text:
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ qadıları dekabrniñ 5-nde aqyarlı qırımtatarı Enver Seytosmanovnıñ ükmüni çıqardı. Onı bir yıl azatlıq sıñırlanmasınen 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına mahküm ettiler.
Böyle bir ceza berilmesini prokuror İgor Nadolinskiy istegen edi.
Rusiye quvetçileri ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlarnı 2018 senesi mayısnıñ 10-nda Aqyarnıñ Balıqlava rayonınıñ Hayto (Tılovoye) köyünde tintüvlerden soñ tutıp alğan edi.
Ernesni daa soñra yiberdiler, Enverge ise cinaiy dava açılğanı aqqında haber etildi. Onı Rusiye Ceza Kodeksiniñ 205.5 maddesine (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) istinaden qabaatlaylar.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Seytosmanovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


c: text/html

text:
Böyle bir añlaşma Ukraina içtimaiy siyaset naziri Lüdmila Denisova ve Ukrainada Yaponiya Fevqulâde elçisi Toiçi Sakata körüşüvinde qabul etildi, dep bildire içtimaiy siyaset Nazirligi.
Denisova Toiçi Sakatağa bildirdi ki, Ukrainanıñ diger regionlarına köçip kelgen qırımlılarğa türlü içtimaiy yardım kösterile – nefaqa berile, işsiz ve balalı qorantalar, aqayı olmağan qadınlar ve veteranlarğa maddiy yardım tölenile.
Nazirniñ aytqanına köre, iş temini merkezleriniñ cedvelinde olğan qırımlılarğa qıtada iş tapmağa yardım eteler.
Aynı vaqıtta Denisova işğal etilgen yarımadada qalıp, Rusiye vatandaşlığını qabul etmegen qırımlılarnıñ problemlerini aydınlattı.
«Al-azırda Ukraina ve Qırım arasında avtomobil ve demir yol alâqası qıyınlaştırıldı. Bundan ğayrı, suv temini meselesi bar, bu sene bereketli olmaycaq, kurort mevsimi de havf altında qala», – dep qayd etti o.
Elçi şunı bildirdi ki, Yaponiyada üç yıl evelsi yüz bergen küçlü yer teprenüvinden soñ 500 biñ insan qaçıp ketti. Olardan 270 biñ kişi alâ daa belli bir müddetke berilgen evlerde yaşay.
Onıñ aytqanına köre, bu kederli tecribege esaslanıp, onıñ memleketi Ukrainağa bu qıyın vaziyetni al etmege yardım etecek.
Lüdmila Denisova teşekkür bildirip, Ukraina ayrı bir halqara teşkilâtlarnen Qırım qaçaqlarına yardım etüv meselesinde işbirlik tutqanını ayttı.
«Bugünde-bugün bütün dünya Ukrainanı qorçalay. Bizlerni er angi yardım quvandıra, çünki şimdi qırımlılar ilâc, urba, aşayt mallarına muhtaclar», – dep qayd etti o.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainada fevral 26-27 künleri Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ekinci yıllığına bağışlanğan tedbirler keçirilecek.
Cuma künü bir qaç mektepte Rusiye işğaline Qırım qarşılığı künü munasebetinen ders keçirilecektir. Kyivde «Qırım – Ukrainadır. İşğal etilgen yarımada keçmiş ve kelecek arasında» halqara forumı olıp keçecek. Tedbir iştirakçileri Qırımnıñ içtimaiy-siyasiy kelecegi formulasını tapmağa tırışacaqlar.
Lvivde «Başqa ev yoq» ve «Qırım hatıraları» fotosergileri açılacaq. Bu kün Belli Lviv rekordsmeni Oleg Skavış tramvaynı tişnen çeküv boyunca Ukraina rekordını qoyacaq ola. «Böyle etip Oleg Qırım işğali meselesine diqqat celp etmek istey», – dep aytalar teşkilâtçılar.
Fevral 27-de Taras Şevçenko eykeli yanında Svoboda caddesinde «yarımadada insan aqlarınıñ bozulmasına» bağışlanğan «Krım» performansı keçirilecek.
Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda «Vatanperver avtoyürüşiniñ» keçirilmesi planlaştırıla – Novoalekseyevkadan Geniçeskke qadar.
«Qırım – Ukrainadır» haber kampaniyası fevral 22-de – Rusiyeniñ yarımada işğaliniñ ekinci yıllığı munasebetinen başlandı. Belli ukrain jurnalistleri ve oyuncıları «öz Qırımını» tarif eteler. Kampaniya çerçivesinde levhalar azırlandı, meşur ve adiy ukrainler Qırım sakinlerine qoltutqanlarını bildireler. Ukrainanıñ teleradioyayın milliy şurası levhalarğa içtimaiy reklama statusını berdi. Böylece levhalarnıñ Ukrainanıñ merkeziy ve vilâyet telekanallarında kösterilmesi tevsiye etile.
Qırımnıñ kütleviy haber vastaları, şu cümleden ATR qırımtatar telekanalı ve Çernomorskaya teleradiokompaniyası kampaniyağa qoltuttı.
Qırım işğali ve Qırımdaki ukrainlerge qarşı yapığan siyasiy basqı aqqında vesiqalı film kelecek afta kösterilecektir. O da «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ bir qısmı olacaq.
Qırım meselesinen oğraşqan onlarnen kütleviy haber vastaları «Qırım meselesi» leyhası çerçivesinde Qırımda işğalge qarşılıq künü munasebetinen marafon keçirecekler.
2014 senesi fevral 26-da QMC Yuqarı Radası yanında Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ tarafdarları ve olarğa qarşı çıqqan Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov reberliginde «Rus birligi» firqası faalleriniñ mitingi olıp keçti. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ärmänstan tıyılğan qoral qullandı
Azärbaycan awılına aq fosforlı yädrä cibärdelär
Ärmänstan armiyäse Azärbaycan toraq punktına yasağan höcümdä tıyılğan aq fosforlı yädrä qullandı. Bu xaqta Azärbaycan milli minadan çistartu agentlığınnan belderü yasaldı. Anda äytelgänçä, xalıqara kileşülärdä tıyılğan qoral Tärtär rayonınıñ Şäxläbad awılına höcümdä qullanılğan.
Yädrä kilep töşkän urında şartlamağan. Anı başqa cirgä iltü mömkin tügel. Şuña kürä belgeçlär yädräne şartlatıp täêsirsez xälgä kiterä.
Bäyläneşle xäbärlär
“Bez Azärbaycan häm Türkiyä belän kileşügä qul quyarğa tiyış”
Ärmänstannıñ berençe Däwlät başlığı Levon Ter-Petrosyan, ileneñ awır häm qatlawlı qararlarnıñ kötüen belderep: “Azärbaycan häm Türkiyä belän kileşügä qul quyarğa tiyışbez”, - dide
Türkiyädä Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarı başlana
Ministr Dönmäzneñ Qazaqstanda ênergetika diplomatiyası
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Qazaqstan belän Azärbaycan ênergetika ministrları häm Üzbäkstan ministr urınbasarı belän oçraştı


text:
Dekabr 11-de işğal etilgen Qırımda Aqmescitteki Kefe yolunıñ 10-uncı kilometrinde qırımçaq ve yeudiylerni qurşunğa tizüvniñ yıllığı munasebetinen matem tedbirleri keçirildi.
Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbiri bildire ki, tedbir Gitler ordularınıñ Qırım işğali vaqtında biñlerce öldürülgen ve kömülgen yeudiyler çuqurı yerinde tiklenilgen abide yanında olıp keçti.
Toplaşqanlar ögünde ortodoks, yeudilik ve islâm dininiñ vekilleri çıqışta bulundılar, dua oquldı.
Qırımçaqlar cemiyetiniñ temsilcisi UNESCO tarafından ğayıp olayatqan tiller sırasına kirsetilgen qırımçaq tilinde dua oqudı.
Tedbirde bulunğan resmiy şahıslar arasında Qırım ükümetiniñ «baş nazir muavini» Nikolay Yanaki, deputat Yefim Fiks ve İsrailniñ Aqmescitteki vekâletli konsulı Yan Epşteyn bar ediler.
Qırımçaq şairesi Nina Bakşi elâk olğanlarnıñ hatırasına şiirler oqudı. Yeuydilerniñ ananelerine köre abidege taşlar qoyuldı. Mitingde tahminen yüz kişi iştirak etti.
Tarihiy malümatlarğa binaen, 1941 senesi dekabr 11-13 künleri yeudiy ve qırımçaqlarnı Aqmescit civarında qurşunğa tizip, çuqurğa kömdiler. Qurbanlarnıñ sayısı 13 biñden 17 biñge qadar teşkil etti.


text:
Ukraina halq depuatı, ukrain yırcısı, qırımlı Zlata Ogneviç öz Facebook saifesinde bala evlerinde terbiye alıcılar ve ATO zonasında cenkleşken arbiyler ile körüşüvinden olğan duyğuları ile paylaştı.
«Balalarımız bayramğa Jitomir vilâyetiniñ bala evlerinden kelgenler. Balaçıqlar ana-baba sevgisinden marum qalğanından canım sıqına… Biz olarga aqiqiy yılbaş masalını bağışlap oldıq! O qadar sevinç, tebessüm, baht! Jitomir arbiy hastahanesinde ATO arbiyleri ile körüşüv de maña aynı tesir etti. Ukrainanıñ aqiqiy qaramanları!!! Olarğa qolay degil, amma olar küleler, şaqalaşalar ve kene de arbiy hızmetine qaytmağa azır olğanını bildireler… Ukraina erkekleri Dünyada eñ cesür olğanını kene de añladım!»,– dep yazdı Ogneviç.
Yırcı yañı yılda «Ukrainağa çoq beklenilgen barışıqnıñ kelmesini» tiledi.


text:
Salı künü, yanvar 13-te, Ukraina şarqında avtobusqa raketa tüşmesi neticesinde 11 yerli sakin (daa bir qadın hastahanede can berdi) elâk oldı ve 17 kişi yaralandı. Vaqia Donetskniñ cenüp-ğarp tarafından 35 kilometrlik mesafedeki Volnovaha şeeri civarında yerleşken ukrain nezaret kiriş noqtasınıñ yanında olıp keçti. Facia içtimaiy ağlarnı tepretti – ukrainler elâk olğanlarnıñ soy-soplarına taziyeler bildirip, birinci şahıslarnıñ munasebetine şaşalar.
Berilgen malümatqa köre, avtobus Azaq deñiziniñ yalısında yerleşken Mariupol şeerinden adamlarnı alıp kete edi.
İçtimaiy ağlarnıñ bazı qullanıcıları ateş altında qalğan avtobus yolcularınıñ sayısı Frenkistanda «CharlieHebdo» satirik mecmuasınıñ muarririyetine yapılğan ücüm neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısına teñ kelgenine diqqat ayırdı. (Hatırlatamız, dünya frenklerge birdemlik bildirip, içtimaiy ağlardaki mesaclarına #CharlieHebdo ve #JeSuisCharlie hashtaglerini qoşqan edi).
Facia aqqında haber içtimaiy ağlarda tarqalıp, #JeSuisVolnovakha hashtagi ile bir çoq mesacnıñ sebebi oldı. Facebook ağınıñ qullanıcıları da birdemlik aktsiyasına qoşuldı.
«10 insan Rusiye terroristik ücümi neticesinde öldürildi. Men internette #JeSuisVolnovakha hashtagini körmeyim», – dep yazdı Twitter qullanıcılarından biri.
Böyle etip içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları yalıñız çetel jurnalistlerine degil, kendi semetdeşlerine de birdemlik bildirmege çağırdılar. Birdemlikke bütün dünya çağırıldı:
Türkiyedeki Ukraina Elçihanesi birdemlik aktsiyasına qoşuldı:
«İnformator» malümat resursınıñ muarririyeti de kendi saytında qoltutuv sözlerini yerleştirdi. Hadimler Volnovahada elâk olğanlarnıñ yaqınları ve tuvğanlarına taziyelerini bildirdiler.
Ukrainler bütün dünyağa facia aqqında haber etse, Ukrainanıñ birinci adamları Volnovahada elâk olğanlarnen bağlı bir şey aytmağa aşıqmadılar.
Birazdan Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ Volnovaha faciası ile bağlı video muracaatı peyda oldı. Bunıñ aqqında haber onıñ Twitter saifesinde qoyuldı:
İçtimaiy ağlarnıñ bir çoq qullanıcısı dostlarına aynı sual bere edi: ne içün Paris teraktına dünya munasebeti Volnovaha civarındaki faciağa munasebet ile aynı degil?
Yanvar 14-ne keçer gecesi Facebook ağında ukrainlerni yanvar 18-de Barışıq yürüşine çıqmağa çağırğan saife açıldı. Kiyevde yürüş Mustaqillik Meydanında bazar künü saat 12:00 keçirilecek.
Ukraina tarafı bildirdi ki, «Graddan» açılğan ateş neticesinde avtobusqa raketa tüşti. Rusiyege qoltutqan boyevikler bunı red ete, Rusiye ve Rusiyege qoltutqan neşirler ise farqlı malümatlar bere. «Donetsk cumhuriyetiniñ malümat portalı» boyevikler Volnovaha civarında ukrain ordusınıñ blokpostına ateş açqanını bildirgen edi, soñra ise bu imkânsız olğanını bildirdi.


