text:
Bunı tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurasınıñ matbuat-hızmeti bildire.
Müddetinden evel saylavlar Qırımda sentâbr başında ötkerilecek. Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov añlatqanı kibi, saylavlardan soñ «parlament» 75 deputattan ibaret olacaq. Qanun leyhasında olardan 25 birmandatlı bölüklerden, 50 – cedvellerge köre saylanacaq. Faal saylav aqqı (saylamağa imkâniyet) 18 yaştan belgilene, passiv saylav aqqı (saylanmağa imkâniyet) 21 yaştan.
Onıñ aytqanı kibi, qanun Qırımnıñ saylav komissiyası tertibatınıñ teşkil olunuvını, saylavlarnıñ teşkilini ve keçirgenini, neticelerniñ sayuvı ve neticelerniñ belgilev nizamını idare ete.
Nevbetteki saylavlar Qırım «parlamenti» tarafından saylavlarğa eñ çoq 100 ve eñ az 90 kün qalğanda ilân etile. Müddetinden evel saylavlarnıñ belgilenüvini Saylav komissiya qayd ete bile.
«Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları Devlet Şurasınıñ deputları vazifesine em öz başına, em namzetlerniñ cumhuriyet cedveli terkibinde namzet kostere bile», – dedi Konstantvinov.
Namzetlerniñ bivasta kösterüvi em öz başına, em de saylav birleşmesi vastası ile ola bile.Namzetlerniñ cumhuriyet cedvelinde kösterüvi saylav birleşmesi ile ola bilir. Namzetlerniñ kösterüvi deputatlarnıñ saylav aqqında ilânnıñ resmiy olaraq aşkâr olğanından soñ 30 künden keç olmamaq kerek.
«Qanun leyhasında qırımlılar içün yañılıqlar çoqtır. Amma olarnıñ episi federal saylav qanunına uyğundır. Misal içün, 35 madde em öz başına namzet köstergenlerge, em saylayıcı imzalarınıñ toplanması ile namzetlerniñ cedvelinden ketkenlerge qol tuta. Bunıñnen beraber, Delvet Dumasınıñ soñki saylavlarnıñ neticesinde deputat mandatlarınıñ tarqatılmasına oğrağan ya da 3% az rey alğan namzet ve siyasiy firqalar içün böyle destek kerek degildir», – dep añlattı Konstantinov.


c: text/html

text:
Aprelniñ 9-nda kündüz Moskva merkezindeki 2-nci Brestskaya soqağında biznes merkeziniñ binasında patlav oldı, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ». Menbalarnıñ malümatına köre, adise binanıñ sekizinci qatında oldı: biznes merkeziniñ qarşısında Slovakiyanıñ Rusiye elçihanesi buluna.
Patlav sebepleri daa belli degil. TASS neşiriniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligindeki menbalarınıñ malümatına köre, patlav qazan dairesinde oldı. Şaatlarnıñ aytqanına köre, adise yerinde ateş çıqtı, amma onı tez söndürdiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1944 yılı mayıs 18-20-sinde NKVD-NKGB mahsus operatsiyasınen, Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malünatqa köre - 194 111 adam). 2004-2011 yılları Qurultaynıñ Mahsus komissiyası "Unutma" aktsiyasını keçire edi, o vaqıt sürgünlikni başından keçirgenlerniñ qararnen 950 hatırasını topladılar. Qırım.Aqiqat, o arhivlerden hatıravlarnı derc ete.
Men, Sübiye Memetova, 1934 yılı noyabr 1-inde Qırım ASSR-niñ Aluşta rayonınıñ Ulu Üzen (1945-inci seneden soñ - Generalskoye - QA) köyünde dünyağa keldim.
Sürgünlik vaqtında qorantamız bu qadar adamdan ibaret edi: babam Ümer-Ali Memetov (1892 yılı doğdı), anam Fatme Memetova (1899 yılı doğdı), tatam Şayde Memetova (1924 yılı doğdı), ağam Mamed Memetov (1927 yılı doğğan), tatam Reşide Memetova (1929 yılı doğğan), tatam Sayde Memetova (1931 yılı doğdı), men, Sübiye Memetova, qız qardaşım Selme Memetova (1937 yılı doğğan), qız qardaşım Teslime Memetova (1940 yılı doğğan), oğlan qardaşım Amet Memetov (1943 yılı doğğan).
Ulu Üzen köyüni nemseler yaqqan edi, çünki Ulu Üzen dağda yerleşken edi ve köylüler partizanlarğa yardım ete edi. Biz Küçük Üzenge köçken edik, şimdi Maloreçenskoye. 1944 yılı, nemseler quvulğan soñ, biz, öz köyümizge qaytıp, saçuvğa azırlanıp başladıq. Bizim sığırımız, tanamız, atımız, eki qoyumız ve, elbette ki, on adamdan ibaret olğan qorantağa kerekli şeylerimiz bar edi.
Qartbabam ve babam Türkiye vatandaşları edi, onıñ içün babam cenkten evel hızmet etmey edi, qayda yollasalar, anda çalışa edi - köpürler, yollar tamirlevi ve ilâhre. Cebege eki dayımnı çağırttılar: Kamil Kurtbedinov, ğayıp oldı, ve Mustafa Kurtbedinov, esirlikke tüşti, yarı sağ qayttı.
1944 yılı mayıs 18-inde bizni tañda eki asker uyattı ve: "Sizni sürgün eteler, tez azırlanmaq kerek", dep ayttılar. Eki kadam hasta edi, yanımızğa alğanımız az edi, o yerde şaşmaladıq. Nemse işğaliniñ, suvuqlar ve açlıqnıñ, dayanılmaz qıynavlarnıñ 2-3 yılından soñ, kimse böyle şey beklemedi. Bütün halqnı yıqma evlerr yanında topladılar, dört taraftan silâlı soldatlar tura edi, suv barıp alacaq olsañ, soldattan razılıq almaq kerek edi. Bizni öyle qaranlıqqace tuttılar, endi aman-aman gece olğanda, yük maşnaları keldi, adamlarnı yüklep, demir yolğa alıp kettiler, qaysı birisine - doğrusını aytıp olamayım, biz bala edik.
Ğaliba, bizni alıp ketken poyezd başta Sibirge ketecek edi, soñ Orta Asiyağa, yani Özbekistanğa burdı, dep ayta ediler, onıñ içün biz bir ayğa yaqın yolda edik
Bizni tuvar vagonlarına oturttılar. Bizim vagonımızda, adaşmasam, 60 adam bar edi - çoqusı yanğız aqaylar ve bir qaç qoranta. Künde 1-2 kere aşata ediler, er keske böle edik, amma yarı aç qalğanlar da bar edi. Poyezd toqtalğanda, aqlımda bar, babam ve tatam tez, ne tapsalar, onen ateş yaqa ediler. Yanımızda baqla bar edi, onı ateşke asa ediler. Amma o pişip yetiştirmey edi, çünki konvoy "Po vagonam!", dep qıçıra edi, ve adamlar, er şeyni taşlap, çapa edi. Baqlanı öyle de aşamadıq, o pişip yetiştirmey edi, başqa bir şeyimiz yoq edi. Ekimler yoq edi. Qorantamızda eki hasta küçük bala bar edi - qız ve oğalan qardaşlarım, daa bir tatamnıñ qursağı ve qulaqları pek ağıra edi, ve bir-de-bir ekim olarnı baqqanını hatırlamayım. Vagonımızda meftalar yoq edi. Ğaliba, bizni alıp ketken poyezd başta Sibirge ketecek edi, soñ Orta Asiyağa, yani Özbekistanğa burdı, dep ayta ediler, onıñ içün biz bir ayğa yaqın yolda edik.
Babam, biz sovhozğa baracaqmız, dep qarar aldı, çünki sovhozda aylıq berirler, kolhozda ise yılnıñ soñuna qadar epiñizni coyarım, dep aytqan edi
Özbekistanda bizni Bulunğur rayonına ketirdiler - Krasnogvardeyskaya stantsiyası, Samarqand vilâyeti, "Bulunğur" bağça ve şarap sovhozı. Stantsiyada kimni kolhozlarğa, kimni sovhozlarğa ayırdılar. Babam, biz sovhozğa baracaqmız, dep qarar aldı, çünki sovhozda aylıq berirler, kolhozda ise yılnıñ soñuna qadar epiñizni coyarım, dep aytqan edi. Sovhozğa ise bizni almay ediler, çünki qorantamızda çalışıp olacaqlarğa köre, çalışmaycaqlar daa çoq edi. Onıñ içün babam, yaşları daa yetmegen tatalarımnı işçi kibi yazıp qoydı.
İşte, böyle, zar-zorunen biz sovhozğa tüştik, eki afta açıq avada tereklikte yaşadıq, soñ bizni, bütün sürgün etilgenlerni, kazarmalarğa yerleştirdiler, anda küzgece yaşadıq. Küzde ise bir hanege bir qaç qoranta qoyıp, öyle yerleştirdiler, öyle de qışnı keçirdik. Baarde babam boş turğan bir yerçikni aylanıp baqtı, anda biz bütün ailemiznen bir çalaş qurdıq: yarısı yer içinde, yarısı - topraq divarlı. Aqlımda, tavannı qamışnen, künaylâan saplarınen qapattıq. Öylece 2-3 yıl yaşadıq, soñ eki hane qurdıq, bostan asradıq. Arpa saçtıq, sovhoz işçilerge 500-er gramm ötmek bere edi, çalışmağanlarğa ise - 200-er. Ne kömür, ne odun - bir şey yoq edi, tiken ve tezeknen ocaq yaqa edik.
Er kes toqtamayıp çalıştı, onıñ içün sağ qaldıq
Devletten bir şey berilmey edi. Belki bir yerde berilgendir - kim yetiştirse, o, ala. Qorantamız sıtmanen çoq hasta oldı. Yarı çıplaq edik, qorantamız büyük - ne qazansaq, tek aşqa yete edi. Biz, balalar, basaq cıymağa bara edik, anam olarnı avanda eze edi, degirmenge alıp bara edik. Er kes toqtamayıp çalıştı, şunıñ içün sağ qaldıq, qomşu kolhozlarda adamlar qoranta-qoranta öle edi.
Qızıl orduda dayılarım hızmet ete edi. Kamil Kurtbedinov cebbeden qaytmadı, Mustafa Kurtbedinov esirlikke tüşti, yarı şağ qayttı, qorantasını Ferğanada taptı. Daa 1939-1947 seneleri eniştem Akim Muratov orduda hızmet etti, çoq orden ve medalleri bar edi, sade yaşadı ve kârını qullanmadı.
Vatanğa 1993 senesi qayttıq, ne qadar zorluqlar çekkenimizni yazacaq olsan - kâğıt yetmez
Men rus mektebiniñ 7 sınfını bitirdim, 1953 senesi Samarqand kooperativ tehnikumına oqumağa kirdim, esap bölügine, ve 1956 senesi bitirdim. Oquvğa kirmege qıyın edi: 7-nci sınıfnı bitirgenimden soñ eki yıl coydım, çünki komendant razılıq bermey edi, soñ ise çağırtıp, sanki özüm oqumağa istemedim dep, izaatname yazdırttı. Tatalarım ve ağam öyle de tasilsiz qaldı.
1956-ncı yıldın, komendant vaqtını lâğu etkenlerinden soñ, yaşayış qolayca oldı, adamlar öz tuvğanlarını tapıp ola edi.
Vatanğa 1993 senesi qayttıq, ne qadar zorluqlar çekkenimizni yazacaq olsan - kâğıt yetmez. Yazıq, ana-babalarımız qaytqanımıznı körmedi: olar, biñlerce vatandaşlarımız kibi, ğurbetlikte qaldı. Men, altı qıznıñ anası olam, aqayım 1983 senesi keçindi. Şimdi büyük qızımnen Qurman (Krasnogvardeyskiy) rayonınıñ Qır Baylar (Leninskoye) köyünde oturam.
(2009 yılı sentâbr 10-unda yazılğan hatıra)
Derc etmekke Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halq genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ koordinatorı, azırladı


text:
«Osnovı» neşriyatı mart ayında taqiqatçı ve şarqşınas Mihail Yakuboviçniñ tercime etken Qurannıñ ukrain şeklini bastıracaq. Qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ sözlerine köre, Qurannıñ ukrain tilinde basıluvı – «ukrain toplulığı içün aytuvlı bir vaqiadır».
«İşbu tercime ukrain tilinde laf etken oquyıcığa memleketimizniñ musulman cemiyetiniñ qıymeti ve ayatiy mevamını añlamağa imkân berir. Bugün 500 biñge yaqın musulman Ukraina vatandaşı ola. Qırım tamır halqı, qırımtatarlar, Ukrainanıñ medeniy ve ruhiy hazinesine renk qoşqan ukrain milletiniñ hususiy qısmıdır. Ukrainada islâm tarihı, ilk evelâ, olarğa bağlı. Qurannıñ ukrain tercimesi qırımtatarlarnıñ ukrainliler ile sıq munasebetiniñ pekitilmesine yol berir, mıtlaqa», – qayd etti Mustafa Cemilev.
«Osnovı» neşriyatınıñ müdiri Dana Pavlıçko aytqanı kibi, neşriyat hadimleri ileride de «cemiyet içün esas, ğayet müim kitaplarnı» basmağa devam etecek olalar.
Qurannı qadimiy ukrain tiline ilk sefer XVII senesi tercime etecek oldılar. Musulmanlarnıñ muqaddes kitabınıñ tam tercimesine 2007 senesi Mihail Yakuboçiv başlağan edi.
Ukrain taqiqatçısı ve şarqşınasına Qurannı tercime etmek içün 5 yıl kerek oldı. Daa eki yıl Yakuboviç tercimesini eyileştire edi.


