text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işleri boyunca vekâletlisi Mustafa Cemilev AQŞ Devlet kâtibiniñ yardımcısı Wesley Mitchellden AQŞ-nıñ Qırım boyunca siyaseti Beyannamesini aldı. Beyanname bir kün evel yayınlanğan edi. Bunı iyülniñ 26-sına «Petro Poroşenko blogı»nıñ matbuat hızmeti haber etti.
Bildirgenlerine köre, AQŞ ziyaretinde Mustafa Cemilev ve Ukrainanıñ AQŞ-da elçisi Valeriy Çalıy Mitchellnen körüşti. O, Cemilevge ilân etilgen AQŞ-nıñ Qırım boyunca siyaseti Beyannamesini berdi.
Vesiqada «AQŞ, Kreml halqara uquqqa baqmadan ve küç ile işğal etilgen, topraqlarğa suverenitet istegenine, qarşı olğanını ğayrıdan tasdıqlay. AQŞ ittifaqdaşları, ortaqları, halqara topluluq ile birlikte, Rusiyeniñ Qırımnı ilhaq etip kirgenine qarşı olıp, Ukrainanıñ devlet bütünligini yañıdan tiklenüvininde qoltutacaqları» belgilene.
Bundan ğayrı, Mustafa Cemilev Wesley Mitchellge «işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ şimdiki vaziyeti aqqında malümat berdi ve dünya topluluğını daa faal areket yapmağa» çagırdı.
İyülniñ 25-nde AQŞ-nıñ devlet kâtibi Mike Pompeo «Qırım beyannamesi»ni derc etti. Beyannamede AQŞ Qırım işğalini iç bir vaqıt qabul etmeycekleri bildirile. Pompeo, AQŞ ileride de Ukrainanıñ devlet bütünligini yañıdan tiklenüvini talap eteceklerini, bildirdi.
Rusiyeniñ Tışqı işler nazirligi, Pompeonıñ beyannamesi boyunca, AQŞ tış siyaseti daima deñişip turğanını belgiledi.
2014 senesiniñ mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etti. Halqara teşkilâtlar işğalni qanunsız dep qabul etti ve Rusiyeniñ areketlerini takbih etti. Ğarbiy memleketler oña qarşı bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar başladı. Kreml yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.


c: text/html

text:
İyülniñ 10-na qadar Jitomir vilâyetinde 1176 mecburen köçip kelgen insannı, şu cümleden 832 Donetsk ve Lugansk sakini, 344 – qırımlını qabul ettiler.
Olardan 368 kişi musafirhane, şifahanede yaşay, qalğanları 808 insan soy-sop ve tuvğanlarınıñ evlerinde yerleşti.
Sağlıq saqlav departamentiniñ müdiri Aleksandr Torbas bildirdi ki, 180 insan tibbiy yardım soradı.
Bundan evel işğal etilgen Qırım ve üç aydan berli Rusiye boyevikleri tarafından çekiştirilgen Donetskten mecburen köçip kelgenler içün ükümet saytı çalışıp başladı.
Ukraina baş prokuraturasında Qırımda vatandaşlar aq-uquqlarınıñ qorumasınen oğraşacaq idare meydanğa ketirildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmescitniñ esas özeni bügün nasıl alda, rus memurları özenniñ ve yalı kenarınıñ vaziyetini ne vaqıt ve angi parağa deñiştirecek ola – bu sualler «Qırım.Aqiqay» TV leyhasınıñ efirinde muazkere etildi.
Qırımnıñ eñ uzun özeni – Salğır – yarımadanıñ paytahtından keçe. Aqmescitliler içün yalı kenarı – em otlaq, em kezinmek içün yer, em çöplük obası, em de çapuv yolağı ola. Bazıları içün ise – qolay para qazanmaq imkânıdır, deyler şeerliler.
Çit deñiştirile edi, demirden degil de, plastikten yapılğan soyu qoyula edi. Plastik soyuna da qolları yetti
«Evsiz-barqsız adamlar bar, olar bunı (özen kenarındaki çitlerni – QA) çıqarıp ala, demir parçaları qabul etilgen yerge alıp kete, ve bitti. Bu içün para alalar, yahşı yaşaylar, ğam yoq, çalışmağa kerek degil. Çit deñiştirile edi, demirden degil de, plastikten yapılğan soyu qoyula edi. Plastik soyuna da qolları yetti», – dep çorlana şeerde yerli qadınlardan biri.
Artından Aqmescitniñ daa bir sakini: «Bir kere yalı kenarından kete edim – bir arqadaş oturıp (qoranı – QA) sallay edi, o sarsılğan. Soñra, belki de, alıp ketkendir. Devlet mülküne böyle davranım, işte», – dep seslene.
Daa 2017 senesiniñ aprel ayında Kremlniñ nezaretindeki Qırım memurları yalı kenarını tamirlep başlaycaqlarını vade etken ediler ve bu işlerge yılnıñ soñuna qadar vaqıt qaldırdılar. Global niyetlerde – özen yatağını temizlemek, yalı kenarını tamirlemek ve biñge yaqın terekni yoq etmek bar. Bunıñ episi, yerli akimiyetniñ işandırğanına köre, para tapılğanınen yapılacaq.
«Özenniñ yatağını temizlemek kerekmiz – bu esas vazifelerimizden biri. Añlaysıñız da, temizlev işlerine, eñ azından, tahminen 250 million ruble (tahminen 110 million grivna – QA) kerek. Yalı kenarınıñ tamirlenmesi aqqında söz yürsetsek, yapqan esaplarımızğa köre, buña da bir buçuq milliard ruble (650 million grivna – QA) kerek olacaq», – degen edi Rusiye tarafından tainlengen Aqmescit yolbaşçısınıñ muavini Kirill Skorohodov yerli telekanalnıñ efirinde.
Amma yıl devamında esaplanğan paralarnıñ miqdarı üçte birge arttı, çünki 2016 senesi avgust ayında şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev bu işler milliard rublege (439 million grivnağa) çıqacağını esaplay edi.
«Tamirlev işleriniñ tahmin etilgen masrafları bir milliard rublege yaqınlaşa. Bu kölemniñ büyükligini köz ögüne alıp, işlerni adım-adım amelge keçirmege qarar alındı. İlk adımnıñ teşkil etilmesi kelecek senege belgilendi», – degen edi o.
Qırımlı memurlarnıñ seslendirgen meblâğlarını kerçek işniñ köleminen teñleştirip, em rusiyeli, em de ukrainalı mutehassıslar taaciplene.
«Anda beş milliard ta sarf etmege mümkün. Men Salğırnıñ dahilini bilem. Adamlar yalı kenarını temizlep parket töşemege istegenleri añlaşıla. Amma aqılğa zarar ketirecek qadar aqça sarf etmekniñ kerekligini körmeyim. Anda qazaiy alda olğan terekler bar – 50, belki, 100 terek. Amma qalğanını qayda temizlemege mümkün, men bunı iç te añlamayım», – dey Aqmescitniñ sabıq baş mimarı (2015-2016 seneleri) Ernst Mavlütov.
«Suv toplağan avıtlar açmağa kerek, yalıdaki, özennen bağlı, yeşillikke mıqayt olmağa kerek, onı yañılatmağa, terekler saçmağa kerek. Eski tereklerni kesip te yañılarnı saçmaqnen global bir praktika olmamalı. Men bu raqamnı asılında añlamayım. O canavarlıq kibi körüne», – dep, coğrafiya ilimler doktorı Dmitriy Nikolayenko öz fikirinen paylaştı.
Sade şekilde
Beklenilgen milliardlar bücetten ayırılmağance, çoyun çetenler yerine memurlar yalı kenarında telükesizlik ve dülberlik meselesini iqtisat tüşüncesinen çeze – örülgen ağlarnen qoralay.
«Bayram edi – yeşil ağlar asıldı. Çıqarıldı, kesildi. Ne qadar yaramay olsa, adamlarğa o qadar yahşı. Böyle etip, öz şeerini iç kimse sevmey. Çöplük atıla: birisi ketken yerinde artından çöplük qaldıra. Akimiyetimiz, Qırımdaki... olarnıñ episi şeerimizni sevse edi, şeer de dülber olur edi», – dep efkârlana yerli qadınçıq.
Yapılacaq işlerge ğayırdan tamirlev aytılmay, sadece – abadanlaştıruv
Memurlar, iş ağlarnen bitirilmeycegini vade ete, işni adım-adım devam eteceklerini ayta. Avgust ayına qadar yapılacaq işler ilân etilgen edi: 22 skemle ve 44 çöplük qopqası qoyulmalı, özenniñ yatağı ve avıtları temizlenmeli, çöplük cıyıştılmalı ve çeşme tüzetilmeli. Bunen beraber böyle işlerge ğayırdan tamirlev aytılmay, sadece – abadanlaştıruv.
Aqmescitniñ yalı kenarı sovetler vaqıtından qalğan. O 33 yıl evelsi qurılğan edi ve ondan soñ temelli temizlenmegen edi. 2013 senesi ğayırdan tamirlev belgilengen edi: özende baraj qurulıp suv seviyesi köterilecek edi, hususan Şmidt ve Kirov soqaqları arasındaki özenniñ qısımında, amma ukrain akimiyetiniñ niyetleri amelge keçirilmege yetiştirmedi.
Rus istilâsınıñ birinci yılında Aqmescitte Salğırnıñ yalı kenarını tamirlemek içün ve özen yatağını temizlemek içün Rusiye bücetinden 40 million ruble (tahminen 17,5 million grivna) sarf etilecegi aytılğan edi. O zaman Aqmescitniñ rus yolbaşçısı Viktor Ageyev, Kremlniñ nezaretindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovtan bu maqsatlarğa para ayırılacağına dair vadeler alğanında işandıra edi. Amelde ise aqmescitliler kerçek işlerniñ alıp barılmasını bügünge qadar körmedi.


text:
Uquq qorçalayıcı Yelena Vasilyeva Donbassta Rusiyege qol tutqan separatistler tarafında cenkleşken ve cenk uruşlarında elâk olğan qırımlılarnıñ cedvelini derc etti. Bunı o, Facebook «Yük-200 Ukrainadan Rusiyege» saifesinde bildirdi.
«Yük-200 Rusiyege ketmege devam ete. Şimdi Qırımğa da. Qırım morglarnı tolu, er kesni ise çinkede evge ketirmezler», – dedi Vasilyeva.
Uquq qorçalayıcı Qırımdan Donbassqa cenkleşmege ketkenlerniñ soyadlarını yazdı.
Olarnıñ arasında – Aqmescit, Bağçasaray, Yalta ve Aluşta sakinleri. Vasilyevanıñ cedvelinde umumen doquz adam bar.
«Novoye Vremâ» bildire ki, Vasilyevanıñ malümatına köre, dekabr başından itibaren Ukrainada tahminen üç yüz Rusiye askeri elâk oldı. Faal Rusiyege cesedleri ketirilgen adamlarnıñ cedvelini de aydınlattı.
Bundan ğayrı, uquq qorçalayıcınıñ malümatına köre, Donbasstaki cenk areketleri devamında Rusiyede añlaşma esasında askerlik yapqan beş yüz kişi öldürildi.


text:
Herson vilâyetinniñ Geniçesk rayonından yañı TV qullesi vastasınen Qırımğa yapılacaq yayınlar içün Türkiye ukrain dalğalarını uyğun qabul etti, ve Qırımnıñ memuriy sıñırımda «Çonğar» kiriş/çıqış noqtası yanında qulleniñ qurulmasına destekçi oldı. Bunı 3 dekabr künü Ukrinform haber ete.
«Bu dalğalarnı uyğun körgen devletlerden biri de – Türkiye olğanını aymağa isteyim. Yani, olar bu meselede bizim ittifaqdaşımız oldı», – dedi Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şura azası Sergey Kostinskiy.
Qırım.Aqiqat evel yazğanı kibi, Ukrainanıñ TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şurası Rusiyeniñ işğalinde bulunğan Qırımğa Çonğardan, DVB-T2 standartları boyunca, TV yayınlarını tarqatmaq içün kerekli dalğanı esaplamağa sımarladı. Bu aqta qarar Milliy şuranıñ toplaşuvında dekabr 1 künü qabul etildi.
Dekabr 2 künü Çonğarda TV ve radio qullesiniñ temeline birinci blok qoyuldı. Dekabrniñ soñunda Qırım sakinleri gece-kündüz devamında çalışacaq dört ukrain radiostantsiyasını eşitip olacaqları beklenile.
Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şurası Herson vilâyetinde televizyon ve radio yayınlarınıñ inkişaf ettirilmesi ve işğal etilgen Qırımğa yayınlarnıñ tarqatılması içün mahsus strategiya leyhasını azırladı. Strategiyanıñ maqsadı – Herson vilâyetiniñ daa çoq yerine analog ve dijital yayınlarnı yetkizmek, ve işğal etilgen topraqladan çıqqan efir yayınlarını Herson vilâyetiniñ cenübiy taraflarına yibermemektir.


