text:
Advokat Nikolay Polozovnıñ haber etkenine köre, Qırımda Bağçasaray rayon iç işler bölügi Rusiye nezaretinde olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesine Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca silânıñ diqqatsız saqlap tutmasına dair «isbatlar» olmağanını bildirgen.
«Eñ şaşırtıcı şu ki, siyalınıñ diqqatsız saqlap tutmasına davasında ağır neticelerniñ ve qanunsız sürette arbiy yedeklersaqlap tutuvı aqqında qabaatnıñ sebebi olğan esas eşyaviy deliller yoq oldı. Karabin Simonova, 4 patron ve gilza yoq oldılar. Belles bu endi çoqtan oldı. Evel 2015 senesi Krasnodar ülke mahkemesi Mustafa Cemilevniñ oğrula qarşı çıqarğan ükümge köre bu eşyaviy delillernin aqdiri çoqtan bklgilengen edi. Karabin, patronlar ve gilza Qırım boyunca İİN-ne berilgen edi. Amma, mahkemeniñ talabına Bağçasaray rayon iç işler bölüginde maddelerniñ olmağanı aqqında cevap keldi», – dep yazdı Polozov Facebook saifesinde.
Advokatnınqnıñ qayd etkenine köre, davanıñ tezden yekünlenmesine baqmadan, Rusiye mahkemesi Qırımnıñ sabıq İç işler naziri Sergey Abisov ve sıñırcı Konovalovnı alâ daa sorğuğa çekmegen.
«Evel, 2014 snesi Konovalov Mustafa Cemilev sıñırdan keçmegenini bildirgen edi, çünki Konovalov ve diler sıñırcı onı keçirmegen ediler. Mına bunı sorğu vaqıtnda tafsilâtlıca ögrenmege ister edim», – dep yazdı advokat.
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca oturışuvda avgustnıñ 27-nde qabaatlav toplağan deliller baqılacaq edi, faqat olarnı mahkemege bermediler, dep bildirdi Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov.
Avgustnıñ 5-nde mahkeme Qırımnıñ Rusiye iç işler nazirliginiñ sabıq yolbaşçısı Sergey Abisovnı (2014-2018) Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca sorğuğa çekmek içün tekrar celpname yollaycaq ola, dep bildirdi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi.
Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


c: text/html

text:
Avropa Birligi azası olğan devletlerniñ elçileri kelecek afta Rusiye Qırımnı işğal etkeni sebebinden kirsetilgen sıñırlama tedbirlerini uzatabileler.
«AB elçileri, bir ihtimal, kelecek afta ABden Qırımğa barıp yatırım yapılmasınen bağlı yasaqnı daa bir yılğa uzatması mumkün», – dep yaza Twitterde Radio Svobodanıñ brüsselli muhbiri Rikard Jozwiak.
Sıñırlav tedbirleri 2014 senesi mart ayında Avropa birliginiñ Ukrainadaki buhranğa nisbeten reaktsiyası sıfatında kirsetilgen edi. Olar bir taraftan, Rusiye iqtisadiyatınıñ muayyen sektorlarına qarşı doğrultılğan ve 2017 senesi iyülniñ 31-ne qadar üküm sürgen iqtisadiy sanktsiyalardır. Diger taraftan, Qırım ve Aqyarnıñ qanunsız şekilde işğal etilmesine qarşı bir cevap şeklindeki sıñırlav tedbirleri olaraq, 2017 senesi iyunniñ 23-ne qadar devam etecektir.
Ondan da ğayrı, Ğarp 2014 senesinden başlap Donbasstaki vaziyetniñ istiqrarsızlığı sebebinden sanktsiyalar kirsetken edi. Olar esasen Rusiye vatandaşlarınen şirketlerge qarşı doğrultılğan sanktsiyalar. Sanktsiyalar Rusiye iqtisadiyatınıñ bazı dallarına qarşı da kirsetilgendir.
Kreml Donbasstaki separatistlerge qoltutuvğa alâqası olğanını inkâr ete ve çatışma zonasında yalıñız rusiyeli «göñülliler» bulunğanını qabul etmekte. Ayrıca Rusiye Qırımnı zapt etkenini inkâr eterek, bunı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bu sene Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda 3,6 mln turist raatlandı eken. Bu aqta Devlet dumasında Rusiye medeniyet naziri Vladimir Medinskiy bildirdi, – dep haber ete dekabr 16 künü TASS agentligi.
«Dekabr 1 kününe olğan malümatqa köre, Qırımda 3,6 mln turist raatlandı»,– dedi nazir ve turistlerden 3 mln – rusiyeliler olğanını qayd etti, Ukrainadan kelgen turistlerniñ sayısı «bayağı eksildi» eken.
Medinskiyniñ fikrine köre, yılnıñ soñuna yarımadanı ziyaret etecek turistlerniñ sayısı 3,8 mln insan olacaq eken.
Medeniyet aqqında aytqanda, nazir Qırımnıñ medeniy saasınıñ inkişafı içün 7 mlrd ruble miqdarında qoşma yatırımlar qıdırılacağını bildirdi.
Evel bildirilgeni kibi, dekabr 9 künü Qırımnıñ «Nazirler Şurası» 2017 senesine qadar kurort ve turizm inkişafı programmasını tasdiqladı. Programmanıñ maliyeviy tarafı 9,4 mlrd rubleni teşkil etmeli.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Martnıñ 28-nde yağğan yağmurlar Özbekistannıñ bir qaç rayonında suv basuvınıñ sebebi oldı, eñ çoq Samarqand ve Navoiy vilâyetleri zarar kördi, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ özbek hızmeti.
İçtimaiy ağlarda Samarqand vilâyetiniñ Kattakurgan, Payariq, Paxtachi ve Qoʻshrabot rayonlarında yıqıluvlar aqqında haber etile. Paxtachi rayonında bu künleri açılğan köpür omradı, areket toqtatıldı.
Kattakurgan rayonınıñ Oltinsoy, Carboşi ve Moybulak köylerinde evlerni suv bastı, suv maşinalarnı bile alıp kete edi. Samarqand vilâyetiniñ memuriyeti ve Fevqulâde vaziyetler nazirligi suv basuvınıñ aqibetleri aqqında resmiy malümat bermeyler.
Navoiy vilâyetiniñ akimiyeti, Karmana rayonında 21 azbarnı ve Xatirchi rayonında 15 azbarnı suv bastı, Navoiydeki merkeziy çiftlik bazarında ise suv toplandı. Fevqulâde vaziyetniñ aqibetlerini yoq etmek içün 14 maşina ve fevqulâde vaziyetler idaresiniñ 72 hadimi celp etildi.
Olarnıñ malümatına köre, suv basuvı vaqtında kimse yaralanmadı ve elâk olmadı.
Buharada da yağğan yağmurlar neticesinde soqaqlarnı ve evlerni suv bastı.


text:
Qırımtatar bayraq kününde, iyünniñ 26-da, dünyanıñ Ukraina elçihaneleri Ukraina bayrağı yanına qırımtatarlarnıñ milliy bayrağını asa. Haber siyaseti naziriniñ vazifelerini eda etken Emine Ceppar Kyivde matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, bu teşebbüs Tışqı işler nazirliginen beraber yerine ketirilgenini ayttı.
Ukraina elçihaneleri resmiy Twitter saifelerinde qırımtatar bayrağı olğan fotoresimlerni derc ete.
Mezkür teşebbüske Ukrainanıñ Büyük Britaniya, Yaponiya, Bulğaristan, Gürcistan, Sloveniya ve Mısır elçihaneleri qoltuttı.
Kyivde iyünniñ 26-da Qırımtatar bayraq künü munasebetinen bir sıra tedbir keçirilmesi planlaştırıla. Mustaqillik meydanında avtoyürüş ve miting keçirilecek.
Bazarertesi künü, iyünniñ 26-da, qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-de Aqmescitte keçirilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü belgilengen edi.
Qırımtatar bayrağı altın tamğalı kök bayraqtır.


text:
Özüni Qırım Cumhuriyetiniñ Şeer Şurası dep adlağan Qırım parlamentiniñ matbuat-hızmeti bergen malümatina köre, körüşüv Kareliya Cumhuriyetine iş ziyareti çerçivesinde olacaqtır. Aprel 28 künü o, Petrzavodskta Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin ile Rusiye Federal Toplaşuvınıñ Rusiye Federatsiyasınıñ uquq çıqarıcı Şurası azaları ile körüşüvde iştirak etecektir.
«Körüşüvde bayağı sualler muzakere etilecek, şu cümleden prezidentiniñ mayıs emirleriniñ amelge keçirüvi ve Rusiye Federal Toplaşuvına prezidentiniñ Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşuluvı aqqında yollanması, yerli idare meseleleri baqılacaq. Maruzalar ile Federatsiya Şurasınıñ reisi Valentina Matviyenko ve Devlet Dumasınıñ reisi Sergey Narışkin çıqışta bulunacaq», – denile matbuat-hızmetiniñ beyanatında.


text:
Tamirlev sebebinden Aqmescitniñ bir qaç soqağı suvsız qaldı, dep bildire "Voda Krıma" müessisesi.
Böylece, saat 10:00-dan saat 14:00-ğace Vorovskogo, 19 adresi boyunca tamir işleri sebebinden böyle adresler boyunca suv olmaycaq: Vorovskogo soq., 12-62, Lenina soq., 16-24, 33-43, Studençeskaya soq., 8-go Marta soq., Fabriçnıy enişi, Yefremova soq., Volodarskogo soq.
Saat 10:30-dan saat 14:00-ğa qadar Molodöjnoye qasabasında da tamirlev sebebinden suv sıñırlanacaq.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi aprelniñ 3-nde Qırımda vatandaş jurnalistleriniñ taqip etilüvine dair muracaatını derc etti.
Faaller kütleviy haber vastaları ve aq qorçalayıcılarğa muracaat etip, yarımadada taqip etilgen vatandaş jurnalistlerine qoltutmağa rica ete.
«Ukraina, mustaqil Rusiye ve halqara kütleviy haber vastaları ve aq qorçalayıcı teşkilâtlarını repressiya ve taqiplerniñ qurbanı olğan vatandaş jurnalistlerine zenaatdaşlarına olaraq qoltutmalarına çağıramız; olarnı jurnalistler birliklerine alıp, olarnı vatandaş jurnalistleri ve vesiqacılar dep adlandırmağa rica etemiz, çünki video, ses ve metin malümatları tek haber sayılmay, Qırımda insanlarnıñ sistematik taqip etilüviniñ vesiqalıq qaydı ola, olarnı qorçalamaq içün jurnalistlerge tabiiy olğan mehanizmlerni jurnalist birlikleri ve birleşmeleri tarafından qullanmağa rica etemiz», – dep aytıla Facebookta derc etilgen muracaatta.
Faaller aq qorçalayıcılarğa da muracaat etip, Qırımda vatandaş jurnalistleriniñ sistematik taqip etilüvini qayd etken ve aydınlatqan monitoringni quvetleştirmelerini rica etti.
«Mustaqil kütleviy haber vastaları ve vatandaş jurnalistleriniñ sistematik taqip etilüvi aqqında bildirmek, faaliyetlerine yapılğan basqını toqtatmaq, Qırımda ve apiske alınğan faaller çıqarılğan Rusiyede vatandaş jurnalistleriniñ mahkeme ketişatlarınıñ aq qorçalayıcı teşkilâtları tarafından közetilüvini temin etmek içün halqara teşkilâtlarğa muracaat etmege çağıramız», – dep qoşalar «Qırım birdemliginde».
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi.
Tutulğanlardan üçü – Osman Arifmemetov, Rustem Şeyhaliyev ve Remzi Bekirov – Qırımdaki repressiyalarnı cep telefonlarına qayd etip, malümat paylaşqan edi.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi saba tutulğan doquz qırımtatar faalini apiske aldı. Martnıñ 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi martnıñ 27-nde tutulğan daa 14 qırımtatar faalini tevqif etti.
Martnıñ 29-nda Qırımda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan 23 qırımtatar faali Rusiyege çıqarıldı.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkerilip başlandı.


text:
"Xoquqıy ölkädä, ällä ni küp närsäni añlatmi.Bu alarnıñ bu ölkädä, ğilmi häm logistik yaqtañ kürsätkän zur tırışlığı häm min aña başımnı iyäm. Läkin diñgez cireñ bezneke diyü häm bu cirgä xoquq däğwä itü bu bötenläy başqa mäsälä. Bu xaqta, BMOnıñ Diñgezçelek kileşüe bar häm aña Rusiä tarafınnañ 1982nçe yuldañ qul quyılğan. Rusiä, Arktik okeanıñ ber öleşeñüz terotorise dip däğwä itär öçen kileşüe qısaları nigezendä gilmi çığış yasarğa tiyeş."
Ber ilneñ, ber cirne üzeneke itep däğwä itär öçen aña närsä eşlärgä tiyeşme?
"Monıñ öçen, dingez yarındağı kürşe illärneñ diñgezneñ östännäñ häm töbennäñ kürengän geogrofik häm geofizik mäğlümätne cıyıp alarnı çağıştırıp üzlärenä ber formula tabarğa tiyeş. Bu formula, kileşengän diñgez qanunlarına da turı kilergä tiyeş häm annañ bu formula östendä çiklärne xisaplaw eşläreñ qariy ala. "
Şul isäbdäñ, küp cir taläp itä alalmi läkin kileşüdä belgelängän cirlär östendä genä çikläreñ arttıra ala. Lomonosov çige buyın arttırırğa tırışqan Rusiägä, bu oçraqta Tönyaq Qotıbına taba kiñäyügä röxsät itelä ala. Läkin äytergä keräk, bu Lomonosov çige böten okean cirlegen qaplağan. Dimäk anıñ ber oçı Rusiädä bulsa ikençe oçı Grinlandiä häm Kanada yağına totaşqan. Şulay bulğaç älbättä, Kanada, häm Daniä hökümätläre dä bu xaqta tırışıp mäğlümät toplidır läkin bu okeannıñ ikençe yağına qağıla."
Alay bulğaç, süz ber uq urtaq ber çik xaqında bara häm minem añlawımça, kileşü qanunnarına kürä Kanada 2013nçe yılda üz däğwäseñ taläp itä ala…
"Äye 2013çı yılda, Russiä 2001nçe yılda däğwä beldergän ide inde. Häm alar bu xoquqın qullandı. Xäzer Rusiä yañadañ däğwä itü öçen waqıtnı yañadañ belgelärgä tırışa. Läkin alarnıñ bu däğwäse tikşerelgän berençe däğwädäñ ällä ni köçleräk tügel."
Dimäk waqıtnı belgeläe mäsäläse diñgez qanunıñ ul ilneñ qaçan ratifikatsiä itüenä bäyle…
"Äye, bu Kanada oçrığı öçen, Ul anı 2003nçe yılda qabul itte. Alarnıñ aldında äle 10 yıl bar. Alar qulquyuda soñga qalğan. Barlıq okean yarı däwlätläre anı 1999nçı yılda aldañ uq qabul itkän. Çönki bu BMOnıñ diñgez cirläre xoquqları bülege tarafınnañ niçek bülenep birelüen häm nindi prosesslär baraçağı mäsäläläre belgelängän waqıt ide. Alar arasında 1982 yıldañ birle kileşü bar, läkin 1999nçı yılğa qadär mexanizm niçek döres itep eşläwe, niçek däğwä itep buluı xaqında añlatma yuq ide. "
AQŞ diñgezçelek qanunlarına qul quymağan. Bu anı ägärgä Tönyaq okeanı buyında yäisä bötän su-cirendä, cir däğwä itkän çağında aña niçek täser itäçäk?
"Min AQŞ aña qısqa waqıtta qul quyar dip uylamim. Waqıt uzğan sayıl ul moña yaqınaya başladı. Häm inde moña äzer buluı kürenä. Min yaqın arada, alar bu kilüşügä qul quyar dip uylim."


