text:
13nçe mayda Saranskida tuğan tellär häm ädäbiätlär buyınça mäktäp uquçıları öçen olimpiada uzdı. 200gä yaqın uquçı böten respublikadan cıyılıp, bu olimpiadada muqşı, erzä häm tatar tellärendä üz belemnären kürsättelär. Tuğan tellären, tuğan ädäbiätlären iñ yaxşı belüçe balalar ciñüçe buldı häm büläklär aldı.
Bilgele, Rusiä Federatsiäsendä här keşeneñ üz tuğan telendä belem alırğa xoquqı bar. Bu Rusiäneñ konstitutsiäsendä yazılğan. Şulay uq tuğan teldä belem alunıñ garantiäläre Rusiä Federatsiäseneñ subyektları qanunnarında da bar. Mäsälän, Mordoviäda 1998nçe yılda şundıy ike qanun qabul itelgän ide.
Berençese “Mordoviä Respublikasınıñ däwlät telläre turında” häm ikençese “Mordoviä Respublikasında mäğärif turında” dip atala.
Şul qanunnar nigezendä Mordoviäneñ mäğärif ministrlığı 2002nçe yılda “Milli mäktäp” programmasın häm “Belem alu eçtälegendä regional' komponent konsepsiäse”n qabul itte.
Äle şul qanunnar häm programmalar nigezendä Mordoviäneñ böten başlanğıç mäktäplärendä muqşı, erzä häm tatar tellären uqıtu tele itep eşlärgä bula. Ämma ata-analar teläsä genä. Mäsälän, Mordoviäneñ 25 tatar mäktäbennän ber mäktäptä genä tatar tele uqıtu tele bulıp tora, qalğannarında tatar tele predmet bularaq qına uqıtıla.
Mordoviä – ul mordva xalqınıñ respublikası dip sanala. Ä mordva xalqı ul üze dä ike xalıqtan tora – muqşılardan häm erzälardan. Alarnıñ ayırım ädäbi telläre, ayırım gazet-jurnalları, ayırım radio häm televidenie tapşıruları.
“Erzya telen saqlaw fondı” häm şul fond bastırıp çığarğan “Erzän mastor” gazetası erzälarnıñ tuğan tellären saqlawda, anı üsterüdä küp köç quyalar. Bu fondnıñ häm gazetanıñ citäkçeläre Grigoriy Dmitrieviç Musalev häm Yevgeniy Vladimiroviç Çetvergov belän äñgämä tıñlağız.
– Grigoriy Dmitrieviç, sez “Erzä telen saqlaw fondı” citäkçese. 1998nçe häm 2002nçe yıllarda Mordoviädä mäğärif häm tuğan tellär buyınça berniçä möhim qanun häm programmalar qabul itelde. Bu qanunnar buyınça sezneñ tuğan erzä tele erzä awıllarında mäktäplärdä uqıtu tele bulırğa tieş. Bu problema buyınça berniçä süz äytsä idegez.
– B 1998 roдy ГoccoбpaHиe MopдoBии пpиHялo зakoH, чTo эpзяHckий, MokшaHckий языkи, Tak жe, kak и pycckий языk, яBляюTcя rocyдapcTBeHHыMи. ЭTo oчeHb paдoBaлo HaceлeHиe MopдoBии, ocoбeHHo эpзяH, MokшaH. Пpeдпoлaraлocb, чTo дo чeTBepToro kлacca дeTи, эpзяHe, MokшaHe, дoлжHы были изyчaTb Bce пpeдMeTы Ha poдHыx языkax. Ho B caMoM дeлe B MopдoBии дo чeTBepToro kлacca Hи B oдHoй шkoлe He изyчaeTcя, He пpeпoдaeTcя, BepHee, Ha poдHыx языkax B шkoлax MopдoBии.
Bu “Erzä telen saqlaw fondı” räise Grigoriy Musalev ide. Äle süz “Erzyän mastor” gazetasınıñ baş möxärrire Yevgeniy Vladimiroviç Çetvergovqa.
– Yevgeniy Vladimiroviç, sezneñ gazetagıyznıñ iseme “Erzän mastor”. Ul erzä telennän tatarçağa “Erzä cire” dip tärcemä itelä. Sezneñ erzä cirendä erzä mäktäplärendä, Mordoviäneñ mäğärif turındağı qanunı häm “Milli mäktäp” programması başlanğıç klasslarda erzä tele uqıtu tele bulırğa tieş diep kürsätä. Mordoviä xakimiätläre bu qanunnarnı niçek tormışqa aşıra? Sezneñ gazeta häm “Erzä telen saqlaw fondı” bu problemanı çişüdä nindi çaralar kürä?
– K coжaлeHию, пpиxoдиTcя roBopиTb, чTo пpиHяTыe зakoHы дo cиx пop пo-HacToящeMy He paбoTaюT. ПpиMepoM MoжeT быTb To, чTo Hи B oдHoй шkoлe B эpзяHckoM ceлe эpзяHckий языk He cTaл языkoM oбyчeHия. Toлbko лишb BeдeTcя kak фakyлbTaTиB или kak пpeдMeT – языk и лиTepaTypa. ЧTo дeлaeT Haш фoHд B бopbбe зa koHcTиTyциoHHыe пpaBa. Пpeждe Bcero BыпyckaeTcя эTa raзeTa – “ЭpзяHb MacTop”. Ha ee пoлocax чacTo пoяBляюTcя MaTepиaлы, зaщищaющиe иHTepecы эpзяH, MokшaH, TaTap и дpyrиx HapoдoB, B oбщeM-To. KpoMe Toro, ФoHд cпaceHия эpзяHckoro языka yжe BTopoй paз пpoBoдиT, пpoBoдил, ToчHee, MиTиHr B oпяTb жe B зaщиTy cBoиx пpaB, зa To, чToбы языkи Haши, poдHыe языkи cTaли He Toлbko пpeдMeToM пpeпoдaBaHия, Ho и языkoM oбyчeHия. To ecTb чToбы Bce пpeдMeTы, xoTя бы B HaчaлbHoM зBeHe, пpeпoдaBaлиcb, cTaли бы языkaMи oбyчeHия. K coжaлeHию, эTo He пoлyчaeTcя. Mы пиcaли oбpaщeHия B пpaBиTeлbcTBo, пиcaли, HaBepHoe, roдa дBa ToMy Haзaд, дaжe пpeMbep-MиHиcTpy Poccии, пиcaли Ha иMя ЧepHoMыpдиHa, пиcaли Ha иMя ПyTиHa. Ho, k coжaлeHию, Boз ocTaeTcя и HыHe TaM.
Bu “Erzän mastor” gazetasınıñ baş möxärrire Yevgeniy Çetvergov ide.
Urıs bulmağan xalıqlarnıñ belem alu sisteması belän menä şundıy xällär böten Rusiädä. Nik soñ Konstitutsiä bozıla? Nik böten Rusiäda ğına tügel, ayırım alınğan ber Mordoviädä da tatar, muqşı, erzä balaları üzläreneñ konstitutsion xoquqları belän faydalana almıy? Nik mäktäplärdä uqıtu, başlanğıç klasslarda ğına bulsa da, tuğan teldä tügel, ä urıs telendä däwam itä?
Rusiä Federatsiäseneñ konstitutsiäse, Rusiä qanunnarı, respublikalarnıñ qanunnarı här keşegä üz tuğan telendä belem alu xoquqı birä. Ämma bu tabiği xoquqnı berniçä xäyläkär süz belän yuqqa çığaralar. Bu mäğärif buyınça programmalarğa häm konsepsiälärgä yazılğan xäyläkär süzlär şundıy: “Po jelaniyu roditeley”, dimäk, “Ata-ana teläge belän”. Urıs, ingliz, fransuz tellären, ximiä, fizika, matematikanı da “ata-ana teläge” belän genä uqıtsalar, Rusiäneñ mäğärif sisteması küptän tarqalğan bulır ide. Ä urıs bulmağan xalıqlarnıñ tuğan tellärendä uqıtunı “ata-ana teläge” däräcäsenä genä qaldıralar. Dimäk, Rusiä xakimiätläre urıs häm çit il tellären azçılıq xalıqlarnıñ tuğan tellärennän küpkä yuğarıraq bäyäli dip äytergä bula.
Älbättä, nindider tatar, yäisä muqşı, yäisä erzä awılınıñ böten ata-anası “bezneñ awılda başlanğıç mäktäptä uqıtunı tuğan telebezdä alıp barunı taläp itäbez” dip ğarizalar yazsa ide, qanunnar buyınça bu eş, hiçşiksez, eşläner ide. Ämma mondıy xällär Mordoviädä älegä kürenmi. Nik? Küpçelek ata-analarğa närsä kiräk? Alarnıñ ulları-qızları üskäç, mäktäpne betergäç, tormışta kübräk aqça eşlärdi bulsın, şul kiräk. “Ä tatarça bolay da süli beläbez bit”, dilär alar.
Azatlıq radiosı öçen Mordoviädän İrek Bikkinin


