text:
Emxanalar jaña jüyemen jumıs jasaydı
Atıraw oblısındağı 32 medïcïnalıq uyım osınday aqparattıq jüyege köşedi. Alğaşqı kezeñi - medïcïnalıq mekemelermen osı bağıt boyınşa kelisimşarttar toltırıldı, termïnal arqılı «kezeksiz emxana» qızmeti jüzege assa, endi ekinşi kezeñde nawqastardıñ, oblıs turğındarınıñ ambwlatorïyalıq kartaları, densawlıq pasporttarı élektrondı nusqada boladı. Qazir oblıs ortalığındağı qalalıq №3, 5-şi emxanalar jawa jüyemen jumıs jasawğa kiristi. Jıl soñına deyin barlıq emdew mekemeleri tolıqtay köşedi.


c: text/html

text:
Bükil älemge tanımal amerïkalıq akter Stïven Sïgal körşiles Qırğız eline barıp, birqatar oylarımen bölisipti.
Bul twralı Sputnik Kırgızstan xabarlaydı.
Ol arnayı ötkizgen baspasöz jïını kezinde öziniñ Qırğızstandağı aykïdo boyınşa bas ïnstrwktor bolıp tağayındalğanın jetkizdi. Amerïkalıq onda Qırğızstan prezïdenti Almazbek Atambaevtıñ şaqırtwı boyınşı barıptı. Sonday-aq, akter Istıqköl oblısındağı II bükil älemdik köşpendiler oyındarına da qatısıp jatır.
“Sizderdiñ elderiñizdi körsetkeni üşin prezïdentke ülken alğıs aytamın. Mağan Qırğızstan unap qaldı. Al beşbarmaq tağamı men dämin tatqan tamaqtardıñ işindegi eñ keremeti dep aytar edim. Biz prezïdentpen türli fïlosofïyalıq taqırıptarda äñgimelestik. Oğan ülken raxmet!,” – dedi Sïgal.
Stïven Sïgal Atambaevtı “öz eli üşin ayanbay eñbek etip jatqan ulı adam” dep te atap ötti.
Ol sonımen qatar, Qırğız jerinde fïlm tüsirw üşin akterler irikteytinin, äzirge qanday janrda, ne twralı tüsirgeli jatqanın jobalaw üstinde ekenin ayttı. Baspasöz jïınınan soñ ol “Frwnze” meyramxanasında koncert te berdi.
Buğan deyin Stïven Sïgal Belarwsïya eline de qonaq bolıp, Aleksandr Lwkaşenko oğan sıylıq retinde qarbız ben säbiz sıylağan edi.
Esteriñizge sala keteyik, Qırğızstannıñ Çolpan Ata qalasında II Dünïejüzilik köşpendiler oyını ötip jatır. Jahandıq jarısqa 58-den astam eldiñ 600 jüzge tarta sportşısı qatıswda. Olar 25 sport türinen baq sınaydı. Xalıqaralıq irgeli şara twralı jahannıñ 35 elinen köptegen belgili aqparat quraldarı xabar taratwda. Dübirli dodada Qazaqstannıñ namısın 75 sportşı qorğaydı.
II Dünïejüzilik köşpendiler oyını 3-8 qırküyek aralığında ötedi. Bükilälemdik köşpendiler oyındarı-2016 bağdarlamasına 26 ulttıq sport türi engizilgen.
Derekközi: stan.kz
Kommentarïï

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Protokol Halısı Kırmızı & Turkuaz
KIRMIZI VE TURKUAZ RENGİ ORJİNAL RESMİ KURUMLARIN KULLANDIĞI PROTOKOL HALISININ SATIŞINI YAPMAKTAYIZ. TURKUAZ VE KIRMIZI PROTOKOL HALISI
JEL TABANLI KAYMAZ PROTOKOL HALISIDIR.
VERİLEN FİYAT 1 METRE Eninde olan EBAT FİYATIDIR VE 1*1 METRESİ 35 TL DİR.
Protokol Halısı Arnavutköy, Protokol Halısı Avcılar, Protokol Halısı Bağcılar, Protokol Halısı Bahçelievler, Protokol Halısı Bakırköy,Protokol Halısı Başakşehir, Protokol Halısı Bayrampaşa, Protokol Halısı Beşiktaş,Protokol Halısı Beylikdüzü, Protokol Halısı Beyoğlu, Protokol Halısı Büyükçekmece, Protokol Halısı Çatalca, Protokol Halısı Eyüp, Protokol Halısı Esenler,Protokol Halısı Esenyurt, Protokol Halısı Fatih,Protokol Halısı , Protokol Halısı Gaziosmanpaşa,Protokol Halısı Güngören,Protokol Halısı Kağıthane, Protokol Halısı Küçükçekmece,Protokol Halısı Sarıyer,Protokol Halısı Silivri, Protokol Halısı Sultangazi,Protokol Halısı Şişli, Protokol Halısı Zeytinburnu, Protokol Halısı Ataköy,Protokol Halısı Florya,Protokol Halısı Yeşilköy, Protokol Halısı Yeşilyurt,Protokol Halısı Bahçesehir, Protokol Halısı Beylikdüzü, Protokol Halısı Kemerburgaz, Protokol Halısı Zekeriyaköy,Protokol Halısı Levent,Protokol Halısı Etiler,Protokol Halısı Ulus, Protokol Halısı Taksim, Protokol Halısı Moda,Protokol Halısı Beykoz Protokol Halısı Konakları,Protokol Halısı Acarkent, Protokol Halısı Kavacık, Protokol Halısı Beylerbeyi, Protokol Halısı Ataşehir, Protokol Halısı Beykoz, Protokol Halısı Çekmeköy, Protokol Halısı Kartal,Protokol Halısı Kadıköy, Protokol Halısı Maltepe,Protokol Halısı Pendik, Protokol Halısı Sancaktepe, Protokol Halısı Sultanbeyli, Protokol Halısı Şile,Protokol Halısı Tuzla,Protokol Halısı Ümraniye,Protokol Halısı Üsküdar,Protokol Halısı Bebek,Protokol Halısı Hisarüstü,Protokol Halısı Ortaköy,Protokol Halısı Baltalimanı,Protokol Halısı Emirgan, Protokol Halısı Tarabya, Protokol Halısı İstinye,Protokol Halısı Yeniköy, Protokol Halısı Kireçburnu,Protokol Halısı Fenerbahçe,Protokol Halısı Feneryolu, Protokol Halısı Caddebostan, Protokol Halısı Bağdat Caddesi, Protokol Halısı Bostancı, Protokol Halısı Göztepe, Protokol HalısıErenköy, Protokol HalısıZiverbey,Protokol Halısı Eminönü,Protokol Halısı Sultanahmet, Protokol HalısıÇemberlitaş,Protokol Halısı Beyazit, Protokol HalısıTopkapı, Protokol HalısıMerter,Protokol Halısı Şirinevler,


text:
AQŞ-ta Kalïfornïya texnologïyalıq ïnstïtwtınıñ ğalımdarı Maykl Brawn men Konstantïn Batıgïn Kün jüyesinde jerden salmağı 10 ese artıq alıp planetanıñ bar ekendigine dälelder usındı, dep jazadı Bï-Bï-Sï agenttigi.Zerttewşilerdiñ Astronomical Journal basılımına jazğan maqalasında, planeta Neptwnğa qarağanda jerden 20 ese alısta ekendigi aytılıp, ol ğarıştıñ qaşıq tusındağı şağın denelerdi zerttew kezinde ğana anıqtalğandığı körsetilgen.
Maykl Brawn «jumbaq planetanıñ» bar ekendigine teleskoppen körmey eşkimniñ senbeytinin aytadı, alayda aspan denesin qazirgi optïka körsete almaytın bolıp şıqtı.
Buğan deyin Kün jüyesiniñ eñ qaşıq planetası Plwton sanalıp keldi, 2006 jılı Xalıqaralıq astronomïyalıq odaq onı «kişkene planeta» dep atap, odan planeta märtebesin alıp tastaw twralı şeşim qabıldağan.
Tegï: Glavnaya, Texnologïya,
Kommentarïï


text:
Şvecïyada Stokgolmdegi terakt boyınşa sot isi bastaldı
BRYuSSELb. QazAqparat - Stokgolmde bıltır säwirde Şvecïya astanasında terakt jasadı degen küdikke ilingen Raxmat Akïlovqa qatıstı sot isi bastaldı, dep xabarlaydı «QazAqparat» XAA menşikti tilşisi jergilikti BAQ-qa silteme jasap.
39 jastağı Özbekstan twması Raxmat Akïlov seysenbi küni Stokgolm aymaqtıq sotında jawap berdi. Oğan terrorïzmmen baylanıstı birqatar ayıp tağıldı.
Ayıptawşı tarap onı ömir boyına bas bostandığınan ayırıp, Şvecïyadan ekstradïcïyalawdı surawda. Tıñdalımnıñ soñğı küni 9 mamırğa belgilengen.
Raxmat Akïlov Şvecïyanı Ïrak pen Sïrïyadağı DAÏŞ terrorïstik uyımına qarsı xalıqaralıq koalïcïyağa qatısqanı üşin jazalağısı kelgendigin mälimdegen.
Onıñ advokatınıñ sözine qarağanda, R. Akïlov 10 ay boyı jürgizilgen tergew kezinde tergewşilermen birge qızmet istegen.
Eske salayıq, 2017 jıldıñ säwirinde Akïlov jürgizip kele jatqan jük köligi Stokgolmnıñ ortalıq köşeleriniñ birinde adamdardı basıp ketken. Bes adam qaza tawıp, 10-ı jaraqat alğan. Bïlik bolğan oqïğanı terakti dep tanıdı.


text:
Cumaaqşamı künü, fevral 26-da, Aqmescitte Kiyevskaya 124 soqağı boyunca turaq-qavehaneni devirdiler.
Aqmescit memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev aytqanı kibi, bir 500 inşaat daa bozulmalı.
«Şusı müim ki, insanlar bizde, Ukrainada olğanı kibi, reklama ve ticariy noqtalarınıñ yerleştirüvi boyunca nizamsızlıq olmaycağını añlamalı», – dedi o.
Aqmescit sakinleri bu kibi areketlerge menfiy sürette davrana.
«Adiy bir keçici olaraq bu areketniñ qanuniy ya da qanunsız olğanını aytamam, amma yaqında qurulğan inşaatnıñ şimdiki bozuluvını begenmeyim. Menimce, o qadar zengin degilmiz ki, qurmaq ve birden yıqmaq içün, bir şeyge yaramaz», – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa paytahtnıñ sakini Valentin.
Fevral 24 kününden Aqmescitte tış reklama obyektlerini mecburiy sürette yoq eteler.


