text:
Politkovskaya Çeçnädä azaplawlarnı tikşergän
7 üktäber şimbä könne Mäskäwdä üz öyendä tanılğan jurnalist Anna Politkovskaya atıp üterelde. Anıñ "Novıye İzvestia" basmasındağı xezmättäşläre süzlärenä qarağanda, Politkovskaya soñğı waqıtlarda Çeçnyada keşelärne azaplaw turında tikşerü uzdırğan bulğan. Bu mäğlümatlärne annan düşämbe bastırır öçen kötkännär.
"Belgänebezçä, anıñ mäqäläse – Çeçnyada azaplawlar turında bulırğa tieş ide, bälki bardır da inde."
Azatlıq radiosınıñ rus redaksiäse arxivında, Politkovskayanıñ, bu eşe turında äytkän süzläre saqlanğan:
"Minem östälemdä qadırov köçläre tarafınnan urlanğan keşelärneñ räsemnäre yata. Alar urlanğan häm yuqqa çıqqan, bolay ğına, ber säbäpsez, üzlärenä isem yasar öçen genä."
Jurnalistlarnı üterü – Rusiädä yañalıq tügel. New Yorkta urnaşqan Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı mäğlümatlärenä qarağanda, Sovetlar Berlege tarqalğannan biröe ildä inde 42 jurnalist üterelgän. Xakimiätkä Vladimir Putin kilgännän birle üterelgän jurnalistlar sanı inde 12 buldı.
Politkovskaya üterelgän könne tuğan könen bäyräm itkän Putin, tanılğan jurnalistnıñ üleme turında äle ber süz dä äytmäde. Anıñ qarawı – dönya buylap säyäsätçelär häm keşe xoquqları yaqlawçılardan qayğı häm borçılu süzläre kilä.
Rusiädä küpçelek jurnalistlar Çeçnya häm anda keşe xoquqlarınıñ bozıluı turında xäbär birüdän baş tartqan çorda, Politkovskaya – döreslek turında söyläwen däwam itkän keşe ide. Anıñ – ğadel jurnalist bulğanı öçen üterelgän bulğanın farazlıylar. Politkovskayanıñ ire anıñ başqa dönya keşese bulğanın äytte.
AQŞ däwlät departamentınıñ matbuğat wäkile Sean McCormack, Amerika Politkovskayanıñ ülemenä "tiränten borçılu belderä" dide häm üterüne tikşerergä çaqırdı. Yevropa Şurası häm Yefropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması da centekle tikşerü kiräk, dip belderde.
Rusiädä keşe xoquqları wäkile Vladimir Lukin da, Azatlıq radiosınıñ rus redaksiäsenä birgän äñgämäsendä, üterüne tikşerü möhim, dip belderde:
"Eş – kemneñ niçek uylawı turında tügel. Eş – bu ildä keşelärneñ üz fikerläre öçen üterelüe. Älbättä, min Politkovskayanıñ ni öçen üterelgänen äytä almıym, säbäplär küp törle bula ala. Ämma ber äyber anıq-açıq, räsmilärneñ bu üterüne tikşerep çişüe kiräk. Yuqsa bu ülem räsmilär häm tärtip saqlawçılarınıñ cilkäsenä taş bulıp yataçaq."
7 üktäber könne Fransiäneñ Bayeux şähärendä üz eşen başqarğanda häläk bulğan jurnalistlarğa häykäl açıldı. Häykälneñ berençe 4 bağanasında 1997nçe yıldan alıp 2005nçe yılğa qadär törle illärdä häläk bulğan barlığı 406 jurnalistnıñ iseme yazılğan. Parijda urnaşqan "Çiklärne Tanımağan Xäbärçelär" oyışması general sekretare Robert Menard, häykälne açu tantanasında – "bäysez mäğlümat çaraları bulmıy torıp - demokratiä bula almıy", dip belderde.
Alsu Qormaş


c: text/html

text:
Mehmet Özbek - Dön Beri
Sanatçı : Mehmet Özbek
Türkü : Dön Beri
Etiketler : Mehmet Özbek - Dön Beri türkü indir, Mehmet Özbek - Dön Beri türkü dinle, Mehmet Özbek türküleri, Dön Beri mp3 indir, Mehmet Özbek türküleri Dön Beri türküsü, Dön Beri sözleri, Mehmet Özbek mp3 dinle, Mehmet Özbek download, Dön Beri bedava mp3, Mehmet Özbek türkü sözleri, Mehmet Özbek türkü dinle, Mehmet Özbek son albüm indir
Mehmet Özbek Türküleri
Mehmet Özbek - Kalenin Dibinde Bir Daş Olaydım
Mehmet Özbek - Giderim Burdan Artık
Mehmet Özbek - Kapıyı Çalan Kimdir
Mehmet Özbek - Bakar Kapı Zarınnan
Mehmet Özbek - Kerkük Divanı 1
Mehmet Özbek - Kalk Gidelim Şıh Bağına
Mehmet Özbek - Baba Bögün Geyipsen Karalar
Mehmet Özbek - Kerkük Divanı 2
Mehmet Özbek - Güzele Bak Güzele
Mehmet Özbek - Karaköprü Narlıktır
mehmet özbek - kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük)
Mehmet Özbek - Kar Mı Yağmış Şu Harput un Başına

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mozart tuuğa 250 yıl : dahineñ tormış yulı
Comğa könne bar dönya bik tä üzençälekle ber yubiley bilgeli. Böyek kompozitor Wolfgang Amadeus Mozart tuuına 250 yıl tula. Bäyräm çaraları anıñ tuğan şähäre Salzburgta inde başlandı. Dönyanıñ başqa urınnarında da alar yıl buyına däwam itäçäk. Bu uñaydan bez dä muzıka dahıyınıñ tormış yulın iskä alıp kitergä buldıq.
Leopold Mozart üze dä bik sälätle muzıkant bula, ulınıñ irtä säläten kürep ala. Şuşı sälätne kiñräk dairägä tanıtu öçen, ulın häm qızın alıp, Yewropa buylap säfär yöri başlıy, taclı dairälär aldında tamaşalar oyıştıra.
Fizik yaqtan bu qotıçqıç bulğandır. Pıçraq yarıp, at arbasında säyäxät itü, här tuqtağan urında, fatirmı, qanaqxanäme, muzıka yazu.
Salzburg arxiepiskobı bu muzıkanı çınlap ta 8-9 yäşlek bala yazamı, ällä ätise yazıp biräme dip şiklängäç, Mozartnı ber atnağa ber bülmägä bikläp quya häm oratoriä yazarğa quşa. Mozart çığıp äzer äsären kürsätkäç, arxiepiskop şaq qata.
Här ğailädä iñ qatlawlı mönäsäbät ata belän ul arasında bula dilär. Bu oçraqta da şulay bulğan sıman. Mozartnıñ änise Parijda wafat bula, ätise ul çaqta Salzburgta bula häm bu xäbärne işetkäç, ulın änisen tieşle däräcädä qayğırtmawda ğäyepli. Tağın ber oçraq - Mozart Konstanz Weberğa öylängändä, ätise fatixasın telämiçä genä birä, anıñ bu turıda xatı tuy ütkäç ikençe köngä genä kilep citä.
1784-86 yıllarda, iñ zur uñış qazanğan çorda yazılğan fortepiano konsertları. 1781dä ul Venağa kilä häm Avstriä başqalasınıñ iñ osta muzıkantına äylänä. Qärwan Saraydan Urlaw äsären yazu xoquqın ala. Kiçereşneñ här tören üz eçenä sıydırğan bu konsertlar bar Yewropanı tañ qaldıra.
1787dä ul öçençe tapqır Pragağa kilä, yazılıp betmägän Don Giovanni operası belän. Anı şunda yazıp beterä, konsertqa berniçä minut qala. Muzıkantlar äsärne berençe tapqır uynıy, repetitsiäsez. Uñış qotıçqıç bula.
Ğömereneñ soñğı yıllarında Mozart aqça qıtlığı kiçerä. Baylar aldında yaxşı kürenü, kienü öçen isä aqça kiräk. ämmä 1788-91 yıllarda Avstriäneñ Ğosmanlı belän suğışı säbäple, konsertlar sirägäyä, muzıkağa iğtibar kimi, Mozart öçen awır çor başalana.. Alay da 1791 yıl bik uıñşlı bula, Mozart Sixri Qurayın yaza, ber türädän Requiem yazu eşen ala. Läkin monıñ näticäsen kürep ölgermi, wafat bula.
Mozart infeksiädän ülä. Anıñ üleme tiräsendä ğäybätlär bik küp. Ağulap üterü diseñme, Sixri qurayda masonnar seren açqan öçen üç alu diseñme. Bu qissalarnıñ qayberläre bik tä mawıqtırğıç, läkin ışandırırlıq tügel.
Ul çordağı tärtiplärgä kürä aq söyäklärdän qala härkem urtaq ziaratta cirlängän. Bügen bu älbättä säyer kürenä, läkin Mozart belän da şulay bulğan. 36 yäşen dä tutırmıyça fani dönyadan kitkän Mozart ğäcäyep äsärlärdän torğan miras qaldırğan.
Ali Gilmi


text:
2003 yılğa küzätü: Sverdlov ölkäse tatarları
Şulay itep, Sverdlov ölkäse xalqı 2003nçe yılda şawlı ictimaği-säyäsi waqiğalar şawqımında yäşäde. Häm bu waqiğalar, bilgele inde, küpmillätle ölkäneñ milli tormışına da yoğıntı yasamıy qalmadı.Sverdlov ölkäse gubernatorı Ukazı belän aprel' ayınıñ ikençe şimbäse Ural xalıqları köne dip iğlan itelgän ide. Bu könne zurlap bäyräm itü belän räsmi räweştä milli mädäniätlär festivale açılıp kitte. Älege festival' qısalarında ölkädä yäşäwçe törle millät xalıqları öçen törle milli çaralar uzdırıldı. Şulay uq tatar häm başqort xalqınıñ milli-mädäni tormışında da küp kenä çaralar oyıştırıldı. Alar arasınnan Mixaylovski şähärendä uzdırılğan öçençe ölkä tatar cırı festivalen, yazğa çıqqaç “Kügärçen” balalar ürnäk ansambleneñ ölkädäge tatar balalar kollektivların “Qarğa botqası” bäyrämenä qunaqqa çaqıruın, “Qoyaş nurları” isemle balalar cır konkursın, “Söyembikä” jurnalı kollektivınıñ Sverdlov ölkäse awıllarında, şähärlärendä bulıp kitüen, häm, bilgele inde, tatar yäşägän här cirdä şawlap-görläp Sabantuy bäyrämnären uzdırunı, häm başqa bik küp çaralarnı atarğa bula.
2003nçe yılda bulıp uzğan ictimaği-säyäsi ähämiätkä iä bulğan waqiğalarnıñ berse itep Sverdlov ölkäse gubernatorı Eduard Rossel'neñ eşlekle vizit belän Tatarstan cirendä bulıp qaytuın sanarğa bula. Bu xäl Tatarstan belän Sverdlov ölkäse arasında eşlekle elemtälärne tağın da nığıtu häm üsterü öçen uñay şartlar tudırdı.Bu yılnı tağın ber ictimaği-säyäsi ähämiätkä iä bulğan olı waqiğa bulıp uzdı – Sverdlov ölkäsendä Başqortstan Respublikasınıñ tulı wäqälätle wäkillege açıldı. Wäkillekne açarğa kilgän Mortaza Räximov, Sverdlov ölkäse gubernatorı Eduard Rossel' belän iqtisadi, säyäsi häm ictimaği tormışta üzara xezmättäşlekne üsterü, elemtälärne nığıtu turında kileşügä qul quydılar.
Sverdlov ölkäse tatarlarınıñ milli-mädäni tormışı yıl başında “Milli Media-Xolding” citäkçeläre tırışlığı belän “Urta Ural tawışları” siklınnan “Bez – tatarlar” isemle berençe muzıykal' audiocıyıntıq çığaru belän başlanıp kitte. Cıyıntıqta Uralda yäşäp, törle tarmaqlarda xezmät itüçe üzeşçän sänğät cırçıları tarafınnan başqarılğan xalqıbıznıñ populyar cırları yazılğan. Sverdlov ölkäseneñ törle şähär häm awıllarında älege cıyıntıqnı täqdir itü kiçäläre bulıp uzdı. Audiocıyıntıq ölkä xalqı arasında zur uñış qazandı. Yıl axırında, “Milli Media-Xolding” citäkçeläre häm Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetınıñ bergäläp tırışuı arqasında Urta Ural cırçıları cıyıntıqnı täqdir itü konsertın Qazan şähärendä dä uzdıru bäxetenä ireştelär. Älege waqiğa Tatarstan Respublikası massaküläm mäğlumat çaralarında kiñ yañğıraş taptı.“Urta Ural tawışları” cıyıntığın çığarıp küp waqıt ta ütmäde, Sverdlov ölkäsendä yäşäp icat itüçe talantlarnıñ tağın ber cıyıntığı dönya kürde – ul “Kügärçen” ürnäk balalar ansamble başqaruında yañğırağan cırlar cıyıntığı. Anıñ matdi çığımnarın “Milli Media-Xolding”qa nigez saluçılarnıñ berse – Al'bert Abzalov tulısınça üz östenä aldı.
2003nçe yılda “Milli Media-Xolding” tarafınnan başqarılğan iğtibarğa layıq tağın ber eşkä tuqtalıp ütäse kilä. Media-Xoldingqa nigez saluçı tatar eşmäkärläre, üzebezneñ tatar elitasın tärbiäläp üsterü niäte belän, mäktäp yäşendäge sälätle tatar balaların barlap, alarğa aylıq stipendiä bilgelädelär. Bu stipendiälärne öläşü här ay sayın balalar öçen çın bäyrämgä äwerelä bara. Oçraşu kiçälärenä ğädättä tormışta bik zur uñışlarğa ireşkän millättäşlärebez, üz qazanışları belän balalarğa kiläçäktä ürnäk bulıp torırlıq keşelär çaqırıla. Alar balalar aldında çığış yasağan çaqta üzläreneñ tormışları turında söylilär, alarnı tuğan telne öyränergä, tatar buluları belän ğorurlanırğa öndilär. Şunısı quanıçlı, älege oçraşular balalar üzläre äzerlägän ssenariy buyınça oyıştırıla, kiçälärne ğädättä alar üzläre alıp baralar.Bu igelekle eşlärdän tış, tatarlar oyıştırğan häm citäklägän “Milli Media-Xolding” cämğiätneñ başqa eşlärennän dä çittä qalmıy, yäş buında tuğan ilne yaratu, patriotizm xisläre tärbiäläw buyınça da küp eş alıp bara. Xolding tarafınnan 2003nçe yılda tuğan Ural üstergän batırlar – Yuri İslamov häm Yuri İgitov turında ike videofil'm icat itelde. Yekaterinburgnıñ kinolar yortında kiñ cämäğätçelek qatnaşında uzdırılğan täqdir itü kiçäsennän soñ, älege proyekt ölkä xökümäte tarafınnan kiñ yaqlaw taptı. Videofil'mnar ölkä televideniese kanalı arqılı tamaşaçığa citkerelde.
Monnan tış, “Milli Media-Xolding” ölkädä ütkärelgän ber genä çaradan da çittä qalmıy, anıñ citäkçeläre küp oçraqta ayıruça ähämiätkä iä bulğan waqiğalarnıñ töp iğänäçese bulıp toralar. Şundıy çaralarnıñ berniçäsenä tuqtalıp ütsäk, bu yılnı millätebez ğorurlığı, ataqlı gimnastikalar bertuğan Näcmetdinovalar iseme birelgän näfis gimnastika buyınça sport mäktäbe üzeneñ 25 yıllıq yubileyen bilgeläp ütte. Şulay uq Sverdlov ölkäse tarixında berençe tapqır oyıştırılğan tatar uqıtuçıları bäygese dä tulısınça “Milli Media-Xolding” xisabına uzdırıldı. Xäteregezgä töşerep ütik, Äceğol awılı mäktäbendä uzdırılğan bu matur çarada Bitken awıl başlanğıç mäktäbe uqıtuçısı Svetlana Axunova ciñep çıqqan ide.Sverdlov ölkäse rayonnarınnan häm awıllarınnan da bu yıl tatarlar tormışı turında äledän-äle quanıçlı xäbärlär kilep tordı. Araqay awılında “Sardariä” isemle tatar xalıq cır häm bayu ansamble üzeneñ 45 yıllıq yubileyen bilgeläp ütte. Krasnoural'ski şähärendä açılğan yaña qoyığa “Saf çişmä” iseme quştılar, häm annan eçelgän iñ berençe tamçılar bismillalı buldı. Raxman awıl mäktäbe bu yıl kiñ qolaç belän üzeneñ 85 yıllıq yubileyen bilgeläp uzdı. Sısqı awılında, Voronsovka poselogında, Bogdanoviç şähärendä yaña mäçetlär açıldı. Artemovskiy şähäre möselmannarı şähär xakimiätennän iñ matur urınnarnıñ bersendä bu yaqlarda iñ berençe mäçet tözü öçen cir bülderep birergä ireştelär. Sverdlov ölkäse möselmannarınıñ Qazıylat idäräse yäş buınnı häm xalıqnı din-äxlaq ruxında tärbiäläw buyınça bik küp eşlär alıp bardı. Pervoural'ski mäçetendä uqu yılı betü uñayı belän balalar öçen “Yaxşılarnıñ da iñ yaxşıları” dip atalğan bäyge oyıştırıldı. Sısqı häm Ürmäkäy awıllarında bik küñelle itep möselman cıyınnarı uzdırıldı. Qazıylat idäräse köçe belän ölkädä “Xaqiqät” isemle yaña möselman gazetası çığarıla başladı.
Sverdlov ölkäsendä çığarıla torğan milli massaküläm mäğlümat çaraları da 2003nçe yılda bik zur üzgäreşlär kiçerdelär. Qızğanıç, ul üzgäreşlärneñ küpçelege uñay yaqqa tügel. Äytik, Rusiä teleradiokompaniäse cirle kompaniälärgä waqıtnı bik az qaldıru säbäple, inde 10 yıllap eşläp kilgän atnalıq “Miras” radiotapşıruları ayğa ber märtäbä, 5 minut külämdä genä qaldırıldı. Ä tatar telendäge “Minem ilem”, başqort telendäge “Bezneñ dairä” televizion tapşıruları zäñgär ekrannardan bötenläy ezsez yuğaldı.Başqort tapşıruları Başqortstan teleradiokompaniäse tarafınnan çığarıla ide. Başqortstannıñ Sverdlov ölkäsendäge tulı wäqälätle wäkile Näfisä Tyumenseva äytüençä, başqort telendäge televizion tapşırularnı torğızu öçen eş alıp barıla.
Ä menä tatar tapşırularınıñ yuqqa çığuın Sverdlov ölkäseneñ milli-mädäni moxtariäte wäkilläre daimi finans çığanağı bulmaw belän añlatalar. Tatar telendäge massaküläm mäğlümat çaralarınnan barı tik “Milli Media-Xolding” tarafınnan çığarıla torğan aylıq gazeta – “Saf çişmä” genä qaldı. Tatar telendäge televizion tapşırularnıñ yuqqa çığuı häm radiotapşırularnıñ lyuk däräcäsendä azayuı Sverdlov ölkäsendä yäşäwçe tatarlarnı bik borçıy. Eşlekle tatar dairäläre alarnı torğızu turında törle däräcälärdä süzlär dä alıp bara başladılar. Ämma problema bu köngä qädär çişelmi qala birä.Çittä yäşäwçe tatar keşesenä tatarça tapşırular citkerü öçen başqa törle, zamançaraq yullar da bar-barın. Ul – “Tatarstan – yaña ğasır” sputnik telekanalı. Ural töbägendä Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege tarafınnan bu telekanalnı qarawnı ölkädä yäşäwçe här tatarğa citkerü buyınça küp eş alıp barıla. Näticädä Yekaterinburg şähäreneñ berniçä rayonında häm Pervoural'ski şähäreneñ küpçelek öleşendä kabel' televideniese yärdämendä bu eşne tormışqa aşıru nasıyp buldı. Küptän tügel bu tapşırularnı tatar awıllarına citkerü buyınça da berençe adım yasaldı – Tatarstannıñ daimi wäkile Ravil' Bikbov, “Sardariä” ansambleneñ yubiley uñayınnan awılğa sputnik teleantennası büläk itte. Bügen telägän keşelär awılnıñ mäktäp binasına kilep, Tatarstan tapşıruların qarıy alalar. Ölkäneñ barlıq poçmaqlarında yäşäwçe tatarlarğa da bu tapşırularnı daimi räweştä qaraw mömkinçelegen oyıştıru bügenge köndä zur maqsatlarnıñ berse bulıp qala.
2003nçe yıl näticäläre buyınça Sverdlov ölkäse tatarlarınıñ milli tormışına küzätü yasağanda, milli oyışmalarnıñ, bigräk tä avtonomiälär eşçänlege aktivlığınıñ küzgä kürenep kimüe çağıla. Ğomumän, Sverdlov ölkäse tatarlarınıñ barlıq milli eşlären älegä ictimaği oyışma bulıp sanalmağan “Milli Media-Xolding” alıp bara kebek. Bu xäl tatarlarnıñ tarqawlığında tügel mikän?Tatarlarnı berläşterü bügenge köndä ciñel mäs'älä tügel. Yıl başınnan birle Sverdlov ölkäseneñ törle poçmaqlarınnan tatar milli oyışmaları wäkilläre cıyılıp, Sverdlov ölkä tatarları kongressı tözü buyınça eş alıp bardılar. Ämma tuqtawsız bulıp torğan saylawlar arqasında älegä bu eş tuqtalıp tordı. Yaña yılnıñ berençe könnärennän ük barlıq tatar milli oyışmaların berläşterüçe Sverdlov ölkäse tatarları kongressın tözü buyınça eşlärne qabat yañartu küzdä totıla. Yaña yıl iske yılğa qarağanda uñışlıraq bulsın ide.
Yaña yılda yaña bäxetlär, yaña uñışlar teläp, Yekaterinburgtan Fäwiä Safiullina.