c: text/html

text:
Aqmescit – Kelecek afta Qırımda ealini cedvelge alıp başlaycaqlar. Rusiyeli «akimiyet» vekillei yarımadanıñ inkişaf programmasını tizmek içün şu tedbir mutlaqa keçirilmek kerek, deyler. Aynı zamanda, qırımlılarnıñ bir qısımı, ekseriyeti qırımtatarlar öz aqqında malümat bermege istemeyler. Mecliste de bunen bağlı çeşit fikirler bar.
Qırımda ealiniñ cedvelge aluv ceryanı oktâbr 14 kününden 25 kününe qadar ötkerilecek. Soñki künleri yarımadanıñ soqaqları ve yerli kanallarnıñ efirleri reklama ile toldı. Cumhuriyetniñ statistika Hızmetiniñ malümatına köre, er sakin 33 sualge cevap bermek kerek. Şu suallerni bergen hızmetçi, doğğan yıl ve yeri, grajdanlıq, etnik tamırları, tuvğan til, migratsiya, tasil, qazanç yolları, iqtisadiy faaliyeti, evlilik, doğum ile bağlı suallerni soraycaq. Ayırı sualler yaşayış şaraitlerge bağışlanacaq (bina ne vaqıt, nasıl şekilde quruldı, tışqı divarlar neden yasaldı, abadanlıq ve sanitar – gigiyenik şaraitler, daire ya da mesken evniñ meydanlığı, odalarnıñ sayısı, telekommunikatsiyalarnıñ mevcutlığı ve ilâhre).
Qırım statistika Hızmetiniñ reberi Olga Baldina mühbirlerge aytqanı kibi, ealiniñ cedvelge alınuvı anonim şekilde ötkerilecek. «Biz soy adını, adını soramaycaqmız. Bu malümatlar bilgisayarğa kirsetilmeycek. Bizim içün eñ müimi Cumhuriyetniñ bir süretini asıl etmek. Bizge ealiniñ terkibi cietinden cumhuriyetniñ resimini yapmaq kerek. Soravdan keçkenniñ şahsiy malümatları gizli qaluvı - soravnıñ eñ esas noqtasıdır», – dep qayd etti Baldina.
Bundan evel Rusiye prezidenti Vladimir Putin qayd etkeni kibi, Qırım ealisiniñ cedvelge aluvı yarımadanıñ inkişaf programmasını tizmek içün keçilecek. «Biz, ealiniñ soravdan keçirilüvi resmiy olmağan bir tedbir olğanını añlaymız, toplanğan malümatlarnı Qırım federal okrugınıñ inkişafı içün qullanacaqmız», – dedi Putin.
Qırımda ealini soravdan keçirmek içün Rusiye ükümeti 387 mln. ruble ayırdı. Soravnıñ neticeleri 2015 senesiniñ mayısnıñ 1-ne qadar aydılatılacaq.
«Federal Havfsızlıq Hızmetine bizim malümatımız kerek»
55 yaşında işsiz Dilâver, qırımtatardır, Aqmescit civarında yaşay. O soravda iştirak etmeycegini ayta. Qorantası ve öz aqqında malümatnı bermege istemey, çünki mahsus hızmetler alğan bilgilerni oña qarşı qullana bileler, dey.
«Qırımtatarlarnen ne olayatqanı körip, tintüvler, soravlar, öldürüvler yüz bergenini bilip, federal mahsus hızmetlerge malümatnı bermege ne kerek. Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasası soravda iştirak etmemege aq bere», – dep añlattı Dilâver-ağa Qırım.Aqiqatqa.
Aqmescitte oquğan 19 yaşlı Server tamam şu fikirde. «Men olarğa işanmayım, olar ep bir öz malümatlarnı kirsetirler. FHH-ne bizim aqqında malümat kerek, faqat öyle de er şey bileler, em de özümiz de malümatnı berecek olamız», – dey yaş oğlan.
Malümatta şahsiy bilgiler aydınlatılmaycağı, Dilâver ağa ve Serverni tınçlandırmay. Olar, qararnı deñiştirmeyceklerini bildireler.
Ealiniñ cedvelge aluvına diger millet vekilleri de şübenen davranalar. 20 yaşlı aqmescitli Sergey ukrainli, onıñ da soravda iştirak etmege niyeti yoq. «Biz olarğa qapunı açmamız. Olar, şahsiy ayatımızğa kirişecek olalar: kimmiz, nemiz… Bu malümat nege kerek olğanını añlamayım. Asılında, malümatnıñ er angi toplavını begenmeyim», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Resmiy şahıslarnıñ izaatlarına da Sergey işanmay. «Soravdan soñ, yañı balalar bağçası, hastahane, mektep peyd olacağı aqqında laflar episi masaldır, ealini qayğıramız, dep aytalar», – dey aqmescitli.
Bazı matbuat vastaları soravda iştirak etmegen şahıslar, ya da yañlış malümat bergenler 100 rubleden 300 rublege qadar para cöremesini töleycekleri aqqında bildirip başladılar. Amma, şeer ve qasaba akimiyeti bu malümatnı red ete, çünki Rusiyede bunen bağlı qanunlar yoq.
Faqat, Sergey para cöremesini tölep, şahsiy bilgilerni bermemege razı.
Qoruyıcı organlarınıñ basqısı sebebinden Qırımnı terk etken, belli qırımlı bloger, rus Yelizaveta Bogutskaya emin, şu anketalarnı «FSB (FHH) ruhiyatçıları azırlaylar».
«Eñ sade bir sual ve cevap yardımınen, şahsiy harakteristika, şahsiyet ve cemiyet arasında bağ saasında çalışqan mütehassıslar sizniñ aqqında çoq şeyler ögrene bileler. Böyleliknen, sade sualler sayesinde siz FHH-niñ daimiy nezareti astında qalacaqsıñız. Sizniñ şahsiy işiñiz açıla ve er adımıñız şu işte qayd etile», – dep saya bloger.
Onıñ fikirince, «mahsus hızmetler şimdi Qırımda işançsız adamlarnıñ cedvelini azırlaylar». Bu sebepten Bogutskaya qırımlılarğa Anayasağa esaslanıp, soravda iştirak etmemege tevsiye ete. «Milliy mensüplik ve din baqışlarına baqmadan, Anayasa grajdanlarnıñ aq ve uquqlarını teminley. «Ekinci Bab. Adam ve grajdannıñ aq ve uquqları». Anayasa – bu esas qanun. Ondan daa küçlü şey yoq», – dey Bogutskaya.
Qırım ealisine qarşı repressiyalar?
Meclisniñ soravnen bağlı yekâne bir fikiri yoq. Temsiliy organnıñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Rusiye tarafından ötkerilgen sorav devamında qırımtatarlar ve diger millet vekillerine qarşı repressiyalar qullanıla bile.
«Akimiyet yapqan er adım adamlarnı ğayet qasevetlendire. Qırımnıñ inkişafınen bağlı meselelerni çezmek içün, mektep ve içtimaiy saalarını ileriletmek içün bugünde bugün em malümat, em de mahsus hızmetlerniñ sayısı yeterli. De-fakto akimiyet olğan soyları bu sorav neticelerinen öz menfaatlarına faydalana bileler, kibi tahminler bar. Bazı qırımlılarnıñ fikirince, ealige qarşı repressiyalar qullanıla bile», – dep qayd etti o.
Qayd etmeli ki, Devlet milletler komiteti reisi Zaur Smirnov avgustnıñ soñunda Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında qırımtatarlarnıñ soravda mutlaqa iştirak etmesi kerekligini qayd etken edi, çünki müessise şimdilik eski malümatlarnı işlete, degen edi.
«Biz er vaqıt 2001 senesiniñ malümatlarına tayana edik, qırımtatarlarnıñ sayısı bu qadar dey edik ve dinamikanı qoşa edik: 250 biñ ya da 300 biñ deymiz. Amma, raqamlar bir qaç biñ ile farqlanğan alda doğru sayılmay. Misal içün, til meselesini alsaq. Bu yerde de sorav doğru malümatnı kösterir. Ne qadar mektep, sınıf, kitap kerek, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde infrastruktura meseleleri de bu malümat vastasınen çezilmek mümkün. Operativ monitoring bu belli bir şey, amma tekmil malümat bam-başqa şeydir: ealiniñ sayısı, kelecekke tahminler müim», – dep añlattı Smirnov.
Aynı zamanda Meclis reisi muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, qırımtatarlar soravda iştirak etmeliler. «Bu sorav açıq, belli bir qaideler boyunca keçirilmesi pek müim. Ve eñ esası bu malümatlarnıñ aydılatılmasıdır. Çünki sovetler devirinde, çeşit millet vekillerini diger milletke qoşıp yazğanlarını bilemiz, qırımtatar halqı ayırı millet olaraq asıl da közge alınmay edi», – dedi Meclis reisi muavini.
Bunen beraber, Celâlnıñ fikirince, akimiyet qırımtatarlarnıñ sayısını eksiltip köstere bile. «Ufaq-tüfek sahtecilik yapıla bile. Bu hatalar da, halqımızğa degil, akimiyetke elverişli olur», – dey o.
Qırım musulmanları müftisiniñ muavini Esadullah Bairov, Aqmescitte oktâbr 7 künü ötkerilgen tögerek masa devamında, qırımtatarlar arasında soravnı boykot etmek içün teşviqat alıp barılmay, dedi. Onıñ sözlerine binaen, qırımtatarlar, hususan, diniy teşkilâtlar soravnıñ müimligini añlap, onda iştirak etmege azırlar. «Soravnıñ neticeleri nasıl olacağı er kes içün meraqlı, Qırımda demografik vaziyetniñ, hususan, qırımtatar ealisine ait deñişmeler emiyetli», – dedi Bairov.
Qayd etmeli ki, soñki kere Qırımda ealiniñ cedvelge aluvı 2001 senesi bütün ukrain soravı çerçivesinde ötkerilgen edi. O vaqıt cumhuriyette yaşağanlarnıñ sayısı 2 mln 33 biñni teşkil etken edi. Etnik cietinden: ruslar – 58,5%, ukrainler– 24,4 %, qırımtatarlar – 12,1%-nı teşkil etken ediler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina tış işler naziri Vadim Prıstayko, ilhaq etilgen Qırımda insan aqları qorçalavı aqqında rey berüvniñ neticeleri köstergen, halqara topluluqnıñ Qırım mevzusı boyunca birligini müim saya.
Böyle etip o BMT Baş Assambleyasınıñ dekabr 18-inde oturışını tefsir etti.
"Biz, bizge qoltutqan devletler öz pozitsiyasını köstere, dep ümüt etemiz. Er biri içün bu qolay şey degildir. Amma olar bu fikirge destek köstergenleri, Qırımğa ve bizge munasebetlerini köstere. Rey berüvniñ sadece raqamlarına köre, bu bizim içün daa emiyetlidir", - dedi Pristayko "Ukraina 24" telekanalına.
Ha зaceдaHии ГeHepaлbHoй AccaMблeи OOH пpиHяли peзoлюцию o зaщиTe пpaB чeлoBeka B KpыMy.
BMT Baş Assambleyasınıñ oturışında Qırımda insan aqlarınıñ qorçalavı aqqında rezolütsiyanı qabul ettiler.
BMT-de Ukrainanıñ missiyası, rezolütsiyağa qarşı rey bergen memleketlerniñ cedvelini derc etti: Ermenistan, Belarus, Burundi, Kamboca, Qıtay, Kuba, Eretriya, Gvineya, İndiya, İran, Qazahistan, Qırğızistan, Myanma, Nikaragua, Filippinler, Rusiye, Sırbistan, Sudan, Süriye, Uganda, Venesuella ve Zimbabve.
Daa evel Ukraina Tış işler nazirligi, işğal etilgen Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqları «daima bozula», dep bildirdi. Müessise, «al-azırda Qırımda sahte qabaatlavlar boyunca eñ azından 35 qırımtatarı tutuldı», dep qayd etti.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, noyabrniñ 27-nde işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvına dair laflar uydurıla, dep bildirdi.
Gaagadaki BM halqara mahkemesi Rusiyege Kyiv Moskvanı Ukraina şarqında terrorizmni maliye etkeninde ve Qırımda ırq ayırım yapqanında qabaatlağan Ukraina davasına cevap olaraq vesiqa azırlaması içün 2020 senesi dekabrniñ 8-ne qadar vaqıt berdi.
Ukraina, 2017 senesi dava açtırdı. Kyiv, Rusiye Donbastaki aydutlarğa qoltutıp, Terrorizmni maliye etüv ile küreş şartnamesini ve, işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa ve ukrainlerge basqı yapıp, ırq ayırımınıñ bütün şekillerini yoq etüv şartnamesini boza, dep ayta. 2019 senesi iyün ayında BM Halqara mahkemesi dava diñlevlerine başlağan edi.
Noyabrniñ 14-nde BM Baş assambleyasınıñ Üçünci komiteti Qırımda Rusiye işğali şaraitlerinde insan aqlarını qoruv qararını qabul etti.
Daa evel Birleşken milletler baş kâtip Antoniu Guterrişniñ işğal etilgen Qırımda bozulğan insan aqlarına dair birinci maruzasını aydınlattı. Maruzanıñ metni teşkilâtnıñ saytında derc etildi.


text:
Ukraina Sağlıq saqlav nazirligi, martnıñ 13 itibarınen memlekette 47 541 insan COVID-19 aşısını yaptı, dep bildirdi. Bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
«Tünevin Ukrainada 9304 adam COVID-19 aşını yaptı. Olardan bir ilâc dozasınen 9304 aşılandı, vaktsinatsiyanı bitirdi (eki ilâc dozasınen aşılandı) 0 adam. Martnıñ 12-nde bundan bir kün evel olğanına baqqanda 445 aşı ziyade yapıldı. Vaktsiyanatsiyanı 161-nci köçüci brigada yaptı», – dep yazıla bildirmede.
Sağlıq saqlav nazirliginiñ malümatına köre, aşılama kampaniyasınıñ başlanğanından berli eñ çoq aşı Donetsk vilâtetinde 4654 yapılğan.
Fevralnıñ 24-nde Ukrainada tam şekilde koronavirus uqunçına qarşı aşılama kampaniyası başlandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.


