text:
Qazan Kremlendä Rusiäneñ İminlek şurası särqätibe Vladimir Ruşaylo qatnaşında kiñäşmä uzdı
Qazan Kremlendä Rusiäneñ İminlek şurası särqätibe Vladimir Ruşaylo qatnaşında kiñäşmä uzdı
Şulay da qızıqsındırğan waqiğalar uramda ğına tügel. Närsä eşläp yörilär soñ Mäskäw qunaqları Qazanda? Vladimir Ruşaylo, Rusiäneñ İminlek şurası särqatibe bularaq, Vladimir Putin quşuı belän kilgän dilär. Saqlanu kompleksın nığıtu, cinäyätçelekkä qarşı köräşü, milli häm dini ekstremizmnı yuq itü. Qısqaça äytkändä, vizitnıñ maqsatı änä şunnan ğibarät.
Bu turında 17 mayda Qazan Kremlendä maxsus üzdırılğan kiñäşmädä zur söyläşü buldı. Anda Tatarstan prezidentı, premyer-ministrı häm ministrlar, şirkät citäkçeläre, ğalimnär qatnaştı. Qısqası, däräcäle qunaqlar iminlek mäsäläsendä Tatarstannı maqtap ta, tıynaq qına tänqit itep tä aldılar. Mäskäw, Kavkaz belän awızı peşkäç, başqa töbäklärdä yäşägän möselmannar turında qayğırta başladı. Läkin bu qayğırtular qayçaq yarlıqlar tağu, här cinayät artında möselman radikallarınıñ qara eşen kürü, psixoz belän tämamlana. Ä bit Mäskäwdä dä, başqa töbäklärdä dä törle şovinistlar, ekstremistlar, urıs bulmağan millätlärne qıyırsıtırğa omtıluçı, “yäş şalqan”nar üzlären älege irken totalar. Menä alarnı da onıtası tügel ide.


c: text/html

text:
Bozlı Arktika "qaynar" töbäkkä äylänä
Grenlandiädä Arktika mäsälärenä bağışlanğan konferensiä bara. Tönyaq bozlı okean buyındağı 5 il neft häm gazğa bay okean töben büleşü mäsäläsen tikşerä.
Grenlandiäneñ İlulissat şähärendä 27-29 may könnärendä barğan oçraşuda Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov, Quşma Ştatlar däwlät sekretare urınbasarı John Negroponte, Daniä tışqı eşlär ministrı Per Stig Möller, Norvegiä tışqı eşlär ministrı Jonas Gahr Stoere, Kanada tabiğıy yatmalar ministrı Gary Lunn qatnaşa.
Daniä ministrı, xuca sıyfatında, oçraşuğa aldan uq dustanä käyef birergä tırıştı. Härkem üz xalqına häm bar dönyağa bu 5 däwlät Arktika mäsälälären zur cawaplılıq belän xäl itä digän fiker citkerergä tieş, dide ul.
Bu süzläre belän ul Arktika tiräsendäge bäxäslärne beraz sürelderergä tırıştı sıman. Andıy bäxäslärneñ ni däräcädä qızıp kitä aluı uzğan yıl Rusiä Tönyaq qotıp töbenä üz älämen qadağaç kürende.
Ul çaqta Kanadanıñ tışqı eşlär ministrı Peter Mackay, äläm qadap cir däğwalaw öçen bu koloniä çorı tügel digän ide.
"Kanadanıñ Arktikağa xuca buluına şik yuq, - di Kanada ministrı. – Bez monı inde küptän xäl ittek. Bu Kanada suları häm Kanada milege."
Läkin mäsälä alay ğına ciñel tügel. Berläşkän Millätlärneñ 1982 yılğı Diñgez xoquqları turında kileşüenä kürä, yar buyındağı här il yardan tağın 200 diñgez milenä "qulın suza" ala. Kübräkkä däğwa itü öçen şelfnıñ üz cireñneñ däwamı ikänen isbatlarğa kiräk.
Şuşı atnda Sergey Lavrov bezneñ äläm qadaw ğamäle ul cir däğwalaw tügel, dide. Gärçä, uzğan yıl äläm qadağan waqıtta, başqaraq belderü yasağan ide:
"Ekspeditsiäneñ maqsatı Rusineñ xoquğın däğwalaw tügel, bezneñ şelfnıñ Tönyaq qotıpqa cäyelüen isbatlaw, - dide Rusiä ministrı. - Monıñ öçen fänni ısullar bar. Ekspeditsiä, şul isäptän, batiskafnıñ Tönyaq bozlı okean töbenä töşüe moña östämä dälillär biräçäk."
Arktika yatmaları belän qızıqsınu artunıñ säbäbe dönyada neft bäyäläre üsüdä genä tügel. Soñğı waqıtta dönyadağı cılınu ğalämäte arqasında Arktikadağı bozlar da eri başladı. Näticädä andağı neft häm gaz yatmaların eşkärtü eşe dä ciñeläyer dip sanala.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nihäyät, Başqortstandağı «Azatlıq» tatar yäşläre berlegeneñ üz eş urını bulaçaq. Alaysa soñğı yıllarda bu berlekne, utırır urını bulmağanğa kürä, «uram berlege» dip yörtä başlağannar ide. İnde menä respublika xakimiätläre, tatar milli oyışmaları taläplärenä qolaq salıp, «Azatlıq» tatar yäşläre berlegenä Yäşlär eşläre buyınça däwlät komitetı binasında ber bülmä birergä qarar itkän. Bu xaqta bezgä bügen «Azatlıq» tatar yäşläre berlege räise Zäliä Axunowa xäbär itte. Anıñ süzlärenä qarağanda, eş monıñ belän genä betmi ikän, respublika türäläre xätta «Azatlıq» tatar yäşläre berlegen tulı qanlı eşlätü öçen, xezmät xaqı tüläp, ike-öç keşelek ştat buldırunı da wäğdä itkän. «Mondıy mömkinleklärne bez küptän kötkän idek, – di Zäliä xanım. – Çönki moñarçı Başqortstan tatar yäşläreneñ tege yäki bu çaraların oyıştırunı äzerläw öçen cıyılırğa bina bulmaw da, xezmät xaqı alıp eşläwçe xezmätkärlär bulmaw da, «Azatlıq» tatar yäşläre berlegen yabılu aldına quyğan ide. Xäzer inde bu berlekneñ kiläçägenä ömetlär uyana başladı».
Zäliä Axunowa, «Azatlıq» tatar yäşläre berlegeneñ yaqın aradağı ber çarası turında da xäbär itte. Anıñ süzlärençä, Başqortstannıñ törle rayonnarında yäşäwçe häm tatar yäşläre xäräkätendä aqtiv qatnaşuçı 40tan artıq yeget belän qız 30 yül könne Tatarstannıñ Çallı şähäre yanındağı «Mizgel» cäyge lagerenä yalğa kitä. Bu säyäxätne näq menä «Azatlıq» tatar yäşläre berlege oyıştıra ikän.
Fänis Fätxi, Ufa


text: Meksiqanıñ Bötä Donya sawza oyoşmahı konferensiähı ütkän Qanqun qalahında Könyäk Qoreyänän bildäle antiglobalıyst Li Kwan Xe üz-üzenä qul halğan. Ul qarşılıq aqsiähı barışında üzen ülemesle yaralay. Li Kwan Xe-Könyäk Qoreyä parlamentınıñ elekke deputatı, älege waqıtta fermer häm balıqsılarzıñ milli assotsiatsiähı yetäksehe. Qanqunda Bötä Donya sawza oyoşmahı konferensiähı awıl xujalığı tawarzarı menän sawza iteü mäsälälärenä arnala. Unda donyanıñ 146 ilenän wäkildär qatnaşa. Üseş alğan ildär wäkildäre iktisadi yaqtan alğa kitkän ildärzän awıl xujalığına däwlät subsidiäların häm ösönsö donya däwlättärendä yeteşterelgän tawarzarğa tamojnya xaqtarın kämeteüze talap itä.


text:
Könbatışnıñ ike Çeçen suğışına qarata ike törle qaraşı
Ber distä yıl eçendä çeçen xalqı ike suğış mixnäten kiçerde. Bu bäreleşlärdä 200 meñläp tınıç keşe, meñlägän Rusiä xärbie xäläk bulğan sanala. Ämmä, bu ike suğış arasında ayırma bar. Berençese xalıqara iğtibar üzägendä torıp, Mäskäwneñ Könbatış belän mönäsäbätlär bozıluwına kitergän bulsa, ikençese turında monı äytep bulmıy
Läkin şunnan soñ 2001neñ 11 sintäbere citte. Amerikağa bulğan xöcümnärdän soñ Waşington xalıqara terrorğa qarşı suğış başladı. Mäskäw, Çeçnya kompaniäsen bu suğışnıñ ber öleşe itep taswirlap, Quşma Ştatlarğa üzeneñ yärdämen täqdim itte. Rusiä prezidentı Putinnıñ uzğan yılğı çığışınnan ber özek:
Audio (Vladimir Putin)
Menä şunnan soñ Könbatış Çeçnyağa qarata fikeren üzgärtä başladı. Xalıqara oçraşularnıñ kön tärtibennän Çeçnya mäsäläse aqrınlap yuğala başladı. Citäkçelärneñ telläre üzgärä başladı. Amerikan räsmiläre Çeçnyada säyäsi çişeleş kiräklegen äytä torsa da, Rusiäneñ dä Amerika kebek terorğa qarşı köräşüenä basım yasıy başladı.
2000 yılda prezident urını öçen köräşkändä George Bush, ägär Rusiä Çeçnyada xatın-qızlar häm balalarnı bombalawın tuqtatmasa, Amerika Rusiägä yärdämen tuqtatırğa tieş digän çığışlar yasağan ide. Uzğan atna Camp Davidta Putin belän oçraşqannan soñ, Bush, terorçılar här qayda, şul isäptän Çeçnyada yuq itelergä tieş, dide.
Audio (George Bush)
Amerikada çığa torğan "Chechnya Weekly" isemle jurnal möxärrire Lawrence Uzzel:
Audio (Lawrence Uzzel)
"Könbatış bar närsägä terror küzlegennän qarıy başladı. Mäskäw Kremle bu forsatnı bik uñışlı qullanıp, Könbatışnı üz köyenä cırlata aldı."
Xäyer, xalıqara cämägätçelek Çeçnyanı tulısınça onıttı, dip äytü döres bulması ide. Yevropa Şurası, bu yäkşämbe Çeçnyada ütäçäk saylawlarnı sovet çorındağı saylawlar dip atap, anda küzätüçelär cibärüdän baş tarttı. Şura wäkile Frans Timmermans, Mäskäwneñ Çeçnyadağı tınıçlıq protsessı digän süzlären kölkele dip atadı, anda äle suğış bara dide ul. Yevropa Berlege räsmie, şulay uq, Mäskäwneñ Çeçnya säyäsätenä tänqit belderde. Uzğan ayda Quşma Ştatlar däwlät sekretare yärdämçese Steven Pifer, Çeçnyada keşe xoquqları bozıluğa tänqit belderep, bu xäl Rusiä belän mönäsäbätlärgä qurqınıç tudıra digän belderü yasadı. Ämmä bu süzlär Camp David utırması sürätendä yuqqa çıqtı.
Älbättä, yäkşämbe saylawları, Äxmät Zakavenı Rusiägä tapşıru mäsäläse, çeçennarnıñ Strassburg mäxkämäsendä qaralğan eşläre, äle dä suğış barğan Çeçnyağa iğtibarnı cälep itep toraçaq. Tik menä andağı wazğiätne üzgärtü, mäsäläne dönya iğtibarına kütärü öçen bu ğına citer mikän. Finlandianıñ Xalıqara bäyläneşlär İnstitutı analitiğı Arkady Moshes bu sorawğa "yuq" dip cawap birä.
Audio (Arkady Moshes)
"Xättä Könbatış Rusiägä basım yasap qarasa da, monıñ näticäse bulmayaçaq, di Arakdy, çönki Mäskäw üzeneñ qaraşın üzgärtergä cıyınmıy."
Ali Gilmi, Praga


text:
Muzıka fakultetı nindi belem birä?
Ber ğasırdan artıq tarixı bulğan (130 yıl) bu universitet törle waqıtta törle isem belän atalsa, bıyılğa qädär ul pedagogik universitet, dip yörtelde. Bügenge köndä anıñ muzıka fakultetında Tatarstannan ğına tügel, Rusiäneñ başqa töbäklärennän kilep uqığan studentlar da bik küp.
Bu uqu yortında belem aluçılar elek-elektän Qazan, Tatarstan, İdel buyı, Ural töbägeneñ muzıka sänğäte buyınça, gömümän, mädäniät üzäge buldı. Şul töbäklärdän kilgän yäşlär muzıkal belem aldılar.
Soñınnan mäktäplärdä muzıka buyınça belem birü mäsäläse burıçı kilep basa. Bu mäsälä kütärelgäç 1960 yıllarda mäktäplärdä eşlär öçen yuğarı belemle kvalifikatsiäle kadrlar äzerläw mäsäläse kütärelä. Menä bu uqu yılında bu fakultet üzeneñ 45 yıllıq yubileyın ütkärde.
Ul elek xäzerge fizkultura fakultetı binasında açılğan bula. Annan soñ elekke konservatoriä binasına küçep eşli başlıy. Bügengä qädär ul şunda urnaşa. Bu fakultetnıñ başında torğan frontovik, dirijer Larisa Fillipovna Pankina bik köçle şäxes, küp yıllar dekan bulıp eşli. Fakul''tetnıñ açılğan waqıtınnan uq Cäläy Gayazov, Sadri Cihanovlar kebek muzıka belgeçläre eşlägän . Berençe çığarılışınnan bulğan Räğdä Xalitov bik küp yıllar anıñ dekanı bulıp eşläde. bu muzıka fakul''tetınıñ tarixı - ul ğömümän tatar mädäniätendä , mäktäplärdä ruxi tärbiä birügä zur rol'' uynağan fakultet.
Xäzer bu fakultetnı muzıka belgeçe, professor Färidä Şärif qızı Salitova citäkli. 2006 yılnıñ ğinwarınnan başlap fakultetta tatar muzıka sänğäte kafedrası açıldı. Anı kürenekle muzıka belgeçe, zur ğalim, professor, osta başqaruçı, bayançı, kürenekle şäxes Räğdä Fatix ulı Xalitov citäkli.
Bu fakultet mäktäp öçen muzıka uqıtuçıları äzerläsä dä, ämma alar arasında säxnägä kütärelgän cırçılar da bar. Soñğı yıllarda çıqqannardan, bügenge cır kafedrasınıñ citäkçese dotsent , Tatarstannıñ xalıq artistı Aydar Fäyzraxmanov.
1970 yılda Qazan däwlät konservatoriäsen tämamlap, üzeşçännär belän küp yıllar eşlägännän soñ bu fakul''tetta 25 yıldan artıq şuşı muzıka fakul''tetında uqıtqan dotsent Tatarstannıñ xalıq artistı Miñğol Ğalievneñ şäkertläre tanılğan cırçılar Räsim Nizamov, Röstäm Zakirov, Aydar Ğalimov. Belem ala başlağan yegetlärdän Zakir Şahban da säxnädä üzläreneñ urının alıp , xalıq qarşında alarnıñ çığışları xuplap qarşı alındı. Alar pedagog bularaq ta eşlären däwam itälär. Häm alar inde bügen Tatarstannıñ atqazanğan artistları . Ä Aydar ĞalimovTatarstannıñ atqazanğan, ä Başqortstannıñ xalıq artistı.
Soñğı yıllarda “Tatar cırı” laureatı bulğan Läysän Gimayıva. Böten Rusiä konkursında lawreat bulğan Quqmara yegete İlnur Sattarov, häm tağın äle ölgerep kilgännäre bar, - di Miñğol Ğäliev.
Ä bıyıl bu universitetnıñ çığarılış studentları tatar däwlät häm gumanitar pedagogik universitetı studentları bulıp çığarılalar.
Maynıñ soñğı könendä menä şuşı muzıka fakul''tetınıñ cır bülegendä çığarılış imtixannarı buldı.
Ğomum belem birü, muzıka mäktäplärendä häm pedagogiä beleme buyınça urta belem birä torğan uqu yortlarında eşlärlek cır uqıtuçıları nindi äzerlek belän çığalar soñ,-digän sorawlar belän bez bu universitetqa kildek. Häm bezneñ aldağı söyläşülär universitetta baraçaq. Monda bıyılğı imtixan totuçılar arasında Käşifä Bahautdin qızı Militsina klassında uquçılar :Yuliä Kanaxina, Elonora Şarafutdinova; :
Uqıtuçısı- Akramova klassında -studentqa Ol''ğa Apurina ,
Miñğol Ğaleevnıñ uquçıları;. Elvira Axmadeewa häm Närkäs Xarrasova;
A. G Ğalyautdinovanıñ. klassında – L. Abdraxmanova
Aydar Fäyzraxmanovnıñ klassında Ğ.Ğil''mutdinova, Liliä Salaxova, El''vira Ğafurova. Alar başqaruında Bax , Wiwal''di, Gendel'' Çaykovskiy, Musorgskiy, Rimski Korsakov, Glinqa , Dj. Rossini muzıkaları belän bergä tatar xalıq cırları da , S Säydäşev, R. Yaxin , J Fäyzi, Rim Xäsänov, Luiza Batır Bolğari muzıkaları da yañğıradı.
Ä xäzer süzne studentlarğa biräbez imtixan waqıtınnan özeklär
Ä xäzer bez alarnıñ uqıtuçılarına qarata nindi mönäsäbättä buluların , üzläreneñ nindi xislär toyuların, nindi xıyallar belän yäşäwlären tıñlap qarıyq äle.
“Uqıtuçılarğa, universitetqa bik- bik räxmätlebez .
Ä xäzer konsertmeyster Zulfiä İbrahimovanı tıñlıyq äle:
“Bıyıl bik yaxşı tawışlı, talantlı balalar buldı”. Dotsent Miñğol Galiev söyli “Cır cırlarğa öyrätü ul- keşeneñ canındağı küñel qılın köyläw”.
Kafedra mödire: Aydar Fäyzraxmanov : Töp maqsatıbız - balalarğa muzıka tärbiäse birüçe cır uqıtuçıları äzerläw. Taläplär bik yuğarı ide. Muzıka uçilişçelarınıñ , konseravatoriälärneñ cır büleklärenä turı kilä torğan taläplär ide. Studentlarnıñ repertuarında Çit il kompozitorlarınıñ äsärläre belän bergä rus klassiklarnıñ ariäläre dä , üzebezneñ milli ahäñnärgä dä urın qaldırılğan ide. Studentlar bik äybät äzerlängän ide. Yomğaqlaw süzen Däwlät imtixanı buyınça räis: Mirsäyet Yarullinğa biräbez :
Muzıka fakul''tetında uqıtu bik citdi quyılğan. Tärbiä eşe bik matur quyılğan häm monda yuğarı kvalifikatsiäle uqıtuçılar uqıtalar . Bu döres yünäleştä eşli torğan universitetıbıznıñ muzıka fakul''tetı. Yaxşı ğına muzıka uqıtuçıları çığalar. Alar Respublikanıñ törle urta mäktäplärenä, kolledjlarına barıp belem birsälär , respubliqa öçen bu bik zur tabış bulır ide. Kiläçäktä respublikada muzıykal'' zäwıqnı kütärüdä bik nıq yaxşı eş bulır ide. Menä şulay ütte bu TDHPUda cır buyınça bulğan imtixannar .Tatar xalqınıñ moñın saqlawda, anıñ sänğäten, mädäniäten yäş buınğa citkerüdä zur rol'' uynağan berdänber yuğarı uqu yortı muzıka fakul''tetında.
Sez TDHPU muzıka fakul''tetınıñ cır bülegen tämamlağan çığarılış kursı studentlarınıñ , däwlät imtixannarın totqan studentlarnıñ nindi äzerlektä buluı turında tapşıru tıñladığız .
Mälikä Basıyr


