text:
Avgustnıñ 29-nda saba rusiyeli telükesizlik hadimleri evinde tintüv yapqan soñ, Ukrain medeniyet merkeziniñ (UMM) faali Olga Pavlenko ilhaq etilgen Qırımdan Ukrainanıñ qıta qısmına keldi.
Bu aqta Gromadske radio haber ete.
“Ukrain medeniyet merkeziniñ (UMM) faali Olga Pavlenko ilhaq etilgen Qırımdan Ukrainanıñ qıta qısmına keldi”, – denilmekte haberde.
Mevzuğa dair: Telükeli «bağlar»: Qırımda «Pravıy sektor» sebebinden ukrain faaliniñ evinde tintüv yapıldı
Avgustnıñ 29-nda rusiyeli telükesizlik hadimleri Rusiyede yasaqlanğan “Pravıy sektor”nen onıñ ve aile azalarınıñ alâqası olğanında şeklengen Ukrain medeniyet merkeziniñ (UMM) faali Olga Pavlenkonıñ evinde tintüv ötkerdi. Aynı künü aqşam Pavlenko Aqmescitteki Rusiye Tahqiqat Komitetinde sorğulandı. O, sorğulav incelikleri aqqında aytmağa red etkenini bildire.
Faalniñ tanışları onıñ evindeki tintüvni Ukrain medeniyet merkeziniñ işinen bağlı malümatnıñ ”Russkaya vesna” saytına berilgeninen bağlaylar.
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Ukrainadaki elçihanesi avgustnıñ 30-nda rusiyeli telükesizlik hadimleri Aqmescitteki Ukrain medeniyet merkeziniñ (UMM) faali Olga Pavlenkonıñ evinde tintüv ötkergeninden raatsız olğanını bildirdi.
Bu yıl aprel ayında Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri Olena Popova ve Olga Pavlenkonı Aqmescitniñ rusiyeli prokurorınıñ üyken yardımcısı Aleksey Puçkov “subet” keçirmege çağırğan edi. Prokuratura hadimi Merkezniñ işi ve “Krımskiy teren” gazetasınıñ neşirinen meraqlanğan. Faaller özü ve yaqınlarına qarşı şaatlıq bermeme aqqından faydalanğan.
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkezi siyasiy bir teşkilât degil. Onı faaller yarımadada ukrain medeniyetini saqlamaq ve populârlaştırmaq maqsadınen teşkil etken ediler. Bu arada Merkez iştirakçilerine tazyıq yapılmaqta: olar telükesizlik organları tarafından sorğulav ve “subetlerge” çağırıla, ekstremizmge yol berememezlik hususında tenbiylene. Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerinden biri olğan Leonid Kuzmin telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan basqı ve qorquzuvlardan soñ 2017 senesi yarımadanı terk etmege mecbur qalğan edi.


c: text/html

text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/15 avgust
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 15 avgust biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Ekvatorial Gvineadä Konstitutsiä köne (en)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1810 — Lavrinas İvinskis, Litva yazuçısı, tärcemäçe.
- 1923 — Sadiä Biglova, xoquq belgeçe, TASSR Yuğarı sudınıñ räise.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1990 — Viktor Tsoy, sovet rok-muzıkantı, cırlar avtorı häm rässamı.
- 2010 — Zäynäp Xäyrullina, tatar muzıkası belgeçe, tarixçı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zapt etilgen Yaltada «sebze bazarında» keçirilgen teşkerüvden soñ Rusiye köy hocalıq nezareti 48 kilo Avropa penirlerini ve qıtaiy Ukrainadan ketirilgen 40 kilo qolbaslarnı tutıp aldı. Bunı müessiseniñ matbuat-hızmeti bildire.
«Devlet inspektorlari İngiltere, Felemenk, Poloniya, Almaniya, Frenkistan, Ukraina, İtaliyada çıqarılğan, umumen 48,08 kilo çekide penirlerni ve Ukrainada yapılğan 40,82 kilo qolbaslarnıñ satılğanını kördü», – dep bildirile matbuat-hızmetiniñ bildirüvinde.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, mahsulatlar satılıştan alındı ve «Brener 500» furunında yaqılıp yoq etildi.
Qomşu Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda aşayt mahsulatlarına ve köy hocalığınıñ çıqarğan mahsulatına yaptırımlar kirsetildi. İtalniñ sıñırlanması – evel Qırımnıñ işğal etilmesi ve Ukrainanıñ şarqiy bölgelerine tecavuz etkeni içün Moskvağa qarşı sanktsiyalnı qullanğan bir sıra devletlerge qarşı qabul etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Türkiye baş prokuraturası Rusiyege qoltutıp faaliyet köstergen ve Qırım akimiyeti ile işbirlik tutqan Türkiye qırımtatar teşkilâtları Federatsiyasınıñ qapatılması ile bağlı iş açtı, dep haber ete QHA.
Türkiye İçki işler nazirliginiñ cemiyetler bölügi taqiqat keçirip, Ünver Selniñ yolbaşçılığında faaliyet köstergen Türkiye Qırımtatar teşkilâtları Federatsiyası Türkiye qanunlarını bozğanını ögrendi. Qanunğa köre Türkiye Qırımtatar teşkilâtları Federatsiyasınıñ erkânında eñ azından 5 kişi olmalı, lâkin Türkiye İçki işler nazirligi Federatsiya bu talapqa riayet etmegenini belgiledi. Federatsiyanıñ eki azası teşkilâttan çıqtı. Bundan ğayrı, teşkilâtnıñ daa bir azası teşkilâttan ayıralacağını bildirdi, lâkin federatsiyanıñ reberligi bunı yerine ketirmedi.
Teşkerüv neticelerine binaen, qanunğa köre Türkiye Qırımtatar teşkilâtları Federatsiyası daa 2011 senesi faaliyetini toqtattı. Böylece Ankaranıñ Baş prokuraturası Türkiye Qırımtatar teşkilâtları Federatsiyasınıñ qapatılması içün iş açtı.
Mezkür işni baqqan mahkeme vekilleri Federatsiyanıñ adresi boyunca bir kimseni tapmadılar. Böylece, Türkiye Cumhuriyeti Ünver Sel cemiyet ve hususan qırımtatarlarnı aldatqan, dep qarar çıqardı. Ünver Sel öz faaliyetinde olmağan unvan ve vazifeni qullandı, em de 2011 senesinde faaliyetini toqtatqan Türkiye Qırımtatar teşkilâtları Federatsiyasınıñ adından çıqışta buluna edi.
Ünver Selniñ yolbaşçılığında qurulğan yañı bir teşkilât da şübe doğurmaqta, dep haber ete QHA.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Türkiye Qırımtatar teşkilâtları Federatsiyası Qırım Cumhuriyetiniñ Rusiye Federatsiyası ile birleşüvine qoltutqan edi.


text:
Qırımda Aqmescit rayonınıñ Krasnovka köyünde iyün 14-ünde rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evini tintti.
Tintüvden soñ Emirhan Murtazayevni tutıp, Aqmescitke alıp kettiler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
“Emirhannı Aqmescitke alıp kettiler, qayda barmaq mümkün olğanını da ayttılar - Bogdana Hmelnitskogo, 4 (Ekstremizmge qarşı küreş merkezi). Tintüv vaqtında kompyuterni tutıp aldılar. Nezaketli ediler. Biz soradıq: çoqqamı alıp ketesiñiz? Bir yarım saatqa, dediler”, - dep aytıp berdi Murtazayevniñ soyu Zemine.
Tuvğanları, tintüv aqqında qararnı ve bbaşqa vesiqalarnı imzalamaqnı red etti. Olarnıñ ricasınenm quvetçilerniñ birisi bağlanuv nomerini qaldırdı, amma telefon etip baqqan soñ, o çet adamnıñ - bir esli qadınnıñ nomeri eken.
“Qırım birdemligi” cemiyeti Facebook saifesinde bildirgeni kibi, tintüv Bekir ve Emine Murtazayevlerniñ evinde yapılğan edi. Tintüv vaqtında olar ve olarnıñ oğlu Emirhan evde ediler.
Şimdilik küç organları hadimlerinden tefsir yoq. Qırım.Aqiqat tafsilâtnı bilmege tırışa.
İyünniñ 10-nda saba Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ 8 er adam tutuldı.
Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesi (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) boyunca cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Qırımda Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Dört yıl evelsi, 2016 senesi sentâbrniñ 29-nda, Rusiye Yuqarı mahkemesi Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi yasağı qararını tasdıqladı. Qırımtatarlarnıñ temsiliy organı ekstremist teşkilâtı olaraq tanıldı, resmiy sebep – Rusiye topraq bütünligine qast etüv ve insanlarnı qorquzuv.
Qırımtatar Milliy Meclisi 1991 senesi qırımtatarlar sürgünlik yerlerinden qaytqan soñ quruldı. O, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ icra organı ola. 2017 senesi aprel ayında BM Halqara mahkemesi Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca temin tedbirleri çerçivesinde Meclis yasağınıñ lâğu etilüvini talap etti, lâkin Moskva onı yerine ketirmedi. Qırımtatarlarnıñ temsiliy organı yarımadada çalışmaq içün ne yapa, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Qırımtatar faali Zair Smedlânıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Meclis yasağınıñ kerçek sebebi Rusiye akimiyetiniñ yarımadadaki mustaqil seslerni bastırmaq ıntıluvı oldı.
Yuqarı mahkemesiniñ qararından soñ Qırımda toplaşmaq, Meclis adından bir şey aytmaq mümkün degilZair Smedlâ
– Yuqarı mahkemesiniñ qararından soñ Qırımda toplaşmaq, Meclis adından bir şey aytmaq mümkün degil. Bunıñ bir maqsadı bar – Qırımda olğanlar aqqında kerçeklerniñ aytılmasına izin bermemek: apis cezaları, tintüv, insan hırsızlavları, semetdeşlerimizniñ öldürüvleri. Meclis faaliyetiniñ yañıdan başlatılmasına yol bermege talap etken BM Halqara mahkemesiniñ qararına baqmadan, Rusiye bir şey yapmadı. Şu sebepten qırımtatarlarnıñ yuqarıdan kelmegen cemaat-siyasiy faaliyetinen açıq sürette oğraşmağa imkânları yoq. Men sahte rus «muhtariyetlerniñ» yolbaşçıları olğanlarnı aytam – olarnı ara-sıra qıbırdatıp, Meclisni tenqit etmege ve Rusiyede yaşamaq ne qadar güzel olğanını aytmalarına zorlaylar.
Onıñ fikirince, bazı qırımtatarlarnıñ Rusiye akimiyeti ile yapqan iş birligi müsbet bir netice ketirmedi. 2014 senesinden soñ Meclis Rusiye ile iş birligi yapqan insanlarnıñ azalığını toqtattı. Bu cedvelde Rusiye ile añlaşqan Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ reisi, müfti Emirali Ablayev, Qırımnıñ Rusiye parlamentinde spiker muavini vazifesine razı olğan Remzi İlyasov, Rusiye kontrolindeki Qırım milletlerara munasebetler meseleleri devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov bar. Reglamentke köre, Meclis erkânından çıqarmaq qararı yalıñız Qurultay sessiyasında qabul etile bile – o da, 2013 senesinden berli toplaşmağan edi.
Qırım.Aqiqat, maqalede añılğan bütün taraflarğa fikrini bildirmege imkân bermege azır.
«Qırım» gazetasınıñ baş muarriri Bekir Mamutov yarımadadaki vaziyet qırımtatarlarnıñ serbest ve raat yaşamasına keder ete, dep ayta.
Meclis yasağı bizge o qadar basqı yapmay, daa çoq vaziyetniñ özü raatsızlayBekir Mamutov
– Meclis yasağı bizge o qadar basqı yapmay, daa çoq vaziyetniñ özü raatsızlay. Teşkilâtlarnıñ adları farqlı ola bile, Rusiye akimiyeti bir şey yasaq etmese de olur edi – Qırımda şovinist ve imperiya fikirleri zaten çoq. Bir sıra diger küç de Mecliske qarşı çalışa, amma bu şekilde olarğa qol tutqanlar ve faallerimizni taqip etmek içün qanuniy sebep bergenler. Ebet, buña baqmadan, yerlerde iş bitmedi, amma bağ, yardımlaşma ve toplaşuvlar şimdi yoq. Qırımda üç qırımtatarı bir yerde toplaşsa, akimiyetniñ sualleri peyda ola, em de cemaatçı, faal ve ilâhre olsa. Olar bu toplaşuvlarnıñ maqsadı Rusiye menfaatlarına zarar ketirmek ola, dep tüşüne.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, yasaqqa baqmadan, qırımtatarlarnıñ temsiliy organı yarımadada bulunmaq içün çare tapa.
Rusiyeniñ añlamağan bir şeyi bar: teşkilâtnı yasaqlamaq mümkün, amma Rusiye işğalini qabul etmegen, vaziyetni deñiştirmege istegen insanlarnı yasaqlamaq imkânsızdırRefat Çubarov
– Bu yasaq Rusiye Ceza kodeksiniñ bir sıra maddesinen pekitile, çünki işğalciler Meclisni ekstremist teşkilâtlar sırasına kirsetti. Qırımda birisi Meclisnen alâqası bar olğanını aytsa, ya da ondan şübhelense, bu insan ciddiy apis cezasına üküm etilecek. Amma Rusiyeniñ añlamağan bir şeyi bar: teşkilâtnı yasaqlamaq mümkün, amma Rusiye işğalini qabul etmegen, vaziyetni deñiştirmege istegen insanlarnı yasaqlamaq imkânsızdır. Meclis resmiy şekilde yasaqlanğan olsa da, insanlarımız işğalden evel de olğan degerliklerini saqlay. Amma, ümüt etem ki, olarnı telükege oğratmamaq içün er şey aytıp olamağanımnı añlaysıñızdır. İşimizniñ esas qısmını esas Ukrainağa aldıq, merkeziy ofisimiz vaqtında Kyivde yerleşe.
Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırımda Rusiye akimiyeti izin bermegen er angi vatandaş faalligi bir de bir teşkilâtqa ait olğanına baqmadan şübhelerini doğura.
Meclis mayısnıñ başında keçirilmesi planlaştırılğan, amma koronavirus pandemiyası sebebinden başqa vaqıtqa qaldırılğan «Qırım yürüşini» keçirmek ğayesinden vazgeçmeyRefat Çubarov
– Böylece, ana-babalarınıñ balasınıñ ana tilinde tasil almaq aqqınıñ yerine ketirilmesine yardım etmege tırışqan faaller sıq-sıq taqip etile. Rusiyeliler er yerde tek rus tili olsun dep, birleşmege tırışa. Böyle örnekler çoq… Nasıl olsa da, Meclis mayısnıñ başında keçirilmesi planlaştırılğan, amma koronavirus pandemiyası sebebinden başqa vaqıtqa qaldırılğan «Qırım yürüşini» keçirmek ğayesinden vazgeçmey. Aktsiyanıñ maqsadı çeşit halqara teşkilâtlar – OSCE, Avropa Şurasından – belli Avropa siyasetçileriniñ bizler, qırımtatarlarnen, Ukraina vatandaşlarınen beraber esas Ukrainadan Rusiye işğalcileri kontrol etken yarımadağa keçmesidir. İmkânlar olğanda, devletler arasında sıñırlar açılğanda, yürüş azırlıqlarını ğayrıdan başlatacaqmız. Bu aktsiya mıtlaqa ötkerilecek.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov emin ki, qırımtatarlarnıñ temsiliy organı Kreml bir şeyni yımşatacağını beklememeli.
Rusiyeniñ şimdiki reberliginen Meclis kibi teşkilâtlar meselesinde bir deñişme olacağını beklemege kerekmey, dep tüşünemNikolay Polozov
– Rusiye akimiyeti Meclisnen bağlı uzlaşuv olmaycağını yahşı kösterdi. Uquqiy imkânlar qalmadı – eñ azından BM Halqara mahkemesi Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davasında soñki qararını çıqarğanına qadar. Amma siyasiy ve iqtisadiy basqı aletleri qala. Mında er şey ğarbiy dünyanıñ liderlerine bağlı: tek «teren qasevetini» bildirip degil, amelde de BM Halqara mahkemesiniñ itibarına ne qadar qol tutmağa azırlar? Rusiyede ise «ekstremist teşkilâtlar» cedveli ep tola, çünki akimiyetniñ iç ve tış siyaseti bastırmaqnen bağlı. Rusiyeniñ şimdiki reberliginen Meclis kibi teşkilâtlar meselesinde bir deñişme olacağını beklemege kerekmey, dep tüşünem.
Nikolay Polozov, Rusiye akimiyeti inguş-çeçen sıñırınıñ belgilenmesinen bağlı kütleviy çıqışlarğa qol tutqan inguşlarnıñ milliy saylav organı – «İnguş halqınıñ tayplar şurasınıñ» – faaliyetini de aynı şekilde yasaqladı, dep qayd ete.
Malümat: 2017 senesi Ukraina BM halqara mahkemesinde Rusiyeni Ukrainadaki terrorizm tedbirlerine para bergeni ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı istilâ yapıp, ırqiy ayırımda iştirak etkeni sebebinden mesüliyetke çektirmek içün oña qarşı dava açtırdı.
Ukraina, BM Halqara mahkemesine muracaat etip, vaziyetniñ acele olğanına emiyet berip, vaqtınca tedbir almağa rica etti. 2017 senesi aprelniñ 19-nda mahkeme Ukraina talaplarınen bağlı Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerini kirsetmege qarar aldı.
Vesiqada Rusiyeden Meclis faaliyetini yasaq etmek qararı ile qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etmesi mevzusında aq-uquqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa ve işğal etilgen yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil berilmesini temin etmekni talap etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/12-12
Ädiä Sitdıyqova (12.12.1913, Sarapul öyäze Mordıbi awılı, Noqrat gubernası, / Rusiä İmperiäse - 29.05.2000, Başqortstan başqalası Ufa şähäre, Rusiä Federatsiäse) — rässam.
1937 yılda RSFSR sänğät fondınıñ Ufadağı ostaxanälärenä täräzä yuuçı bulıp eşkä urnaşa, şunda eşläwçe rässamnarnıñ xezmätlären öyränep, qulına pumala ala.
BASSR atqazanğan, xalıq rässamı. Salawat Yulayev premiäse laureatı.
Anı «Başqortstan Sezannı» dip yörtälär.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Aqmescitte ukrain şairi Taras Şevçenko hatırasına numayış iştirakçisi Veldar Şukurciyevni kene sorğuğa çağırdılar. QHA agentligi bildirgeni kibi, Şukurciyevni Aqmescitte yerleşken Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ ekstremizm ile küreş bölügine ( «E» merkezi) çağırdılar.
İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ malümatına köre, Veldar Şukurciyev ile «E» merkezinde subet saat 15:00 başlandı. Bunıñ ile idarede insan aqları boyunca eyyet vekilleri buluna.
Evel bildirilgeni kibi, ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyanıñ daa eki iştirakçisine 40 saatlik mecburiy işler belgilendi.
Leonid Kuzmin, Vildar Şukurciyev ve Aleksandr Kravçenko mart 9-da Aqmescitniñ Gagarin bağçasında ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyada yaqalanıp, Demir yol rayon politsiya bölügine alıp ketirilgen ediler.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım Nazirler Şurasınıñ yañı terkibini dekabr 4-ünde kösterecekler, dep salı künü jurnalistlerge haber etti Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov.
"Yarın bütün yañı terkipniñ cedveli derc etilecek, bugün muzakereler yekünlenecek. Men, vazifeni almağa istegen 20-den ziyade yañı adamnen subetleştim, olardan ğayrı nazirliklerde ve müessiselerde evelde reber olıp çalışqanlar oldı", - dep yazalar Aksönovnıñ laflarından matbuatta.
Sentâbr 20-sinde Qırım parlamentiniñ sessiyasında Aksönovnı kene beş yıllıq müddetke Qırım başı olaraq sayladılar. Qırım ükümeti bütünley istifağa çıqtı.