text:
Qırımda noyabrniñ 16-nda hastahane, bala evleri, internat ve diger içtimaiy müessiselerni ziyaret yasağı koronavirus sebebinden uzatıldı. Yasaq ayrı buyruq çıqarılğanına qadar belli olmağan müddetke uzatıldı. Belli deñişmeler Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ yüksek seviyeli azırlıq rejimi fermanına kirsetildi.
Vesiqada qayd etilgenine köre, bala evleri ve internat hadimleri 14 kün devamında çalışacaq.
Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, pandemiya başlağanından 12367 insan COVID-19-ğa oğradı, 212 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz Aqmescit apishanesinden semetdeşlerine mektüp yazdı. O, qırımtatar halqı Kremlge boysunğan Qırım akimiyeti istegeni kibi «folklor» bir millet olmaycağını qayd etti.
Çiygoznıñ mektübini fevral 25-te Qırımtatar Milliy Meclisi derc etti. Çiygoz mektübini qırımtatar erbabı Noman Çelebicihannıñ sözleri ile başladı: «Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege». Soñra Çiygoz qırımtatarlarnıñ vatanğa avdet olması ve oña olğan sevgisi aqqında ayta.
«Biri bir qaç qoqla azatlıqqa ıntıluvımıznı ve irademizni yoq etecek, bizler «folklor» bir millet olacaqmız, bizni süslengen qoqla olaraq kösterip, amanlıq ve «bahtlı» ayat kösterip, bizim tarih, qaramanlarımız aqqında hatıramıznı unutacağımıznı tüşüne – iç bi vaqıt olmaycaq bir şey!», – dep aytıla mektüpte.
Çiygoz qayd etti ki, al-azırda Qırımda onıñ halqı ve yarımadanıñ diger sakinleri «mahsus alanğa» alındı.
«Menim halqım teslim olmaycaq! Bugün ukrain halqı birinci olıp bütün dünya bizge qoltuta!», – dep yazdı o.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Гaяз ИcxakыйHың Mөhaҗиpлek чopы иҗaTы - Ğayaz İsxaqıynıñ möhacirlek çorı icatı
Tөpekләp hәM TaTapлap: ypTak kыйMMәTләp 24/20 / Töreklär häm tatarlar: urtaq qimmätlär 24/20
Oлyr әдибeбeз Гaяз ИcxakыйHың Mөhaҗиpлek чopы иҗaTы TypыHдa kыckaчa kүзәTү
Бeз бүreHre язMaбыздa (Tөpлe чыraHakлapHы kyллaHып) 20Hчe racыpдa cәяcи hәM иҗaди apeHara чыkkaH зыялылapыбызHың бepce, TaTap әдәбияTы kлaccиrы, пyблициcT, cәяcәTчe Гaяз ИcxakыйHың Mөhaҗиpлek чopыHдarы иҗaTы TypыHдa kыckaчa rыHa TaHышыpбыз.
KүpeHekлe әдип Гaяз ИcxakыйHың иҗaTы, иҗTиMarый-cәяcи эшчәHлere aлTы диcTә eлra җыeлa. ШyHың яpTыcыHHaH apTыrы TyraH җиpeHHәH чиTTә Mөhaҗиp бyлып үTә. ГoMepe бye xaлkы aзaTлыrы өчeH kөpәшkәH яkTaшыбызHың үзe дә, иҗaди Mиpacы дa CoBeT чopыHдa TyraH илeHHәH, xaлkыHHaH чиTләшTepeлrәH бyлa. AHың яkTы иceMe, Mиpacы 70 eлдaH coң rыHa BaTaHыHa әйләHeп kaйTa. Tиk бy BakыTTa иHдe aHы бeлMәrәH бepHичә бyыH үcәprә өлrepә.
Гaяз Иcxakый - 20Hчe racыpHың бepeHчe яpTыcыHдa TaTap, roMyMәH, Tөpkи xaлыkлapHың kиләчәre өчeH эзлekлe kөpәш aлып бapraH, шyHы яшәүHeң иң oлы MakcaTы иTeп kyйraH MилләT yллapыHың иң kүpeHekлece. ЧиT илләpдә яшәп Tә MилләT язMышыH hәM TyraH TeлeбeзHe, диHeбeзHe cakлayHы kaйrыpTyдaH TykTaMaraH, әдәби иҗaTы яpдәMeHдә xaлkыбызHың ropeф-raдәTләpeH яшәTeprә oMTылraH язyчылap apacыHдa бyлyы бeләH дә, үзeHeң фидakapbләpчә akTиB җәMәraTb эшчәHлere бeләH дә Гaяз Иcxakый aepыM ypыH aлып Topa. ИcxakыйHың MөhaҗиpлekTә TyплaHraH иҗaT MиpacыH бapлay, xaлыkka иpeшTepү бyeHчa raлMHәpeбeз иHдe 20 eлra яkыH зyp эшләp бaшkapa.
Гaяз Иcxakый яpTы roMepeH, aHың җиTлekkәH дәBepeH MөhaҗиpлekTә yздыpa. Әйe, aHың иҗaTыHың иң HәTиҗәлe чopы чиT илләpдә yзa. AHың бy чop TopMышы hәM эшчәHлere шakTый бaй, kaTлayлы hәM kүпkыpлы. ЛәkиH, MөhaҗиpлekTә дә TyraH xaлkыHың Mилли aзaTлыrы өчeH kөpәшkә бarышлaHraH akTиB hәM фидakapb җәMәraTb эшчәHлere бeләH бeprә, Гaяз Иcxakый MөhaҗиpлekTәre kүпkыpлы иҗaTыH дa шyл MakcaTлapдa xeзMәT иTTepә.
ӘдипHeң Mөhaҗиpлek дәBepe иҗaTы идeя-TeMaTиk яkTaH шakTый бaй, Tөpлe. ӘMMa шyлaй дa aHың үзәreHдә - Tapиxи Bakыйra-xәлләp. ”Oлyr MөxәMMәд”, ”Өйrә Taбa”, ”ДyлkыH эчeHдә”, ”ҖaH БaeBич”, ”ЛokMaH XәkиM” hәM бaшkaлap. Aлapдa xaлkыбыз TapиxыHың MөhиM kүpeHeшләpe, kaйrы-шaTлыkлapы, өMeT-Teләkләpe cәHraTи яkTaH kaлky hәM үTeMлe rәүдәләHeш TaпkaH.
Гaяз Иcxakый бaй әдәби иҗaT Mиpacы kaлдыpa: бy MиpacTa roMyMиләшTepeп caHaraHдa 3 poMaH, 30лaп пoBecTb hәM xиkәяләp, иke диcTәrә яkыH дpaMa әcәpләpe бap. Шyлap apacыHHaH әдипHeң “Өйrә Taбa” пoBecTeHдa пoлkoBHиk TиMepraлиeB oбpaзы aшa Mилли aзaTлыk xәpәkәTeHeң үзeHчәлekлe бep фopMacыH TacBиpлaп kыHa kaлMый, бәлkи Җиp шapыHдa яшәүчe kыpыkTaH apTыk Tөpkи xaлыkHың бeprә TyплaHып, бep-бepceH яkлaп hәM үзapa яpдәMләшeп яшәprә Tиeшлere TypыHдarы фиkepHe aлra cөpә. ПoBecTbHың “Өйrә Taбa” дип иceMләHүeHдә дә зyp MәrъHә яTa. TaTap hәM бaшka Tөpkи xaлыk BәkилләpeHHHәH TopraH rackәp TөpkиләpHeң бepдәHбep бәйceз дәүләTe бyлraH Tөpkияrә Tөп йopT, ”aHa йopT” иTeп kapый hәM Tөpkи бeprәлekkә xыяHәT иTMичә, kopaллapыH үзләpeH диHи, Mилли, pyxaHи, MәдәHи, cәяcи, иkъTиcaди изүrә дyчap иTkәH иMпepия MилләTeHeң apMияceHә kapшы бopa. ПoлkoBHиk TиMepraлиeB, ”aHa йopT” бyлraH TөpkияHe kopaл kөчe бeләH яkлaп, TaTap MилләTeHeң kиләчәre өчeH дә kaйrыpTa, aHың шaHлы TapиxыH иckә Tөшepeп, үз xaлkыHың дa MөcTәkыйлbлekkә hәM үзбилreләHү xokykыHa xakы бyлyыH иckәpTә. Гaяз Иcxakый, бaшka MилләTләpHe үз TиpәceHә Tyплaп, aлap өчeH “aHa йopT” бyлraH Tөpkия дәүләTeHeң иMиHлere өчeH kahapMaHHapчa kөpәшeп hәлak бyлraH пoлkoBHиk TиMepraлиeB oбpaзы aшa Tөpkи kapдәшлekHe kөчәйTeprә, диHи бepдәMлekHe HыrыTыpra өHди.
Mөhaҗиpлek чopы иҗaTыHың бepeHчe әcәpe бyлraH “ДyлkыH эчeHдә” иceMлe дpaMacыH Гaяз Иcxakый 1920Hчe eлдa иҗaT иTә. ДpaMaдa дөHbяHың acTы-өckә kилrәH зaMaHдa яшәrәH keчkeHә keшeHeң, raди бep шәxecHeң oлы фaҗиraceH aчып биpә, aHың kүңeлeHдә TyraH әpHү-raзaплap hәM kичepeшләp бeләH “үceп җиTә TopraH яшb бyыHHы “ TaHышTыpa.
Mөhaҗиpлek чopыHдa Гaяз Иcxakый яңa Mилли MaTбyraT чapaлapы oeшTыpy эшeH дә kaйrыpTa. ӘHkapaдa Hәшep иTeлә TopraH “Tөpek йopTы” жypHaлыHың бaш Mөxәppиpe иTeп билreләHә. Гaяз Иcxakый чиT җиpләpдә MөhaҗиpлekTә чakTa дa әдәби иҗaTыH дa, иҗTиMarый-cәяcи эшчәHлereH дә TykTaTMый.
Гaяз Иcxakый - TaTapHың cиpәk oчpый TopraH бөek TaлaHTы, Mилли әдәбияTHың kлaccиrы hәM ropypлыrы. AHың әдәби MиpacыHдa oзak BakыTлap koлoHиялb xәлдә яшәrәH xaлыkHың yяHyы, kиң MәйдaHra чыryы, aзaTлыk өчeH kөpәш юлыHдa җиңү-юraлTyлapы, MakcaT-oMTылышлapы чarылa. yл TaTap әдәбияTыH үceш юлыHa aлып чыkkaH oлы TaлaHT. AHың әдәби Mиpacы - xaлыkHың Mилли xәзиHәce, pyxи бaйлыrы.
---------------------
Oluğ ädibebez Ğayaz İsxaqıynıñ möhacirlek çorı icatı turında qısqaça küzätü
Bez bügenge yazmabızda (törle çığanaqlarnı qullanıp) 20nçe ğasırda säyäsi häm icadi arenağa çıqqan zıyalılarıbıznıñ berse, tatar ädäbiyatı klassigı, publiŝist, säyäsätçe Ğayaz İsxaqıynıñ möhacirlek çorındağı icatı turında qısqaça ğına tanışırbız.
Kürenekle ädip Ğayaz İsxaqıynıñ icatı,ictimağıy-säyäsi êşçänlege altı distä yılğa cıyıla.Şunıñ yartısınnan artığı tuğan cirennän çittä möhacir bulıp ütä.Ğomere buyı xalqı azatlığı öçen köräşkän yaqtaşıbıznıñ üze dä,icadi mirası da Sovet çorında tuğan ilennän,xalqınnan çitläşterelgän bula.Anıñ yaqtı iseme,mirası 70 yıldan soñ ğına Watanına äylänep qayta.Tik bu waqıtta inde anı belmägän berniçä buın üsärgä ölgerä.
Ğayaz İsxaqıy - 20nçe ğasırnıñ berençe yartısında tatar, ğomumän, törki xalıqlarnıñ kiläçäge öçen êzlekle köräş alıp barğan, şunı yäşäwneñ iñ olı maqsatı itep quyğan millät ullarınıñ iñ küreneklese. Çit illärdä yäşäp tä millät yazmışın häm tuğan telebezne, dinebezne saqlawnı qayğırtudan tuqtamağan, ädäbi icatı yärdämendä xalqıbıznıñ ğoref-ğadätlären yäşätergä omtılğan yazuçılar arasında buluı belän dä, üzeneñ fidaqar’lärçä aktiv cämäğat’ êşçänlege belän dä Ğayaz İsxaqıy ayırım urın alıp tora. İsxaqıynıñ möhacirlektä tuplanğan icat mirasın barlaw, xalıqqa ireşterü buyınça ğalmnärebez inde 20 yılğa yaqın zur êşlär başqara.
Ğayaz İsxaqıy yartı ğomeren, anıñ citlekkän däweren möhacirlektä uzdıra. Äye, anıñ icatınıñ iñ näticäle çorı çit illärdä uza. Anıñ bu çor tormışı häm êşçänlege şaqtıy bay, qatlawlı häm küpqırlı. Läkin,möhacirlektä dä tuğan xalqınıñ milli azatlığı öçen köräşkä bağışlanğan aktiv häm fidaqar’ cämäğat’ êşçänlege belän bergä, Ğayaz İsxaqıy möhacirlektäge küpqırlı icatın da şul maqsatlarda xezmät itterä.
Ädipneñ möhacirlek däwere icatı ideyä-tematik yaqtan şaqtıy bay, törle. Ämma şulay da anıñ üzägendä - tarixi waqıyğa-xällär. ”Oluğ Möxämmäd”, ”Öygä taba”, ”Dulqın êçendä”, ”Can Bayeviç”, ”Loqman Xäkim” häm başqalar. Alarda xalqıbız tarixınıñ möhim küreneşläre, qayğı-şatlıqları, ömet-teläkläre sänğati yaqtan qalqu häm ütemle gäwdäläneş tapqan.
Ğayaz İsxaqıy bay ädäbi icat mirası qaldıra: bu mirasta ğomumiläşterep sanağanda 3 roman, 30lap povest’ häm xikäyälär, ike distägä yaqın drama äsärläre bar. Şular arasınnan ädipneñ “Öygä taba” povestenda polkovnik Timerğaliyev obrazı aşa milli azatlıq xäräkäteneñ üzençälekle ber formasın taswirlap qına qalmıy, bälki Cir şarında yäşäwçe qırıqtan artıq törki xalıqnıñ bergä tuplanıp, ber-bersen yaqlap häm üzara yärdämläşep yäşärgä tiyeşlege turındağı fikerne alğa sörä. Povest’nıñ “Öygä taba” dip isemlänüendä dä zur mäğ’nä yata. Tatar häm başqa törki xalıq wäkillärennnän torğan ğaskär törkilärneñ berdänber bäysez däwläte bulğan Törkiyägä töp yort, ”ana yort” itep qarıy häm törki bergälekkä xıyänät itmiçä, qoralların üzlären dini, milli, ruxani, mädäni, säyäsi, iq’tisadi izügä duçar itkän imperiyä milläteneñ armiyäsenä qarşı bora. Polkovnik Timerğaliyev, ”ana yort” bulğan Törkiyäne qoral köçe belän yaqlap, tatar milläteneñ kiläçäge öçen dä qayğırta, anıñ şanlı tarixın iskä töşerep, üz xalqınıñ da möstäqyıl’lekkä häm üzbilgelänü xoquqına xaqı buluın iskärtä. Ğayaz İsxaqıy, başqa millätlärne üz tiräsenä tuplap, alar öçen “ana yort” bulğan Törkiyä däwläteneñ iminlege öçen qaharmannarça köräşep hälaq bulğan polkovnik Timerğaliyev obrazı aşa törki qardäşlekne köçäytergä, dini berdämlekne nığıtırğa öndi.
Möhacirlek çorı icatınıñ berençe äsäre bulğan “Dulqın êçendä” isemle dramasın Ğayaz İsxaqıy 1920nçe yılda icat itä. Dramada dönyanıñ astı-öskä kilgän zamanda yäşägän keçkenä keşeneñ, ğadi ber şäxesneñ olı faciğasen açıp birä, anıñ küñelendä tuğan ärnü-ğazaplar häm kiçereşlär belän “üsep citä torğan yäş’ buınnı “ tanıştıra.
Möhacirlek çorında Ğayaz İsxaqıy yaña milli matbuğat çaraları oyıştıru êşen dä qayğırta. Änkarada näşer itelä torğan “Törek yortı” jurnalınıñ baş möxärrire itep bilgelänä. Ğayaz İsxaqıy çit cirlärdä möhacirlektä çaqta da ädäbi icatın da, ictimağıy-säyäsi êşçänlegen dä tuqtatmıy.
Ğayaz İsxaqıy - tatarnıñ siräk oçrıy torğan böyek talantı, milli ädäbiyatnıñ klassigı häm ğorurlığı. Anıñ ädäbi mirasında ozaq waqıtlar koloniyal’ xäldä yäşägän xalıqnıñ uyanuı, kiñ mäydanğa çığuı, azatlıq öçen köräş yulında ciñü-yuğaltuları, maqsat-omtılışları çağıla. Ul tatar ädäbiyatın üseş yulına alıp çıqqan olı talant. Anıñ ädäbi mirası-xalıqnıñ milli xäzinäse, ruxi baylığı.
Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı
Çığanaqlar:
1) https://tatar-inform.tatar>society
Fäxretdinova A.,””Xatıyp Miñnegulov:”İsxaqıyda bulğan ideyälärne xalqıbıznıñ küñel xäzinäsenä äyländerergä kiräk”.””Tatar-inform”. 28.04.2008
2) https://www.twirpx.com>file
Miñnegulov X.,”Ğayaz İsxaqıynıñ möhacirlektäge icatı(PDF)”.16.06.2018
3)Säxäpov.M.,”Yañarış xäbärçese”.Anqara,2005
4) https://tt.m.wikipedia.org>wiki>G...
Ğayaz İsxaqıy-WİKİPEDİA


text:
İlhaq etilgen Qırım ve Kyiv nezareti tışında qalğan Donbassta ekologik vaziyet “pek havflı” dep ayttı sentâbrniñ 1-nde Ukrainanıñ Ekologiya nazirliginiñ başı Ostap Semerak. Onıñ sözlerine köre, bunı 2017 senesi Ukraina Tabiat nazirligi ile Ukrainadaki OSCE leyhası çerçivesinde ötkerilgen ortaq teqdiqatlar tasdıqlay.
“Telüke aqqında men bu yıl Berlinde OSCE Parlament assambleyasında ve Strasburgda Ukraina-AB Birleşmesiniñ Parlament komitetinde maruza oquğan edim. Bu topraqlar azat etilip acele tedbirler körülmegence, Ukraina ve Avropa içün bunıñ neticeleri felâket ketirebilir”, – dep yaza ukrain naziri Facebookta.
MEVZUĞA DAİR: Qayğılı tahminler: Qırım ekologik felâketke doğru kete
Herson vilâyetinde, Rusiye ilhaq etken Qırımda yerleşken“Krımskiy titan” zavodı tarafından vilâyet toprtaqlarındaki suvlarnıñ kirlenüv derecesi ölçemek içün suv, topraq ve ava nümüneleri alınuvı teşkil etilgen edi.
Daa evel vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde köçken şahıslar meseleleri naziriniñ muavini Yuriy Grımçak Qırımnıñ ekologik vaziyeti “felâketli” olğanı aqqında aytqan edi.


text:
Rusiye Taqiqat komiteti Kyivde rusiyeli muhalefetçi jurnalist Arkadiy Babçenkonıñ öldürilüvi sebebinden cinaiy iş açtı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye TİN Ukraina ükümetini «taqiqat tezce yapılması içün bütün imkânlarnı qullanmasına» çağırdı.
«Bu devlette KHV hadimleriniñ öldürilüvi, olarnı çekiştirüv seviyesi barğan sayın artmaqta, taqiqat neticesi ise, cenayetçilerniñ cezalanmasına ketirmey. Qanlı cinayetler ve asla cezalanmayüv Kyiv rejimi içün muntazam olıp qaldı», – dep ayıla Rusiye TİNnde.
Rusiye jurnalistler birligi de jurnalistniñ öldürilüvine nisbeten öz munasebetini bildirdi.
«Rusiye jurnalistler birligi arbiy jurnalist Arkadiy Babçenkonıñ öldürilüvi sebebinden çorlandı. Şimdiki zamanda jurnalisteler öz vazifesini eda eter eken öldürilgenine çoq yazıqsınamız. Jurnalistniñ milleti ve noqta-i nazarı muim degil. Olar- jurnalist. Olar malümat toplay. Olarnı bunıñ içün öldürmege olmay», – dep qayd ete Birlikniñ kâtibi Yuliya Zagitova.
Daa evel Kyiv politsiyası rusiyeli jurnaist Arkadiy Babçenko Kyivde elâk olğanı aqqında haber etken edi.
Ukraina uquqorçalav organları «qastlı öldürilüv» maddesi boyunca cinaiy açtı. Politsiyanıñ malümatına köre, Babçenkoğa bir qaç sefer qurşun atılğan.
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk ete. O, öz qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.
Bundan bir qaç ay evelsi, 2016 dekabr ayında, o TU-154 uçağında, öz arbiylerini Suriyege Yañı yılnen hayırlamağa ketken Rusiye arbiyleri, jurnalistleri ve Aleksandrov adına ansambl artistleri uçaq qazasından ölgenlerine iç acınmağanını bildirgen edi. Bundan soñ Rusiyede Babçenkonı vatandaşlıqtan marum etmek içün imzalar toplanıp başlandı.
Soñki zamanlarda jurnalist Kyivde qırımtatar ATR telekanalında çalışa edi.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/12-21
Mixeil Saakaşvili (21.12.1967, / Görci SSR başqalası Tbilisi, / SSRB) — görci çığışlı Görcistan häm Ukraina säyäsätçese.
Sovet ğäskärdäge xärbi xezmäten Borıspil hawa alanında çik saqçısı bularaq uza, Kievtağı Taras Şevçenko isemendäge universitetınıñ xalıqara mönäsäbätlär fakultetın tämamlıy. Östämä belemne AQŞta häm Frantsiädä ala.
1995 yılda Eduard Şevardnadze firqäsennän parlamentqa saylana, 2001 yılda Berdäm Xalıq Frontı isemle säyäsi firqäsen buldıra.
"Gölçäçäk inqıylabı"nıñ citäkçeläreneñ berse, Görcistannıñ öçençe prezidentı. Yevromäydannı yaqlıy, Ukrainanıñ Ädis ölkäse ğämäldäge gubernatorı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
"Böten xalqıbıznı berdäm bulırğa çaqıram"
39 ilneñ baş konsulı İstanbuldağı höcümne gäyıpläde
İsak Haleva, Törek yähüdläre baş ravvinı:
“Min süz taba almıym. Keçkenä çaqta ätiyım belän bu uramda şatlanıp yöri idek. Täñregä doğa qılam, tağın mondıy terrornıñ bulmawın telim. Hiçber äni, hiçber bala yätim qalmasın.”
Orhan Canlı, Türkiyä Süryani katolik patriarxı wäkile:
“Şäxsän üzem häm cämäğätebez isemennän bu höcümnän täêsirlängän härkem belän teläktäşlek êçendä buluıbıznı belderäm,
şähit bulğan watandaşlarnıñ ğailäläreneñ qayğısın urtaqlaşam, alarnıñ ruxları öçen doğa qılabız häm yaralanuçılarnıñ tiz arada sälamätlänüen telim.”
Yusuf Çätin, Süryani Kadim cämäğäte patriarxı wäkile:
“Min häm cämäğätebez härtörle terrorçılıqnı gäyıplibez. Doğalarıbız häm teläklärebez ni ilebezneñ ni dä dönyabıznıñ tağın şuşı terror waqıyğaları belän oçraşmawı öçen.”
Mäxmät İzci, Beyoğlu möftıye:
“Qor’än-ı Kärimdä dä Allahı Tägalä: “Ber keşeneñ canın aluçı böten keşelekneñ canın alğandır. Ber keşene yäşätü dä böten keşelekne yäşätü kebek”, - dip boyıra. Min terrorçılıqnı gäyıplim häm läğnätlim. Böten xalqıbıznı berdäm bulırğa çaqıram.”
Bäyläneşle xäbärlär
Soylu - Piantedosi söyläşüe
Türkiyä êçke êşlär ministrı italiyäle wazıyfadaşı belän telefonnan söyläşte
Çavuşoğlu - Gallager oçraşuı
Türkiyä tışqı êşlär ministrı Awrupa iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ ministrlar şurası cıyılışı qısalarında Vatikan tışqı êşlär ministrı belän oçraşıp söyläşte


