text:
Qırımda Qurman "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca tahqiqatnı yekünlediler, şimdi cinaiy davanıñ malümatınen tanışma yapıla. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Lilâ Gemeci aytıp berdi.
"Bugün dava malümatınıñ kopiyasını yaptıq. Kerçekten aytsam, daa episini oqumadım, amma oqıp yetiştirgenime köre, endi bir qaç meraqlı yerlerini qayd etip olam. Tahqiqatnıñ rivayetine binaen, müşterilerimizniñ qabaatını tasdıqlağan "Golos Krıma" gazetasınıñ bir qaç nushası oldı. Bu, 2010 senesinde dört nushada bastırılğan "Qırım ve Halifat" maqaleleridir. Olar, tintüv vaqtında Rüstem Emirüseinovnıñ çardağında sanki tapılğan", - dedi Gemeci.
Advokat, müşterisi Eskender Abdulğaniyevde yapılğan tuntüvde "Al-Vay" mecmuasınıñ (mecmuanı Lübnanda musulman birleşmesi bastıra - QA) bir qaç sanı alındı, dep qoştı. Daa evel Eskender, olarnı oña FSB hadimleri taşlap qoydı, dep bildire edi.
"Dava malümatında 2003 ve 2004 senesinde bastırılğan mecmualar qayd etilgen. Amma müşterim 1998-inci senesinde doğğanını közde tutsaq, altı yaşında olıp böyle mevzularnen meraqlanğanına pek inanmayım", - aytıp berdi Gemeci.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qadısı Denis Didenko noyabrniñ 6-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini apiste qaldırdı. Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyev 2020 senesi yanvarniñ 13-ne qadar tahqiqat izolâtorında qalacaqlar.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


c: text/html

text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi esli-başlı qırımlı Yarikul Davlatovğa qarşı çıqarğan qararını halqara mahkemelerge qadar şikâyet etilecektir. Bunı avgustnıñ 14-de aqşam mahkemeden soñ Qırım advokatları Emil Kürbedinov ve Edem Semedlâyev aydınlattılar.
Yarikul Davlatovnıñ özü oña qarşı çıqarılğan ükümni izaatlap, adaletni «bir şeyge yaramağan ve zayıf» olaraq körgenini qayd etti.
Advokat Edem Semedlâyev aqşam saat 23-ke qadar mahkeme binası yanında turıp, qırımtatar faaline çıqarılacaq ükümni beklegen qırımlılarğa teşekkürler bildirdi.
Semedlâyevniñ qayd etkenine köre, advokatlar açuvlğan qırımlılarnıñ duyğularını añlay. Aynı vaqıtta, o, diger faallerni mahkemelerden qurtarmamaq içün ve «hazineni para cezalarınen zenginleştirmemek içün» «qanunnı bozmayıp, areket etmege» çağırdı.
Emil Kürbedinov mahkeme oturışını «daa bir saçmalıq» dep adlandırdı.
«Mahkemede taqdim etilgen malümat bir tenqitke yaramay. Politsiyanıñ tizgen protokolları bizni ara-sıra küldüre edi. Yarikul ağa qayda turğanını öyle de añlamadıq – mahkeme yanındamı-yoqmı», – dedi advokat.
İmaye muracaat berdi, lâkin mahkeme advokatlarnı red etti. O, avgustnıñ 14-de Qırımda olıp keçken bir kişilik narazılıq aktsiyalarını da izaatladı.
«Bu insanlar (esli-başlı qırımlılar, piket iştirakçileri – QA) fikir ve duyğularını bildire bileler. Olar Server ağağa qoltutıp birdemlik köstermege çıqqanlar... 76 yaşında qart adam qaç künden berli apiste yata. Bazıları bu insanlarğa para berildi, olarnı zorladılar, dep aytalar. Şaşam. Bu insanlar ömür körgenler, bizge aqıl bere bileler. Olar aqıllı insanlar, birdemligini kösterdiler. Bir şey bozulmadı, kerçekni ayttılar, olardan örnek almalı», – dep ayttı Kürbedinov.
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi apiske alınğan Server Karametovğa qoltutmaq içün bir özü narazılıq aktsiyasına çıqqan Yarikul Davlatovğa 10 biñ ruble (tahminen 4,3 biñ grn – QA) para cezasını berdi.
Avgustnıñ 14-de Aqmescitniñ Kreml kontrol etken Yuqarı mahkeme, Qırımnıñ parlament ve ükümet binaları yanında apiske alınğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qoltutmaq içün bir kişilik piketler olıp keçti. Rusiye uquq qoruyıcıları miting iştirakçilerini tutmağa başladı. Çoqusı yiberildi.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşında Karametov Parkinson hastasıdır.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İşğal etilgen Keriçte yolcular ile gemi ava şaraiti sebebinden yalığa yaqınlaşıp olamağanından, bir qaç saat devamında Keriç keçitinde lengerde turğan edi. Bu aqta malümat bazarertesi künü, dekabr 1-de, içtimaiy ağlarda peyda oldı.
İşğal etilgen Keriç sakini Oleg İsançenko «VKontakte» ağında yazğanı kibi, gece saat 2-de «Olimpiada» paromı «Kavkaz» limanından çıqtı. Qırq daqiqadan soñra Keriç boğazında lengerni taşladı ve kapitan yolcularğa parom ava şaraitleriden sebep yalığa yaqlaşıp olamağanını bildirdi.
«6:40 ve biz «Olimpiada» paromında endi 4 saat devamında boğazda oturamız. Yolcular kim-nasıl yuqlay, çaylar içildi, çipsalar aşaldı. Yahşı ki, paromda sıcaq ve televizorlar çalışa. Meraqlı, ebet, çünki yel yoq desek de olur», – dey sakin.
Soñra Oleg İsaçenko qoştı: «8:30, paromda çipsalardan ğayrı başqa iç bir aş yoq. Kapitan bir şey yapıp olamay, yolcular Fevqulâde vaziyetler nazirligini çağırmağa talap eteler».
Birazdan soñ o şunı da qoştı ki, saba saat 9-da «Krım» limanından «İonas» paromından çıqtı, şunıñ içün «Olimpiada» paromı lengerni köterip, Qırımğa taba yol aldı.
Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti işbu malümatnı izaatlamay.
Evel qayd etilgeni kibi, noyabr 30 – dekabr 1-ne keçer gecesi şiddetli yel sebebinden Keriç keçitinde iş toqtatılğan edi. Sabağace yel sakinleşti, keçitte sınav seferlerni etmege başladılar.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovğa qarşı açılğan dava oturışuvında qabaatlayıcı delillerini taqdim etmege devam ete.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, mahkemede FSB mütehassısı Anna Korotkova çıqışta bulundı, o, Rusiye FSBsiniñ hadimi de ola.
O, İslâmovnıñ halqara uquqqa köre Qırım Ukrainanıñ ayırılmaz bir parçası ola ve qaytarılmalı degen intervyüsınıñ ekspertizasını yaptı.
«(Ekspertiza keçirilgen – QA) FSB institutınıñ adresini aytmağa razı olmağan ekspert tek poçta indeksini ayta bilgenini dedi, lâkin onı da aytmadı. Ekspertniñ ekspertizanı belgilegen şahıs ve organdan mustaqil olmasını talap etken «Devlet ekspertizası» qanunına nasıl uya sualime Korotkova özüni FSB hadimi ve ekspert olaraq ayıra dedi. Lâkin, añlağanıma köre, biz mahkemede ekspertni degil de, FSB hadimini sorğuğa çektik, çünki o, pasportını köstermeyip, iş şeadetnamesini kösterdi», – dedi advokat.
Onıñ aytqanına köre, Korotkovanıñ ekspertiza vaqtında qullanğan usullarınıñ «işte qullanılacaq» işareti bar ve olar açıq şekilde bir yerde yoq. Mahkeme imaye tarafına bu usullarnı istemesine ve tedqiq etmesine izin bermeyip, mahkeme FSB institutınıñ adresini bilmey, dedi.
Nevbetteki mahkeme oturışuvları iyülniñ 7-nde ve 8-nde olacaq.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi ve 2015 senesi Qırımnıñ vatandaş qamaçavınıñ faal iştirakçilerinden biri Lenur İslâmovğa qarşı davanı temelden baqıp başladı. Mayısnıñ 25-nde onı qabaatladılar.
«Krımenergo» müessisesi, 2015 senesi Herson vilâyetinde elektrik naqil hatlarınıñ patlatıluvı neticesinde blackouttan körgen müessise zararı 1 mlrd rubleden çoq oldı, dep bildirdi. Rusiye tahqiqatçıları elektrik naqil hatlarınıñ patlatılmasında ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnı qabaatlay.
İslâmovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvlarında şahsen iştirak etmeycek. Qırımda oña qarşı esnasnı adaletsiz cezalav dep adlandırdı.
2015 senesi oktâbr ayında Rusiye FSBsi Lenur İslâmovğa dava açıp, onı federal qıdıruvğa ilân etti.
2015 senesi dekabr ayında Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi İslâmovnıñ yarımadadaki mal-mülkini tevqif etti. Dekabrniñ 21-nde Qırımnıñ Rusiye prokurorı olğan Natalya Poklonskaya İslâmov ğıyabiy şekilde diversiyalarda qabaatlandı, dep bildirdi. İslâmov bu qararlarnı qanunsız dep adlandırdı.
Oña ait ATR telekanalı 2015 senesi aprelniñ 1-nden başlap işğal altındaki Qırımda yayınlarını toqtattı. Telekanal Kyivge köçip, 2015 senesi iyünniñ 17-nde yayınlarını yañıdan başlattı.


text:
A'debiyat
A'debiyat bir tilge, da'wirge yamasa ma'deniyatqa tiyisli jazba shıg'armalardın' toplamı. A'debiyat adamlardın' baxalı ha'm qızıq waqıyaların aytıwda ja'rdem beredi. Ko'plegen adamlardın' pikirinshe, a'debiyat basqa ma'deniyatlardı uyreniwdin' en' jaqsı jollarının' biri.
A'debiyat bir ma'mleket yamasa ma'deniyat jaratqan en' jaqsı jazbalar. Ol so'zlerdin' sanaatı esaplanadı.
A'debiyat degende, ko'rkem a'hmiyetliligi ushın qaralatug'ın qıyalıy yamasa do'retiwshilik shıg'armada na'zerde tutılıwı mu'mkin.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte «politsiya» hadimleri ATR qırımtatar telekanalınıñ binasına şirketke qoltutmaq içün kelgen adamlarnı evlerine yollaycaq olalar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, «politsiya» hadimleri toplaşqan adamlarğa qanun bozğanlarını bildirip, qanunsız miting içün 10-20 biñ rublelik para cezasını alacaqlarını aytalar.
Al-azırda ATR qırımtatar telekanalınıñ binası yanında tahminen yüz kişi toplaştı.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, ATR qırımtatar telekanalınıñ muarririyetinde tintüv devam etmekte. Muarririyet hadimleriniñ şahsiy eşyaları baqıla, bilgisayarları alına. Arbiyler telekanal jurnalistleri çıqarğan video levhalarını da endireler. Bunıñnen beraber, 2014 senes fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen miting süjetini de aldılar.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ informatsion siyaseti boyunca muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
Bir qaç saatten videoarhiv ile server tutıp alındı. Şimdilik efirni yalıñız telekanalnıñ saytında ve sputnik ağında seyir etmek mümkün.
Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».
ATR hadimlerine tintüv sabağa qadar süre bilecegini ayttılar.


text:
Qırımnıñ sabıq kurort ve turizm naziri Aleksandr Liyev Ukaina Milliy cemaat teleradiokompaniyasınıñ icracı müdiri vazifesine keçti. Bunı o öz Facebook saifesinde haber etti.
«Kompaniyanıñ memuriy ve iqtisadiy faaliyeti menim mesuliyetimde keçecek. Kolektiv tarafından nasıl şekilde qarşılanılğanıma pek sevindim! Endi ümütlerni kerçekleştirmek mecburım. Vazifeler büyük ve episi acele (er vaqıtki kibi). PAC «UMCT» şimdi endi qanun seviyesinde tasdiqlanğan şekilde islâ etilmesine azırlanılmalı ve deñiştirilmeli. Bügün bu teleradiokompaniya, mülk ve hadim sayısına köre, Ukrainada eñ büyüktir. Teessüf ki, eñ semereli olğanını aytmağa daa erte», – dep yazdı o.
Liyevniñ sözlerine köre, o turizm saasını bıraqmaycaq, çünki memleket içinde turizmnıñ inkişafı ve içtimaiy yayınlavnıñ inkişavı arasında iç bir zıddiyet yoqtır. Bundan evel Aleksandr Liyev Musafirçenlik sanayı birliginiñ yolbaşçısı vazifesinde çalışa edi.
Aleksandr Liyev Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Kurort ve turizm naziri edi ve yarımada akimiyetiniñ başqa vazifelerinde de çalışqan edi. Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ o Ukrainanıñ esas qısımına köçti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yaltada Büyük Yaltada yaşağan sürgün olunğan grajdanlarnıñ 2014 senesi abadanlaştıruv programması tasdıqlandı. Bunıñnen bağlı vesiqa avgustnıñ 20-de Yalta şeer şurasınıñ sessiyasında qabul etildi.
Milletlerara işler ve migratsiya şeer idaresiniñ yolbaşçısı Enver Ametovnıñ aytqanına köre, programma region içün eñ müim olğan beş obyektni qaplap ala.
Onıñ fikirince, esas yeñiş şeer programmasına Qırımnıñ yalı boyunda Vasilyevka köyü civarında ilk Cuma Cami içün 0,5 ga topraq damartısı içün uquqiy vesiqalar resmiyleştirilmesiniñ kirsetilmesi oldı.
Programmada «Zvözdoçka» yataqhanesinde tamir işleri, Nikita qasabasında kanalizatsiya ağlarınıñ qurucılığı ve Alupka ve Köreizde musulman mezarlıqları içün eki topraq damartısı qayd etildi.
Programmanıñ para miqdarı 1 million 670 biñ rubleni teşkil ete. Ametovnıñ aytqanına köre, bu para yalıñız esas meseleler çezilmesine yetecek.