text:
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, avgust ayında Qırımda yaqalanğan «ukrain diversantları» işinde dörtünci kişi bar. O, Harkov sakini Vladimir Prisiç ola bile, dep aytıla teşkilâtnıñ saytında.
Uquq qorçalayıcılar qayd ete ki, Prisiçniñ taqdiri tam belli degil. O, ya Aqmescit SİZOsında, ya da Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsında yata.
«Rossiya-1» telekanalınıñ yayınında Harkov aydavcısı olaraq tanıtılğan Vladimir Prisiç bu sene yanvar ayında ukrain istihbaratından teklif alıp, Qırımnı dolaşıp, andaki Rusiye arbiy tehnikası aqqında malümat toplağanını ayta... Rusiye yayınınıñ alıp barıcısı aytqanına köre, Prisiç Sarmat lağabını qullanıp, ukrain istihbaratı ile bağlanğan edi, ve 2016 senesi yanvar ayından avgust ayına qadar Qırımğa sekiz kere kelip ketken edi», – dep yaza Qırım uquq qorçalayıcı gruppası.
Uquq qorçalayıcılarnıñ tahminlerine köre, Prisiç azap çekip, basqı altında malümat bere bile.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ ekspertleri apiske alınğan Yevgeniy Panov, Andrey Zahtey ve Redvan Suleymanovnıñ insan aqları bozulğanını qayd ete.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ge keçer gecesi «ukrain diversantları» taqımı yaqalandı, olar sanki Qırımda terakt azırlay ekenler. Bundan ögüne zapt etiilgen Qırımnıñ Rusiye kontrolündeki memuriy sınırnıñ keçitleri üç kün devamında qapatıla edi.
Ukraina ükümeti qabaatlavnı red ete ve yüz bergen vaqianı rusiyeli mahsus hızmetlerniñ «provokatsiyası» dep adlandıra.
Avgust 12 künü REN-TV rus telekanalınıñ sitesinde ukrainalı Yevgeniy Panovnıñ sorğudan keçirüv videosı peyda olğan edi ve o yerde o FSB-niñ bütün qabaatlavlarıını qabul ete. Bundan soñ uquq qorçalayıcıları yaqalanğannıñ bedeninde azaplarnıñ izleri qalğanını bildirgen ediler.


text:
Qırım Hocalıq mahkemesi kira añlaşmanıñ lâğu etilmesi ve binadan Bağçasaray rayon Meclisiniñ çıqarıluvı aqqında qararnı aldı.
Bunı Bağçasaray şeer yolbaşçılığınıñ matbuat hızmeti bildire.
Şeer şurasınıñ beyanatında qayd etilgeni kibi, Puşkin soq., 1 adresi boyunca yerleşken ve «Paçaci kâşanesi» adlı yerli abide olaraq belli olğan binanıñ kirası aqqında mahkemeniñ qararı «REP JF BGS» kommunal şirketiniñ «Ocalar şurası» cemaat teşkilâtına olğan davası boyunca alındı.
«Cemaat teşkilâtı añlaşma mecburiyetlerini eda etmegeni, kira ödenilmesi ile şartlar bozulğanı, kirağa tutılğan mülkniñ sigortası ve binanıñ maqsatqa köre işletilmegeni sebebinden dava açıldı», – deyler şeer şurasında.
Mında şunı qayd eteler ki, mahkeme kommunal şirketiniñ talaplarını bütünley qabul etti. Mahkeme qararı mahkemeciler tarafından mecburiy sürette amelge keçirilecek.
Bağçasaray rayon Meclisiniñ reisi Ahtem Çiygoz Qırım.Aqiqatqa şunı bildirdi ki, ne «Ocalar şurası» cemaat teşkilâtı, ne regional Meclisiniñ azaları mahkeme toplaşuvı aqqında bir şey bilmey ediler.
«Bizge belli olmağan qararlar saçmalıq ile alına. Aynı zamanda bizni demokratiyanıñ tarafdarları olıp, insan aqlarını ürmet etmege çağıralar», – dep bildire öz açuvını Çiygoz.
Onıñ sözlerine köre, mahkemeniñ resmiy qararını ve bildirüvlerni o daa körmegen eken.
İç bir bildirüvler kelmegenini «Ocalar şurası» cemaat teşkilâtınıñ reisi Dilâra Seytveliyeva de tasdiqladı.
Bağçasaray rayon Meclisi bu meseleni muzakere etmek içün yaqında toplaşacaq ola.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı»nıñ başı Riza Şevkiyevge Fondnıñ binasında bulunğan bütün qırımtatar teşkilâtları binanı terk etmege mecbur olğanı aqqında qararnı oqudılar.
Bundan evel, sentâbr 16 künü, Meclis binasında tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bilgisayarlar ve Ukraina halq deptutatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.
Meclis azaları bunı «içtimaiy ceetten faal olğan insanlarnıñ qorquzuvı» olaraq tanıylar.


text:
Bäşşar Äsäd
Bäşşar Hafiz äl-Äsäd (rapәп. بشار حافظ الأسد,11 sentäber 1965, Dimäşq) - Süriä säyäsi häm däwlät eşleklese, Süriä prezidentı häm Baas firqäseneñ töbäk bülekçäseneñ särqätibe (2000 yıldan).
Tärcemäi xäl[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bäşşar Äsäd 1965 yılda Süriä särğäskäre, brigada generalı - Hafiz Äsäd ğailäsendä tuğan. Anıñ ğailäse dini kimçelekkä - alawitkä (şiğilek tarmağı) qarıy.
Bäşşar ğäräp-frantsuz "Xörriät" kölliäten 1982 yılda tämamlağan. 1988 yılda Dimäşq Universitetı meditsina fakultetın oftalmolog belgeçlege buyınça tämamlağannan soñ Tişrin xärbi hospitalendä eşlägän.
1991 yılda Böyekbritaniägä stajirovkağa küçkäç, London şähärendä Western Eye Hospital oftalmologiä üzägendä eşlägän.
Xakimiätkä kilü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Däwlät xakime Hafiz Äsäd başta ölkän ulın üz wärise itep bilgelämäkçe bulğan, läkin Bäsil 1994 yılda avtohäläkättä wafat bulğan.
Abıyı ülgännän soñ Bäşşar Watanğa qaytqaç xärbi xezmätkä kergän häm 1999 yılda palkawnik däräcäsen alğan.
Ätise ülgännän soñ 2000 yılda Bäşşar Äsäd Süriä prezident wazifasına kergän. 20 iyündä Baas firqäseneñ general' särqätibe bulıp saylanğan.
Tışqı säyäsäte[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1967 yılda İzrail Golan biekleklären Süriädän yawlap alğannan soñ, Süriä xalimiäte üz cirlären kire qaytarırğa tırışqan. Bäşşar Äsäd şul säyäsättän baş tartmağan.
AQŞ häm İzrail Süriäne xärbi törkemnärgä (Xezbollah, Xamas, İslam cihadı) bulışuğa ğäyeplilär.
Bäşşar Äsäd İslam qarşılığın Livanda, Fälästindä açıq yaqlağan, läkin 2003 yılda İzrail belän kileşülärne torğızırğa täqdim itä.
AQŞ Süriäneñ İraq xakimiäten yaqlağanın ğäyepläde, häm "yawızlıq küçäre"nä kerrte. AQŞ beldergänçä Süriä İraqqa qorallar belän bulışqandır.
Watandaşlar suğışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2011 yılda ğäräp illärendä rizasızlıqlar häm çualışlar başlana.
15 martta Süriädä şul çualışlar başlana. Çit il yaqlawı yärdämendä xakimiätkä qarşı rizasızlıqlar watandaşlar suğışına äwerelä.
2013 yılda awır qorallar belän suğış däwam itä, avgust ayında ximik qoral qullanılğan. Könbatış illär Bäşşar Äsädne cinäyätlärgä ğäyeplilär, Rusiä terrorist köçlären qotoçqıç cinäyätlärgä dä ğäyepli. AQŞ häm Rusiä söyläşüläre näticäsendä ximik qorallarnı Süriädä yuq itärgä tieş.


text:
Çarşenbe künü, iyün 24-de, Qırımnıñ Ermeni Bazar şeer mahkemesinde Tair Smedlâyevge nisbeten «mayıs 3» işi boyunca mahkeme toplaşuvı başlandı. Tair Smedlâyev Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyası reisi Zair Smedlâyevniñ qardaşı ola.
Onıñ Qırım.Aqiqatqa añlatqanı kibi, çarşenbe künü azırlıq toplaşuvı keçti, taraflar iş malümatı ile tanış oldı.
«Şimdi er kes işni ögrene. Nevbetteki toplaşuv avgust 4 künü keçecek, o vaqıt endi şaatlar diñlenilecek», – dey Zair Smedlâyev.
Tair Smedlâyev 2014 senesi oktâbr ayında yaqalanıldı. 2014 senesi dekabr ayında onı kefalet ile azat ettiler.


text:
Kino saasında ileri dünya neşiri Hollywood Reporter Rusiyede mabus olğan ukrain rejissörı Oleg Sentsov aqqında kino çıqarıluvına para toplanılğanı aqqında bildirdi.
Bunı Ukraina kinematograflarnıñ milliy birligi (NSKU) bildire.
Filmge müelifleri 12,5 biñ yevro (13,7 biñ dollar) toplaycaq olalar.
NSKU hatırlattılar ki, vesiqalı filmniñ birinci müellifi Rusiye kinorejisserı Askold Kurov ola. Müelifdeşi – ukrain kinorejissörı Andrey Litvinenko, «Yevromaydan Qaralama montaj» almanahnıñ iştirakçilerinden biri. Bunıñ ile leyhada Oleg Sentsovnıñ prodüsseri Olga Jurjenko ve «Srok» leyhasınıñ iştirakçileri Mariya Gavrilova ve Maksim Tuul.
Leyhağa qoşulmağa istegenler mında kire bile.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayıs 11-de Qırımda Rusiye uquq qoruyıcı organlar tarafından yaqalandı. Onı teraktrlar azırlamasında qabaatlaycaq olalar. Avgust 8-de Moskva mahkemesi Sentsovnı apste tutuv apellâtsiyasını red etti.
Sentsovnıñ bir çoq zenaatdaşı ve uquq qorçalayıcıları onı «siyasiy mahbüs» olaraq tanıp, onı azat etmege rica eteler. Olarnıñ fikirince, qabaatlar uydurılğan, rejissörni ise onıñ noqtaiy-nazarı içün yaqaladılar.


text:
Demir yol hızmetçileri «Aqmescit-Moskva» trenini Keriç paromlı keçitinden yollamağa tüşüneler.
Bunı umumrusiye halq frontınıñ içtimaiy mütehassıs şurasınıñ toplaşuvında «Qırım demir yolları» şirketiniñ «müdiri» Andrey Karakulkin bildirdi, dep haber ete İTAR-TASS
«Rusiye naqliye naziri muavininiñ avalesi ile «Aqmescit-Moskva» marşrutı boyunca yolcu erkânınıñ teşkil etilüvi aqqında mesele baqıla», – dey Karakulkin, ve «erkânda 9 yolcu vagondan az vagon olmaycağını» qoşıp ayttı.
Al-azırda «Aqmescit-Moskva» treni işğal etilgen Qırımğa Ukrainadan kele.


text:
Realizm
Realizm - filosofiyada iskusstvo ha'm a'debiyattag'ı realizm menen hesh qanday baylanıssız ha'm u'lken eki ma'nisti an'latıw ushın qollanılatug'ın filosofiyalıq termin esaplanadı. A'dette folosofiyada realizm degende nominalizmge qarama-qarsı bolg'an filsofiyalıq bag'dar tu'siniledi; biraq bazıda realizm so'zi filosfiyanın' taza da'wir bag'darın bildiriw ushın qollanıladı.
Bul terminnin' basqa tarawlarda da ha'r tu'rli ma'nisleri bar. Ma'selen, iskusstvoda sotsial, psixologiyalıq, ekonomikalıq ha'm t.b. qubılıslardı ilajı barınsha haqıyqatqa tuwra keletug'ın etip su'wretlewge aytıladı.


