text:
Lvivde martnıñ 9-nda milliy rekord qoyuldı – Taras Şevçenkonıñ eseri eñ kütleviy şekilde icra etildi. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ mühbiri haber ete.
Lviv vilâyetiniñ 30-dan ziyade taqımından 407 bandurist Kobzarnıñ abidesi ögündeki meydanda «Vasiyet» («Zapovit») ve «Reve ta stogne…» yırlarını beraber icra etkenler. Tedbir ukrain şairi ve ressamı doğğanınıñ 205 yılına bağışlandı.
«Mında bediiy müessise ve başlanğıç mekteplerniñ çeşit taqımları toplaştı, tecribeli icracılar da bar. Er keske haber etildi, istegi olğanlar qoşuldı. Banduranı ögrenmege başlağan balalar da bu bediiy tedbirde iştirak ete», – dep tarif etti Mıroslava Turkalo, Lviv vilâyetiniñ devlet memuriyetindeki medeniyet, millet ve din meseleleri departamentiniñ yolbaşçısı.
Daa evel Hersonda 130 bandurist Kobzarnıñ eserlerini icra etip, milliy rekord qoyğan edi.
Ukrainada martnıñ 9-nda ukrain şairi ve ressamı Taras Şevçenko doğğanınıñ 205 yılı qayd etile.
Taras Şevçenko işğal etilgen Qırımda da añıldı. Yalta ve Aqyarda şeer sakinleri Kobzarnıñ abidesine çeçek ketirdi. Aqmescitte Rusiye tarafdarları da çeçek qoydı.
Taras Şevçenko 1814 senesi martnıñ 9-nda dünyağa kelip, edebiyat ve ressamlıq icadı sayesinde meşur oldı. O, ukrain medeniyetiniñ eñ büyük timsallerinden biri ola.


c: text/html

text:
Keriçte bilinmegen adamlar yolğa biñlerce buğabaş balıqnıñ başlarını attı, bildire “Kerç FM”.
Bu beyanatlarğa köre, taşlantılar, Kirova-Kazakova burulışında ve “Beloçka” tükânı qarşısında maşnadan dağıldı.
Onı körgenler, yol yalqaq qarışmağa oşadı, dep ayta: maşnalae sürülip kete, patapatçı, yavaş ketse de, az qaldı yoldan uçıp ketecek edi. Bundan başqa sakinler yaramay qoquğa şikâyet ete.
Aprelniñ 29-ında Berdânsk sıñır bölüginiñ ukrain sıñırcıları, Belosarayskaya kosa civarında balıq tutqan adamlarnı yaqaladı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bu aqqında malümat çeh aliy oquv yurtınıñ resmiy saytında bar.
Bu sebepten universitet Vatslav Gavel stipendiyasını kirsete ve tasil universitet programması vastasınen maliye etilecek.
İnsan aq-uquqları bozulğan, qorquzuv ve repressiyalar olğan memleketlerniñ studeleri ariza yaza bileler.
Stipendiya oquv programmasına köre berile.
Onı çeh tilini bilmegenler de ala bile. Böyle studentler içün Pragadaki Karlov universitetiniñ til ve mahsus azırlıq İnstitutında çeh tilini bir yıllıq ögretüv kursı keçirile.


text:
«Qırımdan köçip kelgenler» hızmet etken mesken kooperativı» cemaat teşkilâtınıñ reberi Rustem Emiraliyev Qırım.Aqiqatqa Qırımdan köçip kelgenlerniñ Lviv vilâyetinde yerleşkenini añlattı.
– Rustem, keçmişiñizden başlayıq. Bundan evel nenen oğraşqan ediñiz? Cemaat faaliyeti ile nasıl oğraşmağa başladıñız?
– Qırımtatar faalleriniñ çoqusı kibi men sürgünlik yerlerinden Vatanına qaytqan halqıma yerleşmege yardım etmek içün cemaat faaliyetine başladım. Bir sıra problem bar edi, ve cemaat faalleri olmasa, halq olarnı qolay al etip olamaz edi. Qırımda Bağçasaray rayonında otura edim – Qırımnıñ qırımtatarlar çoq yaşağan rayonlarından biri. Bağçasaray rayon devlet memuriyetindeki milletlerara munasebetler bölüginde çalıştım. Böylece semetdeşlerimniñ yerleşüvi ile bağlı problemlerini köre edim ve, elbet de, elimden kelgeni qadar yardım etmege tırışqan edim.
Rayon reberligi ve yerli meclis meni körip, Kiyevdeki Ukraina prezidenti yanında Milliy devlet idaresi akademiyasına kirmege tevsiye ettiler. Men bunı muvafaqiyetnen yaptım. Akademiyanı bitirgen soñ Ukraina mesken-kommunal hocalıq Nazirliginde çalıştım, amma canım ep Vatanıma çeke edi. Bu sebepten Qırımğa qayttım ve halqnıñ problemlerini çezmege başladım.
– İşğalden soñ Lviv vilâyetinde cemaat faaliyetine devam ettiñiz?
– E, men «Qırımdan köçip kelgenler» hızmet etken mesken kooperativı» cemaat teşkilâtını qurdım. Bugünde-bugün memleket içinde köçken (MİK) yüz elli qorantanıñ temsilcisi bu teşkilâtnıñ azası ola. Tarih tekrarlana, biz kene yañı yerde yerleşemiz. Ukrainada bir çoq vilâyet bar, amma Lviv vilâyeti Qırımdan köçip kelgenlerni eñ çoq celp ete. Tabiiy bir al, çünki köçip kelgenlerniñ büyük qısmı – qırımtatarlar, qırımtatarlarnıñ Lviv vilâyetiniñ sakinleri ile munasebetleri er daim sıcaq edi. Olar Avropa integratsiyası ve demokratiyanıñ tarafdarı olalar, bu bizni birleştiredir.
– Qırımtatarlar Lviv vilâyetinde nasıl yerleşe?
Bugünde-bugün Lviv vilâyetinde köçip kelgen 10900 insan resmiy olaraq qayd etildi
– Bugünde-bugün Lviv vilâyetinde köçip kelgen 10900 insan resmiy olaraq qayd etildi. Vilâyet devlet memuriyeti reisiniñ 2015 senesi avgust 28-de çıqqan № 460/0 / 5-15 buyruğı esasında Lviv vilâyetinde memleket içinde köçip kelgen şahıslar içün qurucılıq obyektleriniñ yerleşmesi ile oğraşacaq işçi gruppa meydanğa ketirildi. Men bu işçi gruppanıñ azası olam. 15.09.2015 sanında olıp keçken toplaşuvımızda memleket içind köçkenlerniñ yerleşüv meseleleri baqıldı. Köçip kelgenlerge em vaqtınca, em daimiy mesken berilmesi müim meselelerden biridir. Lviv vilâyeti devlet memuriyeti köçip kelgenlerge vaqtınca mesken bermek içün obyektlerni saylamaq içün bir sıra iş yaptı, böylece 500-den ziyade kişi ev ala bilecek. Bu, elbet de, yeterli degil. Bu sebepten işçi gruppa köçip kelgenlerge şahsiy ev qurmaq imkânını bermek içün topraq damartılarınıñ(152 dane) ayırılması aqqında añlaştı.
– Mında maddiy qıyınlıqlar bardır?
– Şahsiy ev qurucılığı köçip kelgen kişiniñ öz parasına maliye etilecektir. Maalesef, bizim maddiy vaziyetimiz eñ azından otura bilmek şaraitleri ile ev qurmağa imkân bermey. Bundan ğayrı, qurucılıq içün ayırılğan yerlerde ne suv, ne gaz, ne elektrik ağları, ne de yollar bar. Devlet ve vilâyet bücetlerinde bu ihtiyaclarnı qarşılaycaq para yoq. Böyle etip, yaqın vaqıtta köçip kelgenlerniñ mesken meselesi al etilemez. Millionlarnen para kerek. Bu sebepten, yerli akimiyet ve cemaat vilâyette köçip kelgenlerniñ yerleşüv meselelerini çezmek içün halqara donor teşkilâtlarınıñ iştiraki ile konferentsiyalarnı keçirmege teklif eteler.
– Yalıñız maddiy meselelermi bar?
Bütün meseleler pek yavaş baqıla
– Tek o degil, bir sıra mesele bar. Bütün meseleler pek yavaş baqıla. Köçip kelgenlerniñ vaqtı ise pek qıymetlidir. Qurucılıqqa berecek paralarını olar icarege bermege mecburlar. Er keske belli olğan qırımtatar birligi ve qoltutuvı yardım ete.
Kene yahşı Ukraina halq deputatı Oksana Yurinets ile tanıştım. O, mecburen köçip kelgenlerniñ meselelerini ögrenip, olarnıñ menfaatlarını qorçalamaq içün faal areket ete. Deputat muracaatları sayesinde o bürokratik maşinanıñ işinde tezleştirilmesine irişip, Ukrainanıñ 2014 senesi oktâbr 20-de çıqqan №1706-VII sayılı «Memleket içinde köçip kelgenlerniñ aq-uquqları ve azatlığını teminlev aqqında» qanunına yerli olaraq riayet etilmesini talap ete.
– Keleceknen bağlı nasıl planlarıñız bar?
– Bugün men, teşkilâtımıznıñ azaları ve bizim ailelerimiz Lviv vilâyeti bizim içün ekinci Vatanımız olacağından eminmiz, lâkin canlarımız tarihiy Vatanımız Qırımğa asret qalıp dayanacağından emin degilmiz. Bu sebepten bir kün kelir, ve bizler azat etilgen tuvğan Qırım yarımadasına qaytıp olurmız, dep inanamız.


