text:
Biz yutquzğan cenkler
Olga DuhniçKüçük facialar ne parlaq ğalebeler, ne de büyük yeñilmeler yanında körülmey qalalar. Amma olar, bizim sevgi, dostluq, işanç ile tolu er künlük ayatımıznıñ tübü-tamırınen deñişmesine bir siltem olalar.
Men – ruhiyatçı, ve endi 3 aftadan berli saba saat 10-ndan – 11-ge qadar telefon etip, yardım sorağan qırımlılarnıñ şikâyetlerini diñleyim. Olarnıñ sayısı o qadar çoq olğanını iç bir vaqıt tüşünmegen edim. Kerçekten, çoq ekenler. Olarnıñ ikâyeleri yutqan ya da yeñilgenler aqqında degil. Lâkin çoqusı, elbette, "yutquzğanlar" telefon eteler. Bular – siyasiy baqışları farqlı olğan qoranta azaları – analar, bitalar, qızlardır. Bu kibi qorantalar da bar eken.
20 yıldan berli Qırımda yaşağan adamlar siyasiy deñişme ve ceryanlarğa ve kendi noqtai-nazarlarına baqmadan, biri-birini sevip, dostlaşıp, "hohol"lar ve "moskal"ler aqqında şaqalar üstünde beraber küle ediler. Bir ay evelsi er şey deñişti. Çünki aqiqiy cenk onı iç beklemegen yerde – qorantalarda başlandı.
Kiyevdeki aliy oquv yurtlarından birinde 1-nci kursta oquğan Aqyarlı qız telefon etti. Anası, onı Maydanda gipnoz etgenlerini tüşünip, Kiyevge qaytmasın dep, pasportını çekip aldı.
"Banderovvetslerni" qorçalamağa istegen oğlannıñ anası qasevet çeke. Ulu Vatan cenkinde küreşip, nişanlar qazanğan qartbabasınıñ torunını nasıl etip qolğa almaqnı tüşüne.
Yaş qırımtatar anna bağlandı. Vatannı terk etip olamay, Rusiye işğalini alğışlağan dostları- sınıfdaşlarınen davalaştı, Qırımda apansızdan peyda olğan rus askerlerinden qorqıp otura. Qasevetten birinci ay emizdirgen ananıñ sütü qaçtı.
Ukrainli qadın telefon açtı. Aqayı oğluna "merametli" askerlerni kösterip, olar qoruycılar dep aytqanını bildirdi. Qadın yayğara qopara, "natsist" aqayınen beraber yaşamağa istemey ve oğlu içün qorqa.
Daa bir qadın telefon etti, onıñ aqayı Qırımnıñ mensüpligi mevzusında doğmuş ağasınen davalaştı. Endiden, eki iş adamı mal-mülküni mahkemede bölecek olalar. Bu vaziyette ne yapmalı?
Er telefon bağı – kimniñdir bir ya da bir buçuq saatlıq ömür parçasını ifadeley. Onda, em elem, em qayğı, em közyaş, çaresizlik duyula. Bağlantılar çoqlaşqanı sayın, kim kimniñ tarafdarı olğanı müim olmağanı, amma, biz – Qırımda yaşağanlarnıñ bir aydan berli özara, qoranta içinde, tuvğanlar, dostlar arasında cenk alıp barğanımız añlaşıla.
Aile içinde olğan küreş, siyasiy cenklerden daa da qızğın ve qanlı ola. Çünki, esas dava adamlarnıñ qafalarında olğanı içün, duşmanlar iç ölmey, qurbanlar ise arta. Bu daa, eñ qorqunçlısı degil.
Bu alda cenk meydannı terk etmege imkânsızdır. Qurban ketken ayatında ğalebeni de elde etalmazsın, küreş te manasızdır.
Telefon açqanlar esasen başqalarğa tesir etme, qanaatlendirme yolları aqqında soraylar. Yaqın adamnıñ "işançını qazanmaq" usullarını soraylar. "Añlamaq"-nı iç te közge almaylar.
Bu ayatiy ikâyelerni tarif etkende, siyasiy baqışlarımız farqlanğan tanışlarım, bunda tek öpke köreler. "Qırımımızda ise, qan tökülmedi", "Bu işniñ başında sizniñ Maydanıñız tura edi", "Bu olmaycaq şey, eñ esası biz yeñdik", "Sizniñ yaramay insanlarıñız bizim yahşı öldürdiler" ve ilâhre. Endi yüz bergen adiselerde umumiy bir facia körmekten uzaq olğanlar, kene de cemaatçılıqnı zarar körgen ve körmegen, yeñgen ve yeñilgenlerge, sağ qalğanar ve saqatlanğanlarğa bölmege devam eteler. Bunıñ episi, endi yutquzğan cenkniñ devamıdır. Onı da öz-özümizge yutquzdırdıq.
Qırımnıñ işğalini tarihiy adaletniñ qansız tiklenüvi aqqında çoq aytmaq mümkün. Amma, tarih adaletni tanımay. Cenk, regionda çoqluqnıñ seçimine quvanğan babanıñ, içtimaiy ağlarda mavı-sarılı bayraqlarnı neşir etken analarnıñ, BTR-ni toqtat, ana, – degen balanıñ qafasında toqtamadı. Ümüt etem ki, bu ikâyelerniñ qaramanaları siz degilsiñiz.
Olga Duhniç, siyasiy ruhiyatçı
"Fikir" rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
Aqyarda bütün Rusiyeden kelgen balalar atışta yarıştılar
Aqyarda çarşenbe künü, iyül 1-de, Rusiye Qara deñiz flotunıñ deñiz piyade brigadasınıñ poligonlarında «Pobeda» umumrusiye arbiy-sport oyunınıñ finalı keçti, mında 14-16 yaşında balalar iştirak etti.
Rusiye Qara deñiz flotunıñ haber teminlevi bölüginiñ reberi, 1-inci rang kapitanı Vâçeslav Truhaçöv aytqanı kibi, finalda iştirakçilerde arbiy-sport sınavlardan keçmek, Rusiye tarihı boyunca testlerni bermek ve icadiy konkursnı azırlamağa teklif etilgen edi.
Bunıñ ile arbiy-sport sınavlar basamağı keçti, onıñ çerçvesinde balalar öz beden terbiyesini kösterdiler.
«Bu sene eñ eyi taqım unvanı yarışında Rusiye Federatsiyasınıñ 44 komandası iştirak etti. İştirakçilerniñ 14-16 yaşında edi. Er bir komanda terkibinde 8 oğlan ve eki qız bar», – denile beyanatta.
«Pobeda» arbiy-sport oyunları Rusiye Federatsiyasında endi beşinde kere keçe, Aqyarda ilk sefer.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Almenda»: Ukraina büceti Qırım studentlerinde 136 million grivna iqtisat etti
«Almenda» vatandaşlıq maarif merkeziniñ tasil programmalarınıñ koordinatorı Valentina Potapova Kiyevde avgust 27 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında 2014 senesi Qırım studentlerine stipendiya berilmegeninden sebep Ukraina büceti 130 million grivna iqtisat etkeni aqqında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Sorav yiberdik, Qırım işğali devamında studentlerge berilmegen stipendiyada 136 million grivna iqtisat etildi. Devlet büceti esabına çalışqan 18 aliy oquv yurtu bar edi. 18 – binalar, yarıq, suv, hadimlerniñ, oca, hızmetçilerniñ aylığı. Bu para on dört senesinde belgisiz yoq oldı», – dey Potapova.
O şunı da qayd etti ki, bu aqçanı Ukrainada tasil almağa istegen Qırım vatandaşlarına qol tutmaq içün tasil programmalarına masraf etmege mümkün edi. Ve memurlarnı 2014 senesi Qırımğa ayırılğan paranı qaytarmağa çağırdı.
Ukraina Tasil nazirliginiñ soñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımnıñ tahminen biñ sakini 2015 senesi Ukraina aliy oquv yurtularına kirdi.


text:
«Qırım evi» köçip kelgenler içün muzıka studiyasına aqça toplay
«Qırım evi» devlet şirketi Qırımdan köçip kelgenler içün muzıka studiyasınıñ teşkil etilmesine para toplanılmasını ilân etti.
«Qırımdan köçip kelgenlerniñ ihtiyacları arasında medeniy meseleler ayırılıp tura. «Qırım evi» semetdeşlerimizniñ teşebbüslerine qol tutıp, Kiyevde muzıka studiyasını teşkil ete, mında bala horu, qırımtatar halq çalğı aletleriniñ taqımı, ses yazıcı studiya ve başqa şeyler olacaqtır», – bildirile şirketniñ Facebook saifesinde.
Studiyanıñ teşkil etilmesi boyunca ilhamcı – belli çalğıcı ve qırımtatar muzıka ustası Cemil Karikov.
«Vatandaşlarımıznı binanıñ abadanlaştıruvı (tamiri) ile yardım etmege çağıramız. Studiyamıznıñ yaqın aftaları açılğanından soñra, işbirlikke davet etemiz», – denile beyanatta.
43 biñ grivna toplamaq kerek.


text:
Herson vilâyeti Geniçesk rayonına bütün dünyadan qırımtatarlar kele
Bütüdünya qırımtatar kongressiniñ vekilleri yanvar 16 künü Herson vilâyeti Geniçesk rayonında keçirilgen icraiy komitetiniñ toplaşuvına keldi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tedbirniñ planında – 2015 senesi sentâbr ayından yarımada ile memuriy sıñırda keçirilgen Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ ziyareti.
«Qırımtatarlarnıñ mında kelip bizim – Qırımğa aqqı olğan yekâne tamır halqınıñ is etkenini añlağanlarını isteymiz. Onı qaytarmaq kerekmiz. Onı biz, qırımtatarlar qaytarmaq kerekmiz. Dünya toplulığı ile, bütün Ukraina ve qırımtatarlarnıñ yardımı ile. Evimizge qaytamız. Bunı tezleştirmege isteymiz. Bu maqsat ile icraiy komitet toplana», – dedi Qırım.Aqiqatqa Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ idarecisi Lenur İslâmov.
Onıñ sözlerine köre, tedbirniñ meselelerinden biri – «yarımadada çeşit teşkilâtlarnıñ adından ayırım milliy siyasetni alıp barğan şahıslarğa bütündünya qırımtatar qımeytini kesmek».
İslâmov hatırlattı ki, icraiy komitetke dünyanıñ 12 memleketinden 24 vekil kire.
Qırım.Aqiqatqa Meclis ve qırımtatar konrgessiniñ başı Refat Çubarov aytqanı kibi, toplaşuvda bugünki işniñ, diasporanıñ yardımı muzakere etilecek. Türkiye diasporasınıñ Herson vilâyetinde mektepniñ qurucılığı boyunca leyhası taqdim etilecek, Qırımda insan aqları ile bağlı meseleler baqılacaq.
Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ 2015 senesi başından, Meclisniñ malümatına köre, Qırımnı bir 10 biñ qırımtatarı terk etti. Qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge Qırım ve Rusiye kirişleri yasaqlandı.


text:
Sümer Ezgü - Kütahya nın Pınarları
Sanatçı : Sümer Ezgü
Türkü : Kütahya nın Pınarları
Etiketler : Sümer Ezgü - Kütahya nın Pınarları türkü indir, Sümer Ezgü - Kütahya nın Pınarları türkü dinle, Sümer Ezgü türküleri, Kütahya nın Pınarları mp3 indir, Sümer Ezgü türküleri Kütahya nın Pınarları türküsü, Kütahya nın Pınarları sözleri, Sümer Ezgü mp3 dinle, Sümer Ezgü download, Kütahya nın Pınarları bedava mp3, Sümer Ezgü türkü sözleri, Sümer Ezgü türkü dinle, Sümer Ezgü son albüm indir
Sümer Ezgü Türküleri
sümer ezgü - karanfil ekeceğim (çankırı)
Sümer Ezgü - Yağmur Yağar
sümer ezgü - ferayidir kızın adı ferayi (muğla-bodrum)
sümer ezgü - ilimon ektim taşa (orta anadolu)
sümer ezgü - el çek tabip el çek sinem üstünden (tokat)
Sümer Ezgü - Sensiz Yaşayabilmirem
Sümer Ezgü - Gine Yeşillendi Acıpayam Yolları
Sümer Ezgü - Dalları Bastı Kiraz
Sümer Ezgü - Denizli nin Horozları (Asmam Çardaktan)
Sümer Ezgü - Dumanı Da Vardır Şu Dağların Başında
Sümer Ezgü - Varın Söylen Urfaniye
sümer ezgü - ferayidir kızın adı ferayi (muğla)
Sümer Ezgü - Bugün Ayın Işığı
sümer ezgü - iki keklik bir kayada ötüyor (balıkesir)
Sümer Ezgü - Kayayı Kırcı Tuttu (İlvanlım)


text:
«Hizb ut-Tahrir işiniñ» maznunı silâlı hızmetler tarafından seslendirilgen qorqutuvlar aqqında bildirdi – faal
Fevral 2, cumaaqşamı künü, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azalığında qabaatlanğan Arsen Cepparov, apis müddetiniñ uzatılması boyunca mahkeme toplaşuvı devamında – silâlı hızmetler tarafından oña qarşı «qorqutuvlar ve işbirlikke çağıruvlar» seslendirilgenini beyan etti. Bunı mahkeme toplaşuvında iştirak etken faal Facebookta haber etti.
Faal: «Arsen Cepparov, onı yalamazdan evel qorqutmağa tırışqanlarını ve «işbirlik» teklif etkenlerini ayta, o bunı red etken soñ ise onı apis ettiler», – dep yazdı.
İşğal etilgen Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Cepparov ve Alimovnıñ apis müddetlerini eki ayğa – fevral 8-ne qadar, İsmailovnıñ – 2017 senesi mart 11-ne qadar uzatqan edi.
Qızıltaş qasabasınıñ sakinleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklenip yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işiniñ» maznunları Qırımda öz qabaatını inkâe eteler ve terroristik areketke iç bir alâqaları olmağanını tasdiqlaylar. Uquq qorçalayıcılar apis etilgenlerni siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye avalimanında «Boing-737» qazağa oğradı, bütün yolcular elâk oldı
«Boing - 737» Rostov-na-Donu avalimanında enişini kerçekleşken vaqıtta, uçaq qazasına oğradı. Onıñ neticesinde 62 insan elâk oldı. Uçaq Dubaiden sefer yapmaqta edi.
«FlyDubai» şirketi Feysbuk saifesinde bergen malümatlarğa köre, uçaqta 55 yolcu, olarnıñ arasında 33 qadın, 18 erkek ve 4 bala, ve ekipajnıñ 7 azası bar edi.
«FlyDubai» niñ qaydlarına köre, cedvelde çetel adamlarnıñ arasında Ukrainanıñ sekiz vatandaşı bar edi.
İlk haberlerge binaen, «FlyDubai» şirketiniñ uçağı, erte saarde elverişsiz ava şaraitlerinde enişini yapa edi. Yerge urulğan soñ, tutaşıp yanmağa başladı.
Avalimanınıñ tehnikiy hızmetlerinde aytqanları kibi, eniş vaqıtına pek küçlü ruzgâr esmekte edi.
«FlyDubai» şirketiniñ malümatına köre, Dubayden uçaq Grinviç vaqtına köre, saat 18:20 çıqtı, Rostov - na - Donu şeheriniñ avalimanına, Grinviçke köre, saat 22:40 uçıp kelecek edi. Qaza yüz bergeninden evel, ekipaj enmek içün üç kere areket etti, facia Grinviçke köre saat 1:42 olğan.


