text:
Sentâbrniñ 29-nda «Tatmedia» aktsiyalı şirketiniñ Tataristandan Qırımğa ziyareti yekünlendi. Ziyaret vaqtında taraflar işğal altındaki Qırım ükümetiniñ İç siyaset, malümat ve bağ nazirliginen memorandum imzaladı. Qazanlılar içün yapılğan programmada zor alda qalğan mustaqil qırımtatar kütleviy haber vastalarınen körüşüv olmadı, dep yaza Azatlıq Radiosınıñ «İdel.Realii» leyhası Radio Azatlıkqa atıf etip.
«Tatmedia» aktsiyalı şirketiniñ reberi Şamil Sadıkovnıñ yolbaşçılığı altında gruppada «Kazan utları» («Qazan ışıqları») edebiyat mecmuası, «Kazanskiye vedomosti» («Qazan qaydları») gazetası, «Megarif» («Maarif»), «Medeni Jomga» («Medeniy Cuma»), «Şehri Kazan» («Qazan şeeri») gazetaları, «Salavat Kupere» («Kök quşağı») bala mecmuası, «Beznen miras» («Mirasımız») kibi tatar neşirleriniñ baş muarrirleri bar edi, olar içün Qırımdaki akimiyet mahsus resmiy körüşüvler azırladı.
Qırım nazirliginde olıp keçken körüşüvde «Tataristan rayonlarında tatar tilinde gazetalar çıqa, Qırım rayonlarında qırımtatarca gazetalar çıqamı?» dep sorulğanda tam ve añlaşılğan bir cevap olmadı. Çünki zemaneviy Qırımda «devlet» qırımtatar tilinde çıqqan bir dane bile rayon gazetası yoq. Sürgünlikten evel Qırımnıñ bütün rayonlarında qırımtatarca gazetalar çıqa, rayon radioları çalışqan edi.
«Millet» devlet qırımtatar telekanalı, «Vatan Sedası» radiosı, «Yañı Dünya» ve «Yıldız» qırımtatar gazetalarınen resmiy körüşüv keçirgen «Tatmedia» vekilleri mustaqil olğan «Avdet», «Qırım», «Golos Krıma» («Qırımnıñ sesi») qırımtatar gazetalarınıñ muarrirlerinen körüşmedi.
Ne de olsa, «Tatmediağa» bağlı bir sıra neşirniñ baş muarrirleri Vahit İmamov, Rustam Galiullin, Radik Sabirov, Lâbib Leron «Qırım» gazetasınıñ muarririyetini ziyaret etip, baş muarriri Bekir Mamutovnen resmiy olmağan körüşüv keçirip, Qırım ve Tataristanda neşirlerniñ vaziyetini muzakere ettiler.
Bekir Mamutov Qırımdaki informatsion vaziyetke qıymet kesip, «mında muhalifet matbuatı yoq», dep qayd etti.
Qırım – rus tilli oquyıcılarnıñ keniş kütlesi içün mustaqil matbuat irişimi sıñırlanğan hususiy bir regionBekir Mamutov
– Qırımğa Özbekistandan kelgen dostlarım Rusiyede neşir etilgen mustaqil «Novaya gazeta», «Nezavisimaya gazeta» bizde barmı dep soradı. Olarnı soñra kiosklarda qıdırdım, tapıp olamadım, Qırımda bu gazetalar yoq. Qırım – rus tilli oquyıcılarnıñ keniş kütlesi içün mustaqil matbuat irişimi sıñırlanğan hususiy bir region. «Qırım» gazetamızda tenqidiy maqaleler ara-sıra çıqa. Halqımız içün bu bir nefes kibi ola. Akimiyet buña, ğaliba, tek bir sebepten dayana: gazetanıñ tek 3,5 biñ abunecisi bar, kim oquy onı dep. Ne de olsa, Roskomnadzor bizni farqlı sebeplerden çağıra, tenbiley. Rusiyede yasaqlanğan Qırımtatar Milliy Meclisi qayd etilgen BM baş kâtibi António Guterresniñ esabatı gazetada derc etilgeni içün mahkeme muarririyetke 4 biñ ruble para cezasını berdi», – dedi Mamutov.
O, bazı mustaqil qırımtatar neşirleri Tataristan temsilcilerinen ne içün körüşmege istemey, dep añlattı:
Olar tsenzurağa boysunıp, devlet propagandasını yapa, kötergen mevzularımıznı kötermey, olar aqqında yazmayBekir Mamutov
– «Qırım» gazetasını körüşüvge kimse davet etmedi. Ekinciden, bir masa başında oturmağa istemeymiz, çünki devlet parasına çıqqan eki gazetalardan biri milliy menfaatlarımızğa zıt kelgen maqaleler basqan edi. Olar tsenzurağa boysunıp, devlet propagandasını yapa, kötergen mevzularımıznı kötermey, olar aqqında yazmay. Qazanda çıqqan neşirlerni bilmeymiz. Olar da bücet parasına çıqa. Olar milliy meselelerge, ana tiline diqqat ayırıp, serbest informatsion siyaset yapmağa tırışadır, dep ümüt etem. Ne de olsa, subetleşmek ve fikirlerimizni biri-birimizge aytmaq faydalıdır», – dep ayttı «Qırım» gazetasınıñ baş muarriri.
Körüşüvge davet etilmegen («Golos Krıma») «Qırımnıñ sesi» mustaqil qırımtatar gazetasınıñ muarriri Eldar Seitbekirov «2014 senesi Qırım akimiyetinen körüşken edik, amma bergen vadelerinden iç birisi yerine ketirilmedi. Akimiyet keçirgen körüşüvlerge barmamağa qarar berdim. Ne faydası bar?», dep bildirdi», – dedi o.
Eskiden «Qırımnıñ sesi» Kyivden para ve Qırım bücetinden yardım ala edi. 2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ gazetağa devlet para bermey, amma eskiden Qırım bücetiniñ parasına çıqqan diger Qırım neşirleri, muarrirniñ aytqanına köre, para almağa devam etti. Para yetmegeni içün «Qırımnıñ sesi» binasız qaldı, bir çoq hadimi ise işten ayırıldı. Soñki yedi yıl içinde 25 hadimden 5 kişi ve 2 biñ abuneci qaldı. Muarririyet gazeta qapatılmasın dep, siyasiy mevzularda yazmay.
«Avdet» gazetası – rus ve qırımtatar tillerinde çıqqan daa bir mustaqil qırımtatar gazetasıdır. 30 yıllıq tarihı olğan bu neşir 2014 senesiniñ adiselerinden soñ Roskomnadzor tarafından qayd etilmedi. Bundan soñ, Rusiye qanunlarına köre, gazeta 2020 senesi noyabr ayına qadar qayd olmayıp çalıştı, umumen 999 kâğıt nushası bar edi, 2021 senesinden itibaren gazeta tek saytında malümat derc etmege mecbur.
İsmail Gasprinskiy mediamerkezinde olıp keçken körüşüvde qırımtatar tilinde çıqqan «Yıldız» mecmuası, «Yañı dünya» gazetası «Ana tili ocalarına» mecmuası (yılda eki kere çıqa), bücet parasına ermeni, bulğar, yunan, alman, ukrain tillerinde çıqqan gazetalar özüni qısqadan tanıttı.
Tedbirde iştirak etken ve çıqış yapmağa azırlanğan «Kazan utları», «Şehri Kazan», «Beznen miras», «Medeni Jomga» muarrirlerine programma tolu olğanı içün sözge çıqmağa imkân berilmedi, bir muzakere olmadı.
Laf etecek bir şey de olmadı. Meselâ, Qırımdan sürgün etilgen ermeni, bulğar, yunan, nemselerniñ milliy-medeniy muhtariyetleri 25 yıldan berli Qırımda gazetalarını bücet parasına neşir ete, 1944 senesi Qırımdan qırımtatarlarnen beraber sürgün etilgen tahminen 6 biñ qazan tatarı 2014 senesiniñ adiselerinden soñ ne içündir böyle imkân alamadı. Bu mesele «Tatmedia» aktsiyalı şirketi ve Qırımnıñ informatsiya, iç siyaset ve bağ nazirligi arasında imzalanğan memorandumğa kirsetildimi belli degil.
Qırım müendislik-pedagogika universitetiniñ ocaları ve studentlerinen körüşken «Tatmedia» yolbaşçısı Şamil Sadıkov qırımtatarlarnı medeniyetleri ve kelecekleri içün çalışmalarına çağırıp, tecribenen paylaşmağa, yardım etmege azırlar, dep işandırdı. Şimdiki gençler internette, içtimaiy ağlarda, smartfonlarda otursa, olarnı celp etmek içün matbuatımız da mında olmalı, dedi Sadıkov.
– 300 biñ qırımtatarı bir özü dayanamaz. 5-6 million tatar, 700 biñ başqırt (2010 senesi başqırtlarnıñ cedvelge alınması neticesinde 1,5 mln – muar.) ve qırımtatarlar birleşse, tahminen 10 million olacaq, farqlı meselelerni çezmege qolayca olur, – dedi Sadıkov.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Kiyevde eki afta devamında «Cerelo» şifahanesinde yaşağan Ukraina şakriy vilâyetlerinden qaçıp kelgenlerge suv, gaz ve elektrik energiyasını söndürmege vade eteler, dep bildire qaçaqlar lageriniñ göñülli-komendantı Konstantin Melnik, haber ete Azatlıq Radiosı.
«Al etici vaziyet yüz berdi. Şirket çalışmay edi. Elektrik energiyasınıñ, gaz, suvnıñ istmalı da yoq edi. Amma şimdi istimal arttı. Başta 100 insan, soñra 130, şimdi 180 ve yaqında 200 olacaq. Biz «Kiyevenergo», «Vodokonal», «Kiyevgaz»ğa ödevni bir qaç ayğa avuştırmaq teklifimiz ile mektüpni yolladıq. Amma bizge er yerden menfiy cevap keldi, iyül 1-de «Cerelo»da gaznı söndürecekler», – dep tarif etti Azatlıq Radisına Konstantin Melnik.
Onıñ sözlerine köre, şarqtan qaçıp kelgenlerniñ abadanlaştıruvı ile göñülliler oğraşa ve şimdilik «İçtimaiy siyaset nazirligi tarafından berilgen malümat kâğıtlardan ğayrı devletten iç te yardım körünmey».
«Yemegimiz eki künge yeter. Nasıldır çare tapmağa areket etemiz. Goñlliler bizge mal, urbanı ketirsinler dep, yük maşnasını tamirledik. Özümiz aş pişiremiz, özümiz cıyıştıramız», – dey Melnik.
Lagerniñ teşkilâtçılarınıñ sözlerine köre, «Cerelo»da şimdi Snejnıy, Kramatorsk, Slavânsk, Lugansktan 60 bala yaşay eken.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainanıñ Çehiyada elçiligi, oktâbr 28-inde Çehiya Cumhuriyeti devlet bayramı sebebi ile resmiy tedbirge "Qırım birligi" rusiyeli qırımatatar teşkilâtınıñ vekilleriniñ davet etilmesine qarşı keskin narazılığını bildirdi.
Bunıñ aqqında ukrain elçilikniñ beyanatında aytıla.
"Biz, suveren Ukrainanıñ topraqlarını ilhaq etmek içün bu Rusiyeniñ qanunsız areketlerini qanuniyleştirmek maqsadınen yapılğan areketlerni nevbetteki provokatsiya kibi ve Ukraina ile Çehiya munasebetlerine kirişüv kibi köremiz", - denile beyanatta.
Elçilik, "işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ temsiliy organı - Meclis yasaq olğan ve yüzlerce qırımatatarlar taqip, apis, basqı etilgen vaqıtta, Qırımnıñ rusiyeli teşkilâtlarınen böyle "oyunlar", daa ziyade tsinik körüne.
"Ümüt etemiz ki, bütün dünyanen beraber Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Rusiye tarafından işğalini tenqit etken Çehiya Cumhuriyetiniñ resmiy organları ve şahısları kelecekte işğalci akimiyet ve onıñ vekillerinen bağlardan saqınacaq", - denile elçilikniñ beyanatında.
Bundan evel matbuatta, Çehiya prezidenti Miloş Zeman, Kreml nezaretindeki "Qırım birligi" qırımtatar teşkilâtınıñ vekillerini tantanalı ziyafetke davet etkeni aqqında malümat peyda oldı.
"Qırım birligi"niñ Facebook saifesinde, Pragada tedbirni hayriye leyhalarnıñ reberi Tamila Bezaziyeva ziyaret etkeni yazılğan.
Şimdilik Ukraina narazılığına Çehiya akimiyetiniñ cevabı yoq.


text:
Vahiy
Vahiy (arapça وحي) - Allahnıñ öz buyruq ve sözlerini peyğamberlerge bildirilmesi ve bu tarzda bildirilgen bilgiler.
İslâmğa köre, vahiy peyğamberlerge meleklerniñ büyügi Cebrail vastasınen ya da vastasız şekilde ene. İnsanlarğa vahiy yollanmasınıñ bir taqım sebepleri bar, bularnıñ eñ müimi Allahnıñ insanlarğa doğru yolnı köstermege istegenidir. Allah Qurannıñ nasiat ve ögüt olğanını ve añlaşılmaq içün endirilgenini bildire. Vahiy ile insanlıqqa kerçek inanç esasları, eyilik, eş areket ve tavırnıñ doğru ve güzel olğanı ögretile.