text:
Keçken asırnıñ 80-90 yıllarında qırımtatarlarnıñ yarımadağa avdetini vesiqalaştırmağa imkân oldımı? Ne içün ukrain ve çetel jurnalistleri avdet mevzusınen meraqlanıp başladı? Halq acısını fotosuret vastasınen ifade etmek qıyınmı?
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ «Qırım aqşamı» efirinde «Ukraina sesi» («Golos Ukrainı») neşiriniñ közeticisi ve fotojurnalisti Oleksandr Klimenkonen subetleşemiz.
– İlk işleriñizni ne zaman yapqan ediñiz?
İnsanlar narazılıq köstere, qırımtatarlar içün musaviylik talap ete edilerOleksandr Klimenko
– Men bunı ilk defa 1987 senesi Qarasuvbazar yanındaki Zuya qasabasında körgen edim. Maşnada ketken arada bir lager kördim. Anda qırımtatarlar turıp narazılıq köstere, ellerinde Lenin ve Gorbaçovnıñ resimleri bar edi. İnsanlar narazılıq köstere, qırımtatarlar içün musaviylik istey ediler. Bu maña hucur olıp köründi, çünki 1987 senesi edi, perestroyka kete, amma daa iç bir kütleviy narazılıq yapılmağan edi. Men bunı çekip, bu bir tarih olğanını is ete edim.
– 80-nci yıllardan soñ qırımtatar mevzunı taqip etken ediñizmi?
– Ebet taqip ettim, çünki meraqlı edi. 1989 senesi men bir daa Qırımğa bardı, o zaman «Silski visiti» gazetasında çalışa edim. Bizim Nataşa Litvinenko degen jurnalistimiz bar edi. Biz yaqında avdet etken insanlarnı taptıq. Men Elzara Batalovanı rast ketirdim, o zaman o kiçkene bir qızçıq edi. Şimdi ise o Ukraina halq artisti. Enver Mecitovnı hatırlayım. O, maña 1918 senesi Qırım, Bağçasarayda doğğan dep yazılğan pasportını köstergen edi, lâkin milleti – «tatar» dep yazılğan, qırımtatar dep yazmaq yasaq edi. Qarasuvbazarda yaşağan qartbaba ve qartananen beraber, olarnıñ sürgünden evel Sudaq yanında yaşağan Ay-Serez qasabasına ketmege qarar berdik. Kelip çıqqan soñ, olar eski mezarlıq yerini kösterip, baştaşlarından yasalğan bir şeyni kösterdiler. Olar evel yaşağan evine de bardıq. Anda başqa insanlar yaşay edi, kelip olarnen selâmlaştıq. Olar masa dontaqan edi. Lâkin ne qadar qılaysız alda olğanımnı hatırlayım.
– Bundan soñ Qırımğa ne qadar sıq bara ediñiz?
– 1992 senesi mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnıñ sürgün hatırası kününe barğan edim. Anda Mustafa Cemilev, ağlağan qartbaba ve qartanalar bar edi. Ondan soñ da pek çoq barğan edim.
– 2014 senesi Qırımğa barğan ediñizmi?
– Meydanda biraz yaralanğanım içün Qırımğa barıp olamadım.
– Maqaleler, reportajlar ve malümat olğan olsa, ne içün 2014 senesi Ukrainanıñ qıta qısmında qırımtatarlar aqqında pek çoq şey bilmey ediler?
– Men ve Qırımğa raatlanmağa barğan insanlar çoq şey bile ediler. Lâkin umumen bu aqta çoq aytmaq ve subetleşmek kerek edi.
– Qırımda angi yerni daa ziyade sevesiñiz?
– Biz apayım ve oğlumnen Qırımda 10 yıl raatlandıq. Eñ sevgen yerlerim – Yalta ve Aqyar. Anda menim dostlarım qaldı. Pek acınıqlı şey. Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ ilhaqı devam etkence, men anda asla barmam.
(Metinni Anna Danilova azırladı)


text:
Ukraina mustaqil media zenaat birligi Dnepropetrovsk vilâyet memuriyetiniñ reisi İgor Kolomoyskiy Radio Svoboda jurnalisti Sergey Andruşkodan mart 20 künü yüz bergen ziddiyet içün afu soramalı degen fikirdedir.
Bu aqta zenaat birliginiñ beyanatında aytıla.
«Devlet memurlarınıñ yararlıqları yalıñız jurnalistlerni degil, adiy vatandaşlarnıñ namus ve qadrini aqaretlemege aq bermey. Incıtmaq ıntıluvları küçüni degil, zayıflığını köstere. Bundan da ğayrı, İgor Kolomoyskiy büyük media resursınıñ saibi ola, böylece, o, öz fikrini qolay şekilde vatandaşlarğa yetkize bile», – deyler birlikte.
Mında şunı da qayd eteler ki, Kolomoyskiy «Devlet hızmeti aqqında» Ukraina Qanunınıñ 5-nci maddesini boza. Oña köre, «devlet hızmetçisi vatandaş, yolbaşçı ve hadimlerge ürmet ile yanaşmaq kerek».
Dnepropetrovsk vilâyet memuriyetiniñ reisi İgor Kolomoyskiy mart 20 künü Radio Svoboda jurnalisti Sergey Andruşko ile qaba sürette laf etti. Ziddiyet yarı gece «Ukrtransnafta» ofisi yanında yüz berdi
«Ukrtransnafta» ofisinde altı saat bulunıp, tışarı çıqqan Kolomoyskiy jurnalistniñ «memur gece devlet şirketi ofisinde ne yapa» degen sualini eşitip, oña küfür sözlerni aytıp, ne içün o, şirketke diversantlarnıñ kirmesi ile meraqlanmağanını soradı.


text:
Qırımda aprel 1-de ATR telekanalınıñ işi toqtatılsa da, onıñ hadimleri iş yerlerine keldiler, – dep haber ete Qırım.Aqiqat. Olarnıñ aytqanına köre, olar er kün işke kelecekler.
«Bugün, aprel 1-de, saba ATR telekanalınıñ hadimleri işke keldiler. Bizler işimizni toqtatmaycaqmız, bizler keldik ve işimizge devam etemiz. Er kün çalışacaqmız», – dep ayta ATR telekanalınıñ jurnalisti Safiye Ablâyeva.
Lâle bala telekanalı ve Meydan radiosınıñ hadimleri de iş yerlerine keldiler.
«Sabadan er bir hadim keldi, bizim ümütlerimiz çoq ve bizler çalışmağa azırmız, lâkin qısqa bir teneffüsten soñ», – dep ayttı Meydan radiosınıñ alıp barıcısı Qırım.Aqiqatnıñ mühbirine.
«ATRniñ sabası hadimlernen beraber qoqulı qave ile başlandı. Bizde ananeviy toplaşuv oldı, yaqın vaqıtqa vazifelerimiz belgilendi, bizler olarnı yerine ketirmege azırmız. Mediaholdingge kirgen resurslardan iç biri çalışmasa da, iş esnası yekünlenmey. Bizler ümütlerden vazgeçmeyip, er kün işke kelecekmiz ve çalışacaqmız», – dep ayta ATR telekanalınıñ jurnalisti Zarina Vaapova.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.
Qırımtatar kütleviy haber vastaları arasında Rusiyede yalıñız «Golos Krıma» gazetası qayd oldı, gazeta rusça çıqa. Neşirniñ malümatına köre, gazetanıñ cemi olaraq 6 biñ nushası çıqacaq ve yañı adı olacaq – «Golos Krıma New».


text:
Qırımda «Tral» şirketiniñ sabıq işçilerine aylıq borçları ve keç qalğan muddeti içün tazminat tölendi. Tölengen paralarnıñ miqdarı 150 biñ rubleni (68 biñ grivna civarında) teşkil etmekte.
Bu aqta Moskva nezareti altındaki Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Muessisede bildirilgenine köre borç, işçiler işten boşatılğan künü ödenmege sebebinden taa keçken yılnıñ noyabr ayından berli toplanğan eken.
Rusiyeniñ memuriy qanun bozuv Kodeksiniñ 6 q. 5.27 maddesi mücibi (iş munasebetleri çerçivesinde cinaiy areketleri olmağan alda, belgilengen muddet içinde aylıq ve diger tölevlerniñ tolusınen ya da qısmen ödenmemesi) işçi aqqını bozğan müdürge qarşı memuriy ceza davası açılğandır.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/10 avgust
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 10 avgust biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Xalıqara biodizel köne (en)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1845 — Abay Qunanbay ulı, qazaq şağir, kompozitor häm fälsäfäçese.
- 1874 — Antanas Smetona, Litvanıñ berençe prezidentı.


