text:
Parlamentniñ iqtisadiy inkişaf meseleleri komiteti Ukraina Yuqarı Radasına «Qırım» serbest iqtisadiyat alanınıñ lâğu etilüvi aqqında qanunnı temel olaraq ve umumen qabul etmesini tevsiye etti. Bu aqta Yuqarı Rada deputatı, Ukrainanıñ PACE eyyetiniñ azası Rustem Umerov bildirdi.
«Qırım» serbest iqtisadiyat alanı Qırımda qayd olğan Ukraina vatandaşlarını ayırımğa oğrata ve işğalcilernen iş yapmaları içün imtiyazlı şaraitler yarata. Biz istilâcığa para qazanmağa imkân beremiz. Ve insanlarımıznı çetel vatandaşları seviyesine çıqaramız. Bunı lâğu etemiz! Rey berüv vaqtında parlamentteki işdeşlerimniñ destegine ümüt etem», – dep yazdı Umerov Facebookta.
O, aq qorçalayıcı, faal ve cemaat erbaplarına vesiqanı azırlamağa yardım etkenleri içün teşekkürler bildirdi.
Mart ayında Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasında «Qırım» serbest iqtisadiyat alanı qanunınıñ lâğu etilüvi bar, dep bildirgen edi.
2014 senesi avgust ayında Ukraina Yuqarı Radası «Qırım» serbest iqtisadiyat alanını quruv» ve vaqtınca işğal etilgen Ukraina toprağında iqtisadiy faaliyetni kerçekleştirüv hususiyetleri» qanunını qabul etti. «Qırım» serbest iqtisadiyat alanında şahıs ve şirketlerniñ iqtisadiy faaliyetniñ hususiy uquq rejimi, hususan Ukrainanıñ bergi ve gümrük qanunlarını hususiy qullanuv ve şahıslarnıñ hususiy iç ve tış koç rejimi çalışa.
2014 senesi küzden berli olğan «Qırım» serbest iqtisadiyat alanı maddelerine köre, Qırımda umumdevlet bergi ve tölevler alınmay, mında qayd olğan şahıs ve şirketler ise rezident sayılmay. Alan 10 yıl devam etecek. Bazı siyasetçi, ekspert ve aq qorçalayıcılar Ukraina kontrol etmegen topraqta böyle qanunnıñ kerek olğanından şübhelengenini bir qaç kere bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası 2017 senesi mayıs ayında «Qırım» serbest iqtisadiyat alanını lâğu etip, «Rusiye tarafından vaqtınca işğal ettilgen Ukraina topraqları» qanunını qabul etmege tevsiye etken edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyası başlağanından soñ, yarımadağa kiriş ve çıqışında vatandaşlarnıñ sayısı eksildi. Bunı Qırım.Aqiqatqa Herson vilâyet militsiyası reberiniñ muavini İlya Kiva bildirdi.
«Ebet, azlaştı (kirgen/çıqqanlarnıñ sayısı – QA). Şimdi er bir maşinadan er bir insannı teşkerip baqalar. Er bir maşina qoşma nezaretten keçe, ebet, duşmanğa barmağa istegenlerniñ sayısı eksile», – dedi o.
Aqım ne derecede azlaştı, bildirmedi. İşbu malümatnıñ diger qaynaqlardan tasdiqlavı yoqtır.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda Ukraina Pravoslav kilsesiniñ Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Kliment tutıp alındı, dep bildire qırımlı faal, «Milliy gazeta-mecmua neşriyatınıñ» müdiri Andrey Şçekun.
«Arhiyepiskop Klimentni tutıp, Aqmescit şeeriniñ Kiyev rayon politsiya bölügine alıp keteler. Bugün o, Rostov-na-Donuğa barıp, ukrainalı esir Pavlo Grıb ile körüşecek edi. Paylaşmañıznı ve Vladıkağa yardım etmeñizni rica etem!», – dep yazdı Şçekun Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, arhiyepiskop Aqmescitniñ merkeziy avtovokzalında (Kiyevskaya soq., 4) avtobusta tutuldı.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa. Rusiye uquq qoruyıcıları arhiyepiskop Klimentniñ tutulmasına dair malümatnı izaatlamay.
Diger menbalarda papaznıñ tutuluvınen bağlı malümat yoq.


text:
Rusiye prezidentiniñ memuriyeti Qırım advokatı Edem Semedlâyevniñ, yarımadada mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ Qırımdan qaysı bir emir esasında çıqarılğanı aqqında malümat bermek ricasını red etti.
Bunı dekabrniñ 4-nde Facebookta vesiqanıñ kopiyasını derc etip, İlmi Umerov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Semedlâyevniñ bu ricasına cevap dekabr 1 cuma künü keldi.
«Teessüf ki, bir şey belli olmadı. Men ale daa nege esaslanıp «azat etilgen»imni ya da «bağışlanğan»ımnı, ya da «aqlanğan»ımnı, ya da «deñiştirilgen»imni, ya da «resmen afu etilgenim»ni bilmeyim… Asılında bu «emir» barmı, belki o, yoqtır ve men «qaçaq» oladırım? Amma o, olsa, onı maña ne içün tanıtmadılar?» – dep qayd etti Umerov.
2017 senesi noyabrniñ ortasında Qırım advokatı Edem Semedlâyev, imayesi altında bulunğan şahısnıñ aqları ve menfaatlarını qorçalamaq maqsadınen ariza yazıp, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ Qırımdan qaysı bir emir esasında çıqarılğanını añlatmağa rica etti.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov Qırımda eki yıl koloniya-qasabada apis etilüv cezasına mahküm etildi. Ondan ğayrı oña eki yıl devamında cemiyet faaliyetinen oğraşmaq ve kütleviy haber vastalarında çıqışlar yapmaq yasaq etildi. Umerovnı açıq menbalarda yapılğan separatizmge çağıruvda qabaatladılar. O, özüne qarşı açılğan cinaiy işke, siyasiy maqsatlı iş dey.
Rusiye akimiyeti, İlmi Umerovnı ve Qırımda mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı azat etip, oktâbrniñ 25-nde Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerovnen Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Kreml Rusiye prezidentiniñ saylâvından evel «çetel agenti» qanunı yardımınen informatsion meydannı temizley dep saya, qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl. Böyle bir fikirni o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde beyan etti.
«Çetel jurnalistleriniñ imkânlarını sıñırlayaraq, (Rusiye akimiyeti – QA) bazılarına nisbeten yımşaq davranacaq, bloger ve cemaat jurnalistleri kibi digerlerini ise, olmağan hatalarda qabaatlap, cöreme yazıp, apiske qapatacaq. Şimdi Qırımda bu artıq yapılıp tura», – dep saya faal.
Rusiye adliye nazirligi dekabrniñ 5-nde Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı (PCE/PC),«Nastoyaşeye vremya» telekanalı, Azatlıq Radiosunuñ tatar-başqırd hızmeti (Azatliq Radiosi, «Idel.Aqiqat», «Faktograf», «Kavkaz.Aqiqat» Qırım.Aqiqatnı«çetel agenti» cedveline kirsetti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin noyabrniñ 25-nde Federatsiya Şurası tarafından qabul etilgen KHVnen bağlı «çetel agenti» qanunını imzaladı. Bu qanunğa istinaden Kreml, çetel haber vastalarınıñ maddiy yardım menbalarını açıp bermesi istemege ve rusiyeli seyircige bu şekildeki haberni azırlağan malümat menbalarını «çetel agenti», dep tanımağa imkân bere.
Rusiyedeki KHV faaliyetiniñ sıñırlanmasınen bağlı qarar, Rusiye tarafından finansirlengen RT telekanalında ABD akimiyetiniñ ABDde «çetel agenti» sıfatında qayd olması talabına cevap bergenini ilân etken soñ peyda oldı.
Washington ABD havfsızlıq hızmetleri bıltır keçirilgen prezident saylâvlarında ABD saylâvcılarına tesir etmek içün devlet KHV faydalandı degen hulâsağa kelgeninden soñ, böyle bir adım atmağa mecbur qala. Moskva bunı defalarca inkâr etti.
ABD Devlet departamenti, ABDniñ «çetel agenti» qanunı Rusiyedeki soyundan pek farqlı olğanı ve informatsiya serbestligini sıñırlamağanı aqqında beyan etti.
Rusiye adliye nazirligi daa evel Qırım.Aqiqat Azatlıq Radiosı leyhasına işiniñ sıñırlanabileceginen bağlı tenbiyelev yollağan edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyası öz beyanatında – Rusiye ükümeti tarafından çetel KHV qarşı nasıl tedbirler kirsetilecegi ve işbu tedbirler media teşkilâtına nasıl tesir etecegini tahmin etmekten çekingen edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyasınıñ maqsadı - dünyadaki çeşit devletlerde, şu cümleden Rusiyede de, oquyıcı ve seyircilerge doğru ve halis malümat taqdim etmekten ibaret olğanını qayd ete. «Bizler muhbirlik işimizni devam etecekmiz», – denilmekte beyanatta.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/09-6
Rezeda Sabitovskaya (06.09.1946, TASSRnıñ başqalası Qazan, RSFSR, / SSRB) — muzıkant, möğällimä, kontsertmeyster.
Qazan däwlät konservatoriäsen tämamlağan. 1970 yıldan birle İlyas Äwxädiev isemendäge Qazan muzıka uquxanäse uqıtuçısı, mödire, sänğät citäkçese. Ğäliäsğar Qamal isemendäge Tatar däwlät akademiä teatrı häm Ğabdulla Tuqay isemendäge Tatar däwlät filarmoniäse eşçänlegendä dä qatnaşa.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
“Tayav izolâtsiyasını quş qapatqanı”ndan sebep Aqmescitniñ bir qısmı yarıqsız qaldı, dep bildire “Krımenergo”.
Adise fevral 17-sinde aqşam yüz bergeni haber etile.
“№1 tayavında quş tayav izolâtsıyasını qapatqan. Yoq etildi”, - denile beyanatta. Yarıq saat 15:46-dan 18:33-kece olmadı.
Keçken yılı sentâbr ayında, hatnıñ elektrik aletlerine sıçavul tüşkeninden sebep, Yaltanıñ bir qısmı yarıqsız qalğan edi.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Ukraina Türkiye eyyetiniñ qırımtatarlarnıñ vaziyetini ögrenmek içün işğal etilgen Qırımğa kelmesine qarşı degil. Amma olarnıñ öz başına tayin etilgen akimiyet ile körüşüvi olamaz.
Bunı Qırım.Aqiqat sayıtna Ukrainada Türkiye elçisi Sergey Korsunskiy bildirdi.
«Biz Qırımğa barıp, er şeyni ayınıqta köre bilecek eyyetniñ yollanuvına qarşı olmağanımıznı Türkiyege doğrudan ayttıq. Amma işbu eyyetniñ Qırmnıñ «resmiy akimiyeti» ile körüşüvleri aqqında laf olmamalı. Bu mümkün olmağan bir şey», – dedi elçi.
O şunı da qayd etti ki, Türkiye tarafı eyyetniñ yollanuvı boyunca öz areketleri aqqında Ukrainanı haberdar etmeli. Şimdilik Türkiye buña azırlıq köre.
Türkiye eyyetiniñ ziyareti, elçiniñ aytqanı kibi, halqara teşkilât, misal içün başında türk diplomatı olğan OBSE missiyasınıñ imayesi altında keçirile bile.
Kiyevge noyabr 10 künü kelgen Türkiye Tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı Mevlüt Çavuşoğlu jurnalistlerge Qırım tamır halqınıñ yaşayışına qıymet kesmek içün yarımadağa resmiy olmağan eyyetniñ yollanılacağı aqqında bildirgen edi.
Yaqında Çavuşoğlu Rusiye Türkiyege qırımtatarlar ile bağlı vadelerini yerine ketirmegenini bildirdi.


text:
Başqortostan deputattarı uyın qomarın hünderä. Däülät Yıyılışı- Qoroltayźıñ bögöngö ultırışında respublikala uyın auvtomattarı eşmäkärlegen tıyıu xaqındağı qanun proektı täüge uqıuźa xuplandı. Ultırışta qatnaşqan 99 deputattıñ berehe genä bıl proektqa qarşı tauış birźe. Deputat Edward murzin uyın zaldarın yabıuğa his tä riza tügel. 500 million hum tabıştı sitkä ebäräbeź tip iśäpläy ul.
Edvard Murzin iśäpläüensä, Federal qanun il töbägendä Ber möyöştä oşonday uyın urını eşläüźe röxsätläy. Ul Abźaq tirähendä uyın zonahı oyoştorop Mağnitoğorskiy eşqıuarźarı aqsahın Başqortostanğa alırğa, uyın avtomattarı tirähenä aqsahıźźarźı yaqın ebärmäśkä saqıra. Tik parlament ultırışında unıñ kolleğaları Edvard äfändeneñ Respublika qaźnahı xaqındağı borsolouźarı menän urtaqlaşmanı. Deputat Nail Qotloğildin mäśälän avtomat xujalarınıñ halım tülämäüe oşo xälgä kilterźe ti. Öfölä 5 meñgä yaqın uyın avtomatınıñ 2 meñ 600-ö genä halım tülägän. Etmähä zaldar ösön yañı talaptar bar. Berźän zaldıñ mayźanı 800 kvadrat metr bulırğa teyeş. İkensenän unıñ xujahı altı yöź million hum mölkätle bulırğa teyeş. Nail Qotloğildin äyteüensä Başqortostanda bıl tiklem bay keşe yuq, sittän kilep ber bay alha älege lä bayağı biş yöź million hum barıbıer sitkä kitäsäk.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye Devlet başı Recep Tayip Erdoğan sentâbrniñ 29-nda körüşecekler, dep haber ete Azatalıq Radiosı.
18 ay evelsi olıp keçken soñki körüşüvden soñ Rusiyeniñ Soçi şeerinde prezidentler kene körüşecekler.
Türkiye prezidentiniñ resmiy saytında haber etilgenine köre, aytışuvlar vaqtında eki memleketniñ liderleri eki taraflı münsebetlerni ve "aqımdaki vaqialarnı ve halqara suallerni" muzakere etecekler.
Erdoğan Putinden 2020-nci yılda Suriyede ateşniñ toqtatıluvı aqqında añlaşmanıñ Rusiye tarafından riayet etilmesini talap etecegi beklenile.
Türkiye prezidenti Recep Tayin Erdoğan BMT BA 76-ncı sessiyasında çıqışta bulunıp, Türkiye Qırımnıñ ilhaqını tanımaycağını ve Ukraina topraq bütünligini desteklegenini bildirdi.
Evel, Türkiye Tış işler naziri Qırımda keçirilgen Rusiye Devlet dumasınıñ saylav neticelerini tanımay, dep haber etti nazirlikniñ matbuat hızmeti.
Daa evel Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Sergiy Nikiforov, Volodımır Zelenskıy ABD-de Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile körüşüv vaqtında Rusiye taqip etken qırımtatarlarnıñ cedvelini berip, olarnıñ azat etilmesinde yardım etmesini isteycek, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Mültimedia
1944 senesi soyqırımınıñ şaatları (video)
Qırımtatar Maaliy Merkezi "1944 senesi soyqırımınıñ şaatları" vesiqalı filminiñ qısqa şeklini taqdim etti. Filmde sürgünlikniñ qurbanları 1944 senesi mayısnıñ 18-de olğan facia aqqında tarif eteler. Bundan ğayrı rolikte Qırımtatar Milliy Meclisi, Qırımtatar Maaliy Merkezi, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ vekilleri, advokat, mahkemeci, tarihçı ve halqara uquq mütehassısı sürgünlikniñ soyqırım olaraq taqiqat etilüvi ve mahkeme qararı çıqarmasınıñ müimligi aqqında aytalar.
Prodüser – Eskender Bariyev;
Rejisser – Elvir Sagirman;
Operator-qurğucı – Elvir Sagirman;
Operator – Emir Bekirov;
Terciman - Zarema Bariieva;
Muzıka – Oksana Ametova, "Arafat dağları".
Film "Vozrojdeniye" halqara fondunıñ yardımınen çıqarıldı.


