text:
Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu «Qırım davasınıñ qararlı imayecisi olaraq qırımtatarlarnıñ er vaqıt yanındamız», dep bildirdi. Bu aqta diplomat Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar ile körüken soñ ayttı.
Çavuşoğlu qayd etkenine köre, Ceppar ile muzakereler vaqtında taraflar «munasebetlerimizni ve regional meselelerni» muzakere etti.
O, Ukrainağa «Azerbaycan topraq bütünligine qol tutqanı» içün teşekkürler bildirdi.
Ceppar, «Mevlüt Çavuşoğlunen soñki aftada ekinci kere körüşip, strategik ortaqlıq ve regional meselelerimizni muzakere etmege memnün oldı», dep bildirdi.
«Türkiye – bizge areketlerinen qol tutqan, Qırım işğalini bir vaqıt qabul etmeycek ve Ukraina ve teşebbüslerimizniñ yanında olğan azır olğan strategik ortağımız», – dep yazdı Ceppar Twitterde.
Resmiy Kyiv, Türkiye Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulacaq, dep bekley.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri ABniñ Rusiyege qarşı sanktsiyaları Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligi tolusınen ğayrıdan tiklengenine qadar devam etecek ve AB Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır, dep işandırdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
«Krab» buksiri Keriç balıq limanına «Conro Trader» muazzam paromnıñ keçirüvini becere eken.
Aynı «Conro Trader» paromı Krasnodar diyarından benzovozlarnı ketire. Olarnıñ vastası ile Qırımğa Rusiye Federatsiyasından yaqarlıq ketirile.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanı kibi, buksirde yelpiregen sarı-mavı tüste bayraq Keriç yalısındaki insanlarnıñ diqaqatını celp etmekte.
Kimdir buksirni sızğıruv ile ozğara, kimdir, aksine, külip, ellerini sallay.
Qırım işğalinden soñ yerli «akimiyetiniñ» vadelerinden biri – yarımadada benzin fiyatınıñ eksiltüvi ve Rusiyedeki orta fiyatına yaqınlaştıruvı – yani 1 litr içün 31-35 ruble. Yaqarlıqnı parom ile Rusiyeden ketirmege başladılar, amma vade etilgen fiyatlar daa yoqtır.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cinayetniñ artış seviyesine köre ilhaq etilgen Qırım qomşu Rusiyeniñ bütün regionlarını ozıp keçti
Rusiye Baş prokuraturasınıñ 2017 senesi yanvar-noyabr aylarında azırlağan esabatında, 2016 senesiniñ aynı müddetine nazaran ilhaq etilgen Qırımda cinayetçilik seviyesi 56% artqanı kösterilgen. Bu müddet içinde prokuratura yarımadada 35 biñ cinayet işlengenini qayd etken, olarnıñ 15 biñi – ağır ve ziyade ağır cinayetlerdir Eñ ziyade tarqalğan soyu – dolandırıcılıq.
Qırım akimiyeti cinayetçilik aqqında söz yürsetkende, yarımadada daimiy sürette ukrain casusları tutulıp alınğanını qayd etmekte.
Ukrainalı uquqçı-kriminalist Anna Malyar, Qırımdaki politsiya hadimleriniñ sayısı bu qadar cinayet miqdarına köre qarardan ziyade olğanını qayd ete.
– Ukrainanıñ Şarqı ve Cenübindeki cinayet seviyesi, onıñ Ğarbındaki miqdarına nazaran eki qat ziyade olıp kelgen. Qırımda o, esasen qabarcı elita sebebinden, adet-üzre, daa da yüksek olğan.
İşğal etilgen topraqlarda cinayet seviyesi daa ziyade artaAnna Malyar
Cian ameliyatı şunı köstere ki, işğal altındaki topraqlarda cinayetçilik daa ziyade rastkele. Kriminal dünya stabillik olmağan bu zonalarnı qullana, çünki o yerlerde cevapkârlıqtan qurtulmaq daa da qolay. Avropada, meselâ, bu Kosovodır. Qırımda adam başına tüşken rusiyeli politsiya hadiminiñ miqdarı qarardan ziyade. Lâkin bu küç idaresi hadimleriniñ yarımadağa yollanuv maqsadı hırsızlıq yapqanlarnı tapmaqtan degil de, ukrain tarafdarını bastırmaqtan ibaret.
Qırımlı uquqçı Lilâ Gemeci, cinayetçilik derecesi muhalifetçilerniñ üzerinde yapılğan siyasiy cereyanlar sebebinden arttı, dep tüşüne.
Qırımdaki rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri cinayetçilik vaziyetine menfiy tesir eteLilâ Gemeci
– Men bellesem, cinayetçilik seviyesi qarardan ziyade yükselgeni birinci nevbette qırımtatar ve musulmanlarnıñ siyasiy taqiplerinen alâqalıdır. Bundan ğayrı ekstremizm maddeleri ağır soyları dep sayıla. Ondan da ğayrı, Rusiye ve Donbassnıñ tanılmağan «cumhuiyetlerinden» kriminal keçmişi olğan pek çok insan kelip başladı. Üçünciden, rusiyeli küç idaresi hadimleriniñ tespitnen bağlı planları bar, bu sebepten Ukraina devrinden qalğan pek çok davalarnı açıp, olarnı ğayrıdan taqiq eteler. Onıñ içün statistikanıñ bir qısmı qoşılıp yazılğan olması mümkün. Qırımdaki rusiyeli politsiya hadimi, prokuror ve FSB hadimi ne qadar olsa olsun, aslında olar cinayetçilik vaziyetine menfiy tesir eteler.
Ukrain psihologı Larisa Voloşina, Qırımdaki kerçek Rusiye ayatı cinayetçilik seviyesiniñ artmasına sebep ola, dep netice çıqara.
Avtoritar cemiyette cinayetçilik seviyesi ister istemez arta, serbest ve demokrtaik soyunda ise – adet-üzre ep tüşeLarisa Voloşina
– Kriminal psihologiyada cinayetçilik menfaatperestlik ve zorbalıqnen yapılğan soylârına bölüne. Qırımda soñki çeşitleri daa ziyade rastkele. Yani böyle bir cemiyette davalar adet-üzre küç yardımınen çezile. Ealiniñ içkige alıştırılması ve iqtisadiy tertipsizlikler de buña sebep ola. Eger insan yaramay ictimaiy muitte yaşap, parağa muhtac olsa ve içki içse, o zaman uyğun vaqıt tapqanda o ellerini kereksiz işlerde qullanma fırsatı saip ola.Cinayetçilik taqiq etilmegen taqdirde, insan cezalanmaycağına ümit beslep başlay ve vaziyet daa ziyade kerginleşe. Avtoritar cemiyette cinayetçilik seviyesi ister istemez arta, serbest, demokratik ve küçlü institutlar olğan soyunda ise – adet-üzre et tüşe.
Uquqçı Anna Malyar bu fikirnen razı olmayıp, hususan totalitar rejimler cinayetçiliknen daa da semereli küreşkenine beyan ete.
«Yüksek seviyede inkişaf etken medeniyetli demokratik devletlerde cinayetçilik seviyesini az-çoq başetip olğan devletler arasında skandinav ülkeleri bar (olar hususiy bir ceza siyaseti qullanğanı içün, işni başetip oldılar). Diger zengin ve medeniyetli devletlerde cinayetçilik seviyesi bayağı yüksek derecede. Totalitar rejimler aksine, insan aqları kibi, cinayetçilikni daa da semereli şekilde bastıra».
(Materialnıñ metin versiyasını Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Aprelniñ 10-nda Ukrainada daa 308 COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Sağlıq nazirligi. Hastalarnıñ umumiy sayısı 2511-ge arttı.
Aynı vaqıtta, Sağlıq nazirligi tüzelgenlerniñ sayısı 79 olıp, vefat etken 73 insandan çoq oldı.
Eñ çoq hasta Çernivtsi vilâyetinde (409), Kyivde (396) ve İvano-Frankivsk vilâyetinde (274) qayd etildi. Bu malümat Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen topraqlarını ve işğal altındaki Qırımnı saymay.
Sağlıq naziriniñ muavini Viktor Lâşkonıñ saba brifinginde bildirgenine köre, keçken künü 3017 tedqiq yapıldı. 287-si hastahanede olğan pnevmoniya hastalarına yapıldı.
Aprelniñ 10-nda, Reuters agentliginiñ malümatına köre, dünyada koronavirustan ölgenlerniñ sayısı 100 biñge arttı, hastalarnıñ sayısı ise 1,6 millionnı aştı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım sakinleri içün Herson vilâyetinde kösterilgen memuriy hızmetler boyunca telefon ağı çalışmağa başladı.
Bunı işbu leyhanı «Fond zaşçitı goroda Herson «Zaşçita» Hayriye teşkilâtı ile beraber ömürge keçirgen «Novaya generatsiya» Gençlik teşkilâtı bildire.
Böylece, +38 050 315 68 00 telefon nomerası boyunca vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarına malümat berile. Telefon ağı Herson vilâyetinde kösterilgen memuriy hızmetler boyunca malümat bermek maqsadı ile quruldı.
Ağnıñ iş saati – Kiyev saatine köre saat 9:00 – 18:00.
Telefon ağı «Herson vilâyetinde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sakinleri içün memuriy hızmet kösterüvinde işniñ ilerilemesi» leyhası çerçivesinde çalışa. Leyhanı Danimarka tış işler nazirligi, Avropa Birligi ve Ukrainada BMT İnkişaf programması maliye ete.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Vikingler
Vikingler (eski skandinav tilinden vikingr - “korsan”[1]) - VIII—XI asırlarda Skandinaviyalı[1] deñiz yolcu askerleri. Avropa tarihına[1] büyük tesir etkenler. Avropada, Ğarbiy Asiyada ve Şimaliy Afrikada aydutlıq ve ticaretnen oğraşa ediler. IX—XI asırlar içinde Avropanıñ büyük bölgelerini müstemlekeleştire ediler: Şarqiy İngiltere, Normandiya, İslandiya, Farer ve Şetland adaları, Siciliya, Rusni ve ilâhre. Esasen dan, norveg ve isveçlerden ibaret ediler. Baştan putperest skandinav dinini kütken edi, X—XI asırlar devamında hristianlıqqa döndi. Skandinaviyanıñ o vaqıttaki artqaç ealisi olğanı ve qomşularnıñ imayesiz olğanı sebebinden sıq yağmacılıq yapa ediler. Deñizde ve özenlerde uzun yelkenli qayıqlarnı qullana ediler. Yalı boyu bölgelerindeki şeerlerni ve qasabalarnı berbat ete ediler.
Topraq saipleriniñ ya da soy başları tarafından idare etile ediler. Seferlerden boş vaqıt içinde ziraatçılıq ve ticaretnen oğraşa ediler. Özi ve İdil ticariy yollarnı inkişaf ettiler. Orta asırdaki avropalılar arasında Grenlandiya ve Şimaliy Amerikağa yetken ilk soyları ediler. Saga degen vikinglerniñ destanları bugüngece saqlanğan. 793-1066 seneleri olarnıñ ekspansiya devri, tarihçılıqta viking devri adlanılğan edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ tefsirini «saçmalıq» olaraq adladı. Aksönov QHA haber agentliginiñ baş tesisçisini Qırımda «milletlerara ziddiyetni doğurmaq ıntıluvında» qabaatladı.
Bunı Mustafa Cemilev avgust 12 künü QHA haber agentligine bergen izaatında ayttı.
«Aytqanları – saçma-sapanlıqtır. Mecliste ukrain bayrağı asıla, misal içün – «milletlerara ziddiyetniñ pekitilmesi» demektir. Bu pek ciddiy bir qabaattır. Bu kibi meseleler mahkemede baqıla – deliller ögrenile, taraflar çıqışta buluna, bir kimse bunı öz başına çezemez», – dedi Mustafa Cemilev.
Qırımtatar halqınıñ Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev de aynı fikirdedir. O şunı da qayd etti ki, Qırımğa kirişni yasaq etmek kibi qararlar mahkemelerde, ciddiy deliller baqılmasınen, alınmalı.
Mustafa Cemilev mahkeme qararları İsmet Yükselniñ Qırımğa kirişiniñ yasaqlığını lâğu ete bilecegine inanmay. Cemilev öz tecribesinde bunı ögrendi, yani insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ onıñ oğlunıñ azat etilüvi ile bağlı qararı bile Qırım yolbaşçılığına tesir etmedi.
Salı künü, avgust 12-de, öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov Qırımda milletlerara ziddiyetlerni doğurğan vatandaşlarğa kiriş yasaq etilecegi aqqında bildirgen edi.
Türkiye vatandaşı, «Qırım haberleri» haber agentliginiñ tesisçisi, Türkiyede qırımtatarlarnıñ medeniyet ve qarşılıqlı yardım Cemiyetiniñ azası İsmet Yükselge Qırımğa kirişini avgust 9 künü yasaq ettiler. Şu künü o, ailesi ile beraber tatillerden qayta edi. İsmet Yüksel Türkiye ükümetine muracaat etecek ola.
Evel böyle yasaq Qırımğa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovğa berilgen edi.