text:
Küzde işğal etilgen Qırımğa suv satmaq ğayesi aqqında aytqan Ukraina Yuqarı Radası bücet komitetiniñ yolbaşçısı Yuriy Aristov bu mesele artıq muzakere etilmey, dep bildire. Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Siyasetçi ya da bücet komiteti olaraq menba qıdırsaq, imkânlarnı qıdıramız (bücetni tolduruv imkânlarını – QA), bu tek imkânlarnı qıdıruv edi, bir areketnen alâqası yoq edi. Bir esap, bir şey yoq edi, tek ğaye bar edi. Şimdi bu mesele artıq muzakere etilmey», – dep işandırdı o.
Tafsilâtlıca «Qırım.Aqiqat» teleleyhasında seyir etiñiz.
Daa evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ bücet komitetiniñ yolbaşçısı Yuriy Aristov Rusiye işğal etilgen Qırımğa suv satmaq ğayesi aqqında Azatlıq Radiosınıñ leyhası olğan «Shemı» mühbirine (video 2019 senesi oktâbrniñ 17-nde çıqarıldı – QA) izaat berip ayttı.
Rusiye Devlet Dumasınıñ Qırım deputatı Mihail Şeremet, Rusiye tarafı Dnipro suvınıñ esas Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa satuv ğayesine «tek qoltutacaq», dep ayttı.
Aqmescit memuriyetiniñ Rusiye yolbaşçısı Yelena Protsenko, suvnı tutumlı qullanmaq içün aqmescitlilerge sıcaq suv tek raatlıq künleri berilecek, dep vade etti.
Bu afta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanükniñ bildirgenine köre, «Voda Krıma» müessisesinde toplaşuv ötkerildi, anda qırımlılarnı içme suvınen teminlev ve suv teminlev hatlarında onı coymamaq içün qullanılacaq usulları muzakere etildi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç, yarımada işğalden qurtarılğanına qadar Şimaliy-Qırım kanalından Qırımnıñ suv teminlevi imkânsız ola, dep işandıra.
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlevi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ yañıdan başlatılacaq, dep çoq bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Rostov-na-Donuda Şimaliy Kavkaz bölgesiniñ arbiy mahkemesinde mayıs 29-da terrorcılıqta qabaatlanğan qırımtatar cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminov davası boyunca birinci mahkeme diñlevi tayinlendi. Mahkeme oturışı qapalı şekilde ve Aqmescit SİZOsından videobağ ile keçirilecek, dep aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa advokat Edem Semedlâyev.
“Nariman alâ daa Aqmescit SİZOsında, andan qapalı şekilde ve videobağ ile birinci mahkeme oturışı keçirilecek. Bundan soñ Narimannı Rostov-na-Donu şeerine etap etecekler, anda ise diñlevler keçirilecek”, - dep aytıp berdi advokat.
Semedlâyev qayd etti ki, Memedeminovğa qarşı cinaiy davanı siyasiy sebepli kibi qabul eteler.
“Bu - Qırımda aman-aman yoq olıp ketken mustaqil jurnalistikağa qarşı dava. O şimdi cemaat jurnalistlerniñ boynundadır, Nariman da, türmege oturtılmağance, olardan edi”, - dey advokat.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi mayısnıñ 7-nde apiske alınğan cemaat jurnalisti, faal Nariman Memedeminovnıñ sıñırlav tedbirini uzattı.
2018 senesi martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Qırımda aprelniñ 5-i sabasına qadar eki yañı COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı tedbirler meseleleri operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Bir evde olğanlar (Moskva vilâyetinden kelgen hastanen alâqada olğan bir qoranta azaları). Alâqada olğan bütün insanlarnıñ profilaktika tedbirleri yapıla. Yaqından alâqada olğanlar yuqunç bölüklerine alındı, uzaqtan alâqada olğanlar yaşağan yerlerinde tibbiy közetüv altında buluna», – dep bildirdi Aksenov.
Onıñ aytqanına köre, al-azırda Qırımda 20 koronavirus yuqunçı hastası qayd etildi, 16-sı ketirildi, dördü yerli ola – eki qorantadan.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirusnen hastalanğan ve özüni tecrit etüv rejimini bozğan yerli sakinge qarşı ilk cinaiy dava açıldı. Qırımlınıñ advokatı qabaatını inkâr ete ve mahkemege muracaat etmege niyetlene.
Rusiye politsiya hadimleri, özüni tecrit etüv rejimini bozıp, öz maşinasınen plâjğa barğan 37 yaşında Kefe sakinini de observatorğa yolladı.
Aprelniñ 4-nde saba işğal etilgen Qırımda çetel memleketlerinden kelgen 3039 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2957-si evde dinamik közetüvde, 67 insan hastahanede qala, 15 insan observatorlarğa tecrit etildi. Rospotrebnadzor malümatına köre, cuma kününe qadar 18 COVID-19 hastası qayd etildi. Aqyarda 5 koronavirus hastası bar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Oktâbr 15-te Ukrainada Prometheus kütleviy onlayn-kurslarınıñ cemaat leyhası başlandı. İşbu leyha Şevçenko adına Kiyev milliy universiteti, Kiyev politehnik institutı ve Kiyev-Mogilân akademiyası ocalarından ders almağa imkân bere.
Prometheus kendi saytında kütleviy açıq onlayn-kurslarını açmaqnen beraber, universitet, mütehassıs ve şirket-liderlerine kendi saasında kurslarnı yerleştirmege imkân bere.
Leyha maqsadı – ayrı bir kurslar degil de, memleketimiz içün ğayet müim olğan mevzular boyunca dersler (biznes, IT, yabancı tiller, uquq, tarih ve il.), dep haber eteler leyha esasçıları.
Prometheus leyhasınıñ er bir kursı ukrain aliy oquv yurtlarınıñ videodersleri, interaktiv vazifelerden ibaret olacaq. Studentler ocalarğa sual bere bileler ve biri-birinen subetleşe bileler.
Böyle bir kurs içün bilgisayar ve internet yeterlidir.
Kursnı muvafaqiyetli keçken iştirakçiler bilgi alğanını isbatlaycaq elektron sertifikatını elde etecekler.
Birinci dört kütleviy onlayn-kursına bu saytta qayd etilmek mümkün: http://prometheus.org.ua


