text:
İyül 28 künü dünya musulmanları muqaddes Oraza bayramnı qayd etecekler.
Qırım paytahtında şu künü çeşit tedbirler keçirilecek. Olarda iştirak etmege bütün istegenler davet etile.
Bunı Qırım haber agentligi bildire.
Böyleliknen, iyül 28 künü muminler Bespalov soqağı, 172a adresi boyunca yerleşken «Zolotoye koltso» salonına davetliler.
Mında olacaq tedbirlerde 12 yaşına qadar balalar iştirak ete bilecekler, musafirlerni çeşit çıqışlar ve ediyeler bekleycek.
Bazarertesi kününiñ esas tedbiri – Zenaat birligi medeniyet evinde keçirilecek bayram namazıdır.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ malümatına köre, bayram namazı er yil Aqmescitte binlerce muminlerni toplay. Qırım paytahtında büyük cami olmağanı sebebinden, namaznı Zenaat birligi medeniyet evinde, meydanlarda ve diger binalarda keçirmege mecburlar.
Bayram namazı saat 7:11 başlanacaq.
Bayramnıñ uçünci künü, iyül 30-da, «İcat» medeniy merkezi tarafından merasim ötkerilecek. Onıñ çerçivesinde sport yarışları keçirilecek, balalarnı tatlılıqlar, büyüklerni ise plâv ile sıylaycaqlar. Tedbir Mokrousov soqağı, 7a, «İcat» medeniy merkezi binasında saat 10:00 başlanacaq.
Oraza Bayram – İslâm taqviminde eki eñ büyük ve müim bayramlarından biridir. Mubarek Ramazan ayı bitkeninen Oraza Bayram qayd etile.
Bayram künü musulmanlar bayram namazına toplaşalar, eñ yahşı urba kiyeler, ananeviy yemekler pişireler, namazdan soñ bayram sofraları donatıla, er kes bir-birini hayırlay, adamlar qomşu, soy-soplarnı ziyaret eteler.
Muminler bir-birini «İd mubarak!» sözleri ile hayırlaylar. Bayram künü ve onıñ arfesinde zakât-al-fitr cıyıla. Toplanılğan para onda muhtac olğanlarğa tarqatıla.


c: text/html

text:
İşğal etilgen Aqmescitte Yevromaydan yıllığında, noyabr 21-de, İtibar ve Azatlıq Kününde, qırımlılar Taras Şevçenko abidesine çeçeklerni ketirdiler, amma soñra belgisiz vandallar güldestelerni dağıtıp aldılar.
Qırım.Aqiqat saytınıñ mühibirine aqmescitliler añlatqanı kibi, kündüz abide yanında daa da çoq güldeste bar edi. Aytqanlarına binayen, Ukraina tuğrası şeklinde ve bayrağı tüsünde yapılğan qanser gülçemberi ayırı diqqatnı celp ete edi, birazdan bu güldeste de vandallarnıñ tarafından dağıtıldı.
Şaatlarnıñ aytqanı kibi, belgisiz şahıslar Taras Şevçenko abidesi yanında nizamsızlıqnı teşkil etkenler.
Etrafta yürgen Aqmescitniñ yaşlı sakini bunı «insanlar degil de, aydutlar» yapqanını bildirdi.
Noyabr 21-de Ukraina İtibar ve Azatlıq Kününi qayd ete. Kiyevde ve memleketniñ diger şeerlerinde 2013 noyabr – 2014 fevral aylarında kütleviy narazılıq numayışlarda elâk olğanlarnıñ hatırasına bağışlanğan tedbirler keçirile.
Noyabr 21 künü Kiyevniñ merkezinde Yevromaydannıñ başlanmasına temel qoyğan kütleviy narazılıq mitingniñ keçirilmesine bir yıl tola. Qırım sakinleri de özlerini Maydanda em tınç mitinglerde, em de ciddiy qarşılıqlarda faal alıp bardılar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ Qırım vekili Nureddin Seitablayev Ankaradaki qurltay iştirakçilerine Qırımğa qaytmağa rica etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri avgust bir kün bildire.
«Çetel diasporalarımıznıñ temsilcileri, bir şeyge baqmadan, Qırımğa qaytmalı», – dedi Seitablayev.
Evel Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ iştirakçileri ögünde çıqışta bulunıp, qırımtatar diaspora vekillerini «ukrain devletindeki ketişatlarğa faal sürette qoşulmağa» çağırdı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımğa, qırımatatar halqınıñ tarihiy Vatanına ukrain devleti terkibinde milliy-territorial muhtariyet statusınıñ berilmesi aqqında «yol haritasınıñ» işlep çıqarılacağını bildirdi.
Kongresste 12 memleketten 500 vekilniñ iştirak etmesi beklenile: Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Qazahistan, Qırğızistan, Litvaniya, Romaniya, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ ve Kanada.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Taqiqat Qırım ile memuriy sıñırda elektrik tiremeleriniñ patlavında şeklengenlerni belgiledi, dep bildire Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ başı Andrey Putilov.
«Herson vilâyetiniñ Ukraina havfsızlıq hızmeti idaresiniñ reberi bildirgeni kibi, tiremelerge minalarnı qoyğan ve olarnı patlatqanında şeklengen şahıslarnıñ cedveli belgilengen», – dep bildire Putilovnıñ sözlerini noyabr 20 künü vilâyet memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Putilovnıñ aytqanı kibi, Herson vilâyetiniñ Milliy Politsiyasınıñ Baş idaresiniñ reberi Artur Merikovnıñ malümatına köre, havflı yerlerni politsiya hadimleri ve «Herson» batalyonınıñ arbiyleri sarıp alğan.
Noyabr 20 künü Herson vilâyetiniñ uquq qoruyıcıları eki köyde elektrik tiremeleriniñ bouzuluvı aqqında bildirgen ediler. Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 194 maddesi boyunca («Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması») cinaiy işlerniñ açılması aqqında mesele baqıla.
«Ukrenergo» şirketi Herson vilâyetinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa elektrik ceryanı keçken tiremelerniñ bozuluvı ciddiy olğanı aqqında bildire. «Ukrenergo»da yarımadanıñ elektrik ağından tam söndürilmesini tahmin eteler.
Qırım qamaçavı boyunca aktsiya idarecisi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri Herson vilâyetinde kene bozulğan elektrik tiremeleriniñ tamirini blok etecek olalar.
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı. «Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması» maddesi boyunca cinaiy ketişat başlanıldı.
Oktâbr 6-na keçer gecesi belgisiz şahıslar Canköy-Melitopol yolağınıñ eletktrotiremesini bozdılar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, bundan soñ yarımadanıñ «energetik qamaçavı» da başlana bile.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Şri Lanka: yüzden ziyade insan patlavlarnıñ qurbanı oldı (video)
138-den ziyade insan Şri Lanka kilseleri ve musafirhanelerinde olğan altı patlavnıñ qurbanı oldı, 400-den ziyade kişi yaralandı. Yerli memurlarnıñ aytqanına köre, elâk olğanlar arasında doquz çeetl vatandaşı bar. Altı patlav Şri Lankadaki üç kilse ve üç musafirhanede aprelniñ 21-nde katoliklerniñ Pasha bayramında oldı. Şri Lankada ava limanı qapatıldı, dep bildire Indian Express yerli kütleviy haber vastalarınıñ malümatına esaslanıp. Ücüm mesüliyetini öz boynuna alğanlar yoq.


text:
Novosölovka köyündeki Qarasuvbazar tehnologik tehnikumınıñ filial müdiri vazife salâhiyetini aşqanında şeklene. Bunıñ aqqında Rusiye Taqiqat komitetiniñ ilhaq etilgen Qırım boyunca idaresi bayan etti.
Şekli, taqiqatnıñ malütına köre, 2016 senesi yanvar ayından 2017 senesi iyün ayında qadar «avtomobil aydayıcısı», «koy hocalığı istisalınıñ traktorcı-maşinisti», «koy hocalığı aletleri ve tehnikasınıñ tamir çilengiri» ihtisasları boyunca bu oquv yurtunıñ kündüzki tasil şekiline kirip, aslında tasil almağan talebelerge tasil alğanlarına dair vesiqalarnı ve orta ihtisasiy tasil diolamlarını qanunsız surette bere eken.
Müessisede şeklinin adı aşkâr etilmedi. Oquv yurtunıñ temsilcileri halq ögünde izaatlarını bermedi. Meseleniñ taqiqatı devam etmekte, dep bildire Taqiqat komiteti.
2016 senesi «Soçi iqtisadiyat ve informatsion tehnologiyalar institutı» şahsiy aliy oquv yurtunın Keriçteki vekillik müdiri ticariy ruşvette şeklengen edi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, BM Baş Assambleyasınıñ yubiley sessiyasında çıqışta bulunıp, keçmiş aqqında ayttı – o, Putin içün, ğaliba, em şimdiki zamannıñ, em kelecekniñ yerini ala. Ekinci cian cenkindeki ğalebe aqqında ayttı. BM Telükesizlik Şurasınıñ beş daimiy azasına toplaşıp, dünya nasıl olacağını belgilemege teklif etti. Alışılğan duşmanlarnı Ekinci cian cenkiniñ tarihını yañlış tarif etkenlerinde qabaatladı.
Mence, yañı bir şey yoq. Amma «yañı olmağan şeyler» – keçmişteki ayatnıñ bir resmidir. Putin şimdiki kerçegini körmege istemey, ğaliba. BM semereligi ve BM qararlarınıñ mecburiy olğanını aytta. Amma Rusiye içün bu qanun çalışamı? BM Baş Assambleyası Qırımnıñ Rusiye Federatsiyası terkibine qoşulması qanunsız olğanına dair qararnı qabul etkende Kremlde oña qulaq asqanlar bar edimi yoqsa? Rusiye özü bozğan şeylerni başqalardan ne içün talap ete?
Rusiye prezidenti keçmişte raattır – anda istilâcı degil, ğalip ola, dünya kelecegine dair munaqaşalarda iştirak ete
Putin, BM Telükesizlik Şurasınıñ daimiy azaları dünyanıñ kelecegi aqqında laf etsin istey – Yedi gruppasında iştirak etmekten çetleştirilgeni içün artıq tek Telükesizlik şurasına ümüt ete bilgeni içündir. Amma BM qurulğanda ve Ekinci cian cenkinde ğalip çıqqan memleketlerniñ yasaq aqqı olacaq dep qarar alınğanda bu memleketler diger devletlerge qarşı istilâcı olmaycaq dep aytılğan edi de. Sovetler Birliginiñ istilâiy areketleri aqqında daa bir kere hatırlatmaycam, amma, eñ azından, Ekinci cian cenkinden soñ Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birligi diger memleketlerniñ topraqlarını öz terkibine endi qoşmağan edi – Latviya, Litvaniya ve Estoniya 1940 senesi işğal etildi, Tıva 1944 senesi ilhaq etildi. Qalğan topraq qazançları Ekinci cian cenki neticesinde ittifaqdaş memleketlerniñ razılığınen oldı. Lâkin Putinniñ Rusiyesi Ekinci cian cenkinden soñ tiklengen nizamnı Qırım işğalinen bozdı. Amma Vladimir Putin Baş Assambleya sessiyasında bunı aytmay. Ondan evel söz alğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ayta.
Ukraina prezidentiniñ keçmişte yaşamaq imkânı yoq – çünki topraqları zapt etilgen memleketniñ yolbaşçısı ola, bu devlet ise işğal ve cenk neticesinde peyda olğan problemler kelecekte çezilecek, dep bekley. Rusiye prezidenti ise keçmişte raattır – anda istilâcı degil, ğalip ola, dünya kelecegine dair munaqaşalarda iştirak ete. Rusiyeniñ keçmişte yaşamaq istegi ve Ukrainanıñ kelecekke olğan ümütleri – eki memleketni ayırğan ve Rusiye istilâsı ve Qırım işğalini evelden belgilegen esas şeydir.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Almatı oblısınıñ Sıbaylas jemqorlıqqa qarsı qızmet departamenti Taldıqorğan qalası äkiminiñ äleumettik salağan jauaptı orınbasarı qaramağındağı qızmetkerleri biraz uaqıt jemqorlıqpen aynalısqanı äşkere bolğan soñ lauazımınan bosağanın habarladı.
Qazir departamenttiñ tergeu basqarması Taldıqorğan qalası äkimdiginiñ käsipkerlik böliminiñ basşısına jäne bas mamanına qatıstı isti tergep jatır. Olar Qılmıstıq kodeksiniñ 366-babı boyınşa para aldı degen küdikke ilingen. Bwl qızmetkerler äkim orınbasarı Säule Arzanbekova qaramağında bolğan.
Tağılğan ayıpqa qarağanda, bölim bastığı özine bağınıştı bas mamanmen sıbaylasıp, karantin şekteui kezinde bwqaralıq is-şaralardı ötkizuge tıyım salınğanına qaramastan, meyramhana ielerinen jäne köşedegi sauda-sattıq nüktelerinen 20 mıñ men 270 mıñ teñge kölemde twraqtı türde para alıp otırğan.
Bwdan özge tağı 5 meyramhananıñ äkimşisi de para bergeni üşin qılmıstıq jauapkerşilikke tartılıp otır.
Osı qılmıstıq is negizinde Almatı oblıstıq Sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qimıl departamentiniñ basşılığı qala äkiminiñ qatısuımen keñes ötkizdi.
Onıñ nätijesi boyınşa qızmetkerleriniñ barmaq bastı, köz qıstı äreketin baqılay almağanı üşin Taldıqorğan qalası äkiminiñ orınbasarı Säule Arzanbekova jwmıstan bosatıldı.
2019 jılğı 10 jeltoqsanda qayta qaralğan «QR memlekettik qızmeti turalı» zañğa säykes:
«Ortalıq memlekettik organ basşılarınıñ orınbasarları – özi jetekşilik etetin vedomstvonıñ, derbes qwrılımdıq bölimşeniñ basşısı sıbaylas jemqorlıq qılmıs jasağan kezde otstavkağa berui kerek».
Bwl aqparattı Taldıqorğan äkimdiginiñ baspasöz qızmeti rastadı.
«Arzanbekova şınımen memlekettik qızmetten bosatıldı. Ol öz erkimen äkim orınbasarı qızmetinen ketu turalı ötiniş jazdı. Oğan özi jetekşilik etken monitoringtik top müşeleriniñ wstaluı negiz boldı», – dep naqtıladı äkimdiktiñ baspasöz hatşısı Nwr Qanatwlı.
46 jastağı Säule Arzanbekova 28 jıldıq eñbek ötiliniñ keyingi üş jılın äkim orınbasarı qızmetinde ötkergen. Eñbek jolın Taldıqorğan qalası äkimi apparatınıñ hatşısı bolıp bastağan. Sodan beri äkim apparatınıñ bölim mamanı, işki sayasat böliminiñ jetekşi mamanı, qalalıq işki sayasat böliminiñ bas mamanı, äkim apparatınıñ bas mamanı, Tilderdi damıtu böliminiñ basşısı, osı uaqıtqa deyin Taldıqorğan qalası äkimdiginiñ işki sayasat böliminiñ basşısı bolıp jwmıs istegen.
«Atalğan jemqorlıq qılmısın tergeu jalğasıp jatır. Basqa mälimetter tergeu müddesine baylanıstı jariyalanbaydı», – delingen departament habarlamasında.
Ötken jwmada, 30 şildede Taldıqorğan qalasınıñ Antikorı karantin şaralarınıñ iske asuın baqılauğa mindetti monitoring tobınıñ müşelerin wstağan. Şeneunikter pandemiya kezinde bir emes, birneşe käsipkerden jüyeli türde para alğan degen küdikpen isti bolıp jatır. Eger sot ayıptı dep tanısa, küdiktilerge qomaqtı kölemde ayıppwl salınuı ne mülki tärkilenip, jeti jıldan on eki jılğa deyin bas bostandığınan ayırıluı mümkin.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi, Meclisniñ başınen beraber 33 insandan ibaret ola.
1991-2014 ss. Meclisniñ baş maqsadı qırımtatarlarğa qarşı şura rejiminiñ yapqanı genotsidniñ neticelerini yoq etmek, qırımtatar halqınıñ milliy ve siyasiy aqlarını yañıdan tiklemek ve onıñ serbest öz milliy toprağında milliy-devlet özüni tanıma aqqını yerine ketirmek edi.
2013 s. oktâbr ayında Qurultayda Meclisniñ şimdiki terkibi saylandı. 2013 s. noyabr ayınıñ 1-inde Bağçasaraydaki Han sarayınıñ baş meydanında Meclisniñ yañı azaları ve Başınıñ vekâletiniñ elde etilmesinen bağlı tantanalı bir tedbir keçirildi.
Rusiye 2014 s. Qırımnı işğal etken soñ Meclisniñ başı Refat Çubarov ve qırımtatr halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ Qırım yarımadasına kirişi yasaq etildi, daa soñ işğalci bir akimiyet Meclisniñ Başınıñ muavinlerine qarşı cinaiy davalar açtı, Meclisniñ azaları ise muntazam basımğa oğradılar, temsilcilik organı ise yasaq etildi. Buña cevap olaraq BMTnıñ Halqara mekemesi bir qarar qabul etti ki, Rusiye qırımtatarlarnıñ temsilcilik müessiseleri, bu cümleden Meclis, aqqını temin etmege borclu, faqat Rusiye bu qararnı körmemezlikke ura ve müessiselerniñ vekillerine ve umumen qırımtatar halqına qarşı repressiyalarını devam ete.
2014 senesinden Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi Kıyivde buluna, milliy ve halqara seviyelerde Qırımnıñ ve qırımtatarlarnıñ menfaatını, özüni tanıma aqqını qorçalay, Qırımnı işğalden aza etüv meseleleri çezmege, qırım siyasiy esirlerini ve qorantalarını destek etmege, qırımtatar medeniyetini inkişaf etmege ve qırımtatar tilini saqlana çalışa.


