text:
Qarasuvbazar suv anbarı Qırımdaki beş eñ büyük suv anbarlarından biridir (yarımadada umumen 23 böyle suv anbarı bar). Biyuk Qarasu özeni vadiysinde çiftçilik topraqlarını suvarmaq ve qomşu Taygan suv anbarını beslemek içün 1972 senesi tamamınen suv ide toldurıldı
2014 senesi Herson vilâyeti ile Qırımnıñ memuriy sıñırındı yerleşken Şimaliy Qırım beketiniñ qapatılmasından soñ suv anbarınıñ vazifesi biraz deñişti: o, Şimaliy Qırım, keçken sene ise Aqmescit suv anbarı içün de "donor"ğa çevirildi.
2016 senesiniñ soñunda Qarasuvbazar suv anbarınıñ faydalı yedekleri aman-aman tamamınen tükendi, buña köre de Şimaliy Qırım beketiniñ şarq qolu Büyük Qarasu özeniniñ havuzı ve yerastı suvları sayesinde toldurıldı.
Bugünde-bugün, qurğaq küz sebebinden Qarasuvbazar suv anbarı kene bayağı saylaştı ve "ölü kölemge" yaqınlaştı.
Qarasuvbazar suv anbarınıñ körünişi (fotogalereya)
Qarasuvbazar suv anbarı Qırımdaki beş eñ büyük suv anbarlarından biridir (yarımadada umumen 23 böyle suv anbarı bar). Biyuk Qarasu özeni vadiysinde çiftçilik topraqlarını suvarmaq ve qomşu Taygan suv anbarını beslemek içün 1972 senesi tamamınen suv ide toldurıldı


c: text/html

text:
Räisi häm Lavrov fiker alıştı
İran İlbaşı İbrahim Räisi belän Rusiyä tışqı êşlär ministrı Sergey Lavrov ike il arasında xezmättäşlekne häm koordinaśiyanı nığıtu turında söyläşte
İrannıñ “İRNA” räsmi xäbär agentlığına kürä, İbrahim Räisi räsmi qunaq bularaq başqala Tähranğa kilgän Rusiyä tışqı êşlär ministrı Lavrov belän oçraştı.
Räisi häm Lavrov ike yaqlı mönäsäbätlär belän bergä regional’ häm xalıqara mäs’älälär turında fiker alıştı.
İlbaşı Räisi ile belän Rusiyä arasında alıp barılğan söyläşülärneñ häm cıyılışlarnıñ ike ilneñ yaña strategik xezmättäşlek çorın şäkelländerü mäs’äläsendäge citdi iradäsen kürsätüen äytte.
Räisi: "Xezmättäşlekneñ häm koordinaśiyanıñ köçäytelüe – Amerika Quşma Ştatlarınıñ bäysez illärgä qarşı qullanğan iq’tisadi çikläwlärenä häm ber yaqlılıqqa qarşı êffektiv strategiya”, - dip äytte.
Ukrainadağı soñğı xällärgä dä iğ’tibarnı yünältüçe Räisi suğışnıñ tiz arada beterelüeneñ ähämiyätenä häm ileneñ diplomatik çişeleş öçen yärdäm kürsätergä äzer buluına basım yasadı.
NATOnıñ Könbatış Aziya, Qavqaz häm Urta Aziya kebek dönyanıñ törle töbäklärendä “êkspanśionistik säyäsät” alıp baruı fikeren yaqlap, moña qarşı çığıluınıñ zarurlığın iskärtep uzuçı Räisi: “Bu bäreleşlärneñ barlıqqa kilüendä AQŞ häm NATO provokaśiyalarınıñ rol’ uynawında şöbxä yuq”, - dip belderde.
Rusiyä tışqı êşlär ministrı Lavrov ta Tähran-Mäskäw xezmättäşlegeneñ iq’tisad ölkäse belän bergä törle yaqları turında bäyäläwlär yasadı. Lavrov Rusiyäneñ İran belän xezmättäşlekne strategik däräcägä citkerergä äzer buluın belderde.
İrannıñ Şanxay xezmättäşlek oyışmasına äğ’za buluına da tuqtalıp uzuçı Rusiyä ministrı ileneñ İrannıñ regional’ häm xalıqara oyışmalardağı rölen kiñäytüenä birgän yaqlawın täqrarladı.
Bäyläneşle xäbärlär
İtaliya prem'yer-ministrı Törkiyägä kilä
Mario Dragi Törkiyä däwlät başlığınıň çaqıruı belan irtägä Törkiyägä kiläçäk
"İyün'dä 142 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde"
Bu xaqta Törkiyä êçke êşlär ministrlığı süzçese İsmail Çataklı belderde

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımdaki Rospotrebnadşçor yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, yarımadağa Moskva ve Sankt-Peterburgdan kelgenlerni mecburiy karantinge alacaqlar.
Bu aqta o, aprelniñ 8-nde Qırımda koronavirus tarqaluvına qarşı ştab toplaşuvında ayttı.
«Qırım ve Aqyar akimiyet organlarına bir teklif azırladım, yarımadağa Moskvadan ve vilâyetten kelgen ya da yarımadağa bu subyektler üzerinden keçken vatandaşlar içün özüni izolâtsiya etüv rejimi kirsetilmeli», – dedi o.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov onıñ tekliflerine qol tutıp, bunı nasıl yapacaqlarını tüşünmeli, dep qayd etti.
«Özüni izolâtsiya etken ve olarnı teşkergen İç işler nazirliginiñ kontroli altındaki üç biñge daa sekiz biñ qoşulğanını tüşünsek. Böyle imkânımız barmı bilmeyim… Moskva, Sankt-Peterburg seferi oldı – er kes özüni izolâtsiya etmeli ya da kerek olsa yüzde yüz er kes observatorğa alınmalı», – dep ayttı Aksenov. O, «Qırımda koronavirus hastaları ketirildi», dep qayd etti.
Hatırlatamız, aprelniñ 8-nde Yaponiyadan qaytqan qırımlınıñ koronavirusı qayd etildi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, Ermeni Bazardaki Merkeziy rayon hastahanesi koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi sebebinden karantinge qapatıldı.
Aprelniñ 7-nde Aksenov yañı hastalar qayd etilse, koronavirus tarqaluvına yol bermemek içün sıñırlav tedbirlerini sertleştirecek, dep qorquzdı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Nikolayevka plâjında boynunda girâ ile tapılğan ölü adamnıñ adı belli oldı. Bu qırımtatarı Raşid Yağyayev ola. Bu aqta qardaşı Yaqub Yağyayev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«E, o. Özüm baqtım. Doğmuş qardaşı ola. Bugün onı defin ettik. Tahqiqat aqcigerde suv yoq, dep ayta, ğaliba. Amma qolumda kâğıt yoq. Demek, atmaları mümkün. Bütün ekspertizalar bir aydan soñ olacaq, degenler. Ne tüşünecegimni bilmeyim. İşnen bağlı. Oña borclu olğanlar bar edi, onıñ borcları bar edi…», – dep tarif etti Yaqub Yağyayev.
Soy-sopları aprel ayında Raşid Yağyayevniñ ğayıp oluvı aqqında bildirgen ediler.
Daa evel haber etilgeni kibi, ğarbiy Qırımdaki Nikolayevka plâjında turistler boynuna girâ baylanğan er adamnıñ cesedini taptı. Şaatlar cesedi pek saqatlanğan edi, dep tarif etti.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel Avropa şurası Ukrainağa qol tutacağını vade etti.
Bu aqta Ukraina Prezidentnıñ matbuat hızmeti Petro Poroşenko ve Angela Merkel arasında olğan telefon vastası ile lafnıñ neticeleri olaraq bildire. Malümat «Paдиo CBoбoдa»ğa ait.
«Angela Merkel Ukraina meselesi şimdi eñ birinci baqılacaq meselelerniñ sırasında olğanını bildirdi. Onıñ sözlerine köre, iyülnıñ 16-da çarşenbe künü, Avropa şurasınıñ toplaşuvında Ukrainağa «ciddiy qoltutuv» yapılacağında işandırdı», - dep aytıla beyannamede.
Ondan da ğayrı, Ukraina Prezdentniñ matbuat hızmeti Poroşenko Angela Merkelnen qonuşqan zamanı Salı künü devamında «eki kere Uçtaraflı gruppanen video-toplaşuv yapıp olacağını» bildirdi.
Ukraina Prezidenti Almaniya kantslerine o barışıqlıqnıñ tarafdarı olğanını bildrdi, ve öz sözlerine azat etilgen Slavânsk şeeriniñ deral abadanlaştıruvını misal olaraq ketirdi.
İyülnıñ 16-da Avropa şurası Ukraina meseleni muzakere etecek.