text:
Qıtay elinde sottalğan qazaqstandıqtar, sonıñ işinde Aqjarqın Turlıbaydıñ ekstradïcïyalanwına ümit payda boldı, dep xabarladı Feysbwk älewmettik jelisindegi jeke paraqşasında boyjetkenniñ qorğawşısı Suñqar Nurmağambetov.«QR Prezïdenti N.Ä.Nazarbaevtıñ QXR-ğa jasağan saparınıñ barısında men de, Aqjarqın Turlıbaydıñ otbası da kütip jürgen QR men QXR arasında 2011 jıldıñ 22 aqpanında sottalğan tulğalardı tapsırw Kelisimi twralı ratïfïkacïyalıq gramotalarmen almasw xattamasına qol qoyıldı. Buğan deyin QR SIM qujatqa qıtaylıq taraptıñ resmï qol qoyuı (keliswi) ğana qalğanın xabarlağan bolatın. Ratïfïkacïyalıq gramotalarmen almasw procedwrası - ulttıq zañnıñ (ratïfïkacïyanıñ) xalıqaralıq kelisimdi bekitwi. Eskeretin jayt, xalıqaralıq kelisim ratïfïkacïyalıq gramotalarmen almasw küninen 30 kün ötken soñ küşine enedi. Men memleket basşılarınıñ şeşimin qoldap, qabıldanğan qujattardıñ bizdiñ azamattarımızdıñ ïgiligine bağıttalatının şamalap otırmın. Atalğan qujattıñ qabıldanwı QXR-da sottalğan azamattarımızdıñ ekstradïcïyalanwına ümit berip otır», - dep jazdı qorğawşı S.Nurmağambetov.
Eske sala keteyik, QR Sırtqı ister mïnïstrliginiñ resmï ökili Altay Äbïbwllaevtıñ buğan deyin: «Qazaqstan men Qıtaydıñ dostıq qatınastarın esepke ala otırıp, 2011 jılı elder arasında sottalğan tulğalarmen almasw kelisimşartına qol qoyıldı, Qazaqstan Parlamenti bul kelisimşarttı 2013 jılı bekitken, alayda qıtaylıq tarap bekitw mäselesin qarastırıp otır», dep tüsinikteme berip ötken.
20 jastağı qazaqstandıq stwdent Aqjarqın Turlıbay 2014 jıldıñ nawrız ayında Gwançjow qalasınıñ äwejayında esirtkilik zattardı kontrabandalawda ayıptı dep tanılıp, ustalğan. Boyjetken Qıtayğa satwğa arnalğan brend kïimderin alw üşin barğan. A.Turlıbaydıñ aytwınşa, esirtkini oğan klwbta kezdeysoq tanısqan adamdar tastağan. Qazaqstandıq boyjetkenge ömiriniñ soñına deyin türmege qamalw jazası berildi. Aqjarqın Turlıbaydıñ qorğaw tarapı keyinirek ükimge şağım beretinin mälimdegen.
Derekközi: kazinform.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Ïrandıq arxeologtar Parsı şığanağınıñ tübinen Sasanïdter äwleti bïlik etken kezeñdegi keramïkalıq buyımdar men qızıqtı elementter alıp şıqtı. Arxeologïyalıq ekspedïcïya jetekşisi Xasan Tofïkïan metall bankalardıñ yağnï «ejelgi konservilerdiñ» sw betine şığarılğanın xabarladı. Mamandar bul konservilerdiñ şığanaq tübinde qaydan payda bolğanı twralı eki boljam aytwda. «Şığanaq jağalawında eldimeken ornalasıp, keyin onı sw basqa nemese jük tïelgen keme osı arada swğa batqan»-deydi. Bul ïrandıq arxeologtarıñ Parsı şığanağında uyımdastırıp otırğan alğaşqı ekspedïcïyaları. Zerttew Bwşer qalasınıñ mañında jürgizilgen. Tofïkïannıñ aytwınşa, bul buyımdar sasanïdter kezeñindegi sawda men teñiz qatınası twralı qundı derekter beredi.Sasanïdter äwleti bizdiñ eramızdıñ üşinşi-jetinşi ğasırlarında bïlik qurğan. Bul kezeñ öner men mädenïettiñ, sawda men qolönerdiñ şarıqtağan kezeñi dep bağalanadı.
Derekköz: planet-today.ru
Kommentarïï


text:
Torğay
Torğay - “Passeridae” ailesinden, insanlarğa yaqın yerde yaşağan, köçüci olmağan, quş türlerine berilgen ad.
11-12 sm boyunda, 50 qadar türü bardır. Umumiyetnen qaverenki, qara ve boz renklidir. İnsanlarğa yaqın yaşağan torğaynıñ, arqası ve qanatları qaverenki, qarın beti bozdır. Erkeklerniñ boynunıñ astında qara bir leke bardır. Irğaçılar daa sönük renklidir.
Meyva ve böceklernen beslenir. Köçüci degildir. Tereklerge, quvuqlarğa, dam astlarına tüzgün olmağan yuvalar yasar. Boş qarılğaç yuvalarınada kirer. Bütün dünyağa tarqalğandır.
Tış Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Old World sparrow videos on the Internet Bird Collection


text:
Osıdan birer sağat burın şildeniñ 3 küni Oñtüstik Koreyanıñ Kvandjw qalasında jalawı jelbiregen alaman dodanıñ alawı söndi. Oğan älemniñ 146 elinen kelgen 12896 sportşı sayıstıñ 21 türinen baq sınap, 272 medal jïıntığın sarapqa saldı. Bul jarısqa Qazaqstannan 95 sportşı qatısıp, 6 altın, 4 qola medalmen jalpı komandalıq esepte 11-orındı jeñip aldı.
Birden ayta keteyik, Qazaqstan quraması jazğı Dünïejüzilik Wnïversïada tarïxında bïıl birinşi ret altın medaldar sanı jağınan eñ üzdik nätïjege qol jetkizip, öz rekordın jasadı. Al buğan deyin 2007 jılı Bangkok qalasında 5 altın medalmen jalpı komandalıq esepte tağı da 11-orındı ïelengen bolatınbız.
Törtkül dünïeniñ är qïırınan jïnalğan stwdentter akademïyalıq esw, badmïnton, basketbol, beysbol, voleybol, golf, dzyudo, jeñil atletïka, jüzw, körkem gïmnastïka, qol dobı, nısana közdew, sadaq atw, semserlesw, sporttıq gïmnastïka, sw dobı, swğa sekirw, taekvondo, tennïs, üstel tennïsi, fwtbol sekildi sport türleri boyınşa sayısqa tüsti.
Qazaqstan Ulttıq quramasınıñ qorjınına alğaşqı altın jüldeni jüzwşi Dmïtrïy Balandïn (jüzw, 100 metr, brass) saldı. Osıdan keyin ol brass ädisimen 50 metr qaşıqtıqta qola jüldeni enşiledi.
Qazaqstannıñ Wnïversïadadağı «jarıq juldızına» aynalğan jeñil atlet Vïktorïya Zyabkïna bir özi Qazaqstan qorjınına 3 altın jülde saldı. Ol jekeley sında 100 jäne 200 metr qaşıqtıqta çempïon atandı. Sonımen qatar, komandalıq estafetada (4x100) Anastasïya Talapïna, Svetlana Ïvançwkova jäne Yulïya Raxmanovamen birge Wnïversïada jeñimpazı boldı.
Osığan qosa taekvondoşı Nursultan Mamaev pen sırıqpen sekirwşi Nïkïta Fïlïppov ta jeñistiñ eñ bïik satısına köterilip, 5-6-altın jüldemen Qazaqstan quramasın jalpı esepte 11-orınğa köterilwine öz ülesterin qostı. Al tağı üş qola jüldeni dzyudoşı Janar Qaşqın (70 keli) men stendik atwdan erler jäne äyelder quraması äkeldi.
6 altın medaldıñ besewin Äl-Farabï atındağı QazUW stwdentteri jeñip aldı. Dünïejüzilik Wnïversïadanıñ tarïxına üñilip qaraytın bolsaq, osığan deyin osınday köp kölemdi altın medaldardı bir joğarı oqw ornınıñ stwdentteri alıp körmegen eken. Demek bul da bïılğı dodadağı bastı jañalıqtardıñ biri dewge tolıq negiz bar.
Derekközi: QazAqparat
Tegï: Sport jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
“Küneşli Qırım” sergisi – Qırım dülberliginiñ aksidir (FOTO)
Martnıñ 24-de Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları Diniy İdaresiniñ sergiler salonında “Küneşli Qırım” adlandırılğan yaş ressam Lenur Velilâyev resimleriniñ sergisi açıldı. Ekspozitsiyada 13 resim taqdim etilmekte. Resimlerniñ büyük qısımı – Qırım manzarasıdır: çeşit şeerlerniñ eski soqaqları, qırımtatar medeniyetiniñ, tarihınıñ, mimarcılığınıñ nümüneleridir. Sergi açıluvı ile Lenur Velilâyevni, Ukraina ve Qırımda nam qazanğan ressamlar Ramazan Üseinov ve eykeltraş Ayder Aliyev, Özbekistanda ve Qırımda nam qazanğan ressam Halil Memedlâyev hayırlap, Lenur Velilâyevniñ işlerine yüksek derecede qıymet kestiler, oña yañı yeñişer ve ilerideki icadında muvafaqiyetler tilediler. Bundan ğayrı, Qırımtatar medeniy-tarihiy miras müzeyiniñ ilmiy hadimi Zure Pinka öz hayırlav sözünde, eñ esası – ressam tuvğan topraqta, Vatanda icat etkenini ve bunıñnen qırımtatar halqınıñ istidatlar hazinesine issesini qoşqanını ayrıca qayd etti.
Sergi 2 afta devam etecek. Kiriş – serbest.
Lenur Velilâyev 1987 s. iyunniñ 4-de dünyağa keldi. Kezlev şeerinde yaşay ve çalışa. Kezlevdeki ressamlıq bala mektebini, soñra N.S.Samokiş adına Qırım ressamlıq oquv yurtunda oqup, tasilini “Stankovaya jivopis” (“Molbertte yapılğan ve bir bütünlik olaraq qabul etilgen resim”) mütehassıslıq bölüginde Harkov dizayn ve sanatlar bediy akademiyasında yekünledi. Ressamnıñ icat eserleri şahsiy kollektsiyalarda, müzeylerde, MDB (SNG) ve çeteldeki (AQŞ, İsveçre, Frenkistan, İngiltere, İordaniya, Özbekistan, Yunanistan ve ilâh.) galereyalarda saqlanıp turmaqta.
QMDİ matbuat merkezi


