text:
Ukrainanıñ Avropa Şurasındaki daimiy temsilcisi Dmıtro Kuleba, ilhaq etilgen Qırımda keçirilecek Rusiye prezidentiniñ saylâvları halqara cemaatçılıq tarafından tanılmaycaq dep saya. Bu aqta Kuleba «112 Ukraina» televizion kanalınıñ efirinde ayttı.
«Ukrain diplomatiyası kanalından artıq kerek avalelerniñ episi yollanıldı, şu cümleden, men Strasburg elçisi olaraq, Qırımda keçecek saylâvlarnı kimse tanımaması ve olar qanuniy dep sayılmaması içün atılacaq adımlarğa dair soylârını teslim aldım», – dedi Kuleba.
Bu arada bu saylâvlarnıñ tanılmasınen bağlı qararnı er bir devletniñ özü qabul etecek.
«Putinniñ umumen qanunsız dep tanıycaqlarından şübelenem, ancaq men Qırımdaki saylâvlar halqara cemaatçılıq tarafından iç bir şekilde tanılmaycağına dair aktsentler yapılacağından kesen-kes eminim», – dedi Ukrainanıñ Avropa Şurasındaki daimiy temsilcisi.
Rusiye prezidentiniñ saylâvları 2018 senesi martnıñ 18-ne – yani Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen künge tayin etildi. Saylâvlarda: Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy olaraq, sekiz namzet iştirak etecek.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda keçirilecek Rusiye prezidenti saylâvlarınıñ neticesini tanımamağa çağırdı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


c: text/html

text:
Devlet akimiyeti, yerli idare organları, devlet müessiseleri ve teşkilâtlarınıñ binaları ve inşaatlarında Ukraina devlet bayrağı endirilecek. Eglence-kontsert tedbirleri, sport yarışları lâğu etildi, kütleviy haber vastaları tele- ve radioyayınlarnıñ cedveline bunıñnen bağlı deñişmeler kirsetmeli.
Saat 12:00 elâk olğanlarnı sükünet daqqası ile añacaqlar.
İyünniñ 14-de gece Lugansk ava limanında boyevikler İL-76 Ukraina Silâlı Quvetleriniñ Ava quvetleriniñ arbiy-naqliye uçağını urıp tüşürdiler. Bu uçaq arbiylerni başqa yerge avuştıracaq edi. Uçaqta 49 arbiy adam bulundı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Strasbourg – Yanvar 20-de Rusiyede meşur sovet dissidenti, qırımtatar halqınıñ aq-uquqları oğrunda küreşken, Meclisniñ sabıq reisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevni «apiske almağa» qarar alındı. Rusiye Ceza kodeksiniñ üç (kimsege belli olmağan) maddesi boyunca qabaat qararı çıqarıldı – Mustafa Cemilev qarar çıqarılğanda yoq edi, aman-aman eki yıl devamında Rusiyeniñ ukrain yarımadası işğalini tanımağan uquq qorçalayıcınıñ Qırımğa kirişi yasaqtır.
Mustafa Cemilev – Ukraina parlamenti ve bu memleketniñ Avropa Şurası Parlament assambleyasındaki eyyetiniñ azasıdır. Strasbourgdaki PACE sessiyasında Cemilev «Amerikanıñ Sesi» Rus hızmetine bergen izaatlarında Rusiyeniñ oña qarşı yapqanlarına qıymet kesti.
– Rusiye sizge qarşı cinaiy iş açıp, ğıyabiy şekilde apiske aldı. Siziñ fikiriñizce, Rusiye akimiyeti bunı ne içün yaptı?
– Men cinaiy işniñ açılması ve menim apiske alınmama dair qararnı diqqatlı oqudım. Bazı yerlerni tekrarlayım: «Tüfekte 10 patron tutqanı ile qabaatlana». Tüfek ve patronlar 1996 senesi satın alınğan edi, tüfek alma izni bar, er şey yerinde, amma patron alma izni yoq eken. Faqat Rusiye ve Ukraina qanunlarına köre patronlarnı alıp tutmaq içün ayrı bir izinge kerek yoq – satın alma izni yeterlidir. Ekinci qabaat: «Sıñırnı qanunsız alda keçmege tırıştı». Men evime qaytmağa tırıştım. Müürlengen bir vesiqa bile berilmedi, aksine, Qırımğa kirişimnen bağlı ses-şamata çıqqan soñ «Russia Today» böyle bir qarar olmağanını bildirip, Mustafa Cemilev bunı uydurdı dedi. Men sıñırğa keldim, nezaret noqtasına yaqlaşmadım bile. Bir yerde turam, olar ise bir biñ silâlı adamnı qoyğanlar, sanki men olarnen cenkleşmege keldim. Biz üç maşinanen keldik. Neticede – olmaycaq bir qabaat çıqtı.
Üçüncisi: «Cemilevniñ Qırımda oturğan yeri yoq». Evim qayda aysa? Anda qorantam yaşay. Daa doğrusı, anda kerçek ve uquq arasında bir bağ yoq. Meni Qırımğa, evime kirsetmeycek olalar.
– İşğal etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa yaqınlaşmağa tırışa. Siziñ malümatıñızğa köre, anda neler ola şimdi? Qırımtatarlar Rusiye areketlerine nasıl baqa?
– Birinci künleri (2014 senesi Qırım işğalinden soñ – QA) olar bizni öz tarafına çekmege tırıştılar. Putinniñ mart 12-de maña yapqan subet daveti, Putin ile muzakereler buña yönelgen edi. Bu muzakereler neticesiz olğan soñ, olar ananeviy usullarnı sayladılar, sovetler zamanında olğanı kibi – basqı ve qırımtatarlarnı bölmek ıntıluvları. Faqat, olarnıñ bir sıra ıntıluvına baqmadan, qırımtatar cemaatınıñ, belki de, yalıñız bir fayızını öz tarafına çekip oldılar.
Cesür olğan ve olardan qorqmağan insanlarnı qorquzalar: balalarını tüşüniñiz, olar da ğayıp ola bileler
Bizler qamaçavnı (2015 senesi qırımtatar faalleri Ukrainadan Qırımğa yük ketirilmesini blok ettiler – QA) talil etken edik. Adamlar aşayt mahsulatını alamay ve elektriksiz qala.
Bizler işğalge qarşı çıqqan insanlardan bile «ayatımıznı daa beter yapmañız» kibi laflarnı eşitecegimizni tüşündik. Amma, bizim malümatımızğa köre, qırımtatarlarnıñ 90%-dan ziyade bu qamaçavğa qoltuttı. Al-azırda Rusiye basqı ve qorquzuvlarnı qullana. Adamlarnı qaçırıp ve öldürip semereli areket eteler. Cesür olğan ve olardan qorqmağan insanlarnı qorquzalar: balalarını tüşüniñiz, olar da ğayıp ola bileler. Böylece insanlarnıñ cesürligi de qalmay. Yaqında kütleviy haber vastalarında Canköyde oturğan bir kişi aqqında haber çıqqan edi, onı Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine (FSB) yardım etmege zorlamaq içün elektrik aqım ile qıynadılar. Adamnı satqın yapmaq içün qıynamaq, – Rusiyeniñ yañılığıdır bu.
– Al-azırda qırımtatar meselesi halqara alanda baqılsın dep, neler yapıla?
– Cenk başlaması mümkün degil, oña köre areket etemiz. Cenk başlasa, ilk evelâ qırımtatarlar yoq etilecek, duşmanlıq köstermeseler de. Etnik bir temizleme olacaq. Al-azırda Qırımda qalğan qırımtatarlar faal areket etmeseler de, olarnı Qırımnı terk etmege mecbur etecek olalar, ve aynı vaqıtta qıtaiy Rusiyeden adamlar ketirile.
Ne yapacaqsıñ? Teşkil etkenimiz qamaçavnıñ maqsadı Qırım meselesini ortağa qoymaqtır. Bu nasıl olsa da yerine ketirildi. Ukrainanıñ tam bir mevamı olmalı, bütün forumlarda, şu cümleden Minsk formatında da, Donbassnıñ azat etilmesinen beraber işğal etilgen bütün topraqlarnıñ azat etilmesi aqqında laf etmek kerek. Soñki vaqıtları Poroşenkonıñ bütün çıqışlarında bu bar. Elbet de, halqara teşkilâtlarda da faal olmaq kerek. Bizim fikirimizce, esas alet cezalar olmalı – istilâcığa qarşı cezalar quvetleştirilmeli, onı öyle bir sıqıştırmaq kerek ki, işğal etken topraqlarnı özü azat etmege mecbur olsun.
– Bir yıl evelsi Qırımda Ukraina içün telükeli olacaq Rusiyeniñ Donbass areketleri içün baza peyda olğanını ve arbiy faaliyet olğanını aytqan ediñiz. Şimdi buña dair bir şey bellimi?
Qırım arbiy alanğa çevirildi
– Farqlı malümatlarğa köre, Qırımnıñ 60 biñden 80 biñge qadar asker olğan alanğa çevirilmesi belli. Qırımğa yañı tehnika kele, eñ telükesi şu ki, olar Budapeşt añlaşmasınıñ imzalamasından soñ terk etkenimiz Yalta civarındaki özek anbarını («Qızıltaş-13», Qırımda SSCB zamanında olğan özek silâsını toplav ve tutuv gizli müessisesi – QA) tamir eteler. Faqat özek silâsı ketirildimi-yoqmı şimdilik aytıp olamayıq. Bundan ğayrı, anda «Topol», «İskanderler» bar, olar özek silâsını taşıylar. Qırım şimdi de arbiy alan sayıla bile, bu yalıñız Ukraina içün degil, bütün Qara deñiz regionı içün telükeli bir şeydir.
Amerikanıñ Sesi maqalesi


text:
ABD prezidenti Donald Trump Birleşken Devletlerge qarşı yapqan kiberücümlerden dolayı Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa bir yılğa uzattı.
Bu aqta Beyaz saraynıñ haberinde söz yürsetilmekte.
«Kiber cinayetnen bağlı areketler ciddiy zarar ketirmekte ve ABDniñ milliy havfsızlığı, tış siyaseti ve iqtsadiyatına tehdit etmekte. Bu sebepten 2015 senesi aprelniñ 1-nde ilân etilgen fevqulade tedbirler 2018 senesi aprelniñ 1-nden soñ da devam etecek», – denilmekte beyanatta.
Yaqında ABD istihbaratı Kremi Ğarpqa qarşı ücümlerini başlatması mumkün olacağını ve cezadan qorqmağanını ayttı. Aynı zamanda ABD maliye nazirligi Rusiyeli hakerlerniñ areketleri Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalar paketine qol tutulğanınıñ sebeplerinden biri olaraq qayd etti.
Resmiy Moskva diger devletlerniñ sistemasını bozmağa ıntılğanını red ete.
ABD Rusiyeniñ ABD prezident saylâvlarına qarışqanı taqiq etilmekte. 2016 senesi avgust ayınıñ başında ABD baş prokurorı Robert Muller «Rusiye izi»ni teşkermek içün büyük mahkemeciler kollegiyasını toplağan edi. Muller Demokratik partiyalı raqibi Hillari Klintonnıñ yıqtırmaq maqsadınen Trumpnıñ ştabı Kremlnen bağ qurğan ya da qurmağanını teşkere.Moskva başqa devlerlerde ötkerilgen saylâvlarda iştirak etkenini inkâr ete.


text:
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâl advokatı Nikolay Polozovğa Rusiye tarafından taqip etilmesine dair yañı bir mektüp berdi. Bunı advokat Facebook saifesinde haber etti.
"Nasıldır FSB hadimi tarafından uydurılğan qabaatnıñ metinini oquğanda, aynı zamanda külmege ve ağlamağa isteyim. Öz qanunsız areketlerini aqlamaq içün meni tevqif etkenlerniñ zayıf hayal küçü olğanından külecegim kele. Bu şübesiz Qırımda qırımtatar milily areketiniñ liderlerinden birini itibardan tüşürmek ve böyle etip daima zorbalıqsız küreş usullarını qullanğan areketniñ özüni qabaatlamaq içün yapıla", - dep yazdı Celâl.
O, Rusiye akimiyeti er zaman "Qırımnıñ tamır halqınıñ tınç yaşamaq ve doğma topraqlarında inkişaf etmek istegini desteklegen" dünya toplulığını "yüzlernen faaller, miliy özidare etme organlarınıñ azaları, qırımtatarlar zorbalıq areketlerine azır olğanına" inandarmağa tırışa, dep saya.
"Men ve başqaları Ukraina topraq bütünligine destek bildirip, insan aqlarını qorçalap ve basqılarğa ve Rusiyeniñ areketlerine qarşı çıqıp gizlemegen meslekler. Çünki bütün "suçumız" mesleklerimizge saip olamaq ve olarnı açıq şekilde ifade etmek cezaretindemi", - dep qoştı o.
Hastahanege psihiatrik ekspertiza içün yatqızılğan Aqmescitte tevqif etilgen qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâl advokat Nikolay Polozovğa hastahanedeki şarait aqqında aytıp berdi.
2018 senesi Rusiye apsinden azat etilgen ukrainalı deñizciler Vladislav Kostişin ve Bogdan Golovaş Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali ve siyasetçisi Nariman Celâlğa sebat ve metanet tiledi.
Nikolay Polozov oktâbrniñ 8-nde Nariman Celâl psihiatrik ekspertizağa yollanğannı haber etti.
Daa evel advokat, tevqif etilgen qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ mektüpler almağanını bildir
Bundan evel berilgen malümatqa köre, faalniñ qabaatlavı sertleştirildi, şimdi 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile. FSB, Nariman qabaatlanğan diversiya yapıluvına yardım etüvni diversiyada iştirak etüvge deñiştirip, qabaatlavnı sertleştirgen edi.
ABD OSCE missiyası Nariman Celâlnı ve üç doğmuş qardaş Ahtemovlarnı acele azat etmesine çağırğan edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Cemaat teşkilâtları qurulsa da, halqnıñ yolbaşçılığında saylanğan temsil organlar – Qırım musulmanları Diniy idaresi ve Qırımtatar Milliy Meclisi – qala.
Böyle etip Qırım müftisi acı Emirali Ablayev «Qırım» regional cemaat areketiniñ meydanğa ketirilmesini izaatladı, dep haber ete Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
O, Meclis azalarına ve Qurultay delegatlarına halq içün mesüliyetini ve 2013 senesi Hanlar sarayında ant etkenlerini hatırlattı.
Dekabr 27-de «Qırım» regionlarara qırımtatar cemaat areketiniñ tesis qurultayı olıp keçti.
«Qırım» areketi esas maqsadlarından biri olaraq «qanun çıqarıcı ve icra akimiyetniñ federal ve cumhuriyet organları, yerli idare organları, siyasiy firqa, cemaat birleşmeleri ile qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qoruv meseleleri boyunca işbirligini» belgiledi.
Areket teşebbüsçileri, şu cümleden Remzi İlyasov, Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı çıqmağanlarını bildireler.
«Qırım» areketi Qırım, Aqyar ve bir sıra Rusiye regionlarında faaliyet köstermege niyetlene: Krasnodar ülkesi, Tataristan Cumhuriyeti, Başkortostan Cumhuriyeti, Rostov-na-Donu, Samara, Moskva, Moskva vilâyeti ve Sankt-Peterburg.