text:
Ukraina prezidentı ayırim ölkälärne ildän ayıru tırışlıqlarına yul quyılmayaçaq dip kisätte
Ukrainanıñ yaña prezidentı Viktor Yuçenko ilneñ könçığışındağı nigezdä urısça söyläşkän ölkälärne Ukrainadan ayıru tırışlıqlarına yul quymayaçağın belderä. Monı alğa sörgän säyäsätçelärne ul cawapqa tartu belän kisätte. Yuçenko fikerençä, Ukrainanı bülü teläge "çirle" ber närsä. Şuşı belderüen ul üzeneñ prezident bularaq berençe märtäbä könçığıştağı Donetski şähärenä yasağan säfäre barışında yasadı.
Audio, Viktor Yuçenko
"Minem rişwätkä batqan xakimiat küräsem kilmi. Min Donetski ölkäseneñ eçke eşlär idaräse başlığı itep quyu bäyäsen dä belergä telämim. Berkem dä xäzer bu aqçanı tülämäyäçäk. Biredä älegä töşenkelekkä birelgän berniçä million xalıqqa xezmät itüçe genä politsiä başlığı bulaçaq dip belderä Ukrainanıñ yaña prezidentı Viktor Yuçenko. Donetskidä näşer itelgän bäysez internet basması möxärrire Serhiy Harmaş süzlärenä qarağanda, könçığış ölkälärneñ citäkçeläre Yuçenkonıñ ul däräcädä qırıs çığış yasawın kötmägän bulğan.
Audio, Serhiy Harmaş
"Cirle elitanı bu tetränderde. Härkem diärlek prezident, säyäsätçe bularaq, Donetski belän kileşü ezlärgä kilde dip ömetlängän ide. Läkin bötenläy kiresençä kilep çıqtı - Yuçenko kileşü ezläw öçen tügel, ä üz şartların quyu öçen kilgän ide" di Serhiy Harmaş. Läkin bu qırıslıq Yuçenko öçen uñışlı bula ala dip isäpli ul. Prezident çığışın tıñlağannan soñ cirle citäkçelärneñ şaqtıyı, Kievkä üz taläplären quya almayaçağın añladı kebek di Harmaş. Oçraşu waqıtında Viktor Yuçenko Donetski ölkäsendäge qayber xosusilaştıru qararlarınıñ qanunilegen dä şik astına quydı häm, ägär dä andağı biznes klannarı bu mäs''älädä Kiev belän xezmättäşlek itmäsä, alar xäzerge qüwätennän dä, aqçalarınnan qorı qalaçaq dip kisätte. Ukrainanıñ yaña citäkçelege, ilne bülgäläw omtılışları artında näq menä şul klannarnıñ mänfäğäte tora dip isäpli. Yänä Serhiy Harmaş:
Audio, Serhiy Harmaş
"Yuçenko açıq itep, xätta turıdan-turı, törle ayırılu tırışlıqlarına qarşı qırıs çaralar küräçägen belderde. Häm ayırıluğa ğına tügel, Ukrainanı federatsiägä äyländerü omtılışlarına qarşı da. Moña qarşı qanuni çaralar küreläçäk. Şuña kürä berkem dä ayrılıu tırışlıqların ruxlandırmayaçaq" di Serhiy Harmaş, Donetskidä bäysez İnternet basmasın çığaruçı. Qayber küzätüçelär, Viktor Yuçenkonıñ şundıy qırıslığı anıñ köndäşe Yanukoviçne dä tınıçraq ton alıp yaña xakimiat belän xezmättäşlek itü xaqında söyli başlawğa etärde dip isäpli.
Kärim Kamal


text:
Neşet Abalıoğlu - Mühür Gözlüm
Sanatçı : Neşet Abalıoğlu
Türkü : Mühür Gözlüm
Etiketler : Neşet Abalıoğlu - Mühür Gözlüm türkü indir, Neşet Abalıoğlu - Mühür Gözlüm türkü dinle, Neşet Abalıoğlu türküleri, Mühür Gözlüm mp3 indir, Neşet Abalıoğlu türküleri Mühür Gözlüm türküsü, Mühür Gözlüm sözleri, Neşet Abalıoğlu mp3 dinle, Neşet Abalıoğlu download, Mühür Gözlüm bedava mp3, Neşet Abalıoğlu türkü sözleri, Neşet Abalıoğlu türkü dinle, Neşet Abalıoğlu son albüm indir
Neşet Abalıoğlu Türküleri
Neşet Abalıoğlu - Gel Leyli Leyli
Neşet Abalıoğlu - Bir Ceylan Dünedi
Neşet Abalıoğlu - Alışırsın Dediler
Neşet Abalıoğlu - Mühür Gözlüm
Neşet Abalıoğlu - Dertli Yoldaş
Neşet Abalıoğlu - Unutmadım Dost
Neşet Abalıoğlu - Bülbül Havalanmış
Neşet Abalıoğlu - Yazı Bir Dert Kışı Bir Dert
Neşet Abalıoğlu - Dön Gel Bir Tanem
Neşet Abalıoğlu - Açtım Perdeyi


text:
Mädäni miras häm häykällärne saqlaw buyınça VI Bötenrusiä qorıltayı iyün ayında uzaçaq
Düşämbe könne ministrlar kabinetında mädäni miras häm mäğlümat çaraları eşçänlegendä qanun ütäleşen tikşerüçe Rossoxarnkul'tura xezmäteneñ citäkçese Mixail Boyarskov qatnaşında kiñäşmä uzdı. Anda süz Qazanda uzaçaq mädäni miras häm häykällärne saqlawğa bağışlanğan 6 nçı Bötenrusiä qorıltayın äzerläw turında bardı.
Tatarstan gumanitar mäs’älälären iğtibarın bermä – ber arttıra. Monı sizep alğan jurnalistlar härwaqıt mäğärif, mädäniät turındağı räsmi oçraşularğa kümäkläşep kilälär. Düşämbe könne ministrlar kabinetındağı tikşerelgän mäs'älär bik küp bulsa da, näq menä mädäni häm tarixi häykällärne saqlaw turındağı cıyılışqa kilgän telekamera häm radio mikrofonnar kütärgän jurnalistlar xättin aşqan ide. Monitor aşa kiñäşmäne mäğlümat üzägennän qarap torğanda şul añlaşıldı. 18 yünnän 23 iyüngä qädär Qazanğa Rusiäneñ 84 töbägennän häykällärne saqlawçı belgeçlär cıyılaçaq. 6 Bötenrusiä qorıltayında xäzerge çorda tarixi häm mädäni häykällärne saqlaw häm dönyağa kürsätüneñ iñ aktual' yaqları tikşerelergä tieş. Qorıltaynıñ oyıştıru komitetı räise xökümät başlığı Röstäm Miñnexanov bulğaç, bu çaranıñ oyıştıru matdi yaqlarına iğtibar häm citdi köçlär yünältü küzgä taşlandı.
Xäzer inde nindi seksiälär, çığışlarnıñ yünäleşe, kemnär çığış yasawı açıqlanıp kilä. Bu utırışta qorıltaynı äzerläw komitetınıñ räistäşe Mäskäwdän kilgän zur türä Boris Boyarskov ta qatnaştı. Rossoxrankul'tura dip atalağan agentlıqnıñ citäkçese yäkşämbe könne Qazanğa kilep Şähri Bolğarğa häm başqa tarixi urınnarğa boralaqta oçıp barıp qaytqan. Oyıştıru komitetında qorıltayğa äzerlekneñ yaxşı buluı äytelde. Ul 18 iyündä Qazan milli mädäni üzägendä açılır dip kötelä. İkençe könne delegatlar 4 palubalı köymägä utırıp, 1000 yıllıq bäyrämen ütkärüçe Alabuğa şähärenä häm başqa töbäklärgä baraçaq. Su östendä xäräkättä çaqta bik küp utırışlar ütäçäk. 22 iyündä Bolğar tarixi tıyulığında Bötenrusiä qorıltayınıñ yabılu cıyılışı ütärgä tieş. Telgän delegatlar 23 iyündä Qazannıñ Kirov rayonı Sabantuyında qatnaşa ala.
Utırıştan soñ jurnalistlar belän oçraşqanda Boris Boyarskovqa şaqtıy kisken sorawlarğa cawap birergä turı kilde. Qazan jurnalistları häykällärne saqlaw qorıltayların ütkärü urınına häykällärne tözekländerergä kübräk aqça totu döres bulmasmı dip üzläreneñ ütken tellegen kürsätte. Boyarskov isä ikese dä kiräk dip sanıy.
“Sez sanağan häykällär belän berrättän tağın 25 meñ federal' häm töbäklärdäge 30 meñ häykälne saqlaw häm tergezü kiräk. Bez bu häykällärgä aqça bülü belän genä çiklänmi alarğa ışanıçlı xuca da tabırğa tieş.” Premyer-ministr urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Välieva häykällär saqlaw buyınça qorıltay ütkärüneñ maqsatların bolay dip añlattı.
“Qazannıñ 1000 yıllığına eşlängän eşlärneñ täcribäsen tuplap kürsätergä. Şuşı eşne alıp baruda nindi qazanışlarğa Qazan ireşkän häm bezgä iñ möhime bügenge köndä Rusiä külämendä bu mäs'älä buyınça wäqälätlärne kübräk subyektlarğa birälär, şul uq waqıtta töbäklärgä finanslaştıru mäs’äläse niçek qaralır mikän. Çönki bügenge köndä federatsiä häykälläre dä bar bezneñ cirlektä. İñ möhime menä şuşı wäqälätne subyektqa xäzer birgäç, aña mömkinçeleklär dä birergä kiräk. Däwlät tarafınnan qarawmı ul, qanun buyınça şundıy mömkinçeleklär dä tudırırğa kiräk. Şunıñ öçen bu cıyılışta yaña qanun üzgäreşläre dä tikşerelergä tieş. İkençedän inde, bez şatbız küpmeder däräcädä bu mäs'älärdä Rusiä külämendäge täcribä kübräk Qazanda tuplanğan. Şuña kürä respublikanı qararğa kilälär. ” Rossoxrankul'tura çinovnikları Qazan jurnalistlarnıñ ütken telle, ziräk häm taläpçän buluın bilgelädelär. Alar fikerençä, Häykällärne saqlaw eşendä bu bik kiräk sıyfat.
Gölnaz Şäyxetdin


text: Paris. Fransiädäge däwlät mäktäplärendä dini tamğalar yörtüne tıyu turındağı qanun ölgesen xökem itep bügen berniçä ildä uram cıyınnarı ütkärelde. Alar Bäyrut, Amman häm Londondağı fransuz ilçelekläre qarşında oyıştırıldı, berük waqıtta Fransiäneñ üzendä dä uzdı. Nigezdä möselman oyışmaları wäkilläre qatnaşqan näq şundıy uq çaralar Kanada häm Quşma Ştatlardağı fransuz wäkillekläre qarşında da ütäçäk. Livan başqalası Bäyruttağı cıyında meñläp yäş möselman qızı, Ammanda 100-läp xatın qatnaştı dip xäbär itelä, alar Fransiä prezidentı Jacques Chiracnı mäktäplärdä dini tamğalar yörtüne tıyu qararın kire qağırğa öndägän. Londondağı çaranı oyıştırğan "Hezbe-t-Tahrir" törkeme, bu uñaydan bäyän itkän belderüendä, tıyunı "islamğa qarşı açılğan yaña front" dip bäyäli.


