
Tutulğan soñ Asan Çapuhnıñ evinde tintüv yapıldı. FSB, silâ tapılğanını ilân etti. Rusiye hızmetiniñ matbuat hızmeti aydınlatqan operativ videoda mikroavtobus oturğıçlarında üç avtomat körüne.
Mayıs ayında taqiqatçı Asan Çapuhqa daa bir qabaat aqqında bildirdi. Laf Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesi – silânıñ qanunsız saqlanması – aqqında kete. Advokat Ayder Azamatov, avtomatlarnıñ mabüske ait olğanını isbatlağan deliller davada olmağanını qayd etti.
Çapuh bugün ve 9 ay evelsi – eki farqlı adam
Taqiqat izolâtorında Çapuhtan ğayrı, davanıñ diger mabüsleriniñ alı da fenalaştı. Dekabrniñ 14-nde Aqmescitniñ 7-nci şeer hastahanesine astma ve yürek hastası 57 yaşında Bekir Degermenci alındı. Altı kün reanimatsiyada edi, üç kün devamında özüne kelmey edi. Yanvarniñ 2-nde mabüs SİZOğa qayttı, mart ayından berli izolâtornıñ tibbiy bölüginde buluna. Bu künleri Bekir Degermenci astma hastalığı ağırlaşmasını şikâyet etti.
Çapuh tutulğan soñ aman-aman birden sağlığı fenalaşqan edi. Onıñ bu açlığı endi ekinci ola. Birinci sefer dekabrniñ 6-nda Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvında aştan vazgeçken edi. Ertesi künü aşamağa mecbur oldı, çünki alı pek fenalaşqan: Çapuhnıñ sol tarafı ayağından omuzına qadar çalışmay edi. SİZO terapevti «gipertonik kriz» diagnozını qoydı, amma mabüsniñ özü mikroinsult olğanını tahmin ete.
O vaqıttan berli, soy-soplarınıñ aytqanına köre, Çapuh ne tedaviylendi, ne de baqtırıldı. Advokat Ayder Azamatov, üç kün açlıq tutqan mabüsniñ alına «yaramay» dep qıymet kese.
Pek azğan, küçlü qan basımı, baş ağrısı raatsızlay, tili tutulaAyder Azamatov
«Pek azğan, küçlü qan basımı, baş ağrısı raatsızlay, tili tutula. Bir şey aytqanda añlamaq zor, bir qaç kere tekrarlamağa mecbur. Ayağı eskisi ki, sağ qolu üyüşe», – dedi advokat.
Onıñ aytqanına köre, SİZOdaki ekimler Çapuhqa kerekli yardım köstermey. Azamatovnıñ qayd etkenine köre, soñki doquz ay içinde mabüs bir qaç kere başqa hastahanelerde baqtırılğan edi, amma onı anda avuştırmadılar.
Advokat, sentâbrniñ 19-nda Çapuhqa kelgen taqiqatçı bile alına şaşqanını bildire.
«Taqiqatçı Asan Çapuhnı yahşı hatırlay – tutulğanını resmiyleştirgen, tintüv keçirgen edi. Bugün farqlı insanlar olğanını ayttı – o vaqıttaki Asan Çapuh ve bugünki», – dedi imayeci.
Azamatovnıñ bildirgenine köre, politsiya hadimi SİZO yolbaşçısınen körüşip, Çapuh ne sebepten tedaviylenmegenini bilmege söz berdi. Advokat, izolâtor ve tibbiy bölük hadimleriniñ areketsizligini prokuratura, cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti ve Rusiye ombudsmenine şikâyet etmege azırlana. O, mabüsni qorçalamaq içün mezkür hızmetlerden acele tedbir almalarını talap etecek ola.


text:
Qazaqtıñ arasında nağaşı-jien bolıp oynap söz qağısu bir-birin mineu, äzildesu men qaljıñdasu bwrınnan kele jatqan dästür. Onı kündelikti ömirden qanşalıqtı orın alğanın maqal-mätelderden oñay añğaruğa boladı. Mısalı, «Jien mal bolmaydı», «Bir jien qıdırıp kelgenşe, bes böri qoyğa şapsın» degen sözderdi estimegender kem şığar. Al endi ekeui bir-birine tuğan nağaşı men jien bolıp keletin Mädeliqoja men Maylı qojanıñ öz ara oqta-tekte söz qağısıp twruı tipti zañdı qwbılıs. Onı Maylıqoja nağaşısı qaytıs bolğan soñ basına twrğızılğan sağanasına barıp «Tiri bolsañ sözimdi eler ediñ, Mazaq etip bir sözben küler ediñ» dep auzına alğan sözderinen-aq bayqauğa boladı. Solardıñ el auzında saqtalıp qalğandarınıñ üşeuine jol berelik.
Birde Maylıqoja dariyadan salmen ötip kele jatqanda baylağan salı tarqatılıp ketip, kiimderi salmen birge ağıp ketip, özi maltıp jürip dariyanıñ şetine äzer şığadı. Jaqın jerdegi bir üyden ton alğızıp, özi äbirjip twrğanda üstine Mädeliqoja kelip qalıp:
Üstiñde qwttı bolsın tonıñ jien,
Tonıña jasırınbas qolıñ jien.
Kiimiñniñ bäri de salmen ketip
Öreskel bolıptı ğoy sonıñ, jien, – depti.
Sonda Maylıqoja nağaşısına qarap:
Salmen tüstim dariyağa
Aqıl salmay qariyağa,
Bwl da äzilden jazılğan-dı,
Jar salmañız jariyağa, – degen eken.
BAJAQTIÑ BOLIP JATIR MÄJİLİSİ
Bajaq degen däuletti kisiniñ asına Mädeliqoja, Maylıqoja, Bayırbek aqındar barıptı. Qonaqtar naşar kütilipti. Sol jaydı öleñniñ basın bastağan Mädeliqoja, ortasın Maylıqoja, ayağın Bayırbek şığarıp aytıp şığıp ketipti.
Mädeliqoja:
Bajaqtıñ bolıp jatır mäjilisi,
Maylıqoja:
It jügirip, qws salğan äzil isi.
Bayırbek:
Bwl kisi sahabadan kem bolmadı,
Atandı Meke barıp äji kisi.
Mädeliqoja:
Meniñ atım bwl jerden ürkip otır,
Maylıqoja:
Jüregim may işkendey kilkip otır.
Bayırbek:
Üş qos uıs jem jegen twğır attay
Bayırbekte dorbasın silkip otır-dep orındarına twrıp attanıp ketedi.
ŞAÑQILDAP KÜŞİGEN QWS BÜRKİT BOLMAS
Bir top jolauşı kele jatıp, jol üstinde bir qara şaylağa (laşıq) kez keledi, osı jerge «at şaldırayıq» dep söyles qıladı. Üyden basına aq oramal baylap alğan eñgezerdey qara kisi şığıp bwlarğa bajırayıp qaraydı.Äyeliniñ qwlağı sañırau eken, kelgender men isi bolmay, qazanda qaynap jatqan şayın sapırıp qara qwmanğa qotara bastaydı.
İşterinde Maylıqoja, Mädeliqoja, Qwlınşaq aqındar bar eken.
Maylıqoja:
Şañqıldap küşigen qws bürkit bolmas,
Qwlınşaq:
Qara su sapırğanmen irkit bolmas,
Mädeliqoja:
Tazdıñ bası, sañıraudıñ qwlağı eken,
Bwl jerge attıñ basın irkip bolmas, – depti.
Osı sözdi esitken soñ jolauşılar bastarın izesip, ol jerge at şaldırmay jürip kete beripti.
MÄDELİ MEN BAYTAQ AQIN
Türkistan şäharinde Jappastıñ dauına jauap beruge barğan Mädeli, şayhanağa kirse bir top adam jinalıp şay işip otırğan eken,äñgime Mädeliniñ üstinen bolıp jatsa kerek. Jinalğan mäjiliste «Qoqan bekterin şariğattı aytıp toqtatıp ketipti»degen sözdi esitken Baytaq degen aqın Mädeli batırğa qarap bılay dep qajıptı:
Baytaq:
Quañ-quañ, etesiñ, quañ qojam,
Sıymağan swrıp köylekke juan qojam,
Jolına şariğattıñ şäk keltirip,
Ketti ğoy qabıl bolmay duañ, qojam.
Sonda Mädeli:
Arıq Baytaq, Bası taz, işek-qarnı Jarıq Baytaq,
Aqmeşitte bir qatın zar jılaydı,
Jesiriñdi alıp kel barıp Baytaq,
Şariğattıñ jolına şäk keltirmey,
Qoqanğa qwl bola ğoy barıp Baytaq – dep ayaq-qolınan wstap esikke qaray laqtırıp jibergen eken. Mäni Baytaq aqın Türkistan mañın jaylağan eliñ adamı, tuıstarınan bir jigittiñ ayttırıp qoyğan qızın Aqmeşit mañındağı kişi jüzdiñ jigitteri alıp qaşıp ketip,teñdik bermey ketedi. El arasındağı is bilermen degenderi, nekesi qiılıp qoydı şariğat solay dep söz bwydağa salıp ayaqsıtıp jibergen eken.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi, qırımtatar milliy areketiniñ dört faaliyetçisi aqsız yerde para talap etkenlerinde qabaatlanğan «Veciye Kaşka işi» figurantlarınıñ sıñırlav tedbirine qarşı berilgen istinaf şikâyetini red etti. Muhakeme etilgenler apiste mart 15-ke qadar qalacaqlar. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Akem Galina Redko, muhakeme etilgenlerniñ mahkeme zalına ketirilmesi ve oturışuvnıñ açıq rejimde keçirilmesi aqqında muracaatlarnı red etti. Ondan ğayrı o, Bekir Degermenciniñ sağlıq vaziyeti aqqında vesiqanı ve Rusiye kontroli altında olğan Kyiv rayonı mahkemesiniñ qararında Kâzim Ametovnıñ şahsiyetini tayin etken malümatlarda yapılğan hatalar (başqa baba adı, başqa doğğan yılı ve başqa qabaatlav maddesi) aqqında delillerni nazar-itibarğa almadı.
Oturışuv esnasında akemge, işniñ baqılması vaqtında yapqan bozuvları içün üç kere red bildirildi. Neticede akem Galina Redko öz qararı ile birinci maqam qararını lâğu etti, lâkin muhakeme etilgenlerini apiste qaldırdı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Olar Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanğanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Yanvar 12-de Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarına tevqif muddetini eki ayğa uzattı.
Fevralniñ başında Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Qırımda 2017 senesinde qırımtatar milliy areketi veteranı Veciye Kaşkanıñ vefatını mustaqil surette tahqiq etmege başlağanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşkanıñ ölümi – «onı qanunsız olaraq yaqalağan Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından quvetniñ adden aşırı ve ğayrı-mutenasip derecede qullanılmasınıñ neticesidir».