text:
Ukrainanıñ ABD-deki elçisi Volodımır Yelçenko, mikrobloglar ağı Rusiye TİN-niñ Aqmescitteki temsilciliginiñ saifesini tasdıqlağan soñ Twitter reberligine resmiy mektüp-muracaat yolladı. Bu aqta elçilikniñ matbtsat hızmeti Facebookta haber etti.
“Qırımdaki Rusiye TİN-niñ Qırım MC-deki temsilciliginiñ Twitterde tasdıqlanğan saifesiniñ qapatılması içün Ukrainanıñ ABD-ki elçiligi Ukraina TİN ve Ukrainanıñ San-Frantsiskodaki Baş konsullığı ile beraberlikte çalışalar. Qırımdaki Rusiye işğalci organlarınıñ saifeleri resmiy ve qanuniy olaraq qayd etilmez”, – dep yazıla bildirmede.
Twitter mikrobloglar ağı Rusiye TİN-niñ Aqmescitteki temsilciliginiñ saifesini tasdıqladı. Bu, mavı tasdıqlav işareti peyda olğan Rusiye müessisesiniñ saifeçinden belli oldı. Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar buña “qabul etilmez” dedi.
Twitter, Qırımdaki Rusiye nazirliginiñ saifesini ne içün tasdıqlağanını açıq tefsir etmedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi, qabaatlav hulâsasını zarar körgen üç kişiden sanki yalıñız biri alğanını sebep köstererek, «26 fevral işiniñ» oturışuvını yanvarniñ 18-ne avuştırdı. Bu aqta yanvarniñ 11-nde Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri haber etmekte.
Şlâgin soyadlıi zarar körgen kişi poçta hızmeti vastasınen tapılmağan, lâkinİvkin soyadlı zarar körgen kişiniñ qabaatlav hulâsasını aluvınen bağlı olaraq ise, poçta identifikatorı mektüpniñ yolda olğanını haber etken.
2015 senesinde bir gruppa qırımtatar faallerine qarşı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlatıldı. Olar kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönov aytqanı kibi, ğarp memleketleri, Qırımğa qarşı cezalarnı uzattırıp, «ziyankârlıq» yapa ve bunıñ ile «büyük bir hata ete». Bunı Aksenov salı künü, iyün 9-da, brifing devamında bildirdi, haber etti Qırım.Aqiqat.
«Fikrime köre, ğarbiy memleketler, Rusiye ve Qırımğa qarşı cezalarnı uzattırıp, hata yapalar. Çoq şeyni ğayıp ete, amma ziyankârlıq sebebinden memleketimizge zarar ketirmege isteyler. Prezidentimizniñ mevamını begenmeyler. Bizge qarşı yapacaqlarını yaptılar. Beteri olmaz», – dey Aksenov.
O şunı qayd etti ki, cezalar senesi «qırımlılarnı daa da küçlü etti».
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Til
Til - insaniyetlik inkişafınıñ belli bir seviyesinde peyda olğan, ilerilegen ve içtimaiy maqsadı olğan ses ve grafika işaretleri sisteması; til qaideleri, işaretler qullanuvını ve insanlar qonuşuvı vastaları olaraq vazifesini tertip ete. Til - eñ müim qonuşuv ve bilgi elde etüv usulıdır.
Ukraina devlet standartlarına köre (2392-94), til, bildirişüv esnasını temin etken ve adette luğat ve qaidelerden ibaret olğan işaretler sistemasıdır.
İnsan, formal ve ayvan tillerini ayıralar. Tillerniñ ögrenüvinen oğraşqan ilim, tilşınaslıq ya da lisaniyat deyler.
Tilniñ tetqiq etüv usulları[deñiştir | kodunı deñiştir]
Tilniñ tetqiq etüviniñ esas usulları tasviriy, qıyaslama-tarihiy, teñeştirüv ve qurulışlı ola. Diahronik ve sinhronik til yöneliş çeşitleri ögrenüvine dair tetqiqiy usullar qullanalar.


text:
Keriç merkezinde Melek Çeşme özeni tamamıle qamışarnen toldı. Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, bu yıl ava qızıp başlağanından soñ özen yatağındaki qamış bir qaç metr qadar östi ve endi qoranıñ üstünden yükseldi.
Qırımnıñ ilhaqından evel Melek Çeşme özeniniñ yatağını qamış ve çöplükten temizley ediler, amma soñki yıllarda vaziyet yaramaylaştı. Bunı yerli akimiyet de bile: Keriçniñ rusiyeli memuriyetiniñ başı Sergey Borozdin daa evel aytqanına köre, 2020 yılda akimiyet özen yatağınıñ tetqiqini sımarlaycaq ola, bundan soñ yataqnıñ temizlev leyhası azırlanacaq.
Melek Çesme özeni şeerniñ merkeziy qısmında, avtovokzal ve merkeziy bazar yanında yerleşken, onıñ uzunlığı 16 kilomet, özenniñ başı Bagerovo qasabası civarındadır.


text:
Qırım ressamı Bohdan Ziza qanunsız esirlikte bulunğada Ukrainağa bir mektüp yazdı
Qırım ressamı Bohdan Ziza itiraz numayışından soñ işğalciler tarafından cezalandırılğanı epishanede qanunsız tutulğanda bür mektüp yazdı. Prezidentniñ Qırım MCde vekilliginiñ matbuat merkezi Facebook saifesinde bu aqqında haberdar ete.
2022 senesi mayıs ayınıñ 16-sında Ukrainadaki cenknen razı olmağanını bildirgen sanatçı Kezlevniñ işğal memuriyetiniñ binasını mavı ve sarı boyanen boyaladı ve o yerge yandırıcı bir qarışmanen tolu şişeni attı. İşğalciler onı RF CQniñ 20.3.3. maddesine memuriy cezağa qabaatlandırdılar da, bu künge qadar bulunğanı taqiqatçı izolâtorında qaldırdılar. Bohdan Ziza yañartılğan ‘terrorcılar ve aşırıcılarnıñ sicili’ne de kirsetildi.
Ressam öz mektübini anasına – Ukrainağa bağışladı, dep vekillikte qayd ettiler ve ukraince tercimesini yayınladılar.


text:
Ber ğaskäri şähit buldı
3nçe avgustta Ğıyraqta yaralanğan törek ğaskäriyen qotqara almadılar
Ğıyraqnıñ tön’yağında Törek qorallı köçläre alıp baruçı Pänçä-Kilit xäräkäte töbägendä 3nçe avgustta yaralanğan ğaskäri xastaxanädä can birde.
Törkiyä milli saqlanu ministrlığınnan belderülärençä, cäyäwle ğaskärlär serjantı Xälil Koç separatist terrorçı oyışması äğ’zaları urnaştırğan quldan yasalğan bombanıñ şartlawı arqasında yaralana. Ğaskärine Gülxanä tikşerenü xastaxanäsendä däwalıylar. Tik, tabiblarnıñ barlıq tırışlıqlarına qaramastan, anı qotqara almıylar.
Bäyläneşle xäbärlär
İlbaşı Ärdoğan Tel bäyräme belän qotladı
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Tel bäyrämeneñ törekçäneñ yäşätelüenä, kiläse buınnarğa böten originallege häm tiränlege belän citkerelüenä forsat buluın teläde


text:
2023 senesi yanvarniñ 1-nece Avropa Birliginiñ resi olğan Çehiya Cumhuriyeti Rusiyeniñ Ukrayinağa büyük istiyalâsına cevap olaraq rusiyelilerge Şengen vizası berilmesini yasaqlamağa çağıruvnı destekledi. Bunı Bloomberg agentligi haber ete.
"Rusiyeliler, böyle cenkâver bir siyasetniñ aqibetleri olğanını añlamalıdır", - dedi Çehiya TİN yolbaşçısı Yan Lipavskiy.
Onıñ sözlerine köre, Çehiya avgustnıñ soñunda Pragada keçirilecek AB Tış işler nazirleriniñ toplaşuvından bu qarar üzerinde uzlaşma elde etmege tırışacaq eken. Böyle bir yasaq Rusiyege qarşı nevbetteki AB sanktsiyalar paketine qoşula bilir.
Evel Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy rusiyelilerniñ Ğarp memleketelriniñ topraqlarına kirmesini yasaqlamağa çağırğan edi. Onıñ teklifine AB azaları Estoniya, Letoniya, Litvaniya ve Finlândiya qoltuttılar. Aynı zamanda AB azası olğan Almaniya bütün rusiyeliler içün viza berilmesi yasağı ğayesini desteklemegenini açıq şekilde bildiri. "Bu Putinniñ cenkidir, şunıñ içün men bu ğayege qoltutamayım", - dedi Almaniya kantsleri Olaf Şolts.
Avropa Komissiyası rusiyelilerge viza berilmesiniñ tamamınen toqtatılmasını red etti, çünki bu Avropa Birliginiñ qaidelerine zıttır.
Bir qaç AB memleketi, şu cümleden Estoniya, Letoni, Litvaniya ve Çehiya Zelenskıynıñ teklifinden evel Rusiye vatandaşlarına turistik viza berilmesini toqtattı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Cep telefonınıñ ve internetke irişimniñ mevcut olması, cenk sebebinden devlet içinde köçken vatandaşlarnıñ ayatını yüksek derecede qolaylaştırır. Diia qullanımında devlet içinde alınğan kişiler bir qaç faydalı elektron hızmet qullana bilirler. Qaysı? - yaqın kelecekte yayınlanacaq malümat bu aqqında olacaq.
Qayd etemiz ki, Raqam nazirligimiñ ihtisaslarınen beraber Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirliginiñ Raqamiyleştirme direktoratı Diia qullanımınıñ bir qaç leyhasınıñ azırlanmasında ve yerine ketirilmesinde iştirak etti. Bu cümleden, mütehassıslarımız normativ-uquqiy aktlarğa deñişmelerni işlediler, tehnikiy vazifelerni azırladılar ve tasdıqladılar.
Diqqatıñızğa - malümat taqımından biridir. Bu, Diiada avtorizatsiya keçirmek içün tevsiyeler. DAK malümat kâğıtını em alma, em de qullanma yol-yoruğını añlatacaqmız.
DEVLET İÇİNDE ALINĞAN KİŞİ (DAK) İÇÜN MALÜMAT: 6 SICAQ SUAL
Hatırlatamız ki, bu vesiqa, devlet tarafından esapqa alınğan içtimaiy ödemelerni almağa imkân berir. Birinciden cep telefonına Diia qullanımını qurup avtorizatsiya yapmaq kerek. Bank-ID vastasınen Diiada kişi aqqında tüm alına bilgen bilgiler ve vesiqalar avtomatik olaraq kösterilecek.
Diiada DAK malümat kâğıtı, başqa er bir vesiqa (pasport, aydayıcı kâğıtı v.b.) kibi elektron şekilde kösterilir.
- Diia qullanımına DAK kâğıtı nasıl ilâve etilir?
Qullamında avtorizatsiya yapılqan soñ maqbul sicillerde tüm kerekli bilgiler olsa Diiada devlet içinde alınğan kişi malümat kâğıtı kösterilecek. Malümat kâğıtı peyda olmasa, yaşama yerine köre içtimaiy qorçalama organlarına hitap etmek kerek.
- Diia vastasınen DAK malümat kâğıtı nasıl alınır: talimat
Hızmet, arbiy areketler ya vaqtınca işğal astında bulunğan ya da qıriavlanğan rayonlarında yerleşken territorial cemaatlardan köçken vatandaşlar içün irişilir.
Diiada DAK malümat kâğıtını almaq içün Hızmetler bölügine - DAK statusını almaq dögmesine basıp arizanı bermek kerek.
Bundan soñ bu aşağıdaki bilgiler bermek kerek:
- şimdi bulunma yeri (geolokatsiya vastasınen tasdıqlamaq);
- siznen olğan balalarnıñ bilgileri;
- yePidtrımka kartınıñ bilgileri;
- bulunma yerindekşi ihtiyacları (tibbiy hızmetler, tasil ya da gumanitar yardım v.b.).
Bir qaç kün içinde DAK malümat kâğıtı Diiada peyda olacaq, bilgiler işlengen soñ yePidtrımka kartına para ödenecek.
- Ne içün Diia vastasınen DAK statusını vesiqalaştırğanda programma bazıda hata kösterir?
Bu, aynı zamanda qullanıcılarnıñ büyük sayısı kirmege tırışqanda sistema artqaç yüklengen ola bilir. Böyle olsa, bir qaç daqiqa soñ yañıdan kirmege tırışıñız.
Bulunma yerine köre, içtimaiy qorçalama ve emek idaresinde de DAK statusı alına bilir.
- DAK malümat kâğıtı daa qaysı yerlerde alına bilir?
- Köy, qasaba, şeer şuralarınıñ idare ogranlarında;
- memuriy hızmetler merkezlerinde;
- rayon, Kıyıvnıñ ve Aqyarnıñ rayonlarınıñ devlet memuriyetleriniñ, şeer ve (mevcut olsa) şeerdeki rayon şuralarınıñ icra organlarınıñ eailni içtimaiy qorçalaması meseleleri bölüklerinde.
- Hızmet nasıl yaptırılır?
Şahsen ya da qanuniy vekili hızmet almaq içün ariza bere bilir.
Hızmet bedavadır.
- DAK malümat kâğıtı ne içün kerek?
- banklarda esap açmaq içün;
- ukrain vatandaşınıñ pasportını yañıdan vesiqalaştımaq ya da yañı foto tutqallamaq içün;
- içtimaiy ödemeler ve tazminat almaq içün;
- yaşama yerine köre bergi ödemek içün;
- İİNniñ hızmet merkezlerinde;
- mektepke ya da bala bağçasına bala bermek içün.
Diiadaki DAK malümat kâğıtınıñ uquqiy küçü, Ukraina Nazirler Kabinetiniñ 2014 s. oktâbr ayınıñ 1-indeki № 509 emrinen tesbit etildi.
Yaqın kelecekte Diia.imza vastasınen pensiya ödemelerini almaq içün uzaqtan identifikatsiya hızmetiniñ hususiyetlerini ve DAKge para yardımını bitirme imkânını ögreneceksiñiz.


