text:
Ekinci "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Cemil Gafarov, oña Aqmescit SİZOsınıñ hadimleri basqı yapa dey, bunıñ içün onıñ sağlığı zayıflaşa. Bunı advokatı Rifar Yahin bildire.
"Gafarov Qırım SİZOsınıñ hadimleri tarafından temelsiz qabaatlavlar aqqında ayta, sanki kameradan birevniñ perdeleri qapala ve tamam Gafarov bunıñ içün cevap bermeli. Bunıñ temelsiz qabaatlav esasında 2-nci gruppa saqatına psihologik basqı yapıla, bunıñ sebebinden, kerekli tibbiy yardımnıñ olmamasından başqa, müşteriniñ sağlığınıñ yaramaylaşması içün qoşma şaraitler yaratıla", - haber etti advokat.
Daa evel Advokat Rifat Yahin 2020 senesi yanvar ayından berli müvekkili, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ uyğun şaraitlerde tutulğanına dair malümat almağanını bildirgen edi.
yünniñ 9-nda berilgen malümatqa köre, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnı Qırımdaki Rusiye insan aqları vekâletlisiniñ muavini Aleksandr Ştekbort ziyaret etti.
Gafarov ombudsmenge muracaat etkenini bildirdi: sağlığınıñ fenalaşuvı ve SİZO şaraitlerinde immuniteti zayıf, hronik hastalıqları ve yaşı büyük olğan insanlarnı qoruv mehanizmleri olmağanınen bağlı eki mesele.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı. Advokat, müvekkiliniñ tibbiy tedqiqlerine dair arizanı Aqmescit SİZOsınıñ memuriyetine berdi.
Fevralniñ 4-nde Rusiye kontrolindeki Qırım ombudsmeni Larisa Opanasük, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüsi Cemil Gafarovnı №1 Aqmescit SİZOsında ziyaret etti, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Gafarov ombudsmenden saqatlığınıñ uzatılmasında yardım etmesini rica etti. Opanasük bildirgenine köre, o, sağlıq vaziyeti ve SİZOda tutuv şaraitlerini şikâyet etmey.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Cemil Gafarovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Türkiye Cumhuriyetiniñ Ukraina elçisi Andriy Sıbiğa Rusiye akimiyetiniñ İstanbulda «Türkiye-Qırım iqtisadiyat forumını» keçirmek niyetini takbih etti. Bu aqta Sıbiğa Twitter saifesinde yazdı.
Diplomat, oktâbrniñ 1-ne keçirilmesi belgilengen forumnı «Rusiye işğalcisiniñ yerli qoqlalarnen beraber Türkiyede «Qırım» tedbirlerini keçirmek nafile ıntıluvları» dep adlandırdı.
Elçi Sıbiğa forum keçirilmesi «daa bir provokatsiya ve ukrain ve halqara uquqınıñ bozulması ola», dep bildirdi.
Sıbiğa, Türkiye iş adamlarını «diqqatlı olıp, forumda iştirak etmemesine» çağırdı. O, Türkiyege «qoltutqanı içün» teşekkür bildirdi.
Rusiye akimiyeti İstanbulda «Qırım forumını» keçirmek niyetlerini izaatlamay.
Türkiye Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımadı. Bu sene avgust ayında Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu memleketiniñ Rusiyeniñ Qırım ilhaqı ve qırımtatarlarğa qarşı basqı meselelerinen bağlı fikri deñişmedi, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Törek hawa yulları büläk aldı
Şirkät “Dön’yada iñ yaxşıları” programmasında büläkkä layıq kürelde
Törek hawa yulları “Dön’yada iñ yaxşıları” programmasında iñ küp däwlätkä oçuçı 10 xalıqara aviaşirkät kategoriyäsendä büläkkä layıq kürelde.
Älege çarada “Travel + Leisure” jurnalı uquçıları saylap alğan hawa yulı şirkätlären, aêroportlarnı, qunaqxanärne, turoperatorlarnı häm şähärlärne bilgeläp ütälär. Tantana bıyıl 26nçı tapqır uza.
Törek hawa yullarınnan yasalğan belderüdä şirkätneñ idarä şurası häm başqarma komitetı räise İlkär Aycı bolay di: “Travel + Leisure” jurnalınıñ yıllıq anketasında iñ yaxşılar arasında bulu bik söyenderüçe. Dön’yada tanılğan törek qunaqçıllığın, berençe däräcä xezmätlärebez häm kiñ oçış çeltärebezne mosafirlarıbız häm "Travel + Leisure” jurnalı uquçılarına täq’dim itü bezgä qanäğat’lek kiterä”.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu Awstriyalı wazıyfadaşın täbrik itte
Törkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu, Awstriya tışqı êşlär ministrı Mixaêl’ Linhartqa şaltıratıp, yaña wazıyfası belän qotladı
Ärdoğan İskeşähär xatın-qızları belän oçraştı
Oçraşuda süz Törkiyädä xatın-qızlarnıñ urını häm role turında bardı


text:
Qırımtatar halqı sürgünliginiñ 76 yılına Ukraina PEN-klubı ve «Qırım evi» medeniyet merkezi «Qırımlı ile birdemlik aftası» kampaniyasını başlatalar. O, mayısnıñ 18-nde saat 19:00-da Ukraina PEN-klubı, «Qırım evi» ve Qırım.Aqiqatnıñ Facebook saifelerinde yayınlanacaq «Bir acı. Bir tarih» online munaqaşasından başlanacaq.
Tarihçı ve siyasetçiler ukrain cemiyeti ve dünya qırımtatar sürgünligi aqqında aqiqatnı bilsin dep ne yapılğanını, sürgünliknen bağlı angi mif ve propaganda yalanları alâ daa qalğanını ve 1944 senesiniñ sürgünligi ve 2014 senesiniñ «gibrid sürgünligi» aqqında nasıl bir farq bar olğanını muzakere etecekler. «Qırımlı ile birdemlik aftası» aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında «Qırım eviniñ» programma müdiri Alim Aliyev tarif etti.
– Alim, Qırımda qırımtatar halqı sürgünliginiñ yılı nasıl şaraitlerde keçe?
– Ne yazıq ki, altı yıldan berli qırımtatarlar Aqmescitte ananeviy matem mitinglerini keçirmek imkânlarından marum etile. Qırımtatarlarnı sürgün etken İosif Stalin süretiniñ Qırımda ava kürresinen köterilüvi Rusiye propaganda maşinası sürgünlikni sebebi olğan bir adım olaraq köstergenini ifade ete. O, qırımtatarlarnı kene satqın olaraq köstermege devam ete, ağırğan yerimizge kene basmağa ve cevabımız ne olacağını körmege tırışa. Qırımtatarlarğa şimdi yalıñız fizik degil, maneviy ceetten de basqı yapalar.
– Hatıra kününe bağışlanğan kampaniyañıznıñ maqsadı ne?
– Bir sıra online tedbirni keçirmege planlaştıramız, çeşit yerlerden – Qırım, Kyiv ve başqa yerlerden insanlar qoşula bilecek. Qırımtatar sürgünligi ve genotsidi mevzusını kenişletip, onı tek özara degil, Ukraina, Avropa müitinde muzakere etmege isteymiz. Esas Ukrainada bile mayıs 18 kününi er kes bilmey. Şu sebepten bilgi berüv tedbirlerini de yapamız: «Tamırlar» online sürgünlik müzeyinde ikâyelerni dört tilde toplaymız. Rusiye propagandası, sürgünlik qırımtatarlarnı halq olaraq saqlap qaldı, dep ayta.
– İnsanlar sürgünliknen bağlı qaç ikâye yolladı?
– Keçken sene toplap başladıq. Saytta otuzdan ziyade ikâye bar, amma olar kelmege devam ete. Şimdi, elbette, olarnıñ sayısını arttırmağa isteymiz ve semetdeşlerimizge muracaat etip, vaqıt coymayıp, bu ikâyelerni yazmalarını isteymiz – zaten çoq vaqıt coydıq. Qartana ya da qartbabasınıñ ikâyesini cep telefonına yazmaq yarım saatlıq iş, qalğanını biz yapamız. Er şeyni yazamız, sürgünlik aqqında sanatta ikâye etemiz ve bu leyhağa qoşulmağa istegenler ne yapmalı añlatamız. Bu yıl ecdatlarını añıp olamaycaq semetdeşlerimizge qoltutmaq bizim içün pek müim.
– O adise-vaqialarnıñ şaatları ne tarif ete?
– İkâyeler pek oşay: insanlar NKVD vekilleri gece kelip, bütün qorantanı nasıl uyandırğanını, azırlanmaları içün 15 daqqa bergenini, vagonlarğa nasıl taşlağanlarını, trenler Orta Asiyağa ya da Uralğa üç-dört afta ketkenini tarif ete. İnsanlar yolda can bergen, qırımtatarlar ketirilgen yerlerde yaşağanlar ise olarğa satqınlarğa, ayvanlarğa kibi baqqan edi – sovetlerniñ propagandası böyle çalıştı. Baraqlarğa, eski apishanelerge yerleştirgen ediler, insanlar arıqlardan kirli suv içip, tiften ölgen edi. Sürgünlik şaatları sağ olğanda ağzaviy ikâyelerini toplamaq bizim içün pek müim ola.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Bunı içtimaiy bağlarda «İnformatsionnoye Soprotivleniye» gruppasınıñ başı Dmıtro Tımçuk bildire.
«Qırım milisi, ve Krasnodardan kelgen OMON Aqamescitte sürgünlikniñ 70 yıllığına bağışlanğan tedbir iştirakçileriniñ kelmesine keder ete edi. Yollarda şeer kirişinde nezaret noqtaları qoyuldı. Çeşit sebeplerge esaslanıp, qırımtatarlarnı ketirgen naqliye aydavcılarına protokollar yazıla edi, vatandaşlarnı uydurılğan yollar ile yaqalamağa areket ete ediler» – dep yazdı Tımçuk.
Mında şunı da qayd eteler ki, postlarğa böyle avale RF FSB tarafından kelgen eken. Hatırlatamız, bugün Qırımda qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan tedbirler keçti.


text:
Ukraina Merkeziy saylav komissiyası prezident saylavları protokollarınıñ 99%-ını teşkerdi. Şoumen Volodımır Zelenskıy saylayıcılarnıñ 13 412 695 reyini (73,22%) qazandı, şimdiki prezident Petro Poroşenko ise – 4 480 854 (24,46%).
Ukrainada bozulğan saylav bülletenlerniñ sayısı 2,31%-nı teşkil ete.
Ekinci tur rey berüvinde 18 317 647 saylayıcı iştirak etti. Saylayıcılarnıñ 62,07%-ı rey berdi.
Merkeziy saylav komissiyası 2019 senesi mayısnıñ 1-ne qadar saylavlarnıñ soñki neticelerini çıqarmalı. Yañı saylanğan prezidentniñ inauguratsiyası iyünniñ 3-ne qadar keçirilmeli.


text:
Diniyar 2004 yılda Rusiäneñ iñ yaxşı yäş futbolçısı isemenä layıq bulğan ide. Bügen ul Rusiä futbolında iñ osta yarımsaqçılarnıñ berse sanala. Nî barı 23 yäştä buluğa qaramastan, ul Mäskäwneñ Lokomotiv taqmında kapitan wazıyfasın başqara.
Dinyar 1985 yılnıñ 27 fevralendä Mäskäwdä tuğan. Änise Adeliä Äbdeläxmät qızı. Ätise Rinat Säyär ulı üze dä futbolçı, xäzer trener bulıp eşli. Diniyarnıñ tağın Marat isemle abıysı häm Danil isemle enese bar. 90-nçı yıllarda ätiläre Çexiäneñ ber klubında uynağanda Marat belän Diniyar futbol mäktäbenä yörgän arada çex telen dä üzläşterep ölgergän.