text:
12 NİYET ALMAĞA ER ORAZA KÜNÜ İÇÜN FARZ MI? | RAMAZAN NEFESI
Bilemiz ki, bir ibadet qabul olması içün 2 şartqa uymağa kerektir: ihlâs (yani Allah rizası içün samimiy bir niyet) ve doğrulıqtır (yani şeriat tarafından Quran Kerimge ya da Peyğamberimizniñ (aleyhi-s-selâm) sezüne kelişkeni, munasip olğanı). İşte 1 şart köremiz ki niyetke bağlı. Demek ki niyet Ramazan ayında oraza tutmağa elbetteki farztır. Amma sual peyda ola: oraza ayı er bir musulman taqvimine köre 29 ya da 30 künden ibarettir. Er kün içün mi niyet almağa kerek ayrı ya da toplam bir niyet Ramazanda orazanı tutmağa yeterlidir? Eñ doğrusı er bir kün içün teimçikke turıp niyetni yeñiletmek zira ResulüLLah (sallâ-LLahu aleyhi ve-s-sellâm) ayttı…


text:
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi açılğan cinayetlerni talil etip, yarımadada qaparcılıq eñ çoq sağlıq saqlav ve uquq qoruv saalarında qayd etilgenini bildire.
«Baş taqiqat idaresi keçirilgen talilge köre, qaparacılıq hususiyetlerine daa da çoq uquq qoruv saası (cinaiy mesülietke 44 cinayet boyunca 45 şahıs celp etildi) ve sağlıq saqlav saası (33 cinayet boyunca 22 şahıs) ait», – dep bildire matbuat hızmeti.
Soñra maliye, naqliyat, tasil ve bücet saaları.
Bu yaz mevsiminde Qırımda yarımadanıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov ve Qırımnıñ FSB idaresi arasında qarşılıqnıñ neticesinde qaparcılıq ile bağlı şamatalı işler meydanğa çıqtı.


text:
Kovid-19 mutaŝiyase tarala
Virusnıñ yaña töre Niderland, Daniya häm Awstraliyada da kürelde
Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışması monnan alda Angliyada kürelgän koronavirusnıñ tağın da tizräk yoğuçı yaña töreneñ Niderland, Daniya häm Awstraliyada da tabıluın citkerde.
Oyışmadan yasalğan açıqlawğa kürä Niderlandta bu ay başlarında yasalğan testlarda Kovid-19 mutaŝiyase kürelde. Mutaŝiyaneñ ayıruça Daniya häm Awstraliyada da tabıluı belderelde.
Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışmasınnan Mariya Van Kerxove BBCğa yasağan açıqlawında belgeçlärneñ kizü başlanğan könnän bügengä qadär bar dön’yada mutaŝiyalärne küzätüen äytte. Angliyaneñ kön’yaq könçığışında Kovid-19nıñ tağın da tiz cäyelüçe yaña töre tabılğan ide. Angliya prem’yer-ministrı Boris Djonson häm ber törkem belgeç tarafınnan yasalğan açıqlawda tabığan yaña törneñ 70%ka tağın da tiz yoğuçı buluı citkerelgän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Merkel' wazıyfasında qalaçaq
Germaniyä ilbaşı kanślernıñ yaña xökümät tözelgängä qadär wazıyfasında qaluın soradı


text:
Kezlevde sentâbr 21 künü dreg-reysing boyunca Rusiye Kupnıñ basamağı keçken vaqıtta qoşucı Yevgeniy Kern elâk oldı.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine şeer sakinleri bildirdiler.
Yarışta çekilgen video YouTube ağında peyda oldı, onıñ altında oğan izaatta tedbirdeki facia da añlatıla.
«Kezlevde keçirilgen qoşuda ciddiy qaza. Turbo Drive saibi Yevgeniy Kern elâk oldı. Sebep: yol bu kibi surat içün azır degildir. Drossel bozuldı ve çana işlemedi. Maşina suratnı arttıra edi ve yol sıñırından çıqıp, bir qaç kere avdarıldı. Jenâ birden elâk oldı», – dep añlata video müellifi.
Al-azırda taqiqatçılar vaqia sebeplerini ögrene.


text:
2021 sene, sentâbr 20 künü Rusiye Hacılıq missiyasınıñ pandemiya şaraitinde Rusiye musulmanları içün hac ve umreniñ teşkil etilüvi boyunca muşaveresi olıp keçti. Muşavere onlayn şekilinde olıp keçti.
Onlayn konferentsiyada Rusiye musulmanları diniy idareleriniñ temsilcileri ve hacılıq operatorları, şu cümleden, Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ AVN-Tur hacılıq operatorınıñ vekili Artur Reşitov iştirak ettiler.
Konferentsiya neticesinde Rusiye hacılıq missiyası tarafından Saudiye Arabistanı Memleketinde Rusiye aşıları resmiy şekilde qabul etilmegeni sebebinden RF vatandaşları içün hac ve umreniñ teşkil etilüvi imkânsız olğanını bildirgen kömmünike qabul etildi.
Konferentsiya iştirakçileri diniy ve ticariy strukturalarınıñ, şu cümleden, hacılıq meselelerini regulâtsiya etken şahıslarnıñ diqqatını ağımki zamanda hacılıqqa baracaq taqımlarnıñ çıqışlarını teşkil etüv ıntıluvları RF Hacılıq Şurası ve diger munasip teşkilâtlar tarafından qattı şekilde nezaret etecegine çekti.
Bundan da ğayrı, Memleketniñ sıñırlarını keçmek içün çetel aşılarnen aşılanuv boyunca sahte vesiqalarnı tapşıruv ıntıluvları da qatiyen izlenecek.
Rusiye hacılıq missiyası hacılıqnı teşkil etken bütün şirketlerni Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarını bozmamağa çağıra.
Buña ilâve olaraq, Rusiye hacılıq missiyası hacılıqqa barmağa istegenlerge muracaat etip, şübeli teşkilâtlardan hacılıq yolu biletleriniñ ve çetel aşılarnen aşılanuv vesiqalarınıñ satın alınuvı meselesinde diqqatlı olmalarına çağırdı.
Qırım Müftiligi ve onıñ resmiy hacılıq operatorı AVN-Tur ise, öz nevbetinde, bildire ki, al-ı azırda hacğa ve umrege barmaq içün teşkiliy işler keçirilmey.
Böyle vaziyet Saudiye Arabistanı Memleketi tarafından Rusiye aşıları qabul etilmesine ve musulmanlarnıñ sağlıqları ve mallarına zarar bermeycek şarait teşkil etilmegenine qadar devam etecek.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye Qırımnıñ Ukrainağa qayta bilecegini inkâr ete. Bunı, AQŞ prezidenti Donald Trump Rusiyeden Qırımnıñ qaytarılmasını beklegenini beyan etkeni munasebetinen, Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ vekili Mariya Zaharova matbuat-konferentsiyasında ayttı.
İnterfaks, Zaharovanıñ böyle sözlerini ketire: «Biz öz topraqlarımıznı qaytarmaymız. Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ parçası ola».
Bundan evel Beyaz Saraynıñ resmiy temsilcisi Sean Spicer beyan etti ki, AQŞ prezidenti Donald Trump Rusiyeden Qırımnıñ Ukrainağa qaytaracağını ve Ukrainanıñ şarqiy tarafında zorbalıqnıñ eksilmesini beklegenini bildirgen.
O hatırlattı ki, bundan evel BM Teşkilâtında AQŞ daimiy temsilcisi Nikki Haley Washingtonnıñ Qırımğa dair qattı fikirde olğanını beyan etken edi.
Keçende Trumpnıñ mesleatçısı Rusiyenen qurğan munasebetleri sebebinden istifağa ketti.
AQŞ prezidenti Donald Trump saylavaldı kampaniyası devamında defalarca Rusiye ile işbirlikke qol tutqanını bildirgen edi ve Rusiyeli prezident Vladimir Putinniñ liderlik çizgilerinen meraqlanğanını aytqan edi.


text:
Ukraina Yuqarı Radası aprelniñ 25-nde keçirilgen umumiy toplaşuvda «Ukrain tiliniñ devlet tili olaraq işlevine dair» qanunnı qabul etti.
278 halq deputatı qanunğa rey berdi, 38-i qarşı çıqtı.
Yuqarı Rada ögünde til qanun leyhasını qabul etmege talap etkenlerniñ mitingi keçirilmekte.
«Ukrain tiliniñ devlet tili olaraq işlevine dair» qanun leyhası 2018 senesi oktâbr ayında Yuqarı Radada birinci oquvda qabul etilgen edi.
Fevralniñ 28-nde Yuqarı Rada til qanunınıñ ekinci oquvda baqılmasını başlattı. Ekinci oquvğa qadar qanun leyhasına 2100 tüzetüv teklif etilgen edi.
2018 senesi fevralniñ 28-nde Ukraina Anayasa mahkemesi «Devlet til siyasetiniñ esasları» qanunını («Kolesniçenko-Kivalov» qanunını) anayasadan tış olaraq tanıdı, çünki Yuqarı Rada onı baquv ve qabul etüv nizamını bozğan edi. Bu qarar mecburiy, soñki ve şikâyet etilmeycek olaraq tanıldı. O vaqıttan berli ve bugünge qadar Ukrainada devlet tili qanunı yoq edi.
Ukraina prezident saylavlarınıñ lideri Volodımır Zelenskıy ve şimdiki devlet yolbaşçısı Petro Poroşenko aprelniñ 21-nde Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı keçirilgen soñ ukrain tiline qoltutqanlarını bildirdiler.


text:
Qırımtatar asıllı Ukraina rejissörı Ahtem Seitablayevniñ «Kiborgi» filmi, Ukraina kino akademiyası tarafından berilgen «Zolota dzıga» kino mukâfatınıñ «2017 senesiniñ eñ yahşı filmi» nominatsiyasında ğalip çıqtı.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, «DZIDZIO Kontrabas» filmi, «eñ çoq para qazanğan 10 film» namzeti olğan «Seyircilerniñ saylavı» nominatsiyasında ğalebe qazandı.
«Zolota dzıga» – Ukrainanıñ kino saasındaki mukâfatı. O, Ukraina kinematografistlerniñ muvafaqiyetlerini 18 nominatsiya boyunca qayd ete. Bu yıl onı ekinci kere taqdim eteler.
2017 senesi dekabr 7-de rejissör Ahtem Seitablayevniñ Donetsk ava limanınıñ imayecileri aqqında «Kiborgi» filminiñ kösterilüvi başlandı. Film bediiydir, lâkin o, aqiqiy adiseler esasında çıqarıldı. Film Kyivde ve Çernihov vilâyetinde çıqarıldı. Filmniñ umumiy büceti aman-aman 48 million hrivna.
«Kiborgi» filmi, ülkede kösterilüvi esnasında toplağan para miqdarı boyunca Ukraina filmleri arasında rekord qırdı.