text:
«Memorial» uquq qoruyıcı merkez, halqara kriteriylerge köre, «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ iştirakçisi Emil Ziyadinovnı siyasiy mabüs dep tanıdı. Bu aqta merkeznin saytında haber etile.
«İnsaf, din ve birlik serbestligi aqqını zorbalıqsız yerine ketirgeni içün taqip etilgenini tüşünemiz. Berilgen malümatqa köre, o, cinayet yapmayıp azatlıqtan marum etildi, diniy faaliyetini toqtatmaq, işğal etilgen Qırım sakinleriniñ vatandaş faaligini bastırmağa tırışalar», – dep aytıla haberde.
«Memorial» Emil Ziyadinovnı deral azat etmege çağıra.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ mahsus maruzacısı insan aqqları, şu cümleden qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarına riayet etüv aqqında esabatnı yazmaq içün Qırımğa kirip olamadı.
Bu aqqında BMT İnsan aqları şurasınıñ 28-inci sessiyasında Rita İsaak azırlağan maruzada aytıla, dep haber ete UNN.
«Mahsus maruzacı Qırım Muhtar Cumhuriyetine kirmege tırıştı, milliy azlıqlar vaziyetini ögrenece, al-azırda özüni akimiyet olaraq tanıtqanlar ile mesleatlar keçirecek ve cemiyetniñ diger azaları ile laf etecek edi. Maalesef, o, Qırım Muhtar Cumhuriyetine kirmek içün kerekli kefiller alamadı», – aytıla maruzada.
Bundan evel Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti konferentsiyasınıñ iştirakçileri BMT Baş kâtibi Pan Gİ Munğa rezolütsiyanı qabul etip, Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ aqqlarını boza, dep bildirdiler.


text:
Aluşta şeer yolbaşçısı Stanislav Kolot istifağa çıqtı.
Bunı Tvoya gazeta Aluşta neşiri bildire.
«İyünniñ 27-de Aluşta şeer şurasınıñ icra komitet toplaşuvı qapatılğan soñ, şeer yolbaşçısı Stanislav Kolot iştirakçilerge beraber yapılğan ş içün teşekkürler bildirip, işten çıquv aqqında ariza yazğanını ayttı», – dep yaza neşir.
Cuma künü saat 16.00 şeer şurasınıñ sessiya ötkerilecek. Mında şeer yolbaşçısı vekâletleriniñ başqasına berüv meselesi çezilecek. Neşirniñ malümatına köre, şeer yolbaşçısı vazifelerini şeer şurasınıñ kâtibi Viktor Vnukov eda etecek.
İyünniñ 20-de Keriç şeer yolbaşçısı Oleg Osadçiy ve Kezlev şeer yolbaşçısı Andrey Danilenko Qırım «ükümetine» öz başına ilân etilgen baş nazir Sergey Aksönov ile subetke davet etilgen ediler. Bundan soñ ise ekisi de öz istegi ile işten çıquv aqqında ariza yazdılar.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko anayasa komissiyasını qırımtatar halqınıñ liderleriniñ laflarına emiyet berip, Anayasa deñişmelerinde Qırımnı Ukrainanıñ ayırılmaz parçası olaraq tasdıqlamağa çağırdı.
Bu aqqında Poroşenkonıñ resmiy Twitter saifesinde aytıla.
İyül 16-da Ukraina prezidenti Yuqarı Radada detsentralizatsiya meselesinde Anayasa deñişmelerini taqdim etecek, deputatlar cumaaqşamı künü deñişmelerni baqacaqlar.
Deputatlar deñişmelerni Anayasa mahkemesine yollamaq kerekler.
Petro Porogenko Yuqarı Radağa bunıñnen bağlı qanun leyhasını kirsetken edi. Vesiqağa binaen, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarında yerli idare hususiyetleri qanun tarafından belgilene. Bundan ğayrı, yerli akimiyet organlarınıñ vekâletlerini arttırğan deñişmeler kirsetile.
Refat Çubarov Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ qırımtatar halqına milliy-medeniy muhtariyet bermek teklifine qarşı çıqtı. Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarnıñ taqdirini belgilemek aqqı qayd etilmese, o, Anayasa deñişmelerine qoltutmaycaq. Refat Çubarov anayasa komissiyasınıñ azası ola.
2014 senesi baarden berli Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ işğali altında buluna.


text:
Tesladan 137 million dollar "qayırdı"
Qara tänle xezmätkär İlon Masknıñ şirkäten rasaçılıqta ğayepläde
İlon Masknıñ şirkäte Tesla rasaçılıqqa duçar bulğan êlekkege xezmätkärenä 137 million dollar kompensaśiya tüläyäçäk. Anda lift operatorı bularaq êşlägän afroamerikalı Ouên Diaz 4 yıl êlek Kaliforniyadağı mäxkämägä möräcäğat’ itä. “Miña doşmança qarawçılar arasında êşlädem. Rasaçılıqqa duçar buldım,”-di ul.
Ouên Diaz mäxkämädä xezmättäşläreneñ üzenä häm şirkättäge başqa qara tänlelärgä qarata kimsetüçe süzlär qullanuın alğa sörä. Ul 4 yıl däwam itkän xoquq köräşendä ciñä. Mäxkämä Teslanıñ rasaçıl häm ksenofobik möğamälä kürgän Diazğa 137 million dollar kompensaśiyä tülärgä tiyeşlege turında qarar çığardı.
Tesla monnan alda da başqa ber xezmätkär açqan oxşaş däğ’wada 1 million dollar tülärgä mäcbür bulğan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyä Ukrainanıñ 4 töbägen üz cirlärenä quştı
Däwlät başlığı Vladimir Putin Mäskäwdä mäs'älä belän bäyle açıqlaw yasadı
Rusiyä konsullıq xezmätlären tuqtattı
Rusiyäneñ Qarataw (Çernogoriya-Montenegro) ilçelege ildä wazıyfalı 6 diplomatınıñ telänmägän keşe bulıp iğ’lan itelüennän soñ konsullıq xezmätläreneñ tuqtatıluın belderde


text:
General-leytenant, ABD Avropadaki quvetleriniñ komandanı Ben Hodgesniñ fikirince, Türkiye «Qırım platformasında» mıtlaqa iştirak etmeli. O, qırımtatarlarnı Türkiye reberliginiñ Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımamasında «esas sebep» dep adlandırdı.
«Mence, prezident Zelenskıynıñ platforması müim ola. Ve Türkiye bu platformanıñ bir qısmı olacaq bir memleket. Çünki regiondaki memleketler arasında Türkiyeniñ ayrı merağı bar. Qırımtatarlar. Belki de, prezident Erdoğannı Qırım ilhaqını tanımaycağını ve Ukrainağa qol tutqanını açıq bildirmege mecbur etken esas sebep budır», – dedi Ben Hodges.
Türkiyeniñ strategiyası ve «Qırım platformasına» qoşulacaqlar mayısta belli olacaq. O vaqıt yañı muzakere meydançığınıñ ilk sammiti ötkerilmeli. Ukraina tarafı körüşüvni online degil, canlı keçirmege istey.
Qırımda Rusiye kontrolindeki akimiyeti Ukrainanıñ bu teşebbüsini «saçma» dep adlandırdı. «Yaqında Zelenskıy Qırımnı işğalden qurtaqmaq içün munaqaşa meydançığını qurmağa teklif etti. Saçma bir şey. Qırımğa ketirgen zarar meydançığını yapsa edi. Cumhuriyetimizge, Qırım vatandaşlarına, vatandaşlarımıznıñ öldürüvlerine qarşı yapılğan cinayetlernen bağlı olsa», – dedi Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ reisi Vladimir Konstantinov.
Qırımnıñ işğalden qurtarıluvınen bağlı halqara muzakerelerniñ kelecegi aqqında tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat saytında oquñız ve seyir etiñiz.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Törkiyäneň śitrus êksportı artqan
Ul uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 30%qa artıp 326 million dollarğa citkän
Törkiyäneň śitrus êksportı bıyılnıň 5 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 30%qa artıp 326 million dollarğa citkän.
Milli śitrus şurası başlığı Kämal Kaçmaz yaňa ölgergän ciläk -cimeş häm yäşelçä êksportında śitrusnıň möhim öleş alıp toruın ,älege eksportta berençe urında greypfurt, annan soň mandarin häm äflisun toruın belderde.
Kaçmaz bıyıl Awrupa illärenä êksportnıň artuın belderep tübändägelärne citkerde: “Çit illärgä śitrus satuda berençe urında 118 million 748 meň dollar belän Rusiya tora. Annan soň isemlektä Ukraina, Ğıyraq, Rumıniya häm Pol’şa urnaşa. Törkiyä bu ölkädä global’ aktyerğa äwerelde. Kiläse yullarda citeşterü dä , êksport ta artaçaq”.
Bäyläneşle xäbärlär
Sentyabr’ ayınıñ iq’tisadi ışanıç indeksı ni xäldä?
Ul sentyabr’dä avgust ayı belän ber ük däräcädä qaldı häm 94,3 täşkil itte
Klimat üzgäreşläreneñ iq’tisadi risklarına kisätü yasaldı
Yellen klimat üzgäreşläreneñ iq’tisadi riskları mäs’äläsendä kisätte


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ mesleatçısı Arsen Jumadilov Nostoyaşeye vremya leyhası muhbirine bergen izaatında Türkiye prezidenti Recep Erdoğan içün ukrain siyasy mabüsleriniñ cedvelini tizüv incelikleri aqqında ikâye etti.
“Cedvelge 99 kişi kirdi. Olar arasında apishanede yatqan, SİZOda tutulğan ya da Rusiye ve Qırımda tahqiqat altında bulunğan şahıslar bar. Cedvel üzerinde ombudsmen Lüdmila Denisova ve onıñ Qırım boyunca temsilcisi olğan İsmail Halikov çalıştı. Cemilev ilk-evelâ Sentsov, Kolçenko ve Server Mustafayevniñ azat etilmesinde israr etecek”, - dedi o.
Daa evel Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevden Kreml tutqan ukrain mabüsleriniñ cedvelini taqdim etmege rica etken edi ve bu hususta “Putinnen laf etecegine” söz bergen edi.
Mevzuğa dair: ”O dey ki: “Ana, bu menim”. Menim ep közyaşlarım aqa” – Lüdmila Sentsova oğlunen qonuşqanı aqqında
Bıltır oktâbr ayında Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov Türkiyege teslim etilgen edi. Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Uquqimayecilerniñ malümatına binaen, Rusiye ve o ilhaq etken Qırımda 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı siyasiy sebeplerden dolayı serbestlikten marum etilgen buluna. Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyege, anda tutulğan ukrainalılarnı azat etmesi talabınen 300-ge yaqın nota yolladı.