text:
Qırımda iyünniñ 14-nde ve 15-nde bazı yerlerde yağmur, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 17-22 metr süratınen yel esmesi beklenile, dep bildire Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi.
«Telükeli gidrometeorologik adiseler sebebinden suv basuvları, energetika obyektlerinde qazalar, mesken-kommunal hocalığınen bağlı fevqulâde vaziyetlerniñ peyda olması, naqliyat seferleriniñ bozuluvı, köy hocalığı ösümlikleriniñ zarar körmesi ve ölmesi mümkün», – dep aytıla müessise haberinde.
Qurtarıcılar «reklama levhaları, yahşı qoyulmağan inşalar, terek ve elektrik hatlarınıñ bozulmasınen bağlı ealiniñ ayatı ve sağlığı içün telüke bar», dep tenbiledi.
Qara, Azaq deñizleri ve Keriç boğazında qazalar ola bile.
Keçken afta avalar qızğan soñ raatlıq künleri Qırımda suvuq olacaq, dep haber etilgen edi.
İyünniñ 7-nde Keriçte burçaqlı küçlü yağmur yağdı ve şeer soqaqlarını basıp, naqliyat areketini zorlaştırdı. Daa soñra Keriç taraflarında «Tavrida» yolunıñ bir qısmını suv bastı, dep haber etildi. Fevqulâde vaziyetler nazirligi küçlü yağanaqlar sebebinden tek yollarnı degil, bazı köylerde evlerni de suv bastı. Sakinler tahliye etildi ve vaqtınca pansionatqa alındı.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından diversiya azırlamasında şeklenilip yaqalanğan ukrainler Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey Lefortovo SİZOsından Qırımğa avuştırıldı, dep bildirdi fevral 15-de Twitterde Rusiye advokatı İlya Novikov.
«Qırım diversantları işindeki» Zahtey ve Panov Lefortovodan Qırımğa avuştırıldı», – dep aytıla haberde.
Advokat tafsilâtlı bir malümat bermedi.
Şimdilik bunı isbatlağan resmiy malümat da yoq.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi işğal olunğan Qırımda yarımadada terakt azırlağan «ukrain diversantları» gruppası yaqalandı.
Ukraina akimiyeti bunı inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleriniñ «provokatsiyası» olğanını bildirdi.
Rusiye mahsus hızmetleri bildire ki, Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey «diversantlar gruppasınıñ» azaları ola. Bu gruppa yarımadanıñ turistik ve içtimaiy infrastruktura obyektlerinde terakt kerçekleştirecek edi eken.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Aqmescitniñ şeer memuriyetine qırımtatar halqınıñ genotsidi – 1944 senesi mayıs 18 künü sürgünligiqurbanlarınıñ hatırasına matem mitinginiñ keçirilmesi aqta bildirüvni taqdim etti. Bu aqta Meclisniñ matbuat hızmeti mayıs 5 künü Facebook saifesinde bildire.
Matem mitingini Kiyevskaya soqağından Salğır özenine qadar uzanğan Qırım cumhuriyet Zenaat birligi Sarayı territoriyasınıñ cayav zonası boyunca keçirecek olalar.
Tedbir iştirakçileriniñ tahminiy sayısı – 5000 insan. Matem mitinginiñ keçirilüvinde yalıñız qırımtatar timsalleriniñ qullanılacağı nazarğa alına.
«Matem mitinginiñ işbu yerde keçirilmesi obyektiv sebeplerden imkânsız olsa, Qırımtatar Milliy Meclisi planlaştırılğan tedbirniñ keçirilüv yeriniñ deñiştirilmesi aqta olğan tekliflerni baqıp çıqmağa razıdır», – denile beyanatta.
Mayıs 3 künü Qırımtatar Milliy Meclisiniñ nevbetteki toplaşuvında Qırımda hatıra tedbirleriniñ keçirilmesi aqta qarar alınğan edi.
Mayıs 18 künü – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatıra künüdir. Bu künü 1944 senesi Orta Asiyağa yarımadadan qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollanıldı.
Qırım işğalinden evel Aqmescitte sürgünlik yıllığına er sene Bütünqırım matem mitingi keçirile edi. Mında on biñlerce insan iştirak ete edi.


text:
Mahsus Qırım.aqiqat içün
Quvetçilerniñ tirenüvine baqmadan, qırımlı aq qorçalayıcılar konferentsiya keçirip, yarımadada insan aqlarınıñ eñ aktual bozuluvlarını muzakere etti. Cemaat faalleri bu saada angi problemlerni qayd etti, halqara qurulış ve Ukraina akimiyetiniñ organlarından ne istedi?
Ekinci ıntıluv
Teşkilâtçılar körüşüvni insan aqlarını qoruv künü munasebetinen keçirmege istedi. Faqat dekabrniñ 10-nda toplaşqanlarğa konferentsiya olmaycaq, dep ilân etmege mecbur oldı – quvetçiler bina saibine basqı yaptı ve o, salonnı kirağa bermekten vazgeçti. Böyle bir şey beklense de, Rusiye işğal etken Qırımnıñ insan aqları vaziyeti pek yahşı kösterile, «geştalt» açıq qaldı.
Amma bir künden soñ, ekinci kereden, tedbir ötkerildi. Onıñ hususiyeti şu ki, insan aqlarınıñ bozuluvları aqqında qırımlılar ayttı.
«Er kün, öz ayatında, yaşayışında Qırımda olğanlarnı is etken Qırım sakinleri bunı mında tarif eteler», – dep paylaştı fikrini qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâlov.
Onıñ fikirince, Qırımdaki insan aqlarını bozuv aqqında aytmaqnen beraber olarğa cevap bermek kerek, ilk evelâ da – bunıñ bütün inceliklerini bilmeli, çünki çoqusı allarda bu dos-doğru sert bozuvlar olmay, diqqatnen közetmegen içün az körüngen esnaslardır. Böyle esnaslardan biri eali deñiştirilüvi ola, bu aqta aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparov konferentsiyada ayttı.
Qırımnıñ neokolonizatsiyası
Aq qorçalayıcı çıqışta bulunıp, işğal başından berli Rusiye akimiyeti yarımadada faal kolonizatsiyanı başlattı, dep ayttı. Başta bunıñ içün qırımtatarlarnıñ yañı sürgünligi aqqında öşekler qullanıldı, soñra – insanlar hırsızlandı ve tamır halqqa qarşı diger repressiyalar oldı. Maqsat Qırımda işğalden evel yaşağanlarnı qorquzıp quvmaq edi.
Diger taraftan, Qırımnı terk etken sakinler yerine Rusiye akimiyeti arbiylerni, küç müessiseleriniñ hadimlerini ve yerli memurlarnı faal sürette ketirmege başladı. Abdureşit Cepparov raqamlar aqqında aytıp, köçip kelgenlerni esaplav yekâne usuliyeti yoq ve farqlı menbalarda raqamlar farqlı ola, dedi.
Lâkin, onıñ fikirince, esnas büyükligi aqqında bir qaç alâmetke köre aytmaq mümkün. Hususan yañı çoq qatlı mesken massivlerine baqmaq mümkün.
«Qırımlılarnıñ satıp aluv qabiliyeti şu ki, biz böyle daireler (o qadar – QA) satın alamaymız», – dep qayd etti aq qorçalayıcı.
Kimlikke qarşı darbe
Belli qırımtatar cemaatçısı ve advokat Emine Avamileva konferentsiyada qırımtatar ve ukrainlerniñ kimligini silüv areketleri aqqında aytıp, mektep talebelerini ana tilinde tasil almaq aqqından kimse dos-doğru marum etmek, dep qayd etti.
«Amma böyle insanlar peyda olsa, müdir olarğa ayta: oda yoq, yahşı oca yoq, balalarıñız doquz yıl başqa tilde oqusa, yekâne devlet imtianını nasıl berecekler. Olarnı tüşüniñiz», – dep añlata Emine Avamileva. Onıñ bildirgenine köre, bundan ğayrı ana-babalarnı mektep memuriyeti tarafından menfiy yanaşuv, yaramay baalar ve yaşdaşları tarafından açıq zorbalıq qorquza.
Bu bir taraftan. Ekinci taraftan ise aq qorçalayıcılar mektepke serbest kirip olamay. Mekteplerniñ özünde de ana tilinde tasil almaq aqqını temin etmek içün derslikler, zemaneviy programmalar ve tecribeli ocalar yetmey.
Ve Qırım akimiyeti bu problemlerni muzakere etmekten uzaqlaşa. Cemaatçınıñ malümatına köre, dekabrniñ 8-nde olar yerli tasil nazirliginiñ vekillerinen forum-dialogını keçirmege planlaştıra ediler, amma böyle tedbirni keçirmek içün bütün meydançıqlar blok etildi. Ana tilinde tasil aluv – milliy kimlikni silgen usullardan biridir. Emine Avamileva diger usullar olaraq qırımtatar ve ukrain tillerinde kütleviy haber vastalarınıñ qapatılmasını ve Qırım akimiyetirniñ qırımtatar ve ukrain tilleriniñ Qırımda devlet tili olaraq qullanuv mehanizmini pekitecek qanun leyhasını qabul etmekten vazgeçkenini qayd etti. «Bugün bu tillerniñ devlet tili olğanını tek taqlit eteler», – dedi Emine Avamileva.
Bala aqları trend degil
Daa bir cemaat faali Lenura Yengulatova, Qırımda bala aqları tek ana tilinde ders berilmegeninen sıñırlanmay, dep qoştı. Onıñ qayd etkenine köre, mında uquq qoruyıcılarnıñ ösmürlernen ana-babasız keçirgen profilaktika subetleri, balanıñ diger regionda qayd olğanı içün mektepke alınmaması, qoranta sebeplerine emiyet berilmeyip, ana-babadan birisini Qırım tışına çıqarılmasını qayd etmek mümkün.
Lenura Yengulatova, ana-babaları siyasiy taqip – tintüv ve apis cezalarınıñ – qurbanı olğan balalarğa ayrıca diqqat etti. «Böyle tedbirler tecavuz, zorbalıqnen keçe. Cam ve qapular saba saat beşte qırıla. Ana-babalardan biri ya da ekisi qorqutıla. Qırımda 160-tan çoq bala böyle travmatik vaziyetni is etti», – dep qayd etti cemaatçı.
Onıñ malümatına köre, Avropa mahkemesi Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ diqqatını bu problemge celp etip, balalarnı psihologik yaradan qorumaq içün mahsus tedbirler vaqtında balalar olğanına emiyet bermege talap etti. Faqat, Lenura Yengulatovanıñ aytqanına köre, bugün yarımadada bala aqlarını qoruv trend degil. Stress vaziyetlerge oğrağan balalarnıñ ana-babaları ömür arqadaşlarınıñ cinaiy taqibinen oğraşqanı içün quvetçilerniñ areketlerini şikâyet etmey.
Parovoz ögünde
İşğalci akimiyetke hızmet etken Qırım kütleviy haber vastaları repressiyalar ve insan aqları saasındaki problemler aqqında bildirmey. «Olar parovoz ögünde çapalar, çünki şimdiki akimiyetniñ imperiya ve şovinist mefküresine bütünley qoltuta», – dep ayttı «Qırım» gazetiniñ muarriri Bekir Mamutov. Onıñ bildirgenine köre, çetel jurnalistlerine Qırımdaki vaziyet meraqlı degil ve olar mında kelip, er şeyni öz közünen körmege tırışmay.
Söz serbestligi vaziyeti internet saasında olğan sıñırlavlarnen pek yahşı is etile. Bu aqta «Nefes» cemaat teşebbüsiniñ faali Elmaz Akimova tarif etti. Onıñ aytqanına köre, Qırımda bir çoq ukrain saytı blok etildi, ve yıl-yıldan blok etilgen resurslarnıñ sayısı arta. Akimova, Qırım Ukraina olğanını aytıp, cinaiy taqipke oğrağan jurnalist ve faaller aqqında da hatırlattı.
Yardım ve kontrol bekleymiz
Qırımlı aq qorçalayıcılar halqara toplulıqnıñ vekilleri Rusiyege ileride de halqara uquq çerçivesindeki vazifeler ve işğal etilgen yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvlarını azğarğa endirmek kerek olğanını hatırlatacaqlar, dep ümüt ete
Konferentsiya iştirakçileri seslendirgen qararda Rusiye işğal altındaki topraq içün belgilengen halqara uquq talaplarına riayet etmey ve PACE qararları ve Halqara mahkemeniñ ara qararına köre vazifelerini körmemezlikke ura, dep qayd etildi. Şunıñ içün qırımlı aq qorçalayıcılar halqara toplulıqnıñ vekilleri Rusiyege ileride de halqara uquq çerçivesindeki vazifeler ve işğal etilgen yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvlarını azğarğa endirmek kerek olğanını hatırlatacaqlar, dep ümüt ete.
Bundan ğayrı, qırımlı aq qorçalayıcılar halqara teşkilâtlardaki zenaatdaşlarını Qırımda halqara közetüv missiyalarınıñ resmiy bulunuvını talap etmege devam etmesine çağıra. Böyle missiyalarnıñ olması yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvlarını eksiltmege yardım ete bile. Qarar metnine köre, qırımlı faaller, insan aqlarınıñ bozuluvına ketirgen sıñırlavlar içün işğalci akimiyet mesüliyetiniñ mehanizmi halqara seviyede pekitilse, fayda olur edi, dep tüşüne. Ukraina akimiyet organlarınıñ da işi bar. Qırımda insan aqlarınıñ bozuluv meselesini diplomatik tedbirlerde daa faal sürette kötermek, qırımlılar içün ukrain tilinde uzaqtan tasil aluv programmalarını keliştirmek, işğal etilgen Qırımda olıp keçkenler aqqında haberlerni devlet içinde daa faal şekillendirmek kerek.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi OSCE milliy azlıqlar işleri Yuqarı komissarı Kayrat Abdurahmanovğa qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi ve oğratılğan işkenceleri aqqında malümat berdi, dep bildirdi Meclis reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde.
Onıñ bildirgenine köre, laf işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi aqqında kete.
«Rusiye işğalcileriniñ tamır qırımtatar halqını ve işğalge razı olmağan etnik ukrainalılarnı taqip etüvi ve zulumğa oğratuvına diqqat ayırıldı. Siyasiy mabüsler vaziyetinen bağlı malümatta yapmağan cinayetlerini iftira etmege mecbur etmek içün Rusiye cezalandırıcılarınıñ qullanğan işkenceleri qayd etildi», – dep ayttı Refat Çubarov.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Avropa Şurası Parlament assambleyası «Qırımda tamır halqlarnıñ Rusiye Federatsiyası tarafından siyasiy taqip etilüvi» mevzusında munaqaşa olmaycaq.
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 23-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ aqları aqqında qararnı qabul etti.
Ukraina eyyeti Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti, insanlarnıñ ğayıp oluvı ve yarımadada qanunsız apiske aluvlar, qırımtatarlarnıñ aqlarını qoruv, Rusiyeniñ Qırımtatar Milliy Meclisini «terror teşkilâtı» olaraq tanıma qararınıñ lâğu etilüvinen bağlı meselelerni Avropa Şurası insan aqları komissarı Dunja Mijatović ile muzakere etken edi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal altındaki Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirdi. Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova Qırımda «milletlerara ve dinlerara barışıq» bar ve tamır halqqa yardım kösterile, dep aytqan edi.


