text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov, Qırım Ukraina akimiyetiniñ iştiragi olmadan “turğun suv teminatını” alır, dep bildirdi.
Bundan ğayrı o, Ukraina akimiyetiniñ Rusiye Qırımnı işğal etmezden evel yarımadağa Dnipro suvunıñ aqqan Şimal Qırım kanalındaki bentni pekitme planlarına cevap berdi.
“Defalarca aytqanımnı daa bir kere tekrarlayım: Qırımnıñ turğun suv teminatı Ukraina akimiyetiniñ iştiragi olmadan temin etilecek. Suv blokadası yarımadanıñ bütün ealisine qarşı devlet terrorcılıq aktıdır. Ve bu terror eyleminiñ teşkil etilüvinen ve amelge keçirilüvinen qabaatlı olğan er kes cezalanmaq kerek”, – dedi Aksönov.
Fevralnıñ 17-nde Qırım MC Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi Anton Körineviç Tavriysk şeerindeki Şimal Qırım kanalınıñ İdaresini ziyaret etti ve onıñ rebri Sergey Şevçenko ile körüşti. Körüşüv çerçivesinde yarımadağa suvnı yibermegen bentniñ pekitilüviniñ kerekligini muzakere ettiler.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


c: text/html

text:
Advokat Nikolay Polozov bildirdi ki, oktâbrniñ 7-nde yarımadaad ğıyabiy mahkemelengen Qırımtatar Milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca Ermeni Bazar mahkemesiniñ oturışı başqa künge qaldırıdı.
"Sebep, bugünki oturışta eşyaviy deliller ve şaatlarnıñ olmaması oldı. Mahkeme oturışnı başqa künge qaldırmağa qarar etti", - dedi Polozov.
Advokatnıñ qayd etkenine köre, mahkemege şaat rus sıñırcısı Konovalov kelmegen.
"O, mahkemeden evel tahqiqat vaqtında Mustafa Cemilevniñ sıñırdan keçmegenini bildirgen eki sıñırcıdan biridir. Amma soñra, olar şaatlar kibi sorğuğa çekilmediler. Al-azırda Konovalov Cenübiy Ösetiyada hızmet ete, anda Rusiye FSB-siniñ sıñır hızmeti bar eken. Yazıq ki, şaat Konovalov bugün kelmedi" - dep yazdı Polozov.
"Qırım boyunca İİN cevabında yazlğanı kibi, karabin, patronlar ve gilza olarda yoq eken. Krasnodar ülke mahkemesiniñ ükmüne binaen ise bu eşyaviy deliller olarda saqlı olmalı, - dedi advokat.
Advokat Nikolay Polozovnıñ haber etkenine köre, Qırımda Bağçasaray rayon iç işler bölügi Rusiye nezaretinde olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesine Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca silânıñ diqqatsız saqlap tutmasına dair «isbatlar» olmağanını bildirgen.
Avgustnıñ 5-nde mahkeme Qırımnıñ Rusiye iç işler nazirliginiñ sabıq yolbaşçısı Sergey Abisovnı (2014-2018) Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca sorğuğa çekmek içün tekrar celpname yollaycaq ola, dep bildirdi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi.
Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Soñgı waqıtta kilep tuğan qarışılıqlanı küz aldında totqanda, minem uylawımça AK partiä öçen iñ imin adım, yaña parlament saylawlarınnañ soñ, yañadañ prezidentnı saylawlarıñ oyıştıru. Bu zur tänqitlärgä eläkmiçe, alğa taba saylanaçaq iñ uñay yul bulır ide.
Ni öçen şulay dip uylısız?
“AK partiäneñ prezidentlıgına qarşı çıqqan, dönyäwi däwlät taraftarları, oppozitsiä häm armiädän köçle basımnar bulğan xäldä, bügen parlementnıñ qılğan barlıq eşläre qanun küzlegennäñ şik belän qarala. Ägär dä parlamentta Prezidentnı turıdañ-turı xalıq tarafınnañ saylaw turında konstitusion täqdime xuplansa häm axırda xalıq AK partiağa prezidentlıqqa tawış birsä, analitiklar bu oçrakta armiä xökümätne yuqqa çığara ala dip farazliy.”
22nçe yüldä bulaçaq yaña parlement saylawları näticäsendä, AK partiä, oppozitsiäneñ qararın tanımiyça üz köçennäñ çığaru mömkinçelegen qısarlıq küpçelekgä iyä bulıp köçlärne tigezlär şikelle tora. Xäzerge parlamentta belüebezçe oppozitsiä berdergän qarşılıq belän citärlek tawışnı alırğa mömkinlek yuq. İkençe yulı AK partiäneñ parlimantnı üz üz qulına alu mömkinçelegen sez niçek bäyälisez?
“Fiker beleşü näticälärenä qarağanda, äye AK partiä bik äybät başqaraçaq, yañadan täxetkä utıru, älbättä partiä eçendä zur ışanıçlıq tudıraçaq. İkençese, ägärd ä saylawlar 22nçe Yüldä uzsa, ul waqıtta inde dönyäwi däwlätne yaqlağan xalıqnıñ köpçelege dingez yarlarına yallarğa çıqqan waqıtqa turı kiläçäk häm alarnıñ şul säbäble tawış birügä qatmaşmawları da ixtimal. Bu AK partiäneñ faydasına bula ala. Läkin bu bik möhim waqiyğa, bu tarixne bilgeläw däräcäsendäge ber eş, Törkiäneñ kiläçägen xäl itäçäk ber waqiğa, şuña da uramnarda millionlağan dönyäwi däwlät taraftarları täserlären belderä”
Älbättä, AK partiägä qarşı çığar öçen dönyäwi däwlät tarafdarları üzläreneñ qarşılıqların köçle ber partiä belän işetterergä tieş. Monıñ öçen qaysı partiägä taba burılaçaqları turında berär ninde işarä barmı?
“Qaysı partiäneñ bu köçne cıyaçağı äle alar küzenä tomanlı kürenä. Belüegezçä ike urta-uñ partiä atna axırında bergä quşuluların iğlan itte. Keşelägä bu yaña ber tawış birü mömkinçelege birä- alar öçen ömetle ber ixtimal kilep tua. Dönyäwi däwlät yaqlı CHP partiäse dä kiçekräk uñ-qanat partiälär belän berläşergä cıyına. Bu berläşülär waqıtında döresrägen äytkängä keşelärneñ qaysı partiağa tawış birüen farazlaw bik awır.”
M.K.


text:
3 kön däwam itkän kierenkelektän soñ mäktäptä Rusiä iminlek köçläre belän qorallı törkem arasında atışlar başlandı. 330dan artıq totıq, küpçelege balalar hälak buldı.
Bügen qorbannarnıñ cimerelgän mäktäp diwarlarına elengän sürätläre yanına çäçäklär, şämnär quyıldı. Bu çarada ber genä yuğarı xökümät räsmie dä qatnaşmadı.
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Ästerxandağı ber mäktäptä çığış yasağanda Belsan qorbannarın da iskä alıp ütte.
"Bügen yaqtı häm bäyräm kön bulsa da bez berniçä yıl elek bulğan faciğäne dä onıta almıybız dip uylıym. Inde berqayçan da mäktäp tämamlamıyaçaq balalarnı onıta almıybız. Min Beslandağı faciğäle xällärne küz aldında totam. Bügen bez anı da iskä alırğa tieşbez. Ämma ildä dä, dönyada da ni genä bulmasın tormış däwam itä" dide Putin.
Ämma Beslanda waqıt qorbannarnıñ tuğannarınıñ yöräk yarasın däwalıy almıy, açunı basa almıy.
Beslan anaları komitetı äğzası, ul faciğädä qızın yuğaltqan Rita Sedakova Azatlıq radiosına "Bezneñ prezident, bezneñ ministrlar, generallar barısı da üz urınnarında utıra. Bezne, analarnı ğına cäzaladılar. Bez kiçergän xällärdän soñ, äle qayberäwlärebez ul sport zalında totıq bulıp barlıq ul xällärne üzläre tatığan keşelär tormışnı däwam itär öçen qayan köç alırğa" dide.
Qorbannarnıñ tuğannarı xökümät totıqlarnı qotqaru operatsiäseneñ naçar başqarıluın yäşerergä tırışa di.
Alar bu ütereş öçen barı ber keşeneñ, Nurpaşi Kulayevnıñ ğına cawapqa tartıluına açu belderä. Xakimiätlär Kulayev totıq aluçılar arasınnan isän qalğan berdänber keşe di.
3 cirle militsiä xezmätkäre wayımsız bulıp totıqlar alırğa kilüçelärne ütkärüdä ğäyeplände, ämma bıyıl alar da yarlıqandı.
3 yıl ütsä dä bu faciğä turında sorawlar cawaplardan kübräk.
Beslan mäktäbendä 2 tuğanın yuğaltqan Ella Kesayeva "Iminlek köçlärendäge berkem dä cäzalanmadı. Nigä obyektiv tikşerü ütkärelmi? Nigä bez cıyıp prokuraturağa, tikşerüçelärgä, mäxkamälärgä birgän dälillär iğtibarsız qaldırıla? Beslanda qanun saqlaw oyışmaları, ğäskär, maxsus xezmätlär bu ildäge keşelärne qotqarırğa, yaqlarğa häm saqlarğa tieşle oyışmalar wazıyfaların yawızlarça faydalana. Keşelärne qotqarası urınğa alar tanklar häm ut-atqıçlar qullandılar" dide.
Xakimiätlär isä totıq aluçılarnı atışa başlawda ğäyepli. Atış waqıtında mäktäptäge bomba şartladı. Bu xällärne tikşerüçe maxsus parlament komissiäse başlığı Aleksandr Troşin da şul faraznı raslıy.
Ämma isän qalğan küp kenä totıqlar häm şahitlär iminlek köçläre berençe bulıp provokativ räweştä granata atqıçtan attı, näticädä tüşäm cimerelep töşte häm köçle yanğın başlandı di. Başqaları isä mäktäpkä tanktan atuların kürgännäre turında söyli.
Bügen Belsan mäktäbe xäräbälärenä çäçäk salğan Däwlät Duması räise Boris Grızlov centekle tikşerü ütkärüne wäğdä itte.
Rusiä prezidentınıñ Könyaq Federal Bülgedäge wäkile Dmitriy Kozak Beslan qorbannarınıñ tuğannarına soñğı 3 yılda Rusiädä terror höcümnäre sanı 40 protsentqa kimede dide. Ämma bu sannar faciğädä tuğannarın yuğaltqannarnıñ xälen ällä ni ciñeläytä almas kebek.
Naif Aqmal


text:
İşğalden soñ Han sarayda yapılğan muvafaqiyetsiz restavratsiya işleri Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti qırımtatarlarınıñ medeniy abideleri saqlanmasına bücet paralarını masraf etmege istemegenlerini köstermekte, dep bildire qırımlı faaal Ayvaz Osmanov. Böyle bir fikirni o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bilidirdi.
«Han camisiniñ qubbesi yıqılıp başlağanda, muzey onı öz esabına tamir etebile edi, lâkin federal maqsatlı programmanıñ şartlarına bazanaraq, olar muzey yolbaşçılarına er angi bir şey yapmasını yasaqladı. Mesele tap, içerde qubbeni tutacaq bir tireme qoyılmasına qadar alıp bardı, atta bu konstruktsiya bile 100 biñ ruble tuttı. Artıq camide ibadet keçirmege çare yoq. Zanımca, rusiyeli akimiyet bizim abidelerimizniñ saqlanmasını istemey: qırımtatarlarına bermemek içün olar paralarnı añlaşılmağan bir sürü şeyge masraf eteler», – dep qayd etti o.
Bağçasaraydaki Han saray Sudaqtaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizika observatoriyası, Manğup-Qale, Eski-Kermen, ve Çufut-Qalenen bir sırada UNESCO Halqara miras cedveline kirsetilecek abidelerden biridir.
UNESCO general müdüriniñ yardımcısı Eric Falt sentâbrniñ 21-nde, teşkilâtnıñ vekâleti olğan saalarda Qırımdaki vaziyetniñ doğrudan yapılacaq monitoring mehanizminiñ parametrleri işlenip çıqarılması boyunca mesleatlaşuv etapı bitecek seviyege keleyatqanını bilidrgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye Cenübiy arbiy bolükniñ matbuat hızmeti, ilhaq etilgen Qırımğa “Suriye qırığı”köçme sergisi ketirile, anda “Suriye Arap Cumhuriyetiniñ qanunsız silâlı taqımlarnıñ silâ ve arbiy donatması, teçhizatı kösterilecek”, dep bildirdi. O martnıñ 1-inde kelmek kerek.
Teçhizat ile demiryol platformalarını yarımadağa Keriç boğazından paromnen ketirecekler, sergi iştirakçileri ve sanatçıları ise Keriç köpründen maşnanen kelecek.
“Demiryol köçme sergisinde silâ ve arbiy techizatnen on açıq platforma olacaq. Özyapma patlayıcı nesneler, arbiy yedekler, qurşun atqan silâ ve kesici ve teşici silâlar, bağ aletleri, asker urbası ve başqa örnek ile üç vagon olacaq”, - denile beyanatta.
Kreml nezaretindeki Qırım Haber ve Bağ Nazirligi, Keriçte sergi martnıñ 1-inde açılacağını bildirdi.
“Sergi keçirilüvi Ulu Vatan Cenkinde ğalebeniñ 74 yıllığına bağışlana”, - denile beyanatta.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmescit akimiyeti, Rusiye imperetriçesi II Yekaterinanıñ “Qırımnı Rusiye terkibine alınması” manifestiniñ imzalanmasına 236 yıl olğanına bağışlap, tedbir keçirecek.
Tedbirler planı şeer memuriyetiniñ saytında derc etilgen.
Hususan, aprelniñ 19-ında Aqmescitte “imperetriçe Ulu Yekaterina abidesi ve Dolgorukov obeliskine tantanalı çeçek qoyuvı olacaq”.
Bundan ğayrı, vesiqada, merasim vaqtında Jukovskogo ve Dolgorukovskaya soqaqlarında yol areketi sıñırlanacağı bildirile. Şeer hızmetçilerine ise Yekaterina bağçasını ve obelisk etrafını cıyıştırmağa buyruq berildi.
2018 senesi avguat 3-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin öz qararınen yañı hatıra kününi belgiledi - aprelniñ 19-ı, Qırım, Taman ve Kubanniñ Rusiye imperiyasına alınması Künü (1783 senesi).


