text:
Törkiädä yustitsiä xökümät talaşı
Törkiä qızıq ber ilgä äwrelde. Soñğı yılda prinsipta xökümät qaramağında dip bäyälängän däwlät organnarı xökümätkä qarşı qatı eçtälekle tänqitle belderülär yasıy başladılar. Bu da säyäsät ölkäsendä eşlärneñ yaxşı barmawına işarä itä.
21-nçe Mayda Yuğarı Mäxkämä räislegeneñ barlıq ağzaları da qul quyğan xökümätne justitsiäneñ eşlärenä tıqşınuda gäyeplägän ber belderü iğlan itelde. Xökümät tä şuluq könne bu belderügä justitsiä apparatı xoquq normaların säyäsiläşterä, oppozitsion partiä kebek xäräkät itä digän şundıy uq qatı eçtälektä xökümät belderüwe yasadı. Yuğarı mäxkämäneñ belderüwen xuplağan, häm moña qarşı çıqqannar buldı. Mätbuğatnıñ ber öleşe soñğı çiktä monıñ bulaçağı bilgele ide, xökümät AB citäkçelären üz artına alıp, törek yustitsiäsenä basım yasıy başladı digän fikerlär belderde. Ä xökümät yaqlı mätbuğat isä yustitsiä apparatı bitaraf bulırğa tiyeş, ä säyäsi ber ağımnı yaqlaw pozitsiäsenä küçmäsen digän fikerlär äytä häm yaza başladılar. Yuğarı Mäxkämäneñ şuşı belderüwe säyäsät säxnäsen genä tügel, İstanbul birjasın da dulqınlandırdı. Birjadağı aksiälärneñ bäyäse ber niçä protsentqa töşte, Amerikan dollarlı belän Euronıñ bäyäse beraz kütärelde.
Dinçe yäğni islamça qäğidälärne äkrenläp däwlät tormışına da kertergä tırışqan AK partiä xakimiäte belän dinne däwlät eşlärennän ayıru prinsipında qatı torğan laisizm taraftarları arasındağı tartış inde niçä yıllardan birle däwam itä. Monıñ berençe citdi çağılışı prezident saylawlarında üzen kürsätte. Yaña prezident Abdullah Gülneñ, premier Erdogannıñ häm barlıq ministerlärneñ xatınnarı başların islamça bäyläp, başyawlığı belän yörilär. Alar räsmi oçraşularda da şuşı räweştä, yäğni başların açmıyça qatnaşa başaldılar. Monnan tış xökümät oppozitsiädäge Millätçe Xäräkät Partiäseneñ dä yaqlawına ireşep universitetlarda başyawlığı belän uqu irege kitergän konstitutsiäneñ ike maddäsen üzgärtü uñışlığına ireşte. Bu mäs`älä xäzer konstitutsiya mäxkämäsendä qarala, ozaqlamıy näticäse çığacaq. Monnan da möhimräge AK partiä östennän konstitutsiäneñ laisizm prinsipların bozuda ğäyepläp xökem protsesı başlandı. AB-neñ törle organnarı belän Avropa xökümätläre citäkçeläre AK partiä yabılmasın digän basım yasıy başladılar. Qısqası il eçendän dä çit illlärdän dä konstitutsiä mäxkämäse ağzalarına basım yasala başlandı. AK partiäne yabu buyınça barğan xökem protsesı yuridik ber vaqiğä buludan çığıp, añarga säyäsi ber tös birelde. Inde bu turıda qarar biräçäk konstitutsiä mäxkämäse ağzaları qararnı üz vıcdannarına kürä birü mömkinlegen yuğaltılar. Säyäsät säxnäsendä zur ber bilgesezlek bar. Östäwenä ekonomika da yaxşıdan barmıy. Dönya bazarlarında nefte bäyäseneñ bik tiz kütärelüwe, ekonomik torğınlıq häm AK partiäneñ xakimiäte çorında ifrat däräcädä burıçqa batuwı kiläçäk öçen qayğını üsterä. Vaq käsepçelär bülä, eşsezlär sanı arta, inflatsiä üsä. Tege yaqtan PKK belän köräş tä betkäne yuq, här kön sayın diärlek ber-ike soldatnıñ hälak buluwı xäbäre kilep tora.
Barlıq bolar generalştab, yuğarı uqu oyışması, menä ütkän kön dä yuğarı mäxkäme kebek däwlät organnarınıñ xökümätne tänqitlägän, kisätkän belderülär yasawına säbäp bula. Ozın süzneñ qısqası Törkiäne tınıç könnär kötmi.


c: text/html

text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Seyran Saliyevniñ anası tek Ukrainanıñ Rostov-na-Donu konsulı Taras Malışevskiynen bağlanğan soñ oğlunı körmek içün ruhset alıp oldı.
Bu aqta Zodiye Saliyeva «Qırım Birdemligi» cemaat birleşmesine bildirdi.
«Noyabr ayında körüşip olamadıq. Dekabrniñ 5-nde noyabr izni endi kelişmey, dep aytqanlar, onıñ müddeti bitti, tek noyabrde kelmek kerek edi. Anda ne kün, ne saat yazılğan – körüşüvge ne vaqıt kelmek mümkün qayd etilmedi dedim. Ukrainanıñ Rostov-na-Donu baş konsulı Taras Malışevskiyge telefon etmege mecbur oldım. Yardım etmege tırışacaq, dep ayttı. İzin berildi. Üyleden soñ oğlumnı kördim», – dep tarif etti Seyran Saliyevniñ anası.
Zodiye Saliyevanıñ aytqanına köre, oğlu «pek azdı», çünki SİZOda berilgen aşnı er vaqıt aşamay.
«Mında çoq aşamağa istemeymiz, er kün aş almaymız, çünki bir kün domuz etli aş bereler, ekinci künü aşta domuz eti olmay», – dedi Zodiye Saliyeva.
Noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ iştirakçileri dünya toplulığına 1783 senesi – qırımtatarlarnıñ tarihiy vatanı – Qırım hanlığınıñ yoq etüvi zamanından ve bugünge qadar Rusiyeniñ qırımtatarlarnıñ mahv etüvi boyunca siyasetini genotsid olaraq tanımağa rica ete.
Bu aqta Kongressniñ dünya toplulığına, BMT, insan aqlarını, demokratiyanı, millet ve devletler tarafından teşkil etilgen birliklerni, milletlerara ve milliy institutlarnı ürmet etken dünya devletlerine muracaatında aytıla, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri. Muracaat bazar künü, avgust 1-de, qabul etildi.
Muracaatta aytılğanı kibi, Qırım Rusiye tarafından 1783 senesi işğal etilgeninden soñ qırımtatarlarnıñ biñ yıldan ziyade tarihiy Vatanı – Qırım hanlığı yoq etildi.
O vaqıttan, denile vesiqada, Rusiye devleti qırımtatar cemiyetiniñ temsilcilerini Qırım yarımadasını terk etmege mecbur ete ve olarnıñ yerine Rusiye ealisini ketirmek içün daimiy basqı siyasetini alıp bara.
«Neticede XIX ve XX asırları devamında bir 1,5 million qırımtatarı Vatanını terk etmege mecbur oldı. Sovet Birligi zamanları tek müneverler ve medeniy asabalıq elementleri yoq etilmedi de, 1944 senesi mayıs 18 künü qırımtatar halqı Vatanından sürgün etildi. Sürgün etilgenlerniñ aman-aman yarısı facia ve qırımtatar ealisiniñ genotsidi şaraitlerinde elâk oldı», – qayd eteler vesiqa müellifleri.
Bunıñ ile muracaatta qayd etilgeni kibi, bundan soñraki yılları Sovet Birligi qırımtatarlarnıñ Qırımğa qaytmayıp, sürgünlik yerlerinde qalması içün bütün imkânlardan faydalandı.
«Bugünki Rusiye Federatsiyası, Çar Rusiyesi ve Sovet birliginiñ mirasçıçı olıp, 2014 senesi fevral 28 künü, halqara qaidelerni ve insan aqlarını körmemezlikke urıp, Qırım yarımadasını işğal etti. O vaqıttan ve bugünge qadar rusiye qırımtatarlarnıñ esas serbestliginiñ bozuluvı ile bağlı siyasetini amelge keçire, olarnı Qırımdan icret etmege mecbur ete, assimiltsiyağa oğratmağa tırışa, basqı, öldürüv, apiske aluv, onıñ areketlerine qarşılıq köstergenlerniñ sürgün etüvi», – denile Kongressniñ muracaatında.
Bu sebepten Bütündünya qırımtatar kongressi ve onıñ tesisçileri dünya toplulığına, BMT, insan aqlarını, demokratiyanı, millet ve devletler tarafından teşkil etilgen birliklerni, milletlerara ve milliy institutlarnı ürmet etken dünya devletlerine 1783 senesi – qırımtatarlarnıñ tarihiy vatanı – Qırım hanlığınıñ yoq etüvi zamanından ve bugünge qadar Rusiyeniñ qırımtatarlarnıñ mahv etüvi boyunca siyasetini genotsid olaraq tanımağa rica ete
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçe. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar. Bundan da ğayrı, yarımadağa kiriş Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yasaq etildi. Kongresske Meclis azalarınıñ çoqusı kelip olamadı. Olarnı forumnıñ keçirilüv künü «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.


text:
Donetsk ava limanına mesken maallelerden ateş açıla. Bunı cumaaqşamı künü, yanvar 15-de, Ukrainada OSCE mahsus nezaret eyyetiniñ reis muavini Alexandr Hug bildire, – dep haber ete Radio Svoboda.
«Ava limanına ücüm mesken maalle, ya da şeer civarından açılğan. Olarğa qarşı ateş açılmaz, çünki yerli sakinler yaralana bile»,– dedi o.
Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde separatistler Donetsk ve Yenakiyevo tarafına ateş açqanlar.
Neticede eali arasında ücüm qurbanları peyda oldı,– dep yaza Facebook saifesinde ATO matbuat hızmeti.


text:
Lübnannıñ paytahtı Beyrutta liman rayonında patlav oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
CNN Amerika telekanalınıñ Beyrut mühbiri, cenk zıddiyetlerini aydınlatqan çoq yıllıq tecribesinde bu qadar büyük bir patlav daa körmegen ve eşitmegen edi, dep bildirdi.
Berilgen malümatqa köre, bina ve maşinalar zarar kördi.
Beyrut videolarında körüne ki, qoyu qara tütün tarqala. Kökte ise bir ara sarı tuman köründi.
CNN mühbiri içtimaiy ağlarda peyda olğan tefsirlerni tasdıqlay. Patlav neticesinde pencereler bir qaç kilometr mesafede qırılğan edi. Jurnalistlerniñ bildirgenine köre, patlav «yer teprenüvi» kibi is etildi.
Reuters agentligi Lübnan sağlıq naziri Hamad Hasannıñ sözlerini bildire. O, yerli televideniye yayınında patlav çoq zarar ketirdi ve bir çoq insan yaralandı, dep ayttı.


text:
Fevralniñ 22-nde Çernihiv vilâyeti İçnya şeerinde, XX asır başında yaşağan qırımtatar milliy ve maneviy lideri Noman Çelebicihanğa bağışlanğan hatıra tahatası yerleştirildi. Bu aqta Facebookta Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ muavini Emine Ceppar haber etmekte.
Onıñ sözlerine köre, işbu tahta Noman Çelebicihannıñ ölgenine 100 yıl tolğanı munasebeti ile yerleştirilgendir: o, 1918 senesi fevralniñ 23-nde Qırımda rusiyeli bolşevikler tarafından öldürilip, cesedi deñizge atılğan edi.
«Ne içün Çernihiv vilâyetindeki İçnya şeeri saylândı? Noman bey Peterrbugqa oqumağa ketken vaqıtta bir qaç sefer İçnya demiryol stantsiyasında toqtağan eken. Aytqanlarına köre, o qapıstalı börekler alıp aşay da, pek maqtay ve ayatında aşağan eñ lezetli soyları dey eken! Biz İlmi Umerovnen beraber de alıp aşadıq! Pek lezetli», – dep yaza Ceppar.
Noman Çelebicihan (1885-1918) – qırımtatar yazıcısı, qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ muellifi, 1917-1918 seneleri qurulğan qırımtatar halqı birinci Qurultaynıñ esasçısı olğan diniy, cemaat ve siyasiy erbabıdır.


text:
Bunı salı künü Brüsselde Ukraina mudafaa naziriniñ vazifelerini eda etken Mıhaylo Koval bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Kerçekten de öyledir. Şimdi Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Belbek aviabazasında 8 MiG-29 uçağı buluna. Olar nümüneviy aldalar ve olarda Ukraina silâlı quvetleriniñ belgileri bardır. Bu uçaqlarnı memleketimizniñ şarqında tarik maqsadı ile qullanacaq olalar, yani «Ukraina silâlı quvetleri» tınç ealige etken ücümini köstermek içün yapılacaq», – dedi Koval.
O qayd etti ki, matbuat vastaları tariklerniñ ögüni almaq içün bu malümatnı tarqatmalı.
«İnformatsionnoye Soprotivleniye» gruppasınıñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk bildirgenine köre, Rusiye arbiyleri Ukrainada tariklerni keçirmek içün Qırımda elge keçirilgen Ukraina silâlı quvetleriniñ MiG-29 uçaqlarını qullanmağa niyetindeler. Söz bozulmağan tehnika aqqında ketmekte.
OBSE-den mahsus nezaret eyyeti iyün 2 künü Lugansk vilâyet devlet memuriyetinde patlav sebebi uçaqtan raketalar ile etilgen atış olğanını qayd etken edi.


text:
Advokat Emil Kurbedinov Rusiye kontrolindeki İçki rayon mahkemesiniñ imam Dilâver Halilovğa qarşı çıqarğan qararını şikâyet etti. Mahkeme oña cuma namazını qıldırğanı içün 30 biñ ruble para cezasını berdi. Bu aqta advokat «Qırım birdemligine» bildirdi.
«İçki rayon mahkemesiniñ reisi Şevçenko Halilov Dilâvernen bağlı istinaf şikâyetimni Qırım Yuqarı mahkemesine yollay, dep bildirdi. Eminim, davanıñ iç bir tarafsız sebebi yoq ve imamlarğa basqı yapqanlarnıñ faydasına uydurıldı», – dep izaatladı Kurbedinov.
İmam Dlâver Halilov malümat bermesi ve Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 5.26 maddesiniñ 4-ünci qısmına istinaden (qanunsız missionerlik faaliyeti) memuriy cinayet qararını teslim alması içün Qırımnıñ İçki rayonı Rusiye prokuraturasına davet etilgen edi.
İmam Dilâver Halilov Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresi ştatında yoq.
Bundan evet Qırımnıñ Rusiye prokuraturası aqmescitli imam Rasim Dervişevge qarşı memuriy dava açtı. Qararğa binaen, cuma vaazı ve namaz uquq bozuluvı oldı. Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi imam Rasim Dervişevni«qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlap, 5 biñ ruble para cezasını berdi.


