text:
OSUYAT
Ertte-ertte bir cerleni cerinde, bir kıralnı elinde bir kişi caşagandı. Anı eki caşı bolgandı. Ala süyümlü, ullu sanlı bolgandıla.
Bir kunleni kununde ataları kıyın aurugandı. Ataları kesini ölurge cuuuklaşhanın angılagandı da, caşlarına osuyat etgendi:
- Meni caşlarım! Endi men, eşta da, duniyadan kete bolurma. Sizden ayırılıp keterden alga, sizge ahır sözumu aytırga suyeme. Duniyanı başında adamga ahşılık, amanlık da, kuuanç, buşuu da tubeydi. ölüm korkuuluk da colugadı. Da, ma meni sizge osuyatım: ne bolsa da, kun bathan canına barmagız.
Ol sözleni aytıp boşaganlay, ataları duniyadan ketgendi. «Kun bathan canına barırga nek cararık tuyuldyu?» - dep caşları atalarına sormagandıla, nek deseng, ala anı sorgunçu, ataları ölgendi.
Caşları atalarını karasın kiyip, köp turgandıla.
Kunleni birinde caşlanı akıllarına bir zat kızıu sagış bolup tuşgendi. «Kun bathan canına barmagız», - dep, bizni atabız bizge nek osuyat etgen bolur dep, sagış eterge kalgandıla. Anı ne uçun bolganın bilirge dep, ekisi da bir colouçulukga çıkgandıla. Atabıznı bizge etip ketgen osuyatın ne bolganın bilginçi biz beri kaytmabız dep, eki karındaş da kun bathan canına atlanngandıla. Ekisini da igi caraulu andız camıçıları, ak başlıkları, igi caraulu atları bolgandıla.
Bargandıla bir kun, bargandıla eki kun, bargandıla uç kun! uçunçu kunnu ingirinde bir ullu özenni başından, sırtdan özennge karagandıla. Ol kıyırı, uçusu körunmegen tuznu içinde bir mal suruule, suruuçuleri bolmaganlay, kesleri allarına otlay turganların körgendile. Ol tuznu içinde suruuleni iyelerin tabarmı edik dep, ala bek köp aylanngandıla. Bolsa da, suruuleni tiyresinde adamga tubemegendile. İngir bolganda, aulakda tohtagandıla. Ahşı ullu ot etgendile. Bir igi mal da kesip, aşap, toyup, catıp turganlay, tang alasına bir kıçırık eşitgendile.
- Ay, itden tuuganla, meni ariu cerimi kir etip nek turasız? - dep ekisin da bir zat urup, sın taşla etip koygandı.
Eki karındaş ketgenden sora ua, ataları ölgende karnı bla kalgan analarına bir caşçık tuugandı. Ol caşçık abadançık bolup, sabiyle bla oynay başlagandı. Anası da, ol eki caşı da kun bathannga ketip, andan kaytmay kalıp, eri da ölup, cangız caşçıgı bla kalganı sebepli, caşçıgın bek suyup, anga bek igi karap turgandı.
Caşçık karıulu bolgandı. Ol nıgışda caşla bla oynap, alanı horlap, sabiyleni cilyata turgandı. Sabiyle bir kun:
- Sen bizni bla tuyuşup, karıuungu sınap, anga mahtanmay, kun bathan canına ketgen, ölgenleri-kalganları da belgili bolmay kalgan karındaşlarıngı tabıp keltirseng a? - dep, barısı da anı hılikkya etip, kulgendile. Caş, ingirde uyge kelgenley, anasına sorgandı: Anam, meni karındaşlarım barmı edile?
Anası: Koy-koy, caşım, ne etese? Seni karındaşlarıng cok edi, - degendi.
Caş: - Ugay, anam, aytmay amalıng cokdu, - meni karındaşlarım bolur edile, - degendi.
Caşı alay katı bolganda, anası aythandı: Da, caşım, seni karındaşlarıng bar edile, alay bolganı uçun, sen alanı ne etese?..Koy, - degendi.
Caş biyagı katı bolup sorgandı: - Da, anam, ala ne bolgandıla?
- Caşım, bolup a ne bolluk edile, seni atang öle turup, kesini caşlarına: «Kun bathannga barmagız», - dep osuyat etgen edi. Ala, ol aythannga karamay, bargan edile da, andan kaytmay kalgan edile. Sen a endi alanı surap ne eterikse, carlı kibik, tınç, ceringde tur, - dedi.
Caş bir belek zamandan sora, atnı da kesi kurap: - Men karındaşlarımı tapmay bolmam, - dep tebiregendi.
Ol da, kunbathan canına bara-bara, uzak ketgendi. Kun-bathan canında ayamay, ol tuzde aylanş tebiregendi. Aylana barıp, bir uylege cetgendi. Ol uyde cangız bir tişirıu bolgandı. Caş haparın aythandı. Ol tişirıu caşha: - Harip, seni karındaşlarıng mında sın taşla bolgan bolurla. Ma bu sen körgen malla barı da bir kıznıkıdıla. Ol kesini cerinde adamnı cetse, anı sın taş etip koyadı, - degendi.
Caş: - Da, anga ne amal bollukdu? - dep sorgandı.
- Anga amal men uyreteyim. Anı uyu bılay arı barıpdı. Ol kuru kesi bolsa edi, anı kim da horlar edi. Anı bir aciri bardı da, anı saklagan oldu. Sen a bar da, uynu beri canında çungur, ol çungurda teren uru kaz, sora atnı tuurasına çık da, terk okuna at kişnegenley ol uruga buk, - degendi. - uç kere alay et da, ol adam körmese, anı bek tuyer, andan sora çıksang a at kişnemez.
Caş barıp, ol aythança etgendi. Kız uçunçu karap, adam körmegenden sora, atnı tuygendi. Caş urudan törtunçu col çıkganında, at kişnemegendi. Caş uyge bargandı.
Kız cangız kesi catıp, undurukda cuklap turganın körgendi. Caş kıznı eki çaç eşmelerinden undurukga katı baylagandı. Eki ayagın da cibek arkan bla baylagandı. Sora kabırgada tagılıp turgan kıl kobuznu sogup başlagandı. Kız kobuznu tauuşuna sekirip turup, kararga tebiregeninde, tartıp, başın örge ayıralmagandı, kureşgendi da, ayakların köturalmagandı. Ol zamanda caşha boyun salıp: - Ay, ne amanlıkçı eding! - degendi. Kız dagıda aythandı: - Da, endi manga eterni etding, allahdan aman tap, kollarımı, ayaklarımı, başımı boşla. Endi sen suygenley bolsun, - degendi.
Sora caş iygendi.
Ekisi da caraşıp, bir birge hapar aytıp tebiregendile. Caş bılay da bılay, eki karındaşım tas bolgandıla da alanı izley keleme degendi Kız: - Da endi alanı izlep da ne eterikse, andan ese, koy, ekibiz da bu meni baylıgım bla caşap tururbuz. - degendi Anı caş unamagandı.
Ugay, meni karındaşlarımı da tabayık da, alanı da alıp, ekibiz meni elime barayık ansı, anam kesi cangızdı, - degendi.Ekisi da tebiregendile. Eki sın taşnı katına cetgenley kız aythandı: - Ma seni karındaşlarıng bıladıla, bılanı bılay men etgenme, sau eterge kolumdan da kellikdi, alay bıla sanga endi karındaş bolalmazla, andan ese koy, - dep kureşgendi. Caş bir da unamagandı. Ol unamagandan sora, kız caşlanı sau etgendi.
Caş bek kuuanngandı, kesini har haparın başdan ayak aythandı. Sora törtusu da tebiregendile. Bara ketip, keç bolup, uyge cetalmay, bir cerde tohtagandıla. Kız bla caş endi cuklagan bolurla degenley, ol eki karındaş bir birlerine: - Endi bu bizden kiçi, kesine katın da alıp, bizni da eltip barsa, bizge ayıpdı. Bir amal eteyik, - degendile Alanı alay aythanların kız eşitgendi. Sora ol eki caş, ullu biçakların kınlarından çıgarıp, auuz canların koşçuknu içine aylandırıp, eki kıyırların a eşik cannga katı begitgendile. Sora biri: - O, hahay, o, cetdile! - dep kıçırgandı. Caş, cuklap turganlay, sekirip kobarga tebiregende, kız şıbırdap; «Karındaşlarıng boşuna etedile». - dep caşnı tutup, kobarga koymagandı. Sora, dagıda bir az turganlay, unutdurup, biyagı caşla kıçırgandıla. Kız cuklap kalganlay, caş sekirip kobup, eki ullu biçak da tuz eki tobugun kırkıp, caşnı tobuklarından örgesi tışına, ayakları eşikden içine tyuşgendile. Eki karındaş kızga horluk etip, kuç bla alıp ketgendile. Butsuz karındaşları ölgen bolur dep, umut etgendile. Alay bolsa da, kiçi karındaş ölgen etmegendi. Alay, açdan ongsuz bolup turganlay, bir çıgırbaş kişi, kiyikni kuua da tuta, sora keserge tebiregenley, başı kiçiy da, kişi başımı kaşıyma degenley, kiyik ıçhına da kaça, caşha cetgendile. Caş çıgırbaş kişige: - Beri keltir, men keseyim, - degendi.
Ol kiyikni caşha kesdirgendi. Ala ekisi da etin bişirip aşay turganlay, ekinçi da bir kişi bir kiyikni kuua da tuta, keserge tebirese ua, bir kolu çolak bolganı sebepli, kutulta da koya, kiyik da, ıçhına da kaça, alaga cetgendile. Anı da biyagı caş kesgendi. uçusu da bir birleri bla haparlaşhandıla. Caş aythandı: - Endi biz uçubuz birge caşarbız, anı sebepli, bizge aş-suu caraşdıra tururga bir tişirıu kerekdi, - dep uçusu da anı kabıl körgendile.
- Tişirıu men tabarma dep, kolu çolak ketgendi. Elge barıp, bir uyden bılay da bılay, uçeu bolup caşaybız, otha, suuga karay tururga bizge kızıgıznı berigiz, egeçibizden başha körmebiz, kiyik etleden keltire tururbuz, - dep tilegendi.
Anı aythanına ırazı bolup, kıznı Çolak bla iygendile. Kesleri caşarça koşçuk işlegendile. Çolak bla çıgır, tobukları kırkılıp turgan caşnı köturup, uuga curup turgandıla. Kız a har kunden alaga aşarık hazırlap turgandı.
Bir kun, tuş zamanda, kız otha - suuga kaygı bolgandı, otnu çulup turganın körgendi. Ol bek adırgı etgendi, bolsa da bir da ot tapmagandı. Endi ala ingirge aç bolup kelsele, manga ayıp eterle dep, kız, ot izley ketip, bir biyik duppurga çıkgandı. Karay ketip, uzakda bir tutun çıkgan taba tebiregendi. Bargandı. Barganda, cangız bir katın olturup turganın körgendi.
Kız: - Men ot alırga kelgenme, - degendi.
Katın, bir elekni alıp, için kulden tolturup, usune ot salıp, çurgen etmey, elep bar dep iygendi. Kız colnu uzunu kertisi da çulgen eter dep, cetginçi elep bargandı. Ekinçi kun ol kızga ot bergen katın elekni akgan kulunu ızı bla kelgendi. Ol obur katın bolgandı. Sora, katın ariu aytıp, coykullanıp, kızga şagırey bolgandan sora, anı çimdiy: «Meni haparımı aytsang, sanga caşau bolmaz», - dep, kıznı korkuthandı. Ol halda bir belek zamannga kıznı kıynap turgandı.
Sora, caşla kızga: - Sen nek aman bolgansa, auruganıngmı bardı? - dep sorgandıla.
Kız uyalgan kibik etip: - Bir zat hatam da cokdu, - dep koygandı. Alay caşla ua bek tıngısız bolgandıla.
- Endi biz ketsek, mınga bir palah boladı. Keziu-keziu saklamay bolmaybız, - dep, bir col Çıgırnı uyde koygandıla Ol saklap turganlay, obur katın kel gendi. Sermep, Çıgır oburnu tuthandı, alay bolganı uçun kutharıp koygandı. Ekinçi kun kolu çolak kalgandı. Obur katın biyagı andan da kutulgandı. uçunçu kun tobukları kırkılgan caş kalgandı. Sora kız: «Endi keliuçyu zamanı boladı», - degenden sora, caş bukgandı.
Obur katın kelip, kızga tebiregenley, caş, sekirip, katınnı sırtına minngendi. Katın caşnı da körmegenley, ayausuz kaçıp tebiregendi. Caş katınnı arkasında bara, eki kolu bla katınnı boynun buugandı. Katın soluuu tohtagandan sora baralmay tebiregendi.
Caş aythandı: Artha aylanıp, meni alıp ketgen ceringe eltmey eseng, -öltureme. - Katın caşnı artha kaytargandı.
Caş: - Endi meni da nögerlerimi da sau etmey eseng, biçak bla tuurarma, - degendi. Katın caşnı butların kesini karamı bla sau etgendi. Sora ingir bolup, ol birsi caşla kelgenden sora, alanı da sau etdirip, obur katınnı alay iygendi. Endi sau bolduk dep, törtusu da uylerine tebiregendile. Kıznı uylerine eltip, bek ullu ıspas da etip, eltalganları kadar bir kiyik etden bergendile. uç caş da, salamlaşıp, ayırılgandıla. Tobukları kesilgen caş uyune bargandı, anı ol kunbatışda algan katının eki karındaşı karauaş etip turganların körgendi.
Caş karındaşlarına aythandı: - Da, karındaşlarım, men sizge igilik eter canından ayamaganım çaklı bir, siz da manga amanlık eterden ayamagansız. Endi kim tersni köreyik. uçubuz da kökge sadaklanı atayık da, tersni sadak okla ayırırla. - dep onoulaşhandıla. Sadaklanı athandıla. Eki caşnı okları, kelip, başlarına kirgendile da, ala ölgendile. Sora kiçi karındaş anası bla em duniyanı başında bolmagança ariu katınçıgı bla sau-salamat, kuuançlı aşap-caşap kalgandıla. Haram karındaşlanı ol etgen haramlıkları biteu ol tiyrede bolgan cerlege bla alayda caşagan halklaga belgili bolgandı.


