text:
Rusiä: totrıqsızlıqnıñ säyäsi östenlekläre
Vladimir Putinneñ Rusiä prezidentı bulıp inde ike mötdät rättän toruın maqtawçılar anıñ töp qazanışlarınnan berse itep ildä "totrıqlılıq urnaştırunı" kiterä. Aña qädär däwlät başlığı bulğan Boris Yeltsin çorın andıylar "xätär zaman" dip bäyäläp, Putinne berençe çiratta näq menä Rusiäne totrıqsızlıqtan çığaru öçen yarata. Qayçan da bulsa şul totrıqsızlıqnıñ üzenä ireşügä qarağanda, anı daimi urnaştıru eşen tuqtawsız alıp baru xäzerge Rusiädä säyäsätçelär öçen qulayraq ta kebek.
Tönyaq Kavkazdan yanağan xärbi-säyäsi totrıqsızlıqnı beterü tırışlıqları belän berrättän Putin üzäk xökümät, häm bigräk tä üzeneñ şäxsi xakimiäten nığıtu eşen dä alıp bardı. Xäzer inde Rusiä parlamentındağı ike pulat ta - Däwlät Duması da, Federatsiä Şurası da tulısınça prezident idaräsenä qarap eşli, anda xakimiätkä loyäl partiälär genä qaldı, bäysez fiker beldergän ictimaği oyışmalar törle säbäplär nigezendä yabılıp kilä, irekle mäğlümät çaraları bügenge köndä iñ näticäle media - televideniä qırınnan qısrıqlap çığarıldı.
İldä totrıqlılıq urnaştıru kiräk dip, Mäskäw Kremle töbäklärneñ möstäqillegen çikläw eşen dä uñışlı ğına alıp bardı - federatsiä sanalğan ildä kileşülär beterelde, töbäk qanunnarı federal'' qanunnarğa turı kiterelde, salımnarnıñ zur öleşe unitar däwlätkä xas sistema nigezendä federal'' üzäkkä kitep bara. Östäwenä, xäzer töbäklär inde üz citäkçelären dä üzläre saylıy almıy, alarnı Putin täqdim itä.
Şulay itep, Vladimir Putin Rusiädä "totrıqlılıq urnaştıru" eşen federal'' üzäk, häm şäxsän prezidentnıñ üze öçen şaqtıy uñışlı alıp bardı. Xäzer inde soraw bulıp şul ğına qala - totrıqlılıqqa ireşü üze töp maqsat ideme, ällä inde anıñ aşa bar federatsiä xalqınıñ tormışın yaxşırtu küz aldında totıldımı?
Putinneñ yıllıq yullamalarınıñ härbersendä ildäge xakimiätneñ töp maqsatı itep näq menä ikençese, yäğni xalıqnıñ tormışın yaxşırtu kiterelä. Bu atnada bar il buylap uzğan xalıq cıyınnarı - Qazandamı ul, ällä Mäskäwdäme, Samardamı, ällä Semberdäme - federal'' xakimiätneñ bu eş belän ällä ni uñışqa ireşä almawın kürsätä. Totrıqlılıq häm ildäge demokratik täräqqiätne bozğan qayber qırıs çaralar şul olı maqsat belän añlatılğan ide yuğisä.
Şuşı añlaşılmawçanlıqnı qayber belgeçlär, Rusiäneñ yuğarı citäkçelegenä totrıqsızlıqnıñ üzenä ireşügä qarağanda, anı daimi urnaştıru eşen tuqtawsız alıp baru qulayraq, dip añlata. Yäğni alar şulay üz säyäsi xakimiäten nığıta ala. Belgeçlärneñ şul fikere döres bula qalsa, soñğı näticä tügel, protses üze möhim digän ğibarä belän kileşergä turı kilä.
Kärim Kamal


c: text/html

text:
Mektep – qasïetti orın. Bügingi tañda mekteptiñ kïim forması xïdjabqa säy`kes kelmey`di dep balanı Allanıñ eñ mañızdı parız etken iliminen ay`ırwğa bolmay`dı. Balanı mektepke jibermey`, «jahïl» etw, yağnï, qarañğı, nadan etw – eñ ülken künä.
Musılman äy`elderdiñ oramal tağwı Quranda buy`ırılğandıqtan, ol, ärïne, parız amal bolıp esepteledi. Parızdı moy`ındamaw – küpirlik, ol dinnen şığwğa alıp baradı. Al oramaldıñ parız ekenin moy`ındasa, biraq belgili bir sebeptermen tağa almasa, ol äy`el nemese qız bala bolsın, musılmandıqtan şıqqan bolıp sanalmay`dı. Yağnï, jüreginde ïmanı bar bolsa, oramal taqpağan äy`eldi «musılman emes, käpir» dep eşkim ay`ta almay`dı. Kerisinşe, bul jağday`da Muxammed pay`ğambardıñ: «Kimde-kim bawırına: «Ey`, käpir!» – dese, eger ol adam şınımen käpir bolmasa, onda ay`tqan adamnıñ özi käpir boladı» degen qatañ eskertwin este ustaw orındı. Ïslam şarïğatı boy`ınşa ïman keltirgen musılman adamdı «käpir» dep ay`ıptawğa bolmay`dı.
Ïslam dininde adamdar jınısına qaramastan jaratılısınan teñ bolğandıqtan äy`el men er adamdarğa bilim alw birdey` parız etilgen. Bügingi jahandanğan dünïede, zay`ırlı bilim sapası turğısınan elimiz basqalarmen terezesi teñ bolw maqsatın ustanadı. Sondıqtan orta mektepte oqïtın kez kelgen oqwşını din atrïbwttarın jelew etip, memlekettik mekemede oqşawlanwına, daralanwına, erekşelenwine jol berilmey`di. Mektep jasına jetken barlıq balalar mektepten bilim alwı şart dey`tin bolsaq, mektep kïimine qatıstı jañadan bekitilgen talaptardan eşkim attap kete almay`dı.
Eger memleket belgili bir dinniñ müddesine basımdıq berer bolsa, munday` jağday` basqa konfessïyalardı ustanwşılarğa ädiletsizdik bolar edi. Al ekinşi jağday`da, yağnï, barlıq konfessïya ökilderine bilim berw mekemelerinde kïimge qatıstı tolıq tañdaw berilip, erkin forma usınılatın jağday`da ärbir konfessïya ökilderi özderiniñ özindik erekşelikterin körsetwge tırısıp, oqwşılar arasında qay`şılıqtıqtı qarım-qatınas orın alğan bolar edi.
Xïdjab kïyudiñ elimizdegi tarïxï jağday`ına kelsek, Qazaqstan tarïxında Ïslam dini üş ret memlekettik din retinde bekitildi. Birinşi ret Qaraxan memleketinde (X-Xİİİ ğasırlardıñ ba¬sı), Moğolstanda (1347-1533 jj.) jäne Altın Ordada 1312 jıldan soñ. Ïslam osı memleketterdiñ resmï dini bolıp basqa dinderden joğarı turdı. Sol kezeñderde Ïslam dini memlekettik bolğanımen, äy`elderge xïdjab kïyudi mindettemedi. Tipten Ïslam dininiñ damwına ölşewsiz üles qosqan, Ïslamnıñ 70 mıñ äwlïe-ämbïesine eskertkiş ornatqan Ämir Temir de (1336-1405 jj.) xïdjab kïyuge jol bermedi. Sebebi, olardıñ bäri de xïdjabtıñ arab-parsılıq sïpatın jaqsı bildi. M.-X.Dwlatïdiñ «Tarïx-ï Raşïdï» attı ülken eñbeginde de xïdjab twralı eşteñe joq...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Putin Qazaxstan belän Törkmänstanğa ni öçen bara?
Rusiä prezidentı Vladimir Putin bügen Astanağa kilep, 10-12 mayda, Nursultan Nazarbaev belän bergä Aşgabadta bulası oçraşuda qatnaşırğa tieş. Annan soñ Rusiä Prezidentınıñ kire Qazaxstanğa qaytuı kötelä. Şuşı ozın säfärneñ maqsatı närsädä?
Londonda urnaşqan Chatham House analitik üzäge baş töbäk belgeçe Yuriy Federov, Rusiä prezidentnıñ Törkmänstanğa säfären bu ildä citäkçeneñ almaşıu belän bäyli. Bu Törkmänstannıñ tışqı säyäsäte häm iñ möhime Törkmänstan gazın exportlaw turındağı sorawnı quya, di belgeç. Rusiä Tökmänstan gazına üze genä xuca ide, ämma yaña prezidentnıñ açığraq idärä itü stile, bu mäsälädä Rusiägä qurqınıç tudıra, di Yuri Federov. Anıñ fikerençä Kreml sundıy soraw quya ala.
“Bu gaznıñ küp öleşe, xäzerge kebek Rusiägä kitäçäkme, ällä Törkmänstan, exportın Kaspiy tranzit torbası kebek başqa yullar aşa alıp barırmı”
Törkmänstannıñ energetikä ölkäsendä üzgäreşlärneñ buluına işärälär bar. İl prezidetnı Bardymöxämmädov, Quşma Ştatlarnıñ Chevron şirkäte wäkilläre belän oçraşıp, alarnı Kaspiy dingezendä neft tabuda qatnaşırğa çaqırdı. Bu şartlarda Chevron, Kaspiy yatmalarında eşlägän berdänber amerikan şirkäte häm proektta qatnaşqan öçençe çit il kampaniäse bula ala.
Qazaxstanga kilgändä belgeç, Yuri Federov, bu ilneñ töbäktäge abruyı üsä bara, dip äytä. Qazaxstan üzeneñ tışqı säyäsäten açıq il standartlarına nigezlänep qora häm çit ildän investitsiälär cälep itärgä tırışa. Quşma Ştatlar bu respublikağa iñ zur investitsiälär kertkän il bulıp tora.
Washington da Astanağa yaqınraq bulırğa teläwe turında açıq itep belderä. Ütkän yılnı Quşma Ştatlar däwlät sekretareneñ yärdämçese urınbasarı Evan Feigenbaum AQŞ häm Qazaxstan üsep baruçı strategik xezmättälektän qänägätlelek ala, dip beldergän ide.
Qazaxstannıñ xalıqara säxnädä zurraq rol uynarğa teläwen kürsätüçe äyber, ul 2009 yılda ilneñ Yevropada Xezmättäşlek häm İminlek urnaştıru oyışmasında räislek itü teläge. Şuşı maqsatqa ireşü öçen, Qazaxstan küpmeder demokratik reformalar ütkäräçägen belderde.
Rusiä, Qazaxstannıñ Mäskäwneñ qanatı astınan kitüen telämi häm bu oçraşunı ike yaqlı mönäsäbtälärne üsterü öçen qullana.
Rusiä üze gas häm neftkä bay il bulsa da, kiläçäktä ildä gaznıñ citmi başlawı mömkin, çönki Rusiäneñ üz tabigi baylıqları Tönyaq rayonnarda urnaşqan häm alarnı citeşterü öçen bik küp investitsiälär kiräk. Şulay itep, Üzäk Aziä, Rusiä öçen bik möhim energiä çığanağı bula ala.


text:
чәpшәMбe, 18 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 09:04
Küptän tügel Bol'şereç'ye rayonınıñ Quşkül awılı mäktäbeneñ 75 yıllığın bäyräm ittelär. Mäktäp direktorı Nuriä xanım Baratova süzlärençä bäyrämne oyıştıru awır bulğan. Çönki qayçandır şuşı mäktäpne tämamlağan Danil Säyetbattalov, Mifkat' Möxetdinov, Marat Möxämädievnıñ berniqädär yärdämennän başqa aqça tabılmağan. Şulay da, bäyräm yaxşı ütkän. Anda 300 - gä yaqın qunaq cıyılğan. Alar mäktäpneñ bügenge torışı belän tanışqannar, awılnıñ “Çişmä” ansamble konsertnı qarağannar, çäy östäle artında üzara aralaşqannar. Mäktäp muzeena ber qäderle büläk östälgän: 1980 – nçe yıllarda mäktäp direktorı bulıp eşlägän Xafizä apa Xösäyenova quldan yazğan kitabın büläk itkän. Anda awılnıñ häm mäktäpneñ tarixı, awıl keşeläreneñ yazmışları surätlängän. Mondıy bäyrämne ähämiäte zur, ayıruça bügen biredä uquçı tatar balaları öçen ul üze ber tärbiä çarası bulıp tora di mäktäp direktorı Nuriä Baratova.
Omski. Rozaliä Sayganova


text:
Murmanskida tänqit mäqäläse bastırğan oppozitsiä wäkile psixiatria xastaxanäsenä yabılğan
Rusiäneñ Murmanski ölkäsendä oppozitsiä aktivistı Larisa Arap ruxıy awırular xastaxanäsenä yabıldı. Anıñ ire häm keşe xoquqların yaqlawçılar äytüençä, ul sälamätlek saqlaw xezmätkärlären tänqitlägän öçen yabılğan. Arapnı cirle xastaxanägä ğädäti tikşerenü öçen kilgäç totıp psixiatrik xastaxänägä alıp kitkännär.
"Minemçä bu Larisa yazğan mäqälä arqasında bulırğa mömkin. Tabib anıñ mäqäläsen gazetadan uqığan bulırğa mömkin. Psixiatriä xastaxanälärendäge xällär turında yazılğan ul mäqälä Durdom dip atala ide" di Tereşin.
Arap Garri Kasparov citäkçelegendäge Berläşkän Watandaşlar Frontı äğzası. Yün ayında Arap cirle gazetağa yazğan mäqäläsendä ölkädäge psixiatriä xastaxanäläreneñ balalar büleklärendäge wäxşi ısullar qullanıluı turında yazğan bulğan.
Ul mäqälädä Arap balalarnı xastaxanälär xezmätärläreneñ ayaqların übärgä, massaj yasarğa mäcbür itälär, ike atnağa ber märtäbä genä açıq hawağa alıp çığalar dip yazğan. Arap xätta psixiatrik xastaxanälärdä balalarğa qarata censi bozıqlıqlar, şul isäptän köçläwlär turında yazğan.
Xäzer isä Arapnıñ üzen Murmanskidan 300-läp çaqrımdağı Apatiti şähäreneñ psixriatriä xastaxanäsenä yapqannar.
Keşe xoquqların yaqlawçılar bu oçraq sovet çorı ısullarınıñ kire qaytuına tağın ber dälil, ul çaqta da dissidentlarnı ruxıy awırular dip totıp yabalar ide di.
Keşe Xoquqları öçen Watandaşlar Komissiäse aktivistı Roman Çernıy Arap belän küreşü mömkinlege soraw öçen bu atnada Murmanskiğa barğan.
"Qızğanıç ki, tabiblar, keşe xoquqların yaqlawçılar häm xäbärçelär qatnaşındağı oçraşuda Arap qatnaştırılmadı. Psixiatrik xastaxanä wäkilläre äytüençä, yänäse Larisa Arap jurnalistlar häm keşe xoquqların yaqlawçılar belän oçraşudan baş tartqan. Min moña bik ışanmıym" di Çernıy.
Tabiblar häm cirle sälamätlek saqlaw xezmätkärläre Arap yazğan mäqälä, yäki anıñ säyäsi eşçänlege belän psixiatrik xastaxanägä yabu arasında bäyläneş buluın kire qağa. Arap yabılğan Murmanski ölkä psixiatriä xastaxanäseneñ baş tabibı Yevgeniy Yenin.
"Bezneñ xastaxanägä yäki ölkä xastaxanäsenä säyäsi säbäplärdän yabu oçrağınıñ bulğanlığın ber dä xäterlämim. Bez barı tik meditsina tikşerülärenä, tabib burıçına häm qanunğa ğına tayanıp eş itäbez" dide Yenin.
Tabiblar äytüençä, Arap elek tä ruxıy sälamätlek problemaları belän xastaxanägä salınğan bulğan. Anıñ ire dä Arapnıñ 2004 yılda psixiatriä xastaxanäsendä 2 atna bulğanlığın raslıy. Ämma Keşe xoquqları öçen watandaşlar komissiäse wäkile Çernıy sälamätlek xezmätkärläre maxsus döreslekne bozıp kürsätä di.
"Bu keşene qaralaw ısulına bik tä oxşıy. Ägär dä ul 2004 yılda xastaxanädä bulğan ikän, bu äle berni turında da söylämi. Keşeneñ başqalarnıñ xoquqların yaqlaw, psixiatriä xastaxanälärendäge şartlar turında yazu xoquqı bar. Kiñküläm mäğlümät çaralarındağı mondıy tänqit öçen keşene psixiatriä xastaxanäsenä yabarğa yaramıy" di Çernıy.
Keşe xoquqları öçen watandaşlar komissiäse ölkä idaräse başlığına, ölkä prokuraturasında bu eşne tikşererüne sorap räsmi möräcäğät tapşırğan. Keşe xoquqların yaqlawçı törkemnär häm Kasparovnıñ Berläşkän Watandaşlar Frontı basımı näticäsendä Rusiäneñ räsmi keşe xoquqları ombudsmanı da bu eşne tikşerä başlağan. Exo Moskvy radiosı xäbär itüençä Larisa Arap belän AQŞnıñ Piterburdağı konsullığı xezmätkäre Benjamin V.Wohlauer da oçraşırğa cıyına.
Naif Aqmal


text:
Rusiä xärbi köçläreneñ Çeçnyadağı maxsus çarası waqıtında çeçen suğışçıları yulbaşçısı Aslan Masxadovnı üterüläre bäysez mäğlümat çaralarında äle dä raslanmadı. Ämma şuşı säğatkä bilgele bulğan mäğlümatkä qarağanda, Tönyaq Kavkazdağı Rusiä ğaskärläre wäkile İlya Şabalkin Masxadovnıñ Tolstoi-Yurt awılında üterelgänen xäbär itkän. Şulay uq anıñ süzlärençä, mäyetneñ – Masxadovnıqı bulğanı tanılğan.
Rusiä televideniäse, Federal İminlek Xezmäte başlığı bu xaqta prezident Vladimir Putinğa xäbär itte, dip belderde.
Aslan Masxadov – Çeçnyanıñ elekke prezidentı ide. Mäskäw anı Rusiädä bulğan berniçä terror höcümen, şul sanda Beslanda 340 keşeneñ ülemenä kitergän, totıq alunı oyıştıruda ğayepli.