text:
Qırım Rusiye başı Sergey Aksenov aytqanı kibi, biteyatqan bu yıl onıñ içün «ağır, amma can sıqıcı degil» edi.
«Bu sene ağır, amma can sıqıcı degil edi. Birilikte ciddiy manialardan keçtik ve bu vaqıt içinde yekâne, bölünmez ve er şeyge azır taqım olğanımıznı kösterdik», – yazdı o Facebookta ve Qırım «mıtlaq muvaqiyetlerge irişecegini» qayd etti.
Qırım cuma künü 2016 senesine 19,3 mlrd ruble qıtlığı ile bücetni qabul etti.
Yaqında Qırım başı Sergey Aksenov Moskvadan yarımadağa ayırılğan para yeterli olmağanı aqqında bildirgen edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kyivde «Qırım – Ukrainadır. İşğal etilgen yarımada keçmiş ve kelecek arasında» halqara forumı keçirilmekte. Tedbir iştirakçileri Qırımnıñ içtimaiy-siyasiy keleceginiñ formulasını ve yarımadanı işğalden azat etüv yollarını muzakere eteler.
Ekspertlerniñ fikirince, Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq içün yalıñız Qırımda degil, Moskvada «Rusiyeniñ tam bi dezintegratsiyası içün» çalışmaq kerek. Munaqaşa iştirakçileri halqara teşkilâtlar üzerinde areket etmek kerek, dep aytalar.
Ukraina «Qırım – Ukrainadır!» haber-bağ kampaniyası keçirilmekte. Belli ukrain jurnalistleri ve oyuncıları «öz Qırımını» tarif eteler.
Kampaniya çerçivesinde levhalar azırlandı, meşur ve adiy ukrainler Qırım sakinlerine qoltutqanlarını bildireler.
Qırım işğali ve Qırımdaki ukrainlerge qarşı yapığan siyasiy basqı aqqında vesiqalı film kelecek afta kösterilecektir.
Qırım meselesinen oğraşqan onlarnen kütleviy haber vastaları «Qırım meselesi» leyhası çerçivesinde Qırımda işğalge qarşılıq künü munasebetinen marafon keçirecekler.
2014 senesi fevral 26-da QMC Yuqarı Radası yanında Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ tarafdarları ve olarğa qarşı çıqqan Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov reberliginde «Rus birligi» firqası faalleriniñ mitingi olıp keçti. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Dekabrniñ 18-nde ilhaq etilgen Qırımda tintüvler ve tevqiflerge narazılıq bildirmek maqsadınen ypılğan bir kişilik piketlerniñ iştirakçilerine qarşı 60-tan ziyade mahkeme oturışuvınıñ yapılması, yarımadadaki Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçilerine qarşı yapılğan tazyıqnıñ arttırılğanını köstere.
Bunı, Ukrainada Amnesty Internationalnıñ icracı mudiri Oksana Pokalçuk söyledi.
Ukrainada Amnesty Internationalnıñ matbuat hizmeti bildirgeni kibi, Pokalçuk: «İşğalci Rusiye akimiyeti, barışıqlı qırımtatar faaliyetçilerini taqip etip, qırımtatar azlığına qarşı repressiyalarınıñ sıñırlarını kettikçe daa ziyade kenişlete… Piket evelden uyğunlaştırılmasını talap etmey. Bu sebepten bu piketler, bir çoq meskün yerlerde aynı vaqıtta keçseler de, Rusiye qanunları noqtai-nazarından bile bütünley qanuniy ediler», – dedi.
O, «Rusiye tarafından işğal etilgen territoriyada öz qanunlarınıñ qullanılması, asılında halqara hümanitar uquqınıñ bozuluvı olğanını unutmamalı», dep ilâve etti.
Rusiye tarafından açıq menbalarda bu hususta izaat berilmedi.
Dekabrniñ 18-nde Qırımda, daa evel tintüvler ve tevqiflerge cevaben bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarğa qarşı 70-ke yaqın mahkeme oturışuvı ötkerildi. Faaliyetçilerge qarşı, tayin etilgen piket ötkerüv tertibiniñ bozulması munasebeti ile (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, madde 20.2, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi.
Mahkeme oturışuvları, cümleden, Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler bir maqsat, bir niyet ve umumiy teşkil etilüv ile birleştirileler» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili olaraq qabul etilmekte.
Qırımda oktâbrniñ 14-nde, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Olga DuhniçKüçük facialar ne parlaq ğalebeler, ne de büyük yeñilmeler yanında körülmey qalalar. Amma olar, bizim sevgi, dostluq, işanç ile tolu er künlük ayatımıznıñ tübü-tamırınen deñişmesine bir siltem olalar.
Men – ruhiyatçı, ve endi 3 aftadan berli saba saat 10-ndan – 11-ge qadar telefon etip, yardım sorağan qırımlılarnıñ şikâyetlerini diñleyim. Olarnıñ sayısı o qadar çoq olğanını iç bir vaqıt tüşünmegen edim. Kerçekten, çoq ekenler. Olarnıñ ikâyeleri yutqan ya da yeñilgenler aqqında degil. Lâkin çoqusı, elbette, "yutquzğanlar" telefon eteler. Bular – siyasiy baqışları farqlı olğan qoranta azaları – analar, bitalar, qızlardır. Bu kibi qorantalar da bar eken.
20 yıldan berli Qırımda yaşağan adamlar siyasiy deñişme ve ceryanlarğa ve kendi noqtai-nazarlarına baqmadan, biri-birini sevip, dostlaşıp, "hohol"lar ve "moskal"ler aqqında şaqalar üstünde beraber küle ediler. Bir ay evelsi er şey deñişti. Çünki aqiqiy cenk onı iç beklemegen yerde – qorantalarda başlandı.
Kiyevdeki aliy oquv yurtlarından birinde 1-nci kursta oquğan Aqyarlı qız telefon etti. Anası, onı Maydanda gipnoz etgenlerini tüşünip, Kiyevge qaytmasın dep, pasportını çekip aldı.
"Banderovvetslerni" qorçalamağa istegen oğlannıñ anası qasevet çeke. Ulu Vatan cenkinde küreşip, nişanlar qazanğan qartbabasınıñ torunını nasıl etip qolğa almaqnı tüşüne.
Yaş qırımtatar anna bağlandı. Vatannı terk etip olamay, Rusiye işğalini alğışlağan dostları- sınıfdaşlarınen davalaştı, Qırımda apansızdan peyda olğan rus askerlerinden qorqıp otura. Qasevetten birinci ay emizdirgen ananıñ sütü qaçtı.
Ukrainli qadın telefon açtı. Aqayı oğluna "merametli" askerlerni kösterip, olar qoruycılar dep aytqanını bildirdi. Qadın yayğara qopara, "natsist" aqayınen beraber yaşamağa istemey ve oğlu içün qorqa.
Daa bir qadın telefon etti, onıñ aqayı Qırımnıñ mensüpligi mevzusında doğmuş ağasınen davalaştı. Endiden, eki iş adamı mal-mülküni mahkemede bölecek olalar. Bu vaziyette ne yapmalı?
Er telefon bağı – kimniñdir bir ya da bir buçuq saatlıq ömür parçasını ifadeley. Onda, em elem, em qayğı, em közyaş, çaresizlik duyula. Bağlantılar çoqlaşqanı sayın, kim kimniñ tarafdarı olğanı müim olmağanı, amma, biz – Qırımda yaşağanlarnıñ bir aydan berli özara, qoranta içinde, tuvğanlar, dostlar arasında cenk alıp barğanımız añlaşıla.
Aile içinde olğan küreş, siyasiy cenklerden daa da qızğın ve qanlı ola. Çünki, esas dava adamlarnıñ qafalarında olğanı içün, duşmanlar iç ölmey, qurbanlar ise arta. Bu daa, eñ qorqunçlısı degil.
Bu alda cenk meydannı terk etmege imkânsızdır. Qurban ketken ayatında ğalebeni de elde etalmazsın, küreş te manasızdır.
Telefon açqanlar esasen başqalarğa tesir etme, qanaatlendirme yolları aqqında soraylar. Yaqın adamnıñ "işançını qazanmaq" usullarını soraylar. "Añlamaq"-nı iç te közge almaylar.
Bu ayatiy ikâyelerni tarif etkende, siyasiy baqışlarımız farqlanğan tanışlarım, bunda tek öpke köreler. "Qırımımızda ise, qan tökülmedi", "Bu işniñ başında sizniñ Maydanıñız tura edi", "Bu olmaycaq şey, eñ esası biz yeñdik", "Sizniñ yaramay insanlarıñız bizim yahşı öldürdiler" ve ilâhre. Endi yüz bergen adiselerde umumiy bir facia körmekten uzaq olğanlar, kene de cemaatçılıqnı zarar körgen ve körmegen, yeñgen ve yeñilgenlerge, sağ qalğanar ve saqatlanğanlarğa bölmege devam eteler. Bunıñ episi, endi yutquzğan cenkniñ devamıdır. Onı da öz-özümizge yutquzdırdıq.
Qırımnıñ işğalini tarihiy adaletniñ qansız tiklenüvi aqqında çoq aytmaq mümkün. Amma, tarih adaletni tanımay. Cenk, regionda çoqluqnıñ seçimine quvanğan babanıñ, içtimaiy ağlarda mavı-sarılı bayraqlarnı neşir etken analarnıñ, BTR-ni toqtat, ana, – degen balanıñ qafasında toqtamadı. Ümüt etem ki, bu ikâyelerniñ qaramanaları siz degilsiñiz.
Olga Duhniç, siyasiy ruhiyatçı
"Fikir" rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Aqmedscit — 86 yaşına kelgen Cevair Mamutova Aqmescit civarındaki Davidovka qasabasında yaşay. Amma, Yaltağa yaqın olğan dülber manzaralı Köreiz köyünde doğdı. Tuvğan yerlerinen zorluqnen ayırıldı. 1944 senesi qırımtatarlar kibi Cevair Mamutova Qırımdan sürgün etildi.
Qartananıñ qorantasında altı bala bar edi. O vaqıt o özü 16 yaşında edi. Saba 1944 senesi üç askernen bir zabit evlerine keldi. «Olardan tek bir şey: Azırlanıñız! - sözüni eşittik. Başqa bir şey aytmadılar. Bir qaç daqiqadan soñ, yanıma bir asker keldi: «Olğan şeyiñizni alıñız, sizni men doğğan yerge köçürecekler», - dep hatırlay Cevair qartana.
Amma, aile başı olarnı atıp öldüreceklerini tüşünip, iç bir şey almadı. «Men Qurannı qoluma aldım ve qardaşımnıñ elini tutıp çıqtıq», - dey qartana.
Köreizniñ qırımtatarlarını Lenin abidesi yanında topladılar. Anda, askerler nezareti altında bir kün oturdılar. Yük maşinaları kelgen soñ, olarnı Bağçasaray rayonı Süren stantsiyasına alıp kettiler.
«Vagolarğa bizni itermek degil, nıqtadılar», - dep hatırlay Cevair qartana. Vagonda qaç adam olğanını qadın endi hatırlamay. Yalıñız, ayaq basmağa yer olmağanı aqlında qaldı. «Vagon içi bit tolu edi. Biz 14 kün yolda edik. Suv bile bermediler», - dep ağlap yibere qartana.
Cevair Mamutova atta, vagonlarnıñ nasıl etip almaşqanını hatırlamay. Çünki köydeşler, qoranta azaları bam-başqa yerlerge tüştiler – kimi Uralğa, kimi Orta Asiyağa.
Cevair Mamutovanıñ qorantası Samarqand vilâyeti Payarık rayonınıñ Çilek qasabasına tüşti. Anda qırımtatarlarnıñ episi kibi kolhozda çalıştı. Eki yıldan soñ, 1946 senesi qorantası Taşkentke köçti. Anda Cevair Mamutova kâtip olıp çalıştı.
1952 senesi qadın aqayğa çıqtı, 1991 senesi qorantasınen beraber Qırımğa qayttı. Ceair Mamutova Vatanğa sürgünlikten evel yetiştirip alğan Qurannı ketirdi.