c: text/html

text:
Mart 29 künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı içün apis cezasınıñ uzatılmasına qarşı şikâyet arizalarını red etti. Bunı Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında Qırımlı advokat Oksana Jeleznâk bildirdi.
«Mahkeme qararını denişmesiz qaldırdılar», – haber etti Jeleznâk.
Mart 27 bazarertesi künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Aqmescitli «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusınıñ mahkeme toplaşuvını başqa künge keçirdi. Bu toplaşuvda «Aqmescitli beşniñ» apis müddeti uzatılmasına qarşı şikâyetler baqılacaq edi. Ancaq qabaatlanğanlar ve imayecilerniñ episi şikâyet arizalarınıñ kopiyalarını vaqıtında almağan edi. Bunı mahkeme toplaşuvından soñ advokat Emil Kurbedinov tarif etti.
Mart 24 künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusınıñ mahkeme toplaşuvını, Teymur Abdullayev ve Rustem İsmailovnıñ imayecileri olmağanı sebebinden başqa künge qaldırdı.
Mart 7 künü Kreml nezaret etken Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovke apis cezasını arttırmağa qarar alındı. Apis cezası 2017 senesi iyün 11 kününe qadar uzatıldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ïspandıq «Barselona» fwtbol klwbınıñ argentïnalıq şabwılşısı Lïonel Messï soğılğan doptar sanı boyınşa ewropalıq klwbtar twrnïriniñ (çempïondar Lïgası, Ewropa Lïgası jäne WEFA Swperkwbogı) rekordın qaytaladı, dep xabarlaydı TASS.
WEFA Swperkwbogı üşin ïspandıq «Sevïlya»-men matçtıñ 16-şı mïnwtında 27 jasar argentïnalıq fwtbolşı dwbl jasadı. Endi onıñ esebinde 103 oyında 80 soğılğan dop bar. «Real» oyınşısı Krïştïanw Ronaldwdıñ esebinde de osınşa dop soğılğan (122 oyın).
«Barselona»-«Sevïlya» matçı Tbïlïsï qalasında ötip jatır. Esep äzirge 4:4.
QazAqparat
Tegï: Sport jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Dmitriy Mendeleyev
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Mendeleyev Dmitri İvanoviç (Urısça: MeHдeлeeB ДMиTpий ИBaHoBич) (1834-1907), ximik, ensiklopädist-ğälim, cämäğät eşleklese, Peterburg Fanıñ möxbir äğzası (1876.).
Ximik elementläreneñ anıñ iseme belän atalğan periodik qanunın aça (1869.) Ülçäw berämlege häm ülçäw buyınça Baş Pulatnı oyıştıruçı (1893.) häm anıñ berençe direktorı (xäzer Mendeleyev isemendäge metrologiä fänni-tikşerenü institutı). 1857-1890. yıllarda Peterburg Universitätendä, professor (1865.). Ber ük waqıtta 1864-1872. Yıllarda Peterburg Texnologiä İnstitutında professor.
Fundamental xezmätläre ğomumi ximiä, ximik texnologiä, fizika, metrologiä, hawada oçu, meteorologiä, awıl xucalığı, iqtisad, xalıq mäğärife h.b. ölkälärgä qarıy. Räsäydä organik ximiädän berençe däreslek (1861.), "Ximiä nigezläre" digän klassik xezmät (1868-1871. yıllarda 1. basma) autorı.
Tötensez darı tören uylap taba, berençe partiyası Bondúg awılındağı ximiä zavodında eşlänä, şunda ximik texnologiä buyınça konsultant bula.
Berençe Urıs ximiä cämğiäten oyıştıruçılarnıñ berse (1868., xäzer Mendeleyev isemendäge Räsäy ximiä cämğiäte). Dönyanıñ törle illärendäge 90nan artıq fännär akademise, fänni cämğiätlär, universitätlär, institutlar äğzası häm şäräfle äğzası.
101. ximik element, Aydağı krater, Kuril utrawlarındağı vulkan, su astı qíası anıñ iseme belän atala. Sovet berlege FA 1962. Yılda ximiä häm ximiä texnologísı ölkäsendä iñ yaxşı xezmätlärgä Mendeleyev isemendäge büläk häm altın medal buldıra.


text:
Äwe tasımalı qızmetiniñ qïındağanı sonşa, birneşe äwejaylarda uşaqtardıñ uşw kestesi özgergen. Mançester, Bryussel, London, Mayndağı Frankfwrt, Gambwrg, Amsterdam jäne Parïj äwejaylarında axwal tipti kürdeli.
Basılımnıñ xabarlawınşa, tek Londonnıñ Xïtrow äwejayında 122 uşw bağıtı şegerilgen. Sonday-aq, tuman Ulıbrïtanïyadağı jol qozğalısın turalattı.
Sïnoptïkterdiñ boljamına säykes, tabïğattıñ tosın minezi aldağı birneşe kün boyı saqtaladı.
Derekközi: Astana arnası
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Aluşta rayonındaki Tuvaq (Rıbaçye) köyünde rusiyeli cinaiy-icra sistemasınıñ hadimleri içün «Gornıy» («Dağlı») istiraat evi açıldı, dep bildire Qırım ve Aqyar boyunca Rusiye Cezalarnıñ ömürge keçirilmesi federal hızmeti idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Pansionatta temelli tamir işleri yapıldı ve cinaiy-icra sistemasınıñ hadimleri ve olarnıñ qoranta azaları içün üç türlü musafirhane odaları taqdim etildi. Bütün odalar kerekli mefruşat ve ava suvutqan aletlernen teminlengen», – dep aytıla müessiseniñ beyanatında.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faalleri taqip etilip başladı. Bu aqta uquq qoruyıcılar çoq bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqları bozuluvını toqtatmağa çağırğan edi. Amma Moskvada ve rusiyeli Qırım ükümeti repressiyalar aqqında malümatnı red ete.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ keçken afta bildirgenine köre, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda 24 siyasiy mabus, 16 belgisiz ğayıp olğan kişi ve repressiyalardan 10 elâk olğan insan oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Balanıñ demalısı teñiz jağasında ötse, onıñ ïmmwnïteti mıqtı boladı degen pikir bar. Sol üşin köptegen ata-analar balaların kişkentay kezden bastap jılı jaqqa alıp barğandı jön köredi. Sol waqıtta uşaq, ne poyızben jürwge twra keledi. Al ol balanıñ densawlığına aytarlıqtay paydalı emes.
Ömiriniñ alğaşqı üş jılında balanıñ ïmmwnïteti öte belsendi qalıptasa bastaydı. Otbası turıp jatqan üyden bastap, büldirşinmen qarım-qatınasta bolatın ata-anasınıñ, özge adamdardıñ terisinde, şırıştı qabatında erekşe bakterïyalar men vïrwstar boladı. Balanıñ ïmmwnïteti solardıñ barlığımen tanısıp, antïdene dep atalınatın erekşe qorğanış jaswşaların qalıptastırwı qajet. Büldirşin üşin mïkrobtıq ortanı awıstırw - stress twğızatın jağday. Balalar (äsirese 1 jasqa deyingi ) eresekterge qarağanda sozılmalı stressti ğana emes, kez-kelgen stressti awır qabıldaydı. Bunday jağdaylar ïmmwndıq jüyeniñ jumısın älsiretedi.
Awanıñ joğarğı temperatwrası (25°S bastap) da balağa zïyanın tïgizedi. Öytkeni, kişkentay balanıñ jılw almasw mexanïzmi tolıq jetilmegen bolğandıqtan, olar tez ıstıqtap, jılwlıq soqqı aladı. Uzaq sayaxattan soñ twğan eline kelgen bala klïmattıñ özgerwine qaytadan üyrenwi qajet. Salqındap qalğan jağdayda köp büldirşinder asqınğan tınıs joldarınıñ vïrwstı ïnfekcïyasımen awıradı.
Qorıta kelgende, jasına tolmağan balamen uzaq sayaxattaw, äsirese teñizge barw paydalı emes. Üş jasqa deyingi balalarmen qala sırtında nemese klïmat awıspaytın jağdayda demalw qajet.
yvision.kz saytınan alındı.
Tegï: Sayaxatşılarğa keñes,
Kommentarïï


text:
İnterpol – halhara cinaiy polis teşkilâtınıñ preziden muavini vazifesine ilk kere Rusiye vekili genaeral-mayor Aleksandr Prokopçuk saylanıldı. Radio Svobodanıñ haberine köre, bu malümat teşkilâtnıñ Twitter saifesinde bildirile.
İnterpolnıñ Rusiyedeki bölgini idare etken Prokopçuknıñ namzeti içün 127 delegat rey berdi, on vekil qarşı çıqtı ve sekizi bitaraf qaldı, dep haber ete RİA Novosti agentliginiñ rusiyeli eyyetteki menbaaları.
İnterpol Assambleyası Endoneziyanıñ Bali adasında keçirile. Noyabr 10 künü teşkilâtnıñ yañı icra komiteti saylanıldı. İnterpolnıñ yañı prezidenti olaraq Çin Cemiyet telükesizligi naziriniñ muavini Men Hunvey saylanıldı.
Şimdiki vaqıtta çeşit devletlerniñ uquqqoruyıcı organlarınıñ küçlerini birleştirmek içün teşkil etilgen İterpol terkibine 190 devet kirmekte.


text:
Ukraina işğal etilgen Qırımda mahkemeniñ Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetini yasaq etmek qararından sebep Rusiye Federatsiyasına qarşı İnsan aqları Avropa mahkemesine dava azırlay.
Bunı mayıs 19-da Kyivde Ukraina adalet naziri Pavlo Petrenko bildirdi.
«Meclis etrafından olğan adise-vaqialarğa esaslanıp, Rusiye akimiyeti tarafından Meclis yasaqlanması aqqında «Ukraina Rusiyege qarşı» devletlerara ariza leyhasını azırladıq. Bu beşinci arizadır, İnsan aqları Avropa mahkemesinde beşinci devletlerara iştir», – dedi o.
Petrenkonıñ aytqanına köre, Adalet nazirligi Ukraina ükümetine ceza alacaq insanlar cedveline Meclis yasaqlanmasına alâqası olğanlarnı da qoşmağa teklif etecek. Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina bu insanlarnıñ halqara ceza cedveline kirsetilmesini talap etecek.
Aprel 26-da Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi işğal etilgen yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti. Qarardan bir ay içinde şikâyet etile bile.
Dünya toplulığı Rusiye akimiyetiniñ Meclisni yasaq etmek qararını sert bir şekilde takbih etti.
Meclis faaliyetiniñ yasaqlanmasından şikâyet etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Home » 1905 , 1906 , 1910 , Alem- Nisvan , Ha-Ha-Ha , Mecmualar , Nadir Kitaplar » "Alem-i Nisvan" - "Qadınlar alemi" mecmuası
"Alem-i Nisvan" - "Qadınlar alemi" mecmuası
By Tahir Kerim Şubat 17, 2017
Bundan evvel sitemin oquyucılarına İsmail Gaspralının qızı ve yardımcısı Şefiqa tarafından neşir etilgen "Alem-i Sübyan" ("Balalar alemi") mecmuasının bazı numaralar ile tanıtqan edim. Devamı olaraq onun daha "Alem-i nisvan" denilgen neşrinin 1905, 1906, 1910 senelerine ait bazı numalarını qullanılmanız içün yukleyim. Mecmuasının qapı üstü yazılarından: Müslimelere mahsus edebiy ve tedrisiy haftalıq mecmuadır. Sahib-i imtiyaz: İ. Gaspralı; İdare müdiresi: Ş. Gaspralı. Şeher: Bağçasaray. Nümüne olaraq "Terciman"a qoşmadır.
Alem-i Nisvan 1905
Alem-i Nisvan 1906
Alem-i Nisvan 1910