text:
"Nur" teatrı "Tuğanlıq" bäyrämenä äzerlänä
Fiker alışuda “Ciznäkäy”ne säxnägä quyğan rejisser İldar Wäliev häm anda uynawçı artistlar qatnaştı. “Tuğanlıq” teatrlar bäyräme 12 sentäbr könne Mäcit Ğafurıy isemendäge Başqort däwlät aqädemiä drama teatrı binası qarşında uramdağı teatrlaştırılğan tamaşa belän açıla. Annan bu teatrda berençe tamaşa da kürsätelä – aqädemteatr artistları “Ural batır” eposına nigezlänep säxnägä quyılğan spektäklne qarıy.
Ä Ufa “Nur” teatrı sänğätkärläre festiwälneñ ikençe könendä – 13 sentäbrdä çığış yasıy. Rejisser İldar Wäliev äytüençä, teatr uzğan yılğı icat mizgelen şuşı premeräsı belän yapqan ide häm ul tamaşaçılar küñelenä xuş kilgän. “Tuğanlıq” bäyrämendä dä bu tamaşabıznı oşatırlar”, - dip ışana İldar äfände.
“Ciznäkäy” dä töp rol'lärneñ bersen başqaruçı tanılğan aqtrisa Säwiä Sirayıwa süzlärençä, “Tuğanlıq” törki telle teatrlar festiwalendä qatnaşu üze ber däräcä häm anda yözgä qızıllıq kilmäslek çığış yasaw lyäzim.
Sirayıwa – "Küpme teatrlar kilä bezgä monda. Küpme kürenekle artistlar belän tanışabız, alarnıñ uyının qaraw bäxetenä ireşäbez. Bu üzençä täcribä tuplaw mäktäbe dä."
Şulay itep, Ufadağı törki telle teatrlarnıñ dürtençe bäyrämenä dä sanawlı ğına könnär qaldı. Anda Başqortstan belän Tatarstannan, Rusiäneñ başqa töbäklärennän, yaqın çit illärdän häm Törkiädän cämğıse 13 teatr qatnaşa.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Hp Yazıcı - Tarayıcı Driver Yazılımları
En son güncellenen Hp yazıcı - tarayıcı driver yazılımları. Aradığınız hp driver bu listede bulunmuyorsa driver arama aracını kullanabilirsiniz.
-
Hp Laserjet 1022nw Driver İndir
Hp Laserjet 1022nw yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Hp Laserjet 1022nw yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve hp yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Hp Laserjet 1022n Driver İndir
Hp Laserjet 1022n yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Hp Laserjet 1022n yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve hp yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Hp Laserjet 1022 Driver İndir
Hp Laserjet 1022 yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Hp Laserjet 1022 yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve hp yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Hp Laserjet 1300 Driver İndir
Hp Laserjet 1300 yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Hp Laserjet 1300 yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve hp yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Hp Laserjet 1300n Driver İndir
Hp Laserjet 1300n yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Hp Laserjet 1300n yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve hp yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Hp Laserjet 1300xi Driver İndir
Hp Laserjet 1300xi yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Hp Laserjet 1300xi yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve hp yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Hp Laserjet 1200se Driver İndir
Hp Laserjet 1200se yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Hp Laserjet 1200se yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve hp yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Hp Laserjet 1200n Driver İndir
Hp Laserjet 1200n yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Hp Laserjet 1200n yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve hp yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.


text:
Tatar tele statusı öçen köräş tuqtamayaçaq
«Novie izvestiä» gäzite xäbärçese Aleksandr Perovskiynıñ bu mäqäläse Başqortstan cämäğätçelegendä qapma – qarşılıqlı fikerlär tudırdı. Respublka citäkçeläre häm başqort xalqı küñelenä ul, älbättä, sarı may bulıp yattı. Ä Başqortstan tatar milli oyışmaları wäkilläre häm kiñ tatar cämäğätçelege Mäskäw jurnalistı yazmasın Başqortstan yağınnan quşu buyınça yazılğan uydırma dip bäyäläde. «Novie izvestiä» gäzitendä ber atna elek dönya kürgän ul yazmanı Başqortstan räsmi mäğlümat çaralarınıñ da, ber – bersen uzdırışıp, üzlärendä çığaruı añlaşıla inde. Östän quşılğaç, alar teläsä – telämäsä dä bastırırğa tieş. Başqortstandağı tatar milli oyışmaları soñğı atnalarda tatar telenä dä däwlät tele statusın bik täwäkkäl räweştä taläp itä başlağaç, republík xakímítları üzläre dä höcümgä küçärgä buldı, şikelle. Monı älege mäqälä tiräsendäge ığı – zığılar ğına tügel, ä başqa waqíğalar da açıq kürsätä.
Elegräk tä xäbär itelüençä, 25 fivraldä Ufada Bötendönya Tatar kongressı Başqarma qömitetı üzeneñ küçmä utırışın ütkärgän ide. Anda da tatar telenä däwlät tele statusın taläp itü mäsäläse böten kiskenlegendä kütärelde. Menä şul utırıştan soñ, Başqortstan xakímítları republíktağı qayber tatar milli oyışmaları citäkçelärenä basım yasawğa küçä başladı. Älegä üz isemnären äytmäwne ütengän qayber tatar milli xäräkäte liderları süzlärençä, alarnı republík prezidentı xakímítına häm başqa idarä strukturlarına çaqırıp, eşkärtü, «añlatu», nıqlı kisätü çaraları ütkärelgän.
Mäğlüm buluınça, tatar milli oyışmaları Başqortstanda tatar tele statusın xäl itü buyınça yärdäm sorap Rusiä prezidentı Vladimir Putinğa xatlar äzerlägän ide. Işanıçlı çığanaqlardan alınğan xäbärlärgä kürä, ul xatlar il prezidentınıñ şäxsän üzenä tapşırılğan da inde. Tatarstannıñ Başqortstandağı Säwdä – iqtisadi wäkilçelege citäkçese, Bötendönya Tatar kongressı Başqarma komitetı äğzası Ramil Bignov süzlärençä, älege köndä tatar milli oyışmaları Rusiä citäkçeläre belän älege çeterekle mäsälä buyınça kiñäşläşülär alıp bara. Kiläse atnada Putin äfändedän Başqortstan tatar milli oyışmaları häm Bötendönya Tatar kongressı Başqarma qömitetı xatlarına nindi dä bulsa cawap alınuı ixtimal. Härxäldä, 14 marttağı saylawlarğa qädär bu mäsälädä açıqlıq kerüenä ömetlänä Başqortstan tatar cämäğätçelege. Niçek kenä bulmasın, tatar milli oyışmaları saylawlardan soñ da Başqortstanda tatar telenä dä däwlät tele statusı alu öçen köräşne tuqtatmayaçağın äytä.


text: Çexiäneñ kürenekle xokkey trenerı, elek isä tanılğan xokkeyçı İvan Hlinka yul qazasında hälaq buldı. Glinqanıñ maşinası Karlovy Vary şähäre yanında yök maşinası belän bäreleşte. Berniçä säğättän soñ Hlinka xastaxanädä yaralardan wafat buldı. İwan Glinqa küptän tügel Çexiä cıyılma qomandasınıñ baş trenerı wazifasına kire qayttı. 1998 nçe yılda Naganodağı Olimpiä turnirında çex xokkeyçılarınıñ ciñüe Hlinkanıñ trenerlıq uñışlarınıñ iñ zurısı ide. Hlinka 2002-2003 nçe yıllarda Rusiädä eşläde. Ul Omskinıñ "Awanğard" komandası trenerı ide.


text:
İranda comğa könne prezident saylawlarınıñ ikençe turı ütä. Bügen anda saylaw aldı kampaniäse tämamlandı.
İkençe turda ike namzät - urtaçıl din ähele Äkbär Xäşemi Rafsancani häm anıñ islamçı köndäşe, Tähran merı Mäxmüt Äxmädinicat qatnaşa. 1989-nçı yıldan 97-nçe yılğa qädär prezident bulğan Rafsancani bügen däwlät televideniese aşa çığış yasap İrannıñ atom programması mäs'äläsendä Könbatış belän qarşılıq ilneñ tışqı säyäsätendäge iñ aşığış mäs'älä dide.
Äxmädinicat çärşämbe könne çığışında İrannıñ töp problemaları eşsezlek häm yortsızlıq dide.


text:
Etlär arasında
Çärşämbe kiçendä Rusiäneñ berençe televiden'ye kanalınnan “5 veçerov” tapşıruı uram balalarına bağışlanğan ide. Bu tapşıruğa Tatarstanda yäşäwçe Rezidä isemle 15 yäşlek qıznıñ 4 ayaqlap yörüe, etlär arasında yäşäwe kürsätelde. Mäskäw televideniese xezmätkärläre mawğli sıman qıznı Piträç rayonındağı ber tatar awılına maxsus kilep kamerağa töşerep alğannar.
Şulay itep, böten Rusiä tamaşaçısı şaqqatırğıç xälne üz küzläre belän kürde. Ni öçen bu qız etlär, xaywannar arasında yäşäwgä künekkän? Niçek Rezidäneñ yort xaywannarı cılılığına sıyınıp kön kürüenä änise yul quya? “5 veçerov” tapşıruı mondıy tamaşalarnı bik yarata.Uzğan atnada toq- şouda balağa uzğan 11 yäşlek ber qıznı kürsätep, anıñ tormışın tikşergän idelär.
Döres, bu çärşämbedä Piträç rayonında yäşäwçe Rezidä häm anıñ eçkeçelekkä birelgän änise studiädä kürenmäde. Rezidäneñ canwarlarça yäşi başlawı öçen änise cawaplı. Rayon prokurorı Minäğdäs Şärapov eçkeçe xatınnıñ üz qızın qaraw xoquqınnan mäxrüm itü turında eş quzğatqan. Sişämbe könne Piträç rayonı mäxkämäse mawğli qıznıñ änise Menzida Tumbakovanı ana xoquqınnan mäxrüm itü turında qarar çığardı.
Mäxkämä qararı 22 iyüldä üz köçenä kerergä tieş. Ämma qayber jurnalistlar öçen bu faciğä tamaşa bulıp kürenä. Qazandağı ber populyar televidenie kanalı qırğı qıznı et öere başlığı itep kürsätü belän bik mawıqtı. Bu xälne qızıq itep qarawçılar kübäyep kitte. Sarı matbuğatta häm televidenie Rezidä tarixın çamadan tış quyırtıp kürsättelär. Rayon xakimiäte Rezidäne jurnalistlar belän oçraştırmasqa tırışa. Xäzer inde ul çäçen - başın tarap, yaña djinsı kostyum kiep yori. Anıñ tormışı ğädäti tärtipkä kerä başlarğa da mömkin. Barı tik änise genä xämer eçüdän ayırıla almıy. 15 yäşlek qıznı normal' tormışqa qaytaru öçen çaralar kürelä.
Çärşämbe kiçendäge tapşıruda Rezidäneñ etlär arasında yörüe, alarğa oxşatıp qılanuı kürsätelsä dä, anıñ änise studiädä kürenmäde. Dimäk toq- şou oyıştıruçılarnıñ bu turıdağı plannarı barıp çıqmağan.
Andrey Malaxov Rezidäne häm anıñ änisen kiterüne taläp itkän. Yuq isä ul Tatarstannıñ tiskäre küreneşen böten dönyağa kürsätü belän yanağan. Rezidäne Mäskäwdän kilgän operatorlar töşerep alğaç ta, anıñ änise berençe kanal studiäsenä kiterelergä tieş bulğan.
Rezidälärneñ kürşese İlham İdrisov Rezidäneñ maxmırdan intekkän änisen maşinağa utırtıp, stansiägä alıp barğan häm aldan alınğan bilet buyınça Mäskäwgä alıp kitkän. Ämma Mäskäwgä citkändä, bu xatınnı ozatıp baruçı İdrisovqa yaqtaşları şaltıratıp, anıñ tuğan awılıbıznı mäsxärädä qatnaşmawın taläp itkännär. Näticädä Mäskäwgä baruçı piträçlelär poyızdan töşep Qazanğa kire qaytıp kitkännär Tapşıruda barı tik Qazan psixonevroloya xezmätkäre genä ekspert bularaq qatnaşqan. Yäğni eşlär, Malaxov telägänçä kilep çıqmağan.
Xäzer Rezeda maxsus korreksiä mäktäbeneñ lagerında yal itä. Mäxkämä anı normal' şartlarda tärbiäläw öçen änisennän ayıru kiräk dip tapqan. Ul bit et tügel, ä qız bala sotsial' xezmätkärlär anıñ tormışın üzgärtergä ömetlänälär dip yazdı Vostoçnıy Ekspress gäzite.
Azatlıq radiosı öçen Gölnaz Şäyxetdinova. Qazan


text: Paqıstan “AL-Qayda” oyışmasına sıyınu birü turındağı AQŞ gäyepläwlären kire qağa. Paqıstan xakimiätläre Al-Qayda citäklärenä sıyunı urının birügä Quşma Ştatlar küzläw xezmäte başlığınıñ ğäyepläwlären qire qaqtı. Paqıstan xärbiläre süzçese beldergänçä, AQŞnıñ İslamabadqa andıy mäğlümätne birgäne bulmadı. Küzläw xezmätläre başlığı wazıfasınan kitüçe Jone Negroponte elegräk, “Al Qayda” üzeneñ oyışmasın Paqıstandağı imin urınnan torıp torğıza, dip beldergän ide. Şul uq waqıtta, Negroponte Paqıstan xakimiätläre AQŞnıñ töbäktäge töp tarafdarı, dip tä bilgeläp ütte.