text:
Instagram, WhatsApp, Facebook ve Facebook Messenger servisleriniñ işlerinde hata peyda oldı, dep haber ete çarşenbe künü saytlarnıñ işini taqip etken DownDetector saytı.
Facebook qullanıcıları eñ çoq resimler açılmağanını şikâyet ete. Facebook Messengerde mesaclar zor alına ve ağğa kirmege qıyın.
Instagram qullanıcıları haberlerni açıp olamay. WhatsAppqa mesaclar kelmey, bağ yaramay çalışa.
Eñ çoq şikâyet Avropa memleketlerinden ve ABDden keldi. WhatsApp hatalarını Braziliya ve Kolumbiya sakinleri faal sürette şikâyet ete. Bu servislerniñ saibi Facebook şirketi ola, şirket içtimaiy ağlarnıñ işinde olğan hatalarnı şimdilik izaatlamadı.


text:
Mekkede acılıq başlandı. O, avgustnıñ 2-ne qadar devam etecek. Saudiy Arabistan qurulğan 1932 senesinden berli koronavirus pandemiyası sebebinden ilk sefer acılıqta çetelden kelgen musulmanlar yoq. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Er yıl Mekkege eki milliondan çoq acı kele. Faqat bu sene tek 10 biñge qadar insan iştirak etecek. Esasen yerli eali. 65 yaşından büyük ve hronik hastalığı olğan insanlarnı acılıqqa almaylar.
Kelgenler koronavirus testini bermeli ve Kâbe etrafındaki meydanda olğan mahsus işaretlerge köre mesafe qorumalı. Bu sene Kâbeni tiymek yasaq etilgen. Acılar evge qaytqan soñ eki afta karantinde qalacaq.
Soñki malümatqa köre, COVID-19 pandemiyası başlağanından berli Saudiy Arabistanda 270 biñ koronavirus hastası qayd etildi. Tahminen 230 biñ insan tüzeldi. Aman-aman üç biñ hasta vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
32 OTUZ EKİNCİ DERS
· Yañı oquv yılı hayırlı olsun, sayğılı ocalar ve talebeler!
Er milletniñ temelini teşkil etken, yüzüni köstergen insanları bar. Milletniñ ocaları ise ayrı bir yerni tuta, çünki olar milletniñ kelecegini qayğırıp areket ete. Olar, baba-dedelerden asabalıq qalğan pedagogikanı qullanıp, öz halqına has çizgilerni talebelerine aşlay, olarnı vatanperverlik ruhunda asray, öz halqını, öz tilini, öz medeniyetini candan sevmege ögrete. Ösip kelgen nesilge çeşit fenlerden bilgi bere ve olarğa insaniyetli, namuslı, emeksever olmağa yardım ete.
Aslında, oca sıfatını coymamaq içün oca özü de toqtamayıp oqup, bilgisini arttırıp tura. Ocağa çoq şey bilmek kerek, çoq şeyden haberdar olmaq kerek. Oqumağan oca, bilgisini arttırmağan oca oca degil. Böyle ocanıñ nufuzı (avtorteti) artmay, eksile.
Bugün-de-bugün, yuqarıda aytqanımız kibi, ocalarımıznıñ esas vazifesi – balalarğa bilgi bermek olsa, ekinci esas vazifesi de – balalarğa yahşı terbiye bermektir. Bu eki vazifeni oca er bir derste yapmağa borçlu.
Lâkin bizni eñ ziyade raatsızlağan – bu, bizim tilimiz: öz tilinde laf etken balalarımıznıñ sayısı, yazıqlar olsun, çoq degil. Til bilgenler eksile. Bu vaziyet bizni qorquza. Tilsizlik başımıznı aşaycaq, bizni yoq etecek. Bunı yahşı añlap, tez vaqıtta kerekli çarelerni tapmaq kerek.
Bugün bizge eñ keregi – tilimizniñ statusıdır. Status degende, tilniñ cemiyet içinde olğan uquqiy vaziyetini añlamaq kerek (пpaBoBoe пoлoжeHиe языka B oбщecTBe). Bugün tilimizniñ evelki aq-uquğı yoq, onıñ içün “dostlarımız” tilimizge yol bermey, istegeni kibi onı tepe, taptay, yoğura ve bütünley yoq etmege tırışa.
Bizge mıtlaq tilimiizniñ cenkten evelki statusını qaytartmaq kerek. Cenkten evel tilimiz devlet tili statusını taşıy edi, onıñ qaydını devlet özü çeke edi: mektepler qura, ocalarnı azırlay, kerekli kitaplarnı çıqara edi. Bugün qırımtatar tiliniñ devlet tili statusı olsa, mekteplerde qırımtatar tili ve edebiyatı mecburiy oqulğan predmetlernen bir sırada olur ve tilimiz keregi kibi ögrenilir ve inkişaf etip barır edi.
Tilimizniñ statusını qaytartmaq içün istegimizni yuqarı organlarğa yazıp bildirmek kerekmiz. Mektüplerimiz olarnıñ başına yağmur kibi yağıp tursa, o vaqıtta olar milletimizniñ istegini (yani tilimizniñ statusını) yerine ketirmege mecbur olur. Status qaytarılsa, tilimiz Qırımda devlet tili statusını taşısa, mektepnen bağlı qalğan meseleler (problemalar) özünden-özü çezilir edi.
Keliñiz, sayğılı ocalar, talebeler, ana-babalar, bu yıl tilimizniñ statusı oğrunda küreşni canlandırayıq. Bu işte çette turğan olmasın!
· Şiirler, yırlar
Sağ oluñız siz, ocam!
Oqup bilgi almaqnı,
İşni yahşı yapmaqnı,
Aqiqatlı olmaqnı
Ögrendim Sizden, ocam.
Dostluqnı, mabetlikni,
Yahşı adet kütmekni,
İnsanlarnı sevmekni
Ögrendim Sizden, ocam.
Merametli olmaqnı,
Büyüklerni saymaqnı
Em de hatır tapmaqnı
Ögrendim Sizden, ocam.
Sağ oluñız Siz, ocam,
Bar oluñız Siz, ocam,
Sizge olğan sevgimni
Yüregimde saqlaycam!
Ne bilmeli ve nasıl olmalı
İlk-evelâ halqqa hızmet etmeli,
Vatanıñçün yürekten işlemeli,
Onıñ içün oqumalı, yazmalı,
Oqumış ve terbiyeli olmalı.
Ana-baba, soy-sopuñnı sevmeli,
Urf-adet ve dinimizni kütmeli,
Ürmet etip qartnıñ elin almalı,
Tatlı söznen mıtlaq hatrin tapmalı.
Aqiqat ve merametni bilmeli,
Muhtaclarğa yardım etip kelmeli,
Adamlarnen dost-muabbet olmalı,
Ömürbillâ yahşılıqlar yapmalı!
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Atalar sözleri
yalancınıñ evi yanğan – kimse inanmağan – бykB. korдa дoM лжeцa cropeл, HиkTo He пoBepил
yalancınıñ yalanı bitmez – y лжeцa лoжb HeиcToщиMa
yalan ile iman bir yerde yaşamaz – лoжb и Bepa pядoM He yжиBaюTcя
yağmurdan qaçıp, burçaqqa tutulmaq – yбeraя oT дoждя, пoпacTb пoд rpaд; из orHя дa B пoлыMя
qalpağını al deseñ, başını alğan soyu – зacTaBb дypaka MoлиTbcя, oH и лoб paзoбbëT
bergen elni er kes sever – щeдporo чeлoBeka Bcяkий любиT
· Frazeologizmler
yanıp küymek – cилbHo cokpyшaTbcя
yanıp yaqılmaq – ropeBaTb, yбиBaTbcя
yatıp qalmaq – зaHoчeBaTb
yatacaq yeri yoq – oTпeTый Heroдяй
yatqan yeri nur (или nur içinde) olsun! – пycTb бyдeT зeMля eMy пyxoM!
başınıñ yazısı olmaq – быTb HaпиcaHHыM Ha poдy
yapacağıñnı yap – дeлaй cBoë чëpHoe дeлo
yapacağını yaptı – oH Tak Haraдил, kak Toлbko Mor
ne yapıp yapıp – Bo чTo бы To Hи cTaлo
· Ösümliklerniñ adları
MacличHoe дepeBo – zeytün teregi – oлiйHe дepeBo
MaTb-и-Maчexa – tüye taban – пiдбiл, MaчyшHиk, MaTи-й-Maчyxa
MeдyHицa – ciger otu – MeдyHka
MиMoзa – küstüm otu – MiMoзa
MиpT – mersin – MиpT
MиHдaлb – badem – Mиrдaлb
MoжжeBeлbHиk – ardıç, samna, arça – ялoBeцb
Moлoчaй – sütilgen – Moлoчaй
MopkoBb – markof – MopkBa
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
pocoMaxa – ceyeken – pocoMaxa
pыcb – vaşaq – pиcb
pябчиk – dağ tavuğı – pябчиk
cBeTляk (cBeTлячok) – çırçır (или ateş) böcegi – cBiTляk, cBiTлячok
cBиpиcTeлb – orman torğayı – oMeлюx
cизoBopoHka (pakшa) – ala qarğa – cиBopakшa
cokoл – lâçin, şain, sapsan – cokiл
coлoBeй – bülbül – coлoBeй
coM – som balığı, mıyıqlı balıq – coM
copoka – savusqan – copoka
· Anatomiya terminleri
щeka – yanaq – щoka
щиkoлoTka (лoдыжka) – tobuq – kicToчka
щиToBидHaя жeлeзa – qalqan piçim bez – щиToBидHa зaлoзa
эHдokpиHHыe жeлeзы – endokrin bezler – eHдokpиHHi зaлoзи
яroдицa – yanbaş – ciдHиця
языk – til – язиk
яичHиk – yımırtalıq – яeчHиk
яpëMHaя BeHa – moysa venası (или qara qan damarı) – яpeMHa BeHa


text:
Ukraina Devlet teleradio komiteti reisiniñ birinci muavini Bogdan Çervak OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi meseleleri boyunca vekili Dunya Miyatoviçke muracaatta bulunıp, açıq mektüpte Qırımdaki kütleviy haber vastalarınıñ vaziyetini aydınlattı. Bunı Devlet teleradio komitetiniñ resmiy saytı bildire.
«Rusiye işğalci akimiyeti matbuatnı «temizlemege» başladı: qırımtatar kütleviy haber vastalarını yarımadadan quvalar. Böylece, aprel 1-den itibaren «ATR» qırımtatar telekanalınıñ işi toqtatılması mümkün, onı Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre yañı litsenziyanı almağa zorlaylar», – aytıla beyanatta.
Bogdan Çervaknıñ qayd etkenine köre, Qırım akimiyeti «qırımtatar kütleviy haber vastalarına duşman olaraq yanaşqanını gizlemey, qırımtatar jurnalistlerini qorquzmağa tırışa, çalışmaq imkânlarını yoq etmek içün er şey yapa».
Ukraina devlet teleradio komitetiniñ reis muaviniñ fikirince, Qırım akimiyeti qırımtatarlarğa tilini, medeniyetini, milliy ananelerini saqlap qalmağa ve inkişaf ettirmege, dinini kütmege imkân bermey.
Bogdan Çervak OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi meseleleri boyunca vekili Dunya Miyatoviçke muracaat etip, onıñ jurnalistlerni qorumaq ve tsenzuranı toqtatmaq ricasına Qırımdaki Rusiye akimiyeti körmemezlikke urdı, dep qayd ete.
Ukraina devlet teleradio komitetiniñ reis muavini OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi meseleleri boyunca vekilini «acele, eñ yüksek seviyede, OSCE reisligi altında Daimiy şura çerçivesinde, Rusiye ve onıñ Qırımdaki qoqla akimiyeti tarafından söz serbestligi, jurnalistlerniñ aq-uquqları, kütleviy haber vastalarındaki standartlarnıñ bozulmasını baqmağa» çağırdı.
Malüm olğanı kibi, ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.
Mart 24 künü Moskvada Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı ile bağlı problemler mahsus ziddiyetni doğurmaq maqsadı ile yapılğan muhalifetniñ areketidir, dep aytqan edi. Bundan evel Aksönov ATR telekanalınıñ işini takbih etti ve böyle siyaseti olğan matbuat vastalarınıñ yarımadadaki işi mümkün olmağanını bildirdi.
Mart 25-den telekanal efirinde bu munasebet ile er kün «ATRni oldürmeñiz» telemarafonı keçirilecek.