text:
Advokat Nikolay Polozov Rusiye FSBsiniñ qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı Qırımda açqan dava malümatını incelep, kelişiksizliklerni taptı.
Polozovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, davada Rusiye qanunlarına uyğun olmağan üç esas şey bar.
«Birincisi – 224 maddesine istinaden dava malümatınıñ büyük qısmı ukrain tilinde berilgen, hususan tapılğan silâ cenkte qullanılğanına dair ekspertiza. Rusiye qanunlarına köre, bütün dava malümatları rus tilinde olmalı», – dep añlattı Polozov.
322 maddesiniñ 3-nci qısmına istinaden «Rusiye devlet sıñırını qanunsız keçüv» qabaatlavına köre, dava malümatlarında Mustafa Cemilev «Armânsk» Rusiye keçiş noqtasından qanunsız şekilde keçti, dep aytıla, amma 2014 senesi qanunlarğa köre böyle keçiş noqtası yoq edi.
«O, aytılğan cinayetten bir yıl keçken soñ qayd etildi. Böylece, tahqiqat cinayet yapılğan yerni belgilemedi. Dava malümatlarında Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağını tasdıqlağan vesiqa da yoq. Bundan ğayrı, Cemilev bu yasaq aqqında kerekli kibi haberdar etilmedi. Yani vesiqa gizli ve onı kimse körmedi: ne men advokat olaraq, ne müvekkilim, ne de tahqiqatçı (pek müim davalar tahqiqatçısı Magomed Magomedov – QA)», – dep qoştı o.
Advokatnıñ qayd etkenine köre, «silânı qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşımada» Cemilevni mesüliyetke çeküv müddeti daa 2019 senesi bitti.
Polozov, işğal etilgen Qırımda Cemilevge qarşı davanıñ ilk tahqiqatı yekünlendi, dep bildirdi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, onı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda taqip etkenlerge qarşı ğarbiy sanktsiyalarnıñ kenişletilüvini talap etmege niyetlene.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.


text:
İnternette yılbaş gecesi Qırımnıñ eñ yüksek noqtası olğan Roman Qoşta Ukraina bayrağı tiklengenini köstergen video peyda oldı.
«Qırımnıñ eñ yüksek noqtasında, Roman Qoş töpesinde, ukrain halqına sayğı köstermek içün, ve umumiy tarihımızda eñ yahşısınıñ hatırasına, Rusiyeli bir rus ile Ukraina bayrağı tiklenildi», – dep yazdı video müellifi Aleksandr Poltavskiy.
Videoda levha müellifi «ukrainlilerge terroristlerni quvıp, barışıq qurucılıqqa başlamağa» tiley.
«Men Rusiyede doğdum ve östim. Menim mentalitetim rustır. Lâkin sarı ve mavı renkler yalıñız müsbet duyğularımnı doğura, qırmızı-mavı-beyaz renkler ise menfiy duyğular doğura», – dep ayttı video müellifi qolunda Ukraina bayrağını tutıp.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Vloten, G. v., & Hatiboğlu, M. S. (1986). Emevi devrinde Arab hakimiyeti, Şia ve Mesih akideleri üzerine araştırmalar. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi.Chicago-tyylinen lähdeviittaus
Vloten, Gerlof van, ja Mehmed Said Hatiboğlu. Emevi Devrinde Arab Hakimiyeti, Şia Ve Mesih Akideleri üzerine Araştırmalar. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 1986.MLA-viite
Vloten, Gerlof van, ja Mehmed Said Hatiboğlu. Emevi Devrinde Arab Hakimiyeti, Şia Ve Mesih Akideleri üzerine Araştırmalar. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 1986.


text:
«Qırımnıñ işğalden azat etilmesi» ile bağlı mesele Ukrainanıñ milliy ğayesi ola bile. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırımnıñ kurort ve turizm sabıq naziri, Ukrainanıñ agrar siyaseti naziriniñ keñeşçisi Aleksandr Liyev bildirdi ve şimdi «işbu mesele devlet tarafından baqılmağanını» qayd etti.
Aleksandr Liyevniñ fikrine köre, Ukraina yarımadanıñ işğalden azat etilmesiniñ strategiyasını işlep çıqarmalı.
«Devlet ğayet menfiy işmarnı yollay. Putin içün müsbet, Ukraina tarafdarı olğan qırımlılar içün menfiy. Menim, siziñ içün. Bugün yarımada meselesi pek te müim olmağanı aqta bir işmar», – dey Liyev.
Ukraina agrar siyaseti naziriniñ keñeşçisi dey ki, Ukraina devleti Rusiyege halqara teşkilâtlardan tesir ete bile, amma bunı yapmay. Liyevniñ aytqanı kibi, Ukraina Qırım meselesini er bir saada kötermeli, Ukraina agrar siyaseti nazirligi etkeni kibi.
«Ukraina agrar siyaseti naziriniñ keñeşçisi olam. Biz bu mesele ile «Massandra», «Novıy Svet»ten oğraşamız ve ilâhre. Olarnıñ halqara toplulıqta işini blok etemiz. Rusiye eksperteleri degeni kibi, bu sebepten şirketler müflis olmaqtadır. Olarnı Rusiye devlet şirketleri olaraq adlaylar. Böyle alda, yardım etsinler, aqaça ile, Rusiye rubleleri ile»,– skazal Liyev.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı meseleleri boyunca vekâletlisiniñ faaliyetini ömürge keçirüv bölüginiñ sabıq müdiri Arsen Jumadilov, qaysı biri 2015 senesi Odessa vilâyeti Belâyev rayonınıñ yolbaşçısı vazifesine tayinlengen edi, Odessa vilâyet devlet memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini vazifesine yarışta ğalebe qazandı. Bu aqta Ukraina devlet hızmeti meseleleri boyunca Milliy agentlikte bildirdiler.
Konkursta eki nazmet iştirak etti. Jumadilov 11,8 baa qazanıp, ğalip çıqtı, onıñ raqibi Vadim Arisov 11,23 baa aldı.
Odessa vilâyet devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Gürcistan sabıq prezidenti Mihail Saakaşvili ola.