text:
Rita ğarasatınıñ köçe tağın da arttı
New Orleans häm Galveston öçen mäcbüri evakuatsiä färmanı buldı. Min watandaşlarnı däwlät häm cirle xakimiätlär quşqannı iğtibar belän tıñlarğa häm ütärgä çaqıram dide Bush. Moñarçı Quşma Ştatlarda 5-nçe iñ köçle däräcädäge 3 kenä ğarasat buldı. Rita ğarasatı şimbä irtäsendä Houstonnan 120 çaqrımlap könyaq-könbatışta yar buyına kilep citär dip kötelä. Yar buyında diñgezdän 2 yarım metr bieklektä urnaşqan 58 meñ keşelek Galveston şähäre bügen inde tulısınça diärlek buşatıldı. Xalıq maşinalar belän citkä ağıla. 1900-nçe yılda ğarasat Galvestonda 6 meñläp keşene üterep şähärne tulısınça diärlek yuq itkän ide. Katrina ğarasatınnan qaçıp kitüçelärneñ iñ zur öleşen sıyındırğa Houston merı Bill White Xökümät maşinaları citärlek tügel dip evakuatsiä eşlärendä xalıqnı ber bersenä yardäm itärgä çaqırdı. Corpus Christidan başqaça kitä almawçılar öçen ber yözläp aftobus äzerlänä.


text:
Oktäberskidan Räzinä Sabirova pensiä aqçasına mönäcätlär kassetası çığarğan
Başqortstannıñ Oktäberskiy rayonında yäşäp yatuçı Räzinä Sabirova üzeneñ xäläl pensiä aqçasına mönäcätlär yazdırıp, kassetalar çığara. Başqortstannıñ İleş rayonında tuıp üskän Räzinä xanımğa küptän tügel genä 70 yäş buldı. Läkin ul haman da yäşlärçä citez häm üz yäşennän küpkä yäşräk kürenä. Üze 7 yıl Nurul- islam mädräsäsendä din ğilemenä öyrängän. “Bäyet häm mönäcätlärne äniemnän işetep üstem”,- di ul. Änisennän öyränep üskän mönäcätlärne Räzinä xanım 1992 yıldan birle maxsus cıya häm kassetalar çığarıp yata. Äle, anıñ başqaruında ike kasseta çıqqan. Berse “Mönäcätlär häm bäyetlär” dip atala, ikençese “Cırlarım - yöräk moñnarım” isemle. Tasmalarda, mönäcätlärdän tış törle avtorlar yazğan cırlar da, bäyetlärdä urın alğan. Başqortstan, Tatarstanda uzğan häm Böten soyuz festival'lärendä dä qatnaşıp, lawreat isemnäre alğan Başqortstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre Räzinä Sabirova bu könnärdä Azatlıqnıñ Qazan byurosında da buldı. Anıñ belän äñgämäbez icat häm tormış turında bardı.
“ Mönäcätlärne gäzit jurnallardan , dini kalendar’lardan cıyam. 40 yıl xezmätem bar, 50 yıl säxnädä cırladım , 30 yıl buyı Oktäberskiy şähäreneñ tegü fabrikasında eşlädem, xärbi zakazlar ütädek, soldatlarğa, ofitserlarğa kurtkalar tektek, annan soñ balalarğa, olılarğa – plaşçlar tektek. Säxnädä 50 yıl cırlawıma häm üzemä 70яшb tulu uñayınnan şähäremä bäyräm yasap, zur konsert oyıştırdıq. Mine törle mäktäplärgä çaqıralar , yäşlärgä moñım señep qalsın ide digän uylar belän yäşim. Oktäberskiy şähäreneñ maxsus muzıka mäktäbe borınğı xalıq cırların, xalıq yolaların ütäwçe yäşlärne bik yaxşı äzerläp çığara. Aldağı köndä moñnarıbız betmäs dip uylıym, şunsı şatlıqlı , -dide ul .
İnde, Räzinä xanımnıñ ber icat cimeşen dä tıñlap ütik. Ul Qor’änneñ “Äl- fatixa” süräseneñ şiğri tärcemäsen mönäcät itep başqara.
İcat itü läzzäten ber toyğan keşegä yäşlek tä qartlıq ta çik bula almıy torğandır. Menä bit Räzinä apa 70 yäşendä dä icat itüdän tuqtağanı yuq. Pensiä aqçası, älbättä küp tügel, ämma kemgäder ul aşarğa citmäskä dä mömkin , ä Räzinä apa kebeklär anıñ yärdämendä xatta sänğätkä dä ürlilär
Mälikä Basıyr, Qazan


text:
Alay da Misır prezidentı Ğiraq prezidentı Säddäm Hösäingä Ğiraq-Amerikan krizisın çişer öçen kiräkle çaralar kürüne sorap xat yullağan. Bu xaqta Misır prezidentı Şarm Äl Şäix şähärendä Süriä prezidentı Başar Assad häm Liviä citäkçese Moamer Gaddafi belän bulğan oçraşudan soñ belderde. 3 däwlät citäkçeläreneñ söyläşüenä Söğed Ğaräpstan tışqı eşlär ministrı Saud äl-Faisal häm Ğaräp Ligası General Sekretare Ämr Mussa da qatnaşqan.
Mubarak, töbäkkä Amerika Quşma Ştatlarınıñ Yaqın Könçığıştağı wäkile William Burns kilä, dip belderde. Läkin suğışnı buldırmau-Ğiraq’tan tora, dide Misır prezidentı.


text:
Düşämbe kiç Fransie prezidentı J.Chiraq AQŞnıñ Ğıraq pozitsiesen yaqlap çıqqan Yevropa Berlegenä kiläse yılda quşılaçaq yaña äğzalarnı häm oyışmağa namzät illärne kisken tänqitläp, başqaları belän kiñäşläşmi, üz başığızğa xäräkät itep, cawapsızlıq kürsättegez dip şeltäläde. Chiraq namzätlär Berlekkä quşılu şansların kimetü öçen monnnan da yaxşıraq yul taba almas ide dip kisätte .
Bilgele Bulğança Yevropa Berlegeneñ 15citäkçese düşämbe kiç berençe märtäbä suğış in sonğı çara bula ala dip belderep,BMOnıñ qoral tikşerüläre bilgesez waqıtqa suzıla almıy dip Ğıraqnı kisätte.
Yevropa Berlegendäge kügerçennär häm laçınnar dip yäretelgän ike törkemneñ üzara kompromisqa barıp urtaq tel tabuın uñış dip bäyälärgä kiräk. Ämma press konferensiedä Fransie citäkçese Chiraqnıñ berlekkä keräçäk könçığış yevropa illärenä kisken höcüm itüe iske yevropa belän yaña yevropa arasındağı kierenkelekne açıq itep kürsätte. Bilgele bulğança J.Chiraq Prezident Bushnıñ Ğıraqqa suğış başlatu plannarına qarşı çığa. Berlekkä äğza Britanie,İtalya İspanya, Portugalie AQŞnı yaqlıylar Ütkän ayda Yevropanıñ 8 ile şulsanda berlekkä kandidat Macaristan, Polşa, Cex Respublikası Amerika yaqlı xat iğlan itep Fransie, Germanie kebek illärne şaqqattırdılar. Ul ğına citmäde berniçä könnän soñ könçığış yevropanıñ 10ile Waşingtonnıñ Ğıraqnı suğış belän kisätüen yaqlağan üz xatlarn iğlan itte. Älbättä atlanğan bu adımnar Berlin belän Parijnıñ açuın çığardı. AQŞ saqlanu ministırı Rumsfeldneñ suğışqa qarşı ike ilne ‘iske yevropa’ dip atap, AQŞ yaqlı kandidatlarnı yaña yevropa dip sälämläp qıtğäneñ säyäsi köçe yaña yevropağa şuışa digän süzläre utqa may salu buldı. Düşämbe kiç J.Ciraq cıyınnan soñ ütkärelgän mätbuğat oçraşuında Amerika yaqlı xatqa qul quyğan namzät illärne
tänqitläp bolay dide( audio) : minemçä alar uylamıy xäräkät itte, çönki berlekkä kerü başqaları turında uylau, başqaları belän kiñäşläşüne taläp itä.Ägär dä bez berençe qıyınlıqqa duçar bulu belän kerergä telägän oyışmadağı başqaların sanğa sanamıy,üz qaraşlarıbıznı beyan itä başlasaq , bu cawapsız xäräkät bula. Minemçä kandidatlar endäşmi qalu kebek yaxşı forsatnı yuğalttı.
Chiraq namzätlärneñ bu pozitsiese berqatlılılq , täcribäsezlek kenä tügel ä qurqınıçlı da dip östäp quydı. Jurnalistnıñ ni öçen sez Britanie, İspanyanı tänqitlämiçä, namzätlärgä bäreläsez digän sorauna , prezident çiratta toruçılarğa qarağanda ğailä äğzalarınıñ xoquqı kübräk digän cavap qaytarğan. Chiraq 2007nçe yılda ğına oyışmağa quşıla alaçaq Rumınie belän Bolğarstannıñ wazğiäte bigräk tä näzberek dip kisätte. Ämma Rumınie prezidentı İ. İliesku Chiraq komentarlarınıñ ähämiäten kimetep bolay dide :(audio)
Bez moña şäxsi reaksie dip qaribız, minemçä bez iskese kebek yaxşı duslar bulıp qalabız. Prezident Chiraq Rumınie dusı. Ul yaxşı demokrat. Rumınie belän Fransie arasındağı mönäsbätlär borınğı traditsiegä tayana häm bu nindider mizgeldäge reaksiegä qarağanda möhimräk.
Yevropa parlamentınıñ citäkçese Pat Cox süzlärençä(audio), Yevropa Berlegenä äğza däwlätlär Ğıraq,Bmosı häm bu mäsälädä niçäk alğa taba baru kebek eşlärdä üz fikerlären beyan itüdä üzlären tulısınça irekle xis itä. Ni öçen namzät illärneñ başqalarına qarağanda xoququ azıraq bulsın?
Bolğarstan tışqı eşlär ministırınıñ urınbasarı L.İvanov Chiraq işarälären kire qaqtı. Premier Gotha isä aña komnetar birergä kiräkmi , ütä reaksie kürsätmäskä ide dip äytte. Polşa tışqı eşlär ministırınıñ urınbasarı Adam Rotfeld Chiraq Polşanıñ tışqı säyäsättäge qararlarına xörmät kürsätergä tieş, Polşa üze öçen döres dip qarağan mäsälälärdä üze qarar birä dip belderde.Berlekneñ älege prezidentı Gretsie premiere sişämbe irtän yevropa parlamentına summit näticäläre turında mäğlümät birde. Deputlar Chiraq komentarların xökem itep çıqtı. Yevropa parlamentınıñ in zur törkeme urta-uñyünäleşle yevropa Xalqı partiäse citäkçese Poettering ,könçığışnı könbatış yevropağa yäki berlekne AQŞqa qarşı qullanu omtılışlarına qarşı çığıp,bez kandidat illärne här waqıtta AQŞ yaqlı buluları öçen qıyulandırabız, çönki tarixi täcribä säbäple alar aşığıç xällärdä AQŞtan kübräk yaqlau küräçäklären xis itälär dip söyläde.
Färidä Xämit ,Praga


text:
Federal' İminlek xezmäte häm eçke eşlär ministrlığı bu şartlawnı terror höcüme dip bäyäläde häm bombanı intixarçı şarltatqan bulırğa mömkin dide.
Şartlaw bulğan metro tunnelendä xäzer tikşerü eşläre bara. Belgeçlär başqa urında şartlatu öçen äzerlängän bombanıñ waqıtınnan alda metroda şartlağan bulu mömkinlegen öyränä.
Rusiä eçke eşläre ministrı urınbasarı Aleksandr Çekalin Mäskäwdä östämä iminlek çaraları kürelä dide.
Şartlawdan soñ başlanğan yanğın sünderelep şul tirädäge 700-läp keşe evakuatsiälängän.
Şarltawdan soñ Rusiä prezidentı Vladimir Putin çığış yasap däwlätlär terrorğa qarşı suğışu öçen üz köçlären berläşterergä tieş dip äytte.
Putin Rusiä terrorçılar belän söyläşülärgä barmıyaçaq dide.
Şartlaw urının tikşerülçelär äle Çeçnä belän bäyläneşne raslawçı dälillär tapmasa da, Putin bu şartlaw Çeçen citäkçese Aslan Masxadovnıñ bäysezlek xäräkätenä barıp totaşa dip isäpläwe turında belderde.
Masxadov wäkile Äxmät Zakayev Azatlıq radisoına ğisyançı çeçen citäkçelege bu şartlawnı häm terror höcümnären ğäyepli dide.
Televidenie aşa kürsätelgän çığışında Putin bu şartlaw kiläse ayda ütäçäk prezident saylawlarına bäyle bulırğa mömkin dip äytte. Anıñ fikerençä bu höcüm Rusiä xökümätenä basım yasaw öçen oyıştırılğan bulırğa mömkin.
AQŞ prezidentı George Bush Putinğa telefon şaltıratıp qızğanıç belderde. Yewropa illäre citäkçeläre dä bu şartlawnı ğäyepläp çıqtı.
Yewropa Berlegeneñ tışqı säyäsät öçen cawaplı ölkän wäkile Javier Solana Rusiä Yewropa Berlegeneñ teläktäşlegenä häm yardämenä ömet itä ala dide.


text:
Amerika Quşma Ştatlarınıñ Rusiäneñ Yeqäterinburg şähärendäge general qonsulı Roland Sqott citäkçelegendäge wäkillege Başqortstanğa eş säfären başladı. Amerík qonsulınıñ Ufağa çirattağı kilüe nigezdä humanitar mäsälälär buyınça söyläşülär ütkärü häm berniçä urında oçraşularda bulu maqsatın küz uñında tota. Comğa könne Roland Sqott Ufadağı amerík – başqort litseyenda häm 20 nçe sanlı başqort mäktäp – internatında bulıp andağı uqıtu barışı belän yaqınnan tanıştı. Älege uqu yortlarında balalar ingliz telen tiränten öyränä. Alar Amerík Quşma Ştatlarındağı yäştäşläre belän internet çeltäre aşa daimi aralaşıp yäşi. Roland Sqott litseyda häm internat – mäktäptä oçraşu waqıtında ingliz telen öyränüçe uquçılarnıñ cäyge lağere tormışı belän dä qızıqsındı. Bu lağerda balalar öçen ingliz telen häm Amerík mädäniäten öyränüneñ maxsus programnarı buldırılğan. Andí proektlarğa AQŞnıñ Rusiädäge ilçelege häm Yeqäterinburgtağı qonsullığı matdi yärdäm dä kürsätep tora.
Amerikanıñ Yeqäterinburgtağı general qonsulınıñ Ufağa säfäre däwam itä.