text:
İlerilegen er bir Avropa devleti Qırım hanlığını pahıllaması mümkün edi, çünki qırımtatarlarnıñ memleketi XVIII asırnıñ ortasına qadar iç bir kere istilâ etilmegen edi, o, zenginleşe, inkişaf ete, çoq asırlıq ananelerini, maddiy ve maneviy medeniyetini saqlap qala edi. Belki de, Geraylar devletiniñ taqdirini deñiştirgen sebepler olmasa edi, devamı da öyle olur edi.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyasından resimler, qırımtatar ressamı Rustem Eminovnıñ resimleri, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin kene de 2014 yılında olğan Ukrainada «devlet avdarması» ve «halqara uquqnen tam uyğun olğan Qırımnıñ Rusiye ile yañıdan birleşmesi» aqqında ilânı ile çıqtı.
«Rusiye Ukrainada devlet avdarmasını tarik etmedi, Qırım yarımadada yaşağan insanlarnıñ ömrüni, sağlığını ve havfsızlığını telüke altına qoymadı... Qırımnıñ Rusiyenen yañıdan birleşmesi tamamınen qansız, atışsız, fedasız, halqara uquqnen tam uyğun olıp, yarımadada yaşağan insanlarnıñ istekleriniñ temelinde keçti», – dep ilân etti o Finlândiya ziyareti vaqtında.
Onıñ sözlerine köre, «Ukrainada devlet avdarmasına» qoltutqanlar böyle «tamamen tarikli areketni» yapqanlar, şimdi başqa adımlarnı da atalar, şu cümleden «Avropanıñ başqa regionlarında, em de Baltik deñiziniñ regionı, kerginlikni quvetleştireler».
Putin Finlândiya Şimaliy Atlantik Añlaşması Teşkilatına (NATO) kirse, çekilgen rus ordusını sıñırğa qaytarmaqnen qorquta.
Finlândiya prezidenti Sauli Niinistö Naantali şeerinde Rusiye reberini qarşıladı, anda ise Putin içün narazılıq numayışı keçirildi. Onı Puxit adında faalleriniñ internet-birleşmesi «Svobodnaya Rossiya» teşkil etti.
Vladimir Putin ve Kreml faalleri Kyivde 2014 yılınıñ başında olğan «devlet avdarması» ve «akimiyetniñ uquqsız qudretli deñiştirüvi» aqqında çoq aytqan ediler.
Olar o zamanki prezident Viktor Yanukoviç Ukrainadan qaçıp anayasağa uymağan areket yapqanını aytalar. O vaqıt qanuniy saylanğan Ukraina parlamenti Yanukoviç «anayasağa uymağan bir usulnen anayasada yazılğan vekâletlerni yapmaqtan özü vazgeçti ve vazifesini becermey» dep belgiledi ve nevbetten tış prezident saylavları tayinledi.
Finlândiya öz vaqtında Sovetler Birliginiñ basqısı sebebinden bloklardan tış statusnı almaq kerekedi ve alâ daa oña riayet ete. Aynı zamanda Helsinki NATO birliginen sıq işbirligi yapa, bu işbirligini ve öz askerleriniñ Şimaliy Atlantik Añlaşması Teşkilatı ile birleşken arbiy oquvnu da devam etecekni bildirdi. O, NATO kirmegemi-yoqmı özü qarar berecek. Kelecek afta Polonyadaki Varşavada olacaq NATO sammitine Sauli Niinistö de davetli.


text:
1944 senesi mayısnıñ 18-20-nde NKVD-NKGB mahsus tedbirleri vaqtında Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Urağa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malümatqa köre – 194 111 insan). 2004-2011 seneleri Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» umumhalq aktsiyasını keçirip, sürgünlik şaatlarınıñ 950-ge yaqın hatırlavını topladı. Qırım.Aqiqat arhivlerdeki hatıralarnı derc ete.
Men, Osman Muhtarov, qırımtatarı, 1939 senesi martnıñ 25-nde dünyağa keldim. Aqmescit rayonınıñ Trudovoye köyünde doğdı, amma Qarasuvbazar rayonınıñ Arğın (1945 senesinden soñ Balki – QA) köyünden sürgün etildim. Eski Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ Stalin kommunist rejimi 1944 senesi kerçekleştirgen qırımtatar halqı sürgünligini yaşadım.
Sürgünlik vaqtında 8 kişilik qorantamız Qarasuvbazar rayonınıñ Arğın köyünde yaşağan edi. Ailemizde babam Abdull-Muhtar (Abduveliyev, d.s. 1876), anam Kerime Muhtarova (qızlıq soyadı Mustafayeva, d.s. 1898), tatam Uryane Muhtarova (d.s. 1926), tatam Alime Muhtarova (d.s. 1931), tatam Abibe Muhtarova (d.s. 1934), men, Osman Muhtarov (d.s. 1939), oğlan qardaşım Soyun Muhtarov (d.s. 1940) ve qız qardaşım Tevide Muhtarova (d.s. 1942). Qoranta erkânı 2008 senesi mayısnıñ 6-nda berilgen №14-547/08 arhiv vesiqasınen tasdıqlanğan.
Yolda trenlerdeki insanlar qorqunçlı çekişüv, açlıq, hastalıq, qorantalar ayrı qalğanından can bergen edi.
Özbekistan, Namangan vilâyeti, Papskiy rayonı, Gülbah köyünde bizni barakqa yerleştirgenler, anda ne pencere, ne qapu bar edi, bir kenef yapıldı.
Yolda babamız hastalandı. Tibbiyet hadimleri Arıs stantsiyasında (Orenburg – Taşkent tren yolundaki stantsiya, Qazahistanda yerleşe – QA) babamıznı aldı, büyük tatam Uryane qalıp, babamnı baqacaq edi. Amma onı qatiyen tenbilediler: «Hastalarnı kimse baqmaycaq, bunıñ içün tibbiyet hızmeti bar. Vagonıñızğa tez qaytmalısıñız, sizni qayda alıp ketkenlerini bilemiz, tüzelse, onı sizge yollaycaqmız». Taşkentke daa barıp yetmedik, haber aldıq: «Babañız vefat etti, qasevetlenmeñiz, onı defin ettik».
Yerleşüv yerine kelgenimizde barak bayağı balaban edi. Er bir qorantağa birer oda berildi, amma, odalar qalmağanda, 3-4 kişilik qorantalarnı daa yerleştirip başladılar.
Qorantalarnıñ aman-aman 90%-ı açlıq ve qırğınlıqlardan öldi.
Odamıznıñ qarşısında beş kişilik aile yaşağan edi.
Bütün qoranta açlıq ve qırğınlıqlardan şişti, dört kün içinde üçü vefat etti, şişken ana ve beş yaşında oğlu yatıp qalğanlar
Ne yazıq ki, olarnıñ soyadları ve adlarını hatırlamayım, amma bu qorantanıñ nasıl ölgeni aqlımdadır. Babaları yoq edi. Bütün qoranta açlıq ve qırğınlıqlardan şişti, dört kün içinde üçü vefat etti, şişken ana ve beş yaşında oğlu yatıp qalğanlar. Ertesi künü anaları can bere, oğlu can bergen anasından bir kesek et kesip aşay… Anasını kommeler, ertesi künü oğlunı da defin etkenler.
Qorantamızda babamdan ğayrı, açlıq ve qırğınlıqtan daa üç kişi vefat etti: Tevide, Soyun ve Uryane. Anamız pamuq tarlalarında çalışqan edi, Alime tatam anamnen beraber pamuq tarlalarına barıp çalışqan edi. Abibe tatamnı da pamuq tarlalarına işke aydağan ediler. Ne aş, ne urba – bir şey yoq edi. Anam meni 1945 senesi bala evine berdi, müdiri özbek edi. Balalarğa künde bir kere aş bere edi, amma nasıl aşatqanını añlamaq zor degil. Er kün balalarnı defin etken ediler.
Dizenteriya ve sıtma qırğınlığı başlandı. İnsanlar qorantalarnen can bergen edi
Azıq mahsulatı, içme suvu yetmegeni içün, sanitar şaraitler olmağanı içün dizenteriya ve sıtma qırğınlığı başlandı. İnsanlar qorantalarnen can bergen edi. 1956 senesine qadar sert komendant rejimi altında bulundıq.
Bunıñ kibi cinayetler bütün semetdeşlerime qarşı millet mensüpligi sebebinden yapılğanı içün şunı rica etem:
– Ukraina devleti ve dünya cemaatçılığı tarafından bu areketlerniñ qırımtatar halqınıñ genouidi olaraq tanılmasınen bağlı tedbir kompleksini yerine ketirmek;
– qırımtatar halqı adından bu cinayetlerni yapqan şahıslarnı mesüliyetke çekmek içün Ukraina devleti ögünde tedbir alınmasına teşebbüs köstermek.
(2009 senesi noyabrniñ 2-nde yazıp alınğan hatırlavlar)
Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqı genotsidini ögrenüv ve aqibetlerini yeñüv Mahsus komissiyasınıñ reis muavini azırladı


text:
Ğäzi Qaşşaf
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Ğäzi Qaşşaf (Mirğäzi Soltan ulı Qaşşafetdinov) tänqıytçe häm ädäbiät ğälime, 1907 yılnıñ 15 aprelendä elekke Ufa ğubernası Bäläbäy öyäze (xäzerge Başqortstan respublikası Tuymazı rayonı) Yaña Arslanbäk awılında tua.
1920-1925. yıllarda Ğäzi Qaşşaf Bäläbäy şähärendäge uqıtuçılar seminariasendä (soñınnan - pedagogia texniqumı) uqıy. 1925. yılnıñ közendä Qazanğa kilä häm Könçığış pedagogia institutına qabul itelä. İnstitutnı tämamlağaç, 1929 yıldan 1937 yılğa qädär, Qazannıñ törle uqu yortlarında tel-ädäbiät uqıta.
1937 yılda kitap näşriätına eşkä küçä. 1942 yılnıñ oqtyabrendä G.Qaşşafnı "Sovet ädäbiäte" (soñraq - "Qazan utları") jurnalına redaktor itep bilgelilär. 1960 yılda, dissertasia yaqlap, filologia fännäre kandidatı digän ğıylmi däräcä alğaç. G.Qaşşaf üzeneñ xezmät eşçänlegen tulısınça Qazan däwlät ünivirsitite belän bäyli.
G.Qaşşaf bay ädäbi-fänni miras qaldırğan ädip. Anıñ berençe tänqit mäqäläläre 1928 yılda, student çağında uq basıla başlıy. 1940 yılda anıñ beryülı öç kitabı - Ş.Kamal turındağı monografiase, "Qäläm masterları" isemle tänqit mäqäläläre cıyıntığı häm çik saqçıları tormışınnan alıp yazılğan "Çül buyında" poweste basılıp çığa.
İllençe yıllardan başlap G.Qaşşaf üzeneñ qalğan böten ğömeren, bay täcribäsen häm säläten tatar xalqınıñ ğorurlığı - heroy-şağir Musa Cälilneñ legendar tormışın häm ícatın tikşerügä bağışlıy. Näticädä, Musa Cälil isemle külämle monografiase yazıla. Ädäbi xezmätlären häm cämäğät eşçänlegen yuğarı bäyäläp, sowet xökümäte anı Xezmät Qızıl Bayrağı (1957), "Poçet Bilgese" (1967) ordennarı häm medällär belän büläkli.
Ğäzi Qaşşaf 1975 yılnıñ 9 dekäberendä wafat buldı.


