text:
Xalqıbıznıñ böyeklegen, ul bilägän däwlätlärneñ (Bolgar, Altın Urda, Qazan xanlığı) ğomumkeşelek tarixında totqan urının anıñ böyek häm zatlı şäxeslärennän başqa küz aldına kiterü mömkin tügel.
Qazan tarixında millätebezneñ söyekle xanbikäse, asıl zatı Söyembikäneñ role ğäcäyep zur. Söyembikäsen, annan soñ däwlätçelegen yuğaltqan tatar xalqı legendalar häm bäyetlärdä anı sağınıp söylägän, isemen danlağan. Ädiplärebez Söyembikä turında yazğan romannarında, anıñ iseme belän bäyläp, tatar xalqınıñ tarixtağı böyek rolen, ruxi häm mädäni dönyasınıñ baylığın kürsätergä omtılğannar. Niçämä-niçä buwın mäktäp balası “Söyembikä bäyete”n uqıp üskän, tatar xalqınıñ açı faciğasın üz yöräge aşa uzdırğan. Şağıyrlärebez, rässamnarıbız äsärlärendä tudırılğan Söyembikä obrazı güzällek simvolına äylängän. Millätebez sağında toruçılarnı anıñ izge iseme zur köräşlärgä ruxlandırğan.
Bügenge dönyada, yäğni ruxi qıymmätlär yuğala barğan ber çorda, Söyembikä iseme yäş buwın öçen, qıyblasın yuğaltmıyça, alğa barırğa, döres yaşärgä öyrätüçe mayaq bulıp tora.
Söyembikäne Mäskäwgä totqın itep ozatqannan birle 458 yıl waqıt uzğan, ä tatar xalqı küñelendäge cäräxät haman da ärni, yöräklärdän qan sarkıp tora tösle. Söyembikä diyügä, Qazan xalqın, bigräk tä ğädi xalıqnı xörmät itkän, anı böten yöräge belän yaratqan güzäl xanbikä obrazı kilep basa. Äye, xalqıbız Söyembikäne izgelär rätenä quyıp zurlıy. Söyembikä manarası yanında yış qına namaz uqıp utıruçı xatın-qızlarnı oçratırğa bula. Äyterseñ lä alar küñellärendäge borçu-şatlıqlarnı Söyembikäneñ üze belän urtaqlaşalar. Xalıq bu manaranı izge urınğa sanıy ikän, bu yuqqa tügel. Nindider küzgä kürenmäs sixri köç – Söyembikägä bulğan xörmät, anı yaratu xise kiterä alarnı monda.
Millätebezneñ ğorurlığı bulğan Söyembikäne Qazan xanlığı tarixınıñ ayırılmas ber öleşe dip qarasaq ta, bu şäxesne tiyeşençä zurlıybızmı, aña ixtiram saqlıybızmı soñ bez? Äydägez, bu sorawğa cawap birü öçen, mäs’äläne törle yaqlap tikşerep qarıyq.
Qazan xanlığı häm Söyembikä turında 19-20 nçe ğasır çiklärendä yäşägän R. Fäxretdin, H. Atlasi, Z. Wälidi kebek tarixçılarıbız, urıs tarixçısı M. Xudyaqov häm xäzerge çor tatar tarixçıları F. Urmançe, R. Fäxretdinov, R. Ämirxanov, şulay uq yazuçılarıbız M. Xäbibullin, R. Batulla h.b. Söyembikä turında şaqtıy bay eçtälekle külämle äsärlär icat ittelär, anıñ isemen mäñgeläşterdelär, tatar tarixın yaqtırtuğa häm bayıtuğa zur öleş kerttelär. Xalqıbız alarğa bik räxmätle.
Bügen millätebez öçen iseme dä qalqan bulıp torırlıq Söyembikäbezneñ tarixi rolen kimetergä tırışu, millätebezne kimsetergä, anıñ däräcäsen töşerergä teläw sizelä başladı. Bolay da tatar tırnağı astınnan ker ezlärgä yaratuçılarnıñ tegermänenä su qoyu yäki, ikençe törle äytkändä, üzeñ utırğan botaqqa balta çabu belän ber bit bu! Süz menä närsä turında bara. “Miras” jurnalınıñ 2001 yılğı 10 nçı sanında K. Latıypnıñ “Söyembikä xatası” isemle tarixi poeması basılıp çıqqan ide. Poemanıñ tel-surätläw çaralarına, avtornıñ yazu öslübenä tuqtalıp tormıyça, turıdan-turı anıñ eçke mäğnäsenä iğtibar itik. Tarixqa qağılıp, Söyembikäneñ xatasın “ezläp tabıp”, anı xalıq xökemenä täqdir itärlek tä bulğaç, bik citdi närsäder bu, dip uylap, min anı qat-qat uqıp çıqtım. Ölkän yäştäge şağıyrneñ bu äsäre mine şaqqattırdı.
Xanlıq tacınnan waz kiçep,
Qazannan kitep,
Söyembikä zur yalğıştı, – dip yaza avtor. Alğa taba ul Söyembikäne:
Üze ğayeple,
Kötmägändä, uylamağanda
Tacdan waz kiçte.
Qazannan kitte,
İvan yomışçısı Şahğäline taclı itte, – dip ğäyepli.
Dimäk, poemadan añlaşılğança, Söyembikä, xanlıq tacınnan waz kiçep, Mäskäwgä üze teläp kitkän bulıp çığa. Şunı iskä töşerik: xanlıq tacı Söyembikädä tügel, ä anıñ ulı Ütämeşgäräydä, ul barı tik regentşa, yäğni waz kiçü-kiçmäw mäs’äläse anıñ ixtıyarında bula almıy. Ul, üze teläp, “Qazannan kitte” diyü avtornıñ zur yalğışı ğına tügel, ä isemnäre iskä alınğan tarixçılarıbıznıñ barlıq fänni xezmätlären ber seltänüdä sızıp taşlaw digän süz. Ber H. Atlasi ğına da “Söyembikä” häm “Qazan xanlığı” kitapların yazğanda, barısı 56 çığanaqtan faydalanğan. Qalğannarınıqı da küktän alıp yazılğan uydırmalar tügel. Alar faydalanğan çığanaqlarnıñ bersendä genä bulsa da, Söyembikä Qazannı taşlap, üz irege belän Mäskäwgä kitte diyelsä, mondıy närsä tarixçılar iğtibarınnan çittä qalmas ide. Çınlıqta isä, Söyembikäneñ yäşäyeşe, yazmışı Qazan türäläre qulında bulğan. 1449 yılda ire Safağäräy ülgäç, ike yaşlek ulı Ütämeşgäräy anası Söyembikä regentlığında xan itep iğlan itelä. Bu çorda anıñ xäle bik awır bulğan, türälär Söyembikäne sanlamağannar. Ütämeşgäräy idärä itkän çorda ğına da, Z. Wälidi fikerençä, Qazannan, Mäskäw xezmätenä kerü öçen, un meñläp keşe qaçıp kitä. Qırımnan kilgän häm soñınnan garnizon başlığı bulğan Qoşçaq (Quçaq) uğlan anıñ töp yärdämçesenä äylänä, läkin tizdän aña qarşı oppozitsiyä oyışa. Qoşçaq Qazannan kitärgä mäcbür itelä. İdarä itüdä täcribäse bulmağan Söyembikä ber kiñäşçesez dä qala.
1550 yılda İvan IV Qazanğa çirattağı höcümen başlıy. “Oşbu qurqınıçlı waqıtlarda Qazannıñ ğäyrätle, aqıllı mälikäse Söyembikä, krepost’ östenä menep, üze qomandalar birep yöri”, – dip yaza ul çor turında Z. Wälidi. Qazannıñ ğädi xalqı xanbikäsen yarata, çönki ul härçaq alar yärdämenä tayana, ä türälärneñ qäyberläre kübräk üz mänfäğätlären genä qayğırtqan. Urıs ileneñ bu poxodı Qazanğa zur qurqınıç tudırğan älege könnärdä türälär İvan IV belän kileşü tözergä aşığalar. Xodayqul, Nurğäli Şirin (Söyembikä häm Safağäräyneñ töp doşmanı Bulat Şirin ulı) citäkçelegendä Waqıtlı xökümät tözelä. Alar Mäskäw belän ike arada kileşü tözü öçen, ilçelär cibärälär, täxetkä Şahğäline çaqıralar. Urıs xökümäte anı xan itep cibärä, ä Söyembikäne ulı belän bergä, äsir itep, Mäskäwgä ozatunı taläp itä. 1551 yılnıñ 11 nçe avgustında ber yaqlawçısız qalğan Söyembikä, Ütämeşgäräy, Qoşçaqnıñ ike balası, Aq Möxämmäd uğlannıñ ulı mäcbüri töstä Qazannan Mäskäwgä ozatıla. “Mondıy waqıyğanıñ oxşaşın tarix kürmägän bulsa da, tatar küñele anı eşläwdän tartınmadı”, – dip yazğan H. Atlasi ul turıda. Ber ük dindäge qärdäş Qırım xannarınıñ idärä itüwennän qurıqqan Qazan türäläre Mäskäw patşası aldında bil bögüne östenräk kürep, üz xannarınnan häm anıñ anası Söyembikädän änä şulay baş tartalar.
Söyembikäneñ üz irege belän İvan qaramağına kitüwe hiç tä mömkin tügel. Qazannan kitär aldınnan ul ire Safağäräy qäbere yanında üzäk özgeç tawış belän yılıy, äyterseñ lä söyeklese anıñ ah-zarın işetä ala. Bu yılawda tatar xalqınıñ qarğışlı açı yazmışı çağıla. F. Urmançenıñ “İdegäy, Nursoltan, Söyembikä” kitabında anıñ yılaw-sıqtawlarınıñ tulı tekstı birelgän. Şunnan ber özekne kiteräm: “İ, söyekle padişahım minem, söygän Safağäräyem! ... Küräseñme soñ xäzer: sineñ söyekle xatınıñnı häm şulay uq özelep yaratqan sabıy ulıñnı doşmannar totqınlıqqa alıp kitälär! Nişläp soñ şulay irtä taşlap kitteñ sin bezne? Nişläp soñ... waqıtınnan elek qara, qarañğı cir astına kerep yattıñ? Söyeklem minem! Bezne xäzer ğömer-ğömergä Qazannıñ wä qazanlılarnıñ, barlıq möselman xalıqlarınıñ qan doşmanı bulğan Mäskäw patşası totqınlıqqa aldı. Aña qarşı toru öçen minem köçem dä, ğäyrätem dä citmäde! Yärdämgä kilerdäy ixlas duslarım, yaqlawçılarım da bulmadı minem... Kemgä genä söylimme ikän qaygımnı? ... Mine urıslarğa satqan Qazan türälärenä – satlıq can, cinayätçelärgä söylimme qaygımnı? ... Artıq cılarlıq xälem dä qalmadı minem. Däryäday tügelgän yäşlärdän küzlärem dä suqıraya buğay inde...”
Bu tekstnı däresleklärgä kerterlek. Änä iç mäktäp uquçıları “Plaç Yaroslavnı” (“Yaroslavna yılawı”) turında uqıp, urıs ile öçen awır waqıtlarnı küz aldına kiterep utıralar. Söyembikä yılawı belän tanış keşe anı ğayepläp utıra alır ideme ikän? Poemadağı tağın berniçä özekkä iğtibar itik.
Şahğäline sin dä sına:
İke arada,
Mäskäw belän Qazan arasında çaptır.
Qul-ayağı belän üzen qarmaqqa qaptır, – dip söyli İvan Söyembikägä.
Süzlärenä genä iğtibar itegez äle. Qarmaqqa qaptır, yänäse. Niqädär vul’garlık. Äyterseñ lä süz ber uram xatını turında bara.
Sin anıqı, ul sineke.
İtär idem üzemneke,
Anastasiyäm bulmasa, – dip däwam itä İvan patşa.
Avtornıñ fantaziyäsenä iseñ kitärlek. Totqın bulsa da, Söyembikä, berençe çiratta, xanbikä bit äle. Annan soñ barısı da üz qulında bula torıp, İvannıñ aña, üzeneñ doşmanına, mondıy süzlär söyläp toruwı da ikele.
Avtor alğa taba İvan patşa isemennän Söyembikäneñ uy-xıyalların taswirlarğa kereşä.
ul qulına qılıç alaçaq.
Mäskäw yawğirläre belän bergä
Qazanğa qarşı baraçaq.
Qanlı yawda qatnaşaçaq.
Bu yullarnı yazğanda avtor nindi xislär kiçerde ikän dä üz ilenä qarşı “yawğa baruçı” Söyembikäne ni räweşle küzalladı ikän ul? Käğäzgä töşkän bu yullardan yörägenä utlar ürlämäde mikänni? Yuq şul. Tarixnı “yañartırğa” kereşkän avtor tizdän tağın ber poema yazıp taşlıy.
K. Latıypnıñ ikençe poeması 2003 yılğı “Miras” jurnalınıñ 10 nçı sanında “Gäwhärşad” iseme belän basılıp çıqtı. Monda ul bu şäxesne tarixi böyeklekkä kütärep, Söyembikäne ğäyepläwneñ iñ yuğarı noqtasına citä. Ul anı Qazanğa qarşı yawğa baruçılar arasında itep surätli.
Söyembikä, elekkege xanbikä,
Şahğäli belän bergä,
Ğäziz Qazanımızğa yaw belän kilä ikän.
İnde Söyembikäneñ Qazan xanlığı täxetendä
xan belän yänäşädä
yañadan utırası kilä ikän.
Şul xaqta uylana-uylana
yarsulı yöräge tibä ikän.
Şuña oxşaşlı yullar poemada baytaq. Bu bernindi mantıyqqa da sıya torğan närsä tügel. Uylap qarağız äle. Üzeneñ ziräk aqılı belän ayırılıp torğan Söyembikä, täxeten kire qaytaru öçen, şundıy yulnı saylar ideme, qan doşmanı İvan aña Qazanda idärä itärgä mömkinlek birer digän uylar anıñ başına kiler ideme ikän? Yuq, älbättä. Tarixi çığanaqlarda (süz tatar xalqınıñ ataqlı tarixçıları turında bara) andıy närsägä xätta işarä dä yuq. Yawız İvannıñ da Söyembikägä Qazannı yawlaşırğa barırğa täqdim itüwe mömkin tügel, çönki başına tay tipmägän keşe üz doşmanın, Qazan däwläteneñ xanbikäsen, xalqı yanına yaqın da cibärergä qurqır ide. Kiresençä, ul anı Qazannan yıraqtaraq totu öçen, Qasıym xanı Şahğäligä kiyäwgä birep qotıla. Buysınmas häm ğorur xolıqlı Söyembikä berqayçan da andıy yulğa barmas ide. Şundıy bulğanğa kürä dä Şahğäli totqınlığında awır häm ğazaplı tormış kiçerä ul, xätta böyek tarixçıbız R. Fäxretdin fikerençä, Şahğäli yawız, buysındıra almağanğa kürä, İvan IV qotırtuwı buyınça anıñ qolaq-borınına qadär kistergän. Söyembikäne üz xalqına qarşı çığuda ğäyeplägän avtor fikerençä, Qazannı saqlawda qatnaşıp, batırlarça häläq bulğannarnıñ berse Gäwhärşad xanäkä bulğan.
Kem soñ ul Gäwhärşad? H. Atlasi fikerençä, “bu keşe üze xatın ğına bulsa da, anıñ Qazan xanlığına itkän zararları meñ irnekennän artıq buldı. Qazan xanlığınıñ betüwenä köç quyğan keşelär arasında bu xatın iñ zur urın tottı. Bu tezgensez xatın köçsez xanlıqnıñ betüwe öçen batır xezmätçe buldı.”
Gäwhärşad xanäkä – İbrahim xannıñ qızı, Möxämmädämin xannıñ señelese – Qazan türäläre qarşında şaqtıy abruylı sanalğan, xanlıqnıñ kürenekle keşeläre Keçe Ali mirza, Bulat Şirin h.b. anıñ iseme tiräsendä berläşep, Qırımnan kilgän xannarğa qarşı daimi räweştä eş alıp barğannar. Urıs däwläte Qazanğa qurqınıç tudırğan çaqlarda Gäwhärşad häm başqa türälär, idärä itü öçen, Qırım xannarın, yäğni Säxibgäräy, Safağäräy xannarnı (Safağäräyne Qazan täxetenä öç tapqır utırtalar) çaqırıp kiterälär. Bilgele bulğança, näq menä şuşı xannar idärä itkän çorlarda Qazan xanlığı bäysez däwlät bulıp yäşägän. Läkin qatı qullı bu xannar Qazan türälären dä buysındırıp totqannar, ä üz mänfäğätläre öçen genä tırışa torğan bu mirzalarğa mondıy säyäsät, älbättä, ber dä oşamağan. Alar Mäskäw patşası yärdämenä tayanıp, Qırım xannarın quwıp cibärä häm Mäskäw täqdim itkän xannarnı täxetkä utırta torğan bulğannar. Mondıy uyın näticäsendä Şahğäli (öç tapqır Qazanda xan bulıp tora), Canğäli kebek Mäskäw mänfäğätlären yaqlawçı xannarnıñ Qazan täxetendä utıruları bilgele. Gäwhärşad häm anıñ qul astındağılarnıñ mondıy eşläre Qazan xanlığın köçsezländerügä, ä Mäskäw xakimiyäte yoğıntısınıñ tağın da zurayuwına kitergän. Änä şundıy tarqawlıq, üzara ızğış-talaş, üz mänfäğätlären genä qayğırtıp yäşäw Qazan xanlığınıñ köçsezlänüwenä häm axır çiktä cimerelüwenä kitergän. Qırım, Nuğay, Qazannıñ berläşep yäşi almawında türälärneñ ğäyebe hiçşiksez zur.
Bu xällär bik küptän bulğan. Süz dä yuq, Gäwhärşad xanäkä qılğan ğämällär arasında, bälki, yaxşıları da bulğandır. İxtimal, poema avtorı da şuña işarä itkänder. Döres, tarixi xezmätlärdä Qazannı yaqlap şähit kitüçelär arasında Qol Şärif iseme bilgele bulsa da, Gäwhärşad iseme telgä alınmıy. Ni genä bulmasın, anıñ isemen Watannı saqlawçılar belän ber rätkä quyalar ikän, monnan millätebezgä zur zıyan bulmas. Tik menä Söyembikäneñ yaqtı isemen yuq itärgä teläwne berniçek tä añlap bulmıy. Bigräk tä mondıy närsälärneñ xalıqara fänni-populyar “Miras” jurnalında basılıp çığuwı ğäcäp toyıldı. Ber genä märtäbä bulsa da eç poşmas ide. Yuq bit, berazdan, 2008 yılğı “Miras”nıñ 10 nçı sanında baş möxärrir M. Säxapovnıñ jurnalğa yazğan baş mäqäläsendä Söyembikä turında şağıyr K. Latıyp poemalarında yazılğannar belän tulısınça täñgäl kilä torğan fikerlär äytelde. Qäyber misallarğa tuqtalasım kilä. “Tatar xalqı xakimiyät başına (1551 yıl turında süz bara) üz millät wäkillären, tögälräk äytkändä, İbrahim xan qızı Gäwhärşad xanbikä keşelären utırta. Mäskäw kenäzlege Söyembikä regentşanıñ häm anıñ ulı Ütämeş Gäräy xannıñ (1546-1566) ğömeren qotqarıp qala häm alarnı Mäskäwgä alıp kitä”, – dip yaza M.Säxapov häm moñarçı bilgele bulğan tarixi fikerlärneñ qapma-qarşısın isbatlarğa tırışa. Läkin soraw artı soraw tuwa: kemnärdän qotqara, Gäwhärşad xanäkä keşelärennänme, ällä Qazan xalqınnanmı? Söyembikä “üz millät wäkile” tügelmeni? Alaysa, kemnär alar millät wäkilläre? Qotqara ikän, yeğerme yäşe tulmas borın Ütämeşgäräyneñ Mäskäwdä üterelüwen, Söyembikäneñ zur ğazaplar kürep, waqıtsız bu dönyadan kitüwen niçek añlatırğa? Bu oçraqta avtor nindi tarixi çığanaqlarğa tayanıp yazuwın iskärtergä tiyeş ide, minemçä. Baş möxärrirneñ: “Söyembikä regentta, başta Can Ğäli xanğa, annan soñ Safa Gäräy xanğa kiyäwgä çıqqannan soñ, Qazan xanlığı belän qabat idärä itärgä omtılıp, 1552 yılnıñ 9 mayında Şah Ğälineñ xatını bula”, – digän fikere tağın da ğäcäpkä qaldıra. Qazan türäläreneñ xıyänäten kürgän häm İvannıñ yawız plannarın sizep, kürep torğan Söyembikä Qazanğa kire qaytu yulınıñ mäñgegä biklängänlegen añlamaslıq däräcädä berqatlı bulmağandır. Söyembikä üz ixtıyarı belän Şahğäligä barğan bulsa, Qasıym xanlığında räxät ğömer kiçerep yatqan bulır ide.
K. Latıyp häm M. Säxapovnıñ Söyembikäneñ Qazannı yawlap alırğa kilüwe turındağı farazlawları – çın döreslekne bozıp kürsätü ul. Alay ğına da tügel, bu küptän gür iyäse bulğan tarixi şäxeslärebezneñ ruxların xurlaw, kimsetü belän berrättän, tatar millätenä, anıñ ütkän tarixına külägä töşerü dä bulıp tora. Ğömumän, ütkännärdä qazınıp, “ğädellekne raslaw” eşenä kereşkändä, xalqıbız tarixın bozıp kürsätüçe çığanaqlarğa tügel, obyıktiv bäyä birerdäylärenä tayanırğa tırışırğa kiräk. Soñğı waqıtlarda, kemnärneder şaqqattırırğa tırışıp, tarixi döreslekkä qarşı kilüçe mäqälälärne xalıq xökemenä çığaru yışayıp kitte. Alarnıñ xalıqara “Miras” jurnalında dönya kürüwe bik küplärne borçıy. Qäyberäwlär üzlären “millätne inqıyrazdan saqlap qaluçılar” dip atıylar, ämma Söyembikä, M. Cälil (şul uq “Miras”ta M. Säxapov häm E. Yahudinnıñ “Barbaross inqıyrazı” isemle draması basılıp çıqtı) isemnärenä pıçraq atu millätebezgä fayda kitermäyäçäk, kiresençä, anı sazlıqqa törtep töşerü bulaçaq. Mäqälämne Aqmulla süzläre belän tögällisem kilä.
Saf altınnı näceskä buyaw belän
Näces kitär, altınnıñ zatı kitmäs!..