text:
1956 senesi aprel ayında SSCB Yuqarı Şurası prezidiumınıñ buyruğı ile qırımtatarlar mahsus yerleşüv rejiminden çıqarıldı, lâkin Qırımğa qaytmaq aqqını qazanamadılar. Yedi aydan soñ Sovetler Birligi Kommunistler firqasınıñ Merkeziy komiteti siyasiy bürosınıñ Qararı ile sürgün olunğan halqlarnıñ çoqusına eski yaşav yerlerine qaytmağa ruhset berildi. Faqat qırımtatarlar bu imkânğa nail olmadılar – vatan yolu olar içün qapalı edi. Bu noqtadan başlap milliy areket vatanğa qaytuv yoluna başlay.
Gençlerniñ yañı nesili ösip yetişken edi – sürgünlikte kiçik bala olğan ya da ğurbetlikte doğğanlar. 1961 senesiniñ soñunda «Qırımtatar gençler birligi» peyda oldı – qanunsız gizli teşkilât.
«Şahsiy teessurat ve hatıralar» esasında onıñ aqqında tafsilâtlı ikâye Mustafa Cemilevge aittir. 1968 senesi noyabr ayında Cemilev Grigorenko Petro Grigoryeviçke mektüp yazıp, teşkilât azaları ile tanışuv ve oña da bulunmaq imkânı berilgen teşkilâtnıñ birinci toplaşuvı aqqında tarif ete: «1962 senesi, yañılmasam, fevralniñ soñunda Navoi adına Taşkent neşir kütüphanesindeki siyrek ve eski neşirler bölüginde Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarihı aqqında kitaplarnı baqıp, aynı mevzu ile meraqlanğan eki gençnen tanış oldım... Qısqa bir subetten soñ olar halqımıznıñ tarihı aqqında malümat toplap, eki aftadan soñ 30-40 adam ögünde lektsiyanı keçirmege teklif ettiler... Belgilengen künde belgilengen yerge men qırımtatar tarihınıñ esas basamaqları ile sekiz saifelik defternen keldim.
Tar bir odada uzun skemlelerde 25 genç erkek ve qız otura edi, esasen studentler ve işçiler. Davalaşa, rusça ve qırımtatarca şiir oquy, qırımtatarlarnıñ vaziyetine açuvlana, olarnıñ vatanğa avdet problemlerini muzakere etken ediler. Çıqışta bulunğanlar olğan nizamnı tenqid ete, «sadıq leninci» – Hruşçevge qarşı hoş olmağan epitetlerni bile qullanğan ediler.
«Maña da söz berdiler, ve men yazğanlarımnı oqudım. Utanmayıp aytayım, çıqışımnı büyük quvanç ile alğışladılar. Bundan evel ayatımda iç bir kimse meni bu qadar diqqat ile diñlemegen edi. Meni devamlı alğışladılar, er kes yazılarımnı yazıp almağa istegen edi», – dep hatırlay Cemilev.
Soñra sabağa qadar birisi tarafından aq-uquqları oğrunda küreşecek qırımtatarlarnıñ gençler teşkilâtını qurmaq ğayesini muzakere ettik. Asılında, devam ete Cemilev, bu teşkilât «tam olaraq leninli» olmalı edi, küreş usulları ise anayasağa uyacaq edi. Belli bir müddeten soñ, teşkilât kütleviy olsa, belli instantsiyalarğa muracaatta bulunıp, onı resmiy şekilde qayd etmek içün izin almağa planlaştırıla edi. Bunıñ kibi bir ruhset berilecegine inanğanlar çoq olmasa da, bu teklifke qarşı çıqqanlar olmadı... Bu yerde göñüllilerden birine programmanıñ leyhasını ve teşkilâtnıñ nizamnamesini, onıñ saflarına kirecek insanlarnıñ ant sözlerini azırlamağa avale etildi.
Soñunda qırımtatarlar arasında «añlatuv işi» alıp barılacaq rayonlarnı belgiledik.
Eki aftadan soñ nevbetteki toplaşuv olıp keçti, tedbirde teşkilât azalarınıñ yapılğan işleri aqqında esabatlarından ğayrı programma leyhaları ve teşkilâtnıñ nizamnamesi, ant sözleriniñ mündericesi ve teşkilât azası biletiniñ şekli bile muzakere etilgen edi.
Başta teşkilâtqa «Qırımtatar gençler birligi» adını bermek qararı alınğan edi. Toplaşuvda ise «Vatanğa qaytuv boyunca» sözleri qoşuldı.
Faaliyetni belgilegen vesiqalar qabul etilmedi, teşkilât ise dağıtıldı
Nevbetteki toplaşuvnı eki aftadan soñ keçirmege planlaştırıla edi. Lâkin ertesi künü. 1962 senesi aprel 8-de, bir qaç adamnı yaqaladılar. Böylece, faaliyetni belgilegen vesiqalar qabul etilmedi, teşkilât ise dağıtıldı.
Özbek SSC prokurorınıñ yüksek yardımcısınıñ devlet havfsızlığı organlarında taqiqat nezareti bölüginiñ prokurorına 1962 senesi mayıs 15-te «Qırımtatar gençler birligi» işiniñ taqiqatı aqqında yazğan mektübinde bunı oquymız: «Qabaat tintüv vaqtında tapılğan malümatlarğa esaslana, şu cümleden: «Qırımtatar gençler birligi» qanunsız teşkilâtınıñ nizamnamesi, bu teşkilâtnı şekillendirüv planı, toplaşuvlarnıñ protokolları. Teşkilât faaliyeti devamında beş toplaşuv keçirildi (1962 senesi 17/II başlap 3/Ş, 18/III, 24/Ş ve 7/IV qadar), olardan üçünde protokol tizilgen edi. Toplaşuvlarda Qırım muhtariyetiniñ ğayrıdan tiklenmesi baqıldı, sovetlerge qarşı fikirler seslendirilgen, milletçilerniñ şiirleri oqunğan, bu işke sadıqlıq aqqında ant sözleri muzakere etilgen edi. Aza biletleriniñ örnekleri azırlanğan ve azalıq parası toplanğan edi.
Teşkilâtnıñ 6 bölügi (siyasiy, teşkiliy, tarihiy, medeniy, maliye ve bağ) reberligi saylandı.
Piknik keçirilmesiniñ planı tizilecek edi, anda 300 qırımtatarını toplaycaq ediler.
Taqiqatnıñ elde etken malümatına köre, teşkilât azaları faaliyetini gizlemek içün qayd etilgen vesiqalarnı yoq etmege tırışqan ediler, lâkin olarnı ğayrıdan tiklediler, bir qısmı da tapılmadı.
1962 senesi mart ayında teşkilât iştirakçilerinden biri, soñra ise tarihiy bölük reberi olaraq saylanğan Mustafa Cemilevniñ sorğusında belli ola ki, o, qırımtatar halqınıñ tarihını yazıp çıqqan edi. Lâkin bu vesiqanıñ şimdiki yeri belli degil, tapılmadı».
İş boyunca baş cinayetçiler Marat Ömerov ve Seit-Amza Ümerov oldılar, qalğanlarnı bir qaç künden soñ azat ettiler.
Marat Ömerovnı «1958 senesi qırımtatar ealisiniñ milliy aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi oğrunda küreşecek qanunsız teşkilâtnı qurmaq ıntıluvı içün» qabaatladılar. O sene keçirilgen toplaşuvlarda Ömerov Sovetler Birliginiñ Kommunistler firqası ve Sovetler ükümetine milliy meselede iftira atıp, qırımtatarlarnıñ aq-uquqları sıñırlana kibi bildirgen edi. 1962 senesi Ömerov Ümerov Seit-Amza ve diger meslekdeşleri ile beraber milletçi teşkilâtınıñ qurulması boyunca faaliyetini ğayrıdan tiklep, onıñ qurulmasında ameliy adımlar attı. 1962 senesi fevral ayından başlap aprel ayına qadar keçirilgen qanunsız toplaşuvlarda Ömerov meslekdeşlerini qırımtatarlarnıñ milliy aq-uquqlarını ğayrıdan tiklemek içün küreşke çağırıp, sovetlerniñ faaliyetine iftira atqan edi. Ümerov Seit-Amza ve digerleri ile beraber Ömerov toplaşuvlarnıñ iştirakçilerini qanunsız teşkilâtnıñ qurulmasına çağırdı».
Buña oşağan qabaat Seit-Amza Ümerovğa da berilgen edi. Onı «Sovet ordusında askerlik yapqanda yanında milletçi şiirlerniñ tutmasında» qabaatlağan ediler. Olardan bazılarını o, Taşkentke Özbekistan yazıcılar birliginiñ tatar bölügine derc etilmesi içün yollağan edi. Bundan sebep 1959 senesi onıñ hızmet etken Arbiy bölükniñ mahsus bölüginde Ümerov ile subet keçirilgen edi. Subet neticesinde Ümerov bir daa böyle bir şey yapmaycağına söz berdi. Lâkin 1962 yenesi Ümerov Ömerov ve digerleri ile beraber duşman faaliyetine tekrar başlap, milletçi teşkilâtnıñ qurulmasına adım attı».
Mustafa Cemilev iş boyunca şaat olaraq sorğusını hatırlay: «Meni 3 kün devamında sorğuğa çekken ediler, öyle yemegine teneffüs yapmayıp, sabadan gecege qadar... Toplaşuvda kim ne aytqanını, bir-birine ne qadar yaqın olğanını, «teşkilâtçı» kim olğanını, çeçen ve inğuşlar ile alâqalarımıznı sorağan ediler... Olmaycaq sualler de bar edi, misal olaraq:
– Angi çetel devletler ile bağ quracaq ediñiz?
– Qayda ve nasıl etip silâ alacaq ediñiz?
– Memleketniñ angi reberlerini öldürecek ediñiz? ve ilâhre.
Balalar arasında cep magnitofonı ile KGB yardımcısı bar edi
Lâkin esasen qırımtatarlarnıñ tarihı boyunca çıqışım aqqında sorağan ediler. Tarihiy vaqialar aqqında malümatnı qaydan aldım, «milletçi baqışlarnı» kimden aldım, büyük qırımtatarlardan kimni yaqından tanıyım kibi şeylerni sorağan ediler; yazılarımnı kimge berdim ya da qayda saqlağanımnı aytmağa talap etken ediler».
Konspektniñ mündericesini uquq qoruyıcılar aman-aman bütünley bile ediler. Olar toplaşuvlarda laf etken aman-aman er şeyni bile ediler. Balalar olarnıñ arasında cep magnitofonı ile KGB yardımcısı olğanını tüşünmege başladılar.
«Taqiqat bizim subetke açıq olğanımızdan mümkün olğanı qadar faydalandı. KGB kerçek niyetlerimizni yañlış añlay dep tüşüngen balalarımız bilgenini aytıp, sorğularda aqlı olğanını isbatlamağa tırıştılar ve taqiqatçılar niyetlerimizniñ doğru olğanını añlap, işni qapatır ve arqadaşlarını azat eterler, dep tüşüngen ediler. Lâkin taqiqatçılar aytqanlarımızdan evelden azırlanğan qabaat içün yerlerni qıdırmağa tırıştılar, bergen malümatlarımıznı da bazıda özüne köre añlatqan ediler», – dep tarif ete Cemilev.
1962 senesi avgust ayında Marat Ömerov ve Seit-Amza Ümerovnıñ mahkemesi olıp keçti. İş Özbek SSC Yüksek mahkemesinde baqıldı. Dört künlik qapalı mahkeme esnasından soñ qarar ilân etildi: Ömerov Maratnı 4 yılğa qadar Tüzetüv-emek apishanesinde azatlıqtan marum etmek, Ümerov Seit-Amzanı – TEA-da 3 yılğa qadar azatlıqtan marum etmek.
Marat ve Seit-Amzanı Mordoviya lagerlerinde tuttılar. Olar cezasını bütünley çektiler
Seit-Amza Ümerovnıñ qabaatlarından biri taqiqat tarafından «sovetlerge qarşı ve milletçi» olaraq tanılğan şiirler oldı. Cemilevniñ hatırlağanına köre, taqiqatçı şiirlerniñ milletçi, demek ki, sovetlerge qarşı olğanını isbatlamağa tırışqan edi, ve atta «genç tatar Uçan-Suğa atnı qandırmağa alıp ketti» kibi satırlarnı misal olaraq ketirgen edi. Uçan-Su – Qırımdaki şelâleniñ adı. Seit-Amza qırımtatarlarnıñ Qırımğa avdet olmasını nasıldır bildirmege tırışqan olsa, bu milletçi teşviqat ola.
Marat ve Seit-Amzanı Mordoviya lagerlerinde tuttılar. Olar cezasını bütünley çektiler.
İleride teşkilât ile az olsa da bağlı olğanlar bile zarar kördi. Bazılarını oquv yurtlarından quvdılar, digerlerini işten boşattılar. Toplaşuvlarda şiirlerini oquğan Tibbiy instituttan Seyran Kübedinovnı quvdılar. Eskender İbraimov aliy oquv yurtunıñ memuriyeti tarafından yapılğan basqı neticesinde Taşkent universitetini terk etmege mecbur oldı. Mustafa Cemilevge işten öz istegi ile çıqmağa teklif ettiler, aks alda «hoş olmağan bir madde» boyunca illâ ki işten boşatacaqlarını ayttılar.
Teşkilâtnıñ er bir iştirakçisi devlet havfsızlığı organlarınıñ nezareti altında qaldı. Buña baqmadan, olarnıñ ekseriyeti milliy arekette iştirak etmege devam etken edi; çoqusı soñra mabüs etilgen edi.
Zamanımızda Mustafa Cemilev «Qırımtatar gençler birliginiñ» emiyetine böyle qıymet kese: «Birinciden, teşkilâtnıñ qurulması genç adamlarnı toplamağa ve halqnıñ problemlerini qonuşmağa imkân berdi, olarnı al etüv yollarını baqıp, adamlarğa vazife bermege yardım etti. Ekinciden, apis cezaları ve institutlardan quvulması genç semetdeşlerimiz arasında belli bir «selektsiyanı» keçirmege yardım etti: qorqaqlar çetke çekilip, nevbetteki toplaşuvlarımızda körünmemege tırıştılar, digerleri ile aynı yolda faaliyetniñ diger usul ve şekilleri aqqında tüşünmege başladılar».
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Rusiyege bağlı olğan Aqmescid Merkeziy rayon mahkemesi oktâbr 7 künü Enver Mamutov, Remzi Memetov, Zevri Apseitov ve Rustem Abiltarovnı 2017 senesi yanvar 12 kününe qadar apiste qaldırmağa qarar aldı.
Bunı Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
Bundan evel Rusiyeniñ nezareti astındaki işğal olunğan Qırımnıñ Yüksek mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» işi» boyunca mahküm etilgen Enver Mamutov ve Remzi Memetovnıñ tutulma muddetlerini uzatqan qararğa qarşı yapqan şikâyetlerini memnün etmedi. İyül 22 künü aynı mahkeme «terorizmde» qabaatlanğan Zevri Abseitov ve Rustem Abeltarovnı apiste qaldırdğan edi.
Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede, dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Olar FSB hadimleri tarafından Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenilip yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Oktâbrniñ 25-nde Aqmescitniñ merkezinde Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, qırımtatar halqınıñ erbabı, uçucı-sınavcı Amet-Han Sultan doğğanınıñ 97 yıllığına bağışlanğan miting ötkerilmesi planlaştırıla. Bu aqta Rusiye nezaretindeki şeer memuriyeti bildirmekte.
Merasim Amet-Han Sultan adını taşığan meydan ve onıñ portretli levhasıyerleştirilgen yerde ötkerilmesi beklenile.
Şimdiki şeer memuriyetinde çiçek qoyuv mitinginden evel binanıñ divarı tertipke ketirilecegine söz berildi.
Qırım KHV bildirgenine köre, merasim keçirilgende qoyulacaq qaranfiller içün şeer bücetinden 4,5 biñ ruble (2 biñ grivna civarında)
Amet-Han Sultannıñ eykeli tübüne çeçek qoyuv merasimi oktâbrniñ 25-nde Kyiv de ötkerilecek.
Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 20-de Alupkada dünyağa kele. Babası – lak milletinden (doğma Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı ola. Ana-babası tarafından Amet-Han Sultannı qırımtatarları da, Dağıstanlılar da öz milliy qaramanı dep saya. Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuş yapıp, şahsen özü 30 ve gruppa erkanında 19 lüftvaffeniñ (natsist Almaniyanıñ ava quvetleri – QA) uçağını urıp tüşüre. Uçuşlar yapqan vaqtında uçucı tahminen 100 uçaq çeşitini ögrene, uçuşları ise 4237 saatni teşkil ete.
1971 senesi fevralniñ 1-de Tu-16 uçma laboratoriyasında deñeme uçuşında elâk ola. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defn etile. Dağıstannıñ paytahtı Mahaçkala şeerinde halqara avalimanına onıñ adı berilgen.