text:
Cumaertesi künü, noyabr 21-de, qırımtatar ressamı Nuri Yakubov Aqmescitte «Fes» art-merkezinde master-klass keçirecek. Bu aqta art-merkezniñ matbuat hızmeti bildire.
«Nuri Yakubovnıñ icadında Qırım manzaraları, çeşme ve camiler ile soqaqalrı, qadimiy evler, yüzüm bağları, bağça ve qırımtatar tarihınıñ ve zemanesiniñ diger mecalları öz aksini taptı»
Master- klass devamında ressam ustalığınıñ sırlarını açacaq. Ressamcılıq dersi em tecribeli ressam, em usta olmağanlarğa meraqlı olur, denile beyanatta.
İstegenler yağ boyasınen resim yapuv tehnikasını, keten azırlav sırlarını ögrene bilecek. Öz işiniñ neticesini – azır resimni – usta şegirtleri yanına ala bilir.


text:
Qırımtatarlarnı OSCE Ukraina ve Donbas vaziyetini al etüv Üç taraflı bağ gruppasındaki mahsus vekili Martin Sajdikniñ Qırım lafları açuvlandırdı.
Böyle fikirni oktâbrniñ 9-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kyivdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Tünevin qırımtatarlardan çoq cevap aldım. İnsanlarnı bu beyniñ (Martin Sajdik – QA) tarihqa subyektiv baqması açuvlandırdı… Tarihnı aytmağa başlağan soñ ne içün ileri ketmeysiñ? 1783 senesi Rusiye Qırımnı ilk sefer ilhaq etkenini ne içün aytmaysıñ? Qırımtatarlarnıñ devletçiligi zorbalıq qullanılıp yoq etilgen edi», – dedi Çubarov.
Çubarov, Kyiv, Sajdikniñ laflarına cevap bermeli, dep ayttı.
«Ukrinformnıñ» oktâbrniñ 7-nde bildirgeni kibi, Avstriyadaki forumda Sajdik Rusiyeniñ qanunsız Qırım ilhaqınen bağlı fikrini aytmaqtan vazgeçip böyle ayttı: «Pensiyada olsam, yani serbest insan olsam, Qırım mevzusını da izaatlaycam».
Daa soñra Sajdik Qırım meselesinde «tarafsızlığını» köstermek içün kene sözge çıqtı. Qırım aqqında aytmasa da, anda bulunğanlar Sovetler Birligi vaqtında yarımada 30 yıl «Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde» olğanını, daa 37 yıl – 1954 senesinden 1991 yılına qadar – Ukraina Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinde, bundan evel ise «Rusiye imperiyası bar olğanını» bilmek kerek, dedi.
Forumda iştirak etken Ukraina Avstriya elçisi Oleksandr Şçerba Sajdikniñ bu fikrine şaştı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Sajdik «Rusiyeniñ qanunsız Qırım ilhaqını aqlağan subyektiv tarih baqışlarını bildirdi».
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Martin Sajdikniñ Qırım laflarını begendi.


text:
Bazarertesi sabası kimligi belli olmağan kişi Perm devlet universitetinde ateş açtı. «İnterfaks» menbalarınıñ malümatına köre, öldürilgenler ve yaralanğanlar bar. «Govorit Moskva» haberine köre, 3 insan elâk oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Telegram kanallarında özüni qurtarmaq içün bina pencerelerinden atlağan insanlarnıñ videoları tarqatıla.Aliy oquv yurtunıñ içtimaiy ağlarında binada olğanlarnı odalarda qapanmağa çağıralar.
59.ru neşiri ücümni kerçekleştirgeni tahmin etilgen insannıñ VKontakte içtimaiy ağında yazğanlarını taptı. Añlaşıla ki, yaşı 18, ve ücümge çoqtan azırlana edi. O, silâ iznini nasıl alğanını tarif ete.
Bu sene mayıs ayında Kazandaki №175 gimnaziyasında açılğan ateş neticesinde doquz insan elâk oldı: yedi bala ve eki büyük. Daa 23 kişi yaralandı.
Tataristan Cumhuriyetiniñ Tahqiqat komiteti Rusiye Ceza kodeksiniñ 105-inci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden – «öldürüv» – cinaiy dava açtı. İç işler nazirliginiñ malümatına köre, 19 yaşında İlnaz Galâviyev ücüm etti. O, bu mektepte oquğan edi, amma soñki 4 yıl devamında yaqından quvulğan kollecde oquy edi. Tahqiqatçılar yapqanlarınıñ sebeplerini ögrene. Rusiye Tahqiqat komiteti bildirgenine köre, 2020 senesi İlnaz Galâviyevniñ miy hastalığı aqqında belli oldı.


text:
KrımSOS cemaat teşkilâtı Qırım.Aqiqatnıñ yardımı ile fevral 27-de «İçtimaiy ağlarnıñ közlerinde işğal tarihı» fotosergisini taqdim etecek.
Leyha Facebook yazılarından Qırım işğali ve KrımSOS cemaat teşkilâtınıñ meydanğa ketirilmesi tarihını azırladı.
2014 senesi baarde KrımSOS Qırımda istilâ başlağanınen Qırımdaki bütün adise-vaqialarnı gece-kündüz Facebookta paylaşqan edi. Tezden teşebbüsniñ içtimaiy ağı işğalge qarşılıq platforması şekline keldi.
Eki yıldan soñ, 2016 senesi fevral 27-de, işğal tarihı Facebook yazıları galereyasında taqdim etilecek.
Leyha 2014 senesi fevral 27-den iyül 2-ne qadar künlerni qaplap ala. Sergide Rusiyeniñ Qırım işğalinden başlap KrımSOSnıñ Qırımdan ve Ukraina şarqından köçip kelgenlerge yardım etmek içün leyhalarnı ömürge keçirmege başlağan vaqıtqa qadar vaqialar aks ettirile.
Sergi «Autonomous» medeniyet merkeziniñ açılışı çerçivesinde taqdim etilecek.
«Autonomous» merkezi cemaat teşkilâtları, icadiy birleşmeler ve ayrı ressamlarnı birleştirecek.
Sergi yeri – Kyivdeki «Autonomous» medeniyet merkezi, Suvorov 9 soqağı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kyivde iyünniñ 26-da Qırımtatar bayraq künü munasebetinen bir sıra tedbir keçirilmesi planlaştırıla. Avtoyürüş ve Mustaqillik meydanında miting olacaqtır. Bunı Milliy Meclis azası Riza Şevkiyev matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Qırımtatar ve Ukraina bayraqlarınen avtoyürüş olacaq, saat 16:00 Bolşevik alış-veriş merkezi yanında başlay. Saat 18:30-da maşinalar Hreşçatıkke, Bogdan Hmelnıtskıy soqağınıñ köşesine kele. Saat 18:00 Maydanda bala programması olacaq, bala resimleri yarışı. Saat 18:30-da Bogdan Hmelnıtskıy çaprazından Maydanğa qadar büyük bayraqlı yürüş olacaq, anda ise miting keçirilecek», – dep tarif etti Meclis azası.
Riza Şevkiyev Kyiv sakinleri ve musafirlerini tedbirlerge qoşulıp, qırımtatarlarğa qoltutmağa çağırdı.
Bazarertesi künü, iyünniñ 26-da, qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-de Aqmescitte keçirilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü belgilengen edi.
Qırımtatar bayrağı altın tamğalı kök bayraqtır.


text:
ABD Ukraina sebebinden Rusiyege qarşı qoyğan sanktsiyalar lâğu etilmeycek. Bunı Azatlıq Rudiosına ABD Devlet kâtibiniñ muavini Viktoriya Nuland bildirdi.
«Biz açıq şekilde bildirdik ve prezident Biden daa bir kere tekrarladı ki, Ukraina sebebinden Rusiyege qarşı qoyulğan sanktsiyalar, Rusiye Ukrainağa dair mevamını deñiştirmegence lâğu etilmeycek», ‒ dedi Nuland.
O, ABD Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetiniñ tarafdarı olganını qayd etti.
«Prezident Ukrainanı Rusiye ile munasebetlerimizde büyük añlaşamamazlıq olğan bir ülke olaraq adlandırdı, amma siz de aytqanıñız kibi, Birleşken Devletler, yıllar devamında olğanı kibi şimdi de Ukraina severeniteti, mustaqilligi ve topraq bütünligi tarafdarıdır», ‒ dedi Nuland.
ABD prezidenti Joseph Biden Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşüv vaqtında, Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine destek bildirdi.
İyunniñ 16-nda İsviçreniñ Jenevasında ABD ve Rusiye prezidentleriniñ sammiti olıp keçti.


text:
Qırım.Aqiqat malümatına köre, bugün «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası» olaraq adlanğan qanunsız Qırım parlamentiniñ nevbetten tış sessiyasında tasdıqlanğan vesiqa parlamentniñ resmiy saytında peyda oldı.
Yañı «Rusiye Anayasası» 8 bab ve 95 maddeden ibaret. Onı eki afta içinde azırladılar. Lâkin bugünki künge qadar Esas qanunnıñ leyhasını vesiqanı azırlağan adamlardan ğayrı iç bir kimse körmedi. Cemaatçılıq onı muzakere etmedi.
Bundan ğayrı, anayasa komissiyasınıñ tek eki toplaşuvı olıp keçti ve anayasa Qırımda yazılmadı.


text:
Şçolkino şeer şurası şeerniñ merkeziy meydanına «Qırım baari» adını bermege qarar aldı.
Bunı Şçolkino şeer şurasında e-Krım agentligine bildirdiler.
Şeer şurası bildire ki, qarar «2014 senesiniñ fevral-mart aylarında olıp keçken tarihiy vaqialar, Şçolkino sakinleri iştirak etken Qırımnıñ Rusiye ile qansız birleşüvinen» bağlı.
«Qırım baari» olaraq 2014 senesi mart ayında keçirilgen sahte ve qanunsız referendum vaqialarını adlaylar. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı kendi terkibine aldı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanıp, Rusiye Qırımnı işğal etkenini bildireler.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatı Safure Kacametova satqınlar cedveline tüşken deputatlarğa öz qabaatsızlığını isbatlamağa teklif etken QMC prokurorınıñ birinci muaviniñ bildirüvi ile bağlı ayretini bildire.
«Ayağım yaralanğından sebep Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressiniñ işine qoşulıp olamadı. Sıñırda meni nasıl bir sürpriz bekleycegini tasavur etem. Ukraina, bizde duşmannı körmege yeter!», – yazdı o Facebookta cuma künü.
Halq deputatı, Meclis reisi Refat Çubarov devlet hainliginde şeklengen Qırım deputatları cedvelinden eki qırımtatarnıñ çıqaruvında israr ete – Enver Abduraimov ve Safure Kacemetova.
Onıñ sözlerine köre, Abduraimov ve Kacametova, Meclis qararına riayet etip, QMC Yuqarı Şurasınıñ nevbetteki (2014 senesi fevral 27-den soñ) toplaşuvlarında ve 2014 senesi mart 15 künü Ukraina Yuqarı Şurası tarafından «Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası vekâletleriniñ müddetten evel toqtatıluvı aqta» №891 qararınıñ alınuvından soñ endi qanunsız «Qırım devlet şurası» «toplaşuvlarında» iştirak etmey ediler.
Bu sebepten Meclis reisi işbu deputatlarnıñ QMC prokuraturasınıñ cevdeline kirsetilmyesini qanunsız saya.
Ukraina Yuqarı Şurası fevral 13 künü baş prokuraturağa muracaat etip, mart 16-da «referendum»nıñ keçirilmesine alâqası olğan Qırım Yuqarı Şurası ve Aqyar şeer şurasınıñ deputatlarını mesüliyetke çekmege talap etti.
Cevdelde Qırım parlamentiniñ 75 deputatı bar. Daa biri – Vasiliy Ganış aprel 28 künü Qırım çıqışında Ukraina Havfsızlıq Hızmeti ve Ukraina Delvet sıñır hızmetiniñ hadimleri tarafından yaqalandı.


text:
Aqmescitniñ Rusiye akimiyeti Ukraina mustaqilligi Künü ile bağlı tedbir keçirilmesine izin bermedi. Bunı cuma künü, avgust 21-de, Ukrain medeniyet merkeziniñ teşkilâtçılarından biri Leonid Kuzmin bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Kuzmin Aqmescit memuriyeti bergen red vesiqasınıñ kopiyasını Facebook saifesinde yerleştirdi.
«Bugün yaramay haberler! Aqmescit şeeriniñ memuriyetine avgust 24 künü Ukraina mustaqilligi Künü munasebetinen keçirilecek olğan tedbir aqqında haber etilgen soñ şeer akimiyeti tedbir keçirilmesini yasaq etti. Sebebi ise vaqtında berilmegen ariza oldı», – dedi Kuzmin.
Onıñ aytqanına köre, böyle etip avgust 24-te Ukraina mustaqilligi Kününe bağışlanğan tedbir keçirilmeycek.
Leonid Kuzmin bu kün Taras Şevçenkonıñ eykeline çeçek qoyacaq olğan insanlarnı diqqatlı ve muqayt olmağa çağırdı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri Veldar Şukurciyev ve İrina Kopılovanı yaqaladılar, olar Ukraina bayrağı ile foto çıqaracaq ediler.
Mart 9-da ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatıra aktsiyasında bir sıra ukrain faali, şu cümleden, Veldar Şukurciyev de yaqalanğan ediler.
Soñra mahkeme olıp keçti, faallerni ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezaladılar. Er birine 40 saatlik mecburiy işler berildi. Tezden bazı faallerniñ mecburiy işleri para cezasına deñişti.


