text:
AQŞ däwlät sekeratırı C.Powell Yordaniädä barğan Dönya Ekonomik Forumı konferensiäsendä yasağan çığışında , prezident G.Bush yaqın könçığış konfliktın xäl qıluda ike däwlät fikren yaqlıy häm AQŞ Gazada Rafahta fälästin yortlarınıñ cimerelüenä qarşı dip äytte .
Powell süzlärençä (audio)
bez yortlarnıñ cimerelüenä qarşı ,Bez izraelneñ üzen yaqlaw xoquqı buluın beläbez. Ämma Rafahtağı kebek fälästin yortların cimerügä bez qarşı.
Däwlät sekretarı İzrael yuğarı mäxkämäseneñ cimerü turındağı qararı Waşingtonğa mäğlüm dide. Şuşı qarar izrael armiäsenä , Gaza –Misır çigendä izrael kontrolendäge Filadelfi buffer zonasına yaqın torğan yortlarnı cimerü mömkinlegn birde. Powell Ariel Sharonnıñ körçekkä terälgän Gazadan çigenü ,İzrael utarların sütep taşlaw planın ğämälgä quyarğa çaqırdı. Anıñ süzlärençä ,(audio)
Bez premier Sharonnıñ Gazadağı barlıq häm Könbatış Yordan üzänendä qayber utarlarnı sütep taşlaw fikernä yaña mömkinçelek dip ışanabız.Minemçä Tel Avivdä bu täqdimne yaqlap ütkän zur demonstratsiä , İzrael xalqınıñ bu yünäleşne arta barğan räweştä yaqlawın kürsätä.
İzrael prezidentı Moshe Katsav bügen İzrael xalqınıñ zur öleşe Gaza Sızığınnan çigenüne yaqlıy dide. 2nçe mayda ütkärelgän referendumda Likud partiäse Sharon planın kire qaqsa da , premyer keçkenä üzgäreşlär kertep 2-3 atna eçendä plannı yañadan kabinet aldına kiteräçäk dip äytä anıñ ölkän yardämçese.Sharon planına qarşı buluçılar çigenü 3 yıllıq köç qullanudan soñ ,terrornı büläkläw bulır ide digän qaraşta .Ämma fiker beleşülär izraellelärneñ 70%nıñ plannı yaqlawın kürsätä.Powell:(audio) prezident Bush ike däwlätneñ yänäşä tınıçlıqta yäşäwe turındağı qaraşına turılıqlı bulıp qala dide
Yordaniä tışqı eşlär minıstırı Marwan Moaşer AQŞnıñ yaqın könçığıştağı abruyınıñ ber qayçan da bügenge kebek tübän bulğanı yuq ide Waşington wazığiätne yaxşırtu öçen adımnar atlarğa tieş , Powell prezident Bushqa yaqın könçığışta töp mäsälä ğäräb-izrael konfliktı dip äytergä tieş dip söyläde. Moaşer Ğıraqnı ğıraqlılarğa tapşıru mäqasatında ışınıçlı politik protsess alıp baru ğäräb dönyasında AQşnıñ abruyın kütärer ide.
färidä xämit,praga


c: text/html

text:
дүшәMбe, 23 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 22:11
Düşämbe könne Qazanda “Yaña säyäsät” ictimaği xäräkäteneñ säyäsi şurası utırışı uzdı. İnde xäbär itkänebezçä bu xäräkät uzğan atna azağında oyıştı. Aña Tatarstandağı oppozitsiädäge barlıq diärlek säyäsi firqälär häm xäräkätlär, ictimaği oyışmalar kerdelär. Bu berläşüneñ säbäbe itep respublika xakimiäte alıp barğan säyäsät belän kileşmäw kürsätelä. Regions.Ru birgän xäbärdä “Yaña säyäsät” xäräkäte üzeneñ deklaratsiäsendä respublikadağı säyäsi wäzğıätne- “ğämäldä barlıq ere häm urtaça biznes çinovniklarda häm alarğa yaqınnarında buluı säbäple Tatarstan xakimiäteneñ biznes belän quşıluı barlıqqa kilde” dip bäyäli dielä. Şuña kürä citäkçe kadrlar bilgelägändä, xakimiät strukturaları tözegändä häm däwlät keremnären bülgändä qabiläçelek alımı belän eş yörtelä dip sanıy “Yaña säyäsät” häm iqtisadıy, sotsial'' häm kadrlar säyäsäten kardinal''üzgärtü zarurlığın täqrarlıy. Säyäsi şuranıñ berençe utırışında şuşı maqsatqa ireşüneñ taktikası, yünäleşläre bilgelände, yünäleşlärne alıp baruçı komissiälär saylandı. Şura utırışında qatnaşuçı firqälär häm xäräkätlär wäkilläre ideologiäläre belän qayber oçraqta qapma qarşı bulsalar da, utırış demokratik ruxta bardı. Härkemneñ fikere tıñlandı, komissiä citäkçese buluda ixtiarı ide. İreksezläw, mäcbür itü käyefläre bulmadı. Şul räweştä “Yaña säyäsät” şurasında altı komissiä häm ber eşçe törkem buldırıldı. Komissiälärne “Yaña säyäsät” şurasınıñ räistäşläre citäkli. Sotsial'' reformalar yünäleşendäge komissiälär iñ alğı planğa çığarıldı häm alarnı täcribäle säyäsätçelär citäkli. Berençe komissiä- Toraq-kommunal'' xucalıq komissiäse. Anı Däwlät Şurası deputatı Robert Sadıyqov citäkli. Sotsial'' mäs''älälär komissiäse räise itep ğalim, “SLON” xäräkäte liderı Aleksandr Belyaev saylandı. Şurada milli säyäsät komissiäse dä buldırıldı. Anıñ räise “Bolğar kongressı” citäkçese Ğosman Xälilov. Şulay itep, Tatarstan oppozitsiäse, räsmi xakimiät säyäsäte belän kileşmäw nigezendä. Tağın ber tapqır berläşep xäräkät itärgä niätli. Tuqsanınçı yıllar azağında“Tügäräk östäl” bulıp berläşü, säyäsi açlıq iğlan itü kebek kisken ğämällärgä qaramastan, näticäsez tämamlanğan ide.
Yunıs Ätnäle.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BMO Komissiäse: Üzäk Aziadäge yuğarı iqtisadıy üseşneñ qurqınıçlı yaqları
BMOnıñ Azia häm Tın Okean töbäge iqtisad häm ictimagiy komissiäsı UNESCAP, Kaspi töbe häm Urta Azia däwlätlären, azianıñ iqtisad tarmağında iñ tiz üsä torğan töbäge dip atadı. Bügen genä kön kürgän älege xisapta, 2007nçe yılda Azärbaycandağı üseş kimendä 30 protsent bulaçaq dip farazlana. Xisapta iqtisatta iñ tiz üsä torğan illär isäbenä şulay uq 14 protsentlek üseş belän Törekmänstan häm 10.5 protsent belän Qazaqstan telgä alınğan. Şul uq waqıtta Komissiä, bu iqtisadıy üseş kübräk tabiğiy yağulıqqa nigezlängän dip kisätte.
Hollanda çire, iqtisad ädäbiatında, ilneñ barlıq keremnäreneñ barıtik tabiğıy baylıqlarğa nigezlänüe arqasında, başqa iqtisad tarmaqlarında qısırıqlanu mäsäläsen añlata.
Robert äytüençä, neftneñ bäyäse, ber miçkägä 60 dollardañ kübräk bulğan oçraqta anıñ Urta Azia häm Kaspiğa azraq zarar kiteräçäk. Ägär dä bolay kilep çıqmıyça bäyälär kimi başliy ikän, şul çağında bu çir böten Urta Azia illären biläp alaçaq dip saniy.
Hollandiä çire näticäsendä Urta Azia illärendä, törle sänäğät tarmaqlarınıñ täraqqi itüe tuqtalaçaq.
Robert Vos: "Neft bäyäläre kiläse yıllarda kimi başlasa, alarğa iqtisadıy üseşne saqlarğa häm xäzerge tormış däräcäsen däwam itergä bik awır bulaçaq. Çönki alar başqa tarmaqlarğa citärlek iğtibarnı birmägännär."
Xisap Qazaxstannıñ yağulıq-cir baylıqlarına ğına igtibarnı arttırunıñ ilneñ iqtisadına tiskäre yoğıntı yasağanıñ kisätä.
Azärbaycanıñ 2006nçı yılda, çit illärgä bulğan exportnıñ 76 protsentı yäğni 4 tän öç öleşe neftkä nigezlängän.
Hollandiä çireneñ zararın yaxşı abaylağan xökümätlär, aqçanı nıq totu kebek finans säyäsäte belän, bu zararğa qarşı çaralar kürä başlağan.
Xisapta, Rusiä belän Azärbaycannıñ bu çirdän qotılu öçen çaralar kürüe telgä alına, ä Qazaqstanda isä bu ölkädä wazğiätneñ imin bulmawı äytelä.
Çığarma bulıp Qırğızstan qala, anda 2006nçı yılda iqtisadıy üseş kimegän, 2.7%qa qalğan.
"Urta Azia illärendä xällär şundıy ki, alar yä zur külämdä neft sata yäisä ğadättä Rusiä federatsiäsendä eşlägän watandaşlarınnañ törle külämdä aqça alıp tora"
Makro-ekonomidäge totrıqlılığına bäyle säyäsäte näticäsendä, Azärbaycannıñ 2007 yılda, iqtisadı üseşe 30 protsentlıqa qadär artır dip farazlana.
Qazaqstanda isä 10 protsentlek üseş kötälä. Tulayım citeşterü külämendäge üseş häm bäyälärneñ artuı iqtisadta “artıq cılınuğa” kiterergä ixtimal dip kisätelä .
Xisapta, 2007nçe yılda 6 protsentlıq üseş näticäsendä, Qırğızıstanda investisiä tarmağı üsä başlıyaçaq dip farazlana. Läkin totırıqlılıq häm üseştäge uñışlar däwam itsä dä, xalıqnıñ çittä eşläp öylärenä aqça cibärgän öleşe bulgan möhacir eşçelärneñ infilatsiäne artturıda täsere bulaçaq.
Citeştürüdä töp iğtibarnı, igençelekkä häm mamıqqa yünälderü arqasında 2007 häm 2008nçe yılda Üzbäkstanda Tulayım citeşterü külämendäge üseş 2006nçı yıldañ kübräk bulaçaq.
M.K.


text:
Böryän rayonı prokuraturahı keşelärgä esärgä yaraqhıź hıu birgän ösön yenäyät eşe quźğattı. Äle bulha Ğäźelgäräy awılı keşeläreneñ gepatit awrıuı menän sirläwe xaqında qapma-qarşı mäğlümät kilä. Räsäy qullanıusılar xoquqtarın yaqlaw idaralığınıñ Böryändäge wäkile lä bıl turala nimäler bulha äytewźän baş tarttı. Ul şulay uq isem-şäriftären äytmäwźe lä ütende.
Kem ğäyeple? Beź oşo horawğa la yawap birewźe ütendek. Ğäźättägesä ğäyeplelär yuq.
Böryän rayonı xäkimiäte turistarźı Ğäźelgäräyźäge xäl örkötmäne tip belderä. Şülgäntaş mämeryähe yanındağı haw sığanaqtarı tulıhınsa tikşergän häm unda virustar tapmağan.


text:
Röstäm Miñnexanov 50 yäşlegen bilgeli
Äye şul, Tatarstan Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov tügäräk data buluğa qaramastan üze tiräsendä bäyräm ığı-zığısı tudırudan yıraq tordı. “Watanım Tatarstan” gäcite yazuınça, ul ber genä matbuğat çarasına da äñgämä birergä rizalaşmağan häm matbuğat aşa qotlawlarğa da qarşı bulğan. Şuña da qaramastan törle şirqat citäkçeläre, eşmäkärlärneñ Premyer-ministrnı qotlawları aşa gazetalar şaqtıy aqça eşläp aldı. “Vremya i dengi” gazetasınıñ berençe bitendä genä “Sentr Kapital” şirkate citäkçeseneñ täbrikläwe yartı bitkä suzılğan. Läkin alarnıñ bersendä dä Röstäm Miñnexanovnıñ tormış yulı älläni assızıqlanmağan “Zvezda Povolj'ya” gazetasınnan tış.
Äytergä kiräk, Röstäm Miñnexanov Balıq Bistäse rayonınıñ Yaña Arış awılında tuğan. İke yuğarı uqu yortında belem alğan. 78 yılnı Qazan awıl xucalığı institutın , 86Hчы yılnı Sovet säwdäse Mäskäw institutı Qazan filialın tämamlağan. 80 yıllar başında Saba rayonı urman xucalığında energetika ölkäsendä eşlägän. Annan soñ Sabada rayon qullanuçılar cämğiätendä idärä räise bulğan. Näq şul yıllarda anıñ citäkçelek xezmäte başlana. “Zvezda Povolj'ya” gazetası “Kredo Minnexanova” yazmasında yazuınça, bu Mintimer Şäymievneñ TASSRdağı ministrlar Şurası räiseneñ berençe urınbasarı bulıp bilgelängän çağına turı kilä. Häm Röstäm Miñnexanovnıñ kiläçäk yazmışı näq Prezident Mintimer Şäymievneñ yoğıntısı zur bula. İkençe törle äytkändä, ul anıñ “säyäsi atasına” äylänä. Mintimer Şäymiev yuğarıdan-yuğarığa ürmälägän sayın Nurğali äfändeneñ urtançı ulı da anardan qalışmıy.
1985Hчe yıldan başlap Röstäm Miñnexanovnıñ tormışı Arça belän bäylänep kitä. 5 yıl däwerdä Arça rayon qullanuçılar cämğiätendä idarä başlığı, ä annan soñ rayon başqarma komitetı räise bula. 92-93 yılnı inde ul Arçanı xaqimiät başlığınıñ berençe urınbasarı wazıyfasın başqara. Bu waqıtta, yäğni 90Hчы yıllardan Şäymiev inde Tatarstannı citäkçese bula.
Bilgele, babay üz tiräsenä maqsatçan, eş söyçe keşelärne cıya, Röstäm Miñnexanov ta näq şunıñ belän aldıra. Qırıs tatar ğailäsendä üskändä ük eç bertuğan Minnexanovlarğa ataları eşçän bulırğa öyrätä. Nurğali äfände urtançı ulı Röstämgä härwaqıt zur ömetlär bağlıy, xätta anı “zıyalı ul” dip tä atıy. Şul uq waqıtta xalıq söyläwläre buyınça, Röstäm Miñnexanov bik şayan - şuq bala bulğan, mäktäptä uqığanda belem aluğa älläni ise kitmägän. Küp närsägä ul üzeneñ tırışlığı näticäsendä ireşä. Finans ministrı, annan soñ, yäğni 98Hчe yıldan Xökümät başlığı bulğanda ul Rusiä, Tatarstan külämendä dä abruyğa qazana. Monda aña töple, nıq süzdä tora belüe, wäğdä itkänen härwaqıt başqaruı yärdäm itä. Häm
Röstäm Miñnexanov üz tiräsendäge yaqın keşelärdän dä şunı taläp itep Xökümättä köçle komanda buldırdı. Pänceşämbe könne Röstäm Miñnexanov tuğan könen “Timerxan” restoranında uzdıra. Anda 200ләп keşe çaqırılu.
Landış Xarrasova


text: Fälestin parlamentı spikerı Äxmät Qorei, unıñ hüzzärenä qarağanda, körsök xälendäge Autonomiä xökümätenä yetäkselek itergä rizalıq birgän. Bıl turala Qorei bögön İordandıñ Könbayış yarında Ramallax qalahında ütkän matbuğat konferensiähında beldergän. Bögön Yäsir Arafat miñä xökümät buldırırğa täkdim itte. Min qäbinettı körsöktän sığarıp häm kilep tıuğan barlıq mäsälälärze köyläp qararğa rizalıq birzem. Min rizalıq birzem häm yawaplılıqtı üz östömä alam tine Äxmät Qorei. Fälestin autonomiähınıñ elekke premer ministrı Mäxmüt Abbas oşo köndärzä wazifahınan kitte.