c: text/html

text:
İşğal etilgen Qırımda, Livadiyada keçirilgen Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığı munasebeti ile «Büyük üçlükke» Zurab Tsereteliniñ 10 tonlıq abideni tikleycekler. Bunı Qırım akimiyetiniñ «baş nazir muavini» Larisa Opanasük bildirdi.
«Tsereteli Livadiya sarayına büyük bir eykel – Ruzvelt, Stalin, Çerçill eykelini bağışlaycaqtır. Bedava bağışlay. Onı yalıñız ketirip tiklemege kerek», – dedi o.
TASS haber etkeni kibi, Opanasük Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığına azırlınılğan 10 tonlıq eykel aqqında aytqanını bildirdi. Abideniñ turacaq yeri şimdilik belgisizdir.
«Livadiya sarayınıñ bağçasında tikleycekmiz, yerini saylaymız», – dedi o.
Tsareteliniñ ğayesine binayen, işbu eyyeklni Livadiyada Yalta konferentsiyasınıñ 60 yıllığına tiklemek kerek ediler. Amma o vaqıt cemaatçılıq, «Stalin ukrainliler, qırımtatarlar ve diger halqlar içün terroristik cinaiy rejimini canlandırğan ve millionlarce insanlarnı yoq etken biri olğanını» bildirip, bu ğayege qarşı çıqtı.
Bundan soñra eykelni Volgogradda yerliştirmege isetegen ediler, amma vilâyet ve şeer akimiyeti añlaşıp olamadı, şunıñ içün eykel Tsereteli ustahanesinde qaldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yänä sanaqliq künlärdin keyin, adättikidäk, qärällik mätbuatqa muştiri toplaş başlinidu. Bu biz, uyğurlar, üçün mäşäqiti yetärlik mävsüm. Şu häqqidä oylanğinimda, ançä jiraq ämäs štmüş kšz aldimğa kelidu.
1992-jilniŋ iyun' eyida män “Uyğur avazi” gezitiniŋ Panfilov nahiyäsi boyiçä šz muhbiri bolup bäkitildim. Meniŋ aldimda, yäni şu jilniŋ fevral' eyida Taldiqorğan täҗribä stantsiyasiniŋ mudiri bolup işlävatqan, äsli šzi yarkäntlik Ädilşayiq İbraymoldaev Panfilov nahiyäsiniŋ hakimi süpitidä paaliyitini başliğan edi. İlgiridin tonuş u meniŋ jutqa muhbir bolup kälginimni qizğin qollap, nahiyä mämuriyiti benasidin mähsus bšlüm aҗritip bärdi. Buniŋ šzi nahiyä hakiminiŋ gezitqa bolğan hšrmät-işänçisi edi. Bir benada işligäçkä nahiyä, şähär rähbärligi bilän ziç munasivät bağlap, tävä hayatidiki yeŋiliqlardin dayim hävärdar bolup turdum. Yazğan maqalilirim gezitniŋ här sanida degidäk besilip turdi. Ädilşayiq İbraymoldaev gezit-jurnallarsiz šzini täsävvur qilalmaydiğan adäm edi. İş orniğa ätigändä kelip, gezit-jurnallarni kšzidin käçürüp, keräkliklirini oqup çiqatti. Şuniŋ içidä “Uyğur avazi” geziti sähipilirigä kšz jügärtişnimu untumatti. Mänmu uniŋğa pat-pat yoluqup, mäslihätlişip, pikirlişip turattim. hakim bilän uyuşturulğan sšhbätlär gezitta besilip turdi. Bu elimiz mustäqillikkä erişkän däsläpki eğir jillar edi. Äşu jilliri “Uyğur avazi” geziti nahiyä boyiçä bari-yoqi miŋ daniğa yetär-yätmäs tarilatti, uniŋ muştirilirini kšpäytiştä Ädilşayiq İbraymoldaev vä ideologiya boyiçä orunbasari Boris Şin halisanä yardimini kšrsätti.
Ändi 1998-jili nahiyä hakiminiŋ ideologiya boyiçä orunbasari bolup Roza Azamat qizi Mağrupova tayinlandi. U yaq bilän şu jildin tonuş bolup, yeqin munasivättä işliduq.
Roza 1968-jili Sarqant nahiyäsiniŋ Pokatilovka yezisida tuğulup, baliliq çeğiniŋ bir qismi şu yärdä štti. Keyin oquşini Yarkänt şähiridiki I.Altınsarin namidiki qazaq ottura mäktividä davamlaşturup, uni 1986-jili ülgilik tamamlaydu. Bilimgä intizar qiz şu jilila Taldiqorğan şähiridiki İ.Jansügirov namidiki pedagogika institutiniŋ fizika-matematika fakul'tetiğa çüşidu.
Roza institutta yaşliqniŋ här yan tartqan häväslirigä kšŋül bšlmäy, ätrapliq, çoŋqur bilim elişqa tirişti. Lektsiyalärni taşlimay, oqutquçilarniŋ eytqan bahaliq pikir-mäslihätlirini diqqät bilän tiŋşidi, šzlügidin izdändi, bilimini toluqturdi. Nätiҗidä 1991-jili aliy bilim därgahini äla tamamlap, “fizika vä matematika pänliriniŋ muällimi” degän diplomini qoliğa elip, hoşalliq ilkidä Yarkäntkä käldi.
Roza Azamat qizi Nağirçi ottura mäktivigä işqa orunlişip, ustazliq paaliyitini başlaydu, oquğuçilarğa matematika päni boyiçä däris beridu. Yaş ävlatniŋ matematikiğa bolğan qiziqişini aşuruş yolida ämäliy çarilärni kšridu. 1993 – 1997-jilliri yaş muällimä şähärdiki 6-mäktäptä işini davamlaşturup, oquğuçilarğa šz päni boyiçä savaq beriş bilän billä, mäktäp mudiriniŋ oquş-tärbiyä işliri boyiçä orunbasari hizmitinimu şäräplik atquridu. Bu jilliri mäzkür mäktäpniŋ paaliyiti yahşilinip, tilğa alarliq izgülük işlar ämälgä aşuruldi, nämunilik än°änilär şäkilländi. Roza Mağrupovaniŋ ismi täҗribilik pedagog, täşkilatçilar qatarida tilğa elinip, kšpkä tonuldi. Moşu yärdin Roza Mağrupova 1998-jili Panfilov nahiyäsi hakiminiŋ ideologiya sahasi boyiçä orunbasari hizmitigä tayinlinidu. Bu jili u hayatiniŋ ändila ottuzinçi davaniğa kštirilgän edi. Yaş kadrğa bu juquri җavapkärlik hizmätni atquruş helila qiyinğa çüşti. U yaq rähbärlik qilidiğan mädäniyät, maarip mähkimiliri, mäktäplär, häliqqä hizmät qiliş orunliri vä başqilar az ämäs edi, buniŋ šzi täҗribä, maharätni täläp qilatti. Rozamu tirişti, tinmay ügändi.
Keyin sport, turizm vä yaşlar işi boyiçä komitetniŋ räisi, nahiyä apparatiniŋ içki säyasät vä iҗtimaiy saha bšlüminiŋ başliği, andin “Nahiyälik içki säyasät bšlümi” dšlätlik mähkimisiniŋ başliği bolup işligän jilliri šz väzipisiniŋ hšddisidin şäräplik çiqti, kšpligän muhim çarä-tädbirlärni ämälgä aşurdi. Adämlärniŋ asasiy küç-quvitini җumhuriyät Prezidenti Nursultan Nazarbaev täripidin alğa sürülgän väzipilärni muvappäqiyätlik orunlaşqa säpärvär qilalidi.
Şunimu eytiş keräkki, moşu jilliri Roza Azamat qiziniŋ bevasitä yardimi tüpäyli “Uyğur avazi” geziti muştiriliriniŋ sani davamliq kšpiyip, nahiyä boyiçä tarilimi 3000 danidin aşurulğan edi. Bu җähättin u yaq härqaçan gezit muhbiri bilän mäslihätlişip, şähär vä yeza okrugliriğa berilgän planlarniŋ çoqum orunlinişini täläp qilip turdi. Älvättä, bu muhim işta nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Rehimҗan Tohtahunovniŋ vä mähällilär jigitbaşliri bilän aktivistliriniŋmu siŋärgän ämgigi alahidä.
Bu künliri Roza Mağrupova nahiyä hakiminiŋ orunbasari hizmitini utuqluq davamlaşturup kelivatidu. U yaqniŋ ismi hazir salahiyätlik ideologlar qatarida hšrmät bilän tilğa elinidu.
Qälbi qazaq dalasidäk käŋ siŋlimizni tuğulğan küni – mubaräk 50 yaşliği bilän çin jürigimdin qizğin täbrikläp, mustähkäm salamätlik, paaliyitigä utuq-muvappäqiyätlär tiläymän.
Abdukerim TUDİYaROV,
Qazaqstanniŋ
Pähriy jurnalisti.
Panfilov nahiyäsi.
Qälbi qazaq dalasidäk käŋ
Yänä sanaqliq künlärdin keyin, adättikidäk, qärällik mätbuatqa muştiri toplaş başlinidu. Bu biz, uyğurlar, üçün mäşäqiti yetärlik mävsüm. Şu häqqidä oylanğinimda, ançä jiraq ämäs štmüş kšz aldimğa kelidu.