text:
Samarda zamança çuqındıru qolaç cäyä
Samaranıñ filarmoniä zalında “Pravoslav sivilizatsiäseneñ ütkäne, bügengese, kiläçäge” isemle zur söyläşü uzdı. Säxnädä türälärneñ iñ zurları ide, ataqaylarnıñ iñ däräcäleläre qatnaştı. Gubernator Titov, mer Limanski, mäğärif ministrı Put'ko, ğalimnär, İdel buyı okrugı, Mäskäw çinovnikları. Samar tatar milli xäräkäte wäkile bulıp bu cıyında Azat äfände Nadirov qatnaştı.
Azat äfände, bu konferensiä rus äxlağı qısalarında bardımı, ällä şul ruxnı tatarğa tağu niäte dä quyıldımı?
Bu çara miña kommunistik konferensiälärne xäterlätte. Ägär elek kommunistik ideologiäne niçek töp ideologiä itärgä dip eşläsälär, bügen pravoslav ruxın barlıq millätlärgä tağu maqsat itep quyıla. Gubernator Konstantin Titov üzeneñ çığışında cämğiättä “Osobaya rol' pravoslaviä,”- dip maqsat quydı.
Anardan soñ çığış yasawçılar şul yünäleştä köçäyttelär genä. Miña ireksezdän Rossiä Federatsiäseneñ töp qanunındağı matdälär iskä töşte. Konstitutsiädä töp din yuq, dinnär tigez.
Häm Azat äfände däwam itte. Filarmoniä säxnäsennän çığış yasawçılar waqıtlıça Rossiä Konstitutsiäsen onıttılar. Äle bit cämğiättä törle dinnärdän tış ateistlar da bar häm alar az tügel. Bu cıyınğa ölkäneñ barlıq şähär, rayon citäkçelären çaqırğannar ide. Alarğa burıç quyıldı, pravoslav ruxın yäşäyeşneñ barlıq tarmaqlarına kertergä, çirkäwlärgä yärdämneñ zurısın kürsätergä. Samar guberna Duma räise Viktor Sazonov zaldağılarğa şunı citkezde. Samar ölkä byudjetınnan yıl sayın çirkäwlärgä 100 mln sumnan artıq aqça birelä, kiläçäktä bu san artaçaq. Mäğärif ministrı Put'ko çığışınnan şundıy näticä yasap bula. Ölkädä öç meñ uquçı pravoslav ruxın inde üzläşterä. Yaqın yıllarda bu fän mäktäplärdä cäyeläçäk.
Azat äfände, ä yuğarı uqu yortları turında süz çıqmadımı?
Ataqaylarğa mäktäp kenä citmi. Alar cämğiätneñ barlıq tarmaqlarına ütep kerüne kiräk dip tabalar. Konferensiädä aerokosmik universitetı citäkçese ataqaylar belän kileşügä imzalar quyıştılar. Tizdän Samarnıñ barlıq uqu yortlarında da pravoslav ruxın uqıtu nigezen täşkil itkän kafedralar açılaçaq. Fännärne pravoslav ruxına turı kiterep uqıtunı maqsat itep quyalar.
Azat äfände, menä bu tınıç çuqındıru ısulın niçek bäyälisez?
Bez bit grajdanlıq cämğiäte tözibez dip täqrarlıybız. Cämğıättä törle din, törle fiker, törle ideologiä bulırğa tieş. Şunısı küzgä taşlana, ataqaylar ğomum keşelek äxlaq normaların pravoslav dineneke dip kenä kürsätälär.
Azat äfände, pravoslav ruxın cämğiätneñ barlıq tarmaqlarına kertüneñ artında ni kötärgä?
Pravoslaviägä zur urın birü- şomlı küreneş, qurqınıç küreneş. Pravoslavie belän artıq mawığu tatar balasın üz mädäniätennän ayıraçaq. Bu küreneş Rusiä xalqına faydağa tügel.
Konferensiä eşe şunı kürsätte. Cämğıätneñ barlıq tarmağına pravoslav ruxın kertü buyınça Samar ölkäse Rossiä öçen ürnäk bulırğa tieş.
“Cämğiättä pravoslav ruxın massalarğa señderüne niçek bäyälisez?- dip min Samar şähär tatar milli – mädäni möxtäriäte räise Äxmädulla uğlı Cämil Väliullinğa möräcäğät ittem. Ul bolay dide:
“ Äye, soñğı öç yılda Samarda rus intelligentsiäse xristianlıqqa yöze belän borıldı. Urısnıñ uqımışlıları ataqaylar belän qulğa- qul totınıp xristianlıqnı üz millätlärenä señderü belän genä mäşgul' tügellär. Alar tatar balasınıñ yöräk türenä yul salalar, tatar muyınına täre tağarğa cirlek äzerlilär. Ä bezneñ Samar tatarı haman äle tirän yoqıda. Tatarnıñ uqımışlısı, altmıştan uzğan pensionerı haman da namazlıqtan uttan qurıqqanday qurqa, rus kiäwe, marca kilene belän ğorurlanıp gäcitçälärgä xatlar yazalar. Ğömer- ğömergä tatarnı millät bularaq dinebez İslam saqlap qalğan. Tuğannar,uyanığız! Basqıç töbendä täre totqan ataqaylar Sezneñ onıqlarığıznı kötä- dip qıçqırası kilä”.
Şamil Bahautdin, Samar


text: Äfğanstandağı Quşma Ştatlar ğaskärläre citäkçese general-leytenant David Barno bügen matbuğat oçraşuında Taliban prezident saylawlarına qomaçawlar öçen tırışlıqların arttıra, dip belderde. Germaniä saqlanu ministrlığınıñ matbuğat wäkile, Germaniä ğaskärläre Qabulnıñ könyağında yaña xärbi lager töziäçäk, dip belderde. Busı – 2005nçe yılnıñ başında ütkäreläçäk ğömüm saylawlar aldınnan iminlekne tä'min iter öçen bulaçaq. Xäzerge waqıtta Äfğanstanda 17 meñgä yaqın amerikan häm çit il ğaskärläre iminlekne tä'min itä.


text:
Pänceşämbe kiç ber törkem spetsnaz xärbiläre Qazannan Çeçnyağa yul tottı. Alar anda 3 ay buyı komandirovkada bulaçaqlar. Beznekelär Çeçnyanıñ iñ tuñğısız rayonnarınıñ berse – Vedeno tiräsendä maxsus operatsiälärdä qatnaşaçaqlar. “BeчepHяя KaзaHb” gazetası xäbär itkänçä, Qazannan häm Samaradan kilgän COБP törkeme fivral axırlarında höcümgä duçar bulğannar. Samara otryadı komandirınıñ urınbasarı İğor Semenov häläk bula, ä ber qazanlı yaralana.
Älege xäbärlär Çeçnyada tınıçlıq urnaşa, ğäskärlär çığarıla digän räsmi belderülärne şik astına quya. Suğış betkän ikän – nigä anda töbäklärdän militsiä xezmätkärlären cibärergä? Ğäskär çığarabız, dip nibarı meñ genä xärbineñ qaytıp kitüe tiräsendäge şaw-şu referendum aldınnan küz buyawğa oşap tora.


text: Alar bügen uk Pekinğa kilde. Xalıqara atom agentlığınıŋ wәkile Melissa Fleming, Tөnyaq Koreyanıŋ xalıqara tikşerüçelәrne quuı atom tөş qorallarnı cyeldermәw turındağı kileşüne turıdan turı boza, dip belderde. Anıŋ süzlәrençә, Pxenyan xәzer, üzeneŋ yaŋartılğan reaktorı yәrdәme belәn bernindi çiklәsez qoral plutonien eşlәp çığara alaçaq. Quşma Ştatlar fikerençә, iqtisadıy basım, Pxenyannı atom tөş programmasın tәrrәqıy itüdәn tuqtatırğa mөmkin. Kөnyaq Koreya Pxenyan belәn sөylәşülәr alıp barırğa çaqıra.


text:
Tarixçı-arxeologlar mirasnı qaytara
Cıyılışta Qazan artı kompleksı tarixi – arxeologik ekspeditsiälärneñ soñğı 10 yıl eçendä tikşerenü eşläreneñ näticäläre buyınça 30 yaqın doklad uqıldı. Un yıl eçendä älege ekspeditsiä Ästerxan ölkäseneñ Selitra häm Xäräbäle rayonnarında, Altın Urda däwläteneñ Saray äl – Mäxrüsä şähärendä, Qırımdağı Manğup qalasında, Tatarstannıñ Biektaw, Saba, Teläçe, Ätnä, Arça, Apas, Yaña Çişmä, Älmät, Älki häm başqa rayonnarında arxeologik tikşerenü eşlären alıp bardı. Konferensiädä äytelgän süzlärgä qarağanda, alarnıñ qayberläre Tatarstan arxeologiäse häm ğomumän fän öçen şaqqattırğıç bulğannar. Şuşı arxeologik qazularnı oyıştıruçı ğalim Albert Borhanov Azatlıq radiosına bolay dip belderde:
“Fänne alğa alıp barırğa, şulay uq yäşlärne tärbiälärgä. Bu konferensiädä studentlar, aspirantlar, ğalimnär, uquçılar. Bu konferensiädä bulğan dokladlar buyınça bez kitap çığaraçaqbız”.
Şunı äytergä kiräk, ağımdağı yılnıñ iyül ayında Al''bert Borhanov citäkçelegendä Älki rayonınıñ İske Noxrat şähärlegendä zur masştablı qazu eşläre alıp barılğan ide.
Urta ğasırlar çorı şähärçegendä dürt qazu urını buldırılıp, anda arxeologlar 12-14 ğasırlarğa qarağan könküreş cihazlar citeşterü qorılmaları qaldıqlarına yulıqqan. Tabıldıqlar arasında yaltırawıqlı häm räsemle Bolğar häm Altın Urda çorı keramik sawıt-saba ürnäkläre, balçıqtan yasalğan yon erläw caylanmaları, timerdän eşlängän suğış baltaları, uqlar, söñge oçları häm başqa küp törle xucalıq-könküreş äyberläre dä bulğan.
Albert Borhanov süzlärenä qarağanda, mondıy arxeologik qazılmalarğa bay urınnar İdel –Ural buylarında şaqtıy. Alarnı öyränep beterer öçen genä dä distälägän yıllar kiräk.
Şöker, tarixi urınnarda qazu eşlären ber Alber Borhanov qına başqarmıy. Qazanda uza torğan fänni konferensiädä qatnaşuçılar isemlege monı raslap tora.
Anda yasalğan çığışlarnıñ temaları da törle. Ul törlelek öyränelä torğan çorlarğa ğına qaramıy, ä geografik kiñleklärdä dä çağıla. Qırım arxeologiä istälekläre, Mari ilendäge tarixnı barlawda tatar xakimnäreneñ role, Qazan Kirmänendäge, Zaya yılğası yanındağı, Täteş, Älki rayonnarındağı qazu eşläre barışındağı yaña fänni açışlar turında çığışlar buldı.
Fänni konferensiä berniçä seksiägä bülenep eşli. Ber seksiä turıdan-turı qazu eşlärenä qağılsa, ikençese, şuşı qazu eşläre waqıtında tabılğan qazılmalarnı, bina qaldıqları işe faktik materialnı niçek itep kiläçäk buınnarğa da saqlap qalu, alarnı muzeylaştıru turında.
Konferensiä soñında, anda qatnaşuçılar, Qazan üzägendäge tarixi urınnarğa säyäxät qıldılar.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Lukaşenko nigä Ukraina belän quşılırğa çaqıra?
Küptän tügel Belarus prezidentı Aleksandr Lukaşenko Belarus Ukraina belän berläşkän däwlät tözü täqdimen xuplıy dip belderde. Lukaşenko şulay uq ike il üz cirläre aşa Rusiä tabiği gazın qudıru bäyäsen dä kileşep bilgeli ala dide. Bu 2007 yılda Rusiädän kilüçe gaz bäyäse artuğa cawap bularaq, Lukaşenkonıñ Mäskäwgä tışqı säyäsätne üzgärtü belän basım yasarğa tırışuı bularaq qabul itelä.
Lukaşenko şulay uq "Belarus häm Ukraina arasında kileşügä ireşü belän bu töbäktä iqtisadıy häm säyäsi xäl üzgäräçäk" dide.
Ukrain jurnalistlarınıñ süz ni tudıra bara digän sorawına Lukaşenko Minski belän Kiev neft häm gaz mäsälälärendä urtaq pozitsiä, şulay uq Yewropağa Rusiä gazın qudıruçı ütkärgeçne qullanu bäyäse turında da kileş ala dip cawap birde.
"Bez Rusiä belän bu turıda söyläşülärdä urtaq säyäsät alıp barsaq ni bula, naçar bulameni, yaxşı bula. Äydä şulay itik" dide Lukaşenko.
Lukaşenko Mäskäwneñ 2007 yılda Belarus öçen tabiği gaz bäyäsen tıq arttıru niätlärenä borçıluın yäşerep tormadı. Xäzer gaznıñ meñ kubometrına 47 dollar tüläwçe Belarustan yaña yılda 200 dollar taläp itelergä mömkin.
Gaz bäyäsen kütärü belän yanap Gazprom Belarusnıñ gaz qudıru torbalarına kontrolne üz quılna alırğa teli.
Gaz bäyäsen arttıruğa, Mäskäwneñ Belarus iqtisadın Rusiänekennän otışsızraq xälgän quyarğa tırışuına zarlanğannan soñ Lukaşenko Ukraina belän berläşkän däwlät tözü täqdimen xuplawın belderde.
Belarus belän Ukrainanıñ zurlığı ber bersenekenä yaqın bulğanlıqtan alarnıñ üzara berläşüe Rusiä belän berläşügä qarağanda mömkinräk dide ul.
Häm anıñ fikerençä mondıy berlekneñ kiläçäge yaqtı bula ala.
"Alla monıñ qayçan da bulsa tormışqa aşuın yazsın. Işanığız, Mondıy däwlät belän härkem isäpläşäçäk. Bez dönyada üz xalıqlarıbız öçen bik küp närsägä ireşä alır idek" dide Lukaşenko.
Belarus Xalıq Frontı citäkçese Vintsuk Vyaçorka Azatlıq radiosına oppozitsiä inde monı 15 yıl elek ük täqdim itkän ide dip belderde. Ul çaqta oppozitsiä Rusiäneñ säyäsi häm iqtisadıy basımına qarşı toru öçen Ukraina häm Baltıyq däwlätläre belän berläştergä täqdim itkän ide di Vyaçorka. Häm ul Lukaşenkonıñ bu süzläre Rusiäneñ iqtisadıy basımı aldında Lukaşenkonıñ ömetsezlekkä birelüen kürsätä di.
"Minemçä bügen Lukaşenkonıñ bu problemağa, ilebezne üze alıp kergän körçekkä cawabı yuq" dide Vyaçorka.
Başqa ber kürenekle oppozitsiä wäkile Berläşkän Watandaşlar Firqäseneñ räis urınbasarı Alyaksandr Dabravolsky da Vyaçorka äytkännär belän kileşä. Ämma ul Lukaşenkonıñ Ukraina belän berläşü turında äytkännären citdigä almıy.
"Xäzer Rusiä üzeneñ energiä çığanaqları öçen çın bäyä sorağaç Rusiä-Belarus berläşkän däwläte mömkin tügellege härkemgä açıq kürende. Anıñ nigeze dä tübäse dä yuq. Barlıq oppozitsion köçlär Rusiä belän çın milli mänfäğätlärne istä totıp xezmättäşlek turında söyläşülär alıp baru kiräklege turında äytte. Xäzer Lukaşenko şantaj, ügetläw ısulların qullanırğa tırışaçaq" dide Dabrovolsky.
Ukraina belän Belarusnıñ ber däwlätkä quşıluı älegä mömkin kürenmäsä dä, qayber küzätüçelär ike ilneñ Rusiädän satıp alınuçı häm Ukraina belän Belarus aşa Könbatışqa ütüçe gaz öçen bäyälärne bilgeläw mäsäläse turında söyläşüe mömkin dip isäpli.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Belarusta militsiä tarafınnan totqarlanğan oppozitsiä citäkçese Aleksandr Milinkeviç irekkä çığarıldı.
Belarusnıñ Vitebski ölkäse xakimiätläre Milinkeviç belän tağın ber oppozitsiä wäkilen alarnıñ maşinası yul qazasına bäyle dip şiklänelü säbäple totqarladıq dip belderä.
Soñraq qazada başqa ber maşinanıñ qatnaşqanlığı açıqlanğan.
Milinkeviç cirle saylawlarda berniçä namzätne yaqlap imzalar cıyıp yörgän bulğan.
Milinkeviç mart ayında ütkän prezident saylawlarında ilbaşı Aleksandr Lukaşenkonıñ köndäşe buldı häm saylawlardan soñ protest çaraların citäkläde.