text:
Rusiye polisiniñ hadimleri mayısnıñ 18-nde Rostov mahkemesiniñ Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (dördünci gruppa) mabüslerine qarşı oturışuvı ile video konferentsiya bağı olğan Aqmescitteki mahkeme binası ögünde bulunmağa yasaqladı.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ videosında polis hadimleri mahkeme binasınıñ azbarını terk etmege talap etip, «mında oquv yurtu bar, şunıñ içün yabancılar kirip olamay», dep ayta.
Polis hadimi keçenleri mektep talebeleri ve hadimleriniñ ölümine ketirgen Kazan mektebindeki facia sebebinden terror telükesine yol bermemek içün tedbir alına, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesi Qırım müendislik pedagogika universitetiniñ yanında yerleşe.
Mahkeme ögünde toplaşqan diñleyciler polis talabınen mahkeme ögünden ketmege mecbur oldı.
Bugün Ukraina ve dünyada qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añıla. Qırımnıñ farqlı şeer ve rayonlarında qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına tedbirler keçirile. Mayısnıñ 18-i arfesinde qırımtatar faallerini polis tenbiledi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İslâm-Terek qasabasında «Qırım marafonı» areketi çerçivesinde Qırım mahkemeleri tarafından izinsiz yapılğan piketlerde iştirak etüv için qabaatlı tanılğan faaliyetçilerniñ cöremelerini tölemek içün 7 920 ruble (3 770 hrivna – QA) toplandı.
Bunı qırımtatar faaliyetçisi Alimdar Bilâlov bildire.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Kremlniñ kontroli altında bulunğan Canköy rayon mahkemesi Lenur Kerimovğa 15 biñ rublelik cöreme tayin etti, Fevzi Abduramanov üstüne 10 biñ rublelik cöreme yazıldı. Ayder Suleymanov ve Remzi Kutuzovnıñ işleri boyunca oturışuvlar dekabrniñ 19-na keçirildi.
Daa evel «Qırım birdemligi», tevqifler ve tintüvlerge narazılıq bildirmek maqsadınen bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatar faaliyetçilerine cöremeler tayin etken mahkemelerniñ binaları yanında 10 rublelik maden aqçalarınıñ toplanması başlanğanını bildirgen edi.
Dekabrniñ 18-nde Qırımda, daa evel tintüvler ve tevqiflerge cevaben bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarğa qarşı 70-ke yaqın mahkeme oturışuvı ötkerilmekte. Faaliyetçilerge qarşı, tayin etilgen piket ötkerüv tertibiniñ bozulması munasebeti ile (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, madde 20.2, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi.
Mahkeme oturışuvları, cümleden, Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında ötkerilmekte. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler bir maqsat, bir niyet ve umumiy teşkil etilüv ile birleştirileler» şeklinde çıqarılğan hulâsa, qabaatlav tarafınıñ baş delili olaraq qabul etilmekte.
Qırımda oktâbrniñ 14-nde, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Rusiye Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde qırımtatarlarğa qarşı 13 cinaiy dava bar, dep bildirdi advokat Edem Semedlâyev mayısnıñ 30-nda online ötkerilgen «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ körüşüvinde.
Semedlâyev, laf birinci instantsiya aqqında kete, daa üç cinaiy dava istinaf basmağında buluna, dep qoştı.
«Pek çoq insan bar. Buña halq faciası demek mümkün. Çette turmağan, bu davalarda iştirak etken, halqqa aqlarını ve serbestligi qorumağa yardım etken advokat zenaatdaşlarıma daa bir kere teşekkürler bildirmege ister edim. Taras Mihayloviçke (Ukrainanıñ Rusiyeniñ Rostov-na-Donu baş konsulı Taras Malışevskiy – muar.), Ukraina konsullığına daima yardım etkenleri, qol tutqanları, balalarnı ziyaret etkenleri içün minnetdarlığımnı bildirmege ister edim», – dedi advokat.
Semedlâyev «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ körüşüvi vaqtında Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde baqılğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» gruppası aqqında tarif etip, gizli şaatlar aqqında ayttı ve böyle şaatlarnı «devlet agentleri» dep adlandırdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler. 2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
2021 senesi mart ayında ABD Devlet departamenti 2020 senesiniñ insan aqları maruzasınıñ «Ukraina – Qırım» bölüginde «quvet qurulışlarınıñ suistimalları, insan hırsızlavları ve işkenceler» aqqında haber etti. Esabatta «barışıq toplaşuvlarnıñ serbestligine ve birleşme serbestligine, hususan Qırımtatar Milliy Meclisine kirişkenleri, din kütme serbestligi sert şekilde sıñırlana» dep qayd etile.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Birleşken Milletler Baş Assambleyasınıñ 1948 senesi dekabr 10-da qabul etilgen 217-nci A (111) qararı ile ilân olundı.
İnsan ailesiniñ cemi azalarına has olğan menlik duyğusı em de olarnıñ musaviy ve ayırılmaz aqlarınıñ tanılması adalet ve umumiy barışıqlıqnıñ temeli olğanını nazarğa alaraq; ve
insan aqlarına lâqaydlıq ve aqaret beşeriyetniñ vicdanını ğadaplandırğan vahşiy amellerge alıp kelgeni ve insanlarnıñ söz ve aqide serbestligine malik olacağı, qorqu ve muhtaclıqtan azat olacağı bir dünyanıñ yaratılması insanlarnıñ eñ büyük arzusı kibi beyan etilgenini nazarğa alaraq; ve
insannıñ istibdat ve basqığa qarşı eñ soñ çare olaraq baş kötermege mecbur qalmamasını temin etmek maqsadında insan aqlarınıñ uquq üstünligi ile qorulmasınıñ zarurlığını nazarğa alaraq; ve
milletler arasında dostluq munasebetleriniñ inkişafını desteklemekniñ zarur olğanını nazarğa alaraq; ve
Birleşken Milletler halqlarınıñ Nizamnamede insannıñ esas aqlarına, insan şahsınıñ degerligi ve qıymetine, erler ve qadınlarnıñ musaviyligine olğan işançlarını tasdiqlağanları, içtimaiy teraqqiyat ve yaşayış şaraitleriniñ daa ziyade serbestlik müitinde yahşılaştırılmasına qoltutmağa qarar bergenlerini nazarğa alaraq; ve
aza devletler Birleşken Milletler Teşkilâtı ile işbirlikte bulunıp, insan aqlarına ve temelli üriyetlerine bütün dünyanıñ kerçekten de sayğı köstermesi ve riayet etmesini teminlemek mecburiyetini alğanlarını nazarğa alaraq; ve
bu aqlar ve üriyetler er kes tarafından aynı şekilde añlaşılması yuqarıda qayd etilgen mecburiyetniñ tolusınen yerine ketirilmesi içün büyük emiyetke malik olğanını nazarğa alaraq,
Birleşken Milletlerniñ Baş Assambleyası
er kes ve cemiyetniñ er bir qurumı mezkür Beyannameni daima köz ögünde tutaraq, bu aqlarğa ve üriyetlerge, maarif ve tasil yolunen, terakqqiy milliy ve halqara tedbirler yolunen, olarnıñ em de Teşkilâtqa aza olğan devletlerniñ halqları, em de bu devletlerniñ idaresi altında olğan topraqlarda yaşağan milletler arasında bu aqlarnıñ dünyaca ve semereli şekilde tanılması ve tadbiq etilmesini teminlemege ğayret etmeleri içün mezkür İnsan Aqlarınıñ Umumiy Beyannamesini ilân ete.
Bütün insanlar serbestlik, menlik ve uquqlarda musaviy olıp dünyağa keleler. Olar aqıl ve vicdan saibidirler ve biri-birilerinen qardaşçasına munasebette bulunmalıdırlar
Er kes ırqı, tüsü, cınsı, tili, dini, siyasiy ve diger aqideleri, milliy ya da içtimaiy, bir de-bir tabaqağa mensüpliginden, serveti ve diger er angi alından qatiy nazar mezkür Beyannamede ilân etilgen tekmil aqlar ve bütün serbestliklerge malik olmalıdır.
Bundan ğayrı mensüp olğan memleketniñ ya da hududnıñ siyasiy, uquqiy ve halqara statusına, bu hududnıñ mustaqil, özüni idare etmegen ve ya da mustaqilligi er angi bir şekilde sıñırlanğan olıp-olmamasından qatiy nazar insanğa nisbeten iç bir farq kösterilmemelidir.
Er kes yaşamaq, serbestlik ve şahsiy havfsızlıq aqqına maliktir.
İç bir kimse qullıq ya da esaret altında bulunmamalıdır; qullıq ve qul ticaretiniñ bütün çeşitleri yasaqtır.
İç kimse iskence ve yahut zalımane, ve ya da onıñ degerligini aqsımlağan munasebet ve cezağa oğratılmamalıdır.
Er kes qayerde olsa olsun, kendisiniñ uquq subyekti olaraq qabul etilüv aqqına maliktir.
Qanun qarşısında er kes birdir ve farqsız olaraq uquq tarafından musaviy qorçalanılmaq aqqına maliktir. Er kes, işbu Beyannameni bozğan er türlü aqsımlav ve böyle aqsımlavnı qızıştıruvdan qorçalanılmaq musaviy aqqına maliktir.
Er kes onıñ, anayasa ya da qanun teminlegen, esas aqları bozulğan taqdirde, selâhiyetli milliy mahkemeler tarafından bu aqları tiklenmek aqqına maliktir.
İç kimse esassız yaqalanmaz, tutuvlanmaz yahut sürgün etilmez.
Er kes, onıñ aqları ve borcunı belgilemek em de oña qarşı kösterilgen cinaiy qabaatlanuvnıñ delilligini tesbit etmek içün, tolu musaviylik esasında, onıñ işi mustaqil ve bitaraf mahkeme tarafından aşkâr ve adaletli tarzda baqılmaq aqqına maliktir.
1. Cinaiy suçı olmasında qabaatlanğan er kes, onıñ qabaatı qanuniy tertip ile, aşkâr mahkeme esnasında ve bütün qorçalav imkânları teminlengen alda belgilenmegence, qabaatsız, dep tanılmaq aqqına maliktir.
2. İç kimse, nasıldır areket esasında cinayet etkeni ya da areketsizligi içün, olar yapılğan vaqıtta milliy yahut halqara uquq boyunca cinayet sayılmasa, mahküm etilmez. Yapılğan cinayetke kesilmek ihtimalı olğan ceza, o berilgen vaqıtqa köre, daa da qattı ola bilmez.
Kimse, onıñ şahsiy ve aileviy ömürine, meskenine tiyilmemezlik, yazışmaq sırına yahut onıñ namus ve itibarına esassız kirişmek, qast etmek areketlerine oğratıla bilmez. Er kes, böyle kirişmek yahut qastlardan qanun qorçalavı aqqına maliktir.
1. Er kes, devlet çerçivesinde serbest yürmek ve yaşağan yerini seçip almaq aqqına maliktir.
2. Er kes, er angi, şu cümleden, öz memleketini terk etmek ve öz memleketine qaytmaq aqqına maliktir.
1. Er kes, taqipke oğrağanda başka memleketlerde sığınaq bulmaq ve ondan faydalanmaq aqqına maliktir.
2. Bu aq, taqip asılında siyasiy olmağan cinayetke ya da Birleşken Milletlerniñ maqsadı ve mevamlarına zıt kelgen areketke esaslanğan taqdirde, işletile bilmez.
1. Er kes vatandaşlıq aqqına maliktir.
2. Kimse öz vatandaşlığından yahut, vatandaşlığını deñiştirmek aqqından esassız marum etilmez.
1. Çağına yetken erler ve qadınlar, ırq, milliy ya da diniy alâmetlerine baqmadan, evlenmek ve aile qurmaq aqqına malikler. Olar, evlenecekte, evli olğanda ve ayrılışqanda aynı aqlarnı qullanmaqtalar.
2. Nikâh yalıñız evlenecek eki tarafnıñ da serbest ve tolusınen razılığı ile olabilir.
3. Aile cemiyetniñ tabiiy ve esas birlemidir em de cemiyet ve devlet tarafından qorçalanmaq aqqına maliktir.
1. Er kes, şahsiy ve başqalarnen beraberlikteki mal-mülk saibi olmaq aqqına maliktir.
2. Kimse esassız alda öz mal-mülkünden marum etilmez.
Er kes fikir, itiqat ve din serbestligi aqqına malik; bu aq – em şahsiy tarzda, em de başqalarnen beraberlikte, alem-aşkâre ya da hususiy alda, oquvda, ibadet etüvde ve diniy merasimlerni becergende – öz dinini yahut itiqatlarını deñiştirmek ve öz dinini yahut itiqatlarnı izar etmek serbestligini içine almaqta.
Er kes, tış qarışuvına oğramağan fikirler ve olarnı serbest ifade etmek aqqına malik; bu aq, öz itiqatlarına riayet etmek serbestliginden ve istegen vastalarnen em de, sıñırlardan qatiy nazar, malümat ve ğayelerni qıdırmaq, almaq ve darqatmaq serbestliginden ibarettir.
1. Er kes tınç toplaşuvlar ve birleşmeler serbestligi aqqına maliktir.
2. Kimse, qaysı bir birleşmege kirmek içün mecbur etilmez.
1. Er kes bivasta ya da serbest saylanğan vekiller vastasınen öz memleketiniñ idaresinde iştirak etmek aqqına maliktir.
2. Er kes öz memleketiniñ devlet qurumlarınla musaviy iştirak etmek aqqına maliktir.
3. Halq iradesi ükümet akimiyetiniñ temeli olmalıdır; bu irade gizli ya da başqa böyle serbest saylav usulları vastasınen umumiy ve musaviy saylav aqqı ile ötkerilgen devriy ve açıq saylavlarda öz ifadesini tapmalıdır.
Er kes, cemiyetniñ azası olaraq, içtimaiy qorçalav aqqına maliktir; degerligi ve şçahsiyetiniñ serbest inkişaf etmesi içün zarur olğan iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy saalardaki aqlarnıñ milliy ğayret ve halqara işbirlik vastasınen ve er devletniñ resursları ve qurulışına köre teminlev aqqına maliktir.
1. Er kes çalışmaq, işini serbest seçmek, adaletli, oñaytlı iş şaraitlerine malik olmaq ve işsizlikten qorçalanmaq aqqına maliktir.
2. Er kes, iç bir aqsımlavsız, musaviy emegi içün musaviy maaş almaq aqqına maliktir.
3. Er çalışqan insan, özü ve qorantası içün insanğa munasip yaşayış teminlegen adaletli ve lâyıq odev, lâzim olğanda, başqa qoşulğan içtimaiy teminat vastalarını qullanmaq aqqına maliktir.
4. Er kes zenaat birliklerini meydanğa ketirmek ve öz menfaatını qorçalamaq içün zenaat birliklerine qoşulmaq aqqına maliktir.
Er kes raatlanmaq, eglenmek, şu cümleden iş saatleriniñ aqılane sıñırlanması ve ödenilgen devriy tatil aqqına maliktir.
1. Er kes özü ve qorantasınıñ sağlığı ve abadanlığı içün ğıda, urba, mesken, tibbiy baqım ve kerekli içtimaiy hızmetlerine saip olmaq aqqına maliktir. Er kes işsizlik, hastalıq, saqatlıq, tullıq, qartlıq ya da oña bağlı olmağan şartlardan asıl olğan fuqarelik allarında qorçalanuv aqqına maliktir.
2. Analıq ve balalıq ayrıca qayğıruv ve yardım aqqını bere. Epsi balalar, nikâh ile ya da nikâhsız dünyağa kelgenler, aynı içtimaiy qoruvğa maliktirler.
1. Er kes tasil aluv aqqına maliktir. İç olmağanda, başlanğıç ve umumiy tasil bedava olmalıdır. Başlanğıç tasil mecburiy olmalıdır. Tehnikiy ve zenaat tasilden er kes faydalanmalıdır, er kim elde etken neticelerine köre musaviy şekilde aliy tasil alabilir.
2. Tasil insan şahsınıñ tolu inkişafına, aqları ve esas serbestliklerine sayğı arttıruvğa doğrultılmalıdır. Tasil halqlar, ırq ve diniy taqımlar arasında özara añlaşuv, sabır ve dostluqqa, ve Milletler Birleşmesiniñ tınçlıq saqlamaq faaliyetine qoltutmaq kerek.
3. Ana-babalarnıñ öz balalarına tasil çeşitini saylavda üstün olmaq aqqı bar.
1. Er kes cemiyetniñ medeniy ömürine serbest qatılmaq, sanattan zevqlanmaq, ilmiy teraqqiyatta iştirak etmek ve bundan faydalanmaq aqqına maliktir.
2. Er kes ilmiy, edebiy ya da bediiy eserleriniñ müellifi olaraq, ahlâqiy ve maddiy menfaatı qorçalanması aqqına maliktir.
Er kes, bu Beyannamede ifade etilgen aqlar ve üriyetler tolusınen ömürge keçirilgende, cemaa ve halqara tertip aqqına maliktir.
1. Er kes yalıñız, onıñ şahsiyeti serbest ve tolu inkişaf ola bilecek, cemiyet ögünde borcludır.
2. Öz aqları ve serbestliklerini ömürge keçirgende, er kes yalıñız, qanun başqalarnıñ aqları ve serbestliklerini tanımaq ve ürmet etmek em de demokratik cemiyetteki ahlâq, cemaa tertibi ve umumiy eyiallıqnıñ adaletli talaplarını qanaatlendirmesini teminlemek maqsadınen belgilegen sıñırlanuvlarğa oğratıla.
3. Bu aqqlar ve serbestlikler ömürge keçirilgende Milletler Birleşmesiniñ maqsatları ve printsiplerine zıt olması iç te mümkün degil.
İşbu Beyannamedeki iç bir madde, nasıldır bir devlet, şahıslar taqımı ya da ayrı şahısqa, yuqarıda kösterilgen er angi aqlar ve serbestliklerge zarar ketirilmesine doğrultılğan faaliyetke ya da areketke aq bere, dep izaa etilmez.