text:
Ukraina Yuqarı Radası Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa parlamenti, Avropa Şurası parlament assambleyası ve dünya liderlerine muracaat etip, qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasını añmağa ve Rusiye tarafından qırımtatarlarnıñ aq-uquqları ve serbestligi bozulğanını takbih etmege çağırdı.
Bu muracaatqa mayıs 11-de 240 halq deputatı rey berdi. Oña «Oppozitsionnıy blok» («Muhalifet bloku»), «Vidrocennâ» ve Radikal firqa deputatlarınıñ ekseriyeti qoltuttı.
Ukraina parlamenti halqara toplulıqnı 1944 senesi qırımtatar halqı sürgünligini genotsid olaraq tanımağa çağırdı
Ukraina parlamenti halqara toplulıqnı 1944 senesi qırımtatar halqı sürgünligini genotsid olaraq tanımağa ve mayıs 18-de facia qurbanlarını añma tedbirlerine qoşulmağa çağırdı.
Yuqarı Rada halqara teşkilâtlarnı Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından Meclis faaliyetiniñ yasaqlanmasını ve arizada «etnotsid» olaraq keçken qırımtatar halqı aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih etmege çağıra.
Qırımtatar halqına ve Ukraina vatandaşlarına ardı-sıra yapılğan basqı ve repressiyalar qırımtatar halqı etnotsidiniñ siyasetidir
«Ukrainanıñ vaqtınca işğal altında qalğan topraqlarında Rusiye Federatsiyasınıñ devlet organları tarafından qırımtatar halqına ve Ukraina vatandaşlarına ardı-sıra yapılğan basqı ve repressiyalar, qırımtatarlar, Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qırımtatar Milliy Qurultayı kibi organlarınıñ etnik ve siyasiy sebeplerden taqip etilmesi işğal başından itibaren qırımtatar halqı etnotsidiniñ siyasetidir», – dep aytıla muracaatta.
2015 senesi noyabr 12-de Ukraina Yuqarı Radası 1944 senesi qırımtatar sürgünligini genotsid olaraq tanıdı.
Mayıs 18 – qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesiniñ qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi bu künde qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Qırımdan Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insan sürgün etilgen edi.
Yıl-yıldan Qırımda sürgünlik kününiñ yıllığına bağışlanğan kütleviy tedbirler, şu cümleden paytahtnıñ merkezinde matem mitingi keçirilgen edi. Faqat 2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ yarımada işğalinden soñ bunıñ kibi aktsiyalarnıñ Aqmescit merkezinde ötkerilmesi yasaq etildi.
Kyiv ve Ukrainada bir sıra tedbir keçirilecek: mitingler, qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığına bağışlanğan dersler.
2016 senesi aprel ayında Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında yanvar 8 künü Qırımtatar milliy areket iştirakçisi Veciye Kaşkanıñ evinde dissident, cemaat erbabı ce uquq qorçalayıcı Andrey Saharovnıñ hatırasına añuv merasimi keçirildi. Bunı yanvar 10 künü Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete.
Merasimge qırımtatar faalleri ve Milliy areket veteranları keldi.
Çoqusı qırımtatarlarnıñ taqdirinde Andrey Saharovnıñ sahsiyeti yer alğan edi. Böylece, ancaq Andrey Saharovnıñ şefaatı sayesinde Veciye Kaşka ve onıñ ailesi Qırımda yazılıp olğan edi, albu ki bundan evel o 1970-ci yılları üç defa Vatanına – Qırımğa qaytmağa tırışqan edi ve Qırımdaki akimiyet tarafından basqılarğa oğratıla edi. Qırımda yaşamaq içün izin almaq maqsadınen o Moskvağa – Saharovğa barıp, onı yardımğa çağırğan edi.
«Saharovnı ziyaret etken soñ, men KGB-ge muracaat etip, meni Qırımda yazdırmağa rica ettim. Menim ögümde şart qoydılar: Saharovqa barmamaq, onıñ adresini qırımtatarlardan iç bir kimsege bermemek. Men dedim: «Yoq! Saharovğa bara edim ve daa baracam», – dep hatırlay Veciye Kaşka.
Merasimde iştirak etken Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov, 1987 senesi Qırımtatar milliy areketiniñ adiselerinden bir vaqia hatırladı: «Menim doğmuş qardaşım Bekir Umerov Krasnodar vilâyetiniñ Krımsk şeerinde uzun müddetli açlıq tuta edi. Andrey Saharov öz mektübinde oña muracaat etip, öz ayatını telükege atmamağa rica etti. Saharovnıñ muracaatına qulaq asıp, Bekir açlıqnı toqtatqan edi».
Qırımtatarları, sürgünlik yerlerinden ana-topraqlarına qaytmaq ve aqlarını yañıdan tiklemek içün küreş alıp barğanları vaqıtta 1960-1980-ci yılları devamında Andrey Saharovnıñ bergen destegi içün oña minnetdarlıq bildireler. Saharovnıñ yardımı ile qırımtatarlarnıñ meselesi, Sovetler Birliginde tanılmağanı vaqıtta, halqara seviyege çıqarılğan edi.
Dekabniñ başında qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina millet vekili Mustafa Cemilev, Andrey Saharovğa ayatı ile borçlu olğanını aytqan edi.


text:
Törkiyädän Gaitiğa yärdäm
İlgä 16 tonna yärdäm materialı cibärelde
Törkiyä cirteträwdän zur zıyan kürgän Gaitiğa yärdäm qulı suzdı.
Anda 14 nçe avgustta 7,2 ball zurlığında zilzilä bulğan ide.
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ kürsätmäse nigezendä êçke êşlär ministrlığınıñ afät häm ğadättän tış xällär belän idarä itü räislege AFAD tarafınnan äzerlängän 16 tonna yärdäm materialın xärbi yök oçqıçına töyädelär.
Ul irtänge säğät’lärdä başqala Änkaradağı Êtimesgut xärbi hawa mäydanınnan yulğa çıqtı.
Oçqıçta azıq-tölek häm gigiyena äyberläre urın ala.


text:
İşğal etilgen Qırımda yaqalanğan qırımtatarlarnıñ sayısı artacaq, dep belley Meclis reisi Refat Çubarov.
Bu aqta o, «Ukrinform» agentligine bergen izaatında bildirdi.
Onıñ fikrince, rusiyeli ükümet yaqalanğan qırımtatarlarnı ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını ekstremizmde qabaatlaycaq, «ğarpqa Qırımda yapqan areketleriniñ yañı gibrid şeklini satmaq» ve aynı vaqıtta Qırım sakinlerini qorquzmaq içün tamır halqına qarşı kösterici protsess yapacaq.
«Çeşit mustaqil, bu cümleden halqara menbalardan elde etkenimiz malümatlarğa köre, işğalciler sanki ekstremistik sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanıñda qabaatlanıp yaqalanğan kişilerniñ sayısını arttıracaq.
Ve mında Qırımda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı o qadar insan olmağanı farq etmez. Böyle «Hizb ut-Tahrir» ekstremistik degen teşkilâtı yoq. Amma işğalciler bunı, kerekli qadar adamlarnı toplap, belki, bu 30-35 insan olacaq, şou-protsess yapmaq içün, ğarpqa olar, böyle etip, qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı degil de, musulman ekstremistlerine qarşı çalışqanını kösterip, aldatmaq içün mahsus yapa», – dep ayttı Çubarov.
Onıñ zan etkenine köre, Qırım sakinlerine qarşı repressiyalarnı daa qattı şekilde alıp barıp, Rusiye Ğarpqa ukrain Qırımda bulunğanını añlatmağa tırışa.
«Olar Ğarpqa Qırımda yapqan areketleriniñ yañı gibrid şeklini satmağa tırışacaq. Derken, siz bizni tenqit etesiñiz, ne içün sanktsiyalarnı qullanasıñız: biz mında ekstremistlernen küreşemiz, Süriyede siz ve biz beraber küreşkenimiz kibi», – dep añlattı Meclis reisi.
Tünevin Qırımda rusiyeli uquq qoruyıcılar kene de qırımtatarnı yaqaladı, onıñ evinde yasaq edebiyatnı qıdırdı ve onıñ «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağınen meraqlandı. Bundan soñ, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ malümatına köre, aqay kişini çıqmamaq şartınen yiberdiler.
Qırımda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlanğan endi 12 Qırım musulmanı apiste buluna.
Tintüvler, hırsızlıq ve diger qırımtatarlarğa nisbeten yapılğan basqınlar Qırım işğal etilgen soñ bitmey. Bu aqta daimiy şekilde uquq qoruyıcılar, bu cümleden halqara uquq qoruyıcılar bildire. Lâkin, Kreml ve Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti bunı red ete, ve er vaqıt «cinayetniñ milleti yoqtır» dep ilân ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Cuma künü, mayıs 30-da, Aqmescitte oğlançıqlar içün «sunnet» tedbiri olıp keçti. 2-7 yaşlı tahminen 100 oğlançıqqa sunnet yapıldı, dep bildire Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ (QMDİ) matbuat hızmeti.
Turkiye mütehassısları «sunnet» merasimlerini keçirmek içün Qırımğa keldiler. Olar tibbiyetniñ eñ zemaneviy usullarından faydalanalar.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, bunıñ kibi merasimler QMDİ tarafından er yıl keçirile. Böyle etip, bir çoq musulman qorantalarına din ceetinden müim olğan merasimni keçirmege imkân berile.


text:
Aqyarda mayıs 1 künü Halqara emekdar Kününe bağışlanğan kütleviy tedbirde emek taqımları, cemaat birlikleri ve cemaat teşkilâtları, tasil müessiseleriniñ temsilcileri iştirak etti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, yürüşniñ başında şeer başı Sergey Menâylo, yerli parlament spikeri Aleksey Çalıy, ve qanun çıqarıcı, icraiy akimiyetniñ diger vekilleri ketmekte edi.
Er bir kolonnanı «Emekke şüret, arqadaşlar!» şiarı ile qarşılay ediler.
Yürüşte vatandaşlıq tehnikası da iştirak etti: yanğın ve qurtarıcı maşinalar, troyelleybus ve «acele yardım» maşinası.
Yürüş vaqtında Aqyar merkezinde naqliyat areketi qapatıldı, bundan sebep soqaqlarda maşina tıqanıqlıqları peyda oldı.


text:
Bunı jurnalistlerge Rusiye Federatsiyasınıñ naqliye naziri Maksim Sokolov bildirdi.
«Bugün «Qırım demir yolları» devlet müessisesi peyda oldı. O taşuvlarnıñ bütün çeşitlerini: yük, yolcu, şeer civarındaki taşuvlarını yerine ketirecek», – dedi Sokolov.
Onıñ aytqanına köre, variyet kompleksiniñ şekillendirüvi vaqtında bu devlet müessisesi «Rusiye demir yolları» şirketinen bağda bulunacaq. Bundan soñ onıñ OAO «Rusiye demir yolları» mülkiyetine keçüvi boyunca mesele baqılacaq.
«2015 senesi. Ümüt etemiz ki, bu yılnıñ soñuna qadar bu mülkiyetniñ kadastr planlarınıñ tertip etilüvine kirsetilmesi boyunca bütün işler soñuna yeter», – dedi Rusiye naziri.
Evelleri OAO «Rusiye demiryolları» 45-60 milliard rusiye rublesi fiyatında Ukraina çevresinden keçken «Juravka-Çertkovo» demiry ol meydanını qurmağa teklif etti.


text:
Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde aprel 14-te saba uquq qoruyıcılar tintüv keçireler.
Bunı qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ malümatına köre, uquq qoruyıcılar «fevral 26 işi» boyunca malümatnı qıdıralar.
Mustafa Asabanıñ evinde tintüv ekinci sefer keçirilmekte. Uquq qoruyıcılar 2014 senesi sentâbr 16-da da tintüv keçirgen ediler. O vaqıt, tintüv neticelerine köre, Asabanıñ qırımtatar milliy areketinen bağlı diniy risaleler alındı. Tintüvden soñ er kişini politsiyağa subet içün davet ettiler.
Hatırlatamız, Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rus birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Numayışnıñ teşkilâtçıları Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birligi» lideri Sergey Aksenov oldılar. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüv boyunca» aqımdaki seneniñ yanvar 29-da Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz yaqalandı. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescitte videooperator Amet Ümerovnıñ evinde aprel 11-de saba Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından tintüv keçirildi. Ümerovnıñ malümatına köre, evinde patlav maddeleri ve silânı qıdırdılar. Em de Ametniñ içtimaiy ağlardaki şahsiy mesaclarını baqtılar. Tintüvden soñ onı Ekstremizm ile küreş Merkeziniñ idaresine alıp kettiler.
Ümerovnıñ aytqanına köre, Ekstremizm ile küreş merkezine sorğuğa daa 6 kişi ketirilgen edi. Ümerov ömür arqadaşı, küçük balası ve ana-babasınen yaşay. Bir qaç yıl evelsi Amet Ümerov ATR telekanalınıñ operatorı olıp çalışqan edi


text:
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Yuqarı Radanıñ cuma toplaşuvında bildirdi ki, «2016 senesi devlet büceti aqqında» qanun leyhasında Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ maliye etilmesi qayd etildi.
«Bücetten 40 mln grn Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetine yardım köstermek ve maliye etmek içün ayırılacaq», – dep tekrarlay Yatsenükniñ aytqanlarını »İnterfaks-Ukraina».
Agentlikniñ malümatına köre, o, «Devletteleradiokompaniyası» bücetinde ATR qırımtatar telekanalı içün de para belgilengenini ayttı.
Ukraina Yuqarı Radası gece toplaşuv keçirip, Kiyev saatine köre saat 04:05 2016 senesi devlet bücetini qabul etti. Deputatlar alğan vesiqada kâr ve masraf köstergiçleri bar – Ukraina 595 milliard grivnadan ziyade alacaq. Maliye nazirliginiñ tahminlerine köre, masraflar 667 milliard 733 million grivnanı teşkil ete.