text:
ISHIMLIK SUW TÁMIYNATÍ HÁM KANALIZACIYa SISTEMALARÍN KOMPLEKS RAWAJLANDÍRÍW
HÁM MODERNIZACIYA QÍLÍW
xalıqtıń, ásirese, awıllıq jaylarda taza ishimlik suwdan paydalanıwın jaqsılawǵa tiyisli kompleks ilajlardı ámelge asıradı;
tastiyiqlanatuǵın dástwrler sheńberinde Ministrliktiń suw támiynatı shólkemleri qatnasıwında ámeldegi suw ótkeriw hám kanalizaciya qurılıs hám tarmaqların qurıw, barların modernizaciya hám rekonstrukciya etiwdi ámelge asıradı;
suw támiynatı shólkemleriniń materiallıq-texnikalıq bazasın bekkemlew,olardı zamanagóy úskeneler, mashina hám mexanizmlar, remontlaw-paydalanıw hám ólshew texnikası menen úskenelewge tiyisli kompleks ilajlardı ámelge asıradı;
ishimlik suwdı óndiris hám texnologiyalıq processleri natiyjeliligin asırıw,belgilengen talaplarǵa muwapıq onıń sapasın támiyinlew, óndiris procesineenergiya hám suwdı tejeytuǵın texnologiya hámde úskenelerdi engiziwge qaratılǵan ilajlardı ámelge asıradı;
suw támiynatı hám kanalizaciya sistemalarını, atap aytqanda mámleketlik-jekesheriklik tiykarında basqarıwdıń bazar principlarına say mexanizmların usınıs etedi;
suw támiynatı shólkemleriniń finanslıq-ekonomikalıq turaqlılıǵın, olardıń xızmetleri ushın narq belgilew rejimin jetilistiriwdi támiyinleytuǵın sharayatlar jaratadı;
regionaralıq suw qubırları tarmaǵın rawajlandırıwmáselesinde birden-bir texnika siyasatın alıp baradı hám júrgizedi, regionaralıq suw qubırları tarmaǵı iskerligin muwapıqlastıradı, olardan nátiyjeli paydalanıw, olardı isenimli hám turaqlı iskerlik kórsetiwin támiyinleydi;
suw támiynatı hám kanalizaciya obektlerin waqıtında jumısqa túsiriw boyınsha mánzilli dástwrler ámelge asırılıwın muwapıqlastıradı hám monitoring etedi;
Respublika aymaǵinda suw támiynatı hám kanalizaciya sisteması obektlerin proektlashtirish, qurıw, rawajlandırıwdıń hám rekonstrukciya etiwde birden-bir siyasat júrgizedi;
Ózbekstan Respublikası Arxitektura hám qurılıs mámleketlik komitetiniń suw támiynatı hám kanalizaciya obektlerin, atap aytqanda aldıńǵı shet el tájiriybelerinen paydalanıp proektlashtirish, qurıw, rekonstrukciya hám modernizaciyalaw boyınshajumıslarında qatnasadı;
elatlı punktlerdiń qalasazlıq hújjetlerin inabatqa alǵan halda, suw támiynatı hám kanalizaciya sistemasın rawajlandırıwdıń aymaqlıq sxemaların islep shıǵadı;
suw trubaları hám kanalizaciya qurılıslarında energiya hám resursdı tejeytuǵın jańa texnologiya hámde úskenelerdi engiziwge tiyisli usınıslar islep shıǵıwda qatnasadı;
oraylastırılǵan suw támiynatı hám kanalizaciya obektlerin hár bir elatlı punkti boyınsha hám ulıwma, suw támiynatı shólkemleri boyınsha pasportlastıradı hám de pasportlastırıw nátiyjeleri tiykarında úzliksiz jańalanatuǵın elektronmaǵlıwmatlar bazasın islep shıǵadı;
ishimlik suw támiynatına jalǵanǵan barlıq kategoriyadaǵı qarıydarlar ushın zamanagóy esapqa alıw priborların basqıshpa-basqısh ornatıw boyınsha «jol kartası» nıń ámelge asırılıwın támiyinleydi;
Ózbekstan Respublikası Geologiya hám mineral resurslar mámleketlik komitetiniń jerastı kepillik berilgen ishimlik suw dárekleri boyınsha juwmaǵı ámeldegi, suw támiynatı hám kanalizaciya obektlerin qurıw, rekonstrukciya hám modernizaciyalaw boyınsha proekt hújjetleriniń, sonıń menen birge, suw resurslarınan aqılǵa say paydalanıw usılların engiziw, proektga tiyisli maqultúsetuǵın texnikalıq sheshimlerdi qollaw boyınsha texnikalıq tapsırmalardı islep shıǵadı hám tastıyıqlaydı;
Ózbekstan Respublikası Ekonomika ministrligi hám Finans ministrligi menen birge islesken halda, proekt-qıdırıw jumısları, suw támiynatı hám kanalizaciya obektlerin qurıw, rekonstrukciya hám modernizaciyalawdıń mánzilli dizimlerin tastıyıqlaydı;
Ishimlik suw támiynatı hám kanalizaciya sistemaların kompleks rawajlandırıwdıń hám modernizaciyalawǵa tiyisli dástúrlerdi ámelge asırıw ushın ajratıladıǵan qarjılardan nátiyjeli hám maqsetli paydalanıwdıtámiyinleydi.


text:
Aqmescitniñ bir qısmı dekabr 26 künü ışıqsız qaldı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre ışıqnı şeerniñ yataq rayonlarınıñ birinde söndürdiler, bu kibi malümat Aqyar sakinlerinden de kele.
Aqşam, dekabr 25 künü, Qırım paytahtınıñ bir qısmı bir qaç saat devamında ışıqsız edi.
Cumaaqşamı kunü Qırımda elektroteminlevniñ vaqtınca sıñırlavı cevdeli işletildi. Qırım eki kere bütünley ışıqsız qala edi.
Ukraina energetika ve kömür sanayı naziri Volodımır Demçişin aytqanı kibi, Qırım yarımadası elektroenergiyanıñ ziyade qullanuvı sebebinden elektrik ağından kesilgen edi.
Qırım işleri boyunca Rusiye naziri Oleg Savelyev Qırım Yañı yılda bile ışıqsız qala bilecegini tüşüne.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Rusiye işğal etken Qırım sakinlerine muracaat etti. O, yarımadada Rusiye Devlet dumasınıñ qanunsız saylavlarınıñ keçirilmesi içün yapılğan bütün azırlıqlarnı boykot etmege çağırdı.
«Halqara uquqqa zıt ketip ve halqara teşkilâtlarnıñ tenbilerine baqmayıp, Rusiye Federatsiyası Devlet duması saylavlarını işğal altındaki Qırımda da keçirecek ola», – dep ayttı Çubarov.
O, Rusiyeniñ saylavlarnı Qırımda keçirmek niyetini «qanunsız ve cinaiy» tanıp, saylavlarnıñ teşkilâtçılarını «cinayetçi» dep adladı.
«Rusiye Federatsiyası işğal olunğan Qırımda teşkil etken saylavlarınıñ uquqqa uymağanını ve cinayet olğanını añlap, olarnıñ keçirilmesini 2014 senesi mart 16-da Rusiye tarafından yapılğan sahte referendumnıñ neticelerini tasdıqlaycaq yañı teşviqat delili olaraq qullanmağa planlaştıra», – dep qayd etti Refat Çubarov.
Çubarovnıñ aytqanına köre, yarımada sakinlerini «azırlanğan yañı cinayet yapılmasına celp etecek olalar». O, Rusiyeniñ yapqanları neticesiz olacağını işaretledi.
Refat Çubarov hatırlattı ki, iç kimseniñ saylavlarda iştirak etmege mecbur etmek aqqı yoq, bunı Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları da köstere.
Saylavlarnıñ boykot etilmesi – Rusiye işğalcilerine er kesniñ köstere bilecek ve er bir namuslı insanğa lâyıq olğan barışıq zorbalıqsız bir qarşılıq şeklidirRefat Çubarov
«2016 senesi sentâbr 18 künü saylavlarınıñ boykot etilmesi – Rusiye işğalcilerine er kesniñ köstere bilecek ve er bir namuslı insanğa lâyıq olğan barışıq zorbalıqsız bir qarşılıq şeklidir. 2016 senesi sentâbr 18 künü saylavlarınıñ boykot etilmesi – siyasiy mabus ve qorantalarına qoltutuvımızdır. 2016 senesi sentâbr 18 künü – Qırımnıñ saylav noqtalarında kimse olmamalı. Sentâbr 18-de Rusiye işğalcileri ana toprağımıznı aşıq-aşıqa terk etmezden evel qırımtatar halqı ve Qırım vatanperverleriniñ kerçek birligini köstereyik», – dep ayttı Refat Çubarov.
Rusiye Federatsiyasınıñ Devlet duması saylavları sentâbr 18-de qarışıq sistema boyunca keçirilecek: 225 deputat firqa cedvelleri, 225 deputat bir mandatlı bölgelerde saylanacaqtır. İlk sefer işğal altındaki Qırımda rey berilecektir.
Ukraina Yuqarı Radası çetel devletleriniñ parlamentleri ve halqara teşkilâtlarına muracaat etip, işğal etilgen Qırımda Rusiye Devlet duması saylavlarınıñ ketişatını közetmemege ve olarnıñ neticelerini kesen-kes tanımamağa çağırdı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov sentâbr 8-de bildirdi ki, Rusiye çetel devletleriniñ Qırımda olıp keçken saylavlar neticelerini tanımaqtan vazgeçkenini qulaq asmaycaq.


text:
Saba, yanvar 21 künü, Keriç keçitiniñ yük ve yolcu yolağında nevbette 400-den ziyade maşina tura.
Bu aqta Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmetiniñ beyanatında aytıla.
Müessiseniñ malümatına köre, «Kavkaz» limanında 28 yengil ve 50 yük maşinası tura, «Krım» limanında – 2 yengil ve 15 yük maşinası. Yük yolağında: «Novorossiysk» limanında – 61 maşina, Slavânsk-na-Kubani – 130, Keriçte – 145 maşina.
«Al-azırda Keriç boğazı rayonında yel küçü 5 m/s yete. Keçken kün devamında 1214 maşina ve 4184 yolcu avuştırıldı», – denile beyanatta.
Müdirlikte şunı da qayd ettiler ki, «Krım» limanında iskeleniñ tamir işleri devam etkenine qadar, yanvarniñ 28-ne qadar, parom qatnavınıñ yañı cedveli qullanıla.
Salı künü, yanvarniñ 20-de, Keriç keçitinde 330 maşina tura edi.


text:
·
İslam isemennän kem çığış yasıy? ·
Ä moña qaytawaz: Xristianlıqqa kemnär wäkillek itä? ·
Terorçılıq öçen kem cäwaplı? ·
Teror kem isemlegennäñ qılına? ·
Anı kem yaqlıy? ·
Keşelär terorğa nigä birelä? ·
Sosyal problemalar ·
Möselmannarnıñ könçığıştağı urını, däräcäse ·
Zamança möselmannar ·
Redikal möselmannar ·
Terorçılıq
Fikerlär küp törle buldı. İslamnı zamançalaştıru – dinnän baş tartu digän süz yış oçrıy. Törkiädän Boğaziçi Universitetınnan belgeç Mustafa Akyol monın belän kileşmi, menä anıñ fikere:
“Könbatış üzgärde. Xäzer inde zamança. Läkin könbatışnıñ zamança buluı – İncilneñ üzgärüennän tügel. Bu üseş älbättä tiz genä bulmadı, waqıt eçendä burjuazia sınap qaraldı, annarı din öçen köräş belän genä däwlät tözep bulmağanı kürende. Möselman dönyasının küp öleşe, äle bu üzgäreşlär aşa ütmägän. Äle prosess başlana ğına. Problemalar – Qor’ändä şulay yazılğanğa yäisä İslam qurqınıç bulğanğa tügel. Häm bu inde üzgärä, misal öçen Törkiädä şundıy üzgäreşlär bara.”
Möselmannar könbatış cämğiyätenä yaraqlaşa alırmı?...
Alar yewropağa, Möselman dönyasınıñ yarlı häm mäğrifättäñ mäxrüm urınnarınnañ aqça häm yaxşıraq tormış belän xıyallanıp kilgän öleşe, tormış sınawları belän mäşğül ber törkemgä qarap böten islamnı anıñ aşa añlaw mömkin me, alarnıñ balaları qaysı cämğiyättä üzen xis itä, ike mädäniät, ike ayırım sosial möxit arasında keşelär üzen kem itep xis itä?
İkençe utırışnı, Azatlıq Radiosınıñ Äfğan bülege citäkçese Akbar Ğayazi alıp bardı.“Min möselman, çiksez dönyanın, Äfğanstan ilendä tuganmin, dini qaraş konzervativ anda, 27 yıldañ birle, Amerika watandaşı bulıp yäşim, Amerika Xristian Möselman tormışı, barsı bergä, xäzer Pragada yäşim, monda isä xalıq dingä qarşı bitaraf. Dimäk ilenä qarap aña qarata qaraşlarda xalıqlar arasında üzgärä ala."
Bosniadağı islam tormışı belän İndonoziädäge tormış ayırıla. Çönki ber cämğiyättä, din belän bergä ul xalıqnıñ üz milli üzänçelekläre dä bar. Moña qarağanda bu noqtağa iğtibar itärgä. Asılda här berebez – keşe monda, terror böten keşeçelekneñ problemı, dingä qarap keşelärne bülep bulmas. Universal qimätlär ber möselman eçendä, ber könbatışlı eçendä ayırım uq. Urtaq qimätlärne añlaw möhim – menä qısqaça äytkändä şundıy fikerlär yañğradı.
Bosniädäñ cıyınğa qatnaşqan jurnalist Möxämmäd Yuzic:
“Ägärdä din häm mädäniät mäsäläsen säyäsi argumentlär belän qararğa tırışsaq, ber qayçan cäwap tabalmayaçaqbız. Alqaraş, tamğalaw häm barsında ber isemgä kertep ğayepläw tuqtamıyaçaq”


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları noyabrniñ 24-nde Latviya prezidenti Raymonds Veyonis ile körüşip, işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanını tarif etti. Bu aqta Meclis reisi Refat Çubarov Facebookta bildirdi.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavinleri İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoznen beraber Latviya Cumhuriyetiniñ Prezidenti ile vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqları meselesini laf etip, işğalcilerniñ qırımtatarlarğa ve etnik ukrainlerge qarşı yapqan repressiyalarğa ayrı diqqat ayırdıq», – dep yazdı o.
Meclis reberleri Latviya prezidentine Ukraina devleti erkânında qırımtatar milliy-territorial muhtariyetini qurmaq maqsadınen Qırımnıñ siyasiy-uquqiy statusını deñiştirmek içün yapılğan iş aqqında da malümat bergenler.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, tahminen 60 Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etildi. Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyege 300 kerege yaqın narazılıq bildirip, anda olğan ukrainalılarnı azat etmesini talap etken edi.