text:
«Sadeli, ebediy ana inamı. Episi, balaları olarnı soñki yolğa ozğaracaqlarına ve özleri balalarını ölü körmeyceklerine inanalar. Böyle qanun, yaşayış qanunı, analar kete, balalar qala. Amma şu yıl ebediy qanun bozuldı. Nazik ve çaresiz balalar çamur ve açlıqtan peyda olğan hastalıqlarğa dayanamadı. Sürgünlik yılı er şey qarıştı: balalar öle, ana ve babalar mezarlar qaza edi».
Bu, yazıcı, Stalin ve Brejnev devriniñ siyasiy mabüsi Grigoriy Aleksandrovnıñ «Sürgünlik yılı» ikâyesinden satırlar. O, Özbekistanda çoq yıl devamında qırımtatarlarnen yan-yanaşa yaşadı ve qırımtatar halqınıñ başına kelgen facia aqqında özü bildi. Aleksandrovnıñ ikâyesi facialı şekilde bite. Sürgünlikniñ birinci yılında beş balası ve aqayını defin etken baş qaraman Arzı aqlından ayırıla ve öle.
Genotsidni öz başından keçirgenler, şübesiz ki, deycekler: Arzı ile olğanı aqiqattır, deşetli bir ağrıdır. Uydurılğan degil, bu facianı öz közünen körgen qırımtatarlarnıñ sürgünlik yıl nasıl edi?
Üsniye Çolpan 1944 yılınıñ mayıs 18-ni böyle hatırlay edi:«Erte saba sovet askerleri evge basıp kirdi: Azır oluñız! Sizni, hainlerni, sürgün eteler. Qayda? Nege? Ne içün? Şaşmalağan, qorqqan, ne olğanını añlamağa küçük Urmus, Leniye, Seitcelil, Sundus ağlay edi. Eñ evelâ Qurannı, soñ tava ve cezveni aldım. Bizni sürgün etkenlerde er kes ağlay ve qıçıra edi».
Olarnı diger semetdeşlerinen beraber maşinalarğa yüklediler ve Süren stantsiyasına alıp kettiler. Adamlarnı vagonlarğa yüklediler. Üsniye balaları ve ciyenlerinen edi. Olarnıñ vagonında bita, qartbaba ve küçük bala öldi; ölgenlerni kommege bermey ediler. Qısqa toqtavlar vaqtında balalarnı vagondan yibere ediler ve olar çapıp suv ketire ediler.
Niayet, olarnı Özbekistanğa ketirdiler. Tezden, bir çoq diger sürgün etilgenler kibi olar da sıtma ve qanlı isalğa tutuldılar. Üsniye pek hasta edi, ölecek, dep bellediler. Balalarını, Sundus ve Urmusnı balalar yurtuna aldılar. Amma Üsniye episi bir yahşı oldı ve birden qızlarını balalar yurtundan keri aldı. «Zeminlikte yaşay edik. Biraz vaqıt keçken soñ özbekler keldi, bizni acıp, özüne aldı. Piteler ve suv bere ediler. Mına böyle sürgünlikniñ birinci yılı keçti», – aytıp bergen edi Usniye.
Tair Halilovnıñ qorantasını Kostrom vilâyetiniñ Makaryev rayonına sürgün ettiler. Halilovnıñ hatırlavları: «Bizden evel zeklerniñ yaşağan qandalay ve furun böceklerinen tolup-taşqan ağaçtan baraklarğa yerleştirdiler. Apislilerge ne de olsa aş bere ediler, bizge ise yoq. İşlep olğan qız ve oğlanlarnı, daa doğru ösmürlerni dağğa çalışmağa aydadılar, çünki erkekler cebede ediler».
Açlıqtan, hastalıqlardan, suvuqtan arıqlağan qırımtatarlar qorantalarnen öle edi. Tairniñ büyük tatası Zeynep, aqayı Seitümer ve olarnıñ üç yaşındaki oğlu vefat etti, bir qaç yıldan soñ anası Fatime apte de keçindi. Tair de terleme hastalığına oğradı, amma sağ qaldı. Ana-babasız qalğan soñ onı bala yurtuna yerleştirdiler: «Vatandan marum qaldırıp, ana-babanı öldirip, sağ qalğan balalarnı öz nezaretine aldılar! Bundan daa alçaq ne ola bile! Bala yurtunda er aqşam beraber epimiz yırlay edik: Bahtı balalıq içün sağ ol, tuvğan memleketiiz!»
Yıllar soñra Tair Halilov halqınıñ quvğunlığınıñ facisı aqqında «Tutıp alınğan Vatan» adlı tesirli bir ikâye yazacaq.
Rasim Yunusov sürgün etilgende altı yaşında edi. Babası cenkten evel kolhozda çalışa edi. Cenkniñ başında onı orduğa çağırdılar, amma Qırımnıñ nemseler tarafından işğalinden bir müddet evel ağır yarasını tedaviylegen yerden qaytqan edi.
1944 senesi mayısnıñ 18-nde saba tañ atqanda evleriniñ qapısını qaqtılar. Bosağada silâlı sovet askerleri tura edi. Bir şeyler qıçırıp, olarnı evden tışarığa quvalap, qundaqnen itediler. Aleket vaqtında anası Rasimge ceviz torbasını ve Qurannı berdi. Asker bunı körip, balanıñ qollarından bunı tutıp aldı ve cevizler töküldi.
Şeylerden bir şey almağa izin bermey ediler, yalıñız üstündekilerni ve bala urbasınen torbaçıqlarnı almaq mümkün edi. Askerlerden biri qolunda pıştavnen bir şey qıçırıp, babasınıñ betine silânen türtti. Ağzı-burnunen adamlarnen tolu yük maşnası keldi
Rasim Yunusov hatırlay: «Bizni tarlada turğan eşelonğa ketirdiler ve ayvanlar içün vagonlarğa yüklep başladılar. Anda qoqu ve çoq adam olğanı içün nefes almaqnıñ çaresi yoq edi. Adamlar ayaq üstünde yuqusıray ediler, yatmaq yer yoq edi. Kenef vagonda yoq edi. İçilecek suvnı toqtavlar vaqtında toldura ediler... Adamlar yolda öle ediler, bizge, balalarğa, ölgenlerge baqmañız, dey ediler».
Adamlar yolda öle ediler, bizge, balalarğa, ölgenlerge baqmañız, dey ediler
Soñra olarnı barjağa yüklediler, özen boyu kete ediler, qayda kimse bilmey edi. Rasimniñ aqlında deşetli bir vaqia qaldı: genç qadın emçek balanen barjanıñ çetinde tura edi ve apansızdan özüni balanen suvğa attı. Saqçılardan iç kimse olarnı qurtarmağa bile tırışmadı.
Niayet, 1944 senesiniñ iyün ayınıñ başında olar nasıldır uzaq bir köyge kelip çıqtılar. Bu, Mariy MŞSC edi. Yerli sakinlerge, olar hainler olğanını ayttılar. Qırımtatarlarnı, evel apisliler yaşağan eski baraklarğa yerleştirdiler. Qandalay ve bitler sebebinden yuqlamaqnıñ çaresi yoq edi. Yataq ve masalar yoq edi, tabanda yuqlay ediler.
Emir ilân etildi: kim köyniñ tışına çıqsa, mahkemesiz apis etilecek. Büyüklerni dağ yıqmağa aydadılar, Rasimniñ topal babasını özen üzerindeki köpürge qaravul olaraq qoydılar.
Qırımtatarlarnı, evel apisliler yaşağan eski baraklarğa yerleştirdiler. Qandalay ve bitler sebebinden yuqlamaqnıñ çaresi yoq edi
«Adamlar terleme hastalığına oğradılar. Pek çoq adam birinci yıl içinde öldi. Qışta 50-55 derece suvuq ola edi. Adamlar buzlap öle edi. Urba yoq edi », – dep hatırlay Rasim ağa.
1955 senesi olar Özbekistanğa köçti. 17 yaşında Rasim işçi olıp çalışıp başladı. Aqşam mektebini bitirgen soñ o, Taşkent teatr intitutına oqumağa kirmege istedi, amma onı qabul etmediler. Qırımtatar olğanını hatırlattılar. Ömür boyu daa çoq kere bunı hatırlattılar.
2013 senesi Rasim Yunusov qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan «Haytarma» filminde esas rollerden birini oynadı.
77 yıl evel yüz bergen vaqialar – sürgünlik ve ğurbetlikte yaşayış aqqında pek çoq accı hatırlavlar bar. Bugünde bir vazifemiz bar – bu deşetli keçmiş ebediy tarih kibi qalmalı ve iç bir vaqıt tekrarlanmamalı.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Gülnara Bekirova
Tarihçı, siyasiy ilimler namzeti. 2014 senesine qadar Qırımda ATR qırımtatar telekanalında çalıştı ve Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde ders berdi. 2014 senesi noyabr ayından berli – Qırım.Aqiqatta «Qırım tarihınıñ» müellifi. ATR telekanalında çıqqan «Tarih sedası» programmasınıñ müellifi ve alıp barıcısıdır, Ukrain PEN-merkeziniñ azası. Onlarnen kitapnıñ müellifi, altı vesiqalı filmniñ stsenariy müellifi, bir çoq maqale ve Ukraina ve çetel künleviy haber vastalarında çıqqan yazılarnıñ müellifi. Bekir Çoban-zade Halqara mukâfatınıñ laureatı, «Yıl kitabı-2017» kitap reytinginiñ finalcısı. Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ qırımtatar genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ reis muavinidir.


text:
«1+1» telekanalınıñ sımarışınen «Sotsis» şirketi tarafından teşkil etilgen sorav neticeleri soraştırılğan ukrainlerniñ 48,9 fayızı Qırım Ukrainağa qaytarılacaq, dep bellegenini qayd ete. Daa 45,5 fayız yarımadada Ukraina nezaretiniñ qaytarılmasına inanmay, dep bildirile ukrain telekanalınıñ saytında.
Bundan da ğayrı, 5,6 fayız cevap berip olamağanı qayd etile.
Elde etilgen malümatqa binaen, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca eñ müsbet keyfler devletniñ ğarbiy (65,8%), merkeziy (51,9%) ve şimaliy (51,9%) regionlarında üküm süre. Bunen beraber, «yarımada iç bir vaqıt ukrain olmaycaq» dep sayğan insanlarnıñ çoqusı (63,3%) şarqiy vilâyetlerde yaşay.
Müdetten bağlı ise, soraştırılğan ukrainlerniñ 27,5 fayızı Ukraina işğal etilgen Qırımda nezaretini 5 yıldan soñ ya da ziyade, 13,7% 3,5 yıldan soñ qaytaracağını qayd etti, 7,7% ise Qırım Ukrainağa yaqın 1-2 yıl içinde qaytacağına ümüt besledi. Bunen beraber, müsbet cevap bergen ukrainler devletniñ ğarbiy regionlarında yaşay, dep bildirile ukrain telekanalınıñ saytında.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Terciman»/«Perevodçik» qırımtatar gazetasınıñ birinci nomaresınıñ çıqqan kününe 135 yıl toluvı ve Qırımtatar jurnalistikasınıñ künü munasebeti ile Kyivde aprel 10-da «Qırım KHVleriniñ inkişaf tarihi ve işğal etilgen Qırımda söz serbestliginiñ zemaneviy vaziyeti» mevzusında tögerek masa keçecek. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel bildire.
Bildirüvde: «Jurnalistler ve aq-uquq qorçalayıcıları işğal etilgen Qırımda söz serbestligi saasındaki vaziyetni muzakere etecekler. Muzakere içün şöyle mevzular teklif etile: qırımtatar KHVleriniñ inkişaf tarihi, vaqtınca işğal etilgen Qırımda söz serbestligi saasındaki zemaneviy vaziyet, Qırımda vatandaş jurnalistlerine qol tutuv», – denile.
Aprel 10-nı Qırımtatar jurnalistikasınıñ künü olaraq 2011 senesinden itibaren qayd etip başladılar. Bu qarar, Bağçarayda, qırımtatar KHVleri konferentsiyasında alınğan edi. Birinci qırımtatar devriy neşir – qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» gazetası 1883 senesiniñ tamam aprel 10 kününde dünya yüzüni kördi.


text:
Qırım ve Ukraina arasındaki memuriy sıñırda qurulğan yañı TV qullesinden Herson vilâyetiniñ cenübiy regionlarına ve Rusiyeniñ işğalinde bulunğan yarımadağa yollanılacaq ukrain yayılarını Kreml kontrolündeki Qırım akimiyeti kestirip olamaz. Böyle fikirni Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şura azası Sergey Kostinskiy seslendirdi, dep bildire Ukrinform.
«Men bellesem, olarnıñ şimdi Qırımda olğan telekomunikatsion infrastrukturaları buña yetmez. Olanıñ qarşı yayınlarnı kestirmek imkânları yoq. Aletler yoq. Ve elektrik meselesi – olar bunı yapacaq olsalar, demek, bunsız da yetişmegen resursnı qullanacaqlar. Lâkin olar devamlı surette yayınnı kestirip olamaycaqlar», – dedi Kostinskiy.
Onıñ sözlerine köre, Çonğardaki ukrain TV qullesi 5 KW küçlügi ile çalışacaq ve o regionda eñ büyük olacaqtır.
«5 KW küçliginde yayınlarnı kestirmek içün, öbür taraftan daa küçlü dalğa yollanılmaq kerek. Bu ise elektrik energiyasını, bericiler ve diger şeylerni kerektire», – dep qayd etti Kostinskiy.
Bundan ögüne, Kreml kontrolündeki Qırım İçki siyaset, haber ve bağ naziri Dmitriy Polonskiy, ukrain yayınları, Rusiye qanunlarına uymağanları sebebinden, Qırımda kesileceklerini beyan etken edi.
Dekabr 2 künü Çonğarda TV ve radio qullesiniñ temeline birinci blok qoyuldı. Dekabrniñ soñunda Qırım sakinleri gece-kündüz devamında çalışacaq dört ukrain radiostantsiyasını eşitip olacaqları beklenile.
Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şurası Herson vilâyetinde televizyon ve radio yayınlarınıñ inkişaf ettirilmesi ve işğal etilgen Qırımğa yayınlarnıñ tarqatılması içün mahsus strategiya leyhasını azırladı. Strategiyanıñ maqsadı – Herson vilâyetiniñ daa çoq yerine analog ve dijital yayınlarnı yetkizmek, ve işğal etilgen topraqladan çıqqan efir yayınlarını Herson vilâyetiniñ cenübiy taraflarına yibermemektir.