text:
Tasil keyfiyetine qıymet kesüv Ukraina merkeziniñ müdiri İğor Likarçuk bildire ki, qırımlılar Tışqı mustaqil imtianını Ukrainada berecekler.
«Bizler Qırım mezunlarına iyülniñ 16-na qadar qayd etilmege imkân berdik», – dep bildirdi o.
Onıñ aytqanına köre, Qırım mezunları Ukrainanıñ imtian keçirilecek er angi şeerinde ğayrıdan qayd etile bileler.
Bundan ğayrı Merkez müdiri tışqı imtiannıñ 3 sessiyası ötkerilecegini bildirdi. Birinci ve esas basamaq iyün ayında ötkerilecek, onıñ iştirakçileri aprelniñ 30-na qadar qayd etilmeli. Ekinci sessiya iyül ayında keçirilecek, mezunlar mayısnıñ 1-den başlap iyünniñ 15-ne qadar ğayrıdan qayd etilmeli. Üçünci sessiyağa ğayrıdan qayd etüv iyünniñ 16-dan başlap iyülniñ 16-na qadar sürecek.
Bundan evel Likarçuk 2014 senesi tanılmağan Qırım Cumhuriyetinde tışqı mustaqil imtianını keçirmek imkân olmaycağını bildirgen edi.


text:
Ukraina Yuqarı Radası halqara toplulıqnı «Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımda insan aqları ve serbestligine qarşı yapqan basqı areketlerini» takbih etmege çağıra. Deputatlar halqara seviyede tanılğan sıñırlarda Ukrainanıñ uquğını ğayrıdan tiklemek içün Moskvağa basqını quvetleştirmege çağıralar.
Bu aqqında mayıs 14-te qabul etilgen parlament qararında aytıla. Oña 247 deputat rey berdi.
Vesiqada Rusiyeden Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa talap etile, em de halqara toplulıqnı 1944 senesi qırımtatarlarnıñ yarımada sürgünligini takbih etip, olarnı şimdi ayırımdan qorumağa çağırıla.
«Ukraina Yuqarı Radası... bütün dünya liderleri ve cemaat erbaplarını qırımtatarlarnı ayırımdan ve Rusiye tarafından taqip etilmesinden qorumaq içün bütün ğayretni toplamağa çağıra», – dep aytıla muracaatta.
Deputatlar halqara toplulıqnı Qırımda insan aqları boyunca halqara monitoring missiyasınıñ faaliyetini ğayrıdan tiklemek içün yardım etmege, bunıñnen beraber, Meclisniñ sabıq ve şimdiki reisleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov, cemaat erbapları İsmet Yüksel ve Sinaver Kadırovnıñ «tuvğan toprağında yaşamaq, Qırımğa kirmek» aqqını ğayrıdan tiklemege çağırdı.
Bundan ğayrı, Yuqarı Rada Rusiyeden Cemilevniñ oğlu Hayserni qaytarmağa, qanunsız alda azatlıqtan marum etilgen Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, cemaat faalleri Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eksender Nebiyev, Talât Yunusovnı azat etmege talap ete.
Parlament Yuqarı Rada reisi Vladimir Groysmanğa bu muracaatnı Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa Parlamenti, PACE, OSCE Parlament assambleyası, em de dünya liderlerine yollamağa avale etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Mamır 29, 2014 | avtor shalqar
Ü.j. 26 mamırda Afïnada QR Prezïdenti N. Nazarbaevtıñ «Qazaqstan jolı – 2050: Bir maqsat, bir müdde, bir bolaşaq» attı
Mamır 28, 2014 | avtor shalqar
1 mawsım – balalardı qorğaw künine oraý «XQKO» RMK Almatı qalası boýınşa fïlïalında «Ärqaşan kün sönbesin!» attı balalar merekesi ötti.
Mamır 28, 2014 | avtor shalqar
Ağımdağı jılı 26 mamırda Qazaqstannıñ Fïnlyandïyadağı Elşisi Ğalımjan Qoýşıbaev «Patrïya» (Xelsïnkï) fïn uşqıştar trenïng-ortalığında kompanïyanıñ basşılığımen jäne Fïnlyandïyada oqw-uşw
Mamır 28, 2014 | avtor shalqar
Ü.j. 27 mamırda Qarwsızdandırw konferencïyasınıñ (QK) 1317 plenarlıq sessïyası barısında Qazaqstan Respwblïkası osı xalıqaralıq organnıñ törağası qızmetine kiristi. Jenevadağı
Mamır 27, 2014 | avtor shalqar
Qazaqstandıqtar pasport pen jeke kwälikti alw üşin turğılıqtı jerindegi nemese tirkelgen mekenjaýı boýınşa ornalasqan XQKO-men qatar, elimizdiñ kez-kelgen xalıqqa qızmet
Mamır 27, 2014 | avtor shalqar
Jwırda Qazaqstannıñ Armenïyadağı Elşisi Aýımdos Bozjigitov Erevan qalasınıñ méri Taron Margaryanmen kezdesti. Jergilikti äkimşilik basşısımen ötken kezdesw barısında qazaqstandıq
Mamır 27, 2014 | avtor shalqar
Qazaqstanda EQIU jäne basqa da xalıqaralıq uýımdar tarapınan baqılawmen el azamattarınıñ erkin bildirwin qamtamasız etken Wkraïna Prezïdentin saýlawın ötkizwdi
Mamır 27, 2014 | avtor shalqar
Jwırda Argentïnada Qazaqstan Respwblïkasınıñ Brazïlïya Federatïvtik Respwblïkasındağı Elşiligi QR Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ «Qazaqstandıq jol-2050: bir maqsat, bir müdde, bir
Mamır 25, 2014 | avtor shalqar
4 mawsım – Qazaqstan Respwblïkasınıñ Rämizder küni! Memlekettik rämizder — memleketimizdiñ negizgi quramdas bir böligi. Altın kün men qıran beýnelengen
Mamır 25, 2014 | avtor shalqar
1 mawsım – balalardı qorğaw küni! Almatı qalası XQKO-da balalar – eñ mañızdı qonaqtar! Bul küni kişkentaý qonaqtar üşin, yağnï


text:
Eski Qırımda keçken tüntüvden soñ tutulıp alınğan onıñ sakini dağıstanlı Abdurahman Rustamov «İslâm devleti» terroristik teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlana bile. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa tutulğan şahısnıñ qadınından alınğan malümatqa esaslanıp qırımlı adliyeci Mammet Mambetov ikâye etip berdi.
«Saba erte tintüv keçken maalde, ömür arqadaşı onıñ qocasına (Rustamovqa – QA) tintüvnen alâqalı oqulğan qararda, onıñ «İŞİD» (İGİL) terroristik teşkilâtına alâqası olğanı aqqında aytılğan edi. Bundan da ğyrı Rustamov qanunsız silâ saqlağanında qabaatlanır, çünki tintüv esnasında evinden granata tapılğan emiş. Rustamovnıñ özü dağıstanlı ve çoqtan berli Qırımda, daa evel coyulğan vesiqalarını tiklemeknen oğraşa eken», – dep ikâye etti adliyeci.
İyünniñ 6-nda saba Eski Qırımda telükesizlik hadimleri tintüv keçirgen soñ, bir erkek kişini tutulıp alınğan edi. Daa soñra belli olğanına köre, Kyiv rayon mahkemesi iyünniñ 7-nde oña nisbeten sıñırlav tedbiri tayin etilecek eken.
Rusiye telükesizlik hızmet muessiseleri bu hususnen bağlı izaat bermedi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Qırımtatarlarğa avgust 23-te Aqmescitte Bütünavropa stalinizm ve natsizm qurbanları hatırasına bağışlanğan matem mitingni keçirmek yasağı Rusiye qanunlarını bile boza.
Bunı Qırım alan missiyasınıñ eksperti Vissarion Aseyev bildirdi, dep haber ete teşkilâtnıñ matbuat hızmeti.
«Bu yalıñız insan aqları boyunca Avropa konventsiyasınıñ 11 maddesini (toplaşuv ve birleşme serbestligi) degil de, Rusiye qanunlarını da çirkin bir şekilde boza. RF Federal qanunınıñ «Toplaşuv, miting, numayış, yürüş ve piketler aqqında» 12 maddesiniñ 3-ünci qısmında aytıla ki, ariza bergen adamnıñ işbu qanunda qayd etilgen sebepler boyunca buña aqqı olmasa, akimiyet organı tedbir keçirilmesini yasaq ete bile. Bundan ğayrı, arizada qayd etilgen tedbir yeri cemaat tedbirleri içün uyğun olmağan bir yer olsa, tedbir keçirilmesine ruhset berilmey», – dep ayta uquq qorçalayıcı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ kâtibiyet reberi Dilâver Akiyev bildirdi ki, avgustnıñ 13-de Aqmescit şeer şurasına aktsiya keçirilmesi aqqında haber ettiler.
10 kün keçken soñ ise akimiyet mitingni yasaq etip, sıcaq avanı sebep olaraq qayd etti.
«Ava sıcaq, adamlar yaramay bile. Bizler eali sağlığına zarar ketirecekmiz, onıñ içün miting keçirilmesine izin bermeyik», – dep añlattı mektüp mündericesini Dilâver Akiyev.
İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasınıñ malümatına köre, Meclisniñ nevbetteki toplaşuvında mezkür yasaq mahkeme üzerinden lâğu etilmesi muzakere etilecek.
Hatırlatamız, mayıs 18-de Qırım akimiyeti Aqmescit merkezinde qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan ananeviy matem mitinginiñ keçirilmesini yasaq etti. İyünniñ 26-da ise şeer merkezinde qırımtatar bayraq kününi qayd etmege imkân bermediler.


text:
Al, ekinşi orınğa AQŞ prezïdenttiginen ümitker Xïllarï Klïnton jayğasqan
Sonday-aq, tizimniñ alğaşqı ondığına mïllïarder Bïll Geytstiñ äyeli Melïnda Geyts, AQŞ Federaldı qor jüyesiniñ basşısı Djannet Yellen, General Motors kompanïyasınıñ bas dïrektorı Merï Barra, Xalıqaralıq Valyuta qorınıñ jetekşisi Krïstïna Lagard t.b. kirgen.
Materïaldıq jağdayları eñ joğarı deñgeyde jasağan tizimde telejürgizwşi Opra Wïnfrï köş bastadı (ol reytïngte 12 nömermen). Forbes onıñ baylığın 3 mïllïard dollarğa bağalağan. Reytïngtiñ eñ jas qatıswşısı 25-jastağı änşi- Teylor Svïft.
Ulyabrïtanïya xanşayımı Elïzaveta II reytïngtiñ 41-şi ornında jayğasqan.
Kommentarïï


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti François Hollande cuma künü, fevral 6-da, aqşam Rusiyeniñ paytahtı Moskvağa keldiler. Olar Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşip, Ukrainanıñ şarqında barışıq olmasını muzakere etecekler.
Radio Svoboda bildire ki, olar Putinge zıddiyet toqtatılması boyunca yañı tekliflerni aydınlatmaq kerekler. Zıddiyet neticesinde 5 biñ 350 insan elâk oldı, halqara kerginlik «Suvuq cenkinden berli olmağan» derecege qadar arttı.
François Hollande Moskvağa yol almazdan evel Rusiyege barıp, Ukrainada zorbalıq toqtatılması aqqında añlaşmağa ümüt etkenini bildirdi. Angela Merkel dedi ki, Putin ile körüşüv barışıq olacağını kefil etmey.
Merkel ve Hollandeniñ teklifleri tafsilâtlıca aydınlatılmadı.
Berilgen malümatlarğa köre, olar keçken seneniñ sentâbr ayında tizilgen Minsk añlaşmaları ve Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligine esaslanmaqta.
Ukraina ve Ğarp Putinniñ şartlarına razı olacaq degen malümatlar red etildi.
Tünevin Almaniya ve Frenkistan reberleri Kiyevni ziyaret etip, prezident Petro Poroşenko ile körüştiler. Tış işler naziri Pavlo Klimkin körüşüv «yahşı keçkenini» bildirdi. Onıñ aytqanına köre, üç devletniñ reberleri «Minsk añlaşmalarını tolusınen çalıştıracaq adımlarnı muzakere ettiler».