text:
Rusiye nezareti altındaki Qırım musulmanlarınıñ qurultayı Almaniya ükümeti ögünde, 1941-44 senelerde yarımadanıñ alman işğali vaqtında yoq etilgen köyler içün cenk tazminatı meselesini kötermek niyetinde.
«Cenk Qırım sakinleri içün pek şiddetli bir sınav olğan edi. İşğal vaqtında faşistler partizanlarnen işriligi yapqanında qabaatlap, köy ealisinen beraber 127 dane Qırım köyüni yoq etken edi», – dep bidire Rusiye «İnterfaksı» Qırım musulmanları qurultayı beyanat metninden alınğan sözlerni.
Böyleliknen forum iştirakçiler «cenk tazminatı meselesine qaytmağa maneviy ve uquqqiy aqqı olğanını» beyan etti.
Haber etilgenine köre, qurultay delegatları Kreml nezaretindeki Qırım musulmanları diniy idaresine meseleniñ taqiq etilüvi, vesiqalarnı azırlap resmiyletirilerek, Almaniya Federativ Cumhuriyetine tazminat tölemesi içün berilmesinen oğraşacaq gruppa teşkil etmesini avale etken.
2014 senesi Rusiye yarımadanı ilhaq etken soñ, Qırım musulmanları diniy idaresi öz areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisinen koordinatsiya yapmaqnı toqtataraq, Rusiye qanunlarına binaen Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ) olaraq qayd olundı.
2016 senesi noyabr ayında Qırımdan köçken musulmanlar Qurultay keçirerek, Ukraina qıta qısmındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ Diniy idaresini teşkil etmege qarar bergen edi. Mufti olaraq Ayder Rustemov saylânğan edi.
2017 senesi oktâbr ayında Ukraina medeniyet nazirliginiñ milletler ve dinler departamenti Rustemov yolbaşçılığındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ Diniy idaresini qayd etti.


text:
Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde «Kreml siyasiy mabüsleriniñ tuvğanları» teşkilâtınıñ faalleri Avropa Şurası ve PACEde Rusiyeden sanktsiyalarnıñ alıp taşlanmasına qarşı narazılıq bildirdi.
Aktsiyada tahminen 30 faal, aq qorçalayıcı, siyasiy mabüslerniñ tuvğanları bar edi. Qollarında Kremlniñ ukrainalı siyasiy mabüslerini azat etmek çağıruvlarınen yazuvlı şiarlar bar edi.
«Rusiyege qarşı sanktsiyalar – bugünki künde Rusiyege basqı yapacaq yekâne yoldır, biz – siyasiy mabüslerniñ tuvğanları – Rusiye teslim olıp, tuvğanlarımıznı evlerine yiberir, dep ümüt etemiz», – dedi İgor Kotelânets, Qırımda «ukrain diversantları» davası boyunca mahküm etilgen Yevğen Panovnıñ qardaşı.
Basqını quvetleştirmek ve siyasiy mabüslerni azat etmek – Kyivdeki narazılıq aktsiyası (fotoresimler)
Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde «Kreml siyasiy mabüsleriniñ tuvğanları» teşkilâtınıñ faalleri Avropa Şurası ve PACEde Rusiyeden sanktsiyalarnıñ alıp taşlanmasına qarşı narazılıq bildirdi.


text:
AQŞ prezidenti Donald Trampnıñ Memuriyeti Pakistandan terrorizmge qarşı küreşte daa çoq ğayretni talap etip, kelecek eki kün içinde İslamabadğa tazyıq etmek maqsadınen yapacaq olğan «konkret areketler»ni ilân etecek ola. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Yanvarnıñ 2-sinde Beyaz evniñ temsilcisi Sara Sanders brifingde: «Olarnıñ (Pakistannıñ – QA) terrorizmni toqtatmaq içün daa çoq şey yapa bileceklerini bilemiz, ve bunıñ yapqanlarını isteymiz», – dedi.
Bundan daa evel, AQŞ prezidenti Donald Tramp Pakistan akimiyetini ekstremistlerge sığınaq bergeninde qabaatlap, maliy yardımnıñ toqtatılması ile qorquzğan soñ yanvarniñ 2-sinde Pakistan TİNi İslamabaddaki AQŞ elçisini suhbet içün çağırdı. AQŞ elçiliginiñ matbuat hizmeti bildirgeni kibi, Devid Geyl Pakistannıñ resmiy temsilcileri ile körüşüvge çağırıldı.
Diplomatlar, elçiniñ çağırılması ile alâqalı diger detallerni bildirmediler.
Yanvarniñ 1-nde AQŞ prezidenti Donald Tramp Twitterde, İslamabadnı ekstremistler içün emniyetli şaraitler yaratqanında qabaatlap, Pakistan akimiyetini maliy yardım berilmesiniñ toqtatılacağı ile qorquzdı.
Pakistannıñ Tış işleri nazirliginde, soñki 16 yıl içinde İslamabad AQŞqa, ittifaqdaş olaraq, ekstremistlerni yoq etmege yardım etti, Qoşma Ştatları ise İslamabadğa «aqaretlev ve işanmazlıqtan başqa bir şey» bermedi, dep cevap berdiler.
AQŞ prezidenti Donald Tramp ve vitse-prezident Mayk Pens evelden de Pakistannı terroristik gruplarğa qol tutuvda qabaatladı. İslamabadda bunı red ettiler.


text:
«Sual böyledir – nasıl etip ukrain akimiyeti qırımlılarğa saylavlarda iştirakni temin eter? Bizimce, bu Herson ya da Ukrainanıñ diger şeer ve vilâyetleriniñ saylav bölüklerinde ola bile. OBSE Qırım – Ukrainanıñ qısmı olğanını tasdıqlay ve ukrainlilerge vaqtından evel prezident saylavlarını keçirmege yardım eter», – dedi Guldimann.
Mart 20 künü Ukrainada saylav kampaniyanı nezaret etken mahsus missiya çalışmağa başladı. O OBSE insan aqqları ve demokratik institutlarnıñ tahminen 100 temsilcisinden ibarettir.
Saylavlar arfesinde (mayıs 25 künü) Ukrainağa ve diger şeerlerge ukrain halqınıñ irade bildirüv protsessini nezaret etmek içün daa 900 insan kelecek, dep bildirdi Guldimann.


text:
Qırımda milletlerara ziddiyetlerni doğurğan vatandaşlarğa kiriş yasaq etilecek, bunı jurnalistlerge öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov bildirdi, dep haber ete qırım «akimiyeti»ne yaqın olğan Krıminform saytı.
Böyleliknen o, Qırımğa qırımtatar milliy Meclis reisiniñ Türkiye ile munasebetler boyunca keñeşçisi İsmet Yükselge kiriş yasaqlığını añlattı.
«Qırım Cumhuriyetinde milletlerara ziddiyetni doğurmağa tırışqan insanlarğa nisbeten Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına binayen cezalar kirsetilecek», – dedi Aksönov.
Türkiye vatandaşı, «Qırım haberleri» haber agentliginiñ tesisçisi, Türkiyede qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım Cemiyetiniñ azası İsmet Yükselge Qırımğa kirişini avgust 9 künü yasaq ettiler. Şu künü o, ailesi ile beraber tatillerden qayta edi. İsmet Yüksel Türkiye ükümetine muracaat etecek ola.
Evel böyle yasaq Qırımğa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovğa berilgen edi.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ fikirince, Rusiyege qarşı siyasiy basqı daa küçlü, iqtisadiy sanktsiyalar ise daa sert olmalı. Bu aqta o, Anadolu Ajansı türk neşirine ayttı.
«Sanktsiyalar keregi kibi quvetleştirilmese, Qırım meselesinde Rusiye areketlerini deñiştirmeycek, dep tüşünemiz», – dep bildire Cepparnıñ sözlerini Tış işler nazirligi.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina nazirligi Qırım meselesiniñ halqara alanda daa faal çezilmesini istey, «Rusiyege qarşı siyasiy basqı daa küçlü, iqtisadiy sanktsiyalar ise daa sert olmalı», dep qoştı.
Ukraina, «Rusiyeni yapqan cinayetleri ve bozuvları içün mesüliyetke çekmege» yardım etken halqara mahkemelernen çalışa degen Ceppar «Ukraina, Rusiyeniñ Qırımda ve Donbasta yapqan qanunsız areketleri içün bu memleketke qarşı halqara mahkemelerde baqılacaq qabaatlavlarnı quvetleştirmege niyetlene», dep qayd etti.
Rusiye Tış işler nazirligi Cepparnıñ beyanatına daa cevap bermedi.
Ukraina baş naziri Denıs Şmığalniñ bildirgenine köre, Ukraina Tış işler nazirligi Qırım içün mahsus halqara format – «Qırım – Ukrainadır» halqara platformasınıñ – quruluvı «kontseptsiyasını finalleştirdi».
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirdi ki, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv meselesinen bağlı halqara meydançıq işinde körmey.
Kuleba Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi Donbasnen bağlı «Minsk añlaşmalarından» ayrı baqılmalı, dep ayttı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov aytqanı kibi, Qırım akimiyeti generatorlarğa fiyatlarnıñ köterilmesi ile uquq qoruyıcılarnıñ yardımınen küreşecek – prokuratura ve FSB. Bunı Aksenov noyabr 26 künü «Pervıy Krımskiy» telekanalında bildirdi.
Akimiyet generatorlarğa fiyatlarınıñ paalılaşuvına imkân bermesi aqqında sualge cevap berip, Aksenov bu mesele ile «şu aqşam» oğraşmağa başlarlardep vade etti ve qırımlılarnı iş adamlarğa akimiyetke şikâyet etmege çağırdı.
«Anda FSB ve prokuratura desantını yollarmız. Fiyatnı uyğunlaştırırmız», – dedi Aksenov.
Qırımda elektrikniñ söndürilmesinden sebep çıraq, generator, batareyalar paalılaştı. Qırımlılarnıñ aytqanı kibi, Qırım boyunca generatorlarnıñ fiyatı 17-39 biñ ruble etrafındadır. Umumen generatorlarnıñ fiyatı beş biñ rublege paalılaştı.
Bıltır aynı şu generatorlar 10-14 biñ tura edi.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» aman-aman tamirlediler.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı.
Bu aqta advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinden qadı Sergey Demenkonıñ yardımcısı telefon etip, bu sene mayısnıñ 19-nda saba saat 10:30-da müvekkilim Edem Bekirovğa qarşı cinaiy davanıñ oturışuvı olacaq, dep bildirdi. Başqaca aytacaq olsaq, işbu dava yañıdan baqıla. Hatırlatam, o, Edem Bekirov «tolusınen tüzelgenine qadar» toqtatılğan edi», – dep tarif etti advokat.
Qırımtatar faaliniñ imayesi bu dava mahkemesini tekrar toqtatmağa talap etmege niyetlene.
«Bilgenime köre, Edem Bekirov deñişüv neticesinde azatlıqqa çıqqan soñ bir qaç kere ameliyat oldı ve reabilitatsiyada bulunğan edi. Şimdi bile hastahanede buluna, dep bilem. Şunıñ içün imaye Edem Bekirov sağlıq vaziyeti sebebinden mahkeme oturışuvlarına kelip olamağanına dair vesiqa bermege azır. Neticede mahkemeler tekrar toqtatılmalı», – dep añlattı advokat.
2019 senesi sentâbrniñ 13-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi Edem Bekirovğa qarşı cinaiy dava baqıluvını başqa vaqıtqa qaldırğan edi.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text: Respublikanıñ här qala häm rayonınıñ däülät simvolı bulasaq. Başqortostanda munitsipal berämektärgä geraldika tanıqlıqtarı tapşırıldı. Prezident Mortaza Räximov äyteüensä, 450 yıllıq yubiley aldınan här rayondıñ üź däülät tamğaları bulıuı bik matur yañılıq. Başqorttarźıñ simvolika yolaları bıuattar töpkölönä barıp totaşa. Här başqort ırıuınıñ üź tamğahı, bilämäläre bulğan. Huñğaraq Öfö, Stärletamaq, Börö qalalarınıñ da gerbı barlıqqa kilgän. Ä Başqortostandıñ däülät flagı häm gerbı Başqort avtonomiyalı respublikahı iğlan itelgändän huñ qabul itelä. 20-se bıuat aźağındağı waqiğalar - Başqortostandıñ däülät möstäqillege turahındahı deklaratsiyahı, 1993-sö yılda Başqortostan töp qanundar yıyıntığı qabul itelgändän huñ yañı flag, gimn häm gerb barlıqqa kilgäyne. Tik bına şunıhı- Başqortostandıñ gimnınıñ köyö bar, tik hüźźäre genä haman da yuq.