text:
Keriç, er vaqıt kibi, "çastlı". Mında Qırım akimiyeti yañı koronavirus infektsiyası telükesi altında olğan adamlarnı izolâtsiya etmek içün eki observatorlardan birisini yerleştirmege qarar berdi. Em de nasıldır bir teşikte degil, şahsiy 75 kişilik "Meçta Teya"musafirhanesinde, onıñ pencerelerinden ve balkonlarından deñiz ve köpürniñ acayip manzarası açıla.
İşte, Keriçte şaqa etkenleri kibi, keççe onıñ saibine Rotenberg köpür qurulışı içün mükâfatlanğanı kibi, medal berecektirler ve daa pek kelirli işnen oğraşmağa imkân berecektirler. Onıñ içün binanıñ dezinfektsiyasından soñra bile iç bir adam observaot olğan musafirhanede qalmağa istemeyceginden qorqmaylar.
Şimdi ise onıñ musafirleriniñ qomşuları sanat litseyi, hastahaneler, "Zaliv" zavodınıñ musafirhanesi ve "Admiral" banket zalı ola. Bu, ebet, Arşintsevo rayonınıñ merkezi degil, amma "Meçta Teya"nıñ sakinleri raat-raat Gençlik parkınace bara bile, anda ise qartlar ve balalar kezinmege seve.
Amma şeerde yañı virus infektsiyasınen hasta adamlarnı teşkermek içün mesken yerlerden uzaqça turğan bina tapmaq mümkün edi. Amma küçsiz yerli akimiyet böyle qararğa qarşı çıqarmı? O, Aksönovnı televizorda körgendem tili tutula. Böyleliknen, Keriç şübeli hastalarnıñ mekânı oldı.
Kepчb cTaлa eщe и пpиюToM для пoTeHциaлbHo зapaжeHHыx
Koronavirusnıñ yayılmasına qarşı operativ ştabnıñ işini Qırım kanallarınıñ birisinde onlayn baqmaq mümkün.
Bu meselede faydasız olğan adamlar - "Qırımnıñ içtimaiy palatası"nıñ başı Grigoriy İoffe ve ondan ğayrı bayağı başqa belli olmağan Qırım başlıqları muşaverelerde boş laflar etip otura. Onıñ yerine bir qaç mütehassısnı toplap muzakere keçirmek daa faydalı olur edi. Amma yoq, olarnıñ episi Qırım sağlıq naziri İgor Cemodanovnen Sergey Aksönovğa baş sallap, maskalar yeterli olğanını ayta.
Keriçteki ilâchane işçileri ziyeretçilerniñ maskalar aqqında sualine cevap bermekten boldurdı, sadece baş sallap, eñ yaqın atelyege muracaat etmege teklif eteler. Olarnıñ özü ise ekseriyette maskasız. Olarnen alıcılar arasında camnı mania kibi qullanadırlar.
Korдa B aпTekи зaBoзяT cпиpT, To paзMeTaюT ero MoMeHTaлbHo. ПpичeM пpakTичeckи y kaждoro фapMaцeBTa Ha paбoчeM MecTe зaпиcoчkи c TeлeфoHaMи Tex, kTo пpocил дaTb зHaTb, korдa эToT ToBap зaBeзyT. CпиpToBыe caлфeTkи Toжe B дeфициTe, kak, BпpoчeM, и Bce caHиTapHo-rиrиeHичeckиe пpиHaдлeжHocTи. Пo cчacTbю, c MылoM HaпpяжeHkи HeT.
İlâchanelerge spirt ketirseler, deral alına. Keriçte maskalı adam afroamerikanlar kibi siyrek rastkele. Maska rejimine başta "PUD" rükânları keçti: anda iş kününiñ başında işçilerniñ sıcağını baqalar. Martnıñ 21-inde "Magazinçik" ağında maska degen şey yoq edi, amma eki künden soñ hadimlerniñ episi maska taqtı. "Katüşa" tükânları bütün tatlılıqlarnı ayrı-ayrı paketke qoydı, böylece alıcılar özü qarıştırmay, azır çekilgen soyunı alacaq.
Amma şimdiki Keriçniñ esas alâmeti - ğamsızlıqtır. Er kes bu yañı infektsiya aqqında laf ete, amma özüni ve yaqınlarını qorumaq içün kimse konkret bir şey yapmay. Kommunal ödevlerini tölemek içün poçtağa çoqusı qartlar bara, amma hadimler maskasız. Küçük tükânçıqlarda da. Bir tükânnıñ saibi aytqanı kibi, "bunıñ episi boş laf, virus degil". Otmek tükânlarında bir satıcı qolçaqnen çalışıp ve er adamdan soñ ellerine antiseptik sepse, başqa tükânda mıqaytlıqq qulaq asmayıp, qolçaqsız çalışalar.
Böyleliknen, şuur ve telükesizlik aqqında aytsaq, o sıfırdadır.
Andrey Furdik, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı keçken künü tahminen 140 arbiyini ğayıp etti, dep bildirdi Ukrayina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı.
Berilgen malümatqa köre, Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı kerçekleştirgen büyük istilâsı başlağanından tahminen 42 340 biñ Rusiye arbiyi öldi.
Bundan ğayrı, Ukrayına Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ malümatına köre, fevralniñ 24-nden Rusiyeniñ ğayıpları böyle oldı:
- 1811 tank
- 4070 zırhlı araba
- 960 top sisteması
- 261 çoqlu ateş raketa sisteması
- 132 ava mudafaa vastası
- 223 uçaq
- 192 vertolöt
- 754 operativ-taktik seviyeli uçucısız cihaz
- 182 qanatlı raketa
- 15 gemi/kater
- 2993 maşina tehnikası ve avtotsisterna
- 86 dane mahsus tehnika.
«(Keçken künü) duşman eñ çoq Donetsk yönelişinde zarar kördi. Malümat alına», – dep qoştı Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı.
Martnıñ soñunda ABD baş kâtibiniñ muavini Viktoriya Nuland Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenkinde 10 biñden çoq Rusiye arbiyi öldi, dep bildirdi. Aprelniñ 15-nde Bellingcat jurnalist tedqiqatları leyhasınıñ müdiri Hristo Grozev Rusiye o vaqıt eñ az 16 biñ arbiyini ğayıp etti, dep bildirdi.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.


text:
Ukraina Tasil ve ilim nazirligi, fevralniñ 24-nde Rusiyeniñ istilâsı başlanğandan berli RF ordusı Ukrainada 379 tasil müessisene zarar ketirgen, olardan bazıları tamamınen yoq etildi.
Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ malümatına köre, müessiseler aqqında malümat hususiy internet saytında derc olunacaq.
Mında bozuq ve yoq etilgen tasil müessiseleriniñ sayısı ve Rusiyeniñ Ukrainağa istilâsı neticesinde ketirilgen zarar aqqında bütün malümat toplanacaq.
Aynı zamanda Tasil ve ilim nazirliginiñ bildirgenine köre, haritada Çernigiv, Harkiv ve Legansk vilâyetleri aqqında tam malümat yoqtır.
"Rusiye işğalcileri acımadan bala bağçalarını, mekteplerni, oquv yurtlarını, köleclerni yoq ete, amma eñ deşetli ğayıplar - tecavuzcıdan ğayıp etkenimiz yüzlernen insan ayatı. İşğalciler tek arbiy obyektlerge ateşke açqanlarını bildirmege devam etkenler. RF reberligi bizim balalarımızdan ve olarnıñ ana-babalarından, ocalardan ve alimlerden qorqa eken", - dedi Ukrayina Tasil ve ilim nazirliginiñ başı Sergey Şkarlet.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Argentinağa Soğud Ğaräbstanı şok yasadı
Soğud Ğaräbstanı patşası Sälman bin Abdulaziz ileneñ cıyılma komandasınıñ Dön’ya kubogında çempionlıqqa kandidat sanaluçı Argentinanı 2gä 1 ciñüennän soñ räsmi yal iğ’lan itte
2022nçe yılğı Dön’ya kubogında favoritlar arasında kürsätelgän Argentina cıyılması berençe matçında Soğud Ğaräbstanına 2gä 1 ciñelep tırnirnıñ syurprizı buldı.
Oçraşu başında Lionel Messinıñ tubı belän alğa çıqqan Argentina uyınnıñ qalğan öleşlärendä östenlegen saqlıy almadı häm tarixi şok kiçerde.
Katarga 36 matçta ciñelmiçä kilgän Argentina cıyılmasınıñ älege seriyäse Soğud Ğaräbstanı qarşında tögällände: qapqalarına ikençe yartıda 2 tup kerde. Älege näticädän soñ Soğud Ğaräbstanı ballarını 3kä citkerde, Argentina isä ball almadı.
Soğud Ğaräbstanı patşası Sälman bin Abdulaziz ileneñ cıyılma komandasınıñ Dön’ya kubogında çempionlıqqa kandidat sanaluçı Argentinanı 2gä 1 ciñüennän soñ räsmi yal iğ’lan itte.
Törkemneñ ikençe atnasında Soğud Ğaräbstanı Pol’şa belän, Argentina isä Meksika belän uynayaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön’ya kubogında berençe xatın-qız arbitr
Franśuz Stefani Frapparnı Germaniyä - Kosta-Rika matçında idarä itärgä bilgelädelär
Ahlat taş ütäleşe YUNESKO isemlegendä
Tradiśion Ahlat taş ütäleşe YUNESKO (BMO mäğarif, belem häm mädäniyät oyışması) matdi (material’) bulmağan mädäniyät miras isemlegenä kertelde
TRT World forumı 9-10 nçı dekabr’dä İstanbulda uzaçaq
Anıñ bıyılğı teması:“Kiläçäkne formalaştıru: bilgesezleklär, çınbarlıq häm mömkinleklär”


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımada infrastrukturası Ukraina ile tren bağlarınıñ ğayrıdan tiklenmesine yüz fayız azır, dep bildire.
Bu aqta o, TASS Rusiye agentligine bildirdi.
«Qırım 100% azır, yollarımız bozulmadı. Prezidentimiz istese, prezident Qırımnıñ hayrı içün er şeyge qoltutar, elbette, trenler olacaq  . Biz qoltutamız. Şimdi top olarnıñ (Ukrainanıñ – QA) tarafında», – dedi Aksenov.
2014 senesi mart ayında «Prıdniprovska zaliznıtsânıñ» Qırım müdirligi «Qırım samooboronası» tarafından zapt etildi. Aqmescit bölüginiñ reberligi birden deñiştirildi.
Daa soñra Rusiye kontrolindeki yarımada akimiyeti «Qırım demiryolu» müessisesini qurdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeni içün 2014 senesi dekabrtniñ 27-nden başlap «Ukrzaliznıtsâ» havfsızlıq temin etmek maqsadınen Qırımnen, şu cumleden yarımadanen olğan halqara demiryol bağını kesken edi. Qırım yönelişinde qatnağan trenler yalıñız Novooleksiyıvka ve Herson stantsiyalarına qadar qatnap başladı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirligi yarımadanıñ şeer ve qasabalarında beraber patrul yapmaq ve «narkotiklerge qarşı tedbirler, gençler ile terbiye işini keçirmek içün» qazaqlarnı celp etecek. Bu aqta noyabrniñ 25-nde Qırımdaki Rusiye politsiyasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Al-azırda Qırım Cumhuriyetindeki İç işler nazirligi mesüliyetli olğan halq askerleriniñ regional cedveline tahminen 40 qazaq cemiyeti kirmekte. Qazaqlar politsiya hadimlerine cinayetlerniñ ögüni almağa ciddiy şekilde yardım ete, cemaat nizamını qoruy, ğayıp olğanlarnı qıdıra, em de uquqiy bilgi bere ve cemaat yerlerindeki qaidelerni añlata. Qazaq cemiyetleriniñ azaları çoqusı allarda tahqiqat tedbirlerinde iştirak etip şaatlıq ete», – dep aytıla haberde.
Daa evel aq qorçalayıcılar, qırımlı qazaqlar balalar arasında Rusiye ordusında askerlik propagandasında iştirak ete, dep bildirgen edi. Bu areketler halqara gumanitar uquqınıñ normalarını bozmaqta.
Yazda Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti şeer soqaqlarında qazaq patrulleriniñ sayısını arttırmağa avale etti.


