text:
Ukraina Ordu, konversiya ve silâsızlanuvnı tetqiq etüv merkeziniñ eksperti Anton Mihnenko, Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırımnıñ territoriyasında qalğan Ukrainanıñ arbiy tehnikasını qaytarmaq niyetinde olmağanını tüşüne. Ekspert bu fikirni Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta ifade etti.
Aytqanına köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukrainağa ait arbiy tehnikanı Qırımdan alıp bermek imkânı olğanı aqqında beyanatı – «cemiyetniñ diqqatını başqa şeylerden bu meselege çekmek içün siyasiy ayin-oyunlardır».
Mihnenko: «Olar zapt etilgen gemilerni qaytarmaq niyetinde degiller. Anda olarnı endi tamir ete ve qanunsız tarzda qullanalar. Amma er şeyge rağmen bu yapılsa bile, bu tehnikanı nasıl vaziyette qaytarğanlarını biz pek yahşı bilemiz. Hatırlatmaq isteyim ki, olar bizge endi avto ve zırhlı tehnikanı qaytardılar. Lâkin anda parçalar yetişmey, köçüricileri parçalanğan, tertibatlar tübü-tamırınen sökülip alınğan edi», – dep qayd etti.
Ekspert, ilhaq etilgen Qırım territoriyasında qalğan arbiy yedekler, olarnıñ havfsızlığı ve utilizatsiyası içün işğalci devlet cevapkâr olğanını hatırlattı.
Yanvarnıñ 11-nde, aqşam, Rusiye presidenti Vladimir Putin, Rusiyeniñ Ukrainağa ilhaq etilgen Qırımdan arbiy tehnikasını qaytarmağa azır olğanını bildirdi.
2017 senesiniñ dekabrinde sabıq Ukraina halq deputatı Andrey Sençenko, 2014 senesinde, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilmesi esnasında, yarımadadan silâlarnıñ çıqarılması ve arbiy hadimlerniñ qorantaları ile kursantlarnıñ evakuatsiya etilmesi aqqında muzakereler etkenini söylegen edi. Onıñ aytqanına köre, o, 3502 miqdarda arbiy tehnika ve silânıñ çıqarılmasını temin etti. Olarnıñ soñki qısmı 2014 senesi iyünniñ 16-sında yüklenip çıqarılğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayev Aqmescit tahqiqat izolâtorından alıp barılğan Aqmescit şeer hastahanesindeki tibbiy teşkerüv, onda damar hastalıqları ve trombnıñ olmağanını kösterdi. Bunı izolâtornıñ rehberi, Abdullayevni tibbiy bölükte ziyaret etken soñ onıñ aqrabalarına ayttı, dep mayıs 13-te Azatlıq Radiosındaki rus hizmetiniñ muhbiri bildire.
Tahqiqat izolâtorı rehberiniñ aytqanına köre, Abdullayevniñ ayağındaki şişiklik keçti, sıcağı da normağa keldi, dep bildire onıñ aqrabaları. Aynı zamanda tibbiy bölükniñ hadimleri Abdullayevniñ aqrabalarına onıñ resmiy diagnozını ale daa söylemediler. Abdullayevniñ advokatları ve aqrabaları tarafından onı hastahanege yatqızmaq talabı yerine ketirilmedi.
Ondan ğayrı, Aqmescit tahqiqat izolâtorınıñ rehberi Abdullayevniñ aqrabalarına, kelecek aftanıñ başında onı tibbiy bölükten keri kamerağa keçirecekler, dedi.
Al-azırda Aqmescit tahqiqat izolâtorı ya da Qırımdaki Rusiye uquqqoruyıcıları tarafından bu malümatqa dair resmiy izaat berilmedi.
Daa evel Qırım advokatı Mammet Mambetov, Aqmescit tahqiqat izolâtorında Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni ziyaret etip, sağlığınıñ eyilişkenini ayttı.
Mayıs 4-te, Aqmescit tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni Semaşko adına hastahanege alıp barğanları aqqında malümat peyda oldı.
Bunıñ arfesinde advokat Mammet Mambetov, Abdullayevniñ kritik vaziyeti aqqında haber berdi.
Aprel 30-da Uzeir Abdullayev Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirildi. Bundan evel Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva, oğlunıñ bir qaç künden berli yüksek sıcağı ve ayağında şişik ile şişiklik olıp, dayanılmaz ağrılar çekkenini bildirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bazar künü, martnıñ 14-nde, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ofisinde qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ iştiraki ile toplaşuv olıp keçti, dep bildirdi Meclis reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde.
Onıñ malümatına köre, toplaşuvda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekilleri, qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri, jurnalistler, Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ reberligi iştirak etti.
«Esas Ukrainada olmağan toplaşuv iştirakçileri internet bağı vastasınen toplaşuvda iştirak etti. Toplaşuv «Chatham House qaidesine» riayet etilip keçirildi, iştirakçileri belli fikirlerniñ müelliflerini aydınlatıp olamay. Bu printsip fikir ve muzakere açıqlığına yardım etmek içün bar», – dep yazdı Refat Çubarov.
Toplaşuvda 26 iştirakçi teklifini ayttı.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov toplaşuv hulâsalarını çıqarıp, seslendirilgen bazı tekliflerni ileride amelge keçirile bilecek iş olaraq qayd etti», – dep aytıla haberde.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesi qırımtatar haqlınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni ğıyaben apis cezasına mahküm etti. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Böylece, Rusiye Ceza qanunnamesiniñ 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmına binaen (silânı qanunsız alıp saqlav) mahkemeci Venera İsroilova Mustafa Cemilevni 1 yıl apis cezasına ve 15 biñ ruble para cezasına mahküm etti. Aynı zamanda, Cemilev mesüliyetke celp etilme müddetiniñ bitmesi sebebinden cezadan azat etildi.
Rusiye Ceza qanunnamesiniñ 224-ünci maddesine binaen (nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması) mahkeme 20 biñ ruble para cezasını tayin etti ve mesüliyetke celp etilme müddetiniñ bitmesi sebebinden cezadan azat etti. Rusiye Ceza qanunnamesiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına binaen (Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv) Cemilev 2 yıl şartlı cezağa mahküm etildi ve "ğalebeniñ 70 yılı munasebeti ile" aministiyağa esaslanıp azat etildi.
Qırım.Aqiqat Mustafa Cemilev ve advokat Nikolay Polozovğa izaat almaq içün hitap ettiler.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
‘Kün-künden Qırımda söz serbestligine dair basqı arta’- Korotkih
QRM meneceri Lüdmila Korotkih ‘Suspilne Krım’ intervyu devamında işğal etilgen Qırımda RF Ukrainağa qarşı cenk başlağan soñ olğan vaziyetni izaat etti.
‘Qırımda kün-künden söz serbestligine basqı artmaqta. 2022 senesiniñ ilk yarısında Qırım sakinleri 661 biñ ruble qadar cöneme tölediler. Cöneme sebepleriniñ ekseriyeti- ‘rusiye ordusınıñ diskriminatsıyası’ maddesine ait’,-dep añlattı o.
Lüdmila Korotkih aytqanına köre, Qırımda aynı zamanda işğalcı hakimiyetniñ qarşı çıqmaları da artmaqta.
‘Gece, şiddetsiz qarşılıqnıñ alãmeti olaraq, bayraq ve yapıştırıcılar peyda ola. Cebbede işlerimiz oñ ketse, Qırımda daha çoq qarşılıq areketler kösterilir’,- qoştı QRM meneceri.


text:
Salı künü, martnıñ 10-unda, aqşam qırımnıñ Qurman rayonında Dewoo Lanos ve Mersedes Sprinter maşnaları çalıştı. Doquz adam yaralandı, olarnı hastahanege alıp kettiler, Rusiye FVN-ne atıf etip haber ete TASS agentligi.
Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ malümatına köre, Aqmescitten Canköy tarafına doquz adam ile Mersedes Sprinter maşnası kete edi. Baş yolğa çıqqanda Daewoo maşnasınıñ aydavcısı yol areketi qaidelerini bozıp, ekinci maşnağa uruldı. Neticede Sprinter avdarıldı.
Şimdi olğan malümatqa köre, yol qazası neticesinde yengil maşnanıñ aydavcısı, yolcusı ve olarnen ketken üç yaşındaki bala yaralandı. Bundan ğayrı, Mersedes Sprinter maşnasınıñ aydavcısı ve beş yolcusı da yaralandı.
Qurman rayonı memuryetiniñ hadimi, qazağa oğraganlarnıñ birisi reanimatsiyada olğanını haber etti.
Пo cлoBaM чиHoBHиka, ceMepo пocTpaдaBшиx – эTo жиTeли EBпaTopии, oдиH из ЯлTы.
OфициaлbHoй иHфopMaции Ha poccийckиx caйTax MBД и MЧC пo KpыMy пo дaHHoMy пpoиcшecTBию пoka HeT.
Fevralniñ 13-ünde, Aqmescitte Opel Vectra ve Chevrolet Aveo maşnaları qazağa oğradı. Neticede üç adam yaralandı.
Bağçasaray rayonınıñ Ulaqlı (Glubokiy Yar) köyü civarında "Tavrida" trassasında fevralniñ 5-inde aqşam yol qazası oldı.
Fevralniñ 6-sında saba Aqmescit-Bağçasaray-Aqyar yolunda yengil maşna ve yük maşnası çatıştı, qazada üç adam elâk oldı.
Fevralniñ 4-ünde aqşam "Kezlev - Aqmeçit" yolunda Saq rayonında eki yengil maşna - VAZ-2112 ve Geely - çatıştı. Qazada yedi adam yaralandı.
Qırımda fevralniñ 3-ünde, neticesinde piyadeler öldürilgen eki yol qazası oldı. Bir maşna Aluşta civarında aqaynı urıp öldürdi. O piyadeler keçitinden yolnı keçe edi. Ekinci qaza Keriçte oldı, anda tükân yanında aydavcı esli qadınnı bastı.


text:
Yañı yıldan itibaren Aqmescit tükânlarında müşteriler kene boş raflarğa rastkeleler.
Böyleliknen, Kezlev yolunda «Meganom» ticariy merkezinde yerleşken Fozzy tükânında süt mahsulatı satılğan bölükte boş raflarnı körmege mümkün, dep yaza Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bazıda olarnı perde ile örteler.
Satıcılar yanvarde Ukrainadan Rusiyege süt mahsulatnıñ ketirilmesi azlaşqanı aqqında bildireler. Böyleliknen tükânlarnıñ raflarında mahsulatnıñ yoq olması añlatıla.
Evel içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları Qırımnıñ diger şeerlerinde olğan tükânlardan boş raflarnıñ fotoresimlerini aşkâr etken ediler.


text:
Qırımda keçken künü altı hasta koronavirustan vefat etti. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ malümatında aytıla.
Müessise malümatına köre, Qırımda pandemiya vaqtında 148 insan vefat etti.
«2994 insan tibbiy közetüv altında buluna, 1361-i evde dinamik közetüv altında qala, 1492 kişi hastahanede yata, 141 insan observatorlarğa alındı», – dep aytıla haberde.
Keçken künü Qırımda 139 koronavirus hastası qayd etildi. Epidemiya vaqtında 9955 COVID-19 hastası qayd etildi, 5657 insan tüzeldi. Aqyarda 2635 kişi yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 1657 kişi tüzeldi, 71 insan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aprel 13-de Bağçasaraydaki tintüvler vaqtında tutulğan qırımtatarlarınıñ birisi Eskender Memetov aprel 15-de evge yiberildi. Bunı Qırım faali Mümine Saliyeva Facebookta haber etti.
«Eskender Memetovnıñ memuriy apis cezası soñuna keldi. Aqmescitteki Pavlenko soqağında olğan memuriy yaqalanğanlar tutulğan binadan çıqtı», – dep yazdı Saliyeva.
Aprel 13-de Kreml kontrol etken Bağçasaray rayon mahkemesi qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen saba tintüvlerinden soñ yaqalanğanlarğa qarşı ükümlerni çıqardı. Eskender Memetov 2 künge memuriy apiske alındı.
19 yaşında Eskender Memetov – 2016 senesi mayıstan berli SİZOda yatqan «Bağçasaray musulmanları davasınıñ» mabüsi Remzi Memetovnıñ oğludır.
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçirdiler. Vaqia şaatları uquq qoruyıcılar tarafından küç qullanılğanını ve ateş açılğanını bildireler.
Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv ve tutuvlarnı «planlaştırılğan tedbirler» dep adlandırdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiyege qarşı basqını quvetleştirmege rica etecegini bildirdi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
3 terrorçı birelde
Separatist PKK terror oyışmasınnan qaçqan tağın 3 terrorçı birelde
Êçke êşlär ministrlığınnan yasalğan açıqlawğa krä alıp barıluçı künderü êşçänlekläre näticäsendä PKK terror oyışmasınnan qaçqan 3 terrorçı iminlek köçlärenä birelde.
Birelgän terrorçılarnıñ 2002 häm 2021 yıllar arasında oyışmağa quşıluları häm Ğıyraqta buluları bilgelände.
Bıyıl künderü yulı belän birelgän terrorçı sanı 68gä citte.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu Yaponiyägä kitä
Ul êlekkege Yaponiyä xökümäte räise Şinzo Abenıñ räsmi cenaza cıyınında qatnaşaçaq
“İzgelek poyızdı” quzğaldı
Türkiyädän yulğa çıqqan 12nçe "İzgelek poyızdı" paqıstanlılarğa yärdäm iltä


text:
Eñ azınen üç nefer bala ile oynalğan bir top oyunı.
Top qolnen atıla. Eki bala belli mesafede biri-birine qarşı tura. Ortada ise ebe (veduşçiy) olğan üçünci bala tura. Yani, o, “Orta böcek”tir. Lâkin eñ-evelâ orta böcek kim olacağını belgilemek zarur. Bunıñ içün sayım aytıla:
Leylek, leylek avada,
Yımırtası tavada.
Söyle, kelsin, ot yesin,
Ot yemese, et yesin.
Şu böcekni tez seçsin…
Böylece, “böcek” belli olğan soñ oyun başlana. Maqsat – topnı qarşıdaki arqadaşqa ataraq, onı Orta böcekke tuttırmamaq. Barıp da, Orta böcek topnı tuta bilse, bunıñnen “böcekligi” bite ve onıñ yerine topnı keregi kibi ata bilmegen bala tura. Oyun böylece devam ete. Oyunnı eki taqım olıp da oynamaq mümkün.