text:
Cuma künü, yanvar 23-de, gece maalde, Qırımtatar halqınıñ aq-uqularını qorçalav komitetiniñ koordinatorları Eskender Bariyev, Abmecit Suleymanov (ekisi de Meclis azası ola) ve Sinaver Kadırov Çonğar «Rusiye sıñırında» uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından yaqalandılar. Bunı Qırım.Aqiqat saytına Komitet temsilcileriniñ safdaşlarından biri bildirdi.
Subetdeşniñ malümatına köre, Rusiye sıñır bekçileri Bariyev, Suleymanov ve Kadırovğa «sıñırdan» qıtaiy Ukrainağa keçmege izin bermediler.
«Bunıñ yerinde olarnı bir vagonğa qapattılar, sıñır nezaret vekilleri ile qavğa yüz berdi, bundan soñ olarğa maşinağa qaytmağa musaade ettiler, faqıt maşina anahtarını tutıp aldılar. Şimdi qırımtatar faalleri maşinada oturıp, iza subetini keçirecek uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimini bekleyler», – tarif etti subetdeş.
Komitet temsilcileriniñ yaqalav sebepleri şimdilik belgisizdir.
Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, cumaaqşamı, yanvar 22-de, evelleri Sinaver Kadırov yaşağan daire qapılarına belgisiz şahıslar keldi.
Bildirilgeni kibi, keçken cumaertesi künü sport qıyafetinde belgisiz şahıslar Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ konferentsiyasına keder etecek oldılar.
Bıltır, dekabr ayında, belgisiz şahıs İnsan aqları Künü munasebeti ile keçirilgen matbuat konferentsiyasında Bariyev, Suleymanov ve Kadırovğa zelönka septirgen edi.


text:
«Biz 1944 senesiniñ faciasını yüregimizdeki accı duyğularnen añamız. Biz bügün kene havflı alda bulunğan qırımtatar halqınen birdemlikni bildiremiz», – dedi Kerry.
«O qara künleri halq çekken azaplarnı biz sözlernen ifade etip olamamız. Orta Asiyağa, Ural ve Sibirge yolnı dayanğanlar soñ açlıqqa, hastalıqlarğa ve repressiyalarğa oğradılar», – bildirdi AQŞ devlet kâtibi.
«Biz kene Ukrainanıñ suverenitetıne ve bütünligine qol tutqanımız aqqında bildiremiz. Bunen beraber Ukraina grajdanlarınıñ ve cumleden Qırım sakinlerniñ aq-uquqlarnı qorçalamasınıñ tarafdarımız», – ayttı Kerry.
Bazar künü, Mayıs 18-de qırımtatar halqnıñ sürgünligine 70 yıl tolacaq. Tarihçilerniñ tahminlerine köre, sürgünlikte halqnıñ 46% ziyade ealisi elâk oldı.
Yerli akimiyet ise, İyünıñ 6-na qadar adamlar çoq toplanğan merasimlerni keçirmege yasaq etti.


text:
Ukraina Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ (RNBO) kâtibi Aleksandr Turçinovnıñ fikirince, Rusiyege qarşı cezalar quvetleştirilmek kerek. Onıñ zanınca, Rusiyege basqı usullarından biri Rusiye gemilerine Qara deñizde İstanbul boğazından keçmek yasağı ola bile.
Bunı o Ukrinform agentligine bildirdi.
«Rusiyeden dünyağa kelgen telükege aynı cevap ve areket olmalı. Mence, cezalar arasına olarnıñ arbiy gemilerini İstanbul boğazından keçmemesini, SWIFT sistemasından özek programmalarına qoltutqan ve maliye etken Rusiye maliye sistemasını söndürüv, em de diger ciddiy adımlar olmalı», – dep ayttı Turçinov agentlikke bergen intervyüsında.
O, Qırımda Rusiye silâsınıñ qoşma ücüm sistemalarınıñ açılmasın, em de özek silâsını hatırlattı. Turçinovnıñ fikirince, Rusiyeniñ yarımadada yapqan areketleri yalıñız Ukraina içün telükeli degil.
«Bu bizni pek qasevetlendire, çünki Qırımdaki özek silâsı ilk evelâ Avropa memleketlerine qarşı yöneltilecek. Bundan ğayrı, Türkiye içün de büyük telüke bar, o, NATO azası ola», – dep ayttı Turçinov.
Qara deñizde İstanbul boğazından keçüvni Türkiye Cumhuriyeti nezaret ete.
Ukraina, AQŞ, Avropa Birligi Rusiyeni qanunsız Qırım işğalinde ve Donbass zıddiyetinde boyeviklerge köstergen yardımında qabaatlaylar. Moskva qabaatını red etip, Ukrainada «göñülliler» cenkleşkenini bildire.


text:
Derebeylik
Derebeylik ya da feodalizm - tarih boyunca bir çoq devir ve yerlerde (amma eñ evelâ Orta asırlar Avropasında) rast kelgen içtimaiy, siyasiy ve iqtisadiy qurumdır. Feodalizm sözü, köçmez mülk manasına kelgen latince feodum (tımar) bir sözden peyda olğan.
Feodal toplulıqnıñ siyasiy qurulışı, qoruğan-qorulğan (süzeren-vassal) munasebetine dayanğan iyerarhik bir strukturası edi. Feodal iqtisadiyatı ise, öz-özüne yeterlik üzerine qurulğan edi.
Roma İmperiyasınıñ yıqılğanından küçlü milliy monarhiyalarnıñ ortağa çıqmasına qadar olğan vaqıtta, Avropada akim olğan içtimaiy qurum feodal qurumı edi.
Ticaretniñ tekrar canlanması ile temelleri sarsılğan derebeylikniñ soñki qalıntıları Sanayı Devriminen tamamınen yoq olğan.


text:
Avropa Birligi Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt tanımaycaq ve Rusiyeniñ Azaq deñizindeki istilâsına razı olmaycaq. Bu aqta Avropa şurasınıñ reisi Donald Tusk fevralniñ 19-nda Ukraina parlamentiniñ Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı istilâsı başlağanınıñ beş yılına bağışlanğan toplaşuvında ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Avropa Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt tanımaycaq ve Rusiye öz vazifelerini yerine ketirgenine qadar sanktsiyalardan vazgeçmeycek. Avropa Birligi Azaq deñizindeki zorbalıq areketlerine de razı olmaycaq. Avropa Birliginiñ bir qalması içün elimden kelgenini yapacam», – dep ayttı Tusk.
Fevralniñ 19-nda Ukraina Yuqarı Radasında Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı istilâsı başlağanınıñ beş yılı munasebetinen toplaşuv keçirile.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ çıqışı beklenile. Davet etilgenler arasında – Ukraina baş naziri Volodımır Groysman, ükümet azaları, cemaat teşkilâtları, ATO veteranları birligi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, meşur ukrain ve çetel siyaset erbapları, halqara parlament teşkilâtları ve diplomatik korpusnıñ temsilcileri.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
«Bizler Ukrainanen siyasiy qısımnı endi imzaladıq, qalğan iqtisadiy qısımnı iyün 27-ne qadar imzalaycaqmız», – dedi o.
Avropa Şurasınıñ reisi hatırlattı ki, bu künge Moldova ve Gürcistan ile assotsiatsiya aqqında Añlaşma imzalanması belgilengen. Tedbirde Avropa Birligi memleketleriniñ ükümetleri ve devletleriniñ 28 yolbaşçısı iştirak etecek.
Hatırlatamız, mart 21-de Ukraina muracaatınen Ukraina ve Avropa Birligi arasında assotsiatsiya Añlaşmasınıñ siyasiy qısmı imzalandı. Avropa Birligi Ukrainağa umumiy yardım olaraq ukrain mahsulatına ital bergilerni lâğu etti, böyleliknen Kiyev er yıl 500 mln yevro qazana bile.
Añlaşmanıñ iqtisadiy qısmında teren serbest ticaret zonası aqqında aytıla.
Mayıs 29-da Ukraina tış işler naziri vazifelerini eda etken Andriy Deşçitsa bildirdi ki, Ukraina Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasınıñ tolusınen imzalanması boyunca mesleatlar keçirmek niyetinde.
Mayıs 28-de Petro Poroşenko Ukraina ve Avropa Birligi arasında assotsiatsiya Añlaşmasınıñ iqtisadiy qısmını imzalav işini sozmamaq kerek, dep bildirdi.


text:
Qırımnıñ «akimiyet organları» Qırımda olğan öldürüvlerniñ taqiqat ketişatı aqqında malümatnı bermeyler. Şu cümleden, Reşat Ametovnıñ öldürüvi aqqında.
Bunı insan aqları boyunca qırım eyyeti bildire, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Uquq qorçalayıcılar ukrain arbiy-deñiz quvetleriniñ mayorı Stanislav Karaçevskiy ve 16 yaşında olğan Mark İvanükniñ öldürüvleri aqqında malümat olmağanını da qayd ete.
«Taqiqatnıñ areketsizligi ve qırım akimiyet organlarnıñ ölürüvlerniñ taqiqatında iştirak etmegeni yaşayış aqqınıñ qoruvı boyunca mecburiyetlerniñ eda etilmegenini köstere», – deyler uquq qorçalayıcılar.
Olar şuna da diqqat ayıralar ki, işbu öldürüvlerniñ şaraitleri siyasiy maqsatlarğa bağlı olğan edi.
«Alâ daa refernedum (mart 16 künü) arfesinde ğayıp olğan Aqyar sakini, Avtomaydan faaliyetçi Vasiliy Çernışnıñ taqdiri belgisizdir. Soñki sefer onıñ ile bağ mart 15 künü edi. Vasiliyniñ soy-sopları onıñ endi sağ olmağanını tüşüneler», – denile eyyetniñ haberlerinde.
Belli olğanı kibi, mart 15 künü Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında qırımtatarnıñ ceseti tapıldı. Bu insan 38 yaşında Reşat Ametov edi. Mart 3 künü adam voyenkomatqa yazılmaq içün evinden çıqqan edi. Soñra onı Aqmescitniñ Lenin meydanında kördiler. Kameralardan körüngeni kibi, o, Qırım işğaline qarşı narazılıq numayışında iştirak ete edi. Andan onı belgisiz yönelişke «Qırım halq imayesi»niñ vekilleri alıp ketti. Eki aftadan soñ ise onı Qarasuvbazar rayonında cansız alda taptılar.
Aprel 3kunü ukrain arbiy qısmınıñ mayorı, 33 yaşında olğan Stanislav Karaçevskiyni öldürdiler.
Aprel 20 künü Rovensk vilâyetiniñ sakini, 16 yaşında olğan Mark İvançuknı cansız alda taptılar.


text:
Berdäm Rusiä firqaseneñ räise bulırğa rizalığın birep, Putin Kremldän kitkännän soñ üzenä säyäsi säxnädä urın alıp qına qalmadı, ä ilneñ yaña säyäsi sistemına ölge saldı, diärgä bula.
Moña qädär Putin prezidentlıqtan kitkäç, premier-ministr bulırğa rizalıq birgän ide.
Belgeçlär fikerençä, anıñ partiäne citäkläw qararı tağı da ähämiätleräk, bu aña, Rusiädä telägän qadäre idarä itergä mömkinlek birä. Çönki, Berdäm Rusiä xakimiättäge partiä genä tügel, ä ilneñ säyäsi, iqtisadi häm burokratik quäten üz eçenä alğan berläşmä bulıp tora.
"Xäzer ul Berdäm Rusiäne citäkli. Dimäk, Däwlät Dumasın, Federatsiä Şurasın, cirle parlamentlarnı kontrol itä. Ä alar gubernatorlarnı raslıy. Yağni, anıñ quäte bermä-ber arta" – di Olga Krıştanovskaya, Fännär akademiäsendä elitanı öyränü üzäge başlığı.
Belgeçlär fikerençä, Rusiädä, sovet çorın xäterlätkän ber partiäle sistem barlıqqa kilä. Töp xakimiät prezident, premier, yä spiker tügel, ä "general sekretar" qulında bulaçaq.
Älbättä, bu sistem bazar şartların iskä alıp, beraz yañartılıp qorıla. Berniçä partiä, berniçä namzätle saylawlar demokratiä tösmere birä. Ämmä töp xakimiät üzäk partiä qulında qala.
Medvedev bügenge çığışında, prezident bularaq, älegä partiägä kermiäçägen belderde. Berdäm Rusiä başlığı bularaq Putin Kremldä utırğan prezidentnı kontrol itä alaçaqmı?
"Küz aldına kiteregez, prezident Medvedev partiäsez, ya ğadi äğza, yä citäkçelek äzğası. Läkin partiäneñ citäkçese bit Putin. Yağni, bu prezidentnı ğına tügel, ä ğomumän, prezidentlıqnı zäğiflätä" di Liliä Şvetsova, Mäskäwdäge Carnegie üzäge belgeçe.
2001 yılda tözelgän Berdäm Rusiä Putinğa teräk bulıp xezmät itte. Putin prezidentlıqtan kitkäç, partiäneñ yoğıntısı kimer digän farazlar äytelgän ide. Bügenge waqıyğa, kiresençä, partiägä "ikençe sulış" birde, diärgä bula.
"Partiä üzgärtelergä, saylawçılar öçen açığraq bulırğa tieş. Ul üz mänfäğaten genä uylağan oçraqlı keşelärdän arınırğa tieş" dide partiäneñ yaña räise Vladimir Putin.
Belgeçlär fikerençä, bu wazyıfa Putinğa, premier bulğaç ta, üzen prezidenttan kim bulmağan, "saylanğan" citäkçe itep xis itergä mömkinlek biräçäk.