text:
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı «Qırım ve Ukraina şarqından köçip kelgen balalarğa qoltutuv» leyhası çerçivesinde Kanadanıñ yerli teşebbüsler Fondunıñ yardımı ile Kiyev ve Kiyev vilâyetinde yaşağan qorantalarğa yardım köstermege azır.
Cemaat teşkilâtı bildire ki, tahminen 400 bala yardım ala bilecek. Bir balağa maddiy yardım miqdarı 1000 grn teşkil ete.
«Bundan ğayrı, balalar resim yarışı, er aftalıq hand made dersleri ve ğaliplerniñ tantanalı taqdirlev tedbirinde iştirak ete bilecekler», – dep qayd eteler «Qırım diasporasında».
Leyhada iştirak etmek içün online anketanı toldurmaq kerek.
Birleşken milletler teşkilâtınıñ malümatına köre, 2014 senesi dekabr 26-na qadar Ukrainada 610 biñ 413 insan yaşağan yerini vaqtınca deñiştirdi.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca eki imaye şaatı sorğuğa çekildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Hususan, Mustafa Cemilevniñ ve oğlu Hayser Cemilevniñ davası boyunca tahqiqat keçirgen tahqiqatçı Magomed Magomedov ve Qurultay Teftiş komissiyasınıñ reisi Ali Özenbaş sorğuğa çekildi.
«Bugün tahqiqatnı yekünlegen ve cinaiy dava malümatını azırlağan tahqiqatçı Magomedovnı sorğuğa çekip oldıq. Tahqiqatçı çoq şey aytmadı, dava malümatlarını hatırlamay, dep ayta. O, devlet sıñırı aqqında suallerge ve Mustafa Cemilev saqlağanında qabaatlanğan patronlar vatandaşlar arasında yasaqlanamı sualine cevap berip olamadı. Lâkin mahkemege cinaiy dava nasıl tahqiq etilgenini köstermek maqsadını o, yerine ketirdi», – dep bildirdi advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa.
Aprelniñ soñunda Ermeni Bazar şeer mahkemesinde Cemilevniñ davası boyunca şaatlarnı sorğuğa çekip başladılar. Sorğuğa çekilgen ilk kişi qırımtatar faali Zair Smedlâ oldı.
Rusiye FSBsiniñ baş idaresi, tahqiqat idaresine Ermeni Bazarda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca Ukraina uquq qoruyıcılarına muracaat etmesini yasaqladı.
Ermeni Bazar mahkemesi imayeniñ talabınen FSB hadimini davet etmege razı oldı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Ukrainada mecburen köçip kelgenlerniñ sayısı dekabr 26 kününe 610,4 biñ insan oldı, Qırımdan – 20 biñ. Bu aqta BMT İnsan aqları boyunca BMT yuqarı komissarınıñ idaresinde aytıla.
Beyanatta añılğanı kibi, 610,4 biñ mecburen köçip kelgen insannıñ arasında 19,9 biñ vatandaş Qırımda, 590,4 biñ – Ukraina şarqiy vilâyetlerinde evlerini taşlap ketti.
Mında şunı da qayd ettiler ki, 248,5 biñ insan sığınaqnı qomşu memleketlerde qıdıra. Olardan 245,5 biñ Rusiyede qaçaq statusını soradı, 2,2 biñ – Poloniyada ve 342 biñ insan diger memleketlerge muracaat etti.
Olğan malümatqa köre, vaqtınca işğal etilgen territoriyadan ve ATO zonasından diger regionlarğa 614 biñ 467 insan, şu cümleden Donetsk, Lugansk vilâyetlerinden – 594 biñ 573 insan, Qırım Muhtar Cumhuriyetinden – 19 biñ 894 insan köçip ketti.


text:
Telükeli şaraitlerde çalışqan uquq qorçalayıcılar aqqında malümat toplağan «Frontlinedefenders» teşkilâtınıñ er yıllıq esabatında Qırımdaki taqımlarnıñ işi de qayd etilgen.
«Qırımda uquq qorçalayıcınıñ işi ciddiy zorluqlarnen, meselâ, büyük telükenen bağlı. Yani, o er zaman Rusiye mahsus hızmtleri tarafından taqip etilmek mümkün. Bunen beraber bu iş ağır duyğularnen alıp barıla. Zarar körgenlernen doğrudan-doğru qonuşmağa kerek ola. Böyle şeyerni körüp, uzun vaqıttır özüne kelip olamaysıñ, lâkin çalışmağa kerek, duyğularğa qapılmaq aqqıñ yoq. Qırımdaki uquq qorçalayıcılar ofislerde çalışıp olamaylar, çünki problemalar çıqmaq mümkün. Albu ki, añlaşılğanı kibi, ofis, itişam içün degil de, bazı tehnikanı yerleştirmek, vatandaşlarnı qabul etmek içün kereklidir...», – dep, Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov uquq qorçalayıcılarnıñ vaziyetini Qırım.Aqiqat içün izaatladı.
Onıñ sözlerni köre, Qırımdaki uquq qorçalayıcılar büyük telükede çalışqanlarınen beraber olarğa maliyeviy destek berilmey.
«Men «Frontlinedefenders» teşkilâtına, vaziyetni taqip etkenleri ve Qırımlı uquq qorçalayıcılar içün müyim olğan bu meselelerni köergenleri içün minnetdarım», – dedi Cepparov.
Qırımdaki uquq qorçalayıcıarnıñ işine az diqqat ayırılğanı ve maliyeviy qıtlıq aqqında Abdureşit Cepparov evel de beyan ete edi.
Qırım insan aqları bağ gruppası yarımadada eki yıldan ziyade çalışa. Qırımtatar uquq qorçalayıcıları, 2014 senesi senâbr 27 künü Qarasuvbazarda qırımtatar milliy areket iştirakçisi Abdureşit Cepparovnıñ oğlu ve qardaşınıñ oğlu qaçıqırlğan soñ birleşken ediler. Gençler aqqında şimdige qadar iç bir şey belli degil. Bu gruppanñ azaları olğan uquq qorçalayıcılar, qırımtatarlarnuñ ğayıp olmasını, qırımtatar faaleriniñ yaqalanması ve apis etilmesini taqip eteler, yaqında ise Qırımdaki siyasiy mabuslarğa imaye berip başladılar.


text:
Qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala ekinci balasını bekley. Bu aqta Jamala İnstagramda ömür arqadaşı, oğlu ve büyügen qursağınen foto yerleştirip yazdı. Bu malümatnı yırcınıñ piar-meneceri Alena Piontkovskaya Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı. 2018 senesi martnıñ 27-nde Jamala ilk balasını doğurdı.
Daa evel ukrainalı yırcı Jamala Eurovisionda icra etken «1944» yırı içün YUNA «20 yılnıñ 20 müim yırı» mukâfatını aldı, dep bildirdi.
2019 senesi dekabrniñ 19-nda Jamala yazğan aynennisini yazdı.
Yırnıñ eki versiyası yazıldı – oğlanlar ve qızçıqlar içün.
Qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala 2016 senesi İsveçiyada «Eurovisionda» ğalip çıqtı. O, qırımtatar halqınıñ sürgünligini tarif etken «1944» yırını icra etti. Ukrainalı yırcı ğalebe qazanğan soñ 2017 senesi yarış Kyivde keçirilgen edi.


text:
Yılnıñ soñuna qadar Qırım tasil saasındaki binalarınıñ terraktlardan qoruvına ayırılğan 1 milliard rubleni qullanmalı. Bunı Qırım rusiyeli ükümetiniñ tasil, ilim ve gençler naziri Ayder Ablâtipov Aqmescitte matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Söz bir milliard rubleniñ aynı şu meselelerge ayırılması aqta kete edi. Mında 269 belediye mektebi ve 58 devlet tasil obyekti – tehnikum, internatlar kire. Yılnıñ soñuna qadar 1 milliard rubleniñ qullanuvı ile bağlı iş bitirilmeli», – haber ete Ablâtipov, dep bildire RİA Novosti (Krım).
Qırımnıñ terrorizmge qarşı komissiya apparatınıñ başı Aleksandr Bülçevniñ sözlerine köre, aynı iş sağlıq saqlav müessiselerinde keçirile.


text:
Kiyev - Ukrainada oktâbr 25-te keçirilmesi planlaştırılğan yerli
saylavlarda qırımlılar iştirak etmeycek. Yarımadada rey bermeycekler,
ebet, qıtada ise Qırım tışında daimiy olaraq qayd olmağan köçip
kelgenlerge yerli cemiyetlerniñ vekillerini saylamaq aqqı
berilmedi. Faqat bazı qırımlılar bu saylavlarda namzetini
köstermege qarar aldılar. Qırım.Aqiqat mühbiri Ukrainanıñ farqlı
regionlarında şeer yolbaşçısı ve deputat vazifelerine namzet köstergen
yedi qırımlını qayd etti.
Odessa vilâyetiniñ şurası saylavlarında qırımlı Arsen Jumadilov küçüni
sınap baqmağa qarar aldı, bundan evel o Ukraina prezidentiniñ
qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi ofisiniñ yolbaşçısı edi,
şimdi ise Odessa vilâyetiniñ Belâyevskiy rayonında yolbaşçılıq ete.
«Men 14 nomeralı bölgede namzetimni kösterem. Belâyevskiy rayonı, yedi
köy şurası, şu cümleden ukrain Pridnestrovyesi. Mihail Saakaşvilliniñ
taqımına kirip, Petro Poroşenkonıñ Bloku firqasından namzet
kösterem», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Jumadilov saylavlarda ğalebe qazansa da, rayon yolbaşçısı vazifesinden ayırılmaycaq, çünki Ukraina qanunlarına köre, deputat olmaqnen beraber icra akimiyette de çalışmaq mümkün.
«Deputat mandatı meni quvetleştirecek, çünki rayonımnen bağlı meselelerni vilâyet seviyesinde al etmege daa qolay olacaq. Bu maliye, programma ve leyhalarda iştirak etüv ile bağlı meselelerdir», – dedi Jumadilov.
Belâyevskiy rayonınıñ yolbaşçısı dey ki, Odessa vilâyetiniñ deputatlar korpusına kirüvniñ ekinci vazifesi vali Mihail Saakaşviliniñ faaliyeti içün vilâyet şurasında müsbet bir müit yaratmaqtır.
İş adamı ve ATO iştirakçileri
Herson vilâyetiniñ şurasına sabıq deputat Vasiliy Zelençuk namzetini köstere. Bölgelerden birinde onı Oleg Lâşkonıñ Radikal firqası namzet kösterdi.
Bu yer menim ekinci evimdir. Mında tahminen 400-500 kişi menim müessiselerimde çalışaVasiliy Zelençuk
«Men Lâşkonıñ Radikal firqasına qoltutam. Bugünki künde memlekette yalıñız boş laflar bar, bir kimse bir şey yapmay», – dep añlattı siyasiy saylavını namzet.
Zelençuknıñ aytqanına köre, onıñ köy hocalıq müessiseleri 15 yıldan berli Herson vilâyetinde çalışa, bu sebepten o da mında namzetini köstermege qarar aldı.
«Bu yer menim ekinci evimdir, mında bir sıra adamnı tanıyım. Mında tahminen 400-500 kişi menim müessiselerimde çalışa. Mında eki kilse quram, mektep, bala bağçaları, köy şuraları, adamlarğa yardım etem», – dedi o.
Zelençuktan ğayrı, Luçşkonıñ Radikal firqasından Herson vilâyetiniñ şurasına aqyarlı bir kişi namzet köstere. Valeriy Volohov - arbiy adam, aman-aman bir yıl devamında ATOda hızmet etti.
Daa bir arbiy adam, aqyarlı Timur Barotov Lviv vilâyeti şurasında namzetini köstere. Onıñ namzetini Lviv vilâyetindeki 13-ünci bölgede Ukrainanıñ Halq Areketi teklif etti. Onıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, ğalebe qazansa, vilâyet şurasında köçip kelgenlerniñ menfaatlarını temsil etecek.
«Mında qorantamnı ketirdim. Em köçip kelgenler, em de ATO meselelerini baqacaq insanlar olmaq kerek. Men bu yönelişte çalışacam», – dedi Barotov.
Mahküm etilgen milletçi ve alim
2014 senesi mart adiselerinden sebep Qırımnı terk etken Qırım Euromaydanınıñ iştirakçisi Yevgeniy Novitskiy Rovno şeeriniñ şeer şurasında namzetini köstere. O, «İnsanlarnıñ küçü» genç uquq-liberal firqasından saylavlarda iştirak ete. Yevgeniyniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, özüni yerli cemiyetniñ bir qısmı olaraq is etip, onı şeer şurasında temsil etmege istey.
Rovnoda oturam, Rovnoda nefes alam, Rovnoda çalışam, Rovnoda bergi berem, bu şeerge hızmet etem. Özümni yerli cemiyetniñ bir qısmı olaraq is etemYevgeniy Novitskiy
«Rovnoda oturam, Rovnoda nefes alam, Rovnoda çalışam, Rovnoda bergi berem, bu şeerge hızmet etem. Özümni yerli cemiyetniñ bir qısmı olaraq is etem», – dedi o.
Zakarpatyede eki qırımlı namzetini köstere, olar «Svoboda» firqasını temsil eteler. Bu siyasiy küçniñ Qırım bölüginiñ sabıq yolbaşçısı Aleksandr Boltân Pereçin şeeriniñ yolbaşçısı vazifesine namzetini kösterdi, «Svobodanıñ» sabıq deputatı kezlevli Eduard Leonov Ujgorod şeer yolbaşçısı vazifesine namzetlerden biri ola.
Leonovnıñ özü saylavaldı teşviqat ile oğraşıp olamay. O, Ukraina Yuqarı Radası binasınıñ yanında granata patlatqanında şeklengenlerden biri sayıla. Adise neticesinde milliy gvardiyanıñ üç askeri elâk oldı ve 150 kişi yaralandı. Peçersk rayon mahkemesi onı taqiqat vaqtında oktâbr 30-ğa qadar ev apsinde tutmağa qarar aldı.
Leonov qabaatını tanımayıp, mahkeme qararı siyasetnen bağlı olğanını ve oña ve «Svoboda» firqasına qarşı atılğan bir adım dep saya.
Kiyev şeer şurasında kösterilgen namzetler arasında qırımlılar da bar.
Ukrain cumhuriyet firqası bölgelerden birinde İgor Kiryuşçenkonıñ namzetini kösterdi. O, İlimlerniñ milliy akademiyasında çalışa, 2014 senesi baarine qadar UCF Aqyar bölüginiñ yolbaşçısı edi. Onıñ teşviqat risalelerinde Qırım vaqiaları onı qıtaiy Ukrainada siyasetke başlamağa mecbur etkeni aqqında aytıla.
Qırımlı namzetler ne sebepten az?
Rusiye yarımadanı arbiy ve memuriy nezareti altına alğan soñ Qırım Euromaydanı iştirakçileriniñ çoqusı qıtağa köçti. Qırım Euromaydanınıñ liderlerinden biri Andrey Şçekunnıñ fikirince, Qırım meselelerini baqacaq olsañ, qıtaiy Ukrainanıñ yerli şuralarında yapacaq işiñ yoq.
«Yerli saylavlarda iştirak etseñ, temsil etmek istegeniñ cemiyetke qoşulasın demektir. Anda Qırımnen oğraşamazsıñ, bu saylayıcılarnıñ menfaatlarını temsil etip, başqa meselelerni baqacañ. Men olarnı aldatamam, çünki olarnıñ işançını qullanıp, Qırımnen oğraşacam», – dep ayttı faal.
Siyasiy tehnolog, Free Crimea leyhasınıñ müellifi Taras Berezovetsniñ zanınca, Qırım faalleri ve siyasetçileri umummilliy seviyede faal olıp, yerli saylavlarda iştirak etmekniñ iç bir manası olmağanını tüşüneler.
«Bazı insanlar içün bu seviye pek alçaq. Digerleri ise bugün yerli seviye siyasetçisi olmaq yerine cemaat faali olmaq daa doğru, dep tüşüneler», – dep ayttı ekspert.
Berezovetsniñ bildirgenine köre, firqalar Qırım ve şarqiy Ukrainadan köçip kelgenlerni firqa cedvellerine istemeyip qoşalar. Ekspertniñ fikirince, aynı bu sebepten namzet köstergenler arasında yarımadadan köçip köçkenlerniñ sayısı pek az.