text: Vena -- Yevropa Berlege İrannıñ atom programması turındağı söyläşülärne däwam itergä kileşte. Bu turıda bügen Venada Xalıqara atom energiä idaräsendä Britaniä wäkile Peter Jenkins xäbär itte. Anıñ süzlärençä, idarä şurasında berniçä äzğa söyläşülärgä östämä waqıt birergä sorağan. Berlekneñ 3 ile – Britaniä, Germaniä häm Fransiä – İran belän alıp barğan söyläşülär Awgust ayında tuqtatılğan ide. Quşma Ştatlar Tährannı yäşeren räweştä atom qoralı citeşterü niätendä ğäyepli, häm İran mäsälän BMOnıñ İminlek Şurasında tikşerergä çaqıra. İran bu ğäyepläwne kire qağa häm üzeneñ atom programmasın tınıç maqsatlar öçen dip belderä.


text:
Tatar bazarı: Tuzğan toraq programması tämamlandı
Qazanda ütkän 2004 yılda 73 meñ milek operatsiäse yasalğan. Yäğni, şul qädär sanda milek satılğan yä satıp alınğan. Bolarnıñ zur küpçelege fatir bazarına qarıy. 2003 yıl isä 56 meñ milek satu-alu operatsiäse eşlängän bulğan. Dimäk, Qazanda ütkän yıl, başqa yıllarğa qarağanda, xalıq fatirlarnı kübräk satıp alğan digän süz. Ä Tatarstanda, başqa töbäklär belän çağıştırğanda, milek xaqı çağıştırmaça oçsız bulıp kilde. Ütkän çığarılışlarıbızda bez älege mä’sälä turında söyläşkän idek. Tik kvartirlar bazarı turında ber çığarılışta ğına söyläp beterü mömkin tügel. İkençedän, texnik säbäplär arqasında, älege çığarılış Tatarstanda tulısınça yañğıramadı.
Dimäk, Qazandağı fatir bazarı turında. İñ täwdä süzne rubrigıbıznıñ daimi avtorı Aygöl Nurlığa biräbez.
Min Qazannıñ Mäskäw rayonında yäşim. İnde ber yartı yıl çaması İdel buyı rayonında bulğanım yuq ide. Bu könnärdä İKEYA kibetenä Pavluxin uramı buyınça barırğa uyladım. Yul buyında yaña tözelgän yortlarnıñ, kibetlärneñ maturlığına qarap soqlandım. Älbättä, buş cirlär dä şaqtıy äle. Bu urın B kvartalı itep atala. Anda injener äzerleklären buldıru öçen Xalıqara tözekländerü häm üseş bankınnan zaymnar alındı. Näticädä yaña injener kommunikatsiäse, yullar, cirneñ vertikal' planirovkası eşlände. Bu yaña şähär, monda här närsä yaña: arxitektur da, tözeleş texnologiäse dä, bizäleş tä.
Yulımnı däwam itäm. İnde küz iäläşkän ğädäti “xruşevkalar”, Ramstor kibete, Ciñü prospektı häm Azino. Bu da yaña şähär. Läkin anda küp qatlı panel' yortlar. Xalıq telendä bu “yoqlaw rayonı” dip yörtelä. Qazanlılarnıñ küpçelege monda yäşi - 30 meñläp ğailä. Niçek uylıysız, bu ike rayonnı närsä berläşterä? “Tuzğan toraqnı beterü häm iske toraq rayonnarın rekonstruksiäläw” programması.
Bu programmanıñ 9 yıllıq näticäse beläsezme nindi buldı? 4117 iske toraq yortlarda yäşäwçelär 276 yaña, böten uñaylıqları bulğan yortlarğa küçerelde. İnjenerlıq kommunikatsiäläre 60 km ozınlığında suzıldı.
Qazan häm qazanlılar öçen tuzğan toraq programması bäyäläp betergesez buldı. Ğömer buyı iske toraqlarda, tuzğan rayonnarda, baraklarda yäşägän distä meñlägän qazanlı böten uñaylıqları bulğan yaña yäşäw urınnarına tiende. Bügen inde Qazannıñ yöze üzgärde. Elekkege trusçobalar urınına yaña elitar yortlar tözelä.
Şul qädär toraq tözelde ki, Qazanda, telägän xaqqa häm zäwıqqa toraq satıp alıp bula xäzer.
Tuzğan toraqnı beterü programması arqasında Qazan märkäze tanımaslıq bulıp üzgärde. Xäzer anda bertösle binalar, qiäfätsez uramnarnı kürep bulmıy inde. Monda fransuz balkonnarı, xikmätle terrasalar belän tözelgän mähabät binalarnı kürep bula. Nigezdä bu yortlar sıyfatlı qızıl kirpeçtän tözelgän, eçe märmär häm granit belän bizälgän.
Räxmät Aygöl.
Çınlap ta, Tatarstanda tuğız yıl buyına tuzğan toraqnı beterü buyınça prezident programması eşläde. Älege programma arqasında, tuzğan toraqlardan, 50 meñ çaması ğailä böten uñaylıqları bulğan yaña fatirlarğa tiende. Älbättä, bu şähär üzägendä tügel, ä yaña kvartallarda. Prezident programması tuzğan toraqlar urını satılıp, kergän keremgä yaña fatirlar tözüne ğämälgä kertmäkçe ide. Häm bu şulay buldı diärgä dä bula. Fatirlar tözep satuçı şirkätlär tuzğan toraq beterelep barılğan üzäktä yaña, elitlı toraq tözep satalar.
Aygöl Nurlı däwam itä.
Eşquarlıqnıñ bu törendä eşläwçe firmalar, bina tözep kenä qalmıy, ä anı üzläre proyektlaw da, sata da häm ekspluatatsiäli. Şähär eçendä şähär diärseñ. Bu toraq kompleksları: maşina quyar öçen parkovqa yäki garaj, sportzal häm basseyn, kibet häm maturlıq salonnarın üz eçenä ala. Alarnıñ ber kv.metrı 18дәH alıp 35 meñ sumğa tora. İke bülmäle fatirnıñ ğomumi mäydanı 80 alıp 100 kv metrga xätle. Biş bülmäle fatir isä 300 kv metr täşkil itä. Mäsälän, Qazan üzägendäge Nekrasov häm Mayakovskiy uramnarı kiseşkän cirdä urnaşqan yorttağı 86 kv metr täşkil itkän 2 bülmäle fatir 1 million 720 meñ sum täşkil itä.
Döres, soñğı waqıtta keçkenäräk külämle fatirlar da tözi başladılar. Bu fatirlarnı tözü barışında, öleşläp aqça kertep tä satıp alıp bula.
Oçsızraq xaqqa, läkin şulay uq yaña bulğan fatirlarnı Azinodan satıp alıp bula. Läkin bu Qazannıñ üzäge tügel inde. Şulay uq, “iske fatirlar bazarı” digän töşençä dä bar. Yäğni inde keşelär yäşägän fatirnı satıp alu. Läkin, belgeçlär, iske fatir satıp alıp, anı remontlaw, yañasın satıp alğanğa qarağanda qimmätkä töşä dilär.
Daimi avtorıbız Aygöl Nurlı buldı.
Qazanda fatirlar başqa töbäklärgä qarağanda oçsızraq digän idek tapşıruıbız başında. Monıñ şulay ikänen qazanda fatir satu-alu bazarında eşläwçe rieltor firmaları da raslıy. Belgeçlär monı, älege dä bayağı tuzğan toraqnı beterü programması arqasında şulay buldı dip añlatalar. Yäğni, tuzğan toraqta yäşäwçe 50 meñläp ğailä buşlay yaña fatirlarğa küçep, yäşi başladı. Näq menä buşqa fatir birelü, Tatarstandağı fatirlarnıñ xaqın oçsızraq totarğa yärdäm itte dilär.
Tatarstanda 2005 yılda tuzğan toraqnı beterü programması ütälde. Läkin monıñ belän äle xökümät xalıqnı fatirlar belän tä'min itüdän tuqtadı digän süz tügel. Tatarstanda sotsial ipoteka ğämälgä kerde. Yäğni, öleşçä aqça tüläp fatir alu, annarı, şul fatirda yäşägändä, qalğan summanı az-azlap tüläp beterü.
Alğa kitkän illärdä buşqa fatir alu digän töşençä ğomumän yuq. Rusiädä bu sotsializm çorınnan qalğan küreneş. Küplär xäterlider, ul waqıtlarda, toraqlar xökümätneke sanala ide, anda yäşäwçelär anı sata da, alıştıra da almıy. Barı tik kooperativ kvartirlar tözelä başlağaç qına, fatir satu-alu mömkinlege açıla başlıy. Xäzer şäxsi milek çorı. Fatir alu-satutabiği küreneş, çalbar yäki kolbasa alğan kebek. Barı tik cayıñ ğına bulsın. Qazanda da telägän urınnan, telägän külämdä fatir satıp ala alasıñ. Kesä şärifläreñ mömkinlek birsä, üzäktäge elitlı fatirlar satıla, alay bulmasa, şähär çitendä azraq oçsızraqqa satıp alalasıñ. Kimendä, iske fatir satıp alıp bula. Fatir säwdäse belän şöğellänüçe şirkätlär Qazanda kön sayın ürçep bara, dimäk fatir bazarı kiñäyä digän süz. Räfis Cämdixan , Aygöl Nurlı


text:
AQŞnıñ 2004nçe yılğı budjetında terrorğa qarşı suğışta möhim rol uynağan illärgä birelgän yardäm arttırılsa, bu suğışta ällä ni ähämiäte bulmağan illärgä birelgän aqça kimetelä. Kimetelgän illär arasında Russie häm Ukraina berençe urında tora.1-nçe üktäberdä ğämälgä keräçäk budjetnıñ kongress tarafınnan raslanuı şart.
İlne saqlau häm terrorğa qarşı köräş kebek prioritetlarnı çağıldırğan prezident Bushnıñ tışqı yardäm paketı terrorğa qarşı suğışta Üzäk Azie berektäşlärenä yardämne arttırsa, Russie häm Ukrainağa kimetä.Bush 2 trillion 200 milliard yäki 2200 milliard dollarlıq budjet täğdimen düşämbedä kongressqa cibärde.Budjet 15milliard dollar belän xärbi çığımnarnı şulayuq terrorğa qarşı suğışta aldınğı frontta torğan Afganstan, Törkiä kebek illärgä ike milliard 300 million dollar belän yardämne arttırunı küzdä tota. Amerikanı kiläçäktäge terror höcümnärennän saqlarğa häm suğışta ciñergä wäğdä itkän Bush budjet AQŞnıñ üzgärgän prioritetların kürsätä dip äytte. Anıñ süzlärençä xökümätneñ bereneçe wazıyfası ilne saqlau.Yaña prioritetlarnıñ zur qorbannarı Russie vä Ukraina .Alarğa birelgän yardäm 32% belän qısqartıla. Sonğı yıllarda AQŞ könçığış yevropa illärenä dä birgän aqçanı nıq qısqarttı. Mäskäügä birelgän 148million dollar 73 millionğa qısqartılsa 2003nçe yılda 155 million dollar alğan Kiev kiläçäktä 94 million ğına alaçaq. Däwlät sekretarınıñ yardämçese Christopher Burnham düşämbedäge brifingta bolay digän ide: bu budjet aqçaları hiç şiksez prezidentnıñ terrorğa qarşı suğışta ciñü burıçın kürsätä. Bu sannarda, tışqı yardämdä çağıla. Häm bu missiene tämamlau öçen bik yaxşı budjet.
Terrorğa qarşı suğışta turıdan turı qatnaşqan berektäşlär , tırışlıqları öçen büläklänä.Däwlät departamentı Üzäk Azieneñ terrorğa qarşı suğışta strategik ähämiäten tanıp 2004nçe yılda 171 million dollardan artıq aqçanı Üzbäkstan, Qırğızstan häm Tadcikstanğa birä.Bu inde 2003nçe yıl belän çağıştırğanda 55% ä 2001nçe yılnıñ sintäbere belän çağıştırğanda yaqınça 100% artığraq digän süz. Bu aqçalar sivil cämğiät täräqiäte. Keçkenä käsepxanä, konflikt kimetü häm ekonomik reformalar öçen qullanılaçaq. Xätta izolatsiedäge Törkmänstanğa 8million dollar birelä bu 2003 belän çağıştırğanda 1millionğa artığraq. Tik Qazaxstanğa ğına yardäm 43millionnan 32million dollarğa kimetelä. Täğdim itelgän budjet AQŞ säyäsätendä bıyılğı töp xalıqara mäsälälärne kürsätep tora. Misal öçen budjettä Ğıraq opozitsiesenä aqça ayrılmağan. Xälbuki sonğı ike yılda aña yılsayın 25million dollar birelde. Waşingtondagı brifingta AQŞ Saddamnı bärep töşeräçäge öçenme çit ildäge Ğıraq opozitsiesenä aqça ayrılmağan dip soralğan ide.Däwlät sekretarınıñ tışqı yardäm eşlärendäge yardämçese Joseph Bowab bu sorauğa 2004nçe yılnıñ budjetı äzerlängändä bu eş öçen aqça ayıru kiräksez dip uyladıq digän cavap qaytardı. Ämma budjetta Ğıraqtağı BMOsı saqçılarına 700meñ dollar ayrılğan, Bu inde Bagdadta bıyıl rejim üzgäräçägenä başqa ber kürsätkeç.Läkin budjetta Ğıraq suğışınıñ çığımnarı öçen ber tiyen dä yuq. Şulayuq 2004nçe yılğı budjetta Tönyaq Korea öçen dä aqça qaralmağan. Xälbuki 94-nçe yılğı kileşü nigezendä Quşma Ştatları Pxenyangnıñ atom qoralları eşläp çığarmayaçaq digän wäğdäsenä almaşqa 75 million dollarlıq neft häm başqa yardäm cibärä ide. İnde Tönyaq Korea öçen aqça ayrılmawı anıñ kileşüne ütämiäçägen kürsätä .Californiada urnaşqan Könçığış Azieneñ iminlek mäsälälärenä iqtibar birep kilgän Nautilus institutı citäkçese Peter Hayes süzlärençä ,Quşma Ştatları açıqtan açıq kileşü qısalarındağı yöklämälären boza. AQŞ kileşelgän kileşüne köçtän çığarmağan öçen bik saqlıq kürsätergä tieş.
2004nçe yılğı budjet könçığış vä üzäk yevropa illärenä şulayuq Balkan illärenä birgän yardämne qısqarta .Kongressta Bushnıñ bu täqdimeneñ qayber aspektlarına qarşılıq kürsäteler , ämma in küp tänqit plannıñ eçke mäsälälärgä qarağan öleşendä bulaçaq dip kötelä.Prezident salımnarnı 700milliard dollar belän qısqartunı planlaştıra. Tänqitläüçelär monnan başlıça baylar faydalanaçaq,häm ozın möddätle defitsitqa säbäp bulaçaq häm bu iqtisadnıñ üseşenä zian kiteräçäk dip belderä
Färidä Xämit, Praga


