text:
Oktâbrniñ 25-nde Aqmescitniñ merkezinde Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, qırımtatar halqınıñ erbabı, uçucı-sınavcı Amet-Han Sultan doğğanınıñ 97 yıllığına bağışlanğan miting ötkerilmesi planlaştırıla. Bu aqta Rusiye nezaretindeki şeer memuriyeti bildirmekte.
Merasim Amet-Han Sultan adını taşığan meydan ve onıñ portretli levhasıyerleştirilgen yerde ötkerilmesi beklenile.
Şimdiki şeer memuriyetinde çiçek qoyuv mitinginden evel binanıñ divarı tertipke ketirilecegine söz berildi.
Qırım KHV bildirgenine köre, merasim keçirilgende qoyulacaq qaranfiller içün şeer bücetinden 4,5 biñ ruble (2 biñ grivna civarında)
Amet-Han Sultannıñ eykeli tübüne çeçek qoyuv merasimi oktâbrniñ 25-nde Kyiv de ötkerilecek.
Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 20-de Alupkada dünyağa kele. Babası – lak milletinden (doğma Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı ola. Ana-babası tarafından Amet-Han Sultannı qırımtatarları da, Dağıstanlılar da öz milliy qaramanı dep saya. Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuş yapıp, şahsen özü 30 ve gruppa erkanında 19 lüftvaffeniñ (natsist Almaniyanıñ ava quvetleri – QA) uçağını urıp tüşüre. Uçuşlar yapqan vaqtında uçucı tahminen 100 uçaq çeşitini ögrene, uçuşları ise 4237 saatni teşkil ete.
1971 senesi fevralniñ 1-de Tu-16 uçma laboratoriyasında deñeme uçuşında elâk ola. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defn etile. Dağıstannıñ paytahtı Mahaçkala şeerinde halqara avalimanına onıñ adı berilgen.


c: text/html

text:
Noyabr 16 künü «Çiygoznıñ işi» boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvınıñ başında mabus ile pekitilgen video-bağ fena olğanı qayd etildi. Bundan sebep mahkeme toplaşuvını diger odada keçirmege qarar alındı. Bunı Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Twitterde haber etti.
Advokatnıñ sözlerine köre, endi eki şaat diñlenildi: Marlen Asanov, miting vaqıtında o Ukraina İİN hadimi edi, şimdi ise Rusiye İİN hadimi ola, ve Nikolay Bruja – «narodnaya samooborona» azası.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sergey Aksönov S.İ.Georgiyevskiy adına Qırım devlet tibbiy universitetiniñ rektorı Anatoliy Babaninni resmiy şekilde işten boşattı. Bu aqqında Qırım ükümeti «yolbaşçısınıñ» buyruğında aytıla.
Böyle qararnıñ sebebi Rusiye Federatsiyası Emek kodeksiniñ 81-inci maddesiniñ 4-ünci noqtası oldı – «müessiseniñ mal-mülk saibiniñ deñişmesi (teşkilât reberi, onıñ muavinleri ve baş muasebecige nisbeten)».
Tibbiy universitetniñ yañı reberi tibbiy ilimler doktorı, oftalmolog Nana İvanova olacaq. Bundan evel o, oftalmologiya ve otolaringologiya kafedrasınıñ müdiri edi.
Malüm ki, işğal etilgen Qırımda studentler ve ocalar istemese de, Qırım tibbiy universitetini işğalci akimiyet tarafından qurulğan Federal universitet terkibine kirsettiler.
Qırım tibbiy universitetiniñ reberligi Rusiye akimiyetiniñ qararına baqmadan, mustaqil bir aliy oquv yurtı olmağa qarar aldı.
Georgiyevskiy S.İ. adına Qırım devlet tibbiy universitetiniñ studentleri yıllardır aliy oquv yurtınıñ rektorı olğan Anatoliy Babaninniñ işten boşatılmasına menfiy qıymet kesip, narazılıq aktsiyasına çıqmağa azır olğanını bildirdiler.


text:
Rosselhoznadhor hadimleri Qırımğa Zaporojye vilâyetinden tuvarnı kirsetmege izin bermedi.
Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Malümatqa köre, 375 qoy Aqşeyh rayonı Montanay köyünde yaşağan iş adamına yollanılğan edi.
«Vesiqalarnıñ teşkerüvi vaqtında işbu ayvanlarnıñ 21 kün devamında karantinde olğanı aqqında malümat yoq olğanı belgilendi. Bundan da ğayrı, ayvanlarnıñ verem hastalığınına keçken teşkerüvi aqqında da vesiqa yoq. Bunıñ ile Gümrük Birliginiñ territoriyasına ayvanlarnıñ kirsetüv talaplarınıñ bozuluvı yüz bere», – denile Rosselhoznadzornıñ beyanatında.
Ayvanlarnı qıtaiy Ukrainağa qaytardılar.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından jurnalist, bloger Zair Akadırovnıñ yaqalanuvı boyunca cinaiy işni açtı.
Bunı Qırım.Aqiqatqa QMC prokurorınıñ birinci muavini Aleksey Kalina bildirdi.
«Tünevin mahkemeden evel taqiqatlarnıñ yekâne cedveline 146 madde 2-nci qısmı boyunca (azatlıqtan qanunsız sürette marum etüv) kirsettik», – dedi o.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bu künleri meşur qırımtatar alimi, filolog, milliy areket iştirakçisi Basır Gafarovnıñ doğğan künü qayd etile.
O, 1907 senesi yanvar 10-da Qırımnıñ Mayak-Salın rayonı Saraymen köy şurasınıñ Beştarım köyünde dünyağa keldi. Genç ekende ana-babasız qalıp, oğlançıq aqrabasında terbiye körgen. Onıñ ömrü qolay olmadı, yaş çağından başlap çalıştı. Lâkin balalıq balalıqtır...
Ana-babasız oğlan oqumağa seve edi – mektepni «alâ baalarnen» bitirdi. Bayağı vaqıt keçken soñ Gafarov ocası Abduraman Barige yazğan mektüpte şunı ayta: «Qıymetli ve unutılmaz Abduraman ocam! Siziñ mektübiñizni alğan soñ onı bir kere degil, beş kere oqup, meni sarıp alğan quvançtan raat oturamay edim. Aman-aman qırq yıl keçti, men ot basqan eski Cavtobe azbarını hatırlayım, dersten soñ azbarda futbol oynağanımnı hatırlap, siziñ sözleriñiz aqılıma kele: «Oğlan, uruvdan qorqma, oyna, közlerini aç». Bunı köz ögüne ketirip, balalığımnı hatırladım ve Siziñ ile qonuşmağa başladım».
1920-lerniñ ortalarında Basır Totayköy köyüniñ pedagogik oquv yurtında oquy. Soñra Voykov adına Keriç madencilik zavodında fabrika zavod oquv yurtında qırımtatar tili ve edebiyatından ders bere. 1934-1941 seneleri firqanıñ Qırım vilâyet komitetinde çalıştı.
Cenkniñ birinci künleri Basır Gafarov cebege çağırılıp, 51-inci Ordu erkânına askerlikke alına. 1941-1942 seneleri o – Kavkaz cebeniñ 51-inci ordu Birinci cebe polku rotasınıñ siyasiy reberidir. 1944 senesi sentâbr ayında hastalıqtan sebep terhis etile.
O, sürgünlikke oğratılmağan qırımtatarlar arasında edi. 1947 senesi dekabr ayından itibaren 1951 senesi mart ayına qalar Sovetler birligi İlimler Akademiyasınıñ tilşınaslıq institutınıñ aspirantı edi. Mında tuvğan qırımtatar tilini ögrenmege devam etip, dissertatsiyanı yazğan edi. Tezden ise oña bir şey añlamağa yardım ettiler, repressiyalarğa oğratılğan bir halqnıñ filologiyası ile bağlı mevzu tasdıqlanamaz ve qorçalanamaz. 1951 senesi Gafarov Sovetler birliginiñ az sayılı türk halqlarından biri olğan «Gagauz tiliniñ tüslenüv sisteması» mevzusı boyunca filologiya ilimleriniñ namzeti ola.
Onıñ ilim yolu muvafaqiyetli ola, lâkin ğurbette qalğan semetdeşlerniñ taqdiri raatsız ete...
1950-lerniñ ekinci yarısından başlap – qırımtatarlardan spetspereselentsı statusı alınğan soñ – qırımtatar milliy areketi başlana. Bundan başlap ve ömürniñ soñuna qadar Gafarov repressiyalarğa oğratılğan halqnıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklev oğrunda küreşkenler saflarına qoşula.
Basır Gafarov akimiyet organlarına qırımtatarlarnıñ vaziyeti ve qırımtatar medeniyeti ile muracaatta bulunğan birinciler arasında edi. Onıñ imzası 1950-lerniñ ekinci yarısında TSK KPSS birinci kâtibi Nikita Hruşçev, TSK KPSS kâtibi Dmitriy Şepilov adına mektüplerde ve «Qırımtatar askerleriniñ muracaatında» mevcut.
Milliy areket faaliyetiniñ birinci neticesi 1956-1957 seneleri yalıñız akimiyetke «muracaat etkenlerniñ» taqip etilmesi degil, milliy medeniyet inkişafı içün atılğan bazı adımlar da oldı (Özbekistanda «Lenin bayrağı» qırımtatar gazetası çıqıp başladı). Gafarov qırımtatar luğatını çıqarmağa ümüt ete edi. O, adaletli bir şekilde «luğat tilimizniñ diger tiller arasında alğan tarih ve yerni kösterecek», dep tüşüngen edi.
Akimiyet qırımtatar meselesini al etmege aşıqmay, daa doğrusı – bunı yapmağa istemey. Aynı vaqıtta milliy areket faaliyeti Gafarovğa yetersiz kibi körüne... 1965 senesi o Abduraman Barige yazıqsınğanını açıq-açıq yaza: «Halqımıznıñ işinen bağlı haberlerni soraysıñız. Bu sual yalıñız Sizni raatsızlamay. İşimiz aqqında haberler yoq: küneş körünmey, ay yarığı ise bizni çetke çeke... Bizler bu işte pek passivmiz. Arzu ve ıntıluv yalıñız lafta, işte degil. Mında beş-on adam meseleni çezemez. Bir çoq adam meraqlanmalı, faal olmalı. Bizler er bir qorantadan üç-beş mektüp yazmasaq, halqımız adından eki yüz biñ mektüp masağa qoymasaq – er kes vatanımızğa qaytmaq istegini özüne köre añlatmasa – bu mesele al etilmez».
Gafarov, qırımtatar ziyalılarınıñ çoqusı kibi, milliy til ve folklornı (ğurbette ve olarnıñ yasaq altında olğanına baqmadan) halqnıñ areketi ve teşebbüsleri ile saqlamaq kerekligini tüşüne edi. Qırımtatar areketinde maarif saası ğayet küçlü edi, oña esasen büyükler qoltuta edi, olarğa sovetlerde resmiy olaraq «avtonomist» ve «milletçi» dep aytqan ediler.
«Bizde er daim – «birlik, birlik, «reabilitatsiyamıznı yapıñız», – lâkin ana-babalarımız ve qartbabalarımıznıñ terbiyesini aşlamasaq, – ne yigirmi, ne de yüz yıl içinde qaytıp olurmız», – dep yaza Basır Gafarov Abduraman Barige yollağan mektübinde.
Alimniñ özü bu printsiplerden iç vazgeçmedi. O, sovetler zamanında eserleri yasaq etilgen ulu qırımtatar cemaat erbabı ve maarifçisi İsmail Gasprinskiyniñ icadını ögrendi. Nizami Taşkent pedagogik institutınıñ qırımtatar fakulteti studentlerine ders bergen edi. 1952 senesinden başlap 1969 senesine qadar Moskva topraq institutınıñ kütüphanesinde çalışa, nefaqağa çıqqan soñ ise – SSSR APN umumiy pedagogikanıñ Nİİ-de çalışa.
Basır Gafarov ömür boyu luğat ve dersliklerni azırladı, Qırım ve qırımtatarlar, atiqiyat, türk halqlarınıñ edebiyatı aqqında malümat topladı. O, 1991 senesi vatanında vefat etip, Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyünde defn etildi. Alim kendi ilmiy işlerini, şahsiy kütüphanesini Gasprinskiy adına Cumhuriyet qırımtatar kütüphanesine ediye etti.
Basır Gafarov ömürniñ soñuna qadar halqına sadıq oldı, onıñ zengin mirası ise yahşı bir tedqiqni bekley.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Türkiye Ankarada keçirilecek II Bütündünya qırımtatar kongressinine azırlıq ketişatı soñuna yetkeni aqqında Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Ukraina, Qırğızistan, Qazahistan, Kanada, Litvaniya, Poloniya, Rusiye, AQŞ, Romaniya, Türkiye, Frenkistan ve Avropanıñ diger memleketlerinden bir 200 qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ vekilleri iştirak etecek II Bütündünya qırımtatar kongressinine azırlıq ketişatı soñuna yetti», – yaza Çubarov.
Hatırlatamız, Kongress Ankaradaki 750 insannı sığdırğan «Bilkent Otel» konferents-zalında keçirilecek. Teşkilâtçılar Ankarağa Kongress vekilleri ve musafirleri olaraq kelmege istegen qırımtatar cemaat teşkilâtları temsilcileriniñ sayısı çoq olğanından sebep büyük salonnı sayladılar.
II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ işine Qurultay ve Meclisni tanığan ve olarnıñ qararlarına köre faaliyet köstergen bütün qırımtatar cemaat, siyaset teşkilâtları ve areketleri, fond, sanat taqımları, milliy matbuat vastaları davet etile.
Ukraina, Türkiye, Romaniya, Bulğaristan, Rusiye, Poloniya, Qazahistan, Qırğızistan, Frenkistan, Amerika Qoşma Ştatları ve diger memleketlerden iştirakçilerniñ kelmesi beklenile.
Cemaat teşkilâtlarından ğayrı Kongresske Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, tevtiş komissiyasınıñ azaları, regional Meclislerniñ reisleri ve olarnıñ muavinleri, Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ vekilleri davet etilecek.
I Bütündünya qırımtatar kongressi Aqmescitte 2009 senesi mayısta olıp keçken edi. Kongresste tahminen 800 kişi iştirak etken edi – 12 memleketten 160 qırımtatar cemaat-siyasiy teşkilâtınıñ vekili.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl avgust 12-de Bağçasarayda Refat Mazalovnıñ yaqalanması diniy ya da siyasiy meselelernen bağlı degil. Onıñ qayd etkenine köre, erkekniñ bulunğan yeri belli degil.
Bunı Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Refatnıñ qorantası siyasetnen meraqlanmay. O, bir de bir siyasiy ya da diniy teşkilâtnen bağlı degil. Onıñ evinde keçirilgen tintüv ve soñra yaqalanması bunıñnen bağlı olğanını aytmaq mümkün degil», – dep ayttı Meclis reisiniñ birinci muavini.
«Refatnıñ aytqanına köre, uquq qoruyıcılar tintüv ne maqsat ile keçirilgenini ve onı ne sebepten yaqalağanlarını aytmadılar. Erkekniñ şimdiki bulunğan yeri belli degil. Bizler onıñ Bağçasaray politsiyasınıñ bölüginde olıp-olmağanını ya da Federal havfsızlıq hızmetinde, ya da ekstremizm ile küreş merkezinde bulunğanını teşkeremiz», – dep qoştı Celâl.
Avgust 12-de qırımtatarı Refat Mazalovnıñ evinde Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi, soñra OMON hadimlerinen beraber onı alıp kettiler. «Krımski politv'yazni» birleşmesiniñ malümatına köre, er kişi Bağçasaray politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv vaqtında çıqarılğan video silinmesini talap etti.
Bundan evel qırımlı Mümine Saliyeva Refat Mazalovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında haber etti.
Rusiye kontrol etken Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Ukraina ve onıñ tışındaki uquq qorçalayıcı, devlet ve siyaset erbapları işğal etilgen Qırımda repressiyalar quvetlene bile, dep bildireler. Bunı em «Yarovayanıñ qanunları», em de Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ avgust 10-da Ukraina yarımadada «terakt» yapacaq edi kibi beyanatlarınen bağlaylar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirile, insanlarnı apiske atalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaliniñ yıldönüminde «Büyük yedi devlet» gruppası Tış işler nazirleriniñ «Qırım platforması»na bildirgen destegine dostluq iması dedi.
«Bu dostluqnıñ kerçek iması – Qırımğa ve Rusiye tecavuznıñ toqtatıluvına dair halqara toplulığı quvetleriniñ birleşmesi içün halqara «Qırım platforması»nıñ teşkil etilmesi teşebbüsine qol tutmaq. Ukraina barışıqqa areket ete», – dep ayttı Volodımır Zelenskıy
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba da bu bildirmege cevap berip, «destekniñ küçlü işareti» dedi.
«G7 memleketleri Tış işler nazirleriniñ Ukrainağa küçlü destek bildirmesi ve Rusiye tecavuzınıñ takbih etmesini alğışlayım. Çatışmanıñ iştirakçisi Rusiye barışıq esnasnınıñ qarşısını almalı. Qırımnıñ işğalini iç bir vaqıt aqlap olamaz», – dep yazdı o.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaliniñ yıldönüminde «Büyük yedi devlet» gruppasınıñ Tış işler nazirleri Ukrainanıñ suvereniteti, topraq bütünligi ve mustaqilligini qatiy desteklegenini bildirdiler. G7 memleketleri Ukrainanıñ «Qırım platforması»nı meydanğa ketirmege teşebbüsini alğışladılar.
Bundan evel ABD ve bir sıra ğarbiy memleket Rusiyeniñ Qırımda yapqanlarını takbih etip, işğalni toqtatmasına çağırdı. Kreml, 2014 senesi Qırımda «referendum» «qanunğa uyğun» şekilde keçirildi, dep bildirdi, Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ise Qırım ve Aqyar «daima Rusiyenen» qalacaq, dep ayttı.
Ukraina TİN Rusiyeni «Qırım platforması»nda iştirak etüv sebebinden «siyasiy bülling» etmemege çağırdı.
Rusiye Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası tarafından qabul etilgen Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını ve «Qırım platforması» teşebbüsini «telüke» ve «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligine qast etüv» olaraq saya, dep bildirdi martnıñ 15-nde Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova.
Hatırlatamız, Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danilov martnıñ 11-nde «Rusiye Federatsiyası Qırım yarımadasını işğal etken vaqıttan berli Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi boyunca nasıl areket etecegimizni belgileycek ilk temel vesiqa» azırlana, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ matbuat hızmeti, fevral ayında Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ emrinen azırlanılğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnı işğalden qurtaruv ve reintegratsiya devlet strategiyasınıñ leyhasını baqtı, dep bildirdi. Şura azalarına eki afta içinde strategiyanı qabul etmek içün tüzetüvler kirsetmege aytqanlar.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Qırım işğali ve Donbastaki cenk ile alâqası olğan 10 sabıq memurğa qarşı sanktsiyalarnı kirsetti. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy buyruq çıqarıp, Ukrainada keçirilecek «Qırım platforması» tesis sammitini azırlav ve keçirüv teşkiliy komitetini qurmağa emir etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Finlandiyada oktâbr 29 künü Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi aqqında vesiqalı film kösterecekler. Bunı Faceboota «Zemaneviy ukrain kinosı» gruppasınıñ faalleri bildirdi.
«Ukrainanıñ Finlandiyadaki elçihanesinde oktâbr 29 künü Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeni aqqında vesiqalı film ve genç ukrain rejissörı Nariman Aliyevniñ üç qısqa bediy filmleri kösterecek», – dep haber etile yazıda.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanlarına köre, film numayışından soñra Skype vastası ile film muellifi Nariman Aliyev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ile canlı subet ötkerilecek.
Ukrainanıñ Finlandiyadaki elçihilik sitesinde bu merasim aqqında malümat daa yerleştirilmegen.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Här öygä - yuıla torğan bitlek
Yaponiyädä koronavirus belän köräştä tağın ber çara
Yaponiyä xökümäte räise Şinzo Abe ildäge här öygä yuıla torğan häm qabat êşkärtelügä cibärelä aluçı tuqımadan bitleklär taratılaçağın belderde. Bu xaqta ul xökümätneñ koronavirus belän köräş turında söyläşü öçen uzdırılğan cıyılışında xäbär itte.
Abe Yaponiyädä yoqtıru oçraqlarınıñ artu tizlegeneñ, başqa illär belän çağıştırğanda, tağın da äkren buluına iğ’tibarnı cälep itte. Şuña qaramastan, ul qayber töbäklärdä sälamätlek saqlaw ob’yektlarınıñ mömkinlekläre iñ soñ çikkä citüen belderde. Yoqtıru oçraqları, başlıça, Yaponiyäneñ şähärlärendä arta.
Bäyläneşle xäbärlär
İranda media xezmätkäre qulğa alınğan
İran üzäge Londonda urnaşqan oppoziśiyäçel media organı "Iran International" televideniyese öçen êşläwe alğa sörelgän ber keşeneñ qulğa alınuın belderde