text:
Semberdä “Aq qalfaq” kürkäm çara uzdırdı
Älmirä xanım kilüläreneñ maqsatın Semberdä yäşäwçe millättäşlärebez belän aralaşu, bu oçraşunıñ millätebezne saqlap qaluda faydası buluına ömetlänü dip añlattı.
Berençe bulıp süz totqan Tä''minä xanım tirän mäğnäle kitaplar büläk itte. Şul isäptän üzeneñ ike kitabın da. Anıñ çığışı, nigezdä, tatar mäğärifen üsterüdä zur öleş kertkän xatın-qızlarıbız eşçänlegen taswirlawğa bağışlanğan ide. Fatixa Aitova üzenä birelgän 100 meñ sum aqçanı mädräsä tözügä totu şartı belän genä Söläyman bayğa kiäwgä çığa. Ul şulay uq Qazanda da xatın-qızlar öçen gimnaziä açuğa ireşä. Sufiä Janturina “Ğaliä” mädräsäsen açuğa 50 meñ sum aqça birä. Awılda xatın-qızlar öçen mädräsä açu maqsatınnan Piterburda tuqu hönärenä öyränä, 24 stanok alıp qayta, tuqu ostaxanäse aça, şunnan alğan keremne mädräsä çığımnarın qaplarğa tota.
Şäkertlärgä mädräsädä cıyılışlar uzdırırğa urın birgäne öçen Vologda yaqlarına sörgengä cibärelgän Salixcan Barudinıñ qızı - 14 yäşlek Äminä, ätiemä berüzenä awır bulır, dip anıñ yanına kitä. Monı işetep, Bötenrusiä möselmannarı kütärelä häm şunıñ näticäsendä patşa xökümäte totqınnı çığarırğa mäcbür bula.
Tä''min xanım mondıy misallarnı küp kiterde. Süzeneñ soñında ul ğailädä ber genä urısça süzgä dä urın birmäskä, qatnaş nikaxlar buldırmaw çaraları kürergä öndäde.
Älmirä xanım çığışınıñ da töp mäğnäse ğailä tärbiäse turında buldı. Televizor aşa azğınlıq propagandalauga qarşı Däwlät Dumasına da barıp citärgä niät belderde. Ul şulay uq “Möslimä” gäzite häm şul uq isemle oyışmanıñ eşçänlege belän tanıştırdı. Xäyer, iğtibarlı tatar keşese anıñ ayulıqlı surät öçen häm Qol Şärif mäçete yänäşäsendäge sıraxanägä qarşı köräşe belän bolay da tanış inde. Ä menä anıñ saf yäşlär tawışı belän borınğı “Taştuğay” cırın başqaruı xalıq öçen kötelmägän büläk buldı.
Fäniä Xucäxmät üz çığışın niçek kalendar''lar çığaruğa totınğanınnan başladı. Anı mäçetkä Xacğa kitüçelär belän äñgämä qorırğa cibärgännär. Gabdulla xäzrät täqdime buyınça, ul da xacğa kitkän. Häm näq şul Xacğa baru etärgeç birgän dä inde bu eşne başlap cibärügä. Ä kalendar''lar çığaru bik tä ölgergän, bik tä kiräk mäs''älä bulıp çıqtı, xalıq cılı qabul itte, dide Fäniä xanım.
Ämma çığışınıñ töp öleşen ul millätebezneñ isän qaluı näq üzebezdän tora, digän fikerne alğa sörde. Qızğanıç, dide ul, bixisap bäyrämnär belän mawığabız, matur süzlär quyırtabız, yaltırawıqlı qimmät kitaplar çığarabız, alarnı öläşäbez. Ä uquçı bik siräk. Kibetlärdä qimmätle tatarça kitaplar ber-ike sumlıq bäyägä dä aluçısın taba almıy – öyelep yatalar. Qatnaş nikaxlar, arada ber urıs bulsa, ul da añlasın dip, urısça söyläşü, yäşäw öçen aşaw tügel, aşaw öçen yäşäw – menä qayda bezneñ töp faciğäbez. AQŞta häm Finländiädä yäşäwçe millättäşlärebezdän ürnäk alırğa ide. Anda här ğailä - üze ber däwlät. Anıñ prezidentı - ata keşe, däwlät tele - tatar tele. Şulay ğına üz yözebezne saqlap qalu mömkin.
Fäniä xanımnıñ “tağın närsä söylim inde” digänenä, çığışın optimistik ruxtaraq tämamlawın soradılar. Ul yuğalıp qalmadı: “Ğayaz İsxaqinıñ “200 yıldan soñ inqıyraz” kitabı çıqqaç, älegä 100 yıl ğına uzdı, tağın 100 yıl yäşise bar. Ä bu arada nindi genä däwlätlär ülmäs tä, nindiläre genä tumas, ömetsez şaytan ğına, dilär, ömetlänep häm köräşep yäşik, dide ul.
Çığışlar cirle cırçılarıbıznıñ sıyları belän çiratlaşıp bardı.
Qunaqlar belän sawbullaşqanda alarnıñ Sember xalqı belän oçraşu tä''sirläre turında sorarğa ide dä, qıyulıq citmäde. Fäniä Xucäxmätneñ ber süze irek birmäde. “Menä bez monda nişlibez inde. 50 – 60 keşe cıyılğanbız, räxmät, barıbız da 60 yäşlär tiräse, räxmät”. Anı añlarğa da bula. Fäniä xanım 1989-yılda 1500 keşe qatnaşlığında “Narduğan” bäyrämen kürgän häm şunıñ turında “Sotsialisitk Tatarstan” gäzitendä sallı ğına “Saba cile” isemle yazma çığarğan jurnalist bit. Xäzer isä şundıy däräcäle keşelär belän oçraşuda da ber çemetem keşe qatnaşuı oşamağandır şul qunaqlarğa. Monısı inde “ptiçka” öçen genä tar dairädä oyıştırıluçı çaralarnı qulay kürgän Tatar mädäni üzägeneñ eşçänlege näticäse, dip farazlarğa da buladır. Häm, nigäder, bu üzäk, ruxi azıq urınına çäy eçügä kübräk iğtibar birä. Çäyle çarağa barlıq tatarnı da çaqıru mömkin tügellege bolay da añlaşıla.
Xäyer, eş şuşı Mädäni üzäktä genä dä tügel. Ul da bit “Milli kul''turalarnı üsterü üzäge” digän närsä qanatı astında ğına eşli. Sof''ya Orlova citäklägän bu üzäkne milli xäräkät ähelläre “üsterü” tügel, “s” xärefen töşerep qaldırıp “üterü” süze qullanalar. Asılın añlıylardır inde.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Taciqstan: Yawlıq bäyläw inde İslam universitetında tıyıla
Taciqstan mäğarif ministrı Ğabdelcabbar Raxmanov, islam mädräsälärendä uquçı şäkertlärgä yaña kiyenü tärtibe kiterä. Mädräsägä yörgän uquçılar monnan arı qırınıp, cäkät-galstuk kiyep kilergä tiyeş.
Uqutuçılar öçen dä ber töstä uniform kiyärgä quşqan yaña färman, xatın-qızlarğa mädräsädä yawlıq bäyläwne tıya. Taciqstanda şäxsi häm din ireklegen qısqan bu soñgı ağımda, räsmi bulmağan mäçetlärne yabu, xättä cimerü ğamale dä qarala.
Uzğan yıl mäğarif ministrı, Ğabdelcabbar Raxmanov däwlät mäktäp häm universitetlarında yawlıq bäyläwne tıyu belän ildä qaynar bäxäslär quptarğan ide. Xäzer Raxmanov, Duşanbedäge İslam universitetında da başyawlıq bäyläwne häm saqal üsterüne tıya.
Raxmanov, taciq milli kiyemneñ nindi bulırğa tiyeşlege turında başqalada comğa könne yasağan çığışında añlattı. “Tez buyınnan külmäk yäisä itäk, ber dä astına ıştan – busı İslam mäktäplärenä yörgändä häm namaz uqığanda yarağan, häm bu din taläplärenä dä qarşı kilme” dip äytte.
Raxmonov, universitetta uquçı ir-atlarğa, universitetqa kilgändä kostüm-galstuk kiyep, qırınıp kilergä quştı. Ul tizdän mäktäp uqutuçıları öçen maxsus kiyem bulaçağın äytte:
"Ministrlıq yaqın arada uquçılar öçen dä yaña kiyenü tärtibe kertäçäk. Häm bez bu tärtipneñ ütälüen tikşerep toraçaqbız. Älbättä bu uquyortı - islam universitetı häm anıñ üz taläpläre bulırğa mömkin. Şulay da, min ber qat şuña basım yasarğa telim, mädräsälärdä tärtip häm qağiydälär, ildäge başqa mäğarif mäktäpläre belän ber törle bulırğa tiyeş.”
Raxmanov: “Başyawlıq bäyläw – ul taciqtä bulmağan, ul bezgä çittän kergän ğadät” dip äytte. Häm ul şul uq waqıtta uquçı taciq ir-atlar da yaqın könçığış keşeläre kebek kiyenmäskä tiyeş dide.
İslam universitetına yörgän xatın-qızlar ğadättä, ozın külmäk häm yawlıq bäyläp yöri ide.
Taciqstanda küp keşe, şul isäptän islam mädräsäse uquçılar bu yaña tärtipkä rizasızlıq beldersä dä, barıber aña buysınır dip farazlanıla.
Läkin qaysıber taciq uquçılar, radiobızğa Raxmanovnıñ bu yaña kiyem tärtibenen üzlären aptıraşta qaldıruın äytte. Qayberäwlär mondıy qararnı urınsız dip tä sanıy, çönki alar, islam universitetında uquçılar başqa mäktäplärdä uqığan uqıçılardan ällä ni ayrılmıy di.
“Bu bik zur mäsälä tügel di”, isemen äytergä telämägän ber uquçı,
“Min öydä yäisä mäktäptä kiyäse kiyememne üz telägemçä saylıym. Alar nindi tärtip kiterergä tırışsa da, galstuklımı galstuksızmı min üz belgänemçä kiyenäçäkmen.”
Läkin tikşerenülär cidti bulır dip farazlana. Çönki uzğan yıl däwlät mäktäplärenä kertelgän başyawlıqnı tıyğan tärtipneñ ütälep-ütälmäwen, mäğarif ministrı mäktäplärgä üze kilep tikşerä ide.
Uquçılar häm alarnıñ ğailälärennäñ kilgän rizasızlıqlarğa qaramastan, uqu yortlarında yawlıq bäyläw tıyılğan ide. Yäğni uquçığa ike saylaw mömkinçelege birelde, başyawlıq bäyläwme yäisä uqumı? Küplär ikesennän bersen saylarğa mäcbur buldı. Axırda küplär bu tärtipkä buysınıp, başyawlıqların salırğa buldı.
Yaña tärtiplär, uquçılarğa gına qağılmi. Uqıtuçılar da üz nasiben ala. Yaña tärtibkä kürä, islam mäktäplärendä uqutqan möğallemnär imtixan birergä tiyeş. Diplomı yäisä uqutu röxsäte bulğan uqıtuçılar isä universittän çığarılaçaq. Şul uq tärtib, uzğan yıl avgust ayında camiğ-mäçetlärdä eşlägän imamnarğa da kiterelgän ide. Älege tärtip buyınça, eşen yaxşı belmäğän imamnar yañaları belän alıştırıldı.
Monnañ qala, 2007 yılda taciq xaqimiäte tarafınnan, Duşanbeneñ üzendä 300 mäçet röxsätsez dip yabılğan ide. Röxsätsez tözelgän ike mäçet isä cimerelde. Bu adım tänqitlärne arttırdı.
Duşanbe şähär başlığı, qaysı ber mäçetlärne milisiä ofise, maturlıq salonı yäisä klüpkä äyländereläçägen iğlan itte.
Xaqimiät räsmiläre isä, bu ğamällärneñ islamğa qarşı buluın kire qağa. Alar monı qanun saqlaw belän añlata. "Bu terkälmägän oyışma yäisä säwdä eşlärenä qarşı ber xäräqät. Häm aña terkälmägän mäçetlärdä kerä" di alar.


text:
AQŞ İrannı Ğıraqnı butauda ğäyepli
Ğıraqtağı AQŞ komandirı general George Casey , Ğıraqtağı köç qulanuanıñ artında İran tora dip belderde. Anıñ süzlärençä, İran şiğıy radikalların öyrätä häm qorallandıra, alarnı terror aktlarında qullana.
"İminlek mäsäläsen qatmarlandırğan dürtençe faktor, ul İran. Teheran üzeneñ mäxsus köçläre yardämendä Ğıraqtağı Şiğıy radikal törkemnären qoral, şartlatqıç maddälär belän tämin itä, alarnı künegülärdän ütkärä. Künegülär İranda häm qayber oçraqlarda Livanda ütkärelä. Alar üz taraftarların Ğıraqta häm bezgä häm Ğıraq xalqına qarşı terror operatsiälärendä faydalana . Bu ber dä faydağa tügel. "
General Caseyneñ belderüenä qarağanda, vazğiät Ğinvardan birle naçarlanğan. İrannıñ Ğıraqnıñ Könyağında radikal törkemnärne yaqlauı arqasında başkütärülär artqan. Anıñ süzlärençä, İranlılarnıñ Ğıraqta xäräkät itüläre turında dälil bulmasa da, alar üzläreneñ berektäşe bularaq başqalarnıñ xäräkät itülärenä röxsät itälär. İran xökümätendäge qayber elementlar monı belälär häm xätta bälkim anda qatnaşalar da ikän.
"İrannıñ Revolitsion saqçılarnıñ mäxsus köçläre moña yünäleş birälär. Alar üz başlarına xäräkät itälär dip äytep bulmıy. Dimäk Teherannan kemder kürsätmä birep tora."
İrannıñ Ğıraqtağı radikal Şiğıy ruxanisı Moqtada Sadr häm anıñ Madxi militsiäsendä täsire zur dip xisaplana. Washington üz borçıluın İran xökümätenä citkerdeme son? Bu sorau brifingta qatnaşqan saqlanu ministere Rumsfeldqa quyıldı. Ul moña Dävlät departamentı cavap birergä tieş dip äytsä dä, süzlärenä östäp bolay dide
"Älbättä, min üz borçıluımnı açıqça äyttem. General Casey da monı eşläde. İranlılar bezneñ alarnıñ eşçänlege turında mäğlümätebezneñ buluın belmilär dip äytmäs idem. Alarnıñ eşçänlege amerikannarnıñ hälak buluına kiterä. "
Läkin, Washington üz borçıluları xaqında İran belän turıdan-turı söyläşülär alıp barmas kebek. Bu yılnıñ başlarında AQŞ Ğıraqtağı ilçese Xalilzadqa İran räsmiläre belän Ğıraq mäsäläsen tikşersen digän väkalät birgän ide. Teheram başta moña rizalıq birsä dä, soñğaraq andıy söyläşülärdän fayda bulams dip monı kire qaqtı.
Färit İdelle, Praga.


text:
Räşit Yağfärov: "Bäysezlek turındağı dokumentlarnı yuğaltıp beterdek"
Uzğan şimbädä Räşit Yäğfärov citäklägän Tatar ictimağıy üzägeneñ qorıltayın uzdıru buyınça oyıştıru komitetı utırışı buldı.
2 aprel''dä Tatar ictimaği üzägeneñ çirattağı 8 qorıltayın uzdıru üzäkneñ prezidium utırışında qaralğan bulğan häm xäzer qorıltayğa äzerlek bara. Tatarstandağı häm çit töbäklärdäge üzäk büleklärennän delegatlar saylandı. Monnan tış, küptän tügel Milli Şura iseme astında berläşkän milli cämğiätlär dä, qorıltayğa ayırım üz delegatların saylağannar di Räşit Yağfärov.
BTİÜ idäräsen citäklägän Räşit Yağfärov süzlärenä qarağanda, qorıltay milli xäräkätneñ xäzerge wäzğıättä totqan urının, anıñ eşçänlegeneñ yaña ısulların tikşeräçäk. Ayırım alğanda, Räşit Yağfärov, milli xäräkätneñ bügenge köndä burıçı xalıqnıñ ruxın kütärü, tatarnıñ ruxi berdämlegenä ireşü, şuşı yünäleştä eş alıp baru kiräk dip sanıy. Monıñ öçen, ictimaği üzäk kübräk mäğrifätçelek ideyälären ölge itep quyarğa niätli. Yäğni, tatarlarnıñ traditsion dine İslam aşa, milli berdämlekne buldıru, mäğärif, mädäniät sänğät yünäleşendä eşne cäyelderü, bu ölkälärne yaña ber sıyfat basqıçına kütärü. Tik bu äle bötenläy uram säyäsäten, ğomumän säyäsi köräşne inqär itü digän süz tügel di milli xäräkät wäkile.
Miting, piketlarnı ütkärmibez digän süz tügel. Bälkem, wäzğıät kilep tusa, ul aksiälärdän dä baş tarmıybız
Tatar milli xäräkäte yaña platforma belän eşlärgä tieş, ä ul çitlärdän ğäyep ezläw, kemnärneder ğäyepläwdä tügel di Räşit Yäğfärov
Tarixtağı bulğan waqiğalarğa qarap üç itärgä, üzebezneñ ğäyeplärne başqalarğa taşlarğa kiräkmi. Ä üzebezneñ ruxıbıznı, sıyfatıbıznı kütärergä kiräkÄ bügenge köndä Tatarstandağı säyäsi wäzğıätne milli xäräkät bolay bäyäli
Tatarstanğa basım bik köçle bara. Bäysezlek turındağı dokumentlarnı yuğaltıp beterdek. İnde respublika prezidentın da Mäskäw bilgeli başladı. Bez monıñ belän kileşmibez. Bez prezident şäxesenä qarşı tügel, ä anıñ Mäskäwdän bilgelänüenä qarşı.Tatar ictimaği üzäge qorıltayına äzerlek barışı xaqında Räşit Yäğfärov söyläde. Şunısın da äytergä kiräk, TİÜ binasında, küptän tügel bulıp uzğan üzäkneñ tağın ber qanatı saylağan idärä äğzaları da eş itä.
Räfis Cämdixan


