text:
Qazaq dalasın zerttegen francwzdıq tarïxşınıñ eñbekteri qayta basıp şığarıladı ASTANA. QazAqparat - Qazaq dalasın zerttep, ğılımï muralar qaldırğan francwzdıq tarïxşı Ïosïf Kastaneniñ eñbekterin qayta basıp şığarw josparlanwda. Bul twralı Xalıqaralıq Türki akademïyasınıñ (TWESCO) basşısı Darxan Qıdıräli men Francïyanıñ Qazaqstan Respwblïkasındağı Tötenşe jäne ökiletti elşisi Fïlïpp Martïnemen kezdesw barısında aytıldı, dep xabarlaydı QazAqparat.
Ewrazïya aptalığı ayasında birqatar mañızdı şaralar uyımdastırıldı - Marat Qusayınov EREVAN. QazAqparat - Erevanda uyımdastırılğan «Ewrazïya aptalığı» Xalıqaralıq körme forwmı alañında Ewrazïyalıq ekonomïkalıq komïssïya birqatar mañızdı şaralardı ötkizdi, dep xabarlaydı «QazAqparat» XAA menşikti tilşisine bergen suxbatında Ewrazïyalıq ekonomïkalıq komïssïyanıñ Besekelestik jäne antïmonopolïyalıq rettew jönindegi alqa müşesi Marat Qusayınov.
2019 jılı Sankt-Peterbwrg pen Çelyabïnsk oblısında Astana künderi ötedi ASTANA. QazAqparat - Astana äkimi Baqıt Sultanov jäne Reseydiñ Qazaqstandağı Tötenşe jäne Ökiletti elşisi Aleksey Borodavkïn 2019 jılğa josparlanğan Sankt-Peterbwrg pen Çelyabïnsk oblısında ötetin Astana künderin talqıladı, dep xabarlaydı äkimdiktiñ baspasöz qızmeti.
Qazaqstanda 4,6 mln adamnıñ ïpotekalıq baspana alwğa mümkindigi bar ASTANA. QazAqparat - Qazaqstanda 4,6 mïllïon adam ïpotekalıq baspanağa ümit arta aladı. Bul twralı QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstrliginiñ Qurılıs jäne turğın üy-kommwnaldıq şarwaşılıq isteri komïtetiniñ törağası Marxabat Jayımbetov ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat.
Qazaqstandağı statïstïkalıq derekter şındıqqa qanşalıqtı säykes keledi ASTANA. QazAqparat - QR Ulttıq ekonomïka mïnïstrligi Statïstïka komïtetiniñ törağası Nurbolat Aydapkelov Qazaqstandağı statïstïkalıq derekteriniñ şındıqqa qanşalıqtı säykes keletinine qatıstı suraqqa jawap berdi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Joldaw.«7-20-25»: Muğalimder men därigerlerge bastapqı jarna tömendeydi ASTANA. QazAqparat - Elbasınıñ Joldawın jüzege asırw ayasında pedagogtar men därigerlerge jäne polïceylerge «7-20-25» bağdarlaması boyınşa bastapqı jarna tömendetiledi. Bul twralı «Baspana» ïpotekalıq uyımı» AQ basqarma törağası Qayrat Altınbekov mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat.
Qazaqstan memorgandardıñ şetelderge jiberetin keñesşiler sanın ulğaytpaq ASTANA. QazAqparat - Qazaqstan memlekettik organdardıñ şetelderge jiberiletin keñesşiler sanın ulğaytpaq. Bul twralı bügin Ükimettiñ otırısında QR Sırtqı ister mïnïstri Qayrat Äbdiraxmanov ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Elbası saparlarında 30 mlrd dollardıñ kelisimi jasaldı - QR SIM ASTANA. QazAqparat - Elbası Nursultan Nazarbaevtıñ ağımdağı jılğı şetelge saparlarınıñ nätïjesinde 30 mlrd dollardıñ kelisimderi jasaldı. Bul twralı bügin Ükimet otırısında QR Sırtqı ister mïnïstri Qayrat Äbdiraxmanov ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Densawlıq mïnïstri jergilikti MJÄ-di jüzege asırwdağı problemalardı atadı ASTANA. QazAqparat - Elimizdiñ birqatar öñirinde awrwxanalardı salw boyınşa iri jergilikti memlekettik-jekeşelik äriptestik jobaların iske asırw qajet. Bul twralı bügin Ükimet otırısında memlekettik-jekeşelik äriptestikti damıtw twralı bayandağan QR Densawlıq saqtaw mïnïstri Eljan Birjanov ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Almatı men Qarağandı medwnïversïtetteri qayta qurıladı ASTANA. QazAqparat - Qazaqstanda wnïversïtettik awrwxanalar qurıladı. Bul twralı bügin Ükimet otırısında memlekettik-jekeşelik äriptestikti damıtw twralı bayandağan QR Densawlıq saqtaw mïnïstri Eljan Birjanov ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Joldawdağı tapsırmalar byudjet arqılı orındalwı tïis - depwtat ASTANA. QazAqparat - Memleket basşısı Nursultan Nazarbaevtıñ Qazaqstan xalqına Joldawında ayqındalğan barlıq tapsırmalar byudjet arqılı orındalwı tïis. Bul twralı Joldawdıñ negizgi bağıttarı talqılanğan Astanadağı qalalıq №10 awrwxananda QR Parlament Mäjilisiniñ depwtatı Muxtar Erman atap ötti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Qazaqstan jeltoqsanda e-freight jüyesin engizedi ASTANA. QazAqparat - 2018 jıldıñ jeltoqsan ayında Qazaqstanda e-freight jük avïatasımaldarı salasındağı qağazsız qujat aynalımınıñ aqparattıq jüyesi engiziledi. Bul twralı bügin Ükimet otırısında QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstri Jeñis Qasımbek ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


c: text/html

text:
«Samooborona» vekilleriniñ aytqanına köre, jurnalistlerni «yaramazlıq areketlerinden sebep yaqaladılar», dep bildirdi Qırım.Aqiqat saytına Kirova, 26 adresi boyunca yerleşken «samooborona ştabı» yanında bulunğan neşirniñ baş muarriri Valentina Samar.
Samarnıñ aytqanına köre, Mokruşin «onı ciger tarafına urğanlarını», ve zornen laf etkeni ve ağır nefes alğanını bildirmege yetiştirdi. Muarrirniñ malümatına köre, Melnikov ve Mokruşinniñ qollarında qan ve kelepçe izleri bar.
Samar dey ki, «arbiyler» soyadlarını aytmadılar ve jurnalistlerni angi bir madde esasında yaqalağanlarını bildirmediler. Bunıñnen beraber, olar protokol köstermekten vazgeçtiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Alusta sabıq reisi Enver Arpatlı Rusiyeniñ Qaraçay-Çerkes Cumhuriyeti ükümetiniñ reis muavini vazifesine tayin etildi. Bu aqta fevralniñ 19-nda rusiyeli «İnterfaks» haber etmekte.
«İnterfaks-Yug» neşirine Rusiyeniñ Qaraçay-Çerkes Cumhuriyeti ükümetiniñ reisi haber etkenine köre, yañı vitse-premyerniñ taqdim merasimi bazarertesi künü yapılacaq eken.
«Alınğan ilk malümatqa köre, Enver Arpatlı Qaraçay-Çerkes Cumhuriyeti nazirler şurasında yatırım ve innovatsiyalar yönelişini yürsetecek eken. O, iqtisadiy inkişaf ve sanayı ticaret nazirlikleriniñ işlerine baqacaq eken», – dedi agentlikteki subetdeş.
Enver Arpaytlı tayin etilgeni aqqındaki malümatnı «Tatar-inform» neşirine tasdıqlay. «Ebet, resmiy taqdim merasimi bugün cumhuriyet ükümetiniñ oturışuvında yapıldı», – dep haber ete Arpatlı.
Arpatlı Temiryasev adına Qazan innovatsion universitetiniñ iqtisadiyat fakülteti ve Qırım Milliy uquq universitetiniñ mezunu ola. Aluşta şeer memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini vazifesinde çalışa, 2017 senesi Tatarstannıñ Pestreçinskiy rayonı reberiniñ birinci muavini vazifesine tayin etile.
Enver Arpatlı– «Çiygoz işi» ve 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Şurası ögündeki «kütleviy nizamsızlıqlar»nıñ şaatı ola. O mitingte iştirak etip, daaa soñra Rusiye mehkemesinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca şaatlıq yapqan birisidir.


text:
Salı künü yarışnıñ ilk yarı finalı keçti. Ukraina temsilcisi şved yırcısı Sandra Berman ile müellifdeşlikte yazılğan Tick-Tock yırını icra etti, dep haber ete Radio Svoboda.
İlk yarı finalda Avropa memleketleriniñ 16 temsilcisi çıqışta bulundı. Finalğa, Ukrainadan ğayrı, Ermenistan, İsveçiya, İslandiya, Rusiye, Azerbeycan, Sa-Marino, Felemenk ve Macaristan keçti.
Olarğa daa beş memleket – Almaniya, Büyük Britaniya, Frenkistan, İspaniya ve İtaliya qoşulacaq. Olarnıñ temsilcileri adet üzre dos-doğru finalğa tüşeler. Danimarka da, keçken sene ğalip çıqqanı içün, birden finalğa keçti.
Ekinci yarı final yarın, final ise mayıs 10-da olıp keçecek.


text:
Amerïkalıq Forbes jwrnalı älem mïllïarderleriniñ jıl sayınğı reytïngin jarïya etti, onıñ işinde qazaqstandıq böliginde Qazaqstan tennïs federacïyasınıñ basşısı jäne Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ burınğı is basqarwşısı Bolat Ötemuratov köş bastadı. Reytïngte bes qazaqstandıq bar.
Ötemuratovtıñ baylığı bir jıl işinde 300 mïllïon dollarğa azayıp, 2,3 mïllïard dollardı quradı. 2015 jılı bïznesmenniñ baylığı 2,6 mïllïard dollarğa, al 2014 jılı 2,2 mïllïard dollarğa bağalanğan bolatın. Älemdik reytïngte Ötemuratov 771-orında tur.
Ekinşi orınğa Tïmwr Qulıbaev pen Dïnara Qulıbaeva ornalasqan. Olardıñ ärqaysısınıñ baylığı 2 mïllïard dollarğa bağalanıp, jalpı tizimde 906-orında tur. 2015 jılı olardıñ kapïtalı 2,1 mïllïardqa bağalansa, 2014 jılı 1,8 mïllïard dollarğa bağalanğan edi.
Qazaqstannıñ eñ bay adamdarınıñ üşinşi pozïcïyasına iri ENRC kompanïyasınıñ ïelesi, "Ewrazïyalıq bank" AQ prezïdenti Älïdjan Ïbragïmov pen "Qazaqmıs" korporacïyasınıñ burınğı basşısı Vladïmïr Kïm ornalastı (jalpı tizimde 1198-orın). Ärqaysısınıñ baylığı 1,5 mïllïard dollarğa bağalanğan.
Ayta keteyik, älemdegi eñ bay adam atağın Microsoft kompanïyasınıñ negizin qalağandardıñ biri Bïll Geyts qaytarıp aldı. Onıñ baylığın Forbes 75 mïllïard dollarğa bağaladı. Ekinşi orında Inditex kompanïyasınıñ negizgi ïelesi Amansïo Ortega (67 mïllïard dollar) tur. Üşinşi orınğa ïnvestor Worren Baffet köterilip otır (60,8 mïllïard dollar).
massaget.kz
Kommentarïï


text:
Mayısnıñ 14-nde Rusiyede mahkum edilgen Ukraina rejissöri Oleg Sentsov Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıqnı ilan etti.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.
«Stabil fena» – Dinze Sentsovnıñ alı aqqında (video)
Ukraina rejissöri Oleg Sentsovnıñ alı ket-kete fenalaşa. Bunı bugün siyasiy mabüsniñ advokatı Dmitriy Dinze haber etti. Cuma künü, oktâbrniñ 5-nde, o, Sentsovnı Rusiyeniñ Labıtnangi şeerindeki koloniyada ziyaret etecek ola. Alınğan soñki malümatqa köre, rejissörğa oksigen yetmey, müçeleri ve qanğa yeterli qadar oksigen kelmey. Dinzeniñ qayd etkenine köre, koloniyada alı fenalaşqan Sentsovnı zornen aşatacaq olalar.
Mayısnıñ 14-nde Rusiyede mahkum edilgen Ukraina rejissöri Oleg Sentsov Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıqnı ilan etti.


text:
Derc
HSN: Starıy Krım qasabasınıñ sakinleri ukrain televizionunı seçe
26 Berim ayı, 12:29
HSN: Ukrainanıñ şarqiy regionları jurnalistler qoruvından qanuniyet qullanılması adetlerini zenginleştirdiler
26 Berim ayı, 11:37
Bizim informatsion destegimiz Qırımda rusiye repressiyalarını toqtata
25 Berim ayı, 16:57
Sentâbrniñ 26-si: “Azat etilgen Donbass: separaristlerniñ revanşına telüle”
25 Berim ayı, 14:08
Ukrainler ve qırımtatarlarnıñ maqsadı bir – Qırımnı qaytarmaq
25 Berim ayı, 13:00
HSN Halqara PEN-klubı Kongressiniñ ortağı oldı
25 Berim ayı, 10:28
Ukrain jurnalisti Mıkola Semenağa Kremlnen çıqarılğan üküm üzerinde HSN bildirmesi
22 Berim ayı, 18:05
HSN Kiyevdeki 2-ci Şarqiy ortaqlıq konferentsiyasında: Malümat telükesizlikke ve devlet yaşayışına ait
22 Berim ayı, 14:23
29-ci sentâbr: Yuqarı Şurada ve merkeziy KHV Diaspora ve Ukraina istidatlı gençleriniñ stajlavı başlana ...
22 Berim ayı, 14:19
29-ci sentâbr: “ATO zonası içün ukrain kitap: “Ukraina kitaphanesi” leyhası”
22 Berim ayı, 14:16


text:
Türkiye bayrağı
Türkiye bayrağı - Türkiye Cumhuriyetiniñ milliy ve resmiy bayrağıdır.
Qırmızı zemin üztüne aq hilal (yarıay) ve yıldız olğan bayraq ilk sefer Osmanlı Devleti tarafından 1844 senesi qabul etildi. Bayraq, 1936 s. quralay 29 künü Türkiyeniñ milliy bayrağı olaraq qabul etilgen.
Efsanege köre bayraqtaki qırmızı, qan qırmızısıdır ve şeitlerniñ tökülgen qanlarını temsil ete. Gece yarısı bu qanlarnıñ üzerine akis olğan hilal şeklindeki ay ve bir yıldıznen beraber Türk Bayrağınıñ körüntisi ola.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov qayd ete ki, yarımadada «saylayıcı qırımtatarlarnıñ çoqusı» yaqında keçirilecek Devlet Dumasına saylavlarda iştirak etecek. Bu aqta TASS agentligi bildire.
«Bugünki künde qırımtatarlarnıñ 60 fayızından ziyade Devlet Dumasına saylavlarda iştirak etecek. Bu pek yüksek fayız, bu, olarnıñ federal em de regional akimiyet organları tarafından destek körgenini ve duyğanını köstere», – dep aytıla Smirnovnıñ beyanatında.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda «içtimaiy leyhalar, hususan bundan evel sürgün etilgen vatandaşlarnı evlernen teminlev boyunca leyhalar, tez şekilde ömürge keçirile», bu cümleden, qırımtatar tili inkişafı boyunca programma çerçivesinde bu sene Qırım mekteplerine ana tilinde 45 derslik berildi.
Sentâbr 18-de, rey berüv bir kününde Rusiye toprağında ve işğal etilgen Qırımda Rusiye Federatsiyası VII-nci çağıruv Federal toplaşuvı Devlet Dumasına saylavlar keçirilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırım sakinlerini rusiyeli Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnıñ keçirilmesi teşkil etilmesiniñ bütün basamaqlarını boykot etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası ecnebiy devletler parlamentlerine ve halqara teşkilâtlarğa Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırımda keçirilmesini nezaret etmekten vazgeçmege muracaat ete, bunen beraber, er angi şaraitte bunıñ neticeleriniñ tanımamağa çağıra. Ukraina parlamenti de bunıñ neticelerini tanımamağa çağıra.