text:
Rusiädä ilküläm qarşılıq çaraları ütte
Çärşämbedä Rusiädä tübän xezmät xaqlarına qarşı uram cıyınnarı ütte. Hönär berlekläre oyıştırğan çarada uqıtuçılar, tabiplar, barlığı millionnan artıq keşe qatnaşqan. Qarşılıq çaraları Qazanda da ütte. Bu turıda kiçäge tapşıruda söylädek. Bügen sezgä Rusiäneñ başqa töbäklärendä ütkän çaralar turında mäglümät täqdim itäbez.
"3 stavkada eşläp ayına 5 meñ alam. Şunıñ 2 meñen fatir öçen tülim. 2 balam bar, alarnı aşatuğa küpme qalğanın üzegez sanağız. Bez Hippokrat antı birgän keşelär, cawaplı eştä eşlibez, häm eşebezgä kürä xezmät xaqı alırğa, ğädellek telibez."
Bu Rusiädä berençe ilküläm qarşılıq çarası bulmadı. Uzğan yılnıñ üktäberendä ütkän şundıy uq çaradan soñ xakimiät xezmät xaqların beraz kütärgän ide. Mäslän, äle genä söylägän İnna xanımnıqı 11%qa artqan, läkin bu minem yäşäw şartların ällä ni yaxşırtmadı, di ul.
Kiçäge qarşılıq çaralarında Rusiäneñ Mäğärif häm fän ministrı Andrei Fursenkonı urınınnan kitergä çaqırğan şiğärlär yañğıradı. Ministr bu protest çaraları faydasız, xökümät bolay da qulınnan kilgänen eşli dip belderde:
"Qarşılıq çaraları xakimiät söyläşergä telämägän oçraqta urınlı. Bez isä hönär berlekläre belän daimi elemtädä torabız. Xakimiät bolay da, qarşılıq çaralarına qaramıyça, qulınnan kilgänen eşli."
Rusiä xökümäte kiläse yıldan başlap büdjet tarmağında eşläwçelärgä xezmät xaqların yaqınça 20%qa arttırırğa wäğdä itte.
Ämmä hönär belekläre fikerençä, mondıy arrtıru ğına tormış şartların yaxşırta almıy. Mäğärif häm fän ölkäsendä eşläwçelärneñ hönär berlege prezidentı Galina Merkulova fikerençä, xezmät xaqların kimendä 3-4 tapqır arttırırğa kiräk. Mäskäwdä ütkän protest çarasında çığış yasap, Merkulova, ministr Fursenkonıñ "hönär berlekläre belän daimi elemtädä torabız" digän süzlären faş itte:
"Xökümät üze öçen bik uñaylı taktika sayladı. Alar hönär berlekläre belän kileştermıça, xezmättäşlek prinsipların bozıp, büdjetnı üz utırışlarında raslıy, Dumağa tapşıra, Duma bertawıştan qabul itä. Bez monıñ belän qänäğät tügel."
Qarşılıq çarasına quşılğan studentlar, stipendiäne minimal xezmät xaqı däräcäsenä, 800 rublgä, yağni 28 dollarğa kütärergä taläp itte. Studentlar totqan şiğärneñ bersenä "Mäğärifne cimerep kiläçäktän qolaq qağabız" dielgän ide.
Rusiädä uqıtuçılarnıñ urtaça xezmät xaqları ayına 50 belän 140 dollar arasında. Sälämätlek saqlaw ölkäsendä eşläwçelärneke - 70 belän 175 dollar arasında. Xirurglar 400 dollarğa ömet itä ala.
-Ali Gilmi


text: Belarus çik saqçıları Uqraina telewidiesenıñ “Bişençe qanal” töşerü törkemen Minskiyğa kertmägän.Bügen, “Bişençe qanal” , curnalist häm operatorlarnıñ barlıq doqumentları da tärtiptä buluğa qararmastan, alarnı uqraina belorus çigendä poyızdan töşerep qaldırğannar, dip xäbär itä. Annan alda Minskiy, Belorus başqalasında oppozitsiäneñ röxsätsez ütkärelgän uram cıyınında qatnaşqan biş uqrain watandaşın qulğa alıp, 10 täwlekkä utırtırğa dip xökem qararı çığarğan ide. 19 martta Belorusta prezident saylawları ütärgä tieş.


text:
Tatarğa tılmaç kiräkme, yäki üz telebezdä söyläşsäk, üzebez telägänçä yazsaq närsä bulır?
Sişämbe könne irtän Qazanda Tatarstan qanunın federal' qanunğa täñgälläşterügä bağışlanğan Tatarstan Yuğarı mäxkämäse utırışı başlandı. İnde xäbär itkänebezçä Tatarstan Däwlät Şurasınıñ ikençe çaqırılışınıñ iñ soñğı utırışında Tatarstan prokurorınıñ Tatarstan Respublikasınıñ 1999nçı yılnıñ 15nçe sentäberendä qabul itelgän “Latin grafikasına nigezlängän tatar alfavitın torğızu turında”ğı qanunın federal' qanunnar tözeleşenä qarşı kilüen tanu turında Tatarstan Yuğarı mäxkämäsenä ğariza birüe mäğlüm buldı. Däwlät Şurası şunda uq uzğan yılnıñ martında uq latinğa küçü turındağı qanunnı yuqqa çığarğan “Rusiä Federatsiäse xalıqları telläre turında”ğı qanunnıñ 3nçe matdäseneñ 6nçı punktına östämälärneñ konstitutsionlığı turında Rusiä konstitutsion mäxkämäsenä möräcäğät qabul itep quydı. Mäxkämä eşe menä şundıy şartlarda başlanıp kitte. Ğädättägeçä mondıy mäxkämä eşendä cawapnı Däwlät Şurasınıñ Qanun çığaru, qanunilıq komissiäse räise Midxät Kormanov tottı. Aña Tatarstan prezidentı qarşındağı Däwlät xoquq idäräse wäkile Vladimir Kaşçepov bulıştı. Midxät Kormanov mäxkämä utırışı başlanır aldınnan üteneç belän çıqtı... yäğni Rusiä Konstitutsion mäxkämäse Däwlät Şurası möräcäğäten qaramıy torıp bu eşne tuqtatıp torırğa. Şulay uq Tatarstan Yuğarı mäxkämäsenä Rusiä konstitutsion mäxkämäsenä bu mäs’älägä açıqlıq kertüne sorap möräcäğät itärgä. Mäxkämä eşendä Tatarstan Prokuraturası mänfäğätlären yaqlawçı prokuror Galina Sinkova Konstitutsiä mäxkämäse qararın kötep mäxkämä eşen kiçekterü xoquqi tügel dip belderde. Çönki kiläçäktä tuaçaq wäzğiätkä qarap eş yörtelmi ä xäzerge wäzğiät qarala. Töbäklär qanunnarın federal' qanunnar belän täñgälläşterü öçen birelgän mötdät 2003nçe yılnıñ 23nçe dekaberendä çıqqan inde. Läkin sudya Radik Gabdullin... mäxkämä, eş alıp barunı tuqtatıp toru turında, urında ğına xäl itte dip beldergäç kötmägändä Midxät Kormanov –Däwlät Şurasınnan miña andıy wäkälätlär birelmäde-dip birelde. Bu närsä digän süz? Büre dä tuq sarıqlar da isän qalsın- digän dilemmanı çişüme ällä. Mäxkämä utırışı başlanır aldınnan Bötentatar ictimaği üzäge piket oyıştırdı. Piketçılar mäxkämä utırışı barğan bülmäneñ täräzä töbendä- Mäskäw bezne nindi imlada yazarğa da öyrätmäsen- digän kisken şiğär qıçqırıp tordılar. TİÜ räise Räşit Yagfärov utırış barışın baştan ayaq tıñlap utırdı. Utırıştan soñ Yuğarı Mäxkämä binasında qısqa ğına äñgämä qordıq...
Şulay itep 2 martta Tatarstannıñ “Latin imlasına nigezlängän tatar alfavitın torğızu turında”ğı qanunın Rusiä qanunı belän täñgälläşterü mäxkämä eşe başlandı, 10 martqa xätle anıñ eşendä tänäfes iğlan itelde.
Yunıs Ätnäle.


text:
Mintimer Şäymiev: “Ber yıldan yaña kompleks safqa basaçaq, bu yegetlär süze”
5 sentäber, düşämbe könne Qazan Kirmänendä Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev belän Bötenrusiä däwlät televizion häm radio kompaniäseneñ general'' direktorı Oleg Dobrodeev belän oçraştı. Monda BDTRKnıñ Tatarstan filialı bazasında Rusiä masştabları buyınça iñ zamança radiotelevizion kompleks açu turında kileşü tözelde.
Bu oçraşu küptän kötelgän bulsa da, anıñ niçek häm qayçan bulaçağın berkem dä belmäde. Uzğan yılda “Tatarstan” teleradikampaniäsen yabu turında Tatarstan prezidentı Ukazı çıqqaç, bu ğämäl milli jämägat''çelekne bik borçığan ide. Çönki 70 yıldan artıq eşläp kilgän “Tatarstan” radiosı tuqtalıp qalıp, anıñ matdi, xoquqi xäle naçarayu, ozın dulqınnarda eşläwçe häm kürşe ölkälärgä , respublikalarda işetelüçe “Tatarstan” radiosınıñ häm tatarça TV tapşırular çeltäre üzgärde.
Tıñlawçılarnıñ häm tamaşaçılarnıñ sanın bermä - ber kimetä. Kompaniä xezmätkärläreneñ qısqartu, eşsez jurnalistlarnı awır xälgä quya. Tatarstan xökümäte soñğı ber yılda BDTRKnıñ filialına äylängän bu kompaniägä iğtibarın attırdı. Matdi yärdäm kürsätü dä sizelerlek arttı. Ämma barıber Mäskäw qanatı astına küçkän kompaniä ügi xäldä qalğan ide.
Yabıq işeklär artında düşämbe kiçendä barğan söyläşülär turında räsmi mäğlümat çaraları optimistik ruxta söyläde. Qayber analitiklar fikerençä, bu oçraşunıñ Qazannıñ 1000 yıllığın ütkärgännän soñ oyıştırıluı oçraqlı tügel. Rusiä Prezidentı V. Putinnıñ Tatarstanğa, Şäymievqa uñay mönäsäbät kürsätüe Tatarstannıñ häm tatarlarnıñ Rusiädä totqan urını mäğlümat säyäsätendä dä çağılırğa tieş.
Xäzer Mäskäw kanalı belän Tatarstan reformalar qapqanına eläkkän kompaniäne ayaqqa bastıru çarasın kürälär. Här xäldä ike yaq ta menä şundıy izge niätlären kürsätergä omtıla.
Söyläşü aldınnan Mintimer Şäymiev häm Oleg Dobrodeev Qol Şärif mäçetendä häm Blagoveşçen''ye soborında buldılar. Oçraşu waqıtında Tatarstan Prezidentı Bötenrusiä däwlät televizion häm radio kompaniäseneñ general'' direktorına, anıñ urınbasarı Aleksey Malininğa Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä çığarılğan medal''lär belän büläkläde häm bäyräm tantanaların televidenie aşa kürsätüdä bulğan bulışlıqları öçen räxmäten belderde.
BDTRKnıñ bulışlığı metodologik formadan häm kiräkle küçerep yöreşle televizion cihazlarnı birep torudan ğibärät. Şulay uq, BDTRKnıñ “Planeta” isemle bülekçäse aşa Qazandağı bäyräm barışınnan yañalıqlar belän böten dönya tanışa aldı. Mintimer Şäymiev fikerençä, bäyräm tantanalarına äzerlek häm bäyräm çaraları yaxşı itep obyektiv yaqtırtılğan.
Şuşı uq oçraşuda Mintimer Şäymiev häm Oleg Dobrodeev BDTRKnıñ Qazandağı filialı DTRK “Tatarstan” yazmışı turında da söyläşülär alıp barğannar. Oleg Dobrodeev süzlärenä qarağanda, ber yıldan “Tatarstan” Mäskäwdän qala il buylap iñ zamança cihazlanğan filiallarnıñ berse bulaçaq. Qazandağı BDTRK filialı üseşenä aqça küçerü turında qarar qabul itelgän häm bu kompaniä öçen berençe çirattağı proekt bulaçaq.
“Monı BDTRK häm Tatarstan respublikası finanslıyäçäk”, dip belderde BDTRK general'' direktorı Oleg Dobrodeev.
Matdi çığımnarnıñ kem, küpme tüliäçäk ikänlege xäbär itelmäde. TV häm radio urnaşqan bina qayda häm niçek tözelä, yäisä iskeläre yañartılamı ikänlege dä mäğlüm tügel. Säyäsi qarar qabul itelgän konkret ğämällärne eş tärtibendä başqaraçaqlar.M. Şäymiev ber yıldan yaña kompleks safqa basaçaq, bu yegetlär süze dip televidenie aşa belderü yasadı. Mäskäwdän kilgän Dobrodeev häm Malinin kebek yegetlärneñ süzen niçek ütälüen aldan äytep bulmıy. BDTRKnıñ filialına äylängän däwlät kompaniäse yärdämendä “Azatlıq” radiosınıñ tapşıruların retrotranslyatsiä turında süz barmıy. “Azatlıq” elekkeçä qısqa dulqınlarda häm FM 91.5 yışlığındağı Yaña ğasır radiosı kanalında retrotranslyansiälänä.
Gölnaz Şäyxetdinova


text:
Almatı qalası OKJ-niñ №4 kitapxanasında 23 qaraşa küni Qazaqstannıñ tuñğış işki ister komïssarı, qoğam jäne memleket qay`ratkeri Äbdiraxman Äy`tïevtiñ 130 jıldıq merey`toy`ı men Täwelsizdiktiñ 25 jıldığına oray` «Megalïs» baspasınan jarıq körgen Rüstem Qay`darov pen Almagül Kölbaevanıñ «Abdraxman Ay`tïev – jïznʹ dlya naroda» attı jaña kitabınıñ prezentacïyası jäne «Umıtılmas Ulı tulğa» taqırıbında slay`d-prezentacïya men vïdeolektorïy` uy`ımdastırıldı.
Şaranıñ maqsatı – oqırmandardı tarïxï qundı kitappen tanıstıra otırıp, el erteñi üşin ayanbay` eñbek etken memleket qay`ratkeriniñ sanalı ğumırı jay`lı mälimet berw.
Kitapxana qızmetkerleri oqırman qawımdı atalmış kitaptıñ bölimderine jeke toqtalıp, mazmunımen tanıstırdı. Sonımen qatar, ult qay`ratkeriniñ önegeli ömir jolı, sayasï ömirdegi atqarğan isteri, salıp ketken sara jolı, qazirgi urpağı jay`ında mälimetter berip, jastar qawımınıñ tanım kökjïekterin keñey`tti. Oqırmandardıñ nazarına kitap mazmunı men kitap avtorları jay`ında mälimetter beretin slay`d-prezentacïya usınıldı. Jastar qawımı da öz oy`ların ortağa saldı.
Äbdiraxman Äy`tïev – ötken ğasırdıñ 20-şı jıldarı Qazaq avtonomïyasın qurwğa, onıñ konstïtwcïyasın äzirlewge jetekşilik etken tulğalardıñ biri. Şekara böliske tüsken tusta keñ bay`taq dalamızdıñ öz menşigimizde qalwına barın salıp, köp äy`el alwğa qarsı şığıp, oğan tıy`ım salatın zañ jobasın äzirlewimen de belgili bolğan azamat. Bar ğumırın işki ister qızmetinde ötkergen Äy`tïev 50-ge qarağan şağında dünïeden ozğan. Qay`talanbas dara tulğanıñ önegeli isin bügingi urpağı mäñgi jadında ustay`dı.


text:
Xämäs İzrailgä qarşı höcümnären tuqtatu turında belderä
Yähüdlär Gaza sızığınnan kitügä qaramastan, annan İzrailgä qarşı üz höcümnären tuqtatmağan Xämäs törkeme yäkşämbedä säyäsäten üzgärtep, şul höcümnärdän waz kiçüen, elegräk Qahirädä ireşelgän atışlarnı tuqtatu kileşüenä qatuın xäbär itte. Uzğan atnada ğına Xämäs İzrailgä 40-lap raketa atqan ide, moña cawap qaytarğan İzrail xärbiläre atna azağında şuşı radikal fälästin törkemeneñ ber yuğarı citäkçesen yuq itte.
"Bez Qahirädä ireşelgän kileşügä tuğrı bulıp qalabız, häm üzebezneñ suğışçan törkemebezne İzrail basıp aluına qarşı eşçänlegen tuqtatırğa öndibez", di fälästin radikal törkeme citäkçese Mäxmüt äl-Zähär.
Gazadağı çualışlar uzğan comğada qızıp kitte - anda ber raketa yök maşinasınnan töşep şartladı häm tağın ikeseneñ şartlawına kiterde, näticädä 20 keşe hälak buldı häm 120-se yaralandı. Xämäs monıñ öçen İzrailne ğäyepläde, häm İzrail yağına 39 raketa cibärü belän üzençä cawap qaytardı, gärçä soñraq bu qazanıñ oçraqlı ğına buluı açıqlandı.
Ä inde üzeneñ mondıy höcümnärne kiçerergä cıyınmawın kürsätergä tırışqan Ariel Şaron, İzrail premyer-ministrı, ilneñ qorallı köçlärenä qırıs cawap qaytaru ämeren birde. İzrail xärbi oçqıçı Gazağa hawa höcüme yasap, anda Xämäsneñ yuğarı citäkçelärennän berse Möxämmäd Xälilne yuq itte. Şaronnıñ ölkän kiñäşçese Ranaan Gissin:
"İzrail üzenä qarşı terror, köç qullanu ğämällärenä tüzemlek kürsätmäyäçäk. Bez xäzer inde Gazada tügel, häm uylıym ki, fälästin xakimiate dä, Xämäs wä İslam cihadı citäkçeläre dä tälinkäne, yäğni fikerläwen inde almaştırırğa tieş", di İzrail premyer-ministrınıñ kiñäşçese Ranaan Gissin.
Möxämmät Xälilne üterü fälästin radikalarında köçle näfrät uyattı, İslam cihadı törkemeneñ ütä-suğışçan qanatı - Yerusalim brigadaları citäkçese Äbü-Möxämmäd bu uñaydan...
"İzrail bügen şähid kitkän Xälilne inde dürt märtäbä üterergä telägän ide, ämma moradına ul bügen genä ireşte. Şuşı cinayäte öçen doşman äle tüliäçäk", dip kisätte.
Läkin Xämäs Gazadağı fälästinlelär arasında bar ğäyepne İzrailgä yağarğa tırışsa da, comğa könge şartlawnıñ asılda Xämäs ğäyebe belän buluı açıqlanğaç, käyeflär anda üzgärä töşte. Xätta fälästin üzidaräsendäge eçke eşlär ministrlığı da, qaza öçen Xämäs üze ğäyeple dip belderde.
Atna azağındağı xällär nigezdä radikallar belän kierenke mönäsäbätlärdä torğan fälästin idaräse faydasına bula ala. Düşämbedä andağı planlaştıru ministrı Xäsän äl-Qätip, Xämäsneñ höcümnärne tuqtatu belderüen xuplap, İzrail dä şulay uq eş itärgä tieş dip belderde.
Xäsän äl-Qätip, İzrailneñ dä fälästinlelärgä höcümnären tuqtatuğa ireşü öçen Quşma Ştatlarğa häm "dürtlek"kä kergän başqa taraflarğa möräcäğät itä.
Kärim Kamal


