text:
Bunı Bütünrusiye cemaat fikirniñ taqiqat merkeziniñ keçirilgen soravı köstere, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ neticelerine köre, rusiyelilerniñ 60% Ukrainada prezident saylav kampaniyasını nezaret ete edi, 19% – daimiy sürette ve 36% asılında meraq etmedi.
Poroşenko nasıl duyğularnı peyda ete degen sualge rusiyelilerniñ cevapları böyle oldı: 29% – işanmay, 22% – lâqayt qaldı, 19% – begenmey, 17% – takbih ete. Er onuncı insanda ondan közü qayttı, 10% – şübelene, 7% nefret duya. Poroşenkoğa soravdan keçken tek 2% inana ve ümüt besley.
İçtimaiyatçılar rusiyelilerge Poroşenko kimniñ merağını qorçalay degen sualni bergenler. 43% Ukrainanıñ yañı prezidenti AQŞ ve Avropa Birliginiñ merağını qorçalay, 37% - oligarhlarnıñ, 21% - Poroşenko milletçi ve «banderalarğa» yaqın olğanını tüşüne, 17% - o tek özüni tüşüne dep belleyler, 12% - Ukrainanıñ yañı prezidenti mahsus hızmetleriniñ merağını temsil etkenini tüşüne.
Sorav mayıs 31 – iyün 1 künleri 1600 insan arasında olıp keçti.


c: text/html

text:
Kosovolılar öçen ildä tormış şartları ciñel tügel. Şulay da alar bu awırlıqlarğa birelmi, alarnıñ ömetläre - bäysezleklären iğlan itü.
Dritan Priştina Univertitetında uqıy. Ul, elektrnıñ könenä ber niçä tapqır özelep torıun, bu şartlarda isä däreslärne öyränüneñ mäşaqätkä äylänüe turında zarlana. Köndälek problemnär yanında, äle alğa taba bulaçaq problemnär turında da borçıla Dritan. Uqu betkäç niçek eş tabarmın dip uylana. Ul ildäge eşsezlek problemın añlatıp birä. Eşsezlek turında ışanıçlı statistik mäğlümät bulmasa da, xäzerge waqıtta eş urınnarınıñ yartısınnañ kübräge eşlämi diyelä.
Şulay da Dritan, Bäysezlek maqsatın ber nigä dä alıştırmayaçaqmın di, xättä bu awır şartlarda bäysezlektän waz kiçü bäräbäränenä, bezgä räxät tormış taqdim itäbez disälär dä di.
Dritanğa birelgän waqıtlıça passport belän ber qaya da çığıp bulmıy. Ul üzen törmädä kebek xis itüen äytä. Ul çıñ xalıqara ber pasportka, üz däwläteneñ pasportına iä bulırğa teli.
Mäğlüm bäysezlek añsat qazanılmıy. Qazanu belän dä mäşäqqat betmi. Kosovoda urnaşqan Säyäsät tikşerenü üzäge belgeçe, İllir Dugoli moña basım yasap, Kosovo bäysezlegen iğlan itkännäñ soñ ike problema tuaçaq di.
Säyäsi häm İqtisadi promlemnär.
Säyäsi yaqtan, Kosovo xäzerdän uq üzen Serbiädän bäysez dip xis itä.
Dugolli, Kosovo kötelgän bäysezlegen qazansa da, xalıqara köçlär anda qalıp säyäsi täraqqiätne küzätep baraçaq häm yärdäm kürsätäçäk di. Bu kiräk tä, çönki töbäkneñ tönyağında serblar yäşi häm andağı totırıqsızlılıq ber niçä yıllar däwam itärgä mömkin dip añlata wazğiätne Dugolli.
Dugolli, Kosovodağı säyäsi elitanıñ yäş buluın, äle peşep betmäwen söyli. Läkin ul bu wazğiät, faydağa qullanıla ala dip däğwä itä.
“ Äye bu çeterekle mäsälälärdän berse. Läkin şul uq waqıtta alar yañalıqlarnı tiz otıp ala. Häm alarnıñ bu üzgäreşlärne yaxşı ğına häm uñaylı ğına üzläşterä alu mömkinçelekläre başqalarğa qarağanda yuğarı.”
Kosovoda iqtisadi problemnär, säyäsi problemdän dä möhimräk di Dugolli. Bigräk tä Belgradnıñ bäyläneşlärne bötenläy özü qurqınıçın iskä alğanda.
Läkin ul şulayda bu mäsälägä optimist läkin diqqatli ber küzlektän qarıy
“Kosovo iqtisadı Serbiägä bäyle digän qaraş xata bulır ide. Kosovo yarlı il, läkin hiç yuğı üz yazmışın üze belgeli alırğa teli. Ni qadär yarlı buluına qaramastan, Kosovo budjetınıñ 100 protsentı üz baylıqlarınnañ kilä”
Visar Şerifi Kosovo bäysez Kosovonıñ iqsadi bularaq isän qalaçağına hiçşiksez ışana. 30 yäşendäge film töşerüçe häm fotografçı bularaq eşlägän Visar bolay belderä,
“Kosovonıñ şaqtıy küp üz baylıqları bar. Keşe köçe häm tabiğat baylıqları. Bolar däwlätneñ äwamlılığına yärdäm itä. Häm bu ike potensialnı yaxşı idarä itü şart. Ägärdä idarä yaxşı alıp barılsa. Barsıda urnında eşlär häm, zur problemnärebez dä bulmas.”
Üz çığanaqları häm alarnıñ idaräse mäsäläse. Läkin iñ möhime yaña ilgä bulaçaq invertetsiälär di Dugolli, Ul Kosovonıñ tiz arada çit il investorların üzenä cälep itäçägenä ışana.
Dugolli, çit il invertorlarınıñ bigräk tä Kosovonıñ kümere belän qızıqsınuın äytä. Çönki yewropanıñ iñ bay kümer baylıqlarınnañ berse Kosovoda. Häm ul, Kosovo belän kürşe il Albaniä arasında başlanğan olı yul tözeleşe 2009nçı yılda tämamlanaçaq di.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tecribeli qırımlı siyasetçi Andrey Sençenkonıñ (Ukrainanıñ sabıq deputatı – QA) intervyusını oquyım. Sençenko muhtariyet işini biraz bekletmek kerek dep saya. Ve söz sırası Meclisni yamanlap, Ukrainanıñ mustaqilik yıllarında akimiyet birlikte olğanını iddia ete.
Meclis soñki devirdeki Leonid Kuçmanen beraber olğandırmı, aceba? 2004 senesi Qurultaynıñ, Viktor Yuşçenkonıñ namzetine qol tutulacağınen bağlı qatiy pozitsiyası qırımtatarlarğa, Kuçmanıñ sürgün etilgenlerniñ aq-uquqı tiklenecegi aqqında qanunını imzlamamasına patlağan vaqtındamı, aceba?
Yani, Meclis Viktor Yanukoviçnen de birlikte olğandırmı, aceba? Meclis reberleri Partiya Regionov firqasına kirmege red etkende, Yanukoviç Lyovoçkin vastasınen qırımtatar liderlerini çamurğa bulamaq maqsadınen Qırımda siyasiy leyhalarnı işke tüşürgen vaqtındamı, aceba?
Teklif etilgen leyhağa binaen, Qurultay ve Meclis Qırımda öz yerine akimiyet organlarını qoyıp oturmaycaq
Andrey Sençenko fikrine köre o, Qırım azat etilgen soñ: «Bizni 13%-ni teşkil etken ealiniñ eline teslim etecek olalar!», - dep qıçıracaq Qırım sakinlerini qayğıra. Bu ibareniñ muellifi deñişmeler leyhasınen tanışmayıp, menfiylikni darqatmağa devam etecek olsa, o zaman, belki de, onıñ fikrine köre, qıçırarlar. Lâkin, teklif etilgen leyhağa binaen aslında, Qurultay ve Meclis Qırımda öz yerine akimiyet orğanlarını qoyıp oturmaycaq.
Ebet, olar olmadan tamır halqqa zarar ketirecek qararlarnı qabul etmege fursat olmaycaq. Lâkin bu - «13%-ni teşkil etken ealiniñ eline teslim etmeknen» bir olmağanı aşkâr. «Ahır-soñu» Rusiye-Sovet müstemlekesinden evel 95% teşkil etken «13%-niñ menfaatını esapqa almaq» denilse daa da doğru olur edi.
Epimiz Qırımnıñ keri qaytqanını isteymiz. Ancaq bazı bir şahıslar daa da ileri ketip, azat etilgen Qırım yolbaşçılarınıñ kreslolarını özüne köre ölçep başladı
Men añlayım, elbette ki, epimiz Qırımnıñ keri qaytqanını isteymiz. Ancaq bazı bir şahıslar daa da ileri ketip, azat etilgen Qırım yolbaşçılarınıñ kreslolarını özüne köre ölçep başladı. Böyle insanlar ister-istemez öz ambitsiyalarınıñ reinesi ve muhtariyetniñ muhalifi olıp qalacağı qaçınılmaz şey. Olar qırımtatarlarnı ve hususan, muhtariyetni yamanlağa ıntılğanı da qaçınılmaz şey. Al-azırda, Qırım işğal altında eken, bu insanlar – hayaliy muhaliftir. Yarın-bürskün, Qırım keri qaytqan soñ, olar kerçek muhaliflerge çevirilecek. İşte o zaman, 1991-2014 yıllar arasında olğanı kibi, qırımtatar muhtariyetini körmege nasip olmaz.
Eger öyle olacaq ise, zaman keçken soñ, o epimizni ve belki de, biznen bağlı hatıranı da silip taşlar... Bir qaç nesil keçken soñ, Bağçasarayda qırımtatar medeniyet muzeyini açarlar da, tışqı ceetten şarq körünişine saip türkiy soyadı taşığan ekskursiya ötkergen şahıs, temiz qırımtatarca olmağan tilde özüniñ coyulğan musulman cennetindeki tarihiy tamırları aqqında ikâye eter...
Arsen Jumadilov, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ mesleatçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmay bile.
(Arsen Jumadilovnıñ Facebook akkauntından alındı)


text:
İnsan aqları Qırım alan missiyası bildire ki, Qırımda «fevral 26 işi» boyunca yaqalav ve aps cezaları siyasiy basqınıñ neticesi ola.
«Fevral 26 işi» «uquqiy taraftan sebepsiz ve siyasetnen bağlıdır. «Mayıs 3 işi» kibi bu iş Qırım akimiyeti ile razı olmağanlarnı taqip etmege imkân bere», – dep bildire uquq qorçalayıcı teşkilât.
Qayd etile ki, Qırımda Rusiye Taqiqat komiteti 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken mitingde adamlarnıñ elâk olmasınen bağlı cinaiy iş açtı. Aynı vaqıtta zarar körgenler yoq, Rusiye organlarına bir kimse muracaat etmegen edi.
«Taqiqat komiteti qayd etken numayışlarda devlet zarar kördi, lâkin şimdi o başqa (2014 senesi fevral 26-da başqa edi). Bundan sebep, bu işte Rusiye Federatsiyasınıñ menfaatlarına nasıl etip zarar ketirildi belli degil, çünki çatışmalar Ukrainada yüz bergen edi», – dep qayd ete QAM.
Qırım alan missiyasınıñ reis muavini Dmitriy Makarovnıñ fikirince, yarımadada bu iş boyunca yalıñız bir tarafnıñ temsilcileri mesülietke çekilse, demek ki, iş «dos-doğru qırımtatarlarğa qarşı» açıldı.
Onıñ qayd etkenine köre, iş boyunca birinci olaraq «Qırımda qalğan Meclisniñ eñ yüksek azası» yaqalandı.
«Böylece, bunı bir işaret olaraq añlatmaq mümkün, qırımtatarlarğa basqı toqtatılmadı, aksine, quvetleştirilecek», – dep tüşüne uquq qorçalayıcı.
Rusiye Taqiqat komiteti yanvar 29-da yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygozğa qarşı cinaiy iş açtı. Onı keçken sene Qırım parlamentiniñ binası yanında kütleviy numayışlarnıñ teşkil etmesinde şekleyler.
Bundan soñra bir sıra qırımtatarını yaqaladılar. Mart 11-de Talât Yunusovnı yaqalap, eki kündir sorğuğa çekeler.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırılmasınıñ tarafdarları ve qarşı çıqqanlarnıñ büyük bir mitingi olıp keçken edi. Qırımnıñ Ukraina terkibinde qalmasına qoltutqan qırımtatarlar, Meclis vekilleri ve Ukrainağa qoltutqan faaller al-azırda Qırım ükümetiniñ reisi olğan Sergey Aksenovnıñ yolbaşçılığında «Rus birligi» («Russkoye yedinstvo») liderleri teşkil etken Rusiyege qoltutqan faallerge qarşı çıqtılar.


text:
Beyrutta, soñki malümatqa köre, 154 insan patlav qurbanı oldı. Lübnan sağlıq naziri bildirgenine köre, zarar körgen 5 biñ insandan er beşi hastahanege alına, 120 insannıñ alı kritik qala, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Beyrutnıñ aman-aman 300 biñ makini evsiz qaldı, 80 biñi – balalardır. Bunı BM bildire. Dünya sağlıq teşkilâtı zarar körgenlerge kösterilecek acele yardım miqdarını 15 million dollar olaraq esapladı.
Avgustnıñ 4-nde aqşam Beyrut limanında biri-biri artından eki patlav oldı. Uquq qoruyıcı organları bildirgenine köre, kübre ve bombalarda qullanılğan 2750 tonna ammiaklı selitra altı yıl devamında telükesizlik tedbirlerine riayet etilmeyip saqlandı.