text:
Yarımada şirketleriniñ elektrik teminlevi ile olğan meselelerden sebep qırımlılarnı parası berilmeycek otpusklarğa yollay bileler. Bu teklifni Qırım Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov «Rossiya segodnâ» radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Şirketlerden çoqusı öz başına qarar ala, er bir regionda elektrik energiyasınıñ berüv cedveline köre, keçelecek iş aftası da aynı olacaq. Ya da qısqartılğan iş künü, ya da otpusk», – dey Konstantinov.
Onıñ malümatına köre, iş cedveli aqqında qarar aqşam Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov ile belediye yolbaşçılarınıñ körüşüvinde alınacaq.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Qırımda noyabrniñ 16-nda hastahane, bala evleri, internat ve diger içtimaiy müessiselerni ziyaret yasağı koronavirus sebebinden uzatıldı. Yasaq ayrı buyruq çıqarılğanına qadar belli olmağan müddetke uzatıldı. Belli deñişmeler Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ yüksek seviyeli azırlıq rejimi fermanına kirsetildi.
Vesiqada qayd etilgenine köre, bala evleri ve internat hadimleri 14 kün devamında çalışacaq.
Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, pandemiya başlağanından 12367 insan COVID-19-ğa oğradı, 212 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emir-Üsein Kukunıñ ömür arqadaşı onı Aqmescit SİZOsında ziyaret etti. Meryem Kukunıñ Facebookta yazğanına köre, fevralniñ 11-nde aqayı apiske alınğanına 3 yıl tola.
«Bugün balalarnen beraber Emir-Üseinnen körüştik. Balalar babasını üçünci kere köre… Elbette, körüşüv vaqtında balalar Emirnen nevbetnen laf ettiler… Bekir babası azatlıqqa çıqqan soñ ilk evelâ acılıqqa barmağa teklif etti, Safiyeçikke ise Emir-Üsein Parijge barmağa teklif etti. O, beklemegeninden ne aytacağını şaşırdı… Emir-Üsein pek duyğulandı, yanında olğan er keske selâm aytıp teşekkürler bildirdi», – dep yazdı Meryem Kuku.
Onıñ aytqanına köre, dava Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesine baqılması içün yollanılacaq.
Daa evel haber etilgeni kibi, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsi de Rusiyeden işğal etilgen Qırımğa avuştırıldı, çünki dava tekrar tahqiqatqa ve qabaatlavlarnıñ deñiştirilüvine qaytarıldı.
2019 senesi yanvar ayında Qırımda Rusiye tahqiqatı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine yañı qabaatlarını aydınlattı.
2018 senesi noyabrniñ 22-nde Rusiye mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini apiste qaldırdı. Olar 2019 senesi fevralniñ 28-ne qadar SİZOda bulunacaqlar.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Müslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlana.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye keçken sene iyün ayında Lugansk vilâyetinde öldürilgen Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlanğan ukrain arbiyi Nadejda Savçenkonı mahkemeden soñ Ukrainağa bere bile.
Bunı uçucınıñ adliyecisi İlya Novikov «Novaya gazeta» intervyüsında ayttı.
Onıñ fikirince, «cemaat fikri» meselesinde kerek olğan şeylerni Kreml mahkeme neticesinde alacaq. Onıñ ilerideki taqdiri Rusiye akimiyetine tek zarar ketirecek, çünki Ğarp ukrain arbiy uçucısını azat etmege talap etip, Rusiyege basqı yapmağa devam etecek, dep tüşüne adliyecisi.
Onıñ zanınca, mahkeme Savçenkonı 13-16 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırmaycaq.
Nadejda Savçenko keçken seneniñ iyül ayından itibaren Rusiye apishanesinde buluna. O, qabaatını red etip, separatistler tarafından esir alınğanını ve Ukrainadan Rusiyege qanunsız alda çıqarılğanını bildire. Ukrain arbiyi eki kere açlıqnı ilân etken edi. Mayıs ayınıñ başında Savçenkonıñ apis müddeti iyün 30 kününe qadar uzatıldı.
Mayıs ayınıñ soñunda Taqiqat komiteti işniñ ilk taqiqatı soñuna yetkenini bildirdi. Bu afta Savçenko işini ögrenmege başladı. Buña bir buçuq ay kete bile.


text:
Qırım «parlamentiniñ» spikeri Vladimir Konstantinov Aqmescitniñ Çaykovskiy adına muzıkal oquv yurtunda yerleşken 379 sanlı saylav bölüginde rey berdi. Mühbirlernen laqırdı etkende, «yañı Qırım ve onıñ kelecegi içün» rey bergenini ayttı.
Bunı Qırım «parlamentiniñ» matbuat-hızmeti bildire.
«Umumen alğanda, cumhuriyet endi yañı deñişmeler, yañı ayat vaziyetinde yaşay. Bizim ğayelerimizni yerine ketirmek içün büyük fursat bar. Eminim, er şey kerçekleşir», – dep ayttı Konstantinov.
Bunen beraber, o yarımada sakinlerini saylav bölüklerine kelmege çağırdı.
Saylavlarda öz başına tayinlengen Qırım baş naziri Sergey Aksönov endi iştirak etti, o, saylavlardan soñ, iç kimse Qırımnıñ Ukrainağa qaytarıuvı mevzusını açmaz, dedi.


text:
Herson vilâyet devlet memuriyeti Qırım qamaçavında yaqarlıq malzemeleriniñ qıtlığı aqqında bildire. Bu aqta beyanatnı, yarımada qamaçavı boyunca aktsiyanıñ matbuat kâtibi Evelina Arifovağa esaslanıp, dekabr 16 künü vilâyet memuriyeti saytında aşkâr ettiler.
«Aşayt malları, erzaq, sıcaq urba, ilâc, qızdıruv vastaları ile teminlengenmiz», – dedi Evelina Arifova, ve yalıñız yaqarlıq malzemeleri, yani – odun yetişmegeni aqqında ayttı», – denile beyanatta.
Matbuat kâtibi aytqanı kibi, aktsiya tınç keçe, iştirakçileri, Arifovanıñ aytqanına köre, «Çonğar» kiriş/çıqış nezaret noqtası territoriyasında yerleşken diger cemaat teşkilâtları ile işbirlikte buluna.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti. Dekabr 8 künü qamaçav iştirakçileriniñ razılığı ile Qırımğa elektrik yolaqlarınıñ birinden ceryannı bermege başladılar.
Dekabr 15 künü aktsiya idarecisi Lenur İslâmov 2016 senesi başında yarımadanıñ deñiz qamaçavınıñ ola bilecegini ilân etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy New Yorktaki BM Baş Assambleyasınıñ 76-ncı sessiyasında çıqışta bulunıp, işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında tarif etti.
Zelenskıy, memleketlerniñ «Qırım platforması» sammitinde iştirak etkenini «BM esas printsiplerine sadıqlıq» dep adlandırdı.
«Birleşken Milletlerniñ halqara uquq ve işğal problemlerini çezmek içün meydançıqnı körmemezlikke urğanı – kimse tasdıqlamağan yañı printsiplerdir. BMni canlandırmağa istesek, mında canını ağırtıp olamağanımız kimse yoq, bunı hatırlayıq. BM – epimiz, 193 memleket. Bu memleketlerni işğalni takbih eterek, dünyada sıñırlarnıñ küçnen deñiştirilmesine qarşı olğanını kösterip, «Qırım platformasınıñ» beyannamesine qoşulmalarına davet etem», – dedi Zelenskıy.
Ukraina prezidenti bu aynıñ başında Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatar faali Nariman Celâlnı tuttı, dep bildirdi.
«Söz serbestliginiñ aqibeti bu, aqları, insan aqları oğrunda küreşniñ aqibeti bu. Onıñ ve vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında ve Rusiyede tutulğan daa, tüşünseñiz, 450 ukrainalınıñ azat etilüvi meselesinde epiñizniñ qoltutuvına ümüt etem», – dep qayd etti Zelenskıy.
Ukraina prezidenti BM aza memleketlerini Qırımnen bağlı beyanname ve qararlarğa qoltutmalarına çağırdı.
Zelenskıy BM Baş kâtibi Antonio Guterres ile körüшип, Qırımda, Donbasta ve Rusiyede tevqif etilgen 450 ukrainniñ azat etilmesinde yardım etmesini istep cedvel berdi.
BM Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası yetmiş altıncı sessiyasını sentâbrniñ 14-nde açtı. BM Baş Assambleyasınıñ umumiy munaqaşaları sentâbrniñ 21-nden sentâbrniñ 27-ne qadar keçirilecek.


text:
Moskvanıñ Basman rayon mahkemesi qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ Qırımğa kiriş yasağı aqqında qararını qanunsız olaraq tanılması aqqında arizasını baqacaq.
Bunı Cemilevniñ adliyecisi Mark Feygin Twitterde yazıp, mahkeme haberini aydınlattı.
Mayıs 2-de Mustafa Cemilevge beş yıl devamında işğal etilgen Qırımğa kelmege yasaq etildi, iyül 5-te aynı yasaq Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa seslendirildi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım hanlarınıñ mektüpleri Geraylar devletiniñ büyükligini hatırlatalar. Qırım hanlarınıñ akimiyeti uzaqlarğa yete edi, bunı olarnıñ şahsiy unvanı bile tasdıqlay.
Videobloglarınıñ yañı bölügi Qırım hanlarınıñ Geraylar sülâlesi aqqında tarif ete. Bu adamlar kim edi, nasıl etip akimiyetke keldi ve nasıl bir iz qaldırdılar. Er bir bölükniñ merkezinde – qaramanlardan biriniñ taqdiri.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ eñ meraqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañartılğan leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejisser Fatima Osmanova, operator ve montaj rejisseri Eldar Halilov, ğaye müellifi Emine Ceppar.
Videoda bunıñ kibi levhalar qullandı: THE HISTORY OF THE OTTOMAN EMPIRE adlı vesiqalı film, rejisseri: David Cargill, 2013; The Mongols vesiqalı filmi, rejisseri: Robert Gardner, 2003; Fatih bediiy filmi, rejisseri: Merve Girgin, 2013; Bir Zamanlar Osmanlı-Kıyam bediiy filmi, rejisseri: Altan Dönmez, 2012 ; «Tatarı» vesiqalı filmi, rejisseri: İldar Yakubov, 2011; «Çufut Qale» vesiqalı filmi, rejisseri: Dmitriy Kudinov, 2014, em de muzıka: Matti Paalanen – Drama, Plastic3 – Epic dramatic film music.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Koktebelde mayısnıñ 3-nde kanalizatsiya suvlarını doğru deñizge tökken ruhsetsiz qurulğan kanalizatsiya borusı yoq etildi. Bu aqta qasabanıñ Rusiye memuriyeti yolbaşçısı Valentina Prohorenko Facebookta bildirdi.
«Rusiye tabiat nezaretiniñ laboratoriyası bugün suv ve qumnı talillerge aldı, mayısnıñ 6-nda qabaatlılarnıñ memuriy mesüliyetke çekilmesi devam etecek ve izinsiz qoyulğan kanalizatsiya sisteması yoq etilecek», – dep yazdı Prohorenko.
Qırımdaki Rusiye akimiyeti çirkef suvlarını temizlev problemini bir qaç yıldan berli al etmege vade ete. Temizlev inşaatlarnıñ leyhaları 2020 senesine qadar federal maqsad programmasında mevcuttır. Olar olmağanı içün qırımlılar öz aquvlarını sağanaq kanalizatsiyalarına qoşa ve kanalizatsiya suvları deñizge tüşe.