text:
Semberdä Qol Ğali häykälenä qarşılar da bar
Ölkäneñ 30 dan artıq yuğarı abruylı keşese kergän initsiativ törkemneñ täqdim-ğozerenä xakimiät tä uñay qaraş beldergän ide. Härxäldä, häykäl öçen urın saylaw täqdime şunı kürsätä ala.
Şuşı niät belän xalıqnı da tanıştıru maqsatınnan bu törkem ähelläreneñ şähär häm ölkä başlıqlarına yünältelgän möräcäğäte törle gäzitlärgä tapşırılğan ide. “Argumentı i faktı”, “Komsomol'skaya pravda” gäzitläreneñ Ul'yan çığarılışları, Avtozavodnıñ 5 meñ tirajlı “Panorama UAZ” gäzite bu ğözerne ütädelär. Ä menä üzeneñ obyektivlığı, xakimiätne tänqitläwdän tartınmawı belän tanılğan “Simbirskiy kur'yer” häykäl ideyäsen şikkä aluçı yazma birde. Döres, initsiativ törkem süzlärennän çığıp, “Qıssai-Yosıf” äsäreneñ 200дәH artıq qul'yazmaları barlığı, qayberläreneñ Yevropa muzeylarında da saqlanuı, 1839-yıldan alıp anıñ 80 märtäbä basılıp çığuı äytelä. 8 ğasır buyı bu äsärneñ här möselman ğailäsendä izge kitap sanaluı, küp buınnarda başqa dinnärgä qarata ixtiram tärbiäläw häm ruxi rizıq çarası bulıp torğanı assızıqlana.
Läkin boları – süz ara ğına. Yazma yalğan belän başlana: “Möselman oyışmalarınıñ initsiativ törkeme” dielgän. Mäskäw mäğlümat çaralarınıñ “möselman” süzen terrorist süze belän täñgälläşterü tırışlıqları çorında monı tumağan balanı ana qarınında buıp üterü omtılışı, dip qabul itte tatar cämäğätçelege. “Tuğan tel”ne dä, “Bolğar yañarışı”n da, initsiativ törkemgä kergän 30дaH artıq kürenekle ğalimnär, maltabarlar, citäkçelärne dä möselman oyışmaları äğzaları dip bulmıy. Qayberläre comğa namazlarına daimi yörsälär dä. Ä yazma axırında Qol Ğalineñ kem ikänen häm häykälneñ nigä näq Semberdä kiräklegen añlatu sorala, çönki, di avtor Artur Taniev, şähär xalqınıñ bu häykälne qabul itmäwe dä bar.
Nihayät, bäyrämnärdän qotılğaç, “Tuğan tel” idäräse redaksiägä protest xatı tapşırdı. Xattan berniçä özek radiotıyñlauçıylar iğtibarına da layıqtır.
“Yazmanıñ iseme ük xäwefländerä. “Kem soñ ul Qol Ğali?” digän soraw üze ük kürşelärneñ mädäniäte, tarixı belän bötenläy qızıqsınmağannı kürsätä. Qızğanıç, “yevropotsentrizm” çire belän sataşqan mäğärif sisteması täre poxodları, inkvizitsiä belän mäşhür, “Cirneñ Qoyaş tiräsendä äylänüe” kebek Şärqi dönyada ğomum mäğlüm faktlarnıñ “fänni açılışları” belän maqtanğan Könbatış mädäniäte belän genä tanıştıra. Ä Qol Ğali häykäle Sember xalqı başındağı şundıy buşlıqnı tutıra alır ide. Bigräk tä Mäğrib belän Şärıq arasında küper xezmäten ütäwçe Rusiä öçen möhim bu.
Qol Ğalineñ Sembergä mönäsäbätenä kilsäk, eş bik ğadi tora: Sember ölkäse cirläre tulayım uq İdel Bolğarstanına kergän. Bu turıda toponimnar da qıçqırıp toralar, Bolğar şähärläreneñ qaldıqları isä östälmä dälil genä. Riwat'yälär buyınça, Qol Ğali üze dä Undorı (Un daru) – näq biredäge sanatoriylarda qullanıla torğan şifalı su çığanaqlarınnan kön'yaktarak urnaşqan şähärlärneñ bersendä tuğan. Qızğanıç, xäzer bu şähärleklär belän barı tik arxeologlar ğına qızıqsına. Bolğar belän Bilärdän qala öçençe oluğ Aşlı (Oşel') şähäre dä alar arasında. Arxeolog Yuri Semıqin, mäsälän, biredä turistlar marşrutı açu xıyalı belän yäşi.
Yazmanıñ avtorı Artur Taniev şähär xalqı turında bik naçar uylıy ikän. Alman keşese Qarl Marks, äzeri Nariman Narimanov, ärmän Ğay Bjişkyanslarnıñ mähabät häykällärenä tüzgän şähär xalqı nilektän näq şuşı cir balası Qol Ğali häykälen genä qabul itmäskä tieş? Ä Qol Ğalineñ qaraşları häm mirası, yäğni kürşe xalıqnıñ mädäniäte häm tarixı belän yaqınnanraq tanışu – üzara tatulıqnı nığıtuğa ğına etärgeç birer ide, dielä cawap xatında. Häm bu xatnıñ Artur Taniev sorawın ütäw dip tä qabul itärgä kiräk, dielä.
“Simbirskiy kur'yer”nıñ redaktorı Gennadiy Yakimçev şuşı xatnı bastırırğa wäğdä birde. Döres, monda ğäcäp närsä dä bar. Gäzitneñ baş redaktorı bulıp tatar balası maltabar Nail Tacetdinov sanala. Läkin ul üz biznesı belän başqa cirdä şöğellänä, gäzitneñ yünäleşen bilgeläwdä bernindi öleşe dä yuq kebek. Härxäldä, Gennadiy Yakimçev üzen xuca kebek tota.Ayrat İbrahim, Sember


text: 20 martta AQŞ citäkçelegendä qoalitsiä gäskärläreneñ Ğıyraqqa basıp kerülärenä 3 yıl tuldı. Bügen Ğıyraqnıñ törle rayonnarındağı şartlawlardan 20 keşe qorban bulğan. Brüsseldä curnalistlar aldında çığış yasağan Britaniäneñ tışqı eşler ministrı Dcek Stro. Ğıyraqta wazgiät qatlawlı bulıp qala birä dide. Häm dini bäreleşlärgä çik quyar öçen Ğıyraq säyäsätçelärenä tiz arada milli berlek xökümäte tözergä kiräk dip belderde. Şundıy uq çaqıru belän yäkşämbe könne AQŞ prezidentı George Bush ta çığış yasağan ide. Waşington häm London, Ğıyraqta watandaşlar suğışı aldında digän farazlarnı kire qağa.


text:
Xac säfärenä tağın 286 keşene ozattılar
Tatarstannan Xacğa barunı respublika Diniä näzaräte qarşında eşläp kilüçe İdel-Xac programması bülege oyıştıra. Ul Qazanda 4 yıl däwamında, 2001 yıldan birle eşläp kilä. Anıñ maqsatı – Tatarstanda häm yaqın tirädä yäşäwçe möselmannarğa Xac säfären uñaylı häm döres ütäwdä yärdäm itü. Bıyıl alar aşa izge säfärgä 509 keşe kitkän. Bu uzğan yıl belän çağıştırğanda 2 märtäbägä kübräk. Xacilar arasında respublika möselmannarı ğına tügel, ä başqa şähärlärdän kilüçelär dä bar. Düşämbe könne Xacğa baruçılarnıñ soñğı törkeme – 286 keşe kitte. Qalğannarı isä Mäkkägä aldanraq bardı. Bu Xac säfärenä barunıñ törleçä oyıştırıluı belän añlatıla. Ğinwar başında xacilar avtobus belän kitsälär, 10sı könne alarnıñ ber törkeme oçqıçta oçtı. Bıyılğı izge säfärne oyıştırunıñ üzençälekläre turında Azatlıq radiosı tıñlawçılarıma İdel-Xac programmasınıñ xezmätkäre Aygöl Fäyzieva söyli.
Bez bıyıl xacilarğa berniçä tör säfär ısulın täqdim ittek. Berençese – avtobuslar belän säfär qılu, ikençese – oçqıçlarda. Öçençese isä älege ike ısulnı berläşterä – yulnıñ ber öleşen xacilar oçqıçta ütälär, ber öleşen avtobuslarda baralar. Bu alarğa tizräk häm uñaylıraq barıp citärgä mömkinlek birä, şul uq waqıtta aqça yağınnan da oçsızraq kilep çığa. Alar ğinwar başında kittelär häm xäzer inde Mäkkä şähärenä barıp cittelär. Yulların avtobuslarda ütüçelär dä isän-saw ğına barıp urnaştılar. Düşämbe könne oçuçılar arasında tatarstannan ğına tügel, Başqortstannan, Kirov ölkäsennän, Samardan häm başqa cirlärdän kilgän xacilar da bar
Tatarstannan Xacğa kitüçelärne ozatunıñ Qazanda inde kürkäm traditsiäläre dä urnaşqan. İzge säfärgä kitkändä alarnı Diniä näzaräte räise Ğosman İsxaqi ozatıp, xäyerle yul teläp qala.
Gölnaz İlgizär


text: Amerikan xärbiläre äytüençä, Bağdadtan 100 çaqırım yıraqlıqtağı Ramadi qalasında intihar höcüm näticäsendä Ğiraqnıñ 11 politsiä xezmätkäre häläq bulğan. Uzğan töndä ber intiharçı şartlatqıç tutırılğan maşinasın şähär çitendä, tikşerü qapqası yanında şartlatqan. İntiharçı üze dä häläq bulğan. Şartlaw näticäsendä tağın 9 politsiä xezmätkäre häm ike amerikan xärbie yaralanğan. Monnan tış Bağdadnıñ könbatışında atıp üterelgän 5 xatın-qıznıñ cäsadı tabılğan. Alarnıñ 4se Bağdadtağı xärbi nığıtmada eşlägän bulğan dielä.


text:
Düşämbe könne Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetında Kazaxstannıñ Ural'ski häm Qızıl Urda ölkälärennän kilgän qunaqlar buldı. İlledän artıq millättäşebezneñ kübese mäğärif sistemasında eşli ikän. Alar belän bergä Uralski, Qızıl Urda şähärläreneñ xakimiät, mäğärif idäräse wäkilläre dä kilgän. Kongress citäkçese Rinat Zakirov qunaqlarnı sälämläde, tatar dönyasınıñ xäle turında söyläde. Kazaxstan tatarları da açıqtan açıq üz xällären surätläde. Problemalarğa kilgändä, iñ ayanıçı tuğan telne onıta başlaw, yäşlärneñ millättän çitläşüe ikän. Şuşı oçraşuda qatnaşqan Marat Bahawetdinov milli çıraylı, töple aqıllı, tübätäye dä üzenä kileşep tora. Näq düşämbe könne aña 41 yäş tulğan. Marat Bahawetdinov Ural'skida yäşäwçe bacasına barıp, tälinkä aşa “Tatarstan yaña ğasır” tapşıruların qarıy ikän. Ul “Azatlıq” aşa qärdäşlärenä säläm tapşırdı.
Tağın ber qunaq. Svetlana Vladimir qızı Tenişeva Ural mädäniät häm mäğrifät cämğiäte räise. Anıñ ätise rus millätennän, änise – tatar, tormış iptäşe dä Kazaxstan tatarı.
Bu atna şaqtıy kierenke bulır kebek. Sişämbe könne “Teffi” televidenie festivaleneñ bäyräme başlana, sişämbe könne Däwlät Şurasınıñ mädäniät komissiäsendä Tatarstan xalıqları tellären saqlaw häm üsterüneñ yaña programması, zakonğa tözätmälär qaralaçaq, pänceşämbe könne isä Rusiä töbäklärendäge tatar jurnalistlarınıñ kiñäşmäse uzaçaq.
Rimzil Wäli. Qazan.


text: Ägär dä Mäskäw, ildä demokratia nığısın öçen çaralar kürsä, böten dönya säwdä oyışmasına kerüenä AQŞ Rusiäne yaqlarğa äzer. Bügen bu xaqta Mäskäwdä, AQŞ senatında küpçelek bulğan respublikannar citäkçese Bill Frist belderde. Ul Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov belän söyläşülär ütkärde. Frist, Waşington nigezdä Rusiäneñ Böten dönya säwdä oyışmasına kerüdä qarşı tügel dip belderde. Läkin, Senator süzlärenä qarağanda, räsmi teläktäşlek, Rusiä finans bazarın liberälläşterep, uñaylıqlar tudırğan, şulay uq mäğlümät çaralarına häm xökümättän bäysez oyışmalarğa mönäsäbät yomşarğan oçraqta ğına bula ala. Frist şulay uq, AQŞnıñ qararına , İrannıñ atom programması mäsäläsenä Rusiäneñ qaraşı da täesir itäçäk, dip belderde.


text:
Başqortstanda bulğan böten waqiğalärdä saylawaldı tösmere çağıla. Anıñ qarawı Baştransgaz häm Başprombank ofislarında bulğan tentülärne –alarnıñ citäkçelärenä qarşı oyıştırılğan çaralar bularaq añlatmadılar. Keşe xoquqların yaqlawçılar Başqorstanda saylawlar aldınnan süz irege çiklänüenä borçıla.
Xäzerge prezident Mortaza Räximovnıñ toraq programması –respublikada kiñ yañğraş taptı. Yäş ğailälärgä fatir alırğa yardäm itä digän programma çınbarlıqta nindi köçkä iä? Bezneñ xäbärçebez Ufa mäktäpläreneñ bersendä eşlägän başqort tele uqıtuçısı belän bu xaqta äñgämä qorğan.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Qazan
Qazan (rusça KaзaHb, tatarca Qazan, KaзaH) - Tataristan Cumhuriyetiniñ paytahtıdır. Ealisi 1 138 biñdir. Pek zemaneviy bir şeerdir. Türkiyedeki İstanbul, Eskişehir ve Balıkesir, Qazan şeeriniñ qardaş şeerleridir.
Tarih[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Rivayetlerge köre Qazan eñ az 1000 sene evel qurulğan. Bu rivayetlerniñ delili Qazan kremlininde tapılğan bir çek aqça (929-930 asırda bastırılğan) ve buña beñzer diger buluntılar qabul etile. Lâkin daa ziyade yazılı menbalarda Qazan ilk defa XIV asırda keçe. Şeer Edil Bulğarlarınıñ sıñır qalesi olaraq qurulğan. XIV-XV asırlarda Qazan Altın Ordu devletiniñ içindeki müim ticariy ve siyasiy bir merkez alına kele. 1438 senesinde şeer Qazan hanlığınıñ paytahtı oldı. 1552 senesinde ise Qazan şeeri rus çarı IV İvan (Qorqunçlı İvan) tarafından zapt etildi ve bu tarihtan başlap Rusiyege tabiy oldı. I Petro zamanında şeer Qazan vilâyetiniñ merkezi olaraq añıdı. Sovet devrinde Tatar Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ paytahtı oldı, 1990 senesinden berli ise Tataristan cumhuriyetiniñ paytahtıdır.


text:
Ğiraq xalqı bäxetne ildän qaçıp kitüdä taba
Ğiraqtağı köç qullanu häm xaoslar, 4 millionğa yaqın Ğiraqlını ildäñ çığıp kitärgä mäcbür itte. Bolarnıñ 2 millionıñ, 2003däñ birle däwam itkän AQŞ nıñ basıp aluı waqıttında küçep kitkännär täşkel itä. Ğiraqta qalğannarğa isä, can qurqınıçı belän, ayaqta qalır öçen alda awır tormış yaniy. Bu tormış köräşendä, bäxet mizgelläreneñ bik siräk kilüe inde keşelärne ğacäpländermi dä başlağan.
“Minem küptännäñ räxätne kürgänem yuq, äytergä dä qızğanıç anı. Misal keräk bulsa, bik arıp qaytam öygä. Öydä elektrik yuq häm başqa kiräk xezmätlär dä. Öydä qalğannar da şunıñ belän iñ tegä. Min mondıy närsädäñ tuyğan, min yarlı. Aqça yağınnañ yarlı, şulay bulğaç räxät qayan kilseñ miña? Min irtädäñ - axşamğaça eşli, 6 dollar da qazana almim. Bu alğan aqça qaya bara dip sorasañ, yä yağulıqqa yäisä elektrikkä. Büän qaya citä? Ber keşe dä räxät kürmi. Kigän kiyemnär dä kişeçä tügel, keşeneke kebek. Minem ulım sınıfnı tämamladı, ä min anı bäxetle itär öçen büläkkä ber ni dä alalmadım. Ber kisäk şokalad, axırda köçem şuña citte. Cäy könne aña uynarğa ber uyınçık, yuq andıy närsä yuq.”
Hüsayn, xökümät eşendä eşli. 30 yäşendä, bütännärgä qarağanda xäle yaxşıraq. Läkin mäzxäb-ara bäreleşlär, terror xöcümnäre eşlägän keşelärneñ eşkä barğan da tormışlarıñ qurqınıç astına sala. Universitet uqutuçıları, küp däresläre iminlek mäsäläläre arqasında uzdırmi qala. Huseyn bu qurqınıçlıqnıñ universite uquğan uquçılarnıñ da tormışın üzgärtte dip äytä.
Hüseyn, xättä Tuy kebek ğailä bäyrämnäreneñ dä qızığı qalmadı inde di, çönki keşelär tağın ber terorist höcüm bulır digän qurqınıç astında yäşi.
Kuala Lumpurda uzğan Azia Berençelege finalında, ilneñ küp millätle futbol komandasınıñ ciñeü, ğiraqlılarnı äz bulsa da söyenderä alğan ide.
Bäğdad urmanarında cıyılğan, xalıq uyında ciñülären bäyräm itkän ide. Yartı final maçında yawlağan ciñü, Abud Äxmäd kebek ğiraqlılarnıñ alğa taba ömeteñ arttırğan ide. Ul, bu barı tik uyın ciñüe tügel, alğa taba Ğiraq xalıqınnıñ barlıq millätlär belän, sunnise, şiğese, körde, törekmäne bötenese belän bergä tınıç qına yäşi alıwııñ kürsätkän ber ömet qaldıra.
“Min bik bäxetle çönki bu ciñü barı tik törkem öçen genä tügel, barlıq Ğiraqlılar öçen şatlıq. İnşallah söyeneç ciñäçäk, söyeneç, qotlim!”
Läkin yarım-final ciñeünnäñ yartı säğat tä ütmäde, Bäğdäddä maşina şartlawı buldı. Näticädä uramda bäyräm itkän 50 keşe xälaq buldı.
Bu xäl, keşelärgä, ber töngä dä bulsa bergäläp milli-ciñü bäyrämen bäxeten tatırğada mömkin tügel digän xis qaldırdı.
Şul uq waqıtta, bu atna, Ğiraqnıñ tönyağında, 400läp keşeneñ tormışın üzgän xöcemnär, keşelärne tağın da kübräk ömetsezlekkä duçar itte.
Berläşkän millätlär oyışması belderüençä, tınıç tormış ezläp ildäñ küçep kitkännär sanı 2 millionañ kübräk dip isäplänä. Läkin, bäxet ezläp kitkännärdäñ berse, ul isemeñ äytergä telämi, radiobızğa bäxetne çittä dä tabuı bik çiten dip äytä,
"Ğiraqnı taşlap kitkän keşelär, säyäxätçelär yäisä möxacirlär, üzlärenä räxät häm bäxet ezli. Härkem ayrı xällärdä yälşä dä da alar xaman da bäxetsez. Ägär dä ul bäxetkä niçekter tap bulğan bulsalarda, alarnıñ bäxete yasalma. Tapqan bäxetle tormışta, alarnıñ, ildäñ, tugannardañ, duslarınnañ çittä qalğan xäteräläre häm ul qaldırğan ğazabıñ basmiy. Çittäge bäxet alarğa citmäyäçäk, barıber üz tuğannarı belän oçraşunı bergä küñel açu bäxetennäñ alar maxrum."