text:
Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kurbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı. Advokatnı 10 künge apis ettiler.
Kurbedinovnı 2012-2013 seneleri devamıda IŞİD, Hizb ut-Tahrir ve Cebhet El-Nusra teşkilâtlarınıñ timsallerini Facebookta derc etkeninde qabaatlaylar.
Rusiyeniñ silâlı hızmetleri yanvar 26, cumaaqşamı künü Bağçasarayda advokat Emil Kurbedinovnı yaqaladı. O zenaatdaşı Edem Semedlâyevnen birlikte qırımtatarı Seyran Saliyevniñ evine kete edi, anda sabadan tintüv ötkerile edi.
Kurbedinovnıñ yaqalanuvı aqqında Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyev öz Facebook saifesinde haber etti. Onıñ bergen malümatına köre, Kurbedinov ve Semedlâyevniñ ofislerinde tintüv keçirildi.
Edem Semedlâev ve Emil Kurbedinovnıñ qullanğan maşnalarını Rusiye yol nezaret hızmetiniñ vekilleri toqtattı, birazdan o yerge FSB hadimleri kelip Kurbedinovnı yaqaladılar.
İşdeşiniñ yaqalanuvı aqqında malümatnı, İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işinde imayeci olğan, Rusiyeli advokat Nikolay Polozov ta tasdiqladı.
Radio Svoboda muhbiri Anton Naumlükniñ haber etkenine köre, yanvar 26 künü Rusiyeniñ FSB hadimleri Emil Kurbedinovnıñ evini tinttiler.
Facebookta Osman Arifm adlı qullanıcı yazdı ki, Qırımlı advokatnıñ dairesine «urbalarında rutbeleri kösterilmegen, silâlı ve maskalı insanlar» keldi.
Tintüvni ötkergen silâlı insanlar Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyevniñ ofisinden iş tehnikasını alıp çıqtılar, dep yaza Qırımlı faal Anna Bogaçeva.
Advokat Cemil Temişevniñ bergen malümatına köre, Qırımda Kreml nezatindeki mahkemede Emil Kurbedinov içün toqtatuv tedbirlerini qabul etmek içün mahkeme toplaşuvı saat 14:00 (Kyiv saatına köre 13:00 – QA) tain etilgen.
Jurnalist Anton Naumlük Facebookta yaza ki, Emil Kurbedinovnıñ dairesinde ötkerilgen tintüvge mahsus quvet bölügi keldi.
Naumlüknıñ yazqanına köre, Kurbedinovnıñ dairsine advokatnı yiberdiler.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov, Emil Kubedinovnıñ yaqalanuvı munasebetinen beyanat yayınladı.
«Soñki künlerniñ adiseleri köstere ki, rus akimiyeti yañı taktika sayladı. Endi bir tek siyasiy faaller taqip etilmey de, ilk evelâ olarnıñ qoruyıcılarına darbe urıla», – dedi Polozov. Onıñ fikirine köre, soñki adiseler – yaqın zamanda siyasiy basqılar şiddetleşegine işaret ete.
Öz nevbetinde Qırım Advokatlar palatasında dediler ki, advokat Emil Kurbedinovnıñ yaqalanuvı aqqında haberdarlar. Mında: «er şey qanun çerçivesinde ötkerilgeninde» işandıralar. Qırım.Aqiqatnıñ suallerine bu şekilde Qırım advokatlar Palatasınıñ prezident muavini Yelena Kançi cevap berdi.
«Onıñ imayecisi bar. Başqa bir türlü malümat siz menden alıp olamazsıñız, çünki bu vaziyette Advokatlar Palatası, ayrı işler boyunca berilgen yardım aqqında, bilgi bermey. Kerekli yardımnı ise konkret advokat bere. Bizler içün eñ müimi – o imayesiz qalmağanı. Onıñ advokatı bar, imayesi bar, advokat savatlı biri», – dedi Advokatlar Palatasınıñ prezident muavini Yelena Kançi.
Bu arada Rusiye kütleviy haber vastaları Bağçasarayda «Hizb ut-Tahrir teşkilâtınıñ bölügini yoq etmek içün» mahsus operatsiya keçirilgenini haber ete. Bunı RİA Novosti agentligine Kreml nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar işleriniñ devlet komiteti reisi Zaur Smirnov ayttı.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca bir-qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Keçende Aqmescitte FSB hadimleri, İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalamanı qaçıruv olaraq tanıy ve avokatlar toplulığını bu kibi adiselerge seslenmege çağıra.
Qırımda 20 dekabrde advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş açılğan edi. Uquq qorçalayıcılar, rusiye silâlı hızmetleri bu kibi areketlernen Polozovnı «İlmi Umerovnıñ işinden» çetleştirmege istegenini tüşüne.


text:
Prezident yanındaki «Halq hızmetçisi» («Sluğa narodu») firqası doquzıncı çağırılış Yuqarı Radada ortaq firqalarnı celp etmeyip, çoqluqnı şekillendirip olur. Bunı iyülniñ 22-nde saba Merkeziy saylav komissiyasınıñ saytı keçirgen firqa cedvelleri ve majoritar okruglar boyunca saylavlarnıñ ilk neticeleri köstere. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
«Halq hızmetçisiniñ» siyasiy firqa cedvelleri içün rey berüv neticelerine köre 120-den ziyade yeri olacaq. Daa 110 deputatnı Zelenskıynıñ firqası parlamentke majoritar okrug boyunca keçire.
Böylece, «Halq hızmetçisiniñ» yañı Yuqarı Radada 230-dan ziyade yeri olacaq. Bu oña parlamentniñ reberlik organlarını şekillendirmege ve ükümetni saylamağa imkân berecek. Prezident tarafdarı olğan küç Anayasağa deñişmeler kirsetmek içün ittifaqdaşlarnı qıdırmağa mecbur olacaq. Bunıñ içün 300-den ziyade parlament deputatı kerek.
Protokollarnıñ 46%-ından ziyadesi sayılğan soñ «Halq hızmetçisi» firqasına saylayıcılarnıñ 42%-ından ziyadesi qoltuttı, dep bildire Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatı.
Avgustnıñ 5-ne qadar Milliy saylav komissiyası saylavlarnıñ neticelerini belgilemeli, avgustnıñ 10-na qadar ise olarnı resmiy matbuatta aydınlatmaq kerekler.
2019 senesi sentâbrniñ 9-na yaqın Rada birinci toplaşuvını ötkermeli.


text:
Poloniya paytahtı Warszawada Nowy swiat, 63 soqağında yerleşken «Ukrainsky swiat» ukrain haber merkeziniñ binasında qırımtatar bayrağı peyda oldı. Bunı Facebookta Nafis Kaşapov – Rusiyede Ukrainağa qol tutuvı içün yaqalanğan tatar faali Rafis Kaşapovnnı ağası bildirdi.
«Avropa birligi. Poloniya, Ukraina bayraqları yanında qırımtatar bayrağı, qırımtatar halqınıñ timsali, yüzü peyda oldı. Bayraq – ukrain, belorus, Qırım ve Qazan tatarlarına qol tutqan Poloniyanıñ çoq milletli halqınıñ birligi timsalidir», – yazdı o.
Kaşapovnıñ sözlerine köre, ukrainler içün topraqnıñ qoruvı oğrunda «Vatan cenki» kete ve Qırım işğali qırımtatarlar içün faciadır.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Qırımda eñ yaqın vaqıtta qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenkinde ğalebege qoşqan issesini tüzlegen edebiyat teşkerilecek, dep ayttı Qırım spikeriniñ muavini Remzi İlyasov.
Bunı Qırım ükümetiniñ saytı bildire.
«Qırım Cumhuriyetiniñ nazirler şurasına edebiyatnı talil etecek ve bunıñ kibi neşirlerni yasaq etecek işçi gruppasını şekillendirmek vazifesi berildi», – dedi İlyasov.
Onıñ malümatına köre, alman-faşist işğalcileri ile küreşte qırımtatar halqınıñ roli aqqında bilgilerni toplamaq içün ilmiy-ameliy konferentsiyanıñ keçirilmesi planlaştırıla.
«Konferentsiyada qırımtatarlarnıñ Ulu Vatan cenkinde ğalebeleri, partizan areketlerinde iştiraki, qırımtatar teatri, qırımtatar qadınları ve yazıclarınıñ faşistlerge qarşı küreşi muzakere etilecektir», – dep ayttı İlyasov.
Onıñ malümatına köre, Ğalebe Künü vatanperver kontserti ve qırımtatar partizanı Alime Abdunnanova aqqında oyun sanalaştırılması beklenile. Tedbirlerge Qırım mektepleriniñ talebeleri ve gençler celp etilecek, dep qayd etti spiker muavini.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti "Tavrida" trassasında yük maşnalarnıñ yürmesini yasaqlağanına baqmadan, olar bu yolnıñ kimer qısımlarında yürmege devam ete. Yasaqlayıcı işaretler Qarasuvbazar (Belogorsk) şeeriniñ burulışı ögünde qoyulğan. Olarğa köre, yük maşnalarına "Tavrida" trassasında yürmege yasaq, olar eski Aqmescit-Kefe yolunda yürmeli, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
İyül 16-sında ilhaq etilgen Qırımnıñ Maşna yolları hızmetiniñ başı Aleksandr Nefedov, kütlesi 12 tonnadan çoqça olğan yük maşnalarnıñ "Tavrida" trassasında yürmesini sıñırlamaq planları aqqında bildirdi.
Bundan evel "Tavrida" trassasında Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Dere Salın (Çistopolye) köyü burulışı yanında kene bir yol qazası oldı - Yamaha patapatı ve yük maşnası çatıştı. Yaralanğanlar bar.
Yañı "Tavrida" trassasına, sıq-sıq olğan qazalar içün "ölü yolu" deyler.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Ukraina mustaqilliginiñ yılları içinde ilk sefer memlekette azğariy aylıq miqdarı dollar qarşılığında Rusiye ve Beyazrusiye azğariy aylığından yüksek oldı, dep bildirdi Ukraina iqtisadiyat inkişafı, ticaret ve köy hocalığı naziriniñ muavini Sergey Mıkolayçuk Facebook saifesinde.
«Çoq yıllar içinde ilk sefer Ukrainada azğariy aylıq miqdarı Rusiye ve Beyazrusiyedekinden yüksek oldı. Böylece, yanvarniñ 1-nden itibaren Ukrainada azğariy aylıq 4 biñ 723 ğrıvnâ oldı, ya da yılnıñ başında olğan kursqa köre 199 dollar oldı», – dep yazdı Mıkolayçuk.
Böylece, Ukrainada 2020 senesi yanvarniñ 1-nden itibaren azğariy aylıq miqdarı – 4723 ğrıvnâ, Rusiyede – 12130 ruble, Ukraina Milliy bankı ve Rusiye Merkeziy bankınıñ resmiy kurslarına köre yanvarniñ 1-nde bu 199,4 dollar ve 195,9 dollar ola.
Aynı vaqıtta Beyazrusiyede – 375 ruble. Beyazrusiye ile farq (2020 senesi yanvarniñ 1-nden itibaren azğariy aylıq – 177,74 dollar) aman-aman 22 dollar ola.