text:
Törki xalıqlar
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Törki xalıqlar ul Törki tellärendä söyläşä torğan küp xalıqlar berläşterä torğan atama. Törkilärneñ tulayım sanı 250 millionnan artıq.
ЭчTәлek
Atamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
"Törek" atamasınıñ berençe iskä alu 6. yözneñ Küktöreklär turında buldı. Qıtay ilbaşı 585. yılda İsbara isemle Küktürk xanına xat yazğanda, tegesen «Böyek Türk xanı» dip atıy. Şul çordağı Orxon yazmalarında da «Türük/Török» ataması qullanıla.
Bügenge Törkiädä «Türk» atamasınıñ mäğnäsen yışraq “köçle” wä “qüätle” itep açıqlílar.
Böten dönyada «Törki» süzen mädäniäte, tele, milläte, taríxı belän yaqın bulğan xalıqlarnı ataw öçen qullanalar. «Törki» süze urınına «Törki-Tatar» adı da kiñ qullanıla.
Törki xalıqlarnı öyränü fäne «Türkologí» dip atala.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yäşäw cirläre wä milli büleneş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügenge köndä Törki xalıqlarnıñ iñ zur törkeme Törkiädä yäşi. Başqa olı Törki xalıqlar Azärbaycan, Kipır, İdel-Ural, İran, Qazaqstan, Qırğızstan, Törekmänstan, wä Üzbäkstan cirlärendä yäşilär. Bu Törki däwlätlärdän tış Törki xalıqlar Könçığış Törkistan, Tönyaq Ğiraq, Äfğänstan, Moldova, Balkannar (Bolgariä) illärendä dä yäşilär.
Törki xalıqlar öyränü buyınça tanılğan ğälim Wilhelm Radloff 1866. yılda bolay yaza: Tönyaq Afrikadan başlap Awrupılı Törkiägä tikle, Könyaq-Çığış Räsäydän başlap Keçe Asía ilä Turan, annarı Seber aşa Gobi çülenä tikle cirlärendä Törki telendä söyläşä torğan ıruğlar yäşilär. Bu dönyanıñ şul tikle kiñ cäyelgän alanda qullanıla torğan Törki tele belän çağıştırmalı başqa tel yuq (Çığanaq: Törki Mädäniät Näzäräte).
Dönyada Törki xalıqlar küp. Alar arasında:
- Äzerilär
- Balqarlar
- Başqortlar
- Çuaşlar
- Qırım Tatarları
- Ğağauzlar
- Qaraçaylar
- Qaraqalpaqlar
- Qazaqlar
- Qırğızlar
- Qumıqlar
- Qaşğaylar
- Noğaylar
- Üzbäklär
- Tatarlar
- Töreklär
- Törekmännär
- Tualar
- Uyğırlar
- Yaqutlar
Qayber belgeçlär Törki xalıqlarnı altı törkemgä bülä:
19. yöz azağınnan başlap 20. yöz buyı Urıslar wä Stalin xalıqlarnı bülü/butaw/sörü säyäsäten uzdırğan, monıñ näticäse bularaq Törki xalıqlarnıñ, alarnıñ söylämnäreneñ şaqtí ayırılu başlaw, bu närsä Törki xalıqlarğa açıq küzätü yasaw qatlawlı itä.
19. yözdä zamança säyäsät çorı başlanğaç, Törki xalıqlarda berläşü maqsatın quya torğan Pan-Türkism atlı xäräkät barlıqqa kilä, «Törki» atamasın qullanırğa täqdim itelä.
Tışqı küreneş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Törki xalıqlar tışqı küreneş belän ber bersennän şaqtí ayırılalar. Zur öleşeneñ qiäfäte Qawqaz xalıqlarınıñ kük, yäğni körän/qara çäç belän körän küzlelär. Şayqtí öleşe sorı/qızıq çäşle zäñgär küzle. Qayber cirlärdä yäşägän Törkilär açıq tösle tän/küz belän bulıp, Moğol töçençelärene dä yörtälär, mäsälän Özbäklär berlän Tatarlar. Törki xalıqlarınıñ kübese kiñ yañaqlı, tügäräk başlı wä turı çäçle.
Törki xalıqlarnı nindi rasığa sanísı da zur bäxäslärne çığara.
Din[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Törki xalıqlarnıñ kübese Sönni Möselmannar. Ämma İranda wä Äzerbaycanda Törkilärneñ kübese Şiği Möselmannarı.
Çuaş, Ğağauz wä Yaqut xalqı Xristian dip sanala.
Şulay uq Şamanízm, Buddízm, Baha wä Yähüd dine tarafdarları da beraz bar.


text:
«Qazaqstannıñ halıq jemqorı» atağına kim layıq?
Qalanıñ ığı-jığı bazarınıñ qaq ortasındağı ülken üstel üstine bireu şığıp alıp, «Ataq satamın, ataq» dep ayqaylap twr. Mañayına jwrt üymelep qaptı.
– Au, äpendim, – dedi Qisıq oğan, – Ataq satqan degen ne swmdıq! Ataq satıluşı ma edi?
– Au, ağası, – dedi äpendi, – Ataq satqanğa nesine tañ qalasız? Qazir bizdiñ äñgüdik, to est' mäñgilik elimizde ne satılmay jatır.
– Toqtay twrıñızşı, – dedi bir mes qarın Qisıqqa, – Ne satsa da öz erki emes pe? Sonda qanday ataqtar satasız? Mümkin bizge de layığı tabılıp qalar.
– Ärine, ärine, – dedi äpendi, – Tabıladı ğoy. Mäselen, «Qazaqstannıñ halıq aqını».
– Nemene, nemene?! – dedi mes qarın, – Halıq aqını deydi. Oybu, betim- ay! Sonı da ataq dep, aqındı da adam dep. Aqındı «oy, botaqanım», «oy, qoşaqanım» dep erkeletip, «qwyrığınan qağatın» zaman ötken joq pa edi? Deni dwrıs bir atağıñ joq pa?
– Bar ğoy, bar, – dedi äpendi. – Endeşe men sizge atınan at ürketin keremet ataq satayın.
– Qanday?
– Mäselen, «Qazaqstannıñ qwrmetti akademigi».
– Astapıralla, ne deyt! – dedi mes qarın. Sonı da ataq dep, akademikti de adam dep. Akademikterdiñ zamanı ötpep pe edi? Au, bügingi zamanımızdıñ bet-beynesine layıq, qoğamımızdıñ keskin-kelbetin jarqıratıp aşıp twratın deni dwrıs ataqtarıñ joq pa?
– Sonda ol qanday ataq?
– Mäselen, «Elimizge eñbegi siñgen qwrmetti jemqor». Qanday ğajap ataq!
– Astapıralla! Ne dep twrsız özi? Mwnday da ataq bolatın ba edi?!
– E, nege bolmasın. Bolmasa, boldıru kerek. Zaman özgerdi ğoy, qoğam özgerdi ğoy. Endeşe zamanğa say ataqtardı da özgertu kerek. «Eski» ataqtardan arılu qajet.
– Qalay?
– Qalay bolsın, Parlamentke sonday wsınıs jasau kerek.
– Ne dep?
– Biz «marqwm» bolıp ketken socializm zamanına layıq ataqtardı alıp jüruden qattı qısılamız, wyalamız, jerge kiremiz. Biz bügingi öz zamanımızdıñ, yağni kündiz-tüni
köz ilmey adam qwqığın oylaytın, eki künniñ birinde jinalıs ötkizip, älemdik, jahandıq
mäselelerdi tolğaytın, qwdaydıñ qwttı küni bir sıltau tauıp, ne bolsa sonı toylaytın,
qolına bilik tigen şeneunikteri tek «jeudi» ğana oylaytın, biraq qanşa jese de «qarnı» eşqaşan toymaytın qazaqı kapitalistik qoğamnıñ qaharmanı boluımız kerek. Soğan layıqtı ataqtar qajet. «Qazaqstannıñ halıq aqını» degen ne masqara! Aytuğa adam wyaladı. Kimge kerek ol aqın? Odan göri bizge «Qazaqstannıñ halıq jemqorı» degen siyaqtı ataqtar qımbat. Sondıqtan Parlamentten öz zamanımızdıñ bet-beynesine layıq ataqtar tağayındaudı swrau kerek, äri talap etu qajet.
– Sonda qalay, Parlament wyalmay, qızarmay, qısılıp-qımtırılmay osınday ataqtar tağayındaydı dep oylaysız ba? Tağayınday qalğan jağdayda betiñiz bülk etpey öziñizdi sonday ataqqa wsınbaqsız ba?
– Au, äpendi, Parlamenttegilerdi bireuler qalğıp-şwlğıp otıradı deydi ğoy. Osı bireuler deputattardıñ qalğıp-şwlğığanın da köre almaydı. Netken iştarlıq. Qalği
bersin. Küni-tüni eldiñ jağdayın oylau oñay deysiz be? Sol «qalğıp» otırğan kezderinde älgi «Qazaqstanğa eñbegi siñgen qwrmetti jemqor», «Qazaqstannıñ halıq jemqorı» siyaqtı «blatnoy» ataqtardı wsınıp jiberu kerek. Qwday biledi, «zır etip», ötip ketedi. Sosın siz qaydağı betti aytıp otırsız? Bet degen qalğan joq pa qazir.
Biz jemqorlardı qudalap, sottap, adam qwqığın ayaqqa taptaytın äreketter jasap otırmız. Eşe, qwqıqtıq memleket qwrıp jatırmız dep ayqaylaymız. Ne «jeymin» dese de, qanşa, qalay jeymin dese de bwl olardıñ öz qwqı emes pe? Kerisinşe, biz olardı ıntalandırıp, qoldap otıruımız qajet.
Mäselen, milliondap jegen jemqorğa «Elimizge eñbegi siñgen jemqor millioner», al milliardtap jegen jemqorğa «Elimizge eñbegi erekşe siñgen qwrmetti jemqor milliarder» ataqtarın berip, erkeletip, «qwyrıqtarınan qağıp», tiisti orden- medal'darmen marapattap otıru lazım. Jemqorlardıñ arasınan «ayqaylatıp», «Halıq qaharmanın» şığaru kerek.
– Söziñizge qarağanda siz de sol jemqorlardıñ birisiz-au deymin.
– Auzıñızğa – may. Biraq dwrıs jemqor bola almay, qor bolıp jürmin. Ürey basım. Qazaq qızğanşaq halıq qoy. «Jegeniñdi» de köre almaydı. Bizde «jeuge» aqşa köp qoy, öte köp. Mäselen, elimizdiñ qazınasınan bölingen milliardtağan qarjınıñ är oblısta
jıl sayın jüzdegen million teñgesi igerilmey qaladı. Nege? Öytkeni, jemqorlıq naşar damıp otır. Jemqorlar sauatsız, oqımağan. Dwrıs jeudi de bilmeydi. Sondıqtan
jemqorlıqtı zañdastırıp, jemqorlar dayarlaytın oqu orındarın aşu kerek.
– Sizdiñ esiñiz dwrıs emes şığar, – dedi äpendi. – Jemqordı qorğağan degen ne swmdıq!
– Öziñniñ esiñ dwrıs emes, – dedi mes qarın. Biz osığan kele jatırmız. Tayauda respublikalıq telearnanıñ biri atışulı kedenniñ basşısınıñ bir million dollar para alğanı turalı jahannamğa jar saldı. Al sonda ne boldı deñiz. Tük te bolğan joq. Sot jwrttıñ közin baqıraytıp qoyıp, älgi jemqordı eş jazasız «arqasınan qağıp», bosatıp jiberdi. Köp wzamay sol telearna arqılı prokuror da söylep, sot şeşimin qoldap, «ıstıq lebizin» bildirdi. Mineki, bwl bizdiñ elimizde jemqorlıqqa alğaş jol aşıldı degen söz. Jasasın, jemqorlıq! Jasasın, jer betindegi jasampaz bizdiñ ädil sot!
– Rasında da million teñge emes, million dollar para alğan älgi jemqordı sot nege sottamadı? – dep mäñgirdi äpendi.
– Sottağannan eşteñe şıqpaytının, eşteñe özgermeytinin ol sot jaqsı bilip otır. Biz jemqorlıqpen küresip boldıq. Endi jemqorlıqqa jol aşuımız kerek. Jasasın,
jemqorlıq, jasasın, jer betindegi jasampaz bizdiñ ädil sot!
Damir ÄBİŞEV
Abai.kz