text:
Ğiraq suğışı: 3-nçe kön
Audio (Ron Synovitz): Ğiraq xärbilären Amerikannar belän çağışıp bulmıy, alar san belän dä, qoral belän dä ottıra. Citmäsä, Amerikan xärbiläreneñ şulay tiz kilep citäsen kötmägännär sıman. Bäreleşlär töne buyı bardı. Tañ atuğa beraz tınğaç, Amerikan BTRları torğan urında sivil keşelär kürenä başladı. Oçqıçtan taratılğan qäğzlärdä: öydän çıqmasqa, çıqqan oçraqta qullarnı baş artına quyıp çığarğa dielgän. Bolar monı belmi sıman. Barı tik tawış köçäytkeçläre aşa ğäräp telendä kisätkäç kenä taralışıp bettelär. Bäreleştän soñ 200-läp ğiraqlı Amerikan xärbilärenä birelde. Qayberläre, suğışqa köçläp cibärelgännären söyläde.
Şimbä könne Ğiraq operatsiäse belän citäkçelek itkän general Tommy Franks, Qatardağı idarä üzägennän matbuğat oçraşuwın ütkärde. Operatsiäneñ berençe könnäre belän ul qänägät buluın äytte:
Audio (Tommy Franks): Bu tarixta moñarçı kürelmägän kampaniä bulaçaq. Ul üzeneñ qüäte, tögällege, bögüläçän häm berük waqıtta şok xise qaldıruwı belän ayırılıp toraçaq.
Uzğan töndä Bagdad köçle utqa totıldı. Dönya telekompaniäläre bu xöcümne turı efirda kürsätte. Ğiraq yağı, ğadi xalıq arasında 200-dän artıq yaralanuçı häm 3 ülüçe bar dide. Britaniäneñ saqlanu ministrı Geoff Hoon monı xöcümnärneñ bik tögäl yasaluwı belän añlattı:
Audio (Geoff Hoon): Uzğan töndä bulğan köçle xöcümneñ maqsatı Ğiraqnı cir belän tigezläw tügel. Bez Ğiraqnıñ rejimına zıyan kiterergä, ä menä infrastrukturanı mömkin qädär saqlap qalırğa tırışabız. Televideniedä kürengäçänçä, xäcümnärneñ köçle buluına qaramastan, Bagdadta xättä utlar sünmäde, ä menä xakimiät binalarına zur zıyan kilde.
Kiçä mäglümät çaraları meñgä yaqın törek xärbieneñ tönyaq Ğiraqqa kerüwe turında xäbär itkän ide. Bügen Törkiäneñ general ştabı bu xäbärne kire qaqtı. Ğäskärlär älegä çikne ütmägän, lääkin här mizgeldä kerergä mömkin. Törkiä çigendäge urnaşqan Silopi şähärendäge xäbärçebez Zamirä İşanova äytüençä:
Audio (Zamirä İşanova): Bu keçkenä genä şähärdä tanklar tora. Räsmilär äytüençä, 10 meñ çaması xärbi bar, östämä ğäskär kilergä tieş.
Törek räsmiläre qaçaqlar ağımın tuqtatırğa häm kördlärneñ Ğiraq suğışınnan faydalanıp, bäysezdäwlät tözü niätenä qarşı torırğa cıyına. Tik bu niätlär Waşingtonnıñ açuwın çığara. Waşington Ğiraqnıñ tönäyğındağı körd opozitsiäse belän xezmättäşlek itä, yağni anıñ öçen kördlär dä töreklär dä tarafdar bulıp tora. İke tarafdar arasında bäreleş başlansa, bu - suğış eçendä suğışqa äylänergä mömkin.
Ul arada koalitsiä saflarında yuğaltular arta. Tönğe operatsiä waqıtında Farsı qultığı östendä Britaniäneñ ike boralağı bäreleşete, 7 xärbi xäläk buldı. Ğiraq üzgänedä bulğan bäreleşlär waqıtında tağın 4 xärbieneñ ülüwe turında xäbär itelde. Qorbannar sanı artu Ğiraq suğışına bolay da qarşı bulğan dönya fikerenä tä’sir itergä mömkin. Şimbä könne törle illärdä, şul isäptän Britaniä häm Quşma Ştatlarda Ğiraq suğışına qarşı demonstartsiälär ütte. Şimbä kiçendä Bagdad yänä bomba utına totıla başladı...
Ali Gilmi, Praga


text:
İran Saqlanu ministrlığınıñ elekke räsmie qaya yuğalğan?
Dönya Matbuğatında inde bolay da yış qına igtibar üzägendä torgan İrannı, xäzer yaña borçu biläp aldı. Ütkän ay axırında Törkiyädä İrannıñ elekke Saqlanu Ministırı urınbasarı Alirıza Asğarin yuğalğan ide, anıñ yazmışı älegäçä haman da bilgesez bulıp qala, ul xätta urlanğan dip tä şiklänelä.
İran politsiäse başlıgı İsmail Ahmedi Moghadam 6-nçı Martta yasağan belderüendä, Asğarnıñ Könbatış küzläw xezmätläre tarafınnañ urlanu ixtimali bar dip äytkän ide. Ä başqa çıganaqlar pensioner generalnıñ üz teläge belän Könbatışqa eşli başlawı turında belderä. Pensiäga äle genä çıqqan 63 yäşdäge Asğarineñ yugaluı hiçşiksez anıñ elekke wazifasına bäyle bula ala. Asğari Moxammäd Xatami citäkçelegendäge xökümättä Saqlanu Ministrı urınbasarı wazifasın ütäp kilde häm anda ul 8 yıl eşlägän ide. Anıñ İrannıñ Milli İminlek programması turında häm ilneñ tönyaq Libandagı Xizbulla belän bäyläneşe xaqında şaqtıy mäğlümätkä iä bulıwı farazlana.
Londondağı jurnalist, Alireza Nourizadeh, pensioner general üzeneñ-säyäsättäge üseşe belän, elekke Saqlanu Minıstırı Ali Şamaxanigä burıçlı, ä anıñ kötelmägändä bu wazifannan kitüenisä, Prezident Mäxmüt AhmediNäcadqa bäyle dip belderä.
Ul İran belän Ğiraq sugışınnan soñ İrannıñ Libanğa cibärelgän yuğarı ähelläre arasında ide, ul anda İnqilap saqçıları köçläreñ citäkläde. Şul şaqta ul Reza Asaker isemeñ qullana ide. Admiral Ali Shamaxani belän mönäsäbäte häm Şämaxanineñ aña ışanıçı arqasında, ul Saqlanu Minıstrı Urınbasarı wazifasına kiterelde. Ahmedinecat hökümätkä kilüe belän bergä ul bu wazifadañ azat itelde, läkin anı kiñäşçe itep belgelägännär ide.
Alireza, 7 fevralda mäxsus vizit belän Törkiyä kilgän ide. Qunaqxägä urnaşıp 3 kön ütkäç, anıñ turında bötän xäbär bulmadı. Törek matbugatında anıñ yugaluı turında mäğlümätne 27nçe Fevral könne köndälek ‘Hürriyet’ gäcite beldergän ide. Amerikan ABC TVsendä çıqqan xäbärlärgä tayanıp yazılgan mäqalädä, İrannıñ iminlek programmaları turında möhim mäğlümätkä iä generalnıñ Avrupaga sıyınganı häm Tönyaq Yevrupa illärenneñ bersendä Amerikanıñ küzätüe astında buluı turında yazılıp çıqtı.
Dälillär citmäsä dä, farazlarga häm Nourizadeh süzlärenä qaraganda, Genaralnıñ bu yugaluı bik küp imeş-mimeşlär tudıra.
Atnakiç Quşma Ştatlarnıñ Washington Post basması, Alireza inde ğailäse belän Quşma Ştatlarda, ul amerikan küzläw xezmätlärenä Xizbulla häm anıñ İran belän bäyläneşläre turında mäğlümät birä, dip yazıp çıqtı.
Metin Karismaz


text: Düşämbegä qarşı töndä Dağıstanğa bärep kerep, 9 çik saqçısın ütergän häm totıqlar alğan qorallı törkem qaçıp kitä alğan, dielä. Başta Dağıstan politsiäse bu törkem Galatli awılında qamawğa alındı, dip xäbär itkän ide. Ämmä soñnan Dağıstan eçke eşlär ministrı urınbasarı Magomed Gazimagomedov törkem, 11 totıqnı qaldırıp awıldan çığıp kitkän dip belderde. Totıqlarğa zıyan kilmägnän, dip xäbär itelä. İnterfax agentlığı mäglümätenä qarağanda, törkem Galatli awılınnan uzğan töndä ük çığıp kitkän. Yağni, qamawğa alu turında belderülär yasalğanda, alar inde awılda bulmağan.


text:
“Qazan” biyü ansamble konsertı Kamal teatrında uzdı
“Qazan” biyu ansamble üzeneñ yaña programmasın Ğ.Qamal teatrı säxnäsendä kürsätte. Konsertnı “Aygöl” balalar vokal ansamble häm “Qazan” biyu ansambleneñ biyu studiäse açıp cibärde. Konsertqa tamaşaçı bik küp kilgän ide. Ansambl' üzeneñ yaña programmasında, tamaşaçığa , tatar xalqınıñ ğöref-ğadätlären, milli kiemnären , tormışın çağıldırğan biyu kompozitsiäläre aşa täqdim itte. Şulay uq konsertnıñ berençe bülegendä başqarılğan Bolğar –Bilär mönäsäbätläre turındağı tarixi küreneşlär dä tamaşaçığa zur tä'sir qaldırdı. Dini tormışnı çağıldırğan mizgellär dä bik matur itep icat itelgän ide.Kostyumnarnıñ maturlığı , sänğät'lelege dä tamaşaçını bitaraf qaldırmadı. Bik küp iyüllär Räsim İl'yasov citäkçelegendäge “Qazan nurı” muzıka uyın qoralları ansamble uynawında başqarıla. Konsert berniçä bloktan tora. Här blok xalıq häm zaman kompozitorları icat itkän cırlar belän ürelep bara. Çit il xalıqları iyülläre dä bik matur quyılğan. Meksika iyülläre dä, ğäräp xalqı iyülläre dä tamaşaçığa därt östäde. Konsertta qatnaşqan cırçılar arasında kürenekle cırçılar Rämil Mindiär , Röstäm Zakirovlar da bar ide. Konsertqa kilgän tamaşaçı da törle illärdän kilgän delegatsiälärdän bulıp çıqtılar. Konsertqa Qazan tamaşaçısı ğına tügel , xätta Tol'yatti belän Tömännän kilgännär dä , yıraq İraq häm Braziliädän kilgännär dä bar ide. “Qazan” biyu ansambleneñ sänğät citäkçese Çulpan Zakirova söyli:
“Bez, ğomumän böten dönyanı äylänep yöribez. Menä 4 könnän böten kollektiv belän, 50 gä yaqın keşe, Qıtayğa oçabız . Programmanı tözüdä bik küp xoreograflar qatnaştı, alar arasında Fänis İsmağılovnıñ häm minem quyğan iyüllär dä bar ”,-dide ul. Konserttan soñ Tufan Miñnullin:
“Räxätlänep, bezneñ talantlı yäşlärebezneñ küp ikänenä söyenep qul çaptım. Bezneñ cır häm biyu ansamblenä menä digän konkurent bar. Ber- berse belän yarışıp üssennär. Bezneñ sänğät'ne tanısınnar .Räxmät alarğa. Yäşlär tatarlıqların häm tatar balalarınıñ talantlı ikänen belep üssennär.”,- dide ul. Qazan biyu ansambleneñ yaña programmasın bu atnada inde Qıtay tamaşaçısı kürä alaçaq.
Mälikä Basıyr.


text:
чәpшәMбe, 18 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 17:12
Qazanda çärşämbe könne Rusiä uquçılarınıñ berençe cäyge Spartakiadası açıldı. Ul Qazan ippodromında at sportı yarışları belän başlanıp kitte. Bu çara şaqtıy däwamlı. Yarışlar 10nçı sentyabrgä qädär baraçaq. Ber ay eçendä 16 sport törennän yarışlarda 5 meñnän artıq uquçı qatnaşaçaq. Bäygelär Qazanda ğına tügel, Yar Çallı häm Sarıtaw şähärlärendä dä ütäçäk. Aq Bars xokkey komandası şuşı könnärdä Ufadan ciñü yawlap qayttı. Tatarstan xokkeyçıları uñışlı ğına çığış yasap, Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov kubogın Qazanğa alıp qayttılar. Ä bu könnärdä alar Qazan xokkey söyüçelären şatlandıra. Sişämbe könne Torpedo komandası belän uzğan iptäşlär oçraşuında Aq Bars yänä ciñü yawladı. Tatarstannıñ avtouzışçıları da sınatmıy. Alar rätlärendä bu yulı Röstäm Miñnexanov bulmawğa da qaramastan, Vladimir Çagin citäkçelegendäge KamAZ ekipajı Şärıq rallisı-2003 yarışında berençe urında bara.
Gölnaz İlgizär


text:
«Udmurtiä» däwlät teleradiokompaniäsendä çığıp kilüçe «Oçraşu» tapşıruına 15 yäş
15 yıl elek, 3 noyäberdä «Udmurtiä» däwlät teleradio kompaniäseneñ radio efirında berençe tapqır tatar tapşıruı yañğırıy. Tatar ictimaği üzäge äğzalarınıñ törle dairälärne ütep, söyläşüläreneñ uñışlı tämamlanuı. Üzäk äğzaları tapşırunı «Oçraşu» dip atıy. Ul respublikada yäşäwçe tatarlarnı berläşterüçe çara bulıp sanala. Tapşırular ayğa ber tapqır efirğa çığa. Soñraq, «Oçraşu» atnalıq tapşıruğa äwerelep, menä inde 15 yıl buyına millättäşlärebezne söyenderä. Bu waqiğanı Udmurtiädä tatar jurnalistikasına yul salu dip äytergä mömkin. Radiojurnalnıñ efirda yañğırıy başlawınnan äle berniçä yıl ütkäç kenä tatar telendä televizion tapşırular, annan soñ «Yañarış» gazetası da dönya kürälär.
Siksänençe yıllar azağında «Oçraşu» radiojurnalı tatarlarnı berläşterüçe tapşıru bulıp tora. Ul respublikanıñ törle töbäklärendä sibelep yäşäwçe millättäşlärebez tormışın yaqtırta, anda bulıp uzğan waqiğalar turında söyli, qızıqlı şäxeslär belän tanıştıra, citäkçelär alıp barğan säyäsätneñ millätlärgä qarata tiskäre yoğıntısın añlata, iñ möhime — xalqıbıznıñ çın tarixı belän tanıştıra başlıy, milli ixtıäclarnı qänäğätländerü problemasın kütärä. Bolar üz çiratında xalqıbıznıñ üzañın kütärüdä üz rolen başqara. Soñraq töbäklärdä ata—analarnıñ tatar sıynıflarınıñ açıluın taläp itep, anda balaların uqıta başlawı, tatar mädäniäteneñ üseşkä kiterüen, ğöref—ğädätlärebezneñ torğızıluı, mäçetlär häm mädräsälär tözelüe bolarnıñ barasında da «Oçraşu» radiojurnalınıñ da, hiçşiksez, öleşen tanırğa kiräk. Bu uñaydan bügen «Yañarış» näşriät üzägen citäkläwçe, student çorında näq şuşı tapşırularda çirattağı praktikasın ütüçe İrek Şäripov bolay dide.
Şulay itep «Oçraşu» radiojurnalı çığarılışları üzeneñ totrıqlılığı, eçtälege belän başqa tatar redaksiäläre öçen ürnäk tä bulıp tora.
Xämidä Ğayfullina, «Azatlıq» radiosı, Udmurtiä.


text:
Säddäm Hösäinneñ yaqın yardämçese, fänni mäs’älälärdäge kiñäşçese Ämir Al-Saadi bügen Bağdadta Amerikan ğaskärlärenä birelde. Suğışqa qadär Al-Saadi Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ qoral tikşerüçeläre belän xezmättäşlek itkän ide häm matbuğat oçraşuları uzdırğan ide.
Ğiraqqa Kuwaittan östämä Amerikan ğaskärläre kiterelä. Ğaskärlärneñ wäkile kapitan Frank Thorp, Ğiraqqa 4nçe cir öste diviziäse kilep urnaştı, dip xäbär itte. Xärbilärneñ sanı turında ber süz dä äytelmäde. General Vincent Brooks, xärbi çaralar äle tämamlanmadı, dip belderde. “Tağın ber tapqır basım yasap äytäm-xärbi çaralar äle tämamlanmağan. Bez äle dä rejim qaldıqların beterergä tırışabız, Ğiraq xalqınnan mäğlümat cıyabız, Bağdadta häm ilneñ başqa töbäklärendä çistartular alıp barabız, häm bu mäs’älädä eşlänäse eşlär bar äle. Ğaskärlär şular belän mäşğül”, dide Brooks.
Tönyaqta bulğan Tikrit şähäre Ğiraq ğaskärläre kontrolendä. İlneñ könyağındağı Basra şähärendä Britan xärbiläreneñ matbuğat wäkile ğaskärlär mömkin bulğaç ta tärtip saqlaw eşen cirle politsiä belän berlektä başqaraçaq, dip belderde. Bu turıda qarar, kiçä Amerikan maxsus cir öste ğaskärläre-marinnarnıñ intixar terrorınnan saqlanıp maşinada bulğan ike balanı atıp üterüennän soñ qabul itelde.


text: Bügen Londonda BMO, Yevropa berlege, AQŞ häm Rusiä wäkilläre, Yaqın Könçışta wazgiätne cayğa salır öçen tözelgän xalıqara “yul xaritası” digän plannı tikşü öçen oçraşa. Şuşı uq mäsäläne tikşerü 4 mayda yuğarıraq basqıçta, Berläşkän Millätlär Oyışması sekretare Kofi Annan räislegendä New Yorkta ütäçäk. İzrail premier-ministrı Ariel Şaronnıñ ber yaqlı ğına, Ğaza sızığınnan yähüdi awılların çığaru planı Şaron üze citäklägän “Likud” partiäseneñ qayber äğzäläre şulay uq, fälästinnär tarafınnan da qatı tänqitkä totıldı. Yäkşämbegä partiä eçendä şuşı mäsälägä bağışlanğan referendum ütäçäk.