text:
Qırımnıñ Curçı (Pervomayskiy) rayonında eki qatlı mesken evde yanğın oldı, 10 adam evakuatsiya etildi, dep bildire Rusiye FVN-niñ qırım idaresi.
"Ateş eki qatlı evniñ ekinci qatında tutaştı, bu aqta bildirme 0:24 keldi. Yanğın 50 metr kvadrat mıntaqanı qapladı, ateş evdeki eşyanıñ bir qısmını yaqtı. Yanğın söndürmesi tahminen 30 daqqağa sürdi. Ateş tutasqanınıñ sebeplerini ekspertler tayinlemege tırışa", - denile beyanatta.
Qırımda iyülniñ 1-2-nde fevqulâde yanğın telükesi olacaq, dep haber ete Qırımnıñ gidromettsentr matbuat hızmeti.


text:
Yılnıñ soñunace Rusiyede Airbnb ve Bookingniñ analogını - mesken kiralama onlayn hızmetini test rejiminde başlatmağa niyetleneler. O, ilk-evelâ ilhaq etilgen Qırımda raatlıq ve kezintiler içün yapılacaq. Bu aqta Ruisiye iqtisadiy inkişafı naziriniñ muavini Viktoriya Abramçenkonıñ sözlerinden haber eteler.
“Bugün satıcı ve alıcı arasında, kiracı ve kirağa berici arasında bağ quracaq, bir IT-platforma kerek. O serbest saylav imkânını berir, añlaşma tizmekni qolaylaştırır, bazar iştirakçileriniñ uquqiy qorulmasını yükseltir, ve, neticede, oña daa çoq yatırım celp eter. Yapılacaq IT-platformada ilk hızmetlerinden biri - mesken kiralama servisiolacaq, ilk-evelâ Qırımda raatlanmaq ve kezinmek içün”, - dep aytıp berdi Abramçenko Yaltadaki iqtisadiy forumda.
Şimdilik Qıımda bir künlük kiralama bazası TsİAN ve Avito saytlarında bar, soñkisinde meskenni ayırtmaq da mümkün.


text:
Künniñ başından ukrain polisi, saylavlarnen bağlı 25 aziza qabul etti, dep bildire Ukriana İçki İşler Nazirligi, bildire Radio Svoboda.
Beyanatqa köre, Kyivde - yedi ariza, Zakarpattâ vilâyetinde - dört, Kırovoğrad - üç ve Vınnıtsâ, Sumı, Odessa, Çerkassı vilâyetlerinde - birer.
Qanun qoruyıcılar, arizalarda eñ çoq qanunsız agitatsiya, saylavcılarnıñ reyleriniñ satın aluvı, bülletenlerni süretke çeküv ve bülletenlerniñ saylav bölüginden alıp çıquvı aqqında bildirile.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçe. Bu yer içün 37 namzet küreşe. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalışacaq. Ukraina prezidenti saylavları umumiydir. 18 yaşına kelgen bütün Ukraina vatandaşlarınıñ rey berüv aqqı bar. Saylavda iştirak etmek içün saylavcınıñşahsiyetini tasdıqlağan vesiqa olmalı. Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.


text:
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından Aqmescit rayonında alıp qaçılğan Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egiz Sabla (Partizanskoye) qasabası civarındaki ormanda kötek izleri ile tapıldı.
Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqat muhbirine bildirgenine köre, al-azırda Egiz Aqmescitniñ şeer hastahanesinde buluna.
İmayeci: «Asan saat 15:00 raddelerinde Colman (Pionerskoye) köyünde alıp qaçıldı: GİBDD (Yol areketiniñ telükesizligi devlet inspektsiyası) maşinası onı yol kenarına sıqıştırıp toqtattı. Asan, toqtatılğanınıñ sebebini bilmek içün avtomobilden çıqtı. Bu arada mikroavtobustan GİBDD uniformasında, lâkin şevronlarsız ve maskalı adamlar çıqtı. Olar Asannı öz maşinalarına itep kirsettiler. Anda onı yerge yatqızdı, qoluna buğavlar taqtı, başına torba kiydi ve köteklep başladılar», – dep ikâye etti.
Azamatovnıñ malümatına köre, Rusiye telükesizlik hadimleri onı «bir-bir buçuq saat şeerde kezdirip, köteklediler».
«Ondan soñ onı şeerniñ tışına çıqardılar. Asan maşinanıñ tübüne ışqalanğan otnıñ sesini eşitip, ormanğa alıp ketilgenini añladı. Sabla qasabası civarında (Aqmescitten Bağçasarayğa alıp barğan trassada). Onı avtomobilden çıqardı ve yüzüqoyun yerge qoydılar. Asanğa 200-ge qadar sayıp, ondan soñ kete bilecegini buyurdılar. Ondan torbanı ve buğavlarını çıqardı ve özü kibi alıp qaçılğan avtomobilniñ qayda olğanını bildirdler. Asan, başını kötermeyip, otta 200-ge qadar sayıp yattı. O, köy soqağından trassağace çıqtı, avtomobil toqtattı ve Mamaq (Strogonovka) köyüne qadar keldi ve andan ağası Abduramanğa telefon açtı. Aqrabaları onı işte anda taptı», – dedi advokat.
Mayıs 23-te Aqmescit rayonındaki Colman (Pionerskoye) köyü yanında belli olmağan şahıslar Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatı Asan Egiz yaqaladılar. Rusiye FSBsiniñ Qırımdaki idaresinde Egizni yaqalağanlarını inkâr ettiler.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından açıq menbalarda bu hususta izaatlar berilmedi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımlı Yunus Maşaripovnıñ qabaatlavından patlayıcı maddelerniñ qanunsız yapıluvını (Rusiye Ceza kodeksiniñ 223.1 maddesi) çıqardı. Bu aqta Maşaripovnıñ advokatı Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Hatırlatam, temyiz mahkemesi Qırım Yuqarı mahkemesiniñ ükmüni yañı baqıluvğa qaytardı. Bugünki mahkeme oturışuvında qadılar Yunus Maşaripovnıñ qabaatlavından patlayıcı maddelerni qanunsız azırlav ve patlayıcı maddelerni satın aluv aqqında bir qısımnı çıqardı. Faqat Yunus Maşaripovnı zorlap tedaviylemek qararını mahkeme deñiştirmedi. Ve Maşaripov Volgograddaki qapalı psihiatrik hastahanesinde mecburiy tedaviylevde bulunacaq», – dep tarif etti Ladin.
Advokatnıñ bildirgenine köre, imaye tarafı istinaf mahkemesiniñ qararını temyiz qurulışında tekrar şikâyet etmege niyetlene.
«Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararına qarşı tekrar temyiz şikâyetini berecekmiz. Ve şikâyetimizniñ yañıdan baqılmasını bekleycekmiz», – dep qoştı advokat.
Martnıñ başında Rusiyeniñ Krasnodar Dördünci temyiz mahkemesi patlayıcı işlep çıqarğanında qabaatlanğan qırımlı Yunus Maşaripovnıñ cinaiy davasını tekrar baqılmasına yollamağa qarar aldı.
Maşaripov 2017 senesi sentâbr ayında tutulıp apiske alındı. Onıñ aytqanına köre, Rusiye FSBsiniñ hadimleri onı kötekledi ve aqımnen eziyetlediler, şunıñ içün özüne iftira atmağa mecbur edi. O, 2014 senesinden berli «bala ve pensiyalılarnıñ aqları bozulğanını teşkilâtlarğa bildirip», aq qorçalayıcı faaliyetinen oğraşqan edi.
Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesi Maşaripovnı patlayıcı maddelerni yapqanında ve saqlağanında qabaatlap, 4 yıl koloniyada qalmasına ve 110 000 para cezası (tahminen 41 biñ ğrıvnâ) tölemesine üküm etti.
Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ Temyiz instantsiyası Maşaripovnıñ şikâyet arizasını qabul etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Yunus Maşaripovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Rusiyede vandalizmde qabaatlanğan ressam Pötr Pavlenskiyge nisbeten cinaiy işni mahkemege yolladılar. Pavlenskiyniñ advokatı Dmitriy Dinze aytqanı kibi, müşterisine qabaat endi berildi, haber ete «İnterfaks».
Aprelde Peterburgnıñ taqiqat organları Pavlenskiyge nisbeten cinaiy işniñ taqiqatını bitirdi.
Taqiqat çerçivesinde içtimaiy-ruhiy-lingvistik teşkerüvi keçti, neticede vandalizm cinayeti belgilendi. Ekspertlerniñ aytqanı kibi, Pavlenskiy «Malo-Könüşennıy köprüni aramladı ve cemiyetke sayğısızlıqnı kösterdi». O, kendi qabaatını tanımay.
Pötr Pavlenskiy 2014 senesi fevral soñunda Peterburg merkezinde ukrain Maydanı destegine köpçek qapılarını yaqqanda tutıldı.
Pavlenskiy öz narazılıq numayışları ile bellidir. 2013 senesi o kendi yımırta torbaçığını Moskvada Qızıl meydanındaki taşçıqlarğa qaqtı. Yıl evelsi o Pussy Riot pank taqımına destek bildirip ağıznı tikken edi.