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ cenaze künü olğan noyabrniñ 24-ü, Matem künü olaraq ilân etilgenini bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu künde bütün Qırımda ve qırımtatarlarnıñ yarımadanıñ tışında yaşağan yerlerinde qırımtatar milliy bayraqları biraz endirildi.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Qırımtatar Milliy Meclisi Veciye Kaşkanıñ soy-aqrabalarına samimiy taziye bildire.
Facebooktaki saifesinde o: «Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye işğalci akimiyetinden yarımadada insan aqlarınıñ bütün sıñırlanmalarını toqtatmaq ve em de qanunsız ilhaq etilgen Qırımnı deral tamamile azat etmekni talap ete», – dep yazdı.
Noyabrniñ 24-nde Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonındaki Üçköz (Novoklönovo) köyünde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ cenazesi yapılmaqta.
«Krımskaya solidarnost’» birleşmeniñ malümatına köre, onıñnen sağlıqlaşmaq içün bütün yarımadadan qırımtatarlar keldi. Köydeşleri, Veciye Kaşkanıñ qorantasına taziye bildirmek ve olarnen beraber olğanlarını köstermek içün qırımtatar halqınıñ bayrağını köterip astılar.
Bir grup qırımtatar faaliyetçileri yaqalanğanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay oldı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan QMC Prokuraturası noyabrniñ 23-nde qanunsız tintüvler, yaqalavlar ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiaları boyunca cinaiy işler açtı.