text:
Sänäğät’ citeşterü indeksı näticäläre bilgele buldı
Ul avgustta aylıq bazada 5,4%qa, yıllıq bazada 13,8%qa artqan
Törkiyä statistika oyışması 2021 nçe yılnıň avgust ayına qağılışlı sänäğät’ citeşterü indeksı näticälären açıqladı.
Älege mäğ’lümatlardan kürengänçä, yıl fasılı häm kalendar’-plan täêsirennän arındırılğan sänäğät’ citeşterü indeksı avgustta aylıq bazada 5,4%qa, yıllıq bazada 13,8%qa artqan.
Sänäğät’neň bäyläneşle tarmaqlarına küz salğanda bıyılnıň avgustınd...
-
-
-
15.10.2021
-
15.10.2021
-


text:
2020 senesi fevral ayında işğal etilgen Qırımdan ketken Qırımlı jurnalist ve Qırım. Aqiqat müellifi Mıkola Semena devlet bermege vade etken meskenni alâ daa almağan.
“Akmiyet, şu cümleden Medeniyet naziri ve Prezident müdiriyeti tarafından vade etilgen daimiy mesken şimdilik daa almadım”, – aytıp berdi Qırım. Aqiqat Radiosına Mıkola Semena.
Onıñ sözlerine köre, aman-aman bir yıl evel Kyivge köçken soñ oña ev meselesini çezmege Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ hadimleri yardım etken.
“Qırımdan köçken soñ, olar vaqtınca yataqhanede bir oda ayırıp berdiler. Şimdi biz daireni kirağa alamız, başında Azatlıq Radiosı Avropa/ Azatlıq Radiosı yardım etti, bugünde ise parasını özüm ödeyim”, – dedi jurnalist.
Mıkola Semena – qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi, Ukrainada nam qazanğan jurnalist. 2016 senesi aprel ayında Mıkola Semenanıñ evine FSB hadimleri kelip tintüv keçirdi. Daa soñra jurnalistniñ yarımadanıñ vatandaş qamaçavına dair maqalesi sebebinden cinaiy dava açıldı, dep bildirgenler. Qırım.Aqiqat saytınıñ «Fikir» rubrikasında derc etilgen maqaleni Rusiye tahqiqatçıları Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvı (Rusiye topraq bütünligini bozmaq açıq çağıruvları (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesi) olaraq tanıdı.
2017 senesi sentâbrniñ 22-nde Aqmescitteki Rusiye mahkemesi Semenanı üç yıl sınav müddeti ve üç yıl açıq faaliyetnen oğraşmaq yasağı ile eki buçuq yılğa şartlı olaraq apiske almağa qarar berdi. Şu yılnıñ dekabr ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Semenanıñ ükmüni qısmen yımşatıp, açıq faaliyet yasağını eki yılğa qısqarttı.
Mıkola Semenanıñ bildirgenine köre, öz maqalelerinde o, «fikirni serbest bildirüv» aqqını qullanğan edi.
Ukraina Tış işler nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilât Semenağa çıqarılğan ükümni takbih ettiler.
Qırımlı jurnalistniñ advokatı Aleksandr Popkov, Semenanıñ imaye tarafı onı şartlı apis cezasına üküm etken ve açıq faaliyetini yasaqlağan Aqmescitteki Rusiye mahkemesiniñ qararını Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etti, dep bildirgen edi.
Semena, davası Avropa insan aqları mahkemesinde buluna, onı qabul ettiler, faqat şahsiy davalar Ukrainanıñ Rusiyege qarşı Qırım davası baqılacaq vaqıtqa qaldırıldı, dep bildirgen edi.
2018 senesi sentâbr ayında Avropa insan aqları mahkemesiniñ Mıkola Semenanıñ Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ qararına qarşı bergen şikâyet arizasını prioritetli baqmağa red etkeni belli oldı.
Yanvarniñ 28-nde Semena sınav müddetiniñ vaqtından evel toqtatılğanı ve mahkümiyetiniñ lâğu etilüvine dair qararnı aldı.
Fevralniñ 18-nde Mıkola Semena Rusiye işğal etken Qırımdan esas Ukrainağa tedaviylenmege yol aldı. O, Kyivde tibbiy teşkerüvden keçmek, soñra jurnalist faaliyetine devam etmek niyeti aqqında tarif etti.


text:
Salı künü, dekabrniñ 11-nde, Qırımda natsizm qurbanları olğan qırımçaq ve yeudiylerni añalar.
Ananeviy merasimler Kefe yolunda saat 10-da olacaqtır. Er yıl bu yerde üç dinniñ duaları aytıla: yeudiy, pravoslav, musulman.
2004 senesi oktâbrniñ 20-nde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası dekabrniñ 11-ni natsizm qurbanları olğan qırımçaq ve yeudiylerni añma künü olaraq ilân etmege qarar alğan edi. Şu künü bütün memuriy binalarda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ bayrağı endirilmeli.
1941 senesi dekabrniñ 11-13-nde Kefe yolunıñ 10-uncı kilometrinde alman işğalcileri 14 biñden ziyade yeudiy ve qırımçaqnı qurşunğa tizdi.


text:
Qırımda Keriç boğazında Rusiye FSBsi tarafından esir alınğan Ukraina arbiy deñizcilerine yardım etmek içün tahminen 140 biñ ruble (59 biñ ğrıvnâ – QA) toplandı.
Bu aqta noyabrniñ 28-nde qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina deñizcileriniñ tutılğanı haber etilgende olarğa «gemilerden şahsiy eşyalarını almağa izin berilmegeni» belli oldı, bir çoq insan olarğa yardım etmek kerek, dep aytmağa başladı. Paranı kartqa yollağanlar ve el-elden bergenler, çoq insan aş, urba, gigiyena eşyalarını ketirgen edi.
Şimdilik para toplanması toqtatıldı, dedi Celâl.
«Aqşamğa yaqın yardım etmege istegenlerden toqtamağa rica ettim, SİZOğa berilgenlerniñ hususiyetleri bar. Anda belli şartlar bar: nasıl qutuda, ne bermege mümkün, keyfiyeti ve ilâhre. Bugün çezip baqayıq… Keriçte bulunğan üç askerden ğayrı, bütün oğlanlarğa eñ kerekli şeylerni yarın bermek içün Qırımda yeterli qadar para toplandı. Üç kişiniñ şaraitleri bir qarar, olar hastahanedeler», – dedi Celâl.
«Şunı da aytmaq isteyim ki, tuvğanları ve diger lâqayt qalmağan insanlar qasevetlenmesin, Aqmescit SİZOsında qanunsız mahküm etilgenler çoq, olar deñizcilerni lâyıq bir şekilde qarşılarlar. Bilemiz ki, ilk ihtiyac eşyaları endi berildi. Anda, içeride, diqqatsız qalmaycaqlar», – dep qayd etti Celâl.
Salı künü, noyabrniñ 27-nde, faaller Keriç boğazında FSB tarafından esir alınğan Ukraina askerlerine Qırımda para toplanacağını ilân etken edi.
Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi çarşenbe künü, noyabrniñ 28-nde, Keriç boğazında tutılğan Ukraina deñizcileri ve Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimlerini tevqif etti. Aqmescitteki Rusiye mahkemesi tarafından apiske alınğan Ukraina askerleri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyeniñ FSBsi tarafından tutılğan Ukraina deñizcilerini cenk esiri olaraq tanıdı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
"Gazprom" taşlama yasadı
Bolgariyağa gaz cibärüçe “Gazprom” gaz bäyäsendä 40% taşlama yasadı
Bolgariyaneñ tabiği gaz şirkäte “Bulgargaz” ğomüm mödire Nikolay Pavlov xökümät räise Boyko Borisov häm qalğan kabinet äğzaläre belän oyıştırılğan matbuğar oçraşuında bolay dip belderde: “Tığız söyläşülärdän soñ zur taşlama yasaldı. “Gazprom” belän mönäsäbätlärebez tarixında mondıy taşlama kürelmäde.”
Pavlov taşlamalı bäyälärneñ ütkängä qarap 2019 yılnıñ 5 avgust könennän başlap ğamäldä bulaçağın citkerde.
Prem’yer-ministr Boyko Borisov ta “Gazprom” belän 7 ay däwam itkän söyläşülärdän soñ tabiği gaz bäyäläre kileşüeneñ Bolgariyağa citkerelüen äytep, Rusiyä gazı bäyäsendäge taşlamanıñ 40%tan artıq buluın belderde.
Gaz bäyäläreneñ taşlamasız häm taşlamalı xäle belän bäyle açıqlaw yasalmadı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyädän 83 ilgä çäçäk êksportı
Törkiyädän 83 ilgä 125 million dollar külämendä çäçäk êksportı yasaldı
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte


text:
«Ukrainskaya pravda» neşiri bildirgeni kibi, Roskomnadzor Rusiye territoriyasında bu neşirniñ saytına irişim sıñırlanğanı aqqında bildirdi. Bu bir yıl evelsi basılğan haberge bağlı, haberde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ Ukraina içün Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırımnı qaytarmağa müim olğanı aqqında aytqan edi.
Fevral 13 künü aşkâr olunğan beyanatta bildirilgeni kibi, resursqa irişim Rusiye Baş prokuraturasınnı 30.09.2015 senesi etken talabı sebebinden sıñırlanğan. İşbu talabı «kütleviy tertipsizlik, ekstremist faaliyetniñ etilmesine, nizamnıñ bozuluvı ile teşkil etilgen kütleviy tedbirlerde iştirakqa çağıruvlardan ibaret olğan» haberden sebep etilgen edi.
Neşirniñ bildirgenine köre, fevral 9 künü Roskomnadzor «Ukrainskaya pravda» ğa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aqqında haber boyunca tenbini yollağan edi ve haberni acele silmege talap etken edi.
2015 senesi aprel 1 künü basılğan haberde Çubarov Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Ukrainağa qaytarmağa kerek olğanı ve ukrainlerni «beterine – Rusiye ile açıq cenkke azırlanmağa» çağırğan edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Yanvar 12 cuma künü Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarına apis muddetini eki ayğa uzattı. Bunı Qırım.Aqiqatqa qabaatlanğanlardan birisi olğan Bekir Degermenciniñ qızı Mavile bildirdi.
Bekir Degermenciniñ aqrabaları Qırım.Aqiqatqa, oturışuvnıñ qapalı rejimde keçkenini söylediler.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Bekir Degermencide sürekli astma bar. tahqiqat izolâtorında sağlığınıñ vaziyeti birden fenalaştı. Dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırıldı. Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa oğradı. Ondan soñ onı pulmonologiya bölüginiñ koridorında tuttılar. 2018 senesi yanvarniñ 2-nde faaliyetçini tekrar tahqiqat izolâtorına yolladılar.
65 yaşlı qırımtatar faaliyetçisi Asan Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi ve acele surette hastahanege yatqızılmasına muhtac edi. Yılbaş tatilleriniñ arfesinde o, tıbbiy teşkerüvden keçirildi, lâkin advokatına onıñ diagnozı ve sağlığınıñ vaziyeti ale daa belli degil.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apis etti.


text:
Mayıs 10 sabasında Aqyarnıñ Balıqlava rayonında tintüvler yapıldı. Olardan soñ eki qırımtatar, doğmuş qardaşlar Ernest ve Enver Seytosmanovlar yaqalandı. Bunı «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmisi bildire.
Faaliyetçilerniñ bildirgenine köre, yaqalanğanlar Rusiyede Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca mahküm etilgen Qırım sakini Nuri Primovnıñ yaqın soyları ola. Ondan ğayrı, olar dinni kütken musulmanlardır.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi uküm çıqardı. Oña binaen «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli tertipke qoyucı koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.


text:
Bunı kütleviy haber vastalarnıñ serbestligi boyunca Avropa havfsızlıq ve işbirlik boyunca teşkilâtınıñ temsilcisi Dunâ Miyatoviç Ukraina içki işler naziri Mıkola Velıçkovıç ile körüşüv devamında bildirdi, dep haber ete içki işler nazirlikniñ matbuat-hızmeti.
Miyatoviç soñki vaqıtları Ukrainanıñ çeşit regionlarında, şu cümlede Qırımda bulunğanını qayd etti. Ukraina şarqında ve yarımadada jurnalistlerniñ ratsketirgen vaziyet onda «qasevet doğurğanını» aytıp keçti.
«Qırım matbuat vastalarnıñ temsilcileri Qırımda bulunmağa havflı olğanından sebep, yarımadanı terk etmege mecbur olğanlarını bildirdiler. Faqat, vaziyet kergin olsa da, jurnalistler yerli milisniñ yardımını duymaq kerekler», – dedi Miyatoviç.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım Cumhuriyeti boyunca Taqiqat komitetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, 32 yaşında Hayser Cemilev öldürüv ve silânı qanunsız saqlap tutuvda qabaatlana.
Hızmetniñ beyanatında Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ üç maddesi qayd etile – Rusiye Federatsiyasınıñ CK 105 maddesiniñ 2-nci qısmı «i» noqtası (öldürüv), Rusiye Federatsiyasınıñ CK 222-nci maddesi (silânı qanunsız alda saqlap tutuv) ve Rusiye Federatsiyasınıñ CK 226-ncı maddesi (silânı hırsızlav).
Taqiqat komitetiniñ beyanatında şeklengen şahısnıñ soyadı Cemilov dep qayd etile.
Taqiqatçınıñ muracaatınen, mahkeme Cemilev içün ceza olaraq apske aluvnı belgiledi.
Hayser 2013 senesi mayıs 27 künü Bağçasaray evinniñ azbarında yaqalanğan edi. Hayser Cemilevni yaramazlıq sebebinden yapılğan öldürüvde qabaatlaycaq oldılar. Madde cezası 10-15 yılğa qadar azatlıqtan marum etüvni belgiley.
Yarımadanıñ işğalinden soñ Hayser Cemilevniñ işini Qırım «prokuraturasına» «hatalarnı tüzetmek içün» yolladılar.
Bunıñnen beraber mayıs 15 künü Rusiye uquq qorçalayıcıları Hayser Cemilevniñ işi boyunca taqiqatlarğa inanmağanını aytıp, halq deputatı Mustafa Cemilevniñ evinde tintüvni keçirdiler.