text:
«Novaya poçta» şirketi sentâbr 8-den itibaren Qırımdan ve Qırımğa yollanmalarnı qabul etmey.
Qırım.Aqiqat mühbirine şirkette bergen malümatlarına köre, yaramadağa ketken yollanmalar keri qaytarıldı, çünki olarnı qıtaiy Ukraina ile sıñırda keçirmeyler.
«Bu ne qadar vaqıt devamında olacaq, bilmeyik. Bugün saba Ukrainağa yük yollağan adamlarğa telefon etip, onı kelip almağa rica ettik», – dep bildirdiler «Novaya poçta» şirketiniñ Qırım bölüklerinden birinde.
«İntaym» şirketi Qırımğa yollanmalarnı sıñırlasa da, qabul ete. Rusiyege qarşı ceza kirsetken memleket mahsulatnı işlep çıqarğan olsa, onı yasaq eteler.
Şirket vekili bildirdi ki, Qırımğa yollanılğan er bir malnıñ çeki ve keyfiyet sertifikatı, em de gümrükhane vesiqaları olmaq kerek. Bundan ğayrı, şirketke yollayıcınıñ pasport kserokopiyasını bermek kerek.


text:
Ankarada Türkiyedeki Rusiye elçihanesi yerleşken soqaqqa 2016 senesi dekabr ayında atıp öldürilgen Rusiye elçisi Andrey Karlovnıñ adı berildi. Bunı yanvar 10-da Radio Svoboda haber ete.
Türkiye paytahtınıñ akimiyeti soqaqqa Karlov adını bermek qararına şeer memurları bir ağızdan qoltuttı, dep qayd etti.
Türkiyedeki Rusiye elçisi Andrey Karlov dekabr 19-da Ankarada «Rusiye Kaliningraddan Kamçatkağa qadar seyaatçınıñ baqışında» fotoresimler sergisinde çıqışta bulunğanda öldürildi. Oña 22 yaşında politsiya hadimi Mevlüt Altıntaş ücüm etti. O, Rusiyeniñ Suriyede yapqanlarından intiqam alğanını ayttı. Politsiya ücüm etken kişini öldürdi. Rusiye ve Türkiye beraber taqiqatnı keçire.
Türkiye Tışqı işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu dekabr 20-de soqaqqa elçiniñ adını bermege qarar alğanını ilân etken edi.


text:
Ukraina Nazirler Kabinetiniñ nevbetten tış oturışında Ukraina ve Rusiye ükümetleri arasında 1992-nci yılnıñ oktâbr ayından berli quvette olğan ticaret vekillikleriniñ qarşılıqlı qurulması aqqında razılaşmanıñ lâğu etilmesi qararı alındı. Bunı Ukraina Tış İşler Naziriniñ birinci müavini Emine Ceppar bildirdi.
"Rusiye tecavuzını ve Qırımnıñ işğalini ve buña köre de Ukraina-Rusiye munasebetleriniñ şimdiki vaziyetini nazarğa alaraq, bu razılaşma (ve daa bayağı başqa soyları) ameliy emiyetini coydı ve Ukrainanıñ milliy meraqlarına uymay. Bu qarar Ukraina ükümetiniñ mantıqlı adımıdır", - dedi Ceppar.
2019 senesi aprel 1-inde Ukraina ve Rusiye arasındaki dostluq, işbirlik ve ortaqlıq Muqavelisi amelini toqtattı.
Ukraina ve Rusiye arasında dostluq muqavelesi 1997 senesi imzalanğan edi ve o alâ daa amelde. Başqalarnıñ arasında, muqavele tarafları “biri biriniñ territorial bütünligini ürmet etip, aralarında olğan sıñırlarnıñ bozulamamasını tasdıqlay” ve “suveren musaviylikniñ eki taraflı ürmeti, sıñır bozulmaması, davalarnıñ barışıqlı çezmesi, küç qullanmaması ve küçnen qorquzmaması printsipleri esasında biri birinen munasebet qura”maddeleri de bar.


text:
Aqyarda aprelniñ 23-nde qırımtatar tilinde bala söz ustalarınıñ yarışı keçirildi. Yarışta 35 bala iştirak etti – birinci sınıf talebelerinden başlap gençlerge qadar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, iştirakçiler arasında Aqyarda yaşağan genç ukrainler de bar edi. Yarışnı qırımtatar milliy-medeniy cemiyeti şeerniñ milliy-medeniy merkezi ve «Aqyar» qırımtatar birleşmesiniñ yardımınen teşkil etti.
Yarışçılarğa Qırımtatar yazıcılar birliginiñ reberi Üriye Edemova yolbaşçılığında jüri qıymet kesti. Jüri balalarnen qırımtatar tilinde laf etti.
Eñ küçük balalar şaqalı şiirlerni oqudı. Bütün iştirakçilerge mahsus azırlanğan bahşışlar – kitap ve cep defterleri – berildi.
Yarışnıñ genç iştirakçileri Qırım.Aqiqat mühbirne qırımtatar tilini mektep tögereginde ögrengenini tarif etti. Ukrain yarışçıları mektepte ukrain tilini fakultativ olaraq ögrenmege teklif etilmegenini ayttı.


text:
Çetel adamlarını Qırımğa yalıñız izin vesiqalarınen kirsetecekler.
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ qayd ve pasport işi bölüginiñ birinci zabiti Vasiliy Barabaş brifingde bildirdi, dep haber ete UNİAN.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlar aqqında qanunları yarımadağa kirecek olğan yabancılarnıñ Devlet migratsion hızmetiniñ mahsus izni olmasını talap ete, onıñ içün ükümet bunıñnen bağlı leyha azırlay.
Al-azırda çetel adamları qıtaiy Ukrainadan Qırımda çetel pasportlarınen keleler.
«Vaqtınca işğal etilgen territoriyağa kirmek içün mahsus izin vesiqalarını aluv tertibine belgilegen vesiqa Nazirler Şurası tarafından tasdıqlanmaq kerek. Bilgenimiz kibi, o – soñki basamaqtadır», – dedi Barabaş.
Onıñ malümatına köre, bu iş bir afta içinde bitmeli.
Mezkür yañılıq ne zaman işke tüşürilecek şimdilik belli degil.
Qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy sıñır bar, amma asılında bu tam bir sıñır ola. Qırım vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi.


text:
Şaatlar Qırım.Aqiqatqa arbiy tehnikanı Rusiyeden Ukrainağa «Tavrida» yolundan taşığanını da bildirdi. Rusiye ordusı Ukrainadaki cenk areketlerinde zarar körgen arbiy tehnikanı Qırımdan Rusiyege taşıdı.
[CLONE] - Qırımda raketa içün konteynerli arbiy çekiciler kolonnası köründi (video)
Qırımda S-300/400 zenit-raketa kompleksleri içün konteynerde raketa taşığanı tahmin etilgen arbiy çekiciler kolonnası köründi. Şaatlarnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, arbiy kolonna Keriç köprüden esas Ukraina tarafına ketti. Rusiye ordusı işğal altındaki Qırımnı «mahsus operatsiyanı» – Rusiye arbiy istilânı ve Ukrainadaki cenk areketlerini böyle adlandıra – keçirmek içün esas Ukrainağa askerlerni ve ağır silânı taşımaq içün qullana.


text:
İşğal etilgen Qırımda aydavcılarğa Ukrainada berilgen aydavcı şeadetnamelerni Rusiye soylarına deñiştirmege kerekmey, çünki Rusiye qanunlarına köre, memlekette halqara ve çetel şeadetnameleri de tanıla.
Bu kibi netice «İnformer» neşiri tarafından aşkâr etilgen malümattan añlayışıla.
Resmiy cevapta müessise Rusiye Federatsiyasınıñ «Yol areketi havfsızlığı aqqında» qanunınıñ 25 madde 12 qısmına esaslana.
«Rusiye Federatsiyasında daima ya da vaqtınca yaşağan şahıslar Rusiye milliy aydavcı şeadetnameleri boyunca, olar olmasalar, maddeniñ 13-ncı qısmına köre, milliy ya da halqara aydavcı şeadetnameleri boyunca naqliyat vastalarnı idare ete bileler», – denile vesiqada.
Evel qayd etilgeni kibi, işğal etilgen Qırımda naqliyat vastalarnıñ ğayrıdan qayd etüv ketişatını ve aydavcı şeadetnamelerniñ deñiştirüvini 2015 senesi yanvar 1-den soñ de devam etmege planlaştıralar.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnıñ davası boyunca oturışuvı vaqtında qadılar onıñ video muracaatını baqmağa razı olmadı. Advokat Nikolay Polozov bunı imaye aqqınıñ bozuluvı dep saya.
«Böylece, olar tek imaye aqqını bozmadı, müvekkilime oña qarşı cinaiy dava çerçivesinde söz almağa bermedi», – dep ayttı advokat Qırım.Aqiqat mühbirine.
Oturışuv vaqtında koloniyada bulunğan şaat Rustem İlyasov da videokonferentsiya bağı vastasınen sorğuğa çekildi.
«O, Lenur İslâmovnı tanımay, 2016 senesi Qırımdan çıqıp, anda arbiy baza, çadır, vagonçıq körgen edi, dep ayttı. Anda tanışını körip, laf etip ketti. Lenur İslâmovnı şahsen tanımay, amma onı pek yahşı ve Qırımda ürmet qazanğan namuslı bir insan olaraq bile», – dedi advokat.
Daa soñra Rusiye prokurorı Roman Lobov İlyasovnıñ evelki şaatlığını oqudı. Olarğa köre, Rustem İlyasov Qırımdan çıqıp, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevnen körüşti ve iş tapmasında yardım istedi. Cemilev onı Lenur İslâmovğa «Noman Çelebicihan batalyonına» yolladı, anda Cemilevniñ aytqanına köre, İlyasov ayda 4-5 biñ ğrıvnâ alacaq. Rustem İlyasov böyle bir şey aytmağanını, protokol imzalamağanını ve oña qarşı cinaiy davada «işkence ve azap qullanıldı», dep qayd etti.
Zarar körgen «Qırım elektrik ağlarınıñ» vekili mahkemege bu teşkilâtnıñ elektrik ağ tayaqları olğanına dair vesiqa berdi. Amma 2015 senesi patlavdan zarar körgen elektrik naqil hatları teşkilâtqa ait degil.
Nevbetteki oturışuv 2020 senesi dekabrniñ 2-ne planlaştırıldı. Polozovnıñ fikirince, mahkeme tahqiqatı yekünlendi dep ilân etilecek ve taraflar munaqaşağa keçecek.
Rusiye FSBsi 2015 senesi oktâbr ayında Lenur İslâmovğa qarşı cinaiy dava açıp, onı federal qıdıruvğa ilân etti.
Rusiye akimiyeti İslâmovnı federal qanunğa zıt bir şekilde silâlı birleşme qurğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 1-inci qısmı), diversiyalar yapıp, büyük mülk zararı ketirgeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesiniñ 2-nci qısmınıñ «a», «b» noqtaları), kütleviy haber vastaları üzerinden Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatladı.
İslâmovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, onıñ Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvlarında iştirak etmege niyeti yoq. O, Qırımda oña qarşı esnasnı «sahte mahkeme» dep adlandırdı.