text:
Skwter esimdi üy janwarı Gïnnestiñ rekordtar kitabına engen. Mısıq 1986 jıldıñ 26 nawrızında twğan. Ol öziniñ ïesi Geeyl Floydpen birge turğan, dep xabarlaydı şeteldik BAQ.
Üy ïesi äyeldiñ aytwınşa, 30 jıl işinde mısıqtıñ dağdısı özgermegen, ol tañerteñ sağat altıda mïyawlap tamaq suraydı, keşke äyeldi jumıstan kelgende esik aldında kütip aladı. Geyl mısığınıñ uzaq ömir sürwin qozğalısınıñ köptiginen dep sanaydı. 30 jılda Skwter Amerïkanıñ 50 ştatınıñ 45-in aralağan.
Ol tört aptalığında anasınan ayırılğan, 2014 küzde ayağın sındırıp alğan eken. Sol sebepti ölgenge deyin medïcïnalıq tekserwden ötip, janwarlar därigerine qaralıp turğan.
Buğan deyin älemdegi eñ käri mısıq Oregon ştatındağı 26 jıl ömir sürgen Kordwroy sanalıp kelgen. Al jalpı eñ uzaq ömir sürgen mısıqtıñ ğumırı 38 jıl 3 künge sozılıptı.
br />
Kommentarïï


text:
Rusiye akimiyeti Milletler işleri boyunca federal agenligi tarafından keçirilgen soravnıñ qırımtatarlarğa nisbeten neticelerini gizledi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Rusiye matbuat vastalarında aşkâr etilgen sorav aqta malümanı izaatlap, ayttı.
«Añlağanıma köre, işğal etilgen Qırımda Milletler işleri boyunca Federal agentligi tarafından keçirilgen araştırma neticeleri gizlengen. Amma jurnalistlerge bile berilgen raqamlar qırımtatar halqı, arasında olğan satqınlardan ğayrı, Qırımnıñ Rusiye terkibinde olmasınıñ imkâniyetini red etkenini köstere», – yazdı Çubarov Facebookta.
«Vedomosti» Rusiye neşiri FADN tedqiqatınıñ neticelerini aşkâr etti, olarğa köre qırımtatarlarnıñ tek 21% olarnıñ ayatında Qırım Rusiye terkibine kirgeninden soñ müsbet deñişüvleri olıp keçkenini qayd ete. «Sorav iştirakçileriniñ yarısı, Qırım Rusiye terkibine kirgeninden soñ, vaziyet deñişmegeni aqqında bildirdi, tatarlarnıñ 15% vaziyetniñ bozuluvını qayd etti. 60% - akimiyet yarım yıl içinde al etken meselelerni atyıp olamadı», – yaza neşir.
Çubarov dey ki, «soravda iştirak etken ve işğalciler içün beklenilgen cevapnı bermegen qırımtatarlarnıñ seksen fayızı ile ğururlanmağa mümkün».
Meclis reisi şunı da bildire ki, araştırmada qırımtatarlarnıñ 2014 senesi mart 16 künü «referendum»nı tanımağanı da qayd etilgen.
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Yaltada «Za russkiy mir! Za Novorossiyu!» şiarları altında keçirilgen miting şeer sakinlerini toplamadı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri noyabr 4-te bildirdi.
Mitingni «Milliy azatlıq areketi» cemaat teşkilâtı «Halq birligi künü» bayramı çerçivesinde noyabr 4-te teşkil etti.
Teşkilâtçılar bir qaç saat beklegenlerine baqmadan, tedbirde şeerniñ sakinleri çoq olmadı. Umumen mitingde elli insan iştirak etti, olardan çoqusı «Milliy azatlıq areketi» cemaat teşkilâtınıñ faalleridir.
İştirakçiler Rusiye, Qırım bayraqları ve Georgiy şeritlerinen keldiler. Bundan ğayrı, «Novorossiya – mı s toboy!», «Pomogi zemle russkoy!», «Russkiy mir – nadejda çeloveçestva!» levhaları bar edi.
Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, miting ve «Milliy azatlıq areketi» işiniñ maqsadlarından biri Vladimir Putinniñ siyasetine qol tutmaq, «inqilâp, separatist ve terroristik areketine yol bermemek», em de referendum vastasınen Rusiye Federatsiyası anayasasını deñiştirmekten ibarettir.
Miting iştirakçileri, olarnıñ aytqanına köre, AQŞ Devlet departamenti ve «Kiyev akimiyeti» Rusiyege qarşı başlağan «informatsion cenkke» qarşı küreşte iştirak etmege çağırdılar.
Mitingde bir qaç «politsiya» hadimi ve kazaklar taqımı, em de «acele yardım» maşinası bar edi.
Salı künü, noyabr 4-te, Qırımda «Halq birligi kününi» qayd ettiler. İşğal etilgen Qırımnıñ farqlı şeerlerinde qayd etilgen bayram fotoresimlerini Qırım.Aqiqat saytınıñ fotogalereyasında baqa bilesiñiz.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq tanıylar.


text:
Qırımtatar halqı sürgün olunğan soñ ta 1956 senesi komendant rejimi lâğv etilgenge qadar milletniñ ne medeniyeti, ne sanatı, ne edebiyatı inkişaf etti. Ve tek 60-ncı seneleri qırımtatar tilinde gazeta çıqıp, milliy yır ve oyun ansambli çalışıp başladı.
Şu devirde qırımtatar edebiyatına Nuzet Ümerov, Üriye Edemova, Bilâl Mambet, Ablâziz Veliyev, Ervin Ümerov, Zakir Qurtnezir, Emil Amit, Safter Nagayev ve daa bir sıra yaş yazıcı ve şairler kirip keldiler. Sert rejim, basqı, yasaq mevzular ve tsenzura şaraitinde edipler istidatlarını tolusınen açalmadılar, Qırımtatar edebiyatında Ezop tili qullanıldı.
80-nci yıllarda qırımtatar edipleriniñ saflarına qoşulğan sürgünlik evlâtları Şükri Appaz, İsmail Kerim, Yunus Qandım, Ayşe Kökiyeva edebiyatnıñ inkişafına yañı bir nefes bağışladılar.
Halq kütleviy şekilde Qırımğa qaytqan soñ edebiyatta belli bir ilerilev közetilmey. Halq kene öz yurtuna qavuşıp, edebiyat ayırılğan tamırlarından küç-ğıda alır degen ümüt öyle de ümüt olıp qalmaqta.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgenden berli milletniñ ög safı, dep sayılğan şair ve yazıcılardan iç biri açıqtan-açıq öz pozitsiyasını ifade etmedi. Bu aqta qırımtatar yazıcılar birliginiñ reisi Riza Fazıl ile subetimiz.
- Riza ağa, qırımtatar edebiyatınıñ bugünki vaziyetine nasıl qıymet keser ediñiz?
- Halqımıznıñ ibaresinen aytacaq olsam edebiyatımıznıñ alı «İç kiyevden alınca». Yani, maqtanılacaq, memnün olunacaq derecede degil. Arqadaşlar maña darılalar, Riza ağa, Siz pessimistsiñiz, baqıñız ne qadar yaş icatçılarımız bar, deyler. Men pessimist degilim, lâkin edebiyatta yañı adlar körünmey. Doğru, Şeryan Ali reberliginde «İlham» edebiyat klubı çalışmaqta. Lâkin menim şahsiy fikrimce, edebiyatımızda iç bir türlü deñişme yoqtır. 23 yıl içinde qırımtatar edebiyatına yalıñız bir Seyran Suleyman kelip qoşuldı. Ümüt bergen bir sıra yaşlar bar edi, amma olar birer kitapçıqlarını neşir etken soñ ortadan qalqtılar. Bu ne demek? Özbekistanda öyle ağır şaraitte 20 yılda 20 yazıcı yetişti. Qırımda, Vatanımızda ise ancaq bir yazıcı.
- 60-ncı yıllarda sizler ilk adımlarıñıznı atqanda Şamil Alâdin, Yusuf Bolat, Eşref Şemi-zadeler aqiqiy ustazlıq yaptılar, edebiyatnı sevmege ögrettiler. Belki bugün yaşlarda edebiyatqa aveslik olmağanında esli-başlı yazıcılarnıñ da qabaatı bardır?
- Yoq, esas sebep yaşlarımıznıñ til bilmegeninde. Edebiyatnıñ esas aleti – tildir. Ana tili qaviy olmasa, eser de yaratılmaz. Amma, men yaşlarımız umumen öz tilini bilmeyler demege istemeyim. Qalemleri kelişkenler bar. Meselâ, Emine Üsein. Eger çalışmağa, bilgilerini arttırmağa devam etseler neticesi körünir.
- Ya Avraasiya yazıcılar birligi tarafından teşkilâtlandırılğan Mahmud Kaşğarlı adına halqara ikâyeler yarışı, Türkiyedeki qırımtatar dernekleriniñ umumiy merkezi ötkergen Ahmed İhsan Qırımlı adına şiir, ikâye musabaqaları yaşlarnıñ edebiyatqa kirmesine, icatqa siltem bermeymi? Qırımdan pek çoq gençler iştirak ete, ğalebe qazana ve qıymetli mukâfatlarnı elde eteler de!
- Yoq, kesinliknen, yoq. Men bu aqta defalarca aytqandırım. Yarışlarnıñ formatını deñiştirmekni teklif ettim. Bir yarışqa 10-12 biñ dollar masraf etile. Ömürinde eline qalem almağan birisi sekiz-on satır şiir yazıp, 4 biñ dollar mukâfat qazana ve bunıñnen ğayıp ola. Demek, yarışta ğalebe qazanğan insannıñ edebiyatnen alıp berecegi yoq, esas maqsadı şu balaban aqçanı elde etmek eken. Yazmağa bilgen birisinen iş tutıp, niyetine irişti. Em, bu yarışlarda «Yıldız» mecmuası, «Yañı dünya» ya da «Qırım» gazetalarında ikâye ve şiirlerini bastırğan müellifler körünmey. Albu ki, yarış olarnıñ arasında keçirilse faydası çoqça olur. Saqın, meni yarışlarğa qarşı, dep bellemeñiz. Yarışlar mıtlaqa kerek. Meselâ, keçken yılı «Yıldız» mecmuası yıl devamında derc olunğan müellifler arasında yarış ilân etip, ğaliplerni seçti. Ana bu yaşlar kelecekte edebiyatta özlerini tanıtırlar, dep ümüt etem.
- 23 yılda tek bir Seyran Suleyman edebiyatqa kirdi, deysiñiz ve buña baqmadan er yılı yazıcılar birligine yañı azalarnı, şu cümleden yaşlarnı da qabul etesiñiz. Qırımtatar yazıcılar birligi Ukrainada mustaqil bir teşkilât edi. Şimdi teşkilât kimge bağlı?
- Rusça aytqanda «v podveşennom sostoyanii». Vaziyetimiz zor. Tıpqı qırımtatar halqınıñ alı kibi alımız. Yaqında toplaşuv keçirip, devlet organlarında çalışqan qırımtatar vazifedar adamlarını da davet etip, bu meseleni, folklor cıyıntıqlarını, klassik ediplerimizniñ eserlerini basmaq problemlerini köterecekmiz. 2010 senesi Qırım Nazirler Şurası qırımtatar tilinde kitaplarnıñ neşirine 460 biñ grivnâ ayırmaq qararını alğan edi. Amma biz o paranı körmedik. Yıldan yılğa qırımtatar edebiyatınıñ nkişafına pek az sermiya planlaştırıla, planlaştırılğanını da alıp olamaymız. Yazılğan eserler basılmasa, edebiyat de ilerilemez.
- Ya bu vaziyetten çıqmaq yolu siziñce nasıl olabilir?
-Halq nasıl yolnı saylasa, edebiyat şu yolnı saylaycaq. Ne vaqıt milletimizniñ devletçiligi ğayrıdan tiklenilse, edebiyat da o zaman ayaqqa turar.
- Ya edebiyat, yazıcı ve şairler milletniñ ögünde olmaq kerekmeylermi? Özbekistanda devletçiligimiz, milliy mektepler, televizion yayınları olmağanı şaraitte 20-den ziyade, şu cümleden Siz de, yazıcı ve şair yetişti, onlarnen yañı eserler yazıldı.
- Özbekistanda qaviy mayalı eski gvardiya bar edi. O vaqıt er bir qorantada evde tek ana tilinde laqırdı etile edi. Cemaat er yerde öz tilinde laf etti, yani til müiti bar edi. Üriye Edemova, Ayder Osman, Bilâl Mambet, Safter Nagayev ve Ablâziz Veliyev özbekçe tasil kördiler, klassik özbek edebiyatından ğıda aldılar.
Qırımda ise til müiti yoqtır. Milliy mekteplerimiz bar, amma andaki vaziyet belli.
Qırımtatar tilinde teleyayınlar ise hatalarnen tolu. Yañlışlarnı defterime qayd etip baram. Bularnı televideniye ve radio yolbaşçılarına, hadimlerine añlatmağa, yañlışlarnı tüzetmege yardım etmege tırıştım. Faydasız. Qulaq asqan olmadı.Böyle yanaşuvnen tilge, edebiyatqa sevgi aşlanmaz.
Devlet tarafından da qırımtatar tiliniñ, edebiyatnıñ inkişafına diqqat ayırılmay. İşte, tekrarlayım, halqımıznıñ devletçiligi tiklenmeden edebiyat da ayaqqa turalmaz.


text:
Mayısnıñ 1-de Aqmescitte keçken demonstartsiyada kolonnalar Amet-Han meydanından başlayaraq, Kirov prospekti boylâp Sovetskiy meydanına qadar yürip keçtiler. Tedbirde yerli bücet teşkilâtları, muessise ve işhane, hususan mektep, balalar bağçası ve hastahanenelerniñ temsilcileri iştirak etti. Kolonnalarda milliy urba kiygen şeer sakinleri de bar edi, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Sovetskaya meydanı kirişinde demostratsiya iştirakçilerini Kreml tarafından tayin etilgen yerli yolbaşçılar Sergey Aksönov, Vladimir Konstantinov, Qırımnı Rusiyede temsil etken senator Olga Kovitidi ve başqaları qarşılap aldılar.
Aqyarda KPRF ve «Spravedlivaya Rossiya» firqaları da birinci mayıs demonstartsiyası keçirdi.Firqalrnıñ yerli yolbaşçıları aylıqlarnıñ az olması ve Rusiyeniñ «oligarhik klanlarnı» areketlerinden dolayı çorlandılar.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ şeerlerinde halqara işçiler birdemligi künü qayd etilemekte.


text:
Qırım camilerinde qırımtatar erbabı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye, Litvaniya musulmanlarınıñ müftisi Noman Çelebicihannıñ hatırasına dua merasimleri keçirilecek.
Bunı Qırım Musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Cami imamları hutbelerinde qırımtatar halqınıñ ulu oğlunıñ ömür ve faaliyeti aqqında tarif etecekler», – denile beyanatta.
Dualar camilerde fevral 20 künü cuma namazından evel oqunacaq, başlanuvı saat 12:30.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, fevral 23 künü Aqyarda Noman Çelebicihanğa bağışlanğan tedbirler keçirilecek. Aqyar regional meclisinde buña akimiyet musaadesi endi bar olğanını bildireler.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında doğa. Bağçasaray, İstanbul, Sankt-Peterburgda oquy, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâbiy teşkilâtlarında iştirak ete. 20-nci asırnıñ başında eñ istidatlı qırımtatar edebiyatçısı olaraq tanıla. Qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ müellifi ola. 1917 senesi Fevral inqilâbından soñ Musulman icraiy komitetiniñ reisi, Qırım müfisi – soñra ise Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi ola. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından yaqalana, fevral 23 künü apiste deñizciler tarafından öldürile. 33 yaşında olğan müftiniñ cesedi deñizge atıla.


text:
Keşelekneñ aqıl däräcäse torğan sayın tübänäyä
Norvegiyäle ğalimnär intellektual’ sälätlärneñ kimügä taba baruın açıqladı
Soñğı İQ testları tikşerelgän keşelärdäge aqıl däräcäseneñ töşüen kürsätä. Norvegiyäle ğalimnär intellektual’ sälätlärneñ kimügä taba baruın açıqladı. Tikşerü materialı bularaq 1970nçe-2009nçı yıllar arasında xärbi xezmätkä alınğan norvegiyälelärneñ İQ testları qullanıldı. Barlığı 730 meñ testnıñ näticäläre analizlandı. 20nçe ğasırnıñ berençe yartısında İQnıñ artuı Flinn êffektı isemen aldı. Bu xälne açıqlaw öçen bik küp farazlar alğa sörelde. Teoretik bularaq keşelärneñ aqıllılanuına yoğıntı yasawçı şartlar dip tuqlanu, sälamätlek häm mäğarifneñ yaxşı yaqqa üzgärüen atadılar. Ämma Norvegiyä ğalimnäreneñ tikşerenüläre yoğıntınıñ näq’ kiresençä buluın kürsätte. Yasalğan xisaplawlarğa qarağanda, aqıl däräcäse ber näseldä urtaça 7 ballğa töşkän. Monıñ tirä-yün’faktorlarınnan tış, yäşäw räweşendäge üzgäreşlär belän bäyle buluın uylıylar.