text:
Elek Bushni yaqlağan ğäräp amerikannarı xäzer nigezdä Kerry öçen tawış birergä cıyına
Quşma Ştatlar prezidentın saylaw könenä sanawlı ğına könnär qalıp bara. Fiker beleşü näticälärenä qarağanda, çirattağı amerikan prezidentı bulu ixtimalı respublikan George Bushta da, anıñ demokrat köndäşe John Kerrydä dä şaqtıy yuğarı. Ä menä başqa ber fiker beleşü, dürt ştatta yäşägän ğäräp amerikannarınıñ Bushnı yaqlawdan waz kiçüen kürsätä. Dürt yıl elek isä alar nigezdä näq menä xäzerge prezident öçen tawış birgän ide.
Audio, Räyed Tayeh
"Minemçä, Ğiraqtağı wäzğiat mömkin ixtimallarnıñ iñ yamanı bulıp tora. Ğäräp amerikannarınıñ küpçelege Ğiraqnıñ terrorğa qarşı köräş üzägenä äylänüennän qänäğät tügel. Belä torıpmı, ällä inde oçraqlı ğına şulay kilep çıqtımı, läkin bez üz doşmannarıbıznı ber urınğa cälep itä aldıq. Terrorğa qarşı köräş yağınnan qarağanda, bu alarnı yuq itü eşen ciñeläytä, älbättä. Ämma berük waqıtta Ğiraqnıñ ğadi xalqı cäfa çigä" dip añlata ğäräp amerikannarınıñ Ğiraq suğışına tiskäre mönäsäbäten Räyed Tayeh. Anıñ süzlärençä, ğäräp çığışlı amerikannarnı, öç yıl elek Kongress qabul itkän "Patriot Act" - "Watandarlıq qanunı"nıñ irekleklärne çikläwe dä nıq borçıy. Räyed Tayeh, Quşma Ştatlarnıñ baş prokurorı John Ashcroft täqdim itkän şul qanun nigezendä möselman xäyriä waqıfları yabıldı, ğäräp häm möselmannar öçen viza qağidäläre qırıslatıldı, alarnı başqa xalıqtan ayırıp alıp tikşerülär arttı dip zarlana.
Audio, Räyed Tayeh
"Bolarnıñ barısı da ğäräp amerikannarına zur tä''sir yasadı, alar xäzer üz-üzlären niçek itep totu xaqında qurqular kiçerä, oçqanda tınıçsızlana. Şuña kürä dä alar xäzer, Kerry xakimiatkä kilsä, ul ğäräp amerikannarı mänfäğäten Bush häm Ashcroftqa qarağanda yaxşıraq yaqlar dip ömetlänä, di Quşma Ştatlardağı "Amerikan möselmannarı İerusalim xaqına" digän oyışmanıñ wäkile Räyed Tayeh. Ğäräp amerikannarın borçığan ikençe ber problema bulıp Yaqın Könçığıştağı ğäräp-İzrail nizağı tora. Alarnıñ zur öleşe, Bush barı tik İzrail premyer-ministrı Ariel Şaronnı ğına yaqlıy, ä Kerry hiç yuğı yähüdlärgä basım yasap Yaqın Könçığışta solıx urnaştıru eşen däwam itä ala dip ömetlänä.
Kärim Kamal


text:
Qıtaylar quşqança yäşibez
Xäzer, yaña yılğa ayaq basqaç, xikmätsez ber genä ğämäl dä, ber genä minut ta bula almıy. Qaya qarama - xikmät. Bigräk tä ber yıl tämamlanıp, ikençese başlanğanda. Çönki här keşe – ul keşe tügel, ä tuğan ayına häm könenä qarap, berär canwar, yäki ber cihaz, yäisä qızlar, igezäklär kebek adämi zatlar iseme belän yörtelälär. Bıyıl barlıq gäzitlär, televidenie ekrannar ätäç yılı belän xuşlaştı häm dä törle zurlıqtağı et surätläre, et qaraçqıları büläk itü kampaniäse başlandı.
Xätta zur däwlät eşlekleläre dä, şoma başlı akademiklar, kiselep betkän xoquqçı häm artistlar da, xäyläkär säwdägärlär dä şul et qolağın çäyni. İmeşter, bu et yılı häm yazmışıbız etlärdän genä tora.
Qayan çıqqan äkämät bu? Qıtay goroskobı dilär. Nu, qıtaylar öçen kileşä, alarnıñ ğörefe, uynasınnar äydä ügezbozaw, käcämögez bitlekläre kiep. Yuğisä bit härkemne televizordan estrada cırın kürsätep, fälän yoldızlıq keşesenä fälän törle bäxet yäki bälä kiläçäk dip wäğdä birälär. Dimäk, äytik, mart ayınıñ ike atnasında tuğan millionnarça keşelär ber ük yazmışlı bulıp çığa. Häm bu yazmışlar tulısınça küp yıllar elek Qıtay filosofları häm astronomnarı uylap çığarğan xorafat nigezendä bilgelänä. Qızıq bit, menä başlanğan 2006 yılda min, üzen yılında balıq yoldızlığında tuğan tatar balası nilär küräçäkmen:
“Balıqlar öçen yaña yıl zur mäxäbbät alıp kiläçäk. Tıynaq bulmağız, yuğisä bäxetegezne quldan ıçqındıru ixtimalı bar. Nikaxlaşqan balıqlarnıñ xisläre qabat qabınaçaq. Yaratqan keşegez sezne bäxetle itü öçen barısın da eşläyäçäk. Yıl başında säyäxätkä çıqsağız, xislär nığıtaçaq. Yalğız bulsağız, Et yılı yaña tanışular häm yaña ömetlär wäğdä itä”.İntertat.ru elektron gäzite tuğan telebezdä wäğdä itkäç, älbättä ışanası kilä. Barıp çığarmı ikän bu, zur mäxäbbät digännäre? Yıl başında säyäxätkä çığıp kitärgä äzer, ämma komandirovoçnıen qıtaylılar birerme ikän?
Bu temağa ozaq süz quyırtırğa oyalam. Barıber, bik küplär ışanmayaçaq. Yoldızlıq, zodiak, goroskop digän izge töşençälär aşa qähär cibäräçäklär. Şäxsän min üzem qıtaylılarğa da qarşı tügel. Bezneñ bit muzıka urtaq pentatonik nigezendä. Alar äwäläp cibärgän oçsızlı tovarnı alıp, yartı räsäy quana. Xäzer tönlä yoqlap bulmıy. Oçsızlı Qıtay pirotexnikası täräzä qarşında göpeldi başlağaç ta, üzeñne 90-nçe yıllardağı Çeçnya suğışında kebek xis itäseñ. Milliard yarım qıtaylılar yartı Räsäyne basıp ala dip yuqqa ğına qurqıtalar. Räsäy xalqı üzeneñ yazmışın et, ätäç, maymıl kebek simvollar belän bäylägän. 100 lägän million dollar bäyäle uyınçıqlar, suvenirlar, kermägän öy yäki kabinet barmı? Ä tatarlarnıñ bu uyınnarğa ni qatnaşı bar soñ? İslam dine ber dä bit törle canwarlarğa tabınırğa quşmıy. Ä şulay da, etlär üzeneken eşli. İñ qızığı, menä şuşı uyınnar häm uyınçıqlar aşa ilne ayulap alğan Qıtay mifologiäse häm industriäsenä xakimiät vertikale, Mäskäw Kremle, Duma ber süz dä äytmi. Alar yışraq tatarlar, alarnıñ telläre, xärefläre belän köräşüne xup kürä. Ägär dä avgust ayında Putin Qazanğa kilep tatarça häm rusça Altın Urda, borınğı tatar däwlätläre, tatarlarnıñ tarixı turında äytmäsä, tatar xalqınıñ bernindi däwlätçelege iskä alınmıy ide bit. Yänäse, tatarlar üzläre dä yuq. Tem bolee alarnıñ däwlätläre dä bulmağan. Mondıy uyınnı Könbatışta fleş-mob dilär.
Bik küp keşe beryulı bulğan närsäne kürmägän bulıp qılana yäisä bulmağannı bar dip barmaq törtep kürsätä. Gömumräsäy fleş-mob uyını buyınça Qazan xannarı, Seber, Ästerxan, Qırım, Qazan tatar däwlätläre dönyada yözendä bulmağan. Häm kiresençä, Başqortstan Respublikası 20Hчe ğasır başında tözelsä dä, Başqortstan digän il 16Hчы ğasırda uq Räsäygä quşılğan dip räsmi dokumentlar, ukazlar qabul itelä. Üz teläge belän rus patşasına baş öyep kilgän aru başlıqların isemnären dä, ğämällären dä iskä alu yuq. Batır yöräkle Salawat Yulaev ta üze teläp quşılğan digän tä'sir qala. Üze telägäç, ni öçen anı boğawlap, ällä nindi yıraq cirlärgä iltep cäzalap ütergännär?
Ä bu fleş-mobnıñ, yäğni tatarlarnı däwlätsez, ä alarnıñ qärdäşen dobrovol'no quşılğan däwlätle itep kürsätü kemgä häm ni öçen kiräk disezme? Bu bit ap-açıq. Tatar belän başqortnı ber-bersennän könnäşterep, qotırtu, talaştıru şuşı ike xalıq mäñge berläşmäsen öçen kiräk. Kemgä ikänlegen üzegez çamalağız.
Priçem monda Qıtay, diärsez. Monısı da bit Qıtay säyäsäte. Tınıç qına utırıp, arıslannar köräşkänen qarap torasıñ da, ikese östennän dä üzeñ patşa bulasıñ. Nu bu, qıtaylılarnı! Üzläreneñ xikmätläre belän ällä qayçan elekke SSSR ayulap aldılar, ä kiläçäktä tağı ni qılanırlar? Monı belü öçen sez goroskoptan qarağız. Qaysı yılda häm ayda tuğansız – şuña bäyläp cawapnı bik ciñel tabarsız.
Rimzil Wäli


text: Yäkşämbegä qarşı töndä Er-Riadnıñ könbatış yağında urnaşqan Muhaya bistäsendä terror xöcüme yasaldı. Bu toraq bistädä urnaşqan 200-läp yortta nigezdä çit il keşeläre yäşägän, kübese -- ğäräplär. Söğüd räsmiläre äytüençä, xöcümne politsiä kiemenä kiengän Äl-Qaidä suğışçıları başqarğan. Alar berniçä bulğan. Şartlatqıç töyälgän politsiä maşinası bistägä bärep kergäç atışular başlanğan. Ber-ber artlı 3 şartlaw yañğırağan. Tirä yaqtağı yortlarğa ut qapqan. Qorbannar sanı älegä tögäl mäglüm tügel, qotqaruçılar xäräbälärne aqtaruın däwam itä. Söğüd räsmiläre äytüençä, kimendä 11 keşe, şul isäptän 4 bala, xäläk bulğan, 100-dän artığı yaralanağan. Alar arasında 20-läp ilneñ keşese bar.


text:
AQŞnıñ Discovery ğäläm korabı Xalıqara Ğäläm Stansiäsenä kitte
"Menä kilälär, bezneñ astronawtlar. Mark Polansky citäkçelegendä William Oefelein, Nicolas Patrick, Robert Curbeam, Christer Fuglesang, Joan Higginpotham" dielde.
Soñğı sekundlar sanalğannan soñ ğäläm korabı quzğalıp kitte.
Korabtağı törkem berençe säğätlärdä törleçä korabnıñ tieşençä eşläwen tikşerde. 2003 yılda Columbia korabı cirgä qaytqanda qazağa yulıqqannan soñ AQŞ ğäläm agentlığı NASA barlıq tönge oçışlarnı tıyğan ide. Korabnıñ cılılıq qalqanına Cirdän kitkändä zıyan kilü säbäple kire qaytqanda ul kisäklärgä tarqaldı. Ul çaqta Columbiadağı 7 astronawtnıñ barısı da hälak buldı. Şunnan soñ tönge oçışlar tıyıldı. NASA korablarnı köndez oçırğanda kameralarğa korabtan ayırılğan kisäklärne kürü ciñelräk bulır dide.
Korabnı häm küzätü sistemaların kamilläştergännän soñ xäzer NASA tönge oçışlar da imin bula ala dip isäpli.
NASA wäkile Leroy Cain xäbärçelärgä xäzergä Discoveryda hämmä närsä tieşençä eşli dide.
"Min sezneñ alğa çığar aldınnan oçışlar idaräsendäge xezmättäşlärem belän söyläştem. Bernindi problema da yuq, bernindi citeşsezlek turında da xäbär yuq" dide Cain.
NASA oçış mödire Mike Leinbach ta oçıştan bik qänäğät.
"Hämmä närsä tieşençä buldı. söyläp torırlıq närsä dä yuq. Şul qädär çista buldı" dide Leinbach.
Korab cir orbitasına kerü belän andağı törkem citäkçese Polansky cirdäge idarä üzägenä monda küplär yılmaya dide.
Discovery häm andağı törkem ğälämdä 12 kön bulaçaq. Düşämbe könne korab xalıqara ğäläm stansiäsenä quşılır dip kötelä.
Törkem äğzaları ğäläm stansiäsenä yaña laborotoriä cihazları urnaştıru öçen anda yaña elektr çıbıqları suzaçaq.
Naif Aqmal, Praga.


text: Rim Papası İoann Pavel II-gä bügen 83 yäş tuldı. İzge Petr mäydanında ütkän tantana yolasında anı distälägän meñ keşe qarşıladı. Papanıñ iñ yaqın kiñäşçese, kardinal Joseph Ratzinger qotlaw süzen äytte. Papa yolasın ğädättägeçä utırğan kileş başqardı. Kiçä Vatikan räsmiläre berençe tapqır anda Parkinson çire buluın rasladı. Bügenge yolada Papa 4 raxaninı izgeläşterde: 2 polyak häm 2 italiannı. Şulay itep anıñ tarafınnan izgeläşterelgän ruxanilar sanı 469-ğa citte. Bu – katolik çrkäw tarixında iñ zur san.


text: Başqortostanda Ufağa zur külämdä narkotik kiterüçe törkem zarasızlandırğan. Cinayätçelär militsiä xezmätkärläre. Rusiäneñ mäğlümät ağentlığı xäbärlärenä qarağanda, cinayatçelär üzläreneñ şäxsi xezmät tanıqlamaları yärdämendä narkotiklarnı bernindi totqarlıqsız kiterä alğan. Eçke eşlär ministrlığı polkovniğı häm ber mayor totqarlanğan. Polkovnik uzğan yıl may ayında eşennän alınğan bulğan häm tikşerü farazlarına qarağanda şul waqıt eçendä Qazaxstannan 50 kiloğrammğa yaqın marixuana alıp qaytqan. Xäzerge waqıtta xoquq yaqlawçı oyışma xezmätkärläre narkotiklar xäräkät itkän yulnı tikşerä. Anda Başqortostan eçke äşlär ministrlığınıñ başqa xezmätkärläre dä qatnaşqan bulırğa mömkin dip farazlana.


text:
Bügin qarjı salasınıñ ökilderi elorda mektepteriniñ oqwşıları jäne stwdentter üşin ïnteraktïvti däris ötkizdi. Kezdesw el ékonomïkasınıñ bastı atrïbwtı – ulttıq valyutağa arnalıp, QR Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray`lastırıldı.
Tıñdawşılarğa kwpyura jäne moneta türindegi teñgeniñ tarïxı, atawı, sïmvoldıñ sïpatı jäne basqa da älemdik valyutalar twralı äñgimelendi.
«Men balalarğa bizdiñ aqşa jüy`esiniñ qalıptasw tarïxın bayandadım, olarmen öz bilgenimdi ay`tıp, bolaşaqta valyutanıñ damw perspektïvaları twralı, bul bağıttağı qïındıqtar qalay` şeşiletinin jäne QR Ulttıq bankiniñ aqşa birliginiñ turaqtılığı, ornıqtılığı boy`ınşa mindetterdi şeşw üşin qanday` şara qabıldap jatqanın jetkizdim. Aqşa teorïyası öte qızıq ğılım, aqşa makroékonomïkalıq kategorïya ğana emes, ol ärbir üy`ge kiredi, ol adamdardıñ ömirimen, käsiporındarmen, memleketpen bay`lanıstı. Sondıqtan bügingi jastar ol twralı bilwge tïis», - dep mälim etti ékonomïka ğılımdarınıñ kandïdatı, Qazaq ékonomïka, qarjı jäne xalıqaralıq sawda wnïversïtetiniñ «Bank isi» kafedrasınıñ docenti Almagül Jumabekova.
Sonday`-aq, däris barısında balalar bilim salasına memleket tarapınan körsetiletin qoldaw şaralarımen tanıstı.
«Eger oqwğa aqşa bolmasa, bilim nesïeleri bar. Mısalı, adam biraz waqıt oqıp, odan arı tölewge qabiletsiz bolsa, memlekettiñ kepildigimen nesïe beriledi, pay`ızdıq mölşerlemesi äldeqay`da tömen jäne nesïelew merzimi 10 jılğa dey`in», - dey`di QR BĞM Qarjı ortalığı AQ menedjeri Alpamıs Satıbaldïn.
Däristi äkimdiktiñ «Astana Jastarı» jastar reswrstıq ortalığı uy`ımdastırdı.