text:
Aqmescit – Kefede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ regional yolbaşçılığını deñiştirecek oldılar. Nezaretçilerniñ fikrine köre, deñiştirüvniñ teşebbüsçisi Devlet Şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasovnıñ «Qırım» areketi oldı. Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyasında ketişatnıñ bozuluvı sebebinden saylav neticelerini tanımaylar. Mütehassıslar işbu areketlerde akimiyette olğan insanlarnıñ menfaatını köreler.
Kefe regional meclisinde yolbaşçılığınıñ deñiştirüvi aqqında «Qırım» qırımtatar halqınıñ cemaat areketiniñ Facebookta paylaşqan beyanatından belli oldı. Aşkâr etilgen malümatqa köre, Meclisniñ yañı reisi Selver Ziyadinov oldı. Ondan evel işbu vazifeni İbragim Muratov eda ete edi. Soñkisi vazifelerinden sağlığı zayıf olğanından vazgeçkenini bildirdi.
Yañı saylanılğan reis «oña kösterilgen işanç içün meclis azalarına minnetdarlığını bildirdi ve ileride öz faaliyetini, Kefe regional meclisiniñ reisi olaraq, «Qırım» cemaat birligi ile işbirlikte körgenini qayd etti. Ziyadinov şunı da bildirdi ki, «mezkür areketniñ nizamname ve ümdesine bütünley qol tuta» eken, haber ete QHA.
Qırım.Aqiqat neşiri Selver Ziyadinov ile bağlanıp olamadı. «Qırım» areketiniñ başı Remzi İlyasovdan da izaat almağa fırsat olmadı – o, jurnalistlerniñ telefon bağlarına cevap bermedi.
Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyası şübelene
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev, Qırım.Aqiqatqa Kefe meclisi yolbaşçılığınıñ deñişüvini izaatlap, anda saylav ketişatı bozulğanını bildirdi. «Meclis reisi toplaşuvda degil de, yerli meclislerniñ azaları vekil olğan qırımtatarlarnıñ regional konferentsiyasında saylanıla. Regional konferentsiyası ise keçirilmedi», – dep añlattı o, qırımtatar halqınıñ milliy idare organları aqqında maddege esaslanıp.
O şunı da qayd etti ki, eger de regionl meclisniñ reisi öz vazifelerinden vazgeçse, onıñ yerine muavini keçmek kerek. Kefede bu talap, Smedlâyevniñ aytqanı kibi, körmemezlikke urulğan edi. O şunı bildirdi ki, regional konferentsiyasınıñ teşkil etilmesi boyunca Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyasına Kefe meclisinden muracaat kelmedi, anda yüz bergen adiseler ise Qurultaynıñ Teftiş komissiyası ve Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından ögrenilecek.
Belgisiz qalmağa istegen Meclis azalarından biri Qırım.Aqiqatqa şunı bildirdi ki, Meclisni Rusiye şekline ketirip olamağan «Qırım» areketiniñ yolbaşçılığı bunı qırımtatar regional meclisleri vastası ile yapmağa istey. «Çeşit usullar qullanıla: qorquzuv, sorğu ve ilâhre. Esası – akimitke qol tutmaq kerek», – dedi o.
«Regional meclisleriniñ esas küçü – cemiyet destegi»
Qırım sisetşınası Vladimir Yegorov emindir, Meclisniñ regional bölükleriniñ yolbaşçılıq saylavlarını keçirmek, daa doğrusı «işbu bölüklerniñ zaptını keçirmek, siyasiy reğabetke kelişe».
«Bu usulnı memuriy resursları olğan insanlar qullana. Aynı yollar ile yaqında Qırımda «regionlılar» Qırım afganlılarnı zapt ete edi», – hatırlattı Yegorov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Akimiyet çeşit usullarnı qıdıra ve qırımtatarlar ile küreşte muayyen yolnı tapıp olamay, şunıñ içün de qorqutmağa, de yaqalamağa, de zapt etmege tırışaVladimir Yegorov
Regional meclis ile yüz bergen vaziyette, siyasetşınasnıñ fikrine köre, teşebbüsçiler «yañılırlar». «Çünki oña (qırımtatar regional meclisine. – Muar.) akimiyetniñ yuridik tanuvı kerekmey, onıñ resmiy qaydı yoq, onı yañı yolbaşçılıqqa resmiyleştirmege mümkün degil. Regional meclisleriniñ esas destegi – cemaat destegi ve faallerniñ yardımı, olarnı ise «ğayrıdan resmiyleştirip» olamazlar».
«Akimiyet çeşit usullarnı qıdıra ve qırımtatarlar ile küreşte muayyen yolnı tapıp olamay, şunıñ içün de qorqutmağa, de yaqalamağa, de zapt etmege tırışa», – dey Yegorov.
Kürkçi: Rejissörlar deñeme topuznı işlettiler
Qırım mütehassısı Yusuf Kürkçiniñ fikrine köre, Kefe regional meclisiniñ başı saylanılğanda ketişat bozulğan olsa, böyle rey berüv neticelerine ciddiy yanaşmaq acet de yoq. «İnsan sağlığı zayıf olğanından vekâletlerinden vazgeçse, demek, mecliste onıñ yerine muavini keçe», – dedi Kürkçi Qırım.Aqiqatqa.
Kefe regional Meclisiniñ yolbaşçılığını deñiştirmek ıntıluvnı ekspert teşebbüsçilerniñ mahsus bir vaziyetni meydanğa ketirmek içün mehanizmni işletmek ıntıluvı olaraq tanıy.
«Kefe regional Meclisiniñ yolbaşçılığını deñiştirmege istegenler deñeme topuznı işlettiler, belki. Bu kibi sanalaştıruv rejissörları regional meclislerni ileride daa da meraqlı ve kelirli sanalaştıruvlarnı qoymağa imkân berecek mehanizmlerge çevirmege isteyler. Bu adiselerniñ iştirakçileri kimde ne qadar regional meclisi bar olğanını sayıp baqacaqlar. Misal içün, yarın regionlardan Qurultayğa çeşit meselelerniñ çezilmesi, ya da nevbetten tış sessiyanıñ çağırılması boyunca muracaatlar kelmege başlasa, vaziyet deñişe bile», – dep tüşüne Kürkçi.
Qırımtatarlarnıñ sayısı çoq olğan regionlarda saylav ketişatını bozmağa qıyınYusuf Kürkçi
Aynı vaqıtta siyasetşınas böyle areketlerniñ diger regionlarda da yüz bere bilecegi aqqında şübelene. Kefede, sözlerine köre, işbu vaqia anda yaşağan qırımtatarlarnıñ sayısı az olğanından sebep yüz berdi. «Qarasuvbazarda böyle şey olamaz edi, Bağçasarayda, qırımtatarlarnıñ sayısı çoq olğan regionlarda saylav ketişatını bozmağa qıyın, çünki konferentsiyada iştirakçilerniñ sayısı bayağı olur», – dey ekspert.
Bunıñ ile Kürkçi şunı dey ki, şu vaqıtta «qırımtatarlarnıñ yaqın zamanları müim sayılğan problemlerinden çetleşüv yüz bere: misal içün, Cuma caminiñ qurucılığı ya da topraq meseleleri ile bağlı problemler».
Metinde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan ıstılalar mevcut


text:
İyülniñ 20-nde Kyivde İvan Franko ve Boğdan Hmelnıtskıy soqaqlarınıñ çaprazında jurnalist Pavlo Şeremetniñ ölüm yerinde onlarnen jurnalist toplaşqan hatıra aktsiyası ötkerildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Aktsiyada Ukrainada ABD işlerinden vaqtınca mesüliyetli olğan William Taylor iştirak etti.
«Pavlo Şeremet öldürilüviniñ üçünci yılında bizler akimiyetni matbuat serbestliginiñ tarafdarı olğanını kösterip, ölüminde qabaatlı olğanlarnı mesüliyetke çekmesine çağıramız. Mustaqil kütleviy haber vastaları ukrain demokratiyasında müim rol oynamaqta», – dep yazdı Amerika elçihanesiniñ matbuat hızmeti. Taylornıñ «Pavlonı kim öldürdi?» yazuvlı şiarı ile turğan fotoresimi derc etildi.
2019 senesi iyülniñ 20-nde Pavlo Şeremetniñ 2016 senesi öldürilgeninden üç yıl keçti.
Pavlo Şeremet Kyivniñ merkezinde maşinası patlatılğan soñ elâk oldı. Ukraina akimiyeti onıñ ölümini öldürüv olaraq tasnif ete. Qatiller ve cinayetni sımarlağanlar alâ daa tapılmadı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda rusiyeli saylavlarda iştirak etken qırımtatarlarnıñ sayısı "pek yüksek olmaz", amma keçken yıllarğa köre, saylavğa barğan qırımtatarlarnıñ sayısı artacaq. Bunı sentâbr 8-inde qırımtatar faali Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa ifade etti.
"Saylavlarğa baracaq qırımtatarlar aqqında. Eminim ki, fayız pek yüksek olmaz. Ve Rusiye akimiyetine, olar altı yıldan berli qandrmağa tırışqan qırımtatarlanıñ qol tutuvınen maqtanmağa iç temel yoq, belleyim. Bundan ğayrı, çoqusı mecburen baracaq: sotsial işçiler, devlet işçileri ve ilâhre", - qoştı faal.
Qırımtatar faali, 2014 yılğa köre, saylavğa barğan qırımtatarlarnıñ sayısı artqan, dep tüşüne.
"Ne de olsa, bayağı vaqıt keçti. Çoqusı bu işğalci sistemağa alıştı. Birileri Qırımnıñ qaytarılmasından ve Ukraina bütünligi tiklenmesinden ümütlerini kesti. Mıtlaqa da Ukrainada olğan şeylerlerge baqsañ, o, eminlikni köstermey ve siyaset ve mefküre tarafından deñişip tura. Çoqusı bunıñ içün ya lâqayt, ya ümütsiz qala. Böyle keyfte, belki de, birevler saylavğa da barar", - dep qoştı Celâl.
Rusiye akimiyeti, Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şuralarnıñ saylavlarını 2019 senesi sentâbr 8-inde keçire. Ukraina, ABD, Aropa Birligi ve dünyanıñ daa bir sıra memleketleri bu saylavlarnıñ qanuniyligini qabul etmey.
Qırım.Aqiqat, Qırım ve Aqyarda rusiyeli saylavnıñ keçirilmesini közete.
Daa evel Ukraina mebusı, "Avropa birdemligi" partiyasınıñ daa bir reisi İrına Geraşçenko, Ukrainanıñ Yuqarı Radasını, rusiyeli saylavlarnıñ neticelerini qabul etmemege çağırttı.


text:
Süriyädä yuğalğan Qızıl Xaç xezmätkärläre
Oyışma 2013nçe yılda DEAŞ terrorçı oyışması tarafınnan urlanğan 3 xezmätkären qaytaru öçen tırışa
Xalıqara Kızıl Xaç komitetı Süriyäneñ İdlib töbägendä 2013nçe yılda DEAŞ terrorçı oyışması tarafınnan urlanğan 3 xezmätkären qaytaru öçen möräcäğat’ yasadı. Yaña Zelandiyädän şäfqat’ tutaşı Luiza Akavi, süriyäle şofyerlar Alaa Rajab häm Nabil Bakdones İdlibtäge sälamätlek saqlaw oyışmalarına mediśina kiräk-yaraqları taşuçı konvoyda bula. Alarnı qorallı keşelär tuqtata. Konvoydağı 7 keşene urlıylar, 4se ikençe könne irekkä cibärelä.
Şäfqat’ tutaşın qotqaru öçen söyläşülär yıllar buyı däwam itä. “İñ sonğı ışanıçlı mäğ’lümatlar buyınça, Akavi 2018nçe yıl axırında äle isän bulğan,”-diyelä Qızıl Xaç komitetı belderüendä.
Süriyäle şofyerlar Rajab belän Bakdonesnıñ yazmışı turında isä berni bilgele tügel.
Möräcäğat’tä Qızıl Xaç komitetı direktorlarınıñ berse Dominik Stillxartnıñ fikerlärenä dä urın birelä. “Sonğı 5 yıl yarım urlanğan 3 xezmätkärebezneñ ğailäläre öçen bik awır ütte. Ägär alar xaman totıqlı bulsa, xäzer ük bernindi şartsız irekkä cibärelülären telibez,”-di ul.
Bäyläneşle xäbärlär
35 meñ keşe ut êçendä
Yämändä Marib, Şabva häm Äl-Bäyda cirleklärendä soñğı atnalarda suğışlar köçäyde


text:
Qırımda raatlıq künleri ava bozulacağını tahmin eteler: furtuna yeli ve sağanaq olacaq. Bu aqta yarımadadaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoring idaresiniñ malümatına köre, künniñ ekinci yarısında ve martnıñ 16-nda künniñ soñuna qadar, martnıñ 17-nde gece Qırımda cenübiy-ğarbiy yel şimaliy-ğarbiy yelge keçip, süratı saniyede 20-25 metr olacaq, martnıñ 17-nde gece küçlü, bazı yerlerde pek küçlü, dağlarda ise qarnen beraber yağmur yağacaq», – dep bildirdi idare.
Sakinlerni yaramay avada telükesizlik qaidelerine riayet etmege çağıralar. Pencere ve balkonlar qapatılmalı, yaramay qoyulğan inşalar pekitilmeli. Soqaqlarda reklama levhaları, yol işaretleri, elektrik ağları ve tereklerden uzaq turmalı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Ukrainanıñ fevqulâde vaziyetler devlet hızmeti memlekette yel quvetleşeceginden sebep furtuna havfını ilân etti.


text:
Qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ advokatları onı apisten çıqarmaq içün Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene. Bu aqta advokat İslâm Velilâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Soy-sopları ketirgen vesiqalar esasında ekimlerge muracaat ettik, ekimlerden alı ağır olğanını isbatlaycaq vesiqa almaq kerekmiz, bu hastalıqlarınen SİZOda bulunması mümkün degil. Avropa mahkemesine 39-ıncı madde (ilk tedbirler – QA) boyunca muracaat etip, vaziyetke tesir etmege rica etecekmiz, Avropa mahkemesi acele qarar ala bile. Mesele şu ki, aqibetler ağır ola bile. Bunı şimdi yapmasaq, o, öle bile», – dedi advokat.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde qırımtatar faali Edem Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar apiste qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkeme qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.
Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.


text:
Avgustnıñ 28-nde Rusiyeniñ Kyiv elçihanesi ögünde «Vaqıt yardım etmey» hatıra aktsiyası keçirile. Azatlıq Radiosınıñ mühbiri bildirgenine köre, diplomatik temsilcilik olğan soqaqqa bir qaç yüz insan keldi, olarnıñ arasında Donbasta elâk olğan ukrainalı arbiylerniñ qoranta vekilleri bar.
Arbiylerniñ anaları Rusiye elçihanesiniñ qorasına qan timsali olaraq qırmızı kürreçikler bağladı.
«Rusiye ile iç bir vaqıt qardaş olmaycaqmız! Aramızda qan ve közyaş özeni bar», – dep bildire analardan biriniñ sözlerini mühbir.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete. BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.