text:
Qırımda iyülniñ 3-ünde aqşam ve iyül 4-ünde bütün kün ava bozulacaq: sağanaq, furtuna, burçaq ve şiddetli yel.
Bundan sebep Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, yarımadada furtuna ihtarını ilân etti.
"Qırım gidrometeomerkeziniñ malümatına köre, suvuq frontnıñ keçkeninden sebep, iyülniñ 3-ünde aqşam ve iyül 4-ünde bütün kün Qırımda kimer yerlerde sağanaq, furtuna, burçaq ve 20-25 m/s qadar şiddetli yel olac aq", - denile beyanatta.
Daa evel yarımadanıñ Gidrometeomerkezi, Qırımda iyül 3-ünde pek sıcaq olacaq, kimer yerde ava +35 derecege qadar qızacaq, kimer yerde qısqa aralıq yağmur yağacaq, dep bildirgen edi.
İyünniñ 24-nde kündüz Yaltada yağğan saqanaq neticesinde bazı soqaqlarnı suv bastı.


text:
«Rusiye Baş istihbarat idaresiniñ hadimleri tanıldı. Olar mart 2014 senesi Qırımdaki arbiy qısımlarnıñ ve akimiyet organlarnıñ zaptını idare ete ediler. Evelleri, aytqanımız kibi, Baş istihbarat idaresiniñ hadimleri Qırımdan Rostov-na-Donu tarafına ketken edi. Şimdiki numayışlarnıñ maqsadı – aprel 17 kününece, yani Jenevada olıp keçecek Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ ve Rusiye temsilcileriniñ körüşüvine qadar, yerli akimiyetniñ daa da çoq organlarnıñ zaptı», – dep yazdı Tımçuk.
Onıñ sözlerine binayen, Rusiye tarafı planlarında – ukrain akimiyetiniñ Ukrainada üküm sürgen vaziyetniñ idare etmegenini ilân etmege.
Soñki eki afta içinde Ukraina şarqında separatistler tarafından devlet binalarnıñ zaptı keçe. Olar Rusiyege qoşuluvı ya da Ukrainanıñ federalizatsiyası ile bağlı referendumnı keçirmege talap eteler.
Cumaertesi aktivistler silânı elde etmek içün Slavânsktaki milisniñ rayon bölügini basıp aldılar.


text:
Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesi ukrainalı askerlerniñ tevqif müddetini uzatuv oturışuvını qapalı şekilde keçirecek, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mahkeme oturışuvınıñ qapalı şekilde keçirilmesini Rusiye FSBsiniñ tahqiqat idaresi istegen edi.
Ukrainalı askerlerniñ soy-sopları ve jurnalistler salonlardan çıqarıldı. Olarnıñ aytqanına köre, mahkeme, esnasnıñ açıq olması ilk tahqiqat keçirilmesine keder eter ve tahqiqat sırını bozar, dep bildirdi.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Başqortostanda hönäri uqıu yorttarına kileüselär hanı yıldan- yıl kämey. Bıltır federal qaramaqtağı uçiliçelarźı urındağı qaźna iśäbenä küsergäynelär. Žöźömtälä uçiliçe- kolledjar hanın qıśqartırğa tura kilä- finanslau qatmarlı. 2005-se yılda bınday uqıu yorttarına 25 meñ keşe kilhä, bıltır 17 meñdän artmağan. Mäğarif ministrı Zinnät Allayarov äyteüensä, huñğı yıldarźa qayhı ber hönäri uqıu yorttarına kileüselär aź, ular 30 protsentqa ğına tulılana. Yäğni hönäri uqıu yorttarım hanı planğa yaraşlı qıśqara bara. Şul uq waqıtta eşse hönärźärgä qıtlıq źur bulıp qala.
Respublika xökümäte kürhätmähe menän ayırım qatlam watandaştarğa qala yanı elektriçklarında yul yöröügä 50 protsent taşlama birelä. Unıñ menän - may, iyun, iyul, awğust häm sentyabr ayźarında - sotsial yarźamğa xoquqlı keşelär qullana ala. Bıl isemlekkä respublika qaramağındağı taşlamalarğa xoquqlılar, federal häm töbäk terkäüenä inmägän xaqlı yaldağılar, eske eştär orğandarı xeźmätkärźäre inä. Taşlamalı bilettarźı teyeşle dokumenttar menän timer yul qassalarında alırğa mömkin.
Baytulla Fatqulin, Öfö


text:
Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ añma kününde Ukrainanıñ Rostov-na-Donudaku Baş konsullığınıñ konsulları Ukraina vatandaşlarını - Rosstov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı şeerlerinde tutulğan qırımtatarlarnı, musulmanlarnı ziyaret etti.
Bunı "Qırım.Birdemligi" faallerine Rostov-na-Donudaki Ukrainanıñ baş konsulı Taras Malışevskiy aytıp berdi.
Hususan, SİZO-1-de tutulğan Emir-Üsein Kuku, Enver Ömerov, Ayder Capparovnen, SİZO-2-deki Muslim Aliyevnen ve SİZO-4-teki Arsen Cepparovnen körüştiler.
Ziyaretler vaqtında konsullar ve apisliler Stalin genotsidinde qurban olğanlarnı añdılar.
"Facia bita-qartbabalarınıñ, ana-babalarınıñ, soylarınıñ taqdirlerdinden nasıl keçkeni aqqında er birisinen laf ettik. Elbette ki, bugünki künni de muzakere ettik. Oğlu ve kiyevi ile apis etilgen Enver Ömerov, qırımtatarlar kene sürgünlikke oğratılğanında ve basqınıñ artqanında emin", - dedi Malışevskiy.
Baş konsul haber etkeni kibi, mayıs 18-inde Ukraina diplomatik müessiselerniñ binalarında, Baş konsullığında Ukrainanıñ devlet bayrağınen beraber matem şeriti ile qırımtatar milliy bayrağı da köterildi.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Rusiyeniñ Amnesty International reisi Aleksandr Artemyev işbu ükümni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bazıda tek bir fotoresim bir devirni çoq sayıda vesiqalı filmden daa yaşı tarif ete bile. Böyle fotoresimlerden birine bir qaç yıl evelsi bu satırlarnıñ müellifi rastkeldi. Foto çeşit neşirlerde derc etilgen edi, onıñ ne müellifi, ne saqlanğan arhivi belli – lâkin tarihiy emiyeti büyüktir.
Bu fotoresimde 1920-1930-ıncı seneleriniñ qırımtatar müneverleriniñ dört meşur vekilini köremiz. Alt sırada soldan sağğa: filolog, tarihçı, arheolog Osman Aqçoqraqlı, yanında ressam, Bağçasaray saray-müzeyiniñ temelcisi ve müdiri Üsein Bodaninskiy. Üst sırada oyuncı Celâl Meinov, onıñ yanında – bestekâr, çalğıcı Asan Refatov. Ziyalı, maneviy sımalar… Olarnıñ icadiy ve ayat yolları sıq-sıq biri-birine rastkele edi, amma soñki künleriniñ faciası olarnı birleştirdi: olar Stalinniñ felâket zamanında elâk oldı, üçü ise 1938 senesi aprelniñ 17-nde qurşunğa tizildi (o künü qurşunğa tizilgen daa bir qırımtatar ziyalısınıñ ikâyesi – mında).
Osman Aqçoqraqlı – entsiklopedik bilgileri olğan alim, tarihçı, filolog, arheolog, folklorcı, epigrafist, oca, yazıcı. Osman Aqçoqraqlınıñ 1920-nci 1930-ıncı yıllarnıñ başında köstergen intensiv faaliyeti ciddiy ilmiy keşif ve muvafaqiyetlernen qayd etilgen.
Ne yazıq ki, 1920-nci yıllarnıñ ekinci yarısında siyasiy vaziyetniñ deñişüvi Qırımşınaslıq saasındaki ilmiy-gumanitar tedqiqatlarnıñ inkişafına da tesir etti. Müneverler taqip etile. 1934 senesi yazda Osman Aqçoqraqlı milletçilikte qabaatlanıp, Qırım pedagogika institutınıñ oca vazifesinden çıqarıla ve işten boşatıla. Belli bir müddet devamında komsomol mektebinde ders bere, soñra ise zor zamanlar bitkenini beklemek ümütinen Bakuğa qız qardaşına köçe. Amma mında da özüni qurtarıp olamay. 1937 senesi aprel ayında Osman Aqçoqraqlı tevqif etile ve Aqmescitte yollana.
Onı İsmail Gasprinskiyniñ türkçüligini maqtağanında, qarşı inqilâpçı propaganda ve casuslıq yapqanında qabaatlaylar. Elbette, bu olmaycaq bir şey edi… Mahkemede Aqçoqraqlı qabaatı olmağanını bildirdi. Amma 1938 senesi aprelniñ 17-nde SSCB Yuqarı Mahkemesiniñ Yuqarı Köllegiyasınıñ köçme oturışuvında Aqçoqraqlı eñ büyük cezağa üküm etildi. O künü da qurşunğa tizildi.
Fotoresimde de, ilmiy ayatta da olar sıq-sıq beraber edi – Osman Aqçoqraqlı ve Üsein Bodaninskiy. Belki, vaqıt keçer ve bu belli olur, amma şimdi Aqçoqraqlı o künü dostu ve zenaatdaşı Üsein Bodaninskiy içün de soñki olğanını bile edimi sualiniñ cevabı yoq…
Üsein Bodaninskiy – qırımtatar medeniyetiniñ parlaq vekili, ressam, sanatşınas, qavmiyatçı, tarihçı, Qırım boyunca arheologik ve etnografik ekspeditsiyalarınıñ teşkilâtçıları ve reberlerinden biri, qırımtatarlarnıñ birinci milliy müzeyi – Bağçasaray saray-müzeyiniñ temelcisi ve müdiri. Şahsiyetiniñ büyükligi sağ olğanda da belli edi, amma bu bile onı qurtarıp olamadı…
Şahsiyetiniñ büyükligi sağ olğanda da belli edi, amma bu bile onı qurtarıp olamadı
Resmiy hasiyetnamelerden birinde yazılğanı kibi, «Bağçasaray müzeyiniñ müdiri Bodaninskiy Üsein – qırımtatar medeniyetini yahşı bilgen bir insan. Qırımtatarlar arasında büyük alim. Sanatşınas. Bediiy tasili bar».
1934 senesi büyük mütehassıs Bağçasaray müzeyiniñ reberliginden çetleştirilgen edi. Soñra Moskva ve Gürcistanda qurucılıqlarda ressam-dekorator olıp çalıştı. 1937 senesi Tifliste milletçilikte qabaatlanıp tevqif etilgen edi. Üküm – eñ büyük ceza. 1938 senesi aprelniñ 17-nde Aqmescitte qurşunğa tizildi.
Fotoresimdeki üçünci qaraman – çalğıcı Asan Refatov – 1925-1926 seneleri Üsein Bodaninskiy reberliginde Bağçasaray müzeyiniñ meşur arheologik ve etnografik ekspeditsiyasında iştirak etken edi. Bu iş çerçivesinde qırımtatar halq ağız yaratıcılığını yazıp alğan edi…
1926 senesi Refatov Azerbaycan devlet konservatoriyasında tasilini devam ettirmek içün Qırımnı terk ete, 1929 senesi nazariy-bestekâr fakültetini bitire.
Oquşını bitirgen soñ Azerbaycanda qala – ocalıq yapa, bediiy teatrniñ dirijorı olıp çalışa, soñra Azerbaycan konservatoriyası ilmiy bölüginiñ müdiri ola, daa soñra ise – konservatoriyanıñ rektor muavini. 1933 senesi Refatov – Azerbaycan Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Halq komissarları birligi yanındaki Azerbaycan radio ve yayın komitetiniñ türk sektorınıñ muzıkal muarriri. Bu müddet devamında bestekâr faal sürette icat ete – Qırımda sanalaştırılğan «Leylâ ve Mecnun», «Çora Batır», «Tair ve Zore» muzıkalı dramalarını yaza. Bakuda onıñ «Demirci Gâve» operası sanalaştırıla, «Şeşter», «Qırım süiti» süitleri icra etile.
1935 senesi Asan Refatov Qırımğa qayta. Kelecek sene Sovetler Birliginiñ radio festivalinde onıñ ve diger meşur qırımtatar bestekârı Yaya Şerfedinovnıñ eserleri icra etile. Kene şu sene Moskvada Refatovnıñ «Toy devam ete» draması gramplastinkada çıqa.
1937 senesi qışta «Arzı qız» muzıkalı pyesasınıñ repetitsiyaları keçe… 1937 senesiniñ başında qırımtatar ziyalılarınıñ kütleviy sürette apiske alınuvı Asan Refatovnıñ icadiy karyerasını boza. 1937 senesi aprel ayında qardaşı Reşat tevqif etile – o, da çalğıcı edi, bir yıldan soñ babası – esli-başlı Mamut Refatov da apiske alına. 1938 senesi fevralniñ 14-nde SSCB NKVDsi yanındaki mahsus toplaşuvda Reşat Refatov qarşı inqilâpçı faaliyeti içün 8 yıl tüzetüv-emek lagerinde qalmasına üküm etile, Rusiye Sovet Federativ Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Arhangelsk vilâyetinde cezasını çeke.
1938 senesi aprelniñ 17-nde SSCB Yuqarı Mahkemesiniñ köçme sessiyasında qardaşı – meşur bestekâr Asan Refatov mahküm etile. Mahkeme 20 daqqa devam etti. Üküm o künü yerine ketirildi. Apiske alınğan Mamut Refatov Qurultay areketinde iştirak etkenini ve «Milliy Fırqa» firqasınıñ azası olğanını tasdıqlamadı. Amma kene de qurşunğa tizildi.
Meinov qırımtatar teatriniñ esasçılarından biri dep adlandırıla – bu qabartılğan bir ibare degil
Bu fotoresimniñ soñki, dördünci, qaramanı Celâl Meinovnıñ taqdiri de facialı oldı. Bugünde-bugün Meinov qırımtatar teatriniñ esasçılarından biri dep adlandırıla – bu qabartılğan bir ibare degil…
1926 senesi Celâl Meinov vilâyetniñ medeniyet bölügine çağırıldı ve oña Rus drama teatrinde Tatar drama teatriniñ truppasını qurmağa teklif etildi. O, faal sürette işke başladı. Meinov Üsein Bodaninskiy ve Asan Refatov, qırımtatar medeniyetiniñ diger erbaplarınen tanış oldı. Bodaninskiy oña oyunlarnıñ bediiy yaraştırılmasında yardım etken edi, Asan Refatov – muzıka ceetinden. 1928 senesi Celâl Meinov apiske alınıp, Solovkideki lagerge 5 yılğa yollandı.
Qırımğa qayttı, lâkin vatanda yaşaması yasaqlanğan edi. Meinov qorantasını alıp, Taşkentke ketti. 1938 senesi onı kene tevqif etip, lagerge yollağanlar. Mında bir qaç yıldan soñ hastalana ve vefat ete. Yigirmi yıldan soñ Celâl Meinov ölüminden soñ eki sebepsiz apis cezası boyunca aqlanğan edi.
Fotoresimdeki insanlarnıñ taqdirleri o qadar facialı oldı. Olarnıñ ilmiy ve icadiy tercimeyialları daa uzun ve bahtlı olacaq edi. Ne yazıq ki, totalitar stalin rejimi olarnıñ ayat yolunı parlaq qısmında böldi…
Bu maqale ilk sefer 2018 senesi aprelniñ 17-nde derc etilgen edi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ «Tasil, ilim ve gençlik Nazirligi» umumtasil mektepleriniñ yuqarı sınıf talebeleri içün altı künlük oquv aftasını kirsetmege teklif etti.
Bunı bugün Aqmescitte matbuat-konferentsiyası devamında Qırımnıñ «Tasil, ilim ve gençlik naziri» Natalya Gonçarova bildirdi, dep haber ete e-Krım.
Onıñ sözlerine binayen, oqutuv şekili mektepler tarafından belgilenecek. Mektep yolbaşçılığı beş ve altı künlük oquv tarzını özü seçecek. «Nazirniñ» fikrine köre, beş künlük aftanı tek başlanğıç sınıflarda qaldırmağa kerek, yuqarı sınıflarda ise mıtlaqa altı künlük oquv aftası olmalı.
Gonçarova şunı da qayd etti ki, on ve on birinci sınıflarda Yekâne devlet imtianğa azırlanuvğa ayırıca diqqat ayırılmalı.
Ders ve teneffüslerniñ devamı evel olğanı kibi qalacaq. Dersler 45 daqiqa, büyük teneffüs ise 20 daqiqa olacaq.