text:
Jüzwden Qazaqctan quramacınıñ bac bapkeri Oleg Vagïzov jazğı Olïmpïada oyındarında Dmïtrïy Balandïnniñ jeñicinen keyin bergen cuxbatında öziniñ qaramağındağı cportşınıñ tabıcı twralı aytıp berdi. Bul twralı vesti.kz xabarlaydı. “Biz tarïxï oqïğanıñ kwägeri boldıq. Biz ğajayıp jacadıq. “Birinşi ret altın aldıq. Ärïne, jattığw jumıctarı jürgizildi, biraq bizdiñ jolımız bolıp ketti. Bizdiñ jigittiñ qabileti zor äri ol nağız talant. Onıñ Onıñ aytwınşa, şeşwşi faktor retinde, ...Read More »
Aq jol TD
Ïnternette Alekcey Nï men Nïjat Raxïmovtıñ Rïodağı jeñicten keyingi bïi payda boldı
Qazaqctan quramacınıñ awır atletïkadan bac bapkeri Alekcey Nï Rïodağı Olïmpïada oyındarındağı Nïjat Raxïmovtıñ jeñicin toyladı, — dep xabarlaydıVesti.kz.Read More »
AQŞ azamattarı qazaq tilindegi eñ uzaq cözdi aytıp jarıctı
Qazaqctan täwelcizdiginiñ 25 jıldığına oray AQŞ pen Qazaqctannıñ doctığına arnalğan konkwrc jarïyalandı. Onda şeteldikter qazaq tilindegi eñ uzın qanağattandırılmağandıqtarıñızdan cözin şatacpay qaytalawı kerek. Konkwrctı AQŞ-tıñ Qazaqctandağı elşiligi Facebook jelicindegi recmï paraqşacı arqılı jarïyalap otır. Munı körgen qazaqctandıqtardıñ özderi tañ qalğan. Cebebi olardıñ aralarında ocı bir uzaq cözdi bilmeytinder köp eken. «Qanağattandırılmağandıqtarıñızdan» – cözi 33 äripten turadı. Bul cözdi qazirge bir ...Read More »
Motocïklmen zwlağan äje jurttı tañırqattı
Şığıc Qazaqctan oblıcı, Ayagöz awdanı, Mədenïet awılında turatın äjemizdiñ motocïkldi meñgergendigi köpşilikti tañ qaldırdı. Röldegi apa özi qajı, özi eñbek ardageri, özi “Altın alqa” ïegeri. Muqaşevtar əwletiniñ otanacı – Jänïxa äjemiz jac kezinde tokar bolğan, – dep xabarlaydı baq.kz. Aqparat közi: Stan.kzRead More »
Zerbulaq — 2016 j
Qıtayda «özge planetadan kelgen bala» turıp jatır
Qıtaydıñ Daxwa qalacında birde-bir jan balacına uqcamaytın jacöcpirim ömir cürip jatır dep xabarlaydı muslim.kz. Nong YUcwï ecimdi balanıñ azïyalıq näcildi bolğanına qaramactan köziniñ kökşildigi, tipti, eñ közi kök dep canalatın ckandïnavtıqtardıñ özinde kezdecpeydi eken. Onıñ janarı mıcıqtıkindey jaltıldap turadı. Bul onıñ jalğız erekşiligi emec. Ol tac qarañğıdan jaqcı köre aladı. Bul qupïyanı aldımen ata-anacı, cocın muğalimi ğalamtor arqılı bölicken. Buğan cenbectik tanıtqan ...Read More »
Qazaq qızına degen maxabbat afrïkalıq jigitti qazaqşa cöyletti (vïdeo)
Danïél Djeymctıñ Qazaqctanda turıp jatqanına 5 jıl bolğan. Ol Nïgerïyadan kelgen. Anacı orıc qızı eken. Öziniñ aytwınşa, qazaq tilin üyrenwine maxabbat äcer etken. Ol ocı waqıt aralığında qazaq tilin erkin meñgerip qana qoymay, qazaqtıñ xalıq änderin orındawdı da üyrenip alğan.Read More »
Beciktegi inicin terbetip otırğan balaqaydıñ özi uyıqtap ketti (vïdeo)
Uyqıcı kelgeninen qaramactan beciktegi inicin teretwdi toqtatpağan büldirşinniñ äreketi köpşilikti ta qaldırdı. Közine uyqı tığılıp äreñ turca da, beciktegi inicin terbetwdi toqtatpağan ağacınıñ äreketine jeli qoldanwşıları cüycinip, izgi tilekterin bildirip jatır. aqparat közi stan.kzRead More »
Erevanda polïcïya ğïmaratın bacıp alğandardıñ biri oqïğa ornınan vïdeo jarïyaladı
Erevanda polïcïya ğïmaratın bacıp alğandardıñ biri Areg Kyuregyan oqïğa ornında tücirilgen vïdeonı Facebook älewmettik jelicinde jarïyaladı, — dep xabarlaydıLenta.ru.Read More »
«Jibek jolı» rallï-marafonı Jambıl oblıcına keldi
«Jibek jolı» xalıqaralıq rallï-marafon Qazaqctan, Recey, Qıtay elderiniñ awmağı arqılı ötedi. Keşe jarıc ékïpajdarı Aqmola oblıcı arqılı bizdiñ oblıcqa keldi. Bul jarıc — cporttıq bäcekeniñ eñ kürdeli türi. Jarıcqa qatıcwşılar üşin bul oñay cınaq emec. - Biz Receydiñ jäne Qazaqctannıñ şekciz jazığın, buralañ taw joldarın jäne qumdı alqaptarın dayındağanbız. Alayda awa rayınıñ qolaycızdığınan joldıñ birneşe şaqırımı qıcqartıldı, — deydi joba ...Read More »


text:
Qıtayda koronavirusqa oğrağanlarnıñ sayısı 70 biñni aştı, dep bildirdi memleketniñ Milliy sağlıq komissiyası. Onıñ malümatına köre, tasdıqlanğan hasta sayısı 70 548 ola, 1770 insan can berdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Berilgen malümatqa köre, soñki kün devamında 2048 yañı hasta qayd etildi, bu raqam keçken künden 39-ğa daa yüksek ola. Ölgen daa 105 kişi aqqında da haber etile.
Yaponiya akimiyeti memleketniñ yalısında karantinde turğan Diamond Princess gemisinde daa 70 kişi hastalanğanını ilân etti, gemide hastalarnıñ umumiy sayısı 355 oldı.
ABD Tokio elçihanesiniñ malümatına köre, fevralniñ 16-nda eki çarter uçağı Yaponiyadaki gemiden amerikalılarnı alıp, ABDge uçtı. Memleketine kelip 14 kün karantinde qalacaq 340 amerikalı gemiden alınğanını bildireler. Koronavirusnen hastalanğanlar Yaponiyada qala.
Şimdi Qıtaydan ğayrı, aman-aman 30 memlekette 500 insan hasta oldı. Frenkistan, Gonkong, Filippinler ve Yaponiyada dört kişi öldi.


text:
Tatarstanda xalıq sanı, oçqıç-poyızd säfärläre häm metro bäyäse
Tatarstan xäbärläre – 09/2022
TӨPKИЯ AШA TATAPCTAH hӘM ДӨHbЯ XӘБӘPЛӘPE / TÖRKİYÄ AŞA TATARSTAN HÄM DÖN'YA XÄBÄRLÄRE 31.05.2022 13:00 PODKAST
Tatarstanda xalıq sanı
“Watanım Tatarstan” gazetı yazğança, Tatarstanda yäşäwçelär sanı 4 millionnan artıp kitkän:
Bötenrusiyä xalıq sanın alunıñ başlangıç yomğaqlarına qarağanda, Tatarstanda 4 million 5 meñ keşe yäşi. Şunıñ 3 millionı - şähärdä. 931 meñ keşe awılda ğomer kiçerä. Rosstat şundıy mäğ’lümatlär kitergän.
2010nçı yıldağı canisäp alu yomğaqları belän çağıştırğanda, respublikada yäşäwçelär sanı 5,8%qa artqan. 11 yıl êlegräk Tatarstanda 3,8 million çaması keşe yäşägän bulğan.
Tatarstan töbäklärdäge xalıq sanı yağınnan, êlekkeçä ük, 8nçe urınnı bili. Tatarstannan alda – Mäskäw, Mäskäw ölkäse, Sankt-Peterburg, Krasnodar krayı, Sverdlovsk, Rostov ölkäläre, Başqortstan.
Şul uq waqıtta İdel buyı federal’ okrugında yäşäwçelär sanı kimep, 28 million 943 meñgä qalğan. Bu – 2010nçı yıldağığa qarağanda 3,2%qa kimräk.
Bıyıl Tatarstannı nindi cäy kötä?
Bıyıl Tatarstanda cäy, uzğan yılğa qarağanda küpkä salqınraq bulaçaq. Bu turıda “TNV Tatarstan Yaña ğasır” televideniyäse xäbär itä.
Bıyılğı kebek salqın may soñğı tapqır 23 yıl êlek küzätelgän. 1999nçı yılnıñ mayında urtaça temperatura şulay uq +9 gradustan yuğarı bulmıy. 2002nçe yılda urtaça 10 gradus tiräse bulğan. 5 yıl êlek – 2017dä şulay uq may çağıştırmaça salqınça ide. Bu – anomal’ küreneş bulıp sanala.
Mondıy xäl keşelärneñ käyıfenä, sälamätlegenä genä tügel, şähär xucalığınıñ törle ölkälärenä citdi yoğıntı yasadı.
Tatarstan belän Törekmänstan arasında oçqıç säfärläre
Şul uq saytta Tatarstan başqalası Qazan belän Törekmänstan şähärlären yaña oçışlarnıñ bäyläyäçäge turında citkerelä:
“Qazan häm Törekmänstan şähärlären yaña aviareyslar bäyläyäçäk. Tatarstan başqalasınnan Törekmänstanğa – zurlığı yağınnan ildä ikençe urında bulğan Törekmänabadqa häm cömhüriyät başqalası Aşxabadqa oçışlar başqarılaçaq, dip xäbär itä Qazan mêriyäse matbuğat xezmäte.
1nçe iyün’dä “Turkmenistan Airlines” aviakompaniyäse Qazannan Törekmänabadqa berençe daimi reys başqaraçaq. Oçışlar çärşämbe könne oyıştırıla. Qazannan kitü waqıtı – 18:30, Törekmänstanğa töşü waqıtı – 23:30.
1nçe iyül’dän Aşxabadqa reyslar başlana: comğa könne Qazannan 10:50 säğat’tä oçıp kitäçäklär, Törekmänstan başqalasına 16:20 säğat’tä töşäçäklär. Yäkşämbe könnärendä Qazannan 23:35 säğat’tä quzğalaçaqlar, Törekmänstan başqalasına kiläse könneñ 5:05 säğatendä töşäçäklär.
Här aêroport öçen cirle waqıt kürsätelgän. Törekmänstanda waqıt Mäskäwdän 2 säğat’kä alda bara. Cädwäldä üzgäreşlär bulırğa mömkin.
Tatarstan Cömhüriyäte Törekmänstanğa turıdan-turı hawa yulları belän bäyle berence häm başlangıç êtapta Rusiyäneñ berdänber töbäge bulaçaq, dip xäbär itä Qazan aêroportı matbuğat xezmäte.
Qazan belän Bişkäk arasında poyızdlar yöri başlıy
“TNV Tatarstan Yaña ğasır” televideniyäse beldergänçä, 2022nçe yılnıñ iyünendä koronavirus pandemiyäse arqasında özelgän Tatarstan häm Qırğızstan arasında reyslarnı qabattan torğızu niyätlänä.
Ayırım alğanda, 6nçı iyün’nän atnağa ber tapqır Bişkäk-Qazan-Bişkäk marşrutı torğızılaçaq. Qırğızstanğa kerü öçen barlıq grajdannarğa soñğı 72 säğat’ êçendä alınğan PŚR-testnıñ tiskäre näticäse kiräk.
Bilet alğan grajdannar soñğı altı ay däwamında vakśinaśiya yasatu turında sertifikat kürsätergä tiyış.
Tatarstanda jurnalist Gafiulla Ğaziz wafat
Bu xaqta “Tatar-inform” mäğ’lümat agentlığına anın tormış iptäşe Nailä xanım Ğazizova xäbär itkän.
Ğafiulla Ğaziz Qazan däwlät universitetınıñ jurnalistika bülegenä çittän torıp uqırğa kerä. QAMAZ radiosında tatar telendä tapşırular alıp bara, möxärrir wazıyfasın başqara. Ul milli kütäreleş yıllarında tuğan tel, azatlıq, xalıq yazmışı turındağı tapşıruları belän êşçelärgä rux östi.
1992nçe yılda anı çıbıqlı şähär radiosına êşkä däşälär. Ul şähär radiosında xezmät quya başlıy. Şulay uq “Azatlıq” radiosı tıñlawçıların da tatar dönyası xäbärläre belän tanıştırıp bara.
Qazansu yanında tabiğat’ söyüçelär
“Şähri Qazan” gazetı “Qäğaz’dä park territoriyäse tınıçlıqta qalırğa tiyış, dip yazılğan” isemle mäqaläsendä:
“Ürdäk, aqçarlaq, sirtmäqoyrıq, çebençe, su tawığı – bu qoşlarnıñ barısın da Qazansu yılğası buyında urnaşqan “Savinovo” parkında oçratırğa mömkin. Qazansu yılğası yanında tabiğat’ söyüçelär ornitolog Dinä Wäliyıva belän oçraştı. Ul qazanlılarnı qoşlarnı törle bilgelärgä qarap ayırırğa öyrätte,” - dip yaza.
“Savinovo” parkına balıq totırğa, küñel açırğa kilüçelär baytaq. Yal itügä qarşı kilüçe yuq, ämma çüp taşlap qaldırğannarğa rizasızlıq belderüçelär bar,” – diyılä “Şähri Qazan” gazetı yazmasında.
“Poçta markalarında islam tarixı çağılışı”
“Tatar-inform” agentlığı xäbär itüençä, Tatarstan Milli kitapxanäsendä kollekśioner Al’bert Qadıyrovnıñ “Poçta markalarında islam tarixı çağılışı” kürgäzmäse açıldı. Kürgäzmädä 1950nçe – 2014nçe yıllarda törle möselman illäre poçtaları çığarğan markalar täq’dim itelä.
Tatarstan başqalasında metroda yörü bäyäse arta
Xäzerge waqıtta yörü bäyäse 36 sum. Bank kartası belän tülägän oçraqta – 31 sum. Bu xaqta “Metroêlektrotrans Qazan” xäbär itä.
Transport kartası belän tülägän oçraqta yörü bäyäse 31 sum bulaçaq, ä 100 häm annan da kübräk yörgän oçraqta - 23 sum.
İdel-Uralda dini uyanu häm zamanlaşu
Agentlıqnıñ başqa ber yazmasında xäbärçe Ruşaniya Altay Törkiyäneñ İskeşähär qalasında İdel-Ural töbägendäge dini uyanu häm zamanlaşu turında söyläşülärneñ uzuı turında yaza:
“İskeşähärdä başlanğan 9nçı yäş’lek qorıltayınıñ açılu tantanasında älege tema belän Mimar Sinan isemendäge näfis sänğat’ universitetı ğalime, tarix professorı İsmail Türkoğlu çığış yasıy.
Anıñ dokladı “Törkestannıñ intellektual’ tarixı: İdel-Ural töbägendäge dini uyanu häm zamanlaşu – dip atala.”
Bäyläneşle xäbärlär
Nogayşa 12/2022: ZARRELERDİÑ AYTQANI (2)
Bu yuma em “ZARRELERDİÑ AYTQANI (II)” baresinde söz bardıramız... (bu hafta da “zerrelerin söyledikleri” hakkında sohbet edeceğiz)


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/6 dekäber
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 6 dekäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1855 — Äbübäker Diwayev, türkolog, etnograf häm folklorçı ğalim.
- 1964 — Marat Ğäniev, velosipedta uzışları buyınça dönya çempionı.


text:
Özbekstan qarjı ministrligi eks-prezident Islam Kärimovtıñ qızı Gülnara Kärimovanıñ memleketke 1,2 milliard dollar audarğanı turalı aqparattı joqqa şı..
AQŞ pen Meksika şekarasındağı jağday şielenisip, migraciyalıq mäsele tuındatıp otır. Sol sebepti AQŞ Kongresiniñ ökilder palatası atalğan mäseleni şe..
«Aqmeşittegi» besin namazınan keyin keyin el aldına Türkistan oblısınıñ äkimi Ömirzaq Şökeev pen Eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau ministri Berdibe..
Batıs jäne Ortalıq Europada elderinde künniñ qattı ıstığı apattı jağday retinde qaraluda. Keşegi künniñ özinde Franciya, Ispaniya jäne Portugaliya eld..
Bügin sağat 11-ge tayau Şımkent qalası «Aqmeşit» ortalıq meşiti mañına jinalğan arıstıq azamattar qalalıq negizgi küre joldardıñ biri – Temirlan tas j..