text:
Ötkän häptidä Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaevniŋ räisligi bilän «Nur Otan» partiyasi Säyasiy keŋişiniŋ käŋäytilgän mäҗlisi bolup štti. Käŋäytilgän mäҗliskä Säyasiy keŋäş äzaliri – hškümätniŋ, Parlamentniŋ, Prezident Mämuriyitiniŋ rähbärligi, Dšlät kativi, «Nur Otan» partiyasiniŋ Mäҗlistiki fraktsiyasiniŋ deputatliri, märkiziy vä yärlik dšlät organliriniŋ rähbärliri qatnaşti. Uniŋda elimizniŋ säyasiy, ihtisadiy vä mäniviy yeŋiliniş җäriyani dairisidä partiyaniŋ ämälgä aşurğan işliriniŋ yäkünliri çiqirildi vä partiya paaliyitini tehimu yüksäldürüş mäsililiri muhakimä qilindi.
«Bügün biz «Nur Otan» partiyasini yeŋilaşqa munasivätlik muhim mäsilini muhakimä qilimiz. «Nur Otan» partiyasiniŋ qurulğiniğa biyil 18 jil boldi. Bu insan hayatiniŋ šlçimidä däsläpki kamalät yeşi bolup hesaplinidu. Moşu vaqit içidä partiyamiz çiniqip, elimizdiki küçlük säyasiy küçkä aylanğanliği mälum. Täşkil qilinğan kündin başlap, barliq muhim işlarniŋ beşida bolup kelivatidu», dedi mäҗlisniŋ eçilişida Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev.
Şuniŋ bilän billä Dšlät elimizniŋ säyasiy turaqliğini küçäytip, ihtisadiy islahatlarni utuqluq ämälgä aşuruşqimu «Nur Otan» partiyasiniŋ aktiv qatnişivatqanliğini alahidä täkitlidi. «Häliq bilän bevasitä işläp, novät kütküzmäydiğan häl qilinişi muhim mäsililärni diqqät näzäridä tutup, häqiqiy häliq partiyasi ataldi. Uniŋğa štkän saylamlardiki häliqniŋ zor işänçisi yahşi dälil. Şu saylamlarğa aktiv qatnaşqan bizniŋ partiya äzaliriniŋ ämälgä aşurğan işi, yärlik birläşmilärniŋ paaliyiti nätiҗisidä häliqniŋ biz jürgüzüvatqan säyasätkä işinip, yäkdillik bilän avaz bärginini kšrüvatimiz. Partiya keläçäktimu häliqqä hizmät qilişni davamlaşturidu däp işänçä bildürimän», dedi Prezident.
Prezident partiya aldida nurğun işlarniŋ turğanliğini täkitlidi. «haҗät programmilarniŋ hämmisi qobul qilindi, uni hämmiŋlar yahşi bilisilär. Şundimu hazirqi ähvalda duniyadiki ilmiy-tehnikiliq täräqqiyatniŋ yeŋi sahasiğa pütkül duniya kirişkän päyttä, bizniŋ alğa qoyğan mähsätlirimizmu az ämäs. Şuŋlaşqa moşuniŋ hämmisigä partiya rähbär bolup, җay-җaylarda säyasätni çüşändürüşi lazim», dedi N.Nazarbaev.
Qazaqstan Prezidenti partiyaniŋ elimizdiki strategiyalik islahatlarni ämälgä aşuruş yolidiki utuqliri bilän ämälgä aşurğan işliriğa tohtilip, җiddiy häm sistemiliq qararlarni qobul qilişniŋ muhimliği vä şularni nätiҗidarliq ämälgä aşuruşniŋ ähmiyiti toğriliq tohtaldi.
«Yeŋiliniş heçqaçan oŋay ämälgä aşmaydu. U tosalğuluqlarğa duçar boluşimu mümkin. Bu җähättin «Nur Otan» partiyasi, birinçi novättä, yeŋiliniş yšnilişigä säyasiy qollap-quvätläşni kšrsitidiğan mehanizmlarni qeliplaşturuşi lazim. hakimiyät tarmaqliri arisidiki birqatar vakalätlikni qayta bšlüşkä munasivätlik konstitutsiyalik islahat mäsililirigä kelidiğan bolsaq, bu – elimizniŋ säyasiy sistemisini demokratiyaläştürüş mähsitidä taşlanğan muhim qädäm», dedi Nursultan Nazarbaev.
Dšlät rähbiri «Mäniviy yeŋiliniş» programmisini «Nur Otan» partiyasiniŋ hazirqi ideologiyalik işiniŋ platformisi däp täkitlidi. «Partiya paaliyitini yeŋilaş toğriliq eytqanda, biz yeŋilinişniŋ 2017-jili elan qilinğan üç programmisini ämälgä aşuruş җäriyanida «Nur Otan» partiyasiniŋ rolini eniq çüşinişimiz keräk. Moşu programmilarni ämälgä aşuruşqa layiq qatnişiş üçün partiya šz işini šzgärtişniŋ eniq yollirini tepişi haҗät», dedi Dšlät rähbiri.
Qazaqstan Prezidenti partiya paaliyitini buniŋdin keyin yüksäldürüş boyiçä eniq täkliplärni täyyarlaşniŋ ähmiyitigä diqqät bšlüp, partiya Räisiniŋ birinçi orunbasari Muhtar Qul-Muhamedniŋ hesavitini tiŋşidi.
«Nur Otan» partiyasi 18 jil ilgiri šz işini başliğanda turaqliq işläydiğan qurulumlar, šzigä täälluq benalar vä mäbläğ bolmiğan. Moşu jillar içidä Sizniŋ dana säyasitiŋiz tüpäyli täräqqiy etip, milliondin oşuq äzasi bar, 16 vilayätlik vä Astana häm Almuta şähärlik, 227 nahiyälik vä territoriyalik, 5824 başlanğuç täşkilatlardin tärkip tapqan elimizdiki çoŋ säyasiy partiyagä aylandi. Şuŋlaşqa hazirqi basquçta partiya qatariğa qobul qiliş tärtivi küçäytildi. Özigimu, partiyagimu abroy äkelidiğan, häliqqä sšzi štidiğan, җavapkärlikni çüşinidiğan abroyluq grajdanlar qobul qilinivatidu», dedi M.Qul-Muhamed.
hazir Parlament Mäҗlisidiki partiyaniŋ fraktsiyasiniŋ paaliyiti yüksäldürüldi vä partiyaviy tärtip küçäytildi. Biyil deputatlar – partiya fraktsiyasiniŋ äzaliri Mäҗliskä çüşkän 148 qanun layihisiniŋ 131ni muhakimä qiliş boyiçä işçi toplirini başqurdi. 8 qanun layihisiniŋ täşäbbuskari boldi, ularniŋ tšrti qobul qilindi. Partiyaniŋ Dšlät rähbiriniŋ «Qazaqstanniŋ üçinçi yeŋilinişi: duniyaviy riqabätkä qabilliği» Mäktübini täşviqat qiliş boyiçä barliq işlarğa partiyalik qurulumlar – başlanğuç partiya täşkilatliri, fraktsiya deputatliri, konsul'tativ-keŋäş organliri vä bäs-munazirä mäydanliri, märkäzdiki vä yärlik җämiyätlik qobul qiliş bšlmiliri җälip qilindi. Ähbaratliq ilgiriläş vä Mäktüpniŋ asasiy ävzälliklirini ämälgä aşuruş partiyaviy layihilärni ämälgä aşuruş asasida uyuşturuldi. Umumän, 4 million adämni šz içigä alğan 46,9 miŋ çarä-tädbir štküzüldi. Dšlät rähbiriniŋ «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» programmiliq maqalisini tärğibat qiliş mähsitidä partiya barliq resurslar bilän aktivlarni işqa qoşti, yaşlarni, ekspertlar bilän ziyalilarni җälip qilip, härtürlük bäs-munazirä mäydanlirida işlar ämälgä aşuruldi. Bügünki taŋda «Nur Otan» partiyasiniŋ tärkividä 190 miŋ (29 yaşqiçä) yaş qazaqstanliq bar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Qırım müftiyligi yarımada musulmanlarını «doğru» ve «yañlış» soylarına bölip, semetdeşlerinden açıq-aydın yüzüni çevirdi. «Rusiye islâmına» er angi şekilde zıt kelgen ya da diniy idareniñ yolbaşçısı Emirali Ablayevniñ areketlerine qarşı çıqqanlar «inanmaycaqlar» sırasına kirsetile. İlk evelâ, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ fikirince, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ mefküresine qoltutqan qırımtatarlar zarar köre.
Qırımda repressiyalarnıñ daa bir basamağı başladı. Tahmin etkenim kibi, Rusiye uquq qoruyıcıları ve yerli memuriyet qırımtatarlarğa daa çoq basqı yapa. Yarımadada yañı qanunsız tintüv, yaqalav ve apis cezaları qayd etildi. Qırımtatar qorantaları zarar kördi, olar, FSB malümatına köre, «Hizb ut-Tahrir» diniy-siyasiy teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak eteler. Rusiye akimiyeti teşkilâtnı terrorist bir teşkilât dep adladı. Areket ne qadar faaliyet kösterse de, iç bir vaqıt insannıñ ayatı ve sağlığına zarar ketirecek bir şey yapmadı. Ukrain Qırımında «hizb» mefküresi 90-ıncı yıllarnıñ soñlarında peyda olmağa başladı. 2004-2006 seneleri eñ faal edi, faalleri ve tarafdarları Orta Asiyadan qaçmağa başlağan edi. Hilâfet tarafdarları iman etkenlerniñ çoqusı hristian olğan bir memlekette ne içün areket ete sualini şimdilik çette qaldırayıq. Müimi şu ki, soñki on beş yıl içinde yarımadada diniy sebeplerden bir de bir patlav ve qanlı çatışma olmadı. Qırımda «terrorizm» Rusiye ordusı ve mahsus hızmetlerinen beraber peyda oldı.
Rusiyeniñ ceza maşinası teşkerilgen bir stsenariy boyunca areket ete. Qırımtatarlarnıñ bombaları ve silâsı tapılmasa da, olarğa «terrorist» dediler
Rusiyeniñ ceza maşinası teşkerilgen bir stsenariy boyunca areket ete. Qırımtatarlarnıñ bombaları ve silâsı tapılmasa da, olarğa «terrorist» dediler. Mahkemede yekâne «delil» provokatorlarnıñ bergen malümatları ve telefon subetleriniñ qaydları olacaqtır. Eski işlerge köre, «taqiqatnıñ» başqa bir şeyi yoq. Qırımda insanlarnı musulman yaşayışı ve dünya islâm devletini qurma lafları içün ura ve apiske atalar. Qırımtatar satqınları yuqarıdan berilgen emirge köre, taqiqat «hizblerniñ» faaliyetine «açuvlanğan» semetdeşleriniñ ricasından yapıldı, dep bildire.
Uquq qoruyıcılarınıñ öz cizvit mantığı bar. Federal merkez qırımlılarnı er daim qorquda tutmaq kerek. FSB, politsiya ve diger «organlarnıñ» hadimlerine mukâfat, vazifelerde yükseliş ve yañı rutbeler kerektir. Olar «terrorizm» boyunca bunıñ kibi işlerni basa-bas açmağa azırlar, çünki iş odasından çıqmayıp, bir sıra rağbet alma imkânlarını qazanalar. Köteklengenlerni urmaq ve qorquzılğanlarnı qorquzmaq – çoq aqıl ve tecribe olmasını talap etmey.
Qırım müftiyliginiñ resmiy yüzleri dindaşları ve semetdeşlerini utanmayıp sattı, dep aytmaq mümkün. Bundan evel QAMDİ yarımadada bir şey olmay kibi yanaşıp, tehnik meseleler aqqında aytsa da, şimdi açıq sürette «akimiyetniñ» yapqanlarına qoltutqanını bildire. Bu sefer müfti muavini Esadullah Bairov semetdeşleriniñ ögünde masqara oldı. O, yarımadada tintüvler keçirilgenini tanıp, dindaşlarından «muqayt olmalarını» rica etti.
«Şeklengenler FSB taqiqat komitetine alıp ketirildi. Maalesef, uquq qoruyıcılarnıñ bildirgenine köre, tintüv vaqtında «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağlı edebiyat, malümat, malümat taşıyıcıları tapıldı. Teşkilât Rusiyede yasaq altında buluna ve terroristik bir teşkilât sayıla. Bu sebepten şu firqanıñ bölükleri qanun tarafından taqip etilmekte. Bizler bütün musulmanlarnı bu teşkilât ile diqqatlı olıp, özüni ve qorantalarını qorçalamağa çağıramız», – dep ayttı Esadullah Bairov.
Eki yüzlülik ve demagogiya çetke qaldırılsa, «muqayt olmaq» ibaresi qırımtatarlarnıñ bir-birine qarşı çıqması manasına kele
Eki yüzlülik ve demagogiya çetke qaldırılsa, «muqayt olmaq» ibaresi qırımtatarlarnıñ bir-birine qarşı çıqması manasına kele. QAMDİ tanışlar ve dostlarnen islâm aqqında laf etmemege tevsiye ete. Belki, yarın olarğa tintüv keçirmege kelirler, sizni ise başta şaat, soñra ise «yardım etken» dep adlandırırlar. Namazdan soñ müminler qave içip, farqlı meselelerni muzakere etmemeli, evlerine dağılmalı. «Muqayt ol» çağıruvı «hilâfet» sözüni bir kere telâffuz etken insannı evge davet etmemek manasına kele. Ne kibi kontekst içinde qullanılğanı müim degil. Belki, o, «Hizb ut-Tahrir» tarafdarlarınen aynı fikirde. Ya onı diqqatlı vatandaşlarnıñ bergen malümatına köre apiske alsalar. Sizni işke «bağlamasalar» da, işte problemler çıqa bile.
Qırım müftiyligi dedi ki, yarımadada qırımtatarlar uzaq turacaq «yañlış» musulmanlar bar. «Yañlışlarnıñ» çizgileri pek añlaşılmay. Tecribe köstere ki, «Hizb ut-Tahrirniñ» faal tarafdarı ya da istegine köre islâm dininiñ esaslarınen meraqlanğan insan arasında tam bir hane sızmaq qolay degil. İşbu teşkilât özüni siyasiy firqa olaraq tanıtsa da, aza biletleri kimsege berilmey. QAMDİ qırımtatar cemaatını aselet bozıp, semetdeşler arasında işançsızlıq doğura.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Cumaertesi künü «yedi memleketniñ» aydınlatılğan beyanatında aytıla ki, kelecek aynıñ soñunda Ukrainada prezident saylavlarını keçirmege imkân bermek içün gruppanıñ bütün memleketleri Rusiyege qarşı yañı cezalar kirsetecekler.
«Kelecek aynıñ soñunda Ukrainada prezident saylavlarında muvafaqiyetli ve barışıq demokratik rey berüvni kefil etmek içün bizler Rusiyeni yapqan areketleri içün cevap bermege mecbur etecek adımlarğa acele sürette başlamağa qarar aldıq», – aytıla AQŞ ükümetiniñ saytında.
Aynı vaqıtta, kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, AQŞ ve AB qabul etilgen cezalarnı kelecek bazarertesi künü ilân etecekler.
Almaniya kantsleri Angela Merkel kelecek afta Washingtonğa barıp, AQŞ prezidenti Barack Obama ile Rusiyege qarşı Ukrainada yapqanları içün «umumiy cezalarnı» muzakere etecek.