text:
Aqmescitte fevral 15 künü Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesinde «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvı keçe. Qırım.Aqiqatqa Rusiye advokatı Nikolay Polozov aytqanı kibi, mahkeme iş iştirakçisi – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa qarşı qabaatlarnı muayyenligi meselesine qayttı.
«Mahkemeciler munaqaşa odasına kettiler, Ahtem Çiygoznıñ işbu qabaatqa alâqası meselesine qaytqanlar. Degeni kibi, qabaat CPK qaidelerine ters kele, yani insanğa muayyen qabaat berilmeli. Çiygozğa seslendirilgen qabaat şübelidir. Bu sebepten o işniñ prokuraturağa qaytarılması ve soñunace taqiq etilmesi aqta şefaatını taqdim etken edi. Mahkemeciler keñeşke çıqtılar», – dey Çiygoznıñ imayecisi Polozov.
Onıñ fikrine köre, mahkeme bu esnasqa böyle bir diqqat ayrılacağını tüşünmedi. Şimdi «qabaatlayıcı tarafnıñ mevzimini pekitecek olğanlarını» tahmin ete.
Rusiye taqiqatçısınıñ malümatına köre, Meclis reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında kütleviy çatışmalarnı teşkil etti, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Yemirvaliyev ise olarğa qoşulğan ediler. O künü Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında birden eki miting olıp keçken edi. Bir taraftan Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar bar edi. Ekinci taraftan – Qırımnıñ şimdiki «yolbaşçısı» Sergey Aksenov idare etken «Rus birligi» firqasınıñ faalleri. Yüz bergen çatışmada eki insan can berdi, taqiqat malümatına köre, 79 kişi zarar kördi. Mahküm etilgenler qabaatlarını tanımayıp, cinaiy iş siyasiy sebeplerden açılğanını bildireler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ağustos 21 salı künü bütün dünya musulmanları eñ büyük bayramları olğan Qurban Bayramını keçirip başladılar. Qırımtatarlar onı Qırımda ve Ukrainanıñ qıtadaki qısmında keçireler. İlhaq etilgen yarımadada qoşumça raatlıq künü ilân etildi.
Bildirilgenine köre, Aqmescitte, Keriçte, Aqyarda ve yarımadanıñ diger şeerlerinde bayram tedbirleriniñ ötkerilmesi planlaştırılğan.
Qurban Bayramı büyük meydanlarda cemaat ile qılınğan saba namazından başlana ve ondan soñ er yerde ayvanlarnı soyıp başlaylar. Bu ananeniñ tamırları, alemlerniñ Rabbisi İbraim peyğamberge oğlu İsmailni qurban etip çalmağa bermeyip ve sonki daqqasında qoynı kesmege buyurıp toqtatqanı aqqında qadimiy bir ikâyege barıp yeteler.
Keçken sene Aqmescitte Qurban Bayramı kününde türlü mevzular boyunca teşkil etilgen ustalıq sınıfları ve qırımtatar kollektivleriniñ çıqışları olıp keçti. Keriçte şeerniñ deñiz yalısındaki meydanında sakinlerni bedava pilâv ile sıyladılar. Kyivde Qurban Bayramını «Ar-Rahma» camisinde keçirdiler.
Qurban Bayramı musulmanlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri olaraq, Mekkege acılıqnıñ soñuna yetmesini temsil etip, Oraza Bayramından 70 kün keçken soñ İbraim peyğamberniñ qurbanı hatırasına keçirile.


text:
Ukraina akimiyeti Qırım ile alâqalı nasıl hatalar yaptı? Ne içün qırımtatar milliy muhtariyeti yarımada içün o qadar zarur? Ve Rusiye Qırımda kimler içün mesken qura?
Bu meselelerni alıp barıcı Vitaliy Portnikov ve Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov muzakere eteler.
– Keçenlerde prezident Vladimir Putin Rusiyeniñ Ukrainağa Qırımdan arbiy tehnikanı alıp bermege azır olğanını, amma o, «acınıclı vaziyette» bulunğanını beyan etti. Fikriñizce, bu ne munasebet ile yapıldı?
– Bu teklifler, Rusiyeniñ Ğarp sanktsiyalarınıñ yımşatılmasına qarşı Ukrainanıñ kontroli altında bulunmağan territoriyağa yibermek teklifine pek oşaylar. Fikrimce, Ukraina siyasetçileri böyle provakatsiyalarğa tutulmamaq kerekler. Faqat Qırımnıñ deokkupatsiyasından soñ biz bütün zararnıñ ödenmesini talap etecekmiz.
– Bugün deokkupatsiya aletlerinden biri olaraq qırımtatar muhtariyetini aytalar. Siziñ liderleriñiz onı 1980-nci yıllarnıñ soñundan berli meydanğa ketirmege tırışalar. Ne içün bunı yapıp olamadılar?
Qırımtatar muhtariyeti yarımadanı 2014 senesinde o qadar qolay ilhaq etmege imkân bermez edi
– O zaman sovet akimiyeti tekliflerimizni maqsatqa uyğun bulmadı. Cümleden, qırımtatarlarnı sürgünlik yerlerinden köçürmege çare yoq, çünki anda pek çoq adam yaşay, dey ediler. Ondan soñ, 1992 senesinde Ukraina akimiyeti de aynı hatanı tekrarladı. Ve bundan soñ keçken yıllar devamında olar, sade bir muhtariyetniñ menfaatlarımızğa iç de uyğun kelmegenini añlamay ediler. Elbette, bizim içün esas şey – onlarca yıllar sürgen sürgünlikten soñ Qırımğa qaytmaq edi. Lâkin daa soñra akimiyet bizge mania olmağa, qırımtatarlarnıñ itibarını tüşürmege tırıştı. Biz, öz imkânlarımızdan faydalanıp, evler satın ala ve topraqlarnı ruhsetsiz zapt etip, Qırımda yerleşe edik. Asılında, eminim ki, qırımtatar muhtariyeti yarımadanı 2014 senesinde o qadar qolay ilhaq etmege imkân bermez edi.
– Lâkin qırımtatarlar kene de akimiyet organlarına kire edi – misal içün, şahsen siz. Bunıñ faydası oldımı?
– Teessüf ki, biz siyasiy vaqialarnıñ ketişatına tesir etalmadıq. Lâkin akimiyetke kirgenimiz bizge cemiyetke muracaat etmek içün meydançıq bergen edi. Kene de bazı muim meselelerni çezip oldıq. Misal içün, izinsiz zapt etilgen topraqlarnı resmiyleştirmege yardım ettik. Meclis ve onıñ akimiyetteki temsilcileri sayesinde 40 biñden ziyade topraq arsası resmiyleştirildi. Böylelikle, qırımtatarlarda qaytacaq yer oldı. Men ise, Qırımda Bağçasaray rayonınıñ rehberi olıp, anda bütün diger rayonlarınıñ rehberleri birlikte celp etken yatırımlarından daa ziyade yatırımlar celp ete bildim.
– Şimdi bütün bu şeyler bozula, öylemi?
Rusiye akimiyeti Qırımnıñ kelecegini degil de, özüniñ şu daqqadaki menfaatlarını tüşüne
– Eñ evelâ, Rusiye rekonstruktsiyası adınen bilingen ceryannıñ esnasında autentikligi ğayıp etilmek üzre olğan Han sarayını qasevet etem. Bunı toqtatmaq içün bütün halqara teşkilâtlarğa muracaat etmek kerek. İqtisadiyatqa kelgende ise, Rusiye Qırımğa yalıñız devlet parasını yatıra, yatırımlar meselesi anda müşkül aldadır. Abadan olmaq içün yarımada Ukrainanen beraber Avropağa integrirlenmek kerek.
– Amma sizge, Rusiye 2014 senesinden soñ Qırımda o qadar çoq şey yapa emiş, dep itiraz ete bilirler.
– Rusiye, qollarını uzata bilgen bütün qomşularına inkişaf etmege bermey. Elbette, anda şimdi köpür, yollar, bala bağçaları qurula – lâkin bütün bular yalıñız ayırılğan paradan pay almaq içün bir manaçıqtır. Rusiye akimiyeti Qırımnıñ kelecegini degil de, özüniñ şu daqqadaki menfaatlarını tüşüne. Tabiiy ki, Ukraina bunıñ neticeleri ile oğraşmağa mecbur olacaq. Şu cümleden, yarımadanıñ deokkupatsiyasından evel qabul etilmesi kerek olğan kollaborantlar aqqında qanun boyunca yerli akimiyette lüstratsiya keçirmek mecbur olacağı kibi.
(Materialnıñ metin versiyasını Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Cuma künü, mart 13-de, FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) hadimleri Qırımnıñ statusı aqqında «refederndumdan» soñ Qırımdan Kiyevge köçip kelgen Qırım jurnalisti Anna Andriyevskaya ana-babasınıñ dairesinde tintüv keçireler.
Andriyevskaya Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, ana-babası saba erte telefon etip, babasınıñ bilgisayarını tutıp alğan FSB hadimleriniñ ziyareti aqta bildirdiler.
«Er vaqıt skype ile bağlana edik, amma bilgisayarnı tutıp alğanları içün telefon ettiler. Babama Aqmescit mahkemesiniñ qararını kösterdiler. Vesiqada maña qarşı cinaiy işniñ açılması bildirile, sanki men Qırımda akimiyetniñ dağıtıluvına çağırğan bir malümatnı aşkâr etkenim», – tarif ete Andriyevskaya.
Onıñ sözlerine köre, söz oktâbr ayında «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» saytında basılğan maqale aqqında kete.
«Maqale «Qırım» batalyonınıñ göñüllileri aqqında tarif ete, nasıl bir teşkilât, nasıl işley, amma anda yarımada akimiyetiniñ dağıtıluvına iç bir çağıruv yoqtır ki», – qayd etti jurnalist.
«Ümüt etem ki, ana-babamnı buña celp etip, maña basqı köstermege tırışmazlar», – dep qoştı Andriyevskaya.
Aynı vaqıtta «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorinanıñ dairesinde de tintüv keçirile.
«Tintüv sebepleri belgisiz – dairege kirgeninden soñ mühbirimiz ile bağ üzüldi, ev kirişinden FSB hadimleri kimseni kirsetmey», – dep yaza neşir.
Evel Natalya Kokorina zenaatdaşlarına bildirgeni kibi, saba saat sekizlerde oña telefon etip, ana-babası yaşağan dairge kelmege çağırdılar (özü olardan ayrı yaşay).
Qırım.Aqiqat mühbirleri de jurnalistnen bağlanmağa areket etti, amma o cevap bermey.