text:
Oktâbrniñ 24-ü sabasına Qırımda daa bir insan koronavirustan vefat etti. Böylece, COVID-19-dan vefat etkenlerniñ sayısı 121 oldı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyetindeki yañı koronavirus yuqunçı vaziyetiniñ er künlik monitoring malümatına köre, 3870 insan tibbiy közetüv altında qala, 2256-sı evde dinamik közetüv altında buluna, 1548 kişi hastahanede buluna, 66 kişi observatorlarğa alındı», – dep aytıla haberde.
Pandemiya başlağanından Qırımda 7994 COVID-19 hastası qayd etildi. 3409 insan Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde tedaviylene, 4373 kişi tüzelgen soñ yiberildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada qayd etilgen 204 yañı koronavirus hastası aqqında bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İskeşähär
İskeşähär (törekçä Eskişehir) - Törkiä şähäre, Üzäk Anatoliädä urnaşqan İskeşähär digän ilneñ märkäze.
Xalıq sanı 789 750 keşe (2012).
Ankaradan 250 km, Stambuldan 350 km, Kütahyadan 90 km yıraqlıqta, Porsuk yılğasında urnaşqan.
İskeşähärdä küp tatarlar yäşi.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
BEQ I meñyıllıqta frigiälelär şähärgä nigez sala, läkin qayber tarixçılar buyınça şähär 4000 yıl elek salınğandır.
Rim imperiäse çorında şähärdä xristianlıq taratılğan, qala Doriley (yunança Aopύλaιov) iseme astında bilgele.
1097 yılda şähär öçen sälcüklär täre yörtüçelärgä qarşı suğışa.
1115-1175 yıllarda Vizantiä şähärne yawlap kire qaytara.
1176 yılda Miriokefal bäreleşendä sälcüklär ciñä häm şähär Vizantiädän çığa, läkin törki telle pravoslaw yunannar 1922 yılğa qädär şähärdä yäşi äle.
XIV ğasırda İskeşähär - Ğosmanlı imperiäseneñ öçençe başqalası (Edirne şähären yawlap alğanğa qädär).
XIX ğasırdan birle Rusiä imperiäsennän şähärgä küp tatarlar küçenep kilä.
1921 yılda İskeşähärdä yunan ğäskäre häm Kemal törek ğäskäre arasında zur bäreleşlär uza, yunannar waqıtlıça ciñä, läkin 1922 yılda Törkiä ğäskäre şähären kire azat itä.
2013 yılda İskeşähär Törki Dönyanıñ mädäni başqalası itep saylana.
Mäğrifat[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İskeşähärdä Törkiäneñ iñ zur Anatoliä universitetı (880 000 student belän dönyada öçençe urında tora) urnaşqan.
Mädäniät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İskeşähärlärdä küp tatarlar yäşi, alar Rusiä imperiäsendä ezärlekläwdän qaçıp küçengän (Qırımnan häm İdel-Ural buylarınnan). Şulay uq Bolgariädän, Romaniädän, Bosniädän töreklär kilä.
2013 yılda İskeşähärdä Türkvision Cır Bäygese uza.
Şähärdä Dönya muzeyları muzeyı (törekçä Dünya Müzeleri Müzesi) urnaşqan. Qalada şulay uq Arxeologik muzey, Aviatsiä muzeyı, Bäysezlek muzeyı, Zamança Pıyala Sänğäte muzeyı h.b. bar.
İskeşähärdäge küpçelek binalar Törkiä bäysezlege öçen suğıştan soñ (1919-1923) yañartıp tözelgän, läkin qayber iske yortlar da saqlanğan, mäsälän: Kurşunlu mäçete.
Frigiä borınğı şähäre Doriläum arxeologik qazuları İskeşähär yanında urnaşqan. Qala tabiği qaynar kükert çişmäläre belän tanılğan.
İqtisad[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İskeşähär yök avtomobillär, timer yul lokomotivlar, istrebitel yörtkeçläre, awıl xucalığı texnikası, tuqımalar, kirpeç, tsement, ximikatlar, meerşaum, şikär citeşterä.
İskeşähär häm Ankara arasında berençe yuğarı tizlekle timer yul tözelgän.
Şähär yanında Anadolu hawa alanı bar.
Şähärdä tuğan tanılğan şäxeslär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Cüneyt Arkın - Törkiä akterı, prodüsser, rejissör.


text:
NEDEN ÇATIYA İHTİYAÇ DUYULUR : kötü dizayn ucuz malzeme işinde tecrübesiz ustaların yaptığı ve zamanla eskiyip yıpranması sonucu çatı yapımına ihtiyaç duyulur, çatılara verilen eğimler kullanılan çatı malzemelerinin kalitesiz olması bu sorunları yaşamanıza da neden olan etkenlerdendir. Garantili ve kaliteli malzeme kullanan NOKTA yapı inşaat tüm çatı yapımı çalışmalarında bu öncelikleri göz önünde bulundurmaktadır. Çatı sistemleri, bir yapıyı dış ortamdan ayıran bir perde gibidir. Çatı, yağmur ve kar suyunun emilerek toprağa aktarılması için büyük bir öneme sahiptir. Bu emilim için sistemin iyi kurgulanması gerekir aksi takdirde çatı büyük zararlara sebep olabilir. Bu sistemleri birkaç başlıkta inceleyecek olursak, bitümlü çatı pulu, kiremit veya sürekli mebran ile tanımlanabilir. Burada dikkat edilmesi gereken husus sadece yağmur ve kar akıntıları değildir elbette, buhar geçişinden, hava sızıntısına, ısı yalıtıma kadar tüm etmenlere dikkat edilmelidir sistemde. Çatı Ustası bu gibi durumlar karşısında uzmanlığını en başından göstermelidir. Bir çatı ustası arıyosanız referanslarına mutlaka bakmanızı tavsiye ederim.
BİZE ULAŞIN
- Yeni Membran çatı yapımı
- Yeni Şıngıl Çatı yapımı
- Yeni Kiremit çatı yapımı
- Yeni Eternit Çatı yapımı
- Yeni Ahşap Çatı yapımı
- Yeni pergole çatı Teras çatısı Yapımı
- Kiremit Aktarma
- Çatı altı izolasyonu
- Çatı aktarma
- Oluk tamiri değişimi
- Dere tamiri ve değişimi
- Baca dipleri asansör çatı tamiri
- Teras Zemin Düz ÇAtı Zemin İzolasyonu
Arnavutköy Çatı Ustası Ataşehir Çatı Ustası Avcılar Çatı Ustası Bağcılar Çatı Ustası Bahçelievler Çatı Ustası Bakırköy Çatı Ustası Başakşehir Çatı Ustası Bayrampaşa Çatı Ustası Beşiktaş Çatı Ustası İstanbul Çatı Ustası İstanbul Hizmet Bölgeleri Beykoz Çatı Ustası Beylikdüzü Çatı Ustası Beyoğlu Çatı Ustası Büyükçekmece Çatı Ustası ÇATI TAMİRİ FİYATLARI Çatı Kaplama Sarıyer Çatı Ustası Sancaktepe Çatı Ustası İstanbul Çatı Ustası İstanbul Hizmet Bölgeleri Silivri Çatı Ustası Sultanbeyli Çatı Ustası Sultangazi Çatı Ustası Şile Çatı Ustası Şişli Çatı Ustası Tuzla Çatı Ustası Ümraniye Çatı Ustası Üsküdar Çatı Ustası Zeytinburnu Çatı Ustası İstanbul Çatı Ustası İstanbul Çatı Usta ÇATI USTASI FİYATLARI Çatı akatrma Fiyatları.jpg Esenler Çatı Ustası Esenyurt Çatı Ustası Eyüp Çatı Ustası Fatih Çatı Ustası İstanbul Çatı Ustası İstanbul Hizmet Bölgeleri Gaziosmanpaşa Çatı Ustası Güngören Çatı Ustası Maltepe Çatı UstasıPendik Çatı UstasıKadıköy Çatı Ustası Kağıthane Çatı Ustası Çatalca Çatı Ustası Çekmeköy Çatı Ustası Kartal Çatı Ustası Küçükçekmece Çatı Ustası ÇATI TAMİRİ FİYATLARI Çatı tamiri ev-1.jpg Sarıyer Çatı Tamir Ustası Sancaktepe Çatı Tamir Ustası İstanbul Çatı Tamir Ustası Silivri Çatı Tamir Ustası Sultanbeyli Çatı Tamir Ustası Sultangazi Çatı Tamir Ustası Şile Çatı Tamir Ustası Şişli Çatı Tamir Ustası Tuzla Çatı Tamir Ustası Ümraniye Çatı Tamir Ustası Üsküdar Çatı Tamir Ustası Zeytinburnu Çatı Tamir Ustası İstanbul Çatı Tamir Ustası İstanbul Çatı Tamir Usta