text:
Rusiyede İrkutsk vilâyetinde suv köterilmesi sebebinden beş adam elâk oldı, bir qaç kişi ğayıp oldı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
350 çoq adam zarar körgen, dep sayıla, olardan 97-si hastahanege qoyuldı. FVN-niñ başı Yevgeniy Ziniçenko aytqanına köre, biñden çoq adam tahliye etildi.
İrkutsk vilâyetiniñ beş rayonında 4 biñden çoq evni suv bastı, olarda 10 biñge qadar adam yaşay edi. Aman-aman 27 biñ adam yarıqasız qaldı. 15 maşna köprü bozuldı. Bundan ğayrı "Sibir" gfederal trassasınıñ bir qısmını da suv bastı, bunıñ sebebinden İrkutsk, Krasnoyarsk ve Bratsk şeerleri arasında yol areketi kesildi.
Beyanatqa köre, eñ müşkül vaziyet Tulun şeerinde (ealisi - 41 biñ adam). Taşqan İya özeni dambanı çatlattı. 900 evni suv bastı, olarda 1700 qadar adam yaşay.
Sibir.Aqiqat malümatına köre, zarar körgen rayonlarnıñ sakinleri, suv köterilmesi telükesi aqqında olarğa kimse evelden haber etmegenini ayta. Suv basqan soñ, birinci künleri qurtarıcılar ealini tahliye etmekni red ete edi, yerli akimiyet ise er şey öz yolunda, dep ayta edi. Bundan ğayrı, batırılğan rayonlarda erzaq mallarnıñ fiyatı bayağı paalılaşqanı belli oldı.
Anğaranıñ sol qolları taştı: Uda, Birüsa, İya, Çuna ve Oka büyük özenleri.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Yaponiyadan G-20 sammitinden qaytqanda, İrkutsk vilâyetiniñ Bratsk şeerine uçıp keldi. Ava limanınıñ binasında o suv köterilmesinen bağlı muşavere keçirdi.
Putin, suv köterilmesi telükesi olğan rayonlarnıñ ealisini vaqtında haberdar etmege ve tahliye etilgen adamlar içün yañı yerleştirüv punktlarını azırlamağa buyurdı. Putinniñ aytqanına köre, zarar körgen rayonlardan balalarnı bala lagerlerine yollamağa kerek. Em de prezident bugünden başlap maddiy ivaznı tölemege avale etti. FVN, buña endi 600 million rubleden çoq aqça ayırılğanını biuldirdi. Mülk zararını körgenlerge maddiy yardımnıñ miqdarı 50-100 biñ ruble, hastahanege oğrağanlar ve elâk oğanlarnıñ soyları çoqça alacaq.


text:
Qırımda yaqalanğan Euromaydan faali Aleksandr Kostenkonıñ mart 4-te ğayıp olğan babası 6 kündir bağğa çıqmay.
Bunı İnsan aqları Qırım alan missiyasına Aleksandr Kostenkonıñ adliyecisi Dmitriy Sotnikov bildirdi.
Keçken afta er kişi Kiyevde matbuat vastalarına izaatlar berip, Qırımğa qaytmaq kerek edi. Al-azırda soy-sopları onıñnen bağlanıp olamaylar, ve Aleksandr Kostenkoğa basqı yapmaq içün babasını esir ala bileler, der qorqalar.
İnsan aqları Kırım alan missiyasınıñ malümatına köre, Aleksandr Kostenkonıñ babası Kiyevde edi. Lâkin ekinci oğlu Yevgeniy telefon etip, FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) hadimleri olarnıñ Aqmescit dairesinde kene tintüv keçirgenlerini bildirgen soñ, o, birden Qırımğa qaytmağa mecbur oldı.
Çarşenbe künü, mart 4-te, o, Yevgeniyge Qırımğa yol alğanını bildirdi ve bundan soñ onıñnen bağ yoq.
Malüm olğanı kibi, Qırım Euvromaydanınıñ faali Aleksandr Kostenko Qırımda fevral 8-de yaqalanğan edi. Onı Rusiye Cinaiy kodeksi 115-inci maddesiniñ 2-nci qısmı «b» noqtasınıñ cinayetinde («siyasiy, milliy ve diniy nefret ya da dava sebebinden sağlıqqa ketirilgen zarar») qabaatlaylar.
Aleksand Aqmescit SİZOsında buluna. O, onı qıynağanlarını bildire.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından teşkil etilgen Qırım vatandaşlıq qamaçavı Qırım etrafındaki vaziyetni deñiştirdi, em qıtaiy Ukrainada, em Qırımnıñ özünde, dep tüşüne ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ muavini, Qırım qamaçavı boyunca aktsiya matbuat hızmetiniñ başı Ayder Mujdabayev.
Bu aqta o Radio Svoboda efirinde bildirdi.
«Ukrainada, akimiyet pıtaqları tarafından deşetli qarşılıq olğanına baqmadan, menimce, Qırım meselesi birinci yerlerge qayttı. Onı şimdi körmemezlikke urmağa olmay. «Federal Qırım okrugı» ile muqavelelerniñ imzalanuvı aqqında, Qırımdan elastınıñ keçirilmesi aqqında sualler meydanğa çıqtı, Qırım o qadar şeyni qullanmağan edi, oña «qara teşik»ke kibi ne qadar şey kirip, soñra Rusiyege ketti. Yani bu ticariy mevzunı artıq inkişaf etmege imkân yoq. Ukrainada olğanı budır», – dep añlattı Mujdabayev.
Aytqanı kibi, şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırımda qamaçavnıñ rolü büyük oldı, Mujdabayevniñ fikrine köre, bu andaki akimiyetniñ çaresizligini kösterdi. Fikrine binayen, Qırım Rusiye başı Sergey Aksenov ve federal akimiyeti arasında yüz bergen soñraki ziddiyet bunı tasdiqlay.
«Anda Aksenovnı tayinlegen isnanlarnıñ Aksenovnıñ özü ile davalaşqanında körüne. Mına sizge eki misal, Meclis sentâbr 20 künü başlağan qamaçavı memuriy sıñırnıñ em o, em bu tarafında vaziyetni deñeştirdi», – dey Mujdabayev.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Bugün Ukraina ve Qırımda üküm sürgen vaziyetniñ ola bilecek neticeleri, ukrain ve rus halqlarınıñ asırlar devamında olğan qardaşlıq munasebetleri, tarih neticesinde şekillenip kelgen maneviy ve medeniy qıymetler umumiyligi, olarnıñ iqtisadiy alâqalarını köz ögüne alıp, peyda olğan problemlerniñ çezilmesine eki taraflama muzakereler yardım ete bile», – dep qayd etile Tışqı işler nazirliginiñ beyanatında.
Nazirlikte deyler ki, «ne qadar çoq vaqıt sarf etilse, vaziyet o qadar kerginleşe ve zıddiyet daa beter ola».
Qırım statusı meselesi boyunca referendum martnıñ 16-da olıp keçti. Qırımnıñ öz başına tayinlengen akimiyetiniñ malümatına köre, yarımada sakinleriniñ 96,6% Rusiye Federatsiyası ile yañıdan birleşüvge qol tuttı.
Martnıñ 18-de Rusiye ve Qırım cumhuriyetniñ, şu cümleden Aqyarnıñ, Rusiyege qoşulması aqqında añlaşma imzaladılar. Martnıñ 21-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyege federatsiya subyektleri olaraq qoşulması aqqında qanunnı imzaladı.


text:
Aqmescitniñ demir yol kassalarında yolcularğa lâğu etilgen ukrain trenlerine bilet aqçasını qaytaralar. Bunı «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» bildire.
«Kassalarda nevbet aman-aman yoqtır. Ögümde bir qaç insan tura edi, er keske biletniñ tolu fiyatını qaytaralar. Maña 1200 ruble qaytardılar. İç bir problem yoq», ─ dep añlattı neşirge müşterilerden biri Darya.
Onıñ aytqanı kibi, biletni er bir kassada qaytarmağa mümkün.
Dekabr 26 künü «Ukrzaliznitsâ» Qırım ile demir yol alâqasını toqtattı, bunıñ ile yarımadağa qatnağan halqara trenlerni de lâğu etti.


text:
Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka köyüniñ sakinleri Rustem ve Bekir Gugurikler, 2021 senesine qadar Qırımğa kiriş yasağını elde ettiler. Mezkür vesiqanı olarğa memuriy - keçici noqtada berdiler. Belli olğanı kibi, yigitler mart 18 künü Qırımğa kelecek ediler.
Rustem Gugurik Qırım.Aqiqat agentligine bildirgeni kibi, olarğa ecnebiy vatandaşı ya da vatandaşlığı olmağan şahıslarğa kibi, «Rusiyeden çıqış ve kiriş tertibi ile bağlı» Qanun maddesine köre, 2021 senesi yanvar 1 kününe qadar Qırım yarımadasına kirmege yasaq etilgen.
«Mart 18 künü kete edim, pasport kontrolini keçkende, meni kene toqtattılar. Kabinetke davet etip, kâğıtlarnen tanış olmağa ve imza atmağa teklif ettiler, bundan soñ meni kene Ukrainağa yolladılar. Men izaatnı talap ettim, olar ise, er şey kâğıtta yazılğanı aqqında ayttılar. Men sakinler içün telüke ketire ekenim. Nasıl telüke ve kimni qorquzğanımnı bilmeyim. Bütün soy-soplarım Qırımda qalğan, men ise endi anda barıp olamayım. Bugün olar barlar, yarın yoq, men ise cenazege bile barıp olamaycam», - dep tarif etti Rustem Gugurik.
Onıñ bildirgenine köre, 2016 senesiniñ yanvar ayından başlap, Qırımğa er seferinde ketkende, onı sıñırda toqtap sorğulay ediler. Hususan, Qırım grajdanlıq blokadasına ait olğanı aqqında soramaqta ediler. Gugurikniñ qaydlarına köre, o, öz noqta-i nazarını saqlamağan, bunıñnen bir sırada FSB hadimleri aktsiyada iştirak etkeninen bağlı delillerni elde etkenler.
Ukraina informatsion siyaseti nazirliginde bildirgenleri kibi, soñki bir qaç kün içinde Qırımğa keçmesinen bağlı yasaq vesiqalarnı üç qırımtatarı alğan. Bular: Rustem ve Bekir Gugurikler, Bilâl Seytumerovdır. Ukraina informatsion nazirliginiñ yolbaşçısı mesleatçısı Emine Ceppar, Qırım.Aqiqat agentligine haber etkeni kibi, kerekli organlarğa muracaat etildi, amma Qırım işğal etilgen yer olğanı sebebinden, vaziyetni deñiştirip olamaylar.
«Belli reaktsiya olması içün, biz şimdi Ukraina Baş prokuraturasına, Telükesizlik hızmetine muracaatlar yazmaqtamız. Amma vaziyetni deñiştirip olamaycağımıznı añlaymız, çünki Qırım işğal etilgen. Eger adam bu kibi vesiqalarnı elde etse, o, yarımadağa kirip olamaz. Şimdi biz bu aqta aktiv şekilde aytmaq kerekmiz, matbuat vastalarına, halqara teşkilâtlarnıñ uquq qoruyıcılarına - er keske bildirmek kerekmiz», - dep ayttı nazir mesleatçısı.
2014 senesinde Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Rusiye akimiyeti Qırımğa keçmek yasağını dört şahıslarğa qarşı ilân etti, olarnıñ arasında qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov, qırımtatar milliy areket iştirakçileri İsmet Yüksel ve Sinaver Kadırov olğanlar. Qırımda, hususan, mayıs 3 künü Mustafa Cemilevni Qırım sıñırında qarşılağanları içün, 150 - ge yaqın qırımtatarı rusiye makemelerinen cezalanğan.
Rusiye uquq qorçalayıcılarnıñ resmiy izaatları yoq. Qırımdaki Rusiye FSB hızmetiniñ saytında, bir - de - birge yarımadağa kirmek yasağı aqqında malümat berilmey.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, 2014 senesiniñ başında esasiy Ukraina ve Qırım arasında resmen memuriy, asılında ise kerçek «sıñır» belgilendi.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ameldeki Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, ekzit-pollar aydınlatqan saylavnıñ ilk basamağınıñ neticeleri onı “eyforiya” alına ketirmegenini ayttı.
“Men eyforiyanı sezmeyim. Cemiye şimdiki ükümetke yapqan işaretlerni yahşı añlayım. Bu men ve taqımım içün ciddiy bir derstir. Ve soñki yılları yapqan hatalarımız üzerinde çalışmağa bir sebeptir”, - dedi Poroşenko, dep bildire Radio Svoboda.
O, “saylavnıñ birinci basamağında qandırıp olamağanlarnen ciddiy ve teren muzakerege azır” olğanını qoştı.
Bundan ğayrı Poroşenko, martnıñ 31-inde keçken saylavnen ukrainler Rusiye stsenariyini bozdı dep ayttı.
“Rusiyeniñ Poroşenkonı ekinci basamaqta körmege nyeti yoq edi. Amma bir şey becerip olamadılar. İşte, tahmin etmege musaade etiñiz, Rusiyeden dost ve duşmanlar, ukrainler saylavnıñ ekinci basamağınıñ stsenariyini de bozar. Körersiñiz”, - dedi Poroşenko.
Ukraina prezidenti namzeti, aktör ve şoumen Volodımır Zelenskıy, onen ekinci turğa kim çıqacağa farq etmegenini bildirdi.
“Ekinci turda kimnen olacağım farq etmey, şükür ki, bunı men degil, Ukraina halqı saylaycaq”, - dedi Zelenskıy.
Saat 18:00-ğa Milliy ekzit-polnıñ bildirgenine köre, eñ çoq rey Volodımır Zelenskıyaldı - 30,4 %, şimdiki prezident Petro Poroşenko ekinci yerde ve 17,8% reylerni aldı.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçe. Bu yer içün 39 namzet küreşe. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalışacaq. Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.