text:
Şämşidin AYuPOV,«Uyğur avazi»/Ötkän vaqitqa qarisaŋ, insan hayati hoşalliq dämlär, şundaqla ğäm vä täşvişlär bilän tolup-taşqan. Buniŋ şundaq ekänligini biz šzimizniŋ yenida yaşavatqan kšpligän adämlär misalidin kšrüp jürimiz. Biraq nemila bolmisun, härqaysimiz künlirimizniŋ yoruq vä parlaq boluşini, vaqtimizniŋ huşvaq štüşini istäymiz. Bolupmu yaş bir yärgä barğanda, jillar üzüŋgä qoruq, çeçiŋğa aq hädiyä qilğan çağda här štkän künniŋ qädir-qimmiti aşidiğan ohşaydu. Män buniŋğa hayatiniŋ 80- bahariğa qädäm taşliğan Almuta şähiridiki Qulager mähällisiniŋ jigitbeşi İminҗan haҗi Saqiev bilän uçraşqanda yänä bir qetim kšz yätküzdüm. U heli timän. härbir gepini oylinip, salmaqliq eytidu. Bu uniŋğa turmuşniŋ nä bir eğirçiliqlirini tartip, şularni kšrüp, šsüş җäriyanida siŋgän hislättur.
Män šz vaqtida kšp işligän, nurğun җapa tartqan adämmän, — dedi İminҗan aka štmüşkä näzär taşlap. — Atam İmär uruşta qaza bolup, anam Turahan bäş bala bilän tul qalğan. Qerindaşlirimniŋ hämmisi şu qiyin jillarda açarçiliqtin šlüp ketip, yalğuz män aman qaptimän. Keyiniräk inim Ärkin duniyağa käldi. Apam rämiti meni «Kiçigiŋdinla җigärlik ediŋ» däp qoyatti. Almutiğa kšçüp kälgängä qädär Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Qaraturuq yezisida yaşiduq. Ämgäk paaliyitimmu şu yärdin başlandi. härhil sahalarda işlidim. Brigadirniŋ yardämçisi, brigadir, ferma yetäkçisi boldum. Traktor haydidim, ariliqta Aqmola vilayitigä berip, tiŋ yärlärni šzläştürüş җäriyanliriğimu qatnaştim. Äytävir, eğir ämgäktin qaçmidim. hazir җamaätçilik işlar bilän bänt.
İminҗan Saqievniŋ jigitbeşi süpitidä җamaätçilik işliriniŋ uyutqisi bolup kelivatqiniğa 29 jil boptu. 1988-jili Qulager mähällisigä kšçüp kälgän däsläpki künlärdin başlapla šymu-šy kirip, uyğurlarniŋ beşini qoşqan halda, jut bärpa qildi. Däsläp uniŋ tärkivigä bäş-on ailä kirgän bolsa, hazir jutqa arilişidiğanlarniŋ sani ällikkä yetiptu. Äslidä bu mähällidä istiqamät qilidiğan qerindaşlirimizniŋ sani yüzdin aşidekän. Äpsuski, ularniŋ täŋdin-tolisi jutdarçiliq işliriğa arilaşmaydiğan ohşaydu. Ular ana tilimizda yoruq kšrüvatqan gezit- jurnallarğa muştiri boluştin, teatr biletlirini setiveliştin šzlirini çätkä tartidiğan kšrünidu.
İminҗan aka bilän uniŋ räpiqisi Ayäthan hädini milliy mätbuatimiz bilän sän°itimizniŋ häqiqiy җankšyärliri desäk, mubaliğä bolmaydu. Ayäthan hädiniŋ eytişiçä, «Uyğur avazi» gezitini İminҗan aka jigitbeşi bolğandin buyan kšpçilik arisida tärğip qilip kelivetiptu. här jili muştiri toplaş başlanğanda, jutdaşlirini ana tilimizda çiqivatqan näşirlärgä, җümlidin millitimizniŋ äynigi hesaplinidiğan «Uyğur avaziğa» yezilişqa dävät qilmaqta.
Moşu yärdä yänä bir täkitläp ketidiğan närsä, İminҗan aka Jetisu nahiyälik aqsaqallar vä veteranlar keŋişiniŋ paaliyätçan äzasi süpitidä helä tilğa alarliq izgü başlanmilarniŋ vä sahavätlik işlarniŋ täşäbbuskari häm dävätçisi boldi. Sportniŋ härhil türliri boyiçä aqsaqallar vä yaşlar arisida musabiqilärni uyuşturdi häm ularğa šzi bevasitä qatnaşti. Şahmat, jügräş, miltiq etiş boyiçä nahiyä, şähär dairisidä štküzülgän musabiqilärdä aldinqi orunlarni egiläp, Jetisu nahiyäsiniŋ şänini qoğdidi. İminҗan akiniŋ uyuşturuşi bilän jutta stadion bärpa qiliş, mähällidiki ihtisadiy täminati naçarlarğa yardäm beriştäk häyrihahliq paaliyätlärmu yolğa qoyuldi. Qisqisi, jigitbeşi bügünki küngä qädär jutiniŋ «otidin kirip, süyidin çiqivatidu». Mana moşundaq minnätsiz mehniti tüpäyli, u 2004-jili Almuta şähiriniŋ Jetisu nahiyäsi boyiçä «Jil adimi» ataldi. Birnäççä qetim nahiyälik hakimiyät vä җämiyätlik täşkilatlarniŋ Pähriy yarliqliri, tävälludliq medal' häm bälgülär bilän täğdirländi.
Ömürlük җüptüm Ayäthan bilän tšrt qiz, ikki oğul tepip, ularniŋ hämmisini aliy bilimlik mutähässislärdin qilip tärbiyiliduq, — däydu İminҗan aka sšhbätara. — Bügün räpiqäm ikkimiz şu altä pärzändimiz bilän 20 nävrä vä 4 çävrimizniŋ dšlitidä bähitlik hayat käçürüvatimiz.
hayati häm paaliyiti eğir jillarğa toğra kälgän İminҗan Saqievni män şaharap šskän mäzmut çinarğa qiyas qildim. häqiqätänmu şundaq. Çünki u eniq mähsät, keläçäkkä ümüt-işänçä bilän yaşavatqan insan.


text:
Amazon da'ryası
Amazon da'ryası (İspan ha'm Portugalshada Rio Amazonas) Qubla Amerikanın', tiykarınan Braziliyanın' tropikalıq tog'aylarınan ag'ıp o'tetug'ın dar'ya esaplanadı. Ol Atlantika okeanına quyadı. Bul dar'ya ag'ıp o'tetug'ın suw ko'lemi boyınsha en' u'lken da'rya esaplanadı. Amazon da'ryasınan onnan keyin turatug'in segiz dar'yanın' suwın qosqanda payda bolatug'in suwdanda ko'birek suw ag'ıp o'tedi. Amazon da'ryası du'nyada en' u'lken basseynge uye. Onnan dun'yadag'ı uliwma da'ryalardan ag'ıp o'tetug'ın suwlardın' besten biri ag'ıp o'tedi. Jawınlı ma'wsimde da'ryanın' ayırım jerlerinin' eni 190 kilometrden asıp ketedi. Ko'leminin' u'lkenligi sebepli oni Da'rya Ten'iz depte ataydi. Ol du'nyanın' en' u'lken dar'ya sisteması esaplanadı. Du'nyanın' en' uzın da'ryası Nil dar'yası esaplanadı.


text:
“Müsülman qadınları içün liderlik mektebi” – maqsatkâr qadınlarınıñ meydançığı (FOTO)
Eski Qırım şeerinde “Qadınlar içün liderlik mektebi” adlı üç künlük forum olıp keçti. Tedbir, QMDİ terkibinde çalışqan “Büllür” qadın-qızlar cemaat teşkilâtınıñ teşebbüsinen ötkerildi.
Forumda Qırımnıñ çeşit şeerlerini temsil etken tahminen 30 hanım iştirak etti. Üç kün devamında iştirakçiler trening, seminar, lektsiyalar, kvest ve subetlerde iştirak ettiler. Derslerni tecribeli din ocaları, maarif leyihalarınıñ reberleri, ruhiyatşınaslar, mühbirler, fıqıh boyunca ocalar, iqtisadiyatçılar alıp bardılar.
Bundan da ğayrı, qadın-qızlar içün eglenceli-maarif programması taqdim etildi, sport yarışları, master-klass, şeer boyunca kezintiler, fotosessiya ve deñizge sefer – bir kimseni lâqayd qaldırmadı.
“Faydalı ilim” leyihasınıñ reberi Zeyneb Bairovanıñ bildirgenine köre, bu forum yañı ufuqlarnıñ açıluvı, tecribe paylaşuvı meydançığına, bilgi aluv çoqrağına çevirildi.
“Mektebimiz muvafaqiyet qazandı, bizge Qırımnıñ çeşit köşelerinden hanımlar keldi. Forumnıñ er iştirakçisi meraqlı ve faydalı bilgilerniñ saibidir. Ümüt etemiz ki, “mektebimiz” qızlarımızğa fayda ketirir, maqsad ve vazifelerni qoyıp, olarnı doğru çezmege yardım eter”, – dedi Zeyneb oca.
Soñunda “Müsülman qadınları içün liderlik mektebi”niñ iştirakçileri forum programmasını keçkeni aqqında sertifikat aldılar.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımdan kene tintüvler aqqında haber eteler
Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov Qırımda nevbetteki tintüvlerniñ keçirilmesi aqqında haber ete.
«Aqmescit şeeri Kurtsı köyünde tintüvler», – yaza o Facebookta cumaaqşamı sabası. Tafsilâtlı malümat şimdilik yoqtır. Qırım.Aqiqat vaziyetni ögrenmege tırışa.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organlarından resmiy malümat şimdi yoq.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Cemilev: ATRniñ esas «qabaatı» şunda ki, o, yalan aytmadı ve akimiyetni maqtamadı
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ fikirince, ATR telekanalı akimiyetni maqtamağan soñ Roskomnadzornıñ litsenziyasını alıp olamadı.
Bunı o, aprel 1-de Kiyevde Avropa ekspertleri ve siyasetçileri ile körüşüvinde birinci qırımtatar telekanalnı muzakere etkende ayttı.
Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire ki, milliy lider telekanal vaziyetni kerginleştirmey, vazifesini yapa ve vaqialarnı aydınlata edi, dep qayd etti.
«Onıñ esas qabaatı şunda ki, o, yalan aytmayıp, kerçeklerni bildirdi ve akimiyetni maqtamadı», – dedi Mustafa Cemilev.
Körüşüvde bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bir mediaholdingniñ terkibine kirgen ATR ve «Lâle» telekanalları, em de «Meydan» radiosınıñ umumavropalı medeniy matbuat leyhası olaraq inkişafına ciddiy yanaşmağa çağırdı.
Aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.


text:
Aqmescit civarındaki köyde silâlı uquq qoruyıcılar toplanğan – şaatlar
Aqmecsit rayonı Acı Qal (Çistenkoye) köyünde, sentâbr 28 künü, saba silâlı ve kamuflâjlı insanlar toplanğan. Bunı Qırım.Aqiqatqa yerli sakinler bildire.
Olarnıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar köyniñ bir sıra binanı sarıp alğan. Aqyar-Aqmescit yolu yanında bir qaç maşina ve politsiya hadimleri buluna.
Yerli sakinler silâlı quvetlerniñ mında bulunuv maqsadını bilmeyler. Bazıları talimat keçirilecegini tüşüne, digerleri raatlıq künleri Aqmescitte «acele» yardım hadimlerine ücüm etken erkekniñ qıdıruvı ile bağlaylar.
Yarımada uquq qoruyıcılarınıñ bu aqta resmiy izaatı şimdilik yoqtır.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov elâk olğan qadınlarnıñ ailelerine ve zarar körgenlerge maliyeviy yardım kösterilecegini vade etti.