text:
Putin-Lukaşenko oşraşuı, anıñ näticäläre.
Russiä häm Belorusnıñ prezidentıları Putin belän Lukaşenko Soçidä oçraştılar. Alar ikeyaqlı mönäsäbätlärne häm BDBnı reformalau mäsäläsen tikşerdelär. İke yaq ta duslarça mönäsäbätlär xökem sörä dip beldersä dä, xäl itelmägän mäsälälär bar.
Audio
"Ekonomik üseş bar. Üzara sävdä balansı arta. Allahğa şöker , belgänemçä, energetika problemması yuq. Bezneñ energetika belgeşlärebez Belorus kollegaları belän daim elemtädä toruların miña belderälär."
Lukaşenko da şuluq eçtälektä söyläde.
Audio
"Bezneñ oçraşuda üzara mönäsäbätlärneñ yaxşılığı xaqında işarä cibärü iñ möhim närsä. Xalıq mönäsäbätlärebezdä nindider problemmalar bar, şul säbäple bez oçraşmıybız dip uylamasın. Añlağanımça, bezneñ mönäsäbätlärdä problemmalar yuq."
Läkin , Lukaşenko BDBnıñ kiläçäge tikşereläçäk dip iqrar itte.
Audio
"Läkin, bez başqa mäsäläne tikşerergä häm bu ölkädä qaraşlarıbıznı çağıldırırğa tieşbez. Ul da bulsa BDB häm dänyadağı täräqqiät. Beznenñ yäşererlek närsäbez yuq. Russiä-Belorus bäyläneşlärendä bezneñ ber nindi dä problemma yuq."
Üz nävbätendä Putin dä monıñ belän kileşte häm Sovetlar Berlege tarqalğannan soñ xasıyl bulğan buşlıqnı tutıru öçen oyıştırılğan BDB tözeleşen Yevropa Berlegenä oxşaş itep üzgärtergä kiräk dide. Oçraşudan soñ, Putin belän Lukaşenko press konferensiä ütkärdelär. Putin urtaq valyuta mäsäläsenä qağılıp, bu bik möhim, ul centekläp tikşerelergä häm äzerlänergä tieş dip belderde. Putin üzeneñ çığışında tikşerelgän mäsälälärne ğomumi bularaq telgä aldı.
Audio
"Bez ike ilneñ iminlege belorus häm rusisä vatandaşlarnıñ xoquqların tämin itü mäsäläsendä xökümät dairäläreneñ üzara xezmättäşlegen tikşerdek. Bez şulay uq törle xökümät agentlıqlarınıñ üzara xezmättäşlegen dä tikşerdek."
Lukaşenko Bötendönya Sävdä Oyışmasına ağza bulıp kerü ike il arasındağı sävdä şartlarına tiskäre täsir yasamasqa tieş digän mäsälädä kileştek dip äytte. Ul şulay uq BDB mäsäläsenä qağılıp anıñ potansialı äle bar digän fiker belderde.
Audio
"Bez BDB yäşäp qalırğa tieş digän qätği qararğa kildek. BDB töp konsepsiä mäsälälärendä qarar birerlek xäldä bulmasa da, ul yuğarı däräcädäge kiñäşläşü häm fiker alışu urnı bularaq qalırğa tieş."
İke citäkçe kiläse ayda Mäskävdä yañadan oçraşunı planlıylar.
Färit İdelle, Praga.


text:
Ğiraqta 6 britan ğäskärien häm 4 cirle keşene üterüne tikşerü däwam itä, xörmätle tıñlawçılar. Alar sişämbe könne ilneñ könyağında, Mäcär-äl-Käbir şähärendäge atışlar näticäsendä hälak bulğan ide. Utnı berençe bulıp kemneñ açuwı äle haman da bilgele tügel, şul ğına mäğlüm, şähärdäge britan köçläre cirle xalıqtağı qorallarnı ezlägän bulğan.
Atışlar Mäcär-äl-Käbirneñ üzägendä, bazar tiräsendä qabınıp kitüwe näticäsendä zian kürüçelär dä şaqtıy ide, britan xärbiläre 6 ğäskärien yuğalttı, cirle xalıq arasında ülüçelär sanı 4-kä citte, 15-tän artığı törle däräcädä cäräxätlär aldı. Alarnı qarağan tabiblar äytüwençä, atu çınnan da oçraqlı bulğan, yäğni ğadi ğiraqlılarğa töbäp ut açu turında süz yörtep bulmıy. Ülgännär arasında, misal öçen, yaña ğına öyenä qaytıp işektän kerep barğan ber maşina yörtüçe bar, yädrä anıñ kükrägenä eläkkän, ä yaralanğannar arasında cilkä cäräxäte alğan ber bala da bar. Atışlar balalarnıñ mäktäpkä baruwı waqıtına turı kilgän. Monıñ nindi şartlarda kilep çığuwı xaqında anıq mäğlümat haman da yuq, britan köçläreneñ Basradağı xärbi idaräse wäkile bu turıda sorawlarğa cawap birüdän baş tarttı. Başqa britan räsmiläre süzlärennän şul añlaşıla, hälak bulğan ğäskärilär şähär üzägendä yarsığan törkem çolğanışında qalğan, şunnan soñ alar politsiä binasına çigenä başlağan häm şul waqıtta alarğa ut açılğan kebek. Alarnıñ gäwdälärendä berniçä yadrä cäräxätläre tabılğan. Ğiraqlılarnı närsä yarsıtqan, ni öçen alar britan ğäskärilären ütererlek xälgä citkän, ällä inde bu elekke xakimiat qaldıqlarınıñ aldan uylanğan eşeme, bolar xäzer tikşerelä. Mäcär-äl-Käbirdäge ber ğiraqlı "New York Times" xäbärçesenä, "alar, yäğni britan xärbiläre röxsätsez xatınnarnı tikşerä başladı, bu qanun tarafınnan da, din tarafınnan da qabul itelmi" dip belderde. Äle düşämbe könne şähärdä, politsiä binası qarşında cirle xalıqnıñ cıyın ütkärüwe bilgele, alar britannarnıñ öylärgä kerep qoral ezläwen tuqtatunı taläp itkän bulğan. Eş şunda ki, Ğiraqtağı waqıtlı xakimiat xalıqtağı utlı qoralnı cıyu maqsatında başta alarnı tapşıru öçen ber mötdät bilgeläp, ul tämamlanğannan soñ qorallarnı köçläp cıyu turında qarar çığarğan ide. Mäcär-äl-Käbirdäge britan ğäskäriläre monı soñğı könnärdä öylärgä kerep başqarğan bulğan häm xalıq qoral ezläwne tuqtatunı taläp itkän. Sişämbe waqiğäsennän soñ şähär başlıqları britannar belän oçraşıp, soñğıları öylär tikşerüne tuqtatu häm qoral tapşırunı ixtiari itü belän kileşkän. Bu xaqta britannar üzläre berni dä beldermäde, şähär xalqı arasında ğına şundıy süzlär yöri. Qayber ğiraqlılar, şähärdäge atışlarnı, britannarğa qarşı käyeflärneñ artuwınnan faydalanıp, elekke Baath partiäse äğzaları başlağandır digän faraz belderä, ikençeläre isä, britan xärbiläre üzläre, xalıq basımı arta töşkäç aña rezin yädrälärdän ut açtı digän qaraşta tora. Ğiraqtağı Könbatış köçläre başta, Mäcär-äl-Käbirdäge höcümne aldan planlaştırılğan eş dip bäyäläsä, xäzer inde anı oçraqlı ber waqiğä itep kenä kürä şikelle. Atışlarnı kürgän şahidlär dä, şähär xalqı da monıñ üzennän-üze kilep çığuwı xaqında söyli. Mäcär şähäre xäzer dä, elekke yıllardağı tösle ük, üzendäge başkisärläre belän mäğlüm. Ul tönlä yörüwe qurqınıç bulğan yulda yata, Saddam zamanında da anda üzäk xakimiatne bik tanımadılar. Häm atışlarnıñ näq menä şul şähärdä buluwın küp kenä ğiraqlılar tabiği ber küreneş dip qabul itä. Öylärdä utlı qorallarnıñ saqlanuwı häm xalıqnıñ alarnı tapşırırğa bik aşıqmawı da şunıñ belän añlatıla ala.
Kärim Kamal, Praga.


text: Başqortstan tatar cämäğätçelek oyışmaları berlegeneñ kiñäytelgän utırışı bulıp ütte. Anda Mäskäwdä ütkän qorıltay häm şul uñaydan matbuğatta çıqqan tänqidi yazmalar tikşerelde. Berlek räise urınbasarı Mäcit Xucin gäzittä kön kürgän yazmalarnı häm telewidenie tapşıruların xoquqçılarnıñ öyränüen belderde. Yaqın arada mäxkämägä bireläçägen äytte. Utırış axırında qarar qabul itelde. Anda möxtäriät oyıştıru uñayınnan matbuğatta kön kürgän yazmalarnıñ döreslekkä turı kilmäwe häm alar artında xakímít toruı äytelgän.Mondí yazmalarnıñ milli stabillekne bozu ixtimallığına borçılu belderelgän.


text:
III Bötendönya Tatar Kongressına äzerlek: Wäkillärne saylaw tämamlanıp kilä, ämma riza bulmawçılarnıñ sanı da arta bara.
III Bötendönya tatar kongressına äzerlek qızu bara. Eş berniçä yünäleştä alıp barıla. Urınnarda delegatlarnı saylaw tämamlanıp kilä. Tatar kongressınıñ başqarma komitetı kön sayın saylaw konferensiäläreneñ eş käğäzlären qabul itä. Şunıñ belän bergä, Qazanğa Rusiäneñ häm BDB illäreneñ törle poçmaqlarınnan qänäğätsezlek xatları da kilep tora. 4 tatar bulğan cirdä 5 partiä tözelä dilär. Bäxäslärneñ küpçelege dä wäkillär tiräsendä bara. Bu törle töbäklärdä berniçä tatar oyışması bulıp, härberseneñ Tatar kongressına üz wäkillären cibärü teläge belän bäyle. Soñğı könnärdä Ukrainanıñ tatar häm dini oyışmalarınnan ayıruça küp xat kilä ikän. Şulay uq, Vladivostok şähärendä häm Tatarstannıñ qayber rayonnarında dä riza bulmawçılar küp ikän.


text:
Russiä prezidentı Putin mädäniyät mäsälälärenä bağışlanğan Dävlät Sovetı utırışına qatnaşu öçen San Petersburgqa kilgäç, anıñ gubernatorı Vladimer Yakovlevne toraq, kommunal xezmät häm yul tözeleşe öçen cavaplı visi- premier itep bilgeläde. Läkin, Yakovlev şuşı postta ozaq vaqıt qalır dip kötelmi. Putinneñ ber dä dus itep qaramağan Yakovlevne şuşı postqa bilgeläveneñ säbäpläre.
Prezident Putin "Dustıñnı yaqın , ä döşmanıñnı taşı da yaqınıraq tot" digän fikerdän çığıp bulsa kiräk, Yakovlevne San Petersburgtan Mäskävgä küçerde kebek. Putin dä, Yakovlev tä San Petersburgnıñ elekke gubernatorı Sobçaknıñ yanında eşlägännär ide. 1996-nçe yılda Yakovlev Sobçaqqa qarşı kandidatlıın quyıp, ciñep çıqtı häm anı çitlätte. Putin üzeneñ ximayäçese Sobçaqqa qarşı eşlängän bu xıyanätne onıtmağan bulırğa tieş. Monı Putinneñ 2000-nçe yılnıñ Fevral ayında prezident bularaq Sobçaqnı kümü yolasında , Sobçaqnı kemneñ gürgä kertkän buluın minän başqa belüçelär dä bar dip äytüe dä kürsätä. Putinneñ Yakovlevne toraq, kommunal xezmät, yullar häm transport öçen cavaplı premier urınbasarı itep bilgeläve, annan qotılırğa teläven genä çağıldıra ala. Çönki, San Petersburg, kommunal toraq, konolizatsiä, yullar mäsäläsendä iñ yaman xäldä bulğan zur şähärlärneñ berse. Şulay uq şähär cinayätçelekneñ başqalası dip tä atala. Anda federal aqçalar da yuğala. Putin üze şähärneñ 300 yıllığına äzerlek öçen alıp barılğan tözekländerü eşläre öçen bilgelängän federal aqçanı , aqçanıñ qayda sarıf itelgän buluınıñ bilgele bulmauı säbäple, tuqtatqan ide. Xisap palatası citäkçese Sergey Stepaşin soñğı atnalarda salım aqçalarınıñ yuğalğan buluı turında dälilläreneñ buluın beldergän häm Yakovlevle vazıyfasınnan kitärgä çaqırğan ide. San Petersburgta toraq, kommunal xucalıq häm yul problemmasın xäl itü mäsäläsendä sälätsez bulıp çıqqan beräv böten Russiä külämendä problemmanı xäl itär dip uylau ber qatlılıq bulır ide. Yakovlevneñ Mäskävgä kitüe belän Putin telägän kandidatnıñ gubernatornıñ postına utıruı ciñeläyä. Putin Valentina Matviyenkonı Tönyaq Könbatış Federal okrugındağı väkile itep bilgeläve belän, aña gubernatorlıq işeklären açtı. Saylaular sintäber ayında ütkärelgän xäldä, Putin köndäşläreneñ Matviyenkonı ciñärlek kandidat tabuları ikele. Ä inde Yakovlevkä kilgändä, anıñ da bu postta ozaq vaqıt qaluı ikele. Çönki Dikäber ayında parlament saylauları ütkäreläçäk. Putin ilneñ xäle tuındağı yıllıq çığışında, parlamentta küpçelekne väkillek itkän xökümät tüziäçägen beldergän ide. Saylaularda Berdäm Russiä partiäseneñ ciñep çığaçağına şik yuq diärlek. İnde üzen şartsız yaqlağan partiäneñ parlamentta küpçelek aluı, prezidentqa Yeltsin çorınnan qalğan şäxeslärdän häm şulay uq Yakovlevtän qotılu mömkinlegen birer ide. Läkin, ikençe yaqtan Yakovlevneñ ikençe gubernatorlıq möddäte bareber bıyıl tula. Dimäk ul gubernatorlıq postına üzeneñ kandidatlığın quya almıy. Ämma, läkin, bu turıdağı qanunğa törleçä añlatma birelä. Qayberävlär, öçençe häm xätta dürtençe märtäbä saylana alalar, qayberävlär tügel. Bälkim Putin Yakovlev, nindi dä bulsa açıq işek tabıp öçençe märtäbä gubernator bula almasın öçen qätği xäl çarası kürüne döreseräk tapqandır. Öçençe ixtimal da bar: Putinneñ xakimiäte kürengäne xätle zur tügel. Şuña kürä ul teläsä dä, sälätsez, läkin, täsire bulğan citäkçelärne çitlätä dä cavapqa da tarta almıy. Şul säbäple ul alarnı vaqıtlıça ğına bulsa da başqarma xakimiätendä yäisä İminlek Şurasında başqa cavaplı urınğa küçerä häm aqırınlap çitlätä. Elekke Gubernator häm Balıqçılıq Ministere Yevgeniy Nazdratenko belän dä şulay eşlägän ide. Läkin, mondıy taktika sälätsez, naçar , rişvätçe citäkçelärgä , alarnıñ cazalandırımayaçaqların häm xätta vaqıtlıça ğına bulsa da, yuğarıraq post belän büläklänäçäklären kürsätkän yalğış işarä bulıp tora. Niçek kenä häm nindi genä säbäplärdän bulmasın, Putinneñ Yakovlevne toraq, yul, kommunal xezmät häm transport öçen cavaplı premier urınbasarı itep bilgeläve, San Petersburg gubernatorınıñ politik karyerasınıñ betüen añlata.
Färit İdelle, Praga.