text:
Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ Ava quvetleri komandanınıñ spikeri Yuriy İgnat, işğal etilgen Qırımda Novofedorovkadaki Rusiyeniñ arbiy uçaq alanında aviatsiya bazasınıñ anbarı ve uçaqlar yoq etilgenini tahmin ete. Bunı o telemaratonnıñ yaynında bildirdi.
"Videoda körgenimiz patlavdan, aviatsiya silâ anbarı atıp urulığanı belli. Çünki anda ciddiy patlav oldı. Er angi uçaq alanını bozmaq bu pek yahşıdır. Eger de anda daa onlarnen uçaq yoq etilgen olsa, bu aqiqiy bir ğalebe olacaq", - dedi o.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye uçaqları er kün Novofedorovkadaki uçaq alanınlan uça ediler. Olar bütün vaqıt Ukrayina ava alanını devriye ete, amma Ukrayina ava mudafaası olğan mıntaqağa kirmey ediler.
Avgustnıñ 9-nda Qırım ve Rusiye kütleviy haber vastaları, telegram kanalları Novofedirivka qasabasında (Saq) uçaq alanında patlavlar oldı, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov adise yerine bardı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» 30 insan tahliye etildi, dep bildirdi. Umumiy tahliye olmadı.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayına Mudafaa nazirligi Novofedirivka qasabasındaki Rusiye arbiy aerodromında patlavlarnı izaatlap, müessise «yanğın sebeplerini bilmey», dep qayd etti.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
İsmayıllı rayon xestexanası esaslı yenidenqurmadan sonra istifadeye verilib.
Azerbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Eliyev esaslı yenidenqurmadan sonra İsmayıllı Rayon Merkezi Xestexanası
nda yaradılan şeraitle tanış olub.
ANS PRESS-in AzerTAc-a istinaden verdiyi melumata göre, sehiyye naziri Oqtay Şireliyev dövlet başçısına burada görülen işler barede melumat verib.
Qeyd edek ki, 1978-ci ilde tikilen binada indiyedek esaslı temir işleri aparılmayıb. Sehiyye Nazirliyinin sifarişi esasında aparılan temir işlerine 2012-ci ilin avqustunda başlanılıb. esaslı temir işleri “İnam YR İnşaat” Mehdud Mesuliyyetli Cemiyyet terefinden heyata keçirilib. Yenidenqurma işleri çerçivesinde xestexananın erazisi hasarlanıb. Yaşıllıq sahesi salınıb. Bina su anbarı, elektrik yarımstansiyası ve generatorla techiz edilib.
Binanın foyesinde ulu önder Heyder Eliyevin ve Prezident İlham Eliyevin ölkemizde sehiyye sisteminin inkişafına gösterdikleri diqqeti eks etdiren fotostend yaradılıb. Xestexananın 105 çarpayılıq ikimertebeli binası 2,4 hektar erazide yerleşir. Binadakı iş otaqları ve palatalar bütün zeruri avadanlıqla techiz olunub. Xestexanada tecili yardım, qebul, laboratoriya, funksional diaqnostika, cerrahiyye, terapiya, pediatriya, mama-ginekoloji, reanimasiya, yoluxucu xestelikler, travmatologiya, hemodializ şöbeleri fealiyyet gösterir. Tibb ocağının fizioterapiya, rentgen-flüoqrafiya, ultrases müayinesi, elektro-kardioqramma ve diger kabinetleri de müasir avadanlıqla techiz edilib.
Xestexanada aparılan esaslı yenidenqurma işlerile tanışlıqdan sonra dövlet başçısı tibb ocağının kollektivi ve rayon ictimaiyyetinin nümayendeleri ile görüşüb.


text:
Balalar İçün Vetanımız Qırım
”Salğır”- Balalar İçün-Vetanımız-Qırım
Vetanımıznıñ adı Qırım. O pek dülber ve acayip bir yer. Qırım-yarımada, onıñ uç tarafı suv: şarqtan Azav deñizniñ, garpta ve cenüpte ise Qara deñizniñ tuzlu suvları. Şimalde Qırımnı qaranen Orqapı bağlay. Orqapı pek tar yer, belki şunıñ içün Qırım evel-ezelden ada, dep adlandırılğan edi. Masallarda, efsanelerde, şiirlerde oña Yeşil Ada, Qırım Adası dey ediler.
Qırım kiçkene olsa da, onıñ çeşit türlü biribirine oşamağan yerleri bar: keniş çöller, yuksek çıtırman dağlar ve temiz qumlu, sıcaq yalıboyu. Çöllerde evel zamanlarda at yılqıları otlağan, adamlar ayvan beslep yaşağanlar. Şimdi anda altın aşlıq tarlarları yerleşe. Dağlarda çeşit terekler: emen, qavaq, aqqayın, bik, yuvez; çegerler: itburun, burülgen, qızılçıq, fındıq, dolana; otlar ve çeçekler: baqayapraq, qıcıtqan, mamateke, peyğamber dögmesi, aqbardaq, melevşeler ose. Kiyik ayvanlar pek çoq degil. Qaraca, sığın, muflon-eñ balaban soylarıdır. Ondan gayrı tilki, tavşan, sansar, yer yumran ve başqa ayvançıqlar bar. Quşlarnıñ ise adı bar, sayısı yoq. Ozenlerde ve deñizlerde balıqlar yalday.
Qırımda qayda baqsañ-bağçalıq. Alma, armut, şeftali, erik, kiraz, vişne, ayva, nar, incir pişe, sergilerde yüzüm ballana. Bunı Qırımnıñ halqı asrağan. Eñ qadimiy zamanlardan başlap Qırımda adamlar yaşağan. Şimdi de olarnıñ yaşağan qobaları, eski ve endi bozuq şeerleri ve qaleleri tapıla. Olar Qırımnıñ tek zenginliklerinden faydalanmay, tabiatnı seve ve saqlay ediler.
Ecdatlarımıznıñ bazıları koylerde, digerleri, şeerlerde yaşağan. Eski şeerler bulardır: Kerç, Kefe, Sudaq, Eski Qırım, Bağçasaray, Qarasuvbazar, Cankoy, Kezlev, Aqmescid, Yalta, Aluşta, Aqyar.
Qırımnıñ eñ qıymetli şeyi-avası ve deñizidir. Olar sağlıqqa pek faydalıdır. Onıñ içün mında butün memleketlerden adamlar raatlanmağa, sağlığını tüzetmege, Qara deñizniñ şıfalı suvlarında yaldamağa keleler.
Qırım-bizim Vetanımız. Biz onıñ daa pek guzel ve zengin olmasına tırışmaq kerekmiz.
Venera Bekirova
Mmba http://qirimtatartili.blogspot.com.tr/search/label/bala