text:
Qırım advokatı Cemil Temişev ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq baş müdiri Elzara İsâlmovanıñ evinde dekabr 9 künü keçirilgen tintüvde bulundı. Onıñ aytqanı kibi, Qırımda yarımada qamaçavı idarecisi Lenur İslâmovğa nisbeten açılğan cinaiy işniñ çerçivesinde keçirilgen tintüvdir.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«E, tintüvde bar edim. Lenur İslâmovğa nisbeten açılğan cinaiy işniñ çerçivesinde keçirildi. Tintüv devamında bozuluvlar qayd etilmedi. Keldi, baqtılar. Taqiqatçınıñ aqqıdır, kerek dese, er kün tintüvlerni keçire bile», – dedi advokat.
Onıñ sözlerine köre, advokat olaraq bu vaziyette tintüvni keçirgenlerge itirazı yoq: «Er şey doğru. Qıdırğan şeylerni tapmadılar. İslâmovnıñ faaliyeti ile bağnı tasdiqlağan nasıldır bir vesiqalarnı qıdırğanlar, belki, öyle tüşünem», – qayd etti Temişev.
O, tintüvniñ «adetiy sürette» keçirilgenini bildirdi.
ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiriniñ sabıq muavini Lilâ Bucurova bildirgeni kibi, dekabr 9 künü Qırımda zenaatdaşı Elzara İslâmovanıñ evinde tintüv keçirdiler.
Qırım.Aqiqat İslâmova ile bağlanmağa tırıştı, amma o telefonğa cevap bermey ve tintüvni izaatlamay.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler. Bu sene mayıs ayında ATR sabıq baş müdiri Elzara İslâmova Lilâ Bucurova ile birlikte «QARA DEÑİZ PRODUCTION» mustaqil production studiyasını teşkil ettiler.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca eki cinaiy işni açtı.


text:
Aqmescit merkezindeki binada Rusiye prezidenti Vladimir Putinni köstergen graffiti peyda oldı, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Resim Aleksandr Nevskiy (Roza Lüksenburg soqağı) soqağında eki qatlı evde yapılğan. Graffitide Putin, rusiyeli prezidentiniñ fotoları birinde olğanı kibi, arbiy urbada kösterilgen.
Bundan da ğayrı, binada «Qırım – cümlemizniñ variyeti» yazısı peyda oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada ressamlar taqımı Putin resmi ile divarlarnı boyalay. Olar özlerini entuziast gruppası dep adlandırğan ve Qırım şeerlerinde divarlarnı öz isteginen boyalağanını aytqan ediler.
Vaqıt keçken soñ er yerde rusiyeli prezident ile graffitilerni bozmağa başladılar, Putinge Adolf Gitlerniñki kibi mıyıq qoşa, boyanen boyalay ediler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit – Rusiyeli Qırımda çeşit vazifelerde bulunğan qırımtatar memurları, yañı «Qırım» adlı cemaat areketini meydanğa ketirmek teşebbüsinen çıqtılar. İlk nevbette çezilecek meselelerden biri, qırımtatar halqınıñ 2020 senesine qadar inkişaf köntseptsiyasınıñ tertip etilüvi ve teşebbüsçilerniñ Rusiye prezidenti ile körüşüv keçirmek içün muracaatnıñ azırlanuvıdır. Mecliste aytqanları kibi, bu yañı areket temsiliy organnıñ yerini almağa niyet etti.
Keçenlerde meydanğa ketirilgen areket aqqında «devlet şurası» reis muavini Remzi İlyasov ve Aqmescit şeer meri muavini Teyfuk Gafarov söz yürütken ediler. Yañı teşkilât azaları arasında «devlet milletler komiteti» reisi Zaur Smirnov da bar. Sözde, episi Meclis azaları olalar, amma, ağımdaki seneniñ avgust ayında rusiyeli akimiyette vazifeler tutqanları içün, İlyasov, Gafarov, Smirnovnıñ Meclisteki azalağı vaqtınca toqtatıldı.
«Şimdiki vaziyette Meclis neticesiz munaqaşalarğa kirişip, batıp ketti,– dedi İlyasov matbuat-konferentsiyası devamında. – Vaqıt kete, ayat deñişe, acele qararlar alına, olarnıñ episi umumen qırımlılarnıñ ve elbette ki, qırımtatarlarnıñ ayatına tesir eteler».
İlyasov qayd etkeni kibi, yañı cemaat areketi Meclisnen raqiplik yapmaycaq. «Bizim aramızda em Meclis azaları, em de Qurultay vekilleri bar. Biz, qırımtatar halqı aqları ve tiklenüvi meselesinde Qurultaynıñ evelden beslegen ğayelerge qol tutamız. Şimdi er vekil ne yapmaqnı tüşünmek kerek, em de Qurultaynıñ özü qararlarnı alğanda daa da mesülietli yanaşmalı», – dedi İlyasov.
Remszi İlyasovnıñ fikirince, yañı cemaat teşkilâtı Rusiye qanunları çerçivesinde faaliyet köstermege imkân berir. «Qırım» regionlar ara rusiyeli areket olacaq. «Biz 10 subyektte çalışmağa qarar aldıq: Qırım, Aqyar, Krasnodar ülkesi, Tatarstan, Başkorkostan, Rostov-na-Donu, Samara, Moskva, Moskva vilâyeti, Sankt-Peterburg. Bu regionlarda vekâlethanelerimizni açacaqmız ve birlikte qırımtatar halqı meseleleriniñ çezilüvini talap etecekmiz», – dedi İlyasov.
Bunen beraber, «spiker muavini» ilk nevbette çezilecek meseleler arasında, qırımtatar halqınıñ 2020 senesine qadar abadanlaştıruv ve içtimaiy-medeniy inkişafı köntseptsiyasınıñ tertip etilüvi meselesini qayd etti. Ve, Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaat etip, «Qırımnıñ» dekabr ayında ötkerilecek toplaşuvda saylanacaq namzetlernen körüşüvni ötkermege rica etecekler.
Matbuat konferentsiyasında bulunğan Teyfuk Gafarov bildirgeni kibi, yañı areketniñ teşebbüsçileri «iç bir parallel qurumlarnı meydanğa ketirmeyler». «Bu meydan olğan meselelerni muzakere etmek içün teşkil etildi. Biz er kesni, halqnıñ eyiligi oğrunda çalışmağa istegen, federal öganlarnıñ faaliyeti, milliy idarecilik organlarınıñ işi boyunca öz fikirlerinen paylaşmağa azır olğan, ya teñqid, ya da tekliflerini bildirmege arz etken qırımtatar cemaat teşkilâtlarını çağıramız», – dedi Gafarov.
Meclis iç qasevet çekmey
Qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev ayırı Meclis azalarınıñ «Qırım» areketini meydanğa ketirmek teşebbüsi aqqında şunı ayttı:
«Men tavsilâtlı malümatnı bilmeyim, amma, çakallar Şurasına oşağan bir şey (Leonid Graç spiker olğan zamanda akimiyetke yaqın olğan qırımtatar vekilleriniñ Şurası. – Mel.qayd.), «Qırım birligi» ve ilâhre. Biraz vaqıt keçken soñ, o da çöplikke atılır. Buña emiyet bermege kerek degil. Halqımız, siyasiy cietinden pişken bir halqtır, biz bu kibi şeylerni endi körgen edik», – dep bildirdi Cemilev Qırım.Aqiqatqa.
Mecliste ise, teşebbüsçiler milliy organlar Meclis ve Qurultaynıñ yerini alacaq areketni teşkil etmege istegenlerini aytalar. «Men şahsen,«Qırım» cemaat areketi peyda olğanı sebebinden qasevet çekmeyim. Er şey olarnıñ yapacaq areketlerine bağlı. Ya da, akimiyetnen işbirlik ve qol tutuv munasebetler quracaq olğan bazı cemaat teşkilâtları kibi özlerini kösterirler», – dep ayttı Qırım.Aqiqatqa Meclis reisi muavini Nariman Celâl.
Aynı zamanda, Celâlnıñ fikirince, bu teşebbüs ile qırımtatar memurları çıqqanı çeşit fikirlerni doğura. «Cemaat areketini akimiyette vazife tutmağan adamlar teşkil etmek kerekler», – dedi Celâl.
Aynı bu vaqıtta, siyasetşınas Aleksandr Formançuknıñ bildirgenine köre, bugünki künde qırımtatarlar yarımadanıñ siyasiy ayatında temsil etilmeyler, bu kibi areket mezkür meseleni al etmesi mümkün. «Devlet şurasında üç qırımtatar çalışa, amma, bu Devlet şurasında. Akimiyet organlarında barlar, amma, başqa yerlerde yoqlar. Menimce, Remzi İlyasov bu boşluqnı tolduracaq teşkilâtlarnı meydanğa ketirip, doğru yapa. Neticesini ise, vaqıt kösterir», – dedi Formançuk Qırım.Aqiqatqa.
Tahmininy malümatlarğa köre, bu areketke «İnkişaf», «Adalet», «Qardaşlıq Qarasuv» ve «Namus» qırımtatar cemaat teşkilâtları qoşulmaq mümkün.


text:
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi qırımtatar faali İlver Ametovnıñ müzey kollektsiyasından alınğan eşyanen bağlı ballistik ekspertizanı tekrar yaptırmağa qarar berdi. Bu aqta advokat Aleksey Rostovtsev mahkeme oturışuvından soñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, prokuror «müim olmağan bozuvlarnı» yoq etmek içün ilâve ekspertizanı keçirmege istedi, advokat ise cinaiy davadaki eki ekspertizanı uyğun körmeyip, tekrar yapılmasında israr etti. Advokat, çıqarğan hulâsaları qıyın tehnik esaplamalarınen bağlı, dep ayttı. Olardan añlaşıla ki, kriminalistler tam olaraq añlaşılmağan usullarnen cinayet içün kerek olğan küçke irişti.
Qadı Yelena Bosi taraflarnıñ fikirlerini diñlep, mahkeme-ballistik ekspertizası tolusınen tekrar yapılmalı, dep qarar çıqardı.
Kriminalistler qayd etilgen şübhelerni red etip, İlver Ametovnıñ müzey kollektsiyasından alınğan Ekinci cian cenki karabini silâ parçası olamı cevap bermeli.
Bu ekspertiza bitkenine qadar mahkeme esnasında teneffüs ilân etildi.
2019 senesi sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tintti. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aza şeadetnamesi, müzey eşyaları, bazı vesiqalar «ekspertizağa» alındı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri tintüvlerni Rusiye Ceza kodeksiniñ 280, 282 ve 238 maddelerine istinaden cinayetlerden şübhe bar olğanı içün «tahqiqattan evel teşkerüvi çerçivesinde» keçirdi.
Bu sene mayıs ayında berilgen malümatqa köre, Kreml kontrolindeki Sudaqnıñ Mirovoy mahkemesi İlver Ametovğa 150 biñ ruble para cezasını bermege qarar aldı. Para cezası onıñ iş adamı olaraq köstergen faaliyetinen bağlıdır.


text:
Mayıs 23-te, kündüz, Rusiye GİBDDsi (Devlet yol areketiniñ telükesizligi inspektsiyası – QA) uniformasını kiygen belli olmağan şahıslar Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatı Asan Egizni alıp qaçtılar. Bu adise, Aqmescit yanındaki Colman (Pionerskoye) civarında olıp keçti. Alıp qaçuv aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber berdi. Daa soñra aynı şu künniñ aqşamında «Qırım birdemligi» alıp qaçılğannıñ Aqmescit rayonında tapılğanını bildirdi.
Bundan aman soñra advokat Ayder Azamatov ve Asannıñ ağası Abdurahman Egiz onı hastahanege alıp kettiler. Tezden Asan Egiz jurnalistlerge, bütün oña qarşı yapılğanınıñ, daa bir qırımtatarlarnı qorqutuv aktı olğanını bildirdi. Bundan evel o, kimseniñ tarafından qorqutılmadı. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından açıq menbalarda Qurultay delegatınıñ alıp qaçılmasına dair izaatlar berilmedi.
Asan Egiz özü, Qırım.Aqiqat Radiosı içün bergen izaatta alıp qaçılğanınıñ tafsilâtları ile paylaşa.
– Bir qaç kişi yaqaladı, qayırdı, maşinağa kirsetti, başıma çuval keçirdiler. Qollarımnı arqama qayırıp, buğavlar taqtılar. Bir qaç kere bedenime urdılar. Tabanğa yüzüqoyun yatqızdılar. Bundan soñ qararnen bir saat, aydavcınıñ aydav usulından añlağanıma köre, trassa boyunca kettik. Bir qaç kere topraq yoluna çıqtıq, şeerde oldıq, soñ şeer tışına çıqtıq. Maşina bir qaç kere toqtadı. Yük bölügini aça, bir şeyler yükley ve boşata ediler. Ondan soñ kene topraq yolğa çıqıp, orman yolağına kirdik. O yerde meni maşinadan çıqardı, qollarımdan buğavlarnı alıp taşladı, yerge yüzüqoyun yatqızdı, 200-gece saymaq kerek dedi ve kettiler. Men evelden bu yerde olmadım. Esas yolğa çıqtım, cemaat naqliyatına minip Aqmescitkece keldim, anda ise taksinen aqrabalarıma bardım.
Asan Egiz ne maqsatnen alıp qaçılğanını ve bu adamlar GİBDDniñ kerçek hadimleri edimi, bilmey.
Bugün Qırımda – mutlaq qanunsızlıq ve qanunlarğa sistematik ürmetsizlik vaziyeti bar. Qırımnıñ iç bir sakini özüniñ telükesizlikte olğanını is etmeyAsan Egiz
– Bunıñ kibi diger vaqialarnı köz ögüne alıp, alıp qaçılğanımnı añlay edim, lâkin ne maqsatnen bilmey edim. Alıp qaçqanlar, olarnen laf etmemekni talap ettiler. Olarda GİBDD hadimleriniñ bütün atributları bar edi, lâkin olar kerçekten de böyle hadimler edimi, eminliknen aytamam. Uniforma, tayaq, avtomobil ve ilâhre ile olar yol inspektsiyası hadimleriniñ standart bir ekipajını añdıra ediler. İlk evelâ, biz insannıñ alıp qaçılması aqqında ariza ile polis ve Tahqiqat komitetine muracaat ettik. Umüt etem ki, olar munasip çareler körecek. Qabaatlılarnıñ qıdırılması ve mesüliyetke çekilmesi içün bütün qullanıla bilecek qanuniy usullarnı qıdırmağa devam etecekmiz. Bugün Qırımda – mutlaq qanunsızlıq ve qanunlarğa sistematik ürmetsizlik vaziyeti bar. Qırımnıñ iç bir sakini özüniñ telükesizlikte olğanını is etmey. Hususan, uquqqoruyıcı organlar böyle adiselerge keregi kibi qarşılıq köstermegende.
Jurnalist Taras İbragimov, bunıñ kibi adiselerni talil etip, Qırımda bu usulnen Rusiye FSBsi çalışadır, dep tahmin ete.
Alıp qaçqanlarnıñ maqsatlarından biri tamam bu – qırımtatarlarda bellisizlikten dolayı telâş doğurmaqtırTaras İbragimov
– Asan Egizniñ adisesinde, tapılğanından ğayrı eñ esas şey – onıñ ne içün alıp qaçılğanınıñ öyle de bilinmemesidir. Zanımca, alıp qaçqanlarnıñ maqsatlarından biri tamam bu – qırımtatarlarda bellisizlikten dolayı telâş doğurmaqtır. Olar yürip, böyle bir şey er kerske qarşı yapıla bilir, dep tüşünsinler. Asan Egiz –pek de közge körüngen faaliyetçilerden degil, öz noqtai-nazarını açıqtan bildirmey. Buña oşağan diger adiselerde insanlarnı orman yolağına alıp ketkende, olarğa tahqiqat ile emekdaşlıq yapmaq, çaqmaq ya da «Hizb ut-Tahrir» boyunca işlerde gizli şaat rolüni icra etmek kibi bir şart qoya ediler. Men bunıñ kibi beş adiseni aytıp bermek mümkünim. Doqsan faiz ihtimalı ile bu işnen GİBDD uniformasını kiygen FSB hadimleri oğraşa, dep iddia ete bilirim. Asılında, Asan Egizniñ adisesi, adaletni talap etmek içün yahşı bir fırsattır. Alıp qaçqanlar tsivil urbada degil edi. Böyle olsa, daa qıyın olacaq edi.
Asan Egizniñ advokatı Ayder Azamatov, bu adden aşırı adise Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından, ne de olsa, tahqiq etilecek, dep umüt ete.
– Ekim yalıñız betinde tırnalğan yerlerni taptı ve melem tayin etti. Alıp qaçuv aqqında ariza aynı şu künü berildi. Asannı Tahqiqat komitetinde eki saat qadar sorğuladılar: birisini kördimi, olardan bir de-birini tanıp olurmı. GİBDD uniformasını kiygen kişilerniñ betleri açıq edi, yani telükesizlik strukturalarında böyle adamlar barmı, yoqmı, tayin etmek mümkün. Bilgenim qadar, GİBDDge, hadimleriniñ o vaqıt o yerde ihtimal ile devriye kezmelerine dair bir qaç malümat talabı ile muracaat etildi. Biz şimdilik eminliknen bir şey aytıp olamaymız. Tahqiqatnıñ bütün basamaqlarını birer-birer keçecekmiz. Şimdilik Rusiye telükesizlik hadimleri yapılması kerek olğan bütün adımlarnı yapa ve tahqiqat tedbirlerini keçireler. Baqayıq, bundan soñ ne olacaq.