text:
Bötendönya miras şähärläre oyışması Kongressı sişämbe könne merlar seminarı belän Qazan Ratuşasında başlanıp kitte. Anı Qazan merı İlsur Metşin, Getti isemendäge häykällärne saqlaw institutı fondınıñ proyektlar buyınça baş belgeçe Djefri Qodi, Qazannıñ arxitektura häm şähär tözeleşe idäräse citäkçese Ernst Mavlyutov häm başqalar çığış yasadı. Älege çarada törle illärdän häm Rusiä töbäklärennän 37 mer, 18 mer urınbasarı qatnaştı.
Bötendönya miras şähäre oyışması Kongressı çaraları başlanıp kitsä dä, qunaqlar äle haman kilä tora. İñ berençe sişämbe oyıştırılğan merlar cıyını kübesençä Qazan belän tanıştırudan ğibärät buldı. İrtänge yaqta törle çığışlar yañğıradı.
Djefri Kodi Qazanda merlar elemtälär urnaştırıp kiläçäktä üz şähärlären maturlawda törle illär täcribäsen qullansın ide dip belderde. Qazan isä törle mädäniätlär, törle dinnär üseşe buyınça ürnäk şähär dip bilgelänep uzıldı. Qazan merı İlsur Metşin Qazanda 500дәH artıq mädäni miras obyektları barlığın äytte. Alarnıñ küpçelege, yäğni 40 protsentı bügen taşlandıq xäldä häm tözekländerü öçen küp aqçalar taläp itä – 250 million sumnan artıq. Bilgele monıñ öçen berençe çiratta investorlarnı cälep itü tora. Ser tügel bu çaranı oyıştıruda şul maqsattan ide. Ämma investorlarnıñ da küpçelege tarixi häykällärne tözekländerüne qimmätkä töşä dip sanıy, alarğa Rusiä häm Tatarstan qanunı nigezendä taşlamalı salımnar qaralırğa tieş bulsa da çınlıqta bu yuq ikän.
İlsur Metşin Qazanda mäçetlärne çirkäwlärne tözekländerelüen äytte. Töştän soñ isä şähär başlıqları berniçä tarixi häykäl belän dä tanıştılar. Qızğanıç alar arasında tarixi urınnarnıñ berse – İske Tatar bistäse yuq ide. Barı Qazan şähäre tözeleşe idaräse citäkçese Erns Mavlyutov qına beraz İske Tatar Bistäse turında söyläp kitte
Xäzerge waqıtta İse Tatar bistäsen tözekländerü konsepsiäse eşlänä. Näq anda tatar şähär mädäniätı çalımnarı saqlanğan. Häm bu bistädä Şärıq yunäleşe bar. İske Tatar bistäsendä Märcäni, Bornay, Äcem, Peçän bazarı mäçetläre, Yunısovlar mäydanı, grajdannar häm sänğät arxitektura binaların turistik kürsätü öçen qullanıp bula İnde äytep uzğanımça qunaqlarğa İske Tatar bistäsen kürü nasıyp bulmadı. Alarğa Petropavel çiräwe, inde distä yıllar tözekländerelä almağan “Qazan” kunakxanäse, “Aleksandr passajın” kürsättelär.
Şul uq waqıtta ikençe ber cirdä milli muzeyda Bötendönya miras şähäre oyışması Kongressı qısalarında Törkiädän kilgän İRSİKA, yäğni İslam Konferensiäse Oyışması qarşındağı İslam tarixı, sänğäte häm mädäniäte tikşerenü institutı citäkçese Xalit Erinnıñ “Ğosman däwläte sivilizatsiäse tarixı” digän kitapnıñ 1Hчe tomın täqdim itü oyıştırıldı. Anda ğalimnär, ayırım alğanda Rafail Xäkimov, Mirqasıym Ğomsanov, Damir İsxakov häm başqalar qatnaştı. Ekmaletdin İxsanuğlı cawaplılığında çıqqan bu 600 bitlek kitapta Ğosman däwläte oyışuı başınnan uq mäğlümat birelä. Ul çaqtağı iqtisadi, xärbi, xoquqi yunäleş tasvirlana.
Çara nigezendä İRSİKA belän Tatarstan arasındağı xezmättäşlekkä basım yasaldı. İRSİKA yärdäme belän “Tatar sivilizatsiäse” digän basma äzerlängän. Xalit Erin “Azatlıq” radiosına bolay dide
Tatarstan belän xezmättäşlek 2000Hчe yılda başlandı. İRSİQA berençe cıyılışnı 2001Hчe yılnı, ä ikençesen 2005Hчe yılnı uzdırdı. Şul ikençe konferensiädän soñ “Tatar sivilizatsiäse” turında kitap çığaru qarar qılındı. 2007Hчe yılnıñ fevralendä İRSİKA üzägendä Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev häm Tatarstan mädäniät ministrı Zilä Wälieva bulıp kittelär. Häm şunda Zilä Wälieva belän xezmättäşlek turında kileşü imzaladıXalit Erin tizdän İRSİKA “İslam sivilizatsiäse: ütkännän bügengegä qädär” digän yaña kitap çığarırğa äzerlänülären belderde. Äytergä kiräk, Bötendönya miras şähäre oyışması Kongressı qısalarında İslam belän bäyle tağın çaralar qarala. Çönki biregä törle illärdän şaqtıy ğına möselmannar kilgän. Alar belän “Azatlıq” radiosı sezne tanıştırıp barır.
Landış Xarrasova


text:
İqtisadiyat noqtai-nazarından maqsatqa uyğun olsa, Rusiye Ukraina üzerinden gaz tranzitini qapatmaq niyetinde degil. Bunı Rusiye prezidenti Vladimir Putin Sankt-Peterburgda söyledi.
Putin: «Men endi aytqan edim ve bir kere daa tekrarlay bilem: iqtisadiyat noqtai-nazarından maqsatqa uyğun olsa, biz Ukraina üzerinden tranzitni qapatmaq niyetinde degilmiz. Biz Ukrainadaki ortaqlarımıznen muzakerelerge azırmız», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye, «Şimaliy aqım-2» gaz hattınıñ qurulması leyhasını Ukrainanı çetten aylanıp keçmek içün degil de, Avropada öz gaz çıqarılmasınıñ yetişmezligini qapatmaq içün ömürge keçire.
«Şimaliy aqım-2» (Nord Stream-2) leyhası gaznı Rusiyeniñ şimalindeki yataqlardan, Ukraina ve Poloniyadan keçken ananeviy tranzit marşrutlarını çette qaldırıp, Baltıq deñizniñ tübünden doğrudan Almaniyağa alıp barıp teslim etecek. Leyha, artıq qurulğan birinci «Şimaliy aqım»nıñ imkânlarını kenişletecek.
Avropa komissiyasında, «Şimaliy aqım-2»niñ qurulması taqdirde şeffaflıq, diskriminatsiyanıñ olmaması ve musaviy irişüv printsipleri bozulacaq, dep bildirdiler.


text:
Bağçasaraynıñ «Han saray» tarihiy-medeniy qoruğınıñ qırımtatarlarnıñ tarih ve medeniyet müzeyinde 2015 senesi fevral ayında Yekaterinağa bağışlanğan sergi açılacaq.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine qoruğınıñ müdir vazifesini eda etken Vadim Martınük bildirdi.
«Bu leyha çerçivesinde Rusiye çariçesi II Yekaterinanıñ şeylerini kösterip, onıñ Han saray ziyaretleri aqqında tarif etmege ister edik», – dedi Martınük.
Onıñ aytqanı kibi, işbu sergi müzeyge yarımada sakinlerinden turistlerni celp etmek içün açılacaqtır. Qırım sakinleri içün aktsiya fiyatı eki qat ücüzca olacaqtır.


text:
Bügin qazaqpen etene ömir sürip kele jatqan üsergen, baylar, swraş, mañğauır, jağalbaylı, tama, beşuıl, kedey, tabın, mıñ, kerey, qañlı, arğın, baywl..
Tübi bir türki – Qwmıq halqı büginde negizinen Dağıstan respublikasında jäne Iran, Siriya, Türkiya memleketterinde az böligi ömir süredi. Olar – tür..
Älemdik türkologiyada ayrıqşa ornı bar ğalım, filologiya ğılımdarınıñ doktorı, professor, bitik tastıñ bilgiri atanğan Qarjaubay Sartqojawlınıñ tört k..
Dünietanım – ortanı tanu, älemdi tanu, ömirge degen tüsinikter, sol qoğamdağı adamdardıñ közqarası, wstanğan wstanımı. Dünietanım degenimiz ne? Köpteg..
Qarayım tili – qarayım halqınıñ ana tili bolıp sanaladı. Alğaşqı kezde «qarayım» sözi – bwl halıqtıñ karaizm dini oquına qatısın bildirse (köne evr. k..


text:
Devlet ekologik inspektsiyasınıñ reisi vazifelerini eda etken Yegor Firsovnıñ bildirgenine köre, Çornobıl bölgesinde yanğın söndürildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Qısqadan aytsaq – yanğınnı söndürip oldıq, yağmur pek yardım etti. Radiatsion fon seviyesi deñişe, amma elimizde olğan malümat normağa uya. 10 kün devamında yanğınnen küreşkenlerge minnetdarlıq bildirmek kerek», – dep yazdı Firsov aprelniñ 14-nde Facebookta.
Çornobılde yanğınlar aprelniñ 4-nden berli devam etti. Quru ve yelli ava yanğınnı söndürmege bermey edi.
Ukraina Milliy politsiyası yanğın çıqarğan eki şübheli yaqalandı, dep bildirdi.


text:
Aqmescitte «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi iştirakçileriniñ ayda bir kere yapılğan oturışuvı başlandı.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, körüşüvde 80-ge yaqın kişi toplandı. Mevcüt olğanlar arasında Qırım siyasiy mabüsleriniñ aqrabaları, advokatlar ve ukrain faaliyetçileri buluna.
«Qirim birdemligi»niñ koordinatorlarından biri, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantınıñ oğlu Dilâver Memetov kiriş sözünde: «Biz, tazyiqlarğa baqmadan, zorbalıqsız küreşimizni devam ettiremiz ve bugün, ayda bir kere keçken toplaşuvımızğa kelgenlerniñ episini selâmlaymız», – dedi.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ malümatına köre, körüşüv ananeviy cemaat duası ile başlandı.
Qırımtatar faaliyetçisi Mustafa Seydaliyev körüşüv esnasında: «Biz halqımız, aqrabalarımız ve yaqınlarımız ile bağlı problemalarğa ketken sayın daa sıq rastkelemiz. Cemaatımız buña deral qarşılıq köstermek kerek. Biz, işlerniñ böyle ketişatına baş egmegenimizni köstermek kerekmiz», – dedi.
«Qırım birdemligi»niñ oturışuvları ayda bir kere keçe.
Yanvar 27-de Suvdağda «Qırım birdemligi» cemiyet teşebbüsiniñ oturışuvına Rusiye OMONınıñ hadimleri keldi. Telükesizlik hadimleri, olarğa «bu adres boyunca silâlı toplaşuv keçe», dep telefon etkenlerini bildirdiler. Olar, tedbir iştirakçilerinden pasportlar köstermesini talap etip, aksi alda episini avtozaklarğa yüklep, poliske alıp ketecekleri ile qorquzdılar.
İlhaqtan soñ Qırımda faaliyet köstergen Rusiye ükümeti tarafından mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapıla.