text:
Bazarertesi, noyabrniñ 4-ü, ilhaq etilgen Qırımda rusiyeli Halq Biriligi Künü sebebinden raatlıq kün kibi ilân etildi.
Bu qarar, Rusiye emek komitetnin saytında derc etildi.
Qırımda ve Aqyarda akimiyet, bu künge bağışlanğan bir sıra tedbir azırlay.
Qomşu Rusiyede 2005 senesi noyabr 4-ünden berli Halq Biriligi Künü devlet bayramını qutlaylar. Bu bayramnı keçirmek teşebbüsini Rusiye Dinlerara Şurası kösterdi. Qırımda bu künni ilhaqtan soñ qutlap başladılar.
Bundan evel Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda 2018 senesi dekabrniñ 30-ı – 2019 senesi yanvarniñ 8-i, fevralniñ 23-24-ü, martnıñ 8-10-u, mayısnıñ 1-5-i, noyabrniñ 2-4-ü (Halq birligi künü) raatlıq künleri olaraq ilân etilgen edi. Bundan ğayrı, iyünniñ 12-si – Rusiye künü – tatil olacaq.


text:
Bunı İTAR-TASS «arbiy-diplomatik menbağa» esaslanıp bildire.
«Frenkistan arbiy gemisi mayıs 23-de Qara deñizge kirgen Vella Gulf Amerika raketa kreyseriniñ umumiy missiyası çerçivesinde areket etecek. Eñ yaqın vaqıtta NATO arbiy gemileri informatsion bağ quracaqlar, – dedi neşirniñ subetdeşi. – Al-azırda AQŞ Arbiy-deñiz quvetleriniñ kreyseri Romaniya yalısında tura».
Surcouf 150 kişini sığdıra, 3600 t suvnı keçire ve 25 tüyümge qadar suratınen yüre bile. Gemide Exocet gemilerge qarşı qanatlı raketalar ve kögerte vertolöti bar.
Mayıs 15-de Qara deñizge Dupuy de Lome Frenkistan gemisi keldi.


text:
Ukrain yırcısı Jamala Stereo Plaza Kiyev kontsert salonında şahsiy kontsertni ötkerecek. Yırcı işğal etilgen Qırım ve Ukraina şarqından mecburen köçip kelgen insanlarğa qoltutmaq içün olarnı bedava davet ete. Bunı Krım-SOS cuma künü, dekabr 5-te, bildire.
Berilgen malümatqa köre, programmada yırcınıñ beş yıllıq tecribesinden eñ güzel yırları olacaq.
«Niayet, men adamlar oynacaq bir meydanda yırlaycam, çünki oturğıçlardan bezdim! Bizler seyircilernen beraber muzıkalı seyaatqa yol alıp, er bir albomda toqtalacaqmız. Menim sevimli taqımım, telli taqım, zemaneviy elektron bitler, ve oyuncılar bile olacaq! Ve sürprizlerni bozmaycam, bazıları olarğa sevimli yırlarına kibi quvanacaqlar», – dedi Jamala.
Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, kontsert çerçivesinde hayriye mezat keçirile: 50 mahsus VIP yerler biletlerinen beraber yırcınıñ imzası ile diskler olacaq. Toplanılğan para işğalci akimiyet ile razı olmayıp, köçip kelmege mecbur qalğan adamlarnıñ balalarına berilecek.
Krım-SOS malümatına köre, Qırım ve Ukraina şarqından köçip kelgenler teşkilât saytında qayd etilip, bedava biletlerni elde ete bileler.
Jamala – milleti qırımtatarı olğan ukrain yırcısı, onıñ muzıkası caz, soul, elektron ve halq muzıkasınıñ birikmesidir. Yaqında Jamala ukrain rejissöri Oles Saninniñ «Povodır» filminde baş qaraman rolüni oynadı.


text:
Mayısnıñ 9-nda ABD-niñ Ukrainadaki elçiligi Facebooktaki resmiy saifesine «Qırım bu Ukraina» yazısı ile Bağçasaraydaki Hansaraynıñ fotoresimini yerleştirdi ve Rusini yarımadanı terk etmege çağırdı.
«Qırım bu Ukraina» Birleşken Devletler Rusiyeni Qırım üzerinde nezaretni Ukrainağa qaytarmağa çağıra», – dep yazıla bildirmede.
Mayısnıñ 5-nde Entoni Blinken Kyivge kelip çıqtı. Mayısnıñ 6-nda, o, Ukraina başlıqları ve cemaatçılıqnen körüşüvler keçirdi.
O, Amerika prezidenti Ukrainğa imkânı olğanada kelip olur, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 6-nda ABD Devlet kâtibi Entoni Blinken ile körüşüv vaqtında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarını, şu cümleden Qırımnı muzakere etkenlerini bildirdi.
ABD Devlet kâtibi Entoni Blinken ABD-niñ «Qırım platforması»nıñ tesis sammitinde iştirak etmege azır olğanını tasdıqladı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ yolbaşçısı Andriy Parubiy qırımlılarğa muracaat eterek, Ukraina akimiyeti ilhaq etilgen yarımadanıñ sakinlerini unutmağanı ve olar «özüniñ büyük ukrain qorantasına qaytacağı» aqqında beyan etti.
Bu aqta o, dekabrniñ 6-nda Ukraina Yuqarı Radasında qırımtatar halqı Birinci Qurultayınıñ 100-yıllığına bağışlanğan tantanalı oturışuvda söz yürsetti.
«Ürmetli Qırım sakinleri, biz sizlernen berabermiz, sizlerni unutmaymız ve men Qırım Ukrainağa ait olğanı içün o evine, büyük ukrain qorantasına qaytacağından eminim», – dedi Parubiy.
Onıñ sözlerine köre, «Qırımnıñ 1918 yıldaki ilhaqınen zemaneviy ilhaqı arasında iç bir farq yoq».
«O devirdeki ve zemaneviy ilhaq – qorqu, terror ve qorqızuvdır. Ukrainler ve qırımtatarları taqip altında. O devirde işğalciler qırımtatar halqınıñ Qurultayını dağıtqan olsa, şimdi – qırımtatar Meclisini dağıta. Ukrain askerleri o devirde yani 1918 senesi azat etken kibi, bizler Qırımnı şimdide azat etecekmiz», – dep söyledi Parubiy.
Dekabrniñ 6-nda Ukraina Yuqarı Radasında qırımtatar halqı Birinci Qurultayınıñ 100-yıllığına bağışlanğan tantanalı oturışuv ötkerile.
Daa evel Ukraina informatsion siyaset nazirligi ealige Qurultay ne olğanı ve qırımtatar milliy areketi içün onıñ tarihiy emiyeti aqqında ikâye etmek maqsadınen media kampaniyası başlatqan edi.
Qırımtatar halqınıñ Qurultayı - bir milliy qurultay olaraq, qırımtatar halqınıñ yüksek temsiliy organı sayıılmaqta.
1917 senesi dekabr ayında qırımtatar halqınıñ Qurultayı mavı tüstesi milliy bayrağını, Qırım hanlarınıñ taraqlı altın tamğa şeklindeki tuğrası ve milliy gimnini tasdıqlağan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü olaraq qabul etti.


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda arbiy yedekler saqlağanında qabaatlanğan ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh muddetsiz açlıq ilân etti.
Mart 19-da Qırım aq-uquq qorçalayıcıları gruppasınıñ bildirgenine köre, ukrain faaliyetçisi böyle etip mahkeme qararına qarşı narazılıq bildire.
Mart 14-te Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faaliyetçisi Baluhqa dair qararnı deñiştirdi. Akem Timur Slezko qabaatlavdan arbiy yedeklerniñ satın alması aqqında maddeni alıp taşladı. Bu munasebet ile qararnı 3 yıl ve 5 ay koloniya-qasabada apis muddetine deñiştirdiler.
2018 senesiniñ yanvarinde Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh (Razdolnoye) rayon mahkemesi Baluhqa qarşı üç yıl ve yedi ay koloniya-qasabada apis muddeti ile 10 biñ ruble (qararnen 4,6 biñ hrn.) miqdarında cöreme şeklinde cezalav qararını çıqardı.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ve bir qaç tane trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
2017 senesiniñ ağustosında mahkeme ukrain faaliyetçisine qarşı üç yıl ve yedi ay koloniya-qasabada apis muddeti ile on biñ ruble miqdarında cöreme şeklinde üküm çıqardı. İstinaf şikâyeti baqılğanda Baluhqa qarşı çıqarılğan mahkeme qararı lâğu etildi. İş ğayrıdan baqılması içün yollanıldı.
Dekabr 1-de Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faaliyetçisine azatlıqnı sıñırlav tedbirini eki ay ev apisi muddetine deñiştirdi.
Baluhnıñ qorçalavı ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina tarafdarı olğanı sebebinden – eviniñ azbarındaki Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını sayalar.


text:
0 cevaplar
CevaplaWant to join the discussion?
Feel free to contribute!
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
Etiketler
hafriyat firmaları çeşme hafriyat işleri çeşme hafriyat çeşme hafriyat şirketi çeşme het türlü inşaat işleri izmir çeşme hafriyat mıcır işleri çeşme parke granit taş döşeme peyzaj hizmeti çeşme çeşme araç temizliği ve taş temizleme çeşme bahçe toprağı temini çeşme baskı saha ve beton uygulamaları çeşme bina yıkımları çeşmede hafriyat işleri çeşmede mıcır işleri çeşme deniz iskelesi yapımı çeşmede peyzaj hizmeti çeşme granit taş çeşme hafriyat çeşme hafriyat firmaları çeşme hafriyat fiyatları çeşme hafriyat işleri çeşme kiralık iş makınası çeşme kiralık kepçe çeşme mıcır işleri çeşme parke taşı döşeme çeşme parke taşı fiyatları çeşme peyzaj hizmeti çeşme peyzaj hizmetleri çeşme plajlarda kendi taşlı malzemesinden sahil kumu oluşturma çeşme taş çeşitleri çeşme vinç işleri


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen telefonda laf etip, Rusiyeden Türkiye askerlerine Suriyede keder etmemesini istedi, dep bildirdi. Bu aqta «Nastoyaşçeye Vremâ» haber ete.
Erdoğan, telefon subeti aqqında tarif etip, Rusiye türk askerlerini Başar Asad «rejiminen yalıñız qaldırmalı», dep qoştı.
«Rusiyeniñ andaki niyetlerini añlamaymız», – dep ayttı Türkiye prezidenti İstanbulda Adalet ve Kalkınma Partisiniñ deputatlarınen körüşip.
Fevralniñ 28-nde kerçekleşken Putin ve Erdoğannıñ telefon subeti aqqında Kreml bildirgen edi.
«Bir çoq qurban, hususan Türkiye askerleriniñ elâk olmasına sebep olğan İdlib vaziyetiniñ kerginleşüvi sebebinden ciddiy qayğı bildirildi», – dep aytıldı Kreml haberinde.
Fevralniñ 28-ne keçer gecesi Suriyeniñ İdlib şeerinde Türkiye arbiyleriniñ mevzilerine qarşı yapılğan raketa ücümi neticesinde 33 Türkiye askeri elâk oldı, daa 32-si yaralandı. Suriyede doquz yıl devam etken cenk içinde bu ğayıplar Türkiye içün eñ büyük oldı.


text:
Sentâbr 12-sinde, cumaaqşamı künü, saat 13:20 Sudaq yanında Ay Savva vadiysinde quru ot yanıp başladı. Yanğınnı sentâbr 13-üniñ sabasınace söndüre ediler.
Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Dağ-orman fondunıñ topraqlarında quru ösümlik yanıp başladı. Yanğın mıntaqası - 2 gektar. Qazağa oğrağanlar yoq", – denile beyanatta.
Avgustnıñ soñunda Sudaqta keçken "Tavrida-ART" rusiye festivaliniñ qapaluvında yanğın çıqtı. Tedbir teşkilcileri bildirgenine köre, festival meydançığı yanında quru ot yanıp başladı, yanğın sebebi ise fişenk edi.
Sudaqta avgust 20-sinde quru ösümlikniñ yanğını söndürildi. Ateş, 0,7 gektarnı qaplap aldı.


text:
(Rusiyede mahküm etilgen qırımtatarı Ruslan Zeytullayevniñ soñki sözü, 2017 senesi iyülniñ 27-si)
Zorbalıq, sürgünlik körgen, dinsizler añlamağan imannı saqlap qalmağa tırışqan, sürgün etilip tuvğan toprağına qaytıp olğan, qıynalğan halqıma muracaat etmege ister edim. Arhivlerde bunı añlatqan şeyler bar. Qırımtatarlar dep adlandırılğan halqqa muracaat etem.
Ağa ve tatalarım! Qorantama ve tuvğanlarıma qoltutqanıñız içün minnetdarım. Ümüt etem ki, iç kimse halqımnıñ bu çizgisini yoq etip olamaz. O, bir olıp qala – bir vucut kibi. Duşmanlarımız bizni taqım ve klanlarğa bölip, birilerine para bermege, ekincilerini quvmağa istey, ümüt etem ki, maqsadlarına irişemezler. Bugünki şaraitlerge qulaq asmañız: tintüv, yaqalav, apis cezaları ve yasaqlar. Bütün halqnı apiske alsalar bile, dünya bu adaletsizlikni körer, halqımız ise örnek olacaq, neticede daa da küçlü olacaq.
Halqım, qal! Halqara uquqnı bozğanlar cevap berecek
Qırım – onı gülzarğa çevirmege bilgen ecdatlarımıznıñ incisidir. Olardan birisi torunınıñ evinde uquq qoruyıcılar tintüv keçirgende şunı ayttı: «Bir şeyden qorqmaymız. Torunımnıñ yaşında olğanda NKVD kele edi, oğluma KGB kele edi, şimdi ise – FSB. Siziñ kibi soyları kelip kete, halqım ise – qala». Halqım, qal! Halqara uquqnı bozğanlar bugün buña inanmasa da, bir kün cevap berecek.
Er şeyniñ soñu bar ve bu adaletsizlik de bitecek. Qalıñız, ketkenler ise qaytıp tuvğan Qırımnı yaraştırsın, bunı tek sizler yapa bilesiñiz.
21-inci asırnıñ repressiyalarına men ve çoq qıynalğan halqım da oğradı. Men öz saylavımnı yaptım, bu ise cevabı. Yalan ebediy degildir. İnformatsion alannı aytsaq, terrorizmge qarşı küreş dep adlandırılğan şey – insanlarnı qorquzmaq içün bir ibaredir. Yalan tolu teşviqat yoq ola, ışıq tüşkende zülmet ketken kibi kete. Yarıq az olsa da, çünki zülmet ille çöke.
Yalan tolu teşviqat yoq ola, ışıq tüşkende zülmet ketken kibi kete
Kerçek yeñer. Bu sefer de yeñer. İnsanlar sağ olsun. Eki yıldan berli areketlerim tuvğanlarıma bir fayda ketirmegenini, açlıqlar meni öldürecegini köstermege tırışalar. Lâkin eminim: mında ölsem, qorantam menden ğururlanacaq. Olarğa yardım etkenler içün ise şeref, itibar, ruh küçü ve cesaret örnegi olıp qalacam. Meni eşitken insanlar, etrafqa baqıñız, azaplarnı körüñiz! Yürekleriñizni eyilikke açıñız.
Üç yıl evelsi maña birisi adiy qurucıdan, üç qıznıñ babasından terroristni yapa bileler, dep aytsa edi, men küler edim. Menim aqqımda teşviqat filmlerini azırlağan «RenTV» telekanalı yaşasın. Adiy insandan bütün Qırım içün qorqunçlı bir şey yapmaq mümkün eken.
Zeytullayev raat yaşay, qurucılıqnen oğraşa edi. Rusiye keldi – «terrorist bölügini qurmağa qarar aldı» – «teokratik devletni istedi», dep yazıla. Sağ oluñız! Bu ibare sayesinde teokratik devlet ne olğanını bildim. Bunı kim uydurğan eken? Kimge kerek bu?
Bir özüm degilim. Bugün aytqanlarımnı yarın bütün dünya eşitir
Advokatlarnen beraber qarşı çıqacaqmız, şikâyet arizalarını berecek ve küreşecekmiz, adaletke işanmasam da, men cinayetçi degilim. Men Ukraina vatandaşı olaraq dünyanıñ uquq qorçalayıcı teşkilâtları tarafından siyasiy mabüs dep tanıldım. Qararlarnıñ manasız olğanını añlağan insanlarnıñ sayısı artacaq.
Bir özüm degilim. Bir kere Amerikadan mektüp keldi, qızlarımnen eski fotoresimimizni yolladılar. Bir özüm olmağanımnı añladım. Bugünde-bugün malümatnı tutamazsıñ. Bugün aytqanlarımnı yarın bütün dünya eşitir.
Eskiden maqsatqa irişmek içün tez areket etmek kerek, dep tüşüne edim. Lâkin er şeyniñ vaqtı bar, sabır kerek. Sabrım yoq edi. Sabır – insanğa raat yaşamağa bergen bir çizgi, lâkin bunı er kes özü añlamaq kerek.
Bizler musulmanmız – ebet, qırımtatarımız – lâkin terrorist degilmiz!
«Terrorizm» ıstılası çoqtan peyda oldı. 21-inci asırda bu ıstıla dinge nisbeten qullanılmağa başladı. Bugünde-bugün cemiyet bu ıstılanı er yerde eşitip muzakere ete. Bugün meni terrorizm davası boyunca mahküm eteler, lâkin ne patlayıcı madde, ne terakt aqqında bir söz yoq, tek laf. Qabaat tarafı bunıñ saçmalığına qulaq asmay. Evelden azırlanılğan metinni güzel oqumaq eñ esası. Terrorizm aqqında o qadar çoq aytamız, men de sesimni köterip aytmağa isteyim: «Terrorizm olmasın!». Bunı toqtatıñız. Bizler musulmanmız – ebet, qırımtatarımız – lâkin terrorist degilmiz. Sizler başqa fikirde olğan insanlarnı yoq etmege tırışasıñız. Doğrusını aytıñız!
Meni, adiy vatandaşnı, sebebini añlatmayıp, Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy mahkemelerinde mahküm eteler. Üküm menim içün müim degil. Lâkin aqiqatnı aytıp, meni aqlamağa talap etem.
Ruslan Zeytullayev, vicdan mabüsi, qırımtatarı, musulman, Rusiyede 15 yılğa azatlıqtan marum etildi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarınen aynı olmaması mümkün