text:
Cemiloglu ile avatar mucadelesi milliy mucadele olğanı aqqında rivayet
Online protesto kampaniyaları bir çoq vaqıt tesirli bir usul olğanını çoqtan añladım. Bazı vaqıtları öyle kampaniya cemiyette degil, ukümet qararında deñişmelerge bir sebepçi ola. Şunıñ içün haber kampaniyaları «Qırım baari» devamında nasıl rol oynağanını tarif etmek isteyim.
Bir, lâkin er keske belli olğan misal ketireyim. Men de o misalni yahşı bilem, çünki onı meydanğa ketirgenlerniñ arasında edim. Misalim işte bu - Mustafa Abdulcemil Qırımoğlu’nı avatarkağa yerleşme flash-mob kampaniyası.
Tarifim aprel ayınıñ soñundan başlana. Şu vaqıt qırımtatar halqınıñ lideri Ukrayna milletvekili Mustafa ağa Qırım ziyareti vaqtında Vatanda bulunması ile bağlı qıyınlıqlarğa rastkeldi. O zaman bazı Qırım siyasetçileri Cemiloğlunı teñqid etip, Qırımdan ketken soñ keri qaytıp olamayacağını haber ettiler. Bir taraftan, qırımtatar halqı, qartmı olsun yaşmı olsun, Qırım ukümetiniñ böyle qararına qatiyen qarşı çıqtı. Devlet, Mustafa ağanıñ halq içün de avtoritetinden qorqaraq ve Qırımğa kirişini yasaqlayaraq qırımtatarlarnıñ küçü nede olğanını bildirdi.
Şundan sebep, Qırım Devlet teleradiokampaniyasında «yuqarıdan» kelgen bir qarar yüz berdi - Cemiloğlunı ne bir intervyude, ne de bir süjette köstermemektir. İşte bir ihtiyar adamdan o qadar qorqtılar.
Tabiy ki qırımtatar redaktsiya hadımleriniñ biri o qararnı qabul etmedi, ve öyle bir şey bar olğanı İnternette açıqladılar. Devlet TV’sinde Qırımoğlu ile süjetler yasaqlanğanından haber İnternetke kirip, içtimaiy gruppalar adminlerine de barıp yetti. O vaqıt men özümniñ şahsiy blogumda qısqa bir tezkere yazdım ve öyle şekilde er kesni öz avasına Mustafa ağanıñ portretini yerleştirmege davet ettim.
Aynı künü (aprelniñ 21) biraz vaqıt keçken soñ içtimaiy saytlarda yazğanım tezkerege beñzegen ve Cemiloğlu’nı avatarkağa yerleştimege çağırğan bir çoq yazılar peyda oldı. Bir de yazılarğa Mustafa ağanıñ bir qaç portreti qoşuldı, er kes istegen soyunu ala berdi.
Tıpqı öyle yazılar da Maydan davasına ait gruppalarda yerleştirildi. O yazılarnı bütün Ukraynada yaşağan bir çoq İnternet qullanıcıları da paylaştı.
Birazdan yüzlerce adamlar Cemiloğlu resimini avatarlarğa yerleştirmege çağırğan yazılarnen paylaştılar. Şimdi de, bayağı vaqıt ötken soñ, o yazı 319 adamnıñ divarında saqlı olıp tura.
Repostlarnıñ çoqusı, tabiy, Qırımda yapıldı. Faqat qırımtatarlar degil, er kes onı yaptı - ruslar da, ukraynliker de repost yapqanlar arasında barlar.
Mustafa ağanıñ sureti yalıñız avatar şeklinde degil, çeşit türlü usullarda qullanıldı. Vatanperver yaşlar atta onıñ ile subet yapqan vaqıtta çıqarılğan resimini ve ya plakatlarnı yaptılar. Portretist ressamlar da çette qalmadılar.
Qırımoğlu ile suretler şimdiki Qırımda olıp keçken bazı areketlerge narazalıq manasına kelip protesto usulı oldı. Mustafa ağamızğa yalıñız qırımtatarlar degil, slavân halqlarından çoq adamnıñ da qoltutqanı bayağı meraqlı bir şey oldı. O künlerde qırımtatarlarnıñ beşte biri öz avatarı yerine liderimizniñ portretini qoydı. Bu flash-mob em vkontakte, em facebook, em de Google+’te yüz berdi.
Biraz vaqıt ötken soñ Devlet TV’sinde qırımtatar Milliy Meclisi azaları ile süjetler yapılımağa kene devam etti. Lâkin köstermemesi aqqında qarar olarnıñ tarafına da tiydi. Şube yoq ki buña avatar mucadelesi de isseni qoştı.
Amma daa biraz vaqıt keçken soñ qırımtatarlar ve ukümetni daa uzaq etken bir vaqıya oldı. Em de avatarlar vaziyetni qolaylaştıramadı...
Asan Emir-Sale, Qırımlı bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Pragada Çubarov, mart 18 Pütinniñ Qırımğa planlaştırılğan ziyareti sebebini açıqladı
Mart 17 künü, Pragada, «CrimeanSOS» festivali çerçivesinde, Karlov universitetiniñ felsefe fakultetinde, qırımtatar milliy Meclisiniñ yolbaşçısı Refat Çubarovnıñ çıqışta bulunuvı ötkerildi.
Meclisniñ reisi ile körüşmek içün, Karlov universitetiniñ ocaları ve studentleri, bunıñnen bir sırada, Çeh Cumhuriyetindeki Ukraina ve Türkiye elçileri teşrif buyurdılar.
Öz çıqışında Refat Çubarov, Qırımnıñ rus işğali hronologiyası aqqında tarif etip, Qırım vaqialarında Rusiye prezidenti Vladimir Pütinniñ oynağan rolini añlattı.
«Cinayetçi, daima cinayet yapılğan yerge kelmege istey. Mart 18 künü Pütin Qırımnı ziyaret etmek niyetinde. Dünya, 20 - nci asırnıñ bir böyle paranoigini bilgen, bu nenen bitkenini de epimiz bilemiz», - dep ayttı Meclis yolbaşçısı.
Mart 18 ve 19 künleri, Pragada «CrimeanSOS» adlı hayriyet festivali ötkerilmekte. Onıñ çerçivesinde teşkilâtçılar Qırımda rus orduları tarafından keçirilgen operatsiyalar aqqında tarif etmek niyetindeler.
Üç künlük festivaliniñ teşkilâtçısı ressam, cemaat faali Anton Litvin oldı, belli ki, keçenlerde o, çeh paytahtında «Kulturus» adlı aktual medeniyetiniñ festivalini keçirgen edi.
Mart 17 künü, «CrimeanSOS» festivaliniñ çerçivesinde, Öleg Sentsov işiniñ vesiqaları boyunca yapılğan «Pomolvka» adlı spektaklniñ premyerası planlaştırıldı. Tarihçı Gülnara Bekirova qırımtatarlarnıñ 1944 senesi sürgün etilmesi boyunca lektsiyanı oquycaq, mart 19 künü ise Mir meydanında qırımtatarlarğa destek köstermek içün, miting ve yürüş ötkerilecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Dïmaş Qudaybergen öziniñ stïlïsin tanıstırdı
ASTANA. QazAqparat - Änşi Dïmaş Qudaybergen öz janküyerlerine Qıtaydağı stïlïsin tanıstırdı, dep xabarlaydı QazAqparat.
«Tanıs bolıñızdar, eñ keremet stïlïst - Çï!!! Meniñ obrazdarıma jawaptı jigit», - dep jazdı ol Ïnstagramdağı paraqşasına.
Eske salayıq, Çï «Singer 2017» jobasına qatısqan qazaqstandıq änşiniñ stïlïsti boldı. Dïmaş bayqawdıñ är kezeñine jaña obrazda şığıp otırdı. Onıñ är kezdegi stïli mïllïondağan janküyerleri men BAQ ökilderiniñ nazarında boldı. «Singer 2017» bayqawınıñ gala-koncertinen keyin Dïmaş Qudaybergen özin älemge tanıtqan jobağa, qolğabıs körsetken adamdarğa, sonıñ işinde stïlïsti Çïge alğısın aytqan bolatın.
Jas änşiniñ qıtaylıq jobadağı kïim ülgisine, sonday-aq qazaqstandıq dïzaynerler de öz bağasın bergen bolatın. Mäselen, Ïnom Akadjan Dïmaştıñ bayqawğa deyingi kïim kïisi öte qarapayım bolğanın aytwda. Onıñ garderobı: şalbar, pïdjak, aq köylek, galstwk nemese baboçkadan turdı.
Stïlïst Aïda Esenalïna da änşiniñ jaña keypine tañ tamaşa. Ol eldiñ eñ üzdik dawısınıñ layıqtı obrazı payda bolğanına qwanıştı ekenin jetkizdi.


text:
Nadejda Savçenko Ukraina prezidenti olmağa azır
Rusiyeli apishaneden azat etilgen Nadejda Savçenko Ukraina prezidenti olacağınıñ ihtimalı bar olğanını ayttı. Bu aqta o Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, ukrainler buna muhtac olsa, o bu adımğa azır olacaq.
«Kerek olsa, men elimden kelgenimni yaparım, bu yoldan da keçerim», – dedi Nadejda Savçenko.
Rusiyede 22 yılğa apiske qapatılğan Nadejda Savçenko tünevin deñiştirüv çerçivesinde Kiyevge qayttı.
Mayıs 25-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin Savçenkonı afu etüv boyunca emirni imzaladı. Bunı öldürilgen mühbirlerniñ soy-soplarınıñ muracaatına esaslanıp yaptı. Savçenko bu mühbirlerniñ öldürilmesine bağlı olğanında qabaatlanğan edi.
Aynı vaqıtta Ukrainadan Rusiyege eki rusiyeli vatandaş Aleksandr Aleksandrov ve Yevgeniy Yerofeyev qayttılar, olar keçken sene Ukraina şarqında dava territoriyasında yaqalandı ve basqıncı arbiy faaliyet alıp barğanları, insan ölümine ketirgen terroristik eylemini yapqanlarında qabaatlandı. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko olarnı afu etüv emrini mayıs 24-te imzaladı.
Bundan evel Savçenko qabaatlarnı red ete edi, oña Rusiyede mahkeme ükmü ilân etilgeninden soñ qabaatnı tanımağanını, afu soramaycağını bildirdi ve öz adliyecilerine bunı yapmağa yasaq etti.
Moskva, Avropa Birligi Rusiyege qarşı onıñ Ukrainadaki basqıncılıq sebebinden sanktsiyalarnı devam ettirmesi meselesi boyunca qarar alacağından bir qaç afta evel Kiyevge Nadejda Savçenkonı teslim etti.
Brüssel tarafından belgilengen Moskvağa qarşı sıñırcı merasimler iyül ayında yekünlene. Olarnıñ müddetini endi bir qaç kere uzattırğan ediler.


text:
Anife Smailova: «Bizge yolda aşatqan balıq şorbasını, ömürlik unutmam»
Sudaq – Sudaqnıñ Yañı Maale qasabasınıñ sakini Anife Smailova ömürinde çoq şey kördi. Amma, yüregini ale daa sızlatqan eñ deşetli hatırlavı sürgünliknen bağlı.
Anife Smailova – 85 yaşında. 1944 senesi 15 yaşında ösmür edi. O vaqıt Anife tuvğanlarınen Qutlaq köyünde yaşay edi. Mayıs 18 künü saba evlerine bir qaç asker kelip, köçüreceklerini ayttılar.
«Yanımızğa 20 kg. ala bilecegimizni ayttılar, amma biz 10 kilo bile almadıq», – dep ayta qadın. Çaynik, bir yorğan sarıp aldıq.
Sürgünlikten bir kün evelsi köy yanında bir çoq maşina ve asker toplanıldı. «Biz atta ne maqsadnen kelgenlerini bilmey edik», - dey Anife qartana. Aynı zamanda onıñ üç ağa-qardaşı Qızıl ordu erkânında küreşip, cebede buluna ediler.
«Evde malımız qaldı. Bir qaç sığır, qoy bar edi. Allah bile, kimge qaldı», – dey qadın.
Aytqanına köre, qırımtatarlarnı bit tolu vagonlarğa yüklediler. Adamlarnı botqanen aşattılar, ondan er kes pek suvsadı.
«Yolda balıq şorbasını berdiler, o qadar tuzlı edi ki, aşamağa çare yoq edi!» – dep hatırlay qartana.
Anife Smailovanıñ qorantası Özbekistannıñ Andijan vilâyeti Marhamat rayonına tüşti. Yaş qız kolhozda çalışıp, pamuq cıydı. Palvantaş qasabasında Anife çamurdan tola yapa edi ve küneşte quruta edi.
1964 senesi Anife Smailova, aqayı ve balalarınen Krasnodar vilâyeti Nijnâya Bakanka qasabasında yerleşti ve onda 27 yıl devamında yaşadı.
1991 senesi Qırımğa qayttı ve şimdiki vaqıtta Sudaqnıñ Yañı Maale qasabasında yaşay.


text:
Qazaqstanda agroönimderdi öñdeytin 30 zawıt salınadı TARAZ. QazAqparat - Tarazda QR Premer-Mïnïstri Baqıtjan Sağıntaev pen oñtüstik öñirlerdiñ äkimderiniñ, QR Awıl şarwaşılığı birinşi vïce-mïnïstri Qayrat Aytwğanov, sonday-aq argobïznes salasınıñ ökilderiniñ qatıswımen ötken jïında 2017-2021 jıldarğa arnalğan AÖK-ti damıtwdıñ memlekettik bağdarlamasınıñ jüzege asırılwı talqılandı, dep xabarlaydı «QazAqparat» XAA.
Qazaqstandıq kaskaderler «Ertuğırıldıñ» jaña mawsımındağı tryukterin körsetti ASTANA. QazAqparat - Qazaqstandıq kaskaderler «Ertuğırıl» attı türik serïalınıñ jaña mawsımında da jemisti jumıs istep jatır. «NOMAD» kaskaderler tobınıñ jetekşisi Jaydarbek Küngüjïnov älewmettik jelide jarïyalağan vïdeorolïkte mamandardıñ jaña qoyılımdarı körsetilgen.
Pavlodarlıq ustazdar onlayn-rejiminde qazaq tilin jaña formatta oqıtwmen tanıstı ASTANA. QazAqparat - S. Torayğırov atındağı Pavlodar oblıstıq ämbebap ğılımï kitapxanasında «Rwxanï jañğırw» ayasında qazaq tilin oqıtatın pedagogtardıñ biliktiligin arttırwğa bağıttalğan «Qazaq tilin jaña formatta oqıtw ädistemesi» taqırıbında törtinşi oblıstıq onlayn semïnar ötti.
Japondıq bïznesmender AEA jobalarına qızığwşılıq tanıttı - Qarağandı QARAĞANDI. QazAqparat - Qarağandıda älewetti ïnvestorlarğa elimizdiñ Arnayı ekonomïkalıq aymaqtarın tanıstırğan rod-şow ötti. Forwmğa Japonïyadan kelgen delegacïya jäne Qazaqstandağı iri xalıqaralıq kompanïyalardıñ ökilderi qatıstı.
OQO äkimi jazwşı-dramatwrg Dwlat Ïsabekovpen kezdesti ŞIMKENT. QazAqparat - Bügin Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimi Janseyit Tüymebaev jazwşı-dramatwrg Dwlat Ïsabekovtiñ 75 jıldıq mereytoyına arnalğan «Ultın süygen dara tulğa» attı şığarmaşılıq keşine kelgen qonaqtarmen kezdesti, dep xabarlaydı QazAqparat oblıs äkiminiñ baspasöz qızmetine silteme jasap.
Pavlodar oblısı awıl şarwaşılığı basqarmasınıñ basşısı ustaldı PAVLODAR. QazAqparat - QR Memlekettik qızmet jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl isteri jönindegi agenttiginiñ Sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl ulttıq byurosı şenewniktiñ qamawğa alınğanın rastadı, dep xabarlaydı «QazAqparat» XAA tilşisi.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
Çiygoznıñ kiyevi: uquq qoruyıcılar maqsadını añlatmay ve özlerini qaba şekilde alıp baralar
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, yaqalanğan Ahtem Çiygoznıñ Bağçasarayda yerleşken evinde tintüv devam ete. Bunıñ ile onıñ tuvğanlarına ve ev saiplerine tintüv maqsadını kimse añlatmay.
«Evge eki beyaz mikroavtobus keldi, silâlı, maskalı insanlar çıqıp, azbarğa kirdiler. Köpek avuldamağa ve olarnıñ üstüne atılmağa başladı. Köpekni atıp öldürecek ediler, amma men vaqtında çıqıp, köpekni olardan çekip aldım»,– dedi Qırım.Aqiqat mühbirine Çiygoznıñ kiyevi İlyas.
Onıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar evge kirip, tintüvge olğan orderni oqudı ve Ahtem Çiygoznıñ apayından ğayrı er kesni evden çıqmağa mecbur ettiler.
«Ahtemniñ ömür arqadaşı – Elmira anda bir özü qaldı. Olar özlerini pek qaba alıp baralar. Kendileri ile şaatlarnı da ketirdiler. Neni qıdıralar, aytmaylar, amma, menimce, er şey adet üzre – silâ, afyon, yasaqlanğan edebiyat. Soñra ise, tintüv devamında, istegen şeyni tutıp alacaqlar, ğaliba», – dedi İlyas.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, Çiygoznıñ eviniñ etrafını sarıp alğan silâlı insanlar azbarğa yaqın artıq kimseni qoymay, keleyatqan insanlarnı çette turmağa çağıralar.
Facebook qullanıcıları tintüv keçirilgen yerden video yüklemege başladılar.
Bağçasarayda yerleşken Çiygoznıñ evinde tintüv saba saat 7-de başlandı.
Taqiqat tedbirleri Rusiye Federatsiyası Cinaiy Kodeksiniñ 212-nci madde, 1-nci qısmı («kütleviy numayışnı teşkil etüv») boyunca keçirile.
Ahtem Çiygoznıñ evi yanında onıñ özü yolbaşçılıq etken Bağçasaray regional meclisiniñ vekilleri toplaştı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ cezasını belgilep, onı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiske almağa qarar aldı
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
Berlinde Sentsovnıñ pyesasını ve qırımtatar eserlerini oqudılar
Avgust 24-te Ukraina Mustaqillik Künü Berlin sakinleri – alman, ukrain, belçikalı, israilli ve ruslar – Brandenburg qapuları yanında 24 ukrain müellifiniñ eserlerini almanca ve inglizce oqudılar. Oqulğan eserler arasında – Rusiyede teraktlarnıñ azırlamasında qabaatlanğan ve avgust 25-te mahkeme ükmü çıqarılacaq ukrain rejissöri Oleg Sentsovnıñ pyesası.
Bunı Qırım.Aqiqatqa tedbir teşkilâtçıları olğan «Berlin ukrainleri» teşebbüs gruppası bildirdi.
Sentsovnıñ «Nomera» pyesasınıñ bir parçasını onıñ tercimanı İrina Bondas oqudı. Qapularnıñ yanında Yaroslav Gritsak, Taras Prohasko, Lesâ Ukrainka, Taras Şevçenko, Paul Tselan, Pavlo Tıçına, Lina Köstenko, İvan Franko, Yuriy Andruhoviç, Sergey Jadan, Andrey Bondar, Mıkola Hvılovıy ve digerlerniñ eserleri oquldı. Aktsiyada qırımtatar müellifleriniñ eserleri de oquldı.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, rejissör Marina Vroda ve rok-çalğıcı Yuriy Gürjiy oquyıcılar olaraq çıqışta bulundılar.
Ellige yaqın kişi aktsiyağa keldi, olarnıñ arasında dissident ve yazıcı Volfgang Templin, Kiyevdeki Gete-İnstitutınıñ çoq yıllıq müdiri Vera Bagalyants ve digerleri bar edi.
Keçkenler meraqlana edi, dep qayd eteler teşkilâtçılar.
«Bazıları apansızdan flash mobımızğa qoşula ediler, olar ukrain müelliflerini oquğan seslerni eşitip toqtala ediler», – dep aytalar teşkilâtçılar.
Malüm ki, Berlin faalleri Sentsovnıñ «Nomera» spektakliniñ parçalarını oqup, Rusiyede bulunğan ukrain siyasiy mabüsleriniñ taqdirine diqqat celp etecek ediler.
Oleg Sentsov – ukrain rejissöri ve faal, 2014 senesi mayıs ayında Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından yaqalandı ve yarımadadan Rusiyege çıqarılıp, anda SİZOda buluna. Onı Qırımda teraktlar azırlamasında qabaatlaylar.
Avgust 25-te üyleden soñ Sentsovnıñ işi boyunca mahkeme qararı seslendirilmek kerek. Bu kün Ukraina Rusiye Federatsiyası elçihanesiniñ binası yanında «Qırım reinelerini» azat etmek talabı ile miting ötkerilmek kerek.