text:
Qırım musulmanları diniy idaresinde acılıqqa azırılıq koreler. Aqmescitniñ №2 şeer hastahanesinde seyyalarnıñ mecburiy aşılavı başlandı. Tibbiy teşkerüvden soñ musulmanlarğa meningitke qarşı mahsus ilâc ile ine sançalar ve halqara standart sertifikatı berile, haber eteler QMDİ matbuat hızmetinde.
Qırımdan acılıqqa 300 acı baracaq, Aqmescitten Medinağa sentâbr 6-8 künleri mahsus kiralanğan uçaq ile çıqacaqlar. Bundan soñ seyyalar Mekkege yol alacaq, mında acılıq etilecektir. Seyyat 20 kün devam etecek.
Aşılamanı Saudiy Arabistan Qırallığına kirmezden eñ az 10 kün evel ve eñ çoq 3 yıl evel yapmaq kerek.
Acılıq – islâmnıñ beş şartlarından biridir. Er bir musulman ayatında bir kere acılıqqa barmağa borcludır.


text:
Galata manarası qabat açıldı
Manaranı ber atnada 15 meñnän artıq keşe gizde
İstanbuldağı Galata manarasın ber atnada 15 meñnän artıq keşe kilep kürde.
Mädäniyät häm turizm ministrlığı tarafınnan yasalğan restavraŝiyadän soñ qapqaların ber atna êlek açqan tarixi Galata manarasına kizü çaralarına qaramastan kilüçelär küp.
Ministrlıktan yasalğan yazma açıqlawğa kürä Galata manarasın ber atnada 15685 keşe gizde.
Genuêzeŝlılardan alıp Ğosmanlığa qadär tarixnıñ tirän êzlären bügenge köndä çağıldıruçı dön’yanıñ iñ êlekke manaralarınnan bulğan Galata manarasın Mädäniyät häm turizm ministrlığı tarafınnan yasalğan açılışnıñ ikençe könendä 1687 kilep kürde.
Restavraŝiya êşçänlegennän uzğan manaradağı kafe häm restorannar yabıldı häm Galata manarası muzeyğa äylände.
Bäyläneşle xäbärlär
Fil’m töşerü törkeme dön'yağa qayttı
Rusiya törkemne 5 nçe oktyabr’dä fil’m töşerü öçen Xalıqara ğaläm stanśiyäsenä cibärgän ide


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy TİN diplomatlarını Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadanıñ işğalden azat etüv Qırım platformasına çetel memleketlerni faal celp etmege çağırdı.
Bunı o, dekabrniñ 17-nde Ukrainanıñ çetel diplomatik müessiseleri reberleriniñ video konferentsiyası çerçivesinde keçirilgen “Ukraina tış siyasetiniñ strategik prioritetleri” adlı umumiy sessiyası vaqtında ayttı.
“Ukrain Qırım yarımadasınıñ azat etilüvi oğrunda ilerideki iş müim qala. Bugünde bu meseleni halqara kün tertibine qaytardıq, dep ayta bilem. Qırımnı işğalden azat etmek içün halqara küçlerni birleştiryuv teşebbüsimiz olğan Qırım platforması kettikçe ziyade aşkâr ola. Bu teşebbüske endi Avropa ve Şimaliy Amerikada qoltuttılar ve men sizni bu platformağa diger memleketlerni celp etmek içün faal çalışmağa çağıram", – dedi Zelenskıy.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba Rusiyeni qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilüvini ve olarnıñ tutuluvını toqtatmağa çağırdı. Onıñ fikrince, Rusiye böylece Ukrainanıñ Qırımnı işğalden azat etme ıntıluvı içün «suçsuz insanlardan açuvı ala».
Böyle sentâbrniñ 9-nda Kuleba brifing vaqtında Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen yañı tintüvlerini ve insanlarnıñ tevqif etilüvini tefsir etti.
«Ruslarğa bir çağıruvnen muracaat etmege isteyim –oz aqılsızlığını köstermege toqtatıñız. Ukrainanıñ Qırım ve yarımadanıñ azat etilmesi oğrunda küreşini toqtatıp olamasañız, suçsuz adamlardan açuvını almañız. Bu qadar küçlü olsañız, suçsuz adamlarnı taqip etmeñiz, devletlerara munasebetler seviyesinde cevap beriñiz», – dedi Kuleba.
O, Nariman Celâl ve diger qırımtatar faallerine qarşı açılğan yañı davalarğa siyasiy ve uydurma dedi ve Ukraina tutulğan ve tevqif etilgen Qırım sakinleriniñ azat etilmesi oğrunda küreşecegine inandırdı.
«Başqa iç bir yorav ola bilmez, şu tintüvler ve tutuvlar Ukraina tarafından «Qırım platforması» sammitiniñ muvafaqiyetli keçirilmesi içün intiqamdır. «Qırım platforması» sammitiniñ keçirilmesine qarşı tekşil etken kapmaniyası muvafaqiyetsizlikke oğrağan soñ Rusiye eñ yahşı yapıp olğanını qullandı –basqılarnı. Öz hataları içün suçsuz adamlarnı, qırımtatarlarnı çekiştire ve qorantlarınıñ başına belâ ketire. Bütün qabaatlavlar saçmadır, siyasiy ve uydurmadır», – dedi Kuleba.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Bundan ğayrı, Rusiye polisi sentâbrniñ 4-nde Rusiye FSBsiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatarlarğa qarşı 58 memuriy protokol tizdi.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket UseinovveEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
AQŞ Kongressinde işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında rezolütsiyanı muzakere eteler. Bunı Twitterde AQŞ ziyaretinde bulunğan Rusiye advokatı Mark Feygin haber etti.
Feygin: «Halqara işler Komitetinde çalışqan kongressman Albio Sires (New Jersey) ile birlikte. Qırımtatarlarğa dair rezolütsiyanı ende muzakere eteler», – dep yazdı.
Onıñ sözlerine köre, AQŞ Kongressiniñ halqara komitetiniñ daa bir vekili Peter J. Roskam ile körüşüv de ötkerildi.
Keçende advokat Mark Feygin bildirdi ki, AQŞ ziyareti devemında o Kongresste Qırım ve Qırımdaki siyasiy mabuslar aqqında yañı rezolütsiyalarnıñ qabul etilmesini muzakere ete.
AQŞ senatorlarından, Cumhuriyet ve Demokratik fırqalarnıñ vekillerinden bir taqım, Amerika prezidentini Rusiyege qarşı Qırımnıñ işğali ve Donbassta Ukrainağa ücümlarından sebep daa qattı turmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bazar künü, noyabr 30-de, Aqmescitte Qırım akimiyetine yaqın olğan «Qırım birligi» teşkilâtı tarafından teşkil etilgen «Qırımtatar halqınıñ cemaat şurası»nıñ konferentsiyası keçirilecek.
Teşkilâtta haber etilgeni kibi, tedbir M.Görkiy adına Qırım akademik rus dramatik teatrinde keçirilecek.
Teşkilâtçılarnıñ ğayesine köre, konferentsiyanıñ esas maqsadı «qırımtatar halqınıñ birleşüv ketişatını pekitmek ve onıñ Qırımdaki devlet qurulışında iştiragini daa da faal etmekten» ibarettir.
Konferentsiyada, şu cümleden, «Cemaat şurası» terkibininiñ kenişletüvi ve faaliyeti ile bağlı meseleler muzakere etilecek eken.
Qırımtatar halqınıñ «Cemaat şurası» noyabrniñ başında meydanğa keldi. Mında 22 cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçıları kirdi.
Qırımtatar milliy Meclisinde şunı qayd etken ediler ki, akimiyet tarafdarları olğan bu qırımtatar teşkilâtlarınıñ esas maqsadı – Meclis ve Qurultayğa oşağan bir organnı teşkil etmektir.