text:
Yunus Qandım
Yunus Qandım (1959 sentâbr 4 - 2005 mart 20) - belli qırımtatar şair ve yazıcı.
Yunus Qandım 1959 senesi sentâbr 4-te Taşkent vilâyetiniñ Aqqurğan rayonındaki Aqqurğan sovhozında dünyağa keldi. 1981 senesi Taşkent Devlet pedagogika institutınıñ qırımtatar tili ve edebiyatı bölügini bitirdi. 1981–1989 seneleri “Lenin bayrağı” gazetasında çalıştı. 1989 senesi Qırımğa köçip keldi. Mında o “Dostluq” (şimdi “Qırım”) ve “Yañı Dünya” gazetalarında çalıştı.
Yunus Qandım 1990 senesinden ŞSCB yazıcıları birliginiñ azası edi. 1993–1996 seneleri Qırımtatar medeniyet vaqfınıñ reisi vazifesinde bulundı. 1996–2000 seneleri kene “Yañı dünya” gazetasında edebiyat ve tarih bölüginiñ müdiri olıp çalıştı. 2000 senesi avgust ayında Qandımğa Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı unvanı berildi. 2001 senesi Yunus Qandım Ukraina İnformatsion siyaset, televideniye ve radioeşittirüvler devlet komitetiniñ Aqmescitteki Bütünukraina informatsiya-medeniyet merkeziniñ baş muarriri ve aynı zamanda Qırım Devlet Müendislik ve Pedagogika Universitetiniñ qırımtatar tili ve edebiyatı kafedrasında ocalıq yapa edi.
Yunus Qandımnıñ “Oquv zalında” adlı birinci şiiri 1979 senesi “Lenin bayrağı” gazetasında basıldı. Bundan soñ onıñ şiirleri milliy matbuatımızda sıq-sıq basılıp turdılar. Bir sıra şiirleri 1982 senesi Taşkentte çıqqan “Qarılğaçlar” cıyıntığına kirsetildiler. Müellifniñ “Sen deñizge beñzeysiñ” adlı birinci şiiriy cıyıntığı 1988 senesi dünya üzü kördi.
Yunus Qandım tercime işlerinen de ciddiy oğraştı. Sürgünlik devrinde bir sıra özbek, qaraqalpaq, rus, belorus, qazah ve diger halqlar şairleriniñ, bu cümleden Aleksandr Voznesenskiyniñ, Rasul Gamzatovnıñ, O. Suleymanovnıñ, P. Brovkanıñ, M. Tanknıñ, R. Rovşannıñ, Bella Ahmadullinanıñ eserlerini qırımtatar tiline tercime etti. Qırımğa qaytıp kelgen soñ ukrain edebiyatını daa teren ögrenmege belsengen edi. Mıkola Miroşniçenko, P. Movçan, I.Iov, S. Puşik, M. Şevçenko kibi zemaneviy ukrain şairleriniñ eserlerini qırımtatar tiline tercime etmeknen bir sırada, ukrain klassik nazm eserlerini qırımtatar tiline çevirdi. O, Taras Şevçenkonıñ “Kavkaz”, “Ukrainada ve Ukrainanıñ tışında merhum olğan, yaşağan ve daa doğmağan semetdeşlerime dostane selâmım” poemalarını, diger bir sıra şiirlerini tercime etti. Onıñ tercimesindeki mezkür eserler 1999 senesi eki tilde – ukrain ve qırımtatar tillerinde “Uzaq ve yaqın Şevçenko – Дaлekий и близkий ШeBчeHko” kitabında er alğandır. Yunus Qandım ukrain klassik nesiriniñ eñ körümli ediplerinden biri Mıhaylo Kotsübinskiyniñ Qırım ve qırımtatarlar mevzusına ait eserlerini (“Minareler astında”, “Şeytan şerinde”, “Taşlar üstünde”) qırımtatar tiline çevirdi.
Belli yazıcı Cenğız Dağcınıñ “Olar da insan edi”, “Qorqunç yıllar”, “Yurtunı ğayıp etken adam”, “Anama mektüpler” romanlarını, “Hatıralarda Cenğız Dağcı: yazıcınıñ kendi qaleminen” hatıravlar kitabını türk tilinden qırımtatar tiline tercime etti. Cenğız Dağcınıñ eserlerinden, şiirlerinden, onıñ aqqında yazılğan maqalelerden, qısqa bibliografik malümatlardan ibaret “Hatıralarda Cenğız Dağcı” kitabını neşir ettirdi.
Yunus Qandım bediiy yaratıcılıq, tercime işlerinen bir sırada qırımtatar halqınıñ tarihı, edebiyatı, tilşınaslıq, bibliografiya saalarında ilmiy-tedqiqat işlerinen de oğraşa edi. O, bu saalarda onlarnen maqalelerni yazdı. “Qurultay: o nasıl olğan edi” ilmiy-publitsistik risaleniñ, antlı şeitimiz Noman Çelebicihannıñ ayatı ve faalieti ögrenüv saasında alıp barğan ilmiy araştıruvlarnıñ neticesi olğan “Küreş meydanı otaymaz…” monografiyanıñ müellifidir.
Yunus Qandım 2005 senesiniñ mart 20-de vefat etti.


text:
Katovitse
Katovitse ([,katɔ'vʲitsɛ]; ka-TO-vi-tse; poläkçä Katowice, çexçä: Katovice, almança: Kattowitz) ul Pülşänıñ Yuğarı Sileziä töbägendä şähär. Şähär Klodnitsa belän Rava yılğalarında tora.
Katovitse 1999 yıldan Sileziä Voyevodalığınıñ başqalası, elegräk ul Katovitse Voyevodlığınıñ üzäge buldı. Katovitse Yuğarı Sileziä İndustrial Rayonınıñ töp şähäre. Xalıq sanı 321,163, ä aglomerasiädä 3487000 (2004).
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Katovitse töbäge elektän Silezlär yäşilär. Berençe monarxiä Läx Piast näsele nigezli, soñraq Habsburg näselenä küçä. Şähär XIX yözdä nigez salına, şundıy waqıtta bu cir Prussiä Patşalığı astında bula. Katovitse şähär xoquqı 1865 yılda ala. Almannar, silezlär, läxlär häm yähüdlär yäşägän şähär Sileziä Fetnäläre (1918-1921) näticäsendä İkençe Läx Cömhüriätenä kerä. Berençe Bötendönya Suğışınnan soñ Alman şähäre Kattowitz autonomiä saqlanıp Pülşägä birelä.
Kürşe tawlarda taşkümer yatmaları çığaru arqasında şähär çäçäk itä. İndustrial Revolyutsiä waqıtında şähärdä şaxtalar häm qorıç sänäğäte alğa kitä, şähär üsä.
1953-1956 yıllarda Pülşä kommunistları şähär isemen İosif Stalin xörmätenä Stalinogrud'qa almaştıra. İkençe Bötendönya Suğışınnan soñ industrial üseş ekologiägä zur zıyan kiterä, läkin post-kommunist xäkimiät säyäsäte näticäsendä ekologiä elekkä xälenä qayta.
Rayonnar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Katovitsedan kürenekle şäxeslär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Hans Bellmer, surrealist fotograf
- Henrık Broder, jurnalist
- Mariä Göppert-Mayer
- Kurt Goldşteyn, neurolog
- Henrık Guretski klassik muzıkası kompozitorı
- Voytsex Kilar klassik häm film muzıkası kompozitorı
- Yejı Kukuçka
- Kazimir Kuts
- Frants Leopold Noymann
- Hans Saxs


text:
Aqmescitte ressam evinde sürgnlikten soñ Özbekistanda yaşağan qırımtatar ressamı Kâzim Eminovnıñ «Üzülgen yol» sergisi numayış etile, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Seyircilerniñ diqqatına 59 işi taqdim etilgen – 30 resim ve 29 fotoreproduktsiyası, asıl nushaları Özbekistan Cumhuriyetiniñ müzeylerinde saqlanıla. İcatnıñ farqlı yılları yazılğan resim ve grafikaları.
Eykeltraş ve ressam Ayder Aliyev aytqanı kibi, Qırımda Kâzim Eminovnıñ icadı ile az tanışlar ve işlerniñ sergisini endi çoqtan azırlamağa kerek edi. «Teessüf ki, işleriniñ esas qısmı Özbekistan müzeylerinde saqlı. Kâzim Eminov aqqında studentlerge tarif etmege kerek, buña lâyıqtır», – dey o.
Halqnıñ Qırımğa avdet olunuvı oğrunda faal küreşken, Golos Ameriki ve Radio Svobodanıñ sabıq mühbiri, SSCBde sürgün etilgen halqlarnıñ ayırımı ve sovet rejiminiñ cinayetleri aqqında bütün dünyağa tarif etken Ayşe Seytmuratova onıñ porteri nasıl yazılğanını hatırlay: «Özümni meşin plaşçta ve başımda qırmızı şal ile körgende, soradım: Ne içün? Men antikommunistim de. Kâzim maña dey: Sen – qırımtatar halqınıñ komissarı. Vaqıt öyle».
Kâzim Eminov – qırımtatar ressamı, 1944 senesi mayısta qırımtatar halqınıñ sürgünligini aks etken resimlerniñ müellifi Rustem Eminovnıñ babası ola.
Kâzim Eminov 1928 senesi mayıs 24-de Qırım Muhtar SSC-niñ Aluşta şeerinde dünyağa kele. Balalıqtan resim yapmağa seve. Aqmescitte belli ressam Nikolay Samokişniñ studiyasında şegirt ola.
Qırımtatar medeniy-tarihiy asabalığı müzeyinde bu ressamnıñ bir işi bile taqdim etilmegen. Özbekistan SSC medeniyet erbabı, 1955 senesinden – SSCB Ressamlar birliginiñ azası ola. Taşkent devlet pedagogik universitetiniñ ressamcılıq kafedrasınıñ dotsenti olaraq çalışa edi.
1976 senesi yol qazasında vefat etti.
Sergi noyabrniñ ortasına qadar devam etecek.


text:
Bunı Rusiye Federatsiyasınıñ Qırımdaki taqiqat komiteti bildire.
Cinayi iş 21 yaşında olğan Keriç sakinine nisbeten açıldı. Onı Rusei Federatsiyasınıñ Cinaiy Qanunnamesiniñ 30-ncı madde 3-ncı qısım ve 150-nci madde 2-ncı qısımlarında belgilengen cinayetlerde qabaatlaylar (öldürüv suiqastı).
Taqiqat neticesinde belli oldı ki, 2014 senesi aprel 14 künü Keriç boyunca Rusiye içki işler nazirliginiñ vaqtınca baquv izolâtornıñ bölüginde öldürüv cinayetinde qabaatlanğan insan tibbiy suallerniñ çezilmesi içün vaqtınca baquv izolâtornıñ başlığı ile körüşmege istegini bildirdi. Onıñ ricasını qabul etip, vaqtınca baquv izolâtornıñ kabinetine ketirip qaldırdılar.
«Taqiqat bergen malümatına köre, subet devamında yaqalanğan insan vaqtınca baquv izolâtornıñ başlığını öldürmek niyeti ile oña eki kerek evel azırlanğan pıçaqnen urdı. Amma başlıq, yaralarğa baqmadan, oña faal qarşılıq kösterdi. Böyleliknen yaqalanğan öz niyetini soñuna qadar bitirip olamadı», – dep aytıla beyanatta.
Al-azırda cinaiy iş boyunca taqiqat alıp barıla.