text:
Ukraina mustaqilligi devamında milliy Meclisiniñ resmiyleştirüvi meselesi öyle de çezilmedi. Bu aqta, siyasiy tedqiq etüvi boyunca ukrain mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko bildirdi.
«Meclis siyasiy fırqa ya da cemaat teşkilâtı olmağanı içün, Ukraina, qanunlarına kore, 25 yıl içinde bir - de - bir resmiyleştirme şekilini tapıp çıqaramadı, bu yüzden iç bir qanun iddia etilmedi. Ukrainada çalışqan fermanlar, organnı resmiyleştirmek içün kelişmeyler. Tek Yanukoviç devrinde duydurmay boysundırıp areketlerini idare etken, siyasiy qararlarnıñ yarısı tapılğan edi», - dep ayttı Tişçenko.
Ekspertlerniñ fikirince, qanun boyunca Meclisniñ resmiyleştirmesi, qırımtatar halqını yarımadanıñ tamır halqı olaraq tanılması ile ola bile.
«2014 senesiniñ mart 20 künü çıqarılğan Ukraina fermanı boyunca, devlet tarafından qırımtatar Meclisi ve Qurultayı resmiy organ olaraq tanılıp başladı. Bunıñnen bağlı kerekli qanunnı işlep çıqarmaq muracaatı seslendirilgen edi», - dep ayttı qırımtatar halqınıñ uquqları qoruması boyunca Komitetiniñ reisi Eskender Bariyev.
Onıñ qayd etkenine köre, qanunlar leyhaları bar, amma «bu meseleni çezmek içün Ukraina isteblişmenti maksimal derecede ğayretini köstermek kerek».
«Bu, bir qaç bürokratik adımlarınıñ, siyasiy iradeniñ, uyğunlaşuvınıñ meselesidir, onı çezmek içün parlament bütün bularnı añlamaq kerek», - dep yekün çekti Tişçenko.
Faqat ekspertlerniñ fikirince, Rusiyede, ukrain qararlarnıñ qabul etilmesi Meclis işiniñ çezilmesine tesir etmez.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi Meclisniñ qapatılmasınen bağlı davanı muakeme etmege başladı. Mart 3 künü, birinci oturışta davacılar qırımtatarlarnı temsil etken organnıñ faaliyeti ekstremistik ve qanunsız olğanını isbatlağan işke daa qoşma olaraq vesiqalarnı qullanmağa talap etti. Meclis yolbaşçılarnıñ fikirince, büyük ihtimal makeme prokuraturanıñ talabını qabul eter.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile açılğan dava vesiqalarını Meclis menfaatını qoruğan advokatları tek mart 7 künü elde etti. Böyleliknen, 600 - den ziyade saifeli malümatlarnen tanış olmaq içün 3 künden az qalğan edi.
Mart 17 künü, Aqmescitte, yarımadada milliy Meclisniñ faaliyetini yasaq etilmesi boyunca nevbetteki makeme oturışı keçirildi.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov qazan dairelerini elektrik energiyasından söndürmege yasaq etti ve mesken evlerniñ qızdıruvı içün mesuliyetli olğanlarnı cinaiy işler ile qorquzdı. Bu aqta Aksenov yanvar 4 künü fevqulâde vaziyetke qarşılıq boyunca ştabnıñ toplaşuvında bildirdi, haber ete Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Qazan dairelerini daimiy elektrik teminlevinden söndürmege yasaq. Rostehnadzor mevsimniñ başlanuvından evel qazan daireleriniñ işi boyunca uyğunlaştıruvnı imzaladı ve siz 840-tan 837 araret cedvellerine azır olğanı aqqında bildirgen ediñiz. Araret rejimi eksilse – cinaiy işler olacaq», – dedi o.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.
Rusiye FİN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi sebebinden özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ buyruğı ükümet portalında derc etildi.
«2020 senesi aprelniñ 3-nden 30-na qadar vatandaşlarnı yaşağan yerlerinden ayrılmamalarına mecbur etmek, acele tibbiy yardım ve ayat ve sağlıq telükesi istisna ola», – dep aytıla vesiqada.
Buyruqta qayd etilgenine köre, sıñırlavlar acele hızmet hadimlerine, Rospotrebnadzor hadimlerine, göñülli ve cemaat telükesizligini temin etken diger insanlarğa tesir etmey. Sıñırlavlar vaqtında vatandaşlarğa tuvğanlarını, ihtiyacı olğanlarnı baqmaq içün evden çıqmağa, tükânğa barmaq ve çöplük çıqarmaq, yaşağan yerinden 100 metr mesafede ev ayvanlarını çıqarmaq içün evden çıqmalarına izin berile.
Sıñırlavlar müvekkilerini qoruması kerek olğan advokatlarğa ve işke baracaq olğanlarğa tesir etmey.
Aprelniñ 5-nde saba işğal edilgen Qırımda 2974 insan tibbiy közetüv altında, 2886-sı dinamik közetüvde qala. 66 insan hastahanede, 22 insan observatorda buluna. Qırımda 20 koronavirus yuqunçı hastası qayd etildi, 6 tüzelgen hasta hastahaneden çıkarıldı. Aqyarda 5 kişi koronavirusqa oğradı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Satıp alıw chegin alǵan puqaralar xoshametlenedi
- 05.10.2021, 08:49,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 64
“Usaqlap satıw sawda hám xızmet kórsetiw tarawında qadaǵalaw-kassa texnikasınan paydalanıwdı jetilistiriwge baylanıslı qosımsha ilajlar haqqında”ǵı Prezident qararı (PQ–5252-san, 04.10.2021-j.) qabıl etildi
Qararǵa kóre, 2022-jıl 1-yanvardan:
-usaqlap satıw sawdası, ulıwma awqatlanıw hám xalıqqa turmıslıq xızmet kórsetiw ob'ektlerinde satıp alıwdı ámelge asırıp, satıp alıw chegin mobil' qosımshada dizimnen ótkergen shaxslarǵa ay juwmaǵı menen satıp alıw summasınıń 1 payızı qaytarıladı.
Avtomobil satıp alǵanlıǵı ushın, temir jol hám avia bilet sawdası, kommunal hám baylanıs xızmeti ushın tólem, sonday-aq tólem sisteması operatorları arqalı tólemdi ámelge asırǵanda alınǵan satıp alıw chekleri bunnan tısqarı;
-satıp alıwshıǵa cheklerdi yamasa olarǵa teńlestirilgen hújjetlerdi bermesten tovarlardı satqanlıǵı hám xızmetler kórsetkenligi, qálbeki markirovka qollanılǵanlıǵı yamasa markirovka joq ekenligi haqqındaǵı salıw uyımlarına arnawlı baǵdarlama arqalı xabar bergen fizikalıq shaxslarǵa óndirilgen járiymanıń 20 payızı muǵdarında sıylıq tólenedi;
-tólew sistemaları operatorları óz tólew sistemaların onlayn qadaǵalaw-kassa mashinalarına májbúriy túrde jalǵaw hám sol arqalı salıq uyımlarınıń málimleme sistemalarına integraciyalawdı támiiynlew talabı ornatıladı.
@huqiqiymalimlemeckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Suriyeniñ El-Bab şeerinde Rusiye ava quvetleriniñ darbesi aqibetinde tesadufen üç türk askeri elâk oldı, daa 11 yaralandı. Bunı Türkiyedeki Hurriyet Daily News haber ete.
TASS bildire ki, Rusiyeniñ merkez ştabı, rus bombardıman uçağı El-Bab şeeri civarında arbiy vazifeni eda etken vaqıtta tesadufen türk askerleri bulunğan binağa ateş açqanını tasdiqladı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin telefon subetinde Türkiye devlet yolbaşçısı Recep Erdoğandağa, türk askerleriniñ elâk olğanı munasebetinen, taziye bildirdi.
Kremlniñ matbuat hızmeti, eki taraf Suriyede IŞİD terroristik zümresine qarşı arbiy areketlerni ortaqça alıp barmağa añlaşqanını ayta.
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan 2016 senesi 14 dekabrde Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile telefon subetinde Suriyedeki vaziyetni, ayrıca Halepteki kerginlikni muzakere etken edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ liderleri, halq deputatları Refat Çubarov ve Mustafa Cemilev mayısnıñ 22-nde Yuqarı Radada keçirilgen nevbetten tış toplaşuvda iştirak etmeyler, çünki çetelde evelden planlaştırılğan iş ziyaretlerinde bulunalar. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebookta bildirdi.
«Ukraina tışında Ukraina, Qırım ve qırımtatar halqı içün müim tedbirlerde ya da körüşüvlerde iştirak etecegimizni planlaştırğanda er sessiyanıñ başında belgilengen toplaşuvlar cedveline esaslanmağa tırışamız. Nevbetten tış sessiyanı bugün toplamaq ilânı aqqında tünevin men ve Meclis azaları Ankarada bildik, mında qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma tedbirleri keçirilmekte, Türkiye ükümetiniñ azaları, çetel elçileri, Türkiyede belli cemaat teşkilâtları, qırımtatar diasporasınıñ vekilleri iştirak ete», – dep aytıla haberde.
Onıñ bildirgenine köre, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev mayısnıñ 22-nde Lübnanda buluna. Anda parlament reisi ve Lübnan baş naziri ile körüşecek.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ spikeri Andriy Parubiy mayısnıñ 22-nde parlamentniñ nevbetten tış toplaşuvını topladı.
Toplaşuvda deputatlar halq deputatlarınıñ saylavları ve açıq satın aluvlar qanunlarına deñişmeler kirsetilmesi meselesini baqmaq kerek, dep aytıla spikerniñ avalesinde.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Yuqarı Rada spikeri Andriy Parubiyden halq deputatlarınıñ saylavları qanunına deñişmeler kirsetmek içün parlamentniñ nevbetten tış toplaşuvınıñ keçirilmesini mayısnıñ 22-ne belgilemesini rica etken edi.
Prezidentniñ saytında mayısnıñ 21-nde Ukraina Yuqarı Radasını dağıtuv buyruğı derc etilgen ve nevbetten tış parlament saylavlarınıñ keçirilmesi iyülniñ 21-ne belgilendi.
Ukraina Anayasasına köre, nevbetten tış parlament saylavları Ukraina Yuqarı Radasınıñ vekâletleri vaqtından evel toqtatılğanına dair qarar derc etilgeninden 60 kün içinde keçirile.


text:
Ukraina prezidenti namzeti ve “Batkivşçina” partiyasınıñ başı Yuliya Tımoşenko, Kyiv saylav bölügine kelip, rey berdi. Onıñ matbuat hızmeti vaqia yerinden canlı yayınlay, dep bildire Radio Svoboda.
İçtimaiyat reytinglerine köre, Timoşenko üc saylav liderleriniñ birisi ola, onıñnen beraber cedvelniñ töpesinde Petro Poroşenko ve Volodımır Zelenskıy. Saylavda umumen 39 namzet iştirak ete.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçe. Bu yer içün 37 namzet küreşe. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalışacaq. Ukraina prezidenti saylavları umumiydir. 18 yaşına kelgen bütün Ukraina vatandaşlarınıñ rey berüv aqqı bar. Saylavda iştirak etmek içün saylavcınıñşahsiyetini tasdıqlağan vesiqa olmalı. Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.


text:
Qırım müsülmanları Diniy İdaresi Kezlev şeerinde yerleşken “Alladin” qavehanesine “Elâl” sertifikatını berdi. Qavehanede şarq, qırımtatar yemeklerini şariat boyunca azırlaylar. İş-adamları muracaat etken soñ, Qırım Müftiyatı hadimleri qavehaneni ziyaret ettiler. Mahsulatlarnıñ satın aluv, yemeklerniñ azırlav ceryanı, odalar ve menü terkibini ögrendiler. Teşkerüvni keçirip, Müftiyat vekilleri er şey talaplarğa uyğun olğanını qayd ettiler. Sertifikatnı Müfti muavini Ayder İsmailov berdi. O, iş-adamlarına muvafaqiyetler tilep, Allah ve adamlar ögünde mesül olğanlarını unutmamağa rica etti. “Elâl” sertifikatı bir yılğa berile, ondan soñ, kene de teşkerüv ötkerile. Şimdiki vaqıtta, Qırımda ondan ziyade elâl işhane çalışa.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımda Rusiye quvetçileri bir qaç rayonda tintüv keçire, dep bildire qırımtatar faalleri Facebookta.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ malümatına köre, «tahqiqat tedbirleri» Aluştada Eldar Kantemirov, Aluşta rayonınıñ Büyük Lambat (Malıy Mayak) köyünde Ruslan Mesutov, Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde Eskender Suleymanovnıñ (2019 senesi martnıñ 27-nde tutulğan Ruslan Suleymanovnıñ doğmuş qardaşı) evinde keçirilmekte.
Riza Ömerovnıñ evinde tintüv keçirilgeni aqqında haber etile: Qarasuvbazar, Mayakovskogo soq., 9, babası Enver Ömerov (Qarasuvbazar, Şevçenko soq., 45/1) ve Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında. Riza Ömerov tutulıp, belli olmağan yerge alıp ketirildi.
Bu malümatqa köre, Rusiye quvetçileri tintüvden soñ Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ bölügine Eskender Suleymanovnı alıp ketti.
Daa soñra belli olğanı kibi, Eldar Kantemirov Aluştadan qayd olğan Şumhay (Zareçnoye) köyüne ketirildi. Şumhay köyü, Predgornaya soq., 17b, Aluşta rayonı adresi boyunca tintüv keçirile.
Bundan ğayrı, Aluştanıñ Körbek (İzobilnoye) köyünde yerli din cemiyetiniñ reisi Lenur Halilovnıñ evinde tintüv keçirilgeni aqqında haber etile.
Qarasuvbazar rayonınıñ Zuya qasabasında Ayder Cepparovnıñ evinde de tintüv keçirildi. Onı alıp ketkenler.
Rusiye quvetçileriniñ açıq izaatları şimdilik yoq. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkerilip başlandı.