text:
Aqmescit – Ukrainada aqaretlevge qarşı küreş Birleşmesinde aytqanıları kibi, Qırımda belli bir gruppa insanlarnıñ aqları bozula. Uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, yarmadada millet ve til hususiyetlerine köre adamlar çekiştirilgeni qayd etildi. Bunen beraber, din azlıqları aqaretlene.
Bu sebepten Birleşme halqara teşkilât ve ukrain akimiyetini Qırımda yüz bergen vaqialarğa riayet etmege çağırdı. «Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı ve aqaretlev adiseleri Rusiye Federatsiyası ve Qırımnıñ işğal etici akimiyetke qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ qullanuvına sebep olmalılar», – dep aytıla bildirmede.
Telüke astında bulunğanlar – ukrainliler ve qırımtatarlar
Aqaretlevge qarşı küreş Birleşmesinde qayd etkenleri kibi, yarımada işğal etilgeninen, yarımadada insan aqları daimiy sürette bozula, hususan söz serbestligi, şahsiyetniñ toqunmamazlığı, insanlarnıñ ğayıp oluvı, bir sıra tintüvler ayırıca belgilene. Bunen beraber, til ve millet mensüpligine köre adamlarnı aqaretleyler.
Uquq qorçalayıcılar aytqanına köre, bugün de bugün Qırımda ukrain tilinde çıqqan matbuat vastaları aman-aman yoq.Qırım televideniyesinde 4 yayından tek bir danesini qaldırdılar. Qırım sakinleri içün ukrain internet saytları blok etile. Şçolkino ve Keriçte çalışqan eki ukrain mektebi qapatıla. 2014 senesi sentâbrde Aqmescitteki Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetinde ukrain filologiyası fakulteti yoq etildi, fakultette çalışqan ocalarnıñ ekseriyetini işten boşattılar.
Birleşme vekilleri, qırımtatarlar ve musulmanlarğa qarşı basqı küçleştirilgenine ayırıca emiyet bereler. Böyleliknen, martnıñ 15-nde teşebbüsçi Reşt Ametovnıñ ceseti tapılğan edi, mart 8 künü qırımtatarlarğa ait musafirhane yaqılğan edi, martnıñ 17-nde Abu Yusufnı yaqaladılar, onı soñra yarımadadan quvıp yiberdiler, martnıñ 20-nde Nuri Suleymanovnı çaldılar, mayısnıñ 3-nde Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevge Qırımğa qaytmağa yasaq etildi.
Mayıs 13 künü Qırım mahkemeleri Mustafa Cemilevni sıñırda qarşılağan 49 qırımtatar vekiline qarşı 55 mahkeme işini baqıp başladılar. Mayıs 16 künü rusiyeli Qırım akimiyeti iyunniñ 6-na qadar tınç toplaşuvılarnı keçirmge yasaqladı (bu qarar mayısnıñ 18 künü arfesinde qabyl etildi).
İyün 24 künü FHH (FSB) mederesede tintüv ötkerdi. İyül 4 künü Refat Çubarovğa Qırımğa kelmege yasaq etildi. Avgustnıñ 19-nda qırımtatarlarğa stalinizm ve natsizm qurbanları Kününin qayd etmege yasaq ettiler. Sentâbrniñ 29 künü ğayıp olğan Edem Asanovnı ölü taptılar. Sentâbrniñ 27-nde 19 yaşında İslâm Cepparov ve 23 yaşlı Cevdet İslâmov belgisizler tarafından qırsızlandı. Sentâbrniñ 18-nde Meclis, «Qırım» Fondı, «Avdet» gazetasınıñ muarririyeti Aqmescitte bulunğan binadan quvuldılar.
Oktâbrniñ 24-nde ATR telekanalnıñ adına ekstremizmge qarşı Merkezden mektüp keldi, onda ATR «cemaatçılıq arasında Rusiyege qarşı fikirlerni, qırımtatarlarnıñ akimiyetke qarşı işançsızlıqnı besley, bivasta şekilde ekstremistik faaliyetiniñ telükesine ketire bile».
Din cemiyetleri de ep sıqıştırılalar. Bazı qırımtatarlar, Ukrainada qanun boyunca çalışqan, amma Rusiyede yasaqlanğan din cemiyetlerniñ azalaları olalar. Cami ve medreselerde tintüvler ötkerile.
Kiyev patriarhatı Ukrain pravoslav kilsesi temsilcileri taqip etileler, Aqyar, Or Qapu, Keriç, Aqmescit civarındaki Perevalnoe köy ibadethnelerine yerli akimiyetniñ desteginen «Qırım imayecileri» ücüm eteler.Kiyev patriarhatı Ukraina pravoslav kilsesi arhiyepiskopı Klimentniñ yazlıq evi yaqılğan edi. Politsiya bu işni taqiq etmege red etti. Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmeti din vekillerini Rusiye mahsus hızmetlerinen işbirlik yapmağa mecbur ete.
Yuqarıda añılğan şeylerni közge alıp, Birleşme halqara teşkilât ve ukrain akimiyetine muracaat etip, yarımadada yüz bergen aqaretev adiselerine riayet etmege çağırdı.
Şçekun: İşğal eticiler içün Ukrain menligini taşığanlar telükelidir
«Ukrain tili, ukrain tasili, ukrain pravoslav dini nasıl etip horlanğanını köremiz – ukrain yırlarına da toqunmasalar, oldı. Qanunsız şekilde akimiyet başına turğanlar içün, qaysı millet vekili olsa-olsun, ukrain menligi, ukrain dini, ukrain devletçiligi ğayesiniñ tarafdarları telükelidir», – dedi Qırım.Aqiqatqa mecburen köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtları Koordinatsion şurasınıñ reislerinden biri Andrey Şçekun.
«Bunıñ episi Qırım akimiyeti vekilleriniñ zayıf olğanını köstere, çünki Qırım azat etilip, Rusiye Federatsiyasına qaçmağa mecbur olacaqlarınen bağlı «qafalarındaki qorqu» olarnı raat qaldırmay. Ukrain halqı işğalcilerge şunı ayta: biz işğal etilgen territoriyalarnı azat etermiz, biz Qırımnı azat etermiz. Özüñizge muqayt oluñız, duşmanlarımız», – dedi Şçekun.
Martnıñ 16-nda 2014 senesi Qırım ve Aqyarda referendum ötkerildi. Onıñ neticelerinne tayanıp, Rusiye Qırımnı kendi terkibine qoştı. Ukraina, Avropa birligi, AQŞ bu rey berüvni tanımadılar, Rusiye Qırımnı işğal etti, dep sayalar.