text:
Duniyada äŋ ğämgüzar adimiŋ, atidin ayriliştin artuq därt-häsrät yoq ekän. Dana hälqimiz «Bu duniyada üç närsä izdigängä tepilmas — biri ata, biri ana, biri qerindaş» däp eytqini bärhäq. Öziniŋ aliy-insaniy päzilätliri, bilim dairisiniŋ käŋligi, qerindaşliri vä yar-buradärlirigä nisbätän mehrivanliği bilän kšyümçan vä ğämgüzar yar, mehrivan ata Sultanmurat Räҗäpovtin ayrilğinimizğa on jil toldi. Ägär u hayat bolğinida biyil 60-baharini qarşi alatti…Atam Sultanmurat Räҗäpov Uyğur nahiyäsiniŋ Dardamtu yezisida duniyağa kälgän. Abay namidiki Qazaq pedagogika institutiniŋ tarih fakul'tetini 1979-jili tamamlap, hayatiniŋ ahirqi däqiqilirigiçä maarip sahasida hizmät qildi. U täbiitidin ämgäksšygüç, šzigä jüklängän härqandaq väzipigä juquri mäs°uliyät bilän qaraydiğan şähslärdin edi. Märhum qäyärdä işlimisun, šziniŋ işbilärmänligi, mol täҗribisi bilän päriqlinip, käsipdaşliri arisida sämimiy hšrmät-işänçigä erişip käldi. Şuŋlaşqimu qimmät vaqtiniŋ nurğun qismini šziniŋ sšyümlük işiğa särip qilatti.
Qädirdanimiz pütkül aŋliq hayatini adil ämgäkkä beğişlap štti. Atam nahayiti kämtar kişi bolidiğan. U biz, balilirini, artuqçä ärkilitipmu, yä qattiq tutupmu kätmätti. Ärkimizni çäklimäy, bir hil mehrivanliq bilän munasivät qilidiğan. Biz, pärzäntlirini, aliy oquş orunlirida oqutup, zaman tälivigä layiq insanlardin qilip tärbiyilidi. Bügün biz hayatimizda qandaq utuqlarni qolğa kältürgän bolsaq, şularniŋ hämmisi qädirdan atimizniŋ äҗri däp bilimiz.
heli ästin çiqmas bu vaqiä, huddi tünügün yüz bärgändäk, kšz aldimdin zadila kätmäydu. Bäzidä adäm hayatida şundaq untulmas däqiqilärniŋ bolidiğanliği talaşsiz. Bu vaqiäni җiyänim Naziraniŋ ärkä qiliqlirini kšrgändä esimğa alimän. Äriksiz kšzümgä yaş elip, şerin oylarğa, hiyallarğa berilimän…
2007-jilniŋ yaz eyi edi. Asman oçuq, quyaş šziniŋ sehi nurini yärgä ayimastin tšküvatqan künlärniŋ biridä dadamniŋ arzulap kütkän tunҗa nävrisi 16-iyun' küni duniyağa käldi. Dadam bilän apamniŋ hoşalliğida çäk yoq. hayatiniŋ ahirqi dämlirini säzgändäk, nävrisiniŋ tuğuthanidin çiqişini tšrt kšz bilän kütkän dadam heçkimniŋ sšzini tiŋşimastin uni uttur šyigä, Dardamtuğa elip kelidu. Şunçä arzulap kütkän arzuluq nävrisigä bari-yoqi 21 kün bolğanda, dadam mäŋgülük uyqiğa ketidu…
Arida qançä jillar štsimu, bu vaqiäni äriksiz qayta-qayta äskä alimiz. Dadamniŋ şu arzuluq nävrisi bir çağlarda bovisi mudir bolğan mäzkür mäktäpniŋ 4-sinipida älaçi oquğuçilarniŋ qatarida oqup, bilim elivatidu.
Atamniŋ hayat yoli — meniŋ üçün nämunä. U hayattin yaş kätsimu, šziniŋ arqisida nurğun iz qaldurup kätti. Uruq-tuqqanliriniŋ, jutdaşliriniŋ, bilim uruğini säpkän miŋliğan şagirtliriniŋ qälbidä mäŋgügä qaldi…
Gšzäl RÄҖÄPOVA. Uyğur nahiyäsi.


text:
Könyaq Ossetiädä atışlar buldı
Könyaq Ossetiädä atışlarnı tuqtatu turındağı kileşügä qaramastan – uzğan töndä ut açqan tawışlar işetelgän. Gruziä saqlanu ministrı Georgy Baramidze, raketalar anıñ maşinasına atıldı, dip xäbär itte. Ministr cawap utı açırğa kürsätmä birgän, häm anıñ süzlärenä qarağanda Ossetiä yağında yaralanuçılar bulırğa mömkin. Könyaq Ossetiä räsmiläre bu xäbärne raslamadı. Töbäkneñ başqa öleşlärendä dä atışlar buluı turında xäbär itelä. Berniçä gruzin xärbie yaralanğan. Şimbä könne snaiper höcüme näticäsendä ber gruzin xärbie cärähätlär alğan ide.


text:
«Fevral 26 davasınıñ» mahkümleri Asanov ve Degermencini mahkemede birinci sefer konvoysız iştirak etkenler
Aprel 11 künü Kremlniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde «fevral 26 davasınıñ» nevbetteki oturışı keçti. Davanıñ mahkümleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenci birinci sefer konvon ile cam qafeste degil de, mahkeme salonında ediler.
Qırım.Aqıqat muhbiri bildire ki, qabaat tarafından tek bir şaat keldi, soy adı – Samonov. Amma, advokatlarnıñ fikirine köre, temelli bir ifade o bermedi. Beş mabustan iç birini o tanımadı, seslendirilgen qabaatlarğa dair iç bir isbaat ketirmedi.
Başqa şaatlar kelmegeni içün, mahkeme deliler baqılmasınıñ tertibini deñiştirmek qararına keldi ve tenefüsten soñ vaqıya yerinden fotoresimlerni baqacaq oldı.
Aprel 6 künü Kremlniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» mahkümleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün cezanı deñiştirdi. Olarnı ev apsine yolladılar.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları mitinginde iştirak etken qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Russkoye yedinstvo» fırqasınıñ faalleri çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İske tatar ädäbi tele
İske tatar ädäbi tele (İske imlâ: يسكى تاتار تلى ), qayber etnik qärdäş xalıqlarnıñ – Tatar, Başqort, öleşçä Qazaq häm Nuğaylarnıñ ğomumi yazma ädäbi tele. Bügenge Tatar tele häm Qırımtatar tele Altın Urda çorında formalaşqan İske Tatar tele nigezendä kilep çıqqannar.
İske Tatar ädäbi tele İdel buyı Bolğar däwlätendä häm Altın Urdada qullanılğan borınğı Törki ädäbi telneñ cirle variantı nigezendä barlıqqa kilä.
XII-XIV ğasırlarındağı ädäbi tel İske Tatar ädäbi tele formalaşunıñ başlanğıç çorı itep qarala. Ul matur ädäbiättä (Qol Ğäli, XIII ğasır) xalıq awaz icatı äsärlärendä, dini ädäbiättä, qäber taşları yazmalarında kiñ çağılış taba.
İske Tatar ädäbi tele Qazan Xanlığı çorında formalaşıp betä häm 15. yözdän 19. yözneñ urtası qädär Tatar xalqınıñ törle ictimağ0ı ölkälärendä qullanıla. Bu teldä Möxämmädyar poemmaları, (16. yöz), Mäwla Qolıy xikmätläre (17. yöz), Qadıyrğäli bäkneñ tarixi äsärläre (17. yöz başı), "Däftäre Çıñğıznamä" (17. yöz) häm başqa äsärlär yazıla. Ul çordan qalğan matur ädäbiät äsärlärendä, fänni ädäbiättä, ictimaği-publitsistik yazmalarda, räsmi eş qäğäzlärendä häm başqa janrdağı yazmalarda Bolğar-Qıpçaq söyläşenä häm Uyğır-Uğız tellärenä xas üzençäleklär saqlana. Bu – Törki yazma tradisílarnıñ däwam itüe häm İdel buyında, ş.i. İdel buyı Bolğar däwlätwendä törle etnik qärdäş xalıqlarnıñ aralşuı häm quşılıp kitüe belän dä añlatıla.
İske Tatar ädäbi tele Latıyf Cäläy, Mirfatıyx Zäkiev, Waxit Xaqov, Fazıl Fasiev, Fähimä Xisamova häm başqa ğälimnär tarafınnan öyränelä.


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri Erdoğan ile körüşecekler – Çubarov
Bazarertesi künü, avgust 3-de, saat 11:00 qırımtatar halqınıñ yetekçileri Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile körüşecekler.
Bu aqta bazar künü, avgust 2-de, Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ qapaluvında Kongress prezidenti, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Körüşüvniñ tafsilatlarını Çubarov bildirmedi.
Bundan evel Meclis yetekçileri Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüştiler.
Türkiye Cumhuriyetiniñ yolbaşçılığı qırımtatarlarğa Qırım işğali ile küreşlerinde tam destegini bildirdi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. O vaqıtta bir 10 biñ qırımtatarı yarımadanı terk etti ve qıtaiy Ukrainağa köçti.


text:
Qırımlılar ukrain vesiqalarını resmiyleştirmek içün qabar bermege mecburlar – göñülli
Rusiye işğal etken Qırım sakinleri ukrain vesiqalarını resmiyleştirmek içün çoqusı allarda qabar bermege ve bir insandan yardım etmesini rica etmege mecbur olalar, dep ayttı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında göñülli Svetlana.
O, bala doğuv şeadetnamesini misal olaraq kösterdi: «Şimdi endirim bar, çünki iş qolaylaştırıldı. Başta doğuv şeadetnamesi 800-600 dollar edi. Bugün onıñ fiyatı 250-300 dollarnı teşkil ete».
Onıñ aytqanına köre, qanun çerçivesinde belli bir sıñırlar olğanından ukrain vesiqaları bu şekilde resmiyleştirile. Misal olaraq, bala doğuv şeadetnamesini almaq içün anası esas Ukrainağa kelip, mahkemege muracaat etmek kerek, amma er kes bunı yapıp olamay.
Yayınnıñ diger subetdeşi – Ukraina Devlet migratsion hızmetiniñ matbuat kâtibi Sergey Günko dedi ki, uquq qoruyıcılar bunıñ kibi qabarlarnı tapıp, bunıñnen küreşmege tırışalar.
«Bu ceetten temizlik yapıla. Amma, bundan ğayrı, vesiqalar aracı tarafından resmiyleştirile. Resmiyleştirilgen vesiqalarnı kontrol etmege tırışamız. Amma bu da ola bile», – dedi o.
Fevral 4-te Yuqarı Rada qabul etken Ukrainanıñ 3171 nomeralı qanunına binaen, Donbassnıñ işğal etilgen qısımınıñ sakinleri ve işğal etilgen Qırım sakinleri Ukraina kontrol etken yerlerge vaqtınca işğal etilgen yerlerniñ akimiyeti bergen doğuv ve ölüm şeadetnamesinen çıqa bileler.
Uquq qorçalayıcılar qanunda qayd etken qanunlar «ayırımcı», dep aytalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Camala: siyaset – menim ikâyem degildir
Aslı qırımtatar ukrain yırcısı Camala dey ki, birden em yahşı çalğıcı, em siyasetçi olmağa imkânsızdır, şunıñ içün bu eki yonelişni birleştirmemek çalışa ve muzıkağa sadıq qala.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde bildirdi.
«Men bitaraf icadiy insan olmağa, bar küçümni buña sarf etmege tırışam. Bir şeyni yarı ğayret ile yapmağa imkânsız. Em yahşı siyasetçi, em yahşı yırcı olmağa çare yoq.   Siyaset – menim ikâyem degil, iç te», – dey o.
«Menimce, yır, inanıñ, bir yır, emiyetli, müim ğaye ile, azamiy samimiyet ile, bütün bu qanun leyhaları, konferentsiya ve forumlardan da çoq şeyni ayta bile. Çünki biz bunı köremiz, Okean Elzı (ukrain rok-taqımı – QA) stadionlarına baqıp köremiz. Siyasetçilerge köre, bu taqımğa ziyade inandılar», – dep qoştı yırcı.
Camala – aslı qırımtatar ukrain yırcısı. Muzıkası jazz, soul, elektron ve halq muzıkasını qaplap ala. Camala Oles Saninniñ «Povodır» filminde baş qadın rolüni icra etti.