text:
Ukrain diplomatları, avgust ayına planlaştırılğan «Qırım platforması» sammitinde ABD-niñ «mıtlaqa» iştirak etecegine dair kefalet aldılar. Bunı Azatlıq Radiosına Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirdi.
«Bizni ABD-niñ mıtlaqa iştirak etecegine inandırdılar. Bilesizmi, balalıqta doğğan kününe davet etesiñ, saña deyler: kim daa olacaq? ABD-ge baqqan çoq memleket bar. Ve olar ABD-niñ kesen-kes cevabını bekleyler. Olar kelmege azır olğanını bilemiz, amma böyle bir diplomatik oyun bar. Şunıñ içün biz kerçekten sabırsızlıqnen bekleymiz (resmiy tasdıqnı – muar.)», – dedi Ukraina TİN başı.
Dmıtro Kuleba, Qırımnıñ taqdirine lâqayt olmağan er kes içün «Qırım platformasınıñ bir muvafaqiyet qazanması müim olğanını qayd etti.
«Rusiyeniñ TİN-nde vazifesi «Qırım platforması» sammitini «bozmaq» olğan bir gruppa faaliyet köstergenini ayta bilemiz. Bu teşebbüsni pek ciddiy qabul eteler. Ukrainada bu, sadece resmiyetçiliktir, dep aytqanda, Rusiyede «Qırım platformasını» kerçek bir telüke köreler ve oña qarşı areket eteler», – dep qayd etti nazir.
«Qırım platforması» parlament fraktsiyalarara birleşmesi Qırım ile bağlı qanun leyhalarını azırlay. Yuqarı Rada olarnı mayısnıñ 18-ne ve avgustnıñ 23-ne qadar muzakere etecek ola. Bunı «Ses» fraktsiyasından Ukraina millet vekili Rustem Ümerov aytıp berdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy-teritorial muhtariyetiniñ teşkil etilmesi aqqında aytmaq içün, sualni er taraftan ögrenmege kerek. Bunı Ukraina birinci prezidenti Leonid Kravçuk Qırım.Aqiqat Radoisınıñ efirinde bildirdi.
«Milliy-qavmiy muhtariyet ğayesi diqqatqa lâyıq. Bunı ögrenmek kerek, nasıl yapılacaq, buña halqara toplulıq nasıl davranır ve böyle shemanı teklif etmek. Menimce, doğru olacaq», – dey o.
Kravçuk şunı da qayd etti ki, bu ğaye 90-ncı seneleri qırımtatarlar sürgünlikten Qırımğa qaytmağa başlağanda seslendiriligen edi.
«Birinciden, anda o qadar qırımtatarı daa yoq edi. Olar o vaqıt Qırımda ayat tarzı ve turmuş şaraitlerini özleri içün daa belgilemegen ediler. Topraq, insanlarnıñ regionlar boyunca tarqatılması. O zaman öyle imkân yoq edi. Ve ekinciden, insanlar buña azır degil edi. Menimce, qırımtatarlarnıñ özleri de azır degil edi», – dey Kravçuk.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri Ukrainanıñ yañı Anayasasında Qırımğa qırımtatarlarnıñ milliy-territorial muhtariyeti statusınıñ berilmesinde israr ete.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukrainanıñ «Terrorizmge qarşı operatsiya zonası ve Ukrainanıñ sıñır boyundaki rayonlarında yayınlamaq içün berilgen muvaqqat izinler ile alâqalı olğan bazı Ukraina qanunlarına deñişmeler kirsetüv aqqında» qanunını imzaladı. Bunı yanvarniñ 9-nda onıñ matbuat hizmeti bildire.
Qanun, «menfiy tışqı informatsion tesirlerden eñ ziyade zararlana bilecek territoriyalarda» telekösterüvlerni yayınlamaq içün muvaqqat izinlerniñ tezleştirilgen şekilde berilmesini bir tertipke qoya.
Bildirüvde: «Maqsatqa irişüv, hususiy yayınlav rejimi olğan territoriyalar: Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonları ve qomşu devletlerniñ territoriyalarından efirdeki telekösterüvler ve radioeşittirüvler vastasınen istilâcı devletniñ yayınları translâtsiya etilgen Ukrainanıñ sıñır boyundaki rayonlarında muvaqqat yayınlav içün izin berüv protsedurasınıñ qanun boyunca tatbiq etilmesi yolunen temin etilecek», – denile.
Rusiye ve onıñ ittfaqdaşları, Rusiye tarafından kontrol etilgen territoriyalar –ilhaq etilgen Qırım ve işğal etilgen Donbassnıñ bir qısmında Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ yayınlanmasını toqtattı. Bu sebepten Ukrainanıñ kütleviy haber vastaları öz signallarını Kyivniñ kontroli altında olmağan territoriyalarğa iriştirmek içün imkânlar qıdıra.
Misal içün, Ukrainanıñ Milliy içtimaiy radio şirketi ile beraber de ilhaq etilgen Qırımda orta AM dalğalarındaki 549 kHz sıqlığında eşittirüvlerini yayınlağan Qırım.Aqiqat Radiosı, 2017 senesi sentâbrniñ 4-nden başlap, FM diapazonınıñ 105,9 MHz sıqlığında künde 24 saat içinde Qırım içün radioeşittirüvlerini translâtsiya etmege başladı. Ukrainanıñ Şarqındaki şeerlerde FM diapazonında çalışqan ve Ukrainanıñ Dünya radio hizmetiniñ orta dalğalarında (1431 kHz) radioeşittirüvlerini yayınlağan Donbass.Aqiqat Radiosı leyhası, 2016 senesi yanvarniñ 23-nden başlap, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ Ukrainanıñ kontroli altında olmağan rayonları içün yayınlarını translâtsiya ete.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Qırım «halq imayesiniñ» 100 biñ azası apske alına bilecegini tanıdı.
Bunı o oktâbr 16-da Moskvada matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Aksönov kene de «samooboronanı» qorçalaycaq amnistiya aqqında federal qanunnı aytıp keçti.
«Qırım samooboronası mında olğan qanunğa köre adaletli areket etti. Bu mevzudaki bazı yerlerni federal seviyede tasdıqlamaq kerek. Em de bir şeyni qayd etmek kerek, qarar alğanda kendi menfaatlarını tüşünmegen bütün insanlar, şu cümleden memurlar mesülietli olmaycaq», – dep ayttı Aksönov.
Rusiye Devlet dumasına Qırım «Devlet şurasınıñ» qanun çıqarıcı teşebbüsi keldi. Oña köre, Qırımnıñ «samooboronası» yapılğan ve yapılmağan cinayetler içün amnistiyağa oğratılacaq.
Uquq qorçalayıcılarnıñ fikirince, işbu qanun bunıñ kibi qanunsız areketlerni devam etmege imkân berecek, em de yarımadada Qırım işğalinden soñ olğan mal-mülk ve müessiselerniñ zaptına yol berecek.
Mart ayından berli yarımadada insan aqlarını bozalar. Mında Qırım «samooboronasınıñ» vekilleri de iştirak eteler.


text:
Beloret rayonında ber-berehenä oqşaş ike yul transport fajiğähe terkälgän.
Ularźıñ täügehe Beloret qalahında bula- Jiguli avtomobile 9-sı sinıf uqıusıhın tapağan. Voditel fajiğä urınınan qasırğa mataşa, ämmä huñğaraq qulğa alına. Tän yäräxättäre alğan uqıusı äle dauaxanala häm tabiptar äyteüensä, unıñ haulığına qurqınıs yanamay. İkense yul-transport fajiğähe Beloret-Tirlän yulında. Bında la voditel yäyäülene tapay-ul alınğan yäräxättärźän wafat bulğan. Bıl osraqta la voditel fajiğä urınınan qasırğa mataşa, ämmä unı la xoquq haqlausılar tiź tapqan. Bıl fajiğä buyınsa enäyät eşe quźğatılğan.


text:
Harkiv civarında olğan uçaq qazasında 25 insan elâk oldı, eki kişi sağ qaldı, faqat ağır alda buluna. Bu aqta Baş prokurornıñ ofisi bildirdi.
Prokuratura Ukraina Ceza kodeksiniñ 416-ncı maddesine istinaden (qaza ya da ağır aqibetlerniñ sebebi olğan uçuş ve oña azırlıq qaideleriniñ bozuluvı) tahqiqat başlattı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Harkiv vilâyetinde sentâbrniñ 26-sı uçaq qazasında elâk olğanlar içün matem künü dep ilân etildi.
İç işler nazirliginiñ bildirgenine köre, Ukraina silâlı quvetleri ava quvetleriniñ «An-26» uçağı sentâbrniñ 25-nde saat 20:50-de Harkiv vilâyetindeki Çuguyev yanında arbiy uçaq alanından eki kilometr uzaqlıqta tüşti. Silâlı quvetler uçaq qonacaq edi, dep bildirdi. Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, uçaqta 28 insan bar edi. Ukraina silâlı quvetleriniñ Ava quvetleri uçaqta 27 insan bar edi, dep bildirdi – kursant Aleksandr Harçenko soñ daqqada uçuşqa alınmadı, uçaqta yoq edi.
Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılovnıñ bildirgenine köre, bu talim uçuşı edi.
Harkiv vilâyetiniñ devlet memuriyet yolbaşçısı Oleksiy Kuçerniñ qayd etkenine köre, ilk malümatqa köre, «An-26» uçağınıñ uçucısı uçaq qazası ögüne sol köçürici çalışmağanını haber etti.


text:
Anna Şamanskaya
Memleketlerniñ çoqusı, olarnıñ resmiy şahısları ve sakinleri, Rusiye taraftan Qırımnıñ işğali ceetten öz fikirini ifade ettiler. Dünya boyunca malümat vastaları bu meseleniñ ilerilemek perspektivalarını özcesine numayış etmekteler.
İngliz tilli yapon Japan Times gazetası yazğanına köre, Avropa taraftan kösterilgen Qırım anneksiyasına kerekli emiyet berilmeyüv strategiyası ve Putinge aqıldan tayğan insanğa kibi munasebeti boş neticege ketirmesi qaçınılmaz bir vaziyettir. Ğarbiy ükümetlerden bazıları NATO sıñırlarını keñleştirmege tevsiye etkenine baqmadan, çoqusı tamam ile simvolik sanktsiyalarnı ayatqa keçirmekten, misal olaraq, rusiyeli bir sıra devlet hızmetçilerine vizalarnıñ qapatıluvı ve red ettirmesi kibilerden, uzaq ketmey. «Endi añlaşıla ki, Qırım Kiyevge qaytmaycaq, lâkin Ukrainada mayısta olacaq saylavlarnıñ artqa çektirüviniñ ihtimalı da, biz tanığan bu devletniñ soñuna alıp barmaq mümkünligini de bizler añlaymız», - dep yaza neşir. «Ğarpnıñ üstünde Rusiyeni bu saylavlarğa qoltutmağa, ve Konstitutsiya boyunca kerekli reformalar Deytonde degil de, Ukrainanıñ özünde qararlaştırılacaqta qandırmaq mesüliyetligi bardır», - dep, Japan Times 1995 senesinde Bösniya ve Gertsogovina Cumhuriyetindeki vatandaş cenkini toqtatqan, Ögayo ştatı, Deytonde imzalanğan añlaşma aqqında hatırlata.
Al Jazeera halqara telekompaniyası öz saytında Qırım ve Balkan memleketleriniñ tarihleri boyunca maqalesini numayış etti. Belgradda «Kosovo modeli Ğarpqa, dersiñ ki, bümerang tarzında qaytıp keldi», - dep, yaza müellif. Al Jazeera bildire ki, Serbiya içün Ukrainada olıp keçken vaqialar ve Kosovo ile teñeştirüv memlekette eñ fena vaqıtlarğa rastkeldi. «Serbiya içün yaqındaki parlament saylavlarından soñ ükümet: akimiyetni meydanğa ketirmek meselesi alâ daa ögde tura, şimdi ise, Ukrainadaki vaqialar vaziyetni fenalaştırğan sebebinden, añlaşamamazlıqlar peyda etken problemanı da çezmek kerektir», - haber ete telekanal. Aytqanlarına köre, Qırım meselesinde birisine qoltutuvı degende, Serbiya bir taraftan Rusiye basqısı altında ve diger taraftan Ukraina ile Avropa Birligi tesirinde buluna. Hususan, Rusiyeniñ tazıyığı küçlücedir, çünki «Serbiya halqı ve Rusiye arasında olğan irratsional ve ananeviy emotsional bağnıñ emiyetiniñ büyük derecesine daima doğru qıymet kesilmeli».
Polşada çıqqan New Eastern Europe menbaası Moldaviya sakinleriniñ Qırımdaki vaziyetine olğan munasebeti aqqında maqaleni numayış etti. Müellif moldavanlarda bu ceetten belli bir sezgir fikir olmağanını yaza. Olar sade Rusiyeniñ meydanlığı keñişlemesinen ya da razı olğanını, ya da razı olmağanını bildireler. «Bundan da ğayrı, Moldovanıñ adiy köyünden adiy bir erkek ya da qadın, ekseriy alda, Avropa yüzünde eñ az maaş alıp, kün keçrmekni tüşüne. Olar ögdeki Pasha bayramına azırlıq köre. İnsan fuqare olğanda, tek aqça ve aş aqqında tüşüne, o, dünyada neler olğanına diqqat ayırmay» - dep yaza müellif. Maqaleniñ neticelerini çıqararaq, müellif yaza ki, umumen alğanda, moldovanlar Qırım vaziyeti boyunca farqlı munasebetteler. «Bildirilgen fikirlerniñ ekseriyeti – Pridnestrovye kerginliginde tamırı olğan susqunlıqtır, amma mentalitetimizde de sebep bardır: bizlerge büyük geopolitik oyunı iştirakçileriniñ episinen nezaketli olmaq kerektir».
İngliz tilde çıqarılğan rusiyeli Moscow Times gazetası Rusiyeniñ bazı sakinleri Qırım işğaline bildirgen fikirleri aqqında yaza. Maqale müellifi, misal içün, bazı rusiyeliler memleketten immigratsiya yapmağa qararğa keldiler dep, tüşüne, amma tamam ile bu sebepten ketmege azır adamlarnıñ miqdarını bilmege ağırdır dep, qayd ete. Amma, vesiqalarnı azırlamağa yardım etken mütehassısnıñ aytqanına köre, immigratsiya içün teslim etilgen vesiqalarnıñ sayısı keçken bir qaç ay içinde 20 fayız artqan eken. «Gazeta taraftan soralğan episileri, Rusiye, başqa memleketlerge oppozitsiyada turmaq degil de, Ğarpnen olğan bağlarnı yoq etici ve halqara cemiyetiniñ teñ azası olmaq imkânından uzaqlaştırğan siyasetini bir vaqıtlarda toqtatır, degen ümütini bildirdiler», - dep, yaza neşir. «Amma şimdilik, dey, olarnıñ mında qalmasına imkâniyet yoq».