text:
Qazaqstan Mısırğa astıq eksportın qayta jandandıradı
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstan Mısırğa astıq eksportın qayta jandandıradı. Bul twralı bügin QR Sırtqı ister mïnïstrligindegi brïfïngte Qazaqstanıñ Mısırdağı Tötenşe jäne Ökiletti Elşisi Arman Ïsağalïev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Elşiniñ aytwınşa, 2008-2010 jıldarı Mısırğa Qazaqstannan jıl sayın şamamen 1 mln tonna astıq eksporttalıp kelgen. Alayda, soñğı waqıtta Mısırda orın alğan sayasï tolqwlar men eki töñkeristiñ saldarınan astıq eksportı tıyılğan.
«Qazirgi waqıtta Qazaqstannıñ «Azıq-tülik kelisimşart korporacïyası» Mısır astıqqa qatıstı ötkizetin tenderlerge qatıswğa nïetti ekendigin bildirip otır. Buğan qosa, jeke bïzneske de ümit bar. Qazirdiñ özinde eki eldiñ arasında 10 mïllïon dollarğa astıq pen maylı dändi-daqıldardı jetkizwge kelisimşart jasalıp otır», - dedi Arman Ïsağalïev.
Onıñ dereginşe, Mısır jılına 10-12 mïlllïon tonna astıqtı sırttan satıp alıp otır. Sondıqtan da büginde bul el öz awmağında qazaqstandıq astıq termïnalın aşwğa jäne onıñ öñirdegi özge de elderge şığarwğa nïet tanıtwda.