text:
Qırım şeerlerinden birinde balalar qumnen oynap otura ediler. Dört qırımtatar balası ev-qalelerni yasay ediler. Olardan biri, kirez yaprağını üzüp, qalesi üstünde yerleştirip, añlattı: «Bu bayraq». Yanında olğan eki ağa-qardaşnıñ birisi şu yerde soray: «Ukraina bayrağımı?» Ekincisi tasdiqlay: «Ukrainanıñ bayrağı» Dörtüncisi bunı eşitip mırıldap başlay: «Şçe ne vmerla Ukraini...». Üykenler video çıqarıp yetiştirmegenlerine yazıqsındılar. Qırımsiziñkimi? Balalardan soradıñızmı?
Bazardaki laflar. Bugünde bugün şeerimizniñ bazarında eñ çoq begenilmegen şahıslar – şarqtan kelgen qaçaqlardır. Qısqa şort kiygen ihtiyar yaşında erkek, büyük para qazanıp, cenkke barmağa çağıra edi. Satıcı erkekler ve müşteriler kendisini cenkke yollattılar. Tanış satıcı, yüzü yara izlerinen tolu bir bıralqı aqqında, oña atta «ruslarnıñ özü» para bermegenlerini tarif etti. Donetskten kelgen bir erkek bal satmağa istedi (bilgenime köre, Rusiye Qırımğa ukrain balınıñ ketirilüvini yasaqladı, ayneciler ise, ağlanıp, balnıñ içine künaylan yağını da qoşalar). Onı sualnen qarşıladılar: «Ya Qırımğa nege keldi? Birden Rusiyeñe ketmeysiñmi?». İşte, yerliler «özümiz öyle alda qaldıq, daa bular da kelip yetişeler», dep tüşüneler. Yani, «qırımsiziñki» qaçaqlarğa dayanıp olamay.
Künleri babamnıñ Piterden kursdaşı telefon açtı. keçken sene, o evimizge yaqın bir şifahanesine kelgen edi, bizge de kirdi. Mındaki tedaviylenüvni begengen edi, öyle de kelecek edi, şimdi ise, Putinniñ özü er keske tevsiye ete..Yaqında kelecegini bildirdi, amma soñki vaqıtları nasıl vaziyette yaşağanmıznı soramadı. Amma, er şey yahşı olğanı, cemaatqa qarşı çıqmamaq kerekligini ayttı. Amma, qandırıp olamadı (biz «eyi deñişmeler» aqqında Rusiye televideniyesinden degil de, ayatımızdan ögrenemiz de) ve birden şifahanege ketip, evimizge ayaq basmaması rica etildi. Söz kelimi, bu şifahane ve digerlerde çalışqan hadimlerge Rusiyeden kelgen adamlarnen siyaset mevzusında laqırdı etmek ve itiraznı bildirmek yasaq etildi, aksi alda işten çıqarmaları mümkün. (Şimdiki künde yıl boyu çalışqan şifahaneler bile yarısından az tolu). Onıñ içün, Piterden kelgen musafir özüni evde bulunğanı kibi is etecek.
Bu vaqianıñ devamı da hoşnutsız oldı. Mesele şunda ki, babam universitetni bitirgeninden soñ körmegen Valera kursdaşı yarımadağa biz tanımağa dostunen keldi. Valera, oña biz yüz bergen vaqialar ile memnün qalmağanımıznı söylegen soñ, o da telefon açıp, bizni er şey yahşı olğanında qandıracaq oldı. Bayraq kününiñ qayd etilüvini şeerniñ çetine avuştırğanı sebebinden daa beter açuvlanğan babam, şu memleketniñ siyaseti ve halqımızğa nisbeten davranışı aqqında tüşüngeni kibi er şeyni aytıp berdi. Em de, «referendumdan» soñra, qoranta azalarımıznıñ bir qısımı işsiz qalğanını da qayd etti. Cevap olaraq ise, «Bir de bir şeyni begenmeseñiz, köçe bilesiñiz», kibi cümle eşitti.
Bunı asılında nasıl añlamaq mümkün? Başından, biz tanımağan eki insan evimizge musafir olıp keleler (babam gece olarnı 40 km. Mesafede yerleşken aeroportqa qarşılamağa bardı), olarğa musafirhanede yerleşmek içün yollanmalarnı almağa yardım eteler, şimdi ise, daa bir kere kelecek olğanda, bizge Vatanımıznı terk etmekge teklif eteler. Şifahane ve musafirhanelerde de, tamam şu vaziyet. Rusiyeliler özlerini qaba, saipler tarzında alıp baralar, de bunı, de şunı begenmeyler. Atta, endi bir qaç kere kelip, evelleri memnün qalğanlar özlerini arsız alıp baralar.
Qırımtatar Bayraq künü, bilgeniñiz kibi, Aqmescitniñ çetinde OMONnıñ iştiragi ile keçirildi. Qayd etmek kerek ki, bular yerli «Berkut» ve «imayecilerge» köre biraz terbiyeliler. Balalarnen kelgen qadınlarğa uzaqta qalğan çıqış yerine barmasınlar dep, qoranı çeke ediler. Damlar üstünde oturıp, yürekleri sıqılğan mergin nişancılar da, töpeden kontsert baqtılar.
Urbası Ukrain milliy timsalinen yaraştırılğan ağam, bizler içün qoralanğan meydanğa kirmey, qoruyıcılarnen malümat ile paylaştı. Elbette, çoq diñlep oturğanlar az edi, amma bazıları özleri yaqınlaşıp, yanında turdılar. Yerlilerge ağam diqqat çoq ayırmadı («Yeminni bozdıñmı? Sennen oğraşmağa acet yoq»). İşte, OMON vekillerine birinciden sürgünlik aqqında (er kes oğratılğanı aqqında bilmey ediler), soñra cebede 1939 – 1948 senesine qadar bulunğan ve yarımadağa yiberilgen qartbabam aqqında (adaletsiz dep ayttıla), soñra evelden tedbirlerimizni şeerniñ merkezinde ötkergenimizni añlattı («şeerniñ çetindeki bayramnı biz degil, akimiyetiñiz uydurdı»).
Soñra, biraz Maydan mevzusında laqırdı ettiler, «Adamlar ne sebepten Maydanğa çıqtılar»: «Sizde Rusiyede izinsiz miting okerilgende, er şey adamcasına yapıla. 2-3 OMON vekili adamnıñ yanına kele, onı qoltuqlarından alıp, avtozakqa oturta. Ya bular ne yaptılar? Yatqan adamnı tayaqnen sopaladılar. Halq ta soñ açuvını kösterdi» (böyle urmağa olmay dep, razı oldılar). «Asılında, sizni Qırımğa evelden yollağanlarını bilemiz» (tasdiqlamaylar, amma başqa tarafqa nazar taşlap başladılar). Soñunda, ağama, şikâyet ettiler: «Ealiñiz tertipsiz, misal içün aqşamları içmege olmay, deseñ. İçip yürgen edik ve yürecekmiz, deyler». – «Asılında Ukrainada da aqşamları evler yanında içip oturmağa olmay, olar sizni kabul etmeyler, çünki siz yerli degilsiz».
İşte böyle, arbiylernen laf etti, bilgilerini arttırdı. Bir tüşünip alsınlar.
Yalıdaki ikâye. Soylarımız balalarınen deñizge bardılar. Raatlanğanlar arasında Rusiyeden kelgenlerni de rast ketirdiler. Bizimkiler azçıq yaramazlanıp, ukrain tilinde laqırdı etip başladılar. Anası, qomşular eşitsin dep qıçırdı: «Ti küdi pobig, şço j tse koïtsâ!». Musafirler özlerini qolaysız duyıp, başqa yerge avuştılar. «Qırımsiziñki», yalı – bizimkidir!
Tibbiyetten. Qırım hastahanesiniñ ekimlerinden biri, qısqa toplaşuv devamında(noqtalar yerine sögünç sözleri): «Bu…rusiyeliler kelip, bizni çalışmağa ögreteler. Bezdirdiler. Tünevin, şifahaneden saroş rus qadınnı ketirdiler, sigortası bar, emiş….şifahaneniñ öz ekimileri bar! Şarqtan kelgen …qaçaqlar da, vesiqası olmasa, baqmañız!» Soñra, baş ekim muavini sögünmeyip, amma, keskin söyledi: «Sigorta boyunca tek penitsillin ya da noşpa kibi çoq faydalı ve zemaneviy ilâclar bermek mümkün. Hasta diger bir şeyge muhtac olsa, beklep tursın, 8 künden soñ, Rusiyeden ketirirler. Parom qatnaması, daa bir qaç kün beklemeli». Söz kelimi, rusiyeli sigorta tek acele muracaatlar olsa, çalışa, devamlı hastalıqlarnı tedaviylemek içün ve belgilengen ameliyatlarnı keçirmek içün öz cebiñden para bermeli.
İşte bu, bedava tibbiyetniñ diger tarafı: «hayriye fondlarını» yasaq ettiler. Amma, endi bir qaç yıl devamında ekimlerge tek aylıqlar berip, diger masraflarnı şu fondlar vastasınen qapata ediler. Endiden soñ, kendi odalarnı öz parasına tamir etmeknen beraber, ekimler daa kerekli kâğıt, aletlerge de para ayırmalılar.
Rusiye ediye etken añlaşılmağan donatmalarnı, ekimlerniñ aylıqlarını iqtisad etip, satın alınğanını dep aytalar. Onıñ içün de, biraz köterilgen maaşlar masraflarnı qapatmaylar. Bazı tibbiyet hadimleri: «Nasıl yaşaycaqmız», dep şikâyet etip başladılar.
Soyumız aydavcı olıp çalışa. Yolculardan biri, qartana, birinci künleri ğururnen georgiy şeritini köksüne asıp yüre edi. Yaqında şeritni çıqarğan. Aydavcı dayanamay: «Qartana ne oldı ya?», - dep soradı. Köküs keçirip: «Böyle olacağını kim tüşüngen… Nefaqamız yetmey, er şey paalaşa, hususan ilâclar…Yazıq, amma…». Salondaki laqırdılarğa köre, diger yolcular da aynı fikirdeler. Qartanalar Ruusiyede ölmekni endi tüşünmeyler, ğaliba!
Rusiyeden kelgen musafirlerniñ keyfini bozmamaq içün, Qırım şifahanelerniñ birinde baş ekim ukrain tilinde laqırdı etmege yasaq etti. Hadimleri, Kiyevden anasınıñ kelüvi dört köznen bekleyler. O, tek ukrainca laf ete. «Qırımsiziñkimi»? Keliñiz, anadan sorayıq!
Qırımda «üç renkli» bayraqlar modtan çıqqan vaqıtta, tanış qadın, quyumcılıq tükânlarında ukrain bayrağını asacaq olğan aqayını zornen toqtatıp oldı. Olar, ise, «banderovetsler» degiller. «Qırımsiziñki» qırımlılarnıñ vatanperverligini uyata.
Elzara Beşuyli, Qırım sakini
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Teymur Abdullayev ve Emil Cemadenov eki aydan berli Rusiyeniñ Başkortostan Cumhuriyetindeki Salavat şeeri koloniyalarınıñ ceza izolâtorlarında tutula. Bu bir kişilik kameralar sıq-sıq apishanedeki apishane dep adlandırıla.
Teymur Abdullayev ve Emil Cemadenovnıñ advokatları emin ki, koloniyalarnıñ reberligi müvekkillerine basqı yapmaq içün olarnı ceza izolâtorlarına yolladı. Aprel ayında Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, «Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını qorumaq içün kerekli tedbir almasına», hususan olarnıñ ceza izolâtorına qapatmaq içün uquqiy sebeplerni teşkermesine talap etti. Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgenler aqqında aytıldı. Ceza izolâtorı nedir ve anda nasıl oğraylar, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
Qırımlı advokat Emil Kurbedinov, müvekkili Teymur Abdullayev Ceza izolâtorına nege esaslanıp qapatılğanını Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Biz bu munasebetniñ sebeplerini ögrenecekmiz
– Bilgenime köre, Teymurnı küçük bozuvlarda qabaatlaylar: memuriyet hadimine «sen» dep hitap etti, yañlış yerde yuqladı, töşegini doğru toplamadı, gimnastikağa çıqmadı ve ilâhre. Bular insannı ceza izolâtorına yollamaq içün sebep ola. Biz bu munasebetniñ sebeplerini, koloniya hadimleriniñ Teymurğa ve diger siyasiy mabüslerge ne içün basqı yapqanını ögrenecekmiz. Mahküm etilgen maddeniñ rolü büyük, dep tüşünem – o, terroristik ola. Amma Teymur ve diger siyasiy mabüslerni bu şaraitlerde tutmaq içün iç bir tarafsız sebep yoq, bunı isbatlamağa ve memuriyetniñ areketlerini şikâyet etmege tırışacaqmız. Ceza vesiqalarınıñ kopiyalarını istedim, amma, ne yazıq ki, şimdilik almadım.
Emil Kurbedinov koloniyanıñ memuriyeti bu vesiqalarnı yalıñız prokuratura ya da mahkemege berilgen sıñırlı malümat dep adlandırğanını şikâyet ete.
Siyasiy maddelerge istinaden mahküm etilgen qırımtatarlar Rusiye koloniyalarına endi-endi kelip başladı, ve bu taqip sisteması açıq ola
– Bu tamamen qanunsız bir şey, çünki er kesniñ onı şikâyet etmege anayasa aqqı bar. Prokuraturağa şikâyet berip, advokatqa malümat bermege razı olmağan Başkortostan Cumhuriyeti cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ yolbaşçısı ve koloniya yolbaşçısını memuriy mesüliyetke çekmege talap ettim. Soñra mahkemede bu cezalarnıñ – Teymurnıñ yigirmiden çoq cezası bar – qanunsız olğanı içün lâğu etmesini talap etecekmiz. Şimdi siyasiy maddelerge istinaden mahküm etilgen qırımtatarlar Rusiye koloniyalarına endi-endi kelip başladı, ve bu taqip sisteması açıq ola. Mabüslernen beraber penitentsiar müessiselerine mahsus hızmetlerden hasiyetnameler de kele – FSB hadimleriniñ fikirice, neden qorqulacaq ve ilâhre. Bular koloniya idareleriniñ areketlerine tesir ete.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi «Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca mahküm etilgen bütün qırımlılarnı siyasiy mabüs dep saya. «Memorial» merkezindeki islâm terrorizmi ile küreş programmasınıñ reberi Vitaliy Ponomarev qayd etkenine köre, bazı Rusiye koloniyalarınıñ reberligi böyle mabüslerge yañlış ög fikirge köre yanaşa.
– Tataristan ve Başkortostan penitentsiar müessiseleriniñ diniy baqışları sebebinden apishanege oğrağanlarğa munasebetleri pek yahşı degil – Kreml siyaseti bayağı yımşaq olğan keçken seneleri bile. «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bir eski mabüsi Başkortostandaki koloniyada memuriyetniñ duşman munasebetini is etti, dep aytqan edi, Baykal artındaki koloniya ise qabarcılıq davalarınen oğraşa edi: şikâyet yazma ve istegenini yap kibi.
Emil Cemadenovnıñ ömür arqadaşı Liana Cemadenova aqayınıñ aytqanlarına esaslanıp, Başkortostandaki koloniyanıñ ceza izolâtorında mabüsni nasıl şaraitler beklegenini ayta.
Emil, onı ceza izolâtorına qapatıp, anda bulunuv müddetini toqtamayıp uzatalar, dep haber etti
– Emil, onı ceza izolâtorına qapatıp, anda bulunuv müddetini toqtamayıp uzatalar, dep haber etti – andan ne vaqıt çıqacağı belli degil. Bu belli bir rejimi olğan kiçik oda. Kündüz mabüsniñ minderi ve yorğanı alına, töşegi köterile – tek gece doquzdan saba beşke qadar açıla. Divar ve yerler beton, şahsiy eşyalar anda alınmay. Emil, sıq-sıq çorap deñiştirmege mecbur olğanını ayta, çünki beton yerlerinden sılaq ola. Başkortostanda sıq-sıq suvuq ve dımlı ola, yağmur yağğanda bu mağaz kibi yerni suv basa. Üç aydan berli Emil böyle şaraitlerde buluna. Onıñ bir sıra hastalığı bar: yürek problemleri, hronik aşqazan ülseri, hronik piyelonefrit. Elbette, bu ağırlaşır, dep qorqam. Emil ilk sefer onı sağlıq vaziyeti sebebinden gimnastika yapmağa istemegeni içün ceza izolâtorına yollağanlar, dep yazdı.
Liana Cemadenovanıñ aytqanına köre, koloniya hadimleri aqayı saqalını tıraş etmegeni içün ve kamerada ibadet etkeni içün oña qarşı iddiada bulundı.
«Rus Sidâşçaya» Fondunıñ uquq reberi Aleksey Fedârov özü de bir vaqıtları koloniyada yattı, mabüsler ceza izolâtorına eki esas sebepten oğraması mümkün, dep ayta.
İdare mabüsni begenmey ve onı bir kün içinde ceza izolâtorına qapatalar
– Birincisi – mabüs hadimlerge qaba yanaşmaq kerek, amma bu siyrek olğan şey. Daa çoq ekincisi ola – idare mabüsni begenmey ve onı bir kün içinde ceza izolâtorına qapatalar. Bunıñ içün bir bozuv qayd etilmeli. Onı teşkil etmek de qolay: töşekni yañlış topladı, selâmlaşmadı, izin olmağanda töşek üstüne oturdı. Bir künde mabüske qarşı dört-beş raport yazıla bile ve olarnıñ esasında ceza izolâtorına beş künge yollamaları mümkün. Müddet uzatıla bile – çoqusı allarda kün tertibiniñ bozuluvı sebebinden. Bir çoq koloniyada avalandıruvğa muzıka yañğıratqıçı qoyula ve saba beşten aqşam onğa qadar muzıka açıla. Ekinci-üçünci künü insan canavarlaşa, ve er bir agressiya uzatuv içün manaçıq olacaq raport olaraq qayd etile.
Aleksey Fedârovnıñ bildirgenine köre, çoqusı allarda prokuratura mabüslerge olğan munasebetke köz yuma.
Mabüs ekstremizm sebebinden koloniyağa oğrağan olsa, oña daima basqı yapılacaq
– Pek siyrek olsa da, prokuror ceza izolâtorına qapatuv qanunsız dep bu qararnı lâğu ete bile. Mahkeme buña köz yuma. Mabüs ekstremizm sebebinden koloniyağa oğrağan olsa, oña daima basqı yapılacaq. Onıñ yeri ayrı, FSB hadimlerine onıñnen bağlı malümat berilmeli, Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ hadimi içün ceza izolâtorında bulunğanını yazmaq daa qolay. Diger mabüslernen beraber çalışsa, ne içün çıqqanını añlatmaq kerek. Amma insaniy faktor da bar. Ekstremist ya da siyasiy maddelerge köre mahküm etilgen mabüslerge cinayetçilerniñ ilişkenini iç körmedim. İnsan yahşı yanaşsa, ürmet etilecek. Rusiye koloniyalarına oğrağan ukrainalılar öyle, meselâ, bunı ayta bilem. Putinge yüzde yüz qol tutqanlar bile ekinci künü er şey añlay.
Aleksey Fedârovnıñ fikirince, koloniyalarda mabüslerniñ qanunsız taqibini toqtatmaq içün Rusiyede Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti, prokuratura ve mahkemeler arasındaki bağnı üzmek kerek. Bu da penitentsiar sistemasınıñ tolu islâatı demektir.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Ärbir ata –ananı balağa bilim beru mäselesi tolğandıratını anıq. Balası mektepke bararda özine bilim berudiñ mañızdılığı, qajettiligi, sapası turalı..
Jahandanu däuirimen birge adamzat damuınıñ törtinşi – postindustrialdı kezeñi kelip jetti. Bwl qoğamda düniege kelgen Z wrpağın 2010 jıldan bastap öm..
Auğan soğısınıñ ardageri, tarih ğılımdarınıñ doqtorı, professor Saylan Bolat Sanabaywlı auğan ahualı, tälipter qateri turalı arnayı swhbat berdi. ..
Jazdıgüni jayılımda qoñdanatın maldı qolğa qaratqan, qorağa qamatqan biılğı quañşılıqtıñ aqırı oñtüstik-batıs öñirlerde jwtqa aynaldı. Agrarlı bağdard..
Belgili rejisser, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen öner qayratkeri, «Aqsaray» teatrınıñ körkemdik jetekşisi, dissident qayratker Bolat Atabaevtıñ qaytıs bo..