text:
II Yekaterina abidesiniñ qoyulmasına bir 40 million ruble toplanıldı, haber ete «Rusiye birligi» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Yelena Aksenova, bildire TASS.
Onıñ sözlerine köre, abideniñ açıluvı bir yıldan planlaştırıla.
«Abide 1890 senesi Aqmescitte Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvınıñ 100 yıllığına tiklengen edi, amma 1919 senesi inqilâptan soñ, onı tam yıqqan ediler. Abideni bugüngece saqlanılğan resimlerge köre tikleycekler», – dey Aksenova.
Onıñ sözlerine köre, leyhanıñ amelge keçirilmesine 60-120 million ruble kerektir. Paranı biznes, siyaset, medeniyet erbapları, cemaat teşkilâtları, vatandaşlar iane eteler
Qırım.Aqiqat yazğanı kibi, 2015 senesi mart ayında Aqmescitte, Tavrida merkeziy müzeyinde II Yekaterinağa qoyulacaq abideniñ maketini köstergen ediler.


text:
Kreml kontrol etken Qırımnıñ medeniyet naziri Arina Novoselskaya «Eurovisionda» Jamalanıñ ğalebesinen ğurur duymayım, dep bildirdi. Bunı o Qırım.Aqıqatqa ayttı.
«Eger kerçekten muzıka yarışı ayta bilecegim bir yarış ğalebesi olsa edi, ğurur duyar edim. Bu ise bir şou: içtimaiy, siyasiy, başqa, amma muzıka yarışı degil», – dep ayttı o.
Arina Novoselskayanıñ aytqanına köre, Aqmescit Tchaikovsky adında muzıka oquv yurtunda çalışqan vaqıtta Jamala onıñ talebesi edi. Nazir Jamalanıñ vokal istidatlarınen «Eurovisionda» degil, akademik yarışlarda iştirak etmekni tevsiye etti.
«Susannağa onıñ vokal istidatlarınen akademik yarışlarda iştirak etmek kerek. Çünki Susannanıñ opera sesi bar, ve öz sesini opera yırcılıqta qullanmaq kerek, özüni sınap baqmaq ve ğalebe qazanmaq kerek », – dep bildirdi Arina Novoselskaya.
Qırımtatarı olğan ukrain yırcısı Jamala (Susanna Camaladinova) 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırınen mayıs 15-ke keçer gecesi İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde olıp keçken «Eurovision» yır yarışınıñ finalında ğalebe qazandı. Ekinci yerni Avstraliya, üçünci yerni Rusiye aldı.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan bildirdi ki, vaqtından evel saylavlar noyabr 1-ge belgilenecek, çünki iyün ayında keçirilgen saylavlarda saylanğan parlamentte ükümet koalitsiyası qurulmadı.
Onıñ aytqanına köre, bazarertesi künü, avgust 24-te, ükümet şekillenmesi içün müddet yekünlengen soñ, o, parlament spikeri ile körüşecek.
Memlekette saylavlarğa qadar çalışacaq vaqtınca ükümet meydanğa ketirilmeli, – dedi Erdoğan.
Onıñ reisi baş nazir Ahmet Davutoğlu olacaq, dep aytalar.
Bu künleri Davutoğlu yañı ükümetni şekillendirmek ıntıluvlarından vazgeçti. Onıñ Adalet ve kalkınma partisi firqası 2002 senesinden berli ilk sefer parlament çoqluğını ğayıp etti, bu sebepten ükümet şekillenmesi içün koalitsiya ortaqlarına muhtac edi, lâkin diger firqalar ile añlaşıp olamadı.


text:
Sabıq Ukraina arbiylerine Qırımda mesken almaq aqqını berecekler – munasip fermannı Rusiye prezidenti Vladimir Putin imzaladı. Vesiqa, kavartirağa nevbetke turğan ve Ukraina ordusından 2014 senesi mart 18-ge qadar istifa etken sabıq Ukraina arbiylerine ve aileleriniñ azalarına alâqalıdır. Fermanğa binaen, mesken içün lâzim olğan paralar Rusiye bücetinde ayırılmaq kerekler.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırım arbiyleriniñ yalıñız üçte biri Ukrainanıñ qıtadaki qısmına keldi. Bu, qararnen dört biñ arbiy, olarnıñ bir buçuq biñden ziyadesi – zabitler. İlhaqtan evel yarımadada 13 biñden ziyade Ukraina arbiyi hizmet ete edi.
Rusiyeniñ istifada polkovnigi, arbiy ekspert Viktor Litovkin, Rusiyede arbiylerge içtimaiy kompensatsiyalar sistemasınıñ nasıl çalışqanını añlata.
Moskvada 30 yıl hizmet etken polkovnik 10-12 million ruble alacağına umüt etmek mumkün. Bu parağa paytahtta kvartira degil de, paytahttan tış vilâyetlerde topraq arsası ile büyük bir ev almaq mumkünViktor Litovkin
– Arbiy hizmette qanun boyunca tayin etilgen sıñır muddeti – 20 ya da 25 yıl hizmet etkenler, rutbesi ve hizmet muddetine köre pensiya ala, ve buña ilâve olaraq maaşınıñ 50%-i esapqa alına. Er yıl daa 3% qoşalar. Ondan ğayrı, tayin etilgen sıñır muddetini tamamlap hizmet etkenlerge mesken berilmek kerek. Onı ya kvartira, ya kvartira almaq içün sertifikat, ya da para şeklinde almaq mumkün. Mislal içün, Moskvada apayı ve eki balası olğan ve qararnen 30 yıl hizmet etken polkovnik 10-12 million ruble alacağına umüt etmek mumkün. Bu parağa paytahtta kvartira degil de, paytahttan tış vilâyetlerde topraq arsası ile büyük bir ev almaq mumkün. Ukraina arbiyleri Qırımda Rusiye ordusına keçken soñ olarğa qarşı da aynı şu printsipler qullanılmaq kerek edi. Lâkin bir çoq zorluqlar peyda oldı, vaqıt uzatılıp başladı, bu sebepten prezident fermannı çıqardı ve tek manalı şekilde sabıq Ukraina arbiylerni Rusiye arbiyleri ile musaviy etti. Maña köre, bu olar içün taliyniñ ediyesidir.
İnsan aqları boyunca Helsinki birliginiñ adliyecisi Maksim Timoçko, Rusiye prezidentiniñ fermanı sadece ilhaq etilgen Qırımda artıq tatbiq etilgen algoritmni bir qalıpqa qoydı, dep saya.
Ukraina ordusından istifa etip Qırımda qalğanlarnıñ kvartiraları belediye mülküne keçti, ve bu munasebet ile olarğa qarşı da iddiada bulundılarMaksim Timoçko
Aqiqatta ne qadar sabıq Ukraina arbiyi Qırımda kvartira alacağına umüt ete bilecegini aytmaq qıyın – olar biñlerce kişi olmaq mumkün. Arbiy qısımlar yarımadanıñ bütün yalı boyunda buluna edi, ve istifa etken soñ pek çoq kişi adna yaşamağa qaldı. Biz, Ukrainanıñ qıtadaki qısmına köçken soñ rusiyeliler hizmet yerinden berilgen meskenlerini tutıp almağa başlağan yerli arbiy hadimler ve olarnıñ aile azalarınıñ problemalarınen oğraşqan edik. İhtimal, olar böyle etip iqtisat etmek ve işğalci ukümetke sadıq olğan arbiylerge mesken bermek istediler. Ondan ğayrı, Ukraina ordusından istifa etip Qırımda qalğanlarnıñ kvartiraları belediye mülküne keçti, ve bu munasebet ile olarğa qarşı da iddiada bulundılar. Yalıñız keçken yılnıñ soñunda Rusiyeniñ Mudafaa nazirliginde, arbiyler 2014 senesi mart 18-ge qadar istifa etken olsa, olarnı meskenlerinden çıqarmaycaqları aqqında qarar alındı. Yani Putinniñ fermanındaki qarar asılında daa evel alınğan edi.
Maksim Timoçko, yerli seviyedeki, yani çezilmesi belediye organlarınıñ vekâletine kirgen meseleni Rusiye prezidentine ayrıca çezmek kerek olğanına taaciplene. Adliyeciniñ fikrince bu, Vladimir Putinni nevbetteki sefer «adiy adamlarnıñ qurtarıcısı» olaraq köstermek içün yapıldı.
– Diger taraftan, Ukraina qanunları bar. Farz eteyik ki, arbiy hadim Qırımda 2014 senesi mart 18-de istifa ekeni aqqında raportnı imzaladı ve Rusiye ordusına hizmetke keçti. Arbiy hizmetten istifa etmekniñ ayrı bir tertibi bar, ve o, «sadece raport yazmaq»nen bitmey. Rusiye bunı esapqa alacaqmı, aytmaq qıyın.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Er şey deñişe. Ukraina daima bunı kösterip tura. Qaramanlar anti-qaraman ola, mabutlar quvula, eki ucnıñ arası da pek qısqa ola.
Rusiye - dost, A,erika ise Kyivni cenk etmege mecburlay. Avropa Birligi ve NATO iç bir vaqıt Ukrainanı qabul etmez. Rusiyelilerden kredit almaq kerek. Washington Kyivge basıp başlasa, Rusiye tanklerini Poloniya sıñrına yibermek kerek. 2914 yılğa köre, 2019-ıncı yılda oligarh İgor Kolomoyskiy bam-başqa şeyler ayta.
Cenkniñ başında o, Rusiye oligarhlarınıñ ukrain mal-mülküni milliyleştirmege teklif ete edi. Boyeviklerniñ tutulması içün mukâfat berecek edi. Vladimir Putinge "alçaq boylu şizofrenik" dey edi. Beş yıldan soñ er şey deñişti.
İgor Kolomoyskiy - öz-özü içün bir qurumdır. Ve vaqıtnıñ er añında özüne faydalı olğanını ayta
Amma, şaşırtacaq bir şey yoq. İgor Kolomoyskiy - öz-özü içün bir qurumdır. Ve vaqıtnıñ er añında özüne faydalı olğanını ayta. Başqaca areket etse, hucur olacaq edi. Ne ise, o, öz maqsat-meselelerini çeze ve Ukrainanıñ kelecegi olarğa uyğun kelmese - Ukrainanıñ kelecegi içün daa yaramay.
Devlet institutlarında, sözde, başqaca olmalı. Amma qurumlarnıñ krizisi - bütün dünyanıñ problemasıdır. Tanış qurumlar ayrı şahıslarnıñ basqı ve ifadesiniñ tesirine oğray. Ve Ukraina da bundan istisna dep, kimse aytamaz.
Tarihımızda şahıslarnıñ rolü daima büyük ola. Sıq-sıq şekil mündericeni yeñe. Körünmek qabiliyeti ise çoqtan berli olmaq qabiliyetiniñ ögüni aldı. Belki de, İgor Kolomoyskiy bunı yahşı bile ve The New York Times matnuatına bergen intervyüsinde yalıñız yaqın kelecekni tasvirley.
Bayraqnı - sadece yip toplamı, gimnni - sadece notalar toplamı kibi körgen adamlar er vaqıt bar. Yutquzmağa barışıq demek mümkün, silâdan vazgeçüvni iqtisadiyatnen añlatmaq, qorqaqlıqnı ise - aqıllı olmaqnen
Ne ise, yañı Ukraina sadece beş yaşında. Evelki, eski Ukraina ise onlarce, yüzlerce yıl yaşadı. Veteranlarımız bir qaç biñdir, lâqayt olğanlar ise - millionlarnen. Avropa acı reformalarnı talap ete, Rusiye ise - yalıñız qarşı tirenmemekni. Bayraqnı - sadece yip toplamı, gimnni - sadece notalar toplamı kibi körgen adamlar er vaqıt bar. Yutquzmağa barışıq demek mümkün, silâdan vazgeçüvni iqtisadiyatnen añlatmaq, qorqaqlıqnı ise - aqıllı olmaqnen.
Bundan da ğayrı, Rusiye, Donbass mensübiyetinde şübelenmey. O, tek onı Ukrainağa qaytarmağa tırışa. Ve Kyiv razılıq berse - yarın qaytarır! Soñ ise Donbass, Moskova istegenini Ukrainanen yapar.
Terminologiya, diplomatiyağa çoq imkâniyet bere. Cenkke kerginleşüv demek mümkün. Vatanperverlerge - radikal. Mudafaağa - tecavuz. Şimdiki Ukrainanı sıfırlap, evelde olğan alına qaytarmaq mümkün. 2014 senesine qadar olğanını.
Amma bir "amma" bar. Qırım.
Bölgeniñ taqdiri, sanki bir şey olmadı dep areket etmekke mania ola. Tarihnı2013 senesine qaytarıp olamazsıñ - çünki, beş yıl evel sıñırlarını resmiy olaraq deñiştirip ve ukrain yarımadanı öz terkibine qoşqan, Rusiyeniñ özü buña azır degil.
Zemaneviy tarihte berçler peyda olsa - Qırım tamam olardandır
Qırım birden eki devletniñ Anayasasında yazılğan. Ve ne Kyiv, ne Moskova onı silmege azır degil. Bu ise, elbette ki, zıddiyetke sebep ola. Onı körmemezlikke urmaq mümkün, amma sıfırlamaq mümkün degil. Rusiye ve Ukraina siyasetçileri, yarımada aitligi aqqında türlü cevap bermege mecbur. Ve zemaneviy tarihte berçler peyda olsa - Qırım tamam olardandır.
Amma, iç bir vaqıt "iç bir vaqıt" deme. Soñki bes yıl eki devlet içün izçenlik imtianı da oldı. Şimdilik beklemek ve taqatsızlıqnı köstergenlerni basmaq azır olğan Rusiye ögdedir. Kyiv ise qurum hatırası aqqında - yani, birinci şahıslarnıñ deñişmesine baqmadan, devlet yanaşmasınıñ saqlanuvı aqqında - aqında bildi.
İgor Kolomoyskiy, kimniñ nede faydası olğanını pek yahşı bile. Kreml de. Ukraina ise öz imtianını tapşırmağa daa endi azırlana. Ve devlet anayasası - oña baqsa;lar eger - yardımcı olmaq mümkün.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Pavel Kazarin, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
İyünniñ 19, bazaertesi künü, Ukrainada qırımlı abituriyentlerniñ VNO’sız (Bilgige tışqı mustaqil qıymet kesüv) 12 dane ukrain aliy oquv yurtına qısqartılğan sistema boyunca kirmeleri içün tasil merkezleri çalışıp başlay.
Olarnıñ cedveli Ukraina tasil ve ilim Nazirliginiñ saytında derc etilgendir.
Merkezler sentâbrniñ 30-na qadar çalışacaq.
Yaqın künlerde vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgenlerniñ meseleler boyunca nazir Vadim Çernış işğal altındaki Qırım ve vaqtınca işğal etilgen Donbasstaki abituriyentlerge muracaat eterek, olarnı ukrain aliy oquv yurtlarına kirmege çağırdı. Aynı zamanda qırımlı abituriyentlerge Ukraina tasil ve ilim naziri Liliya Grineviç de muracaat etti.
Qırımlılar «Qırım - Ukraina» merkezleriniñ faaliyeti ve ukrain aliy oquv yurtlarına oqumağa kirilmesinen bağlı tafsilâtlı malümat almaq içün Qırım.Aqiqat materiallarını taqip etmeli.
Ukraina prezidenti Pötr Popoşenko iyünniñ 3-nde Qırım ve Donbassnıñ işğal etilgen qısmında yaşağan abituriyentler içün ayırılğan kvotalarnen bağlı №6116 qanunnı imzaladı. Qanunğa istinaden, orta tasil aqqında vesiqa alğan qırımlı abituriyentler, Zaporojye, Nikolayev, Odessa, ve Herson vilâyetlerinde yerleşken aliy oquv yurtlarına kirmek içün belgilengen kvotalar çerçivesindeki konkurs esasında keçirilgen kiriş imtianlarına köre qabul etilecek.
Vesiqağa binaen, kvotalar miqdarı 1000 talebelik bücet yerini teşkil etmekte. Qanun aqqındaki tafsilâtlıca malümatnı Qırım.Aqiqat materiallarında tapıp oqumaq mumkün.