text:
Rusiyedeki terrorist ve ekstremist federal cedveline işğal etilgen Qırımda doğma 22 insan kirsetildi. Olarnıñ arasında siyasiy mabus, jurnalist, cemaat erbapları. Rusiye maliye monitoringi «Sentsov işiniñ» siyasiy mabuslarını «terrorist» ve «ekstremist» dep adladı: Aleksandr Kolçenko, Oleg Sentsov, Aleksey Çirniy ve yaqında azat etilgen Gennadiy Afanasyev. Cedvelge Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları taqip etken Radio Svobodanıñ közeticisi Nikolay Semena da kirsetildi.
«Sova» haber-analitik merkeziniñ müdiri Aleksandr Verhovskiy bugünde-bugün Rusiye qanunlarına köre kimler terrorist ve ekstremist sayıla añlata:
– Bir ıstıla bar, amma o da tam degil. Bir saifelik areketler cedveli bar: terrorizm ve devlet qurumını devirme areketlerinden başlap qorada svastika resimlerine qadar. Rusiyedeki ekstremizm – er vaqıt cinaiy areketler olmay, buña oşağan bir şey yapqan bütün insanlar cinayetçiler cedveline tüşe.
Aleksandr Verhovskiyniñ aytqanına köre, bu cedvelge «ekstremist» işlerde şeklenilgen ya da teşkerilgen insanlar da kire, olarnıñ soyadları bütün memleketke derc etilmey. Buña baqmadan, terrorist ve ekstremist cedvelinde olğan Rusiye vatandaşı bir sıra problemnen qarşılaşa:
– Soñki yılları bu insanlar mahsus izin almasa, öz esaplarından aileniñ er azasına 10 biñ rubleden ziyade çekemeyler. Mahkeme bergen para cezasını ödemegen kişini bilem, adam öz esabından para çekemedi. Demek ki, vatandaş mahkeme qararı olmasa da, öz parasını qullanmaq aqqından marum qala! Ekstremizm esnaslarını aytsaq, keçken sene Rusiyede olarnıñ sayısı 600-den ziyade edi.
Bir insannı içtimaiy ağda paylaşqanları içün mahküm ete bileler, amma aynısını yapqan diger kişi ceza almazAleksandr Verhovskiy
Aynı vaqıtta, memlekette kütleviy basqı olğanını aytmaq yañlış, dep tüşüne Aleksandr Verhovskiy: bir insannı içtimaiy ağda paylaşqanları içün mahküm ete bileler, amma aynısını yapqan diger kişi ceza almaz. Bu vaziyette farqlı-farqlı faaller zarar köre.
Qırım jurnalisti, «ekstremist cedvelinde» yer alğan Anna Andriyevskaya: «Yarımadanı terk etken qırımlılarğa maneviy basqı yapıla ve anda qalğanlar taqip etile. Menim içün ve Qırımdan ketkenler içün dos-doğru bir telüke yoq, amma er birimizniñ aqrabası ve diger bağlarımız bar. Rusiyede ekstremist qanunları deñişse, elbet de, yañı qıyınlıqlar ve riskler peyda ola bile. Bu cedvelge kirsetilgenime dair ve basılğan maqalemden soñ açılğan cinaiy iş aqqında bir haber almağan edim».
Qırım jurnalisti Nikolay Semenanıñ adliyecisi Aleksandr Popkov: «Bir çoq zenaatdaşım bunıñ kibi cedvellerge kirsetmek – mahkemeden tış mahküm etmek dey, Rusiye alâ daa uquqiy bir devlet sayıla, amma uquq olğan devlette böyle bir şeyniñ olması mümkün degil».
Meraqlısı şu ki: Anna Andriyevskaya, Nikolay Semena ve Refat Çubarov kibi qırımlılar Rusiye maliye monitoringiniñ cedvelinde Rusiye vatandaşları olaraq qayd etile!Olga Skripnik
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik qayd ete ki, bir çoq ukrain böyle bir cedvelge alınğanını bilmeydir ve atta olarğa berilgen yañı vatandaşlıqtan haberi olmay bile:
– Añlamamız kerek ki, Rusiyede çeşit türlü cedveller bar, ve olar açıq olmay bile. Rusiye maliye monitoringi derc etken cedvel – maddiy taraftan sıñırlanacaq insanlardır. Amma bizge belli olmağan cedveller boyunca olarnıñ başqa problemleri olmaycağını aytamaymız. Meraqlısı şu ki: Anna Andriyevskaya, Nikolay Semena ve Refat Çubarov kibi qırımlılar Rusiye maliye monitoringiniñ cedvelinde Rusiye vatandaşları olaraq qayd etile! Olarnı avtomatik sürette böyle yaptılar. Elbet de, bir devlette böyle bir şey olamaz, amma Rusiyede soñki yılları bunı bile qanunlaştırdılar.
Aleksandr Yankovskiy, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Keriçte Rusiye Federatsiyası prezidenti Vladimir Putinniñ süreti ile reklama billboardlarından birine qara boya töktiler, dep bildire Argumentı Nedeli Kerç.
Bu aqta internetke fotolarnı yüklegen içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları yaza. Olarnıñ sözlerine köre, «Qırım. Rusiye. Ömürlik» içtimaiy reklaması Arşintsevo rayonında yerleşe.
Şunı qayd etmek kerek ki, bozulğan resimni aynı şu künü deñiştirdiler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, avgustnıñ soñunda Aqmescitte Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Puşkin soqağında yerleşken evniñ ögünde yapılğan resmine boya tökken ediler.


text:
Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov aprel 18-de Rusiye uquq qoruyıcıları işğal etilgen Qırımda keçirgen yañı tintüv aqqında bildire.
Adliyeciniñ malümatına köre, tintüv Yaltanıñ Qızıltaş (Krasnokamenka) köyünde keçirile.
«Qızıltaşta tintüvler. Enver Bekirova anda yaqalanğan edi. Elde etilgen malümatqa köre, eki kişi yaqalandı», – dep bildirdi Kürbedinov Facebookta.
Başqa malümat yoq. Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı hızmetleriniñ izaatları yoq.
Raatlıq künleri Aluşta regionınıñ Arpat köyünde politsiya evlerni teşkerdi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Dörtü de Aqmescitte SİZOda yatalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ spiker muavini İrina Geraşçenko noyabr 4-de bildirdi ki, Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımda qanunsız alda çıqışta bulunğan Rusiye artistleriniñ Ukrainağa kirmesine dair muracaatına köz boyama olaraq cevap berdi. Bundan ğayrı, Geraşçenkonıñ malümatına köre, Donbassnıñ işğal altındaki topraqlarda keçirilgen «saylavlarnıñ» nezaretçileri de Ukrainağa kelip kete.
«Sıñırcılardan hucur bir cevap aldım, «labuhov» ve «nezaretçilerniñ» soyadlarınıñ latincesini ve doğğan künlerini yazmadıq dediler, demek ki, sıñır hızmeti olarğa qarşı memuriy ya da cinaiy iş açıldımı-yoqmı teşkerip olamay. Elbet de, bu cevap meni açuvlandırdı, Ukraina – keçit azbarı degildir», – dep yazdı Geraşçenko Facebookta.
Deputat «Qırım ve Donbassnıñ qanunsız ziyaretleri meselesini» kontrol etecek gruppanı qurmağa talap etti.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti noyabr 4-de işğal etilgen Qırımğa kiriş içün cinaiy ve memuriy mesüliet aqqında hatırlatıp, çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız insanlarnı davet etkende buña emiyet bermege çağırdı.


text:
Ukraina boksçısı Vladimir Kliçko qırımlı Aleksandr Usikni Dünya boks teşkilâtınıñ versiyasında ağır çekide (91 kg qadar) amerikan Maykl Hanter ile uruşta dünya çempionı unvanını qorçalağanını hayırladı.
«Aleksandr Usikniñ kruzerveytte (birnci ağır çekide – QA) unvanını qorçalağanı hayırlı olsun, daa çoq ğalebe olacaq!», – dep yazdı Vladimir Kliçko Twitterde.
Ukraina boksçıları Aleksandr Usik, Aleksandr Gvozdik ve Vasliy Lomaçenko aprel 9-da Amerika Qoşma Ştatlarındaki MGM National Harbor arenasında boks uruşlarını keçirip, ğalebe qazandılar.
Qırımlı Aleksandr Usik Dünya boks teşkilâtınıñ versiyasında ağır çekide (91 kg qadar) dünya çempionı unvanını qorçaladı. Üç qadı ukrainge rey berdi, neticede uruş esabı 117-100 oldı.
Qırımlı Aleksandr Usik ğalebe qazanğan soñ konferansye Maykl Baffer Amerika Qoşma Ştatlarındaki MGM National Harbor arenasında onıñ doğuv şeerini «Aqmescit, Ukraina» dep ayttı.


text:
Uikipediya onlayn-enciklopediyası narazılıq retinde europalıq tört tildiñ jwmısına şekteu qoydı. Bwl turalı «lanouvellerepublique.fr» habarlaydı. Ita..
Europa parlamentiniñ deputattarı vizasız sayahattıñ jaña zañdarın qamtitın jaña erejeler qarastırmaq. Bwl turalı «bbc.com» habarlaydı. Atalğan jaña er..
Özbekstan prezidenti Şavkat Mirzieev Nwrswltan Nazarbaevtıñ şaqırtuımen Astanağa keledi. Özbekstan prezident äkimşiligi baspasöz qızmetiniñ mälimetinş..
Iran prokuraturası eldegi eñ köp qoldanılatın Instagram äleumettik jelisine tıyım saldı. Bwl turalı bas prokuror Mwhammed Musaddıq resmi mälimdeme jas..
Qıtaydıñ «Jibek jolı» investiciyalıq qorı Astana halıqaralıq qarjı ortalığınıñ akcioneri atandı. Astana halıqaralıq qarjı ortalığı baspasöz qızmetiniñ..


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti François Hollande cuma künü, fevral 6-da, aqşam Rusiyeniñ paytahtı Moskvağa keldiler. Olar Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşip, Ukrainanıñ şarqında barışıq olmasını muzakere etecekler.
Radio Svoboda bildire ki, olar Putinge zıddiyet toqtatılması boyunca yañı tekliflerni aydınlatmaq kerekler. Zıddiyet neticesinde 5 biñ 350 insan elâk oldı, halqara kerginlik «Suvuq cenkinden berli olmağan» derecege qadar arttı.
François Hollande Moskvağa yol almazdan evel Rusiyege barıp, Ukrainada zorbalıq toqtatılması aqqında añlaşmağa ümüt etkenini bildirdi. Angela Merkel dedi ki, Putin ile körüşüv barışıq olacağını kefil etmey.
Merkel ve Hollandeniñ teklifleri tafsilâtlıca aydınlatılmadı.
Berilgen malümatlarğa köre, olar keçken seneniñ sentâbr ayında tizilgen Minsk añlaşmaları ve Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligine esaslanmaqta.
Ukraina ve Ğarp Putinniñ şartlarına razı olacaq degen malümatlar red etildi.
Tünevin Almaniya ve Frenkistan reberleri Kiyevni ziyaret etip, prezident Petro Poroşenko ile körüştiler. Tış işler naziri Pavlo Klimkin körüşüv «yahşı keçkenini» bildirdi. Onıñ aytqanına köre, üç devletniñ reberleri «Minsk añlaşmalarını tolusınen çalıştıracaq adımlarnı muzakere ettiler».


text:
Qırım, Lvov ve München ressamları İlki Lvov Mediateka çerçivesinde yarımada aqqında olğan stereotiplerni yoq etmege tırışacaqlar. Sanat erbapları E97 leyhası çerçivesinde kendi fotoresimlerini taqdim ettiler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Lvov sakinleri Qırım aqqında az bileler. Matbuat vastaları tarif etken bir de bir sımalar aqılımızda bar, lâkin bu o degildir. Adamlar ilk teessuratlarğa, Qırım deñizi, onıñ sıcaqlığı ve umumen sanatqa qatmalarını isteymiz», – dep tarif ete leyha teşkilâtçısı, Lvov sakini Aleksandrı Davıdenko.
Fotosergide Aqmescit ressamı Dinara Ahtemova, Aqyar ressamları Aleksandra ve Aleksandr Krolikovskiye, Vitaliy Fomenko, Nadejda Terehina, Lvov ressamı Aleksandra Davıdenko ve München ressamı Gerbert Romeç iştirak eteler.
Leyhanıñ adı qıtaiy Ukrainanı ve Qırımnı birleştirgen E97 yolunıñ adını taşıy. Sergi Lvovda oktâbr 20-den itibaren noyabr 2-ne qadar Mulârskaya 2a adresi boyunca keçirile.
Mediateka – İnternet, CD ve DVD-diskler, çetel tillerni mustaqil ögrenüv ve bilgisayar imkânlarından faydalanmağa fursat bergen bir kütüphane hızmetleridir.