text:
«Rus aleminiñ» meşur ideologlarından biri Aleksandr Dugin bildirdi ki, Ukrainada cenkleşken separatistlerniñ fikirince, Rusiye prezidenti Vladimir Putin olarğa qarşı hainlik yaptı ve olardan vazgeçti. Lâkin, o, emin ki, Putin açıq cenkke kirişmege mecbur olacaq ve bunıñ sebebi Qırım olacaq.
Bunı The Times yaza.
«Aleksandr Dugin bildirdi ki, künde «5-6 kere» Ukraina Şarqında cenkleşkenlerniñ liderlerinen telefon vastasınen qonuşa ve olar onıñ Kreml hainligi aqqında fikirine qol tutalar», – dep qoşa neşir jurnalisti Ben Hoyl.
Berilgen malümatqa köre, Dugin MGU işinden marum qaldı. O, The Times neşirine bergen intervyüsında şunı qayd ete ki, Kreml avalesi olmasa edi, böyle bir qarar qabul etilmez edi ve aynı bu qarar «resmiy şahıslar Ukraina ile vaziyette yımşağanlarını» isbatlay.
«Duginniñ fikirince, cenkçilerni yok etecekler, Ğarp ise Ukrainanı Qırımğa ücüm etmege zorlaycaq, ve Putin ep bir cenkke kirişmege mecbur olacaq, lâkin onıñ o qadar küçü endi olmaycaq», – aytıla neşir malümatında.
İyünniñ 27-de Duginni Moskva universitetinden işten boşattılar. Onıñ fikirince, bunıñ sebebi «Novorossiya» ğayelerine qol tutuv oldı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iyün 5 künü Ukraina Yuqarı Şurası deputatlarına er yıllıq muracaatı çerçivesinde Qırımnı añdı.
Şu cümleden, kene şunı qayd etti ki, Ukraina Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım üzerinde nezaretini qaytarmaq içün bütün zaruriy areketlerni eter, haber ete Qırım.Aqiqat.
Poroşenkonıñ Qırımnıñ qaytarıluvı aqta ilk vadesi degil. Mayıs 18 künü qırımtatarlarnıñ sürgünligi yıllığında da bunı aytqan edi. Kiyevde keçirilgen hatıra aqşamında o, Qırım Ukrainanıñ ayırılmaz qısmı olğanı aqta aytqan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescit – Keçenleri aeronavigatsiya boyunca Avropa telükesizlik şirketi «Aqmescit» halqara aeroportqa bütün uçuşlarnı lâğu etti. Halqara naqliye şirketleri Aqmescitke yazğa qadar uçaq seferlerini lâğu etkenleri vaqıta, rusiyeli «Aeroflot» şirketi Qırım yöñelişinde uçuşlarnıñ sayısını arttıra. Aqmescit, elbette, azır, amma Avropa ruhset bermey.
«Aqmescit» halqara aeroportı er yöñelişte muntazam ve siyrek uçqan pasajir, em de diger uçaqlarğa hızmet etmege azır. Bu aqta ağımdaki seneniñ mart 18 künü aeroport saytında neşir etilgen bildirmede söz yürütile.
Tamam şu metinde aeroport memuriyeti, Ukraina avia qurumları bir taraflama sürette Qırım üzerindeki ava boşluğını serbest qullanuvını sıñırladı.
Aynı zamanda Qırım avalimanına nisbeten halqara yasaqlar kirseteldi. Bundan yevel aeronavigatsiya telükezlik boyunca Avropa teşkilâtı Aqmescit ve Aqyar şeerlerinege uçuşlar yasaq etti. Halqara grajdanlıq aviatsiyasınıñ ICAO könvetsiyasına köre, teşkilât, Ukraina akimiyetinen añlaşılmağan, amma devletniñ bir de bir qısımı üzerindeki aeronavigatsion hızmetleriniñ bir taraflama deklaratsiyalarnı tanılmaycaq. Avropa nezaretçileri, qapalı olmağanlardan ğayrı, er angi marşrutnı seçip alğan vaqıtta, kökte olğan areketleri bozuvlarınıñ ögüni almaq içün, olarnı ukrain, bulğar, türk dispetçer merkezlerinen uyğunlaştırmağa tevsiye eteler.
Hatırlatamız, Avropa nezareti bütün Avropa içün avadaki areketni idare etip, planlaştıra. Bu cümleden, milliy akimiyet ile işbirlik, grajdan ve arbiy qullanıcılarnı aeronavigatsion donatmalarnen temin etüv, ava limanı ve diger teşkilâtlarnen iş tutuvnı eda ete.
Halqara naqliye teşkilâtları Qırımnı terk eteler
Büyük avia şirketleri «Aqmescit» ava limanınen işni toqtatalar. Qomşu Türkiyeniñ «Turkish Airlines» şirketi Aqmescitten İstambulğa ve İstambuldan - Aqmescitke olğan bütün reyslerni lâğu etti. «Qırımda kergin siyasiy vaziyet olğanı sebebinden, İstambul – Aqmescit avia uçuşları iyün 17 kününe qadar lâğu etildi», – kompaniya saytında bu malümat bildirile. Evlden «Turkish Airlines»niñ reyslerine biletlerni satın alğan şahıslar Ukrainanıñ diger –Odessa, Kiyev, Dnepropetrovsk ya da Donetsk ava limanlarınıñ hızmetlerinen qullana bileler.
Bu afta diger türk– «Atlasjet» –şirketiniñ yolbaşçılığı iyün 1-ne qadar İstambul – Aqmescit yöñelişinde reyslerni lâğu etmege qarar berdi. Bunı «Qırım.Aqiqat» saytına şirketniñ Qırımdaki ofisinde bildirdiler. «Atlasjet» vekâlethanesi Aqmescitte işini devam ettirmekte, bundan evel alınğan biletlerniñ fiyatı bütünley ödemekte.
Bunınen beraber, «Ukrainanıñ halqara avialinii» şirketi Kiyevden Aqmescitke ve keri uçqan seferlerden vazgeçti.
Biletlerniñ fiyatını tek Medvedev tüşüre bildi
«Aqmescit» ava limanınıñ elektron tablosında tek Moskvağa taba ve keri qaytqan reysler aqqında malümat mevcut. Qayd etmek kerek ki, eñ ucuz biletniñ fiyatı 360 dollarnı tekşil ete. Qırım işğalinden evel tamam şu avia taşıyıcısınıñ bilet fiyatları150-200 dollar civarında edi.
Vaziyetni deñiştirmek içün, memleketniñ eñ yüksek yolbaşçılarnıñ kirişüvi kerek oldı. Ruusiye baş naziri Dmitriy Medvedev Aqmecitke olğan iş ziyaretiniñ neticesi olaraq, biletlerniñ fiyatlarını daa uyğun yapmağa avale etti. Endi bugün Aqmescitten Moskvağa ve kerige qadar ekonom klasslı bücet biletini "Aeroflot" saifesinde 240 dollarğa sımarlamaq mümkün.
Şimaliy Qıbrıznıñ adımları ile
Siyasiy közetici Vitaliy Portnikov «Aqmeyescit» ava limannı Şimaliy Qıbrısta türk akimiyeti tarafından idare etilgen Ercan şeerindeki ava limanını teñeştire.
«Halqara uçuşları faal eda etilgen adanıñ «qanuniy» – cenübiy qısımına baqqanda, şimaliy qısımına yalıñız, türk şeerlerinden uçaqlar uçıp kele». Na severnuyu çast ostrova – v ötliçiye ot yujnoy, «legalnoy», s yeye intensivnım mejdunarodnım soobşçeniyem, - letayut tolko samoletı iz turetskih gorodov», – bunı ekspert özüniñ newsru.ua. blogunda yaza. – Bu maqsadlar içün mahsus teşkil etilgen küçük avia şirketlerniñ küçük uçaqları qullanıla».
«Aqmescit» ava limanınını episi halqara şirketleri terk etken vaqıtta, Rusiye «Aeroflot» gruppasına kirgen şirketler Qırım yöñelişindeki uçuşlarnıñ sayısını arttıracağını ve diger reyslerniñ açılacağını bildirdiler.
Böyleliknen, 2014 senesi may 31 kününe qadar «Aeroflot» Airbus A320/321 uçaqlarınıñ künde 1-den 4 seferge qadar, iyün 1-nden 8 kerege qadar arttırmağa istey.
«Rossiya» şirketi aprel 20-nden başlap, Sankt-Peterburgtan er künlük reysni, iyunniñ 1-nden künde eki kere uçuşlarnı eda etmege niyetlendi.
«Donavia» şirketi aprel 28-nden yañı doğru Rostova-na-Donu şeerinden Aqmescitke taba künde bir kere uçaqlarnı yollaycaq.
«Aeroflot» şirketiniñ matbuat-hızmeti bildirgenine köre, Aqmescit yöñelişinde uçuşlarnıñ sayısı 77-ni teşkil ete bilecek.
Belli ki, «Aqmescit» halqara ava limanı bundan evel, Kiyev, İstambul, Frankfurta-na-Mayne, Tel-Aviv ve Taşkentten uçaqlarnı qabul ete edi.


text:
"Svidomi" ukrain mediası İnstagramda "Qırımdaki o geceler artıq kimniñ içün" ("Ti noçi v Krımu teper komu") fleşmobını başladı. İçtimaiy ağnıñ qullanıcılarını Qırım suretlerini yüklep, hatıralarınen paylaşmağa çağırtalar.
"Qırımnıñ çeşit köşelerinde yazda aftalarnı, aylarnı keçirgenimizni unutıp başladıq. Pahlava ve taze meyva aşağanımıznı. Ana-babalarımıznen ya da dostlarımıznen özümizni serbest ve bahtlı duyğanımıznı. Ya bizim Qırım - o nasıl eken? Nasıl edi ve onı nasıl hatırlaymız?", - denile fleşmob teşkilâtcılarınıñ beyanatında.
İştirak etmek içün, İnstagramda Qırımnen bağlı eñ parlaq ve sıcaq hatıravlar aqqında yazını yerleştirip, Ti_Hoчi_B_KpиMy_Teпep_koMy heştegini belgilemek kerek.
"Bu eñ sevimli yeriñizniñ tasviri, şeñ bir ikâye, sizni ilhamlandırğan Qırımnıñ bir köşesi ve ilâhre olmaq mümkün. İsteseñiz - şiirler olsun, serbestsiñiz", - yaza teşkilciler.
Em de, adam iç bir vaqıt Qırımda olmasa bile, yarımdanıñ işğalde boşatıluvında soñ baracaq yeri aqqında yaza bile.


text:
Qırımda COVID-19 hastalarınıñ vefat sayısı eksilmey, dep bildirdi yanvarniñ 13-nde Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Vefat sayısı ne keçken afta, ne de 2021 senesiniñ aftasında eksilmedi. Yani em keçken afta, em ondan soñraki afta 57 vefat qayd etildi», – dedi o.
Bundan evel bildirgenine köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı biraz eksilse de, yaqın aftalarda bu virus tarqaluvınıñ artması beklenile.
Keçken künü Qırımda 213 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi ki, koronavirus pandemiyası sebebinden cemaat aşağan yerlerniñ iş sıñırlavları yanvarniñ 15-nde lâğu etile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
A. ÖZAYDIN. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı, 2013
ÖZAYDIN, A. 2013. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , pp.326 - 327.
ÖZAYDIN, A., (2013). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.
ÖZAYDIN, Abdulkerim. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, 2013
ÖZAYDIN, Abdulkerim. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı, 2013.
ÖZAYDIN, A. 2013. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı, pp.326 - 327.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Abdulkerim ÖZAYDIN}, title={Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı}, pages={326 - 327} }


text:
Qırımdan köçip kelgen adamlarnıñ cemaat teşkilâtları Ukraina Baş prokuraturasına muracaatta bulunıp, Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükni mesüliyetke çektirecek olalar.
Bunı «Ukrain evi» Qırımnıñ iş ve medeniyet işbirligi merkeziniñ reberi Andriy Şçekun mart 11-de Kiyevdeki brifingde bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şçekunnıñ bildirgenine köre, Rusiyeniñ yarımada işğalinden bir yıl keçse de, Ukraina akimiyeti qurumında Qırım işleri hızmeti alâ daa yoq.
«Qırım işleri boyunca Devlet hızmetiniñ meydanğa ketirilüv müddeti aqqında – bütün müddetler bitti. Bugün «Vaqtınca işğal etilgen Qırım aqqında» qanun ve 2014 senesi iyül 17-de Nazirler şurası qabul etken qarar bozulmaqta. Bizler Baş prokuraturağa muracaatta bulunıp, vazifelerine uymağan ve olarnı beceremegen Arseniy Petroviçni mesüliyetke çekmege rica etecekmiz», – dep ayttı faal.
Onıñ aytqanına köre, aprel 15-ke qadar böyle bir Devlet hızmeti meydanğa ketirilmese ve «devlet cemaatqa betini köstermese», işğal etilgen Qırımdan köçip kelgenler radikal tedbirlerni keçirecekler.
«Tabiiy ki, barışıq tedbirler: birinciden, Ukraina Nazirler Şurasını piket etecekmiz», – dep ayttı Şçekun.
Mart 10-da Kiyevde «Qırım işğaliniñ yıllığı. Neler yapıldı?» tögerek masası olıp keçti. Nazirler şurasınıñ azaları onı körmemezlikke urdılar. Tedbirde Qırımdan köçip kelgenlerniñ meselelerini al etmek ve yarımadanı işğalden azat etmek içün akimiyetke teklifler qabul etildi.


text:
İşğal etilgen Qırımda, evel Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti koordinatorı Sinaver Kadırov yaşağan daire qapılarına belgisiz şahıslar keldi.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına şu evde yaşağan sakinler bildirdiler.
«Al-azırda belgisiz şahıslar 60 let Oktâbrâ soqağına, Sinaver Kadırov evelleri yaşağan adresi boyunca, kelip, bar küçü ile qapığa ura, açmağa talar eteler, olarğa Sinaver Kadırov kerek eken», – dep bildireler şaatlar.
Aytqanlarına köre, olar evge uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimlerini çağıracaq olalar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, keçken cumaertesi künü sport qıyafetinde belgisiz şahıslar Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ konferentsiyasına keder etecek oldılar. Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ soñki dissidenti olğan Sinaver Kadırov işbu konferentsiyanıñ teşkilâtçılardan biri edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Fevralniñ 23-nde Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında XX asır başında qırımtatar milliy areketiniñ lideri olğan Noman Çelebicihan añıldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gülnara Bekirova Qırım.Aqiqatqa ikâye etip bergenine köre, regionnıñ bir qaç qasabasında hatıra aqşamları, qırımtatar milliy «Küreşi» boyunca nümüneviy çıqışlar, umumtasil oquv ve medeniyet müessiselerinde vatanperverlik dersleri ötkerilgen, sergi ve ekspozitsiyalar teşkil etilgen.
Bekirova ayrıca, tedbirlerniñ teşkilâtçısı yerli devlet memuriyetleri ve qırımtatar meclisler olğanını qayd etti.
Daa evel haber etilgenine köre, Noman Çelebicihanğa bağışlanğan tedbirler Ukrainanıñ çeşit regionlarında, şu cümleden Rusiye ilhaq etken Qırımda da öterildi.
2018 senesi fevralniñ 23-nde XX asır başında qırımtatar milliy areketiniñ lideri olğan, belli erbap Noman Çelebicihannıñ facialı ölümine 100 yıl tola.
Noman Çelebicihan (1885-1918) – qırımtatar yazıcısı, qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ muellifi, 1917-1918 seneleri qurulğan qırımtatar halqı birinci Qurultaynıñ esasçısı olğan diniy, cemaat ve siyasiy erbabıdır.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında doğa. Bağçasaray, İstanbul, Sankt-Peterburgda oquy, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâbiy teşkilâtlarında iştirak ete. XX-ncı asırnıñ başında eñ istidatlı qırımtatar edebiyatçısı olaraq tanıla. Qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen!» adlı milliy gimniniñ müellifi ola. 1917 senesi Fevral inqilâbından soñ Musulman icra komitetiniñ reisi, Qırım müftisi – soñra ise, Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi olaraq saylâna. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından tevqif etilerek, fevralniñ23-nde Aqyar apishanesinde deñizciler tarafından öldürile. 33 yaşında olğan müftiniñ cesedi deñizge atıla.