text:
California ştatınıñ cenübinde tünevin küçlü zelzele oldı. İlk teprenmeler tahminen 30 saniye sürdi. Yerastı teprenmeler qomşu Nevada ştatınıñ Las Vegas şeerinde bile duyula edi, oñace ise aman-aman 400 kilometrlik mesafe bar, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Qazağa oğrap, yaralanğanlar bar, ealisi 28 biñ adam olğan Ridgecrest şeerinde acele hızmet nomerlerini bir çoq telefon ettiler. Bir qaç evde yanğın çıqtı. Yerli hastahaneniñ binası zarar kördi, hastalar ve ekimlerni tahliye ettiler. Maşna yollarınıñ bir qaç yerinde asfalt çatladı.
Böyle küçte zelzele Kaliforniyada soñki sefer 1999 senesi olğan edi. Los Angelesniñ yanında 1994 yılda olğan zelzelede 57 adam elâk olğan edi.
Bildirüvlerge köe, iyül 5-inde teprenmeler tekrarlana bile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis azası Abmecit Suleymanov Ukraina Baş prokuraturası yanında QMC prokurorı Qırım sakini olmaq kerekligini tüşüne.
Bunı o mayıs 22 künü Kiyevde keçirilgen brifingde bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«QMC prokuraturasınıñ terkibinde Qırım ne olğanını, andaki vaziyetni añlağan tek üç insan bardır. Prokuratura yolbaşçısı «Avdet» gazetası, «Qırım» Fondu», ATR ne olğanını bilmese, teessüf ki, areketleri de aynı olur», – dey Suleymanov.
Al-azırda QMC prokuraturasınıñ başı 2014 senesi sentâbr 1-de tayin etilgen Vasiliy Sinçuktır. Evel Poltava ve Harkov vilâyetleriniñ prokurorı edi.
Sinçuk Qırım.Aqiqatqa bu kibi tenqitni temelsiz olaraq adladı.
«Yolbaşçı ve insan olaraq Eduard Logvinskiy ile sıqı munasebetim bar. Bundan da ğayrı, er vaqıt Andrey Sençenko – belli siyasiy erbap ile bağ tutamız. Şunıñ içün bizler içün müim meselelerni biz qanunğa köre çezemiz», – dedi prokuror.
QMC prokurorı Vasiliy Sinçuk qırımlılarnı işğal etilgen yarımadada yapılğan bozuluvlar aqqında haber etmege çağırdı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta


text:
Ukraina demir yol naqliyatınıñ devlet memuriyeti («Ukrzaliznıtsâ») mayıs bayramları qatnaycaq qoşma trenlerni belgiledi, olardan biri Novoalekseyevkağa qadar ketecek. Bunı matbuat hızmeti bildire.
«282 nomeralı Kiyev-Novoalekseyevka qoşma treni aprel 29-da ve mayıs 2-de yolğa çıqacaq. Kiyevden saat 21:56-da çıqıp, saat 13:13-te Novoalekseyevkağa kelecek. Aprel 20-da ve mayıs 3-te trenler qaytacaq. Saat 15:05-ta çıqıp, Kiyevde saat 04:50-de olacaq», – dep aytıla haberde.
Al-azırda eskiden Aqmescitke qadar ketken 12 nomeralı tren Novoalekseyevkağa qatnay. Novoalekseyevka Herson vilâyetinde Rusiye işğal etken Qırım ile sıñırda yerleşmekte.
2014 senesi dekabr ayında Ukraina yarımada ile transport alâqalarını üzdi. Qırım işğalinden sebep yolcularnıñ havfsızlığını teminlemek içün «Ukrzaliznıtsâ» trenlerniñ Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar qatnaycağını ilân etti. Bundan ğayrı, 2014 senesi dekabr 26-dan itibaren Ukrainanıñ esas qısmı ve Qırım arasında bir de bir yükn demir yol naqliyatı vastasınen taşımaq yasaq etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Türkiyede jurnalist, türk dünyasınıñ tedqiqançısı Kemal Çapraznıñ «Kuzeydeki Yavru Vatan Kırım» («Şımalde küçük Vatan - Qırım») kitabı çıqtı, bildire QHA.
Bildirilgenine köre, 2008 senesi vefat etken Kemal Çapraznıñ dostları bu kitapnı neşirge azırladılar. «Kuzeydeki Yavru Vatan Kırım» kitapnı jurnalist arhiv vesiqaları esasında uyazıldı.
«254 saifeden ibaret olğan bu kitapnıñ qapında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, qırımtatar faali Musa Mamut, qırımtatar mütefekkiri, maarifçi, neşircı ve siyasetçi İsmail Gasprinskiy, Qırım Milliy Cumhuriyetiniñ birinci ükümet yolbaşçısı, I Qırımtatar Qurultayınıñ teşkilatçısı, Litvaniya, Poloniya, Belorusiye ve Qırımnıñ birinci muftisi Noman Çelebicihan ve elbette Kemal Çarpaznıñ resimiyerleştirilgen», – yazıla bildirüvde.
Sağ olğanda Çapraz «Sürgünde Yeşeren Vatan Kırım» kitabını neşir etkeni de bildirile.
Kemal Çapraz – türk ülke ve halqlar aqqında, şu sırada Qırım aqqında da yazğan türk jurnalistı. Çapraz «Türkiye», «Orta Doğu», «Qurultay», «Türk Diplomatik» türk gazetlerinde çalıştı, ve «Orkun», «Tarih», «Qardaşlıq», «Qırım» qırımtatar mecmualarında neşir olundı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen ukrain Qırımında 18 buçuq biñden ziyade bala birinci sınıfqa kirdi. Qırımtatar ve ukrain mektepleriniñ vaziyeti nasıl? Bu mekteplerniñ talebeleri ana tilinde ders kitaplarını aldılarmı? Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri Mıroslava Kanarska Radio Svobodağa Aqmescitten telefon vastasınen tarif etti.
Üç sınıf qırımtatar tilinde ders alacaq, dört sınıf – rusça. Qırımtatar milliy mektebiniñ vaziyeti böyle!
– Qayd etmek isteyim ki, bugün Eşref Şemi-zade adına №42 qırımtatar mektebiniñ birinci çañ bayramını ziyaret ettik. Oquv yurtunıñ reberligi aytqanına köre, bu sene birinci sınıf talebeleriniñ sayısı rekord oldı. Bu mektepte 7 dane birinci sınıf açıldı. Faqat meraqlı bir şey: yedi dane birinci sınıftan – üç sınıf qırımtatar tilinde ders alacaq, dört sınıf – rusça. Qırımtatar milliy mektebiniñ vaziyeti böyle!
Daa eki yıl evelsi bu mektepte dersler qırımtatarca berile edi, mektep büyük olğanından mında Aqmescit balalarından ğayrı, rayonlardan kelgenler de oquy edi. Bu sene mektep açılışınıñ 10 yıllığını qayd ete. 8 yıl devamında mektep yalıñız qırımtatar tilinde çalışa edi, lâkin işğalden soñ problemler peyda olmağa başladı.
Bala qırımtatar tilinde tasil alsın dep, onı mektepke berdiler. Soñra ise dersler rusça añlatılacağını ögrendiler
Ana-babalar şikâyet ete. Bugün birinci sınıf talebeleriniñ ana-babaları ile laf ettik. Analardan biri bildirgenine köre, onıñ balası rus tilli sınıfqa tüşe. Olar açuvlanalar. Çünki qoranta Aqmescitniñ bam-başqa tarafında yaşap, balası qırımtatarca ders alsın dep, bu mektepke keldi. Soñra ise balası rus tilinde tasil alacağını ögrendiler.
Sınıfqa 7 kitap berildi, eki danesini ocalar alacaq, 5 danesi – 28 talebege
Meraqlısı şu ki, qırımtatar mekteplerinde ne ders kitapları, ne de oquv qullanmaları bar. Balalarnıñ bir şeyi yoq. Misal olaraq, 8-inci sınıf talebesiniñ ana-babası dey ki, olarnıñ sınıfına 7 kitap berildi, eki danesini ocalar alacaq, 5 danesi – 28 talebege. Ana-babalar buña da açuvlı, bütün bu meselelerni öz aralarında laf eteler.
– Aqmescitniñ ukrain mektep-gimnaziyası nasıl alda? Malüm, keçken yılları (Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel) bu gimnaziya pek faal ve eyi sayıla edi.
– Bugün ukrain gimnaziyasını da ziyaret ettik. Andaki vaziyet böyle: işğalden soñ yerli «akimiyet» mektep adından «ukrain» sözüni silmek qararına keldi. Gimnaziya adını deñiştirdiler. Al-azırda mektep «Aqmescitniñ akademik gimnaziyası» belediye bücet umumtasil müessisesi adını taşıy. Amma bu da eñ esası degil.
Ukraina zamanlarında bu mektep pek populâr edi. Anda istidatlı balalar, ana-babası siyasetçi, iş adamı olğan balalar oquy edi. Ögrenüv sistemasında bu mektep pek inkişaf ete edi. Lâkin işğalden soñ ukrain tilinde ders bergen sınıflar ya qapatıla edi, ya da ana-babalarnı toplap, Rusiye standartlarına keçkeninden sebep dersler rusça añlatılacaq, dep aytqan ediler.
Ders kitapları, qullanmalar yetmey. Ukrain sınıfları olğan yerlerde
Berilgen malümatqa köre, 1000 talebe oquğan mektepte yalıñız bir qaç sınıf ukraince ders ala, çünki ana-babaları mektüp yazıp, şikâyet etmege başladılar. Bir çoq ana-baba balasını qıtağa, Ukrainağa, tasil almağa yollaycaq ola. Qırımtatar mekteplerinde olğanı kibi: ders kitapları, qullanmalar yetmey. Ukrain sınıfları olğan yerlerde.
– Ukrain gimnaziyasınıñ ukrain sınıflarında qaç talebe oquy?
– Biñ talebeden tahminen yüz kişi. Bu eñ çoq, çünki bu raqamlarnı bizge kimse aytmay, bunı açıq aytmağa istemeyler. Amma ana-babalar ile laf etken soñ 100-150 talebe olğanı añlaşıla.
«Qırımnıñ tasil, ilim ve gençlik naziri» Natalya Gonçarovanıñ bildirgenine köre, Qırımda qırımtatar mektepleriniñ ağı qala ve 15 oquv yurtundan ibaret.
Gonçarova dey ki, bu sene Qırım mekteplerinde ukrain tilinde ders berilecek sınıflar açılmaycaq, çünki istegenler yoq.
«Bu sene Qırımda ukrain tilinde ders berilecek sınıflarnıñ açılması aqqında malümat yoq, lâkin bir çoq mektep bu fenni fakultativ olaraq qaldırdı», – dep ayttı nazir.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda ukrain tilinde tasil almağa istegenlerniñ sayısı ep eksile.
«Bu sene bir sınıf bile açılmay», – dedi Gonçarova.
Keçken oquv yılında ukrain tilinde ders berilgen sınıflar 20 mektepte bar edi.
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Moskvada yedek yolaqlarda endi dört kün devamında Aqmescit-Moskva treni areketsiz tura, içinde demir yolnuñ 80 hadimi bulunmaqta.
Bunı İnsan aqları boyunca qırım alan missiyası bildire.
«Vagonlarda kömür yedekleri bitti, yemek içün aqçaları da bitmekte, amma insanlar mülk içün mesülietli olğanı sebebenden trenni qaldırıp olamaylar», – deyler uquq qoruyıcılar.
Olğan malümatqa köre, demir yol yolbaşçılığı areketniñ ğayrıdan pekitüv tarihı aqqında bir şey aytmay ve meseleni çezmek içün de areket etmey eken.
Dekabr 27 kününden «Ukrzaliznitsâ» Qırım ile demir yol alâqasını toqtattı ve yarımadağa qatnağan trenlerni lâğu etti. Qırım yönelişi boyunca qatnağan trenler yalıñız Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar baracaq.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile iş tutqanınen qabaatlanğan qırımtatarı Refat Alimov cuma künü, oktâbr 28-de, 25 yaşını toldurdı. Bu doğğan künü SİZOda keçe. Bunı faal Anna Bogaçeva Facebooktaki «Qırım birdemligi» gruppasında yazdı.
«Refat Alimovnıñ doğğan kününi hayırlaymız! Bizler tezden azat etilecek ve kelecek doğğan kününi qorantasınen beraber keçirir, dep ümüt etemiz», – dep yazdı Bogaçeva.
Bogaçeva hatırlattı ki, Alimov yarım yıldan berli Aqmescit SİZOsında yata ve taqiqatı devam ete.
«Onı «terrorit bir teşkilâtnıñ iştirakçisini kibi» qabaatlaylar, bu ise em oña, em sağlam fikirge zıt kele. Ümüt etemiz ki, adalet yeñer. Amma şimdiden ayta bilemiz, Refat quvet ve cesaretniñ saibi olaraq bütün sınavlardan lâyıq bir şekilde keçe, şimdiki vaqıtnıñ bir çoq insanı böyle degil», – dep ayttı Bogaçeva.
Qızıltaş qasabasınıñ sakini Refat Alimov 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» ile iş tutqanında şeklenilip yaqalanğan edi.
Aprel 12-de FSB Alimovğa qarşı cinaiy iş açtı, amma qorantasına ancaq aprel 23-de Refat apiske alınğan soñ haber etildi.
Rusiye uquq qoruyıcıları aprel 18-de Alimov oturğan evde tintüv keçirdi. Malümat taşıyıcıları, diniy filmler ile diskler tutıp alındı, özü ise Qırımdaki FSB idaresine alıp ketirildi. Al-azırda o Aqmescit SİZOsında yata.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Bu aqta Yuqarı Şurasınıñ reisi, Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinovnıñ cuma künü, mayıs 16-da, imzanlağan emirinde söz kete.
«Emir Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqtınca işğali şaraitlerinde prezident temsilciliginiñ işi ğayrıdan tiklenmesi içün imzalanldı», – denile beyanatta.
Qırımdan Ukraina prezidenti daimiy temsilciliginiñ Hersonğa köçip ketmesi aqqında sual daa aprelde muzakere etile edi.
Ukraina prezidentiniñ Qırımda soñki temsilcisi Sergey Künitsın edi. O, yarımadanıñ işğali sebebinden işke öyle de başlap olamadı.
Mart 26 künü Yuqarı Şurasınıñ reisi, Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov onı iş mecburiyetlerini kerek olğanı kibi eda etmegeni içün vazifelerden boşattı.