text:
Törkiä häm çit illärdä bu atnada baş kütärügä oxşağan waqiğalar buldı. Törkiäneñ säyäsi häm ekonomik kön tärtibendä başqa citdi problemalar da bar.
Bu atnada körd mäs’äläse tağın da quyırdı. İdän astı körd partizan oyışması PPK-nıñ törmädä totılğan citäkçese Abdullah Öcalannı qiynadılar digän xäbärlär taralu belän kördlärneñ Demokratik Cämğiät Partiäse DTP belän törle körd oyışmaları, şul isäptän ğadi körd xalqı köçle reaksiä kürsätte. İstanbulda törle rayonnarda 30-lap avtomaşinağa ut törtelep yandırıldı, ike şifa yortına bomba taşlandı.
DTP-neñ törle şähärlärdä ütkärgän mitinglarında Törkiädä tıyılğan PKK-nıñ bayraqları kütärelde, PKK häm anıñ citäkçesen yaqlağan şiğer'lar äytelde. Antaliädağı mitingta çaq qına kördlär belän töreklär arasında bäreleşlär çığa yazdı. Eçke eşlär ministrı Şahin, bu protestlardan soñ Öcalanğa qarata naçar mögrämälä yuq, mondıy xäbärlär yalğan, dip belderde. Läkin bu süzlär genä kördlärne tınıçlandırmadı. Xätta çit illärdä dä protestlar buldı, Helksinkidağı törek ilçelek binasnaı bomba taşlandı. Hamburgta törek kibetlärenä höcümnär buldı.
Premyer Räcäp Tayip Ärdoğan üzeneñ wäzğıätne üz kontrole astında totuın kürsätü mäqsatı belän bulsa kiräk, 20 oktäberdä Diärbaqırdağı Diclä universitetınıñ açılu tantanasında qatnaştı. Mäğlüm Diärbaqır kön'yak könçığışta kördlär iñ küp yäşägän, xalıq sanı berniçä millionlıq ber şähär. Ärdoğannıñ biregä kilüenä protest bularaq başlıça bala-çağa qatnaşqan demonstratsiälär ütkärelde, protest bularaq rezin tägärmäçlär yandırıldı, politsiä xezmätlärenä taşlar belän höcüm itelde. Tege yaqtan şähär idäräse çüplärne cıymıyça, şähärneñ çüplek tösen aluına säbäpçe buldı. Bälki iñ möhime dä kibet xucalarınıñ, protest bularaq, kibetlären açmıyça räşätkä belän yabuları ide. Bu xäl inde asılda Diärbaqır xalqınıñ soñğı saylawlarda baytaq tawış birgännäre Ärdoğannı da biredä telämäwläreneñ, anıñ tä'sireneñ qalmağan buluınıñ ber kürsätkeçe. Protestlar tik Diärbaqırda ğına tügel, Bingöl, Ağrı, Wan, Adana, Tunceli, Batman, Siirt, Şanlıurfa, Mardin, Şırnaq häm Haqqaridä dä oyıştırıldı. Doğu Bayazıtta isä ber demonstrant politsiä açqan utta üterelde.
DTP liderı Äxmät Türkneñ “1980-nçe yıldağı xärbi putç häm körd xalqı häm Törkiä öçen säyäsi, sotsial häm mädäni genotsidqa säbäp buldı. PKK da bu genotsid şartlarında tudı häm üste”, dip belderüe säyäsi kierenkelekne tağı da arttırdı. Oppozitsiäneñ iñ zur partiäse Cömhüriät Xalıq Partiäse liderı Däniz Bayqal: “Diärbaqırdağı waqiğalar gädäti ber närsä tügel, ber başkütärü probası, ğisyan”, dip belderde. Premyer Erdoğan isä DTP-ne keçkenä balalar artına yäşerenüdä gäyepläwen däwam itte.
Läkin eş bu xätle genä ğadi tügel, citdiräk. DTP belän PKK arasındağı organik bäyläneşne inqar itep bulmıy. DTP östennän konstititutsiä mäxkämäsendä yabılu taläbe belän däwam itkän xökem protsessı bara. Soñğı protestlar DTP-ne yabu qararı çıqsa, tağın da citdiräk waqiğalar bula alaçağına işarä itä. Dimäk, saqlıq çaraların ğına arttırıp ike xalıq arasında tınıçlıq urnaştıru bik mömkin kebek kürenmi. Ämma xökümät älegä iminlek çaraların artıru buyınça ğına söyläşülär alıp bara.


text: Pekin. Bügen biregä, Qıtay citäkçeläre belän, Tönyaq Koreäneñ atom programması häm anıñ tiräsendä kilep tuğan kiyerenkelekne beteru yulların ezläw turında söyläşülär öçen, Könyaq Koreäneñ maxsus wäkile kilde. Şuşı wäkil, ilneñ tışqı eşlär ministrı urınbasarı Lee Tae-Shik, Pekinne, atom programmasınnan waz kiçterü öçen Tönyaq Koreägä qatıraq basım yasawğa öndärgä teli. Qıtay kommunistik Tönyaq Koreäneñ küptänge häm yaqın berektäşe dip sanala. Pxenyandağı citäkçelek, üz atom qoralın citeşterügä sälätle programmasın yañartırğa bulğan ide, bu atnada ul Berläşkän Millätlärneñ üzendäge küzätüçelären ildän quwıp çığardı. Kiçä Quşma Ştatlar prezidentı George Bush, Tönyaq Koreä tiräsendäge kiyerenkelekkä diplomatik çişeleş tabılır digän ömet beldergän ide.


text:
Foto: EpжaH Жayбaй
Ötken senbi-jeksenbi künderi «Qwattı öñir – qwattı Qazaqstan» bağdarlaması ayasında Astanada OQO künderi ötken bolatın. Osı şarağa oray` oblıstıñ awılşarwaşılığı järmeñkesi astanalıqtardı arzan azıq-tülikpen qamtamasız etken edi. OQO-nıñ barlıq awdandarı men qalalarınan kelgen järmeñkege Arıs awdanı da öz ülesin qostı. Järmeñke barısında awdan äkiminiñ orınbasarı Saparbay` Däribay`ulınan bügingi Arıs awdanınıñ jay`-küy`imen tanısw maqsatında bir-eki awız tildeswdiñ säti tüsken bolatın. Sırdarïya men Arıs özenin teli emgen toğız joldıñ torabındağı şağın awdannıñ bügingi damwı köñil qwantarlıq. Awdan äkiminiñ orınbasarı da bul sözimizdi rastap otır, dey`di BAQ.kz tilşisi.
Arıs ejelden elimizge tanıs awdan. Awdan ortalığı Arıs qalasınıñ da tarïxı tereñde jatır. Bizdiñ äñgimemiz Astanadağı järmeñke basında jürgizilgendikten äwelgi söz Arıstan Arqağa jetken järmeñke jäy`i boldı.
«Bügin mine, Täwelsizdiktiñ 25 jıldığı qarsañında Oñtüstik öñiriniñ barlıq awdandarı men qalaları Elordada järmeñke ötkizip jatır. Biz özimiz Arıs awdanı atınan bir Kamaz qawın, bir Kamaz qarbız, 5 tonna jılqı eti jäne kartop pen pïyaz äkeldik. Qazir sawda qızıp jatır. Xalıqtıñ suranısı jaqsı» -dey`di Saparbay` Däribay`ulı.
Oblıstıñ ékonomïkalıq damwında özindik ornı bar awdannıñ älewmettik jağday`ına onıñ ornalaswı da erekşe ıqpal etip otır.
«Arıs toğız joldıñ torabında ornalasqan, oblıs ékonomïkasında özindik ornı bar awdandardıñ biri. Sebebi, özderiñiz bilesizder, bir kezde biz temir jol tasımalında ay`rıqşa mänge ïe qalalardıñ biri boldıq. Äli de ol statwsımızdan ajıray` qoy`ğan joqpız. Taşkent-Mäskew bağıtındağı xalıqaralıq, jäne elimizdegi birqatar işki poy`ızdarı da bizdiñ awdan ortalığınan ötedi. Bul da bizdiñ älewmettik, ékonomïkalıq jağday`ımızğa oñ äserin tïgizip otır. Sebebi qozğalıs bar jerde sawda bar, sawda bolğan jerde xalıqtıñ älewmettik künkörisine jaqsı ıqpal ete aladı» - dey`di awdan äkiminiñ orınbasarı.
Temirjoldıñ da, küre joldıñ da boy`ında ornalasqan awdan bolğanımen Arıs köbinde awılşarwaşılığımen ay`nalısadı. Onıñ üstine Sır men Arıs özenin teli emgen barlıq dändi daqıldar men jemis-jïdektiñ türi ösetin qunarlı ölke.
«Sondıqtan da bolar oblıs köleminde şarwaşılıq salasınan aldıñğı qatarlı awdandardıñ biri. Xalıqtıñ turmıs-jağday`ına keler bolsam, Allağa täwbä dewimiz kerek. Täwelsizdiktiñ 25 jılında öz nanımızdı özimiz tawıp jey`tin deñgey`ge jettik. Onıñ bastı sebebi jerimizdiñ qunarlılığı men xalqımızdıñ eñbekkerliginiñ arqası. Onıñ sırtında Arıs pen Sırdı tel emgen elmiz. Bul eki özenniñ de awdannıñ damwına qosar öz ülesteri bar" - dey`di Arıs qalası äkiminiñ orınbasarı Saparbay` Däribay`ulı.
Arıstıñ ay`nalasına sawda jasaw awqımı da jıldan-jılğa keñey`ip keledi. Burın el awmağında ğana jïğan-tergen jemis-jïdegin satatın bolsa, bïıl Resey` men Germanïyağa öz önimderin sata bastağan.
«Bul da bizge Täwelsizdik sıy`lağan jetistikterdiñ biri. Ötkende ğana Almatıda järmeñke ötkizip keldik. Al bïılğı önimimizdiñ aldı Resey`ge, Germanïyağa ketti. 5,5 mıñ gektar jerge baqşa daqıldarın ekken edik. Jaqında sol egis basında öz kölikterimen kelip, barlıq önimdi satıp alıp ketti. Bul xalıq üşin öte tïimdi boldı. Burınğı jıldarı jïnap alğan önimin ötkize almay`, key`de şiritip alıp jatatın edi. Bïıl jïnağanın jïnağanday` egis basınan satıp jiberdi» - dey`di awdan äkiminiñ orınbasarı.
Bir awdannıñ barlıq jağday`ın bir suqbatqa sïdıra qoyu qïın. Degenmen, äñgime barısında öñirdegi barlıq salanı qamtwğa tırıstıq. Awdan äkiminiñ orınbasarı öñirdegi ïnfraqurılımnıñ da jüy`elenip kelejatqandığın ay`tadı.
«Bizde gaz joq. Biraq awızswmen qamtamasız etw, taza sw jüy`esi 95 pay`ızday` qamtılğan. Awdanda 6 awıldıq okrwg bar. Barlığı derlik awızswmen qamtamasız etilgen. Sonımen qatar Arıs qalasında qurılıs salası da qarqındı damıdı dewge boladı. Sebebi buğan dey`in qala eski, köne qala bolatın. Soñğı kelgen basşılarımız da xalıqtıñ qamın oy`lay`tın azamattar bolıp, qaladağı birqatar nısandar jañalandı. Mısalı qala köşeleriniñ 90 pay`ızday`ı jañadan asfalʹt töseldi. Sonımen qatar, Arıs qalasında jastarımızğa eñ kerekti nısandardıñ biri, awqımdı sport keşeni salındı. Jäne jeke azamattardıñ demewşilik jasawımen tört şağın sport keşeni salındı. Bul Elbasınıñ «Salawattı Qazaqstan» bağdarlamasına, buqaralıq sporttı damıtwğa bağıttalğan tapsırmasınıñ negizinde jüzege asıp jatır. Sonımen birge, qalalıq kïnotetrımız qay`ta jöndewden ötti» - dey`di Saparbay` Däribay`ulı.
Arıstağı awız toltırıp ay`tar tağı bir erekşe qwanıştı jağday` 30 jıldan beri alğaş ret qala ortalığında jañadan turğınüy` qurılısı jürgizilgen.
«30 jıldan beri Arısta turğınüy` qurılısı jürgizilmegen eken. Bïıl 150 baspanalı turğınüy` salınıp, ol negizinen turmısı tömen otbasılarğa berildi. Sonımen qatar Arıstağı jetimder üy`inen erjetip, ömirden öz ornın tapqan jastarğa soñğı 10 jılda baspanamen qamtamasız etw jumıstarı jürgizilmegen eken. Jañağı 150 päterli üy`diñ 25 pay`ızın sol jetim balalar üy`inen şıqqan jastarğa berdik. Bul olar üşin ülken kömek boldı dep ay`ta alamın» - dey`di awdan äkiminiñ orınbasarı.
Arıs awdanı boy`ınşa bilim salası da birizge tüsti. Bul öñirde apattı jağday`dağı mektepter joq.
«Bizde eki awısımmen oqïtın mektepter bar. Biraq üş awısımmen oqïtın bilim oşaqtarı joq. Äzirge apattı jağday`dağı bilim ordaları da bizdiñ öñirde joq dep senimmen ay`ta alamın. Awdan köleminde eskirgen, apattıq jağday`ğa tayaw dep tanılğan 4 mektep bar edi. Onıñ özin kürdeli jöndewden ötkizip boldıq. Aldağı Täwelsizdik merekesi qarsañında eki jaña mektepti pay`dağa berwge day`ındalıp otırmız. Osımen awdandağı barlıq eldimekender 100 pay`ız mekteppen qamtamasız etildi. Sonıñ barlığı derlik bir awısımmen oqïdı. 30-35 pay`ızday`ı ğana eki awısımmen bilim alıp jatır. Oqwşılar bos waqıttarın tïimdi pay`dalanw üşin barlıq jağday`lar jasalğan. Qazirgi oqwşılar oqïtın mektepter bir kezde biz oqığan wnïversïtetterdiñ jağday`ınan jaqsı. Mısalı burın mektepti salğan soñ onıñ işine kerek barlıq qural-jabdıq, orındıq-partanı basqa jaqtan izdey`tin edik. Qazirgi kezde bäri sol mektep qurılısınıñ işine kiredi. Oqwşılar men ustazdar swmkasımen ğana kelip, day`ın mektepke kire saladı» - dey`di awdan äkiminiñ orınbasarı.