text:
İşğal etilgen Qırımda işğalci akimiyet Ukraina prezidenti işleriniñ idaresinden olğan bir qaç devlet yazlıq evini Rusiye prezidenti işleriniñ idaresine berdi.
TASS malümatına köre, Rusiye prezidenti işleriniñ idaresi Köreizdeki Yusupov saray-bağça kompleksi ve Aluştadaki Qırım tabiat qoruğını idare etecek.
Yusupov sarayı – tarihiy obyekttir, 1945 senesi Yalta konferentsiyasında İosif Stalin başlığında Sovet eyyetiniñ rezidentsiyası sayıla edi. Birazdan 4 sanlı devlet yazlıq evi statusını aldı. Mında KPSS merkeziy komitetniñ erbapları raatlana ediler. 2006 senesi kompleksni Ukraina prezidentiniñ devlet rezidentsiyası statusına çevirdiler. Ara-sıra mında resmiy körüşüvler ve konferentsiyalar ötkerile edi. Aynı vaqıtta, obyekt müdiri Mariya Petrova bildirgenine köre, Ukrainanıñ birinci sımaları sarayğa kelmey ediler, çünki mındaki havfsızlıq şaraitleri yahşı degildir – kompleksni acele tamir etmek kerek.
Bundan ğayrı, Rusiye prezidenti işleriniñ idaresine Qırım qoruq hocalığındaki av evi, gaspradaki №5 ve 7 rezidentsiyaları, ve №3 devlet rezidentsiyası berildi. İşler idaresiniñ strukturalarına daa altı şifahane ve eki bala şifahane lageri keçe.
«Ukraina prezidenti işleriniñ idaresine ait olğan Qırımdaki yaşlıq evleri Rusiyeniñ devlet ihtiyaclarında qullanılacaq», – dep yaza neşir.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Qırımda oktâbrniñ 9-nda 2015 COVID-19 hastası hastahanelerde tedaviylene, bir künde beş kişi vefat etti. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi haber ete.
Qayd etilgenine köre, 2575 insan tibbiy közetüv altında buluna, 937-si evde dinamik közetüv altında qala, 1490 kişi hastahanelerde buluna, 148 insan observatorlarğa alındı.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ malümatına köre, umumen 5553 COVID-19 hastası qayd etildi. 2015 insan Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde tedaviylene, 3390 kişi tüzelip yiberildi. Epidemiya başlağanından 82 insan vefat etti.
Hatırlatamız, oktâbrniñ 8-nde Qırımda 140 koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bağçasaray rayon mahkemesi iyül 17-de yerli sakin, cami imamı Mustafa Yağyayevge üküm çıqarıp, onı şartlı olaraq eki yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırdı.
Bunı Qırım Rusiye prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, bu insan Rusiye qanunlarına köre «nefret ya da dava sebebi olğan areketler ve insan itibarınıñ tüşürilmesi» maddesi boyunca qabaatlı olaraq tanıla.
«Mahküm etilgen kişi «Jeleznodorojnıy» mesken-kommunal hocalığında işte bulunıp, müessise hadimlerine qarşı, teşkerüv neticelerine köre, nefret ya da dava, em de insan itibarınıñ tüşürilmesine yol bergen sözlerni qullandı», – dep haber ete matbuat hızmeti.
Şartlı apis cezasından ğayrı imam malümatnı tarqatuv faaliyetinen 2 yıl devamında oğraşamaz.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ malümatına köre, üç işdeşi Mustafa Yağyayevden şikâyet etip, onı «Qırım ve Ukraina ile bağlı laflarda, ruslarnı qorquzuvlarda» qabaatladı. Adliyecisi Emil Kürbedinovnıñ aytqanına köre, Mustafa Yağyayev bunı red ete ve küçük zıddiyet olğanını bildire.
Bu vaqia Yağyayevniñ işinde 2014 senesi iyün ayında olğan edi. 2014 senesi dekabr 18-de uquq qoruyıcılar onıñ evinde tintüv keçirip, qorantanıñ bir qaç diniy kitabını, bilgisayarnıñ qattı diski, fotoresimleri, cep telefonları, em de bazı vesiqalarını alıp kettiler. Yağyayev Bağçasaray rayonınıñ Teberti köyüniñ (şimdiki Turgenevka, – muar.) cami imamı edi.
Cuma künü, iyül 17-de, musulmanlar, şu cümleden Qırımda, Oraza bayramını qayd eteler. Bu bayram İslâm taqviminiñ eñ büyük eki bayramından biridir.


text:
Aqım, Qara deñizde yanıp turğan MAESTRO ve CANDY tankerlerini Qırım yalısına yaqınlaştırdı, dep qurtarıcılarnıñ malümatına esaslanıp bildire rusiye matbuatı.
“Gemiler, qararnen 0,5 milâ süratınen Keriç boğazına yaqınlaşa. Gemicilikke telüke olsa, tankerler buksirnen çekilecek. Yani dreyfni nezaret etemiz”, - qurtarıcılarnıñ sözlerinden yaza TASS.
Rusiye deñiz-özen flotunıñ matbuat hızmetinde, gemiler oğrağan dreyf “nezaretke alınğan ve şimdi az-çoq turğun aldadır”, dep bildirile.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında MAESTRO ve KANDİ tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Kandi» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Rusiye Tahqiqat komiteti Qırım yalısında yanğın neticesinde tankerlerde insanlarnıñ elâk olğanı sebebinden «diqqatsızlıqtan sebep eki ve daa ziyade şahısnı öldürüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Haber etilgenine köre, 10 insan elâk oldı, daa 12-si qurtarıldı. Yaralanğan deñizciler №1 Keriç şeer hastahanesine alıp ketirildi.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler Suriyege qanunsız şekilde şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Dekabr 7-de Brüsseldeki Avropa parlamenti binasında canlı qırımtatar nağmeleri yanğıradı. Bunı qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Twitterde bildirdi.
«Avropa parlamentinde ilk sefer canlı qırımtatar milliy nağmeleri yanğıradı», – dep yazdı Cemilev.
Mustafa Cemilev Brüsselde çıqışta bulunır eken, Avropa Birligi ve institutları Ukrainağa qoltutmağa devam etecegine ümüt etkenini bildirip, «yarımadanı işğalden qurtarmaq içün» areket etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyädän Finlyandiyägä kitüçelär arttı
Rusiyädä öleşçä mobilizaśiyä iğ’lan itelgännän soñ Sankt- Peterburg şähärenä 170 çaqrım yıraqlıqtağı çik buyı qapqalarına meñlägän keşe kilä
Rusiyädä öleşçä mobilizaśiyä iğ’lan itelgännän soñ kiçä tönlä Finlyandiyägä kerüçelär sanı kisäk artqan. Älege il Awrupada Rusiyä belän iñ ozın çikkä iyä.
Finlyandiyäneñ YLE telekanalı xäbärenä qarağanda, däwlät başlığı Vladimir Putinnıñ rusiyälelärgä möräcäğatennän soñ köne buyı häm, bigräk tä, tönge säğat’lärdä 1300 çaqrımlıq çiktän ütärgä teläwçelär ğadättägedän küp bula. Bigräk tä, Sankt- Peterburg şähärenä 170 çaqrım yıraqlıqtağı Vaalima häm Nuijamaa çik qapqalarına kilälär. Ütüçelär artsa da, monıñ bik zur çiratlar barlıqqa kitermäwen belderälär.
Finlyandiyä çik buyı sağı idaräse wäqalätlese, polkovnik Matti Pitkaniitti kiçä çik qapqasına 4 meñ 800 Rusiyä watandaşınıñ kilüen citkerde.
Awrupa Berlege komissiyäse Finlayndiyägä, xalıqara yaqlaw möräcäğate kilgändä, mömkinlek birü kiräklegen belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
“Ukrainadağı suğış äle ozaq däwam itäçäk”
Avstriyä tışqı êşlär ministrı Aleksandr Şallenberg jurnalistlarğa belderülär yasadı
Batqan köymädäge 94 keşeneñ mäyete tabıldı
İsegezgä töşeräbez, Livannıñ tön’yağındağı Tripoli şähärennän 22nçe sentyabr’dä quzğalğan qaçaq köymäse battı


text:
Rusiye «gumanitar yardımı» Ukraina akimiyetiniñ nezaretinde olmağan ukrain devlet sıñırına keldi.
Bunı Rusiye fevqulâde işler nazirliginiñ memurı Oleg Voronov bildirdi.
«Yol boyu Rusiye fevqulâde işler nazirliginiñ kolonnası ekige bölündi. Biri Donetsk kiriş noqtasına keldi, ekincisi – Matveyev-Kurganğa, mında yüklerniñ gümrük resmiyleştirüvi başlandı», – dep bildire Voronovnıñ sözlerini TASS Rusiye agentligi.
Agentlikniñ malümatına köre, Donetsk kiriş noqtasında bir 80 maşina Rusiye tarafdarları olğan boyeviklerniñ nezareti altındaki Lugansk vilâyetine, daa 80 – «DHC» nezaretinde olğan Donetskke ketecek.


text:
Avgustnıñ 29-nda Qırımda Kreml nezaretindeki Aqmescit şeer memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci yardımcısı Aleksandr Ovdiyenko ve şeer yolbaşçısınıñ yardımcısı yardımcısıYuriy Tur kendi isteginen işten boşağanlarına dair ariza yazğan.
Bu aqta avgustnıñ 29-nda öz Facebook saifesinde Kreml tarafından tayin etilgen Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov biildirdi .
Şimdilik Ovdiyenko ve Turnıñ meselenen bağlı daa iç bir izaatı yoq.
Belli olğanı kibi, avgustnıñ 29, salı künü, Kreml nezaretindeki Aqmescit şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev sağlığınıñ zayıf olması sebebinden işten boşaycağına dair ariza yazğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi fevral ayında insan haqları bozuvlarnıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi fevral ayında insan haqları boyunca yüz bergen bozuvlarnıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirmesine köre, esabat müddeti devamında 10 tintüv, 11 yaqalama, 10 sorğu qayd etildi. Fevral ayı devamında 19 hapiske alınuv, olardan 15-i qırımtatarlarğa nisbeten. 44 kere insan haqlarınıñ bozulması qayd etildi. Şu cümleden 20 kere fizik ve maneviy seviyede sağlıqqa tesir etilmesi ve 19 defa siyasiy mabuslarnı Qırımdan çıqarılmasınen insan haqlarınıñ bozulması belli.
İşğal etilgen Qırımda Suvuq-Suv özeni qurumaqta
İşğal etilgen Qırımnıñ yalı boyunda eñ uzun sayılğan özen-Suvuq-Suv qurumaqta. Bunıñ sebebi rusiye hakimiyeti bir çoq diger quyu qazğanındandır. Bu aqta ‘Qırım.Aqiqat’ haber ete.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi noyabr ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi noyabr ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, bu devir içinde 1 tintüv, 53 tutuqlama, 34 yaqalama, 53 sorğu, 39 para cezası yer aldı. Adaletli mahkeme haqqı 88 kere bozuldı. Sağlıqnıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı da 7 kere bozulğanı belli. Daha tafsilãtlı malümatnı esabatımızda tapmaq mümkün.
QRM advokat Edem Semedlãyevniñ tutuqlanması munasebetinen beyanatı
2021 senesi 11 noyabr künü, Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi advokat Edem Semedlãyevni polis hadiminiñ emirine tabi olmağanında qabaatlı tanıdı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi oktãbr ayında insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi oktãbr ayında insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre mezkür devir içinde 3 tintüv, 73 yaqalama, 16 tutuqlama(hapis), 73 sorğu, 40 para cezası ve 1 başqa yerge keçirüv qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 47 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek seviyege yetmek haqqı 4 kere bozulğanı belli. Tafsilãtlıca talilimizden ögrenmek mümkün.
Üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair çıqarılğan qarar munasebeti ile QRM beyanatı
2021 senesi oktãbrniñ 29-ında Rostov-na-Donu arbiy mahkeme 2020 senesi 11 martta tutuqlanğan üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair qarar çıqardı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 46 tintüv, 238 tutuqlama, 238 sorğu yüz berdi. 9 ay devamında 147 yaqalama qayd etildi: 25 yañı, 18-administrativ , 83- hapiste tutulma müddetini uzatuv, 22- mahkeme hükmü. Adaletli mahkeme haqqı 292, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 122 kere bozuldı. Şundan da ğayrı 38 siyasiy mahbüs Qırımdan başqa yerge keçirilgeni belli. 55 kere para cezasına mahküm etildi.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi sentãbr ayında insan haqlarını bozuluvınıñ talili(tqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi sentãbr ayında insan haqlarını bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, mezkür devir içerisinde 7 tintüv, 67 yaqalama, 13 tutuqlama, 67 sorğu, 25 para cezası ve 2 kere yer deñiştirilmesi yüz berdi. 4 kere adaletli mahkeme haqqı, 27 kere fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı bozuldı.
Meclis temsilcisi GESS reisi ile körüşti
Cuma künü, sentãbrniñ 10-unda qırımtatar Milliy Meclisiniñ huquq meselesi ve çetel işler boyunca idareniñ başı ve QRM reisi Eskender Bariyev Ukrainanıñ etnosiyaset ve vicdan serbestligi boyunca Devlet hızmetiniñ reisi Yelena Bogdan ile körüşti.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 15 yaqalama, 29 tutuqlama, 5 tintüv, 15 sorğu qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 30 kere yüz berdi. Fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 10 kere bozuldı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 17 avgustta kütleviy şekilde keçirilgen tintüvler ve tutuqlamalar munasebeti ile QRM-niñ beyanatı
Salı künü 17 avgustta rusiye silãhlı küçler Bağçasaray, Aqmescit, Aqyar rayonlarında 5 qırımtatar evinde tintüvler keçirdi.
QRM ‘Hizb ut -Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine mahkeme hükmü munasebetinen beyanatı
2021 senesi 16 avgust künü Rostov-na-donu Cenübiy arbiy mahkemesinde ‘Hizb ut-Tahrir davası’ boyunca soñ mahkeme toplaşuvı keçirildi. Lenur Halilov, Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev, Eldar Kantemirovğa dair mahkeme hükmü çıqarıldı.
2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 9 tutuqlama, 2 tintüv, 2 para cezası qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 30 kere bozuldı. Sağlıqnıñ eñ yüksek fizik ve psihik seviyesine yetmek haqqı 16 kere bozulğanı qayd etildi.
2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, esabat deviri içinde rusiye silãhlı küçler 32 tintüv, 156 tutuqlama, 41 sorğu keçirdiler. Ağımdaki sene 6 ay devamında umumen 96 hapisleme qayd etildi: 14 yañı, 55- hapiste bulunma müddetiniñ uzatılması, 27-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqı 205 kere, fizik ve psihik sağlıqqa eñ yüksek seviyede sahip olmaq haqqı ise 90 kere bozuldı. Qırım siyasiy mahbüsleri 36 kerek başqa yerlerge alıp ketirildi, 28 kerek para cezasına mahküm etildi. Bozuvlarnıñ büyük qısmı qırımtatar halqınıñ vekillerine aittir. Böye vaziyet yarımadada artıq sistemli mizacnı taşıy.
2021 senesi iyün ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuluvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyün ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuluvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, 2 tutuqlama, 2 sorğu qayd etildi. Umumen 24 hapisleme yüz berdi, 28 kere adaletli mahkeme haqqı bozuldı, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haq bozuluvı 7 kere qayd etildi.
Işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãt bergen bilgilerge köre, mezkür müddet içinde 4 tintüv, 2 tutuqlama, 6 sorğu, sorav ve ‘subet’ qayd etildi. Aprel ayında 3 hapisleme qayd etilgen edi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 29 kere qayd etildi. Fizik ve ruhiy sağlıq haqqınıñ da 7 kerek bozulması belli.
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 77 yıllığı munasebetinen ‘Genotsıd olmasın!’ kampaniyasını başlay
Qırımtatar resurs merkezi qırımtatar sürgünliginiñ 77 yıllığı munasebetinen ‘Genotsıd olmasın!’ informatsıon kampaniyasını başlay. Pervasız olmağanlarnı qoşulmağa davet etemiz.
2020 senesi Qırımda ekologik vaziyet
Qırımtatar resurs merkeziniñ ekspertleri ‘İşğal etilgen Qırım territoriyasında 2015-2020 ss. iqlimniñ deñişmesi, ekologik vaziyetniñ hususiyetleri ve ekologik-iqlimiy monitoringniñ vaziyeti’ mevzusında araştırmanı taqdim ete.
Qırımnıñ 7 işhanesi avağa zararlı maddelerni çıqara
Şarqiy Qırımda yerleşken yedi işhaneden avağa zararlı maddeler çıqarıla. İşğal etilgen yarımadanıñ prokuraturası qabaatlı şahıslarnı memuriy mesuliyetke çağırılmasına teşebbüs kösterdi. Bu aqta muessiseniñ matbuat-hızmeti haber bere.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ ilk çeriginde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ ilk çeriginde yüz bergen insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirgenine köre, mezkür vaqıt içerisinde 22 tintüv, 146 yaqalama, 23 sorğu keçirilgen edi. Yılnıñ ilk üç ayında umumen 45 adam hapiske alındı: 10-yañı, 16-müddetni uzatuv, 19-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuvı 113 kere yüz bergen edi. Fizik ve psihik sağlığına dair haqlarnıñ bozulması 51 kere qayd etildi. Şundan da ğayrı, 33 kere siyasiy mabuslar Qırımda başqa yerlerğe alıp ketildi. QRM esabatında din haqları, yarımadada ekologik normaları, hapisteki müşkül şaraitler, siyasiy mabuslarnıñ haqları bozulğanı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız arbiy talimler keçirilgeni haqqında malümat bulunmaqta.