text:
Astanadağı Nazarbaev Wnïversïtetiniñ stwdenti Dïdara Pernebaeva, Qazaqstanda ajıraswdı azaytw jäne kelinderdiñ jağdayın jaqsartwğa arnalğan mobïldi qosımşa şığardı.
19 jastağı boyjetkenniñ aytwınşa, «Kelin» dep atalıtın bul iPhone-qosımşa kelinderdiñ sebebinen bolatın ajıraswlardı 50 payızğa deyin azaytwğa septigin tïgizedi.
«Qazaqstanda ajıraswlar, yağnï nekeniñ buzılwı qoğam üşin ülken qater ekeni belgili. Turmısqa şıqqan keybir qurbılarımnıñ, äpkelerimniñ ajırasıp ketip jatqandarı janıma qattı batadı. Söytip, mobïldi qosımşa jasaw ïdeyası twındadı. Öytkeni qazir qızdardıñ barlığında derlik smartfondar bar ğoy. Olar eñ bolmasa osı qosımşa arqılı özderin bolaşaq otbasılıq ömirge dayındasa eken», – deydi Pernebaeva.
Sonımen qatar, ol kelinder qawımı da osı qosımşa arqılı bir-birine aqıl-keñes berip, qoldaw körsete alatındığın jetkizdi.
Derekközi: Qazaqparat
Kommentarïï


text:
Aqmescitte daa evel tutulıpp alınğan qırımtatar faali Server Karametovke avgustnıñ 14-nde saba yalıñız başına piket keçirmek maqsadınen çıqqan eñ az dört kişi tutulıp alındı. Bu aqta Facebook saifrsine qırımlı advokat Edem Semedlâyev haber etmekte.
O, bergen malümatqa köre, Rusiye silâlı hızmetiniñ vekilleri Yaruqul Davlatov, Aleksandr Dyaçkov, Seytumer Seytumerov ve Selim Teyfuqovnı tutıp alğan. Olarnı polisniñ Jeleznodorojnıy rayon bölügşne alıp ketkenler. Episini sorğuğa çekip fotoresimge çıqarmağa isteyler.
Tutılğanlarnıñ yanında advokar Edem Semedlâyev bulunmaqta dep haber ete Qırım.Aqiqatqa onıñ zenaatdaşı Emil Kurbedinov.
Ayrıca Qırımlı faaller piket iştirakçileriniñ videolarını derc eteler.
Ondan evel tutulıp alınğan faal Server Karametovke qoltutmaq maqsadınen Aqmescitteki Kreml nezareti altındaki Qırım MVD binası ögünde daa bir piket iştirakçisi tutılıp alınğanı aqqında belli oldı. Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre tutulğan şahıs – Bahçasaraylı Osman Ablayev eken.
Kreml nezareti altındaki Yuqarı mahkeme binası, Qırımnıñ parlamenti ve ükümeti ögünde avgustnıñ 14-nde daa evel tutulıp alınğan qırımtatar esli-başlı faali Server Karametovke yalıñız başına yapılğan piketler keçirildi.
Amnesty International halqara uquqqoruyıcı teşkilâtı rusiyeli akimiyetten Server Karametovnı tez vaqıtta azat etmesine çağırğan edi.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Bundan evel ise mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen, qabaatlı olaraq tanıp, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte, Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi.
76 yaşındaki Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasına, qanunğa zıt kelgen şekilde Ukraina vatandaşı Server Karametovnıñ azatlıqtan marum etilmesi, onıñ işğal etilgen Qırımda barışıqsever miting keçirmesine mania olğanlarını bildirgen şikâyetnen muracaat etti. Prokuratura qırımtatar faaliniñ tutılıp alınğanı boyunca öz uquqiy noqtai nazarını bildirecegi aqqında haber etti.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evelde tutılğan edi. Böylece, mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatırası kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqanından soñ tutılıp alınğan edi. Üç saat tutılıp, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, Rusiye qırımtatarlarnı «beşinci kolonna» olaraq tanıp, olarnıñ aqqından kelmege azırlıq köre.
Bunı o «Apostrof» neşirine bergen intervyüsında bildirdi.
«Bizde olğan malümatqa köre, Ukraina ile arbiy areketler başlanmazdan evel, olar (rusiyeliler – muarrir) Qırımda «beşinci kolonnanı» yoq etmek kerekler. Qırımtatarlarnı olar beşinci kolonna dep adlaylar. Bilgenimizge köre, olar öldürilecek ya da ğayıp olacaq adamlarnıñ cedvellerini tizeler – ve, birinciden, bu Meclis azaları olacaqtır», – dedi o.
Cemilevniñ aytqanına köre, bunıñ içün Qırımda çeçen ve dagestanlılar buluna, lâkin olar qırımtatarlarnen cenkleşmege istemeyler, ruslar ise olarnı zorlamağa tırışalar.
«Olar bizni añlağanlarını ayta ediler, lâkin Kadırovnıñ esirleri olalar, ketseler – olarnıñ qoranta azalarını qurşunğa tize bileler. Onıñ içün bir şey başlansa, olar aytacaqlarnı yapmağa mecbur olacaqlar», – dep ayttı o.
Cemilev şunı hatırlattı ki, oña Putin adından muracaat etip, añlaşmağa tırıştılar. Böylece, oña Qırımğa kiriş yasağını lâğu etmege ve eñqastan yapılğan öldürüvde şeklengen 2013 senesi mayıs ayından berli apste bulunğan oğlunı azat etecekler, dep vade etken ediler.
«Lâkin bu imkânsızdır, men olarğa cevap berdim: «Siziñ rejimiñiz o qadar pis ki, devletiñiz reine almaqnen oğraşa». Ve Putinge terroristlernen qonuşmağanımnı aytıp bermege rica ettim», – dedi o.
Qırım.Aqiqat bildirdi ki, Cemilev Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Ukraina terkibine bir yıl içinde qaytacağına ümüt besley.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Qırımda apis etilgen qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısı muavini Ahtem Çiygoznıñ apishanede bulunma müddeti soñuna keldi.
Amma buña baqmadan, Çiygoz Aqmescit SİZOsında ale daa qalmaqta, qayd ete Polozov.
«Ahtem Çiygoznıñ soñ berüv tedbirlerge köre, 2016 senesiniñ mart 8 kününe qadar apishanede bulunmaq qarar alınğan edi. Bugün martnıñ 9, başqa normal devletlerde Çiygoz çoqtan endi azatlıqta olacaq edi. Bunıñnen bir sırada o, Mustafa Degermenci ve Ali Asanov kibi Aqmescitniñ SİZOsında makeme qararsız qalmaqta», - dep yazdı advokat Feybuk saifesinde.
«Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnı reine olaraq tutmağa devam ete. Amma men eminim ki, qanunsız azattan marum etilmesi kibi deşetli bozuvlarnıñ keñiş şekilde muzakere etilmesi, bunıñnen bir sırada YESPÇniñ Çiygoz işi ile bağlı olğan müsbet qararlarınen birlikte, neticede rusiye akimiyetine basqı, Ahtem Çiygoz ve başqa siyasiy reinelerniñ azatlıqqa, adaletke ketirir», - dep qoştı o.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Moskva Basman mahkemesi fevral 10 künü uçucı Nadejda Savçenkonıñ tevqifini mayıs 13-ne qadar uzatmaq kibi taqiqat muracaatını baqacaq.
Rusiye akimiyeti Savçenkonı iyün 17 künü Lugansk civarında Rusiye jurnalistleriniñ ölüminde qabaatlay. Ukrain uçucısı qabaatnı red ete ve bundan evel separatistler tarafından zapt etilip, Rusiyege ketirilgenini bildire. Yanvarniñ soñunda Savçenkoğa nisbeten – sıñırdan qanunsız keçüv boyunca cinaiy iş açıldı.
SİZOda Savçenko qanunsız tevqifine narazılığını bildirip, açlıqnı ilân etti.
Moskvağa Basman mahkemesi toplaşuvına «Batkivşçina» firqasınıñ deputatları ve tatası – Vera Savçenko kelecek olalar.