text:
New Orleans şähärendä üzläre turında berniçä kön xäbär itmägän ike Qazan qızı isän-saw
"Qızlar tağın Rusiädän kilgän 15 talibä belän ber yortta biklänep utırğanın beläbez. Alarnıñ anda küpmeder waqıtqa aşamlıqlar, su häm daruları citärlek bulırğa tieş . Ämma alar şähärdän kitä almadı, çönki anda üz maşinaları bulğan keşelär genä kitä alğan. Studentlarnıñ maşinaları älbättä yuq inde, cirle xakimiätlär yärdäm itmägän. Rusiä eçke eşlär ministrlığınıñ böten rusiä studentları isän-saw qotqarıldı, digän xäbäre bik borçıy, çönki çınbarlıq başqa törle. Qazannan tağın ber qız, Çallıdan ber qız häm Mäskäwdän bez belgän qıznıñ xäbäre yuq"....
AQŞ prezidentı George Bush, federal xökümät Katrina dawılınnan soñ ilneñ tarixında iñ zur qotqaru häm yärdäm çaraların cäyelderde, dip iğlan itte.
ABC televideniäsendä bulğan çığışında, Bush, forsattan faydalanıp keşelärne talawçılar yä benzin bäyälären arttıruçılarğa qarşı çaralar küreläçäk, dide.
Alsu Qormaş


text:
Räşit Ğarif: «Menä niçek bit. Cir astı, cir öste tabiği baylıq belän tulı bulğan il xäyerçe xälendä. Xezmät xaqı, pensiä tülärgä, şähär häm awıllarnı tözekländerergä, armiä totarğa, transport texnikasın äzerlek xälenä kiterergä, ğomumän, bernärsägä dä citmi! Bez bala çaqta awıl aqsaqallarınıñ: şundıy zaman citär, ağaç kütärep tora almaslıq tatlı almalarnı keşe özep alıp aşıy almas ikän, dip küräzälek itüeneñ çınğa turı kilüe şuşıdır inde, küräseñ.» Mädäni Comğa
Törle gäzitlärdä törle avtorlar, Tatarstan parlamentınıñ yazmışı turında uylandı. 20 professional deputat bulğan oçraqta ayırım deputatlarnıñ tä’sirlege bermä-ber artaçaq, şuña kürä ğomum parlamentnıñ sanın 100gä qädär arttırırğa buldılar, dip yazdı KoMMepcaHT gäzite. Yaña çığa başlağan Kypbep gäziteneñ säyäsi küzätüçe dä, professional häm professional bulmağan deputatlar xaqında süz uynattı. Tağın berniçä Qazan gäzite parlamentnıñ möddäten qısqartu säbäple deputatlarnıñ açqa sorawı turında xäbär itte. Ber parlament xäbärçese yazğança, deputat Ştanin, parlamentnıñ eşen bu yılnıñ dekaberendä ük tuqtatu mäs’äläsen tawışqa quyğaç, bu täqdimne 26 xalıq deputatı yaqladı. Xäbärçe fikerençä, monda säbäp deputatlarnıñ taralırğa telägendä tügel , ä möddät qısqarıp, eşli almağan aylar öçen eş xaqın qaytaru bulsa, kübräk açqa alıp qalu omtılışında yata. Şul uq avtor yazğança, läkin açqa mäs’äläse tiz arada genä xäl itelmäs, çönki xakimiätlär saylaw aldı çorında xalıqnıñ açuın çığarudan qurqa ikän.BocToчHый эkcпpecc gäzite dä säyäsi uyınnardan çittä qalmıy. Gäzitneñ berençe bitendä säyäsät fännäre doktorı Midxät Farukşinnıñ zur räseme häm äñgämäse dönya kürde. «Altınbayev wäğdälären ütämäde» dip isemlängän yazmada Midxät Farukşin «Tormış» firkäse xaqındağı sorawlarğa cawap birä. Midxat äfände şuşı könnärdä firkä belän aralarnı özü turında belderde. «Tormış» firkäse äle oyışıp kilgän waqıtta, Räfqät Altınbayev Midxät Farukşinnıñ öyenä kilep, anı şuşı firqägä kerergä qıstarğa kereşkän bulğan. Firqä isemleklärendä berençe urınnarı täqdim itkän, fänni-tikşerenü eşkä zakazlar wäğdä itkän. Ämma näticädä ber nindi wäğdä dä ütälmägän. Midxät Farukşin süzlärençä, ütkän Prezident saylawlarında da, Räfqät Altınbayev üzen ışanıçsız keşe itep kürsätte. Anda ul Tatarstan Prezidentı känäfie öçen köräşäçägenä ışandırıp, annarı tarafdarlarınıñ kiläçäk yazmışların şik astına quyın belsä dä, telägennän kire qayttı. Bu yulı da şulay bulır dip, uylap Midxät Faruqşin firqädän çığarğa bulğan.
Älege äñgämädä äytelgän fikerlär «Tormış» firqäsen häm anıñ citäkçesen yaxşı yaqtan kürsätmi. Saylaw aldı köräşeneñ ğädel buluın küzätep baruçı Üzäk saylaw komissiäse bu äñgämägä bitaraf qalmas, dip farazlarğa mömkin. Qararbız.Signal.
Şunıñ belän bergä matbuğat ğomum säyäsi häm ğomum milli mäs’älälär xaqında da yaza. Ütkän matbuğat küzätüendä TaTapckий Mиp gäzitendä «Qazan qazanı» digän külämle yazmanıñ basılıp çığuın iskä alğan idek. Anıñ avtorı ğalim Vadim Çurbanov tatar milläteneñ üseşenä, Tatarstan citäkçelege ğämällärenä, ictimaği tormıştağı xällärgä analiz yasadı. İnde bu atnada ЗBeздa ПoBoлжbя gäzitendä Damir İsxaqovnıñ älege yazmağa cawap mäqäläse dönya kürde. «Millät häm säyäsät» digän yazmada Qazan ğalime älege «Qazan qazanı» digän yazmada äytelgän fikerlärgä täfsille analiz yasap, waqiğalarğa üz qaraşın täqdim itte. Bu ike çığış tä’sirendä tuğan tügäräk östäl söyläşüe «Azatlıq» radiosınıñ yäkşämbe çığarılışında efirğa çığaçaq. Ä älegä başqa çığışlar turında. Damir İsxaqov fikerläre belän bu atnada Mäskäwdä çığa torğan HeзaBиcиMaя raзeTanıñ dinnärgä bağışlanğan quşımtasında tanışıp buldı. Şuşı gäzit yañadan keräşen mäs’äläsen kütärep çıqtı häm keräşen regionara oyışması citäkçese urınbasarı Ludmila Belousova, tarixçı Damir İsxaqov häm säyäsi kiñäşçe Rafail Xakimovnıñ çığışların bastırdı. Ludmila Belousova anda keräşennärneñ millät bulırğa telägänen qabatlıy, Tatarstan xakimiätläre wäğdä itkän eşlärneñ kübese eşlänmäwen äytä. Damir İsxaqov, Tatarstan prezidentı belän oçraşuda tözelgän isemlektäge eşlärneñ başqarılmawın tanıy, keräşennärne «subkonfessional’ berlek» itep atıy, ämma alar möstäqil millät bula almıy, dip äytä. Anıñ fikerençä, keräşennär bilgeläp ütkän milli-mädäni mänfäğätlärne respublikanıñ keräşennär turındağı qanunı yärdämendä genä xäl itep bula. Rafail Xakim süzlärençä, keräşennärneñ Rusiä Prezidentına häm Rus Pravoslav çirkäwe başlığına xat yazuı artında mäkerle säyäsät yäşerengän. Tatarstan gäzitlärendä keräşen mäs’äläse xaqında çığışlar, bäxäslär kürenmäde. Respublika gäzitläre Tatarstan Prezidentınıñ «keräşen mäs’äläsen artıq quyırtmasqa» digän täqdimen iskä alıp eşli küräseñ.Tatar gäzitläre ni yaza? Watanım Tatarstan gäzite bitlärendä urıp cıyu eşläre, respublika citäkçeläre qatnaşqan cıyılışlar xaqında täfsilläp yazsa, Şähri Qazan gäzite şähär xakimiätläre qılğan ğämällärne häm ütkärgän cıyılışlarnı yaqtırttı. Şähri Qazan gäzitendä baş möxärrir alışınğaç, gäzit çınnan da üzgärde. Anıñ comğa sanı keçeräk formatta, läkin küp bitle itep, tösle räsemnär belän çığa başladı. Gäzitneñ bizäleşendä dä üzgäreşlär barlığın bilgeläp ütep bula. Watanım tatarstan gäzitendä basılıp çıqqan ber äñgämä dä iğtibarnı cälep itä. Mäskäw yazuçılar berlege räise, şağirä Rimma Kazakova belän intervyunı maxsus Watanım Tatarstan gäzite öçen jurnalist Räfis İzmaylov ütkärgän. Rimma xanım älege äñgämädä xäzerge ädäbiätneñ ayanıçlı xälen taswirlıy, mal-mölkät artınnan quğanda, citdi ädäbiätkä urın qalmıy, bul’var-romannar ğına zur tirajlar belän tarala, dip zarlana. Tatarstandağı xällärgä bäyä birep ul, respublikada däwlät näşriätläreneñ saqlanuın, yazuçılarğa gonorar tüläw häm kitapların däwlät xisabına bastıru turında könläşü qatış xis belän söyli. SSSR waqıtında bulğan şartlarınıñ yuqqa çığuı, yazuçılarnıñ matdi xälenä genä tügel, ädäbiätkä üzenä dä tiskäre tä’sir itte, dip sanıy Rimma Kazakova. Anıñ Tatarstandağı oçraşuları xaqında ul menä närsä söyläde:«Min Tatarstan yazuçılar oyışması citäkçese Foat Ğalimullin belän tanıştım. Robert Miñnullin, Rawil Fäyzullin, Gäräy Räxim kebek tanış şağirlärem belän oçraştım. Ul şağirlär ber uq waqıtta däwlät ähelläre dä. Menä Gäräy Räxim tatar şiğriäte antologiäsen rus telendä näşer itärgä xıyallana. Bu bit soqlanğıç xäl! Äytkänemçä, yazuçılar xäzer yomıq mäydanda biklänep qalıp, üz tellärendä, üz xalıqları öçen genä icat itälär. Älbättä, milli mädäniätne tergezü öçen bu bik äybät. Ämma küp millätle ädäbiät häm millät bik yarlılandı. İke distägä yaqın üzgärtep qoru yıllarında tatar, başqort, çuaş, üzbäk ädäpläre yazğannar rusçağa tärcemä itelmäde... » -dip söylägän şağirä Rimma Kazakova.
Dönyadağı xällär ber Mäskäw şağiräsen genä borçımıy. Mädäni comğa gäzitendä Räşit Ğarif «Min äyttem» isemle säxifädä «Bez nigä fäqir» digän yazması belän çığış yasıy. Avtor malay çaqta babaylardan işetkän süzne iskä ala häm küpmeder waqıttan soñ, alarnıñ çınğa aşuına ğäcäplänä. Awıl qartları kiler ber zaman, mul uñış üser, läkin anı awızğa qabarğa yaramas, dip äytkän bulsa, 86nçı yılda Çernobıl faciğäse buldı. Anda ğädättän tış mul birgän qırlar häm baqçalar şul kileş utırıp qaldı. «Küpme tabiği baylığı bulğan Rusiä ni säbäple şundıy fäqir?», dip uylana avtor. Böten bäläne ul döres säyäsät bulmawdan kürä. Anıñ yazması menä şundıy süzlär belän tämamlana:«Menä niçek bit. Cir astı, cir öste tabiği baylıq belän tulı bulğan il xäyerçe xälendä. Xezmät xaqı, pensiä tülärgä, şähär häm awıllarnı tözekländerergä, armiä totarğa, transport texnikasın äzerlek xälenä kiterergä, ğomumän, bernärsägä dä citmi! Bez bala çaqta awıl aqsaqallarınıñ: şundıy zaman citär, ağaç kütärep tora almaslıq tatlı almalarnı keşe özep alıp aşıy almas ikän, dip küräzälek itüeneñ çınğa turı kilüe şuşıdır inde, küräseñ. Sorarğa ğına qala, küp ğasırlıq bu fäqirlektän bezneñ kem kilep yolır?» - dip uy-fikerläre belän urtaqlaşa Räşit Ğarif.
Mädäni comğa atnalığında dönya kürgän tağın ber yazmağa iğtibarnı yünältäsem kilä. Şuşı cäydä, tanılğan ğalim İlbaris Nadirov Hel’sinki universitetı çaqıruı belän Finländiägä barğan, häm älege yazmada ul anda bulğan oçraşularnı surätlägän. Galim Universitetta «İdel-Ural töbägendäge tatar häm fin-ugor xalıqları icatına xas urtaqlıqlar» digän leksiä uqığan bulğan. İlbaris Nadirov fin professorı Yuxo Yanxonsen belän kitapxanälär öçen kitaplar belän dä almaşqan ikän. Fin ğalime büläk itkän kitap, fin professorı Pentii Aalto belän tatar professorı Ğömär Tahir istälegenä bağışlanğan ide, dip yaza İlbaris Nadirov. Şulay uq ul Tampere şähärendä yäşägän imam Xabibraxman ağa Şakirnıñ üzençälekle qul yazmaları buluı häm imamnıñ qızı Xämidä Candamnıñ bu qulyazmalarnı ğalimnärgä niçek öyränergä birergä telägen dä surätläp birä. Qazan ğalimeneñ säfären oyıştırırğa fin tatar cämğiäte yärdäm itkän. Ğalim cämğiättä bulğan oçraşular turında yaza, anıñ kürenekle şäxesläre belän tanıştıra. Avtor yazmasın tögällägändä ber täqdim kertä. Böten dönya tatar kongressı tatar diasporası tarixın buldıru ölkäsendä eşlägän häm eşlänäçäk çaralar turında ber kiñäşmä ütkärsen ide, di. İlbaris Nadirov bu problema xaqında bergäläp kiñäşläşergä, xäl itäse mäs’älälär xaqında söyläşergä teli.Bikä Timerova.


text:
Bötendönya Tatar Kongressı Başqarma Komitetı 2004 yılğa yomğaqlar yasadı
İñ berençelärdän bulıp çığış yasawçı, Tatarstan prezidentınıñ säyäsi kiñäşçese Rafael Xakimov Rusiädäge säyäsi wäzğıätne bäyäläwne tağı da kiskenläşterde häm Rusiädä federalizmnı onıttılar digän fiker äytte. Ul çığışın "Tatarstannıñ tayanıçı tatar xalqı, ä tatar xalqınıñ tayanıçı - respublika" digän süzlär belän tämamladı. Başqarma komitet ägzase Fäwziä Bäyrämova çığışında prezident kiñäşçese fikerenä cawap yañğıradı. Fäwziä Bäyrämova çığışında yañğırağan milli mäsälär ministrlığı buldıru, tatar telenä Rusiädä ikençe däwlät tele statusı birüne taläp itü alqışlar belän xuplandı. İñ köçle alqışlar demokratiäne, millät mänfägatlären yaqlawğa öndäwgä bağışlandı.
BTK başqarma komitetı rezolyutsiäneñ töp nigeze öçen tawış birü häm yıl däwamında tatar xalqı kiläçäge öçen köç quyğan xezmätläre öçen millät pärwärlärne büläkläw belän tämamlandı. Başqarma komitetnıñ kiñäytelgän utırışı yomğaqları turında söyläwne kiläse tapşırularıbızda däwam itärbez.
Yunıs Ätnäle


text:
Ramzan Qadırov Çeçnä prezidentı buldı. Älegä waqıtlıça
Atnakiç könne Rusiä prezidentı Vladimir Putin xakimiättä berniçä üzgäreş başqardı. Şul isäptän, Çeçnä prezidentı Alu Alxanov Yustitsiä ministrı urınbasarı itep Mäskäwgä küçerelde. Anıñ wazıyfası waqıtlıça premier-ministr Ramzan Qadırovqa yöklände. Qadırov axır çiktä Çeçnäneñ prezidentı bulaçaqmı?
Alxanovnıñ bu urınnan kitüe, ber yaqtan, anıñ belän Ramzan Qadırov arasında ike yıl däwam itkän qarşılıqnıñ betüen añlata. Üzläre kire qaqsalar da, andıy qarşılıq bar ide, häm soñğı waqıtta ul köçäyä genä bardı. Eş ike citäkçeneñ saqlaw xezmätläre arasında çualışlarğa qädär barıp citte.
Üz qaramağında meñlägän qorallı keşe totqan, qatı qul belän idarä itüçe, Ramzan Qadırovnıñ keşe xoquqların sanğa suqmawın tanısalarar da, küplär soñğı waqıtta anıñ Groznıyda başqarğan tözekländerü eşlären uñay yaqtan iskä ala.
Kremlneñ soñğı adımına xättä İçkeriä xökümäteneñ sörgendäge wäkile Äxmät Zakaev xuplaw belderde.
"Putin bu adımın añlı räweştä yasağanmı, mäcbüriät nigezendägeme - bu respublikada käyeflärneñ içkeriä tarafdarları yağına awışuın kürsätä" dide Äxmät Zakaev.
Comğa könne Razman Qadırov Çeçnäne Rusiäneñ iñ bay töbägenä äyländeräçägen belderde.
Şul uq waqıtta qayber küzätüçelär Qadırovnıñ xolqın iskä alıp, respublikanı tulısınça ber keşe qaramağına qaldırunı xatalı adım dip sanıy.
Rusiä prezidentınıñ Könyaq bülgedäge wäkile Dmitri Kozak comğa könne Groznıyda kiñäşmälär ütkärde. Bu kiñäşmälär nigezendä ul prezident Putinğa kimendä ike namzät täqdim itergä teiş bulaçaq. Putin şularnıñ bersen saylap alıp Çeçnä parlamentına raslawğa täqdim iter dip kötelä.
Uzğan atna axırında Münxenda ütkän iminlek konferensiäsendä prezident Putin Çeçnädä problemnar çişelde, wazğiät normalläşte dip beldergän ide. Ber yaqtan qarağanda, şuşı mantiqtan çığıp fiker yärtsäñ, xäzer anda köçle citäkçe kiräk tügel dip tä uylarğa bulır ide. Läkin Rusiä prezidentı nindi matiqtan çığıp qarar qılır, äyüte qıyın.
Ali Ğilmi