text:
1. Anglïyanıñ «Şryusberï Tawn» fwtbol klwbınıñ alañı Severn özeniniñ jağasında ornalasqan. Fred Devïs 1986 jılı zeynetke şıqqanğa deyin balıq awlap otırıp, alañnan uşqan doptardı da ustay bergen. Bir mawsımda ol 130 dop awlağan.
2. Gollandïyanıñ «Feyenord» komandasınıñ janküyeri Yan van Kook 1998/1999 jıldardağı öziniñ süyikti klwbınıñ barlıq oyındarına 2 mawsımdıq bïlet alıp qoyğan. Biri özine, ekinşisi öziniñ ïti Boğa!
3. Ewro-2000 çempïonatı qarsañında golland polïcïyası üydi jalğa alıp, onıñ sırtın qızğılt sarığa boyağan janküyerdi ustap aladı. Gollandïya ulttıq quramasınıñ tüsi – qızğılt sarı.
4. 2000 jılı öz esimin «Mançester Yunayted» dep awıstırwğa bel bwğan bolgarïyalıq Martïn Zdravkovtıñ ötinişin sot qanağattırmaydı.
5. Anglïyanıñ «Nottïngem Forest» klwbınıñ nemis janküyeri süyikti komandasınıñ oyındarın tamaşalaw üşin Dyusseldorftan arnayı uşıp barıp keledi. Är mawsım sayın ol sol üşin de 15 mıñ fwnt sterlïng qarajatın jumsaydı. 2000 jılı däl sol alañda 20 mıñ janküyerdiñ aldında süyiktisi Xayke Atkïnsonmen nekesin qïyadı.
6. 1986 jılğı Meksïkadağı Älem çempïonatına Argentïna ulttıq quramasınıñ oyının tamaşalaw üşin Pedro Gatïka esimdi azamat Bwenos-Ayresten Mexïkoğa deyin velosïpedpen şığadı. Eki jerdiñ ara qaşıqtığı 7300 şaqırım. Ökinişke oray oyınğa bïlet alıp jatqan sätinde onıñ velosïpedin urlap, öz quramasınıñ oyının tamaşalay almay qaladı.
7. Alğaş älem Kwbogin francwz müsinşisi Abel Lafler jasap şığarğan. Onıñ bïiktigi 35 santïmetr, salmağı 3,8 keli. Kwboktiñ işi kümispen, sırtı altınmen jalatılğan, al tirewişi jartılayqundı lazwrït tasınan jasalğan. 1950 jılı atalmış kwbok Jyul Rïme Kwbogi dep atalatın boldı.
8. Ïtalïyanıñ fwtbol qayratkeri Ottorïno Barassï Ekinşi dünïejüzilik soğıs waqıtında öziniñ töseginiñ astında özgeler urlap ketpes üşin fwtbol sıylığın jasırıp jürgen.
9. 1970 jılı Jyul Rïme Kwbogi Brazïlïya ulttıq quramasına mäñgilikke tapsırıladı.Öytkeni brazïlïyalıqtar älem birinşiligin üşinşi ret jeñip alğan bolatın. Ökinişke oray, 1983 jılı äygili Kwbok tonalıp, keybirewlerdiñ aytwınşa balqıp ketken. Qazir Brazïlïyada jüldeniñ köşirmesi tur.
10. FÏFA-nıñ älem Kwboginiñ ülgisin jasawda kwbokterdiñ 53 türi sarapqa salındı. Nätïjesinde ïtalyandıq swretşi Sïlvïo Gazzandjïdiñ jobası tañdalıp alınadı. Jaña kwboktiñ salmağı 4,97 keli jäne 17 jeñimpaz komandanı jazatın orın yağnï 2038 jılğı Älem birinşiligine deyin paydalanıladı.
11. Jaña kwbok jeñimpaz quramağa belgili bir waqıtqa deyin berilip, keyin qaytadan FÏFA-nıñ menşigine ötedi. Onıñ sebebi, ol taza altınnan jasaladı. Sonday-aq salmağı 18 karat jäne 8 mln. fwnt sterlïng turadı.
12.Ser Artwr Konan Doyl äygili Şerlok Xolms äñgimelerin jazıp tanımal bolğan. Alayda 1880-jıldarı AS Smït esimimen fwtbol oynağanın eşkim bilmese kerek. Ol ağılşınnıñ «Portsmwt» klwbında qaqpaşı bolğan.
13. «So Solid Crew» pop-tobınıñ änşisi Xarvï «Çelsïdiñ» jastar komandasında oynağan, al 2003 jılı «Wïmbldon» äwesqoy komandasına awısadı.
14. Äygili ïspan änşisi Xwlïo Ïglesïas madrïdtik «Realdıñ» qaqpaşısı bolğan. 1963 jılı jol kölik apatınan keyin onıñ sporttıq mansabı ayaqtaladı. Ol awrwxanada jatqanda medbïke Xwlïoğa ermek bolsın dep gïtara usınadı. Söytip onıñ tağdırında mwzıka tarïxı bastaladı.
15. 1920 jıldarı fïlosof jäne jazwşı Alber Kamyu Aljïr ulttıq quramasınıñ qaqpasında turğan. Öziniñ bir esteliginde: «Adamgerşilik pen borış mäselesine kelgende, men fwtbolğa qarızdarmın» degen.
16. Änşi Rod Styuart 1960 jıldarı ağılşınnıñ «Brentford» komandasında oqwşı bolğan. Biraq sol küyi oqwın ayaqtamaydı.
17. Krïketten Vest-Ündistan quramasınıñ oyınşısı ser Vïven Rïçards jas kezinde fwtbol oynağan, tipti Antïgwa jäne Barbwda ulttıq quramalarında 1974 jılğı Älem çempïonatınıñ iriktew oyındarına qatısqan.
18. Rïm Papası Ïoann Pavel II özi twıp ösken Polşanıñ Vadovïca qalasındağı komandanıñ qaqpasın qorğağan.
Derekközi: bilim-all.kz
Tegï: Sport jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
İyün 15-te Rostov-na-Donu şeerinde mahkeme «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklenilgen Qırım musulmanları işini baqmağa devam ete.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, çarşenbe künü Aleksandr taqma adlı «sırlı» şaat sorğuğa çekilmek kerek. O endi mahkemege keldi ve toplaşuv keçirilgen zalı yanındaki odada buluna.
Qabaatlayıcı aktqa binaen, Aleksandr yaqalanğanlarnıñ birinen camide tanış oldı, dostluq munasebetleri quruldı, bunıñ neticesinde «sırlı» şaatqa Aqyarda «Hizb ut-Tahrir» faaliyeti aqqında añlatıldı.
Mahkemede qabaatlanğanlarnıñ adliyecileri, toplaşuvda Rostov-na-Donudaki Ukraina konsulı Leonid Osavolük buluna, o yaqalanğanlarnen körüşmege tırışa.
Salı künü toplaşuvda üç şaat sorğuğa çekildi, olar, esasen, qabaatlayıcı delillerni bildirmekten vazgeçti. Kurbedinovnıñ sözlerine köre, toplaşuv «farsqa, taqiqatnıñ farsına oşamağa başlay».
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesi iyün 1-de dört Qırım musulmanı – Ferat Sayfullayev, Nuri (Yuriy) Primov, Rustem Vaitov, Ruslan Zeytullayevge qarşı cinaiy işni baqmağa başladı. Bu toplaşuvda prokuror olarğa qabaatlav neticesini oqudı. Qabaatlanğan Qırım sakinleri 2015 senesi Aqyar şeerinde yaqalandı. Taqiqatnıñ noqta-i nazarına binaen, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri ola.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ötkän җümä küni hškümät šyidä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prem'er-Ministri Baqıtjan Sağıntaev Qazaq tili alfavitini latin häripigä kšçiriş boyiçä milliy komissiyaniŋ mäҗlisini štküzdi. Mäҗlistä orfografiyalik, metodikiliq vä atalğuşunasliq iş topliriniŋ, şundaqla tehnikiliq häm ähbarat җähättin täminläş boyiçä iş topiniŋ hesavatliri tiŋşaldi. Uniŋdin taşqiri 2025-jilğiçä qazaq alfavitini latin häripigä basquçluq kšçiriş boyiçä çarä-tädbirlär plani vä yeŋi redaktsiyadiki alfavit asasidiki imla qaidiliri qaraldi. Dšlät rähbiri «Qazaq tili alfavitini kirillitsidin latin häripigä kšçiriş toğriliq» Pärmanğa šzgirişlärni kirgüzdi. Yeŋi variant җamaätçilikniŋ, tilşunaslarniŋ qollap-quvätlişigä egä boldi vä Komissiya äzaliriniŋ tävsiyälirini hesapqa aldi. Ändi Prezident tapşurmisiğa muvapiq, moşu yšniliştiki işni davamlaşturuş keräk, – dedi Baqıtjan Sağıntaev.
Latin häripigä kšçiriş toğriliq işniŋ asasiy yšnilişliri boyiçä mädäniyät vä sport ministri Arıstanbek Muhamediulı, ähbarat vä kommunikatsiyalär ministri Däuren Abaev, bilim vä pän ministri Erlan Sağadiev, A.Baytursınov namidiki Tilşunasliq institutiniŋ mudiri Erden Qajıbek doklad bilän qatnaşti.
Dokladlarni muhakimä qilişqa «Nur Otan» partiyasi Räisiniŋ birinçi orunbasari Mäulen Äşimbaev, Prem'er-Ministrniŋ orunbasari Erbolat Dosaev, Prezident Mämuriyiti İçki säyasät bšlüminiŋ başliği Aida Balaeva, «Qazaqstan» җumhuriyätlik teleradio kompleksi başqarmisiniŋ räisi Erlan Qarin vä başqilar sšzgä çiqti.
Mälumki, Milliy komissiya – bu hškümät yenidiki konsul'tativ-mäslihät orgini bolup, qazaq tili alfavitini latin häripigä kšçiriş boyiçä täkliplärni täyyarlaş vä tästiqläş, işniŋ süpätlik orunlinişini uyğunlaşturuş vä nazarät qiliş uniŋ asasiy mähsiti bolup hesaplinidu.
Baqıtjan Sağıntaev räisligidiki Komissiya tärkivigä räisniŋ orunbasari – Prem'er-Ministrniŋ orunbasari Erbolat Dosaev, şundaqla Prezident Mämuriyitiniŋ, «Nur Otan» partiyasiniŋ, Parlamentniŋ, aliy oquş orunliriniŋ, ammiviy ähbarat vasitiliriniŋ väkilliri kirgüzüldi.
2025-jilğiçä qazaq tili alfavitini latin häripigä kšçirişni basquçluq jürgüzüş kšzdä tutuluvatidu.
Birinçi basquç 2018 – 2020-jillarni šz içigä alidu. Bu vaqitta täyyarliq işliri vä normativliq hoquq asasini mukämmälläştürüş boyiçä çarä-tädbirlär jürgüzülidu. Latin häripi asasidiki yeŋi qazaq alfavitiniŋ imla qaidiliri, latin häripigä mätinlik šzgärtiş üçün qoşumçilar işlinidu.
İkkinçi basquç – 2021 – 2023-jillar. Bu vaqitta täşkiliy vä metodikiliq çarä-tädbirlär jürgüzülidu. Märkäzlär oqutquçilirini vä çoŋ yaştiki ahalini oqutuş üçün seminarlar vä lektsiyalär, filologlar bilän tilşunas alimlarni җälip qiliş arqiliq kurslar uyuşturulidu. Latin häripi asasidiki dšlät tilida Qazaqstan Җumhuriyiti grajdininiŋ pasportliri, şähsini guvalanduridiğan vä başqa hšҗҗätlär berilidu.
Üçinçi basquç 2024 – 2025-jillarni šz içigä alidu. Yärlik vä märkiziy dšlät organlirida iş jürgüzüş, dšlät ammiviy ähbarat vasitiliri vä dšlät näşirliri (basquçluq) latin häripigä kšçirilidu. Şundaqla bilim beriş täşkilatlirida iş jürgüzüş basquçluq asasta latin häripigä kšçirilidu.
Şundaqla tilşunasliq vä İT sahaliridiki ekspertlarni җälip qiliş arqiliq orfografiyalik, metodikiliq, atalğuşunasliq vä tehnikiliq häm ähbarat җähättin täminläş boyiçä iş topliri quruldi.
Orfografiyalik iş topi latin häripidiki qazaq tiliniŋ orfografiya vä orfoepiya qaidilirini işläp çiqiş bilän şuğullinidu.
Metodikiliq iş topi oqutuş vä ügitiş metodikisini işläp çiqidu, şundaqla ularni päydin-päy bilim beriş sistemisiğa kirgüzidu.
Atalğuşunasliq iş topi latin häripi asasidiki qazaq tiliniŋ terminologiyalik fondini sistemiğa salidu.
Tehnikiliq vä ähbarat җähättin täminläş boyiçä iş topi latin häripini ähbarat tehnologiyalirigä maslaşturuş işlirini orunlaydu.
Milliy komissiyaniŋ mäҗlisi
Ötkän җümä küni hškümät šyidä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prem'er-Ministri Baqıtjan Sağıntaev Qazaq tili alfavitini latin häripigä kšçiriş boyiçä milliy komissiyaniŋ mäҗlisini štküzdi. Mäҗlistä orfografiyalik, metodikiliq vä atalğuşunasliq iş topliriniŋ, şundaqla tehnikiliq häm ähbarat җähättin täminläş boyiçä iş topiniŋ hesavatliri tiŋşaldi. Uniŋdin taşqiri 2025-jilğiçä qazaq alfavitini latin häripigä basquçluq kšçiriş boyiçä çarä-tädbirlär plani vä yeŋi redaktsiyadiki alfavit asasidiki imla qaidiliri qaraldi. Dšlät rähbiri «Qazaq tili alfavitini kirillitsidin latin häripigä kšçiriş toğriliq» Pärmanğa šzgirişlärni kirgüzdi. Yeŋi variant җamaätçilikniŋ, tilşunaslarniŋ qollap-quvätlişigä egä boldi vä Komissiya äzaliriniŋ tävsiyälirini hesapqa aldi. Ändi Prezident tapşurmisiğa muvapiq, moşu yšniliştiki işni davamlaşturuş keräk, – dedi Baqıtjan Sağıntaev.