text:
İyül 27-de Aqmescitte (Simferopol) belli ressam Zera Ablâzisova camda resim yapuv boyunca master-klass keçirecek.
Merasim saat 14:00-te «Era» fotostudiya-artmeydançığında başlanacaq.
Adres: Çehov soqağı, 20.
Malümat içün telefon: +7978 749 73 30.
Zera Ablâzisova camda resim yapqan ressam olaraq belli. 2015 senesi o, «Güzel Qırım» poçta varaqaları toplamını taqdim etti.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Aqmescit suv anbarı 2016 senesi mart ayınıñ başına 80 faizğa suvnen toludır, dep bildirdiler Aqmescit gidroağnıñ işçileri.
Olarnıñ sözlerine binaen, sebebi kelişken ava şaraitlerindedir. Suv anbarnıñ bütün acimı 36 mln kubometrni teşkil ete, bent yanındaki maksimal terenlik - 36 metr.
Aqmescit suv anbarı 1956 senesi qurulğan, esas vazifesi olaraq köy hocalığı içün suv teminlenmesi ve aqmescitliler içün raatlıq yeriniñ olması belgilengen edi. Amma 60 - ncı seneleri içilgen suvğa ihtiyac arttı, bundan sebep, suv anbarını Aqmescitni suvnen temin etmek içün qullanıp başladılar. Suv qoruma rejimi kirsetilgen soñ, etrafta yerleşken raatlıq obyektlerini qapattılar.
Suv anbarı qorumasını quvetleştirmek içün Qırım akimiyeti «opolçeniye» küçlerini celp etti. Bu teşkilâtnıñ vekilleri yerli sakinlerge balıq tutmaq, yuvunmaq kibi şeylerni yasaq etip, yerni patrul eteler. Bunıñnen bir sırada olar suv anbarınıñ tek kiçkene qısmını nezaret astında tutalar. Qalğan qısım ise qorumasız qalmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırımda soñki ayları ATR telekanalınıñ saipdeşi olmağanını bildirdi.
Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
«Bir qaç ay evelsi maña ait 1,4 % isse senetlerimni diger şahısqa ücretsiz süretet berdim. Çünki menim atta böyle ufaq payım ATR telekanalına Qırım şaraitlerinde qayd olunmağa keder ete bilecegini añlay edim...», – dedi Çubarov.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.


text:
`balalarğa qırıslıq` Näticälär
Xäbärlär [53]
- Futbolçı Mäsut Özildän yärdäm
- Niderlandta köç qullanu artqan
- Germaniyada uzğan yıl 152 bala köç qullanudan ülgän
- İzrailneñ Fälästindäge qırıslıq dulqını
- 489 xatın-qız - cinayät’ qorbanı
- Fäqıyr’ balalar sanı arta
- 19 million bala öysez
- Nigeriyädä qırıslıq waqıyğalarında ber ayda 220 keşeneñ ğomere özelgän
- Xatın-qızğa qarata qırıslıq arta
- Protest çaralarında ülüçelär sanı artqan
- Çilida ğadättän tış xäl
- Xatın-qızlarğa qarata qırıslıq
- Hindıstanda balalarğa bäylänüçegä ülem cäzası
- Uquçı balalarğa pıçaqlı höcüm
- Yämändä 10 köndä 27 bala ülde
- Kardinalnı xökem ittelär
- Nigeriyädäge qırıslıq waqıyğaları
- Balalarğa açlıq yanıy
- Nemeś katolik çirkäwendä skandal
- Rim papasın wazıyfasınnan kitärgä çaqırdılar


text:
Vakant lavozimlar
Ózbekistan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutı Nókis filialı saylaw múddeti pitken hám bos turǵan tómendegi lawazımlar ushın tańlau járiyalaydı.
Docent lawazımı 1 orın (1 stavka), Kafedra baslıǵı lawazımı 1 orın (1 stavka), aǵa oqıtıwshı lawazımı 2 orın (1 stavka), assistent oqıtıwshı lawazımı 2 orın (1 stavka).
Docent lawazımın iyelew ushın tańlawda docent ilimiy dárejesine, pán kandidatı yamasa filosofiya doktorı (PhD), pán doktorı (Doctor of Science) ilimiy dárejesine, sonday-aq shet mámleketlerdiń tiyisli qánigelik boyınsha olarǵa teńlestirilgen basqa ilimiy dárejelerge iye bolǵan shaxs qatnasıwı múmkin.
Kafedra baslıǵı lawazımın iyelew ushın tańlawda professor yamasa docent ilimiy dárejesine, filosofiya doktorı (PhD), pán doktorı (Doctor of Science) ilimiy dárejesine, sonday-aq shet mámleketlerdiń tiyisli qánigelik boyınsha olarǵa teńlestirilgen basqa ilimiy dárejelerge iye bolǵan shaxs qatnasıwı múmkin.
Aǵa oqıtıwshı lawazımın iyelew ushın tańlawda jokarı maǵlıwmatqa iye bolǵan shaxs (Magistr, diplomlı qániyge), sonday-aq ilimiy dáreje(pán kandidatı, tiyisli qániygelik boyınsha pán doktorı (PhD) dárejesine yamasa oǵan teńlestirilgen basqa ilimiy dárejelerine) hám ilimiy ataqqa iye bolǵan hámde bunday dáreje hám ataqqa iye bolmaǵan, biraq oqıtıwshılıq, ilimiy-izertlew hám islep shıǵarıw isleri tájiriybesine iye bolǵan shaxslar da qatnasıwı múmkin.
Assistent oqıtıwshı lawazımı ushın tańlawǵa tiyisli qánigelik boyınsha joqarı maǵlıwmatqa iye puxaralar (magistr diplomlı qániyge) qatnasıwı múmkin.
Tańlawda qatnasıudı qálewshiler tárepinen direktordıń atına arza, kadrlardı esapqa alıu boyınsha jeke is qaǵazı, diplomlardıń tastıyıqlangan kóshirmesi, ilimiy jumıslar dizimi hám de qánigeligin jetilistirilgenligi haqqındaǵı guwalıǵınıń kóshirmesi tapsırıladı.
Arzalar daǵaza járiyalanǵan kúnnen baslap bir ay múddet dawamında qabıl etiledi.
Tańlaw shártleri boyınsha qosımsha maǵlıwmatlar haqqında Ózbekistan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutı Nókis filialı keńesinen biliwinizge boladı.
Xabarlasıw ushın telefon: +998-91-378-15-11
673


text:
Rusiye Federatsiyasında bulunğan Ukraina vatandaşlarını kütleviy sürette sorğuğa çekip başladılar. Taqiqat komitetiniñ hadimleri bildireler ki, bu iş «yasaq etilgen cenk vastaları ve usullarını qullanuv aqqında» cinaiy iş çerçivesinde keçirile, dep haber ete TSN.
Ukraina vatandaşlarına Dnepropetrovsk vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi İgor Kolomoyskiy ve Ukraina içki işler naziri Arsen Avakovnıñ faaliyetinen bağlı sualler berile.
Em de arbiy bölüklerniñ yerlerini soraylar, dep yaza neşir.
Ukrainlilerden Ukraina ükümetine şahsiy munasebetleri aqqında da soraylar. Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Rusiye taqiqat organları dört biñ insannen endi subetleştiler.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, Rusiye Taqiqat komiteti «Ukrainada tınçlıqsever insanlarğa qarşı cinayetlerni taqiq etüv» mahsus idaresini meydanğa ketirdi.
Moskvanıñ Basman mahkemesi Dnepropetrovsk gübernatorı İgor Kolomoyskiyni «eki ayğa qadar ğıyabiy şekilde apske aluv aqqında» qarar çıqardı.


text:
Aqyarda mart 6 künü mesken evlerniñ bir qısmı qızdıruvsız qaldı.
«Sevteploenergo» matbuat hızmetinde bildirilgeni kibi, qazaiy işlerniñ keçirilmesi sebebinden cuma künü 8:00-15:00 saatleri arasında Nahimov soqağında №1,3,5,7 evleri ve İMBUM (Nahimov soq,2), Bala ve gençler icadı sarayı (Nahimov soq,4), Devlet gumanitar universiteti (Kornilov,1) qızdıruvsız qalacaq.
Mart 4 künü Şevçenko mikrorayonınıñ sakinleri qızdıruvsız qalğan edi. Bunıñ ile Aqyarda qazalarnıñ sebebinden daima suv ve elektrikanı söndüreler.


text:
Avropa Birligi memleketleriniñ maliye nazirleri şurası salı künü, noyabr 8-de, işğal altındaki Qırımda çalışqan memurlarğa qarşı yañı cezalarnı kirsetmege qarar aldı, dep bildire Reuters.
«Şura ceza sıñır tedbirleri çerçivesinde Ukraina topraq bütünligini bozğan areketlerden sebep insanlarnıñ yañı cedvellerini tizdi», – dep bildirdi Slovakiya maliye naziri Peter Kazimir şura toplaşuvından soñ olıp keçken matbuat konferentsiyasında.
Agentlikniñ bergen malümatına köre, Avropa Birliginiñ ceza cedvelinde – Qırım işğali ve Ukraina Şarqındaki Rusiye istilâsına qoltutqanından Avropa Birligine kirişi yasaq etilgen 150-den ziyade insan ve Avropa Birliginde esapları buzlatılğan 37 şirket bar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyeniñ paytahtı Moskvada Rusiye politsiyası iyünniñ 30-da «Siyasiy mabüsniñ künü» aktsiyasınıñ iştirakçilerini tuttı. Olar er ay zemaneviy Rusiyede siyasiy mabüslerge qoltutmağa çıqalar. Bunı faallerniñ birisi Vera Lavreşina Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Onğa yaqın faal siyasiy mabüsler, şu cümleden qırımlı ukrain rejisseri Oleg Sentsovnıñ adınen levhalarnı, qırımtatar ve Ukraina bayraqlarını köterdi.
«Bugün «Siyasiy mabüs künü», onı er ay qayd etemiz. Asılında, endi er kün siyasiy mabüs kününi qayd etmek mümkün. Çünki adamlarnı toqtamayıp tutalar. Eñ «bulançıq» madde – ekstremizm, terrorizm. Misal olaraq, Emil Kürbedinov, Qırım advokatı, tezden er bir qırımtatarına qarşı iş açılacaq, dep ayta», – dep qayd etti faal.
Aktsiya vaqtında Rusiye politsiyasınıñ hadimleri altı iştirakçini tutıp, Tverskov içki işler bölügine alıp ketti. Faaller aqşam tutulğanlar azat etildi, er birine Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-inci noqtasına (toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket keçirilmesiniñ nizamına zıt kelgen areketler – QA) köre protokollar tizildi, dep bildirdi.
Moskva muhalifet faalleri siyasiy mabüslerni azat etmek, Ukrainağa qarşı Rusiye istilâsını toqtatmaq, Qırımnı işğalden azat etmek talaplarınen barışıq piket ve aktsiyalarğa muntazam sürette çıqalar. Sankt-Peterburg ve Moskva faalleri 1944 senesi mayısnıñ 18-i qırımtatar sürgünligi künü munasebetinen «Strategiya-18» adlı müddetsiz aktsiyağa birleşkenler. Er aynıñ 18-de faaller şeer soqaqlarına çıqıp, işğal etilgen Qırımdaki vaziyetni ikâye ete, Rusiye cemiyetini insan aqlarınıñ bozulmasınen tanış eteler.


text:
Sentâbr 5 künü Köçip kelgenler ve lvivliler festivalinde qırımlılar öz işlerini taqdim etti – toquma malları, nağış, cam resimlerini, ve ötmek mahsulatı ve qave ile sıylay ediler, haber ete Qırım.Aqikat mühbiri.
Qırımtatar ressamı Zera Ablâzisova aytqanı kibi, işğalden soñ yarımadada böyle tedbirlerde qoşulmay, öz Ukrainağa sevgisini bildirmek içün ise qıtağa kelgendir.
«Aselet Qırımdan keldim ve davet etilgenime pek bahtlım. Qırımda men böyle tedbirlerge qoşulmayım – vatandaşlıq mevamım. Mında Ukrainağa sevgi ve sayğımnı bildirmek içün keldim. Menimce, Qırımda aqıl-ferasetli (qatlam – QA) olmalı ve Qırımda yaşaycağımnı özümne qarar ettim», – dey ressam.
Tedbirde bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, dünya qırımtatarları Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması üzerinde çalışmalı ve öz memleket yolbaşçılarından istilâcı memleketke qarşı cezalarnıñ arttırılmasını talap etmeli.
«Lvivde mında yaşamağa mecbur olğan o qadar qırımtatarnı körmege istemez edim. Öz dostlarına serbest tarzda musafirlikke kelgen ve evlerine – Qırımğa serbest qaytqan soylarnı körmege ister edim», – dey Çubarov.
«Köçip kelgenler ve lvivliler festivali» – yerli sakinlerni ve köçip kelgenlerni birleştirecek bir medeniy köpürdir. Ukrainada bu kibi leyha ilk kere ötkerile. Teşkilâtçıları – «Lvivde Qırım evi», «KrımSOS» cemaat teşebbüsi, «Vozrojdeniye» halqara fondu. Festival Lvivde Şarqiy İşbirlik Kongressiniñ çerçivesinde keçirile.