text:
Jumat, 25 Mei 2018
Perihal Kostum Pekerja
Konveksi Seragam Surewi Bir cox mektebde uniforma teleb olunur. Mekteb formasi standart mekteblerden xususi geyim formasinda coxlu maddeler ucun T-shirtden ciddi teleblere qeder ferqlenir. Bir cox dovlet mekteblerinde mekteb formasi da movcuddur. Zorunlu mekteb formasi olan olkeler arasinda Yaponiya, Cenubi Koreya, Hong Kong, Tayland, Hindistan, Avstraliya, U.A.E, Sinqapur, Filippin, Tayvan, Yeni Zelandiya, Cenubi Afrika, Indoneziya ve Birlesmis Kralliq kimi bir cox mektebler var. Bezi olkelerde vahid tipler mektebden mektebe deyisir, ancaq Ingilterede 11 yasdan 16 yasa qeder bir cox sagird oglan ve qizlar ucun salvar, salvar ve salvar, qizlar ucun salvar, salvar, yubka ve ya culot kimi formalasir. Elaqeler mekteb ucun bezedilmis bir numune ve ya bir loqoya malik olacaq ve godekceler umumiyyetle gogus cibinde mekteb adina, elcek ve sua ve ya embleme sahib olacaqlar. Bir cox mektebde ceketler mekteb rozetini dasiyan sweatshirts terefinden evez olunur. Bir cox Birlesmis Kralliq dovlet ibtidai mekteblerinde olan usaqlar mekteb adi ve loqosu ile vahid atlayici ve / ve ya polo formasi olacaq. Ikinci Dunya muharibesinden texminen 1800-den sonra, bir cox olkeden olan diplomatlar (ve tez-tez bas olmayan qeyri-herbi vezifeli sexsler) ictimai yerlerde resmi forma geydi. Bele uniformalar artiq bir nece diplomatik xidmet terefinden saxlanilir ve nadir hallarda istifade olunur. Hebsxana formasi - hebsxanada, hebsxanada ve ya hebsxanada saxlanilan sexslerdeki her hansi forma. Coxu, butun olmasa da, idman komandalari komandanin ferqli renglerinde hazirlanmis forma geydirirler. Tennis ve golf kimi ferdi idman novlerinde oyuncular reqabet qaydalarina uygun her hansi geyim dizaynini sece bilerler. Benzer rengli formasi (destleri) olan iki reqib qrupdan meydana cixan qarisiqliqlari (resmiler, oyuncular ve perestiskarlari) qarsisini almaq ucun komanda adeten bir qaranliq olan "ev" ve "uzaq" oyunlar ucun ferqli deyisikliklere malikdir. diger isiqdir. Perihal Kostum Pekerja
Langganan: Posting Komentar (Atom)


text:
Reseylik mänerlep sırğanawşı, 4 dürkin älem çempïonı, Olïmpïada oyındarınıñ jeñimpazı Aleksey Yagwdïn 25 jastağı Denïs Tenniñ qazasın estip, eñirep jılağan küyin tüsirgen vïdeosın jarïyalaptı. Onıñ qayğılı oqïğağa qatıstı bildirgen pikiri sportşınıñ Instagram jelisinde payda boldı, - dep xabarlaydı "Ult aqparat".
"Bügin, amal ne, jol berilmewi tïis oqïğa boldı, mundaydı kütpedik, küni boyı jılap jürmiz, jay ğana mänerlep sırğanawşı emes, ğajap adam ömirden ötti... Yura, Oksana, onı qutqarıp qala almaytınday sizderde ne bolıp jatqanın elestete de almaymız", - dep jıladı Yagwdïn.
Derekközi:ult.kz
Kommentarïï


text:
Belemneñ töp nigezläre
Global' perspektiva 39
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması
Bar keşelek ber planetada yäşi. Törle cämğiyätlär, mädäniyätlär küp närsäne urtaqlaşa. Dönyaküläm fäläkät belän oçraşqanda keşe qaysı din, tel, rasada bulsa da, monnan bergä täêsirlänä. Ber zamanada yäşägändä yaqın yäisä yıraqtağı keşelär ber-bersenä ike yaqlı täêsir itä. Bez êlekke çorlarda yäşägän babalarıbıznıňmı yuğisä zamandaşlarıbıznıňmı tağın da küp täêsire astında qalabız soñ?
Belem turında süz alıp barırğa telim. Üz ilebezdä genä tügel, xätta yıraq illärdäge keşelär dä tormışıbıznı üzgärtä ala. Naçar belem alğannar canlı bomba bulıp, sezneň ğomeregezne özä ala. Lakin ber dä tanımağan, yaxşı belem alğannarnıň tabışları tormışıbıznı qulaylaştıra.
Şul räweşle belem global’ närsä. Barlıq illär öçen bik möhim häm cäyelüçeder. Ber ildäge yaxşı belem dä naçar belem dä qalğan illärgä uňay yäisä tiskäre bularaq turıdan yoğıntı yasıy.
Belem alu cähatennän global’ däräcädä nindi xäldä soň bez? Hiçşiksez bik yaxşı bulğan ölkälär bar. Lakin min bu yazmamda beraz citeşsezleklärgä tuqtalıp uzam.
Könbatışqa küz salğanda bar dönyadağıdan ike tapqırğa artık küzätelgän mäktäp cinayätläre barlıqqa kilgän AQŞta mäktäplär könnän-kön imin bulmağan urınğa äylänä. Keçkenä balalarnı, yäşlärne üterüçelär küpçelek sıynıf iptäşläre. Bala yäştä censi mönäsäbät, keçkenä waqıttan isertkeç êçemleklär, narkotik, naçar ğailä bağları, uram balaları, bäyrämnärdä onıtılğan olılar küp anda.
Könçığışta ta wazğiyät’ üzgä tügel. Cinayät’ küläme könbatıştağı kebek bulmasa da, monda şäxesne qamilläştermäwçe, tormışqa äzerlämäwçe, süz iregen birmäwçe, tormıştan çitläşkän belem alu sistemaları bar.
İslam dönyasında isä Aliya İzzetbegoviç ber-bereňnän çitläşüdän tış işarät itkän töp problema isä – belem.
Ber ildäge yaxşı belem yäisä belemsezlek barlıq illärne yaqınnan täêsirläwçe üzençälektä isä qaysı tel, din, ideologiya, ışanu, rasa häm töstän bulsaq ta keşe profilenä qarağan konsensus bulırğa tiyeş. Yuğisä keşelekkä qurqınıç yanıy ala. Tağın da xozurlı, yaqtı dönya öçen belemneň global’ nigezläre bulırğa tiyeş. Bu nigezlärne êzläwne belemneň maqsatın öyränep, başlata alabız.
Belemneň maqsatı keşene tormışqa äzerläw bulırğa tiyeş. Belemneň töre tormışqa nindi küzlektän qarawıbızğa bäyle, tormış fälsäfäbezne çağıldıra. Belem fälsäfäbez tormış fäsläfäbezneň däwamı bulıp tora. Xaqsızlıqlar, naçarlıqlar äz bulğan, törleleklärgä xörmät kürsätelgän, keşelär tağın da ğadel häm aqıllı fiker yörtüçe bulğan dönya telibez ikän belem dä bu maqsatqa turı kilergä tiyeş. Belem mäktäptä belem alu yäisä zamança belem genä tügel. Mäktäp äytep uzğan maqsatnı çınğa aşırunıň berdänber yulı tügel, ä çarası bulıp tora.
Tormışıbız öçen borçılabız ikän, keşelek ğailäse bularaq törleleklärebezne saqlap, härkemneň yaxşılığı öçen global’ nigezlärebezne saqliq. Alar närsä soň? Qarap uziq.
- Ğadellek yaqlı belem
Belem iň berence keşegä ğadellek xis-toyğısın birergä tiyeş. Ğomär xäzrät äytkänçä “Ğadellek - tärtip nigeze.” Alman zıyalı Kant süzlärenä kürä “Ğadellek betsä, keşe tormışı qimmätle bulmas.”
Bäysezlek tä tigezlek tä ğadellekkä xas. Hiçşiksez ğadellekneň närsä buluı, närsäneň xaq, närsäneň xaqsızlıq buluı mäs’äläsendä keşelek törle fikerdä. Läkin anıň töp nigezläre bilgele. Barlıq dinnär häm ışanularda ideologiyalärdä ütermäw, urlamaw, döres yullar belän qazanu, naçar möğamälä kürsätmäw bar. Bu qısada başlangıç, urta mäktäp, liŝey, yuğarı uqu yortı däräcälärendä yäisä härtörle belem birüdä uquçılarğa berençe itep döres häm xaqlı qazanunı öyrätergä kiräk. Xaqsız räweştä bayunı tügel. Ğadellek zolımnan bilgele bulır dip äytälär. Härkemneň êşlämiçä, qağidälärne bozıp, näticä alırğa teläwen uylap qarasaq, nindi xaosnıň çığaçağın aňlap bulır.
Belem alğanda birelmiçä qalğan mäğlümatnı soňınnan öyränep bula. Lakin ğadellekne öyränmäsäk, kiregä yulı yuq.
Ğadellek xis-toyğısı uquçılarda mäğlümat belän tügel, ä belem birü sisteması häm uqıtuçılarnıň üz-üzlären totışları häm tormış täcribäse belän payda bula. Şunıň öçen ğadellek xis-toyğı, aň-fiker häm ışanu belän üzläşterelergä tiyeş. Ğadelsezlek, zolım häm xaqsızlıqtan taypılu zarur.
- Keşene uňay küzlektän qarawğa êtärüçe belem
Belem yaxşı niyätle häm ruxlı, tormışqa uňay qarawçı şäxeslär citeşterergä tiyeş. Äle yäş’ buluına qaramastan bar närsägä tiskäre yaqtan qarawçı, çişeleş tügel, çişeleşsez yaqlı bulğan, pessimist, ömetsez häm başqalarına da ışanmawçı yäşlärne küräm. Bolay yäşäp bulırmı? Mondıy tiskäre qaraş belän nindi maturlıqnı qorıp bula? Keşe yaxşını kürergä tiyeş, yaxşını kürsä, yaxşı fiker yörter. Hiçşiksez bu yaxşı närsä häm yaxşı keşe bilgele ülçämdä törle mädäniyätlär häm ışanularğa kürä üzgärä ala. Läkin pessimist bulırğa küp säbäplär bulğan bu dönyada yaxşı keşe citeşterü bik möhim. Tormışqa uňay yaqtan qararğa, yaxşı bulırğa häm yaxşı möğamälä kürsätergä öyränü keşelekle bulunıň töop şartıdır. Yaxşı yaqtan uylaw ğadellek häm yaxşıdan alda kilä.
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı


text:
Bunı Meclis kâtibiyetiniñ yolbaşçısı Dilâver Akiyev Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, iyüniñ 11-de Meclis iyün 26-da Aqmescitteki Trenöv bağçasında Qırımtatar bayraq Kününe bağışlanğan tedbirler keçirilecegi aqqında Aqmescit şeer şurasına bildirdi.
Bugün Meclis şeer şurasından menfiy cevap aldı.
Şeer şurası al-azırda K.A.Trenöv bağçasında bala oyun meydançıqları, attraktsionlar çalışa, dersler, yarış ve sergiler keçirile dep, bir yerde çoq adam toplaşması tertip-nizamnı boza bile, dep qayd etti.
Akiyevniñ malümatına köre, Qırımtatar bayraq Kününe bağışlanğan bala yarışları, sergi ve diger tedbirler planlaştırılğan edi.
Aynı vaqıtta, şeer şurası Mecliske Bayraq kününi Gurzufskaya soqağındaki «Salğırka» bağçasında keçirmege tevsiye etti.
Malüm olğanı kibi, Qırım «akimiyeti» Aqmescit merkezinde sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan matem mitingini keçirmege yasaq etken edi. Merkeziy meydannı OMON sarıp alğan edi, qırımtatarlar ise Aqmescitniñ Aq-Meçet mikrorayonında toplaşqan ediler.


text:
Ortalıq Aziya Europa men Aziyanı jalğaytın strategiyalıq mañızğa ie aymaq – dep mälimdedi Euroodaqtıñ Ortalıq Aziyadağı arnayı ökili Peter Burian.
Peter Bruian Astana qalasında ötken «Euroodaq pen Ortalıq Aziyanıñ qarım-qatınasına 25 jıl: Ötkennen bolaşaqqa deyin» attı konferenciyada Ortalıq Aziya jöninde mälimdeme jasağan. Onda ol: «Men qatelespesem Ortalıq Aziya elderiniñ basşıları naurız ayında Astanada bas qosadı. Biz bwnday bastamalardı qaşan da qoldaymız. Biz aymaq basşılarınıñ eşqanday deldaldardıñ qatısuınsız kelisimge kelip, sırtqı küşterge qarsı twratın öz strategiyalıq josparların qwrğanın qalaymın. Biz Ortalıq Aziyanıñ şın mäninde damuın qalaytın taraptarmen jwmıs isteuge dayınbız. Euroodaq Ortalıq Aziya elderiniñ ekonomikasın modernizaciyalauğa kömektese aladı» - degen.
Esteriñizge salayıq, bwğan deyin BAQ betterinde «naurız ayında Astana qalasında Ortalıq Aziya elderi basşılarınıñ sammiti ötedi» degen aqparat tarağan bolatın. Onı wyımdastıruğa Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaev pen Özbekstan basşısı Şavkat Mirzieev mwrındıq bolğan.


text:
İlânlar
Noyabr 10 künü – haber reitegratsiyası leyhaları ömürge keçirilüvi mevzusında Ukraina haber siyaseti Nazirligi vekilleriniñ brifingi
9 Boş ay, 14:13
Qırımtatar yazısı ve medeniyeti Kününe HSN ukrain ve qırımtatar halqı munasebetleri aqqında tarihiy sanalaştırma baquvını teşkil ete
4 Boş ay, 09:49
Oktabr 21 künü HSN açıq menbaalar boyunca media-istiqbarat leyhasınıñ neticelerini taqdim etecek
20 Ekim ayı, 11:28
Paytaht merkezinde Ukraina askerlerine bağışlanğan “Ukraina imayecisi” mülti sergisi açılacaq
13 Ekim ayı, 10:08
2016 senesi oktâbr 14 künü Kiyevniñ merkezinde Ukraina imayecileri kününe bağışlanağan “UKRAİNA İMAYECİSİ” mülti sergi taqdim etilecek
10 Ekim ayı, 13:15
Qırımdan ve Donbastan balalar ve genşler içün keyfiyetli tasil
26 Berim ayı, 18:26
İKŞ-nıñ informatsion reintegratsiyası strategiyasınıñ kontseptsiyası çerçivesinde koordinatsion press-merkeziniñ yaratılması
19 Berim ayı, 13:51
Qırımtatarlarnıñ medeniyeti, ananeleri, milliy özgünligi saqlanılması ve inkişafınıñ strategiyası
15 Berim ayı, 14:12
Rusiye apislarında ukrainlerniñ ölün sebeb
12 Berim ayı, 13:49


text:
Qol astındağı qızdarına erekşe beynebayan tüsirip jürgen Bayan Esentaeva osı jolı qanday jumıs bastamaq? Paraqşası arqılı boyjetkenderdi klïp üşin kastïnge şaqırğan prodyuser talap pen şarttarın da tanıstırıptı. 16 men 22 jas aralığındağı, boyı 155 sm pen 160 sm bolatın, kelbetti, ärtistik qabileti bar qızdardı tamızdıñ 16- juldızında kütetin boladı.
Dene bitim sımbattı, sulw arwlardı izdeytin Bayan, bul jolı tolıqşa kelgen qızdarmen jumıs istewdi uyğarğan sïyaqtı. Äzirge kimge, qanday änge klïp tüsiretini belgisiz. Bar biletinimiz, qızıqtı, külkili joba boltanınına senimdimiz.
Derekközi: comode.kz
Kommentarïï


text:
Mısır ükümeti devletniñ yalısında eñ azdan 162 migrant cesedi tapılğanı aqqında bildire. Elâk olğanlar arasında esasen yaldamağa bilmegen qadın ve balalar oldı.
Mısırdaki belediye yolbaşçısı Beheyr Mohammed Sultan sentâbr 23-te bildirdi ki, sentâbr 21-de yüz bergen qayıq qazası neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısı arta bile.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Qaçaqlar işleri boyunca Yuqarı komissarınıñ bildirgenine köre, qayıqta tahminen 450 adam oldı. Aynı vaqıtta MENA agentligi haber etti ki, qayıqta 600-ge qadar adam olğandır.
Tahminen 160 adam qurtarılıp oldı, olarnıñ çoqusı mısırlılardır.
Mısır yolunen Süriyeden ve İraqtan deñizden çoq migrant Avropağa qaçmağa tırışa.