text:
Eski Qırımda Rusiye küç idaresiniñ hadimleri tyerli sakinninevine tintüv maqsadınen kelip, iç bir vesiqa köstermeden onı tutıp alalar. Bu aqta iyünniñ 6-nda Qırım.Aqiqatqa ictimaiy uquqimayeci Mustafa Seydaliyev ikâye etip berdi.
«Tutulıp alınğa şahısnıñ adı ve soyadını bilgeme tırışamız. Tintüv keçken arada onıñ qadınını Kefe Rayon içki işler idaresine (Rİİİ) alıp ketip şaat sıfatında sorğulağanlar. Tintüv bitken soñ onı maşnağa yüklep alıp ketkenler. İdare hademleri onıñ evinden beş torba şey alıp ketken. İçinde neler olğanından haberimiz yoq. Ömür arqadaşı şok alda olğanı içün daa evni baqıp yetiştiralmağan. Küç idaresiniñ hadimleri alğan şeylerniñ cedevlini bersinler degenimni közardı ettiler. Ne telefon nomerası, ne yerge alıp ketkenleri, ne de protokol kopiyalarını qaldırmadılar. Sadece maşnağa oturtıp alıp kettiler. Ekstremizmde qabaatlana degen laflar yüre edi, ancaq biz qaysı madde olğanından bile haberimizyoq», – dep ikâye etti Seydaliyev.
Onıñ sözlerine köre, faaller onıñ ne yerde olğanını bilmege tırışalar.
Daa evel haber etilgenine köre, Eski Qırımda tintüv yapılğan yerge avtozak ketirilgen. Bu yerde OMON, TSE (Ekstremizge qarşı küreş merkezi), FSB kibi Rusiye telükesizlik hızmetleri bulunmaqta.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Bunı Aqmescitte brifing devamıda qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanı kibi, zulumlar qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge Qırımğa kelmege yasaq etilmesine qarşı narazılıqnı bildirip, yol qapatuv numayşta iştirak etken insanlarğa nisbeten duyulmaqta.
Çubarov şunı da qayd etti ki, Rusiye qanunları Ukraina qanunlarından pek farq ete, şunıñ içün «mayıs 3 künü keçirilgen numayışnıñ iştirakçilerine nisbeten cinayi taqip olduqça ciddiy cezalavğa ketire bile».
«Bugün Qırımda numayışlarda iştirak ekten insanlarğa nisbeten olıp keçken mahkemelerniñ neticelerini elde ettim. Eki insan endi 10 biñ miqdarında para cezasına oğradı. Adiy insan içün bu olduqça büyük bir paradır», – qayd etti Meclis reisi.
Bundan da ğayrı, Çubarov yaqın vaqıtta cinaiy iş oña da nisbeten açılacağını ayttıp keçti.
«Bilgenime köre, bugün maña ve daa bir kimsege nisbeten cinaiy iş açılmaq kerek. Añlayım ki, al-azırda cezalav ve basım yönelişi üstün çıqa», – qayd etti o.


text:
«Ukrainanıñ Rusiyege qarşı (Qırım)» davasınıñ diñlevleri keçirilecek Avropa insan aqları mahkemesiniñ oturışuvı sentâbrniñ 11-ne belgilendi, dep bildirdi adliye naziriniñ muavini, AİAM işleri vekâletlisi İvan Lişçına.
«AİAM meseleleri vekâletlisiniñ kâtibiyeti bu sene fevral ayından berli beklenilgen mektüpni aldı. Mahkeme oturışuvı 20958/14 (Qırım boyunca) 2019 senesi sentâbrniñ 11-ne belgilendi. Bu sefer ötkerilsin dep ümüt eteyik», – dep yazdı Lişçına Facebook saifesinde.
Bundan evel AİAM fevralniñ 27-ne baqılması belgilengen Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasına dair Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davasını başqa künge qaldırdı.
Avropa insan aqları mahkemesinde Ukrainanıñ Rusiyege qarşı beş davası bar.
2018 senesi avgustnıñ 10-nda Ukraina Avropa insan aqları mahkemesine Kremlniñ ukrainalı siyasiy mabüslerinen bağlı yañı devletlerara şikâyetni bergen edi.
Avropa insan aqları mahkemesinde vatandaşlarnıñ Rusiyeniñ ilhaq etken Qırımda ve Donbastaki vaqialarnen bağlı dört biñ davası mevcut.
Avropa parlamenti Rusiyeni qanunsız tutulğan ve apiske alınğan ukrainalı siyasiy esirlerni acele azat etmesine çağırğan edi.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhqa tevqifniñ uzatılmasına qarşı şikâyetniñ baqılmasını aprel 5-ke keçirdi.
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları gruppasınıñ bildirgenine köre, mart 19-dan başlap başqa işi boyunca çıqarılğan mahkeme qararına qarşı narazılıq kösterip açlıq tutqan Baluhnı Aqmescitke ketirmediler, çünki o Aqşeyhteki (Razdolnoyedeki) muvaqqat tutuluv izolâtorında buluna.
Baluh oturışuvda videoalâqa vastasınen iştirak etti. Aynı zamanda o, qolları buğavlanğan alda buluna edi. Qorçalavı buña narazılıq bildirdi, çünki buña qabaatsızlıq prezumptsiyasınıñ bozuluvı olaraq qıymet kesmek mumkün. Bundan soñ faaliyetçiniñ qollarından buğavlar alıp taşlandı.
Aq-uquq qorçalayıcıları, Baluhnıñ qorçalavğa aqqı bozuldı, çünki o, videoalâqa boyunca «advakatı ile tolu şekilde aqıl tanışıp olamay edi», dep qayd ettiler.
Bu munasebet ile oturışuvnı 2018 senesi aprel 5-ke qadar toqtatmağa qarar berildi. Qorçalayıcı Baluhnen körüşmek içün ketti.
2017 senesiniñ ağustosında Qırımda mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhqa qarşı daa bir cinaiy iş açıldı. Bu, Baluh ve onıñ advokatı tarafından ukrainni aqaretlegen ve urğan Aqşeyhteki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkoğa qarşı poliske şikâyet berilgen soñ oldı. Buña cevaben Tkaçenko ukrainge qarşı öz şikâyetini berdi. Ukrainniñ qorçalavı bergen malümatqa köre, Tkaçenko özü ukrainge ucüm etti: urdı, küfür sözlerini qullanıp sögdi, milliy alâmeti boyunca aşalay edi.
Mart 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh rayon mahkemesi Volodımır Baluhqa 2018 senesi iyün 19-ğa qadar tevqif etilgen alda bulunuv şeklinde azatlıqnı sıñırlav tedbirini sayladı.
Baluh, mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Mart 14-te Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhqa dair qararnı deñiştirdi. Akem qabaatlavdan arbiy yedeklerniñ satın alınması aqqında maddeni alıp taşladı. Faaliyetçige qarşı koloniya-qasabada 3 yıl ve 5 ay muddetine azatlıqtan marum etüv ve, ondan ğayrı, 10 biñ ruble (qararnen 4,6 biñ hrn.) miqdarında cöreme şeklinde uküm çıqarılğan edi.
Mart 28-de Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti. Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova, açlıq tutqan faaliyetçige ekimlerni yibermek ricasınen Rusiyedeki zenaatdaşına muracaat etti.
Aprel 2-de mahkeme UPTs KP (Kyiv Patriarhatınıñ Ukraina Ortodoks Kilsesi) arhiyepiskopı Klimentke Baluhnıñ cemiyet qorçalayıcısı olmağa izin berdi.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ qorçalavı ve aq-uquq qorçalayıcıları, o, Ukraina vatanperveri olğanı içün – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Sentâbr 16-da, salı künü, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ binası yanında mecburen köçip kelgenlerniñ aqlarını qorçalamağa ve Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca qararlarnı almağa talap ettiler. Numayışnı «Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ idareci şurası» cemaat birleşmesiniñ vekilleri keçirdiler.
Şu cümleden, faaliyetçiler «Köçip kelgenlerniñ aq ve uquqlarnıñ teminlevi aqqında» № 4490-1 qanun leyhasını qabul etmege ve Qırımnıñ işğal etilüvi boyunca qararlarnı almağa talap ettiler.
«Qırım – Ukrainanıñ ayırılmaz bir qısmıdır. Ve bugün Ukraina halq deputatları bunı unutmamaq kerekler. Qırım işğali boyunca malüm qararlar alınmalı. Cemaatçılıq tarafından biz «Qırımnıñ azat etilüvi içün» umumukrain areketni başlaymız», – dep bildirdi «Ukrainskiy dom» iş ve medeniy işbirlikniñ qırım merkezi» jemaat teşkilâtınıñ reisi Andrey Şçekun.
Qırımlılarnıñ numayışına Ukraina şarqiy vilâyetlerinden, ATO zonasından kelgenler de qoşuldı. Olar Donbassnı azat etip, bölünmez Ukrainanı qurtarmağa çağıra ediler.
Evel, qaçaqlarnıñ işleri boyunca BMT Yuqarı komissarınıñ idaresi Ukraina halq deputatlarını köçip kelgenlerniñ uquq ve azatlığınıñ teminlevi aqqında qanun leyhasına qol tutmağa çağırğan ediyu
Sentâbr 15 künü, Donbass ziddiyetiniñ barışıq tınçlandıruvı meseleleri boyunca vekâletli İrina Geraşçenko Ukrainada 271 biñ köçip kelgen insan bar olğanını qayd etti.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım işgali sebebinden AQŞ tarafından yapılğan yaptırımlar Yalta kinostudiyasınıñ inkişafına keder etken. Öyle fikirni Qırım.Aqıqat Radiosınıñ saba yayınında iş adamı, Yalta kinostudiyasınıñ saibi Sergey Arşınov bildirdi.
«Ğarp yaptırımları olmasa edi, belki de kinogruppalar daa çoq kelir edi, men bunda eminim. 2000 senesinden başlap kinostudiyanıñ zemaneviy tarihını alsaq, bizler yüzden ziyade film çekimlerine yardım ettik ve özümiz çıqardıq. Ve muracaq etkenlerniñ esas qısımı Rusiyeden gruppalar edi», – dedi Arşınov.
2014 senesi sentabr 2 künü rus Qırım parlamenti Yalta kinostudiyasını yarımadanıñ mülküne 1,3 mln. grivnağa (vaqıtnıñ para fiyatına köre, tahminen 3,7 mln. ruble) satın almağa qarar aldı. Qırımdaki Rusiye akimiyeti Yalta kinostudiyasınıñ mülküni Kremlge bağlı olğan Qırım Medeniyet Nazirligine teslim etti.
2014 senesi sentabr 10 künü Rusiyege bağlı Qırım Parlamenti 15 yıl evelsi alınğan qararını red etti ve Yalta kinostudiyasınıñ aktsiyalaştırılması ve esas isse senetleriniñ satılmasını lâğu etti ve böylece onı devlet mülküne qaytardı. Studiyanıñ saibi Sergey Arşınov akimiyetniñ yapqanını qanunsız tanıdı ve buña qarşı mahkemede itiraz bildirecegini ayttı. 2016 senesi avgust ayında Rusiye Yüksek Mahkemesi kinostudiyasınıñ «devletleştirüvi» aqqında qararını ükümde qaldırdı.
2015 senesi dekabr 22 künü AQŞ Rusiye ve Qırım kompaniyalarına qarşı yaptırımlar keçirgen edi. Amerika Maliye Nazirliginiñ açıqlağan cedveline Yalta kinostudiyası de kirgen.


text:
«Qırım» qırımtatarlarnıñ cemaat areketi aqımdaki seneniñ soñuna qadar şekillendirilecek. Qurultaynı dekabr ortasında keçirmege planlaştırıla. Ondan soñra areket kendi faaliyetini cumhuriyet ve Aqyardan tış – Rusiyeniñ sekiz regionında – tarqatmağa planlaştıra.
Bu aqqında «Qırım» areketini meydanğa ketirmek teşebbüsçilerinden biri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ sabıq azası Remzi İlyasov oktâbr 20-de Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye qanunları boyunca meydanğa ketirilgen yañı areket Mecliske qarşı çıqmaycaq ve Qırım ve Rusiyeniñ federal akimiyetleri ile iş tutıp, qırımtatarlarnıñ problemlerinen oğraşacaq, «Qırımnıñ» esas maqsatlarından biri – 2020 senesine qadar halq ilerilemesiniñ köntseptsiyasını azırlamaqtır.
«Qırım» cemaat areketi qırımtatarlarnıñ idare alternativaları olaraq meydanğa ketirilmey, bizim aramızda em Meclis azaları, em de Qurultay delegatları bar. Bizler qırımtatar halqı aqqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi ve imayesi işinde evelden Qurultay belgilegen bazı ğaye ve printsiplerge qol tutamız. Bugünde-bugün er bir delegat ne yapılacağını tüşünmeli, em de Qurultay qarar alğanda mesülietli olmaq kerek», – dep qayd etti Qırım «devlet şurasınıñ» spiker muavini.
Meclisniñ daa bir sabıq azası – uquqçı Teyfuk Gafarov bildirdi ki, dekabr ayına qadar «Qırım» yarımada regionlarında 5-6 toplaşuv keçirip, yañı teşkilâtnıñ nizamnamesini belgileycek ve qurultay delegatlarını saylaycaqlar.
Umumen, İlyasovnıñ aytqanına köre, «Qırım» 10 subyektni qaplap almağa planlaştıra: Qırım, Aqyar, Krasnodar ülkesi, Tataristan, Başkortostan, Rostov-na-Donu, Samara, Moskva, Moskva vilâyeti ve Sankt-Peterburg.
Onıñ bildirgenine köre, «Qırım» «qapuları» ayrı faaller ve cemaat teşkilâtları içün açıqtır.
Malüm olğanı kibi, 2014 senesi avgust ayınıñ soñunda Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım «akimiyetinen» ibirlik tutqan üç azanı Meclis erkânınan çıqardı. Olarnıñ arasında Remzi İlâsov, Teyfuk gafarov ve Zaur Smirnov barlar.