text:
Qırım akimiyeti narazılıq aktsiyalarından qorqmay, dep bildirdi Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov MİA «Rossiya segodnâ» matbuat konferentsiyasında.
Böyle etip Qırımnıñ Rusiye baş naziri jurnalistniñ ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiya iştirakçileriniñ yaqalanma sebebi aqqında sualine cevap berdi.
«Qırımlılar bir şeyden qorqmaylar, olar bunı endi isbatladılar. Mında memuriy bozuvlar aqqında laf kete, tedbirler keçirilmesiniñ qaideleri bar. Belki de, birisi bundan faydalanacaq olacaq ola. Dünyanıñ er bir memleketinde kütleviy aktsiya keçirilmesi qaideleriniñ bozulması içün politsiya memuriy protokollarnı tizip, qabaatlılarnı yaqalay», – dep tekrarlay Aksenovnıñ aytqanlarını RİA-Novosti.
Mart 9-da Aqmescitniñ Gagarin bağçasında ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiya iştirekçileri yaqalanıp, Demir yol rayon politsiya bölügine alıp ketirilgen ediler. Mart 12-de mahkeme olıp keçti, faallerni ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezaladılar. Mahkeme faallerni 40 saatlik mecburiy işler ile cezaladı.


text:
Devlet başı vazifesine 21 namzet kösterildi. Faqat olardan 4, şu cümleden kommunistlerniñ lideri Petro Sımonenko küreşten vazgeçti, şunıñ içün saylayıcılar 17 namzetten saylamaq kerekler.
Esas küreş iş adamı Petro Poroşenko ve «Batkivşçina» firqasınıñ lideri Yuliya Timoşekno arasında keçmekte. Olarnıñ artında Rusiye tarafdarı olıp sayılğan Sergiy Tigipko tura.
Prezident saylavları separatist ve akimiyet küçleri arasında çartışmalar devam etken Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde saqlanıp qalğan kerginlik şaraitlerinde keçecek.
OBSE halqara nezaretçileri yaqında yarınki rey berüvde saylavlar aqqında qanunğa riayet etüvini nezaret etmek içün Kiyevge keldiler.


text:
Cumaaqşamı künü Ukraina Yuqarı Radasınıñ qapalı toplaşuvında üç türlü sualler baqılacaq: Rusiye istilâsına cevap, Qırım ve terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerden köçip kelgenlerniñ abadanlaştıruvı, em de ükümetniñ buhranğa qarşı tedbirleri, dep haber ete fraktsiyadan tış halq deputatı Anatoliy Gritsenko, yaza İnterfaks-Ukraina.
«Radanıñ qapalı toplaşuvı. Mündericesini aytmaycam, çünki o qapalıdır. Lâkin kün tertibi – gizli degil. Arbiy vaziyet kirsetilmesi aqqında laf ketmey – prezidentniñ böyle bir qararı yoq. Bir de bir qanun leyhaları da qabul etilmeycek, olarnı kün tertibine kirsetmediler», – dep yazdı Gritsenko Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, eñ evelâ «Rusiye istilâsı ve oña qarşı areketler» kibi meseleler baqılacaq.
Ekinciden, «Qırım ve ATO yerlerinden köçip kelgenlerniñ abadanlaştıruvı boyunca ükümet işi» muzakere etilecek.
Ukraina Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ malümatına köre, sentâbrniñ 4-ne qadar Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan köçip kelgen adamlarnıñ sayısı 17 biñ 213 insannı teşkil etti, olardan – 4 biñ 801 bala, 1 biñ 243 kişi – saqat ve esli başlı adamlardır.


text:
Noyabr 3 künü devamında Azov deñizi ve Keriç boğazı üzerinde üç defa Su-24 rusiyeli istihbarat uçaqları qayd etildi. Bunı bugün Kiyevde brifing devamında SNBO haber-analitik merkeziniñ matbuat kâtibi Andriy Lısenko bildirdi, – haber ete UNİAN.
«Nezaret etilgen rayonlarda ve sıñırda qanunsız silâlı teşkilâtlar tarafından ava istihbaratınıñ keçirüv hususiyetleri qayd etilmegen edi. Umumen, soñki afta devamında sıñır bekçileri 22 kere duşmanlarnıñ 25 BPLA qullanuvını qayd etildi. Kün devamında Rusiye silâlı quvetleriniñ üç Su-24 istihbarat uçağınıñ Azov ve Keriç boğazı tarafından qayd etilgen edi. Bundan da ğayrı, Rusiye Silâlı quvetleri tarafından İL-20 uçağınıñ Qara deñiz ve Zmeinıy adası yanında qullanuvı da belgilendi», – dedi Lısenko.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Dharamsala - Üzlären sörgendäge Tibät xökümäte bularaq atağan Hindistandağı tibätle törkem, Tibät başqalası Lhasada, Qıtay xökümätenä qarşı bulğan protest çaralarında çıqqan çualışta kimendä 80 keşeneñ ülüen belderä.
Hindstannıñ tönyağındağı xökümät, ülgän keşelär sanı törle çığanaqlar tarafınnañ da raslanuın belderä. Läkin Qıtay räsmiläre ülüçelär sanıñ 10 keşe buluın däğwä itä.
Tibätneñ ruxani citäkçese Dalai Lama Qıtaynı, töbäktä “terrorçılıq tudıruda” häm “mädäni yaqtan orım” yasawda ğayepläp çıqtı.
Başqala Lhasanıñ bügen tınıç buluı, Qıtay ğaskäriläreneñ uramnı küzätep toruları xäbär itelä.
Lhasada, soñgı 2 distä yıl eçendä bulğan zur qarşılıq çaralarında, Qıtaylılarnıñ kibetlärenä höcümnär bulğan ide.
Tibättä waqiyğalar qıza barğanda, Brüsseldä oçraşqan Yewropa Berlege citäkçeläre, waqıyğalarnı borçılu belän küzätülären belderep, Qıtaynı tınıçlanırğa çaqırdı. AQŞ tışqı eşlär ministrlığı da Qıtayğa Dalai Lama belän söyläşergä kiñäş itte.
Oşbu waqıyğalar Tibätneñ Qıtayğa qarşı uñışsız tämamlanğan baş kütärü tırışlıqlarınıñ 49 yıllığına turı kilä. Pekin xökümäte isä härwaqıt Tibätneñ üz xaqimiäte astında buluına basım yasıy.
20 ğasırğa qadär törle waqıtlarda bäysez bulıp yäşägän Tibätlelär, ruxi citäkçe Dalai Lamanı üzlärenä citäkçe bularaq kürä. 1959 yılda töbäktän qaçıp kitärgä mäcbür bulğan Dalai Lama, xäzerge waqıtta Hindstanda yäşi.


text:
Qırımda meskün yerlerniñ adlarınıñ deñiştirilmesi boyunca esas noqta – tarihiy qırımtatar adlarınıñ qaytarılması. Bunı Radio Svoboda efirinde Ukraina Milliy hatıra institutınıñ başı Vladimir Vâtroviç bildirdi. Onıñ sözlerine köre, bu meselede institut Qırımtatar Milliy Meclisi ile birlikte çalışa.
«Dekommunizatsiya» aqqında qanunğa köre, şimdi Rusiye Federatsiyasınıñ işğali altında olğan ya da Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde terroristik gruppalarınıñ nezareti altında bulunğan territoriyalar istisna degil. Yani, anda cemaat muşaverelerini keçirmege imkân olmasa bile, meskün yerleriniñ adlarını deñiştirecekler», – dedi o.
Jurnalistniñ Qırımnıñ Rusiye işğali şaraitlerinde bu tek Ukrana ve dünya haritalarında mumknün olğanı aqqında aytqanına Vâtroviç dedi: «Ukraina özüne Qırımnı qaytarmağance».


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, «Rusiyeniñ vaziyetni kerginleştirüvi soñki yıllarda eñ büyük ola», dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye Federatsiyası ateşsiz rejimge sadıq olğanını isbatlamağa istemeyip», Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda vaziyetni muntazam sürette kerginleştire.
Bu aqta Ukraina Tış işler nazirligi matbuat hızmetiniñ saytında derc etilgen beyanatta aytıla.
«Rusiye Federatsiyası yapqan areketlerinen vaziyetni çıqmaz yolğa ketirdi, tek bir çare qaldı: diplomatiya. Moskva arbiy kerginleştirüvni toqtatmalı, siyasiy-diplomatik usullarğa ve ateşsiz rejimge sadıq olğanını acele ve şartsız isbatlamalı», – dep qayd etti o.
Kulebanıñ aytqanına köre, Ukraina Normand formatındaki aracılar olaraq Almaniya ve Frenkistannen beraber «Rusiyeni konstruktiv muzakere esnasına aveslendirmek içün elinden kelgenini yapalar».
«Başqa ortaqlarımız, hususan ABD, Canada, Büyük Britaniya, NATO, Rusiyeniñ muzakerelerni uzatmasına qol tuta. Rusiye yañlış malümat tarqatsa da, şunı aytayım: Ukraina siyasiy-diplomatik usullarğa emiyet berecek, çünki barışıq ve insanlarnıñ ayatı devletimizniñ temel qıymeti ola», – dep ayttı Dmıtro Kuleba.
Hatırlatamız, Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba OSCE baş kâtibi Helga Schmid telefonda laf etip, «Rusiye, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda telükesizlik vaziyetini muntazam sürette kerginleştire», dep haber etti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Rusiye ordusınıñ Ukraina sıñırlarına ve işğal etilgen Qırımğa çekilgenini izaatlap, «Rusiyeniñ memleket topraqlarında istegeni kibi ordu avuştırmağa aqqı bar», dep ayttı.
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Ukraina sıñırına ordusını çeke.
Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz küçleriniñ komandanı Oleksiy Neijpapa, yedi yıl devam etken Qırım işğali vaqtında Rusiye Qara deñiz flotunıñ gemi ve suvastı gemi erkânı 45% arttı, dep bildirdi.
Mart ayında yarımadada Rusiye arbiyleriniñ muntazam talimleri keçirildi. Rusiye Mudafaa nazirligi martnıñ 16-nda Qırımda Opuk poligonında başlağan Ava desant ordularınıñ taqım ştab talimleri aqqında bildirgen edi.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni yaptıra. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.


text:
Qırımtatarlarnı sürgün etmek qararı Sovetler Birliginiñ Türkiye ile cenkine azırlıq ketkende qabul etilgen edi. Bunı çeçen ve inguş halqlarınıñ Orta Asiyağa sürgünliginiñ 72-nci yıllığına bağışlanğan «tögerek masa» toplaşuvında Ukrain milliy hatıra institutınıñ hadimi, tarihçı Sergey Gromenko bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Gromenkonıñ fikirince, qırımtatarlar ve Şimaliy Kavkaz halqlarınıñ sürgünlik sebepleri sovetler reberliginiñ planlaştırılğan Türkiye cenkinde arqanı temizlemek ıntıluvları ile bağlı edi.
«Ne içün yapılğanını ayta bilemiz. Em Kavkaz halqları, em de Qırım halqları Sovetler Birliginiñ imperatorlıq niyetlerinden zarar kördi, Sovetler Birligi Türkiye ile cenkke azırlanıp, Şimaliy Kavkazda Rusiye imperatorlığı ve Sovetler Birligini duşman sayğan halqlardan arqasını temizlegen edi. Qırım halqları da aynı oldı», – dep qayd etti tarihçı.
Onıñ qayd etkenine köre, 1944 senesi mayıs ayında sürgün etilgen qırımtatarlar sovetler rejimi içün telükeli degil ediler, kollaboratsionizm qabaatları ise – sebepsizdir. Gromenkonıñ aytqanına köre, qırımtatarlar ve vaynahlar küçük vatanlarından sürgün etilgen 10 «cezalanğan halqlar» arasına kirmekteler.
Fevral 23-te çeçen ve inguşlar sürgünlik yıllığını, qırımtatarlar ise 1918 senesi öldürilip Qara deñizge atılğan qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Qırım, Litvaniya, Poloniya ve Aqrusiye musulmanları müftisi, milliy gimn müellifi Noman Çelebicihannıñ facialı ölümi yıllığını qayd eteler.