text:
Çavuşoğlu: “Rusiyä häm AQŞ üz wäğ’dälären ütämilär”
Törkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu: “Süriyädä terrorçılarnıñ yuq itelüe öçen zarur bulğannı başqaraçaqbız”
Çavuşoğlu başqala Änkarada Nikaragua tışqı êşlär ministrı Denis Monkada Kolindres belän söyläşüdän soñ oyıştırılğan urtaq matbuğat oçraşuında Süriyädän Törkiyägä qarşı yünälgän “PKK/YPG” höcümnärenä tuqtalıp uzdı.
Soñğı waqıtta şuşındıy höcümnärneñ kürenä başlawına häm soñğı höcümnärdä Rusiyä belän Amerika Quşma Ştatlarınıñ cawaplılığınıñ da buluına basım yasawçı ...
-
-
-
15.10.2021
-
15.10.2021
-


text:
YÜNESKO tarafından 2014 senesi İsmail Gasprinskiyniñ yılı olaraq ilân etildi.
İsmail Mustafa oğlu Gasprinskiy Bağçasaray bölgesindeki Avcı köyde doğdı. İsmail başta eski musulman mektebinde, Aqmescitte gimnaziyada, Voronej ve Moskvada arbiy oquv yurtlarında tasil ala. 15 yaşında o, arbiy oquvnı taşlap, Bağçasarayğa qayta, çeşit qırımtatar mekteplerinde ve “Zıncırlı” medresesinde ocalıq yapa. Soñra, aliy bilgi almaq niyetinen Türkiyege, Parijge kete. 1876 senesi Qırımğa qaytıp, ocalıqnı devam ete.
O, halqqa bilgi bermek içün 1883 senesi milliy “Terciman” gazetasını neşir etmege başlay. “Tilde, fikirde, işte birlik” şiarı altında çıqqan bu gazeta türkiy halqlarnıñ birleşmesi, milliy medeniyetleri ösmesi oğrunda büyük hızmetler yaptı.
Tamam 100 yıl evel 1910 senesi qırımtatar balaları “Alemi-i subyan” (Balalar düñyası) gazetasını oqumağa nail olalar. O, “Terciman” gazetasına qoşma olaraq aftada eki kere çıqa edi. İçinde balalar içün masallar, şiirler, ikâyeler, halq tasili ve terbiye aqqında maqaleler basıla edi. Bugün de bu işni “Armançıq” bala mecmuası devam ete.
Halqımıznıñ ve bütün türkiy dünyanıñ atası, ulu maarifçi ve mütefikkir İsmail bey Gasprinskiyniñ ğayelerini yaş nesilimiz saqlamaq ve yaşatmaq borcludır.


text:
Cuma künü bir sıra ukrain mektebinde Rusiye işğaline qarşı çıquv kününe bağışlanğan açıq ders keçirildi. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Kiyvniñ №165 mektebinde böyle bir ders olıp keçti.
Büyük sınıflarnıñ talebeleri Qırım tarihı aqqında söz yürsettiler, qırımtatar erbabı, maarifçi ve siyasetçi İsmail Gasprinskiyniñ şiirlerini oqudılar.
Mektepni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ziyaret etip, Taras Şevçenkonıñ şiirlerini oqudı.
«Qırım işğal altında, amma küreş devam ete. Adalet içün küreşemiz... Epimiz küreşmek kerekmiz, er kes öz seviyesinde, siziñ seviyeñiz, siziñ vazifeñiz – oqumaqtır», – dep muracaat etti talebelerge Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı, Meclis reisi Eskender Bariyev.
Ders subet şeklinde keçirildi, Qırımdan köçip kelgenlernen beraber Kyivli talebe, ana babaları ve ocalar Qırımda işğalge nasıl qarşı çıqqanını tarif ettiler.
Ukraina tasil ve ilim nazirligi memleketniñ oquv yurtlarına resmiy mektüp yollap, Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ ekinci yıllığı munasebetinen bu mevzuda ders keçirilmesini tevsiye etken edi. Bunıñ içün usul tevsiyeleri cıyıntığı azırlanğan edi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radası yanında Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ tarafdarları ve olarğa qarşı çıqqan Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov reberliginde «Rus birligi» firqası faalleriniñ mitingi olıp keçti. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
General-leytenant, ABD Avropadaki quvetleriniñ komandanı Ben Hodgesniñ fikirince, Türkiye «Qırım platformasında» mıtlaqa iştirak etmeli. O, qırımtatarlarnı Türkiye reberliginiñ Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımamasında «esas sebep» dep adlandırdı.
«Mence, prezident Zelenskıynıñ platforması müim ola. Ve Türkiye bu platformanıñ bir qısmı olacaq bir memleket. Çünki regiondaki memleketler arasında Türkiyeniñ ayrı merağı bar. Qırımtatarlar. Belki de, prezident Erdoğannı Qırım ilhaqını tanımaycağını ve Ukrainağa qol tutqanını açıq bildirmege mecbur etken esas sebep budır», – dedi Ben Hodges.
Türkiyeniñ strategiyası ve «Qırım platformasına» qoşulacaqlar mayısta belli olacaq. O vaqıt yañı muzakere meydançığınıñ ilk sammiti ötkerilmeli. Ukraina tarafı körüşüvni online degil, canlı keçirmege istey.
Qırımda Rusiye kontrolindeki akimiyeti Ukrainanıñ bu teşebbüsini «saçma» dep adlandırdı. «Yaqında Zelenskıy Qırımnı işğalden qurtaqmaq içün munaqaşa meydançığını qurmağa teklif etti. Saçma bir şey. Qırımğa ketirgen zarar meydançığını yapsa edi. Cumhuriyetimizge, Qırım vatandaşlarına, vatandaşlarımıznıñ öldürüvlerine qarşı yapılğan cinayetlernen bağlı olsa», – dedi Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ reisi Vladimir Konstantinov.
Qırımnıñ işğalden qurtarıluvınen bağlı halqara muzakerelerniñ kelecegi aqqında tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat saytında oquñız ve seyir etiñiz.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
"Mine 11 mayda ağuladılar. Miña su birdelär. Min üzemneñ eş bülmäsendä su eçtem. Min 2 kön añsız bulğanmın. Min monıñ ağulaw bulğanlığın beläm. 2 atna buyı minem qanımnı çistarttılar häm xäzer kürüegezçä min yöri häm söyläşä alam" dide Atambayev.
Atambayevnıñ ğäyepläwläre älegä raslanmadı. Ämma ul elekke sovet respublikalarındağı üzläreneñ ağulanuların belderüçe kürenekle säyäsätçelär rätenä kerde.
Sişämbe könne Britaniä Rusiäneñ elekke küzläw xezmätkäre Andrey Lugovoynıñ ikençe ber elekke Rusiä küzläw ofitserı Aleksandr Litvinenkonı ağulawına citärlek dälillär bar diep Lugovoynı Londonğa tapşırunı taläp itäçägen belderde.
Litvinenko Rusiä prezidentı Vladimir Putinnı qatı tänqitläwçelärneñ berse ide.
Mäskäw Kremle Litvinenkonıñ ülär aldınnan mine üterergä Putin quşqan digän ğäyepläwlären kire qağa. Lugovoy Britaniäneñ ğäyepläwläre säyäsät belän bäyle di.
Ämma bu xäl başqa elekke sovet respublikalarındağı säyäsi ağulawlar artında da Mäskäw Kremle bulırğa mömkin digän süzlär taraluğa kiterde.
Mäsälän qayber Rusiä gazetları uzğan dikäberdä Törkmänstan prezidentı Saparmurat Niyazov üterelgän bulırğa mömkin dip yazıp çıqtı. Ul gazetlar Niyazovnıñ kötelmägändä ülep kitüen anıñ Rusiä belän tabiği gaz kileşülären üzgärtü qararına bäyläde.
Törkmänstannıñ tulısınça däwlät qaramağında bulğan kiñküläm mäğlümät çaraları mondıy ğäyepläwlär turındağı xäbärlärne xalıqqa citkermäde. Şulay da Törkmänstan xakimiätendägelär arasında Niyazovnı ütergännär digän imeş-mimeşlär yöri.
Londondağı elekke sovet küzläw ofitserı Boris Volodarski Putinnı qatı tänqitlägän öçen Litvinenkonı elekke Rusiä küzläw xezmätkärläre ütergän di.
Volodarski Niyazov yäki Atambayev turında mäğlümätem yuq. Ul şulay uq Azatlıq radiosına andıy ağulawlarğa Kremlneñ qatnaşlığı turinda ışanıçlı dälillär bulmıy torıp söylärgä yaramıy dide.
"Ul xälneñ nindi şartlarda bulğanlığın tulısınça belergä kiräk. Alar anıñ şäxsi köndäşläre bulırğa mömkin. Alar anıñ ğailä äğzaları bulırğa mömkin. Teläsä kem bula ala. Cirle militsiä dä bula ala. Niçek, närsä bulğanın, ağulaw bulsa nindi ağu qullanılğannın bik yaxşı belergä kiräk. Şunnan soñ ğına näticä yasap bula" dide Volodarski.
Şulay da ul Kremlneñ säyäsi doşmannarğa qarata küptännän ağu qullanuına bäyle qurqular näticäsendä bu ağulawlarğa da Mäskäwneñ qatnaşı bar dip farazlawlarnı añlap bula di.
"Kreml üz köndäşlärenä qarata ağunı dönya säyäsätendä inde 1917-nçe yıldan birle qullandı. Min 85 yıl eçendä çit illärdä bulğan 21 rus-sovet ağulaw oçrağın beläm. Yäğni här 4 yılğa ber diärlek zur xalıqara cäncal çığarğan berär citdi ağulaw oçrağı bula. Menä şundıy statistika. Rusiä häm Mäskäw Kremle ağu qullanıp kilde. Häm alar monı däwam itäçäk. Bu alarnıñ oppozitsiägä häm köndäşlärenä qarşı köräştäge möhim qoralı" di Volodarsky.
Ämma qırğızstan premyer-ministrı Atambayevnı ağulawğa kilgändä, monda Kremlneñ qatnaşlığın kire qağuçı küp kenä başqa añlatmalar bula ala di Volodarski.