text:
Kezlevde ukrain şairesi Lesâ Ukrayınkanıñ hatıra tahtası sındırılğanını bildireler. Bu aqta yerli sakinler aprelniñ 23-nde içtimaiy ağlarda haber ete.
Qırılğan hatıra tahtasınıñ fotoresimi «VKontakte» içtimaiy ağındaki şeer gruppasında derc etildi.
«Tarihımıznı yoq etmege kimniñ aqlına kelgen eken», – dep qayd etti içtimaiy ağnıñ qullanıcısı.
Fotoresim tefsirlerinde kezlevlilerniñ çoqusı belli olmağan vandallarnıñ areketlerini takbih etti.
Lesâ Ukrayınkanıñ hatıra tahtası Revolütsii soq., 41/24 adresindeki tarihiy binada asılğan. 1891 senesi bu evde ukrain şairesi yaşağan edi. Hatıra tahtası 1952 senesi tiklengen edi.
Ukrain şairesi, yazıcı, Terciman Lesâ Ukrayınka Qırımda üç yıl yaşadı. Qırımğa «Qırım hatıraları» ve «Qırım sedaları» şiirlerini bağışlağan edi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Belarus Cumhuriyeti yañı Qırım, yani Kreml rejiminiñ nevbetteki ilhaq obyekti olurmı?
Körüne ki, Rusiye ve Belorus prezidentleriniñ körüşüvinden soñ ve Vladimir Putinniñ Aleksandr Lukaşenkoğa bir yarım milliardlıq kreditnen yardım etecegi vadesinden soñ bu sual artıq, bir afta evel olğanı kibi, tek nazariy degildir. Çünki Lukaşenko bu kösterme cümertlik içün Putinge nenen töleycegini biz bilmeymiz. Malüm olğan şey budır: Belorus prezidentiniñ aqçası yoq, memleketiniñ iqtisadiyatı ağır alda ve prezident saylavlarınıñ sahteligine qarşı narazılıqlar vaziyetni tek müşkülleştire. Amma paranen tölep olamasa, belki suverenitetnen töley bilir?
Qırımnen qıyaslama tesadufiy degildir
Qırımnen qıyaslama tesadufiy degildir. Rusiye Federatsiyasına Qırım yarımadasını nasıl qoşqanlarını hatırlayıq. Rusiye qanunlarında devletke başqa memleketlerniñ bölgeleriniñ qoşulması belgilenmey. Ve o zaman Qırım acele tarzda mustaqil devlet olaraq ilân etildi, Rusiye ise onıñ ve Aqyarnıñ mustaqilligini qabul etti. Soñra ise bu "mustaqil" devlette sahte referendum keçirildi. Onıñ iştirakçilerinden Qırım suvereniteti aqqında soramadılar bile. Amma "mustaqil devlet"niñ Rusiye Federatsiyasına qosulması aqqında soradılar.
Ve soñra bu "qırımlılarnıñ qararı" Rusiye Anayasa mahkemesi, parlament ve prezident tarafından qabul etildi. Diger devletlerniñ Rusiyege qabul etilmesine imkân bergen Rusiye qanunlarına tam uyğundır. Bu arada qayd etecem ki, bu iç bir vaqıt olmağan şey degildir. 1944-ünci yılda Sovet Birligi tarafından tanılğan mustaqil bir devletniñ RSFSR terkibinde adiy bir muhtar bölgege çevirilgen Tuva Halq Cumhuriyeti ile bağlı aynı qarar, atta iç bir referendum olmadan bile, qabuk etildi.
Belarusnı qoşmaq içün, Rusiyege onı başqa devletten ayırmaq ihtiyac yoq
Belarusnen, ğaliba, Qırım ve atta Tuvaga köre daa qolaydır. Belarusnı qoşmaq içün, Rusiyege onı başqa devletten ayırmaq ihtiyac yoq. O - halqara uquqnıñ tanılğan subyekti. Onı Rusiyege qoşmaq içün, bellesem, sadece parlamentniñ qararı kerek, halq ise referendumda onı tasdıqlar. Belarusta saylavlarnıñ basıl keçkenini ise siz artıq bilesiz.
Vladimir Putin Lukasenkoğa aqça bergende, oña sanki avans bergen kibi oldı. Şimdi ise Belolus ükümdarı Rusiye zenaatdaşına, öz halqını becere bilecegini köstermek ve devlet başı saylavlarınıñ sahteligine qarşı narazılıqlarnı bastırmalı. Eminim, Lukaşenko beloruslarğa tasdıqlamalı ki, adamlarnıñ nasıl rey bergeni degil, akimiyetniñ reylerni nasıl sayğanı müimdir.
Şimdi ise Belolus ükümdarı Rusiye zenaatdaşına, öz halqını becere bilecegini köstermek ve devlet başı saylavlarınıñ sahteligine qarşı narazılıqlarnı bastırmalı
Ve o bunı becerse, o zaman Moskova, bellesem, qorqusız "integratsiya protsessi"ni başlap olacaq. Rusiye Federatsiyasına qoşuluv aqqında referendumda bu memleketniñ ne qadar ealisi iştirak etecegi ve öz devletiniñ yoq olmasınen razı olacaq beloruslarnıñ sayısı müim degildir. Sabasına Merkeziy Saylav Komitetiniñ reisi ilân etecek raqam müimdir. Sahtelikke qarşı narazılıqlar ise endi tek belorus degil, rusiye askerlerinen de bastırılacaq. Çünki rusiye askerleri Belorusta "evde" olacaqlar.
Bu mahsus operatsiyanıñ iştirakçisi olğan Lukaşenko ise yañı federatsiya subyektiniñ başı olaraq kene saylanıla bile. Ya da onıñ kibiler içün mahsus tertip etilgen Rusiye parlamentiniñ yuqarı palatasına şerefli pensiyağa çıqar. Amma, Belorus ükümdarınıñ taqdiri meni pek raatsızlamay, meni o bazar etmege tırışqan memleketniñ taqdiri qasevetlendire.
Çunki tamam şimdi belli olacaq - Belorus cemiyeti Lukaşenkonıñ avtoritarizmne ve rusiye ekspansiyasına qarşı çıqıp olacaqmı ya da zorbalıqnen razı olur ve Belarus daa bir Qırım olıp qalır.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Bu könne nilär bulğan?
Tarixta bügen 13.06.2019
Bügen 2019 nçı yılnıñ 13 nçe iyüne. Bu kön tarixqa nindi waqıyğalar belän kerep qalğan soñ?
1550 nçe yılnıñ 13 nçe iyünendä arxitektor Sinannıñ äsäre bulğan “Sölaymaniyä” mäçetenä nigez salına.
1891 nçe yılda älege könne İstanbul arxeologiya muzeyı açıla. Älege muzey törle mädäniyatlarğa qarawçı 1 millionnan kübräk äsär belän dönyanıñ iñ zur muzeyları arasında urın ala.
1928 nçe yılnıñ 13 nçe iyünendä Törkiyä Cömhüriyäte belän Ğosmanlı burıçları alaçaqlıları arasında kileşü tözelä.
1987 nçe yılnıñ bu könendä törek yazuçısı, tärcemäçe häm fiker iyäse Xösäyen Cämil Märiç wafat bula.


text:
Qırımda 2020 senesi qurğaqlıq ve koronavirus pandemiyasınen bağlı sıñırlavlar işareti astında keçti. Yarımada diger çetel memleketlerine barıp olamağan Rusiye turistlerini qabul etti. Ukrainanıñ Rusiye siyasiy mabüsi dep sayğan qırımlılarnıñ cedveli arttı. Qırımlılar ve olarnıñ aqlarını esas Ukrainada qoruğanlar 2021 senesinden ne bekley, bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
2020 senesi Qırımda suv problemleri bir çoq narazılıq aktsiyasına yol açtı – hususan aqmescitli faal Sergey Akimovnıñ bir kişilik narazılıq aktsiyasına. Çezilmegen suv teminlevi problemi sebebinden sentâbr ayında o, Qırımnıñ Rusiye ükümeti reberlerini istifağa yollamağa talap etti. Akimov keçirgen bir kişilik narazılıq aktsiyası sebebinden 20 biñ ruble para cezasını aldı, dekabr başında Qırım Yuqarı mahkemesi onıñ istinaf şikâyetini red etti. Faal, Avropa İnsan aqları mahkemesine şikâyet etmege niyetlene, dep aytqan edi.
Sergey Akimovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen fikrine köre, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti 2021 senesi olarnı tenqit etkenlerni daa çoq taqip etecektir.
2021 senesi memnüniyetsizlik tek artacaq, ve para cezaları bile insanlarnı toqtatıp olamazSergey Akimov
– Mahkeme yapqan areketlerimde bozuv tapmayıp, meni çoq sefer aqlağan edi, amma cevap bergenler yoq. Şikâyetler yazdım, amma tek boş cevaplar kele. Ceza berilmegeni içün cemaatçılarğa, qırımlı faallerge kene basqı artacaq. Ümüt etem ki, menim davam cinaiy olmaz: bir şeyni gizliden qoyacaq olsalar edi, keçken tintüvler vaqtında endi yapar ediler. Akimiyet meni toqtatacaq dep tüşüngen para cezası taktikasını saylap aldı, amma men toqtamaycam. Maña çoq insan muracaat ete, qol tuta. Qırımlılar ne olğanını añlap başlay, akimiyet altı yılda olar içün bir şey yapmadı ve yapmağa istemey. 2021 senesi memnüniyetsizlik tek artacaq, ve para cezaları bile insanlarnı toqtatıp olamaz. Aqmescitte er kün birileri ya bir kişilik narazılıq aktsiyası ya da bunıñ kibi diger areketler içün mahküm etile.
Koronavirus yuqunçını tarqatmamaq maqsadınen işğal altındaki Qırımda kütleviy aktsiyalarnıñ keçirilmesi yasaqlandı. Aynı vaqıtta dekabrniñ 30-nda keçirilgen operativ ştab toplaşuvında Sergey Aksenov Qırım Rusiye turistlerinden qapatılsa bile, hasta sayısına bir tesir olmaz, dep bildirdi. Qırımlılar ise ilâclar ve hastahanede yerler yetmegenini içtimaiy ağlarda şikâyet etmege devam ete.
Qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ fikirince, Rusiye akimiyeti pandemiyanen baş etip olamay, qırımlılar ise añlı degil.
Er şeyni kontrol etkenler ise şimdi er angi tenbi cemaatnı açuvlandıracağını bileNariman Celâl
– Yazda Qırımğa on biñlernen hasta rusiyeli kirsetildi – Aksenovnen razım, Qırımnı qapatmaqta fayda yoq artıq, vaziyet yaramay. Qırımlılar çaresini tapmağa ögrendi, ilâc tapa, evde tedaviylene, tanış ekimlerini tapa, şahsiy olraq mesleat alalar. Tek ağır alda ya da añlaşıp hastahanege yatmaq mümkün. Biri beş biñ ruble bere, digerleri on biñlernen, bu aqta añlaşalar. Belli bir sessizlik bar, çünki insanlar telâşlanmayıp, özüni temin etecek çare tapa. Tükânlarda mesafe degen şey yoq: insanlar er yerde, maskalarnı endireler ve ilâhre. İş adamları bayram künleri para qazanmağa tırışa, er şeyni kontrol etkenler ise şimdi er angi tenbi cemaatnı açuvlandıracağını bile.
Nariman Celâlnıñ tahminlerine köre, yañı yıl bayramlarından soñ COVID-19 hastalarınıñ sayısı artacaq, çünki insanlar yılbaş bayramlarında çoq toplaştı.
Ukraina aq qorçalayıcılar qırımlılar tutulğan tahqiqat izolâtorları ve apishanelerinde koronavirus yuqunçı tarqala bile dep qorqularını bildirgen ve bunı halqara teşkilâlatlarğa haber etken edi. Küzde Ukraina siyasiy mabüs dep sayğan bir qaç mabüs COVID-19 oldı. Laf «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri aqqında kete: Rusiyede yasaqlanğan teşkilât ile alâqaları olğanında qabaatlanıp, qırımlılar büyük apis cezalarını ala – 17 yılğa qadar azatlıqtan marum etile. Ukraina akimiyetiniñ malümatına köre, Rusiyede yüzden çoq siyasiy mabüs tutula, çoqusı qırımtatarıdır.
Qırımtatar faali İsmail Ramazanov Rusiye akimiyeti tarafından taqip etilgeni içün esas Ukrainağa ketmege mecbur oldı. Onıñ fikirince, resmiy Kyiv 2020 senesi siyasiy mabüsler problemine az diqqat ayırdı.
İlk evelâ Rusiye apishanelerinde çoqtan yatqan Ukraina vatandaşlarını azat etmeliİsmail Ramazanov
– Qabaatsız tanılğan Ernes Ametovnıñ ve endi apisten soñ Nariman Memedeminovnıñ azatlıqqa çıqqanı quvandıra. Ne yazıq ki, bu Ukraina ve Rusiye arasında deñişim neticesinde olmadı. Keçken sene prezident Zelenskıynıñ ofisi siyasiy mabüslerniñ soy-soplarınen bağlanmadı. Kyivde keçirgen bütün aktsiyalarında iştirak ettim, ve Prezident ofisinden bir cevap eşitmemek meni şaşırtqan edi. Bilgenime köre, Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovanen bağda buluna. Şübhesiz, Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması ilân etildi, o, bayağı ses-şamata çıqardı. Amma ilk evelâ Rusiye apishanelerinde çoqtan yatqan Ukraina vatandaşlarını azat etmeli.
2020 yılında qırımlılarnıñ azat etilmesi mümkün olğan Ukraina ve Rusiye arasında bir deñişim olmadı. Dekabr ayında Prezident ofisiniñ vekili Natalya Zaretskaya Qırım ve Donbasta tutulğan ukrainalı reinelerniñ soy-soplarınen körüşip, olarnı azat etüv yol haritasını tizmege azırlar, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşevanıñ fikirince, işğal etilgen yarımadanen bağlı problemler 2020 senesi devlet qurulışları tarafından kerekli diqqatnı celp etti ve bu ğayretler 2021 senesi inkişaf etecek.
2020 senesi Qırım meselesiniñ arqa planda olmağanını kösterdiTamila Taşeva
– 2020 senesi qırımlılar içün online hızmetler üzerinde çalıştıq ve şimdi olarnı 2021 senesi kirsetüv yol haritasını azırlaymız. Bundan ğayrı, keçici adliye qavrayışını azırladıq – bu vesiqa Prezident ofisi tarafından baqıla. Ümüt etemiz ki, kelecek yılnıñ ilk üç ayı içinde qabul etilir ve prezident tarafından imzalanır. Temsilciligimiz cemaat teşkilâtlarınen beraber Qırımda taqip etilgen vatandaşlar içün status üzerinde çalıştı. Bu vesiqa da Ukraina prezidentiniñ ofisinde buluna. 2020 senesi Qırım meselesiniñ arqa planda olmağanını kösterdi, biz Reintegratsiya nazirligi, Tış işler nazirliginiñ taqımlarınen beraber onı umummilliy seviyege köterdik.
Tamila Taşeva, 2021 senesiniñ ilk aylarında Ukraina akimiyeti azırlağan Qırımnı işğalden azat etüv strategiyasınıñ açıq qısmı taqdim etilir, dep ümüt ete.
Ukraina Tış işler nazirligi «Qırım platforması» çerçivesinde Qırımnı işğalden azat etüv sammitini Kyivde 2021 senesi mayıs ayında keçirmege planlaştıralar, dep bildirgen edi.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti qırımlılarnıñ mezarlıq ziyaretlerini sıñırlamağa qarar aldı.
İşbu qarar Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ reberi Natalya Penkovskayanıñ ricasınen qabul etildi. O, bunı Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bu teklifke qoltuttı.
«Yahşı, bu müddet içün. Baqarmız… bütün subyektler böyle qararlar aldı. Qırımlılardan buña añlayışlı yanaşmasını rica etemiz. Patriarh Kirillniñ muracaatını köremiz… Pashada bile bütün ibadetlerniñ evde yapılmasını rica eteler», – dedi Aksenov.
Qırımda aprelniñ 11-nde daa bir koronavirus hastası qayd etildi. Yalta sakini hastalandı. Umumen Qırımda 29 COVID-19 hastası bar.
Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
G-7 («Büyük Yedi») devletleri Rusiyege qarşı onıñ Donbassta alıp barğan faaliyeti içün sanktsiyalarnı devam ettirmege añlaştı. Bu aqta İngiltere baş naziri Devid Kemeron Yaponiyada keçirilgen «Büyük Yedi» sammitiniñ neticeleri boyunca matbuat konferentsiyasında ilân etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Devid Kemeronnıñ sözlerine köre, «Büyük Yedi» devletleriniñ liderleri sanktsiyalar Minsk añlaşmaları bütünley ömürge keçirilecegine qadar devam ettirilmek kerek olğanını saya.
Sammit beyanatında «Büyük Yedi» devletleri Qırımnıñ qanunsız işğalini takbih etkenleri ve Rusiyege yarımadanıñ qoşulması boyunca referendumnıñ neticelerini qabul etmeme siyasetini devam etecekleri aqqında bildirile.
«Büyük Yedi» liderleri Ukrainadaki davanıñ bütün taraflarını arbiy faaliyet alıp barılğan territoriyada ateşniñ toqtatılmasına ketirecek konkret areketler yapmağa çağırdı.
Bundan evel Avropa Şurasınıñ reisi Donald Tusk Avropa Birligi yaqın eki-üç afta içinde Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı devam ettirecegi aqqında emin olğanını bildirdi.
Avropa Birligi tarafından belgilengen Moskvağa qarşı sıñırcı merasimler iyül ayında yekünlene.