text:
Moskva ve Ankara Qırım meselesinde bam-başqa fikirdeler, amma bu eki memleket arasındaki munasebetlerniñ inkişafına keder etmey, dep bildire Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
«Qırım ciddiy zıddiyetler sırasına kire, bu meseledeki fikirlerimiz farqlı. Türkiye zenaatdaşlarımızğa Qırım meselesinde fikirlerimizni yetkizmege devam etecekmiz», – dedi o, dekabrniñ 4-nde jurnalistlerge.
Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu 27-nci OSCE nazirler şurasında çıqışta bulunıp, Qırımda insan aqları vaziyeti qasevetlendire, dep qayd etti. O, Qırımnı işğalden qurtaruv platforması teşebbüsine qol tuttı.
Türkiye, Ukraina topraq bütünligine er vaqıt qol tuta ve Qırım işğalini takbih ete.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Devlet içinde alınğan kişilerniñ meselelerinden biri - meskenniñ yoqluğı - Harkivde Ukraina Vitse-baş naziri - Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsita meseleleri naziri İrina Vereşçuknıñ reberliginen oturış vaqtında bir mevzu oldı.
«Kerçekten meskennen tein etüvge dair vatandaşlarımızda peyda olğan meselelerniñ Ukraina Prezidentiniñ, Baş nazirniñ, Yuqarı Şuranıñ başınıñ seviyesinde eşitilmesini isteyim. Çünki ameliyatta çoq şekliy şeyler işlemey. 2022 s. devlet bücetiniñ, cenk veteranları ve Ukrainanı qorçalağanlarnıñ qorantalarını meskennen temin etmek içün 5,5 mlrd grivnalıq para berüv esapqa alğanını hatırlatam», - dep İrina Vereşçuk qayd etti.
Oturışnıñ iştirakçileriniñ sözlerine köre, bu mesleni çezme yolu, devlet içinde alınğan kişiler içün 2021 - 2030 ss. Şeer kelişikli meskenni quruv (aluv), bu cümleden imtiyazlı kreditni berüv şeklinde, maqsat programmasını yerine ketirmek içün Ukraina Nazirler Kabinetiniñ devlet bücetinden Harkiv territorial cemiyertiniñ bücetine maqsatlı subventsiya parasını bermesi ola bilir.
Bu otırışnıñ neticelerine köre, Reintegartsiya nazirligi devlet içinde alınğan kişlerni meskennen temin etme muayyen modelini tesbit etecegi umumiy devlet programmasını azırlamaq kerek. Anda onı kirsetüv tedbirleri ve em devlet, em de yerli özidare organları tarafından yerine ketirilüv esapqa alınır.
«Bazarertesi künü vilâyet devlet memuriyetiniñ devlet içinde alınğan kişiler meseleleri koordinatsiya şurasını teşkil etüvge dair emirni imzalaycağım. Bu oturışlarda kiçik tögerek masalarnı keçirecekmiz, akimiyetniñ, territorial cemaatnıñ vekillerini davet etecekmiz, meselelerni çezme yollarını işleycekmiz. Çoq meseleni bir özümiz çeze bilemiz, faqat yerlerdeki kommunikatsiyanı yetmey. Bu meselelern çezip olmasaq, yuqarı akimiyet organlarına tekliflerni azılap yollaycaqmız», - dep Harkiv VDMniñ başı Oleg Sınegubov ayttı.
Bundan ğayrı, devlet içinde laınğan kişilerniñ muvaqqat qullanmaları içün yurtlarnı qurmaq içün devlet bücetinden Harkiv şeer territorial cemiyetine subventasiya parasını bermege planlaşılır.


text:
Qırımlı siyasiy mabüs («Memorial» aq qorçalayıcı merkezi tarafından tanıldı), Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayev aman-aman 5 ay keçirgen ceza izolâtorından sert tutuv şaraitli kamerağa avuştırıldı. Bu aqta ömür arqadaşı Alime Abdullayeva «Qırım birdemligine» bildirdi.
Abdullayev Başkortostan Cumhuriyetiniñ Salavatındaki №2 koloniyasında yata.
«O, (Abdullayev – QA) uzun zamandan berli ilk sefer resmiy bağdan telefon etti. Onı 141 kün keçirgen ceza izolâtorından avuştırğanlar. Sert tutuv şaraitli kamerağa avuştırğanlar. Kamerada 15 insan buluna ve tek olarnen laf etip ola», – dep bildirdi Alime.
Başkortostandaki Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi Abdullayevniñ ceza izolâtorından sert tutuv şaraitli kamerağa avuştıruv sebeplerini açıq şekilde izaatlamay.
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ aytqanına köre, Teymur Abdullayev «120 künden berli ceza izolâtorında sebepsiz tutula».
İyünniñ 26-nda advokat Emil Kurbedinov Rusiye Baş prokurorı İgor Krasnovğa şikâyet yollap, Başkortostan prokuraturasınıñ hadimlerini intizam mesüliyetke çeküv ve areketlerini teşkerüv yapılsın dep israr ete.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı.
Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Yuqarı Şurasındaki brifing devamında Ukraina Milliy Havfsızlıq ve Mudaafa Kâtibi Andriy Parubiy bugünki künde Milliy gvardiyağa 2 biñ askeriniñ qoşulğanını qayd etti.
«Bunıñnen beraber Qırımda apishanelerniñ qaravulı ve bizim tedqiqiy institutımıznen bağlı olğan vazifelerni eda etmek içün Milliy Gvaridiyanıñ 200 askeri qala», – dedi Parubiy.
O, Ukrainanıñ qıtaiy qısımına ketken 805 sıñırcınıñ öz vazifelerine eda etup başlağanlarını da qayd etti. Olar al-azırda Ukrainanıñ şarq ve Cenübiy sıñırlarını qoruylar.
Tünevin Qırımdaki Perevalnoye qasabasından antqa sadıq qalğan Ukrain Arbiy-Deñiz Quvetleriniñ sail mudaafanıñ 36-ncı brigadası Ukrainanıñ qıtasına ketti. Yaqın vaqıtları brigada bütünley teşkil olunıp, öz vazifelerni qıtaiy garnizonlarında eda etecektir.


text:
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri Herson vilâyetinde kene bozulğan elektrik tiremeleriniñ tamirini blok etecek olalar.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım qamaçavı boyunca aktsiya idarecisi Lenur İslâmov bildirdi.
«Mında qırımtatar faalleri, «Avtomaydan», «Aydar» batalyonı ve «Pravıy sektor» iştirak etecek… Qırım «vatandaşlıq qamaçavı» ştabı şimdi mında buluna ve biz er dört yolaqta tamirni blok etecekmiz», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, şimdi elektrik tiremeleriniñ dört yolağı bozulğan, olardan «ekisi yata».
İslâmov dey ki, tiremelerniñ bozuluvı içün kim mesuliyetli – belgisizdir, amma hatırlatqanı kibi, yaqında yarımada qamaçavınıñ iştirakçileri «nezaretini toqtatqanaları» aqqında bildirgen edi.
«Bunı er kes yapa bile edi. Qırımdan kelgen diversantlarnıñ olması mümkün, mında olğan diversantlar, ya da Ukraina vatanperverleri yapqandır. Er kes yapa bile edi, amma bizim alâqamız yoq. Bizim patlavlarda degil de, qamaçav ketişatında merağımız bar», – dey İslâmov.
O şunı da qoştı ki, şimdi faaller «nezaretini qaytardı ve mudafaanı başladı». Bunıñ ile Qırım qamaçavı boyunca aktsiya idarecisi qayd etkeni kibi, «ukrain devleti öz başına Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini sıñırlamaq kerektir».
Noyabr 20 künü Herson vilâyetiniñ uquq qoruyıcıları eki köyde elektrik tiremeleriniñ bouzuluvı aqqında bildirgen ediler.
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü kene bir kene «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı. «Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması» maddesi boyunca cinaiy ketişat başlanıldı.
Oktâbr 6-na keçer gecesi belgisiz şahıslar Canköy-Melitopol yolağınıñ eletktrotiremesini bozdılar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, bundan soñ yarımadanıñ «energetik qamaçavı» da başlana bile.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında Ekinci Cian cenkinden qalğan 9 avia bombasını areketsiz alğa ketirdiler, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
"Hafvlı nesnelerniñ baqıluvından soñ, olar fugas avia bombaları olğanı malüm oldı, 10 kilogrammlıq - 7 dane ve 100 kilogramlıq - 2 dane. Avia bombalarını köterdiler, maşnağa yüklediler ve mahsus poligonğa alıp kettiler ve anda patlattılar", - denile beyanatta.
İyül 7-sinde 20 kilogrammlıq bombanı Körpe (Kalinovka) köyünde açıq meydançıqta taptılar.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında iyülniñ 7-sinde Ekinci Cian cenkinden qalğan avia bombasını areketsiz alğa ketirdiler, dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
20 kilogrammlıq bombanı Körpe (Kalinovka) köyünde açıq meydançıqta taptılar. Onı mahsus poligonğa alıp ketop, anda patlattılar.
Bundan evel Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Bagerovo qasabasında Ekinci cian cenkinden qalğan 50 kilogrammlıq avia bombasını taptılar.
Mayıs ayında Keriçte bir bala bağçasınıñ memuriyeti azbarında Ekinci cian cenkinden qalğan bombanı tapqan edi. Qurtarıcılar bombanı poligonğa alıp ketip, anda patlattı.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenkinden soñ topraqta qalğan mermiler ara-sıra tapıla. Yarımadada minasızlaştıruv taqımları çalışa.