text: Bügen Berläşkän Millätlär Oyışması General' Assambleyasınıñ 59nçı sessiäsendä çığış yasawçılar arasında İran, Ğiraq häm Qazaxstannıñ yuğarı räsmi wäkilläre bulaçaq. Pänceşämbe könne üz çığışında Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov, terrorğa qarşı köräşne näticäleräk alıp barır öçen xalıqara iminlek strukturalarında reformalar uzdırırğa çaqırdı. Dönyada çeçen suğışçılarına qarata ike törle standartlar bulırğa tieş tügel, dide ul. Rusiäneñ, çit ildä säyäsi sıyınu sorap – terror ğamällärenä aqça birep yatqan keşelärne üz illärenä tapşıru turındağı rezolüsiä ölgesen Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw xupladı. Törkiä tışqı eşlär ministrı Abdullah Gül Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurasında Törkiä öçen 2 yılğa urın soradı. İminlek Şurası äğzase bulır öçen Törkiä dönyada tınıçlıq häm totrıqlılıq buldıru eşenä üz öleşen kertte, dide Gül.


text:
Rusiä transport minisrtrlığı belderüenä qarağanda, Gruziä Rusiäneñ hawa kiñleklären faydalanğan öçen tüläw burıçların beterergä rizalaşqannan soñ Rusiä Gruziägä qarata çikläwlären ğämäldän çığarırğa bulğan.
Rusiä äytüençä, 1994-nçe yıldan 2001-nçı yılğa qädär Rusiä hawa kiñleklären qullanğan öçen Gruziäneñ 3 million 600 meñ dollar burıçı cıyılğan.
Gruziä ul çorda Rusiäneñ hawa kiñleklären faydalanğan hawa şirkätläreneñ küpçelege xäzer inde inde yuqqa çıqtı dip uzğan ayda ğämälgä kergän çikläwlärgä protest belderde.
Qayber Gruziä räsmiläre Rusiäne Gruziä xökümätenä basım yasawda ğäyepläde.


text:
Bu yubileyın ul 6 kitap aftorı, Şäyxi Mannur häm Ğayaz İsxaqıy büläkläre, räsemnäre öçen birelgän Filantrop büläge lawreatı bularaq qarşıladı. Bıyıl ul cirle Ömet gazetı buldırğan Säxab Uralskiy isemendäge büläkkä dä layıq buldı. Ğakil Sağirov, şulay uq, Samar häm Sember ölkäläreneñ Mäşhür Tatarı isemen dä yörtä. Monısı inde cirle Tuğan Tel oyışmalarınıñ bäyäse. Ayaq qulları eşlämägänlektän teşkä qıstırılğan qäläm belän genä şiğri cäwhärlär icat itkän, tirän eçtälekle räsemnär tudırğan Ğakil Sağirov turında Azatlıq radiosı elek tä söylägän ide. 27-nçe fevral’dä anıñ yubileyı uñayınnan uzdırılğan kiçägä bik küp qunaqlar kilde.
Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Tatarstan xalıqları telläre turındağı qanun ikençe uqılışta qabul itelde
Sessiädä şulay uq 2004-2013nçe yıllarğa Tatarstan xalıqları tellären saqlaw, öyränü häm üsterü buyınça däwlät programması da tikşerelde. Älege dokument 1994nçe yılda qabul itelgän däwlät programmasınıñ däwamı. Anıñ töp maqsatları – respublika xalıqları tellären saqlaw, öyränü häm üsterü öçen şartlar tudıru, Tatarstannıñ däwlät telläre bulğan tatar häm rus telläreneñ optimal’ ğämäldä yörüen tä’min itü, Tellär turındağı qanunnı ezlekle räweştä ğämälgä aşıru bulıp tora. Programmada şulay uq respublikada küpläp yäşäwçe xalıqlarnıñ tellären üsterü häm Tatarstannan çittä tatar telen saqlaw häm üsterü kebek büleklär dä bar.Berençe uqılıştan soñ Tellär turındağı qanunğa häm däwlät programmasına nindi üzgäreşlär kertelde soñ? Bu xaqta qanun östendä eşlägän Tatarstan Ministrlar kabinetınıñ respublika xalıqları tellären üsterü bülegeneñ töp referentı Färit Gäräev söyli.
Qanun inde berençe uqılışqa uq bik äybät äzerlängän bulğanğa kürä, anı ikençe uqılışqa äzerlägändä qanunğa ällä ni zur üzgäreşlär kertergä turı kilmäde. Berençedän, qanunnı iseme Tatarstan Konstitutsiäse belän täñgälläşterep, Tatarstan respublikasınıñ däwlät telläre häm respublikadağı başqa tellär turında dip üzgärtelde. Berençe uqılışta kermi qalğan östämälär dä kertelde bu yulı. Mäsälän, ike däwlät telen dä belep, alarnı üz eşlärendä qullanuçılar öçen eş xaqına 15% östämä qaraldı. Bu tüläw turında nigezlämä Tellärne saqlaw buyınça däwlät programmasına da kertelde. Anda şulay uq kitapxanälärne milli kitaplar belän tä’min itü, “Tatarstan-Yaña ğasır” telekompaniäseneñ töbäklärdä korrespondentlıq punktların buldıru kebek büleklär buldırıldıÄytergä kiräk, qanunnı ikençe uqılışta qabul itü bik tiz uzdı. Deputatlar qanunnı xätta tikşerep tä tormıyça, anı bertawıştan qabul ittelär. Xäzer inde respublika xalıqları telläre turındağı döresräge Tatarstannıñ däwlät telläre häm respublikadağı başqa tellär turındağı qanun öçençe uqılışta qabul itelergä tieş. Bu kiläse yılnıñ ğinwar ayında ütäçäk sessiädä bulır dip kötelä.
Gölnaz İlgizär


text:
20-21 iyündä Salonikida Yewropa Berlege häm Berlekkä quşıluçı illär citäkçeläre oçraşa.
Comğa könne Yewropa Berlege illäre häm namzät illär citäkçeläre Gretsiäneñ tönyağındağı Saloniki şähärenä ikekönlek oçraşuğa cıyıla. Anda Balkannıñ kiläçäge, Berlekneñ Quşma Ştatlar belän mönäsäbätläre, terrorçılıq, İran, Ğiraq häm Yaqın Könçığıştağı wäzğiät turında söyläşülär bulır dip kötelä. Berlek citäkçeläre şulay uq Yewropa Berlegeneñ berençe konstitutsiäse proyektın da räsmi räweştä raslıyaçaq.
Berlek citäkçeläre oşraşuında küptörle mäs''älälär qaralaçaq. Bu atnada Berlekneñ tışqı säyäsät häm saqlanu mäs''äläläre öçen cawaplı ölkän wäkile Javier Solana yaña äğzalar qabul itkändä Berlekneñ saqlanu säyäsäten dä kamilläşterü kiräk dide. Saloniki oçraşuına ul Berlekneñ xalıqara mäs''älälärdä zurraq rol'' aluın küzallağan 10 bitlek strategik plan proyektın täqdim itäçägen belderde:
AUDİO: Bu dokument 25 ilne häm 450 million keşene üz eçenä alğan, dönyadağı ğömümi citeşterü külämeneñ çiregenä iä bulğan Yewropa Berlegeneñ dönyadağı xällärgä küz yoma almawın tanudan başlana. Şuña kürä Berlek möhim global'' rol'' alırğa tieş.
Monı istä totıp citäkçelär Berlekneñ Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştıruğa niçek yardäm itä aluı turında da söyläşäçäk. Berlek Yaqın könçığışta tınıçlıq urnaştıru öçen täqdim itelgän "solıx yulı" dip ataluçı yaña plannı yaqlıy. Bu uñaydan oçraşuda Hamas radikal törkemen qara isemlekkä kertü mäs''äläse qaralır dip kötelä. Fransiä izrail''lelär belän fälestinlelärne ayıru öçen Yewropa Berlege ğäskärlären qullanunı täqdim itkän ide. Salonikida bu turıda da süz bulaçaq. Bu atnada Fälestin tışqı eşlär ministrı Näbil Şaat Fransiäneñ täqdimen xuplap çıqtı:
AUDİO: Bezneñçä, aradaşçı ğäskärlär kertü töbäktä tınıçlıqnı yañartu öçen bik möhim mäs''älägä äylände. Bez monı bik nıq xuplıybız.
Qayber xäbärlärgä qarağanda, Skandinaviä häm Baltıyq illäre Ğäräp dönyasında demokratiäne häm iqtisadıy üseşne nığıtu strategiäse buldıru täqdime belän çığarğa cıyına.
Oçraşuda qaralaçaq tağın ber mäs''älä – röxsätsez möhäcirlek probleması. Anda Berlek çiklären nığraq saqlaw häm viza sistemasın tağın qırıslandıru turında qarar qabul iteler dip kötelä. Oçraşuda röxsätsez möhäcirlär cıqqan illärgä alarnı kire qabul itärgä yardäm itü öçen finans bulışlığı birü planı häm Britaniäneñ suğış barğan urınnarda qaçaqlar öçen maxsus imin urınnar buldıru täqdime dä qaralaçaq. Britaniä täqdime Yewropa Berlegenä qaçaqlar kilüne kimetergä tieş. Röxsätsez möhäcirlekne kimetü Berlek illärendäge ütä uñ köçlärgä bu mäs''äläne saylawlar waqıtında faydalanunı qıyınlaştıraçaq.
Berlek citäkçeläre İranğa qarata säyäsät turında da söyläşäçäk. Bu atnada Berlekneñ tışqı eşlär ministrları, ägär dä İran Berlek belän säwdä kileşüenä ireşergä teli ikän, atom qoralları yasamawın raslaw öçen üzeneñ atom programmaların qatıraq tikşerüne röxsät itsen dip beldergän ide. Solana İrannı Atom qoralların taratmaw turındağı xalıqara kileşüneñ xalıqara tikşerülär röxsät itüçe östämä protokolın imzalarğa çaqırdı.
Gretsiä Saloniki oçraşuına Balkan illäre belän mönäsäbätlärne tağın da nığıtu häm tiränäytü mäs''äläsen täqdim itä.
Bu oçraşuğa Yewropa Berlege konstitutsiäse proyektı da ölgertelde. Salonikida Berlek citäkçeläre bu proyektqa qayber täqdimnär kertsä dä, ul ällä ni üzgärtelmäs dip kötelä. Ämma köz köne Xökümätara Konferensiä başlanğaç konstitutsiä proyektı 6 ay buyı qatı tikşerü aşa ütäçäk. Başqa qayber illär belän berrättän Britaniä anıñ möhim öleşlären üzgärtergä teläwen belderde. Germaniä belän Fransiä isä xäzerge proyektnı tulısınça xuplıy. Kiçä Fransiä prezidentı Jacques Chirac wäkile Xökümätara Konferensiädä konsitutsiä eşeneñ ör yañadan başlanuına yul quymasqa çaqırdı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Tatarstanda turizmnı üsterü programmasın tözilär
Tatarstanda turizm ölkäsen üsterü däwlät qaramağındağı ölkä bulırmı? Turizm häm sport ministrlığında, turizm ölkäsen üsterü programmasın tözi başlağannar. Ul 2005-2010 yıllarda eşlär, dip uylanıla. Älege programmağa qarağanda, Tatarstan, turistlar öçen, cännät urını bulırğa tieş. Läkin, bu maqsatqa ireşer öçen, 5 yoldızlı qunaqxanälär tözü, sıyfatlı itep xezmät kürsätergä keşelärne öyrätü, muzey- tıyulıqlarnı yaxşı däräcädäge saqlaw öçen aqça tabu kiräk. Aqçasın qaydan tabırğa, digän sorawğa xakimiätlärneñ üz cawabı bar. Ministrnıñ urınbasarı Yosıp Yaqubov, Rossiä gazetasına birgän intervyusında äytkänçä, älege programma eşläp kitsen öçen, başlanğıç öleştä bulsa da, däwlät yärdäme kiräk. Turizm ölkäsen üseş konsepsiäse moña qädär dä bulğan. Ämma ul 1998 yıldan qabul itelep, 2005 yılda ğämäldän çığa ikän. Xäzer ministrlıqta yaña programmanı tözilär. Küptän tügel, ministrlıqnıñ turizm bülege xezmätkärläre, şuşı programmanı belgeçlär belän tikşerep qaradı. Anda muzey, tıyulıqlar citäkçeläre, tur operatorlar, qunaqxanälär citäkçeläre qatnaştı.
Qazandağı qunaqxanälärneñ qıyäfäte, bäyäläre häm anda yal itüçelärgä xezmät kürsätü däräcäse dä, Törkiä häm başqa illärdäge servisqa küngän keşelärne qänäğätländermäskä mömkin.
Bikä Timerova.
Bolğar häm Zöyä utrawlarına turistlarnı su yulı belen kitertü öçen, ul cirlärdä yılğanı tiränäytergä kiräk. Yarlarnı, qarap kilep tuqtarlıq däräcägä kitertü sorala. Muzeylarnı häm tarixi häykällärne çista, pöxtä totar öçen dä daimi finans yärdämneñ buluı zarur. Belgeçlär, turizmnı üsterer öçen, bu ölkägä kübräk keçe biznes wäkillären cälep itärgä kiräk, i.Ämma su yulın tiränäytü kebek mäs’äläne eşmäkärlär genä xäl itä almıy. Şuña, xakimiätlär dä, çittän kilüçelärgä xezmät kürsätü bazarında eş itüçelär dä, turizm ölkäsenä etärgeç birer öçen, däwlät yärdäme kiräk, dip sanıy. Älegä programmanı tikşerü eşe bara, ul yıl axırına qädär qabul itelergä tieş.


text:
Färit Urazaev: «Tatar balası cır-moñ belän üsärgä tieş»
Bügenge köndä 10 yıl däwerendä eşläwçe gimnaziäneñ tatar milläten üsterüdäge role ğayät zur. Tatarça belem alğan yeget – qızlarnıñ küpläre Qazan yuğarı uqu yortlarına belem alırğa kilä.
Pänceşämbe könne Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı, Tatarstannıñ mädäniät häm mäğärif ministrlıqları isemennän Bäläbäy gimnaziäseneñ yubileena kongressnıñ başqarma komitetı wäkile, Rusiä tatarlarınıñ milli – mädäni möxtäriäte räistäşe Färit Urazaev, kitte. Säfärgä çığar aldınnan Färit äfände “Azatlıq” radiosına menä bolay dide: “Bu yubileyğa barğanda bez küçtänäçlär alıp barabız. Ul balalar häm uqıtuçılar öçen tatarça kitaplar, däresleklär. Şulay uq tatar balaları tatar telendä genä uqıp qalmıyça, ä tatar cır- moñnarı belän suğarılıp üsärgä tieşlär. Häm şuña kürä bez alarğa 1500 cır kergän karaoke büläk itäçäkbez. Kiläçäktä min uylıym, uquçılarğa häm möğallimnärgä eşlärendä yärdäm itär. Bügenge köndä Bäläbäy gimnaziäse ul üzenä kürä tatar gimnaziäläre arasında üzençälekle häm bäräkätle gimnaziä”.
Äye, küplär, bigräk tä tatarlar Nurmöxämmät Xösäinovnı yaxşı belä. Çönki ul 3 yıl elek Rusiä Prezidentı Vladimir putin belän oçraşqanda Başqortstanda tatarlarnıñ xäle, milli mäğärif üseşe mäs’äläsen kütärep çıqqan ide. Monıñ öçen Nurmöxämmät Xösäinovqa bik zur qıyınlıqlar kiçerergä turı kilä, ämma ul alarğa bireşmiçä үzeneñ xoquqların yaqlap, 17 mäxkämä eşen kiçerde häm alarnıñ küpçelegendä üzeneñ xaqlığın isbatlap ciñep çıqtı. 2003 yılda Nurmöxämmät Xösäinovnı Başqortstan prezidentına saylanu öçen imzalar cıyıp, saylaw aldı kompaniäsen başlağan ide. Älbättä bu ğämällär ezsez genä qalmadı, aña küp törle basımnar yasaldı. Xäzer inde ul säyäsättän bigräk, üz eşe, milli mäğärifne üsterü belän şöğellänä.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Keyt Greyni: “Rusiädä federalizmnı tözüdä möstäqillek berdän ber mömkinçelek bulıp tora”
Keyt Greyni: Qazanğa kilgäç, min monda bik küp yaña kitaplar kürdem. “Mäğärif” häm başqa näşriätlärneñ üz eşen däwam itüe minem öçen zur şatlıq. Monda min 20-30Hчы häm başqa yıllardağı tatar tarixın çağıldırğan kitaplar kürdem. Şunı äytä alam - Tatarstanda ğilmi eşlär şaqtıy uñışlı bara.
Rimzil Wäli: Amerikada bezneñ tarix belän, millät belän qızıqsınğan tatar ğalimnäre barmı, sez beläsezme alarnı?
Keyt Greyni: Viskonsenneñ däwlät universitetında tatar telne tarixçı Yulay Şamil oğlı digän keşe uqıta. Yulay ul mine tatar telenä uqıtqan iñ berençe professorım da.
İñ äwwäl min Amerikada tatar telen öyrändem, tatarça söyläştem. Qazanğa kilgäç tä min tatarça şaqtıy yaxşı söyläştem. Şulay da rusça aralaşu ciñelräk bulğanğa kürä kübräk rusçağa künektem häm üzemdä beraz tatar telen dä saqlap qaldım.
Rimzil Wäli: Añlaşıldı inde. Qazanda ber yıl torğaç, rusçağa küçkänsez. Amerikağa qaytqaç, keçkenä malay üsterüegez turında işettek. Niçek üsä, malayıña nindi isem quştığız?
Keyt Greyni: Malayımnıñ iseme Gronen, aña inde 3 yäş.
Rimzil Wäli: Malay tuğançı uq sin monda kitap yazıp yöri ideñ. Tatarstan häm Başqortostandağı säyäsi eşlär turında. Bu kitabıñnıñ töp fikere nindi?
Keyt Greyni: Min Qazanda şaqtıy ozaq buldım häm şul arada küp kenä material tupladım. Kitabımda bolay dip yazdım. Minemçä, Rusiädä federalizmnı tözüdä möstäqillek berdän ber mömkinçelek bulıp tora. Kemder äyter möstäqillek ul barı tik uyın, ul möhim närsä tügel dip. Tik şulay da, möstäqillek ul normal' federatsiägä xas dip uylıym. Mäsälän, min torğan cirdä, ul Kanadadan yıraq tügel, Kebekta anda federalizm häm möstäqillek. Häm bar da yaxşı. Anda ingliz telendä dä, fransuzça da söyläşälär. Küp millätle illärdä federalizm bulırğa tieş. Tatarstandağı suverenitet ta ul normal' küreneş. Putinnıñ Rusiä suverenitetın yuqqa çığaru teläge häm suverenitetnıñ ildä inde bulmawı turında küp söylilär. Ämma min küräm möstäqillek äle bar. Soñğı 15 yıldağı üzgäreşlär alay tiz genä yuğalmas. Tatarstanda yaña muzeylar, kitaplar, tel häm mäğärifkä qağılışlı zakonnar buldırıla. Minemçä, Rusiä kebek zur häm küpmillätle ildä federalizm bulırğa tieş. İldäge millätlärneñ üzençälelegen saqlap qalu öçen kiräk ul.
Gölnar Xäsänova: Keyt, Qazanğa kiler aldınnan sez Mäskäwdä Rusiäneñ küp mädäniätlelegenä bağışlanğan forumında qatnaştığız. Sezneñçä Mäskäw elitasında Rusiäneñ küp mädäniätlelegenä qağılışlı problemalarnı añlaw sizeläme?
Keyt Greyni: Alar küp mädäniätlelegeneñ teoriäsen yaxşı belä, ämma çın xalätne añlap citmider kebek. Ber Mäskäw keşese Rusiädä küp mädäniätlelek möhim närsä tügel dide. Çönki küp kenä millät wäkilläre üz gazetaları, jurnalları belän qızıqsınmıy, tuğan telendä söyläşmi. Min aña respublikadağı xalıqnı kürergä täqdim ittem. Respublika xalqınıñ çınlap ta milli basmalar uquı, tuğan teldä aralaşuı häm ğomumän alar öçen millätneñ möhimlege turında äyttem.
Tatarstan häm Başqortstan respublikaların yaxşı belüçe Keyt Greyni, Rusiädä federalizmnı tözü öçen respublikalarnıñ möstäqillelege kübräk bulırğa tieş dip sanıy. Amerikadağı ştatlar, Germaniädäge töbäklär kebek ük bulmasa da, Rusiä respublikalarınıñ möstäqillelege üsä başlağan yıllarda bu xaqiqät'ne Tatarstan cämäğätçelege dä añlıy başlağan ide. Keyt Greyni şuşı atna axırında Qazannan üz ilenä qaytıp kitkändä menä şul turıda uylandı.
Al'bina Zäynulla