text:
Bu sene başından Qırımnı ziyaret etken turistlerniñ sayısı 334,8 biñ insannı teşkil etti, bu ise, keçken senege köre, 18,7 fayızğa ziyadedir, dep belley Rusiyege boysunğan Qırım kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy. Bunı «Novosti Krıma» bildire.
«Sene başından Qırım Cenüp yalısında turistlerniñ bütün sayısından 56 fayızı, Qırımnıñ ğarbiy yalısında – 33 fayızı, Qırımnıñ şarqiy yalısında – 10 fayızı, diger regionlarda – 0,5 fayızı raatlandı. Çalışqan şifahane-kurort ve musafirhane müessiseleri toldurılmasınıñ orta seviyesi 26 fayıznı teşkil ete, keçken sene aynı vaqitta ise 22,6 fayıznı teşkil ete edi», – dep bildire Strelbitskiyniñ neşiri.
Bunen beraber Rusturizm Qırımda turistlerniñ sayısını degil de, raatlıq seviyesini arttırmağa çağırdı. Rosturizmde işğal etilgen Qırımda raatlıq şaraitini eyileştirmek kerek olğanını da qayd eteler.
Şimdiki vaqıtta Qırım kurort ve turizm naziri vazifesini eda etken Sergey Strelbitskiy bu sene Qırımğa 4,9 million turistniñ kelecegini tahmin etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kelecek bazar künü, martnıñ 29-ında, Ukraina yaz vaqtına keçe.
Ukrainada saat deñişmesi 1996 yıl tarihı ile Nazirler Kabinetiniñ qararınen tertiplene.
Ukrainada Avropa Birliginen ve Avropanıñ çoqusı memleketlerinen beraberlikte yılda eki kere vaqıt deñişe: martnıñ soñki bazar kününde memleket "yaz vaqtına" keçe, oktâbrniñ soñki bazar kününde ise "qış vaqtına", yani öz saat quşağı vaqtına, qayta.
Keçek nyıl Avropa komissiyası Avropa birliginiñ vaqıt deñişmesinden vazgeçüv planını taqdim etti, oña köre, aza memleketler "qış" ya da "yaz" vaqtı boyunca yaşaycaqlarını özleri saylamalı. Avropa Biriliginde soñki vaqıt deñişmesi 2021 senesi olacaq, dep beklenile.
Qomşu Rusiye bir qaç yıl evel vaqıt deñişmesinden vazgeçti. İlhaqtan soñ Qırım da saatlarını keçirmey.


text:
Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ Facebook saifesinde destek içün teşekkür ve bütün dünya boyunca siyasiy mabuslarğa cemaatçılıqnıñ diqqatını celp etmek muracaatınen beyanat paylaşıldı.
«Sizni diger Qırım siyasiy mabusları – bir qaç aydan bir yarım yılğa qadar SİZO-da bulunğan cesür adamlar – aqqında da aytmağa çağıram... Namusını ve doğrusını hain etmegen adamlar, yalan ve iftira yerine istenilgen azatlıqnı almağa red etken adamlar aqqında. Dünya Qırımda işğalci ükümet tarafından etilgen repressiyalar aqqında bilmeli! Yaqın künlerde psihiatrik hastahaneni terk etip olsam da, Qırımdaki repressiyalar qurbanlarına destegiñizni bir saniyege bile toqtatmamañıznı rica etem», – dep bildirile Umerovnıñ saifesinde.
Beyanatta bütün dünya boyunca siyasiy mabuslarğa destek aktsiyalarına çıqmağa muracaat etile.
Sentâbr 2-de Kiyevde Rusiye Federatsiyası elçiligi yanında «Adamlarnı degil de, tereklerni oturtıñız!» aktsiyası keçirile. Aktsiyanıñ esas maqsadı – Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ mecburiy şekilde psihiatrik hastahanede tutulmasına qarşı narazılıq bildirmek, ve «yarımada işğalci ükümetine tesir etmektir».
İşğal etilgen Qırım ükümeti 59 yaşındaki İlmi Umerovnı televizion yayınında «Rusiyeni Qırımdan ve Donbasstan çıqmaq mecbur etmek kerek» degen sözleri içün Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarda qabaatlaylar. Avgust 11-de Meclis reisiniñ muavini, sağlıq alına baqmadan, mahkeme qararına binaen psihiatrik hastahanege ekspertizağa ketirildi. İmayeciler bu qararğa qarşı şikâyet arizasını berdi.
Rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov Umerovnıñ ağır alı aqqında bildirgen edi.
Mahkeme-psihiatrik ekspertizanı keçirecek ekimler komissiyasınıñ toplaşuvı sentâbr 7-de keçirilecektir.
Resmiy Kiyev İlmi Umerovnı azat etmege bir qaç sefer talap etken edi. Keçken afta Avropa Birligi Rusiyeni Umerovnı deral azat etmege çağırdı. AQŞ Devlet Departamentinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işğal etilgen Qırımda psihiatrik hastahanede tutulğanından qasevet çekkenlerini bildirdiler ve Rusiyeden onı azat etmege talap ettiler. Ukrainada Büyük Britaniya elçiligi de aynı çağıruv ile muracaatta bulundı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ baqılması esnasında qabaatlav şaatını diñledi. O, işniñ figurantları Muslim Aliyev ve Enver Bekirovğa musbet harakteristikalar berdi. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Aleksey Ladin bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, şaat, Aliyev ve Bekrovnıñ oña İslâmnı ögretkenlerini bildirdi ve bu, mezkür dinniñ ananeviy ceryanı edi, dep qayd etti.
Ladinniñ qayd etkenine köre, tahqiqat vaqtında şaat eki kere sorğulandı – ve ekinci sorğulama esnasında o, «Hizb ut-Tahrir»ni añdı, lâkin mahkemede şaat bu malümatnı seslendirmedi, ve qabaatlav tarafı cinaiy işte olğan malümat ile mahkemede berilgen ifadeler arasındaki zıddiyetke diqqat etmedi.
Ladinniñ malümatında köre, ondan soñ mahkeme qabaatlav tarafından taqdim etilgen iş materiallarnıñ ögrenilmesine keçti.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandı. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» İslâmiy siyasiy teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte keçken köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Yanvar 24-te Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantınıñ azat etilmesini talap etti.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Aqmescitte 5, 7 ve 17 marşrut trolleybuslarında naqıtsız ödev kirsetildi.
Qırım Naqliya nazirligi bildirgeni kibi, yol ücretini MİR, Visa ve MasterCard bank kartalarınen ve "Mir Pay" telefon qullanımınen tölemek mümkün.
"Endiden №5, №7 ve №17 marşrut trolleybuslarında yol ücretini naqıtsız tölemek mümkün. Bu marşrutlarda 42 trolleybus çalışa", - haber ettile müessisede.
Beyanatta bildirile ki, yaqın vaqıtta "Krımtrolleybus" müessiseniñ bütün naqliyatı naqıtsız ödev sistemsınen donatılacaq.
Aprelniñ 15-inde bildirile edi ki, koronavirus tarqalması telükesi sebebinden Aqmescit akimiyeti, şeerde künde 140-den ziyade degil içtimaiy naqliyat yürecegi aqqında qarar aldı, yani naqliyatnıñ 30%-ı.
Bundan evel Rusiye nezaretindeki Qırım Naqliyat Nazirligi "Krımtrolleybus" devlet şirketinen beraberlikte Aqmescit-Aluşta ve Aluşta-Yalta trolleybuslarnıñ sayısını arttıracağını bildirgen edi.
Daa evel Rusiye akimiyeti aprelniñ 2-sinden 14-ünece yañı naqliyat sıñırlavlarını tayin etti.
Aprelniñ 1-nden itibaren Qırımda cemaat naqliyatı tek saba ve aqşam cedvelge köre olacaq. Aqyar sakinlerine aprelniñ 1-nden itibaren acele vaziyet olmağanda evden çıqmaları yasaqlandı. Martnıñ 31-nde Aqyar akimiyeti şeer kirişlerinde blokpostlar qurdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Vikipediya:Portal:Dağlar
Portal:Dağlar
Resim
Künniñ maqalesi
Çatır Dağ - Qırım yarımadasınıñ eñ namlı dağıdır. Cenüpte yüksek, şimalde alçaqça eki platodan ibarettir. Şimaldeki platonıñ yüksek bölükleri qayın, ardıç ormanlarınen qaplıdır. Namlı mağaralarınen trekkingge munasip olması sebebinden turistik bir hususiyetke saiptir. Yüksek plato tik bir enişke saiptir, bu sebepten dağcılıq sportunen oğraşqanlarnıñ alâqasını çeke. Çatır Dağnıñ şimal yamaçlarında Aqmescit şeeri buluna.
Qırım
Maqaleler
Yañı maqaleler
Portallar
Tabiat · Renkler · Astronomiya · Atlar · Deñizler · Dağlar · Küz · Başqa portallar...


text:
İlhaq etilgen Qırım ve Abhazistan (Gürcistannıñ separatist bölgesi) biznes saasında emekdeşlik aqqında añlaşmanı imzaladı. Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov bildirgeni kibi, bunıñ içün Abhazistannıñ birinci vitse premyeri Deur Arşbu yarımadağa keldi.
"Bugün Abhazistan ve Qırımnıñ ticaret palataları arasında İş şurasınıñ yaratılması aqqında añlaşma tizildi. Bu iş şurasına büyük ümütlerimiz bar. Olar, bu yöñelişte bütün müim meselelerni çezip, biznesni eki tarafqa yürsetmeli", - dedi Arşba Aqmescitte matbuat konferentsiyasında.
Aksönov ise, Qırım daa añlaşma tizilmesinden evel Abhazistandan çaqıl ve qumnı satın alıp başlağanını qayd etti.
Abhazistan, Gürcistannıñ separatist bölgesi, 1993 senesinde Gürcistan ile cenkten soñ mustaqillikni ilân etti. Rusiye Abhazistandaki separatist keylerge daima qol tuta edi, 2008 senesinde ise beş künlik Gürcistan-Rusiye cenkinden soñ, Abhazistannıñ mustaqilligini tanıdı. Gürcistan, Abhazistan ve Cenübiy Osetiyanıñ topraqlarını Rusiye tarafından işğal etilgen, dep saya ve Rusiyeni topraq bütünliginiñ bozmasında qabaatlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev 2015 senesi bücetinde qırımtatarlar ve diger sürgün etilgen halqlarnıñ abadanlaşuvına ayırılğan maddiy vastalar aqqında tarif etti.
«Bücette qırımtatarlarnıñ ve Ukrainadan sürgün etilgen diger millet vekilleriniñ abadanlaşuvına 790 biñ ayırılğan. Bu para bir şeyge yetermi?» – denile onıñ resmiy Facebook saifesinde.
Bundan evel Cemilev 2015 senesi bücetiniñ baquvında Ukraina Yuqarı Şurası işğal etilgen Qırımnıñ sualini körmemezlikke urğanı aqqında bildirgen edi.


text:
Bu G7 eki devlet liderleriniñ Rusiyeniñ Qırım regionınıñ işğalinden soñ ilk körüşüvi olacaq.
AQŞ temsilcisi Jay Carney qayd etti ki, taraflar «Jeneva añlaşmasında yazılğan mecburiyetleriniñ Rusiye tarafından eda etilmegeni»ni muzakere etecek.
Mayıs 1 künü Merkel Rusiye prezidenti Vladimir Putinni Avropa havfsızlıq ve işbirlik boyunca Teşkilâtınıñ Slavânskta separatistler tarafından tutıp alınğan memleket-azalarınıñ 7 arbiy inspektorınıñ azat olunuvına qol tutmağa çağırdı. Bu insanlar arasında – 4 alman zabiti ve Danimarka, Lehistan ve Çehiya vatandaşları.


text:
Aqmescit merkezinde Karla Marksa soqağında patapatçı Krım 24 rusiye telekanalınıñ mühbiri Nikolay Uvarovnı urdı. Bunıñ videosını kanalnıñ yayınında kösterdiler.
"O, yaş balanen qartiyge az qalıp aydap uracaqta, onı birinci kere tenbiyeledim, soñ, o aylanıp qaytqanda, ekinci sefer", - aytıp berdi urulğan jurnalist.
O yerde olğan adamlardan birisi, Oleg Şarbayev, kişi agressiv olğanını ve mühbiri urıp başlağanını ayttı.
Nikalaynıñ qanı aqıp başladı, siyarıntıları peyda oldı, o, ekimlernen beraber hastahanege ketti, denile yayında.
Jurnalistni kim urğanı daa belli degil, amma Qırımdaki rusiye polisi, vaziyetni nezaret altına aldılar, dep ayttı.
"Şimdi teşkerüv keçirile. Onıñ neticesinde qanun boyunca qararlar berilecek", dedi İİN-niñ hadimi Olga Kondraşova.


text:
Rusiyeniñ Qırım işşğali devamında yarımadağa 1,5 biñ arbiy tehnika ketirildi. Rusiye ordusınıñ sayısı 40 biñge qadar arttırıla bile. Bu aqqında ATO matbuat merkezi bildire.
«Yarımadanıñ şimdiki vaziyetine köre, Qırım Ukraina içün arbiy ceetten telükeli bir yönelişke çevirile, Qırımdan Ukraina içün arbiy-strategik telüke bar. Ukraina kelecek yılları içün mudafaa strategiyasını tizgende bunı köz ögüne almalı», – aytıla beyanatta.
RNBO bildire ki, ukrain arbiyleri işğal etilgen Qırımda Rusiye arbiy tehnikasınıñ areket etkenini qayd ete. Qırım şimalinde Rusiye Federatsiyası Silâlı Quvetleriniñ bölükleri ep areket ete.
Rusiye Federatsiyasınıñ mudafaa naziri Sergey Şoygu dedi ki, Ukrainadaki vaziyet kerginleşkeni ve kendi sıñırlarnıñ yanında çetel arbiyler çoqlaşqanı sebebinden Qırım yönelişinde ordunı pekitmeli.