text:
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan ukrainalı Muslim Aliyev, Emir-Usein Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov, Arsen Cepparovnıñ Qırımdan Rusiyege keçirilgenine qarşı narazılıq bildire.
Bu aqta Ukraina tış siyaset nazirliginiñ saifesinde söz yürsetilmekte.
«Halqara gumanitar uquq normalar mücibi, tecavuzcı-devlet ilhaq etken topraq vatandaşlarını tecavuz etken devlet sıñırları içine zorbalıqnen köçürmesi yasaq. Tecavuzcı-devletniñ böyle qanunsız areketler yapması, onıñ halqara cevapkârlıqqa celp etilmesini talap ete», – denilmekte haberde.
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdan Ukraina vatandaşlarını öz toprağına keçirmekni toqtatıp, olarnı Ukraina topraqlarına qaytarılmasını talap ete.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» (Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan teşkilât) figuranları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta tevqif etilgenden berli apiste yatalar. İlk dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevralniñ 11-nde tutulğan edi. Olardan arasında insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, qurucı olaraq çalışqan aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Sirük bar.
2017 senesiniñ soñunda «Yaltalı altı kişi» işiniñ taqiqatı bitkeni aqqında belli olğan edi. Tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı. Şimaliy-Kavkaz okrug mahkemesi mahkeme otırışuvlarını qapalı şekilde keçire.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Osığan oray jañalıqtı aşwşı ïspan ğalamdarı adamzat balasınıñ ulı jañğırtwlar qarsañında turğanın aytadı. Adamdı merzisminen burın qartaytatın sïrek awrwlardı zerttep jürgen Ovedo wnïversïtetiniñ qızmetkerleri öz jañalıqtarın tışqandardı täjirïbede qoldanw arqılı aşqan. Olar atalmış jändikterge eksperïmenti molekwlalardı egip körgende, ğalamat nätïjege qol jetkizgen – tışqandar jasarıp sala bergen. Ğalımdar osı jumıstıñ barısında stvol jaswşalarınıñ payda bolwına äser etetin belok–rettegiştiñ äreketin jawıp tastawdıñ orayı kelgen. Endi tek adam ömirin ulğaytatın därini jetildire tüsw ğana qalıp tur, dep xabarlaydı «Moskva 24» telearnası.
Derekközi: ras.kz
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Mumine.com ve Misafir Soru - Cevapları Forumundan Estağfirullah El Azim ve Etübü İleyh Arapça Yazılışı Hakkında Kısa Bilgi
estağfirullah arapça yazılışı,
estağfirullah el azim ve etübü ileyh arapça yazılışı,
estağfurullah arapça yazılışı,
estağfirullah el azim arapça yazılışı,
estağfirullah el azim ve etübü ileyh arapça,
estağfirullah arapca,
estağfirullah el azim ve etübü ileyh arapçası
-
Estağfirullah El Azim ve Etübü İleyh Arapça Yazılışı
Reklam
estağfirullah el azim ve etübü ileyh arapça yazılışı nasıldır
Paylaş Estağfirullah El Azim ve Etübü İleyh Arapça Yazılışı Mumine Forum
-
Reklam
estağfirullah el azim ve etübü ileyh arapça yazılışı:
استغفرالله العظيم واتوب اليه


text:
Änşi Töreğalï Töreäli tüsirilim alañına keşigip kelgeni üşin Nurlan Qoyanbaevtan keşirim surap vïdeo tüsiredi. Atalğan vïdeonı körgender onıñ telejürgizwşini mazaq qılğanın aytıp, sınap tastadı. Bul twralı Stan.kz xabarlaydı.
Osı Waqıtqa deyin Töreğalï Töreäliniñ qatarınan eki fïlmge tüsip jatqanı twralı xabarlağan bolatınbız. Änşi tüsirilim alañına ünemi keşigip keletin körinedi. Munı özi de jasırmaydı.
Ol “Qazaqşa bïznes” fïlminiñ tüsirilimine eki sağat waqıtqa keşigip kelgen eken. Osı äreketi üşin Nurlan Qoyanbaevtan keşirim surap vïdeo tüsirgen. Atalğan vïdeonı körgen jeli qoldanwşıları onı sınap tastadı.
“Assalawmağaleykwm, qayırlı kün, dostar! Qalaysızdar? Nurlan Qoyanbaev kökemniñ “Qazaqşa bïznes” kïnosınıñ tüsirilimindemiz. Eki sağatqa keşigip qalğam. Kişkene uyalıp otırmın”, – deydi Töreğalï Töreäli.
Söziniñ soñında änşi küledi. Tıñdarmandarı bul külkisiniñ keşirim surağan adamğa orınsız ekenin aytıp jatır.
Jeli qoldanwşıları “Ana külkisimen tüskeni durıs emes qoy. Mazaqtap turğan sïyaqtı”, “Qwadı eken özi”, “Külkisi qorqınıştı eken. Qay jerin jaqsı köresiñder öziniñ”, “Jaman külesiñ, janım”, “91 tobına äñgime aytadı, öziniñ türi jetisip turğan joq eken ğoy. Barlığı grïmniñ arqası” sındı pikirler bildirgen.
Munımen qatar, änşini jaqtap söylep, onıñ ärdayım köteriñki köñil-küyde jürwin tilegen jandar da bar.
“Negizi sınï pikirler kerek, qızdar. Öziniñ arqası bar bala. Munıñ barlığı oğan özine baqılaw jürgizwge kömektesedi. Er jigit qoy, eşteñke etpeydi. Eñ jaqsı köretin änşim meniñ”, “Külkiñ keremet, arasında osılay salıp tur”, “Külkisinde şarwalarıñ qanşa. Özi biledi”, “Özi sonday süykimdi. Ärdayım külip jürşi” deydi ekinşileri.
Änşi “Qazaqşa bïznes” fïlminen bölek, “A+A” fïlmine tüsken eken.
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï
-
Ayşa2016-06-21 14:52:42Bos soz barï anaw wyttï mınaw bwyttï dep kez kelgen narselerdï jaza beredï jwrnalïster nagız dın ozï


text:
You are currently browsing the monthly archive for Aralık 2007.
26 Aralık künü sabanın erken saatlerinde üyden çıqıp Aqmescit merkezine keldim. Kamenka Milli Mektebi ocapçesi ve Maarifçi Teşkilatı’nın yaşlardan sorumlu reisi Elvira Bari ile anlaşqanımız yerde buluştuq. Sabanın o saatlerinde mınmesı bek zor olğan “Hoş Keldi” marşrutkasına tıqıştıq. Şehir tışında olğan Kamenka Mahallesi’ne doğru yolğa çıqtıq.
Daha evvel almağanım izinni o kün alğan edim. Bir milli mektebimizde bayram tedbiri nasıl keçirile körmek isteğen edim. Bu milli mektebimiznin sadece 1. sınıflarının ders körgeni bir binaları bar. Bu mektep binası Kamenka Camisi ve faaliyetke kirmeğen sağlık merkezi ile yanyana tizilgen. Demek ki Qırımtatarları samozahvat yasağanda plan yapıp bular içün yer ayırğandır dep tüşündüm. Yazının devamını oku »


text:
«Biz musılmanbız, äyel erkektiñ qabırğasınan jaratılğan, sondıqtan , eşqanşan ajıraspaw kerek, tözimdi bolw kerek. Meylinşe otbasın saqtap qalwğa tırısw kerek, tözimdi bolw kerek. Rasında, meniñ de ajırasqım kelmedi, ajıraspaymın dep öz-özime sert berdim. Alayda, qanşa tırısıp baqsam da bolmadı. Ekewmiz eki türli ortada tärbïelegendikten, birimiz oñtüstüktiñ, birimiz soltüstiktiñ qazağı bolğandıqtan ba, bizge basqa amal qalmadı. Jeti jıl ömir sürgennen keyin ülken qwanışpen dünïege kelgen balamız ekewmizdiñ aramızda tüsinispewşilikter bolıp jatqan kezde ne äkesine, ne şeşesine bolısarın bilmey qïnalatın. Onday atmosferada ömir sürgen bala baqıtsız boladı. Sondıqtan, qurbılarıma, äpkelerime aytarım, basqa amal bolmasa, ajıraswdan qorıqpaw kerek», – dedi Tüsipbaeva.
Rasında, meniñ de ajırasqım kelmedi, ajıraspaymın dep öz-özime sert berdim. Alayda, qanşa tırısıp baqsam da bolmadı
Ol elimizde ajırasqan jastardıñ köbeyip ketkenin ertedegi añızben baylanıstırdı.
«Bir añız esime tüsip otın. Adamdar dünïege jumırtqaday döñgelek bolıp keledi de, olardı ekige bölip, ajıratıp jiberedi eken. Sosın adam öziniñ jartısın ömir boyı izdewmen ötedi. Osı añızğa süyene kele, bälkim, adamdar özderiniñ sol jartıların tappağannan keyin, naq sol adammmen qosılmağannnan keyin de ajıraswlar köbeyip bara jatqan şığar dep oylaymın», – deydi änşi.
Ol üylene sala, tözimdilik tanıtpay ajıraswğa bel bwatındarmen kelispeytinin ayttı.
«Eger de bes jılday birge turğan juptıñ äñgimesi jaraspay jatsa, ajıraswğa boladı. Qazaq bolğandıqtan, ärïne, ajıraswdan keyin qañqw söz köp boladı. Bul jayt depressïyağa äkelwi sözsiz. Degenmen, ajıraswdan keyin ömir bar ekenine özderiñizdi sendiriñizder. Ajırastım eken dep muñğa batıp, jatıp alwdıñ qajeti joq. Namısqa tırısw kerek. Erinbeñizder, alğa qaray umtılıñızdar”, – deydi Merwert Tüsipbaeva.
Derekközi: nur.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Asıq oyını negizinen er balalarğa tän. Asıq oynaw üşin kerekti quraldıñ eñ negizgisi – saqa. Ädette onı ülken oñqay asıqtan şige jağınan qorğasın quyıp awırlatıp, täyke jaq tabanın, şige jaq betin tegistep, oñ qolğa ustap asıq atwğa ıñğaylap jasaydı. Asıq oyının jazdı küni taqır jerde oynaydı. Bir-birine qarsı eki bala ne birneşe bala eki topqa bölinip oynawları mümkin. Oyınnıñ negizgi şartı bir-birinen asıq utw. Asıq oyınınıñ üştaban jäne altıatar dep atalatın öte keñ tarağan türleri bolğan. Üştaban oynaw üşin taqır jerge köldeneñ sızıq sızıladı da, oğan är oyınşı bir birden arasın sïrektew etip keney tigedi.Sodan soñ oynawşı balalardıñ barlığınıñ saqaların birewi jïıp ïiredi. Kimniñ saqası şıqsa sol birinşi bolıp saqasın können alısıraq jerge ïiredi. Saqasımen tigwli keneydi atıp, üştabannan artıqtaw jerge jiberwi kerek üş tabannan kem, ya bolmasa saqası keneyge tïmey ketse, oyındı saqası şıqqan kelesi oyınşı bastaydı. Oyın köndegi keneydi utıp bitkenşe sozıladı. Altıatar oyını budan basqaşa. Köndegi keneylediñ bir şetine tüpte qalğan ( saqası şıqpağan) balanıñ saqası tigiledi. Keneydiñ arasında sañlaw bolmay tirkestirile qoyıladı. Könniñ eki jağına 1m jerden sw (sızıq) al 5-6 m jerden qaraqşı belgileydi. Kimde kim tüptegi saqanı julıp ketse (swdan şığarsa) bükil keneydi sol aladı. Al saqağa tïmey keneydi uşırsa, onıñ swdan şıqqanı ğana sonıki bolıp tabıladı. Atw sanı-6 ret. Alğaş saqası şıqqan bala, qalğandarı odan keyingi kezekte atadı. Altı ret atıstan qalğan keneydiñ bäri tüpte qalğan balaniki bolıp esepteledi.
Qazirgi tañdağı nowtbwk, smartfon, ayfon, telefondardıñ zïyanınan balañızdı alıstatqıñız kelse, onı asıqpen tanıstırıñız, oynawdı üyretiñiz. Bul oyınnıñ balañızğa unaytını anıq. Al densawlıqqa tïgizer paydası zor. Asıq oyını balanı eñ birinşi şapşañdıqqa, eptilikke bawlïdı. Ünemi qozğalısta bolğandıqtan denesi şınığadı, közdiñ alıstan körw qabileti artadı, ağzası tınığadı, mergendikke üyrenedi, qan aynalımı men tınıs alw müşeleriniñ jumısı jaqsaradı. Buğan qosa ayaq-qoldıñ qïmılın jaqsartıp, densawlıqqa köp paydasın tïgizedi. Asıq oyınına Bawırjan Momışulı atamız «Asıq – ülken xalıqtıq tärbïe» dep bağa berip, joğarı bïlikke xat ta jazğan eken.
asylsoz.kz
Tegï: Bizdiñ maqtanışımız,
Kommentarïï