text:
2002-nçe yılda Putinnıñ tışqı säyäsätenä küzätü
Waşington belän atom qoralları turındağı kileşügä qul quyğan häm NATO belän yaña urtaq şura buldırğan prezident W.Putin öçen 2002 tışqı säyäsättä möhim yıl buldı…. Ul könbatış belän mönäsäbätlärne yaxşırtsa da , AQŞnıñ köndäşläre şulsanda Qıtay, Tönyaq Korea vä Ğıyraq belän dä elemtälären nığıttı. Atlanğan başqa adımnar , şul sanda Çeçne mäsäläse xalıqara säxnädä qapma-qarşılıqlı fikerlärgä säbäp bulğan kebek , Mäskäüneñ global säyäsättäge täsiren kimette.
Putin yuğarıda äytelgäneçä Waşington vä NATO belän qayber kileşülärgä ireşsä dä, xärbi berektäşlekneñ qotılğısız räveştä eleke sovet respubliklarına cäyelüenä ällä ni reaksie kürsätmäde.
Ämma ul eleke sovet respublikaları misal öçen Gruziegä basım yasap könbatışta nindider tınıçsızlıqqa säbäp buldı. Ul şulayuq Pekingä bardı, totrıqsız illär isemlegendäge Ğıyraq häm Tönyaq Korea belän ekonomik elemtälärne kiñäytte.
Mäskäüneñ Çeçnädä alıp barğan suğış Putin belän könbatış citäkçeläre arasındağı in zur bäxäskä säbäp bulıp tora. Mäskäüdäge totıq alu insidentı belän mäsälä tagı da zurıraq ähämiät qazandı . Putin bu krizistan soñ , terrorçılıqqa qarşı här urında köräşäçäk dip wäğdä itte
Putinneñ Çeçnä mäsäläsenä şäxsän nindi ähämiät birüe , ütkän ayda Yevropa Berlege –Russie summitında kürende . Ul Brüsseldä Çeçnädä sivil xalıqnıñ heläk buluın xäterlätkän jurnalistnı şeltäläp diplomatlarnı şok xälendä qaldırğan ide.. Putin Brüsselda çeçen ğıysyançıların global sivilizatsiegä islamçı qurqınıç itep tasvirladı. Putin ( audio)
Beysez , xosusi oyışma bulğan ‘Çeçnädä tınıçlıq öçen Amerikan komitetı ‘nıñ citäkçelärennän berse Zbigniew Brzezinski fikrençä, Mäskäü ber yaqtan AQŞ citäklägän terrorğa qarşı suğışnı yaqlap ikençe yaqtan Yevropa Berlege illäreneñ Waşingtonnı ber yaqlı säyäsäte säbäple tänqitläüçelärgä quşılıp , häm Amerika häm dä Yevropanı qazanırğa tırışuda bik osta xäräkät itä.
Ämma Brzezinski Putinnnıñ Çeçnädä alıp barğan suğışı könbatışta aña ber nindi östenlek birmi dip äytä.
Brzezinski süzlärençä ( audio) Putinnıñ Brüsselda Çeçnä mäsäläsendäge yämsez häm dorfa süzläre hiç şiksez anıñ imicinä zarar kiterde .
Brzezinski qaraşınça….Çeçnä Putin öçen bik näzberek, şäxsi mäsälä. Ul 1999nçe yılda Çeçnädä tizlektä ciñügä ireşäçäkbez digän wäğdä belän xakimiätkä kilde . Putin bu eşne tışqı säyäsättä köntärtibennän çittä totırğa tırışa häm ul könbatışnıñ Russie belän mönäsäbätlärendä Çeçnä eşenä ällä ni ähämiät birergä telämäven dä añlıy
Mäskäüdä Carnegie Üzägeneñ direktorı Robert Nurick bolay di (audio) älege mizgeldä Yevropa başqalaları häm AQŞnıñ başqa prioritetları buluın kürsätkän işarälär bar , şunlıqtan alar Çeçnä mäsälsäenä ähämiät birmilär yäki şulay kürenälär.
Ämma Mäskäüdäge totıq alu draması belän Çeçnä ähämiät üzägenä kütärelde. 3könlek Mäskäü krizisı näticäsendä Putin Çeçnä suğışın AQŞnıñ alıp barğan terrorğa qarşı kampanieneñ ber öleşe dip iğlan itte,
Mäskäüdä urnaşqan Globalizatsie Tkşerüläre İnstitunnan Boris Kagarlitsky Çeçnä tışqı säyäsättä qapma-qarşılıqlarğa säbäp bula digän fiker belän kileşmi.
Kagarlitski bolay dip äytä ( audio)
Kagarlitski Mäskäü belän Waşington nigezdä terrorğa qarşı suğışta sivil yuğaltularnıñ qotılğısız buluı turında kileşä di.Könbatış Yevropa älbättä bu argumentnı qabul itmi häm şunlıqtan Çeçnä Putin öçen tışqı säyäsättä problema täşkil itä.
Putinnıñ eleke sovet sferasında başqa mäsälälärgä kürsätkän mönäsääbät tä könbatış belän bäxäslärgä säbäp bulıp tora. Misal itep Kaliningrad , Gruziene kiterep bula.
Bu ayda Russieneñ Qırğızıstanğa xärbilär vä oçqıçlar kiterüenä qarata qayber analitiklar, Mäskäü Üzäk Aziedä üz täsiren torğızırğa häm regiondagı amerikan persolenä kontr balans buldırırğa tırışadip belderde
Färidä Xämit, Praga


text:
Tokyo belän Waşington Pxenyannı raketa sınawdan tıyılırğa çaqıra
Yaponiä genä tügel Pxenyannıñ AQŞ-qa qädär barıp citärgä mömkin raketa sınawı ütkärergä cıyınuı turındağı xäbärlärdän soñ Waşington da Tönyaq Koreağa kisätü yasadı.
Yaponiä matbuğatı xökümättäge iseme atalmağan çığanaqqa tayanıp, Tönyaq Korea xalqına Qazan waqıtı belän irtänge säğät 9-da däwlät älämnären kütärep televideniedä xäbärlär qararğa kiñäş itelgän dip belderde. Ul waqıt ütep kitsä dä raketa oçıru turında bernindi xäbär bulmadı.
Soñraq bu Tönyaq Korea citäkçese Kim Joñ İlnıñ kommunistlar partiäse citäkçelegenä kilüenä 42 yıl tulunı bilgeläwgä äzerlek qısalarındağı färman bulırğa mömkin digän xäbärlär çıqtı.
Ämma Yaponiä räsmiläre Pxenyan Taepodoñ-2 şäkelendäge 3 yarım meñ çaqrımnan alıp 6 meñ çaqrımğa qädär oça torğan raketa sınawı ütkärergä äzerlänä bulırğa mömkin dip belderde.
Comğa könne AQŞ däwlät departamentı süzçese Sean McCormack Waşington bu sınawnı provokatsiä dip bäyäliäçäk dide. "Bez Tönyaq Koreanıñ raketa sınawın Sintäberneñ 19-ında 6-yaqlı söyläşülär barışında Tönyaq-Könçığış Aziädä tınıçlıq häm totrıqlılıq saqlaw öçen urtaq tırışlıqlar turında qabul itelgän urtaq belderügä qarşı kilüçe ğämäl dip bäyäliäçäkbez. Bez Tönyaq Koreanı mondıy provokatsiädägä barmasqa, anıñ urınına 19-nçı sintäber belderüendä quyılğan maqsatqa ireşü öçen 6 yaqlı söyläşülärgä qaytırğa çaqırabız" dide McCormack.
AQŞ Qıtay, Rusiä, Yaponiä, häm Könyaq Korea Pxenyanğa atom qoralları programmasınnan baş tartuğa almaşqa iminlek, diplomatik garantiälär, häm energiä yardäm täqdim itep 6 yaqlı söyläşülär alıp bara. Bu söyläşülärdä 2005-neñ sintäberendä Pxenyan ğömümän alğanda üzeneñ atom qoralları programmasınnan baş tartırğa rizalıq belderde. Ämma soñraq yalğan AQŞ dollarları yasaw häm aqça yuu ğäyeplärläre nigezendä Waşington Tönyaq Koreağa finans çikläwläre quyğannan soñ söyläşülär özelde.
AQ Yort süzçese Tony Snow FOX News televideniesenä Tönyaq Korea 1999-nçe yılda mondıy sınawlar ütkärelüdän tıyılırğa buldı häm AQŞ Pxenyan bu moratoriynı bozmas dip ömetlänä dide.
Bügen Yaponiä tışqı eşlär ministrı Taro Aso Pxenyan raketa sınawı ütkärsä Tokyo kiçekmästän BMO İminlek Şurası utırışı ütkärelüen teliäçäk dide. Ministr raketanıñ yalğış Yaponiägä töşü mömkinlegenä borçılu belderde. Aso sınaw ütkän oçraqta nindi çaralar küreläçägen atap äytmäsä dä cawapnıñ qatı bulaçağın äytte.
AQŞ isä üzen-üze yaqlıyaçağın belderde. Däwlät Departamentı süzçese McCormack "Bezneñ wäzğiätne küzätep baru öçen qullanılırğa mömkin törle texnik çaralarıbız bar. Bez, älbättä, mömkin bulğan ğämällärne küzätep baru häm üzebezne saqlaw öçen öçen kiräkle äzerlek çaraları küräçäkbez" dide.
Tönyaq Korea 1998-nçe yılda Yaponiä östennän 2 meñ çaqrımğa qädär oça torğan Taepodoñ-1 şäkelendäge sınaw raketası oçırıp dönyannı şaqqatırğan ide. Soñraq Tönyaq Korea monı ğälämgä yasalma iärçen çığaru omtılışı dip añlattı.
2002-nçe yılda ul Yaponiä belän mönäsäbätlärne normälläşterü maqsatındağı deklaratsiädä yıraq-ara raketa sınawları ütkärmäskä kileşte.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Putinne öçençe prezidentlıqqa qıstawlar arta bara
Moña qädär üzeneñ inde öçençe märtäbägä prezident itep saylanırğa cıyınmawın belderep torğan Vladimir Putin, berniçä kön elek "bälki saylanır da idem, ämma konstitutsiä röxsät itmi" dip äytügä qayber cirle deputatlar moña yul açu eşen inde başlap ta cibärde. Alarnıñ bu tırışlıqları uñışlı tämamlanırmı, Putin üz süzlären çınnan da citdi äytteme - Rusiädä xäzer şunı tikşerälär.
Audio, Vladimir Putin
"Bälki min monı telär dä idem, läkin ilneñ konstitutsiäse moña yul quymıy. Minemçä, Rusiä öçen iñ möhime bügen totrıqlılıqnı saqlap qalu, ä moña ğämäldäge qanun nigezendä genä ireşep bula", di Rusiä prezidentı Putin. Anıñ şuşı süzlärennän soñ ozaq ta ütmäde, ilneñ Diñgez yağı - Primoryedağı cirle ber deputat, Rusiä konstitutsiäsenä, Putingä öçençe märtäbä prezident bulu yulın açqan tözätmä kertü mäs''äläsen kütärep çıqtı. Kiläse saylawlarğa äle 2 yarım yıl waqıt qaluğa qaramastan, Rusiädäge säyäsi elitanıñ bar iğtibarın fäqät şuşı mäs''älägä genä yünältüe ildäge säyäsi qorılış turında küp närsä söyli. Mäskäwdäge säyäsi belgeç häm xäbärçe Maşa Lipman, töbäk çitäkçeläre xäzer turıdan-turı Mäskäwdän bilgelänep, aqça häm qüwät mäs''äläse üzäktä, yäğni prezident tarafınnan xäl itelgäç, "2008 probleması" şaqtıy zur borçu uyata, dip belderä.
Audio, Maşa Lipman
"Rusiäneñ xakimiattäge elitası öçen bu çınnan da bik awır mäs''älä. Putin idaräse çorında xakimiat häm milek ber-berse belän şul xätle üzara bäylände ki, xakimiattän kitü, xakimiatne yuğaltu asılda eş urının yuğaltu ğına bulmayaçaq", di Maşa Lipman. Yaqın kiläçäkne Lipman bolayraq kürä:
Audio, Maşa Lipman
"2008-nçe yılda ni genä bulmasın, inde xäzerdän ük şunı äytergä mömkin - Rusiä prezidentı urını öçen irekle häm kirtäsez yarış bulmyaçaq. Törle ixtimallar tikşerelä - berençese, konstitutsiäne üzgärtep, Putinneñ öçençe prezidentlığına qanuni yulnı açu. İkençese - Belarus belän berläşü, bu yaña konstitutsiä kiräklegen añlataçaq, häm öçençe ixtimal - xakimiatne parlament qaramağına küçerü", di Maşa Lipman. Konstitutsion üzgäreşlär yasaw qanuni yaqtan şaqtıy qatlawlı. Monıñ öçen Dumada öçtän ike, Federatsiä Şurasında dürttän öç küpçelekkä ireşü kiräk, moñardan tış üzgäreşne 89 töbäk parlamentlarınıñ öçtän ike öleşe yaqlawın alu zarur. İkençe ber belgeç, Haagtağı Clingendael Üzäge xezmätkäre Stephan de Spiegeleire fikerençä, Kreml''neñ nindi yulnı saylawı möhim tügel, ägär dä Putin üze xakimiattä qalırğa teli ikän, anıñ moña ireşü öçen mömkinlekläre kiñ bulaçaq. Töp soraw - ul üze monı telime, yuqmı, min şäxsän monı äle äytä almıym, di Spiegeleire.
Audio, Stephan de Spiegeleire
Älegä Putinneñ üz teläge turında Mäskäwdäge xakimiat dairälärendä urtaq kileşügä ireşelmägän kebek, ägär dä andıy qararğa kilensä, monı mäğlümat çaralarında şunda uq başlanaçaq kampaniädän häm töbäk citäkçeläreneñ därräw räweştä xuplarğa kereşüennän sizep bulaçaq digän fiker belderä belgeçlär.
Kärim Kamal


text:
Açıq mikrofon: Sez yäşägän rayon xakimiätı qayda urnaşqan häm xakimiät başlığın beläsezme?
İdel buyı rayonında Kärimov Rawil Kayum ulı. İppodrom yanında Lobaçevski uramında. Bezneñ glava bik çibär. Eşläre gel äybät.
Üzebezneñ Sovet rayonı xakimiätın qayda ikänen dä belmim. Küptän tügel genä küçep kildek.
Kamalievnı yaxşı belä idem yañasın berdä işetkänebez yuq. Bezgä tora torğan urınnar yaxşı bulsın. Tülärgä azraq bulsın. Ölkän keşelärne yaqlap çıqsın ide. Şähär xaqimiätı genä çığa xalıq arasına. Rayon xakimiätlәareneñ awızların tomaladılar axrısı.
Qayan beläm inde min anı. Yuq belmim, min dä belmim.
Onıttım, Yemel''yanov, Yäşel üzän rayonı. Ul bik äybät. Şähärne yämländerde, yäşelländerde.Tärtip buldırdı.
Min administratsiädä eşlim . Şähär xakimiätı başlığı İlsur Räis ulı Metşin. Min üzem İdel buyı rayonında yäşim. Qayda urnaşqanın xäterlämim. Xalıqqa närsä eşlägänen belmim.
Tuqay rayonında- Xörmätullin. Ber qarağanda , xalıq qänäğät bulsa, dimäk rayon başlığı yaxşı eşli. Xalıq mitinglarğa çıqmıy bit , dimäk, qänäğät. Rayon başlığın min belmim. Vaxitov rayonında yäşim. Ul Dostoevskiy uramında. Min anda bardım ipoteka turında soraw belän. Terkäw palatasında bik ozaq çiratta torırğa kiräk. Keşelär äytä, kvartirlar alıp bula, dip. Şunsı ğına naçar , ul fatirlar Aviatözeleş , Azino häm Yudino rayonnarında ikän.
Mälikä Basıyr


text:
Xakimiätkä kilgän oppozitsiä borınğı nomenklatura keşeläre
Qırğızıstan oppozitsiäse yana xökümät tözü belän mäşğul. Yaña citäkçeläreneñ küpläre üz vaqıtında xäzer xakimiättän çitlätelgän prezident Akayevneñ yaqın xezmättäşläre bulğan ölkän räsmilär idelär. Ber ük vaqıtta alar arasında elekke köndäşlär dä bar. Şul säbäple alarnıñ xezmättäşlek itüläre ciñel bulmayaçaq.
Audio
"Miña ışansağız höm ışanasız dip añlıym, miña aşığıç räveştä xökümät tözü mömkinlegen biregez. Ul mäñgelekkä, yıllarça xakimiättä qalmayaçaq. Ul tik kiläse saylaularğa qädäre , yaqınça öç ay ğına qalaçaq."
Bakiyevneñ vaqıtlı xökümätendä elekke tışq eşlär ministere Roza Otunbayeva häm elekke mäğarif ministere İşengul Boljurova da ministerlär. Elekke visi-prezident häm elekke eçke eşlär ministere Feliks Kulov vaqıtlı xökümät isemlegenä kertelmäsä dä, ul möhim rol uynayaçaq. Parlament anıñ öçen mäxsus post buldırdı , ul da bulsa milli iminlek öçen cavaplı başlıq. Anıñ kiläse prezident saylaularında kandidat buluı da ixtimal. Şvetsiädä urnaşqan Üzäk Aziä häm Kafkaz isemle jurnalnıñ baş moxärrirı Murad Esenov Kulov belän Bakiyev arasında yaqın kiläçäktä xakimiät öçen köräş başlanaçaq digän fikerdä.
Audio
"Prezident Akayevneñ bornığı opponentı Felix Kulov kiçä irekkä çığarıldı. Anı bigeräktä ilneñ tönyağında yaqlauçılar küp. Ul yaña xökümättä post alırğa teli dip uylıym. Şulay uq anıñ belän Bakiyev arasında qıyınlıqlar çığar dip kötäm. Kulov ilneñ Tönyağın , Bakiyev könyağın väkillek itälär. Qırğızıstanda regionara ayırmalıqlar möhim"
Esenovnñ fikerençä, Kulov belän Bakiyevneñ oppozitsiädä buluları , xakimiätkä kilgän xäldä, alarnıñ Akayevtan başqaça bulaçaqların añlatmıy. Alarnıñ Akayev belän mönäsäbätläre ideologik tügel, ä şäxse säbäplärdän bozılğan.
Audio
"Alar üz vazıyfalarında qalırğa telägän bulsalar da, Akayevqa qarşı çıqtılar. Alarğa kitärgä Akayev quştı. Alar xakimiätät qalğan bulsalar ide , äle dä anda utırırlar ide. Alar demokratiä taraftarı bulğannarı öçen çigenergä mäcbür buldılar dip uylaymıym. Alar xakimiättän çitlätelgännän soñ ğına demokratiä öçen köräşä başladılar Bakiyev belän Akayev yäisä Kulov belän Akayev arasında ideologik fiker ayırmalıqları bar ide dip ışanmıym."
Bakayevneñ xalıqnıñ yaqlauın aluı başqa säbäplärdän dä qıyın bulaçaq. Qırğızıstanda qayberävlär Aksu rayonında 2002-nçe yılda bulğan qanlı vaqiğälär öçen ul vaqıtta premier bulğan Bakiyevne äle dä ğäyeplilär. Ul vaqıtta populär säyäsmän Azimbek Beknazarovnıñ politik motivlı ğäyepläv belän törmägä yabıluına qarşı protestlar bulğan ide. Demonstrantlar belän militisä arasında bulğan bäreleşlär vaqıtında militisä ut açqan, altı keşe üterelgän ide. Bakiyev militisäneñ bu eşçänlegen yaqlağan ide. Şulay da Esenovnıñ fikerençä, xalıq vaqıtlıça oppozitsiä citäkçelärenä ışanıç kürsätäçäk. Läkin, monıñ küpme dävam itäçägen äytü qıyın.
Färit İdelle, Praga.