text:
Biıl Ükimet Parlament qarauına jalpı sanı 32 zañ jobasın engizgen. Bwl jöninde Ükimet otırısında ädilet ministri Marat Beketaev mälimdedi.
Bayandamada aytılğanday, bwl zañ jobaları türli salalardı odan äri damıtuğa bağıttalğan. Mısalı, äleumettik qamsızdandıru, dene şınıqtıru jäne sport, äskeri qızmet jäne arnayı memlekettik organdar qızmetkerleri men äskeri qızmetşilerdiñ twrğın üy qatınastarı t.b.
Aldağı jılı «Erekşe tauarlardı baqılau turalı», «Ösimdikter älemi turalı» jäne «Ardagerler turalı» jaña jekelegen zañ jobaların äzireu közdelip otır. Jospar jobasında Memleket basşısınıñ Qazaqstan halqına joldauın, sonday-aq prezidenttiñ saylaualdı bağdarlamasın iske asıruğa bağıttalğan birqatar zañ jobaları közdelgen.
Olar: memlekettik satıp alular, dene şınıqtıru jäne sport, audandıq, qalalıq jäne auıldıq deñgeydegi biliktiñ derbestigi men jauapkerşiligin keñeytu mäseleleri boyınşa zañ jobaları. Mäselen, memlekettik satıp alular mäseleleri boyınşa zañ jobasın äzirleu satıp alu räsimderin oñaylatu jäne ötkizu räsimderinde artıq retteudi joyu nätijesinde memlekettik satıp alulardı tiimdi ötkizuge ıqpal etetin boladı.
Äzirlenetin zañ jobalarınıñ eñ köbi Industriya jäne infraqwrılımdıq damu ministrligi men Eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau ministrligine tiesili, ärqaysısı 3 zañ jobasınan äzirleydi. Qarjı, wlttıq ekonomika, sırtqı ister, mädeniet jäne sport, geologiya jäne tabiği resurstar, ministrlikteri eki zañ jobasınan äzirleytin boladı. Qorğanıs ministrligi bir zañ jobasın äzirleydi. Sonımen qatar, jospar jobasında qarastırılğan 17 zañ jobasınan 2020 jıldıñ İ jartı jıldığında Parlamentke 8 zañ jobasın, al İİ jartı jıldıqta 9 zañ jobasın engizu közdelgen.


text:
Qırımtatar tili içün yañı elifbe - latin urufatlı 31 arif - bu deñişmelerni Ukraina Nazirler kabineti tasdıqladı.2025 senesinece qırımtatar tilinde tasil esnası latin urufatınıñ qullanmasına keçmeli, lâkin yaşayışnıñ diger saalarında qırımtatar tiliniñ latin elifbesiniñ qullanması endi şimdi stimullana. Qayd etilgenine köre, o, A.Yu. Krımskiy adına şarqşınaslıq institutınıñ, A. O Potebnâ adına tilşınaslıq institutı, T.Şevçenko adına filologiya institutınıñ ve V. Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ mütehassısları Qırımtatar Milliy Meclisi ile beraberlikte azırladılar.
Qırımtatar tili içün angi yazı qullandı? Latin elifbesine keçmeniñ sebebi ne? Latin elifbesiniñ yañı qaideleriniñ amelge keçirilüvi ne qadar devam etecek? Böyle keçmeniñ müsbet ve menfiy tarafları nelerdir?
Bu ve diger aktual mevzularnı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ "Qırım meselesi" yaynında alıpbarıcı Aleksandr Yankovskiy ve onıñ subetdeşleri Aqyarlı tarihçı, Ukraina milliy hatıra institutınıñ hadimi Maksim Myorov, Şevçenko adına Milliy universitetniñ türkşınaslıq kafedrasınıñ muallimi Abibulla Seit-Celil, Qırımtatar Milliy Meclim reisi Refat Çubarov, ukrain yazıcısı, Taras Şevçenko adına YouTube-kanalnıñ müelliflerinden biri Vitaliy Kapranov köterdiler.
«Endiden başlap, qırımtatar tili 1991 senesinden soñ ve şimdi latin elifbesine keçken diger türkiy tiller ile daa çoq uyğun şekelde inkişaf etecek. Ve bu Ukrainanıñ strategik ortaqları ve türkiy memleketler ile qarşılıqlı munasebette qoşma imkânlar yaratmaq kerek», – dep qayd etti R eintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov.
2021 senesi baarde Ukraina Nazirler kabineti qırımtatar tiliniñ inkişaf etüv strategiyasını tasdıqladı. Aynı zamanda Rusiye muvaqqat işğal etken Qıırmda resmiy olaraq üç devlet tili qullanmaqta: ukrain, rus ve qırımtatar. Soñkisi kirill urufatında.
Qırımda qırımtatar tiliniñ latin elifbesine keçmesi imkânsız ya da qanundan tış qalacağı aqqında Aqyarlı tarihçı, Ukraina milliy hatıra institutınıñ hadimi Maksim Myorov ayta.
Kirilleştirüv 30-40-ıncı seneleri başlandı ve latin urufatınen qullanğan memleketler qalmadı demek mümkün.Maksim Mayorov
–Rusiye imperiyasınıñ türkiy tillerniñ çoqusı arap urufatını qullandı. 1920-nci yıllarda Şuralar Birliginde tillerniñ latinlaştıruv esnası olıp keçti. Atta rus tilini de latin urufatına keçirmege teklifler bar edi. Bu inqilâbiy coşqunlıq devri edi. Bolşevikler Rusiyeni bütün dünya inqilâbı içün platsdarm alına ketirmek içün keride qalğan devlet kibi saya ediler, şu cümleden medeniyet ceetinden de. 1930 senelerine yaqın bu inqilâbiy qoruyıcı qurulış yoq oldı ve ayrı bir memlekette kommunizm, sotsializmniñ quruluvına keçtiler. Kosmopolitik mefküresini vatanperverlik deñiştirip başladı. Şura vatanperverligi inqilâptan evel rus vatanperverligine esaslana edi. Kirilleştirüv 30-40-ıncı seneleri başlandı ve latin urufatınen qullanğan memleketler qalmadı demek mümkün.
ŞSCB dağılğan soñ esnas aksine ketti ve memleketler latin elifbesine qaytıp başladılar. Rusiye Federatsiyasınıñ özünde niyetlerni telükeli kibi qıymetlendirdiler ve milliy cumhuriyetlerniñ tilleiriñ latin urufatına qaytmasını yasaq ettiler.
2015 senesinden başlap, Qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilev qırımtatar tiliniñ latin urufatına keçirmek teklifinen Ukraina Medeniyet nazirligine muracaat etti.
"Tarihiy öyle oldı ki, qırımtatar tiliniñ savatlılığı bir qayç islâat basamaqlarını körip keçirdi ve Sovet devrinde kirill elifbesine keçmesi eñ qıyın oldı. Qırımtatar tiliniñ fonetik qurulışını köz ögüne alıp, mütehassıslar qırımtatar tiliniñ latin urufatına keçmesiniñ zaruriyetini defalarca ayttılar"- dep aytqan edi Mastafa Cemilev.
Şevçenko adına Milliy universitetniñ türkşınaslıq kafedrasınıñ muallimi Abibulla Seit-Celil, kirill urufatı qırımtatar tiliniñ özgünligini akis etmey, dep ayta.
– Ukraina nazirler kabineti tarafından tasdıqlanğan şimdiki elifbe tarihiy elifbege nisbeten deñiştirilgen. O zaman fonetik printsipi qullanıla edi, şimdi ise tilniñ özgünligini akis etken zemaneviy hususiyetler köz ögüne alınğan. 90-ıncı yıllardan da til tekâmül keçirdi: başta bir elifbe qabul etildi, 1997 senesi QMC Yuqarı Şurası tarafından diger elifbe qabul etildi, 2011 senesi daa bir variant baqıldı. Şimdi Ukraina ükümeti sınavdan keçirilgen ve uyğunlaştırılğan haber vastalarında qullanıdğan elifbeni tasdıqladı.
Biz klassik model qurmağa maqsad qoymaymız, biz canlı tilni talil etemiz. Tenqitçiler, til türk tiline oşay, ayta bileler, lâkin esasında bizim aenkdeşlik ve fonetik hususiyetlerimizni saqlağan imlâdır. Ve imlâ er vaqıt sesni akis etmey. Ukraina tilni qorçalamağa tırışı ve biz tilni saqlap qalmaq yolu ile ketemiz ve tek bundan soñ mükemmelleştirüv ve zenginleştirüv.
Filologiya ilimleri doktorı, QFU TA qırımtatar ve şarq filologiyası fakültetiniñ şarqiy filologiya kafedrasınıñ müdiri Ayder Memetov , qırımtatar tiliniñ latin elifbesine keçmesini "Ukraina taraıfndan jaa bir siyasiy aktsiya" adlandırdı. Bunı o RİA Novosti Qıırm neşrine bildirdi. Onıñ sezlerine köre, bu adımnıñ iç bir ilmiy esası eq ve o halqlarnı ayırmaq maqsadıın taşıy.
"Yazınıñ kirill elifbesinden latin elifbesine keçirilüviniñ ilimge yalâqası yoq. Aynı şekilde, 1928 senesi qırımtatar elifbesi latin urufatından kirill urufatına keçirildi, bu da siyasiy qarar edi. Şimdi de bu siyasiy qarar ve Ukrainada yaşağan ayrı qırımtatarlar gruppasına tatbiq etilecek. Bu olarnıñ qararı. Bizge alıqası yoq" , - dep saya Memetov.
Qırımtatar tiliniñ latin elifbesine keçmesi, dünyanıñ türlü köşelerinde yaşağan qırımtatarlarnı birleştirecek. Bunı Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ayttı.
Türkiy tilli memleketlerniñ tecribesi latin urufatına keçüv devamlı bir esnas olğanını köstereRefat Çubarov
–Bu qırımtatar tiliniñ inkişaf içün pek keyfiyetli deñişme olacaq. Bir sıra türkiy tilli memleketlerniñ tecribesi latin urufatına keçüv devamlı bir esnas olğanını köstere. Yalıñız azırlıq basamağı bu luğatlar, imlâ ve ilâhre. Şimdi Ukraian qıtasında tam bunen oğraşalar. 2025 senesinece yetiştirirmiz dep tüşünem. Aynı zamanda biz Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ile oğraşamız, çünki yarımada ebediyen Rusiye nezareti astında olmaycaq. Añlaymız ki, bugünde Qıırmda latin elifbesini qullanmağha ruhset bermezler.
Şahsen men içün şimdi latin urufatına keçmege qıyın, ögümde doğru yazuv qaideleri olmalı, olar ise yetrli derecede daa tarqalmağan. Amma biz böyle ıntıluvlarnı raqbetlendiremiz. Eñ esası bu qaidelerni yazıp almaq ve qullanuv içün olarnı taqdim etmek.
Ukrain yazıcısı, Taras Şevçenko adına YouTube-kanalnıñ müelliflerinden biri Vitaliy Kapranov, latin elifbesine keçüv, "rus dünyasından" çekilüv ile bağlı ileriletici bir adımdır, dep saya.
–"Rus dünyasını" mecburiy şekilde qabul ettire ediler ve bu esnasnıñ simvolı qırımtatar tiline doğu kelmegen kirill urufatı edi. Qırımtatarlarğa öz tilini ögrenmek kerek olacaq. İşğal Qırımda ve Ukrainada yaşağan qırımtatarlarnı böle. Latin urufatına keçüv ise qırımtatarlarnıñ Ukraina tarafdarı olğanına delâlet etecek.
(Metinni İnna Annitova azırladı)


text:
Saturnniñ eñ iri sputnigi Titandı zertteu maqsatında NASA agenttigi Dragonfly ğarış apparatın jibermekşi.
Dragonfly ğarış apparatı Titandağı organikalıq zattardı zertteuge, ondağı ömir süruge mümkindiktiñ bar joğın anıqtap, bwğan deyingi tirşiliktiñ jäne qazirgi jağdayın körsetetin himiyalıq markerlerdi izdeuge mümkindik beretin qwraldarmen jabdıqtalğan.
NASA agenttiginiñ direktorı Djeyms Braydenstaynnıñ aytuınşa, Saturnniñ eñ iri sputnigin zertteytin Dragonfly ğarış apparatı Titan atmosferasınıñ 160 km-dan astam qaşıqtığın qamtitın alğaşqı pilotsız wşu apparatı bolmaq.
Sonday-aq, jospar boyınşa, Dragonfly ğarış apparatı Saturnniñ eñ iri sputnigine 2026 jılı jiberiledi, al 2034 jılı Titanğa jetedi dep kütilude.
Ayta ketu kerek, Titan sputnigi Jer planetasına öte wqsas bolğandıqtan, Jer planetasındağı ömirdiñ qaylay payda bolğandığın zertteuge mümkindik beredi deydi ğalımdar.