text:
Aqmescit – İşğal etilgen Qırımda Ukraina yaqlı teşebbüsçileri er ğayıp olmaqta. Bunıñ ile bağlı öz qasevetini Qırım Müftiyatı ve Meclis bildirdi. Uquq – qorçalayıcılar, tanılmağan cumhuriyetlerde insan aqlarınıñ temin etilüvi içün mesül olğan rusiyeli akimiyetniñ riayet etüvini bekleyler.
Keçken ay devamında Qırımda insan aqları boyunca çalışqan mahsus missiya «Ukrain evi» cemaat teşkilâtınıñ 3 azasınıñ qırsılanuvını qayd etti. Bunı Qırım.Aqiqatqa missiya vekili Andrey Krisko bildirdi.
Onıñ fikirince, bu adiseler «Qırımda ukrain ğayeli teşkilâtlarğa basqı yapmaq ve azalarnı tınçlandırmaq içün yapıla».
Krisko aytqanı kibi bu meselelerni Qırımda tertipni nezaret etken qurumlar çezmeli. «Adamlarnıñ ardı-sıra ğayıp oluvı – qorçalayıcı organlarnıñ iş seviyesini köstere. Qoruyıcı organlarnı bu vaqialarnı taqiq etmege mecbur etecek teşkilâtlarğa tesirni küçleştirmek kerek», - dep qayd etti Krisko. Bunen beraber, o emin, teşkilâtlar ukrain Tış işler Nazirligi ile birlikte çalışmalılar, nazirlik ise, özüniñ nevbetinde Moskvağa basqı etip, bu kibi vaqialarnıñ yüz bermemesini talap etmeli.
Meclis ve Müftiyat «rusiyeli» Qırımda adamlarnıñ qırsızlanuvı sebebinden qasevet çekeler
Adamlarnıñ ğayıp oluvı sebebinden, Qırım Müftiyatı Aqmescit ve Qırım Mitropoliti Lazarge muracaaat etti. Müftiyatta eminler: «Cinayetçilerniñ cezasız qalması çoq milletli Qırımda dinlerara munasebetlerniñ bozuluvına ketire bile».
Meclis ise admlarnıñ ğayıp oluvını «Qırımğa has olmağan havflı bir vaziyet» olaraq adladı ve «qorquzmaq maqsadında Qırım sakinlerine qarşı yapılğan zulum ve taqiqatnıñ neticesiz qalması – üküm etken akimiyetniñ insan aqlarnıñ eñ sade maddeleriniñ temin etip olamağanını» qayd etti.
Yaqında çıqqan muracaatında Meclis halqara teşkilâtlarğa, hususan, Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropada işbirlik ve havfsızlıq boyunca teşkilâtı ve diger bir sıra halqara teşkilâtlarını «imkânları olğanı qadar Qırımda yerli sakinlerge yapılğan zulumnıñ daa ziyade olmasına yol bermemege» çağırdı.
Qırım uquq-qoruyıcılar areketi informatsion bölüginiñ reberi Enver Kadırov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, «cezasız qırsızlıq» adamlarnı qorquzmaq içün açıqtan-açıq yapıla. «İleride er kes kütleviy tedbirlerden saqınacaq ve faallik azlaşacaq», - dedi uquq qorçalayıcı.
Qırım missiyasınıñ koordinatorı, Rusiye prezidenti yanında vatandaşlıq cemiyetiniñ inkişafı ve insan aqları boyunca Şurasınıñ azası Andrey Yurov Qırım.Aqiqatqa aytqanına köre, bu malümat Şura ve Rusiye Federatsiyası ombudsmeni Ella Pamfilovağa yetkizdirildi.
«İlerideki adımlarımız insan aqlarınıñ bozuluvı meselelerinen oğraşqan ve mesülietli olğan qurumlarnıñ areketlerine bağlı olacaq. Er alda, vaziyetni nezaret altında tutıp, BMT-nıñ mahsus bölükleri ve diger qurumlarğa muracaat etecekmiz», - qayd etti Yurov.
İşğal etilgen Qırımnıñ resmiy akimiyeti yarımadada mühbirlerge yapılğan ücüm ve teşebbüsçilerniñ ğayıp oluv adiselerni iç bir izaat etmeyler.


text:
«Aral samalı»na 4 futbolshı qosılıp, 4 futbolshı tárk etti
- 01.08.2021, 09:31,
- CпopT
- 191
Usı jılı «Aral samalı» futbol klubın 4 futbolshı tárk etip, jańadan 4 futbolshı kelip qosılǵan. Bul haqqında Qaraqalpaqstan Futbol Associaciyasıń málimleme xızmeti xabar bermekte.
Xabarda jazılıwınsha, klubqa Sunnatulla Mamadaliev (Oqtepa), Farhod Imamov (AGMK), Murod Mametov (Metallurg), Azamat Babajanov (erkin agent) kelip qosılǵan hám olar menen máwsim aqırına shekem shártnama dúzilgen.
Bunnan tısqarı, «Aral samalı» menen Javlon Primbetov, Nurlibek Talasbaev, Asad Yuldashev, Úmit Qurbanovlar xoshlasqan hám olardıń shártnaması biykar etilgen.ckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Vinnitsada Qırımtatar-ukrain medeniy merkeziniñ zemaneviyleştirilmesi boyunca işler içün 2 million grivna kerek olacaq.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa leyha idarecisi Taisa Gayda bildirdi. Onıñ sözlerine binaen, bu tahminiy fiyattır, tam miqdar leyha işleri bitirilgen soñ belli olacaq.
«Leyha-fiyat vesiqalarınıñ azırlanılmasına para ayırğan metsenat tapıldı, leyha endi işletile, bundan soñ tam fiyatnı aytmaq mümkün olacaq», – dedi Gayda.
Onıñ qayd etkenine köre, laf «Eski şeer» qasabasındaki baqımsız qalğan bina aqqında kete, evel onıñ bir qısmında kvartal komiteti yerleşken.
Qırım işğal etilgen soñ Vinnitsa vilâyetine köçken ve bu yerde «Vetan» birleşmesini teşkil etken qırımtatar cemiyetiniñ temsilcileri sentâbr 27-de, salı künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında yaqın künlerde bina kirası aqqında vesiqanı imzalamağa niyetlengenleri aqqında bildirdi.
«Bu afta Vinnitsa şeer şurası ile bina kirası aqqında vesiqalar imzalanmaq kerek, olar artqa bermesin dep, bu aqta ilân etmek qararını aldıq», – dep qoştı Gayda.
Gaydanıñ qayd etkenine köre, söz bina kirası kiçik fiyatqa berilecegi aqqında yürsetile. Onıñ fikrince, tahminen 500 kvadrat metrni teşkil etken binada tamir işleriniñ yapılmasına bir yılğa yaqın vaqıt kerek olacaq.
«Vetan» teşkilâtı ve Vinnitsa şeer şurası icra komiteti arasında Qırımtatar medeniy merkezi içün binanıñ ayırılması aqqında muzakereler 2014 senesi küzde başlandı.
2014 senesi mart ayından başlap, Vinnitsa ve Vinnitsa vilâyetine bir qaç yüz qırımtatar kelip, yerleşti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml nezareti altındaki Yalta memuriyeti şeer şirketleri ve hızmetleri vastasınen, qanunsız reklama yapılarınıñ yıqmağını devam etecek. Bunıñ aqqında şeer memuriyeti başınıñ muavini Konstantin Şimanovskiy haber etti.
“500-den ziyade reklama yapılarınıñ qullanma müddeti daa aprel ayında bitti, amma vicdansız qullanıcılar Qırım Akemlik mahkemesine muracaat etip, aselet yapılarnıñ sökülüvini uzattıra. Şimdiki vaqıtta, yıqma areketlerini toqtatqan mahkeme qararı lâğu etildi ve biz kene bu obyektlerniñ yoq etmesini devam etecekmiz”, - qayd etti o.
Şimanovskiy hatırlattı ki, daa aprelniñ 16 reklama yapılarınıñ saiplerine bir ay devamında olarnı öz ihtiyarınen yoq etmege teklif etildi. Amma, onıñ malümatına köre, 55 saipten tek 20 bu talapnı yerine ketirdi.
“Vicdansız iş adamları ise, reklama yapılarınıñ qullanmasını devam etti ve ticariy reklamanı anda yerleştire edi”, - dedi o.
Mecburiy sökülüvniñ masrafları da yapılarnıñ saiplerinden alınacaq dep daa qayd etti Şimanovskiy.