text:
Haber siyaseti nazirligi Ukraina Sağlıq saqlav nazirligine Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ sağlıq alı aqqında malümatnen muracaat etti. Ukraina Sağlıq saqlav nazirligi Umerovnı tedaviylenüvge qabul etmege razı oldı. Bu aqta Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar ilân etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Haber siyaseti nazirligi Sağlıq saqlav nazirligine, İlmi Umerovnıñ hastalıqlarını – şeker diabeti ve parkinson hastalığı –ve Aqmescit psihiatrik hastahanede bulunıp, Umerov er kün sağlığını coyğanını bildirip, muracaat etti. Sağlıq saqlav nazirligi İlmi Umerovnı Ukraina sağlıq saqlav nazirliginiñ Cumhuriyet klinika hastahanesine tedaviylenüvge qabul etmege razı oldı», – dedi Ceppar.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda rusiyeli ükümet tarafından müsbet areketlerine ümüt yoq, amma Umerovnı azat etmek içün kerekli faaliyetniñ alıp barılması devam etecek.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.
«Memorial» rusiyeli uquq qorçalayıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Kremlin tarafından tainlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, Rusiye Devlet Dumasına deputat olaraq saylanılğan Ruslan Balbekniñ yerine, şahsen kendisi millerlerara munasebetler meselesinen oğraşacaq oldı. Bunı Kremlin kontrolü altındaki Qırım akimiyeti bildire.
«Milletlerara munasebetleri – Qırım Cumhuriyetinde büyük diqqat talap etken eñ müim yoñelişlerden biridir. Bu sebepten idareni öz boynuma almağa qarar aldım. Barışıq, milletlerara razılıq ve biri birine ürmet – bizim milletlerara siyasetimizniñ temelidir. Ve bu saada parazit kibi davranacaq olsa, qarşısında menim şahsımda tecavuziy duşman körecek», – dedi Aksönov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Oñtüstik Qazaqstan oblısı Otırar audanınıñ ortalığı Şäuildir kentinde büginderi bükil respublikağa belgili Otırar memlekettik arheologiyalıq qorıq muzeyiniñ aşılğanına kelesi jılı 35 jıl toladı. Al endi osı mekemeden qol sozım jerde tağı bir keremet mwrajaydıñ ornalasqanın köpşilik onşa bile bermeydi. Bwl mädeniet oşağın alğaşında kişigirim ğana, Otırar muzeyiniñ filialı retinde aşıp irgesin qalağan Abdolla Jwmaşev degen birtuar azamat, bölimşe qorın öziniñ tolassız izdenisteri arqasında barınşa tolıqtırıp 2011 jıldan bastap öz aldına memlekettik negizdegi «Ruhaniyat – Äbu Nasır Äl-Farabi» mwrajayı dep atap öz aldına jaña muzey ete bilgen. Osı jaña mwrajaydıñ bastı erekşeligi – onıñ özegin qwraytın zattar küngey ziyalılarınıñ twtınğan jädigerleri bolıp tabıladı. Sol jüzdegen dünielerdiñ işinde nağız marjandarı bolıp sanalatındarı – Mädeliqoja, Qwlınşaq, Maylıqoja, Manat qız, Ergöbek, Şädi töre, Nwralı aqın, Sügir küyşi, Qızıl jırau, tağı basqa da önegeli azamattardıñ öneri men ömirine qatıstı bwyımdar. Mine solardıñ işinde bir körgennen köñiliñdi baurap alıp, erekşe äser beretinderiniñ işinde oqşau twrğanı – Mädeliqoja batırdıñ Qoqan hanınıñ qalşalarımen soğısıp jürip, kössiz erlik körsetip oljalap alğan şoyın zeñbiregi. Bwl auır qaru-jaraq türine jatatın soğıs qwralı jöninde biz ne bilemiz, äñgime osı jöninde bolmaq.
Mädeliqojanıñ zeñbiregin 60-şı jıldarı halıq mwrasın jinauda orasan qızmetter atqarğan, jerlesteri «muzey-adam» atap ketken Asantay Äşimov – batırdıñ wrpaqtarı twrıp jatqan Aqbwlaq eldi-mekeninen izdestirip tauıp, özi aşqan mektep mwrajayına alıp ketken eken. Bir qızığı, Asantay ağa sol jolı «batır babalarıñızdan qanday zattar qalıp edi?» dep swrastırğanında şaldardıñ biri «eski jwrtında zeñbiregi jatatın edi» degendi aytıp, sol qariyanıñ ertip barıp körsetken twsın biraz qazbalağan soñ zeñbirekti tört elidey topıraqtıñ astına batıp ketken jerinen tauıp alıptı. Quanışı qoynına sıymağan Asantay ağa onı traktorğa salıp Arıs stansasına aparıp, sol bekettiñ bastığımen kelisip ötip bara jatqan poyızdardıñ birine artıp Temir stansasına jetkizip, sol jerden özi aşqan mektep mwrajayına kirgizip qoyıptı. Keyinderi Abdolla Jwmaşevtıñ jaña bastamasın qoldap osı zeñbirekpen birge Maylıqoja aqınnıñ sıqırlauıq esigin oğan amanat etip tapsırıptı.
Zeñbirektiñ şığu tarihı jöninde Abdolla Jwmaşev onı batır Mırzabi oqiğası kezinde oljalap alğanın aytıp berdi. Onıñ biluinşe oqiğa bılay örbigen eken: bas zeketşi bwl qarudı bir töbeniñ basına ornatıp qasına 12 sarbazdı qarauıl qoyıp, Mädeliqoja solardıñ tu sırtınan orağıta şauıp kelip bärin qılışımen keskilep öltirip, zeñbirekti Badam özenine domalatıp jiberip, özi äri soğısıp Mırzabidi öltirgen soñ tuğan elinen auıp ketip biraz uaqıt Qojatoğay mañındağı üñgirdi panalap, sol uaqta oğan Maylıqoja jieni tamaq tasıp, keyin el işi tınıştalğannan keyin qarudı su tübinen köterip öziniñ üyiniñ aldına ornatıp qoyıptı.
Mine, osı şoyın Qoqannıñ zeñbiregin Mädeliqoja batırğa qatıstı barlıq zertteulerde «qıtayşa» dep atau qalıptasqan. Bwlay boluınıñ sebebi batırdıñ Maylıqoja aqınmen aytısında:
Mendegi qıtayşanıñ oğı tügil,
Apta seni ıñırantqan jide tiken,1 – degen sözder bar, sodan bastau alatın sekildi, odan basqa uäj wşıraspaydı.
Al endi mwndağı «qıtayşa» men mwrajayda saqtaulı şoyın zeñbirektiñ atı men zatı bir ma, älde joq pa? Osı saualğa jauap izdep körelik. Bwl üşin aldımen Qoqan tarihın zertteuşi, belgili şığıstanuşı ğalım T.K. Beysembievtiñ «Kokandskaya istoriografiya» attı zertteu kitabında keltirilgen sözdikten zeñbirekter turalı ne jazılğanımen tanısıp körelik. Onda:
«Zamburak/Zanburak/Gamburak (bukv. «malen'kaya osa») – nebol'-şaya vraşayuşayasya puşka, perevozimaya na verblyude i primenyamaya i kak orudie kazni»2 – dep jazılıptı.
Bwdan bölek qıtayşa jöninde de qısqaşa mälimet berilipti. Bwl jolı avtor «hitayça – rod puşki»3 dep qısqa ğana qayırıptı.
Olay bolsa zeñbirek ataulınıñ işinde eñ kişkentayı, aynalmalısı, alıp jüruge öte ıñğaylısı bügingi qazaq tilinde osı soğıs qwralınıñ jalpı atauına aynalıp ketkendigin köremiz. Nelikten bwlay bolğanın köşpeli qazaqtardıñ zeñbirekti alğaşqı ret tüyeniñ qomına ornatıp alıp jürgende körgenderinen bolsa kerek. Öytkeni auır, arbağa ornatılğan ülken zeñbirekterdi jolsız, oy-şwqırı köp dalalı jermen alıp jüru bwqarlıq jäne qoqandıq äskerler üşin aytarlıqtay qiındıqtar tudırğanı tüsinikti jay. Sol sebepti mwnday iri zeñbirekterdi qazaqtar keyinderi, jauları twrğızğan qamaldardıñ qorğanına ornata bastağan soñ ğana barıp jaqsılap tanısqan bolsa kerek. Al endi zeñbirekterdiñ işindegi «qıtayşa» degen türine qayta oralatın bolsaq, ol turalı tarih betterinde tağı da bir mälimet saqtalıptı. Bwl sirek derek Molda Jünis degen sarttıñ orıstardıñ ötinişi boyınşa 1865 jılı polkovnik Çernyaevtıñ Taşkentti qalay alğanı jaylı şağatay tilinde jazğan äñgimesinde kezdesedi. Onda:
«13-go dnya mesyaca zil'hidja 1820 goda russkie voyska podstupili k Niyazbeku. Naçal'nikom sarbazov bıl çujestranec po imeni Batça-Batur. Koş parvanaşi s taşkentskimi voyskami i naçal'nikom garnizona vıstupil k Durmenu. Utrom na drugoy den' Koş parvanaşi sel na konya i, vıehav na holm bliz kişlaka Kıbraya, stal nablyudat' russkih v podzornuyu trubu. Batça-Batur, zahvativ s soboyu neskol'ko nebol'şih puşek i neskol'ko kitayskih, otpravilsya k Uymaut-arıku; zdes' on sdelal po russkim neskol'ko holostıh vıstrelov».4 – degen sözder bar eken.
Alayda bwl jerde «qıtaylardıñ» degen sözi naqtı Qıtayda jasalğan zeñbirekterdi bildire me, älde «qıtayşa» degen sözdiñ qate audarması ma, onı büginderi anıqtau mümkin emes bolıp twrğanı. Sebebi, Molda Jünistiñ qoljazbası saqtalmağan, tek orısşa audarması ğana bizge jetip otır. Meniñ oyımşa Qoqan äskerleri qıtaylıqtardan zeñbirekter oljalap aluı ekitalay, aqılğa qonbaytın jay. Ras, qoqandıqtar Qaşğar üşin Qıtay memleketimen biraz şieliniste boldı, alayda soğıs jürgizdi deuge auız barmaydı. Tek bir märte 1827 jılı Mwhammed-Äli-hannıñ äskerleri Qaşğardı jaulap alıp, sol künderi-aq qaytıp ayrılıp qalğanı tarihtan belgili. Egerde sol kezde qoqandıqtar zeñbirekter oljalasa bwl jöninde olar bükil düniege jariya etip wlan-ğasır toy jasar edi jäne bwl jöninde bir jerde bolmasa, basqa bir jerde qanday bolsa da derek saqtalıp qalar edi. Sebebi 1864 jılğı Iqan tübinde orıs otarşılarımen bolğan şayqasta qıpşaq Älimqwl molda men Sızdıq töre oljalap alğan bir zeñbirek turalı jañalıqtı kelesi jılı Molda Jünis öz jazbasında quanışın işine jasıra almay «…bol'şaya çast' russkih bıla ubita, a men'şaya vozvratilas' v Turkestan. Alimkulu dostalos' v dobıçu: odno orudie, neskol'ko rujey i okolo sotni golov»5 – dep jazıp ketken eken. Bwl zeñbirekti keyin orıs otarşıları Taşkentti bağındırğanda qaytarıp alğanı jaylı mälimet te saqtalğan. Öytkeni orıs generaldarı üşin qoldı bolğan bwl zeñbirek süyekterine tañba bolıp basılğanı olardıñ jazbalarında oñay añğarıladı.
Söz ağımı Resey tarihşıları qaldırğan derekterge bwralğan soñ olardıñ da jazbalarınan Qoqan handığı twtınğan osı bir zeñbirek jaylı mälimet izdestirip kördim, alayda naqtı qıtayşa turalı derekter olardıñ işinen tabılmadı. Orıs otarşılarınıñ derek közderinde köbinşe qoqandıqtardıñ zeñbirekteri sapasız ekendigi, oq-därileriniñ quatı mardımsız, şayqas barısında auızğa alarlıqtay nwqsan keltire almaytını jöninde ğana aytılıp jatadı. Arı barğanda zeñbirekterdiñ ülkendi-kişiligi, türleri (fal'konet, gaubica, mortira), sanı, neden qwyılğanı ğana auızğa alınadı.
Al endi taza Qoqan handığında jazılğan qoljazbalarğa toqtalsaq olarda bwl auır qaru-jaraq türi jöninde mälimetter joqtıñ qası, onıñ üstine işinde naqtı artilleriyanı qalay qoldanıp soğısu turalı bayandaytındarı tipti kezdespeydi eken. Mısalı, Qoqan handığın barınşa tereñ zerttegen, sol memlekettiñ tarihına qatıstı eski qoljazbalardı tügeldey derlik jan-jaqtı taldap şıqqan belgili şığıstanuşı ğalım T.M. Beysembiev öziniñ joğarıda atalğan eñbeginde biz qarastırıp otırğan mäselege qatıstı jalğız Imam Ali Kunduzi degenniñ «Tavarih-i manzuma» attı qoljazbasında ğana zeñbirekter qwyılğanı jaylı üş ret aytılğan eken. Alğaşqı mälimet 1838 jılmen belgilenip onda Mwhammed-Ali-hannıñ kezinde Qoqanda 8 zeñbirek6 qwyılğanı aytılğan. Sosın 1841 jılı 1 zeñbirek qwyıldı delinip, odan soñ 1854 jılı Aqmeşitten ayrılğan Qwdiyar-han käpirlerge (orıstarğa) qarsı jihad jariyalap osı soğısqa arnap zeñbirekter qwydırğanı aytıladı. Bwdan keyin orıstıñ generalı fon-Kaufman 1875 jılı Qoqan handığınıñ astanasın jaulap alğanğa şeyin zeñbirek qwyılğanı jöninde qoqan qoljazbalarında basqa birde-bir mälimet wşıraspaydı. Esesine orıs otarşıları qaldırğan äskeri mälimetterde Äulie-ata, Aqmeşit, Türkistan, Şımkentti alğanda qanşa zeñbirek qolğa tüskeni jaylı biraz derekter saqtalğan. Mısalı, Aqmeşitte – 3 ülken (mıs), 2 kişkentay, Äulie-Atada – 5 ülken, 6 kişkentay, Türkistanda – 4 ülken, 20 kişkentay, Şımkentte – 4 ülken (mıs), 8 mortira (iri dop oqpen tiginen atatın ülken zeñbirek), 19 (şoyın), köptegen kişkentay (polkovnik Çernyaev olar turalı jay ğana «mnogo fal'konetov» dep ketken) zeñbirekter oljalanğan eken.
Bir qızığı, joğarıda auızğa alınğan Molda Jünistiñ eñbeginde polkovnik Çernyaev Şımkentti alğan soñ tezdetip Taşkentke jetken kezinde qoqandıqtar qalanı qorğauğa tipti de dayınsız bolıptı. Onı moldanıñ mınaday sözderinen köremiz:
«V Taşkente puşek ne bılo; dostali iz Kereuçi odnu puşku, u kotoroy ne bılo lafeta, da, sobrav v gorode nekotoroe koliçestvo çuguna, vılili iz nego odnu puşku i otkrıli po russkim pal'bu. Russkie oçen' mnogo strelyali iz orudiy i iz rujey i lezli na stenu, zakidıvaya kryuç'ya»9.
Esesine, Çernyaev bwl jolı Taşkentti ala almay keri qaytıp, kelesi jılı jaulap alğanında orıs äskerleriniñ oljasın är türli 63 zeñbirek qwrağan eken! Olar turalı polkovnik: «Trofeyami naşimi bıli… 63 orudiya raznogo kalibra, iz kotorıh 48 mednıh, priçem zameçatel'nogo kaçestva lit'ya»10 – dep jazıp ketipti. Bwl bir jılda Merke, Äulie-ata, Türkistan, Şımkent, Sozaq, Şolaqqorğan sekildi qamaldardan ayrılğan Älimqwldıñ wyımdastıru qabiletiniñ öte joğarı bolğanın körsetedi. Sebebi bar-joğı 8-9 ayda ol Taşkent qalasın barınşa qorğanısqa dayındap ülgeredi. Alayda Qoqan äskeri zaman talabına say boludan qalğanına birneşe ğasır ötip ketken sebepti, handıqtıñ bolaşağı joq bolatın. Jalpı, qolda bar mälimetterge süyensek Qoqan handığı 1853 jılı Aqmeşitten bastap, 1865 jılı Taşkentti jau qolında tastap ketken aralıqta wzın-sanı 106 tek qana ülken zeñbireginen ayrılğan eken. Bwl Bişkek, Toqmaq pen Merke qamaldarın qospağanda!
İzdene kelgende Qoqan handığında zeñbirek jasau öneriniñ qanday deñgeyde bolğanın naqtı bildire alatın tağı da bir sirek derek bar bolıp şıqtı. Ol joğarıda aytılğan Iqan tübindegi şayqastan soñ qıpşaq Älimqwl men Sızdıq töreniñ oljalağan «gornıy edinorog» degen zeñbirek türimen (gaubica) baylanıstı. Mine, osı, sapa jağınan älde-qayda qoqandıqtardıñ qaruınan ozıq, evropalıq standartta qwyılğan jau zeñbiregi qolğa tüsken soñ Älimqwl molda qarap otırmastan onı iske jaratuğa asıqqanı belgili boldı. Bwl jaylı P.I. Paşinonıñ «Turkestanskiy kray v 1866 godu» attı eñbegindegi mına joldar habar beredi:
«Ot'ehavşi verst vosemnadcat' ot goroda medlennoy rıs'yu, mı oçutilis' na pole srajeniya, gde Serov, otbivalsya s sotneyu ural'skih kazakov ot pyati ili şesti tısyaç kokandcev. Iz sotni edva spaslos' tridcat' sem' çelovek, brosivşiy orudie – gornıy edinorog. Za eto geroyskoe delo Serov poluçil Georgiya v petlicu… Zameçatel'no, çto Alimkul vılil na podobie etogo edinoroga do pyatnadcati takih je puşek, oni poçti vse dostalis' nam i nahodilis' v to vremya na beregu Sır-Dar'i bliz Çinaza v vedenii Çernyaeva, komandovavşego samarkandskim otryadom i stoyavşego na protivopolojnom beregu s voyskami».11
Qıpşaq Älimqwl moldanıñ osı bir äreketine qarağanda Qoqan handığında zeñbirek qwyu öneri köñilge qonarlıqtay damığan bolıp şığadı.
Bügingi küni Oñtüstik Qazaqstan mwrajaylarında qoqandıqtardıñ birneşe zeñbiregi saqtalğan. Olardıñ eñ ülkenderi, joğarıda polkovnik Çernyaev jazıp qaldırğan Şımkent qamalınan oljalanğan 31 ülken zeñbirektiñ altauı, oblıstıq tarihi-ölketanu muzeyiniñ aldında ornatılğan bolsa, tağı bir ortaşa türi batır äri aqın Mädeliqojanıñ jau qolınan oljalap alğan zeñbiregi bolıp tabıladı. Bwl qarular tek şoyınnan qwyılğan sebepti ğana aman qalğan bolsa kerek. Sapasız metalldan jasalınğan sebepti bwl soğıs qwraldarı öte qarapayım körinedi. Äsirese Mädeliqojanıñ zeñbiregi qalay qwyılsa, sol küyinde, eşbir öñdeusiz qalğan. Şımkenttegi muzey qorındağı ülken zeñbirekterdiñ de sırtında äldebir oyudıñ nemese jazudıñ ornı bolğanı bayqalmaydı. Al endi joğarıda keltirilgen Molda Jünistiñ Taşkentti qorğau üşin «qala işinde biraz şoyın jinap, bir zeñbirek qwyıldı» degen sözin eske alsaq, onda qoqan wstalarınıñ şoyın zeñbirekterdi qwyuğa şeberlikteri oñay jetip jatqanın bayqaymız.
Alayda bwl mälimetterdiñ eşbiri Mädeliqojanıñ şoyın zeñbireginiñ atın nelikten «qıtayşa» dep qoyğanınan habar bere almaydı. Onı qıtaylıqtar qwyğan deyin deseñ, sapası sın kötermeydi. Qalay degenmen Qıtayda metall qwyu öneri bağzı zamannan öte joğarı damığanı bwrınnan belgili. Onıñ üstine qıtaylıqtardıñ basına, orıs otarşıları sekildi küşti jau qauip-qater töndirip, asığıs qwyatınday jağday ornağan joq. Jalpı, Qıtay äskerleri zeñbirekterdi alğaşqı ret sonau VII ğasırda paydalanğanı turalı derekter saqtalğan bolsa, temirden qwyılğan zeñbirekter jaylı derek közderi Hİİ ğasırmen belgilenedi. Alayda tarihşılar orta ğasırlarda qıtay äskerleri köbinşe qorğanıs äreketterin jürgizgendikten artilleriyasız soğısıp, bwl öner arı damımay, tek gollandıq pen ispandıq teñizşiler Qıtayğa emin-erkin kelip-ketetin zaman ornağannan soñ ğana barıp qaytadan zeñbirek qwyu qolğa alınğanı jöninde habarlaydı. Jaña zeñbirekter evropalıq ülgide jasalıp, keyde olardı qızmetke twrğan evropalıqtardıñ özderi qwyğanı turalı da mälimetter kezdesedi. Tağı bir derekterde işki tapsırıstıñ tapşılığınan qıtaylıqtar qwyğan zeñbirekterin köbinşe sırtqa satıp otırğanı aytıladı. Olardı wyğırlar men japondar satıp alıp paydalanğan delinedi.
Alayda Mädeliqoja oljalağan zeñbirekti «qıtayşa» degen atına qarap Qıtayda qwyılğan deuge eşbir negiz joq. Sebebi, alğaşqıda Orta Aziya handıqtarında qamaldardı qorğau kezinde ülken zeñbirekter qoldanılıp, al jorıqqa şıqqanda tüyemen alıp jüruge ıñğaylı äri jeñil, kişkentay «zamburaktar» paydalanğanı belgili. Bwlay boluınıñ sebebi aşıq dala tösinde şayqasqanda üyrenşikti attı äskerdiñ ornı basım bolıp, artilleriya qosımşa küş retinde qarastırılğan. Sol sebepti maydan törindegi şwğıl, şapşañ jasalatın qimıl-äreketterge say zeñbirekter de kişigirim, oñay bwrılatın, aynalmalı bolğan. Tek HİH ğasırda ğana Qoqan handığı men Bwqar ämirliginde jayau äskerlerdiñ sanı ösip, artilleriyanıñ alatın orını wlğaya bastağan şaqta zeñbirekterdiñ ortaşa, arbağa ornatıp alıp jüretin türleri iske qosıla bastağan. Bwl kezderi qoqandıqtar Qaşqar üşin Qıtaymen birneşe ret qaqtığısıp, qıtaylıqtardıñ arbamen alıp jüretin zeñbirekterine tänti bolıp, solarğa eliktep, özderi de sonday ortaşa zeñbirek qwyıp, olardıñ şıqqan jerine qaray «hitayça» dep atap ketken bolsa kerek.
Eralı OSPANWLI, suretşi – ölketanuşı
Şımkent qalası