text:
Rusiye tarafdarı olğan faal ve bloger Oleg Koçerov Qırımnıñ şimaliy-şarqiy qısmında tahminlerge köre qıtaylı yatırımcıları issihaneler qurğanı aqqında bir qaç dane video derc etti. Yerli ziraatçılarnı bu mesele ciddiy şekilde raatsızlay. Çiftçiler tek teñsiz reqabetten degil de, qıtaylılar sebze ve meyva asrağanda zeerhimikatlar qullanılacağından da saqınmaqtalar.
Daa yanvar yanında Kreml nezareti altındaki Qırım Ziraat nazirligi, nazirlikniñ yolbaşçısı Andrey Rümşin bir qaç qıtayı yatırımcınen keçirgen körüşüv neticesinde, olar Rusiye ilhaq etken Qırımda pomidor, patıcan, hıyar, havuç, sarımsaq, qavun, qarpuz, yemişasramaq içün 600 million ruble (277 mln grivna –QA) yatırmağa azır olğanları aqqında haber etken edi.
«Qırım qabarcılıqqa qarşı küreş komiteti»niñ reisi, «Altatılğan Qırım» teşkilâtçısı İlya Bolşedvorov, Qırımda Qıtay ziraat yatırımlarını tolu bir yatırım dep saymağa sıra kelmey dep tüşüne.
Qıtaylı yatırımcılar denilgen şahıslar issihanelerni el altından tapılğan materiallardan quralar ve buña yatırım demege sıra tüşmeyİlya Bolşedvorov
– Qıtaylı yatırımcılar denilgen şahıslar issihanelerni el altından tapılğan materiallardan quralar ve buña yatırım demege sıra tüşmey – bu iş asla da böyle olıp körünmey. İnsanlarnı Rusiyede qıtaylı ziraatçılarınıñ itibarı raatsızlay: bu – keyfiyetsiz mahsulat, kübre olaraq nezaretsiz surette himiyeviy maddelerniñ qullanıluvı ve tezce ösmesi ve tış körünişi iyileştirimezsi içün ösümliklerge çeşit türlü boya maddeleriniñ qullanılması demek. Ayrıca insanlar zaten tolıp-taşqan bazarda ilâve reqabet doğuracağından saqınalar. Boğaz keçiti istiqararsız çalışqanı sebebinden rusiyeli kötere müşteriler Qırım ziraat mahsularlarını satın almağa aşıqmaylâr.
İlya Bolşedvorov qayd etkenine köre, Qırımnıñ Seitler rayonında yerli sakinler narazılıq köstergen soñ, qıtaylı isshaneler dağıtılıp alınğan. Faalniñ sözlerine köre, narazılıqlar diger rayonlarda da devam etken, faqat ziyade faal olmağanı içün bir netice bermegen.
Vaziyet kritik bir noqtağa barıp yetmegence bir şey yapılmaz, ancaq yetkeninde de, topraqlar ve Qırımda asralğan ziraat mahsulatları artıq zarar körip yetiştirirİlya Bolşedvorov
– Atta şu Seitler rayonında bile mesele yerli sakinlernen ükümet arasında yani Vladimir Konstantinovnen çatışma olacaq derecege barıp yetti (Qırımnıñ rusiyeli parlamentiniñ yolbaşçısı –QA). Olarğa basqı yapıldı, anda men qarıştım degen manada, atta sımarışlı miting bile toplağan ediler. Daa soñra men bu insanlarnen laf etkenimde, olar mecbur ettiler dep tasdıqladılar. Bu şartlarda birşey yapmaq pek qıyın. İnsanler epbir pek qorqalar, olar köy insanı da. Öz aq-uquqları içün kürşmek pek qıyın. Men bellesem, vaziyet kritik bir noqtağa barıp yetmegence bir şey yapılmaz, ancaq yetkeninde de, topraqlar ve Qırımda asralğan ziraat mahsulatları artıq zarar körip yetiştirir. Menimce, bir şekilde yatırım leyhalarınıñ miqdarını sıñırlamaq kerek.
Ukraina sebze-meyva birleşmesiniñ reberi Födor Rıbalko, qıtaylılarnıñ özleri bile öz çiftçileriniñ mahsulatına işanmağanlarını iddia ete.
– Bir gektarğa million dollar atta daa ziyade yatırım yapılmaq kerek olğan camnen qaplı issihaneler bar. Ayrıca aynı meydan üzerinde yüz biñ dollar sarf etip polietilen çıtanen qaplanğan issihaler de bar. Daa evel Ukrainanıñ cenübiy vilâyetlerinden ucuz fiyatqa mal satın alına edi. Şimdi fiyatlar bayağı arttı ve bu yañı oyuncılar içün bir stimul bere. Men yerli istisalcılar için risk yoqtır dep tüşünem, çünki olar on yıllar devamında çalışa ve bazarları da bar, yerli iklimni de daa yahşı bileler.Men qıtay tehnologiyalarınen Orta Asiyada tanıştım. Anda bir endek qazıp, suvuqtan qorçalamaq içün üzerini sadece polietilen çıtanen qaplay ediler. Atta Qıtaynıñ özünde bile qıtay mahsulatına işanmaylâr, onıñ içün italât miqdarı da arta. Qıtaylı istimalcılar qıtay mahsulatı qullanmamaq içün, ziyade para tölep çetelden uçaqnen bile mal ketirmege azır.
(Metinni Vladislav Lentsev azırldı)


text:
Qarasuvbazar rayonındaki Zuya qasabasında eki künge suv kesilecek. Bunı 7 dekabrde Rusiye kontrolündeki Qırım İçki siyaset, haber ve bağ nazirliginde bildirdiler.
«Balanova suv anbarından çıqqan magistral suv ağında tamir işleri alıp barılğanı sebebinden, Zuya qasabasına 2016 senesi 8 dekabr saat 8:00 başlap 2016 senesi dekabr 10 kününe qadar suv berilmeycek. Ealige suvnı evelden alıp saqlamağa tevsiye etildi», – dediler Haber nazirliginde.
Bundan ögüne Qırımdaki rus akimiyeti yarımadanı toqtatmayıp suvnen teminlemege vade etken edi.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Ukraina Dnipronı yarımada ile birleştirgen Şimal-Qırım kanalı boyunca yarımadağa suv berilmesini toqtattı. Ukraina bu kanal üzerinden Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-nı qarşılağan edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Ukraina devlet akimiyeti organları, Ukraina halq deputatları ve qıtaiy Ukrainada olğan qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ azaları ile sıq munasebetiniñ pekitilmesi içün Kiyevde Meclis reisi uzurında er cuma künü keçirilecek muşavere teşkil etildi.
Meclis reisiniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, cuma künü, yanvar 16-da, Muşavereniñ birinci toplaşuvında qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Meclis reisiniñ muavini, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar işleri boyunca Departament müdiri Aslan Ömer Qırımlı, Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ faaliyetini temin etüv bölüginiñ reberi Arsen Jumadilov, «Qırım cemiyeti» cemaat teşkilâtınıñ koordinatorı Refat Ümerov, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekili Rustem Ümerov, ve daa bir sıra ekspert iştirak ettiler.
Muşavereni Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov alıp bardı.
Toplaşuv iştirakçileri temsil etken teşkilâtlarnıñ 2014 senesi faaliyetiniñ neticelerini ve 2015 senesine olğan planlarını taqdim ettiler. Bundan da ğayrı, muşavere iştirakçileri işbirlik qurıp, Qırımnıñ işğalden azat etilmesiniñ strategiyası, «Qırımtatar halqınıñ statusı aqqında» Ukraina Qanun leyhası, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Anayasa leyhası üzerinde çalışmağa qarar aldılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi uzurında nevbetteki Muşavere 2014 senesi yanvar 23-de keçirilecek.


text:
son yayınlardan haberdar olmak bizi Facebook'ta beğenin
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 32
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 37
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 69
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 70
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 71
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 72
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 73
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 74
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 75
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 76
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 77
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 85
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 86
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 93
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 101
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 102
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 105
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 115 , 2.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 116, 2.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 117, 2.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 118 , 2.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 121
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 122
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 123
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 124
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 125
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 126
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 127
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 128
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 129
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 130
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 131
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 132
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 133
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 134
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 135
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 136
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 137
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 138
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 139
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 140
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 141
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 142
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 143
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 144
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 145 değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 146 değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 147 değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 186
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 187
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 194
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 195
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 199
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 201
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 204,5.Ünite Değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 205,5.Ünite Değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 206,5.Ünite Değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 209 6.ÜNİTE TİYATRO2.DÖNEM TÜRK DİLİ ve EDEBİYATI YAZILI ÇALIŞMA SORULARINA MUTLAKA BAKIN ! TIKLA
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 216
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 217
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 220
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 224
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 227 6.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 228 6.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 229 6.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 241 7.ünite Senaryo
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 242
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 248 7.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 249
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 250
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 261
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 262
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 267
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 271
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 272
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 275
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 279
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 280
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 281
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 282
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 285
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 288
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 290
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 292
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 294
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 295
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 296
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 297
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 298
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 300
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 301
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 305
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 309
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 310
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 324
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 325
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 326


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko cenk vaziyetiniñ uquqiy rejimi aqqında qanunnı imzalap, Yuqarı Radağa keri qaytardı. Bunı bazarertesi künü, iyün 8-de, ukrain parlamentiniñ saytı bildire.
Prezidentniñ özü teklif etken qanunnı Yuqarı Rada mayıs 12-de qabul etken edi. O, 2000 senesinden berli olğan qanunnıñ yerini alacaq.
Yañı qanun resmiy şekilde derc etilgen soñ işke tüşürilecek.
Qanun cenk vaziyetiniñ uquqiy rejimini, onı kirsetüv ve lâğu etüv, devlet akimiyeti organları, arbiy komandanlıq, arbiy memuriyetler, yerli idare organları, müessise ve teşkilâtlarnıñ faaliyetini, vatandaşlarnıñ aq-uquqlarınıñ kefillerini ve şirketlerniñ qanuniy menfaatlarını belgiley.
Yañı qanunğa binaen, cenk vaziyeti – Ukrainada ya da onıñ ayrı yerlerinde silâlı istilâ ya da ücüm havfı, Ukrainanıñ devlet mustaqilligi, onıñ topraq bütünligine zarar ketire bilecek telükeli areketlerden sebep kirsetilgen ayrı bir uquqiy rejim.
Qanun devlet akimiyetiniñ organları, arbiy komandanlıq, arbiy memuriyetler ve yerli idare organlarına telükeni toqtatmaq, silâlı istilâğa yol bermemek, Ukrainanıñ devlet mustaqilligini, onıñ topraq bütünligini qorumaq içün vekâlet bere, em de telükeden sebep insan ve vatandaşnıñ anayasa aq-uquqları ve serbestligini, şirketlerniñ menfaatlarını ve uquqlarını müddetni belgilep sıñırlamağa izin bere.


text:
6-ci sentâbr: “İnan, amma teşker. Ukrain cemiyetinde media savat”
Sentâbrniñ 6-da saat 10.00-da “İnan, amma teşker. Ukrain cemiyetinde media savat” leyhasınıñ temsil tedbiri ötkerilecek. (1-ci salon)
Teşkilâtçı: Ukraina haber siyaseti Nazirligi.
İştirakçiler: Artem Bidenko – Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ devlet kâtibi; Olena Starançuk, Oleğ Grışçenko – Pictoric illüstratorlar klubınıñ koordinatorları, leyha teşkilâtçıları.
Qısqaca. Gavel bulvarı üzerinde sentâbrniñ 11-ne planlaştırılğan mediasavat mevzusında ressamlardan plakatlar sergisi leyhağa kire. Bulvar üzerinde stendlerde Pictoric illüstretorlar klubından ukrain ressamlarınıñ 60 işi yerleşecek, olarda tsenzura, teşviqat, söz serbestligi, feyk haberler, haber savaşı, media-mesadjlarnıñ tenqidiy talili, akimiyetniñ medianen bağ, içtimaiy ağlar ve cemaat televizionu mevzuları açıqlanacaq. Leyhanıñ ekinci qısmı – media savat mevzusında ressamlar işlerinen ve jurnalistlerniñ maqalelerinen kitapnıñ temsil tedbiri. Onıñ çıqışını sergi açılılında haber etecekler.
Malümat olaraq. Media savattan bu leyhanı Çehiya tış işleri Nazirliginiñ (“Transition Promotion Program” çerçivesinde) veUkraina haber siyaseti Nazirliginiñ destegi ile Pictonic illüstratorlar Klubı keçire.
Ukrainada ve dünyada iç bir müim vaqianı qaçırmañız! Bu künniñ tolu anonsını (044) 244-90-88 telefonı, ya da [email protected] e-mail boyunca sımarlañız.
“Ukrinform” adresi:B.Hmelnitskogo soq., 8/16 (“Teatralna” m.st)
Kontakt telefonları: (044) 279-20-60, 279-00-05
KHV qayd etilmesi [email protected] adresi boyunca.
Kiriş iş şeadetnameleri ve Milliy jurnalistler toplulığı varaqaları boyunca.
Cedvel


text:
Qonaq üydiñ bir kündik bağası boyınşa eñ qımbat qala – Şveycarïyanıñ astanası Bern ekendigi anıqtaldı. Ol jerde bir kün tünew 174,98 ewronı quraydı. Bul jöninde lenta.ru xabarladı.
Bir ayta keterligi, bıltırğı jılmen salıstırğanda Bernde ornalasw qunı 7,27 payızğa qımbattağan.
Ekinşi orında ötken jılı köş bastağan London qalası tur. Bul jerde twrïster bir tün qonw üşin 138,05 ewro tölewi qajet. Üşinşi orınğa Kopengagen (136,9 ewro) jayğastı.
Qımbat qalalardıñ ondığına Stokgolm, Oslo, Bryussel, Xelsïnkï, Amsterdam, Parïj jäne Dwblïn engen.
Kommentarïï