text:
Ukraina rejissöri, sabıq siyasiy mabüs Oleg Sentsov 2014 senesinde Qırımda tutulğanı, apis etilüvi ve işkenceleri aqqında hatırlattı.
"Mayısnıñ 10-u. Altı yıl evel ayatımnı deñiştirgen kün. Apis ve işkence künü. Bir şeyge pesman degilim ve keçmişimni deñiştirmege istemez edim, amma onı bir daa yaşamaq da istemez edim. Er kesniñ öz yolu ve saylavı. Men özümkini daa Maydanda yaptım ve, kerek olsa edi, bir şeyni inkâr etmeyip kene tekrarlar edim. Amma bugün onı degil, alâ daa duşman esirliginde olğan vatandaşlarımıznı tüşünem. Azatlıqnı beklegenlerni. Bizge ve memleketimizge ümüt etkenlerni", - yazdı Sentsov Facebook saifesinde.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Eski Qırım orman müdirliginiñ Kefe (Feodosiya) qısmında tünevin 750 metr kvadratr mıntaqada yapraq-pıtaqlar yandı, dep yaza Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Beyantqa köre, yanğın aqqında iyün 18-inde saat 17:46 haber etildi, yanğınnı 22:17 söndürdiler.
“Umumen yanğın söndürilmesine 11 adam ve 3 maşna celp etildi”, - denile beyanatta.
İyün 14-ünde Eski Qırım orman müdirliginde ormanda yerge tüşken yapraq-pıtaqlar yanıp başlağan edi. Yanğın 1,15 gektarnı qaplap aldı. Ateşni söndürmek içün orman müdirliginiñ hadimleri celp etildi.
Rusiye FVN-niñ Qırm idaresiniñ malümatına köre, büyük yanğın telükesi sebebinden böyle şeyler yasaq: quru ot yanında, ormanda tereklerniñ yanında ateş yaqmaq, manğal qullanmaq, açıq ateşi olğan tertibatnı qullanmaq; ateşni baqılmaz qaldırmaq; sigaret içmek, yanğan sernik ve sigaret tüplerini atmaq; pirotehnik şeylerni qullanmaq.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda tınç vaziyet saqlanıla, nezaret-kiriş noqtalarında nevbet yoq, Qırımğa taba ve keri yolcu aqımı eksilmekte, dep bildirdi oktâbr 15 künü Ukraina Devlet sıñır hızmeti reisiniñ muavini Oleg Slobodân.
«Vaziyet sakin, nevbet ya da nasıldır bir bozuluvlar qayd etilmey, kiriş noqtalarında vaziyet tınçtır. Umumen, em bu, em o tarafqa yolcu aqımınıñ eksilip kelmesini qayd etmemiz», – dedi o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Rusiyede sentâbr 7-sinde Rusiye esirliginden Kyivge qaytqan kimer ukrainlerge qarşı tahqiqat ötkerilmesi devam etmekte, dep ayttı sentâbr 10-unda "1+1" televizion kanalınıñ efirinde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova.
Hususan, laf Ukraina deñizcileri aqqında yürsetile edi.
"Şimdi alâ daa dava malümatınen tanışuv yapıla. Deñizcilerimiz tanıştı, advokatlar tanışmaqta. Deñiz Tribunalınıñ ükmüne binaen, 119-ıncı madde, 24 ukrain deñizcige qarşı tahqiqatnıñ toqtatmaqnı Rusiyeden talap etmey. Amma 124-ünci madde, gemi ve deñizcilerni deral azat etmege talap ete", - añlattı ombudsmen.
O daa qoştı ki, 10 azat etilgen ukrainge qarşı Rusiye prezidentiniñ mefası bar edi, daa 1 kişi ve 24 deñizci şahsiy mecburiyetke köre azat etildi.
Bundan evel Rusiyede daa 113 Ukraina vatandaşı tutula, olarnıñ 89-ı - qırımtatarlar, dep bildirile edi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Rusiye prezidentiniñ saylâvları arfesinde Qırımtatar Milliy Meclisi semetdeşlerini saylâvlarnı boykot etmege çağırğan edi. Rusiye tarfdarı olğan siyasetçi ve cemaatçılar aksine, qırımtatar saylâvcılarını saylâv bölüklerine kelmege rica etti. Olarnıñ ekseriyetini memuriy vastalar qullanıp saylâvlarğa qatnaşmağa zorlay ediler, dep bildire Meclis. Qırım.Aqiqat muhbiri qırımtatar saylâvcıları saylâv künü ne yapqanları aqqında sorap bildi.
Resmiy olaraq Qırmda iştirak etkenler sayısı 71,43%ni, Aqyarda ise – 71,44 %ni teşkil etken. Bu malümatlarnı Rusiye Mekeziy saylâv kommissiyasınıñ yerli bölge şubeleri bildirdi. Rusiyege nisbeten Qırımda saylâvlarğa barğanlarnıñ köstergiçi daa da yüksek ve MSK malimatina köre anda 67,5% saylâvcı qatnaşqan.
Resmiy esaplarğa köre, Qırım saylâvcılarınıñ 92,5% reylerini Vladimir Putinge bergen. Eger qomşu Ruseiyeniñ regionlarınen qıyaslansa, şimdiki prezidentke tek Kabardin-Balqar cumhuriyeti ziyadece rey bergen. Putinge anda 93,38% qol tutqan dep bilidire MSK. Resmiy esaplarğa binaen, Aqyarda Putin içün 90,19% faiz insan rey bergen.
Qamçı ve prânik
Qırımtatar halqı Milliy Meclisi Rusiye prezidentiniñ saylâvlarını boykot etrmege çağırdı. Muracaatta Qırımda saylâvlarnıñ teşkil etilüvi – BMT Nizamnamesi ve halqara uquqnıñ esas normalarına zıt kelgeni aqqında aytılmaqta.
Putin ve onıñ etrafındakiler özleri yapqan cinayetlerniñ içine Qırım sakini olğan daa ziyade adiy vatandaşnı çekmek istey
«Ukraina ile qırımtatar halqına qarşı yapqan ve yapacaq halqara cinayetleri içün mesuliyetke çekilecegini is eterek, Putin ve onıñ etrafındakiler özleri yapqan cinayetlerniñ içine Qırım sakini olğan daa ziyade vatandaşnı çekmek istey. İşte bunıñ içün, BMT Nizamnamesini ve halqara uquqnıñ esas normalarını eñ qaba şekilde bozmağa devam eterek, rusiyeli akimiyet 2018 senesi martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ saylâvlarını keçirmege planlaştıra», – denilmekte, Milliy Meclis reisi Refat Çubarov imzalağan vesiqada.
Muracaatta, qırımtatarlar saylâvlarda rey bermeycek ve «halqara uquq printsiplerine ve Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etkenine qıymet kesüvde sarsızlmaz olğanlarını» numayış etecekler denilmekte.
Ealiniñ itibarlı qısımları şevqatsız şantaj altında buluna
Vesiqanıñ muellifleri yarımadanıñ asıl akimiyeti qırımtatarlarnı basqı ve zorlav yolunen rey bermege mecbur etkeni aqqında ayta.
«Ealiniñ itibarlı qısımları – diniy sımalar, oca, ekim, iş adamları, kommunal teşkilât ve işhanelerniñ hadimleri, aliy oquv yurtlarınıñ talebeleri, sportçılar, pensionerler şevqatsız maneviy-psihologik tazyıq altında bulunmaqtalar», – denilmekte beyanatta.
Çeşit milletke mensüp Qırım sakinleriniñ saylâvlarda iştirak etmege zorlanğanlarınen bağlı faktlar aqqında Qırım uquqimaye gruppası da aytqan edi. Hususan, bücetke bağlı müessiselerniñ yolbaşçıları hadimlerinden saylâv bölüklerine barıp kelgen soñ, telefon vastasınen esabat bermege talap etkenleri aqqında bellidir. Uquqimayeciler aytqanına köre, ocalar ana-babalardan «vatandaşlıq borcunı» eda etkeni aqqında mesenger vastasınen haber etmege rica etkenler.
Saylâvlardan bir kün evel Aqmecsit meriyasınıñ mumurları qırımtatarlar toplu yaşağan qasabalarda körüşüvler keçirgen. Olar yollarnı ve yağmur kanalizatsiyasını tamirleyceklerine, balalar bağçası qurıp, soqaqlarda ışıqlandırılacağına söz bergenler. Milliy Meclis yolbaşçıları, bu areketlernen memurlar qırımtatarlarnıñ saylâv bölüklerine aldatıp ketirtmek istegenler.
Rusiye akimiyetine kirgen qırımtatar siyasetçi ve cemaat erbapları semetdeşlerine defalarca muracaat etip, saylâvlarğa barmağa rica etken ediler. Er kesten daa da faal olaraq bunı, Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek ve saylâv kampaniyasınıñ qızğın vaqtında «Qırımtatar halqınıñ Şurası» degen yañı teşkilâtqa yolbaşçılıq etken Qırım Müftisi Emirali Ablayev yapqan ediler. Fevral ayınıñ ortasında işbu birleşme semetdeşlerine bir muracaat azırlağan edi:
«Yaqında ötkerilecek prezident saylâvları RF yaşağan bütün halqlar, şu cumleden qırımtatarlar içün pek muimdir. Er bir insan o ya da bu mesele boyunca özüniñ subyektiv noqta-i nazarına saiptir.Amma biz epimiz büyük bir cemiyetniñ bir qısmı olğanımıznı esapqa alsaq, biz yaşağan, çalışqan, qonuşqan «yekâne vucut»tan ayrılmağa sebep olacaq bir manaçıq yoq».
Saylâvlar künü
Saylâv bölüklerine kelgen qırımtatarlarnıñ sayısını kimse bilmey. Ukraina ve Rusiya tarafdarları farqlı raqamlar aqqında ayta. Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbekniñ sözlerine binaen, kelgen qırımtatarlarnıñ sayısı 40% teşkil etken eken.
«Saylâvlarğa kelgen qırımtatarlarnıñ sayısı 40% teşkil etti. Bu 80 biñ insan demektir. Ukrain siyasetçileri ne qadar «iñlese de», tabir caiz ise, olarğa, mendil sallandı. Prezidentniñ saylânuvı – bu topraqlar Rusiyege ait olğanını, Qırım ealisi ise – Rusiye milletiniñ bir qısmı olğanınıñ şübesiz delilidir», – dep ayta deputat.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Zair Smedlâyev, saylâv bölüklerine yarımadada yaşağan qırımtatarnıñ en çoq 10 faizi keldi dep saya.
Qırımtatarlarnıñ 90% yaqın bir qısmı saylâvlarda iştirak etmeme teşebbüsine qol tuttıZair Smedlâyev
«Bizim esaplarımızğa köre, saylâvlarda qırımtatarlarnıñ 10% işrtirak etti. Bücet saasında çalışqan hadimlerge - imza ve esabat berüv şeklinde - qattı bir şartlar qoyuldı. Ancaq, qırımtatarlarnıñ 90% yaqın bir qısmı saylâvlarda iştirak etmeme teşebbüsine qol tutqanı sayğı köstermeli», – dedi Zair Smedlâyev.
Onıñ sözlerini tasdıqlamaq içün onıñ meslekdeşleri ictimaiy ağlarda qırımtatarlar toplu yaşağan qasabalarnıñ saylâv bölükleri ögünde yerleştirilgen web-kameralardan alınğan körünişlerini yerleştirgen. Neşir etilgen kadrlarğa binaen, rey berüv zallarında, saylâv komissiyası azalarından ğayrı, saylâvcılar aman-aman yoq esap.
Boykotnıñ bazı tarafdarları ictimaiy ağlarda fleshmob toplağan. Martnıñ 18-nde olar qırımtatar yemeklerini pişirip, fotosuretlerini öz saifelerine yerleştirerek, o künü evde qalğanlarını numayış etmekteler. Qırımlılar pılâv, yantıq, çiberek ve saire aşlar pişireler. Bu tarzda yapılğan aktsiya 2014 senesi – Qırımnıñ statusınen bağlı «referendum» ötkerilgende peyda olğan edi, bu sefer ise, onı Rusiye teşkil etken saylâvlarda da qullanmaqtalar.
Bu - insanlarnı saylâv bölüklerine barmamağa teşviq etken bir fleshmod ediNariman Celâl
«Bu – insanlarnı saylâv bölüklerine barmamağa teşviq etken bir fleshmob edi, çünki körgeniñiz kibi, Qırımda doğrudan yapılğan çağıruvlar kedernen bite. Bundan dolayı, özümiz içün daa da havfsız olacaq bir şekil saylâp, o künü musafirlikke baracağımıznı, şeñlenip dostlarımnen körüşecegimizni bildirgen oldıq», – dep ikâye etti qırımtatar siyasetçisi Nariman Celâl, «endamına zarar berecegine» baqmadan, o künü evde qalıp çiberek aşağanını aytaraq.
Qırımtatar faalleri bergen malümatqa köre, bücet müessiselerinde çalışqan bazı hadimlerni saylâvlarda iştirak etmege mecbur etip qorquzğanlar. Or rayonı Tuzla (Poçötnoye) köyünin rus tili ve edebiyatı ocası Lilya Nurlayeva da böyle bir vaqianen qarşılaşqan. Ayder Mujdabayev derc etken telefon körüşüvinde yerli mektep müdiresi Yelena Bratusina, saylâvlarğa barmağan taqdirde ocanı işten boşatacaq, dep qorquza.
Ocanıñ qızı Zarina Nurlayevanıñ malümatına köre, anası yaqın vaqıtta insult keçirgen ve müdiresinen laf etken soñ, onıñ basımı yükselgen.
Qırımda Rusiye prezidentiniñ saylâvaları ilk defa ötkerildi. Danimarka, İsveçya, Norvegiya, Romaniya, Poloniya ve diger Avropa devletleriniñ ükümetleri Qırımda keçken saylâvlar neticesini tanımağanını bildireler, çünki o qanun zıt olaraq ilhaq etildi. Ukraina devleti dünya cemaatçılığından Rusiye akimiyetine qarşı sanktsiyalarnı quvetlendirmege çağırdı.