text: Venesuella Prezidentıı Ugo Çaves fәrmanı belәn gәskәrlәr, eş taşlaw çarasında qatnaşqan, berniçә neft karabların üz kontrollegenә aldı. Radiodan çığış yasap Çaves: "Il neft satunı başlap cibәrğәn ide. Şuşı çara, yәğni eş taşlaw arkasında, Venesuella yağulıqnı çittәn kerterğә mәcbür", dide. Eş taşlaw kebek qarşılıq çaraları inde 2 atna buyı dәwam itә. Oppozitsiә, Çavesnıŋ vazıyfasın taşlap kituwen hәm prezident wәkәlәtlәre mәs`әsendә referendum ütkәrüne talәp itә.Venesuellada xakimiәtkә qarşı çığışlarnıŋ dәwam itüwe sәbәple, bügen London birjasında neft bәyәlәre üste. Ber miçkә neft sөŋğı ike aydağı iŋ yuğarı bәyәğә 28 dollarga kütәrelde. Venesuella neft satu külәme belәn dөnyada 5nçe urında tora.


text: Britan xakimiatläre Rusiä federal iminlek xezmäteneñ elekke xezmätkäre Aleksandr Litvinenko eşen räsmi tikşeräçäk. Aldaraq politsia bu eşne “şikle ülem” bularaq tikşerä başladı. Politsia fikerençä, Litvinenko üterelgän dip raslarğa irtäräk. Farazlar arasında bäxetsezlek oçrağı häm üz-üzen üterü dä bar. Litvinenko Londonda nurlanışlı poloniy-210 belän ağulanğan. Üz ülemendä ul Rusiä prezidentı Vladimir Putin ğäyeple dip beldergän ide. Rusiä tışqı küzläweneñ elekke xezmätkäre Aleksey Kandavrov Litvinenkonıñ üleme öçen Rusiä maxsus xezmäte dä ğäyeple bulırğa mömkin dip şik belderä.


text:
Pragada "demokratiä qaharmannarı" cıyıldı
Üz illärendä keşe xoquqları häm demokratiä dip yanıp yörgän, monıñ öçen qulğa alınu, cäzalaw häm xattä ülem yanağan keşelär bu atnada Çexiä başqalası Pragada Demokratiä häm Xalıqara İminlek Konferensiäsendä qatnaştı. İke könlek cıyın bügen tämamlandı. Konferensiä dönyada iñ tanılğan dissidentlarnıñ berse, elekke Çexiä prezidentı Vaclav Havel ximäyäsendä ütte, töp çığışlarnıñ bersen – AQŞ prezidentı George Bush yasadı.
Belarustan Süriägä, Kubadan Qıtayğa qadär illärdän kilgän qunaqlar, säyäsi ezärleklänüneñ äle dä yäşäwenä dälillär kiterde. Cıyında, inde äytelgänçä, Çexiäneñ elekke prezidentı Vaclav Havel, elekke İspaniä premyer-ministrı Jose Maria Aznar, tumışı belän Ukrainadan bulğan elekke İzrail ministrı Natali Şaransky kebek tanılğan şäxeslär qatnaştı.
AQŞ prezidentı George Bush üz çığışında, moñarçı Rusiägä qarata äytüdän äle tıyılıp kilgän kisken süzlär äytte:
"Rusiä, xalıq mänfäğätendä başlağan reformalar yulınnan taypıldı. Bu andağı demokratiä üseşenä tiskäre yoğıntı yasıy. Yaxşı xezmättäşlek ul – qarşılıqlar turında açıq itep söyläşä alu. Şuña kürä AQŞ Rusiä häm Qıtay belän xezmättäşlekne üz prinsipları nigezendä däwam itäçäk."
Kiçä ük ul Germaniägä, zur 8lek sammitına oçtı.
Konferensiädä 10 maddädän torğan "Praga Dokumentı" isemle möräcäğät qabul itelde. Möräcäğät demokratik däwlätlärgä yullanğan. Cıyında qatnaşuçılar alarnı köç qullanu häm säyäsi ezärleklänü bulğan illärne izolyasiädä qaldırırğa çaqıra. Dokument räsmi tügel, xökümät başlıqları aña imza quymağan.
Praga konferensiäsendä, Könbatış üzeneñ irek häm demokratiä üseşe qimmätläre turında qayber oçraqlarda "onıta" digän borçılu belderüçelär dä buldı. Rusiä oppozisiäse citäkçese, elekke dönya şaxmat çempionı Garry Kasparov, Bushnıñ Rusiä häm demokratiä turındağı süzläre bik täsirle buldı, ämma Quşma Ştatlarnı terrorğa qarşı suğışta yaqlağan demokratik bulmağan Paqstan, Mısır, Söğüd Ğäräpstan kebek däwlätlär turında ber süz dä yuq ide, dide. Kiläse ayda Putin Bushqa qunaqqa baraçaq, bu tör işarälär, kiläse yıl prezident saylawlarına äzerlängän Rusiä demokratları öçen ber dä qulay tügel, dide Kasparov:
"Bez yardäm soramıybız. Bez barı tik Putinnı menä bolay yäşeren räweştä yaqlawnı tuqtatunı sorıybız. Anı üzeneñ prezident utarında qunaq itü – anı yaqlaw dip añlaşıla. Bu işarälär Putinnıñ üz ilendä pozisiäsen nığıta ğına."
Zur 8lek sammitı qısalarında AQŞ häm Rusiä prezidentları ayırım oçraşıp söyläşer dip kötelä. Sammit comğa 8 yüngä qadär däwam itäçäk.


text:
Başqortostanda yähüd mäźäniyäte köndäre başlandı
Unıñ siktärendä Başqort däülät filarmoniyahınıñ kese zalında bıl millät wäkildäreneñ osraşıuı, kontsert oyoştoroldo. Başqortostanda yäşäüse yähüdtär. Bıuat yarımlıq tarix. Başqortostanda yähüd mäźäniäte köndärendä oşonday atamalı kitaptıñ isem tuyı ütte. Unıñ avtorı Emma Şkurko. Baśma bittärendä Başqortostan yähüdttäreneñ 1859-se yıldan başlap bögöngö köngä tiklemge tormoşo hürätlänä.
SSSR tarixında täüge Yähüd yämäğät üźäge 1988-se yılda Başqortostanda oyoştorola. ,,Koxaw,, tip atalğan Milli-mäźäni oyoşma üź millättäştären tuplau, yähüd telen häm mäźäniäten haqlauźı maqsat itep quya. Yähüd Milli-mäźäni üźäge etäksehe äyteüensä, Semen SPİVAK Başqortostandağı Milli säyäsät ularğa tuğan telen häm mäźäniäten haqlauğa źur yarźam kürhätä.
Qaźanıştar artqan hayın yauaplılıq öśtälä. Yähüd xalqı bıl äytemde yış qabatlay. Küp millätle Başqortostanda belem häm imenlekkä ıntılıştı balalarıbıźğa ğailänän töşöndöräbeź, ti ölkändär.
Räsmi mäğlümättär buyınsa älege waqıtta Başqortostanda 3 meñ samahı yähüd yäşäy. Ularźıñ tuğan telgä, mäźäniätkä bulğan mänfäğättäre respublikala döyöm qanundar nigeźendä yaqlana. Mäśälän äle Öfölä yähüd balalar baqsahı, döyöm belem bireü häm yäkşämbe mäktäptäre eşläy. Ä bıl Milli-mäźäni üźäk oqtyabr ayında safqa inäsäk.
B Fatkullin, Öfö


text:
Buenos Aires - Parij, London häm San Fransiskoda Qıtayğa qarşı protest çarası bilgesenä äwerelgän Olimpia utıñ iltü tantanası, kiçä Argantina başqalası Buenos Aireskä citde. Olimpia utınıñ Könyaq Amerikağa iltelüendä, qarşılıq çaraları çıqmasın öçen meñlägän polisiä çaranı küzätep tordı. Olimpia utıñ iltü Könyaq Amerikadan soñ, Afrikağa yul totaçaq. Olimpia şäme Tanzaniägä ilteläçäk.
Şul uq waqıtta BMO general sekretarı Ban Ki-Moon, Qıtaydağı 2008 Olimpia uyınnarın başlaw tantanasına qatnaşmayaçağın belderde. BMO räsmeläre Bannıñ älege qararı belän Qıtaynıñ Tibetkä qarata ğamelläre häm keşe xoquqları torışı turındağı Könbatışnıñ başqa ğayepläwläre arasında bäyläneş yuq dip belderde.


text:
Serb generalı Stanislav Galiç suğış cinäyätläre öçen 20 yıl törmägä xökem itelde
Audio (Alphonse Orie)
"General Galiç, mäxkämä küpçelek tawış belän sezne 20 yıl törmägä xökem itä. 101nçe matdä nigezendä, moña saq astında ütkärgän waqıtığız da kerä."
Serb generalı Stanislav Galiç Bosnia suğışı waqıtında Saraevonı basıp alu operatsiäse belän citäkçelek itkän. 44 ay däwam itkän basıp alu waqıtında meñlägän keşe xäläk buldı. General şulay şähärneñ cämäğät urınnarın bombalarğa färman birgän. 94-neñ fevralendä Saraevo bazarı bombalanu näticäsendä 66 keşe xäläk buldı, 140-ı yaralanğan ide. Prokurorlar Galiçqa ğömerlek törmä sorağan ide.


text: Adem oğlu, Şis oğlu, Enuş oğlu, Kaynan oğlu, Mehlayil oğlu, Yarid oğlu, Ehnuh oğlu, Müttüşelah oğlu, Lemk oğlu, Nuh oğlu, Sam oğlu, Erfahşez oğlu, Şaleh oğlu, Abir Oğlu, Faniğ oğlu, Erğu oğlu, Saruğ oğlu, Nahur Oğlu, Tareh Oğlu, İbrahim oğlu, İsmail oğlu, Kayzar oğlu, Hamel oğlu, Nebt oğlu, Selaman oğlu, el-Hemeysa' oğlu, el-Yese oğlu, Üded oğlu, Üdd oğlu, Adnan oğlu, Ma'ad oğlu, Nizar oğlu, Mudar oğlu, İlyas oğlu, Müdrike oğlu, Huzeyme oğlu, Kinane oğlu, Nadr oğlu, Malik oğlu, Fihr oğlu, Galip oğlu, Lü'eyy oğlu, Ka'b oğlu, Mürre oğlu, Kilab oğlu, Kusayy oğlu, Abd-ü Menaf oğlu, Haşim oğlu, Abdülmuttalib oğlu, Abdullah oğlu, Muhammed Mustafa (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)


text:
Foto: 24.kz
Muxtar Äwezov atındağı qazaq memlekettik akademïyalıq drama teatrı Astana qalasında el Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnalğan «Aqtastağı Axïko» dramasınıñ tusawın kesti, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Qarlag qasireti tuñğış ret qazaq saxnasında bey`nelegen bul qoy`ılımğa japondıq Axïko Tecwronıñ tağdırı arqaw boldı. Ol keñes ükimeti kezinde Qarlag türmesine naqaqtan naqaq 15 jasında tüsip, 10 jıl jan tözgisiz azaptı ömir keşedi. Lagerʹden ölimşi xalde bosap şıqqan ol qazaq anasınıñ qamqorlığınıñ arqasında tiri qaladı. Zaman oñalğanda öz otanına şaqırw alıp barğanımen, ol jaqta turaqtay` almay`, Qarağandı mañındağı Aqtasqa qay`ta oraladı. Axïko Tecwronıñ tağdır jolı – stalïndik zulmat jıldarda Qazaqstanğa qonıs awdarğan, ay`dalıp, jazıqsız sottalıp, lagerʹlerge qamalğan mıñdağan adamdardıñ, türli ult ökilderiniñ tağdırı.
Foto: 24.kz
«Aqtastağı Axïko» dramasınıñ qoyuşı rejïsseri – Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri Asxat Maemïrov.
«Men üşin Axïko – jasampaz rwxtıñ bey`nesi. Tağdırdıñ qïlı qıl-köpirinen, azaptan ötse de, erteñ kün külip qaray`tının sezingen adam. 15 jasta qamalıp, 25 jasında türmeden şıqqan kezde moy`ığan joq. Kerisinşe, rwxınıñ bïiktigin, mıqtılığın körsetti. Sondıqtan bul key`ipker – şın mäninde barşamızğa jarqın ülgi. Qoy`ılım barısında ol öz közimen Alaş arıstarın köredi, olarğa süy`sine, tamsana qaray`dı. Eki-üş ay`ğa öziniñ eline barıp, aqırında Qazaqstanğa qay`ta oraldı. Qazaq topırağınıñ qasïeti, kïesi onı key`in qay`tardı», - dey`di A.Maemïrov.
Bastı Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri Dwlığa Aqmolda somday`dı. Ol tusawkeserdiñ aldında Qarağandıda turıp jatqan közi tiri Axïko Tecwromen arnay`ı barıp jüzdesken.
«Osı rölde Dwlığa Aqmoldanı birden rejïsser retinde kördim. Astanadağı tusawkeserde Dwlığa erekşe, bölek orınday`dı. Sebebi olar Qarağandıda Axïko Tecwronıñ özimen kezdesti. Onıñ boy`ındağı qwatın, bolmısın, jan dünïesin, minezin boy`ına siñirdi dep oy`lay`mın», - dey`di rejïsser.
Eki sağatqa jwıq sozılğan dramanı Axïko Tecwro özi kelip tamaşaladı. Qoy`ılımnan soñ ol saxnağa köterilip, teatrğa alğısın jetkizdi. Al uy`ımdastırwşılar jası toqsanğa jaqındağan qarïyağa qazaq şapanın kïgizdi.
vïdeo derekközi: 24.kz
Swretter Äy`gerim Begimbettiñ facebook-tegi jeke paraqşasınan alındı


text: Uzğan yılğı republík Prezidentı saylawlarında Mortaza Räximovnıñ köndäşläre faydasına eşläp, şunıñ öçen xakímít tarafınnan eşsez qaldırıluçılar mäxkämä yulın taptí.Şundílarnıñ berse Şaran rayonında yäşäwçe Fail Äxmätşin.Ul Safin faydasına eşläwe säbäple rayon gäziteneñ baş möxärrire wazífasınnan qısqartılğan ide.Rayon , republík mäxkämäläre busağaların taptap ta , ğädellek taba almağaç , ul Başqortstan yuğarı mäxkämäse kollegísı isemenä ğäriza yazğan ide.Anısınnan da uñay qarar kötep alalmağaç , Yuğarı mäxkämä räise Marat Wäkilovnıñ üzenä möräcäğät itärgä buldı.Anıñ näticäläre berniçä atnadan bilgele bulaçaq.