text:
içtimaiy kütleleriniñ bölünmelerinde de sebepçi olup çıqa. Bu yerde ğayeviy prensipleriniñ sağlamlığını etnonim, endoetnonim, ekzoetnonim kibi noqtalarınıñ biribirine uyğun yoqsa zıt kelgenini añlamaq ve añlatmaq içün kelecekte özüni mutlaq hür devleti sıfatında tasavvur etken milletniñ haqiqiy adı, tili ve hatta yazısınıñ doğrusını araştırmaq kerekligini tanıymız. Böyleliknen, evvel yapqan çalışmalarımızda XIX soñu ve XX yüzyılınıñ ilk yarısı zarfında şekillenip yetişken qırımtatar edebiyatınıñ hususiy çizgilerinden bu lingvosemantik qaramaqarşılığını qayd ettik. Faqat, o devir yazıcılarımıznıñ resmiy tili esasında başlağan devamlı tartışmalarınıñ mahiyetini açıqlamaq niyetile ne qadar vesiqalı materiallarını misalge ketirsek bile, şimdi bularnı dayanıqlı bir delil olaraq saymaq daha erte dep tüşünemiz[1]. Çünki edebiy-tenqidiy “qazuvlarımıznıñ” terenleşmesinen hep meraqlı faktlarını rastketiremiz. Bu vesile, İsmail Gaspralınıñ teşebbüsiyle Qırımda gazetacılıq añanesiniñ vucutqa kelmesinen beraber halqnıñ etnik adı, tili, yazı şekli yanında “millet”, “qavm”, “ırq”, “şuub” kibi meseleler de müsülman matbuatında ayrı yer alğanınına diqqat çekmeli. Velhasıl, mevzunıñ mürekkepligi II Cihan Muharebesinden evvel nefis sanaatında qalemni sınağan qırımtatar yazıcıların tili qırımtatarca yada türkçe kibi suallerniñ halâ ögrenilmegeninden ibarettir. Misal olaraq, V. Radlov, A. Samoyloviç, A. Krımskiy, B. Çobanzade, H. Ayvazov, Ü. İpçi, H. Odabaş, H. Giraybay, T. Boyaciyev, N. Şeyhzade, S. Şemyi, Ş. Şevket, A. Altañlınıñ çalışmalarında bu mesele umumiyetle ğayeviy, yani türkçülik ve tatarlıq cihetten añıla[2]. Velâkin grammatik, leksik baqımından inceleme sırası kelgende, yazılı tiliniñ mahalliy qırımtatar tilinen hiç bir alâqası olmayıp Osmanlı türkçesiniñ tesirinde bulunğanı haqqında izahatlar berile. Yuqarıda añılğan türkolog Samoyloviçniñ fikrine köre, qırımtatarlarnıñ resmiy tili ğarp, cenüp türkçesi yoqsa İdil-Ural tatarcasınen yoğurlaşıp meydanğa kele.
8 Mayıs 2013 Çarşamba
H.S. Ayvazov ve zamandaşların yazğan eserleriniñ tili türkçe, qırımtatarcamı?
Mayıs 08, 2013 2013_2, Edebiyat ve tenqit No comments
Zaman menşurından keçip, yañı siyasiy renklerge boyanğan ve tarafımızdan ğayrıdan ögrenilmesini talap etken milliy til, şuur meseleleri bugün özüni çeşitli sahalarda aydınlamağa başladı. Qırımtatar milletiniñ Vatan toprağına, variyetine mensüpligini tasdıqlamaq ihtiyacı sayesinde mezkür sualler ğayriy medeniyetler dairesinde degil, kendi mühitinde bile çezilmek üzerindedir. Ana tili ve halq ayrılmaz bir parçası olmaqnen beraber aynı zamanda
içtimaiy kütleleriniñ bölünmelerinde de sebepçi olup çıqa. Bu yerde ğayeviy prensipleriniñ sağlamlığını etnonim, endoetnonim, ekzoetnonim kibi noqtalarınıñ biribirine uyğun yoqsa zıt kelgenini añlamaq ve añlatmaq içün kelecekte özüni mutlaq hür devleti sıfatında tasavvur etken milletniñ haqiqiy adı, tili ve hatta yazısınıñ doğrusını araştırmaq kerekligini tanıymız. Böyleliknen, evvel yapqan çalışmalarımızda XIX soñu ve XX yüzyılınıñ ilk yarısı zarfında şekillenip yetişken qırımtatar edebiyatınıñ hususiy çizgilerinden bu lingvosemantik qaramaqarşılığını qayd ettik. Faqat, o devir yazıcılarımıznıñ resmiy tili esasında başlağan devamlı tartışmalarınıñ mahiyetini açıqlamaq niyetile ne qadar vesiqalı materiallarını misalge ketirsek bile, şimdi bularnı dayanıqlı bir delil olaraq saymaq daha erte dep tüşünemiz[1]. Çünki edebiy-tenqidiy “qazuvlarımıznıñ” terenleşmesinen hep meraqlı faktlarını rastketiremiz. Bu vesile, İsmail Gaspralınıñ teşebbüsiyle Qırımda gazetacılıq añanesiniñ vucutqa kelmesinen beraber halqnıñ etnik adı, tili, yazı şekli yanında “millet”, “qavm”, “ırq”, “şuub” kibi meseleler de müsülman matbuatında ayrı yer alğanınına diqqat çekmeli. Velhasıl, mevzunıñ mürekkepligi II Cihan Muharebesinden evvel nefis sanaatında qalemni sınağan qırımtatar yazıcıların tili qırımtatarca yada türkçe kibi suallerniñ halâ ögrenilmegeninden ibarettir. Misal olaraq, V. Radlov, A. Samoyloviç, A. Krımskiy, B. Çobanzade, H. Ayvazov, Ü. İpçi, H. Odabaş, H. Giraybay, T. Boyaciyev, N. Şeyhzade, S. Şemyi, Ş. Şevket, A. Altañlınıñ çalışmalarında bu mesele umumiyetle ğayeviy, yani türkçülik ve tatarlıq cihetten añıla[2]. Velâkin grammatik, leksik baqımından inceleme sırası kelgende, yazılı tiliniñ mahalliy qırımtatar tilinen hiç bir alâqası olmayıp Osmanlı türkçesiniñ tesirinde bulunğanı haqqında izahatlar berile. Yuqarıda añılğan türkolog Samoyloviçniñ fikrine köre, qırımtatarlarnıñ resmiy tili ğarp, cenüp türkçesi yoqsa İdil-Ural tatarcasınen yoğurlaşıp meydanğa kele.
içtimaiy kütleleriniñ bölünmelerinde de sebepçi olup çıqa. Bu yerde ğayeviy prensipleriniñ sağlamlığını etnonim, endoetnonim, ekzoetnonim kibi noqtalarınıñ biribirine uyğun yoqsa zıt kelgenini añlamaq ve añlatmaq içün kelecekte özüni mutlaq hür devleti sıfatında tasavvur etken milletniñ haqiqiy adı, tili ve hatta yazısınıñ doğrusını araştırmaq kerekligini tanıymız. Böyleliknen, evvel yapqan çalışmalarımızda XIX soñu ve XX yüzyılınıñ ilk yarısı zarfında şekillenip yetişken qırımtatar edebiyatınıñ hususiy çizgilerinden bu lingvosemantik qaramaqarşılığını qayd ettik. Faqat, o devir yazıcılarımıznıñ resmiy tili esasında başlağan devamlı tartışmalarınıñ mahiyetini açıqlamaq niyetile ne qadar vesiqalı materiallarını misalge ketirsek bile, şimdi bularnı dayanıqlı bir delil olaraq saymaq daha erte dep tüşünemiz[1]. Çünki edebiy-tenqidiy “qazuvlarımıznıñ” terenleşmesinen hep meraqlı faktlarını rastketiremiz. Bu vesile, İsmail Gaspralınıñ teşebbüsiyle Qırımda gazetacılıq añanesiniñ vucutqa kelmesinen beraber halqnıñ etnik adı, tili, yazı şekli yanında “millet”, “qavm”, “ırq”, “şuub” kibi meseleler de müsülman matbuatında ayrı yer alğanınına diqqat çekmeli. Velhasıl, mevzunıñ mürekkepligi II Cihan Muharebesinden evvel nefis sanaatında qalemni sınağan qırımtatar yazıcıların tili qırımtatarca yada türkçe kibi suallerniñ halâ ögrenilmegeninden ibarettir. Misal olaraq, V. Radlov, A. Samoyloviç, A. Krımskiy, B. Çobanzade, H. Ayvazov, Ü. İpçi, H. Odabaş, H. Giraybay, T. Boyaciyev, N. Şeyhzade, S. Şemyi, Ş. Şevket, A. Altañlınıñ çalışmalarında bu mesele umumiyetle ğayeviy, yani türkçülik ve tatarlıq cihetten añıla[2]. Velâkin grammatik, leksik baqımından inceleme sırası kelgende, yazılı tiliniñ mahalliy qırımtatar tilinen hiç bir alâqası olmayıp Osmanlı türkçesiniñ tesirinde bulunğanı haqqında izahatlar berile. Yuqarıda añılğan türkolog Samoyloviçniñ fikrine köre, qırımtatarlarnıñ resmiy tili ğarp, cenüp türkçesi yoqsa İdil-Ural tatarcasınen yoğurlaşıp meydanğa kele.
Zamanımızğa qadar eski bediiy metinlerinen kiril varyantında tanıştığımızdan ötrü, aytılğan muammalar nazariye çerçivesinden asla tış çıqmaz edi. Bugün ise, qırımtatar ilminde latin hurufatı üzerinde ğayrıdan başlanğan ameliy iş unutılğan lingvistik meseleleriniñ canlanmasına kene bir yer berdi. Keza, Çelebicihan, Ayvazov, Aqçoqraqlı, Kermençikli ve daha bir sıra edebiyat erbaplarınıñ soñ zamanlarda yañı elifbesi ile basılğan eserler türkçedir, diye zannetkenlerniñ sayısı az degil. Bular, “memeden kesilgen” Ziya Gökalpnıñ mizahlı “G”li veyahut “yor”, “mış” (“muş”), “iz” (“uz”) yalğamalı sözlerine aldanğanı kibi, qırımtatar metinleriniñ semantikası, milliy ahenki, nutuq teşkili, cümle tiziliş sisteması, müellifniñ milliy dünyabaqışlarına esaslanğan mecaziy teñeştirmelerini diqqatsız qaldıra[3]. Böyle ise, halq ögünde çıqışlarda bulunırken, Türkiye türkçesile qırımtatar tiliniñ muqaddesligini israrlıqnen añlatqan I. Milliy Qurultayınıñ vekilleriniñ hararetli nutquları sahte demek?!. Hasan-Sabri Ayvazovnıñ aytqanı kibi: bugün qafalarımız, dimağlarımız, yeñi fikirler, yeñi zihniyetler, yeñi tüşüncelerle tolup taştığı halda fikrilerimizi, tüşüncelerimizi, maqsat ve meraqlarımızı añlatacaq, ifade idecek, dinleyenleri qandırabilecek tilimiz de yoqtur demek?!.[4]. Ve haqiqaten, hatır sorulacaq durumda bulunır ekenmiz: “Yoq, bizim degil, türkçedir!..” diye milliy özgünligimizni qaviyleştirecek eski variyetimizden, tirihimizden, bediy sözümizden vazgeçkenimiz tuhaf bir şey degilmi?!. Ne de olsa, Ayvazov özü de meselesiniñ çezilmesine hisse qoşmaq istegeni kibi, 1926 senesi “Yeñi dünya” gazetasında böyle yaza: “Ben arabi ve farsiyniñ müselsel (zıncırlama) terkiplerine qarşı şimdi başı 182, 183, 184-nci nomerolarda degil, bundan 20-25 sene muqaddem isyan itmiştim... Benim iddia ittigim til: ne eski Osmanlı Saray şairleriniñ “tantanadar” tilleri, ne de “şair” Alkedayın: “Sırmalap işlengen başmaqlı kördüm” kibi “davulnıñ tez qaqılmasıday, zurnanıñ çıqıldamasıday...”[5] hem qulaqlarımızı, hem ruhumızı tahriş iden[6] çirkin ve qaba bir tildir. Benim iddia ittigim açıq, sade, zarif, güzel edebiy ve ilmiy bir tildir. Bu til mevcuddır, yaşıyır, yaşayacaq, ilerileyecektir. Bunuñ yoluna atılmaq istenilen “dikenler”, atanların vucudına kirecektir. Bu güzel til, yoluna emel, zafer demetleri, teraqqi ve yeñilik çiçekleri serpmek durmadan yürüyecek, ilerileyecektir... Buña qarşı qoparılacaq isyanlar, şüphesiz, aqim[7] qalmaya mahküm olacaqtır... “Çatırtavlı”nıñ tilile çıqmış “Yeşil ada” ile, bugün Odabaş tilile çıqan “Oquv işleri” bu davamıza pek sağlam ve qaviy bir til teşkil ider”[8]. Yuqarıda nümüne olaraq ketirdigimiz qıymetli parçası üzerinde pek çoq mualâzalar yapmaq mümkün. Şahsen, H.S. Ayvazovnıñ icadiy yolunı tahlil etkende, onuñ yıllar devamında vaaz etken ğayeleriniñ sabit, qatiy olmağanı kibi sezile. Bunuñ örnegi purizm, yani til temizligi ideallarına sadıqlıq köstergen H. Odabaş ve onuñ 1918 senesi “Millet” gazetasında basqan “Mevlüt bayramı” adlı ertegesinden bir parçası olabile: “Başqa türlü yazmaqçün gazetten maña yer bermiyler, sen tatarca yazasıñ, gazetniñ resmiy tili ise türkçedir. Biz saña bir ertegelik yer beremiz, başqa yazılarıñnı qabul etmemiz dep, aytalar. Qateceksiñ, öz memleketimde öz tilimnen yazmağa yol bermegen soñ, men de bütün yazacaq şeylerimni gazetniñ ortasından çekilgen bu qara çizginiñ astında ertege suretinde yazmağa mecbur olam…”[9]. Böyleliknen, sekiz yıldan soñra Odabaşnıñ muharriligi altında çıqqan “Yeşil ada” ve “Oquv işleri” mecmualarınıñ til funktsionalligi davasında sağlam, qaviy bir til teşkil etkenini bahs etken Ayvazovnıñ sözleri o zamannıñ içtimaiy-siyasiy şaraiti kibi davalı, ekimanalıdır. Soñkisiniñ fikiretüvler hronolojisini izleyerek, sırf “tatar”, “türk” mürekkep söz oyunını bir taraftan ve ekinci yaqtan ise milliy ilmi talaplarına riayet etken ortaq bir tilini meydanğa ketirmek haqiqiy arzusı üstünligini köremiz. Bu yerde Türkiyeden ayrılmaq (qoşulmaq) meselesi degil, qırımtatarlarnıñ qadimiy hurriyetperverlik hissesi birinci planğa sürülğeni kibi, Qırım matbuatınıñ tili de ameliyatqa keçirilip kiçirilmegen bir “Ğarp türkçesi” projesi sıfatında qala[10]. Bu lingvistik olayına yararlı izahatını berecek olursaq, 1931 senesi “Yeñi dünya” gazetasında “V.D.” harfleri ile imzalanıp basılğan “Edebiy tilimiz haqqında” adlı maqalesine muracaat etmeli. Müellif, o devir qırımtatar edebiy tiliniñ inkişaf yolu başında turğanlarını tasnif ile böyle ayıra: 1. Tatarcılıq maqsadı altında çöl şivesiniñ üstünligini ileri sürip purizmge doğru ketkenleri; 2. Yalı boyu şivesile pantürkzm siyaseti; 3. Rusçulıq ceryanınıñ kenişlenmesine qol tutqanlarıdır[11].
Devamı bar.
Diger qullanılğan menbaalar:
1. Çobanzade B. Türk-tatar diyalektolojisi (Kiriş). − Simferopol: “Tavriya” neşriyatı, 2009. − 96 s.
2. Kerimov İ. Medeniy esnas (1920 − 1938 ss.). − Simferopol: Tavriya, 1997. − 496 s.
3. Kerimov İ.A. Krımskotatarskaya periodiçeskaya peçat dovoyennogo perioda / Elektronik ceryanı: http://tatkonvolut.at.ua/publ/kerimov_i_a_krymskotatarskaja_periodicheskaja_pe-chat_ dovoennogo_perioda/1-1-0-91
4. Seyidcelil Şemi. Dört senelik harp ve türkler // Millet. − 1918. − № 44. − İyün 12
5. Seyidcelil Şemi. Tilimiz // Millet. − 1918. − № 84 − Avgust 6
6. Memet Nuzet. Qırımnıñ çöl hayatından: saylama eserler cıyıntığı. − Simferopol: Dolya, 2003. − 240 s. − Qırımtatarca, kiril hurufatında
[1] Kermençikli Cemil. Ma-bih-il-iftiharım. − Qırımlıqtır menim ğururım / tert. et.: T.N. Kirimov. – Aqmescit: Qrımdevoquvpedneşir, 2005. – 135 s.; Tvorçeskoye naslediye Cemilâ Kermençikli: Monografiya. – Simferopol: Ocak, 2007. – 164 s.; Millet cevherleri: Noman Çelebicihan, Cafer Seydahmet, Hasan-Sabri Ayvazov, Habibullah Odabaş, Osman Murasov, Cemil Kermençikli, Abdurahman Qadrizade: 1917 − 1920 ss. “Millet” gazetasında basılğan edebiy-publitsistik eserler. Hrestomatiya / tert. et.: T.N. Kirimov. − Simferopol: QCİ «Qırımdevoquvpedneşir» neşriyatı», 2012. − 716 s.
[2] Samoyloviç A.N. İzbrannıye trudı o Krıme; [red.: E.G. Emirova; vstup. statya A.A. Nepomnyaçego]. − Simferopol: Dolya, 2000. − 296 s.; Aziz şehitimiz Hamdi Giraybaynıñ “Qırım tarihi” dissertatsiyasınıñ ilâvesi: Qırım edebiyatına bir baqış // Yıldız. − 1995. − № 3. − S. 18 – 20; Çoban-zade B. Kırımtatar edebiyatında Kurultaycılık ve milletçilik − Bakı: Azerbaycan İlmi tedkik institutu neşriyatı, 1929. − 38 s.; Çatırtavlı. Bütün yazıcılarımızğa: qaysı til? // Millet. 1918. − Avgust 23, 25; Seyidcelil Şemyi. Tilimiz // Millet. − 1918. − № 84. − Avgust 6; Şamil Şevket. Tatar dili ve edebiyatı // Millet. − 1918. − Avgust 15; Şeyhzade N. Tilimiz ve edebiyatımız haqqında bazı qaydlar // Azat Qırım. − 1943. − mart 30; Boyaciyev T. İnqilâp devrinde qırımtatar yaşlığı: qırımtatar yaşları arasında burjua milletçiligi ceryanı ve kommunist hareketi tarihiınden qısqa bir oçerk. − Aqmescit: Qırım devlet neşriyatı, 1930. — 108 s.; Altañlı A. Şamil Tohtarğazı ve Çergeyev // Bolşevik yolu. − 1925. − № 4. − S. 29 – 31.
[3] Misal olaraq, 2003 senesi qırımtatar klassik yazıcısı M. Nuzhetniñ icadına bağışlanıp çıqqan kitabın izahatlar bölüminde tertip eticisi tarafından “eskiden edebiy tilimiz olğan osmanlıca” kibi qırımtatar medeniy evrimine zıt kelgen, yañlış müalâzalarğa rastkelinmek mümkün / Memet Nuzet. Qırımnıñ çöl ayatından: saylama eserler cıyıntığı / tertip etici, izahatlarnıñ müellifi N.S. Seytyağyayev. − Simferopol: Dolya, 2003. − S. − 193. − 240 s. − Qırımtatarca, kiril hurufatında
[4] Ayvazof. H.S. Bizde edebiy ve ilmiy dil lâzimmi, degilmi? // Yeñi dünya. − 1926. − № 183 (1059). − Avgust 12.
[5] Bu sözleri U. İpçi yoldaşın “İleri”de basılmış “Küreş” nam hikâyesinden alınmıştır
[6] Tırmalağan. − T.K.
[7] Neticesiz. − T.K.
[8] Ayvazof. H.S. Bizde edebiy ve ilmiy dil lâzimmi, degilmi? // Yeñi dünya. − 1926. − № 185 (1061). − Avgust 14.
[9] Çatırtavlı. Mevlüt bayramı (kiçkene ertege) // Millet. − 1918. − № 177. − Dekabr 19; Millet cevherleri: Noman Çelebicihan, Cafer Seydahmet, Hasan-Sabri Ayvazov, Habibullah Odabaş, Osman Murasov, Cemil Kermençikli, Abdurahman Qadrizade: 1917 − 1920 ss. «Millet» gazetasında basılğan edebiy-publitsistik eserler. Hrestomatiya / tertip etici T.N. Kirimov; [muharrirler: İ.A. Kerim, U. Edemova]. −
:
QCI «Qırımdevoquvpedneşir» neşriyatı», 2012. − 716 s. − S. 18-19. Simferopol
[10] Cafer efendi Seydahmetin siyasiy nutqu // Millet. 1918. − № 24. − May 19; № 26. − May 21; Millet cevherleri: Noman Çelebicihan, Cafer Seydahmet, Hasan-Sabri Ayvazov, Habibullah Odabaş, Osman Murasov, Cemil Kermençikli, Abdurahman Qadrizade: 1917 − 1920 ss. “Millet” gazetasında basılğan edebiy-publitsistik eserler. Hrestomatiya / tertip etici T.N. Kirimov. − Simferopol: QCİ «Qırımdevoquvpedneşir» neşriyatı», 2012. − S. 126. − 716 s.; Ayvazov H.S. Edebiy, ilmiy tile doğru! // Yeñi dünya. − 1927. − mayıs 29.
[11] Kerim İ.A. Medeniy esnas (1920 − 1938). − Aqmescit: Tavriya, 1997. − 496 s. − S. 228.