text:
Bunı «Rada» telekanalı köstergen beyanatta parlament spikeri, Ukraina prezidenti vazifelerni eda etken OleksandrTurçinov bildirdi.
«Ukrain qanunlarına köre, separatizm areketlerini amelge keçirgen ve istilâcı memleketiniñ tarafdarı olıp, öz halqınaqarşı çıqqan siyasiy ve cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetini yasaq etmek içün qararlar baqılacaq», – dedi Turçinov.
Bundan da ğayrı, prezident vazifelerni eda etken Oleksandr Turçinovnıñ aytqanına köre, bazı bir yerli uquq qorçalayıcıorganlarınıñ passiv areketleri sebebinden, olarnıñ terkibine diger regionlarınıñ bölüklerinden insanlar kirsetilecektir.
Turçinov qayd etti ki, işbu strukturalarnıñ faaliyetini bir tertipke ketimrek içün Harkovğa içki işler naziri Arsen Avakov, Donetskke – birinci baş nazir muavini Vitaliy Yarema, Luganskqa – Milliy mudaafa ve havfsızlıq şurasınıñ kâtibi Andriy Parubiy ve Ukraina havfsızılq hızmetiniñ reisi Valentin Nalivayçenko yol alğanlar.
«Tünevin Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı ekinci mahsus operatsiyası başlandı. Onıñ maqsadı – devletteki vaziyetini kerginleştirmek, ukrain ükümetini devirmek, saylavlarğa keder etmek ve memleketimizni qısımlarğa bölmektir… Ukraina duşmanları Qırım stsenariyni amelge keçirmege tırışalar. Biz buña yol bermemiz. Gece antibuhraniy ştab peyda oldı, ellerine silâ alğanlarğa qarşı ise antiterroristik qararlar alınacaq», – qayd etti spiker.


text:
Bahalaw
Bahalaw – bul esap obektlerin natural o'lshemlerden pul o'lshemlerge o'tkiziw usılı bolıp tabıladı. Bahalaw arqalı buxgalteriya esabında ha'r qıylı o'lshemlerde ko'rsetilgen esap obektlerin ulıwmalastırıwg'a erisiw mu'mkin. Mısalı, tiykarg'ı qurallar, materiallıq emes aktivler, investitsiyalar, materiallar, shet el valyutası ha'm tag'ı da basqalar ulıwmalasqan o'lshem – pul o'lsheminde ko'rsetiledi.
Bahalaw ja'rdeminde xojalıq qarjılarına sarplang'an ha'm xojalıq protsessinde paydalanılg'an, tovar ha'm miynet qa'rejetlerin durıs ko'rsetiliwi ta'miyinlenedi. Sonın' ushın buxgalteriya esabında xojalıq qarjıların bahalaw tiykarında olardın' haqıyqıy o'zine tu'ser bahasın esaplaw du'ziledi. O'zine tu'ser baha formalanıwı ha'm islep shıg'arıwdın' bo'lek jerlerındegi basqa qun o'lshemlerinin' formalanıwı tuwrısında tolıg'ıraq mag'lıwmatqa iye bolıw ushın bahalawdın' basqa usılları da qollanıladı. Ma'selen, tiykarg'ı qurallar, materiallıq emes aktivler, olardı satıp alıw, qurıw ha'm tiklew da'slepki qunı boyınsha ha'm de tozıw summası alıp taslang'annan keyingi qaldıq, yag'nıy sap qunı boyınsha bahalanadı. Tozıw yamasa amortizatsiya esaplaw tiykarg'ı qurallardın' bahasın anıqlastırıw usılı esaplanadı. Shiyki zat ha'm materiallar, basqa tovar materiallıq zapaslar haqıyqıy o'zine tu'ser baha menen bir qatarda ko'tere satıw bahası, normativ o'zine tu'ser baha boyınsha, tayar o'nim islep shıg'arıw joba o'zine tu'ser bahası boyınsha esaplanadı. Miynet haqını esaplaw a'hmiyetine qaray miynet o'lshemin pul o'lshemine o'tkeriw usılı esaplanadı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ Aqmescit rayonınıñ Biy Tanış (Pervomayskoye) köyündeki evinde keçirilgen tintüv yekünlendi. Tintüv tahminen bir saat sürdi.
Şaatlarnıñ aytqanına köre, taqiqatçılar Celâlnıñ evinden bir şey almadılar, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri. Aynı vaqıtta, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, Celâlnıñ telefonını aldılar.
Meclis reisiniñ birinci muavini taqiqat tedbirleri aqqında jurnalistlerge tarif etip olamaycağını bildirdi, çünki onıñ malümatnı tarqatmamaq sözü bar.
O, uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı iddiaları olmağanını qayd etti.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ taqiqatçıları Nariman Celâlnıñ evini terk ettiler. Al-azırda mında Meclis reisiniñ birinci muavininiñ soy-sopları ve tuvğanları buluna.
Malüm ki, cuma künü, mart 27-de, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar. Sorğu beş saat devam etti. Soñra Celâl uquq qoruyıcılarnen beraber evge tintüv keçirilmesi içün yol aldı.
Mart 23 künü Taqiqat komitetinde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov sorğuğa çekilgen edi. Onı Ahtem Çiygoznıñ faaliyeti ve 2014 senesi fevral 26 künü mitingniñ teşkilâtçıları aqqında sorağan ediler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvına qarşı çıqqan ve qol tutqanlarnıñ kütleviy mitingi keçti. Qırımtatarlarğa, Meclis temsilcileri ve Ukraina tarafdarlarına Rusiye tarafını tutqan vatandaşlar qarşılıq kösterdiler. Soñkilerni Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönovnıñ reberliginde «Russkoye yedinstvo» yetekçileri topladılar.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev Sergey Doniçni V.İ.Vernadskiy adına Qırım federal universitetiniñ rektorı vazifesine tayinledi.
Bu kibi avale Rusiye ükümet saytında aşkâr etildi.
Vesiqağa binayen, Doniç işbu universitette rektorlıq vazifesini 5 yıl eda etecek.
Evel Doniç öz başına ilân etilgen Qırım akimiyetinde baş nazir muavini edi. Universitetniñ rektorı vazifesine onıñ namzetini Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönov kösterdi.
O şunı da bildirdi ki, Qırım federal universitetiniñ inkişafına Rusiye bücetinden 5 milliard ruble ayırılacaq eken.


text:
Qırım Yuqarı Radasınıñ daa eki sabıq deputatına devletke hainlik etkenlerinden şübheli olğanlarını bildirdiler.
Bunı dekabrniñ 20-sinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturasınıñ matbuat hizmeti bildire.
Bildirüvde: «Olarnıñ (şübheli deputatlarnıñ – QA) vastasız iştiraki ile qanunsız olaraq bir qaç qarar alındı. Bu qararlarnıñ alınması neticesinde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ territoriyası Rusiye Federatsiyası terkibine kirip, Qırım territoriyasınıñ işğali başlandı», – denile.
Nezaret muessisesi şübheli olaraq ilân etilgen sabıq deputatlarnıñ adlarını bildirmedi.
Bunıñ arfesinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, 2017 senesiniñ dekabr ayındaki vaziyetine köre, Qırım Yuqarı Radasınıñ 75 sabıq deputatınıñ qıdırıluvı ilân etildi, dep bildirdi.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusı boyunca dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye tarafından Keriç köprüniñ qurucılığı Mariupol ve Berdânskte vaziyetni stabilsiz alğa ketire, Ukraina ise onlarca million hrivnanı ğayıp ete. Bunı Azatlıq Radiosı efirinde Ukrainanıñ infrastruktura naziri Volodımır Omelân bildirdi.
«Biz endiden soñ köpürniñ kemerleri altından keçip olamaycaq gemilerniñ parametrleri sıñırlanğan içün büyük paralar ğayıp etemiz. Şimdi bu, eñ azından yapılğan qıymet kesilmesine köre, onlarca million hrivna, lâkin menim fikrimce, asılında bu bayağı ziyadedir, çünki biz iş yerlerini ğayıp etemiz. Rusiye, bunı yapıp, Mariupol ve Berdânskte onsız da sade olmağan vaziyetni daa da qozğata», – bildirdi o.
Nazir, bundan evel özü bildirgeni kibi, kelecekte bunıñ, «Ukrainağa ait Qırımnı Ukrainağa ait Kubannen birleştirgen köpür olacağını», bekley.
Omelânnıñ aytqanına köre, infrastruktura nazirligi, qanunsız qurulğan köpür boyunca Rusiyege qarşı davalar azırlar eken, adliye nazirliginen beraber çalışa.
Para cezaları olacağına inanam. Tazminatlar ciddiy olacaq», – dedi nazir.
Keçken seneniñ dekabrinde, işçilerniñ ilhaq etilgen Qırım ile Rusiyedeki Taman şeeri arasında qurulğan köpürniñ avtoyol qısmındaki közlerni cıymağa bitirgenleri aqqında bildirilgen edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq niyeti aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında ilân etti. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa ve 2019 senesiniñ yazında işletmege açmağa vade ettiler.
Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
Ukraina Baş prokuraturasınıñ yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası işğal etilgen Qırımda mayıs 12-de yüz bergen vaqialar boyunca cinaiy işler açqanını bildire, o yerde rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde bir sıra tintüvler keçirip, insanlarnı yaqaladı.
Bu aqta QMC prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ bildirgen malümatına binaen, cinaiy işler qanunsız azatlıqtan marum etüv ve ev toqunmamasınıñ bozuluvı aqqında maddelerge esaslanıp açıldı.
«Qanunsız şekilde vaqtınca işğal etilgen Qırım territoriyasında teşkil etilgen organlar uydurılğan sebepler boyunca, tek Ukraina Ana yasası degil de, halqara aktlar tarafından kefil olunğan esas insan aqları ve serbestligini, şahsiy toqunmaması ve ev toqunmamasını bozalar», – dep ilân ettiler Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasında.
Cinaiy işlerniñ malümatı Ukraina Baş prokuraturasına teslim etildi.
Mayıs 12-de rusiyeli uquq qoruyıcılar Bağçasarayda musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede nevbetteki tintüvlerni keçirdi. Bir qaç insan yaqalandı.
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mayıs 12-de operativ-taqiqat işleri alıp barılğanı, ve neticede «Hizb ut-Tahrir» tarafdarları yaqalanğanı aqqında bildire. Onıñ malümatına köre, 4 insan yaqalandı, 3 Bağçasaray sakinine qarşı cinaiy iş açıldı.
Söz Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov aqqında yürsetile.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bu tintüvler yüz bergen soñ Rusiye ükümetinden Qırımda qırımtatarlarğa qarşı alıp barılğan repressiyalarnı toqtatmağa talap etti.
Aynı bu kün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ evinde tintüv keçirildi. Onı Rusiye Federal havfsızlığı hızmetinde sorğuğa çektiler, bundan soñ oña Qırımdan çıqışnı yasaq etken vesiqanı berdiler.
Meclis reisi Refat Çubarov mayıs 12-de yüz bergen vaqialarnı qırımtatarlarğa ücüm dep, adlandırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Tahqiqat komitetiniñ Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım boyunca idaresi qırımtatar milliy areketi veteranı Veciye Kaşkanıñ elâk olması boyunca cinaiy işniñ açılmasını tekrar red etti.
Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov Facebookta bildirdi.
Advokat, 2018 senesiniñ fevralinde tahqiqat, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 105-nci maddesiniñ 1-nci qısmı (öldürüv), 109-ncı maddesiniñ 1-nci qısmı (muqaytsızlıq ile öldürüv) ve 111-nci maddeniñ 4-nci qısmında (zarar körgenniñ ölümine ketirgen sağlıqqa qasten ağır zarar ketirüv) qayd etilgen vaqialarnıñ olmağanına esaslanıp, Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiası boyunca cinaiy işniñ açılmasını red etti, dep bildirdi.
Advokat: «Tahqiqatçı, hulâsasını mahkemeniñ tibbiy ekpertizasınıñ neticeleri esasında çıqarıp, bu cinaiy işlerniñ açılmasını red etkeniniñ esası olaraq Veciye Kaşkanıñ ölümi tabiiy sebeplerden olğanını kösterdi. Men teşkerüv materialları ve şu cümleden mahkemeniñ tibbiy ekspertizasınıñ neticeleri ile tanışuv aqqında ariza bergen soñ qarar lâğu etildi ve teşkerüv ğayrıdan başlandı», – dep bildirdi.
Polozov, teşkerüv esnasında bir qaç ekspretizanıñ yapılğanını, ve ondan soñ tahqiqatçınıñ cinaiy işniñ açılmasını red etüv boyunca yañı qarar çıqarğanını, qayd etti. Ondan ğayrı tahqiqat, «şahıs tarafından ihtisasiy vazifelerniñ keregi kibi eda etilmemesi neticesinde muqaytsızlıq ile ölümge sebepçi oluv» maddesi boyunca acele tibbiy yardımnıñ ekimine qarşı cinaiy iş açıp oturmadı, dep qayd etti.
Polozov: «Kaşkanıñ elâk oluv şartlarınıñ ögrenilmesini devam ettirmek içün bundan evel keçirilgen bütün mahkemeniñ tibby ekspertizalarını ve tahqiqat tarafından teşkerüv materiallarında toplanğan diger vesiqalarnı büyük diqqatnen, mutehassıslarnıñ celp etilmesi ile ögrenilmek kerek. Lâkin fevral ayından berli bu materialğa irişmekniñ çaresi yoq. Mayısqa qadar o, tahqiqatçınıñ, ğayrıdan başlanğan teşkerüv boyunca tahqiqattan evelki işlevinde buluna edi ve endi aman-aman bir aydan berli Qırımdaki Rusiyeniñ prokuraturasında buluna», – dep yazdı.
O, teşkerüv materialınen tanış olmaq içün tahqiqatçığa ğayrıdan ariza berdi.
Advokat: «Kaşkağa dair işniñ tahqiqat ceryanını sozmaq içün Rusiye memuriyeti tarafından yapılğan protsessual ve bürokratik ayın-oyunlarğa baqmadan, o, bütün şartlar soñ derece tayin etilmegence devam etecek», – dep qayd etti.
Fevralniñ başında Polozov, 2017 senesinde Qırımda Veciye Kaşkanıñ elâk oluvını mustaqil surette tahqiq etmege başladı. Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşkanıñ ölümi – «onı qanunsız olaraq yaqalağan Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından adden aşırı ve ğayrı-mutenasip quvet qullanuvnıñ neticesidir».
Noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olarnı Türkiye vatandaşından qorquzıp para alacaq olğanlarında qabaatladılar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan bu yaqalav esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı, qadın vefat etti.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan QMC prokuraturası, qanunsız tintüvler, yaqalanuvlar ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiası boyunca cinaiy işniñ alıp barılmasını başladı.
Veciye Kaşka – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı. O, 1934 senesinde Aluştanıñ yanındaki Üsküt (şimdi Privetnoye) köyünde doğdı. Qırımtatar halqı 1944 senesinde sürgün etilgen soñ Veciye Kaşka qorantasınen Özbekistanda yaşadı. 50-nci yıllarda o, aqayı Bekirnen beraber qırımtatar milliy areketine qatıldı.