text:
Efsaneviy Bağçasaray şeeri bütün dünyadan turistlerni er mevsimde celp ete. Seyaatçılar Qırım mücizelerinden biri olğan Qırım hanlarınıñ eski rezidentsiyası Han sarayını körmek içün mında kelmege tırışqan edi. Saraydan soñ turistler pravoslav Uspenskiy qale manastırına, soñra, küçleri yetse, Çufut Qalege çıqa ediler.
Bağçasaraynıñ sakinleri ve musafirleri şeerniñ eski soqaqlarını kezip, qoqulı qave içe bilecek etnik qavede oturmağa, suvlu çiberek ve diger qırımtatar aşlarınıñ tadına baqmağa seveler. Miniatüra parkı, cami, pravoslav ibadethaneleri, müzey ve diger yerlerni körmek içün insanlar bütün Qırımdan kele edi.
Amma COVID-19 pandemiyası sebebinden Bağçasaray boş qaldı. Soqaqlarda ne turist, ne de balaban çantalı seyaatçılar bar. Bala meydançıqlarında bala sesi eşitilmey. Yollarda ise az yaya ve maşina aydavcıları körüne.
Baar Bağçasarayı izolâtsiya rejiminde nasıl yaşay – Qırım.Aqiqat mühbiri qayd etti.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» boyunca oturışuvını nevbetteki sefer başka künge avuştırdı.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ mahkeme zalından bildirgenine köre, bundan evel oturışuvlar muhakeme etilgen Eskender Kantemirovnıñ hastalığı sebebinden avuştırıla edi.
Bu sefer o, mahkemege keldi ve, sağlığı mahkeme oturışuvlarında iştirak etmege imkân bere, dep bildirdi. Aynı zamanda bu işniñ diger figurantı – Mustafa Degermenciniñ advokatı Aleksandr Solodkov oturışuvğa keçke qala edi.
Qorçalayıcınıñ ahır-soñu oturışuvğa kelgenine baqmadan, akem «fevral 26 işi»niñ baqılmasını aprel 24, saat 11:30-qa avuştırmağa qarar berdi.
2015 senesinde, Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında 2014 senesi fevral 26-da Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün bir gruppa qırımtatar faaliyetçilerine qarşı mahkeme başlandı. Olar kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlana.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umeriv ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Aqmescitte Baar ve Emek Bayramına bağışlanğan yürüşte 15 biñden ziyade insan iştirak etecek. Bu aqqında Qırım ükümetiniñ resmiy internet resursındaki haberinde aytıla.
«Saat 10:00-da başlanacaq bayram yürüşinde 15 biñ kişi iştirak etecek, olarnıñ arasında Cumhuriyetniñ akimiyet organlarınıñ hadimleri, siyasiy firqalar, cemaat teşkilâtlarınıñ vekilleri olacaq», – aytıla beyanatta.
Saat 9:00-da Kirov caddesinde (Samokişa soqağınıñ rayonında) bayram kolonnası toplanacaq ve şekillenecek, dep bildirdi ükümetniñ matbuat hızmeti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Keriçte tantanalı tedbirler devamında mayıs bayramları naqliyat areketi toqtatılacaq, içki satışı sıñırlanacaq.


text:
Aqmescitte Kurtsı qasabasında fevral 18 künü dinni kütken musulmannıñ evinde tintüv keçirildi. Edebiyat ve haber diskleri tutıp alındı. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milly Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Tintüv imanlı musulmannıñ evinde keçti. Özü evinde yoq edi, balaları, çağına yetmegen balaları da şu cümleden, evde ediler. Silâlı insanlar keldi, vesiqalarnı köstermeyip, tintüvni keçirdiler, amma neticede iç bir protokolnı bermediler», – dey Smedlâyev.
O şunı da qayd ete ki, bu tintüv qırımtatarlarnıñ evlerinde bundan evel olğan tintüvlerge bağlı ola bile.
Qırımtatar Milly Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi dey ki, işbu tintüv 2014 senesi baarde cansız alda tapılğan qırımtatar faali Reşat Ametovnıñ yaşağan bağça birliginde keçti.
Uquq qoruyıcı organlarınıñ Kurtsı köyünde keçken tintüvler aqqında resmiy malümat yoq.
İçtimaiy ağlarda bildirilgeni kibi, tintüv Akim Bekirovnıñ evinde keçirilgen edi.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
O, seyircilerge Qırım Platforması Sammiti ve onıñ birinci neticeleri, Temsilcilikniñ terkibindeki ayrı bir bölük olaraq çalışqan Qırım platforması Ofisi ve onıñ ilerideki faaliyeti aqqında ikâye etti. Şu cümleden, Qırım platforması Ofisi Kıyivdeki ”Qırım habı” vazifesini becerip, avuştırılğan çeşit türlü Qırım akimiyet organlarınıñ, Ekspertler ağı azalarınıñ ğayretlerini birleştirüv, beraberlikte vatandaşlarnı qabul etüv, yerli ve halqara ekspertlerniñ iştiragi ile Qırımnı işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüvge bağışlanğan tedbirlerni keçirüv içün hızmet etecegini tarif etti.
Muzakere etüvniñ büyük qısmını Tamila Taşeva siyasiy mabuslar ve olarnıñ qoranta azaları, devlet tarafından böyle vatandaşlarğa qol tutuv olaraq yapılğan adımlar ve vaqtınca işğal etilgen Qırımnen bağlı başqa müim meselelerge bağışladı.
Onlayn yayınnı qaçırğanlarğa vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarındaki vaziyet ve vaqtınca işğal etilgen Qırımnı işğalden azat etüv ve ğayrıdan integrasiya etüv yönelişinde kelecekteki faaliyetimiz aqqında daa ziyade malümat elde etmek içün yayınnıñ yazılı şeklini baqıp çıqmağa tevsiye etemiz.


text:
Noğaylı Ahmat
Noğaylı Ahmat (ukraince ЧepBoHe, Horaйли-AxMaT, rusça ЧepBoHoe, Horaйлы-AxMaT) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 503 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ http://www.webcitation.org/6bKnaJmPV


text:
1917 senesi oktâbr ayı. Aqmescitte qırımtatarlar toplaşa, Musulman komitetiniñ temsilcileri birinci Qırımtatar Milliy Qurultayını toplamağa teklif eteler.
Noman Çelebicihan ve Amet Özenbaşlı onıñ esas vazifelerini şekillendirdiler: qırımtatarlar içün qanunlarnıñ bastırılması ve Qırım içün territorial muhtariyetniñ qurulmasında iştirak etüv.
Qırımtatarlar ve olarnıñ Qırım devletçiligi oğrunda küreşi aqqında – «Tuğra» adlı videoblogunda
Qırımtatar tarihınıñ müim saifeleri ve olarnıñ Qırım devletçiligi ve serbestligi oğrunda küreşi aqqında – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası, «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyasından resimler ve meşur Qırım müellifleri ve icracılar Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Herson vilâyetinde «Çonğar» nezaret-kiriş noqtası rayonında Qırımnıñ «erzaq qamaçavı»na destek kontserti keçirile.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Ukrain yırcıları, sanaat erbapları çıqışta buluna. Böyleliknen. Sanağa Elzara Batalova, belli muzıkant Cemil Karikov çıqa. Qırımtatar aktörı ve rejissörı Ahtem Seytablayev toplanğanlar ögünde Qırım jurnalisti Lilâ Bucurovanıñ şiirini oqudı. Kontsertten fotolarnı Facebookta ATR qırımtatar telekanalınıñ müdir muavini Ayder Mujdabayev aşkâr etti.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Qırım müftiyatı Qadır Gecesi künü er kesni Kebir Camige davet ete.
Musulmanlar içün muqaddes Ramadan ayınıñ eñ muqaddes gecesi – Leyletul-qadr (Qadır Gecesi) islâm alimleriniñ tahminlerine köre Ramadan ayınıñ 27 kününe keçer gecesine kele.
Yani iyül 23-den 24-ne keçer gecesi ola. Qırım paytahtınıñ esas camisi olğan, Kebir Camide Qadır Gejesine bağışlanğan din tedbirleri ekindi namazından soñ başlanacaq. İyül 23 künü ekindi namazınıñ vaqtı saat 17:59 kele.
Qırım müftiyatı matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, aqşam devamında Kebir camisiniñ imamı Niyazi Ramazanov din boyunca türk ocalarınen birlikte şu geceniñ hususiyetlerini aydınlatacaqlar. Musulmanlarnı onı nasıl şekilde keçirmeleri aqqında tarif etecekler. Qurandan ayetler oqulacaq, birlikte dua etilecek.
Qadır Gecesinden soñ müminlerni suhur ile sıylaycaqlar.
Bu kibi tedbirlerniñ qırımnıñ diger camilerinde de ötkerilmesi belgilendi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ yolbaşçılığında işçi gruppa «Qırımtatar halqınıñ statusı aqqında» ve «Ukrainanıñ az sayılı tamır halqları aqqında» eki qanun leyhasını azırladı. Birinci vesiqanı qırımtatarlarnıñ sürgünlik yıllığı mayıs 18-den evel ukrain parlamentiniñ baqılmasına kirsetmege planlaştıralar.
Bunı aprel 20-de Kiyevde olıp keçken matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden Mesüliyetlisiniñ faaliyet teminlevi bölüginiñ müdiri Arsen Jumadilov bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri.
«Qanun leyhasında qırımtatarlarnıñ zaten bar olğan temsil organları Qurultay ve Qırımtatar Milliy Meclisi qanunğa köre tanıla. Bizler bu organlarnı Ukraina devlet akimiyetine, Yuqarı Radadan başlap Qırım Muhtar Cumhuriyetinde yerli şuralarğa qadar kirsetemiz», – dep ayttı Jumadilov.
Onıñ bildirgenine köre, qırımtatarlarnıñ statusı aqqında qanun leyhasında qırımtatarlarnıñ kelecegini belgilemek aqqı pekitile – tasil, medeniyet, sport ve halq yaşayışınıñ diger saalarını belgilemek imkânları qanun derecesinde kefil etilmekte. Jumadilovnıñ qayd etkenine köre, vesiqağa köre Qurultay ve Meclis Ukraina devlet bücetinden maliye etilecek, akimiyet organları ve yerli idare organlarında qırımtatarlar içün yerler ayırılacaq.


text:
Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi (QAMDİ) muftisiniñ muavini Ayder İsmailov iş gruppası tarafından «işğal vaqtında natsistler tarafından yaqılğan Qırım köyleri içün» reparatsiyalar aluv boyunca azırlıq «yol haritası»nıñ azırlanğanı aqqında bildirdi. Bu hususta «Krıminform» yaza.
Neşir: «Bizim tarafımızdan «yol haritası» işlep çıqıldı. Biz, evelden de iş tutqan uquqçılarımıznı davet etip, olar bu mesele boyunca belli bir tetqiqatlar yaptı. Şimdi biz bu meseleniñ ögrenilmesi boyunca komissiyanıñ meydanğa ketirilmesi basamağında bulunamız. Ondan ğayrı, dört alt gruppanı: arhiv gruppası, tarih ve içtimaiyatçılardan ibaret gruppa, iqtisadiyatçılar ve adliyeciler gruppalarını meydanğa ketirecegimizni qararlaştırdıq», – dep, İsmailovnıñ sözlerini naqil ete.
Daa evel QAMDİ, toplaşuv keçirip, onda Kremlniñ kontroli altında olğan «Qırımtatarlarnıñ şurası»nı meydanğa ketirmege qarar berildi. Toplaşuvnıñ iştirakçileri Almaniyadan Ekinci cian cenki vaqtında yaqılğan köyler içün reparatsiyalar talap etmek istegenleri aqqında bildirdiler.Rusiye Devlet dumasınıñ Qırımdan deputatı Ruslan Balbekniñ aytqanına köre, reparatsiyalar boyunca arizanı maddiy talap olaraq degil de, siyasiy jest olaraq qabul etmeli.
2014 senesinde yarımada Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi öz areketlerini Meclisnen koordinatsiya etmekten vazgeçti ve Rusiyeniñ qanunları boyunca Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi (QAMDİ) olaraq ğayrıdan resmiy qaydından keçti.
2016 senesiniñ noyabrinde Qırımdan köçken musulmanlarnıñ cemaatları qurultay tolap, onda Ukrainanıñ qıtadaki qısmında Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini meydanğa ketirmege qarar berdiler. Mufti vazifesine Ayder Rustemov saylandı.
2017 senesiniñ oktâbrinde Ukraina Medeniyet nazirliginiñ milletler ve dinler departamenti Rustemov başlığındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini resmen qayd etti.


text:
Bunı Sumı şeeriniñ portalı bildire.
«Za Ukrainu, za yeyo volü!» halq toplaşuvınıñ teşebbüsçileri – «Maydan» cemaat birleşmesiniñ vekilleri, vilâyet şurası, vilâyet memuriyetiniñ vekilleri ve diger cemaat faalleri çıqışta bulundı.
Olar Sumı vilâyetinde «yeşil adamçıqlar» peyda olmasına yol bermeyceklerini bildirdiler ve uquq qoruyıcı organlarda ola bilecek provokatsiyalar aqqında kerçek malümatnı bildirmege çağırdılar.
Sumı şeeriniñ yolbaşçı vazifelerini eda etken Aleksandr Lısenko Mustafa Cemilevniñ ricasına seslenip, qırımtatar bayrağını köterdi


text:
Törkiyäneñ İspaniyağa êksportında rekord artu
Törkiyä avgustta İspaniyağa başqarğan êksportta ber aylıq bazada rekord däräcägä citte
Törkiyä êksportçılar assambleyası mäğ’lümatlärenä kürä, Törkiyäneñ êksportı uzğan ayda 2020nçe yılnıñ şul uq çorına qarağanda 51,8%qa artıp, 18 milliard 912 million 314 meñ dollarğa citte.
İspaniyağa yasalğan êksport avgustta uzğan yılnıñ şul uq çorına qarağanda 45,7% artıp, 807 million 100 meñ dollarğa kütärelde.
İspaniya uzğan ayda Törkiyäneñ iñ küp êksport yasalğan 4nçe il bularaq ta terkälde.
Avgustta iñ küp êksport başqarılğan berençe 3 il isä 1 milliard 453 million 959 meñ dollar belän Germaniya, 1 milliard 160 million 893 meñ dollar belän Böyekbritan häm 1 milliard 127 million 870 meñ dollar belän Amerika Quşma Ştatları buldı.
Şul arada İspaniyağa uzğan ayda iñ küp êksportnı äzer kiyem häm konfeksion tarmağı yasadı.
Äzer kiyem häm konfeksion tarmağı İspaniyağa 248 million 852 meñ dollarlıq êksport başqardı.
Äzer kiyem häm konfeksion tarmağınnan soñ 191 million 450 meñ dollar belän qorıç, 97 million 478 meñ dollar belän avtomobil’ industriyası, 65 million 736 meñ dollar belän ximikatlar häm êşlänmäläre tarmaqları kilä.
Bäyläneşle xäbärlär
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte
Törkiyä iq’tisadı bıyıl 8,6%qa üsäçäk
Xalıqara kredit bäyäläw oışması “Standard & Poor’s" şulay dip farazlıy
"Afrikada xezmättäşlek başqarılmağan il qalmayaçaq”
İlbaşı bu xaqta üzeneň sośial’ media akkauntında Törkiyä – Afrika iq’tisad häm êş forumına qağılışlı belderüendä citkerde