text:
Bunı tasdiqlağan fotoresimlerni içtimaiy ağda qullanıcılardan biri yerleştirdi.
«Aqmescitte ukrain yazılarını yoq etmege başladılarmı? Mına bu foto ukrain yazısını alıp taşlağanlarını tasdiqlay (bundan evel anda bir taraftan – rusça, ekinci taraftan – ukraincası bar edi). Yañı Anayasa metninde açıq-aydın yazılğan ki, ukrain tili – üç devlet tilinden biridir. Onı devlet tili olaraq qabul etseler, ne içün ukrain yazılarını alıp taşlaylar eken?», – dep yazdı foto muellifi.
Qırım işğalinden soñ yerli «akimiyet» Ukrainanen bağlı er şey, şu cümleden bayraqlarnı tez-tez yoq etip başladı. Böylece, mart 18-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Rusiye terkibine aluv aqqında qararnı imzalağan soñ, Qırım parlamentiniñ binasından «Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Radası» ukrainca ve qırımtatarca yazılğan adı alıp taşlanğan.


text:
İyülniñ 12-de Kyivde Ukraina — Avropa Birligi 19-ıncı sammiti açıla. Eki künlik tedbir AB liderleriniñ Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile aqşam yemeginden başlaycaq. Avropa Birligi eyyetiniñ erkânında – AB Şurasınıñ prezidenti Donald Tusk, Avropa komissiyasınıñ prezidenti Jean-Claude Juncker, AB umumiy tışqı siyaset ve havfsızlıq siyaseti meseleleri yuqarı vekili Federika Mogerini ve digerleri.
İyülniñ 13-de saat 11:00-da sammitniñ umumiy toplaşuvı başlaycaq. Sammit Ukrainanıñ Avropa Birligi ile assotsiatsiya añlaşmasınıñ tamamen tasdıqlaycaqtır. O, sentâbrniñ 1-den başlap işke tüşürile bile.
Böyle bir qarar iyülniñ 11-de, sammit arfesinde, İqtisadiyat ve maliye meseleleri şurası çerçivesinde qabul etilgen edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kyivdeki Ukraina-AB sammitinde Ukraina ve Avropa Birligi arasında ortaqlıqnıñ yañı basamağına keçüv aqqında söz yürsetilecegini bildire.
2016 senesi Felemenkte keçirilgen tevsiye referendumı iştirakçileriniñ çoqusı (referendumda saylayıcılarnıñ yalıñız 32%-ı iştirak etken edi) Ukraina ile añlaşmağa qarşı çıqqan edi.
Bu sene Felemenk parlamenti Ukraina ve AB assotsiatsiya añlaşmasınıñ tasdıqlanmasına tekrar qoltuttı.


text:
Kiyevniñ Solomensk rayon devlet memuriyetinde yanvar 22 künü Ukraina Birdemlik Kününe bağışlanğan tantanalı tedbirler keçirildi. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, tedbirge işğal etilgen Qırımdan mecburen köçip kelgenler davetli edi.
Rayon devlet memuriyeti divarları ögünde tedbir bayraqnıñ köterilmesi ve bugünge qadar ve bugün yekâne, mustaqil Ukraina içün canını bergen vatandaşlarnıñ hatırasına sükünet daqqasından başlandı. Selâmlaşuv sözleri ile Solomensk rayon devlet memuriyetiniñ reis muavini Vladimir Bâlkovskiy ve Ukraina içki işler milliy akademiyasınıñ rektor muavini Valeriy Sokurenko çıqışta bulundılar.
Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ adından kiyevliler ögünde «Ukrain evi» iş ve medeniy emekdaşlıq Qırım merkezi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Andriy Şçekun çıqışta bulundı. O, qırımlılarnıñ mustaqil Ukraina ile birlikte olmağa ıntıluvı aqqında bildirdi.
«Öyle oldı ki, toprağımızğa duşman keldi, onıñ bir qısmını işğal etti, amma biz bir daqiqa, bir saniyege bile Qırımnıñ azat olacağına ümüdimizni coymaymız. Çünki bunı yarımadada yaşağan qırımlılar sabırsızlıqnen bekley, biz bunı unutmamaq kerekmiz. Borcumız – toprağımızdan duşmannı birlikte quvıp çıqarmaqtır», – qayd etti Andriy Şçekun.
Çıqışnıñ soñunda o, rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçılığına, kiyevlilerge, ukrainlilerge qırımlılarğa qol tutqanları içün minnetdarlığını bildirdi.
Aqmescitten köçip kelgen Andriy Çebotaröv aytqanı kibi, Solomensk rayon develt memuriyeti – qırımlılarğa yardım etken birinci devlet strukturasıdır.
«Biz Mecburen köçip kelgenlerniñ Bütünukrain qurultayına ve «tögerek masa» toplaşuvına azırlanıp oldıq. Bundan da ğayrı, memuriyet tarafından haber berüv destegi de kösterile edi. Şu cumlden, Kiyevniñ farqlı devlet müessiselerine tevsiye mektüpleri yollanıla edi, bunıñ sayesinde qırımlılarnıñ cemaat faaliyetine imkânlar yaratıla edi», – tarif etti Çebotaröv.
Tedbirniñ devamında: «Ukraina Birdemlik Künü: tarih ve zemane» mevzusında lektsiya-muzakere keçirildi.


text:
Devlet yolbaşçısınıñ bunıñnen bağlı emirleri onıñ saytında yerleştirildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Petro Poroşenko kendi emiri ile Sergey Paşinskiyni prezident memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifelerinden boşattı.
Boris Lojkin – «SEPEK» şirketler gruppasına 2013 senesi satqan UMH group media-şirketiniñ esasçısı. 2013 senesi «Korrespondent» mecmuasınıñ eñ bay ukrainliler cedvelinde 70-inci yerni aldı.
Svâtoslav Tsegolko bu vazifege tayin etilmezden evel «5 kanalnıñ» jurnalisti ve alıp barıcısı olıp çalıştı.
Petro Poroşenko iyün 7-de resmiy şekilde işke başladı.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan Belorusiyede ötkergen ziyareti devamında memleketniñ paytahtı Minsk şeerinde yañı Cuma caminiñ açılışında iştirak etti, dep bildire Radio Svoboda.
Belorusiye kütleviy haber vastalarında ketirilgem sözlerinde Türkiye devlet yolbaşçısı «yañı cami belorus ve türk halqlarınıñ dostluğına timsal olacağını» qayd etti.
Türkiye cami qurulışınıñ soñ qısımını ödedi. Qurılış Suudi Arabistannıñ paralarına yapılıp başlanğan edi ve 19 yıl devam etti.
Cami qurulğan yerde evelden de cami tura edi, lâkin eski bina sovet-kommunist devirinde bayağı zarar körgen edi.
Belorusiyede şimdige qadar on biñ insan nufuzında lipka-tatarlar yada polonya-litvaniya tatarlar cemiyeti yaşay, ecdatları – 14-ci asırda Büyük Litvaniya Knâzlığına köçken qırımtatar ve İdil tatarları edi. O zamandan berli olar öz tillerini coydılar ve zemaneviy Belorusiye, Litvaniya ve Poloniya tillerine keçtiler, lâkin olarnıñ çoqusı öz dinini ve medeniyetini saqlağanlar.