text:
QMM halqara teşkilâtlar, bütün dünya memleketlerniñ ükümet ve parlamentlerine Qırımdaki Rusiyeniñ işğalci akimiyetiniñ temsilcilerine halqara tedbirlerde iştirak etmege yol berilmemesi aqqında muracaa
Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ
Birleşken Milletler, Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtı, diger halqara teşkilâtlar, bütün dünya memleketlerniñ ükümet ve parlamentlerine Qırımdaki Rusiye işğalci akimiyetiniñ temsilcilerine onlayn rejiminde ötkerilgen halqara tedbirlerde iştirak etmege yol berilmemesi aqqında
muracaatı
2020 senesi iyunniñ 22-de ve 23-de "Söz, media ve malümat serbestligi" mevzusındaki Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtınıñ II koşumca muşaveresi keçti.
COVID-19 qırğınlığı sebebinden tedbir onlayn rejiminde ZOOM platformasında ötkerildi. Muşavereniñ bu şeklinde keçirilüvi sözde "Qırım Cumhuriyeti" akimiyetiniñ temsilcilerine qarşı kirsetilgen sıñırlavlar ve ilhaqnıñ tanımamazlıq siyasetini körmemezlikke urmağa imkân berdi.
Böyleliknen, muşaverede sözde "Qırım Cumhuriyetiniñ Nazirler şurası reisiniñ muavini – Rusiye prezidenti yanında Qırım Cumhuriyetiniñ daimiy vekili" Georgiy Muradov sözge çıqtı.
İşğalci akimiyetiniñ "memurı" olğan Georgiy Muradov, sanki "Russian Association for International Cooperation" cemaat teşkilâtını temsil etti.
2014 senesi martnıñ 17-de Avropa Birliginiñ Şurası 2014/145/CFSP qararını qabul etti. Şu qararğa köre Ukrainanıñ mustaqilligi ve bütünligine qarşı areket etkeni içün Georgiy Muradovğa nisbeten aktivler buzlatuvı ve yolculıqqa sıñırlavlar şeklinde sanktsiyalar kirsetildi.
Böyleliknen Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtınıñ qaideleri, onıñ ştab-kvartirası yerleşken Avropa Birliginiñ sıñırlav siyaseti ve Rusiye tarafından Qırım ilhaq etilgenini tanımamazlıq siyasetine köre Georgiy Muradovğa Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtınıñ tedbirlerinde iştirak etmege yasaq.
Qırımtatar Maaliy Merkezi, Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtınıñ demokratik institutları ve insan aqları Bürosı Avropa Birliginiñ qanunları ve muşavere ötkerilmesi qaidelerini bozılmaması içün çarelerni körmegenine yazıqsınlay.
Şimdiki vaziyet ve devam etken COVID-19 qırğınlığı munasebetinen
Qırımtatar Maaliy Merkezi halqara teşkilâtlar, Birleşken Milletler azaları olğan devletlerge sözde "Qırım Cumhuriyeti" temsilcileri ve Ukrainanıñ mustaqilligi ve bütünligine qarşı areketler yapqan şahıslarğa onlayn rejiminde ötkerilgen halqara tedbirlerde iştirak etmege yol bermemek içün bütün kerekli çarelerni körmege muracaat ete.
24.06.2020
Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı
Eskender Bariyev
Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde 2022 senesi mayıs 31-ine insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, cenk başlağanından berli 147 tutuqlama, 21 tintüv, 7 hapis, 21 öldürüv qayd etildi. Esabatta sorğu, işkence, işğalcı hakimiyet hadimlerini qanunsız tayin etilmesi, barışıq toplaşuv haqqı ve diger haqlarınıñ bozuvlarına ayrıca diqqat ayırdıq.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 8 tutuqlama, 13 hapis, 10 sorğu, 2 cöreme qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 18 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 2 defa bozuldı. Daha tafsilãtlı malümatnı esabatımızda tapmaq mümkün.
Qırımtatar sürgünlik qurbanları halqara seviyede añıldı
Çarşenbe künü 18 mayısta, qırımtatar sürgünlik qurbalarınıñ hatırasına halqara matem onlayn mitingi keçirildi. Miting bütün dünyada seyir etildi, qırımtatarlarına öz destegini bildirmek içün ise Latviya,Türkiye temsilcileri, vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyalarınıñ reintegratsıya Nazirligi, faaller, siyasetçi, diplomat, qırımtatar ve ukrain diasporalarınıñ temsilcileri qoşuldılar.
‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.
Zarema Bariyeva BMT(OON)da işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti haqqında añlattı
Qırımtatar resurs merkeziniñ meneceri Zarema Bariyeva BMT(OON) tamır halqlar boyunca daimiy forumnıñ 21 sessiyasında işitirak etti. Öz çıqışında işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti, bu sahada QRM faaliyeti haqqında añlattı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 3 tintüv, 2 tutuqlama, 15 hapiske aluv, 2 sorğu, 6 kere para cezasına mahküm etüv yer aldı. Bir kere fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozulğanı belli. Daha tafsilãtlıca esabatımızdan ögrenmek mümkün.
Qırım işğaliniñ bedeli- insan haqlarınıñ 7067 kere bozulması
Cuma künü, dekabrniñ 10-unda bütün dünyada insan haqları Künü qayd etile. 1948 senesi aynı şu künü OON baş assambleyasınıñ 3-ünci sessiyası ketişatında insan haqlarınıñ umumiy Deklaratsıyası qabul olunğan edi. Mezkür vesiqa halqara seviyede esas vatandaşlıq, siyasiy, içtimaiy, iqtisadiy, medeniy haqlarını ilãn etti ve böyle etip olarnıñ standartlarını belgiledi. Faqat deklaratsıya printsiplerine ülkelerniñ hepis riayet etmey. Ayrıca, Qırım işğalinden soñ insan haqlarınen bağlı vaziyet ket-kete bozula.
İşğal etilgen Qırımda Suvuq-Suv özeni qurumaqta
İşğal etilgen Qırımnıñ yalı boyunda eñ uzun sayılğan özen-Suvuq-Suv qurumaqta. Bunıñ sebebi rusiye hakimiyeti bir çoq diger quyu qazğanındandır. Bu aqta ‘Qırım.Aqiqat’ haber ete.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi noyabr ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi noyabr ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, bu devir içinde 1 tintüv, 53 tutuqlama, 34 yaqalama, 53 sorğu, 39 para cezası yer aldı. Adaletli mahkeme haqqı 88 kere bozuldı. Sağlıqnıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı da 7 kere bozulğanı belli. Daha tafsilãtlı malümatnı esabatımızda tapmaq mümkün.
QRM advokat Edem Semedlãyevniñ tutuqlanması munasebetinen beyanatı
2021 senesi 11 noyabr künü, Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi advokat Edem Semedlãyevni polis hadiminiñ emirine tabi olmağanında qabaatlı tanıdı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi oktãbr ayında insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi oktãbr ayında insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre mezkür devir içinde 3 tintüv, 73 yaqalama, 16 tutuqlama(hapis), 73 sorğu, 40 para cezası ve 1 başqa yerge keçirüv qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 47 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek seviyege yetmek haqqı 4 kere bozulğanı belli. Tafsilãtlıca talilimizden ögrenmek mümkün.
Üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair çıqarılğan qarar munasebeti ile QRM beyanatı
2021 senesi oktãbrniñ 29-ında Rostov-na-Donu arbiy mahkeme 2020 senesi 11 martta tutuqlanğan üçünci Bağçasaray ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine dair qarar çıqardı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 46 tintüv, 238 tutuqlama, 238 sorğu yüz berdi. 9 ay devamında 147 yaqalama qayd etildi: 25 yañı, 18-administrativ , 83- hapiste tutulma müddetini uzatuv, 22- mahkeme hükmü. Adaletli mahkeme haqqı 292, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 122 kere bozuldı. Şundan da ğayrı 38 siyasiy mahbüs Qırımdan başqa yerge keçirilgeni belli. 55 kere para cezasına mahküm etildi.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi sentãbr ayında insan haqlarını bozuluvınıñ talili(tqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi sentãbr ayında insan haqlarını bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, mezkür devir içerisinde 7 tintüv, 67 yaqalama, 13 tutuqlama, 67 sorğu, 25 para cezası ve 2 kere yer deñiştirilmesi yüz berdi. 4 kere adaletli mahkeme haqqı, 27 kere fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı bozuldı.
Meclis temsilcisi GESS reisi ile körüşti
Cuma künü, sentãbrniñ 10-unda qırımtatar Milliy Meclisiniñ huquq meselesi ve çetel işler boyunca idareniñ başı ve QRM reisi Eskender Bariyev Ukrainanıñ etnosiyaset ve vicdan serbestligi boyunca Devlet hızmetiniñ reisi Yelena Bogdan ile körüşti.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 15 yaqalama, 29 tutuqlama, 5 tintüv, 15 sorğu qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 30 kere yüz berdi. Fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 10 kere bozuldı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 17 avgustta kütleviy şekilde keçirilgen tintüvler ve tutuqlamalar munasebeti ile QRM-niñ beyanatı
Salı künü 17 avgustta rusiye silãhlı küçler Bağçasaray, Aqmescit, Aqyar rayonlarında 5 qırımtatar evinde tintüvler keçirdi.
QRM ‘Hizb ut -Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine mahkeme hükmü munasebetinen beyanatı
2021 senesi 16 avgust künü Rostov-na-donu Cenübiy arbiy mahkemesinde ‘Hizb ut-Tahrir davası’ boyunca soñ mahkeme toplaşuvı keçirildi. Lenur Halilov, Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev, Eldar Kantemirovğa dair mahkeme hükmü çıqarıldı.
2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 9 tutuqlama, 2 tintüv, 2 para cezası qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 30 kere bozuldı. Sağlıqnıñ eñ yüksek fizik ve psihik seviyesine yetmek haqqı 16 kere bozulğanı qayd etildi.
2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, esabat deviri içinde rusiye silãhlı küçler 32 tintüv, 156 tutuqlama, 41 sorğu keçirdiler. Ağımdaki sene 6 ay devamında umumen 96 hapisleme qayd etildi: 14 yañı, 55- hapiste bulunma müddetiniñ uzatılması, 27-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqı 205 kere, fizik ve psihik sağlıqqa eñ yüksek seviyede sahip olmaq haqqı ise 90 kere bozuldı. Qırım siyasiy mahbüsleri 36 kerek başqa yerlerge alıp ketirildi, 28 kerek para cezasına mahküm etildi. Bozuvlarnıñ büyük qısmı qırımtatar halqınıñ vekillerine aittir. Böye vaziyet yarımadada artıq sistemli mizacnı taşıy.


text:
Küçlü qar Qırımda bir kün evelsi aqşam yağıp başladı ve, sinoptiklerniñ tahminlerine köre, daa bir kün devam etecek. Fevralniñ 12-nden 13-ne keçer gecesi Aqmescitte aylıq normasınıñ 50%-ı yağdı.
Qurtarıcılar, Qırımda arktik suvuq ava kelgeni içün fevralniñ 12-13-nde avalar suvuycaq, dep tenbiledi: qarğa keçken yağmur, bazı yerlerde pek küçlü yağmurlar, qar boranı, küçlü klegey buzlar, buzlavuq, pek küçlü şimaliy-ğarbiy yel (saniyede 30 metr, dağlarda saniyede 35 metrge qadar).
Qırım yaramay avanı nasıl qarşıladı – fotoresimlerimizde baqıñız.