text:
Avgust 7-de kün devamında işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda bulunğan yüzlerce adamlar qorqqan ve şaşırğan. Bu aqta bazar künü Qırımnıñ «qapatılmasını» başından keçirgen içtimaiy ağlar qullanıcıları yaza.
«Bugün yüzlerce adamlar «Çonğarda» şokta edi. Keçirüv noqtasında ilân ettiler ki, Qırım, gece yüz bergen vaqia sebebinden, sıñırlarını bir qaç künge qapata. Rusiye gümrügi saba saat beşten çalışmadı. Amma yerli taksi aydavcıları, bunı bilip da, adamlarğa haber etmeyip, olarnı keçirüv noqtalarına alıp kete edi», – dep yaza memuriy sıñırdan keçken kişilerden biri.
Adamlar küneşte sekiz saat ve ziyade turğan edi. Ne yarımadağa kirmek, ne de artqa qaytmaq imkân yoq edi, çünki Novoalekseyevkadan, insanlarnıñ bildirgenlerine köre, biletler yoq edi.
Avgust 7-de saba Rusiye kütleviy haber vastaları, resmiy malümat olmadan, Qırım ile memuriy sıñırda sanki yüz bergen atışma aqqında bildirmege başladı. Bunen beraber, Rusiye kütleviy haber vastaları, memuriy sıñırda keçüvni ukrain tarafı qapatqan, dep qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl avgust 7-de Qırımnıñ şimalinde büyük rusiyeli asker taqımları aqqında bildirdi. Onıñ malümatına binaen, Canköy bütünley rusiyeli askerlernen sarımğa alındı.
Arbiy tehnikanıñ çoqşalması Keriçte de köründi.
Yarımada sakinleri Qırım.Aqiqatqa Qırımnıñ bazı regionlarında blokpostlarnıñ qoyulması aqqında ayttı.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ yarımadadaki bu vaziyet aqqında añlatması ve izaatı yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kyivde "Qırım ailesi" qırımtatar medeniy tasil merkezi, oquv yınını tantanalı şekilde açtı. Tedbirni azat etilgen Qırım faalleri Volodımır Baluh ve Oleksandr Kolçenko ziyaret etti.
Bunı "Umma" Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov öz Facebook saifesinde yazdı.
"Oquv yılınıñ açılışında pek istidatlı balalar milliy oyun ve türkülerni icra etti, şiir ayttı", - yazdı İsmagilov.
Onıñ yazğanına köre, Kolçenko ve Baluh, olar içün "Güzel Qırım" türküsini daa bir kere yırlamaqnı rica etti.
"Tedbirde olğan bütün musafirler, "Qırım ailesi"ne devlet destegi kerek dep ve tuvğan til, oyunlar, vokal, medeniyet ve tarihni örgenmek imkânı olsun dep, qırımtatar medeniy merkeziniñ yaratılması kerek, dep razı oldı", - qayd etti müfti.
Bayramğa Qırımtatatr Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Meclis reis müavini İlmi Ümerov, rusiye advokatı Nikolay Polozov, Ukraina prezidentiniñ Qırımda daimiy vekili Anton Korineviç ve başqa musafirler keldi.


text:
Ukrainada Amnesty International halqara aq-uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiyeni Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantlarını deral azat etmege ve taqiplerini toqtatmağa davet ete. Bu hususta teşkilâtnıñ saytında aytıla.
Amnesty International Ukraina müdiri Oksana Pokalçuk: «Emir-Useyin Kuku ve «Yalta işi» azalarınıñ saçma, uydurılğan ve esassız qabaatlavlar esasındaki cinaiy taqibi toqtatılmalı ve bütün qabaatlanğanlar azat etilmeli. Kuku 2016 senesi fevral 12-de tevqif etilgenine qadar defalarca FSBniñ tazyıqına oğradı. Evinde eki kere tintüv yapıldı. Aq-uquq qorçalayıcısı endi parmaqlıqlar artında bulunğanda onıñ ömür arqadaşı ve küçük yaşlı oğlu Rusiyeniñ mahsus hizmetleriniñ agentleri tarafından taqip etildi ve qorqutıldılar», – dedi.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitteki seyyar oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandı. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» İslâmiy siyasiya teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
Yanvar 24-te Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantını azat etmege talap etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenlerini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ «Hizb ut-Tahrir davalarından» biriniñ mabüsi Aleksandr Sizikovnı ekspertiza keçirmek içün psihiatrik hastahanege yatqızmaq qararını izaatladı. Müessise, qırımlını «qurtarmağa» tırışacaq, dep qayd etti.
Bu malümat temsilciklikniñ resmiy saifesinde derc etilgen.
«Qırımdaki siyasiy mabüsler mecburiy psihiatrik ekspertizağa sıq-sıq oğratılğan edi. Eñ belli adiselerden biri 2016 senesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ mahkeme-psihiatrik ekspertiza bölügine yatqızuv oldı. Onı em Ukraina, em halqara ortaqları tarafından Rusiye Federatsiyasına qarşı yapılğan küçlü siyasiy basqı yardımınen onı azat etip oldılar. Bugün Ukraina Aleksandr Sizikovnı da ceza psihiatriyasından qurtarmaq içün elinden kelgenini yapacaq», – dep bildirdi Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva.
Müessise qayd etkenine köre, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Milliy politsiyası 2020 senesi iyül ayından berli Qırımda Sizikovnıñ qanunsız şekilde taqip etilgenini tahqiq ete.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 14-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı Aqyar şeer psihiatrik hastahanesine mahkeme-psihiatrik ekspertizasına bir ayğa yollamağa qarar aldı.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñ evinde.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayğan, qırımlı musulmanlarnı özüne celp etken» «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanından ve iştirak etkeninden şübheli sayılğanlar tutuldı.
İyülniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanından şübheli sayılğan Sizikovnı ev apsine yolladı. Sizikov birinci derece saqatı olı, 2009 senesi soqurlaştı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Çarşenbe künü, dekabr 9-da, Qırımda Ermeni Bazar mahkemesinde «mayıs 3 işi» işitrakçisi Tair Smedlâyevge «soñki söz» berilecek mahkeme toplaşuvı keçirilecek, haber ete advokat Emil Kurbedinov.
«Tair Smedlâyevniñ «soñki sözü» olacaq ve mahkeme ükümni çıqarmaq içün muşavere odasına çıqacaq», – yazdı Kurbedinov Facebookta.
Aynı şu iş boyunca dekabr 7 künü Ermeni Bazar mahkemesi bu işniñ diger iştirakçisi Edem Osmanovğa üküm çıqardı. Oña bir yıllıq şartlı apis cezasını belgilediler. Edem Osmanov qabaatını tanımadı.
Qırımtatar faali Tair Smedlâyev Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından Eski Qırımda 2014 senesi oktâbr 22 künü yaqalandı. Bıltır dekabr ayında apis cezasını kefaletke deñiştirdiler.
Evel Qırımnıñ Rusiye prokuraturası bildirgeni kibi, Ermeni Bazar şeer mahkemesi Aqmescit rayonı 45 yaşında Edem Ebulisovnı «mayıs 6 işi» boyunca qabaatlı tanıdı, oña 40 biñ ruble miqdarında para cezası berildi.


text:
«Omega» Sankt-Peterburg şirketi Yaltada soqaqlarnıñ dekorativ yarıqlatuvı ile oğraşa. Çarşenbe künü, avgust 5 künü, Yalta memuriyetiniñ rusiyeli başı Andrey Rostenko avada evler arasında asılğan çeşit renkli şemsiyeler ile yarıqlanğan birinci soqaqnı taqdim etti.
«Yalta soqağını böyle şekilde yarıqlatmaq ğaye peyda oldı. Metsenat tapıldı, onıñ esabına Yaltanı turistler içün daa da çekici etmege tırıştıq. Balalarnıñ reaktsiyasını körgende, bu ğaye tam kelişken bir şey olğanını ayta bilemiz. Endi kelgenler soqaq adını bilmese de, körüşüvlerni «Şemsiyeler soqağında» keçire bilecekler», – dey Rostenko.
Malümatqa köre, nevbette Krasnov, Çehov soqaqları ve şeer memuriyeti binasından yalı kenarına qadar keçit.


text:
Qırımtatar faali Leylâ Yaşlavskayanı polis bölüginde beş saat tutqan soñ yiberdiler. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber etti.
Yaşlavskaya, Aqmescitteki Yuqarı mahkemesiniñ binasına Nariman Celâlnıñ davasına diñleyici olaraq kelgenini ve polis hadimi Sergey Minayev tarafından yaqalanğanını ayttı.
«Nariman Celâlnıñ davası boyunca mahkeme oturışı qapalı olğanı içün çıqarılacaq qararnı tışarıda diñlemege istedik. Mahkeme binası qarşısında turmağa yasaq ettiler, biz bir şey aytmayıp çekildik. Soñra polis hadimi keldi ve qırımtatarlarnıñ pasportlarını sorap başladı. Menim yanıma kelgen, vesiqalarımnı nege esaslanıp talap etkenini soradım. O, polis aqqında qanunğa atfı etti», – aytıp berdi Yaşlavskaya.
Leylanıñ qayd etkenine köre, onıñ pasportı bar edi, amma o polis hadimi sebeplerni bildirgenini beklegen.
Protokol tizilmegen, advokatnı yibermegenler. Faal polis hadimine şikâyet etecekmi sualine tam cevap bermedi.
«Advokatım ile aqıl tanışırmız ve qarar etermiz», – dedi Yaşlavskaya.
Aqmescitte, qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâlnıñ davası boyunca mahkeme oturışı başlamazdan evel, Rusiye polisiniñ hadimleri kelgen insanlarnı mahkeme binasına yibermeyip, olarnıñ pasport malümatını yazıp alalar. Aynı zamanda, polis hadimleri mahkeme binası yanında faal Leylâ Yaşlavskayanıtuttılar. Belrilge malümatqa köre, o, Aqmescitteki Kiyev rayon polisiniñ bölüginde tutula.
Biraz soñra, mahkeme outrışı qapalı şekilde keçirilecegi ilân etildi.
Oktâbrniñ 1-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâlnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqıp, tevqif müddetini bir künge qısqarttı. Böylece, faal SİZO-da noyabrniñ 3-nece bulunacaq.