text:
Aqmescit – Qırımda islâmiy asabalığınıñ ögrenüvi meselelerine bağışlanğan halqara ilmiy-ameliy konferentsiya açıldı. Bu munasebetnen Aqmescitke Rusieniñ çeşit köşelerinden ve Şarqiy Avropadan müftiler keldiler. Episi tedbirniñ müimligini qayd etip, tarihiy abidelerniñ saqlap qaluvınıñ kerekligini qayd etti. Bazı musafirlerniñ çıqışları ise, musafirlerniñ eñ azı taaciplenüvine sebepçi oldılar.
Konferentsiyanıñ birinci künü, oktâbrniñ 15-nde musafirler saba saat 9-da Qırım müendislik pedagogika universitetinde toplaşıp başladılar. Tedbir başlamazdan evel, kelgenler foyyede açılğan «Qırım camileri» sergisinen tanış oldılar.
Esas iştirakçiler saat onlarğa yaqın keldiler: bu cümleden, Qırım müftisi Emirali Ablayev, Rusiye müftiler Şurasınıñ reisi Ravil Gaynutdin, Tatarstan müftisi Kamil Samigullin, Qavqaz cumhuriyetleri ve şarqiy Avropa memleketleri vekilleri. Qırım Rusiyege qoşulğan soñ, müftilerniñ bu qadar büyük eyyeti Qırımda birinci kere buluna. Olarnıñ episi universitet salonınñ ilki sıralarında yerleştiler. Başqa yerlerde akimiyet vekilleri, ilmiy reberler, tarihçılar, din mütehassısları ve QMPU-niñ talebeleri oturdılar.
Qurandan bir parça oqulğan soñ, toplaşqanlarğa tarihçı Oleksa Gayvoronskiyniñ müellifliginde, ATR kanalı tarafından azırlanğan Özbek Han camisi aqqında «Eski Qırım» filmi kösterildi. Bu ibadethane 2014 senesi 700 yıllığını qayd ete, tamam bu tarihke bağışlanıp konferentsiya teşkil etildi.
Selâmlav nutqında Qırım müftisi Emirali Ablayev Özbek Han camisiniñ alına diqqat çekmege rica etti. Qayd etkenine köre, bina tamir işlerine muhtac, onıñ saqlap qaluvı musulmanlar içün müimdir. «Özbek Han camisi yanında çalışqan medresenin misali bizim içün ğayet emiyetli. Bu oquv yurtu tek Qırım musulmanlarına degil de, büyütn dünyağa bilgi ışığını yaydırdı. Allah bizge bu kibi medreselerni qurıp, cemaatçlığımıznı tedaviylemege ve lâyıq ocalarnı azırlamağa yardım etsin», – dedi müfti.
Bunen beraber, Ablayev, habbaşlarnıñ ğayelerini kütken Tavriya müftiyatına ima etip, Qırımda vaziyetni bozğan vekillerniñ faaliyetini qayd etti. Onıñ fikirince, bu soy şahıslar, Qırım musulmanlarını böleler. Nutqınıñ soñunda müfti: «Bizni sevgen er kesni, biz de sevecekmiz», dep, elçırpmalarğa nail oldı.
«Episi qırımlılar – Rusiyeniñ vatanperverleridir»
Ablayevden soñ, sözge akimiyet vekilleri çıqtı. Qırımda Rusiye prezidenti vekiliniñ muavini Vladimir Bobrovskiy, «bugünde bugün er angi milletke mensür olğan episi qırımlılar özlerini Rusiye vatandaşı ve Rusiye vatanperveleri olaraq duyalar», yarımada musulman cemaatçılığı ögünde ise, «bütün Rusiye musulmanları qoyğan vazifeler tura», – dedi.
Qırım «devlet şurası reisi muavini» Remzi İlyasov, konferentsiya «medeniyet abideleri tiklenüviniñ başı» olğanını bildirdi. «Qırımda umumen alğanda, medeniyet tarihına ait 1000-ge yaqın abide mevcut, olarnıñ ekseriyeti unutlığan, ögrenilmegen ya yoq etilgen edi», – dedi «spiker muavini». O, yarımadanıñ, hususan qırımtatarlarnıñ, tarih ve medeniyet abideleriniñ al-vaziyetini teşkermege kerek olğanını ayttı.
Misal olaraq, İlyasov Tatarstannı añdı, anda bir ay evelsi barğan ve tarihiy abidelerge muqaytlıqnen davranğanılğanını kördi. «Spiker-muavini» akimiyet ve Aqmescitniñ iş-adamları parasına Cuma camisi qurulacağına işanç bildirdi.
Gasprinskiyni hatırlap
Soñra, Rusiye ve Şarqiy Avropanıñ çeşit köşelerinden kelgen müftilerge söz berdiler. Rusiye müftileri Şurasınıñ reisi Ravil Gaynutdin soñki vaqıtları Qırımğa sıq kele, o bildirgeni kibi, Rusiye ükümetiniñ medeniyet departamenti müdiri Pötr Skrospelovnen olğan soñki körüşüvde musulman teşkilâtlarına,bu cümleden Qırımda da, tarihiy abidelerniñ teslim etilüvi, tamiri muzakere etilgen edi.
«Bütün meselelerde añlaşıp ve Rusiye Federatsiyasınıñ destegine nail oldıq»,– dedi Gaynutdin, amma, yarımadanıñ angi abideleri aqqında söz yürütilgenini aytmadı.
Gaynutdin öz çıqışında belli maarifçi İsmail Gasprinskiyni añdı, onı «ulu rusiyeli musulman yetekçisi» olaraq adlandırdı. «130 yıl evelsi Qırımda Gasprinskiy rus musulmanlığı alemi aqqında ğayesini seslendirilgen edi.O, türkiy hanlığı devirine ait hayal ve arzularnen yaşamaq degil de, rusiyeli musulmanlarnıñ ıntıluvlarını yekâne devlette lâyıq bir yer almasına yöñeltmege çağırdı», – dedi Rusiye müftiler Şurasınıñ reisi.
Yeltsinden Putinge qadar
Konferentsiyada Qaraçay-Çerkesiyanıñ cumuhriyeti müftisi İsmail Berdiyevniñ çıqışı qarama-qarşı duyğularnı doğurdı. Başından Berdiyev sabıq prezident Boris Yeltsinni teñkid etti, müftiniñ sözlerine köre, Sovet Birligi dağılğanda, Yeltsinniñ Qırımnen işi yoq edi. «Allahqa şükürler olsun, öz vatandaşları, devletini qayğırğan Putin keldi. Bu adam, Sovet Birligi devrinde olğan Rusiyeniñ şanlığını qaytardı», – dep maqtadı Berdiyev.
Qırımda mart ayında yüz bergen vaqialarnı, hususan cumhuriyetniñ Rusiyege qoşulmasınen bağlı «referendumnı» «büyük bir baht» kibi adlandırdı. «Qaysı deli Rusiyeden vazgeçsin – büyük atom devleti! Bunı bizge ta Kaddafi aytqan edi (sabıq libiyalı devlet ve arbiy erbabı Muammar Kaddafi. – Müel. qaydl.), o vaqıt Çeçenistanda bazı isyancılar Rusiye terkibinden çıqıp, narazılıqlar kötergen ediler, o moskvağa kelgen edi. Bizden qorqalar, bizni ürmet eteler, qısqanalar ve onıñ içün, küçsiz olmamıznı isteyler», – dedi müfti.
«Şimdiki vaqıtta, din cietinden Rusiyeden daa ziyade demokratik devlet dünyada yoq», – dedi Berdiyev. Bu daqiqası salonda sesler eşitildi, er kes qırımlı musulmanlarnıñ evlerinde tintüv, camilerde teşkerüvlerni hatırlaylar.
«Şariat qanunlarını, başqa bir yerde bu qadar serbest yerine ketirmege izin bermeyler, – dedi Berdiyev. – Misal olaraq, Çeçenistan Cumhuriyeti ola bile: er qasabada birer cami tura, dülber camiler bar!Allahqa şükür, Rabbimiz bizge Ramzan Kadırov (Çeçenistan reberi, - müel.qaydl.) kibi, babası kibi adamlarnı yolladı».
Nutqınıñ soñunda Berdiyev Ablayevge 15 yıl devamında islamğa hızmet etkeni içün nişan berdi: «Nasıl ağır yıllar keçirdi! Añlaşılmamazlıqlar bar edi. Bazı aqıllı soyları çıqıp: Rusiyege nege kerek? Ayırı Ukrainada yaşaycaqmız, degen ediler. Amma, bunıñ episi keçe», – dedi.
Konferentsiya açılğan soñ, ilmiy hadimlerniñ iştiraginen plenr toplaşuvlar başlandı. Tedbirler, cuma künü, oktâbrniñ 17-nde Bağçasarayda ekskursiya ile yekünleycek.


text:
Azatlıq Radiosınıñ muarririyeti işğal etilgen Qırımda Ukraina bayrağını açqan Keriç sakininden fotoresim aldı.
Ukraina kontrol etmegen Donbas şeerlerinde Mustaqillik Kününde Ukraina timsalleri peyda oldı. Ukraina bayraqları Lugansk ve Sorokino şeerleriniñ (2016 senesi dekommunizatsiya boyunca şeer Krasnodon adını aldı) kirişinde asıldı.
Fotoresimlerni Azatlıq Radiosınıñ «Donbas.Realiyı» televizion leyhasınıñ jurnalistlerine al-azırda «DNR» ve «LNR» kontrolindeki şeerlerniñ sakinleri yolladı.
Avgustnıñ 24-nde Kyivde Ukraina Mustaqillik Künü munasbeyetinen resmiy merasimler keçirile. Ukraina mustaqilliginiñ yigirmi doquzıncı yılı qayd etile.


text:
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, terrorizmge qarşı tedbirler alanında eñ kergin vaziyet Debaltsevo tarafında qayd etile.
Bunı ATO matbuat merkezi Facebook saifesinde bildire.
Berilgen malümatqa köre, Luganskoye, Mius, Nikişino, Troitskoye mesken yerleri de ateş altında qaldılar.
Donetsv ava limanı yanında Avdeyevka, Peski, Granitnoye mesken yerlerine minaatıcı ve toplardan ateş açıla. Boyeviklerniñ esas ateşi Marinka rayonındaki silâlı quvetleriniñ noqtalarına yönelgen.
ATO matbuat merkezi bildire ki, ukrain askerleri bulunğan yerlerini qorup, duşmannıñ ateş vastalarına da top darbelerini endireler.
Mariupol tarafında tınçlıq qayd etile. Kün devamında boyevikler Çermalık mesken yeri rayonında ve Nikolayevka tarafındaki ukrain askerleriniñ noqtalarına minaatıcıdan ateş açtılar. ATO quvetleriniñ topları da cevap olaraq ateş açtılar.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ vekilleri tuvğanları ve yaqınlarınıñ havfsızlığı içün qasevet çekeler.
Bu aqta Rusiye mahsus hızmetleri tarafından yarımada tışına çıqış yasaqlığını alğan Qırım vekilleriniñ video muracaatında aytıla.
«Qorquzuv siyasetiniñ, şu cümleden qanunsız silâlı teşkilâtlar tarafından olğan areketlerniñ, neticesi şu ki, biz aile, tuvğanlarımız içün telükesizlikni duymaymız», – dey muracaatta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini Nariman Celâl.
Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev dey ki, olğan manialarğa baqmadan, Qırım delegatları iştiraksiz qalmağa istemeyler, şunıñ içün işbu muracaatnı yazdılar.
İyül 30 künü Ukraina Tış işler nazirligi 2015 senesi avgust 1-2 künleri Ankarada keçirilecek II Bütündünya qırımtatar kongressinde qırımtatar halqı temsilcileriniñ iştirak etüvine suniy yaratılğan manialarğa öz qarşılığını bildirdi.
Evel bildirilgeni kibi, Ankarada (Türkiye) II Bütündünya qırımtatar kongressinde iştirakçiler Qırım işğali şaraitlerinde yapılacaq areketlerni muzakere etecekler.
İyül 28 künü Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresi Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesi vaqtında Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyevge Qırımdan çıqmağa yasaq etti.


text:
N.A. Semaşkonıñ adına Aqmescit hastahanesinde qırımtatar milliy areketiniñ faali, qırımtatar Milliy Meclisniñ azası Ali Hamzin vefat etti.
Bunı Facebookta Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi ve Meclisniñ adından taziyelerini bildirdi.
Hamzinniñ vefat etkeni aqqında malümatnı onıñ oğlu Şevket tasdıqladı. O, babasınıñ cenazesi avgust 7-sinde olacağını bildirdi. Qırım.Aqiqatqa malüm olğanı kibi, ali Hamzin insultten vefat etti.
Ali Hamzin - qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Bütündünya qırımtatar kongressiniñ azası.
Daa evel Qırımda 76 yaşındaki qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, Qurultay delegatı, qırımtatar Milliy Meclis azası Mamedi Çobanov vefat etkeni bildirildi.


text:
Qırımnı Ukrainadan «satın almağa» teklif etken Rusiye siyasetçisi İrina Hakamadanıñ Kyivdeki biznes forumında çıqışı lâğu etildi. Bu aqta siyasetçiniñ çıqışını teşkil etken Taryan Group şirketi Facebookta haber etti.
«Bizler büyük bilgi tedbirini yapıp, musafirlerimizge ilham bermege isteymiz. Dünyanıñ çeşit köşelerinden spikerlerni davet etip, ömür tecribesi ve qıymetlerinen paylaşmalarını isteymiz… Musafirlerimizden afu soramağa isteymiz, çünki planlaştırılğan spikerlerden biri – biznes idmancısı İrina Hakamada – DreamBIG Forumda iştirak etmeycek. Teşkerüv yapıp, kelmesini belli organlarnen muzakere etsek de, onıñ çıqışından vazgeçmege mecburmız», – dep aytıla haberde.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Hakamadanıñ Kyivni ziyaret etmek niyetini Facebookta izaatlap, «Qırım işğaline qoltutqan insanlar endi Ukrainağa azırlana», dep bildirdi.
Qırım işğalinden soñ Hakamada Rusiyeniñ Qırımğa qarşı yapqanlarını ilhaq olaraq sayğanını ve kontributsiya ödep, yarımadanı Ukrainadan satın almağa teklif etken edi.
«E, referendumğa baqmadan, bu ilhaq edi. O, normal şaraitlerde degil, zıddiyet vaziyetinde keçirilgen edi. Şunıñ içün men, bir taraftan, Yavlinskiynen razım, tekrar qanunğa uyğun bir referendum olmalı. Amma diger taraftan – Grigoriy Alekseyeviçke köre, referendumnı tekrarlasaq, yekâne nezaketli askerimiz olmasa da, OSCE olsa bile, bunıñ bir neticesi olmaycaq. Çünki ekseriyet Rusiyege rey berse bile, Ukraina ep bir qarşı çıqa», – dep aytqan edi Hakamada.
Onıñ aytqanına köre, «neticede memleketlerimiz arasında yañı cenk kerginleşüvi, felâket ola bile». «Ukrainağa kontributsiya ödese, daa yahşı ve qolay olur, dep tüşünem», – degen edi Rusiye siyasetçisi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda aprelniñ 14-nden başlap vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etüv rejimi sertleştirile. Bu aqta aprelniñ 13-nde Qırımnıñ Rusiye ükümeti yolbaşçısı Yuriy Gotsanük yañı koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı tedbirler operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, hadimlerniñ vahta usulı ile ketirilüvi toqtatıla. Sakinlerge mezarlıqlarnı ziyaret etmege de tevsiye etilmey, cenaze hızmetleri ve cenazege baruv istisna olacaq.
«Aprelniñ 30-na qadar 65 yaştan büyük vatandaşlarnıñ, hronik hastalıqları olğan vatandaşlarnıñ ayatı ve sağlığı içün telüke olmasa, yaşağan yerlerini terk etmege yasaq etile. Azıq mallarını almaq, ayvanlarnı çıqarmaq, tibbiy müessisege barmaq içün evden çıqmağa mümkün. İş yerinde bulunması müim olğan teşkilâtlarnıñ hadimlerine bu sıñırlavlar tesir etmey», – dedi Gotsanük.
Aprelniñ 12-nde Qırımda 31 koronavirus hastası bar edi. 2973 insan közetüv altında bulundı. Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kelecek sene devamında Qırım nefaqacıları «Nefaqa Fonduna» arttırılğan nefaqağa aqqları bar olğanını tasdıqlağan vesiqalarnı teslim etmek kerekler.
Bunı Qırım «Nefaqa Fondunıñ» reberi Marina Şçerbina Aqmescitte matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform».
2015 senesi yanvarniñ 1-den başlap qırımlılar nefaqa arttırılması içün buña zarur olğan vesiqalarnı Nefaqa Fonduna teslim etecekler.
Böyle bir şart işğal etilgen Qırımda yaşağan Rusiye vatandaşlarını nefaqanen teminlev hususiyetleri aqqında qanunda qayd etilgen.
Şçerbinanıñ aytqanlarına köre, böyle bir aqnı tasdıqlağan vesiqalar 2015 senesi dekabr ayında berilse de, nefaqa miqdarı kelecek sene yanvarniñ 1-den başlap arttırılacaq.