text:
1918 yılda 50 million keşeneñ ülemenä "qoş kizüe" säbäp bulğan di ğalimnär. Dönyada borçular arta
Dönyada qoş kizüe taralu uñayınnan borçular arta bara. Törkiä häm Romaniädä meñlägän zararlanğan qoş-qortnı ayıru eşläre bara. Belgeçlär moña säbäpçe bulğan virusnıñ keşedän keşegä küçü ixtimalın tikşerä. Ul arada amerikan ğalimnäre 1918 yılda 50 million keşeneň ğömeren özgän epidemiäneň qoş kizüennän başlanıp kitkäne turında iğlan itte.
Şuşı fänni açış dönyada qoş kizüe taralğan waqıtqa turı kilde häm belgeçlärne borçuğa saldı. Moñarçı ğalimnär qoş virusı keşeneke belän butalsa ğına epidemiä tudıra ala digän fikerdä ide. Soñğı açış bu fikerne kire qağa, 1918 yıl virusına bernindi küçeş çorı kiräk bulmağan.
2003 yılda Aziädä tarala başlağan H5N1 digän isem alğan qoş virusı ul çaqta 65 keşeneñ ülemenä säbäp buldı. Soñraq ul Rusiä, Qazaxstanda, xäzer menä Törkiä häm Romaniädä terkälde. Belgeçlär bu virusnıñ tabiğäte üzgärep keşedän keşegä küçä başlawınnan, yağni epidemiägä säbäp buluınnan qurqa. Britaniäneñ aldınğı virusologı John Oxford:
"Bu H5N1 digän virus şaqtıy qurqınıç bula ala. Amerikan ğalimnäreneñ açışı monı tağın ber qat raslıy. H5N1 belän 1918 yıl virusı arasında zur ayırma yuq. Ä ul virus tawıq, qaz, ürdäklärdän şunduq keşelärdä sikergän häm qısqa waqıt eçendä 50 million keşene qırıp salğan."
John Oxford bu qurqınıç aldında dönyanı uyanırğa çaqıra:
"Bioterrorçılıq, Ğiraqlarnı onıtığız. Bezgä başqa närsä yanıy. Bu H5N1 virusı bar dönyağa tarala ala."
Xäzer 1918 yıl tügel, törle kisätü çaraları bar kebek. Tik belgeçlär äytüençä, monıñ öçen xökümätlär berläşep xäräkät itergä iteş. Düşämbedä bez şuşı koordinatsiä eşläre belän şöğellängän Jenevadağı Dönya Sälämätlek Oyışmasınıñ yoğışlı awırular bülege xezmätkäre Maria Chengğa berniçä soraw belän möräcäğät ittek. Qoş kizüe keşelärgä niçek küçä digän sorawğa ul bolay dide:
"Älegä monı tögäl belmibez. Mondıy oçraqlar siräk. Bezneñçä ul hawa aşa, awıru qoşlarğa yaqın torğan keşelärgä küçä ala. Yä isä alar belän eş itkän, tuzanın sulağan, alardan aş azerlägän keşelärgä. Älegä tögäl belmibez."
Qoş ite, yomırqa aşap bu virsunı eläkterep bulamı digän sorawğa Maria xanım yuq, yaxşı itep peşerelgän azıq qurqınıç tügel, andıy yul belän zararlanğan oçraqlar terkälmägän dide. Awırunıñ simpomnarı nindi digängä, ul ğädäti gripnıqı şikelle: sulış yulları, temperatura, yütäl kebek närsälär dide. Dawalaw çaralarına kilgändä, älegä Tamiflu digän ber genä daru bar, läki anı awıru başlanu belän birergä kiräk dide ul. Vaksinağa kilgändä, bu yünäleştä berniçä törkem eşli, şul isäptän ber amerikan törkeme şaqtıy alda bara, läkin äzer vaksina äle yuq dide. Ğädäti gripqa qarşı vaksinalar, qoş kizüenä qarşı tora alamı digän sorawğa Maria xanım, yuq, alar qoş kizüen kisätä almıy dip añlattı.
-Ali Gilmi


text:
Kosovonıñ statusı turında söyläşülär başlandı
Bügen Venada Kosovonıñ kiläçäktäge statusı turında söyläşülär başlandı.Bmo aradaşçısı Finlandiäneñ eleke prezidentı Martti Ahtisaari qaramağındağı turıdan –turı söyläşülärgä serb häm alban törkemnäre qatnaşa.Xalıqara cämäğätçelek Serbiä ölkäse Kosovoğa bäysezlek birüne yaqlıy .Kosovo ölkäse yaqın kiläçäktä dönyanıñ in yaña bäysez däwläteme bulaçaq?
Sonğı aylarda AQŞ. Britaniä häm Yevropa Berlege Belgradqa Kosovonıñ bäysezlege in yaxşı näticä bulır ide, söyläşülärdä Kosovo serbları öçen in yaxşı xäl çarasın tabu öçen tırışırğa tieşbez dip Belgradqa söyläp kiläbez .Räsmi Belgrad moñı kire qağa.Bügenge söyläşülär menä şundıy atmosferada başlandı.
Belgrad Kosovoğa bäysezlek birüne ber qayçan da yaqlamadı , närsä üzgärde soñ ?
Anderson törle faktorlar kiterä. Xalıqara cämäğätçelek ayrım alğanda Yevropa Balkan baqçasın tärtipkä salu belän qızıqsına. Berlek Xorvatiä belän äğzalıq söyläşüläre başlağan. Ul Makedoniäne äğzalıqqa namzät dip tanıdı häm Serbiä, Bosnia belän xezmättäşlek kileşüläre tözede. Bolgarstan wä Rumıniä kiläse yılda yäki 2008dä Berlekkä äğza bulırğa tieş. Bu kontekstta Kosovo betmägän eş bulıp tora.
Xalqınıñ 90%tı alban bulğan ölkädä 2004nçe yılda etnik çualışlar qabındı , bu inde xalıqnıñ waqıtlı BMO administratsiäsennän tuyğan buluına işarä. Etnik albannar ölkä statusınıñ xäl qılınuın taläp itä. Näticädä Rusiäneñ Elemtä Törkemeneñ başqa äğzaları belän şuluq pozitsiägä küçüe häm Serbiäneñ Kosovo öçen ber dä praktik bulmağan täqdimnär kertüe bäysezlek öçen konsensusqa kiterde. Anderson süzlärençä , Bügen bez Kosovo albannarı Serbiä parlamentına çaqırılır dip küz aldına kiterä dä almıybız. Anda xalıqnıñ 40%tarafınnan yaqlanğan albannarğa qarşı radikal partiä utıra . Serbiä-Çernororie berektäşlegenä küz salsaq , Çernogoriä Serbiädän ayrılırğa tora . Belgrad misal öçen Kosovonıñ BModa urını bulmasqa,çittä añı Serbiä wäkillek itergä tieş digän täqdimnär kertte. Anderson Xalıqara Cämäğätçelek andıy täqdimnärne ber dä xuplamıy dide
Ämma Elemtä Törkemeneñ äzğaları Kosovoğa bäysezlek birü Serbiädä säyäsi tängällekne boza häm xakimiätkä ultra millätçelärneñ kilüenä säbäp bula ala digän Belgrad argumentı mantıqlı bulsa da , qıyın mömkinçeleklär aldında qalğan törkem bäysezlektän başqa yul yuq di Belgrad söyläşülärne taşlap kitsä , ul çaqta xäl çarasın qabul itergä tieş bulaçaq. Ämma sonğı çiktä Berlekkä qabul itelü Belgrad öçen cälep itüçe häm ul söyläşülärdä qalır dip ömed itelä.
Älbättä küp kenä mäsälälär xäl qılınırğa tieş. Misal öçen Kosovodağı serb azçılığına küpme aftonomiä bireläçäk, bäysezlektän soñ xalıqara cämäğätçelekneñ role häm başqaları . Anderson Priştinağa sonğı çiktä bäysezlek birelsä dä aña bik küp şartlar da quyılaçaq di.Elemtä törkeme barlıq mäsälälär yıl azağına qädär xäl qılınırğa tieş dip belderä.Kosovonıñ yaña statusı turındağı rezolutsiä BMO İminlek Şurasına tapşırılırğa tieş. färidä xämit


text: Bügen Ğiraqtan kilgän xäbärlärgä qarağanda anda köç qullanular däwam itä. Şahitlär äytüençä, tönyaqtağı Mosul şähärendä bitlek kigän keşelär, 4 keşene maşinalarınnan süräp çığarıp, üterep kitkän. Moña şahit bulğan Abdulla Zöbäidi süzlärençä, höcümçelär 3 keşene atqan, dürtençeseneñ başın kiskän. Körd qaçaqları qaytıp urnaşa torğan Kirkuk lagerında bulğan raketa höcüme näticäsendä 3 keşe hälaq bulğan. Saddam bärep töşerelgännän soñ monda 14 meñläp körd qaçağı qaytqan ide. Ul arada Fälluca Şurası başlığı Möxämmät İbrahim süzlärençä, Fälluca xalqına da aqrınlap öylärenä qayta başlarğa röxsät itelgän. Uzğan ayad Amerikan xärbiläre höcümnäre waqıtında, Fällucadan 200 meñläp keşe kitkän ide.


text: Bögön Mäskäwzä Haylawzar-2003 forumında altı partiä häm 10 ijtimaği oyoşma parlamentqa haylaw qampaniähında qatnaşıu ösön xalıq-patriotik köstär qoalitsiähın oyoştorou xaqında iglan itte. Qolitsiäğa Däwlät Dumahı deputattarı Sergey Glaz’ev häm Dmitriy Roğozıyn yetäkselek itä. Sotsiäl yünäleşle säyäsät ütkäreü yañı haylaw berekmäheneñ töp lozunğı bulıp tora. Dmitriy Roğozıyn beldereüensä, qoalitsiä Räsäygä zıyan kiltereüselär menän köräşäsäk. Ul xökümätte otstawqağa yebärergä saqırzı. Sergey Glaz’ev berekmägä Räsäy Kommunistar partiähı häm profsoyuzdar quşılır tigän ışanıs belderze.


text: Yevropa Berlege räise wazifasın ütägän Hollandiäneñ premyer-ministrı Jan Peter Balkenende, Berlekneñ Törkiä mäs'äläsendäge qararı "islamnan qurqu"ğa ber dä bäyle bulmayaçaq, dip belderde. Yevropa Parlamentında çığış yasap, Balkenende, dekabr ayında Berlek citäkçeläre Törkiäneñ säyäsi häm iqtisadi xälen "ğadel" tikşeräçäk, yaña taläplär quymayaçaq, dide. Möselman ile Törkiäneñ Yevropa Berlegenä quşılu mäs'äläse Berlekneñ üzendä kisken bäxäslärgä säbäp buldı. Hollandiä - 1nçe iüldän alıp aldağı 6 ayda Yevropa Berlege räise wazifasın başqaraçaq.


text:
Yewropa Berlege İranğa qarşı çikläwlär kertü mäs'äläsen qaraw öçen İrannıñ atom programması eşen BMO İminlek Şurasına tapşıru niätennän baş tarttı. Yewropa Berlege Vienada BMO atom energiäse idaräse äğzalarına taratqan rezolütsiä ölgesen üzgärtte dip xäbär itelä.
AQŞ tarafınnan xuplanğan ul ölgedä İrannıñ atom programması mäs'äläsen BMO İminlek Şurasına kütärü täqdim itelgän ide.
Ämma soñraq, Xalıqara Atom Energiäse İdarä şurasındağı 35 äğza ilneñ yartısı diärlek, şul isäptän Qıtay belän Rusiä qarşı çıqqannan soñ Yewropa Berlege kire uylağan dip xäbär itelä.
Tähranda İran atom idaräseneñ räis urınbasarı Möxämmät Säidi Yewropanıñ bu qararın möhim ciñü dip bäyäläde. Şul uq waqıtta Venadağı İran wäkilläre Berlekneñ yaña rezolütsiä ölgese belän dä kileşmi. Bu ölge İran atom texnologiälären taratmaw kileşüen ütämi dip belderä häm bu mäs'äläne BMO İminlek Şurasına tapşıru mömkinlegen kiläçäkkä qaldıra.


text:
Mintimer Şäymiev Rusiä prezidentı häm Rusiä xökümäte räise belän oçraşular turında söyli
13 may könne Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev Qazan Kremlendä Mäskäwdä 12 mayda uzğan Rusiä Prezidentı Vladimir Putin häm Rusiä xökümäte räise Mixail Fradkov belän oçraşular näticälärenä bağışlanğan matbuğat oçraşuı ütkärde. Oçraşularda iñ berençe mäs''älä itep Qazannıñ 1000 yıllığına äzerlänü programmasın finanslaw mäs’äläse quyılğan. Rusiä xökümätendäge üzgärtep qorular barışında butalçıqlıq kilep çığu säbäple finanslawda totqarlıqlar bula başlağan. 1000 yıllıqqa äzerlek programmasında Tatarstan citäkçelege Qazan metrosı tözeleşen prioritet itep quya. Tatarstan prezidentı Rusiä citäkçeläre aldına quyğan ikençe möhim mäs''älä-ul neft'' tarmağınıñ kiläçäge. Neft’kä dönya bäyäläre uñğan kilen quyğan qamırday kütärelä, ä Tatarstan xalqı bayımıy. Nigä? Mintimer Şäymiev matbuğat oçraşuında monı federal'' üzäkneñ salım salu säyäsäte belän añlattı. Faydalı qazılmalar tabuğa salım Mäskäw belän Qazan arasında başqaça bülenäçäk. Bıyıl neft'' çığaruğa salınğan salımnıñ respublika byudjetına 15 protsent çaması kersä, kiläse yılğa bu salım küläme 5 protsentqa ğına qaldırılaçaq. Respublikanıñ yuğaltuları 2 milliard 600 million sum täşkil itärgä mömkin. 23 meñ skvajinanıñ 8 rentabelle bulmayaçaq. Neft''çelär eşsez qalırğa mömkin. Mintimer Şäymiev mondıy xälgä citkermäskä wäğdä itte dielä qayber mäğlümat çığanaqlarında. Mäskäw oçraşularında quyılğan öçençe mäs''älä- ul Tatarstan belän Rusiä arasındağı wäkälätlär büleşü turındağı şartnamäne modernizatsiälätü. Mintimer Şäymiev Rusiä Prezidentı Vladimir Putinğa şartnamäneñ yaña tekstın tapşıruı turında äytte. Yaña tekstta Rusiä qanunnarındağı üzgäreşlär häm yañalıqlar isäpkä alınğan. Matbuğat oçraşuında Mintimer Şäymiev İçkeriä prezidentı märxüm Äxmät Kadıyrovnı yaxşı itep iskä aldı. Ul bik qıyu häm aqıllı keşe ide dide Tatarstan prezidentı. Axırda prezident “Yedinaya Rossiä” firqäse küpçelegen täşkil itkän Rusiä Däwlät Duması eşçänlegenä qarata fikeren belderde dielä räsmi xäbärlärdä. Mintimer Şäymievne älege firqäneñ iñ yuğarı şurası räistäşe bularaq partiäçelärneñ qanunnarnı artıq tiz templar belän qabul itüläre borçıy.
Lenin dambasın cir uptı
Matbuğat oçraşuında işetelgän menä şundıy möhim yañalıqlarnı jurnalistlar pänceşämbe könne redaksiälärenä alıp qaytıp citkezä almıy intektelär. Töş aldınnan Qazannıñ iñ möhim transport arteriäse- Lenin dambası yabıldı. Lenin küpereneñ damba belän totaşqan urınında 3 kvadrat metr mäydanda cir ubıldı. Lenin dambasında transport xäräkäte yabılu säbäple Qazannıñ üzägendä barlıq transport tuqtadı.p>Yulda balalar ülä
Pänceşämbe könne irtän Qazan- Irınbur yulınıñ Laeş rayonı territoriäsennän uzğan öleşendä yul häläkäte buldı. İke ciñel avtomobilneñ mañğayğa-mañay bärelüe arqasında 4 keşe häläk buldı. Şularnıñ ikese 5 häm 8 yäşlek balalar. Respublika Yul iminlege xezmäte bıyılnıñ dürt ayında Tatarstan şähärläre uramnarında häm yullarında baliğ bulmağan yäşlär qatnaşında 141 yul häläkäte buldı dip xäbär itä. Häläkätlärdä 8 bala ülgän, 139 bala törle tän cäräxätläre alğan.Yunıs Ätnäle.