text:
Artemis ğıybadätxanäse
Berwaqıt Anadoluda 14/2021
“Östendä suğış arbaları öçen yul urnaşqan ğorur Babilneñ divarın häm asılmalı baqçaları häm Alpheustağı Zevs häykälen häm däw qoyaş häykälen häm şul xätle xezmät sarıf itelgän biyek piramidalarnı häm Mozolosnıñ mähabät käberen kürdem, ämma Artemisneñ bolıtlar östendä salınğan öyen kürgäç başqa böten mogcizalar yaqtılıqların yuğalttı häm: “Menä bit, Olimptan tış qoyaş hiç bu qadär iskitkeç äyberne qaramıy”, - dip äyttem”
Sidonlı Antipaderneñ süzläre bu. Dön’yanıñ cide moğcizasınnan berse bulğan Artemis ğıybadätxanäse öçen äytelgän süzläre. Sidonlı Antipader borınğı zamanda säyäxät itep kürgän urınnardağı täêsirle äsärlärne bilgelägän häm bolarnı "Dön’yanıñ cide moğcizası turında” isemle kitabında yazğan. Kürergä kiräk bulğan miğmari äsärlärne, arxitektura äsärlären añlatqan kitabında. Bu fikerne berençe märtäbä Herodot äytkän dip belderelsä dä, Herodot cide mogcizanı ni bilgelägän, ni dä yazuğa küçergän. Borınğı çornıñ şuşı tanılğan isemlegen bilgeläwdä Vizantiyalı Filonnıñ da Antipadergä öleşläre bulğan.
Barı tik ul çordağı keşelär genä tügel, xätta bügenge köndä dä keşelärne soqlandıruçı kürkäm yadqarlek bulğan Artemis ğıybadatxänäsen añlatırbız bügenge tapşıruıbızda.
Borınğı zamannıñ cide moğcizası Keops Piramidası, Babilneñ asılmalı baqçaları, Zevs häykäle, Rodos häykäle, İskändäriyä-Aleksandriya mayağı, Patşa Mausollosnıñ kabere (Halikarnas mavzoleyı) häm Äfästäge Artemis ğibadätxanäse bilgelänä. Bu äsärlär keşeneñ xıyal köçen, arxitektura häm injenerlıq yağınnan ireşkän däräcäne kürsätüçe iskitkeç qorılmalar. Bik zur häm biyek alar, barısı da kük yözenä xätle barıp ireşä, zurlıqları yanında keşe qırmısqa kebek keçkenä häm ähämiyätsez qala. Kük yözenä kütärelgän şuşı kürkäm qorılmalarnıñ maqsatı, bälki, patşalarnıñ yäki täñrelärneñ täêsiren nığıtu, keşelärneñ ğacizlegenä basım yasaw.
Borınğı dönyanıñ şuşı cide moğcizasınnan barı tik Misırdağı Keops Piramidası bügenge köngä xätle saqlanıp qalğan. Qalğannarı waqıtnıñ, tabiğıy afätlärneñ häm keşelärneñ cimerüçe yoğıntısınnan üzlären saqlıy almağan, qızğanıç.
Anadoluda dönyanıñ cide moğcizasınnan ikese urnaşqan bula borınğı çorda. Berse Patşa Mozolos isemennän salınğan Halikarnas mavzoleyı, ikençese isä cide moğcizanı bilgeläwçelärne dä xätta soqlandırğan Artemis ğıybadätxanäse. İzmirneñ Sälçuk ilçäsendä urnaşqan ğıybadätxanäneñ uzğanlığı bik borınğılarğa barıp totaşa. Ğıybadätxanäneñ berençe tabıldıqları soñğı bronza çorına qarıy. Yäğ’ni bezneñ êradan 1100 yıl êlek xezmät itkän ğıybadätxanä urnaşqan töbäk.
Borınğı çorda portları belän zur säwdä üzägenä äylänä Äfäs. Bu yulı taş häm ağaç kolonnalardan torğan zur ğibadätxanä salına iske izge mäydan urınına. Waqıt belän borınğı dönyanıñ möhim häm kürkäm qalası bula Äfäs. Şähär – Aziya häm Awrupa arasındağı iñ möhim yul çatılarınnan berse ber ük waqıtta. Lidiya patlası Croesus, berençe altın häm kömeş täñkälärne bastırğan patşa, Äfäsne alğannan soñ suğış arqasında zarar kürgän ğıybadätxanäneñ tözeleşe öçen matdi yärdäm cibärä. Aq märmärdän häm ber yözdän kübräk kolonnadan torğan yaña ğıybadätxanä êlekkesennän dürt tapqır zurraq bula! Urta diñgezneñ säyäsi häm säwdä märkäzendäge ğıybadätxanädä küp sanda häykäl dä bula, ämma iñ ähämiyätlese - altın häm fil teşennän yasalğan häm ğibadätxanäneñ töp êlementı bulğan Artemis häykäle. Äfäs Artemise – gıymmätle alihälärdän berse, bälki, iñ qıymmätlese. Çönki bäräkätne, uñdırışlılıqnı wäkillek itä.
Tanrıça figürü oldukça çarpıcıdır. Başında uzun ve gösterişli bir taç taşıyan, geyik, aslan ve arılarla bezeli uzun bir etek giyen, gövdesi yumurta şeklindeki çıkıntılarla kaplı ve kollarını ileriye uzatmış bir kadın heykelidir bu. Anadolu’daki ana tanrıça figürü Kibele’yle fiziksel açıdan olmasa da yüklenilen anlam bakımından benzerlik gösterir. O yüzden de bu kadar ön plandadır Efes Artemis’i; yakılsa da yıkılsa da, her dönemde yeniden yeniden inşa edilir Artemis tapınağı.
Antik dönemin Lidyalı gezgini ve coğrafyacısı Pausanias şöyle dile getirir Artemis’in önemini:
“Bütün kentler Efes Artemisi’ne tapar ve insanlar onu bütün tanrılardan üstün tutar. Kanaatimce bunun sebebi, geleneksel olarak onun suretine adak sunan Amazonların şöhreti, ayrıca bu mabedin son derece eski oluşudur. Buna katkıda bulunan diğer üç husus, tapınağın insanlara ait bütün binaları geride bırakan büyüklüğü, Efes kentinin önemi ve orada oturan tanrıçanın şöhretidir.”
Häm dini häm dä säwdä märkäzenä äylänä yıllar êçendä Artemis ğibadätxanäse, böten cirdän kilüçelär bula. Ber könne ğasırlardan soñ, xätta meñ yıllar buyı xäterlänäçäk ğamäl belän üleşmez buluın uylap şöhrätkä iyä bulırğa telägän aqılsız beräw ğiabädxanägä ut tertä! Äfäslelär bik nıq açılana häm üzen ülem cäzasına xökem itä, xätta anın isemen telgä aluçılarnıñ ülemgä duçar bulacağın kisätä. İseme Neron kebek tarixqa uzğan Herostratusnıñ şuna kürä dan-şöhrät belän mawığuçılarğa “Herostratik” dip äytelä dä inde.
Yanğınnan soñ Artemis ğıybadätxanäseneñ awır zıyan kürüe Äfäslelärne bik borçıy, läkin şul uq waqıtta da alihägä bulğan ışanıçlarına zıyan kilä. Tormışların, mölkätlären amänät itkän, anın saqlaw sälätenä sıyınğan alihä niçek inde üzen bu yanğınnan saqlıy almağan? Ozaq waqıt üpkälägännän soñ säbäbe tabıla.Ul tönne alihä Artemis ber täñreneñ Böyek İskändärneñ tuuına şahitlek itü öçen ğıybadätxanädän kitep torğan, şuna kürä yanğınnı totqarlıy almağan. Şunda uq ğıybadätxanä yañadan tözelä başlıy. Bu yulı êlekke zurlığınnan ber yarım tapqırğa zurraq salına ğıybadätxanä. Tarix buyı yaqınça cide märtäbä yañadan tözelä Artemis ğıybadätxanäse.
Yaña din bulğan xristianlıq dönyağa cäyelä başlıy berniçä ğasırdan soñ. Bu yaña din baştaraq reakśiya belän oçraşa Äfästä, ämma Artemis inanuı ozaq waqıt buyı çıdıy almıy häm 4nçe yözdä xristianlıq qabul itelä. Êlekke täñrelärgä häm alihälärgä urın yuq inde, Artemis ğıybadätxanäse tulısınça cimerelä.
Borınğı zamannıñ iñ möhim üzäklärennän, Rim imperatorlığınıñ Aziya vilayäteneñ başqalası bula Äfäs. 200 meñnän kübräk xalıq sanı häm miğmari baylığı belän Rim belän yarışa. Xettlar, helennär, Rimlılar häm töreklär kilep urnaşa, törle śivilizaśiyälärgä, törle ışanularğa qoçağın aça şähär.
Borınğı dönyanıñ cide moğcizasınnan berse bulğan Artemis ğibadätxanäse İskändäriyä (Aleksandriya) häm Bergamadan soñ borınğı çornıñ iñ möhim kitapxanälärennän berse bulğan Selsus kitapxanäse häm 25 meñ keşelek zur teatrı belän YUNESCO Dön’ya mirası isemlegenä kertelgän Äfäs borınğı qalası. Xristinnar İzge Johnnıñ İncilne biredä yazuına häm Mär’yäm ananın şuşı cirlärdä wafat buluına ışana. Äfäs tarixı dini häm miğmari cähättän tine bulmağan şähär.
Bügen Artemis ğıybadätxanäse bulğan urında ber genä märmär kolonna bar. Dön’yanıñ cide moğzizasınnan berse bulğan bu ğıybadätxanä suğış, talaw häm yandıru näticäsendä küp tapqır tözelgän bulsa da bügenge köngä xätle barı tik ber märmär kolonna ğına saqlanıp qalğan! Äfäskä barsağız ägär, keşeneñ telägän çaqta nilär yasıy alacağın isbatlawçı tiñsez äsärlärdän berse bulğan Artemis ğıybadätxanäsen kürä almıysız, ämma xıyal köçegezne irekle qılsağız, ul däwerneñ atmosferasın xis itä alasız, çönki Äfäs borınğı qalası yäşägännären böten mähabätlege belän sezgä täq’dim itärgä äzer.
Näslihan Däğirmäncioğlu


text:
Mayısnıñ 11-nde Aqmescit civarındaki Dubki mikrorayonında keçirilgen tintüvden soñ quvetçiler ev saibi Seydamet Gafarovnı Rusiye Tahqiqat komitetine alıp ketti, dep bildirdi «Qırım birdemliginiñ» faali Raul Dittan.
Onıñ aytqanına köre, advokat İslâm Velilâyev de anda kete.
«Bu (tintüv keçirilgen – QA) ev saibi sert bir şekilde tutuldı. Maşina keldi, andan avtomatlı maskalı insanlar çıqtı, maşinağa sert bir şekilde oturtıp alıp ketkenler. Tahqiqat komitetinden olğanlarını aytqanlar. Advokat tutulğan ev saibi (Seydamet Gafarovğa – QA) uquqiy yardım köstermege ketti», – dep tarif etti Raul Dittan.
Onıñ aytqanına köre, mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tintüv keçirgen Ayub Rahimov Seydamet Gafarovnıñ evini kiralağan edi.
«Qomşularnıñ aytqanına köre, tahqiqat tedbirleri saba beş buçuqlarda başladı. Olar ateş ve patlavğa oşağan seslerni eşitti. Tahqiqat tedbirleri keçken evniñ yanına kimse kirsetilmedi, kimse kirsetilmedi – ne cemaat, ne kütleviy haber vastaları, ne advokatlar. Advokat uquqiy yardım köstermege tırıştı, amma onı kirsetmediler. Tahqiqat tedbirleri bitken soñ kirsetkenler. Kirgenimizde qan izleri ve qan kördik. Bütün şeyler bir yerde toplanıp yata edi. Politsiya hadimleriniñ aytqanına köre, bu insan tirendi ve ateş açtı ve, añlaşılğanına köre, onı öldürgenler. Saat ekide mında ritual hızmet arabası kelgen edi. Tahminen 20 daqqadan araba ketti. Mında ne oldı, ateş açtımı, uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri mında o qadar vaqıt ne yaptı – belli degil», – dep qoştı faal.
Seydamet Gafarovnıñ ömür arqadaşı Fatimeniñ aytqanına köre, tintüv tınç keçti, quvetçiler evni baqtı, amma bir şey tapmadı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Aqmescit civarındaki Dubki mikrorayonında keçirilgen tintüv vaqtında Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov öldürildi.
Refat Çubarov ve Lutfiye Zudiyevanıñ malümatına köre, Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sahiba Burhanova ve 15 yaşında oğullarını alâ daa tapıp olamaylar.
«Qomşular ve köydeşler politsiyağa ömür arqadaşı ve 15 yaşında oğulları ğayıp olğanına dair arizalar bere», – dep qayd etti Zudiyeva.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgenAyub Rahimov buluna bile.
İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketirilgen Sahiba Burhanovanıñ oğlu 15 yaşında Taqyuddin Yanış Taqıldaki evlerinde tedbirler yekünlendi, dep bildirdi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımtatar Milliy Meclisi ve Türkiye Qırımnı işğalden qurtaruv platformasınıñ işinde iştirak eterler, dep ümüt ete. Bu aqta o, Demirören türk haber agentligine ayttı.
«Ne yazıq ki, 2014 senesinden soñ Qırım problemlerini al etmek ve, ilk evelâ, işğalni toqtata bilecek mehanizmlerni inkişaf ettirmek içün meydançıq ola bilecek bir qurulış olmadı. Şu sebepten de Qırım platformasını quramız. Bütün medeniy memleketler ve em Ukraina, em çeteldeki cemaat küçlerini Qırım içün birleştirmege yardım eter, dep tüşünemiz. Qırımtatar halqınıñ eşqına da. Meclis vekilleri bu işke qoşulır, dep ümüt etemiz. Bizim vazifemiz Qırımnı Ukraina devleti kontroline tez qaytaracaq çezimler olmalı», – dedi Zelenskıy.
O, «bu meselede Türkiyeniñ ciddiy rolü olacaq», dep qoştı.
«Bizim regionımızda Türkiyesiz çezilecek bir şey barmı? Yoq, ebet», – dep bildirdi Zelenskıy.
Qırım.Aqiqat, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa izaat bermesi içün muracaat etti.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiyeniñ onı halqara muzakerelerde kötermege niyeti yoq, dep qayd etken edi.