text:
İşğal etilgen Qırım akimiyetine «cumhuriyetke radikal keyfi olğan islâm teşkilâtlarınıñ sıq-sıq kelmesine diqqat ayırmaq» teklif ettiler. Bunı bazarertesi künü, oktâbr 27-de, Krıminforda ötkerilgen matbuat-konferentsiyası devamında Strategik taqiqatlarnıñ Rusiye institutınıñ ilmiy hadimi Galina Hizriyeva bildirdi.
O, «mahsus diqqatnı» eki teşkilâtqa ayırmaq kerek olğanını qayd etti.
«Qırımğa er vaqıt Rusiye müftiler şurasınıñ insanları kele. Bu teşkilâtqa olğan ürmetime baqmadan, olarnı Rusiyeniñ temeli olaraq tanımayım. Kendi maqsatları bar, kendi vazifeleri, parallel ayatı», – dey ekspert.
O şunı da qayd etti ki, bu qasevetni doğurğan yekâne teşkilât degildir.
«Mında «Hizb ut-Tahrir» firqasınıñ seviyesinde olğan yolbaşçılar da kele. Olar gizli sürette kele, babalar ile raatlanmağa, arqadaşları ile subetleşmek. Olar añlı rus tilli müitinde yaşap, tecribeli teşviqatçı olalar», – qayd etti Hizriyeva.
O şunı da qayd etti, «Qırım akimiyeti, menimce, buña endi diqqat etmelidir. Rusiyeden mında vahhabitlerniñ kelmesi aqqında daa bir şey aytmayım, çünki olarnı daa öz közümnen körmedim».
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukrainalı siyasiy mabüslerler – ilhaq etilgen Qırım sakini rejissör Oleg Sentsov ve qırımlı anarhist Oleksandr Kolçenko anaları ilk defa körüşip, oğullarınıñ tez vaqıtta azat etilmesi içün yardım kösterilmesini rica eterek, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa muracaat ettiler.
Bu aqta Qırım.Aqiqat TV süjetinde söz yürsetile.
«Poroşenko efendi, sizge Rusiye apishanelerinde yatqan vatandaşlarıñıznıñ anaları muracaat ete. Yalvaramız, yardım etiñiz! Oğlum artıq eñ soñki tedbir olaraq – açlıq tutıp başladı. Albuki daa evel bunı yapmaycağını aytqan edi. Sizler olarnı bu apishanelerde taşlamazsıñız dep umüt etemiz», – dey rejissör Oleg Sentsovnıñ anası Lüdmila Sentsova.
«Ürmetli prezident efendi, sizge muracaat etem. Bizim oğullarımıznı azat etmek içün eliñizden kelgen er şeyni yapıñız. Olar ne prezdentten, ne de devletinden közü qaytmasın», – dey Oleksandr Kolçenkonıñ anası Larisa Kolçenko.
Bu
arada siyasiy mabüslerniñ anaları Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaat etmediler.
«Saşa buña razı olmaz edi… Oleg de», – dep izaatlay qadınlarnıñ ekisi de.
Rusiyeniñ Kopeysk (Çelâbinsk vilâyeti) apishanesinde yatqan Qırım sakini olğan Oleksandr Kolçenko açlıq tutacağı aqqında mayısnıñ 31-nde ilân etken edi.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilan etken edi.
Ukrainalı rejissör Oleg Sentsov Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlığını devam ete. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
Ukrainada ve bütün dünyadaki faaller Rusiye ve prezident Vladimir Putinden qanunsız tutulğan ukrainalılarnın azat etilmesini talap etmege devam eteler. Çeşit devlet ve qıtalarda #FreeOlegSentsov и #SaveOlegSentsov yazıları altında tedbirler ötkerile.
Sentsov ve Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar, «Qırım» sanktsiyalar cedvelinde tahminen 5,5 biñ hususiy ve uquqiy şahıs olğanını ayttı. Bunı o, iyülniñ 13-nde «Qırımnıñ işğalden azat etilmesi siyaseti: sanktsiyalarnıñ emiyeti» halqara tögerek masa vaqtında bildirdi, dep haber ete TİN matbuat hızmeti.
Böylece, Cepparnıñ sözlerine köre, «sanktsiyalar siyaseti mehanizmi bugün Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı tecavuzınıñ qarşısını almaq yolunda siyasetniñ ve tış siyasetniñ eñ tesirli vastalarından biridir».
«Kremlniñ halqara tecrit siyaseti ile beraber Rusiyeniñ Qırımnıñ işğalini qanuniyleştirmege ıntıluvlarınıñ tanımama halqara siyaseti ile beraberlikte tecavuzkâr memleketniñ davranışına tesir ete bilecek sanktsiyalardır», – dedi o.
Bu yıl Ukraina TİN teşebbüsi ile işğal etilgen Qırımda fahriy konsullıqnıñ açılması sebebinden Nikaraguağa qarşı sektor sanktsiyalarnıñ qoyulmasını hatırlattı.
«Sanktsiyalar siyaseti niayet müim ve belki de Rusiyeniñ arbiy olmağan yolnen toqtatmaq içün yekâne tesirli bir vastağa çevirildi. Bu, aynı zamanda Kremlniñ silâlarını daa da yañartmaq içün qullana bilecek RF-nıñ devlet bücetine emiyetli derecede kelir ğaybıdır», – qayd etti Ceppar.
Ukraina Yuqarı Radası, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ işğal etilgen Qırımda “fahriy konsullıqnıñ” açılması içün Nikaragua Cumhuriyetine qarşı sektor sanktsiyalarnıñ qoyulması aqqında qararnı tasdıqladı. Muvafıq qararnı parlamentniñ baqıluvına Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy teklif etti.
Bu qararğa 322 millet vekili qoltuttı ve beş yıl müddetine qoyulğan sanktsiyalar quvetini aldı. Nikaragua konsulı vazifesine 2020 senesi noyabr ayında “Qırım baariniñ” faal iştirakçisi, Ukrainada 13 yıl apis cezasına mahküm etilgen Rusiye vatandaşı Oleg Belaventsev tayin etildi.
Fevralnıñ 1-nde Ukraian prezidenti Volodımır Zelenskıy Yuqarı Radanıñ baqıluvına Nakaraguağa qarşı sanktsiyalar qoyulması aqqında qararnı teklif etti. Fevralnıñ 2-nde Ukraina parlamentiniñ mebusları bu qararğa qoltuttılar.
Avgustnıñ soñunda Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba, Qırımda Nikaraguanıñ fahriy konsullığı açılğanını bildirgen edi. Konsulnıñ vazifesine Qırımnıñ ilhaqında iştirak etken Oleg Belavenets tayin etilgen.
Oktâbrde Ukraina Nazirler Kabineti işğal etilgen Qırımda konsullığını açqanı içün Nikaraguağa sanktsiyalar qoymağa teklif etti. Nikaragua Ukraina ükümetiniñ qararını açıq tefsir etmedi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Tış İşler Nazirliginiñ başı Vadım Prıstayko İranda urulğan ukrain uçağı içün ivaz etüviniñ perspektivaları aqqında aytıp berdi, bildire Azatlıq Radiosı.
"İvaz etüv meselesi de muzakere etilecek. Amma bunı tafsilâtlıca keççe adliyeciler muzakere etecek. Añlaudırsıñız, onıñ bir qaç basamağı olacaq. Birinci basamaq - sigorta şirketleri ve ava şirketi bergen ivazlar, soñra daa yüksek seviyede - İran tarafınıñ ivazları... İnfratertip nazirinen semereli muzakere olacağında şübelenem, bunıñ içün muzakerelerde adliye şirketleri iştirak etmeli, amma biz bugün toplaşuvda yapacaq iyasiy itevsiz bular yapılmaz", - dedi nazir yanvarniñ 20-sinde Kyivde matbuat konferentsiyasında.
«Borıspil» halqara ava limanında İranda tüşürilgen Ukraina halqara ava yolları uçağında elâk olğanlarnen vedalaşuv merasimi keçti. Qaza neticesinde elâk olğan 11 ukrainalınıñ naaşları yanvarniñ 19-nda saba uçaqnen ketirildi.
Ukraina Tış işler nazirligi, İranda Ukraina uçağınıñ tüşürilüvi neticesinde elâk olğan ukrainalılar cesetleriniñ identifikatsiyası yekünlendi, dep bildirgen edi.
«Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
Daa evel bir sıra kütleviy haber vastası ABD ve diger memleketlerniñ istihbarat menbalarına esaslanıp, Ukraina halqara ava yolları ava şirketiniñ «Boeing» uçağı İran raketasınen tüşürildi, dep bildirdi, daa soñra bunı Kanada ve Büyük Britaniya liderleri de ayttı. İran akimiyeti 176 insan elâk olğan Ukraina uçağı tüşürilgenine dair versiyanı inkâr etken edi.


text:
Latviya çetel işler nazirligi İosif Kobzon, Oleg Gazmanov ve yırcı Valeriyağa memleketke kirişni yasaq etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Latviya çetel işler naziri Edgar Rinkeviçniñ sözlerine köre, Rusiyeniñ medeniyet erbapları «Qırımnıñ işğaline qol tutqanları» ve Ukraina akimiyetiniñ faaliyeti aqqında aytqanları içün «qara cedvelge» tüşti.
Yarın Yurmalada «Novaya volna» adlı populâr muzıkanıñ halqara yarışı başlanacaq. Latviya çetel işler nazirliginiñ başı şunı da qayd etti ki, eger de işbu icracılar endi Latviyada bulunğan olsalar, olarğa memleketni terk etmege rica etecekler.


text:
Türkiye Cumhuriyetiniñ Tış işler nazirligi Qırım akimiyetiniñ areketlerini, şu cümleden Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalanmasını takbih etti.
Bunı Türkiye nazirliginiñ resmiy saytında bildireler.
Türkiye tış işler nazirligi Qırımnıñ şimdiki akimiyeti tarafından qırımtatarlarnıñ temsil organına yapılğan basqını qayd etti.
«Ahtem Çiygoznıñ yaqalanması qırımtatar halqınıñ temsil organına yapılğan basqı ve onı qorquzmaq ıntıluvlarını isbatlay», – aytıla beyanatta.
Nazirlik Meclis liderlerinden biri eñ yaqın vaqıtta azat etilecegine ümüt beslegenini bildirdi.
«Qırımtatarlarğa nisbeten demokratik ve insan aqlarına sayğı kösterilmesini ve eñ yaqın vaqıtta Ahtem Çiygoznıñ azat etilmesini bekleymiz. Türkiye öz menfaatlarını er daim demokratik yollar ile qoruğan soydaş qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalamağa ve olarnıñ vaziyetini taqip etmege devam etecektir», – dep qayd ete Türkiye tış işler nazirligi.
Bundan evel Türkiye Rusiye arbiyleri tarafından ATR qırımtatar telekanalında yanvar 26-da keçirilgen tintüvni takbih etken edi.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
İlbaşı olimpiadada medal’ yawlağan sportçılarnı qabul itte
Ärdoğan:"Olimpiadada qatnaşqan 108 törek sportçınıň härberse maqtawğa layıq"
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan 2020 Tokio Olimpiya uyınnarında medal’ yawlağan milli sportçılar belän kiçke aş mäclesendä oçraştı.
Ul biredä yasağan çığışında Törkiyäne sportta tağın da yaxşıraq urınğa kütärergä teläwlären äytte.
Ärdoğan bilgeläp ütkänçä, olimpiadada qatnaşqan 108 törek sportçınıň härberse maqtawğa layıq.
Törkiyä ilbaşı sportçılarğa här êtapta yärdäm kürsätäçäklären belderep:” Köçle häm köçsez yaqlarıbıznı analizlayaçaqbız. Parij olimpidasında Tokiodağı uňışlarıbıznı uzıp kitärbez dip ışanam”,- dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Süriyä häm Äfğanstan turında fikerlären citkerde
Törkiyä İlbaşı: “(Süriyädä) terror oyışmasına, AQŞ häm rejim yaqlawına qarşı kiräkle härtörle köräş alıp baraçaqbız”
“Yäşen” häm “Acağan” terrorçılarnı suqtı
Şul isemnärdäge xäräkätlär barışında distädän artıq terrorçı yuq itelde