text:
Taqiqatçılar Sankt-Peterburgta metroda ücüm etkeninde qabaatlağannıñ dairesinde tintüv keçirdiler ve 40 şaatnı soraştırdılar, dep bildire Rusiye akimiyeli.
Rusiye Taqiqat komiteti öz beyanatında, nezaret kameraları qabaatlanğan Akbarcon Calilov çanta ve rükzak tutıp binadan çıqqanını qayd etkenini bildirile.
Bundan evel komitette Peterburg metrosında ücüm etkeninde Akbarcon Calilov qabaatlanğanını beyan etken edi.
Qırğızıstan cenübindeki Oş şeerinde yaşağan Calilovnın ana-babasını Qızğızıstan akimiyeti aprel 4 künü sorğuladı, soñra olarnı Sankt-Piterburkqa ketirdiler. Sankt-Piterburg avalimanında qabaatlanğannıñ anası jurnalistlerge: «O bunı yapqanına inanmayım», – dep ayttı.
Aprel 3 künü Peterburg metrosınıñ vagonında «Sennaya meydanı» ve «Tehnologiçeskiy institut» turaqları arasında patlama yüz berdi. Patlama neticesinde 19 insan elâk oldı, 49 yaralandı. Keççe «Vosstaniya meydanı» turağında diger patlama tertibatnı tapıp yoq ettiler.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı Mahkemesi martnıñ 4-ünde ekinci Bağçasaray “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçisi Timur İbragimovnı nezaret altında qaldırdı. Bu aqta “Qırım birdemligi” cemiyet birleşmesi haber etmekte.
“Mahkeme oturışı bitti. Timur İbragimovnıñ sıñırlav tedbiri olğanıkibi qala - 2019 senesi aprel 9-ınace o nezaret altında bulunacaq”, - denile beyanatta.
Oturış qapalı edi, qarar ilânını tek Timur İbragimovnıñanasını yiberdiler.
2017 senesi oktâbrniñ 12-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım yalısında beş yunus balığını (delfin) taptılar, olardan üçü sağ olıp yalığa atıldı, dep bildire, "Kedersiz Deñiz" ("Bezmâtejnoye More") merkezine esaslanıp, "RİA Krım" rusiye haber agentligi.
"İyül 4,5 ve 7-sinde beş yunus balığınıñ yalığa atılğanı qayd etildi. Olardan üçü sağ edi - beyaz yunus balığı Aqyarda (Sevastopol), azovka yunus balığınıñ balası Sudaq rayonında ve afalina - Yalta rayonında. Bu üçünde tek beyaz soyuna yardım etip yetiştirdik. Azovka ve afalina içün bizge keç haber ettiler. Yazıq ki, olarnı qurtarıp yetiştirmedik", - dep haber ettiler teşkilâtta matbuatqa.
Beyanatqa köre, daa eki süt emicilerni (azovka ve afalina) Aqyarda ölü taptılar.
Şimdilik ilhaq etilgen Qırim müessiselerinden bu haberniñ tasdıqı yoq.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, yılnıñ başından berli üç yüzden çoq ayvannıñ ölümi qayd etildi, dep yaza matbuat,
Aprelde "Kedersiz Deñiz" teşkilâtı, Qırımda 2019 senesiniñ başından volontörlar, 104 ölü yunus balığını ve deñiz domuzını taptı. Bu sayı keçken yılnıñ mevsimine köre, daa büyüktir.


text:
Qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısınıñ birinci muavini Nariman Celâl bildirgeni kibi, Qırımdaki Voinka köyünde yaşağan yerli musulman cemiyet reisi Şaip Suleymanovnıñ evinde tintüv yekünlendi, politsiya hadimleri kitaplarnı tutıp aldı.
«Politsiya hadimleri bir çuval kitap tutıp aldı, añlaşılğanına köre, olar diniy yöneliştedir. Meraqlısı şu ki, yerli sakinlerniñ çoqusı, tintüv vaqıtına olarnı içeri alıp, şaatlıq etmege rica etkenler, amma buña qatiyen menfiy cevap aldılar, politsiya hadimleri añlatqanı kibi, yerli sakinler bu işte meraqlanğan şahıslardır. Şu sebeten olar öz şaatlarnı ketirdiler», - dep añlattı Celâl Qırım.Aqiqatqa
Qırım uquq qoruyıcı organlarda bu adisenen bağlı resmiy malümat yoq.
Mart 1 künü de Qırımnıñ Yedi Quyu rayonnıñ meclis reisine rus uquq qoruyıcılarnıñ tarafından «ziyaret» etildi.
Fevral 11 künü, Qırımda, qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüvler keçti. Olarnıñ neticesinde 12 insan tutıp qapatıldı, sorğudan soñ çoqusı azat etildi. Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuror Natalya Poklonskaya «Hizb ut - Tahrir» adlı terroristik teşkilâtınıñ faaliyetinen bağlı cinayi işniñ açılması aqqında bildirdi.
Fevral 12 künü qapatılğan dört insan Müslim Aliyev, Emir - Üsein Kuku, Enver Bekirov ve Vadim Siruknı Qırımdaki mahkeme apis etmek qarırını aldı. Fevral 29 künü keçirilgen nevbetteki makeme oturışında mezkür qarar deñişmedi.
Qırımtatar halqınıñ Meclisi böyle areketlerni qırımtatarlarğa qarşı yapılğan yañı repressiyalar kibi tanığan. Bundan sebep Ukraina tiş işler nazirligi fevral 12 künü narazlıqnı bildirip, Rusiyege basımnı küçleştirmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
İlhaq etilgen Aqyarda iyünniñ 3-üne qadar 17- adam koronavirusnen hastalandı, olardan ekisi tünevin tasdıqlandı. Bunı şeer ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"İyün 3-ünde saba daa eki yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Olar hastalarnen alâqada oldı ve observatsiyada bulundılar. Tedaviylengen üç adamnı hastahaneden çıqardılar. Umumen fevralniñ başından berli Aqyarda 170 adam koronavirus infektsiyasınen hastlandı", - denile beyanatta.
139 adam yahşı olğanı ve 3 adam vefat etkeni qoşula.
Tünevin Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, bugünge qadar Qırımda 399 koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı çetelden keldi, 74-ü Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan şahıslarda qayd etildi. Bütün müddet devamında 259 adam yahşı oldı, 11 COVID-19 ile hasta patsiyet vefat etti, olarnıñ üçü - koronavirusnıñ özü sebebinden.
Aqyarda COVID-19 adiseleri 168-gece arttı. 136 adam yahşı oldı, 3 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımdan Türkiyege ava seferlerini keçirgen şirketlerni yuridik mesüliyetke çekecekler. Bu aqta Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy bildirdi.
«Qırımdan Türkiyege uçaqlar artıq qatnamay. Türkiyede Ukraina elçisi keçken afta körüşüvimizde bunı tasdiqladı ve bu kibi adisler artıq tekrarlanmaycağını qayd etti. Bunı em biz, em türk tarafı nezaret ete», – yazdı deputat Facebookta.
«Aqmescit-İstanbul qanunsız seferlerini keçirgen turistik ve ava şirketlerine nisbeten halqara soravlar taqdim etildi ve olarnıñ yuridik mesüliyetke celp etilmesi boyunca zaruriy areketler alıp barıla», – dep qoştı o.
Bunıñ ile Logvinskiy şunı qayd etti ki, tek Qırımdan doğru Türkiye ava limanlarına qatnağan seferler aqta söz kete. Başqa yerge, misal içün, Moskvağa oturtuvnı yapqan seferler sıñırlanmay.
Şimdi Qırımğa yalıñız Rusiye Federatsiyasınıñ ava şirketleri seferlerni keçire.


text:
İşğal etilgen Qırımda yedinci gvardiya desant-ücüm diviziyasınıñ desant-ücüm ve topçı alayları ile büyük taktik talimleri başladı. Bu aqta «RİA Novosti» neşiri Rusiye Mudafaa nazirliginiñ malümat ve kütleviy bağ departamentiniñ malümatına esaslanıp bildire.
«Talimlerge 1,5 biñden ziyade desantçı, 300 daneden ziyade arbiy tehnika, arbiy-naqliye aviatsiyasınıñ uçaqları, ordu aviatsiyasınıñ vertolötları ve Qara deñiz flotunıñ büyük desantçı gemileri celp etildi», – dep aytıla haberde.
Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, eñ körümli levhalardan biri ava-desant orduları bölükleriniñ duşmannıñ idare noqtalarını ve qanunsız silâlı birleşmelerni azırlav lagerini zapt etmek ve yoq etmek maqsadınen arbiy desant gemilerinden tüşürüv olacaq.
Desantçılar gruppirovkanıñ esas küçlerine tüşmege imkân bermek içün elverişli sıñırlarnı zapt etmege tırışacaqlar. Esas küçnen beraber topçı ateş, cebe ve ordu aviatsiyası, uçucısız uçaqlar ve tank bölükleriniñ esapları olacaq.
Haber etilgeni kibi, Rusiye işğal altındaki Qırımda ordularnı quvetleştirdi. Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygu martnıñ 11-nde bu «yarımada ve Rusiye menfaatlarınıñ Qara deñizdeki qorçalavını temin ete», dep bildirdi.
Daa evel haber etilgenine köre, Qırımda martnıñ 1-nde Rusiye raketacıları «Bastion» ve «Bal» sail raketa kompleksleriniñ yardımı ile raketa darbelerini endirip baqtı.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada arbiy talimler muntazam sürette keçirilip başladı. Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ areketlerini qanunsız dep adlandıra.


text:
Donbasstaki zıddiyet neticesinde tahminen 5800 insan elâk oldı, dep haber ete gumanitar meselelerniñ koordinatsiyası boyunca Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İdaresi.
«2014 senesi aprelniñ ortasından itibaren 2015 senesi fevral 19-ğa qadar eñ azından 5793 insan öldürildi, şu cümleden 63 bala», – dep aytıla teşkilâtnıñ esabatında.
Bu malümatlarğa köre, on dört buçuq biñ insan, olardan 169 bala, soñki 10 ay içinde yaralanğan edi.
BMT bildire ki, Ukrainanıñ milliondan ziyade vatandaşı evlerini terk etip, Donbasstaki vaziyetten sebep köçmege mecbur oldılar.


text:
İsrail mayısnıñ 2-nde – Ekinci cian cenkinde natsistler tarafından öldürilgen 6 million yeudiy hatırasına – Holokost qurbanlarını añmaqta. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Qudusnıñ «Yad Vaşem» hatıra kompleksindeki tedbir mayısnıñ 1-nde aqşam ötkerildi.
Hatıra tedbirleri dünya boyunca yerleşken diniy obyektlerge yapılğan ücümlerniñ sayısı artqanda keçirile. Amerikanıñ Kaliforniâ ştatında aprelniñ 27-nde sinagogada ateş açıldı, bunıñ neticesinde bir insan elâk oldı ve daa üçü yaralandı.
İsrail baş naziri Binyami Netanyahu Kaliforniâdaki ücüm antisemitizm artqanınıñ soñki işareti ola, dep ayttı.
İsrail prezidenti Reuven Rivlin Avropadaki antisemitizm, onıñ aytqanına köre, «immigratsiya dalğaları, iqtisadiy buhranlar ve insanlarnıñ siyasiy reberlerden közü qaytqanı sebebinden kene başını kötere», dep qayd etti.
İsrailde Holokost qurbanlarını añma kününde eglence müessiseleri qapatıldı, tele ve radiostantsiyaları vesiqalı filmlerni köstere ve facia qurbanlarınen intervyülarnı yayınlamaqta.


text:
«Aqmescit» ava limanınıñ rekonstruktsiyasına «Qırım Cumhuriyetiyeniñ inkişafı boyunca Federal yekâne programması»ndan tahminen 12 mlrd. ruble ayırılacaq. Bunı avgust 15 künü Aqmescit ava limanınıñ baş müdiri Yevgeniy Plaksin bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı.
O qayd etti ki, maliyeviy tarafnı leyhalarnıñ işlep çıqarıluvı ve amelge keçirilüviniñ ayırı basamaqlarına böldiler. Esas paranı ava liman bir buçuq yıldan alacaq.
«Ava limanınıñ inkişafına maliyeviy yardım 2016 senesinden kelecek. 2015 senesi leyhalarnıñ maliyeviy destegi planlaştırıla», – dedi Plaksin.
Onıñ sözlerine köre, «Qırım Cumhuriyetiyeniñ inkişafı boyunca Federal yekâne programması» aerovokzal kompleksiniñ qurucılığını da nazarda tuta.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Äfğanstanda 60 şofyer urlandı
Kümer taşuçı 60 maşinanıñ yörtüçesen Taliban suğışçıları alıp kitte
Äfğanstannın tön’yağındağı Samangan töbägendä kümer taşuçı 60 maşinanıñ yörtüçese Taliban tarafınnan urlandı.
Samangan töbäge şurası räise Möxämmät Muvaxxidi bu xaqta jurnalistlarğa belderü yasadı. Anıñ äytüençä, maşinalar Samangannıñ Därä-i Suf rayonınnan kümer töyäp Mäzar-ı Şärif şähärenä taba xäräkät itkän. Suğışçılar alarnı yulda tuqtatıp alıp kitkän. Muvaxxidi urlanuçılarnı qayda totuların belmäwlären dä äytte. Maşina yörtüçelärne irekkä çığartu öçen êşçänlek bara.
Muvaxxidi suğışçılarnıñ êlegräk tä şul uq töbäktä qayber maşina yörtüçelärne urlawın assızıqladı.
Taliban bu turıda älegä belderü yasamadı.