text:
Bir aynıñ içinde Qarasuvbazardaki "Taygan" arslanlar parkınıñ zararları 10 million rubleden çoq oldı, dep bildirdi Qırım.Aqiqat muhbirine parknıñ saibi, Qırım iş adamı Oleg Zubkov.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda şimdi sıcaq ava, bu turistlerniñ kelmesine sebep olacaq edi.
"Bir aynıñ içinde "Taygan" arslanlar parkınıñ qapalğanından zararlar 10-12 million rublege çıqtı. Bu, parkqa kiris biletleriniñ satılmasından kelmege aqçalardır", - aytıp berdi iş adamı.
Bundan ğayrı o, yetişmegen paralarnıñ qaytaracaqlarında şübelene ve parknıñ bankrotlığı "onıñ reyder zapt etilmesi planınıñ bir qısmıdır", dep qayd etti.
Daa evel Rusiye nezaretindeki Qarasuvbazar (Belogorsk) rayon mahkemesi dekabrniñ 23-ünde "Taygan" parkını daa bir ayğa qapatmaq qararını aldı.
Noyabrniñ 14-nde Zubkov, mahkeme park işini toqtatsa, 30 ayuvnı öldürmege mecbur olacaq, dep bildirdi. Qırımnıñ rusiyeli Tabiat Nazirligi, Zubkovnıñ ayuvlarnıñ ihtimallı "atuvı ya da evtanaziyası" aqqında aytqanı içün, qanun bozmasında saqındırdı.
Kreml kontrolindeki Yalta mahkemesi noyabrniñ 21-nde Oleg Zubkovdan ayvanlarnı musadere etüv davasını baqmağa başladı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
«Cinayetçiler pencereni parlap, bina odasına «Molotov qarışması» ile şişeni attılar. Ofiste bulunğan bekçi parlanğan cam davuşını eşitip, yanğıncılarnı tez-tez çağırdı. Yanğınnı söndürdiler – ofisniñ tek bir odası yandı. İlki malümatlarğa köre, zararlanğan adam yoq», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
İşbu ofis (rayon saylavaldı ştabı) doquz qatlı mesken evniñ birinci qatında yerleşe, bu sebepten ştab yanğını yüzlernen adamnıñ ömürini havf altında qaldırdı.
Ştabnı ekinci sefer yaqacaq olalar – ilki sefer belgisiz adamlar üç afta evelsi binanı ateşke berdiler.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi rusiyeli advokat Nikolay Polozovnıñ qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi davasındaki «tahqiqatçınıñ qanunsız areketlerinen» bağlı şikâyet arizasını baqmaqta.
«Tahqiqatçınıñ qanunsız areketlerini şikâyet etem, o, teşkerüv malümatını baqmağa imkân bermedi, andaki malümat (Veciye Kaşkanıñ ölümine alâqası bar ola bilgen İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimlerinen bağlı malümat) gizlendi», – dep yazdı Polozov Facebook saifesinde.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, birinci instantsiya mahkemesi tahqiqatçınıñ areketlerini «emiyetsiz ve müvekkilim İbram ağa Kaşkanıñ aq ve serbestligine tesir etmey» dep qarar çıqardı.
«Böyle yanaşuv ve baqışqa razı olmağa imkânsız. Bunıñ kibi areketler Veciye Kaşka ölüminiñ sebeplerini mustaqil şekilde tahqiq etmege keder ete», – dep yazdı advokat.
Bundan evel Polozov oña «Veciye Kaşka davasınıñ» FSB videosını baqmağa imkân berilmedi, dep bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde 82 yaşında Veciye Kaşka vefat etti. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı FSB ve SOBR hadimleriniñ mahsus tedbir şaatı oldı. Uquq qoruyıcılar Aqmescit qavelerinden birinde qırımtatarlar Kazim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı. Olarnı Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etkenlerinde qabaatlaylar.
FSBniñ resmiy malümatına köre, Veciye Kaşka yaramadı. Qadınğa «tibbiy yardım» çağırıldı, lâkin hastahanege ketkende Veciye Kaşka can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.


text:
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov ile körüşüvni talap etken erkek Aqmescitte, saba, Lenin meydanında yerleşken Nazirler Şurası binası yanına keldi.
Bu aqta öz Facebook saifesinde Aqmescitniñ sakinlerinden biri yazdı.
Bunıñ ile, qırımlı aytqanı kibi, erkekni fotoğa çekmege istese, bir qadın: «foto yapmağa olmay, yasaq!» qıçırıp, oña keder etecek oldı.
«Kim yasaq etti, biz uquqiy devlette yaşamaymızmı?» degen sualime: «Nasıl aqlar aqqında söz kete, mında er şey yasaq!» kibi cevap qaytarıldı»,– dep yazdı aqmescitli.
Yapıp olğan fotolarına köre, erkekniñ yanında «politsiya» hadimi buluna.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımdaki yollarnıñ tamir etilüvine 1,5 mlrd ruble ayırmağa vade eteler. Mezkür qarar Moskva nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti tarafından alındı.
Vesiqada belgilengeni kibi, belediyelerge tamir işleri, qurucılıq, rekonstruktsiya, yerli yollarnıñ tamirinen bağlı bücetara transferler aqqında haber etildi. Olar, öz başına yol faaliyetiniñ birinci nevbetteki tedbirlerniñ cedvelini tizecekler.
Hızmette qayd etkenlerine binaen, yerli akimiyet öz qararına köre, tamir işleriniñ vaqıtını ve keifiyetini belgilecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Kremlge boysunğan Qırım kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy ilân etti ki, Qırım Türkiyeden turistlerni qabul etmege azır. Bu aqta Qırım nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Strelbitskiy, Qırım ve Türkiye arasındaki ava yollarınıñ yañıdan açılmasına, ve yarımada «türkiyeli vatandaşlarnı qabul etip olacağına» ümüt besledi.
«O vaqıt çoq turistlerniñ Türkiyeden yarımadağa, onıñ dülberligini körmek, tedaviylenmek ya da sağlığını tüzetmek içün, kelmege imkânları peyda olacaq», – dep qayd etti Sergey Strelbitskiy.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan kelecek ay Rusiyege zenaatdaşı Vladimir Putin ile körüşmek içün baracaq, dep bildire türkiyeli baş nazir muavini Mehmet Şimşek.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı. O vaqıt Moskva Ankarağa qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Bundan evel bu ayda Putin Erdoğanğa telefon açıp, Türkiyede avdarma ıntıluvı munasebetinen destek köstergenini bildirdi. Kremlde qayd ettiler ki, eki lider yaqında körüşecek.


text:
Namaz
Namaz (arapça الصلاة, farsça نماز) - İslâm añlayışına köre, İslâmnıñ beş şartından biri qabul etilgen ibadettir. Quran-ı Kerimniñ emri ile künniñ belli vaqıtlarında abdestli olıp, Muhammed Peyğamber ögretken şekilde Allahqa yapılğan duadır.
Kündelik ibadet tsikliniñ beş namazı bar:
- saba eki rekât namaz (facr, saba)
- üyle dört rekât namaz (zuhr, üyle)
- ara üyle sonra ve evel aqşam vaqtı dört rekât namaz (asr, ekindi)
- aqşam vaqıtında üç rekât namaz (mağrib, aqşam)
- gece dört rekât namaz (işa, yatsı)


text:
Bodrumğa “Costa Venezia” kilde
İzmir portınnan kilgän köymä Bodrum Kruiz Port pristanendä tuqtaldı
İtaliya bayraqlı “Costa Venezia” isemle yulçı köymäse Muğlanıñ Bodrum rayonına 1502 turist kiterde.
İzmir portınnan kilgän köymä Bodrum Kruiz Port pristanendä tuqtaldı.
323 metrlık “Costa Venezia”da kübese alman, ispaniyale häm italiyan bulğan 1502 yulçı häm 1013 personal bar.
Tamğaxanä êşlärennän soñ köymädän töşkäñ turistlar Bodrum turına çıqtı häm tarixi urınnarnı gizde.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyägä küpme turist kilä?
Törkiyägä bu yılnıñ 8 ayında 29 million 334 meñ 652 çit il keşese kilde
Göbäklitäpä xäräbälärenä küpme turist kilde?
Qızıqsındıruçı tarixi urın här yıl meñnärçä cirle häm çit il turistın qabul itä


text:
Bügin otız kün oraza wstağan barşa mwsılmannıñ Oraza Ayt merekesi. Islam küntizbesi boyınşa Şäuuäl ayınıñ alğaşqı künine tura keletin bwl mereke bir ay oraza wstağan jamağattıñ igilik pen baqıt,rahımğa jetkeniniñ beynesi ispetti atalıp ötiledi. Sonday-aq, bwl mwsılmandar üşin oraza wstauğa tıyım salınğan kün.
Beysenbi, 13 mamır tañerteñ Qazaqstan meşitterinde Oraza ayt namazı oqıldı. Ekinşi jılğa jalğasqan koronavirus pandemiyasınıñ karantindik şekteui sebepti namaz meşitter aulasında oqıldı. Bıltır mülde tıyım salınğan edi. Apta basında Qazaqstannıñ Mwsılmandar dini basqarması osınday şeşim qabıldağan. Şart boyınşa wjımdıq ğibadatqa jinalğan jwrt medicinalıq betperde tağıp keluge mindettelgen.
Oraza ayt namazı Almatı qalasında tañğı 6.10-da, al astanada 7.00-de oqıldı. Mwsılman älemi qasiet twtatın biılğı Ramazan ayı elde 13 säuirde bastalğan.
Merekege oray elimizdegi jäne älemdegi barşa mwsılman jwrtşılığın oraza ayt künimen qwttıqtaymız! Wstağan orazalarıñız ben tilegen dwğa-tilekteriñiz qabıl bolsın! Jer betinde beybitşilik saltanat qwrıp, bar adamzat zäuzatı ıntımaqta ğwmır keşsin! Sanalı adam balası tabiğattı ayalap, Jer ananıñ ayalı alaqanında üylesimmen ündestikte ömir sürelik! Ädildik jasasın, aqiqat qanat jaysın!


text:
Qırım mahkemeleri topraq «samozahvatlarında» qanunsız sürette qurulğan inşaatlarnıñ yoq etilmesi aqqında 150-ge yaqın qarar çıqardı. Bunı fevral 12 künü Qırımda mahkemecilerniñ federal hızmetiniñ idare reisi Stanislav Krısin bildirdi, dep haber ete Krıminform saytı.
Krısin şunı da qayd etti ki, işbu qararlarnıñ amelge keçirilüv ketişatı ğayet zordır. Bundan evel itiraz bildirüv basamaqları keçirilmeli.
«Bundan soñ ise saiplerge şu inşaatlarnı öz başına devirmege teklif etecekmiz, böyle imkân olmasa – yerli memuriyetlerge muracaat etecekmiz, işte, bu kibi qararlarnıñ teşebbüsçileri olğan olardır», – dedi o.
Yañı yılnıñ başında Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyeti yarımadada «samozahvatlarnıñ» meselesi bütünley çezilecegi aqqında bildirgen edi.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırım akimiyetiniñ işbu niyeti yarımadada işğalden soñ peyda olğan rusiyelilerniñ maddesi ve istegi ile bağlı olğanını tüşüne.


text:
Elektron muzıkası
Elektron muzıkası - öyle keniş bir ıstıladır ki, o, elektron aletler ve kompyuter muzıka programmalarını qullanıp yaratılğan muzıkanı bildire.
E. Denisovnıñ nümüneviy tarifine köre, elektron muzıkası - ‘ses obyektlerini elektron şecelikler yaratqan muzıkadır. Bu tarifine köre elektron muzıkanıñ maddiy temeli, elektronika yardımınen işlep çıqarılğan, azırlanğan ve icatiletilgen seslerdir.
'Elektron muzıkası’ ıstılası 1951 senesi, Kölndeki RTF Elektronische Musik (E.M.A.K.) studiyasında çalışqan çalğıcılar taqımınıñ beyannamesinde ilk sefer peyda olğan.


text:
«Er alda, belli bir sebeplerden Rusiye pasportını alıp olamağan qırımlılar er vaqıt rey bergen saylav bölüginde rey bere bilecekler. Bir de bir problem yoq, o, saylayıcılar cedvelinde olacaq, o, Rusiye vatandaşıdır. Bir şey bar, o, saylavlardan soñ vesiqalarnı resmiyleştirmek kerek», – dedi Temirgaliyev.
Aqımdaki seneniñ sentâbr ayında işğal etilgen Qırımda «akimiyet» organları saylavlarınıñ keçirilmesi belgilendi. Rusiye boyunca Yekâne rey berüv künü Qırım ve Aqyar qanun çıqarıcı organlarınıñ saylavları ötkerilecek.