text:
Rustem Qazaqov
Rustem Qazaqov (1947 s. d.) - belli qırımtatar Olimpiya Çempionı küreşçi.
Rustem Qazaqov 1947 senesinde Özbekistanda sürgünlikte dünyağa keldi. 12 yaşında ekende Refat Ablayevniñ trenerliginde küreşke başladı. 1972 Münih Olimpiya Oyunlarında yunan-roma küreşi 57 kg çempionı oldı. Bundan başqa eki kere Dünya çempionlığı qazandı. (1969 - Mar del Plata, Argentina ve 1971 - Sofiya, Bulğaristan). 1970 - Edmonton Dünya Çempionatında üçünci, 1973 - Tehran Çempionatında ekinci oldı. Rustem Qazaqov, şu vaqıtta Qırımnıñ Aqmescit rayonında küreş trenerliginen oğraşa.


text:
Azerbaycan ve Ermenistan sıñırında iyülniñ 16-nda saba uruşlar devam ete. Taraflar bir-birini ücüm yapqanında ve köylerge ateş açqanında qabaatlay, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Ermenistan ordusı şimaliy-şarqiy Tavuş vilâyetiniñ sıñırında noqtalardan birine kerçekleştirilecek olğan ücümge yol bermedi, dep bildire.
«Şiddetli uruş vaqtında duşmanğa qarşılıq kösterildi, o zarar kördi», – dep bildirdi Ermenistan Mudafaa nazirliginiñ matbuat kâtibi Şuşan Stepanân. Onıñ aytqanına köre, Azerbaycan ordusı eki ermeni köyüne mayın atıcı ve gaubitsalardan ateş açtı.
Ermenistan Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, yerli saatnen 9:00-da bir ermeni askeri zarar körmedi.
Tavuş vilâyetiniñ valisi Gayk Çobanân Azatlıq Radiosınıñ Ermeni hızmetine izaat berip, açılğan ateş neticesinde vatandaşlar zarar körmedi, amma evler ve infrastruktura obyektleri zarar kördi, dep bildirdi.
Azerbaycan Mudafaa nazirligi ise Ermenistan küçlerini Azerbaycan ordusına ücüm etkeninde ve sıñırdaki Tavuş rayonınıñ köylerine ateş açqanında qabaatladı. Başqa bir malümat berilmedi.
Azerbaycan ve Ermenistan sıñırındaki uruşlar iyülniñ 12-nde başlandı. Taraflar bir-birini vaziyetni kerginleşkeninde qabaatlay. Bir qaç kün içinde eki taraftan da eñ az 15 asker elâk oldı.
Azerbaycan ve Ermenistan orduları arasında soñki büyük silâlı zıddiyet 2016 senesi aprel ayında Dağlıq Qarabağda oldı. Eki tarafta da onlarnen asker elâk oldı ya da yaralandı. Ermenistan ve Azerbaycan 1992 senesinden berli cenk vaziyetinde buluna.


text:
Olesâ Haritonenko, rey çoqluğınen Rusiye nezaretindeki Kezlev (Yevpatoriya) şeer şurasınıñ reisi olaraq saylanıldı. Bu qarar, sessiya oturışında qabul olundı.
"Şeer şurasınıñ reisini gizli rey berüv usulınen sayladılar. Bu vazifege "Yekâne Rusiye" ("Yedinaya Rossiya") firqasından Olesâ Haritonenko ve RFKP-ndan Oksana Taraninanıñ namzetleri kösterilgen edi", - denile beyanatta.
Kezlev şeer şurasınıñ reis müavini olaraq Boris Nazarov saylanıldı.
Qırımda sentâbr başında keçken rusiye saylavlarınace, şeer şurası başı vazifesini Haritonenko becere edi.
Daa evel, Yaltada yañı şeer şurasınıñ reisi saylanılğanı bildirile edi. Bu vazifeni Konstantin Şimanovskiy becere.
Sentâbr 8-inde Rusiye akimiyeti Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şuralarnıñ saylavlarını keçirdi.


text:
Ukraina sıñırcıları Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnen memuriy sıñırda Mi - 8 adlı 4 tane uçaqnıñ uçqanını qayd etti. Bu aqta ukrain sıñır hızmetiniñ saytında bildirilmekte.
«Berdânsk otrâdı «Geniçesk» bölüginiñ sıñırcıları Qırım memuriy sıñırında rus aviatsiyanıñ uçuvını tesbit etti. Umumen, işğal etilgen yerniñ üstünde 4 tane Mi - 8 uçağı izar etildi. Olar uçuvlarını memuriy sıñırğa yaqın yapqanlar», - qayd etile mesacda.
Keçken seneniñ noyabr ayında Ukraina akimiyeti rus uçaqları içün ava boşluğını tolusınen qapatmaq qararına keldi. Bundan evel arbiy uçaqlar ve arbiy tranitlerni kerçekleştirgen uçaqlar içün yasaq kirsetilgen edi. Bunıñnen bir sırada Ukraina ava boşluğından rus arbiy ve ekili nasip yüküniñ traniti yasaq etilgen.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde arbiy-siyasiy taqiqatlar merkeziniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk bildire.
«Mında, Ukraina Silâlı Quvetleriniñ bir arbiy qısımınıñ bazasında, QMCden çıqarılğan askerleriniñ qabul olunuv punktı açıldı. Bundan soñ askerler Odessa vilâyetiniñ bir meskün yerine yol alacaqlar. Anda şu batalyonnıñ esasında 1-nci deñiz piyade brigadası teşkil olunacaq», – dep yazdı o.
Bunıñnen bir sırada Qırımdan Ukraina SQ diger qısım ve bolüklerniñ, hususan antqa sadıq qalğanlarınıñ çıqarıluvınen bağlı meseleler de baqıla.
Tımçuknıñ bergen malümatlarğa kore, al-azırda tehnika ve silâlarnen, em de arbiy qısımlarnıñ mulkünen ne olacaq daa belli degil. Arbiy muessiseler telefon vastasınen Rusiye SQ Esas ştabı ve Mudaafa nazirliginen muzakerelerni keçirmekteler. Amma RF yuqarı komandanlığı Qırımda yerleşken ukrain arbiy qısımları aqqında söz yürsetmek ve şu meselelerni çezmek içün istek kostermey.
Bugün Ukrain parlamentiniñ toplaşuvında mudaafa naziriniñ vazifelerni eda etken İgor Tenühniñ aytqanı kibi, Qırım Muhtar Cumhuriyetinden 6,5 biñden ziyade asker ve olarnıñ aile azaları çıqmağa istey. Onıñ aytqanına kore, rusiye cenk istilâsı başlağanda, Qırım ve Aqyarda 18 800 ukrain askeri, olardan deñiz-arbiy quvetlerniñ – 11900 vekili, Ava quvetlerniñ – 2900 vekili bar edi.


text:
Keriç köprü qurulğanından soñ Keriç deñiz ticaret limanınıñ kiriş kanalında suv azlaşa dep bildire yerli matbuat.
“KerçFM” malümatına köre, 2015 senesi küzde 8 metr terenlikke ihtiyac olğan gemiler keçip ola edi, 2019 senesi yanvarda ise 4,9 metr.
Mutehassıslar, kanalnıñ tübüni 2014 senesinden evel de lay basıp turğanını qayd ete, amma Keriç boğazınıñ qurulmasından soñ bu esnas kerginlesti.
“Liman hadimleri, Azaq deñiz suvları qum ve lay çıqarğanlarını bildire, amma olar köpür ayaqlarında keçip olamay. “Taraq” adisesi yüz bere. Suv aqıntısı köpürni özip kecmege tırışa ve böyleliknen Keriç limanına qum ve laynı kirsete. Böylece, liman saylaşa”, - yaza matbuat.
Ekspertniñ fikrince, kanal saylaşuvı Keriç limanındaki gemicilikke pek zarar ketire.
“Keçit terenligini azlaşqanı liman imkânlarını eksilte. Keriç limanı teren iskele hususını coya. Sanktsiyalar ve yañı qanunlarnen beraber bu Keriçniñ deñiz saasını öldüre demek mümkün. Bu saada aylıqlar eksildi. Çoq adam işsiz qaldı”, - denile beyanatta.
Oktâbrniñ 4-nde yapılarnıñ qurulğanı vaqtında Keriç köprü demiryol qısmınıñ közü suvğa tüşti.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşna qısmı mayısnıñ 16-nda yengil maşnalarğa açılğan edi. Oktâbr 1-inde yük naqlitatı yürüşi açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı soñuna qadar daa qurulmadı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kreml tarafından halqara uquq bozulğanınıñ daa bir delili ola, dep aytqan edi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılışını tenqit ettiler. Ukraina tarafı, 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığana dair añlaşmadan çıqqan edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov sentâbr 22 künü öz 58-inci doğğan kününi qayd ete.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Çubarov onı Herson vilâyeti «Çonğar»da Qırım qamaçavı boyunca devamlı aktsiyasında keçire.
Doğğan künni tort ve qave ile qayd eteler. Çubarov Qırım.Aqiqat mühbirine aytqanı kibi, onı endi telefon vastası ile Ukraina prezidenti Petro Poroşenko da hayırladı. Çubarovnı içtimaiy ağlarda hayırlaylar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Aqmescitteki Lenin meydanında yerleşken ve keçenleri adı deñiştirilgen Ukrain muzıkalı teatrini yıqa bileler.
Bunı Qırım mimarcılıq portalı bildire.
Al-azırda bina qarabiy alda buluna.
Bina vaziyetini ögrengen işçi gruppasınıñ reberi Qırım «Devlet şurasınıñ» deputatı Larisa Çulkovanıñ aytqanına köre, binanıñ bir qısmına suv kire, böyle etip trolleybus durağı yanında yerastı inşaatlar omraması mümkün.
«Qırım akimiyeti tamir işleri mantıqsız olacağını bildire, lâkin bu meselede soñki qarar teşkerüvden soñ qabul etilecek. Bina yerinde kinokontsert kompleksini qurmaq teklifi bar», – dep bildire mimarcılıq portalı.
İşğal etilgen Qırımda eki teatrniñ adını deñiştirdiler. Böylece, Qırım Akademik Ukrain muzıkalı teatri «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet akademik muzıkalı teatri» adını aldı, Görkiy adına Rus akademik drama teatri ise – «Qırım akademik drama teatri».
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Yedi-Quyu (Leninskiy) rayonı memuriyetiniñ rusiyeli yolbaşçısı Aleksandr Maçusskiyniñ istifası aqqında ilân etti. Bu aqta sentâbrniñ 12-nde akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» saytı bildirmekte.
«Bügün Yedi-Quyu rayonı yolbaşçısınıñ istifasınen bağlı qarar qabul etilecek. O, ariza yazacaq, çünkü rayonnıñ inkişafı, devlet akimiyeti organlarınıñ işi, tabir caiz ise, asla tatmin etecek derecede degil», – dep ayttı Aksönov Qırımnıñ rusiyeli parlamenti prezidiumınıñ toplaşuvında.
Aleksandr Maçusskiy Kreml nezarenindeki Yedi-Quyu rayon memuriyetine 2014 senesi oktâbr ayından berli reberlik yapa edi.
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetinde avgustnıñ 27-nde bazı istifalar yapıldı. Qırımnıñ al-azırdaki yolbaşçısı Segey Aksönov Canköy, İslâm-Terek, Qurman rayonlarınıñ yolbaşçılarınen beraber, Kefe şeer yolbaşçısı ve şeer şurasınıñ yolbaşçıları istifa etecekleri aqqında aytqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Noyabr 4 künü aqşam “Hersones Tavriçeskiy” müzey qoruğında «Sanat gecesi» rusiye aktsiyası keçirildi. Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, qadimiy müzeyiniñ divarlarında yarıq kösterişini yaptılar, Rusiye İmperatriçesi II Yekaterinanıñ siyaseti aqqında resimler kösterile edi.
Hersonesniñ Bizans azbarında urba kösterişi yapıldı, müzeyniñ sabıq başlığı İrina Antonova aqqında lektsiya oquldı. Darphanede Cenüp rus ressamları Ortaqlığınıñ resimlerini astılar.
Müzey ekspozitsiyalarından tek antik hane bar edi. Qılavuzlıq yapılmadı, kelgenler eksponatlarnı öz başına baqa ediler.
“Sanat gecesi” rusiye aktsiyası 2013 senesi Moskovada ilk sefer keçirildi. 2014 senesinden soñ aktsiyanı işğal etilgen Qırimda da keçirip başladılar.