text:
Latviya rusiyeli jurnalistlerni sürgün eterek, özüniñ halqara mecburiyetlerini boza, dep beyan etti yanvarniñ 4-nde Rusiye tış işleri nazirliginiñ resmiy temsilcisi Mariya Zaharova.
«Resmiy Riga BMT (OON), OSCE ve Avropa Şurasınıñ esas aktlarını sayğısızlıq köstererek, söz serbestligini temin etüv saasında özüniñ halqara uquqiy mecburiyetlerini doğrudan ve qaba bir şekilde bozmaqta», – dey Zaharova.
O, Rusiye halqara institutlardan «uyğun cevap» talap etecegini ayttı.
«Demokratik cemiyette aqılğa sığmağan, devletke bağlı olmayıp söz serbestliginde ihtisaslaşqan teşkilâtlarnıñ Latviyanıñ areketlerine uyğun qıymet kesmesine çağıramız», – dep beyan ete Zaharova.
Yanvarniñ 4-nde VGTRK mediaholdinginiñ rusiyeli jurnalisti Olga Kurlayeva, Latviya devleti oña ülkeni terk etmesi içün 24 saat mühlet bergeni aqqında haber etti. Kurlayeva Latviyanıñ milliy havfsızlığına telüke teşkil etüvde qabaatlana.
Ondan evel Latviyadan, yanvarniñ 1-nde Rigağa kelgen onıñ qocası, rusiyeli «TV Sentr» telekanalınıñ jurnalisti Anatoliy Kurlayev sürgün etilgen edi. Latviya iç işleri naziri Rihard Kozlovskis yerli LNT telekanalına aytqan kibi, bu jurnalistniñ bu devletke kirmesi yasaq etilgen. O, sebepleri aqqında aytmaqnı red etken.
Onıñ sözlerine köre, Latviya, keçken yıldan berli, hususan «devletke dostane munasebet köstermegeninden dolayı» 100 ziyade vatandaşnıñ kirişini yasaqlağan.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ İçki rayon mahkemesi noyabrniñ 25-nde «çaqmağanında» (qomşu Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesi) qabaatlanğan Enver Topçiniñ davasını temelden baqıp başladı. Oturışuv çoq devam etmedi, terciman olmağanı içün dekabr ayına qadar teneffüs ilân etildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugün bizni mahkeme oturışuv salonına kirsetmediler, pek küçük salon berildi. Oturışuvnı başlatıp, qadı anket malümatlarını soradı, Enver Topçi Ukraina vatandaşı olğanını qayd etti. Soñra qadı muracaatlarımız barmı dep soradı – men diñleyici ve matbuat vekilleriniñ kirsetilmesini istedim. Qabaatlav salonğa matbuat vekilleriniñ kirsetilüvine qarşı çıqtı, amma diñleyicilerniñ kirmesine qarşı degil edi, faqat mahkeme epidemiologik tedbirlerge esaslanıp razı olmadı. Biz bütün tedbirlerge riayet etip, mesafeni qorup ve qoruv vastalarını qullanıp, diñleyicilerni almaq mümkün dep qayd ettik, faqat mahkeme, tekrarlayım, hastalanuv telükesine esaslandı», – dedi advokat Emil Kurbedinov.
Advokatnıñ aytqanına köre, mahkeme qırımtatar tili tercimanı esnasta iştiraetsin ep oturışuvnı başqa künge qaldırdı.
«Bu eki muracaat baqılğan soñ, qadı tahqiqat vaqtında Enver Topçiniñ qırımtatar tili tercimanı bar olğanını apansızdan hatırlattı. Mahkemede Enver esnasta tercimannıñ iştirak etmesi kerek olğanını tasdıqladı ve mahkeme tercimannı ketirmegeni içün oturışuv dekabrniñ 8-ne qaldırıldı», – dedi advokat.
Mahkeme binası ögünde toplaşqan vatandaşlarnı videoğa çıqarğan Rusiye quvet qurulışlarınıñ hadimleri tura edi.
«Mahkemeden çıqqanda ekstremizm ile küreş merkeziniñ 6 operativ hadimini ve 3 politsiya hadimini kördim, olar mahkeme yanında toplaşqan insanlarnı videoğa çıqardı. Kim olğanlarını soradım. Telükesizlik olsun dep çıqaralar degenler, birisi İç işler nazirliginiñ hadimi şeadetnamesini kösterdi ve video çıqarmağa devam etkenler», – dedi Kurbedinov.
Advokat emin ki, mahkeme ögünde alınğan malümatnı quvetçiler «faallerge qarşı basqı yapmaq içün» qullanacaqlar.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Noyabrniñ 23-nde yaqalanğan qırımtatar faalyetçileri Bekir Degermenci ve Asan Çapuhnı Aqmescitten Saqtaki muvaqqat izolâtorğa keçirdiler. Bunı noyabrniñ 28-nde «Krımskaya solidarnost’» cemiyet birleşmesi bildirmekte.
«Bekir Degermenci ve Asan Çapuh Saq şeeriniñ muvaqqat izolâtorında bulunalar. İzolâtor Lenina, 27 soqağında buluna», – denile bildirüvde.
«Krımskaya solidarnost’»te, Aqmescit izolâtorında boş yer tapılmağan içün faaliyetçilerni Saqqa keçirdiler, dep qayd ettiler.
Diger eki faaliyetçi, Kâzim Ametov ve Ruslan Trubaç, Bağçasaray muvaqqat izolâtorında bulunalar.
Rusiye kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi noyabrniñ 24-nde nevbetteki tintüvler dalğası esnasında yaqalanğan qırımtatar faaliyetçileri Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlarnı yaqaladı. Rusiye FSBniñ Qırım boyunca idaresi yaqalanğan faaliyetçilerni Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda talap etüv»de qabaatlay.
Qırımda Rusiyeniñ ilhaqından soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Bağçasaray rayon hastahanesindeki loqsahane bölüginiñ vaqtınca qapatıluvı anesteziologlarnıñ hastalığı oldı, dep bildirdi hastahaneniñ baş ekimi Konstantin Gaydarev.
«Eki anesteziolog «eki taraflı pnevmoniya» diagnozınen hastahanede buluna. Ebanaylıq bölüki bu ekimler olmasa çalışamaz», – dep ayttı «Krım24» telekanalınıñ jurnalistlerine Gaydarev.
Onıñ aytqanına köre, rayon hastahanesinde dört anesteziolog bar, ekisi pnevmoniya ve koronavirus hastaları içün gospitalde çalışa, daa ekisi hastalandı ve bu bölükte tedaviylene.
Baş ekimniñ qayd etkenine köre, er bir doğuruv cerrahlıq kirişüvnen yekünlene bile, anesteziologsız bunı yapmaq imkânsız, qalğan eki ekim ise «loqsahane ve qalğan bölüklerniñ ihtiyaclarını qarşılap olamaz».
Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi, Bağçasaraydaki loqsahane vaqtınca qapatıldı, qadınlar Aqmescit loqsahanelerine yollanıla, dep bildirdi.


text:
Ukrain ombudsmeni Valeriya Lutkovskayanıñ ofisi yaqın vaqıtta 16 mabusnıñ işğal etilgen Qırımdan esas Ukrainağa avuştırılacağına ümüt ete. Bunı fevral 1-de Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisiniñ vekili Mihail Çaplıga Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Ümüt etemiz ki, bu (bazı mabuslarnıñ Qırımdan esas Ukrainağa avuştırılması – QA) eñ yaqın vaqıtta olur, çünki añlaşmalar oldı ve belli bir tedbirler yapıldı. Añlaymız, Tatyana Nikolayevna (Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova – QA) öz akimiyetiniñ organlarınen bağ tuta. Ümüt etemiz ki, tizilgen añlaşmalar amelge de keçirilir», – dep ayttı Çaplıga.
Fevral 1-de internet konferentsiyası vaqtında Ukraina ombudsmeni Valeriya Lutkovskaya «2014 senesi mart ayından evel Qırımda apiste yatqan mabuslar istegini bildirip, Herson ve Nikolayev apishanelerine avuştırılmaq kerek edi», dep bildirdi. Amma bugünki künde bu añlaşma şimdilik yerine ketirilmedi».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya 2016 senesi dekabr 26-da işğal etilgen Qırımğa barıp, 42 ukrain siyasiy mabusından üçüni ziyaret etti. Ombudsmen «fevral 26 davasınıñ» üç mabusı – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci ile körüşti.


text:
Bunı içki işler naziri Arsen Avakov bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Şimdi bu pıtaqta gaz teminlevi toqtatılğan, büyük facia havfı yoq etildi. Saat 16:40-qa ateş söndürildi. Gaz yedek pıtağından berile»,– dedi Avakov.
«İçki işler nazirliginiñ hızmetçileri patlavnıñ sebebini belgilemek içün taqiqatlarnı keçire. Bir qaç sebep baqıla, şu cümleden, esas variant – terakttır», – dedi nazir.
«Urengoy-Pomarı-Ujgorod» gaz borusınıñ qısmında patlav salı künü saat 14:20 yüz berdi, zarar körgenler yoq.


text:
Rusiye Federatsiyası yanındaki Vatandaş cemiyeti inkişafı ve insan aqları boyunca Şuranıñ azası, belli mühbir ve cemaat erbabı Maksim Şevçenko Qırımdaki meskün yerlerniñ tarihiy adlarını (toponimler) qaytarmağa teklif etti.
«Rusiyeniñ tarihiy adlarını qaytaracaq olsalar, Qırımda da bütün bu «izobilnoye», «vesöloye», «solneçnoyeler» ve digerlerniñ tarihiy adları qaytarılsa, ne olur?» – dep yazdı o Facebook saifesinde, ve Crimeantatars.club qırımtatar neşriniñ videosını paylaştı. Videoda aytıla ki, Almaniyada Qırım ve Ukraina cenübiniñ interaktiv haritası yapıldı, işbu haritada şeerler, köyler, özenler, göller, dağlar ve diger coğrafik obyektlerniñ qırımtatar adları yazılğan.
Avdetniñ bildirgenine köre, yarımada toponimiyası Qırımdan almanlar, qırımtatarlar, ermeniler, bulğarlar ve urumlar sürgün etilgen soñ deñiştirildi. Meskün yerlerniñ unikal ve manalı adları yerine tez uydurılğan adlar berildi. Böyleliknen, aynı toponimler yarımadanıñ çeşit rayonlarında rastkele.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Ukraina "Eurovision 2020" içün milliy saylavınıñ bütün finalcılarını belgiledi. Böyleliknen, fevralniñ 15-de ekinci yarımfinal keçirildi ve mında finalda yarışacaq ekinci üç yırcı seçildi.
Azatlıq Radiosı haber etkeni kibi, bu:
KHAYAT
TVORCHI
David Axelrod
Bundan evel, fevralniñ 8-inde birinci üç iştirakçini saylağan birinci yarımfinal keçirildi. Finalğa: yırcı KRUT, GO-A taqımı ve yırcı Jerry Heil keçti.
Fevralniñ 22-de yarışmanıñ mühlisleri mayıs ayında Hollandiyadaki Ukraynanıñ vekilini saylacaqlar.