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrov, "Qırımda insan aqları ile bağlı müşkül al aqqında laflarğa" - uydurmalar dedi. Amma, Rusiye müessisesiniñ başı, sözlerine ne delillerni ketirgeni degil meraqlı (anda temelli bir delil de olmadı). Meraqlısı - yarımadada dayanılmaycaq bir vaziyet aqqında aytqanlarğa Lavrovnıñ teklifidir.
O, olarğa Qırımğa kelip, er şey yahşı olğanını körmege teklif ete. Bu, Smolenskaya meydanındaki işhanede Lavrov selerlerinden birisiniñ - Stalin zamanındaki tış işler naziri Vâçeslav Molotovnıñ qullanğan usulıdır.
Körünip tura ki, Kreml, Stalinniñ yolunen yüre
30-ıncı yıllarda Ğarpta, bütün SSSRde insan aqları bozulğanı aqqında çoq ayta ediler. Ve sovet reberligi, er şey yahşı olğanını köstermek içün, çaresi olğan er kesni memleketke davet ete edi. Ziyalarnı, siyasetçilerni, cemaatçılarnı. Bazılari Potömkin köyleriniñ numayışına qapılmadı. Başqaları içün, meselâ belli nemse yazıcısı Lion Feyhtvanger içün, bu ziyaret, kerçek itibar felâketi oldı. Amma buña baqmadan, sovet propagandası, öz istegini ala edi: köresizmi, er şey yahşı! Basqı ve insan aqlarınıñ bozulması aqqında laflar nafile etile.
Ve, elbette ki, yazıcı ya da sol faal degil de, "burjua parlamentiniñ" nasıldır bir itibarlı mebusı, iş adamı ya da atta aqiqiy bir nazir kelse, bu büyük ğalebe edi - köresizmi, biznen çalışmaqnı, biz - bir şeyni bozmağan qanuniy akimiyet olğanımıznı olar bile qabul ete.
Qırımnen beñzerlik daa şunda ki, ğarbiy demokratiyalar, bolşevistlerniñ akimiyetini daa çoq vaqıt devamında tanımağa istemey edi, ve, işte, Leninnen Stalin, şimdi Aksönov bulunğan vaziyette ediler. Tek Aksönov - Qırım ilhaqı protsessiniñ iştirakçisi, Lenin ve Stalin ise, bütün Rusiyeni ilhaq etti.
Ve, ğarbiy ziyaretçini Aqmescitke ketirip, "Vremâ" programmasında Sergey Aksönovnen körüşüvi numayışınıñ, eminim ki, insan aqlarına iç bir alâqası yoq
Körünip tura ki, Kreml, Stalinniñ yolunen yüre. Rusiye başlıqları Donbass vaziyetinde, Kyivni "halq cumhuriyetleri" denilgen oyuncaq memuriyetlerinen muzakelerge mecburlaycaq olsa, Qırım vaziyetinde, olduqça çoq ğarbiy "parlamentariy ve siyasetçilerni" yarımadağa aldatıp ketirmege kerek.
Allarnıñ ekisinde de qanunleştirüv aqqında laf kete. Birincisinde - "halq cumhuriyetleri"niñ qununleştirmesi ve Ukraina topraqlarında endi bir degil de, üç devlet olğanı aqqında. Ekincisinde - Qırım ilhaqının qanunleştirüvi ve onıñ rusiyeli statusınıñ qabul etüvi aqqında.
Ve, ğarbiy ziyaretçini Aqmescitke ketirip, "Vremâ" programmasında Sergey Aksönovnen körüşüvi numayışınıñ, eminim ki, insan aqlarına iç bir alâqası yoq.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında “1944” filmi Kyivde mayıs 17-sinde numayış etildi. Onda sürgünlikniñ başından keçirgen üç adam ikâyesi toplanğan. Film qaramanları - aktörlar degil, olar - Qırımdan Orta Asiyağa çıqarılğanlardandır.
Müellifler fimni nasıl yaptı? “1944” fiilmi nasıl ikâyelerni beyan ete? Onıñ aktualligi nede ve auditoriyası kimler? Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde alıp barıcı Katerina Nekreçaya bu suallerge cevapnı film rejissörı Fatima Osmannen ve Haber Siyaseti Naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnen qıdıra.
- Film yapıcılarğa ne maqsatlar qoya ediñiz, Emine?
Bu cemiyetniñ faciası yalıñız Ğolodomor degil, sürgünlik deEmine Ceppar
Ceppar: Biz onı duyğulı yapmaq istedik, amma vesiqalı filmlerde bunıñ yapması qıyındır. Oña raqamlar, statistika, vesiqalar malümatı qoşulğan, bularnıñ episinden duyğu yaratmaq - büyük sanattır. Menim içün Fatima Osman ve film üzerinde çalışqan taqım - qaramanlardır. Biz baqqan er film tesir etmek kerek. Mıtlaqa da sürgünlik aqqında aytqanda, “rus dünyası”nı körmeyip de, qırımtatarlarğa “satqın”, “duşman”, “separatist” kibi lağaplarnıñ boş yerde taqılğanını yıllarnen añlatmağa tırışqanda. Bütün bu ikâyeler ukrainlerge köstermeli: qırımtatarlarnıñ aynı tarihi bar. Bu cemiyetniñ faciası yalıñız Ğolodomor degil, sürgünlik de.
- Onıñ içün siz mahsus qırımtatar ve ukrain mütehassıslarınen işbirlik yaptıñızmı?
Bizge ukrain prodakşenıñ ve qırımtatar rejissörlanıñ birleşmesini yaratmaq pek müim ediEmine Ceppar
Ceppar: Bizge ukrain prodakşenıñ ve qırımtatar rejissörlanıñ birleşmesini yaratmaq pek müim edi. Er alda bu bilgi ve tecribe paylaşuvı, ve bu filmniñ festival tarihi olsun dep istedik. Bu eñ yüksek seviyeli festivaller olacaq, filmniñ yahşı perspektivaları bar. O vesiqalı olğanı sebebinden, onı festivallerge yollamaq içün bazı talaplarğa uymaq kerekmiz. Bizim maqsadımız - onı tek Ukrainada degil de, bütün dünyada körsinler. Büdjet - bir yarım million ğrıvnâğa yaqın. Filmde rekonstruktsiya, animatsiya olğanını ve pek çoq adam çalışqanını közde tutsaq, bu büyük aqça degil. Çekişler Qırımda da yapıla edi, bu esnasnı qıyınlaştıra edi. Biz sürgünlikten evel devri, sürgünlikni ve sürgünlikten soñ vaqıtnı köstermege istedik.
- Fatima, siz qaramanlarnı nasıl qıdıra ediñiz? Olarnıñ arasında aktörlar yoq, degilmi?
Qartana-qartbabası sağ olğan er qırımtatar qorantasında böyle sürgünlik ikâyeleri barFatima Osman
Osman: Ebet, bu kerçek adamlar. Men bellesem, olarnıñ duyğularını kimse oynap olamaz. Qartana-qartbabası sağ olğan er qırımtatar qorantasında böyle sürgünlik ikâyeleri bar. Böylece qaramanlarnı qıdırmağa acet yoq edi. Amma bir qaramannı - Sadıh Aci-Selimovnı tapmaq biz içün büyük çast edi. Bu bizim baş qaramanımız. Onı sürgün etkenlerde o 12 yaşında edi, ve 15 yaşından başlap, o öz hatıralarını resimlerde kösterip başladı. Yani, bu sürgünlik künleriniñ yekâne vesiqalı tasviri, filmniñ eñ özgün malümatı. Bu leyhanen beraberlikte biz sergi azırlay edik, sürgünlikke oğrağanlarnıñ hatıralarını toplay edik, ve toplanılğan malümatnıñ diñlep alğan soñ, eñ parlaq qaramanlarnısaylap, filmimizde qullandıq.
Ceppar: Sadıh Aci-Selimov, sovet vaqtında onıñ resimlerini yoq eterler, dep qasevet ete edi. O olarnı saqlay edi. Oña tintüvnen keleceklerini bilgende, resimlerini tavuq kümesinde saqlay edi, kimersini tış tozunen şıqlap qoya edi. Onıñ mahsus tasili yoq, amma fotografik hatırası bar. O sürgünlikten evelki Qırımnı resimley edi - öz Üsküt köyüni, soñra sürgünlikniñ özüni ve ğurbetlikte yaşayışnı, açlıqnı. Mektepte oña Qırımnı resimlemege yasaq ete ediler, onıñ içün o öz resimleri üzerinde hatırlay edi. Onıñ resimlerinde kitap yapması - bu ömürliktir, bu onıñ eserlerine ebediylikni berir.
- Bu film tarih dersi olğanında ğayrı, daa ne aktualligi bar?
Saña saba saat 5-te tintüvnen kelseler - bu 1944 senesine oşap keteEmine Ceppar
Ceppar: Rusiye matbuatını şimdi baqsañız: Qırımda ne qadar güzel infrastruktura yapılıp turğanını, yaşayış ne qadar güzel olğanını köstermekte ep aşıqalar. Mektep ve bala bağçalarında başlap, ocalar Ukrainada ne qadar yaramay olğanını ve şimdi Rusiyenen ne qadar güzel olğanını aytıp tura. Büyük illüziyalar üfürigi yaratıla. Kerçekten, yollar da yapıla, köpür de. Amma, Qırımğa bir afta keçirgen adam, siyasiy, diniy baqışlar içün türmege oğramaq ya da casuslıqta qabaatlanmaq telükesi olğanını körmez. Avada qorqu sezile. Saña saba saat 5-te tintüvnen kelseler - bu 1944 senesine oşay, sürgünlik de saat 5-te saba başlana edi. NKVD yuqlağan adamlarnıñ qapılarını qaqıp, olarnı töşeklerinden sürip çıqara edi. Qırımdaki şimdiki vaqialar - bu gibrid sürgünligi. Böyle açıq-aydın genotsidni kimse yapmaz, çünki Putin ve onıñ sisteması demokratiya illüziyasını yarata. Amma Qırımda olğan kerçek al - serbestsizlik - faal adamlarnı yarımadanı terk etmege mecbur ete.
Osman: Men içün bu film - emiyetli aytılma, çünki men öz bita-qartbabamnı çoqtan coydım ve olardan er şeyni sorap almağa yetiştirmedim. 8 yıl evel mayıs 18-inde qartbabamnıñ keçingeni men içün bir işaret oldı, men olduqça çoq malümatnı saqlap qoymaq kerekim dep añladım. Neticede biz bir talay facialı ikâyelerni bildik, bütün çekiş gruppamız ağladı, çünki bunı közyaşsız hatırlamağa imkânsız. Menim öz faciam - qartbaba-bitamnı yazıp olmağanım. Neticede bularnıñ episi aytılmama çevirildi
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
“İrtän gaz ise belän toram, başnı häm eçne awırttıra, anıñ sasısı nervığa tiä”
“Ağulı bulsa da nişiseñ,, elekke könnärgä qaytabız inde, tağın ağulı hawalar başana. Kiçke säğat 6lar gaz-ise tarala başliy, Alğa baru öçen keräk, tözärbez bez moña “ Dönyanıñ iñ pıçraq şähärlärennäñ berse bulğan Sumgayit, Kaspi yarında urnaşqan, başqala Baqığa 30 çaqrım yıraqlıqta. SSSRda, yaman şeş häm bala-üleme sanı iñ yuğarı bulğan bu şähär, Sovetlär waqıtında ximik maddälär citeşterelä torğan töp qoralmalarğa iä bulğan. Zur zavot morcalarınnañ şähärgä taralğan sorı tomannar hawanı ağulıy.
Xäzerge waqıtta eşlägän zur berläşmälärneñ kübese yabılğan bulsa da, şähärdä yäşäğän 275 meñ keşe, xaman metal, may kebek ximik fabrika qaldıqlarınıñ ziyanınnañ qurqa.
Azärbaycan Xökümäte, Sumgayittäge xällär küpkä yaxşırdı dip ışandıra.
Ekologiä häm Tabiğiy çığanaqlar Ministrlığı yuğarı räsmiye, Mamed Mamedov äfände, däwlät eşläreneñ bu şähärdä, ximik matdälär citeştergän waqıttañ yaxşıraq buluı xaqında söyläde:
“Sumgayit 1990nçı yıllardağı Sumgayit tügel inde. Zavotlar elekke köçenä qarağanda alarnıñ sanı 10-15 protsentkä qaldırıldı dimäk xazer äzräk sanda eşliy. Elekke waqıtta eşlägän zavotlar havanı häm sunı meñ märtäbä kübräk pıçrata ide. Ä xäzer inde bu xaqta süz yuq, elekke waqıtlardağı belän xäzerge wazğiyätlär küpkä üzgärde.”
Ministr, şähärne çistartu eşläreneñ däwam itüe xaqında söyli. 1990nçı yıllarda, Sumgayit ximik sänäğäte här yıl 600 million kübik-metrlıq sunı pıçrata torğan bulğan. Ä bügen isä, bu küläm yaqınça 80-100 million künik-metr ikän.
Soñğı yıllarda, xökümät Dönya banqı yärdeme belän, cirle alaminium zavotı tiräsendä 40 meñ ton ximik qaldıqnı çistartqan. Şulayda bu çistartılğan sannıñ 4 märtäbä artıq küläme äle tirä möxitkä ziyan birä.
Bu ğadi tomanğına tügel, kansergä kitergän cirdäge metallar belän pıçraq su Sumgayit yazmışın qurqınıç astına sala.
Ä Sumgayit xalqınıñ qayğısı isä, Azerbaycandağı neft satışınıñ artuı – elek ximik qoralmaların arttıraçağı qayğısı. Yäğni xällär bolay bula qalsa, şähär qabat iske naçar könnärgä qaytaçaq.
"Sovetlär Bergeneñ cimerelüennäñ soñ, Sumgayit çistara başlağan ide. Läkin soñgı waqıtta ximik zavotlar yañadañ eşli başlağaç hawa naçaraya başladı. Monda hawağa ximik gaz taratqan zur kiñlektä morca äzerlilär. Şuña kürä, Sumgayitneñ hawası könnäñ kön üzgärä, naçaraya." Ekologiä häm Tabiğiy çığanaqlar Ministrı Guseyngulu Bagirov,
“Min bu qoralmalarını yaba almam, Minem mondıy röxsätem yuq. Bu eştä iñ yaxşı ğamäl mäxkämägä möräcäğät itü bulır ide, ya bezneñ isemlektäñ yäisä azatlıq radiosı isemlegennäñ, monnañ qala ber ni eşli almabız. Häm şuña da, keşelärgä yalğış mäğlümät birmäskä tiyeşbez.”
Xäzer inde, Sumgayit xalqı bu şartlarda yäşärgä öyränergä tiyeş. Alar küpkenä matur diñgez yarlarınıñ pıçranuına zarlansa da, hiç yuğı sunıñ pıçranmawı ömet itep qalalar.
Blacksmith xisabına kürä, pıçranğan töp 10 şähärneñ 4se elekke sovet illärendä. Qalğan şähärlär, Ukrainneñ Çernobil, häm Rusiäneñ, Dzerjinsk belän Norilsk şähärläre.