text:
Qırımda aqmescitli «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzair Abdullayevniñ ömür arqadaşı Fera Abdullayevanıñ memuriy işinen alâqalı mahkeme otırışuvınıñ künü 2018 senesi yanvarniñ 17-ne avuştırıldı, dep bilidre Qırım.Aqiqat muhbiri.
Fera Abdullayeva Rusiye Memuriy uquq bozma Kodeksiniñ 17.3 maddesi 2-nci qısmına binaen «Mahkeme belgilegen tertipni teminlev içün qadı ya da mahkeme icracılarınıñ buyruğını becermemek» şekilindeki memuriy uquq bozuvda qabaatlana. Bunıñ içün beş yüz ile biñ ruble arasında cöreme ya da on beş küngece memuriy apis cezası berilebile.
Dekabrniñ 8-nde «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca nevbetteki otırışuv keçirilgende Abdullayeva Qırım Yuqarı mahkemesi binasınıñ ekinci qatındaki meydançıqta beklep turğan eken. Mahkeme icracıları mahkeme qapalı olğanını aytıp, qadınnı mahkeme koridorına kirsetmegenler. Bundan soñ mahkeme icracıları Abdulayevanıñ birinci qatqa enmesini rica etkenler. O, itiraz etken soñ, onu tutup, protokol tizmek içün bir yerge çekkenler.


text:
Jıl sayın älemde para berwge 1 jarımnan eki trïllïon dollarğa deyin aqşa jumsaladı. Bul älemdik jalpı işki önimniñ şamamen eki payızın quraydı, dep mälimdedi Xalıqaralıq valyuta qorınıñ basşısı Krïstïn Lagard.
Londonda ötetin jemqorlıqpen küres sammïtiniñ qarsañında jarïyalanğan Lagardtıñ aşıq xatında jemqorlıqtıñ ekonomïkanı qïratatın küşke ïe ekeni, sonıñ kesirinen bilimge, densawlıq saqtaw jäne tağı basqa salalarğa jumsalatın şığınnıñ qısqaratını twralı aytılğan.
XVQ basşısınıñ pikirinşe, jemqorlıqtan bolatın qosımşa şığındar odan da köp bolwı mümkin jäne ol ekonomïkalıq ösimniñ bayawlawınıñ jäne adamdar tabısındağı teñsizdiktiñ öswiniñ sebebine aynaladı.
Krïstïn Lagard sonımen birge, jemqorlıq azamattardıñ ükimetke degen senimine sızat tüsiretinin jäne etïkalıq talaptardı joyatının ayttı. 12 mamırda Londonda jumısı bastalğan jemqorlıqqa qarsı küres sammïtine 40 eldiñ ökilderi, onıñ işinde 11 memlekettiñ basşısı qatıstı.
Derekközi: http://7kun.kz/
Tegï: Narıq jäne turmıs, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Aqmescitniñ Kuybışev çarşısında yerli akimiyetniñ sebze ve meyvalarnıñ soqaqta satıluvına qarşı nevbetteki teşkerüvi keçti. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, bunı Aqmescit çarşılarına aftada bir qaç kere eteler.
Şu zamanda özü östürgen meyva ve sebzelerini satqan insanlar olarnı qanuniy sürette satmağa çareleri olmağanına şikâyet eteler, çünki yerli akimiyet olarğa çarşıda yer ayırmay eken.
Olarnıñ sözlerine köre, çarşıda yerler olarnı uzun müddetke kirağa ala bilgen iş adamlarına yüksek ücretke berile.
İşsizlik artqanı sebebinden satıcılarnıñ çoqusına köy hocalığı mahsulatınıñ satıluvı yekâne kâr tapuv imkâniyetidir.
Satıcı vaqtında mahsulatını satıp olamasa, onı politsiya hadimleri tutıp ala bile, saibini ise cezalaylar. Sebze ya meyvalarnı politsiya hadimleri ya yoq ete, ya da çöplükke atalar.