text:
Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmay.
Bu aqta advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
İmaye, FSB tahqiqatçısına Avropa makhemesiniñ Bekirovnen bağlı qararını yerine ketirüv muracaatını yolladı.
«Tahqiqatçı Bekirovnı hastahanege çıqarmaq içün sebep körmegenini ayttı. Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararı qarar degil de, kerekli şekilde tasdıqlanmağan mektüp ola, resmiy kanallar boyunca oña bir de bir malümat kelmedi, dep bildirdi. Bundan ğayrı, Bekirov hastahanege endi çıqarılğan edi, tahqiqatçılarnıñ fikirince, kerekli tibbiy teşkerüv yapılğan eken, ekimlerniñ qararı bar, oña köre, Bekirov SİZOda tutula bile, dep ayttı tahqiqatçı», – dedi advokat.
Ladinniñ aytqanına köre, o, böyle olacağını tahmin etip, Rusiyeniñ resmiy organlarına bir sıra ariza berdi.
«Qırım insan aqları vekâletlisi Lüdmila Lubina, Moskvadaki reberligi — ombudsmen Tatyana Moskalkova, Qırımdaki FSB idaresiniñ reberligi —general-leytenant Mihaylük, FSB müdiri, Adliye nazirligi, Rusiye prezidenti yanındaki apparat, Rusiye ükümeti, SİZO ve Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetine arizalar berdim. Bu arizalarda AİAM qararını yerine ketirüvde yardımcı olmalarını isteyim», — dep ayttı Ladin.
Advokat, tahqiqatçılarnıñ Avropa mahkemesiniñ qararını yerine ketirmekten vazgeçüvi İnsan aqlarını qoruv şartnamesiniñ diger maddelerini bozacaq, dep hatırlattı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynı qırımtatar milliy muhtariyetiniñ tasdıqlanmasınen bağlı deñişmelerniñ Ukraina Anayasasına kirsetilüvine dair qanun leyhalarını Yuqarı Radağa acele kirsetmesine çağırdı.
«Ukraina prezidentini Anayasa komissiyasınıñ işçi gruppası azırlağan qanun leyhalarını Ukraina Yuqarı Radasına acele bermesine çağıramız: Ukraina Anayasasınıñ «Qırım Muhtar Cumhuriyeti», «Qırımtatar halqınıñ statusı», «Ukrainanıñ tamır halqı» X maddesine deñişmeler kirsetilmesi aqqında», – dep aytıla noyabrniñ 17-nde qabul etilgen Meclis beyanatınıñ metninde.
Haber etilgenine köre, Meclis beyanatı «Ukrainanıñ içki siyaseti ve halqara siyasette ayrı telükeli yanaşuv ve tendentsiyalarnıñ» muzakere neticelerine köre qabul etildi. Olar yerine kelse, «Ukrainanıñ topraq bütünligi içün aqiyebetleri felâket olacaq ve Rusiye işğalcileri qırımtatar halqını tarihiy vatanları Qırımdan quvmaq içün repressiyalarnı quvetleştire bile».
Meclis, Qırımnıñ statusı qırımtatar halqınıñ razılığı olmasa belgilenmemeli, dep qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ fikirince, al-azırda seslendirilgen tekliflerniñ qabul etilmesi içün Ukraina prezidentiniñ tesiri yeterli ola.
Meclis, Ukraina prezidentinden aqlarınıñ yerine ketirilmesini talap ete. Daa bir kere, daa bir prezidenttenİlmi Umerov
«Meclis, Ukraina prezidentinden aqlarınıñ yerine ketirilmesini talap ete. Daa bir kere, daa bir prezidentten. Şunı añlayım ki: Volodımır Zelenskıy qırımtatarlarnıñ problemleri aqqında pek az bile. Pek yazıq, çünki Zelenskıy Yuqarı Radanıñ kün tertibine prezident adından (qanun leyhalarını – QA) kirsetse, qabul etilüv şansı bar. Prezidentniñ ciddiy ekseriyeti bar. Sabıq prezidentlernen olğan bağ tecribesine köre, añlatmaq içün eki yıl kerek. Tahminen eki yıldan soñ «tamır halq» ne olğanını ve «milliy azlıq» ile farqlarını añlamağa başlaylar. Amma o vaqıtqa qadar çoqluq qalmay ve yañı problemler peyda ola – reyler yetmey. Ve ep böyle ola, bir şey deñişmedi», – dedi İlmi Umerov Qırım.Aqiqatqa.
#LiberateCrimea halqara areketiniñ faali Ruslan Seydametov emin ki, qırımtatar muhtariyetiniñ qurulması Qırımnı işğalden qurtarmağa tez yardım etecek.
Tahminlerime köre, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bu meseleni tetqiq etmedi ve qırımtatar halqı içün ne qadar müim olğanını añlamayRuslan Seydametov
«Tahminlerime köre, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bu meseleni tetqiq etmedi ve qırımtatar halqı içün ne qadar müim olğanını añlamay. Prezident, qırımtatar halqınıñ tamır halq olaraq Anayasağa deñişmelerniñ kirsetilüvini ve Qırımğa qırımtatar muhtariyeti statusınıñ berilmesini talap etmege aqqı bar olğanını añlamaq kerek. Bu talap halqara uquq normalarına, hususan BM tamır halqlarınıñ aqları beyannamesine uyğun. Ümüt etem ki, prezident, Meclisniñ beyanatına emiyet berip, öz taqımına Anayasa komissiyası Ukraina Anayasasınıñ 10-uncı maddesine azırlağan deñişmelerni tez vaqıtta bitirmege ve bu deñişmelerni qabul etmege vazife berir. Qırımtatar muhtariyetiniñ quruluvı işğal etilgen Qırımnıñ Ukraina yurisdiktsiyası altına tez qaytmasına yardım etecek, çünki qırımtatar halqınıñ tamır halq alâmetleri bar ve BM tamır halqlarınıñ aqları beyannamesi belgilegen Qırımda tek aqları bar», – dep ayttı öz fikrini faal Qırım.Aqiqatqa.
Aq qorçalayıcı Aleksandra Matviyçuknıñ aytqanına köre, daa prezident saylavlarından evel aq qorçalayıcılar Volodımır Zelenskıynıñ taqımına muracaat etip, qırımtatar milliy muhtariyeti aqqında sual bergen edi.
«Prezident saylavları vaqtında aq qorçalayıcılar «Prezident namzetlerine on qolaysız sual» kampaniyasını keçirgen edi. Bu suallerni bütün namzetlerge yolladıq ve cevap bekledik. Qırımtatarlar içün milliy muhtariyetni Anayasada tasdıqlamağa planlaştıralarmı dep soradıq. Olarnıñ qırımtatar halqına nisbeten Ukraina devlet siyaseti ve eski Sovetler Birliginiñ devlet akimiyeti organları tarafından, 2014 senesi fevral ayından itibaren ise Qırım işğali neticesinde bozulğan aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesinen bağlı fikirleri bizim içün müim edi. Ne yazıq ki, Volodımır Zelenskıy aq qorçalayıcılarnıñ muracaatını körmemezlikke urdı, onıñ saylav ştabı cevap bermedi. Şimdi ise prezidentniñ qırımtatar halqınıñ mustaqil Ukraina devleti terkibinde kelecegini belgilev aqqınıñ yerine ketirilmesi içün uquqiy şartlarnıñ yaratıluvına ihtiyac bar olğanını añlaymı amelde körecekmiz», – dep tarif etti aq qorçalayıcı Qırım.Aqiqatqa.
Halqara uquq eksperti, professor Boris Babin Qırım.Aqiqatqa bergen izaatlarında Meclisniñ beyanatında diger müim şeyler de seslendirildi, dep qayd etti.
Qararda Qırım ve suvlarınıñ statusı qırımtatar halqınıñ razılığı olmasa, belgilenemez, dep aytılaBoris Babin
«Meclisniñ bu beyanatı prezidentke ayrı qanun leyhalarınen bağlı yapılğan muracaatınen degil, bam-başqa şeylernen müim. Laf Qırım etrafındaki suvlarda deñiz resurslarını qullanuv aqqında kete. Noyabrniñ 17-nde Qırımtatar Milliy Meclisi tamır halqnıñ tabiat resurlarını qullanuv aqqını qoruv boyunca müim ve rezonanslı qararnı tasdıqladı. Qararda Qırım ve onıñ Qara ve Azaq deñizleriniñ deñiz boşluğı, şu cümleden Keriç boğazı ve Sivaş körfezi, statusı ve böyle boşluq ve resurslar, olarnı qullanuv ve qoruv rejiminiñ tiklenmesi qırımtatar halqınıñ serbest, ilk ve añlayışlı razılığı onıñ temsiliy organı – Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından bildirilmese, belgilenemez, dep aytıla», – dep bildirdi ekspert.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırım ve onıñ etrafındaki suv alanınen bağlı bütün añlaşmalar qırımtatar halqınıñ temsiliy organınen muzakere etilmeli.
Er angi devletke ait akimiyet organlarınıñ Qırım qararları ya da areketleri Qırımnıñ tamır halqı olğan qırımtatar halqınıñ aqlarını ve menfaatlarını sıñırlasa, qanunsız sayılaBoris Babin
«Er angi devletke ait akimiyet organlarınıñ Qırım, Qara ve Azaq deñizleriniñ, Keriç boğazı ve Sivaş körfeziniñ suvlarınen bağlı qararları ya da areketleri Qırımnıñ tamır halqı olğan qırımtatar halqınıñ aqlarını ve menfaatlarını sıñırlasa, qabul etilgeninden ya da yapılğanından berli qanunsız olıp, tanılmay ve qırımtatar halqı tarafından tanılmaycaq, bu saada qırımtatar halqınıñ fikri alınmağanda tizilgen añlaşmalar ise halqara uquq talaplarına riayet etmey. Hatırlatam, Ukraina 2014 senesi mart ayında parlament qararınen Meclisniñ böyle beyanat yapmaq aqqını tanıp, 2014 senesi yazda BM-ni resmiy şekilde haberdar ei. Bilgenime köre, Meclis bunıñnen bağlı resmiy haberlerni Ukraina, Rusiye vekâletli organlarına ve halqara qurulışlarğa yolladı», – dep qayd etti Babin.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy oktâbrniñ 10-nda qırımtatar muhtariyeti Qırımnı işğalden qurtaruv meselesini qolaylaştıracağından «emin olmağanını» bildirdi.
Qırım.Aqiqat, bütün taraflarğa, şu cümleden akimiyet temsilcilerine söz bermege azır
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, qırımtatarlarnı qorçalamaq içün tek bir yol – sanksiyalar vastasınen Ruyeni Qırımnı terk etcegine mecbur ettirmek olğanını ayttı. Bunı Türkiyeli AA agentligi haber ete.
Cemilev: «İşğalcilerniñ basqısı küçlene. Olarğa qarşı tirenmek içün bir yol bar – bu topraqnı işğalciden azat etmektir. Qırımtatarlarğa nasıl yardım etmege mümkün, dep çoq soraylar. Men deyim ki, tek bir çare – sanktsiyalar vastasınen Rusiyeni Qırımdan yoq olmağa mecbur etmek», – dep qayd etti.
O, Rusiyeniñ nevbetteki adımlarını tahmin etmek qıyın olğanını ayttı.
«O Qırımnı bu aqşam da, bir afta soñra da terk etmek mümkün», – dep qoştı qırımtatar halqınıñ lideri.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
`parlament yalğa tuqtadı` Näticälär
Xäbärlär [86]
- Törkiyä parlament başlığı İtaliyada
- Şäntop G-20 illäre parlament başlıqları sammitında qanaşa
- Törkiyä Katardağı saylawdan qanäğät’
- Katarda täwge tapqır parlament saylawı ütkärelä
- Şäntopnıñ Venada tığız parlamentariy diplomatiyası
- Bötendönya parlament başlıqları konferenśiyası başlandı
- İlbaşı Kön’yaq Koreya parlament räisen qabul itte
- Ärmänstanda parlament saylawı uza
- Törkiyä ilbaşı Tön’yaq Kipr Törek Cömhüriyäte parlament başlığın qabul itte
- Ğazzädä ut tuqtadı
- THY İzrailğa 7 martka qadär oçmıy
- Qazaqstanda cirle häm ğomum saylawlar uzdı
- Şäntop Sennaroğlun täbrik itte
- Parlament başlığı Qazaqstannıñ bäysezlek könen qotladı
- KыprызcTaHдa пapлaMeHT дekaбpbдә яңapTылaчak - Qırğızstanda parlament dekabr’dä yañartılaçaq
- Qırğızstan liderı wazıyfasınnan kitä
- Qırğızstanda rizasızlar ilbaşı sarayı häm parlament binasın basıp aldı
- Parlament üz êşen başlap cibärä
- Gruziyädä ğomum saylaw qayçan uza?
- İlbaşı Qırğızstan parlamentı başlığın qabul itte


text:
Ukraina, öz strategik ortağı - Türkiye Cumhuriyetine pek büyük qıymet bere ve oña ve onıñ prezidenti Recep Erfoğanğa - Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilligine ait deñişmegen noqta-i nazarı içün minnetdar.
Bunı Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, avgust 7-sinde Türkiye başı ile körüşüvde ayttı, dep bildire Ukraina prezidentiniñ Ofisi.
"Er şeyniñ, hususan, Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ, öz adını aytmağa cesür olğanıñız içün sağ oluñız. Eminim, Ukraina ve Türkiye işbirliginen biz, Qara deñiz ve Qırım vaziyetini yahşılıqqa deñiştirmiz", - dedi prezident Zelenskıy.
Recep Erdoğan ise, öz tarafından Türkiye "Qırım ilhaqını tanımay edi ve tanıymacağını" tasdıqladı. Bundan ğayrı o, qıımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ qorçalaması, özgünlikleriniñ saqlanması ve Qırım vatanlarında bulunması onıñ memleketi içün prioritet bir mevzu olıp qalacaq, dep qayd etti.
Türkiye ziyareti vaqtında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Rusiye ilhaq etken Qırımğa kiriş ruhsetiniñ almasını qolaylaştıracaq, dep söz berdi.
Qırımatatar milliy lideri, Ukraina halq mebusı Mustafa Cemilev, avgust 7-8-inde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Türkiye Cumhuriyeti ziyaretine qoşuldı.


text:
Yanvar 31 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme oturışında şaat olaraq sorğudan keçken Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov, 2014 senesi yarımadada «samooborona» teşkilâtçısı olğanını boynuna aldı. Bunı advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Polozov: «Toplaşuvnıñ birinci yarısında Sergey Aksönov, kerçekten, «narodnoye opolçeniye» bölükleriniñ teşkilâtçısı olğanını itiraf etti. O, bu paramiliter zümre resmiy olmağanını qabul etti. Aksönov dedi ki, Kyivde yüz bergen vaqialarda (Menlik İnqilâbı vaqıtında – QA) Qırımdan bir-qaç militsiya hadimi elâk olğan edi, ve, onıñ fikirine köre, bu onıñ mında yapqan areketlerini aqlay», – dep bildirdi.
Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmetinde, Polozovnıñ beyanatını Qırım.Aqiqat içün izaatlap, dediler ki, «resmiy noqta-i nazarnı, Qırım porokurorı (Ukraina Baş prokuraturasınıñ Qırım MC prokuraturası – QA) tarafından bu meselede fikir bildirilgen soñaçıqlap olurlar».
Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat kâtibi Larisa Sargan, Qırım.Aqiqatqa: «Zanımca, pek tez seslenirler. Bütün hainlerni bizler eñ azından ğıyabiy olaraq iliştirmege tırışamız. Şunıñ içün, bese-belli, bu insan (Sergey Aksönov – QA) da bizim cedvelimige oğraycaq», – dep ayttı.
Rusiye tarafından tain etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, yanvar 31, salı künü saba Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiyğoznıñ işinde şaat olaraq Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde sözge çıqtı.
Advokat Nikolay Polozovnıñ bergen malümatına köre, Aksönov, kerçekten, 2014 senesi 26 fevralde Qırım MC Yuqarı Şurası yanında ötkerilgen miting vaqıtında «Russkoye yedinstvo» firqası silâlı çatışmağa azırlanğanını itiraf etti.
Qırımda «samooborona» yarımadanıñ işğalinden aldın peyda oldı ve işğal vaqıtında Rusiyege yardım ete edi. 2014 senesi iyün 11 künü Kreml nezaretine keçken Qırım parlamenti bu teşkilâtnı resmiyleştirdi, ve «Narodnoye opolçeniye – Qırım cumhuriyetiniñ milis quvetleri aqqında» qanun qabul etti.
Qırım akimiyeti yarımadada bir sıra bina ve odalarnı «samooboronağa» parasız teslim etti.
Uquq qoruyıcılar defalarca bu silâlanğan teşkilât bir çoq cinayetlerge qarışqanını, ve olarnıñ çoqusı Qırımda alâ daa açıqlanmağanını beyan ete ediler.