text:
Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatarı ve din kütken musulman Ali Osmanovnıñ evinde tintüv keçirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, tintüv neticesinde Osmanov tutulmadı.
Osmanovnıñ aytqanına köre, FSB hadimleri ziyaretleriniñ sebebi «yasaqlanğan silâ ve patlayıcı maddeler aqqında malümat» oldı, dep bildirdiler.
«Tintüv tez keçti, bir yerni darma-dağın etmediler. Özüm er şeyni açıp köstere edim… DNK talilini alğanlar», – dedi o.
Qırımtatar faalleriniñ malümatına köre, eskiden Osmanov «Qırım birdemliginiñ» faali Marlen Mustafayev ve Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emil Cemadenov ile beraber inkassator olıp çalışqan edi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Osmanov eki yıldan berli qırımtatar siyasiy mabüslerine SİZOğa aş alıp kete. O, Rostovdaki mahkeme esnaslarına da barğan edi.


text:
Qırımda ukrain iş adamlarından mülkni tutıp alalar. Bu kibi «milliyleştirüv» işğal etilgen Qırımnıñ iqtisadiyatını qorçalamağa yardım etermi? Ne sebepten Qırımnıñ «Rusiye» akimiyeti ticaretke qanunsız sürette keder ete? İşğal etilgen Qırımdan Rusiye bücetinde olğan ziyan nasıldır? Ve yarımada diger memleketke qoşulğanından soñ, ufaq ticaret vaziyeti ne?
Bu aqta söz «24» haberler telekanalında «Qırım.Aqiqat» leyhanıñ yañı yayınında ketecek.
Studiya musafirleri – Ukraina halq deputatı Andriy Sençenko ve Strategik taqiqatlarnıñ milliy universitetiniñ müdir muavini Yaroslav Jalilo.
Leyha cumaertesi künü saat 18:30 (19:30 Aqmescit vaqtı boyunca) ve bazar künü saat 11:30 (12:30 Aqmescit vaqtı boyunca) efirge çıqa.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırımnıñ vaziyetini bilmege istegenler içün işlep çıqarıldı.


text:
Qırımtatarlar – Ulu Vatan cenkiniñ veteranları Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinge muracaatta bulunıp, ATR qırımtatar telekanalına yayınnı ğayrıdan tiklemekte yardım etmege rica ettiler. Bu aqqında Qırım.Aqiqatta olğan Putinge muracaat kopiyasında aytıla.
Muracaatta qayd etile ki, 1990-ıncı senelerinden itibaren qırımtatarlar til, medeniyet ve urf-adetlerini «devlet sayesinde degil, devletke zıt ketip», canlandırdılar. «Böylece, aman-aman 10 yıl evelsi dünyada yekâne olğan ATR telekanalı ve «Meydan» radiosı açıldı, soñra da «Lâle» bala telekanalı peyda oldı. İşbu qırımtatar kütleviy haber vastaları faşizmni yeñgen sovet halqınıñ qarmanlığı, şu cümleden Qızıl orduda hızmet etken qırımtatarlarnıñ cesürligi aqqında sıq-sıq aytqan ediler Ulu Vatan cenkine dair levha ve radio yayınları sayesinde qırımtatarlarnıñ yañı nesili vatanperver olaraq terbiyelendi», – aytıla muracaatta.
«Qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ qapatılması bizim içün, bütün qırımtatar halqı içün de, büyük bir zarar oldı. Torunlarımızğa qırımtatar televideniye ve radiosı kimge keder ete edi sualine nasıl cevap berecegimizni bilmeyik», – dep aytıla muracaatta.
Muracaatnı Qırımtatarlarnıñ cumhuriyet cemaat teşkilâtınıñ reisi, cenkniñ 1 gruppa saqatı Nariman Kazenbaş, 25 Çapayev diviziyasınıñ veteranı Şefika Abibullayeva, Aqyar mudafaasınıñ iştirakçisi Ablâmit İbraimov, gvardiya polkovnigi, cenkniñ 1 gruppa saqatı Reşat Sadretdinov, Stalingrad uruşınıñ iştirakçisi Rustem Memetov, cenk uruşlarınıñ iştirakçisi, cenkniñ 1 gruppa saqatı Üsein Fahriyev, 51-inci ordunıñ terkibinde cenk uruşlarında iştirak etken Ediye Burnaşeva, Aqyar mudafaasınıñ iştirakçisi, cenkniñ 1 gruppa saqatı Hatice İslâmova, Qırım partizanı, cenk uruşlarınıñ iştirakçisi Nariman Memetov, faşistler lagerleriniñ esiri Riza İbragimov, cenkniñ 1 gruppa saqatı Amza Mamutov imzaladılar.
Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı. Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.