text:
Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresi (QMDİ) yarımadada «hac seferini teşkil etmek içün onıñ yekâne aqqı» olğanını ilân etti. Böyle qarar iyün 2-de Aqmescitte keçirilgen Hac-missiyanıñ toplaşuvında alındı, dep bildire QMDİ matbuat hızmeti.
İyün 2-de Aqmescitte keçirilgen «Rusiye musulmanları içün hac seferiniñ teşkil etilüvi: keçken ve kelecek zaman. İslâm terrorizmge qarşı» mevzulı konferentsiyada Qırım müftisi hacı Emirali Ablayev Hac-missiya eyyetiniñ azalarına Qırım territoriyasında musulmanlar içün hac seferini teşkil etmek aqqını Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresine belgilemek teklifinen bulundı.
Müftiniñ fikrince, bu «musulmanlarğa aldanmaqtan qaçınmağa yardım etecektir».
«Hac seferi teşkilâtçısı acılarnıñ ömrü, sağlığı ve havfsızlığı içün bütün mesüliyetni boynuna ala», – dep qayd etti Emirali Ablayev.
Rusiye Federal meclisiniñ Federatsiya şurası reisiniñ muavini, Rusiye Federatsiyası hac meseleleri boyunca vekâletlisi İlyas Magomed-Salamoviç Umahanov Qırım müftisiniñ teklifiniñ protokolğa kirsetilecegini qayd etti: Qırımda acılıq seferi teşkil etilmesi içün mesüliyetli QMDİ ola, hac-operatorı ise, «Muslim-Tur» şirketidir.
2015 senesi, QMDİ malümatına köre, Qırımdan 322 insan acılıqqa barıp keldi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ medeniyet naziri Arina Novoselskaya Qırım akimiyeti yarımadada olğan sel sebebinden medeniy mirasqa ketirilgen zarar aqqında Moskvağa malümat berdi, dep bildire.
«Moskvanen bağlandıq, Keriç ve Kefede medeniy miras obyektlerindeki zarar aqqında malümat berdik, ihtiyaclarnı belgilep, masraf planını tizdik. [Obyektlerniñ ğayrıdan tiklenüvine] tahminen 480-500 mln ruble kerek olacaq», – dep bildirdi Novoselskaya TASS agentligine.
Onıñ malümatına köre, keçken afta Keriçte suv basqan İoann Predteçi İbadethanesi «restavratsiyağa» muhtac. Ondan ğayrı, Novoselskayanıñ aytqanına köre, Keriçte Acimuşkay taş ocaqları, Çar Qurğanı, resim galereyası ve diger obyektler «ğayrıdan tiklenmeli».
Yaltada ve şarqiy Qırımda keçken afta Qırımda olğan furtuna aqibetlerinen küreşmege devam eteler. Qırımnıñ Rusiye fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresi bildirgenine köre, 2021 senesi iyünniñ 16-ndan 18-ne qadar küçlü yağanaqlar neticesinde 426 azbar, 356 ev, 18 içtimaiy ceetten müim obyektni suv bastı. Umumen suv basqan yerlerden 1783 insan tahliye etildi.


text:
Guterriş Törkiyägä räxmät äytte
BMO ğomum särqatibe N’yu-Yorkta Yaña Törek yortı binası açılışında qatnaştı
BMO ğomum särqatibe Antonio Guterriş N’yu-Yorkta Yaña Törek yortı binası açılışında qatnaştı. Anda Törkiyäneñ BMO daimi wäkillege häm ilneñ N’yu-Yorktağı konsullığı urın alaçaq.
Antonio Guterriş açılışta yasağan çığışında Törkiyä belän BMO arasında yaxşı xezmättäşlek urnaşuın belderde. “Min Törkiyäneñ häm törek cämäğat’çelegeneñ qaçaqlarğa qarata yumartlığı belän tanış,”-dide ul häm sıyınuğa moxtac möhacirlärgä teläktäşlege öçen Törkiyägä räxmätlären citkerde.
Guterriş suğışlar, köç qullanu, basım häm keşe xoquqların bozulardan qaçuçılarnıñ sanınıñ rekord däräcägä citüen assızıqladı.
“Törkiyäneñ xalıqara cämäğat’çelekneñ yärdäme belän qulınnan kilgänneñ barısın êşläyäçägenä ışanam. Bu barıbıznı da qızıqsındıruçı yärdämçellek,”-dide BMO ğomum särqatibe.
Guterriş Törkiyäneñ bäreleşlärgä noqta quyu öçen iñ ähämiyätle çaralardan berse bulğan Aradaşçılıq duslar törkemenä räistäşlek itüe häm daimi yärdäm kürsätüenä qanäğat’ buluın da äytep uzdı.
BMO ğomum särqatiben soñınnan ilbaşı Ärdoğan qabul itte. Oçraşuda Süriyä, Liviyä, Äfğanstan häm Kipr mäs’äläläre xaqında süz bardı.