text:
Bunı tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ tasil, ilim, gençlik ve sport daimiy komissiyasınıñ reisi Valeriy Kosarev ayttı. Bunı «Qırım akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform» haber agentligi bildire.
«Kollektsiya saiplerine – dört Qırım müzeyine altın keri qaytarılmasa, yaqın vaqıtta Qırım Cumhuriyetinden Avropa memleketlerine bir de bir tarihiy ya da medeniy qıymetler çıqarılması aqqında mesele muzakere etilmeycek», – dep qayd etti Kosarev.
Qırım skif altını Felemenkteki sergige alınğan edi.
«Kollektsiya Qırım Cumhuriyetinde toplandı ve bu yerden çetelge yollanıldı. Bu skif altını kimge daa ait olması mümkün? Kollektsiya Qırımğa qaytmasa, cumhuriyet «soñuna qadar» bu qararnı tanımaycaq», – dedi Kosarev.
Onıñ aytqanına köre, Avropa kollektsiyanı Kiyevge berse, «bayağı şeyden» marum qalacaq.


text:
«GİBDD» Aqmescit civarında omrağan yolnı qapattı.
Bunı onıñ matbuat hızmeti bildire.
«Aqmescit-Saraylı Qıyat-Bötke maşina yolunıñ omravı sebebinden Kezlev yolu soqağından Kiyev aralığı qadar yol qapalı», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan «Dubki-Levadki» yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov yol omravını ögrenecek ükümet komissiyasını acele sürette meydanğa ketirmege emir etti ve vefat etkenlerniñ soy-soplarına 400-er biñ ruble berecegini vade etti.
Yol qazasında can bergenlerniñ adları belli oldı. Qırım yolunda omrav sebepleri bir aydan soñ aydınlatılacaqtır.


text:
Qırım mekteplerinde sport küreşini inkişaf ettirecek olalar: Rusiye sport küreşi Federatsiyası prezidentiniñ birinci muavini Georgiy Brüsov dedi ki, «Küreşni – mekteplerge» kampaniyası çerçivesinde bir qaç mektepniñ sport zalını donatacaqlar, – dep haber ete TASS.
Brüsovnıñ bildirgenine köre, bu kampaniya «Küreş ve yeñ» Rusiye sport küreşi Federatsiyasınıñ çoq yıllıq programması çerçivesinde keçirile ve mekteplerde sport küreşini beden terbiyesiniñ üçünci dersi olaraq belgilemekte.
«Bir yıl evelsi bizler Tasil nazirligi ile añlaşma imzaladıq, ve Rusiyeniñ 19 regionında mekteplerde küreş inkişaf ete. Şimdi Qırım Cumhuriyetiniñ nevbeti», – dedi o.
Brüsovnıñ bildirgenine köre, er bir mektepniñ müdiri beden terbiyesiniñ üçünci dersi içün sportnıñ beş çeşiti arasından birini saylay bile. Qırımda sport küreşiniñ klubları Yalta ve Aluştada peyda olacaq.
«Qırım Cumhuriyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov keçken seneniñ mayıs ayında Qırımnıñ küreş federatsiyasını reberlik altında aldı. Bizler cumhuriyette bir qaç mektepniñ sport zalı donatılacaq, dep añlaştıq. Künniñ saat üçke qadar bu adiy mektep sport zalları olacaq, soñra – küreş klubları», – dep ayttı Brüsov.
Onıñ qayd etkenine köre, işbu programma yalıñız sport küreşini inkişaf ettirmek, idmancılarğa da iş bere.


text:
6 mawsımda kolledjde «IT-TEACHER -2019» oblıstıq bayqawı ötti. Oğan oblıstağı kolledjderdiñ aqparattıq pänderiniñ 7 oqıtwşısı qatıstı. Bayqawdıñ maqsatı: «Cïfrlıq Qazaqstan» memlekettik bağdarlaması ayasında Qostanay oblısınıñ texnïkalıq jäne käsiptik bilim berw uyımdarınıñ ïnformatïka jäne aqparattıq pänder boyınşa darındı oqıtwşıların anıqtaw jäne olarğa qoldaw körsetw.Qatıswşılar eki tapsırmanı orındadı: özderiniñ belsendi veb-sayttarın jäne taqırıp boyınşa äzirlengen élektrondı oqwlıqtı qorğaw.
IT-TEACHER -2019 bayqawınıñ jeñimpazdarı: Gran-prï: Artem Gavrïlov, Qostanay ïndwstrïaldı-pedagogïkalıq kolledjiniñ arnayı pänder oqıtwşısı. 1 orın: Tölegenov Erkebulan Nurlanulı «Qostanay polïtexnïkalıq joğarı kolledji» KMQK arnayı pänderiniñ oqıtwşısı. 2 orın: Seyçanova Dïnara Ğabïtqızı «Qostanay qurılıs kolledji» KMQK arnayı pänderiniñ oqıtwşısı. 3 orın: Qurmanğalïev Bawırjan Baqïjanulı «Jitiqara polïtexnïkalıq kolledji» KGKP aqparattıq pänder oqıtwşısı.


text:
Adliyeci Ayder Azamatov Yaltadaki “Hizb ut-Tahrir işi”niñ iştirakçisi Arsen Cepparovnıñ “alı fenalaşqanınen bağlı” bir qaç şikâyet azırlay. Bu aqta avgustnıñ 29-nda Qırım.Aqiqatqa Azamatovnıñ özü ikâye etip berdi.
“Men SİZO ve tıbbiyet bölügi hadimleriniñ areketsizliklerinden dolayı, Arsen Cepparovğa kerek olğan tıbbiy yardım köstermegenlerine qarşı şikâyet etecem. Şikâyetni prokuraturağa ve Cezalarnı eda etüv Federal hızmetine berecem”, – dedi Azamatov.
Adliyeciniñ sözlerine köre, vesiqalar yaqın vaqıtta azır olacaq, amma olar ne vaqıt cevap berecegi belli degil.
Bir kün evel adliyeci Favebookta Arsen Cepparovnıñ “alı fenalaşqanı” aqqında haber etken edi.
Rostov-na-Donu SİZOsınıñ hadimleri şimdilik bu hususta açıq bir izaat bermedi.
Mayısnıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki “Hizb ut-Tahrir işi” niñ altı figurantınıñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutuldı. Olar Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut-Tahrir” siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki “Hizb ut-Tahrir işi” ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinleri Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki “Hizb ut-Tahrir işi” figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
“Hizb ut-Tahrir” halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtını “terrorist” birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
“Hizb ut-Tahrir işi” boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Kreml tarafından tayin etilgen Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca rusiyeli komitetniñ yañı yolbaşçısı olğan Lenur Abduramanovqa, ondan evel bu vazifede çalışqan Zaur Smirnov qabul etken qararlarnı teşkermesini avale etti. Bu aqta Aksönov oktâbrniñ 24-nde özüniñ Facebbok saifesinde yazmaqta.
Aksönovniñ sözlerine binaen, Abduramanov vazifesine tayin etilgeninden soñ, oña avale etilgen ilk vazifedir.
«Bu arada, şimdiki aldan çıqmaq içün nasıl çareler körmek kerek olacağını añlamaq kerekmiz, çünki al-azırda vaziyet bayağı problemli», – dep yaza Aksönov.
Lâkin Aksönov nasıl bir «problemli vaziyetler» aqqında söz ketkenini izaatlamay.
Oktâbrniñ 24-nde Qırımda Kreml nezaretindeki milletlerara munasebetler ve yarımadadan sürgün olunğan vatandaşlarınıñ işleri komiteti başına yañı yolbaşçı tayin etildi. Lenur Abduramanov muessiseniñ yañı yolbaşçısı oldı. O, daa evel Kefe memuriyetiniñ milletlerara munasebetler bölüginde yolbaşçılıq yapa edi.
Komitetniñ evelki yolbaşçısı Zaur Smirnov oktâbrniñ 16, bazaertesi künü istifa etken edi. Ondan soñ, Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, Smirnov «semeresiz işi» sebebinden onıñ talabı üzerine istifa etkenini bildirgen edi.


text:
Avropa Birliginiñ Şurası işğal etilgen Qırımda insan aqları ile bağlı kerginlikni sert bir şekilde takbih etti. Bu arada qırımtatar halqınıñ al-vaziyeti qayd etildi.
Bu aqqında oktâbr 20-de Lüksemburgda toplaşuvı keçirilgen Avropa Birliginiñ çetel işleri boyunca hulâsalarda aytıla.
Mında berilgen malümatqa köre, Avropa Birligi sentâbr 14-te Rusiye qanunları boyunca Qırımda keçirilgen yerli saylavlarnı qabul etmey.
Uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa qarşı yapılğan basqı aqqında er daim aytalar.
Sentâbr 16-da, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ binasında 12 saatlıq tintüv keçirildi. Neticede vesiqa, protokol, USB-fleş-taşıyıcıları, kassetler, İslâm edebiyatı ve bilgisayarlarnı alıp kettiler. Meclis vekilleri bunı basqı ve Qırımtatar Milliy Meclisini yoq etmek ıntıluvları olaraq tanıylar.
Bundan soñ sentâbr 17-de Meclis binasında «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyevge mahkeme qararını seslendirdiler. Bundan soñ «Qırım» Fonduna» ait olğan binanı qapatmaq qararları aqqında bildirdiler. Bundan sebep Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri binanı terk etmege mecbur ediler.
Sentâbr 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri binanı terk etip, onı müürlemege mecbur oldılar.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Ukrainada insan aq-uquqlarına riayet etüv aqqında soñki maruzasında Qırımdaki vaziyet, şu cümleden qırımtatar halqı vekillerine nisbeten basqı qayd etile.
BMT İnsan aqları boyunca idare Qırım akimiyeti ve Rusiye akimiyetine qırımtatarlarğa qarşı basqı, qorquzuv areketlerini toqtatmağa ve yarımadanıñ er bir sakinine esas aqlarını kefil etmege çağıra.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ mühbiri Zidan Acikelâmovğa «tahqiqat tedbirleri» ile bir qaç polis ve FSB hadimi keldi. Bunı Qırım.Aqiqatqa birleşmeniñ faalleri bildirdi.
Faallerniñ malümatına köre, Acikelâmovnıñ ana-babasınıñ evinde de polis hadimleri buluna.
«Eylemler, İçki rayonı, İçki qasabası, Turgeneva soqağı 30-nci ev adresinde keçirile. Ev teşkermesi İçki rayon mahkemesiniñ qararı esasında yapıla. Zidan Acikelâmov, «Qırım meselesi» programmanıñ müellifi ve alıp barıcısı, «Qırım birdemliginiñ» operativ mühbiri ve jurnalisti», – dep aytıp berdiler birleşmede.
Diger tafsilâtlar yoq, Rusiye qanun qoruyıcı organlarınıñ tefsirleri de yoq.
Qırımnıñ Aqmescit rayonında mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimovnı tintüv vaqtında atıp öldürdi. Resmiy versiyağa köre, erkek «qıdıruvğa ilân etilgen halqara terror teşkilâtınıñ azası olıp», FSB hadimlerine qarşı ateş açtı.
Mayısnıñ 12-nde Rusiye nezaretinde olğan İçki rayon mahkemesi, mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayuba) Rahimovnıñ apayını Sohiba Burhanovanıñ memleketten çıqarımasına qarar berdi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Rusiyede uzun müddetlerge maküm etilgen qırımlılarnı Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsından etap eteler. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber ete.
Birleşmeniñ malümatına köre, Rostov SİZOsından on qırımlını etap eteler. Bu, bugün etap etilecek Vadim Siruk, İnver Bekirov, Arsen Cepparov. Başqa qırımlılarnı - Emir-Üsein Kuku, Teymur ve Üzeir Abdullayevler, Muslim Aliyev, Refat Alimiv, Enver Seytosmanov ve Nariman Memedeminovnı keçken aftanıñ soñunda etap ettiler. Kimni qayda - haber etmeyler, dep qayd ete birleşme.
Advokat Ayder Azamatovnıñ malümatına köre, o, Novoçerkassk SİZOsına etap etilecek müşterisi Arsen Cepparovnı Rostov SİZOsında ziyaret etip oldı.
"Bulunuv şaraitini soradım, Arsen baş ağrısı ve köterilgen qan basımına şikâyet etti. Üç ay evel keçirmege vade etkenleri betinde "piloma" kesüvi ameliyatını alâ daa yapmadılar", - haber etti Azamatov.
Bundan ğayrı Cepparov, SİZOda tibbiy yardım asıl etilmegenini ayttı.
Qırımlılarnıñ etapı aqqında başqa menbaalarda tasdıqı yoq.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bu aftanıñ soñuna qadar Aqmescitte ambrosia otunı yoq etmek içün iş başlatılacaq. Bu ve bazı başqa tedbirlerniñ alınılması içün «Gorzelenhoz» şirketine şeer bücetinden 5 million ruble (2 million grivnâdan ziyade – QA) köleminde subsidiya ayırıldı. Bunı Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit şeer memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Kirill Skorohodov istismar-iqtisadiy toplaşuv devamında bildirdi.
«Büyük diqqat şeerniñ merkez soqaqlarına ve bala meydançıqlarına berilecek», – dep aytıla bildirüvde.
Aprel ayında, işğal etilgen Qırımda «ambrósia artemisiifólia» otu sebebinden karantin fitosanitar rejimi qabul etilgen edi.
Ambrosia – çiçek tozunen saman allergiyasına sebepçi olğan eñ telükeli kiyik otlardan biridir. Ambrósia artemisiifólia – eñ telükeli ve zararlı ot çeşitlerinden biri olıp, Qırımda çoq yerde öse, em de Ukrainanıñ başqa yerlerinde ve qomşu Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinde çoq ösmekte.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ Kezlev memuriyeti başlığınıñ muavini İvan Prosoyedov, Kezlev şeer şurasınıñ millet vekili Eldar İbragimov ve Kezlev bölgesiniñ baş imamı Eskender Memetovnen iş körüşüvi olıp keçti.
Taraflar orta asırlardan qalıp, Kezlev şeerinde yerleşken musulman mezarlığınıñ Rusiye qanunlarınıñ talaplarına uyğun şekilge ketirilüvi, Slobodka mesken yeriniñ bir qısımında yerleşken mezarlıq toprağınıñ sıñırlarını belgilev meselesini muzakere ettiler.
Vesiqalarnıñ resmiyleştirilmesinden ğayrı, taraflar işbu topraqnıñ abadanlaştırıluvı meselesini de muzakere ettiler.
İşbu musulman mezarlığı 1944 senesine qadar çalıştı. İlk mezarlar ise, 16 asırğa aittir.
Qırımtatarlar Qırımdan 1944 senesi zorbalıqnen sürgün etilgen soñ, mezarlıqnıñ bir qısımı bozuldı, üstünde çeşit binalar quruldı. Bugünki künge qadar mında sanayı bazalar ve anbarlar yerleşe, bundan da ğayrı, mezarlıq üstünden yol keçirilgen ve şu topraqta Slobodka qasabasına kirgen bir qaç evi qurulğan. Tarihçılarnıñ sözlerine köre, olarnıñ qurucılığında eski mezarlıqtan alınğan baş taşlar qullanıldı.
Bugünki künde işbu topraqnı qanun boyunca qayd etmek qararı alındı. Böylece, ileride mezarlıqta alâqasız qurucılıqnıñ ihtimalı qalmaycaq. Bundan da ğayrı, körüşüv devamında diger vesiqalarnıñ resmiyleştirilüvi ve musulman diniy binalarnıñ Qırım Müftiliginiñ balansına keçirilüvi meseleleri muzakere etildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
İşğal etilgen Qırımda yerli sakinlerniñ fikirlerini köz ögüne almayıp, Rusiye vatandaşlığını avtomatik sürette bereler, olarnıñ arasında rusiyeli olmağa istemegenler alâ daa bar.
Bunı avgustnıñ 4-de Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında Qırım alan missiyasınıñ yolbaşçısı Andrey Yurov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda ukrain vatandaşlığını saqlap qaldıracaq bayağı insan bar, lâkin bunı yapıp olamaylar.
Rusiye FMH malümatına köre, qırımlılar tahminen 1 mln. 600 biñ içki Rusiye pasportını elde ettiler.
2014 senesi avgustnıñ 4-den başlap ekinci vatandaşlıqnı gizlev içün cinaiy mesüliet aqqında qanun işke tüşürile. Bu talapqa riayet etilmese, 200 biñ rublege qadar (5,8 biñ dollar) para cezası ya da 400 saatke qadar mecburiy işler belgilene.