text:
Kiyevniñ memuriy mahkemesi «Fevral 20 künü uquq qoruyıcı gruppası» cemaat teşkilâtınıñ Ukraina Nazirler Kabinetiniñ №1035 qararınıñ lâğu etilmesi boyunca davasını qabul etti. İşbu qararğa köre, Qırımdan ve Qırımğa qıtaiy Ukrainadan mal ketirilmesi yasaqlana.
Davada aytılğanı kibi, cemaat teşkilâtınıñ temsilcileri Nazirler kabinetiniñ işbu qararını qanunsız tanımağa ve lâğu etmege talap eteler.
Bundan da ğayrı, uquq qoruyıcılar işbu qararnı «vatandaşlarnıñ anayasa ve vatandaşlıq aqlarına zarar ola bileceginden» sebep lâğu etmege çağıralar.
Davanı fevral 3 künü baqacaqlar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Rusiyege boysunğan Aqyar gubernatorı Sergey Menâylo emin ki, rusiyeli turistler içün Türkiye yönelişi açılğanına baqmadan, raatlanıcılar ep bir Qırımğa kelecek. Onıñ fikrince, şimdiki vaqıtta Türkiyedeki vaziyet çoqusını qorquza.
Bu aqta o, mühbirlernen körüşüvde ilân etti, dep bildire şeerniñ rusiyeli akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
«Er raatlanıcı istiqrar olğan yerge kete. Türkiyedeki vaziyet raatlanıcılarnı qorquza. Elbet, o yerde hızmetler seviyesi bayağı yüksekçe. İklimiy şarait bu yerde mükemmeldir. Raatlanıcılar Qırımnı tek raatlanmaq içün degil de, amma yarımadanıñ itibarğa lâyıq yerlerinen tanış olmaq içün de saylay. Aqyar kurort bir şeeri degil, amma bu yerdeki er taş tarihtır. Biz berilgen hızmetler ve infrastruktura seviyesini avropalı seviyege ketirmek kerekmiz», – dedi o.
İyün soñunda Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiyege turlarnıñ satılmasına sıñırlanmanı red etti. Bunen beraber, Rusiye ve Türkiye arasında çarter ava seferlerine yasaq lâğu etildi.
Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğan iyün 29-da telefon lafı çerçivesinde turizm saasında işbirlik yañıdan tiklemesi ve ticariy-iqtisadiy munasebetlerniñ eyileştirilmesi başlaması aqqında añlaştılar.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı.
O vaqıt Moskva Ankarağa qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
“BAYDENNİÑ TİLİ ÖTKİR, AL SAYASATI JWMSAQ”
Bwl äreketter men mälimdemeler osı sarında jalğasa ma? Bayden äkimşiliginiñ alğaşqı qadamınan qanday qorıtındı jasauğa boladı? Pol Gregori bılay deydi: – Meni mälimdemeler emes, naqtı sayasat qızıqtıradı, – deydi Pol Gregori. – Tramptıñ Kreml'ge qatıstı mälimdemeleri jwmsaq boldı. Ol “Putin kisi öltiruşi me?” degen swraqqa jauap bermedi. Biraq Tramp äkimşiliginiñ äreketi qatañ boldı. Mısalı retinde “Soltüstik ağın-2″ gaz qwbırına baylanıstı sankciyalardı atap ötu jetkilikti. Bayden äkimşiliginiñ wstanımı bwğan müldem qarama-qayşı. Mälimdemeleri ötkir, al sayasatı jwmsaq. Baydenniñ Putin turalı swraqqa bergen jauabı tosınnan boldı ma, älde onı prezident äkimşiligi Kreml'ge közqarasın körsetu üşin aldın ala dayındağan ba? Mine, osını bilgim keledi. Sebebi, Aq üy “Soltüstik ağın-2″ gaz qwbırı qwrılısın toqtatatınday sankciyanı äli de salmadı. Al Putin üşin gaz qwbırı – eñ mañızdı sayasi joba. Amerikanıñ resmi mälimdemelerinde naqtılıq joq. Bayden gaz qwbırı “Europa üşin jaqsı ideya emes” deydi. Bwl sonşalıq batıl mälimdeme emes. Bayden “Memlekettik hatşı Blinken gaz qwbırına qatısı bar firmalarğa eskertu jasadı. Olarğa da sankciya salınuı mümkin” dedi. “Mümkin” dep otır. Bir sözinde ol “Soltüstik ağın-2″ jobasın toqtatu tım keş ekenin moyındağan. Oğan qosa Bayden Germaniyamen arazdasqısı kelmeydi. “Tramp Germaniyağa dörekilik jasadı, sol sebepti Berlinniñ gaz qwbırına aqşa saluı qatelik desek te, bwl şeşimdi qoldau kerek” deydi. Meniñşe, Bayden äkimşiligi ötkir mälimdemelerdi batıl ärekettermen ilip äketedi deuge negiz joq. Biraq bwl tek boljam. Qorıtındı jasauğa äli erte, sebebi Bayden prezident bolğalı köp uaqıt ötken joq. – “Aq üy batıldıq tanıtpadı, qatañ sankciya salu kerek” degen key zañ şığaruşılarğa Bayden “Trampqa qarağanda odaqtastarmen birlese äreket etkimiz keledi” dep jauap berdi. Onıñ Tramptan özgeşeligi osı bolmaq. Sonımen qatar äkimşilik sankciya saluğa uaqıt kerek ekenin, al birlesken sankciyalar anağwrlım tiimdi ekenin de ayttı. – Biz qazir Resey şeneunikterine birqatar şekteu qoyatın Europa sankciyaları turalı ayta alamız. Qazir bärin “Vladimir Putinniñ aynalasındağı adamdarğa sankciya salına ma?”, “Soltüstik ağın-2″ jobasına soqqı jasala ma?” degen swraq qızıqtıradı. Naval'nıydıñ adamdarı da Putinniñ aynalasındağılarğa sankciya saludı wsınğan edi. Osı äreketter nemese äreketsizdik Batıstıñ Kreml'ge qatıstı naqtı wstanımın körsetedi. Eger bwl qadam jasalmasa, qoqan-loqınıñ bäri söz jüzinde ğana qaladı.
SANKCIYALAR TIİMDİ ME?
– Cizdiñ aytuıñızşa, sankciya Bayden äkimşiliginiñ Kreml' turalı şınayı wstanımın körsetedi. Biraq sankciyalardıñ tüpki maqsatı ne? Olar Putinge qattı qiındıq tuğızıp jatpağan siyaqtı. – Sankciya salamız dep qorqıtıp, sonıñ arqasında “Soltüstik ağın-2″ gaz qwbırı qwrılısın tağı eki jılğa sozdıq. Naqtı bağıttalğan sankciyalar nätije beredi. Biraq wzaq merzim twrğısınan olar tiimdi bolmauı mümkin. Sankciyanı qoldaytındar şekteu şaraları Kreml'diñ äreketin özgertedi dep ümittenedi. Bwğan qalay qol jetkizuge boladı? Naval'nıy jaqtastarınıñ aytuınşa, Putinniñ janındağı adamdarğa, yağni, sovettik “Politbyuronıñ” balamasına qatañ sankciya salınbayınşa, Putin sankciyalardı op-oñay aynalıp ötedi. Rasımen, Amerikanıñ bas prokurorğa sankciya salğanınan oğan kelip keteri bar ma? Sankciyalar köp salındı, biraq osı künge deyin olardıñ Kreml'ge eş mäni bolmadı. – Aq üyge Djo Bayden kelgeli Mäskeu men Pekin Amerikağa qarsı al'yans ideyasın qayta jüzege asıra bastadı. Eki el de Baydendi sınap otırğan siyaqtı. Jaqında Resey men Qıtaydıñ sırtqı ister ministrleri kezdesu ötkizdi. Onda da AQŞ-tı qattı sınadı. Bwl jolı Qıtay Kreml'den de asıp tüsti. Pekin AQŞ-pen baylanıs ornatqalı tarihta alğaş ret Amerikanıñ memlekettik hatşısın jariya türde jazalamaq boldı. Blinken Ankoridj qalasında eki eldiñ sırtqı ister ministrleriniñ kezdesuinde Qıtaydı sınağan edi. Mäskeu men Pekin Baydenniñ jigerin jete bağalamauı mümkin be?
– Uaqıt körsetedi. Pekin Baydenniñ Barak Obama äkimşiliginde vice-prezident bolğan täjiribesine qarap, Qıtayğa qarsı jigersizdik tanıtadı dep oylaydı. Olar Baydendi sınap otır. Alyaskadağı amerika-qıtay kezdesuinde qıtay delegaciyası basşısınıñ sözin qorlıq dep sanaymın. Ol barlıq diplomatiyalıq norma men ädepti wmıtıp, AQŞ-qa auır ayıp taqtı. Şın mäninde, Qıtaymen baylanıs –Bayden äkimşiligi üşin de ülken sın. AQŞ Pekinniñ Gonkongtegi demokratiyağa qarsı äreketterine jauap beruge mäjbür boladı. Tayvan'dağı jağday da uşığıp twr. Qıtay Tayvan'ğa äskeri şabuıl jasauı da mümkin. Mwnıñ bäri öte qauipti, sebebi Pekin Baydenniñ tözimin sınaymız dep artıq ketui mümkin nemese “Bayden – älsiz prezident” degen oymen äreket etui mümkin, – deydi Pol Gregori.
“BAYDEN AMERIKANIÑ İŞKİ PROBLEMALARIN ŞEŞUGE KÜŞ SALADI”
Bolaşaqta Bayden Amerikanıñ işki problemalarına nazar audaradı. Sondıqtan onıñ Reseyge nemese Qıtayğa qarsı akciyalarğa baruı ekitalay deydi Uil'yam Pomeranc: – Reseymen qarım-qatınasta ondağı adam qwqıqtarı mäselesine keyingi tört jılğa qarağanda köbirek män beretin sekildimiz, – deydi Uil'yam Pomeranc. Reseydiñ AQŞ-qa qarsı kiberoperaciyaları qarım-qatınastı uşıqtıruı mümkin. Meniñ oyımşa, Resey hakerleriniñ AQŞ ministrlikterine, zertteu ortalıqtarı men äskeri korporaciyalarına şabuılı turalı aqparat Reseydi SWIFT halıqaralıq tölem jüyesinen şığaruğa äkelui ıqtimal. Bwl turalı Resey basılımdarı da jazdı. Biraq Djo Bayden Amerikanıñ işki problemaların şeşuge küş saladı dep oylaymın. Bwl jöninde onıñ ülken josparları bar: Kongrestiñ memlekettiñ infraqwrılımına salınatın investiciya bağdarlamaların maqwldauı, salıq pen saylau reforması. Bwl tüsinikti de. Boljauımşa, Putin de eñ aldımen Reseydiñ işki probelamaların şeşuge tırısadı. Soñğı jıldarı ol AQŞ-pen baylanısın işki sayasi maqsattarğa qol jetkizu üşin paydalandı. Öz tanımaldığın arttıru üşin antiamerikanizmge jügindi. Biraq qazir oğan memleketti qırküyek ayındağı Duma saylauına dayındau kerek. Putinniñ äreketi onıñ äleumettik sayasatqa basımdıq bergenin körsetedi. Mağan Resey Konstituciyasına bıltır engizilgen özgeris äleumettik problemalardı şeşu üşin engizilgendey körindi.
“DJO BAYDEN QAJET BOLSA RESEYGE QARSI NAQTI ÄREKETKE BARA ALADI”
Eger Kreml' öz äreketimen Aq üydi naqtı äreketterge baruğa mäjbürlemese, Bayden äkimşiligi Reseydi elemeytin de şığar deydi Uil'yam Pomeranc: – Meniñşe, Djo Bayden qajet bolsa Reseyge qarsı naqtı äreketke bara aladı. AQŞ-tağı Resey hakerleriniñ äreketinen keyin sankciyalar artadı dep oylaymın. Kreml'diñ Amerikağa qauip töndiretin äreketteri de sankciya saluğa mäjbürleui mümkin. Kreml'diñ qastıq äreketteri bolmasa, Bayden Reseymen taytalasa qoymas. Eki taraptıñ teketiresti uşıqtıruğa nieti de, ıqılası da joq. Bwl jağday özgerui de mümkin. Sebebi Putin öz maqsatına jetu üşin tosınnan payda bolğan kez kelgen mümkindikti qalt jibermeytinin birneşe märte körsetti, – deydi Uil'yam Pomeranc. Devid Satter Baydenniñ Resey prezidenti turalı swraqqa jauabı negizinde qorıtındı jasamauğa şaqıradı: – Onıñ aytqanına qattı män bermes edim, sebebi bwl jay ğana qoyılğan swraqqa jauap edi. Reseyge qatıstı wstanım boyınşa Baydenge qısım körsetilip otır. Öytkeni demokrattar tört jıl boyı respublikaşıldardı Putindi wnatadı dep sögip keldi. Tramptan “Putin kisi öltiruşi me?” dep swrağanda, ol “Biz de adam öltiremiz” dep ayttı. Sondıqtan Baydenniñ “Putin – kisi öltiruşi” degenge kelisuden basqa amalı bolmadı. Bwrın Hilari Klinton, Florida senatorı Mark Rubio sekildi ıqpaldı adamdar da solay degen. Meniñşe, amerikalıq sayasatkerlerde “orıs liderleri adam öltiredi” degen bir bwlıñğır pikir qalıptasqan. Biraq olar mwnıñ mañızın tüsinbeydi, bayıbına barmaydı. Bwl ayıptardıñ halıqaralıq qatınastar üşin, reseylik liderlerdiñ äreketi üşin mañızı bar ekenin bağalay almaydı. “Putin degen kim?” degen swraqqa olar ädet boyınşa jattandı sözben jäne amerikalıq stereotiptermen jauap beredi. – Amerika prezidentteriniñ bwğan deyin basqa memleket basşısın “kisi öltiruşi” dep atağanı esimde joq. Bwl kezdeysoq jauap boldı dep aytu qiın. Ädette, prezidentter mwnday swraqtarğa dayın boladı ğoy.
– Bwl, ärine, Obama äkimşiligi kezindegi Baydenniñ äreketine kereğar. Hillari Klinton da qayta retke keltiru sayasatı avtorlarınıñ biri bolğan edi. Olar işki sayasi sebepterge baylanıstı wstanımdarın özgertedi. Eñ bastısı, Reseyge degen qatınas ünemi sayasatkerlerdiñ işki müddelerine, Amerikanıñ işki sayasatına qaray anıqtaladı. Sondıqtan “Baydenniñ jauabı onıñ Reseydegi jağdaydı tereñ tüsinetinin körsetedi” dep oylay qoymaymın. Dese de, prezident mwnı ayttı eken, demek Reseydiñ aşıq qılmısına köz jwma qaramauğa stimulı bar. Qalasañ da, qalamasañ da, bwl – jaqsılıqtıñ nışanı deuge boladı.
“MÄSKEU BATISTIÑ RESEY QILMISI TURALI AŞIQ AYTQANIN QALAMAYDI”
– Alğaşqı äreketterge qarap Baydenniñ Reseyge qatıstı sayasatınıñ qanday bolatının aytuğa bola ma? Mısalı, ol Europamen birigip, Kreml'ge sankciyalar salu turalı ayttı.
– Bwl öte mañızdı, biraq men bwl jağdaydıñ bwrınğıdan nemen erekşelenetinin körip twrğan joqpın. Tramp NATO müşelerin ortaq qorğanısqa köbirek aqşa töleuge köndirgisi keldi. Bwğan belgili bir deñgeyde qol jetkizdi de. Baydenniñ “Soltüstik ağın-2″ jobasına közqarası köp närseni körsetedi. Tramp bwl jobanı toqtatuğa tırıstı. Al Resey äreketine Baydenniñ qalay jauap beretinin bilmeymiz. Europalıq serikterine qısım körsetui ıqtimal. Äzirge Baydenniñ sözinen özgeris bayqauğa boladı, onıñ soñı äreketke wlasuı mümkin. Äsirese bolaşaqta qoldau tapsa. Ärine, Mäskeu Batıstıñ Resey qılmısı turalı aşıq aytqanın qalamaydı, işki cenzurası bolğanın qalaydı. Reygan bilikke kelgende, sovet liderleri kez kelgen qılmıs jasauğa dayın ekenin ayttı. Bwl sözi ras bolsa da, halıqaralıq janjal şıqtı. Putin rejimi jwrt Reseydiñ qılmısı turalı jaq aşpasa deydi. Biraq Bayden Kreml' jasağan qılmıstardı ayta bastasa, eger qanday da bir äreketke barsa, bwl ärine öte mañızdı. Meniñşe, bwl alğaşqı belgilerdiñ biri boladı. Putin qazir bireudi ulasa nemese öltirse, Bayden jauap beruge mäjbür boladı. Adamdar onıñ esine salıp, “Siz onı kisi öltiruşi dep ayttıñız, endi ne aytasız?” dep esine salıp twradı. – Qazir Kreml' mazasızdanıp jatqan da bolar. Sebebi Tramp bilikte bolğan tört jılda onı Putindi jaqtaydı dep ayıptağan adamdar Aq üyge keldi jäne olar sol sözinen bas tartpadı. – Meniñ oyımşa, Kreml'ge qarsı tolqın 2016 jılı bastaldı. Prezident saylauı kezinde Reseydi wnatatındarın aşıq bildirip jürgen demokrattar Mäskeudi aşıq ayıptadı. Bwl, sirä, memleket işindegi jağdaydı uşıqtırıp jiberdi. Reseydi sınauşılar, onıñ Trampen söz baylasqanın aytuşılar Reseydiñ şınayı qılmısına, Reseydegi jäne halıqaralıq qatınastardağı şınayı problemalarğa nazar audarmaytını ökinişti. Sebebi eger Boris Nemcovtıñ öltiriluin nemese malayziyalıq “Boingtiñ” atıp tüsiriluin alsañız da, Europadağı şeşen emigranttar men qaşqındardı öltiru nauqanın alsañız da, bwl – öte ülken mäsele. Eger Resey men onıñ liderleri işinde amerikalıqtar otırğan wşaqtı joyuğa boladı dep eseptese (wşaqta şınımen bir amerikalıq boldı), bwl Amerika üşin de, halıqaralıq qauımdastıq üşin de kürdeli mäsele emes pe? Reseydiñ saylauğa aralasqanı turalı äñgime eşteñe özgertken joq. Biraq işki sayasi şielenisti tuğızdı. Bwl – bwrmalanğan körinis. Eger biz Reseyge älemdik tarih jäne sayasi qatınastar ob'ektisi retinde qarasaq, onda sonday memleket qazirgi basqaru stilimen, qazirgi qwndılıqtarımen bolaşaqta qanday qauip töndire alatının oylau kerek. – Tayau aradağı jağday şe? Qazir Resey äskerileriniñ Ukraina şekarasında şoğırlanuına qatıstı qauip bar. Qarulı qaqtığıs bola qalğan jağdayda, Vaşington qanday äreketke baruı mümkin? – Bwl ukrainalıqtardıñ özin qorğau qabiletine baylanıstı. Ukrainağa qarsı ülken qarsılıq akciyası bolsa, Amerikalıq sayasi jağday Baydenniñ aytarlıqtay reakciyasın qajet etedi, – deydi Devid Satter.
“AMERIKA ÖZİ WMTILĞAN JAHANDANUDIÑ QWRBANI BOLIP OTIR”
Qıtay Donal'd Tramppen tört jıldıq teketiresten keyin üziliske ümittengen edi. Bolmay qaldı. Bayden Qıtaydıñ wyğırlarğa qatıstı äreketterin, Gonkongtegi azamattıq bostandıqtıñ şekteluin birneşe märte qattı sınadı. Sonımen qatar ispen de körsetti: joğarı lauazımdı qıtay şeneunikterine qarsı sankciya saldı. Vitaliy Kozırevtiñ aytuınşa, Bayden äkimşiligi Tramp äkimşiliginen kem äreket etpeydi. Biraq oğan qarağanda wyımdasqan türde, äri tiimdi äreket etui mümkin.
– Eñ bastısı – AQŞ-tıñ qanday jağdayda jauap qaytaratını. Qazir AQŞ-qa Qıtaydan qauip tönip twr, öytkeni Amerika özi wmtılğan jahandanudıñ qwrbanı bolıp otır, – deydi Vitaliy Kozırev. – Olar Qıtayğa liberaldı ekonomikalıq tärtip jüyesine enuge jol aştı, amerikalıq zañdar men instituttardı qoldana otırıp Amerika narığına kiruge mümkindik berdi. Ärine, Pekin AQŞ-qa Resey siyaqtı aşıq qarsı şıqpaydı. Qıtay öz standarttarına say asıqpay äreket etedi. Qıtay Amerika müddesine belgili bir qwrılımdıq qauip töndire bastadı. Al Bayden äkimşiligi jüyeli qarsılıq faktorın eskerip äreket etedi. Meniñşe, AQŞ pen Qıtay arasındağı köptegen baylanıstı eskersek, bwl jağday qatañ teketireske aynalmaydı. Ärine, Alyaskadağı kelissözder Qıtaydıñ erekşe wstanımın körsetti. Amerikanıñ qazirgi äkimşiligine sınmen qaraytının tanıttı. – Amerika prezidentteriniñ işinde birinşi bolıp Pekinge jariya türde qarsı şıqqan Tramp boldı. Ol Qıtay tauarlarınıñ importına tarif engizip, Qıtaydağı amerikalıq kompaniyalardıñ qwqıqtarın taptamaudı talap etti. Sol talap orındalğanda ğana Amerika narığına jol aşatının ayttı. Sonımen qatar ol Europa elderin Qıtaydıñ wyalı baylanıs tehnologiyasınan bas tartuğa şaqırdı. YAğni, ol Qıtaymen ekonomikalıq soğıs aştı. Onıñ aldındağı prezidentterdiñ bwğan batılı jetpedi. Al Bayden estafetanı jalğay ma? – Negizinen, Tramp Amerika narığında eksporttan tabıs tabu mümkindigin Qıtayğa satqısı keldi. Biraq Qıtaydıñ işki ekonomikalıq sayasatın özgertudi talap etti. AQŞ qarjı ministri Mnuçin Qıtayğa jii barıp twrdı. Ol Qıtaydağı ekonomikalıq sayasattıñ qwrılımdıq özgerisine, eldegi şeteldik firmalardıñ qwqığın keñeytuge qol jetkizge tırıstı. Bwl Qıtay basşılığınıñ narazılığın tuğızdı. Amerika Qıtay memlekettik käsiporındarın subsidiyalau sayasatınıñ, qarjılıq sayasattıñ özgeruinsiz amerikalıq kompaniyalarğa qıtay kompaniyaarımen teñesu qiınğa soğatının tüsindi. Qıtayğa äser etudiñ ekinşi jolı – tikeley qısım, yağni, balama mehanizm qwru. Qazirgi tañda amerikalıq baspasöz de, amerikalıq sarapşılar da Amerikanıñ öz jelilik seriktesterin qwruı kerek ekenin aytıp jür. Osılayşa, AQŞ Qıtaydıñ ıqpalın, äsirese Euraziyadağı ıqpalın tömendete aladı. Bayden äkimşiligi osı öñirde Qıtaydı ığıstıru üşin ekonomikalıq jäne sayasi al'yanstar qwruı mümkin. Sonday-aq ol Tramptıñ sankciya elementteri bar qısım körsetu ädisin de paydalana beredi. Bwl ädis Qıtay delegattarınıñ Alyaskağa kelgen kezinde de qoldanıldı. Delegaciya kelerden bir kün bwrın qıtay funkcionerlerine sankciya jariyalandı. – AQŞ-tıñ memlekettik hatşısı men Qıtay sırtqı ister ministriniñ Ankoridjdegi kezdesuinde qıtaylar eki minuttıq kirispe sözdiñ ornına 20 minut boyı Amerikanı ayıptap söz söylep tañğaldırdırdı. Olar eşqaşan bwlay istegen emes. – Bwl Putinniñ Myunhendegi 2007 jılğı sözin eske tüsirdi. YAğni, Batıstıñ aytıp jürgen demokratiyasına kümän keltiruge bolatının bükil älemge jariya türde körsetu. Amerika Qwrama Ştattarı qoldanatın ädister tiimsiz jäne AQŞ-tıñ özine keri äserin tigizedi dedi qıtaylar. Olar Qıtaydıñ seriktestik barısında tek beybit sayasatqa jüginetinin, al bwl AQŞ-tıñ sayasatına qarama-qayşı keledi dep mälimdedi. Bwl Qıtay üşin sätti, biraq Amerikanı ızalandırğan piar-akciya boldı. – Sonda bwl sovet nasihatı stilindegi propagandalıq şabuıl boldı ma? – Bwl sözderdiñ Qıtaydıñ işki sayasatına da äseri bar. Qıtayda Si Czin'pinniñ tım artıq ketip jatqanın aytıp jürgen toptar bar. Olar Si Czin'pinniñ AQŞ-pen baylanısqa nwqsan keltirgenin, Amerikamen özara baylanıs kezinde qol jetkizilgen ekonomikalıq jetistikterdi de kümändi jağdayda qaldırğanın aytadı. Bwl jerde qıtay halqınıñ partiottıq sezimin oyatu üşin qatañdıq tanıtu mindeti twrğan. Bwl jağday barlıq qıtay arnalarınan körsetildi. Meniñ oyımşa, qıtay halqınıñ köp böligi kördi. Qazir Qıtay sayasatta, äsirese, iri derjavalarmen qatınasta, konfuciylik bayıptı qatınastan ketip jatır. – Osı konfuciylik bayıptı ädisten ketu söz jüzinde emes, is jüzine ötui mümkin be? Tayvan'dağı jağday sekildi? Bwl turalı qazir köp aytılıp jür. – Qıtay küşi-quatın sezingen şığar. Meniñ äriptesterim Qıtay 2022 jılğı Olimpiada oyındarınan keyin Tayvan'dı qosıp aluğa tırısadı dep jatır. Si Czin'pinniñ “Qırımın” qaytaru äreketi. – Bayden äkimşiligi Qıtaymen qarım-qatınasqa mañızdı qadam jasay ma? – Meniñ oyımşa, AQŞ Pekinmen qanday da bir jolmen mämilege kele aladı, biraq oğan kümänim bar. Olay bolmasa, qaqtığısqa dayındalu kerek. Sondıqtan Japoniya, Avstraliya, AQŞ jäne Ündistan arasında Ündi-Tınıq mwhit strategiyası ayasında törtjaqtı odaq qwru turalı kelissöz jürip jatır. Onı Tramp äkimşiligi qabıldamadı, biraq keri qaytarmadı da. Äzirge AQŞ Qıtaydı toqtata alatınına senimdi. Ol älsizdeu, biraq üş, tört, bes jıldan keyin Qıtay Amerika Qwrama Ştattarına zaqım qarsı şığuı da mümkin. Azat Europa / Azattıq radiosı