text:
İyün 19-ında saba Aqyarda daa bir koronavirus adisesi qayd etildi. Buña oğrağan adam - evel hastalanğan qadınnıñ aqayı, deyler Aqyarnıñ rusiyeli akimiyetinde.
Yılnıñ başından berli Aqyarda yañı koronavirus infektsiyasınen 196 adam hastalandı. Şimdilik 23 adam hastahanede yata. 163 ada yahşı oldı, üç adam vefat etti.
Akimiyetniñ malümatına köre, infektsiya hastahanesinde nezaret altında 88 adam yata, 9-ıncı hastahanede - 82 adam. Yaşağan yerlerinde 787 adam nezaret etile.
Tünevin ilhaq etilgen Qırımda 15 koronavirus adisesi tasdıqlandı. Olardan sekizi - Kezlev şeer hastahanesiniñ merkezinde.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/09-20
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Ğaynetdin Äxmärev (1864, Qazan gubernasınıñ Zöyä öyäze Naratlı awılı - 20.09.1911, Qazan şähäre, / Rusiä İmperiäse) — tatar uqıtuçısı, mäğrifätçe.
Noqrat gubernasınıñ Alabuğa öyäze Biektaw awılında 1885 yılda açılğan mäktäbeneñ berençe uqıtuçısı, 1891 yılda Qazan gubernasınıñ Täteş qalasına küçä.
Qazan universitetı buyındağı "Arxeologiä, tarix häm etnografiä fänni cämğiäte" äğzäse (1893).
Citäkçelek itkän Täteş öyäze uçilisçesı Frantsuz imperiäseneñ başqalası Parijda uzğan 1900 yılğı bötendönya kürgäzmäsendä (ru) maqtawlı tanıqlıq belän bilgelänä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Kremlge boysunğan yarımada prokuraturasınıñ vesiqalarına binaen blok etilgen. Bu aqta «RİA Novosti» agentligine rusiyeli Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
«Qırım.Aqiqatnen bağlı yapılğan bütün areketler – Qırım cumhuriyeti prokuraturasınıñ, hususan, 8 adamdan ibaret olğan ekstremizm ve terrorizmge qarşılıq kösterüv bölüginiñ hadimleriniñ teşebbüsinen yapılğan areketlerdir. Bu bizim böyle qattı bölügümizdir, balalar pek yahşı çalışa ve ekstremizm ve terrorizmge qarşılıq kösterüv boyunca bütün operativ hızmetlerniñ faaliyetini idare ete», – dep ayttı Poklonskaya.
Bunen beraber, o, «Çernomorka», «ATR», «Sobıtiya Krıma» ve «Meridian Sevastopol» saytlarına kiriş blok etilgeniniñ sebeplerini añlatmadı.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda internet provayderleri mustaqil neşirlerni blok etmege devam ete. Avgust 4-te, cumaaqşamı künü, Qırım.Aqiqattan soñ, «Meridian Sevastopol» mustaqil internet neşriniñ saytı blok etildi. Bu aqta internet qullanıcıları bildire.
Sayt memuriyeti ya da provayder hostingi adına iç resmiy muracaat etilmedi. Muarririyet, resurs blok etilgeni sebebini ögrenmek içün malümat sualinen muracaat etken internet provayderleri daa cevap bermedi.
Avgust 1-de Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qısmen blok etildi. Bir sıra provayderler saytqa kirişni blok etti. Avgust 2-de yarımadada «Çernomorka», «ATR», «Sobıtiya Krıma» saytları blok etilip başladı. Bu saytlar yarımada regionlarınıñ çoqusında qısmen blok etile. Şimdiki vaqıtta Qırım.Aqiqat saytını Yaltada ve qomşu Rusiyede açmaq mümkün.
Qırımnıñ rusiyeli malümat naziri Dmitriy Polonskiy Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, saytqa kiriş blok etilmesi aqqında onıñ haberi yoq.
Qırım.Aqiqat Roskomnadzorğa malümat sualinen muracaat etti, amma şimdilik cevap yoq.
OSCE-de, Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesi boyunca izaat berip, qullanıcılarnıñ İnternette malümat alma ve paylaşma aqqı haber saytlarına kirişni blok etüv vastasınen bozuluvından qasevet çekkenlerini bildirdiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bağçaçasarayda oktâbrniñ 11-nde saba ötkerilgen tintüvler vaqıtında rus silâlı hızmetleri tarafından tutılğan sekiz fail arasında pek köteklenilgen soyları bar. Advokat Mammet Mambetovnıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, olarnıñ episi politsiyada buluna.
«Olarnıñ arasında pek köteklenilgen kişiler bar, bizge bunı Bağçasaraynıñ ROVD binasında bulunğan adliyeciler bildirdi. Uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından köteklev delilleri mevcut... Tintüv keçirilgen yerlerden birinde provokatsiya yapılğan edi. O yerde bir de birisi köteklemegendir, çünki o yerde çoq şaat bar edi, bese-belli, ketirgende urğandırlar. Bağçasarayda adamlar qulaqlarını tikken, ayaqqa turğan», – dedi advokat.
Mambetov, politsiya bölüklerinde tevqif protokolları tizilgenini bildirdi. Adliyeciler, faillerge memuriy cezalar berilmek mümkün olğanını da tüşüne.
Oktâbrniñ 11-nde, çarşenbe künü, saba Bağçasarayda rus silâlı hızmetleri bir-qaç qırımtatarınıñ, musulmannıñ evinde tintüv keçirgeni malüm oldı.
O yerde rus uquq qoruyıcıları, tintilgen evlerniñ yanına kelgen adamlarnı tutıp, eñ azından 8 kişini tevqif etken.
Rus haber vastaları, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ (FSB) matbuat hızmetine atıf etip, Qırımda silâlı hızmetler Rusiyede ve onıñ işğaline oğrağan Qırımda yasaq etilgen«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Bağçasaraydaki üceyresini yoq etkenlerini haber etti.
Advokatlar, tevqif etilip, tintüvden soñ FSB-ge ketirilgen altı adam rus silâlı hızmetlerinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklengenlerini tasdiqladı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Eski Qırımda tintüvden soñ yaqalanğan yerli sakin, dağıstanlı Abdurahman Rustamovnıñ aqrabaları iyün 14 künü Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ bölügine çağırıldılar. Bunı iyün 13-te Qırım.Aqiqatqa onıñ vatandaş apayı (suhbetdeşniñ ricası ile adı söylenmedi – QA) bildirdi.
«Tünevin anasına FSBden telefon açtılar. Onı ve meni iyün 14-te, yanımızğa vesiqalar alıp, FSBniñ Aqmescitteki bölügine kelmekni rica ettiler. Ne maqsatnen bildirmediler. Bunıñ kibi de, Abdurahmannıñ bulunğan yeri ve oña sıñırlav tedbiri tayin etildimi, yoqmı, bildirmediler. İhtimal ki, yarın er şeyni añlatırlar», – dedi o.
Daa evel, Abdurahman Rustamovnıñ aqrabaları onıñ bulunğan yerini tayin etip olamaylar, dep bildirilgen edi.
Rustamovnıñ vatandaş ömür arqadaşı, iyün 7-de aqayına sıñırlav tedbiri tayin etilmek kerek olğanını bldirdi. Qadınnıñ aytqanına köre, oña mahkeme ne zaman olacağını bildirmek kerek ediler, lâkn o, bu malümatnı öyle de almadı. Rusiye mahkemesinde onıñ telefon etmelerine kimse cevap bermedi.
İyün 6 sabasında Eski Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bir ev tintilgen soñ bir erkek yaqalandı. Daa soñra, iyün 7-de Kremlniñ kontroli altında olğan Kiyevskiy rayon mahkemesinde oña sıñırlav tedbiri tayin etilmek kerek, degen haber alındı.
Rusiye telükesizlik müessiseleri tarafından bu hususta açıq menbalarda izaat berilmedi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Almatı qalasınıñ bilim salasındağı sapanı qamtamasız etu departamenti men Bilim jäne ğılım ministrliginiñ baspasöz qızmeti QT redakciyasınıñ swrauına oray 159 mektep-gimnaziya basşılığı arnayı jiın qarsañında mwğalimderdiñ mindetti qızmetine jatpaytın jwmısqa jegilgenin jäne äkimşilik is qozğalğanın habarladı.
«Äkimşilik qwqıq bwzuşılıq turalı» kodekstiñ 802-babı 1-tarmağı 3-tarmaqşasına say, bwqaralıq aqparat qwraldarındağı habarlamaları negizinde, Almatı qalasınıñ bilim basqarmasınıñ «I.Altınsarin atındağı № 159 gimnaziya» KMM basşısı Bidaybekova El'mira Isebaevnağa qatıstı mektep mwğalimderin mektepte bolatın konferenciyağa dayındıq boyınşa jöndeu jwmıstarğa negizsiz tartqandığı boyınşa äkimşilik is qarastırıldı», – delingen resmi jauap hatta.
Departament tüsindirmesine qarağanda, mektep direktorı El'mira Bidaybekova «Pedagog märtebesi turalı» zañınıñ 6-babı 2-tarmağınıñ 1-tarmaqşasında belgilengendey pedagogti käsibi mindetinen tıs jwmıs türlerine tartuğa jol berilmeydi degen talaptı saqtamağan.
«Habarlamada aytılğan uäjder öz dälelderin tauıp, sonıñ nätijesinde, Almatı qalasınıñ bilim basqarmasınıñ «I.Altınsarin atındağı № 159 gimnaziya» KMM basşısı QR ÄQBtK-niñ 409-babınıñ 7-3-tarmaqtarınıñ 1-tarmağı boyınşa, äkimşilik is qozğalıp, äkimşilik jauapkerşilikke tartıldı», – dep sendirdi departament jetekşisi Gülnar Ermekbaeva.
Osığan deyin redakciya özine qayrılğan pedagogterdiñ uäjimen apta basında Almatı qalasındağı 159-mektepte jiırma şaqtı mwğalimniñ «demalısta ırqınan tıs jwmısqa jegilgeni» turalı jazğan edi. Birinşi toqsannan keyingi demalısta er mwğalimder qabırğa aqtap-sırlasa, äyel pedagogter tazalıq jwmıstarına tartılğan. Tilşi 30 jıl bwrın qwrılğan bilim oşağınıñ ekinşi direktorınan 5 qaraşa ötedi delingen jiın-konferenciya turalı bilmek bolıp, habarlasuğa tırıstı. Biraq aşıq derekközde körsetilgen bes-altı qızmettik nömirdiñ birde-biri twtqanı kötermedi, baylanısu mümkin bolmadı.
Täuelsizdiktiñ şirek ğasırında Qazaqstanda pedagogika salası oñdı-soldı reformalauğa wşırap, türli kemşilikter qordalana kele jüyeli mäselelerge aynalğan edi. Keyingi birer jılda memleket byurokratiya men äkimşil-ämirşil jüyeniñ toqpağına tüsken bilim bağıtın jaqsartuğa birşama qadam jasadı.
2019 jılı 27 jeltoqsanda osı olqılıqtı toltıru maqsatında 21 baptan twratın, 500 mıñnan astam pedagogtiñ müddesin qorğauğa arnalğan «Pedagog märtebesi turalı» zañ qabıldanğan. Äleumettik qoldau, üstemaqı arqılı ıntalandıru, biliktiligin arttıru, jalaqı ösimi siyaqtı oñ özgerister bayqaladı. Dese de äli künge deyin key öñirlerde mwğalimdi artıq jwmısqa jegu: saylau, sanaq siyaqtı sayasi nauqandarğa «jwmsaq täsildermen» tartu, senbilik-tazalıq jwmıstarına şığaru, erkinen tıs jükteme beru tärizdi zañbwzuşılıqtar jii qaytalanadı.


text:
Margarıta YavorskaKeriç – Qırımda nefaqalarnı ruble sıfatında berip başladılar, amma, er tükân olarnı qabul etmey. İnsanlar para bozmağa mecburlar. Rublelerni tüşük kurs boyunca grivnağa çevireler. Bundan da ğayırı, naqit paranıñ yoqluğı demir grivna ve kapiklerniñ artmasına sebep oldı.
Naqit paranıñ yoqluğı, çalışmağan bankomat ve terminallar, keriçlilerni gizli köşelerden paralarnı çıqarmağa mecbur etti. Saqlağan kapik ve demir grivnalarnı tükânlarğa alıp keteler ve marşrut arabalarında esaplaşalar.
«Menim demir grivna ile altı yüz grivnam bar. Bütün qorantamıznen qara künge toplay edik. Mına, bu kün de kelip yetti. Keçken aynıñ maaşı bank kartasında qalıp ketti. Bir şeyler aşamağa kerek te...» – dedi keriçli Anna.
Kapik «yağmurı» tübüne ilk nevbette marşrut aydavcıları tüştiler. Çoqusıları atta 50 kapikten ziyade şa almaqtan vazgeçtiler. Şeer icra komitetine açuvlı sakinlerniñ şikâyetleri kelip başladı. Naqilnen oğraşqan şirketlerge, kapik ve demir grivna – Qırımda 2016 senesine qadar qullanılacaq para olğanını hatırlattılar. Daa tünevin kapiklerni quvana-quvana bergenler, bugün özleri almağa istemeyler.
«Bu demirlerni maña bermeseñiz, olarnı tuzlaycammı! Banklarda almaylar, men bildim!» – marşrutkada esaplaşqan 80 yaşlı qart qıçırıp yiberdi.
«Ruble» nefaqalarında para bozğan noqtalar kâr qazana
Bu afta nefaqalarnı ruble sıfatında berip başladılar. Marşrut arabaları ve avtobuslarda birden eki fiyat peyda oldı. Yol parasınıñ fiyatını 3,8 koeffitsiyent boyunca çevirdiler, yani 2 grivna 50 kapik ya da 10 ruble tölemek kerek.
Aşayt mahsulatlarına kelgende, olarnı rublege almaq küçtir. Ukrainanıñ çoqusı tükânları tek grivnanı qabul eteler. Em de eki aftadan berli çalışqan kassalarnıñ yoqluğını rusiye parasına keçüvinen añlatalar. Nefaqalarnı rublede elde etken qartlar, satın alğan şeylerni kassalarda qaldırmağa mecburlar. Ya da bazarlarğa barıp, deñişmelerge uyğan satıcılardan mahsulatlarnı almaq ya da para bozmağa kerekler. Keriçte ise, para bozuv noqtalarınıñ sayısı kün-künden arta. Rusiye rublesini mında tüşük kurs boyunca satın alalar.
«Rublelerni tapşırdım. 90 grivna coydum. Ya ne yapayım!?» – dey nefaqacı açuvlanıp.
Aynı zamanda şübeli Qırım ükümetiniñ baş-nazir muavini Rustam Temirgaliyev, bu aftanıñ soñuna qadar cumhuriyetniñ bütün satış merkezleri eki valütanı qullanacağında işandıra. Böyleliknen, em grivna, em de rubleni işletecekler.
«Biz bazı problemlerge rast keldik – bir qaç büyük şirket Qırımda degil, Ukrainada resmiyleştirilgen ve yarımada hazinesine bergi tölemeleyler. Biz olarğa qolaylaştırılğan usullar vastasınen şirketlerni mında remiyleştirmege tevsiye ettik», – qayd etti Temirgaliyev. Onıñ sözlerini Keriç şeeriniñ matbuat-hızmeti bermekte.
«Oşçadbank» ise, tölevlerni yalıñız rublede alğanını bildirgen ilânnı yerleştirdi. «PrivatBank» tatilini devam ettirdi. Bunı, Qırımda banklar içün qanun çalışmağanınen añlattı.
«Ukraina, bizni keri qaytar!»
Qırımlılar parasız qalğanları ğayet duyulıp başladı. Keriçte qadın ve qartlarğa yapılğan ücümlar çoqlaştı. Belgisizler soqaqlarda qadınlarnıñ çantalarını ya da ihtiyarlarnıñ qolundan paranı çekip alalar. Qırım militsiyasınıñ malümatına köre, bu kibi adise Keriçte aqşam çarşembe künü yüz berdi. Eki erkek 84 yaşında qartananı abradılar.
«Referendum»dan soñra olğan köterinki duyğular pessimizm ve atta ümütsizlikke çevirildi. Bazı yerlerde yarıqnıñ söndürülüvi daa çoq «quvanç» qoştı. Söndürüvler yarımadanı yarıqnen teminlegen – «Kahovka-Ostrovska» ve «Melitopol-Canköy» elektrik ağlarındaki qazalarnen bağladılar. Amma, kün evelden ağlar tamir etilip, qazaiy söndürüvler cedveli lâğu etilgen edi.
Qırım akimiyeti işandırğanına köre, keçüv deviri bir qaç yılğa uzanacaq. Amma, şimdiden rusiye pasportını almaq içün tizilgen nevbetlerde «Ukraina, bizni keri qaytar!» kibi fikirlerni eşitmek mümkün.