text:
"Aqmescit - Aluşta" yolunda Anğara (Perevalnoye) köyü yanında Daewoo Lanos maşnası beton tiremege uruldı, bir aqay elâk oldı, bildire Rusiye nezaretindeki Qırım FVN.
"Kelgende belli oldı ki, yengil maşnanıñ aydavcısı maşnanı idare etip olamayıp, trassadan çıqıp, beton tiremege uruldı. Yazıq ki, neticede 1932 senesi doğma aqay elâk oldı", - denile beyanatta.
Daa evel Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskoye) rayonında "Tavrida" trassasında yengil maşna yük maşnasınen çatıştı.
Salı künü, martnıñ 10-unda, aqşam qırımnıñ Qurman rayonında Dewoo Lanos ve Mersedes Sprinter maşnaları çalıştı. Doquz adam yaralandı.
Fevralniñ 13-ünde, Aqmescitte Opel Vectra ve Chevrolet Aveo maşnaları qazağa oğradı. Neticede üç adam yaralandı.
Bağçasaray rayonınıñ Ulaqlı (Glubokiy Yar) köyü civarında "Tavrida" trassasında fevralniñ 5-inde aqşam yol qazası oldı.


text:
Qırğızstanda VIÇ-ke qatıstı epidemiologiyalıq jağday naşarlağan jäne aurudı jwqtıru qaupi joğarılağan. Bwl turalı BWW Damu bağdarlamasınıñ Qırğızstand..
«Ispan ğalımdarı adamnıñ tabiği terisindey, teri basıp şığaratın bioprinterdiñ koncepciyasın wsındı», – dep habarlaydı Science News Journal. Karlos II..
«Amerikalıq ğalımdardıñ oyınşa, adamnıñ boyındağı artıq salmaq, jürek-qan tamırları aurularımen tikeley baylanıstı», – deydi Naked-science. Zertteu n..
Garvardtıñ neyrobiologi Lia Somervil' (Leah H. Somerville) midıñ qalay damitının anıqtau üşin köptegen täjiribeler jasadı. Onıñ aytuınşa, «Mi – sub'ek..
Almalardıñ tistelgen nemese kesilgen jerinde qarayıp daq qalatını bärimizge wnamaydı. Al onday qaraymaytın almalardı alayın deseñ, tağı qorqasıñ. Sebe..


text:
Qırımnıñ agrar sanayı kompleksi ve ğıda sanayısı müessiseleri koronavirus sebebinden ilân etilgen karantin vaqtında çalışacaq, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ köy hocalığı naziri Andrey Rumşin.
Rumşinniñ fikirince, «yarımadanıñ azıq bazarınıñ istiqrarı köy hocalığı istisalcılarına bağlı».
Şunıñ içün köy hocalığı ve ğıda sanayısı saalarında çalışqan müessiselerniñ faaliyeti sıñırlanmaycaq.
Onıñ malümatına köre, al-azırda Qırımda 15 biñ tonna sebze saqlana.
«On biñ tonna aş sertest satışqa kete. Bugün 1700 tonna qartop, 1200 tonnadan çoq lahana, 800 tonna soğan, 8 biñ tonna havuç ve 2400 tonna çükündir saqlana», – dep ayttı baş nazir muavini.
İşğal edilgen Qırımda devlet sımarışçıları, qurucılıq meydançıqları, şahsiy şirket işleri ve bütün qurucılıq-tamir işleri aprelniñ 6-na qadar yasaqlandı. Tamir etilgen hastahaneler ve «Tavrida» yolu istisna olğanlar.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Aprelniñ 1-nde aqşam Qırımda koronavirus yuqunçı tarqalğanından yañı sıñırlavlar ilân etildi. Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aprelniñ 1-nde bildirgenine köre, Keriç köpründe blokpost qoyulacaq. Onıñ fikirince, koronavirus tarqaluv telükesi bar olğanından karantin tedbirleri daa bir aftağa uzatılacaq.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/11-3
Karadjordje, yä Karađorđe (Kirill älifbasında: Kapaђopђe), (3 noyäber 1768 – 13 iyül 1817) ul Ğosman İmperiäsenä qarşı Berençe Serb Fetnäse citäkçese, Serbiäneñ Karadjordjević näselenä nigez saluçı bulğan. Đorđe (George) Petrović (Ђopђe ПeTpoBић) bulıp tua. Qoñğırt çäçle buluı säbäple, Đorđe'ğa Qara (Törekçä: Kara) quşamatı birelä.
Karadjordje Viševci awılında tua häm balaçağında kötüçe bulıp eşli. 1787 yılda Törekne üterüdän soñ ul Habsburglar Austriäsenä qaça häm Freikorps'qa kerep, 1787-1791 yıllardağı Austro-Törek Suğışında qatnaşa. Sistova solıxınnan soñ, ul Serbiägä qayta häm Topolada urnaşıp, mal kötep, säwdä belän şöğellänep, görlep yäşi häm oçraqlı räweştä Hayduklarğa quşa. Däwamı...
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırım musulmanları diniy idaresinde Ukrainanı qırımtatar sürgünliginiñ genotsid olaraq tanılması aqqında qararınıñ qabul etilüvi ile hayırladılar.
«Ukrainanı işbu adım ile hayırlay bilemiz. İzaatlar şunıñ ile bite», – dedi Qırım.Aqiqatqa Qırım musulmanları müftisiniñ muavini Ayder İsmailov.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 12 künü «Qırımtatar halqınıñ genotsidi aqqında» qarar leyhasına rey berdi. Zaruriy 226 deputattan 245 qol tuttı.
Qırımtatar halqı 1944 senesi mayıs 18 künü yarımadadan mecburen sürgün etildi. Sovet akimiyeti bunı «qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenki vaqtında natsist Almaniya ile işbirlikte buluması» ile añlattı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescit SİZOsında tutulğan «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Seytosmanovnıñ apis müddetini altı ayğa uzattı. O, dekabrniñ 20-ne qadar apiste qalacaq. Bu aqta advokat Sergey Legostov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Eñ yaqın vaqıtta Seytosmanovnı dava temelini baqmaq içün Rostov-na-Donuğa avuştıracaqlar.
«Mahkeme dava baqılmasını iyülniñ 10-na belgilep, onı Aqmescit SİZOsından Rostov-na-Donuğa avuştırmağa qarar aldı. Amma oturışuv 100% olmaycaqtır, çünki onı avuştırıp yetiştiremezler. O, selâm ayta ve kösterilgen destek içün teşekkürler bildire», — dep tarif etti advokat.
Legostovnıñ aytqanına köre, tahqiqat müvekkiliniñ qabaatlavını sertleştirdi: «Hizb ut-Tahrir» bölüginde iştirak etüvden teşkil etüvge. Onıñ bildirgenine köre, Seytosmanovnıñ davasında bir gizli şaat olacaq, qabaatlanğan kişi onı «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmege çağırğan ve onıñnen subetler keçirgen edi.
Ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlarnı Rusiye quvetçileri 2018 senesi mayısnıñ 10-nda Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Hayto (Tılovoye) köyünde tintüvlerden soñ tutıp aldı.
Ernes soñra yiberildi. Enverge cinaiy dava açılğanına dair qarar berildi. Ertesi künü Rusiye kontrolindeki Aqyarnıñ Lenin rayon mahkemesi Enver Seytosmanovnı apiske aldı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımdaki Rusiye ükümetiniñ reisi Sergey Aksenov Rusiye prezidenti yanındaki Qırımnıñ daimiy vekiliniñ birinci muavini Aleksey Zabaturinni işten boşattı.
İşbu buyruq Aksenovnıñ resmiy saifesinde aydınlatıldı.
Vesiqada Zabaturin fevralniñ 1-de taraflarnıñ razılığınen işten boşatılğanı qayd etile.
Rusiye FSBsi polkovniki Aleksey Zabaturin Rusiye prezidenti yanındaki Qırımnıñ daimiy vekiliniñ birinci muavini vazifesine 2018 senesi dekabr ayında tayin etilgen edi.
Aleksey Zabaturin Moskva şeeri ve Moskva vilâyetinde Cenübiy-Ğarbiy memuriy okrugı FSB idaresiniñ bölük yolbaşçısı olıp çalışqan edi. 2015 senesi oktâbr ayında Zabaturin Qırımdaki habarcılıqqa qarşı komitet reisiniñ muavini olaraq tayinlengen edi.