text:
Aqmescitniñ bir qısmına dekabr 12 – yanvar 31 künleri arasında suv sıñırlı şekilde berilecek.
Bu aqta «Voda Krıma» KRP matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, suvnı künde eki kere söndürecekler: 6:00 - 10:00 ve 17:00 - 22:00 (yerli vaqıt) saatleri arasında: Glinki, Kubanskaya, Keçkemetskaya, Bela Kuna, Kuybışeva, Lermontova, Zoi Ruhadze, Bespalova, Generala Rodionova, Radişçeva soqaqlarında ve Kamenka, Hoşkeldı, Beloye 4-6, Akropolis, Aykovan mikrorayonlarında.
Şirkette añlatqanları kibi, suv söndürilüvi «Kiyevskaya soqağından Beloye rayonına qadar qazaiy qısmınıñ tamir işleri» ile bağılı. Bundan soñ suv teminlevini ğayrıdan pekitmege söz bereler.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BMT BA 76-ncı sessiyasınıñ prezidenti olğan Maldiv Tış işler naziri Abdulla Şahid ile körüşüv vaqtında, Rusiyeniñ Qırımnı arbiyleştirilmesiniñ qarşısınıñ alınması ve yarımadada insan aqlarınıñ qorunması şimdiki sessiyada prioritet olmalıdır, dep ayttı.
«Abdulla Şeyh ile körüşüv vaqtında, Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarında insan aqlarınıñ qorunması, Qırımnıñ arbiyleştirilmesiniñ toqtatılması ve Rusiyeniñ tecavuzına qarşı turuv BMT BA 76-ncı sessiyasınıñ prioriteti olmalıdır. Yaqın işbirlikni ve Ukraina başlatacaq muvafıq qararlarnıñ qabul etilmesini bekleymiz», – dep yazıla Zelenskıynıñ Twitter saifesinde.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BMT Baş kâtibi Antonio Guterres ile körüşüv vaqtında, Qırımda, Donbasta ve Rusiyede tevqif etilgen 450 ukrainniñ azat etilmesinde yardım etmesini istep cedvel berdi.
BMT Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası yetmiş altıncı sessiyasını sentâbrniñ 14-nde açtı. BM Baş Assambleyasınıñ umumiy munaqaşaları sentâbrniñ 21-nden sentâbrniñ 27-ne qadar keçirilecek.
Sentâbrniñ 9-nda BM Baş Assambleyası «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyet» maddesini saqlav qararına ve onı Baş Assambleyanıñ 76-ncı sessiyası kün tertibiniñ leyhasına kirsetüvge qoltuttı.
Sentâbrniñ 2-nde Birleşken Milletler, Baş kâtibi António Guterresniñ Qırım ve Aqyarda insan aqlarınıñ bozuluvına dair yañı maruzasını aydınlattı. Vesiqada qayd etilgenine köre, BM Baş kâtibiniñ maruzası 2020 senesi iyülniñ 1-nden 2021 senesi iyünniñ 30-na qadar müddetni qavrap ala ve «insan aqları ve halqara gumanitar uquq bozuluvlarını tarif ete».


text:
Behice Boran
Behice Boran (1910-1987) - belli qırımtatar tamırlı Türkiyeli ilk qadın siyasiy fırqa reisi.
Behice Boran, 1910 senesi mayıs 1-de Bursada doğdı. Qırımdan köçken ailesiniñ üyken qız balası edi. Tasilini litseyni bitirip İstanbulda aldı. Stipendiya qazanıp AQŞniñ Miçigan Universitetinde içtimaiyat (sotsiologiya) tasili aldı. Türkiyege 1939-da qaytqan Behice Boran orta mektepte ingliz tili dersleri berdi. Daa soñra Ankara Universiteti Til, tarih ve coğrafiya fakultetine kirdi. Mında dotsent vazifesinde çalıştı, 1948-de siyasiy körüşleri sebebinen universitetten çıqarıldı. 1946-da neşriyatçı Nevzat Hatkonen evlendi. 1950-de Türk barış severler cemiyetiniñ temelcileri içinde yer alğan Behice Boran mında temelci ve reis vazifesini aldı. Koreya cenkine asker yibergen Adnan Menderes ükümetini tenqit etken bir telegramma yibergeni içün qabaatlanıp 15 ay apis cezası aldı. 1961-de qurulğan Türkiye işçi fırqasına (Türkiye İşçi Partisi, TİP) 1962-de aza oldı, 1965-de millet vekili olıp saylandı. 1970-de TİPniñ IV Qurultayında umumiy reis oldı. 1971-de 15 yıl ceza aldı ve 1974 afusınen apisten çıqtı. 1975 senesi mayıs 1-de TİPni yañıdan qurdı. 1980 senesi sentâbr 12-den soñ Türkiyeden çıqtı ve 1987 senesi oktâbr 10-da Brükselde vefat etti.
Kitapları[deñiştir | kodunı deñiştir]
- İş Bölümü ve Kadının Sosyal Mevkii,
- Toplumsal Yapı Araştırmaları,
- Türkiye ve Sosyalizm Sorunları,
- İki Açıdan Türkiye İşçi Partisi Davası,
- Niye Birleşiyoruz, Ne İstiyoruz, Niye Dönüyoruz
Tercimeleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Platon (1944) Devlet Adamı,
- Granville-Barker, Harley (1946), Voysey Mirası,
- Steinbeck, John (1964) Sardalya Sokağı,
- Fast, Howard Melvin (1966) Hürriyet yolu
Tış bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bibliothèque nationale de France Frenkistan milliy kitaphanesiniñ (BNF) identifikatorı: açıq malümat platforması — 2011.
- ↑ FemBio: БaHk iHфopMaцiï пpo BидaTHиx жiHok, Frauendatenbank, БaHk дaHHыx o Bыдaющиxcя жeHщиHax
- ↑ Bibliothèque nationale de France Frenkistan milliy kitaphanesiniñ (BNF) identifikatorı: açıq malümat platforması — 2011.