text:
Dağ qobasında saqlanılğan Altın beşik aqqında Qırım efsanesiniñ bir qaç variantı bar. Onıñ resmi Manguptaki Teodoro prinsliginiñ tuğrasında yapılğan edi. Bazıları onı Graalniñ izsiz ğayıp olğan kasası ya da İsa peyğamber doğğan beşik dep sayalar. Altın beşik saqlanğan qoba ise ana qarını ola bile, o, balalarını duşmanlardan qorçalamaq içün içeri aldı, soñra da kene çıqaracaq. Bu em qırımtatarlarnıñ «ömür teregi», ve Qırımnıñ özü – tamır halqı – qırımtatarlarnıñ beşigi, vatan ve kelecek nesillerge berilecek oña olğan munasebet timsali, ğayrıdan tiklenüv, nesiller bağı, halq ananeleriniñ küçü, ad, namus, azatlıq ve mustaqillik sadıqlığıdır.
Altın beşikniñ Qırımdaki yeri aqqında bir sıra fikirler mevcut: Bağçasaray rayonındaki Kuçuk-Süren (Malosadovoye) köyü rayonında aynı adnı taşığan qoba, Çatırdağnıñ şimal etegindeki Binbaş Qoba, Büyük İsar dağı, Bor Qaya, Aq Qaya, Qaplı Qaya, Basman («insan ayağı basmaycaq yer»), Boyka ve digerleri. Yarımadadaki er bir regionnıñ sakinleri türbe olarnıñ toprağında olğanını tüşüngen ediler. Dağda uzaqtan kelgen sesler eşitilse edi, Altın beşik öz başına sallanğanını ayta ediler.
Efsanege köre, diger halqnı boysundırmaq ya da yaramay bir şey yapmaq niyeti ile Altın beşikni alacaq olğan birisi cezalanacaq
Keçken sene, Qırım işğal etilgen soñ, Rusiye askerleri olğan «yeşil adamçıqlar» Boyka dağınıñ etrafını sarıp, yerli sakinlerni uzaqlaştıra ve anda bir şey qıdıra ediler. Mında yaşağan qartlar Ekinci cian cenki vaqtında aynısını almanlar da yapqanını hatırladılar. Ezoteriklerniñ fikirince, Boyka dağı – Qırımnıñ Şambalasıdır. Söz sırası, bunıñ kibi aziz yerlerni tüşünmege acet yoq, olar öz sırlarını beklenmegen musafirlerden saqlarlar ve olarğa yaqın kelgenlerde deşet duyğusını doğura ve atta deli ete bileler. Eki diktatornıñ aynı çizgileri aqqında bir qaç kere aytılğan edi, bu sebepten hırsızlanğan Qırımda çeşit merasimler ile bağlı olğan er şeyge emiyet bergen Putinge «Qırım, dünya ve yarımadadaki munasebetler üzerinde üküm» timsali olaraq Altın beşikke beñzegen bir şeyniñ berilmesi tabiiy bir aldır. Asılında ise, daa bir «qara işaret» berildi: efsanege köre, diger halqnı boysundırmaq ya da yaramay bir şey yapmaq niyeti ile Altın beşikni alacaq olğan birisi cezalanacaq. Bu muqaddesatqa iç bir alâqası olmağan insanğa onı ediye etmek imkânsız.
Altın beşikniñ özü ise Qırım dağlarında eskisi kibi saqlana ve Qırımnıñ kerçek canlanmasını ve ilerilemesini bekley.
Elzara Beşuyli, bloger, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Köç
Köç - vektor fizik zurlığı, başqa cisemnär häm qırlar tä'sir itüe intensivlığınıñ däräcäse bulıp tora.
Massalı cisemgä salınğan köç - anıñ tizlege yäki eçendäge deformatsiä häm köçäneşlär xasil buluına kiterä.
Köç vektor zurlığı bularaq module, yünäleşe, köç salınğan noqtası belän bilgelänä.
Nyutonnıñ ikençe qanunı buyınça inertlıq xisap sistemalarında matdä noqtası tizläneşeneñ yünäleşe berdäy tä'sir itüçe köç yünäleşenä tiñ, köç modulenä proportsional' häm massağa kire proportsional' bula.
Standart model qaraşı buyınça fundamental' tä'sir iteşülär kalibrlı bozonnar almaşu yärdämendä xasil bulalar.
Sİ berämleklär sistemasına köç ülçäneşe - LMT-2, berämlege - Nyuton, SGSta - dina (dyn).
Köç töşençäsen tikşerenülärne törle çorlarda Arximed (III ğasır b.e.q.), Aristotel, İsaak Nyuton (XVIII) alıp barğannar. Öç ğasır däwamında Nyuton mexanikası ğına qullanıla. XX ğasırda Albert Eynşteyn Nyuton mexanikasınıñ tik yuğarı bulmağan tizleklär oçrağındağı qullanışın isbatlağan häm ğomumi mexanikanı täqdim itkän.
Nyuton mexanikası[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Nyuton qanunnarı
Nyutonnıñ ikençe qanunı buyınça material' noqta impulsı üzgäreşeneñ tizlege noqtağa barlıq tä'sir itkän köçlär summasına tigez:
yäki:
Nyutonnıñ öçençe qanunı buyınça: tä'sir itüçe köç qarşı tä'sir itüçe köçkä tigez:
Fundamental' tä'sir iteşülär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Standart model qaraşı buyınça fundamental' tä'sir iteşülär kalibrlı bozonnar almaşu yärdämendä xasil bulalar. Tä'sir iteşü iñ yuğarı tizlege - yaqtılıq tizlege.
Gravitatsiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Gravitatsiä
Az tizlekneñ häm zäğif gravitatsion tä'sir iteşü oçraqlarında Nyutonnıñ tartım teoriäse belän taswirlana, ğomumi oçraqta Eynşteynnıñ Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse belän taswirlana.
Klassik mexanikada (az tizlek häm zäğif gravitatsiä oçrağı) ğravitatsion tä'sir iteşü bötendönya tartım qanunı belän taswirlana: ike noqtalar arasında M häm m massa belän häm R aralığı belän ğravitatsion tartım köçe ike massağa turı proportsional' häm aralıqnıñ kvadratına kire proportsional':
Köçle gravitatsion qırda häm gravitatsion qırda relätiv tizlek belän xäräkät itkändä Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse belän taswirlana.
Elektromagnitik tä'sir iteşü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Töp mäqälä: Elektromagnitik tä'sir iteşü
Elektrostatikada ike qorğı arasındağı köç Kulon qanunı belän taswirlana:
- (SI)
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Физиka. Бoлbшoй эHциkлoпeдичeckий cлoBapb/Гл. peд. A. M. ПpoxopoB. — 4-e изд. — M.: Бoлbшaя Poccийckaя эHциkлoпeдия, 1999. — C. 874—876. ISBN 5-85270-306-0 (БPЭ)
- ГpиropbeB B. И., MяkишeB Г. Я. — «Cилы B пpиpoдe»
- ЛaHдay, Л. Д., Лифшиц, E. M. MexaHиka. — ИздaHиe 5-e, cTepeoTипHoe. — M.: ФизMaTлиT, 2004. — 224 c. — («TeopeTичeckaя физиka», ToM I). — ISBN 5-9221-0055-6.[


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/29 avgust
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 29 avgust biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
BMOnıñ Xalıqara atom teş qoral sınawlarına qarşılıq köne (en)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1881 — Laurinas İvinskis, Litva yazuçısı.


text:
Ukraina tış işleri nazirligi jurnalist Roman Suşenkoğa qarşı açılğan iş siyasiy sebeplernen bağlı dep saya ve tez vaqıtta onıñ azat etilmesini talap ete. Bu aqta TİNniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Twitterde yazmaqta.
«Bir daa işniñ siyasiy sebeplernen bağlı olğanını qayd etip, Rusiye tecvuzınıñ esiri olğan jurnalist Suşenkonıñazat etilmesini talap etemiz», – dep qayd ete o.
Daa evel adliyeci Mark Feygin Rusiye prokuraturası ukrainalı jurnalist Roman Suşenkonıñ 14 yılğa azatlıqtan marum etilgenini istegeni aqqında haber etken edi.
FSB sentâbrniñ 30-nda Moskvada ukrain jurnalisti, «Ukrinform» agentliginiñ muhbiri Roman Suşenkonı, ukrain istihbaratınıñ hadimi dep, «bir maqsatqa baqtırılğan ve devlet sırı dep sayılğan, silâlı quvetler ve Rusiye milliy gvardiyası aqqında malümat toplağanında» qabaatlayaraq, tutıp alğan edi. Jurnalistke nisbeten «casuslıq» maddesi boyunca cinaiy iş açılğan edi.
Bu yıl martnıñ 27-nde iş baqılıp başlandı ve oturışuvlar qapalı şekilde ötkerile.
SBUnıñ malümatına köre, Rusiye ve işğal etilgen Qırımda onlarnen ukrainalı tutulmaqta. Uquimayecilerniñ malümatına binaen, siyasiy sebeplerden dolayı parmaqlıqlar artında bulunğanlar arasında Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Mıkola Karpük, Stanislav Klıh, Roman Suşenko, Yevgeniy Panov ve digerleri bar.Mabüsler arasında – ressamlar, jurnalistyler, cemaat erbapları, qırımtatar faalleri bar.


text:
Dekabrniñ 17-sinde Türkiye prezidenti Recep Erdoğan, Türkiyeniñ Şarqiy Qudüste elçilik açmaq niyetini ilân etkenini bildirdi.
Bir qaç kün evel Erdoğan İslâm devletleri liderlerini, Şarqiy Qudüsni kelecekte qurulacaq Filistin devletiniñ paytahtı olaraq tanımağa davet etti.
Dekabrniñ 6-nda Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Donald Tramp, AQŞnıñ Qudüsni İsrailniñ paytahtı olaraq resmen tanığanını ilân etip, bir qaç yıl soñra AQŞ elçiligini Tel-Avivden anda avuşturmağa vade etti.
Trampnıñ bu adımı filistinliler ile olarnıñ arap ittfaqdaşları ve bunıñ kibi de Ğarp devletleri tarafından tenqit etildi.
Qudüsniñ statusı, İsrail-Filistin çatışmasınıñ er bir tarafı içün tesirli meseledir. Filistinliler Şarqiy Qudüsni, kelecekte qurulacaq devletleriniñ paytahtı olmaq kerek, dep sayalar.
BMTniñ 1947 seneside qabul etilgen, o zaman Britaniya mandatı altında bulunğan Filistinniñ toprağında yeudi ve arap olaraq eki devletni qurmaq planı boyunca Qudüs, BMTniñ idaresi altında mahsus bir halqara rejimi ile ayrı bir birlem olmaq kerek edi.
Aqiqatta ise 1948 senesinde İsrail birinci Arap-İsrail cenki neticesinde şeerniñ ğarbiy qısmını kontroli altına aldı ve 1949 senesinde Qudüsni öz paytahtı ilân etti. Şarqiy Qudüs o zaman Ürdün tarafından işğal etilgen edi. İsrail, 1967 senesi Altı künlük cenki esnasında Şarqiy Qudüsni de Eski şeer ile beraber zapt etti ve daa soñra, bu territoriyanı ilhaq etkenini bildirip, bütün Qudüsni özüniñ bolünmez paytahtı olaraq ilân etti..
Halqara cemaatçılığı 1947 senesiniñ planı esasında Qudüsniñ İsrailge ait olğanını, hususan Şarqiy Qudüsniñ İsrail tarafından ilhaq etilgenini ve bütün şeerniñ ülke paytahtı ilân etilgenini tanımay. Asılında bütün devletlerniñ ve bu cümleniñ AQŞnıñ elçilikleri Tel-Avivde buluna.


text:
Kelcek aftadan Qırımda avanıñ suvuması ve qar yağması beklenile.
Bu aqta Qırım gidrometmerkeziniñ reisi Tatyana Lübetskaya haber etti.
«Bazarertesi künü, Qırım boyunca suvuq atmosfer cebesi keçecek. Yarımadada yağmur, bir çoq yerlerde küçlü yağmur qarnen beraber yağacaq», – dedi Qırımnıñ baş sinoptigi.
Klegey buz ve sılaq qar olacağını da ihtar etti.
Lübetskayanıñ aytqanına köre, yarımadada, ava, birden 10 – 12 derecege suvuycaq.
«Şimaliy rayonlarda 2 derecege qadar suvuq olması tahmin etile, yalı boyunda ise, sıfırdan yuqarı 3 derece olacaqtır. Kelecek afta içinde yarımadanıñ şimalinde 3 – 4 derece suvuq olacağı belgilene, cenübiy tarafta ise, 0…+3 derece olması beklenile. Amma bir qaç künden ava bir daa deñişecek», – dedi Lübetskaya.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Onıñ bergen malümatına köre, al azırda «halq imayesi» tahminen biñ insannı qabul etti, «Nazirler şurası» 600 yerleştirdi.
«Daa eki biñ insan beklenile, Lugansk halq cumhuriyetiniñ yolbaşçılığı daa 600 insannı qabul etmege rica etti», – dedi Lubina.
Prezident memuriyetiniñ başı vazifelerini eda etken Andriy Sençenkonıñ malümatına köre, işğal etilgen Qırım ve antiterroristik ameliyatı keçirilgen Ukraina şarqiy regionlarını tahminen 10 biñ insan terk etmege mecbur oldı. Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ sayısı tahminen 9,5 biñni teşkil ete, Donetsk vilâyetinden 530-550 insan, Lugansk vilâyetinden tahminen 150 insan çıqtı.