text:
Qırımdaki Rusiye FSBsi hadimleri «Asker» cemaat birleşmesiniñ komandan vekili Evelina Arifovanıñ ana-babası yaşağan evde tintüv keçirdi. Bu aqta «Qırım birdemligi» bildire.
Bu malümatnı Arifova özü de Facebook saifesinde tasdıqladı.
«Bugün vaqtınca işğal etilgen Qırımda ana-babamnıñ evinde FSB tintüv keçirdi. Tafsilâtlı bir malümatım daa yoq», – dep yazdı o.
Qırımtatar faalleriniñ bildirgenine köre, bir buçuq saat devam etken tintüv vaqtında planşet alındı. Tintüvden soñ FSB hadimleri Arifovanıñ ana-babasına cuma künü, yanvarniñ 25-ne, celpname berdi.
Saba haber etilgenine köre, Aqmescitteki Borçoqraq (Fontanı) mikrorayonınıñ Emel soqağında tintüv keçirilgen edi.
Rusiye FSBsi hadimleriniñ haber etkenine köre, Qırımda «Noman Çelebicihan qanunsız ukrain batalyonı» eki iştirakçisiniñ evlerinde tintüvler keçirile, dep bildire Rusiye kütleviy haber vastaları yanvarniñ 23-nde saba.
2018 senesi noyabr ayında advokat İslâm Velilâyev bildirdi ki, Qırımda «qanunsız silâlı birleşmelerde» iştirak etüv içün cinaiy taqipler çoqlaşa bile.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Herson vilâyetiniñ başı Andrey Putilov qırımtatar faalleri tarafından sentâbr 20 künü başlanılacaq Qırımnıñ «mal qamaçavına» kene bir kere öz destegini bildirdi. Onıñ sözlerine köre, işbu aktsiyanı «Çonğarda Qırım maydanı» olaraq adlaylar, haber ete UNN.
«Bu aktsiyanı Çonğarda Qırım maydanı kibi adladılar. Qırımtatarlarnıñ işğal etilgen Qırımda işğalci memleket siyasetine qarşılıqnı köstermek ıntıluvına qol tutam. Kerçekten de işğalcilerni aşatmağa mümkün degil. Qırımtatar Milliy Meclisniñ yetekçisi Refat Çubarov ile laf ettim ve aktsiya iştirakçilerine qol tutmağa söz berdim. Refat Çubarovnı uquq çıqarıcı seviyede mal qamaçavını resmiyleştirmege çağırdım», – dedi Putilov.
Herson vilâyetiniñ başı şunı da bildirdi ki, sentâbr 18 künü Geniçesk rayonında aktsiyanıñ teşkiliy komiteti toplaştı, mında kiriş noqtasından 10 km uzaqlığında aktsiya iştirakçilerine yer ayırmağa qarar aldılar.
Herson militsiyası işğal etilgen Qırımğa yük maşinalarınıñ kirişini blok etecek faaller içün çadır ve keneflerni qoyacaq.
Qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etecek olalar.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti, adamlarnıñ özüni izolâtsiya etmekni talap etken hastalıqlarnıñ cedvelini derc etti.
Vesiqağa köre, şeker diabeti, astma, obstruktiv aqciger hastalığı, bronhoektatik hasyalıq, ağciger qan yürmesiniñ bozuqlığı, köçürilgen beden müçesiniñ olması, hronik büyrek hastalığı, keskin leykoz, yüksek derecede limfomalar ve başqa limfoproliferativ hastalıqlar.
Vesiqada qayd etile ki, özüni izolâtsiya etüv rejiminde esas hastalıq boyunca hastahanege barılması mümkün.
Aqyarda 5 koronavirus adisesi tasdıqlandı. Qırımda umumen 14 adam hastalandı.
İşğal etilgen Qırımda martnıñ 28-nden başlap iyünniñ 1-ne qadar pansionat, raatlıq evleri ve şifahaneler işini toqtata.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitteki Fevralskaya soqağında pilotsız uçquç tüşken, dep bildireler. Şaatlarnıñ aytqanına köre, içinden Ukraina bayrağı renklerinde risaleler töküldi.
Haber etile ki, risalelerde ukraince yazılar bar edi. Pilotsız uçquç şeer merkezine uçtı, amma tereklerniñ pıtaqlarında qalıp tüşti.
Jurnalist Anton Naumlükniñ bildirgenine köre, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri vaqia yerini sarıp aldı, mında kinologik hızmet çalıştı.
Qırım kütleviy haber vastaları içtimaiy ağlarda şaatlarnıñ foto ve videolarını derc ete.
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ resmiy malümatı daa yoq.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
2018 senesi mayısnıñ 18-nde Aqmescitniñ Svoboda mikrorayonında Rusiye politsiyasınıñ hadimleri Ukraina bayrağı renklerinde pilotsız uçquçnı taptı. Oña yañğıratqıç bağlanğan, andan ise Ukraina gimni yañğırağan edi.


text:
Aqmescit rayonınıñ ğarbında Nikolayevka qasabasınıñ plâjlarında, yuvunmaq yasağınıñ işareti olğan qırmızı bayraqlarğa baqmadan, bazı raatlanıcılar deñizde yalday edi.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Qalğan raatlanıcılar tek deñizde ayaqlarını sılatıp, plâjda küneşlene. Kurortçılarnıñ kimerisi havflı zonalarda küneşlene edi - topraq eşilüvi telükesi olğan uçurımlı yalılarda.
Nikolayevka plâjlarında qurtarıcı qulleler bir yerde körünmedi.
Müessiseniñ malümatına köre, yılnıñ başından Qırımda 56 insan suvğa battı.
Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi sentâbrniñ 18-nde ava bozulacaq ve furtuna kelecek, dep bildire.
Qurtarıcılar, ava bozulğanı ve yaqınlaşqan furtuna aqqında ihter ete.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde iyünniñ 27-de Ahtem Çiygoz davasınıñ şaatı olaraq Kreml kontrol etken Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ reisi Zaur Smirnov sorğuğa çekildi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Zaur Smirnovnıñ sorğusı yekünlenmedi, ve iyünniñ 28-de mahkeme oturışında devam etecek.
Mahkemede Smirnov 2014 senesi fevralniñ 25-de olğan Meclis toplaşuvı aqqında ikâye etti. Onıñ aytqanına köre, qırımtatar liderleriniñ birisi Refat Çubarov ertesi künü «Yuqarı Şura sessiyasınıñ keçirilmesine keder etmek içün» miting ötkerilmesi aqqında ilân etken edi.
«Kvorumnı hatırlamayım. Kün tertibi bar edimi-yoqmı hatırlamayım. Çubarovnen olğan subetimni hatırlayım, qırımtatarlarnıñ Yuqarı Şura yanında keçirgen bütün mitingleri qalabalıqlarnen yekünlengenini aytıp, şimdi bu kerekmey dedim. Amma qarar alındı ve onı kimse lâğu etmeycek, dep cevap berdi. Sessiya qırımtatarlar ve Qırım ealisi içün telükeli ola bile, dep aytqan edi», – dedi Zaur Smirnov.
Onıñ bildirgenine köre, Meclis azaları aynı meydanda «Russkoye yedinstvo» keçirecek mitingi aqqında fevralniñ 25-de haber aldılar. «Çubarov sabadan bütün meydannı almağa istedi, ne «Russkoye yedinstvo» mitingine, ne de sessiya keçirilmesine imkân bermemek içün. İştirakçilerni bütün Qırımdan toplamağa qarar aldı, tesisçiyalerinden biri olğan ATR telekanalını celp etti. Sessiya keçirilmesine imkân bermemek kerek, dep ayta ediler. Men kanalnı baqmadım, amma insanlar miting aqqında andan eşitkenini ayta ediler», – dep qayd etti Smirnov.
Zaur Smirnovnıñ aytqanına köre, o, miting iştirakçileriniñ yanında ne armatura, ne de başqa bir silâ körgen. Miting başlağan soñ Smirnov, aytqanına köre, Çubarovnen beraber Şura binasına kirip, tışarıda olğanlarnı salondaki monitorlardan seyir etken edi.
SİZO ile bağ üzülgeni içün şaatnıñ sorğusı yekünlendi. Ahtem Çiygoz andan esnasta iştirak ete. Zaur Smirnovnıñ sorğusı iyünniiñ 28-de saba saat 9:30-da devam etecek.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qoltutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qoltutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
2019 jıldıń 29 sáýirinde «Tildarın» oblıstıq tilderdi oqıtý ortalıǵınıń oqıtýśısı A.Mırkemelova 7 mamır – Otan qorǵaýśılar kúnine oray memlekettik tildi úyrenip júrgen QR İİM Qostanay oblısınıń MQQB qızmetkerlerimen «Elin súygen er bolar» taqırıbında aśıq sabaq ótkizdi.
Sabaqtıń maqsatı – tıńdaýśılardı ultjandılıqqa, otansúygiśtikke tárbıeleý, patrıottıq sezimderin uśtaý.
Sabaq sayıs túrinde ótkendikten, tıńdaýśılar sabaqqa belsene qatıstı. Sayıs «Kúś bilimde», «Posterge salý», «Árip terý», «Maqal –sózdiń máyegi» dep atalatın kezeńderden turdı. Kezeńderdi eńserý barısında tıńdaýśılardıń bilimi, jańa álipbıdi meńgerý deńgeyi sınǵa tústi. Sonday-aq olar Otan, týǵan jer týralı maqal-mátelder men elimizdi qorǵaǵan batırlar týralı jaqsı biletindikterin kórsetti.
Sabaq Qazaqstan azamattarynyń patrıottyq rýhyn kóteretin «Kók týdyń jelbiregeni» ánimen ayaqtaldy.