text:
Bunı Qırım «akimiyetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Federal migratsion hızmeti Ulu Vatan cenkiniñ er veteranına Rusiye pasportını berdi. Bazı tehnikiy meseleler Canköyde yüz berdi – eki veteran hatalar olğan pasportlarını elde etti», – dedi Qırımda Federal migratsion hızmetiniñ idaresiniñ başı vazifelerini eda etken Pötr Yaroş.
Onıñ aytqanı kibi, hatalar olğan pasportlarnı yañı soylarğa deñiştirip, veteranlarğa taqdim ettiler.
Evelleri FMH qayd ete edi ki, Qırım ve Aqyardan ğayrı diger Rusiye regionlarında qırımlılardan Rusiye pasportını almaq içün 13,844 biñ ariza qabul etildi. Bunıñnen beraber olarnıñ arasında Qırımdan 3979 ve Aqyardan 1106 veteran bardır. Qırım ve Aqyarda endi 552 biñden ziyade Rusiye Federatsiyasınıñ pasportı berildi.


text:
Qazaqstan Respwblïkasınıñ Bilim jäne ğılım mïnïstrligi oqwşılardıñ bes kündik oqw aptasına köşwine jäne jazğı demalıs künderiniñ qısqartılwına baylanıstı mälimdeme jasadı, dep xabarlaydı atalmış vedomostvonıñ baspasöz qızmeti.
Vedomostvonıñ atap ötwinşe, ğalamtor jelisinde jurtşılıq oqwşılardıñ bes kündik oqw aptasına köşwine jäne jazğı demalıs künderiniñ qısqartılwına baylanıstı alañdawlı.
«Qazaqstanda birinşi sınıp oqwşıları 33 apta oqïdı. 2016 jılı jañartılğan bilim berw bağdarlamasına köşken kezde, oqwşılar aptasına 5 kün oqïtın boladı. Jañartılğan bağdarlama oqw jılınıñ tek 5 künge uzartılwın talap etedi, demek 1 mawsımğa deyin. Alayda, bosatılğan senbi künderiniñ nätïjesinde demalıs 33 kündi quraytın boladı.
Eger oqw bağdarlamasın özgertpesek, oqw aptasın azaytqanda oqwşılarğa mawsımnıñ soñına deyin oqwğa twra kelwşi edi. Bizdiñ oyımızşa, 5 kündik oqw aptasına köşwdiñ jäne jañartılğan bilim berw bağdarlamasınıñ artıqşılıqtarı dawsız.
2017 jıldan bastap, 2019 jılğa deyin barlıq deñgeyler 5 kündik oqw aptasına köşedi. Jañartılğan bağdarlamanı engizerde 34 aptalıq oqw jılı orta jäne joğarğı sınıptar üşin tek 10 oqw künine sozıladı. Sonımen birge, oqwşılarğa oqw jılında 34 demalıs (senbi) künderi beriledi.
Jañartılğan oqw bağdarlamasına säykes küzgi, qısqı jäne köktemgi demalıs künderi qısqartılmaydı»,-delingen Bilim jäne ğılım mïnïstrliginiñ mälimdemesinde.
Kommentarïï


text:
Cuma aqşamı künü saba Aqmescitniñ ukrain gimnaziyasına şeerniñ nufuzlı memurları ve şeer şurasınıñ kadrlar hızmetiniñ hadimleri kelip, oquv yurtunıñ müdirini ariza yazmağa mecbur ettiler. Şeerde yekâne ukrain mektebiniñ teessis etilüvi işinde iştirk etken Nataliya Rudenkonıñ fikirince, bu Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ukrain tilinde tasilniñ yoq etilüvinde birince adım.
«Saba mektepke tanış olmağan erkek kelip, soy adını aytmadı, amma «Qırım imayesi» vekili olğanını bildirdi, – dedi Natalya Rudenko, –men añladım – devamı bar. Birinciden, Rusiye bayrağını asmağanımız içün öpkeledi, soñra «siz rus kitaplarnı da ketirmegendirsiñiz» dep, yolbaşçılarına şikâyet etecegini ayttı. Soñra, balaları rus tilinde oquşnı devam ettirecegini bildirdi. Men ise, oña şeerde rus tilli mektepler çoq, dep cevap berdim, amma o, balaları aynı bu mektepte oquycaqlarını beyan etti, men bunıñ devamı olacağını añladım…».
Bir qaç vaqıttan soñra, gimnaziyağa Aqmescit şeer muavini İlya Glazkov, şeer tasil idaresiniñ yolbaşçısı Tatyana Suhina teşrif buyurdılar, añlattı Rudenko. Şeer yolbaşçısı adından eyi faaliyeti içün teşekkürler bildirip, işten çıqarıluv meselesi endi çoqtan çezilgeni kibi, boşatıluv aqqıda vesiqanıñ bir qaç leyhasını kösterdiler. Olarnıñ arasında çeşit – tertipniñ muntazam sürette bozuluvı, şikâyet sebebinden ve ilâhre… bar edi.
«Men añladım, böyle şaraitlerde qarşılıq köstermek mantıqsız – yalıñız siñirlenecem. Men mücize ile vazifemde qalsam da, oca ve talebelerge zarar ketiririm – çünki ocalarnı sıqıştırıp başlarlar, teşkerüvler keçirirler, ana-babalarğa basqı eterler, ep bir çalışmağa bermezler, ukrain tilinde tasilni inkişaf ettirmege imkân olmaz, onıñ içün, men eki taraflama razılıq ile işten boşatıluvı aqqında emirni seçtim ve ariza yazdım. Olar da onı şu daqqası imzalap, neşir ettiler. Yañı müdir kim olcağını aytmadılar, amma, añlağanıma köre, er angi usulnı qullanıp ana-babalardan arizalar toplaycaqlar ve mektepni rus tilli mektebine çevirecekler», – qayd etti Rudenko.
Qırımlı ukrainlilerniñ aqları bozula – teşebbüsçiler
«Meni akimiyetniñ arektleri açuvlandıra, – dedi «Prosvita» şeer cemaat teşkilâtınıñ reisi Pavlo Vlasenko, – Şeerniñ ukrain cematçılığı bu oquv yurtunı tasilniñ incisine çevirmek içün çoq küç sarf etti, o vaqıt akimiyet te qarşı çıqa, cematçılıq bizge işanmay edi. Bundan da ğayrı, şeer şurasınıñ bunı yapmağa aqqkı yoq, bina Ukraina prezidenti Leonid Kuçmanıñ emiri ile quruldı ve ukrain mülkü sayıla. Biz narazılıq kösterecekmiz…».
«Sabıq cumhuriyetinde öz başına tayin etilgen akimiyet yarımadadanıñ ukrain cemaatçılığınen siyasiy küreş alıp bara, – dedi Taras Şevçenko adına ilmiy cemiyetiniñ reisi ,Ukraina akademigi, belli qırım biolog-simirenkoved Petro Volvaç. – Bundan da ğayırı, akimiyetniñ esas maqsadı, mahsus leyha esasında qurulğan gimnaziyanıñ binasını çekip almaqtır, çünki, «yañı» Anayasağa köre, ukrain tili ep bir devlet tili sayıla ve iç olmağanda bir ukrain mektebi olmaq kerek, işte ukrain mektebine bir çet yerde bina berirler. Bu, Qırım akimiyeti ukrain mülküni qırsızlay, demektir…»
Gimnaziyada tasil ceryanını rus tiline keçüvini talebelerniñ ekseriyeti facia kibi qabul etile. Talebe Valâ K. dey : «Biz bu gimnaziyağa aselet oqumağa kirdik. Ukrain tili ve edebiyatı bizim canımızdır, rus tiline keçsek, yazda Qırımdan Ukrainanıñ diger regionlarına köçermiz, dedi ana-babam».
Valeriy Kuliçenko, Yaroslav mektep talebesiniñ babası, mektep memuriyetine mektüp yazdı. Onda, rus tiline keçüvlerine narazılıq köstergenini bildirdi. Aytqanına köre, bunıñ episi balasınıñ grajdan ve insan aqlarını boza ve şeer şurasınıñ qararına mahkemede şikâyet etecegini beyan etti.
Natalya Rudenko ruhtan tüşmey. «Men çalışqan ve mektepni tiklegen kollektivime, ocalarğa işanam, er türlü müdir kele bile, amma, olar daima Ukraina, ukrain tiline, edebiyatına, tarihı, medeniyeti, an-anelerine sevgi aşlaycaqlar. Men işanam, biz daa yahşı künlerni körer ve yaşarmız. Bu akimiyet Regionlar firqası kibi ebediy üküm etmez. Separatistler meni er alda işten boşatıp, raat çalışmağa izin bermeyceklerini duya edim, onıñ içün, biraz raatlanırım ve qitaiy Ukrainağa köçerim».
Bundan evel, «Qırım tasil naziri» Natalya Gonçarova yeli telekanallarnıñ birinde ötkerilgen tok-şou devamında, yarımadanıñ eñ küçlü mekteplerinden biri – Aqmescit ukrain gimnaziyasınıñ taqdiri boyunca, müessiseniñ içinde endi «añlaşma» yapılğanını bildirgen edi.
Qırım territoriyasında 500 rus tilli mektep çalışa, daa 5 ukrain tilinde tasil bere, bu cümleden, 900 bala oquğan Aqmescitteki «Ukrain mektep-gimnaziyası» oquv terbiyeviy kompleksi mevcut.
Ukraina ve Qırımda nam qazanğan tasil erbabı Natalya Rudenko mektepni açılğan yılı 1997 senesinden başlap idare etti.