text:
Rusiyede apiske alınğan «Qırım musulmanları davasınıñ» mabüsi Arsen Abhairov yanvarniñ ortasında Krasnoyarsk ülkesiniñ Yeniseysk şeerindeki apishanege etap etildi. Bu aqta apayı Alize Abhairova bildirdi, dep haber etti «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Qayd etilgenine köre, Yeniseysk apishanesinde Abhairov ükümniñ ilk eki yılını keçirecek.
«Şimdi Yeniseysk apishanesiniñ sert şaraitlerinde buluna: Arsenge apishane urbası berildi, er kün tek 1 saat çıqıp kezmege imkânı bar. Er adamı Qırımnıñ diger siyasiy mabüsleri, hususan «Qurman gruppası» ve ükmüne qarşı itiraz baqılğan «Ekinci Bağçasaray gruppasınıñ» iştirakçileriniñ vaziyetini soradı. Aqay-apay tahminen 15 daqqa laf ettiler», – dep aytıla haberde.
Subetten soñ Abhairovnı Rusiye advokatı Mariya Bogdanova ziyaret etti. Onıñ aytqanına köre, mabüsni tutuv şaraitleri bir qarar.
«Şimdi Arsen Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi ve Avropa insan aqları mahkemesine mektüp azırlay – birincisi SİZOda bulunğan vaqtını apishanede olacaq 2 yılı olaraq saysınlar dep, ekincisi ise mabüsniñ yaşağan yerinden uzaq olğanınen bağlıdır. Uquqçı Arsenden minnetdarlıq sözlerini ve qırımtatar halqınıñ bir parçası olğanınen ğururlanğanı aqqında aytqanlarını bildirdi», – dep aytıla haberde.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
2020 senesi noyabrniñ 3-nde saba Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevni 17, 13 ve 12 yılğa üküm etti. Olar qabaatlarını tanımadı. Mahküm etilgen qırımlılarnıñ advokatları ükümni şikâyet etip, Avropa insan aqları mahkemesine barmağa niyetlene.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 20-nde Aqmescit sakini Denis Kaşuknı 2020 senesi fevralniñ 18-ne qadar SİZOğa aldı.
Oturışuv qapalı oldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tutulğan Denis Kaşuk oturışuv başında esnasnı qapatmağa rica etti.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, Rusiye FSBsi Aqmescit sakini Denis Kaşuknı silâ satın alğanından ve saqlağanından şübheli sayıp tuttı. Denis Kaşuknıñ ömür arqadaşı Olga Qırım.Aqiqatqa izaat berip, dekabrniñ 17-nden berli bağda olmağanını ve evlerinde tintüv keçirilgenini bildirdi.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, FSB Kaşuknı eki madde – Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci ve 222.1-incisine istinaden («qanunsız satın aluv, satış, saqlap, silâ, onıñ esas parçalarınıñ taşıması») – şübheli saya, dep bildirdi.
Rusiye FSBsi Denis Kaşuknıñ tutuluvını şimdilik izaatlamadı.


text:
Qırımda «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsi Ernest İbragimov, Rusiye Ceza Qanunnamesiniñ 205.5 maddesi boyunca (Terroristik teşkilâtınıñ faaliyetini teşkili ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak) cinayet etkeninen qabaatlandı, dep haber etti advokatı Lilâ Gemeci.
Onıñ sözlerine köre, şimdi İbragimov mahkeme qararına ile Aqmescit hastahanesinde psihiatrik ekspertizasını keçe.
«Mahkme ekspertizasını toqtatıp, müvekkilim adekvatmı, yoqmı ögrenmeyip tahqiqatçı qabaatlav bildirdi», – «Qırım birdemligi» Lilâ Gemeciniñ aytqanlarında alıntı ketire.
Advokatnıñ sözlerine köre, Ernest İbragimovnı cezaiy mesülietke çekmek içün sebep camide ekinci Bağçasaary «Hizb ut-Tahrir davası» iştirakçilerinen körüşkeni olğan.
İbragimov, tuvğan tilinde şaatlıq etmege aqqından faydalanıp, terciman olmasını istegen, mahkeme ise red etken.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası fevralniñ 17-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerinde keçirgen tintüvleri aqqında malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvlarğa qarşı narazılıq bildirdi. Müessise, halqara institutlarnı bu areketlerge qıymet kesmege çağırıp, soñki tutuv ve tintüvler aqqında malümatnı BM Baş Assambleyasınıñ sessiya baqıluvına çıqarmağa planlaştıra.
Ukraina Reintegratsiya nazirligi halqara toplulıqnı Qırımdaki tutuvlarğa cevap bermesine çağırdı.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
«Ukrgidroproyekt» aktsiyalı şirketi, muessisede Or (Perekop) keçitinden keçecek ve sanki Qırımnı Ukrainanıñ qıtadaki qısmından tolusınen yaıracaq olğan gemiler yürgen kanalnıñ quruluvı leyhası üstünde çalışqanını red ete. Bu hususta «Ukrgidroproyekt»niñ Qırım.Aqiqat tarafından malümat talabına bergen resmiy cevabında aytıla.
Ondan ğayrı muessisede, Qırım ve Rusiye KHVlerinde bu leyhada iştirak ete dep kösterilgen baş muendis Tatyana Lunina, «Ukrgidroproyekt»te iç bir vaqıt çalışmadı, dep iddia eteler.
Vesiqada: « «Ukrgidroproyekt»niñ bu leyhağa iç bir alâqası yoq. Tatyana Lunina adlı baş muendis bizde iç bir vaqıt çalışmadı», – denile.
Qırımnıñ Rusiyege tabi ukümetine yaqın olğan «Krıminform» neşiri, adları bildirilmegen Ukraina KHVlerine atıfta bulunıp, «Ukragidroproyekt»niñ baş muendisi olaraq kösterilgen Tatyana Luninanıñ, Qırımnı Ukrainanıñ qıtadaki qısmından «tolusınen ayıracaq» Or keçiti üstünden gemiler yürgen kanalnıñ quruluvı leyhasınıñ işlep çıqılğanı aqqında sözlerini naqil ete. Qırım neşiri böyle bir derc etilgen materiallarğa atıflar bermey.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye vatandaşlığını aluv esnasını qolaylaştırğan qanunnı imzaladı. Uquqiy malümat resmiy portalında derc etilgen qanun leyhasına binaen, artıq çetel vatandaşları içün Rusiye vatandaşlığını qabul etkende öz vatandaşlığından vazgeçmek şart degildir, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Rusiye vatandaşlığını aluv esnası Sovetler Birligi vatandaşlığı olğan ve sabıq sovet cumhuriyetlerinde yaşağan insanlar içün qolaylaştırıldı. Endiden soñ Rusiye vatandaşlığına kirüv arizasını bermezden evel Rusiyede üç yıl yaşamaq ve resmiy kelir menbasını tasdıqlamaq şart degildir.
Rusiyede yaşav izni olğan Moldova, Ukraina, Beyazrusiye ve Qazahistan vatandaşları memlekette yaşav müddetinen bağlı talaplarğa riayet etmeyip, vatandaşlıq içün vesiqalarını bere bile.
Rusiye aliy oquv yurtlarınıñ mezunları da Rusiye vatandaşlığını almaq içün artıq üç yıl çalışmağa mecbur degil, bir yıl yeterli ola.
Rusiye vatandaşlarınen evli olğan, memlekette yaşağan ve balaları olğan çetel vatandaşları içün talaplar qolaylaştırıldı.
Anası ya da babası Rusiye vatandaşı olğan çetel vatandaşları içün de esnas qolaylaştırıldı.
Qanun üç aydan soñ işke tüşürilecek.
Yañı migratsion siyaseti sayesinde akimiyet Rusiyege 5 milliondan 10 millionğa qadar insannı celp etip, eali sayısınıñ eksilmesini toqtatacaq ola. Qanun leyhasınıñ müellifleri, olarnıñ aytqanına köre, çetelde yaşağan rus icretçileri Rusiye pasportlarını alsın istedi.


text:
Keçken afta Qırım qurtarıcıları 26 yol qazasında yardım etti, 142 yanğınnı söndürdi, dağlarda altı qıdıruv-qurtaruv operatsiyasını keçirdi. Umumen 74 adamnı qurtardılar. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
"Yol qazalarında 54 adamnı qurtardılar, olardan 14-ü – balalar, pek yazıq, eki kişi amma elâk oldı. Bundan ğayrı, keçken afta 142 yanğınnı söndürdiler, olardan 114 yanğın – çöplük ve quru ösümlik yanğınlarıdır, bundan ğayrıdört orman yanğınını söndürdiler. Dağ-ormanda doquz adamnı qurtardılar, olardan birisi – bala", - Qırım FVN-niñ naziri Sergey Şahovnıñ sözlerinden yaza matbuat hızmeti.
Onıñ aytqanına köre, daa on suv qazası oldı, olarda 11 adamnı qurtardılar, üçü – elâk oldı.
Avgust 22-sinde Qırımda, Kapsel körfezi yanında, cumaaqşamı künü küçlü yel, qayıqlarda yaldağan eki aqaynı deñizge alıp ketti.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, keçken yılğa köre, 2019 senesinde orman yanğınları aman-aman eki kere azlaşqanını haber etti.