text:
AQŞ Mudafaa nazirliginde, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ yañı nükleer silâ aqqında beyanatına taaciplenmegenlerini bildirdiler. Pentagonnıñ matbuat kâtibesi Dana Uaytnıñ bildirgenine köre, AQŞ arbiyleri öz ülkeni mudafaa etmege azırlar.
Uayt: «Beyanat bizni taaciplendirmedi ve Amerika halqı, bizim tam olaraq azır olğanımızdan emin olmaq kerek», – dedi. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
O, Avropada AQŞnıñ raketalarğa qarşı mudafaa (RQM) sistemaları Rusiyege qarşı yerleştirilmeyip, İran ve Şimaliy Koreyadan kelgen telükelerge qarşı yerleştirildi, dep ilâve etti.
Martnıñ 1-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Federal toplaşuvğa doğrultılğan muracaatında, Rusiyede qanatlı raketalar içün, RQM sistemaları tarafından zararlanmaz, üstün quvetke malik olğan kompakt bir nükleer energetik tertibatnıñ işlep çıqarılğanını bildirdi. Putin, Rusiye sıñırına yaqın «RQM sistemasınıñ yerleştirilmesi kibi Rusiyege qarşı dostane olmağan adımlar» artıq «effektivligini ğayıp ettiler», dedi.
Fevralniñ 16-sında NATOnıñ baş kâtibi Yens Stoltenberg Rusiyeni, SSCB ile AQŞ arasındaki orta ve uzaq menzilli raketalarnı yoq etüv aqqında 1987 senesi añlaşmasınıñ kütülmesi meselesinde «açıq» olmağa davet etti.
Aynı şu künü o, NATOnıñ maqsadı, «nükleer silâsız dünya» olsa da, Alyans nükleer silâlı blok olmağa devam etecek, dep bildirdi. O, Rusiye, Çin ve Şimaliy Koreyanıñ nükleer silâsı olğan yerde, NATO nükleer silâsız qalamaz, dedi.


text:
Bu yılnıñ başından berli ilhaq etilgen Qırımda ayvanlarnıñ 9 quturuv adisesi qayd etildi. Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım Devlet veterinariya komiteti reisiniñ müavini Anastasiya Lisovskaya-Çudinoviç bildirdi.
"Yılnıñ başından berli Qırımda 9 quturuv adisesi qayd etildi, bu keçken 2019-ıncı yılnıñ aynı müddetine köre eki kere azcadır. Qırım Devlet veterinariya komiteti, ayvanlarnıñ quturuv hastalığından aşılamasınen oğraşa", - dedi Lisovskaya-Çudinoviç.
Aprelniñ soñunda Bağçasaray rayonında ayvanlarnı aşılap başladılar.
Daa evel bildirile edi ki, Qırımnıñ Cenübiy yalısınıñ dağ-orman mıntaqasında kiyik ayvanlarnı quturuv hastalığına qarşı ilâc berip başladılar.
2019 senesi dekabr ayında İslâm Terek (Kirovskoye) rayonınıñ Camçı (Tokarevo) köyü yanında ayvan quturuvınıñ yañı adisesini qayd ettiler.
Daa evel haber etile edi ki, Köktöbel yalısında tapılğan tilki leşi sebebinden ve Aqmescit rayonınıñ Mirnıy qasabasında ise - mışıqnıñ qurturuvı içün karantin ilân etildi.
Quturuv - Rabiesvirus qurturuv virusından peyda olğan infektsiya hastalığıdır. Qurturuv virusı ayvanlarda ve adamlarda spetsifik entsefalitniñ sebebi ola. Hasta ayvan tişlegende tükürçiknen tarqatıla.