text:
Tarihiy vaqialar bugünniñ çizgilerini almağa başlasa – keçmiş aktual ola. Bir baqıştan, qırımtatar milliy areketi faalleriniñ taqipleri – keçmişte qalğan bir şey. Maalesef, areket iştirakçilerine qarşı basqı – bugünki Qırımnıñ kerçegidir, aynı bu sebepten kene de keçken nesillerniñ tecribesine baqamız...
1969 senesi iyül 1-den avgust 5-ke qadar Taşkent şeer mahkemesiniñ binasında qırımtatarlarnıñ «çoq şahıslı» esnası keçken edi, tarihta o «onnıñ esnası» ya da «Taşkent esnası» adını aldı.
On kişi mahküm – Svetlana Ametova, Reşat Bayramov, Ayder Bariyev, Ridvan Gafarov, Rollan Kadıyev, Riza Ümerov, İzzet Hairov, Münire Halilova, İsmail Yazıciyev, Ruslan Eminov – olar «qırımtatar meselesiniñ al etilmesi boyunca faaliyetke qoşulğanında... yañlış fikirlerni aks ettirgen, sovetlerniñ devlet ve cemaat qurumını aqaretlegen bir sıra vesiqanı azırlağanlarında ve tarqatqanında, bu vesiqalarğa imza toplağanında, qanunsız toplaşuvlarnıñ keçirgeninde... iftira vesiqalarını arttırğanında qabaatlana ediler». Bu adamlarnıñ yaşı ve zenaatı farqlı edi, mahküm etilgenler arasında eki genç qız bar edi – Münire ve Svetlana. Olarnı bir şey birleştire edi – qırımtatar milliy areketinde iştirak etüv.
Qabaat qararında işbu cinaiy işniñ sebebi «№69 Matem malümatı» adlı vesiqa olğanı qayd etilgen edi, onı «iftira» olaraq tanıdılar. İlk taqiqat devamında böyle neticeler çıqarıla, «1965 senesinden itibaren, on yıl devamında, Özbekistanda eskiden Qırımda yaşağan tatarlarnıñ «teşebbüs gruppaları» çalışa, mahküm etilgenler – on kişi – qanunsız teşebbüs gruppalarınıñ eñ faal azaları olğan edi».
Mahmeme aman-aman bir yıl azırlandı. İlk taqiqat devamında mahküm etilgenlerniñ sovetlerge qarşı faaliyetini isbatlağan «vesiqalar» tapılğan edi. 1968 senesi noyabr ayında (iş sımalarınıñ çoqusı 1968 senesi sentâbr 13 künü apiske alınğan edi) general Petr Grigorenkonıñ evinde tintüv keçirilgen edi. Dissident Natalya Gorbanevskaya şunı hatırlay: «Qırımtatar işi (İzzet Hairov ve digerlerniñ) boyunca tintüvler keçirilgen edi, Grigorenkonıñ tintüvini Taşkentten kelgen Berezovskiyniñ «özü» keçirgen edi.
Qırımtatarlarnıñ esnasları ile oğraşqan taqiqatçı Berezovskiyni em milliy areket faalleri, em de Moskva dissidentleri bile ediler. 2 biñden ziyade qırımtatarı Grigorenkoğa muracaatta bulunıp, bu esnasta cemaat imayecisi olaraq çıqışta bulunmağa rica etti. Faqat 1969 senesi mayıs başında Taşkentke kelgen general apiske alınğan edi. Meraqlısı şu ki, SSCB Prokuraturasınıñ nezaret işiniñ birinci vesiqası – №109 cinaiy işiniñ vesiqası, yani qırımtatar milliy areketiniñ on faaliniñ işi. Petr Grigorenkonıñ işi tezden qırımtatarlarnıñ işinden sebep «ayrı taqiqatqa» berilgen edi.
2 biñden ziyade qırımtatarı Grigorenkoğa muracaatta bulunıp, bu esnasta cemaat imayecisi olaraq çıqışta bulunmağa rica etti
Qayd etmek kerek ki, on qırımtatarınıñ esnası aqqında Ğarp endi bile edi. SSCB Prokuraturasınıñ nezaret bölüginde iş sımalarına qoltutuv muracaatları qaldı, şu cümleden «Amnesty International» çetel uquq qorçalayıcı teşkilâtınıñ mektüpleri bar. Teşkilât azası, norveg Sonâ Lehen SSCB Nazirler Şurasınıñ Reisi Aleksey Kosıginniñ adına mektübinde 1968 senesi sentâbr ayında apiske alınğan qırımtatar areketi faalleriniñ işine diqqat ayırıp, adaletli bir üküm çıqarmağa rica ete: «Siyasetnen bağlı olmağan ve İnsan aqları beyannamesiniñ ğayelerine riayet etken Amnesty International teşkilâtınıñ azası olaraq Rollan Kadıyev, İzzet Hairov, Svetlana Ametova ve digerlerniñ işlerine diqqatıñıznı celp etem... Elde etken malümatıma köre, olarnıñ cinayet işlegenini aytmaq qıyın, bu sebepten, cenap, olarnıñ işini ğayrıdan baqıp, bu insanlarnıñ Qırım Tatar Cumhuriyetini ğayrıdan tiklemek ve bu cumhuriyetniñ ealisini Orta Asiyadan eski yaşağan yerlerine qaytarmaq isteklerini añlamağa rica etem».
O vaqıt qırımtatarlarnıñ probleması dünyada belli olğan edi, faqat çetel mühbirleriniñ mektüpleri soñki ükümge tesir etkenini eminliknen aytıp olamazsıñ
O vaqıt qırımtatarlarnıñ probleması dünyada belli olğan edi, faqat çetel mühbirleriniñ mektüpleri soñki ükümge tesir etkenini eminliknen aytıp olamazsıñ. Mahkeme, qırımtatar esnaslarnıñ çoqusı kibi, gizli keçken edi. Mahküm etilgen Ayder Bariyev ve Ridvan Gafarovnıñ adliyecisi Nikolay Safonov bu esnasnı böyle hatırlay: «Bütün faaller mahküm etilgen edi, amma olar mında bile memleketimizde qırımtatarlarğa nisbeten kösterilgen qanunsızlıqqa cemaatnıñ diqqatını celp ettiler. Akimiyet bu işniñ emiyetini aşalamağa tırışsa da, mahkeme toplaşuvınıñ müimligini red etse de, bunı yapamazdır... teşebbüs gruppası er kün şeer mahkemesiniñ yanında 300-500 adamnı tutmağa azır. İnsanlarnı mahkemege almazlar, yer az olğanından derler, amma adamlarğa mahkeme binasınıñ yanında oturmağa yasaq etmek küçleri yetmez».
Elbet de, qırımtatarlarnı dağıtmaq içün sebep tapılır, dep devam ete Safonov, meselâ, kütleviy çatışmalarğa yol bermek mümkün, lâkin qırımtatarlar mahkemeniñ yanında tınç turalar... «Akimiyetni bu da raatsızlay edi, adam sürüsinden qurtulmaq içün er şeyge razı ediler. Er kün şeer mahkemesiniñ yanından keçken yüzlernen, biñlernen vatandaş adamlarnı körip, bunı işte, evde ayta... akimiyet maqsadına irişemedi – qırımtatarlarnıñ işi boyunca esnas tarqaldı».
Mahküm etilgenlerniñ maqsadı em sovet, em de dünya cemaatınıñ diqqatını qırımtatarlarnıñ memleketteki vaziyetine celp etmek edi
Mahküm etilgenlerniñ maqsadı em sovet, em de dünya cemaatınıñ diqqatını qırımtatarlarnıñ memleketteki vaziyetine celp etmek edi. Safonovnıñ bildirgenine köre, aynı bu sebepten «olar mahkeme toplaşuvında laf etmege başladılar, ilk taqiqatta susıp oturğanlar bile laqırdı etmege başladılar».
İşni ögrengende mahküm etilgenlerniñ halqı ve qırımtatar milliy meselesi aqqında aytqanda köstergen cesürligi ayrette qaldıra. Hatırlatmaq kerek ki, bu vaqialar 1969 senesi olıp keçken edi, o vaqıt olğan mefkürege uymağan bir şeyden sebep cezalanmaq mümkün edi. Bu insanlar mahküm etilgen edi, soñki üküm olarnıñ er bir sözüne bağlı edi!
Mahküm etilgenler müessise ve şahıslarğa yazğan mektüpler bar olğanını tanıp, bu vesiqalar iftira olğanını red etken ediler.
1969 senesi avgust 5-te Özbek SSC Yuqarı Mahkemesiniñ cinaiy işler mahkemecileri kollegiyası mahküm etilgenlerni RSFSC Ceza kodeksiniñ 190-1 maddelerine köre ve Ukraina ve Tacikistannıñ aynı cumhuriyet kodekslerine köre qabaatlı olaraq tanıdı ve üküm çıqardı: Reşat Bayramov ve Rollan Kadıyevni – umumiy rejim lagerlerinde 3 yılğa apiske almaq, Ayder Bariyev ve İzzet Hairovnı – bir buçuq yılğa qadar, Ridvan Gafarov ve İsmail Yazıciyevni – bir yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırmaq. Ruslan Eminovnı altı aylıq mecburiy işlernen cezalandırdılar, Riza Ümerovnıñ cezası şartlı oldı, çünki bundan evel apiske alınmağan edi, «ömür arqadaşı ise partizanlar areketiniñ iştirakçisi edi». On ayğa qadar mahküm etilgen Svetlana Ametova ve Münire Halilova ilk taqiqat devamında cezasını çekkenler olaraq azat etildi.
Avgust 5-te, üküm çıqarılğan soñ, 500-700 qırımtatarı başta prokuratura, soñra Özbekistan Kommunistler firqasınıñ Merkeziy komitetine yol aldı
Avgust 5-te, üküm çıqarılğan soñ, 500-700 qırımtatarı başta prokuratura, soñra Özbekistan Kommunistler firqasınıñ Merkeziy komitetine yol aldı. Prokuraturanıñ yanında oturış aktsiyası keçirilgen edi. Merkeziy komitetke eki kvartal qalğanda numayışqa militsiya ücüm etti. Numayışçılarnıñ bir qısmı qaçıp ketti, bir qısmı da yaqalandı... Sovetler zamanınıñ eñ belli qırımtatar esnaslarından biri böyle yekünlengen edi.
Bu malümatlar 1976 senesi Amsterdamda basılğan «Taşkent esnası» kitabında derc etilgen edi. Bu kitapnıñ ayrı ikâyesi bar. Onıñ ne müellifi, ne de tertipçisi bar – faqat bu kitap bir çoq insannıñ ğalebesidir. Misal olaraq, mahkeme zalındaki aytqanlarını Zevid Gaziyev qayd etken edi. O bunı hatırlay: «Aytqanlarını qayd etmege izin bermey ediler, amma birisiniñ artından turıp, yavaş-yavaş yazmaq mümkün edi».
«Taşkent esnasını» qoşma malümatlar ve tüzetmeler ile ğayrıdan derc etmek kerektir. Bunı bir qaç yıl evelsi vefat etken Ayder ağa Bariyev arz etken edi. Bugünde-bugün oquyıcılarğa pek belli olmağan kitap ğayrıdan basılsa edi, 46 yıl evelsi bütün halqnıñ aq-uquqları ve insan itibarını qorçalağan insanlarğa nisbeten bir sayğı ifadesi olur edi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Delabr 10 künü Aqmescitte, Qırım muendislik ve pedagogika üniversitetiniñ yanında çalışacaq Gençlerniñ çeşit etnik medeniyetler Merkezi qurulıp başlanacağı belgilene. Rusiye kontrolündeki Qırım akimiyetiniñ seslendirgen niyetine köre, Merkezde studetlerniñ yataqhanesi, sport kompleksleri, oquv ve boş vaqıt içün çeşit obyektler olacaqtır.
«Gençlerniñ çeşit etnik medeniyetler Merkezi üniversitet içün zarur meydançıq olacaq – onıñ sayesinde oquv yurtı Rusiye Federatsiyasınıñ diger subyektlerinden studentler deñişüv programmalarına qoşulıp olur, halqara tasil seminarlarını teşkil ete bilir, ve üniversitetniñ tam qıymetli yaşayışı içün kerekli olğan diger programmalarnı keçirip olur. Qırım muendislik ve pedagogika üniversiteti bügün dinamik surette inkişaf etken Aliy oquv yurtudır, onıñ divarlarından ihtisaslı ocalar çıqa», – dep qayd etken Qırımda milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca Rusiye devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov. Onıñ sözlerini müessiseniñ matbuat-hızmeti ketire.
Obyektniñ qurucılığı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısınıñ imayesinde, milletlerara birlikniñ küçlendirilmesi boyunca Federal programmanıñ çerçivesinde alıp barıla.
Farqlı esaplarğa köre, Qırımda 100-175 çeşir milletlerniñ vekilleri yaşay. Yarımada çoqmilletli olğanı aytıla, çoqluq arasında – ruslar, ukrainliler, qırımtatarlar, beloruslar, ermeniler, yeudiler, moldavlar, lehler, almanlar, yunanlar, bulğarlar, çingeneler qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ Duvanköy (Verhnesadovoye) köyü civarında yarımadanıñ rusiyeli politsiya hadimleri «subet» keçirmek maqsadınen cemaat faalleri Rustem Murasov ve Rustem Tairovnı toqtatqanlar. Bu aqta «Qırım birdemliginiñ» Facebook saifesinde haber etile.
«Rustem Murasov ve Rustem Tairovnı GAİ inspektorları toqtatqan. Daa soñra FSB hadimleri kelip, birer-birer ma;nağa oturtıp subet keçirgen», – denilmekte haberde.
«Qırım birdemliginde» qayd etilgenine köre, cemaat falleriniñ ekisi de daima yarımadada tintüv yapılğan yerlernen mahkemelerni ziyaret ete ekenler.
Teşkilâtnıñ malümatina köre, «subet keçirilgen yerge» qırımtatar faalleri kelgen. Daa soñra Tairov ve Murasovnı qoyıp yibergenler. Diger faaller olarnı subet keçken yerden ozğarğan.
Yanvarniñ 27-nde Sudaqta «Qırım birdemligi» cemiyet teşebbüsiniñ oturışuvına Rusiye OMONınıñ hadimleri kelgen edi. Küç şdaresiniñhadimleri, olarğa «bu adres boyunca silâlı toplaşuv keçe», dep telefon etkenlerini añlatalar. Olar tedbir iştirakçilerinden pasportlarını köstermelerini talap etip, aksi alda er kesni, avtozaklarğa yüklep, politsiyağa alıp keteceklerinen qorquzalar.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Bu aqta Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Antiterroristik hızmeti bildire.
Onıñ malümatlarına köre, şimdiki zamanğa Azav deñıziniñ Ukrainağa ait olğan yalısında nezareti ciddiyleşti. Daimiy şekilde yalını qorçalağan beş gemi-kater taktik gruppalar buluna.
Qırımdan Hersonğa Azav-Qara deñiz regional idaresiniñ keçirilüvı soñuna yete.
«Devlet sıñırlarda vaziyet kergin amma stabil ve nezaret etile. Silâ, afyon ve başqa yasaq etilgen şeylerni keçirgen, qanuniy tertip nizamını bozğan insanlar gruppaları keçkeni aqqında malümatlar yoq», – dep aytıla beyannamede.