text:
Keçken sene Rusiye uquq qoruyıcıları keçken yıllarnıñ «ananelerini» devam ettirdi: tintüv, kütleviy yaqalav ve qırımlılarnıñ cinaiy taqip etilüvi. Lâkin 2018 senesi yañı tendentsiya peyda oldı – advokatlar ve siyasiy mabüslerniñ qoranta azaları basqığa oğradı. Qırım.Aqiqat, Qırımdaki basqı örneklerini hatırlay.
FSB Mecliske qarşı
2018 senesi Qırımdaki FSB idaresinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri ve halq lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevge qarşı iş faalleştirildi. Malüm ki, qırımtatarlarnıñ temsilci organı Rusiyede yasaqlanğan soñ onıñ faaliyeti Kyivge avuştırılğan edi. Territorial organlarınıñ reberleri de esas Ukrainağa köçti. Qırımdaki FSB idaresi Meclis ve qırımtatarlarnıñ liderinen alâqası olğan er kesni taqip ete.
Bu sene Qırımdaki FSB idaresiniñ cinaiy iş iştirakçisi Mustafa Cemilevniñ yardımcısı Erol Veliyev ve qorantasınıñ aydavcısı Ahtem Mustafayev oldılar. Rusiye mahsus hızmetleri olarnı Meclisniñ vazifesi üzerine Qırım müftisi Emirali Ablayevniñ (2014 senesinden berli Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetinen iş tuta) evini ateşke bergen «ekstremist taqımını» qurğanlarında qabaatladı. Bu dava çerçivesinde Harkivli boksçı-sportçılar Aleksandr Steşenko ve Aleksandr Tretyakov da bar.
Veliyev ve Tretyakov esas Ukrainada buluna, şu sebepten qabaatları uzaqtan aydınlatıldı – ekisi de Rusiyede federal qıdıruvğa ilân etildi. Steşenko ise tutulıp, eki yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etilgen edi. O, kerekli ifadelerni imzalaması içün azaplarğa oğratılğanını aydınlatqan edi.
Ablayevniñ evini ateşke berüv davası çerçivesinde Ahtem Mustafayev de tutulğan edi.
O da, Rusiye FSBsiniñ hadimleri bu dava çerçivesinde ondan malümat bermesini talap etip, azaplarğa oğratqanını bildirgen edi.
Qırımtatar Milliy Meclisi FSB aydınlatqan qabaatlarnı inkâr ete. Mustafa Cemilev bildirdi ki, yardımcısınıñ müftiniñ evini ateşke berüvge alâqası yoq. Onıñ fikirince, bu dava FSB tarafından uydurıldı, çünki Qırımtatar Milliy Meclisini aqaretlemege istediler.
Bariyevniñ qorantası sorğuğa çekildi
2018 senesi FSB hadimleri 2015 senesinden berli Kyivde yaşağan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ qorantasına eki kere kelgen edi. Birinci kere yanvar ayında FSB onıñ qız qardaşları ve qaynatasını sorğuğa çekti. Sorğu davetnameleri Bariyevniñ ana-babasına da kelgen edi, lâkin olar buña qulaq asmadı.
Ekinci kere Meclis azasınıñ tuvğanları dekabr ayında sorğuğa çekilgen edi. Eki kere de Eskender Bariyevniñ bulunğan yeri ve faaliyeti aqqında sorağan ediler. O, bunı «Qırımnıñ qurtarılması ve qırımtatar halqı ile birdemlik içün halqara areketke biñlernen insannıñ qoşulğanı sebebinden basqı» olaraq tanıy.
Meclisni tapmaq maqsadınen tintüv
2018 senesi FSB hadimlerini qırımtatar faali, iş adamı İsmet Memetov qarşıladı.
Onıñ evi ve kirağa bergen binaları bir qaç saat devamında baqıldı, onı Qırımtatar Milliy Meclisini maliye etkeninden şübheli saydılar.
Qırımtatar faali FSB aydınlatqan qabaatlarnı inkâr ete. İsmet Memetovnı tutıp almadılar. Tintüvden soñ uquq qoruyıcılar ketti.
Faqat faaller İsmet Memetovnıñ evinde olğanlar siyasiy mabüs semetdeşlerine faal sürette qoltutqanı içün «tenbi» ola, dep tüşüne. Memetov siyasiy mabüslerniñ mahkemelerine muntazam sürette bara ve qorantalarına yardım ete.
Qırımlı advokatlarğa qarşı basqı
2018 senesi Qırımda siyasiy davalarnıñ mabüslerini qorçalağan qırımlı advokatlarğa qarşı basqı arttı. Oktâbr ayınıñ soñunda prokuratura ve Rusiye İç işler nazirliginiñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri Dilâver Memetov, Lilâ Gemeci ve Edem Semedlâyevni Rusiyeniñ ekstremizm qanunları bozulmamalı, dep tenbiyeledi.
Dekabr ayında ise advokat Emil Kurbedinov Facebookta paylaşqanları içün apiske alındı.
Advokatlar bunı basqı olaraq tanıp, olarnı mabüslerden vazgeçtirecek ve yarımadada aq qorçalayıcı faaliyetini toqtatmağa mecbur etecek olalar, dep tüşüne.
İçtimaiy ağlardaki faaliyet içün taqip
Keçken sene qırımlılarnı içtimaiy ağlarda yazğanları ve paylaşqanları içün taqip etmege devam ettiler. Emil Kürbedinovdan ğayrı, içtimaiy ağlarda paylaşqanları içün Eski Qırım sakini Zekkiy Kulametov 10 kün ve Aqmescitli qırımtatar faali Marlen Mustafayev 12 kün nezaret altında bulundılar. Qırım mahkemeleri paylaşqanlarını qanunsız dep tanıdı, çünki Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ timsalleri bar edi. «E» Merkeziniñ tahqiqatçıları, Zekkiy Kulametovnıñ qızı Riananıñ «VKontakte» saifesinde de (2011 ve 2013 seneleriniñ videoları) ve ömür arqadaşı Zaremanıñ (2016 senesi Facebookta qoyulğan video) «ekstremist teşkilâtnıñ timsallerini açıq numayış etkenini» kördi. Ekisi de 1 biñ ruble para cezasını aldı.
Facebooktaki «Qırım birdemliginiñ» saifesinde qaldırğan tefsir içün cemaat jurnalisti Gülsum Aliyeva da – Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyevniñ qızı – cinaiy iş iştirakçisi oldı.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ hadimleri onı Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesiniñ 1-inci qısmına (nefret ya da duşmanlıq doğuruv, insan itibarınıñ aşalavı) istinaden qabaatladı.
İçtimaiy ağlarda paylaşqanlar Autka (Çehovo, Büyük Yalta) sakini Elina Mamedova içün de taqip sebebi oldı.
Onı ruslarnı aşalağan yazını paylaşqanında, böylece, nefret ve duşmanlıq doğurğanında qabaatlaylar.
Bunıñ kibi dava yıl başında Aqmescit rayonınıñ Novıy Mir köyüniñ sakini İsmail Ramazanovğa qarşı da açılğan edi. Onı, Rusiye FSBsiniñ mütehassısı çıqarğan qararğa köre, «ruslarğa nisbeten» duşmanlıq ve nefret doğurğan laflarda qabaatladılar. Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirildi, onıñ çerçivesinde Makarov pıştavınıñ patronları tapıldı, dep bildirildi, onı tutıp köteklegenler ve Aqmescit SİZOsına apiske alğanlar. İsmail Ramazanov SİZOdan çıqtı, çünki bu cinaiy iş boyunca şeklengenler yarım yıldan ziyade nezaret altında qalmay.
İçtimaiy ağlardaki paylaşuvlar içün Qırımda ilk üküm 2018 senesi Ukraina tarafdarı İgor Movenkoğa çıqarılğan edi.
Rusiye kontrolindeki Aqyarnıñ Gagarin rayon mahkemesi onı eki yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına üküm etken edi. Movenko 1,5 ay Aqmescit SİZOsında tutuldı. Amma itiraz arizası neticesinde Aqyar şeer mahkemesi bu ükümni sınav müddetli bir yıl şartlı cezağa deñiştirdi.
Al-azırda İgor Movenko cezasını evde çeke. Onıñ internetteki er angi faaliyeti vaqtınca yasaq altında.
Maqaleniñ ekinci qısmını Qırım.Aqiqat saytında yarın oqumañız mümkün.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev «Ukraina Halq Qaramanı» orden saibi oldı. Bu aqta Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Mukâfatnı Cemilevge Gürcistannıñ sabıq prezidenti, Odessa vilâyetiniñ başı Mihael Saakaşvili taqdim etti. Tedbir oktâbr 13 künü Odessa opera teatrinde keçirildi», – denile beyanatta.
«Ukraina Halq Qaramanı» nişanı – 2015 senesi tesis etilgen ukrain mukâfatı. Orden Ukraina mustaqilligine isse qoşqan vatandaşlarğa berile.
Cemilev, qırımtatar halqınıñ diger temsilcileri kibi, Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy-territorial muhtariyetiniñ olmasına qol tuta. Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri ola.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Yaqın şarqiy araştırmalar merkeziniñ müdiri İgor Semivolos Qırımda «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları bar olğanında qabaatlanğan qırımtatarlarnıñ yaqalanuvını sebepsiz saya. Onıñ fikrine köre, Türkiye ile munasebeti bozulğanından sebep Rusiye akimiyeti türkiy halqlarda «Türkiye menfaatınıñ tarqatıcılarını» köre.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırımda şimdi tenbi tedbirleri keçirile. Menimce, şimdi Rusiye toplulığında duyulğan beklevge bağlıdır – Türkiye ile cenk intizarğa. Bütün bu insanlarda Türkiye menfaatınıñ tarqatıcılarnı köreler. Rusiye adet üzre qırımtatarlar ve türkiy halqlarnı Türkiye tarafından tesir agentleri olaraq tanıy», – dedi Semivolos.
Ekspertniñ fikrine köre, Rusiye uquq qoruyıcıları Rusiyege riayetkâr olmağan ve areketlerini takbih etken qırımtatarlarnı ve musulmanlar cemiyetini qorquzacaq ola.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ierusalim qalasında tağı da janjal. Ondağı Islam qorları jüzden astam evrey azamatı äl-Aqsa meşitine küşpen basıp kirgenin mälimedi. Ierusalimdegi Is..
Älemdegi 100-den astam wyım AQŞ prezidenti Jo Baydenge aşıq hat joldap, belilengen soğıs alañdarınan tıs jerlerde adam ölimine alıp keletin şabuıldarğ..
31 mamır - Qazaqstanda 20-ğasırdıñ 20-50-jıldarındağı jappay sayasi quğın-sürgin qwrbandarın eske alu küni. Stalindik quğın-sürginge zertteuşiler saya..
Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ jarlığımen 2020 jıldıñ qaraşasında qwrılğan sayasi quğın-sürgin qwrbandarın tolıq aqtau jönindegi memleket..
Jıl bası – äz naurız qwttı bolsın ağayın! Naurız – halqımızdıñ bar jaqsılıqtıñ bastauına balağan meyramı. Däl osı sät ğarıştan tartıp, jeti qat Jerdiñ..