text:
Aqmescitte, qırımtatarlarnıñ yaşağan Boğurça (Kamenka) qasabasında kene tintüvler ötkerildi. Bu sefer Rusiyeniñ OMON ve Ekstremizmge qarşı küreş merkezi, basma ticaretinen oğraşqan 37 yaşındaki Tofik Abdulgaziyevniñ evine keldiler. Bundan evel o, çoqusı semetdeşleri ve dindaşları kibi, siyasiy taqipke oğrağan qırımtatarlarğa yardım ete edi. Qırım.Aqiqat muhbiri, Rus silâlı hızmetleri Abdulgaziyevten ne istegenlerini ve oña ne yapa bileceklerini ögrendi.
Qırımtatarı, musulman Tofik Abdulgaziyevniñ evine mayısnıñ 4-de keldiler. Oña Rus silâlı hızmetleriniñ 9 vekili kirdi, taqiqatçı titüv aqqında qararnameni kösterdi. Onda yazılğan ki, Memetov soyadında olğan bir qırımlınıñ ğayıp olmasınen bağlı taqiqat işleri çerçivesinde Abdulgaziyevniñ evinde bazı areketler ötkerilmeli. Ağzaviy subette politsiya hadimleri ev saiplerine dediler ki, bu adam, sanki Suriyege ketip, IŞİD tarafında cenkleşe eken.
Tintüv vaqıtında qanunğa qarşı bir şey tapılmağan soñ, silâlı hızmetler ketti. Lâkin bir buçuq saat soñra «E» Merkizi (Ekstremizmge qarşı küreş merkezi – QA) telefon açıp, onı sorğuğa çağırdı. O anda advokat Edem Semedlâyevnen beraber bardı. Aqmescit sakinine resimge çıqıp, parmaq izlerini qaldırmağa teklif etkenler, o ise red etti. Taqiqatçınıñ suallerine de cevap bermedi ve özüne ve yaqınlarına qarşı şaatlıq etmemek aqqı olğanını hatırlattı.
Tofik Abdulgaziyevniñ özü, Qırım.Aqiqat muhbirinen subetleşkende, ruhiy ceetten tintüvge azır olğanını, ertemi keçmi oña da kele bileceklerini tüşüngenini ayttı:
Tanışlarnen sağlıqlaşqanda, başqa körüşmeycegimiz kibi sağlıqlaşamız. Bügün mında böyle vaziyetTofik Abdulgaziyev
– Bügün Qırımda vaziyet öyle ki, er kes ende biledir, çarşenbe ya da cumaaqşamı künü – musafir bekle, – dey aqmescitli Tofik. – Bügün ende Qırımdaki bütün musulmanlar çarşenbe ve cumaaqşamı urbanen yuqlamağa yatalar, saba namazından soñ ende yatmaylar. Elbet, bu adise «apansız» oldı, amma Rusiye kelgen soñ biz ende raat yuqlamaymız, böyle desem ola. Endi, nevbetteki kim olacağını tüşünemiz. Tanışlarnen sağlıqlaşqanda, başqa körüşmeycegimiz kibi sağlıqlaşamız. Bügün mında böyle vaziyet.
– Sizde keçirilgen tintüv ne qadar qaba keçirildi? Malıñızğa zarar ketirmedilermi?
Abdulgaziyev: Yoq, qaba şekilde tintmediler. Urdurıp kirmediler, bir şey sındırmadılar. Kirdiler, ayaqlarına bahil (galoş) kiydiler. Añlağanım – bu tintüv bir manaçıq edi, asılında ise bu ihtar edi. Mende olğan adisege tintüv demezsiñ.
– Ya «ihtar» ne demek? Neni sizge bildirmege istediler?
Abdulgaziyev: O ballar ketkende, maña dediler: «Tofik, nege mında kelgenimizni añlaysıñ da?». Yani, ihtar ettiler: yavaş otur. Bu nenen bağlı, deseñiz? Bilmeyim. Belki de, qomşularım tintilgende olarnıñ yanında olğanım içündir. Bese-belli, bundan sebeptir. Çünki olar telefonmda qarmalanıp, bir tintüv devamında çekkenim videonı körüp taptılar. Olar bunı kördiler de, başa öyle olmasın dediler.
– Politsiya hadimleri, sanki ğayıp olğan Memetovnıñ işinen oğraşıp sizge kelgenlerini degenler. Siz onnen tanışsıñızmı, kimdir o?
Abdulgaziyev: Yoq, onıñ kim olğanını atta bilmeyim. Şu qararnameni oquğan soñ, bir-qaç kere sual soradım: «Kimdir o? Siz maña añlatıñız». Men onı iç te tanımayım. Olar onnen olğan bir de bir alâqamı qıdırğanlar. Amma, añlağanım kibi, bu sadece bir manaçıq edi. Asılında ise onnen iç bir şekilde bağlı olmağanımnı olar pek yahşı bileler.
– Silâlı quvet vekilleri sizge «yavaş oturmağa» degenler. Olarnıñ aytqanları kibi yapmağa niyetlisiñizmi?
Olar insannıñ tabiatına qarşı çıqalar, añlaysıñızmı. Olar iç bir kimseniñ iç bir yerge çıqmağanını isteyler. Amma bu imkânsız! Bizler biri birimizge qatnağanımız kibi, öyle de qatnaycamız!Tofik Abdulgaziyev
Abdulgaziyev: Bizler öyle de yavaş oturamız, sizge böyle aytayım. Biz musulmanlar – dostane milletmiz. İç bir yamanlıq işlemeymiz. Olarnıñ ne istegenlerini men bilmeyim. Olar insannıñ tabiatına qarşı keleler! Er bir varlıqnıñ özüni qorçalamaq instinktı bardır. Siz, büyük bir qaza yüz bergenini körseñiz, yardım etmek içün mıtlaq toqtaycasıñız da. Bu da aynı şey. Siz maskalı ve silâlı OMON körseñiz, istese de istemese de, adam episi bir çıqacaqtır. Olar insannıñ tabiatına qarşı çıqalar, añlaysıñızmı. Olar iç bir kimseniñ iç bir yerge çıqmağanını isteyler. Amma bu imkânsız! Bizler biri birimizge qatnağanımız kibi, öyle de qatnaycamız! Çünki bu musulmanlar, musulmanlar ise biri birine – qardaştır. Nasıl etip bir birimizni terk eteyik?
Tofik Abdulgaziyevniñ menfaatlarını qoruğan advokat Edem Semedlâyev dey ki, taqiqat areketleri devamında silâlı hızmetler qanunğa riayet ettiler, faqat müşterisine uydurılğan sebeplerden iliştiler:
Biz Qırımda tintüvlerge o qadaq alıştıq ki, bunı ende azmı-çoqmı edalı sayamız. Amma, başqa taraftan baqsañ, elbet, bu doğru degil. Seniñ tüp urbalarıñnı qarıştırsalar, buña «edalı» demezsiñEdem Semedlâyev
– Qanun ceetinden, başqa adiselernen teñleştirecek olsaq, olar özlerini daa doğru alıp bardılar. Olar qapılarnı qırmadılar, çünki qapılar açıq edi. Olar adamğa kiyinmege imkân berdiler, çünki onı töşekten tursattılar. İçerige kirgen bütün hadimler ayaqlarına bahil kiygenler. Telefondan olsa da, amma medeniyetnen sorğuğa çağırttırdılar. Yani, umumen, sanki er şey edalı keçirildi. Amma asılında, bu tintüvniñ sebebi olğan cinaiy iş onnen nasıl bağlı olğanı añlaşılmay. Tintüv içün sadece resmiy bir manaçıq taptılar. Biz Qırımda tintüvlerge, sorğularğa ve bu kibi şeylerge o qadaq alıştıq ki, bunı ende azmı-çoqmı edalı sayamız. Amma, başqa taraftan baqsañ, elbet, bu doğru degil. Çünki bu mesele sadece taqiqatçınıñ suallerinen bağlı olsa edi, Tofikni davetname vastasınen Ekstremizge qarşı küreş merkezine çağırttırmaq, bazı suallerni soramaq – yeterli olur edi. Sürüp kirmege, tintmege – böyle degil. Seniñ tüp urbalarıñnı qarıştırsalar, buña «edalı» demezsiñ.
– Siz Abdulgaziyevke cevap bermemege tevsiye ettiñiz, bu nenen bağlı?
Semedlâyev: Men taqiqatçınıñ elinde suallerden ibaret uzun bir cedvel kördim. Olarnıñ sayısı, adaşmasam, 20-ge yaqın edi. Başında zararsız sualler kete edi: diniñiz nedir, angi camilerge qatnaysıñız, soñra ise konkret sualler yazıla edi. Bu sualler nege soralğanını, ve ğayıp olğan Memetovğa dair cinaiy işnen bu nasıl bağlı olğanını biz bilmeymiz. Biz kördik ki, bu sualler bu cinaiy işnen bağlı degiller. Onıñ içün, taqdirimizni sınamayıp, Rusiye Federatsiyası Esas Qanunınıñ 51-ci maddesinde yazılğan aqqımıznı qullanmağa qarar aldıq.
– Tofikke daa bir şeyler yapılmaq mümkünmi ya da bunen onıñ taqiqat işleri yekünlendimi?
Semedlâyev: Devamı olacaqmı, olmaycaqmı – bu, elbet, bizge belli degil. Bu qarar organlarda alınacaq. Tofikke dediler ki, o tintüvlerde ve mahkemelerde faal ola eken. O apis etilgen qırımtatarlarnıñ vaziyetinen pek meraqlana. Bir yerge barmasın, iç kimsenen qonuşmasın dep, bunen bağlı ince bir ima bildirildi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat kâtibi, qırımtatar milliy Meclis reisiniñ muavini Ayder Acimambetov bildirdi.
«Elimizde olğan malümatqa köre, medresege belgisiz şahıslar keldi, olar bir şey aytmaylar. Medresede talebeler buluna. Demek, olar içersinde talebeler olğan binanı zapt ettiler. Bizge belli olğanı kibi, olar anda tintüvni keçireler»,– dedi Acimambetov.
Onıñ malümatına köre, oquv yurtunı zapt etken şahıslarnıñ temsilcileri yerli köy şurasına keldi, eki şaatnı alıp, medresege yol aldılar. Qırımtatar deputatlarnıñ suallerine köy başı bu insanlarnıñ kelüv maqsadını bilmegenini ayttı.
Al-azırda medresege Qırım Müftiyatı ve Meclis vekilleri yol aldı.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescit rayon mahkemesi dekabrniñ 26-nda yarımadada qırımtatarlar, musulmanlarnıñ tintüvleri ve tevqiflerine qarşı bir kişilik piketniñ iştirakçisi Rustem Emirsuyinovğa cöreme tayin etti.
Bunı «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildire.
Mahkeme Emirsuyinovğa 10 000 ruble (4400 hrivna – QA) miqdarındaki cöreme şeklinde cezanı tayin etti.
Dekabrniñ 18-nde Qırımda, daa evel tintüvler ve tevqiflerge cevaben bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarniñ işleri boyunca mahkeme oturışuvları ötkerildi. Olarğa qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları munasebeti ile (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, madde 20.2, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi.
Mahkeme oturışuvları, cümleden, Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler bir maqsat, bir niyet ve umumiy teşkil etilüv ile birleştirile» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili olaraq qabul etilmekte.
Qırımda oktâbrniñ 14-nde, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
İqtisadiyat ve ya siyaset – bu ekisinden angisi daa emiyetli olğanı aqqında tartışmalar devamında, ekspert ve analistler nice mızraq sındırdı. Ekâne fikir yoq, lâkin, misal olaraq, AQŞ – öz siyasetinde iqtisadiy menfaatlarğa daa çoq emiyet bere, bundan da abadanlıqta yaşay. Rusiye de ise nege köre idare eteler?
Qırım meselesinde, şübesiz, esas mesele – siyaset edi. Neticede ise ne oldı? Neticede Rusiye çoq şeyni ğayıp etti: iqtisadiyatta da, itibar süretinde de, rusiyelilerniñ yaşayış seviyesinde de, halqara munasebetlerinde de – ve saire, çeşit saalar zarar kördi. Bundan sebep «Qırımnıñ tuvğan limanına qaytmasınıñ» geopolik faydaları bir-çoq nuhsanlıqlar qarşısında pek kiçik körüne, hususan adiy rusiyelilerniñ közlerinde.
Qırım sakinleri içün ise yarımadadaki vaziyet iç te hoş kelmey. Yarımada sakinlerini qorqutıcı suratnen faqırlıq qaplap ala. Şimdi, yarımadada aylıq maaşınıñ orta seviyesi 25 biñ ruble olğanı beyan etilse de, qırımdakilerniñ çoqusı 15 biñ etrafında aylıq qazançınen yaşay. Umumiy orta esap ise arbiylerniñ ve memurlarnıñ aylıqları büyükçe olğanı sayesinde arta. Lâkin 15 biñ rublege Qırımda şimdi mühteşem yaşamazsıñ – bu para ancaq iqtisatlı ayatqa yete bile. 700 biñ Qırım pensioneri ise (yarımada ealisiniñ 1/3 qısımı) daa beter vaziyette. Olarnıñ ekseriyeti 10 biñ ruble etrafında pensiya ala. Bu parağa olar sadece keçineler, çünki, meselâ, ilâchanege bir kere barsañ yüzlernen ruble qaldırıp qaytarsıñ.
Qırımda halq memnüniyetsizligi ep küçlene. Bu sebepten rus ideologları bütün TV kanallarından basa-bas Ukrainanı yamanlamağa tırışmaylarmı?
Bu sebepten Qırımda halq memnüniyetsizligi ep küçlene. Bu sebepten rus ideologları bütün TV kanallarından basa-bas Ukrainanı yamanlamağa tırışmaylarmı? Sanki, demege istegenleri – şikâyet etmeñiz, Ukrainada daa beter.
Ya Qırım sakinleri şimdiki şaraitlerde yahşıca yaşap olur edilermi? Olur ediler.
Ola bilir edi, eger de Qırımda normal personel (kadr) siyaseti alıp barılsa edi – memurlar dostluq, aqrabalıq ya da sevdalıq alâqarından tain etilmese ediler. Eger de Yuriy Meşkov, Sergey Aksönovnıñ diplomı aqqında malümat istegende, Rusiye İçki işler nazirligi kerçekni aytsa edi, ve Qırım yolbaşçısınıñ aliy tasili olmağanını, bu sebepten de o öz vazifesinde qanunsız bulunğanını inkâr etmese edi. Eger de bücet sermiyalarını, qırsızlamayıp, faydanen qullansa ediler. Faqat, bu cedvelni devam etmege kerek degil, çünki qalğanı – bu endi Qırımdaki masqaralı personel siyasetiniñ aqibetleridir.
Vaziyetni tüzetmege mümkün edimi? Mümkün edi.
Qırım idaresinde «ğalipler taqımı» ne qadar çoq qalsa, yerli iqtisadiyat o qadar da beterleşecek
Eger de Kreml Qırımda siyasiy menfaatlarını iqtisadiy kârdan üstün qoymasa edi. Şimdilik Sergey Aksönov ve «ğalipler taqımı» Kremlge kelişe. Aynı zamanda Qırımdaki iqtisadiy vaziyet o qadar müşkül ki, atta onıñ beterleşüv mehanizmı özü özünden inkişaf ete. Ve şimdi Qırımda bir de bir semereli idareci tain etilse bile, neticesi tez kelmeycek. Onıñ içün, belki de, Kreml ne yapacağını özü de bilmey. Ğaliba, idarecilerni deñiştirmege de kerek, faqat siyasiy faktor izin bermey.
Bu arada Qırım yolbşılığında «idare onkologiyası» iqtisadiyatnıñ er saasında qabarcılıq ve aqrabalıq metazlarını arttıra, ve sağlam ne qalğan olsa, onı öldüre. Qırım idaresinde «ğalipler taqımı» ne qadar çoq qalsa, yerli iqtisadiyat o qadar da beterleşecek. Bu ende amelde tasdiq etildi. Demek ki, Qırım ket-kete Rusiye içün daa paalığa çıqacaq ve adiy rusiyelilerni daa ziyade qozqalatacaq.
Zaten, qırımlılarnıñ açuvlı yazılarına rusiyelilerniñ qaldırğan izaatlarını oqup baqsañ, añlaysıñ ki, memurlarnıñ keyfligi ve qabarcılığı – bu «ğalipler taqımınıñ» yañılığı degil, bu Rusiyeniñ adiy aqiqatı.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Kurort ve turizm nazirliginiñ malümatına köre, iyül birinden başlap yarımada qomşu Rusiyeden turistlerni qabul etmege azır.
Bu, Qırımda stabil epidemiologiya vaziyeti olması alında olacaq.
"Biz er kün Rosturizmnen bağda bulunamız, bizni eşiteler ve bir sıra meselelerde yardım eteler. Tahminen iyünniñ 15-inde sanatoriy ve musafirhanelerni açacaq olamız, qararnen iyül 1-inde subyekler arasında turizm açılacaq, amma bu federal müessiseleriniñ razılığına bağlıdır, onı bu künlerde bekleymiz", - dedi Qırım Kurortlar naziri Vadim Volçenko.
İyünniñ 15-inde Qırımda, Rospotrebnadzor qaidelerine boysunıp, sanatoriy ve kurort kompleksleri işini başlaycaq, amma anda yalıñız qırımlılar raatlana bilecek.


text:
Qırım akimiyeti sabıq memurlar ile oğraşmaycaq, dedi fevral 20 künü jurnalistlerge Qırımnıñ öz başına tayin eitlgen ükümetiniñ baş naziri, Keriç sabıq şeer başı Oleg Osadçiyge nisbeten açlığan cinaiy işni izaatlap, dep bildire akimiyet tarafdarı Krıminform saytı.
«İnanıñız, bir kimsege bir şeyni hatırlatmaq kibi maqsadımız yoqtır, amma aynı zamanda memurlar şunı añlamaq kerekler ki, insanlardan bir şeyni parağa alğan dolandırıcılar soñra vadelerini yerge ketirmegen oslalar, zariuriy mesülietke celp etilmek kerekler», – dedi Aksönov.
O şunı da qoştı ki, Osadçiyniñ tuvğanları uquq qoruyıcı organlarına yaqalanuvı sebebinden şikâyetni yolladılar.
Aksönovnıñ sözlerine köre, bu adiselerniñ qanuniy seviyesini prokuratura belgilemeli.
Keriç mahkemesi Keriç şeeriniñ sabıq yolbaşçısı Oleg Osadçiyni cumaaqşamı künü, fevral 19-da, eki ayğa qadar apiske aldı. Keriçniñ sabıq meri Oleg Osadçiy fevral 18-de sorğudan soñ 48 saatke yaqalanğan edi.
Rusiyeniñ Cinaiy kodeksiniñ 286-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (vazifeden tış areketler) cinaiy iş açıldı. Şeer prokuraturası taqiqkat ketişatını nezaret altına aldı.