text:
Avropa Şurası Parlament assambleyasında Ukraina eyyeti PACE baş kâtibiniñ yıl esabatında Qırım ve Donbassta insan aqları bozulması aqqında malümat olmağanından çorlana.
Bu aqta eyyet azası, Ukraina Yuqarı Radasınıñ spiker muavini İrina Geraşenko bildire.
«104 saifede işğal etilgen Qırımda ve Donbassta insan aqları bozulması aqqında bir söz bile yoq, qırımtatarlarnıñ azapları ve apiske qapatılması, reineler, ömür, söz serbestligi, havfsızlıq aqqı bozulması iç añılmay», – dep qayd etti Geraşenko.
Onıñ sözlerine köre, bu sual şahsen Yaglandğa yollanılğan. Alınğan cevapnı Geraşenko «utanmazca» dep adlandırdı.
«Fikrimizce, Yagland deşetli ve utanmazca cevap berdi! O, ilan etti ki, işğal etilgen Qırımda ve Donbassta insan aqları vaziyeti aqqında malümat insan aqları boyunca maruzağa kirmedi, çünki bu maruzağa Avropa Şurasınıñ Mahsus nezaret missiyalarınıñ malümatı kire ve ilâhre. Qırım ve Donbassqa keçken sene iç bir missiya yiberilmegeni sebebinden maruzağa iç malümat kirsetilmedi!» – dep yazdı Geraşenko Facebook saifesinde.
Spiker muavininiñ qayd etkenine köre, ukrain eyyeti bu noqta-i nazarından çorlanğanı aqqında mektüp azırlay.
Tünevin Strasburg şeerinde PACE yaz sessiyasınıñ açılışında ukrain eyyetiniñ azası Nadejda Savçenko PACE-ni Rusiyede ve Qırımda ukrain siyasiy mabuslarını apisten azat etmek içün imkânlarnı quvetleştirmege çağırdı.
Dört adamdan ibaret olğan Avropa Şurasınıñ eyyeti, isviçreli diplomat, elçi Jerar Ştudmannıñ yolbaşçılığında Qırımda yanvar 25-31 künleri bulundı. Bundan evel Avropa Şurası baş kâtibi Turbyern Yagland, o, Qırımğa yarımadada insan aqları vaziyetini ögrenmek içün eyyetni yollamağa qarar alğanını bildirdi.
Qırımda Avropa Şurasınıñ temsilcileri rusiyeli yarımada ükümeti, yerli prokuratura temsilcileri, qırımtatar halqı temsilcileri, Rusiye ve Ukraina taraflarını tutqan yarımada faallerinen körüşti.
Elçi Ştudman Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa Avropa Şurasınıñ ziyareti neticeleri boyunca maruzanı 2016 senesi aprel ayında taqdim etti. Uquq qoruyıcılar ve cemaat erbapları bu maruzanı tenqit etti, ve Avropa Şurasına Qırımda insan aqları vaziyetini nezaret etüv boyunca tevsiyelerni yolladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda köylerde yaşlar içün mesken şaraitiniñ eyileştirilmesine iddiası olğanlarnıñ cedvellerini tizmege başlaycaqlar.
Moskvağa boysunğan Qırım köy hocalığı nazirliginiñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, avgust 30-dan sentâbr 9-ğa qadar rayonlar ve şeer okrugları memuriyetlerinde köy yerlerinde mesken şaraitiniñ eyileştirilmesi boyunca merasimlerniñ iştirakçileri cedveliniñ tizilmesi içün arizalar qabul etilecek.
Beyanatta yaş qorantalar ve yaş mutehassıslarğa diqqat etile. Cedveller «2014-2017 seneleri ve 2020 senesine qadar müddetine köy topraqlarınıñ istiqrarlı inkişafı» federal programması çerçivesinde tizile, dep qayd ettiler müessisede.
Sene başında bildirilgen edi ki, Qırımda 2016 senesi «Köy topraqlarınıñ istiqrarlı inkişafı» programması «köy yerlerde yaşağan vatandaşlarnıñ, bu cümleden yaş qorantalar ve yaş mutehassıslarnıñ mesken şaraitiniñ eyileştirilmesine» 55,5 million ruble ayırılmasını belgiley.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yaltada, sentâbr 11 künü, «Yalta-İnturist» musafirhanesiniñ «Hrustalnıy» kontsert salonında «Miss Krım-2015» yarışı keçirilecek. Bu aqta «Krıminform» saytı bildire.
«Tac namzetleriniñ videovizitkalarını Qırımnıñ 20 diqqatqa lâyıq olğan yerinde çıqaracaqlar. İştirakçilerniñ portretlerini Qırımda ösken ve Qızıl kitapqa kirsetilgen 47 ösümlik fonunda taqdim eterler», – deyler teşkilâtçılar.
Olarnıñ sözlerine köre, tedbir «tabiatqa muqayt yanaşuvnı, sağlam ayat tarzını teşviqat etecek, Qırımnıñ güzel tabiatını, diqqatqa lâyıq yerlerini kösterecektir».
Bildirilgeni kibi, tedbir çerçivesinde yarış teşkilâtçıları «Yaşa» hayriye fondu ile birlikte kanser hastalığı olğan balalarğa yardım aktsiyasını keçirecekler.
Yarışnı Rusiye aktörları Yelena Podkaminskaya ve Aleksandr Suvorov alıp baracaqlar, musafirler – «Gorod 312» gruppası, aktör ve yırcı Goşa Kutsenko, «GK» gruppası.
«Miss Krım - 2015» ğalibi Vernadskiy adına Qırım federal universitetinde bedava tasil almaq aqqını ve ton qazanacaq.


text:
«Qırım platforması» öz faaliyetini Ukraina bayrağı yarımadağa qaytmağance bitirmeycek, dep qayd etti Ukraina prezidentiniñ Qırım MC-deki daimiy temsilcisi Anton Körineviç.
Bunı o, iyülniñ 6-nda Kyivde «Ukraina 30» bütünukraina forumı vaqtında ayttı.
«Bizim içün esas vazifelerden biri işğalden zat etüv ve reintegratsiya. Şunıñ içün, «Qırım platforması Aqmescit, Aqyar, Yalta, Bağçasaray ve diger şeerlerimiz üzerinde kene Ukraina bayrağı yelpirep başlamağance öz faaliyetini devam etecek. Avgustnıñ 23-nde er şey endi başlana. Bu soñu degil, bu daa endi başı. «Qırım platforması» Qırım Ukraina nezaretine qaymağance bitmeycek», – dedi o.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom»telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM baş kâtibi António Guterresnen telefonda laf etip, Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda apiste tutulğan ukrainalılarnıñ azat etilüvini muzakere etti.
«Donbasta, Qırımda ve Rusiyede qanunsız tutulğan ukrainalılarnı azat etüv meselesine büyük diqqat ayırıldı», – dep aytıla haberde.
Bundan evel Minskte Yermak, Rusiye prezidenti memuriyetiniñ reber muavini Dmitriy Kozaknen tutulğan şahıslarnı «er kesni er keske» formatında deñişimni muzakere etken edi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kelecek sene acılıqqa barmağa isetegen Rusiye seyyaları elektron çip ile yañı şekil pasportlarnı elde etmeseler, Saudiy Arabistanğa ketip olamazlar, dep bildirdi Rusiye Federatsiya Şurasınıñ reis muavini, acılıq işleri boyunca vekâletli İlya Umahanov.
«Kelecek sene eski şekil pasportlar qabul etilmeycek… Bu Saudiy Arabistannıñ bir talabı olağanı aqqında söz yürsetecek olsaq, oña, ğaliba, diqqat ayırmalımız, çünki bu bizim menfaatımızdadır», – dep bildire Umahanovnıñ sözlerini RİA Novosti.
Mekkege acılıq – Allahu Taalâğa yapılğan hususiy bir ibadettir, islâmnıñ beş şartlarında biridir. Ayatta bir kere acılıqqa barmaq – er musulmannıñ borcudır.
Bu sene Mekkege işğal etilgen Qırımnıñ 150 musulmanı barıp keldi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermencini reanimatsiyadan pulmonologiya bölügine keçirdiler. Lâkin bölükte yer olmağanı içün onı koridorda qaldırdılar. Qırım.Aqiqat muhbiri, bunı Bekir Degermenciniñ apayı ikâye etkenini bildirdi.
Kyivde Degermenciler qorantasına qor tutmaq maqsadınen ötkerilgen tedbirde Aliye Degermenci: «Al-azırda Bekir reanimatsiya blokundan pulmonologiya bölügine keçirildi. Vaziyeti stabil ağır. Bugün ekimnen laf etmege mecbur oldım. Onıñ pek zayıf olğanını dediler. İne yapmağa devam eteler. Pulmonologiyada yer olmağanı içün o koridorda, perde artında buluna. Onı üç saqçı qaravullay», – dep ikâye etti.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Bekir Degermencini, aqciger şişikligini alıp taşlamaq içün tedaviyleyler.
Dekabrniñ 20-sinde Kyivdeki «Qırım evi» merkeziniñ binasında yarımadada tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçileri Mustafa ve Bekir Degermenciler ile birdemlik aqşamı keçe. Tedbirde cemiyet faaliyetçileri, aq-uquq qoruyıcıları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderleri iştirak eteler.
Mustafa Degermenci – «Fevral 26 işi» figurantlarından biri. O, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Aqmescitte Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan tedbir vaqtındaki kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkeninde qabaatlanıp, 2015 senesi mayısnıñ 7-sinde tevqif etildi. Eki yıl apiste bulunğan soñ 2017 senesi aprelniñ 6-sında ev apisine keçirildi.
Bekir Degermenci – Mustafanıñ babası, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisidir. O, 2017 senesi noyabrniñ 23-nde diger qırımtatar faaliyetçileri ile beraber aqsız yerde para talap etüvde qabaatlanıp, tevqif etildi.
Degermencilerniñ büyüginde sürekli astma bar. Muvaqqat izolâtorda sağlığınıñ vaziyeti birden yamanlaştı. Faaliyetçi, dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında yaramadı. Oña «acele yardım»nı çağırdılar. Dekabrniñ 14-nde o, reanimatsiyağa tüşti. Daa soñra, ekimlerniñ Degermencini esas olaraq ilâclar tesirindeki tıbbiy yuquda tutqanları belli oldı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Devlet dumasına «Şahsiy malümat aqqında» ve «Malümat aqqında» qanunlarnıñ deñişmeler leyhası kirsetildi. Onıñ müellifleri, LDPR ve KPRF fraktsiyalarınıñ deputatları, internet qıdıruv sistemaları ve içtimaiy ağlarnı qullanıcılarnıñ talabınen şahsiy malümatnı silmege mecbur etmege teklif eteler, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bundan ğayrı, şahsiy malümat operatorlarını olarnı yalıñız Rusiyede saqlamağa mecbur etmeycekler. Qaideni bozğanlarnı yasaq etilgen saytlar cedveline oşağan cedvelge kirsetip, blok etecekler. İnternette qanunğa riayet etilmesini Roskomnadzor nezaret etecek. Mütehassıslarnıñ fikirince, mezkür deñişmelerniñ qabul etilmesi Rusiye qullanıcılarınıñ Google ve Facebook kibi çetel internet şirketlerine kirişini blok ete bile. Qanun 2016 senesi işke tüşürilecek. Bu vaqıtqa qadar şirketler malümat bazalarını Rusiyege avuştırmaq kerekler ya da blok etilecekler.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları boyunca vekiliniñ ofisi, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda bulunğan aq-uquq qorçalayıcılarını yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvları aqqında bildirmege davet ete.
Bunı aprel 20-de Ukraina ombudsmeniniñ matbuat hizmeti bildire.
Bildirüvde: «Qırım insan aqlarını qorçalav gruppası tarafından er ay boyunca yapılğan Qırımda insan aqları saasındaki vaziyetniñ monitoring tanıtuvları Qırım yarımadası territoriyasında muntazam surette, sistematik şekilde ve cezala körmeden yapılğan insan aqlarınıñ bozuluvları aqqında şaatlıq etkenlerini qayd etmek isteyim», – denile.
Ombudsmenniñ ofisinde, info@ombudsman.gov.ua elektron poçtası ve Kyivdeki İnsitutskaya soq., 21/8 adresi boyunca muracaatlarnı beklegenlerini qayd ettiler.
Daa evel aprel 20-de Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları boyunca vekili Lüdmila Denisova, Rusiyedeki zenaatdaşı Tatyana Moskalkovağa, 2018 senesiniñ aprelinde Aqmescit tahqiqat izolâtorında eñ azından dört kişiniñ ölmesi aqqında malümatnı teşkermek ricasınen mracaat etti.
Aprel 19-da «Qırım insan aqlarını qorçalav gruppası», ilhaq etilgen Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında dört kişiniñ tabiiy olmağan tarzda ölgenini bildirdi. Aq-uquq qorçalayıcılarnıñ sözlerine köre, olar, bu adamlarnıñ ölümi içün neler sebep olğanını bilmeyler. Lâkin olar, ölülerniñ özlerini öldürgenlerine dair tahminniñ qandırıcı olmağanını tüşüneler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Yuqarı Radanıñ deputatı Refat Çubarov, ilhaq etilgen Qırımda, içinde ekisi qırımtatar olmaq üzre dört kişiniñ ölümi munasebeti ile yardım istey.


text:
Ukraina 2015 senesi oktâbr 25-ne keçer gecesi «qış vaqtına» keçecek.
Ukraina iqtisadiy inkişaf ve ticaret nazirliginiñ bildirgeni kibi, oktâbr 25 künü saat 4:00 saat aqrepleri bir saatke artqa çevirilecek.
Böyleliknen, Ukraina territoriyasında, Rusiye nezareti altında olğan Qırımdan ğayrı, 13.05.1996 senesi «Ukraina territoriyasında vaqıt esaplavı aqqında» Ukraina Nazirler kabinetiniñ qararına binayen, yaz vaqtı lâğu etile.
1996 senesinden Ukraina oktâbrniñ soñki bazar kününde bir saatke ögge çevirilgen yaz vaqtından qış vaqtına qayta, martnıñ soñki bazar künü keri yaz vaqtına.
2014 senesi oktâbr ayında Rusiyede saatnıñ daimiy qış vaqtına çevirilmesi aqqında qarar alındı.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.