text:
Rusiyege boysunğan Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım baş idaresi iyün 19-26 künleri Qırımda yanğın havfı aqqında bildire.
Qurtarıcılar ateş yaqmamağa, yerge yanğan sernik, sigar atmamağa çağıra. Pirotehnika qullanmamağa tevsiye etile. Bundan da ğayrı, qurtarıcılar ormanlarda küneş urğan alanlarda şişelerni, cam parçalarını ve diger çöpni qaldırmağa yasaq ete. Tarlalarda, alanlarda ve terekler tübünde ot yaqması da telükelidir ve büyük ateşlerge ketire bile.
Qırım qurtarıcıları bundan evel yarımadada yanğın havfı aqqında haber etken edi, bu müddet yaz mevsiminiñ soñuna qadar devam ete bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kyivde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları, milliy azlıq ve milletlerara munasebetler meseleleri komitetiniñ çıqış kenişletilgen toplaşuvını işğal etilgen Qırımnıñ ukrain cemiyetiniñ problemlerine bağışlp keçirecek olalar. Böyle bir teşebbüs Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevge aittir, dep bildirdi Facebookta «Qırım inkişaf fondu» hayriye fondunıñ yolbaşçısı Oleksiy Skorik.
«Komitet reisi Grigoriy Nemırâ bu teklifke qoltutıp, böyle bir toplaşuvnı azırlamağa avale etti. İlk añlaşmağa köre, toplaşuv mayıs 24-de Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetinde ötkerile bile», – dep yazdı Skorik.
Toplaşuvda iştirak etmege ve onıñ keçirilmesinen bağlı bir de bir teklifte bulunmağa istegenler info@cdf.org.ua elektron poçtağa yaza bileler, dep qoştı Skorik.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Hanlar sülâlesiniñ qurucısı Hacı Geray – cesür bir asker, ikmetli siyasetçi ve küçlü islâatçı XV asırnıñ ilk yarısında dünya tarihına mustaqil Qırım hanlığınıñ qurucısı olaraq kirdi.
Videobloglarınıñ yañı bölügi Qırım hanlarınıñ Geraylar sülâlesi aqqında tarif ete. Bu adamlar kim edi, nasıl etip akimiyetke keldi ve nasıl bir iz qaldırdılar. Er bir bölükniñ merkezinde – qaramanlardan biriniñ taqdiri.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ eñ meraqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañartılğan leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejisser Fatima Osmanova, operator ve montaj rejisseri Eldar Halilov, ğaye müellifi Emine Ceppar.
Videoda aşağıdaki levhalar qullandı: The Mongols vesiqalı filmi, rejisser: Robert Gardner, 2003 s., Osmanlının kuruluşu bediiy filmi, rejisser: Yücel Çakmaklı, 1988 s., em de muzıka: Matti Paalanen – Drama, Plastic3 – Epic dramatic film music.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Öldürilgen Rusiye muhalifi Boris Nemtsovnı Moskvada mart 3-de Troyekurovskoye mezarlığında defin ettiler. Radio Svoboda mühbiri bergen malümatqa köre, bir qaç saat sürgen vedalaşuv tedbirge bir qaç biñ insan keldi.
Vedalaşuv tedbirden soñ Nemtsovnıñ cesedini mezarlıqqa alıp kettiler. İnsanlar: «Rusiye azat olacaq!» dep qıçıra ediler.
Rusiye muhalifetiniñ liderlerinden biri Boris Nemtsov fevral 27-de aqşam Moskvanıñ merkezinde Kremlniñ yanında atıp öldürildi. Nemtsovnıñ öldürüvinden üç kün keçkenine baqmadan, taqiqatnıñ ilerilemesi aqta iç bir malümat yoq.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, şaatlar sorğuğa çekile, tış nezaret kameralarından video baqıla, mahkeme ekspertizalar keçirile.
Taqiqatçılar öldürüvniñ bir qaç sebebini ögrene: siyasiy tarik, esktremistlerniñ intiqamı, «ukrain izi», şahsiy sebep.


text:
Noyabr 8, salı künü Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Sloveniya prezidenti Borut Pahor umumiy beyanname imzaladılar. Bu aqta malümat Ukraina devlet yolbaşçısınıñ resmiy sitesinde bildirile.
Ayrıca, mezkür vesiqada qayd etile ki, «Sloveniya Cumhuriyeti Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgenini tanımaycağına sadıq qala».
Bunen beraber aytıla ki, beyanname tarafları «Ukrainanıñ bütün torpaqlarında ukrain vatandaşlarınıñ, bu cümleden qırımtatarlarnıñ da aqlanı qorçalamaq» içün faalleşmege niyetliler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 8 noyabrde iş ziyareti ile Sloveniyağa keldi.


text:
Noyabr 10 künü Çiygoz işi boyunca mahkeme toplaşuvında video-bağ bozulğanı sebebinden tenefüs ilân etildi. Bunı Twitterde advokat Nikolay Polozov yazdı.
«Çiygoznıñ işi kene toqtatıldı– video-bağ bozulğan», – dep yazdı Polozov.
Ondan da ğayrı o noyabr 10 künü qabaatlağanlar tarafnıñ ekinci «şaatı» Skripka Valeriy sözde bulunmaq kerek olğanını bildirdi. Birinci «şaat» – Kovalçük Andrey olğan.
Noyabr 1 künü Rusiye nezaretinde olğan Qırım Yuqarı Mahkemesinde dört şaat sorğudan keçirildi, amma Polozovnıñ qayd etkenine köre, olar qabaatlanğannıñ aqqında bir şey aytıp olamadılar.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qıtaiy Ukraina ile sıñırda, Canköy kiriş noqtasında, ant sözlerinden vazgeçken ve Rusiye Silâlı quvetleri ile añlaşma tizgen birinci Qırım arbiyi yaqalandı, dep haber ete TSN.
Nikolayev vilâyetinde doğğan asker eki yıldan beş yılğa qadar apske alına bile. Ukraina arbiy prokuraturasınıñ taqiqatçısı bildire ki, bu asker Ukrainada birinci olıp yaqalandı.
Neşirniñ malümatına köre, bir yıl evelsi Vladimirniñ bölüginde çoqusı Rusiye tarafına keçti. Apske alınğannıñ anası 22 yaşında oğluna tüşünmege rica etkenini bildire.
«Men aytqan edim, er şeyni taşlap, evge qayt. O, razı olmadı, balalarını qaldırmaycağını ayttı. Kimse doğru yolnı köstermedi, şimdi ise peşman ete, lâkin keç oldı. Qanun qanundır», – dedi o.
Malüm ki, arbiy prokuratura keçken sene Rusiye işğal etken Qırımda qalğan aman-aman 5 biñ arbiyni devlet hainliginde qabaatlay.


text:
1991 senesi iyün 26-30 künleri qırımtatar halqınıñ tarihında devir noqtası oldı – Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı. Sürgünlikten aman-aman yarım asır keçken soñ halqnıñ eñ yahşı vekilleriniñ vatanda keçirilgen qurultayı ateş kibi külden canlanğan halq ve milliy areketniñ ğalebe timsali oldı.
Yıl yarımada içün hususiy bir vaqiadan başladı.
1991 senesi yanvar 20-de Qırım vilâyetini – «SSCB ve Birlik Añlaşmasınıñ subyekti» olaraq – Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetine deñiştirüv referendumı olıp keçti. 1991 senesi fevral 12-de Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasınıñ sessiyası «Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında» Qanunnı qabul etti.
Bir qaç qırımtatar nesiliniñ milliy muhtariyet arzusı öyle de kerçekleşmedi
Tesis etilgen muhtariyet territorial olaraq şekillendirile edi, qırımtatarlar ise milliy muhtariyet olmasını talap etken ediler. Qırımtatarlar referendumnı boykot ettiler. Qırımtatar Milliy Areketi Teşkilâtınıñ Merkeziy Şurası (OKND) tez-tez tiklengen Qırım muhtariyetine qarşı narazılıq beyanatını aydınlattı: «Stalin rejiminde qanunsız alda yoq etilgen qırımtatar devletçiligini ğayrıdan tiklemek yerine olarnıñ toprağında daa bir rus tilli cumhuriyet quruldı».
Faqat, narazılıqlarğa baqmadan, referendum neticeleri qabul etildi, ve milliy areket eñ büyük mağlübiyetke oğradı. Bir qaç qırımtatar nesiliniñ milliy muhtariyet arzusı öyle de kerçekleşmedi.
Qırımtatarlar öz vatanında yabancı sayılğan vaqıtta halqnıñ birleşüv ğayesi daa ziyade aktual oldı. Qurultaynı keçirmek teşebbüsiniñ sebebi de o olğandır. Onıñ maqsadı halqnıñ bütün aqıl, din, iqtisadiyat küçlerini birleştirip, eñ esası – Vatanğa qaytuv ve devletçilikni ğayrıdan tiklev meselesini al etmek edi. Qurultaynıñ esas vazifeleri bular oldı: milliy meselelerniñ al etüv yolları ve Meclis saylavları.
1991 senesi Qurultayına azırlıq evelden başladı.
1990 senesi mart 8-de OKND Merkeziy Şurasınıñ toplaşuvında Qurultaynı keçirmek imkânlarını ögrenecek işçi gruppa şekillendirildi.
Sentâbr 23-te Qurultaynı azırlağan Teşkiliy komitetniñ tesis toplaşuvı olıp keçti
Sentâbr 23-te Qurultaynı azırlağan Teşkiliy komitetniñ tesis toplaşuvı olıp keçti, onıñ erkânına yolbaşçısı Server Ömerov ile beraber 36 kişi kirdi. Teşkiliy komitetniñ strukturası (Merkeziy saylav komissiyası, muarririyet komissiyası ve teşkiliy büro) belgilendi. Teşkiliy komitet «Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatlarınıñ saylavlarını teşkil etüv nizamnamesini», blanklarnıñ şeklini tasdıqladı; protokollarnıñ örneklerini tevsiye etti.
1990 senesi oktâbr ayından 1991 senesi mayıs ayına qadar saylav kampaniyası keçirilgen edi.
Teşkiliy komitetniñ azaları Qırım, Herson vilâyeti, Özbekistan, Tacikistan, Moskva, Krasnodar ülkesinde yaşağan bir çoq semetdeşi ile körüştiler. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti delegatlarnı saylap, halq içün müim meselelerniñ al etilmesi qolaylaşacaq dep, Qurultay keçirilmesine qoltuttı.
Qırım akimiyetiniñ fikirleri bam-başqa edi. Qurultayğa azırlıq başlağandan berli olar buña muqaytlıqnen, duşman olaraq baqa ediler. Qurultay keçirilmesin dep, neler-neler uydurılmadı. Bastırılğan vesiqa leyhalarında akimiyetniñ parallel strukturaları, mustaqil milliy parlament meydanğa ketirilecek dep aytıla edi. Akimiyet Qurultay keçirilmesine izin bermey edi...
1991 senesi mayıs 30-da bir qaç yüz qırımtatarı Aqmescitte Qırımnıñ Nazirler Şurası binasınıñ yanında narazılıq numayışını keçirdi. Böyle etip akimiyet çetel musafirlerine davetnamelerni imzalamağa ve Qurultay keçirilmesi içün resmiy izin bermege mecbur oldı, lâkin qayd ete edi: anda «akimiyetniñ parallel strukturalarını qurmaq» qararı qabul etilse, bütün mesüliyet Qurultay teşkilâtçılarına qala.
Bir sıra memlekette sovet elçihaneleri ve konsullıqları Qurultayğa davet etilgen şahıslarğa SSCB kiriş vizalarını bermemek avalesini aldı. İyün 19-da Türkiye OKND vekili Zafer Karatayğa sovet elçihanesiniñ şartları aydınlatıldı: Türkiye vatandaşları vizanı almaq içün Qırımtatar Milliy Qurultayında ve Qırımdaki qırımtatar mitingleri ve numayışlarında iştirak etmemek kerek.
Qurultay Aqmescitte 1991 senesi iyün 26-30 künleri keçirildi ve tarihta Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı olaraq qayd etildi
Akimiyetniñ areketlerine baqmadan, delegatlarnıñ saylavları muvafaqiyet ile keçirildi. Qurultay delegatı olaraq 255 kişi saylandı (Qırımda – 129, Özbekistanda – 88, Qazahistanda – 1, Kırgızistanda – 4, Tacikistanda – 3, Rusiye Sovet Federativ Sotsialist Cumhuriyetinde – 16, Ukrainada (Qırımdan ğayrı) – 9, Litvaniyada – 3, Latviyada – 1, Suhumide – 1). 1000 insandan bir delegat, em de qırımtatarlar yaşağan aman-aman er bir regiondan vekiller bar edi, böylece şekillengen Qurultaynıñ vazifelerini becermek ve qırımtatar halqınıñ yekâne vekâletli temsil organını saylamaq aqqı bar edi.
Qurultay Aqmescitte 1991 senesi iyün 26-30 künleri keçirildi ve tarihta Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı olaraq qayd etildi. Birinci Qurultay 1917 senesi Aqmescitte keçirilgen ve 1918 senesi yanvar 22-de Qırım vilâyetiniñ Arbiy-inqilâp komiteti tarafından dağıtılğan edi. Böylece bu eki vaqia arasındaki bağlar qayd etilgen edi.
1991 senesi iyün 26-da Qurultaynı Teşkiliy komitetniñ reisi Server Ömerov açtı. Qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen» milliy gimni icar etilgen ve imam sözünden soñ milliy areketniñ eñ qart iştirakçisi, 94 yaşında Mustafa Halilov delegatlarnı selâmladı.
Delegatlardan ğayrı Qurultayda bir sıra itibarlı musafir bar edi. Olarnıñ arasında – qırımtatar milliy areketiniñ sadıq dostları, uquq qorçalayıcılar Aleksandr Lavut, Genrih Altunân, Aleksandr Podrabinev, Grigoriy Aleksandrov. Qurultayda 74 jurnalist, şu cümleden 10 çetel jurnalisti qayd oldı.
Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı bir qaç müim vesiqanı qabul etti – Qırımtatar halqınıñ milliy mustaqilligi beyannamesi. Qırım sakinlerine muracaat, Qırımtatar halqına muracaat, Birleşken Milletler teşkilâtına muracaat, SSCB Prezidentine muracaat ve diger vesiqalar.
Qurultay Qırımtatar Milliy Meclisini sayladı. Meclis reisi Mustafa Cemilev, onıñ muavini Refat Çubarov oldı.
Meclis azaları Milliy idareniñ yerli organları aqqında Nizamnameni azırlamaq qararına keldiler
Bir qaç künden soñ, 1991 senesi iyül 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ birinci toplaşuvı olıp keçti, onıñ strukturası tasdıqlandı. Meclis azaları Milliy idareniñ yerli organları aqqında Nizamnameni azırlamaq qararına keldiler. Bu organlar Qurultay avalesine köre şekillendirile ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qararlarını yerine ketire, halqnıñ menfaatlarını qoruy ve devlet akimiyetiniñ yerli organları ile beraber medeniyet, til, din, anane ve urf-adetlerniñ canlandırılması ve inkişafında iştirak etmek kerek ediler. 1991-1992 seneleri Qırımnıñ köy, qasaba, şeer şuralarında regional ve yerli meclisler saylandı, olarnıñ arasında – 15 rayon ve 7 şeer meclisi.
1991 senesi avgust 18-den 19-ğa keçer gecesi Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginde devletni avdaracaq ediler. Halqnıñ demokratik qatlamları qoltutmağan avdarma neticesiz oldı, teşkilâtçıları ise apiske alındı. Bunıñnen beraber bu vaqialar avgust 20-ne belgilengen Birlik añlaşmasınıñ imzalanmasını bozdı. Kün tertibinde çoq milletli quruvnıñ yañı devlet qurulış meselesi peyda oldı. 1991 senesi sentâbr 1-de 10 birlik cumhuriyetiniñ reberleri Mustaqil devletler birligi aqqında añlaşma imzalamağa azır olğanını bildirdiler. SSCB ve RSFSC prezidentleri Sovetler Birliginiñ Kommunistler Firqası ve RSFSC Kommunistler firqasınıñ faaliyetini vaqtınca toqtatuv (1991 senesi avgust 23-25 künleri) ve bütünley toqtatuv (1991 senesi noyabr 6 künü) ve SBKF mal-mülki aqqında buyruqlarnı derc ettiler.
Sovetler Birligi soñuna keldi...
Ukraina akimiyeti ücüm etmege tırışqan olsa da, şimdi ise yañı, Rusiye akimiyeti, milliy idare sistemasını yoq etmege tırışsa da, Qurultay-Meclis sisteması bugünde-bugün kene de bar... Olarnıñ maqsadına irişmeyceklerine ümüt etecekmiz – hususiy ve demokratik, demokratiyağa qarşı çıqqan rejim ve ükümdarlar zamanında yetişken qırımtatarlarnıñ idare sisteması küçüni ve tiriligini endi kösterdi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvında, iyün 5 künü, kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiyni tayinlep, Yelena Yürçenkonı işbu vazifeden boşattılar, haber ete Qırım.Aqiqat.
Qırım Rusiye başı Sergey Aksönovnıñ tarafından teklif etilgen Strelbitskiy namzetine sessiyada olğan 65 deputattan 64 qol tuttı.
«Turizm saasında iş tecribem bar, devlet hızmetinde, beş yıldan ziyade ticaret ile oğraştım, turizm ile bağlı ticaretnen», – dedi Strelbitskiy minberden.
Soñ yılları Aksönovnıñ keñeşçisi edi. Bundan evel Kezlev şeer başı muavini ve Lviv vilâyet devlet memuriyetiniñ halqara işbirlik ve turizm deparamentiniñ müdiri edi.
Yürçenko Rusiye tarafından Qırım işğal etilgeninden soñ, 2014 senesi mart ayından Kırım Kurort Nazirliginiñ başı edi.
Yürçenkonıñ istifası aqqında malümatnı bu afta Qırım Devlet şurasınıñ başı Vladimir Konstantinov bildirdi, amma Yürçenko bu bildirüvni red etti.