text:
Aşıgız Tämle Bulsın!
Hikäyä
Tatar barda — hätär bar, urıs barda — “milost” bar, dilär. Bu süzlärneñ mäğnäse şulkadär dä tirän mikänni? Biçara tatarlar, niçämä tapkırlar kütärelep çıgıp ta, hökümät eşläre tämam kullarına kerep betkäç, anı kabat urıska kaytarıp birä tordılar. Mondıy hällär minem gomerdä genä dä küz aldımda berniçä kat bulıp, häzer şular isemä töşä dä, açınuımnan yörägemne totıp yögerep yörim, ul menä-menä özelep töşep kitär sıman. İ min yülär, i min ahmak, tintäk, mikänä!
Bervakıt aşka çakırgan idelär. İte katı buldı, anı çäynäştergändä teşlärem işelep bettelär, kaznalarına qadär cimerelep töştelär. Ser birmädek, bazar iteder, didek, kulı katı keşe suygan mal bulgandır, imeş! Bezneñ halık şundıy afärin inde ul!
Här avılnıñ diyärlek yomşak kullı sugımçısı bula. Bar da şuña yögerä: yä tavıgın-ätäçen kıstırıp, yäki sarık-käcäsen çaldırırga çakırıp...
Aşıgız tämle bulsın diyärgä telägem inde bu, yuksa, vakıygalarnı bolay çäçep söyläüneñ hiçber mäğnäse yuk! Ä menä kürşeneñ sugım eşenä häväslegen hiçkem belmi. Tavıklarınıñ da östenä genä basa, sarıkların da botarlap kına taşlıy. Bezneñ Abzalıy abzıy citeşkänçe, kürşem tire-yarını koymaga elep cillätergä dä ölgerä. Bulgan da keşe inde, cen belän ber. Yärdämgä ällä diyü-pärilären dä eşkä cigä inde? Tik kotkısı gına zur, şäüläsennän dä agaçlar yafrak koya başlıylar, färeştälär kanatların sındıra, oçıp baruçı koşlar taş kebek cirgä yıgılıp töşälär.
Ozın Fälähetdingä duslıgı bar ide, sugımçı itep kürşemne däşkännär. Bähet kümgän bolarnı, kıska süzne dä çakrım yarımga suzıp-suzıp söyli ikän Fälähetdin abzıy:
— Kuyan qadärle sarıgıbız da ber cäygä citä yazdı. İke malayım, üzem, hatınım, kızım... Kunak ta alıp karadık, betmi genä bit, rähmät töşkere! Kimergän sayın ber teşemne aksatam...
Bez uylıybız inde, bu Fälähetdin abzıy, dibez, küz buyamakçı, teş aksıy, imeş, kaya di ul, avızı tulı teşlär anıñ, tegermän taşları kebek şakı-şokı kilep toralar, iteñne tügel, söyägeñne izärlär. Aşıgız tämle bulsın!
Ägär dä kuyan qadärle sarıgıgıznıñ ite cäy buyına citärlek bulsın disägez, sugımçı itep bezneñ kürşene çakırıgız, ike-öç yıl eçendä çerep bayuga yul totaçaksız! Ä min, cämäğat, teşsez keşe, rizıknıñ yomşagına künekkän bändämen, berük üpkäli kürmäsen, öräge katı keşedän çaldırıp, terlek-tuarımnı cäzalıysım yuk inde! Sugımnı kurkıtsañ, ite katı bula dilär tügelme? Yomşak keşeneñ kulınnan uzgan kart sugımnıñ da ite cilek kebekkä äverelä, imeş. Monısı uk artıgrak, şıttıru bulırga kiräk!
Aşıgız tämle bulsın!
Fevral-mart, 2004.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultay MSK reisi Zair Smedlâyev, öz menbaalarına atıf etip, dekabr 9 künü Aqyar civarındaki Mamaşay (Orlovka) köyünde bir taqım musulmanlar yaqalanğanlarını bildirdi. Qırım.Aqiqatqa bu malümatnı tasdiqlap, Smedlâyev, cuma namazından soñ bir zümre silâlı insanlar musulmanlarnı yaqalap, üç maşna ile Qaça polis bölügine alıp ketkenini haber etti.
«Bes-belli ki, öz qanunlarını bozup, advokatlar olmadan, olarnı sorğudan keçirip, parmaq izlerini ve DNA talilillerini alımaq kibi «profilaktik tedbirler» ve diger «samimiy subetler» keçirilecektir», – dep yazdı Smedlâyev Facebookta.
O dedi ki, yaqalanğanlarnıñ tam sayısını aytıp olamay, lâkin olar onğa yaqın insan olğanları belli. Bu areketlerni «E» merkezi (Ekstremizmge qarşı küreşniñ FSB merkezi) hadimleri yapmaq mümkün olğanları farz etile.
Bu malümatni advokat Nikolay Polozov ta tasdiqladı, lâkin onıñ bilgenine köre, yaqalanuvlar olmadı – ceryan vesiqaları toldurılmağan edi. Advokat qayd etti ki, «qanunsız şekilde subetler» ötkerildi, insanlar bu subetlerden vazgeçmek mümkün degiller. Musulmanlardan parmaq izlerini aldılar.
«Bunıñ eppisi bir maqsat ile yapıla – qorqutmaq, qorquzmaq, qırımtatarlarnı öz milliy menligi ile birlikte diniy mensüpligini de unuttırmaq», – dedi advokat.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarında tintüvler sıqlaştı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi, istilâ etilgen Qırımda ordunıñ logistika sistemasını teşkerecek. Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ beyan etkenlerine köre, Mudafaa naziriniñ muavini Dmitriy Bulgakov salu künü, iyülniñ 4-nde, işğal etilgen Qırımğa keldi.
O degen ki, rus ordusınıñ logistika sisteması nazir Sergey Şoygunıñ emirinen teftişlenecek. Bu teşkerüv ancaq Qırımdaki ordularnen degil de, qomşu Rusiyeniñ Cenübiy bölüginen de bağlı olacaq.
«Bu sene devamında böyle miqyasta bu endi üçünci teşerüv ötkerile», – dedi Bulgakov. O qayd etti ki, Qırımda ayrı logistika brigadası, logistika merkezi ve ayrı deñiz piyade brigadası teftiş etilecek.
İyünniñ 6-nda Qırımda Su-27 qırıcı uçaqlarnıñ bekçilik çiftleri muarebe telükesi işaretinen avağa köterilgeni malüm olğan edi. Ukraina Baş komandanlığı istilâ etilgen Qırımda Rusiyeniñ ötkergen idmanlarını qanunsız tanığan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı başlatqan cenkte er kün 60-100 Ukrayina arbiyi öle, daa 500 yaralana. Bunı mayısnıñ 31-nde Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy Newsmax telekanalına intervyü vaqtında bildirdi.
"Vaziyet pek zor, künde 60-100 asker öle ve 500-ge yaqın yaralana. Mudafaa sıñırlarımıznı böyle qorçalaymız", - dedi o.
O, Ukrayinanı "küçlü mudafaa perimetri" adlandırdırıp, eñ qıyın vaziyet Ukrayinanıñ şarqında olğağanını qayd etti.
Rusiyeniñ keniş mıqyaslı istilâsı başlanğandan berli Ukrayina akimiyeti Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ sıralarından umumiy ve künlük ğayıplarğa dair malümat bermey.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ötken aptada Qazaqstan Joğarğı muftii Äbsatar qajı Derbisäli ağılşın tilinde jarıq körgen «Islam: beybitşilik jäne jasauşı din» attı jaña kitaptıñ twsauın kesu maqsatında Amerika Qwrama Ştattarına bardı. Bwl turalı bügin QR Sırtqı ister ministrliginde ötken brifingte QR SİM Baspasöz hatşısı İliyas Omarov mälimdedi.
Onıñ aytuınşa, twsaukeser ayasında Rumi atındağı Forumnıñ dinaralıq dialog jäne özara tüsinistik jönindegi Ortalıqta Äbsattar qajı Derbisäli qazaqstandıq sırtqı sayasi jäne ekonomikalıq bastamalarğa, dinaralıq dialog jäne qoğamdı biriktirudegi dinniñ röline basımdıq bere otırıp däris oqığan.
«Bedeldi zertteu ortalığı «Djeymstaun qorı» wyımdastırğan jäne onıñ prezidenti Hovard Glennıñ törağalığımen ötken «döñgelek üstelde» «Ortalıq Aziyadağı Islam» attı pikirtalasta amerikandıq tarap bizdiñ elimizdiñ Prezident Nwrswltan Nazarbaev basşılığımen bwl saladağı jetken jetistigimizge joğarı bağa berdi», - dedi SİM baspasöz hatşısı.
Onıñ atap ötuinşe, is-şara qatısuşıları Qazaqstan Respublikası öziniñ belsendi halıqaralıq qızmeti arqasında örkenietaralıq dialogtı nığaytuda konstruktivti mañızdı rölin jalğastıruda dep bir auızdan kelisken körinedi. Bwl orayda Qazaqstannıñ älemdik jäne dästürli dinder köşbasşılarınıñ S'ezin jinau turalı bastaması, QR IIW-dağı jäne EQIW-dağı törağalığı erekşe atalıp ötildi. Olardıñ barısında bizdiñ elimiz Batıs pen Şığıs arasındağı jäne Islam älemi men Batıs arasındağı özindik «köpir» retindegi mañızdılığın däleldedi.
«Äbsattar qajı Derbisälimen kezdesu qorıtındısı boyınşa AQŞ sayasi-qoğamdıq toptarınıñ ökilderi Qazaqstan tarapınan dinaralıq jäne konfessiyaaralıq kelisimge qol jetkizu üşin barlıq qajetti şaralar qabıldanıp jatqanına, al din qoğamdağı sayasi twraqtılıqtı saqtauda mañızdı röl atqaratınına közderi jetti», - dep atap ötti İ. Omarov. QazAqparat.


text:
Bunıñnen bağlı mektüpni Degtârev «Qırım devlet şurasınıñ» reisi Vladimir Konstantinovge yolladı, dep bildire «İzvestiya».
«Rusiye anayasası bergen unikal bir fursattan faydalanmaq kerek – çift ad olmaq kerek. Böyle adım Qırımnıñ tarihını birleştirecek» – dey o.
O, emin ki, onıñ işdeşleri Qırımğa ekinci ad bermek teklifine qol tutarlar.
Aqyar Qara deñiz kazaklar taqımınıñ atamanı Anatoliy Marettanıñ fikirince, eki ad kerekmey, «Tavriya ya da Tavrida olmaq kerek», çünki «Qırım» – qırımtatar adı.
Neşirniñ yazğanına köre, Qırım Tavrida antik adınen milâttan evel V as. belli olğan edi. Tatar-moğolları XIII asırda onı zapt etken soñ, Qırım şeeri (şimdi – Eski Qırım) meydanğa ketirilip, Qırım emirliginiñ paytahtı ve yarımada adı olğan.
1783 senesi o, Rusiye imperiyasınıñ terkibine kirdi. Onıñ yerinde Tavriya vilâyeti, birazdan – Tavriya güberniyası peyda oldı.
1920 senesi Beyaz areketi yeñilgen soñ, yarımadada Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti meydanğa ketirildi.


text:
Keriç parom keçiti furtuna sebebinden eki künge qapatılabilir. Bunı Ltd "Deñiz Müdirligi" bildire.
Şirketiniñ malümatına köre, oktâbr 12 künü gece parom keçiti işini toqtata bile. Bunıñ sebebi cümaaqşamı sabasına qadar devam etecek furtunadır.
«Saniyede 20 metrge qadar suratınen rüzgar esecegi ve ava bozulacağı beklenile», – dep haber ete «Deñiz Müdirligi».
Bundan evel Kremlniñ kontrolindeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirligi oktâbr 9 künü Keriç parom keçit hızmeti furtuna telükesine baqmadan çalışqanını bildirgen edi.
Keriç Boğazı – Rusiye Federatsıyasınıñ Krasnodar Vilâyetini Qırım ile bağlağan esas naqliyat ağıdır. Ukraina qanunlarına köre Keriç parom keçitinden Qırımğa kiriş yasaq etildi ve devlet sıñırını keçmek cinayetine teñ kelmektedir.


text:
Qırımda cumaertesi künü furtunalı sağanaq beklenile. Bu aqta yarımada gidromettsentri bildire.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte (Simferopol) kündüz bazı yerde qısqa vaqıt yağğan yağmur, furtuna. Kündüz ava arareti +29…+31° derecege qadar.
Bildirilgenine köre, Aqyarda (Sevastopol) kündüz yağmur, kimerde küçlü yağmur ve furtuna. Ava arareti kündüz +26…+28° derecede.
Qırımnıñ cenübinde qısqa vaqıt yağğan yağmur, sağanaq. Ava arareti kündüz +27…+29° derecede.
Keriçte qısqa vaqıt yağğan yağmur, sağanaq. Ava arareti kündüz +30…+32° derecede.
İyün 7-sinde küçlü sağanaq Aqyarnıñ azbar ve soqaqlarını suvnen toldurdı. Garajlar ve şahsiy evlerni de suv bastı. Şeerliler içtimaiy ağlarda kimer yerde tavanınace suv tübünde olğan maşnalarnıñ süret ve videolarını derc ete edi.