text:
Adet üzre müim bir tayinlevler qırımtatarlarnıñ temsil organı ile muzakere etilse de, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge Ukraina prezidentiniñ vekili statusınıñ berilmesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvında baqılmadı.
Bunı Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi. O şunı da qayd etti ki, olıp keçken vaqia Meclis printsiplerine uyğun kele.
«Mında qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı aqqında laf kete. Onıñ Ukraina prezidentiniñ vekili vazifesinde bulunmaq razılığı Meclis printsiplerine qarşı degil», – dep qayd etti Celâl.
Onıñ aytqanına köre, şimdilik mezkür adımnıñ aqibetlerini tahmin etmek zordır, çünki vekilge berilecek imkân ve vazifeler belli degil.
«Mustafa Cemilev farqlı statuslarda olıp, er daim qırımtatar halqınıñ menfaatlarını qorçalay edi. Ümüt etem ki, yañı resmiy status oña areketlerini quveteştirmege imkân berecek», – dedi Celâl.
Malüm ki, tünevin Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Mustafa Cemilevni qırımtatar halqınıñ işleri boyunca Prezident vekili olaraq tayin etti. Devlet yolbaşçısınıñ işbu № 657/2014 buyruğı Ukraina prezidentiniñ saytında derc etildi.


text:
Martnıñ 28-nde Aqmescit Arbiy garnizon mahkemesinde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlağan tarafnıñ şaatı Aleksandr Aslanovnı sorğulanğan soñ, mahkeme oturışuvı aprelniñ 12-ne avustırıldı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» Facebookta haber etmekte.
«Bugün qabaatlağan tarafnıñ şaatı Aleksandr Viktoroviç Aslanov sorğulandı. Onıñ ifadeleri sorğulav vaqtında bergen ifadelerinden farqlana edi. Oturışuv başqa künge avuştırıldı», – denilmekte haberde.
Mahkeme oturışuvı qapalı tarzda keçkeni aqqında aytılmaqta. Adliyecilerden ğayrı mahkemege kimse kirsetilmegen.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» altı iştirakçisiniñ azat etilmesi talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.


text:
Rostov vilâyetiniñ 1-nci nomeralı Tahqiqat izolâtorında advokat Aleksandr Popkov «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen aq-uquq qorçalayıcısı Emir-Useyin Kuku ile körüşti. Bunı Facebookta Azatlıq Radiosı jurnalisti Anton Naumlük bildirdi.
Naumlük: «Advokatnıñ aytqanına köre, Kukunıñ körünişi bir qarar, o, yuquğa toymağan kibi körüne, çünki onıñ ücresinde 17 kişi içün sekiz yataq bar, ve olar nevbet ile yuqlaylar. Mahkemedeki davanıñ başlanması aqqında suhbetlerşitler», – dep, tafsilâtlar bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, Popkov Kuku ile körüşüvni eki saat qadar bekledi, ve onıñnen yalıñız yarım saat laf etti.
Jurnalist, Kukunıñ sözlerini şu şekilde ketire: «Mahkemeden yahşı bir şey beklemeyim, bu akemlerni endi köre-köre toydım, lâkin kene de küreşecekmiz».
Daa evel Popkov Kuku ve «iş»niñ diger figurantı Vadim Siruknıñ Rusiye Tahqiqat izolâtorlarında aşalanğanları aqqında malümatnıñ teşkerilmesini istedi.
Yanvarniñ 10-nda Rostovdaki Şimaliy Kavkaz arbiy okrugınıñ mahkemesinde «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» figurantları boyunca azırlıq otıruşuvı yapılacaq. O, qapalı rejimde ötkerilecek.
Dekabrniñ 4-nde Aqmescitte Rostov okrugınıñ arbiy mahkemesi seyyar oturışuvında «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantları Muslim Aliyev, Emir-Useyin Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apis muddetini 2018 senesi mayısnıñ 27-sine qadar uzattı.
Daa evel «Yalta altılığı»nıñ işi boyunca tahqiqatnıñ bitirilgeni belli oldı. Qabaatlanğanlarnı Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
«Yaltadaki Hizb ut-Tahrir (Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen teşkilât) işi» boyunca qabaatlanğanlarnıñ ilk dörtü 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular – İnsan aqları boyunca alâqa grubunıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş (Krasnokamenka) köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltadan çeçek satıcısı Vadim Siruk.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Ukraina, Gürcistan, Estoniya, Latviya, Litvaniya ve Poloniya Tış işler nazirleri qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde beyanatlarını aydınlattı.
Nazirler qırımtatarlarnıñ aqları oğrundaki küreşine qol tutqanlarını bildirdi, dep aytıla Ukraina Tış işler nazirliginiñ saytında derc etilgen beyanatta.
«Sürgünlikniñ birinci yılları sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ aman-aman yarısı vefat etti. Vatan Qırımğa qaytuv yasağı 1989 senesine qadar devam etti ve til ve medeniyet assimilâtsiyası olğan edi. Qırımtatar halqınıñ faciası 2014 senesi tekrarlandı, Rusiye Federatsiyası Ukrainanıñ ayırılmaz parçası olğan Qırımnı zapt etip, qanunsız bir şekilde ilhaq etmege tırıştı», – dep aytıla haberde.
Nazirlerniñ qayd etkenine köre, «Rusiye totalitar Stalin rejiminiñ cinaiy siyasetini devam ettirip», qırımtatarlarnı yarımadanı kene terk etmege mecbur ete.
Memleketler Rusiyeni halqara uquq bozuvlarını toqtatmasına çağıra.
«Rusiye yarımada işğalini qanunlaştırmağa ne qadar tırışsa da, bir şey deñişmey: Qırım – Ukrainadır», – dep aytıla beyanatta.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy qırımtatar halqı genotsidiniñ yılında Rusiye işğal etken Qırım yarımadasınıñ Ukraina kontroline, qırımtatarlarnıñ ise tuvğan evlerine qaytacağına ümüt etkenini bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti Yuqarı Şuranı Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ başlanmasını mart 27 degil de, fevral 20 künü olaraq belgilemege çağıra.
Böyle teklif «Muvaqqat işğalniñ başlanuv müddetiniñ belgilenmesi aqta Ukraina qanunlarına deñişüvlerniñ kirsetilmesi aqqında» Ukraina ükümetiniñ qanun leyhasında qayd etilgen.
«QMC Yuqarı Şurasınıñ zaptı 2014 senesi fevral 26 künü yüz berdi, Rusiye Silâlı Quvetleri tarafından Ukraina devlet sıñırınıñ bozuluvı ve yarımadanıñ ilerideki işğali maqsadınen ukrain territoriyasında qanunsız sürette bulunuvı daa 2014 senesi fevral 20 künü başlandı», – denile qanun leyhasında.
Evel, 2015 senesi aprel 21 künü Ukraina Yuqarı Şurası «Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı istilâsına qarşılıq ve aqibetlerniñ yoq etilmesi aqta» qararnı qabul etti, mında Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı istilâsınıñ başlanması 2014 senesi fevral 20 künü ile belgilengen.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukrain-belorus tarihçısı ve Qırım hanlığınıñ tedqiqatçısı Vladislav Guleviç Ukrainada Qırım araştırmaları ile vaziyetni kelişmegen dep saya. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Eñ kergin problemalar arasında o mütehassıslarnıñ yetişmemezligini ve devlet tarafından diqqatnıñ olmamasını bildirdi, aynı şu sırada mütehassıslar ve Qırımnı meraq etkenler içün tasil programmalarınıñ keçirilmegenini qayd etti.
«Qırımatarlarnıñ ve Qırım hanlığı tarihınıñ ögrenilmesi – fenlerarara araştırmalar, olar yalıñız yazma menbalarnı degil de, atiqiyat ve numizmatikanı bağlay. İtaliya, Frenkistan, Romaniya ve Moldova zenaatdaşları ile bağ yetişmey. Misal içün, İtaliyada Qırım tarihı boyunca menbalarnıñ sayısı büyük, Genuya ve Venetsiyanıñ Altın Ordu ve Qırım ile ticariy bağları sayesinde toplanıldı», – dey Vladislav Guleviç.
Onıñ fikrine köre, Qırım hanlığınıñ doğuv devrini talil etmek içün bu vesiqalarnı işlettirmek kerek: tercime etmek ve bastırmaq.
Problemalardan biri olaraq Guleviç qırımtatar alimleriniñ yarımadanıñ esasen yañı tarihı üzerinde çalışqanını qayd etti.


text:
2014 senesi fevral ayında qırımtatarlar öz vatandaşlıq borcunı yerine ketirdi – Ukraina topraq bütünliginiñ qoruvına turdı, amma Qırımda akimiyetniñ qanunsız sürette zapt etilmesine qarşı em ukrain, em qırım idarecileri, Qırımnı qorçalamağan arbiyler çıqmaq kerek ediler, – dep bildirdi Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Radio Svoboda efirinde.
«Öz vatandaşlıq borcumıznı eda ettik – olarğa (işğalci ükümetke – muar.) açıq sessiyanı keçirmege imkân bermedik… Artımızdan ise Ukraina arbiyleri ve uquq qoruyıcı küçleri kelip, işbu binada (Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası – muar.) yerleşmek kerek edi. Tam tersi oldı – saba saat dörtte Rusiye mahsus quvetleri kirdi», – dedi Refat Çubarov.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi şunı da qayd etti ki, Ukrainada uquq qoruyıcı tertibatınıñ böyle areketsizligi artıq olmamalı.
«Ögrengen, devlet aylığını alğan, memleketni qorumağa borclu olğan on biñlerce arbiy insanlarnıñ areketsizligi artıq iç bir vaqıt olmamalı. Er bir insan mecburiyetini yerine ketirmek kerek», – dey Refat Çubarov.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputatları nevbetten tış sessiyanıñ keçirilecegini ilân etti, on biñden ziyade insan Qırım ükümetiniñ binasına barışıq mitingi ile kelip, sessiyanı lâğu etmege talap etti. Ükümet insanlarnıñ talabı ile razı olğanından soñ, cemaat dağıldı. Saba erte Qırım Yuqarı Şurasınıñ silâlı zaptı keçirildi. Mart 16 künü qanunsız «referendum» keçti.


text:
Google maps qıdıruv servisi işğal etilgen Qırımnıñ meskün yerlerini Ukraina Yuqarı Radasınıñ yarımadanıñ ayrı rayonlar, şeerler ve köylerniñ adlarını deñiştirüv aqqında fermanğa binaen qayd etti.
Böyle etip, Krasnoperekopsk şeerini Google maps endi Yañı Qapu, Lenino köyüni – Yedi Quyu, Kefe civarındaki Orconikidze kurort köyüni – Kaygador, Krasnogvardeyskoyeni – Qurman, Kirovskoyeni – İslâm-Terek dep adlandıra.
Umumen olaraq, 75 meskün yeri ve 5 rayonnıñ adı deñiştirildi.
Mayıs 12-de Yuqarı Rada, dekommunizatsiya aqqında qanun çerçivesinde, Qırımda 75 meskün yeri ve beş rayonnıñ adını deñiştirdi. Yañı adlarnıñ çoqusı qırımtatardır.
Bunen beraber, Google mapsta deñiştirilgen adlarnı internet qullanıcıları tek Ukrainada degil de, amma Rusiyede ve Qırımda da köre.
Yuqarı Radada fermannı muzakere etkende, halq deputatı ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov parlament tribunasından yañı adlar fermannıñ imzalanğanından başlap qullanmasını teklif etken edi.
İçtimaiy ağlar qullanıcıları Rusiyede «topraq bütünligini bozğan» resursnı blok ete bileler, dep qorqqanını bildirdi. Diger qullanıcılar qayd etti ki, böyle yañılıq munasebetinen Google destek hızmetine muracaat yolladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.