text:
Aqmescitte bazı yerli sakinlerni yolbaşçılar mayıs bir bayram yürüşinde iştirak etmege zorladılar. Bunı cuma künü, mayıs 1-de, QHA bildire.
Neşirniñ bildirgenine köre, Aqmescitte tasil saalarınıñ hadimlerinden biri dedi ki, tedbirge kelmegen ocalar mukâfatsız qala bile.
«Er kes istep kelmedi, reberlik bizni «bonus» parasız qaldırırmız dep, paradğa yolladı», – dep tekrarlay Qırım neşiri tasil saası hadiminiñ aytqanlarını.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitte mayıs 1-de olıp keçken numayışlarda Qırım akimiyet organlarınıñ hadimleri, siyasiy firqalar, cemaat teşkilâtlarınıñ vekilleri iştirak ettiler, umumen 35 biñ kişi oldı.
Qırım Devlet şurasınıñ spikeri Vladimir Konstantinov bildirdi ki, onıñ fikirince, numayışta «tahminen 50 biñ adam» iştirak etti.
Qırım.Aqiqat saytı bildirdi ki, Aqmescitte yürüş ciddiy telükesizlik tedbirleri ile keçirildi. Aqmescitniñ bütün merkeziy soqaqları naqliyat içün qapatılğan ve DPS hadimleri tarafından nezaret etilgen edi.
Qırım reberligi etrafında madeniy qoralar qoyuldı. Mayıs bir numayışı içün kolonnalar şekillengen şeer soqaqlarını uquq qoruyıcılar sarıp alğan edi. Bu zonağa maden detekrolardan kirmek mümkün edi.


text:
Almaniyalı Siemens şirketi Rusiye devletiniñ nezaretinde olğan teşkilâtlarğa donatma teslim etmeycegini ilân etti. Bu iyülniñ 21de derc etilgen şirketniñ beyanatında bildirile.
Böyle qararnıñ sebebi ̶ gaz turbinaları sanktsiyalardan gizlenip Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa ketirilgeni olğan.
Bundan ğayrı Siemens, Rusiyeli «İnteravtomatika» teşkilâtından çıqqanını ilân etti. Almaniyalı şirket bu teşkilâtnıñ 45,7% isse senetlerine saip çıqa edi. Şirketteki fikirge köre, tamam bu teşkilâtnın yardımınen Siemens turbinaları Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden Qırımğa ketirilgen edi.
Turbinalar elektrik stantsiyalarında qullanılsın dep qanunsız şekilde Qırımğa ketirilgenleri aqqında 2017 senesi iyül ayınıñ başında malüm oldı. Bundan soñ Siemens şirketi, bu adisenen bağlı olması ihtimallı olğan üç rus şirketine qarşı mahkeme davalarını başlatqan.
Krasnodar vilâyetinde qullanmaq içün, turbinalar işbu almaniyalı şirketniñ ve rusiyeli «Silovıye maşını» teşkilâtınıñ umumiy işhanesinde inşa etilgen edi. Bundan soñ olar «Rosteh» şirketielirnde deñiştirilip Qırımğa teslim etilgen.
Avropa Birliginiñ sanktsiyaları (sıñırlamaları) Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa er angi donatma ve mahsulatnı teslim etmege yasaqlay.


text:
Ukrainada aprelniñ 1-nde aqşam 794 COVID-19 koronavirus hastası (vaqtınca işğal etilgen topraqlar sayılmay) qayd etildi. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
«Umumen Ukrainada COVID-19 hastalığından 20 kişi vefat etti. Umumen 13 insan endi tüzeldi. Tekrar yapılğan laborator tedqiqi virusnı tapmadı», – dep aytıla haberde.
Aprelniñ 1-nde saba Ukrainada 669 COVID-19 hastası bar, dep haber etilgen edi.
Dünyada aprelniñ 1-ne qadar 911 biñden çoq COVID-19 hastası qayd etildi, 45 407 insan vefat etti, 191 biñden çoq tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Viktor Mujenko, NATO Arbiy komitetiniñ oturışuvında Türkiye Ukrainağa «pek ziyade» qol tuttı, dep bildirdi.
Mujenko: «Türkiye bizge, cümleden, emekdaşlığımıznıñ yañı yönelişleri olğan hümanitar ve konsultativ yardım, Silâlı quvetlerniñ logistikasını meydanğa ketirüv ve Ukrainağa maddiy yardım berüv meseleleri boyunca pek ziyade qol tuttı», – dedi.
O, NATO baş ştabları reisleri tarafından Ukrainadaki ortaqlarına qarşı kritik çıqışlar ya da qaydlarnıñ yapılmağanını, aksine, Arbiy komitetiniñ NATO-Ukraina formatındaki oturışuvnıñ er bir iştirakçisi tarafından Ukrainanıñ topraq bütünligine pek qaviy qol tutuvnıñ ifade etilgenini ilâve etti.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ «Javelin» tipinde tanklarğa qarşı raketa sistemlerini almaycağına dair izaatlar kerçekke zıt kele.
Baş ştabınıñ yolbaşçısı, Ukrainanıñ arbiy hadimleri tarafından bu çeşit silâlarnıñ qullanılmasına azırlıq yapılğanı kibi, bu silâlar ile vastasız şekilde silâlandırılacaq arbiy strukturalarnıñ meydanğa ketirilmesi boyunca teşkiliy tedbirler endi yapıla, dep qayd etti.
2017 senesi dekabrniñ soñunda AQŞ prezidenti Donald Trampnıñ memuriyeti Ukrainağa öldürici silânıñ bir qaç tipini satmaq içün litsenziyanı tasdiqladı. Bundan soñ Amerikanıñ kütleviy haber vastalarında, cümleden, 35 fırlatıcı tertibatı ile 210 raketası olaraq «Javelin» raketa kompleksleri bahis mevzusı olğanları aqqında bildirüvler peyda oldı.


text:
Ukraina milliy cıyma futbol taqımınıñ baş idmancısı Mihail Fomenko istifağa çıqmaq içün ariza berdi, dep bildire Ukraina Futbol federatsiyasınıñ matbuat hızmeti.
«Ögümizdeki vazifeni becermegen olsaq, işbirlikni devam etmekniñ manası ne? Men netice olmağanı içün mesüliyetni öz boynuma alam ve istifağa çıqam. Bunen beraber, Futbol federatsiyasına çalışma ve Avropa çempionatına azırlıq içün şarait qurğanı içün minnetdarım. Er şey yüksek seviyede edi. Ukraina Futbol federatsiyasına işbirlik içün teşekkür bildirem, ve ukrain mühlislerinden, olarnıñ beklegenini ömürge keçirmegenim içün, afu soramağa isteyim», – dedi Fomenko.
«Euro-2016» yarışında oyun neticeleri boyunca Ukraina, gruppa turniriniñ bütün üç körüşüvinde yutquzıp ve iç bir gol urmayıp, gruppada soñki yer aldı.


text:
Ğrıvnâ, 2017 senesi avgust 31-inden berli, eñ yüksek seviyesine yetti, dep bildire Ukraina Milliy Bankınıñ saytındaki malümat.
İyülniñ 9-ında dollar fiyatı 25 ğrıvnâ 60 kapiktir, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Yevronıñ fiyatı 28 ğrıvnâ 71 kapiktir - bu 2017 senesi mayıs 12-sinden berli eñ alçaq fiyat.
2018 senesi dekabr 18-inde Halqara Valüta Fondunıñ Müdirler Şurası, Ukraina ile 3,9 milliard dollarlıq işbirlik programmasını qabul etkeninden soñ, ğrıvnâ küçleşip başladı. Bundan ğayrı, o künü Dünya banknıñ müdirler Şurası, Ukrainağa 750 million dollarlıq maliyeviy kefalet bermege qarar aldı.
Ukrainanıñ baş naziri Volodımır Ğroysman 2018 senesi dekabr 19-ında HVF-niñ ve Dünya bankınıñ qararını selâmladı.


text:
İşğal altında bulunğan Qırımnıñ Rusiyeli FSBniñ taqiqat şubesi noyabrniñ 1-nde yarımadada gaz yolağı ve elektrik direginiñ zararlanması boyunca üç dane cinaiy iş qozğattı.
«Cinayet kodeksiniñ 281 maddesi 1 qısmına binaen (diversiya) bu fakt boyunca üç dane cinaiy iş qozğatıldı», – dep tsitata ketire matbuat hızmetiniñ haberinden, rusiyeli informatsion agentlikleri.
Rusiyeniñ Terrorğa qarşı küreş milliy komiteti, noyabrniñ 1-nde Aluştada gaz yolağı zararlanğanı sebebinden, Yalı boyunda yaşağan biñden ziyade insan gazsız qalğanını bildirgen edi. Aynı zamanda elektrik diregi yıqılğanından elektriknen teminlev de toqtağan edi.
«Krımenergo» haber etkenine köre, oktâbrniñ 31-nde Qırımnıñ Yalı bıoyunı elektriknen qısmen temin etken «Perevalnoye - Aluşta» ve «Aluşta - Luçistoye» yüksek voltajlı yolaqlarda «tehnologik bozuluvlar yüz bergen».
Qırımnıñ uquqqorçalama hızmetleri çeşit türlü versiyalar közden keçirgeni aqqında bilidrgen edi.
Qırım yaqarlıq ve energetika nazirligi, bunıñ arfesinde Qırımnıñ, elektrik diregi yıqılğan Yalı boyundaki mesken yerleriniñ elektriknen teminlenüvi kesilmegen edi, dep bilidire.


text:
Aqmescitte, fevral 20-sinde yanıp başlağan, plastmassa zavodınıñ binasına yanğın söndürici maşnalar ep kelmekte.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, qara tütün bulutı şeer merkezine uzana, o vaqia yerinden uzaq yerlerden de körüne.
Yanğın söndürici maşnalar, Transformatornaya, 7 soqağında yerleşken zavodnıñ kirişinde suv ala.
Anbar damınıñ tübünden alevler körüne ve şifer çatlağanınıñ sesleri eşitile.
Transformatornaya soqağında yol areketi qapatılmağan edi.
Zavod hadimleri adise aqqında tefsir bermey.
Daa evel Aqmescitte plastik zavodı yanğanı bildirildi. Al-azırda alev 700 metre kâreni qaplap aldı.
Tünevin Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde ev yandı, yanğın neticesinde binanıñ damı çökti.
Fevralniñ 5-inde Kezlevde (Yevpatoriya) çoq qatlı binada yanğın çıqqanından bir insan elâk oldı, 17 ev sakini tahliye etildi, olarnıñ arasında bir bala dep bildirile edi.


text:
Ukraina Haber siyaseti naziri Yuriy Stets istifağa çıqacağı aqqında arizasını Ukraina Yuqarı Rada yolbaşçısı Andriy Parubiyge teslim etti. Bunı mayısnıñ 31-nde nazirlikniñ matbuat hızmeti haber etti.
«Nazir akimiyet azalarınen ve yolbaşçılarınen subetleşti ve öz qararı aqqında haber etti. İstifağa çıqmasınıñ sebebi – sağlığınıñ zayıflaşqanıdır. İç bir siyasiy ya da başqa sebepler yoq», – dedi HSN matbuat kâtibi Artem Bidenko ve şimdiki vaqıtta Yuriy Stets tedaviylenüvde bulunğanını haber etti.
Matbuat hızmetinde bildirdiler ki, Haber siyaseti naziri hastahanede bulunğan vaqıtta onıñ vazifesini nazirniñ birinci muavini Emine Ceppar eda etecek.
2015 senesi yanvarniñ 14-nde Ukraina Nazirler şurası «Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ işinen bağlı meseleler» aqqında qarar alğan edi. Onıñ esasında Ukraina Haber siyaseti nazirligi tesis etilgen edi.
2014 senesi dekabrniñ 2-nde, Ukraina Yuqarı Radasınıñ «Ukraina Nazirler şurasınıñ erkânı aqqında» qararına binaen, Yuriy Stets Ukraina Haber siyaseti naziri vazifesine tayin etilgen edi.