text:
"Tarixi mäs'äläne säyäsät xäl itmi"
Bu xaqta Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı belderde
Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı Mostafa Şentop däğwa itelgän kebek 1915 yılğı waqıyğalarnıñ genoŝid bularaq tanıla alınuı öçen xoquqıy şartlarnıñ bulmawın äytte.
Şentop 1915 yılda bulğan waqıyğalar belän bäyle bularaq AQŞ 2021dä kürsätäçäk säyäsi totışnıñ üzgäreşneñ üzendä tügel, ä barı tik yaña citäkçelek totışında buluın kürsätäçägen belderde.
“Barı tik säyäsi açıqlaw bulıp qalaçaq. Bernindi xoquqıy nigeze yuq. Törkiyädä ägär dä tarixi mäs’älälär bu räweşle säyäsi qararlar belän açıqlana ikän Törkiyä dä Amerika tarixı belän bäyle qararlar qabul itä ala. Bu mäs’älädä iñ kerle tarixı bulğan illärdän berse dä – AQŞ. Ärmän tarafı tarixi çınbarlıqlarğa qarşı çığıp, qabul itkän häm qalğan illärgä qabul itterergä tırışqan süzläre Törkiyä belän Ärmänstan arasındağı mönäsäbätlärne cayğan salu tırışlıqlarına külägä töşerä” – dide ul.
Bäyläneşle xäbärlär
“Urman yanğınnarı öçen ülem cäzasın bäxäsläşergä kiräk”
Törkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan urman yanğınnarı öçen bireläçäk ülem cäzasınıñ bäxäsläşelüeneñ zarurlığın äytte
Şäntop: “Dönyanıñ törki däwlätlärneñ tawışına ixtıyacı bar”
Törkiyä Böyık Millät Mäclese Başlığı Mostafa Şäntop dönyanıñ törki däwlätlärneñ tawışına ixtıyac toyuın äytte
Törkiyä parlamentı başlığı Qırğızstan İlbaşı belän oçraştı
Törkiyä Böyık Millät Mäclese Başlığı Mostafa Şäntop TÜRKPA Törki telle illär parlamentariy assambleyasınıñ 11nçe ğomum şura cıyılışı öçen kitkän Qırğızstannıñ Çolpon-Ata şähärendä İlbaşı Sadır Caparov tarafınnan qabul itelde


text:
Moskvanıñ nezareti astında olğan Aqyarnıñ Lenino rayon mahkemesi Rusiyede yasaq etilgen "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtında iştirak etüv ile qabaatlanğan Rustem Tairovnıñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bunı Qırım.Aqiqatqa "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi bildirdi.
Böylece, advokat Siyar Paniçniñ añlatqanına köre, mudafaa tarafı sıñırlama tedbiriniñ ev apsine deñiştirilmesini istegen. Amma mahkeme tahqiqatçınıñ arizasını qanaatlendirip tevqif müddetini 2021 senesi yanvarnıñ 11-nece uzattı.
Rustemniñ qızı Sevdiye Tairovanıñ aytıp bergenine köre, babası tişler ağırğanına aytına, amma ekimge kösterilmesi aqqında arizası eki aftadan berli baqılmay.
Hatırlatamız, avgustnıñ 17-nde Rusiye quvetçileri Qırımda birden beş qırımtatarınıñ evini tintti. Soñra faaller Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyev tutuldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Aleksey Ladinniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, tutulğan qırımtatarlar «terror teşkilâtını qurğanından ve iştirak etkeninde» şübhelene.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova avgustnıñ 17-nde tintüvlerden soñ tutulğan qırımtatarlarğa çıqarılğan qararnı «qanunsız» dep saya.
Sekiz aq qorçalayıcı teşkilât Rusiyeden avgustnıñ 17-nde tutulğan qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti.
Advokat Edem Semedlâyev avgustnıñ 17-nde Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde yerli imam Raif Fevziyevniñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi. Advokat tintüvge kirsetilmedi. İmam 205.5 maddege istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – QA) qabaatlana.
Faaller Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Eski Şüli (Ternovka) köyünde Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonınıñ Zalanköy (Holmovka) köyünde Zaur Abdullayev, Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Belbek (Fruktovoye) köyünde Rustem Murasov, Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Povorotnoye köyünde Rustem Tairovnıñ evinde keçirilgen tintüvler aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası yañı tintüvler ve qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerni ve qırımtatarlarnıñ tutuluvını «adden aşır bir insan aqları bozuluvı» dep adlandırdı, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyege qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova dünyanı qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafından taqip etilüvine cevap bermesine çağırdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bu mesele Mustafa Cemilev yolbaşçılığında Meclis eyyetiniñ Saudiy Arabistanğa eki künlik ziyareti çerçivesinde bank reberleriniñ keçirilgen körüşüvde muzakere etildi.
«Qırımtatar mektepleri ve mekteplerden aldın müessiseler qurmasına yardım, bank tarafından studentlerniñ çeşit aliy oquv yurtlarında oquşını maliye etüv meseleleri baqıldı», – dep bildire Meclisniñ matbuat hızmeti.
Bank reberleri qırımtatarlarğa bu saalarda yardım köstermege azır, lâkin bu meselede qıyınlıqlar da bar.
«Bank reberleriniñ aytqanına köre, bank işğal etilgen Qırımnıñ qanunsız akimiyetinen işbirlik yapıp olamay, Ukraina reberligi ile tizilgen añlaşmalarğa riayet etüvni ise işğalci akimiyet bozacaqtır», – dep qayd eteler Meclisniñ matbuat hızmetinde.
Hatırlatamız, Ukrainanı İslâm alemi terkibine kirsetecek olalar.


text:
Qırımda sentâbr 9 künü Aqmescit merkeziniñ Qırımtatar sanaat müzeyinde çalğı aletleriniñ «Yanğırasın muzıka» serlevalı sergisi açıldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, aletler arasında – Mamut Refatovnıñ sazları, usta Martaza Velicanovnıñ tuvğan Tuvaq şerifine adlandırğan «qavut» aleti, İdris Veliyevniñ davulı ve «Stradivari» Lüman Seitcelilovnıñ kemaneleri bar edi.
Rustem Skibin, Raim Karimov, Resul Halilov, Nariman İdrisov, Rasim Yunusov kibi zemaneviy ustalarnıñ işleri uruv aletleri şekinde taqdim etilgen: «dare», «davul», «dumbelek», qaval.
Yaş usta Dilâra Abdureşitova dünya halqlarınıñ aletlerini taqdim etti. Eski fotoresimler ve qırımtatar ressamlarınıñ resimleri seyircilerni halqnıñ muzıkal asabalığınıñ tarihı ile tanıştırdı.
Sergi açılışında Özbekistannıñ ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ nam qazanğan artisti Lüman Seitcelilovnıñ kemanesinde ustanıñ sevimli eserlerinden olğan «Navrez»ni icra etti.


text:
Ayda bir kere apis etilgen qırımtatarlarnıñ balaları beraber toplana, ocalar olar içün kezinti ve derslerni azırlay. “Qırım balalığı” leyhasını Mümine Saliyeva teşkil etti. Onıñ dört balası bar, küçügi aqayı Seyran Saliyev apis etilgeninden soñ doğdı. Seyran - Rusiyede yasaqlanğan siyasiy islâm “Hizb ut-Tahrir”teşkilâtına ait olğanında qabaatlanğan 55 qırımtatardan birisi.
30-den ziyade qoranta, 100-den ziyade evlât balalıqları renkli olmasına muhtacMümine Saliyeva
“Tamam şu ande, inanmazsız, amma tamam aqayımnıñ apis etilgeni kününde onıñ artından qapı qapalğan soñ, men balalarıma baqıp, bir şey yapmaq kerek olğanını añladım , - ikâye ete Mümine Saliyeva. - O künü evimizde ve daa beş vatandaşımıznıñ evinde teqifler oldı, umumen 100 bala babasız qalğan. 30-den ziyade qoranta, 100-den ziyade evlât balalıqları renkli olmasına muhtac”.
Çet bala olmay, dey Saliyeva: “Bizde asırlar devamında, anane olaraq halqımızda öyle”.
Bu maqale azırlanğanda türmede 111 balanıñ babası edi. Martnıñ 27-sinde rusiye quvetçileri daa 23 adamnı apis etti. “Qırım balalığı”na daa 55 cocuq qoşuldı, umumen - 166 bala.
Balalar içün bu tek şok degil, bu - qorqunçlı sarsıntıMeryem Kuku
“Qırımtatarlarğa tintüvnen kelseler, demek ükümnen keleler. Balalar içün bu tek şok degil, bu - qorqunçlı sarsıntı. Körüne ki, sanki soñ yengilce olur, amma soñ tek qıyınca ola”, - dey Meryem Kuku, Emir-Üsein Kukunıñ qadını.
Onıñ aqayı - eñ belli qırımtatarlardan birisi, eki bala babası. Emir-Üsein Kuku Qırım daa ilhaqından evel uquq qoruyıcılıqnen oğraşa edi. Onı 2016 senesi fevralde tevqif ettiler: Rusiye akimiyeti faalcini terorcılıq teşkilâtında iştiragi ve ükümetni zorbalıqnen tutıp almaq ıntıluvda qabaatlay. “Memorial” uquq qoruyıcı merkez Kukunı siyasiy mabüs tanıdı, Amnesty International uquq qoruyıcı teşkilâtı ise oña vicdan mabüsi dey.
2018 senesi yazda Büyük Britaniya nazirler kabineti Emir-Üseinni, ondan ğayrı Oleg Sentsov ve Volodımır Baluhnı azat etmege çağırttı.
Meryem aqayınıñ qabaatlavına absurd dey. “Bu sadece adamlarnıñ lafları. Bu laflar boyunca yapılğan ekspertiza olarnı terrorcı saydı ve akimiyetni tutıp almaqnı azırlağan dep bildirdi. Sözlerniñ çoqusını sadece manasını deñiştirdiler: adam “Men namazğa ketem” dese, ekspertizada bu “Men “Hamas”qa ketem” dep yazıldı”, - dey Meryem Kuku.
“Hizb ut-Tahrir davası” boyunca adamlarnı Qırım ilhaqından soñ - 2014 senesi mayısta - birden tutıp başladılar. Qabaatlanğanlarnıñ çoqusınıñ advokatı Emil Kurbedinov özü de Facebook yazıları içün eki kere tevqif astına tüşken edi. Onıñce, qırımtatarlarnıñ davası, olar Rusiye ilhaqına qol tutmağanı içün başlandı.
Bu başqace fikir etkenlernen küreş aletiEmil Kurbedinov
“Bu başqace fikir etkenlernen küreş aleti edi. Ve men “advokat-ekstremist” kibi, terroristik maddelerge köre qabaatlanğan başqa qırımtatarlar buña misal. Siyasiy sebepli basqı ve taqibat asıl toqtamay”, - dey Kurbedinov.
İşğal etilgen Qırımda soñki bes yıl devamında qırımtatar sınıflarnı qapatıp turalar.
“Qırım balalığı”nda mektep yerine qırımtatar tili derslerini keçireler.
“Qırım balalığı” leyhasına göñülliler para bere. “Tama-tama göl ola” adeti qırımtatarlarğa 70 yıl evel sürgünlik vaqtında yardım etti em de şimdi yardım ete. Şimdi tintüv ve tevqiflerge de sürgünlik deyler - rusiye türmelerine sürgünlik.