text:
İşğal etilgen Yaltada kurort-şeeriniñ itibarlı vatandaşı Calil Nacabov adına şeer bağçasında belgisiz şasıhlar üzerinde «Qırım – Ukraina» yazısı olğan köpürni yaqtılar.
Bu aqta öz Facebook saifeinde Qırımnıñ Azerbaycan cemiyetiniñ başı Ragim Gumbatov bildirdi.
«Ateşke berüv, tesadüf bir şey edi, dep belleyim, belki de, mında daima bulunğan evsiz insanlar tarafından çıqarılğan. Olar mında çöplüklerde tapqan şeylerini toplaylar. Bir qaç kere ortalıq temizlengen edi, amma er vaqıt nezaret etmege imkânımız yoq. Mında, isinmek içün ateşni yaqqanlar, ğaliba, amma neticede er şey yanıp ketti», – dep yazdı o.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bunıñnen bağlı mektüpni Degtârev «Qırım devlet şurasınıñ» reisi Vladimir Konstantinovge yolladı, dep bildire «İzvestiya».
«Rusiye anayasası bergen unikal bir fursattan faydalanmaq kerek – çift ad olmaq kerek. Böyle adım Qırımnıñ tarihını birleştirecek» – dey o.
O, emin ki, onıñ işdeşleri Qırımğa ekinci ad bermek teklifine qol tutarlar.
Aqyar Qara deñiz kazaklar taqımınıñ atamanı Anatoliy Marettanıñ fikirince, eki ad kerekmey, «Tavriya ya da Tavrida olmaq kerek», çünki «Qırım» – qırımtatar adı.
Neşirniñ yazğanına köre, Qırım Tavrida antik adınen milâttan evel V as. belli olğan edi. Tatar-moğolları XIII asırda onı zapt etken soñ, Qırım şeeri (şimdi – Eski Qırım) meydanğa ketirilip, Qırım emirliginiñ paytahtı ve yarımada adı olğan.
1783 senesi o, Rusiye imperiyasınıñ terkibine kirdi. Onıñ yerinde Tavriya vilâyeti, birazdan – Tavriya güberniyası peyda oldı.
1920 senesi Beyaz areketi yeñilgen soñ, yarımadada Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti meydanğa ketirildi.


text:
Parijde «normand dördü» memleketleri liderleriniñ körüşüvi vaqtında imzalanğan vesiqa «qırımlı siyasiy mabüslerni deñişimden alıp taşlay». Böyle fikirni dekabrniñ 10-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kyivde «Milliy aq qorçalayıcı konferentsiyasıDegil» tedbirinde bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Tünevin imzalanğan (Parijdeki körüşüv neticesinde – QA) vesiqa bütün qırımlı siyasiy mabüslerni deñişimden alıp taşlay. Muzakereler keçirilgenini bilem, tırışqanlarını bilem, amma yüzlernen insannıñ duyğularına baqıp, onı imzalamağa kerek edimi? Qırımdan 100-den çoq siyasiy mabüs bar – olarnıñ tuvğanları, bala, apay, ana-babaları bar. Yüzlernen insan», – dedi Çubarov.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Ukraina prezidenti, Parijde keçirilgen «normand formatı» körüşüvinden soñ keçirilgen matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Ukraina ve onıñ halqı içün deñişmeycek esaslarnı qayd etti. O, Donbas, Rusiye işğal etken Qırım Ukraina toprağı ola, dep qayd etti.
«Normand dördü» liderleriniñ soñki muzakereleri 2016 senesi oktâbrniñ 19-nda Almaniyanıñ paytahtı Berlinde keçirilgen edi. O vaqıt Ukraina prezidenti olğan Petro Poroşenko, Frenkistan prezidenti Fransua Olland, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Almaniya kantsleri Angela Merkel Lugansk vilâyetiniñ Stanıtsâ Luğanska ve Zolote ve Donetsk vilâyetiniñ Petrovske rayonlarında ordularnıñ çetleşüvi aqqında añlaşqan ediler. Bu vazifeler 2019 senesiniñ yaz – küz mevsimleri arasında yerine ketirildi.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2019 senesi oktâbrniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13000 - 13200 insan elâk oldı.


text:
Avropa parlamenti Rusiyede tutulğan ukrainalı rejissör Oleg Sentsovnıñ «eñ lâyıq namzetini» Saharov mukâfatına sayladı. Böyle bir fikirni Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Radio Svobodada seslendirdi.
Çubarovnıñ aytqanına köre, bunı o, Avropa parlamentiniñ Litvaniya deputatı Pâtras Auştrâviçüske bildirdi. O, «Avropa parlamenti içinde Sentsovnıñ mukâfat alması içün keçirilgen kampaniyanıñ eñ faal «areketçilerinden» biri edi.
«Bu Oleg Sentsovnıñ apisten azat etilmesine yardım etermi? Mence, Rusiye bir qarar alsa bile, bu müim bir faktor olmaycaq, Birleşken Ğarp tarafından belli bir uzlaşma kerek olacaq», – dedi Refat Çubarov.
Oktâbrniñ 25-nde Rusiyede mahküm etilgen ukrainalı rejissör Oleg Sentsov Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi içün» Saharov mukâfatına nail oldı. Taqdirlev merasimi dekabrniñ 12-nde Strasburgda olacaqtır.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiyede mahküm etilgen ukrainalı rejissör Oleg Sentsovğa Saharov mukâfatını bermege qarar alğan Avropa parlamentine teşekkürler bildirdi. Ukraina devlet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, Sentsov printsipial küreşniñ, işançlarğa sadaqat örnegi ola.
1988 senesinden berli Avropa parlamenti Saharov mukâfatını insan aqları ve ifade serbestligini qorçalağan insan ve teşkilâtlarğa bere.
Oktâbrniñ 5-nde Rusiye apishanesiniñ nezaretçileri bildirdi ki, 145 künden berli açlıq tutqan Sentsov «aşamağa razı olğanını yazma şekilde» bildirdi. Sentsov, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini talap etip, açlıqqa başlağan edi.
Daa soñra peyda olğan malümatqa köre, Sentsov oktâbrniñ 6-nda açlıqnı toqtatacaq. O, «zornen aşatacaqlar dep, bunı mecburiy adım» dep adlandırğan edi. Amnesty International, zornen aşatma azap ola, dep qayd etti.
Advokat Dmitriy Dinze ve Sentsovnıñ qardaşı Natalya Kaplan mahküm etilgen rejissörniñ cigeri bozula ve büyrekleri işini toqtata bile, dep haber etkenler. Rusiye ekimleriniñ fikirince, Sentsov açlıqtan çıqma esnasına dayanamaması mümkün.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Qırımğa ketken Ukraina vatandaşından silâ tutıp aldılar dep avgustnıñ 13-ünde haber etti muessiseniñ matbuat hızmeti.
Rus quvetçilerniñ malümatına köre, rusiye sıñırcıları, Qırım tarafından “Armânsk” kırış-çıqıç noqtasında, Ford maşnasınıñ baquvı devamında aydayıcınıñ kürsüsi tübünde “çeşiti belgisiz olğan pıştav, pıştav magazini ve 9 milimetr kalibrli sekiz patron” taptı.
Ukrain vatandaşlığınen qadın, pıştav babasına ait olğanını ve babası onı özüni qorçalamaq maqsadınen yanında taşığanınınen añlattı dep haber ete FSB hadimleri.
Rusiye sıñırcıları silâ ve arbiy yedeklerni ekspertiza keçirmek içün alğanlarını da qoştı FSB.
Ukrainiñ Devlet sıñır hızmeti endi bir qaç kere bildirgenine köre, Qırım memuriy sıñırında tutılğan Ukraina vatandaşlarınıñ şahsiyetini bilmege imkân yoq, çünki rusiye tarafı bu malümatnı açıqlamay. Ukrain sıñırcıları da ise “işğalcilernen bağ” tutmağanlarnı beyan ete.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini takbih etti. Ğarbiy memleketler bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsetti. Rusiye işğalni red ete ve öz amellerini “tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklevi” dep adlandıra. Ukrainanıñ Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevralniñ 20-sini Rusiye tarafından Qırım ve Aqyar vaqtıncalıq işğalniñ başlanuv künü dep resmiy olaraq ilân etti.


text:
«Başqa künge keçirmeycekmiz, amma bugün er şey ola bile», – dedi Meclisniñ reisi Refat Çubarov.
O, sabıq reisniñ yaqında ola bilecek nevbetteki sessiyada iştirak ete bilecegini qayd etti. «Qurultay toplaşuvlarınıñ sıq-sıq keçirilmesine alışmaq kerek», – dep qoştı Çubarov.
Qırımda yüz bergen vaziyetni muzakere etmek içün çağırılğan Qurultaynıñ nevbetteki tış sessiyası martnıñ 29-da olıp keçecek. Mustafa Cemilevniñ iştirak etmege imkânı olmağanından sebep, o, toplaşuvnı başqa künge keçirmege teklif etti.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat keçit memuriyetinde bildirdiler.
Onıñ malümatına köre, bugünki künde yük maşinalarınıñ aqını bayağı arttı. Aynı vaqıtta yengil maşinalar nevbetleri yoq.
Keriç iş adamlarınıñ aytqanına köre, bir qaç kün evelsi o, bir qaç kilometrni teşkil etken keçitte maşinalar nevbetinde tura edi.
Bugün Krasnodardan Qırımğa kelmek zordır. Qırım.Aqiqat malümatına köre, Krasnodar avtovokzalınıñ kassalarında Qırım yönelişinde ketken avtobus biletleri künniñ birinci yarısında bitti.
«Bugün bir qaç bilet qaldı, saat 22:30», – dedi dispetçer.
Onıñ aytqanına köre, mayıs bayramları arfesinde Qırımğa ketecek olğanlarnıñ sayısı ep arta.


text:
Rusiye fevqulâde vaziyetler boyunca nazirliginiñ uçağı işğal etilgen Qırımdan Moskvağa tedaviylev içün üç balanı ve bir yetişken insannı ketirdi. Bunı Rusiye Federatsiyasınıñ fevqulâde vaziyetler boyunca nazirliginiñ resmiy temsilcisi Aleksandr Drobışevskiy bildirdi, dep haber ete İTAR-TASS.
«Ramenskoye» uçaq alanına Aqmescitten kelgen İl-76 uçağı endi. Uçaqta 4 insan bar, olardan üçü baladır», – dedi Drobışevskiy.
Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirliginiñ temsilcisi qırımlılarnıñ dörtüne de mahsus tedaviylev kerek olğanını bildirdi. Uçaq alanından olarnı paytahtnıñ hastahanelerine alıp bardılar.


text:
Embargo ve iqtisadiy cezalarğa baqmadan, Qırımda aşlıqnıñ ihracı ile problemler yoq, dedi Qırımnıñ «köy hocalığı naziri» Nikolay Polüşkin, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Evel, ebet, aşlıq kombayn astından alına edi, çünki milletlerara şirketler çalışa edi ve biz aşlıqnı Keriç ve Aqyardaki liman terminallarından ihrac ete edik, şimdi ise olarğa nisbeten cezalar kirsetildi, – dedi «nazir». – Buña baqmadan, bizde içki çarşımız çalışa, raps Ukraina çarşısına kete, mında aşayt boğdaynıñ bir qısmı da yollanıla».
Polüşkinniñ sözlerine köre, qırım boğdayını, daima olğanı kibi, Afrika, Asiya ve yaqın çetel memleketleri ala.
Qırımda aşlıqnıñ bereketi keçken sene olğanından 2,5 qat yüksektir, dey yerli «akimiyet».
Evel «Rosselhoznadzor» Qırım iyün 23 kününden 2014 senesiniñ aşlıq bereketini Saudiy Arabistan (22 biñ 648 tonna) ve Qıbrızğa (603 tonna) ihrac etmege başlağanını bildire edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov «Qırımtatar halqınıñ zemaneviy alı» konferentsiyasına barmağa mecbur olğan adamlarnı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım akimiyetiniñ qırımtatarlarğa qarşı yapılğan areketlerge narazılıq köstermege çağırdı.
Bu aqqında Meclis reisiniñ Facebooktaki saifesinde derc etilgen muracaatta aytıla.
Refat Çubarov qayd etti ki, sentâbr 6-da Aqmescitteki Qırım akademik ukrain muzıkalı teatrinde keçirilgen konferentsiyağa kelmege mecbur olğan iştirakçiler «az sayılı ve bölüci olaraq belli olğan cemaat teşkilâtlarına» ait.
Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, Meclis vekiline konferentsiyada çıqışta bulunmağa imkân bermediler: «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ «konferentsiya» iştirakçileri ögünde çıqışta bulunmaq teklifine «konferentsiya» teşkilâtçıları, şu cümleden Remzi İlyasov ve Zaur Smirnov, kesen-kes yoq dediler».
Meclis reisi işbu «konferentsiyanı» qırımtatar halqını bölmek ve millet vekilleri arasında dava doğurmaq nevbetteki ıntıluv dep adladı.


text:
Bügün Aqmescitniñ Geroyev Stalingrada soqağı etraflarında bir kişilik piketke çıqqan faal tutulıp, belli olmağan tarafqa alıp ketilgen. Bu aqta özüni belli etmege istemegen bir faal Facebook’ta haber etmekte.
«Şimdiçik politsiya hadimleriniñ, bir kişilik piket keçirgen adamnıñ yanına kelip, qaba bir şekilde onı tutaraq, maşnağa tıqqanlarını körgen qaba davranışnıñ şaatı oldım. Onı alıp kettiler. Yani, hırsızladılar demek», – dep ikâye ete faal Facebooktaki videomuracaatında.
O, Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, ne yerge alıp ketkenlerini bilmegenini de ayttı.
Tahminlerge köre, küç idaresiniñ hadimleri, «Qırım musulmanları – siziñ qomşuñız, amma terrorist degil» yazısı olğan plakatnen turğan faal Memet Lümanovnı tutıp alğanlar.
«Qırım birdemligi»niñ regional temsilcisi olğan Alimdar Facebook’ta bir kişilik piketlerniñ fotoresimlerini derc etken. Faller ayrıca «Terroristlerni qıdırmaq – faydasız bir iş», «Musulmanlar terrorist degiller» yazılı plakatlarnen de çıqqanlar.
«Rustem ağanı tutıp alıp, Kefege alıp kettiler», – dep bildire Alimdar.
Qırım Aqiqat meseleniñ aslını bilmege arekete ete.
Rusiyeli küç idareleri bu hususta er angi bir izaat bermedi.
Qırım işğalinden soñ, yarımadada hususan qırımtatarları ğayıp olıp başladı. Bu arada Rusiye nezaretindeki Qırım Taqiqat Komiteti «yarımadada qırımtatarları kütleviy bir şekilde ğayıp olmay» dey.