text:
Keriç parom keçitiniñ işi dekabr 23 keçer gecesi ava şaraitleri sebebinden toqtatıldı.
Bu aqta Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Şiddetli ruzgâr sebebinden yük ve yolcu yolaqları qapatılğan», – deyler müdirlikte.
Mında şunı da qayd ettiler ki, dekabr 23 künü, yel suratı 22 m/s yete. Künniñ ekinci yarısında yel suratı 28 m/s ola bile. Qırım gidrometeomerkeziniñ malümatına köre, bu kibi ava şaraitleri daa bir qaç kün devamında saqlı olacaq.
Salı künü, saba, «Kavkaz» limanında 225 yengil ve 81 yük, «Qırım» limanında – 40 yengil ve 30 yük maşinası bekley.
Soñki kün devamında 1442 avto ve 4346 yolcu avuştırıldı.


text:
Keniyädä qorılıq
2 millionnan kübräk keşegä açlıq qurqınıçı yanıy
Keniyädä qorılıq arqasında 2 millionnan kübräk keşegä açlıq qurqınıçı yanıy.
Qorı häm yarım qorı cirlärdä yäşäwçe millionlağan keşe azıq-tölek krizisı belän köräşä, yözlägän meñ balada, distälägän meñ yökle häm imezüçe xatın –qızda citärlek däräcädä tuqlana almaw säbäple sälamätlek problemaları barlıqqa kilgän.
Berläşkän Millätlär Oyışması mäğ’lümatlarına qarağanda ,ildä aşığıç azıq-tölek yärdämenä moxtac keşe sanı qorılıq belän bergä fevral’ ayınnan birle 70%qa artqan häm 2 million 100 meñgä citkän.
523 meñ bala, 96 meñ yökle häm imezüçe xatın - qız naçar tuqlanu arqasında däwalanuğa moxtac.
İlneñ 20 dän artıq administrativ töbägendä milli afät iğ’lan itelgän, 12 töbäktä qorılıq kisätüe yasalğan.


text:
Kelecek sene işğal etilgen Qırımnıñ «halq imayesine» eñ azından 20 biñ rublelik aylıq berecegini vade eteler. Bunı «Krım Media» «samooborona» matbuat hızmetiniñ reberi Sergey Bagayevniñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
Onıñ aytqanına köre, aylıq parası cumhuriyet bücetinden ayırılacaq. Umumen 2015 senesi «samooborona» ştabına, nizam qoruması ve devlet sıñırınıñ imayesine 258 mln. ruble ayırılacaq.
Neşir malümatına binaen, Bagayevniñ aytqanına köre, bu para hızmet tehnikası: maşina, avtobus, yük maşinaları ve BTRlerge de sarf etilecek.
Aynı vaqıtta o alınacaq tehnikanıñ sayısını aytmadı.
«Şimdilik aytıp olamayım – añlaysıñız da, ciddiy bir iş ve tez al etilmey», – dep qayd etti o.
Noyabr 26-da Qırımda «halq imayesi», yani «samooborona» kibi belli olğan Halq müfrezesi Ştabını devlet müessisesi statusından marum qaldırdılar. Endiden soñ olar uquq qoruyıcılarğa Qırımda nizamnı imaye etmege yardım etecek ekenler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ FVN-nde Aqmescit suv anbarınıñ yanında bir künden çoq çaresiz yatqan pensiyalını tahliye etkenlerini haber ettiler.
Müessise malümatına köre, aqaynı dekabr 2-sinde Arap Hane deresi yanında taptılar. Sediye yardımınen onı acele yardımnıñ maşnasına alıp kettiler.
Vaqianıñ başqa tafsilâtı yoq.
Daa evel Qırım qurtarıcıları, yanvarniñ 1-inde Bağçasaray rayonınıñ sılaq dağ yolunda çamur içinde batqan Rusiyeden kelgen turistlerni tahliye etkenlerini haber ete edi.


text:
Bunı Qırım.Aqiqatqa «Hizb ut-Tahrir» ukrain ofisiniñ başı Fazıl Amzayev bildirdi.
«Qırım işğali yañı çağıruvnı meydanğa ketirdi, o, şübesiz, diqqatqa alınacaq ve oña nisbeten mütenasip cevap berilecek. «Hizb ut-Tahrir» – halqara teşkilâttır, o çoq memleketlerde işini alıp bara, Rusiyede de, yasaqqa baqmadan. Şunıñ içün «Hizb ut-Tahrir" öz faaliyetini Qırımda da devam etecek», – dedi o.
Bunıñnen beraber, «Hizb ut-Tahrir» nasıl bir faaliyet ile oğraşaycağını o bildirmedi.
«Yañı kerçekte faaliyetimizniñ inceligini belli sebeplerden aydınlatmaycam. Faqat, «Hizb ut-Tahrir» – cebirsiz siyasiy islâm firqasıdır, o iç bir şaraitlerde zorbalıqqa berilmecek. Qırım musulmanları, em de yarımadanıñ bütün ealisi bizim 20 yıl devamında etilgen barışıq faaliyetimizniñ şaatları ola. Bizim tınç tabiatımız iç bir vaziyette deñişmeycek», – dedi Amzayev.
Evlleri Qırımnınıñ «Rusiye akimiyeti» yarımadada «Hizb ut-Tahrir»niñ faaliyetini toqtatmaq vade ete ediler.
Firqa resmiy olaraq Ukrainada qayd etilgen. Rusiyede ise onı «ekstremist» sırasına kirsettiler.


text:
Bişkekniñ Ala-Too merkeziy meydanında miting vaqtında çatışmalar oldı, ateş açıldı, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Ala-Too meydanında Beyaz ev yanında sabıq prezident Almazbek Atambayev, sabıq baş nazir Omurbek Babanov ve diger siyasetçilerniñ tarafdarları, vatandaş faalleri ve gençler toplaştı. Olar cinayetçi gruppalarğa qarşı çıqıp, deputatlarnıñ toplaşıp, baş nazirni saylamalarını talap etti.
Kaktus.media yazğanına köre, Ükümet evi binası yanındaki Eski meydanda sabıq deputat Sadır Japarovnıñ tarafdarları toplaştı, onıñ namzetini bazı parlament azaları baş nazir vazifesine kösterdi.
Daa soñra kimligi belli olmağanlar Ala-Too meydanına keldi. Berilgen malümatqa köre, bu siyasetçi Sadır Japarovnıñ tarafdarlarıdır. Neticede çatışmalar oldı, insanlar taş ve plastik şişelerni attı. Ateş sesleri de eşitildi. Videoda kimligi belli olmağan kişi maşinağa pıştavdan ateş aça.
Daa soñra Qırğızistan İçtimaiy-demokratik firqasınıñ resmiy vekili Kunduz Joldubayevanıñ Facebookta yazğanına köre, Atambayevniñ maşinasına ateş açıldı, özü yaralanmadı. Firqa sabıq prezidentke ücüm etildi, dep saya.
24.kg neşiri yazğanına köre, çatışma vaqtında sabıq baş nazir Temir Sariyevniñ qaravulı yaralandı: başına taş atıldı, hastahanege alındı. Sabıq baş nazirniñ aytqanına köre, daa bir qaç ortağı zarar kördi.
«Ata Meken» firqasınıñ azası Tilek Toktogaziyev yaralandı, dep haber etile. İlk malümatqa köre, başına taş attılar.
Prezident Sooronbay Jeenbekov oktâbrniñ 9-nda Bişkekte Fevqulâde vaziyetler rejiminiñ ilân etilmesine dair buyruqnı imzaladı: paytahtqa askerlerni kirsetmek emri berildi.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/21 avgust
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 21 avgust biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Filipinda Ninoy Akwino köne (en)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1884 — Romulo Galyegos, Venesuela prezidentı, yazuçı, jurnalist.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1940 — Lev Trotskiy, Rusiä säyäsät eşleklese.


text:
«Avropa Birligi ukrain halqına öz kelecegini barışıq ve demokratik şeklinde seçmege fırsat bergen Ukrainanıñ serbest, açıq-aydın ve kerçek saylavlarınıñ keçirilmesine qol tutar», – denile beyanatta.
Ukraina nevbetten tış prezident saylavları evelki prezident Viktor Yanukoviçniñ vazifelerinden vazgeçkeni sebebinden mayıs 25 kününe belgilengen.
Vladimir Putin Rusiye Ukraina prezident saylavlarına ürmet ile davranğanını bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Ukrainada insanlar memleketniñ bu buhrandan çıqmasını istegenini köre ve añlaymız. Biz de Ukrainada nasıldır bir tınçlıqnıñ olmasını isteymiz. Ukraina halqınıñ saylavına ürmet ile davranırmız», – dedi Putin Sankt-Peterburgda keçken iqtisadiy forumı devamında.
Onıñ sözlerine köre, Moskva Ukraina prezidenti saylavlarından soñ teşkil olunacaq akimiyet organları ile çalışmağa azır eken.
«Alraid» cemat teşkilâtlarınıñ bütünukraina birligi ve «Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresi mayıs 25 künü prezident saylavlarına barıp, «doğru saylav»nı etmege çağıra.
Bunı teşkilâtlarnıñ matbuat hızmetleri bildire.


text:
Bunı ükümet toplaşuvında Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük bildirdi.
«Antiukrain, antidonetsk, antilugansk, antiharkov plannıñ amelge keçirilüvi er keske bellidir. Vaziyetiniñ kerginleştirüvi, ecnebiy ordularınıñ sıñırlardan keçüvi ve topraqnıñ işğali boyunca plan amelge keçirile, biz buña yol bermemiz», – dedi Yatsenük.
Bu regionlarnıñ sakinleri bölünmez memlekette yaşamaq istegenlirinde baş nazir emindir.
«Federalizatsiyağa çağıruv Ukraina devletini yoq etmek ve Rusiye Federatsiyasında yazılğan stsenariyniñ amelge keçirmek ıntıluvdır. Onıñ esas maqsadı – Ukrainanı bölmek ve yoq etmek. Ve Ukrainanıñ bir qısmını Rusiye diktatı altına ketirmektir. Böyle şey olmaz», – dedi baş nazir.
Baş nazir memleketniñ şarqında yaşağan sakinlerini mesülietlikni köstermek ve Ukrainanıñ bütünigini saqlamaq içün areket etmege çağırdı.