text:
İstanbulnıñ ciñep alınuı
29 mayda İstanbulnıñ ciñep alınuı qotlana
Ğosmanlı İmperatorlığı Vizantiya cirlären ciñep, köçäyde. Anadoluda häm Rumälidäge ciñep alular näticäsendä Vizantiya barı tik İstanbuldan toruçı şähär däwlätenä äylänä. 1453nçe yılda Ğosmanlı padişahı Mäxmät Soltan İstanbulnıñ Vizantiya qulında buluınıñ Ğosmanlı däwläte iminlege öçen qurqınıç buluın kürep, zur armiya belän İstanbuldı qamap ala. Ozaq däwam itkän qamawda Ğosmanlı armiyase qullanğan texnologiya häm tuplar 1453nçe yılnıñ 29nçı may könendä İstanbulnıñ ciñep alınuında bulışa.
İstanbul Ğosmanlılarnıñ başqalası bula. Urta çornı beterep, Yaña çornı başlatqan İstanbulnıñ ciñep alınuı dönya tarixın tirännan täêsirläp, könbatışta Reforma häm Renessans xäräkätlären dä başlatıp cibärä.


text:
GOELRO
GOELRO planı, Soviet cömhüriäteneñ xalıq xucalığın torğızu häm üsterügä yünältelgän berdäm däwlät planı. 1920. yılda qabul itelä. 10-15 yılda tormışqa aşıruğa, xalıq xucalığına elektr energiäsen qullanuın tizlätügä isäplänä. 1921 yılda TASSRda GOELRO planın Xalıq Xucalığı Şurasınıñ fänni-texnik bülege belän elektrifikatsiäläw şurası äzerli. Urtaq qüätläre 70 meñ kWlı 10 elektrostantsiäsen tözü küzdä totıla. Şulardan Alabuğa (1920.), Minzälä (1922.), Qazan (1925.), Bögelmä (1927.) elektrostantsiäläre häm 1933. yılda Qazandağı 1. TES häm başqalar safqa bastırıla.


text:
Mï – adam ağzasınıñ eñ bastı müşesi. Biz onsız ömir süre almaymız. Al bügingi tañda, yağnï XXI ğasırda mamandıqtardıñ basım köpşiligi aqıldı kerek etedi. Sondıqtan biz mïımızdı qorğawımız kerek. Alayda aqıl-oyımızğa keri äserin tïgizetin ädetter bar.
Ğalımdardıñ aytwınşa, ündemey otıra berw de mïğa äser etedi eken. Al äñgime aytıp, ärdayım belsendi jürseñiz, jaña sözder üyrenesiz, mïıñızdı jattıqtırasız. Olay bolsa, mïğa teris äser etetin ädetterme tanıs bolıñız.
Uyqınıñ qanbawı. Bärine tanıs bul qubılıs elewli mäselege aynalıp baradı. BDU-nıñ mälimetinşe, soñğı 100 jılda adamzat uyıqtaw waqıtın ortaşa eseppen 20%-ğa azaytqan. Uyqısızdıqtıñ saldarınan adam sergek küyinde mïdıñ är jeri bayaw uyqı fazasına awısa bastaydı. Bul waqıtta adam bir nüktege «qadalıp» qaladı, bıtırañqı jüredi, usaq motorïkası buzıladı. Udayı uyqısızdıq mï jaswşalarınıñ ölwine äkep soğadı.
Tañğı as işpew. Tañğı as işpew adamnıñ eñbekke qabilettiligi men küni boyğı tonwsına keri äser etedi. Bul tüsinikti jayt bolıp körinwi mümkin, alayda munda tek ağzağa qajetti qwat alw mäselesi ğana emes, tañğı astı işpew qandağı qant mölşerin azaytadı. Al bul öz kezeginde, mïğa närli zattardıñ jetwin tömendetedi jäne qïındatadı.
Artıq qant mölşeri. Aldıñğı tarmaqta mïdıñ önimdi jumıs istewi üşin tättini, äsirese aşı şokoladtı ne üşin jew kerektigi tüsindirildi. Alayda ağzada qanttıñ şamadan tıs köp bolwı aqwız ben närli zattardı siñirwdi qïındatadı. Nätïjesinde qant deñgeyi tömen bolğan jağday qaytalanadı: närli zattar mïğa jetpey qaladı.
Stress. Qattı psïxoemocïonaldıq stress neyrondar arasındağı araqatınastı ajıratıp, jağdaylardıñ sebep-saldar baylanısın jäne jüyeliligin tüsinwdi qïındatadı. Bul jüyke jüyeniñ qattı qozwı men şarasızdıq sezimin twdıradı. Jïnalıp qalğan stress este saqtawdı qïındatıp, ïntellektwaldıq mümkindikterdi tömendetedi.
Stress. Qattı psïxoemocïonaldıq stress. Jaqsı äser etetin däri-därmekke jappay qumar bolw mäselesi äsirese AQŞ-ta özekti, sebebi munday därilerdi satıp alw oñay. Uyıqtatatın däriler men ksanaks sïyaqtı tanımal antïdepressanttardı işw esti amnezïyağa deyin naşarlatwı mümkin, sonımen qatar jarımes etip, swïcïdtik oylarğa jetelewi mümkin.
Temeki şegw. Temeki şegwdiñ ağzağa keri äseri jaylı äñgime qozğalğanda, eñ äweli qarayğan ökpe men qurttağan tisterdi elestetemiz. Degenmen temekiniñ mïğa qalay äser etetini jaylı köp aytılmaydı: nïkotïn qan tamırların tarıltadı. Mïğa närli zattardı jetkizbew sïyaqtı keri äserimen qatar, bul zïyandı ädet Alcgeymer awrwına şaldığw qaterin birneşe esege arttıradı.
Kün. Adam ağzasına kün säwlesiniñ jetispewi adamnıñ tanımdıq qasïetterine tikeley äser etedi. Birinşiden, kün säwlesimen birge alınatın wltrakülgin, qan aynalımın retteydi, yağnï ottegi men närli zattardıñ tasımalın. Ekinşiden, kün säwlesi serotonïnniñ – adamnıñ köñil küyine äser etetin gormonnıñ bölinwine äser etedi.
Sw. Ağzağa swdıñ jetispewi mï köleminiñ kişireywine äkeledi, al bul onıñ eñbekke qabilettiligin tömendetedi jäne aqparattı saqtay alw qabiletin nöldik deñgeyge deyin tüsiredi. Künine şamamen 2 lïtr sw işw usınıladı.
Şamadan tıs köp aqparat. Jıl ötken sayın adam qabıldaytın aqparat mölşeri ösip keledi. Bul mïdı jattıqtırw men onı qalıptı deñgeyde ustap turwğa kömektesetin sïyaqtı körinedi. Biraq şın mäninde, şamadan tıs köp aqparatqa mï qarsılıqpen jawap beredi. Ol aqparattı müldem qabılday almay qalwı mümkin, keyde tipti köp närse esten şığıp ketetin kezder boladı.
Bir mezette köp aqparattı qabıldaw. Aqparattıq däwirdiñ tağı bir derti: adam bir mezette birneşe aqparattı ïgerwge tırısadı. Nätïjesinde, birde birewi layıqtı türde siñirilmeydi, al es osı rejïmge üyrene bastaydı. Aqparat atüsti qabıldanadı, ekinşisine awıspay, birewine ğana den qoyıp orındaw kün ötken sayın qïınday tüsedi.
qazaquni.kz
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Çavuşoğlu Törkiyä – İtaliya forumında qatnaştı
Törkiyä tışqı êşlär ministrı Rimda İtaliya tışqı êşlär ministrı belän dä küreşep söyläşte
10 nçı Törkiyä - İtaliya forumında qatnaşqan Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mävlüt Çavuşoğlu Rimda İtaliya tışqı êşlär ministrı Angelino Alfano belän küreşep söyläşte.
Oçraşu yaqınça yartı säğät’ däwam itte.
Söyläşüdä Törkiyä – İtaliya mönäsäbätläre, Törkiyä –Awrupa Berlege mönäsäbätläre, Süriyä, Liviya, Livan häm Yaqın Könçığıştağı täräqqiyät’lär ,sıyınuçı probleması turında süz bardı.
İke il tışqı êşlär ministrı oçraşudan soñ 10 nçı Törkiyä – İtaliya forumınıñ yomğaqlaw utırışında qatnaştı.


text:
Aprel 16-da Nyü-Yorkta BMTniñ Tamır halqları boyunca daimiy forumınıñ on yedinci sessiyasında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ilhaq etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında ikâye etti. Bu hususta Ukrainanıñ BMT yanındaki daimiy temsilciliginiñ Twitterinde bildirile.
Çiygoz: «Rusiye Qırımnı bir büyük apishanege çevirdi. Rusiyeniñ işğali altında balalarımıznıñ kelecegi yoq. Dünya toplulığı, Ukrainağa ait yarımadanıñ işğalini alıp taşlamaq maqsadınen Moskvağa tazyiqını devam etmek kerek», – dep qayd etti.
Aq-uquq qorçalayıcılarınıñ malümatına köre, bugün Rusiye territoriyasında ve onıñ tarafından işğal etilgen Qırımda 60 qadar Ukraina vatandaşı siyasiy sebepten azatlıqtan marum etildi. Ukrainanıñ Tış işleri nazirligi Rusiyege, anda bulunğan Ukraina vatandaşlarını azat etmek talabınen 300 resmiy mektüp yolladı.
SBUda, yanvarniñ soñundaki vaziyetke köre, ukümetniñ kontroli altında olmağan Donbass territoriyalarında 108 kişi rein sıfatında buluna, dep bildire ediler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı.