text:
37 qaçaq qotqarıldı
Diñgezdäge qaçaqlarnı yänä töreklär qotqardı
Aydınnıñ Kuşadası ilçäse sulıqlarında 37 qaçaq qotqarıldı.
Diñgezdä rezin köymädä qaçaqlar buluı turında xäbär aluğa Törkiyä yar buyı iminlege komandirlığı törkemnäre älege töbäkkä yul tottı.
Alar Greśiya yar buyı qurqınıçsızlığı törkemnäre tarafınnan Törkiyä territorial’ sularına êtep cibärelgän 37 qaçaqnı yar buyına alıp çıqtı.
Qaçaqlar tiyeşle prośeduralardan soñ migraśiya mödirlegenä tapşırıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Şveśiya: “Törkiyäneñ terror borçılularına bik citdi qarıybız”
Şveśiya tışqı êşlär ministrı Ann Linde Törkiyäneñ terror mäs’äläsendäge borçılularına bik citdi qarawların äytte
Altun: "Bez tınıçlıq öçen tırışırğa tiyış"
İlbaşı idaräseneñ êlemtä başlığı Fahrettin Altun Rusiyä-Ukraina suğışında Törkiyäneñ här şartta maqsatınıñ ğadel tınıçlıqqa öleş kertü buluın belderde
Çavuşoğlu qurqınıçsız transport yullarınıñ möhimlegenä basım yasadı
Törkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Rusiyä-Ukraina suğışı arqasında aşlıq töyälgän tankerlarnıñ portlardan kitä almawı belän bäyle bularaq: "Daimi häm qurqınıçsız transport liniyalarınıñ ni qadär möhim buluın şuşı krizista tağın ber qat kürdek”


text:
Azatlıq Radiosınıñ jurnalisti Slavânsk civarında Vostoçnoye köyü yanındaki blokpostta ukrain arbiyleri tarafından separatistlerge açılğan ateşniñ şaatı oldı.
Arbiyler ukrain ordusından bir qaç kilometr uzaqlığında boyeviklerniñ areket etkenini kördi. Başta olar nişannı yañı ukrain BTR topından yoq etmege tırıştı, soñra ise minaatıcıdan ateş açtılar.
Atış dört kilometr mesafede etile edi. Arbiyler separatistler er kün blokpostqa ateş açqanlarını bildirdiler. Minaatıcı, granataatıcılarnı qullana, snayperler çalışa.
Bugün Ukraina prezidenti Petro Poroşenko öz barışıq planını seslendirdi. Oña sıñırlarnıñ qapatıluvı, ateşniñ toqtatılması, ciddiy cinayetlerni yapmağanlarnıñ afu etilüvi kire. Poroşenko ukrain tarafından qanunsız silâlı taqmılarğa silânı teslim etmek ve Rusiye yalçılarına memleketni terk etmek içün ateşniñ toqtatılacağı aqqında aytqan edi.


text:
Aqyarda (Sevastopol) spetsnaz askerleri ve hafiyeler, balalarğa Afğanistan cenki aqqında ikâye ete ediler, Rosgvardiya askerleri ise BTRlerde yüzgüze ediler.
Bunı, Rosgvardiya Aqyar idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisege köre, tedbir, "Sokol" Mahsus maqsatlar bolüginiñ (spetsnaz) yaratıluv Kününiñ 69 yıllığına bağışlanğan.
"Tedbirde spetsnaz bölüginiñ veteran askerleri de iştirak etti, olar, balalarğa Afğanistan cenkinen bağlı öz ömürlerinden bazı levhalarnı ikâye etti. Balalar, Rosgvardiya hadimleriniñ mahsus kiyimini ölçep baqtı", - denile beyanatta.
Müessise malümatına köre, körüşüvniñ soñunda "bütün istegenler, askerlerniñ nezareti astında zırhlı taşıyıcıda yürip baqtı".