text:
Rusiyege boysunğan yedinci çağıruv Devlet Duması deputatlarına partiyadan nazmetler cedveline kirsetilgen Kreml tarafından tayinlengen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya rusiyeli Devlet Dumasında çalışmağa azır olğanını qayd ete.
Bu aqta Poklonskaya, onıñ namzetler cedveline kirsetilmesi boyunca izaat berip, rusiyeli TASS agentligine bildirdi.
«Saylanılsam, Devlet Dumasında çalışmağa planlaştıram. Bu yañı seviye, ve men uquq qoruyıcı saasında çalışqanda alğanım bilgilerni o yerde qullanmağa planlaştıram», – dep ayttı Poklonskaya.
Rusiye baş naziri, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ reisi Dmitriy Medvedev yedinci çağıruv Devlet Duması deputatları firqadan nazmetler cedveline Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya ve rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnı kirsetmek qararı alınğanını ilân etti.
İyün 17-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin devlette parlament saylavlarınıñ bu sene sentâbr 18-de keçirilmesi aqqında fermannı imzaladı.
Yedinci çağıruv Devlet Dumasına saylavlar rey berüv bir kününde keçirilecek. Saylavlar qarışıq sistema boyunca teşkil etilecek: 225 deputat firqa cedvelleri boyunca, 225 deputat bir mandatlı okruglar boyunca saylanacaq. Bundan da ğayrı, yedinci çağıruv rusiyeli parlamentine 5 fayızlı manianı keçken firqalar keçecek.


text:
AirTies Modem Driver Yazılımları
En son güncellenen AirTies modem driver yazılımları. Aradığınız airties driver bu listede bulunmuyorsa driver arama aracını kullanabilirsiniz.
-
AirTies RT-212 Driver İndir
AirTies RT-212 modem'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. AirTies RT-212 modem incelemesi, satış fiyatı ve airties modem teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
AirTies WAR-140 Driver İndir
AirTies WAR-140 modem'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. AirTies WAR-140 modem incelemesi, satış fiyatı ve airties modem teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
AirTies Air 5021 Driver İndir
AirTies Air 5021 modem'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. AirTies Air 5021 modem incelemesi, satış fiyatı ve airties modem teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
AirTies Air 2411 Driver İndir
AirTies Air 2411 modem'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. AirTies Air 2411 modem incelemesi, satış fiyatı ve airties modem teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
AirTies Air 4410 Driver İndir
AirTies Air 4410 modem'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. AirTies Air 4410 modem incelemesi, satış fiyatı ve airties modem teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
AirTies Air 5341 Driver İndir
AirTies Air 5341 modem'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. AirTies Air 5341 modem incelemesi, satış fiyatı ve airties modem teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
AirTies Air 6372 Driver İndir
AirTies Air 6372 modem'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. AirTies Air 6372 modem incelemesi, satış fiyatı ve airties modem teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
AirTies Air 4420-3G Driver İndir
AirTies Air 4420-3G modem'in Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. AirTies Air 4420-3G modem incelemesi, satış fiyatı ve airties modem teknik servis bilgileri yer almaktadır.


text:
Malayziyädä yalğan araqıdan ülüçelär arttı
Waqıyğa belän bäyle tikşerenü barışında 9 keşe saq astına alındı
Malayziyada soñğı 3 köndä yalğan isertkeç êçemlektän ülüçelär sanı 23kä citte. Cirle matbuğat çaralarında çıqqan xäbärlärgä qarağanda, ağulanuçılar Kuala-Lumpurdağı törle kibetlärdän 3 törle markadağı alkoğol’ne alıp êçkän.
Xastaxänäğä kiterelgän 56 keşeneñ 20se ayaqqa basqan, 17seneñ xäle ayıruça awır.
Ülü oçraqlarınnan soñ poliśiyä xezmätkärläre qayber kibetlärdän isertkeç êçemleklärne cıyıp çıqtı.
Waqıyğa belän bäyle tikşerenü barışında 9 keşe saq astına alındı.


text:
Canada ukrainalılar Kongressiniñ prezidenti Pavlo Grod halqara cemaatçılıq qırımtatarlarnıñ aq-uquqına yeteri qadar faal qorçalamay dep saya.
Bu aqta o «Ukrinform»ğa bergen izaatında söz yürsetti.
«Bizler 74 yıl evelsi qırımtatar halqınıñ soyqırımı yapılğanını hatırlamaymız, ancaq, afsus ki, bu soyqırım bugün de devam etmekte. Faqat dünya bu aqta unuttı ya da susmaqnı uyğun köre», – dedi Grod.
Onıñ sözlerine köre, Canadanıñ ukrain ve qırımtatar cemiyetleri, Qırım ve qırımtatarları içün yapılğan küreş aynı zamanda Ukrainanıñ da mustaqilligi oğrunda yapılğan küreş olğanından emin.
Bunen beraber Grod Canadadaki ukrain ve qırımtatar cemiyetleri arasındaki işbirlikten memnün olğanını bildirdi.
«Bizler qırımtatar cemiyetinen işbirlik yapip olğanımızğa pek quvanam», – dep yekünlerdi o.
Canada TİNniñ reberi Chrystia Freelandnıñ qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añma yıllığı munasebetinen yapqan beyanatında, Canada ükümeti Rusiye işğali altında bulunğan Qırım yarımadasında insan aqları fenalaşqanından raatsızlıq duyğanı ve yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa er taraflama qol tutmaq niyetinde olğanını qayd etile.
Mayısnıñ 17-nde aqşam Aqmescit rayonınıñ qırımtatarlar kütleviy yaşağan Aq-Meçit Camide qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününe bağışlanğan – «Qalbiñde ateş yaq» - aktsiyası ötkergen qırımlılar tutulıp alınğan edi. Tutulğan ve arasında çağına yetmegen balalar olğan yigirmige yaqın insan beş dane politsiya maşnasınen Aqmescit rayon politsiya idarelerine dağıtıldı.
Daa soñra tutulğan şahıslarnıñ bazılarından izaatnameler, parmaq izleri ve DNK nümüneleri alınğan soñ qoyıp yiberildi.
Qırımdan qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanlarını añma künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen.


text:
Aynıñ sorawı
Sentyabr' ayınıñ sorawı
AйHың copaBы (kиpил xәpeфләpe бeләH)
Bıyıl Törkiyädä 30nçı avgust Ciñü bäyrämeneñ niçä yıllığı qotlandı?
- 96
- 94
- 97
Bezgä döres cawap cibärgän tıňlawçılarıbız arasında ütkäreläçäk ciräbädä bilgelänäçäk 3 keşegä “Törkiyä awazı” radiosınıň büläge bireläçäk.
Cawaplarığıznı 2018nçe yılnıň 30nçı sentyabr’ könenä qadär faks nomerıbızğa, poçta aşa yäisä tübändäge blanknı tutırıp cibärä alasız.
Faks nomerıbız: +90 (312) 463 -34- 54
Poçta adresıbız:
PK 333, 06443, YENİŞEHİR, ANKARA, TÜRKİYE.
Uňışlar teläp qalabız.


text:
Aqmescit – Seydamet Veliyev bizni bir yıl evelsi qızı ve kiyevi qurıp bitirgen Aqmescitteki yañı evinde qarşılay. Bundan evel, onıñ qorantası Canköyde yaşadı. Bugünde bugün Seydamet ağa 78 yaşında. Sürgünlik yılı o 8 yaşında bala edi. Baası köy şurası reisi, nemselerniñ işğalinden soñ partizanlıq yaptı – onı ve emcelerini Seydamet ağa bütün yaşlığı boyu bekledi. Faqat, olar qaytmadılar. Ale daa qorantası soyları ne yerde ve nasıl etip keçingenlerini bilmey.
Sürgünlikten evel Seydamet Veliyevniñ qorantası Aluşta civarında yaşağan. 1944 senesi köyde tek qartlar, yaşlar ve qadınlar qalğan, erkekler cebede ediler.
«Yarı gecede kelip: «Azırlanıñız, sizni köçürecekmiz», - ayttılar. Qayda – bir kimse bir şey bilmey, aytmay. Köyniñ çetinde toplaşmağa emir ettiler. Anda kettik. Anam maña ayttı: «Bar evge, men unutqan şeyni ketir». Evge qayttım, anda asker turıp meni yibermedi. Öyle de şeyimizni alalmadım. Biz daa köyde edik, malımıznı padağa yollatqanlar, evlerimizni yañı saipleri qarıştırıp başladı», - dep añlata Seydamet-ağa.
Qartnıñ hatırlavlarına köre, ğurbetlik yolu müşkül ve ağır edi. Açlıq ve ölümler er adımda edi.
«Vagonımız rıqma-rıq tolu edi. Ava boğucı edi. Qazahistanda ğaliba, vagonımızdan bir qart quyu içine baqacaq oldı, belki suv barmı yoqmı bilmek istegendir, egilip içine yıqıldı. Şu daqiqası tren ses çıqardı, biz onı anda ölmege qaldırdıq. Çıqaramadıq, izin bermegen ediler», – dep hatırlay qartbaba.
Özbekistanğa tüşken qırımtatarlarnı ğurbetlik suvuq qarşıladı. Özbekler yañı insanlarnı bazıda aşalap, bazıda saqınıp davrana ediler. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti tamam şu Orta Asiyada ğayıp oldı.
«Ketirip, Bekabad yanında qaldırdılar. Amma da şu Bekabadta adamlar öle edi, cenkte o qadar adam ölmegen. Erkekler yoq. Etrafta özbekler. Bizimkiler – çır-çıplaq. Bir kimse ölse, qadınlar quşaqlarnı çıqarıp, ölülerni taşıy ediler».
Seydamet ağanıñ qızı – Elmaz Seydarifova - babası ve merhum anasından sürgünlik ve ğurbetliknen bağlı deşetli ikâyelerni endi balalarına aytıp bere. Qadın közyaşlarnı tutalmay, «halqına qarşı yapılğan bu cinayetni» iç bir vaqıt unutıp olamaz, dey.
«Anam, tarif etkende, er vaqıt ağlay edi. Damları olmağan evlerge yerleştirgenilerini hatırlay edi. Olar qardaşınen beraber biri-birine sarılıp otura ediler, etrafta ise çaallar, yılan, qamışlar edi…Deşetli bir şey!»
Elmaz ve qız qardaşları da ağır künler keçirdiler. Mektep ve soqaqta yürgende, diger balalar ille «satqınlar» dep qıçıra ediler.
«Sınıfdaşlar bizni eriştire ediler. Sınıfımızda 13 qırımtatarı oquy edi. Bir kere bir qız: «Epiñiz satqınsıñız», dep ayttı. Biz onı öyle boykot ettik ki, soñ artımızdan yürip, afu soradı. Üyken tatam ağlay-ağlay soray edi: «Ana, ne içün bizni eriştireler. Ne içün bizge böyle aytalar». Ana-babamız bizge qarşı aqsızlıq yapıldı, dep añlata ediler».
Bugünde bugün Seydamet Veliyevniñ qorantası bir sofra başında toplanıp, Qırımğa avdet etalmay ğurbetlikte ölgen keçmişlerniñ ruhlarına, em de ağır vaziyette qalğan vatan Qırım içün dua eteler.


text:
Qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz anası Aliye Çiygoz vefat etkeni munasebetinen qoltutqan ve cenazege kelgen semetdeşlerine minnetdarlıq bildirdi. Bunı Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova Ahtemnen taqiqat izolâtorında körüşken soñ Facebookta yazdı.
«Şübesiz, o, busandı, lâkin sabır ete. O, halqına minnetdarlıq bildirgenini ve iç bir vaqıt qoltutacağından şübelenmegenini ayttı. Rahmetli Aliye hanımnıñ eki oğlunıñ vazifesini biñlernen semetdeşi becerip, onı lâyıq bir şekilde soñki yolğa ozğardılar», – dep yazdı Ablâlimova.
Bağçasaray rayonınıñ Topçiköy (Dolinnoye) köyünde iyülniñ 2-de qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ anası Aliye Çiygoz ile vedalaştılar. Cenazede 500-den ziyade insan bar edi.
Ahtem Çiygoznı anasınıñ cenazesine yibermediler, ömür arqadaşı ve cemaat imayecisi Elmira Ablâlimovanıñ muracaatını Aqmescit SİZOsı qabul etmedi.
İyünniñ 15-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi eki buçuq yıldan berli SİZOda yatqan Ahtem Çiygoznıñ imayesi bergen hasta anasınen körüşme muracaatını red etken edi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Qırımnıñ siyasiy mabüsi Ahtem Çiygoznıñ anası hasta olğanını haber etken edi.
İyünniñ 20-de Ahtem Çiygoznı Aqmescit SİZOsından gizli şekilde çıqarıp, Bağçasarayda hasta anasınen körüşmege imkân berdiler. Ahtem Çiygoz izolâtorğa keri ketirildi, anasınen körüşken soñ mahkeme oturışına devam etip olamadı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Aprel 9-da Moskva Lefortovo mahkemesi Rusiyede teraktlarnıñ azırlanmasında şeklep mahkeme etilgen Qırım faali Aleksandr Kolçenkonıñ apis müddetini mayıs ayına qadar arttırdı.
Bunı AÇK-Moskva cemaat teşkilâtı Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, Kolçenko Moskva SİZOsında mayıs 16-ğa qadar apiste bulunacaq.
Qırımda faşizmge qarşı küreşken içtimaiy faal Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Aqmescitte apiske alınğan edi. Onı Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına yolladılar. FSB taqiqatçıları onı ve Qırımnıñ daa üç sakinini, şu cümleden ukrain rejissöri Oleg Sentsov, tarihçı Aleksey Çirniy ve adliyeci Gennadiy Afanasyevni terroristik areketler, terakt azırlanması ve silânı qanunsız qullanuvda qabaatlaylar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi aprel 8-de Oleg Sentsovnıñ apiste bulunuv müddetini mayıs 11-ge qadar arttırdı.
Ukrainada Kolçenko ve Sentsovnı siyasiy mabus olaraq tanıp, olarnı azat etmege talap eteler.