text:
Rusiye ükümeti yanında Qırım ve Aqyarnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı boyunca komissiyanı teşkil ettiler, onıñ başına Rusiye baş nazir muavini Dmitriy Kozak keçti.
Mütenasip avaleni baş nazir Dmitriy Medvedev imzaladı. Vesiqa iyül 28 künü Rusiye ükümeti saytında aşkâr etildi.
İqtisadiy inkişaf nazirligine 2015 senesi iyül 30-na qadar Rusiye ükümetiniñ ükümet komissiyası aqta qararnıñ tasdiqlavı aqqında qarar leyhasını işlep çıqarmağa avale etildi.
Evel bildirilgeni kibi, Qırımnıñ Rusiye ükümetinde nazirlik başlarınıñ muavinleri vazifelerine federal nazirliklerniñ temsilcileri keçecek. Bundan evel Rusiye ükümetinde Qırım işleri boyunca nazirlikni dağıttılar.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. Ukraina yarımadanı vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq adladı. Ğarp memleketleri işğalni tanımay ve Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezanı kirsete.


text:
Ekrem Çelebi - Zeynebim
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Zeynebim
Etiketler : Ekrem Çelebi - Zeynebim türkü indir, Ekrem Çelebi - Zeynebim türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Zeynebim mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Zeynebim türküsü, Zeynebim sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Zeynebim bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Son Bakışım Oldu
Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları
Ekrem Çelebi - Gidenin Üçü Güzel
Ekrem Çelebi - Emmioğlu
Ekrem Çelebi - Ayşem
Ekrem Çelebi - Yüce Dağ Başında
Ekrem Çelebi - Allılar
Ekrem Çelebi - Hakka Bağlı
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Ya Dost
Ekrem Çelebi - Çiçekler Ekiliyor
Ekrem Çelebi - Bu Dünyada
Ekrem Çelebi - Sarı Yazma Yakışmaz Mı Güzele
Ekrem Çelebi - İnsanoğlu


text:
XIX ğasırda Ewropada tistiñ sarğış bolwı sänge aynalğan. Zamañına qaray börkiñdi kï demekşi, köpşilik sol kezde tisterin arnayı sarı tüspen boyağan eken.
Keybir afrïkalıq taypalarda jan-janwarlardan erekşelenw üşin kürek tisterdi orta böliginen sındırğan.
Avstralïyanıñ oñtüstik-şığıs böligindegi taypalar kürek tisterin tılsım küşterge qurban etken.
Añız-äñgimelerge sensek, Bwddanıñ 40 tisi bolsa, Adamda 30 tis bolğan eken. Bir aydağı 30 künniñ bolwı osığan baylanıstı desedi.
Adam tisteri 2-aq ret özdiginen ösedi. Birinşisinde, 20 süt tister payda bolsa, keyinen 32 tis şığadı. Aytpaqşı, «süt tister» dep alğaş bolıp Gïppokrat atap ketken.
Tuñğış ret elektrli tis şetkası Şveycarïyada payda boldı. Qazirgi tañda älemdegi 12% adamdar elektrli tis şetkasımen qoldanadı.
Älemdegi eñ qımbat tis – Ïsaak Nyutonnıñ tisi. 1816 jılı 3300$ stalıp alınğan bul tis ïesiniñ jüziginen orın taptı.
Tisterge bağalı tastardı qondırw erte kezde de sände bolğan. Mısalı, Mayya taypasınıñ adamdarı tisterin gawxar tastarmen körkemdegen.
14 mıñğa jwıq emdelwşilerdi zerttep-baqılağan japondıq ğalımdar, künine tisterin 3 ret tazalaytın adamdar ülken salmaqpen sïrek jolığatının däleldedi.
Tisterdiñ qawipsizdigne nuqsan keltiretin birden-bir sport türi – xokkey. Käsipqoy xokkeyşilerdiñ 68% muz aydınında kem degende bir tisinen ayrılğan.
Ötken ğasırdıñ 60-ınşı jıldarınan bastap älemde 3000 jwıq jaña tis şetkalarınıñ türleri payda bolıptı. Mısalı, üşbastı şetka (maksïmaldı tazalıq), tis pastasın özi sığıp beretin şetka, taymeri bar tis şetkası jäne t.b.
AQŞ-tıñ Vermont ştatınıñ zañdarına säykes, äyel adam tis protezin tek joldasınıñ jazbaşa ruqsatınan keyin kïe aladı.
Alğaş tis şetkaları Qıtay elinde 500 jıl burın payda bolğan. Olar doñızdıñ tüginen, borsıq pen jılqınıñ şaşınan jasalğan.
Älemdik almaz baylığınıñ 80 %-ı stomatologïyalıq bor äzirlewge jumsalsa, qalğan kişkene böligi ğana zergerlerdiñ qolına tïedi eken.
Tistiñ altın qaptamasın dayındaw üşin bir ğana amerïkalıq tis därigerleri jıl sayın 13 tonnağa jwıq altın jumsaydı eken.
Qıtay elinde qoldanılğan tis tazartqıştardı jïnaytın mekemeler bar. 1 kg tis tazartqış tayaqtardıñ qunı 1 dollar.
Keybir zerttewler boyınşa, solaqaylar köp jağdayda astı sol jaq tisterimen şaynasa, qalğandarı oñ jaq bölik tisterimen şaynaydı eken.
Lyudovïk XI kezinde elge bedeldi adamdar tek suyıq tamaq işken desedi. Öytkeni, olardıñ payımdawınşa, tamaqtı köp şaynaw betke äjim tüsiredi.
Norvegïyada 100 mıñğa jwıq süt tister saqtalğan «tis banki» jumıs jasaydı. Bul bank qorşağan ortanıñ tiske tïgizetin äserin baqılawğa kömektesedi.
Alğaş stomatolog äyel adam – amerïkalıq Lyusï Teylor.
AQŞ-tıñ Rod-Aylend ştatında senbi künderi tis şetkasın satwğa tıyım salınğan.
Qıtayda 20 qırküyek küni «Öz tisterine maxabbat» ulttıq meyramı toylanadı.
Greypfwrt jemisi awız qwısı awrwlarınan saqtaydı.
Ejelgi egïpettikter tis pastası retinde vïno men pemzanıñ qospasın qoldanğan.
Ejelgi Rïmde tis tazalaw üşin arnayı quldardı jaldağan.
Sağızğa alğaş ret qanttı 1869 jılı stomatolog Wïlyam Sempl qosqan bolatın.
Tis 1000 gradwske deyin töze aladı.
Kalcïydiñ 99%-ı tiste jïnaqtalğan.
Kakaonıñ quramında tis jegin aldın alatın qorekti zattar bar.
Ulwdıñ 25 000-ğa jwıq tisteri bar.
Derekközi: el.kz
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Magadan vilâyetinden Federatsiya Şurasınıñ azası Vladimir Kulakov bugün Qırımda qaza neticesinde elâk oldı.
İTAR-TASS bildirgeni kibi, parlamentariy Aluşta civarında raatlana edi.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy temsilcisi Vladimir Markinniñ sözlerine köre, deñizde yuvunğanda, Kulakovğa yanından keçken kater tiydi.
Qıdıruv-qurtaruv ameliyatı devamınada onıñ ceseti tapıldı. Yuvunğan senatorğa tiygen kater ziddiyetten soñ deñizde gizlenmege tırıştı, amma onı tuttılar.
«Şimdi katerniñ idarecisi, vaqianıñ şaraitleri ögrenile», – dep qayd etti Markin.
İşbu vaqia boyunca «Muqaytsızlıq sebebinden ketirilgen ölüm» maddesi boyunca cinaiy iş açıldı.