text:
Qırımnıñ Bağçasaray şeerinde politsiya «Han-Çayır» 6-ncı mikrorayonınıñ sakinlerine Oraza bayramını qayd etmege yasaq etti, dep haber ete QHA.
«Adam az olsa, köylerde bayramnı qayd etmege yasaq degil», dep yaza haber agentligi.
Keçken yılları 6-ıncı mikrorayonnıñ camisi yanında Oraza ve Qurban bayramlarında kütleviy tedbirler keçirile edi. Onı yerli faaller Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yardımı ile keçire ediler.
Bağçasaray musulmanları çaresini taptılar – Mir soqağındaki çoq qatlı evlerniñ qırımtatar sakinleri mesken yerde bayram ötkermege qarar aldılar.
Oraza bayramı – Ramazan ayınıñ bitmesini ifadelegen bayramdır. Onı bir qaç kün boyunca qayd eteler. Qırımda cuma künü, iyül 17-de, tatil ilân etilgen edi.


text:
Aqmescit – 2011 senesi Barselona universitetiniñ tedqiqatçısı Mikel Kabbal Guarro Qırımğa kelip, qırımtatar tiliniñ içtimaiy lingvistikasınen bağlı tedqiqatlarnı keçirmege istedi. Bir qaç aydan soñ, avropalı alim çekim gruppasını celp etip, qırımtatarlar aqqında vesiqalı film çıqardı. Bu iş 2014 senesi devam ettirildi. Kabbal Guarro filmniñ mündericesini ğayrıdan baqıp çıqmağa qarar aldı, film qaramanlarınen daa bir kere körüşip, olarnıñ Qırımnıñ deñişken vaziyetinen bağlı fikirlernen tanış olmağa istedi.
Çekim ve montaj içün qoşma sermiyalarnı Viremi.com internet meydançığı vastasınen topladılar. Kendi leyhası ve Kataloniyadaki referendum, mart 16 künü Qırımda ötkerilgen referendumdan bayağı farq etkeni aqqında Mikel Kabbal Guarro Qırım.Aqiqatqa ikâye etti.
– Birinci kere men Qırımğa 2011 senesi keldim, qırımtatar milliy mektepler boyunca içtimaiy lingvistika tedqiqatlarını keçirmege istedim. UNESKO malümatlarına köre, yoq oluv havfı astında bulunğan qırımtatar tiliniñ vaziyetini belgilemek kerek edi. Qırım maña pek dülber ve cıynaqlı köründi. Bu yerler Aq deñiz yalısına oşay. Qırımtatarlar oqadar musafirçen ediler ki, atta, ketmege istegim yoq edi. Men adamlarnen çoq qonuştım, ve bu ikâye Ğarp içün belli olmağanını añladım. Men onı qırımtatarlarnen ötkergen subetler vastasınen aytıp bermege istedim. O vaqıt maña ATR telekanalı pek yardım etti.
– Ne içün leyhanı ğayrıdan baqıp çıqmağa qarar aldıñız?
– Men bütün vaqialarnı taqip ettim – Maydandan başlap, işğalge qadar. Kiyev ve Qırımda yaşağan dostlarım içün qasevet etip başladım. Olar - barışıqsever insanlar. Er kes işğal olmaycağını aytqan ediler, şimdi Ukrainada bölünüv olmaycaq, deyler. Belki kimdir qayd etmegendir, amma, cenk – er kesniñ bir belâsıdır. Tek bir qaç adamlar bu vaziyetten faydalanalar. Ta 2011 senesi sentâbr ayında men Qırımda milletlerara munasebetlerniñ kerginligini duydım. Közge çarpmağan, amma ep bir is etilgen ceryanlar yüz bermekte… Men, Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ bir qısımı olğandan soñ, qaramanlarım başqacasına tüşünip başlağanını tüşündim. Vaqıt ve tüşünceler deñişkenini köstermege istedim. .
– Şimdiki vaqıtta İspaniyadan ayırılmağa istegen Kataloniya referendumı aqqında çoq yazalar. Onı Qırımda mart 16 künü keçirilgen referendumnen qıyaslaylar.
– Kataloniyadaki referendum ve Qırımda ötkerilgen referendum biri-birinden pek farqlana. Birinciden, Kataloniyada eki yıl evelsi serbest ve mustaqil saylavlar ötkerildi. Referendumnı ötkermege istegen firqalar 65%-nı teşkil ete. Qırımda ötkerilgen soñki saylavlarda Aksönovnıñ firqası reylerniñ tek 3-4 fayızını qazandı. Yani, farq büyük. Demek, kataloniyalılarnıñ büyük bir qısımı referendumnı keçirmege isteyler. Ondan soñ, İspaniyadan mutlaqa ayırılacaqmız, dep aytmaymız, amma kataloniyalılar qaysı yolnı seçkenlerini körip olurmız. Bundan da ğayrı, Kataloniyada referendumnı ötkermek içün adamlar teşebbüsni kösterdi, siyasetçiler ise, bu mevzuda sentâbr 11 künü numayış teşkil etilgenden soñ, laf etip başladılar. 2013 senesi bizde 400 kilometrlik canlı zıncır tizildi, bu sene Avropada eñ büyük numayış yapıldı: 1,8 million kataloniyalılar soqaqqa çıqtılar. Olarnıñ episi saylamaq aqqı içün küreşe. Qırımda referendum demokratik şekilde otkerilmedi, çünki arbiy işğal altında keçirildi, onı eali degil, çetel agentler ötkerdiler.
– Kataloniyalılar ve qırımtatarlar biri-birine oşaylarmı?
– Men bellesem yoq. Amma, bizlerni birleştirgen şeyler bar: eki halq öz aqları içün silâsız küreşeler. Şimdi biz İspaniya devleti Kataloniyada mustaqillik aqqında referendumğa razılıq bergenini isteymiz. Men eminim, bu qırımtatarlar içün ağır kelse de, amma vaziyetimiz bam-başqa: bizim vaziyetimizde halqımız öz iradesini köstere, cenk yoq, işğal altında degilmiz. Kataloniyalılar öz statusını eyi,leştirmege isteyler, öz topraqta mustaqillikni isteyler. Soñkisi, qırımtatarlarğa añlayışlı ve yaqındır.
– İnternet meydançığı vastasınen para toplaması tecribesi aqqında ikâye etiñiz?
– Bundan evel men leyha içün özüm para bergen edim. Amma, leyhanıñ soñuna qadar barıp çıqmadım. Onıñ içün internette para toplamağa eñ elverişlidiri dep tüşündim. Amma, çetelden para yollamağa istegenler içün qolaysız oldı. Maña qol tutqan adamlarnıñ bir qısımını şahsen bilem, bazılarnı yoq, 50/50.
Umumen alğanda doquz biñ yevro toplamaq kerek edi. Verkami platformasında 40 kün içinde belli bir sermiya toplamaq kerek, aksi alda iç bir şey alamazsıñ. Onıñ içün, bankta 3,5 biñ yevro kreditke alıp, özüm para esapqa qoydım. Şu sebepten, yardım etmege istegen, amma yetiştirmegen adamlar, mennen doğrudan – doğru bağlanıp, para bere bileler. Daa çoq şey kerek: intervyünıñ tolu transkriptsiyası, qırımtatar ve rus tillerine tercimeler… Belki yardım etecek adamlar tapılır?
– İşiñizniñ neticelerini ne vaqıt körmek mümkün olacaq?
– Ümüt etem ki, film 2015 senesi yanvar ayına qadar azır olur. Onı katalon televideniyesinde köstermege isteyim. Onı Avropada körmeleri menim içün pek müim. Kiyev ve Qırımda da köstermege ümüt ete edim. Amma, Qırım içün endi emin degilim…İnşallah!


text:
Ukraina infrastruktura naziri Vladislav Krikliy Qırımnıñ memuriy sıñırında resmiy yolcu taşımasını teşkil etmege planlaştıralar, dep bildirdi. Bunı Herson vilâyetiniñ akimiyeti keçiş noqtaları donatılğan soñ yapacaq. Bu aqta Ukraina naziri Azatlıq Radiosına tarif etti.
«Keçiş noqtalarını quramız… «Ukrzaliznıtsâ» bu leyhanı qura. Prezident vazife bergeni kibi, vaqtında qurarlar, dep tüşünem. Servis qısmı da anda qurulacaq ve avtostantsiyalar. Taşıycılar yarışını ise yerli akimiyet bizim iştirakimiznen keçirecek», – dedi Krikliy.
Memuriy sıñırdan resmiy taşıma olacaqmı sualine nazir böyle cevap berdi: «Mıtlaq».
Bu sene iyül ayında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqları ve memleket içinde köçip kelgenler meseleleri nazirligi qanunsız yolcu taşımalarınıñ kârı onlarnen biñ dollar teşkil etmekte, dep bildirgen edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Rusiye Federatsiyası Qırımda 40 biñden ziyade arbiyni topladı. Bunı çarşenbe künü, fevral 25-te, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev «5 kanal» telekanalına bildirdi, – dep haber ete RBK-Ukraina.
«Eñ azından, anda 40 biñ asker bar. Sıñırda eñ çoq... Canköyde bizim tarafımızğa uçacaq olğan tahminen 60 arbiy uçaq tura», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımda «arbiy küç quvetleştirile».
«Qızıltaş... Yaltağa yaqın, sovetler zamanında anda radiatorlar anbarı bar edi... Şimdi onı ğayrıdan tikleyler, gece-kündüz tsementni ketireler... Özek silânı taşığan raketalarnı alıp keleler», – dep qayd etti Cemilev.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dedi ki, Ukraina Qırım aqqından iç bir vaqıt vazgeçmeycek.