text:
Qırım musulmanları diniy idaresi qırımtatarlarnı Herson vilâyetinde teşkil etilecek arbiy teşkilâtlandıruvlarğa kirmemek ricası ile muracaatnı aşkâr etti. Muracaat metni QMDİ saytında peyda oldı.
«Musulman diniy erbapları qırımtatarlarğa muracaat etip, tariklerge qulaq asmamaq ve qırımtatar halqı er vaqıt başrışıqseverligi ile ayırılıp turğanını unutmamaq çağıra», – denile Müftiylikniñ saytında.
QMDİ şurası «bazı qırımtatarlarnıñ» vatandaşlarını küreşke celp etmek ve «Qırım cemiyetinde qarşılıqnı, milletlerara ziddiyet ve çatışmalarnı meydanğa ketirmek» ıntıluvları sebebinden qasevetini bildirdi.
Evel «Qırım vatandaşlıq qamaçavı» aktsiyasınıñ yetekçisi Lenur İslâmov Noman Çelebicihan adına qırımtatar göñülli batalyonnıñ teşkil etilecegi aqqında bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da bu ğayege qol tuttı.


text:
Qırımtatar faali Ervin İbragimov hırsızlanğanınıñ 3 yılı munasebetinen mayısnıñ 24-nde Bağçasarayda şeer camilerinde dualar yapıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
«Bugün bütün Bağçasarayda dua yapıldı, insanlar mubarek Ramazan ayında Allahqa dua etip, Ervinniñ yaqın vaqıtta evge qaytmasını istedi. Cinayetçiler tarafından hırsızlanğan diger semetdeşlerimizniñ ya da sebepsiz azatlıqtan marum etilgenlerniñ evge qaytmaları istenildi», – dep tarif etti uquqçı Nazim Şeyhmambetov.
Onıñ bildirgenine köre, üç yıl devamında dava büyük diqqat celp etse de, tahqiqat organları «semereli bir tahqiqat keçirmey, dava malümatları ise «emiyeti olmağan» vesiqa ve İbragimov hırsızlanğan maşina fotokopiyalarınen tolu». Şeyhmambetovnıñ fikirince, tahqiqat davanı «quruta».
Toplaşqan insanlar Ervin İbragimov aqqında yahşı ayta ve qaytacağına ümüt etmege devam ete.
«Er kün ev balkonından baqıp, Ervinniñ daire pencerelerini körem. Er özüme aynı sual berem: Ervin qayda? Ana-babasına baqmağa pek qıyın, hususan anasına. Ervin bizge de pek kerek. Er vaqıt yanımızda olıp, yardım etken, yardımğa kelgen edi», – dep tarif etti qırımtatar milliy areketiniñ faali, siyasiy mabüs Seyran Saliyevniñ anası Zodiye.
Ervinniñ babası Umer İbragimov insanlarğa destek köstergenleri ve lâqayt qalmağanları içün teşekkürler bildirdi.
«Bağçasaraynıñ bütün camilerinde dua yapqan Ervinniñ dostlarına pek minnetdarım. Ervin içün, Ervin adından, hırsızlanğan ve apishanelerdeki siyasiy mabüsler içün. Er kes sağ olsun ve tezce evge qaytsın. Adalet yeñsin», – dedi Umer İbragimov.
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde aqşam şeer şurasınıñ deputatı, Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Onıñ maşinası yol ortasında tapıldı. Ğayıp olğan kişi mayısnıñ 25-nde Meclis azalarınen beraber Sudaqqa baracaq edi, anda qırımtatar faalleriniñ mahkemesi planlaştırılğan edi.
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğanını video nezareti kameraları qayd etti, dep bildirdi. Video uquq qoruyıcı organlarına berildi.
«Videoda, onı körgenlerniñ aytqanlarına köre, yol patrul hızmetiniñ urbasında insanlar bar, olar Ervin İbragimovnı toqtatıp, maşinadan alalar ve diger avtobusqa mindireler, ondan soñ ise keteler», – dep aytqan edi Celâl 2016 senesi.
Daa soñra Ervin İbragimovnı Bağçasarayda tutuv videosını kütleviy haber vastaları derc etti.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı mahkemeden evel tahqiqat keçirmekte.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası İbragimovnı Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontrolindeki gruppalar hırsızladı, dep tahmin ete.
Kyivde Ervin İbragimovnıñ ğayıp olğanını hatırlatmaq içün er ay «Ervin qayda?» aq qorçalayıcı aktsiyaları keçirilmekte.


text:
İlhaq etilgen Aqyarda mayısnıñ 21-inde "Sankt-Peterburg - Aqyar" poyezdinen kelgen 11 yolcunı observatorğa yolladılar. Daa 12 adam observatsiyanı red etip, qaytuv biletini aldı. Bunı şeerniñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
"Bugün "Sankt-Peterburg - Aqyar" poyezdinen 89 adam keldi, olardan 11 kişini "İzumrud" observatorına yolladılar, 12 adam qaytmaq içün bilet aldı. Qalğanlarnıñ Aqyar şeer başı Mihail Razvojayevniñ emrine köre, şeerde qalmağa aqqı bar", - bildirile beyanatta.
"Bu gün Sankt-Peterburq - Sevastopol qatarına 89 nəfər gəldi, onlardan 11 nəfəri Zümrüd Rəsədxanasına getdi, 12 nəfər isə əks istiqamətdə bilet almaq qərarına gəldi. Qalan hər kəsin Sevastopol müvəqqəti qubernatorunun (Rusiya tərəfindən idarə olunan Sevastopol müvəqqəti rəhbəri Mixail Razvozhaev - KR) qərarı əsasında şəhərdə qalma hüququ var "dedi. haqqında. Rusiya hökumətinin ictimai təhlükəsizlik departamentinin direktoru Sevastopodiya Aleksey Krasnokutskiy.
Razvojayevniñ emrine köre, Aqyarğa mahsus keçit vesiqasız kelgenlerniñ episi 14 künge observatorlarğ qoyula.
Daa evel bildirilgeni kibi Qırımda tünevin 15 yañı koronavirus adisesi qayd etildi, hastalarnıñ arasında ekimler ve balalar bar. Böylece, Qırımda 314 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden, 31-i qomşu Rusiye regionlarından keldi, 9 adam vefat etti. Aqyarda - 147 COVID-19 adisesi qayd etildi, eki adam öldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ malümatına köre, ücüm neticesine altı ukrain arbiyi yaralandı. Rusiyede silâ qullanuvını tasdıqladılar ve üç yaralanğan ukrain deñizcisi aqqında haber ettiler. Rusiye nezareti altındaki Qırım Sağlıq qoruv Nazirligi, olarnıñ sağlığına iç bir telüke yoq dep bildirdi.
Noyabrniñ 26-nda gece Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ (MTMŞ) toplaşuvında cenk vaziyetini ilân etmek içün azırlıq körmege qarar alındı. Ukraina Yuqarı Radası bir sıra vilayette ve Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında 30 künlük cenk vaziyetini ilân etti. Bu qarar içün 276 halq mebusi rey berdi.
Başından cenk vaziyetini 60 künge ilân etecek ediler, lâkin Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, o saylav kampaniyaına keder etmesin dep, onı 30 küngece qısqarttı.
Rusiye tarafı Keriç boğazındaki adiseni Kyiv provokatsiyası kibi qabul ete. Rusiye Tış İşler Nazirliginiñ başı Sergey Lavrov, ukrain tarafını deñiz ve halqara qanunlarınıñ bozmasında qabaatladı ve “cenk yayğarasında siyasiy kârnı tapmağa tırışqanlarnı tındırmaq Kyivniñ ğarbiy sponsorlarını” çağırttı.


text:
Qurban Bayram
Qurban Bayram (arapça: عيد الأضحى; ʿĪd al-Adhā, farsça: عید قربان; Eyd-e Qorbān) — eki musulman bayramından biri (ekinci — Oraza bayramı).
Oraza bayramından 70 kün keçken soñ (islâm taqvimine köre Zul-Hicca ayınıñ 10-cı künü), Mekkege acılıqnıñ soñki künü başlap, üç-dört kün devam ete.
Bu künler acılar İbrahim peyğamberi qurbanı hatırasına Mekke yanındaki Mina vadiysinde qurban çala. Amma musulmanlarnıñ episi Mekkege acılıqqa barıp olamağanları sebebinden, Şariat boyunca, o ne yerde bulunsa, o yerde qurban çalmaq aqqı bar.
Şeriat boyunca, Qurban çalınğan ayvannıñ körülgen qusurları olmamaq kerek. Qoynıñ yaşı 6 aydan az olmamalı, eçki ve buzav – 2 yaşından az olmamaq kerek.
Qurban eti üçke bölüne: bir qısmı fuqarelerge berile, ekinci qısmından musafirlerge ziyafetler azırlana, üçüncisini musulman özüne qaldırmaq kerek.
Böyle etip, Qurban ketirilgen ayvan tek musulmannıñ ruhiy temizligi degil de, muhtaclarğa aş olaraq hızmet ete.
Qurban bayramı camilerde saba ötkerilgen bayram namazından soñ qayd etilip başlay. Qabristandan qaytıp kelgen soñ, musulmanlar Allağa emanet etmege azır olğannıñ delili olğanını bildire.
Menbalar ve edebiyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ’Iд aлb-Aдxa // CлoBHиk icлaMcbkиx peлiriйHиx TepMiHiB apaбcbkoro пoxoджeHHя
- Ю. A. PeзBaH. Ид aл-Aдxa // IcлaM : eHциkлoпeдичHий cлoBHиk / Biдп. peд. C. M. ПpoзopoB. — M. : Hayka, ГPBЛ, 1991. — C. 88-89. — ISBN 5-02-016941-2. (poc.)
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Qurban Bayramı // Ukrain diniy entsiklopediya


text:
Cumaaqşamı künü, sentâbr 4-te, Walesteki Newport şeerinde NATO devlet-azaları yolbaşçılarınıñ sammiti açılacaq, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Tedbirde Rusiyeniñ Qırım işğali ve Ukraina şarqındaki arbiy areketler ilerilemesinden soñ Avrasiyada üküm sürip başlağan vaziyet baqılacaq.
Sammitte NATOnıñ acele cevap quvetleriniñ meydanğa ketirilmesi, em de NATO ve onıñ ayrı azaları Ukrainağa kösterecek arbiy-tehnikiy ve gumanitar yardım muzakere etilecek.
Newport bergen malümatqa köre, NATO sammitinde Rusiye ile munasebetler onıñ Ukrainada yapqanları sebebinden baqılacaq. Rusiye-NATO şurası qalsa da, artıq işbirlik aqqında laf bile olmaycaq.
Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı areketleri NATOnı soñki yıllarnıñ adise-vaqialarına başqaca baqmağa mecbur etti.


text:
Saat 11-de Aqmescitniñ Borçoqraq (Fontanı) qasabasında Aqmescitniñ aylanma yolunda yüz bergen yol eşilüvi aqibetinde elâk olğan 37 yaşında Asiye Salimova ve onıñ 16 yaşında qızı Aliyeniñ cenaze merasimi olıp keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, cenaze Borçoqraq qasabasında başlandı, soñra merhumlarnı «GİBDD» nezareti altında Aqmescitten «Abdal» mezarlığına alıp kettiler. Kolonnada tahminen 50 maşina bar edi.
Cenaze merasimine aman-aman 400 insan keldi.
Olarnıñ arasında Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek ve Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Qırım Devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov bar ediler.
Yol qazasında can bergenler Yedi Quyu rayonınıñ Qıdırlez (Voykovo) köyünde yaşay ediler.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan «Dubki-Levadki» yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov yol omravını ögrenecek ükümet komissiyasını acele sürette meydanğa ketirmege emir etti ve vefat etkenlerniñ soy-soplarına 400-er biñ ruble berecegini vade etti.
Yol qazasında can bergenlerniñ adları belli oldı. Qırım yolunda omrav sebepleri bir aydan soñ aydınlatılacaqtır.