text:
Qırım ve Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırda Rusiye polisi "Rospotrebnadzor buyruğına uymağa istemegen" qadında cöreme belgiledi ve onı observatorğa yerleştirdi. Bunı aprelniñ 28-inde Rusiye İİN-niñ Qırım boyunca reberi bildirdi.
"Ermeni Bazardaki memuriy sıñırda 6.3 maddesiniñ 2-nci qısmına köre protokol tizildi. Qadın Rospotrebnadzor buyruğına uymağa istemedi", - dedi Smaglin.
Onıñ malümatına köre, qadınnı observatorğa yerleştirdiler.
Saba belli oldı ki, Qırımda daa doquz adam koronavirusnen hastalandı. Böylece, şimdilik Qırımda 79 koronavirus adisesi tasdıqlandı. Olardan 20-si çetelden ketirildi, 10-u Rusiyeden ketirildi, 49 adise - yerli adiselerdir. Aqyarda umumen 36 COVID-19 hastası bar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Şimaliy aqım-2» leyhası qurıp bitirilgen taqdirde bile Ukraina tranzit memleket olaraq qalacaq. Bunı Berlinde brifing vaqtında Almaniya kantsler Angela Merkel bildirdi.
«Ukraina üzerinden gaz tranzitiniñ qalmasını temin etmek isteymiz. Kelecekte, "Şimaliy aqım-2" leyhası qurıp bitirilgen taqdirde bile bizim içün Ukraina tranzit memleket olaraq qalacaq. Ukraian tarafından büyük qorqu bar. Bu qorqularnı ciddiy qabul etemiz. Bu mevzunı bugün aqşam ve kelecekte muzakere etecekmiz», – dedi o.
Onıñ qayd etkenine köre, gaz hattısı meselesi ABD-ne ziyareti vaqtında da kün tertibinde olacaq.
Volodımır Zelenskıy de «Şimaliy aqım-2» leyhasınıñ quruluvını tefsir etti.
«Bunıñ iqtisadiy bir leyha adı altında ustalıqnen gizlengen büyük bir telüke olğanına inanamız. Bugün Ukrainanıñ Avropağa gaz naqil marşrutı kerçekten emiyetli bir maniadır. "Şimaliy aqım-2" bütün bölge içün büyük telüke yarata. Bunıñ daa bir isbatı da Rusiye ordusınıñ devlet sıñırımızda yerleşmesidir», – dedi Zelenskıy.
«Şimaliy aqım-2» (Nord Stream-2) leyhası gaznı Rusiyeniñ şimalindeki yataqlardan, Ukraina ve Poloniyadan keçken ananeviy tranzit marşrutlarını çette qaldırıp, Baltıq deñizniñ tübünden doğrudan Almaniyağa alıp barıp teslim etecek. Leyha, artıq qurulğan birinci «Şimaliy aqım»nıñ imkânlarını kenişletecek.
Avropa komissiyasında, «Şimaliy aqım-2»niñ qurulması taqdirde şeffaflıq, diskriminatsiyanıñ olmaması ve musaviy irişüv printsipleri bozulacaq, dep bildirdiler.


text:
Rusiyede tatar faali, Tatar halqı Milliy Meclis reisi Fauziya Bayramovanı mahkeme ettiler. Faal qırımtatalarğa qol tutqanı sebebinden repressiyalarnıñ daa bir basamağına oğradı.
Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde yazdı.
Çubarov tatar faaline sayğı duyğanını bildirdi. O, Qırım Rusiye işğalinden azat etileceginde ve qırımtatar halqınıñ aqları mustaqil Ukraina terkibinde ğayrıdan tikleneceginde emin.
Cumaaqşamı künü, oktâbr 2-de, Naberejnoçelninsk mahkemesi tatar halqınıñ Milliy Meclis reisi, faaliyetçi, yazıcı Fauziya Bayramovağa bir yıl şartlı apis cezasını belgiledi.
Bayramovanı içtimaiy ağlarda olğan «Canavar ve qurbanlar» degen maqalesi sebebinden, azaplardan zarar körgen musulmanlarnı qoruğanı, Milliy Meclisniñ «Qırım ve Ukrainadaki vaziyet aqqında» aytqanı, qırımtatar ve Ukrainağa qol tutqanı sebebinden cezaladılar.


text:
Qırımda Yaltanıñ turistik daireli musafirhanesini auktsionğa çıqardılar. Bunı Kreml nezaretindeki Qırım mulk ve topraq muameleleri nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Yaltada yerleşken turistik daireli musafirhaneniñ satış auktsionında iştirak etmege davet etemiz.Başlanğıç fiyatı 340 milion rublege yaqın», – qayd ettiler matbuat hızmetinde.
Auktsionda iştirak etmek içün özüni em yazılı em de elektron şekilde qayd etmek mümkün, dep qoştılar müessisede.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bu sene, fevralnıñ 25-nde, Lesâ Ukrainka edebiy tahallüsi ile tanılğan ukrain şairesi, yazıcı, tercimeci Larisa Kosaç-Kvitkanıñ doğumından 150 yılı tola. Şaire Qırımda çoq kere oldı ve tahminen üç yıl anda yaşadı. Bir sıra eseri yarımadada yazılğan ya da oña bağışlanğan.
Bugünde Qırımda Lesâ Ukrainkanıñ bir qaç abidesi bar, Yaltada ise müzey evi. Qırım şeerlerindeki bir qaç soqaq onıñ adını taşıy. Şaireniñ Yaltadaki müzey evi ise soñki bir qaç yıldan berli ziyaretçiler içün qapalı. Lesâ Ukrainkanıñ yarımada ile bağlı mirası aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında söz.
Qırımlı tarihçı Gülnara Bekirova Qırım.Aqiqatqa, Lesâ Ukrainkanıñ Qırım boyunca seyatları ve bu onıñ icadına nasıl tesir etkeni aqqında aytıp berdi.
Bağçasarayğa Lesâ Ukrainaka üç sonet bağışladı, olar Qırım hatıraları” sırasına kirdiGülnara Bekirova
– İlk sefer Qırımğa o 1890 senesi keldi. O pek hasta edi, Qırımnıñ avası ise şifalı. O bir ay devamında çamurlarnen tedaviylengeni ve başta Saqta, soñra Kezlevde yaşağanı aqqında bellidir. Mında o, Qırımdaki birinci şiirini yaza “Deñiz tınçlığı”. Soñra Kezlevden Aqyarğa deñiz boyu seyaat ete ve soñra Qırım Hanlığınıñ evelki paytahtı Bağçasarayğa. Bağçasarayğa Lesâ Ukrainka üç sonet bağışlay, olar Qırım hatıraları” sırasına kire.
Gülnara Bekirovanıñ qayd etkenine köre, öz sonetlerinde şaire Bağçasaraynı cennet bağçası ile qıyaslay, amma tarihını bilgenini de köstere.
Bağçasaray sarayınıñ sıfatında Lesâ binalardan daa büyügini tarif ete: o, oquyıcığa qırımtatar halqınıñ faciasını köstereGülnara Bekirova
– Bağçasaray sarayınıñ sıfatında Lesâ binalardan daa büyügini tarif ete: o, oquyıcığa qırımtatar halqınıñ faciasını köstere. Bilgili ve ğayet hassas bir insan olaraq o, olğan facianı elbette bile edi, dep tüşünem. Qırımnı ziyaret etken bir çoq yazıcıdan farqlı olaraq Lesâ Ukrainaka etraftaki adamlarnı köre edi. O zaman Qırımda çoq qırımtatar edi, olarnıñ yaşayışını, turmışını közete edi.
1891 senesi yazda Lesâ Ukrainka kene Qırımğa Kezlevge tedaviylev içün kele. Gülnara Bekirovanıñ bildirgenine köre, bu yolculıq şaireni bir qaç şiir yazmağa ilhamlandırğan.
Soñki sefer Qırımda 1907-1908 seneleri bulundı – bu Aqyar, Balıqlava, Alupka, Yalta ediGülnara Bekirova
– O Yalta merkezine köçe ve bu yerde “Qırım akisseda” şiirler sırası yaratıla, aynı zamanda "İfigeniya v Tavride" dramatik poema üzerinde çalışa. Mında Lesâ Ukrainka ayatınıñ eñ büyük sevgisi Sergey Merjinskiy ile tanışa. Bu dülber, utançaq insan, inqilâpçı, siyasiy tögereklerniñ teşkilâtçısıdır. O Lesâdan bir qaç yıl büyük, ve o kibi verem hastasıdır. Vaqıt keçken soñ munasebetleri büyük sevgige çevirile, amma 1901 senesi Sergey Minskte öle. Lesâ Ukrainka bir qaç yıl devamında sevdalıq çeke. Soñki sefer Qırımda 1907-1908 seneleri bulundı – bu Aqyar, Balıqlava, Alupka, Yalta edi. Bu onıñ Qırımğa soñki ziyareti edi. Hastalaıq ep ileriledi. Amma buna baqmadan o, yaratıcılığınen ögraşmağa devam ete. O, 1913 senesi 42 yaşında Gürcistanda öle.
1991 senesi Yaltada Lesâ Ukrainkanıñ memorial müzeyi açıla. Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, 2016 senesi müzey tamir içün qapaldı ve alâ daa açılmadı. “Krımska svitlıtsâ” gazetiniñ baş muarriri Andrey Şçekun bunı Rusiye akimiyetiniñ sabotajı kibi saya.
Qırım Lesâ Ukrainkanı unutmadıAndrey Şçekun
– Elbette, Qırım Lesâ Ukrainkanı unutmadı. İşğalden evel er sene Yaltada şairege bağışlanğan Bütünqırım yarışı keçirile edi. Şahsen men öz vaqtında Bağçasaraydaki mekteplerden birine onıñ adını bermege teklif etken edim. Yazıq ki, amma öyle de bir şey yapılmadı. Belkide ukrain tilinde bir mektep açılmasını da istemey ediler, belli degil, çünki cevap öyle de kelmedi. Yaltadaki müzeyge kelgende, bazı meseleler 2014 senesinden evel de bar edi, yerli akimiyet er angi ukrain leyhalarnı red ete edi. Amma bu meseleler nasıldır çezile edi. Müzey qapalmağan edi. İşğalciler ise onı yoq eteler.
Fevralnıñ 25-nde ise Kyivde “Qırım evinde” “Orman türküsi” pyesasınıñ qırımtatar tilinde taqdi etüvi olmaq kerek edi, amma karantin sıñırlavları sebebeinden tek bir qaç levhası kösterildi. Ukrain aktörı ve rejissörı Ahtem Seitablayev icadiy fikirni añlata.
Pyesa bizge ukrain ve qırımtatar edebiyatı, til medeniyeti bir-birine ne qadar bağlı olğanı aqqında içki keşifler ketirdiAhtem Seitablayev
On eki yıl evel, bu pyesanı rastketirdim, onen qırımtatar mızka ve dramma teatrinde çalışqan edik. Daa o zaman onı şair Yunus Qandım tercime etken edi. Bu pyesa sayesinde ukrain ve qırımtatar edeiyatı, til medeniyeti ne qadar bir-birine oşağanını añladıq. Soñra sualler peyda ola: ne içün böyle? Lesâ Ukrainkanı oquğanda, metinde öz içün pek çoq duyğulı ve beklenmegen keşif yapasıñ. Ve neticede “Orman türküsi” pyesasını sanalaştırmağa istedik. Amma qayd etmek isteyim ki, aktörlar arasında bir dane bile qırımtatar yoq, tek ukrainler. Bu ayrı bu mesele, amma men pek memnünim.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Tünevin Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi, bildire Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov.
Onıñ malümatına köre, olardan altısı insanlarnıñ laborator skriningi yapılğanda, bir danesi - hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi. Beş adise evel qurucılar arasında qayd etilgen hastalıq merkezinen alâqa bulunğanlardır. Hastalarnıñ episi infektsiya hastahanelerine qoyuldı.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Dmitriy Krutikov bildirgeni kibi, altı adise Aqmescitte ve birisi Kezlevde qayd etildi.
Böylece, bugünge qadar Qırımda 399 koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı çetelden keldi, 74-ü Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan şahıslarda qayd etildi. Bütün müddet devamında 259 adam yahşı oldı, 11 COVID-19 ile hasta patsiyet vefat etti, olarnıñ üçü - koronavirusnıñ özü sebebinden.
Aqyarda COVID-19 adiseleri 168-gece arttı. 136 adam yahşı oldı, 3 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukrainada ABD ordusı peyda olğan ya da qomşu memleketlerde NATO quvetleri artqan taqdirde Rusiye «qoşma tedbirler körecek». Bunı aprelniñ 2-nde jurnalistlerge Kremlniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi, dep haber ete «İnterfaks».
«Şübesiz ki, stsenariyniñ böyle inkişafı Rusiye sıñırları yaqınlarında kerginlikniñ daa da artmasına sebep olur edi. Elbette, bu, telükesizlikni temin etmek içün Rusiye tarafından qoşma tedbirlerni talap ete», – dedi Peskov.
O, angi bir tedbirler aqqında söz ketkenini aytmadı.
Aynı zamanda, Peskov, Rusiye tarafından Ukraina ya da diger qomşu memleketler içün telüke bar olğanını red ete.
«Rusiye iç kimseni tehdit etmedi. İç bir vaqıt kimseni tehdit etmedi. Ve bu bizim mevamımızdır», – dedi Peskov.
Böyle etip, Peskov ABD Mudafaa naziri Lloyd Ostinniñ, Rusiye tecavuzı kerginleşken taqdirde Birleşken Devletler Ukrainağa qoltutmağa azır olğanı aqqında lafına cevap berdi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, «Rusiyeniñ vaziyetni kerginleştirüvi soñki yıllarda eñ büyük ola», dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye Federatsiyası ateşsiz rejimge sadıq olğanını isbatlamağa istemeyip», Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda vaziyetni muntazam sürette kerginleştire.
Budan ğayrı o, OSCE baş kâtibi Helga Schmid telefonda laf etip, «Rusiye, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda telükesizlik vaziyetini muntazam sürette kerginleştire», dep haber etti.
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Ukraina sıñırına ordusını çeke.
Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz küçleriniñ komandanı Oleksiy Neijpapa, yedi yıl devam etken Qırım işğali vaqtında Rusiye Qara deñiz flotunıñ gemi ve suvastı gemi erkânı 45% arttı, dep bildirdi.
Mart ayında yarımadada Rusiye arbiyleriniñ muntazam talimleri keçirildi. Rusiye Mudafaa nazirligi martnıñ 16-nda Qırımda Opuk poligonında başlağan Ava desant ordularınıñ taqım ştab talimleri aqqında bildirgen edi.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni yaptıra. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.