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, onıñ malümatına köre, bir yıldan berli Suriyedeki Al-Hol lagerinden tahliye etilecegini beklegen ukrainalılarnıñ qaytmasına yardım etmesine çağırdı. Çubarovnıñ qayd etkenine köre, lagerde tahminen yüz Ukraina vatandaşı buluna – qadınlar ve çağına yetmegen balaları.
«Diqqatıñıznı tekrar celp etem ki, laf tek qadınlar ve balaları aqqında kete – olar Ukraina vatandaşları ola. Halqara teşkilâtlar Al-Hol lagerindeki şaraitlerni gumanitar buhran olaraq tasvirlemekte: aş, suv ve tibbiy yardım yetmey, balalar hastalıqlardan vefat ete. Er kün 10-20 kişi öle», – dep aytıla muracaatta.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, 2019 senesi mayıs ayında Ukraina Nazirler Şurasındaki müessiselerniñ vekilleri ile celp etilgen alâqalı Ukraina nazirlikleri ve müessiseleriniñ areketlerini keliştirmek içün iş gruppası qurulğan edi.
«Qayd etmek kerek ki, bir qaç ay içinde Ukraina vatandaşlarını tahliyege azırlamaq içün bütün kerekli areketler yapıldı, lâkin tahliye olmadı. Açıq muzakere etilmeycek er şeyni sizge eki kere – 2019 senesiniñ dekabr ayında ve 2020 senesi iyül ayında – mektüp olaraq yollağan edim», – dep qoştı Meclis reisi.
Onıñ bildirgenine köre, evge qaytacağını beklegen Ukraina vatandaşları er afta Qırımtatar Milliy Meclisine muracaat etmege devam ete.
Ukraina prezidentiniñ ofisi bu muracaatqa daa cevap bermedi.
2019 senesi mart ayında Refat Çubarovnıñ haber etkenine köre, 21 qadın ve 54 bala – Ukraina vatandaşları – Suriyede «infrastrukturası yoq etilgen yerlerde zor şaraitlerde» buluna ve Ukrainağa qaytmaq içün yardım soray.
Suriyede 2011 senesinden berli cenk devam ete, onıñ neticesinde 400 biñge yaqın insan elâk oldı.


text:
Rostov-na-Donu (Rusiye) Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» daa beş mabüsi Enver Ametov, Osman Arifmemetov, Yaşar Muyedinov, Ruslan Suleymanov ve Rustem Şeyhaliyevniñ apis cezasını sentâbrniñ 20-ne qadar uzattı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Birleşme, Rusiye prokurorı Konstantin Firsov qırımtatar faalleriniñ apiste qaluv müddetini üç ayğa uzatmağa rica etti, dep bildirdi. O, eski sebepler qala, mabüsler ise «cinaiy faaliyetnen oğraşa» ya da esas Ukrainağa kete bile, çünki qırımlı mabüslerniñ Ukraina vatandaşlığı bar, dep qayd etti.
Faallerniñ aytqanına köre, advokat Lilâ Gemeci sözge çıqıp, imaye qabaatlav muracaatına qarşı itiraz bildire, çünki o, sebepsiz ola, qaçuv ya da mahkeme tahqiqatına mania ihtimalinen bağlı laflar ise isbatlanmadı, dep qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, mabüslerniñ bütün içtimaiy bağları ev, iş, qorantaları olğan işğal altındaki Qırımnen bağlı. Gemeci ve daa bir imayeci, Refat Yunus, azatlıqtan marum etüvnen bağlı olmağan sıñırlav tedbirini belgilemege rica etti.
Yunusnıñ qayd etkenine köre, Yuqarı şura qararına köre, er seferinde yañı sebepler kösterilmeli. Onıñ aytqanına köre, bugünki künde tedqiq etilgen deliller mabüslerniñ qabaatını köstermey.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Makron belän Zelenskiy söyläşte
Êmmanuêl’ Makron anda Rusiyäneñ qanunsız räweştä Ukrainanıñ Doneśk, Lugansk, Xerson häm Zaporojye töbäklären annekśiyäläwen ğayepläde
Franśiyä ilbaşı Êmmanuêl’ Makron häm Ukraina däwlät başlığı Volodimir Zelenskiy telefon aşa söyläşte.
Yelisey sarayınnan yasalğan belderügä qarağanda, Êmmanuêl’ Makron anda Rusiyäneñ qanunsız räweştä Ukrainanıñ Doneśk, Lugansk, Xerson häm Zaporojye töbäklären annekśiyäläwen ğayepläde.
Makron ileneñ Ukrainağa suverenlığın häm cir bötenlegen qabat alu öçen yärdäm itäçägen, Awrupalı berlektäşläre belän Rusiyägä yaña sankśiyälär äzerläyäçäklären belderde.
Söyläşüdä ike lider Zaporoj’ye atom-töş stanśiyäseneñ xäle turında da fiker alıştı. Makron stanśiyäneñ ğomum mödire İgor’ Muraşovnıñ Rusiyä köçläre tarafınnan qulğa alınuın ğayepläde.
Bäyläneşle xäbärlär
"Time" jurnalı Zelenskiynı "Yıl keşese" itep sayladı
Redakśiyä anıñ ukrainalılarğa ilham birep, Rusiyäneñ cimergeç basıp aluına qarşı kürsätkän qıyulığı häm liderlığı öçen saylanuın belderde
Köçle yawım - töşemnär su basuğa häm ülemgä kitergän
"Rusiyä Ukrainadağı suğışnı "tuñdırırğa" mataşa"
NATO ğomum särqatibe Yens Stoltenberg Ukrainadağı suğış belän bäyle farazların citkerde


text:
Qazahistan prezidenti Nursultan Nazarbayev Almaniya kantsleri Angela Merkel ile körüşmek içün yanvar 9 künü Berlinge kele, dep haber ete Radio Svoboda.
Dialognıñ devamında Ukraina şarqındaki ziddiyetniñ çezilmesi ve devlet başlarınıñ Astanada olacaq körüşüvi muzakere etilecek, dep bildirdi alman ükümetiniñ temsilcisi Şteffen Zaybert.
Beklenilgeni kibi, Ukraina, Almaniya, Frenkistan ve Rusiye çetel işler nazirleri yanvar 9 künü telefon boyunca konferentsiyanı keçirip, minsk añlaşmalarınıñ amelge keçirilüv ketişatını muzakere etecek olalar. Bunıñ ile kelecek aftanıñ başında dört memleketniñ çetel işler nazirleriniñ şahsiy körüşüvi de keçirile bile.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük ile Berlinde yanvar 8 künü keçirilgen muzakerelerden soñ Angela Merkel Astanada ola bilecek körüşüv aqqında «bu künleri keçirilecek muzakerelerden soñ belli olacağı»nı bildirgen edi.


text:
NHK telekanalı haber etkeni kibi, Yaponiyada, koronavirus hastaları bar olğan Diamond Princess kruiz gemisiniñ dörtünci yolcusı elâk oldı. Telekanalnıñ subetdeşlerine köre, ölgen adam hastahanede tedaviylevni keçken 80 yaşındaki bir hastadır, haber ete "Nastoyaşçeye vremâ".
Amma Diamond Princess laynerinde olğan ukrainler laynerden tahliye etilmekni red etti, bildirdi Ukraina TİN-niñ vekili Maksim Kovalenko. O, gemide 25 Ukraina vatandaşı bar olğanını ve olar ekipaj azaları olğanını aytıp berdi. Olarnıñ ekisini daa evel hastahanege alıp kettiler.
Yaponiya akimiyeti memleketniñ yalısında karantinde turğan Diamond Princess gemisinde hastalarnıñ umumiy sayısı 630-dan aştı. Fevralniñ 15-inde ekinci ukrainde 2019-nCoV koronavirusı qayd etildi.
Tünevin Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ milliy sağlıq komissiyasınıñ bildirgenine köre, soñki kün devamında koronavirustan ölgenlerniñ sayısı 150 oldı. Qıtay ekimleriniñ aytqanına köre, 149 ölüm Hubey vilâyetinde, bir ölüm Haynan adasında qayd etildi. Umumen qırğınlıq devamında memlekette 49824 hasta qayd etildi.
Qıtaynıñ dört vilâyeti – Yünnan ve Guyçjou (eñ yüksek birinci seviyeden üçüncige) ve Guandun ve Şansi (birinciden ekincige) – koronavirusnen hastalanmaq telükesi eksilgenini bildirdi, dep haber ete Reuters yerli tibbiyet akimiyetiniñ malümatına esaslanıp.
İranda eñ az 12 kişi koronavirus sebebinden çıqqan COVID-19 hastalığınıñ qurbanı oldı. Memlekette koronavirusnen hastalanğan eñ az 61 insan qayd etildi.
İtaliyada ise Qıtaynıñ Uhan şeerinden tarqalğan yañı koronavirus yuqunçından üçünci kişi öldi, dep bildire Corriere della Sera. Gazetanıñ malümatına köre, şimaliy İtaliyanıñ Krema şeerinde esli-başlı qadın vefat etti. Daa evel İtaliyada koronavirustan ölgen eki kişi aqqında haber etilgen edi: hastalıqnıñ ilk qurbanları Lombardiya ve Venetsiyada yaşağan esli-başlı erkek ve qadın oldı.
SCMP malümatına köre, umumen yañı hastalıqtan dünyada 2468 insan can berdi.


text:
Keriç reabilitatsion merkezinde üç insandan ibaret olğan qoranta üç balalı qadın kirecek olğan odanı terk etmege istemeyip, afta devamında qavğa ve dögüşlerni qopara edi.
KERCH.COM.RU saytı bergen malümatına köre, Rukas ailesini bir qaç kün devamında odadan çıqarıp olamay ediler. Reabilitatsion merkeziniñ yolbaşçısı Alöna Boyçeva qısqa müddetke üç yetişken insannı qabul etmege razı oldı. Faqat olar özlerine başqa meskenni qırıdırmaq kerek ediler.
«Mında ufaq balalardan ibaret olğan qoranta kirecek ola. Şimdi 40 yerde 48 insan yaşay, balaçıqlarnıñ bazıları ekişer yuqlaylar. Olarnı baqmağa şeer sakinleri, şirketler ve cemaat teşkilâtları yardım eteler. Yazıq ki, şeerge qaçaqlar sıfatında çeşit insanlar kele, ve, teessüf ki, biz aynı böyle vaziyetke ratskeldik», – dedi Alöna Boyçeva.
Neşirniñ mühbirleri aytqanı kibi, Rukas qorantası merkezni kesen-kes terk etmege istemey ve endi bir afta devamında merkezde yaşağanlar istemeden qavğa ve dögüşlerniñ iştirakçileri ola.
Qavğa qoparğanlarğa №31 oquv yurtınıñ yataqhanesine köçmege teklif ettiler, atta maşınanı da yolladılar, amma olar istemediler.
«Yer bar… Men beş balanı östürdim, men qaraman-anam… Sabırım qalmadı endi», – dep bildire qadınnıñ sözlerini neşir.
Qavğadan soñ, qaçaqlar şeylerini cıyıp, merkezni terk ettiler, olarnıñ yerine ufaq balaları olğan aile yaşamağa kirdi – dep qad eteler neşirde.
Evel qayd etilgeni kibi, işğal etilgen Qırımda Donbass qaçaqları içün eki qabul etüv noqtanı açtılar. Olarnı №10 mektebinde ve İmkânları sıñırlı olğan bala ve yaşlarnıñ içtimaiy-ruhiy reabilitatsiya merkezinde teşkil ettiler.


text:
Sälamät yäşäü räweşe – “Ömet” gazetası, №26(910), 2007 yıl
Küptän tügel Tatar yäşläre üzäge häm Ul’yanovsk şähäreneñ qıyağa menü buyınça federasiä räise El’mir Nizamov başlanğıçı buyınça Sember qalasınıñ ber törkem tatar möselman yeget-qızları tabiğat’ qoçağında çıqtılar. Säyäxäneñ programmasında sport yarışları häm Yuğarı Terrasanıñ Mayskaya tawı tiräsendä qıya başına menü dä qaralğan ide.
— Üz köçebez belän pılaw äzerläp aşadıq, iskitkeç tämle buldı, tup belän uynadıq. Yäşel ülän östendä bergäläp öylä namazın uqu da mäñge cuyılmas xätirälär qaldırdı. İñ möhime – spirtlı eçemleklär qullanuçı bötenläy bulmadı. Dimäk, ayıq kileş tä küñel açırğa räxätlänep yal itärgä mömkin. Ul’yanovskinıñ Tatar yäşläre üzäge fikerençä yäş buın wäkilläre öçen sälamät yäşäü räweşe normağa äwerelergä tieş,- di Ul’yanovsk däwlät pedagogik iniversitetınıñ tarix fakultetı studentı Rafail Dävätayıv.


text:
BMT Telükesizlik Şurasınıñ 15 azasından sekizi, AQŞ prezidenti Donald Trampnıñ Qudüsni İsrailniñ paytahtı tanımaq qararını muzakere etmek içün dekabrniñ 8-nde sıradan tış meclisniñ ötkerilmesi teşebbüsinen çıqtılar.
«Men muntazam surette, israilliler ve filistinliler içün barış perspektivasını telüke altına qoya bilecek er angi tek taraflı tedbirlerge qarşı çıqa edim… Bu havflı daqiqada men bir şeyni añlamaq içün imkân bermek isteyim: eki devlet aqqında qararınıñ alternativası yoq, B planı yoq», – dedi BMT Baş kâtibi.
Prezident Tramp, dekabrniñ 6-sındaki nutqunda, Qudüsniñ İsrail paytahtı olaraq tanılması, «er keske belli olğan şeyniñ tanılması»ndan başqa bir şey degildir, dedi.
Tramp, AQŞ Devlet departamentine AQŞ elçiliginiñ Tel-Avivden Qudüske keçirilmesi içün azırlıq işlerini başlamaq buyurdı. Mutehassıslarnıñ aytqanına köre, bu iş üç yıldan dört yılğa qadar devam etmek mümkün.
Bu sözler, onlarnen yıllar devam etken AQŞnıñ siyasetini deñiştirdi. Oña köre, şeerniñ statusı filistinlilernen muzakereler neticesinde al etilmek kerek.
Yaqın Şarq ülkeleri Trampnıñ bu qararını taqbih etti, Avropa liderleri ise zorbalıqnıñ başlamasından saqınıp, bütün taraflarnı tınçlıqnı saqlamağa davet ettiler.


text:
Cuma künü, oktâbrniñ 12-nde, yırcınıñ beşinci studiya albomı dünya yüzüni kördi. Bunı yırcınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
Haber etile ki, albomnıñ on yırı bar: yedi danesi ukraince ve üçü inglizce.
Relizniñ yazılmasında New Yorkta yaşağan ukrain caz pianisti Yefim Çupahin ve «Okean Elzı» taqımınıñ gitarcısı Vladimip Opsenitsa iştirak ettiler. Albom 211 Recording Studio ve Istok Studioda qayd etildi.
Relizden bir aydan soñ Jamala yañı albomğa qoltutmaq içün turğa çıqacaq. O, noyabrniñ 14-nde başlap sekiz şeerni qaplap alacaqtır: Kyiv, Odesa, Harkiv, Dnipro, Lviv, İvano-Frankivsk, Lutsk ve Rivne. Kyivde yañı programma Bel Etage klubında noyabrniñ 23-nde taqdim etilecek.
Jamalanıñ «Krıla» albomını sentâbrniñ 28-nden başlap iTunes Store, Apple Music ve Google Playde sımarlamaq mümkün. Jamalanıñ «Krıla» yañı klipi sentâbrniñ 12-nde taqdim etilgen edi.