text:
Çeçenistan Cumhuriyetiniñ başı Ramzan Kadırov Aqyarnıñ rusiyeli valisi Sergey Menâylodan mukâfatnı elde etti.
Aqyarnıñ rusiyeli ükümeti saytında aytılğanı kibi, Menâylo, Çeçenistan Cumhuriyetinde bulunıp, oınñ başına «Rusiye baari» vaqtında yardım köstergeni» içün minnetdarlığını bildirdi ve Kadırovnı «Rusiye-Qırım-Aqyar» medali ile taqdirledi.
Beyanatqa köre, Kadırov «ileride de Aqyarlılarğa yardım etmege» söz berdi.
«Şimdi Aqyarğa devletniñ birinci şahısları tarafından ayrı diqqat kösterile. Çeçenistan Cumhuriyeti ileride de Aqyar ile regionlarara bağlarnıñ qaviyleşüvine qol tutacaq», – dedi Kadırov.
Evel Ramzan Kadırov endi Qırım işğali içün mukâfat alğan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Kezlevde (Yevpatoriya) qırımtatarlar toplu yaşağan «İsmail-bey» qasabasında qırımtatar tilinde tasil berilgen № 18-ci mektebi içün yañı bina qurulıp başladı.
Yañı mektep qurulacaq yerde qurban çalındı. Tantanalı merasimde «İsmail-bey» qasabasınıñ sakinleri, 18-ci mektep ocaları ve yerli akimiyet organlarınıñ temsilcileri iştirak etti. Qırım müftiyatınıñ matbuat hızmeti Avdetke bildirgen malümatqa binaen, bugünki 18-ci mektep binası kiçik, bunıñ içün yañı mektep qurmaq qararı alındı. Bu yerde 450 talebe tasil ala bilecek.
Kezlev rayon imamı Eskender Memetov mektep quruvınıñ muvafaqiyetli bitirilmesi içün dua etti. Qasaba sakinleri içün işbu obyekt pek müimdir. 18-ci mektep talebeleri ve olarnıñ ana-babaları yañı mektepke büyük ümüt besley, dep bildire Qırım müftiyatınıñ matbuat hızmeti.
Belli olğanına köre, Kezlevdeki qırımtatar tilinde tasil berilgen mektep 2002 senesinden başlap çalışa. Mektepte 340 talebe oquy ve 33 oca çalışa.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
2016 senesiniñ on ayı içinde «Aqmescit» halqara ava limanınıñ yolcular sayısı 2015 senesine köre 3%-ğa 4,79 million insanğa qadar arttı. Bunı noyabr 15-de ava limanınıñ matbuat hızmeti bildire.
Ava limanı qayd ete ki, qabul etilgen ve yollanılğan yük 14,3%-ğa arttı, taşılğan bagaj ise 65,3%-ğa artıp, 44,7 mln kilogrammnı teşkil etti.
Matbuat hızmeti qayd ete ki, ava limanı yolcularınıñ 83,7%nı aqımdaki seneniñ 10 ayı içinde «Aeroflot», «Globus», «Rossiya», «Uralskiye Avialinii», «Vim avia» ve «Red Vings» ava şirketleri taşıdı.
«Taşımalarnıñ lideri «Uralskiye avialinii» ola – 876 456 yolcu bu ava şirketiniñ hızmetinden faydalandı, bu 2016 senesiniñ 10 ayı içinde yolcularnıñ 18,28%-nı teşkil etmekte», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
2015 senesi noyabr ayında Ukraina Nazirler şurası Rusiye aviatsiyasına Ukraina ava boşluğını qullanmağa yasaq etti. İşbu yasaq em arbiy, em de grajdan uçaqlarına aittir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qıtay yatırımcıları Qırımda öz leyhalarını amelge keçirecek olalar dep haber ete faal ve blogger Oleg Koçerov. O, yerli istisalcılar buña nasıl baqqanı ve bu nege alıp kelecegi aqqında ikâye etip berdi.
– Qıtaylı yatırımcılar Qırımda faal çalışmağa istegenleri kerçekmi, Oleg?
– Qıtaylı yatırımcılar Qırımğa kelmek niyetinde degil de, olar artıq Qırımdalar. 2017 senesiniñ soñunda (bahtımızğa) Qırımnıñ Şarqiy ve Şimaliy-Şarqiy qısmınıñ aman-aman bütün rayonlarında ve esasen deputat, memur ve olarğa yaqın olğan insanlarnıñ topraqlarında, yağmurdan soñ çıqqan mantar misali, qıtyaylı «yatırımcılarnıñ» muvaqqat teplitsları peyda oldı.
– Demek ki, olar artıq Qırımda resmiy olaraq çalışalarmı?
– Elbette. Olar açıq issedar cemiyetler açalar, iç bir problem çıqmadan «SİZ iştirakçisi» statusını elde eteler (Serbest iqtisadiy zona –QA). Vesiqalarda qıtaylılar cemiyet saibi olaraq körüne. Olar Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilcisi Georgiy Muradovqa bir ricalarnen muracaat eteler, albuki yerli sebzevatçılar içün bu irişilmez bir bolluq sayıla. Buña ise FMS (Federal migratsion hızmet –QA) tarafından gastarbayterlerniñ vesiqaları acele sürette azırlanması, biñlerce gektar qara topraqnen beraber tehnikası, ambarları ve kommunikatsiyalarınen birlikte «öldürilgen» kolhozlarnıñ ayırılması kire.
– Yerli akimiyet buña ne dey?
– Tabiiy ki, memur «apansızdan» qıtaylı yatırımcılarğa yardım qolu uzataraq, Qırım rayonlarıTıñ yolbaşçılarından olarğa er türlü yardım köstermesini rica ete.
– Qırım istisalcıları buña nasıl baqa?
– Yerli sebzevatçılarnıñ sözlerine köre, tez vaqıtta bereket elde etmek içün sebze asrağanda qıtaylılar zeer, kimiyeviy maddeler ve boya qullanğanını bile turıp, qıtaylılarnı kirsetken akimiyetniñ işbu areketleriden dolayı şok keçirgen.
– Ya yatırımcılar nasıl davrana?
– Yatırımcılar yüzsüzce davrana. Qanunsız şekilde kommunikatsiyalarğa barıp bağlanalar. «Yatırım» yapqan qıtaylılar içecek suv olmağan köylerde suv yolaqları çekilgen borularğa bağlanalar.
– Özleri içün menfiy olacaq aqibetniñ ögüni almaq içün Qırım sakinleri ne yapalar?
– Çeşit rayonlarda qıtaylı yatırımcılarnıñ Qırımda sebzevatçılıqnen oğraşqanını yasaqlaycaq mitingler keçirilip başlandı.
Biñlerce insanlar imzalağan cedveller tizildi. Devletniñ er türlü müessiselerine, şu cumleden Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönovqa onlarnen muracaatlar yollanıldı. Yerli sebzevatçılarnen cemaat temsilcileriniñ Qırım Cumhuriyetiniñ başında turğan sımalarnen körüşüv teşebbüsi muvafaqiyetsizliknen bitti. Atta açıq kütleviy tedbirlerde bile akimiyet bu mesele boyunca sual berileceginden qaçınaraq politsiya ve qoruması artına saqlanıp yurdi.
– Akimiyette çalışqan iç kimse insanlarnı aytqanlarına asla qulaq asmadımı?
– Lâkin eninde-soñunda Devlet Şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinovqa raatsızlığımıznı bildirmege çare taptıq ve o, bu meseleni al etecegine söz berdi. Sözüni tutar dep ümüt etemiz.
Ancaq icra organları daima Qıtay yatırımcılarınıñ menfaatlarını qorçalap kele, çünki ... qıtaylılarğa berilgen topraqlar deputat ve memurlarğa ait ve yatırım leyhaları bir yıllıq müddetke imzalana.
– Qıtaylı ziraat yatırımcıları Qırımda yerleşip qalacaq olsa neler olması mumkün dep belleysiñiz?
Qırım sebzevatçısı içün bu bir ölüm olur
– Eger qıtaylılar Qırımdaki sebzevatçılıq saasına kirsetilecek olsa, bizler kütleviy icretniñ, Qırım istisalcısınıñ qısmen ya da tamamile mahv etilmesiniñ şaatı olur, onyıllarğa bereket bermeycek topraqlarğa ve «Qırım mahsulı» degen şubeli brend altında Qırım sakinleriniñ sağlığına zarar berecek mahsulatqa saip olurmız.
Yerli istisalcı içün bu bir felâket olur. Sezonda Qırım ükümetiniñ toqal siyaseti sebebinden olar öz mahsulatını satıp olamay ediler ve tamam yançığıñda bunıñ kibi küçlü bir raqip peyda ola. Qırım sebzevatçısı içün bu bir ölüm olur.


text:
Mayısnıñ 5-nde Rusiyeniñ Arriya formulasına köre BMT-da resmiy olmağan oturışnı keçirgen soñ, bir sıra ülke Kremlden işğal etilgen Qırımdaki arbiy bulunuvınıñ arttırmasını toqtatmağa talap etti.
Belçika, Büyük Britaniya, Estoniya, İrlandiya, Almaniya, Norveç, ABD ve Frenkistannıñ muvafıq beyanatını BMT-daki Ukraina missiyası yayınladı.
«Biz, Rusiyeni vaqtınca işğal etilgen Qırımda ve Ukraina sıñırları boyunca arbiy bulunuvınıñ artmasını toqtatıp, tecavuzkâr ve turğunsızlaştıruv faaliyetini ve Ukraina toprağınıñ muvaqqat işğalini deral toqtatamasına çağıramız», – dep yazıla beyanatta.
Bundan ğayrı, Rusiyeni «Donbasta ateşniñ toqtatıluvına dair mecburiyetlerine riayet etmesine ve arbiy faaliyetiniñ şeffaflığını OSCE-niñ Viyana vesiqasındaki mecburiyetlerge uyğun olaraq temin etmesine çağırdılar».
«Rusiye tarafından QMC ve Aqyar şeerini işğal etme ıntıluvını qatiyen takbih etemiz. Rusiyeniñ arektelerinden raatsızmız, olar halqara uquqnı, şu cümleden BMT-niñ nizamnamesini bozalar», – dep israr eteler beyanatnıñ müelliferi.
2019 senesi dekabr ayında Pariste olıp keçken Normadiya dördü sammitiniñ neticelerine uyğun olaraq, Minsk añlaşmalarına köre Donbastaki çatışmanıñ barışıq yolu ile al etilmesine dair memleketlerniñ desteklerini de tasdıqladılar.
Beyanatta Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetini tolu derecede ürmet etkenlerini de qayd ettiler.
Keçende G7 Tış işler nazirleri Rusiyeniñ mesülietsiz ve turğunsızlaştıruv areket tarzından raatsız olğanını bildirdiler ve ve Kremlniñ tarafından tehditke qarşı küçlerini faalleştirmege söz berdiler.
Aprelniñ 22-nde, Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımda «çeşitler arası talimlerni» keçirdi. Anda Rusiye arbiy müessisesiniñ yolbaşçısı Sergey Şoygu keldi. O, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy okruglarında arbiy talimlerni yekünlemek qararını aldı ve ordular daimiy qaluv yerlerine qaytacaq, dep ilân etti. Qayd etilgenine köre, ordular mayısnıñ 1-ne qadar keri çekilmeli.
Soñki aftaları Ukraina ve ğarbiy ittifaqdaşları 2014 senesinden berli Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarında, işğal etilgen Qırımda, Qara ve Azaq deñizlerinde Rusiyeniñ asker sayısı iç olmağanı qadar arta, dep bildire. Moskva, Rusiye ordusınıñ Rusiyede (olar Ukrainağa ait Qırımnı da sayalar) areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dep qayd ete.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Qırım musulmanları diniy idaresinde “Badem” elâl qavehanesiniñ vekiline elâllıq sertifikatı berildi. Qavehane Aqmescit şeeri, Pobeda caddesi, 79, adresi boyunca yerleşe.
Sertifikatnı Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi hacı Emirali Ablayev taqdim etti. O, iş adamlarına insanlarnıñ eyiligi ve Allahnıñ razılığını qazanmaq içün muvafaqiyetli çalışmalar tiledi.
“Elâl” sertifikatsiya ve standartizatsiya merkeziniñ vesiqasını Ablayeva Venera İlyasovna Şİ ilk kere aldı. Şirket vekiliniñ sözlerine köre, ileride iş adamı elâllıq şartları boyunca çalışmağa devam etecek.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Credit Suisse tetqiqiy institutınıñ "Dünya zenginligi-2019" yıllıq esabatında, Rusiyede 246 biñ dollar millioneri bar, dep bildirile. 2010 senesi ise Rusiyede 14 biñ dollar millioneri edi, dep haber ete "Nastoyaşçeye vremâ".
Bu malümatqa köre, eñ zengin rusiyelilerniñ 10%-ına bütün ülke ealisiniñ baylığınıñ 83% aittir.
AQŞ-nda eñ zengin adamnlarnıñ 10%-ına bütün baylıqnıñ 60%-ı ait, Qıtayda ise - 60%-ı.
"Rusiyede 110 milliarder bar, bundan sebep servetniñ kontsetratsiyası büyüktir", - denile esabatta.
Forbes mecmuasınıñ malümatına köre, eñ bay 100 rusiye memurı 2018 yılda 1 milliard dollar qazandı. Devlet hızmetçileri ve mebuslarnıñ cedvelinde Vladimirskaya vilâyetiniñ mebusı, "Vladimirskiy standart" şirket taqımınıñ teşkilcisi Pavel Antonov birinci oldı. Forbes malümatına köre, 2018 senesi onıñ resmiy keliri 10 milliard ruble oldı.


text:
Qırım jurnalisti Osman Paşayev yaqın kelecekte Ukraina milliy telekompaniyasınıñ (NTKU) haber yayınlavınıñ reberi olacaq, dep haber ete Telekritika.
Bu malümatnı neşirge NTKU baş müdiri Zurab Alasaniya tasdiqladı.
«Osman Paşayev NTKU haber yayınlavınıñ inkişafını idare etecek. Vazifesiniñ resmiy adını bugünki toplaşuvda belgilecekmiz»,– dedi o.
Şimdi Birinci milliy telekanalnıñ haber yayınlavını baş müdir muavini Darya Yurovska idare ete, haberlerniñ baş muarriri Svitlana Kolâda ola.
Osman Paşayev GTRK «Krım» qırımtatar tilli leyhalarnıñ alıp barıcısı olıp çalışmağa başladı, soñra GTRK «Krım» «12 minut novostey» studiyasında mühbir olaraq işledi. 2001 senesinden Kiyevde jurnalist olıp çalışqan edi.
2011 senesi avgust 1-den Aqmescitte ATR qırımtatar telekanalınıñ haber hızmetiniñ yolbaşçısı edi. Kanalnıñ Türkiyede şahsiy mühbiri olaraq faaliyetini devam etti. CrimeanOpenCh şahsiy internet-kanalınıñ saibi edi. Qırımnıñ işğalinden soñ Türkiyede köçip ketti.