text:
Cäy citteme — Qazanda här kön diärlek kiñäşmälär, simpoziumnar, konferensiälär uza başlıy. Ällä beznekelär şul çaralarnı Sabantuyları çorına turı kiterergä tırışalar, ällä çit illär wäkilläre üzläre monı şulay telilär. Niçek kenä bulmasın, çal çäçle abruylı ağaylar häm apaylar cäyge çellädä esse kabinetlarğa ciılıp iñ citdi mäs'älälär turında bäxäsläşälär.
Pänceşämbedä şundıy ike çara Däwlät Şurası binasında häm Tatarstan säwdä palatasında uzdı. Berençese “Federalizm şartlarında konstitutsion eşç’nlek”kä bağışlanağan ide. Bu ike könlek fänni-ğamäli konferensiädä Rusiä yağınnan Xisap palatası apparatı citäkçese Sergey Şaxray, Tatarstannan parlament citäkçese Färit Möxämmätşin üz çığışları belän söyläşügä eşlekle tös birdelär. Färit Möxämmätşin, ğadättägeçä, Mäskäwneñ unitarizmnı yaklaw wä köçäytü säyäsäten tänqitläde, çın federalizm urnaştırunı, döres yul dip bäyäläde. Anıñ fikerençä, älegä Rusiädä federalizm tözü, milli säyäsät mono-etnik ildäge sıman alıp barıla. Tatarstan parlamentı citäkçese Däwlät Duması rus bulmağan xalıqlarnıñ mänfäğätlären tulısınça isäpkä almıy torğan qanunnar qabul itä. Monda “Rusiä Federatsiäse xalıqları alfavitlarında tik kirillitsanı qullanu, grajdanlıq turındağı qanunnarnı misal itep kiterergä”,—bula dide.
Sergey Şaxray da «çın federalizmnıñ ayaqqa basuına berniçä yöz yıl unitar däwlät bulıp yäşäw traditsiäläre qomaçawlıy», — dip belderde.
Fänni-ğamäli konferensiädä çit il ğalimnäre, tögälräge, Germaniäneñ Reyn uiniversitet professorı doktor Rayter Florian häm Adenawer isemendäge fondnıñ Mäskäw wäkillege citäkçese doktor Markus İngenlat ta qatnaştılar häm ğibrätle notıqlar söylädelär. Comğa könne älege çara üz eşen tämamladı.
Ğalimnär häm säyäsätçelär qatnaşında Säwdä palatasında uzğan ikençe ber söyläşü küpmeder däräcädä cidti temağa bağışlanğan bulsa da, sañğırawlar bäxäsläşüen xäterlätte. Härxäldä, şunda qatnaşqan Tatarstan prezidentı kiñäşçese Rafail Xäkimov anı tänqitläp, «añlaşılmawı buyınça ul Gegel' xezmätlären xäterlätä», — dip bäyäläde.
Şulay da, qayber mäs'älälär açıq äytelde. İdel buyı federal' okrugınıñ strategik tikşerünelär üzäge direktorı Petr Şçedrovitskiy «Däwlät. Wäkalätlär büleşü» dip isemlängän çığışında töp xaqimiät häm cawaplılıq üzäk qulında qalaçaq digän fikerne täqrarladı. Kiläse 5 yılda federal' okruglar tağın da köçäyteläçäk, alarğa kiñ kontrol' funksiäläre yöklänäçäk ikän.
Çığışlarnı iğtibar belän tıñlap beterüçelärgä şunısı da añlaşıldı: federal' okrug strategları kiläçäkne milli respublikasız kürergä telilär. Alar farazlawınça, 2010 yılda Rusiä federativ model'dän grajdanlıq däwlätenä küçergä tieş. Äle hamanda çın federativ däwlät bulalmağan Rusiäneñ andıy ilgä äwerelüen, kem äytmeşli, qızıl qar yawğançığa qadär kötergä turı kiler, möğayın.
Törle kiñäşmälärgä bay pänceşämbedä «Tatarstan yaña ğasır» xäräkäte klubında jurnalistlar Däwlät Duması deputatı Mixail Rokitskiy belän oçraştılar. Äytergä kiräk, ul latin imlası turında bik döres süzlär söyläde. Duma berençe uqılışta qabul itkän qanunnı tänqitläp «min moña qarşı idem, çönki bu här xalıqnıñ üz eşe», — dide Mixail Rokitskiy qayber latinğa qarşı yä bitaraf torğan Rusiä parlamentındağı tatar deputatlarınnan ayırmalı bularaq.


text:
Blağoweşçen şähärendä qupqan şaw-şu däwam itä. Xäbär itüebezçä, şähärdä militsiä çistartu çaraları ütkärep, anda bik küp keşelär zıyan kürgän ide. Respublikanıñ Eçke eşlär ministrlığında bu uñaydan xezmät tikşerelüye ütkärelde. Anda milisiäneñ qanun bozmawı bilgelängän, şul uq waqıtta çaranı oyıştıruda häm ütkärüdä qayber xatalar buluı tanılğan. Ğäiplelärneñ cawaplılıqqa tarttırılaçağı atalğan.
Blağoweşçen xällären tikşerergä kilgän “Rusiäneñ keşe xoquqları öçen“ xäräkäte başı Lev Ponomarev häm Mäskäw Helsinki törkeme räise Lyudmila Alekseyevalar Mäskäwgä qaytıp kitte. Alar doqumentlar ber ay däwamında tikşerelgännän soñ General proquraturağa bireläçägen beldergän. Cirle matbuğat isä alarnı pıçratqan yazmalar birä başladı. Alarda xoquq yaqlawçılar Qorıltay räise Qonstantin Tolqäçev belän oçraşu waqıtı bilgeläp, kilmi qaluda, tögälsezlektä ğäiplänä. Blağoweşçenda Tübän Novğorodtan kilgän xoquqçılar törkeme eşli başladı.


text:
Ukraina: säyäsi körçekkä noqta, "äflisun inqilabına" yasinmı?
Atnakiç irtäsendä prezident Viktor Yuşenko 2004 yıl Äflisun İnqilabı çorında üzeneñ töp köndäşe bulğan Viktor Yanukoviçnı premier-ministr itep bilgeläde. Şuşı awır adımğa barıp Yuçenko ildä 4 ay däwam itkän säyäsi körçekkä noqta quydı. Aylarça säyäsi bilgesezlektän ğarıq bulğan Ukrainnarnıñ kübese nixayät, irken sulap quydı, ämmä qayberläre bu qarar Äflisun İnqilabı qimmätlärenä yasin bulmasmı, dip borçıla.
"Min Viktor Yanukoviçnı Ukraina premier-ministrı itep bilgelärgä qarar ittem. Monıñ belän bäyle awırlıqlarnı tulısınça añlıym. Bar ilne şunı añlarğa çaqıram - bezneñ säyäsi añlaşuğa kilü öçen unikal forsatıbız bar" di Ukraina prezidentı.
Yanukoviçnı raslaw mäsäläsen Yuğarı Rada comğa könne qararğa cıyına. Ul arada atnakiçtä Ukrainanıñ alğa taba eçke häm tışqı säyäsäten bilgelägän Milli Berdämlek Universalı dip atalğan dokument imzalandı. Ukrainanıñ NATO häm Rusiä belän mönäsäbätläre, däwlät telläre, pravoslav çirkäweneñ statusı kebek çeterekle mäsälälärdä Yuçenko häm Yanukoviç firqäläre soñğı säğätkä qädär bäxäs alıp bardı. Axır çiktä bu dokumentnı Yulia Timoşenko blogınnan qala barlıq fraksiälär dä imzaladı. Äflisun inqliabı waqıtında Yuçenkonıñ iñ yqın tarafdarı bulğan Yulia Timoşenko isä oppozitsiägä küçüen iğlan itte.
Şulay itep, Ukrainada qarşılıqlı xakimiät barlıqqa kilde. 2004 yıl prezident saylawlarında ber-bersenä qarşı köräşkän ike keşe – berse prezident, ikençese premier buldı.
Bu Äflisun İnqilabı ğimmätlärenä yasin uqu, Ukrainanıñ yünäleş üzgärtüen añlatamı? Mondıy borçular bulsa da, alarnı artıq küperü döres bulmastır. Ätik, Yanukoviç üze çärşämbedä Kievtağı tarafdarları aldında çığış yasağanda Äflisun İnqilabına mondıy bäyä birde:
"Bez şunı añladıq, 2004 yıl bezneñ küzlärebezne açtı, kemneñ kem ikänen añladıq. Bu barıbızğa da fayda, çistarınu kiterde" di Viktor Yanukoviç
Yuçenko Ukrainanı NATOğa kertergä teli, Yanukiviç moña qarşı, dilär, şulaydır. Läkin şul uq waqıtta bu Yanukoviçnıñ ğına tügel, millionlağan ukrainnıñ da qaraşı. İkençedän, 2003 yılda näq menä Yanukoviç premier bulıp eşlägändä Ukraina NATO belän tığız xezmättäşlek urnaştırdı.
Yuçenkonıñ tağın ike xıyalı – Ukrainanı Dönya Säwdä Oyışması häm Yewropa Berlegenä kertügä kilgändä, bu maqsatlarnı Yanukoviç ta xuplıy.
Qısqası, belgeçlär fikerençä, Yanukoviç xökümäte dä şaqtıy Könbatış qaraşlı bula ala. Ägär şuşı yaña xökümät üzgäreşlär programın raslap, anı tiz arada ğämälgä quya alsa, Yuçenko üze äytkän "ilne berläşterü forsatın" tormşqa aşıra ala. Yuq ikän – Ukrainanı alda tağı da yamanraq büleneş kötergä mömkin.
ali ğilmi


text: Tbilisi Kodor tarlawığınnan ğaskärlären çığarmıy torıp, Abxaziä nizağnı cayğa salu söyläşülären başlamayaçaq. Mäskäwdä bulğan mätbuğat oçraşuı waqıtında tanılmağan respublikanıñ başlığı Sergey Bagapş, söyläşülär BMO qanatı astındağı Koordinatsia şurası qısalarında ğına bulırğa mömkin, dip belderde. Bagapş şulay uq, üz teläkläre belän xärbi xezmätkä kilüçelärne tuplaw idaräse buldırılğanlığın da rasladı. Şulay buluğa qaramastan, Abxaziä başlığı Gruziä belän xärbi qarşılıqlarnı başlamaw turında kileşü imzalarğa äzer ikänlegen belderde.


text:
Könçığış Qazaxstannıñ Semipalatinski şähärendä 5nçe tatar sänğate festivalenä äzerlänüläre turında xäbär itkän idek. 15 sintäberdä Tatarstan, Çuwaşstan, Seber yağı häm Qazaxstannıñ başqa şähärlärennän kilgän yäş sänğatkärlär qatnaşında bu çara başlanıp kitte. Balalar 4 janrda köç sınaşa – cır, biyü, näfis süz häm uyın qoralları. Berençe mondıy çara 2000nçe yılda oyıştırılğan. Bu waqıt eçendä sänğat festivalendä törle töbäklärdän kilgän 3 meñgä yaqın bala qatnaşqan. Bu xaqta bügen Qazaxstannıñ elektron mäğlümat çaraları da xäbär itte. Şulay uq Közge İrtış moñnarı festivalendä bezneñ xäbärçebez dä qatnaşa. Tulıraq mäğlümat Azatlıqnıñ çärşämbe tapşıruında.
Sania Mirxalieva, Semi


text:
Şarm äl-Şäix cıyınında Ğiraqnıñ iminlege tikşerelde. Rice belän Mottaqi oçraşa almadı
Comğa könne Mısırnıñ Şarm äl-Şäix şähärendä Ğiraqqa bağışlanğan 2 könlek xalıqara konferensiä tämamlandı. Ğiraqnıñ kürşe illäre andağı mäshäb-ara bäreleşlärne tuqtatuğa niçek yärdäm itä ala – cıyında änä şul mäsälä tikşerelde. Ämmä iğtibar üzägendä tağın ber mäsälä tordı – Şarm äl-Şäixkä kilgän İran häm amerikan räsmiläreneñ üz-ara oçraşu ixtimalı.
"Terrorçılıqnı yaqlaw berkemgä dä faydağa bulmayaçaq häm berkemne dä ülem qurqınıçınnan saqlıy almıy. Ber ğönaxsız keşelärne ütergän, universitet, kitapxanä, mäçet, çirkäwlärne cimergän terror - bolar barısı da ber närsä – Morokkoda bulsın, Cezäirdä, Söğüd Ğäräpstanında, İordanda yä isä monda – Şarm äl-Şäixtä" dide Ğiraq premierı.
Nuri äl-Mäliki telgä alğan 2005 yılda Şarm äl-Şäixtä bulğan höcüm näticäsendä 88 keşe häläq bulğan ide.
Washington İrannı Ğiraqtağı şiği, Süriäne – sönni suğışçılarğa yärdäm itüdä ğäyepli.
Berük waqıtta Ğiraqnıñ kürşeläre - barısı da – anıñ eçke eşenä tıqşınuın kire qağa.
Cıyınnıñ berençe könendä iğtibarğa layıqlı ber waqiğa buldı. Quşma Ştatlar däwlät sekretare Condoleezza Rice Süriäneñ tışqı eşlär ministrı Wälid äl-Möğällim belän oçraştı. Bu ike ilneñ yuğarı räsmiläreneñ soñğı 2 yılda oçraşqanı yuq ide.
Rice süzlärençä, alar ğisyançılarnıñ Süriä aşa qoral häm suğışçılar kiterüen tuqtatu yulların tikşergän. Rice, İran da şunı eşlär digän ömeten äytte:
"Min İran üz mängäğätendä xäräkät iter, ekstrmistlarğa qoral ağımın tuqtatır dip ömetlänäm. Bu qoral bezneñ xärbilärgä, Ğiraq xalqına qarşı qullanıla. İran terrorçılıqnı xuplawdan tuqtar dip ömetlänäm" dide däwlät sekretare.
İnde Rice xanım İran räsmiläre belän dä oçraşmasmı digän soraw Şarm äl-Şäix östendä ike kön buyı elenep tordı. Mäğlüm bulğança, AQŞ belän İrannıñ diplomatik mönäsäbätläre 1979 yıl İslam inqilabınnan birle özelgän xäldä.
Atnakiç mäcles waqıtında çıqqan ber forsat turında bezgä Farda xäbärçese Mähtäb Färit söyläde:
"Mäclestä İran belän Amerika öställäre yänäşä quyılğan ide. Rice xanım kerügä İran tışqı eşlär ministrı Manuçer Mottaqi çığıp kitkän" dide Mähtäb Färit.
Soñraq Mottaqi bu ğämälen mäclestä skripkada uynawçı ber xanımnıñ artıq açıq külmäge anıñ ählağına turı kilmäwe belän añlattı.
Şylay da, iñ yuğarı däräcädä bulmasa da, İran belän Amerikan räsmiläre arasında oçraşu bulğan. Bu xaqta Ğiraq tışqı eşlär ministrı Xöşiär Zebari citkerde:
"Belgeçlär färäcäsendä oçraşu buldı. Anda närsälär bulğanın belmim, läkin minemçä bu üze genä dä uñay küreneş" dide Ğiraq ministrı.
Şarm äl-Şäyx konferensiäsendä Ğiraqnıñ Säddam çorınnan qalğan 56 milliard dollar tışqı burıçlarınıñ 32 milliardın sızıp taşlarğa kileşende.
Älege cıyında Ğiraqnıñ kürşe illärennän tış, Berläşkän Millätlär, Yewropa Berlege, Zur 8-lek wäkilläre qatnaştı.
Ali Ğilmi


text:
Pakıstan oppozisiäse Möşärräfkä qarşı berläşte
Uzğan ay Pakıstanda bulğan parlament saylawında ciñep çıqqan oppozisiädäge partiä başlıqları, üzaralarında urtaq koalisiä buldıru öçen kileşte.
Oppozisiä partiäläre arasındağı koalsiä, yıllar buyına ike zur sekulär partiä arasında barğan qarşılıqqa noqta quya. Yäkşämbe könne iğlan itelgän kileşü nigezendä, koalisä saylawda küpçelek tawışnı alğan Pakıstan Xalıq partiäse başlığı märxümä Binäzer Bhuttonıñ ire Asif Ali Zardari tarafınnañ citäklänäçäk.
Saylawda Pakıstan Xalıq partiäsennän soñ ikençe rättä ciñgän, elekke premyerlärdän Nawaz Şärifneñ partiäse koalisiäne yaqlıyaçaqı. İke partiäne berläştergän maqsat, Pärwäz Möşärräf üzgärtkän äyberlärne asılına qaytaru omtılışı. Koalisiädäge ike partiä da ber awızdan maqsatların quştırnaqlar belän äytkändä “Demokratiä öçen kileşü” bularaq atadı.
Koalisä quyğan maqsatlar isemlegendä iñ möhim äyber, Möşärräfneñ üktäber ayında tağın prezident bulıp saylanuına ayaq çalğan öçen quılğan xaqimnärneñ yañadan üz wazifalarına qaytaru tora. Alar parlamenttäge küpçelek tawışnı bu taqdim öçen qullanaçaq.
Zäbari belän urtaq belderü yasağan Şärif bu plan turında bolay söyläde:
“Noyabrnıñ 2sendä eşlärennän quılğan xaqimnärne yañadan wazifalarına qaytaru öçen äzerlängän taqdim, parlament cıyılğannan soñ 30 kön eçendä millät mäclesenä tapşırılaçaq.”
Maqsatlar arasında Möşärräfneñ telägän waqıtta parlamentnı taratu köçen ğamäldän çığaru bar. 1999 yıldan birle xökümätne citäklägän Möşärräf, Nawaz Şärif xaqimiäten xärbi köç belän taratqan ide.
Läkin başta töp soraw bulıp Parlamentnıñ yañadan qayçan cıyıla alaçağı mäsäläse tora.
Möşärräf comğa könne yasağan belderüendä, ägär ildä tınıçlıq bulsa mäcles 10 kön eçendä cıyılaçaq dip belderde. Läkin anıñ tınıçlıq digännäñ närsä äytergä telägäne anıq añlaşılmadı. Uzğan parlament saylawı, Bhuttonıñ üterelü belän artqan qan quyular häm qulğa alınular säbäble şaqtıy ozaqqa suzılğan ide.
Yäkşämbe könne isä, Möşärräf tarafınnañ wazifadan alınğan mäşhür xaqim – Möxämmät Çaudrine wazifasına qaytarıluların sorap uram cıyını uzdırğan xalıq belän polisiä arasında çualışlar buldı.
Möşärräf eştän quılğan xaqimnärneñ yänädän wazifağa qaytarıluına qarşı buluı turında kisätte.
Parlament cıyıluğa, tağın keşelärne borçığan ber mäsälä, oppozisädäge töp ike partiäneñ üzgäreşlär kertü öçen küpçelek tawışqa iä bula almawı mäsäläse. Xäzergä ike partiä bergä berläşsä dä, üzgäreş kertü öçen kiräkle bulğan 10 keşenen tawışı citmi. Şunıñ öçen oppozisiä kiçkenä partiälärne üzlärenä cälep itärgä tiyeş bula.
Premyer ministr itep kemneñ bilgelänäçäge mäsäläse isä bu atna eçendä xäl iteläçäk.