text:
New Yorkta yanvarniñ 30-ında faaller, 2014 senesi Qırımnıñ ilhaqına qol tutqan Rusiye jazzmanı İgor Butmannıñ kontsertine qarşı narazılıq kösterdi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa jurnalist Yuliya Gorodetskaya haber etti.
Faaller "Qırım - bu Ukraina", "Blue Note utan", "Putinniñ notalarına köre çalma", "Putin, ellerini Ukrainadan çek", "Rusiye propagandasınıñ virusını toqtatıñız" ve başqa yazılar ile tura edi.
Butmannıñ Blue Note klubunda dört kontserti planlaştırılğan. Gorodetskaya, faaller daa üç kün devamında Butmannıñ er kontserti vaqtında klubnıñ binası yanında toplaşacaq olganlarını aytıp berdi.
Yuliya Gorodetsayanıñ aytqanına köre, faaller klubğa mektüpler yaza edi, amma olarğa kimse cevaplanmadı. Ve teşkilciler ya da Butmannıñ vekillerinde kimse aktsiya vaqtında olarnıñ yanında kelmedi.
Daa evel Butmannıñ Bostonda bir qaç kontsertini lâğu ettiler. Arts Against Aggression teşkilâtınıñ faalleri, müessise reberligine çalğıcınıñ siyasiy noqta-i nazarı aqqında haber etkeni içün, onıñ soñki kontserti lâğu etildi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Vladimir Bukovskiyniñ vefatı aqqında resmiy haberni bizler, I ve II Qırım forumlarınıñ iştirakçileri, yazmamalımız. Fikirlerimizde başqa sözler peyda ola, başqa, kederli, nota yanğıramaqta. Sahte resmiylikni sevmegen dostumız vefat etti. Bugün onı adiy yürek tilinen añacaqmız.
Vladimir Bukovskiy ayatımızğa küreşçi olaraq kirdi, onıñ adı aq qorçalayıcı areketiniñ timsali oldı. Narazılıq aktsiyalarını teşkil etüv, cemaat teşkilâtlarını quruv, dört apis cezası, psihiatrik hastahanede bir qaç kere tutulması ve, niayet, Bukovskiyniñ Çili kommunist lideri Luis Corvalánğa almaştırıluvı, 1976 senesi dekabr ayında bütün dünya bunı laf etken edi, – bular onıñ qaynağan dissident tercimeialınıñ tek qısqa mündericesidir.
Vladimir Bukovskiy ayatımızğa küreşçi olaraq kirdi, onıñ adı aq qorçalayıcı areketiniñ timsali oldı
O, etik mili bütün diger motivatsiyalarnıñ saibi olğan ananeviy Rusiye dissidentligini temsil etken edi. Şu sebepten bu ananege bütün diger milliy dissident areketleri esaslanğan edi, Vladimir onıñ esas qıymetlerini ögge sürgen edi: azatlıq, itibar, er bir insannıñ vatandaş, medeniyet ve din aqları. Vladimir bizge tanış olğan bir çoq Rusiye dissidentinden tek energiyası ve israrlığınen, nizamı ve printsipialliginen degil, dünya qadar adalet duyğusınen, asırlar devamında Rusiyeniñ imperiya basqısı altında bulunğan büyük ve küçük halqlarğa nisbeten duyğudaşlığınen ayırılğan edi. Bunı o, qırımtatar halqına köstergen birdemliginen isbatlağan edi, onı ise 2012 senesi Aqmescitte I Qırım forumında ve 2014 senesi Kyivde qırımtatar sürgünliginiñ 70 yılına bağışlanğan matem tedbirlerinde iştirak etip kösterdi.
Vladimir Bukovskiy azatlıq ğayesinen yaşap, er angi zorbalıqtan nefret etken edi
Bizge duyğudaşlıq köstergen ve yardım etken, amma halqlarnıñ mustaqillik istegini añlamağan ve is etip olamağan bir çoq diger Rusiye dissidentinden farqlı olıp, Vladimir Bukovskiy azatlıq ğayesinen yaşağan edi. O, er angi zorbalıqtan nefret etip, kommunistlerniñ idaresi altında halqlarnıñ demokratizatsiyasına ve imperiyağa qarşı esnaslar olacağına, imperiya qalımtılarında ise yañı devletler qurulacağına inanğan edi.
O, melek degil edi, nefret etmege bile edi, öz hatalarına baqıp ögrengen cesür insan areketleri ve coşqunlığınen yaşağan edi
Vladimir, 30 yıl devamında sovet qurumına qarşı qararlı olıp, ondan çoq yaşadı. Amma, ne yazıq ki, bu rejim takbih etilecek, Rusiye imperiya degil de, demokratik memleket olacaq vaqıtlarnı körmedi. Bunıñ içün Rusiye milliy katarsisiniñ merkezi olacaq ve, inanamız ki, Vladimir Bukovskiyden örnek alacaq yañı boysunmaycaq küreşçiler kerektir. Bu katarsisniñ ilk örnegini ise soñki fotoresimlerinden birinde körmek mümkün, Vladimir ögünde masada öz elinen yapqan Ukraina ve qırımtatar bayraqları şişege qoyulıp tura.
O, melek degil edi, nefret etmege bile edi, öz hatalarına baqıp ögrengen, amma Tañrıdan ve ana-babasından alğan energiyasınen faaliyetini devam ettirgen cesür insan areketleri ve coşqunlığınen yaşağan edi. Mihail Bulgakovnıñ «Master ve Margarita» romanında Leviy Matveyniñ Master aqqında Volandqa aytqanı kibi: «O, nurğa degil, raatlıqqa lâyıq».
O qadar accını körgen, amma insanlarğa o qadar da yahşılıq bağışlağan canı raat olsun!
Hatırası ebediy olsun!
Mustafa Cemilev, dissident, Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri
İosif Zisels, dissident, Ukraina Helsinki insan aqları birliginiñ közetüv şura azası, Ukrainanıñ yeudiy teşkilâtları ve cemiyetleri birliginiñ yolbaşçısı
Tatyana Bonner-Yankeleviç, aq qorçalayıcı (ABD)
Mıroslav Marınovıç, Ukraina Helsinki gruppasınıñ qurucı azası, Ukraina katolik universitetiniñ rektor muavini
Aleksandr Podrabinek, aq qorçalayıcı (Rusiye)
Malümat: Sovet dissidenti, aq qorçalayıcı ve yazıcı Vladimir Bukovskiy 77 yaşında oktâbrniñ 28-nde Büyük Britaniyada vefat etti. Bukovskiy noyabrniñ 19-nda Londradaki Highgate mezarlığında defin etilecek.


text:
Qırımda sene başından aqbardaqlarnıñ qanunsız işletilüvi boyunca 92 385 çiçek musadere etildi, ketirilgen zarar 41,5 mln rubleni teşkil etti, bu aqta Kreml nezaret astında bulunğan qırım ekologiya nazirligini matbuat hızmeti bildirmekte.
Haber etilgeni kibi, nazirlik inspektoreri 2016 senesiniñ fevral ayında qızıl kitabı ösümlikleriniñ qanunsız satıluvını toqtatmaq içün bir sıra nezaret tedbirlerini keçirdi.
«Keçirilgen tedbirler devamında aqbardaqlarnıñ qanunsız toplama ve satuvı meydanğa çıqarıldı. Yoq oluv havfı astında qalğan bu çiçekler Rusiye Qızıl Kitabına kirsetilgen, olarnıñ qanunsız qullanması ise Rusiye KoAP - nıñ 8. 35 maddesine köre mesülietke çekilecek», - dep yazıla mesacda.
Memuriy qanun bozuvınen bağlı 15 protokol tizilgen. Qanunnı bozğanlarnı memuriy mesülietke çekmesi ve nebatlarnı musadere etmesinen bağı vesiqalar makemege yollanıldı. Dört insan saqlandı, bundan sebep olar aqqında qıdıruv ilân etildi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırım işğali yılında, martnıñ 18-nde, provokatsiyalar olsa, Rusiyeniñ cevabı tez kelir, dep bildirdi. Bu aqta o, martnıñ 15-nde «Ukraina tarafından ola bilecek provokatsiyalar aqqında» sualge cevap berip ayttı.
«Belli müessiselerimiz planlaştırılğan bütün provokatsiyalardan haberdar olğanından şübhemiz yoq. Bu müim künde er angi provokatsiyağa kerekli cevap berileceginden de şübhelenmeymiz», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını «İnterfaks» agentligi.
Ukraina akimiyeti Peskovnıñ aytqanlarını şimdilik izaatlamadı.
Bundan evel Peskov Putin martnıñ 18-nde yarımada cemaatçılığınıñ vekillerinen telekopür yapacaq, dep bildirdi.
Videokonferentsiya rejiminde Qırım ve Aqyarnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişaf meseleleri boyunca toplaşuv keçirilmesi de planlaştırıla.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bağçasarayda musulmanlar iyünniñ 27-nde Han-Çair camisinde Oraza Bayramına bağışlanğan mahsus merasimge ve namazğa keldi.
Qırım.Aqiqat muhbiri bildire ki, kelgenler içün kebap ve pilâv azırlanıldı, balalar içün ise oyunlar ve çeşit şeñlikler teşkil etildi.
Bayram merasiminiñ teşebbüsçileri, Qırım musulmanları içün Oraza Bayramı, İslâmnıñ eki büyük bayramlarından birisi olaraq, pek müim olğanını qayd etti, hususan «yat ananeler menimsenilgen vaqıtta» bu bayramnıñ canlanuvı daa emiyetlidir.
Bu bayram munasebetinen bir-qaç kün devamında Qırımnıñ çeşit rayonlarında bayram merasimleri keçirile.
Oraza Bayramı – Ramazan ayı yekünlengen soñ qayd etilgen bayramdır, musulman taqvimindeki eki büyük bayramdan birisi ola. Bu sene o iyünniñ 25-nde başlandı.


text:
Böyle fikirni Kuçma Çernovitskaya vilâyetinde jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete UNİAN.
«Qırımnı coydıq ve onı endi qaytarmağa imkânsız olcağını tüşünem, Rusiye va-bank ketti. Onıñ içün keri yol yoqtır. O Qırımnı iç bir vaqıt qaytarmaz. Şimdi Donbassta cenk kete. Yañı prezidentniñ ögünde turğan esas vazife – Donetsk ve Luganks vilyaetlerni Ukraina terkibinde saqlamaqtır. Territoriyanıñ ğayıp etilüvi – eñ yaramay şey», – dedi sabıq prezident.
Sabıq prezident tüşüne ki, eger de yañı prezident akimiyette bazı bir hadimlerni deñiştirse, onıñ faaliyeti daa da semereli olacaqıtr.


text:
Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanıñ fikirince, Rusiye ve ilhaq etken Qırımnıñ oquv yurtlarında depressiyada bulunğan ve istilâ ete bilecek gençlerni tapmaq içün mektep talebeleri ve studentlerniñ içtimaiy ağlardaki saifelerini talil etecek mütehassıs vazifesini kirsetmek kerek.
«Mence, bugünki künde mektepte psiholog degil de, içtimaiy ağlardaki iş mütehassısınıñ olması daa müim. Bugünde-bugün epimiz içtimaiy ağlardamız – ıntıluv, problem, bahtsızlıqnen. Depressiyada bulunğan, bir özü olğan mektep talebesi, studentni körgen mütehassıs yardım köstermeli», – dep bildire Moskalkovanıñ aytqanlarını TASS.
Rusiye ombudsmeniniñ fikirince, bu tedbir Keriçteki facianıñ tekrarlamamasına yardım eter.
Moskalkovanıñ qayd etkenine köre, Keriçteki faciadan soñ o, Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov ve Rusiyeniñ bala ombudsmeni Anna Kuznetsova deputatlarğa oquv yurtlarındaki telükesizlikni temin etecek tekliflerni azırladı.
«Amma, ne yazıq ki, bu meselede teşkiliy iş pek yavaş yapıla. Amma bu problemler aktual olıp qala», – dedi o.
Moskalkovanıñ bildirgenine köre, olar mektep qaravulınıñ seviyesini arttırmağa teklif etip, Rusiye gvardiyasına kirgen qaravulnıñ müessise saylanğan yarışta üstün olsun istedi. Bundan ğayrı, tasil müessisesine talebege silâ izni berilgenini bildirmege teklif etildi.
2018 senesi oktâbrniñ 17-nde Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina ile Rusiye arasında dostluq ve emekdaşlıq aqqında añlaşmadaki bazı ukümlerniñ lâğu etüv ceryanını başlatmaq niyetinde. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Poroşenko Kyivdeki XI Telükesizlik forumında: «Men Ukraina ile Rusiye arasında dostluq, emekdaşlıq ve ortaqlıq aqqında añlaşmada yer alğan, bu añlaşmanıñ işletilmesi devletimizniñ milliy menfaatları ve özümizni mudafaa etmege aqqımıznıñ qullanılmasına zıt kelgen qısımdaki ayrı ukümlerniñ işlemesini deral ve bir taraflama şekilde toqtatılması aqqında qanun leyhasını parlamentke berecem», – dep bildirdi.
Ukraina tış işleri naziriniñ Aropağa integratsiya meseleleri boyunca muavini Olena Zerkalniñ malümatına köre, Donbassta arbiy areketler başlanğan soñ Ukraina ve Rusiye 43 añlaşmanıñ işlemesini vaqtınca ya da tolusınen toqtattılar.
1997 senesinde imzalanğan Rusiye ile dostluq, emekdaşlıq ve ortaqlıq aqqında añlaşma al-azırda işlemektedir. Vesiqa, cümleden, taraflarnıñ «bir-biriniñ topraq bütünligini urmet eteceklerini ve aralarındaki sıñırlarnıñ toqunılmazlığını tasdiqlaycaqlarını» ve, ondan ğayrı, «bir-biri ile munasebetlerni, mustaqil musaviylikni qarşılıqlı urmet etüv, davalarnıñ barışıqlı yolnen çezüv, küç ya da küç qullanma ile qorquzuvnı qullanmama printsipleri esasında quracaqlarını» közde tuta.
Donbasstaki silâlı çatışma, 2014 senesinde Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ başlap, ale daa devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı şekilde qol tutqanında qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete, ve Donbassta yalıñız Rusiyeden kelgen «göñülliler» bulunmaq mumkünler, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 biñden ziyade kişi elâk oldı.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi, evel “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüsi Ruslan Suleymanovğa oğlunıñ cenazesine barmağa izin bermegen Rusiye tahqiqatçısı Sergey Mahnevniñ areketlerini qanunsız tanımığa red etken rayon mahkemesiniñ qararına berilgen istinaf şikâyetni baqtı.
“Qırım birdemliginiñ” haber etkenine köre, Suleymanov mahkeme oturışında video vastasınen iştirak etken. Advokat Rustem Kâmilevniñ bildirgenine köre, mahkeme esnası qapalı ve jurnalistlerniñ iştiragi olmadan, bozuvlarsız keçken.
Ruslan Suleymanov 2019 senesi mart ayında tutulıp, o vaqıttan berli SİZOda buluna. FSB onı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda yasaqlanğan "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlay.
Üç yaşında Musa Suleymanov iyülniñ 24-nde aqşam ğayıp oldı. Qırımnıñ bütün köşelerinden onı qıdırmaq içün bir qaç biñ insan keldi. İyülniñ 26-nda Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler idaresi bildirdi ki, balanıñ cesedi çuqurda tapıldı. Onı iyülniñ 27-nde defin etkenler.
"Hizb ut-Tahrir işi" boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
"Hizb ut-Tahrir" halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtını 15 "terrorist" birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.