text:
Şahin Geray
I Şahin Geray (arap urufatında: شاهين كراى, 1745—1787) - soñki Qırım hanıdır[3]. Qırım Hanlığınıñ eñ ağır vaqtında tahtqa çıqtı. 1783 senesi Rusiye Qırımnı zapt etken soñ hanlığından ferağat etmegen, amma Qırımdan ketip Voronej şeerinde yerleşken. 1787 senesi Şahin Geray Rusiye ükümetiniñ ruhsetinen Türkiyege ketip anda yaqalanıp Rodos adasına yollanğan. 1787 senesi iyülniñ soñunda Rodosta Qoca Yusuf paşa emrinen öldürilgen.[4]
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ NUKAT — 2002.
- ↑ NUKAT — 2002.
- ↑ Gayvoronskiy O. "CoзBeздиe ГepaeB". Aqmescit: Дoля, 2003. – 107 saifesi
- ↑ Halim Giray sultan "Gülbün-i hanan yahud Kırım tarihi" Aqmescit: Дoля, 2004


text:
Sentâbr 22 künü Londrada vefat etken büyük qırımtatar yazıcısı Cengiz Dağcınıñ vasiyeti ve Aqmescitte yaşağan qız qardaşı Ayşe hanım, diger soy-aqrabalarınıñ ricasına binaen merhumnıñ cenaze namazı Aqmescitteki Kebir camide oktâbr 2 künü qılındı.
Bir kün evelsi Cengiz Dağcınıñ naaşı "Türk hava yolları"nıñ uçağında Londradan Türkiyege soñra Qırımğa ketirildi.
Dünyaca meşur qırımtatar romancı yazıcısınen vedalaşmaq içün Kebir camige Qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Mustafa Cemilev, Bütündünya qırımtatarlar kongressiniñ Prezidenti Refat Çubarov, Ukraina Prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilcisiniñ vazifesini eda etken Viktor Plakida, Qırım Nazirler Şurası reisiniñ muavini Georgiy Psarev, Qırım Medeniyet naziri Alena Plakida, Meclis azaları, Qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri, qırımtatar yazıcıları, çoqtan-çoq qırımtatar teşkilât, diger memleketlerdeki icadiy birleşmelerniñ vekilleri ve gençler keldiler.
Cengiz Dağcını soñki yoluna ozğarmaq içün Türkiye Tışqı işler naziri Ahmet Davutoğlu reberliginde resmiy delegatsiya keldi. Aynı Ahmet Davutoğlunıñ areketleri ve yardımı sayesinde Cengiz Dağcınıñ Qırımğa ketirilmesi kerçekleşti. Türkiye delegatsiyasınıñ erkânında Türkiye Medeniyet naziri Ertuğrul Günay, Türkiyeniñ Ukrainadaki Vefqulade ve toluvekâletli elçisi Ahmet Bülent Meriç, belli qırımtatar tarihçısı, Ankaradaki Bilkent universitetiniñ professorı Haqan Qırımlı, Avraasiya Yazıcılar birliginiñ reisi Yaqub Deliomeroğlu, TÜRKSOY baş direktorı Düsen Kasseinov, Türkiye czumhuriyeti Nazirler şurası yanındaki TAT başqanı Kemal Yurtnaç, Türkiye ükümetiniñ vekilleri, Türkiye universitetleriniñ yolbaşçıları ve hadimleri, Türkiyedeki qırımtatar medeniyet ve yardımlaşma dernekleriniñ reisleri ve bir çoq resmiy şahıslar bar ediler.
Milliy Meclis Kâtibiyeti


text:
Avtomobil' yağulığınıñ sıyfatı bik naçar. "Rusiä avtomobil' citeşterüçelär berlege"neñ çirattağı utırışında şundıy dägwa belderelde. Älege utırış Çallıda ütte häm äytep kitelgän "Rusiä avtomobil' citeşterüçelär berlege"neñ räise bulıp KamAZ generalı Sergey Kogogin tora. Cıyılışqa matbuğat wäkilläre kertelmäde. Şulay da Avtomobil' şirkäteneñ mäglümät deportamentı söyläşüneñ qayber näticälären jurnalistlarğa citkerde. Annan kürengänçä, äñgämä Rusiädä citeşterelgän yağulıqnıñ sıyfatı xaqında bara. 2008 nçe yıldan başlap Rusiä avtomobil' şirkätläre "Yevro-3" standartlarına turı kilerlek maşinalar citeşterergä tieş. Bu - ekologik taläplär belän bäyle standart. Läkin mäsäläneñ ikençe yağı bar ikän. Yevro-3 maşinaları citeşterelä başlasa, alarğa yaraqlı yağulıq ildä yuq däräcäsendä. Bügenge yağulıqta kükert qatnaşması küp häm anıñ belän yaña model' avtomobil'lärne yörtergä kiñäş itelmi. Şunıñ belän Rusiä avtomobil'çeläre qıyın xäldä qala - dönya standartları yaña maşina taläp itä, ä menä aña salırğa yağulıq yuq. Bu uñaydan utırışta "Rusiä avtomobil' citeşterüçelär berlege"neñ başqaruçı direktorı İgor Korovkin mondıy fiker äytä:
- "Sıyfatlı yağulıqqa küçü öçen çistartu qorılmaları kiräk. Monıñ öçen här zavod 20 mln. sum aqça kertergä tieş. Yağulıq yasawçılarda mondıy aqça bar". Şuşı süzlärdän soñ berlek räise Sergey Kogogin süz ala: "Yağulıqnıñ sıyfatın yaxşırtuğa bezneñ investetsiäneñ faydası yuq. Üz kompaniäbezgä zıyan ğına kiteräbez. Bez bolay da Yevro-3 dvigatel'läre yasaw öçen millionnar sarıf itäbez, ä menä sıyfatlı yağulıq haman da yuq". Kogogin äytüençä, Rusiä avtomobil' citeşterüçeläre, yağulıq tärtipsezlegen, (ul anı topliwnıy) bardaq dip atıy, şuşı tärtipsezlekne beterü buyınça xökümätkä möräcäğät itäçäklären belderde.
Moña östäp şunı äytep bula, benzin magnatları sıyfatnı üz xisaplarına yaxşırtamı, yäki avtomobil'çelär cilkäsenä salırmı? Bu sorawğa yaqın arada açıqlıq kerergä mömkin.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Aqyarda Gagarin rayon mahkemesi 2014 senesi mart ayında samooborona vekiline ücüm etkeninde qabaatlanğan Nikolay Şipturovğa nisbeten cinaiy iş boyunca qarar çıqardı.
Aprel 30 künü Aqyar prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, 1978 senesi doğağan erkekni silâ saqlanuvı ve öldürüv suiqastında qabaatlaylar.
«2014 senesi fevral ayında Şiptur N. S, Kiyevde bulunıp, yerde eñ azından yedi qurşunı olğan Makarov pıştavını taptı ve qanunsız sürette elde etti. 2014 senesi mart 9 künü Aqyarda olıp, cinayetçi tarik maqsadı ile samooborona vekiline ateş açtı, amma maqsadına irişmedi»,– deyler matbuat hızmetinde.
Malüm ki, erkekni cinayet yerinde yaqaladılar.
Mahkeme onı qabaatlı tanıp, 10 yıllıq apis cezasını belgiledi.


text:
Qurman "Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçileri Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyev, azat etilgen ukrain mabüslerni hayırladı. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Nazim Şeyhmambetov aytıp berdi.
Onıñ aytqanına köre, bunı olar mahkeme oturışından soñ yaptılar; Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemecisi Denis Didenko, Emiruseinov, Abhairov ve Abdulganiyevniñ apis müddetini eki ayğa uzattı.
"Olar, mahkeme odasından ukrain mabüslerni serbestliklerinen hayırladı ve yaqın vaqıtta bütün siyasiy mabüsler azatlıqta qorantalarınen qavuşacağına ümüt etkenlerini ayttılar", – dedi advokat.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.


text:
Tarihiy hatıranı saqlav ve canlandıruv sistemasında müim yerni arhiv, kütüphane ve müzey alalar. Şahsiy arhivlerni ögrenüv ve ağzaviy tarih vesiqalarını yazuv – qırımtatarlarnıñ keçmişine dair malümat çoqrağınıñ hazinesini zenginleştirmege yardım etken şeydir. Keniş añlamda ağzaviy qaynaqlar – adise-vaqialarnıñ canlı şaatlarınıñ hatıraları. Bugünde-bugün ağzaviy qaynaqlarnıñ (hatıra, mektüp, intervyülarnıñ) ve tarihşınaslıqta ağzaviy anane statusı umumen yüksek – eñ azından, tarihçı, içtimaiyatçı, siyasetşınaslarnıñ.
Ağzaviy qaynaqlar zemaneviy tedqiqte kerekli bir beşeriyat ölçevini meydanğa ketireler, bazı vaqıtları ise – malümatnıñ yekâne qaynağı olalar.
İngliz tarihçısı Paul Thompson bunıñ aqqında böyle yaza: «XX asırğa qadar tarihiy ilim ortasında ilk evelâ siyaset tura edi: adiy insanlarnıñ yaşayışı ya da iqtisadiyat ve din inkişafına az diqqat ayırılğan iqtidar içün küreşniñ vesiqalı canlanması edi. «Madde» olaraq farqlı insanlarnıñ ömür tecribesi qullanmağa başlasa, tarih yañıdan deñişe... Arhiv vesiqalarınıñ çoqusı akimiyetniñ noqtaiy-nazarını aks ete, böylece tarih mahkemesi bu dünyanıñ küçlülerine elverişli olğan qararlar çıqara. Ağzaviy tarih, aksine, adaletli mahkeme içün şaraitler yarata: alçaq sınıflardan, yoqsul ve yeñilgenlerden şaatlarnı çağırmaq mümkün».
Yalıñız bir örnek – Yusup Gafarovnıñ hatıraları, insannıñ şahsiy tecribesi cemaat arasında ne qadar müim olğanını köstere. Şahsiy tecribeniñ bu segmentlerini tapmaq zor, bazı vaqıtları ise resmiy vesiqalarda tapmaq imkânsız.
Yusup Gafarov Qırımda 1921-1922 seneleri olğan deşetli açlıqnı hatırlay: «1921-1922 seneleriniñ açlığı aqılımda. Tavdair köyünde açlıqtan ölgen insanlarnıñ cesedlerini kördim. Qapumıznıñ ögünde de eki ceset yata edi. Tizemniñ eki oğlu – Memedla ve Abibulla da açlıqtan öldiler, soñra Şerfzade tizem de öldi. Aqayı 1917 senesi cenkte elâk oldı. Bizni, balalarnı, Aqmescitteki yurtqa avuştırdılar. 40 bala edik, yurt Lenin ve Studençeskaya soqaqlarınıñ köşesinde yerleşken edi, adı Lazaretnaya edi. Balalarnıñ yarısı anda açlıq ve hastalıqlardan can berdi».
Şaatlarnıñ hatıralarında tafsilâtlı malümatlar müim yer ala. Misal olaraq, Yusup Gafarovnıñ işğal etilgen Qırımdaki (1941-1944) yaşayış aqqında hatıralarında böyle malümat mevcut: «Yaşayış dayanılmaz alğa keldi – kündüz almanlar, gece partizanlar avtomatlarnen kelip, er şeyni alıp çıqa ediler. 1921 senesi Qırımda qurğaqlıq oldı, yıl bereketsiz oldı. Bir çoq adamda açlıq başladı. Sovet askerleri çekilgende boğdaynı toplağanlar – almanlar almasın dep, benzin tokip yaqqanlar. Tolusınen yanmadı, amma qoqusından almanlar da almadı. Biz onı el arabalarında çıqarıp, yuva ve ötmek peşire edik – bir sıra adam açlıqtan qurtaldı».
Ve kene de onıñ hatıraları, amma qırımtatarlarnıñ sürgünlik yerlerindeki yaşayışqa dair (1944-1956): «Cenkten soñ bir de bir qolaylıq beklemedik, üzerimizde faşistler rejiminden beter komendant rejimi bar edi».
Bir qaç yıl evelsi qırımtatarlarnıñ sürgünlik ile bağlı malümatlarını toplamaq içün «Unutma» umumhalq aktsiyası başlandı. Qurultaynıñ qırımtatar halqı genotsidini ögrenüv ve aqibetlerini al etüv boyunca Mahsus Komissiya mezkür aktsiyanı 2009 senesi sentâbr 1-de ilân etken edi. Aktsiya müddetsiz sayıla. Bugünki künde Komissiya o facialı müddetniñ şaatlarından kelgen aman-aman yarım biñ vesiñanı topladı.
Aktsiya başlanğıçınıñ sebebi o vaqıt Ukraina prezidenti olğan Viktor Yuşçenkonıñ 1944 senesi sürgünliginiñ adiselerini ögrenmek emri oldı. Ukraina Prezidenti yanında Qırımtatar halqı vekilleri şurasınıñ reisi, halq deputatı Mustafa Cemilev adına beyanatlarda Ukraina devleti, dünya toplulığı tarafından qırımtatar halqı genotsidiniñ tanılması, em de Ukraina yüksek devlet organları ögünde bu cinayetke alâqası olğanlarnı mesüliyetke çekmek içün tedbirler alınmasına teşebbüs köstermek teklifi bar edi.
Genotsidni ögrenüv komissiyası o adiselerniñ şaatlarına berilecek elli yedi sualni tizgen edi...
Ukrainada akimiyet deñişti, prezident Yanukoviçniñ reberligi işbu emirni lâğu etti, şimdi Qırım diger memleketniñ terkibindedir...
Faqat sürgünlik aqqında qıymetli hatıralar qaldı, o deşetli adiselerniñ canlı şaatları (bir çoqu vefat etti) körgen sınavlarnı tasvir ete. Hatıralarda tarih ceetinden ğayet müim olğan bir sıra malümat bar, olar ya pek bilinmez ya da aslı belli degil, anda qırımtatarlarnıñ mahsus yerleşüvlerde yaşayışı, emek qıyınlıqları ve açlıq, hastalıq, dayanılmaz yaşayış şaraitlerinden ölümleri aydınlatıla. Vesiqalarnı toldurğan adam özü körgen adiselerni tasvir ete...
Genotsid boyunca komissiya malümatlarnı ala, qayd ete ve kopiyalarını çıqarıp, öz arhivini tize, anda «Unutma» aktsiyası devamında kelgen vesiqalardan ğayrı, 2004-2007 seneleri 1944 senesi sürgünligi aqqında toplanğan 550 hatıra kirdi.
Aktsiya malümatları Qırımtatar Milliy Meclisi saytında, em de diger resurslarda derc etile. 2014 senesi Kiyevdeki «Stilos» neşriyatı «Bu dünyada ceennemni kördik» («Mı videli ad na zemle») kitabını neşir etti, onıñ içine aktsiya aqqında malümat ve bir sıra hatıra kirdi...
Temelli bir tedqiq öz vaqtını daa bekley, al-azırda ise «Unutma» aktsiyasınıñ elektron arhivi azırlana.
Bu işniñ bir qısmı ATR birinci qırımtatar telekanalınıñ «Hatıra» aktsiyası ola – sıma ve resimlerde qırımtatarlarnıñ tarihı.
İşğal etilgen Qırımda telekanal litsenziyanı alamağan soñ aktsiya toqtatıldı, lâkin bugün kene başlay – ATR qıtaiy Ukrainada yayın yapmağa başladı.
Ağzaviy qaynaqlar yıllar devamında rey aqqından marum qalğanlarğa laf etmege imkân bere. Olarnıñ şahsiy tecribesi dayanılmaz şaraitlerde halqnıñ yaşamaq qabiliyetini köstere.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Mayısnıñ 25-nde büyük qırımtatar filologı, türkologı, şairi, cemaat erbabı Bekir Çoban-zadeniñ doğğanına 125 yıl oldı. Onıñ taqdiri baş aylândırıcı burulışlardan, yükşeliş ve enişlerden ibaret edi, lâkin soñu kerçekten de pek facialı bitti.
1893 senesi Qarasuvbazardaki çoban ailesinde bir oğlan doğa, adını da Bekir qoyalar. O zaman, elbette, ana-babası bu oğlan olarnıñ şeerini, atta bütün Qırımnı dünyağa tanıtıp, dünyaca meşur alim olacağı tasavvur bile etalmay ediler. Çoban Vaap özü faqır olıp oqumağa çaresi olmağan ise de, oğlunıñ taqdiri daa da yahşı olğanını istey edi. Bekir onıñ ümitlerini bütünley aqlay ve başlanğıç mektepni alâ derecede bitire. Bundan soñ, hayriye cemiyeti esabına Türkiyege oqumağa kete.
Mında da genç oğlan özüni yahşı taraftan köstere ve litseyni bitirgen soñ til ögrenmege berilip, İstanbul universitetine bağlı arap ve fransız tili kurslarına qatnap başlay. Olarnı bitirgen soñ, Bekir orta mektep ve litseylerde bu tiller boyunca ders berme aqqı qazana.
Lâkin o bu yerde toqtamay. Belli bir vaqıt Bekir Odessada oquy ve 1914 Birinci dünya muarebesi başlağan soñ, cebege kete. Çoqqa barmay deliqanlı Macaristanda esir tüşe, andan da... talebe kürsüsine avuşa.
Aqmescitte Çoban-zade Tavriya universitetiniñ şarqşınaslıq fakultetinde çalışa, anda da professor unvanına nail ola
Budapeştte Bekir tarih-fiologiya fakultetine oqumağa kire ve pek çoq vaqıt keçmeden Çoban-zade doktorlıq dissertatsiyasını qorçalay. O, Şarq akademiyasında ders bere ve 1090 senesi Budapeştni terk eterek, vatanına qaytıp kele. Aqmescitte Çoban-zade Tavriya universitetiniñ şarqşınaslıq fakultetinde çalışa, anda da professor unvanına nail ola.
Qırımda Sovetler akimiyeti qurulğan soñ, Çoban-zade Qırım Muhtar SSC Merkeziy İcra Komitetiniñ azası olaraq saylâna. Aynı zamanda o SSCB qanuniy olğan ve yasaqlanmağan qırımtatar «Milli-Fırqa» partiyasınıñ liderlerinden biri ola.
1924 senesi yazda Bekir Çoban-zadeni Bakuğa mesleatçı-alim sıfatında Yañı türkiy elifbe Komitetine çalışmağa çağıralar. O, Azerbaycan devlet universitetiniñ azerbaycan tili ve edebiyatı kafedrasınıñ professorı, soñradan o universitetniñ şarq fakultetine yolbaşçı olaraq saylâna.
1926 senesi fevral soñ-martnıñ başında Bakuda Birinci umumittifaq türkologiya qurultayı ötkerile. Qurultayğa bütün dünyadan kelgen türkolog-alimler toplaşa. Onıñ işinde 130 delegat, şu cumleden professor Bekir Çoban-zadeniñ reberligi altında büyük bir qırımtatar alimler delegatsiyası da (Osman Aqçoqraqlı, Asan Sabri Ayvazov, Abibulla Odabaş, Şevqiy Bektöre, Yaqub Kemal, İsmail Lömanov, Mamut Nedim) iştirak ete.
1927 senesi Bekir Çoban-zade Bütünittifaq yañı türkiy elifbe Merkeziy Komiteti ilmiy şurasınıñ reisi olaraq saylâna
Çoban-zade qurultaynıñ eñ körümli iştirakçilerinden biri ola ve «Türkiy lehcelerniñ yaqınlığı» ve «İlmiy terminologiya sisteması aqqında» degen eki dane maruza oquy. Onıñ içün kelecek 1927 senesi professor Çoban-zade Bütünittifaq yañı elifbe Merkeziy Komiteti ilmiy şurasınıñ reisi olaraq saylânpğanı boş bir yerde olmağandır.
Faqat devlet içindeki siyasiy vaziyet ep fenalaşıp barmaqta edi. 1928 senesi mayıs ayında Qırım Muhtar SSC İcra komitetiniñ reisi Veli İbraimov qurşunğa tizile, çoqqa barmay «Milliy Fırqa» fırqasınıñ «eñ faal yolbaşçı hadimlerinden» 63-ü tevqif etile. Bu maalde Bekir Çoban-zade artıq Azerbaycanda ola ve bu vaziyet, onıñ ilmiy alemdeki namı em de Azerbaycan yolbaşçıları arasındaki itibarı onı taqiplerden qurtara. Albuki, pek qısqa bir muddetke...
Bakuda ötkerilgen mahkeme oldı-olacağı 20 daqqada bite. Ölüm cezası 1937 senesi oktâbrniñ 13-nde yerine ketirile
1937 senesiniñ başında Bekir Çoban-zade Baku universitetiniñ professorı, SSCB İlimler Akademiyası Azerbaycan bölüginiñ hadimi ola. O, 1937 senesi yanvarniñ 28-nde Kislovodskta tedavi olğan maalde tevqif etile. Bakuda ötkerilgen mahkeme oldı-olacağı 20 daqqada bite. Ölüm cezası 1937 senesi oktâbrniñ 13-nde yerine ketirile.
1937-1938 senelerindeki Büyük terror devrinde elâk olğan ekseriyet kibi, Çoban-zade de aqlanğan olsa bile - büyük alimniñ taqdiri facialı bite.
Ancaq bu künni biz kederli fikirlernen qayd etemiz. Bunıñ sebebi – qırımtatar halqınıñ Qırımdaki bugünki vaziyeti.
Bir ay evelsi yani 2018 senesi aprelniñ 26-nda tintüvlerden soñ tevqit etilerek, qırımtatarlar arasında meşur ve ürmet qazanğan iş adamı, hayriyeci ve Bekir Çoban-zade Fondınıñ tesisçisi Resül Velilâyev Lefortovo SİZOsına alıp ketilgen edi.
Resül Velilâyev 2002-2006 seneleri Qırım Yuqarı Şurası 4-nci çağıruvınıñ deputatı olğan edi. 2010-2015 seneleri – Qarasuvbazar rayon şurasının deputatı ola. O, teşkil etken «Güzel» ticaret ağı – yerli bücetniñ ve şeer sakinlerini işnen teminlegen muim bir menba ola.
Velilâyev Qarasuvbazarda (Belogorsk) öz parasına Bekir Çoban-zadeniñ eykelini qoydıra, 2003 senesi ise, Bekir Çoban-zade adına Hayriye Fondı teşkil ete
2001 senesi Velilâyev öz parasına Qarasuvbazarda (Belogorsk) Bekir Çoban-zadeniñ eykelini qoydıra, 2003 senesi ise, Bekir Çoban-zade adına Hayriye Fondı teşkil ete. Bunıñ sayesinde balalarğa stipendiya bermege, «Yaş virtuoz» Cumhuriyet konkursına maddiy yardım köstermege, rayon umumtasil mekteplerine, rayon hastahanesine, diger işhane ve muessiselerge yardım etmege imkân doğa.
2006 senesinden başlap, belli alimlerniñ gumanitar tedqiqleri taqdirlengen Bekir Çoban-zade adına Halqara mükâfat tesis etile. 2011 senesinden itibaren Fond «Bekir Çoban-zadeniñ dünyası» adlı Halqara türkologiya konferentsiyası ötkerile.
Bundan bu yaq, başlanğan bütün bu muim işler ve Resül Velilâyevniñ kelecekteki taqdiri de darbe altına tüşe…
Men bu maqaleni azırlağan arada daa bir acayip insannıñ – qırımtatar halqı milliy areketiniñ iştirakçişi, eki defa siaysiy mabüs olğan, öz halqınıñ vatanperveri ve kerçekten de dramatik taqdir saibi olğan Yuriy Osmanovnıñ materialları közüme çarptı.
Onıñ çoq taraflı faaliyetiniñ bir tarafı – on yıllar devamında yasaqlanğan - İsmail Gasprinskiy, Bekir Çoban-zade kibi - büyük qırımtatar erbaplarınıñ eserlerini tercime etken ve populârlaştırmaq edi.
Bekir Çoban-zadeniñ 100 yıllığına bağışlanğan tedbirde Yuriy Osmanov şöyle degen edi:
Onıñ şiiriyetinde ögüt yoq. O bütünley nazik ve qırımtatar tiliniñ zenginden zengin hususiyetleri üzerinde qurulğanYuriy Osmanov
«…Bazı istisna şahıslardan ğayrıfikir yürsetmege qadir olğan ve olmağan Rusiye ve Ukraina cemiyeti bütün samimiyeti ile qırımtatarlarnı bir kiyik qabile ya da burnu sındırılğan ve başları darbe aşağan çeşit türlü «tedbirlerniñ» iştirakçisi dep farz ete. Em de olarğa, qırımtatarlarnıñ şairleri ve yüksek şiiriyeti bar dep aytsañ, olar buñaTUOğa (tanılmağan uçqan obyekt) inanğanı qadar inannırlar. Çünki iç kimse bu şairlerniñ eserleriniñ ne asıl nushasını, ne detercimesini oqumağa çaresi olmağan, çünki olar ortalıqta yoq. Ğayrı tabiiy olğan işbu al Rusiyede ve Ukrainada da az olmamaq üzre, qırımtatarına nisbeten «duşmandır», «aydur varvardır» degen sıfat saqlanmasına sebep ola. Tercimeler bizim özümizge de kerek, çünki halqımıznıñ büyük bir qısmı edebiy tilni kerek derecede bilmey, ekseriyet ise – derc etilgen bizim büyük ustalarımıznıñ eserlerini tanımay bile. Ve nihayet, başqa tilge tercime etmek, munderice ve şekilniñ körüngen kopiyalanmasınen özgün bir eser yaratmaqnıñ ortaq bir şeklidir. Bu hususan Bekir Çoban-zade kibi bir şairnen alâqalı. Onıñ şiiiriyetinde ögüt yoq. O bütünley nazik ve qırımtatar tiliniñ zenginden zengin hususiyetleri üzerinde qurulğan».
Afsus ki, Yuriu Osmanovnıñ bu sözleri yigirmi beş yıl evel olğanı kibi bugünki künde o derece aktual...
Men bu maqalemni Yuriy Osmanov tercime etken Bekir Çoban-zadeniñ «Bulutlar» adlı efsaneviy şiirnden alınğan satırlarnen bitirmek isteyim:
Bulutlar, bulutlar!..
Ketici bulutlar,
Çonğarğa, Qıtayğa,
Yetici bulutlar!..
Alıñız meni de, göñülüm açılsın,
Közümden yaşlarım yurtuma saçılsın!...