text:
Kyivde qırımtatar uçucısı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ doğğanına 99 yıl tolğanını qayd etecekler. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildire.
«2019 senesi oktâbrniñ 25-nde saat 16:00-da Kyivdeki Ebediy Şan-Şüret Parkında qırımtatar halqınıñ ulu oğlu, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, sınav uçucısı, qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi Amet-Han Sultannıñ abidesine çeçekler qoyulacaq», – dep yazdı o, Facebook saifesinde.
Tedbirde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, Ukraina devlet ve cemaat erbapları iştirak etecekler.
Aqmescitte şeerniñ Rusiye akimiyeti de uçucı doğğanınıñ 99 yılına bağışlanğan hatıra tedbiri keçirmege planlaştıra.
Tedbir programmasında dua, hatıra mitingi olacaq, yarımada akimiyetiniñ vekilleri çıqışta bulunacaq.
Qırımtatar halqınıñ erbabı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, uçucı Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 25-nde Alupkada doğdı. Babası – lakets (doğma Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı. Em dağıstanlılar, em qırımtatarlar Amet-Han Sultannı milliy qaramanları dep sayalar. Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını kerçekleştirip, natsist Almaniyanıñ ava quvetlerine ait 30 uçaqnı şahsen ve 19 danesini taqım erkânında urıp tüşürdi. Uçucı 100 çeşit uçquçnıñ qullanuvını ögrendi, onıñ ücümleri 4237 saatnı teşkil etti. Amet-Han Sultan Tu-16 adlı uçqan laboratoriyada sınav uçuşını kerçekleştirgende elâk oldı. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defin etildi. 2015 senesi mayısnıñ 14-nde Ukraina Yuqarı Radası «Aqmescit» ava limanına Amet-Han Sultan adını berdi. Onıñ adını Mahaçkala (Dağıstan, Rusiye) ava limanı da taşımaqta.


text:
Anahtar Kelimeler:
MAJ; Kırklareli kiralık bando orkestra, havsa kiralık bando orkestra davul zurna ipsala, keşan kiralık bando orkestra davul zurna lalapaşa, meriç kiralık bando orkestra davul zurna süloğlu, uzunköprü kiralık bando orkestra davul zurna süleymanpaşa, çerkez
MAJ; Kırklareli kiralık bando orkestra, meriç kiralık bando orkestra davul zurna süloğlu, uzunköprü kiralık bando orkestra davul zurna süleymanpaşa, çerkezköy kiralık bando orkestra davul zurna çorlu, ergene kiralık bando orkestra davul zurna hayrabolu, k
MAJ; Kırklareli kiralık bando orkestra, çerkezköy kiralık bando orkestra davul zurna çorlu, ergene kiralık bando orkestra davul zurna hayrabolu, kapaklı kiralık bando orkestra davul zurna malkara, marmaraereğlisi kiralık bando orkestra davul zurna muratlı
MAJ; Kırklareli kiralık bando orkestra, kapaklı kiralık bando orkestra davul zurna malkara, marmaraereğlisi kiralık bando orkestra davul zurna muratlı, saray kiralık bando orkestra davul zurna şarköy, çanakkale kiralık bando orkestra davul zurna ayvacık,


text:
Aqmescit civarındaki "gaz borusında diversiya yapqanından" şübheli sayılıp apiske alınğan üç mabüsniñ arasında en yaramay şaraitte qırımtatar faali Narimal Celâl tutula, dep haber ete advokat Safiye Şabanova.
O, bu davanıñ daa bir mabüsi ve imayesi altında olğan Aziz Ahtemovnıñ sözlerine atfı ete.
Onıñ malümatına köre, Ahtemov, Nariman Celâl mahsus blokata tutulğanını ve kamerada pek dımlı olğanını aytıp bergen. Onen kamerada oturğanlardan Celâl tutulğan kamera SİZO-daki eñ yaramay kamera kibi sayılğanını eşitken.
Aziz Ahtemov öz kamerasınıñ şaraitine şikâyet etmey. O altı kişi içün kamerada otura eken, amma şimdi anda yedi adam buluna. Kamerada buzdolap ve televizor bar, daa kitaplar oqumaq mümkün.
Aqmescitte tevqif etilgen qırımtatar faali Nariman Celâl SİZO-nıñ mahsus blokunda tutula. Anda o atta diger mabüslerden uzaqlaştırılğan. Bunı Celâlnıñ advokatı Nikolay Polozov haber etti.
Rusiye quvetçileri Qırımda «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan qırımtatar faali Nariman Celâlğa qarşı qabaatlavnı sertleştirildi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi avgustnıñ 19-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı dava boyunca şaatlarnıñ sorğusına devam etecek.
Bu aqta tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırım.Aqiqatqa bildirdi. Başqa bir şey aytmadı.
Aqmescitte keçirilgen «Çubarovnıñ dava» mahkemesi aqqında yerli kütleviy haber vastaları da bildire. Akimiyetke qol tutqan «Krım 24» telekanalınıñ malümatına köre, «mahkeme yanındaki vaziyet yahşı» ve Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ «kontroli altında buluna».
Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Qırımdaki mahkeme oña Refat Çubarovnı qorçalamağa izin bermegen soñ qabaatlav tarafınıñ eñ az 16 zarar körgen kişisini ve şaatını sorğuğa çekti.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Qırım sakinlerine Rusiye pasportlarınıñ berilmesi bütünley yekünlendi. Bunı «Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye FMH idaresiniñ» yolbaşçısı Pötr Yaroş bildirdi, haber ete RİA Novosti.
«Qırım Cumhuriyetinde 1,56 milliondan ziyade Rusiye pasportı resmiyleştirildi. Ögümizde olğan vazifeni becerdik», – dedi Yaroş.
Olğan malümatqa köre, 5-7 yıl devam etecek bu ketişat keçici müddet devamında, yani mart-dekabr ayları arasında becerildi.
Cumhuriyette Rusiye pasportlarınıñ berilmesi bedava keçti. Amma 2015 senesi yanvar 1-den Rusiye vatandaşı pasportınıñ – 300 ruble, çetel pasportınıñ elde etilmesine – 3,5 biñ ruble ödemege kerek olur.
Müessiseniñ malümatına köre, bu aylar içinde Qırımda FMH organlarından 3 million 500 insan keçti. Hızmetniñ başı aytqanı kibi, hadimlerniñ bir qısmı bu ağır işke dayanmayıp, vazifelerinden vazgeçtiler. Vatandaşlarğa qaba şekilde davranğan hadimler de işten boşatıldı.
Qırım boyunca FMH matbuat hızmetiniñ malümatına binayen, oktâbrniñ soñuna cumhuriyet sakinleriniñ 99% Rusiye pasportlarını elde etkenler. Qırımnıñ 3,5 biñ sakini ukrain vatandaşlığınıñ saqlanılması aqqında ariza yazğan.
Qırımda Rusiye çetel pasportlarnıñ berilmesi 2014 senesi küzde başlandı. Bugün, FMH malümatına köre, 8 biñden ziyade ariza ve 2 biñden ziyade pasport resmiyleştirildi.
Bugün Qırımda çetel pasportlarnıñ berilmesi boyunca tek bir noqta çalışa, Yaroşnıñ aytqanı kibi, kelecekte yarımadanıñ çeşit şeerlerinde daa 7 noqta açılacaq eken.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Fikir» rubrikası
Qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanunnıñ qabul etilmesi şartı ile Ukrainanıñ Avropa yönelişi qırımtatarlarğa til ve medeniyetni inkişaf ettirmek içün imkân yaratır. Devletniñ mahsus ortaqlığı olmadan. Biz buña azırmız, aceba?
Yañı zaman. Yañı çağıruv
Qırım yarımadasınıñ işğali ile Ukrainanıñ qırımtatarlarğa nisbeten vazifesi sadeleşti. Quvulğan halqqa destek olaraq vade etilgen şeylerni yerine ketirmek kerek edi, bu qadar. Ve kerçekten de: soñki yıl devamında ukrain devleti sürgün etilgenlerniñ aqlarını ğayrıdan tiklegen qanunnı qabul etti. Eñ yaqın zamanda parlamentke qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanun leyhası berilecek.
Devlet ket-kete aqlarımıznı temin ete
Biz, qırımtatarlar, artıq raat ola bilemiz, sanki. Maqsatqa irişildi – devlet ket-kete aqlarımıznı temin ete: sürgün etilgenlerniñ şahsiy ve tamır halqınıñ umumiy aqlarını.
Amma böyle alda yañı çağıruv peyda ola.
Devlet, niayet, bizge olğan mecburiyetlerini yerine ketire: zaruriy aq berir, akimiyet organlarında temsilciligimizni temin eter, kerek olğan resurslarnı berir… ve çetke keter.
Artıq işbu imkânlarnı amelge keçirmek kibi mesüliet bizge qalır. Endi nevbetteki sual peyda ola: biz bütün amanlıq devlet tarafından berile, cemaatçılıq ise, iç bir aq ve iradege saip olmayıp, adiy bir istimalcı ola – kibi tüşüncemizden vazgeçip olurmızmı, aceba?
Öz taqdirimiz içün mesüliyetni kendi ellerimizge alıp olurmızmı?
Öz taqdirimiz içün mesüliyetni kendi ellerimizge alıp olurmızmı? Azatlıq ve imkânlarnı elde etip, yaqında bir siyasiy firqanıñ ilân etken «al da yap» ümdesine köre areket etip olurmızmı?!
Fikirni tasdiqlamaq içün İsmail Gasprinskiyniñ faaliyeti ile bağlı bir tarihiy misalni ketireyim.
Tasil ve til
«Türklerniñ atası» zamanı ve zemane ile muqayese çoq: Rusiye rejimi, azatlıqnıñ sıñırlavı, milliy hususiyetlerniñ saqlanılması ile bağlı mesele, tamır halqınıñ Qırımdan icreti
İsmail bey neden başladı? İlk olaraq, maarifçilikten. Yañı ögretüv usuliyetleriniñ işlep çıqarıluvından. Bunıñ ile onıñ yañı usuları ğarp mekteplerde olğanı kibi degil edi. Gasprinskiyniñ yañı usulı Peyğamberden soñ ilk asırları musulman medeniyeti inkişafınıñ sebebi olğan islâm bilgisiniñ teren añlavı üzerinde qurula edi.
Gasprinskiyniñ maarifçilikke çağıruvı bugünge qadar küçüni coymadı
Gasprinskiy mektep ve usullardan faydalanıp, adiy Qırım musulmanları arasında diniy ve ilmiy bilgilerni tarqatmaqta edi. Ve qırımtatar tili ögretüviniñ zemaneviyleştirilüvi işbu ketişatnıñ esas şartlarından biri oldı. İsmail Gasprinskiy devriniñ maarifçiligi dünyağa 20-nci asırnıñ birinci yarısında tek Qırımda degil, bütün türk dünyasında meşur medeniy ve cemaat erbaplarını bağışladı.
Gasprinskiyniñ maarifçilikke çağıruvı bugünge qadar küçüni coymadı. Esas farq yalıñız şunda ki, bugünde bugün tek medeniyet degil de, qırımtatar tili de ğayrıdan tiklenüvge muhtacdır.
Bugün qırımtatar tiliniñ ögretüvi SSCB zamanındaki 70 yıllıq sukünetinden ve mektep tasiliniñ arhaik sistemasında 23 yıllıq «reine» olğanından soñ yañı bir nefeske ihtiyacdır.
Bugün ne yapmalımız?
Ukraina devletinden qırımtatar tiliniñ kiril urufatından latin elifbesine keçüviniñ temin etüvini talap etmek kerekmizmi? Ukraina devletine semetdeş ve istegenlerni tilge ögretmek talabımız ile muracaat etmek kerekmizmi? Til baylığı ve ögretüv usulşınaslığı meseleleri ile oğraşaycaq ilmiy komissiyalarnıñ teşkil etilmesini talap etemilimizmi?
İşğal aqiqatta ne vaqıtqace sürecegini kimse bilmey. On yıllarnen sürse?
Yoq. Öz başına alıp yapmaq kerekmiz. Bizge berilgen öz-özüni idare etüv aqqımızğa tayanıp, mesüliyetimizni añlap, devlet ise böyle ketişatta «bey» degil de, şerik ve yatırımcı ola.
İşğal aqiqatta ne vaqıtqace sürecegini kimse bilmey. On yıllarnen sürse?
O vaqıt qırımtatar tili ile ne olacaq. Bularğa şimdi diqqat etmesek, ne olur? İşğalciler Qırımğa qırımtatar halqınıñ til ve medeniyetini tiklemek maqsadı ile kelgenini tüşünmek sadedilliktir.
Ebet, til bir ilâc degildi. İsmail bey milliy añlavnıñ pekitilmesi içün bundan yüz qat çoq iş yaptı. Amma keliñiz tilden başlayıq: bu yönelişte işimizni qurayıq, oña bütün semetdeşlerimizni – ufağı da, büyügini de ögreteyik. Bütün istegenlerge de böyle fırsat bereyik. Ağır degil. Mürekkep şeyler aqqında soñ laf yürseterik.
P.S.
İşbu metnde aydınlatılğan ğayeler yaqınları Meclis ve Qırımtatar halqınıñ işlerinden Vekâletlisi ile birlikte Kiyevo-Mogilânska akademiya negizinde olğan İsmail Gasprinskiy adına Qırım Studiyaları temelinde keçirilgen «Qırımtatar tiliniñ ögretüvinde yañı usullar» serlevalı muşaverede muzakere etilgen edi. Yaqın zamanları işbu usullar cemaatçılıqnıñ diqqatına taqdim etilecek.
Arsen Jumadilov, Ukraina prezidenitiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ apparat yolbaşçısı, «Qırım strategik araştırma institutı»nıñ koordinatorı
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Aluşta civarında Yuqarı Şuma (Verhnyaya Kutuzovka) köyünde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirleri» ötkerile. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi haber ete.
Faallerniñ malümatına köre, azbarda Rusiye telükesizlik organlarınıñ altı hadimi bar, içerge qaç kişi kirgeni ise - belli degil.
Rusiye telükesizlik organları vaqianen bağlı izaat bermey.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinleri Rostov-na-Donu şeerine yollandı.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçileriniñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ağır hasta qırımtatar faali Edem Bekirov Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ aprelniñ 26-nda olğan oturışuvda açlıqnı ilân etmek niyeti aqqında bildirdi. Amma onıñ uzviyeti buña dayanıp olamaz. Bu aqta aprelniñ 29-nda Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev Facebookta haber etti. Onıñ qayd etkenine köre, bu adımnıñ sebebi müvekkiliniñ sağlığı fenalaşqanı oldı.
«SİZO hadimleriniñ areketleri bunıñ sebebi oldı. On künden berli SİZOnıñ Tibbiy bölük hadimleri Bekirovğa insulin iñektsiyalarını yapa, qan şekerini ise baqmay. Soy-soplar şekerni teşkermek içün ekspress-testlerni bir qaç kere yollamağa tırıştı, faqat SİZO tibbiy bölüginiñ hadimleri çeşit sebepler uydurıp, olarnı qabul etmey», – dep yazdı Velilâyev.
Onıñ aytqanına köre, böyle vaziyet ciddiy aqibetlerniñ, şu cümleden ölüm sebebi ola bile. O, müvekkilinen soñki sefer körüşkende onıñ sağlıq vaziyeti aqqında hatırlattı: Bekirovnıñ yüzü şişti, qoñur benekleri peyda oldı, zornen areket ete edi, zornen nefes ala, bağrınıñ sol tarafı ağıra.
«Müvekkilim adından ketişatqa tesir ete bilecek er keske muracaat etem – meseleniñ tez vaqıtta al etilmesi içün yardım köstermege, Aqmescit şeerindeki №1 SİZO hadimleriniñ işkence sayılğan qanunsız areketlerini toqtatmağa rica etem», – dep qayd etti Velilâyev.
Aprelniñ 28-nde Ukraina sağlıq naziri vazifelerini eda etken Ulâna Suprun ağır hasta qırımtatar faali Edem Bekirov bir aftadan berli Aqmescit SİZOsında ilâc alamay, dep bildirdi.
Aprelniñ 26-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Bekirovnıñ SİZOda qaluv müddetiniñ uzatılmasına qarşı imayesi bergen temyiz arizasını red etti. Edem Bekirov iyünniñ 12-ne qadar nezaret altında qalacaq.
Advokat İslâm Velilâyevniñ aytqanına köre, müvekkiliniñ sağlıq vaziyeti soñki vaqıtları daa beter ola.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov tibbiy teşkerüvge yollanmalı, dep bildirgen edi. Tibbiy teşkerüvden soñ berilgen insulin iñektsiyaları sebebinden allergiyası olğan edi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan Bekirovnıñ tevqif müddetini eki ayğa uzattı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Yanvarniñ 20-sinde Qırımda Cumhuriyet Kününi qutlaylar. Bu bayram Ukrainada Qırımnıñ yahşı derecede azatlığı bar olğanını hatırlata. Şimdi anda azatlıq yoq, kimsede azatlıq yoq.
Qırım Ukraina serbestligini yaramay qullandı. Çoq yıllar devamında bu serbestlik, kriminal hadimleri Qırımnı yerli seviyede idare etmesi içün işletildi.
Ukrainada, qırımlılarnıñ çoqusı topraq payını alğan qanunlarnı işletip çıqara ve qabul ete ediler. Rusiye vaqtında devletten topraqnı kimse almadı
Eali içün evelleri olğan lâyıq yaşayış seviyesi, aslında, Ukrainanen bağlı edi. Ukrainada, qırımlılarnıñ çoqusı topraq payını alğan qanunlarnı işletip çıqara ve qabul ete ediler. Rusiye vaqtında devletten topraqnı kimse almadı. Aksine - Qırımlılarnıñ çoqusı onı coydı. Bazılarnıñ topraqlarını Aksönovğa yaqın olğan şahıslarnıñ kârı içün tutıp aldılar, başqalarınıñkini "Tavrida" "ölüm yolunıñ", ava limanınıñ qururlması ve "Artek" bala merkeziniñ keñleştirüvi içün aldılar.
Ukraina devrinde qırımlılarnıñ çoqusı iş adamı edi. Aqça qazandı, qorantalarını bolluqqa ketirdiler. Rusiye vaqtında 50 biñ küçük ve orta biznesniñ şirketlerininden (2013 senesine binaen) 2019 senesiniñ yaz mevsimine qadar 1 345 işhane qaldı.
Ukrainada qırımlılarnıñ saylamaq ve saylanmaq aqqı bar edi. Şeer merleriniñ doğru saylavları bar edi. Yerli ve cumhuriyet seviyelerinde mebuslarnıñ saylavlarında kerçek reqabet bar edi. Rusiye zamanında ise yalıñız Sergey Aksönov ve Vladimir Konstantinov memuriyetniñ başı ve mebusını tayinley, amma bunı da Rusiye prezidenti memuriyetindeki reberlerniñ razılığınen yapalar.
Tamam şu, 2014 yılda "iç bir qırımlı iç bir şeyni coymaz" degen ve "Qırımlılar içün 10 kefalet"ni teklif etken prezidentniñ; kefaletlerni yerine ketirmediler.
Ukraina vaqtında yarımadada ekseriyetle sağlam milletlerara munasebetler edi. Rusiye kelgeninen ise qırımtatarlarğa pek qattı basqı başlandı. İnsan aqlarını ve söz azatlığı aqqını yoq ettiler. Yarımadanıñ kergin meselelerini aydınlatqan 115 faal şimdi Rusiye SİZO ve türmelerinde qanunsız tutula.
Bunıñ içün bugün Kreml tarafından tasdıqlanğan Qırım reberleriniñ icrasında yarımadanıñ tarihiy künleriniñ qutlaması mıtlaqa tsinik körüne. Bu, Qırım sakinleri 2014 yılda ğayıp etken insan aqları ve azatlıqlarınıñ mısqılı kibi körüne.
Yevgeniy Gayvoronskiy, Qırım blogeri
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı mahkeme psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi meselesi boyunca mahkeme toplaşuvı avgust 11-ge belgilendi. Bu aqta apiste bulunğan Ahtem Çiygoznı imaye etken rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov bildirdi.
«Teneffüste (Ahtem Çiygoz boyunca mahkemede – QA) belli oldı ki, İlmi Umerovğa qarşı mecburiy psihiatrik ekspertiza aqqında mahkeme keçirilmesi belgilendi», – dep yazdı Polozov Twitterde.
Adliyeci mahkemege celpnameni paylaştı, vesiqağa binaen, İlmi Umerov «toplaşuvda iştirak etmek içün özü kelmek kerek».
Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, İlmi Umerov FSB-de sorğudan keçirildi, o yerde oña avgust 11-ge celpname berildi.
Umerov, Kremlge boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesine oña qarşı cinaiy iş açılması aqqında qararğa qarşı şikâyet arizasını berdi. Bunen beraber, o, FSB taqiqatçısı adına ambulatoriyada mahkeme-psihiatrik ekspertizadan öz isteginen keçmege red etkeni aqqında arizanı berdi, bunı şahısnı itibardan tüşürme ve iş adı-sanını aşalama ıntıluvı olaraq körgenini bildirdi.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
«Memorial» rusiyeli uquq qoruyıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Tamırları qırımtatar olğan ukrain yırcısı, Ukraina halq artisti Jamala (Susana Jamaladinova), «Fokus» mecmuasınıñ malümatına köre, «Ukrainanıñ eñ itibarlı 100 qadını» reytinginde 75-ci yerni aldı.
Bu aqta Jamala Facebook saifesinde bildirdi.
Cedvelniñ birinci üç yerde Ukraina Milliy Bankı yolbaşçısı Valeriya Gontaryova, Ukraina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini İrina Geraşenko ve «Batkivşina» firqasınıñ lideri Yuliya Timoşenko yerleşti.
Sentâbr 21-de Jamala «1944» yırınıñ resmiy klipini taqdim etti.