text:
Bunı Aqyar şeer memuriyetiniñ iqtisadiy inkişafı idaresiniñ yolbaşçısı vazifesini eda etken Vadim Poyarkov bildirdi.
«İlâclarnıñ ukrain istisalcıları Aqyar çarşısından kete, şunıñ içün aphanelerde ilâclarnıñ fiyatları köterile. Amma eñ müim mesele şunda ki, al-azırda ilâc fiyatlarını kötergen insafsız iş adamlarını nezaret etken ve cezalağan federal organı daa işke başlamadı», – dedi memur.
O şunı da qayd etti ki, Aqyarda evelden ilâclarnıñ nezareti, istimalcı aqlarınıñ qoruvı boyunca inspektsiya bar edi, antimonopol komiteti bar edi, dep bildire Poyarkvonıñ sözlerini «Krıminform».
Bugün bu organlar çalışmay ve şeer ilâchanelerinde fiyatlar nezaret etilmey.
Hatırlatamız, işğal etilgen Keriçte tükânlarnıñ beştahtaları boşaldı. «ATB» tükânlarından kolbas ve süt mahsulatı bütünley yoq oldı. Suv, turşu , şekerleme mahsulatınıñ beştahtaları boş tura, – dep ayta Qırım.Aqiqat mühbiri.


text:
«Bütün zamanlarnıñ milisleri (opolçeniye)» abidesiniñ qurucılığına Kremlge bağlı Qırım kadastr ve devlet qayd etüv komitetiniñ mutehassısları Aqmescit merkezinde 200 kare metr yer ayırğnları aqqında müessiseniñ matbuat-hızmeti bildire.
«Abide Qırım paytahtnıñ merkeziy meydanında tiklenilecegi beklenile», – dedi Rusiyeniñ Qırımdakidevlet qayd etüv komitetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Spiridonov.
«Bütün zamanlarnıñ milisleri» abidesini Gogol soqağında Nazirler Şurasınıñ yanındaki meydanda tiklemege planlaştırıla. Abideniñ yüksekligi 10,8 m. qadar yetecek, qullanılacaq malzeme – Alma özeniniñ beyaz kireç taşı. Qarasubazardan eykeltraş Vladimir Klüçev kolonnada qızıl granitten «Aziz Yorgi» timsalini yerleştirmege niyetli, abideniñ töpesinde totlanmağan çelikten – Qırım Cenki (1853-1854) zamanına ait Rus Milis ordularında qullanılğan haç pekitilecektir. Kolonnanıñ üç tarafından çeşit devirlerge ait milis (opolçeniye) vekilleri numaiş etilecek, dörtünci taraftan – milis areketiniñ tarihı aqqında metin yerleştirilecek.
Aqmescit akimiyeti abidege 20,5 million ruble masraf etecek ola.


text:
Avropa parlamenti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımlı, şu cümleden qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozuluvını takbih etti. İşbu rezolütsiyağa Avropa parlamentiniñ deputatları Strasburgda fevral 4 künü qol tuttı.
«Avropa parlamenti «insan aqlarınıñ, şu sırada ekstremizm ve terrorizm küreşi manaçığı ile etilgen qırımlılarnıñ, qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozuluvını takbih ete», – denile beyannamede.
Avropa parlamenti yarımadada söz ve toplaşuv serbestliginiñ sıñırlavını takbih etti.
Avropa deputatları hatırlatqanı kibi, Rusiye, işğalci akimiyet olaraq, yarımada ealisiniñ havfsızlığı içün mesüliyetlidir.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kezlevdeki şeer şurasınıñn matbuat huzmeti aytqanına köre, yerli Ülkeşınaslıq müzeyinde «Rus samovarı – çay içme ananeleri» adlı serdi açılacaq. Sergide suv qaynatmaq içün ve çay içmek içün aletleri körsetilecek.
Eksponatlarnnı Qırım etnografik müzeyi taqdim etti.
«Kollektsıya XIX asırnıñ ortasına – XX asırnıñ 80-ci senelerine aitti. O rus samovarlarnıñ Bataşev, Kapırzin, Teyle, Şemarin, Vankin, Alençikov ve Zimin, Şapoşnikov ve başqa fabiralarnıñ eñ meşur samorvarlarını taqdim ete. Çoq samovarlarnıñ şekili sevqlı ve yekânedir: bank, qade, topuz, vaza, yımırta, pelit, incır, turup şekilleri bar. Olarnıñn acimı eñ küçügü 200 gramm ve eñ blaban soyu – 20 litr qadar», - dep aytıla ilânda.
Ondan da ğayrı sergide tabaqlar, çay damlamaq içün çaynikler, qaşıqlar, tatlılıqlar da olacaq.
Eksponatlar arasında bulötka degen qaynaq suvnı suvutmağan bir savuttır.
Sergide daa şu mevzunen bağlı fotolar, çay içmekni körsetken meşur ressamlarnıñ resimleriniñ reproduktsıyaları, birinci samovarnıñ sızğısı ve XIX asırnıñ soñu – XX asırnıñ başına ait olğan çay reklaması olacaq.


text:
Bunı müessiseniñ matbuat-hızmeti bildire.
Onıñ bergen malümatına köre, «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurasına» mezkür deputatlarnıñ resmiy hitapları keldi, mında olar «Vaqtınca işğal etilgen Ukraina toprağında vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ teminlevi aqqında» Ukraina Qanunnıñ qabul etilgeni içün kendi reylerini alğanlarını bildireler.
«Men iç bir vaqıt Qırım sakinleriniñ merağına qarşı çıqmay edim, em de çıqmam. Çünki men özüm, menim qorantam Qırımnı pek sevemiz ve onı küçlü, stabil ve inkişaf etken region olaraq körmek isteymiz», – dey Bahteyeva.
Alınğan muracaatlarnı baqıp, «Devlet şurası»nıñ uquq çıqarıcı, Devlet şurasınıñ işiniñ teşkil etüvi ve cemaat ile alâqa boyunca daimiy komissiyası Bahteyeva ve Klüyevni Qırım Cumhuriyetinde bulunğanı istenmez olğan şahıslar cedvelinden çıqarmağa qarar aldı.
Al-azırda şu cedvel 340 soyaddan ibarettir – bir vaqıtları Qırımnıñ «rus akimiyetiniñ» qanuniy olğanını tenqitke oğratqan ya da parlamentiniñ dağıtuvına ve Ukraina işğal etilgen territoriyaları aqqında qanunına qol tutqan Ukraina ve Qırım memurlarınıñ adlarından ibaret.
Şunı da qayd etmek kerek ki, işbu cedvelden çıqarılğan Sergey Klüyev Ukraina Yuqarı Şurasınıñ saytında Avropa Şurasınıñ parlament assambleyasında daimiy eyyetiniñ azası, AQŞ, Qıtay ile parlamentara alâqalar boyunca gruppanıñ yolbaşçısı ve Avstriya Cumhuriyeti ile parlamentara alâqalar boyunca gruppanıñ yolbaşçı muavini olaraq belgilene.
Bahteyeva da bir sıra memleketler ile, Avropa birliginiñ azaları da şu cümlede, parlamentara alâqalar boyunca gruppalarnıñ azası ola.


text:
Neticede doquz qatlı evlerniñ sakinleri pencereden yelnen kirgen tumandan boğulıp başladılar. Maşina ve marşrutka aydavcıları yolnı qavrap alğan tütün perdesinden keçmege mecbur oldılar.
Er yıl yanğan qamış tütüninden yüzlernen adam zarar köre. İçtimaiy ağlarda tuman qaplav alğan rayonlarnıñ fotoları sıq-sıq yerleştirile.
Yanğın havfı bar olğanına baqmadan kommunal hızmetleri qamışlarnı çıqarmay.
Mayıs ayınıñ ortasından başlap Keriçteki çöl rayonlarında yanğınlar sıq-sıq yüz bere. Bu problemni er yıl yerli kütleviy haber vastaları aydınlata, lâkin yerli akimiyet onı çezmey.


text:
Kempir apamnıń tisi
Kempir apam bıyıl jetpis jasta. Jaqında ol jasalma tis saldırdı. Tisin jatarda alıp, kesaǵa salıp qoyadı.
Keshe bir qızıq waqıya boldı. Azanda uyqıdan tursaq, kempir apamnıń kesadaǵı tisi joq. Izlep hesh jerden taba almadıq. Bir gezde úyimizdegi bir jerinde aǵı joq qap-qara pıshıǵımızdıń bir nárseni súyrep baratırǵanın kórdik. Qarasaq, kempir apamnıń tisi. Kempir apam túnde bizler menen tawıqtıń góshin jep edi. Tisinde sonıń iyisi qalǵan eken. Pıshıq sonı jalap júr eken.
Ayzada ÁWEZOVA
Qaraózek rayonı
«Ańqaw keskir»ge xatlar
Húrmetli «Ańqaw keskir»!
Meniń Quwandıq degen tórt jasar úkem bar. Úkem úyde eń kishkene bolǵanlıqtan erketay bala. Ol mazalı zatlardı júdá jaqsı kóredi, dasturxanda qaǵazlı shokolad tursa bárin bir zamatta jep qoyadı. Al, jasırıp qoysaq báribir tawıp aladı da, qaldırmastan jep qoyadı. Qansha aytsaq ta, hesh tıńlamaydı. Bir kúni tisi qattı awırǵanda, endi shokolad jemeymen dep edi. Biraq, tisi táwir bolǵannan keyin jáne ádetin qoyǵan joq.
«Ańqaw keskir», bizler endi úkemiz shokolad jemewi ushın ne qılayıq?
* * * * *
Ótken jılı kegeylishi dostımız Nursulıw Kokanova «Yosh kitobxon» tańlawında 1-orındı alıp, «Spark» mashinasına iye boldı. Ol jurnalistlerge bergen intervyusında «600 kitap oqıdım» dep ayttı. Al, meniń bir dostım bolsa, 600 kitap oqıwı múmkin emes, sonda ol basqa hesh nárse islemesten, tek kitap oqıy bere me eken?-deydi. Sizler buǵan ne deysiz? Juwabıńızdı kútemen.
Gúlbanu ABATBAEVA
Nokis medicina kolledjiniń 2-basqısh oqıwshısı
Húrmetli «Ańqaw keskir»!
Siz qar qorıqshıları haqqında esitkensiz be? Esitpeseńiz ol biziń úyde bar. Ol meniń 5 jasar sińlim Aysulıw. Onı nege búytip atawımızdıń sebebin sizge aytıp bereyin.
Sińlim Aysulıw qardı júdá jaqsı kóredi. Biraq, qar menen oynamaydı. Tek onıń jawıwın baqlaydı. Qar jawıp bolǵannan soń, onı qorıydı. Esikten kim kirip shıqsa da, onıń aytatuǵın gápi: «Qardı baspań, appaq qardı búldirmeń. Burın basılǵan izlerden basıń»-dep totıqustay qaytalaǵanı qaytalaǵan.
Sińlimniń bul qılıǵınan soń, eń birinshi apam, keyin hámmemiz Aysulıwdı «Qar qorıqshısı» dep shaqıratuǵın boldıq. Biraq, qar báribir erip ketedi. Sol waqıtta sińlimdi jubatıw qıyın. Aysulıw qar jawǵanda qáytip quwansa, qar erigende sóytip qapa boladı.
«Ańqaw keskir, Aysulıw sińlime járdem beriń, oǵan qardıń eriwi tábiyiy hal ekenin túsindire berip, biz sharshadıq. Bálkim siziń aytqanıńız tásir etip qalar?!
Sálem menen, Xafiza.
-Húrmetli Xafiza hám Gúlbanu! Sizlerdiń bul sorawıńızǵa gazeta oqıwshılarınan juwap kútsek, olar ne der eken? Bálkim, qızıq hám tásirli pikirler aytar.
«Ańqaw keskir»
Keliń, birge kúliseyik!
MUǴALLIMIMIZ…
-Maqset, klasıńda eń jalqaw kim?
-Bilmeymen.
-Hámme jazıp atırǵanda kim jazbay otıradı?
-Muǵallimimiz.
BAǴDA HESH KIM BOLMASA
Oqıtıwshı oqıwshılarǵa jıl máwsimleri haqqında túsinik berip atır:
-Qıs suwıq. Báhár-átiraptıń bári gúlge oranǵan. Gúz bolsa miywe hám palız ónimlerine bay.
Qáne, Maqset aytshı, alma jew ushın qashan jaqsı payıt esaplanadı?
-Men baǵda heshkim bolmasa ház etip alma jeymen.
BANKIGE-AQ SĺYDĺ
Murat Maratqa maqtandı:
-Keshe aǵam ekewimiz kólden kóp balıq tuttıq.
-Náhán qapqa da sıymay qalǵan shıǵar?
-Yaq-aw, kishi bankige -aq sıydı.
…KÓBEYTIP ATĺRMAN
Shókkish penen oyınshıqların sındırıp otırǵan úsh jasar Asqarǵa anası keyidi:
-Balam, ne qılıp atırsań?
-Oyınshıqlarımdı kóbeytip atırman.
Japaq SHAMURATOV
Qońırat rayonı
Poeziya múyeshi
JUWĺRĺWDĺŃ PAYDASĺ
Bir kúni tań sáhárden,
Juwırıwǵa óttim men:
-Ajıratpas ǵarrı-jastı,
Juwırıwdıń kóp paydası.
Qalmaydı hesh awırıw jeriń,
Qıysıq gewdeń dúzeledi,
Uzaq bolar omir jasıń,-
Desem, dedi maǵan Qasım:
-Juwırsa da qısı jaz,
Qoyan nege jasar az?
Jatsadaǵı tas qatıp,
Júzge kirer tasbaqa.
-Ex, sen jas tábiyatshı,
Sózińdi oylap aytshı.
Shapsa da tınbay qoyan,
Janın oylaydı mudam.
Qaltırap, shorshıp jasar,
Hár nárseden qorqıp jasar.
Qulaǵınıń uzınlıǵı,
Esitiwdiń qolay jolı.
Túnde de tınım bilmes,
Bir jerde qonım bilmes.
Úzliksiz dirilder,
Qorqıw onı óltirer.
Tasbaqada tas qalqan,
Jawdan saqlar hár qashan.
Hawlıqpaydı, saspaydı.
Tas kóterip shınıǵar,
Sap hawada tınıǵar.
Qıymıldap, ol qır asar,
Sol sebeplı júz jasar.
QĺZĺMNĺŃ QOSĺǴĺ
Meniń bópe sińlim bar,
Shashı-sarı, kózi-kók.
Bárha tıp-tınısh jatar,
Juwas emes, dım tentek.
Atın qoydım Gúlayım,
Qarasları múlayım.
Awqat bersem jemeydi,
Shaqırsam da kelmeydi.
«Áwp-áwp» etsem «ińgá» dep,
Kúlmes biraq, salsam ser.
Kúni boyı oynayman,
Oyınǵa hesh toymayman.
Kótersem tolar qushaǵım,
Bul-meniń quwırshaǵım.
Japaq SHAMURATOV
Qońırat rayonı