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini Ahtem Çiygoznıñ imayesi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ apis müddetiniñ uzatuvı aqta qararına itiraz bildirmek niyetindedir.
Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine Çiygoznıñ advokatı Aleksandr Lesovoy bildirdi.
«İnsan aqları aqqında Avropa beyannamesiniñ qaidelerine köre, taqiq etilgen vaqialardan bir buçuq yıl keçkeninden soñ, Çiygoznı apiste tutmaq içün acet yoq olğanını tüşünem. Em de fevral 26 künü adiselerinden soñ Çiygoz taqiqatqa keder etecek bir şey yapmadı ki», – dey Lesovoy.
Onıñ sözlerine köre, o mahkeme qararına şikâyetni daa bermedi, amma bunı üç kün içinde yapacaq ola.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi iyül 28 künü Çiygoznı 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırdı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
ABD Ukraina meseleleri devlet departamentiniñ mahsus vekili Kurt Volker, Rusiye Qırımnı Ukraina nezareti altına qaytarır, dep inana. Bunı o, "TSN.Tıjden" programmasına bergen intervyüsinde ayttı.
Volker, Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytaracağına inanamı, jurnalistniñ sualine, o: "Ebet, ebet, men inanam. Biz bunı Baltiya memleketlerinde kördik. Sovet Birligi, 40 yıllıq işğalden soñ olarnıñ mustaqilligini qaytardı. Ğarp, Amerika Qoşma Ştatları, başqa memleketler, öz fikrinde turıp, bu devletlerniñ Sovet Birligine qoşulmasını tanımay edi. Aynı öyle biz Qırım içün tüşünemiz - biz Rusiyeniñ Qırım işğalinen razı olmamız".
AQŞ vekili, ukrain yarımadanıñ işğalden boşatıluvınıñ müddetini tahmin etip olamay, dep ayttı.
Bundan evel Volker, Qırım ilhaqı içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar, yarımada işğalden boşatılmağance, ükümsürecegini ayttı.
2019 yılı iyün ayında Avropa Birliginiñ Şurası Qırım ve Aqyarnıñ ilhaqı neticesinde Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı uzatmaq qararını aldı.
Hususan, Qırım mahsulatını satılması, Qırımğa Avropa yatırımı yapılması, anda köçmemezlikniñ satın alınması, hızmet berilmesi, bizneske para ayırılması yasaqtır.


text:
“Isbilermenlik subektleri ushın hákimshilik hám salıq júgin bunnan bılay da azaytıw, biznestiń nızamlı máplerin qorǵaw sistemasın jetilistiriw ilajları haqqında”ǵı Prezident pármanı (PP-6314-san, 15.09.2021-j.) qabıl etildi.
Pármanǵa tiykar, 2021-jıl 1-oktyabrden baslap tómendegiler biykar etiledi:
– qatań belgilengen muǵdardaǵı fizikalıq táreplerden alınatuǵın dáramat salıǵı tólewshisi bolǵan jeke tártiptegi isbilermenler tárepinen salıq uyımlarına salıq esabatın tapsırıw minnetlemesi;
– ayrıqsha tayar import tutınıw tovarlarınıń bajıxana deklaraciyası rásmiylestirilgen sáneden keyin 12 ay ótkennen soń satıwǵa qoyılatuǵını hám usaqlap satıw da realizaciyalanıwına qoyılǵan qadaǵan;
2022-jıl 1-yanvardan 2023-jıl 1-yanvarǵa shekem respublika rayonlarında (Tashkent qalası bunnan tısqarı) iskerlik júrgiziwshi JTIge belgilengen sociallıq salıq stavkası eki esege azaytılǵan halda bazalıq esaplaw muǵdarınıń 50 procenti muǵdarında belgilenedi.
2021-jıl 1-oktyabrden tiyisli mámleketlik uyımlar hám jerglikli mámleketlik hákimiyatı uyımlarınıń qadaǵalaw funkciyaları biykar etiledi.
2022-jıl 1-yanvardan:
qadaǵalawshı uyımlar isbilermenler iskerligin belgilengen tártipte tastıyıqlanǵan sorawnama boyınsha tekseredi;
Sawda-sanaat palatası aǵzası bolǵan isbilermenler iskerligin tekseriwde usı isbilermenler iskerligin tekseriwde usı isbilermenler razılıǵı menen Sawda-sanaat palatası xızmetkerleri qatnasadı;
Tekseriwlerdi dizimge alıw kitabınıń esabı elektron tárizde júrgiziledi;
isbilermenler iskerliginde tekseriwler nızambuzılıwlarǵa jol qoyılıwınıń aldın alıw boyınsha profilaktika ilajları ótkerilgennen keyin ámelge asırıladı (salıq tekseriwleri, jınayat isleri hám operativ-izlew iskerligi sheńberindegi tekseriwler bunnan tısqarı).
2022-jıl 1-aprelge shekem isbilermenlik tarawında mámleketlik qadaǵalaw menen baylanıslı úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı jıynaw, analizlew hám qayta islew imkaniyatın beriwshi “Birden-bir mámleketlik qadaǵalawı” málimleme sisteması iske túsiriledi.
2022-jıldan baslap isbilermenlik subektlerine hákimshilik basım dárejesin anıqlaw hám jeńilletiw, sonday-aq, huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıwǵa qaratılǵan Isbilermenlik jumısı erkinligi indeksi engiziledi.


text:
2019 senesi aprel 1-inden Qırımda şeer avtobuslarınıñ fiyatı paalılaştı. Bu aqta Qırım fiyat ve tarifler Devlet komitetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
“Qabul etilgen tarif qararlarına binaen, Aluşta, Aqmescit, Canköy, Kefe, Keriç, Yalta ve Kezlev şeerlerinde yol ücreti 17 ruble olacaq, Saq, Sudaq ve Bağçasaray şeerlerinde ise 15 ruble”, - denile beyanatta.
Aprel 1-ine qadar Aqmescit avtobuslarında yol ücreti 13 ruble edi. Yaltada - 13 ruble marşrutkalarda ve 14 - trolleybuslarda. Keriçte marşrutkanıñ fiyatı 13 ruble edi, avtobus ve tramvaylarnıñ ise - 15 ruble.