text:
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye ukümeti muntazam surette din serbestligini boza. Bunı Qırım aq-uquq qorçalayıcıları gruppasınıñ vekilleri «Qırımda din ve itiqat serbestligi» esabatınıñ mart ayındaki taqdim merasimi esnasında bildirdiler. Bu vesiqada, yarımada Rusiye tarafından ilhaq etilgem soñ 4 yıl içinde vatandaşlardaki türlü aqlarnıñ bozulması vaqiaları taqdim etildi.
Soñki üç yıl içinde FSB, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Qırımdaki beş ocağı – eki dane Bağçasarayda ve birer dane Aqmescit, Aqyar ve Yaltada yoq etilgenlerini ilân etti. Rusiyede yasaq etilgen bu fırqanıñ işine alâqadar olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarına qarşı mahkeme işleri bugünge qadar devam ete.
Ukrainada ve Rusiyede din siyasetiniñ hususiyetleri ve ilhaq etilgen Qırımda musulmanlarğa tazyıq etüv aqqında suallerge Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde «UMMA» Ukraina musulmanlarınıñ diniy idaresi muftisi Said İsmagilov cevap bere.
– Ukrainada şimdi bütün konfessiyalarnıñ vekilleri barışıqlı yaşaylar, demek mumkünmi?
– Ebet, lâkin böyle vaziyet er bir devlette olamaz. Er yerde cemiyet, sadece bir-birine külümsiremek degil de, beraberlikte nasıldır hayırlı işlerde iştirak etmek içün azır degil. Bir-birine qarşı olğan kerginlikni, işançsızlıqnı ğayıp etmek, dinler arası dialognı alıp barmaq. Ukraina – bunıñ imkânı olğan unikal bir devlettir. Bunıñ içün tarihiy sebep bar: ülkemizde er daim hristianlıq ve islâm, hristianlıq ve yeudiylik, yeudiylik ve islâm, hristianlıqnıñ türlü dalları bir-biri ile kesişe edi. Bu endi asırlarca devam etken dialog, ve o, mentallikke tesir etti.
– Bunda Menlik inqilâbınıñ musbet tesiri barmı?
– Ukraina tek bir inqilâptan keçmedi, lâkin Menlik inailâbınıñ eñ büyük qazançlarından biri, türlü dinler tarafından ukrainlerniñ azatlıqqa, adaletke, insan aqlarına ıntılışlarına qol tutuvdır. Bu, birleştire. Ve eñ soñu, Donbasstaki cenk ile Qırımnıñ zapt etilmesi de halqnı sadece dialog qurmaq degil de, aynı zamanda beraberlikte iş yapmağa mecbur eteler. Böylelikle, bizde unikal şarait peyda oldı. Ondan da ziyade, şimdi Ukrainada tolerantlı olmaq mot oldı, ve bu, Quranğa binaen, musulmanlarğa daa ziyade has olmaq kerek.
– Hatırlatıñız, İslâm İisus Hristosqa nasıl munasebette buluna?
– Pek musbet. Onıñ islâmdaki siması, hristianlıqtaki simasından farqlaşa. Bizde de İisusnı babasız, dindar Meryemden doğdı, dep sayalar. O, peyğamber ve Allahnıñ elçisi edi, mucizeler yapa edi. Lâkin musulmanlar, hristianlarnıñ onıñ Tañrı oğlu olğanı aqqında noqtai-nazarına qoşulmaylar. O, insan ve peyğamber İsadır.
– Qırımda işğalci ukümet em musulmanlar, em de başqa konfessiyalarğa ait insanlarnı ne içün taqip ete?
– Qırım Hanlığı yoq etilgen soñ bu, yarımadanıñ Rusiye tarafınan yapılğan işğaline birinci kere oğrağanı degil. Qırım Rusiyege, tolusınen kontroli altında olğan territoriya, arbiy baza ve Avropa ile Türkiyege qarşı teren bir anklav sıfatında kerek. Ekseriyetle Rusiye siyasetine qarşı çıqqan ve esaslı olaraq Rusiyeni duşman sayğan musulman-qırımtatarlarnıñ buña qarşı munasebeti, razı olmağanlarnı ğayıp etmek, bastırmaq, sustırmaq teşebbüslerine ketirdi. Bu aşkârdır ve bunı kimse gizlemey. Lâkin 21-nci asırda Stalinniñ usullarınen iş yapmaq mumkün degil. Dünya toplulığı yañı bir sürgün etilüvge yol bermeycek. Bu sebepten Rusiye Qırım musulmanlarını yavaş-yavaş repressiyalar katogı astına ayday ve türlü usullarnen olarnı bölmek istey. Şimdilik bunıñ faydası yoq.
– Ve bunıñ içün bir manaçıq olaraq «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına olğan yasaqnı qullana, öylemi?
– Şahsen mende, bir mufti olaraq, olarnıñ ideologiyası, yapqan işelerine çoq sualler bar. Lâkin aqiqat şöyledir: Qırımda teşkilâtnıñ tarafdarlarını noqtai-nazarları içün taqip eteler. Cinayet içün degil de, insanlarnıñ inanğan şeyleri içün. İhtimal ki, bu demokratik cemiyet ile tiraniya arasında sıñırdır. Lâkin insanlar toplaşuvlar ve diger şeyler içün olarnı repressiyalar beklegenini añlasa, atta musulman ananesine köre, bu faaliyet ile oğraşmamaq aqılğa daa doğru yatqan şeydir. Umumen, Rusiyede musulmanlarğa tolerantsız munasebet bar. Olar ise anda 25 million kişi. Lâkin em devlet, em de turmuş seviyesinde islamofobiya seviyesi pek yüksektir. Soñu körünmegen yasaq etilgen kitaplar ve teşkilâtlar cedvelleri, sözde ekstremiz içün aqiqiy apis muddetleri.
– Qırımda ilhaqtan ve Kyiv patriarhatınıñ Ukraina ortodoks kilsesine ait kilselerniñ zapt etilmesinden soñ musulmanlar hristianlarnı camilerge davet etti. Bu ne edi?
– Bu tamam şimdi aytqan şeyimiz – qol tutuv edi. Pek çoq kişi taaciplene, amma musulmanlar içün bu, ananeviy şey. Daa Muhammed peyğamberimiz hristianlarğa islâmda ekinci muqaddes yer olğan özüniñ Medinedeki camisinde ibadet etmege izin bergen edi. Yani Qırım musulmanları bu vaziyette öz peyğamberleriniñ yapqanını yaptılar.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Altın men kümisten säwle şaşıp, dirildi qozğalısımen qızdıñ kelbetin aşa tüsetin sırğalar ärtürli etip jasaladı. Qazaq zergerleri jasaytın ay sırğa, tas közdi sırğa, kümbez sırğa, salpınşaq sırğa, sabaqtı sırğa, şaşaqtı sırğa, t.b. är öñirde alwan türli atalatın sırğa türleri öte köp.
Jalpaq sırğalar ay türinde, keyde juldız, gül japıraqşası, doğal, döñgelek, jürek, üşburış, äyel sulbası türinde uzınşa etip jasaladı. Kölemdi sırğalar ädette döñgelek, şar, tamşı, cïlïndr, konws, bïkonws, qoñıraw pişindes boladı. Asıl tastardan köz salıp, kögildir aqıqpen kömkerilgen sırğa öte ädemi bolıp, köz tartadı. Qatar-qatar salpınşaqtan turatın awır sırğalar da boladı. Qazıq sırğa dep atalatın tik özekke kümisten, aqıqtan, marjannan jasalğan domalaq şar nemese basqa beynedegi tastar tizilgen sırğa türin bölip atawğa boladı. Munday sırğa türleri kezinde qıpşaqtar mekendegen, sonday-aq M.T. Kramarovskïy derekterine qarağanda, odan da burınğı Altın Orda kezeñine jatatın awmaqtarda kezdesedi. Keyde sırğa sändiligin arttıra tüsw üşin eki qabattı salpınşaq türinde jasaladı. Bul jağdayda sırğanıñ atawı özgerip, olardı sabaqtı sırğa, salpınşaq sırğa, şaşaqtı sırğa dep ataydı.
Qulaqqa sırğa tağıp jatqan kezde: "Qulağıñ awırmasın, jamanşılıq estime, betiñ ajarlı bolsın" degen tilek aytıladı. Qalıñdıq sanatına qosılğan qızdardıñ sırğasındağı kün, juldız, ay pişininde, sonday-aq dän, japıraq, bïday türinde ilingen salpınşaqtar astarında urpaqtıñ ösip-önwiniñ sırı jatır. Munımen qatar sırğa qulaq arqılı jaman küştiñ boyğa enwine jol bermeydi degen nanım qalıptasqan. Munday uğım basqa xalıqtarda da bar. Sondıqtan äyel adam sırğanı tek pişinin özgerte otırıp ünemi tağıp jüredi. Onıñ qurılımı bastapqıda kürdeli bolsa, keyinnen qarapayım pişinge köşedi. Karwtc aytqanday: "Uzaq waqıt bala kötere almay, keş bosanğan äyelder balasınıñ qulağın ädettegiden erterek, üş jasında tesken, bul balanıñ ömirin uzartwğa ıqpal etedi dep sengen".
Qız bala üşin mindetti sanalatın qulaq tesw dästüri sündetke otırğızwmen birdey. Sondıqtan el awzında qulaq tesw - qızdıñ sündeti dep aytıladı. Uzaq küttirgen ul dünïege kelgende, onıñ da qulağın tesip, sırğa salatın bolğan. Bul bir jağınan til-közden qorğaw üşin jasalsa, ekinşi jağınan jın-şaytandı şatastırw maqsatın közdegen. Munday ğurıp twvalıqtarda bolğan, al özbekter munday jağdayda köp balalı jeti äyeldiñ äşekey sınıqtarınan balqıtıp sırğa jasağan. Qazaqtarda ul bala munday sırğasın bes jasqa deyin, al özbekter üylengenge deyin taqqan.
Xalıq arasında keñinen taralğan mınaday ırım bolğan: "Eger jükti äyel nemese onıñ jaqındarı tüsinde sırğa körse, mindetti türde qız twadı". Qalıq senimi boyınşa, sırğa qulaqtı jağımsız äserden ğana emes, ösek-ayañnan, ädepsiz sözden, t.b. qorğaydı. Osığan baylanıstı äyelderdiñ qupïya äñgimesine qatıswğa mäjbür bolğan jasöspirimderge ädette "Qulağıña altın sırğa" deytin dästür qalıptasqan. Osı sözden keyin olar özderine qajet emes mälimetti qabıldamaydı dep eseptelgen.
Sırğa qızğa quda tüsw kezinde tartw etiletin mindetti bağalı sıylıq bolıp tabıladı. Bul salt qazirge deyin Qazaqstannıñ oñtüstiginde qatañ saqtalğan. Salıstıra keter qızıq jayt: Sayan-Altay xalqında qalıñdıqtı sırğalıq, sırğalı dep ataydı. Qalmaqtarda qızdar bir qulağına, kelinşekter eki qulağına sırğa tağatın bolğan.
Qazaqtıñ qïyal-ğajayıp ertegilerinde qızdıñ waqıtşa sırğağa aynalıp ketwiniñ jïi kezdeswi - bul buyımnıñ äyel zatınıñ belgisi retinde mañızın ayqınday tüsedi. Qazaq dastandarında bul äşekey türi keyipkerdiñ sulwlığın beynelew turğısınan sïpattaladı.
Egde tarta bastağan äyelder qorğaw-jebew mazmunındağı sırğa tağwğa oyısadı. Sırğanıñ bir sıñarı joğalsa, ekinşi sıñarın tapsırıspen jasatwğa bolmaydı degen nanım bar, öytse, onıñ ekinşi jartısı, yağnï äyeli qaytıs bolwı mümkin. Munday nanım özbek dästürinde de bar. Tağı bir qızıqtı jayt, qaytıs bolğan äyeldiñ barlıq äşekeyin şeşip alıp, burımın tarqatadı, tek sırğasın qaldıradı, äytpese qulaqqa jılan kiredi degen uğım bar. Eger sırğanı şeşip alw qajet bolsa, mindetti türde qulaq uşın jırw kerek. Olay etpese, Tawlı Altay qazaqtarınıñ pikirinşe, jılan qulaqqa jumırtqalaydı.
Derekközi: Qazaqtıñ zergerlik öneri. - Almatı: "Almatıkitap baspası", 2011. - 384 bet, swretti.
Kommentarïï


text:
Ukrainanıñ BMTdeki daimiy temsilcisi Volodımır Yelçenko «Yevropeyska pravda» içün bergen intervyude, Ukrainanıñ Qırımda insan aqları saasındaki vaziyet meselesinde BMT Telükesizlik şurası vekilleriniñ ğayretlerini birleştirüv ve pekitüv yolunı saylağanını bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu «öz başına Qırımnıñ statusı meselesini çezmez ve onı qaytarmaz, lâkin bunıñ içün, atta BMTde bile, diger formatlar ve meydançıqlar bar».
Yelçenko: «Bu em altıncı uquqiy komitet, em de BMT Halqara mahkemesidir: baqayıq, açqan davamız boyunca nasıl qarar alınacaq ve, oña esaslanıp, daa ciddiy meselelerge – misal içün, Qırımnıñ statusı meselesine keçe bilirmiz», – dedi.
Buña ilâve olaraq o, Telükesizlik şurasında «Rusiyeniñ vetosı er zaman olacaq», dedi, lâkin Ukrainanıñ BMTdeki daimiy temsilcisiniñ fikrine köre, «kelişken bir vaqıt tapıp, Baş Assambleyanı celp etmek mümkün olur».
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Azatlıq Radiosı bildirgenine köre, türk telekommunikatsiya idaresi saytından yasaq aqqında bildirüv yoq oldı. Kütleviy haber vastalarında bunı yasaqlarnıñ red etüvine ilk adım olaraq belgileyler.
Bu afta Türkiye Konstitutsion mahkemesi böyle yasaqnı vatandaşlarnıñ aqqları bozuluvı kibi tanıdı ve servisni kene açmağa avale etti.
Twitterge irişim ükümet qararınen mart ayında yasaq olundı. Baş nazir Recep Tayyip Erdoğan bu servisni yoq etmege vade etken edi. Böyle memnüniyetsizlikniñ sebebi – Erdoğannıñ sanki qabarcılıqqa olğan bağını tasdıqlağan audio yazuvlarınıñ peyda olmasıdır