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Facebook musulmanlarnı Oraza bayramınen hayırladı. Ayrıca, qırımtatarlarnı birlik olmağa çağırdı.
«Toprağını sevgen, ana tilini qoruğan, milliy medeniyetni ürmet ve öz adetlerini ürmet etken, rus işğalciler tarafından taqip etilgen semetdeşlerini ve olarnıñ qorantalarını qorçalağan dünya musulman ümmetiniñ bir parçası olğan birdem qırımtatar halqı olaraq qalayıq», – dep yazıla hayırlavda.
Daa Refat Çubarov, kelecek Ramazanda ve soñraki bayramlarda qırımtatar halqınıñ «rus işğalcisinden azat etilgen tuvğan Qırımından birleşip olmsını» tiledi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım MC-deki temsilcisi Anton Korineviç ve Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba musulmanlarnı Oraza bayramınen hayırlardılar.
Mayısnıñ 13-nde, cumaaqşamı künü, musulmanlar islâmdaki eki esas bayramdan birini – Oraza bayramını qayd eteler. QMC musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustemov er kesni bayramnen hayırlap, «tınçlıq, muabbetlik ve baht» tiledi.
«Bu bayramnı tuvğan topraqlarınıñ işğali şaraitinde ve işğalci akimiyetniñ devamlı tazyığı altında qarşılıamaq mecburiyetinde qalğan bütün musulmanlarnı, hususan semetdeşlerimini can-yürekten hayırlayım. Er keske iman ve küç tileyim!» – dep yazdı Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Facebook saifesinde.
Rusiye nezaretinde olğan Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Emirali Ablayev öz hayırlavında, «bu bayram künlerinde insanlarnı tek öz balalarına degil, yetimlerge de ediyeler bermege, büyüklerni ziyaret etmege ve yañğızoarnı unutmamağa» çağırdı.
Qırımda Oraza bayramı munasebeti ile mayısnıñ 14-yu raatlıq künüdir.
2020 senesi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Qurban bayramına ve Oraza bayramına devlet diniy bayramı statusını berecek buyruqnı imzalamağa niyetinde olğanını bildirgen edi.
Oraza bayramı künleri yaqınlar tebriklene, mezarlar ziyaret etile, yardımğa muhtac olğanlarğa para berile. Musulmanlar bayram namazı ögüne fitir parasını bermek kerek.


text:
Qırımtatar milliy Meclisi esabında olğan «Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtınıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvını sentâbrniñ 22-den 29-na keçirdiler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına «Qırım» Fondı» teşkilâtınıñ baş müdiri Riza Şevkiyev bildirdi.
«Prokuraturanıñ qararı saçmalıq olğanını isbatladıq, olarnıñ sözlerine köre, çetel vatandaşı olğan Mustafa Cemilevniñ Fondnıñ tesisçisileri sırasına kirmege aqqı yoqtır. Bu fikir yañlıştır»,– dey Şevkiyev.
Onıñ aytqanı kibi, Fondnıñ tesisçileri arasında 2002 senesinden üç insan bar, Cemilev olarnıñ sırasında degildir.
«Mustafa Cemilev yürek ve añlarımızda qala, kâğıtta onıñ adı olmağanı emiyetli degil, o, bizim yetekçimizdir. Amma yuridik olaraq tesisçimiz degil. Elimizde olğan bütün protokollarımıznı, tesisçilerimizniñ soyadlarını taqdim ettik, prokuraturada bu malümatnı Adliye nazirliginde teşkermege istegini qayd ettiler. Şunıñ içün prokuratura Adliye nazirliginde bu malümatnı teşkerip, mahkemege taqdim etecek, bu sebepten toplaşuvnı sentâbr 29 künü saat 10-da keçirecekler», – dep añlattı Fondnıñ başı.
Bunıñ ile o şunı bildirdi ki, Fondnıñ binası Aqmescitniñ merkezinde alâ daa qapalıdır ve içeri kirmege imkânsızdır.
«İşbu yasaq red etilmesi içün muracaatnı yollağan edik, amma mahkemeci bu qıyın bir ketişat olğanını qayd etti. Şimdi bunı adliyecimiz ögrene», – dedi Şevkiyev.
Fondnıñ esapları da alâ daa qapalıdır, onıñ yolbaşçısı ise olarnıñ açılacağına ümüt besley, çünki olarğa nasıldır bir ciddiy iddialar yoq eken.
«Mahkemeden kimse qaçmay da, men mektüplerni, bildirüvlerni alalmayım. Aselet bir tuzaqqa bizni quvalaylar, faqat bu kibi qararlarnı almağa iç bir acet yoq edi», – dep tüşüne Şevkiyev.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı»nıñ başı Riza Şevkiyevge Fondnıñ binasında bulunğan bütün qırımtatar teşkilâtları binanı terk etmege mecbur olğanı aqqında qararnı oqudılar.
Bundan evel, sentâbr 16 künü, Meclis binasında tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bilgisayarlar ve Ukraina halq deptutatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.
Meclis azaları bunı «içtimaiy ceetten faal olğan insanlarnıñ qorquzuvı» olaraq tanıylar.


text:
İşğal etilgen Qırımda ukrain faili Vladimir Baluhnqa qarşı açılğan davanıñ nevbetteki mahkeme toplaşuvı yekünlendi. Bunı failniñ advokatı Olga Dinze Facebookta qırımlı Mihail Batrak tarafından yanınlanğan video muracaatında bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, mahkeme qararı avgustnıñ 4-nde beklenile.
Avgustnıñ 1-nde Kremlge tabi olğan Aqşeyh rayon mahkemesinde ukrain faili Vladimir Baluhnıñ davasında taraflarnıñ munaqaşası ötkerildi. Mahkümniñ özü oña qarşı atılğan qabaatlar siyasiy olğanını beyan etti.
Oturışnıñ başında prokuror Baluhnı 5 yılğa ve bir ayğa, umumiy rejimli apishanege oturtıp, azatlıqtan marum etmege talap etti.
Vladimir Baluh silâ ve patlav aletleriniñ saqlavında qabaatlana.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde yaqalağan edi. Onıñ ömür arqadaşı bildirdi ki, Qırımnıñ Aqşeyh rayonında Munus köyünde olarnıñ evlerine FSB kelip, tintüv ötkerdi. Baluhnıñ evi ve anasınıñ evi 4 saat devamında tiltilgen edi. FSB hadimleri Vlaidimir Baluhnıñ evinde çardaqta 90 patron ve bir-qaç TNT blokları tapılğanını beyan etti.
Kremlge tabi olğan Qırım akimiyeti Vladimir Baluhtan noyabrniñ 29-nda öz evininiñ divarında pekitilgen «Kök yüzü (Nebesnaya sotnâ) Qaramanlarınıñ soqağı, 18-ci ev» yazısını çetke almağa talap etti.
Baluhnıñ imayesi ise tasdiqlay ki, o ukrain tarafdarı olğanı sebebinden – divarındaki yazı ve azbarında Ukraina bayrağı asılğanı içün – basqılarğa oğratıldı.


text:
29.08.2022
26 iyunnän 8 awgustka kadär Tatarstannıñ Bilär tarixi-arxeologik muzey tıyulıgında XI Xalıkara «Sälät» yaşlär uku-ukıtu forumı uzaçak.
Forum kısasında altı smena oeştırılaçak. Berençe smena – «Hönärlär Bilär forum» 26 iyundä açıla. Icadi smena – «Icat Bilär forum» 3–8 iyul könnärendä uzaçak. Öçençe smena – «Sotsial künekmälär Bilär forum» 11–16 iyul könnärendä bulır dip kötelä. «Mäglümati texnologiyalär Bilär forum» smenası 28 iyuldän 1 awgustka kadär uzaçak. Liderlık buença forum 4–8 awgustta bulaçak.
Eldagıça, forumnarda Tatarstannıñ barlık rayon-şähärlärennän, Rossiya töbäklärennän sälätle balalar cıelaçak. Süz uñaennan, «Sälät»neñ töp alannarına yullamalarnıñ bäyase – 5–22 meñ sum. Bäyalär yunäleşkä häm urınga bäyle. «Sälät»tä tüläüsez yal itü mömkinlege dä bar. Mäsälän, «Sälät» yaşlär belem birü forumı tulısınça däülät tarafınnan finanslana. Monda kilep elägü öçen aktiw buluıñ kiräk.
Tarixi kıymmäte häm üzençälekläre
– Bıel Bilärdäge forumnı XI märtäbä genä uzdırsak ta, älege cirlekkä täüge tapkır 1997 nçe elda uk kilgän idek. Ul çakta 150–200 bala belän 2–3 könlek smena uzdı. Xäzer inde alanıbız üste, zuraydı. Yunäleşlär, formatlar arttı. Bügen älege forum – «Sälät»neñ iñ masştablı çaralarınıñ berse, – dip söyläde Tatarstannıñ yaşlär eşläre ministrı Timur Söläymanow.
Ul «Sälät»lelärneñ yaratıp äytä torgan «Bilärgä kaytu» süzlärenä dä añlatma kertte. «Monda bez borıngı babalarıbız belän köçle elemtä sizäbez, şuña da el saen «kaytabız». Forumnıñ näk menä Bilärdä uzdırıluınıñ tarixi kıymmäte zur. Küp kenä riwayatlär şuşı cirlek belän bäyle. Izge çişmä suı gına da ni tora! Miña kalsa, balalarnı patriotik yaktan tärbiyalägändä tarix bitlärenä möräcägat itü – möhim şart», – dide ul.
Ministr şulay uk forumnıñ üzençäleklärenä dä tuktaldı. «Tarixi kıymmäte turında äytep kittem. Ikençe üzençälege – uku-ukıtu programmasınıñ köçle buluı. Bez el saen balalarga törledän-törle ölkälär belän tanışu öçen mömkinleklär biräbez. Bilärdäge oçraşular yaña duslar, yaña tanışular belän dä kaderle. Häm, älbättä, bezneñ tagın ber üzençälegebez häm missiyabez – tatar tele öçen moxit tudıru. Läkin şunı äytergä kiräk: «Sälät» forumnarı häm smenalarında tatarça kamil söyläşä belgän, tatar millätennän bulgan balalar gına tügel, telägän härkem katnaşa ala. Bezneñ yabık mäydançık yasıysıbız kilmi. Monda kilgäç, saf tatarça söyläşü, fiker alışu teläkläre arta alarnıñ».
Bilgele bulgança, Tatarstanda 2022 el Tsifrlaştıru elı dip iglan itelde. «Sälät» yaşlär belem birü forumınıñ töp yunäleşe dä şuşı bulaçak. Balalarnı bu ölkä belän yakınnanrak tanıştırırga teli «Sälät»lelär.
Kurkınıç yanamıy
Forumdagı kurkınıçsızlık häm iminlek mäsäläse turında «Sälät» yaşläre üzäge direktorı Aygöl Gabdraxmanowa söyläde.
– Äti-änilär balaların bezgä ışanıp tapşıra ikän, bez bu ışanıçnı aklarga tieş. Şuña da bez, iñ berençe çiratta, kurkınıçsızlıknı täemin itü öçen tieşle taläplärne kaygırtabız. Eçke eşlär, Gadättän tış xällär ministrlıkları, Rospotrebnadzor taläplärenä buysınabız, alar belän eşlibez. Balalarnıñ tän sälamätlegen genä tügel, psixologik iminlege turında da uylıybız. Bu cähättän äydamannarıbız el däwamında maxsus däreslärdä, master-klasslarda katnaşa. Alar şulay uk forum däwamında äti-änilär belän elemtälärne özmi. Yagni balanıñ xälen alar aşa belep bulaçak. Äti-änilär borçılmasın, borçılırga säbäp yuk, – dide ul.
Şulay uk Aygöl Gabdraxmanowa «koronawirus»lı çikläülärneñ beraz «yomşaruın» iskärtte. Şuña bäyle räweştä bıel forumda katnaşuçılar Bilärneñ tarixi urınnarına ekskursiyalärgä bara alaçak. Soñgı ike elda moña röxsät bulmagan ikän. Tulırak: https://vatantat.ru/2022/05/82839/
Liliya Gıymazowa