text:
Sudaqta şeer iskelesi yanında qurtarıcılar, suvdan aqay cesedini çıqardı. Bunı Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti bildire.
"Saat 8:15 (sentâbr 29-ında - QA) Sudaqta şeer iskelesi yanında 5 metr terenliginde aqay cesedi olğanı aqqında bildirüv keldi. Qurtarıcı dalıcılar, o yerge kelip, cesedni yalığa çıqardı", - denile beyanatta.
Bundan ğayrı, müessisege köre, sentâbr 29-ında Kezlevde (Yevpatoriya) de suv qazası oldı.
"Çayka" sanatoriyiniñ plâjı qarşısında 1941 senesi doğma aqay, deñizge kirdi ve yaramadı, yanında olğan adamlar onı suvdan çıqardı. Acele yardım hadimleri vaqia yerine kelgende, aqaynıñ ölümini qayd etti", - qoştılar müessisede.
Müessise malümatına köre, yılnıñ başından berli Qırımda 90 suv qazası oldı, 64 adam elâk oldı.


text:
Dünya Sağlıq Teşkilâtı yañı COVID-19 hastalarınıñ künlük sayısı rekord qoyğanını bildirdi. Bunı o iyün 21-inde haber etti, bildire Azatlıq Radiosı.
DST-nıñ malümatına köre, bir künde hastalarnıñ sayısı 183 020 adamğa arttı. BMT teşkilâtı qayd etkenine köre, birinci yerde Braziliya, anda 54 771 hastanı qayd ettiler, ekinci yerde - AQŞ (36 617 adise). İndistanda 15 400 adise tasdıqlandı.
Şimdigece ölümlerniñ eñ yüksek sayısı Şimaliy ve Cenübiy Amerikalarda qayd etildi - 219 000 adam. Avropada 193 000 adam vefat etti.
Umumen, John Hopkins Universitetiniñ malümatına köre, koronavirus pandemiyası 8,9 million hastalarda 466 000 adamnıñ ölümine sebep oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Silâlı quvetleriniñ Baş komanda merkeziniñ baş muavini Oleksandr Rozmaznin dep ayttı, bildire «Ukrainskaya pravda».
«Olarğa eki yıl devamında hızmet meskânnı bermege planlaştıramız», – dedi o.
Şu vaqıtta, Rozmazninniñ aytqanına köre, arbiy adamlarınıñ kira parasını devlet ödeycektir.
Mudaafa nazirliginiñ temsilcisiniñ bergen malümatına köre, arbiy qasabalarınıñ tiklenüvi ve qışla-mesken fondınıñ arbiy adamlarınıñ qorantaları içün abadanlaştıruvı boyunca leyha endi azırdır.
O şunı da qayd etti ki, Qırımdan Ukraina qıtasına ketken arbiy adamlarınıñ qorantalarını daimiy meskeni almaq içün nevbetke qoyacaqlar.
Şimdi ise arbiy hızmetçileri ve olarnıñ aileleri Qırımdan çıqarılalar, olarnıñ yerleştirüvi boyunca punktlar ise Kiyev, Odessa, Zaporojye ve diger şeerlerde çalışmaqtalar. Rusiye ile muzakereler soñuna yetse, tehnikanıñ esas qısmı Qırımdan qıtaviy qısımğa yollanılacaq.
Bundan evel prezident Administratsiyasınıñ yolbaşçısı Andriy Sençenko qayd etti ki, Ukraina ve Rusiye Qırımdan arbiyleriniñ ve arbiy mülkiyetiniñ avuştıruv grafikni endi azırlağanlar.


text:
Rusiyeniñ Qırımdaki Federal telükesizlik hızmeti fevral 28 kününe Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnen tain etilgen körüşüvini başqa künge keçirdi.
Umerovnıñ öz Facebook saifesinde haber etkenine köre, körüşüv qorçalağan tarafnıñ teşebbüsinen keçiktirildi.
O: «Bugünge tainlengen FSB ile körüşüv advokatlar Kurbedinov ve Semedlâyevniñ muracaatları ile yarınğa, mart 1 künü saat 15-ke keçiktirildi. Körüşüv yeri – Franko caddesi...», – dep yazdı.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada razonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabr 30-da bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826. Umerov, bu cedvelge kirsetilmesine qarşı mahkemede itiraz bildirmege niyetli olğanını beyan etti.


text:
Aqyarda koronavirus tarqalması telükesinden sebep katerlerniñ adam taşımasında sıñırlavlar qoyuldı. Bunı "Aqyar deñiz limanı" saytında bildireler.
"Yolcu katerler ve parom adiy rejimde çalışa. Katerlerge eñ çoqu 60 adam yibereler, onıñ içün cedvelge uymamazlıq ola bile", - denile beyanatta.
Qırımda tasdıqlanğan 53 COVID-19 adisesi bar, Aqyarda - 25. Qırım ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-ınace uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat neşirine bergen intervyüsında Graçnıñ özü bildirdi.
«Men sizge bir şey aytayım: böyle qararlarnı qabul etmezden evel – Nazirler şurasını şekillendirmezden evel – Qırım baş naziri vazifesine menim namzetim de muzakere etildi», – dedi Graç. – Men sizge bir şey ayta bilem: maña muracaat ettiler – razı olur edimmi eken? Men, tabiiy ki, tüşündim, qıymet kestim ve aytam: Ebet, bu sürünen bir alanğa oturmaq mümkün degil, lâkin Qırım içün azırım».
Sabıq halq deputatınıñ aytqanına köre, Qırım Yuqarı Radasınıñ deputatlarına Graçnıñ namzetini baş nazir vazifesine muzakere etmege teklif etken soñ, açuv peyda oldı.
«Aman! Bu parlamentte birleşkenlerni körse ediñiz: em men tayin etkenler, em de menim firqamda olğanlar – canavarlar kibi! Maña qarşı neler tek aytılmadı! Men bunı bilem, yazılğan seslerni bile yerleştirerim. Bunıñ sebebi ise menim printsipialligim, namusım ve olarğa qabarcılıqnen oğraşmağa imkân bermeycegim oldı», – dep añlattı Graç.
Malüm olğanı kibi, fevral 27-de Qırım Yuqarı Radası Nazirler şurasınıñ reisi Anatoliy Mogilövni istifağa yollap, onıñ yerine cumhuriyet parlamentiniñ deputatı, «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ lideri Sergey Aksönovnı tayin etti.