text:
Advokat Emil Kurbedinov salı künü, iyülniñ 30-nda, Aqmescitniñ psihiatrik hastahanesinde tutulğan Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Emiruseinovnı ziyaret etti. Bu aqta Kurbedinov Facebookta yazdı.
Advokatnıñ aytqanına köre, Emiruseinov «bir şeyni şikâyet etmey». Bunıñnen beraber, Kurbedinov, bu tedbir insannıñ aq ve serbestligini boza, dep qayd etti.
«Sağlığı yerinde ve tutuv şaraitler de yahşı. Elbette, diger taraftan, qayd etilgen cinayetlerde qabaatlanğan şahıslarnen beraber tutulması, mahkeme qararı olmağanda devamlı psihiatrik tedqiqqe yatqızılması ve bu tedbirniñ diger hususiyetleri mahsus hızmetlerniñ ameliyatında telükeli bir meyil ola», – dep qayd etti o.
Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, o, apiske alınğan qırımtatarlarnıñ psihiatrik hastahanege avuştırılmasını sebepsiz dep saya, çünki bunıñ kibi psihiatrik tedqiqler belli bir cinayetlerde, hususan qatil ve subyancılarda yapıla.
Daa evel haber etilgeni kibi, iyülniñ 25-nde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Qurman gruppası) üç mabüsi Arsen Abhairov, Rustem Emiruseinov ve Eskender Abdulganiyev psihiatrik hastahanege yatqızıldı.
Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ psihiatrik hastahanege yerleştirilmesine dair malümatnı izaatlamay.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Arsen Abhairov, Eskender Abdulganiyev ve Rustem Emiruseinovnıñ sıñırlav tedbirini sentâbrniñ 13-ne qadar uzattı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırğızistan deputatlarınıñ işğal etilgen Qırım ziyareti «eki taraflı munasebetlerniñ añlaşma-uquq bazasınıñ qaidelerini ve vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarğa kiriş qaidelerini boza». Bu aqqında Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ Ukrainada Qırğızistan işlerini vaqtınca baqqan Batırkan Sırgabayevge yazğan mektübinde aytıla.
Vesiqa kopiyasını Refat Çubarov mart 28-de Facebook saifesinde aydınlattı.
«Rusiye işğalcileri yarımadanıñ tamır halqı qırımtatarlarnı açıq sürette ve sert bir şekilde taqip etken vaqıtta Qırğızistan parlamenti deputatlarınıñ qanunsız ziyaretleri utanmaz bir şey olğanını aytmağa da kerekmey. Vaqtınca işğal etilgen Qırımda Rusiye işğalcilerine qarşılıq köstergen Ukraina vatandaşlarınıñ itibarını ve Ukraina devletini kimse aqaretlep olamaz», – dep aytıla mektüpte.
Çubarov Batırkan Sırgabayevni ukrain kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunıp, Qırğızistan deputatlarınıñ Qırım ziyaretini ukrain cemaatçılığına resmiy şekilde añlatmağa çağırdı.
Batırkan Sırgabayevniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi yazğan mektübine bergen bir de bir cevabı şimdilik yoq.
Qırğızistandaki Ukraina elçisi Mıkola Doroşenko bazarertesi künü, mart 27-de, Qırğızistan Tışqı işler nazirligine yerli siyasetçilerniñ işğal etilgen Qırım ziyaretlerinden sebep diplomatik narazılıq bildirdi.
O, «Qırğızistan Tışqı işler nazirligine daa bir kere barıp kelmege» kerek olacağını ayttı. Yaqında bu memleketniñ daa bir siyasetçisi İrina Karamuşkina Qırımnı ziyaret etti. Elçi «Qırğızistan akimiyeti eşitip, belli tedbirler alır», dep ümüt ete.
Qırğızistan deputatları mart 18-21 künleri diger memleketlerniñ siyasetçileri eyyetiniñ erkânında işğal altındaki Qırım yarımadasında olıp keçken tedbirlerde iştirak etti. Bunı Doroşenko Radio Azattıkqa bildirdi.
Qırğızistan parlamentiniñ matbuat kâtibi İbragim Nurakun uulu Radio Azattıkqa bildirgenine köre, resmiy şekilde yarımada ziyareti olmadı, amma ayrı deputatlar Qırımnı ziyaret etkendir.
Ukraina Tışqı işler nazirligi çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Qırım ziyaretlerinden vazgeçmege çağırğan edi. Nazirlik çetel siyasetçileriniñ Qırım ziyaretleri resmiy sayılmağanını da qayd etken edi.


text:
Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin Avropa Birligi MİDiniñ yolbaşçılarına, ilhaq etilgen Qırımda ötkerilgen Rusiye saylâvalrınıñ teşkil etilüvi ve keçirilüvine alâqadar olğan 140tan ziyade şahısnıñ cedvelini teslim etti, dep haber ete ukrain KHV Ukraina MİDiniñ müdiri Oleksiy Makeyev.
«Biz cedvelni teslim ettik. Anda 140tan ziyade şahıs kirsetildi», – dep bildire«İnterfaks-Ukraina» Makeyevniñ sözlerini.
Daa evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qırımda Rusiye ötkergen saylâvlarnıñ teşkil etilüvinde iştirak etken Rusiye akimiyeti ve şahıslarğa nisbeten halqara cemaatçılıqnı sanktsiyalarnı quvetlendirmege çağırğan edi.
Martnıñ 18-nde Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda prezident saylâvları ötkerildi. Resmiy Kyiv, ayrıca bir qaç halqara teşkilât ve dünyanıñ bir çoq devleti yarımadada keçken saylâvlarnı tanımay.
Ukraina MİDi daa evel martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qırımda ötkerilgen saylâvlar qomşu Rusiyedeki prezident saylâvlarınıñ qanuniyligini şübe doğurğanını aqqında beyan etken edi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prerzidentiniñ saylâvları tanılmaması aqqında ABniñ çetel işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyanatında söz yürsetilmekte.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala «Krıla» (Qanatlar) adlı yañı single çıqardı.
Yırcınıñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, «Krıla» türküsi «er kes başqa insanlarnıñ yardımına muhtac olğanı aqqında».
«Men selfmade ibaresini sevmeyim, çünki, men bellesem, o kerçek degil ve bizlerni başqalarğa nazaran yükselte. Epimiz muayyen bir ailelerde dünyağa kelemiz, ana-babamız bizlerge yol köstere, terbiyeley, bizge öz sevgisini bere. Ayatımıznıñ er basamağında bizge yardım etken, ilham ve qanat bergen insanlar rastkele», – dep bildire Jamalanıñ sözlerini matbuat hızmeti.
Olar bergen malümatqa binaen, türküniñ muzıkasını Jamalanıñ özü, sözlerini ise, Tatyana Milimko yazğan eken.
Yırcınıñ yañı türküsini Apple Music, Google Play, Deezer, Youtube, Soundcloudte tapmaq mumkün.
Jamalanıñ bundan evelki «Sumuyu» (Canım sıqıla) adlı singlı 2017 senesi sentâbr ayında çıqqan edi. Aynı isim altındaki kompozitsiyadan ğayrı, oña «Lübıtı» (Sevmek) türküsi de kirdi.
Ayrıca Jamala «Vıkradena printsesa: Ruslan i Lüdmila» (Hırsızlanğan printsesa: Ruslan ve Lüdmila) adlı ukrain multfilminiñ soñunda qullanılğan, «Tı lübov moya» (Sen menin sevgimsim) türküsini icra etti. Filmniñ numayışı martnıñ 7-nde keçirilecek.


text:
Rusiye Qırımda olayatqan adiseler içün mesuliyetlidir, şu cümleden insan aqlarınıñ bozuluvı içün, çünki onı işğal etti, dey İnsan aqları boyunca Avolpa mahkemesiniñ işlerinden akimiyet vekâletlisi Boris Babin.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde oktâbr 15 künü bildirdi.
«Rusiye özüne qoşmasa bile, episi bir işbu territoriyada insan aqlarınıñ bozuluvı içün mesuliyetli olacaq edi. Buña misal Rusiyege qarşı Avropa mahkemesiniñ Pridnestrovye boyunca qararı, Türkiyege qarşı Şimaliy Qıbrıstan boyunca ve ilâhre. Yani, işbu ceet şimdi bir şey deñiştirmey», – dey ekspert.
O dey ki, Avropa mahkemesi siyaset ile oğraşmay, o aqiqaten işbu bozuluvlar içün kim mesulieytli olğanını bilmeli.
Ukraina Rusiyege qarşı endi 4 davanı açtı. Bu davalarda Qırım işğali ve Donbasstaki arbiy areketlerden sebep insan aqlarınıñ bozuluvı qayd etilgen. Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin aytqanı kibi, Ukraina halqara mahkemelerde Qırım işğal ve Donbass qısmınıñ işğali içün Rusiyeden 50 mlrd dollar miqdarında tazminni ödemege talap ete.


text:
Bazarertesi künü, yanvar 27-sinde Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy rayon arbiy mahkemesiniñ binasına "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçilerniñ Qırımdan kelgen soy ve yaqınlarını mahkeme oturışına yibermediler.
Bunı "Qırım birdemligi" cemiyet birleşmesi haber ete.
"Mahkeme binasınıñ qapıları kilitlengen edi, tedbirler keçirilgeninen añlattılar, tafsilât olmadı. Qol tutmaq içün kelgen qadınlar ve vatandaşlar tışarıda tura", - aytıp berdi faaller.
Bildirile ki, bu oturışta qabaatlav tarafınıñ esas şaatını, FSB hadimi Nikolay Artıkbayevni sorğüğa çekecek ediler.
oyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiyede koronavirus sebebinden Halqara Sankt-Peterburg iqtisadiy forumnı lâğu ettiler. Bunı Rusiye matbuatına atıf etip Azatlıq Radiosı haber etti.
Peterburg forumı - Rusiye ticaretiniñ eñ büyük er yıllıq tedbiri. Onda adet üzre Rusiye prezidenti, üküm azaları, Rusiye ve halqara biznesiniñ vekilleri iştirak ete.
Tedbir iyünniñ başında keçecek edi. Bu forumnıñ lâğu etmesiniñ ilk adisesi.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Sentâbr 27-sinde Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ oturışında Rusiye prokurorı Aleksey Aydinov, terrorcılıq propagandasında qabaatlanğan cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovğa altı yıllıq apis cezasını istedi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Daa evel Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi aynı şu oturışında, jurnalistler Aleksandra Yefimenko, Mihail Batrak, Seytumer Seytumerov ve Taras İbragimovnıñ sorğulamasını red etti. Olar, cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ davası boyunca imaye şaatları kibi kösterilgen ediler.
Sentâbr 26-sında mahkeme, Memedeminovnıñ özüni de sorğuğa çekti. O, prokurornıñ suallerine cevap bermekni red etti, amma anketa malümatı aqqında mahkeme suallerine cevaplanmağa razı oldı.