text:
Maxsus Çağıştırmalılıq Teoriäse
Çağıştırmalılıq teoriäse yä Maxsus çağıştırmalılıq teoriäse - ul 1905. yılda bastırılğan Albert Einstein'nıñ fizik teorise. Anıñ belän Newton fizikasın almaştırdı, häm elektromagnitizmtä Maxwell'neñ tigezlämäläre yärdämendä kürsätkän. Bu theori maxsus atlı, çönki çağıştırmalılıqnıñ Einstein prinsiplärendä tartılu köçe qaramağan. Un yıldan soñ Einstein general çağıştırmalılıq theorisen bastırıla, bu theorigä tartılu köçe kertkän.
ЭчTәлek
- 1 Maxsus çağıştırmalılq theoriseneñ dälilläre
- 2 Maxsus çağıştırmalılıq theorise postulatları
- 3 Postulatlarnıñ matematik yazması
- 4 Maxsus çağıştırmalılıqnıñ statusı
- 5 Maxsus çağıştırmalılıqnıñ näticäläre
- 6 Absolút başlap sanaw sistem bulmaw
- 7 Mass, moment häm energi
- 8 Maxsus çağıştirmalılq postulatlarınıñ testläre
- 9 Monı da qara
- 10 Läñkerlär
Maxsus çağıştırmalılq theoriseneñ dälilläre[үзrәpTү]
Çağıştırmalılıq prinsiben Galileo kertä. Aristotelneñ qaraşın yuqqa çığarğaç, ul şunnan ğíbarät bula: xäräkät, tigez turı xäräkät ayıruça, berär närsägä çağıştırmaça bula, absolút başlap sanaw sisteme bulmí. Galileo xäzerge zamannarda da yaraqlı Galileo transformasílar kertä. Galileo xäräkätneñ biş qanun kertä. Newton anı yaxşırtıp, xäräkätneñ öç qanun ğına qaldıra.
Bu qanunar qatı cisemnär öçen eşlilär, yaqtı öçen alar eşlämilär. Newton'ça yaqtı - ul kisäkçeklär("corpuscular") ide, soñraq fiziklär "arqılı dulqınnar modele" qullanışlıraq bulu fikeregä kilälär. Mexanik dulqınnar moxítta küçälär, yaqtı öçen dä şundí model qullana başlílar. Bu hípotetik moxít "äfer" yä "luminiferous aether" atı ala. "Äfer"dä ber-bersenä qarşı kilüçelär parameterlär dä bar: dulqın tizlege zur bulu öçen ul bik tığız bulırğa tieş, ämmä bu tığızlıq Cirne tuqtatırğa tieşmi. Bu fiker - absolút başlap sanaw sisteme fikerenä oxşaş, ämma monda äfer absolút sistemneñ başı bula.
19. yözdän yaqtı. light, elekter häm magnitizm elektromagnit qırı aspektlarınnan añlaşılırğa başlalar. Maxwell'nıñ tigezlämälär buyınça tizlätüçe qorılmalar yaqtı tizlege belän cäyeläp kitüçe elektromagnit nurlaşuın kiterep çığaralar. Tigezlämälär nurlaşu tizlegeneñ çığanaqnıñ tizlegedän bäysezlegen kürsätälär. Bu mexanik dulınnarğa oxşaşlığınnan kilep çığa. Michelson-Morley eksperimentennän soñ şundí nätcägä kitälär: nurlaşuınıñ tizlege çığanaq tizlegenä häm küzätüçe tigezlegenä bäyle bulmí, ul invariant ide.
Hendrik Lorentz häm başqalar elektromegnit köçlärenneñ küzätüçe urnaştıruına bäylälärne kürep alalar. Ber sistemdä berençe toruçı küzätäçe ber ölkäsendä qırnı "kürmi", ä ikiençese xäräkätläderüçe küzätäçe "kürä". Lorentz stasionar äfer çağıştñrmaça xäräkäte Lorentz-Fitzgerald qısqartması theorise nigezenä sala. Soñraq bu theorine qatı täñqit itälär.
Lorentz üz transformasí tigelämälären täqdim itsä dä, Einstein'nıñ kertelgän öleşe bu tigezlämälär bigräk tä fundamental theoridän çığaru. Bu theori äferneñ qarşılıqnı taläp itmi. Einstein närsä bar küzätüçegä invariant bula belän qızıqsına. Maxsus çağıştırmalılıq buyınça Lorentz-Fitzgerald'nıñ qatlawlı toyılğan transformasíları ğädi geometriädän häm Pythagor theoremnärennän çığarıla. Bu theorineñ original iseme (Almançadan tärcemä itelgän) "İnvariantlar Theorise". Max Planck "çağıştırmalılıq" terminen täqdim itä, çönki theorineñ fikerläwendä ike küzätüçelär ber bergä çağıştırılmaça xäräkätlänälär.
Maxsus çağıştırmalılıq tuqtawçı häm tigez tizlege belän xäräkätlänüçe (inertial başlap sanaw sistemendä buluçı) cisemnär öçen qullanalar, ğädättä. Törle inertial başlap sanaw sistemendä terkäp quyğan cisemneñ urınlaştıruı häm tigezlege Lorentz transformasí tigezlänäläre aşa täñgäl kilälär. Şunnan zur ğomumí xata çığarıla: maxsus çığıştımalılıq tizläneş belän xäräkätlänüçe cisemnärgä dä qullanırğa bulmí, dilär. Bu yalğış. Mäsälän, relátivistik raket mäs'äläse. Maxsus çağıştırmalılıq daimi gravitation qırında tizläneş belän xäräkät itüçe häm äylänüçe başlap sanaw sistemendä buluçı cisemnär öçen xäräkätlär farazlanırğa bula. Ämmä almaşınuçan gravitation qırındağı cisemnärneñ xäräkätlären ciñel häm matur taswírlap birä almíbız.
Maxsus çağıştırmalılıq theorise postulatları[үзrәpTү]
1. Berençe postulat (çağıştırmallılıq postulatı)
- Törle inetial küzätüçelärdä fizik küreneşlär küzätülärneñ näticäläre üz-üzenä häm real täbiğät küreneşenä yaraşırğa tieş. Yäğni, Ğälämneñ sífatları inertial küzätäçeneñ urınlaştırudan bäyle bulmílar.
- Här inertial küzätüçe öçen här fizik theori metematikçä bertörle.
2. İkençe postulat (c-nıñ daimilege)
- Vakuumda yaqtı tizlege (c) böten inertial küzätüçelärgä bertörle, böten yünäleşlärgä bertörle, çığanaqnıñ häm küzätüçeneñ tizlegenä bäyle bulmí. Eksperimentalçä tikşertkän. Berençe häm İkençe postulattan şundí sözemtä ide: yaqtı taratu öçen bernindi moxít ("äfer" dä) kiräkmi.
Postulatlarnıñ matematik yazması[үзrәpTү]
Maxsus çağıştırmalılıqnıñ tögel matematik yazmasında bez 4-ülçämle waqıt-kiñlekne M (Minkowski kiñlegen) qullanabız. Bu sistemdäge noqtalar - waqíğalar idelär; fizik cisemlär şundí kiñlektä linilär (cisem noqta bulsa) yä kisäklär (cisem noqta bulmíça). Linilär yä kisäklär cisemneñ xäräkäten taswírlap birälär; cisemdä başqa fizik sífatlar da bar: energi, moment, mass, qorılma, h.b..
İnetial küzätüçe terminne qullanabız. Här inertial küzätäçedä üz inertial başlap sanaw sisteme bar. Bu sistem M kiñlege waqíğalarına koordinat sistem bula. Bu başlap sanaw sisteme başqa fizik sífatlarına koordinatlar birä. cisemneñ moment häm energi öçen, electromagnit qır öçen, h.b..
Birelgän berar nindi ike inertial küzätüçe, berençe başlap sanaw sistemennän ikençegä äwerelüçe koordinatlar transformasísı. Bu transformasí koordinatlarğa genä tügel, böten fizik koordinatlar öçen yaraqlı ide: moment häm energi , h.b.. Transformasí qanunnarın tenzor matematigınnan çığarırğa bula.
Här fizik qanun inertial başlap sanaw sistemeneñ koordinatlarında yazılğan tigezlämälär (differential tigezlämälär dä) sistemendä yazılırğa bula. Bu tigezlär waqıt-kiñlegendä törle cisemnärene törle koordinatlarğa bäylä. Ürnäklär: Maxwell'nıñ tigezlämälär, Newton'nıñ berençe qanun.
1. Berençe Postulat (Çağıştırmalılıq prinsibe)
- Här fizik qanun inertial koordinatlar transformasílardan soñ invariantlı qala. Thus, if an object in spacetime obeys the mathematical equations describing a physical law in one inertial frame of reference, it must necessarily obey the same equations when using any other inertial frame of reference.
2. İkençe Postulate (c-nıñ daimilege)
- şuldí ısulı belän bilgelängän absolút konstant bar bula. Ägär A, B isemle inertial başlap sanaw sistemendä häm koordinatlı ike waqíğa ikençesedä ( isemle) häm koordinatlar bulsalar,
- häm bulsa genä.
İkençe Postulat raslawınça, ber başlap sanaw sistemendä c tizlekle cisem başqalarda tağın c tizlege belän xäräkät itä. İkençe Postulat Berençedän häm Maxwell'neñ tigezlämälärdän matematikçä çığarıla ikän, şundí oçraqta c şulay çığara: . Çönki Maxwell'neñ tigezlämälär electromagnit nurlaşuın yaqtı kebek yörtä, c-nı yaqtı tizlege bularaq qullanalar.
İkençe Postulatnı anıñ üzeneñ tögelräk yuraması qullanırğa bula. Kiñlek-waqıt intervalı inertial başlap sanaw sistemlären alışqaç, invariant bulıp qala. Berar nindi A häm B waqíğalar öçen:
ide. Başlap sanaw sistemeläre arasında transformasíları öçen qanunnar çağıştıru bu qanun qullanırğa bula; Lorentz transformasíların qara.
Pseudo-Rieman küptabaqlı kiñlegen qullanğaç, Postulatlarnıñ matematik küzallawı qısqarala.
Galileo çağıştırmalılığı - maxsus çağıştırmalılıqnıñ nä-relátivistik limitçä töre . Bu theoridä berençe postulat üzgärmä, ikençe postulat şulay üzgärä:
- Ägär A, B waqíğalarda isemle inertial başlap sanaw sistemendä häm koordinatları häm başqa inertial sistemendä () häm koordinatlar bulsa, ide. Ägär da bulsa,
- ide.
Klassik mexanikası häm Newton'nıñ tartılışı Galileo çağıştırmalılığı belän ezlekle bula, ämma maxsus çağıştırmalılıq belän ezlekle bulmí. Kiresençä, Maxwell'neñ tigezlämäläre Galileo çağıştırmalılığı belän elekle bulmí (fizik äferneñ buluın iğlan itüçe postulattan başqa). Oçraqlarnıñ küpçelegendä maxsus çağıştırmalılıqta fizik qanunar (härkemgä mäşhür dä) maxsus şağıştırmalılıqnıñ postulatlardan häm nä-relátivistik limitlärdä qullanılğan maxsus çağıştırımalılıq qanunnar klassik mexanikaça başqarılğan hípotezenän çağırıla.
Maxsus çağıştırmalılıqnıñ statusı[үзrәpTү]
Maxsus çağıtırmalılıq theorisen böten fizik cämäğät qabul itä. Theorigä qarşawçı eksperiment näticäläre xata bulıp sanalalar. General çağıştırma theorise eksperimentlärgä täñgä kilä, şunlıqtan gravitasínıñ başqalar theorilärgä (Brans-Dicke theorise kebek) yul qardırma.
Maxsus çağıştırmalılıqnıñ näticäläre[үзrәpTү]
- İke waqíğa waqıt arası invariant bulmí, bu ara küzätüçelärneñ başlap sanaw sistemläreneñ çağıştırma tizlegenä bäyle. (Lorentz transformasí tigezlämälären qara)
- Ber başlap sanaw sistemdä ber ük waqıtta bulğan ike waqíğalar başqa sistemdä törle waqıtlarda bula alalar (sínxronlıq).
- Ber cisemneñ ozınlığı törle küzätüçedä törle bulıp ala. (Lorentz transformasí tigezlämälären qara)
- İgezäklär paradoksı: kosmosta yaqtı tizlegenä yaqınnan oçuçı ber igezäk, Cirgä qaytqaç, üze bertuğanı üzennän tizräk qartayğan tabaçaq.
Absolút başlap sanaw sistem bulmaw[үзrәpTү]
Maxsus çağıştırmalılıq buyınça absolút başlap sanaw sistem bulmí; böten daimi tizlekle küzätüçelär çağıştırmaça böten fizik qanunnarı bertörle başqarılırğa tieş.
Mass, moment häm energi[үзrәpTү]
Bu metodlar moment häm energi bilgeläw öçen qullanalar.
Birelgän M masslı v tizlege belän baruçı cisem. Energine häm momentnı şulay itep çığarabız:
Y - (Lorentz koéffisiente):
c - yaqtı tizlege. Energi häm moment şulay bäylängän:
- relátivistik energi-moment tigezläre.
Küp tapqır keçeräk tizleklär öçen Taylor räte belän approksimasí itelgän Y-nı qullanırğa bula:
Bu formulalar Newton'ça kinetik energigä häm momentqa elekle. Maxsus çağıştırmalılıq tübän tigezlärdä Newton mexanikasına elekle.
Şundí formulalardan ber cisem xäräkät itmäsä, (v = 0 häm Y = 1) nul-energi çığarıla:
Bu xäräkätsezle energi ide. Bu Newton theorigä qarışma, çönki ul daimi ide.
Bu formula buyınça çağıştırmalılıqta mass energineñ başqa töre ide. TBu formula atom-töş massları öçen bik möhim. Massnıñ arasına kürgäç, bez atom-töş reaksínıñ energine farazlana alabız. Bu formula 20. yözneñ fizik açıqlarınıñ iñ möhime.
Mass[үзrәpTү]
Çağıştırmalılıqta massnıñ ike bilgelämä qullanıla. Berençese: invariant mass yä xäräkätsezle mass. Bu mass böten inetial başlap sanaw sistemlärendä daimi ide. Bu mass tizlekkä bäyle bulmí.
İkençese relátivistik mass ide:
Relátivistik mass Y-gä bäyle bula, çönki
böten başlap sanaw sistemlärdä yaraqlı. Tizlek nul bulsa relátivistik häm inertial masslar bertigez bulalar.
Relátivistik mass skalár tügel (törle küçärlärdä ul törle ide).
Maxsus çağıştirmalılq postulatlarınıñ testläre[үзrәpTү]
- Michelson-Morley eksperimente - äfer cile
- Hamar experimente - äfer taşqını öçen kirtä
- Trouton-Noble experimente - kondensatornıñ äylänmä momentı
- Kennedy-Thorndike experimente - waqıtnıñ qısuı
- Nurlaşu theorise experimente
Monı da qara[үзrәpTү]
- Keşelär: Arthur Eddington | Albert Einstein | Hendrik Lorentz | Hermann Minkowski | Bernhard Riemann | Henri Poincaré | Alexander MacFarlane | Robert S. Shankland
Läñkerlär[үзrәpTү]
- Reflections on Relativity A complete online book on relativity
- http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Special_relativity.html
- Brane World Mach Principles and the Michelson-Morley experiment
- Why Hyperspace & Dual Reference frames
- Special Relativity: a matter of perspective Special relativity presented as a natural 4D extension of perspective
- Petites expériences de pensée .
- Special relativity theory made intuitive : a new approach to explain the theoretical meaning of Special Relativity from an intuitive geometrical viewpoint