text:
Ekrem Çelebi - Sultanım
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Sultanım
Etiketler : Ekrem Çelebi - Sultanım türkü indir, Ekrem Çelebi - Sultanım türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Sultanım mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Sultanım türküsü, Sultanım sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Sultanım bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Yüce Dağ Başında
Ekrem Çelebi - Kızlar Maraş a Gider
Ekrem Çelebi - Yardan Ayrı Düşeli
Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Ekrem Çelebi - Başım Alıp Diyar Diyar Gideyim
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
Ekrem Çelebi - Bu Zalim Gurbet
Ekrem Çelebi - Karanfil Suyu Neyler
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir


text:
Peking,Qıtaynıñ tönyağındağı Tianjin portında bügen 2meñ çaması keşe Yaponiägä qarşı protest belderde. 10meñ çaması keşe Sanghayda Yaponiä konsollığına , yapon restorannarına taşlar, şişälär ırğıttı .Protest belderüçelär inglizçä(audio) alar bezgä ğädel bulmağan möğämälä kürsätte , alar tarixların öyränergä tieş.Bez yapon xökümäteneñ bezneñ xislärne añlawın telibez dip qıçqırdı
Bügen şulayuq könçığışta Hangju şährendä zur uram cıyını ütkän.Yaponiä ilçelegeneñ süzçese İde bez Pekingnan xuligannar oyıştırğan legal bulmağan cıyınnarnı tuqtatunı soradıq dip äytte. Qıtay demonstrantları Yaponiä suğış waqıtındağı waxşileklären kimetep kürsätä dip belderä,alar şulayuq Yaponiäneñ BMOda İminlek Şurasında daimi urın alu tırışlığına da qarşı çığa.


text: Ğıraq xakimiәtendә neft өlkәsen baguçı Amir Mөxәmmәt Raşid, Rusiә Ğıraq өçen bik mөhim partner dip әytsә dә, "Lukoil", Kөnbatış Kurna neft yatmasında eş başlamaw sәbәple kileşüyennәn mәxrüm qaldı, dip iğlan itte. "Lukoil" isә, Ğıraq xakimiәtlәre qararınıŋ kanunıylığın tikşerü өçen, Jenevadağı arbitraj mәxkәmәğә şikәyәten birde. Rusiә neft şirkәteneŋ fikerençә, әlege kileşüne Bağdat Rusiәneŋ BMO oyışmasınıŋ Ğıraqnı qoralsızlandıru rezulutsiәsenә xuplaw belderüenә cawap yozennәn өzde. Bügen Rusiә tışqı eşlәr ministrı, Ğıraq xakimiәytlәren bu mәsәlәdә tagı ber qat uylanıp qararğa çaqırdı.


text:
Irannıñ plutoniy belän tikşerülären 1993nçe yılda uq tuqtatuı turında xäbärenä qaramastan, bu eşne äle 98nçe yılğa qadär däwam itkäne turında mäğlüm buldı. Bu xaqta bügen xalıqara atom energiäse agentlığı başlığı urınbasarı Pierre Goldschmidt idarä şurasına belderde. Plutoniy atom qoralı citeşterüdä, ämma ber ük waqıtta energiä çığanağı bularaq qullanıla ala. İran belderüençä, Tähran plutoniynı näq energiä öçen qullana.
İrannı täñqitläp kilgän diplomatlar bügenge xäbär – İrannıñ yäşeren atom qoralı citeşterü niäte buluına tağın ber dälil, dip sanıy.
Atom İdaräse Söğüd Ğäräpstan belän tikşerülärne çikläw turında kileşü tözede. Ägär dä ilneñ atom cihazları yä eşçänlege bilgele ber külämnän artmasa, bu ilgä xisap qına tapşırıp tikşerülär uzdırmaw röxsät itelä. Amerika Quşma Ştatları, Yevropa Berlege, Australiä kileşügä qarşı çıqtı. Diplomatlar belderüençä, Söğüd Ğäräpstannıñ atom qoralı citeşterüe borçu tudırmıy, ä menä Rhiadh'nıñ tikşerüçelärne kertmäwe – şikle kebek kürenä.
Atom İdaräse tizdän Gruziägä üz wäkillären cibäräçäk. Anda atom qoralın cäyeldermäw söyläşüläre ütäçäk.


text:
Tatarstanlılar Törkiä Sabantuyınnan qayttı
Törkiädä Sabantuy soñğı yıllarda bik zurlap ütkärelä. Tatarstannan da anda şaqtıy däräcäle wäkillär bara, Törkiäneñ üzennän dä zur qunaqlar kilä. Bu yulı da şulay buldı. Qazannan maxsus oçqıç belän İstanbulğa Mädäniät ministrı Zilä Wälieva citäkçelegendäge 130 keşelek räsmi delegatsiä kitte. Sänğät ähelläre, cämäğät eşlekleläre, xökümät wäkillärennän torğan älege delegatsiä millättäşlärebezgä bäyrämne matur itep ütkärergä yärdäm itte, kilgän qunaqlarğa küçtänäçlär dä öläşte. Zilä Wälieva Sabantuyda qatnaşuçı millättäşlärebezne milli bäyräm belän qotladı, Tatarstan prezidentınıñ qotlawların citkerde. Böten dönya tatar kongressı räise Rinat Zakirov üzeneñ çığışında Sabantuy belän genä qotlap qalmadı, ğalim Nadir Däwlätkä Qazannıñ meñyıllığı istälegenä medalen tapşırdı.
Bäyrämgä Törkiäneñ mädäniät häm turizm ministrı Atilla Köç, federal’ arxiv üzäge citäkçese, TÜRKSOY citäkçese urınbasarı Mostafa Balçiq, Rusiäneñ Törkiädäge ilçese Petr Stegniy da kilgän idelär. Qunaqlarğa Sabantuy bik oşağan, alar bäyrämnän bik qänäğät qalğannar. Atilla Köç üzeneñ çığışında, tatar milläten Sabantuysız küz aldına da kiterep bulmıy, bu bäyräm tatarlarnıñ ruxi yaqtan baylığın kürsätä, dip äytkän. Rusiäneñ ilçese Petr Stegniy isä, Sabantuy Törkiä belän Rusiä arasındağı mönäsäbätlärne nığıtu xaqında söyläde.
Tantanalı çığışlardan soñ, cır-biü çiratı citte. Monda da tatarstanlılar sınatmadı. Sabantuyda Tatar däwlät cır häm biü ansamble, Mgnovenie biü törkeme, cırçılar El’mira Kälimullina, El’mira Cihangirova, Vladimir Vasil’ev häm başqalar çığış yasadılar. Rawil Fäyzullin, İlfaq İbrahimov, Rämis Äymät tä bäyräm belän millättäşlärebezne qotladılar.
Gölnaz İlgizär


text:
Kosovonıñ bäysezlek iğlan itüe bar dönyada bu waqiğa tiräsendä süz köräşen tudırdı. Serbiä Kosovonıñ bäysezlegen xuplağan başqalalardan, şul isäptän Washington, London, Parij, Ankaradan, ilçelären çaqırtıp aluın belderde. Andıy illär sanı arta bara.
"Kosovonıñ bäysezlege mäsäläsendä bez Rusiä, Yewropa häm başqa illär belän bik tığız eşlibez. Qarşılıqlar bar, läkin bez dä, küp kenä başqa illär dä şul fikerdä: tarix monıñ döres adım ikänen, Balkanğa solıx kiterü ikänen äle isbatlar."
Şuşı süzläre belän amerikan prezidentı George Bush Kosovonıñ bäysezlegenä xuplaw belderde. Bu süzlären ul Afrikada säfär yörgändä, Tanzaniägä kilgäç äytte.
Waşington Kosovonı berençelärdän bulıp tanıdı. Düşämbedä bu adımğa Britaniä, Fransiä, Germaniä, İtaliä quşıldı.
Kosovonı tanığan illär arasında şulay uq Albaniä, Törkiä, Äfğanstan da bar.
İslam konferensiäse oyışması da Priştinanıñ adımın xuplap qarşıladı. Oyşma başlığı Äqmäletdin İhsanoğlı, Kosovonıñ bäysezlege islam dönyasına faydağa bulaçaq, dip belderde.
Dönyanıñ ber öleşe yaña tuğan däwlätne xuplap qarşı alsa, başa illär moña qırın qarıy. Äytergä kiräk, nigezdä bu separatist töbäkläre bulğan illär.
Bask separatislarına qarşı köräşkän İspaniä Kosovonı tanımayaçağın belderde.
Romaniä dä şulay eşläde. Buxarestnıñ moña üz säbäpläre bar: Serbiä belän elektän kilgän yaxşı mönäsäbätlär, Transilvaniä töbägendä macar mäxälläse häm dä qärdäş Moldovadağı seperatist Dnestr buyı töbäge.
Kıprısnıñ da Kosovonı ni öçen tanımawı añlaşıla. Häm dä Azärbaycan, Gruziä, Şri Lanka, Qıtay – bu illärneñ barısınıñ da üz "qaynar" töbäkläre bar.
Şulay da, Kosovonıñ bäysezlegenä qarşı iñ köçle tawış Mäskäw kirmännenän yañğırıy. Rusiäneñ BMOdağı ilçese Vitaliy Çurkin monı "xalıqara qanun prinsipların sanğa suqmaw" dip atadı häm Serbiäneñ bötenlegen qaytarırğa taläp itte.
"BMOnıñ Kosovodağı wäkile Kosovo xakimiätläreneñ beryaqlı deklaratiäsen qanunsız dip iğlan itüen taläp itäbez" dide Rusiä räsmie.
Çeçen separatislarına qarşı ike suğış suğışqan Mäskäw ber yaqtan, beraylqı deklaratsiälärne tanımawın beldersä, ikençe yaqtan, Gruziä häm Moldovadağı separatist töbäklärne xuplawın yäşermi.
Serbiädä isä Kosovonıñ bäysezlege uñayınnan açu xisläre sürelmi.
"8 yıl ütügä, xäzer inde demokratik häm tınıçlıq söygän Serbiäne yänä kimsettelär, bu yulı ciren tartıp alıp. Monı aqıl belän dä, qanun belän dä añlap ta, añlatıp ta bulmıy" dide Serbiä prezidentı Boris Tadiç BMO mönbärennän.
Serbiäneñ töp säyäsi firqäläre pänceşämbe könne "Kosovo – ul Serbiä" dip atalğan kiñ külämle qarşılıq çarası ütkärergä cıyına.


text:
Tatar oyışmaların kisken adımnarğa etärälär
Menä şuşı xällär Başqortstan tatar cämäğätçelegen häm tatar milli oyışmaları citäkçelären yañadan da bu mäsälägä nıqlap totınırğa häm respublika citäkçelärennän üz wäğdälärenä cawaplıraq qarawnı taläp itü çaraların başlarğa etärä. Başqortstan Tatar ictimaği üzäge räise Ayrat Ğiniätullin äytüençä, bu atnada respublikadağı tatar milli oyışmaları Räsäy prezidentı Vladimir Putinğa tatar tele statusı mäsäläsen xäl itüdä yärdäm sorap xat äzerlägän. Bu şimbä, 7 fivral könne Ufada zur cıyınğa cıyıp, tatar milli xäräkäte citäkçeläre şul xatnı imzalayaçaq. Şul xaqta Ayrat Ğiniätullin: – Ägär Putin äfände dä bezneñ xatnı iğtibarsız qaldırsa, Başqortstan tatar oyışmaları qatğıy çaralarğa kereşäçäk, – di Ayrat äfände. – Xalıqara oyışmalarğa möräcäğät itü dä, tel statusı mäsäläsen referendumğa çığaru da, başqa alımnar da qullanılaçaq. Tatar milli xäräkäte liderları belderüençä, respublika citäkçelege tatar telenä status bireläçäk dip wäğdä itep, soñınnan anı ütämiçä, berençedän, Başqortstandağı tatar xalqın mısqıl itsä, ikençedän, üzlärenä qarata ışanıçnı häm äberuynı yuğalta. Rusiä prezidentı Vladimir Putin 5 fivral könne Çuaşstanğa eş säfäre bırışındağı çığışında töbäklär citäkçeläre üz wäğdälären ütärgä tieş, dip assızıqlap äytkän ide. Wäğdä – iman, şuña da imannı yuğaltmaw xäyerleräk.