text:
Cuma künü, aprel 8-de, Kyivdeki Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında qırımlı ukrain siyasiy mabusları Oleg Sentsov, Gennadiy Afanasyev, Aleksandr Kolçenkonıñ azat etilmesini talap ettiler. Aktsiya iştirakçilerinden biri Evelina Ganskayanıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, narazılıq aktsiyası cumaertesi künü, aprel 9-da, devam etecek.
«Aprel 9-da prokurorlar mahkemeniñ uzaqtan ceza çekmesi qararından şikâyet ettilermi-yoqmı belli olacaq. Yoq ise, üküm işke tüşürile. Böylece Afanasyev evine yaqın bir yerge avuştırılacaq», – dedi o.
Rusiyede mahküm etilgen ukrainler Qırımda terroristik areketlerniñ teşkil etilmesi boyunca cinaiy işniñ iştirakçileridir. Rejisser Oleg Sentsov ve faal Aleksandr Kolçenko 20 ve 10 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırıldı.
Gennadiy Afanasyev Rusiyeniñ Sıktıvkar şeerindeki 25 apishanesinde yata. Mart 9-da mahkeme Afanasyevni yaşağan Qırım yarımadasına yaqın bir apishanege avuştırmağa qarar aldı.
«Memorial» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Afanasyev, Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Mart 10-da Ukraina Adalet nazirligi Rusiyege Oleg Sentsov, Yuriy Soloşenko, Aleksandr Kolçenko ve Gennadiy Afanasyevniñ Ukrainağa qaytarılmasınen bağlı talapnı yolladı. Ertesi künü Rusiye Adalet nazirligi işbu muracaat 30 kün içinde baqılacağını bildirdi.
Aprel 7-de belli oldı ki, Ukraina Adalet nazirligi Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkonıñ Ukrainağa berilmesinen bağlı talapnı Rusiyege tekrar yolladı.


text:
1654 senesiniñ soñu. Qırım tahtında IV Muhammed Giray han. Qırım ükümdarı esas vazife olaraq Avropa devletleri ile diplomatik munasebetler ve işbirlikni belgiley. Aynı vaqıtta Qırım elçihaneleri Bağçasaraydan çar azbarlarına yol alalar.
Olarnıñ resmiy maqsadı – tahtqa IV Muhammed Giray hannıñ oturğanını bildirmek. Bu elçihanelerden biri uzaq Danimarkağa yol ala.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda «Larişes» müzeyiniñ saytı, «Tarih ve medeniyet» ve «Genrih Navigator» saytlarından ve Qasevet mecmuasından alınğan resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan qırım akimiyeti, yarımadada İsmil Gasprinskiyniñ añına ötkerilgen bir sıra tedbirler aqqında haber etti. Olar mütefikkirniñ 165 yıllığına bağışlanğan.
Böyleliknen, matbuat hızmeti bildirgenine köre, Bağçasarayda «İsmail Gasprinskiyniñ yıllığına 165 lâle» adlı aktsiya keçirildi.
«İsmail Gasprinskiyniñ abidesi ögünde 165 lâle saçılğan, mezarlığı yanında dualar oqulğan», - dep ayttılar hızmette.
Aqmescitte «Mütefikkir. Neşriyatçı. Vatanperver.» adlı aqşam keçirildi. Onıñ çerçivesinde mektep talebeleri «Keçmişiñnen ğururlañ» serlevalı taqdimni ötkerdiler. Kitap sergisinde çeşit yıllarnıñ neşirleri taqdim etildi. Olar rus, qırımtatar ve frenk tilindedir.
İsmail Gasprinskiyniñ hatırasına tedbir qırımtatar kitaphanesi ve qırımtatar tarihiy - medeniy mirası müzeinde de keçti.
İsmail Gasprinskiy (1851 – 1914) – ulu qırımtatar mütefikkirdir. Cadidizm ve pantürkizmni teşkil etken biri.
İsmail bey Gasprinskiy 1914 senesi sentâbr 11 (24) künü vefat etti ve Bağçasaraydaki Zıncırlı medrese azbarında defin olundı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Osman Öztunç - Hoşçakal İzmir
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Hoşçakal İzmir
Etiketler : Osman Öztunç - Hoşçakal İzmir türkü indir, Osman Öztunç - Hoşçakal İzmir türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Hoşçakal İzmir mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Hoşçakal İzmir türküsü, Hoşçakal İzmir sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Hoşçakal İzmir bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Erenler
Osman Öztunç - Adamım
Osman Öztunç - Dön Yurduna
Osman Öztunç - Giriş
Osman Öztunç - Hasretin Düşer
Osman Öztunç - Akın
Osman Öztunç - Geri Gelen Mektup
Osman Öztunç - Türkün Türküsü
Osman Öztunç - Davullar Çalındı
Osman Öztunç - Alişan
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı
Osman Öztunç - Gitme
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu
Osman Öztunç - Psikopat Geceler
Osman Öztunç - Bozgun


text:
C++
C++ programmalastırıw tili - ha'r qıylı qosımsha islengen bibliotekalar jıynag'ına iye universal programmalastırıw tili bolıp tabıladı. C++ tili sistemalı programmalastırıwda da ken' qollanıladı. Bul tilde joqarı na'tiyjeli programmalardı, sonın' ishinde operatsiyalıq sistemalardı, drayverlerdi jazıw mu'mkin.
C++ universal programmalastırıw tili bolıp, ha'r qıylı da'rejedegi ma'seleler ushın sheshim tabıw mu'mkin.
C++ atamasın Rik Massitti oylap taptı. Atamanın' o'zinen ko'rinip turg'anınday, C++ ge C den basqıshpa-basqısh o'tilgen. “++” – bul C de operatsiyalardın' artıwı.
C++ ataması 1983 jıldın' jazında payda boldı. Da'slepki nusqaları 1980 jıllardan baslap “C klasslar menen” ataması menen ju'rgizildi.
C++ tilinin' ja'ne bir a'hmiyetli ta'repi, bul ANSI standartı talapları tiykarında jaratılg'an. C++ tilinin' tiykarg'ı tu'siniklerinin' biri klasslar bolıp tabıladı. Klass – bul paydalanıwshı ta'repinen jaratılg'an (an'latılg'an) til. C++ tilinde C tilinin' derlik barlıq imkaniyatları saqlang'an. Bug'an tiykarg'ı sebep, C++ tili payda bolıwı menen bir waqıtta, ko'plegen paydalanıwshılar ta'repinen C tilinde bir qansha programmalar jaratılg'an edi. Bunday tayar tu'rdegi programmalarg'a qayta o'zgeris kiritkende de C++ kompilyatorı programma tekstinen hesh qanday qa'telik tappaydı, yag'nıy, bunda programmanı ha'r eki tilden de paydalanıp du'ziwge boladı.
C++ tilin jaratıw dawamında ko'plegen tillerden kerekli ta'repleri (qa'siyetleri) alıng'an. Atap aytqanda, Simila 67 tilinen klasslar konseptsiyası, Algol-68 tilinen operatsiyalardı ju'klew ha'm o'zgeriwshilerdi programmanın' qa'legen jerinde ta'riyplew h.t.b. qa'siyetleri alıng'an.


text:
Qırımtatar faali Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametova fevralniñ 24-nde qabaatlav aktı taqdim etilmek ve sorğulanmaq içün rusiyeli politsityanıñ İslâm-Terek (Kirovskiy) rayon bölügine çağırıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Azatlıq Radiosınıñ muhbiri haber etmekte.
Fevral ayınıñ başında politsiya hadimini aqaretlegeni içün çağırğan ediler.
Açıq menbalarda politsiyanıñ bu hususnen bağlı iç bir izaatı yoq.
Qırımtatar faali Giray Kulametov yanvarniñ 28-nde, 2012 senesi ictimaiy ağlarda vidorolik derc etkeni sebebinden on kün apiste tutlğan soñ, Qarasuvbazar muvaqqat izolâtorından çıqqan edi.
Kreml nezareti altındaki İslâm Terek (Kirovskiy) rayon mahkemesi yanvarniñ 18-nde evinde tintüv yapılğan soñ, Eski Qırımda tutulıp alınğan Giray Kulametovnıñ işini baqqan edi. Kulametov «ekstremistik teşkilâtlarnıñ sıfatları ve timsallerini teşviq etüv»de qabaatlanğan edi.
İlhaqtan soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Ankara Nallıhan İlçesinde Faaliyet Gösteren Firmalar Aşağıda Listelenmiştir.
Şuanda 0 - 30 arası kayıtları görmektesiniz.
Adres:Yeni Sanayi Çarşısı Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara Nallıhan/Ankara
Adres:Yeni Sanayi Çarşısı D:1 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Nasuh Paşa Mah. Koca Han D:6 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Akdere Mah. Mehmet Ali Altun Cad. No:12 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Nasuh Paşa Mah. İstanbul Ankara Cad. Cengiz Apt. No:1 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Gazi Mah. İşçiler Cad. No:32 Çayırhan Nallıhan/Ankara
Adres:Barış Mah. Zeki Akın Sok. Çayırhan Nallıhan/Ankara
Adres:Sarıyar Kasabası Enerji Mah. No:1 Sarıyar Köyü Nallıhan/Ankara
Adres:100. Yıl Mah. Hoşebe Cad. Alipınarı Sok. Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Cami Cad. Çamalan Köyü Nallıhan/Ankara
Adres:Hacı Bey Mah. Yeni Sanayi Sitesi 2. Sok. No:19 Çamalan Köyü Nallıhan/Ankara
Adres:Gazi Mah. İşçiler Cad. No:33 D:7 Çayırhan Nallıhan/Ankara
Adres:Bursa Cad. No:1 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:İstanbnul Cad. No:51 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Hacı Bey Mah. 336. Ada 6. Parsel Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Bozyaka Köyü İstanbul Yolu 6. Km. Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Ankara Karayolu 10. Km. Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Hacıbey Mah. Geçit Mevki Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Nasuh Paşa Mah. Bursa Cad. No:13 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Nasuh Paşa Mah. Lale Sok. No:2 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Nasuh Paşa Mah. Ankara Yolu Cad. No:79 D:1 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Cumhuriyet Meydanı 8. Sok. No:4 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Nasuh Paşa Mah. Cami Sok. No:8 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Ankara Cad. No:2 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Bursa Cad. No:8 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Aliağa Mah. Bursa Cad. No:36 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Nasuh Paşa Mah. Olukbaşı Sok. No:1 Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Bursa Cad. No:5/C Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:Bursa Cad. No:17/A Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
Adres:100. Yıl Mah. Hoşebe Cad. No:24/A Nallıhan Merkez Nallıhan/Ankara
© www.ankarafirmarehberim.net Tüm Hakları Saklıdır 2013


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Ukraina devletiniñ SNGde iştirakiniñ resmen toqtatılmasına dair tekliflerni azırlamağa rica etti.
Poroşenko Kyivdeki XI Telükesizlik forumındaki çıqışı esnasında: «Ukraina iç bir vaqıt SNGniñ azası olmadı ve şimdi de olmağanı içün ve, bu strukturanıñ – yani SNGniñ Rusiye tecavuzını taqbih etmekni red etkenini köz ögüne alıp, men, ukümet ile beraber SNGniñ qanuniy organlarında iştirakimizniñ resmen toqtatılması ve Minskte munasip muessiseler yanında Ukraina temsilciligini soñ şekilde qapatılması boyunca teklifler azırlamamıznı rica etmek ister edim», – dedi.
Bunuñnen birlikte o, Ukraina tarafından SNG çerçivesinde tizilgen uquqiy bazanı, devletniñ milliy menfaatlarına uyğunlığı noqtai-nazarından ğayrıdan baqıp çıqmaq kerek, dep qayd etti.
Ondan ğayrı, Poroşenko, Ukraina ile Rusiye arasında dostluq, emekdaşlıq ve ortaqlıq aqqında añlaşmadaki bir sıra ukümlerniñ lâğu etilmesi ceryanını başlatmaq niyetinde olğanını bildirdi.
Ukraina SNGge (Mustaqil devletler birligi – bazı sabıq sovet cumhuriyetlerinden ibaret teşkilât) aza olğan devlet degil. O, SNGniñ tesis etici devleti ve iştirakçi devleti statuslarına malik. SNG Qırımnıñ işğali boyunca siyasiy qararlarınıñ tasdiqlanmasından çetke çekilgen soñ, 2014 senesiniñ aprelinden başlap Ukrainanıñ SNG çerçivesinde emekdaşlığı eñ alçaq seviyege endirildi.
Donbasstaki silâlı çatışma, 2014 senesinde Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ başlap, ale daa devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı şekilde qol tutqanında qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete, ve Donbassta yalıñız Rusiyeden kelgen «göñülliler» bulunmaq mumkünler, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 biñden ziyade kişi elâk oldı.


text: Gıda Maddelerinden Örnek Alma, Saklama ve Analize Hazırlama Gıdalarda Nem ve Kuru Madde Tayini Kül Tayini pH ve Toplam Asit Tayini Özgül Ağırlık Tayini Yoğunluk Tayini Protein Tayini Tuz Tayini Şeker Tayini Askorbik Asit Koruyucu Madde CO2 Tayini Sularda Sertlik Tayini Antioksidan Aktivite Tayini Toplam Fenolik Bileşiklerin Tayini Siyah Leke Böcek Tayini Yağ Tayini Yağlarda Kırılma İndisi Tayini - Yağlarda Serbest Yağ Asitleri Tayini - Yağlarda İyot Sayısı Tayini Yağlarda Peroksit Tayini - Yağlarda Sabunlaşma Sayısı Tayini Sabun Deneyi Yağlarda Kayma Noktası Tayini - Kreis Testi Gıdalarda Renk Tayini Sütte Asitlik Tayini Sütte Yağ Tayini Etlerde Kokuşma Tayini Hidrosimetil Furfural Tayini Meyve Sularında Koruyucu Madde Aranması Nitrat Tayini Buğdayda Hektolitre Ağırlığı Tayini Gluten (Öz) Miktarı Tayini