text:
Qırımdaki akimiyet COVID-19 hastalarınıñ sayısında daa bir rekord qayd etti – oktâbrniñ 6-nda saba 452 yañı hasta qayd etildi, tünevin qayd etilgen hasta sayısından daa çoq oldı, dep bildire Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Müessise malümatına köre, keçken künü 14 insan koronavirus yuqunçından vefat etti.
«Umumen (pandemiya vaqtında – QA) 81 815 COVID-19 hastası qayd etildi. Bir künde 386 insan yahşı oldı, bütün müddet devamında 69928 kişi tüzeldi, Qırımda pandemiya vaqtında 2644 hasta koronavirustan vefat etti», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, dört künden berli bir künde qayd etilgen COVID-19 hasta sayısında rekord qayd etile – tünevin 441 yañı hasta, oktâbrniñ 4-nde 435 hasta, oktâbrniñ 3-nde ise 421 hasta aqqında haber etilgen edi.
Qırımda sentâbrden başlap koronavirus hastalarınıñ sayısı arta. Yerli Rospotrebnadzor idaresi dördünci koronavirus dalğası olacaq, faqat qırımlılar daa az aşı ola, dep bildirdi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, yarımadada COVID-19 hastalarınıñ sayısı artsa da, akimiyet qoşma sıñırlavlar kirsetmeycek, dep ayttı.
Rospotrebnadzor eñ çoq koronavirus hastası qayd etilgen Qırım regionlarını aydınlattı. Aqmescit ve Aqmescit rayonı lider ola. Aqmescit akimiyeti koronavirus epidemiyası sebebinde eki mektepni qapattı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
ATR qırımtatar telekanalında Rusiye litsenziyasınıñ elde etilmesi ile bağlı meseleni al etmege tırışalar. Yolbaşçılıqnıñ sözlerine köre, telekanal bunı qanun çerçivesinde yapmağa areket ete ve yayınlav küreşinde birevge duşman olmağa istemey.
Bunı Qırım.Aqiqatqa ATR baş müdiri Elzara İslâmova bildirdi.
«Ebet, qandırmağa tırışamız, añlaşmağa, amma er şey jurnalist etikasınıñ çerçivesinde olmalı. Biz kütleviy haber vastası olamız da. Bu qadar. Duşman olmağa istegen bir kanal degilmiz, bu bizim maqsadımız degil», – dedi İslâmova.
ATR Rusiye qanuniyetine köre qayd etüvniñ elde etilmesi aqta Roskomnadzordan bir qaç kere red cevabını ala edi. Telekanalda tüşüneler ki, aprel 1-den yayınlavı toqtatıla bilecek. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.
Mart 24 künü Moskvada Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ başı Sergey Aksönov ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı ile bağlı problemler mahsus ziddiyetni doğurtmaq maqsadı ile yapılğan muhalifetniñ areketidir dep aytqan edi. Bundan evel Aksönov ATR telekanalınıñ işini takbih etti ve böyle siyaseti olğan matbuat vastalarınıñ yarımadada çalışuvı mümkün olmağanını bildirdi.
Mart 25-den telekanal efirinde bu munasebet ile er kün «ATRni oldürmeñiz» telemarafonı keçirilecek.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki apishanelerinden dünya liderlerine muracaat yazdı. Metinni mayıs 26-da Meclis reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde paylaştı.
Dünya liderlerine muracaat etip, Ahtem Çiygoz bunı ayttı: «Bu deşetniñ toqtatılması siziñ elleriñizdedir!»
«1944 senesi, SSSR ittifaqdaşlarınıñ köz yummasınen, öz tarihiy territoriyalarından Qavqaz halqları ve qırımtatar halqı sürgün etildi. Bir canavar Gitlerni yeñmek içün diger canavar Stalinge köz yumdılar, ve diger, Sovet ükümeti dep adlandırılğan, faşist nizamınıñ teşkil etilmesine yardım ettiler.
Qadınlar, balalar ve qartlarnıñ millionlarca köz yaşları öz halqlarınıñ abadanlıq ve amanlığı içün qasevetlengen Avropa devletleri ve Amerika liderleriniñ lâqaytlığını aqlamaz. Bu faşist nizamı bozulması içün 50 yıl kerek oldı», – dep aytıla Ahtem Çiygoznıñ muracaatında.
O, «bugün ukrain halqı ve qırımtatarlarnen olğan vaziyet içün dünya liderleri mesüliyetli» olğanını qayd etti.
Onıñ sözlerine köre, «lâqayt olması ya da tek duyğudaşlıq etmesi, öz abadanlığı ve havfsızlığını tüşünmesi menim halqımı horlağanlardan iç farqlanmay».
«Bu deşetniñ toqtatılması siziñ elleriñizdedir! Bizim halqımızğa keçenlerniñ deşetini yañı şekilde kene de başından keçirmege bermeñiz. İnsannıñ ar-namusı ve azatlıq duyğusı bozulsa, bu endi insan sayılmaz», – dep ilân etti Ahtem Çiygoz.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda mayıs 27-de mahkemede Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasına qarşı şikâyet arizası baqılacaq.
Ahtem Çiygoz Aqmescit SİZO-sında 2015 senesi yanvar ayından başlap buluna.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası 2016 senesi mayıs 17-de Qırım parlamentiniñ yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen barışıq toplaşuvına mania olması boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan qırımlı Asan Ahtemovğa qarşı qabaatlavnı sertleştirüv «itiraf şaatlığından vazgeçkeni içün FSB intiqamı ola», dep bildirdi Ahtemovnıñ advokatı Ayder Azamatov Qırım.Aqiqatqa.
O, qabaatlavğa «teşkilâtlanğan gruppa tarafından yapılğan diversiya» (Rusiye Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, «a» maddesi) ve «insan gruppası tarafından patlayıcı madde ya da patlayıcını qanunsız saqlav, berüv, satuv, alıp ketüv, yollav ya da taşuv» (Rusiye Ceza kodeksiniñ 222.1 maddesiniñ 4-ünci qısmı) ilâve etildi, dep tasdıqladı.
«Bu sertleştirüv ola ve maddeler eñ az 10 yılğa azatlıqtan marum etüvni belgiley. FSB, Asandan birinci itiraf şaatlığından vazgeçkeni içün intiqam ala», – dep bildirdi advokat Qırım.Aqiqatqa.
Bundan evel Asan Ahtemovğa qarşı sertleştirilgen qabaatlav aqqında advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Aqmescit civarındaki Anğara köyüniñ «gaz borusında diversiya» yapqanından şübheli sayılğan Aziz Ahtemov FSB hadimleri oña qarşı işkence qullandı, dep bildirdi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda «gaz borusında diversiya» yapqanından şübheli sayılıp apiske alınğan Asan Ahtemov onı tutıp, birden aqımnen işkence ettiler, dep bildirdi.
Rusiye quvetçileri «diversiya davası» mabüsleriniñ advokatları bergen malümatnı açıq şekilde tefsir etmey. Qırım.Aqiqat, apiske alınğan qırımtatar faallerine qarşı FSB tarafından yapılğan işkencelernen bağlı informatsion muracaatnı FSBge yolladı.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete. Advokat Nikolay Polozovnıñ sentâbrniñ 8-nde bildirgenine köre, imaye Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkemesiniñ qırımtatar faali Nariman Celâlnı apiske almaq qararını şikâyet etti.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti», dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba sentâbrniñ 6-nda Ukrainanı ziyaret etken Amerika kongressmenlerine Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve tutuvlar aqqında tarif etip, olarnı yarımadada basqılarnı toqtatmaq maqsadınen Kremlge qarşı basqı quvetleştirüvde yardım etmelerine çağırdı.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Federatsiya şurasınıñ reisi Valentina Matviyenko dey ki, Qırım işleri boyunca Rusiye nazirligi öz işini becerdi ve onı dağıtmağa mümkün.
«Bugünge nazirlik öz vazifesini becerdi. Menimce, onıñ ile qolay vedalaşmağa mümkün. Qırım boyunca işni alıp barğan baş nazir muavini Kozak Dmitriy Nikolayeviç bar. Er nazirlikte, adet üzre, nazirniñ muavinlerinden biri Qırım meseleleri ile oğraşa. Menimce, onı dağıtmağa doğru olur edi. Amma şimdi men öz noqtaiy nazarımını bildirem ve prezident mevamını bilmeyim», – dep bildire Matviyenkonıñ sözlerini RİA Novosti agentligi.
Qırım işleri boyunca nazirlik 2014 senesi mart ayında Rusiye ükümeti terkibinde teşkil etildi. Nazirlik işiniñ esas neticesi – 2020 senesine qadar Qırım ve Aqyar inkişafınıñ yekâne federal programmasınıñ işlep çıqarılmasıdır.
Keçken afta Rusiye matbuat vastaları işbu nazirlikniñ yoq etile biyecegi aqqında yazmağa başladı. Rusiye yolbaşçılığınıñ bu meselede qararı şimdilik yoqtır.


text:
Azerbaycannıñ Ermenistanğa qoltutqan separatist regionı Dağlıq Qarabağ Mudafaa nazirligi Azerbaycan tarafından açılğan ateş neticesinde bir bala can bergenini ve eki kişi yaralanğanını bildire.
Berilgen malümatqa köre, arbiylernen beraber mesken yerlerge de ateş açıldı.
Dağlıq Qarabağ Mudafaa nazirligi bildirgenine köre, cumaertesine keçer gecesi Azerbaycan arbiyleri Qarabağ zıddiyeti alanında birden bir qaç yönelişte ücüm etkenler. Ermenistan Mudafaa nazirligi ermeni tarafından cevap berilgenini, ve arbiy areketler devam etkenini bildirdi.
Azerbaycan Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, Ermenistan silâlı quvetleri top, minaatıcı ve diger silânı qullanıp, Azerbaycan ordusına ateş açtılar.
Azerbaycan nazirliginiñ bildirgenine köre, zıddiyet alanına yaqın olğan bir sıra mesken kvartalğa da ateş açıldı, bu sebepten tedbir almağa qarar alındı.
Baku Ermenistan arbiyleri Azerbaycan Arbiy-Ava quvetleriniñ uçağını tüşürdi kibi malümatnı red ete.
Aprel 1-de AQŞ prezident muavini Joe Biden Ermenistan ve Azerbaycan prezidentlerinen ayrı körüşüv keçirip, Dağlıq Qarabağdaki zıddiyetni barışıq şekilde al etmelerine çağırdı.
Ealiniñ ekseriyeti ermeni olğan Dağlıq Qarabağ 1991 senesi Azerbaycan terkibinden çıqqanını ilân etti. Bundan sebep silâlı zıddiyet yüz berdi, bunıñ neticesinde Azerbaycan topraqnı nezaret etemey.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin rusiyeli Devlet Dumasına saylavlarnıñ 2016 senesi sentâbr 18-de keçirilmesi aqqında fermannı imzaladı. Bu aqta iyün 17-de, cuma künü Kreml matbuat hızmeti bildirdi.
Vesiqada ferman onıñ resmiy derc etilecek künü işke tüşürilecegi aqqında qayd etile. O, devlet yolbaşçısı tarafından imzalanğan soñ 5 kün içinde derc etilmek kerek. Resmiy olaraq derc etilgen soñ, Rusiyede federal saylavaldı kampaniyası başlana.
Yedinci çağıruv Devlet Dumasına saylavlar rey berüv bir kününde keçirilecek. Saylavlar qarışıq sistema boyunca teşkil etilecek: 225 deputat firqa cedvelleri boyunca, 225 deputat bir mandatlı okruglar boyunca saylanacaq. Bundan da ğayrı, yedinci çağıruv rusiyeli parlamentine 5 fayızlı (bundan evel olğan 7 fayız yerine) manianı keçken firqalar keçecek.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ «İnterfaks» agentligine bildirgenine köre, iyün 22-de Vladimir Putin ameldeki terkip işni yekünlegeni munasebetinen Devlet Dumasını ziyaret etecek.