text:
İran "Xämas" citäklägän fälästin idaräsenä 50 million dollar birä
Yäkşämbe könne İran xökümäte fälästin üzidaräsenä 50 million dollar aqça biräçägen belderde. Mäğlüm ki, anıñ citäkçelegenä radikal "Xämas" törkeme kilgäç, Quşma Ştatlar häm Yewropa fälästin xakimiatenä yardäm itüen tuqtatqan ide. Östäwenä, İzrail dä fälästin cirlärendä cıyılğan salımnarnı häm tamujnä keremnären radikallar utırğan idarägä küçermäyäçägen iğlan itte. Bu fälästin xakimiatendä finans krizis çığuğa kiterde. İran başqa illärne dä fälästin idaräsenä yardäm itärgä çaqıra.
Manuçer Mottaqi
Mottaqi bu xaqta, Tähranda uzğan häm fälästin xalqına yardäm itügä bağışlanğan xalıqara kiñäşmädä iğlan itte. Anıñ süzlärençä, bu aqça İrannıñ fälästinlelärgä dus millät bularaq büläge bulıp tora. "Xämas" wäkile Sami äbü Zuhri, fälästin yağınıñ moña bik räxmätle buluın belderä:
"İran üzeneñ fälästin xalqın yaqlawın belderde. Bez "Xämas"ta anıñ fälästinlelärgä aqçalata yardäm itüen bik yuğarı bäyälibez. Ğäräp wä möselman illäreneñ mondıy yaqlawı tabiği bulıp tora. Bu Könbatışnıñ fälästin xalqın bikläwenä dä tabiği cawap", di "Xämas" wäkile İrannıñ fälästin xakimiatenä aqça birüe turındağı belderüe uñayınnan.
Dubaydağı Farsı qultığı tikşerenü üzägennän Mostafa Alani, İrannıñ soñğı ğämäle şunı kürsätä ki, Könbatışnıñ "Xämas"nı dönyadan ayıru tırışlıqları töbäktä İran tä''sireneñ artuına ğına kiterä, dip isäpli:
"Näticä menä şul, sez "Xämas"nı iranlılar qulına ğına etäräsez. Häm beraz yıraq kiläçäkkä qarağanda, fälästin mäs''äläsendä bu bik qıybatqa töşäçäk. İranlılarnıñ xäzer "Xämas"qa üzençä tä''sire bulaçaq", di Yaqın Könçığış belgeçe.
İran tışqı eşlär ministrı fälästin xökümätenä yardäm itärgä bar islam dönyasın çaqıra. Ämma Alani, ğäräp illäre şığıy İrannıñ tä''sire artuına borçılıp qararğa tieş, bu alar öçen dä, Könbatış öçen dä yaxşı xäbär tügel, di.
Uzğan atnada fälästin üzidaräsenä aşığıç finans yardäm yullayaçağın Rusiä xökümäte dä iğlan itkän ide. Fälästin prezidentı Mäxmüt Ğabbas belän telefonnan söyläşkännän soñ bu xaqta tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov belderde. Ämma Mäskäw älegä fälästinlelärgä küpme aqça cibäräçägen äytmäde. Mart ayında Rusiä üzendä "Xämas" citäkçelären qabul itkän ide, şulay itep ul şuşı radikal törkemneñ xalıqara mäydanğa çığuına bulıştı. Rusiä dä üzeneñ Yaqın Könçığıştağı rolen arttırırğa omtıla.
Kärim Kamal


text:
Qırımda qoş kizüe tarala
Ukrainada sälämätlek saqlau räsmiläre cäyelä barğan qoş kizüenä qarşı köräşä.Virus älegäçä Qırım awıllarında 2,500qoş qortnıñ üterelüenä säbäp buldı .Räsmilär virus tağı 6 awılğa taralıp anda bik küp qoşnıñ ülüenä säbäp buldı dip xabär itä.Räsmilär şuşı töbäklärdä yaqınça 30meñ tauq häm qaznı üterergä quşqan.
Xatın- bik diqqät itergä kiräk, ir at- min tauıq aşarğa däwam itäçäkmem xatın-Min inde tauıq satıp almıyçaqmım, başqalarına da almağız dip äytäçäkmem ir keşe- min tauq ite yaratam ,älbättä aşıyaçaqmım dip söyli uramdağı xalıq.
Qırımda xalıq, xökümät kontrol urnaştıra başlağançı, atnalardan birle qoş qort ülä dip söyli. Ukraina prezidentı Viktor Yuşçenko atna başında krizis töbäklärendä yörede wä anda ğädättän tış xäl iğlan itep , cämağat iminlege çaraların urnaştıru öçen krizis menecmentı oyıştırdı.Ul şulayuq krizis turında xökümät räsmilärenä waqıtında xabär birmägän baş veteriner Petro Verbitskinı urınnan qudı. Ukraina sälämätlek saqlau ministrı ğädättän tış xäl kertü qararın yaqlap çıqtı häm sişämbedä parlamentta anı rasladı. Polyacenko
tabiplar ğädättän tış xälgä kiräkle dip qarıy.berençedän ul xalıq , tabiplar häm anda eşläwçe törkemnär arasında disiplina urnaştıra, yuq isä problemanı karantina belän genä xäl qıla almıybız.Awıllarda yäşäwçe xalıq bik normal reaksiä kürsätä, bez amda prezident Yuşçenko belän buldıq.
Qırımda qoş qortnı ütergän virus Aziädä keşelärneñ ülemenä säbäp bulğan H5N1 virusımı , älegä bilgeel tügel.Ukraina awıl xucalığı ministrı Britaniä häm İtaliağa cibärelgän test näticälären kötäbez dip äytte. Russiä belgeçläre Qırımğa kilde , alar virus elegeräk Seberdä kürelgän virus belän şuluqmı bilgelärgä tırışa.Rusiäneñ Qırımğa çiktäş Krasnodar yağında veterinerlär saqlıq çaraları kürä.Qırım yaz häm köz sezonnarında küçmä qoşlarnıñ yal urını Anda Siwaş Qultığında sezon sayın yartı million qoş yal itä.Ämma xäywannarnı yaqlaw törkemnäre, qoş gribınıñ cäyelüenä küçmä qoşlar säbäp tügel,böten dönyada millionnarça qırğıy qoş qışnı ütkärü urınnarına qayttı häm alar tuqtalğan urınnarda H5N1 virusı ällä ni zur waqığälärgä säbäp bulmadı. Qoş qort üsterüçe fermalar häm import itüçelärne virusnıñ taralu urını dip qararğa kiräk digän fikerdä färidä xämit


text: 24 ğinwar tatar cämägätçelek oyışmaları berlege utırışı bulıp ütte. Anda uzğan yıl ütkän referendum näticäläre tikşerelde. Uzğan yıl respublika kommunistları tatar cämägätçelek oyışmaları wäkilläre belän berlektä “Xalıq referendumı” ütkärgän ide. Anda 141 873 keşe qatnaştı. Çarada qatnaşuçılarnıñ 90,2% Räximovqa ışanıç kürsätmäwen, 87,6% yaña uqu yılınnan däwlät tele bularaq başqort tele uqıtu kertelügä qarşı tawış birgän ide. Utırışta bu näticälärne Rusiä prezidentı xakimiätenä tapşıru kiräklege kütärelde. Fevral urtaları älege dokumentlarnı Rusiä prezidentı xaqimiätenä tapşırırğa digän qararğa kilende.


text:
Üzäk Aziä iqtisadı üseşenä ike närsä qomaçawlıy: iskeçä idarä itü häm korrupsiä
Sovetlar berelge cimerelügä 13 yıl ütügä qaramastan bu töbäkneñ iqtisadı äle dä nıqlap üsep kitä almıy. Monıñ töp säbäpläre: korrupsiä häm elekke sovet respublikalarınıñ citärlek däräcädä xezmättäşlek itmäwe. Şuşı atnada Washingtonda ütkän konferensiä menä şundıy näticägä kilde. Andağı çığışlar yazılıp barmasa da, bezneñ Washingtondağı xäbärçebez tänäfes waqıtında ike belgeç belän söyläşep aldı.
Audio (Marat Tazabekov): "Üzbäklär sovet çorındağı däwlät planı iqtisadın saqlap qalırğa tırışa, häm monı üzläreneñ 3nçe yulı dip atıy. Läkin, asılda ike genä yul bar: yä planlı iqtisad, yä bazar iqtisadı. Bez bergäläp alğa barırğa, törle däräcädä bulsa ber yünäleştä, bazar iqtisadına taba barırğa tieş."
Tazabekov süzlärençä, üseşkä ayaq çalğan tağın ber närsä – korrupsiä. Küplär monı xökümät räsmiläreneñ tübän eş xaqı belän añlata, yänäse alarnıñ rişwät aludan başqa çarası yuq. Xäl itü yullarınıñ berse itep alarnıñ eş xaqın arttıru täqdim itelä. Tazabekov bu fikerne xuplıy, korrupsiäle xökümätkä qarağanda yaxşı tülängän belgeçlär xökümäte arzanraq di ul. Qısqartılğan keşelär belän nişlärgä, digän sorawğa ul, alarnıñ kübeseneñ şäxsi käsebe bar dide.
Konferensiädä qatnaşqan tağın ber belgeç, Qazaxstan prezidentı Nursoltan Nazarbaev kiñäşçese Grigori Marçenko töbäktä korrupsiäneñ çäçäk atuın tanıy, ämmä bu mäsäläne eş xaqların üzgärtep kenä xäl itep bulmıy digän fikerdä:
Audio (Grigori Marçenko): "Mäsälä eş xaqlarında ğına tügel, korrupsiä här urında, ul inde mädäniätneñ ber öleşe. Monı ciñü öçen, oyışma citäkçeläre üzläre aru bulırğa tieş, häm oyışmaların arulandırırğa tieş. Här burokrat üzennän başlasa ğına näticä bulırğa mömkin."
Marçenko süzlärençä, Üzäk Aziä citäkçeläre yış qına üz illärendä reformalarnıñ barmawın menä şul korrupsiägä sıltarğa yarata. Üzara xezmättäşlek itü kiräklege turında küp söyläsälär dä, çınbarlıqta härberse üz respublika mänfäğäten qayğırta. Läkin iqtisadi üseş näq menä respublika mänfägätendä, alar monı kürmi meni digän sorawğa, Marçenko, härber säyäsätçe iqtisadçı tügel şul, digän cawap qaytardı.
-Ali Gilmi


text:
Saylawlar aldınnan ğına bulsa da yıraqlarda yäşäwçe tatarlar belän isäpläşä başlıylar. Deputat bulırğa teläwçelär tatarlar yaratqan cırçılarnı da üz xisabına çaqıra, Seberdäge sazlıqlar arasında urnaşqan keçkenä awıllarğa da barıp citä. Cırçılar isä aqça tülägän här keşene yaqlap cırlarğa rizamı? Bu atnada tanılğan cırçı Aydar Ğalimov üz teatrı belän Seber buylap säfärdä yöri. Tömändä çaqta anıñ belän bezneñ xäbärçebez oçraşıp sänğat keşeseneñ saylawaldı mäşäqätläre turında äñgämä qorğan. Azatlıq radiosınıñ atna kiç tapşıruında!
Nail Alan, Tömän


text: Amerikanıñ elekke 50 diplomatı, Quşma Ştatlar prezidentı George Bushnıñ yaqın könçığışıtağı säyäsäten tänqitlägän açıq xatnı bastırıp çığarğa niätli. Mäğlümät agentlıqları xäbärlärenä qarağanda elekke diplomatlar, AQŞnıñ Yaqın könçığıştağı xäräkätläre anıñ abruyın töşerä, aña bulğan ışanıçnı qaqşata häm dusların yuğalta dip belderä. Häm alar Waşingtonnı İzrail premier-ministrı Ariel Şaronğa teläktäşlek beldergäne öçen dä tänqitlilär. Uzğan atnada şuña oxşaş xat Britaniä premier-ministrı Tony Blairğa Britaniäneñ elekke diplomatları yullağan ide.


text:
Däwlät Yıyılışı-Qoroltay prezidiumınıñ sirattağı ultırışı ütte. Unda parlament ultırışı kön tärtibenä sığarılasaq qanun häm qanun proekttarı tikşerelde. Kön tärtibendä şulay uq Başqortostan prokurorın raslaw turahındağı mäsälä lä bar. Deputattar Ulyanovsk ölkähe prokurorı urınbasarı Sergey Xurtin kandidaturahın qarayasaq. Räsäyźeñ general prokurorı Vladimir Ustinov Däwlät Yıyılışı-Qoroltayğa raslaw ösön oşo kandidaturanı täqdim itkäyne. Deputattar arahında äle Xurtin kandidaturahı buyınsa berźämlek yuq. 22 dekäbergä parlament ultırışına tiklem deputattar menän kiñäşmälär ütäsäk. Äle respublika prokurorı wazífahın Salawat Kärimov başqara. Respublikala prokuror Aleksandr Konovalovtıñ Räsäy prezidentınıñ İdel buyı federal okruğındağı tulı xoquqlı wäkile itep täğäyenlänew säbäple prokuror wazífahı buş tora ine.
Rämzit Abulyayıv, Öfö


text:
Därwiş Ğäli
Därwiş Ğäli xan (?-1558 tiräse), Ästerxan xanı (1554. yıldan). Äxmäd xannıñ onığı. Nuğay morzası İsmäğilgä häm Urıs ğäskäri köçlärenä tayanıp täxetkä utıra. Yamğurçı xan Rus däwläte belän suğışta yañraq qına ciñelgän bula.
1555. yılda Yosıf morza ulları yärdämendä Därwiş Ğäli xan anıñ qaldıq köçlären tar-mar itä. Şul uq yılda İsmäğil morza belän suğışta ciñelä, Xacítarxannan quıla. Läkin İvan IV yärdämenä tayanıp täxeten kire qaytarıp aluğa ireşä. Soñraq Mäskäw yaqlı aqsöyäkläre belän köräşä başlí, Xacítarxanda Törek garnizonın urnaştıra. 1556. yılda Urıs ğäskärläre xanlıq başqalası Xacítarxannı yawlap alğaç ta berniqädär waqıt Urıslarğa qarğı köräşä. Soñınnan Azaq şähärenä qaça, annan Mäkkägä kitä.


text:
Qazannıñ Aviatözeleş rayonında Yañarış çorı kötelä
Qazannıñ menä şuşındıy yıraq cirläre Aviatözeleş rayonı dip atala. Döres, monda Qazan öçen bik tä möhim bulğan zavodlar urnaşqan. Orgsintez, vertoletlar, motorlar tözü zavodları, mäsälän. Şuña kürä älege rayonda da kübesençä şul zavod eşçeläre yäşi. Şähär industriä mäxälläsen täşkil itä alar.
Tik şul uq eşçelärneñ balaları da bar bilgele. Ä menä şul balalar öçen tözelgän ayırım mädäni-sport üzäkläre dä, keşelär räxätlänep yöri alırlıq säwdä yortları yuq. Döres, keçkenä kibetlärne, bazar häm uram kioskların isäpkä almağanda. Qazannıñ 1000 yıllığı uñayınnan cäyelgän Yañarış dulqını monda, äyterseñ lä, kilep tä citmägän.
Sovet çorında uq älege rayon yıraq industrial zona bulıp isäplängän. Bu elek tä şulay bulğan, xäzer dä şul uq xäl. Qayçan da bulsa ber keşe räxätlänep yäşärlek şartlar bulır mikän monda, dip borçıla biredä yäşäwçelär küptännän.
Ällä inde xalıq teläklären işettelär, ämma 21 noyäber könne Qazan Başqarma komitetı citäkçese Marat Zahidullov Aviatözeleş rayonı başlığı Andrey Belov belän oçraştı. Älege rayonnıñ problemaları häm başqarılırğa tieşle eşlär turında söyläşte alar. Marat Zahidullov süzlärenä qarağanda, Aviatözeleş rayonında küp kenä üzgäreşlär bulırğa tieş. Ä närsä üzgärtergä telilär ikän soñ. Bu xaqta Marat Zahidullov bolay dide.
Bıyıl sotsial ipoteka buyınça 23,5 meñ kvadrat metr toraqnı faydalanuğa tapşıraçaqbız. Küp yıllar buyı biredä bernindi dä tözü eşläre bulmağan, yaña yortlar salınmağan. Ä ikençe yılğa isä, älege rayonda bez 110 meñ kvadrat metr cirdä yortlar salaçaqbız. Şunıñ belän bez keşelärne eş belän dä tä''min itäbez, rayonğa eşkä sälätle keşelärne dä cälep itäbez.Marat Zahidullov süzlärenä qarağanda, rayon buyınça yörgän waqıtta, biredä sivilizatsiägä turı kilüçe ber genä tuqlanu punktları da, säwdä üzäkläre dä yuq. Şähärneñ üzäk rayonnarında urnaşqan MacDonald''slar, kafelar turında äytäse dä yuq. Ä alar rayonğa çınnan da kiräk.
Plannar qızıqtırğıç, älbättä. Şuşı quyılğan maqsatlar häm uylanılğan plannarnıñ barısı da çınğa aşırmı? – menä närsä qızıqlı. Eşlägän oçraqta da, qayçan bulır ikän? 2 yıldan, 5 yıldan, yäisä 15 yıl kötärgä kiräk bulır mikän? Xäyer, Qazannıñ älege cähännäm poçmağında yäşäwçelärne Sovet çorınnan uq “bulır” digän süzlär belän sıylıylar.
Güzäl Zıyätdinova.


text:
Här şäxesneñ üz yöze
“Piramida” mädäni-küñel açu üzägendä İlsur Safin “Qazan minem yazmışım» dip atalğan yaña konsert programmasın täqdim itte.27nçe oktäber düşämbe kiçendä möhim ike Uniks Konsertlar zalında “Ber qartlıqta , ber yäşlektä” isemle konsertta İlham Şakirov belän Älfiä Afzalova çığış yasadılar. Säxnä veterannarı haman da milli sänğätebezneñ iñ yaqtı yoldızları bulıp qalalar.
Ä düşämbe, sişämbe kiçälärendä Qamal teatrı säxnäsendä Nijgarda tuıp üskän Xalidä Begiçeva häm “İzge ay” törkeme çığış yasıylar.31nçe oktäber könne S. Säydäşev isemendäge Däwlät Zur konsert zalında TR xalıq şağire Rawil Fäyzullinnıñ yubiley kiçäse zur şiğriät mizgele bulaçaq dilär.
Soñğı şimbädä, 25nçe oktäberdä, Tatarstan xalıq yazuçısı Nurixan Fättäxqa 75 yäş tuldı. Anıñ turında barlıq gäzitlär dä diärlek zur mäqälälär bastırdı. Nurixan Fättäxnıñ icatına bağışlanğan çaralar da bulır äle, möğayın, bulmıy qalmas. Bu yazuçınıñ xezmäte dä, talantı da bik olı bit.Azatlıq radiosı öçen Qazannan Mälikä Basıyr


text:
Yabloko partiäse citäkçese Grigoriy Yavlinskiy Rusiä prezidentı Vladimir Putin iqtisadıy yalğışlarnı cayğa salğanda qatı çaralar kürügä qarşı çıqtı dip belderde. Şul uq waqıtta, Yavlinskiy süzlärenä qarağanda, Rusiä prezidentı konstitutsiä normaları qatğıy ütälergä tieş dip beldergän.
Sänäğätçelär häm eşquarlar berlege başlığı Arkadiy Vol'skiy, köç ministrlıqların parlament häm prezident saylawları aldınnan cämğiättäge wäzğiätne kiskenläştermäskä çaqırdı. YuKOStağı xälne küz aldında totıp Vol'skiy, "başta utırtalar, annarı tikşerä başlıylar" dip belderde.