text:
Adilä Kolesnikova Mordowiädäge urıs awılında tärtip yasadı
Ecли Mы ceroдHя зapoбoTHyю плaTy плaTиM, kak cчиTaeTcя y Hac, xopoшaя дoяpka, TaM, 7-9 Tыcяч пoлyчaeT. Ho зa эTи 9 Tыcяч oHa cToлbko paбoTaeT, oHa cBoи koпeйkи эTи-9 Tыc. oпpaBдыBaeT. Ho eй ceroдHя Haдo бы плaTиTb He 9 Tыcяч, a 90 Tыcяч. “Çelmodeyevskiy Maydan” awıl xucalığı qooperatiwında 82 keşe eşli. Monda yılına ber keşegä 224 meñ sumlıq produqsiä citeşterälär. Uzğan yılda xucalıqnıñ tabışı 8 million sumnan artıq buldı. Aqça bulğaç, yaña texnik da alına – qombaynnar, traqtorlar, çäçü maşinaları, Wengriädan küp söt birä torğan sıyırlar kiterelde, xäzer yaña ferma tözelep betä. Çelmodeyevskiy Maydannıñ kolxozçıları kübese xäzer kolxoz tözegän öylärdä yäşilär. Adilä Kolesnikova üze dä şundıy uq öydä yäşi. Kolxozçılar mal-tuar totalar, kolxozdan peçän, azıq tüläwsez birelä. Kolxoz tağı da yaña öylär tözi bara. Mäsälän, küptän tügel ike etajlı ber bik matur öy tözelep bette. Monda Adilä üze küçmi, monda söt sawuçı Walentina Kaşirinanıñ ğäiläse küçär. Kolxoz öyne tözep kenä qalmıy, munçasın da, böten saray-qaraltıların da tözep birä. Kolxozçınıñ tözü eşendä ber qayğısı da yuq, kolxozda yaxşı eşlärgä genä qala. Adilä şulay äytä: – Bezdä şandıy inde, şılay inde zawedeno, şto üzläre nitmilär dä, kolxoz wes eşli. Nadwornıyların da eşli, munçalar da, wıt bıyıl toje öç munça uje quydıq, wıt nadwornıyı postroyqi. Oblojili yañadan wıt iske ızbalarnı, krışaların kütäräbez. Wes kolxoz eşli, alar tol'qo kolxozda ğına eşlilär. Adilä üzen mondıy uñışlı yazmış yulına yünälderüçelär arasında ike tatar keşesen atıy. Berençese – anı Çelmodeyevskiy Maydanğa citäkçe itep quyğan İsmail Syafuqov. Ul waqıtta İsmail İsxaq ulı İnsar rayonınıñ berençe sekretare bulğan. İkençese – Fatix Räxmätullov, 80 nçe yıllar başında İnsar rayonınıñ awıl xucalığı idaräse başlığı. Fatix Räxmätullov rayon xucalıqlarında zamança texnoloğiälar kertü, cir eşkärtüneñ yuğarı qülturasın kertüne başlağan keşe. Ul waqıtta yaña ğına kolxoz räise itep saylanğan Adilä şul yul belän xäzer dä bara – anıñ xucalığınıñ uñışlı eşläwe – qır eşlärendä zamança texnoloğiälärne bik tögäl itep ütäwgä bäylängän. Adilä üzeneñ tuğan awılı Yandowişçe belän elemtäsen özmi, tik Yandowişçedağı xucalıqnıñ köçsez buluına, andağı xalıqnıñ yarlı yäşäwenä gärlänä. – Nu prosto jalko, qaçan wıt şalay nitäsen dä, tatar awılı qayan, wıt min üzem, kolxoz raspalsya wıt, awılda, qänişnı, mondıy. Bez wıt un yıl tamu nazad ğaz uje perwımi bire uzdırdıq, ä beznen awılda wıt tege yıl ğına äldä ğaz uzdırdılar. Qayçan wıt şılay wıt barasın wıt, srawniwayış wıt, vse rawno monda vrode bı qaqaya-to boleye bez, nieräk, siwilizätsiä bul'şı, çem wıt tege awılda. Qalxoz yuğaldı, irläre wıt yerilär qalımıyt, qatınnarı monda toralar wopşçem. Şandıy, awıl öçen abidnı, wıt üzemnen tuğan awılım öçen, qänişnı, obidnı. Ğömereneñ yartısınnan kübesen urıs awılında, urıs ire belän yäşäsä dä, Adilä tatarlığın qayçan da onıtmıy, muyınında altın yarımayı da yaltırap tora. – Beläsez niçek wıt, s vozrastom ştoli wıt, üzeñnen dineñä qaq-tı wıt, bul'şı nitäsen, tartılasın. Beznen tatarlar başqa natsiälar niesendä bulmasın, yantıqta bulsı, haman xoçetsyä, ştobı yuğarıda bulsın, da, qänişnı. Adiläneñ ike ulı bar – Wiktor häm Waleriy. Wiktor uniwersitet beterde, tatarça ällä ni söyli belmi. Ämma xäzer armiädä bulğan Walera, berençe klassqa qädär Yandowişçeda tatar äbisendä tärbiälängän, häm şunnan tatarça çın tatar kebek söyläşä. Xalqıbıznıñ Adilä Färit qızı Qolesniqowa kebek şundıy aqıllı, köçle xatın-qızları bulğanda tatar xalqı yuğalmas dip ışanırğa bula.
İrek Bikkinin, Mordowiä


text:
Qazaqstan prezidentı Nursoltan Nazarbaevnıñ Tatarstan säfäre däwam itä
Audio (Nursoltan Nazarbaev)
"Zur xezmättäşlek Kamaz belän bara, nefteximiä, maşina tözü ölkäse belän, bu yaxşı başlanğıç bula ala. Bezne şulay uq monda citeşterelgän oçqıçlar, boralaqlar qızıqsındıra. Bez alarnı narıp qararbız. Ber-bersenä yaqın bulğan Qazaqstan belän Tatarstan, ğämümän alğanda, Qazaqstan belän Rusiä arasındağı tawar äyläneşen arttıru öçen küp närsä eşlä."
Qazaqstan delegatsiäsenä 70-tän artıq keşe kerä. Tatarstan säfären tämamlağaç alar Başqortstanğa yul totaçaq.


text:
Rusiädä pensionerlarnıñ protestları Putin öçen dä problema bula ala
Russiädä meñärlägän pensioner buşlay sotsial xezmätlärneñ beterlüenä protest belderä. Demonstratsilärneñ iñ zurısı San Petersburgta buldı . Bu xaqta soñğaraq. Keçeräk demonstratsiälär Stavropol, Mäskäv ölkäse, Tatarstan häm Smarada da buldı. Protestlarğa ğinvar ayında köçkä kergän yaña qanun säbäp buldı. Ul meditsina häm cämağät transportınıñ buşlay buluın beterep, anıñ urnına aqçalata kompensatsiä tülävne küz aldında tota. Läkin protestçılar, aqçalata kompensasiä buşlay xezmätlärne qaplarlıq miqdarda tügel dip belderälär. Putinneñ xakimiäte çornda mondıy zur häm kiñ taralğan protestlarnıñ bulğanı yuq ide äle. Bu prezidentqa häm anıñ säyäsätenä qarşı çığunı añlata mikän?
Audio
" Kreml citdi vazğiät alında tora. Çönki bu sotsial protestlarnıñ başlanğıçı ğına. Protestlarnıñ cäyelüe bik mömkin. Xalıq älegä transport ölkäsendäge mänfäğätlärneñ yuqqa çığarıluına ğına protets belderä. Ay azağında häm fevral başlarında alar kommunal xezmätläreneñ qimmätlänäçägen küräçäklär."
Pensionerlarnıñ protestların iğtibarsız qaldırıp bulmıy. Çönki alar Russiä xalqınıñ şaqtıy zur öleşen täşkil itälär. Soñğı reformalar 32 milion keşegä qağıla. Qayber şähärlärdä pensionar andağı xalıqnıñ 25 yäisä 35 protsentın täşkil itä. Qartıraq buın keşeläreneñ açuı bik qabarğan häm alar cämağät transportn blogadalarğa da äzer toralar. Petrovnıñ fikerençä, Kreml protestlar öçen ğäyepne üzendä ezlärgä tieş. Reformalar liberal häm zarur bulsa da , Putin berniçä populär bulmağan çaralarnı ber ük vaqıtta häm ber-ike yıl eçendä ğämälgä quyarğa teli. Annan başqa reformalar administrativ üzgäreşlär tämamlanmıyça ğämälgä quyıla başlandı. Bu inde häm üzäk häm cirle xakimiätlär tieşençä eşli almağan vaqtqa turı kilde. Petrovnıñ süzlärençä, şuşı butalçıqta Putin cämğiättä yaqlauın yuğalta bara. Mäskävdäge Levada üzägeneñ Şimbä könne iğlan itkän f iker beleşüenä qarağanda, ruslarnıñ 39 protsentı ğına Putinne iñ ışanıçlı säyäsätçe dip xisaplıy. Ber yıl elek bu 58 protsent ide.
Audio
"Bu fakt zur borçılu tudıra. Bu Putin häm anıñ rejimı öçen genä tügel, ä böten il öçen xavefle küreneş. Çönki cömğiätneñ Putinne yaqlauı üzenä kürä politik stabillekneñ garantı bulıp tordı. Yaqlau kisken kimegän xäldä, totnaqlıq ta betäçäk. "
Petrovnıñ süzlärençä, 2004-nçe yıl Putin urnaştırğan sistemanıñ tözeleşendä krizisnıñ buluın kürsätep tordı. Yukos mäsäläse Putinneñ elekke sistemanı cimerü mäsäläsendä osta buluın , läkin, anıñ urnına näticäle yaña sistema buldıru mäsäläsendä problemalarınıñ buluın kürsätkän. Xalqara mönäsäbätlär Buyınça Mäskäv İnstittutı xezmätkär Kirill Koktışnıñ fikerençä, soñğı protestlar Russiädä xakimiätlär belän cämğiät arasında upqınnıñ tiränäyüen kürsätä. Ul şulay uq belem häm sälämätlekne saqlau xezmätlären reformalau citdiräk häm kiñeräk qarşılıq kürsätügä kiteräçäk dip farazlıy.
Audio
"Statistik yaqtan qarağanda xalıqnıñ şaqtıy zur qatlamı , 35-tän yäşeräklärneñ 35-40 protsentı belem alu häm meditsina xezmätläreneñ , berençe oçraqta darularnıñ tülävle bulaçağına borçıla häm tiskäre qaraşta. Kiläçäktä urta keremle sıynıf ta pensionerlanıñ protestlarına quşılaçaq."
Pensionerlarnıñ protestları qayber şähärlärdä taşlamalarnıñ yasaluına kiterde inde. Mäskäv xakimiätläre cämağät transportınıñ buşlay buluın häm darularnı subsidiälävne torğızdı.
Färit İdelle, Praga.


text:
Dönyanıñ yaña 7 Moğcizası
Internetta 100 millionnan artıq keşeneñ tawış birüe näticäsendä dönyanıñ yaña 7 Moğcizası iğlan itelde. Alar Braziliädäge zur Ğaysä sını, Perudağı borınğı Maçu Piku şähäre, Meksikadağı Çiçen Itsa piramidası, Böyek Qıtay Diwarı, Ürdündäge Pitra sarayı, Rimdağı Colosseum häm Hindstandağı Tac Mahal.
Tawış birü internetta, şulay uq kesä telefonnarı aşa sms cibärü yulı belän ütkärelde. Oyıştıruçılar äytüençä, anda 100 millionnan artıq keşe qatnaşqan. Häm alar monı berençe dönyaküläm demokratik saylawlar dip tä atadı.
Tawış birü näticäläre Portugaliä başqalası Lisabonda zur tantana oyıştırıp iğlan itelde. Şimbä könne ütkän bu çarada elekke astronawt Neil Armstrong, America cırçısı häm kinoakter Jennifer Lopez ta qatnaştı.
Ämma Berläşkän Millätlär Oyışması belgeçläre zur şaw-şu çığarğan bu tawış birüne häm anıñ näticälären tänqit itte.
BMOnıñ mädäniät bülege UNESCO äle yün ayında uq yaña 7 Moğciza isemlege xosusıy isemlek kenä bulıp qalaçaq, saylanğan urınnarnı maxsus saqlaw öçen säbäp bula almıyaçaq dip belderde.
Oyıştıruçılar isä cimerelü qurqınıç astında bulğan ul häykällärneñ danın nığraq tanıtu alarnı saqlawğa yardäm itär di.
Alar şulay uq waqıfqa törle yullar belän cıyılğan aqçanıñ yartısın 2001 yılda Äfğänstanda Taliban tarafınnan cimerelgän Bamyan Budda sınnarı kebek häykällärne torğızu eşenä totaçaqların belderde.
Dönyanıñ yaña cide moğcizası 20 namzättän saylap alındı. Ul 20 häykäl isemlege isä iñ başta täqdim itelgän 77 arasınnan saylap alınğan ide.
20 namzät arasında Afindağı Akropolis häm Parijdağı Eyfel Manarası da bar ide.
Kolozeum isä Yewropadan dönyanıñ yaña 7 Moğcizası arasına kergän berdänber häykäl buldı.
3 moğciza Latin Amerikasınnan. Alar - Meksikadağı borınğı mayalar piramidası Çiçen Itza, Rio de Janeiroğa östän qarap toruçı zur Ğaysä sını häm Perudağı borınğı inklar şähäre qaldıqları Maçu Piku. Ul illärdä yäşäwçe xalıqlar şul häykällärneñ yaña moğciza dip iğlan itelüe uñayınnan zur bäyräm yasadı.
Ürdündä dä 2 meñ yıl çaması elek taş qıyanı çoqıp yasalğan Petra sarayınıñ moğcizalar rätenä kerüe bäyrämgä säbäp buldı.
Tac Mahalda isä bäyräm uñayınnan keşelärgä tatlılar taratıldı häm Şah Cähän üzeneñ xatınına bağışlap saldırtqan şul qorılma yanında hawağa utlar atıldı.
Xäbärlärgä qarağanda, Böyek Qıtay Diwarınıñ bu isemlekkä kerüen Qıtay xalqı tınıçraq qabul itkän. Şulay da qayber qıtaylılar moña şatlanuların belderde.
"Berençedän qıtaylı bularaq min bik dulqınlandım. Böyek diwar inde elek tä tarixi dönya moğcizası bulıp sanala ide. Xäzer isä monı böten dönya tanıy. Häm bu yulı Böyek Diwar iñ berençe bulıp kilä. Şuña kürä härber qıtaylı anıñ belän bik nıq ğorurlanırğa tieş" dide ber qıtaylı.
Oyıştıruçılar bu tawış birü şulay uq Yewropa belän Yaqın Könçığıştan cittäge cämğiätlärneñ dä qazanışların tanu mömkinlege birde dide.
Naif Aqmal


text:
Ekrem Çelebi - Bülbüller Öttüğü Zaman
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Bülbüller Öttüğü Zaman
Etiketler : Ekrem Çelebi - Bülbüller Öttüğü Zaman türkü indir, Ekrem Çelebi - Bülbüller Öttüğü Zaman türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Bülbüller Öttüğü Zaman mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Bülbüller Öttüğü Zaman türküsü, Bülbüller Öttüğü Zaman sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Bülbüller Öttüğü Zaman bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Derdimi Kimlere Desem
Ekrem Çelebi - Su Sızıyor Sızıyor
Ekrem Çelebi - Soranlara Ne Deyim
Ekrem Çelebi - Hafız Mektepten Gelir
Ekrem Çelebi - Gel Sevdiğim Gel


text:
Gruziädä oppozisiadäge “Xaqıyqät” firqäseneñ totqarlanğan 29 äğzäseneñ 13e däwlät fetnäse äzerläwdä gäyelänä. Bu xaqta Tiflis prokurorı Giorgi Gviniaşvili xäbär itte. “Xaqıyqät” firkäseneñ başlığı İgör Georgadze xäzer Gruziädä ezärleklänä häm anda yäşämi. Gruziä prezidentı Mixäil Saakaşvili: “Qulğa alınğannar qanun nigezendä xökem iteläçäk”,- dide.
Gruziä oppozitsiäse yaqlılarnı qulğa alunı Rusiä däwlät duması spikerı Boris Grızlov bolay dip bäyäläde: “Minem uylawımça, göläp iñqıylabı dip atalğan waqıtta Gruziägä köçläp yaña demokratia rejimı kerttelär. Bu xäl bu rejimnıñ näticäse”.