text:
İzrail belän İran arasında süz talaşı çittä däwam itä
İzrail premyer misnistrı Ehud Olmert Waşiñton säfäre waqıtında, xalıqara cämäğatçelek İrannı atom qoralları citeşterü ğamälennän waz kiçerä almadı dip söyläde.
Şul uq waqıtta, İran prezidentı Mäxmut Äxmädinicat Rim vizite waqıtında “İzrail yuqqa çığaçaq häm bu anıñ yazmışı bulaçaq” dip äytte. İke il arasındağı älege qızu çığışlar, Atom energia idaräseneñ yaña çığargan xisabı waqıtına turı kilä. Xisapta İran atom programın däwam itterä diyelä. Xisapta İrannın monı atom qorallanuda qullanu ixtimalına qarşı borçular telgä alına.
İzrail premyerı Olmert, Amerika säfäre waqıtında İzrail yaqlı Amerikan törkeme aldında yasağan çığışında, xalıqara cämäğatçelekne Iran atom yanawın tuqtatu öçen barlıq mömkinçeleklärne qullanırğa çaqırdı.
Olmert kiçä yasağan çığışında, dön ya illäre uran bayıtu eşennän baş tartmağan İrannı cäzalaw öçen qırıs çaralar kürergä tiyeş dide. Taqdimnär arasında ul, BMO tarafınnan kertelgän çikläwlärne tağın da qırıslatırğa çaqıra:
Olmert yasağan çığışında, “barlıq illär dä şunısın añlarğa tiyeş ki: qısqa waqıtlı mänfäğatlär belän çağıştırğanda, İrannın atom qorallanuı täsere ozın möddätle bulaçaq” dip belderde.
Läkin ikençe yaqtan İran üzenen atom programınıñ barı tik tınıç maqsatlarda qullanaçağın qabatlap kilä.
Olmert Amerikada säfären däwam itkändä, İran prezidentı Äxmädinicat dönya aşamlıq samitı öçen Rimgä kilde.
Dönya aşamlıq samitında jurnalistlar sorawlarına cäwap birgändä Äxmadinicat, härwaqıttağıça İzrailgä qarşı qatı çığışların qabatladı. Ul, “İran bulamı yuqmı möhim tügel İzrail barıber yuqqa çığaçaq” dip äytte.
“Beznen belän xättä basıp aluçı illär dä kiläşäder dip uylıym. Äye bu eshtä İrannın qatnaşuı möhim tügel İzrail barıber yuqqa çığaçaq. Häm ul çağında bu Yewropanın da mänfäğatenä bulaçaq.
İzrail-İran arasındağı süz talaşına AQŞ däwlät sekretarı Condoleezza Rice ta quşıldı. Olmert belän bergä İzrail lobisen ziyarät itkän Rice, dönya atom energia idaräse yasağan yaña xisapnı telgä alıp süzlären bolay däwam itterde:
“İdaräneñ yaña xisabına qarağanda sorawlar tua, nik İran äle xaman BMO qararlarınnan baş tartıp uran bayıtunı däwam itterä? Nik atom bayıtu programı xärbilär kontrolendä? Ni öçen İran xalıqara belgeçlärgä barlıq qorılmanı tikşerergä röxsät itmi? Äye cämäğat, böten bu sorawlarğa saf cäwaplar tabu awır.
Rice şulay uq, AQŞnıñ İran belän barlıq mäsälälär buyınça söyläşergä äzer buluın belderde. – Läkin monın öçen başta İrannıñ BMO talaplären ütäwe şart dip äytte.


text:
“Utro streletskoy kazni” räsemendä Qazan tarixı kürenäme?
Bu yulı çınnan da ul baqa talı kebek waq ağaç belän kizänä. İmeşter, fälän keşelärne Qazanğa çaqırğannar, ä äybäträklärne çaqırmağannar. Soñınnan tikşerep qarasalar, gäzittä çip – çi yalğan yazılğan ikän. Çaqırılıp ta, kilä almawçılar bulğan, ä qayberäwlärgä Başqortstan xakimiätennän ämer cibärelgän – “nivkoem sluçae Qazanğa barmasqa”. Däwlät aqçasına yäşägän çinovnik, mädäniät matbuğat xezmätkäre, ğalim , älbättä, qarşı töşmi – türälär quşqannı eşläp, öyendä qalğan. Yäğni üzeneñ Qazanğa barmawı belän Başqortstan xakimiätenä tuğrılığın, çın patriotlıygın isbatlıy.
Ğäcäp, başqa sıymıy torğan närsä bit bu. Ural yanındağı şundıy zur bay Respublika, şundıy buldıqlı, ğorur türälär menä şundıy waq – tayaq belän bulışalar. Häm berençe qat tügel. 2002 yılnıñ avgustında 3Hчe Bötendönya kongressına Başqortstannan wäkillär saylağan da xakimiät üze bilgelägän keşelärne genä Qazanğa kiterergä tırıştı. Eş şuña barıp citte, Bötendönya kongressınıñ Başqortstan wäkilläre itep çın etnik başqortlar bilgelände. Mortaza Räximov, Premyer ministr Bay Däülätev. Prezident apparatınıñ bülek mödirläre häm başqa başqort aktivistları tatar delegatı bulıp kildelär.
Ä bit töbennän uylağanda, ğorur başqort xalqınıñ, yulbaşçıların bötendönya tatar kongressınıñ xisap, reviziä komissiäsenä, xätta başqarma komitetına saylarğa da mömkin ide.
Xäyer, räsmi nizamnamä buyınça tatar kongressında barı tik tatar milläte wäkilläre genä delegat itep eşli ala, ä qunaqnı saylamıylar, anı xuca çaqıra. Kemne teli, şunı çaqıra häm çaqırğan öçen başqalar anı xökem itmi.
Yarar inde, gönahı üzlärenä bulır moña qarap qına dönya cimerelmi. Tatarlarnıñ da uqası annan ğına borçılmıy. Ämma Qazanğa ğädel mönäsäbät üzennän – üze genä kilmäs. Yuq isä bit tatar belän Qazan belän qurqıtu kebek tarixi xastalıq bar. Qayberäwlär haman çirli ikän şul xastalıq belän. Äle genä söylägän ğäybätçe gäzittäge mäqälä “Utro streletskoy Qazani” dip atala.
Üzlärençä, ziräk isem tapqannar inde, yänäse böyek rus rässamı Vasiliy Surikovnıñ “Utro streletskoy kazni” äsäreneñ isemen uynatqannar. “Qazn”, yäğni keşene asu yäki başın kisü süzenä awazdaş itep “Qazan” süzen qullanğannar. Bik kölke bulır dip ömetlängännär inde. Ämma ber dä köläse kilmi, cıyın yuq – barnı çäynäw kemgä qızıq bulsın. Xätta qara piar öçen tülängän aqçağa da bit qızığraq, talantlıraq äyber yazıp bulır ide. “Qazan” digän süzgä awazdaş itep “Qazn” digän süzen saylaw usal niätne kürsätä.
Ä bit Qazannıñ 1000 yıllığın böten dönya, böten Rusiä tantana itte. Altın Urta warislarınıñ bügen ilgä teräk buluın kürep, ğäcäplände xalıq. Törle icadi büläklär, original' qotlawlar ağıp tora bu könnärdä. Änä mädäni şähär Sankt – Peterburg üzneñ suräten çağıldırğan uram tözep birde. Xätta Rusiä Prezidentı V.Putin da watıp cimerep bulsa da, tatarça söyläp qaradı. Ä kürşe töbäktäge qayber çinovniklar Qazanğa tatarlar qunaqqa da barmasın, barsalar da bezdän röxsät sorağannarı ğına barsın dip sanıylar.
Läkin barıber dönya üzençä yäşi. Kük zäñgär töstä, cir – qara, yañğır tamçıçı uyeş, här qoş üzençä sayrıy. Ä tatar näq elekkeçä, üze bulıp qalırğa omtıla. Ä Qazan berkemneñ dä canın qoymıy, ul “qazn” tügel, ul “Qazan”. Haman därtle, moñlı, nurlı Qazan.
Rimzil' Wäli


text: Uzğan töndä Çexiä prezidentı Vaclav Havelnıñ prezidentlıq möddäte çıqtı. Prezident sarayı östendä bügen prezident bayrağı yuq. Komunistlar çorında disident-yazuçı bulğan Vaclav Havel, başta Çexoslovakia, annarı Çexiäneñ, barlığı 13 yıl buyna prezidentı bulıp tordı. 93-tä Slovakiädän ayırılğannan birle Çexiä berençe tapqır prezidentsız qaldı. Uzğan ayda Parlamentta yaña prezident saylaw tırışlıqları näticä birmäde. Vaclav Havel, üz wäkälätlären waqıtlıça premeir-ministr Vladimir Şpidla häm Tübän palata räise Lubomir Zaoralekka tapşırıp, yalğa kitte. Kiçä televidenie aşa yasağan çığışında Havel, min prezident bularaq xuşlaşam, watandaş bularaq sezneñ belän qalam, dide. Vaclav Havel, komunizmnan küçeş çorınıñ berençe yıllarında citäkçelek itte. Anıñ citäkçelege astında Çexiä 1999da NATO äğzası buldı, uzğan yıl Yevropa Berlegenä çaqıru aldı.


text:
Batu xan
Batí xan (Batu xan, Sain xan) (1207 tiräse – 1256), Mongol imperiäseneñ ğäskär başlığı, cihangir, Altın Urda ilen nigezläwçe xan. Çıñğız xan onığı,Cüçi ulı.
Atası wafatınnan soñ olıs idaräçese (1227). Mongol imperiäse qorıltayı quşuınça İdel buyı Bolğarına, Rus kenäzleklärenä häm Könbatış Awrupa illärenä yawlar oyıştıra (q. İdel buyı Bolğar däwlätenä Monğol yawları). 1236 yılda İdel buyı Bolğarın, 1237-1240 yıllarda Rus kenäzleklären üzenä buysındıra, 1240-1242 yıllarda Polşa, Macarstan, Çexiä häm Bolgariäne basıp ala. 1242-1256 yıllarda Cüçi olısınıñ Cäyek yılğasınnan alıp Könbatış çigenä qädärge bilämäläreneñ baş idaräçese. İdel tübän ağınında Altın Urda yaña başqalası Saray äl-Mäxrusä tözelgänçe Bolğar şähärendä torıp idarä itä. Üz bilämälärendä hönärçelekkä, kürşe il-mämläkätlär belän säwdä itügä, Tübän İdel buyında şähärlär tözeleşenä zur iğtibar birä. Saray äl-Mäxrusä şähäre tözeleşenä Bolğardan, Urta Aziädan, Qawqazdan ostalar kiterä.


text:
Trakay
Trakai /trakay/(Läxçä Troki) – Litvada şähär häm kurort, Trakai Milli Parkınıñ ber öleşe, rayon üzäge.
Nöfüs:
- Şähär mäydanı: 11,520 m²
- Şähär xalqı: 6.142 people
- Rayon mäyadnı: 12,027.4 m²
- Rayon xalqı: 38.200 people
Trakai Vilniustan 28 km Könbatışraq urnaşqan. Tirä-yağında 200 kül bar, alardar Galvė küle 3.88 km² mäydan tutıra, Vilkokšnis küle – 3.37 km², Skaistis küle – 2.96 km². Rayonda Trakay Trakay Tarixi Milli Park häm Aukštadvaris Regional Parkı urnaşılğan.
Trakai Taríxí Milli Park 1991 yılnıñ 23 aprelendä Lituanıñ däwlätçelege üzägen häm Trakay'nıñ unikal asılnı saqlanu öçen oyıştıralar. Bu Awropıda berdänber taríxí milli park. Parknıñ cire mäydanı 82 km², alardan 34 km² urmannar; küllär mäydanı 130 km².
Aukštadvaris Regional Parkı 1992 yılda qimmätle Verknė häm Strėva cirlären saqlanu öçen oyıştırğan. Park mäydanı 153.50 km², urmannar belän qaplanğan. Bu yaqta 72 kül urnaşqan, alarnıñ iñ zurısı Vilkokšnis küle.
Trakay qalası[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe küçep kilgän keşelär bu yaqqa 1. meñyıllıq axırında kilälär, iñ soñğısı. Qala da, tirä-yaq ta 13 yözdä, Trakai Böyek Litva kenäzlegeneñ üzäge bula başlağanda, üsep nığıta başlí. Qulyazmalar buyınça, Gediminas böyek kenäz, uñışlı awdan soñ Kernave başqalasınnan yıraqta bulmağan matur urını taba häm monda qälğäne tözergä qarar itä. Bu Senieji Trakai'da (şul waqıtta Trakai'nıñ iseme şulay buldı) qälğä tözü turında yazma. Trakai qalası iñ elektä Alman qulyazmalarda 1337. yılda iskä alğan, xäzer bu yıl şähärneñ räsmi nigezgä salu yılı sanala. Gediminas qatğí Vilniusqa küçergändä, Senieji Trakai'nı Gediminas'nıñ ulı Kęstutis kenäz míras itep ala. Trakai Lituanıñ iñ kürenekle idaräçeneñ Böyek Vytautas'nıñ tuu urını.
Kęstutis däwerendä Naujieji Trakai kierenke tözü urını bula: Galvė häm Lukos küllär arasında ber qälğä tözilär, ikençese – Galve küleneñ utırawında. Qälğä yanında awıl üsä. Trakai'ğa yaqınayu yullar Senieji Trakai, Strėva, Bražuolė, Daniliškės h.b. tufraq öyemnär saqlílar. Vytautas Böyek Litua Kenäzlegeneñ vassal idaräçe bulğanda, Trakai säyäsi häm administrativ bula başlí. Qälğälär häm katolik çirkäwe tözep beterälär. Trakai törle millätle keşelär tözgän häm saqlağan şähär. Monda Karaimnar (Karaylar) cämğiäte yäşi. Karaimnar – Yähüd dinendä Karait yünäleşen totuçı Törkilär (yäki Törkiçä söyläşäwçe Yähüdlär – bäxesle), 14 yözdä Vytautas anı Qırımnan küçerä,alardan iñ tanılğan şäxes – Isaac Troki isemle karait. Başqa millätlär: Lituannar, Polşa-Litva tatarları, Urıslar, Yähüdlär häm Läxlär. Xristian häm Karait mäxälläläre ikese dä xakimiät üz iğlan itkän Magdeburg Xoquqı buyınça yäşägän.
[16. yöz]]dä Trakai üz säyäsi ähämiäten yuğala. Şähär íqtísadı tarqala. 17 yözdäge Räsäy belän suğışı waqıtında Trakay talap alğan häm yanğan, ikese qälğä cimerelgän.
Utıraw qälğäse 20 yözneñ 2 yartısında yanadan tözilär. 1962 yıldan qälğädä taríx muzéyı eşli. Qälğädä törle cäyge festivallär häm konsertlar ütkärälär. Trakai qalası poşta markalarında kiñ çağıldırğan.
Trakai sularda tözelgän şähär ide. Qalanı Lukos (Bernardinų), Totoriškių, Galvės, Akmenos, Gilušio külläre uratıp alalar. Trakay'da arxitikektur, mädäni häm taríxí häykällär bik küp ide.
Trakai 1996dan Almaniädäge Rheine şähäre, 1997.dän Polşadağı Malbork şähäre belän tuğandaş şähär.


text:
Fälistinlelär Tatarstannan ürnäk ala...
Vladimir Putin Tatarstannı bu arada saylawlar belän bäyle räweştä genä iskä almadı. Nik disäñ, 10nçı sintäber könne prezident Rusiä xökümäteneñ vitse-premyerı, finans ministrı Aleksey Kudrin belän oçraşıp, Qazannıñ meñyıllığına äzerlek programmasın da tikşergän, dip xäbär itä İntertat.ru agentlığı. Kudrin süzlärenä qarağanda, eş ike yünäleş buyınça bara. Berençese – respublikanıñ sotsial’-iqtisadi üseşe, ä ikençese – Qazannıñ yubileyına äzerlek. Şunısın da äytergä kiräk, Bäyrämgä äzerlek programmasın finanslaw ike märtäbägä arttırılıp 2 milliard sumnı täşkil itärgä tieş. Bu bik äybät älbättä, läkin Mäskäw aqçaları bik yıraq häm alar äle qayçan kilep citäçäk. Ä eşlärne inde xäzer ük tizlätergä kiräk. Çönki bäyrämgä qädär waqıt bik az qalıp bara, ä eşlise eşlär äle bixisap. Comğa, 12nçe sintäberdä vitse-premyer Aleksey Kudrin citäkçelegendä Qazanda ütäçäk başqalabıznıñ meñyıllığına äzerlek komissiäseneñ utırışında süz şuşı xaqta da barır, möğayın. Ä Vladimir Putinnı isä, älege utırışnıñ näticäläre belän vitse-premyer Qazannan qaytqaç tanıştıraçaq.