text:
Bunı «İnterfaks-Ukrainı» bildire.
Eykelniñ üç sıñırında aqyarlılar militsıya kapitanı Andrey Usaninıñ, militsıyanıñ üyken serjantnıñ Yevgeniy Skorobogatovnıñ ve Pavel Bondarövnıñ adları yazılğan.
«Usanin balalar tolu avtobusqa tam doğru slaq yolda tayıp ketken ‘İkarus’ avtobusınıñ qarşısına öz Volganı çıqarıp elâk oldı. Skorobogatov eski bombasaqlanuv yerge tütündan balalarnı qurtarğanda elâk oldı. Bondaröv ise sekiz yaşlı Diana Vasilevskayanı ve doquz yaşlı Artöm Kostükovnı taba olarğa ketken Hondadan qorçalağanda elâk oldı», – dep yazıla haberler agenstvosından.
Eykelniñ yüksekligi 4 metrni teşkil ete. Granit üstünde «Balalarnı qurtarğan qaramanlar» yazılğan.
Eykel Aqyar sakinleri arasında toplanğan parağa qoyuldı.


text:
İtaliya ükümeti Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnı tanımay ve ABniñ sanktsiyalar siyasetine riayet etmek niyetinde, dep bildirdi parlament oturışuvında İtaliya tış işleri naziri Enzo Moavero Milanezi. Bu aqta Ansa agentligine esaslanğan «Avropa aqiqatı» haber ete.
Nazirniñ sözlerine köre, İtaliye ükümeti «halqara uquqqa er zaman sayğı kösterilmeli» dep saya.
Haber etilgenine köre, Milanezi deputat Laura Boldrininiñ, 2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırımda ötkergen «referendumını» imaye etkenine dair İİN başı Matteo Salvininiñ beyanatınen bağlı sualine cevap bergen.
Daa evel İtaliya baş naziriniñ yardımcısı ve iç işler naziri Matteo Salvini The Washington Postqa bergen intervyusında, Rusiye Ukrainağa bağlı Qırımnı ilhaq etmege aqqı bar edi, Ukrainada keçken Degerlik İnqilâp aqqında ise, «yalan inqilâp» dep aytqan edi.
Daa soñra, Ukraina TİN Salvini aytqan sözleri boyunca izaat bermesi içün İtaliyanıñ Ukrainadaki elçisi Davide La Cecilianı çağırğan edi. O, Ukraina TİN naziriniñ avrointegratsiya boyunca muavini Olena Zerkalnen körüşken vaqıtta, Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligi boyunca İtaliyanıñ pozitsiyası «açıq ve izçen» olmağa devam etkenini bilidrdi.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov aprel 18-de Rusiye uquq qoruyıcıları işğal etilgen Qırımda keçirgen yañı tintüv aqqında bildire.
Adliyeciniñ malümatına köre, tintüv Yaltanıñ Qızıltaş (Krasnokamenka) köyünde keçirile.
«Qızıltaşta tintüvler. Enver Bekirova anda yaqalanğan edi. Elde etilgen malümatqa köre, eki kişi yaqalandı», – dep bildirdi Kürbedinov Facebookta.
Başqa malümat yoq. Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı hızmetleriniñ izaatları yoq.
Raatlıq künleri Aluşta regionınıñ Arpat köyünde politsiya evlerni teşkerdi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Dörtü de Aqmescitte SİZOda yatalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avgustnıñ 30-da HSN reberligi matbuat konferentsiyasını berecek
2018 senesi avgustnıñ 30-da saat 13.30-da Ukraina haber siyaseti Nazirligi reberliginiñ matbuat konferentsiyası keçecek.
Tedbir vaqtında 2018 senesiniñ birinci yarıyıllığı içün HSN işi aqqında Esabat taqdim etilecek.
İştirakçiler: Emine Ceppar, Ukraina haber siyaseti Naziriniñ Birinci muavini; Dmıtro Zolotuhin, Ukraina haber siyaseti Naziriniñ muavini; Artem Bidenko, Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ devlet kâtibi; Marına Sobotük, halqara kommunikatsiya meselelerinden Ukraina haber siyaseti Naziriniñ mesleatçısı.
Keçirilüv yeri: ÜKÜMET EVİ, Gruşevskogo, 12/2, 1-ci qapı, 6-cı qat.
Kiriş pasportlar boyunca.
KHV qayd etilmyesi avgustnıñ 30-da saat 11.30-dan [email protected] elektron adresi boyunca başlanacaq.
Cedvel