text:
Aqmescit – Qarasuvbazar rayonı Arğın köyünde yaşağan Zore Fattayeva sürgünlik faciasını balalıq çağında qarşıladı.
Öyle oldı ki, sürgün etilgen künü evde ana-babası yoq edi. Zore hanımnıñ babasını qurucılıq işlerine yolladılar, anası ise soylarına musafirlikke ketken edi, balalar evde özleri qalğan ediler.
«Bir araba keldi, asker balalarnı toplap, arabağa oturttı. Bizlerni vagonlar ile sürgün ete ediler», – tarif ete Zore hanım.
Şu arada evge qaytqan anası da sovet askerleriniñ ellerine tüşti. Balalarnı endi tek demir yol stantsiyasında taptı.
«Anamnı trenlerge maşina ile ketirdiler. Bizni körgende, maşinadan atladı ve bizge taba çaptı. Onı tuttılar, ebet, silâ ile qorquta ediler. Amma soñra bizge yolladılar. Böylece anası balalarına kelip yetti», – dep hatırlata Zore Fattayeva.
21 künden soñ mal taşığan, bitli vagonlarda qoranta Özbekistannıñ Navoyi vilâyeti Kerman qasabasına keldi. Zoreniñ anası birden pamuq tarlararında işke başladı, soñra hastahanede çamaşır yuvucı olaraq çalıştı. 1945 senesi aile başı tapıldı – o, tuvğanlarına tanışını yolladı, Zoreni babasına Mayli-Say qırğız şeerine ketirdiler.
Zoreniñ babası qurucılıqta dülger olaraq çalışa edi. «Balaban çadırlarda yaşay edik, ayrı-ayrı raflar bar edi. Üst raflarda – qadınlar, aşada – erkekler yuqlay edi. Birazdan babam çalaşnı qura, şu sene anam bizge köçip kele. Nice yıllar devamında çalaşta yaşap keldik. Soñra küçük evçikni qurdıq», – dey Zore Fattayeva.
Birazdan babası kömür ocağına işke keçti, anası ev bikesi oldı. Yedi yaşında Zore mektepke kete.10 sınıfnı bitirgeninden soñ Özbeksitanğa iş qıdırmağa yol ala. Ferğanada pamuq fabrikağa işke kire. Soñra Namanganğa köçe, mında kassacı olaraq çalışa ve aynı zamanda muasebecige oquy. Bir qaç yıldan soñ Zore Fattayevanıñ anası kelip, onı Qırğızistanğa keri alıp ketire.
«O dedi: oqumağa isteseñ, bizde tibbiy oquv yurtu açıla, anda kirersiñ. Men keri Mayli-Sayğa qaytam, 1963 senesi tibbiy aliy oquv yurtuna kirem. Üç yıldan soñ feldşer tasilini alam ve uzun vaqıt devamında hastahanede çalışam», – tarif ete Zore hanım.
Zore Fattayeva ğurbetlikte yaşar eken, Qırımğa qaytmağa arz ete. Vatanğa aqayı ve balaları ile tek 2001 senesi qaytıp kele.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi fevralniñ 2-nde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Vadim Bektemirov ve Emil Ziyadinovnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen imaye istinafını red etti. Bu aqta advokatlar Marlen Halikov ve İslâm Velilâyev «Qırım birdemligine» bildirdi.
Mahkeme oturışuvı videokonferentsiya bağı vastasınen keçirildi.
«Qırım Yuqarı mahkemesi Kiyev rayon mahkemesiniñ 2020 senesi noyabrniñ 26-nda qabul etken qararını deñiştirmedi, er vaqıt kibi, tahmin etildi zaten», – dedi advokat.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme oturışuvı ögüne Halikov Bektemirovnen SİZOda körüşti.
«Vadimnen körüşip, sağlıq vaziyeti aqqında soradım. Bir qarar. Soñki vaqıtları aşlar yahşı olmağanı içün tişleri ağıra ve aşqazan problemleri bar, dep ayta. O, SİZO memuriyetine bir qaç kere muracaat etti, lâkin ekimlerniñ iştiraki ile bir şey yapılmay. Umumen alı bir qarar», – dedi Marlen Halikov.
Qırımdaki mahkeme Emil Ziyadinovnıñ apis müddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen imaye istinafını red etti.
«Yuqarı mahkeme Kiyev rayon mahkemesiniñ 2020 senesi noyabrniñ 25-nde müvekkilimniñ sıñırlav tedbirini martnıñ 1-ne qadar uzatılmasına dair qabul etken qararını deñiştirmedi. Fevralniñ 15-ne qadar Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi ilk diñlevler belgileycek, dep tüşünem, o da, belki, videokonferentsiya rejiminde keçirilecek», – dedi advokat İslâm Velilâyev.
2020 senesi noyabrniñ 26-nda Moskva kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Vadim Bektemirovnı apiste tutuv müddetini 2021 senesi martnıñ 2-ne qadar uzattı. Bundan evel, 2020 senesi noyabrniñ 25-nde, bu mahkeme qırımlı Emil Ziyadinovnıñ da apis müddetini üç ayğa uzattı.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi, qırımlılar içün Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında aphaneler açmaq kerek olğanını bildirdi. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vekili Anton Korınevıç Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Qırımdaki vatandaşlarımıznıñ esas Ukrainağa kelip, kerekli hızmet almağa, tuvğanlarını ya da dostlarını yoqlamağa aqqı bar, dep tüşünemiz. Kontrol keçiş noqtalarında aphaneler açılmalı, dep tüşünemiz, çünki Rusiye ilâclarınıñ keyfiyet ve fiyat problemlerini bilemiz. Bunı kerçekleştirirmiz. Şimdilik hızmet alanları ait olacaq devlet akimiyeti organlarınıñ meselesi al etilmedi», – dedi Korınevıç.
Onıñ qayd etkenine köre, bu leyha endi tasdıqlandı, ne vaqıt işke tüşürilecegi yekâne mesele ola.
«O, (leyha – QA) em Herson vilâyetiniñ em Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ sakinleri içün yapıldı. Qırımlılar künde 24 saat, aftada 7 kün devamında Ukraina ekimleriniñ tevsiyelerini alsın isteymiz, çünki yarımadada em tibbiy hızmet, em ekim sayısı problemi bar», – dep qayd etti Korınevıç.
Hatırlatamız, Ukraina İç işler naziri Arsen Avakov, işğal etilmegen esas Ukrainada qayd olmağan ukrainalılarnı Donbastaki kontrol keçiş noqtalarından ve işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırından keçirmemege teklif ete.
Herson sıñırcılarınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, memuriy sıñırdaki sıñırlavlarnen bağlı resmiy bir emir daa yoq.
Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov, karantin vaqtında işğal etilmegen esas Ukrainada qayd olmağan ukrainalılarnı Donbastaki kontrol keçiş noqtalarından ve işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırından keçirmemege teklif bar, dep tasdıqladı.
Ukrainada koronavirustan ölgen ilk kişi qayd etildi. Jıtomır vilâyetiniñ 71 yaşında qadın sakini can berdi.
Ukraina 48 saattan soñ çetel vatandaşları içün sıñırını qapatacaq, dep bildirdi Oleksiy Danılov.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Oktâbrniñ 25-nde quvetçiler Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde 21 adamnı tuttı. Bunı Qırım.Aqiqatqa "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber etti.
Birleşmeniñ malümatına köre, tutulğanlarnı Futbolistov soqağındaki şeerniñ Merkeziy rayon polis bölügine alıp ketkender. Diger tafsilâtlar daa belli degil.
Evel berilgen malümatqa köre, oktâbrniñ 25-nde qırımtatar faalleri mahkeme binası ögünde toplaşqanlar. Bu yerden advokatlar video konferentsiyası vastasınen bugün Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesiniñ Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevge çıqarğan ükmünen qarşı advokatlarnıñ istinaf şikâyetleri bakılacaq mahkeme oturışında iştirak etmek kerek ediler. Rusiye polisiniñ hadimleri toplaşqanlardan dağılmağa talap etkenler, bundan soñ OMON hadimleri mahkeme binası ögünde toplaşqan er kesni avtobuslarğa oturtıp başlağanlar.
Oktâbrniñ 11-nde, Aqmescitte Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüne qarşı istinaf baqılacaq olğan mahkeme binası ögünde Rusiye quvetçileri 15 qırımtatarını tuttı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Türkiya men Armeniya qarım-qatınastı qalpına keltirip, äue joldarın aşpaq. Osı maqsatta Ankara men Erevtaraptaran arnayı ökilderi tağayındap otırğanı turalı Türkiya SİM basşısı Mevlüt Şavuşoglu mälimdedi.
Ankara men Erevan tağayındağan arnayı ökilder körşiles eki eldiñ mämilesin qalpına keltirudiñ joldarın qarastrıp jatqanı turalı Reyter agenttigi de habar tarattı. Ministr Şavuşoglu mälimdegendey Stambul-Erevan ortasında çarterlik äue joldarın aşu mäselesi de qarastırılıp jatır.
Armeniya biligi jağınan bwl turalı resmi mälimdeme jasalğan joq.
Türkiya men Armeniyanıñ şekarası 1993 jıldan beri jabıq küyde. Ankara bolsa Taulı Qarabaq mäselesi boyınşa bauırlas Äzirbayjanğa qoldau körsetip keledi.


text:
QIRIM HANLIĞINDA QABİLELER VE SİYASİY QUVETLERİ
Qırım Hanlığında eñ üst maqam hanlıq olmasına baqmadan siyasiy küçü sıñırsız degil edi. Qırım hanınıñ da diqqat etmesi kerek olğan siyasiy ve askeriy quvet dengeleri bar edi. Bulardan biri Osmanlı padişahı ve paşalarnıñ destegi olsa da, Qırım içinde quvetli mırzalarnıñ qol tutmasına ihtiyacı bar edi. Bu eki yardımnı tapqan Qırım hanı ancaq o vaqıt siyasiy ve askeriy yaqtan qaviy olğan dep aytmağa mümkin. Bunı tapıp olamaz ise bir isyan yaki siyaset deñişikliginde tahttan tüşürilebile edi.
18-nci Asırda Qırım Hanlığı
Meşhur Qırımtatar tarih professorı Halil İnalcık, Qırım Hanlığı tarihiniñ siyasiy quveti olğan Qırımtatar qabilelerniñ etrafında aydadığını yaza. Hanlıqta siyasiy quveti qollarında tutmaq içün kirişkeni siyasiy ittifaq ya da isyanlar da Qırımdaki dahiliy siyasiy tarihi teşkil ete. Bunı Qırım Hanlığınıñ öz tarihiy kitapları olğan Tarih-i Sahib Geray Han ve Umdetü’l-Ahbârğa baqqanda köremiz. Qırım Hanlığınıñ siyasiy teşkilatında qabile beyleriniñ ve mırzalarnıñ bir yeri bar edi. Qırım hanından soñ qalğay sultan ve nureddin sultanlar kele edi. Olardan soñ Geray Hanedanınıñ diger aqay soyları (Geray Sultanlar) kele. Geray Hanedanıñdan soñ kelgenler ise Qaraçu beyler dep aytılğan dört qaviy qabileniñ beyleri edi. Seyyid Mehmed Rizanıñ hanlıq devrindeki tarih kitabı Es-Sebü’s-Seyyâr fi Ahbâr-ı Mülûki’t-Tatar bu dört qabileniñ beyleri olğan Qaraçı beyleriniñ Şırınlar, Barınlar, Arğınlar ve Qıpçaqlar olğanını qayd ete. Faqat onıñ qayd etkeni bu dört Qaraçı beyleriniñ qabileleri siyasiy quvetlerine köre deñişebile edi. Seyyid Mehmed Riza elyazması bu tarih kitabını 18-nci asırda yazğan, ve o vaqıtlarda bu qabileler qaviy edi. Faqat Şırın qabilesi ve beyi, diger Qırımtatar qabileleri ve mırzalar arasında er vaqıt eñ qaviy olğan edi. Çünki olarnıñ nüfusı ve Qırım hanınğa askeriy ve maliy yardımı eñ çoq olğan edi. Hanlıq maqamınen bu yaqın münasebetler ve yardımlar Şırınları da diger qabilelerge köre siyasiy faiznen daha quvetli yapqan.
Avropa gravürasında Sefergazi Ağa
Şırın, Barın, Arğın ve Qıpqçaq qabileleri Qırım Hanlığınıñ ordusını da teşkil ete. Bu qabilelerniñ nüfusunıñ çoq olması daha çoq asker tapmaları imkânını da bergen. Qırım hanınıñ qaviy bir ordu içün bu qabile beyleri ve mırzaları ile yahşı münasebetleri olması kerek edi. Bu Qaraçı beyleriniñ de dahil olğanı ve Qırım hanınıñ yolbaşçılığında ötkerilğen mecliske “körünüş” adı berilgen. Körünüşte Qırım hanı, Qaraçı beylerinen körüşüp olarnı diñler, siyasiy yaki maliy işler haqqında malümat alır, mırzalarnıñ da “taleplerni” oylar edi. Mında talep dep aytqanımız mırzalarnıñ Qırım hanınından beklegenleri Altın Orda vaqtından beri kelgen han ve mırzalar arasındaki ananeviy idare işleri edi. Burada künlük siyasiy añlaşmazlıqlar ya da mırzalarnıñ diger faaliyetleri de dahil edi. Bu mirza ve beylerin arasında eñ başta kelgen Şırın beyi, Qırım hanına diger qabilelerden daa yaqın tura edi. Şırın beyiniñ öz velihatı ve qalğaylıq ve nureddinlik kibi maqamları olğanını kimer menbalar qayd ete. Qırım hanı ise bu qabile aristokratiyasına qarşı öz siyasiy quvetini ve meşruiyetini esasen Osmanlı İmperiyasından ala edi. Osmanlınıñ yahşı qol tutqanı han Qırımda da qaviy bir siyasiy küçke sahip edi.
Qırım hanı Qaraçı beyleri ve Osmanlı İmperiyasınıñ hakimiyeti arasında öz siyasiy maqamınıñ quveti içün bir teñ siyasetni alıp barmaq mecbur edi. Çünkü hanlarnıñ tahtlarnı coymasında bu qabilelernen Osmanlı merkeziniñ münasebetleri de tesiri bar edi. Qırım hanlığınıñ qurucısı olğan Hacı Geray Hannıñ başta qardaşlarınen taht küreşi tutqan Meñli Geray Han ancaq Osmanlı ve Şırın mırzasınıñ qol tutmasınen han olmağa muvafaq oldı. Şırın beyi Eminek Mırza, Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmetnen siyasiy münasebet keliştirip Meñli Geray Hannıñ han olmasını ve Nurdevletniñ Qırımdan quvulmasını kerçekleştirdi. Hanlıqnıñ daha ilk vaqıtlarında Şırın beyiniñ bu siyasiy tesiri hanlıq maqamı üzerinde son devirlerge qadar devam etti.
Arğınlardan Toğay Bey, 1885-te Jan Matejonıñ tablosında
Qırım Hanlığında qabilelerniñ bu siyasiy küçüni ve hanlıq maqamınıñ olarğa qarşı merkeziy otoritesini quvetlendirmege tırışqan eki han bar edi. Bulardan ilki ve diger Tatar hanlıqlarında da siyasiy küçü ve münasebetleri olğan Sahib Geray Han edi. Digeri ise soñ Qırım hanı Şahin Geray Han edi. Ekisi arasında eki asır olmasına rağmen eki han da qabilelerniñ ve mirzalarnıñ hañlıq üstündeki quvetlerni sıñırlandırmaq istediler. Faqat bu eki han da bunda muvafaqıyetli olamadı.
Avropa gravürasında Qırımtatar mırzaları
Saylanğan Bibliografiya
Abdulgaffar Kırımî, Umdetü’l-Ahbar, Şihabedtin Merdjani İnstitutı, Yazma Miras Kitap: 1, Transkript: Derya Derin Paşaoğlu, Kazan 2014.
Derya Derin Paşaoğlu, “Altın Orda ve Kırım Sahasında Bozkır Aristokrasisinin Güçlü Temsilcileri: Emir Rektemür ve Şirin Mirzalar”, Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 56, 2014, s. 147-190.
Halil İnalcık, Kırım Hanlığı Tarihi Üzerine Araştırmalar (1441-1700), İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2017.
Maria İvanics, “Bozkırdaki Bir Kabilenin Kökeni ve Yükselişi: Şirinler”, Çev. Mustafa Işık, Doğu Avrupa Türk Mirasının Son Kalesi Kırım, ed. Yücel Öztürk, İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2015, s. 53-71.
V. V. Velyaminov-Zernov, Qırım Yurtına ve Ol Taraflarga Dair Bolgan Yarlıglar ve Hatlar, Yay. Haz. A. Melek Özyetkin ve İlyas Kamalov, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2009.