text:
AQŞ kertän finans çikläw İranğa täesir itäçäkme?
Iran xäzerge waqıtta BMO ike törle çikläwlär astında yäşäp kilä. Bu çikläwlär, İranğa atom programmasınnıñ qayber öleşlärennän baş tartırğa telämägän öçen cafa bularaq kertelgän ide. Älege xalıqara tıyularnıñ İran iqtisadına nindi yoğıntı yasıawı älegä töğäl bilgele tügel. AQŞ ta İranğa qarata üzeneñ finans çikläwlären kertte. Waşington Yewropa häm Asiä bankların da şul yuldan barırğa çaqıra.
BMO çikläwläre bäyälärğä täesir itäme yuqmı, bu xaqta tögäl mäğlümat yuq, ämma azıq-tölekkä, töp könküreş towarlarına bäyälär üsä bara, dip xäbär itelä. Qayber expertlar isäpläwençä, İran neft satudan kergän açqalar isäbenä teläsä nindi basımğa bireşmiçä yäşi ala. Häm şul uq belgeçlär fikerençä, cäfa itep birelägän BMO çikläwlärneñ İranğa çınnan da täesir itüen raslawçı dälillär yuq.
Başqa expertlar AQŞ kertkän finans çikläwlär köçäyä bara, dip sanıy. Alar näticäsendä İrannıñ başqa illär belän finans elemtälärne ozergä mömkin, dilär belgeçlär. AQŞnıñ baş finans oyışması citäkçeseneñ urınbasarı, Washingtonnıñ İrannı xalıqara finans dönyasınnan ayıru säyäste belän şögellänüçe Stuard Levey, bu çikläwlärneñ täesire bar, di. Anıñ äytüençä, İran dönya finans sistemı tarafınnan çitkä qağılğan ilgä äwerelä bara.
AQŞ xökümäte, 1 noyaberdä İranğa qarşı yaña çaralar ütkerlüne iğlan itte. Yaña çikläwlär 20 İran keşesenä häm şirkätenä yunälgän, şil isäptän İrannıñ 3 töp bankına da.
Kürenerle iqtisadçılar, Washingtonnıñ iqtisadi basımınıñ üz näticäsen birüe belän häm xärbi çaqaralarğa yaxşı almaş bula aluı belän kileşä.
Parijda eşläwçe iqtisadçı Fereidoon Khavand ber yaqlı çikläwlär İran belän säwdäne bik qatlawlndıra ala, di. Qayber ere banklar İran säwdäğärlärenä kredit birudän baş tarta, qayseberläre İran watandaşlarına xisap açırğa da röxsät itmi. Khavandnıñ äytüenä qarağanda, bu çikläwlär kertü ğämälenä torğan sayın kübräk bank quşıla bara. Xätta Qıtay bankları da İran belän eş itkännärğä ozın mötdätle kreditlar birmi. Şul uq waqıtta, bu iqtisadçı, İrandağı neftqä qızığıp, keçkenä banklar bu il belän eş itärgä mömkin, dip şiklänä. Ämma İranğa kertelgän çikläwlär belän, BMO İminlek Şurasınıñ daimi äğzäläre Rusiä häm Qıtay kileşmägän ide. Xalıqara valuta fondınıñ elekke äğzäse, Jahangir Amouzegar isäpläwençä, AQŞnıñ İranğa qarata finans çikläwläre näticäle buluğa oxşağan, ämma Qıtay belän Rusiä monı ciñel genä qabul itmäs. Amouzegar äytüençä, bu ike il AQŞnıñ İrannı çitlätü yäki aña höcüm itü plannarı belän ber qayçan da kileşmäs, İrannıñ atom qoralına iyä bulu qurçınıçı çınğa aşsa da.
Başqa belgeç, Dönya bankı kiñäşçese Bagher Alikhani, finans tarmağında tıyular, neft satuğa waqıtlıça çikläw kertügä qarağanda küpkä näticäleräk, digän fikerdä tora. İran nefteneñ çitkä satuına şikläwlär ketü, finans bazarlarında zur dulqın quptarırğa mömkin, annan ber kemgä dä fayda bulmas, dip sanıy belğeç. Anıñ äutüenä qarağanda, dönya bazarlarına İrannıqı urınına Ğıraq nefte çıqsa, AQŞ İrannıñ neft eksportına qatıraq çikläwlär qulla alır ide. Ämma xäzerge şartlarda monıñ buluı şikle, di belgeç. İranda şundıy äytem bar. Tawis qoşı qoyrığınıñ maturlığı soqlanu öçen dä, anıñ üterü öçen dä säbäp bulıp tora.


text:
Kiçä Bagdad restoranandağı şartlawda 5 keşe häläk bulğannan soñ AQŞ xärbiläre häm Ğıraq politsiäse yaña yıl başlanğanda kübräk häcümnär bulır dip kötä. Bomba kiçä 20dän artıq keşe,şulsanda LAT gazetasınıñ 3 jurnalistınıñ yaralanuına säbäp buldı. ( audio-şartlaw tawışı)
general brigadir Martin Demssey jurnalistlarğa , cıyğan küzläw mäğlümätenä qarağanda terror höcümnäreneñ buluı ixtimal, bez alarğa qarşı çaralar kürergä äzer dip söylägän. Ğıraq politsiäse sonğı bombalaw ,intihar terrorçı tarafınnan oyıştırıldı, ikençe terrorist çäyxänädä qulğa alındı dip belderde.


text: İke atnağa diärlek suzılğan yallardan soñ Tatarstan, nihayät, eşkä kereşte. Yaña yıl, raştua bäyrämnäre ütte, inde tämam bäyräm, yal itärgä öyränep bettek digändä genä, eşlärgä dä waqıt citte. Xalıq telämiçä genä bulsa da, xezmätkä kereşte. Xäyer, bu äle Yaña yıl bäyrämnäre tämam digän süz tügel. Bäyrämnärne artıq yaratqanğadır inde, rusiälelär belän berrättän tatarstanlılar da 13 ğinwar könne iskeçä Yaña yılnı qarşılarğa äzerlänä. Bu bäyräm räsmi räweştä bilgelänep ütelmi, ul könne berkem dä yal itmi. Şuña da qaramastan, ul xalıqnıñ bik yaratqan bäyräme. Läkin bäyrämnär inde tögällänep kilsä dä, ällä respublikada hawa torışı tağın bik salqın bulğanğa (bügen tönlä Qazanda 30-dan artıq salqın ide), ällä yal itärgä öyrängängä, Tatarstanda bügen ällä ni zur waqiğalar bulmadı. Alay da, qayber iğtibarğa layıqlı çaralar turında äytep ütärgä bula.


text:
“Altın qäläm” suda tutıqmıy
“Altın qäläm”neñ maqsatları elek niçek bulsa xäzerdä şul yunäleştä alıp barıla. Yäş qäläm iäläreneñ, jurnalist bulırğa teläwçe yäşläreneñ icatın kamilläşterü, alarnıñ talantlıların barlaw. Şulay uq, yäşüsmerlär arasında bulğan problemnarnı barlaw, alarnıñ çişü yulların ezläw. Festival'dä qatnaşuçılar ğädät buyınça tatarça häm rusça gruppalarğa bülenep köç sınaşaçaqlar. Radio häm televidenie belän qızıqsınğannar da üz ostalıqların kürsätergä tieşlär. Ni qızğanıç, tatar gruppasına cıyılğan yäş qäläm iäläre küp oçraqta aktivlıykların kürsätep betermi dip sanıylar başqa yıllarda qatnaşuçılar. Konsert nomerlarında, uyınnarda, icadi tügäräklärdä az qatnaşalar. Läkin bu alarnıñ ğayıbe tügel. “Altın qäläm” tulısı belän diärlek rus telendä alıp barıla. Şuña da tatar yäşlärenä awırğa turı kilä. Äye, anda tatar telendä gazetada çığarıla, konsert nomerların kürsätkändä, ägär tatar yäşläre aktiv bulsalar ğına çığışlarda tatarçanı işetep bula. Tik bu ğına bik az. Çönki oyıştıruçılarnıñ, äydäp baruçılar rus telendä söylilär. Bıyılğı jyuri sostavın ğına alıyq: festival'neñ jyuri räise, Tatarstan jurnalistlar berlege räise – Rimma Ratnikova, yäşlär-sport häm turizm ministrı, bäygeneñ oyıştıru komitetı räise Marat Bariev. Bulaçaq jurnalistlarğa ostaz bulıp “Yaña ğasır” teleradiokompaniäseneñ general' direktorı urınbasarı Miläwşä Aytuganova, KDU nıñ jurnalistika häm sotsiologova fakul'tetı dotsentı Dmitriy Tumanov, “Efir” teleradiokompaniäseneñ tanılğan alıp baruçısı Konstantin Kuranov häm başqalar.
“Altın qäläm” bäygese säyäxäten 3 iyülgä qädär däwam itäçäk.
Röstäm İsxaqi


text:
Mäskäwneñ Meççan mäxkämäse Yukosnıñ elekke başlığı Mixail Xodorkovski häm anıñ iptäşe Platon Lebedev eşen tikşerüne Yülneñ 12-senä küçerde. Xäkim İrina Kolesnikova süzlärençä, advokatlarğa eş belän tanışu, bersenä – operatsiädän soñ sawığu mömkinlege birelgän. Xodorkovski belän Lebedev xärämläşü, salımnan qaçuda ğäyeplänä. Ğäyeple dip tabılğan oçraqta alarğa 10 yılğa qädär törmä yanıy. Advokatlarnıñ berse Karina Moskalenko, tağın ber tapqır, eşquarlarnıñ saq astında totıluwı qanunsız dip belderde:
Audio (Karina Moskalenko)
Ul arada Mäskäwneñ Arbitraj mäxkämäsendä Yukostan 3 milliard 400 million dollar külämendä burıç aqçasın qaytartu mäsäläse tikşerelä.


text:
Mintimer Şäymiev ozaq yıllarğa suzılğan reformalarnıñ töp qazazanışı- süz irege häm şäxes irege di.
Oçraşu başında Mintimer Şäymiev jurnalistlarğa “ozaq yıllarğa suzılğan reformalarnıñ töp qazanışı süz irege häm şäxes irege” dip sanawın assızıqlap äytte dielä räsmi xäbärlär dä. Annan soñ ul jurnalistlarğa respublikadağı sotsial'-iqtisadıy xälne qısqaça söyläp birde. Respublikada effektlı iqtisadıy model' buldıra alğanğa kürä, tulı ber sotsial' programmalar tezmäse tormışqa aşırıldı. “Tuzğan toraq” programması 7 yıl eçendä 40 meñ ğailäne yaña fatirlar belän tä'min itte.Gazofikatsiä programmasın tormışqa aşıru Tatarstan xalqın yağulıq, ä telefonlaştıru programması- elemtä belän tä'min itte. Xäzerge waqıtta başqarıla torğan yaña programmalar- mäglümätläşterü häm ipoteka programmaları turında da äytep kitelde. Awıl-xucalığına qarata da ayırım mönäsäbät- däwlät yärdämennän taşlamaw yaxşı näticälär kiterä. Aşlıq citeşterüdä bez Krasnodar krae däräcäsenä ireştek dide oçraşu da Mintimer Şäymiev. Anıñ äytüençä bıyılda äle urıp-cıyu eşläreneñ yartısı ğına başqarılsa da, aşlıq gektardan 30 sentner çığa häm barlığı 5 million tonna uñış cıyılır dip farazlarğa bula. Mäğlüm ki jurnalistlar delegatsiäse vizitı “Qazan forumı” dip atala. Vizitnıñ töp maqsatı da Qazannıñ 1000 yıllığına äzerlek eşläre belän tanışu. Şuña kürä oçraşuda jurnalistlar iñ berençe Qazannıñ 1000 yıllığın, Sankt-Peterburgnıñ 300 yıllığı belän çağıştırıp bulamı digän soraw birdelär. Mintimer Şäymiev ul yubileynıñ maqsatı Peterburnı dönya cämäğätçelegeneñ tarixı qazanışı itep kürsätü bulsa, Qazan yubiley şähär xalqı öçen bäyräm bulırğa tieş digän fiker äytte. Yäğni yubiley uñayınnan şähär xalqı öçen küp kenä faydalı eşlär başqarılırğa tieş. İnde xäbär itkänebezçä jurnalistlar çärşämbe könne Tatarstandağı töp konfessiälär: xristian, yähüd, islam dine ruxaniları belän oçraşıp çıqtılar. Tatarstan prezidentı respublikada konfessiä-ara tatulıq, ämma anı Rusiädä möselman liderları arasındağı üz-ara kileşmäwçelek borçıy dide. Anıñ fikerençä möselman ruxaniları ber urtaq fikergä kilep berläşergä tieş. Bu berläşü Mäskäw tiräsendä bulırğa mömkin. Qazan Rusiäneñ Mäkkäse buluğa däğwä itmi. Mintimer Şäymiev jurnalistlarğa Tatarstanda millät-ara mönäsäbätlärdä dä qarşılıqlar bulmawın äytte. Läkin mondıy qarşılıqlarnı yasalma kiterep çığaru mataşuları bar. Mondıy mataşularnı qatği tuqtataçaqbız dide Mintimer Şäymiev. Jurnalistlar berlekläre xalıq-ara konfederatsiäse delegatsiäseneñ Tatarstanda bulu programması bäyräm kön çaralarına totaşa. Programmağa kergän çaralar turında aldağı tapşırularıbız da.
Yunıs Ätnäle.


text:
Rusiä armiäse reforması: Ğiraq suğışı sabaqları iskä alınırmı?
3 yıl barğan Çeçnya suğışı belän çağıştırğanda 3 atnada tämamlanğan Ğiraq suğışı Rusiäneñ xärbi citäkçelärenä sabaq alırlıq küp näticälär birde: sovet çorınnan qalğan qoralnıñ iskergän buluın, rekrutlar armiäseneñ professioanl armiägä qarşı tora almawın kürsätte. Uzğan atnada Rusiä xökümäte armiädä reformalar mäsäläsen tikşerde. Şuşı eştä Ğiraq suğışı sabaqları iskä alınırmı?
Tağın ber näticä: Ğiraqnıñ sovetlardan qalğan ikse qoralı amerikannarnıñ zamança texnologiäsenä qarşı tora almadı. Ämmä, eş qoralda ğına tügel. Ğiraq suğışı tağın şunı isbatladı: armiä nindi genä zur bulmasın, rekrutlar, yağni mäcbüri räweştä cıyılğan ğäskär ixtiarıy, professional armiägä qarşı tora almıy. Çönki, bügenge könneñ zamança xärbi texnologiäsen barı tik professional xärbilär üzläşterä ala. Ğäskärgä köçläp quılğan rekrutlar moña töşenä almıy.
Östäwenä Rusiä armiäseneñ ruxi äzerlege tübän: “dedovşina” kebek waxşi küreneşlär, qıyırsıtular, xättä üterülär. Näticädä, xezmät itüçelärneñ kübese – armiädän qaçıp qotıla almawçılar. Dumanıñ saqlanu komitetı başlığı general Andrei Nikolaev süzlärençä, monı añlaw öçen küp kiräkmi, uramğa çığıp “kem üz watanın saqlarğa äzer?” digän soraw birü citä.
Uzğan atnada Rusiäneñ xökümät utırışında armiädä reforma mäsäläse qaraldı. Andıy utırış uzğan yılnıñ noäberendä dä ütkän ide. Bu yulı belgeçlärgä şuşı ay eçendä prezident qul quyarlıq dokument äzerlärgä quşıldı. Nigezdä 2 konsepsiä tikşerelä. Bersen saqlanu ministrı, generallardan torğan eşçe törkem täqdim itsä, ikençesen – SPS partiäse belän Gaydar citäklägän institutınıñ xärbi belgeçläre.
Generallar töp iğtibarnı – xärbi texnikanı yañartuğa birä. Kontraktlı armiägä isä aqrınlap, öleşläp küçergä çaqıra, äytik, 2007-nçe yılğa armiäneñ küp digändä 15 protsentın ğına professional itü qarala. Yağni, fälän yıllar buyına armiä yarım-professional, yarım-häwäskär bulıp qalaçaq. Şuşı reformağa generallar 138 milliard rubl sorıy.
Uñ köçlär citäkçese Boris Nemsov, generallarnıñ bu täqdimnären, reformalarğa sabotaj häm provakatsiä dip atadı. SPS fikerençä, reformanıñ töp maqsatı – tulısınça konraktlı armiä buldıru. Uñçılar 2 yıllıq mäcbüri xezmätne beterergä, barı tik 6 aylıq “uçebkalarnı” qaldırırğa çaqıra. Nemsov süzlärençä, mondıy reformağa 140 tügel, ä 30-40 milliard citä. Häm bu aqça poligon yañartu, toraqlar tözü kebek “töpsez qapçıqqa” tügel, ä reformanıñ üzenä kitergä tieş. Nemsov süzlärençä, armiäne reformalaw eşen generallarğa tapşırırğa yaramıy. Alar monı berqayçan da başqarmayaçaq, çönki urınnarın yuğaltırğa qurqalar.
Şuşı ike konsepsiäneñ qaysısına östenlek bireler, älegä äytü qıyın. Saqlanu ministrı Sergei İvanov ta, SPS citäkçese Nemsov ta, östä, yağni Kremldä utıruçılar näq menä alarnıñ fikeren yaqınraq kürä digän qiäfät yasarğa tırışa. Äytkänemçä, axır dokument yünneñ berenä qädär äzer bulırğa tieş.
Ali Gilmi, Praga