text:
Däwlät Sekretare
Däwlät Sekretare (ДәүләT CekpeTape) - küp illärdä qabul itelgän yuğarı säsyäsi-ictimağıy wazıyfa. Däwlät sekretareneñ personäl wäkälätläre, ilenä qarap, törle bulırğa mömkin.
AQŞ'ta Däwlät Sekretare beryülı berniçä wazıyfanı başqara, häm il prezidentınnan qala, däräcä buyınça ikençe keşe bulıp sanala. Şulay uq ayırım ştatlarnıñ da Däwlät Sekretare bula, alarnıñ wazıyfaları konstitutsiä yärdämendä bilgelänä.
Frantsiädä elekkege patşa däwerendä Däwlät Sekretare ministr däräcäsendä yörgän. Xäzerge waqıtta alar Xökümät ağzaları bularaq sanala, läkin alar ministrlardan soñ kilä.


text:
AQŞları, Britaniä häm Germaniä terror höcümennän qurqıp Suğut Ğäräbstänendäge ilçelek häm qayber konsuliklarnı waqıtlıça yabıp quydı. Riyad häm Kazablankada distäläçä keşe häläk bulğan, yaralanğan insidentlardan soñ, Bush administratsiäse sişämbedä il eçendä iminlek çaraların nığıtıp terror höcüme bulu ixtimalenä qarşı uyaulıqnı arttırdı.
äl Qaida Suğut Ğäräbstänendä yaqın arada intixar höcümnärenä äzerlänä digän xabärlärdän soñ AQŞ, Britaniä vä Almanya ilçeleklären waqıtlıça yabıp quydı. Düşämbedä Suğut Ğäräbstäneneñ Ciddä şähre hava meydanında ike marokkolı qulğa alına, alarnıñ Sudan başqalası Xartumğa biletları bula. Politsiä marokkolılar oçqıçnı urlap 11-nçe sintäberdäge kebek Ciddä östendä şartlatırğa äzerlänä ide dip ışana. Qulğa alınğan 2 häm politsiä ezlägän öçençe marokkolı Riyadta 12nçe mayda yortlarnı şartlatqan el Qaida törkeme belän bäyläneştä tora dip qarala. Suğut räsmiläre marokkolılardan sorau alğannan soñ, terror höcüme bulaçaqmı tügel ä ul qayçan bulaçaq digän sorau kön qadağında tora dip äytkännär. marokkolılar närsä söylägänder cämäğätçelekkä belderelmäde, läkin şunnan soñ ilçeleklärne yabu turında qarar qabul itelde.Waşingtonda AQŞ däwlät departamentı süzçese Richard Boucher bolay dip äytte( audio)
Suğut Ğäräbstänendä bilgesez urınnarğa terror höcümnäre oyıştırılaçağı turında ışanıçlı mäğlümät bar. Suğutlu räsmilär nıq saqlanmağan , çit keşelär yäşägän otel, toraqlarğa yäğni yomşaq sivil hädäflärgä äl Qaida höcüm iter dip qurqa. AQŞ ilçelegendäge 120 keşelek personal 50gä kimetelde, diplomatlarnıñ ğailläläre şulayuq amerika watandaşları küpläp Suğut Ğäräbstänennnän çığıp kitä. Cidde vä Dahrandağı konsullıq şulayuq ilçelek in kimendä yäkşämbedä qädär yabıq bulaçaq. FBİ häm CİAnıñ 60 tikşerüçese Suğut Ğäräbstänendä Riyad bombalauın tikşerü eşendä suğutlu kollegalarına bulışlıq kürsätä. Bush administratsiäseneñ Watan iminlege ministırı Tom Ridge , AQŞ küzlä idaräläre Äl Qaida dönya külämendä operatsiälär alıp baru çorına kergän dip qarıy, AQŞnıñ da hädäf buluı ixtimal dip söyläde. Ridge Riyad ısulında şartlaular oyıştırılu turında yanadı Sişämbedäge kisätülärdän soñ AQŞta cirle xakimiätlär, politsiä çarlar kürä başladı. Kaliforniada politsiä 12 säğätlek eş grafigına kerde. NYta milli gvardia metro häm küperlärne saqlarğa çaqırıldı. Waşingtonda politsiäneñ mäxsus bülekläre kötelmägän töntü, patrullar oyıştıraçaq. AQŞta terror höcüme qurqınıçın kürsätkän utlı işarälär sarıdan äflüsen tösenä üzgärtelde. terror qurqınıçına kürä utlar zängär, yäşel, sarı, salğılt qızıl häm qızıl bulıp yandırıla. xakimiätlär ğıraq suğışı aldınnan martnıñ 17dä töslär belän kodlanğan terror kisätüen sarıdan salğılt qızılğa kütärgän häm suğış betkäç 16nçe apreldä sarığa töşergän ide. AQŞ çiklär vä transport ministırınıñ yardämçese Asa Hutchinson terror hevefeneñ sarıdan äflüsen tösenä üzgärtelüe turında bolay dip äytte: ( audio)
Bu üzgäreş Suğut Ğäräbstäne häm Marokkodağı sonğı bomba höcümnäre şulayuq AQŞqa qarşı terror törkemnäreneñ mäqsatları turındağı küzläü xisapları nigezendä yasaldı. AQŞta küzläü idaräläre terrorçılar Quşma Ştatlarındağı hädäflärgä höcümnär planlaştıra dip ışanalar.
Watan İminlege ministırı gubernator häm merlärne bigräk tä xalıqnıñ kübläp cıyılğan urınnarda östämä politsiä urnaştırırğa häm başqa iminlek çarları kürergä öndäde. Federal aviatsiä idaräse başqalada xosusi oçqıçlarnıñ , sport stadiumı yäki Waşington xäykäle yaqınınınnan oçunı tıyarğa planlaştıra.
Färidä Xämit, Praga


text:
Britannar öylärenä qaytqanda AQŞ belän İran arasında söyläşülär ixtimalı arttı
15 Britan xärbie, İran tarafınnañ azat itelde, häm alar kiçä ğailäläre belän oçraştı. Şul uq waqıtta AQŞ, İran belän söyläşülär başlanu ixtimalına işärä yasadı. AQŞ däwlät departımantı süzçese Sean MäkKormak, AQŞ däwlät sekretare Condoleeza Rice , İran tışqı eşlär minıstrı Manuçer Mottaki belän may ayında Ğiraqta bulaçaq xalıqara konferansiä waqıtında ğayre-räsmi söyläşülär bulu ixtimali turında belderde.
Uzğan atna Bäğdadta , Ğiraqnıñ kürşe illäre belän barğan oçraşuınnañ soñ, Ğiraqnıñ AQŞ ilçese, Zalmay Xalilzad İranlı häm Süriäle delegatlar belän oçraşqan ide. Bu atna şuña östäp AQŞ wäkillär pulatı räise Nansi Pelosi Süriä Prezidentı Başar äl-Äsad belän Demaşqda söyläşülär uzdırdı. Häm Pelosineñ bu oçraşuwın AQŞ prezidentı George Bush tänqiytläp çıqtı.
Xäzerge Avrupa Berlegeneñ citäkçese bulgan Germaniä, İrannıñ Britanlılarnı azat itüe, atom programması mäsäläsendä diolog aşa kileşülärne üsterergä yärdem itär dip ömetlänüen belderde.
AQŞnıñ saqlanu minsitrı, Robert Gates, Pänceşämbe kön Pentagonda, xäbärçelärgä bergän belderüendä, Tehran häm Washington arasında bulaçaq söyläşülärdä, İrannıñ soñgı azat itü mäsäläseneñ belän ber nindi dä qatnaşı bulmagannıñ äytte.
"Min, İran Prezidentı Ahmedinäcatnıñ Britan xärbiläreñ cibärüwe mäsäläse belän AQŞnıñ alga taba İran belän alıp baraçaq söyläşüläre arasında ber bäyläneş bardır dip uylamim. Min ğadi itep äyter idem, häm anı min başta da äyttem, bu nisbättäñ, diñgezçelärne kem qulga alırga quşqan da kem alarnı Tehranga kitergän, häm kem alarnıñ azat itelüenä qarar qılgan - bolar barısı da älegä bezgä belgesez bulıp qala."
Şul uq waqıtta aq yort süzçese Gordon Johndro Sişämbe kön belderüendä, Waşiñton Irannı xäzer Berläşkän Millätlärneñ uran bayutuwın tuqtatuı öçen çıgargan qararnı ğamälgä aşıru öçen yaña adım yasar dip ömetlänä dip beldergän ide.
AQŞ häm İran Mönäsäbätlärenä qısqaça küz salsaq:
· AQŞ häm başqalar İrannı Atom bombası yasarga cıyına dip ğayepli, ä İran isä atom programmadañ barı tik tabigiy köçne qullanu maqsatı buluwıñ däğwä itä.
· Ğinvardañ berle, xäzergä qadär Ğiraqtağı AQŞ köçlärenä höcüm oyıştıru belän ğayeplängän biş keşe qulga alındı.
MäkKormak, İrannıñ qulga alınğan 5 İran xärbiye xaqında kiñäşergä soraganıñ belderde. Alar iminlekkä zarar kitererlek keşelär bularaq, Ğiraq qanunları BMOnıñ imenlek şurası qararı nigezendä totıla dide Mäk Kormak. Ul şulay uq, totqınnarnı Xalıqara Qızılxaç komitetı wäkilläre dä kürep qayttı dip äytte.


text:
Tähran Yewropa Berlege belän söyläşülärne Törkiyädä däwam itä
İran wä Yewropa Berlege bügen atom programması tiräsendäge çıqqan qarşılıqlar xaqında söyläşü öçen Törkiyä başqalası Anqärada oçraşa. Söyläşügä Yewropanın tışqı säyäsät başlığı Javier Solana häm Irannıñ Milli iminlek şurası sekretare Ali Laricani qatnaşa.
İran, uran bayutu eşçänlegen tınıç maqsatlar öçen, energiä citeştürüdä qullanaçağın häm moña xaqı bulğanıñ tuqıp äytsä dä, könbatış İranıñ monı xärbi maqsatlarda qullana alaçağına borçılu belderä.
Düşämbe könne İran prezidentı, Mäxmüd Äxmädinicat üz süzen qabatlap, İrannıñ atom programmasın däwam itteräçägen äytte. Läkin ul şulay da Laricani belän Solana arasında söyläşülärneñ faydalı bulaçağın häm añlaşuğa kitäräçägenä ışanğanın belderde.
“Irannıñ Milli iminlek şurası sekretare Ali Laricani häm Solana söyläşüläreneñ faydalı bulaçağına häm mäsälälärne yaqtırtuına, qanuni wä döres sözemtägä kiteräçägenä ışanam. Alğa taba problemalar çişeler häm törle ölkädäge xizmättäşlegebezne däwam ittererbez “
İrannıñ üzeñ yaqlawı häm başlağan atom programmadañ baş tartmıyaçağı älege oçraşuda kileşü ömeten kimitä. Düşämbe könge oçraşu näticälere turında fikerläre soralğan, Britaniä Tışqı eşlär minıstırı, Margerrette Backet, bik ömet kürmäwen belderde.
Şulayda qaysı ber analistlar, misal öçen Jenevädäge bulğan İmenlek säyäsäte üzäge başlığı Shahram Chubin, İran tarafınnıñ bügelüçänlek kürsätüenä ışana.
“AQŞ İrannı üz köçendä totarğa teli, bu barıt tik uran bayıtu mäsäläsenä genä tügel, Ğiraq kebek töbäktäge mäsälälärgä dä bäyle.Minem uylawımça İranlılar isä, İminlek şurası üz qararları häm belderüläre belän, İranğa kinättän tıqşına başlawların kürde, kire qaytuı awır buğan xäl eçenä kirülären ağladı. Könbatışqa cäwap itep, sänäğäte külämdä uran bayutını başlatqanın kürsätte. Monıñ belän İran “ Menä qarağız, bezdä bu köç bar häm bezgä bu köç kiräk, läkin monı artturu xaqında kileşä alabız dip äytergä tile.”
Mart ayında çikläwlär kertelgännäñ soñ Bu oçraşu Ali Laracani belän Solana arasında birençe oçraşu bulaçaq.
İran belän zur külämdä säwdä bäyläneşläre bulğan Yevropa Illere , bigräk tä Almanya, BM kertkän çikläwlärge qanägätsezlek belderä. İran belän säwdä mönäsäbätlären yuğaltırğa tilämägän Yewropa älege oçraşu waqıtında nindider uñay näticä tabarğa ömetlänä.
M.K.


text: Bügen Gaza şähärendä İzrail belän fälestinnär arasında tatulıq urnaştıru niätendä, radikal törkem citäkçeläre belän oçraşqan Mısır wäkilläre belän söyläşülär uñışsız tämamlandı. "Hamas" "İslam Cihadı" häm başqa radikal oyışmalar yañadan da, İzrail ğäskärläre Fälästin cirlärenä kerüdän tuqtamıy torıp, qorallı köräşne taşlamayaçaqlar dip belderde. Anan başqa alar, İzraildän, fälästinnärneñ suğışçan törkem citäkçelären yuq itü operatsiäsen tuqtatunı da taläp itälär. Läkin, şul uq waqıtta, İzrailneñ premer ministrı Ariel Şaron, Fälästin autonomiäse xäkimiätläre terrornı betermi torıp, İzrail, terrorçılarnı yuq itü qompaniäsen tuqtatmayaçaq dip belderde.


text:
Mäskäw -- Bügen Mäskäwdä İrannıñ atom programması buyınça söyläşülär uza. Bu oçraşuda Rusiä wäkillegen Rusiäneñ iminlek şurası sekretare İgor İvanov citäkli. Jurnalistlar belän oçraşuda İran wäkillege başlığı Ali Laricani, Tährannıñ urannı bayıtunı tuqtatıp toruğa kire qaytuı, İrannıñ atom problemın çişär öçen möhim tügel, dip belderde.
Bu söyläşülär Xalıqara atom energiäse ağentlığınıñ 6 martqa bilgelängän kiñäşmäse aldınnan ütä. Ul kiñäşmädä İrannıñ atom mäğlümätlären Berläşkän millätlär oyışmasının iminlek şurasına tapşırırğa tieşlär. Rusiä, kileşügä yul açu sıyfıtında, İrannıñ atom proğramması öçen urannı bayıtıp birüne täğdim itä. Läkin Tähran urannı üzendä bayıtu proğrammasınnan waz kiçärgä niätlämäwen belderde.


text:
QABUL -- Bu yıl başınnan birle islamçı suğışçılar qulında bulğan, Äfğanstannıñ könyağındağı ber şähärne kire qaytarü öçen xärbi çaralar başlandı. Suğış boralaqları belän nığıtılğan NATO wä Äfğan xärbiläre, şähärgä zur operasiä başlattılar. Äfğan saqlanu ministrı süzçese, Zahir Azimi, Musa Qalası urap alındı häm hawa höcemnäre däwam itä dip belderde. Ul bäreleşlär waqıtında 2 bala belän 12 suğışçınıñ üterelüe turında söyläde. Çaralar ber niçä kön däwam itärgä mömkin dip kötelä.
Musa Qala, taliban tarafınnañ qulda totılğan berdänber şähär. Töbäktäge Britan köçläre şähärdän kitep 4 ay uzğaç Fivral ayında Taliban tarafınnañ qulğa alınğan ide.


text:
Aşık Sefai - Türkün Türküsü
Sanatçı : Aşık Sefai
Türkü : Türkün Türküsü
Etiketler : Aşık Sefai - Türkün Türküsü türkü indir, Aşık Sefai - Türkün Türküsü türkü dinle, Aşık Sefai türküleri, Türkün Türküsü mp3 indir, Aşık Sefai türküleri Türkün Türküsü türküsü, Türkün Türküsü sözleri, Aşık Sefai mp3 dinle, Aşık Sefai download, Türkün Türküsü bedava mp3, Aşık Sefai türkü sözleri, Aşık Sefai türkü dinle, Aşık Sefai son albüm indir
Aşık Sefai Türküleri
Aşık Sefai - Kuduz Köpek Dalıyor
Aşık Sefai - Bu Pınardan İç Dediler


text:
Afganstannıñ könyağında, NATO häm xakimiät ğäskärläre taliplarnıñ zur tökeme belän suğıştı. Xalıqara xärbi köçlär wäkile Major Luke Knitting äytkänçä, bügen 100dän alıp 150 qädär korallğanğan suğışçı Tarin Kowt bazasına höcüm itkän bulğan. Bu xäl Urazğan vilayatendä bula. Suğışu berniçä säğät barğan, anda 70 suğışçı üterlgän, ber afgan xärbie yaralanğan.
Elegräk Qandahar vilayätendä bulğan bäreleştä, tınıç xalıqtan 70 keşe üterelgän ide. NATO xärbi citäkçelege, tisivil keşeklärneñ üleme öçen gafu ütende. Amerikan generalı Jams Jones, Afganstan Prezidentı Xämid Karzai belän oçraşqanda bolay, dip äytte:
“Min üzem Prezident Qarzaiğa ğäyepsez keşelärneñ ülümenä ükeneç belderdem. Bez u xälne tikşerergä tırışırbız. Bez tınıç xalıq arasında ülemnrne kimetü öçen mömkin bulğanın eşlärbez. Qaysı waqıtlarda, bigräktä tönlä, bik tiz xäl itärgä turı kilä. Andıy waqıtta ğäyepsez keşelär ülärgä mömkin. Bu bik ğızğanıç.”