text:
Fatix Ämirxan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Fatix Zarif uğlı Ämirxan (tulı Möxämmätfatix Möxämmätzarif uğlı Ämirxanov, kиp. TaT. ФaTиx Зapиф yлы ӘMиpxaH, pyc. ФaTыx ЗapифoBич AMиpxaHoB; 1886—1926) — tatar ädäbiäteneñ klassigı. Fätxulla xazrät (1909), Xäyät (1911) novellarında, Yäşlär (1913), Tigezsezlär (1915) piesalarında, Urtalıqta (1912) romanında üz zamanınıñ sosial-psixologik qarşılıqların aça, XX yöz başı tatar xalqı tormışındağı ictimağıy-säyäsi mäs'älärne kütärä, kiläçäk zaman keşesendä bulırğa tieşle sıyfatlarnı gäwdäländeregä omtıla. Şäfiğulla ağay (1926 yılda yazılğan, 1991 dä näşer itelgän) satirik novellasında Bolşeviklarnıñ dogmatik fikerlärgä yabışıp yatularınnan açı kölä. Mäqälälärendä ädäbiattage häm sänğättäge xalıqçanlıqnı häm realizmnı yaqlap çığa.
Ğabdulla Tuqaynıñ dustı.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
İşğal etilgen Keriçte Qırımnıñ diger şeerlerinde olğanı kibi para bozduruv noqtaları qapatıldı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, bu Milât bayramlarına yaqın oldı.
Şeer sakinleriniñ aytqanına köre, yanvar 6-dan itibaren bir çoq para bozduruv noqtası qapalı.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi yanvar 1-den itibaren işğal etilgen Qırımda Rusiye qanunlarına köre para birlemini yalıñız bank bölüklerinde satın almaq ya da satmaq mümkün.
Aqmescitte para bozduruv noqtaları yanvar 1-de qapatıldı.
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov para bozduracaq noqtalarnı «Qırımda başına belâ qıdırmamağa» çağırdı.
Rusiye banklarınıñ vekilleri bu sene Qırımda «Ukraina zamanında» çalışqan bir buçuq biñ para bozduruv noqtasından iç birisi çalışmaycağını bildirdi.
«Rusiye bankı» müdiriniñ muavini Mihail Suhov dedi ki, turistlerniñ çoqusı Rusiyeden kele, olarğa ise para bozdurmaq kerekmey, onıñ içün para bozduruv noqtalarına ihtiyac yoq.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Bağışlañız, bu metin tek “ykp” tilinde mevcuttır.
Haberler
CboroдHi, 6 жoBTHя y ПpeдcTaBHицTBi ПpeзидeHTa ykpaïHи B ABToHoMHiй Pecпyблiцi KpиM B paMkax cepiï пpeзeHTaцiй Oфicy KpиMcbkoï плaTфopMи для MiжHapoдHиx пapTHepiB Biдбyлacb poбoчa зycTpiч ПocTiйHoro ПpeдcTaBHиka ПpeзидeHTa ykpaïHи B ABToHoMHiй Pecпyблiцi KpиM AHToHa KopиHeBичa Ta йoro зacTyпHицb Дap’ï CBиpидoBoï Ta TaMiли TaшeBoï з HaдзBичaйHиM i ПoBHoBaжHиM ПocлoM CyBepeHHoro MaлbTiйcbkoro OpдeHy B ykpaïHi AHToHio ГaззaHTi Пyлbєзe дi KoTpoHe, йoro acиcTeHToM Coфiєю Mиraлb Ta paдHиkoM AHдpiєM XaHacoM.
CboroдHi, 5 жoBTHя ПpeдcTaBHицTBo ПpeзидeHTa ykpaïHи B ABToHoMHiй Pecпyблiцi KpиM poзпoчaлo cepiю пpeзeHTaцiй Oфicy KpиMcbkoï плaTфopMи для MiжHapoдHиx пapTHepiB
CboroдHi, 5 жoBTHя y пocTiйHo дiючoMy oфici KpиMcbkoï плaTфopMи, ПpeдcTaBHицTBi ПpeзидeHTa ykpaïHи B ABToHoMHiй Pecпyблiцi KpиM Biдбyлacb зycTpiч koMaHди ПpeдcTaBHицTBa з HapoдHиMи дeпyTaTaMи – члeHaMи MiжфpakцiйHoro oб’єдHaHHя “KpиMcbka плaTфopMa” y BepxoBHiй Paдi ykpaïHи, ïx пoMiчHиkaMи, a Takoж пpeдcTaBHиkaMи ykpaïHcbkий iHcTиTyT HaцioHaлbHoï пaM’яTi Ta пpeдcTaBHиkaMи rpoMaдяHcbkoro cycпiлbcTBa.
”Memleket içinde avuşuv ceetinden keçici devirde adalet meselesi” mevzusındaki bölükte iştirak etüv
Bugün, berim ayınıñ 30-da, Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisiniñ muavini Tamila Taşeva ”Ukrainada memleket içinde avuşuv: zemaneviy çağıruvlar ve ümüt berici çezilüvler” forumınıñ ”Memleket içinde avuşuv ceetinden keçici devirde adalet meselesi” mevzusındaki bölüginde iştirak etti.
Tedbirniñ teşkilâtçıları: Avropa Şurasınıñ Ukrainadaki Ofisi – Vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarını ğayrıdan integratsiya etüv meseleleri boyunca Nazirlik
Tedbirniñ diger iştirakçileri:
“”Memleket içinde avuşuv ceetinden keçici devirde adalet meselesi” mevzusındaki bölükte iştirak etüv”
Bugün, berim ayınıñ 29-da, Ukraina 80 yıl evelsi aynı bu künü Kıyivdeki Babın Yarında natsistler tarafından kütleviy şekilde qurşunğa tizilgen qurbanlarnı aña
Şu vaqialarnıñ qabaatsız qurbanlarnı añğan Ukraina Prezidenti Volodımır Zelenskıy Babın Yarında natsistler tarafından yoq etilgen vatandaşlarnıñ hatırasına tiklengen abidege çiçekler qoydı ve ”Menora” añma işareti yanında çıraq yaqtı. Elâk olğanlar sükünet daqqası ile añıldı.
Bundan ğayrı, natsistler tarafından yoq etilgen çingenelerniñ abidesine ve ukrain şairesi Olena Teliganıñ abidesine de Prezident adından çiçekler qoyuldı.
“Bugün, berim ayınıñ 29-da, Ukraina 80 yıl evelsi aynı bu künü Kıyivdeki Babın Yarında natsistler tarafından kütleviy şekilde qurşunğa tizilgen qurbanlarnı aña”
Ağımdaki sene saban ayınıñ 24-de Ukraina Prezidentiniñ 117/2021 sanlı Fermanı ile Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarını işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüv strategiyası tasdıqlandı, Ukraina nazirler Şurası ise bugünki toplaşuvında işbu Strategiyanıñ amelge keçirilmesine dair tedbirler planını qabul etti
Mütenasip plan devlet akimiyet organları, uquq qoruyucı organlar ve cemaat teşkilâtları ile beraberlikte azırlandı.
“Ağımdaki sene saban ayınıñ 24-de Ukraina Prezidentiniñ 117/2021 sanlı Fermanı ile Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarını işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüv strategiyası tasdıqlandı, Ukraina nazirler Şurası ise bugünki toplaşuvında işbu Strategiyanıñ amelge keçirilmesine dair tedbirler planını qabul etti”
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri Prokuraturası Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarınıñ vaqtınca işğal etilüvi munasebetinen bozulğan aqlarnıñ qorçalanmasına dair mesleatlar bere bilgen cemaat müessiseleri ve cemaat teşkilâtları aqqında acayip infografikanı azırladı
Diger devlet organlarınen beraber Temsilcilik de vaqtınca işğal etilgen topraqlarda – Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde yaşağan ya da vaqtınca işğal etilgen topraqlardan başqa Ukraina regionlarına avuşqan Ukraina vatandaşlarına Esas qanun ile kefil etilgen aq-uquqlarına ve serbestliklerine riayet etilmesini temin etmege azırdır.
“Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri Prokuraturası Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarınıñ vaqtınca işğal etilüvi munasebetinen bozulğan aqlarnıñ qorçalanmasına dair mesleatlar bere bilgen cemaat müessiseleri ve cemaat teşkilâtları aqqında acayip infografikanı azırladı”
Anton Korınevıç: Ukraina vatandaşlarınıñ ekseriyeti Qırım işğalini ve Donbastaki davanı, Rusiye tarafından açılğan silâlı davanıñ bir qısmı olaraq tanıy
”Bizim içün müim olğan bir noqta, er bir Ukraina regionında yaşağan ukrainalılar RF silâlı davası sebebinden Qırımda ve Dontasta yüz bergen umumiy halqara silâlı davağa oğrağanımıznı açıq-aydın añlaylar. Köremiz ki, ukrainalılarnıñ büyük qısmı vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ Ukraina nezareti altına qayta bilecegine inana. Bu, bizge faaliyetimizni devam ettirmege ve Ukraina tarafından vucutqa ketirilgen yañı meydançıqlarğa ve yañı teşebbüslerge ve şu cümleden, ”Qırım platforması” teşebbüsine aynı ümütnen baqmağa küç bere”, – dep qayd etti Ukraina Prezidenti Ofisindeki taqdim etüv esnasında Anton Korınevıç.
“Anton Korınevıç: Ukraina vatandaşlarınıñ ekseriyeti Qırım işğalini ve Donbastaki davanı, Rusiye tarafından açılğan silâlı davanıñ bir qısmı olaraq tanıy”


text:
AQŞ Tayvan'ğa berençe tapqır qoral sattı
Älege qararnıñ “Tayvan’nı Qıtaynıñ ayırılmas ber kisäge buluın” beldergän Pekinnıñ açuın çığaraçağı farazlana
Amerika Quşma Ştatları ilbaşı Djo Bayden idaräse Tayvan’ğa 750 million dollar bäyägä täwge qoral satunı rasladı.
“Bloomberg”nıñ xäbärenä qarağanda, AQŞ däwlät departamentı bu xaqta Kongressqa mäğ’lümat citkerde.
Bayden idaräse raslağan qoral kileşüe nigezendä Tayvan’ğa 40 yaña M109 tibındağı üze yöri torğan gaubiśa häm 1700 tögäl nişan komplektı satılaçaq.
Älege qararnıñ “Tayvan’nı Qıtaynıñ ayırılmas ber kisäge buluın” beldergän Pekinnıñ açuın çığaraçağı farazlana.


text:
İstanbulda Qara deñiz iqtisadiy emekdeşlik teşkilâtınıñ Parlament Assambleyasınıñ (QDİET PA) 49-nci plenar sessiyası devamında Türkiye Büyük Millet Meclisiniñ reberi İsmail Kahraman QDİET PA yolbaşçılığını Ukraina Yuqarı Rada reisi Andriy Parubiyge temsil etti ve Ukrainağa Qara deñiz regionında sulh ve amanlıqnıñ pekinmesini tiledi. Bunen beraber Kahraman, Ukrainanıñ topraq bütünligi ve suverenitetini desteklegenini bildirdi. Bunı ukrain parlamentiniñ matbuat hızmeti iyülniñ 6-nda haber etti.
Bildirüvde: «O (İsmail Kahraman – QA) Ukraina Yuqarı Rada reisine bildirdi ki, Türkiye Qırımnen bağlı mevzularnı halqara seviyede muzakere etecek ve meseleni sustırmağa bermeycek», – dep aytıla.
Andriy Parubiy ise İsmail Kahramanğa, Ukrainanı, onıñ suvereniteti ve topraq bütünligini desteklegeni içün, teşekkür bildirdi ve Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı küçlendirmege çağırdı.
«Qırımnı ve Donbassnıñ bir qısımını işğal etip, Putin bütün halqara uquq nizamını ve Ekinci cian cenkinden soñ tertip etilgen halqara telükesizlik sistemasını bozdı. Putinni ancaq sanktsiyalar toqtata bile. Bu sebepten türkiyeli ortaqlarımıznıñ yardımına işanamız ve ayrıca Rus tecavucısına qarşı halqara basqını küçlendirmege çağıramız», – dedi Parubiy.
Bunen beraber o Turkiye parlamentiniñ yolbaşçısını Ukrainağa resmiy ziyaret ile teşrif buyurmağa davet etti.
Ukraina millet vekili, Ukrainanıñ QDİET PA eyyetiniñ azası Refat Çubarov ise, öz nevbetinde, Assambleya azalarınıñ ekseriyeti Qırımda saylanılğan Qırımlı deputatnı toplaşuvda qabul etmegenine emiyet berdi.
«Kerçekten, subetdeşlerimniñ episi, öz aralarında iç te sözleşmeyip, Rusiye Federatsiyası tarafından «Qırımlı deputatlar» olaraq kösterilgen bazı şahıslarnıñ vekâletini qabul etilmemesinde QDİET PA azaları bir fikirde (Rusiye ve Ermenistanğa qarşı teşkilât azaları olğan 10 devlet) çıqqanlarınıñ büyük emiyetini qayd etti», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
İyülniñ 5-nde, çarşenbe künü, İstanbulda Qara deñiz iqtisadiy emekdeşlik teşkilâtınıñ Parlament Assambleyasınıñ (QDİET PA) 49-nci plenar sessiyası öz işini başladı. Parlament Assambleyası – QDİET sistemasınıñ parlamntlerara işbirlik organıdır.
QDİET PA reisiniñ muavini olaraq Ukraina Yuqarı Rada eyyetiniñ reberi Lüdmila Denisova saylanıldı.
İyülniñ 5-nde İstanbuldaki plenar sessiyanıñ oturışında işğal etilgen Qırımda saylanılğan Rusiye millet vekili Pavel Şperov QDİET PA azasınıñ vekâletini qazanmadı. Ukrain eyyetiniñ muracaatınen, mezkür şahısnı salondan çıqarmaq içün Baş Assambleyanıñ toplaşuvında teneffüs ilân etilgen edi.
Avropa Birligi ve ABD tarafından bundan evel, işğal etilgen Qırımda qomşu Rusiyeniñ parlamentine saylanılğan deputatlarğa qarşı sıñırlamalar qabul etilgen edi. Pavel Şperovtan ğayrı sanktsiyalar cedveline Konstantin Baharev, Andrey Közenko, Svetlana Savçenko, Ruslan Balbek ve Dmitriy Belik kirgen ediler.
Devlet Dumasınıñ yedinci çağıruv saylavları 2016 senesi sentâbrniñ 18-nde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda ötkerilgen edi ve Ukraina ile bir sıra Ğarp devletleri tarafından tenqid etildi. ABD, Kanada, Frenkistan, İsveçiya, Büyük Britaniya, Almaniya, Çehiya, Türkiye ve bir sıra başqa memleketler qanunsız istilâ etilgen yarımadada ötkrilgen saylavlarnıñ qanuniyetini tanımağa red etti.
Ukraina Yuqarı Radası sentâbrniñ 20-nde işğal etilgen Qırımda ötkerilgen saylavlarnıñ ve bütün Rusiye Devlet Duması erkânınıñ tanılmağanı aqqında qarar qabul etken edi.
İyülniñ 1-nden başlap Ukraina Qara deñiz iqtisadiy emekdeşlik teşkilâtında (QDİET) reberlik yapmaqta. QDİET terkibine Qara deñiz etrafındaki ve Cenübiy Balkanlarnıñ 12 devleti kire. Teşkilât 1992 senesi tesis etilgen edi. Onıñ maqsadı – Qara deñiz havzasınıñ devletlerinde iqtisadiy inkişaf ve ilerilemeni teminlemektir.


text:
Sember yaqlarında “Tatneft''” üz eşen cäyelderä bara
6 yıl elek Semberdä berençe märtäbä Tatarstan flagı cilferdi başlağan ide. Älbättä, räsmi oyışmanıqı tügel – “Tatneft'”neñ berençe benzin salu stansasında. Anıñ bizäleşe dä Tatarstan ornamentları nigezendä bulğanğa, baytaq tatar balaları anda benzin salunı qulayraq kürä başladılar. Başta filialnıñ ofisı “Venes” digän qunaqxanädä urnaşqan ide – xäzer ayırım üz binası bar. Monısı alğa kiteş bulsa, ikençe yaqtan küñelsezräk küreneş tä päyda buldı: cirle xakimiätkä “Tatneft'” filialınıñ başlığı urınında semberle urıs keşese qulayraq kürengän, dilär. Xäzer şulay. Şunlıqtan äñgämä qorırğa, wazifası tübänräk bulsa da, tatarça belüçe xezmätkärne saylarğa turı kilde. Qotdus Ğafurov – “Tatneft'-servis” bülege başlığı. Benzinnan başqa barlıq tawarlarnı satuçı kibetlär anıñ qaramağında. Häm ul da “Tatneft'neñ” xällären yaxşı belä. Äñgämä “Tatneft'” eşçänlegeneñ çit töbäklärgä cäyelüe Tatarstannıñ üzenä faydasın kimetmime? – digän sorawdan başlandı. - Äye, keremneñ ber öleşe Ul'yan ölkäsenä salım tülärgä kitä, läkin Tatarstanğa da citärlek qala. Niçek tä bulsa satarğa kiräk bit – anı Tatarstanda ğına satıp beterep bulmıy. Faydası ike yaqqa da bar. - Berençe benzin salu stansasın bik şatlanıp qabul itkän ide cirle tatarlar. Xäzer işäya baralar. Barlığı niçäw soñ? - 18 “zapravka” häm zur neftebazabız bar. Bıyıl tağın 3 stansa töziäçäkbez. Ölkädä barlığı 27rә citkerergä isäp. Moña cirle xaqimiät tä qarşı kilmi, çönki yaña eş urınnarı anıñ öçen dä faydalı bit. - Küplär fikerençä, bezneñ ölkädä yağulıq bäyäse YUKOS qaramağında. Xätta ber ük tön eçendä barlıq benzin stansalarında da bäyälärneñ beryulı kütärelüen YUKOS kürsätmäse dip añlatuçılarnı da oçrağan bar. Mondıy fiker nigezleme? - Yuq, döres tügel. Çönki benzin bäyäsen bazar mönäsäbätläre köyli. “Tatneft'”neke 20 tiengä genä bulsa da tübänräk. Annan soñ bezneñ benzinnıñ sıyfatı da yuğarıraq. Şunlıqtan bezneñ daimi klientlarıbız bar. Ä YUKOS bit ul üze satıp alğan benzinnı ğına sata. Äye, ul da üzençä caylaşırğa tırışa, törle taşlamalar belän, mäsälän. - Ä küläm buyınça “Tatneft'”ne YUKOS belän çağıştırsañ? - Alar – kiñräk. Alar berençe bit, ä bezgä äle 6 ğına yäş monda. Şulay da cäyelä barabız. Bügen 18 stansabız bar. 27rә citkerergä uylıybız. Qayber keçeräk firmalarnıñ stansaların satıp alu oçraqları da bar. Ni äytsäñ dä, konkurensiä bara bit. Alğa barırbız kiläçäktä dä… - Ä YUKOS belän qapma-qarşılıq çatqıları kürenmime? - Yuq, bazar wäzğıäte xäl itä bit eşlärne. Xalıq üze saylıy. İñ möhime – yağulıqnıñ sıyfatı. Häm qullanuçı bezne näq şul yaqtan tanıy da inde. - Ä Rusiäneñ başqa töbäklärendä “Tatneft'” niçek xis itä üzen? - Yaxşı, diärgä bula. Çuaşstanda 200 çaması stansabız bar. Vladimir ölkäsendä uñışlı eşlibez. Xäyer, Mäskäw yulında da yış oçrıy bezneñ stansalar. Leningrad ölkäsendä, Ukrainada baytaq. Samar ölkäsendä tamır cäya barabız. - Yarıy, şöker, diärgä dä bula kebek. Tik menä neft' digäne dä çiksez tügel bit. Annan soñ Tatarstannıñ cirmayı kükertle buluı belän dä bik ük qulay tügel.“Drujba” torbası iñ yaxşısın suırıp alıp betkän, dip tä işetkän bar. Tatarstan yatmaları niçä yılğa citär, dip farazlarğa bula? - Alla ğına beläder. Anıñ kükerten tazartıp ta bula inde. Anısı betsä, başqaları tabılır. Bezneñ ğömergä citär, ä kiläçäk buın başqa närsä uylap tabar. Äle änä ğaz yarıysı ğına rol' uynıy başladı. Mazut zapasları da üz çiratın kötäder. Ä anı yağulıq qına tügel, çimal sıyfatında da qullanu küp tarmaqlı industriäneñ nigeze dä bulıp tora ala. Qısqası, Allahı Täğälä baylıqnı birgän, anı döres qullanu häm şunıñ belän qanäğät bulıp yäşi belü genä kiräk. “Tatneft'”neñ Semberdäge bülekçäse xezmätkäre Qotdus Ğafurov shulay dide. Ayrat İbrahim, Sember