text:
Ölüm, er kesni birleştirgn bir şey, deyler. Amma, soñki yolğa ozğaruv merasimi bütün cemaatçılıq içün müim olması da mümkün. Zanımızca, 46 yıl evelsi Moskvada yüz bergen vaqialar şimdi de diqqatqa lâyıq.
Noyabr 10 künü 1968 senesi Aleksey Yevgrafoviç Kosterin bu dünyanı terk etti. Bu insan, Stalin tarafından repressiyalarğa oğratılğan «küçük ve unutılğan» halqlarnı qorumaq içün küçüni acımadı. Noyabr 14 künü onıñ cenazesi olğan edi, bu merasim aqiqiy siyasiy mitingge çevirildi.
Kosterinniñ şahsiyeti – bugünde bugün unutılğan olsa da – ep bir diqqatqa lâyıq, kibi fikirdemiz.
Aleksey Kosterin martnıñ 17-nde 1896 senesi Saratov güberniyasınıñ Nijnâya Bahmetyevka köyünde, işçiniñ qorantasında dünyağa keldi. 1917 senesi yanvar ayında bolşevikler firqasınıñ azası olğanı içün apis etilgen edi, Fevral ayınıñ inqilâbından soñ, azat etildi. 1917 senesinden 1922 senesine qadar Şimaliy Qavqaz ve Zakavkazye taraflarında yaşadı. Bolşevikler firqasınıñ vekili, Vatandaşlara cenkiniñ iştirakçisi edi. 1920-nci senelerniñ başında Kosterin - Çeçenistannıñ arbiy komissarı oldı, soñra Kabardinniñ vilâyet komitetiniñ RKFirqasınıñ (b) kâtibi vazifesinde bulundı. 1922 senesinden 1936 senesine qadar Moskvada yaşadı, bediy edebiyat ve jurnalistika saasında çalıştı.
1938 senesi mayıs 6 künü Kosterin «içtimaiy-telükeli şahıs» olaraq 5 yılğa apis etildi. Müddetni Kolımada keçirdi. 1953 senesi Moskvağa qayttı. Eki yıldan soñ, Sovet ükümeti Yuqarı Şurası tarafından aqlandı, kene de yazıcılar Birligi ve firqada azalıqnı qaytardı.
1960 senesi Moskvada Kosterin ve dostu, eskiden bolşevik olğan Sergey Petroviç Pisarev etrafında yaşlar toplanıp başladı. 1966 senesi yaşlarğa general Pötr Grigorenko qoşuldı, Kosterinni «dost ve oca» kibi tanıy edi. Grigorenko aytqanı kibi, Kosterin onı «cezalanğan halqlarnıñ» meselelerinen tanış etti.
1960 senesiniñ ortasında Kosterinniñ diqqatını repressiyağa oğratılğan - almanlar ve qırımtatarlar celp etti. 1967 senesi o yazğan «Küçük ve unutılğanlar aqqında» maqalesi qırımtatarlar arasında keñiş tarqağan edi.
1968 senesi Kosterinniñ yüregi yaramadı, bundan soñ, tüzelip olamadı. Hastalıqqa baqmadan, faaliyetni toqtatmadı, bu sebepten yazıcılar Birliginiñ Firqa teşkilâtı oktâbrde onı azalıqtan boşattı. Bir aftadan soñ, o özü Kommunistik firqasınıñ Merkeziy Komitetine mektüp yazıp, firqadan çıqqanını bildirdi. Oktâbr 30 künü Sovet Birliginiñ yazıcılar Birliginden çıqarıldı, bir qaç künden soñ, noyabr 10 künü 1968 senesi – yüregi ebediyen toqtadı.
Aleksey Yevgrafoviç Kosterinniñ 110 yıllığı yubileyi arfesinde torunı, uquq qorçalayıcı Aleksey Smirnov-Kosterin ile subetleşmege fursat tüşti. Torunı qartbabasını böyle hatırlay edi: «Qartbabam maña diger halqlarğa, öz devletine nisbeten ürmetni aşladı, bu devlette özüni saip olaraq is ete edi. Bu topraqta olıp keçken er şey içün mesülietli olğanını ayta edi…Ta vatandaşlara cenki yılları dostlaşqan çeçenler evimizge sıq kele ediler. O vaqıt bolşevikler aqiqaten de, çarlıq ükümdarlığından azat etken qaramanlar olaraq qabul etile ediler. Onıñ içün olarğa can yürekten davrana ediler. Men, bir kere qartbabamdan, ne içün çeçenler Leninniñ «er halq öz taqdirini belgiley bile» vasiyetini qullanmayıp, Sovet birliginden ayırılmaylar, dep soradım? Qartbabam böyle cevap bergen edi: «Pıtraqlı bir mesele. Kim ve qayda ketecegini ögrenmek kerek? İşçilerge iç bir yerge ketmek kerek degil de!»… İşte, bütün adaletsizlikke bir cevap bar edi. Bunı qartbabam yetekçilerden istep, talap etti. Olarnı yaş, dep saya edi, o özü bu inqilâbnı yaptı, yañı devletni qurdı. Hata ve cinayetlerni ise, birlikte tüzetmege azır edi».
Smirnov-Kosterin hatırlağanı kibi, qırımtatar areketi arasında birinci olıp «Leninniñ» vasiyetinden vazgeçken Mustafa Cemilev edi, «yaş, qoldan basılğan neşirlerni oquğan, Moskvanıñ ileri ketken ziyalılarınen qonuşqan soyu…».
Aleksey Yevgrafoviç Kosterin, qırımtatarlarnıñ arasında büyük ürmet qazanğanı belli.
Aleksey Yevgrafoviç qırımtatarlar oña yollağan mektüplerni muqaytlıqnen saqlay edi. 19 mektep talebesiniñ «Küçük ve unutılğanlar aqqında» maqalesini yollamaq ricasına müellif böyle cevap berdi: «Maqalemni… üykenlerden sorañız. Qolaylıqnen taparsıñız». 1968 senesi Moskvada qırımtatarlar Aleksey Kosterinniñ 72 yıllığı yubileyi munasebetinen «Altay» musafirhanesinde tedbir azırlağan ediler. Amma, hastalıq sebebinden uquq qorçalayıcı kelip olamadı. Onıñ yerine dostu, Pötr Grigorenko çıqışta bulunğan edi. Bu vaqia uquq qorçalayıcı areketiniñ tarihında ayırı yer tutmaqta.
Şimdi közüm ögümde 40 yıllıq vesiqa tura. Bu vesiqada şu aqşam tebirde bulunğan qırımtatarlarnıñ biri aytqan sözleri yazılğan. Onda: «Rusiyeniñ vicdanını Kosterin ve meslekdeşleri-demokratlar temsil eteler. Olarnıñ yardımınen halqımız milliy areketke daa yañı unsurlar qoşa, ve bu, küreşimizni yengilleştirir, ğalebege yaqınlaştırır. Eminim, Rusiyeniñ şanı A.YE. Kosterin kibi insanlarnıñ sayısınen belgilenecek».
Tedqiqatçı Gennadiy Kuzovkin Aleksey Kosterinniñ qırımtatarlarnıñ meselesinen bağlı Moskvadaki «Memorial»nıñ ahivinde bulunğan vesiqalarnı ögrendi ve bu kibi neticeler çıqardı.
1967 senesine qadar Kosterinniñ vesiqalarında qırımtatarlar añılmay. Bu meselenen bağlı ilki mektüpni S.P. Pisarev L.İ. Brejnevge 1965 senesi yanvarde yazğan edi. Bu mevzuda daa bir mektüp Sovet Birligi Nazirler Şurasınıñ reisi A. Kosıginge yollanılğan edi. Kosıgin Parijde çıqışta bulunıp, Sovet Birliginde bütün halqlarnıñ aqları musaviy, dedi. Mektüp müellifi, bu laflarğa cevap olaraq, qırımtatarlarnıñ aqları ale daa tiklenilmedi dep yazdı. Tedqiqatçınıñ fikirince, mektüpni S.P. Pisarev yolladı, daa bir müellifi Kosterin olması mümkün edi.
1968 senesi Sovet ükümetinde demokratik areketi gür inkişaf etken yılı sayıla. Kosterinniñ uquq qorçalayıcı faaliyeti ölüm ile toqtatıldı. Amma, onıñ cenazesi bile, büyük emiyetke maliktir. Pravoslav yazıcısı ve dissident Anatoliy Levitin-Krasnov «Rodnoy prostor» kitabında böyle yazğan edi: «Aleksey Kosterinniñ cenazesi aqiqiy numayışqa çevirildi…Akimiyet vedalaşuv tedbirine yol bermeycek oldılar…Moskvada cenaze qılınğanda men yoq edim, Londradan bu aqta eşittirüvni Pskovda radio arqalı diñledim. Moskvağa qaytqan soñ, bütün dostlarım pek tesirlengenini kördim. Pötr Grigoryeviç Grigorenko aytqan sözleri ağızdan-ağızğa bildirile edi.. Onıñ aytqan soñki sözleri aqılımda qaldı: «Ölgen adamnen vedalaşqanda, raat qal, dostum deyler» Men bunı aytamam. Çünki, ep bir meni diñlemez. Ep bir küreşecek. Ekinciden, Alöşa men sensiz iç olamam. İçimdesiñ, qanımdasıñ. Anda da qal. Sensiz yaşalmam. Onıñ içün yuqlama, Alöşka! Şu maşinanı aydamağa istegen hıyanetlernen küreş, Alöşka Kosterin. Biz, seniñ dostlarıñ, senden artta qalmamız. Serbestlik olacaq! Demokratiya olacaq! Qırımda seniñ naaşıñ olacaq!».
Onıñ cenazesi milletlerara dostluqnıñ timsali oldı. Mında em qırımtatarlar, çeçenler, inguşler bar edi, dep yaza A. Levitin-Krasnov. «Olarnıñ umumiy qayğısı, umumiy közyaşları halqlar arasında dostluqnı vesiqa ve añlaşmalardan daa ziyade pekitti. Grigorenkonıñ sözleri krematoriyden tış yañğırap, bütün Moskvada belli etildi, sıñırlardan keçip, bütün dünyanı sarsıttı. Rus halqı qırımlılıarnen dostlaştı, olarğa yardım qolunı eñ eyi evlâdları keçenlerde ölgen yazıcı Aleksey Kosterin ve general Pötr Grigorenko yüzünde uzattı, olar qırımlılar tuvğan topraqlarına qaytmaları içün bütün küçüni berdiler». Müellif yazğanı kibi, Kosterin ve Grigorenko rus halqınıñ şanı ve vicdanını qurtardılar.
Belli dissidentler Larisa Bogoraz ve Yuliy Danielniñ oğlu Aleksandr Daniel Kosterinniñ cenazesinde bulunğan edi: «Ufaq salon adamlarnen tolu edi. Musulman adetlerine köre başında taqiyesi olğan bir qırımtatar minberge çıqıp, bütün halq adından teşekkur sözlerini aytqanını hatırlayım. Halq adından dissidentke teşekkurler. Adden tış bir şey. Grigorenko, Aleksey Yevgrafoviçke naaşı Qırımda olacağını vade etkenini hatırlayım… Dört divar arasında ya da qoldan basılğan neşirlerde oqumağa mümkün olğan sözler birinci kere açıqtan-açıq söylengenine ne qadar quvanğanımıznı hatırlayım. Matem merasimi serbestlik bayramına çevirildi. Faqat, qırımtatarlar vatanına qaytqanlarına baqmadan, cumhuriyetleri tiklenilmedi. Aleksey Kosterinniñ qabiri de ale daa yoq».
Aleksey Kosterinniñ qabiri kerçekten de Qırımda yoq, amma, Aqmescitte onıñ adını taşığan soqaq bar. Onı tek qırımtatarlar degil de, onıñ semetdeşleri arasında yaşağanını çoq ister edik. Ulu Lao-Tszı doğru aytqan edi: «Ölip, unutılmağan insan, ebediy ayatta qala».
Gülnara Bekirova, tarihçı, Ukrain PEN-klubınıñ azası
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina Yuqarı Radası spikeriniñ birinci muavini İrina Geraşenkonıñ qayd etkenine köre, Donbassnıñ işğal etilgen territoriyaları ve işğal etilgen Qırımnıñ Ukraina nezaretine siyasiy diplomatik şeklinde qaytarılacaq.
Bu aqta o, parlamentte işğal etilgen territoriyalar boyunca muzakereler çerçivesinde bildirdi.
«İşğal etilgen Qırım ve Donbass meseleleri, kün tertibinde Ukraina territoriyalarınıñ qaytarılması barışıqnen olması içün elimizden kelgenini yaparmız», – dedi o.
Geraşenkonıñ qayd etkenine köre, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ toqtatılması Minsk añlaşmalarınıñ tolusınen ömürge keçirilmesine qadar, Ukraina ve Rusiye arasındaki sıñırda nezaretniñ qaytarılmasına qadar mümkün degil.
«Eki. Belli ki, Qırımda ve işğal etilgen Donbassta insan aqları bozulması meselesi dünyanıñ cevabını almaq kerek. Avropa Şurası baş kâtibiniñ maruzasında Qırımda ve Donbassta qırımtatarlarnıñ ve ukrainlerniñ aqları bozulması, öldürüvler ve yaqalamalar, yaqalağanlar ve adamlarğa qarşı yapılğan basqın aqqında bir söz yürsetilmese, olmaz», – dep qayd etti Geraşenko.
Muzakerede uquq qoruyıcılar, deputatlar, bu cümleden Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov buluna.
Dört adamdan ibaret olğan Avropa Şurasınıñ eyyeti, isviçreli diplomat, elçi Jerar Ştudmannıñ yolbaşçılığında Qırımda yanvar 25-31 künleri bulundı. Bundan evel Avropa Şurası baş kâtibi Turbyern Yagland, o, Qırımğa yarımadada insan aqları vaziyetini ögrenmek içün eyyetni yollamağa qarar alğanını bildirdi.
Qırımda Avropa Şurasınıñ temsilcileri rusiyeli yarımada ükümeti, yerli prokuratura temsilcileri, qırımtatar halqı temsilcileri, Rusiye ve Ukraina taraflarını tutqan yarımada faallerinen körüşti.
Elçi Ştudman Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa Avropa Şurasınıñ ziyareti neticeleri boyunca maruzanı 2016 senesi aprel ayında taqdim etti. Uquq qoruyıcılar ve cemaat erbapları bu maruzanı tenqit etti, ve Avropa Şurasına Qırımda insan aqları vaziyetini nezaret etüv boyunca tevsiyelerni yolladı.
Jerar Ştudmannıñ missiyası, insan aqları vaziyetini nezaret etmek maqsadınen yarımadada işğal zamanından berli bulunmağa imkânı olğan ilk missiya oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Azaq deñizinde Veselo-Voznesensk Rusiye meskün yeri yaqınlarında FSB balıq tutqan eki Ukraina vatandaşını tutıp aldı, dep bildire Ukrainanıñ birleşken quvetler operatsiyasınıñ ştabı.
Bu malümatqa köre, ukrain balıqçıları Donetsk vilâyetiniñ Holodnoye qasabasından çıqıp Taganrog körfezine kelgenler.
Ukraina komandanlığı bildire ki, Rusiye FSB sıñır idaresi ukrainalılarnıñ suv biologik resurlarını alıp, olarğa qarşı memuriy işler açtı.
Ukraina sıñırcıları balıqçılarğa Azaq deñizindeki zor bir telükeli vaziyet olğanını hatırlata. Şu sebepten deñizge çıqmaq içün tek belgilengen noqtalarnı qullanmaq kerek ve yalıdan uzaq ketmemek kerek.
Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ mezkür habernen bağlı bir de bir izaatı şimdilik yoq.
Azaq deñizi soñki vaqıtları Rusiye uquq qoruyıcıları yapqan provokatsiyalarnıñ yeri olğan. Sıñırcılar Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tuta.
Mayısnıñ 3-nde Ukraina Devlet sıñır hızmeti, «rusiyeliler Keriç boğazından keçken gemilerni baqıp sert bir şekilde tuta», dep bildirgen edi. Hızmetniñ malümatına köre, aprelniñ 30-ndan başlap Rusiye mahsus hızmetleri er kün gemilerni toqtata ve ekipajnıñ kimligini ögrene.
Ukraina infrastruktura naziri Vladimir Omelânnıñ bildirgenine köre, bu yıl aprelniñ soñundan başlap iyül ayına qadar Rusiye sıñırcıları Azaq deñizinde aman-aman 100 ukrain gemisini tuttı.
Sentâbrniñ 6-nda Ukrainanıñ milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası Azaq deñizindeki arbiy-deñiz imayesini quvetleştirmege qarar aldı.