text:
Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde diniy inşa yarışınıñ ğaliplerini taqdirlediler (FOTO)
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde keçirilgen diniy inşalar yarışınıñ ğaliplerini hayırladı. Yarışta farqlı din ve millet vekilleri iştirak etti. Öz işlerinde iştirakçiler islâm ve umumen diger dinlerge baqışlarını aks ettiler. Yarışnıñ esas maqsadı ise Qırımda farqlı din vekilleri barışıqta yaşağanlarını köstermektir. Ayder İsmailov iştirakçilerni hayırlap, olarnıñ işleri güzel seviyede olğanını qayd etti. Ayder İsmailov Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adından selâm aytıp, universitet reberligi, yarış teşkilâtçıları ve bütün iştirakçilerge minnetdarlığını bildirdi.
“Bu kibi tedbirlerniñ qıymeti şunda ki, olar yaşlarğa islâmnı daa teren ögrenmege, fikirlerini aks etmek ve neticelerni çıqırmağa bir siltemdir. Ümüt etem ki, yarışta iştirak etken studentler yañı bir şeyni ögrendiler ve, belki, ileride dinni mütehassıs olaraq ögrenecekler. Belli ki, böyle mütehassıslarda büyük ihtiyacımız bar”, — dep ayttı Ayder İsmailov.
O qayd eti ki, eñ esası insan islâmnı teren añlasın, bu asırlar devamında Qırımda şekillegen bir dindir ve onıñ sayesinde yarımadada farqlı din vekilleri barışıq içinde yaşap, inkaf etken ediler.
Ğaliplerni belgilemek içün mahsus komissiya teşkil olundı. Onıñ terkibine Aqmescit ve Qırım yeparhiyasınıñ Blagoçinnıy II Aqmescit bölüginiñ protoireyi İoann (Şımona), Qırım musulmanları diniy idaresinden tasil bölüginiñ reberi Ruslan Abdullayev ve Qırım müendislik ve pedagogika universitetiniñ terbiye ve içtimaiy işler reberi Server Celâlov kirdi. Komissiya eñ güzel 20 işni seçip aldı ve olarnıñ arasında 5 iştirakçı ğalip çıqtı.
Bundan da ğayrı, yarışnıñ neticesinde 20 işni qavrap alğan toplam neşir etildi. Mında müellifniñ fotoresimi, qısqa tercimeiyalı ve eserleri kirdi.
Mukâfatlandıruv merasiminde Rusiye devlet Dumasınıñ mebüsi Ruslan Balbek, QMDİ rektorı Çingiz Yakubov, Akmescit ve Qırım yeparhiyasınıñ missioner bölüginiñ reberi protoiyerey Maksim (Kondakov), “Qırımnıñ çoq funktsiyalı vetanperver merkezi” teşkilâtınıñ icra müdiri Roman Bilık iştirak eti.
Tedbir iştirakçileri studentlerge teşekkürlerini bildirip, olarğa inkişaf etmege tilediler.
MDT Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiyeniñ Qırımdaki politsiya yolbaşçısı vazifesine qomşu Rusiyeniñ Vologda vilâyetiniñ politsiyasından – polkovnik Pavel Karanda tain etildi. Matbuat-hızmetiniñ malümatana köre, bu aqta fermannı Vladimir Putin 31 oktâbrde imzaladı.
«Politsiya polkovnigi Karanda Pavel Leonidoviçni Qırım İçki işler naziriniñ muavini – politsiya yolbaşçısı vazifesine (tainlemek – QA)», – dep aytıla bildirüvde.
Pavel Kandra Rusiyeniñ Omsk şeerinde doğdı. 2009 senesine qadar Murmanskta ve Murmansk vilâyetinde cinaiy taqiqatta farqlı vazifelerde çalıştı, 2013 senesinden berli Vologda vilâyetinde Rusiye İçki işler nazirliginiñ idaresinde yolbaşçı muavini olıp çalıştı.
Soñki bir-qaç ay devamında Qırımğa Rusiyeniñ çeşit regionlarından ketirilgen bir-qaç memur ve devlet hadimi tain etildi.
Merkeziy teşkerüv idaresiniñ yolbaşçısı vazifesine Moskvadan memur aındı, Aqyarda ise Mal ve topraq muamelelerini Udmurtiyalı sabıq nazir idare etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis azası İlmi Ümerov emindir ki, akimiyetniñ qırımtatarlarnıñ temsiliy organı etrafında yapqan areketleri – cemaatnıñ diqqatını daa da müim meselelerden çekmek bir ıntıluvdır.
Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
Ümerov şunı da bildire ki, akimiyet Qırımtatar Milliy Meclis azalarını öz stsenariyine celp etip olamaz.
«Çoqusını toplap olamazlar, amma böyle «saçmalıq» olğanda, müim meseleler üzerinde tüşünmek imkânsızdır. Qırımnıñ şimdiki yolbaşçılığına bu kerek, işte. Oña kerçekten de Meclis ya da Qurultay kerekmi? Mesele şunda ki, KEREKMEY !!!» – yazdı Ümerov.
Qırım akimiyeti qırımtatar memurları ile Qırımtatar Milliy Meclisine tesir etip, organnıñ yañı başını saylamağa mecbur ete. Bu vazifede cumhuriyet yolbaşçılığı Devlet Şurası spiker muavini Remzi İlyasovnı körmege istey. Soñkisi yaqın zamanda Meclis yañı Qurultaynıñ keçirilecek künü aqqında bildireceginden emindir.
Mecliste buña kvorum kerek olğanını bildirdiler, şimdi ise o yoqtır. Temsiliy organnıñ başı Refat Çubavov emindir, Meclis azaları, qırımtatar milliy areket faalleri «tarikçilerge qırımtatar milliy areket degerlerini taptamağa izin bermezler».


text:
Amerika boksçusı Roy Jones işğal etilgen Qırımğa keldi ve mında avgust 23 künü keçirilecek boks yarışında musafir olaraq çıqışta bulunmaq niyetindedir. Bu aqta Jonesniñ Rusiyede meneceri olğan Vladimir Hrünovğa esaslanıp, TACC bildire.
Bildirilgeni kibi, çarşenbe künü, avgust 19-da, Roy Jones Aqyarda Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşti. Putin Jonesniñ «Rusiyede yaşamağa niyeti olsa», oña Rusiye vatandaşlığını bermege vade etti.
TACC bildirgeni kibi, Roy Jones «sport Rusiye ve AQŞ arasında köpür qurmağa yardım etecegine ümüdini bildirdi».
«Bizde er vaqıt farqlı munasebetimiz bar edi, amma bunı em Rusiye, em Amerikanıñ menfaatı talap etkende, er vaqıt özümizde küç tapıp, munasebetlerimizni eyileştire edik», – dey Roy Jones.
Malüm olğanı kibi, promouter Hrünov, Jones Rusiye tarafından Qırım işğalini takbih etken AQŞ mevamına nasıl davrana degen sualge cevap bergende, Roy Joneste Qırım ziyareti «iç te sual doğurmadı» dep ayttı.
«Qayda ketesiñ?» yazğan insanlar bar edi O: «O yerde özümni yahşı is etem, em de meni anda seveler», kibi cevabını qaytara edi», – dey Hrünov.
Aynı zamanda boksçunıñ resmiy saytında Qırım ziyareti aqqında bir şey yazılmay.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Mustafa Cemilevniñ apayını taşığan aydavcı Ahtem Mustafayev, Bağçasaraydaki tintüv ve yaqalanuvdan soñ Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından Aqmescitte yiberildi. Bunı iyün 29-da Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ MİK başlığı Zair Smedlâyev ikâye etti.
Faaliyetçi: «Ahtemni aqşamğa qadar başında çuval ile tuttılar – o, atta, bütün bu vaqıt içinde qayda olğanını bilmey edi. FSB başta onıñ olarda olğanını ayta edi, soñundan ise olarda olmağanını ayttı. Nasıldır añlaşılmağan oyunlar başlandı. Ahır soñu, ne de olsa, Aqmescitte yiberdiler», – dep qayd etti.
Smedlâyev, Rusiye telükesizlik hadimleri, şay etip, qırımtatar toplulığınıñ diqqatını Aqmescit civarında bulunğan Davıdovka köyündeki eki kişiniñ öldürilmesinden çetke çekmek istediler, dep zan ete.
Smedlâyev: «Adet üzre, böyle ciddiy facialar olğanda, anda bir de-bir havflı al olsa, telükesizlik hadimleri diqqatnı çetke çekmek içün başqa türlü manevrlerni qullana. Bu endi çoq kere oldı – insanlar cenazege mümkün olğanı qadar çoq kelmesin, dep. Bağçasarayda em soylar, em tanışlar, em de qomşular Ahtem Mustafayevniñ vaziyetini közete ediler», – dep hulâsa çıqardı.
İyün 28-de qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyev, Bağçasarayda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev niñ apayı Safinarnı taşığan aydavcı Ahtem Mustafayevniñ evi tintilgenini bildirdi. Daa soñra Ahtemniñ telükesizlik hadimleri tarafından belli olmağan tarafqa alıp ketilgeni bildirildi.
İyün 27-de Qırımda Aqmescit rayonınıñ Davıdovka köyündeki evinde 33 yaşlı qırımtatar qadını öldürildi. Onıñ kiçik oğlunı pıçaq yaraları ile hastahanege alıp kettiler, lâkin anda oğlan can berdi.
İçtimaiy ağlardan alınğan malümatqa köre, yaqalanğan şahıs Davıdovkanıñ merkezini aylanıp yüre edi. Qurbanlarınıñ evi yanında qatil maşinanıñ camlarını qırdı, qomşu eviniñ qapı sapında ise qanlı izler qaldırdı. Çoqqa barmayıp, qatil yaqalandı. Onıñ, 33 yaşlı yerli sakin olğanı belli oldı.


text:
Sawd Arabïyasınıñ koroli Salman ïbn Äbdwl-Äzïz Er-Rïyadqa kelgen Marokko koroli Muxammed VI-nı swretke tüsirgen fototilşini betinen şapalaqpen tartıp jibergeni üşin koroldik xattama qızmetiniñ basşısı Moxammed Tobayşïdi jumıstan şığarıp jiberdi, dep jazadı «VVS» agenttigi. Şara kezinde jasalğan beynejazbada Tobayşïdiñ eki monarxtıñ Sawd Arabïyası astanasınıñ äwejayında bir-birimen amandasqan sätinde tilşiniñ betinen şapalaqpen tartıp jibergeni körinip tur.
Bul beynejazba jarïyalanğan soñ, el turğındarı korolden kömekşisine qatıstı şara qoldanwdı surağan. Monarx köp oylanbastan Muxammed Tobayşïdi jumıssız qaldırdı.


text:
Qazaqstandag'ı iri logïstïkalıq habtardın' qatarı tag'ı birey'imen tolıqpaq. Bul jolg'ı iri ortalıq Pavlodar oblısında as'ılg'alı jatır. Joba qazaq-qıtay` a'riptestigin nıg'ay`ty' maqsatında ja'ne «Nurlı jol» ïnfraqurılımdıq bag'darlamasın ju'zege asıry' ayasında ju'zege asadı. Bul ty'ralı Pavlodar oblıstıq a'kimdiginin' baspaso'z qızmeti habarlap otır.
Ty'rasın ay`tsaq, Ekibastuz aéroportının' bazasında Qıtay` Halıq Respy'blïkasına tu'rli o'nimderdin' éksportı ju'zege asırılatın ortalıq as'ıly'ı mu'mkin. O'zinin' Pavlodar oblısımen seriktes boly' nïeti ty'ralı Qıtay`dın' top-100 iri éksporttıq kompanïya tizimine enetin U'EMA iri qıtay`lıq korporacïyasının' o'kilderi ay`ttı. Olar ay`maq bass'ısı Bolat Baqay'ovpen birge ondag'an jıldar boy`ı qan'ırap turg'an ekibastuzdıq aéroportqa barıp qay`ttı.
U'EMA Group vïce-prezïdenti C'en Gang'a: – Sizder bul jerde logïstïkalıq ortalıq as'y'ların'ızg'a boladı, – degen usınıs jasadı Pavlodar oblısının' a'kimi. – Ekibastuz Pavlodardan nebarı 120 kïlometr, Astanadan 280 kïlometr qas'ıqtıqta ornalasqan. Menin' oy`ıms'a, bul – hab qury'dın' en' utımdı nu'ktesi. Osı jerden sizder Qazaqstanda o'ndiriletin tay'ardı Qıtay`g'a jibere alasızdar. A'ley'etti ïnvestorlar ekibastuzdıq «QazTomat» ka'sipornının' jılıjay`ında bolıp qay`ttı. To'rt ay`dın' is'inde kes'ende 1,2 mın' tonnag'a jy'ıq qızanaq o'sirilgen eken. S'ıg'arılatın o'nimnin' negizgi satıp aly's'ısı – resey`lik «Lenta» du'kender jelisi. Ku'nine 10 tonnag'a jy'ıq ekibastuzdıq qızanaq Ekaterïnby'rg, Novosibir ja'ne Bïy`skke jo'neltiledi.
– Bu'ginde biz 2019 jıldın' birins'i jartısında iske qosy'dı josparlap otırg'an 16 gektarlıq jan'a kes'ennin' qurılısımen ay`nalısıp jatırmız, – dedi jılıjay` bass'ısı Erlan Matımov. – Bul s'ıg'arılatın o'nim ko'lemin ku'nine 35 tonnag'a dey`in ulg'ay`ty'g'a mu'mkindik beredi. Ba'lkim qızanaqtan bo'lek tag'ı qïyar men bayaldı o'siremiz. Pavlodarda YEMA Group top-menedjerlerine arnay`ı ékonomïkalıq ay`maqtın' a'ley'etin tanıstırdı. AÉA is'inde olar «Guissenhaus» JS'S qospalı aljumïnïy` o'ndirisinde boldı, sonday`-aq hïmïyalıq preparattar o'ndiretin «AgroHïmProgress» JS'S ja'ne qattı qızdırılg'an koks s'ıg'aratın «Y'PNK-PV» JS'S-nde bolıp qay`ttı.
– Sïnbczyanda jılına s'amamen 3 mïllïon tonna o'nim s'ıg'aratın aljumïnïy` zay'ıtı jumıs istegendikten, bizge aljumïnïy` s'ıg'ary'g'a qajetti, Pavlodarda o'ndiriletin qattı qızdırılg'an koks o'te qızıq, – dep qıtay`lıq korporacïyanın' vïce-prezïdenti C'en Gan atap o'tti. – Agroo'ndiris kes'eninde biz o'simdik may`ın satıp aly' men Qıtay`g'a jetkizy' boy`ıns'a seriktes boly'g'a day`ınbız. Qıtay`dan kelgen qonaqtar son'g'ı 15 jılda Pavlodar oblısına alg'as' kely'leri ekenin ay`ttı. Bu'ginde ïnvestorlar bul jerde ne o'siry'ge bolatının bily' u's'in jergilikti narıqtı zerttey'de.


text:
«Kommunistı Rossii» firqasınıñ Qırım cumhuriyet bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç Aqmescitte Franko adına kitaphane adınıñ deñiştirüvi boyunca teşebbüsni «hastalarnıñ müsibetke ketirecek saçmalığı» olaraq adladı. Bunıñ ile o, bu Qırım Anayasasınıñ qaba bozuluvı olğanını tüşüne.
Bunı Graç Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında añlattı.
«Başta ukrain teatrniñ (ukrain) serevasını aldılar, soñra rus teatrniñ, soqaqlarnıñ adlarını deñiştirmege başladılar, şimdi ise – kitaphaneler. Qırımda faqırlıq, işsizlik, yoqsullıq. Qırımda, qayda baqmasañ, er yerde qabarcılıq, olar ise bu kibi olmaycaq areketler ile oğraşalar. Hastalarnıñ saçmalığıdır», – dey Graç.
Onıñ fikrine köre, kitaphane adını deñiştirmek teşebbüsi ile çıqqanlar «Qırım Anayasasını qaba sürette bozalar».
«Anda üç tilniñ teñ olğanı ilân etile: rus, ukrain ve qırımtatar. Yani, til, medeniyet, tarihiy medeniyetler özara bağlıdır. Böyle şeylerni yapmaq olurmı? Franko endi mot degilmi? Bu şekilde areket etmek mumknünmi? Belâğa ketirecekler», – dep yekün çekti kommunist.
İ.Ya.Franko adına universal ilmiy kitaphanesi» qırım cumhuriyet müessiseniñ adı deñişecek. Yañı yılnıñ başlanmasınen kitaphane faaliyetine «Qırım universal ilmiy kitaphanesi» Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet bücet medeniyet müessisesi olaraq devam etecek.
Şimdi ukrain yuridik şahıs olğan Franko adına ilmiy kitaphane yoq etilmekte. Yañı şahısınıñ Rusiye uquqiy alanında qayd etilmesi soñuna daa yetmedi, haber ete neşir.
İşğal etilgen Qırımda eki teatrniñ adını endi deñiştirdiler. Böyleliknen, Aqmescitte Qırım Akademik Ukrain muzıkalı teatri endiden «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet akademik muzıkalı teatri» ola, Gorkiy adına Rus akademik drama teatri ise – «Qırım akademik drama teatri» dep adlana.
Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatri de öz adını deñiştirip, devlet müessisesi olacaq.