text:
Kyivde "Qırım - bu Ukraina" internet leyhasını numayış ettiler. O, Qırımnıñ qıta Ukrainanen sıqı bağını tasdıqlağan arhiv, müzey, ilmiy ve publitsistika, maarifçi ve haber malümatlarınıñ bütünukraina onlayn bankıdır. Leyhanıñ neden ibaret olğanı aqqında Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde aytıldı.
"Yevromaydan-Qırım" cemaat teşkilâtınıñ başı ve "Qırım - bu Ukraina" saytınıñ teşkilâtçılarından birisi Sergey Mokrenük, böyle ğaye nasıl peyda olğanı aqqında Qırım.Aqiqatqa aytıp berdi.
- Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ meseleleri boyunca Nazirlikte idare başı olıp çalışqanda, daima bir meselenen qarşılaşa edim: ilhaq etilgen Qırımğa qarşı devlet siyasetini kerçekleştirgen iç bir organ olmadı, yani müessisemiz kibi onı tizecek degil de, amma konkret vazifelerni çezecek organ olmadı. Ekinciden, Qırım ne olğanını, işğal nasıl yapılğanını ve ne içün Qırım, başqa vilâyetler kibi Ukraina toprağı añlatmaq içün pek çoq vaqıt kete edi.
Yani neticede adamlarğa konkret vazifeler yetmey edi - olar obyektiv malümat tapacaq yer yoq edi. Böylece bu leyhanıñ ğayesi peyda oldı, soñra men Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ müavini Andrey Bogdanoviçke işbirlikni teklif ettim. O razı oldı.
Sergey Mokrenük, leyha teşebbüsçileri başta çeşit-türlü arhiv vesiqalarını, mantığı ve qurulışı aqqında tüşünmeyip sayta yüklegenlerini qayd ete.- Aytacağım, bu apansızdan oldı. Anda sadece quru tarihiy malümat degil - türlü vaqialar çeşit usullarnen tasvir etile. Amma er şey vesiqalarğa, ililmge esaslannsın dep teşkeremiz, uydurmalar olmasın, sadece faktlar olsun dep. Bu bazada Ukrainanıñ er bölgesiniñ sakini içün meraqlı malümat bar olğanı eñ müimdir. Başından yerli matbuatqa meraqlı olsun dep yapa edik, amma şimdi, alannı keñiştirmek kerek olğanını köremiz. Qırımlılarnıñ tarafından, misal içün, genealogiyanıñ tiklenmesine talap bar. Onıñ saytımızda mıtlaq buña bağışlanğan bölük açılacaq. Ümüt etemiz ki, malümatımız Qırım aqqında kontent yaratqan audio ve video leyhalarğa faydalı olur. Em de bu leyhağa devlet büdjetiniñ bir kapigi masraf etilmedi.
Ukraina Devlet arhiv hızmetiniñ başı Anatoliy Hromov, "Qırım - bu Ukraina" leyhası içün vesiqalarnıñ qıdıruvı nasıl keçkenini añlattı.
Böyleliknen, asırlar devamında qıta Ukrainanıñ Qırım ile yaqın alâqalarını köstergen bir çoq şaatlıq tapıldı
- Er bölgedeki devlet arhivlerinden bu saytnıñ toldurılması içün kelişecek malümatnı saylamağa muracaat ettik. Böyleliknen, asırlar devamında qıta Ukrainanıñ Qırım ile yaqın alâqalarını köstergen bir çoq şaatlıq tapıldı. Biz türlü arhivlerden türlü vesiqalarnı mevzu boyunca birleştirmege tırıştıq. Misal içün, ukrainler qırımlılarğa 1927 senesindeki zelzeleniñ aqibetlerinen küreşmege yardım etkeni, para toplağanı aqqında vesiqalar bar. Yani biz imperiya ve sovet akimiyetiniñ tarihına qarşılıq olaraq, Qırımnıñ ukrain, qırımtatar, başqa tamır halqlarınıñ tarihını köstermege isteymiz. Menimce, uydurmalarnıñ temelsiz olğanını köstermege iç bir vaqıt keç degil ve bu leyha ukrain devletke de ait olğan eski paradigmanı deñiştirmek içün yapılğan.
Anatoliy Hromov, Qırımdaki ukrain arhivler 2014 yılda olğan ücüm vaqtında Rusiye tarafından hırsızlanıldı dep saya. Amma Ukraina Devlet arhiv hızmeti Halqara Arhiv Şurası vastası ile Qırım ve Aqyarnıñ arhiv fondlarını işğal altında olğanlarını qayd ile temin etti. Anatoliy Hromovnıñ aytqanına köre, müessisesi, ilhaq etilgen yarımadadan ukrain vesiqalarnı qaytarmaq içün halqara davalarnıñ açması imkâniyetini baqa.
"Qırım - bu Ukraina" leyhasınıñ emiyetini añlatqanda, Qırım tarihçısı, siyasiy ilimler nazmeti Gülnara Bekirova, ukrainlerniñ Qırım tarihınıñ müim vaqialarında habersiz olğanına şikâyet ete.
- Qırım tarihı - eñ çoq zamet çekken saalardan birisidir. Çoq yıl devamında men, tarihçı olaraq, aksiomalarnıtasdıqlayım. Amma cemaat şuurında tarihiy hatırada qalğan çoq uydurma ve stereotipler bar. Bundan ğayrı, ukrain ilmiy monografiyalarında ve zemaneviy ukrainlerniñ aqlında Qırım ve qırımlılar aqqında olğan malümatnıñ büyükten-büyük farqı bar. Hususan, qırımtatarlarnıñ fantasmagoriya alğısına rastkelem. Olar devletçiligini coyğanına baqmadan, olarnıñ yarımadada basıp çıqarğanlarına baqmadan, Qırım çoq yıl devamında qırımtatar edi - ve soñra olar öz tarihiy vatanında azlıqqa çevirildi.
Gülnara Bekirova, yarımadada ruslar ve qırımtatarlarğa binaen onıñ fikrince eki esas uydurma bar olğanını ayta.
- Esas uydurmalardan birisi - "rus Qırımı" aqqındadır, sanki ruslar paleolitten berli yarımadanıñ saipleri edi. Tarihçılar bile, 1441 - 1783 senelerde Qırımnıñ qırımtatar devletçiligi olğanını bazıda unuta, Rusiye devletçiligi ise mında eki kere qısqacadır. Başqa temelsiz uydurma - qırımtatarlarnıñ ekinci cian cenkinde kolloborant ve dezertir olmaları aqqındadır. Yazıq ki, Qırım tarihına pek çoq siyasiy tesir bar.
Ukrain jurnalist Olga Duhniç, ne içün Rusiye ukrainlerniñ arasında Qırım aqqında uydurmalarnıñ tarqalmasını istegeni aqqında fikir yürsete.
- Rusiye devleti "böl ve üküm ete" printsipini qullanıp cemiyetlerni idare etmege tırışa, onıñ içün olarnıñ içinde er türlü çatışmalarğa destek köstere.Bunı yapmaq içün, adamlarnıñ arasında biri-birine inanç olmaması kerek, böyleliknen bunı istegen vaqıtta öz kârıñ içün qullanmaq mümkün. Qırımğa barğanda, er türlü uydurmalar - bu olıp keçken vaqilar aqqında obyektiv haberlerniñ yetmemezligidir. Ve yarımada aqqında bizim endi altı yıldan ziyade böyle malümatımız olmağanı içün, bu boşluqnı uydurmalar toldura. Qırım evelde de, ukrainler anda raatlanmağa barğanına baqmadan, ayrı bir bölge edi.
Olga Duhniçniñ fikrince, Qırımda rus tilli ealiniñ basqısı aqqında uydurma 2014 yılda işğalge sebep oldı. Bütün bular, ekspertlerniñ fikrince, "Qırım - bu Ukraina" leyhasınıñ müim ve kerekli olğanını köstere.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımnı Ukraina nezareti altına qaytaruv meselesi arbiy degil de, siyasiy yollarnen çezilmeli.
Bu kibi fikirni «Qırım» arbiy bölüginiñ komandanı Stanislav Krasnov SK efirinde bildirdi.
«Ümüt etem ki, bu meseleniñ siyasiy çezilüvi bar. Qırımda arbiy areketlerniñ olmasına yol bermemek kerek» – dedi o.
Krasnovnıñ fikrine köre, ukrain akimiyeti bugün Qırım işğaline olduqça sakin şekilde davrana.
«Akimiyet Qırım işğaline ğayet sakin şekilde davrana. Ukraina tarafından iç bir şey yapılmay. Al-azırda Ukraina devletiniñ siyaseti Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde olmasına yönetilgen. Misal içün, Qırımnıñ işğali olğan vaqıtta, biz ukrain akimiyetiniñ cinaiy faaliyetsizligini köre bile edik. Ne militsiya, ne SBU, ne orduğa emir berilmegen edi. O vaqıt er şeyni toqtatmaq mümkün edi. «Yeşil insanlar» yapqanlarından özleri qorqa edi. Olar reaktsiyağa baqa ediler, onıñ olmağanı sebebinden akimiyetni qolaylıqnen ellerine keçirdiler», – dedi Krasnov.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi ki, al-azırda Ukraina toprağınıñ 7% işğal altında bulunmaqta. Bunı o Davostaki Bütündünya iqtisadiyat forumı çerçivesinde «Ukrainanıñ kelecegi» sessiyasında çıqışta bulunıp ayttı, – dep haber ete UNİAN.
«Şimdi Ukraina tarihında eñ qıyın vaqıtları. Ukraina istilâ altında, yalıñız Qırım işğalinden soñ istilâ degil, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ 7% da işğal etilgen», – dedi o.
Petro Poroşenko Davostaki Bütündünya iqtisadiyat forumında çıqışta bulunıp, Rusiye Ukrainağa 9 biñden ziyade askerini yolladı, dep qayd etti.
Radio Svoboda bildire ki, Ukraina prezidenti Rusiyeden Minsk añlaşmalarına köre vazifelerniñ yerine ketirilmesi, «Ukrainadan çetel ordularınıñ çıqarılmasını» talap etip, Ukraina-Rusiye sıñırınıñ qapatılması kerekligini qayd etti.
Poroşenkonıñ bildirgenine köre, al-azırda «Ukrainada Rusiyeniñ 9000 askeri, 500 tankı, ağır topları ve BTRleri mevcut».
Poroşenko dedi ki, soñki künleri Rusiye Ukrainağa qoşma ordu, tank ve BTRlerni yolladı.
Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrov bu qabaatlarnı red etip, olarnı «sebepsiz» dep adladı.


text:
Kyivde oktâbr 28-de «Kyiv» kinoteatriniñ Mavı zalında «Mustafa» filmniñ premyerası olacaqtır. Vesiqalı levha qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ ömür yolunı añlata.
Levha müellifleri qırımtatarlarnıñ itibarı ve şerefi, yaşama aqqı içün küreşken erbapnıñ ikâyesini aydınlatacaqtır.
Film «Gençlik» Kyiv halqara kinofestivaliniñ «Ukrain premyeraları» programmasında taqdim etilecektir.
Levha büceti 50 biñ dollarnı teşkil etti. Para demokratiyağa qoltutuv milliy fondundan berildi ve 150 biñ grivna hayriye parasıdır.
ПoдпиcыBaйTecb Ha Hac B Twitter и пepBыMи yзHaBaйTe rлaBHыe HoBocTи


text:
İşğal etilgen Qırımda tasil, ilim ve gençlik «nazirligi» qırımtatar tili ve edebiyatı ocaları içün er aftalıq lektsiyalar keçirilmesiniñ teşebbüsçisi oldı.
«Nazirlik»niñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, lektsiyalar Qırımnıñ umumtasil teşkilâtlarında noyabr-dekabr aylarında keçecek.
Lektsiyalarnı «Qırım müendislik-pedagogik universiteti»niñ qırımtatar til ve edebiyatşınaslığı kafedrasınıñ ocaları keçirecek», – dep bildire Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
«Umumtasil teşkilâtlarında ilmiy-ameliy, oqutuv-metodik edebiyatnıñ az olğanı sebebinden lektsiyalar ocalarğa qırımtatar til ve edebiyat saasında olğan yañı ilmiy araştırmalar, teñqidiy maqaleler, zemaneviy müelliflerniñ eserleri ile tanış ola bilecekler», – deyler «nazirlik»te.
Tahmin etilgeni kibi, lektsiyalar yarımada ocalarını Qırımnıñ altı regionında toplaycaq.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Qırım demir yolu» belgilegen qıtaiy Ukraina ile sıñırğa qadar yürecek trenlerniñ yol fiyatı 800 rublege qadar yete.
Bunı Krım Media haber ete.
Agentlikniñ mühbirine bergen malümatlarğa köre, töşek ile beraber platskart biletiniñ fiyatı 500 rubleni teşkil ete, töşeksiz ise 450 rubleni, küpede – «tahminen 800 ruble».
Aqmescitten Canköyge künde üç kere qatnağan elektriçka ile barıp çıqmaq mümkün. Bilet fiyatı – 41 ruble.
Berilgen malümatqa köre, naqliyat vastalarından iç birisi qıtaiy Ukraina ile «sıñırdan» keçmey. Yolcularğa trennen Canköy stantsiyasına qadar ketip, Çonğar avtobusına minip (fiyatı 70 ruble – muar.), Ukraina tarafında cayav pasport kontrolini keçmege ve avtobus ya da trenge minip, yolğa devam etmege tevsiye etile.
Dekabr 27-den itibaren «Ukrzaliznıtsâ» Qırım ile demir yol alâqalarını toqtatıp, yarımadağa qatnağan trenlerni lâğu etti. Qırım trenleri artıq Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar yürecek.
Bundan soñra «Qırım demir yolu» Aqmescit-Canköy, Canköy-Ermeni Bazar trenlerini kirsetti.


text:
Rusiye Cenübiy naqliye prokuraturası «VİM AVİA» ava şirketiniñ 8718 sanlı Aqmescit-Sankt-Peterburg uçaq seferiniñ bir künden ziyade keçiktirilmesi boyunca teşkerüv teşkil etti.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım naqliye prokuraturası tarafından keçiktirme boyunca Aqmescit ava limanına ziyaret ve teşkerüv tedbirleri teşkil etildi. Prokuratura hadimleri sefer yolcularından 50-den ziyade arizasını qabul etti. Teşkerüv neticesinde qanun boyunca prokuratura tarafından qabaatlı olğanlarğa qarşı tedbirler belgilenecek», – dep aytıla prokuraturanıñ beyanatında.
Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Rusiyege boysunğan Qırım idaresinde bildirgenlerine binaen, iyül 17-de saat 22:30-da Aqmescit ava limanından çıqmaq kerek olğan Aqmescit-Sankt-Peterburg uçağı, arasında 26 bala olğan 220 yolcunen, tehnikiy problemalar sebebinden tek iyül 19-da saat 01:53-te çıqtı, umumen olaraq, sefer 25-ten ziyade saatqa keçiktirildi.
Naqliye prokuraturasınıñ matbuat hızmetinde bildirdiler ki, iyül 18-de avia şirketi elli yolcunı Sankt-Peterburg şeerine diger seferlernen yolladı. Qoşma uçaq qalğan 146 yolcunı iyül 18-de saat 16:30-da almaq kerek edi, amma qayd etilgen vaqıtta uçaq tehnikiy sebeplerden seferge çıqmadı. Avia şirketi keçiktirilgen seferniñ yolcularını aş, suv ve musafirhanelerde odalarnen teminledi, dep qayd eteler prokuraturada.
2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararınen qapatıldı. O yerge ve o yerden er angi uçuşlar Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni boza, bunıñ içün ava şirketleri Ukraina ve İKAO tarafından halqara sanktsiyalarğa oğray bile.
Şimdiki vaqıtta Qırımğa uçaq seferleri tek rusiyeli şirketler tarafından teşkil etile.