text:
18 ON SEKİZİNCİ DERS
· Halqımıznıñ edebi
Sayğılı oquyıcılarımız! Bugünden başlap “Halqımıznıñ edebi” rubrikasını sizge teklif etemiz. (Edep – блaroBocпиTaHHocTb; пpиличиe, xopoший ToH.)
Milliy terbiye.
Er bir milletniñ öz milliy mekteplerinde milliy terbiye almağa tabiiy aqqı bar. Alimlerden biri: “Sen ukrain olsañ, ukrain ol, nemse olsañ, nemse ol, ingliz olsañ, ingliz ol, tatar olsañ, tatar ol!” – degen. Bu sade sözlerniñ büyük emiyeti bar.
Aqiqattan da, sen ukrain balası olsañ, nemse olamazsıñ, nemse balası olsañ, ingliz olamazsıñ, ingliz balası olsañ, qırımtatar olamazsıñ, qırımtatar balası olsañ başqa bir millet balası olamazsıñ. Sen qırımtatar olmaq kereksiñ! Öz halqıñnı, tiliñni, adetleriñni begenamayıp, olarnı taptap, yoğurıp ketip başqa halqqa qoşulsañ bile, olar seni çetten kelip qoşulğan adam dep bilir, sen olar içün bir kelmeşek olursıñ, oña köre de ürmetiñ olur.
Çarizm ve sovet devriniñ canavarları tarafından yapılğan repressiyalarını körip keçirgen halqımız bu fikirlerni yahşı añlamaq kerek. Katırnanıñ vaqtından berli bizni halq olaraq yoq etmege tırışalar. Bizim qarışıp ketkenimizni sabırsızlıqnen bekleyler.
Qırımda biz bir mustaqil halq edik, öz tilinde laf etken, öz dinini ve adetlerini kütken insanlar edik! Suvorovlar, Potömkinler ve dig. kelip, bizni astı-kestiler, evlerimizni yaqtı-yıqtılar. Sovetler kelip, aqıl-fikri yerinde olğan müneverlerimizni attı, qalğan halqımıznı ise sürgün etti. Analarımız, qartbaba-qartanalarımız, ağalarımız, qardaşlarımız sürgünlikte vaqıtsız dünyadan ketti, ölüleri bile hor oldı. Cesürane küreşimiz neticesinde, şükür, vatanımızğa yol açtıq, 20 yıldan berli qaytamız.
Taqdir seni! Qırımda da bizni küleryüznen beklegen yoq eken. Bugün bizlerge qara küçler yol bermey, kazaklarnen ve banditlernen qorquzmağa tırışa, sahte “iş”ler açıp, “türme”lerde oturta. Devlet memurları (çinovnikleri) bizni aldatmağa, çeşit ayneciliknen qolumızdan soñki kapiklerimizni tartıp almağa tırışa. Baba-dedelerimizniñ toprağını bizge bermeyip özleri canavarcasına çaypay. Milliy mekteplerimizniñ açılmasıña bile ayaq tireyler. Balalarımız ruslaşıp ketip tura. Yaşlarımız şaşmalap, başqa millet yaşları ve qızlarınen “qarışıq” qorantalar qura.
Sayğılı vatandaşlarım, vaziyetimiz müşkül, bunı añlap, yolumıznı şaşırmamaq kerek. Assimilâtsiya baltasından saqt olmaq kerek.
Başımızda olğan türlü müsibetliklerden ve belâlardan bizni qurtaracaq – bizim faal areketimizdir.
Bizni qurtaracaq müimden-müim şey – bu, milliy til ve milliy terbiyedir! Balalarımızğa özümizniñ terbiyemizni bereyik, acayip adetlerimizni olarğa aşlayıq, tilimizni ögreteyik.
Ya Rabbim, bizge aqıl-feraset ber de biz tilimizge sarılayıq, tilimizni bileyik, evlâtlarımızğa ögreteyik, olarnı öz etnopedagogikamız esasında terbiyeleyik. Acayip halqımız yoq olmasın, yaşasın!
Öz tilini sevmegen adamnıñ kelecegi hor olur.
Onıñ balaları öz tilinde laf etamayıp, başqa tilge keçip keter, assimilâtsiya olur, MANQURTlaşıp qalır ve öz halqından ayırılıp, ömürbillâ başqa milletlerge yaltaqlanıp yürer.
· Oquyıcılarımıznıñ icadından
Sudaq rayonı Ay Serez köyünden Tair Ablâlimov eki şivede yazılğan bu yırnı rametli çalğıcı ocalarından eşitip yırlay ve bizim oquyıcılarımızğa da bu yırnı bağışlay.
Afğanistan dağlarında
Afğanistan dağlarından,
Sağ-selâmet qaytalmadım,
Körgen düşüm, öz avzımman
Dostlarıma aytalmadım.
Quvanç, sevgi men körmedim
Ne anadadan, ne babadan,
Yaşlığıma doyalmadım,
Pek yaş kettim bu dünyadan.
Şu gecesi bir düş de kördim –
Taqat ketti ellerimden,
Umutsızdan canım berdim
Afğanistan dağlarında.
Yalvaraman, can dostlarım,
Körgen düşüm tabirleñiz,
Keç qaldırmay, şu künlerde
Selâm yazıp bildiriñiz.
Keldi baar, açtı güller,
Yeşillendi bağ-bağçalar,
Tuvğanlarım, can dostlarım
Menim dürkümi aytsınlar.
Ah, dostlarım, bu ne qadar
Müşkül ölüm yaş başımman,
Afğanistanda şeit ketti dep
Baştaşıma yazsınlar.
· Şiirler, yırlar
Samuil Marşak
Sersem sıçan balası aqqında masal
(başı 13-ünci derste)
Ana sıçan balıqqa çapıp bara:
“Dayalıq et balama, – dep yalvara, –
Kelse bugün, aynenniler yırlasa,
Bir yahşılıq et, beşigini sallasa”.
Balıq kele quyruğın burıp-burıp,
Aynenniler yırlap başlay oturıp.
Acayip şey – ağzını açıp-yapa,
Sesi çıqmay, añlamasıñ ne ayta.
Sersem sıçan balası erke ösken,
Balıqnıñ da hatrin saymay şay degen:
“Aynenniñiz eşitilmey, tuvğanım,
Zorlanmañız… Sizlerden yandı canım!”
Şaşqan ana – mışıqqa çapıp bara:
“Dayalıq et balama, – dep yalvara, –
Kelse bugün, aynenniler yırlasa,
Bir yahşılıq et, beşigini sallasa”.
(Devamı bar)
· Güzel adetlerimiz
Bal kibi tatlı tilimiz
– Allağa şükür, qomşularım pek yahşı, pek mulâyim insanlar. Tilimni tişlep aytayım, biri maña qıyış baqmadı. Ne keregim olsa, olarğa çapıp baram. Sağ olsunlar, köksümden itep qaytarmadı, yoq demediler. Biz de olarnen yahşımız.
– Maşalla sizlerge! Onıñ içün: “Ev alma – qomşu al” ve “Yahşı qomşu uzaq tuvğanıñdan yaqındır”, – dep, atalarımız nafile aytmağanlar.
* * *
– Aydı, yolcu yoluna yaraşır degenler, biz endi turayıq ve baracaq yerimizge erte-yarıq barıp çıqayıq.
– Ebet, dogru aytasıñız. Oğurlı yollar olsun sizge. Sağ-selâmet oluñız.
* * *
– Qayda qaldı ketkeni, ale daa kelmey. Tüf-tüf, bu balağa ne oldı eken aceba? Bir qayırlısınen qaytıp kelse eken, canım raat olur edi.
– Raatsızlanma, Ayşe apte, kelir, inşalla.
* * *
Vay, Allam ya Rabbim, nedir bunıñ etkeni?!
· Atalar sözleri
Zaman zamanğa uymasa, sen zamanğa uy. – ЖиBи copaзMepHo co BpeMeHeM.
Suv kiçikniñ, söz büyükniñ. – ПиTb пpeдлaraюT MлaдшиM, cлoBo – cTapшиM.
Ev satın alma, qomşu al. – Пpи пokyпke He Bыбиpaй дoM, Bыбиpaй coceдa.
Qomşunıñ tavuğı qaz körünir. – Coceдckaя kypицa Bcerдa kaжeTcя ryceM.
Yalancınıñ şaatı yanında ola. – y лryHa Bcerдa ecTb cBидeTeли.
Tatlı söz yılannı yuvasından çıqarır. – Cлaдkoe cлoBo дaжe зMeю из Hopы BыTaщиT.
Aqıl işi degil - baş belâsı. – CдeлaHo эTo He пo yMy, эTo бeдa дa и Toлbko.
Aqıl ayvanda da bar, fikir kerek, fikir! – Moзrи ecTb и y жиBoTHыx, Mыcлb HyжHa, Mыcлb!
Aqıl degeniñ yaşta degil, başta. – He BoзpacT oпpeдeляeT yM, a roлoBa.
Añlağanğa sivrisinek de sazdır, añlamağanğa davul-zurna da azdır. – ПoHяTлиBый пoйMëT ckaзaH Hoe koMapиHыM пиckoM, HeпoHяTлиBoMy xoTb бeй B бapaбaHы – He пoйMëT.
Bir aqılsız quyuğa taş atar, yedi (biñ) aqıllı çıqaramaz. – OдиH rлyпeц бpocиT B koлoдeц kaMeHb, ceMb (Tыcячy) yMHыx бyдyT лoMaTb roлoBy, kak ero oTTyдa дocTaTb.
· Ösümliklerniñ adları
иpиc – susan – ipиc, пiBHиkи
иyдиHo дepeBo – erğuvan – …
kaбaчok – saqız qabaq (laq. kabaçki) – kaбaчok
kaлиHa – qanser – kaлиHa
kaлeHдyлa (HoroTok) – aynısefa – Hariдka
kaлyжHицa – kubu çiçek – kypячa cлiпoTa, kaлюжHиця
kaMыш – qamış – koMиш
kaHHa – kanna – kaHHa
kaпepc – kapers – kaпepc, kaпap
kaпycTa – qapısta – kaпycTa


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokurorı Günduz Mamedov Ukrainadaki Frenkistan Elçihanesiniñ vekillerinen, şu cümleden Kristof Le Rigolor ile körüşip, Avropa Birliginiñ Qırım işğali sebebinden kirsetken sanktsiyalarını muzakere etti. Bu aqta ukrain prokuraturasınıñ matbuat hızmeti sentâbrniñ 5-de haber ete.
Berilgen malümatqa köre, körüşüv iştirakçileri Ukraina topraq bütünligine qoltutqanını bildirip, Avropa Birligi kirsetken sanktsiyalarnıñ talaplarına riayet etilmesi ve qayd etilgen meselelerde işbirligi aqqında laf ettiler.
QMC prokurorı vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa kiriş nizamınıñ bozulmasını ayrıca qayd etti.
«Bizim vazifemiz – Avropa sanktsiyaları rejimine riayet etilmemesini qayd etmeknen beraber yarımadada milliy qanunlarnıñ bozulmasını qayd etmektir», – dep ayttı Günduz Mamedov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Fevral 20 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ mahkeme işinde maddiy delillerniñ daa bir qısımı Çiygoznı qabaatlanğanıına ters keldi. Bunı Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında advokat Nikolay Polozov bildirdi.
«Taqiqatçılar qıdırğan delilerge saylâp davrana edi, mahsus qabaatlağan taraf içün uyğun videolarnı seçip ala edi, Ukraina tarafdarlarına ve qırımtatarlarğa qarşı yapılğan qanunsız areketlerini qastentalil etmey edi ve bu insanlarnı zarar körgen ya da şaatlar sırasına qoşmadı», – qayd etti Polozov.
Mahkeme toplaşuvında şaat Valiyevten alınğan yedinci disk talil etildi. O videolarda Qırım Yuqarı Şurasınıñ ögündeki meydanında saba vaqıtında yüz bergen adiseler qayd olunğan, tarif etti Polozov.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin BMT Havfsızlıq Şurasınıñ oturışuvında mayısnıñ 29-nda Kyivde elâk olğan rusiyeli jurnalist Arkadiy Babçenko aqqında haber etti.
«Rusiyeli belli jurnalist ve Rusiye rejiminiñ sert bir tenqitçisi Arkadiy Babçenko bugün Kyivde elâk oldı. Taqiqat yapılğan maalde bir hulâsalar çıqarmaq erte. Lâkin Rusiye qızıştırğan siyasiy turğunsızlaşuvnen bağlı acayip bir beñzerlikler mevcut», – dep bildire Ukraina tış işleri nazirligi Klimkinniñ Twitterdeki sözlerini.
Rusiyeli muhalefetçi jurnalist Arkadiy Babçenko mayısnıñ 29-nda aqşam Kyivde öldürildi. Bu vaqia o tükândan qaytqan arada kvartirasına kireyatqanında olğan. Sırtından yaralanğan Babçenko «acele yardım» maşnasında vefat etti.
Ukraina uquqorçalav organları «qastlı öldürilüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Politsiya qatil fotorobotını aşkâr etti.
Ayrıca şunı oquñız: Arkadiy Babçenko: «İnfantilizm Rusiyeniñ milliy ğayesine çevirildi»
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk ete. O, öz qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.
Bundan bir qaç ay evelsi, 2016 dekabr ayında, o TU-154 uçağında, öz arbiylerini Suriyege Yañı yılnen hayırlamağa ketken Rusiye arbiyleri, jurnalistleri ve Aleksandrov adına ansambl artistleri uçaq qazasından ölgenlerine iç acınmağanını bildirgen edi. Bundan soñ Rusiyede Babçenkonı vatandaşlıqtan marum etmek içün imzalar toplanıp başlandı.
Soñki zamanlarda jurnalist Kyivde qırımtatar ATR telekanalında çalışa edi.


text:
Aqmescitte cuma künü noyabrniñ 21-nde olğan furtuna aqibetlerini yoq eteler. Rusiye kontrolindeki Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, küçlü ruzgâr vaqtında terekler sındı ve zarar kördi. Şeerniñ soqaqları ve yolları terekler tübünde qaldı.
«Aqmescitniñ yekâne nevbet-dispetçer hızmetine 9 vatandaş muracaat etti. Ev damları, maşina, yollarğa büyük pıtaqlar ve atta terekler tügti, teller qoparıldı. Tünevin «Şeer» taqımı 5 qazaiy vaziyetni al etti, işler bugün de devam ete», – dep aytıla memuriyetniñ haberinde.
Zarar körgen tereklerniñ ekseriyeti – «kesilecek ve yolcu ve maşinalar içün telükeli olğan qazaiy terekler edi».
Tünevin qırımlı qurtarıcılar yarımadada ava bozulacaq, dep tenbiledi. Noyabrniñ 22-nde gece küçlü yel Canköyniñ №7 mektebinde damnı qoparıp aldı. Dam 840 metr kârelik edi, kimse zarar körmedi, dep bildirdi yarımadanıñ acele hızmetleri.
Noyabrniñ 22-nde saba «Krımenergo» elektrik ağlarını bozğan yel aqqında bildirdi. Yarımadanıñ 80-den çoq mesken yeri zarar kördi.
Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirligi furtuna quvetleşkeni içün balıqçılarnı açıq deñizge çıqmaq telükeli olacaq, dep tenbiledi.