text:
Cumaaqşamı künü, noyabr 20-de, Qırımdaki Yaltinskaya soqağında qurulacaq Büyük Cuma Cuma yerini temizlediler. Aktsiyağa gençlik ve cemaat teşkilâtları qoşuldılar.
Qırım musulmanları müftisi Hacı Emirali Ablayev, onıñ muavini Ayder İsmailov ve qırımtatar cemaatı aktsiyada iştirak ettiler.
Aktsiya devamında çöplük toplanıldı, 4 sene evelsi ketirilgen taşlar da sıñır boyu tizildi.
Qırım musulmanları müftisi Hacı Emirali Ablayev işbu leyha üzerinde iş 10 yıldan berli devam etkenini qayd etti.
«Bu leyha üzerinde topraq ayırılğan kününen itibaren 10 yıl devamında çalışamız, Türkiye qurucılıqqa para berecek edi, ve bundan vazgeçmey. Qırımnıñ şimdiki vaziyeti halqnı raatsız etmemek kerek, çünki siyaset mında kirişmey. Eñ yaqın zamanda biler devlet organlarınıñ ruhsetini alacaqmız, ve Allahnıñ emiri ile cami qurulmağa başlaycaq. Maddiy yardım aqqında bizler yalıñız Türkiye ile qonuşqan edik, lâkin yardım etecek birisi olsa, biz qarşı degilmiz», – dep ayttı Emirali Ablayev.
Hatırlatamız, Qırım «Devlet şurasınıñ» reis muavini Remzi İlyasov Büyük Cuma Cami qurucılığı meselesine Rusiye prezidenti Vladimir Putin de kirişe bilecegini aytqan edi. Mezkür mesele Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğannıñ körüşüvinde muzakere etile bile.
Hatırlatamız, 2011 senesi baş nazir vazifesinde Vasiliy Cartı olğan vaqıtta Aqmescitteki Yaltinskaya, 22 adresi boyunca Büyük Cuma-Caminiñ temel taşı qoyuldı. Bundan evel bir sıra mahkeme davaları olğan edi. Soñra caminiñ maketi tasdıqlandı.


text:
Charles Darwin
Charles Robert Darwin (12 fevral, 1809 - 19 aprel, 1882) inglis naturalisti (ta'biyat izertlewshisi) bolg'an. Ol evolyutsiya teoriyasın usınıwı menen belgili. Bul teoriya boyınsha barlıq tiri organizmler ulıwma bir tu'birden kelip shıqqan. Onın' aytıwı boyınsha, organizmler toparı en' jaqsı iykemlesken yamasa en' a'wmetli organizmlerdin' kemirek u'yrenisken organizmlerden ta'biyiy tu'rde saylanıp alınıw usılı menen o'zgergen. Ol ja'ne, geybir organizmlerdin' jaqsı iykemlesiwi mutatsiya (genler o'zgerisi) arqalı payda bolg'an normal o'zgerislerdin' sebebi ekenligin aytıp o'tken. Geybir o'zgerisler organizmlerdi a'wmetlirek qılıwı na'tiyjesinde, organizmnin' tiri qalıwı ushın ko'birek mu'mkinshilik jaratılıwı ha'm keyingi na'silge beriliwi mu'mkin. Organizmnin' jasaw da'rejesinin' to'menlewine sebepshi bolg'an o'zgerislerdin' keyingi na'silge beriliw mu'mkinshiligi to'men ha'm ol tez arada o'lip ketiwi ku'tiledi.
Ol bul teoriya haqqında birinshi ret 1838-jılı oylanadı. Tariyxshılardın' shamalawı boyınsha, onın' teoriyanı alg'a su'rmegenliginin' sebebi ol din haqqında sorawlardı tuwdınan ha'm adamlar bul teoriyanı unatpawınan qorqtı. Solay etip ol 1859-jılg'a shekem, basqa ilimpaz Alfred Wallas usınday pikirge iye ekenin esitpegenge shekem, baspadan shıg'armaydı. Wallas o'z pikirlerin baspadan shıg'arıwg'a jaqın edi, solay etip Darvin ol menen birge lektsiya beredi, keyin kitabın baspadan shıg'aradı. Kitaptın atı Tabiyiy tan'law usılı arqalı tu'rlerdin' kelip shıgıwı yamasa Jaqsı tu'rlerdin' jasaw ushın gu'reste saqlap qalınıwı edi. Bul kitap qısqasha Tu'rlerdin' kelip shıg'ıwı dep te ataladı.


text:
Qıtay Xalıq Respublikasınıń Ózbekstandaǵı Ayrıqsha hám tolıq huqıqlı elshisi Jiang Yan basshılıǵındaǵı bir topar miymanlar Ámiwdárya rayonında boldı. Bul¬ haqqında rayon hákimligi xabar bermekte.
Rayon hákimi Sultonboy Ywldashevtıń basshılıǵındaǵı miymanlar dáslep Qıtay Xalıq Respublikasınıń grant qarjısı esabınan alıp kelinip Ámiwdárya rayonına ornatılǵan úskeneniń jumısı menen tanıstı.
Usı jerde Ózbekstan Respublikası Awıl xojalıǵı ministrligi menen Qıtay Xalıq Respublikasınıń keme qurıw komponiyası arasında 2015-jıl 28-sentyabrde qol qoyılǵan shártnamaǵa muwapıq grant qarjıları tiykarında Ámiwdárya rayonına 2 dana zemsnaryad hám oǵan tiyisli awısıq bólekler alıp kelingenin atap ótiw orınlı.
Grant qarjıları tiykarında alıp kelingen usı suw texnikaları rayonnıń egislik atızlarına suw jetkerip beretuǵın “SHixjamal”, “SHıǵır”, “Erlan ataw”, “Tas-jap” nasos stanciyaları jaylasqan kanallardı qazıw jumıslarında úlken áhmiyet iyeleydi. Sonday-aq, rayonda awıl xojalıǵı eginlerin úzliksiz suw menen támiyinlew, egislik jerlerdiń zúráátliligi menen fermer xojalıqlarınıń dáramatların arttırıwǵa xızmet etpekte.
Miymanlar sonıń menen birge, “Amudaryo tex” shet el kárxanasında da bolıp, kárxana tárepinen eksportqa shıǵarılıp atırǵan ónimler menen tanıstı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Málimleme xızmeti


text:
Keriç merkezinde Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ süreti ile iç bir graffiti qalmadı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, şeer yalı kenarı rayonında çalışmağan yaz kinoteatrı divarında soñki büyük süreti noyabr soñunda belgisiz şahıslar tarafından bozuldı, kommunal hızmetniñ hadimleri onı da bej tüslü boya ile boyaladılar.
Böyleliknen, şeer merkezinde böyle tüste boyalanğan üçünci divardır, mında itibarğa lâyıq olğan yerlerniñ yanında Rusiye yetekçisi tasvir etilgen edi. Em de graffiti şeerli ve şeer musafirleri arasında rağbetli edi: mında daima foto çıqarğan insanlarnı körmege mümkün edi.
Keriçte Putinniñ süreti ile graffiti yazda peyda oldı. Süretlerniñ müellifleri, yerli akimiyetniñ aytqanına köre, Keriç ve Moskvanıñ yaş ressamlarıdır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım parlementiniñ «spikeri» Vladimir Konstantinov, III Halqara parlament forumında çıqışta bulunıp, «cemiyette olğan insaniyetlikniñ kelecegi içün umumiy mesülietniñ añlamı Aropa merkezinde – Ukrainada peyda olğan cenkniñ havflı ocağını söndürmege yardım eter» dep qayd etti.
Bunı öz başına tayin etilgen Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası reisiniñ matbuat kâtibi Oksana Savenkova bildirdi.
Soñki ayları Ukrainada üküm sürgen vaziyetni izaatlap, Qırım «spikeri» sabıq ukrain akimiyetiniñ onıñ halqına nisbeten etken hatalarını hatırlattı ve şimdiki yolbaşçılarnıñ memleketniñ Cenübiy-Şarqı sakinlerine nisbeten köstergen areketlerini takbih etti.
«Aynı zamanda, onıñ sözlerine köre, ukrain neonatsizmniñ havfı yalıñız Rusiye üzerinde olğanını tüşünmege yañlış, onıñ miqyası daa da büyüktir: «Biz Qırım Cumhuriyetinde birinci olıp, işbu Gitler ve Bandera izdeşlerine qarşı çıqtıq. Biz Kiyevde olğan neonatsist avdarmasını tanımadıq, saylaycılarımızğa, halqımızğa nisbeten hainlik yapmadıq. Aksine faşizmge qarşı platformada akimiyet ve halqnıñ birligini saqlap oldıq», – dep bildire Konstantinovnnı sözlerini onıñ matbuat kâtibi.
Hatırlatamız, bugün Qırım «parlamenti»niñ reisi Vladimir Konstantinov Rusiye Federatsiyası Devlet Dumasınıñ Federal Toplaşuvı reisi Sergey Narşkinniñ daveti ile iyün 26 künü iş ziyareti ile Moskvağa buyurdı.


text:
Qırımtatarlarnıñ Vatandan sürgünliginiñ 70 yıllığı arfesinde Rusiye akimiyeti bu halqnı tınçlandırmaq içün yollarnı araştıra. Bu yöñelişte er türlü vasta: qabarcılıqtan başlap, taqip ve qorquzuvlar da qullanıla. Kremlniñ fikirince, eñ eyi usullardan biri, bu qırımtatarlarnıñ bölünüvidir, çünki bugünge qadar olarnıñ eñ büyük küçü birlik edi. Qırımtatarlar özleri bildirgenine köre, olarğa qarşı soydaş olğan idil tatarlar vekilleriniñ qullanması yaman niyetlerinden biridir.
Mayıs 18 künü, sürgünlik künü Qazanda teşebbüsçiler toplaşıp, 70 yıl evelsi qızıl ordu 200 biñ qırımtatarnı Vatandan sürgün etkenini hatırlaycaqlar. Sürgünlik aqibetinde sayı cietinden azlıqnı teşkil etken milletniñ aman-aman yarısı ğayıp oldı. Eki halqnıñ medeniyetleri yaqın olğanına baqmadan, olarnıñ tarihiy tcribeleri, siyasiy mevamları bam-başqa. Qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, tamam bu farqlılıqlarnı Kreml öz faydasına işletmege tırışa, ve böyleliknen qırımtatarlarnı tınçlandırmağa istey.
«Şimdilik olar, qırımtatarlarnı kütleviy şekilde öz tarafına çemege isteyler. Amma, bnı yapalmaylar. Onıñ içün qazandan qazan tatarlarını ketireler. Qırımda qazantatarlarnıñ eñ parlaq temsilcisi – baş nazir muavini Rustam Temirgaliyev. Babasınıñ da belli bir mevamı bar. Amma, ep bir qırımtatarlarnı celp etip olamaylar. Onıñ içün de, bölme boyunca iş devam ete», – dey Mustafa Cemilev.
Onıñ sözlerine binaen, Qırımm daa işğal etilmegen vaqıtta, Moskva Tatarstan vekillerini qullanıp, Kiyev ile bağ tutqan, Avropa yaqlı olğan qırımtatarlarnıñ birdemligini bozacaq oldılar.
Kreml eyilikler de vade etken edi – qırımtatar tiline resmiy status, qırımtatarlarğa akimiyet organlarında kvotalar, Meclisniñ resmiyleştirilüvi ve ilâhre... Amma, qabarlardan iç biri fayda ketirmedi.
Tesir etüv – eki taraflama iş sayıla
Qazanlı siyasetşınas Raşit Ahmetovnıñ aytqanına köre, Moskva endi çoqtan bilingen usul: bölip, üküm et qaidesi boyunca faaliyet ete. Bunıñ içün, Moskva endi çoqtan siyasiy yollarını belgilegen eki halqnıñ yaqın munasebetlerini qullanmağa niyetlendi. Martnıñ başında Kreml tarafdarı Tatarstan prezidenti Rustam Minnihanov Qırımnı eki kere ziyaret etken edi, eki halqnıñ tarihında bu kibi körüşüvler 20 yıl içinde ilk sefer ötkerilgen edi.
Raşit Ahmetovnıñ fikirince, Kremlniñ niyeti yaman olsa da, amma bam-başqa neticege ketire bile. Çünki, bağ-alâqa yalıñız Tatarstan elitasınen sıñırlanmay. Mustaqillik ğayesinden çoqtan vazgeçip, Rusiyedeki qanunsızlıq ve qabarcılıqqa alışqan qazantatarlar şimdiki vaqıtta, vadelerge işanıp, öz milliy ğayelerini satmağan halqnıñ misalini köre.
«Ep bir eki halqnıñ arasında bağ saqlanıp qalacaq. Ep bir qazan tatarlarnıñ ekseriyeti qırımtatarlarnı destekley. Çünki, olar içün ğayeler satılmağanını köstergen maneviy bir örnek peyda oldı», – dey siyasetşınas.
Qazantatarlar içün lider olaraq qırımlı Mustafa Cemilev olaraq olıp qalmaqta. Onı aprel ayında Tatarstannıñ bir qaç cemaat teşkilâtı Nobel mukâfatına namzet olaraq kösterdiler.
Maqaleni Mariya Şçur, Alsu Kurmashev ve Robert Coalson azırladılar