text:
Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmeti «gumanitar konvoy» olaraq adlandırğan on birinci yük Podmoskovyeden Rostov vilâyetine yolğa çıqtı.
Rusiye MÇS «RİA-novosti» agentligine bergen malümatına köre, avtokolonna Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ sakinlerine aman-aman bir buçuq tonnalıq yükni – aşayt mahsulatı ve bala yemeklerini alıp ketecek.
Kolonna 60 maşinadan ibaret.
«Bu maşinalar em de diger regionlardan Rostov vilâyetine yollanılğan maşinalar Donbass içün on birinci gumanitar yardımnı şekillendirilecek», – aytıla MÇS beyanatında.
Rusiye tarafı maşinalarda yalıñız kerek şeyler bar olğanını bildire. Faqat bugünge qadar Ukraina gumanitar yükni baqıp olamadı.
Dekabr soñunda Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev «Ukraina şarqı içün gumanitar yardımnı kösterüv» komissiyasınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında ayttı. Resmiy Kiyev ukrain ve halqara qanunlarğa riayet etilse, Rusiye «gumanitar yüküniñ» şekillendirilmesinde iştirak etmege razı oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kreml tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetini toqtatmaq qararını «olmaycaq bir şey» dep adladı. Refat Çubarovnıñ Facebookta yazğanına köre, bu qarar Kremlniñ emri ile qabul etildi.
«Şübemiz yoq, bu «qarar» kesen-kes Kremlniñ emri ile qabul etildi, Putin ve yanında olğan insanlar halqara dünya ile çatışmacı munasebet yollarını quvetleştireler», – dep qayd etti Meclis reisi.
Onıñ aytqanına köre, halqara toplulıqnıñ Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlarnıñ temsil organına basqı yapmamaq çağıruvlarına «masqara» ve «sert» bir cevap berildi.
«Yarımadanı işğal etken Rusiye Qırımnıñ tamır halqını doğrudan-doğru yoq etmesin dep, Ukraina prezidenti Birleşken Milletler teşkilâtınıñ Baş kâtibi, Avropa parlamenti ve Avropa Şurasına muracaat etip, BMT Havsfzlıq şurası, Avropa Birligi ve Avropa Şurasınıñ icra organlarını acele sürette toplamağa talap etmek kerek», – dep qayd etti Refat Çubarov.
Onıñ qayd etkenine köre, Natalya Poklonskayanıñ mezkür areketi oña qarşı qabaat, şu cümleden devlet hainliginiñ temeli olacaqtır.
«İşğal etilgen Qırımda «prokuror» vazifelerini eda etken Poklonskayanıñ «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini toqtatmaq» qararı, şübesiz, olmaycaq bir şey, faqat Qırımnı işğal etken Rusiye Federatsiyasınıñ ceza organları tarafından teminlenecek», – dedi Refat Çubarov.
Resmiy Kyiv Qırımda Meclis faaliyetiniñ toqtatılması qararını şimdilik izaatlamadı.
Meclisniñ adliyecileri bu qarardan şikâyet eteceklerini bildirdiler.
Çarşenbe künü, aprel 13-te, Moskva tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti aqqında mahkeme qararı olmasa da, Meclis çalışmaycaq, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Meclis şeer ve belediye kütleviy haber vastalarından faydalanamaz, er angi kütleviy tedbirni keçiremez, bank ödemelerini qullanamaz ve asılında iç bir işnen oğraşamaz.
2015 senesi fevral ayında Natalya Poklonskaya Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, Meclis faaliyetini yasaq etmege talap etti. Mart başında işbu dava boyunca mahkeme esnası başlandı. Nevbetteki mahkemeniñ keçirilmesi aprel 15 kününe planlaştırıla.
Meclis reberleri mahkeme prokuraturanıñ talaplarını yerine ketirecek, dep tahmin eteler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Almatıdağı Baluan Şolaq atındağı Sport sarayınıñ janında «Dempartiya» jaqtastarın arnayı jasaq qorşauğa aldı. Bwl jolı şerude qarası köbeygen, el «arandatuşı» deytin akciyanıñ kontr-qatısuşıları Mamay bastağan toppen söz qağıstırdı. Tipti arnadatuşınıñ biri dempartiyalıqtarğa küş körsetip, saldarınan eki adam zardap şekti. Al miting ötetin ekinşi orın retinde belgilengen Ortalıq sayabaq mañında ondağan adam wstaldı.
Prokuratura qızmetkeri jinalğandardan şerudiñ «zañsız» ekenin eskertip, tarauın talap etti. Keminde 60 adam üşşeñberli kettlingte twrdı. Ortalıq stadion aumağında ädettegidey mobil'di internet jwmıs istemedi.
Jasaqtıñ sırtınan bürkenip, qara tüsti közildirik taqqan bir top adam qolına megafon wstap twrıp söz talastırdı. «Nazarbaev, ket!» degen narazılarğa bwlar «Mamay – qarabet» dep ayqayladı. Ädette däl osılay narazılarğa qarımta beretin bilikşil spikerler arasında jüretin Almatı mäslihatınıñ nwrotandıq hatşısı Stanislav Kankurov bwl jolı da akciya işinde jürdi.
Küştik qwrılım ökilderiniñ qarayğan qalıñ qwrsauında qalğan narazılar jedel järdem şaqırtudı talap etti. Fel'dşer kömegine jüginuge mäjbür boldı. Narazılardıñ aytuınşa, kettlingtegi ayqasta eki äyeldiñ qabırğası sınğan, tağı bireui jaraqat alğan.
Bilik halıqaralıq adam qwqıqtarı jönindegi wyım men Europarlament sınağan «kettling» ädisin keyingi üş ayda osımen üşinşi ret qoldanılıp otır.
Bügin tüste Almatıda Ortalıq mädeniet jäne demalıs sayabağı mañayı men Jibek jolı köşesiniñ boyınan 50 şaqtı adam wstaldı. Oqiğa ornındağı jurnalisterdiñ mälimetinşe, avtozakqa küştep salınğan azamattardıñ Qazaqstanda qızmetine tıyım salınğan QDT şaqırğan şeruge kelgeni nemese kezdeysoq ötip bara jatqan jayau jürginşi ekeni belgisiz. Wstalğandar Almalı jäne Jetisu t.b. audandıq policiya bölimderine jetkizildi. Jağday barısın kamerağa tüsirip jürgen keybir adamnıñ telefonın tartıp aldı.
Sayabaq qaqpasına aparar Gogol' köşesi men qiıp ötetin özge köşelerde mobil'di internet bwğattaldı. Panfilov parki twsında jeñil kölik tügili jayau jürgen twrğındardıñ miting belgilengen twsqa ötkizbedi. El arasında «Gor'kiy sayabağı» atalıp ketken ortalıq park te, oğan jetkizetin joldar da jabıq twrdı.
Wstau kezinde arnayı jasaq jäne azamattıq formada kiingen qwzırlı organ ökilderi jurnalisterdi qayta-qayta tekserip, kamera-fotoapparat aldın kölegeylep kedergi jasap baqtı.
Osı jwmada oppoziciyalıq wyımdardıñ 28 aqpanğa josparlanğan mitingileri qarsañında bas prokurordıñ orınbasarı Bolat Dembaev ädetinşe şaranı zañsız dep atap, jwrttı narazılıqqa şıqpauğa şaqırğan.
Ol mitingige qatısatındar zañğa say jauapqa tartılatının aytıp, eskertu jasağan. Sonımen qatar, Almatı qalası äkimdigi miting ornı retinde jariyalanğan jerlerdegi ayaldamalarda däl osı küni jöndeu jwmıstarı bolatının, sol mañdarda qoğamdıq kölikter jürmeytinin habarlağan.
Bwğan deyin qwqıq qorğauşılar «sayasi twtqın» dep tanığan, 2016 jılğı Jer mitingisinen keyin bes jılğa sottalıp, biıl aqpanda qamaudan şıqqan belsendi Maks Boqaev 28 aqpanda mitingige şığatının mälimdegen. Osıdan soñ quğındağı eks-bankir, oppoziciya ökili, sot qızmetine tıyım salğan «Qazaqstannıñ demokratiyalıq tañdauı» qozğalısınıñ basşısı Mwhtar Äblyazov pen «Dempartiya» bastamaşıl tobınıñ jetekşisi Janbolat Mamay jwrttı 28 aqpan mitingige şaqırğan. Eki top ta bilikten sayasi twtqındardı bosatudı, baspana mäselesin şeşudi, Europarlamenttiñ Qazaqstandağı adam qwqığına qatıstı qabıldağan qararındağı talaptardı orındaudı talap etuge ündeydi.


text:
Site Statistics
Latest Blog Posts for Elişi Örgü Sevenler
- Boncuklu Telefon Kabı Örgüsü Tarifi Videoon Jun 3, 2015 in Boncuklu Telefon Kabı Örgüsü Tarifi VideoHobi Elişi Arşivi. Boncuklu Telefon Kabı Örgüsü Tarifi Video...
- Bebek Örgü Modelleri Videoon Dec 12, 2014 in Bebek Örgü Modelleri VideoElişi Video Arşivi Bebek Örgü Modelleri Video...
- Havlu Kenarları 21on May 18, 2013 in Havlu Kenarları 3Havlu Kenarları 21 Havlu,Kenarları,Havlu KenarlarıHavlu Kenarları,Towel EdgesHavlu,Kenarları,Havlular,Motifleri,Towel,EdgesHavlu Desenleri,Havlu Süsleri...
- Havlu Kenarları 20on Apr 26, 2013 in Havlu Kenarları 2Havlu Kenarları 20 Havlu,Kenarları,Havlu KenarlarıHavlu Kenarları,Towel EdgesHavlu,Kenarları,Havlular,Motifleri,Towel,EdgesHavlu Desenleri,Havlu SüsleriHavlu Kenarları 2...
- Havlu Kenarları 19on Jan 9, 2013 in Havlu Kenarları 2Havlu Kenarları 19 Havlu,Kenarları,Havlu KenarlarıHavlu Kenarları,Towel EdgesHavlu,Kenarları,Havlular,Motifleri,Towel,EdgesHavlu Desenleri,Havlu Süsleri...
- Havlu Kenarları 18on Dec 31, 2012 in Havlu Kenarları 2Havlu Kenarları 18 Havlu,Kenarları,Havlu KenarlarıHavlu Kenarları,Towel EdgesHavlu,Kenarları,Havlular,Motifleri,Towel,EdgesHavlu Desenleri,Havlu Süsleri...
- Havlu Kenarları 15on Dec 11, 2012 in Havlu Kenarları 2Havlu Kenarları 15 Havlu,Kenarları,Havlu KenarlarıHavlu Kenarları,Towel EdgesHavlu,Kenarları,Havlular,Motifleri,Towel,EdgesHavlu Desenleri,Havlu Süsleri...
- Havlu Kenarları 16on Dec 11, 2012 in Havlu Kenarları 2Havlu Kenarları 16 Havlu,Kenarları,Havlu KenarlarıHavlu Kenarları,Towel EdgesHavlu,Kenarları,Havlular,Motifleri,Towel,EdgesHavlu Desenleri,Havlu Süsleri...
- Havlu Kenarları 14on Dec 1, 2012 in Havlu Kenarları 2Havlu Kenarları 14 Havlu,Kenarları,Havlu KenarlarıHavlu Kenarları,Towel EdgesHavlu,Kenarları,Havlular,Motifleri,Towel,EdgesHavlu Desenleri,Havlu Süsleri...
- Havlu Kenarları 13on Dec 1, 2012 in Havlu Kenarları 2Havlu Kenarları 13 Havlu,Kenarları,Havlu KenarlarıHavlu Kenarları,Towel EdgesHavlu,Kenarları,Havlular,Motifleri,Towel,EdgesHavlu Desenleri,Havlu Süsleri...
Comments


text:
Yaltada yaşağan qırımtatar faali Damir Minadirovnıñ evinde fevral 11 künü sabasından tintüv keçe. Bu aqta o kendi Facebook saifesinde bildirdi. «Evimde FSB tintüvi», – yazdı o. Qırım.Aqiqat faali ile bağlanıp, tafsilâtlıca malümatnı ögrenmege areket ete.
Uquq qoruyıcı organlarnıñ bu aqta resmiy izaatı yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ qırımtatar ve ukrain faalleriniñ evlerinde Rusiye mahsus hızmetleriniñ iştiraki ile tintüvler keçirile. Bu aqta halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar öz esabatlarında bildire.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Türkiye Cumhuriyeti Rusiyeniñ Qırım işğalini iç bir vaqıt tanımaycaq, dep bildirdi Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan noyabrniñ 3-nde İstanbulda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile beraber keçirgen brifingde.
«Qırımnıñ qanunsız ilhaqını tanımadıq ve tanımaycaqmız», – dedi Erdoğan.
Onıñ qayd etkenine köre, Türkiye Qırımda yaşağan qırımtatarlarnıñ aqlarını ve menfaatlarını qorçalamağa devam etecek.
Bu sene sentâbr ayınıñ soñunda Poroşenko BM Baş assambleyasınıñ 73-ünci sessiyasında Erdoğan ile körüşip, Türkiye zenaatdaşını Kremlniñ siyasiy esirleri olğan Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesinde yardım etmesine çağırdı.


text:
«Alraid» («Ögde ketken») Bütün Ukraina cemaat teşkilâtlarınıñ birligi, esabat-saylav toplaşuvında Bassil Mareei yerine yañı yolbaşçı olaraq 38-yaşındaki Seyran Arifovnı sayladı. Bunı Qırım.Aqiqatqa Arifov özü tasdiqladı.
«Müddet – dört yıl, meni ilk kere yolbaşçı vazifesine sayladılar. Esas vazifeler – islâmğa çağıruv, musulmanlar arasında qardaşlıq, semetdeşler ile yahşı munasebetler, islâm aqqında yañlış fikirler ve hyrafatlarnıñ tüzetilüvi, muhtaclarğa yardım ile oğraşmaq», – dedi Arifov. O daa çoq emiyet mekteplerniñ açılmasına bergenini qayd etti.
Bundan evel Arifov «Alraid» BUCTB teftiş komissiya yolbaşçısı edi. O Aqmescitteki «Kebir Cami» medresesini bitirdi ve Trablus (Lübnan) üniversitetinde Şeriat ve islâm ilimleri fakultetinde bakalavr diplomını qazandı. Tasil alğan soñ Aqmescitte Hafızlıq medresesiniñ müdiri oldı, 2014 senesi Kyivke köçti. Arifovnıñ ana-babası sürgünlikte Samarqandta doğdılar, babasınıñ ailesi Bağçasaray rayonından, anasınıñ ailesi – Yaltadan çıqqan ediler.
«Alraid» BUCTB Kyivde 1997 senesi arap memleketlerinden kelgen musulmanlar taraından teşkil etilgen edi. O Ukrainanıñ bir sıra regionlarında çalışqan 20 cemaat teşkilâtını, ve büyük şeerlerdeki İslâm medeniyet merkezlerini birleştire. Birlikniñ faaliyeti maarif ve hayririyet işlerinen bağlı.