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apis müddeti uzatıldı
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Seyran Saliyev, Marlen Asanov ve Server Zekiryayevni nezaret altında qaldırdı. Marlen Asanovnıñ ömür arqadaşı Ayşe dey ki, oturışuvğa advokat Emil Kürbedinov kelip olamadı, çünki kendisine memuriy cinayet aqqında üküm çıqarıla edi. Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerinden biriniñ advokatı Mammet Mambetovnıñ bildirgenine köre, müşterisi Seyran Saliyev 2019 senesi fevralniñ 9-na qadar apiste qaldırıldı. Mahkeme imayeniñ Saliyevniñ ömür arqadaşına üküm çıqarılğanda kirmesine izin bermek muracaatını qanaatlendirdi. (Video – «Qırım birdemligi»)


text:
Tanılğan şäxeslärneñ Twitterların kem cimerde?
Cimerelgän akkauntlar arasında Barak Obama, Bill Geyts, Êlon Masknıqı bar
Säyäsätçelärdän başlap êşmäkärlärgä qadär bik küp tanılğan şäxesneñ sośial’ media Twitter akkauntı kemlege bilgesez keşelär tarafınnan qulğa töşerelde. Cimerelgän säxifälär arasında AQŞnıñ êlekkege ilbaşı Barak Obama, demokratlardan ilbaşına kandidat Djo Bayden, Amazonnıñ idaräçese Djeff Bezos, Microsoftqa nigez saluçı Bill Geyts, Teslanıñ başqarma direktorı Êlon Mask, milliarder êşmäkär Maykl Blumberg häm rêp cırçısı Kan’ye Vestnıqı da bar. Älege tanılğan şäxeslärdän tış, Apple häm Uber şikelle şirkätlärneñ dä akkauntlarına kergännär.
Qulğa töşerelgän akkauntlardan urtaqlaşılğan yazmalarda ber Bitkoin adresınıñ mäğ’lümatları birelde häm älege adresqa aqça cibärü soraldı. Yänäse, här cibärelgän 1 meñ dollar öçen 2 meñ dollarlıq tüläw yasalaçaq.
Bu waqıyğadan soñ Twitter yärdäm akkauntı aşa mäs’älä belän bäyle qısqa belderü yasadı. “Twitterdağı säxifälärgä zarar birgän qurqınıçsızlıq oçrağı turında beläbez. Tikşeräbez häm tözätü öçen çaralar küräbez. Härkemne tiz arada xäbärdar itäçäkbez” diyelä anda.
Qulğa töşerelgän akkauntlardan urtaqlaşılğan yazmalarnı tizräk sörtep attılar.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyä Ukrainanıñ 4 töbägen üz cirlärenä quştı
Däwlät başlığı Vladimir Putin Mäskäwdä mäs'älä belän bäyle açıqlaw yasadı
Rusiyä konsullıq xezmätlären tuqtattı
Rusiyäneñ Qarataw (Çernogoriya-Montenegro) ilçelege ildä wazıyfalı 6 diplomatınıñ telänmägän keşe bulıp iğ’lan itelüennän soñ konsullıq xezmätläreneñ tuqtatıluın belderde


text:
Büyük Britaniya baş naziri Liz Truss, kelecek sene Birlşeken Qırallıq Ukrayinağa arbiy yardım içün eñ az 2,63 milliard dollar ayıracağını bildirdi. 2022 senesi bu ihtiyaclarğa aynı miqdar masraf etildi, dep bildirdiler baş nazirniñ ofisinde.
Haber etilgenine köre, Büyük Britaniyanıñ Ukrayinağa arbiy destegi çoqlu ateş raketa sistemaları (MLRS) kibi teçhizatlardan ibaret olması kerek.
"Ukrayinanıñ soñki aftalarda qazanğan ğalebeleri ilhamlandırıcı oldı", - dep yazıla Ukrayina ordusınıñ Rusiye quvetlerini aman-aman bütün Harkiv vilâyetinden sıqıştırıp çıqarğan vaqıtta yayınlanğan bildirmede.
"Ukrayina halqını bunı bildirmek isteyim: Birlşeken Qırallıq ileride de siz ile olacaq. Siziñ telükesizligiñiz bizim telükesizligimizdir", - dep qayd etti Truss.
Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı başlanğandan berli Büyük Britaniya izçenliknen Ukrayinanı destekley.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Fevral 29 künü Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım Yuqarı Mahkemesi, 11 fevralde qapatılğan ve soñunda «terrorizmde» qabaatlanğan qırımlılar Müslim Aliyev, Emir - Üsein Kuku, Enver Bekirov ve Vadim Siruknıñ apiste qaldırmaq qararında qaldı.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa olarnıñ advokatı Emil Kürbedinov bildirdi.
«Afsus ki, mahkeme qorumanıñ delillerini qabul etmedi, her şey esaslanğan ve mabuslar qanunğa köre qapatılğan.- dediler olar. Buña baqmadan olarnı hiç olmasa ev tevqifine qoymaq içün bütün temeller bar», – dep ayttı Kürbedinov. Aynı zamanda,o, apis etilgenlerniñ «müthiş baqım şarait» şikâyetlerini belgiledi.
«Qabaatlanğanlarnıñ özüleri makeme devamında FSBniñ uydurılğan qabaatı, işlerniñ fabrikatsiyası, müthiş baqım şaraitleri aqqında ayttılar, mında söz yemekniñ içinde bulunğan fırın böcekleri, qandalay ve bitler aqqında yürütüle, olardan ise, tsitata ketirem: bütün töşek - yastıqlar qan içinde... » , kameralarnıñ rıh-marıh olğanı sebebinden koykalar yetişmey (sıranen yuqlaylar) », - izaatladı Kürbedinov.
Fevral 11 künü, Qırımda, qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde 12 insan tutıp qapatıldı, sorğudan soñ çoqusı azat etildi. Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuror Natalya Poklonskaya «Hizb ut - Tahrir» adlı terroristik teşkilâtnıñ faaliyetinen bağlı cinayi işniñ açılması aqqında bildirdi.
Fevral 12 künü qapatılğan dört insan Müslim Aliyev, Emir - Üsein Kuku, Enver Bekirov ve Vadim Siruknı Qırımdaki mahkeme apis etmek qarırını aldı. Olarnıñ advokatı Emil Kürbedinov iddia etkeni kibi, taqiqatta apis etilgenlerni «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri olaraq qabaatlamaq içün iç bir delilleri yoq. Fevral 12 künü daa tahminen on tintüv keçirildi.
Qırımtatar halqınıñ Meclisi böyle areketlerni qırımtatarlarğa qarşı yapılğan yañı repressiyalar kibi tanığan. Bundan sebep UkrainaTiş İşler Nazirligi fevral 12 künü narazlıqnı bildirip, Rusiyege basımnı küçleştirmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Keyingi jılları Qońırat rayonında mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemlerine balalardı qamtıp alıw kórsetkishleri sezilerli dárejede artıp barmaqta. Bunda mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemleriniń materiallıq-texnikalıq bazalarınıń jaqsılanıwı, jańadan qurılǵan shólkem imaratlarında balalar ushın qolay shárayatlar jaratılıwı tiykarǵı sebep bolmaqta.
4-sektor baslıǵı, Qońırat rayonı mámleketlik salıq inspekciyası baslıǵı B.Abatov "Súwenli" APJ aymaǵında qurılısı dawam etip atırǵan, 90 orınǵa mólsherlengen mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkeminde bolıp, ámelge asırılıp atırǵan qurılıs jumısları menen tanıstı.
Qońırat rayonı hákimligi Málimleme xızmeti


text:
Ulises Macejkovic | 183 Followersمعرض الصور لـ
| إطلع على كل التحديثات 44 صور عن 10 sınıf edebiyat kitabı nova yayınları
من عند 44 .المستخدمين Nova Yayıncılık Ortaöğretim 10. Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı, Nova Yayıncılık 10. Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı(2. El, ortaöğretim 10. sınıf - TÜRK EDEBİYATI 10 - ders kitabı -- ( LİSE, Nova Yayınları 10. Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı - Komisyon, 2016/2017 NOVA YAYINLARI 10.SINIF EDEBİYAT 24.SAYFA CEVAPLARI, Nova Yayıncılık 10. Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı (2.El, Nova Yayıncılık Ortaöğretim 10. Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı, Nova Yayıncılık Ortaöğretim 10. Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı, ders kitabı -- TÜRK EDEBİYATI 10 - ortaöğretim 10. sınıf -- ( LİSE, ders kitabı -- TÜRK EDEBİYATI 10 - ortaöğretim 10. sınıf -- ( LİSE. نقوم بجمع أفضل الصور من مصادر مختلفة نشرها العديد من المستخدمين حول 10 sınıf edebiyat kitabı nova yayınları.


text:
İşğal etilgen Qırımda şimdiki Rusiye akimiyeti jurnalistlerge, şu cümleden Radio Svoboda mühbirlerine qarşı yapqan areketlerinden sebep şirket buña muhtac olğan insanlarnı haberdar etmege ve zenaatdaşlarını qorumağa devam etecegini bildire.
Radio Free Europe / Radio Liberty prezidentiniñ muavini Nenad Peiç Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesi çağıruvlarını izaatlap şunı dedi: Radio Free Europe / Radio Liberty Qırım saytı Rusiye işğal etken Qırımda mustaqil haberlerniñ soñki menbalarından biri ola.
Nenad Peiç Rusiye politsiyası Qırımda yedi insannıñ evinde tintüv keçirgenini bildirdi. «Bu jurnalistlerden biri onıñ işinen bağlı cinaiy qabaatlardan sebep peş yılğa qadar apiske alına bile», – dep aytıla şirketniñ haberinde.
Qırımda Rusiye kontrol etken işğal etilgen yarımada prokuraturası bildire ki, Qırım jurnalisti Mıkola Semena «matbuat vastalarında Rusiye topraq bütünligini çağırğanına dair» qabaatlar boyunca keçirilgen taqiqat devamında Qırımdan çıqamaz.
Salı künü, aprel 19-da, prokuratura bir qaç Qırım jurnalistiniñ evinde tintüv keçirildi ve «ekstremizm malümatını isbatlağan deliller azırlana», dep bildirdi.
Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım.Aqiqat leyhasınıñ saytını blok etmege çağırdı.


text:
Kramatorskta şeerniñ silâlı taqımlardan azat etilmesine bağışlanğan Jamalanıñ bedava kontsertine 15 biñ kişi keldi, dep yazdı yırcı İnstagramda.
Adamlar ukrain ve qırımtatar bayraqlarınen keldi, seyirciler yırcığa çiçekler ve oyuncaqlarnen teşekkür bildire edi.
Ukraina temsilcisi, Qırım yırcısı Jamala «Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yırcığa «halq artistı» unvanını, Kiyev şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko ise, oña «şerefli Kiyev sakini» unvanını berdiler.


text:
Keriç keçiti fevral 18 künü üyle vaqtına işine devam etti. Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Keriç keçitinde yel küçü 12-17 m/s qadar eksildi. «İonas» ve «Olimpiada» paromları yürmege başladı», – deyler müessisede.
Müdirlikniñ malümatına köre, «Kavkaz» limanında nevbetni 240 yengil ve 81 yük maşinası bekley, «Qırım» limanında – 90 yengil ve 45 yük maşinası tura.
Saba, fevral 18-de, Keriç parom keçitin rayonında yel suratı 14 m/s qadar eksildi ve paromlarnıñ qatnavı yañartıldı. Bundan evel keçit çalışmay edi.
Qırımda fevral 18 künü furtuna havfı ilân etildi.


text:
Nazirler şurası Qırım ve Aqyardan köçip kelgen adamlarnıñ vaqtınca yaşavını temin etmek içün 25 mln grivna ayırdı.
Nazirler şurasınıñ naziri Ostap Semerak bildirgenine köre, tünevin ükümet Qırım ve Aqyardan köçip kelgen şahıslarnıñ vaqtınca yaşav teminlevi aqqında qararnı qabul etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ malümatına köre, bu sermiya vilâyet devlet memuriyetleriniñ ihtiyaclarına köre şekillendirildi.
Er bir adamğa sutkada 200 grivna sarf etilmesi beklenile.
Sermiya insannıñ vaqtınca yaşağan şifahane ya da istiraat evine yollanılacak, dedi Semerak.
BMT qaçaqlar işleri boyunca yuqarı vekiliniñ İdaresi bergen malümatına köre, Ukrainada memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ sayısı aman-aman 49 biñni teşkil ete, ve bu raqam ep arta.