text:
Qırımdaki "Taygan" arslan parkı sadece arslanlarınen degil, bitmegen davalarınen de belli. Soñki vaqıtlarğa qadar "Taygan"nıñ saibi Oleg Zubkovdanıñ Sergey Aksonov ile altı yıllıq qavğası oldı. Amma mına endi mesele çezildi, "Taygan"nıñ başına yañı belâ keldi - koronavirus ve yem qıtlığı.
Oleg Zubkovnıñ çoq istidatı bar ve olardan birisi - problemalarına cemiyetniñ diqqatını çekmek qabiliyetidir. Sergey Aksönovnen çatışma yıllarında, esasen ayvanlarnı sevgenlerniñ arasından o biñlerce tarafdar taptı. Zubkovnıñ Qırım akimiyetinen davasında esas rolni oynağan tamam cemaat oldı.
Zubkovnı desteklegen bir sıra narazılıqlardan soñ Rusiye İqtisadiyat İnkişafı Nazirligi "Taygan" parkınıñ meselelerini çezecek üç taraflı "yol haritası" añlaşmasını teklif etti. Neticede "Taygan" reberleri, Qırımnıñ rusiyeli ükümeti ve Rusiye İqtisadiyat İnkişafı Nazirligi vekilleri imzalağan gizli vesiqa peyda oldı.
"Yol haritası" peyda olğanından soñ, Zubkovnıñ işleri tez tüzelip başladı. Yıllarnen çezilmegen meseleler çezilip başladı: Rusiye akimiyeti birden "Taygan" ve "Skazka" parklarınıñ topraqlarını resmiyleştirdi, meşur park arifleriniñ bozmasını lâğu etti. Bir zurafe, ayuv ve atta qaplanlar bağçasınıñ qurulması içün bile "Taygan"nıñ etrafında 50 gektarlıq topraqnıñ ayırılması aqqında laf oldı. İşte, planlar büyük edi, amma koronavirus olarnı bozdı.
Oleg Zubkovnıñ aytqanına köre, o aktivleriniñ çoqusını Portugaliyağa keçirdi, anda onıñ turistik ve qurulış biznesleri bar. Qalğan aqçalarnı, artıq beş aylıq çalışmağan "Taygan" parkınıñ keliri olmağanı içün, onıñ ayvanlarınıñ yemine masraf etti.
İçtimaiy ağlarda Zubkovnıñ tarafdarları ve sadece ayvanseverler, Zubkovnıñ blogında belgilengen rekvizitlerge para yollay
Şimdi cemaat yañıdan qasevetlenip başlay. İçtimaiy ağlarda Zubkovnıñ tarafdarları ve sadece ayvanseverler, Zubkovnıñ blogında belgilengen rekvizitlerge para yollay. Taacipli, amma kapiklerini sayğan pensionerler bile "Taygan" ayvanlarına yardım etmek içün aqçalarını yollay. Soñra özleri tefsirlerde şaqalaşa - daa qaysı bir millionerge pensionerler aqça toplar?! Bu fenomenni nasıl añlatmaq mümkün?
Çoqusı çetelden bile para yollamağa azır. Zubkovnıñ qadını PayPal internet kisesini qayd etti, ve YouTubedaki tefsirlerge köre, kiseniñ limitleri birinci künde toldı!
Zubkovnıñ aytqanına köre, bütün bular yaedım ete, amma meseleni çezmey - bir qaç biñlik kiyik ayvanlarnıñ sürüsini aşatmaq içün pek çoq aqça kerek. bundan da ğayrı, aqça olsa bile, şimdilik yemni satın almağa qolay degil. Rusiyeden et teminatı şimdi yoq. Qırımnıñ özünde de mahsulat strategik mal olıp qala.
Endi top Sergey Aksönovnıñ qolunda - Zubkovnıñ parklarına yardım etermi ya da evelki hoşnutsızlığı yeñermi?
Şimdi faaller Oleg Zubkovnıñ parklarına Qırım tükânlarından bozulgan etler temin etilsin dep Rusiye akimiyetine muracaat etti. Buña cevap olaraq ise - Rusiye içtimaiy teşebbüs saytında muracaatnı yerleştirmek tevsiyesini aldılar. O muracaat 100 biñ imza toplasa, soñra Devlet Duması, belki de, bir qarar alır.
İşte, Oleg Zubkovnıñ qasevetli hocalığı kene ağır vaziyette. Qızğın tavadan ateşke, degen dayın. O öz blogunda endi bildirdi ki, toplamınıñ sayısını azlaştırmaq mecruriyetinde qala bile. Endi top Sergey Aksönovnıñ qolunda - Zubkovnıñ parklarına yardım etermi ya da evelki hoşnutsızlığı yeñermi? Sual bundadır...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukraina prezidentiniñ ofisinde iyünniñ 26-nda qırımtatarlarnı milliy bayraq kününen tebriklep, Rusiye apsinde tutulğan faaller aqqında hatırlattılar.
«İşğal etilgen Qırımda Ukrainağa tam qol tutqan qırımtatarlar taqipke ve ayırımğa oğratıra, siyasiy mabüslerniñ çoqusı qırımtatarlardır. Server Mustafayev, Seyran Saliyev, ağa-qardaş Abdullayevler, Emir-Usein Kuku – episi vicdan mabüsi ola, eñ tez vaqıtta evlerine qaytmaları içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dep aytıla haberde.
Müessise qayd etkenine köre, qırımtatar bayrağı yarımada. Sakinlerine azatlıq ruhı ve Ukraina bayrağınıñ Qırımğa qaytuv küreşinde birlikni hatırlata.
«Eskisi kibi, Bağçasaray ya da Aqmescitte bir-biriniñ yanında dalğalanğan eki bayraqqa quvanayıq. Tarihiy adaletniñ ve Ukrainanıñ tamır halqı olğan qırımtatar halqı aqlarınıñ tiklenmesi içün elimizden kelgenini yapmaq bizim içün pek müim», – dep aytıla hayırlav sözünde.
Prezidentniñ ofisi eminliknen bildirdi ki, «altın tamğalı kök bayraq Çatırdağ ve Ay-Petride, Bağçasaray, Yalta ve Aqyarda dalğalanacaq».
Qırımtatarlar cuma künü, iyünniñ 26-nda, Milliy bayraq kününi qayd ete. Kyivde avtoyürüş ve aqşam üstü tantanalı yürüş ve büyük qırımtatar bayrağınıñ çıqarıluvı planlaştırıla.
Faaller işğal altındaki Qırımda Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan «Bayraq areketi» aktsiyasını ötkere. Yarımadanıñ çeşit rayonlarında yaşağan qırımtatar milliy areketiniñ veteranlarını ziyaret etmege qarar aldılar. Qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ maşinalarını bir qaç kere Rusiye patruli toqtatqan edi.
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetele ötkerile.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Salı künü, noyabr 19-ında Londonda tarihiy Haygeyt (Highgate) mezarlığında sabıq sovet siyasiy mabüsi, dissident, piblitsist ve yazıcı Vladimir Bukovskiyni defn ettiler. O, 2019 senesi oktâbr 27-sinde Cambrigede vefat etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Cenaze merasiminden evel pravoslav diniy hızmeti keçirildi - bu, tuvğanlarınıñ istegi edi.
Tabutnıñ artından "Birdemlik" leh areketiniñ bayrağını Poloniya delegatsiyası alıp kete edi. Onıñ vekili, Poloniya baş naziri, Mateuş Moravetskiyniñ veda nutqunı oqudı. Bundan ğayrı, Varşava universitetiniñ hadimi çıqışta bulundı. Bukovskiyniñ kitapları Poloniyada kommunizm ükmü devrinde samizdatta (öz başına neşir etüv) bastırılğan edi.
Veda nutuqlarınen, sovet lagerleriniñ mabüsi Mustafa Cemilev, çeçen icretçisi, general Ahmed Zakayev, Belorus muhalefetniñ temsilcileri ve sabıq dissidentler, Moldova ve Romaniya birleşmeleriniñ vekilleri, Britaniya universitetleriniñ ve Londonda sovet muacirliginiñ vekilleri çıqışta bulundı, dep bildire Halqara Frenkistan Radiosı.


text:
Yerustü naqliyat havfsızlığı devlet inspektsiyası («Ukrtransinspektsiya») qıtaiy Ukrainanıñ işğal etilgen Qırım ile avtomobil yolcu naqliyatlarınıñ ğayrıdan tiklenmesini red ete.
Bunı Ukrain naqliyat inspektsiyasınıñ saytında bildireler.
«Ukrtransinspektsiya bildire ki, qıtaiy Ukrainanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile yolcu avtomobil taşımaları ğayrıdan tiklenilmedi», – aytıla beyanatta.
Mında hatırlatalar ki, dekabr 26-dan itibaren Ukraina Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile avtobus taşımalarını toqtatıp, yolcularnı telükege atmağa istemey. Krım Media agentligi Aqmescitteki avtovokzal dispetçeriniñ aytqanlarına esaslanıp, qıtaiy Ukraina ile avtobus alâqaları qısmen ğayrıdan tiklenildi, dep bildirdi.


text:
Yanvar 26 künü ATR qırımtatar telekanalına tintüv ile kelgen silâlı insanlar videoarhiv serverini tutıp aldılar. Al-azırda telekanal signalı sögdürildi.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova bildirdi.
«Serverge irişip olamaymız. Bizden onı tutıp alğanlar, dep ayta bilem. Serverde videoarhivimiz saqlıdır», – dedi o.
Bucurova telekanalda tintüv sabağace süre bilecegini tüşüne.
«Menimce, tintüv uzun zamanğa sürecek, bizge aqşam evleriñizge qaytmağa ümüt etmeñiz, aytqanlar. Belki sabağace, dep ima ettiler, çünki oda, insan çoqtır. Kimseni çıqarmay ve kirsetmeyler», – dedi Bucurova.
Al-azırda telekanalnıñ yayınlarını onıñ saytında ya da sputnik ağından seyir etmek mümkün.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.
ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.


text:
Yaltadaki Küneş yolçuğına oba-oba çöplük atıla. Yerli sakinler bu problemağa yarımadadaki rus akimiyetiniñ diqqatını celp etmege tırışa, dep haber ete «Argumentı nedeli Krım».
Gaspra sakini Yevgeniy Jukov Küneş yolçuğınıñ, ve onda 2017 senesiniñ birinci künlerinde körgen çöplük obalarınıñ fotoresimlerini Facebook içtimaiy ağında paylaştı.
Yerli sakinniñ sözlerine köre, o resmiy şekilde Yalta şeer politsiya bölügine muracaat etti. İzinsiz atılğan çöplük obaları aqqında arizanı ondan qabul ettiler.
2016 senesi oktâbr ayınıñ ortasında Kreml nezaretindeki Yalta yolbaşçısı Andrey Rostenko, Küneş yolçuğı daa güzel temizlenmek kerek olğanını aytqan edi. O belediye hızmetlerine turistik yolnı er kün temizlemege avale etken edi.


text:
Qıtay Halıq-Azattıq armiyasına tiesili äskeri keme alğaş ret Afrika jağalauında payda boldı. Bwl Qıtaydıñ şeteldegi äskeri bazasında alğaş ret äskeri ..
Resey Gruziya mañındağı äskerlerin Ukrainağa jetkizude. Bwnday mälimetti AQŞ Qorğanıs departamenti lauazımdıları barlau derekterine silteme jasay otır..
Ukrainağa basıp kirgennen keyin Reseydiñ keybir memlekettik mekemeleri men wlttıq kompaniyaları kiber-şabuıldarğa tap bolıp jatır. Bir kün bwrın Resey..
Resey Teñiz-äskeri küşteriniñ Japoniyanıñ soltüstigindegi äreketteri alañdatuda. Bir kün bwrın japonnıñ özin-özi qorğau küşteri mälimdeme taratıp Rese..
Norvegiyada NATO-nıñ 30 mıñnan astam äskeri qatısqan auqımdı äskeri oqu-jattığu bastaldı. «Qatañ jauap» atalatın jattığuğa wyım müşelerinen tıs alyans..


text:
2014 senesiniñ martından soñ Qırımda tintüvler sıq-sıq keçken şeyler oldı. «Azatlıq aqqı» programmasınıñ keçken yayınında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde advokat Nikolay Polozov, eviñizge tintüv yapmaq içün kelseler özüñizni nasıl tutmaq keregiñizge dair tevsiyeler berdi. Bu mevzunıñ devamı olaraq o, tintüv vaqtında eviñizge, çetten ketirip, yasaq bir şey qoysalar, ne yapmaq keregiñizni, nege aqqıñız olğanını ve nege diqqat etmek keregiñizni añlata.
Advokat, tintüv vaqtında eviñizde bir de-bir yasaq etilgen eşya tapılsa, ve siz onıñ sizge ait olmağanını tam olaraq bilseñiz, nasıl adımlar atmaq keregiñizni añlata.
İç bir taqdirde, iç biz vaziyette bu eşyanı eliñizge almañız
Adliyeci: «Evelâ, iç bir taqdirde, iç biz vaziyette bu eşyanı eliñizge almañız. Ekincisi, bu eşyanıñ sizin qarşıñızda deral ava yibermegen bir paket ya da mektüp zarfı içine qoyulmasını ve tahqiqatçı tarafından muürlenip imzalanmasını talap etiñiz. Üçüncisi, bu eşyanıñ üstünde el izleriñizniñ olıp olmağanını teşkerecek daktiloskopik ekspertizanıñ keçirilmesini talap etiñiz», – dey.
Polozovnıñ aytqanına köre, bu eşyanı bir de-bir operativ hadimniñ qolunda körseñiz, bu operativ hadimniñ ceblerinden materiallar ve mikroparçaçıqlarnıñ alınması içün resmen muracaat ete bilirsiñiz.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Bundan ğayrı, iç bir vaqıt bu eşyanı özüñizinki olaraq tanımağa razı olmañız, ve bu eşyanıñ muayen şahıs tarafından muayen şaraitte tapılğanını protokolda mutlaqa qayd etiñiz. Daa soñra bu, advokatqa mahkemede bu tahqiqat areketine qarşı şikâyet bermege yardım etecek», – dep devam ete.
Bu eşyanıñ muayen şahıs tarafından muayen şaraitte tapılğanını protokolda mutlaqa qayd etiñiz
Nikolay Polozovnıñ tevsiyelerinden şöyle bir netice çıqa ki, evinde tintüv yapılğan insan tahqiqatçığa seyfler, qapalı odalar ve ilâhre açmaq mecbur degil. Lâkin tahqiqatçı olarnı özü aça bilecegini unutmamalı. Bu esnada qanun, tahqiqatçıdan bu şeyler ve predmetlerge mümkün qadar az zarar ketirilmesini talap ete.
Advokat: «Ondan ğayrı, sizde yasaq etilgen eşyalar tapılsa, yaqalana bilecegiñizni añlamaq kereksiñiz. Bu sebepten, sizge yaqın vaqıtta tintüv ile keleceklerini añlasañız, evelâ, advokatnen, ya da daa yahşısı – devlet advokatı ile degil de, işanğan advokatlarıñıznen bağıñız olmaq kerek. İkincisi, yaqalanuvdan soñ sizge birinci vaqıtta kerek olacaq eşyalar taqımıñız azır olmaq kerek: deñiştirmek içün urba taqımı, iç urbası, şahsiy gigiyena eşyaları», – dep, özüñizni böyle vaqialarğa nasıl azırlamaq keregiñizni añlata.
Advokat, aqılda tutulması kerek olğan hususlarğa diqqat ete:
– tintüv vaqtında advokatnıñ yardımından faydalanmağa;
– tintüv vaqtında bulunmaq ve tintüv iştirakçileriniñ areketlerini közetmege;
– Rusiye Anayasasınıñ 51-nci maddesi boyunca özüñizge ve yaqın aqrabalarıñızğa qarşı şaatlıq etmemege;
– aynı madde boyunca tahqiqatçığa elektron tertibatlarıñıznıñ parollerini bildirmemek;
– tintüv vaqtında tapılğan şahsiy ve aile ayatıñıznıñ tafsilâtlarını halqqa bildirmemekni talap etmege;
– musadere etilecek predmetlerniñ sizge kösterilmesini talap etmege;
– protokolğa qaydlarıñıznı yazmağa;
– tintüv protokolınıñ kopiyasını almağa aqqıñız bar.
Advokat: «Ondan ğayrı qanun tahqiqatçı, operativ hadim ve tintüv keçirgen şahıslarğa tütün içmek, bağırmaq, divarlar ve töşemeni eşip bozmaq ve ilâhre yasaq ete. Bu sebepten sizde, tintüv esnasında bu şahıslardan tertipniñ kütülmesini talap etmege aqqıñız bar. İç bir boş yapraqnı imzamamaq pek muimdir. Ve imzalaycaq vesiqañızda er bir boş grafası ya toldurılğan, ya da üstünden sızılğan olmaq kerek», – dep qayd etti.