text:
Qostanaydağı oqwşı ölimi: Resey azamatı ustaldı ASTANA. QazAqparat - Qostanay oblısında 4 sınıp oqwşısın öltirdi degen küdikpen Resey Federacïyasınıñ azamatı tutqındaldı. Bul twralı bügingi brïfïng barısında QR IIM Memlekettik til jäne aqparat departamentiniñ dïrektorı Almas Sadwbaev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Poyızda sawdager äyeldi öltirip ketti - IIM ASTANA. QazAqparat - Köliktegi işki ister departamentiniñ qızmetkerleri Şw stansasında poyızda äyel öltirgen küdiktini ustadı. Bul twralı bügin brïfïng barısında QR IIM Memlekettik til jäne aqparat departamentiniñ dïrektorı Almas Sadwbaev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Esirtkini sıyaqı retinde bergen jäne para alğan polïceyler sottaldı ŞIMKENT. QazAqparat - Oñtüstik Qazaqstan oblısında esirtkini sıyaqınıñ ornına bergen jäne para alğan polïceyler sottaldı. Oblıstıq qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan awdanaralıq sotında Otırar awdandıq işki ister basqarması bastığınıñ eki orınbasarı men wçaskelik polïceyge qatıstı sot ükimi şıqtı. Bul twralı oblıstıq sotta ötken brïfïngte mälim boldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Şımkentte anası men eki balasın öltirgen küdiktiniñ isi sotqa joldandı ŞIMKENT. QazAqparat - Şımkentte anası men eki balasın öltirgen küdiktiniñ isi sotqa ötti. Endi üş adamnıñ ölimine sebepker ayıptalwşınıñ isi Oblıstıq qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan awdanaralıq sotında qaralatın boldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Oralda qaraqşılar uzaq merzimge sottaldı ORAL. QazAqparat - BQO qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan awdanaralıq sotınıñ ükimimen Janbolat Bekbolatov, ağayındı Ayan jäne Amanjol Nuralïevter QR QK 188-babı (urlıq), 192-babına (qaraqşılıq) säykes ayıptı dep tanıldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Polïceyler «Ïnternet-bankïng» alayaqtarınan saq bolwdı eskertti ASTANA. QazAqparat - Qazirgi waqıtta Astana qalalıq işki ister departamenti «Ïnternet-bankïng» qızmeti arqılı jasalğan alayaqtıq faktisi boyınşa qılmıstıq isti tergelwde, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi atalğan vedomstvoğa silteme jasap.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
Qırımnıñ sabıq rusiyeli sağlıq naziri Pötr Mihalçevskiy oñı cinayet etüvinde (vatan hainligi) şeklegen vesiqanı imzaladı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım MC prokuraturasınıñ matbuat hızmeti haber etti.
Mihalçevskiy yanvarniñ 5-nde Kyivde sorğulavdan keçirildi ve oña cinayet etüvinde (vatan hainligi) şeklegen vesiqa taqdim etildi, dep bilidre Qırım MC prokuraturası.
Prokuratura temsilcisi qayd etkenine köre, Mihalçevskiyniñ Ukraina Cinayet Kodeksiniñ 11-nci maddesine binaen («vatan hainligi») cinaiy cevapkârlıqqa çekilmesi içün er şey yapılmaqta. Maddeniñ şartlarına köre, şahıs 15 yılğace azatlıqtan marum etilebile.
Şimdilik Mihalçevskiyniñ özü ukrain telükesizlik hızmeti ve prokuraturanıñ beyanatlarını br izaat bermedi.
2014 senesi iyünniñ 10-nda Qırımnıñ rusiyeli sağlıq naziri Pötr Mihalçevskiy öz isteginen istifa etecegine dair ariza yazğan edi. Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Mihalçevskiyni qanun «maddesine» binaen işten boşatmamaq içün, onı istifa etmege zorlağanını iddia etken edi.


text:
Elbası "şolaq şalbarlar" men "qara jamılğandardı" sınadı
Nwrswltan Nazarbaev Qazaqstan mwsılmandarı dini basqarması ökilderimen kezdesu kezinde qısqa balaq pen wzın saqaldıñ bizdiñ dästürge say kelmeytinin ayttı. Elbası mwndayğa zañ jüzinde tıyım saludı wsındı, - dep habarlaydı Abay-aqparat Aqordanıñ baspasöz qızmetine silteme jasap.
Qazaqstan prezidenti jastardıñ dini sauatınıñ tömen bolıp otırğanına nazar saldı. "Biliminiñ azdığınan jastarımız balağın kesip, saqal qoyıp jatır. Tolıqtay twmşalanıp alatın qazaq qızdarınıñ qatarı köbeyip baradı. Bwl bizdiñ dästürge say kelmeydi. Bwğan zañnamalıq twrğıda tıyım salu mäselesin qarastıru kerek. Qazaqtar qayğılı jağdayda ğana qara jamılğan", - deydi Elbası.
Qazaqstan prezidenti qazaq mädenieti men dästürinde qazaq äyelderi qalay kiingeni turalı söz etip, qara kiim men din arasında baylanıs joğın ayttı.
Abay-aqparat


text:
Fwtboldan Qazaqstan ulttıq quramasınıñ bas jattıqtırwşısı xalıqtıñ dawıs berwi boyınşa tañdalatın boldı. Bul twralı Almatıda tilşilermen kezdesw ötkizgen QFF prezïdenti Erlan Qojağapanov xabarladı.
Qazaqstan ulttıq quramasın 2014 jıldıñ aqpan ayınan bastap reseylik maman Yurïy Krasnojan jattıqtırdı. «2+2» jüyesi boyınşa qol qoyılğan kelisimşart merzimi ayaqtalıp, QFF jattıqtırwşımen merzimin uzartqan joq. Nätïjesinde el quraması bas jattıqtırwşısız qalğan bolatın.
Bügin belgili bolğanday, bas jattıqtırwşı xalıqtıñ dawıs berwimen tañdalatın boldı. Erlan Qojağapanov mırzanıñ aytwı boyınşa, dawıs berw eki kezeñnen turadı. Birinşi kezeñde janküyerler otandıq jäne şeteldik ümitkerlerdiñ esimin dawıs berw boyınşa tañdaydı. 28 jeltoqsan künine bastaw aladı. Al ekinşi kezeñ 1 qañtar küni birneşe saytta ötkiziledi dep kütilwde. Bastı ümitkerler esimi 26 jeltoqsan küni belgili boladı. Olardıñ qatarında Yurïy Krasnojan joq.
Ayta keteyik, Qazaqstan ulttıq quraması 2016 jılı Francïyada ötetin Ewropa çempïonatına iriktew kezeñi ayasında öz tobında 5 upaymen 5-orınğa turaqtağan bolatın.
massaget.kz
Tegï: Sport jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Aqmescitte Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ tevqifini 30 künge, mayıs 12-ge qadar uzattı.
Qırım.Aqiqatqa muhakeme etilgenlerniñ advokatı Sergey Legostovnıñ bildirgenine köre, akemler, işniñ Rusiyedeki Rostov-na-Donu şeerinde bulunğan Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesine yollanmağanını tasdiqlağan iş materialları ve diger vesiqalarnıñ berilmesi aqqında muracaatlarnı nazar-itibarğa almadılar.
Daa evel bildirilgenine köre, Rusiye prokuraturası, işniñ Qırımda bulunğanını iddia ete, lâkin qorçalavnıñ qolunda işniñ Şimaliy Kavkaz okrugınıñ mahkemesi bulunğan Rostov-na-Donu şeerine berilgeni aqqında vesiqalar bar.
Advokatnıñ malümatına köre, figurantlarnıñ dörtü de alına şikâyet etmey.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evlerini ve yerli qavehaneni tinttiler. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenlerini qayd ete. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainanı «ğayrıdan elge keçirmek» niyetinde. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Amerikanıñ CBS News telekanalına bergen intrvyüde bildirdi. Ukraina devletiniñ başlığı böyle etip, Putin Ukrainada nege irişmek istey ve o, Rusiyeniñ sıñırı yanında zayıf devletniñ olmasını isteymi, degen sualge cevap berdi.
Mayıs 8-de Ukraina prezidentiniñ matbuat hizmeti: «Ebet, ğayrıdan elge keçirmek. Ve SSCB ya da Rusiye imperiyasını qaytarmaq», – dep, Poroşenkonıñ sözlerini naqil ete.
Poroşenko: «O, (Putin – QA) Sovet Birligini qaytaracaq ola. O, intervyüde, 20-nci asırnıñ eñ büyük felâketi nedir, degen sualge – Ekinci cian cenki degil, Hirosima degil, Çernobıl degil de, SSCBniñ dağılması, dedi», – dep qayd etti.
Donbassta şimdi ne qadar Rusiye askeri bar, degen sualge prezident: «Bizde, türlü devirlerde işğal etilgen territoriyalarda olarnıñ sayısı 10-dan 2,5 biñge qadar muntazam Rusiye askeri olğanına dair tasdiqlanğan malümat bar. Buña ilâve olaraq olarda «rus volontörları» denilgen ve Rusiye mobilizatsiya sisteması vastasınen toplanıp anda yollanğan 50 biñ kişilik ordu bar», – dep cevap berdi.
Ondan ğayrı, Ukraina devletiniñ başlığı, Ukraina tarafınıñ malümatına köre, şimdi Donbassta cenkleşkenlerniñ 50%-i Rusiye vatandaşı ola, dedi.
Donbasstaki silâlı çatışma, 2014 senesinde Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ başlap, ale daa devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı şekilde qol tutqanında qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete, ve Donbassta yalıñız Rusiyeden kelgen «göñülliler» bulunmaq mümkünler, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 biñden ziyade kişi elâk oldı.