text:
İslâm Terek rayonında musulman mezarlığına zarar ketirgen suv borunıñ qoyulmasını toqtattılar.
Bu aqta Qırımnıñ medeniy asabalığı qoruvı boyunca «Devlet komiteti»niñ matbuat hızmeti bildirdi.
Mında qayd etkenleri kibi, işçiler «Kemal ata» obasına zarar ketirmediler, işbu yerge «Devlet komiteti»niñ hadimleri kelgen edi. Bunıñ ile mında topraqnıñ taqiqatını keçirmek içün atiqiyatçılarnı celp etecekler.
Qırım musulmanları diniy idaresinde qayd etkenleri kibi, baştaşlarda tapılğan arap yazılarını şimdi müftiyat mütehassısları ögrene. Tapılğan insan naaşlarnı musulman adetleri boyunca kömecek olalar.
Evel Qırım müftiyatı qadimiy mezarlıq olğan yerde suv borunıñ qoyulmasını toqtatmağa ricası ile akimiyetke ricada bulundı.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım Devlet Şurasınıñ prezidiumı rusiyeli parlament başınıñ yardımcısı vazifesine teklif etilgen Edip Gafarovnıñ namzetine qol tuttı. Bu aqta Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Qırım Devlet Şurasınıñ prezidiumı cumhuriyetniñ qanun çıqarğan yüksek organınıñ başı Vladimir Konstantinov Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası başınıñ yardımcısı vazifesine teklif etilgen Edip Gafarovnıñ namzetine qol tuttı», – denilmekte haberde.
Daa evel Edip Gafarov Kreml nezareti altındaki Qırım Devlet Şurasınıñ milletlerara munasebetler komitetiniñ yolbaşçısı vazifesinde çalışqan edi.
Bundan evel Kreml nezareti altındaki Qırım parlamenti başınıñ yardımcısı Remzi İlyasov istifa arizası yazğanı aqqında haber etildi.
Aprel ayı soñunda İlyasovnıñ istifası aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etken edi.
Qırım.Aqiqat İlyasovdan işbu malümatnı taqsdıqlasın ya da inkâr etsin degen ricasına: «Men çalışam. Er şey yolunda», dep cevap berip, başqa izaat bermekni red etti.
Mevzunen bağlı olaraq: «Men çalışam. Er şey yolunda»: Qırımda parlament başınıñ yardımcısı Remzi İlyasovnıñ istifası aqqında aytıla
Qırım parlamentiniñ saytındaki malümatqa köre, Qırım ilhaqından evel İlyasov Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan halqlarnıñ daimiy komissiyasınıñ reisi olaraq çalışa.
Qırım ilhaqından soñ, o 2014 senesi mayıs ayından itibarten Qırım parlamenti başınıñ yardımcısı olaraq çalışıp başlay.
2016 senesi dekabr ayında Qırım MC prokuraturası mahkemege devlet hainliginde qabaatlanğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarına nisbeten qabaatlav yollağan edi. Deputatlar cedveline İlyasov da kire.
Cinaiy işler tahqiq etilüvi esnasında Qırım MC prokuraturası «2014 senesi mart ayında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ deputatları Qırımnıñ ilhaq etilüvine yardım köstergeni ve qol tutqanına» dair doğrulığı isbatlanğan deliller elde etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Bazarertesi künü, beklenilgeni kibi, Herson vilâyetinde «Ukrenergo» devlet şirketiniñ temsilcileri Qırım qamaçavı boyunca aktsiya iştirakçileri ile muzakere keçircektir. Bu aqta şirketniñ matbuat hızmeti bildire.
Muzakereler neticesnde «Ukrenergo» NEK» devlet şirketiniñ müdiri Vsevolod Kovalçuknıñ vazifelerini eda etken şahısnıñ narazılıq bildirgenlerniñ yolbaşçılığı ile keçirilgen muzakereler neticesinde Cenübiy energosistemalarnıñ Herson MESnıñ müdiri İgor Aleksandroviç Boskeniñ qamaçav iiştirakçileriniñ temsilcileri ile körüşüvi aqqında qarar alındı. Körüşüv bugün olmalı», – denile beyanatta.
Şirkette deyler ki, noyabr 23 künü Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ iştirakçileri «Ukrenergo» magistral ağlarınıñ hadimleri içün bozulğan yolaqlarğa irişim açmay.
«Yolaqlar topraqlanğan, tehnikiy hadimlerniñ iş yerleri azırlanğan. İşçilerge bütün zaruriy malzeme berildi, tehnika ve aletler, işçiler vaqia yeriniñ etrafında buluna ve qazaiy-tamir işlerine başlamağa azır», – qayd ettiler mında.
Qırım qamaçavı iştirakçileri Herson vilâyetinde elektrik tiremeleriniñ eki yolağına tamircilerini kirgizmege azır, dedi qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen.
Ukrain uquq qoruyıcıları elektrik tiremeleriniñ bozuluvı boyunca cinaiy işlerni açtı. Qırımda yarımadanıñ rusiyeli prokuraturası yarımadağa elektrik energiyasınıñ berilmemesini taqiq ete.


text:
Ukraina Tasil ve ilim nazirligi, Donbassnıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyaları ve ilhaq etilgen Qırımda berilgen diplomlar ve diger tasil vesiqalarınıñ Ukrainada ve dünyanıñ diger ülkelerinde tanılmağanlarını ve uquqiy quvetke malik olmağanlarını hatırlata. Bu hususta muessiseniñ saytındaki nazirlik tarafından bildirilgen tafsilâtlarda aytıla.
Tasil ve ilim nazirliginde, 2014 senesinde Donetsk ve Luhansk vilâyetlerindeki aliy oquv yurtlarında oqumağa başlağan ve soñundan Rusiye tarafından qol tutuv körgen uruşmacılarnıñ kontroli altına tüşken studentler tasillerini Ukrainanıñ er bir aliy oquv yurtunda devam etmek mumkünler, dep qayd eteler.
2014 senesi fevral 20-den soñ ilhaq etilgen Qırımnıñ territoriyasında aliy malümat sistemasında oquğan studentler ise elde etken ihtisaslarınıñ tasdiqlanması içün Ukraina aliy oquv yurtlarında attestatsiya keçmek mumkünler.
Ondan ğayrı, nazirlikte, Ukrainanıñ kontroli altında olmağan Donbass ve Qırımdan kelip, Ukraina tasilini almaq istegenler köçürilgen ya da mahsus vekâletler berilgen aliy oquv yurtlarına sadeleştirilgen tarzda kirmek mumkünler, dep qayd ettiler. Bu maqsatnen böyle aliy oquv yurtlarınıñ bazasında tasil merkezleri faaliyet kösterecek. 2018 senesinde olarnıñ çalışması iyün 19-dan sentâbr 30-ğa qadar devam etecek, dep planlaştırıla.
Donbasstaki silâlı çatışma, 2014 senesinde Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ başlap, ale daa devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı şekilde qol tutqanında qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete, ve Donbassta yalıñız Rusiyeden kelgen «göñülliler» bulunmaq mumkünler, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 000-den ziyade kişi elâk oldı.
Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, aprel 2-deki vaziyetke binaen Ukrainada Donbass ve Qırımdan mecburen köçken 1492590 kişi qayd etildi.


text:
Qırımda ava şaraitleriniñ bozuluvı aqqında bildireler. Acele tenbiyeni noyabr 16 künü, bazarertesi, Qırımda Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti aşkâr etti.
Qırım gidrometeorologiya idaresiniñ malümatına köre, noyabr 16-da kündüz ve noyabr 17-de gece Qırımda zor ava şaraitleri beklenile: küçlü yağanaqlar, bazı yerlerde küçlü yağmur ve qar.
Beyanatqa köre, yarımadada şiddetli cenübiy-ğarbiy yel saniyede 25-30 metr şimaliy-ğarbiy yelge keçecek, dağlarda yel küçü saniyede 35 metrge qadar yetecek.
Noyabr 16-da saba Aqyarnıñ rusiyeli ükümetiniñ saytında bildirilgeni kibi, ava şaraitlerinden sebep katerlerniñ areketi toqtatılğan edi.
«Deñiz müdirligi» Keriç keçitiniñ qapatılması mümkün olğanı aqqında tenbiyeley ve yolcularnı o tarafqa barmamaq çağıra.


text:
Qırımda yel küçlengeni sebebinden eki künge furtuna havfı ilân etildi. Bunı Kremlin nezareti astındaki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildire.
«Oktâbr 17 kününiñ ekinci yarısında ve 18 oktâbrde Qırımda şimaliy-şarqiy taraftan saniyede 17-22 metr suratınen yel esecegi beklenile», – dep qayd ettiler müessisede.
Yarımada sakinlerine elektrik tellerinden ve yüksek tereklerden uzaqca turmağa tevsiye etile.
Bundan ögüne «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketi ava bozulğanından sebep oktâbr 17 künü Keriç parom keçiti öz işini toqtatqanını bildirgen edi.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Bunı qanunsız Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
Añlaşmağa binaen, Devlet Duması Qırım deputatlarına federal qanunlarnı qabul etüv işinde usul ceetten yardım kösterecek ve Devlet Dumasında qayd etilecek qanun leyhalarında uquqiy taraflarnı belgilemege yardımcı olacaq.
Bundan ğayrı, «Qırım akimiyetiniñ» deputatları ve devlet hızmetçileri Devlet Dumasında stajlav keçecek, parlament diñlevleri, «tögerek masalar», oquv seminarları, ilmiy-ameliy konferentsiya ve diger tedbirlerde iştirak etecekler, dep qayd etile beyanatta.
Aprelniñ 5-de Qırımğa Rusiye Devlet Dumasınıñ yolbaşçısı Sergey Narışkin keldi. O, iş ziyareti çerçivesinde yarımadada Devlet Dumasınıñ cemaat noqtalarını açacaq.


text:
Başına çuval taqıp ormanğa alıp kettiler: Asan Egizniñ alıp qaçılmasınıñ tafsilâtları (video)
Mayıs 23-te, kündüz, Aqmescit yanındaki Colman (Pionerskoye) civarında Rusiye GİBDDsi (Yol areketiniñ telükesizligi devlet inspektsiyası) uniformalı belli olmağan şahıslar Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatı Asan Egizni alıp qaçtılar. Maskalı kişiler onı mikroavtobusqa itep kirsetti, qoluna buğavlar ve başına çuval taqtılar. Mikroavtobusta Egizni yerge yıqtı ve, ayaqlarınen bastırıp, maşinanıñ tabanında tuta ediler. Onı Sablanıñ (Partizanskoye) yanındaki ormanğa ketirdiler. Egizniñ aytqanına köre, alıp qaçqanlardan doğrudan söylengen qorquzuvlar ya da qabaatlavlar olmadı. O, bu adiseni, qırımtatarlarnıñ qorqutulmasına doğrultulğan daa bir arekettir, dey.