text:
G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamı
G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamı - Usı aymaqlıq sho'lkem burıng'ı SSSR ayrım respublikaları ta'repinen du'zilgen edi.
Onı sho'lkemlestiriwshi hu'jjetler 1991-jıl 8-dekabrde Minskte, Belorussiya, Rossiya ha'm Ukraina ta'repinen qol qoyılg'an G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamın du'ziw haqqındag'ı pitim, 1991-jıl 21-dekabrde (Baltik boyı respublikaları ha'm Gruziyadan tısqarı) 11 burıng'ı Awqam respublikaları ta'repinen Alma-Atada qol qoyılg'an Pitimge Protokol ha'm 1991-jıl 21-dekabrde qol qoyılg'an Alma-Ata Deklaratsiyası esaplanadı. 1993-jıl 22-yanvarda Minskte bolıp o'tken G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamı ma'mleket basshıları ken'esinde (Armeniya, Belorussiya, Qazaqstan, Qırg'ızıstan, Rossiya, Ta'jikstan ha'm O'zbekstan atınan) G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamı (G'MDA) Ustavı qabıl etiledi.
Doslıq Awqamının' maqsetleri to'mendegilerden ibarat:
- siyasiy, ekonomikalıq, ekologiyalıq, insanıylıq, ma'deniy ha'm basqa tarawlarda birge islesiw;
- ulıwma ekonomikalıq ortalıqtı jaratıw;
- ulıwma insanıylıq printsipler ha'm Evropada Qa'wipsizlik ha'm Birge islesiw Sho'lkeminin' normalarınan kelip shıg'ıwshı adamnın' tiykarg'ı huqıq ha'm erkinliklerin ta'miyinlew;
- ag'za ma'mleketlerdin' xalıqaralıq tınıshlıqtı ha'm qa'wipsizlikti ta'miyinlew ha'm quralsızlanıwg'a bag'darlang'an birge islesiwdi iske asırıw;
- ag'za ma'mleketler puqaralarının' Doslıq Awqamı aymag'ında erkin ju'riw ha'm baylanıslardı ta'miyinlew;
- huqıqıy qatnasıqlardın' basqa tarawlarında o'z-ara ja'rdem ha'm birge islesiwdi jolg'a qoyıw;
- daw ha'm tartısıwlardı tınısh jol menen sheshiw.
G'MDA o'z jumısın xalıqaralıq huqıqtın' ulıwma ta'n alıng'an printsipleri tiykarında du'zedi. Sonday-aq ma'mleketler aralıq qatnasıqlarda xalıqaralıq huqıqtın' u'stinligi, o'z-ara bir-birleri ha'm Doslıq Awqamı ma'plerinen kelip shıg'ıw, birlikte ha'reket etiw ha'm bir-birin qollap-quwatlaw, ha'r bir ag'za ma'mleket xalqı ma'nawyatının' pu'tinligin saqlaw, ma'deniy qa'driyatlardı saqlaw ha'm ma'deniy almasıw tarawlarında birge islesiw kibi qosımsha printsiplar da islep shıg'ılg'an.
Ustavta Doslıq Awqamı ma'pleri ta'n alınadı ha'm 1991-jıl 8-dekabrde qol qoyılg'an pitim tiykarında ma'mleket-lerdin' birge islesiw tarawları belgilenedi. Olardın' ishine:
- insannın' tiykarg'ı huqıq ha'm erkinliklerin ta'miyinlew;
- sırtqı siyasatın muwapıqlastırıw;
- ulıwma Evropa ha'm Evraziya bazarlarının' ulıwma ekonomikalıq aymag'ın jaratıw ha'm rawajlandırıw jolında birge islesiw;
- bajıxana siyasatı;
- transport ha'm baylanıs sistemaların rawajlandırıw jolında birge islesiw;
- densawlıqtı saqlaw ha'r qorshag'an ortalıqtı qorg'aw;
- sotsiallıq ha'm migratsiyalıq siyasat ma'seleleri;
- sho'lkemlesken jınayatshılıqqa qarsı gu'res;
- sırtqı shegaralardı qorg'aw ha'm qorg'anıw ma'seleleri usag'anlar kiredi.
Doslıq Awqamdag'ı ma'mleketlerdin' o'z-ara ma'pleri, ulıwma maqsetleri, birge jumıs alıp barıw tarawının' bolg'anlıg'ı, onın' wa'killikleri ha'm huqıqıy subektligi sha'rtnama tiykarındag'ı xalıqaralıq hu'kimetler aralıq sho'lkem dep atawg'a imkan beredi.
Doslıq Awqamı Ustavınan kelip shıqqan halda sho'lkemlestiriwshi ha'm ag'za ma'mleketler parıqlanadı. Birinshi toparg'a 1991-jıl 8-dekabrde qol qoyılg'an Doslıq Awqamın du'ziw haqqındag'ı pitim ha'm og'an qosımsha 1991-jıl 21-dekabrde qol qoyılg'an Protokoldı Doslıq Awqamı Ustavının' qabıl etiliwine shekem qabıl etilgen ha'm ratifikatsiyalang'an ma'mleketler, anıg'ırag'ı Armeniya, Belorussiya, Qazaqstan, Qırg'ızstan, Rossiya, O'zbekistan ha'm Ukraina kiredi.
Doslıq Awqamına qabıl etiliw ag'za ma'mleketlerdin' kelisimi menen onın' maqset ha'm printsiplerin moyınlawshı, Ustavta ko'rsetilgen minnetlerdi og'an qosılıw jolı menen qabıl etiwshi ha'r bir ma'mleket ushın ashıq esaplanadı. Sonday-aq, ayırım ma'mleketlerdin' Doslıq Awqamının' ayırım jumıs tarawlarında qosılıwshı ag'za sıpatında is alıp barıwları imkanı da na'zerde tutılg'an.
Doslıq Awqamının' joqarg'ı organı ma'mleketlik baslıqlarının' Ken'esi bolıp, ol ag'za ma'mleketler ulıwma ma'pleri ko'leminde ma'mleketler jumısın dodalaw ha'm qarar qabıl etiw wa'killigine iye. Ken'es jılına eki ma'rte jıynaladı ha'm ag'za ma'mleketlerden birinin' baslaması menen gezeksiz jıynalıslar da o'tkiziwi mu'mkin.
Doslıq Awqamı hu'kimetleri basshılarının' Ken'esi atqarıw organlarının' ulıwma ma'pleri ko'leminde ekonomikalıq, sotsiallıq ha'm basqa tarawlardı retlestiredi. Ken'es jılına to'rt ma'rte jıynaladı ha'm ag'za ma'mleketlerden birinin' baslaması menen gezeksiz jıynalıslar da o'tkeziwi mu'mkin.
Eki ken'estin' de qararları o'z-ara kelisim (konsensus) tiykarında qabıl etiledi.
Sırtqı baylanıslardı retlestiriwshi organ - sırtqı isler ministrleri ken'esi; ja'ma'a' qa'wipsizlik ha'm a'skeriy siyasiy birge islesiw tarawında qorg'anıw ministrleri ken'esi; birlesken qurallı ku'shler joqarg'ı komandavaniyası, shegara a'skeriy komandavaniesi ken'esi du'zilgen. Sonday-aq, tarawlar boyınsha birge islesiwdi retlestiriw na'zerde tutılıp, temir jol transportı ken'esi, ma'mleketler aralıq ma'sla'hat ken'esi, ma'mleketler aralıq ekologiyalıq ken'es te bar.
Doslıq Awqamı ko'leminde ekonomikalıq minnetlemelerdin' orınlanıw barısında payda bolg'an dawlar ha'm sha'rtnama ja'ne basqa ekonomikalıq hu'jjetlerdi tallawdan kelip shıg'a-tug'ın parıqlardı sheship beriwshi ekonomikalıq sud, Doslıq Awqamı ag'zaları alg'an minnetlemelerden kelip shıg'ıwshı insan huqıqları ta'miyinleniwin qadag'alawshı İnsan huqıqları komissiyası bar.
Doslıq Awqamı ko'leminde turaqlı ha'reket etiwshi atqa-rıw organı 1993-jıl aprelde Minskte o'tken ma'mleketler basshıları ken'esinde du'zilgen koordinatsion-konsultativ komitet esaplanadı. Ol ma'mleket basshıları ken'esi tayınlay-tug'ın komitet koordinatorı ha'm ha'r bir ag'za ma'mlekettin' eki turaqlı wa'kilinen ibarat. Komitet Doslıq Awqamının' barlıq jumıs tarawları boyınsha usınıslar islep shıg'adı, ekonomikalıq birge islesiwdin' anıq tarawları boyınsha sha'rtnamalardın' orınlanıwına imkaniyat jaratadı, Doslıq Awqamının' barlıq organlarının' islewine imkan jaratadı. Onın' qasında Sekretariat du'zilgen. Komitet ha'm Sekretariat Minskte jaylasqan.
Doslıq Awqamı xalıqaralıq sho'lkem sıpatında o'zgesheliklerge iye. Onı sho'lkemlestiriwshi hu'jjet ha'm Ustavı Doslıq Awqamına ag'za ma'mleketlerdin' sho'lkem jumısına qosımsha qatnasıwg'a imkan beredi. Atap aytqanda, Minskte 1991-jıl 8-dekabrde qol qoyılg'an pitimnin' 10-statyası qatnasıwshılarg'a pitimdi tolıq emes, al onın' ayırım bo'limlerin toqtatıp qoyıw imkanın beredi.


text:
Rusiye akimiyeti aprelniñ 2-sinden 14-ünece yañı naqliyat sıñırlavlarını tayin etti. Bunıñ aqqında rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönovnıñ buyruğında bildirile.
Vesiqağa köre, Qırımda:
- şeerlerara ve halqara avtobus yürüşleri bütünley toqtatıla;
- şeer naqliyatı cedvel boyunca saba ve aqşam bir qaç saat yürecek;
- sımarlanğan yolcular taşıması toqtatıla;
- 5-ten çoq adam sığdırğan taksilerniñ işi toqtatıla;
- 5-kece adam sığdırgan taksiler sadece Naqliyat Nazirligi razılığınen çalışa bile;
- Keriç - Anapa - Keriç poyezdiniñ işi toqtatıla;
- Qırım içinde poyezdler sadece saba ve aqşam birer kere qatnaycaq;
- deñiz naqliyatı ile adam taşıması bütünley yasaqlana.
"Aqmesit" ava limanı evelki kibi çalışa.
Aprelniñ 1-nden itibaren Qırımda cemaat naqliyatı tek saba ve aqşam cedvelge köre olacaq. Aqyar sakinlerine aprelniñ 1-nden itibaren acele vaziyet olmağanda evden çıqmaları yasaqlandı. Martnıñ 31-nde Aqyar akimiyeti şeer kirişlerinde blokpostlar qurdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Polistirol
Polistirol — sızıqça strukturalı polimer. Anıñ molekulär massası 50 000 nän 300 000 gä qädär citä. Anı monomernı radikallı polimerlaştıru yulı belän initsiator qatnaşında tabalar.
Polistirolnıñ tözeleşe buyınça anıñ üzlekläre turında äytä alabız. Ul — bik yaxşı dielektrik üzlekle termoplastik material, seltelär tä'sirenä häm nitrat kislotasınnan qala barlıq kislotalarğa ximik bireşmäwçän.
Ütä termoplastik material bularaq, polistiroldan törle formadağı bik küp törle äyberlär yasıylar. Yaxşı dielektrik bularaq, anı elektr- häm radioapparatura detal'läre, kabel izolätsiäse citeşterü öçen totalar. Annan dekorativ bizäw äyberläre, törle panellär, tışlağıç plitalar häm bik küp başqa närsälär yasıylar. Ul könküreş äyberläre — yaqtırtu apparaturası, sawıt-sabalar, ğalantereyä äyberläre, balalarğa uyınçıqlar häm başqa närsälär eşläw öçen kiñ qullanıla.
Polistirolnıñ qullanu mömkinleklären çikläp kilgän kimçeleklärennän berse — bärelgändä çağıştırmaça tiz ualuçan buluı. Xäzerge waqıtta polimernı sintezlaw protsessında kauçuk qullanıp, bärelügä çıdamlı polistirol (bärelü üzlege zur bulğan) tabalar. Xäzer kübräk şundıy polistirol qullanalar. Polistirol polimerğa kübekländerüçe matdälär östäp penopolistirol tabalar.


text:
İlon Mask Twitter idaräçelären xezmät xaqınnan mäxrüm itäçäk
Milliarder sośial’ media şirkäten satıp alğannan soñğı plannarın belderde
Êşmäkär İlon Mask sośial’ media şirkäte Twitternı satıp alu täq’dime qabul itelsä, idaräçelär şurasındağılarğa xezmät xaqı tülämäyäçägen belderde. Ul älege adım belän yıl sayın 3 million dollar êkonomiyä yasayaçağın assızıqladı. Monı İlon Mask ber sośial’ media qullanuçısınıñ Twitter idaräçelär şurasın tänqıyt’läwçe yazmasına cawap bularaq yazdı.
Êşmäkär monnan alda Twitternıñ 9,2% akśiyälären satıp alğan ide. Ä 14nçe aprel’dä Amerika qıymmätle qäğaz’lär häm birja komissiyäsenä möräcäğatendä Twitternı tulısınça satıp alu öçen här akśiyägä 54,2 dollar täq’dim itte
Bäyläneşle xäbärlär
Ukraina portlarınnan cibärelgän aşlıq
Ukraina portlarınnan cibärelgän aşlıq miqdarı 6 millon tonnadan artıp kitte
Bötendön’ya bankı Türkiyägä kreditnı rasladı
Türkiyägä 512 million 200 meñ dollar külämendä kredit bireläçäk


text:
Qırımdaki Rusiye akimiyeti koronavirus hastalağınıñ tarqaluvına qarşı semereli telükesizlik tedbirlerini keçirmey. Böyle fikrini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Bundan ğayrı, Qırımda insanlarnıñ koronavirus hastalığı telükesine sayğısız ve mısqıllı yanaşuvı resmiy seviyede rağbetlendirile edi», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım vaziyetinde semetdeşlerimizge ve yarımadada yaşağan bütün Ukraina vatandaşlarına yardımnıñ esas şekli mahsus halqara teşkilâtlar, hususan Dünya sağlıq nazirligini Qırımda koronavirus hastaları aqqında haberdar etüv ve koronavirus yuqunçınıñ qırğınlığı vaziyetinde Qırımnıñ işğalci akimiyetiniñ areket talili ola».
«Rusiyeni halqara gumanitar uquqqa köre işğalci devlet olaraq mesüliyetli olmağa mecbur etmek içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dep qoştı Çubarov.
Qırımda ilk koronavirus hastası tasdıqlandı.
Yarımadanıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, Qırımda hastanen alâqada olğan er kes ve atta onı alıp ketken taksi aydavcısı tapıldı ve tecrit etildi.
İşğal etilgen Aqyarda martnıñ 22-nde saba koronavirus hastaları tasdıqlanmadı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bağçasarayda FSB, Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüvde qabaatlanğan eki kişini tutıp aldı. Bu aqta küç idaresiniñ matbuat hızmetine bazanğan Rusiye KHV haber etmekte.
«İşbu şahıslar Rusiye Cinayet Kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2 qısmında belgilengen (terroristik teşkilâtlar faaliyetinde iştirak etüv) cinayet işlegeninde şeklene», – denilmekte haberde.
Müessiseniñ malümatına köre, al-azırda operativ-taqiqat işleri yürsetilmekte.
FSB saytında tutulıp alınğan qırımlılar aqqında malümat yoq.
Rusiye küç idaresiniñ hadimleri Qırımda tintüvler ötkergeni aqqında daa evel haber etilgen edi. Tintüvler hususan, Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy köyünde Edem Smailovnıñ evlerinde ötkerilmekte.
FSB, Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüvde qabaatlanğan eki kişi tutulıp alınğanını iddia ete. Tutulğan şahıslarnıñ isimleri bildirilmey.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.Halqara uquq işğal etilgen territoriyalarda işğalci devlet qanunlarınıñ kirsetilmesini yasaqlay.


text:
Qırımda ve Aqyarda işğalcılar koronavirusnıñ 2 300 yañı vaqianı qayd ettiler
Uvut aynıñ 20 qadar işğal etilgen Qırımda “resmiy tarzda” COVID-19 1 362 yañı vaqianı resmiyleştirdiler, Aqyarda - 938. Bunen beraber, yarımadada 5 insan keçindi, Aqyarda -5.
Qırımnıñ işğal Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, uvut aynıñ 20 qadar işğal etilgen Qırımda koronavirus sebebinden 5 insan keçindi. 1 571 - oñalğan.
Menba: Qırımnıñ işğal Sağlıq nazirligi
Aqyarnıñ işğal akimiyeti haber etkeni kibi, uvut aynıñ 20 sabasına qadar COVID-19-nıñ 938 yañı vaqiası qayd etilgen.
22 şahıs, tedaviylemesinden soñ çıqarılğan edi. 78’den 86 yaşına qadar 5 insan keçindi.
Tafsilâtlıca oquñız: İşğalciler Qırımda ösmürlerini aşılamağa başladılar: 300 yaş qırım sakinini endi aşıladılar
Uvut aynıñ 20 sabasına qadar Ukrainanıñ nezareti astında olğan territoriyasında COVID-19’nıñ 17 448 yañı vaqiası qayd etilgen. 152 şahıs öldi, 11 963 - tedaviylengen.
Belli olğanı
- Umumen, yılnıñ başlanuvından berli Aqyarda koronavirusnen 69 690 insan hastalanğan, 1 9860 - vefat etken.
- İşğal etilgen Qırımda koronavirusnıñ umumen 152 967 vaqiası qayd etilgen, 2 05863 insan vefat etken.
- Pandemiyanıñ başlanuvından beri Ukrainanıñ qıtasında koronavirusnıñ 4 720 771 vaqiasını resmiyleştirgenler. Bütün müddet içinde 3 938 495 insan tedaviylengen, 104 518 - vefat etken.
Bizni Telegram’da oquñız


text:
Qıtaydıñ Çwncïn qalacında 200 metr bïiktikte 80 metrlik cerwendewge arnalğan jol aşıldı, — dep xabarlaydı Qıtay xalıqaralıq radïocı (CRI). Joldıñ formacı «A» äripiniñ culbacımen calınğan, al edeni şınıdan jacalğan. Bir mezette ocı joldıñ üctinde 80 adamğa deyin bola aladı. Jergilikti äkimşilik Gïnnecter rekordı kitabına ötiniş bildirwdi jocparlap otır. 2016 jılı qırküyekte Xwnan provïncïyacında ornalacqan Çjanczyacze qalacınıñ Ulttıq parkinde Grand-Kanon üctinen älemdegi eñ uzın şınıdan jacalğan köpir calındı. Köpirdiñ uzındığı 430 metr, eni — 6 metr. Bir mezette köpirdiñ üctine 600-ge jwıq adam bola aladı.
aqparat közi. tengrinews.kz


text:
Bir buçuq yıldan berli Rusiye işğal etken Qırımda apiste tutulğan Qırım.Aqiqat frilanseri (Azatlıq Raziosınıñ leyhası) Vladislav Yesipenkonı Keriçteki 2-nci tüzetüv cezahanesine ketirgenler. Bunı Qırım.Aqiqatqa jurnalistniñ ömür arqadaşı Yekaterina Yesipenko haber etti.
Onıñ sözlerine köre, Vladislav Yesipenko Keriçteki cezahanede "kartin tedbirlerinden" artıq keçken.
Evel ukrayin aq qoruyıcıları, Keriçteki 2-nci tüzetüv cezahanesinde mabüsler iskencelerge oğratılğanını haber etken ediler.
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescit rayon mahkemesi Qırım.Aqiqat frilanseri (Azatlıq Raziosınıñ leyhası) Vladislav Yesipenkoğa üküm çıqardı. Rusiyeli mahkemeci Dlâver Berberov jurnalistni 6 yıl sert apis cezasına ve 110 biñ para cezasına mahküm etti. Evel qabaatlav tarafı Yesipenko içün 11 yıl apis cezasını istegen edi.
Avgustnıñ 18-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Vladislav Yesipenkonıñ ükmüni deñiştirdi. Rusiye mahkemesi Yesipnkonıñ ükmüni yımşattı ve 6 yıl yerine onı 5 yıl apis ve 110 biñ para cezasına mahküm etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Vladislav Yesipenko davası
Vladislav Yesipenko – Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) ştattan tış jurnalisti (frilanser), içtimaiy ve ekologik meselelerni aydınlatqan, qırımlılarnıñ soravlarını çıqarğan edi. 2021 senesi martnıñ 10-nda Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutuldı. «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanında ve maşinasında «elnen yapılğan patlayıcı cihaznı» saqlağanında qabaatlandı.
27 kün devamında Yesipenkonı mustaqil advokatlarnen körüştirmediler. Amma «Krım 24» Rusiye devlet telekanalı intervyüsını kösterdi: kanal saytında derc etilgen videoda Vladislav Yesipenko yarımadada Qırım.Aqiqat leyhası içün video çıqarğanını tasdıqlap, çıqarılğanlarnı Ukraina mahsus hızmetlerine de bergenini ayttı.
Mustaqil advokat kirsetilgen Aqmescitteki mahkeme oturışuvında Vladislav Yesipenko Rusiye mahsus hızmetleri tarafından oğratılğan işkence aqqında bildirdi. Anda Yesipenko tayin etilgen advokat Violetta Sineglazovadan vazgeçti. Mahkeme Yesipenkonı 2021 senesi mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, Yesipenko mahkemede işkence aqqında aytqan soñ, Rusiye FSBsiniñ hadimleri «onı öldürirler», dep qorquzdı.
Ukraina tış istihbarat hızmeti Qırım.Aqiqatqa cevap berip, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetlerinen yapqan işbirligi aqqında "provokatsiyasını izaatlamay», dep bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutıp apiske alınmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri Vladislav Yesipenkoğa qarşı tahqiqat tedbirleri aqqında resmiy malümat bermey.
Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina ombudsmanı, Avropa ve Halqara jurnalistler federatsiyası Vladislav Yesipenkonı acele azat etmege çağırdı.
Serbest Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ prezidenti Jamie Fly Yesipenkonı acele azat etmege çağırıp, SAR/AR Qırımda tutulğan Qırım.Aqiqat frilanseri bildirgen işkencege açuvlana, dep bildirdi.


text:
"İnternet tizlegebez artaçaq"
Bu xaqta ilbaşı idaräseneñ êlemtä bülege başlığı Faxrettin Altun belderde
İlbaşı idaräseneñ êlemtä bülege başlığı Faxrettin Altun 19nçı dekabr’dä ğalämgä oçırtılaçaq Türksat 5B iyärçeneneñ mäğlümat tapşıru sıyfatın häm internet tizlegen arttıraçağın belderde.
Faxrettin Altun ğalämgä oçırtılaçaq Türksat 5B iyärçene belän bäyle bularaq soŝial’ mediada açıqlawlar yasadı.
Türksat 5B iyärçene belän bäyle videonı da urtaqlaşqan Altun: “Törkiyä ilbaşıbız Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ vizionı belän Türksat 5B êlemtä iyärçenebez ğaläm säfärenä çığaçaq. Anıñ yärdämendä mäğlümat tapşıru sıyfatıbız häm internet tizlegebez artaçaq. İnternetka kerep bulmağan urınnarda da internet bulaçaq. İlebezgä xäyerle bulsın,” - dide.
Bäyläneşle xäbärlär
“İzgelek poyızdı” quzğaldı
Türkiyädän yulğa çıqqan 12nçe "İzgelek poyızdı" paqıstanlılarğa yärdäm iltä


text:
Mudafaa nazirligi 200 hadimni işten boşatacaq. Bunı Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak brifingde bildirdi, – dep haber ete cumaaqşamı künü, yanvar 8-de, UNN neşiri.
«Men Mudafaa nazirliginiñ bölügi ve Baş ştabınıñ islâatını keçirmek qararına keldim. Mudafaa nazirlik apparatınıñ sayısı 770 vazifeden ibaret olacağını imzaladım», – dedi Poltorak.
Onıñ aytqanına köre, böylece altı departament ve idare qısqartılacaq, on bir departamentniñ islâatı keçirilecek.
Stepan Poltorak dedi ki, «müim olmağan işlerni yapqan» adamlarnı tutmaq acet yoq.
Malüm ki, Ukraina Mudafaa nazirligi memleketniñ yañı arbiy mezebini azırlay.


text:
Dekabr 28 künü Yuqarı mahkemede «fevral 26 işi» boyunca keçirilgen toplaşuvğa kirip olamağanlar mahkeme başı adına şikâyet arizalarını yazmağa başladı. Bir on ariza endi bardır, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Beyanatta müellifler mahkeme reisini esnasnı alıp barğan ve insanlarnı salonğan kirsetmegen mahkemecige nisbeten tedbirlerni almağa ve ileride toplaşuvlarnıñ keçirilmesine büyükçe odalarnı ayırmağa çağırdı. Arizalarnı Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ iş ketişatı bölügine bereler. Arizanı yazğanlardan biri – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov.
Aqmescitte «fevral 26 işi» boyunca bazarertesi künü birden eki mahkeme toplaşuvı keçe – Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesi ve Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde. Yuqarı Mahkeme binası yanında onlarnen insan toplandı, amma toplaşuv salonına tek bir qaç insan kirip oldı, çoqusı, şu cümleden, mamahkümlerniñ – Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevniñ tuvğanları kiremedi.
Rusiye taqiqatçıları olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.


text:
Etiketler: Evliya Çelebi SeyahatnamesiEvliya Çelebi Seyahatnamesi ekitapEvliya Çelebi Seyahatnamesi ekitap indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdfEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdf indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdf kitap indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi SeyahatnamesiGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 9.Kitap 1.Cilt
- Sonraki yazı Günümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 5. Kitap 2. Cilt – PDF Kitap İndir
- Önceki yazı Günümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 9.Kitap 2.Cilt – PDF Kitap İndir
Bunlar da hoşunuza gidebilir...
-
Dış Dünya Üzerine Bilgimiz – Bertrand Russell – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 29 Nisan 2022 · Last modified 26 Nisan 2022
-
Felsefenin Tesellisi – Alain de Botton – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 12 Mart 2022
-
Hercule Pairot İz Üzerinde – Agatha Christie – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 20 Ekim 2021 · Last modified 3 Ekim 2021
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


text:
QARILĞAÇLAR DUASI
Noman Çelebicihan
On dört yaşında edim. Eñ asav ayğırlarnı bile üyretecek qadar minici olğan edim. Atlarnı pek severdim, oqumadan qaçar, cılqığa qoşardım, cılqıda közüme baqqan keri, toru, kören, borlu… sınlı bir at kördimmi, qunan, dönen – baqmazdım, bir arqan atar, tutar, yalınına yapışır, cügen salar, minerdim. Asav arslan kibi qalqar, iner, sıçrardı… O quturğan sayın qalın, qara tobulğı, bu aydamaq qamçısı, bir yıldırım ateşimen başına tüşer, miyini sarsardı. Asav ürker, fışqırırdı, başını keniş, meydan çöllerge çevirir, yeşil, tüzem örüşlerde bitken sarı çiçekler, lâleler, kelinçekler, mondalaqlar tuyaqlarınıñ altında ezilir, solardı.
Soñra yorulır, terler, savrusından uçuşqan beyaz köpükler qurır, yavaş-yavaş yatışır, alışır, qamçıdan añlamağa başlardı. Men asavlarğa sözlerimni, isteklerimni bu kümüş saplı, qara qamçıman añlatırdım, tüşüncelerimni bile… Añlatır, sezdirirdim, o qadar güzel, yengil añlatırdım ki, mektepke ketsem oca totayım qalın, qısqa tayaqlarıman, köteklerimen döger, döger de bu qadar oquv añlatamazdı. Men tobulğımla asavlarğa ayan, cebe, yorğa, şlaf yürütir; yürümeni, qoşmanı ögretirdim. Oca totayım ise bizge qarılğaçlar duasından başqa oquv bildiralmadı. Bunday bilgisiz başımla uzun, keniş Özü qırı töpelerinde aylanğan, dolaşqan, qırğan, döggen, köpürgen, anda-mında saldırğan bir küçük aydamaq olğan edim. “…Min künne mu’minatin, ta’ibatin, qanitatin, abidatin, saibatin ve ebkâra…” Bunı qarılğaçlar oqur. Bu olarnıñ duasıdır. “Ve’l-mürselât” süresini oquğanda, oca totayım bunı bizge de ögretken, bu “qarılğaçlar duasıdır”, degen edi. Bunı eman epimiz ögrendik, ezberledik. Biz sabaqlarımıznı eceler, ağlar, tayaqlar astında ezberlegende, qarılğaçlar mektepniñ delik, camsız penceresinden kirer, raflarğa qonar, yavrularına baqa-baqa, quvana-quvana duasını oqur, küçük, yımşaq, sarı ğağalı palapanlarına da ögretir, seve-seve, ecesiz, tayaqsız ögretirdi. Bizler de ögrenirdik. Bu güzel, sevimli qarılğaçlar oquğanda bizler de canımızman, qulağımızman diñler, diñledikten soñ epimiz sevinir, oqurdıq. Kimerde qarılğaçlar oqur, biz susar, diñlerdik.
Köy mektebine pek köp qatnadım. Bu qaranlıq, canbur bala zindanına köy balaları da keter ediler. Mektepke quşluqtan burun keter, ketkende elimizge bir parça etmek alırdıq… Etmekke analarımız taze kübüden biraz may, beyaz, cılqı qaymaq yağı sürerdi. Bunı üylen vaqtı dağıdıqta aşardıq, üylenge qadar o dımlı, basıq mektepniñ eski, tütülgen, delik kiyizleri, qasırları astında qarılğaç yavruları dayın tizilir, tiz çöker, oturırdıq. Sabaqlar ögümizde, yapraqlar açıq, közlerimiz yuqarıda. Çatığa yuva yasağan qarılğaç palapanlarını sayardıq. Qaçan qanatlanacaq, uçacaq, dualarını oqucaqlar?.. Bunı biz bilir, birbirimizge añlatırdıq. “Uçqan soñ, – derdik, – istedikleri qadar kezecek, külecek, oynayacaqlar; oynaşa-oynaşa, avalana-avalana köklerge, bulutlarğa, ışıqlarğa yükselecekler; olarnı epimiz kinlerdik, kinledigimizden şindi tutmaq, küçük, ince qanatlarını, tüylerini yulmaq, küçük sarı ğağalarını qırmaq isterdik… Bizler dayın olarnı da oynamaq, sevinmekten, sevine-sevine yaşamaq, uçmaq, yükselmekten alıqoymaq arzu iderdik.
Oca totayım yavaş-yavaş, fısa-fısa kelir, qapı arqasından bizlerni, bizim oyunlarımıznı, sözlerimizni, şaqlabanlıqlarımıznı diñler, soñ, birden-birge qapı açılır, kirerdi. Kirgen vaqıt epimiz qorqar, titrer, ağzımıznı açar, közümizniñ kenarından qılıy-qılıy baqışırdıq. O, yavaş- yavaş kelir, yufaq, sönük pencereniñ qapalı, ölgün ışığı ögünde oturır, qapanırdı; oturdığı zaman kölgesi uzanır, kedige oşardı; epimiz körer, fıqır-fıqır külerdik. Soñra epimizni sıra-sıra tizer, “Tebbet”, “Qul ya”, “İnna ateyna” sürelerini oqutır, qızar, köpürir, açuvlanır, alın tamarları qabarır, tayaqlardı… İç bir şey añlamaz, ögrenmezdik, soluq-soluq ağlar, soñra qorqar, susardıq. “E, oqu!” emrine qarşı epimiz yutqunır, sallanırdıq, köy ögünde tolqunğan boğdaylarday sallana-sallana, yutquna-yutquna oqurdıq. Bu qara-qara añlaşılmaz, ince arap laflarını eceler, tekrar-tekrar oqur, añlamaz, añlamağanımız içünmi – bilmem, iç de bir şey ögrenemezdik.
“Ve’s-semai zate’l- büruc”nı başlağanda, oca totayım tilimni on beş kapikmen burğandı. Burğanda: “Pismillâ, oqumış ol!” – degendi. Bursa da, qoparsa da, menim tilim kelmedi, kelmeyecekti. Añlamay edim ki… * * * Zaman zaman ekende, Evel zaman ekende… Öpük ulema ekende… Qarılğaç qadı ekende… Duvadaq müfti ekende… Bu uzun tekerlemelermen başlağan ertegeler oca totayım ketkenimen başlar, bitmez, tükenmezdi. Uzun-uzun masallar aytır, diñletirdik. Mavultay pek köp ertegeler, cumaqlar, tapmacalar bilirdi. Bilgen masallarını diñlegenge de aytır, diñlemegenge de, añlatır, diñletirdi. Aytqanda küçük küler közleri küçülir, yuvarlaq, çıqıq, minimini yanaqları qızarır; içini çeker, tatlı tatar tilimen añlatır, sanki bir özen, sanki bir kanarya. Tatlı-tatlı söyler, köpürir, taşar, seve-seve diñletirdi. Mavultaynı epimiz severdik, o söylerse epimiz, er yer toqtar, susar, qarılğaçlar bile susar, onı diñlerdi.
Men mektepke meçin yılı kirgendim. Ülü yılı, sıçan yılı “Aptiyek” oqudım, tavşan, cılqı, bars, yılanda – Quran, Tecvid, İlm-i al. “Kesik baş” destanı bitken soñ, mektepten çıqqandım. Artıq men bol-bol körenlerge, torularğa, borlularğa qavuşqan, artıq bu yiri közlü ipek yalınlı sevgili ayğırlar tamamıyla menim olğan edi. Er kün birini minerdim, mindigim zaman eski, uzaq Tatarstan çöllerinde bir tavuşla biñlerce cav qaytarğan, duşman bozğan bir başbuğ pertavıman köksüm qabarır, yüregim ururdı. Özümi bir han yahut bir batır zan eterdim. Qalpağımnı eger, mingenimni mamuzlar, yavaş-yavaş ayan, cebe verirdim, soñra solğa-sağğa bir-eki qamçı patlatır, dolu tizgin bıraqırdım… Tena, qulan çöllerde sıçrar, siner, deryalarday tolqunğan yeşil piçenler, qırmızı, mavı çiçekler, mamatekeler üstünde bir qara köpük kibi uçar, fırlardım. Atım ince, uzun boynunı uzatır, qulaqlarını qısar, qoşar, çapar, sanki bir qurşun, sanki bir sağın o.
Fırıl-fırıl uçqanda saçlarım külte-külte yelpirer, sanki bir tatar tuğu. O zaman yüregim öser, qaruvım qat-qat artardı. Közlerim qızarır, körmez olurdı, qulaqlarımda yüreklerge qorqu vergen uğultılar işitirdim. Çiçekli, qoqulı keniş ovalarğa küneş altın yarıqlarını tökkende men cavluğımnı bayraq, tobulğımnı qılıç yapmaq, bu güzel, yeşil çöllerge qırmızı qanlar tamlatmaq isterdim… Şay, şay!.. Men de eski dedelerim dayın cav qaytarmaq arzu eterdim. Ögümden tavşanlar, tilkiler sıçrar, qalqar, qaçarlardı. Ötede bir bödene uçar, yahut bir çoçamiy fısar. Kimerde uzaqlarda bir duvadaqnıñ ahmaq-ahmaq kezindigini körerdim… * * * “Rüşdiye”, dediler, bir mektep açıldı. İşittim, qorqtım, tüşündim: mektep – evet, mektep. Oca totayımnıñ tayaqları esime tüşti. Acı-acı titredim, elimdeki qamçı yerge tüşti. Rüşdiyege meni de yazdırdılar. Rüşdiye meni qamçı, egerden ayırdı. Köy balaları, tekrar toplandıq, develerni, qoylarnı başqa çobanlarğa taşladıq, çöllerden, sürülerden, beyaz, pamuq qozulardan ayrıldıq. Mektepniñ büyük, çifte qanatlı, aq boyalı qapısından içeri kirdik. Kirdigim zaman yüregimde bir yengillik, añlaşılmaz bir şey… bir quvanç tuydım. Yüksek, beyaz bir yapı, keniş, büyük pencerelerden parıl-parıl ışıqlar töküle edi. Sıralar sıra-sıra tizilgen, qarşıda qara, yalpaq, eki tuyaqlı bir tahta tura edi; qara qalpaqlı, qırmızı çereli bir yigit cüre, kezine, cürgende söyley, oquy, oquta, añlata edi. Açıq, büyük tatar sözlerimen añlatqanda er sözü qafama bir qamçı qadar öte, miyim döne edi. Bu, rüşdiyeniñ baş ocası edi. Ertesi kün epimizge bir biçimde rubalar kestirdi. Yeñi-yeñi güzel kâğıtlı kitaplar verdi. Qalem, kâğıt, defter, bor dağıttı. Em oquta, em yazdıra edi; kimerde qara tahtağa çıqara, bizge eñ parlaq, eñ nurlu oquvlarnı bu keniş qara tahtada oquta, ögrete edi. Biraz oqutır, oynatır, tınışlatırdı.
Oyun içün mektepniñ güzel, temiz sarı qumlarman bezengen keniş bir bağçası vardı. Bağçada küneşniñ sıcaq, altın nurları arasında çapar, sıçrar, salıncaq teper, top oynardıq. Ocamız da oynardı. Bizge bilmedigimiz oyunlarnı ögretir, oynamağa alıştırırdı. “Yaşamaq, – derdi, – oynap olmaqtır”. Epimiz küler, oynar, oynay-oynay yorulır, terler, bezerdik. O zaman: “Aydı, mektepke!” – emrine qarşı quvana-quvana qoşar, sevine-sevine oqumağa başlardıq. Ocamız bizni sever, oqşar, tekrar devam eter, oqutır; oqutqanda biz yazar, diñler, can-qulağımızman diñlerdik. Biz şindi ocamızdan qorqmaz, onı severdik, sabaqlarımıznı seve-seve oqur, ögrenirdik: isap, tarih, endese, coğrafiya… ögrendik. Tarihtan temelimizni, soyumıznı, asıl, büyük atalarımıznı, eski tatarlarnı tanıdıq. Coğrafiya bizge oturdığımız, oynadığımız, yaşadığımız topraqlarnıñ, kezdigimiz qulan çöllerniñ kenarlarını ögretti; çağlaya-çağlaya, yuvarlana-yuvarlana aqıp ketken çaylarnı , ırmaqlarnı, tolquna-tolquna, çaypala-çaypala köpürgen, taşqan deñizlerni, mavı kölgeli dağlarnı, deñizlerniñ derenligini, dağlarnıñ büyükligini ögretti… Yaradannıñ büyükligini ögretti. Biz şindi em oquy, em oynay edik. Oynaya-oynaya, quvana-quvana yaşay, ögrene edik.
Oqudığımıznı añlay, bile, bildigimiz içün ocamıznı pek severdik. Soñra babamıznı, anamıznı seve, başqa bir bilgi, başqa bir tuyğuman seve edik. Kitaplarımıznı severdik, qalem, kâğıt, tebeşirimizni seve, sıralarnı seve, qara tahtanı bile seve edik. Mektepni, bağçasını seve, bütün köyümizni, köy tatarlarını seve edik; köyümizde, qomşumızda bizim oquğanımıznı sevgen ruslarnı da seve edik. Bilgennen, añlağannan, tanığannan soñ taşlarnı, cuybarlarnı, bütün ciannı seve edik… * * * Soñbaardı. Küzniñ yalancı küneşi sarışın bir çeremen küle edi. Uzaqta qara qarğalar qalın, qaba tavuşlarıman qıçıra ediler. Çiçekler soluq, yapraqlar sararğandı. Köklerge, boşluqlarğa uzanğan mavı dağlarnıñ mınarlı başlarında qara bulutlar qaynaşadı. Ava suvuq… Suvuqta buzlağan, tüyleri ürpergen küçük quşçıqlar, sıyırçıqlar bağçada, ağaçlarda cıyılğanlar, sessiz-sessiz ötediler.
Mektepke kirdim, kirgende mektepni, sıralarnı, duvarlarnı, er yerni, er köşeni moñ, suvuq kördim. Oca dalğın-dalğın oturadı. Beñzi soluq, közleri renksiz, tüşüne, tasarlana edi.Yanında esmeri, uzun-uzun bornuzlı , qoñur saqallı birisi vardı. Bu, qadı edi. Men qadı efendini yarmalıqta bir qoñur ögüz satqanda körgendim, tanıdım. Qadı oturadı. Oturdığı yerde qıbırdadı, bir kâğıt çıqardı, öksürdi: – Büyüklerden emir var: isap, tarih, coğrafiya oqutmaq şeriat tügül. Tatar tili oqutılğan mektepler qapatılacaq… Er yer tımdı. Epimiz toñdıq, indemey edik. Mektep bir cenaze evine oşağan edi. Er yer qara, boş, kimse bir şey aytmay edi; yalıñız bağçada bir qarılğaç kesik-kesik duasını oquy edi. Men için-için: “Zavallı qarılğaç! – dey edim. – Oqu, oqu! Soñra seniñ de duañnı oqutmayacaqqa oşaylar, seniñ de küçük, güzel ağzıñnı bağlayacaqlar…
” Küçük, güzel közlerimen bütün arqadaşlarım qadığa baqtılar, suvuq, doñuq, ağlağan baqışlarıman qadını, büyüklerni qarğay ediler. Soñra oca farı, gürbüz omuzlarını köterdi, ayaqqa qalqtı, qırıq, titrek bir sesmen: – Qardaşlarım! – dedi. – Sizge men soñ dersimni de aytayım. Siz baba ve anañıznı, Yaradanıñıznı severseñiz, tatar tilini de seviñiz… Daa aytacaqtı, sesi bitti, nefesi tıqandı, boğuq-boğuq laflar eriy, dudaqları arasında öle, işitilmey edi. Ağlağanını bizden saqlamaq istedi, saqladı, qanlı közyaşlarını yüregine aqıttı. Men ağlamaq, bu büyük tatarnıñ boynuna sarılıp közyaşları tökmek, boşanmaq istey edim. Mektepten çıqtıq, qadı efendi mektepniñ beyaz, lekesiz qapısına bir qara kilit urdı, ketti. Bütün balalar ağladılar, ağlağanda men közlerimden bir tamla yaş aqıtamay edim. Men şindi urmaq, devirmek, ezmek, yenmek… mektepniñ qapısına astıqları ağır, qara kilitni qoparmaq, atmaq istey edim, “qoparmaq – boynumnıñ borcu olsun”, dey edim. Tamarlarımdaki qara qanlar köpüre, közlerim qarara, qulaqlarımda yüreklerge qorqu vergen uğultılar işite edim.
Noman Çelebicihan


text:
Saibi Z arifli maşinanen vulkanizatsiyağa kelgen Rusiye arbiylerine hızmet etmeycegini bildirgen avtoservis «qanunsız inşaat» olaraq yıqıldı, dep bildirdi Qırımnıñ Qurman rayonı Rusiye yolbaşçısı Roman Şantayev.
«Onı yıqqanlar, bazı şeylerni pıçqanlar. Bugün o avtoservis yerinde tek beton meydançıq qaldı. Bozulğan qurucılıq malzemeleri yanında yata», – dep ayttı Şantayev TASS Rusiye devlet agentligine.
Şantayevniñ aytqanına köre, STO yanında diger «qanunsız inşaatlar» bar, olarnı da aynı iş adamı qurğanına oşay. Olarnı da yıqmağa planlaştıralar.
İyün ayında belli olğanına köre, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Qurman rayonınıñ Canğara (Vidnoye) qasabasında Rusiye arbiy tehnikasına hızmet kösterilmegen avtoservisni yıqmağa istey.
İçtimaiy ağlarda olğan videolarğa köre, hadimler Z arfili arbiy yük maşinasını tamir etmege razı olmadı.
Avtoservisniñ saibi Vilen Seytosmanov red cevabı mefküreviy sebeplernen bağlı degil edi, dep ayttı: tamir noqtası yengil maşinalarğa hızmet ete ve ağır ordu yük maşinaları içün uyğun degil.
Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov avtoservisni yıqmaq qararınıñ mefküreviy temeli bar ve iş adamı Seytosmanovğa «vatanperverlik dersi» olmalı, dep ayttı. O, tamir noqtasınıñ saibine esas Ukrayınağa ketmege tevsiye etti.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayınağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayınadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayınanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayınanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ay Petri
Ay Petri — Qırım dağlarınıñ bir töpesi. Yüksekligi 1234,2 m. Alupkadan şimaline barğanda, Koreiz qasabasınıñ üstünde Ay Petri yaylasında buluna. Onıñ platosında Ohotniçye köyü bar.
Adnıñ etimologiyasıDeñiştir
Yunan tilinden "ayos" «aziz» dep tercime etile, Ay Petri — «Aziz Petrniñ dağı».
GeologiyaDeñiştir
Ay Petri dağı kireçtaştan ibaret. Onıñ qaleleri yayla üstüne köterilgen qocaman ajderhanıñ tişlerine oşay. Dört qaleniñ yüksekligi 7-19 metrdir, qalğanlarnıñ, nasoy rifli kireştaşlarnı yel alıp ketkende teşkil etkenlerniñ sayısı daa da çoq. Ay Petri — qazılıp yapılğan mercan rifi. Rif kireçtaşlarınıñ terenligi 600 metrdir.
150–160 million yıl evel Ay Petri civarlarında yanardağlar areket ete edi. Olarnıñ qalımtılarını Melas ve Foros köyleri yanında körmek mümkün.
Ay Petride qobalar (sınıflaştırılğan)Deñiştir
GalereyaDeñiştir
BağlantılarDeñiştir
- Ay Petri // ByE


text:
Dünyanıñ bir çoq memleketinde Rusiyeniñ Ukrainağa keñiş mıqyaslı istilâsı sebebinden açlıq başlay bile. Bunı martnıñ 22-nde İtaliya parlamenti ögünde çıqışta bulunğan zamanı Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy dedi.
"Eñ deşetlisi türlü memleketlerge yaqınlaşqan açlıq olacaq. Ukrayina daima erzaqnıñ eñ büyük ihracaatçılarından biri edi, amma biz Rusiye toplarınıñ darbeleri altında nasıl saça bilemiz? Duşman aselet tarlalarnı minalağanda, yaqıt ile bazalarnı yoq etkende nasıl saça bilemiz? Bereketimiz nasıl olacağını ve limanlarımız blok etilgende ihrac etip olacağımızmı yoqmı bilmeymiz", - dedi Zelenskıy.
Bundan evel Ukrayina istihbaratınıñ baş idaresi, Rusiye Ukrayina ve dünyanıñ azıq telükesiziligini aselet bozmağa tırışqanını bildirgen edi.
Martnıñ 17-nde Ukrayina çiftçilik ve erzaq naziri Roman Leşçenko, Ukrayinda erzaqnıñ yeterli qadar yedegi olğanını bildirgen edi.
Nazirniñ bildirgenine köre, arbiy areketlerge baqmadan Ukrayina topraqlarında saçuv başlanğanını ayttı. Amma onı bozuv, halqara buhranğa sebep ola bile.
Ukrayina dünyanıñ çeşit köşelerinde 400 milion adamnı erzaqnen temin ete.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesi Seytasan Asanovğa dair polis hadiminiñ qanuniy talaplarına boysunmağanı aqqında işniñ yürütilmesini cinayet terkibiniñ olmağanı sebebinden toqtattı. Bunı mayıs 18-de Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Raport ve memuriy protokolğa binaen, Asanov polis hadimi Buçenkoğa boysunmadı. Bu, onıñ qanunğa qarşı areketleriniñ (naqliyat içün ayırılğan qısımda turdı, areketke keder etti, ellerini salladı ve qıçırdı) toqtatılmasını ve polis maşinasına keçmesini red etkeni ile ifadelengen edi.
Asanov qabaatını tanımadı. Hatıra tedbirinde iştirak etmegenini, yanında keçip, bir çoq insan ve uquqqoruyıcı organları hadimleriniñ toplaşqanını körip, neler olğanını bilmek içün toqtağanını ikâye etti.
Asanovnıñ aytqanına köre, bundan soñ onıñ yanına polis hadimleri kelip, polis maşinasına ifadeler bermek içün keçmege teklif ettiler. Lâkin cevap bergenini beklemeyip, qollarını qayırmağa ve maşinanıñ yaqalanğanlar içün ayırılğan bölügine itep başladılar.
Asanov: «Qorllarımnı qayırıp başladılar. Tam olaraq üç kişini kördim. Bu sebepten de qollarımnı çekip almağa tırıştım. Endi qaranlıq edi. Meni maşinanıñ yük bölügine tıqacaq oldılar. Böyle vaziyetke birinci kere oğradım, bilmegen şeyim meni qorquza edi», – dep añlattı.
Akem Aleksandr Voronoy, polisler uniformalı olıp da, Asanovnıñ muayen olaraq nenden qorqqanını soradı. Aynı zamanda akem, advokat Semedlâyevniñ, Ervin İbragimovnıñ alıp qaçılması aqqında sualini, işke munasebeti yoq dep, alıp taşladı.
Qorçalav şaatları, qabaatlanğannıñ qarşılıq köstermegenini, uquqqoruyıcı organları hadimlerine aqaret etmegenini ve olardan qaçmağanını tasdiqladılar.
Ondan ğayrı advokatlar, polis hadimleri tarafından pek çoq protsessual hatalar yapılğanını, tizgen memuriy materiallarında pek çoq hata ve tüzetüv olğanını qayd ettiler. Aynı zamanda, uquqqoruyıcı organlarnıñ üç hadimi tarafından tizilgen raportlar bir-biri ile aynıdır.
Semedlâyev: «Raportlar ya üçü de bir kişi tarafından aytılıp, ya da bir-birinden köçürilip yazılğanlar. Olarnıñ hataları bile bir-biri ile aynı», – dep qayd etti.
Seytasan Asanov mayıs 17-de aqşam keç maalinde Aqmescitte, qırımtatarlar toplu yaşağan Aq-Meçit Cami rayonında keçken qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi qurbanlarını añma tedbirinden soñ yaqalanğan edi.
Aralarında çağına yetmegen balalar olğan yigirmi qadar yaqalanğannı polis maşinaları ile Aqmescitniñ türlü İçki işler bölüklerine alıp kettiler.
Daa soñra bazı yaqalanğanlarnı, başta añlatuvlarını, parmaq izlerini ve DNE nümunelerini alıp, yiberdiler.
Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Birleşken Milletlerniñ Baş Assambleyasınıñ 21-inci sessiyası çerçivesinde Ukraina vekilleri qırımtatarlarğa ve olarnıñ aq-uquqlarını qorçalav meselesine munasebet deñişkenini tarif etecek olalar. Bunı Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Facebookta bildirdi.
«Birleşken Milletlerniñ tamır halqlarnıñ aq-uquqlarına dair Deklaratsiyasınıñ onuncı yıllığını qayd etmek maqsadı ile büyük tedbir başladı. Ukraina çıqışta bulunacaqlarnıñ cedvelinde yedinci yerde», – dep haber etti Ceppar.
New Yorktaki Birleşken Milletlerniñ tamır halqlarnıñ aq-uquqları meseleleri forumı çerçivesinde aprelniñ 24-nde işğal etilgen Qırım ve qırımtatarlarğa bağışlanğan tedbir olıp keçti.
2014 senesi mart 20-de Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Bu qararğa 283 deputat qoltutqan edi. Ukraina qırımtatarlarnıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din hususiyetleriniñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmege vade etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye Qırım ealisini deñiştirüv siyaseti keçirerek, 1944 senesi sürgün etilgen qırımtatarlardan soñ sovet akimiyetiniñ areketlerini devam ettire. Bu aqta mayısnıñ 15-nde «1944 senesi sürgüniniñ yıllığı – qırımtatarlarnıñ genotsidi» adlı matbuat konferentsiyasında Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar ikâye etip berdi.
«Qırımtatarlar içün sürgün er bir bala bilgen yalıñız tarihnıñ ayrı bir saifesi sayılmay. Bu – ale daa devam etken küreşniñ bir qısmıdiır. 2014 senesiniñ vaqialarını hatırlap, bizler işğal aqibetleri – sürgün aqibetleri olğanını añlaymız. Qırım qırımtatarlarından temizlengen soñ, olarnıñ yerine – hususan Rusiyeden başqaları ketirildi. Bu mesele Qırımdaki siyasiy esnasnıñ bir parçası esaplana, onıñ içün şimdi Rusiye Qırımnen «ayrı bir bağ» olğanı ve «Qırımda yaşap rus tilinde laf etken ealiniñ qorçalanuvı» aqqında ayta», – dep ikâye etti o.
Ceppar yarımada ealisini deñiştirüv siyaseti SSCB ve zemaneviy Rusiye içün ananeviy dep sayıla. Onıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ Qırımdaki areketleri «insanlarnı qorqu içine ğarq etmek, razı olmağanlarnı yarımadadan sıqıştırıp çıqarmaqnen» bağlı.
«Yarımadadan on biñlernen insanlar köçe. Aynı zamanda, doğru bir Rusiye formulası ögretmek maqsadınen arbiylerni, akimiyet temsilcileri, atta ocalarnı bile Rusiyeden ketireler. Bu halqara uquq bozuluvı sayıla, çünki işğal vaqtında ealini deñiştirmek yasaqtır», – dep ilâve etti Ceppar.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.