text:
Martnıñ 4-nde, Rusiye nezaretinde olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesinde qırımtatar halqı milily lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca nevbetteki oturış vaqtında dava materialları baqılğan. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Onıñ malümatına köre, mahkeme Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserniñ davası çerçivesinde keçirilgen evini baqıp çıquv protokolını tetqiq etmege qarar alğan. Advokat Nikolay Polozov isbatlar qabul etilmez, dep tanımağa muracaat etken, çünki olar Cemilevniñ davasına ait degil, amma mahkeme muracaatnı red etken.
Bundan ğayrı mahkemede Mustafa Cemilevniñ oğlunıñ davası boyunca şaat olaraq bergen şaatlığı ilân etilgen. Buñ köre, karabin ve arbiy yedekler 1996 senesi qanuniy olaraq satın alınğan. Teşkerici organlar bu predmetlerniñ saqlap tutuv şaraitini sıq-sıq teşkerip, iç bir bozuv qayd etmegen ediler.
Bu yerde mahkeme oturşnı toqtattı ve teneffüs ilân etti. Nevbetteki mahkeme oturışı martnıñ 5-nde saba saat 9:30 olacaq.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
Mustafa Cemilev, işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan cinaiy davalarda «Rusiye tarafınıñ qabaatlavları saçma olğanını» Avropa insan aqları mahkemesinde isbatlamağa niyetlene, dep bildirdi.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Ukraina Qırım işğali içün tazminat olaraq Rusiyeniñ çetel mal-mülkiniñ tevqif etilmesini talap ete bile.
Bunı Ukraina adliye naziriniñ muavini Natalya Sevastyanova 5 kanal efirinde ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, bunıñ içün İnsan aqları Avropa mahkemesiniñ qararı olmaq kerek.
Kiyev İnsan aqları Avropa mahkemesine şikâyet etti. Ukraina tarafı Rusiyeniñ areketleri, hususan Qırımda yapqanları İnsan aqları Avropa konventsiyasını boza, dep bildire. Böyle etip, milliy ayırım ve azap, devletleştirüvni yasaq etken ayat, azatlıq ve havfsızlıq aqqı ile bağlı maddeler bozula bile.
Ukraina adliye nazirliginiñ malümatına köre, Qırımda 400 ukrain müessisesi, em de 18 gaz yatağı devleştleştirildi.
Moskva Kiyevniñ iddialarını red etip, Qırım işğali – halqara uquqqa uyğan qoşuluv olğanını ayta.
Ukraina Rusiyeden Qırımda müessiselerni ğayıp etkeninden sebep 1 trillion grivnanı talap etken edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Dr. Işılay Işıktaş Sava'nın kaleme aldığı inceleme türündeki "Kırım Tatar Şairi Şakir Selim'in Şiirleri" adlı eser, Bengü Yayınevi'nden çıktı.
Eserde 20. yüzyılın Kırım Tatar şairleri arasında önde gelen isimlerden olan Şakir Selim'in eserleri, hayatı ve faaliyetleri incelendi.
Şakir Selim'in Aqbardaq, Duyğularım, Sevgi Alevi, Uyavuv, Yellerini Dinle, Tüşünce, Qırımname I ve Qırımname-Tamçılar II adlı eserlerinin ele alındığı kitapta şairin 347 şiiri Kiril harflerinden Latin harflerine çevrilerek Türkiye Türkçesine aktarıldı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dekabrniñ 6-nda qırımtatar asıllı ukrain kinorejissör Ahtem Seitablayevni III derece «Yaralıq» ordeninen taqdirledi. Bu aqta ukrain devletiniñ yolbaşçısı özüniñ Twitter saifesinde yazmaqta.
Poroşenko ordenni, Kyiev kinoteatrindeki «Kiborglar» filminiñ premyerasında şahsen özü taqdim etti.
«Rejissör Ahtem Seitablayev reberligi altında çalışqan «Kiborglar» filminiñ taqımına minnetdarlıq bildirem. Siz ukrainalılarnıñ vatanperverlik ruhunı köteresiñiz. «Kiborglar» filminiñ küçü, onıñ azırlanuvında çekim eyetine cenkniñ kerçek olğanını is etmege yardım etken qaraman-askerlernen işbirligi yapılması vastasınen temin etildi», – dep yaza Ukraina prezidenti Twitterde.
Daa evel Ukraina Devlet kinosınıñ reberi Filipp İlyenko, dekabrniñ 7-nde Seitablayevniñ numayış etilmege başlaycaq «Kiborglar» filmi, beklengeninden ziyade tesirli olıp çıqqanını beyan etti.
Açıq menbalardan alınğan malümatqa köre, «Kiborglar» filmi, Ukraina Şarqınıñ Donetsk avalimanında terroristlerge qarşı ötkerilgen operatsiya aqqında ikâye ete.Rejissör Seitablayev janrğa köre onıñ filmi arbiy dramadır, dep saya.
Ahtem Seitablayev dekabrniñ 4-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kirsetilmegeninen bağlı yañı filmniñ stsenariyi üzerinde çalışqanı aqqında ikâye etken edi.


text:
Aqyarnıñ merkeziy soqaqlarında mart 1-de sabadan başlap elektrik enegriyası yoq. Soqaqlarnıñ tolu cedveli «Sevastopolenergo» saytında bar. Şirketniñ bildirgenine köre, bunıñ sebebi «ağlarda olğan qazadır».
«Saat 10:00 (Qırım vaqtı – QA) elektrikler ğayrıdan tiklenilecektir», – dep yaza müessise memuriyeti. Fevral 28-de Ostrâkov caddesi ve Hrustalev soqağında da vaziyet aynı edi.
«Sevastopolenergo» energetik şirketi mart ayında şeerde elektrikler kesilecek künlernñ cedvelni derc etti, faqat şeerniñ merkeziy soqaqları bu cedvelde yoq.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada elektrik energiyasınıñ qıtlığı bar, dep haber etken edi.
Rusiye 2016 senesi baarde energetik köpürniñ üçünci ağını qoşqan olsa da, işğal etilgen Qırımda elektrik temin etüvinde problemler bar. 2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


text:
İşğal etilgen Qırımda bazı ilâchaneler fiyatlarnı Qırım «Nazirler şurası» talapları boyunca belgilemege razı olmadılar. Bunı Qırım «Sağlıq saqlav nazirliginde» bildireler.
İlâchane saipleri öz areketlerini mahsulatnıñ qalımtısı qararnıñ alınmasından evel satılğanı ile añlatalar.
«Bazı subyektler ilâclarnı 25% arttıruv ile satmağa istemegeni aqqında bildirdiler», – denile beyanatta.
Aynı zamanda, Qırım «sağlıq saqlav nazirliginde» şunı bildireler ki, iyül 29 künü Qırımda ilâc boyunca devlet hızmeti yarımadada satılğan ilâclarnıñ fiyatları ile bağlı bayağı bozuluvlarnı tapqan eken.
Evel qayd etilgeni kibi, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov ilâc fiyatları tüşürilmegen olsa, satıcılarğa teşkerüvlerni keçirmege vade etken edi.


text:
Bunı o, bugün Aqyarda keçirilgen brifingde bildirde, dep haber ete Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
«Bizler Rusiye yaqarlıq noqtaları seviyesine daa kelmedik, lâkin neticesi körüne. Rusiyeden Aqyar ve Qırım yaqarlıq noqtalarına yaqar mahsulatı keldi ve keleyata», – dep ayttı Belik.
Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, al-azırda cermay taşıyıcıları Rusiye qanunları boyunca ğayrıdan qayd etileler.
«Bugün Aqyarnıñ AZSlerinde fiyatlar 42-43 rubleni (12 grivnanı) teşkil ete. Fiyatlar 15-16 grivnadan 12 grivnağa qadar eksildi. Rusiyeniñ farqlı regionlarında A-95 benzini 32-35 rubleden satıla. AZS fiyatları umumrusiye derecesine mayıs ortasında, belki de, iyün ayında yetecek», – dep vade etti Belik.


text:
«Rusiye kommunistleri» firqasınıñ Qırım bölüginiñ yolbaşçısı Leonid Graçnıñ fikirince, Qırımda qırımtatar halqı sürgünligine bağışlanğan kütleviy matem merasimleriniñ yasaq etilmesiniñ sebebi Moskvada Qırım meselelerine kerekli derecede diqqat ayırılmağanı olğandır.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Eger Aksönovnıñ (rusiyeli Qırım yolbaşçısı – QA) başında ve bu ükümette normal bir şey olsa edi, Moskva ise Aksönovnıñ tarafından degil de, büyük milletlerara, dinlerara dünya tarafından diqqatlı baqsa edi, o vaqıt böyle aytmaq kerek edi: «Lütfen, siz Lenin meydanında mayıs 18 kününi keçirmege isteysiñiz. Biz bu nasıl bir kün olğanını, siziñ içün o ne qadar müim olğanı ve ilâhreni añlaymız. Keçiriñiz», – qayd etti Leonid Graç.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye Devlet Duması, akimiyet organları, devlet timsalleri ve cemiyetke nisbeten ürmetsiz ifadeler içün ve “yalan” haberlerniñ tarqatılması içün mesüliyet aqqında qanun leyhasını soñki üçünci muzakeresinden soñ qabul etti. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ rus bölügi haber ete.
İşbu qanun leyhalarını Devlet dumasına Rusiye Federatsiya Şurasınıñ qanunlar komitetiniñ reisi Andrey Klişas, mebusler Lüdmila Bokova ve Dmitriy Vâtkin tarafından kirsetilgen edi. Qanun metnine köre, ceza berilecek malümat sayğısızlıq ifadelemeknen beraber «insan itibarını ve cemaat ahlâqını aqaretlemeli».
Olar akimiyetni ve devlet timsallerini aqaretlegen vatandaşlarnı 5 biñ ruble para cezasına ve 15 kün memuriy apis cezasına üküm etmege teklif etken ediler. «Yañlış» malümat paylaşqan vatandaşlarnı 100 biñ ruble, memurlarnı 200 biñ rublege qadar, şirketlerni ise yarım million rublege qadar para cezalarına üküm etmege teklif etile. Tekrar bozuv ya da yaşav destegi, sanayı ya da banklarnıñ işine keder etken «yañlış» malümat paylaşuvı içün şirketlerge berilecek para cezası bir buçuq million rublege qadar yete bile.


text:
Ukraina qırımtatarlarnı daa bir qanun ile destekledi. Yuqarı Şura milliy mensüplik boyunca sürgün etilgen şahıslarnıñ aqlarını yerine ketirgen qanun ekinci oquv devamında qabul etildi. Vesiqağa köre, qırımtatarlar, ev qurucılığınen bağlı masraflarnıñ, topraq damartasınıñ satın alınuvınıñ tazminatını ala bilecek ve ilâhre. Bunen beraber, mütehassıslarnıñ fikirince, qanun Qırım azat etilgen soñ ya da Ukrainanıñ maliye cietinden biraz serbestçe olğan vaqıtta işke tüşürilecek. Qırımtatarlarnıñ özü, bu qarar müim olğanını bildirip, amma aynı zamanda işğal olunğan Qırımda olarnıñ aqlarını yeterli derecede qorçalamaz, dep belleyler.
Milliy mensüplik boyunca sürgün etilgen halqnıñ aqlarını ğayrıdan tiklevi aqqında ğaayrıdan işlenilgen qanunnı Rada ekinci oquvda qabul etti. Sürgün etilgen halqlar arasında sayı cietinden eñ büyük halq vekilleri tarafından bu kibi qanun leyhaları Ukraina mustaqil olğanınen azırlanıp başladı. Amma, çeşit sebeplerden, qanunnı sessiya salonında desteklemey ediler.
Yalıñız rusiyeli ordular qırımnı zapt etken soñ, ukrain parlamenti qırımtatarlar ve diger sürgün etilgen halqlarnıñ menfatlarını qorçalağan qanunnı qabul etti. Sürgün etilgenlerniñ aqları boyunca qanun soñkisilerinden biridir.
Spiker ve devlet yolbaşçısı vazifesini eda etken Truçinov tarafından imzalanğan soñ, qanun nasıl şekilde çalışcağı aqqında vesiqa müelliflerden biri, insan aqları boyunca parlament komitetiniñ reisi, «Udar» vekili Valeriy Patskan ikâye etti.
«Keçken sene, Rugionlar firqası qırımtatarlar içün bücetten 17 million grivna ayıracaq edi, olar ise 1, 7 million grivnanı elde ettiler. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti qurucılığı yekünlenmegen evlerde, suvsız, yarıqsız yaşaylar. Sermiyalarnıñ belli bir qısımı evni qurmaq içün ayrılacaq, belli bir tazminat topraq damartasınıñ fiyatına köre berilecek. Tavsilâtlıca ükümet qarar berecek. Amma, endi bugünde bugün para yeterli olacağını qayd etmek mümkün», – dedi Valeriy Patskan.
Aytqanına köre, qanun Qırım azat olunğan soñ, ömürge keçirilip başlaycaq, vesiqanıñ bazı maddelerini eñ yaqın vaqıtta işke tüşürmek mümkün.
Qırımtatarlar ukrain vatandaşlığını qaldırmaq aqqını qorçalaylar
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev sürgün etilgenlerniñ aqları boyunca qanunnı alğışladı. Onıñ sözlerine köre, Qırım işğal olğanı vaziyette, bu kibi qanun yeterli degil. Ukraina tarafından idare etilmegen eñ büyük meselelerden biri, rusiyeli ve ya ukrain grajdanlığı arasında seçüv problemasıdır, dedi Mustafa Cemilev.
«Rusiye pasportını almasalar, qırımtatarlar serbest yarımada boyunca yürip olamazlar, iş tapmazlar. Rusiye grjdanlığını almağa istemegenler ğayet kergin vaziyetteler. Lâkin, Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyalar aqqında qanunlarına köre, ukrain vatandaşlığından tek ariza yazıp boşanmaq mümkün. Ve Rusiye pasportını alğan – ukrain grajdanı olıp qala. Amma, onı qoluna bile almağa istemegenler ne yapsın?» – qayd etti Mustafa Cemilev.
Keçenleri o, qırımtatar halqı aqlarını Türkiye ükümeti vekillerinen muzakere etti. Ziyaret vaqtında Türkiye Cumhureitiniñ «Milletlerni yaqınlaştırğanı» içün nişan aldı.
Qırımlılar ve qırımtatarlarnı qorçalağan bu ve diger qanunlar büyük siyasiy tesirge malik, amma, vaqıt keçtikçe çalışıp başlaycaqlar. Bu kibi fikirni Azatlıq Radiosına siyasetşınas Aleksandr Paliy bildirdi.
«Bu qarar pek müim, – qayd etti o. – Ukraina qırımlılarnen laf ete, hususan qırımtatarlarnen bağ tut, ve qayğırğanını bildire. Sürgün etilgenlerniñ aqları boyunca qanun – kelecekke qaldırılğan mesele: devletniñ parası az, onı da arbiy küçlerge sarf etmeli».
Aleksandr Paliyniñ fikirnce, Ukraina tek bir qaç aydan soñ, qanunnı ömürge keçirip olacaq.
Ekspertler ve yerli sakinlerniñ qayd etkenine köre, işğal olunğan Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarını keñişletmek vadesini Rusiye yerine ketirmedi. Ziyadesi, basqı yapılıp başladı. Böyleliknen, öz başına tayin etilgen ükümetniñ reis muavini Rustam Temirgaliyev (Rusiye yaqlı qazan tatarlar lideriniñ oğlu) «Hizb ut-Tahrir» islam teşkilâtınıñ faaliyetini toqtatmağa işandıra, teşkilâtqa 10 biñ qırımtatarı kire. Aynı zamanda Rusiyede bu teşkilât «ekstremist» cedvelinde buluna.


text:
Hayser Cemilevniñ işinde zarar körgen taraf, merhum Fevzi Edemovnıñ apayı, qabaatlanğan onıñ qocasını muqaytsızlıqtan, istemeyip öldürilgenini tüşüne.
Bunı o aprel 16 künü Krasnodar diyarınıñ mahkemesinde bildirdi, haber ete advokat Nikolay Polozov.
«Zarar körgen Edemova toplaşuvda aqayınıñ öldürilmesi istenilmeyip yapılğanını tüşüngeni aqta bildirdi», – yazdı o twitterde.
Advokatnıñ aytqanı kibi, qabaatlayıcı taraf yigirmi şaattan yalıñız ekisini sorağan eken.
Hayser Cemilevniñ işi boyunca nevbetteki toplaşuv aprel 23 künü keçecek.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Mayıs 23-te Türkiyede Dünya insaniy zirvesi (sammiti) başlana. Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ imayesi altında keçirilgen eki künlik toplaşuvlarda devlet ve ükümet yolbaşçıları, 100-den ziyade memleketten kelgen yüksek rutbeli memurlar dünyada silâlı zıddiyet ve felâketlerden zarar körgen insanlarnıñ ihtiyaclarını nasıl qarşılamaq mümkün laf etecekler.
60 devlet birinci şahıs olaraq kösterilecek. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko İstanbuldaki sammitke yol aldı. Ukraina eyyeti erkânında qırımtatarlarnıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov barlar.
Dünyada aman-aman 60 million insan yaşağan yerini terk etip köçti. Tahminen 125 million kişi yardım ve imayege muhtac. Sammitni qabul etken Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan Suriyeni cenkten sebep terk etken 2,7 million insanşa baqqan memleketiniñ qoşqan issesini aydınlatacaqtır.