text:
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Kün-künden Qırımda bağ tertibatınıñ inkişafı ile oğraşamız ve yarımada sakinleri zemaneviy, keyfiyetli hızmetler ile qullana bilgenleri içün zaruriy infrastrukturanı teşkil etmege tırışamız. Fırsat ile faydalanıp, sizge, Sergey Valeryeviç, rusiyeli sim-kartnı taqdim emtege isteyim»,– dedi Nikiforov.
Aksönov öz yañı sim-kartından ilk evelâ anasına teleyon açacağını bildirdi.
Nikifornovnıñ sözlerine köre, Qırım sakinleri Rusiye nomeralı 100 biñ sim-kartnı satın aldılar.
Qırımda endi Krasnodar diyarınıñ kodı ile sim-kartlarnı satmağa başladılar. «Krasnodar-Super MTS» paketni almaq içün pasportnı taqdim etmek kerek. Paketniñ fiyatı – 50 ruble.


text:
Aqmescit – Qırımnıñ «yañı» akimiyeti yerli Rusiye tarafdarlarnı qanaatlendirmey. Ükümet teşkil olunğan vaqıtta meydanğa kelgen «25 fevral» teşkilâtınıñ azaları, yarımadanıñ bir qaç meselesini qayd etiler.
Böyleliknen, teşebbüsçilerniñ fikirince, problemler sırasına Meclis «cinayetçiler» teşkilâtı, akimiyetniñ yavaş qıbırdağanı ve yañı Qırım Anayasasınıñ tertip etilüviniñ tezleştirüvi kire.
«Tavriya birligi» teşkilâtı yolbaşçısı Anatoliy Filatovnıñ sözlerine köre, Meclis cinaiy teşkilâtı, o devirim vaqtında provokatsion mevamını tuta edi. Bu ise, fevral 26 künü qırımtatarlar Qırım ükümeti binası yanında gürültili granatalarnı atqanları ve milletlerara davanıñ açqanlarında ifadelendi.
«Krımskaya pravda» gazetasınıñ közeticisi, «Stop Maydan» areketiniñ azası Nikolay Filippov Meclis liderleri «çetel devletlerge para içün degil, olarğa olğan «kompromat» sebebinden hızmet eteler». Onıñ fikirince, Meclisniñ mevamı qırımtatarlarnıñ pozitsiyasından çoq farq ete.
«Rusiye territoriyasında endi bir ay devamında qanunsız Meclis çalışa. O bizge Ukrainadan bir miras olaraq qaldı. Rusiye qanunları boyunca onıñ faaliyeti yasaqtır», – dep, ayttı «Siyasiy arhivler» mediaportal reisi Sergey Baranov. Bunen beraber, qırım tatarlarnıñ ükümette vekilleri olmasını, amma temsiliy organnınñ qanun boyunca çalışmaq kerekligini qayd etti.
Fiyatlar arta – akimiyet qulaq asmay
Qırım Yuqarı Şurası 1-nci çağıruvnıñ deputatı Boris Vasilyev yañı akimiyet ile memnün olmağanlarnıñ bir qaç sebebini bildirdi: «Asılında şimdiki akimiyet bir aydan berli idarecilik yapmaqta. Bu vaqıt içinde benzinniñ fiyatı östi, şimdiki fiyatı Ukrainada olğan fiyatlardan da büyük, Qırım prokuraturası fevral 25 künü eki adamnıñ ölümini taqiq etmey, anayasanı tez vaqıt içinde tertip etmege isteyler, faqat bu iş acele yapılmay».
Aynı zamanda siyasiy közetici Nikolay Filipov Sergey Aksönov yolbaşçılığındaki ükümetke biraz qol tutqanını qayd etti: «Müsbet taraflardan ise, Aksönovnıñ bazı vaqilarğa acele sürette cevap bergenini, aytmaq isteyim. Bir oquyıcımıznıñ şikâyetine cevap bererek menim yanımda prokuraturağa telefon etti. Amma, aytqanı ne derecede amelde çezilecek daa bilmeyim».
Bunen beraber, areket vekili Anatoliy Filatov, Qırımnıñ olacaq Anayasasında Rusiyeniñ – Tatarstan ve Dağıstan Cumhuriyetlerniñ maddeleri kirsetilgeninden sebep qasevetini bildirdi. «Tatarstan ve Dağıstan bam-başqa cumhuriyetlerdir. Anayasa da iç bir ekspert gruppası tarafından teşkerilmey. Bu kibi gruppa mevcut olsa, o em bugünki, em de yarınki akimiyetke boysuna» – dedi o.


text:
Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında «Çonğar» kontrol keçiş noqtasındaki memuriy hızmet merkezi koronavirus sebebinden martnıñ 23-nden aprelniñ 3-ne qadar işini toqtata.
Bu aqta Herson vilâyetiniñ devlet memuriyet yolbaşçısı Yuriy Gusev bildirdi.
«Kalançak» keçiş noqtasındaki memuriy hızmet merkezi ise yañı cedvel boyunca çalışacaq.
«Bazarertesi ve çarşenbe künleri saat 9-dan saat 16-ğa qadar (üyle teneffüsi olmaycaq) – Çaplınka qasaba şurasınıñ qararına köre», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, Nazirler şurası Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından keçüv qaidelerini deñiştirdi.
Ukraina aq qorçalayıcıları, Qırımda qayd olğan Ukraina vatandaşları Herson vilâyeti ve işğal etilgen yarımadanıñ memuriy sıñırını keçkende rastkelgen problemleri aqqında tarif etti. Amma Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, martnıñ 18-nde memuriy sıñırda vaziyet kerginleşmedi.
Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirliginiñ martnıñ 17-nde bildirgenine köre, Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki keçiş noqtalarından keçüv aprelniñ 3-ne qadar sıñırlandı.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bildirgenine köre, esas Ukrainada qaydı olmağan vatandaşlar keçirilmeycek.
Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi martnıñ 18-nde saat 00-dan başlap «çetel vatandaşlarını» esas Ukrainadan Qırımğa kirsetmey.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi imayesini diñlemeyip, öz istegine köre areket ete edi, bunen beraber, mahkeme Mecliske doğru şekilde iddiada bulunıp olamadı. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında vekâletli adliyeci, «Memorial» uquq qoruyıcı merkeziniñ uquqçısı Kirill Koroteyev bildirdi.
«Qırımtatarlarnıñ yüz biñlerce muracaatı bar olğanı aqqında Poklonskaya hanım efendiniñ (Kremlge boysunğan Qırım sabıq prokurorı – QA) aytqanları... Bulardan iç biri dava işinde yoq. Dava işinde Mecliske yollanılğan ihtar olmaq kerek edi, amma ihtar Mecliske degil de, Refat Çubarovğa çıqarıldı, ve qanun talap etkenine baqmadan, ihtar oña berilmedi», – dep ayttı o.
Sentâbr 29-da, cumaaqşamı künü Rusiye Yuqarı mahkemesinde «Qırımtatar Milliy Meclisi» cemaat birleşmesi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında» işi boyunca, «Ekstremistik faaliyetke qarşılıq aqqında» Federal Qanunnıñ 25.07.2002 qabul etilgen 1145-FQ sanlı 9-cı maddesine esaslanıp, toplaşuv keçirildi.
Rusiye Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaq etilmesini tasdıqladı, şikâyet arizası red etildi.
Aprel 26-da Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclisniñ işğal etilgen yarımada territoriyasında faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı rusiyeli ükümetniñ böyle areketlrine qarşı qattı narazılıq bildirdi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclisniñ Rusiyede yasaq etilecek alda, müessise «qattı cevap» berecegini ilân etken edi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qarasuvbazar rayonınıñ Köktaş (şimdiki Sinekamenka) köyünde ğayrıdan tiklengen orta asırnıñ Köktaş camisinde cuma künü Oraza bayram namazı qılındı, dep haber ete Qırım musulmanları diniy idaresi.
«2014 senesi küzde saqat olğan Seyran Kerimov, yerli sakinlerniñ aytqanına köre, 16 asırğa ait camini ğayrıdan tiklemege teklif etkende çoqusı adam bunıñ imkânsız olğanını tüşüne edi. Amma bugün, bir yıl bile keçmegende, ğayrıdan tiklengen camide birinci bayram namazı qılındı. Belki de, aman-aman bir asırdan soñ birinci namaz (mında soñki namaz ne vaqıt qılındı tam belli degil, lâkin cami kirişinde tamir işleri 1895 senesi keçirilgeni yazıla», – dep aytıla Müftiyatnıñ beyanatında.
İyül 12-de camide birinci cemaat iftarı olıp keçti. Tahminen 80 kişi keldi. Yerli sakinlerniñ aytqanına köre, qırımtatarlar 80-inci – 90-ıncı seneleri qaytıp kelmege başlağan soñ köyde cemaat iftarları keçirilmegen edi.
Musulman cemiyeti özü aş pişirip, bütün köyni iftarğa davet etti, adamlar quvanç közyaşlarını gizlemeyip, camini ğayrıdan tiklemege yardım etken er keske teşekkürler bildire ediler. Al-azırda para toplana, caminiñ minaresi ve qorasına daa para kerek.