text:
Aqmescitte, cumaaqşamı künü, iyün 4-de, belgisiz şahıslar Qırımtatar Milliy Meclisi bulunğan binadan qırımtatar milliy bayraqnı, em de kiriş ögünde asılğan levhaçıq, nezaret kameralarını qoparıp aldılar.
Qırım.Aqiqatqa şaatlarnıñ aytqanına köre, bayraqnıñ olmağanını olar saba qayd ettiler, kündüz ise nezaret kameraları, levhaçıqlar yoq oldı.
«Bunı kim yaptı, belgisiz. O vaqıt olğanı kibi, qapı açılğan, bayraq tüşürilgen, amma soñra onı kene yerine astılar», – dey şaat.
Saat 17:00 yaqın binağa politsiya maşinası keldi. Mında advokat Cemil Temişev ve «Larişes» Qırım tarih müzeyiniñ tesisçisi Güliver Altın endi buluna edi.
Ne Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarında, ne Qırımtatar Milliy Meclisinde işbu ziddiyetni izaatlamaylar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescitte iyün 1-de aqşam belgisiz şahıslar Şmidta, 2 adresi boyunca Qırımtatar Milliy Meclisi yerleşken binanıñ qapusını açıp, milliy bayraqnı alıp taşladılar.
2014 senesi sentâbr ayında belgisiz şahıslar Aqmescitteki Meclis binasından bayraqnı alıp taşladılar.
2014 senesi sentâbr 16-da Şmidta, 2 adresi boyunca Aqmescitteki Qırımtatar Milliy Meclisiniñ binasında on eki saatlik tintüv keçirilgen edi. Neticede vesiqa, protokol, islâm edebiyatı ve bilgisayarlar alındı.
Sentâbr 17-de Meclis binasına mahkeme vekilleri kelip, bu bina ve «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtına ait daa altı binanıñ tevqifi aqqında tenbiyelediler. Sentâbr 19-da Meclis binası müürlengen edi.
Kiyev rayonı mahkemesi «Qırım» Fondu» HT müdiri Riza Şevkiyevni 350 biñ rublelik para cezası ile cezalandırmağa, fondnı ise 4,5 million rublelik para cezası ile cezalandırmağa qarar aldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov bildirdi ki, «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ mal-mülki Qırım musulmanları Diniy idaresine berilmek kerek. Bu teşebbüs Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovğa seslendirilgen edi.
Soñra peyda olğan malümatqa köre, «Qırım» Fonduna» ait binada hanlar devriniñ «Kalga-sultan» tarih ve medeniyet müzeyini açacaqlar.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti, Tuzla Beli adasında bulunğan 6,5 biñ kvadrat metr meydanlığındaki topraq arsasını Rusiyeniñ mülkiyetine bermek qararını aldı. Bu qarar aprel 17-de Qırım Nazirler Şurasınıñ oturışuvında alınğan edi, dep bldire Rusiye haber agentlikleri.
Topraq arsasınıñ Rusiyege berilmesini, Keriç boğazındaki köpür qurucılığınıñ sımarışçısı olğan «Taman» Rusiye avtoyollar idaresi talap ete edi
Rusiye haber agentlikleri, topraqqa mülkiyet aqqı, qabul etüv-teslim etüv aktınıñ tayin etilmesi kününden başlana.
Tuzla beli bir vaqıtları Taman yarımadası ile bağlı edi, lâkin keçken asırnıñ 1920-nci yıllarında ondan Tuzla adası ayırıldı.
2003 senesinden başlap, Ukraina ile Rusiye arasında, rusiyelilerniñ Taman yarımadası tarafından dambanı qurmaları sebebinden başlağan çatışma neticesinde Ukrainada Tuzla, rejimli zona sayıla edi.
Tuzla etrafındaki çatışma, Ukraina ile Rusiye arasındaki munasebelterde bir buhran oldı. O, Tuzla adasınıñ aitligine dair davalar ve Rusiye tarafından Keriç boğazında adağa doğru dambanıñ qurulması sebebinden başlanğan edi. Bazı talilcilerniñ fikrine köre, dambanıñ qurulmasından maqsat, Keriç boğazı ve Azav deñiziniñ statusı meselesini çezmek içün Ukrainağa tazyiq etmek edi.


text:
Qapqaçı ülemnän qaldı
Tupnı totarğa telägän Sporting Lisbon qapqaçısı başın timergä bärde
Futbol buyınça Portugaliyä Ligasınıñ 7nçe atnasında Portimonense komandası belän Sporting Lisbon oçraştı. Matçnıñ 44nçe minutında Portimonense 2nçe golın kertte. Tup oçıp kilgän mizgeldä anı totıp qalırğa telägän Sporting Lisbon qapqaçısı başın timergä bärde. Täcribäle uyınçı añın yuğalttı, aña berençe yärdämne komandadağı iptäşe Sebast’yan Kouts kürsätte. Ul qapqaçınıñ yotqan telen kire çığardı häm faciğane buldırmıy qaldı. Şunnan soñ Romain Salinğa tabiblar yärdäm kürsätte. Ülemnän qalğan qapqaçı uyınnı däwam itä almadı.
Könneñ kaxramanı isä, 4-2 cinelügä qaramastan, qapqaçınıñ ğomeren qotqarğan häm 1 gol kertkän Sebast’yan Kouts buldı.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Aqmescitte Kozlov soqağındaki çarşıda çalışqan iş adamlarına tazminatnı ödemege söz bere. Bunı Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov bugün, iyül 7 künü, brifingde bildirdi, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Aksenovnıñ sözlerine köre, şimdi Aqmescitte Kozlov soqağındaki çarşıda çalışqan iş adamlarına destek programması daa azırlanıla, tazminatnıñ planlaştırılğan miqdarı «bir 100 biñ rubleni teşkil etecek»’.
«Aqmescitniñ Merkeziy çarşı rayonında qanunsız qurulışlarnıñ yıqıluvı boyunca ketişat devam etecek. Ticaret muayyen territoriyalar içerisinde alıp barılmalı. Bütün ayat «ne yerde istesem, anda quracam» ümdesine köre yaşap olamamız. Vaziyetke doğru qıymet kesken iş adamlarına minnetdarım. Yardım programması azırlanıla, iş adamlarına bir 100 biñ ruble miqdarında tazminatnıñ olması planlaştırıla», – dey Aksenov .
Aqmescit memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev çarşınıñ yıqılması afta soñuna qadar bitirilecegini bildirdi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya Kozlov soqağında yerleşken çarşını sarıp aldı, mında ticaret noqtalarını yıqmağa başladılar. Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev dey ki, «tedbirler Nazirler Şurasınıñ RK№465 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» ve şeer memuriyetiniñ №25 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» qararları negizinde keçirile».
Aqmescitniñ Kozlov soqağındaki yıqılayatqan çarşınıñ satıcıları Qırım Nazirler Şurası binasınıñ yanında numayış keçirgen ediler.
Evel şeer memuriyetinde aytılğanı kibi, mında ticaret qanunsız sürette keçirile eken. Aqmescitniñ Kozlov soqağındaki çarşını endi bir qaç sene devamında yıqacaq olalar, amma iş adamlarınıñ narazılığı keder ete edi.


text:
«İnter» ukrain telekanalınıñ üç mühbirini ve Ukrainağa qoltutqan dört faalni Rusiye politsiyası Aqmescit-Ermeni Bazar yolunda yaqaladı.
Bunı İnsan aqları Qırım alan missiyası bildire.
«Jurnalistler ve faaller farqlı maşinalarda kete ediler. «İnter» telekanalınıñ jurnalisti Yuliya Krüçkovanıñ malümatına köre, er kesni Ermeni Bazarnıñ İçki işler rayon bölügine sorğuğa alıp keteler», – dep bildireler uquq qorçalayıcılar.
Yaqalanğan faallerden biri Veldar Şukurciyev bildirgenine köre, olarnıñ maşinasını yasaq etilgen şeylerni qıdırmaq içün toqtattılar. Politsiya bir şey tapmadı.
Faallerniñ malümatına köre, yaqalanğanlarnı rayon bölügine şahsiyetlerini belgilemek içün alıp keteler.
«Yaqalanğanlarnıñ bildirgenine köre, olarnıñ vesiqaları yanında, lâkin politsiya bunıñ yeterli olğanını tüşünmey», – dep bildireler uquq qorçalayıcılar.
Diger malümatlar yoq. Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları da resmiy malümat bermey.
Qırım faalleri Leonid Küzmin ve Veldar Şukurciyev Aqmescitte mart 9-da Taras Şevçenkonı añma aktsiyasında yaqalanğan ediler. Mahkeme olarnı ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep 40 saatlik mecburiy işelr ile cezaladı. Soñra ise cezanı deñiştirip, er birine 10 biñ rublelik para cezasını belgiledi. Faaller Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ tesisçileri olalar.


text:
Batırxan Şükenov atındağı qor änşiniñ twğan künine oray "Asel" dep atalatın änine tüsirilgen jaña beynebayandı tanıstırdı. Äni men söziniñ avtorı Ädil Çekïlov, ol da 18 mamırda twğan künin toylap jatır.
Beynerolïkte Oljas Baykanovtıñ jeke arxïvindegi sïrek kadrlar engen. Sonday-aq, Aleksey Berkovïçtiñ 1993 jılğı «Djwlïya» əniniñ materïaldarı qoldanıldı.
Bul öz kezeginde janküyerlerge jasalğan sıylıq, deydi avtorlar (aranjïrovka - Sergey Reşetnïkov jäne Mexrwbon Nazarov, dıbıs rejïsseri - Nazïr Turğanbaev, vïdeomontaj rejïsseri - Älişer Süleymenov.
Batırxan Şükenov atındağı qordıñ dïrektorınıñ aytwınşa, barlıq materïal arxïvte birneşe jıl boyı jatqan, tek 2016 jıldıñ mamırında alınğan.
Ayta ketw kerek, 25 mamırda Məskewde Batırxan Şükenovtı eske alwğa arnalğan ülken koncert ötedi.
Derekközi: BAQ materïaldarı
Kommentarïï


text:
Kelinin öltirgen BQO turğını 8 jılğa sottaldı
ORAL. QazAqparat - BQO qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan awdanaralıq sotınıñ ükimimen Ï.Şnalïev QR QK 99-babı 1-böligine säykes ayıptı dep tanıldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Atalmış sottan tüsken mälimetke qarağanda, Qaztalov awdanı Taldıqudıq awılında turatın Ï.Şnalïev bïılğı 5 mawsım küni sağat 23.20 şamasında kelini M.Şnalïevamen sözge kelgen.
Aradağı janjal kezinde ol kelinin moynınan qılğındırıp öltirgen.
Sot ükimimen Ï.Şnalïev 8 jıl merzimge bas bostandığınan ayırıldı.
Sot ükimi zañdı küşine engen joq.


text:
Soltanäxmät mäçete
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 13
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä Törkiyäneñ häm İstanbulnıñ iñ küp turistlarnı caläp itkän dini üzäklerennän Soltanaxmät mäçeten tanıtaçaqbız.
Vizantiya imperiyäseneñ başqalasınıñ mohim ber büleme bulğan Sarayburnu yartı utrawı. İstanbul şähäreneñ iñ yaratılğan urını bulıp tora ide. Hawadan, diñgezdän , qaydan qarasağız da İstanbul siluetında qayber binalar aldağı planda tora. Topkapı Sarayi, Ayasofiya häm yanında bulğan Soltanaxmät maete bolarnıñ iñ ähämiyätlelärdän.
Çit il fayans häm qaläm eşlärendä kübräk zänğär tösne qullanu säbäbe belän Blue Mosque- Zänğär Cämiğ dip isemländerelä. Cämiğ İstanbulnıñ Vizantiya başqalası bulğan çorlarında bu mäydanda urın alğan böyek İppodromnıñ yanında urnaşqan.
Xäzerge waqıtta Soltanhamät mäydanı bularaq belenä.
Ğosmanlınıñ dönya citäkçelegendä süz ütä torğan iñ köçle çorlarda 1609nçe yılında Padişah Soltanahmät İstanbulnıñ siluetın barlıqqa kitäräçäk qalqulıqta tarixı Vizantiya sarayınıñ urınında isemen taşıyaçaq zur ber mäçetneñ tözelüe öçen Ğomum Arxitektor Sedefkar Ağağa wazıfa birer.
Ozın waqıt däwam itkän tözeleş 1617nçe yılında tamamlanıp ğibadätkä açıla.
Şul waqıttan birle İstanbulnıñ iñ kürkäm mäçetlärennän berse bulırğa däwam itä.
Ozın waqıt buyınça İslam dönyasınıñ barı tik 6 manaralı mäçete bularaq qala.
Cämiğ 6 manaralı yasalawı arqasınnan xörmät buyınça Käğbädäge 6 manara 7 gä çığarıla.
Soltanahmätkä İppodrom tarafındağı töp tac qapqasınnan häm ike yanında bulğan zur qapqalardan kerelä. Bu qapqalardan kergändä sezne urtasında ber fontanı bulğan arqalı işeğaldı qarşı ala. Arkalarnıñ kolonnalarına, fontannıñ maturlığına ğäcäplänep qalasız. Arqasında mäçetneñ biyeklege böten häybäte belän iğtibarnı üzenä caläp itä. Kükkä taba kütärelgän töp qapqa häm arqasında çiratlap kütärelgän yartı ğömbäzlär töp ğömbäz belän berläşä.Bu maturqlıqnı kürgän keşe ğäcäplänep qala.
Ägär su eçergä teläsägez ikän fontannıñ şıbır-şıbır aqqan suları, täharät alu häm susawnı basu öçen şuşı izge urın sezne kötep qala. Bu işeğaldın uzğaç Soltanaxmätneñ töp qapqasına ireşäsez. Ayaq kiyemegezne salğanda än mäçetkä kerä alasız.
Çınnap isketkeç manzaranı küräsez. Mäçetneñ här cirendä urın alğan 260 täräzädän kergän yaqtılıq, ğömbäzdän asılınıp torğan lyustralar fayanstan häm qaläm işlärennän kilgän zäñğär tösneñ östenlege sezne üzenä caläp itä.
Dürt filneñ ayağında nigezlängän ğömbäz häm bu ğömbäzneñ yöken tufraqqa küçerer öçen qullanılğan yartı ğömbäzlär, dürt fil ayağı belän köçne tufraqqa.
Mäçetneñ eçenä kergäç iskitkeç mihrabı, minbäre, möäzin häm padişahlarnıñ utıru urının kürä alasız. Mäçetneñ ğömbäzlärdä häm diwarlarda urın alğan Ğäräpçä ayätlär sezne mistik toyğularğa yünältä.
Mäçetneñ izgelege häm kürkäme qarşısında ğäcäplnüegez tağın ber tapqır arta.
Mäçetneñ fayansları İzniktä citeşterelde. Yazular da çornıñ tanılğan yazu ostası Diyarbakırlı Seyid Kasım Gubari tarafınna yasalğan. Täräzälärdä urın alğan vitraj pıyalası Venedikttän kilgän büläklär ide. Xäzerge köndä modern vitraj pıyalalar belän almaştırılğan.Ğosmanlı sänğäteneñ iñ matur ürnakläre mäçetneñ här poçmağında kürelä ala.
Mihrap märmär ostalığı ul çorda iñ yuğarı däräcädä ide. Soltanaxmät Cämigeneñ kürşese Ayasofiya häm Vizantiya arxitekturasınnan oxşaşlığı belän bergä Ğosmanlı mäçete arxitekturasınıñ uñışlı ber sintezne tudıra. Klassika çorınnan soñ uñışlı ber ürnäk bulıp tora.
İstanbulğa kilgän çit il turistlarnıñ qızıqsınuı belän bergä kürergä telägän urınnarnıñ iñ alda baruçı mäçet här yıl yözmeñnärçä kilüçene qabul itä. Törkiyä turizmda iñ yaratılğan urınnardan bulğan bu mäçetne motlaq räweştä kürep bu iskitkeç maturlıqlarnı cirendä tikşerergä kiñaş itäbez.