text:
Kiyev – Kütleviy haber vastalarında Ukrainada devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatlarınıñ cedveli peyda oldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ malümatına köre, qıdırılğan deputatlarnıñ episi Ukrainağa qarşı faaliyette iştirak etmedi. Olarnıñ fikirince, «Regionı Krıma» fraktsiyasınıñ sabıq azası Enver Abduraimov ve «Kurultay-Ruh» fraktsiyasınıñ temsilcisi Safure Kacametova «satqınlar cedveline» sebepsiz kirsetildi.
2015 senesi mart 26-da Ukraina Baş prokuraturası Qırım Yuqarı Radasınıñ 76 sabıq deputatını qıdırmağa başladı. Olarnı Ceza kodeksiniñ 111-inci maddesi boyunca cinayette şekleyler – devlet hainligi. Başta bu işniñ bazı şahısları aydınlatılğan edi, lâkin avgust 6-da Tsentr jurnalistskih rassledovaniy neşiriniñ saytında bütün cedvel derc etildi. Taqiqatnıñ malümatına köre, Qırımnıñ sabıq deputatları istilâcı devletke qoltutıp, Ukrainağa qarşı faaliyette iştirak ettiler.
Bu malümat peyda olğan soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi ki, eki qırımtatar siyasetçisi, Enver Abduraimov ve Safure Kacametova, bu cedvelge sebepsiz kirsetildi. Meclis reisi dey ki, olar ekisi de 2014 senesi fevral 27 künü keçirilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ nevbetten tış qanunsız sessiyasına qarşı çıqıp, onıñ işinde iştirak etmediler.
«Enver Abduraimov ve Safure Kacametova Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qararlarına riayet etip, Qırım Yuqarı Radasınıñ (fevral 27-den soñ) 2014 senesi mart 15-ke qadar keçirilgen toplaşuvlarında iştirak etmediler – Ukraina Yuqarı Radası «Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ vekâletlerini toqtatuv, qanunsız «Qırım devlet şurasınıñ» nevbetteki «toplaşuvlarında» da vekâletlerni toqtatuv aqqında» №891 – VII Qararnı qabul etti», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Lâkin bir qaç künden soñ Meclis reisi elde etken malümatını aydınlattı, oña köre, Rusiye Qırımnı öz nezareti altına alğan soñ Abduraimov Qırım Devlet şurasınıñ bazı toplaşuvlarında iştirak etken edi.
«Bizni duşman saymağa yeter endi!»
Qırım parlamentiniñ sabıq deputatı Safure Kacametova qıdırılğan şahıslar cedvelinde öz adını körip şaşıp qaldı.
Ukraina, bizni duşman saymağa yeter endi!Safure Kacametova
«Ayağım ağırğanından sebep Ankarada olıp keçken Bütündünya qırımtatar kongressiniñ işinde iştirak etip olamadım. Meni sıñırda beklegen sürprizni tasavvur etem. Ukraina, bizni duşman saymağa yeter endi!», – dep yazdı o Facebookta.
Kacametova qabaatını red etip, Ukraina devletine qarşı areket etmegenini bildirdi.
«Bildirmek isteyim ki, fraktsiyadaki ortaqlarım kibi, 2014 senesi fevral 27-de Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ nevbetten tış toplaşuvında iştirak etmedim. Bundan ğayrı, ayağımnıñ yarasından sebep 2013 senesi dekabr ayından başlap 2014 senesi fevral ayına qadar deputat faaliyetini toqtatqan edim», – dedi o.
«Satqınlar cedveliniñ» daa bir sıması Enver Abduraimov qıtaiy Ukrainada oña qarşı açılğan cinaiy taqiqatnıñ açılması aqqında malümatnı daa izaatlamadı.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa qayd etti ki, Ukraina Baş prokuraturasınıñ Qırımnı Ukrainanıñ ayırılmaz parçası olaraq körip, yarımada nezaretini ğayıp etmesine alâqası olğan belli şahıslarnı şeklemek aqqı bar. Lâkin, onıñ fikirince, taqiqat organları bu meselege diqqatlı yanaşmaq kerek, çünki, Meclis malümatına köre, bu işke yalıñız Abduraimov ve Kacametovanıñ degil, diger deputatlarnıñ alâqası da yoq.
«Derc etilgen cedvel qısqartıla bile. Prokuratura angi areketlerni taqiq etkenini ögrenmeli. Fevral 26-27 künleriniñ vaqiaları olsa, sessiya zalında parlament reisi qayd etken raqamdan az deputat bulunğanını bilemiz. Kvorum yoq edi, 50 deputat bile kelmedi, cedvelde ise 76 deputat mevcut», – dedi Celâl.
O, «satqınlar cedveline» sebepsiz tüşken sabıq deputatlarnıñ adlarını aytmadı, çünki bu malümatnı daa teşkermek kerek, dep tüşüne.
Ganışnıñ qabaatı barmı?
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ Abduraimov ve Kacametova ile bağlı malümatı deñişmey, ve al-azırda taqiqatçılar bu şahıslarnıñ cinayetke alâqası barmı-yoqmı baqalar. Bunı Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorınıñ birinci muavini Nazar Holodnitskiy Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Taqiqat devam etmekte. Eñ yaqın vaqıtta neticeler çıqarılacaq. Uquq ceetinden qıymet kesilip, belli qararlar alınacaq. Taqiqat ya yekünlenecek, ya da deñişmeycek», – dep ayttı Holodnitskiy.
Onıñ aytqanına köre, cedvelde adı olğan 76 sabıq deputattan biri qıtağa kelse, onı yaqalap, cezasını belgilemek içün mahkemege alıp ketecekler. Böyle bir qarar mahkeme tarafından qabul etildi. Bu yalıñız Qırım Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatı Vasiliy Ganışqa ait degil. Onı apis cezası beklemey, çünki 2015 senesi aprel ayında ukrain uquq qoruyıcıları onı yaqaladılar ve o, SİZOda buluna. Avgust 4-te taqiqat onıñ işini mahkemege berdi.
Nazar Holodnitskiyniñ bildirgenine köre, mahkemeden aldın taqiqat elde etken malümatqa köre, Ganış Ukrainağa qarşı faaliyette iştirak etken edi. Sabıq deputat 2014 senesi mart 6-da Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ toplaşuvında iştirak etken edi, o toplaşuvda ise Qırımnıñ statusı aqqında «referendum» keçirilmesi aqqında qarar qabul etilgen edi.
«Bundan soñra 2014 senesi aprel 11-de Ganış qanunsız alda meydanğa ketirilgen «Qırım Cumhuriyetiniñ devlet şurasınıñ» toplaşuvında iştirak etti, bu toplaşuvda Qırım Cumhuriyetiniñ Rusiye Federatsiyasınıñ subyeti olaraq «anayasası» qabul etildi», – dep ayttı Holodnitskiy.
Bunıñnen beraber, Ganış Qırımnıñ Rusiye devlet şurası teşkil etken Kefe şeer şurasınıñ saylavlarında deputat namzetini köstergen edi.
Şeklengen ve onıñ adliyecisi Andrey Rudenko devlet hainligi qabaatını red etip, taqiqatnıñ malümatı sebepsiz olğanını qayd eteler. Ganışnıñ imayesi bildire ki, o, 2014 senesi mart 6-da parlament toplaşuvında bar edi, amma «referendum» keçirilmesine qarşı rey bergen edi.
«Aprel 11-de o, Qırım anayasasına rey bermedi. Onıñ rey bergenini tasdıqlağan ne resmiy protokol, ne de video bar. Onıñ qanunsız organnıñ deputatı olğanını tasdıqlağan bir de bir vesiqa yoq», – dep ayttı adliyeci Rudenko.
Ganışnıñ imayesiniñ zanınca, onıñ 2014 senesi sentâbr ayında Kefe şeer şurasınıñ saylavlarında iştiraki cinayet degil. Andrey Rudenkonıñ aytqanına köre, yerli öz idare organları devlet organları sayılmay, bu sebepten Ganış qanunsız akimiyet organlarınıñ meydanğa ketirilmesinde iştirak etmedi.
Aqiqat kimniñ tarafında – mahkeme qarar alacaq. Ganışnıñ işi baqılacaq yer – daa belli degil. Bunı eñ yaqın vaqıtta Kiyevniñ Memuriy mahkemesi belgileycek.


text:
Avropa Birliginiñ mahkemesi Lüksemburgta, Rusiyeli iş adamı, prezident Vladimir Putinge yaqın olğan Arkadiy Rotenbergke qarşı Qırım işğalinden soñra kirsetilgen sanktsiyalarnı qısmen destekledi. Bunı Radio Svoboda Haber ete.
Mahkeme, Rotenbergke qarşı 2014 senesi 30 iyülde qabul etilgen sanktsilarnı esassız olaraq tanıdı. Bunen beraber mahkeme 15 mart 2015 senesi kirsetilgen yaptırımlarnen razı oldı. Bu sanktsiyalarnıñ sebebi daa doğru añlatılğanınen bağlı. Metinde, Rotenberniñ «Stroygazmontaj» şirketi Qırımğa köpür qurmaq içün devletten sımarış alğanı qayd etile. Bundan evel Avropa Birliginde, Rusiyeşi milliarder yarımadanıñ işqalinen bağlı olğanına sadece ima ete ediler.
Mahkeme şikâyetinde Rotenberg, sanktsiyalar onıñ şahsiy mülk aqqını bozğanını ayta edi. O, yaptırımlar aqqında alınğan qararlarnı lâğu etmege, ve ziyanlarnı qaytarmağa talap ete edi. Lâkin AB mahkemesiniñ qararında Rotenbergke berilecek tazminatlar aqqında söz yürsetilmey.
Rusiyeli biznesmen 2014 senesi iyül ayında, onıñ şirketi Keriç keçitinden qurulacaq köpürniñ leyasını azılap başlağan soñ, sanktsiyalarğa oğratıldı. İş adamına AB devletlerine kiriş yasaq etildi, onıñ Avropa banklarında saqlanılğan paraları ise tevqif etildi. Soñra aynı yaptırımlar AQŞ tarafından qabul etildi.
Rotenbergten ğayrı, «Rosneft», VEB, VTB, «Sberbank», «Gazprom neft» ve TV alıpbarıcısı Dmitriy Kisilöv te Avropanıñ sanktsiyalarına şikâyet ettiler.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala ukrain tibbiyet hadimlerine qol tutmaq içün Instagramda aktsiya başlattı.
Yırcı urbalarını satıp, bu parağa ekimler içün qoruv qıyafetini satın almağa qarar aldı.
«Evde oturğanda aqlıma böyle bir ğaye keldi. Urbamnı ekimler içün qoruv qıyafetlerine deñiştirmege isteyim! Urbalarımnı paylaşacam. Olarnı satın ala bilesiñiz, ümüt etem ki, sizni quvandıracaq. Karantin biter, güzel ve kerekli urbalarıñız qalır! Eyilik yaparsıñız – ekimlerni qoruv qıyafetlerinen temin etmege yardım etersiñiz», – dep yazdı Jamala.
Karantin sebebinden Jamalanıñ faalligi internetke keçti. Martnıñ 24-nde Jamala yırcınıñ Instagram ve Facebook resmiy saifelerinde yayınlanğan online kontsert yaptı.
Yırcı, qırımlılarğa videoda muracaat etip, karantin vaqtında evde qalmalarını ve onıñ esas şartlarına riayet etmelerini rica etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Qırımda Keriç keçitinde salı künü, yanvar 6-da, aqşam yel süratı saniyede 12 metrni teşkil ete. Yekâne naqliyat müdirligi bildire ki, saat 18:30 ruzgâr ep quvetleşe.
Soñki malümatqa köre, al-azırda «Kavkaz» limanında 20 yengil ve 25 yük maşinası nevbetini bekley, «Qırım» limanında – 20 yengil ve 15 yük maşinası.
Eki parom çalışa – «İonas» ve «Olimpiada».
Yük yolunda Slavânsk-na-Kubani limanında 10 yük maşinası, Novorossiysk limanında – 45 yük maşinası, Keriç deñiz ticaret limanında 27 yük maşinası nevbetini bekley.
Malüm ki, Qırımda sıfırdan aşağı 23 derece olmasını bekleyler. Qırımğa eñ yaqın olğan Rusiye ava limanı qardan sebep çalışmay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Minskte «norman dörtü» sammitiniñ körüşüvi bitken soñ onıñ neticelerinden biri olaraq uçucı Nadejda Savçenkonıñ taqdiri aqqında añlaşmasını adladı.
«Men Nadejda Savçenkonı azat etüv meselesini köterdim ve eñ yaqın vaqıtta tibbiy teşkerüv bitken soñ ve taqiqatnıñ ilk neticeleri çıqarılğan soñ bunıñ yapılacağı aqqında malümat aldım. Men bunı acele yapmağa rica ettim, Frenkistan prezidenti ve Almaniya kantsleri menim muracaatıma qoltuttılar. Bu bizim talabımız edi», – dep ayttı Petro Poroşenko.
Savçenkonıñ adliyecisi Mark Feygin qayd ete ki, muzakerelerde uçucınıñ azat etilmesi aqqında añlaşqanlardır. «Almaşuv cedvelinde bar kibi», – dep yazdı adliyeci Twitterde.
Ukrain uçucısı Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı olğanı ve PACE halqara immunitetini alğanına baqmadan, 2014 senesi yazdan berli Rusiyede apiste buluna. Rusiyede onı eki Rusiye jurnalistiniñ ölümine alâqası bar olğanında ve Rusiye-Ukraina sıñırından qanunsız alda keçüvde qabaatlaylar. İmayeniñ malümatına köre, jurnalistler öldürilgende Savçenkonıñ alibisi bar (bunı onıñ cep telefonınıñ geolokatsiya malümatları tasdıqlay), «sıñırdan keçüv» ise Lugansk vilâyetiniñ separatistleri ve Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri teşkil etken qaçıruvdır.
Moskva Basman mahkemesi fevral 10 künü uçucı Nadejda Savçenkonıñ apis müddetini mayıs 13-ne qadar uzatqan edi. Uçucı buña narazılığını bildirip, açlıqnı ilân etti.
O, bayağı azğan, ve adliyecileriniñ aytqanına köre, «ine alıp, yavaş-yavaş ölmekte».
«Nastoyaşçeye vremâ» bildirgenine köre, Rusiye Savçenkonıñ azat etilmesi meselesini Avropa Birligi ve PACE kibi halqara teşkilâtlar ile muzakerelerde qullandı. Aynı bu vasta ile Minsk körüşüvlerinde Rusiye Ukrainağa şartlar qoydı. Petro Poroşenko ise olarnı «qabul etilmeycek» bir şey dep adladı. Şartlar arasında Donbassnıñ alelhusus statusı da bar edi degen fikir mevcut.
Savçenkonıñ imayesi evelden bergen malümatına köre, uçucınıñ azat etilmesi «memleket reberleriniñ siyasiy qararlarına», yani Vladimir Putinniñ emrine bağlı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, 11 ukrain siyasiy mabüsine Levko Lukyanenkonıñ adına stipendiyasınıñ tayinlemesi aqqında fermannı imzaladı, dep bildirile devlet başınıñ saytında.
"Qanunsız apiste tutulğan müddetke ve azat etilüvden soñ daa bir yılğa devlet stipendiyasını böyle kişilerge tayinlemek: Aleksey Bessarabov, Valentin Vıgovskiy, Pavlo Ğrıb, Volodımır Dudka, Mıkola Karpük, Stanislav Klıh, Oleksandr Kölçenko, Yevğen Panov, Aleksey Sızonoviç; bir yıl müddetine: Ğenadiy Afanasyev Yuriy Yatsenko", - denile beyanatta.
2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda «Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı. Rusiye nezareetindeki Aqyar şeer mahkemesi 2019 senesi aprel 4-ünde "ukrain diversantları" davasınıñ" iştirakçileri Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovğa 14 yıllıq apis cezasını üküm etti.
2016 senesi avgust ayında Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) ilhaq etilgen Qırımda «ukrain diversantları» yaqalanğanını ilân etken edi, olar yarımadada terakt kerçekleştirmege azırlanğan ekenler. Tutulğanlar belli bir müddet devamında Moskvanıñ Lefortovo SİZOsında olıp, Qırımğa ketirilgen edi.
2018 senesi iyülniñ 13-nde Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Panovnı 8 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. O, tahqiqat ile kelişmege razı olmadı.
Ukraina vatandaşları Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Gennadiy Afanasyev ve Aleksey Çirniyni Aqmescit şeerinde 2014 senesi mayıs ayında Rusiye Federal telükesizlik hızmeti yaqaladı. Olarnı Qırımnıñ Rus cemaatı ofis qapusı ve «Yekâne Rusiye» fırqasınıñ ofis pencerelerini ateşke bermesinen qabaatladılar. Bu areketler Rusiye taqiqatı tarafından «terrorizm» olaraq tanıldı.


text:
Yanvarnıñ 22-nde Ukraina baş naziri Denis Şmıgal Kanada baş nazir muavini ve Maliye naziri Hrıstâ Friland ile telefonnen laf etkende bu memleketni Qırımnı işğalden azat etüv platformasına qoşulmağa davet etti.
Bu aqata Ukraina Nazirler kabinetiniñ matbuat hızmeti haber etti.
“Ukraina baş naziri Kanada baş nazir mkvinine “Qırım platforması” aqqında aytıp berdi ve Kanadanı oña qoşulmağa davet etti”, – dep yazalı bildirmede.
«Qırım platforması» halqara sammiti Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq. Bu aqta Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva haber etti.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov emin ki, yañı halqara meydançıqnıñ quruluvı «Qırımnı qaytarmağa» yardım etmeycek.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.