text:
Video kameraları, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı Lenin meydanında Qırım ükümetiniñ binası ögünde bir kişilik narazılıq keçirgen kişini, qayd etti. Videoda körüne ki, Qırım «samooboronasınıñ» bir qaç vekili onı meydanda tutıp, maşinağa mindire.
Eki aftadan soñ Reşat Ametov Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan (Zemlâniçnoye) köyü yanındaki tarlada ölü tapıldı. Erkekniñ cesedinde işkence izleri bar edi, başı şeritnen sarılğan edi, yanında ise qırçma tapılğan edi. Daa soñra çıqarılğan neticelerge köre, ölümniñ sebebi közüne saplanğan pıçaq yarası oldı.
2014 senesi martnıñ 18-nje Reşat Ametovnı Aqmescitte Abdal mezarlığında kömdiler. Onı soñki yolğa ozğarmaq içün eki biñge yaqın adam toplanğan edi.
Qırım.Aqiqat bu nasıl olğanını hatırlay.
Reşat Ametovnıñ cenazesi. Nasıl edi (fotogalereya)
Video kameraları, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı Lenin meydanında Qırım ükümetiniñ binası ögünde bir kişilik narazılıq keçirgen kişini, qayd etti. Videoda körüne ki, Qırım «samooboronasınıñ» bir qaç vekili onı meydanda tutıp, maşinağa mindire.


text:
Mayısnıñ 17-nde İsveçiya TİN başı Ann Linde memleketniñ NATO azası olması içün resmiy arizanı imzaladı.
"Yançıq İsveçiya ükümetinden NATO-nıñ baş kâtibi adına tarihiy kösterici mektüpni imzaladım. Bizim NATO-ğa arizamız resmen imzalandı", - dep yazdı o.
İsveçiya mayısnıñ 16-nda Şimal Atlantika Bağlaşımına azalıq içün ariza bermek niyetini resmen tasdıqladı. Muvafıq qararnı memleketniñ ükümeti qabul etti.
Mayısnıñ 15-nde Finlândiya NATO-ğa azalıq içün ariza bermege niyetinde olğanını bildirdi. Bu eki memleket Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı keniş mıqyaslı cenki başlanğan soñ telükesizlik siyasetine yañıdan baqtı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Soñki künleri nefes almaq hususan zor. Ava, ava basımı, ava dımlığınıñ alâqası yoq.
Ekisi işkencege oğratılıp, «itiraf etmelerine» mecbur etilgen üç qırımtatarınıñ apiske alınması, körgenlerinen ve daa neler köreceklerinen bağlı fikirler, er kesniñ başına kele bilecegini añlağanımızdan nefesimiz tutula.
Apiske alınğanlarnıñ qorantaları nasıl yaşay? Tasavvur etmek bile qorqunç. Bir şey yapamağanından da qorqasıñ, çünki yapa bilecek tek bir şeyiñ bar – olarnıñ dualarına qoşulmaq. Amma elimizden kelgen şeyler de bar: yahşı söz, maneviy qoltutuv. Babaları sağ olsa da, öksüz qalğan balalarımızğa biraz yardım ete bilemiz, mektep taqımı, oyuncaq, urba ala bilsinler.
Er kesniñ başına kele bilecegini añlağanımızdan nefesimiz tutula
«Bizim balalar» çağına yetmegen 197 balanı baqa. Soñki yedisi – Nariman Celâl, Aziz ve Asan Ahtemovlarnıñ balaları. Narimannıñ qorantasında onı 4 balası bekley: Adile, Emine, 5 yaşında Cemil ve bir yaşını tolduracaq Nial. Aziz Ahtemovnıñ qızı Asiye de pek kiçik – daa 2 yaşını toldurmadı. Asan Ahtemovnıñ üç balası bar: 7 yaşında Refat ve 3 yaşında Safiye.
Babasız qalğan qırımtatar mabüsleriniñ ailelerine köstergen yardımımız paylaşqan dertimizniñ bir timsali olsun. Olarnen paylaşqan ümütimizniñ bir timsali olsun, Allah balalarımıznı ve babalarını qorusın.
«Bizim balalarnıñ» bank esabı yoq, daa evel para kelgen şahsiy kartlar ise qapatıldı. Halqımız on yıllarnen qullanğan usulğa qaytmağa mecburmız – el-elden yardım yollaycaqmız. Genç faallerge muracaat etem: bu işni boynuñızğa alıñız. «Bizim balalarnıñ» göñüllileri oluñız.
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Aqmescitte dekabrniñ 26-nda «Çoqraq» qasabası suvsız qaldı. «Voda Krıma» müessisesi haber ete ki, suvuq suv ağlarında tamir-qaza işleri keçirile.
Berilgen malümatqa köre, suv aqşam saat 17-ge qadar olmaycaq.
Dekabrniñ 9-na keçer gecesi Aqmescitte qaza oldı, onıñ neticesinde bir qaç rayon suvsız qaldı. Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, 200 biñ insan suvsız qaldı.
«Voda Krıma» müessisesiniñ hadimi qazanı yoq etkende elâk oldı.
Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-ını qarşılağan edi. Şimal-Qırım kanalı Dnipro ve yarımadanı bağlağan esas yol edi. 2014 Seneki Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmey qaldı.