text:
ATR telekanalı bazarertesi künü, iyül 20-de, Zaman haber yayınlarına yañıdan başladı. Bunı ATR haber yayınlarınıñ baş muarriri Osman Paşayev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Haberler şimdi qısqa. 13 daqqalıq yayın ola. Ukrainada qırımtatarlarnen bağlı haberlerni, umumukrain ve dünya haberlerini, Qırım haberlerini azırlaycaqmız», – dedi Paşayev.
Onıñ aytqanına köre, haberler eskiden olğanı kibi qırımtatarca, ukraince ve rusça çıqacaq. Zaman yayını künde dört kere olacaq: 15.00, 17.30, 19.30 ve 21.30.
Yayın studiyası Kiyevdeki ofislerden birinde yerleşmekte. Jurnalistlerniñ bir qısmı Qırımdan ukrain paytahtına köçip keldi, şu cümleden, haberlerniñ alıp barıcıları – Safiye Ablâyeva ve Eldar Kurtseitov.
İyün 17-de «ATR» ve «LÂLE» telekanalları uydu ve internet vastasınen Kiyevden yayın yapmağa başladılar. İyün 18-de telekanal saibi Lenur İslâmov bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ iştiraki ile keçirilgen Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında resmiy şekilde bildirdi. İslâmov qayd etti ki, Qırımda qalğan jurnalistlerniñ Kiyevden yapılğan yayınğa alâqaları yoq.
2015 senesi aprel 1-den itibaren dünyanıñ yekâne ATR qırımtatar telekanalı yarımadadan yayın yapıp olamay, çünki Rusiye litsenziyasını alamadı.
ATR yayını toqtatılğan soñ cumhuriyet akimiyeti cemaat qırımtatar televideniyesini açmağa teklif etti. Olarnıñ fikirince, qırımtatarlarnıñ kerçek malümatlarnı almaq aqqı böyle etip yerine ketirilecek.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qırımtatar milliy-territorial muhtariyet qurulması içün zarur olğan Ukraina Anayasası deñişmeleriniñ kirsetme esnasını tezleştirmege vade etti.
Bunı o, mayıs 18-de Ukraina milliy operasında keçirilgen hatıra aqşamında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Ukrain, rus ve diger milletlerniñ aq-uquqlarına riayet etüv şartı ile qırımtatar muhtariyetiniñ qurulması kerek olğanını añladıq. Ukraina Anayasasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti qısmına deñişmeler kirsetip, qırımtatar halqınıñ kelecegini belgilemek aqqını köz ögüne alacaqmız. Anayasa komissiyasına muracaat etip, eñ yaqın vaqıtta bunıñ kibi deñişmelerni azırlaycaq işçi gruppanı teşkil etmege rica etecem», – dedi Poroşenko.
2015 senesi iyül ayında Ukraina prezidenti yetro Poroşenko Ukraina Anayasasında Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy muhtariyeti qayd etilmeli, dep aytqan edi. O, halq deputatlarından Anayasa deñişmelerine qoltutmalarını rica etti.
Herson vilâyetiniñ Qırım ile memuriy sıñırında qırımtatar muhtariyetine hoş keldiñiz dep qarşılağan levha peyda oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi, Muslim Aliyevniñ evinde tintüv keçirgende küç idaresiniñ hadimleri bayağı qanun bozmalarını yaptı, olar şikâyetlerde tafsilâtlıca beyan etilecek. Qırım adliyecisi Lilâ Gemeci bunı Qırım.Aqıqat Radiosınıñ efirinde haber etti.
O hatırlattı ki, FSB hadimleri Muslimniñ qızı - Gülsüm Aliyevanıñ cep telefonını qıdıra edi. Qız Rusiye CK-niñ 282-nci maddesine (milletlerara zıddiyet çıqaruv) köre qabaatlana.
“Bozmalar sadece adliyeciniñ kirmesi yasaqlanğanında degil, aynı zamanda, qanuniy qararğa köre, evniñ baqılması şeklinde operativ-qıdırıcı areketler keçirilecek. Yani, körülme teftiş, amma Aliyevlerniñ evinde olıp keçkeni – teftiş degil, bu tintüvğa da oşamay, bu - olarnıñ şahsiy ayatına deşetli istilâ”, - dep belgiledi uquqçı.
"Aliyevlerniñ evinde olıp keçkeni – teftiş degil, bu tintüvğa da oşamay, bu - olarnıñ şahsiy ayatına deşetli istilâ”, - dep belgiledi uquqçı.
Ayrıca Gemeci, bu tintüvde şaatlar açıq-aydın olmağanını işaret etti.
“Şaat olaraq adlandırılğan insanlar, aile azalarınıñ şahsiy teşkerüvini yapmağa tırıştı. Naciye Aliyeva buña ihtar etkende, olar küç idaresiniñ hadimleri dep cevap berdiler. Çoq sayıda qanun bozmaları oldı, amma olarnıñ bütüni FSB hadimleriniñ areketlerinen bağlı şikâyetlerde beyan etilecek”, - dedi Gemeci.
İyülniñ 19-nda saba, Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsüm Aliyevağa protokol tizildi. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
«Qırım birdemligi» birleşmesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyevanıñ evinde ötkerilgen tintüvni onıñ faalligi içün yapılğan tazyıq dep tanıy. Bu aqta birleşmeniñ beyanatında söz yürsetilmekte.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.
Qırım ükümeti yarımadada insanlarnıñ fikir serbestliginen bağlı aqları bozulğanını inkâr ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova sentâbrniñ 7-nde azat etilgen ukrainalı siyasiy mabüslerniñ ve Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda apiste qalğanlarnıñ qorantalarınen körüşti.
«Azat etüv esnasınen bağlı bütün meselelerni laf ettik», – dep yazdı Denisova Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, fizik ve maneviy sağlıq meselesi ve Rusiyede tutulğan ukrainalılarnıñ kerekli tibbiy yardımğa irişüvi müim olıp qala.
Denisova, Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa tutulğan er bir kişinen bağlı «tekrar muracaat yapılacaq», dep işandırdı.
«Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda alâ daa apiste qalğan Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesi ve qaytması içün er kün iş yapıla. Qayd etem ki, Ukraina ve Rusiye arasında 2019 senesi iyülniñ 16-nda paylaşılğan cedvelde 113 Ukraina vatandaşından er birisi azat etilecek birinci kişi ola», – dedi Denisova. O, «113 ukrainalı eñ yaqın vaqıtta vatanğa qaytsın dep, er şey yapıla», dep qayd etti.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ malümatına köre, Rusiyede 113 Ukraina vatandaşı apiste tutula, 89 – qırımtatarıdır.


text:
Qırımda yüksek yanğın telükesi aprelniñ 20-sine qadar qalacaq, bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Bundan sebep, yanğın telükesi olğan vaqıtta ateş yaqmaq, manğal ve patlav aletleri qullanmaq, yanğan sernik taşlamaq ve terek tübündeki otlarnı yaqmaq yasaq. Bundan ğayrı, orman alanlarında ve dağda sigaret içmek, yanğan sernik ve sigaretlerni taşlamaq, küneşli yerde şişe, cam parçalarını ve başqa çöplükni qaldırmağa yasaqlana.
Daa evel Aqmescit rayonınıñ Şumhay köyünde ölü tereklerniñ 15 gektarı yandı.
Böylece, Bağçasaray rayonında Biya Sala (Verhoreçye) orman müdirligi territoriyasında yanğın oldı. Onı 12 saattan soñ söndürip oldılar.
Aprelniñ 7-sinde aqşam dağcılar Yalta orman qoruğında Botkin soqağı civarında 0,6 gektarnı qaplap alğan yanğınnı söndürgenleri aqqında belli oldı.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi martnıñ 27-nde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanından şübheli sayılıp tutulğanlardan 11 qırımtatar faalini tevqif etti. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Ruslan Suleymanov, Alim Kerimov, Rustem Şeyhaliyev, Mecit Abdurahmanov, Yaşar Muyedinov, Bilâl Adilov, Cemil Gafarov, Riza İzetov, İzzet Abdullayev, Asan Yanikov ve Şaban Umerov mayısnıñ 15-ne qadar SİZOda tutulacaq.
«Oturışuvlar qapalı şekilde keçirildi. Bazı qadılar diñlevlerni beş daqqada bitirdi. Olarnı aşatmadılar. Bilgenime köre, soy-soplarına aş bermege izin berilmedi, tek suv içmege rushet bergenler», – dep tarif etti Edem Semedlâyev.
Mahkeme binasını Rusiye uquq qoruyıcıları sarıp aldı. Olar tutulğanlarğa qoltutmağa kelgen insanlardan binadan uzaqlaşmasını talap etti. Olarnı «qanunsız toplaşuvda iştirak etüv içün» (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesi) memuriy mesüliyet aqqında tenbiyelegen ediler.
Cumaaqşamı künü mahkeme tahqiqatnıñ Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» qalğan mabüslerine sıñırlav tedbiri ile bağlı muracaatlarını baqmaqta. Oturışuvlar qapalı şekilde keçirile.
Martnıñ 28-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda evleri tintilgen «Qırım birdemliginiñ» üç faali Remzi Bekirov, Osman Arifmemetov ve Vladlen Abdulkadırovnı tutıp aldı. Aqmescitteki mahkeme Abdulkadırovnı mayısnıñ 15-ne qadar ğıyabiy şekilde apiske alğan edi.
Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnıñ bulunğan yeri alâ daa belli degil.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan doquz qırımtatarını tevqif etti.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Faallerniñ malümatına köre, 20 kişi tutuldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqlap, şübhelilerniñ sayısını ve olarnıñ soyadlarını aydınlatmadı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Tünevin Aqyarda on yañı koronavirus adisesi qayd etildi, bildire şeerniñ rusiyeli akimiyeti.
"Olardan sekizi Aqyarğa Rusiyeniñ başqa bölgelerinden keldi, ekisi - yerli sakinler. Episi evel hasta olğan adamlarnen alâqada bulundı. Şimdilik infektsiya hastahanesinde 145 adam baqıla, 9-ıncı şeer hastahanesinde - 97 adam yata. Yaşağan yerleinde 825 adam nezaret etile", - denile beyanatta.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Harkivde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan Ukraina vatandaşlarına qoltutuv aktsiyasını keçirip, 120 ukrainalı – «96 siyasiy mabüs ve 24 arbiy deñizci Rusiye apishanelerinde ve işğal etilgen Qırımda qanunsız şekilde azatlıqtan marum etilgenini» hatırlattılar, dep yazdı Facebookta ZMINA İnsan aqları merkeziniñ reisi Tetâna Peçonçık.
Onıñ aytqanına köre, aktsiyağa endi azatlıqta olğan eski ukrainalı siyasiy mabüsler qoşuldı – İlmi Umerov, İgor Movenko, Aleksandr Steşenko ve Vladimir Prisiç.
«Anayasa Meydanında simvolik şekilde 120 qapqan qoydıq – ukrainalılarnı Rusiyede ve işğali altındaki topraqlarda beklegen tuzaqlar. Telüke altında olğan gruppalarnı qayd etemiz – işğal etilgen Qırım ve Rusiyeni ziyaret etken ukrainalılar. Maydandaki adise-vaqialarda iştirak etken, Donbastaki cenkte Ukrainanı qorçalağan ya da içtimaiy ağlarda vatanperverlik yazılarını qaldırğan er kes nevbetteki qurban ola bile. Siyasiy mabüslerniñ ikâyelerinde körgenimiz kibi, FSB ukrainalılarnı tuta, şu sebepten istilâcı devlet ve işğal etilgen Qırımğa barmaq telükelidir», – dep qayd etti Peçonçık.
Hatırlatamız, bundan evel «Kreml reineleri» aktsiyası Odesada keçirildi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili ofisi avgustnıñ 6-nda bildirgenine köre, Harkiv sakini Aleksandr Steşenko azatlıqqa çıqıp, tuvğan Harkiv şeerine keldi. Azat etilip Harkivge qaytqan soñ Rusiye FSBsi tarafından Qırımda işkencege oğratılğanını tarif etti.
ZMINA İnsan aqları merkeziniñ reisi Tetâna Peçonçık Ukrainanıñ on şeerinde 121 qapqandan ibaret installâtsiya qoyulacaq (Steşenko azat etilgen soñ 120 qapqan qoyula), dep tarif etti. Olar Kremlniñ 2014 senesinden başlap mahküm etken 97 siyasiy mabüsniñ ve 2018 senesiniñ soñunda esir alınğan 24 ukrainalı arbiy deñizciniñ timsali ola.
Regional tur eki ay, avgustnıñ ortasından oktâbrniñ ortasına qadar, devam etecek, ve Odesa (avgustnıñ 13-ü) ve Hersonda (avgustnıñ 15-i) aktsiyalardan başladı. Bundan soñ faaller Harkiv (sentâbrniñ 3-ü) ziyaret etti, ileride – Mariupol (sentâbrniñ 6-sı), Zaporijjâ (sentâbrniñ 10-u), Dnipro (sentâbrniñ 12-si), Lviv (sentâbrniñ 16-sı), Çernivtsi (sentâbrniñ 19-ı), Vinnıtsa (oktâbrniñ 1-i) ve Çerniğiv (oktâbrniñ 10-u).
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
ATR telekanalında tintüv keçirgen Rusiye arbiyleri baş müdir Elzara İslâmovnıñ jurnalistlerge bergen intervyüsını bozdılar. Telekanal hadimleri Qırım.Aqiqatqa bergen videoda körüne ki, adiy urbada eki adam ve mahsus urbada bir kişi ATR baş müdiriniñ yanına kelip, intervyü bermege keder eteler. Erkeklerden biri kamerağa sırtını çevirip, operatornıñ işini blok etti.
Qayd etmeli ki, muarririyette tintüv keçirgen arbiyler ATR qırımtatar telekanalınıñ reberlerini bile bilmeyler. Böylece, olardan biri telekanalnıñ baş müdiri Elzara İslâmovağa «müdiriñiz çağıra» dep, onı çetke çekecek oldı.
«Men izaatlar berem, bu menim aqqımdır», – dep cevap berdi İslâmova.
«Müdiriñiz kelmege rica etti», – dep daa bir kere tekrarladı erkek.
«Angi müdir? Kendim baş müdir olam», – dep ayttı ATR telekanalınıñ reberi.
Soñra erkekler intervyü bermek kerekmegenini bildirip, bu taqiqat tedbirleriniñ keçirilmesine keder ete, dep ayttılar.
«Şimdi mında taqiqat tedbirleri, olar bitken soñ intervyü bere bilesiñiz», – dep ayttı erkek kameranı qapatıp.
ATR baş müdiri Elzara İslâmovanıñ aytqanına köre, telekanaldaki tintüvni 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingde eki insan ölümi ile bağlaylar.
«Sebebi 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen mitingde eki insan ölümi aqqında cinaiy iş boyunca tintüv qararı oldı. Bizim taqiqat komitetine bermegen malümatımız bar deyler. Faqat yıl devamında farqlı organlardan muracaatlar kelgen edi, ve bir şey istegen olsalar, biz er daim malümat beremiz», – dep qayd etti İslâmova.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ informatsion siyaseti boyunca muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».
ATR hadimlerine tintüv sabağa qadar süre bilecegini ayttılar.
OSCE azatlıq meseleleri vekili Dunja Mijatović bazarertesi künü, yanvar 26-da, arbiylerniñ Qırımnıñ Aqmescit şeerinde yerleşken ATR yekâne qırımtatar telekanalına yapqan areketlerini takbih etti.