text:
Qırımlılar sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına Çatır Dağğa köterildiler
Qırımda, Anğara boğazında mayısnıñ 13-nde, qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añmaq maqsadınen, Qırımnıñ eñ yüksek dağlarından biri – Çatır Dağğa köterildiler.
Qırım.Aqiqat muhbiri bildire ki, sefer vaqıtında iştirakçilerden biri Jamalanıñ «1944» yırını yañğırattı, bu yır qırımtatar halqınıñ sürgüni aqqında tarif ete.
Türkiyeniñ paytahtı Ankara şeerinde mayısnıñ 13-nde cumaertesi künü qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen miting ötkerilecek. Merasimde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve Ukrainanıñ Türkiyedeki elçisi Andriy Sıbiga iştirak etecekler.
Ukrainada mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen hatıra merasimleri teşkil etilecektir. Er sene bu künü 1944 senesiniñ faciası añıla, o vaqıt Qırımnıñ tamır halqı yarımdadan Orta Asiyağa sürgün etilgen edi. Cemi sayıda, 180 biñ adam sürgün etildi. Ukrainada qırımtatarlarnıñ sürgünligi genotsid olaraq tanıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Millet» «zombiler qutusında»
Qırımnıñ «milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ» reberi Zaur Smirnovnıñ jurnalistlerge bergen malümatına köre, «akimiyetniñ» nezareti altında bulunğan «Millet» qırımtatar telekanalı kelecek seneden başlap uydu vastasınen yayın yapacaq. Yayın yarımadadan tış da olacaq.
«Yañı yıldan başlap «Millet» telekanalınıñ uydu yayınına çıqmağa planlaştıramız, türk tilli milletler, qırımtatarlar yaşağan yerlerde yayın olacaq. Ukraina, Merkeziy Asiya ve Türkiyede yayın yapılacaq. Al-azırda anda Qırım aqqında obyektiv malümat olmaq kerek», – dep ayttı Smirnov «Rossiya segodnâ» radiosında.
O, emin ki, «Millet» «Qırımğa qarşı ilân etilgen haber cenklerine yahşı bir cevap olur», kanal yarımadadaki vaziyet aqqında «doğru malümat berecek». Aynı vaqıtta cumhuriyetniñ «akimiyeti» «Vatan sedası» radiosını inkişaf ettirmek niyetinde, retranslâtorlar Qırım ve qırımtatarlar toplu yaşağan Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırı yanında tiklenecek.
Televizion «kötü»
«Millet» telekompaniyasınıñ adı qırımtatar tilinden «natsiya» ya da «halq» olaraq tercime etile. Yañı telekanal ve radio ta iyün ayında meydanğa ketirildi, lâkin ilk yayınlarnı sentâbrde başlamağa planlaştırğan edi. Şimdilik qırımtatar yayınları eski «Qırım» devlet teleradiokompaniyası, şimdi ise «Birinci Qırım telekanalı» adını alğan telekanalda efirge çıqa.
İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları «kot» sözüniñ qırımtatar tilinde manasına diqqat ayırdılar. O vaqıttan berli «Birinci Qırım telekanalınıñ» qırımtatar muarririyetine «KOT-TV» lağabı yapışıp qaldı
Yañı telekompaniyanıñ işini Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksenov başlatqan edi. O, aqımdaki seneniñ aprel ayında bunıñnen bağlı buyruqnı imzaladı. «Qırımtatar cemaat televideniyesiniñ» (Krımskotatarskoye obşçestvennoye televideniye – KOT) meydanğa ketirilmesi meraqlı başlandı. İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları «köt» sözüniñ qırımtatar tilinde manasına diqqat ayırdılar. O vaqıttan berli «Birinci Qırım telekanalınıñ» qırımtatar muarririyetine «KOT-TV» lağabı yapışıp qaldı, böylece teleseyircileriniñ haberlerge olğan kerçek munasebeti aydınlatıldı.
Milliy cemaatçılıq Aksenovnıñ televideniyesine menfiy yanaştı, amma mesele tek adı ile bağlı degil, aynı aprel ayında yarımadada ATR qırımtatar telekanalınıñ işi toqtatıldı. Qırım «akimiyeti» «rus baari» mefküresine uymağan kanalnıñ haber siyasetini begenmey edi.
Aksenovnıñ niyetlerine köre, «Millet» Qırımda ATR yerini almaq kerek edi, çünki «spiker muavini» Remzi İlyasovnıñ yolbaşçılığında «Qırım» satqınlar areketi «keniş cemaatçılıq» sıfatında bunı istegen eken.
«KOT-TV» esasçıları Türkiyede olıp keçken Dünya qırımtatar kongressinden soñ qıbırdamağa başladılar, çünki mezkür tedbirde Rusiye akimiyeti içün bir sıra hoş olmağan laflar oldı. Kongress iştirakçileri hatırlattılar, yarımadada kelecegini belgilemek aqqı yalıñız qırımtatarlarğa ait, Rusiye teşviqatı ise «Qırım halqı» aqqında efsaneler uydura. Kongress devamında yaqın zamanda Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve Rusiye imperiyası ve SSCB yapqan qırımtatar genotsidiniñ tanılması kerek olğanını qayd ettiler.
«Potemkinniñ tatarları»
«Baş nazir muavini» Ruslan Balbek, Zaur Smirnov ve Remzi İlyasov kibi Rusiye qoqlaları Türkiye akimiyetini Kongressni körmemezlikke urmağa çağırdılar, faqat olarnı iç bir kimse eşitmedi. Türkiyede bu satqınlarnı ciddiy qabul etmeyler. Olarnıñ fikirince, uydudan yayın yapacaq «Millet» vaziyetni deñiştirir. Rusiye akimiyeti tintüv, apis cezaları ve qanunsız yaqalavlar amanlıq olaraq qabul etilgen «rus» Qırımında quvana-quvana yaşağan «bahtlı qırımtatarlar» ile televizion levhasına muhtac.
Kreml keçken sene ötkerilgen «referendumnıñ» «qanunğa uyması» aqqında toqtamayıp ayta bile, lâkin qırımtatarlar qoltutmasa, bu laflar boş sayılacaq
Kreml keçken sene ötkerilgen «referendumnıñ» «qanunğa uyması» aqqında toqtamayıp ayta bile, lâkin qırımtatarlar qoltutmasa, bu laflar boş sayılacaq. Çünki halqara strukturalardaki subetlerde tamır halqnıñ fikirlerine er daim emiyet berilecek.
İlyasov, Smirnov ve Balbekler Qırımda semetdeşlerine güzel bir şey aytıp olamaylar, bu sebepten tışqı seyircilerge ümüt besleyler. Yutturuvlar çoq: «öz başına zapt etilgen topraqlarnıñ amnistiyası» saylavaldı yalan oldı, qırımtatar qasabaları yalıñız lafta abadanlaştırıla, Aqmescitniñ «Borçoqraq» qasabasındaki mektepni öyle de qurıp bitirmediler, qırımtatar tilini tasil esnasınıñ çetine alıp taşladılar, qırımtatarlarğa yarımadada olar «artqaç insanlar» olğanını kösterecek olalar. Vaziyet o qadar kergin ki, «rus baarinden» soñ kerek olmağan qırımtatar «vatnikleri» bile Kreml qoqlalarını tenqit eteler.
«Millet» ne yapacaq eken? Rusiyeniñ diger «televizion orduları» yapqanını yapacaq: gece-kündüz yalan aytacaq, yañlış malümat berecek
«Millet» ne yapacaq eken? Rusiyeniñ diger «televizion orduları» yapqanını yapacaq: gece-kündüz yalan aytacaq, yañlış malümat berecek. Bunıñ kibi işniñ taze örnegi «Haberler» yayınında çıqqan levha oldı, alıp barıcı utanmayıp, Qırım müftisi Emirali Ablayev ve Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Türkiyede olıp keçken «zıddiyetini» añlattı. Müftiniñ izaatlarını yayında yalıñız alıp barıcı seslendirdi.
«Milletniñ» esasçıları ruslar alışqan teşviqat usullarını qırımtatarlarda da qullanacaq olalar, lâkin neticesi sıfır olacaq. Qırımtatarlarğa «maneviylik», «geyropa», «ukrain faşistleri», «ayaqqa turuv» ve «özek külü» aqqında aytıp, öz tarafına çekmek imkânsız. Bir buçuq yıldan ziyade devam etken işğalde tamır halqı kerçek malümatlarnı internetten ve uydu vastasınen ukrain telekanallarından baqmağa alıştı.
Andrey Zaremba, Qırımnıñ siyasiy közeticisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Rosselhoznadzor Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa mahsulatınıñ ketirüv müddetini uzattı
Rosselhoznadzor oktâbr 1-ne qadar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa Ukraina mahsulatınıñ ketirüv müddetini uzattı.
Bunı müesiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Hocalıq subyektleriniñ muracaatları sebebinden ve aşayt mallarınıñ qıtlığınıñ ögüni almaq içün 2014 senesi oktâbr 1-ne qadar mahsulatınıñ ketirüvi musaade etile»,– denile beyanatta.
Bunıñ ile mında şunı da qayd eteler, bu kibi mahsulat yalıñız Qırım ve Aqyarda qullanılmalı.


text:
Qurultaynıñ teftiş komissiyası Meclis «Qırım Cumhuriyeti» saylavlarında iştirak etmeycegi aqqında qarar aldı
Qurultaynıñ teftiş komissiyasınıñ nevbetten tış toplaşuvında Meclisniñ muracaatını baqıp çıqtılar. İşbu muracaat Meclisniñ Qurultaynıñ kelişüvi olmadan, 12.06.2014 senesi №16 qararnı almağa aqqı ile bağlıdır. Mezkür qararda Qırımda kelecek saylavlarğa namzetlerni köstermemek ve yarımadanıñ sakilerine işbu saylavlarda iştirak etmemek çağıruvlar közde tutıla edi.
Bunı Meclis matbuat hızmetine esaslanıp, QHA bildire.
Teftiş komissiya qırımtatar halqınıñ Qurultayı Reglamentiniñ 6.7 ve qırımtatar milliy Meclis aqqında Qaideniñ 1.1 ve 2.2 maddelerine esaslanıp, Meclisniñ işbu qararı qanuniy olğanını tasdiqladı.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası»na saylavlar sentâbr ayında keçirilecektir. Meclis yolbaşçılığı kelecek saylavlarnıñ boykot etüvi aqqında qarar alğan edi.


text:
Qırımda ukrain timsalleri sebebinden mahkeme etilgen faal şikâyet arizasını berdi
Şair T. Şevçenkonıñ hatıra tedbirinde Ukraina devlet timsallerini qullanğanından sebep 40 saatlik mecburiy işler ile cezalanğan Qırım faali Veldar Şukurciyev işbu qararğa şikâyet etti.
Bunı o Facebookta yazdı.
«19.03.2015 Aqmescitniñ demir yol mahkemesiniñ qararına şikâyet ettim. Şikâyet baqılacaq kün aqqında haber bekleyim», – dep ayttı faal.
Leonid Kuzmin, Veldar Şukurciyev ve Aleksandr Kravçenko mart 9-da Aqmescitniñ Gagarin bağçasında ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyada yaqalanıp, Demir yol rayon politsiya bölügine alıp ketirilgen ediler. Mart 12-de mahkeme olıp keçti, faallerni ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezaladılar. Mahkeme faallerni 40 saatlik mecburiy işler ile cezaladı.
Mart 17-de Qırımda ukrain şairi Taras Şevçenko hatırasına aktsiya iştirakçisi Veldar Şukurciyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ ekstremizmge qarşı idaresinde bir saatlik subetten soñ «ekstremist faaliyetiniñ yasağı» aqqında tenbiyelediler.


text:
Nazirler şurası: Ukraina şarqında beş biñden ziyade insan elâk oldı
Ukraina şarqında cenk uruşları neticesinde beş biñden ziyade insan elâk oldı, aman-aman 11 biñ kişi yaralandı, dep bildirdi Ukraina baş naziriniñ mesleatçısı Daniil Lubkivskiy.
Onıñ aytqanına köre, kerçek raqamlar bulardan daa çoq ola bile. Lubkivskiy «Kremlniñ qara kitabını» taqdim etip, Ukraina terrorizmge qarşı tedbirler ve devlet imayesine er kün tahminen yüz million grivnanı sarf etkenini bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye boyevikleri ve yerli separatistler biñden ziyade energetik müessisesini bozdı ve olarğa zarar ketirdiler.
«Kremlniñ qara kitabında» olğan malümatqa köre, Qırım işğali ve Donbassnıñ zapt etilmesi neticesinde Ukraina iqtisadiyat potentsialınıñ aman-aman 20 fayızını coydı, 150 kömür ocağından 115 danesi «DNR» ve «LNR» nezareti altına qaldı. Bu sebepten kömürniñ çıqarılması 35 fayızğa eksildi, dedi Lubkivskiy.
«Kremlniñ qara kitabı» 5 tilde (ukraince, inglizce, rusça, almanca ve frenk) neşir etilip, eñ yaqın vaqıtta Ukrainada çalışqan diplomatik missiyalar ve halqara teşkilâtlarnıñ temsilciliklerine berilecek.
BMT malümatlarına köre, Ukraina şarqında aprel ayından itibaren zıddiyet neticesinde 5350 insan elâk oldı.