text:
"Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä" medal
"Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä" medale — Rossia Federatsiäse, Tatarstan Cömhüriäte däwlät büläkläreneñ berse[1].
Medal turında qağıydänamäYзrәpTү
Rossia Federatsiäse Prezidentınıñ 2005nçe yılnıñ 30 iyünendäge ""Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä" medale turında"ğı 762 nçe Ukazı nigezendä[2]:
- "Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä" medalen tapşıru qağidälären häm tärtiben raslarğa (1 nçe quşımta).
- "Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä" medalen tapşırunı oyıştıru buyınça Cömhüriät komissiasen tözergä (2 nçe quşımta).
- Qazan şähär xakimiäte başlığına "Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä" tapşıru öçen grajdannar isemelegen tözü buyınça şähär oyıştıru komissiasen buldırırğa.
- Älege Boyırıqnıñ ütälüen kontroldä totınu Tatarstan Cömhüriäte Prezıdentı Apparatına yöklärgä.
BüläklänüçelärYзrәpTү
- Qazanda yäşäüçe Böyek Watan Suğışı qaharmannarı
- Qazanda Böyek Watan Suğışı waqıtında 6 aydan kim bulmağan waqıt däwamında eşlägän tıl xezmätçännäre yäki Böek Watan Suğışı waqıtında fidaqar xezmät kürsätkän öçen SSRBnıñ medalläre häm ordennarı belän büläklängän xezmät veterannarı
- Qazan qalası üseşenä zur öleş kertkän şäxeslär


text:
Argentina qwramasınıñ bwrınğı kapitanı jäne bas bapkeri Diego Maradonanıñ qazasına baylanıstı Argentinada aza twtu küni jariyalandı. Maradona 25 qaraş..
Seysenbide, Britan SİM basşısı Raab Wlıbritaniya 2022 jılı Beyjiñde ötetin Qısqı Olimpiada oyındarına boykot jariyalauı mümkin ekenin mälimdegen edi. ..
Tört jılda bir ret ötetin älemdik eñ ülken sport dodası – Olimpiada oyınarı biıl jazda Japoniyada ötkiziledi dep josparlanğan. Alayda koronavirus pand..
Almatı oblısında soñğı 5 jılda turister sanı eki ese ösip, 2 mln. 227 mıñ adamdı qwradı, - dep habarlaydı Almatı oblısı äkiminiñ baspasöz qızmeti. Obl..
Japoniya prem'er-ministri Sindzo Abe Halıqaralıq olimpiada komitetine (HOK) 2020 jılğı Olimpiada oyındarın keler jılı ötkizudi wsındı. Sindzo Abe HOK ..


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Amerika lideri Joe Biden ile ne aqta laf etecegini aydınlattı. Bu aqta o, «1+1» telekanalında «Natalya Moseyçuk ile VIP» yayınında ayttı. Muzakere etilecek meseleler arasında Qırım ve Qara ve Azaq deñizlerindeki telükesizlik bar.
«Muzakere etilecek bir qaç blokumız bar. Hususan telükesizlik bloku. Bu tek NATO azalığı areketleri planı degil, memleketlerimiz arasında mudafaa memorandummı meseleleri de. «Şimaliy aqım-2» meselesi – eminim, telükesizlik meselesi, men bunı birleştirem. Donbas meselesi. Qırım meselesi ve Qara ve Azaq deñizlerindeki telükesizlik. Ukraina flotunıñ meselesi», – dedi Zelenskıy.
O, Ukraina içün arbiy yardım arttırıluvı ve iqtisadiy meselelerni muzakere etmege istey.
«Dünya para fondunıñ destegi bizim içün pek müim. Amma men lafnı siyasetten iqtisadiyatqa ve islâatlarğa keçirmege isteyim. Belli işaretler bar, ve bu aqta añlaştıq, yani dünya para fondunen ortaqmız», – dep qayd etti Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirgenine köre, ABD ve Ukraina prezidentleri iyülniñ soñunda ABDde olacaq.
Biden ve Zelenskıy iyünniñ 7-nde telefonda laf etti.
Beyaz saray haberine köre, Biden Putin ile sammitten soñ Zelenskıynen körüşmege planlaştıra, dep bildirdi.


text:
Qarluq.tv is not responsible for the content of external sites. All videos are embedded from YouTube, Vimeo, YouKu, China TV Networks (free-view) and other online video sharing platforms, and copyrights are covered by the platforms.
Sehipimiz Girmaniyede qurulğan, toluq aptomatlaşqan, hemde hiçqandaq mezmun işlep çiqarmaydu. Bağlanğan videolar YouTube, YouKu, Video ve başqa video paylişiş supilirida aşkara neşir qilinğan mezmunlar. Eger paylişiş supiliri paylişişni çeklise, yaki bağlangan videolarni öçürvetse, sehipimizdiki bağlinişlarmu özlügidin inavetsiz bolidu ve videolar qoyulmaydu. Balilarğa ve yaşlarğa qolay boluşi üçün, sehipimiz Uyğur Erep Yiziqini qollanmay, Uyğur Türk Yiziqini qollandi.


text:
Qara deñizde talimlerde iştirak etken Rusiye Qaradeñiz flotunıñ gemileri daimiy yerleşüv noqtalarına qaytalar, dep haber ete «İnterfaks» Rusiye QF resmiy temsilcisi Aleksey Rulevge atfı etip.
Onıñ malümatına köre, talimler vaqtında deñizde tahminen 20 suvastı gemi, deñiz avivtsiyasınıñ uçaq ve tikuçarları bulunğan.
Rusiye arbiyleriniñ Qara deñizde manövları sentâbrniñ 20-nde başlanğan ve oktâbrniñ 1-nece devam etecek Ukrainada ABD iştiragi ile Rapid Trident-2021 talimleri üzerinde keçtiler.
Sentâbrniñ 20-nde, Rusiye Qaradeñiz flotunıñ 20 suvastı gemisi ve gemileri Qara daimiy yerleşüv noqtalarından Qara deñizge kirgenleri aqqında haber etilgen edi.


text:
Ukraina Nazirler şurası aprelniñ 22-nde «Memleket içinde köçip kelgenler içün mesken» leyhasınıñ yerine ketirilüvi çerçivesinde Almaniya ükümeti ile işbirligi añlaşmasını tasdıqladı.
Añlaşmağa köre, Almaniya Ukrainanıñ işğal etilgen Qırım ve Aqyarda, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarında evlerini terk etmege mecbur olğan ukrainalılarnı evnen temin etmesi içün 25,5 mln euro berecek. Bu aqta Ukraina Reintegratsiya nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Rusiye areketleri sebebinden Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde, Qırımda evlerini terk etmege mecbur olğan vatandaşlarımızğa qol tutmaq içün Ukraina bücetinde para belgilemek içün elimizden kelgenini yapmağa tırışamız. Diger nazirliklerde bücet masraflarınıñ «karantin» qısqartuvlarına baqmadan, sıñırlavlar neticesinde memleket içinde köçip kelgenlerge mesken almaq ve Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı istilâsı sebebinden viran etilgen evlerini tazmin etmek içün 20 mln grn saqlap qaldıq», – dep qayd etti Ukraina baş naziriniñ muavini Oleksiy Reznıkov.
Daa evel Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen 500 qırımtatar qorantası içün mesken qurmağa añlaştı, dep bildirgen edi.
Daa soñra Türkiye eyyeti Qırımdan köçip kelgenler içün evler qurulacaq Herson ve Geniçeskte topraq damartılarını baqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
AQŞ-ta milliarder Riçard Brenson men üş jolauşı ğarıştan jerge oraldı. Brenson mingen ğarış kemesi N'yu-Meksika ştatındağı şöleytten wşıp, 15 şaqırımğ..
Qıtay Auğanstan Wlttıq qauipsizdik keñesiniñ kom'yuterlik jüyesine kiru üşin hakerlik şabuıl jasağan. Bwl äreket Ortalıq Aziya elderine bağıttalğan Qı..
Mark Cukerbergtiñ Facebook kompaniyası äleumettik jeliler boyınşa monolpolist emes bolıp bolıp şıqtı. Amerika Qwrama Ştattarınıñ sotınıñ şeşimi boyınş..
AQŞ Federaldıq Barlau qızmeti (FBI) ANOM attı jaña mobil'dik bağdarlama arqılı wyımdasqan jäne şekara attağan qılmıstıq toptardı twzaqqa tüsirip, qılm..
Amazon kompaniyasınıñ negizin qalauşı Djeff Bezos 20 şildede öziniñ bauırımen birge ğarışqa sapar şegedi. Olar ğarışqa özderine tiesili Blue Origin ko..


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ müzeyleri Amsterdam apellâtsiya mahkemesine, "Skit altını"nen bağlı Ukraina ve ilhaq etilgen Qırımnıñ müzeyleri arasında olğan dava boyunca qoşma delillerni berdi.
Bunı çarşenbe künü Tavridanıñ Merkeziy müzeyiniñ müdiri Andrey Malgin TASS agentligine haber etti.
"Qırım müzeyleri, skit altını toplamınıñ Qırımğa aitligini isbatlağan qoşma delillerni Amsterdam müzeyine berdi, işte, bunı bizden sorağan ediler", - haber etti Malgin.
İyülniñ 16-sında Amsterdamnıñ istinaf mahkemesi «skit altını davasınıñ» soñki qararını çıqarmadı. Mahkeme saytında derc etilgen muvaqqat qararğa köre, taraflarğa qoşma malümat bermeleri içün eki ay berildi.
500-den ziyade müzey eşyasından ibaret «Qırım: altın ve Qara deñizniñ sırları» sergisi 2014 senesi yanvarniñ 19-nda Almaniyanıñ Bonn şeerindeki Reyn ülkeşınaslıq müzeyinde keçirilgen edi. Daa soñra Amsterdamdaki Allard Pierson arheologik müzeyinde açıldı. Sergi 2014 senesi fevralniñ 7-nden avgustnıñ 31-ne qadar devam etti, faqat Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Qırım müzeylerine qaytıp olamadı.
Qırımnıñ dört müzeyi eksponatlarnıñ qaytarıluvınen bağlı davanı Allard Pierson müzeyine qarşı açtırğan edi. Ukraina akimiyeti artefaktlar müzeylerniñ mülki degil, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Felemenk müzeyi qadı qararı olmağan soñ ya da taraflar añlaşqanına qadar eksponatlarnı bermemege qarar aldı.


text:
Aqyardaki Rusiye taqiqat idaresiniñ hadimleri şeerniñ mekteplerinde ekstremizm ve terrorizmge qarşı küreş derslerini keçire.
Rusiye hızmetiniñ sentâbrniñ 27-nde bildirgenine köre, bunıñ kibi dersler Aqyarnıñ mekteplerinde yañı oquv yılında başladı. Anda «gençlerge ekstremizm ve ekstremist teşkilâtlarınıñ havflı olğanını aytıp, bu müitke celp etilmesine mania olmağa» tırışa ekenler.
№6 iç işler içtimaiy-gumanitar profiliniñ 10-uncı kadet sınıfı, №16 mektebiniñ 7-11 sınıfları ve Baydar (Orlinoye) köyüniñ №47 mektebiniñ talebeleri ile subetler keçirildi.
Rusiye uquq qoruyıcıları Aqyarnıñ oquv yurtlarında çalışqan ocalarnen de subetleşe.
«Mektep ocalarınıñ qayd etkenine köre, Aqyardaki Rusiye Federatsiyası Taqiqat komitetiniñ taqiqat idaresi vekillerinen ilk sefer laf etmeyler, ve gençlerniñ, hususan İnternet ağı vastasınen, böyle gruppalarğa celp etilmesine mania olmaq içün işbirligi yapmağa azırlar», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ haberinde.
Aqyardaki Rusiye gvardiyasınıñ SOBR «Sokol» Rusiye mahsus bölüginiñ askerleri «Rubej-51» arbiy-vatanperver sport oyunı finalınıñ açılışında iştirak etti, ve mektep talebeleri içün yaqalav kösterip, silâ ve asker urbasınıñ sergisini keçirdi.
Rusiye mudafaa nazirligi, 2018 senesi mayısnıñ soñunda «Yunarmiya» Rusiye areketine 500-den ziyade Aqyar mektep talebesi qoşulğanını bildirgen edi. Ukraina aq qorçalayıcıları, işğal etilgen Qırımda balalar arbiy formatta terbiye etilgenini bir çoq kere qayd etken edi. Psihologlar zemaneviy Rusiye tasilinde balalarnıñ añına basqı yapılğanını bildire.


text:
Bağçasarsyda aprel 13 sabası Rus silâlı hızmetleri yerli musulmanlar – Riza Mujdabayev (6-cı qasaba) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-ci qasaba) evlerinde tintüvler ötkerile.
Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber etti.
Jurnalist Şevket Namatullayev tintüvlerniñ video-levhalarını yayınladı.
Muhbir: «Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ sabası kene tintüvlerden başlandı. Rus silâlı hızmetleriniñ hadimleri Seydamet Mustafayev ve Riza Mujdabayevniñ evlerine keldi, olar 6-cı ve 7-ci qasabalarda yaşaylar. Silâlı adamler, böyle erte ziyaretniñ maqsadını qomşularğa añlatmay. Politsiya hadimleri, bese-belli, ballarnı desteklemek maqsadınen adamlar kelmesin dep, yollarnı qapattı. Kelgenlerni ise, polisniñ «qanuniy» talabına riayet etmegenleri içün, tutmaq mümkünler», – dep yazdı.
«Qırım Birdemligi» birleşmesiniñ faali Server Mustafayev Facebookta, tintilgen eviniñ yanında Rosgvardiya maşnasını körgeni aqqında bildirdi.
İçtimaiy site qullanıcısı Timur İbragimov öz Facebook saifesinde adise yüz bergen yerden canlı yayın ötkere.
Rusiye silâlı muessiseleri bu tintüvlerni resmiy izaatlamay.
Aprel 6 künü saba Aqmescitniñ merkeziy bazarını Rusiyeli OMON hadimleri sarıp aldı. Rus silâlı hızmetleri 80-ge yaqın «sıfatından slav olmağan» adam tuttı. Rusiye politsiyasınıñ Qırımdaki idaresi Aqmescitniñ bazarında tutuvlarnı «plandaki iş tedbirleri» olaraq tanıttılar.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarında tintüvler sıqlaştı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.