text:
«Ümüt etem ki, Rusiye Ukraina prezidenti saylavları arfesinde etken muracaatlarına riayet etecek. Olar Ukraina saylavlarınıñ neticelerini ürmet etecegine ve yañı saylanğan prezident ile işbirlik munasebetinde olacağına işandıra edi», – dedi Almaniya kantsleri.
«Eger de şimdi birincilikte olğan Petro Poroşenko birinci turda ğalip çıqsa, bu «eyi haber» olacaqtır».
«Biz tam neticelerni körgende, Ukraina saylavlarınıñ neticelerine izaat ete bilecekmiz», – dedi Merkel.
Keçken afta Vladimir Putin Rusiye Ukraina prezident saylavlarına ürmet ile davranacağını bildire edi.
Onıñ sözlerine köre, Moskva Ukraina prezidenti saylavlarından soñ teşkil etilecek akimiyet organları ile işbirlikte bulunmağa azırdır.
Bugün Rusiye çetel işler nazirligi Sergey Lavrov Ukrainada prezident saylavları «problemsiz» keçmese de, umumen alğanda, müsbet bir adım olğanını qayd etti. Aytqanı kibi, Moskva Kiyev temsilcileri ve Petro Poroşenko ile muzakerege azır eken.


text:
«KrımSOS» cemaat teşebbüsi «Restart» leyhasını başladı. Mında Qırım ve Ukraina şarqından köçip kelgenlerniñ muvafaqiyetli ikâyeleri tarif etile.
Qırım.Aqiqatqa bilidirilgeni kibi, Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerniñ endi beş biznes-ikâyesi toplanıldı. Leyha iştirakçileri – Ukrainada qaçaqlarnıñ işleri boyunca BMT Agentligi Regoinal Temsilciliginiñ bizneske destek grantlarınıñ ğalipleri oldı.
«Qaramanlardan er biri öz işini açmağa ğayeleriniñ peyda olması, yañı şaraitlerde biznesniñ qıyınlıqları ve kelecekke olğan planları aqta tarif etti. İşbu ikâyeler ilham ve işanç bere», – deyler leyha teşebbüsçileri.
Al-azırda «KrımSOS» saytında 3 biznes-ikâye bar: «Malenka kav’ârnâ» qavehanesi (Kiyev şeeri), «Disneyka» bala event-agentligi (Kiyev şeeri), «The Room» dizayn studiyası (Lutsk şeeri).
Ukraina İçtimaiy siyaset Naziriliginiñ malümatına köre, memlekette Qırım ve Donbasstan 1 262 400 köçip kelgen insan bar.
KrımSOS – 2014 senesi fevral 27-de Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti işğaliniñ başlanmasında göñülliler tarafından meydanğa ketirildi. KrımSOS Ukrainada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Qaçaqlar meseleleri boyunca Yuqarı Komissarı idaresiniñ icra ortağı ola. KrımSOS Qırım ve şarqiy regionlarda mecburen köçip kelgen insanlarğa yardım ete, em de Qırımdaki vaqialar aqqında malümat bermekte.


text:
Minsk şeerinde Ukrainadaki vaziyetni al etüv boyunca Ukraina-Rusiye-OSCE üç taraflı kontakt gruppasınıñ muzakereleri olıp keçti.
Bunı Azatlıq Radiosı «İnterfaks-Zapad» agentligine esaslanıp bildire.
Neşirniñ malümatına köre, körüşüv Minsk merkezindeki ükümet rezidentsiyasında aman-aman 4 saat devam etti.
Reuters bildire ki, «kontakt gruppasınıñ» körüşüvinden soñ belli bir neticeler beklenilmedi. Ukrainanı sabıq prezident Leonid Kuçma temsil etti.
Rusiye tarafını Ukrainada Rusiye elçisi Mihail Zurabov, OSCEni ise – OSCE Ukrainadaki vaziyetni al etüv meseleleri boyunca reisiniñ resmiy vekili Haydi Talyavini temsil etti.
Mesleatlarda öz başına ilân etilgen «DNR» baş naziriniñ muavini Andrey Purgin ve öz başına ilân etilgen «LNR» «Yuqarı şurasınıñ reisi» Aleksey Karâkin iştirak ettiler.


text:
Ukraina aliy oquv yurtlarına bu sene Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ 761 sakini kirdi, haber ete Ukraian Tasil ve ilim nazirligi.
«Tasil meseleleri boyunca yekâne devlet elektron bazasınıñ malümatına köre, 2015 senesi avgust 18-ne, aliy oquv yurtlarına küçük mütehassıs, mütehassıs, bakalavr ve magistr seviyelerine Qırımnıñ 761 sakini qabul etildi», – haber etile avgust 19-da.
Şu cümleden, küçük mütehassıs, bakalavr seviyesine ğıyabiy ve kündüz bölüklerine Qırımnıñ 207 sakini, mütehassıs ve magistr – 554 sakini qabul etildi.
Evel tasil ve ilim naziri Sergiy Kvit Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ve Donbass mezunları Ukraina aliy oquv yurtlarına kire bilecegini aytqan edi, amma er kes kerekli vesiqalarnı azırlamağa yetiştirmedi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mayıs 18-inde Qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma Kününde, “qırımtatarlarnıñ ağrısı - epimizniñ ağrımızdır” dedi.
“Biz sovet qurumınıñ cinayetçiligini iç unutmamımız. Ve zemaneviy cinayetçiler de Qırım yarımadasınıñ ilhaqı içün, qırımlılarğa içkence ve qılınuvları içün cezalanacaq. Eminim ki, qırımtatarlarnıñ öz toprağında serbest yaşamaq aqqı mıtlaq tiklenecek. Boysunmağan qırımtatar halqına şan-şerefler!”, - dedi Poroşenko.
Mayıs 18-inde sovet qurumı qırımtatarlarnı tuvğan toprağından - Qırımdan - sürgün etip başlağanından 75 yıl keçti. Ukrainada ve bütün dünyada Qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma Künü qayd etile.
Cumaertesi künü Kyivde ve Ukrainanıñ başqa şeerlerinde bu künge bağışlanğan tedbirler ötkerilecek. Matem merasimleri dünyanıñ bir çoq şeerinde de keçirilecek.


text:
Qırımda sağanaqlardan soñ deñiz suvunıñ keyfiyeti fenalaşqanı içün, 83 plâj vaqtınca qapalı. Bunı Rospotrebnadzor haber ete.
«Qırım Cumhuriyetinde, taşqınlarnıñ tesirinden deñiz suvunıñ keyfiyetiniñ fenaşlaqanı sebebinden 83 plâd vaqtınca qapatıldı», – dep yazıla bildirmede.
İdarede qyd etkenlerine köre, işğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ yazında episi olıp 373 plâj çalışa eken.
Yanina Pavlenkonıñ aytqanına köre, daa tahminen 650 insan körgen zararları içün tazminat ala, 255 kişi mülkini bütünley coydı, 140 insan – qısmen.
Onıñ malümatına köre, zarar körgen maşinalarnen bağlı 108 muracaat keldi, 82 ariza iş adamlarından keldi.
Yaltanıñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Yanina Pavlenko şeerde yañı suv basuvları ve sel beklenile, dep bildirip, sakinlerni tahliyege azır olmağa çıqardı.
Sinoptiklerniñ malümatına köre, iyünniñ 28-nde Yaltada yağmur yağması beklenile. Şimaliy-ğarbiy yel saniyede 7-12 metr esecek. Ava arareti gece 18…20°, kündüz 26…28° olacaq.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi iyünniñ 27-nde üyleden soñ ve iyünniñ 28-nde kün devamında yarımadanıñ bazı özenlerinde suv seviyesi 0,1-1,5 metr köterilecek, sel havuzlarında sel telükesi bar, dep tenbiledi.
Yaltada iyünniñ 26-nda bir buçuq saat içinde bir aylıq yağanaqlar yağdı.
Pavlenko Facebook saifesinde iyünniñ 26-nda saba selden zarar körgen Yaltada kene yağmurlar yağdı, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımğa afat aqibetlerini yoq etmek içün «acele ve büyük» yardım köstermege emir etti.


text:
Halq faciasınıñ qurbanlarını añmaq içün Bağçasarayda 1944 senesi olğan sürgünlikke bağışlanğan hatıra tahtasınıñ yanında bir qaç yüz qırımtatarı toplandı. Toplaşqanlarnı politsiya nezaret etti. Bir qaç insan er şeyni kamerağa çıqardı, dep bildire Avdet.
Neşirniñ malümatına köre, uylede dua oquldı, sükünet daqqası keçti, soñra bütün aydavcılar bir qaç daqqa içinde birdemlikni işaretlemek içün ses berdiler.
«Tedbir isteksiz oldı. İnsanlar çoq yıllıq urf-adetke köre toplandılar. Yerli halq ayttı, qorantalarnıñ bazı azaları çeçeklerni hatıra tahtasına sabadan qoydılar, bazıları ise bunı aqşam yapmaq istey. Bazı aydavcılar Jamalanıñ «1944» yırını tam davuşnıñ yüksekligine qoydılar», – dep yaza neşir.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatar sürgünligi genotsid olaraq tanıldı. Memlekette bunıñnen bağlı matem tedbirleri keçirilmekte. Sürgünlik qurbanlarını çetelde de añalar.
Er yıl Qırımda sürgünlik kününe bağışlanğan kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etildi. Qırımtatar Milliy Meclisi bildirdi ki, Qırımdaki regional meclisler Rusiye kontroli altında bulunğan akimiyet mayıs 18 qırımtatar sürgünligi yıllığında matem tedbirleriniñ keçirilmesine izin alamaylar.
Bundan sebep Meclis yarımadadaki semetdeşlerine hatıra yerlerinde sürgünlik qurbanlarını dua ile añmağa tevsiye ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitte, Tavrida merkeziy müzeyinde keçirilgen sergide Rusiye qıraliçesi II Yekaterinağa Qırım paytahtında qoyulacaq abideniñ maketini kösterdiler.
Müzeyde qayd etilgeni kibi, maket «Rusiye birligi» cemaat teşkilâtınıñ maliye destegi ile ve müzeylerde, şahsiy toplamlarda saqlanılğan fotolar esasında yapıldı.
Müzey musafirleri Aqmescitniñ Şeer bağçasında II Yekaterina abidesi qoyulacaq yerde bundan evel olğan abide fotolarını kösterdiler.
Aqmecsit merkezinde II Yekaterina abidesiniñ qoyulması içün taş daa 2006 senesi qoyuldı. Abideniñ qoyulmasına qırımtatarlar qarşı çıqqan edi. Meclis başı olğan Mustafa Cemilev Qırımda böyle abideniñ olması qırımtatarlarnı aşalaycağı aqqında dey edi. 2007 senesi qırımtatarlarnıñ narazılıq numayışları keçirile edi.


text:
Tarihçı ve publitsist Sergey Gromenko «Qırım içün 500 uruş» kitabını neşir etti, kitapta yarımadanıñ arbiy tarihı cıyılğan ve tertipke ketirilgen. Bu aqta neşir müellifi Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu «çoq azaplardan keçken kitap eki yıllıq keçiktirmelerden keçip, neticede «Stilos» neşriyatında çıqarıldı». Bu iş, yarımada arbiy tarihı aqqında malümatnı cıyğan ve tertipke ketirgen tarihşınaslıqta soñki eki yarım biñyıllıq devamında ilk ıntıluv ola.
Bu yerde Qırımnı elde etmek içün 507 uruş cedveli bildirile, cedvel çoq menbanıñ esasında tizildi. Resimler olaraq müelliflerniñ haritaları qullanılğan.
«Qırım içün 500 uruş» kitabı Sergey Gromenkonıñ birinci işi degil. O, aynı vaqıtta «Stepy, morze i gory. XVIII asırnıñ soñu – XX asırnıñ başı Poloniya seyataçıları Qırım aqqında» neşriniñ müellifi ola.