text:
Salı künü, fevralniñ 25-nde, Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde faaller aq qorçalayıcılar işğalniñ ilk qurbanı dep adlandırğan qırımtatar faali Reşat Ametovğa bağışlanğan «Referen «DOOM»: Ukrainanıñ kerçek Qaramanı ve «Qırım halqınıñ» «barışıq saylavı» aktsiyasını keçirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ faalleri Rusiyeden yarımadada işğalden soñ ğayıp olğan insanlarnıñ işlerini tahqiq etmesini talap etken 44-ünci aktsiya oldı.
«Bugünge qadar kimse mesüliyetke çekilmedi. İşğalci akimiyet insan aqları bozuvlarına qulaq asmay ve ğayıp olğanlarnı tapmaq içün bir şey yapmay… Al-azırda Reşat Ametovnıñ hırsızlanması ve öldürilüvi boyunca tahqiqat ileri ketmey», – dep tarif etti aktsiyada «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorlarından biri Olga Kurışko.
Aktsiya vaqtında eki sahte FSB hadimi aktsiyanıñ spikerlerinden biri – qırımtatar faali İsmail Ramazanovnı «hırsızlap alıp ketti». Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, olar «insanlar Kremlge qarşı çıqqanını kösterse, Rusiye quvetçileriniñ işğal etilgen Qırımda nasıl çalışqanını köstermege istedi».
Kyivdeki Rusiye elçihanesiniñ vekilleri faallerniñ yanına kene çıqmadı.
2014 senesi martnıñ 3-nde saba Aqmescitniñ Maryino qasabasında yaşağan üç balanıñ babası, 39 yaşında Reşat Ametov evden çıqqan edi. Tuvğanlarına arbiy komissarlıqqa barıp, Ukraina ordusınıñ göñüllileri sırasına yazılacağını ayttı. Video kameraları onı, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı Lenin meydanında Qırım ükümetiniñ binası ögünde bir kişilik narazılıq keçirgen kişini, qayd etti. Videoda körüne ki, Qırım «samooboronasınıñ» bir qaç vekili onı meydanda tutıp, maşinağa mindire. Eki aftadan soñ Reşat Ametov Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan (Zemlâniçnoye) köyü yanındaki tarlada ölü tapıldı. Erkekniñ cesedinde işkence izleri bar edi, başı şeritnen sarılğan edi, yanında ise qırçma tapılğan edi. Daa soñra çıqarılğan neticelerge köre, ölümniñ sebebi közüne saplanğan pıçaq yarası oldı.
2017 senesi Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesi baarde öldürilgen qırımlı Reşat Ametovğa Ukraina Qaramanı unvanını berdi.
BM insan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi azırlağan maruzasında Ametovnıñ öldürüvini mahkemesiz idam dep adlandıra.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» eki iştirakçisi Arsen Cepparov ve Refat Alimov noyabr 24-de mecburiy ekspertizadan keçmeleri içün psihiatrik hastahanege avuştırılacaqtır. Bunı noyabr 24-de advokat Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Bugün Cepparov ve Alimovnı Müslim Aliyev olğan yerge alıp ketecekler – Aqmescitniñ 15 sanlı psihiatrik bölügine. Mecburiy ekspertizadan keçken er kes anda ketirile», – dep izaatladı Kürbedinov.
Noyabr 17-de belli oldı ki, yaqalanğan Müslim Aliyev mecburiy psihiatrik ekspertizağa yollanıldı.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Gruziä saqlanu ministrlığı kiçä, çittän idarä itelgän oçqıç eçenä urnaştırılğan ber kamera aşa töşerelgän videoda Rusiä suğış oçqıçınıñ älegä oçqıçqa yaqınayıp anı raketa belän şartlatuın kürsätkän ber video yazma çığardı.
Abxaziä räsmiläre asılda älege oçqıçnıñ töşerelüendä cäwaplılıqnı üz östenä alıp, oçqıç qaldıqlarınıñ sonınnan Abxaziä cirlegenä üzläre tarafınnañ küçerelüen räsmi bularaq açıqlağan ide.
Läkin başta Gruziä räsmiläre oçqıçnın töşerelüen inqar itte. Läkin sonınnan oçqıçnıñ Rusiä tarafınnañ bärep töşerelüen däğwä itä başladı.
Bu waqıyğadan soñ Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili televideniedä yasağan çığışında, Rusiä prezidentı Vladimir Putingä, Rusiäne Gruziägä qarşı höcümnären tuqtatırğa çaqırğan belderü yasawı turında söyläde.
“Älege höcüm BMO qısalarında yavuz ber xäräkät. Bäysez ber däwlät qanunsız, yawuzlarça xalıqara tärtipne bozıp başqa ber däwlät tarafınnañ bombalana, bu xalıqara tärtipne tanımıyça yasalğan ber höcüm”
Kremlin isä ğayepläwne inqar itä. Rusiä hawa köçläre xärbi räsmiläre, ul könne könyaq Rusiä çiklärenä ber nindi oçqıçnıñ cibärelmäwe turında belderä.
Abxaziä töbägendä Rusiä tınıçlıq saqlaw köçläreneñ xezmät itüe Tiflistä zur rizasızlıq tudıra. Gruziä yağı älege höcümneñ Rusiäle tınıçlıq saqlaw köçläreneñ töbäktän kitep alar urnına xalıqara köçlärneñ urnaştırıu kiräklelegen, tağın ber qat kürsätüe turında söyli. Älege fikerlär belän, Gruziä parlamentında iminlek häm saqlanu komitetı başlığı Targamedze, radiobızğa birgän äñgämäsendä bolay söyläde:
“Rusiä bezgä tağın ber qat, älege waqıyğa aşa anıñ töbäktäge nizaq tarafdarı buluın – şunın öçen anıñ tınıçlıq saqlaw wazifasında qaluının mäğnäsez buluın dönyağa kürsätü öçen, ber mömkinçelek tudırdı. Şulay uq xäzer bez inde rus köçläre urnına yaña xalıqara köçlär urnaştıru turındağı mäsäläne xäl itü öçen çaralar başlarğa tiyeşbez.”
Bu xäl bıltır bulğan waqıyğanı xäterlätä. İsegezdäder, uzğan yılnı Gruziä, Rusiäne üz hawa kiñlegenä kergän ike suğış oçqıçınıñ Gruziä idaräsendä bulğan ber awıl çigenä raketa cibärüdä ğayepläp çıqqan ide. Mäskäw älege ğayepläwne kire qaqtı. Xalıqara tikşerenü törkemnäreneñ näticäläre isä älege ğayepläwne köçländerer däräcädä ide.
Mäskäw belän Gruziä arasındağı şuşı süz talaşına, Waşiñton häm BMOdan kisätü kilde.
BMO sekretarı süzçese Michele Montas, BMOnıñ Gruziädäge xällärne küzätü häyäteneñ Abxaz häm Gruzin räsmiläre däğwä itkänçä nizaqlar bulğan töbäktä qanunsız xärbi baza tözü turında qullarında dälilläre bulmawın belderde.
Montas mondıy ğayepläwlär xällärne tağın da totrıqsızlıqqa etäräçäk dip kisätep, ike tarafnı da bu ğamällären tuqtatırğa çaqırdı.
AQŞ däwlät departamentı süzçese Tom Casey isä Gruziäneñ bötenlegen yaqlap, ike tarafnı da nizaqnı çişü yulında tınıç çaralarğa möracäğat itärgä çaqırdı:
"Bez bu xälgä bik borçılabız. Mäğlüm bulğança monnan elek tä ike tarafnı qotırtırlıq waqıyğalar bulğan ide. Bez mondıy oçraqlarnıñ tağın qabatlanuın yäisä ike kürşe il arasında kiyerenkelekneñ arttıraçaq xällärneñ qabatlanuın telämibez. Bez ike arada yaxşı mönäsäbätlärenñ buluın ömet itäbez”
Pycия бeләH Гpyзия apacыHдa oчkыч Hизarы (Bидeo)


text:
Ukraina Milliy Bankı qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığına bağışlanğan 10 nomenallı hatıra parası nasıl olacağını kösterdi. Mütenasip beyanat Ukraina Milliy Bankınıñ saytında peyda oldı.
«1944 senesi mayıs 18-de sovet nizamı vatan Qırımdan qırımtatarlarnı sürgün etmege başladı. Neticede sürgün etilgenlerniñ tahminen yarısı elâk oldı. Ukraina Milliy Bankı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri meseleleri boyunca Ukraina Devlet hızmetiniñ iştiraginen hatıra parasını işke tüşüre», – dep aytıla beynatta.
Paranıñ bir tarafında Ukraina tuğrası ve Qırım yarımadasınıñ haritası üstünde tamğa, aşada ise qırımtatar halqınıñ sürgünligini temsil etken tren köpçekleri kösterilgen.
Paranıñ diger tarafında ise, vagon içinde, sançqan telniñ arqasında sürgün etilgen qırımtatar qorantası ve «18.05.1944, qırımtatar halqınıñ genotsidi» yazısını körmek mümkün.
Mayıs 5-te Ukraina Nazirler kabineti qırımtatar halqınıñ sürgünligi matem kününe bağışlanğan merasimlerniñ planını tasdıqladı. Ukraina Medeniyet nazirliginiñ malümatına binaen, bütün merasimlerniñ keçirilmesi Qırımtatar Milliy Meclisi ile uyğunlaştırılğan.
Ukraina Haber siyaseti nazirligi 1944 senesi sürgünligi – qırımtatar halqınıñ genotsidiniñ yıllığına bağışlanğan «Mayıs 18-de epimiz – qırımtatarmız» kampaniyasını taqdim etti. Kampaniya-2016 «Genotsidni başımdan keçirdim» şiarınen keçirilecek.
Bundan da ğayrı, Qırımdaki vaqialarnı közetken ve vatanğa bağlı olğan qırımtatarlar yaşağan yerlerde, bu cümleden Türkiye, Almaniya, Kanada, Amerika ve Avropanıñ diger devletlerinde merasimlerniñ keçirilecegi aqqında bildirile.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda fevralniñ 22-23-ne skandinav tsiklonınıñ suvuq cebesi keçkeninen bağlı bozulacaq ava sebebinden furtuna havfı ilân etildi, dep bildire Qırım gidrometmerkezi.
«Qırımda zor ava şaraitleri beklenile: qarğa keçken küçlü yağmur, bazı yerlerde küçlü yağanaqlar, qar boranı, buzlavuq, klegey buz, cenübiy-ğarbiy yel şimaliy-şarqiy yelge keçip, süratı saniyede 25 metrge qadar artacaq. Fevralniñ 23-nde ava arareti 10-12 derecege eksilecek olacaq, gece -9…-14 derece, kündüz -4…-9 derece olacaq», – dep aytıla haberde.
Daa evel fevralniñ 22-23-nde avanıñ birden suvucağını, qar boranı ve şiddetli şimaliy-şarqiy yel aqqında Qırım gidrometmerkeziniñ yolbaşçısı Tatyana Lübetskaya bildirgen edi.
Hatırlatamız, fevralniñ 18-nde avalar suvudı.


text:
Quyash
Quyash ya'kı Ku'n (astr. ☉) — Quyash sistemasının' jeke-bir juldızı. Quyashtın' qasınan, sistemanın' qalg'an obyektleri: planetalar ha'm olardın' joldasları, kishi planetalar ha'm olardın' joldasları, asteroidlar, meteoritler, kometalar ha'm de kosmos tozanı aylanadı. Quyashtın' massası putin Quyash sistemasının' ja'mı massasının' 99,866 %-ine tuwrı keledi. Quyashtın' nurları Jerde tirishiliktin' bolıwın ta'mıynleydı, (fotosintezdin' baslanıwı ushın jaqtılıq kerek) ha'm klimatqa ta'sır etedi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Ukraina akimiyetini «Rusiye quvetçileri tarafından qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilgen, Rusiye mahkemeleri tarafından qırımlılarğa uzun apis cezaları berilgen» işğal etilgen Qırımdaki vaziyetten sebep BM Havfsızlıq şurası acele toplaşuvınıñ teşebbüsçisi olmağa çağıra.
«Evelki qararlarnıñ Rusiye tarafından yerine ketirilmemesi sebebinden Ukraina akimiyeti, Ukraina Tış işler naziri, yañı saylanğan prezidentni BM Havfsızlıq şurası acele toplaşuvınıñ teşebbüsçisi olmağa çağırmağa isteyim: BM Baş Assambleyası, BM halqara mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq qararınıñ lâğu etilmesinen bağlı eki yıl evelsi qabul etilgen qararları, deñiz mahkemesiniñ qararı, Avropa insan aqları mahkemesiniñ Edem Bekirovnen bağlı qararı yerine ketirilmedi. BM Havfsızlıq şurası acele toplaşıp, qırımtatar halqına, vaqtınca işğal etilgen Qırım toprağında yaşağan Ukraina vatandaşlarına telükesizlik kefillerini berüv meselesini muzakere etmek kerek», – dedi Çubarov Facebooktaki video muracaatında.
Onıñ fikirince, BM Havfsızlıq şurasınıñ toplaşuvı eñ yaqın künlerde keçirilmeli.
«Aks alda Rusiyeni toqtatıp olamamız ve qırımtatar halqını onıñnen qaldırırmız. Bu yañlış olur, böyle bir şey olamaz», – dep qayd etti Çubarov.
Çubarov iyünniñ 19-nda Qarasuvbazar rayonınıñ Sarı-Su köyündeki eki evde keçirilgen tintüvlerni izaatlap, işğal etilgen Qırımda «qırımtatarlarğa qarşı total tarama devam ete».
2017 senesi Qırımnıñ Rusiye baş nazir muavini Georgiy Muradov BM insan aqları monitoring missiyasınıñ «Qırımnı bir qaç kere ziyaret etmege imkânı bar edi, amma formal sebeplerden vazgeçken ediler», dep bildirgen edi.
2019 senesi mart ayında BM Ukrainadaki insan aqları missiyasınıñ reisi Fiona Freyzer Rusiye ilhaq etilgen Qırımda fikir ve tenqit serbestligini basmağa devam ete, dep bildirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.