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova ile Rusiyede apiste tutulğan Edem Bekirov, Volodımır Baluh ve Volodımır Dudkağa mustaqil tibbiy teşkerüv berilüvi aqqında añlaşqanlarını bildirdi.
Bu aqta Denisova iyülniñ 15-nde Kyivde Moskalkova ile keçirgen brifingde ayttı.
«Azatlıqtan marum etüv yerlerinde bulunğan ayrı vatandaşlarınıñ tibbiy yardımını temin etüv meselesinde añlaştıq. Edem Bekirov, Pavlo Ğrıv, Volodımır Baluh, Vladimir Dudka ve Stanislav Klıhnıñ meselelerini baqtıq. Moskalkova vatandaşlarımıznı baqtırmaq içün mustaqil ekimlerni kirsetüv meselesini baqacaq, dep keliştik», – dedi Denisova.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda bulunğan Ukraina vatandaşlarını qaytaruv mehanizmi de muzakere etildi.
Bundan evel qırımtatar faali Edem Bekirov, «ukrain «diversantları» davasınıñ mabüsi Vladimir Dudka ve ukrain faali Volodımır Baluhnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, dep haber etilgen edi.
Dudkanıñ oğlu İlya babası «gipertonik kriz telükesi altında buluna», dep bildirgen edi. Bekirovnıñ advokatı Aleksey Ladin müvekkili «qan şekeri yükselir dep, pek az aşay», dep aytqan edi. Advokat Olga Dinze Volodımır Baluhnıñ sağlıq vaziyeti «yahşı degil», dep tarif etti. O, ağrıları olğanını şikâyet ete, ayağı şişti.
2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda «Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı.
Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi aprelniñ 4-nde «ukrain diversantları» davasınıñ» mabüsleri Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnı 14 yılğa üküm etti. Mahkeme er birine para cezasını da berdi: Dudkağa – 350 biñ ruble, Bessarabovqa – 300 biñ ruble.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti yerli ekimlerge koronavirus ile küreş içün mukâfat berecek, dep vade ete. Bu aqta Moskva kontrolindeki şeer ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Keçken aftanıñ soñunda tibbiyet hadimlerini mukâfatlandırmaq içün federal para ketirildi. Öz tarafımdan, koronavirus yuqunçına qarşı çalışqanlarnı mukâfatlandırmaq içün Aqyar bücetinden de bermege vazife bergen edim. Bu afta bütün paralar berilmeli», – dep ayttı Kreml kontrolindeki Aqyar yolbaşçısı vazifelerini eda etken Mihail Razvojayev.
Qırımda tibbiyet hadimlerine cemaat naqliyatından bedava faydalanmağa izin berildi.
Bundan evel Aqyar sakinlerine acele bir şey olmağanda evden çıqmağa yasaq etildi. Aqyarda yahta ve katerlernen deñiz kezintileri de yasaqlandı, şeer kirişlerinde blokpostlar qoyuldı. Şeer akimiyeti, aprelniñ 2-nden itibaren şeerde özüni tecrit etüv rejimini bozğanlarğa ceza berilecek, dep ilân etti.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Baş prokuraturası 2016 senesi başından başlap Rusiye işğal etken Qırımda insan aqları ve azatlığınıñ bozulmasından sebep başlatılğan 60 cinaiy taqiqat aqqında bildire.
Bunı prokuraturanıñ matbuat hızmeti bildire.
Ukraina Baş prokuraturası bildire ki, delillerni toplamaq içün tedbirler alına.
«Aynı vaqıtta sözde Qırım Cumhuriyeti prokuraturası ve vaqtınca işğal etilgen Ukraina toprağında qanunsız qurulğan diger organlarnıñ hadimleri yapqan areketlerden añlaşıla ki, Ukrainağa qoltutqan ve Qırım işğalini tenqit etken şahıslarğa basqı yapıla ve olarnı taqip eteler», – dep aytıla haberde.
Ukraina prokuraturası qayd ete ki, «Rusiye Federatsiyasınıñ repressiv siyaseti neticesinde Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlar – zarar köre».
«Qırımtatar Milliy Meclisi teklif etken er angi barışıq toplaşuvları yasaq etile, liderler ve fallerniñ binalarında sözde uquq qoruyıcı olğanlar qanunsız tintüv keçire ve siyasiy sebeplerge esaslanıp adamlarnı yaqalaylar», – dep qayd ete prokuratura.
Halqara teşkilâtlar, şu cümleden Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda insan aqları bozulğanını bildirip, Moskvanı bu cinayetlerni toqtatmağa çağırğan ediler. Rusiyege boysunğan Qırım akimiyeti bunı «abartılğan bir malümat» dep adlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml kontrol etken yarımada akimiyeti diger dinlerni kütken vatandaşlarğa menfiy munasebet şekillendire. O, Rusiye Anayasasını bozıp, tek bir dinge qoltuta. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«(Qırımtatarlar – QA) toplu yaşağan yerlerde bile yalıñız bir dinniñ timsalleri tiklene. Musulmannıñ evi yanında ya da azbarında haç tiklengen soñ yarımadada dinlerara barışıq pekitile, dep aytılsa, – bu tam bir yalan», – dep ayttı o Zaur Smirnovnıñ Aqmescitte Cuma-Cami qurucılığınıñ açılışında yapqan çıqışını izaatlap.
Rusiye kontrol etken Qırım milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov Aqmescitte Cuma-Cami qurucılığı başlağanda dedi ki, «Qırımnıñ milletlerara ve dinlerara barışıq regionı olaraq büyük kelecegi bar. Ukraina vaqtında Qırım musulmanlarını ealiniñ diger qısmına qarşı qoymağa tırışqan olsalar, bugün Qırım halqları büyük bir qoranta olaraq yaşay, bir-biriniñ ananeleri ve medeniyetini ürmet eteler. Qırım ealisi maneviy olaraq bir. Bizni birleştirgen qıymetlerimiz arttı».
Qırım kütleviy haber vastaları bildirgenine köre, Aqmescitte Cuma-Caminiñ temeli qoyuldı. Tedbirde Kreml kontrol etken Qırım ükümeti, parlamentiniñ vekilleri, şeer akimiyeti ve müftiylik iştirak ettiler, dep haber ete «RİA Novosti Krım».
Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca komitetiniñ Rusiye yolbaşçısı Zaur Smirnov temel qoyulğanını bildirdi. Qırımdaki Cuma-Cami qurucılığı 2015 senesi sentâbr 25-de başladı. Kreml kontrol etken yarımada akimiyeti qurucılıq 3 yıl devam etecegini bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Refat Çubarov Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmovnıñ bazı aytqan şeyleri edalı olmağana işaret etti.
Bu aqta Çubarov, «Maniasız Avropa» tarafından iyün 23-te teşkil etilgen «Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyeti. Yañı Qırım nasıl olmalı?» mevzulı munaqaşalar çerçivesinde öz yardımcısınıñ işi ve areket tarzı aqqındaki sualge cevap berip, qayd etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«İslâmov efendiniñ bazı aytqan şeyleri aqaretleyici şeklini taşıy, bu aqta oña men, Meclis reisi olaraq, ayttım, em de liderimiz Mustafa Cemilev ayttı», – dep qayd etti Çubarov.
Lenur İslâmovnıñ eki vatandaşlığı aqqında sualine Refat Çubarov böyle cevap berdi: «bütün yardımcılarım Ukraina vatandaşları ola».
İş adamı, ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ ştabı yolbaşçısı, Ukraina halq deputatı Refat Çubarovnıñ yardımcısı ola, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ reis muavini vazifesinde buluna.
Yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen bir yıldan soñ öz telekompaniyasını qıtaiy Ukrainağa keçirdi ve Herson vilâyetinde memuriy sıñırda Qırım qamaçavı aktsiyasını idare etmege başladı. Bundan evel o, Qırımda Rusiyege boysunğan Sergey Aksönovnıñ ükümetinde biraz çalıştı. İslâmovnıñ qayd etkenine köre, Qırım boyunca noqta-i nazarı içün yarımadada biznesinden marum qaldı.
Qırımda Qırım qamaçavı idarecisine qarşı cinaiy iş açılğanı aqqında ilân etilgen edi.
İslâmovnıñ em tarafdarları, em de onıñ areketlerini tenqit etken kişiler bar. Böyleliknen, Lenur İslâmov yaqında «Muhbir taqiqatı merkezi» («Tsentr jurnalistskih rassledovaniy») neşrine intervyu berip, içtimaiy ağlarda munaqaşalarğa yol bergen sözler ayttı. Hususan, o, «Ukraina qırımtatarlarğa pek çoq para borclu», dep ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımdaki “Massandra” şarap zavodınıñ satıluvı qanuniy ceetten emiyetsizdir ve Rusiye bunıñ içün cevap berecek, dep qayd etti Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.
“Rusiye işğalci devlet olaraq Halqara gumanitar uquqnı kene bozdı. Sanktsiyalar tecriti şaraitinde Kreml qanunsız istimlâq etilgen ukrain "Massandra" şarap zavodını öz şirketine kapikke sattı. Bu qarar qanun ceetinden emiyetsizdir ve Rusiye bunıñ içün cevap berecek”, - dep yazdı Ceppar Twitter saifesinde.
QMC ve Aqyar şeeri Prokuraturasınıñ reisi İgor Ponoçovnıy, işğal etilgen Qırımdaki “Massandra” şarap zavodını özüne aluv ve satuv arbiy cinayet kibi sayıla, dep bildirdi.
Dekabrniñ 14-nde “Rusiye” bankınıñ terkibindeki “Cenübiy leyha” sıñırlanğan mesüliyetli şirket “Massandra” Qırım şarap zavodı satın aldı. Berilgen malümatqa köre şarap zavodı içün 5 milliard 327 million ruble berilgen.
“Cenübiy leyha” sıñırlanğan mesüliyetli şirket Sankt-Peterburgda qayd etilgen, onıñ 99,9 faizi “Rusiye aktsiyalı şirket”niñdir. 2017 senesi dekabr ayında şirket 1,5 milliard rublelik Suvdağdaki “Novıy Svet” şampan şarap zavodını satın aldı.
“Rusiye” bankı müdirler şurasınıñ sabıq reisi ve esas aktsiyacısı Yuriy Kovalçuktır, haber vastaları oña “Putinniñ kassacısı” deyler. Qırım işğal etilgen soñ, ABD Maliye nazirligi Kovalçukqa qarşı sanktsiyalar qoydı. Şimdiki vaqıtta “Rusiye” bankı yarımadada çalışa, o da sanktsiyalar altındadır.
Qırım işğal etilgen soñ “Massandra” sanayı-agrar birleşme “devletleştirildi”, soñra ise Rusiye prezidentiniñ İdare departamentiniñ mülkü olaraq ilân etildi.
2019 senesi “Massandra” Rusiye federal mülkünden Kreml idaresi astındaki Qırım ukümetiniñ mülkiyeti oldı. 2020 senesi mayıs ayında ise Qırım parlamenti şarap zavodnı hususiyleştirilmek kerek olğan obyektler cedveline kirsetti.
2020 senesi noyabr ayınıda “Massandra” şarap zavodı satılıqqa çıqarıldı.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ başı Andrey Yurov dey ki, Qırımda yaşayış oñaytlığı içün yerli akimiyet ve Rusiye Federatsiyasınıñ yolbaşçılığı mesuliyetli. Bu aqta o salı künü, noyabr 24-de, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde bildirdi.
«İnsanlarnıñ şimdi özlerini Qırımda yahşı duyması içün, bütün halqara qaideler, şu cümleden insaniy aq boyunca, Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyeti ve yerli akimiyet mesuliyetli, çünki olar bütün alemge bu topraq içün mesuliyetli olğanını ilân ettiler», – dedi Yurov.
Uquq qoruyıcı degeni kibi, «formal, halqara, insaniy aq ve insan aqları noqtaiy nazarından» ayta.
«Şunı aytam ki, yani bu topraq aktual – şimdi diger momentlerni aytmaymız, aktual ise Rusiye Federatsiyası tarafından nezaret etile. Yani, anda olğan bütün adiseler, em yahşı, em yaman adiseler içün Rusiye Federatsiyası cevap bermeli. Ve, ilk evelâ, elbette ki, regional ve yerli akimiyet», – qayd etti Yurov.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini tamirlemege başlağanlar.