text:
Aqyarda paradnıñ başında Qara deñiz flotunıñ yalı ordularınıñ yolbaşıçısı Aleksandr Ostrikov tura edi. Paradnı Qara deñiz flotunıñ komandanı admiral Aleksandr Vitko qabul etti.
Aqyar garnizonı ordularınıñ selâmlanuvından soñ tantanalı marş başlandı. Aqyar garnizonı ordularınıñ paradını Arbiy-deñiz flotunıñ küçük mütehassısları Oquv merkeziniñ arbiy-deñiz mektebiniñ davulcıları açtı.
Soñra Pavel Nahimovnıñ adına Qara deñiz yuqarı arbiy-deñiz oquv yurtınıñ batalyonı, Qara deñiz flotunıñ zabitleri keçti. Paradta desant gemilerniñ erkânı, deñizci-kater arbiyleri, Qara deñiz flotunıñ deñiz aviatsiya arbiy hızmetçileri, deñiz piyade askerleri iştirak ettiler. İlk sefer Aqyar paradına Rusiye qorçalayıcıları qoşuldı.
Bundan da ğayrı, şeer soqaqlarında «Tigr» zırhlı maşinaları, BTR-80, «Grad» BM-21 arbiy maşinaları, «Rapira» 100-mm ve «Giatsint» 152-mm topları yürdi.
Ordularınıñ paradından soñ Aqyarda aviaşou başlanacaq. Onda şeerniñ azat olunuvınıñ 70 yıllığına 70 arbiy maşinası iştirak etecek. Soqaq ve körfezler üzerinde Mİ-26, Mİ-8, Mİ-28 ve KA-52 vertolötları, AN-22, AN-124-100 ağır uçaqları, İL-76 negizinde A-50 radiolokatsion uçağı, MİG-29, MİG-31 ve Su-27 qırıcıları, SU-24, SU-34, TU-95 ve Tu-22M3 bombardirları, SU-25 ucumcileri, İl-78 uçağı uçacaqtır, dep haber ete agentlik.
Başta işğal etilgen Qırım arbiy paradlarında Rusiye prezidenti Vladimir Putin iştirak etmek kerek edi. Faqat bugün Aqyarda o yoq edi. Hatırlatamız, A.Yatsenük V.Putinniñ ola bilecek Qırım ziyaretini tarik olaraq tanidi.


text:
Qırımtatar halqı Qırımda apiske alınğan Ahtem Çiygoznıñ ükmü sentâbrniñ 11-de işğal etilgen yarımadanıñ Yuqarı mahkemesinde seslendirilgende oña qoltutacaq. Advokat Nikolay Polozov bundan emindir. O, semetdeşlerniñ bu yardımı siyasiy mabüs içün müim olğanını aytıp, oña Rusiye akimiyetiniñ qanunsız areketlerinen küreşmege yardım etkenini qayd etti. Bu aqta Polozov sentâbrniñ 5-de Facebookta yazdı.
«Eminim ki, yüreginde azatlıq olğan, Rusiye akimiyetiniñ basqısına baqmadan, printsiplerinden vazgeçmegen, qaçıruv, öldürüv, uydurılğan davalar, çoq biñli para cezalarından soñ qorqmağan er bir insan Ahtem Çiygoznıñ ükmü seslendirilgende oña qoltutmağa çıqar. Eminim ki, bütün qırımtatar halqı Ahtem Çiygozğa qoltutar», – dep yazdı Polozov.
Onıñ aytqanına köre, üküm çıqarılmasına az qalsa da, Ahtem Çiygoznıñ közlerinde «qorqu, şübe ya da eminsizlik kölgesi» yoq. Bütün qıyınlıqlar, şu cümleden anasınıñ ölümi, «qırımtatar halqınıñ cesür liderini daa ziyade quvetleştirdi».
Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygozğa nisbeten mahkeme qararını sentâbrniñ 11-nde ilân etecek.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırım aliy oquv yurtları mezunlarınıñ alğan diplomları Avropada tanılmaycaq.
Bunı tasil naziriniñ birinci muavini İnna Sovsun brifingde bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Men Avropa ve çetel zenaatdaşlarımıznıñ Qırım universitetleriniñ statusı boyunca mevamlarını añlamaq içün olarnen qonuştım. Ukraina ükümetiniñ mevamına qol tutıp, şimdilik olar Qırım universitetleriniñ resmiy statusını tanımaylar», – dep ayttı Sovsun.
Onıñ bildirgenine köre, ileri yılları Qırım universitetlerinde berilecek diplomlar yalıñız Qırım ve Rusiyede tanılacaq, avropalılar ve amerikalılar işğal etilgen universitetlerde elde etilgen diplomlarnı tanımağa azır degiller.


text:
Yerli saatke köre saat 15-te Aqmescitniñ «Fiolent» stadionında başlanacaq olğan Muhammed peyğamberge yapılğan karikaturalarğa qarşı avtoyürüş iştirakçileri 30 daqqa keç qaldılar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Qırım paytahtına olar «Noçnıye volki» baykerler klubı ile keldiler. Avtoyürüşte 200 maşina iştirak ete. Bir çoq maşinada qırımtatar, Rusiye ve dagestan milliy bayraqları bar. Maşinalarda peyğamberge olğan sevgi yazıları da mevcut.
«Fiolent» stadionında 100-150 insan toplaştı. Olarnıñ arasında «Devlet şurasınıñ» spiker muavini Remzi İlyasov, Qırım Nazirler şurası «baş naziriniñ muavini» Ruslan Balbek, Dagestan resmiy eyyeti, Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ rektorı Fevzi Yakubov, bu aliy oquv yurtunıñ oca ve talebeleri, «Molodaya gvardiya» teşkilâtınıñ vekilleri, «kazaklar birleşmeleri» ve «samooborona» vekilleri buluna. «Bizler dagestan qardaşlarımıznı Qırımda qarşılaymız» levhası asıldı. Stadionda bulunğanlar namaz qılmağa planlaştıralar.
Uquq qoruyıcı organlarnıñ bir qaç hadimi nizamnı nezaret etmekte. Kirişte metallik ramkalar tura.
Malüm olğanı kibi, Dagestanda «Rusiye peyğamberlerni izzet ete ve adamlarnı ürmet ete!» şiarı altında regionlarara aktsiya-avtoyürüş başlandı. Onıñ iştirakçileri Muhammed peyğamberge yapılğan karikaturalarğa qarşı çıqalar.
Teşkilâtçılarnıñ qayd etkenine köre, aktsiya maqsadı – musulman ummetiniñ birligini köstermek, Rusiye regionları arasında eyi qomşulıq alâqalarını pekitmektir.
Marşrut Groznıy, Magas, Vladikavkaz, Nalçik, Stavropol, Krasnodar, Keriç ve Aqmescitten keçmekte.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda deñiz yalısında qanunsız sürette alınğan mülkniñ «devletleştirüvi» ola bile. Bu aqta Qırımda «Qabarcılıqqa qarşı komitet»niñ reisi Aleksandr Akşantin bildirdi, – dep haber ete dekabr 12 kunü Çernomorskiye novosti.
Onıñ sözlerine köre, şahsiy mülkiyette olğan deñiz yalısındaki şifahaneler ve kottecler devletleştirile bile.
«Vaqıt keçkeninen er şey milliyleştirilir. Qırım Devlet Şurasında bir sıra obyektlerniñ cedveli qabul etildi. O ğayet keñiştir»,– dedi Akşantin.
O, ileride deñiz yalısında topraqnıñ qanunsız berüv imkâniyetiniñ ola bilecegini red ete.
«Rusiye Qanunlarında bu kibi şey aslında yoq. Bundan da ğayrı, Qırım başı bu meselelerni şahsiy nezareti altında tuta. Şunıñ içün bu imkânnı red etem», – dedi o.
Evel «Devlet şurası» birinci oquvda Ukraina mülküniñ Qırım mülkiyetine keçmesini qanunlar seviyesinde belgilegen «qanun leyhası»nı qabul etti.
Ayna zamanda «Yabloko» firqası Qırımda mülkniñ devletleştirüvini mümkün olmağan bir şey olaraq tanıy.
«Yağmacılıqnı qanunlaştırğan qarar lâğu etilmeli ve tutıp alınğan mülkiyet saiplerine qaytarılmalı», – denile firqanıñ beyanatında
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar