text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Qırım akimiyeti yarımadanıñ aşayt qamaçavı başlağan soñ Qırımtatar Milliy Meclisi yasaq etile bilecegini bir qaç kere bildirgen edi. Satqınlarnıñ milliy idare organlarını yoq etmek ğayesine munasebeti rus ata sözünen böyle ifadelene bile: «İsteysiñ, amma tişlenesiñ». İşğal başından berli Kreml qoqlaları Meclis ve Qurultaynıñ Rusiye siyasiy alanına qoşulmasınen bağlı «ayneci bir plannı» yerine ketirmege tırıştı. Resmiy yasaq olarnıñ bir şeyge yaramağanını ifadeleycek.
İşğal etilgen yarımada qamaçavı aşayt panikasına daa yol bermedi, amma yerli «reberler» yavaş-yavaş siñirden patlaycaq. Rusiye Tışqı işler nazirligi (aqıllı olğanından degil) qamaçavğa «halqara teşkilâtlarda» itiraz bildirecegini ayttı. Angi müessiseler aqqında aytılğanını bildirmediler. Meclisni qamaçav teşkilâtçılarından birini olaraq yasaq etmek çağıruvları Qırım «ükümetinden» ve atta Rusiye Cemaat palatasından kele.
Esas «qonuşqan baş» adet üzre «baş nazir muavini» Ruslan Balbek ola. Yaqında Rusiye neşirlerine bergen intervyülarında sovet ibarelerini de qoştı. Meclisni qırımtatarlarnıñ «ricalarına» köre yasaq ete bileler kibi. Bundan evel Balbek qırımtatar temsil organınıñ faaliyetini İGİL terroristik gruppirovkası ile bağlamağa istegen edi. Bese-belli, «baş nazir muavini» öz noqtaiy-nazarını aydınlatmayıp, «yuqarıdan» kelgen laflarnı yetkize.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya çette qalmayıp, halq deputatları Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnı «ziyanda» qabaatladı. Onıñ bildirgenine köre, Meclis faaliyeti «ekstremistik» olaraq tanıla bile, amma bunıñ içün mahsus tedbirler keçirilmek kerek.
«Şimdi bunı aytmaq daa erte», – dedi Poklonskaya.
Buña baqmadan, Rusiyeniñ Cemaat palatası da laflarğa qoşuldı. Milletlerara munasebetler komissiyasınıñ azaları Rusiye baş prokurorı Yuriy Çaykağa muracaatta bulunıp, Meclisni «ekstremistik faaliyet» ceetinden teşkermege rica ettiler. Komissiya reisiniñ birinci muavini Maksim Grigoryev Meclis vekillerini «Qırım» batalyonınıñ qurulmasında qabaatladı. Grigoryevniñ zanınca, batalyonıñ bazı askerleri İGİL tarafında cenkleşe. Asılında, Suriye cenki mevzusı Rusiye teşviqatı içün esas mesele oldı, Rusiye akimiyeti begenmegen er birini «terroristler» safına yazdıralar.
Bunıñ kibi beyanatlar qamaçav semereligini ve «qırımtatar meselesine» olğan raatsızlatqan munasebetni ask ettire
Bunıñ kibi beyanatlar qamaçav semereligini ve «qırımtatar meselesine» olğan raatsızlatqan munasebetni ask ettire. Rusiyeniñ ukrain yarımadasınıñ işğali tarihında eñ zayıf yer budır. Diger taraftan da, olar işğalci memuriyet ne yapacağını şaşırğanını köstere.
Rusiye arbiyleri qırımtatar milliy idaresini işğalniñ başında da yoq eter ediler, amma bir sıra sebepten bundan vazgeçtiler. Yalıñız qırımtatarlar, qaraylar ve qırımçaqlar (soñki ekisiniñ sayısı pek az) Qırımda kelecegini belgilemek aqqına saipler. Moskva ve oña boysunğanlarnıñ strategik vazifesi tamır halqını «deñiştirmektir». Bu vaziyette işğalciler ne qadar çoq istese de, tek tayaq usulları ile areket etemezler.
Bir qaç menbağa köre, keçken sene baarde Kreml «milliy meseleni» yerli «akimiyetke» berdi. «Baş nazir» Sergey Aksenov ve «spiker» Vladimir Konstantinovnıñ taqımı qırımtatarlarnı Rusiye tarafına celp etecek «ayneci plannı» teklif etti. Aksenovnıñ adamları Meclis azalarına vazifeler teklif etmege başladı. Qorquzuv ve diger usulları ile olar Qurultaynıñ bazı azalarını öz tarafına çektiler, amma bu da yeterli olmadı.
Konstantinov «spiker muavini» vazifesini alğan Meclis reisiniñ sabıq muavini Remzi İlyasovnı faal sürette ögge çıqarğan edi. Yerli qoqlalar Kremlge İlyasovnıñ itibarı büyük olğanını aytıp, bütün milliy idare sistemasını oña köre deñiştirmege mümkün olacağını işandırdılar. «Ayneci plan», er vaqıt olğanı kibi, yalıñız nazariyede güzel oldı. Asılında ise, İlyasov ürmet etilmey, sürgün olunğanlarnıñ «meseleleri çezilecek» kibi lafları ise boş oldı. «Samozahvatlarnıñ qanunlaştırılması» neticesiz oldı, narazılıq alanlarınıñ iştirakçilerini ise topraq damartılarından quvdılar. İlyasov qırımtatar tilinde tasilni qorçalamağa tırıştı, amma «Qırımnıñ cemaat palatasından kelgen» cevabından soñ saqlandı. Qırımtatarlarnıñ «yañı lideri» olaraq bir şey yapmadı. O, semetdeşlerine bir şey kösterip olamay.
Qırım qoqlaları Meclisni bütünley yoq etmege qarar alsa, «ayneci planları» ve Meclisni «deñiştirmek» ğayesi neticesiz olğanını isbatlaycaqlar
Böylece, Qırım qoqlaları Meclisni bütünley yoq etmege qarar alsa, «ayneci planları» ve Meclisni «deñiştirmek» ğayesi neticesiz olğanını isbatlaycaqlar. Moskva Qırım «inqilâpçılarını» öyle de tenbel saya. Siyasiy ve haber köntekstine köre, satqınlarnı «çeşit şübeler raatsızlay». İlyasovnı yavaş-yavaş ekinci planğa çektiler, «qırımtatar piarı» ise müfti Emirali Ablayev etrafında qurula.
Yazğanımız kibi, Ablayevge «diniy liderge» olaraq işanmaq tehnologik ceetten daa muvafaqiyetli kibi körüne. Faqat yalıñız qısqa müddet içün ve yalıñız virtual levha çerçivesinde. Basqıcılar «qarşı trenler ile» ketmege isteyler: qırımtatarlarnı sıqıştıra, amma aynı vaqıtta boysunacaq milliy strukturalarnı quralar. İqtisadiy vaziyet kerginleşkeninen Mecliske qarşı yayğara artacaq. «Vatnikler» qabaatlılarnı taparlar. Yerli «akimiyet» içün de elverişli, o, «ekstremist tatarlar» ve olarnıñ artında olğan «ukrofaşistlerge» işaretleycek. Kreml ise qırımtatar idaresiniñ «ruslaştıruvı» leyhasından bütünley vazgeçemez.
Andrey Zaremba, Qırımnıñ siyasiy közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
Aqmescitte «Qırım baari» soqağı peyda oldı. İşbu qarar oktâbr 22 künü Aqmescitniñ şeer şurasınıñ nevbetteki sessiyasında qabul etildi, dep bildire şeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
«Daçnaya soqağı rayonında yerleşken soqaq 2014 senesi baar vaqiaları ve yarımadanıñ Rusiye terkibine qoşuluvı şerefine adlandırılacaq», – denile beyanatta.
Deputatlar Aqmescit memuriyetiniñ Bespalova soqağı rayonında yerleşken 12 yañı şeer soqaqlarına adlarnıñ berilmesi aqta teşebbüsine qol tuttılar. Bu soqaqlarğa İvan Kupala, Paporotnikova, Simurg ve Mermerş adları berildi. Jasminovaya, İzumrudnaya, Jemçujnaya, Eridan, Ayaz, Nariman Bekirov ve Edem Nalbantov soqaqları peyda olacaq.
2015 senesi fevral ayında Qırım akimiyeti 2014 senesi fevral 26 vaqialarınıñ yıllığına bağışlanğan hatıra tahtasını açtılar.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq ilân etti. 2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda yılnıñ başından berli mahkemeler 13 maşnanı konfiskatsiya etti. Bunı Qırımdaki Rusiye gümrükhanesi haber ete.
Bundan ğayrı, yılnıñ başından berli muvaqqat ital müddetiniñ bozulması ve muvaqqat ital etilgen maşnalarnen qanunsız areketlerniñ yapıluvı içün 96 memuriy dava açıldı.
Davalarnıñ baqıluvı neticesinde umumen 58,6 biñ ruble cöreme tayin etildi.
"Yılnıñ başından berli 5 naqliyat konfiskatisya etildi", - denile beyanatta.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
2014 senesi dekabr ayında qadar ükümette Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesi ile bağlı meselelerni al etken Ukraina energetika ve kömür sanayı naziriniñ sabıq muavini Vadim Ulida dey ki, yarımadanıñ elektrika ile teminlevini toqtatmağa mümkün, amma buña Rusiye cevabı ola bilecek.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Ebet, elektrika teminlevi Ukrainağa bağlı, ağnı idare etken ve elektrik energiyasınıñ miqdarına tesir etken milliy merkezniñ tesiri büyük», – dedi o.
Onıñ tahminlerine köre, Qırımnıñ aqımsız qalacağına Rusiye tarafından cevap ola bile. Neticede, Ulida degeni kibi, ukrain energetika sistemasında qıtlıq peyda ola bile, qızdıruv mevsimi arfesinde memleketniñ bir çoq regionına menfiy tesirniñ olması mümkün.
Evel Qırımtatar Milliy Meclisniñ başı Refat Çubarov Qırımnıñ «erzaq qamaçavından» soñ energetik qurşavı ola bilecegi aqqında aytqan edi.


text:
Rus quvetçileri sentâbr 18-inde saba Borçoqraq-5 (Fontanı-5) qasabasında, Ayder ve Arsen Bekirovlarnıñ evinde tintüv keçire. Bunıñ aqqında “Qırım birdemligi” birleşmesi haber ete.
Ev yanında avtozaklar tura, tahqiqiy tedbirlerni rusiye küç organlarınıñ hadimleri keçire.
Qomşularnıñ aytqanına köre, Arsen Bekirov - qurucı olıp çalışa, qardaşı Ayder ise evinde maşna tamirlevinen oğraşa. Arsenniñ apayı, Elmira, mektepte qırımtatar tili ocası vazifesini becere dep haber eteler “Qırım birdemligi”nde.
“Evniñ içinde esli qadın, Lilâ hanım, buluna, o 62 yaşında, hasta. Tintüv vaqtında o yaramadı. Acele yardımnı çağırttılar. O ilk yardımnı yapıp, ketti, qadın özüne keldi”, - dep aytıla beyanatta.
Sentâbr 13-üne saba rus quvetçileri “Qırım birdemligi” faalcisi Osman Belâlovnıñ evinde tintüv keçirdi, o, o zaman evde olmadı. Tintüvden soñ Belâlovlarnıñ babasını tutıp aldılar ve soñra yiberdiler.
Birleşken Milletler bu seneniñ ilk yarım yılında işğal etilgen Qırımnıñ ev ve toplaşuv yerlerinde yapılğan tintüvlerniñ sayısı keçken seneniñ yarım yılına baqqanda üç qat çoq olğanını qayd ete. Bu aqta işğal altındaki Qırımnıñ insan aqları vaziyetine dair maruzasında aytıla. Vesiqa sentâbrniñ 13-nde Kyivde Ukrainadaki BM insan aqları monitoring missiyasınıñ reisi Fiona Freyzer tarafından taqdim etildi.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, tintüvlerde ekseriy aldı qırımtatarlar zarar kördi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ andaki akimiyet mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Milliy Meclis azaları ve Rusiyede yasaqlanğan "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüv keçire.


text:
2014 senesi Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ bir çoq qırımlı yarımadanı terk etip, esas Ukrainağa köçti. Bazılarınıñ mefküreviy fikirleri bar edi, digerleri ise yarımadanıñ Rusiye akimiyeti tarafından taqipten qurtulğan edi.
Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, 2019 senesi fevral ayına qadar Donbasnıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarından ve Qırımdan 1 million 400 biñ insan köçip keldi. Köçip kelgen olaraq qayd olğanlar aqqında aytıla. Farqlı malümatqa köre, olarnıñ arasında bir qaç on biñden başlap yüz biñden ziyade qırımlı bar.
«Sofra» qırımtatar qaveleri ağınıñ saibi Asan Bucurov 2014 senesi Aqmescitten Kyivge telükesizlik maqsadınen köçti.
. Evge hızmetler kelgende ayat ve kelecegimiz içün qorqu bar edi. Ketmege mecbur oldıqAsan Bucurov
– Universitette oqumaqnen beraber cemaat faaliyetim bar edi. Qırımtatar gençleri teşebbüs gruppamız bar edi, Avropa integratsiyası, Ukrainağa qoltutuv meselesinde faal iştirak etken edik. İşğal başlağanda elimizden kelgeni qadar arbiy bölüklerge yardım ete edik, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde nevbetçilik yapa edik. Evge hızmetler kelgende ayat ve kelecegimiz içün qorqu bar edi. Ketmege mecbur oldıq. Kyiv qurucılıq ve mimarcılıq institutında diplomnı qorçalap, zenaatım boyunca iş qıdırdım, çünki Qırımda mimar olıp çalışqan edim. Amma buhran sebebinden er şey o qadar buzlatıldı ki, çalışmaq ve ev kiralamaq imkânsız edi. Mında milliy yemeklerimizni qıdırdım ve Qırımda aşağanlarımnı tapıp olamadım. Çiberek çiberek degil edi.
Asan Bucurov Kyivlilerge kerçek qırımtatar aşlarını köstermege istegen edi. Başta küçük bir noqta açtı, soñra ise restoran açtı, lâkin köçmege mecbur olğan Asan Kyivde oña vatanı yetmey, dep ayta.
– Qırımğa barmağa ister edim. Belli sebeplerden böyle imkânım yoq, amma Ukraina terkibindeki Qırımğa barmağa ister edim.
Terrorizm ile küreş tedbirleriniñ iştirakçisi, Kezlev şeer şurasınıñ kurort ve turizm bölüginiñ baş mütehassısı Sergey Vikarçuk ilhaqtan soñ Qırımnıñ yañı müitine dayanamadı.
Qırım işğaliniñ rus ğayesine razı olamadımSergey Vikarçuk
– 7 yıl içinde çoq şey yaptım, muvafaqiyetli turizm leyhaları yerine ketirilgen edi, amma Qırım işğaliniñ rus ğayesine razı olamadım. Yarımadanıñ çoq medeniyetli olğanına baqmadan, bir halqnıñ başqalardan üstün olması mümkün degil. Bizni, ukrainlerni, ekinci sınıf olaraq körgen cemiyette yaşamağa istemedim. «Küçük Qudus» yolunı tizgende bir ğayem bar edi, Qırım halqlarınıñ bir çoq tarihiy ve medeniy ananelerini bir yerde toplamağa istedim. Köçip kelgen soñ cenkke barmaq içün imkân qıdırdım. Seferberlikniñ dörtünci dalğasınen Mariupol civarına tüştim. Esnasnı içinden körmege istedim ve kerçek cenk, ukrainler öldürilgenini kördim. Menim batalyonımda beş qırımlı bar edi: Yalta, Krasnoperekopsk, Anğara, Bağçasaraydan.
Sergey Vikarçuknıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ bütün regionlarına rezüme yollasa da, o vaqıt onıñ alışqanlıqları ve tecribesi kimsege kerekmey edi.
– 2014 senesi sentâbr ayında köçip kelgende kira tapmağa pek zor edi, qaytmağa tüşüngen edik, menim doğğan künümde ise bir qırımlı kimge muracaat etecegimizni ve qayda iş tapmaq mümkün olğanını ayttı. Mesele çezildi, mında, esas Ukrainada qaldım. Al-azırda serbest çalışam ve seyahat agentligini açmağa tırışam.
Aqyarlı iş Adamı ve göñülli, «Krımskiy kvartal» leyhasınıñ reberi Mihail Camal vatannıñ bir qısmını Kyiv vilâyetine ketirip oldı.
Telefon etip coyul degenlerde tez-tez kettimSergey Vikarçuk
– Tez köçip kelgenim ukrain askerlerine köstergen yardımımnen bağlı edi. Köçkenim degil, çünki ilhaq olsa, ketmege kerek olur dep añlay edim. Amma telefon etip coyul degenlerde tez-tez kettim, Belbekteki arbiy bölükke yardım etkenim ve ses-şamata kötergenim içün telefon etkenler. Aqyarda bir işim qalmadı, Kyiv vilâyetinde ise qardaşımnen başta özümizge topraq aldıq, soñra endi «Krımskiy kvartal» leyhasını inkişaf ettirmege başladıq. Al-azırda 30 evden 20 quruldı, 25 saibi bar – qısmen qırımlı, qısmen degil, Donetskten bir kişi bar. Umumen yahşı oldı. Qırım tabiatı, deñiz, dağ, tuvğan manzara, qartana ve qartbabam yetmey. Anda qalğanlar.
Mihail Camalniñ qayd etkenine köre, Aqyarda şeerliler Rusiyeni sevgende Ukraina vatanperveri olmaq qolay degil edi.
– Aqyarda, elbette, Rusiye arbiyleri çoq edi, müessise ve iş bar edi, olar Rusiye flotunıñ ihtiyaclarını temin etip para qazana edi, ve şeer arbiylerniñ çetel aylıqlarını köre edi. Bundan ğayrı, anda «Moskva evi» açılğan edi, arbiyler içün evler qurulğan edi ve ilâhre. Mında büyük hatamız bar, Ukraina buña qarşı çıqmadı, Yanukoviç zamanında ise bütün küçnen yardım ete edi. Aqyarda Ukraina tarafdarı olğan faaller az dep aytmaz edim, amma er yerde olğanı kibi amorf cemiyet çoq. Bugün kepkaları bar, yarın – şapkeleri. Amma Ukrainağa qoltutqanlarnıñ sayısı Rusiyege qoltutqanlardan az çıqtı ve Rusiyege qoltutqanını köstermege ketirilgenlerden daa az oldı.
Qırımdan köçip kelgen, Qırımdaki «Ukrain medeniyet merkeziniñ» tedbirlerinde iştirak etken Olga Pavlenko 2018 senesine qadar yarımadada qala edi ve Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ ciddiy basqısını is etti.
İnsanlar indemey, Ukrainağa olğan sevgisini yürekte gizley, onı saqlay ve biri-birinen yavaştan laf eteOlga Pavlenko
– 2014 senesi köçmege qarar alğan edik, amma belli zorluqlar bar edi. Elbette, tintüv keçirip bunı tezleştirgenler, qorquzuvlardan areketlerge keçkenler. Dostlarım olğan yerde degil de, azatlıqta qalmağa istesem, eşyalarımnı toplap ketmek kereksiñ dep aytqanlar: «Bu bizim toprağımız, siziñ içün degil». Er kün basqı yapılğanını is ete edim – bu baqışlar, FSBden «E» merkezine qomşu, soy-soplarım, eski dostlarımnıñ arizaları. Şimdi bunı bir şekilde raat tarif ete bile, amma bunı yaşağanda… Bunı körmegen insan bunı is etip olamaz. Birisi ketti, birisi Qırımda qaldı, çünki ketmege imkân yoq edi. İnsanlar indemey, Ukrainağa olğan sevgisini yürekte gizley, onı saqlay ve biri-birinen yavaştan laf ete. Üriyet nefesi olsun dep, esas Ukrainağa keteler.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Kremlge bağlı Qırım akimiyeti 2017 senesi şeer tasil müessiselerine 1-4 sınıf talebeleri içün künde bir sıcaq yemek bedava berilmesine 427 million ruble ayırdı. Bu aqta Rusiyeniñ Qırımdaki parlamentiniñ qararında söz kete.
Fevral 13 künü Rusiyeniñ Qırımda tain etken nazirler şurasınıñ qararında: «İlâvege binaen, 2017 senesi Qırım Cumhuriyetiniñ bücetinden belediye tasil müessiselerine 1-4 sınıf talebeleri içün künde bir sıc1aq yemek (sabalıq) bedava berilmesine belediye bücetlerine sermiya ayırmaq», – dep aytıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda bir künde altı hasta koronavirustan vefat etti, umumen pandemiya vaqtında 832 kişi vefat etti. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ er künlik monitoring malümatında aytıla.
«2841 insan (covid) ambulator tedaviylevde buluna, 1975 kişi (covid ve pnevmoniya) hastahanelerde yata, observatorlarğa alınğanlar yoq. Umumen (pandemiya vaqtında – muar.) 33828 Covid-19 hastası qayd etildi. Tüzelgen 29198 kişi yiberildi», – dep aytıla müessise haberinde.
Qırımda keçken künü 147 koronavirus hastası qayd etildi.
Qırım akimiyeti koronavirus pandemiyası sebebinden kirsetilgen sıñırlavlarnı yımşattı. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov sıñırlavlar martnıñ 1-ne qadar tamamen lâğu etilecek, dep ilân etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Merkeziy Saylav Komiteti, prezident saylavlarınıñ 90,1% protokollarını teşkerdi. Şoumen Volodımır Zelenskıy 12 245 777 saylavcınıñ reyini aldı (73,17%), şimdiki prezident Petro Poroşenko - 4 100 084 (24,5%).
Keçersiz dep sayılğan bülletenlerniñ sayısı 2,32%.
Milliy exit poll malümatına köre, şoumen Volodımır Zelenskıyge saylayıcılarnıñ 73,2%-ı rey berdi.
Merkeziy Saylav Komiteti saylav neticelerini 2019 senesi mayıs 1-inece ilân etmeli. Yañı prezidentniñ inauguratsiyası iyünniñ 3-ünde keçmeli.


text:
Nikita nebatat bağçasında baarde, “lâle numayışı” vaqtında yüz biñge qadar lâle çiçegi açacaq. Bu aqta bağça müdiri Yuriy Plugatar bildirdi.
“Bu yıl baarde lâle sergisinde yüz biñ çiçek açacaq. Amma men tek sayısına baqıp, qıymet kesmez edim. Nikita bağçasında 1812 senesinden başlaplâle toplamı, diqqatnen toplanılıp saqlanıla, ve musafirlerimizge 247 türlü lâleni köstermege acayip fırsatımız bar. Bu, kerçekten, dünyanıñ eñ güzel zemaneviy ve eskiden qalğan lâle türleridir. Olardan beşini Nikita nebatat bağçasınıñ işçileri saylap, aşılap, östürip çıqardı. Bundan ğayrı, çetel selektsiyasınıñ birden 96 türüni taqdim etecekmiz”, - Plugatarniñ sözlerinden yaza bağçanıñ matbuat hızmeti.
2016 senesi baar sergisinde 37 biñ çiçek saçılğanı bildirile, 2017 senesi ise bu raqam ekiden ziyade kere çoqlaştı - 73 biñ, 2018 senesinde - 85 biñ çiçek saçıldı.


text:
Fevralniñ 15-nde Rusiye Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» ilk mahkeme oturışuvında Rusiye FSB hadimi olğan Aleksandr Kompaniytsev şaat olaraq sorğulandı. Bu aqta Facebookta Amnesty International Ukraina uquqimaye teşkilâtı haber ete.
Şaat bergen malümatqa binaen, «Muslim Aliyev «Hizb ut-Tahrirniñ» Yalta ve Aluşta bölükleriniñ reberi ola eken». Onıñ sözlerine köre digerleri celp etüvnen «oğraşqan».
«Gizli audio ve videoqaydlar yapıldı – körüşken yerleri tesbit etilip, taqip etildi. Materiallar ekspertizadan keçti ve neticede du - «Hizb ut-Tahrirniñ» toplaşuvları olğanını kösterdi. Sorav keçirildi ve şaatlar mahkümlerniñ «Hizb ut-Tahrirge» alâqadar olğanlarını tasdıqladı. Menim ağlarım vastasınen de olarnıñ alâqadar olğanı tasdıqlandı. İsbatlar ise: vesiqa ve nesneler, YouTubedaki videolar, Aliyev konferentsiya ve mitinglerde natıq olaraq iştirak etkeni belli. Tintüv yapılğanda, teşviqat materialları tapılğan edi», – dep ayttı Kompanitsev.
Advokatnıñ, şaattan Aliyev üceyre reberi olğanını tasdıqlaycaq vesiqalı delil kösterebilemi degen sualine, Kompaniytsev «diñlevler ve şaatlarnıñ sözleri esasında netice çıqarğanı» aqqında ayttı.
Bir kün evel Rostov-na-Donu şeerinde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca ilk mahkeme oturışuvı ötkerildi.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bolğar (aerodrom)
"Bolğar" aerodromı (hawa alanı) (pyc. aэpoдpoM "Бyлrap") ICAO=UWKT - 3-nçe klass grajdan aerodromı, 3-nçe, 4-nçe oçqıç klassları häm 2-nçe, 3-nçe, 4-nçe boralaq klassları öçen hawa alanı bulıp tora. Bolğar şähärlege çitendä, borınğı häykälläre yanında urnaşa. Xäzerge waqıtta räsmi räweştä eşlämi, läkin Bolğar hawa alanı qayçaqta Xökümät oçqıçları, boralaqları, maxsus, qotqaru, säyäxät, xosusıy oçqıçları häm boralaqları qabul itä. "Bulgariä" teploxodı fäciğäse waqıtında Bolğar hawa alanınnan qotqaru oçqıçları häm boralaqları oçıp kitä ide. Xosusıy oçqıçları säyäxätlärendä Bolğar hawa alanına yış oçıp kilälär.
Oçıp menü-töşü yulları (VPP)YзrәpTү
Aerodrom oçıp menü, oçıp töşü kursları 04/22. Yaqtılığı - yuq.
Hawa alanında Bolğarğa kilgän turistik avtobusları qayçaqta toralar.


text:
Bağçaçasarayda oktâbrniñ 11-nde saba ötkerilgen tintüvler vaqıtında rus silâlı hızmetleri tarafından tutılğan sekiz fail arasında pek köteklenilgen soyları bar. Advokat Mammet Mambetovnıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, olarnıñ episi politsiyada buluna.
«Olarnıñ arasında pek köteklenilgen kişiler bar, bizge bunı Bağçasaraynıñ ROVD binasında bulunğan adliyeciler bildirdi. Uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından köteklev delilleri mevcut... Tintüv keçirilgen yerlerden birinde provokatsiya yapılğan edi. O yerde bir de birisi köteklemegendir, çünki o yerde çoq şaat bar edi, bese-belli, ketirgende urğandırlar. Bağçasarayda adamlar qulaqlarını tikken, ayaqqa turğan», – dedi advokat.
Mambetov, politsiya bölüklerinde tevqif protokolları tizilgenini bildirdi. Adliyeciler, faillerge memuriy cezalar berilmek mümkün olğanını da tüşüne.
Oktâbrniñ 11-nde, çarşenbe künü, saba Bağçasarayda rus silâlı hızmetleri bir-qaç qırımtatarınıñ, musulmannıñ evinde tintüv keçirgeni malüm oldı.
O yerde rus uquq qoruyıcıları, tintilgen evlerniñ yanına kelgen adamlarnı tutıp, eñ azından 8 kişini tevqif etken.
Rus haber vastaları, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ (FSB) matbuat hızmetine atıf etip, Qırımda silâlı hızmetler Rusiyede ve onıñ işğaline oğrağan Qırımda yasaq etilgen«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Bağçasaraydaki üceyresini yoq etkenlerini haber etti.
Advokatlar, tevqif etilip, tintüvden soñ FSB-ge ketirilgen altı adam rus silâlı hızmetlerinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklengenlerini tasdiqladı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Ukraina uquq qoruyıcıları, ilhaq etilgen Qırımda jurnalistler, blogerler ve faallerniñ taqibatı içün Rusiyege basqını arttırmağa çağırta.
Bundan ğayrı uquq oqruyıcıları, Qırımğa ukrain jurnalistlerniñ kirmesine yasaqnı lâğu etmekni ve olarğa öz işlerini serbest becermege razılıq bermekni Rusiyeden talap ete.
Bu, uquq qoruyıcılar ve media teşkilâtlarnıñ Qırım.Aqiqat mühbiri Taras İbragimovnıñ Qırımğa kiriş yasağınen bağlı olğan beyanatında denile.
"Böylece Rusiye Federatsiyası işğalci devlet, Qırımnı "haber gettosı"na çevirmek ve, telüke em qorquzmalarğa baqmadan, yarımadağa kelgen freelancerlerniñ çalışmasını imkânsız yapmağa tırışa. Bu, İnsan aqları ve esas azatlıqlarnıñ qorulması şartnamesiniñ №4 protokolınıñ 2-nci ve 10-uncı maddeleriniñ bozulmasıdır", - denile beyanatta.
Bundan ğayrı uquq qoruyıcılar, İbragimovnıñ Qırımğa kiriş yasağınen bağlı cinaiy davanı açmağa Ukraina akimiyetine muracaat ete.


text:
Ukraina Baş prokurorı Yuriy Lutsenko, Ukrainanıñ qıtadaki bir qaç vilâyetinde «Rusiyede ve onıñ tarafından işğal etilgen territoriyalardaki Ukrainağa qarşı merkezler»ge alâqadar olğan şahıslarda 28 tintüvniñ yapılğanını bildirdi.
Onıñ mart 14-te Facebooktaki saifesinde bildirgenine köre, tintüvler QMC prokuraturası ve SBU hadimleri tarafından yapıldı.
Lutsenko: «Lviv vilâyetinde, halqara konferentsiyada Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaline qol tutuv ile maruza azırlanğan yazılar tutıp alındı», – yazdı.
Ondan ğayrı, prokurornıñ malümatına köre, Herson vilâyetinde «içinde 25 biñ dollar ücreti qarşılığına yerli şuralar tarafından prezidentniñ impiçmenti aqqında qararnıñ alınmasını teşkil etmek vazifesi olğan Ukrainağa qarşı merkeznen yazışmanı taptılar». Harkiv vilâyetinde köpürler ve keçitlerniñ haritaları, patronlar, granatalar, elektrotutaştırıcı ile plastid ve 50 biñ dollar, Rusiye bankınıñ kartaları tutıp alındı, dep qayd etti Lutsenko.
Bunıñ arfesinde QMC prıkuraturası, tintüvler vaqtında «Ukrainağa qarşı mezkür faaliyetlerniñ azırlanmasına işaret eteken Qırım ilhaqına qol tutuv boyunca teşviqat materialları, para, irişilmesi sıñırlı olğan malümat ile vesiqalar, yasaq etilgen mahsulat ve şu cümleden granatalar ve patronlar tapılıp musadere etildi», dep bildirdi.
Qırım.Aqiqat olıp keçkenniñ tafsilâtlarını tayin ete.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Franśuz pianisttan Fälästin konśertı
Stefan Blet Törkiyäneñ Sivas şähärendä Fälästin öçen konśert quydı
Franśuz pianist häm köy yazuçı Stefan Blet Törkiyäneñ Sivas şähärendä Fälästin öçen konśert quydı.
Cömhüriyät Universitetınıñ Mädäniyät üzägendä oyıştırılğan konśertta açıqlaw yasağan Blet 25 yıl buyı Fälästin häm fälästinlelär öçen köräşüen belderde.
Blet: “25 yıl buyı alar öçen konśert quyam. Awrupada da köräşergä tırışam, läkin qızğanıç Franśiyada köräşü awırlaştı, çönki medialarıbız sionist bulğanı öçen bezgä däğwalar açalar, boykot yasıylar. Läkin bez däwam itäbez häm itäçäkbez dä. Töreklär belän çınnan da ğorurlanam, çönki sez sionizmnıñ närsä buluın beläsez,” – dide.
İzrailne boykot itärgä çaqırğan franśuz sänğatçe: “Alarğa qarşı bik qırıs boykot oyıştırırğa kiräk, yuğisä fälästinle qardäşlärebezne üterergä däwam itäçäklär, soñınnan bezne üteräçäklär. Alarğa boykot oyıştırıp, ber tiyen dä birmik. İzraildän kilüçe azıq-töleklärne, äyberlärne almiq. Minemçä keşelek monı bergä balqara ala,” – dide.
Blet törek häm Ğosmanlı rapsodiyalär, Fälästin öçen yazğan köy belän Çopennı uynadı.
Konsertnı şaqtıy keşe tıñladı.
Bäyläneşle xäbärlär
Alek Bolduinnıñ qoralı êlek tä atqan
"Rust" fil'mın töşerü barışında operatornıñ ülemennän alda da oxşaş xäl bulğan
Dön'yadağı iñ zur tamaşa tägärmäçe açıldı
Ul küz yawın aluçı tamaşa belän Dubayda qullanılışqa tapşırıldı


text:
Täwge ayırılışu xatı
Bezneñ êrağa qadär ük yazılğan ayırılışu xatı tabıldı
Vavilon patşası Nabonidnıñ bezneñ êrağa qadär 6nçı ğasırda yazğan ayırılışu xatı tabıldı. AQŞnıñ Liberti universitetı arxeologları anıñ moña qadär bilgele bulğan täwge şundıy xat ikänen belderä. Ul Vavilon patşasınıñ şäxsi tormışındağı ber waqıyğanı çağıldıra. Nabonid älege xat belän cariyäsennän ayırılğan.
Xat rölen ütäwçe taqtadağı yazuda bolay diyelä: “Balalıq dustım Nisaba belän oçraşuıñ turında xäbär Yuğarı Färattan miña kilep ireşte. İñ yaratqan cariyäläremnän berse bulğanıñ öçen bu xıyanät mine beterde. Citen şäleñ häm sandalilarıñnı alu öçen ay axırına qadär waqıtıñ bar, yuqsa min alarnı ay täñreseneñ ğıybadätxanäsenä büläk itäm”.
Taqtanı uzğan yıl arxeologlar Ğıyraqnıñ kön’yağında tabıp alğan bulğan. Tikşergännän soñ anıñ xat buluı açıqlana.
Bäyläneşle xäbärlär
Alek Bolduinnıñ qoralı êlek tä atqan
"Rust" fil'mın töşerü barışında operatornıñ ülemennän alda da oxşaş xäl bulğan
Dön'yadağı iñ zur tamaşa tägärmäçe açıldı
Ul küz yawın aluçı tamaşa belän Dubayda qullanılışqa tapşırıldı


text:
Kyivde Volodımır bayırında Moskva patrikliginiñ Ukrain ortodoks kilsesi Kiev Rusi – Ukrainanıñ vaftiz etilgeniniñ yıllığı munasebetinen haçlı yürüşni başlattı. Onda bir-qaç biñ inançlı ve din adamı iştirak ete.
Kyivniñ merkezinde telükesizlik tedbirleri arttırıldı, tahminen 3,5 biñ uquq qoruyıcı çalışmaqta. Esas merasim ve yürüş ötkerilecek yerlerde metal dedektorleri qurulğan. Bundan ğayrı Ukraina paytahtınıñ merkezinde yol areketi sıñırlanğan.
Kyiv politsiyasınıñ yolbaşçısı Andriy Krişçenko: «Uquq qorçalayıcılar tertipni nezaret ete ve kerek olğanda iştirakçilerniñ eşyalarını teşkere, şahısnı belgilegen vesiqalarnı soray. Cemaat tertibiniñ qaba bozuvları qayd etilmegen», – dep ayttı.
İştirakçiler Kiev-Peçersk lavrasına qadar yürecek.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi advokat Nikolay Polozovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı kelecek sene aprel 8 kününe qadar apiste qaldırmaq mahkeme qararından bergen şikâyet arizasını baqıp red etti. Bunı İnsan aqları malümat merkezi bildire.
Advokat Aleksandr Lesnoy bildirdi ki, apiske alınğan vaqıttan berli çoq şey deñişti – mahkemede aman-aman 200 insan sorğuğa çekildi, olardan yalıñız 3 ya da 4 kişi Çiygoznı körgenini aytıp, bir de bir qanunsız areketler yapqanını körmegen.
Çiygoz siyasiy mabus olğanını bildirip, onı qırımtatar halqını qorquzmaq içün apiske alğanlar ve Cinaiy-protsessual kodekske riayet etilmegenini ayttı.
«Menim esnasımda körüne ki, Rusiyede mahkeme sisteması yoq, mında tek emirler çalışa», – dep qayd etti Ahtem Çiygoz.
Ketirilgen delillerge baqmadan, kollegiya reisi Karavayev şikâyetni qanaatlendirmedi. Ahtem Çiygoz 2017 senesi aprel 8-ne qadar apiste yatacaqtır.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
O zaman UHC Direktoriyasınıñ azası Fedor Şvets universaldan sözlerni oqudı: “Bugunden itibaren, asırlar devamında bir-birinden ayırılğan yekâne Ukraina qısımları – Galıçına, Bukovına, Zakarpattâ ve Naddniprâşçına birleşe. Bunı istep yaşağan ve bunıñ oğrunda ölgen Ukrainanıñ eñ yahşı oğullarınıñ arzuları kerçekeşti. Endiden soñ tek bir mustaqil Ukraina Halq Cuhuriyeti bar”.
Mustaqil Ukrainada Birleşüv Künü 1999 senesinden devlet seviyesinde qayd etilmekte. Soñra “canlı zıncır” aktsiyaları da keçirilip başlandı. Bu kibi aktsiyalar Qırımda da keçirile edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ bu bayram yarımadada qayd etilmey, lâkin Aqmescitte T.Şevçenko abidesi ögünde ukrain timsallerinen yaraştırılğan çeçekler peyda ola. Bunıñ nasıl olğanını hatırlaymız.
Fotogalereya ilk sefer 2020 senesi yanvarnıñ 22-nde yayınlanğan edi.


text:
Bağçasarayda rus silâlı hızmetçiler eñ azından 8 adamnı yaqalağan. Olar tintüvler olıp keçken evlerniñ yanına kelgen edi. Bunı Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» birleşüviniñ koordinatorı Dilâver Memetov haber etti.
«Tintüvler vaqıtında destek bildirmek içün azbarda toplaşqan adamlar da tutılğan. Marlen Asanovnıñ evi yanında – beş adam, daa üç adam – Seyran Saliyevniñ evi yanında. Olar yerli politsiya bölügine alıp ketilmek kerek edi», – dedi Memetov.
Rus haber vastaları, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ (FSB) matbuat hızmetine atıf etip, Qırımda silâlı hızmetler Rusiyede ve onıñ işğaline oğrağan Qırımda yasaq etilgen«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Bağçasaraydaki üceyresini yoq etkenlerini haber etti.
Oktâbrniñ 11-nde, çarşenbe künü, saba Bağçasarayda rus silâlı hızmetleri bir-qaç qırımtatarınıñ, musulmannıñ evinde tintüv keçirgeni malüm oldı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Yaltanıñ rus idare yolbaşçısı Yelena Sotnikova istifağa ketken. Aprelnin 10-nda «Krıminform» agentligi bildirdi ki, o öz isteginen istifağa çıqmaq arizasını imzalağan.
Sotnikovanıñ istifağa bermesini toplaşuvda bulunğan 23 deputattan 21-i desteklegen.
Bunen beraber Kremlge tabi olğan Yalta şeer şurası şeer idare yolbaşçısınıñ vazifesini vaqıtınca Aleksey Çalpanov eda etecegini tayinledi. Bundan evel o administratsiya reisiniñ birinci muavini vazifesine tayinlengen edi.
Yalta memuriyetiniñ saytında yañı tayinler aqqında malümat derc etilmegen.
Keçken yılnıñ soñunda Yaltanıñ rus idare yolbaşçısını deñiştirmek içün konkurs ötkerilgen edi. Şeer yolbaşçısınıñ muavini Yelena Sotnikova ve Rusiyeniñ Başqırtistan Cumhuriyetiniñ sabıq baş nazir muavini Nikolay Puçnin ğalip çıqqan ediler. Soñra Kremlniñ nezaretindeki Yalta şeer şurası şeer memuriyetiniñ reisi vazifesine Sotnikovanı tayinlemege qarar alğan edi.
Yalta administratsiya yolbaşçısınıñ vazifesi, sabıq memur Andrey Rostenkonıñ istifağa çıqqanından soñ, 2017 senesi iyül ayından berli boş tura edi.


text:
2016 senesi aprelniñ 19-nda Rusiye FSBsiniñ hadimleri qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi Mıkola Semenanıñ evinde tintüv keçirdi. Yarımadada onı Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanında qabaatlap, 2017 senesi sentâbr ayında üküm çıqarğanlar. Bu maqaleni ilk sefer 2016 senesi aprelniñ 21-nde derc etken edik.
Kreml kontrolindeki Qırım prokuraturası aprelniñ 19-nda (2016 senesi – QA) jurnalist Mıkola Semenağa qarşı cinaiy iş açıldı, dep bildirdi. Bu soñki eki yıl içinde (Qırım işğaliniñ başından – QA) yarımadada matbuat vastalarınıñ hadimi apis cezasını ala bilecek ilk örnek oldı. Rusiye mahsus hızmetleri eñ tecribeli ve qabiliyetli jurnalistlerden birini nişan olaraq sayladı. Qırım.Aqiqat Mıkola Semenanıñ esas icadiy yeñişleri aqqında malümat toplap, zenaatdaşları ve cemaatçılıq oña ne içün emiyet bergenini bildi.
Mıkola 1950 senesi Çerniğiv vilâyetiniñ Bobrovıtskıy rayonında dünyağa keldi. Balalığı ve gençligi anda keçti. Mektepni bitirgen soñ askerlik yapıp, Çerniğiv vilâyetine qayttı ve yerli gazetlerden birinde çalışıp başladı. Bu tercibe jurnalistika onıñ işi olğanını añlamağa yardım etti.
Mıkola Şevçenko Kyiv devlet universitetiniñ jurnalistika bölüginde oqumağa qarar berdi, onı 1976 senesi bitirdi. Daa soñra Zaporijjâ vilâyetinde mühbir olıp çalıştı. 1980 senesinden 1982 senesine qadar Ukraina Kommunistler firqasınıñ yüksek firqa mektebiniñ jurnalistika bölüginde oqudı. Bu oquşnı bitirip, Qırımğa köçti.
Örnek olacaq adam
Yarımadada onıñ icadiy karyerası Sudaqta başlandı, anda yerli gazetlerden birinde baş muarrir muavini oldı. Soñra Mıkola Semena Aqmescitke yerleşip, çeşit yerli neşirlerniñ muarririyetlerini idare etken edi. 90-ıncı yıllarnıñ başında ise «İzvestiya» Rusiye gazetiniñ öz mühbiri oldı. Anda çalışqan jurnalistler reberligini yañıdan saylap, firqa ve akimiyetten mustaqil olacağını ilân etken edi.
Anda tüşünip taşınuv bar olğanda Mıkola olarnen çalışıp başladı. Bu spektrni körgen edi – Rusiyeniñ ilerilegen insanlarından Rusiyeniñ daa soñra oğrağan vaziyetine qadarLarisa İvşina
«Perestroyka» zamanında «İzvestiya» liberal gazetke oşağan edi. Anda yahşı jurnalistler bar edi. Daa soñra olar «Jurnalistika bitti – unutıñız» kitabını yazğanlar. Anda tüşünip taşınuv bar olğanda Mıkola olarnen çalışıp başladı. Bu spektrni körgen edi – Rusiyeniñ ilerilegen insanlarından Rusiyeniñ daa soñra oğrağan vaziyetine qadar», – dep ayttı Qırım.Aqiqatqa «Den» gazetiniñ baş muarriri Larisa İvşina.
1991 senesi Mıkola Semena Mustaqil devletler ittifaqdaşlığınıñ quruluvına dair Almatı beyannamesi imzalanğan eski sovet memleketleri liderleriniñ Qazahistanda keçirgen körüşüvinde olğan yekâne qırımlı jurnalist edi.
«Netice matbuat konferentsiyasında qırımtatarlarnıñ tarihiy vatanına qaytuv programmasını nasıl körgenlerinen bağlı sual berip oldı. O, bunı kim maliye etecek, dep sorağan edi, çünki Sovetler Birligi endi yoq edi. Ukraina ve Rusiye prezidentleri olarnıñ memleketleri maliye etecek, dep bildirgenler. Bundan soñ Kyiv bu programmanı kerçekten maliye etken edi, prezident Yeltsinniñ lafları ise boş oldı», – dep tarif etti Qırım.Aqiqat leyhasınıñ reberi Volodımır Prıtula.
Azatlıq Radiosına ait Qırım leyhasınıñ şimdiki baş muarriri Mıkola Semenanı tek onıñ içün degil, bir çoq diger qırımlı jurnalist içün de örnek olğan oca dep saya.
1997 senesi «İzvestiya» neşirinde ciddiy deñişmeler oldı ve reberlik regionlardaki öz mühbirler sayısını bayağı eksiltti. Ukrainada tek Kyivde mühbir qaldı, o vaqıt Mıkola Semena er afta çıqqan «Dzerkalo tıjnâ» gazetinde çalışmağa başladı.
Aman-aman aynı sırada «Den» umumukrain gazetinen işbirligi yapmağa başladı, anda 20 yıl çalıştı.
«Neşirimizni meydanğa ketirgende onı vatandaş cemiyetiniñ gazeti olaraq köstergen edik. Elbette, keyfiyetli yazğan ve tüşüngen insanlarnen bağ qurmağa tırışqan edik. Olar şimdi çoq degil, o vaqıt daa da az ediler. Şunıñ içün biri-birini körgen edik», – dep qayd etti «Den» baş muarriri Larisa İvşina.
Mustafa Cemilevniñ tercimeiyalını yazğan kişi
Mıkolanıñ zenaatdaşları qayd etkenine köre, jurnalistniñ ince sezgirligi bar, adise-vaqialarnı er vaqıt taqip ete ve Qırımda olğanlarnı tafsilâtlı şekilde bile edi.
«Bu derece jurnalistnen çalışqanda oña er kün vazife bermege kerekmey – olarnı özü köre. O, is ete ve onıñ yahşı tasil temeli bar», – dep qayd etti Larisa İvşina.
Mıkola Semenanıñ icadiy faaliyeti jurnalistikanen sıñırlanmay. 2010 senesi onıñ «Mustafa Cemilev – stalinizmni yeñgen insan» kitabı çıqqan edi.
«Mustafa Cemilev ve Mıkola Semenanıñ şimdiki vaziyeti zor olğanını köremiz. Mıkolanıñ o kitabı belli bir manada keanet tolu edi. Qırımtatarlarnıñ taqdiri adaletli bir şekilde çezilmese, Qırımnıñ oğraycaq vaziyeti aqqında yazğan edi», – dedi Mıkola Semena yazğan Mustafa Cemilev tercimeiyalınıñ edebiy muarriri Volodımır Prıtula.
Bu iş – jurnalistniñ yekâne kitabı degildir. O, hatıra ve vesiqalar tolu «V sinem nebe ogni slovno ptitsı» («Mavı semada ışıqlar quşlarğa oşay» – QA) povestiniñ müellifi ola. O, qırımlı sınavcı uçucılarnıñ qaramanlığı ve zametli işine bağışlana.
Bir yerge ketmege istemegen edi, Qırım onıñ toprağı olğanını ayta edi. Mında tuvğanları, dostları, balaları, evi bar. O, qaldı, pensiyağa çıqıp, tek medeniyet mevzusında yaza ediVolodımır Prıtula
2014 senesi mart ayında Mıkola Semena yarımadada qalmağa qarar bergen az sayıda mustaqil qırımlı jurnalistlerden biri oldı.
«Bir yerge ketmege istemegen edi, Qırım onıñ toprağı olğanını ayta edi. Mında tuvğanları, dostları, balaları, evi bar. O, qaldı, pensiyağa çıqıp, tek medeniyet mevzusında yaza edi», – dep tarif etti Volodımır Prıtula.
2016 senesi aprelniñ 19-nda Mıkola Semenanıñ evine FSB hadimleri kelip tintüv keçirdi. O vaqıt Qırımnıñ Rusiye prokurorı olğan Natalya Poklonskaya onı Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğan ifadeler qullanılğan maqaleni yazğanında qabaatladı. O, ise bu qabaatlarnı red ete.
«Qanunğa köre areket etmege niyetlenem. Advokatımnen beraber kösterecek delillerimizge mahkeme emiyet berir, dep ümüt etem. Menim cemaatnı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmağa çağırmağa bir niyetim yoq edi», – dedi Mıkola Qırım.Aqiqatqa.
2017 senesi sentâbr ayında Aqmescitteki Rusiye mahkemesi Semenanı üç yıl sınav müddeti ve üç yıl açıq faaliyetnen oğraşmaq yasağı ile eki buçuq yılğa şartlı olaraq apiske almağa qarar berdi. Şu yılnıñ dekabr ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Semenanıñ ükmüni qısmen yımşatıp, açıq faaliyet yasağını eki yılğa qısqarttı. Mıkola Semenanıñ bildirgenine köre, öz maqalelerinde o, «fikirni serbest bildirüv» aqqını qullanğan edi.
Ukraina Tış işler nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilât Semenağa çıqarılğan ükümni takbih ettiler.
Radio Free Europe/Radio Liberty sabıq prezidenti Tom Kent jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaat delilsiz ola, dep aytqan edi. O, Kreml kontrolindeki Qırım mahkemesiniñ qararı lâğu etilmeli, dep qayd etken edi.
2018 senesi oktâbrniñ 2-nde Semenağa Kyivdeki kardiologik hastahanesinde tedaviylenmesi içün ilhaq etilgen Qırımdan çıqmağa izin berilmegeni belli oldı.


text:
General Valeriy Gerasimov, Rusiye baş ştabınıñ yolbaşçısı, mayıs 23 künü Rusiye ordularına qaytmaq içün 20 künü kerek olğanını ilân etti.
Evelleri Rusiye mudaafa naziri Anatoliy Antonov quvetler sıñırnı «bir qaç kün içinde» qaldıracağını ayta edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ordularnı qaytarmaq içün emiri olğanını üç kere aytqan edi. Washington ve Brüsselde Rusiye ordularınıñ bulunuvını istilâ, Şarqiy Ukrainada kerginlikniñ arttıruvı ve mayıs 25 kününe belgilengen prezident saylavlarına keder etüv olaraq tanıy.
Mayıs 23 künü pentagon Rusiye ordularınıñ Ukraina sıñırından avuştırıluvını ilân etti, amma ordunıñ bütünley çıquvı aqqında da aytmağa erte olğanını qayd etken edi.


text:
Qırım «Devlet şurası»nıñ reisi Vladimir Konstantinov yarımada umumiy mobilizatsiyadan qorçalanmağa istegen Ukraina vatandaşlarını qabul etmege azır olğanını bildirdi.
Bunı o, akimiyetke yaqın olğan Krıminform saytına ayttı.
«Prezidentniñ bu mevzuda doğrudan doğru aytqan lafı bar. Rusiye Federatsiyası Ukrainadan arbiy hızmetten qaçınmaq maqsadı ile çıqqan insanlarğa qol tutacaq ve öz toprağında bulunuv müddetini uzatmağa da azır olacaqtır», – dedi Konstantinov.
«Böyle meyil körüne. Qırım da istisna degildir, şunıñ içün, elbette ki, biz böyle insanlarnı qabul etecekmiz», – dedi o.
Konstantinov şunı da qayd etti, arbiy hızmetten qaçınğanlar Rusiye vatandaşlığını ve iş ile bulunuv iznini elde ete bilecek.
Yanvar 20 künü Ukrainada 90 kün devam etecek mobilizatsiya dalğası başlandı.
Evel işğal etilgen Qırım sakinlerini arbiy komissarlıqlarğa çağırmağa başlağan ediler. Mart 16-na qadar kelmegenlerge para cezalarını berecek olalar.


text:
Aqmescitte Rusiye quvetçileri “nezaketli adamlar” eykeline boya tökken aqaynı yaqaladılar. Bu husustaRusiye İçki İşler Nazirliginiñ Qırım bölügi bildire.
“Aqmescitte polis hadimleri “nezaketli adamlar” eykeline boya tökken aqaynı tutıp aldı. O adam pek sarğoş edi”, - dediler matbuat hızmetinde.
Aqaynıñ aqqında, Memuriy Uquq bozuv Kodeksiniñ 20.21 maddesi (umumiy yerlerde sarğoş alında bulunuv) boyunca protokol yazıldı ve Cinaiy Kodeksniñ 214 maddesi (vandallıq) boyunca cinayet davası açılması aqqında mesele çezile.
Kreml nezaretindeki Aqmescit şeer memuriyetiniñ bası Natalya Malenko bildirgenine köre, şeer hızmetçileri boyanı eykelden endi yuvup aldı.
"Nezaketli adamlar" abidesi Aqmescitte 2016 senesi iyül ayında qoyuldı.
2014 senesi Qırım işğal etilgen vaqıtta yarımadada tanıtma işaretleri olmağan silâlı insanlar peyda oldı, olar ukrain ordusınıñ areketlerini blok ete ediler. Soñra, Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Nezaketli adamlar» Rusiye Silâlı quvetleriniñ hadimleri olğanını tanıdı.


text:
Haber siyaseti naziriniñ Qırım boyunca yañı mesleatçısı Emine Ceppar ile subet onıñ Ukraina Nazirler Şurasında taqdim etilmesinden soñ olıp keçti. Qırımda onı ana-babası ve soy-sopları bekley. Kiyevdeki evinde – eki qızı, biri eki aylıq. Haber siyaseti nazirliginde çalışmağa nasıl razı oldı ve yañı vazifeden neler beklegenini Emine hanım Hamza Karamanoğluna tarif etti.
– Nazir mesleatçısı olmağa kim teklif etti?
– Bu teklif menden evel bu vazifede bulunğan Sergey Kostinskiyden keldi. Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletli olğan Mustafa Cemilev qararıma qoltutıp, haber siyaseti naziri Yuriy Stetske namzetimni baqmağa muracaatta bulundı. Öyle de oldı.
– Memur, devlet hızmetçisi olaraq çalıştıñızmı?
– Ebet, studentlik zamanında baş nazir muavini Seminojenkonıñ gumanitar meselelerinden mesleatçısı oldım. O vaqıt qırımtatar leyhalarını kerçekleştirmege tırışqan edik, amma Qırım ve qırımtatarlar memleketniñ siyasiy tertibinde aktual degil ediler, maalesef. Bir qaç yıl devamında Tışqı işler nazirliginde çalıştım ve yañı vazifede bu tecribeden faydalanmağa isteyim. Bu işni zaten yapqan edim, qırımtatarlar aqqında videokontent azırlağan edik, Qırım.Aqiqat saytında yapqanlarımız – «Tuğra» ve «Elifbe». Sentâbr ayında estonlar ile ilân etkenimiz leyha – qırımtatarlarnıñ açıq diplomatiya strategiyası, bu da qısmen menim yeñişimdir. Mence, yañı iş yerim maña yañı imkânlar bere, ve men olardan faydalanmağa isteyim.
– İşiñizni nazir ile aynı köresiñizmi? Ya da farqlı baqışlarıñız bar?
– Qarşılıq yoq. Birinci körüşüvimiz tez bitti. Menim içün müim olğan şeyni eşittim – er kes bilgen, boyunbağlı memur degilim. O, dedi ki: «Qırım ile bağlı siyasiy baqışlarımnı saña yüklemeycem, seniñ baqışlarını körmek ve olarnı yerine ketirmege yardım etmek içün seni işke alam». Men buña razım. Başqaca olsa edi, bu teklifni qabul etmek zor olur edi.
– Tercribeñizden biledirsiñiz, bürokratik apparat – ğayet yavaş bir mehanizm. Ğaye seslendirilgeninden kerçekleşkenine qadar bayağı vaqıt keçe ve netice er vaqıt beklegeniñ kibi olmay. Buña azırsıñızmı?
Men bu memlekette özüni ve işini yañı şekilde körgen insanlarğa inanam.
– Tışqı işler nazirliginden bala tapacağımdan ketkende aynı fikirde edim, teessuratlar aynı edi. Amma memleket deñişkenine inanam. Men bu memlekette özüni ve işini yañı şekilde körgen insanlarğa inanam. Bu memlekette bir şeyler deñişti, dep ümüt etem. Men bu deñişmelerge isse qoşmağa ister edim. Eminim: planlaştırğan şeylerni yerine ketirip olamasam, bu vazifede çoq qalmam. Menim içün bir imkândır, o, olmasa, onıñ iç bir manası da yoq.
– Siz zaten yapqan işni devam ettirecegiñizni ayttıñız. Amma mesleatçı ğayelerni uydurğan birisidir. Ameliy işiñizge strategik işler de qoşulacaqmı?
– Bunı şimdilik aytmaq istemeyim. Planlar seviyesinde bar, kerçekleşecek müddetlerni şimdilik körmeyim. Bu strategik baqış ileride ameliy işke, kontent, bir de bir videomateriallarğa qoşulacaq.
– Haber siyaseti nazirligi qurulğanda bir sıra şaqa oldı. Bundan raatsız degilsiñizmi?
Vazifeni belgileseñ, onı becermek içün usullar qıdırasıñ.
– E, onı Orwellnıñ kerçek nazirligi ile qıyaslağan ediler. Vazifeni belgileseñ, onı becermek içün usullar qıdırasıñ. Nazir böyle bir alet olacağını vade etti. Aynı bu sebepten teklifni qabul ettim. Zenaatdaşlarımnıñ nazirlik ile bağlı fikirleri ve tahminleri olarnıñ muarririyetlerine qaldıram, çünki menim bir qaidem bar: lafnı degil, işni sevem. Elimden kelgenini yapacam. Neticesi olsa –yahşı, olmasa – anda çoq oturmam.
– ATRde «Zaman» ve «Mızmızlar» yayınlarınıñ sayesinde belli oldıñız. Bu tecribe yañı vazifeñizde yardım etermi?
İşimniñ diger tarafı da Qırımda tanılğanım oldı. Şahsen menim içün bir test oldı - bunı nasıl keçecem. Mence, halqım ne olğanını, men bu sistemada kim olğanımnı añladım.
– Ebet, yardım eter. Menim içün em söz ustalığı, em kamera ile, em de cemaat ile iş tecribesi oldı. İşimniñ diger tarafı da Qırımda tanılğanım oldı. Şahsen menim içün bir test oldı – bunı nasıl keçecem. Mence, halqım ne olğanını, men bu sistemada kim olğanımnı añladım. Bundan evel milliy arekette iştirak etken qartbabamnıñ tarifinden, ömür boyu halqına yardım etmege tırışqan babamnıñ lafından bile edim. «Zaman» ve «Mızmızlarda» çalışıp, halqım ile bir olğanımnı sezmege başladım. Eskiden bu bağ «uzun» edi, mektepten soñ Kiyevdeki universitetke oqumağa kirdim, mında on yıl oturdım, qaytmaycaq edim. Amma taqdirim öyle ki, aqayğa çıqıp, Qırımda bala doğurdım, ATRge işke kirdim. O vaqıt halqıma aylandım, bu halq çoq şey körgenini añlap, müsbet bir şeylerge muhtac olğanını tüşündim. Kanalda çalışqan bütün jurnalistlerniñ bir olması aynı bunı yapmağa başladı.
– Qırımnıñ Rusiye akimiyeti qurğan «Millet» qırımtatar telekanalına mustaqil Ukraina zamanında ilk tecribe alğan ve şahsiyet olaraq şekillengen genç qırımtatarları çalışmağa keldi. Bu aytqanlarıñızğa zıt kele, öylemi?
Er bir insan Allah ve cemiyet ögünde mesüliyetlidir.
– Er bir insan Allah ve cemiyet ögünde mesüliyetlidir. Böyle bir qarar alğan insanlarnıñ işidir bu. Olarnıñ bu areketini añlatıp olamayım. Men bunı yapmaycağımnı bilem. Belki de, bunı yapqanlar kanalda çalışıp, atqan adımlarına ğayrıdan qıymet keserler. Olarnıñ bu işi zenaat standartlarından pek uzaq. Ümüt etem ki, şimdi olmasa da, ileride olar da deñişirler.
– Qırımda olğanlarnı taqip etesiñizmi, mından baqqanda vaziyetke nasıl qıymet kesesiñiz?
– Menim içün Qırım – şahsiy ağrım, anda ana-babam, aqrabalarım, aqılımnı söndürip, yüregimden er şeyge baqam. Maalesef, insanlarnıñ ümüti qalmadı. İşğalniñ ilk senesi insanlarnıñ ümütleri bar edi, şimdi bu ümüt de bite. Menim fikirimce, bu vazifede qırımtatarlarğa Ukraina Qırım aqqında unutmağanını yetkizmek vazifelerimden biridir. Vazifelerden biri – devletniñ birinci şahıslarına yaqın olğan nazir üzerinden Ukraina akimiyetine Qırım Ukraina olğanını hatırlatmaqtır. Boş lafnen degil, bunı leyhalar vastasınen köstermek kerek.
– Kiçik balañız bar. Nazir ile bunı laf ettiñizmi? Ev işlerini iş vazifelerinen yetiştire bileceksiñizmi?
Qırımtatar qadını bir çoq işni birden yapmağa alıştı, imkânsız şeylerni bile yapa. Anam ve qaynanama böyle bir örnek içün minnetdarım.
– Nazir meni matbuat konferentsiyasında taqdim etip, iş ve balalarnı baqmağa yetiştirecegimden ümüt etkenini bildirdi. Qırımtatar qadını bir çoq işni birden yapmağa alıştı, imkânsız şeylerni bile yapa. Anam ve qaynanama böyle bir örnek içün minnetdarım. Bu qadınlar işni taşlamayıp, üç balasını terbiye ettiler. Büyügim altı yaşını tolduracaq, küçügim – eki aylıq. Menim içün büyük bir yardımdır. Büyük qızım Qırım ile ne olğanını meraq ete. Ketkende «Putin kim?, «ne sebepten Qırımımıznı aldı?», «ne vaqıt qaytacaqmız?», dep sorağan edi. Bu suallerniñ cevabını tapmaq zor edi. Onıñ ögünde de mesüliyetim bar. Belli bir müddeten soñ bunı deñiştirmek içün yapqanlarımnı sorasa, cevap berip olurım. Bu fikir maña insan ve anağa olaraq yardım ete.


text:
Qırımnıñ Ukrainağa qaytarıluvı ile cenk biter, – dedi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko STB telekanalına aprel 30 künü, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırım ve Donbassnıñ Ukrainağa qaytarıluvı ile cenk biter», – dedi Poroşenko, ve Ukraina bu sualde başqa bir tekliflerge razı olmaycağını bildirdi.
O şunı da qayd etti ki, buña, belki de, bayağı vaqıt kerek olur ve öz şimaliy qomşusı ile nice yıllar devamında cenk şaraitlerinde yaşağan Cenübiy Koreya misalini ketirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Büyük Yaltanıñ bütün mesken yererinden eñ çoq zarar Koreiz şeer şeklindeki qasaba kördi. Daa 25 yıl evel dağdaki quruğan çoqraq küçlü yağmurlardan soñ kene aqıp başlağan. Yaltanıñ Rusiye memuriyetiniñ başı Yanina Pavlenkonıñ malümatına köre, qasabadaki 30-dan ziyade ev alâ daa su astında qalmaqta.
Koreiz kurort qasabasınıñ körünişi tabiat afetiniñ üçünci kününede nasıl olğanını fotogalereyamızda baqıñız.
Suv basqan Koreiz. Qasabanıñ körünişi (fotoresimler)
Büyük Yaltanıñ bütün mesken yererinden eñ çoq zarar Koreiz şeer şeklindeki qasaba kördi. Daa 25 yıl evel dağdaki quruğan çoqraq küçlü yağmurlardan soñ kene aqıp başlağan. Yaltanıñ Rusiye memuriyetiniñ başı Yanina Pavlenkonıñ malümatına köre, qasabadaki 30-dan ziyade ev alâ daa su astında qalmaqta.


text:
İstanbul hawa mäydanı – “Yıl aêroportı” bülägenä layıq buldı
İstanbul hawa mäydanı dönya aviaśiya tarmağınıñ iñ däräcäle basmaları arasında kürsätelgän "2021 Air Transport Awards” premiyälärendä "Yıl aêroportı” bülägenä layıq buldı
İstanbul hawa mäydanı êşlätüçese İGAdan yasalğan belderügä kürä, İstanbul aêroportı xalıqara mäydanda büläklär qazanırğa däwam itä.
Yış säyäxät itüçe, dönyadağı hawa mäydannarı mäs’äläsendä qaraşlarına möräcäğät itelgän, säyäxät häm yäşäw urını forsatların üz täcribäläre belän belüçelärgä barıp ireşkän “Air Transport News”nıñ här yıl oyıştırğan “2021 Air Transport Awards” bülägeneñ bıyılğısın İstanbul aêroportı yawladı.
Büläkne Greśiya başqalası Afinada ütkärelgän "Summer Aviation Forum"da İGA hawa mäydanı planlaştırudan cawaplı ğomum mödir urınbasarı İsmail Hakkı Polat aldı.
Polat mäs’älä belän bäyle bäyäläwendä yaña tör koronavirus (Kovid-19) kizüenä qaramastan operaśiyälärne problemasız räweştä däwam itterä aluların äytep uzdı.
Bu barışta investiśiyälären tuqtatmawların häm yaña hawa yulların da üzlärenä quşırğa däwam itülären iskärtep uzuçı Polat: "Bez alğan xalıqara sertifikat häm büläklär belän uñışıbıznı tögäl isbatladıq. Tağın ber xalıqara büläkkä layıq bulğanıbız öçen bez bik şat”, - dip äytte.
İstanbul hawa mäydanı 2020nçe yılda Xalıqara hawa mäydannarı şurası (Airports Council International) aêroport sälamätlek akreditaśiyäläwe programmasına quşılğan dönyadağı berençe aêroport buluı belän bergä bıyıl da hawa mäydannarı arasında liderlıq ürnägen kürsätep, yañadan akreditaśiyälängän berençe aêroport bulğan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä Ğaläm agentlığınıñ uñışı
Agentlık Xalıqara Astronavt Federaŝiyasenä räsmi räweştä äğza buldı
Ğıyraqnıñ tön'yağınnan qayğılı xäbär
“PKK” terror oyışmasına oyıştırılğan operaśiyädä 1 ğaskäri şähit buldı , 1 ğaskäri yaralandı


text:
Bu atnada Törkiädä bulıp uzğan iñ möhim waqiğalarnıñ berse ul da bulsa Qaradiñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ 15 yıllığı mönäsäbäte belän İstanbulda ütkärelgän Yuğarı däräcäle cıyılışı.
Törkiäneñ üz östenä alğan çirattağı räislegenä turı kilgän häm "Yaña ofıqlarğa cilkän kiyerü” teması astında 25 iyündä İstanbulda oyıştırılğan oçraşuda oyışmanıñ 12 töp äğzası häm 13 küzätüçe äğzase wäkillek itelde. Yuğarı däräcäle cıyılışta törle regional häm xalıqara oyışma wäkilläre belän Qaradiñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ tarmaq urtaqları da qatnaştı.
Äğzalär arasındağı iqtisad xezmättäşlegen arttıru eşçänlegen başqaruçı Qaradiñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ qoruçılarınnan berse bulğan Törkiä tabiği gaz häm neftka bay Xäzär (Kaspiy) belän Könbatış bazarları arasında energetika yulı bula alunı maqsat itä.
Törkiä bu maqsattan çığıp ütkärgeç proyektların başlatıp cibärde. Baku-Ceyhan neft ütkärgeçe uzğan yıl açıldı. Qazaqstan häm Rusiä neften Qaradiñgez yar buyınnan Ceyhanğa qudıraçaq ütkärgeç salınıluı däwam itelä. 2007 yılnıñ aprel ayında tözelä başlanğan proyektnıñ 2009-da ğamälgä kertelüe kötelä.
Fäqät Törkiäneñ energetika proyektları bertörkem finans awırlıqlar häm Awrupağa energiya tä’min itelüendä möhim rol uynawçı Rusiäneñ köndäşlege belän oçraştı. Çönki Rusiyä Qaradiñgez häm Xäzär diñgezendäge energiya çığanaqların Bolgaria, Serbia, Makedonia häm Macarstan-Vengria aşa Awrupa Berlegenä citkerüne maqsat itä.
Şuña kürä dä İstanbuldağı yuğarı däräcäle oçraşuda Törkiä ayruça Rusiä belän energetika xezmättäşlege mömkinlegen ezlägän bulsa, şul uq waqıtta Qaradiñgez buyında urnaşqan illär belän diñgez häm ciröste säwdäsen arttırunıñ yulların da bäxäsläşte.
Törek premyer-ministrı Erdoğan belän Rusiä ilbaşı Putinnıñ qara-qarşı söyläşülärendä tabiği gaz häm neft iñ möhim mäs’älä bulıp tordı. Fäqät, törek matbuğatında çıqqan añlatmalarğa qarağanda, bu ölkädä Törkiä faydasına älläni alğarış-täräqqiyät buldırıla alınmadı.
Qaradiñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ 15 yıllığı yuğarı däräcäle oçraşuında Törkiä, Rusiä, Görcestan-Gruzia, Serbia, Bolgaria, Moldova häm Ukraina däwlät başlıqları qatnaştı.


text: Äbyälil rayonında un ete yäşlek äsä üź sabıyın urmanda qaldırıp kitkän. Vaqiğa Samarskiy qasabahında terkälgän. Bäxetkä kürä, sabıyźı tiź arala tabalar. Urındağı fermalarźıñ berehendä eşlägän ir keşe bala tauışın işetep qala. Äle unı Mağnitoğorskiyźağı ösönsö balalar dauaxanahına oźatqandar. Tabiptar äyteüensä, balanıñ sälämätlegenä zıyan kilmägän. Käkük äsä lä, unıñ yaqındarı la sabıyźıñ xäle menän qıźıqhınmağan. Başqortostan Prokuraturahınan xäbär iteüźärensä, äsä keşeneñ ğäyebe raślanha, unı biş yılğa irkenän mäxrüm itäsäktär. Asıqlanıuınsa, dauaxanağa sabıyźı öläsähe alıp barıp tapşırğan. Qıźıqay äle auılda küñel asa, tinelär beźgä auıl şurahı xakimiätendä.


text:
Lviv – Farqlı raqamlarğa köre, Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadanı 60 biñden 100 biñge qadar insan terk etti. Resmiy qayd olğan insanlarnıñ sayısı qat-qat az. «Krım SOS» teşkilâtınıñ malümatına köre, Qırımdan köçip kelgen üç biñ kişi Lviv vilâyetinde otura. Eki yıldan ziyade bir müddet içinde nasıl alıştılar, bugünde-bugün ne kibi qıyınlıqları bar?
Ablâlim ve Aliye 2014 senesi avgust ayında Lvivge Aqmescitten köçtiler. Qorantaları Qırımda qaldı. Ekisi de IT saasında çalışqanı içün çoqtan Qırımdan Lviv ya da Kyivge köçmege tüşündiler.
«Bu vaziyet qarar alıp ketmege yol berdi. Bizim saamızda Qırım pek ilerilemey ve imkânlar pek çoq degil. Region öyle. İş tapmaq zor degil edi, çünki qaydan kelesiñ, dep soramaylar. Bu işte eñ müimi – yahşı çalışmaq. İşdeşlerinen çalışıp, vazifelerni keyfiyetli becerseñ, er şey güzel, mında köçip keldiñmi-yoqmı farq etmey. Bunıñ kibi zorluq çekmedim ve özümni raatsız is etmedim», – dep ayta Ablâlim.
Şimdi oturğanımız evni saibi kirağa bermege istemey edi. Amma Qırımdan kelgenimizni eşitip razı oldıAblâlim
Başta qırımtatar qorantasına Lvivdeki tanışları yardım etti. Çünki kira tapmaq qıyın oldı. «Kira aqqında añlaştıq, amma köçip kelgenimizni ögrengen soñ red etken ediler. O vaqıt köçip kelgenler çoq edi, bir çoq şey uydurılğan edi, Lviv sakinlerini köçip kelgenlernen qorquza ediler. Adamlar kim ve qaydan kelgenini soray ediler. Şimdi oturğanımız evni saibi kirağa bermege istemey edi. Amma Qırımdan kelgenimizni eşitip razı oldı».
Aliye ve Ablâlim yañı oturğan yerlerine tez alıştılar. Lviv sakinleri olarğa yahşı yanaşa, köçip kelgenini bir yerde aytmaylar, özüni raat duyalar. Tuvğanlarınen er kün Skypeta laf eteler. Tuvğanlarından uzaq qalmaq zor, balalıqtan aşlanğan ananelerni yaşatmağa tırışalar. Evini terk etip, Rusiye aqraba munasebetlerini, qırımtatarlarnıñ medeniy ve diniy ananelerini bozmağa tırışqanını añladılar.
«Qoranta – terbiye, maneviylik, medeniyet, bu küçlü aqraba bağlarını bozmağa tırışalar. Qoranta öz ananelerini saqlap qala, bu ise sovet programmasına zıt kele – bir halq, er şey körmemezlikke urıla. Ananelerni aytsaq, mında kelgen soñ bunıñ yetişmegenini añladım», – dep ayta Ablâlim.
Bayram künlerinde tuvğanları ve yurtunı daa çoq sağınalar. Aliye ve Ablâlim Qırım kene Ukrainanıñ olsa, anda qaytmağa ümüt eteler. «Ev evdir... Qırımda böyle bir şey olacağına inanmay edik, imkânsız kele edi. Qırımda Rusiyege qoltutqan teşkilât ve firqalar er daim çoq edi, Ukraina akimiyeti buña diqqat etmek kerek edi».
«Aile sıcaqlığı yetişmey»
Aman-aman eki yıldan berli balaban Ramazanovlar qorantası Lvivde yaşay, olar da Aqmescitten keldiler. Ruslan ve Sefaye üç balanı baqalar. Qırımda tiş ekimleri odası bar edi, donatmalarnı satmağa mecbur ediler. Mart ayında Türkiyege kettiler, amma diger memleketlerniñ vatandaşları anda tiş ekimi işini yapamay. Lvivde bina tutıp, şeerniñ yañı rayonında küçük bir oda açtılar. İşni yahşı becerip, yañı müşterilerni «sıfırdan» almağa mecbur oldılar.
«Balalarımıznen Lvivge keldik, soylarımız mında kira tuta ediler, boş odaları bar edi, anda qalmağa rica ettik. O vaqıt Lvivde kiracı çoq edi. Alışmağa başladıq», – dep ayta Ruslan Ramazanov.
Sefaye er şey yañı ve yabancı olğanından yarım yıl devamında alışqanını ayta.
«Evde olmağanımıznı şimdi endi tüşünmeyik. Balalar tez alıştı, ve keri qaytmaycağımıznı añladıq. Qırımda qırımtatarlarğa basqı yapıla», – dep devam ete Sefaye Ramazanova.
Çoqluq Rusiyede qalmayıp, Ukrainanı saylağanımızdan ürmet eteSefaye Ramazanova
Aman-aman eki yıldan berli tuvğanlarından uzaq qalıp zorluq çekeler. Ruslannıñ babası Qırımdan çıqmağa ne kerek dep ayta edi, amma oğlunıñ dostları apiske alınğan soñ fikrini deñiştirdi. «Er vaqıt Lvivde yaşaycaqmız, dep aytmayıq. Qırım qaytsa, anda olacaqmız. Amma deñişmeler olmasa, bizim içün telüke bar. Balalarımıznı östürmek kerekmiz. Aile sıcaqlığı yetişmey, er şey anda, zor bir şey...», – dep ayta aile.
Lvivde Sefaye musulman urbalarını kiye. Talaplarğa uyğun güzel anterlerni Lviv ustalarına tiktire, qıyafetleri çoq oldı.
«Bu anterler olmasa, yaşayışımnı tasavvur etmeyim. Qara anter kiymemege tırışam, amma bir kün qoyu mavı renkte bir anter kiydim, adamlar maña rahibe dediler. Amma müsbet yanaşalar. Qomşularımız, bir çoq insan bizni tanıy, ekseriyeti Rusiyede qalmayıp, Ukrainanı saylağanımızdan ürmet ete», – dep ayta Sefaye.
Qırımdan köçip kelgenler vatanına qaytmay. Olar çetelge, Türkiye, Poloniyağa keteler, andan ise Felemenk ya da Belçikağa keçelerOksana Yakovets
Qırımdan köçkenlerniñ bir qısmı öz işine başladı, daa çoq qavehane işine, daa bir qısmı iş taptı, ana-babası hasta olğanından ya da başqa sebeplerden yarımadağa qaytqanlar da oldı.
«Qırımdan köçip kelgenler vatanına qaytmay. Olar çetelge, Türkiye, Poloniyağa keteler, andan ise Felemenk ya da Belçikağa keçeler. Tınçlıqnı beklep, qaytmağa tüşüneler. İnsanlar ayat devam etkenini ve yaşamaq kerek olğanını añlay. Vilâyetimizde sekiz kişi köyde ev satın alıp, cemiyetniñ bir parçası olmağa azır», – dep qayd etti içtimaiy siyaset naziriniñ köçip kelgenlerniñ meselelerinden mesleatçısı Oksana Yakovets Radio Svobodağa.
Berilgen malümatqa köre, al-azırda Ukrainada Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerniñ sayısı bir buçuq milliondan ziyade. Lviv vilâyetine köçip kelgenlerniñ qorantalarında yüz elliden ziyade bala dünyağa keldi.
Radio Svoboda
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Qırımda musulman imamlarını oqutacaq aliy oquv yurtları açılmaq kerek.
Bunı milletlerara ve dinlerara munasebetler eyiliştirmesi boyunca Rusiye cemaat palatasınıñ Aqmescitteki keniş toplaşuvında Moskva, Merkeziy region ve Çuvaşiya müftisi Albir Krganov bildirdi, dep haber ete Krım.Media.
Onıñ fikirine köre, devlet Qırımda islâm aliy oquv yurtlarınıñ açılmasına qoltutmalı. İmamlarnı «qırımtatar meselesi, Qırım medeniyeti ve tarihına» esaslanıp oqutmaq kerek.
Qırım musulmanları müftisiniñ muavini Esadullah Bairov bu teklifke qoltutıp, yarımadada yalıñız medreseler olğanını qayd etti.
Neşirniñ malümatına köre, bugün Qırımda sekiz medrese bar. 2014 senesi yazda ve küzde bir sıra musulman mektebinde tintüv keçirildi.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, hatıra künü arfesinde, mayıs 16-da demir yol vokzalınıñ bağçasında matem mitingi ötkerilecek.
Ertesi künü Türk medeniyet merkezinde «Hatıra vaqtı» keçirilecek. Tedbir çerçivesinde iştirakçiler 70 yıllıq facialı vaqialarnı hatırlaycaqlar.
Mayıs 18-de saba keriçliler kolonna olaraq Aqmescitke yol alacaqlar. Mında olar qırımtatar halqı sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan umumqırım tedbirlerinde iştirak etecekler.
Qırımtatar Milliy Meclisi mayıs 18-de Aqmescitte sürgünlik kününe bağışlanğan matem mitingi Ukraina ve Rusiye timsalleri degil de, qırımtatar milliy bayraqlarınen keçirilecegini bildirdi.


text:
"Tıñç deñiz" merkeziniñ volontörları Novıy Svet qasabasınıñ yalısında ölü yunus balığı tapılğanını bildire.
Merkezniñ malümatına köre, bir qaç kün evel tamam bu ığaçı yunus balığı Kapsel körfezinde (Sudaq) özüni yalığa taşlağan edi.
"O yerniñ yanında malümat tahtaları olğanına baqmadan, ayvan aqqında nne bizge, ne de FVN dispetçerlerine haber etmediler. Adamlar bilmemezlikten ayvannı teren yerge ütediler... Cesetni baqtıq: alına köre, yunus balığı deñizge çıqarılğan künde öldi", - denile beyanatta.
Göñülliler kene de hatırlattı, yunus balıqları yalığa yaraları olğanı içün çıqa.
"Yunus balığınıñ yalığa çıqmasını körseñiz, onı terenlikke ütemeñiz, öz başıñızğa iç areket etmeñiz. Böyle ayvanğa mahsus tibbiy yardım kerek", - qayd etti volontörlar.


text:
Fransız siyasetçi Marine Le Penniñ yegeni Marion Maréchal-Le Pen, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti teşkil etken Yalta iqtisadiy forumında çıqışta bulundı. Onıñ çıqışınıñ videosını “Krıminform” matbuatı Telegramda derc etti.
Marion Mareşal-Le Pen sözge çıqqanda, Yalta forumı “divarlarnı boza” ve “Qırımnı qalğan dünyanen birleştire”, dep ayttı. Ve Parijde yanğan Notre Dame de Parisni de añdı.
Özüniñ Yalta ziyaretini Le Pen, resmiy Twitter saifesinde de tasdıqladı. Anda, hususan, Le Pen Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıtenqit etti. “Rusiyege qarşı sanktsiyalar - iqtisadiy sandıraq, amma bundan da ğayrı, olar -Avropa halqlarına zarar ketigen siyasiy hatadır”, - dep ayttı Yalta forumında Le Pen.
Yaltadaki forum vaqtında Qırımnıñ Rusiye ükümeti ve Gürcistannıñ Cenübiy Osetiya separatist regionınıñ ükümeti ticariy-iqtisadiy, ilmiy-tehnik ve medeniy saalardaki işbirligi aqqında añlaşma imzalağanlar.
Frenkistan siyasetçisi Marin Le Penniñ torunı Marion Mareşal-Le Pen Yaltadaki iqtisadiyat forumında çıqışta bulundı.
Yaltadaki forum başlamazdan evel Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası çetel vatandaşlarını Rusiye ilhaq etken Qırımğa Kyiv qapatqan keçiş noqtalarından qanunsız keçüvden vazgeçmege çağırğan edi.
Aprelniñ 18-nde Qırımda Qırımnıñ Rusiye akimiyeti teşkil etken Yalta iqtisadiyat forumı başlandı. Esas tedbirler «Mriya» şifahane-kurort kompleksinde ve Alupkadaki Vorontsov sarayında keçirilecek.


text:
2019 senesi Keriç köpründen demiryol areketi başlayvaq, dep fevralniñ 20-sinde Rusiye prezidenti Vladimir Putin bildirdi.
“Köpür qurucıları ve demiryol işçilerine minnetdarmız, Krasnodar ülkesiniñ etrafında yol quruldı ve Kavkaz yalısı bu yolğa bağlandı”, - dedi o.
Putinniñ aytqanına köre, Keriç köpründen demiryol areketiniñ açılması Qırım ve Aqyarnı inkişaf etmege büyük imkânlar berir, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Daa evel Keriç köprüniñ demiryol qısmınıñ ayaqları qurulıp bitirilgenleri bildirilgen edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşna qısmı mayısnıñ 16-nda yengil maşnalarğa açılğan edi. Oktâbr 1-inde yük naqlitatı yürüşi açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı soñuna qadar daa qurulmadı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kreml tarafından halqara uquq bozulğanınıñ daa bir delili ola, dep aytqan edi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılışını tenqit ettiler. Ukraina tarafı, 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığana dair añlaşmadan çıqqan edi.


text:
Bunı Merkeziy saylav komissiyasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Aprelniñ 10-na qadar MSKna Ukraina prezidenti vazifesine namzet köstergen 21 adamdan Ukraina prezidenti saylavları boyunca bölge saylav bölüklerine namzetlernen bağlı malümat berildi. Lâkin namzetlerden iç bir kimse №1-10 (Qırım Muhtar Cumhuriyeti), 224 ve 225 (Aqyar) bölge saylav bölüklerine namzetlerini teklif etmedi.
Böyle etip, MSK reisi №1-10, 224, 225 saylav bölgelerde Ukraina prezidenti saylavları boyunca bölge saylav komissiyalarınıñ Merkeziy saylav komissiyasını şekillendirip olamadı.
Komissiya qayd ete ki, yuqarıdaki regionlarnıñ qanun boyunca statusı belgilenmese, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde mayısnıñ 25-ne ötkerilmesi belgilengen nevbetten tış Ukraina prezidentiniñ saylavlarında rey berüv esnasını şekillendirmek imkânsız ola.


text:
Bunı Poloniyanıñ sabıq prezidenti Leh Valensa Azatlıq Radiosına bergen mulâqatta ayttı.
«Putin yapqan ve yapayatkan şeylerni qabul etip olamayıq», – dep ayttı o.
Valensa bugünki ükümet ile añlaşıp olamağan ukrain Maydanınıñ liderlerini tenqid etti.
Böyle etip olar Rusiyege istilâ etmek içün sebep taptılar, dep tüşüne sabıq prezident.
Valensanıñ aytqanına köre, Maydan numayışçıları «küreşniñ yañlış yollarını seçip aldılar». «Olar muzakereler keçirip, nevbetten tış saylavlarnı talap etmeli ediler, lâkin qanuniy akimiyet ile dialog olmadı», – dep ayta Poloniyanıñ sabıq prezidenti.


text:
Qırım müendislik ve pedagogika universitetiniñ deñişmez rektorı, tehnik ilimler doktorı, professor Fevzi Yakubov vazifesinden ayırıla. Bunı noyabr 3-de Avdet neşiri bildire.
«Bugün, noyabr 3-de, aliy oquv yurtunıñ professor-ocalar erkânına ve hadimlerine yañı rektor ve muavinleri taqdim etilecektir. Yakubovnıñ yerini alacaq kişi şimdilik belli degil», – dep qayd ete neşir.
Sentâbr ayında «Qırımnıñ sesi» («Golos Krıma» – QA) neşirinde «Halqlar niyetlengenlerniñ aşalamasınen degil, tanılmasınen yaşay» serlevalı maqalesi çıqqan edi. Muarririyet Qırım müendislik ve pedagogika universitetiniñ ilmiy keñeşi toplaşuvında qabul etilgen «ATRniñ lâyıq cezası» açıq mektübi aqqında tarif etti. Mesele ATR telekanalınıñ aliy oquv yurtunıñ rektorı Fevzi Yakubovnı satqınlıq ile qabaatlağan videosınen bağlıdır.
Qırım müendislik ve pedagogika universiteti 1993 senesi quruldı. Universitet bölükleriniñ yarısından ziyadesi IV derecege köre akkreditatsiyanı aldı. Kelecek sene aliy oquv yurtunıñ birinci rektorı 80 yaşını tolduracaqtır.


text:
Qırım ve Sevastopol müsulmanları Diniy idaresi Mekke ve Medineniñ muqaddes yerlerinde hacılıq ibadetini yerine ketirmek istegenlerinden vesiqalarnı qabul etmege başladı. Hacılıqqa barmağa niyetlengenler içün, Qırım MDİ “AVN hac-tur” hacılıq operatorı mahsus aktsiya ilân etti.
Martnıñ 31 qadar hacılıq turı fiyatınıñ 50 fayıznı tölegenler içün 100 dollar para miqdarında endirim yapılacaq.
Hacılıq turı içün er ay tölevler eda etilecegi taqdirde insanlarnı, kvota boyunca yer tutulmasına kefillik, şaraitke baqmadan fiyatnıñ deñişmegeni ve 100-dollarlıq qadar endirim beklemekte.
Aktsiya 2018 s. martnıñ 31-ne qadar devam etecek.
Tavsilâtlıca avntour.ru resmiy saytında ya da +7 978 0908 202 telefon vastası ile ögrenmek mümkün.
QMDİ MDT hızmeti


text:
«Yamal» avia şirketiniñ A-320 VP-BCU uçağı 151 yolcunen Aqmescit ava limanından Nijnevartovsk şeerine çıqıp olamadı, uçaq köterilüv-eniş şeritinden keçkende bozuluv oldı, dep bildirile cuma künü avia şirketiniñ portalında.
«Nijnevartovsk şeerine LMM-509 seferinen ketken A-320 VP-BCU uçağında gidrosistemada qararsız basım aqqında işaret berildi. Eki esas gidrosistema ştat rejiminde çalıştı. Erkân ava limanında bozuluvnı yoq etmek içün uçaqnı toqtattı», – dep aytıla sayttaki malümatta.
Uçaqnı turaq yerine buksir vastasınen ketirildi. Yolcular Nijnevartovsk şeerine «Yamal» avia şirketiniñ A-320 VQ-BNR yedek uçağınen yollanıldı.
Vaqia neticesinde üylege qadar Aqmescit ava limanında diger uçaq seferleri keçiktirildi.
İşğal etilgen Qırımda seferlerniñ keçiktirilmesi iyül 18-de başlandı, o vaqıt «VİM AVİA» şirketiniñ yolcuları Aqmescit ava limanında bir künden ziyade seferni bekledi. Bunı tehnikiy meselelernen añlatqan ediler.
Rusiye Cenübiy naqliye prokuraturası vaqia boyunca teşkerüv teşkil etti.
Kelecek künler ava limanında diger rusiyeli şirketlerniñ uçaq seferleri bir qaç saatqa keçiktirilgen edi.
2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararınen qapatıldı. O yerge ve o yerden er angi uçuşlar Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni boza, bunıñ içün ava şirketleri Ukraina ve İKAO tarafından halqara sanktsiyalarğa oğray bile.
Şimdiki vaqıtta Qırımğa uçaq seferleri tek rusiyeli şirketler tarafından teşkil etile.


text:
"Ahäd Tamimi bala ğına, anıñ urınına mine alığız"
Keşe xoquqların yaqlawçı advokat Güldän Sönmäz İzrail’gä açıq möräcäğat’ yasadı
Keşe xoquqların yaqlawçı advokat Güldän Sönmäz “Ahäd Tamimi bala ğına, anıñ urınına mine alığız” isemle açıq xat belän urtaqlaştı. Sönmäz bu möräcäğat’tä fälästinle qıznıñ mäxkämägä boğawlar belän kiterelüen tänqıyt’läde. Ul barlıq dinnärdä häm ideologiyälärdä xätta suğışnıñ xoquqıy häm äxlaqıy yaqları buluına basım yasıy. “Suğış waqıtında da balalar qağılğısız häm saqlanır. Balalarnı mäxküm itep keşelekkä qarşı cinayät’ êşlisez,”-di ul.
İZRAİL İLÇELEGENÄ AÇIQ MÖRÄCÄĞAT’
Ahäd Tamimi bala ğına, anıñ urınına mine alığız
Fälästinle qız bala Ahäd ät-Tamimi 18.12.2017 tönendä İzrail’ iminlek köçläre tarafınnan änise belän bergä saq astına alındı. Ul könnän başlap qabat-qabat İzrail’ xärbi mäxkämäsenä çığarıldı. Ahäd ät-Tamimi bala häm grajdanlı. Dön’yada kürelmägän şäkeldä xärbi mäxkämädä xökem itelä. Dön’yanıñ här tarafınnan Ahäd ät-Tamimineñ häm başqa fälästinle balalarnıñ saq astında totıluına qarşı barlıq keşe xoquqları oyışmaları berlşäşep küp tapqırlar çaralar oyıştırdıq häm yazdıq. Ämma ücätlänep çığarmadılar häm bügen 8 ayğa iregennän mäxrüm ittelär. Ähäd ät-Tamimi, bala buluına qaramastan, mäxkämägä ayaq-qulları boğawlı kiterelde. Bu xäl qıznıñ törmädä nindi möğamälä kürüen añlarğa yärdäm itä.
Balalarğa qağılmağız. Suğışığızda balalarnı qullanmağız. Barlıq dinnärdä häm ideologiyälärdä suğışnıñ xoquqıy hän äxlaqıy tarafı bar. Barlıq dinnärdä suğış waqıtında da balalar qagılgısız bulır häm saqlanır. Keçkenä balalarnı totıp böten keşelekkä qarşı cinayät’ êşlisez.
Sezgä açıqtan-açıq täq’dim itam. Ahädne çığarığız, mine alığız.
Min İzrail’neñ basıp aluçı buluına ışanuçı häm Fälästinneñ azatlığın teläwçe, Zäñgär Märmär köymäsendä bulğan, İzrail’neñ qanunsızlığına qarşı ütkärelgän barlıq çaralarda qatnaşqan häm şiğar’lär qıçqırğan, İzrail’ tarafınnan “terrorçı” iğ’lan itelgän keşe xoquqları yaqlawçısı. Beläm – sez keşe xoquqların yaqlawçılarnı yaratmıysız häm terrorçı şikelle küräsez. Terrorçı süze minem isememä kileşmi. Min ğomeremne keşe xoquqları häm xaqları öçen köräşügä bağışladım. Ämma sezneñ qanunığız miña “terrorçı” di. Şuña kürä mine totu sezneñ öçen Ahädne totudan qazanışlıraq bulır.
Sezgä açıq möräcäğatem şul: xäzer ük barlıq fälästinle häm säyäsi säbäp belän totılğan yäxüd balaların irekkä cibäregez. Ägär riza bulmasağız, Ähäd ät-Tamimine çığaru häm qabat qulğa almaw şartı belän min täslim bulırğa xäzer. Ul – bala. Alarnıñ yaqlawsız buluınnan faydalanıp suğış qoralı itep faydalanmağız. Dön’yanıñ 4 tarafında barlıq keşelek sezneñ ğamälläregezdän oyala häm sezgä läğ’nät uqıy. Moña êçegez poşarğa tiyeş dip ışanam.
Täq’dimemne qabul itsägez minem belän êlemtägä kerä alasız.
21.03.2018
Advokat Güldän Sönmäz
Keşe xoquqların yaqlawçı
Bäyläneşle xäbärlär
TRT WORLD FORUM 2021: Klimat krizisı belän köräş yulları
Angliya wäkile Bridge: “Törkiyä bik möhim iq’tisad. Tübän häm nul’ uglerod citeşterä aluı cähätennän dä möhim il”
Körd ğailäläre Afrinğa qayta
İbrahim Xikmät balaçağın uzdırğan öygä nihayät kire qayttı häm Afrinnıñ Sinkarlı awılında yäşäwçe ğailäse belän oçraştı
БMO дөHbя TыHычлыrыHa xeзMәT иTceH - BMO tınıçlıqqa xezmät itsen
21Hчe ceHTябpb kөHe БөTeHдөHbя TыHычлыk kөHe бyлapak koTлaHa / 21nçe sentyabr’ köne Bötendönya tınıçlıq köne bularaq qotlana


text: Başqortostan teatrźarı sit il säxnälären yaulay. Salauat başqort däülät drama teatrı Üzbäkstanğa başqort –tatar mäźäniäte festivalendä qatnaşırğa yullandı. Ä Qaźağstanda Tuymazı tatar däülät teatrınıñ ğastroldäre başlana. Teatr truppahı Kustanay qalahında sığış yahay. Tuymazı artistarı repertuarına ike spektakl inderelgän. Qaźağstan tamaşasıları Nail Ğäyetbaevtıñ ,,Žöyöü huqmağınan bergä atlayıq,, häm Tufan Miñnullindıñ ,Yäşlek menän osraşıu,, komediyaların qaray ala. Teatrźıñ äźäbiät bülege mödire Rida Ähäźullina äyteüensä, tuğandaş xalıq ösön başqa büläktär źä äźerlängän. Äytäyek artistar urındağı ośtaxanala tegelgän Milli keyemdär alıp bara.Başqortostan ärtistär menän genä tügel, susqalar menän dä abruy yaulay. Bıl köndärźä Mäskäüźä ütkän toqomsoloq häm malsılıq buyınsa Bötä Räsäy kürgäźmähendä respublika väkildäre lä qatnaşa. Sittän kilgän qunaqtarğa kürhätä torğan Alekseevka xujalığınan qala ikense bulğan Roçinskiy sovxozı bında üźeneñ susqaların kürhätä. Xujalıq direktorı urınbaśarı Röstäm Ğümärov unda qatnaşıp ildä üźebeźe kürhätäsäkbeź, artaban susqalar hatıuźa bıl źur yarźam bulasaq tip iśäpläy.


text:
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek dey ki, yarımada qamaçavı onıñ teşebbüsçilerine ve iştirakçilerine menfiy tesir etecek. Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri – Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarovnıñ kelecegi ile bağlı tahminlerini memur öz Facebook saifesinde yaza.
«Şunı qayd etmek isteyim ki, biñlerce ukrain iş adamı yalıñız regionımızğa erzaq ketirgenleri sayesinde aqça qazana. Menimce, qamaçavnıñ ilân etilgeninden soñ, iş adamları özleri em Çubarov efendini, em onıñ yeñilmez batalyonını kötekler, bundan soñ olarnı bağlap, Qırım akimiyetine teslim eterler, «serbestlik oğrunda küreşkenler» Ukrainada suvnı bulatmasınlar dep», – yaza Balbek.
Bunıñ ile o, «Qırımğa em ukrain aşayt malları, em de ukrain sanayi malı kerek olğanını» tanıdı.
«Amma olarsız da dayanıp olurmız. Bazı şeylerni tez başqasına deñiştirirmiz, bazı ukrain malından, belki de, tamamınen vazgeçmege kerek olur – yarımadada alış-veriş yapqan iş adamlarına ise büyük qazançtan vazgeçmege kerek olacaqtır», – dey memur.
Çubarovnıñ Balbekniñ sözlerine izaatı şimdilik daa yoqtır. Yaqında Meclis başı Qırım ile memuriy sıñır Hersonda sentâbr 20-21 künleri qapatılacağını bildirgen edi.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».


text:
Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ (MİD) Konsullıq hızmeti bölüginde haber ettiler ki, Avropa Birligi ile vizasız rejim amelge keçkeninen ilk saatlar devamında er şey problemsiz çalıştı.
«Romaniya, Lehistan, Slovakiya, Macaristanda çalışqan konsullarımız Ukraina vatandaşları, biometrik pasportlarını qullanıp, AB devletleriniñ sıñırlarını serbest keçe bilgenlerini haber ete. Saat 5:35 olğanda AB sıñırını keçken ukrainlilerniñ cemi sayısı yüzlernen esaplana edi. Konsullar, keçit noqtalarında vaziyetni nezaret etmege devam ete», – dep aytıla Konsullıq hızmeti bölüginiñ bildirüvinde.
İyünniñ 11-nde Ukraina vatandaşları içün AB ve «şengen» devletlerine qısqa müddetli ziyaretlerge serbest viza rejimi amelge keçti.
Vizasız rejim Büyük Britaniya ve İrlandiyadan ğayrı Avropa Birliginiñ bütün devletleri ve «şengen zonasına» kirip AB azası olmağan devletlerine ait. Bu rejim şimdilik Felemenk ve Frenkinstan içün keçerli degildir.
İşbu oñaytlıqnen faydalanmaq içün biometrik pasportnıñ olması kerek, ve viza rejiminde olğanı kibi, sıñırcı organları tarafından talap etilse, ziyaretniñ maqsatlarını ve şartlarını, ödeme qabiliyetini ve bu kibi suallerge cevaplarnı isbatlamaq kerekligi olmaq mümkün.
Serbest viza rejimi, ait olğan devletlerde er 180 künden 90 kün devamında, iş yerine yerleşmeyip, bulunmağa imkân bere.


text:
Rejissörlar Ahtem Seitablayev ve John Wynn çıqarğan "Zahar Berkut" tarihiy draması Ukraina numayışında 558 616 ğrıvnâ cıydı.
Bu, filmniñ resmiy Facebook saifesinde yazılğan.
Fimni 405 312 seyirci baqtı. "Zahar Berkut" oktâbr 10-unda birinci kere numayış etildi.
İvan Frankonıñ ikâyesi boyunca çıqarılğan "Zahar Berkut" filminiñ çekişlerinde, Ukraina. AQŞ, Qazahistan, Büyük Britaniya ve Moğolistan aktörları iştirak etti.
Seitablayev, "Haytarma", "Başqasınıñ duası", "Kiborgler" ve başqa filmlerinen belli. Şimdi o "Zahar Berkut" ve Oleğ Sentsovnıñ pyesası esasında "Nomerler" filmleri üzerinde çalışa. Aktör olaraq Seitablayev, 25-ten ziyade film ve seriallarda iştirak etti. Eñ yañısı - Nariman Aliyevniñ "Evge" filminde baş rol, bu film 72-nci Kann halqara kino festivalinde iştirak etti ve 10-uncı Odessa halqara kino festivalinde Gran-pri qazandı.


text:
Camala toy ve oğlu doğğanı aqqında aytıp bergen intervyüniñ birinci qısmını mında oqumaq mümkün. Mında ise Camala Qırım, qorantası ve tuvğan evi aqqında hatırlay.
Camala - doğma qırımtatar olğan ukrain yırcısı. O “Eurovision-2016” yarışında ğalebe qazandı, “Golos” konkursında idmancı olaraq iştirak etti, bir qaç albom çıqardı, Kyiv şeerindeki “Sport Sarayı”nda büyük solo kontsertini berdi ve "Krıla" albomınen Ukrainada nevbetteki turnege çıqtı . Qırım.Aqiqatqa büyük eksklüziv intervyüsinde Camala, yañı albomı ve türkülerniñ esası olğan ikâyeler aqqında aytıp berdi.
- Seniñ “Krıla” ("Qanatlar") adlı albomıñ oktâbrniñ 12-sinde çıqtı. Bundan evel “Krıla” klipi çıqqan edi. Amma o muzukalı videoda sen yoq ediñ.
- Aslında, ebet, mında elindeki mikrofonnen qorqqan, yırlamağan, yıqılıp turğan ve soñra sanağa çıqqan bir qız olmaq kerek edi. Bu klipte spottan balalar olğanı pek güzel. Çünki sport - er şey küç-quvetnen qazanılğan qıyın bir saadır. Anâ Kopılova, klip rejissörı, istidatlı balalarnı tapmağa teklif etti, ve olar bu ikâyeni aytıp berdi. Men bu videoda olmaq ister edim, amma soñ versiyasını baqqanda, bundan vazgeçtik.
- Yani seni bu klip içün videoğa çektiler, amma soñ onı yoq ettiñiz?
- Ebet.
- Seni, icracı olaraq, bu ıncıtmaymı?
- Er videomda mıtlaq olmaq keregim dep tüşünmeyim. Mında esası sanat. Çünki muzılakı video - bu ğayet qıyın film şekli. 3-4 daqqada bir ikâyeni aytıp yetiştirmek kerek. Adamlar kimer konolarda tolusınen ğayeni açıqlap olamay, ya sen bir klipte añlat da baq - mıtlaq başı, ortası, soñu da olsun. Bu pek qıyın.
- Sen “Krıla” albomınıñ bir qısmını Truskavetste yazğanıñnı aytqan ediñ. Sen raatlıqqa bütün aletler, teçhizatnenmi bardıñ?
- Men mahsus yazmaq içün bardım. O suvuq Truskavetste daa ne yapayım? Anda ayaz edi, mına saña kezip olamazsıñ. Sansarlarnı bir-eki kere aşattım, qalğan vaqıt ise yaza edim.
- Bu albom türküleriniñ esas ğayeleri ne? Umumiy bir mana barmı? Bir keyf? Diñleyicileriñe açmaq istegeniñ mevzular?
Mında bütün türküler sevgi ve onıñ türlü tarafları aqqındaCamala
- Bu albom sevgi ve yan tesirler aqqında dep aytmaq mümkün. Anda “Lübıtı” (“Sevmek”) ve “Kohannâ” (“Sevgi”) kibi türküler bar. Ve farqı şunda ki, “Kohannâ” - bu men körgen, meni ilhamlandırğan ikâyedir, çat yazışmasında cilveleşüv aqqında. Adamlar yazışa, ömründe körmegen insanğa deyerlik sevda ola. O adamnı pek begeneler, amma soñ körüşeler ve - “sevgi küneşteki mum kibi iriy”. Bu albomnıñ hususiyeti budır. Mında tek menim şahsiy ikâyelerim degil de, göñlüme tiygen, meni ilhamlandırğan soyları da. The Great Pretender türküsinde tasvirlengen ikâye kibi: özüni köstermege, paalıca satmağa istegen adamlarnıñ, hususan qadınlarnıñ ikâyesi, amma aynı vaqıtta olar sevgi qıdıra ve içlerinde boşluqnı seze. Bu sahtelikte o qadar özüni coydılar ki, endi kim olğanlarını bilmey qaldılar. Kimse bilmey. Bu - duyğu. Körüşüv ve tez keçken sevgi aqqında “Neznayomets” (“Yabancı”) türküsi bar. Bu ikâyeni de men közetken edim. Ya da “Hvılı”niñ (“Dalğalar”) ikâyesi - deñizge bütün dertlerini aytıp açqanıñ içün. Dalğalanğan deñizge. Suvğa baqasıñ ve sakinleşesiñ, öz yañğızlığını unutasıñ - tamam bu al-keyf içün yır. Demek, mında bütün türküler sevgi ve onıñ türlü tarafları aqqında.
- Bu türkü Qırımğa tedaiylenemi?
- Mında deñiz bar, yalığa kelgende sıq-sıq sezgenim duyğu bar. E, onı Qırımğa tedaiy bermek mümkün.
- Bu albomnıñ çoqusı ukrain tilinde. Bu ukrain televizionı bergen kvotalar içünmi ya da başqa sebep bar?
Er yañı türkü - yañı duyğu, yanı alCamala
- İnglis tilinde üç türkü bar, rus tilinde - asıl yoq. Men, doğrusını aytqanda, ukrain tilinde yazmağa sevem. Bunı daa kvotalardan evel yapa edim. Asıl, “Krıla” albomı aqqında aytqanda, o tamam kitap saifeleri kibi, çeşit-türlü keyflerge daldırtmaq mümkün. Mında bir ikâye, saifeni deñiştirdiñmi - başqa ikâye. Er yañı türkü - yañı duyğu, yanı al. Mesele başqa şeyde edi - bunı nasıl yapayım da, sözlerni folklor ve pop ritmine degil, “yırtıq” ritmge keliştireyim, ukrain tilinde soul üslübiniñ bazı hususiyetlerini alıp yahşı pop-türküsini yazayım dep qıdıra edim. Bu qıyın edi. Amma “Povodır” (“Yetekleyici”) (2014 senesi çıqqan ukrain filmi - QA) filmi çıqarılğanda, “Neçün çiçeklerniñ közleri bar” türküsi yazıldı. Men bunen ğururlanam, bu işimden soñ Andrey Hlıvnükniñ (“Bumboks” taqımınıñ lideri -QA) özü telefon etip, begengenini aytqanda pek memnün edim, soñra o beraberlikte “Zlıva” (“Yağmur”) türküsini yırlamağa teklif etti. Menimce, Andrey - memleketimizde ukrain tilinen çalışqan eñ güzel ustalardan birisi.
- Sen videolarıñ YouTubede topğan kösterüvlerden memnünsiñmi?
- E, kösterüvler bayağı ola. The Great Pretender muzıkalı videomnıñ çoq müsbet tefsirleri bar edi. Anda aktörlar acayip oynay, bütün bu qıyafetler… Klipniñ rejissörı - Anâ Burâçkova. Memleketimizde böyle apaylar olğanına pek quvanam. İşte, öyle olıp çıqtı ki, eki klipimni qadınlar yaptı, amma mında iç cinsiyetlik yoq.
- Ukrainada klip çeküv tecribeñ aqqında ne ayta bilesiñ?
- A The Great Pretenderni Berlinde çıqarıldı. Men olğan yerler - mında çıqarıldı, tışarıdaki bütün levhalar ve aktörniñ oyunı - Berlinde. Mem Berlinge barmadım.
- Sen “Sumuyu” (“Sağınam”) veI believe in U türkülerine videolarnı Portugaliyada çektiñ. Yani, Ukrainadaki ve başqa memlektlerdeki fiyatlarnı qıyaslay bilesiñ? Farq barmı?
- Deyerlik farq yoq. Amma bu pek paalı, çünki bütün kün devamında çıqarasıñ, meydançıqtan meydançıqqa barasıñ, yuqlamaysıñ. Amma “Sumuyu” veI believe in U klipleri aqqında aytsaq, biz az yuqladıq ve tañnı tam kerek yerde qarşılamaq içün çoq maşnanen yurdıq. Eki saat yolda edik, üç saat yuqladıq. Men ise, make-upnı közde tutsaq, 40 daqqağa köz yuma edim, soñ betime bir maska yapıp kene yolğa çıqa edim.
- Klip üzerinde çalışqan taqım - episi ukrain kameracı, rejissörlarmı?
- Ebet, episi.
- Ya qayda çıqaruvnı daa pek begenesiñ?
- Bilesiñmi, meralısı şu ki, biz Lissabonda yaşadıq, amma men Lisabonnı körmedim, çünki çalışa edim. Men Portugaliyanı, meydançıqta turğance, avtobus penceresinden kördim. Yani, bu yan tesirdir - sen sanki er şeyni köresiñ, amma aynı vaqıtta iç bir şeyni.


text:
Rusiye kontrolindeki Aluşta şeer mahkemesi «Aluşta» yerli musulman din cemiyetiniñ reisi Ruslan Emirvaliyevge 1000 ruble para cezasını berdi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Advokat Lilâ Gemeci bildirgenine köre, Ruslan Emirvaliyevni Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden mesüliyetke çekmek içün VKontakte içtimaiy ağındaki saifesinde qoyulğan fotoresim sebep oldı.
«Mahkemede, bizim fikirimizce, bozuv olğan şeylerge diqqat ayırdıq: saifeniñ Ruslan Emirvaliyevge ait olğanına dair qarar yoq edi, bu fotoresim qoyulğan IP-adresiniñ bağı yoq edi. Bu saifeniñ klonı ola bile, dep qayd ettik», – dep qoştı Gemeci.
İmaye tarafı davanı Ruslan Emirvaliyev ve qorantasına yapılğan basqı dep saya.
Mayısnıñ 28-nde berilgen malümatqa köre, Ruslan Emirvaliyev prokuraturağa çağırılıp, İnternette ekstremist teşkilâtı timsalleriniñ propagandasında qabaatlandı.
2014 senesiniñ işğalinden soñ Qırımdaki Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Mustaqillik Kününde eki kere çıqışta bulundı. Lâkin ne Kiyevde yapılğan çıqışta, ne de Berlin ziyareti vaqtında Qırım aqqında söz yürsetilmedi. Ukrain lideriniñ mevzusı Minsk añlaşmaları oldı. Poroşenko ve François Hollande ile Angela Merkel bir fikirge keldiler: Rusiye bu añlaşmalarğa riayet etmey. Kremlni bu talaplarnı yerine ketirmege zorlaycaq yollar yoq. Lâkin üçü de Ukraina tarafından işbu vesiqağa riayet etilmesi aqqında ayta. Hatırlatmaq kerek ki, Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işğali Minsk-2-de qayd etilmegen edi.
Bese-belli, şimdilik dünya toplulığı Putinni Qırımnı Ukrainağa keri bermege zorlap olamay. Diplomatiya arbiy küçke qarşı bir şey yapamay. Büyük oyuncılar öz küçüni Rusiye quvetine qarşı qoymağa azır degiller. Putinsiz körüşüv daa bir kere isbatlay: Avropa onıñ qaidelerni bozmasına qarşı bir şey yapıp olamay.
Poroşenko Qırım aqqında bir şey aytmay, demek, Rusiye arbiy küçü ögünde küçsizlik bar ve Ğaprnıñ kerçek qoltutuvı yoq. Faqat yarımadada basqı ve repressiyalar vaziyetinde biñlernen ukrain vatanperveri qalmaqta. Olarğa eñ azından lafnen qoltutmaq, bir işaret bermek – sizni unutmadıq kibi bir şey aytmaq imkân olmadımı! Bu em devlet yolbaşçısınıñ imici içün faydalı olur edi, em de Qırımdaki ukrainler quvanır edi. Poroşenkonıñ Qırım aqqında süküti lafqa kâmil: ukrain akimiyeti maddiy taraftan faydalı olğan şeylerge emiyet bere – topraq, resurs, müessiseler. Adamlarnı da, sovet adetlerine köre, sıq sürette emek resursları olaraq qabul eteler. Olarnı ise sovetlerden qalğanlar körmeyler. Memurlar bir şey yapıp olamağan vaziyetler aqqında kerek olmağanda çoq aytmaylar.
Ukrain reberliginiñ Qırımğa hainlik yapmaq yaramay bir adetke çevirile
Qırım aqqında laf yoq, amma Poroşenkonıñ Berlinde Donbassnıñ işğal etilgen topraqlarında referendumğa yol bermemek maqtavları daa sert. Çünki bu vadeni yerine ketirmek onıñ içün imkânsız. Şunıñ içün bazıda susmaq daa güzel. Ukraina Prezidentiniñ Anayasa deñişmelerine qarşı çıqqanlarğa nisbeten tenqit lafları diqqatqa lâyıq. Devlet yolbaşçısı olarnı fikir yürsetmek qabiliyetleri olmağanlarında qabaatladı. Memleketniñ esas qanunına kirsetilecek deñişmelerge qoltutmağanlarnıñ sayısı ep arta, bir qaç uquqçı, alim, diplomat «qarşı» çıqtı. Çünki mezkür deñişmelerni millionlarnen vatandaş, şu cümleden Qırım sakinleriniñ, yañı vesiqanı muzakere etmek imkânı olmağanda kirsetecek olalar. Ukraina parlamentinde olarnıñ menfaatlarını yalıñız üç cedvelci deputat temsil ete. İyül ayında Poroşenko yañı Anayasada qırımtatarlarnıñ ana toprağında taqdirini belgilemek aqqını aks ettirmege söz bergen edi. Şimdilik bu yalıñız laflar. Bu sebepten avgust 24-te Petro Poroşenkonıñ susması ve lafından umumiy teessurat böyle: ukrain reberliginiñ Qırımğa hainlik yapmaq yaramay bir adetke çevirile.
Anvar Derkaç, jurnalist
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını ifadelep, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımda Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirikçileri Enver Ömerov, Riza Ömerov ve Ayder Capparovnıñ destegine fleşmob keçirile. Bu aqta “Qırım birdmeligi” cemaat birleşmesi haber ete.
Qırımlılar facebook saifelerine “Basıqlarğa yoq”, “Qırımtatarlar terrorcılar degil”, “Terrorizm aqqında qabaatlavlarını iç bir vaqıt qubl etmeycekmiz” yazılarınen fotoresimler yerleştire.
Qayd etilgenine köre, fleşmobnıñ teşebbüsçileri siyasiy mabüslerniñ qorantaları olğan.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında dekabrniñ 22-nde prokuror Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Ömeroviçün 19 yıl apis cezası berilmesini istey, sert rejimli koloniyada qalması, üç yılnı apishanede keçirmesini talap ete, azat etilgen soñ ise 1 yıl ve 9 ay sıñırlav olması talap etildi. Oğlu Ömerov Riza içün – sert rejimli koloniyada qalmasınen 13 yıl, 3 yıl apishanede qalması, azat etilgen soñ ise 6 ay sıñırlanması. Cepparov Ayder içün – sert rejimli koloniyada qalmasınen 18 yıl, 3 yıl apishanede qalması, azat etilgen soñ 1 yıl ve 2 ay sıñırlanması talap etildi.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Cuma künü, iyünniñ 25-nde, KrımSOS teşkilâtınıñ falleri Kyivde Rusiye elçihanesi ögünde Qırımda hırsızlanğan insanlarğa qol tutmaq maqsadınen «Zaman işkencesi» adlı aktsiyanı ötkerdi.
«İyünniñ 26-nda dünya işkence qurbanlarına qol tutuv kününi qayd ete. Aktsiyamız bu kün munasebetinen keçirile, çünki Qırımda hırsızlanğan bir çoq insan işkencege oğratılğan edi», – dep bildirdi teşkilât.
Toplaşqanlar qırımtatar faali Reşat Ametov, Qırımda hırsızlanğan ilk kişi, qorqunç işkencelerden soñ öldürildi, dep hatırlattı.
«Bizim fikirimizce, işğal etilgen Qırımda hırsızlanğan ve alâ daa bir haber alınamağanlarnıñ qorantaları da azaplı işkencelerge oğratıla. Olarnıñ acısı maneviy. Bu insanlar sualleriniñ cevabını yıllarnen alamay: yaqınları qayda ğayıp oldı, sağlarmı, olarğa ne oldı», – dep qayd ete aktsiya teşkilâtçıları.
KrımSOS malümatına köre, 2014 senesinden berli Qırımda 44 insan hırsızlandı. 19-ı sağ tapıldı, üçü apiste tapıldı, bir kişi ekstraditsiya etildi, altı insan ölü tapıldı. 15-inden alâ daa bir haber yoq.
Uktaina Tış işler nazirligi dünya toplulığını işğal etilgen Qırım ve Donbas topraqlarında hırsızlanğan ve ğayıp olğan insanlarğa diqqat ayırmasına çağırdı.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.
Evel, ğayıp olğan ve taqdirleri aqqında alâ daa bir şey belli olmağan insanlarnıñ cevli yayınlanğan edi. Bu Valeriy Vaşçuk, İvan Bondarets, Vasiliy Çernış, Timur Şaymardanov, Seyran Zinedinov, İslâm Cepparov, Cevdet İslâmov, Eskender Apselâmov, Fedor Köstenko, Muhtar Arislanov, Arlen Terehov, Ruslan Ganiyev, Arsen Aliyev, Eskender İbraimov i Ervin İbragimov.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep israr etken edi.