text:
Könyaq Osetiä referendumda bäysezlek öçen tawış birde
Gruziädän ayırılırğa teläwçe Könyaq Osetiäneñ üzäk saylaw komissiäse yäkşämbe könne ütkän referendumda saylawçılarnıñ 99 protsentı bäysezlek öçen tawış birde dip belderä. Şul uq könne ütkän prezident saylawlarında Könyaq Osetiäneñ xäzerge prezidentı Eduard Kakoyty ciñep çıqtı. Tawış birüdä saylawçılarnıñ 95-läp protsentı qatnaşqan dielä. Ämma respublikanıñ görcilär qaramağındağı öleşläre ul tawış birüdä qatnaşmadı. Alar bu könne üzläreneñ referendumın häm prezsident saylawın ütkärde.
Kakoytınıñ ciñüen häm referndum näticäsen cirle üzäk saylaw komissiäse başlığı Bela Plieva iğlan itte.
"Eduard Cabey ulı ışanıçlı ciñügä ireşte. Referendumğa kilgändä, 100 protsent diärlek respublikanıñ bäysezlege öçen tawış birde" dide Plieva.
Bu tawış birülärdä qatnaşu öçen Könyaq Osetiä pasportına iä bulu zarur ide. Respublikada yäşäwçe görcilärneñ küpçelege isä andıy pasportlar almadı.
Yäkşämbe könne Kakoytı Könyaq Osetiäneñ bäysezlek yulın däwam itäçägen belderde.
"Bez 1992 yılğı referendum näticälären tağın ber märtäbä raslıybız. Häm bez tulısınça döres eşlädek dip isäplibez. Bu referendumda bik küp çit il küzätüçeläre, kiñküläm mäğlümät çaraları wäkilläre qatnaşa. Alar üz tamaşaçılarına, uquçılarına Könyaq Osetiä xalqınıñ üz bäysezlegen ni qädär bäyäläwen citkerergä tieş" dide Kakoytı.
Könyaq Osetiä 1991-92 yıllardağı qısqa, ämma qanlı suğıştan soñ Gruziägä buysınmıy başladı. Ul suğışta yözlärçä keşe üterelde, distälärçä meñe yortların taşlap kitärgä mäcbür buldı.
Barı Mäskäw genä referendum näticälären xörmät itärgä kiräk dip belderde. Xalıqara cämäğätçelek isä bu referendumnı tanımayaçaq.
Yewropa Şurası general sekretare Terry Davis bu referendum, kiräksez, faydasız häm ğädelsez buldı dide.
Davis xalıqara cämäğätçelek anıñ näticälären tanımayaçaq dide.
Xalıqara cämäğätçelek şulay uq Könyaq Osetiädä yäşäwçe görcilärneñ referendumın häm prezident saylawın da tanımayaçaq. Andağı görcilär ul könne alternativ tawış birülär, Könyaq Osetiä Tiflis belän söyläşülärne däwam itärgä tieşme digän başqa ber referendum, häm üzläreneñ prezident saylawların ütkärde.
Görcilär respublika xalqınıñ 30-40lap protsentın täşkil itä häm alar başqala Tsxinvalidan tönyaqtağı awıllarda yäşi.
Xäzer Gruziädä yäşäwçe küp kenä qaçaqlar Könyaq Osetiägä tawış birügä avtobuslar belän alıp barıldı.
Bu alternativ saylawlarda Könyaq Osetiäneñ elekke premyer ministrı Dmitri Sanakoyev 88 protsent tawış belän ciñep çıqtı. Sanakoyev Könyaq Osetiäneñ Gruziädä qaluın teli.
Gruziä parlamentınıñ Yewropağa integratsiälänü komitetı räise David Bakradze Azatlıq radiosına
"Nizağ şartlarında saylawlarnıñ ğämäli bulu-bulmawı turında äytep bulmıy. Ämma alternativ saylawlarnıñ ütkärelüe häm qantaşuçılarnıñ küpçelegeneñ Kakaytıdan başqa namzätlärne yaqlawı, Tsxinvali töbäge xalqınıñ zur öleşeneñ Kakoytı xakimiäten telämäwen, Rusiä säyäsi köçläre tarafınnan manipulyatsiälänüne telämäwen häm xalıqnıñ, açıqça äytkändä, tınıçlıq, söyläşülär häm nizağnıñ çişelüen teläwen kürsätä" dide.
Tsxinvali ütkärgän referendum sintäberdä küzläw cäncalınnan soñ Mäskäw belän Tiflis arasında ayıriça köçäyep kitkän kierenkelekne tağın da arttırdı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Äfğänstanda berençe demokratik, prezident saylawları aldınnan 10 millionlap tawış birüçene terkäw 1-nçe dikäberdä başlana.
Monı bügen, Taliban xakimiäte cimerelügä 2 yıl tulğan könne Urtaq saylaw şurası başlığı Zakim Şah iğlan itte.
Saylawçılarnı terkäw uzğan ayda uq başlanırğa tieş ide, ämma aqça citmäw säbäple bu eş kiçekterelde.
Urtaq saylaw şurası sişämbe könne Äfğänstan prezidentı Xämit Karzai oyıştırdı. Aña Karzai tarafınnan bilgelängän 6 äfğän häm BMOnıñ Äfğänstandağı maxsus wäkile Laxdar Brahimi tarafınnan bilgelängän 5 xalıqara äğza kerä.
2004-nçe yılnıñ 20-nçe iyünenä qädär 18 yäşen tutırğan barlıq äfğänlılar terkälä häm prezident saylawlarında tawış birä ala.
Prezident saylawları kiläse yılnıñ iyün ayında ütärgä tieş. Ämma Karzai saylawlar 2 ayğa qädär kiçekterelergä mömkin dide.


text: İdaräneñ jitäkçese Äl Baradıy Tährannı atom töş qoralın taratmaw turındağı kileşüne östämä protokol belän imzalarğa çaqıra. Häm bu çara agentlıq tikşerüçelärenä İrannıñ atom obyektlarına kerü mömkinlegen biräçäk. Tikşerüneñ maqsatı , İran atom töş proğrammasınıñ ni däräcädä tınıç maqsatlarda äşläwen açıqlaw. Radiobızğa birgän äñgämäsendä, xalıqara atom energiäse idaräseneñ matbuğat sekretare Melissa Fleming, bu çaqıru, Kileşügä qul quyğan 11 ilgä dä qağıla, läkin berençe çiratta İran tora dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, biredä atom programmasın eşkärtü bigräk qızu adımnar belän bara.


text:
Paul Bremer: Ğiraqta saylawlar kimendä ber yıl bula almıy, xäl itäse problemalar bik küp
Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqtağı waqıtlı xakime Paul Bremer anda irekle saylawlarnıñ äle kimendä ber yıl eçendä bula almawı xaqında belderä. Bu xaqta ul bügen äl-Ğäräbiä telekanalına äytte, anıñça andıy saylawlar aldınnan ildä äle şaqtıy ğına texnik problemalarnı xäl itäse bar.
"Biredä bulıp kitkän Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ belgeçläre äytüençä, iñ möhime bulıp texnik problemalar qala. Ğiraqnıñ saylaw qanunı yuq, şul qanunnı bilgeläw öçen xätta saylaw komissiäse dä yuq. Näq şunı uq säyäsi partiälärneñ eşen köylägän qanun turında da äytep bula. Tawış birüçelär isemlege yuq, ildä soñğı 20 yıl eçendä ışanıçlı canisäp ütkärelmäde, tawış birüne oyıştıru öçen saylaw urınnarınıñ çikläre bilgelänmägän" dip añlata Paul Bremer Ğiraqta yaqın aralarda saylawlar ütkärügä kirtä bulıp torğan problemalarnı. Anıñ süzlärençä, ildä bulıp kitkän Berläşkän Millätlärneñ wäkilläre, irekle saylawlar yulındağı kirtälärdän arınuğa kimendä ber yıl kiräk bulaçaq dip isäpli.
Audio, Paul Bremer
"Älege texnik problemalarnı çişü öçen Berläşkän Millätlär ber yıldan alıp 15 ayğa qädär waqıt kiräk bulaçaq dip isäpli, monı beraz tizlätep tä bula, läkin kiçä general'' sekretar Kofi Annan beldergänçä, saylawlar ütkärügä qomaçawlağan citdi texnik problemalar bar" dip däwam itä Paul Bremer üz añlatmasın. Amerikannar ildäge xakimiatne Ğiraqnıñ küçeş çorı xökümätenä yünneñ 30-ına tapşırırğa cıyına. Ğiraq xalqınıñ küpçelegen täşkil itkän dip sanalğan şığıylar xakimiatne küçeş tügel, ä turı wä irekle saylawlarda bilgelängän xökümätkä tapşırıluın teli. Läkin xäzer inde Washington ğına tügel, Berläşkän Millätlär dä 30-nçı yüngä qädär ildä tawış birü oyıştırıp bulmayaçaq dip belderä. Amerikannar Ğiraqnıñ küçeş çorı xökümäten törle töbäklärdän cibärelgän maxsus wäkillär tarafınnan bilgelänüen täqdim itkän ide. Şığıylarnıñ töp yulbaşçısı baş ayatolla Ğäli äl-Sistani kiçäge ber äñgämäsendä, turı saylawlar ütkärüne kiçekterep toru belän kileşä aluına işarä itte. Läkin amerikan yağınıñ Ğiraqtağı şığıylar häm sönnilär belän tağın ber ölkädä qarşılıqları bar. İlneñ kiläçäk tormışında, anıñ xoquqi sistemasında islam dine nindi urın alıp toraçaq? Pänceşämbe könne Bremer Ğiraqnıñ yaña konstitutsiäse hiç kenä dä tulısınça islam qanunnarına nigezlänergä tieş tügel dip belderde, anıñ şuşı süzläre ildäge abruylı möselman ruxaniläreneñ açuın çığardı. Şuşı qarşılıqnı bügen Britaniäneñ Ğiraqtağı töp wäkile Jeremy Greenstock beraz yomşartırğa tırıştı häm, islam yaña qanunnar öçen ber nigez bula ala dip belderde.
Audio, Jeremy Greenstock
"Bremer dä, min dä islamnıñ yaña Ğiraq nigezlären täşkil itkän ber öleşe buluın häm anıñ yaña qanunnar öçen dä nigez bulaçağın tanıybız" dip belderä şuşı süzlärne bik kötkän cämäğätkä Ğiraqtağı britan wäkile. Ul şuşı belderüen bügen Ğiraqnıñ xatın-qız eşlären qarağan milli şurasında yasadı.
Kärim Kamal, Praga


text:
Volfgang Amadey Motsart
Volfgang Amadey Motsart (almanca Wolfgang Amadeus Mozart; 1756 yanvar 27, Zaltsburg — 1791 dekabr 5, Viyana) — klassik devirniñ bereketli ve nufuzlı bestekârıdır. 600-den ziyade eser yazdı.
Muqaddes Roma imperiaysındaki (şimdi Avstriya) Zaltsburg şeerinde doğdı. Babası Leopold Motsart da bestekâr edi, ve Volfgang beş yaşında olğanda muzıka yazmağa başladı. Balalıqta bir çoq qırallıq saraylarında fortepiano ve kemane çaldı. Viyanada meşur oldı, amma maliyeviy telükesizligi yoq edi. Otuz beş yaşında öldi ve soñki eseri, Rekviyem (Ölüler içün messa), bitmegen qaldı.
Münderice
Saylama eserler[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Operalar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Figaronıñ toyu (Le nozze di Figaro, 1786)
- Don Covanni (Don Giovanni, 1787)
- Siiriy fleyta (Die Zauberflöte, 1791)
Orkestr eserleri[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Küçük gece serenadası (Eine Kleine Nachtmusik, 1787)
- 40-ıncı Simfoniya (1788)
Hor eserleri[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Rekviyem (Requiem, 1791)
Fortepiano eserleri[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- 16-ncı Sonata (1788)
- 20-nci Fortepiano kontserti (1785)
- 21-inci Fortepiano kontserti (1785)


text:
Häykäl tiräsendä gawğa däwam itä
Rusiäneñ berençe imperatorı, Sankt –Peterburg şähärenä nigez saluçı Petr 1 gä Qazan üzägendä häykäl bulu-bulmaw mäsäläse açıq kileş qala birä. İnde xäbär itkän idek, Piterbur şähäre tarafınnan büläk itelä torgan Petr 1 häykäl-byustı baqırdan qoyıp quyılğan. Qazanğa qaytırğa tieş. Qazan üzägendäge Tatarstan qunaqxanäse yanında häykäl urını äzerlänep betep kilä. Tatar milli xäräkäte häm Qazan xalqı isemennän oyıştırıläan, tanılğan etnopsixolog Mälik Sabircan citäklägän häykälgä qarşı initsiativ törkem imzalar cıya. Biş meñnän artıq imzanı häm açıq xatnı Petr 1 häykälen Qazanğa büläk itärgä cıyınğan Sankt-Peterburg gubernatorı Valentina Matvienko administratsiäsenä tapşırır öçen ayırım keşe bu şähärgä yullanğan. Azatlıq radiosınıñ Qazan byurosı Sankt-Peterburg şähäre administratsiäse belän daimi elemtädä tora. Alar bu xälgä, yäğni Qazanda barğan qarşılıq aksiälärenä älegä bernindi añlatma da birmilär. Bu aralarda, Piterdağı häykäl öçen cawaplı keşelär kiñäş totaçaq häm belderü bulaçaq dip añlatalar. Qazan xakimiäte dä, turıdan-turı jurnalistlar belän bu mä’sälägä qağılmıy. Dörese, çärşämbedä Qazan üzägendä Piterbur uramı nindi bulaçaqlığı turında räsmi añalatma taratıldı. Ul uram Piternı xäterlätäçäk. Andağı fonarlar, öç yasalma küper, urındıqlar häm başqalar härberse Piterbur, Rusiäneñ mädäni başqalasın sürätlänäçäk. Piterbur xakimiäte şundıy uram tözep birä Qazanğa. Ä bu kürkäm uramnıñ iñ başında Petr 1 häykäl toraçaq. 4 avgustta älege uram safqa tapşırıla. Qazan xakimiäte başlığına yaqın dairädägelär , qayber mäğlümatlarğa qarağanda, ayırım jurnalistlarğa, ul'tromillätçelär süzenä qolaq salmayaçaqbız dip cawap birgän. Yäğni, millätçelär ni närsä genä dimäsennär, häykäl bulaçaq digän süz bu. İnternet digän serle dönya bar bit äle. Häy, andağı bäxäslär bu mä’sälägä qarata. Petr berençegä Qazanda häykäl kiräkmägänlegen, kiräklegen niçek kenä raslamıylar . Tatar tarixında qanlı ez qaldırğan bu şäxesneñ böten gönahların tartıp çığardılar. Urıs avtorlarınıñ da, Petr 1 turında yazmalar ı kiterelä. Mäsälän, populyar kitaplar avtorı Aleksandr Buşovnıñ “ПeTp 1 Bыpoдok и yбийцa” isemle yazmasın törle säxifälärdän tabıp bula. İnternat elektron gäzite forumında inde ber atna bäxäs bara. Şul uq waqıtta, Petr 1 häykälen Qazan üzägenä tügel, ä Petr 1 Qazanğa kilü xörmätenä salınğan Petropavlovskiy çirkäwe abzarına quyarğa kiräk digän täqdimnär dä yañğırıy başladı. İntertat gäzite digännän, Qazanda Petr 1 häykäle buldırmaw öçen tözelgän initsiativ törkem, comğa könne intertat gäzite redaksiäsendä matbuğat oçraşuı uzdırığa cıyına. İnde maqsatlarına ireşmägän bu törkem üzeneñ ciñelüen yäki köräşneñ däwam itterüen iğlan itärme, aldağı könnärdä xäbär itärbez.
Räfis Cämdixan


text: Rusiäneñ keşe xoquqları buyınça wäkälätle wäkile Vladimir Lukin, Kemerovo ölkäse gubernatorına yullağan telegrammasında Tayjina şaxtasındağı qaza Rusiädä keşeneñ yäşäw häm imin xezmätkä xoquqları bozıluın kürsätkän ber dälil dip belderde. Kemerovo ölkäseneñ Osinniki şähärendäge şaxtada qazağa elägep hälaq buluçılar sanı 44 citte. Qaza waqıtında şaxtada bulğan 53 şaxterdan 12sen qotqarğannar, ikese äle dä xastaxänädä. Öç keşe xäbärsez yuğalğan sanala. Qaza metan gazı şartlawı näticäsendä kilep çıqqan. Bu xälgä qarata cinayät eşe açılğan. Rusiäneñ general prokurorı urınbasarı Valentina Simuçenkova äytüenä qarağanda, qısqa waqıt eçendä şaxtada şul qädär tığızlıqtağı gaznıñ barlıqqa kilü säbäpläre älegä, bilgesez. 13 april Kuzbassta mätäm köne dip iğlan itelde.


text: Tähran -- İran mäsäläse Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasına cibärelgän oçraqta, İran xökümäte atom şirkätlärenä xalıqara inspektorlarnı kertüne tıyarğa mäcbür bulaçaq. İran parlamentı bügen şul xaqta qanun qabul itte. Bu adım Xalıqara atom energiä idaräseneñ atnakiçtä ütäçäk utırışı aldınnan yasaldı. Bu utırışta İrannıñ atom programması mäsäläse tikşerelergä tieş. Bügen Britan premier-ministrı Tony Blair, Könbatışnıñ, İran atom qoralı yasarğa teli digän borçuların, qabatladı. Tähran bu ğäyepläwlärne kire qağa häm üzeneñ atom programmasın tınıç maqsatlar öçen dip belderä.