text:
«Yañı dalğa» arfesinde
Andrey Kirillov
İşğal etilüv yerli ealige qarşı yapılğan basqınen belgilene. Qırımda musulmanlar qırımtatarlar – yañı akimiyetniñ areketlerinden zarar köre bilecek eñ «zayıf» gruppadır. Kiyev, miqdar cietinden büyük gruppa vatandaşlarını qorçalamağa istese ne yapıp olacaq, aceba?
İcret başlağanınen, Qırım qaçaqları arasında ekseriyetnen musulman ve qırımtatarlar qayd etildi. Daimiy sürette mühbirlerniñ diqqatı merkezinde bulunalar: Lvov vilâyetinde sağınaq bulğan qırımtatar ailesi aqqında levha ğayet meraqlı ve mündericeli. Qaçaqlarnıñ sayısı daa tam belli degil, raqamlar deñişip turmaqta, amma yüzlernen insanlar köçkenlerini aytmaq mümkün. Bala, qadın ve çoqusı allarda qartlar ile qorantalar icret eteler.
Tışqı körünişi, tarz-alınen musulmanlıqnı ifade etken adamlar birinciler sırasında Qırımnı terk eteler – qadınlar örtüli, erkekler saqallı. Olar yaşağan evelki şaraitler de eyi degil edi, şimdi ise daa beterleşti, çünki akimiyet işğal eticilerniñ qoluna, Rusiyege keçti, bu devlet bütün dünyağa musulmanlarğa basqı yapuvınen belli. Bu köçüvler evakuatsiyanı añdıra, qadın-qızlar, bala-çağa, qartlar havflı vatandan köçürüle. Yañı mekânlarda erkekler de qala, amma çoqusı allarda Qırımğa qaytalar, qorantalarnen bağ tutalar. Qırımda qalğan biznes ve evlerni baqıp turmaq kerek, olarnı iç kimse qaldırıp ketmege daa azır degil. Qaçaq qorantalarınıñ eñ yaqın kelecegi – erkekler Qırımda, qadınlar telükesiz bir yerde bulunacaqlar.
Qırımtatarlarnıñ icret dalğasınıñ ekinci basamağı beklenile. Rusiye areketlerini köz eterek, bunı mantıqnıñ özü tasdiqlay. Qırımnıñ yañı saipleri– Aksönovnıñ «ükümetinden» irredentist ve kollaboratsionistler «Hizb ut-Tahrir» islam firqasınıñ azaları radikal, ekstremist olğanlarını endi bir qaç kere aytıp keçken ediler.
Şorbacıları bu meselede olarnı desteklerlermi ya da yoq, şimdilik belli degil, amma şunı añlamaq kerek: zapt etilgen topraqlar abadanlaştırılğan ve işğalniñ özü mantıqsız olğanı taqdirde, okkupantlar özleri içün bir duşman bulmaq kerekler. Ya da duşman olaraq bir kimseni adlandırmalılar. Bir kimse qorquzmasa, ordularnı toplamağa acet te yoq, amma bunı asker ve vatandaşlarğa nasıldır añlatmaq kerek. Kendi irade ve küçni yerli ealige numayış etmeli. Qırımda küreş alıpp barğan ve yeñilgen duşmanğa ihtiyac bar, çünki Rusiye duşmansız tınç yaşap olamay.
Bu vaziyette ne müim: qırımtatarlar, olarnıñ siyasiy qurumları, teşebbüsçiler, qırımlı musulmanlar an-aneviy ve diger aqıntılar tarfdarları er daim hvfsızlıq hızmetiniñ, militsiyanıñ diqqat merkezinde buluna ediler. Şimdilik, «qoruyıcılar» Qırımda qalıp, ekseriyeti hainlerdir. Olarnıñ qolunda bir çoq vesiqa, agentura ve qırımtatarlar arasından tabi olğan adamlar bar. Bunıñ episi okkupantlarnıñ «silâsı» oldı. «FSB ve qırımlı islamcılar» - rusiyeli neşirlerde derc etilgen maqaleler bu kibi serleva altında olmaq mümkün.
Sizniñ fikiriñizce, orta allı-fikirli rusiyeli seyirci «qırımtatar», «qırımlı musulman», «qırımlı musulman radikal terrorist» ibareler arasında farqnı añlaya bilecekmi? Çekist yolbaşçılığında Federal Telükesizlik Hızmeti öz televizion kanallarını memnüniyet ile qullanlar, olar da bu maqsadlar içün çalışalar, ve çoqqa barmay «tılsımlı» media-ikâyelerni uydurıp başlarlar.
Em de soñra: rusiyelilerniñ Qırımda pekinüvinen, «rus ğayesi» yarımadağa siñgeninen, Rusiye tesirininñ küçleşüvinen okuppantlarnen bir yerde bulunmaqnı qabul etmegenlerniñ sayısı ep çoqlaşacaq. Köteklengenler içün sadaqa toplağan ya da öldürilgenlerniñ cenazesine kelgenlerniñ sıraları tolacaq. Qırımtatarlar da, elbette episi degil, og sıralarda bulunacaqlar. Ve qorantalarnı qorçalap, başqa yerlerge köçürmege istegen qırımtatarlarnıñ sayısı artacaqtır.
Kiyev ne yapa bile? Qırımğa yaqın olğan regionlarda qırımtatarlar, umumen qırımlılarnıñ yerleşüvi ve abadanlaştırıluvı boyunca programma lâzim. Herson ve Nikolayev vilâyetleri bunıñ içün eñ kelişken yerlerdir. Qırımtatarlarğa Qırım Hanlığınıñ evelki topraqlarında, birlikte yaşamağa müim: tek böyle taqdirde qiataiy Ukrainada raat yaşap olurlar. Amma, bunıñ episi paalığa tüşe ve okkupatsiya çoqqa sürse qırımtatarlarnıñ evlerinde yerleşmege istegenlerniñ sayısı çoqlaşır.
Netice olaraq, bu kibi programmanıñ muzakere etilüvine qırımtatarlarnıñ vaziyetinen qasevetlengen ve Qırım içün faydalı olğan halqara teşkilâtlarnı celp etmege mümkün ve kerektir. Şimdiki vaqıtta problema daa keskin turmaqta, çoq seviyeli ve er cietten gumanitar facia aqqında söz yürütemiz, mında bir sıra etnoslarnıñ soyqırımı ve basqısını közetemiz. Şimdiki vaqıtta, bu leyha boyunca çeşit muzakereler alıp barıla, amma olarnı amelge keçirmek içün Kiyevniñ istegi kerek.
Andrey Kirillov, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün
İşğal etilüv yerli ealige qarşı yapılğan basqınen belgilene. Qırımda musulmanlar qırımtatarlar – yañı akimiyetniñ areketlerinden zarar köre bilecek eñ «zayıf» gruppadır. Kiyev, miqdar cietinden büyük gruppa vatandaşlarını qorçalamağa istese ne yapıp olacaq, aceba?
İcret başlağanınen, Qırım qaçaqları arasında ekseriyetnen musulman ve qırımtatarlar qayd etildi. Daimiy sürette mühbirlerniñ diqqatı merkezinde bulunalar: Lvov vilâyetinde sağınaq bulğan qırımtatar ailesi aqqında levha ğayet meraqlı ve mündericeli. Qaçaqlarnıñ sayısı daa tam belli degil, raqamlar deñişip turmaqta, amma yüzlernen insanlar köçkenlerini aytmaq mümkün. Bala, qadın ve çoqusı allarda qartlar ile qorantalar icret eteler.
Tışqı körünişi, tarz-alınen musulmanlıqnı ifade etken adamlar birinciler sırasında Qırımnı terk eteler – qadınlar örtüli, erkekler saqallı. Olar yaşağan evelki şaraitler de eyi degil edi, şimdi ise daa beterleşti, çünki akimiyet işğal eticilerniñ qoluna, Rusiyege keçti, bu devlet bütün dünyağa musulmanlarğa basqı yapuvınen belli. Bu köçüvler evakuatsiyanı añdıra, qadın-qızlar, bala-çağa, qartlar havflı vatandan köçürüle. Yañı mekânlarda erkekler de qala, amma çoqusı allarda Qırımğa qaytalar, qorantalarnen bağ tutalar. Qırımda qalğan biznes ve evlerni baqıp turmaq kerek, olarnı iç kimse qaldırıp ketmege daa azır degil. Qaçaq qorantalarınıñ eñ yaqın kelecegi – erkekler Qırımda, qadınlar telükesiz bir yerde bulunacaqlar.
Qırımtatarlarnıñ icret dalğasınıñ ekinci basamağı beklenile. Rusiye areketlerini köz eterek, bunı mantıqnıñ özü tasdiqlay. Qırımnıñ yañı saipleri– Aksönovnıñ «ükümetinden» irredentist ve kollaboratsionistler «Hizb ut-Tahrir» islam firqasınıñ azaları radikal, ekstremist olğanlarını endi bir qaç kere aytıp keçken ediler.
Şorbacıları bu meselede olarnı desteklerlermi ya da yoq, şimdilik belli degil, amma şunı añlamaq kerek: zapt etilgen topraqlar abadanlaştırılğan ve işğalniñ özü mantıqsız olğanı taqdirde, okkupantlar özleri içün bir duşman bulmaq kerekler. Ya da duşman olaraq bir kimseni adlandırmalılar. Bir kimse qorquzmasa, ordularnı toplamağa acet te yoq, amma bunı asker ve vatandaşlarğa nasıldır añlatmaq kerek. Kendi irade ve küçni yerli ealige numayış etmeli. Qırımda küreş alıpp barğan ve yeñilgen duşmanğa ihtiyac bar, çünki Rusiye duşmansız tınç yaşap olamay.
Bu vaziyette ne müim: qırımtatarlar, olarnıñ siyasiy qurumları, teşebbüsçiler, qırımlı musulmanlar an-aneviy ve diger aqıntılar tarfdarları er daim hvfsızlıq hızmetiniñ, militsiyanıñ diqqat merkezinde buluna ediler. Şimdilik, «qoruyıcılar» Qırımda qalıp, ekseriyeti hainlerdir. Olarnıñ qolunda bir çoq vesiqa, agentura ve qırımtatarlar arasından tabi olğan adamlar bar. Bunıñ episi okkupantlarnıñ «silâsı» oldı. «FSB ve qırımlı islamcılar» - rusiyeli neşirlerde derc etilgen maqaleler bu kibi serleva altında olmaq mümkün.
Sizniñ fikiriñizce, orta allı-fikirli rusiyeli seyirci «qırımtatar», «qırımlı musulman», «qırımlı musulman radikal terrorist» ibareler arasında farqnı añlaya bilecekmi? Çekist yolbaşçılığında Federal Telükesizlik Hızmeti öz televizion kanallarını memnüniyet ile qullanlar, olar da bu maqsadlar içün çalışalar, ve çoqqa barmay «tılsımlı» media-ikâyelerni uydurıp başlarlar.
Em de soñra: rusiyelilerniñ Qırımda pekinüvinen, «rus ğayesi» yarımadağa siñgeninen, Rusiye tesirininñ küçleşüvinen okuppantlarnen bir yerde bulunmaqnı qabul etmegenlerniñ sayısı ep çoqlaşacaq. Köteklengenler içün sadaqa toplağan ya da öldürilgenlerniñ cenazesine kelgenlerniñ sıraları tolacaq. Qırımtatarlar da, elbette episi degil, og sıralarda bulunacaqlar. Ve qorantalarnı qorçalap, başqa yerlerge köçürmege istegen qırımtatarlarnıñ sayısı artacaqtır.
Kiyev ne yapa bile? Qırımğa yaqın olğan regionlarda qırımtatarlar, umumen qırımlılarnıñ yerleşüvi ve abadanlaştırıluvı boyunca programma lâzim. Herson ve Nikolayev vilâyetleri bunıñ içün eñ kelişken yerlerdir. Qırımtatarlarğa Qırım Hanlığınıñ evelki topraqlarında, birlikte yaşamağa müim: tek böyle taqdirde qiataiy Ukrainada raat yaşap olurlar. Amma, bunıñ episi paalığa tüşe ve okkupatsiya çoqqa sürse qırımtatarlarnıñ evlerinde yerleşmege istegenlerniñ sayısı çoqlaşır.
Netice olaraq, bu kibi programmanıñ muzakere etilüvine qırımtatarlarnıñ vaziyetinen qasevetlengen ve Qırım içün faydalı olğan halqara teşkilâtlarnı celp etmege mümkün ve kerektir. Şimdiki vaqıtta problema daa keskin turmaqta, çoq seviyeli ve er cietten gumanitar facia aqqında söz yürütemiz, mında bir sıra etnoslarnıñ soyqırımı ve basqısını közetemiz. Şimdiki vaqıtta, bu leyha boyunca çeşit muzakereler alıp barıla, amma olarnı amelge keçirmek içün Kiyevniñ istegi kerek.
Andrey Kirillov, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukrainada Menlik ve azatlıq Künü qayd etile
Noyabr 21, bazarertesi künü Ukrainada Menlik ve azatlıq Künü qayd etile. 2013 senesi bu künü Yevromaydan başlanğan edi. O vaqıt Nikolay Azarovnıñ akimiyeti AB ile assotsiatsiya añlaşmasınıñ imzalanması içün yapılğan azırlıqlarnı toqtatmağa qarar alğanı edi, ukrainliler ise narazılıq bildirmege çıqtılar.
Baş prokuraturanıñ malümatına köre, Yevromaydan devamında 2,5 biñ insan zararlandı, olardan 104 insan elâk oldı – çoqusı 2014 senesi fevralde. Soñra, narazılq aktsiyalarınıñ qurbanlarını Kök Yüzü Qaramanları olaraq anlandırdılar.
Kök Yüzü Qaramanlarınıñ arasında Keriçli, Qırım sakini Sergey Kemskiyniñ adı da keçe. O 201 senesi fevralde İnstitutskaya soqağında snayperniñ qurşunı ile öldürükgen edi.
çki işler nazirliginiñ malümatına köre, 2014 senesi fevral 18 – mart 2 künleri arasında Kyivniñ merkezinde hızmet vazifelerini eda etkenleri vaqıtta 17 uquq qorçalayıcı elâk olğan edi.
Menlik inqilâbınıñ üçünci yıllığı munasebetinen Kyivte bir sıra resmiy hatıra ve medeniyet merasimleriniñ keçirilmesi azırlanıla.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesi 13 noyabrde Menlik ve azatlıq Künü qayd etilmesi aqqında ferman imzaladı.