text:
Ukrayina prezidentiniñ Qırım MC-deki temsilciligi Rusiye akimiyetiniñ işğal etilgen Qırım yarımadasında keçirgen yañı askerlikke celp etüv kampaniyasını takbih etti, dep haber ete müessiseniñ matbuat hızmeti.
"2022 senesi martnıñ 31-nde prezident (Rusiye –QA) Putin 18-27 yaş arası Rusiye vatandaşlarınıñ nevbettki baar çağırılması aqqında buyurıq imzaladı... İşğalciler Rusiyeniñ Ukrayinağa arbiy tecavuzınıñ yañı basamağında işğal etilgen Qırımdan vatandaşalrımıznı mecburiy celp ete... Rusiye memurlarınıñ bu areketleri arbiy cinayettir", - dep yazıla bildirmede.
Ukrayina prezidentiniñ Qırım MC temsilciligi, "RF-nıñ Qırımda qanunsız arbiy askerlikke celp etüv kampaniyası ve Ukrayina vatandaşlarınıñ askeriy hızmetten qaçınuv içün cinayet taqipi dünya toplulığı tarafından takbih etilgenini hatırlattı.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Jahan jañalıqtarı Köz qaras Ruhaniyat
Qazaq älipbiin latınğa auıstıru mäselesi qıtaydıñ nazarın audarıp jatır.
Qazaq älipbiin latınğa auıstıru mäselesi bügingi küni qıtaydıñ nazarın audarıp jatır. Qıtay Qazaqstandağı barlıq aqparattıq jañalıqtı qadağalap otıratının eskersek bildey memleket qwruşı wlttıñ älipbi auıstıruın nazardan tıs qaldırması anıq. Jäne ol tek qarip auıstıru mäselesi emes, tildik reforma dep otır. Qoş, endi mına qızıqtı qarañız!
Qazaqstanda latın älipbii mäselesi 90-jıldarı qazaq tiltanuşı ğalımdarı (Akademik Ä.Qaydarov) jağınan auızğa alınğanı ras, däl sol twsta qıtay bwl aqparattı jabıq küyde talqığa saldı, öytkeni 90-jıldarı qıtayda EKİ MIÑnan astam taza qazaq mektebi jäne Qwljada qazaq universiteti, Küytinde qazaq institutı sonımen qatar Altay, Şäueşek, Sanjıda qazaq tilinde bilim beretin pedegogikalıq joğarı bilim beru orındarı bar-dı jäne barlıq qazaq mektebi, kolledj, universitet qazaqşa is-qağaz qoldanatın, qazaq mektepterinde tipti qıtay tilin 3-sınıptan keyin (key jerde 5-sınıptan soñ) şet tili retinde qosımşa ğana oqıtatın. Qazaq tiliniñ üstemdigi joğarı edi, key eldi-mekendegi qıtay, moñğol, xuiyzu, wyğırlar taza qazaq mektebine baratın. Qazaq mektebiniñ bilim beru sapası öte joğarı jäne qazaq oquşılarınıñ JOO-na tüsu salıstırması Şıñjañda aldıñğı orında twrdı. Osı jağdayda Qazaqstan jaqtıñ latın qarpine köşu qozğalısı qıtaydağı qazaq ziyalıların eşqaşan beyjay qaldırmaytını anıq, sonımen qatar qıtaydıñ 1980-83 jılğı tolıqtırılğan memleket konstucsiyası boyınşa “är wlt öz jazuın özi tañdauğa tolıq qwqılı” delingen qwqıqtıq jağı tağı bar, bwlardıñ bäri bir-birimen säykes kelse qıtayğa tiimsiz dep qortındı şığardı. Sosın, qıtay jaq 90-jıldarı Türkiyanıñ Antaliya, Istanbwl qalalarındağı “älipbi mäselesine” baylanıstı basqosulardı da qattı qadağalap otırdı. Äsirese 34 qaripten twratın ortaq türki latın älipbii jobası tipten alañdauşılıqqa apardı. Bwnıñ barlığı qıtaydı “wlt sayasatın” özgertuge mäjbürledi. Sonımen qıtay Şıñjañdağı qazaq-wyğırğa lingvistikalıq qadağalau sayasatın şığardı, bir mäsele ayasındağı reakcsiyanı qadağalap tekserip otırdı. Qızığı sol nätije bılay boldı, qazaqtar-Qazaqstandağı latın jobasına eleñdeydi, wyñırlar- Türkiyağa eleñdeydi. Qıtay üşin bwl degen ortalıq aziya men Türkiyağa jaqındau degen söz. Bwl qıtayğa mülde tompaq! Qıtay endi qaytuı kerek? Oğan qıtaydıñ strateg mamandarı, latınğa köşudiñ qararın Pekin maqwldau kerek! degen sayasat wstandı. Sonımen, bwl mäsele sol künnen kün tärtibinen tüsken joq, ayağı Arapşıl-Latınşıl jaña pikir-talasqa wlastı. Qıtay sırttay qarap “wltşıl, türikşil” elementterdi tizimdikke jazıp qoydı. Qoş, arı qaray…
Esteriñizde bolsa Qazaqstanda latın älipbii 2006-jılı qayta qozğalıp, bwl jol prezident ğalımdarğa tapsırma bergen edi. Bwl qıtayğa birşama auır tidi jäne dayındıqsız moynına qıl bwrau tüsti. Öytkeni, qıtay jaq Qazaqstandı latın älipbiin qoğamdıq pikir ayasında ğana örbitedi dep eseptep keldi, bildey eldiñ prezidenti auzına aluı öte tosın jağday retinde qabıldandı. Qıtay jaqtıñ qazaqşa basılımdarı osıdan soñ birinen soñ biri latın jobasın wsınıp jattı. Däl sol twsta biz orta mekteptegi auzınıñ uızı keppegen bala edik, birde bir ağayımız latın qarpine köşu turalı oyın bayandap birqanşa jobanı taqtağa jazğanı esimde. Sol twsta 3-4 mamannıñ jobasın jurnaldan da oqığanım jadımda qaptı. Olar T.Doşıq, S.Janbolatov, M.Bölekov jäne M.Äbilqaq, Jañ Diñjin, tb. Äsirese S.Janbolatovtıñ “Oylar Örisi” kitabı bwnı arnayı talqığa saldı. Qıtay qazağı 2006- jılğa deyin jäne keyin latın jobası ayasında wsınbağan jobası qalmadı deuge boladı. Keyin bwnıñ ornın qıtay qazaqtarınıñ IT-şinik programisteri bastı. Olar özderi jasağan sayttarında jarısa jariyalap jattı, tipti sayt bağdarlamasına engizip öz jobasımen aqparat ta taratıp jürdi. Sol däuir qıtay qazağı üşin “altın däuir” boldı. Biraq, qıtaydıñ da öz közdegeni bar edi. Ol bılay boldı! Qıtaydağı qazaq ğalımdarı qıtay kongresinde premer-ministirge tikeley “qazaq latın jobasın maqwldau” turalı saualın qoyğan soñ dereu basqa täsilge köşti. Ol mınau:
Qıtay qazağın Qazaqstanmen bir älipbide boldırmau;
Latın jobasın Pekin jaq maqwldau qalasa jobanı da Pekin jaq wsınu; Qazaqtı latın jazuı arqılı qıtay-globalzacsiyasına jaqındatu;
tb.
Osı täsilden soñ qıtay qazaqtarınıñ “qwbıjıq latın älipbi” jariyalana bastadı jäne onı maqwldau kezeñi kün tärtibinde twrdı. Ol kezde biz universitet qabırğasına endi jarmasqan kez edi. Qazaq sayttarınıñ altın däuiri twğın. Atalmış latın jobasın qırıq mıñdıq oqırmanı bar “Sen-Qazaq” attı sayt jer-jebirine jetkizip talqığa saldı.
Qoş, ne kerek, qıtaydıñ “latın jobası” sayasatı nauqanı keyin uaqıtşa toqtap qaldı, sonımen birge qıtaydıñ latınmen “twzaq qwru” sayasatı da uaqıtşa toqtap qaldı. Qıtay biligi negizgi nazarın sayasi klondarmen arpalısuğa jwmsap, sayasi tazalaudı bastap ketti. Atalmış “latın twzağı” jobasınıñ biraz strateg oyınşısı sayasattan sırğıp ketti.
Endi, qarañız! Bıltırdan beri Qazaqstanda latın älipbii mäselesi naqtı qadamdarğa bardı, joba twraqtanu üstinde, tağısın-tağı. Bwğan qıtay jaq jaña reakcsiya tanıtadı jäne onıñ Şıñjañğa ıqpalın barınşa azaytuğa tırısadı. Alda qıtaydıñ wstanımı turalı jäne bir saraptama jajarmın. Qıtay sözsiz sayasi taktikağa köşedi, ol-anıq.
Soñında ayta keteyin, ä- ae, ö-oe, ü-ue nwsqasın 2006-2009 jıldarı qıtay qazaqtarınıñ bir basılımınan oqıp edim (atı esimde joq), keyin osı nwsqa Qazaqstanda wlttıq latın jobası retinde jwrtqa wsınılğan kezde jaman şok boldım.


text:
Şımkentte Qañtar oqiğasına baylanıstı "Jappay tärtipsizdik" babımen sottalğan belsendiler Janmwrat Aştaev jäne Läzzat Dosmambetova türmeden hat joldap, Europa odağınıñ deputattarı men BWW-dan araşa swradı. Bwl turalı Azattıqqa olardıñ tuıstarı habarladı dep jazdı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti.
Äl-Farabi audandıq sotınıñ şeşimimen kelispey apellyaciyalıq şağım tüsirgen belsendiler Şımkenttiñ "Säule" ıqşam audanındağı IÇ 167/11 tergeu izolyatorında jatır. Onıñ biri, köpbalalı äyel Läzzat Dosmambetovanıñ densaulığı naşarlağan.
- Anamnıñ jüregi men bası auırıp jür. Qolın kötere almaydı. Bir apta bwrın analiz tapsırdıq. Nätijesi kelmey jatır. Hattı qorğauşısı arqılı berip jiberdi, - dedi Dosmambetovanıñ qızı Ayjan Nädirbek.
Dosmambetova hatında "zañsız sottalğanın, qañtardağı jappay narazılıq kezinde konstituciyalıq qwqığın paydalanıp jwmıssızdıq, jalaqınıñ azdığı, qımbatşılıq siyaqtı äleumettik mäselelerdi aytu üşin mitingige şıqqanın, qılmıs jasamağanın aytqan".
"Europa odağınıñ deputattarı men BWW ökilderi! Sizderden Qañtar oqiğasına baylanıstı türmege kesilgen sayasi twtqındardı bosatuğa ıqpal etudi, oydan qwrastırılğan qılmıstıq isterge halıqaralıq tergeu jürgizudi swraymın" deydi belsendi hatında.
27 şildede jazılğan hattı qızı Ayjan Nädirbek 2 tamızda Facebook paraqşasında jariyalağan.
Belsendi Janmwrat Aştaev ta äyeli Möldir Nwranovanıñ äleumettik jelidegi paraqşasında jariyalanğan hatında BWW men Europa odağınan kömek swrap, sayasi belsendiligi üşin türmege tüskenin aytqan. Qazaqstanda qwqıq qorğauşılar üş belsendini "sayasi twtqın" dep tanığan edi.
15 şildede Şımkent qalasınıñ äl-Farabi audandıq sotı Qañtar oqiğasına baylanıstı Qılmıstıq kodekstiñ "Jappay tärtipsizdik" babı boyınşa ayıptalğan belsendiler Janmwrat Aştaevtı 3 jıl bir ayğa, Läzzat Dosmambetovagı 3 jıl 7 ayğa türmege kesken. Belsendiler ükimmen kelispey, apellyaciyalıq şağım tüsirgen.
51 jastağı Läzzat Dosmambetova men 44 jastağı Janmwrat Aştaev 8 qañtarda qamauğa alınğan. Olar bwl isti sayasi belsendiligimen baylanıstıradı.
Keyingi üş jıldan beri qoğamdıq-sayasi mäselelerge pikirin aşıq aytıp jürgen belsendiler bıltır "tıyım salınğan wyımnıñ isine aralastı" degen ayıppen sottalıp, ärqaysısınıñ bostandığı ärtürli merzimge şektelgen edi. Sol kezde Qazaqstannıñ täuelsiz qwqıq qorğauşıları olardı "sayasi twtqındar" qatarına qosqan.
Şımkentte 4-6 qañtar aralığında jappay narazılıq bolıp, soñı jappay dürbeleñge wlasqan. Resmi aqparat boyınşa, Şımkenttegi Qañtar oqiğasında 20 adam ölip, 200-den astam adam jaralanğan.


text:
Bizler , qaraqalpaq filologiyası hám jurnalistika fakultetiniń qaraqalpaq filologiyası qániygeliginiń 2-“A” ziyrek toparınıń studentleri qaraqalpaq til biliminiń jańa tarawlarınıń biri “Lingvopoetika” páninen ustazımız Gúljahan Allambergenovanıń tapsırmasına kóre alǵan teoriyalıq bilimlerimizdi ámeliy túrde prezentaciyalar arqalı bekkemlep atırmız . Hár bir student qaraqalpaq ádebiyatındaǵı shayır hám jazıwshılar tuwralı jańa pedagogikalıq texnologiyalardan paydalanıp prezentaciya tayarlap, qalǵan studentlerge usındı. Olar dóretiwshilerdiń ómiri hám shıǵarmalarındaǵı fonetikalıq , leksikalıq hám grammatikalıq ózgeshelikler boyınsha maǵlıwmatlar berdi. Studentlerdiń bilimin bekkemlew maqsetinde dóretiwshiler miynetlerinen mısallar keltirildi. Bul boyınsha pikirler ortaǵa taslanıp, dodalandı. Dóretpelerdegi ózine tán ózgeshelikke iye bolǵan fonetikalıq qubılıslar boyınsha keń túrde maǵlıwmatlar berildi . Bunday túrdegi ilajlar studentler arasında maǵlıwmat almasıw hám bilimlerin bekkemlewge, pikirlerin erkin túrde bildiriwge járdem beredi. Ámeliy sabaqlar dawam etiwi kózde tutılǵan.
Qaraqalpaq filologiyası hám jurnalistika fakulteti 2 “A” topar studenti
Esemuratova Shaxnoza


text:
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zaur Smedlâyev Taqiqat komiteti tarafından «fevra 26» işi boyunca keçirilgen daa bir sorğu aqqında bildire.
Onıñ malümatına köre, aprel 27-de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Abduraman Egiz sorğuğa çağırıldı, temsil organınıñ diger azaları da sorğuğa çağırıla.
«Meclis Kâtibiyetiniñ reberi Dilâver Akiyev de davet etildi, yarın meni çağıralar. Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında provokatsiyalarnıñ kerçek teşkilâtçıları ne vaqıt çağırılacaq eken ya da olar yanında keçken «aziz sığır» olıp qalacaqlar», – dep yazdı o Facebookta.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Aprel 22-de işbu iş boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev apiske alındı, bundan evel ise Ali Asanov da apiske alınğan edi.


text:
Qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan Yağmurça qasabasında uquq qorçalayıcılar yerli camide teşkerüvni keçireler, dep haber ete vaqia yerinde bulunğan Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ malümatına köre, camiden prokuratura temsilcisi çıqıp, jurnalistlerge «içeride teşkerüv keçirilgenini» bildirdi, amma işbu tedbir aqqında tafsilâtlı malümatnı bermedi.
«Qırımtatarlarnı cebir etmege tırışalar, eger de aynı tarzda devam etecek olsalar, politsiya hadimleri bizim evlerimizde yaşaycaq»,– dey cami teşkerüvi aqqında ögrengen yerli sakin.
Sentâbr 17 künü silâlı insanlar ile politsiya maşinıları Aqmescit civarında yerleşken Bulğanaq köyüne keldi. Silâlı şahıslar qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvlerni keçirmege başladı.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, saba sentâbr 16 künü qırımtatar milliy Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de tintüv keçirildi, neticede onıñ bilgisayarı tutıp alındı.
Bundan soñ qırımtatar milliy Meclis binasını da sarıp aldılar, anda tintüvler keçirdiler.
Qarasuvbazar regional Meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde de tintüvler keçirildi, bundan soñ onı sorğuğa alıp kettiler.