text:
Jalpı KeşYou tobı beligili prodyuser, telejürgizwşi, aktrïsa, änşi Bayan Esentaeva jobasımen 2006 jılı qurıldı.
Jıldıq tabısı $500 mıñnan asatın KeshYou tobı, prodserdiñ eñ tabıstı jobalarınıñ biri bolıp sanalı eken. Xalıqaralıq Turkvizyon-2013 bayqawınıñ jartılay fïnalına ötken KeshYou tobı, soñğı waqıtta birneşe klïp tüsirip ülgerdi. 2013-2014 jıldarı, eki jıl qatarınan, KeshYou tobı dawıs berw arqılı şeşiletin ulttıq mwzıkalıq «Astana juldızı sıylığınıñ «Üzdik qızdar tobı» nomïnacïyası boyınşa ïegeri boldı.
2006 jıldan beri toptıñ quramı birneşe ret awısıp ülgerdi. Mäselen alğaşqı quramda (2006-2012 jıldar arılığında) Möldir Äwelbekova, Anel Arïnova, Zwmrad Garaeva boldı. Olardıñ ornın 2012-2014 jıldar aralığında Janar Duğalova, Kämşat Joldıbaeva, Aydana Medenova bastı. Al qazirgi topta Juldız Ömirğalï, Baljan Bïdaş, Aqbota Seytmağambet öner körsetip jür.
Jaqında Bayan Esentava öziniñ instagram-dağı jeke paraqşasında toptıñ alğaşqı quramında bolğan qızdarmen tüsken swretin jarïyaladı.
Bayan swretke: «KeşYou-ge qızdar keledi ne ketedi, al jaqsı qarım-qatınas mäñgi saqtaladı»,- dep jazba qaldırıptı.
Osı jerde ayta keteyik, keybir BAQ ökilderi Bayannan qızdardıñ jïi ketwin, prodyuserdiñ şekten tıs talapşıldığımen baylanıstırıp jatadı. Biz bul mäselege qatıstı qanday da bir sınï pikir aytwdan awlaqpız. Tek aytarımız bul ömirge kim kelip, kim ketpeydi, al jaqsı qarım-qatınas mäñgilik bolıp qaladı.
Derekközi: reactor.inform.kz
Avtorı: Abay Aysara
Tegï: Mwzıka,
Kommentarïï


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Qırımda yaqalanğan soñ tevqif etilgen qırımtatar iş adamı Resul Velilâyevni azat etmek içün bütün halqara meydançıqlarnıñ celp etileceklerini bildirdi. Bunı o, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarında bildirdi.
Çiygoz: «Men, bütün halqara meydançıqlarını celp etecekmiz, dep tüşünem! Bundan kimse şübhe bile etmesin! Em Rusiye, em FSBciler, em (Rusiyedeki – QA) prezident, bütün düyada yañğıracaq daa bir işni başlağanlarını bilsinler! Ve biz, bugün Qırımda bulunıp, medeniy yönelişlerge, halqnıñ inkişafına qol tutmağa tırışıp, böyle muşkül vaziyetke oğrağan vatandaşlarımızğa bunıñ kibi munasebet köstergen kişilerge ceza körmeyip yaşamağa bermemiz. Buña asıl da umüt etmesinler. Biz öz vatandaşlarımıznı kimsege horlatmamız», – dedi.
Aprel 26-da Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri Velilâyevge ait «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarını tinttiler.
Tintüvden soñ qırımtatar iş adamları Resul Velilâyev ve Ali Bariyev Qırımdan alıp ketildi.
Qırımdaki «Bizim balalar» hayriye vaqfınıñ vekili Lilâ Bucurovanıñ malümatına köre, Velilâyevni 2 ayğa tevqif etip, Moskvadaki Lefortovo tahqiqat izolâtorına (SİZO) qapadılar. Qırımda oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 238-nci maddesiniñ 2-nci qısmı («Telükesizlik talaplarına uymağan mallar ve mahsulatnıñ istisalı, saqlanması ya da satılması, ve bunıñ kibi de işlerniñ yapılması ve hizmetlerniñ kösterilmesi) boyunca iş açıldı.
İlhaqtan soñ Qırımda faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarında ötkerilgen kütleviy tintilüvlerni qullana.


text:
ZARA dükeniniñ negizin qalawşı, Amansïo Ortega alğaş ret älemdegi eñ bay adamdar tiziminde birinşi orınğa şıqtı dep xabarlaydı Gazeta.Ru.
ZARA- dükender jelisiniñ qojayını alğaş ret Forbes mïllïarderler tiziminiñ basınan tüspey kel jatqan Bïll Geytsti qwıp jetti.Onıñ baylığı 79,7 mïllïar dollarğa bağalanıp otır.
Forbes basılımı xabarlağanday, eki mïllïarderdiñ reytingi aldağı künderde özgerip otıradı. Qazirgi waqıtta Ortega reytïngtiñ ekinşi orınında tur. Sonımen qatar, jıl sayın jarïyalanıp otıratın Forbes-2015 eñ bay adamdar tiziminde, ötken jılı ZARA qojayını törtinşi orındı ïelengen bolatın.
Kommentarïï