text:
Fevral 25-26 künleri Ukraina Nazirler şurasınıñ klubında «Qırım işğalde: Ukraina ve dünya içün aqibetleri» halqara forumı keçirile. Forum Haber siyaseti nazirligi teşkil etken «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ bir parçası olaraq ötkerile.
Yarımada nasıl işğal etildi ve ukrainler topraqlarını nasıl qorçalamağa tırıştı – Qırım.Aqiqatnıñ fotoresimlerindedir.
Qırım işğali. Nasıl oldı (fotoresimler)
Fevral 25-26 künleri Ukraina Nazirler şurasınıñ klubında «Qırım işğalde: Ukraina ve dünya içün aqibetleri» halqara forumı keçirile. Forum Haber siyaseti nazirligi teşkil etken «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ bir parçası olaraq ötkerile.


text:
Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesiniñ zapt etilgen ukrainalı askerler davası oturışuvında qadı Albina Galimova üyle teneffüsini ilân etti. Ukrainalı askerler mahkeme salonından çıqarılğanda toplaşqanlarnıñ bir qısmı «Yaşasın Ukraina» dep qıçırdı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qadı Sergey Râbtsev saat 15-te qararını seslendirilmeli.
Daa evel haber etilgeni kibi, Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesiniñ qadıları Galimova ve Râbtsev imayeniñ sekiz askeriniñ dava maddesini deñiştirmek muracaatını red etti. İmaye, Jeneva şartnamesine esaslanıp, tevqif müddetiniñ uzatılmasını arbiy mahkemede baqmağa talap etti.
Qırım yalısında FSB tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı asker tahqiqatqa cenk esirleri olğanını bildirdi.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Keşe, 27 qırküyekte Qapşağay qalalıq sotı "terrorizmdi nasihattadı" degen ayıppen sottalğan belsendi Kenjebek Äbişevtiñ şarttı türde merziminen bwrın bosap şığu turalı ötinişin üşinşi märte qanağattandırdı. Bwl turalı qwqıq qorğauşı Bahıtjan Töreğojinanıñ mälimetin negizge alğan Azattıq radiosı habarladı.
Qwqıq qorğauşınıñ aytuınşa, eger prokuratura qarsılıq tanıtpasa, sot şeşimi 15 künnen soñ küşine enedi.
Azattıq radiosı qwqıq qorğauşınıñ bwl habarın Almatı oblıstıq sotınıñ baspasöz hatşısı Samat Avganov rastağanın jazdı.
"LA-155/14 mekemesinde jazasın ötep jatqan sottaluşı Äbişev jazasınıñ qalğan böligin – 2 jıl 4 ay 20 kündi jazanıñ jeñil türine auıstırudı swrağan arız tüsirdi. 2021 jılğı 27 qırküyekte Qapşağay qalalıq sotınıñ qaulısımen qılmıstıq kodekstiñ 73-babına say, Äbişevtiñ arızı qanağattandırıldı. Qaulı äzirge zañdı küşine engen joq" delingen sottıñ baspasöz mälimdemesinde.
Kenjebek Äbişevtiñ osığan wqsas ötinişterin sot 1 aqpanda jäne 29 säuirde eki ret qanağattandırğan. Biraq ekeuinde de prokuratura sot şeşimine şağım tüsirip, qwjattıñ küşin joydırğan.
Almatı oblıstıq sotı Kenjebek Äbişev 2018 jılğı 21 jeltoqsanda "terrorizmdi nasihattadı" degen ayıppen jeti jılğa sottağan edi. 2019 jılı apellyaciyalıq sot ükimdi özgerissiz qaldırdı.
2020 jılğı 13 naurızda Qapşağay qalalıq sotı Almatı oblısınıñ Zareçnıy kentindegi jalpı rejimdegi koloniyada (LA-155/14 ortaşa qauipsizdik mekemesi) qamauda otırğan belsendi Kenjebek Äbişevtiñ jaza merzimin azaytqan bolatın.
Qazaqstandıq qwqıq qorğauşılar Kenjebek Äbişevti sayasi twtqın dep tanığan. Qazaqstan biligi elde sayasi twtqındar joq dep esepteydi.


text:
Qırım yırcısı Jamala Nadejda Savçenkoğa açıq muracaat etip, oña qoltutqanını bildirdi. Yırcı ukrain uçucısına yollağan mektübini Facebook saifesinde derc etti.
«Sen – küçlü bir qadınsıñ, bütün dünya cesaretinden ayrette qala! Seni evde bekleymiz! Sağ qal! Sen bizge kereksiñ!», – dep yazdı Jamala.
Yırcı Savçenkonıñ oña yollağan qoltutuv ve hayırlav mektübi içün teşekkürlerini bildirdi.
Mart 6-da Nadejda Savçenkonıñ Facebook saifesinde (saifesini qız qardaşı Vera baqa) Ukrainanı temsil etecek qırımlı Jamalağa «Eurovision-2016» yır yarışında ğalebe qazanmaq tilegi ile açıq mektüp-muracaat qoyuldı.
«Susana Camaladinova – istidatlı qırımtatar ve ukrain yırcısı, Eurovisionda oña can-yürekten ğalebe qazanmasını tileyim!!! Jamala, öyle de devam et! Sen eñ yahşısıñ!» – dep muracaat ete öz mektübinde Nadejda.
Mektüpte Rusiye yırcısına qarşı tenqit sözleri de mevcut.
«Eurovision-2016» yır yarışında Jamala Stalin rejiminiñ qırımtatar halqına qarşı yapqan repressiyalarnı añlatqan «1944» yırınen çıqışta bulunacaq.
Ukraina vatandaşı, Ukraina halq deputatı Nadejda Savçenko bir yıldan berli Rusiyede apiste yata. Onı keçken sene yazda Ukraina akimiyetiniñ iznini almayıp Lugansk civarında bulunğan Rusiye televideniyesiniñ eki jurnalistini öldürmesi ile qabaatlaylar.
Savçenko ve adliyecileri bunı red etip, Rusiye jurnalistleri vefat etken vaqıtta onı endi separatistler esir alğanını, soñra ise zorlap Rusiyege yollağanlarını bildireler. Mart 3-te Nadejda Savçenko oña üküm çıqarılmasınıñ sozulmasına qarşı quru açlıq grevine başlağanını ilân etti.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ “Faydalı ilim” oqutuv-maarif merkezinde daa bir, nevbetteki, urbalarınıñ tasarımı ve dizaynı, tikişi kursu yekünlendi.
Dört ay devamında kurs gruppası temel kursnı keçip, qadın ve bala urbalarını tikmege ögrendi.
Kurs mezunlarını İslâm temelleri ocası Leylâ Seitmemetova ve “Faydalı ilim” merkeziniñ oqutuv boyunca müdir muavini Safiye Qurtdede hayırladılar.
Kursnıñ yekünlengenine bağışlanğan tantanalı tedbirde bitiricilerge ögrengen bilgilerini ve qazanğan ünerlerini tasdiq etken hususiy sertifikatlar berildi.
Leylâ Seitmemetovanıñ sözlerine köre, tikiş kurslarını keçmege istegenleriniñ sayısı çoq olğanı içün, kurslarnı üç ayda bir kere keçirmege qarar alındı.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Bazar künü, avgust 23-te, «Baar» («Vesna») areketiniñ faalleri Sankt-Peterburgnıñ Nevskiy caddesinde levhalar ile birer-birer piketlerge çıqtılar: «Ukrainağa eyi sözler yazıñız». Olardan biri Nevskiy caddesi ve Malaya Sadovaya soqağınıñ köşesinde «Rusiye poçtası» qutusını qoydı, er kesniñ Ukraina sakinlerine eyi sözler ile kâğıtnı qaldırmağa imkânı bar edi, dep haber ete Radio Svoboda.
Bu aktsiya «Dostluq yazı» («Leto drujbı») kampaniyasınıñ soñki, beşinci aktsiyası edi, Rusiyeniñ diger şeerleri de aktsiyağa qoşuldı – Voronej, Tomsk, Krasnodar, Tolyatti, Novokuznetsk.
«Er keske hatırlatmaq isteymiz: rus, ukrainlerge – qardaş halqlarmız ve böyle de qalmaq kerekmiz. Bizni birleştirgen çoq şey bar: tarih, medeniyet, soy-sop bağları – siyasetçilerden ğayrı, er şey», – dep yazdılar teşkilâtçılar internet muracaatında.
Areketniñ matbuat kâtibi Anton Gorbatseviç dey ki, qutuğa atılğan bütün mektüpler Ukrainağa yollana, anda ise «Baar» faalleriniñ ortaqları olarnı dağıtalar.
«Ukrainler buña farqlı yanaşalar: bazıları quvana, digerleri keç olğanını, cenk başlağanını ve elâk olğanlarnı mektüpler qaytaramaz, dep aytalar. Bizim vatandaşlarımız buña yahşı davranalar, yazacaqlar nevbetlerge tizile. Açuvlanğan insanlar da bar, amma pek az», – dedi o.
Rusiye faalleri bu kampaniyanı muvafaqiyetli dep sayalar. İyün 12-den itibaren, «Dostluq yazı» birinci aktsiyası keçirilgende, avgust 23-ke qadar biñden ziyade mektüp toplandı.


text:
Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ bir qaç reberi ve faalini Taqiqat komitetine sorğuğa çağırdılar. Bunı çarşenbe künü, aprel 29-da, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ aytqanına köre, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl kene sorğuğa çağırıldı. Bundan ğayrı, Meclis Kâtibiyetiniñ reberi Dilâver Akiyev, Meclis azaları Ali Hamzin ve Enver Kütiyev sorğuğa çekilecek. Episini «fevral 26» işi boyunca sorğuğa çağıralar, – dep bildirdi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde.
«Cedvel tolu degildir. Episini 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyetinde, Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında olıp keçken adise-vaqialar boyunca davet eteler! Belki de, olar o vaqialarnıñ bütün iştirakçilerini davet etmek isteyler, o vaqıt taqiqat komitetiniñ hadimleri teşkil etken qanunsız miting ya da piket olacaq», – dep ayttı Smedlâyev.
Zair Smedlâyevni de Qırımnıñ Taqiqat komitetinde sorğuğa çektiler. Onıñ aytqanına köre, taqiqatçılar Ahtem Çiygoznıñ (Meclis reisi muavininiñ – muar.) keçken seneniñ fevral 26 künü tedbirleriniñ teşkil etilmesinde rolüni ögrenmege tırıştılar.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Aprel 22-de işbu iş boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev apiske alındı, bundan evel ise Ali Asanov da apiske alınğan edi.


text:
Qırım ve Aqyar diniy idaresinde bildirgenleri kibi, Müfti Krasnoperekopsk rayonnıñ «Din yolu» adlı müslüman cemiyeti reisi Şaip Suleymanovnıñ evinde keçirilgen tintüvnen raatsızlana.
Matbuat hızmette haber etkenlerine köre, tintüv aqqında tavsilâtlı malümat ve sebeplerini ögrenmek içün, müfti cemiyet reisinen körüşüv keçirdi.
«Suleymnovnıñ sözlerine binaen, uquq qoruycı organlarnıñ vekilleri tintüvniñ keçirilmesinen bağlı makeme qararını kösterdi, amma qararnıñ köpisâsını bermedi. Öz areketlerini arbiy adamlar olarğa bir malümatnıñ kelmesinen izaatladılar. Sanki Şaip Suleymanov öz evinde teraktnı azırlağan on insannı saqlamaqta. Şaip Suleymanov bu malümatnı red etti. Evindeki tintüv beş saatten ziyade devam etti. Uquq qoruyıcı organlarınıñ malümatı tasdıqlanmadı», - dep añlatıla matbuat hızmette.
Müftiy Suleymanovnı «öz işine insafnen yanaşqan, iç bir vaqıt islâm dinniñ bir - de - bir aqıntı azası olmağan, müslümanlarnıñ ürmeti ve itibarına nail olğan biri» kibi tanımaqta.
Körüşüv neticesinde Haci Emirali Ablayev Müftilikniñ uquq hızmetine belli organlarğa Suleymanovnıñ evinde keçirilgen tintüvnen bağlı añlatmasını istep muracaat yollamağa emir etti, qayd ettiler matbuat hızmette.
Mart 3 künü Suleymanovnıñ evinde keçirilgen tintıv aqqında qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısınıñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi. Onıñ sözlerine binaen tintme neticesinde müslüman cemiyetiniñ reisinde kitaplar tutıp alındı.
Qırım uquq qoruyıcı organlarnıñ bu mevzunen bağlı izaatları berilmedi.
Mart 1 künü Qırımnıñ Yedi Quyu rayonnıñ meclis reisi Lenur Ablâzimov da rus uquq qoruyıcılarnıñ tarafından «ziyaret»etildi.
Uquq qoruyıcılar ve Meclis azaları qayd etkenleri kibi, Rusiye tarafından Qırım işğal etilgen soñ, yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde ve camilerde bu kibi tintüvler sıq ötkerilip başladı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.