text:
İyün 21-de, salı künü Kiyevde vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda medeniy asabalıq saqlavı boyunca «tögerek masa» keçirmege planlaştıralar.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, merasimniñ esas maqsadı Lugansk, Donetsk vilâyetleriniñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda medeniy asabalıq obyektlerini saqlav boyunca devlet ve cemaatçılıqnıñ beraberlikte yapacaq kerekli faaliyetiniñ işlep çıqarılmasıdır.
«Tögerek masa» Qırım reintegratsiyası ve işğalden azat etilmesi meselelerinen bağlı haber kampaniyasınıñ qaviyleştirilmesi boyunca Ukrain buhran media merkeziniñ teşebbüsi çerçivesinde teşkil etile.
Planğa köre, merasimde Ukraina Medeniyet nazirlgi, Adliye nazirligi, Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar meseleleri boyunca nazirlik, Tışqı işler nazirligi, bundan da ğayrı, Abideler ve itibarğa lâyıq yerler meseleleri boyunca Halqara şurasınıñ Ukrain milliy komiteti, «Müzey işi inkişafı ukrain merkezi» temsilcileri iştirak etecek.
«Tögerek masa» saat 14:00-te Ukrain buhran media merkezinde başlanacaq.
Ukraina Medeniyet nazirliginiñ bildirgen malümatına binaen, devletniñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalarında 99 müzey bar, o yerde eki millionğa qadar eksponat buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda «Hizb ut-Tahrir» işi» boyunca dört yaqalanğan kişini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar. Bu aqta Qırımtatar resurs merkezinde bildirdiler.
«Rostov-na-Donu şeerine Ferat Sayfullayev, Nuri (Yüriy) Primov, Rustem Vaitov, Ruslan Zeytullayevni alıp kettiler. 2015 senesi qışta olar Aqyar şeerinde yaqalandı», – dep aytıla beyanatta.
Bu mesele boyunca uquq qoruyıcılarnıñ resmiy beyanatları yoq.
Taqiqatnıñ noqta-i nazarına binaen, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri ola. Aqyar musulmanları yaqalanğanından bir yıl soñra Qırımnıñ cenübiy tarafında da bu kibi vaqia yüz berdi. 2016 senesi fevral 11 ve 12 künleri rusiyeli uquq qoruyıcılar islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde tintüv keçirdi ve insanlarnı yaqaladı. Umumen olaraq 14 adam yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov, telekanal muarririeti bu sene ükümet tarafından maliyeviy destek alacağında şubelengenini ayttı. Bunı o 7 dekabrde Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Biz bu paralarnı bu sene alacağımızda pek şubelenem. Alıp olsaq ta, iç bir şey satın almağa yetiştirmemiz. İlk evelâ Maliye nazirligi pasportnı imzalamaq kerek, soñra hazine esabatı açılmaq kerek. Bunıñ episi – 20 dekabrge yaqın», – dedi İslâmov.
Ukraina Nazirler şurası ATR qırımtatar telekanalına maliye sermiyalarınıñ ayırlmasını uyğunlaştırdı. Bu aqta qarar 7 dekabrde ötkerilgen toplaşuvda qabul etildi. Bu mevzuda Urkaina İçtimaiy siyaset naziri Andriy Reva esabat bergen edi.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 17-de olıp keçken umumiy toplaşuvında Ukraina Nazirler şurasına Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ teleradiokompaniyalarına devlet bücetinden maddiy yardım köstermege imkân berecek №5333 qanun leyhasını qabul etken edi.
Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Yuqarı Radada çıqışta bulunıp, 35-36 million grivna maddiy yardım aqqında laf ketkenini aydınlattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Reseıden kelgen 7 myń adam Qazaqstanda jumys isteýge ótinish bergen
ASTANA. QazAqparat – Reseıden kelgenderdiń arasynda 7 myń adam Qazaqstanda jumys isteýge ótinish bergen. Bul týraly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıtse-mınıstri Oljas Ordabaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Reseıden kelgenderge jekeleı jaǵdaı jasalmaıdy. Ol belgili jaǵdaı. Qazirgi kezde Reseıden kelip, Qazaqstanda júrgen 353 myń adam bar. Onyń 7 myńy ǵana Qazaqstanda jumys isteýge kelgen. Sondyqtan reseılikterdiń kelýi eńbek naryǵyna áser etpeıdi. Atap aıtqanda, reseılikterdiń jumysqa turýyna jaǵdaı jasalmaıdy», - dedi R. Ordabaev Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetinde.
Budan buryn habarlanǵandaı, Premer-Mınıstrdiń orynbasary - Saýda jáne ıntegratsııa mınıstri Serik Jumanǵarın Reseıden Qazaqstanǵa qaraı óte almaı turǵan elimizdiń azamattary úshin «jasyl dáliz» ashylatynyn aıtty.
Onyń aıtýynsha, Qazaqstanǵa kelgen reseılikter azyq-túlik qaýipsizdigine qaýip tóndirmeıdi.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüsleri Ernest İbragimov ve Oleg Födorovnıñ tefqif müddetiniñ uzatılması aqqında işğalci Kyiv rayon mahkemesiniñ qararına qarşı berilgen istinaf şikâyetini qanaatlendirmekten red etti.
«Qırım birdeligi» cemaat birleşmesiniñ advokat Lilâ Gemecige atfı etip bildirgenine köre, qadı İbragimovnıñ boynunda dört ufaq bala ve yüklü apayı olğanını ve eki erkekniñ aqqında müsbet hasiyetname olğanını itibarğa almağan.
Gemeci, bu dava boyunca tahqiqat yekünlengenini ayttı. Qabaatlav hulâsaları endi berilgen, eñ yaqın vaqıtta dava Cenübiy bölgeniñ arbiy mazkemesine yollanacaq.
Hatırlatamız, aprelniñ 13-nde Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Oleg Födorov, Azamat Eyupov ve Ernest İbragimovnıñ apis cezasıHы iyülniñ 15-ne qadar uzattı.
Daa evel belli olğanına köre, Qırımdaki mahkeme apiske alınğan faal ve iş adamı Oleg Fedorovnı mecburiy mahkeme-psihiatrik ekspertizasına yolladı.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi.
Apiske alınmazdan evel Lenur Seydametov qırımtatar siyasiy mabüslerine aş mallarını alıp yollağan edi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
AQŞ prezidenti Donald Tramp, Qudüsni İsrailniñ paytahtı olaraq tanığanını ilân etken soñ İsrail tarafından işğal etilgen Filistin topraqlarında üç künden berli ardı-sıra filistinliler ile İsrail telükesizlik hadimleri arasında çatışmalar devam ete.
İsrail ordusınıñ bildirgenine köre, Ğarbiy Şeria (Ürdünniñ Ğarbiy saili) ve Ğazze Şeritiniñ (Ğazze sektorınıñ) qararnen 20 yerinde «qızğın çatışmalar» başlandı. Numayışçılar telükesizlik hadimlerine taşlar ve «Molotov kokteylleri»ni attılar. Arbiy hadimler «numayışçılarnı dağıtuv vastaları» ile cevap berdiler. Bu adiselerniñ neticesinde üç filistinli yengil derecede yaralandı.
Ğazze Şeritinde çatışmalar, dekabrniñ 8-nde İsrailni Filistin territoriyalarından ayırğan qoranıñ yanındaki çatışmalarda elâk etken eki kişiniñ cenazesinde başlandılar.
Bu çatışmada filistinlilerge cıllı bir şekilde qol tutqan Türkiye, İsrail tarafından narazılıqlarğa cevap olaraq «adden aşırı ve nisbetsiz derecede» quvvet vastalarınıñ qullanılğanını taqbih etti.
Filistin milliy memuriyetiniñ prezidenti Mahmud Abbas, AQŞ prezidenti muavini Mayk Pens ile, onıñ İsrail ziyareti esnasında planlaştırılğan körüşüvini lâğu etkenini bildirdi. Mayk Pens ile körüşüvden vazgeçkenini Mısırda hristian Qıbt ortodoks kilsesiniñ başlığı olğan papa II Tavadros da ilân etti.
Dekabrniñ 6-nda Donald Tramp AQŞnıñ Qudüske qarşı eski siyasetiniñ deñişkenini ilân etip, filistinliler ile olarnıñ arap ittfaqdaşlarınıñ azabını qozğattı ve Ğarpta keskin tenqitniñ nişanı oldı. Buña qarşı Mahmud Abbas, bu adım AQŞnıñ Yaqın Şarqtaki barışıqlı aracı rolüni soñuna irdirdi, dedi.
Qudüsniñ statusı, İsrail-Filistin çatışmasınıñ er bir tarafı içün tesirli meseledir. Filistinliler Şarqiy Qudüsni, ileride qurulacaq devletleriniñ paytahtı olmaq kerek, dep sayalar.


text:
«CәMpyx» eл пpeMияce
Premiya Tatarstan Respublikası «Sälät» yaşlär ictimagıy fondı tarafınnan Tatarstan Respublikası xökümäte yardäme belän oeştırıla. Oeştıruda «Kazan sälätlelär açık uniwersitetı 2.0» Awtonom kommertsiyaçel bulmagan oeşması yardäm itä.
Premiyaneñ maksatı: Sälät xäräkätendä katnaşuçı sälätle balalarnı häm talantlı yaşlärne büläkläü, Sälät aktiwistlarınıñ, partnerlarınıñ, Sälät proektları awtorlarınıñ häm oeştıruçılarnıñ eşenä bäya birü.
El saen uzdırıluçı «Sämrux» isemle Respublikaküläm sälätle balalar häm talantlı yaşlär premiyasendä Sälät xäräkätendä aktiw balalar, yaşlär, ukıtuçılar katnaşa.
Premiya dürt etapta uzdırıla:
1 nçe etap – «Garizalar kabul itü».
Katnaşuçılar garizanı raslangan forma belän www.selet.biz saytında tutıralar häm portfolioların Oeştıru komitetına cibärälär. Wakıtı – 2022 elnıñ 27 nçe noyabrenä kadär.
2 nçe etap – «Katnaşuçılarnı saylap alu. Çittän torıp katnaşu etabı».
Katnaşuçılarnı portfolio nigezendä saylap alu. Premiyaneñ Oeştıru komitetı katnaşuçınıñ garizasın karıy häm anı tübändä bilgelängän kriteriylar nigezendä bäyali. Katnaşuçınıñ kiläse etapka uzu-uzmawı cıelgan ballar sanına karap bilgelänä. Igtibar! Barlık nominatsiyalärdä dä katnaşuçılarnıñ soñgı ike elda ireşkän uñışlarına bäya birelä. Wakıtı – 2022 el, 28 nçe noyabr - 4 nçe dekabr.
3 nçe etap – «Katnaşuçılarnı äñgämä nigezendä saylap alu».
Kandidatlar belän äñgämäne ekspertlar sowetı uzdıra häm bäya birä, anıñ töp maksatı – katnaşuçınıñ eşçänlege turında tulırak mäglümat alu. Katnaşuçınıñ çıgışı näticäläre buença ekspertlar sostawı ballar kuya. Alar berençe etap balları belän kuşıla. Biremnärneñ formasın häm eçtälegen ekspertlar bilgeli. Ekspertlar, näticä yasaganda, katnaşuçılarnıñ çittän torıp saylap alu etabında tuplagan balların da isäpkä alırga xokuklı.
Konkurs uzdırıluga 5 kön kala, uzdırılu urını, wakıtı häm konkursnıñ eçtälege xakında xäbär itelä. Wakıtı – 2022 elnıñ 8 nçe dekabrennän 2022 elnıñ 29 nçı gıynwarına kadär.
4 etap – «Tantanalı räweştä premiyane tapşıru».
2023 el, fewral – laureatlarnı häm premiyaneñ ciñüçelären büläkläü. Tantananı ütkärü datası häm wakıtı Oeştıru komitetı tarafınnan östämä räweştä xäbär itelä. Kötelmägän şartlar kilep çıkkan oçrakta, Oeştıru komitetı premiyaneñ uzdıru etapların üzgärtergä mömkin.
El saen uzdırıluçı «Sämrux» premiyase tübändäge nominatsiyalär buença ütkärelä:
- «El direktorı»
- «El ölkän äydamanı»
- «El alanı»
- «El sälkeşe»
- «El äydamanı»
- «El klubı»
- «El kuldaşları»
- «Sälät cırlıy»
- «El metodistı»
Bıel ör-yaña nominatsiya östälde – «El metodistı» nominatsiyase.
Garizalar 2022 elnıñ 27 nçe noyabrenä kadär kabul itelä.
Portfoliolar Kazan şähäre, Ostrowskiy uramı, 23 nçe yort (Sälät Yortı), 3 nçe bülmädä kabul itelä. Yaki oeştıru komitetınıñ elektron poçtasına cibärelä: samruh@selet.biz.
Beleşmä öçen telefon: + 7 (843) 292 - 16 - 00.
Nigezlämägä turı kilmägän garizalar konkursta karalmıy.
-
Guzel Usmanowa
Proekt citäkçeseguzel.usmanova@selet.biz
-
Aliya Mirmiewa
Proekt koordinatorımirmievaam@gmail.com