text:
Qajımuqannıñ swretin ataqtı fotograf Karl Bwlla tüsiripti. Karl Bwlla – «reseylik fotoreportajdıñ atası» retinde tarïxta qalğan adam. Köbine bal keşterin, şerwlerdi, memleket qayratkerleriniñ resmï kezdeswlerin, ğïmarattardıñ aşılw saltanattarın, sporttıq jarıstardı, belgili adamdardıñ mereytoyları men jerlew räsimderin tüsirgen. Odan bölek talay tarïxï tulğanıñ portretin de swretke tarttı. Sonıñ işinde ataqtı swretşi Ïlya Repïnniñ, orıs aqını Korney Çwkovskïydiñ, suñğıla jazwşı Lev Tolstoydıñ swretterin tarïxta qaldırdı. Tolstoydı swretke tüsirw üşin Karl Bwlla 1908 jılı Yasnaya Polyanağa barğan. Jazwşınıñ 80 jıldıñ mereytoyı üstinen ülken fotoreportaj jasağan. Tolstoy dünïeden ötken kezde de jazwşınıñ jerlew räsiminen fotoreportaj usınğan. Ol swretter 1910 jılı «Ogonek» jwrnalında jarïyalanğan.
Al Qajımuqannıñ swretin 1912 jılı tüsiripti. Osı jılı Peterborda klassïkalıq küresten (bügingi grek-rïm küresi) xalıqaralıq çempïonat ötken. Çempïonatqa älemniñ sol kezdegi eñ mıqtıları qatısqan. Mine, sol çempïonattı Karl Bwlla bastan-ayaq swretke tartqan. Ol azday balwandardı öziniñ Peterbordağı fotoatelesine şaqırıp, jeke-jeke swretke tüsirgen. Bul swretter kezinde «Rwsskïe bogatırï» degen atpen fotoreportaj bolıp jarïyalanğan eken. Olardıñ qatarında Ï.V.Lebedev (dyadya Vanya), Ï.Poddwbnıy, N.Vaxtwrov, G.Lwrïx, Petkovïç, T.Jakson, K.Poşpeşïl, B.Gakenşmïdt, Xassel, Rïger, C.Elïseev, Borïçenko, A.Abert, Yustws, Postak sekildi alıptar bar. Qajımuqannıñ swreti munda Mwxanwra degen laqap atımen saqtalğan. «Yamagata Mwxanwra» degen laqap attı Qajımuqanğa Ïvan Lebedev qoyğan bolatın. Sondıqtan bizdiñ balwan birqatar jarıstarğa Mwxanwra atımen qatısqan.
«Rwsskïe bogatırï» fotoreportajında Mwxanwra men çex balwanı K.Poşpeşïldiñ küres ädisterin körsetip tüsken birneşe swreti bar eken. Birinde Poşpeşïl Mwxanwranı köterip alsa, tağı birinde Mwxanwra Pospeşïldiñ belinen qısıp tur. Endi bir swrette Pospeşïl Mwxanwranı jambasqa laqtırğalı tur, tağı birinde Mwxanwra Pospeşïldiñ moynınan qılğındı-rıp alğan. Swretterdiñ barlığın da Sankt-Peterbor Ortalıq memlekettik kïnofotoqujattar arxïvinen tabwğa boladı. Aytpaqşı, Qajımuqan Peterborda ötken osı jarısta «küres erejesin buzdı» degen jelewmen alañnan şettetilgen eken. Sodan bolar, Qajekeñniñ bul jarısqa qatısqanı jaylı aytıla bermeydi.
Jas Qajımuqannıñ swreti bizge tağı bir närseni däleldep berdi. Bizdiñ zerttewşiler balwannıñ twğan jılın 1871 jıl dep jazıp keledi. Al Säbït Muqanov Qajekeñmen kezdeskende (1925 jılı) onıñ qırıqtı alqımdap qalğanın jazğan. Demek, 1925 jılı qırıqqa kelgen bolsa, balwan şamamen 1885 jıldarı twğan bolıp şığadı. Mına swret sonıñ däleli bolğalı tur. Bul swrettiñ 1912 jılı tüsirilgeni tarïxï fakt. Bayqasañızdar, bul jerde Qajımuqannıñ jası äli otızğa da tolmağan. Demek, Qajekeñniñ 1883 jılı twğanı jaylı derek şındıqqa janasadı. Qajımuqantanwşı Qalïakpar Ämirjanov ta balwannıñ 1883 jılı twğanın aytadı. «Är jerde Qajımuqannıñ twğan jılı ärtürli körsetiledi. Sonı bir izge tüsirw kerek. Qajekeñniñ 1883 jılı dünïege kelgeni ras. Öytkeni balwan 1913 jılı «Ayqap» jwrnalına suxbat bergen. Sol suxbatında öziniñ otız-ğa tolğanın aytqan. Sondıqtan bizdiñ osığan toqtalğanımız durıs» deydi Qalïakpar Ämirjanov. Qajımuqantanwşı Ğazïzbek Täşimbay da osını rastaydı. «Biz Qajımuqandı osı waqıtqa deyin 1871 jılı twğan dep keldik. Tipti Qazaq KSR encïklopedïyasında da solay jazılğan. Keyin anıqtalğanınday, közi tiri kwälardıñ rastağanınday ol kisi 1883 jılı twğan. Basqasın bılay qoyğanda, eñ bastı derek – ataqtı Muxamedjan Seralïn Troïckide şığarıp turğan «Ayqap» jwrnalı. Osı jwrnaldıñ 1913 jılğı 1 jeltoqsandağı 21-sanında sol kezdegi esimi elge tanılğan balwandar jaylı kölemdi maqala jarïyalanğan. Avtorı – Jïhanşa Seydalïn. Ol Muqan jayında: «Atı – Qajımuqan Muñaytpasulı. Jası 30-da, moynında 12 medali bar» dep jazğan. Endeşe 1913 jılı jası 30-dağı adam ömirge 1883 jılı kelmey me?» dep jazadı Ğazïzbek Täşimbay.
Qajekeñniñ «qajı» atanwı jaylı da ärkim ärqïlı jazıp jür. Erkin Qıdırdıñ «Otırar» kitabında: «1911 jılı Istambulda türiktiñ ataqtı balwanı Nurlanıñ jawırının jerge tïgizgeni üşin qajı atağı berilip, Qajımuqan atanadı» dep jazılğan. Mekteptegi oqwlıqtarda da äli künge şeyin Qajımuqannıñ qajı atanwın osı sekildi qate be-rip jür. «Mıqtı balwandarğa «qajı» atağın bergen» degen mälimet kim jazsa da ötirik närse. Eşbir küres tarïxında balwanğa «qajı» atağın beretin salt joq. Qajı dep Qağbanı tawap etken musılmandardı ğana ataydı. Sondıqtan Qajekeñniñ de qajılığı osı Qağbağa zïyarat etwden bastalğan.
Qalïakpar Ämirjanov balwannıñ qajılığı twralı bılay deydi. «Älimqul Bürkitbaevtıñ 1978 jılı «Jalın» baspasınan şıqqan derekti xïkayasında Muqañnıñ Mekkege barıp, qajı atağına ïe bolğanın nanımdı däleldeydi. Istambulda türiktiñ Nurla attı balwanın jeñgen soñ Şäkir paşa (general) men ïmam Bayur Muqañdı quttıqtap, Şäkir paşa: «Jaraysıñ! Meniñ sağan bereyin dep turğan sıylığım mına ïmam tapsırayın dep turğan sıylıqpen salıstırğanda tük emes. Jaqında älemniñ barlıq musılmandarı Qurban ayt meyramın toylaydı. Biz Mekkege qajılıqqa barğalı jatırmız. Ol jerge eñ küşti balwandar jïnaladı, sen sonda öziñniñ küşiñ men öneriñdi körsete alasıñ. Qarjı twralı qam jeme, ol bizdiñ moyınımızda» deydi. Söytip, üş aptağa sozılğan kerwen Ortalıq Tavrdan, Tïgr özeniniñ boyımen Bağdatqa, odan äri Ülken Nefwz şölimen Mekkege jetedi. Mekkede duğa oqıladı, Muqañ zämzäm qudığınan sw işedi, Arafat tawınıñ eteginde üş kün şatırdıñ işinde tüneydi, Mïn añğarında şaytandı beyneleytin tulğalarğa tas laqtıradı, Mädïnege barıp bir meşittiñ esiginiñ artında Muxammed (s.ğ.s) payğambardıñ tabıtı qoyılğan esikke sälem berip, Mekkege, köp uzamay Istambulğa qaytadı. Sodan bılay Muqan degen esimi jayına qalıp, Qajımuqan degen ataqqa ïe boladı».
Osı jerde säl şeginis jasasaq. Qajımuqannıñ Türkïyada ötken jarısqa qatısqanı ras. Ol kezde trwppanıñ jetekşisi Georg Lwrïx bolğan. Qajekeñ jarısqa öziniñ «Mwxanwra» degen laqap atımen qatıspaq bolğan. Alayda, Lwrïx türikterdiñ mısın basw üşin Qajımuqanğa «Qara Mustafa» degen jaña esim bergen. Sebebi, türikterde burın Qara Axmet degen mıqtı balwan bolğan. Qara Mustafa Qara Axmettiñ erligin qaytalaytınına kümänsiz sendi. Solay boldı da, jeme-jemge kelgende Qajımuqan türiktiñ Nwrwlla (Nurla) esimdi balwanımen küresken. Nwrwllanıñ salmağı – 155 keli, al Qajımuqannıñ salmağı – 100 keliniñ aynalasında. Onıñ üstine Nwrwlla «maylap küreswdiñ» maytalmanı eken. Soğan qaramastan, 20-mïnwtta bizdiñ balwan qarsılasın jer jastandırğan.
Istambuldıñ sol kezdegi äkimi, general Şäkir paşa qazaq balwanınıñ önerin joğarı bağalap, musılman ekenin bilip, qajılıq saparın ötewge şaqırğan. Bizdiñ basılımdar Qajımuqannıñ qajılığı jaylı aytqanda osı derekti alğa tartadı. Al türik basılımdarı Nwrwlla Xasannıñ 1900 jılı Parïjde ötken jarıstan altın beldikti utıp alğanı, 1902 jılı Londonda jeñiske jetkeni jaylı köp jazıptı. Sol jılı dünïeden ötipti. Alayda, Qajımuqanmen küreskeni jaylı eşqanday derek joq.
Al aqın Aqılbek Şayaxmet «Qazaqtıñ Qajımuqanı» maqalasında Qajımuqannıñ qajılığı jaylı mülde basqaşa derek keltiredi. «Qostanay jerinde, qalıñ qıpşaq elinde Qaraba-lıq öñirinde Smayıl Jamanşalov degen bolıs bolğan. Ataqtı advokat Plevakonıñ özimen tamır, dos bolğan Smayıl bolıs – Romanovtardıñ 300 jıldıq toyına qatısqan sanawlı baylardıñ biri. Smayıl bolıs ta Mekkege qajılıqqa barıp kelgen. Sol kezderi Muqan balwan irgedegi Troïck qalasına kelip, balwandar küresine qatısıp jüredi eken. Smayıl bolıs balwandı üyine ertip äkelip, qonaq qılıp, öziniñ twğan şeşesin Muqan balwanğa qosıp, qajılıqqa jibergen. Bul sapardıñ aldında ekewin nekelep, ïmandılıq jolına attandırğan. Olar aman-esen awıldarına oralğannan keyin birewi Qajı ana, ekinşisi Qajımuqan atanğan» deydi. Kimdiki durıs, kimdiki burıs? Biraq qalay dese de Qajımuqannıñ qajılıq parızın ötegeni anıq närse. Keñes zamanında bul jaylı aşıq aytıla bermedi. Älgindegidey «qajı» atağın mıqtı balwandarğa bergen degendey äñgimeler sodan twındağan. Ol kezde qajılardı keñes ökimetine qarsı adamdar dep tüsindi. Bäl-kim, Qajekeñniñ özi de qajılığın jasırw üşin osınday täsilmen tüsindirwge mäjbür bolğan şığar? Biraq qazir basqa zaman emes pe? Sondıqtan Qajımuqannıñ qalay qajı atanğanı jaylı durısın jazwımız kerek.
Aytpaqşı, osı qajılıq saparında Qajekeñ Jïddada ötken jarısqa qatısqan. Afrïka, Azïya elderiniñ 25 balwanı baq sınağan jarısta jeñimpaz atanıp, altın medal men 5 mıñ real qarjılay sıylıq oljalağan. Medalinde «Azïya men Afrïkanıñ çempïonı, Xïjranıñ 1286 jılı» dep jazılıptı. Mekkege barıp «qajı» atanğannan keyin, esiminiñ aldına qajı sözin qosıp barlıq jarıstarğa Qajımuqan degen atpen qatısqan. 1915 jılı jarıqqa şıqqan balwandarğa arnalğan «Gerkwles» jwrnalınıñ №15 sanında Qajımuqannıñ Qazanda ötken jarıstan oljalı oralğanı twralı aytılğan. Sonda bizdiñ balwandı «lyubïmec mwswlmanskoy pwblïkï» jazadı. Qajekeñniñ musılman jurtınıñ maqtanışına aynalğanın osıdan-aq bağamdawğa boladı.
Maqala avtorı: Serikbol XASAN
Derekközi: aikyn.kz
Tegï: Bizdiñ maqtanışımız, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Keriç parom keçitinde qomşu Rusiye tarafından «Kavkaz» limanında 928 yük maşinası 103 saat devamında parom beklep tura. Bunı fevral 17 künü «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketiniñ matbuat hızmeti bildire.
Haberde: «Kavkaz» limanı tarafından 104 saat devamında parom beklenile, «Krım» limanı tarafından ise – 35 saat. Rusiye tarafından nevbet sırasında 928 yük maşnası, Qırım tarafından ise 258 maşna tura», – dep aytıla.
Matbuat hızmetinde bildirdiler ki, «Kavkaz-Krım» yolunda «Krım», «Boris Ştokolov», «N.Aksenenko», «Pobeda» ve «Yeysk» paromları yüre.
Fevral 16 künü aqşam, yük maşnalarınıñ aydavcıları Rusiyenıñ Krasnodar ülkesinde zapt etilgen Qırımğa alıp barğan Keriç parom keçitine yolunı qapattılar. Böylece, buz örtüsi ve ava bozulğanı sebebinden çoq beklemege mecbur olğan aydavcılar itiraz bildiler.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Onda qorğawşılar bastamanıñ sebep-saldarın naqtı aşıp körsetpegen, tek ädilsot üşin jañadan sot tıñdawın tağayındaw qajettigin naqtılağan.
Ölim jazasına kesilgen Djoxar Carnaev isti qayta qarawğa ötiniş tüsirmek. Federaldı sot qılmıskerge joğarğı jazanı belgilew twralı resmï türde şeşim şığarğan bolatın. Al sot ükimine qarsı apellyacïyalıq şağım tüsirw 17 tamızğa deyin ruqsat etilgen dep jazadı RÏA Novostï.
Boston jarılısı – AQŞ üşin 2001 jıldıñ 11 qırküyek oqïğasınan keyingi iri terrorlıq äreket. Onı 2013 jılğı dästürli marafon kezinde Djoxar Carnaev twğan ağası Temirlan Carnaevpen birge qasaqana uyımdastırdı. Nätïjesinde 3 adam qaza tawıp, 260-ı jaralandı. Temirlan Carnaev bolsa qurıqtaw operacïyası kezinde polïcïya qolınan qaza tapqan edi.
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Vegetarïandar janwar eti, qus, balıq, süt önimderin paydalanbaydı. Olar tipti janwarlar terisinen toqılğan kïimderdi de kïmeydi. Jaqında beautylook.pro saytına suxbat bergen Lïnda Nïgmatwlïna öziniñ altı jıldan beri et jemeytinin ayttı dep jazdı comode.kz.
Onıñ aytwınşa “janwarlardı qorlağan fïlmderdi körip, tipti köz aldında qustardı öltirgenderdiñ de kwäsi bolğan”.
Bala kezden qalğan bul körinister et pen süt işpewge äkelip soqtırıptı.
“Meniñşe, tiri jannıñ barlığı ömir sürwge quqılı. Adamdar etsiz qalay jüresiñ dep jatadı? Alayda, janwarlar da şöp jep qorektenip jür ğoy. Biz de solay”, – dep oyın aytqan Lïndanıñ balası da anası sekildi vegetarïandıq joldı ustap keledi.
Aytpaqşı, alğaş ret aktrïsa Ïslandïya eline barıp, fantastïkalıq kïnoğa tüsti. Äzirge atawı qupïya.
Derekközi:comode.kz
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Qırımtatarlarnıñ yaqalanuvından soñ Aqmescitte qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka ayatınıñ 83-nci yılında vefat etti.
Bunı, hastahanedeki menbalarğa sıltav etip, Azatlıq Radiosınıñ muhbiri bildirmekte. Bu haber qırımtatar faaliyetçisi Mumine Saliyeva tarafından tasdiqlana.
«Veciye qartana bu dünyanı terk etti. Yazam da, inanmayım. Uyğun sözler tapalmayım, cemaat…», – dep yazdı Saliyeva Facebookta.
Qırım kütleviy haber vastaları, «keçirgen stress neticesinde 82 yaşlı qadın vefat etti» şeklinde malümat bereler. «RİA Novosti», vefat etken qadınnıñ adı Veciye Kaşka edi, dep bildire.
Daa evel, Aqmescitniñ merkezinde qırımtatar faaliyetçileriniñ bir grubu yaqalanğan vaqtında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ yaramağanı belli oldı. Onı bu adise yüz köstergen yerinden «acele yardım» alıp ketti.
İlhaq etilgen Aqmescitte noyabrniñ 23-nde kündüz yerli kafede üç qırımtatar faaliyetçisi yaqalandı. Qırım kütleviy haberler vastalarınıñ malümatına köre, telükesizlik hadimleri yaqalanğanlarnı Türkiye vatandaşından «hususan büyük miqdarda mal-mülk veya para talap etüv»de qabaatlaylar.
Azatlıq Radiosı muhbiriniñ bildirgenine köre, Bekir Degermenci, Asan Çapuh ve Kâzim Ametov tevqif etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel, noyabrniñ 23-nde Aqmescitniñ merkezinde tevqif etilgen üç qırımtatar faaliyetçisi Milliy Meclisniñ azaları degil, deye bildirdi.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından şimdilik buña dair izaat berilmedi.
Rusiye tarafından yapılğan ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler yapıla.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde dayimiy temsilcisi Boris Babin, Qırım sakinleri Ukrainadaki saylavlarda iştirak ete bilmeleri içün qanunlarğa kirsetilecek deñişmeler azırlana, dep bildire. Bunı o, Liga.net neşiri içün bergen intervyüde dedi.
Babin: «Biz Qırım sakinleriniñ saylavlarda iştirak ete bilmeleri içün imkân yaratmaq isteymiz. Bunıñ içün biz qanunlarğa kirsetilecek deñişmelerni azırlaymız. Meselâ, Qırım sakinlerinde saylavlarğa belli bir muddet qalğanda qıtada ayırılğan saylav bölüklerinde rey bermege imkân olsun deye. Bizde er ay memuriy sıñır hattını yüz biñ qadar kişi keçe – memuriy hizmet almaq, hümanitar, tibbiy, tasil ile alâqalı ve diger meseleler boyunca. Olar, deyelim ki, eki ay devamında mahsus teşkil etilgen saylav bölüklerinde rey bere bileceklerini bilse, ve böyle bölüklerniñ sayısı yeterli olsa – olar kelir ve rey berirler», – dep ikâye etti.
O, rey berüv sistemasını 2019 senesi Ukraina parlamenti saylavına qadar deñişterecek olğanlarını ilâve etti.
Ukrainada soñki prezident saylavı 2014 senesiniñ mayısında, parlament saylavı ise aynı yılnıñ oktâbrinde olıp keçtiler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Navrez
Navrez – şarq halqlarında Yañı yıl bayramı. Navrez sözü eki farsiy sözden ibaret: nav (نو - now) – yañı, rez (روز - ruz) – kün. Navrez bayramı kün ve gece teñ oğlan mart ayınıñ 21-inci kününe kele. Navrezde yañı yıl başlay ve baar kele. Köylerde topraq işleri başlay. Qırımtatarlarda Navrez bayramını qadimiy devirlerde şereflep başlağanlar.
Bayram arfesinde qadınlar evlerini, azbarlarını cıyıştıra, yaraştıralar, çeşit qavaltılar, köbete, burmalar pişireler.
Bayram künü qartlar ve esli-başlı adamlar sabadan namazğa baralar, yañı yıl hayırlı ve bereketli olsun dep dualar oquylar. Soñra evlerde bayram sofraları donatıla.
Balalar toplaşıp ev evden yüreler, Navrez yırını yırlap, ev saiplerini hayırlaylar. Olar balalarnı tatlı yemeklernen sıylaylar.
[deñiştir | kodunı deñiştir]
- NAVREZ
- Keldi baar nur saçıp,
- Navrez qoquy mor açıp,
- Yeşerdi çöller, dağlar,
- Ezan navrezim mubarek.
- Navrez keldi körüñiz,
- Navrez aqqın beriñiz,
- Cennet olsun yeriñiz,
- Ezan navrezim mubarek.
- Keldi baar turuñız,
- Bu navrezge baqıñız,
- Köterilsin başıñız,
- Ezan navrezim mubarek.
- Evniñ artı bağça,
- Aqtar-tontar boğça,
- Balalarğa beş (yımırta) aqça,
- Ezan navrezim mubarek.
- Çıqtı çölge batır Alim,
- Zilfi qara düldüli,
- Ol Tañrınıñ arslanı,
- Ezan navrezim mubarek.


text:
İşğal etilgen Qırımda yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova, onıñ aqayı yarımadada qırımtatarlarnıñ itibarlı lideri olmağa devam ete, dep saya, bunıñ içün onıñ apiste bulunması rusiyeli ükümetke «hızmet etken» qırımtatar erbapları içün elverişlidir.
Böyle fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Bu menim şahsiy, belki de, subyektiv fikrimdir. Onıñ mında bulunması olar içün iç te kerekmey, çünki Ahtem azat etilip Qırımda olsa, soñ olarnıñ (ükümetke boysunğan qırımtatarlarnıñ – QA) rolü sıfır olacaq. Olarnıñ tırnaqlı, böyle aytayıq, itibarı endi körüne... Azatlıqta bulunğan Ahtem Çiygoz ise, olarnıñ rolüni sıfırğa tüzler», – dedi Elmira Ablâlimova.
Çiygoznıñ apayı aqayınıñ işi boyunca ceryannı «sımarlanğan» dep saya, ve mahkeme qararı evelden belli olğanında emin.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarnıñ arasında Ahtem Çiygoz da oldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste bulunğan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
2016 senesi fevral ayında Qırım Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.