text:
Muftiyat
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanlarınıñ Diniy İdaresi MRB
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanlarınıñ Diniy İdaresi (QMDİ MRB) – Qırım yarımadası musulmanlarınıñ menfaatını taqdim etken merkezleştirilgen diniy teşkilâttır.
Qırım musulmanları – Hanefi fıqıh mektebine riayet etken sunniylerdir. Yarımada musulmanlarınıñ büyük bir qısmını (umummiy miqdardan 90 %-dan ziyade) qırımtatarlar taqdim etmekte. Aynı zamanda İdil boyu tatarları, azeri, özbek, çeçenler, dağıstanlılar kibi musulman halqlarınıñ vekilleri temsil etmekte. Birleşip, olar Qırımnıñ musulman ümmetini teşkil eteler.
Qırımtatarlar – yarımadanıñ avtohton musulman ealisidir. Olar, tarihı 1443 senesinden 1783 senesine qadar devam etken Qırım hanlığı olaraq tanılğan mustaqil devletçilik saibi olğan. 18 asırnıñ soñunda Qırım Rusiye imperiyası tarafından işğal etkeni neticesinde, işbu devletçilik lâğu etildi, yerli eali ise kendi Vatanlarından mecburen icret yollarına tüşti. Böyleliknen, 150 yıldan ziyade müddet devamında yüz biñlernen qırımtatarlar Qırımdan tış yerlerge – Türkiyege, Romaniyağa ve diger memleketlerge köçti. Qonğan mekânlarda çoqmiqdarlı diaspora asıl etildi. Qırımtatar halqınıñ qalğan qısmı 1944 s. Qırımdan sürgün etildi.
1990 seneleriniñ başlarında qırımtatarlarnıñ öz tarihiy vatanlarına avdet etüv ceryanı başlağanınen, musulmanlarnıñ yekâne idaresiniñ meydanğa ketirilüvi kibi mesele köterildi. Aynı böyle İdare, bu yerde, 1793 s. II Yekaterinanıñ buyurığı ile tesis etilgen ve 1917 senesine qadar çalışqan Tavriya magometan Diniy İdare olaraq faaliyet kösterdi. 1992 s. avgustnıñ 31-de Qırımnıñ musulman diniy cemiyetleri vekilleri kadiy başlığı astında Qadiyat adlı yekâne İdareni meydanğa ketirdiler. 1995 s. noyabrniñ 18-de Qırım musulmanlarınıñ I Qurultayı olıp keçti. Qurultayda musulman cemiyetleri tarafından 233 delege iştirak etti. Qırım musulmanları Diniy İdaresi, onıñ Ustavı ve yarımada musulmanlarınıñ diniy lideri –Mufti saylanıldı.
Ustavğa binaen, QMDİ MDB yuqarı organı olaraq, beş yılda bir kere toplanğan Qurultay sayılmakta. Qurultay keçirilüvi arasındaki müddet devamında diniy meselelerni Müfti başlığındaki Diniy İdareniñ Müftiyatı köz ve idare ete. Müim meselelerni QMDİ MDB yanındaki şura al ete. Şura tertibine regional imamlar ve musulman regional cemiyetleriniñ reisleri kire. Bu vaqıtqa qadar Qırım musulmanlarınıñ Müfti vazifesini, 1999 s. Qurultayda saylanılğan haci Emirali Ablayev eda etmekte. Cemaatçılıq ve Qırım musulman diniy erbaplarınıñ işançını qazanğan ve ürmet etilgen Müfti bu vazifege üç kere – 2004, 2008 ve 2013 ss. ğayrıdan saylanıldı.
Diniy İdareniñ www.qmdi.org adresi boyunca yerleşken saytı bar. Bütün Ukrain ve regional emiyetini taşığan aylıq “Hidayet” gazetası, “İstoçnik mudrosti” ve “Müslim” mecmuaları mevcut. Müftiyat tarafından İslâm dini ve İslâm medeniyeti aqqındaki kitap bastırılmaqta. Bundan ğayrı, Müftiyatnıñ idaresi astında camiler ve minareler qurula, Sovetler devirinde elden alınğan diniy obyektler qaytarıla, medrese ve hafızlar (Qurannı ezberden bilgenler) mektepleri açıla.
Bugünki künde QMDİ MDB terkibine 350-den ziyade musulman cemiyeti, 300-den ziyade cami ve 5 medrese kirmekte. Er yıl Qırım Müftiyatı hacılıq ve ümre ziyaretlerini teşkil etmekte. İslâm dinini teşviq etmek maqsadı ile: sunnetniñ keçirilüvi boyunca tedbirler, qurban çalmaq, iftar teşkil etmek ve Ramazan ayında ediye darqatmaq, “Elâl” yarmalığı, hasta balalar içün yardım toplamaq kibi çeşit sotsial leyihalar ve aktsiyalar keçirilmekte.
Bu yöñelişte daa mahsuldar çalışmaq maqsadınen 2012 s. QMDİ MDB tarafından Qırım musulmanları Vaqfı (QMV) tesis etildi. Vaqıfnıñ esas faaliyetlerinden – İslâm dininiñ teşviqatı, Qırım musulman cemiyetlerine destek ve Qırım musulmanlarına yardım köstermek kibi sotsial ve merhametlik leyihalarınıñ işlep çıqarıluvı ve amelge keçirilüvidir. Vaqıf işi ve faaliyeti ile www.fmk.org.ua resmiy saytında tanış olmaq mümkün.


text:
Rusiye qırımtatarlarnı öz vatanından quvmağa tırışa – Bariyev
Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev noyabr 26 künü Cenevrede, İnsan aqları boyunca komitetniñ BMT milliy azlıqlar Forumında maruza ile çıqışta bulundı. Öz çıqışında o Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadada qırımtatarlarqa qarşı yapılğan basqılarnı aydınlattı, dep haber ete Qırım Haber Agentligi.
O dedi ki, şimdi Rusiye, işğal etilgen Qırımda ealini deñiştirmek içün mahsus siyaset alıp bara, bu ise Cenevre Konventsiyasına qarşı kele.
«1949 senesi qabul etilgen dörtünci Cenevre Konvantsiyasına qarşı çıqıp, ealini deñiştirmek içün siyaset alıp barıla. Bizim malümatımızğa köre, Qırımğa Rusiyeden 120 biñden ziyade insan ketirildi, bunen beraber tahminen 27 biñ insan çıqtı ve Ukranda resmiy olaraq muacir olaraq qayd etildi. Soñki vaqıa – bu qırımtatar faali Nedim Halilovnıñ Qırımdan çıqarılması, o şimdi Krasnodar vilâyetinde buluna ve narazılıq bildirip açlıq ilân etti», – dedi Bariyev.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Yıl devamında Qara ve Azaq deñizlerinde 56 biñ tonna balıq tuttılar – haber vastaları
2016 senesiniñ soñuna Qara ve Azaq deñizlerinde Qırm balıqçıları 56 biñ tonna balıq tuttılar. Bunı Rusiye nezaretindeki Rusiye balıqçılıq teşkilâtınıñ Qırım bölügi müdiri Viktor Şessler bildirde, dep haber etti KİA.
«Bu köstergiçler, keçken yılğa nisbetten, bayağı büyükçedir, keçken sene 48 259,4 tonna suv bio-resursları alınğan edi. Bu sene Qara deñizde tahminen 44 000 tonna, Azaq deñizinde – 12 000 tonnadan ziyade balıq tutıldı. Qara deñizde hamsi, zargana, Qaradeñiz ve Azaq ringası, qalqan balığı rekord kölemde tutılğanını ayta bilemiz. Azaq deñizinde çaça, kefal, Qaradeñiz ve Azaq ringası, barabulâ, stavrida balığı daa çoq tutılğanını qayd ete bilemiz», – dedi Şessler.
Rusiye balıqçılıq teşkilâtınıñ Qırım bölügi müdir muavini İvan Sokol, Qırımdan balıq «çoqusı Rusiye regionlarına» yollanılğanını ayttı.


text:
Hayser Cemilevniñ tuvğanlarına onıñ Rusiye mahkemesiniñ qararı boyunca cezasını körecek yeri aqqında bildirmeyler
Rusiye Yuqaı mahkemesiniñ Hayser Cemilevniñ apis müddetiniñ qısqartıluvı aqqında qararından soñ, tuvğanlarına maküm etilgenniñ ileride bulunuv yeri aqqında bildirmediler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Hayser Cemilevniñ anası Safinar Cemileva bildire.
Onıñ sözlerine binayen, Hayserninñ apiske yollanuv vaqtı aqqında tuvğanları haber alıp olamaylar.
«Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararından soñ onı birazdan müstemlekege yollaycaqlar. Amma bunı gizleyler. Qayda yollaycaqlarını aytmaylar. Endi tek kelgeninden soñ onıñ bulunuv yerini bilecekmiz», – dey Safinar Cemileva.
Oğlu ile soñki sefer iyünde körüşti.
Çarşenbe künü, sentâbr 2-de, Rusiye Yuqarı mahkemesi evel 5 yıllıq apis cezasını alğan Hayser Cemilevniñ ceza müddetini qısqarttı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Putin: «Rusiyeniñ sıñırı bir yerde bitmey»
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, «Rusiyeniñ sıñırı bir yerde bitmegenini» beyan etti. Bunı 24 noyabrde Radio Svoboda haber ete.
Rusiye joğrafiya cemiyetiniñ premiyasını taqdim etilgeni vaqıtta prezident, coğrafiya boyunca TV yarışında ğalebe qazanğan doquz yaşındaki baladan Rusiyeniñ sıñırları aqqında soradı.
Miroslav Osihorko, Rusiyeniñ sıñırı «AQŞ ile Bering boğazında» bitkenini aytqanda, Putin, devlet sıñırınıñ soñu olmağanı aqqında şaqa etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kaspiski şartlawına 10 yıl
Dağıstanda häm Krasnodar ölkäsendä 10 yıl elek Kaspiski şähärendäge toraq yortnı şartlatu näticäsendä ülgännärne iskä alu çaraları uzdı. Faciğä bulğan urında matäm cıyını ütte, ğıybadätxanälärdä doğalar uqıldı.
1996 yılnıñ 16 noyäberendä çik saqçıları yäşägän yortnı şartlatu näticäsendä 69 keşe ülgän ide. Tikşerü eşe äle dä tögällänmägän. 2002 yılda Dağıstannıñ yuğarı mäxkämäse ğäyepläw dälillänmägän dip, öç ğäyeplänüçene aqlağan ide.
1996 yılnıñ 16 noyäberendä çik saqçıları yäşägän yortnı şartlatu näticäsendä 69 keşe ülgän ide. Tikşerü eşe äle dä tögällänmägän. 2002 yılda Dağıstannıñ yuğarı mäxkämäse ğäyepläw dälillänmägän dip, öç ğäyeplänüçene aqlağan ide.


text:
Kerrïk-a-Rïd (Carrick-a-Rede) aspalı köpiri arqılı qıdırw Soltüstik Ïrlandïyadağı ekstremaldı twrïstik attrakcïon bolıp esepteledi. Jerden 30 metrlik bïiktikte ornalasqan köpir materïk pen kişkentay Kerrïk aralın jalğaydı. Aspalı köpirdiñ uzındığı jeldiñ azdağan lebimen 20 metrge deyin jetedi, al eni bar bolğanı metrdi ğana quraydı.
Kerrïk-a-Rïd arqandı köpirdi üş jüz jıl burın, şamamen XVII ğasırdıñ ortasında jergilikti balıqşılar turğızğan. Olar köpirdi albırt mïgracïyası kezeñinde, yağnï mawsım men qırküyek aralığındağı waqıtta Kerrïk aralına eş kedergisiz jetw üşin jäne ol jaqta balıq şarwaşılığımen aynalısw üşin jasağan.
Balıqşılar jıl sayın köpir turğızıp otırğan, öytkeni ılğaldılıqtıñ barınşa joğarı bolwı saldarlarınan ol jıldam sırğıp ketip otırğan.
Jüz jıl ötkennen keyin bul öñirde balıq öndirisi toqtadı, al Kerrïk-a-Rïd köpiri twrïsterdiñ körnekili ornı bolıp qaldı. Jürek jutqan balıqşılar esteligi bolıp sanalatın köpirden jıldıñ kez kelgen mezgilinde ötwge boladı.
Qazirgi zamanğı köpir 2008 jılı qayta jaraqtandırığan: oğan beriktigi joğarı tros pen eley qoldanıldı, ol on mıñ tonnağa deyin awırlıqtı kötere aladı. Köpirge barlığı 16 mıñ fwnt qarajat jumsaldı.
Derekközi : http://www.travel.ru/
Tegï: Älemge sayaxat,
Kommentarïï


text:
Faal Aqmescitte ukrain yırcısına bağışlanğan «hatıra divarını» teşkil etmek teşebbüsini bildire
Qırımda Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Leonid Kuzmin Rusiyege boysunğan Aqmescit memuriyetine «Skrâbin» ukrain rok-gruppasınıñ solisti Andrey Kuzmenkoğa bağışlanğan «hatıra divarını» teşkil etmek muracaatını yolladı.
Muracaat nushasını Facebook saifesinde paylaştı.
Faal yırcığa bağışlanğan «hatıra divarını» Lenin soqağı tarafından «Sevgi merdiveni» kirişinde yerleştirmege teklif ete.
Bundan evel Kuzmin Qırım.Aqiqatqa rusiyeli Federal Havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde bir yarım saat sorğuğa çekilgenini bildirdi, o yerde onıñ cemaat faaliyeti boyunca söz yürsetildi.
2015 senesi fevral 2-de Dnepropetrovsk vilâyetinde yol qazası neticesinde «Skrâbin» ukrain rok-gruppasınıñ solisti Andrey Kuzmenko elâk oldı.
Ukrain yırcısınen sağlıqlaşuv aktsiyaları işğal etilgen Qırımda da keçirilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Uquq qoruyıcılar: «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan qırımtatarnı apiste qaldırdılar
Qırımda aprel 15 künü «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan Ali Asanov apiste qaldırıldı, haber İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti.
Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, aprel 17-de, cuma künü, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi ceza qararını belgilecek. Evel bu iş boyunca 4 qırımtatarı yaqalanğan edi.
İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetinde bildirilgeni kibi, Ali Asanovnı bütün gece Bağçasarayda tutıp, aprel 16 künü Aqmescitniñ Taqiqat komitetine alıp kettiler.
Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi, Meclis azası Eskender Bariyev aytqanı kibi, Ali Asanovnı uquq qoruyıcılar eki insannıñ ölüminde qabaatlaycaq olalar.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvına qarşı çıqqan ve qol tutqanlarnıñ kütleviy mitingi keçti. Qırımtatarlarğa, Meclis temsilcileri ve Ukraina tarafdarlarına Rusiye tarafını tutqan vatandaşlar qarşılıq kösterdiler. Soñkilerni Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönovnıñ reberliginde «Russkoye yedinstvo» yetekçileri topladılar.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.