text:
Mustafa Edige Qırımal
Mustafa Edige Qırımal (Şinkeviç) (1911 - 1980) — lıpkatatar milliy areketiniñ belli erbabı.
TercimeialDeñiştir
Mustafa Edige Şinkeviç 1911 senesinde Bağçasarayda dünyağa keldi. Lipka tatarlarından olğan babası Mustafa Şinkeviç 1911 senesinde Bağçasarayğa köçken edi. İlk ve orta tasilini Yalta şeerine pek yaqın olğan (bugün Yaltanıñ bir maallesi olğan) Qırımtatarlarnıñ yaşağan Dereköy köyünde yasadı. Lise tasilini Yaltadaki Rus lisesinde bitirdi. Rus tilini pek aruv ögrendi. Yüksek tasiline devam etmek içün Qırımnıñ merkezi Aqmescit şeerine ketti. Pedagogika Yüksek İnstitutına yazıldı. 1923-den 1927 senesine qadar Qırımda sürgen milliy areket teşkilâtı çalışmalarına qoşuldı. Areketke qatılğanlar aqqında başlatılğan taqip ve tutuqlamalardan qurtulması içün Azerbaycanğa qaçtı. Daa soñra İranğa, o yerden de 1932 senesinde İstanbulğa bardı.
Edige, İstanbulda Qırım Milliy Merkezi reisi Cafer Seydamet Qırımer ve diger Qırım milliyetçilerinen tapıştı.
Bir vaqıt soñra, Lehistan Musulmanlarınıñ müftisi olğan ve Vilnüs şeerinde yaşağan emcesi Yaqup Şinkeviçniñ qatına ketken Edige, 1934 senesinde Vilnüs Universiteti Siyasiy İlimler Fakultetine qayd olıp bu yerden 1939-da mezuniyet diplomını alğandır.
Aynı senelerde Türkiyeden Lehistanğa universitet tasili yapmağa ketken Qırımlı yaşlarnen beraber Lehistan Tatarları arasında milliy faaliyetlerni sürdürgen Edige, qurğanı milliy teşkilâtnıñ başına keçkendir. Bir yaqtan yaşlar arasında çalışa ekende, öbür yaqta Lehçe mecmualarda ve Dobrucada neşir etilgen Emel mecmuasında maqaleler yazğan edi. Er sene yaz tatili vaqtında, Lehistanda tasilde tapılğan Qırımlı arqadaşlarınen beraber Dobrucağa kelip o yerdeki çalışmalarğa da qoşulğandır.
Mustafa Edige Qırımal, 1939 senesiniñ mayıs ayında Lehistanda doğğan Aymelek hanımğa evlengendir.
1939 sentâbr ayında Lehistan Alman orduları tarafından zapt etilgende, apayı ve emşerisi Murat Yaqupoğlunen beraber 1940 yanvar ayında Berlinge ketken, o yerden de İstanbulğa keçip 1941 senesiniñ dekabr başına qadar bu yerde qaldı.
Almanlar Qırımnı zapt etken soñ, Qırım Milliy Merkezi, Mustafa Edige Qırımalnen Müstecip Ülküsalnıñ Berlinge ketmelerine, o yerden de Almanlarnen añlaşıp Qırımğa ketmelerine qarar berdi. Musatafa Edige Qırımal ve Müstecip Ülküsaldan oluşqan eyet doquz ay sürgen bu çalışmalarda muvafaq olamadı. Müstecip Ülküsal İstanbulğa qayttı. Edige, ömür arqadaşınen Berlinde qaldı. Daa soñra Berlinge kelgen Halim Baliç ile Doktor Abdullah Soysal, Edige ile aynı yolda çalışmalarğa devam ettiler. 1942 senesiniñ noyabr ayında Mustafa Edige Qırımal ile Halim Baliç Qırımğa bir ay qalmaq izninen kettiler. Aqmescitte qurulğan Musulman Komitetiniñ azalarınen körüşip keri qayttılar. Bir vaqıt soñra Halim Baliç de İstanbulğa ketti. Abdullah Soysal, Mustafa Edige Qırımal ile Almaniyada qaldı.
II Cian cenkinden soñ, Avropağa sığınğan pek köp Qırımlınıñ lagerlerge yerleştirilmeleri hususında Mustafa Edige Qırımalnıñ pek müim çalışmaları oldı. Qırımal, Alamaniyanıñ Münster şeerinde universitetke devam etti ve felsefe doktorı yasap, diplom aldı. Doktor tezi olaraq 1952 senesinde Der Nationale Kampf der Krimtürken (Qırım Türkleriniñ Milly Mücadelesi) kitabını neşir etti.
AQŞ tarafından 1954 senesinde Münhende qurulğan Şuralar Birligini Araştırma ve Ögrenme İnstitutı ve Paris Blokunda Qırım Milliy Merkezi temsilcisi sıfatınen Qırımtatarlarnı ve davalarını müdafaa ve temsil etken Doktor Mustafa Edige Qırımal, İnstitut tarafından neşir etilgen Türkçe "DERGİ" mecmuasınıñ qapanğanına qadar mesul müdirligini yasadı. 1972 senesinde İnstitut qapanğanda emekli oldı. Aynı vaqıtta Paris Blokunda Qırım Milliy Merkezi temsilciligi vazifesine de devam etti.
1977 senesinde hastalanğan Doktor Mustafa Edige Qırımal 1980 senesi aprel 22 künü 69 yaşında vefat etti. 2007 senesi mayıs 18 künü, mezarı Avropa Qırımtatar Medeniyet Merkezi tarafından Münhenden avuştırılıp, İstanbul üzerinden Bağçasarayğa ketirildi. Qırımal Münhende sügünlikte vefatından tam 27 yıl soñra öz vatanında Zıncırlı Medrese yanındaki bağçada İsmail Gasprinskiy ve Amet Özenbaşlı mezarlarınıñ qatına kömüldi.
- ↑ Edige Kirimal // NUKAT — 2002.
- ↑ Edige Kirimal // http://mak.bn.org.pl/cgi-bin/KHW/makwww.exe?BM=1&NU=1&IM=4&WI=9810618995005606 (пoлbck.)


text:
Moskova vilâyetiniñ Domodedovo şeer mahkemesi tünevin Aqmescit-Moskova uçağını patlatacaq, dep qorquzğan yolcusına ev tevqifini maküm etti. Bunı TASS haber agentligi bildire.
"Polodiyantseva Antonina Viktorovnağa qarşı eki aylıq ev tevqifi sıñırlav tedbiri saylanıldı", - dedi agentlikniñ subetdaşı.
Şimdilik qabaatlanğan qadınnıñ ya da advokatlarnıñ açıq tefsirleri yoq.
Yanvarniñ 30-ında Aqmescitten Moskovanıñ "Domodedovo" ava limanına kelgen S7 uçağınıñ yolcusı, onı patlatacaq, dep qorquza edi. "Sarğoş qadın yanında sanki olğan patlayıcı cihaz aqqında bildirgen".
Keççe Aqmescit-Moskova uçağında patlayıcı cihaz olğanı aqqında malümat tasdıqlanmadı.


text:
Yapıldı Aleksey Skrıpnik
-
23 mart 2015
Bütünlikke qol tutamız, amma cezalar olmaycaq: Erdoğan qırımtatarlarğa ne vade etti
Türkiye prezidenti qırımtatar halqına halqara sanasında yardım etmege söz berdi, amma onıñ memleketi Rusiye Federatsiyasına qarşı cezalarnı kirsetmeycegini de qayd etti. Mütehassıslarnıñ aytqanı kibi, Ankara Ukraina ve qırımtatarlarğa yalıñız sözde yardım etmege azır.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
29 oktâbr 2014
Halqara cemaat teşkilâtları Qırımda insan aqları bozulğanı aqqında bildireler
Nil Muyjniyeks: «Qırımda muzakere etken esas mevzu qırımtatarlarnen bağlı edi. Bu halqnıñ pek acınıqlı tarihi bar. Olarnıñ ev, mektep, Meclis, ticaretni çekip aldılar. Olarğa ücüm ettiler. Bu qarardan ziyade qullanılğan küç»
-
-


text:
Bazarertesi künü, fevralniñ 1-nde, «Qırım birdemliginiñ» faali Nadir Aliyev, cemaat imayecisi Ayder Suleymanov ve birleşmeniñ mühbiri Ablâmit Ziyadinovğa Canköy rayonında Rusiye quvetçileri keldi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Maalle polisi al-azırda er yerde mitingler keçe, dep ayttı. Aleksey Navalnıynı (Rusiyeli muhalifet – QA) qorçalav aktsiyaları aqqında aytıla. Ve o, men anda iştirak etmeyim dep tenbilemege kelgen eken. Olarğa profilaktika subetini keçirmege vazife berildi. Menden tanış olıp imzalamağa rica ettiler», – dep izaatladı Nadir Aliyev.
Ayder Suleymanovnıñ bildirgenine köre, o, politsiyanıñ areketlerini qanunsız dep saya.
«Evime eki hadim keldi, birisi – bizim maalle polisimiz. Evde yoq edim, babam çıqtı. Rusiye Federatsiyası Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2 maddesine istinaden bir kere bile çekilgen er kesnen profilaktika subetleri keçirile, dep aytqanlar. Qomşum Nadir Aliyevge de kelgenler, soñra Ermeni Barın (Mnogovodnoye – QA) köyüne mühbir Ablâmit Ziyadinovğa ketkenler. Babama telefon nomeralarını qaldırıp, telefon etmemni rica etkenler. Men kimsege telefon etmeycem, çünki bir şey yapmadım. Olarnıñ ziyaretini ise bizni qorquzuv ıntıluvı dep sayam», – dep ayttı imayeci.
Yanvarniñ 30-nda Qırımda üç qırımtatarı Rustem Mennanov, Asan Seythalilov ve Eldar Seyt-Eminov «qanun bozulmaycaq» dep tenbilendi.
Bundan evel polis Eski Qırımdaki qırımtatar faallerini tenbiledi – Aziz Karahalilov ve Arsen Yakubovnı. Mustafa Seydaliyevge de kelgenler – «Qırım birdemliginiñ» koordinatorına.
Hatırlatamız, 2020 senesi dekabr ayında da polis Qırımdaki qırımtatar faalleriniñ evine kelgen edi.
Qırımnıñ farqlı rayonlarında apiske alınğan ve mahküm etilgen qırımlılarnıñ soy-sopları, faaller, vatandaş jurnalistleri ve din adamları polis ziyaretleri aqqında bildirgen edi. «Qırım birdemligi» olarnıñ aq qorçalayıcı ofisine 20-den çoq insan muracaat etti, dep bildirdi.


text:
İyünniñ 28-den 29-na keçer gecesi boyevikler terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerde ukrain ordusı bulunğan bir qaç yerge qarşı ateş açtılar.
Arbiy-siyasiy tedqiqler Merkeziriniñ reberi Dmıtro Tımçuk malümatına köre, Kramatorsk ava limanına qarşı eki kere minaatıcıdan ateş açıldı. Ateş şeer mezarlığı ve Kramatorsknıñ şimal tarafından açılğan edi.
Bundan ğayrı, Slavânsk ve Krasnıy Liman yolları rastkelgen yerde blok-postqa qarşı ateş açıldı.
«Birükovo» sıñır kiriş noqtası yanındaki ukrain ordusınıñ istinat noqtası da minaatıcı ateşke oğradı.
Tımçuknıñ bildirgenine köre, ukrain arbiylerinden iç bir kimse zarar körmedi.