text:
Britaniä möselmannarı Londondağı şartlawlarnı xökem itä ämma üç alınır dip qurqa
Britaniä möselmannarı atnakiçtäge terror höcümen xökem itep, terrorçılarğa çın möselman dip qarap bulmıy çönki alar keşe tormışna iqtibar itmi dip belderä. Alarnıñ ber öleşe höcüm oyıştıruçılarnıñ ''möselman terrorçılar'' buluı säbäple üzläreneñ möselman bulmağan ekstermistlarnıñ yañau , üç alularına duçar bulaçaqlarınnan qurqsa ikençeläre Britaniä xalqı terroristlar belän yaxşı möselmannar arasındağı ayırmanı añlağan dip uylıy
Şax(audio)
Möselman Dönyasında terrorçılarğa urın yuq. Alar möselman tügel.Britaniäneñ Möselmannar Şurası mondıy ğämällärne xökem itergä häm alarnı dinnän quıp çığarırğa tieş.Alar kem genä bulmasın andıy keşelärneñ möselman dönyasında urını yuq.
Britaniädäge möselman oyışmaları Şaxnıqına oşaş belderülär yasadı. Britaniäneñ Möselmannar Şurasınıñ general sekretarı Sir İqbal Sakraniä belderüendä: Bu şartlawlarnı planlaştıruçı häm oyıştıruçalar ilneñ küñlen töşerergä xalıqnı bülgälärgä teläwçe zalimnär. Cinayätçelärne ezlägän politsiägä hämmäbez bulışlıq kürästergä tieş.Qorbannarnıñ törle dingä ınanuçılar häm törle millät keşeläre buluın onıtmasqa tieşbezdip ätelgän belderüdä .Möselmannarnıñ ber öleşe atnakiçtäge insidentlarğa açu beldersä ikençeläre terrorçılar islamçı radikallär bulsa maxalläbezgä tiskäre täsire bulaçaq dip qurqa al Qaidanıñ Yevropadağı Cihadı isemle yäşren törkem atnakiçtäge bombalau öçen cawaplılıqnı üz östenä alsa da , Britaniä xökümäte älegä bu turıda fiker beyan itü öçen waqıt irtä dip belderde.Londonnnıñ könyağında Axmediä maxalläse citäkçese Mansur Şax süzlärençä
Şax(audio)
Britan cämğiätendä qayberäwlär açu belderäçäk. Bu añlaşıla,çönki alar bu eşne möselmannar eşläde dip qarıyaçaq. Ämma minemçä Britaniä xalqınıñ zur öleşe bik tolerant häm alar närsä ikänen añlap terror çaraların qullanmayaçaq
30yäşlek advokat İmram Adin Mansur Şax kebek uylasa da, bik küp möselman duslarım xäzerdän ük üz iminlekläre öçen nıq borçıla digän. Ul xabärlärdä äytelgäneçä terrorçılar möselman ekstremistları bulsa , reaksiä bula ala di ämma alar Britaniädä yäşäwçe möselmannnarnıñ küpçelege tınıç, ekstemist tügel dip uylarlar digän ömettä. Britaniädä ütä uñ Milli Partiä şunduq imigratsiä säyäsäten qırıslaştırırğa çaqırdı.Adin kiçäge bombalauda häläk buluçılar arasında möselmannar da bardır dip uylıy .Çönki alar da metro aftobuslarda yöri, London üzägendä yäşi eşli. Adin terrorçılar möselman bulmağan xalıqtan näfrät itkän kebek tınıç möselmannardan da näfrät itä dip äytä
Adin(audio)
Andıy eşlär eşläwçelär terrorçılar , alar terrornı keşe yörägenä urnaştırırğa teli. Alar terror belän şägellängän öçen borçılmıy. Alarnıñ din ,inanu belän bäyläneşe yuq, tik politik motivlar belän ğämällär qıla .Bu alarnıñ säyäsi qaraşı häm närsägä ireşergä teläwe belän bäylängän.Mäqsatları närsä genä bulmasın , mäğnäsez köç qullanalar
Britaniä Möselman Şurası atnakiçtäge bomabalaudan soñ näfrät açu beldergän 30meñnnän artıq e-mail kilüen beldersä, Möselman keşe xoquqları komissiäse London möselmannarın üç aluğa duçar bulmas öçen öydän çıqmasqa öndi.London politsiä başlığı İan Blair xakimiätlär möselman häm başqa din citäkçeläre belän bäyläneştä tora, törle ğıybadätxanälär saqlana dip belderde. Premyer Blair terrorçılarnı islam isemennän ğömällär qıluda xökem itep , Britaniä häm başqa urınnarda yäşäwçe möselmannarnıñ zur öleşe terrorizmdan näfrät itkän yaxşı keşelär dip äytte.Atnakiçtä bombalanğan metro stansiäsenä yaqın Edgware Road küp kenä livanlı, ğıraqlı , mısırlılar yäşägän alarnıñ kibet restorannarı urnaşqan urın färidä xämit


text:
Bolğardan qaytuçı ufalılar törkeme Çallıda tuqtalış yasadı
Başqortstandağı "Ramazan" milli mädäni Üzäge oyıştırğan Bolğar säfäre Çallıda da üzeneñ ezen qaldırdı. Bıyıl da, başqa yıllardağı kebek, säfärçelär Çallı pristanendä tuqtalış yasap, şähär häm cämäğätçelek wäkilläre belän oçraştılar. Älege oçraşularğa artıq täfsilläp tuqtalıp tormıym, "Azatlıq" xäbärçesen berniçä soraw qızıqsındırdı häm şuşı Çulman yarında, Çulman yılğası yanındağı "Täwbä" mäçetendä bulğan oçraşular barışında bu sorawlarğa cawap ezläde. Bıyılğı säfär undürtençe, häm ul, başqa yıllardan älläni aerılmıyda kebek. Şulay da, üzençälek nidä, säfärçelär bıyıl Tatarstan cirendä nindi dä bulsa yañalıqlarğa oçrağannarmı? Küpsanlı xalıqara bäygelärdä laureat isemnäre alğan, Ufadan Bolğarğa bulğan säyäxättä daimi qatnaşuçı Salawat Äxsänov süzläre küpçelek fikeren çağıldırdı kebek :
-Bıyıl Çıbıq Saray şähärenä kerüebez yañalıq buldı. Çuaşlar ilendä millättäşlärebez dä küp yäşi ikän, bik matur itep qarşı alıp, ozatıp qaldılar."Çallıdağı oçraşu barışında Çuaşstan başqalası Çabaqsarnı Çıbıq Saray dip atadılar. Menä şuşı Çıbıq Saray şähärendä bulğanda Başqortstan säfärçelärenä çuaş delegatsiäse dä quşıla. Säyäxät barışında teploxodtağı tatarlar häm başqortlar çuaş qärdäşlären qıyırsıtmağannarmı, räncetmägännärme? Azatlıq xäbärçeseneñ şayartulı sorawına çuaş qızı Alevtina Mityukova bolay dide :
-Barısı da yaxşı. Säyäxät barışında min üzemne öydä, duslarım, yaqınnarım arasında kebek xis itäm. Şuşı ğäcäyep säfär öçen "Ramazan" törki cämğiätenä räxmätlemen. Alevtina Rusiädä "İñ güzäl çuaş qızı" isemen ayulağan häm çuaş güzäleneñ säyäxät barışında xıyalı tuğan, ul tatarça söyläşergä öyränergä teli.Çuaş güzäle Alevtina Mityukova Tatarstanda häm Başqortstanda yäşäwçe qärdäşlärenä tuğan telendä sälämnär dä yulladı.
İnde xäbär itelgänçä, Ufa - Bolğar säfäre 14 tapqır oyıştırıldı. Menä şuşı küreneş Çallı tatarlarınıñ qayberlärendä könläşü kebek xisläre dä tudırğan, yänäse menä niçä yıl inde Başqortstan tatarları teploxodlarğa utırıp, küñel açıp, aralaşıp, milli bağlanışlarnı nığıtalar. Tatarstan tatarları da şundıy säfärlär oyıştıra almıy meni ? Xalıq arasında kütärelgän şuşı sorawnı "Azatlıq" xäbärçese Çallı yazuçıları berlege räise, qunaqlarnı qarşı aluda qatnaşqan Waxit İmamovqa birde häm cawap mondıy :
"Bezdä bügen tatar ictimaği üzäge dä, milli mäcles tä eşlämi, yäğni, milli xäräkät yuq. Şunıñ qay tawışı küzaldında".
"Ramazan" cämğiäte prezidentı Marat Şäripov äytüençä, Ufalılar bıyılnıñ 25 avgustınnan 1 sentäberenä qädär Bolğarğa tağın ber säfär oyıştıralar. Anısı Salawat Fätxedtinov icatına bağışlana.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
"Boston Globe", "Guardian" häm "Business Week" - şuşı basmalarda bügen Rusiä turında mäqälälär dönya kürde. Alarnı uqığan Kärim Kamal, anda berük il - Rusiä turında yazılsa da, qapma-qarşı fikerlär bäyän itelä di. Xäzer süz aña
Rusiädäge wäzğiatne törleçä bäyäläw mäqälälärneñ isemendä ük kürenä, xörmätle tıñlawçılar. Amerika Quşma Ştatlarında çığa torğan "Boston Globe"tağı yazma "Rusiädä ireklek tamır cäyä" dip atalsa, "Business Week" üzeneñ "Putin uyınnarı" digän mäqäläsendä "Könbatış Rusiä prezidentı säğätne kire bora dip uylıy, çınbarlıq moñardan da qatlawlıraq" dip yaza. Rusiädä ireklekneñ kiñäyüe xaqında "Boston Globe"ta Däwlät Duması deputatı, Rusiäneñ İnvestitsiälär Şurası räistäşe Aleksander Lebedev xäbär itä. Sovet çorında KGB-da eşlägän, soñraq bankir bulıp kitkän häm xäzer inde Dumada utırğan şuşı şäxes bolay di: "Qayber kamilsezleklär bulsa da, Rusiädä demokratik üzgäreşlär tamır cäyde, bezneñ xäzer saylanğan parlament häm bar xalıq tawışı belän bilgelängän prezident bar, bezdä şulay uq küppartiäle sistema qorıla häm bez törle qaraşlarğa häm möğämälärgä çıdamlıq kürsätäbez dip äytep bula di üz mäqäläsendä Lebedev xäzerge Rusiä turında. Anıñ süzlärenä qarağanda, ildäge iqtisad bazar qimmätlärenä häm xosusi milekkä nigezlängän. Rusiä ixtiari räweştä üzeneñ üzäk häm könçığış Yevropadağı ğäskärlären çığardı, anıñ atom qoralları xäzer Könbatışqa töbälmägän. "Bez terrorğa qarşı köräştä Quşma Ştatlarğa yardäm itep kiläbez häm Rusiäneñ Äfğanstanda amerikannar belän xezmättäşlege ähämiaten bik azlar ğına kürmämeşkä salışa ala" di Däwlät Duması deputatı üzeneñ amerikan basmasındağı mäqäläsendä. Şul fikerlärenä tayanıp Aleksandr Lebedev Rusiädä xäzer çın ireklek tamır cäyä digän näticägä kilä. Älege täräqqiat nigezendä ilneñ iqtisadi ölkädäge uñışları yata dip isäpli ul, häm şul uñışlarğa neft bäyäläreneñ dönya bazarında haman da yuğarı bulıp qaluı ğına säbäp tügel di. Putinneñ bu ölkädäge qazanışları turında "Business Week" mäqäläsendä dä yazıla. Aleksandr Lebedevnıñ Rusiädäge xällärne maqtawı ğäcäp tügel, ul asılda ilneñ yuğarı citäkçelege qatlamına kerä. "Business Week"tä isä Rusiä wäzğiatenä bäyäne anda bulıp qaytqan Könbatış xäbärçeläre birä. Patricia Kranz häm Jason Bush ta qırıs aqça säyäsäte alıp barıp xökümät 1998-nçe yılğı krizis näticälärennän qotıla aldı, eçke tulayım citeşterü küläme yılına 7 protsentqa arta bara, 90-nçı yıllarda çäçäk atqan barter sisteması yuqqa çıqtı dip yaza. Skeptiklar, bu fäqät yuğarı neft bäyäläre arqasında ğına şulay buldı dip uylıy, läkin 1999-nçı yıl belän çağıştırğanda Rusiä xäzer mulraq tormış kiçerä kebek kürenä dielä mäqälädä. Xäbärçelär Mäskäwdä genä tügel, Tver häm Voronejda da bulıp qaytqan. Rusiädäge demokratiäneñ torışı turında Voronejda alarğa ber qızıqlı fiker äytelgän - "ildä xäzer saylanğan monarxiä urnaştı, läkin bit bez monı üzebez sayladıq" digän andağı ber cämäğät eşleklese. Häm "Business Week" xäbärçeläre monıñ belän kileşä - mäqälädä "küp kenä oçraqlarda Putin idaräse elekke patşalar xakimiaten xäterlätä" dielä. Vladimir patşa turında mäqälä bügenge "Guardian"da da bar. Şuşı britan basması, bu yäkşämbedä Sergiev Posadta Rusiäneñ iñ zur çirkäw çañı suña başlawı turında yaza. 72 tonnalıq şuşı çañ, äle 1748-nçe yılda uq yasalğanı, läkin Stalin çorında eretelgäne urınına eşlängän. Patşalar belän oxşaşlıqnı "Guardian" şunda kürä - çañ tirälegenä, Rusiä patşalığı waqıtındağı kebek, ul Vladimir Putin xakimiate çorında eşlände dip yazılğan.
Kärim Kamal


text:
Dönyada açlar milliardtan aşa
Rimda azıq-tölek bäyäläre üsügä bağışlanğan konferensiä бapa. 40-lap däwlät başlığı häm azıq-tölek belgeçläre bäyälärne awızlıqlaw yulların ezli.
"Dönyada moñarçı da 850 million keşe azıq-tölek qıtlığı kiçerä ide. Dönya bankı xisabına qarağanda bu san tağın 400 millionğa arta ala. İñ yarlılar keremeneñ 2/3-sen azıq-tölekkä sarıf itä. Alarğa bigräk tä awır bulaçaq".
Berläşkän Millätlär general sekretare üze kürgän ber misal da kiterde:
"Min monı üz küzem belän kürdem. Küptän tügel Liberiädä minem belän oçraşqan keşelär moñarçı dögene qapçıqlap alğan bulsa, xäzer uçlap ala" dide.
BMO citäkçese süzlärençä, azıq-tölek qıtlığı artta qalğan illärdä çualışlarğa da kiterä ala. Andıy xällärneñ inde bulğanı da bar.
Rimda barğan konferensiädä meñgä yaqın keşe qatnaşa. BMO räsmiläre, xökümät citäkçeläre, belgeçlär yarlılarğa yärdäm itü yulların ezli.
Ämmä bu ciñel eş tügel. Çönki bäyä üsüneñ säbäpläre berniçä: aşlıq uñmaw, klimat üzgärü, energiä qıymmätlänü, bazardağı spekulyatsiä, nicayät, bio-energiä citeşterü.
"Awıl xucalığı awır çor kiçerä. Bäyälär soñğı 30 yılda iñ yuğarı däräcägä citte. Klimat üzgärä, bio-energiägä moxtaclıq arta. Şuña kürä, dönyada açlıq mäsäläsen xäl itergä teläsäk, azıq-tölek iminlege, yuğarı bäyälär, klimat üzgärü, bio-energiä – barısın bergä alıp qarağa kiräk" - di konferensiäne oyıştıruçılarnıñ berse Aleksandr Müller.
Kileşügä ireşü öçen xökümät citäkçeläre üz-ara bulğan qarşılıqların çitkä quyarğa tieş bulaçaq. Misal öçen, bio-yağulıqqa qarşı buluçılar Könbatış illären aşlıqnı yağulıqqa äyländerüen tuqtatırğa taläp itä. Könbatış illär isä, kiresençä, neft häm gaz bäyäläre üskän wazğıyättä, näq menä bio-yağulıq yärdäm itä ala dip sanıy.
Moña östäp äle tağın säyäsi qarşılıqlar da bar. Äytik, bu konferensiä eşendä İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinecad, Zimbabve prezidentı Robert Mugabe kebek citäkçelär da qatnaşa.