text:
Törkiägä kilgän Rim Papası Benedict XVI-nı Ankara hawa alanında premyer ministr Recep Tayyip Erdogan qarşı aldı. “Bezneñ ilgä kilüegez uñayınnan iñ berençe çiratta, şatlığıbıznı belderer idem. Sezneñ säfär üzençälekle waqıtta uzğanlıqtan bigräk tä zur ähämiätkä iä”,- dide Erdogan.
Benedict dinnär häm mädäniätlär arasında “küper” bulğan Törkiägä küptän kilergä telägänlegen äytte. Ul şulay uq Törek xakimiätläreneñ Yewropa Berlegenä quşılırğa teläwenä teläktäşlek belderde.
Rim Papası säfäre aldınnan Törkiädä protest çaraları bulıp uzdı. Katolik çirkäwe başlığın, Vizantiä patşası süzlären telgä alğanğa kürä, İslamnı mısqıl itüdä ğäyeplilär. Benedict kilü uñayınnan Törkiädä bik nıq iminlek çaraları kürelä.


text:
Tatar gäcitläre tawar tügel ?!
- Yuq.- Ä “Tatarstan yäşläre”?
- İkäw genä ide, bette.- Alay bulğaç, “İdel” jurnalınıñ sigezençe sanın biregez.
-Anısı bötenläy kilmi...Dürtençe kioskqa yul tottım.
- “Tatarstan yäşläre”n biregez äle, - dim satuçı apağa.- Çe?!
- Eto gazeta takaya, tatarskaya.- Ne znayu takuyu.
Satuçılardan menä şundıyraq cawaplar işetelde. Elekke yıllarda, bar närsä dä däwlätneke bulğanda, tatar gäzitläre bulmağan kiosk yuq ide. Jurnallarnı da şunnan uq alıp uqıy idek. Kommersiä strukturaları kiosklarnı da üz qoçağına señderde şul. Nindi genä gäzit-jurnallar yuq biredä! “Spid-info”, “Ekspress-gazeta”, “AİF-Lyubov'”, “Afrodita”... Şärälek, “täti qızlar” iñ berençe bittä qomsız qaraşları belän sine borawlıy. Yäp-yäş qızlar seks turında ğına bulğan basmalarnı uqıp räxätlänä.Ä menä xalqıbıznıñ mädäniäte belän tanışası kilgännär nişläsen? Şähär basması (Ğorpeçat’) direktorı İldar Yunısov bilgeläp ütkänçä, Qazanda küp kenä kommersiä firmaları gäcit-jurnallarnı berämläp tä, küpläp tä sata ikän. Mäsälän, “Ekspress-peçat”, “Mir pressı”, “Press-kuryer” digän oyışmalarnıñ kioskları tatar gäcit-jurnalların bik siräk aldırtalar. Alar bu basmalarnı almawların töşemsez buluı belän añlatalar. Qazanda tatar gäcit-jurnalların Şähär basması (Ğorpeçat) kiosklarında ğına satıp alırğa mömkin. Tatarstan başqalasında andıylarnıñ sanı 120gә yaqın. Äytep ütärgä kiräk, 10-15 yıl elek alarnıñ sanı küpkä artığraq ide. Xäzer isä ul kiosklarnıñ kübesendä sağızlar ğına satıla...
Tatar basmaları da satuda bulırğa tieş. Şuña kürä bez tatar gäcit-jurnalların üz kiosklarıbızda Qazan uquçılarına taratırğa tırışabız. Kem dä bulsa bu eşne başqarırğa tieş bit inde, dip añlattı İldar Yunısov.Äye. Tatar matbuğatı görläp eşläp tora. Härber qazanlı da waqıtlı matbuğatqa yazıla almıy. Ä menä yul uñayında utırğan kioskqa kilep “Şähri Qazan”, “Mäğrifät” gazetaların, “Söyembikä”, “İdel” jurnalların ansat qına qulına kertä ala bit ğadi Qazan uquçısı. Bezneñ bit şähär külämendä telebezne üsterü öçen eşlängän programmalarıbız da bar. Ä tatar keşeläre, tatar yäşläre rus telendäge “şärä” gäcitlärne genä uqısa, nindi ana tele turında süz yörtergä mömkin? Öyenä dä tatar gäcit-jurnalların aldırmağan, satıp ta ala almağan Qazan keşesenä nişlärgä qala soñ?
Diana İbrahimova


text:
Militsiä başlığınıñ yazmışı niçek bulır?
Şul uq waqıtta Başqortstan militsiäse xezmätkärläre dä, yaqlaw sorap, Rusiäneñ Keşe xoquqları buyınça wäkile Vladimir Lukinğa möräcägät itkän. Lukin äfände atnaqiç könne şul uq Tübän Novğorodta jurnalistlar belän oçraşuda bu möräcägätne yazuda Başqortstannıñ räsmi xaqimiätläreneñ dä qatnaşlığı bulu ixtimallığın äytä. «Niçek kenä bulsa da, militsiä xezmätkärläre dä xalıq arasınnan çıqqan keşelär, şuña da alarnıñ möräcäğätenä dä bez iğtibarsız qala almıybız», – dip belderä Vladimir Lukin. Şulay itep Blagoveçendağı waqıyğalar uñayınnan keşe xoquqların yaqlawçılar belän militsiä arasında arqan tartışu haman da däwam itä. Älegä Başqortstandağı törle däräcädäge 7 militsiä xezmätkärenä qarata Blagoveçen waqıyğaları buyınça cinayät eşe açılğan inde. Ämma Ella Pamfilowa alarnı «waq balıqlar ğına» di häm ministrnıñ üzen cawapqa tarttırunı taläp itä.


text:
Başqortstannıñ ber törkem tatar zıyalıları häm tatar milli xäräkäte wäkilläre, Xäter könendä qatnaşu öçen, ruxi märkäzebez Qazanğa kitte. Älege wäkillekkä Başqortstan Tatar ictimağıy üzäge räise Ayrat Ğiniätullin citäkçelek itä. Säfärgä kitär aldınnan ul Qazandağı çaralarda üzeneñ Başqortstan tatarları isemennän çığış yasaçağın da äytte.
Başqortstannıñ üzendä dä soñğı berniçä yılda Xäter köne uñayınnan qayber çaralar oyıştırıla başladı. Qazandağı kebek ük kiñ qolaçlı ütkärelmäsä dä, alarda millätebez yazmışı häm anıñ kiläçäge turında fiker alışular, tatar xalqı bäysezlegen yaqlap şähit kitüçelärne iskä alu bula. Şundıy çara Ufada bıyıl da 15 üktäber könne ütte. Başqortstandağı tanılğan tatar ğälimnäre, şulay uq tatar milli oyışmaları citäkçeläre häm aqtiv äğzaları başqalada Xäter könenä bağışlap iskä alu kiçäse ütkärde. Bıyıl ul, asılda, çäy östäle artında millät yazmışı xaqında söyläşü sıyfatında ütte. Oçraşuda Başqortstan tatarları xoquqların yaqlaw buyınça aldağı könnärdä torğan burıçlar turında da fiker alıştılar. Mäğlüm buluınça, bıyıl noyäbr ayınıñ 27 sendä Başqortstan tatarlarınıñ zur qorıltayın ütkärü kötelä. Xäter köne kiçäsenä cıyıluçılar şul qorıltayğa äzerlek bırışın da tikşerde.


text:
Qazanda Sankt-Peterburg uramı bulaçaq
9 aprel’ könne Tatarstannan wäkilläreneñ Kaliningrad ölkäsenä räsmi vizitı tämamlandı. Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov citäkçelegendäge delegatsiä ölkä belän Tatarstan arasında xezmättäşlek turında söyläşep qayttı. Qazan xakimiäte başlığı Kamil İsxaqov citäkçelegendäge başqalabız wäkilläre dä Sankt-Peterburg şähärennän qayttı. Alarnıñ säfärläre dä näticäsez ütmäde. Rubin futbol komandası Piternıñ Zenit futbolçıların ciñä almadı anısı. Anıñ qarawı, xäzer Qazanda Sankt-Peterburg uramı bulaçaq. Citmäsä, piterlılar başqalanıñ meñyıllığına elek Sverdlov isemen yörtkän älege uramnı tözekländerep, anı Peterburg ruxında üzgärtep, Petr Igä häykäl dä quyaçaqlar.
Respublika Törkiä belän dä aralarnı da nığıta. Bu yulı – din ölkäsendä. İnde xäbär itkänebezçä, 11 aprel’gä qädär Qazanda Törkiäneñ Din eşläre buyınça idärä räise Ali Bardaqoğlı bula. Comğa könne ul Diniä Näzarätendä jurnalistlar belän oçraşıp, üzeneñ respublikağa säfäreneñ maqsatları turında söyläde. Anıñ fikerençä, Qazan – bik borınğı şähär häm monda teologiä, islam mäğärifeneñ bay traditsiäläre bar. Bez şularnı bergäläp üsterergä tieş, dide. Bu xaqta süz Tatarstan möftie Ğosman xäzrät İsxaqi belän oçraşuda da bardı. Annarı Ali Bardaqoğlı Märcäni mäçetenä bardı, anda namaz uqıp, şäkertlär belän oçraştı. Şulay uq ul respublika citäkçelege belän küpsanlı oçraşular ütkärde, islam universitetında buldı. Vizit qısalarında anı izge Bolğar cirenä säyäxät tä kötä.
Comğa könne Qazan şähäreneñ kiläse 10 yılda üseş planın tikşerdelär. Başqalabıznıñ kiläçäktä nindi buluın Qazan arxitektorları ğına tügel, ä alarnıñ Mäskäwdän häm Sankt-Peterburgtan kilgän kollegaları da xäl itä ikän. Konsul’tativ-ekspertlar Şurasınıñ çirattağı utırışında şähärneñ general’planınıñ konsepsiäse, anıñ Qazannıñ ekologik xälenä tä’sire tikşerelde.Gölnaz İlgizär


text:
Amerika Quşma Ştatları häm Britaniä xärbi köçläre bügen Ğiraqnıñ könyağınnan Bağdad häm Basrağa qadär yulların däwam itte. Bügen irtän Britan ğaskärläre Ğiraqnıñ könyağındağı möhim strategik Faw yarım utrawın kontrolgä alğan. Bu xaqta Britaniä saqlanu ministrı Geoff Hoon xäbär itte.
Kuwait çik buyında Ummr Qasr portınnan könbatışqa taba bäreleşelär bulğan. Ğiraq ğaskärläre Amerikannar häm Britan xärbiläreneñ ber törkemen qamawğa eläkterde digän xäbärlär bar. Quşma Ştatları räsmiläre bügen ber amerikan xärbi diñgezçese üterelde , dip xäbär itte. Uzğan töndä töbäktä amerikan boralağı cimerelep töşte. Näticädä 8 britan häm 4 amerikan xärbie häläk buldı. Ğiraqnıñ räsmi İNA mäğlümat agentlığı kiçä Bağdadqa yasalğan xärbi hawa höcümnäre näticäsendä tınıç xalqıtan 37 keşe häläk buldı, digän mäğlümat tarattı.
Quşma Ştatlarnıñ B-52 bomba oçqıçları könbatış Britaniädän yulğa çıqtı. Saqlanu ministrlığı tonnalağan bomba kütärä alğan bu oçqıçlarnıñ qaya yünälgän buluların äytüdän baş tartı. Kuwaitnıñ räsmi mäğlümat çaraları bügen Ğiraq atqan kimendä ber raketanı könbatış Kuwaitta Amerikan raketaları bärep töşergän. Häläk buluçılar turında xäbärlär yuq.
Ğiraqnıñ könyağında neft qırları yanuı turında xäbärlär bar. Läkin bu alarğa Ğiraq xärbiläre ut törtkänme yäisä bu-ğadäti neft yanuımı-bu turıda da tulıraq mäğlümat älegä yuq.


text: Ul barı tik, amerikan-britan administratsiäse qatnaşınnan başqa, xalıq tarafınnan saylanıp quyılğan xäkimiätne genä xuplayaçaq dip xäbär itä. Bügen Bağdadta xärbi kolonnağa höcüm waqıtında 4 amerika xärbie yaralanğan. Bağdadta amerika xärbi kazarmalarına höcüm itkän Moqtada as Sadr suğışçıları belän koalitsiä ğäskärläre arasında bäreleşlär yañadan başlandı. 30 yünnän soñ xäkimiät tapşırılaçaq yaña küçeş xökümäte, iminlek mänfägätlärennän çığıp, koalitsiä ğäskärläreneñ alğa taba da Ğiraqta qaluın teli. Bügen bu xaqta Berläşkän millätlär oyışmasınıñ iminlek şurasında çığış yasağan, Ğiraqnıñ tışqı eşlär ministrı Xoşiär Zebari belderde. Şul uq waqıtta ul, koalitsiä ğäskärläre belän waqıtlı xökümät arasında mönäsäbätlärne açıq kürsätä torğan rezolyutsiä dä qabul itärgä çaqırdı.


text:
Xösäyen Yamaşev
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Yamaşev Xösäyen Minhacetdin ulı (1882-1912), revolúsion xäräkät eşleklese, publisist.
Qazanda tuğan. Qazanda 1905-1907. yıllardağı inqilab waqíğalarında qatnaşa. Tatar telendä säyäsi eçtälekle listovkalar, broşüralar (Ürmäküç häm çeben, Berençe adım h.b.) yazu häm tärcemä itep taratuğa zur öleş kertä. RSDRPnıñ Ural häm Ufa komitätläre matdi yärdäme belän 1907. yılda Orenburg şähärendä Tatarça berençe revolúsion mäsläkle (legal) räsmi Ural gäzeten näşer itä (räsmi möxärrire xatını Xädiçä Yamaşeva). Gäzetne çığaru tíılğaç, 1907. yılnıñ Mayınnan Qazanda revolúsion häm publisistik eşçänlegen däwam itterä.
Tatarstan jurnalistlarınıñ Xösäyen Yamaşev isemendäge Respublika büläge buldırıla (1971).


text: Öföläge skinxedtar törkömö östönän mäxkämä üteüyı xaqında xäbär itkäynek inde. 12-se äpreldä sit il grajdandarın tuqmawźa ğäyeplängän 4 taqırbaş östönän sudtıñ täüge ultırışı ütkäyne. Sirattağı tıñlawźar 30-sı mayğa täğäyenlängän. İsyegeźgä töşöräbeź, Öfölä yäşäüse 4 yeget Wyetnam, Qıtay häm Anğolanan kilep Öfö däülät neft-texnik universitetında uqıp yörögän taliptarźı tuqmawźa ğäyeplänä. Sästären taqırğa aldırıusılarźan törköm oyoştorop, başqa din häm rasa keşelären yäberläü eşe buyınsa yınäyät eşe respublika prokuraturahı tarafınan bıyıl mart ayında mäxkämägä tapşırılğaynı. Tikşereü barışında asıqlanıuınsa, bıl törköm ber-nisä yıl buyına urıs milläte başqalarźan östön tigän fekerźyı alğa hörgän. Ularźıñ barıhına la 18-źän alıp 24 yäş. Törköm oyoştorowsı bäliğ bulmağandarźı yınäyätselekkä ılıqtırıu stätyähı buyınsa la ğäyeplänä.