text:
Ukraina tış işleri nazirligi, Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi baqqanı Ukrainanıñ altı vatandaşı Muslim Aliyev, Emir-Üsein Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov ve Arsen Cepparov iştirak etken Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»ni içün «qatiy narazılıq» bidirdi.
«Rusiye tarafından teşkil etilgen mahkeme saçmalığı – tecavuzcı devlet tarafından «terrorizmge qarşı küreş» şiarı altında qırımtatarlarına yapılğan represiyalarnıñ nebvbetteki misalidir. Ukraina MİDi Rusiyeden qırımtatar halqınıñ siyasiy ceetten taqip etilüvini acele sürette toqtatmasını talap ete», – denilmekte nazirlikniñ beyanatında.
Ukrain tış siyaset nazirligi halqara cemaatçılıqtan ayrıca «Rusiye ve vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti territoriyasında qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını azat etmek maqsadınen, Rusiye mahkeme organlarınıñ insanlıqqa qarşı ve adaletsiz faaliyetlerini mahküm etüv ve tecavuzcı devletke siyasiy ve diplomatik basqını arttırmasına» çağırdı.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Siruk tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina tış işleri Nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantını azat etmesini talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
►Umartaçılar turistlarnı cälep itmäkçe
Rusiäneñ turizm agentlığı belän Tatarstan arasında kileşü imzalandı. Fermerlar da turbiznesnı üz itmäkçe. Başta bu yaña şöğelne umartaçılar sınap qararğa buldı.
Umartaçılar idaräsenä turistlarnı törle ısullar belän cälep itergä teläwçe umartaçılar da yış kilä başlağan. Qayberäwlär umartalıqlarda maxsus yortlar tözep, anda yataqlar urnaştırıp, şulay uq sixätle hawa belän däwalaw urınnarı açu uyları barlığı turında beldergän. Bügenge köndä Tatarstanda 123000 umarta oyası bar. Ä umartaçılıq belän şöğellänüçelär yıldan-yıl arta bara. Anatolíy Ğamzov bügenge köndä anıñ yuğaltularğa duçar bulmağan iñ keremle biznes ikänlegen dä äytep uzdı.
Tatarstanda, ğädi genä itep äytkändä, älege yaña yünäleş- “bal turizmı” berençe adımnarın ğına yasarğa cıyına. Ğamzov äytüençä, Başqortstanda umartaları bulğan, tawlı matur tabiğät qoçağına turistlarnı cälep itä başlağannar inde. Alarnı tabiğät belän xozurlandırıp, atqa atlandırıp alıp kilälär, bal belän sıylıylar häm quray moñnarı tıñlatalar ikän.
Tatarstan räsmiläre belderüençä, uzğan yıl respublikağa 800 meñnän artıq turist kilgän. Bu san 2006 yıl belän çağıştırğanda 25 prosentqa artıq. Ä çit illärdän kilüçelär isä yaqınça 80 meñ dip belderä räsmilär. Küpçelege Germania, Törkiä, Quşma Ştatlar, Britania, İtalia, Fransia häm İzraildän.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Amerika wä Tatarstan qız satuçılarnı totmaqçı
AQŞ Ustisia ministrlığınıñ Rusiädäge daimi wäkile Terry Kinney.
Tatarstandağı keşe xoquqları buyınça cawaplı, eçke eşlär ministrlığı kebek oyışmalar häm AQŞ Däwlät departamentı belän bergäläp Qazanda ğämäli cıyın oyıştırdı. Ul “Keşelär belän säwdä itü, xalıqara oyışqan cinayätçelek belän köräş problemaları” dip atala. Cıyılışta qatnaşuçı, AQŞ Ustisia ministrlığınıñ Rusiädäge daimi wäkile Terry Kinney “Azatlıq” xäbärçesenä Tatarstan milisionerları belän xezmättäşlekläre daimi häm nıq buluın rasladı.
Tik ike ilneñ eçke eşlär, xoquq saqlaw sistemalır ike törle şartlarda eşläp öyrängän. Tradisialäre dä törle. Şulay buluğa qaramastan, Terry Kinney politseyskiylar häm milisionerlar arasında ällä nindi ayırma yuq di. Kinney Rusiä genä tügel, Tatarstan belän dä xezmättäşlek kiräk di. “Bezgä xezmättäşlekkä çiklär yuq. Şul maqsattan uzğan yılnı Tatarstandağı prokuratura häm eçke eşlär xezmätkärlären üzebezgä çaqırıp täcribä dä aldırttıq” , - dip söyläde ul. Terry Kinney ayırmalarğa qaramastan, xezmättäşlek öçen zur säbäp bar di. Ul soñğı distä yıllarda cinayätçelekneñ xalıqara berläşep häm kiñ itep eşli başlawın kürä. Şulay uq keşelärne ireksezläp yäki qollıqqa satu oçraqlarında ğädättä törle illärneñ cankisärläre berläşep qatnaşa. AQŞ xoquq saqlawçıları Rusiäne şundıy ğämällärgä qarşı bergä köräşergä dä çaqıra.
Xezmättäşlek yulı Könbatışqa da, Tatarstanğa da faydalı
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Qazanda taciklar Näwrüzne bäyräm itte


text:
Fransiädä, qayber başqa illär belän çağıştırğanda, säyäsätçelärneñ şäxsi tormışına tıqşınu ğadäte bik yuq, ämma ana-bala mönäsäbätlärenä kilgändä, biredä inde cirle mäğlümat çaraları xällärne centekläp tikşerergä irenmi.
Madam Sarkozy macar aristokratı bulğan irennän ayırılıp 3 ulın üze genä tärbiälägän. Parijda ul ätiseneñ yortında yäşägän, balalar şunda üskän. Andree Sarkozy advokat bulırğa xıyallanğan, keçkenä ulları irtän uyanğançı häm kiç yoqlap kitkännän soñ ul üze uqığan, imtixannarğa äzerlängän.
Öç malaynıñ urtançısı bulğan Nicolas balaçaqta tiz qızıp kitüçän bulğan. Säyäsi yulında da Sarkozy kisken çığışları belän tanıldı. Ämma üz ulın yaqlap, madam Sarkozy här waqıt – "yuq, ul elek qızıp kitä inde, xäzer ütte inde ul anıñ" dip äytergä yarata. Sarkozylar ğailäse turında kitap yazğan Elise Karlin, Nicolas Sarkozy änise belän bik yaqın. Ul malaylarına töp prinsiplarnı añlatıp birde," dip yaza.
Mäğlüm bulğança, saylawaldı kampaniäse waqıtında Sarkozy xatın-qız, sosialist Segolene Royal belän köndäşlek itte. Bu mäsälädä dä üz üzen niçek totarğa digändä Sarkozyğa änise kiñäş birgän dilär. İmeş üzen xätär ir keşe, kättä itep totmasqa, ä kiresençä, yomşaq bulırğa, tirä-yağına köçle xatın-qızlarnı cıyarğa kiräk, digän Nicolasğa anıñ änise. Çındırmı – yuqtırmı, ämma Nicolas Sarkozy prezident bulsın öçen küp eşlägän xatın-qızlarnıñ berse – Simone Veils buldı. Simone xanım – Fransiädä bala töşerergä röxsät itkän qanun öçen köräştä ciñgän xatın-qız.
Çärşämbe könne Sarkozy prezident antın kiteräçäk. Eşkä kereşkäç ul yaña ministrlar isemnären iğlan itäçäk. Prezident süzendä torsa, 15 ministrnıñ yartısı – xatın-qızlar bulırğa tieş. İnde xäzerdän ük mäğlüm bulğança, xökümättä xäzer saqlanu ministrı bulğan Michele Alliot-Marie qalır, dip farazlana. Şulay uq xäzer Sarkozynıñ matbuğat wäkile Räşidä Dati – çığışı belän Tönyaq Afrikadan bulğan xanım yuğarı wazifalarnıñ bersen alır dip kötelä.
Sarkozynıñ yardämçese, elekke ministr Roselyne Bachelot, "Nicolas Sarkozy xatın-qızlarnı qullana digän fiker döres tügel, ul alar belän eşlärgä yarata," dip belderde. Ägär Sarkozy üz tiräsenä xatın-qızlarnı cıysa – bu Fransiä öçen çınnan da zur üzgäreş bulaçaq. Bügenge köndä anda parlamentta 14% qına xatın-qızlar. Säyäsi firqalär, namzätlär itep xatınnar belän irlärne ber tigez çığarğançı – cäza tüläwne xup kürä, dip yaza Guardian basması.
1 atna elek Nicolas Sarkozy prezident saylawlarında ciñde, dip iğlan itelgäç, bezneñ qazandağı xäbärçelärebez uramğa çığıp xalıqnıñ fikerlären beleşkän ide:
Fransiädä xalıq bu yulı tatarlar äytmeşli, ir-baş, xatın-muyın prinsibınnan çığıp tawış birgän bulıp çığa...
Älegä xatın-qızlar iñ küp bulğan xökümät – Finlandiädä. İr keşe Matti Vanhanen citäklägän xökümättä 20 ministrnıñ 12se – xatın-qızlar. 2000nçe yıldan birle Finlandiädä prezident – xatın-qız, Tarja Halonen.
Alsu Qormaş


text:
İyün 10-da, cuma künü Ukrainanıñ qırımtatar yırcısı Jamalanıñ dünyada eñ büyük sayılğan Universal Music Group leyblinde çıqarılğan «1944» albomı dünya yüzüni körecek.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa yırcınıñ matbuat hızmetinde bildirdiler.
«Reliz 12 yırdan ibaret, olarnıñ sekizi ingliz tilinde ve üçü ukrain tilinde, bu cümleden, Jamala «Eurovision-2016» halqara yır yarışında icra etip ğalebe qazanğan esas «1944» yırı olacaq», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, reliz Avropa territoriyasında Universal Music Denmark leybli tarafından çıqarıla. Elde etilgen malümatqa köre, yaqın vaqıtta albom Amerika Qoşma Ştatlarında da çıqarılacaq.
«Bu albomğa kirgen türküler şimdiki vaqıtta olğan fikirlerim ve duyğularımnı akis ete. Olarnıñ episi evge yol, yalıñızlıq, sevgi, yahşı kelecekke ümüt aqqında añlata. Bellesem, Avropa diñleyicileri begenir», – dep añlattı Jamala.
Ukraina temsilcisi olğan qırımtatar yırcısı Jamala «Eurovision-2016» halqara yır yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtında mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yırcığa «halq artistı» unvanını, Kiyev şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko ise, oña «şerefli Kiyev sakini» unvanını berdiler.


text:
Tatar yäşläre üzäge Sember ölkäseneñ iñ uñğan yegetlären barladı
09.04.2007
İldar Usmanov başlanğıçı belän “Aqbars” isemle Yäşlär üzäge açıluı turında xäbär itelgän ide inde. Töp maqsatları – tatar yäşlären berläşterü, alarnı ictimaği häm säyäsi tormışta aktivlaştıru, ğöref-ğadätlärebezne qaytaru, ana telen saqlap qalu çarların kürü.
Oyıştıru cıyılışında Qazan qunaqları da bar ide. Alar, mömkinleklärdän çığıp, yaña oyışmanıñ berençe adımnarına yärdäm dä wäğdä itkännär ide. Häm, “wäğdä – İman” digändäy, üz süzlären ğämäl belän nığıtalar da.
Härxäldä, Sember yäşläreneñ berençe zur çarasın oyıştıruğa da, anı alıp baruğa da qazanlılar zur öleş kerttelär. “Tatar yegete” bäygese “Arbat” isemle Yäşlär yal üzägendä uzdı. Anı Qazan qunaqları — Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı referentı Räzinä Gıybatdinova häm “İdel” yäşlär üzäge xezmätkäre Marat Maksutov alıp bardılar. Kiçäne Räzinä üz cır-moñnarı belän dä bizäde.
300rә yaqın tamaşaçı aldında Ğazinur Zaitov, İlnar Äxtämov, Ruslan Fätkullov, Radik Fäizov üzläreneñ uñğan, ölger, buldıqlı ikännären kürsätergä tırıştılar.
Ğazinur Zaitov Ul’yanovsk ölkäse İske Qulatqı mäktäbendä uqi. Muzıka belän qızıqsına, gitarada uynıy. Sport törlärennän tennis, voleybol häm basketbolnı yarata.
İlnar Äxtämov İske Qulatqıda tuğan. Bügen Ul’yan däwlät universitetında yuristlıykqa uqi. Buş waqıtların kitap uquğa, islam qanunnarın öyränügä qullana. Bulaçaq tormış iptäşeneñ tatar millätennän buluın teli.
Ruslan Fätkullov Sember şähäreneñ 28 mäktäbendä uqi. Mäktäp külämendä dä, tatar cämäğätçelege oyıştırğan törle çaralarda da aktiv qatnaşa: cırğa osta, şiğriät belän dä mawığa. Tormış qağidäse: «Härwaqıt quyğan maqsatına ireşü».
Radik Fäizov Käşä awılı mäktäbendä uqi. Radiknıñ tormış qağidäse: “Haman da alğa baru”. Sotsialistik xezmät qaharmanı isemenä layıq bulğan babası – anıñ öçen tormış mayağı bulıp tora.
Yegetlär “Ässälämägaleyküm!”, “Milli cäwhärlär kürgäzmäse”, “Xıyalım — aq qanatım” kebek törle bäygelärdä köç sınaştılar.
“İñ milli canlı häm belemle yeget” bulıp Ğazinur Zaitov tabıldı. Monısı ğacäp tä tügel: anıñ ätise Mansur Zaitov küp yıllar buyı İske Qulatqı rayonınıñ mädäniäten äydäwçe bulıp xezmät itte. Kompozitor, talantlı muzıkant häm oyıştıruçı bularaq, üzeneñ sänğät kollektivı belän tatar awılları xalqın milli ruxta tärbiäläwgä dä zur öleş kertä.
“İñ sälätle häm uñğan yeget” isemenä Radik Fäizov layıq dip tabıldı.
İlnar Äxtämov isä “İñ citez häm buldıqlı yeget” ikänlegen kürsätte.
Arada iñ yäşe Ruslan Fätkullov “İñ tapqır häm ziräk yeget” isemen yauladı.
Çaranıñ töp iğänäçese — İslam awazı” Xäyriä fondı prezidentı İlgiz Nasıybullov. Ul uq jyuri äğzası da. Annan başqa yegetlärneñ sälätlärenä bäya birüçelär arasında avtonomiäse räise Rämis Safin, “Ömet” gäziteneñ baş redaktorı İsxaq Xälimov; 28 nçe mäktäpneñ ana tele uqıtuçısı Aygöl Qaraqaşewa.
İlgiz Nasıybullov yegetlärgä aqçalata büläklär tapşırdı. Tatar yäşläre üzäge citäkçese İldar Usmanov çaranı oyıştıruda oluğ matdi yärdäme öçen İlgiz Nasıybullovqa räxmät süze belän çıqtı. Ä İlgiz äfände isä yäş buınnı tärbiäläwdän dä izgeräk eş yuq, dip, kiläçäktä dä yärdämennän taşlamayaçağın belderde.
Tärbiä buyınça xakimiät tä tırışa kebek. Şähär merı Sergey Yermakov ölkäneñ yäş aktivistları aldında korrupsiä turında leksiä belän çıqtı. Bu citäkçe, yuğisä, ölkä tatarları arasında yuğarı abruyı belän maqtana almıydır. Härxäldä, arxitektura häykäle statusına layıq bulğan mäçet binasın xosusıylaştıruğa fatixa birgän, 1993-yılda, cirne xosusıylaştıru turında qanun yuq çaqta, anıñ äylänä-tirä ciren “daimi qullanışqa” tapşıru turındağı qararğa qul quyğan keşe bit ul. Şul uq waqıtta bu arxitektura häykälen remontlau öçen Mäskäw bülep birgän 500 million aqçanı bülgäläwdä ul da öleşsez qalmağandır inde, dip farazlıy tatar cämäğätçelege.
Mäğärif sisteması da tärbiä buyınça yaña ısullar ezli. Ölkä üzägendä eçkeçelek, narkomaniä, censi toraqsızlıq, SPİD, urlaşu, rişwät turındağı tekstlar buyınça diktantlar yazdıru ğädätkä kerä bara. Mäğärif idäräse üz täcribäse belän başqa töbäklärne dä tanıştırırğa niätli. Faydasına ömetlänälär, küräseñ.
Ayrat İbrahim, Sember
azatliq.org