text:
Rusiye arbiyleri quvetlerini Kyivge çeke, şeer mudafaağa azırlana. Bu aqta paytahtnıñ yolbaşçısı Vitaliy Kliçko martnıñ 2-nde soñki malümatqa esaslanıp bildirdi.
«Duşman quvetlerini paytahtqa yaqın çeke. Gece Bila Tserkvağa ateş açtı, Buça ve Ğostomelde uruşlar devam etti. Şeerimizni mudafaa etmege azırlanamız», – dedi şeer yolbaşçısı.
O, kyivlilerni sahte malümatqa inanmamağa ve resmiy menbalardan malümat almağa çağırdı.
«Tek resmiy resurslarğa işanıñız! Kyiv tura ve turacaq. Biz talaşacaqmız!», – dep qoştı Kliçko.
Paytahtnıñ şeer yolbaşçısı tünevin tele qullesine açılğan ateş aqqında hatırlattı. Bunıñ neticesinde beş insan vefat etti. O, şeerlilerni acele bir şey olmasa, soqaqqa çıqmamağa, signal olsa, sığınaqqa ketmege ve komendant saatına riayet etmege çağırdı.
Kliçko aytqanına köre, paytahtnıñ kritik infrastrukturası, cemaat naqliyatı çalışa, amma ilk evelâ müim müessiselerniñ hadimlerini taşımaq içün.
Şeer yolbaşçısı, Kyiv Rusiye ordusından mudafaa etilgen Buçağa gumanitar yardım, hususan ilâc yolladı, dep bildirdi. Kliçko, Qızıl haç Halqara komitetine yükni alıp ketkeni içün teşekkürler bildirdi.
Vitaliy Kliçko martnıñ 1-nde Ukraina paytahtındaki vaziyet Rusiye arbiyleriniñ areketleri sebebinden telükeli ola, dep ayttı.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba Rusiyeni qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilüvini ve olarnıñ tutuluvını toqtatmağa çağırdı. Onıñ fikrince, Rusiye böylece Ukrainanıñ Qırımnı işğalden azat etme ıntıluvı içün «suçsuz insanlardan açuvı ala».
Böyle sentâbrniñ 9-nda Kuleba brifing vaqtında Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen yañı tintüvlerini ve insanlarnıñ tevqif etilüvini tefsir etti.
«Ruslarğa bir çağıruvnen muracaat etmege isteyim –oz aqılsızlığını köstermege toqtatıñız. Ukrainanıñ Qırım ve yarımadanıñ azat etilmesi oğrunda küreşini toqtatıp olamasañız, suçsuz adamlardan açuvını almañız. Bu qadar küçlü olsañız, suçsuz adamlarnı taqip etmeñiz, devletlerara munasebetler seviyesinde cevap beriñiz», – dedi Kuleba.
O, Nariman Celâl ve diger qırımtatar faallerine qarşı açılğan yañı davalarğa siyasiy ve uydurma dedi ve Ukraina tutulğan ve tevqif etilgen Qırım sakinleriniñ azat etilmesi oğrunda küreşecegine inandırdı.
«Başqa iç bir yorav ola bilmez, şu tintüvler ve tutuvlar Ukraina tarafından «Qırım platforması» sammitiniñ muvafaqiyetli keçirilmesi içün intiqamdır. «Qırım platforması» sammitiniñ keçirilmesine qarşı tekşil etken kapmaniyası muvafaqiyetsizlikke oğrağan soñ Rusiye eñ yahşı yapıp olğanını qullandı –basqılarnı. Öz hataları içün suçsuz adamlarnı, qırımtatarlarnı çekiştire ve qorantlarınıñ başına belâ ketire. Bütün qabaatlavlar saçmadır, siyasiy ve uydurmadır», – dedi Kuleba.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Bundan ğayrı, Rusiye polisi sentâbrniñ 4-nde Rusiye FSBsiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatarlarğa qarşı 58 memuriy protokol tizdi.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket UseinovveEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Bunıñnen bağlı malümat «parlamentniñ» saytında bar.
Konstantinovnıñ aytqanına köre, qırımtatarlarlar ealiniñ 15% teşkil eteler.
«Olarnen munasebetimiz qolay degil. Mesele şunda ki, Meclis reberleri çoq yıllar devamında Rusiyege qarşı köznen baqa ediler, bunıñ episi Ğarpnıñ teşviqi ile, Ukraina merkeziy akimiyeti tarafından finansirlene edi. Bu iş çoqqa uzaydı, onıñ içün bu manialarnı daa çoq yıllar yıqmaq kerek olacaq”.
Konstantinovnıñ fikirince, Tatarstan ve onıñ nufuzlı şahısları Meclis ile akimiyet arasında bağı qurmağa yardım eterler.
Bu sene, Konstantinov qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerniñ abadanlaşırıluvına 600 mln. ruble sarf etmege planlaştırğanını bildirdi.
Bunen beraber, qırımtatarlarnıñ iştiragi ile firqa strukturalarnı teşkil etilüvi közde tutula. Olarnıñ episi ötkeriledejk müddetten evel saylavlarda iştirak etecekler. Ve tek bundan soñra, konstantinovnıñ fikirince, em akimiyet, em Meclis strukturaları bütünley yañartılacaq.
«Eyi ceryanlar yüz bermekte. Meclisniñ bir çoq azası, akimiyet ile munasebetni qurmağa ıntılalar, ve Qırım Rusiye terkibine kirsetilüvinen razılaşalar. Zanımca, bu siysiy qurum ve akimiyet te yañartılacaq», – dedi o.
Bundan evel, qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilev, Tatarstan akimiyeti aqqında «Kremlniñ hızmetçisi» olğanını aytqan edi.
Tatar halqı Meclisiniñ reisi Fauziya Bayramovanıñ fikirince, Qırımdaki Meclis, Tatarstanda olğanı kibi yasaqlanacaq.


text:
Qırım Devletiniñ Ükümdarı, Şair – Bora Ğazı Geray Han (Ğazaiy)
Bora Ğazı Geray 1501 senesi doğdu. O Qırım devleti tahtında 1588 seneden ta 1607 senesine qadar bulunıp, memleketni idare etti, yani padişalıq yaptı. Bora Ğazı Geraynıñ padişalığı devirinde, Qırım devleti em iqtisadiy ceetten, em içtimaiy-siyasiy ceetten bayağı ileriledi.
Memleketniñ arbiy quvetleri – silâsı islâat yapıldı. Ateş açqan silâ ile silâlanğan mahsus ordu meydanğa ketirildi. Neticede, o em avropa yönelişinde, em de asiya yönelişindeki arbiy seferlerininiñ ekseriyetinde misli yoq arbiy ğalebelerni elde etti. Bundan ğayrı o, Qırım devleti tahtına minüv meselesinde de adaletli islâatlarnı amelge keçirdi. Yüksek bilgige malik olğan Bora Ğazı Geray Han meşur serasker em de devlet erbabı olmaq ile beraber arap, fars, türk ve mıtlaqa doğmuş qırım tilini mükemmel bilgen ve şu tillerde serbest şiir yaratqan öz deviriniñ büyük intellektidir.
Bu yüksek mertebeli zat, aynı zamanda muzıkanı çoq güzel añlağan ve türlü çalğı aletlerde, bu cümleden sazda da çala bilgen istidat saibi edi. Bora Ğazı Geray acayip hattat olmaq ile beraber meşur şair edi. O özüniñ Ğazaiy namındaki edebiy tahallüsile, dünya yüzüne çıqarğan şiirlerinde – nazm satırlarında bu fani dünyanıñ mürekkep ve aynı zamanda ğayet meraqlı, atta neşeli taraflarını urğulay, teren felsefiy mana taşığan ilham incilerile bezete.
Bora Ğazı Geray Han – Ğazaiy 1607 senesi vefat etti. O qadimiy Bağçasaray şeeriniñ Hansaray Dürbesinde babası Devlet Geray Hannıñ yanında defn olundı. Allanıñ rahmetinde olsunlar.
*Bora (boran) – bazı bir menbalarğa köre özüniñ coşqun, taşqın, deşetli tabiatı içün Bora Ğazı Geray Hanğa halq tarafından işte, Bora (Boran) namı berildi.
ĞAZEL
Yıqıldı zulm elinden hane-i dil,
Vetandan ğayrı lâzim keldi menzil.
Bilinmez oldı qadri merd olanıñ,
Cefai-i tañnı çekmek cana müşkül.
Raiyyet-perver olmaz ehrimende,
Şeh-i dana ki bundan dahi ğafil.
Haqqa çin tanı keldi çün qulağa,
Ki, biz çıqtıq ve lâkin qaldı mahfil.
Ğazayiı yaqubdır nar-ı ğayret,
Vetan terkin qılurmı yoqsa aqıl.
Menba : http://leylaemir.org/lat/literary-gallery/gazi/gazi-poems.php


text:
Rusiye Federatsiyası ükümetinde bazarertesi künü Qırımdan 1944 senesi sürgün etilgenler içün mesken aluv imtiyazlarını muzakere etecek olalar.
Rusiye matbuat vastaları bildirgeni kibi, işbu sual ükümet toplaşuvınıñ kün tertibine kirsetilgen.
«Qanun leyhasına köre, Qırım MSSC territoriyasından qanunsız sürgün etilgen vatandaşlar ya da olarnıñ soyları (bita, qartbaba, baba, ana, aqay, apay, balları, torunları, qardaşları) içün mesken aluv imtiyazları berile bile», – denile qanun leyhasında. Bundan evel işbu qanun leyhası Rusiye ükümetiniñ mahsus komissiyası tarafından desteklengen edi.
Qanun leyhasınıñ müellifleri degeni kibi, şimdi bir 40 biñ öyle insan bar.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 12 künü «Qırımtatar halqınıñ genotsidi aqqında» qarar leyhasına rey berdi. Zaruriy 226 deputattan 245 qol tuttı.
Qırımtatar halqı 1944 senesi mayıs 18 künü yarımadadan mecburen sürgün etildi. Sovet akimiyeti bunı «qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenki vaqtında natsist Almaniya ile işbirlikte buluması» ile añlattı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye talimleri çerçivesinde flot quvetleri sıñır imayesini, deñiz alâqalarını temin etecek, şartlı duşmannıñ suvaltı qayıq ve gemilerni tapıp, yoq etecekler.
Ava-desant odrularınıñ bölükleri deñiz piyade askerlerinen birlikte yalını deñiz desantınıñ enmesinden imaye etüv tedbirlerine azırlıq körecek. Qırıcı ve vertolötlar avadan ateş açıp qol tutacaqlar.
Rusiye mudafaa Nazirliginiñ vekilleri qayd etkenlerine köre, Kaliningrad vilâyetindeki talimlerge celp etilgen tehnika ve arbiylerniñ sayısı NATO memleketleri tarafından keçirilgen sıñırdaki talimlerniñ arbiy tehnika ve silâsına teñ kele.


text:
Avgust ayı devamında Qırımda kitap tükânları ve ayırı satıcılarda FHH hadimleri teşkerüvler keçirip, bazı kitaplarnı sebeplerni añlatmadan tahliye ettiler. Bunı «Facebook» saifesinde Meclis reisi Refat Çubarov yazdı.
Onıñ aytqanına köre, şu kitaplar sırasında qırımlı tarihçı Gülnara Bekirovanıñ 2014 senesi çıqqan «Mustafa Cemilev: Yıllar devamında qırımtatarlarnıñ sesi eşitilmedi» kitabı da bar.
«Bu kitap qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilevniñ cemaat, uquq qorçalayıcı, siyasiy faaliyetini aydınlata. Onıñ içinde qırımtatarlarnıñ milliy areketiniñ teessis etilüvini añlatqan mahkeme qararlar aqqında yazıla, P.Grigorenko, A.Saharov kibi belli uquq qorçalayıcılarnıñ M. Cemilevge bağışlanğan hatırlavlarından parçalar, 1976 senesi Omsk mahkemesinde ayırı halqlarnı repressiyalarğa oğratqan qurumnıñ cinayetlerinen bağlı aytqan soñki sözü bar», – dep yaza Refat Çubarov.
Bildirgenine köre, kitapqa qırımtatar halqı Qırımğa avdet etken soñ, Mustafa Cemilevniñ çeşit neşirlerge bergen intervyüsı, Yuqarı Rada minberinden çıqışı, Yevromaydan sanasında aytqanları, 2014 senesi martnıñ 31 –nde BMT Havfsızlıq Şurasında aytqan nutqı kirsetildi.
Evelden aytılğanı kibi, Qırım «akimiyeti» iyül 5 künü yarımadağa Meclis reisi Refat Çubarovğa kirişni 5 yılğa yasaqladı. Bundan evel tamam şu yasaqqa Mustafa Cemilev oğradı.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, «Rusiyeniñ vaziyetni kerginleştirüvi soñki yıllarda eñ büyük ola», dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye Federatsiyası ateşsiz rejimge sadıq olğanını isbatlamağa istemeyip», Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda vaziyetni muntazam sürette kerginleştire.
Bu aqta Ukraina Tış işler nazirligi matbuat hızmetiniñ saytında derc etilgen beyanatta aytıla.
«Rusiye Federatsiyası yapqan areketlerinen vaziyetni çıqmaz yolğa ketirdi, tek bir çare qaldı: diplomatiya. Moskva arbiy kerginleştirüvni toqtatmalı, siyasiy-diplomatik usullarğa ve ateşsiz rejimge sadıq olğanını acele ve şartsız isbatlamalı», – dep qayd etti o.
Kulebanıñ aytqanına köre, Ukraina Normand formatındaki aracılar olaraq Almaniya ve Frenkistannen beraber «Rusiyeni konstruktiv muzakere esnasına aveslendirmek içün elinden kelgenini yapalar».
«Başqa ortaqlarımız, hususan ABD, Canada, Büyük Britaniya, NATO, Rusiyeniñ muzakerelerni uzatmasına qol tuta. Rusiye yañlış malümat tarqatsa da, şunı aytayım: Ukraina siyasiy-diplomatik usullarğa emiyet berecek, çünki barışıq ve insanlarnıñ ayatı devletimizniñ temel qıymeti ola», – dep ayttı Dmıtro Kuleba.
Hatırlatamız, Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba OSCE baş kâtibi Helga Schmid telefonda laf etip, «Rusiye, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda telükesizlik vaziyetini muntazam sürette kerginleştire», dep haber etti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Rusiye ordusınıñ Ukraina sıñırlarına ve işğal etilgen Qırımğa çekilgenini izaatlap, «Rusiyeniñ memleket topraqlarında istegeni kibi ordu avuştırmağa aqqı bar», dep ayttı.
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Ukraina sıñırına ordusını çeke.
Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz küçleriniñ komandanı Oleksiy Neijpapa, yedi yıl devam etken Qırım işğali vaqtında Rusiye Qara deñiz flotunıñ gemi ve suvastı gemi erkânı 45% arttı, dep bildirdi.
Mart ayında yarımadada Rusiye arbiyleriniñ muntazam talimleri keçirildi. Rusiye Mudafaa nazirligi martnıñ 16-nda Qırımda Opuk poligonında başlağan Ava desant ordularınıñ taqım ştab talimleri aqqında bildirgen edi.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni yaptıra. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.


text:
Ukraina er bir devlet ile keçirgen muzakerelerde işğal etilgen Qırım sakinleri çetelge Rusiye Federatsiyası bergen çetel pasportları boyunca çıqmamaq kerekligini ayta.
Bunı Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ siyaset ve bağ departament yolbaşçısı Aleksey Makeyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bir de bir devlet qırımlılarnı Rusiye çetel pasportı ile qabul etse, bu adım dost adımı olaraq tanılmaycaq.
«Bunı bizler er bir paytahtqa bildirgen edik. Konsullıqlarımız qırımlılar Rusiye çetel pasportları ile kirelermi-yoqmı kontrol etip olamaylar. Lâkin bizim elçihanelerimiz paytahtlarğa bunıñ kibi pasportlar işğalge oğrağan regionda berilgenini yetkizeler», – dedi Makeyev.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukrainanıñ esas iş ortağı Avropa birligi ile işğalden soñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde berilgen pasportlar Avropa birligi memleketlerinde qanunsız olaraq tanılacaq, dep añlaştılar.
İşğal etilgen Qırım sakinlerine Krasnodar ülkesinde qayd etilgen Rusiye çetel pasportlarını berip, ğarp memurlarını aldatacaq olalar.
Rusiyeniñ Qırım işğalini tanımağan Avropa birligi, AQŞ ve diger memleketler Rusiye çetel pasportı olğan Qırım sakinlerini kirsetmeyceklerini bildirgen ediler. Vizanı yalıñız Ukraina çetel pasportları boyunca berecekler.