text:
Öskemen turğını twğan anasın üskirik ayazda dalağa qwıp şıqqan. Eger bey`tanıs jandar 83 jastağı qartqa kömek körsetpegende, key`wananıñ qıstıñ qaharlı künderinde aman qalwı ekitalay` edi. Jäne munday` jağday`lar bügingi qoğamda öte köp kezdesedi. Osınday` eñ qïın kezeñderde Şığıs Qazaqstannıñ genderlik sayasatınıñ arqasında aşılğan küy`zelis ortalığınıñ mamandarı kömekke keledi.
Älewmettik-psïxologïyalıq kömek beretin küy`zelis ortalığında jatqan seksen üş jastağı Anna Loşkareva üşin jürip-turwdıñ özi qïın. Öy`tkeni birneşe kün burın twğan ulı ayawsız urıp, üy`den qwıp şıqqan. Qıstıñ qırıq gradws ayazında dalada qalğan key`wana boy`ın jılıtpaq bolıp dükenge kiredi. Qarïyanıñ jağday`ın körgen düken qızmetkerleri tärtip saqşıların şaqırtadı. Polïcey`ler qarttı birden osı ortalıqqa ornalastırğan.
«Kişkene qızıp alğan ulım meni jatqan jerimnen süy`rep, tunşıqtıra bastadı. Tewip, urıp, «seni pışaqtay`mın» dep ay`ğay`ladı», - dey`di Öskemen qalasınıñ turğını Anna Loşkareva.
Öskemendegi älewmettik-psïxologïyalıq kömek körsetetin küy`zelis bölimşesi on jıldan beri qïın jağday`ğa tap bolğan qız-kelinşekterge järdem berip keledi. Ortalıq negizgi üş bağıtta jumıs istey`di täwlik boy`ı senim telefonı, keñes berw jäne öz qamqorlıqtarına alw boy`ınşa. Onı genderlik sayasattıñ ay`maqtıq josparın jüzege asırw negizinde aşqan.
«Bïılğı jıldıñ qañtar ay`ınan bastap bizdiñ keñesimizge 500 asa äy`el jügindi. Ortalıqta 62 adam bolsa, tağı 2000-ı senim telefonına qoñıraw şalğan. Al on jılda 30 000 adam kömek surağan», - dey`di Älewmettik-psïxologïyalıq kömek körsetw küy`zelis böliminiñ meñgerwşisi Saltanat Nurğazïnova.
Ay`maqta qız-kelinşekterdiñ erlerge qarağanda on pay`ız artıq bolwına qaramastan, näzik jandılarğa kömek köbirek qajet. Sondıqtan öñirde otbası-demografïyalıq sayasat jäne äy`elder isi boy`ınşa komïssïya jumıs istey`di. Al el täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray`, 25 käsiporında äy`elder keñesi qurıldı.
«Köbine bul jas analar men köp balalı otbasılardıñ probleması. Olardı şamamız kelgenşe demewge tırısamız», - dey`di «Maşzavod» AQ käsipodaq törağası Raïsa Panteleeva.
Al oblıstıq äkimdiktegiler käsipodaq törağalığında 75 pay`ız äy`elderdiñ bolwınan-aq olardıñ azamattıq belsendiligin bilwge boladı dey`di. Biraq genderlik sayasat degenimiz tek äy`elderdiñ quqığı degendi bildirmey`di.
«Büginde azamattardı da qorğaw kerek. Adam quqıqtarı buzılğan jağday`lardıñ üles salmağı 50 de 50. Yağnï äy`elder men erkekter degen söz», - ŞQO käsipodaq ortalığınıñ törağası Nurjan Tüsipova.
Genderlik sayasattıñ negizgi basımdılığı ana men balanı qorğawğa beriledi. Öskemendegi «Analar üy`inde» balalı analarğa bilim alıp, turmıs jağday`ına üy`retedi. Al azıq-tülik, kïim-keşek, tazalıq zattarın olarğa qaltalı jandar beredi.
31 arna


text:
Dönya cämäğätçelege Törkmänstanda tınıçlıq bulır dip ömetlänä
Törkmänstan prezidentınıñ ülemenä qarata dönyanıñ reaksiäse ber yaqlı tügel, ämma kübesençä, dönya cämäğätçelege, Törkmänstan xalqı Niazov ülemmenän soñ kiläçäk çorğa şoma ğına küçär digän, ömmetne belderä.
“AQŞ ilçelege prezidentların yuğaltqan Törkmänstan xalqınıñ qayğısın urtaqlaşa. İlçelek şulay uq, xaqilimiät tınıç, şoma, konsitutsion yul belän alışınır, dip ömmetlänä.”
Yevropa Berlege süzçese Emma Udwin “Azatlıq”qa tübändäge fikerene belderde:
“Bez Prezident Niyazovnıñ kinät üleme turında bügen irtän beldek. Bez xakimiät konstitutsiä häm qanunnarğa turı kiterep tapşırılır, dip ömmetlänäbez. İl başına yaña citäkçe kilgäç, Törkmänstan demokratiägä taba borılır dip ömetlänäbez.” Rusiä Tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov wäzğiätne bolay bäyli:
“Törkmänstanda xakimiätne tapşıru eşe qanunıy töstä barır, bezneñ illär arasında mönäsäbätlär däwam iteleçäk, yaña citäkçelek Törkmänstan watandaşları , anda yäşäwçe bar xalıq, Rusiä belän mönäsäbättlär , Üzäk Aziä töbägendä totrıqlıq faydasında eşlär, dip ömmetlänäbez.”
Rusiä säyäsätçese, Duma deputatı Vladimir Jirinovskiy bolay dip belderde:
“Ul Törkmänstanğa tulısınça turı kilä torğan idärä itü yulın sayladı. Törekmänstan belän başqaça idärä itep bulmyı. Ul saylağan standart belän xalqınıñ 90% qänäğät buldı.”
Törkiä Törkmänstan xalqınıñ ğayğısın urtaqlaştı. Tışqı eşlär ministrı Abdullah Gul, Ankara Törkmänstannıñ bilgesezlekkä töşeüen küregä telämäs, ide dip belderde. Üzbäkstan tışqı eşlär ministrı, qayğı urtaqlaşıp telegram cibärergä ciyınabız, kümüdä bezneñ wäkillär qatnaşaçaq, dide. Parijda urnaşqan Çiklärne tanımawçı xäbärçelär oyışması Törkmänstannı irekleklär birergä çaqırdı. Elsa Vidal söyli:
“Niyazov ülgännän soñ, Törkmänstanda almaşqa kilgän xakimiätneñ, Törkmänstannıñ 5 meñ xalqı irekleräk ildä yäşär öçen tirän üzgäreşlär yasaw zorurlığın assızqlarga telibez. Bez xakimäittä bulğan keşelärne, xazer uq barlıq jurnalsitlarnı häm säyäsi totqınnarnı törmälärdän çığarırğa soryıbız”
Swetsiädä yäşäwçe törkmän oppozitiäse wäkile Parakhad Yıklımov, Törkmänstanda oppozitsiä yuq, alar barısı da törmälärdä yäki oylärendä totqarlanıp yata, ämma çittä oppozitsiä bar häm qaytırğa ciyına, dip belderde.


text:
Wahapov festivale Qazanda tämamlandı
Şuşı könnärdä Qazanda Räşit Wahapov isemendäge II Xalıqara tatar cırı festivaleneñ yomğaqlaw konsertları tämamlandı. 8 häm 9 dekaberdä M.Cälil isemendäge opera häm balet teatrı säxnäsendä tatar cır sänğäteneñ iñ populyar cırçıları Räşit Wahapov repertuarındağı cırlarnı başqardılar. Wahapov isemendäge II xalıqara tatar cırı festivaleneñ yomğaqlaw konsertında Räşit Wahapovnıñ cırları belän başlanıp kitkän konsertı barışında anıñ tawışı berniçä tapqır yañğırap tordı. Häm konsert barışında törle töbäklärdä yäşäwçe tanılğan tatar cırçıların işetergä mömkin buldı.
Festival'dä Prezident Mintimer Şäymiev üze dä , TR Premyer ministrı urınbasarı Zilä Välieva da bar ide.
Cırçılar barısı da diärlek üz tawışları belän cırladılar.
Konsert azağında Räşit Wahapov isemendäge ictimaği- milli premiäneñ 2006 yılğı lawreatı iğlan itelde. Aña legendar cırçı Älfiä Avzalova layıq buldı.
Tatar estradasına nigez saluçılarnıñ berse Räşit Wahapovnıñ isemendäge festival'ne oyıştıru citäkçese direktorı Rifat Fättaxov, . festival'ne ütkärüneñ maqsatı turında bolay dide: “cırçı Räşit Wahapovnıñ isemen mäñgeläşterü häm anıñ icadi mirası ürnägendä tatar cır sänğäten kütärü”, - dide. Şulay uq ul “Uzğan yıl festival' ictimaği- mädäni çara bularaq oyıştırılğan bulsa, bıyıl aña däwlät statusın birelüe turında da äytte ul.
Bıyılğı festival' aprel' ayında cırçınıñ tuğan yağında Tübän Novgorodta başlanıp kitep, Tatarstannıñ rayonnarında, Başqortstanda, Ul'yan ölkäsendä, Çuaşstanda häm , Qazaxstan, Komi, Latviä, Germaniä illärendä barsa, kiläse yılda Wahapov festivale Törkiä, Qıtay illärendä, Rusiäneñ Perm häm Çiläbe ölkäläre dä quşılaçaq.
Bu dönyadan bik irtä kitkän cırçınıñ tawışı xalıq küñelendä mäñge qalaçaq. Räşit Wahapovnıñ üze isän çaqta yazdırılğan cırları muzıykal' tälinkälärdä saqlana.
Mälikä Basıyr


text:
00:56
Etiler Çilingir - Garanti Çilingir
107 izlenme - 1 yıl önce
Etiler Çilingir Anahtarcı 05303095800
Kale Çilingir Anahtar atra,Etiler Çilingir Anahtar mottura Hizmeti,
Etiler Çilingir Tamir Servisi,Etiler Çilingir,Etiler Anahtarcı,Etiler Oto Çilingiri,Etiler Kasa Çilingir,Kale Etiler Çilingir Servisi,Etiler Oto Anahtarcı,Etiler Çilingir Fayn,Etiler Çilingir Viro,Etiler Çilingir İto,Etiler Çilingir Anahtarcı,Etiler Çilingir Mauer,Etiler Çilingir Hizmeti,
Etiler Çilingir Merkezi,Etiler Çilingir Çağrı Merkezi,Etiler Çilingir Hizmet,Etiler Çilingir Servis,Etiler Çilingirler,Etiler Çilingir Kumanda,Etiler Çilingir Kale kapı Açma Servisi,Etiler Çilingir Ahşap Kapı Açma Servisi,Etiler Çilingir Çelik Kapı Açma Servisi,Etiler Çilingir Çelik Kasa Açma Servisi,Etiler Çilingir Etiler Çilingir Kale,Etiler Çilingir Servisi,Etiler Çilingir Daf,
Etiler Çilingir Fayn,Etiler Çilingir Viro,Etiler Çilingir İto,Etiler Çilingir Anahtarcı,Etiler Çilingir Mauer,Etiler Çilingir Hizmeti,Etiler Çilingir Merkezi,Etiler Çilingir Çağrı Merkezi,Etiler Çilingir Hizmet,Etiler Çilingir Servis,Etiler Çilingirler,Etiler Çilingir Kumanda,Etiler Çilingir Kalekapı Açma Sevisi,Etiler Çilingir Ahşap Kapı Açma Servisi,Etiler Çilingir Çelik Kapı Açma Servisi,
Etiler Çilingir Çelik Kasa Açma Servisi,Etiler Çilingir Kilit Satışı Montajı,Etiler Çilingir Anahtar Servisi,Etiler Çilingir Anahtarcı Servisi,Etiler Çilingir Anahtar Kopyalama,Etiler Çilingir Anahtar Hizmeti,Etiler Çilingir Tamir Servisi,Etiler Çilingir,Etiler Anahtarcı 0532 404 31 31,Etiler Çilingir,Etiler Anahtarcı,Etiler Fayn Kilit,Etiler Kale kapı,Kale kapı kilit değişimi,kale kapı servis,kale çilingir,Etiler ÇİLİNGİR,Etiler ANAHTARCI,Etiler KALE KİLİT SERVİSİ,Etiler OTO ANAHTAR,Etiler OTO ANAHTARCI,Etiler OTO ÇİLİNGİR,Etiler MULTLOCK KİLİT ANAHTARCI,Etiler MUL-T-LOCK ÇİLİNGİR,Etiler ATRA KİLİT SERVİSİ,Etiler DİERRE KİLİT SERVİSİ,Etiler MOTTURA KİLİT ÇİLİNGİR,Etiler KALE KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler KALE KAPI SERVİS,Etiler KALE ÇELİK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler KALE KAPI ÇİLİNGİR,Etiler MULTLOCK KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler MULTLOCK KAPI SERVİS,Etiler MULTLOCK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler SUR ÇELİK KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler SUR KAPI SERVİS,Etiler SUR ÇELİK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler
TUTUNLAR ÇELİK KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler TUTKUNLAR ÇELİK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler TUTKUNLAR ÇELİK KAPI SERVİS,Etiler DORTEK KAPI SERVİS,Etiler DORTEK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler DORTEK ÇELİK KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler DORTEK ÇELİK KAPI ÇİLİNGİR,Etiler DORTEK KAPI ÇİLİNGİR SERVİSİ,Etiler DORTEK KAPI YETKİLİ ÇİLİNGİR,Etiler DORTEK KAPI KAPI KİLİDİ DEĞİŞTİRME,Etiler DİERRE KAPI KİLİT DEĞİŞTİRME,Etiler DİERRE ÇELİK KAPI GÖBEK DEĞİŞTİRME,Etiler DİERRE KAPI ÇİLİNGİR,Etiler DİERRE ÇELİK KAPI ÇİLİNGİR SERVİSİ,Etiler DİERRE KAPI SERVİSİ,


text:
Yevraziä İqtisadi Berlegenä kergän 5 elekke sovet respublikalarınıñ yuğarı räsmi wäkilläre bügen Qazaxstanda cıyılıp iqtisadi xezmättäşlekne arttıru turında söyläşte. Rusiä premyer-ministrı wazifaların başqaruçı Viktor Xristenko, Qazax xökümäte başlığı Danial Äxmätov belän oçraşqannan soñ qazax neften Rusiä aşa ütkärü turında kileşende, dip belderde. Belarus premyer-ministrı Sergey Sidorski belän bulğan oçraşuda – Rusiä häm Belarus wäkilläre yaña gaz tranzitı şirkäte turında kileşkännär, dip xäbär itelä. Bolar xaqında tulıraq mäğlümat älegä yuq.
Cıyılışta Belarus, Qazaxstan, Qırğızstan, Rusiä häm Taciqstan – 2006nçı yılğa qadär tamojnya berlege tözü häm Dönya Säwdä Oyışmasına kerügä äzerlek eşlären bergä alıp baru turında kileşkän. Äzerlek eşläre belän Rusiä citäkçelek itäçäk. Dönya Säwdä Oyışmasına Qırğızstan kergän inde, qalğannarı älegä äğzalek söyläşülären alıp bara.


text:
Twlğa
Bastı bet Twlğa
Erkebwlan Dayırov: Qazaqtı altı qwrlıqqa tanıtatın kez keldi
Otandıq rejisserlerdiñ bäri onı öz fil'minen körgisi keledi. Öytkeni onıñ jalğandıqqa jol bermeytinin, halturağa wrınbaytının biledi. Moynına artılğan mindetti mejeli biiktikke jetkizgenşe tınbaytınına kino...
SADDAM HUSEYNNİÑ ALTINI QAYDA?
1968 jılı Irak biliginiñ basına Saddam Huseyn keldi. Irak mwnaydıñ arqasında edäuir damıp örkendedi. Äskeri küş-quatı da keybir arab elderine qarağanda äldeqayda basım boldı....
Elimen qayta qauışqan Keyki batır
Meşin jılı qazaq eli tağı bir joğın tügendeuge mümkindik aldı. Sebebi 93 jıl boyı Sankt-Peterburg qalasındağı Kunstkamerada saqtalıp kelgen Keyki batırdıñ bas süyegi Reseyden...
Bekswltan Nwrjeke-wlı: Tarihşınıñ köbi özgelerdiñ jazğanın qaytalaudan aspaydı
Bekswltan Nwrjeke-wlınıñ ärbir tuındısı oqırmanına ümit sıylaydı, adamgerşilikke şaqıradı, adami qarım-qatınastı däripteydi. Al jazuşınıñ tarihi taqırıptağı tuındıları tarihi däldigimen halıqtıñ bastan keşkenderin köz aldıña...
Bügin — Qadır Mırza Äliniñ tuğan küni
5 qañtar - qazaqtıñ daraboz aqını, Qazaqstannıñ halıq jazuşısı, QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı, Respublikalıq «Tarlan», Halıqaralıq «Aziyas» (moñğolşadan audarğanda «talant») sıylıqtarınıñ iegeri Qadır Ğinayatwlı...
Türkiyada Halifa Altay turalı kitap jarıq kördi
Altaydan şıqqan, Gimalay asıp, Tibetten ötip, Ündistan men Päkistan arqılı 1953 jılı Türkiyağa barğan qazaqtardan Halifa Altaydıñ ömiri men ideyaları zerttelip türik tilinde kitap...
Bozdaqtı bağalay bildik pe?
Qazaqtıñ alğaşqı injener-geologı, memleket qayratkeri Äşir Bürkitbaevtıñ tuğanına – 110 jıl 2016 jıldıñ 23 jeltoqsanında Q.Sätbaev atındağı Almatıdağı Qazaq Wlttıq tehnikalıq universitet wjımı qazaqtıñ alğaşqı...
Keyki batır turalı fil'm tüsirilmekşi
2017 jılı Qazaqstanda Keyki batır turalı derekti fil'm tüsiriledi. Bwl turalı bügin baspasöz mäslihatında QR Mädeniet jäne sport ministri Arıstanbek Mwhamediwlı mälim etti, dep...
Nazarbaevqa «Jıl adamı» atağın berdi
Qazaqstan Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev halıqaralıq sayasatqa jäne EEO nığayuına qosqan orasan zor ülesi üşin «Jıl adamı» halıqaralıq sıylığınıñ laureatı atandı, — dep habarlaydı Tengrinews.kz. «Jıl adamı...
«Mıq şege» turalı tolğau
Wlağattı wstaz, ğwlama ğalım, körnekti satirik Temirbek Qojakeevtiñ 90 jıldığına oray ... Jetpistiñ jeteuine jetkenşe jemisti eñbek etip ketken sayıpqıran satirik, jurnalist, wlağattı wstaz Temirbek...