text:
İyül 3-te OSCE Parlament assambleyasınıñ daimiy komiteti işğal etilgen Qırımdaki vaziyet boyunca ukrain rezolütsiya leyhasını baqıluvğa qabul etti. Rusiyeli agentliklerniñ malümatına köre, bu aqta Parlament assambleyasında Rusiye eyyetiniñ yolbaşçısı, Devlet Duması deputatı Nikolay Kovalöv bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, rusiyeli eyyet bu vesiqağa deñişmeler kirsetilmesi boyunca muzakerelerde iştirak etmeycegini bildirdi.
«Biz sözde bulundıq, bu vesiqa asıl da obyektiv olmağanını, tendentsioz ve Rusiyege qarşı olğanını qayd ettik, bunıñ içün deñiştirmelerniñ kirsetilmesi kereksizdir», – dedi Kovalöv.
Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov rusiyeli beyanatlarğa izaat berip, onıñ Tbilisige ziyareti neticeli olğanını qayd etti, o, bu ziyaret çerçivesinde Qırımda insan aqları ve qırımtatar halqınıñ işğal etilgen territoriyada vaziyeti aqqında malümatlarnı taqdim etti.
Ukrain temsilcileri tarafından OSCE Parlament assambleyasınıñ baqıluvına kirsetilgen rezolütsiya «Qırımda insan aqları ve esas serbestliklerniñ bozuluvı, qırımtatar ealiniñ aqları bozulması aqqında» adını taşıy.
OSCE Parlament assambleyasınıñ sessiyası iyül 1-den 5-ke qadar Tbiliside keçirile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz martnıñ 15-nde BM Havfsızlıq şurasında Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan mahsus toplaşuvında çıqışta bulundı. O, Rusiye Qırımğa ordu kirsetken 2014 senesiniñ adise-vaqiaları, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ yarımadada Ukraina vatandaşlarını taqip etilüvi aqqında tarif etti. Çiygoz toplaşuvda olğan Rusiye vekillerine hitap etti.
«Bugünde-bugün Ukraina ve Qırımda yapqan cinayetleriñiz içün cevap bereceksiñiz. Yüz biñlernen ananıñ közyaşını sizge iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Balalarımıznıñ yetim qalğanını ve bugünde-bugün vatanımda barışıqsever sakinlerge qarşı yapqan terror intiqamını iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Sizni iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Ne qadar vaqıt keçse keçsin, cevap bereceksiñiz», – dedi Çiygoz.
O, yarımadada repressiyalar devam etkenini ve insan aqları bozulğanını hatırlatıp, al-azırda işğal altındaki Qırım «bütün Qara deñiz havzasında, Avropa Birliginde vaziyetni kerginleştirüv yeri» ola, dep qayd etti.
Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan BM Havfsızlıq şurasınıñ mahsus toplaşuvında çıqışta bulunğan Ukraina Tış işler naziriniñ muavini Serğiy Kıslıtsâ Rusiyege qarşı tirenüv ne qadar az olsa, o qadar çoq o, halqara qaide ve normalardan çetleşe, dep ayttı.
Martnıñ 15-nde BM Havfsızlıq şurasında «Timsaliy san: Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ başlanğıç yıllığı: halqara uquqnıñ bozuluvı» mahsus toplaşuvı keçirildi.
Halqara toplulıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Bunıñ bir sebebi ve izaatı yoq. Bizler böyle bir cezanı qabul etip olamamız, daa doğrusı – onı takbih etemiz», – denile nazirlikniñ resmiy beyanatında.
Türkiye tış işler Nazirligi bildirdi ki, Meclis reisi Refat Çubarov ve mayıs 3-de Cemilevni «demokratik ve barışıq alda» qarşılağan diger qırımtatarlarnı qorquzuv areketleriniñ aqibetleri fena olması mümkün.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, Meclis «qırımtatarlarnıñ yekâne temsil organı» olıp, qıyınlıqlarğa baqmadan bütün problemlerni demokratik usullardan faydalanıp al etti. Türkiye tış işler Nazirliginiñ fikirince, aynı bu sebepten «Mecliske qarşı er angi areketler regiondaki vaziyetni kerginleştire ve ciddiy bir aqibetlerge ketirmesi mümkün».
Türkiye Meclis Ukraina Yuqarı Radası tarafından resmiy şekilde tanılğanını hatırlattı.
«Sizlerden (meraqlanğan taraflardan, – muarrir) qırımtatar halqınıñ demokratik aq-uquqları ve onıñ yekâne temsil organına sayğı köstermeñizni bekleymiz», – aytıla vesiqada.
Qırımtatarlarnıñ Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmegenlerine qarşı narazılıq aktsiyalarından soñ, Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovnı «ekstremizm faaliyetini yasaq etüv» aqqında tenbiyeledi ve, buña qulaq asılmasa, Meclis yoq etilecek ve onıñ faaliyeti yasaq etilecegini bildirdi.
Bundan soñra Cemilev Meclis faaliyeti yasaq etilse ve onıñ reberleri apske alınsa, Qırımtatar Milliy Meclisi gizli çalışacağını ayttı.
Tünevin Qırım mahkemeleriniñ qararınen Cemilevni qarşılağan bazı adamlarnı Rusiye qanunları boyunca 10 biñ rublege qadar cezaladılar.


text:
Britaniya arbiyleri cumaertesi künü Joint Warrior serlevalı adetiy talimatlarını başlaylar. Eki afta devam etecekler.
Talimatlarda NATOnıñ 15 memleketlerinden 55 gemi, 70 uçaq ve vertolöt, 13 biñ gemici, asker ve uçucı işitrak ete. Britaniya matbuat vastaları bildirgeni kibi, işbu talimatlar – bir yılda eki kere keçirilgen Joint Warrior talimlerden eñ büyügidir, haber ete Radio Svoboda.
Talimler Şotlandiya yalısında ve deñizde keçirile, suvaltı gemiler ile küreş taktikası üzerinde toqtalalar.
NATO yolbaşçılığı, Daily Telegraph Britaniya gazetası yazğanı kibi, talimler Rusiye istilâsından qorqqan teşkilât azalarını tınçlındırmaq içün keçirilgenini gizlemey.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım politsiyası içtimaiy ağlarda koronavirusnen bağlı derc etilgen blog içün yarımada sakinine para cezasını bermege istey. Müessise bu malümatnı «yañlış» dep adlandırdı.
Bu aqta aprelniñ 2-nde Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ yolbaşçı muavini Aleksandr Smaglin koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı ştab toplaşuvında ayttı.
«Yañlış malümat bergen blog tapıldı. Tünevin bu şahıs tapıldı, protokol tizildi. Böyle cinayet içün vatandaşnı 30 biñden 100 biñ rublege qadar para cezası bekley. Malümat toplana ve mahkemege berilecek», – dep bildirdi Smaglin.
Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirliginiñ soñki malümatına köre, yarımadağa çetelden kelgen şahıslar arasında 3016 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2935-i evde dinamik közetüvde, 68 insan hastahanede ve 13 insan observatorlarğa tecrit etildi.
Martnıñ 31-nde saba Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus yuqunçına oğrağan ekinci yerli insan tasdıqlandı, dep bildirdi. Böylece, Qırımda 16 kişi qayd etildi. Olardan 14-ü kelgenlerde, ekisi – yerli. Aqyarda 5 kişi koronavirusnen hastalandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Iran «yadrolıq kelisim» turalı kelissözge oraladı. Bwl turalı eldiñ jaña sırtqı ister ministri NBC News arnasına bergen swhbatında mälimdedi. Onıñ aytuınşa kelissözder «jaqın arada» bastalmaq.
Iran jaña ükimetiniñ bas diplomatı Huseyn Ämir Abdullahiyan 2015 jılğı «Iran yadrolıq kelisimine» qatıstı kelissözderdiñ qalay jürip jatqanı, AQŞ-pen aradağı kelissözderdiñ deñgeyi turalı tolıq mälimet bermegen. Degenmen, Tehran (Tegeran) biligi yadrolıq kelisimge keluge nietti ekenin bildirgen. Biraq, Iranğa bağıttalğan sankciyalardı toqtatu Tehran biliginiñ yadrolıq kelisim jasauınıñ alğışartı dep körsetti.
Abdullahiyan sözinde: «Olar jauapkerşiligindegi mindetterin orındauğa dayın ekenin qaytalaydı. Biraq, Iran men onıñ halqına kelisimdi atqaruğa degen şınayı bet-beynesin körsetpeydi. Eñ qiını Iranğa jaña sankciyalar salınuda», – degen. Abdullahiyan Baydenniñ Iranğa qaratqan sayasatın da sınğa alğan, bwl turasında: «Bayden özinen bwrınğı prezident Tramptıñ Iran sayasatın sınğa alğanımen, onıñ Iranğa salğan sankciyasın asa mwqiyat atqarıp otır. Bwl şın mäninde IIR-ına bağıttalğan sayasatınıñ şın beynesi. Eger Qwrama Ştattar kelisimge keludi közdese nege bwnday qadamdar jasaydı?», – degen.
Iran Islam Respublikasınıñ jaña biligi bwrınğı ükimet jürgizgen kelissözder men keybir kelisimderdi qayta bağalaudan ötkizu üstinde. Sarapşılardıñ boljauınşa jaña bilik kelissözdi alğa jıljıtatın qadamdar jasağısı keledi, alayda Qwrama Ştattarmen qarım-qatınasta bwrınğı biliktiñ wstanımın jalğastıradı dep sanaydı.


text:
Türkiye qurtarıcıları Qara deñizde batqan gemide elâk olğan ukrainalınıñ cesedini çıqardı. Bu aqta Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa haber ete.
Twitterde bildirgenine köre, Samsun valisi Osman Kaymak yaralanğan ukrainalı deñizcilerni hastahanelerde ziyaret ete.
«Türkiye tarafına semetdeşlerimizni qurtarıp baqqanları içün minnetdarmız! Sail qaravulınıñ qıdıruv işleri devam ete, bir ukrainalınıñ cesedi çıqarıldı», – dep yazdı elçi.
Yanvarniñ 7-nde saba Qara deñizde Türkiyeniñ şimalindeki Samsun şeeriniñ sailinde ava vaziyeti sebebinden Panama bayrağı altında VOLGO BALT 214 yük gemisi battı. Gemi taqımınıñ 13 azasından 11-i Ukraina vatandaşı ve ekisi Azerbaycan vatandaşı edi.
Türkiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, taqımnıñ altı azası elâk oldı. Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğanıñ bildirgenine köre, yedi ukrainalı qurtarıldı, dördü elâk oldı. Ukraina elçisi Qara deñizde batqan gemide qurtarılğan ukrainalı deñizcilerniñ cedvelini derc etti.
Azerbaycan Tış işler nazirligi, bir vatandaşı elâk oldı, ekincisini ise qıdıralar, dep bildirdi.
«Maydan zakordonnıh sprav» cemaat teşkilâtı nezaret şurasınıñ reisi, Black Sea News baş muarriri Andriy Klımenkonıñ bildirgenine köre, yanvarniñ 7-nde Türkiye sailinde batqan gemi 2014-2015 seneleri işğal etilgen Qırımnıñ limanlarına kirgen edi.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqları ve memleket içinde köçken insanlarnıñ meseleleri nazirligi bildirdi ki, yanvarniñ 7-nde Qara deñizde batqan geminiñ Azov limanından (Rusiye) Samsun limanına (Türkiye) kömür taşıması mümkün edi.


text:
Londonda terror ğämäle (iyün, 2017)
Londonda terror ğämäle - 2017 yılnıñ 3 iyünendä kiçke 22:08 säğättä üzäk Londonda höcümnär seriäse.
London küperendä aq mikroavtobus zur tizlektä berniçä cäyäwlelärne taptatıp ütergän. Pülisä rayonnı evakualägän. "London küpere" metro stansiäse yabılğan.
Soñraq Boro bazarında 4 keşe pıçaq belän yaralanğan (bistro kafesı London küpereneñ könyaq öleşendä urnaşqan). Bazarda atış başlanğan.
Terror höcümnäre näticäsendä 7 keşe häläk bulğan, 48 keşe yaralanğan, 3 terrorçı pülisä tarafınnan üterelgän.
Terror ğämäle öçen cawaplılıqnı İGİL alğan
Terror höcümendä Pakstanda tuğan 27 yäşlek Huram Batt häm Liviä-Marokko çığışlı 30 yäşlek Raşid Reduan şiklänelä.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- https://www.azatliq.org/a/28526776.html ЛoHдoHдa hөҗүMдә җидe keшe hәлak бyлды