text:
«Oğlunı reine tutmaq». Hayser Cemilevni neler bekley?
Aqmescit, Kiyev – Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ öldürüvde qabaatlanğan oğlu Hayserni beş yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırdı. İşbu qarar mahkemeciler olmağanlarnıñ kence Cemilevni diqqatsızlıqtan yapılğan öldürüvde qabaatlamaq qararından farqlana. Mahküm etilgenniñ tuvğanları, em de bir sıra uquq qorçalayıcı teşkilât mahkeme ükmüni obyektiv saymayıp, böyle etip Rusiye Federatsiyası büyük Cemilevge siyasiy basqı yapa bile, dep tüşüneler. İmaye mahkeme qararından şikâyet etecek ola.
Çarşenbe künü, iyün 10-da, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilev tarafından 44 yaşında Bağçasaray sakini Fevzi Edemovnıñ öldürilmesi aqqında işni baqtı. Qabaatlanğannıñ adliyecisi Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, mahkeme Hayser Cemilevni beş yılğa qadar umumiy nizamlı apiske almağa qarar aldı.
Hatırlatamız, Hayser Cemilev 2013 senesi mayıs ayından itibaren apiste bulunğan edi. Qırım prokuraturası onı maqsatlı öldürüvde qabaatlağan edi, soñra ise maqsatlı öldürüv maddesine alelhusus şartlarnı da qoştı. Qabaatlanğannıñ imayesi ateş diqqatsızlıqtan açılğanını bildire edi. Kence Cemilev mahkeme-psihiatrik teşkerüvlerni keçti ve ruhiy ceetten sağlam olaraq tanıldı.
2013 senesiniñ ekinci yarısı ve 2014 senesiniñ birinci eki ayı devamında Cemilevniñ işini Bağçasaray rayonınıñ mahkemesi baqqan edi. Faqat Qırım Rusiyege «qoşulğan» soñ onı cumhuriyetniñ prokuraturasına qaytardılar. Aynı vaqıtta Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi Cemilevniñ oğlu «diqqatsızlıqtan» cinayet yapqanını bildirip, onı azat etmek qararını qabul etti. Amma Hayser Cemilev Aqmescitniñ SİZOsında apiste qalğan edi.
Qırım Cumhuriyetiniñ Taqiqat komiteti bu işni baqıp, Hayser Cemilevni Rusiye Cinaiy kodeksinin birden üç maddesi boyunca qabaatladı: öldürüv, silânı qanunsız alda tutuv ve onıñ hırsızlığı.
Keçken sene sentâbr ayında Hayser Cemilevni Krasnodar ülkesine avuştırdılar
2014 senesi iyül ayında İnsan aqları Avropa mahkemesi Rusiyeden kence Cemilevni apisten azat etmege talap etti. Faqat Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyeti bu qararğa qulaq asmadı. Keçken sene sentâbr ayında Hayser Cemilevni Krasnodar ülkesine avuştırdılar. Aqımdaki seneniñ aprel başında Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi işni baqmağa başladı.
Esnas devamında şaat ve zarar körgenler sorğuğa çekildi. Mahküm etilgen malümat bermekten vazgeçti. Qabaat tarafı Hayser Cemilevniñ qabaatı bütünley isbatlanğanını bildire edi. Hayser ise tek silânı tutqanını ve hırsızlağanını ayttı. Mahkeme ükmü ilân etilmeden devlet qabaatlayıcısı Svetlana Nekoz Hayser Cemilevni 5,5 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırmağa teklif etti. Lâkin, Nikolay Polozovnıñ fikirince, ceza o qadar ciddiy olmamalı, ve mahküm etilgen Rusiyede degil, Ukrainada cezasını çekmeli.
Qayd etmeli ki, mahkeme Hayser Cemilevniñ adliyecisi bergen cinaiy işni toqtatmaq muracaatını da red etti. İmaye Kiyevniñ Dneprovskiy rayonınıñ mahkemesi çıqarğan ükümge esaslanıp mezkür muracaatnı berdi. Ukrainada onı «diqqatsızlıqtan yapılğan öldürüvde» qabaatlap, 3 yıl ve 8 ayğa qadar azatlıqtan marum qaldırdılar.
Adliyeci: 5 yıllıq cezanı muvafaqiyet saymaq mümkün
Hayser Cemilevniñ adliyecisi bildirdi ki, apiste keçken eki yıl ceza müddeti olaraq sayıla. Bundan ğayrı, yarım yıldan soñ vaqtından evel şartlı azat etüv ola bile, çünki kence Cemilev apis cezasınıñ yarısını apiste keçirgen olacaq.
«Rusiye Hayser Cemilevni vatanına berüv muracaatına şimdilik cevap bermedi. Tahminen bir buçuq ay içinde qarar alınmalı», – dep qayd etti Polozov.
Hayser silânı tutqanını ve hırsızlağanını bildirip, diqqatsızlıqtan öldürüv yapqanını ayttı
Onıñ aytqanına köre, Hayser silânı tutqanını ve hırsızlağanını bildirip, diqqatsızlıqtan öldürüv yapqanını ayttı: «Aqlama meselesi başından yoq edi».
«Mahkeme başında Hayser Cemilevge ömür boyu apiske ala bileler kibi fikir bar edi, esnasnıñ neticesi – 5 yıllıq apis cezası – muvafaqiyet saymaq mümkün», – dep qayd etti adliyeci.
Bunıñnen beraber, onıñ aytqanına köre, Cemilevniñ işi bitti dep aytmaq erte. İleride – Yuqarı mahkemede apellâtsiya ve onıñ Ukrainağa berilmesi.
Qayd etmeli ki, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi çıqarğan üküm mahkemeciler olmağanlarnıñ qararından farqlana. Keçken afta olar Mustafa Cemilevniñ oğlu diqqatsızlıqtan adamnı öldürdi kibi qararnı qabul ettiler – Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 109-ıncı maddesiniñ 1-inci qısmı. İşbu madde boyunca eki yıllıq apis cezası berile bile. Bundan ğayrı, mahkemeciler olmağanlar Hayserge «silâ hırsızlağanını afu etmek mümkün» kibi qararnı qabul ettiler.
Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi ükümni çıqarğanda mahkemeciler olmağanlarnıñ qararına emiyet berse edi, Hayser Cemilev şimdi azatlıqta olur edi, çünki eki yıldan ziyade apiste qala.
Cemilev: Rusiye ve Ukraina arasında problemanıñ al etilmesine bağlı
Adliyeci qararnı «muvafaqiyetli» saysa da, Mustafa Cemilevniñ fikirince, üküm «qanunsız», çünki mahkemeniñ «Ukrainada Ukraina vatandaşınıñ Ukrainanıñ diger vatandaşına qarşı yapqan cinayetini Rusiyede ve Rusiye qanunları boyunca baqmaq aqqı yoq edi».
«Mahkemege alâqası olmağanlarğa iç bir iddiam yoq, olar elinden kelgenini yaptılar, lâkin Rusiye oğlumnı beş yıl devamında reine tutmağa qarar aldı. Bu Rusiye qanunlarına zıt kele, çünki diger memleketlerniñ vatandaşlarını mahkeme etmek aqqı yoq, em de İnsan aqları Avropa mahkemesiniñ qararı bar, Rusiye onı Ukrainağa bermek kerek», – dep ayttı Cemilev Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ bildirgenine köre, oğlu ve Rusiyede apiste bulunğan ukrain uçucısı Nadejda Savçenko ve diger mabuslarnıñ taqdiri «Rusiye ve Ukraina arasında problemanıñ al etilmesine bağlı».
Mustafa Cemilevniñ ömür arqadaşı Safinar Cemileva Qırım.Aqiqatqa mahkeme ükmüni izaatlap, Hayser Cemilevniñ tuvğanları ve yaqanlarına qarar ne vaqıt çıqarılacağını aytmağanlarını bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, o, mahkemege kelecek edi, lâkin tuvğanlarnı üküm seslendirgende davet etmediler.
«Biz Qırımda edik. Adliyeciniñ de haberi yoq edi: bu kün üküm çıqarılacaqmı-yoqmı belli degil edi. Oña da aytmadılar: olar (mahkemeciler – müel.) toplaşuv odasına çıqıp ükümni çıqardılar. Bu sebepten mahkemede Hayserniñ soy-soplarından kimse yoq edi», – dep ayttı Safinar Cemileva.
Cemilevniñ ömür arqadaşını mahkeme qararı şaşırttı.
«Qanunğa köre, qabaatnıñ esas maddesi (diqqatsızlıqtan öldürüv – müel.) boyunca eki yılğa qadar azatlıqtan marum etseler, diger madde boyunca ceza olmamalı», – dep qayd etti o.
Cemilevanıñ aytqanına köre, oğlunı silâ hırsızlığında da qabaatladılar.
«Öz evinde hırsızlıqmı olur? O, silânı izinsiz aldı, ariza yoq edi», – dedi o.
Qadınnıñ fikirince, mahkeme esnası «bir çoq hata» ile keçti.
«Rusiye uquq qoruyıcı organları bu iş boyundca mahkeme iznini almayıp taqiqatqa başladılar. Bu işni tekrar taqiq etmege kim emir etti? Mahkeme qarar almaq kerek», – dedi o.
Lutkovska: Devletlerara şikâyet ola bile
Yuqarı Radanıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovska Qırım.Aqiqatqa Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi çıqarğan qararını izaatlap, cinayet Ukraina vatandaşı tarafından Ukrainada yapıldı dedi. «Böylece, ukrain Cinaiy-protsessual kodeksi ve ukrain Cinaiy kodeksi qullanmaq kerek», – dep ayttı ombudsmen.
Lutkovskayanıñ qayd etkenine köre, «Rusiye oña añlaşılmağan uquqiy sebeplerden Qırımnı işğal etip, adalet aqqını da işğal etti, ve hususiy bir Rusiye adaleti Ukrainada olğan cinayetlerge nisbeten ukrain qanunları yerine öz qaidelerini qullanmağa başladı».
«Bu noqtaiy nazardan baqsaq, mence, bu qarar çıqarılğanından berli qanunsız ola», – dep ayttı Yuqarı Radanıñ insan aqlarından vekâletlisi.
Kence Cemilev qanun belgilemegen mahkeme tarafından mahküm etildi, – İnsan aqları Avropa mahkemesi içün birinci sebep bu, Avropa konventsiyasınıñ altıncı maddesiValeriya Lutkovska
Lutkovskanıñ qayd etkenine köre, bugünde-bugün mahkeme qararından şikâyet etmek imkânı bar, lâkin o imaye tarafına İnsan aqları Avropa mahkemesine muracaat etmege tevsiye ete. «Kence Cemilev qanun belgilemegen mahkeme tarafından mahküm etildi, – İnsan aqları Avropa mahkemesi içün birinci sebep bu, Avropa konventsiyasınıñ altıncı maddesi – adaletli mahkeme aqqı bozuldı, böylece qabul etilgen bütün qararlar lâğu etile bile, iş ileride ğayrıdan baqılmalı», – dep añlattı o.
Ukraina devlet olaraq bu meseleni nasıl etip al ete bile sualine Lutkovska şöyle cevap berdi: «İnsan aqları Avropa mahkemesinde Ukrainanıñ menfaatlarını temsil etken Ukraina adalet nazirligi qarar alsa, devletlerara şikâyet, yani Ukrainanıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı şikâyeti ola bile».
Ombudsmenniñ aytqanına köre, işbu problemanıñ sistemalığını köstermek içün aynı faktlarnı toplamaq kerek.
«Böyle bir talil yapılsa, men özüm de qoşulırım, çünki mende de böyle faktlar bar, o vaqıt devletlerara ariza aqqında laf etmek mümkün», – dedi o.
Logvinskiy: Siyasiy reine vastasınen intiqam almaq
Mustafa Cemilevniñ ortaqları ve uquq qorçalayıcılar mahkeme qararını «qanunsız» tanıp, halqara uquq qaideleri bozulğanını qayd eteler.
Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy emin ki, Rusiye Federatsiyası bu işte «siyasiy reine vastasınen» intiqam ala. «Rusiye «femidası» kene de mantıq ve uquqqa baqmadan, soñki sözni özü aytacaq ola. Amma ne Ukraina, ne de halqara toplulıq qanunsız ıntıluv ve maqtançaqlıqnı tanıycaq», – dep ayttı halq deputatı Facebook saifesinde.
İnsan aqları Ukrain Helsinki birliginde (UHS) deyler ki, Rusiyeniñ Hayser Cemilevni mahkeme etmek aqqı yoq edi.
«Mında mahkemeler meselesi bar, Krasnodar mahkemesi nege esaslanıp böyle bir qarar çıqara? Ukraina qanunına binaen, bizim mahkemeler arasında paylaşuv deñişti ve bu işler (Qırım, – müel.) Ukrainada baqılmaq kerek. Bizler bu meselede Rusiye mahkemesi çıqarğan qararnı tanımamalımız. Bu siyasiy taqip, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge basqı yapacaq olalar», – dep ayttı İnsan aqları UHS adliyeciler merkeziniñ müdiri Boris Zaharov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ qayd etkenine köre, al-azırda İnsan aqları Avropa mahkemesine muracaat etip, «adaletli mahkeme aqqını talap etmege» imkân bar.
Onıñ fikirince, devlet seviyesinde Ukraina adalet Nazirligi ve Tış işler nazirligi areket etmek kerekler.
İnsan aqları Qırım alan missiyası (KPM) başqa fikirde. «Bizler Hayser Cemilev ve diger mabuslarnıñ Qırımdan Rusiyege avuştırılmasını qayd etken edik. Qırımlılarnıñ işleri Qırımda baqılmaq kerek», – dep ayttı KPM reberi, halqara uquq eksperti Dmitriy Makarov Qırım.Aqiqatqa.
Makarov ükümni izaatlamaqtan vazgeçti, çünki, onıñ aytqanına köre, İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ bu iş boyunca bütün malümatları yoq. «Bu iş halq içün olmağanını başından aytqan edik. Eki taraftan da esnas bozulması aqqında malümat az edi», – dep qayd etti Makarov.
Qırımtatar Milliy Areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev emin ki, Hayser Cemilev – Rusiye Federatsiyası içün «Mustafa Cemilevge tesir etmek» imkânı. «Adliyeci aytqanı kibi, Hayserni yarım yıldan soñ azat eteceklerini tüşünmeyim. Oğlu vastasınen Mustafa Cemilevge tesir etmek sebepleri bar», – dep ayttı Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ zanınca, üküm çıqarılğan soñ Rusiye Federatsiyası Hayser Cemilevni ukrain tarafına berse edi, doğru olur edi, çünki cinayet Ukrainada yapıldı. Faqat, faalniñ qayd etkenine köre, bugünki vaziyette böyle bir şey olmaz, çünki «Moskvanıñ istegi yoq».


text:
Meclis Avropa Birligini rusiyeli yermayğa embargo kirsetmege çağırdı
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Refat Çubarov Avropa Birligini Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa qattı yapmağa, hususan, iç olmasa, vaqtınca yermayğa embargo kirsetmege, ve Rusiye Federatsiyasını SWIFT halqara bank ağları sistemasından kesmege çağırdı.
Bu aqta Çubarov «Gromadske TV» ukrain telekanalınıñ yayınında bildirdi.
«Qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar daa qattı olğanı sebebinden halqara toplulıq Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa qattı yapmalı», – dedi Çubarov.
Mayıs 12-de Avropa Parlamenti Rusiye tarafından qırımtatarlarnıñ aqları bozuluvı boyunca rezolütsiyanı muzakere etecek. Kün mevzusında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtalarlarğa nisbeten demokratiya qaideleri ve aq-uquqlarnıñ bozulması meselesi muzakere etilecektir.
Aprel 26-da Rusiye ükümetine boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremistik teşkilâtı olaraq tanıdı ve onıñ faaliyetini Rusiyede yasaq etti. Amnesty International Halqara uquq qoruyıcı teşkilâtı bu qararnı takbih etti.
2014 senesi Meclis Qırım işğaline qarşı çıqtı. 2015 senesi sentâbr 20-de Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa yük maşinalarınıñ blok etilmesi boyunca müddetsiz aktsiya başlandı. Onıñ maqsadı siyasiy mabuslarnı azat etmesi, Qırımğa halqara nezaretçilerniñ maniasız kirmesi, yarımadada qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnı toqtatmasıdır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.