text:
Aqmescit – Meclisniñ uquq idaresi reberi Teyfuk Gafarov ekinci ıntıluv ile Aqmescit meri muavini vazifesine tayin etildi. Şeer yolbaşçıları arasında peyda olğan onıñ namzeti ekseriyet içün tesadüfiy bir al oldı. Faqat, Gafarov yañı akimiyet ile işbirlik tutmağa kerekligini çoqtan ayta edi. Ne sebepten mezkür vazifege keçmege razı olğanı, Meclisni terk etecekmi ya yoq, em de nasıl meselelernen oğraşacağı aqqında Aqmescit meriniñ yañı muavini Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında ikâye etti.
– Mer muavini vazifesini sizge kim teklif etti?
– Bu yer boş olğanı içün belli bir vaqıt içinde muzakereler kete edi. Milletlerara meselelernen oğraşacaq adam kerek edi. Cumhuriyet ve şeer yolbaşçılığı qırımtatarlardan daa eyi bu meseleni iç bir kimse al etip olamaz kibi fikirge keldiler. Kim soy adımnı aytqanını şimdi aytmağa küç, amma belli bir muzakereler devamında menim soy adımnı seslendirdiler. Bundan soñ, şeer yolbaşçıları maña bu vazifege keçmege teklif ettiler.
– Bu vazife sizge nege kerek?
– Kerçek aytsam, men çoq tüşündim. Men 5 yıl çalışqan cemaat qabulhanem bar edi, Mecliste de adamlarnı qabul ete edim. Men şunı añladım: adliyeci, uquqçi olıp çoq meselelerni çezip olamam. Memuriy resurs kerek. Bir çoq vaziyetlerde menim qolumdan bir şey kelmey edi. Baqasıñ: adamnı acıysıñ, amma iç bir şey yapıp olamadıq. Mer muavini olmağa teklif etilgende, çoq tüşündim, mesleatlaştım, em Meclis azaları, em regional vekillernen. Çeşit fikiriler yañğıradı. Bugünki künde vaziyet qolay degil. Biz keçici bir müddetemiz, bir sıra sualler qanun tarafından idare etilmey, Qırım Cumhuriyetinde yañı uquqiy sistema qurula desek, yañlış olmaz. Bu ceryanlarda iştirak etmesek, meselelerni nasıl etip çezecegimiz, belli degil.
Men razı olmağa qarar aldım (mer muavini vazifesine. – Muellif qaydları.), onı doğru dep sayam. Yapqan areketlerimniñ neticesi eyi olsun dep er şeyni yapacam, bir çoq ğayelerim bar, amma olar aqqında şimdi aytmaycam.
– Siz birden razı oldıñız?
– Er kün sayılı, künde çeşit şeyler yüz bere. Kimdir ayat toqtadı, dep belley, amma öyle degil. Meseleler eksilmedi: kimniñdir yaşamağa yeri yoq, resmiyleştirilmegen topraq meseleleri bar ve ilâhre. Bu suallerni çezmege imkân bar. Bularnıñ episi mart-aprel aylarında muzakere etile edi. Men o vaqıt ta şu fikirde edim, öz halqımıznıñ meselelerinen oğraşmalımız. Meclis azaları çeşit noqtai nazarlarnı bildire ediler. Amma, menimce bu yöñelişte areket etmek kerekmiz.
– Meclis reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde yazğanı kibi, bağlanıp, sizni bu vazifeden vazgeçmege qandırmağa tırıştı. Nasıl delliler ketire edi?
– Çeşit delliler seslendirdi. Biz epimiz aynı şeylerni isteymiz, amma irişim yollarımız farqlı. Onıñ öz fikirleri bar, vaziyetniñ başqaca ilerilemesini tahmin ete. Menim öz baqışım bar. İleride ayat kösterir. Men başından aytqan edim, şimdi de aytam: menim Mecliske qarşı çıqmağa niyetim yoq, biz birlikte çalışmalımız.
– Siz qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevnen bağ tutasızmı?
– Men milliy areketke yaqında qoşuldım, onıñ içün Mustafa ağanen bağımız pekinmedi. Evelden iş boyunca bağlana edik. Soñki sefer baarde laqırdı etken edik. Men er kesnen bağ tutmağa tırışam. Men iç bir regionğa ait degilim, meni iç bir maliye gruppası desteklemey. Menim öz fikirim bar, oña köre areket etem.
– Meclisniñ qararına baqmadan akimiyetke qoşulğan şahıslar aqqında qırımtatarlar arasında menfiy fikirler tarqala. Soñki misal – «Devlet şurası» «reisiniñ muavini» vazifesine tayinlengen Remzi İlyasov, ondan evel, Qırım parlamentiniñ prezidiumına qoşulğan Enver Abduraimov. Sizniñ qararıñıznı teñkid etken adamlarğa, atqan adımıñıznı bile-bile yapqanıñıznı nasıl etip añlatacaqsıñız?
– Birinciden, Enver Abduraimov ve Remzi İlyasovnı bir sırağa qoymaq doğru degil – farqlı vaziyetler, sebepler, aqibetler. Abduraimov milliy areketke qarşı turıp, bunı yaptı, İlyasovnıñ Devlet şurasında çalışmaq zaruriyetinen bağlı fikirleri bar edi ve Qurultaynıñ qırımtatarlarnıñ meselelerini çezmek içün akimiyetke qoşulmaq kerekligi aqqında qararı bar edi. Ekinciden, qırımtatar cemiyetinde çeşit fikirler bar. Bizim halqımız akimiyette bulunğan qırımtatarlarğa nisbeten belli bir sürette yanaşa.Men qararıma çeşit davranğan adamlarnı bilem. Men iç beklemegen adamlardan hayırlav sözlerini eşittim. Nasıl añlatacam? Öz işimnen, akimiyetke ne içün qoşulğanım, ne ve nasıl yapqanımnı tasdiqlamağa tırışacam. Ne qadar çoq muzakereler keçirsek, körüşsek, adamlar da malümatnıñ yetişmemezliginden qurtulırlar.
– Meclis azalarından kimi sizni hayırladı?
– Kimnen bağ tutam - olar hayırladılar. Em de, birinci kere tayin etip olamağan vaqıtta, çoqusıları telefon açıp desteklediler.
– Ne içün sizni bu vazifege ekinci ıntıluvdan soñ taiyn ettiler?
– Şu toplaşuvda kvorum içü kerekli qadar deputat yoq edi, ekseriyeti saylav bölüklerinde edi. Bazılarnen tanış degilmiz, olar meni bilmeyler, bazıları menim mevamımnı añlamay ediler. Şu vaqıttan berli olarnen körüşüip, öz fikirilerimni añlattam. Netice müsbet oldı.
– Siz Mecliste qalacaqsızmı?
– Men azalıqtan vazgeçmeycem, işimi devam etecem. Meni Qurultay sayladı. İleride sualler toplansa, Qurultaynı çağırtsınlar, öz fikirlerimni añlatırım. Meclisniñ, akimiyet, saylavlarda iştirak etmesi ya da yoq qararına kelgende, men adliyeci olıp, Meclisniñ nizamnamesini ögrendim. Demek, esas meseleler boyunca qararlarnı Qurultay qabul ete, Meclis olarnı yerine ketire. Biz saylavlarda iştirak etmelimiz, kibi fikirdem. Deputatlarımız omasa, müim suallerni kim köterecek. Qırımtatarlar içün vaziyet ağır olacaq.
– Şimdiki vaqıtta Meclisniñ uquq idaresi yolbaşçısı olıp qalmaqtasıñız?
– Ebet. Ve nasıl qararlar alınacağı aqqında aytmağa küçtir.
– Evelden Aqmescit meri Viktor Ageyevnen tanış ediñizmi?
– Yoq.
– Sizniñ ögüñizde nasıl meseleler qoyuldı?
– Yaqın vaqıtta bunı muzakere etecekmiz. Birinciden yerli meclislernen körüşmege isteyim. Ebet, menim tayin etilüvimnen memnüniyetsizlik bildirecektirler. Amma, menim içün toplaşıp, qırımtatarlar yaşağan qasabalardaki meselelerni ögrenmek müimdir. Bu faaliyetimniñ bir yöñelişi. Tek qırımtatarlarnıñ degil de, diger sürgün etilgen halqlarnıñ meselelerinen oğraşacam. Olarnıñ vekillerinen de körüşecem, al-vaziyetlerni ögrenecem.
– Bir de bir firqağa kirmege istegiñiz barmı?
– Tek istegim – çalışmaqtır.
– Firqa terkibindemi?
– İç bir kimse maña şartlar qoymadı
– Yani siz bitarafsız?
– Ebet. İleride nasıl olacaq aytıp olamam
– Siz adliyeci olaraq, Qırım işğal etilgeni ve BMT-nıñ mart 27 künü çıqqan rezolütsiyası boyunca Rusiye Qırımnı qanunsız qoştı, qararınen razısızmı?
– Men devlet işinde bulunam ve bu meseleni muzakere etmek qolaysızdır. Bu vaziyetni çeşit taraflardan baqıp, çeşit fikirlerni qabul etmek mümkün. Men tek bir şeyni bilem: men Vatanımda yaşayım. Ve menim esas vazifem Qırımda tınç yaşamamız içün er şey yapmaqtır. Mından iç bir yerge ketmege niyetim yoq.


text:
Zıncırlı medrese
Zıncırlı medrese - Bağçasaraynıñ Salaçıq maallesinde qadimiy bir abidedir.
Beş asır evelsi Salaçıq I Meñli Geray tarafından “ilim maabit”ini qurmaq içün saylanğan edi – şimdi de Zıncırlı medreseni alicenap evlâtlar aynı böyle adlandıralar.
Hannıñ yıldız falcısı padişasına Allahnıñ emrini ayttı, Allah buyurğanına köre aynı bu yerde ilimler ögrenmek içün ev qurmaq kerek. Han Allahnıñ emrine tabi ola. Öyle efsanede tasvirlene. O, bütün şeer sakinlerge medrese qurulacaq yerde toplanmasını ve olarğa öyle sözlernen muracaat olmaqnı emir etti: “Allah yardımı ile bugün biz mında ilimler ibadethanesiniñ qurucılığını başlaymız. O bizge bu dünyada daa kemalatlı insan olmaq ve ahiret dünyanıñ Cennetine yol yapmağa yardım eter. Epimiz bütün küçümizni bu işniñ hızmetine berecekmiz.” Ve, öz sözlerni tasdıqlamaq içün birinci işni başladı. Olacaq medreseniñ temelini qoyğanda, han, yerni qaza edi, er kesnen beraber taş taşıy edi bina azır olğanda ise o, medreseniñ qapılarında balaban zıncırnı asmaqnı emir etti. Medreseniñ tantanalı açıluvında han ayttı: “Aqıl adamnı alicenap ete, aqıl kemalatnıñ yolu ise ilimnen bağlı… ilimni ürmet etmegen, han olsun ya da padişa, o bir şey temelli etip olamaz, erte ya da keç onı namussızlıq yeter. Men bu qapılarda zıncırnı asmağa emir etim, bu qapıdan kirgen er insan, kim de olsa, bu ilim mebatına kirip öz başını ilim ögünde egsin”. Ve han başını egip, birinci medresege kirdi.
“Zıncır” sözünden medrese öz adını aldı. Qapı üstünde ise şimdi de, arap tilinde yazı saqlandı: “Bu oquv yurtı Allah yardımı ile Meñli Geray han, Hacı Geray hannıñ oğlu, qurmağa emir etti. Allah onıñ hanlığını asır soñunace devam etsin, icriy 906 s.”
Zıncırlı Medresede er daim üç vasiyetke sadıq ediler: iman aqıllarğa yardım ete; tek bilgili sevimli ve sayğılı olacaq; akimiyet – bir şey, bilgisiz, imansız ükümet etse.
Birinci künlerden başlap mında ciddiy tertip, nizam ve oca-talebe arasında ürmet sezile edi.
Ocalıqqa Zıncırlı medresege tek temiz insaflı ve namuslı, duşmanlıqnı ve aqraba-dost bağlarını yoq etken, aqılı, istidatlı ve itibarlı olğan, ocalar sayıla edi. Mında eñ ihtisaslı alimler ders bere ediler. Oquv 10 yıl devam ete edi. Başqa medreselerde ise 20 yıl. Bu farq, Zıncırlı medresede programma şiddetli olğanını ayta.
Talebeler (sohtalar), tek başlanğıç tasili alğan (Qurannı oqumağa ve yazmağa bilgen) alçaq kursqa qabul oluna ediler. Başqa Qırım ya da Kavkaz medreselerni “Alibiya” kursundan bitirgen talebeler yüksek kursqa alına ediler ve arap tilinden mütehassıslar ola ediler. Arap tilinden ğayrı, sohtalar Qurannı ve Peyğamberimiz Muhammed (aleyhisselâm)nıñ sünnetini, osmanlı tilini, hattatnı, riyaziyatnı, söz ustalıqnı, mantıqnı, adliyecilikni, ahlâq aqqında ilimni ve şiir destelemekni, musulman felsefesini ve estetikanı ögrene ediler. 1867 senesi buña daa rus tilini qoştılar. Ondan ğayrı, sohtalar ustalıq sınıflarnı ziyaret ete ediler. Dersler er kün 7 saat devamında alıp barıla edi.
Zıncırlı medresede imamlarnı, ocalarnı, devlet hızmetçilerni azırlay ediler. Onıñ mezunları Şarq institutlarınıñ mezunlarınen bir derecede ediler.
Er yıl iyün ayında keçirilme imtianlar ötkerile edi, olardan soñ talebeler evlerine qayta ediler. Tatil oktâbr ayınace devam ete edi. Ramazan ayında da zıncırlılar oqumay ediler. Ondan ğayrı, er cuma künü olar evge bara ediler. Er yıl medresede 60-70 talebe oquy edi. Yaşları 11 ve yüksekçe. Olar 4-5 adam olıp odalarda yaşay ediler. Er odada baş talebe sayıla edi, o tertip olmaqnı ve kence arqadaşlarını baqa edi. Sohtalar medreseniñ paralarından baqıla ediler. Ocalarğa, yazıcığa da aylıqlar bu aqçalardan ayırıla edi. Tamir işleri alıp barıla edi. Zıncırlınıñ temelini qoydurğan I Meñli Geraynıñ mezarını da paralardan baqa ediler. 1890 senesi medreseniñ kitaphanesinde 800 ziyade kitap ve arap, fars, türk ve rus tillerinde elyazmalar bar edi.
Medreseniñ kârını tükânlar, evler, topraqlar ketire ediler. Bunıñ episini çeşit vaqıtlarda adamlar medresege bağışladı. Kerçek, II Yekaterina (45 rub. 60 kap.) ve III Aleksandr (5000 rub. binalarnıñ tamir işleri içün) qaldıra ediler.
1917 senesi Zıncırlı medreseniñ esasında İsmail Gasprinskiy adına Dar ül-Muallimin degen pedagogik institutı açıldı. Oña Yaqub Kemal reberlik ete edi. Oquv ceryanı 8 yıl devam ete edi. Bundan da ğayrı Milliy bediy tehnikum (Üner Sanai) açıldı. Çoq yıllar devamında onıñ yolbaşçısı Abdurefi Abiyev edi. İnstitutta çoq diqqat din meselesine ayırıla edi. İmamlarnı azırlamaq içün institut esasında 2 yıllıq kurslar açıldı. Er daim olğanı kibi, yataqhanede bedava 50 kişi talebeler yaşay ediler.
1920-nci yıllarnıñ başlarında Zıncırlı medreseni ve Han camini qapattırıldı. Olar Qırım MŞSCniñ mimarlıq-arheologiya cedveline alınğan.
Qırımtatar halqnıñ sürgünliginden soñ XX asırnıñ soñunda medreseniñ binalarında psihonevrologik dispanseri buluna edi.
Bugün Zıncırlı medrese Bağçasaray Devlet Tarihiy-Medeniy Qoruğına ait bir abidedir. Medreseniñ binalarında tamir işleri yapıla.
Bugünki alıDeñiştir
Zıncırlı medrese, han dürbesi, İsmail Gasprinskiyniñ qurdurğan milliy mektep binası (şimdi Qırım Müftiligine ait) ve hanlıqqa ait diger binalar ile müim bir inşaat kompleksidir. Sovet idaresi devrinde çoq zararğa oğratılğan Zıncırlı medrese ve han dürbesi 2007-2009 seneleri Türkiye Cumhuriyetiniñ TİKA agentligi tarafından tamir işleri yapılğan. Qırım hanlarınen beraber, Qırım halqınıñ milliy liderleri İsmail Gasprinskiy, sürgünde ölgenden soñ Bağçasarayğa mezarları ketirilgen Amet Özenbaşlı ve Mustafa Edige Qırımal naaşları defin etilgen meydanı bugün qırımtatarlar tarafından bir milliy qabristanına çevirildi. TİKA tarafından tamir etilgen Hacı Geray dürbesi de Türkiye Cumhuriyeti devlet naziri Faruk Çelik ile Türkiye Büyük Millet Meclisi Reis yardımcısı Meral Akşener de iştirak etken bir merasim ile 2009 senesi mayıs 18 künü ziyaretke açıldı.