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov 1944 senesi qırımtatar sürgünligini Rusiyeniñ Qırım ilhaqınen qıyasladı. Böyle bir fikirni o, mayısnıñ 17-nde Kyivde qırımtatar sürgünligi aqqında ikâye etken «1944» vesiqalı filminiñ premyerasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«75 yıl… Bu aqşam, mayısnıñ 17-nde, bir çoq insan yuqlamağa ketkende saba olarnıñ qapuları tek qaqılmaycaq, çızmalarnen çıqarılacağını ve mayısnıñ 18-i başlaycağını bilmey edi. O insanlarnıñ ne is etkenlerini tasavvur etmege rica etem. Az evel (mayısnıñ 17-nde aqşam – QA) Nariman Celâlnıñ mesacını kördim, yarın bir şey yapmasınlar dep, oña da bir çoq qırımtatarına kibi ihtar berildi… Böylece 1944 senesi qırımtatarlar içün, ne yazıq ki, 2014 senesi tekrarlandı ve 2019 senesi devam ete», – dedi Çubarov.
Kyivdeki «D12» galereyasında mayısnıñ 17-nde qırımtatar sürgünligi aqqında ikâye etken «1944» vesiqalı filminiñ premyerası olıp keçti. Onıñ rejissörları Yunus Paşa ve Qırım.Aqiqat müellifi Fatima Osman oldılar.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Herson vilâyetinde Ukraina İçki işler nazirliginiñ idaresi Qırımğa kiriş noqtalarında vaziyetniñ tınç ve kotrol etilgeni aqta bildire. Bu aqqında Ukraina İçki işler nazirligi saytında aytıla.
«Herson vilâyetinde Ukraina İçki işler nazirliginiñ idaresi bergen malümatqa köre, «Çonğar», «Kalançak» ve «Çaplınka» nezaret-kiriş noqtalarında vaziyet sakindir. Avto yolları blok etilmegen, yengil ve yolcu naqliyatı maniasız keçe. Kiriş noqtaları yanında toplanğan vatandaşlar ve naqliyat vastalarınıñ aydavcıları ile militsiya hadimleri cemaat nizamınıñ bozulmaması boyunca işlerni keçire», – denile beyanatta.
Qırım ile memuriy sıñırda üç nezaret-kiriş noqtası bar: Çaplınka, Çonğar ve Kalançak.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov qamaçav teşkilâtçılarınıñ areketlerini takbih etti ve aqılları yerine kelecegine ümüdini bildirdi. Onıñ aytqanı kibi, Qırım akimiyeti ukrain malınıñ yoq olması neticesinde fiyatlarnıñ köterilmemesini taqip etecegini qayd etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina Haber siyaseti naziri Yuriy Stets dey ki, nazirligi Qırım tamır halqı – qırımtatarlarnı haber alanına celp etmek içün zaruriy areketlerni yapa eken. Bunı o Ukrainada Türkiye Cumhuriyetiniñ Fevqulâde ve Vekâletli elçisi Yonet Can Tezel ve eyyet başınıñ muavini, elçi keñeşçisi Özgün Talu ile körüşüvde bildirdi, haber ete ukrain nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Ukraina ve tamır halqımız – qırımtatarlarğa olğan munasebetiñizni bilip, vatandaşlarımıznı devletniñ haber alanına celp etmek içün öz tarafımızdan bütün zaruriy areketlerni etkenimizni bildirmege isteyim», – dey Stets.
Aytqanı kibi, nazirligi Qırım boyunca miqyaslı programmalarnı amelge keçire ve «qırımtatarlarsız yarımadanı qaytarmağa mümkün olmağanını» añlay. Onıñ içün nazirlik Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ile işbirlikte buluna.
Nazir dey ki, «UA TV» telekanalında qırımtatar tiilinde programmalar olacaq ve nazirlikniñ qırımtatar tilinde çıqqan saytı bar olğanını hatırlattı.


text:
Büyük frenk inqilâbı
Büyük Frenk İnqilâbı (frenkçe Révolution française [ʁevɔlysjɔ̃ fʁɑ̃sɛːz]) — XVIII asırdağı Frenkistannıñ içtimaiy ve siyasiy sisteması duçar olğan eñ küçlü deñişüvler. Deñişüvler neticesinde Frenkistanda feodal «Eski nizam» (Ancien Régime) bitirilgen, ve o monarhiyadan azat ve musaviy aqlı vatandaşlar cumhuriyetine çevirildi. İnqilâpnıñ resmiy şiarı — «Serbestlik, musaviylik, ağa-qardaşlıq» (Liberté, Égalité, Fraternité) edi.
İnqilâp 1789 senesi quralayında Eski Nizamnıñ devirmesinen ve onıñ yerine esas qanunlı mutlaqiyetni tesbitinen başlandı. 1792 senesi ceviz ayında mutlaqiyet yerine Birinci Frenk Cumhuriyeti keldi ve 1793 senesi qara qış ayında qıral XVI Lui idam etilgen edi. Böylece 1799 senesi boş ayında Napoleon birinci konsul olaraq saylanğanınen başlanğan siyasiy sebatsızlıqnıñ deviri başlandı. Bu tarihnı inqilâp soñu olaraq qabul eteler.
Frenk inqilâbı, frenk tarihındaki eñ emiyetli vaqialardan biridir ve frenk cemiyetinde büyük deñişmelerniñ sebebi olğan. Mutlaqiyet ve asılzadeler devrinden demokratiya devrine ve ealiniñ devlet ayatında umumiy iştirak etmesine keçüv devri olaraq ğarbiy demokratiya tarihındaki baş çevirüv noqtası olaraq qabul etile.


text:
Ukraina prezidentiniñ ofisi Qırımtatar Milliy Meclisini Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasını muzakere etmege şimdilik davet etmedi. Bu aqta Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Bu platforma ne aqqında bilmeymiz. Biz ise – mandatı olğan Qırımdan yekâne temsiliy organmız. Haberimiz yoq, ve bu bizni pek qasevetlendire», – dep qayd etti Çiygoz.
Onıñ fikirince, «Qırım platformasınıñ» vazifeleri arasında qırımlılarnı Rusiye apishanelerinden azat etüvden ğayrı bir sıra problem olmalı.
«Qırım platforması» Rusiyege davalı şahıslarnı bermek içün tek bir qaç insannı deñişim meselesini al etmemeli. Bu Qırım platforması işiniñ yönelişlerinden biri olmalı. Onıñ esas vazifesi – Putinni (Rusiye prezidenti Vladimir Putinni – QA) köşege sıqıştırıp, Qırım meselesinde teslim olmasına mecbur etmek», – dep ayttı Meclis reisiniñ muavini.
Oktâbrniñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Yuqarı Radada çıqışta bulunıp, Kyiv halqara alanda «qırımlılarnıñ aqlarını qorumaq ve yarımadanı işğalden qurtarmaq içün halqara ğayretlerniñ koordinatsiyası» içün muzakere platformasını qura, dep bildirdi.
Devlet yolbaşçısınıñ fikirince, «Qırım işğal altında qalğanda, ukrainler ve qırımtatarlar anda munatazam sürette taqip etilgende, dünya Qırımnı unutmamalı».
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri AB Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır, dep işandırdı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya muzakere esnasına meraqlı olğanını bildirdi.
Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britani ve diger memleketler de qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge kirsetmeycek, dep qayd etken edi.


text:
Qırım müsülmanları Diniy İdaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ yarımadada iş ziyareti ile bulunğan Stavropol ülkesiniñ Müftisi Muhammad haci Rahimov ile körüşüvi olıp keçti.
Tedbirde eki taraf vekilleri er regionda ükümsürgen diniy vaziyet, müsülmanlarnıñ ayatı aqqında tarif ettiler. Muhammad haci Rahimov, öz nevbetinde, Stavropol Diniy İdaresi ötkergen tedbirler, qurğan planlarınınen bağlı malümat berdi.
Körüşüvde eki Diniy İdare arasında işbirlik aqqında Añlaşma tizdiler. Vesiqağa köre, maarif ve tasil saalarına ait leyihalar birlikte kerçekleştirilecegi belli oldı.
Musafirler qurulayatqan Cuma Cami kompleksini ziyaret ettiler.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qırımtatarlarnı, ilhaq etilgen Qırımda mayıs 18-de yarımadanıñ Rusiye ukümeti tarafından qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesiniñ qurbanlarını anma kününe bağışlanıp teşkil etilecek tedbirlerde iştirak etmemege davet etti. Bunı Çubarov mayıs 5 künü aqşam özüniñ Facebooktaki videoblogında söyledi.
Çubarov: «Qırımtatar halqına qarşı er kün cinayet etken Rusiye işğalcileri mayıs 18-de… bu deşetli facia munasebeti ile bizim ile aynı şekilde matem tutqanlarını köstermege tırışaçaqlar. Yanıqlamaları sahte olacaq, olar bunı, bizlerni yuqlatmaq içün yapacaqlar. Cemaatımız arasından bazı satqınlar olarnen beraber olacaq. Men sizni, bu alçaqlarnı öz başına qaldırmağa davet etem», – dedi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi: «Bu künde, mayıs 18-de, biz birlikte, teşkil olunğan şekilde, yanımızda iç bir Rusiye işğalcisi ve olarnıñ hizmetçisi ve bunıñ kibi de Qırımnı bulaştırğan iç bir Rusiye bayrağı olmadan, halqımız işğalden evel tiklegen eykeller yanına kelip, anda dualar oqumaq kerekmiz», – dep ilâve etti.
Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgüni qurbanlarını hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etilgen edi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye ve Amerika prezidentleriniñ matbuat konferentsiyasında olğan eñ muim vaqia – Putinniñ itirafıdır. Pek samimiy olmasa da, Vladimir Putinniñ itiraf etmesidir.
İlhaq etilgen Qırım hususında Donald Trump arasında olğan añlaşmamazlıq aqqında söz yürsetkende Rusiye prezidenti, «bizler Qırımda referendumnı halqara aq-uquqqa uyğun şekilde keçirdik» dep qayd etti.
Halqara aq-uquq subeti ayrı bir mesele. Eñ meraqlısı şu ki, o «biz» degende kimni közde tuta.
«Referendum» keçirilgen vaqıtta Qırım – Rusiye noqta-i nazarından tabi ki – yekâne uquqiy aqiqat içinde buluna edi. Yani Ukraina içinde. Qırım Yuqarı Şurası Qırımnı mustaqil devlet dep ilân etkenine baqmadan, Rusiye prezidenti işbu «mustaqillikni» ancaq 2014 senesi martnıñ 17-nde «Rusiyege qoşulğanına dair referendum» keçirilgenden bir kün keçken soñ tanıdı. Yarımada ise, 2014 senesi martnıñ 21-nde ilhaq etilgen edi. Böyleliknen, 2014 senesi martnıñ 16-nda Qırımdaki akimiyet – bir daa tekrarlayım ki, Kreml noqta-i nazarından – cumhuriyet yolbaşçılarınıñ – yani ukrain ükümetine bağlı olğanlarnıñ idaresi altında edi. Ebet, bu insanlar Ukrainadan ayırılıp Rusiyege qoşulmağa istey bile ediler. Faqat «biz degende» - rusiyeli – olmağanları şubesiz. Qırım sakinleri ancaq ilhaq esnası yekünlenip, olarğa mecburen Rusiye pasportları berilgen soñ «rusiyeli» oldılar.
Yani şahsiy qanunamesi noqta-i nazarından Putin, belki de, «olar» demek kerek edi. Olar, Qırım sakinleri, «halqara aq-uquqqa uyğun» «referendum» keçirdiler demek kerek edi. İşte bu sebepten Qırım «Rusiyeniñ bir parçası oldı».
Putin aqiqatnı ayttı. «Referendumnı» «olar», Qırım sakinleri degil, onı «biz» – Putin ve onıñ etrafındakiler keçirdi
Putin yalan aytmadı ya da yalıñız Qırımnıñ «qoşulğanı»nen bağlı eñ büyük inceligini açıp qoyğanını sezmey qalğanğa oşay.Aslında o bütün aqiqatnı ortağa çıqardı. «Referendum» ve ondan evel Qırım akimiyeti qabul etken qarar – bütünley Rusiyeniñ yapqan işidir. Bularnıñ epsi yarımadanı ilhaq etüv esnasınıñ elementleri. Bularnıñ epsini rusiyeli memurlar ve diversantlar kün evelden azırlap keldi. Qaba arbiy küç ise bu işniñ yapılmasını teminledi.
Qırım sakinleri bu vaziyette imperialist ambitsiyalarınıñ teminlenüvinde bir alet sıfatında qullanıldı. «Referendumnı» «olar», Qırım sakinleri degil, onı «biz» – Putin ve onıñ etrafındakiler keçirdi. Er alda, Rusiye prezidenti açı-aydın olğan fakttan artıq utanmamağa başladı.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain tiliniñ devlet tili olaraq qullanuvına dair qanunnı imzaladı. Bu aqta Ukraina devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası aprelniñ 25-nde «Ukrain tiliniñ devlet tili olaraq qullanıluvını temin etüv» qanunını qabul etken edi. Bundan evel deputatlar bir qaç afta devamında qanunğa kirsetilgen eki biñden ziyade tüzetüvni baqtı.
Qabul etilgen qanun ukrain tilini devlet idaresi, hızmet, tasil ve kütleviy haber vastaları saalarında pekitmekte. Tilni bilmegen memurlar içün mesüliyet belgilenmekte, amma o, qanun qabul etilgeninden üç yıldan soñ çalışıp başlaycaq.
Aynı vaqıtta, qanun bütün tillerde şahsiy qonuşuvnı ve milliy azlıqlar tilleriniñ serbest qullanuvını sıñırlamay, dep ayta ükümet ve parlamentteki müellifleri.