text:
İyün 19 künü Kiyevniñ Peçersk mahkemesinde «Aydar» batalyonınıñ «tatarin» lağabı ile belli olğan askeri, qırımlı Enver Velilâyevniñ işi boyunca nevbetteki toplaşuv keçirilmek kerek. Toplaşuvda «Aydar» askeriniñ oña ceza qararınıñ deñişmesi aqqında itirazı baqılacaqtır.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mahkeme toplaşuvı prokuror Yuriy Zubkovnıñ keç qalması sebebinden uzandı. Mahkemege Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov keldi, o kefil olmağa istey. Enverniñ özü toplaşuvda «Skype» vastası ile iştirak ete.
Prokuror kelmegence mahkemeci 15-20 daqqalıq teneffüsni ilân etti.
«Aydar» askeriniñ advokatı İgor Fedosük aytqanı kibi, ceza qararınıñ deñişecegine ümüt bar. «Qırımdan çıqıp, «Aydar» batalyonı terkibinde devletni qorumağa ketti», – dedi Qırım.Aqiqat mühbiri.
Evel Kiyevniñ apellâtsion mahkemesi Enver Velilâyev itiraz şikâyetini lâğu etip, onı iyül 12-ne qadar qaldırdı.
Batalyonda haber etkenleri kibi, Velilâyevni sahte sebeplerge köre yaqaladılar.


text:
Avgust 23-te Qırım ile memuriy sıñır yanında Ukraina devlet bayrağı kününe bağışlanğan merasimler keçirilecek. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Geniçesk rayon devlet memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Gulnara Bekirova bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, saba Novoalekseyevka köyunden ukrain bayraqlarınen avto yürüş çıqacaq.
Bundan soñ,saat 10-da Geniçesk şeeriniñ merkez meydanında bayram mitingi keçirilecek.
Bundan soñ merasimler iştirakçileri Qırım ile memuriy sıñırğa yol alacaq, ve «Çonğar» keçirüv noqtası civarında ukrain bayrağını açacaq. Bunen beraber faaller bayram üyle aşına toplaşacaq.
Gulnara Bekirovanıñ malümatına binaen, merasim yerli qırımtatar meclisler, cemaat teşkilâtları ve «Asker» vatandaşlar teşkilâtınıñ iştiraginen yerli memuriyet tarafından teşkil etile.
Qırım 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy olaraq memuriy, aqiqaten ise, kerçek «sıñır» yerleşti. Memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış nezaret noqtası çalışa: «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Büyük Yanköy qasabasını (Mramornoye) çöplük qapladı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, ev, qora ve terekler çöplük astında qaldı.
«Mında öyle bir manzara bar, şifahane qurmaq mümkün, adamlarnı tedaviylemek mümkün! Mında ise – çöplük obası. Bu yigirmi yıldan berli devam ete. Tabiat ve suvnı kirleteler, çöplük yansa – nefes almağa çare yoq», – dep aytalar yerli sakinler.
Qasaba sakinleriniñ bildirgenine köre, olarnıñ muracaat etmegen yerleri qalmadı, lâkin memurlar şikâyetlerge emiyet bermeyler.
Çöplük obasından uçıp kelgen çöplükten qurtulmaq içün qasaba sakinleri küçük bir divar qurdılar. Yerli sakinler deyler ki, yazda turistler bu yerde toqtalıp, çöplükke batqan qasabanı fotoğa çıqaralar.
Yerli akimiyet çöplük obasına 90 biñ ruble ayırdı, mütehassıslar bu para yeterli olmağanını aytalar.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen rusiyeli akimiyetiniñ vadelerine baqmadan, Büyük Yanköy köyündeki çöplük felâketi yoq etilmedi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bağçasaray regional meclisiniñ toplaşuvında aprel 18-de Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy bayramı Hıdırlez ile bağlı keçirecek tedbirlerde iştirak etmemek qararı qabul etildi.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov bildire.
«Regional meclis Qırımtatar Milliy Meclisine muracaatta bulunıp, akimiyet tarafından keçirilecek «qıdırlezge» cumhuriyet derecesinde qoltutmamağa rica ete... «Taun vaqtında ziyafet olmaz», dep ayttı iştirakçilerden biri... Qarar aman-aman bir ağızdan qabul etildi, bir kişi bitaraf oldı», – dep yazdı o Facebookta.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bu sene qırımtatarlarnıñ Hıdırlez bayramını mayıs 3-te Moskva artistleriniñ iştirakinen keçirmek istey.
Keçken sene Mustafa Cemilevni Moskva ava limanından Qırımğa kirsetmegenleri içün Meclis Hıdırlez bayramını lâğu etti.
Hıdırlez qırımtatarlarnıñ baar bayramıdır. Onı «quralay» (mayıs) ayınıñ birinci aftasınıñ cuma künü qayd eteler.


text:
Tünevin AQŞ-nda San-Diyego bölgesinde sinagogada olğan atuvlarda bir adam elâk oldı, üç kişi yaralandı.
Polis, atqan adamnı yaqaladı ve sorğuğa çeke. Adise neticesinde bir adam elâk oldı, daa üçü yaralandı. Bu hususta bölge polisi bildirmekte.
Yerli vaqıtnen saat 11:30-da Pauey (Poway) şeeriniñ polisinde, Habad Areketiniñ sinagogası yanında körüngen silâlı aqay aqqında aytıp berdiler, dep bildire “Amerika sesi”niñ rus hızmeti.
Keççe yerli akimiyet bir adam elâk olğanını bildirdi. Memurlarğa köre, cinayetniñ sebebi diniy nefret edi.
AQŞ prezidenti Donald Trump, qazağa oğrağan insanlarğa ve olarnıñ yaqınlarına taziye bildirdi.
“Tañrı epiñizni saqlasın. Şübeli yaqalandı. Polisler yahşı çalıştı. Sağ oluñız”, - denile prezidentniñ Twitterinde.
KGTV 10News yerli televizion kanalınıñ malümatına köre, eñ azından dört adam sinagogadan hastahanege ketirilgen edi.
Aprelniñ 27-sinde saat 11:00-da sinagogada Pesah bayramınıñ soñki kününiñ qutlavı başlandı. Sözde, bayram bütün künge sürip, saat 19:00-da Pesah bayram aqşamlığınen bitecek edi.


text:
Halq deputatı Mustafa Cemilev iyülniñ 13-de Ukraina Yuqarı Radasına siyasiy mabüslerge qoltutuv aqqında qanun leyhasını kirsetti. Vesiqada Qırımda ya da qomşu Rusiyede siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum qalğan Ukraina vatandaşları er ay maddiy yardım ve imtiyaz almalı, dep aytıla. Vesiqa qabul etilse, siyasiy mabüs ve qorantaları nasıl imtiyazlar alacaq – Qırım.Aqiqat mühbiri bilmege tırıştı.
«Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyet organlarınıñ qararınen siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgen şahıslarnıñ siyasiy mabüs olaraq tanılması ve olarğa devlet içtimaiy yardımı ve imtiyaz berilmesiniñ şartları ve tertibi» qanun leyhası 6700 nomerası altında qayd etildi. Leyha müellifi Mustafa Cemilev vesiqağa parlament tatilinden soñ, küzde, rey bereceklerine işana.
«Ümüt etem ki, küzde zenaatdaşlarım olğan Ukraina halq deputatlarınen bu qanunnı baqıp, siyasiy mabüs olaraq tanılğan şahıslarğa nisbeten halqara uquqnıñ belli normalarını Ukraina qanunlarına kirsetirmiz. Ve eñ esası – siyasiy mabüslerimiz, olarnıñ aileleri devletten yardım alacaq», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
Repressiya qurbanlarına 4,5 million
Qanun leyhası qabul etilse, Ukraina qanunında yañı uquqiy ıstıla peyda olacaq – «siyasiy mabüsler». Vesiqağa binaen, Rusiye ya da Qırımda «memleketniñ topraq bütünligi ve milliy birlikni qorçalamaq içün vatandaş ya da cemaat faaliyetinen oğraşıp», Rusiye ya da Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum qalğan Ukraina vatandaşları siyasiy mabüs dep sayılacaq.
Al-azırda qanun leyhası bu statusnı alma ihtimali olğan insanlarnıñ dört çeşitini teklif ete. Birinciden, insan Avropa konventsiyası kefil etken esas aq-uquqları bozulğanınen azatlıqtan marum etilgen olsa, o, siyasiy mabüs olaraq tanıla bile. Böylece, söz, insaf ve din serbestligi, fikir ve malümat bildirme serbestligi, em de toplaşuv ve birleşme serbestligi aqqında laf kete.
Ekinciden, insannıñ bir de bir cinayetke alâqası olmağanda açıqtan-açıq siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum qalsa, onı da siyasiy mabüs olaraq tanımaları mümkün.
Üçüncisi – şahıs bir de bir cinayette şeklense, amma siyasiy sebeplerden onıñ apis cezası ve apiste yatma şaraitleri işbu cinayetke köre berilmegen olsa, onı siyasiy mabüs dep tanırlar.
Ve dörtüncisi – şahıs ırq ayırımı esasında azatlıqtan marum qalğan.
İçtimaiy yardım miqdarı – ayda eki asğariy aylıqtır. Al-azırda bu 6400 grivna (14,5 biñ ruble) ola
6700 nomeralı qanun leyhasına binaen, siyasiy mabüslerniñ maddiy yardım alma aqqı bar. Onı insannıñ özü muracaat etken soñ tölemege planlaştıralar. Mabüs azat etilgeninden eki ay keçken soñ tölemeler toqtatıla.
İçtimaiy yardım miqdarı – ayda eki asğariy aylıqtır. Al-azırda bu 6400 grivna (14,5 biñ ruble) ola. Qanun leyhasına köre, qanun işke tüşürgeninden evel azatlıqqa çıqqan siyasiy mabüsler de maddiy yardım ala bile. Olar apiste yatqan müddetlerine köre para alacaqlar.
Qanun leyhası siyasiy mabüsler içün bir sıra imtiyaz berilmesini belgilemekte: er yıl bedava tibbiy teşkerüv, kerekli mütehassıslarnıñ celp etilmesinen hastahane baqımı ve bedava şifahane. Siyasiy mabüslerniñ balaları aliy oquv yurtlarına oqumağa kirgende yarıştan tış yer qazanalar. Bundan ğayrı, vesiqağa köre, siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum qağan şahıslarnıñ uquqiy yardım masrafları qarşılana.
Qanun leyhasınıñ izaat tezkeresinde qayd etile ki, 2018 senesi siyasiy mabüslerge berilecek içtimaiy yardım miqdarı Ukraina bücetinde 4,5 million grivna teşkil etecek. Bu para 50 şahısqa maddiy yardım köstermek içün kerek olacaq.
«Diversantlar» kelişmey
Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov mezkür qanun leyhasını müim ve kerekli dep saya. O, siyasiy taqiplerden zarar körgen bir çoq qırımlı qorantanen bağ tuta. Olarnıñ aman-aman episi maddiy yardımğa muhtac, dep ayta uquq qorçalayıcı.
«Bu insanlarnıñ maddiy problemleri de bar. Olarnı er vaqıt cemaat yardımı seviyesinde al etmege mümkün olmay. Cemaatçılıq faal olıp, bu insanlarnıñ bütün problemlerini çezmege tırışa. Lâkin bu da er vaqıt olmay, bazı meselelerni al etmege imkânsız ola», – dep qayd etti Cepparov Qırım.Aqiqatqa.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasındaki zenaatdaşları da işbu qanun leyhasınıñ qabul etilmesine qoltuta, lâkin tüzetmeler olmalı, dep tüşüneler. QUQG koordinatorı Olga Skripnikniñ aytqanına köre, vesiqada «siyasiy mabüs» ıstılası keçersiz yazılğan. Uquq qorçalayıcınıñ fikirince, bu sebepten siyasiy mabüs statusını alma imkânı oña aqqı olğan er keste olmaycaq.
Vaziyetniñ esiri olğan vatandaşlarnıñ bir qısmı bu ıstılağa kelişmey
«Qanun leyhası siyasiy mabüsniñ mecburiy çizgisi olaraq Ukraina topraq bütünligi ve milliy birliginiñ qorçalanması içün köstergen vatandaş ve siyasiy faaliyetini qayd etmekte. Bu telükeli bir şart. Vaziyetniñ esiri olğan vatandaşlarnıñ bir qısmı, misal olaraq, «Qırım diversantları davasınıñ» mabüsleri, bu ıstılağa kelişmey. Bu status olarğa ait olmasa, olar yardım alamazlar», – dep tüşüne Olga Skripnik.
Uquq qorçalayıcınıñ fikirince, tüzetilecek diger yerler de bar. Qanun leyhasınıñ şimdiki metninde siyasiy mabüslerniñ qorantaları ancaq yaşağan yerlerinde yardım ala bile, dep qayd etile. Lâkin çoqusı Qırımda yaşay, anda ise bunıñ kibi ödemeler imkânsız.
Bundan ğayrı, Qırım uquq qorçalayıcı gruppası şahıs siyasiy mabüs olaraq tanılacaq mehanizmni begenmey. Vesiqağa binaen, bu statusnı hızmetlerara komissiya berecek, onıñ qurulmasınen bağlı mesüliet ise Ukraina Nazirler şurasına yüklene. Olga Skripnikniñ fikirince, ükümet bu vazifeni beceremez. O, qanun leyhasında komissiya şekillendirilmesiniñ tertibi ve onıñ erkânında olacaq uquq qorçalayıcı teşkilâtlar belgilenmeli, dep tüşüne.
Qanun leyhasınıñ müellifi Mustafa Cemilev berilgen metin tüzetilecegine razı.
Daa çoq tüzetme olacaq. Birinci oquvda qabul eteyik, soñra diñlermiz...Mustafa Cemilev
«Birden aytayım, daa çoq tüzetme olacaq. Birinci oquvda qabul eteyik, soñra diñlermiz... Bütün komitetler onı baqacaq», – dep ayttı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa.
Bu vesiqanıñ daa bir müellifi olaraq işğal etilgen topraqlar meseleleri naziri Vadim Çernış qayd etilgen. Onıñ matbuat hızmeti yaqında vesiqa tez-tez qabul etilir, dep ümüt etkenini bildirdi. Haberde aytıla ki, başta qanun leyhasını İnsan aqları komiteti, soñra daa 12 komitet tasdıqlamalılar, ve soñra onı sessiya salonında baqacaqlar.


text:
Rusiye FSB-siniñ tahqiqatı bir kün evel Qırım yalısı yanında zapt etilgen Ukraina Havfsızlıq Hızmetiniñ hadimi Andrey Draçnı qoşma sorğuğa çekti.
Bu aqta öz Facebook saifesinde onıñ advokatı Andrey Pepa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, evel özüni cenk esiri sayğanını aytqan Andrey, Jeneva şartnamesiniñ 17-nci maddesine köre, yalıñız şahsı aqqında malümatnı açıqladı - adı, doğğan yılı, unvanı. Qalğan suallerge cevap bermekni ise red etti.
“Andrey cesürliknen dayana, şikâyetleri yoq. Qoranta ve dostlarına büyük selâmlar ete. Yardım ve qoltutuv içün er keske minnetdarlığını bildire”, - dep yazdı Pepa.
Daa evel Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye FSB-si zapt etilgen arbiyler Mıhaylo Vlasük ve Yüriy Bezyazıçnıynı sorğuğa çekilgenlerini bildirdi.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.