text:
İşğal altındaki Qırımda milletlerara duşmanlıq ve etnik zıddiyetler yoq – mart soñunda yarımadanıñ Rusiye akimiyeti teşkil etken «Moskva-Aqmescit» telekonferentsiyasınıñ iştirakçileri böyle bir hulâsa çıqardı. Çıqışta bulunğanlardan birisi, Devlet dumasına Qırımdan qanunsız saylanğan Ruslan Balbek, ğarbiy memleketler «Rusiye» Qırımında qırımtatar meselesini qullanıp, etnik zıddiyetlerni suniy bir şekilde başlata, dep qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ fikirince, Rusiye tış telüke laflarını qullanıp, Qırımnıñ milletlerara problemlerini «kilim altına saqlamağa» tırışa:
Yerli sözde memurlar ve uquq qoruyıcılar qırımtatar halqını tamır halq saymayıp, oña milliy azlıqqa kibi yanaşaraq, «diaspora» dep adlandırsa, daa ne aytmaq mümkün?Eskender Bariyev
– İşğalciler yarımadanıñ bütün problemlerini olar çezdi kibi kösterecek olalar. Asılında, er angi çoq milletli regionda milliy mesele er daim aktual ola – onıñ olmaması mümkün degil. Rusiye akimiyeti er şey yahşı kibi yanaşıp, vaziyetni daa beter yapa. Yerli sözde memurlar ve uquq qoruyıcılar qırımtatar halqını tamır halq saymayıp, oña milliy azlıqqa kibi yanaşaraq, «diaspora» dep adlandırsa, daa ne aytmaq mümkün? Qırımda ukraince, qırımtatarca teren ögrenilgen mektepler qapatıldı, Ukrainağa qoltutqan qırımtatar faallerine qarşı mahkeme repressiyaları devam ete. İşğalciler tek bir şey yapa bile – er şeyni kilim altına saqlap, er şey güzel kibi köstermek.
Kreml kontrol etken Qırım Devlet şurasınıñ deputatı – Zaur Smirnov: «Yarımadada yaşağan qırımtatarlarnıñ 99,9 fayızı Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı ola. Olarnıñ tek küçük bir qısmı, biñden az, şimdilik pasportnı (Rusiye pasportını – QA) almadı, amma almağa pek istey. Bugünde-bugün eñ çoq qırımtatarlar cumhuriyet reberiyetine muracaat etip, Rusiye Qırımı tışında olğan qırımtatarlar içün vatandaşlıqnı alma esnasını qolaylaştırmağa rica ete. Rusiye qırımtatar tilinde kitaplar bastırıp, olarnı mekteplerge yollay, 23 yıl devamında Ukraina yapmağanlarını yapmağa tırışa».
«KrımSOS» cemaat teşkilâtınıñ koordinatorı Tamila Taşeva Qırımnıñ Rusiye akimiyeti istegenini bar olğan bir şey kibi köstergeninden emin:
İşğalci akimiyet qırımtatarlarnıñ mustaqil teşkilâtlarını yoq ete, qırımtatar tiliniñ sıñırlanğanını endi aytmayıqTamila Taşeva
– Yapqan esaplarımızğa köre, işğalden soñ yarımadanı terk etkenlerniñ yarısı – qırımtatarlar, yani bir qaç on biñ insan. Çoqusı ayatı telükede olğanını tüşüne. Belki de, bazıları işğal etilgen Qırımğa köçmege istey – tek qırımtatarlar degil, esas Rusiyeniñ sakinleri de. Qırımtatarlar yarımada Ukraina tarafından idare etilgende böyle repressiyalar olğanı lâğu etilmey. Meclis yasaq etilmegen, insanlar qaçırılmağan, olarnı ölü tapmağanlar, o qadar cinaiy iş yoq edi. İşğalci akimiyet qırımtatarlarnıñ mustaqil teşkilâtlarını yoq ete, qırımtatar tiliniñ sıñırlanğanını endi aytmayıq.
Qırım cemaat faali Emine Avamilevanıñ tahmin etkenine köre, yarımadada Rusiye akimiyetiniñ siyasetinden sebep qırımtatar tili telüke altında buluna:
Böyle devam etse, 5-6 yıldan soñ qırımtatar tili iç qullanılmaycaqEmine Avamileva
– Olğan qanunlar (Rusiye qanunları – QA) qırımtatar tilini dernek, fakultativ ya da fen olaraq ögrenmege imkân bere. Maalesef, semetdeşlerimiz bu aqqını yerine ketirmey. Ana-babalar ve balalar öyle bir informatsion müitke oğradı ki, qırımtatarca basılğan kitaplarnı almaylar. Bundan ğayrı, ocalar yoq. «Qırım Cumhuriyeti anayasasınıñ» Rusiye versiyasına binaen, qırımtatarcanıñ devlet tili olaraq işletilmesi içün bir şey yapılmadı. Yerli akimiyetniñ gizlemegen areketsizligilir. Böyle devam etse, 5-6 yıldan soñ qırımtatar tili iç qullanılmaycaq.
(Metin üzerinde Vladislav Lentsev çalıştı)
Sergey Gromenko, Qırım tarihçısı, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi


text:
Dekabrniñ 26-nda üçünci “Qırım inciri” ukrain-qırımtatar edebiy yarışınıñ ğalipleri ilân etildi. Er yıl yedi namzetlikte ukrain ve qırımtatar tillerinde şiiriyet ve nesir qabul etile. Qırım aqqında ukrain tilinde eñ yahşı nesir namzetliginde İrına Zvonok "Misâçne sâyvo na morskiy vodi" eserinen ğalebe qazandı, qırımtatar tilinde ise – Zekiye İsmailova "İşte, bu!"
Bundan ğayrı, “Qırım inciri” çerçivesinde eki mahsus namzetlik de bar: “Qırımtatar edebiyatınıñ inkişafına isse qoşuv” ve Rusiyede apis etilgen qırımtatarlarğa berilgen “Azatlıq sözü”. Bu sene “Azatlıq sözü” ğalipleri, “Memorial” aq-uquq qoruyıcı merkezi tarafından siyasiy mabüsler olaraq tanılğan Server Mustafayev ve Vadim Siruk oldılar. Diger ğalipler ve Qırım yarışınıñ zemaneviy Ukraina içün emiyeti aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında söz ketti.
Terciman Mamure Çabanova Timur Kurtumerov ile beraberlikte qırımtatar tiline Oleksandr Dovjenkonıñ “Ukraina ateş içinde” eserini tercime ettiler ve üçünci “Qırım inciri”niñ laureatları oldılar.
– Birinci yıl “Qırım inciri” yarışında iştirak etmege öyle de cesaret etmedim. Bir çoq küçlü mütehassıslarnıñ iştirak etecegini eşitip, olarğa epsi bir yetalmam, dep tüşündim. Ekinci yıl, dostum Timur Kurtumerov iştirak etmege iqna etti ve biz beraberlikte Sergiy Jadannıñ “Voroşilovgrad” eseriden bir parçanı tercime etip yarışqa yolladıq. Finalğa çıqtıq. Amma ğalebe qazanmadıq. Üçünci kere ğalebe qazanmaq içün iştirak etecekmiz, dep qarar berdik ve qazandıq! Biz Oleksandr Dovjenkonıñ “Ukraina ateş içinde” eserini sayladıq. Bu kinopovestni daa mektepten hatırayım, onı ukraina edebiyatı derslerinde keçken edik. Tek bir parçasını, amma men onı o vaqıt pek begengen edim. Bir zamanları bu eserni tercime etecegimni iç bir vaqıt tüşünmez edim! Bu eserde, Ukraina topraqlarında nemse-şuralar cenkiniñ vaqiaları ikâye etile, köylü aileniñ, adiy köylülerniñ taqdiri köstere. Anda, qırımtatar halqınıñ taqdiri ile belli bir beñzev bar olğanı maña köründi.
Mamure Çabanova emin ki, bu kibi tercimeler medeniyetler arasındaki keçişmeler içün ğayet müimdir.
Qırımtatar eserlerniñ tercime etilüvi türkiy tillerni bilmegenlerge bu edebiyatnen ve müelliflernen tanış olmağa imkân bereMamure Çabanova
– Qırımtatar eserlerniñ tercime etilüvi türkiy tillerni bilmegenlerge bu edebiyatnen ve müelliflernen tanış olmağa imkân bere. Ukrain tilinden qırımtatar tiline yapılğan tercimeler ise bar olğan fondnı zenginleştire, tilniñ inkişafına imkân yarata. Tilniñ müşkül alı aqqında epimiz bilemiz. Elbette çoqusılar bu metinlerniñ asıl nushasını oquycaq, çünki añlayşlı, oñaytlı. Tercimeler ise qırımtatar tiliniñ zenginleşmesi içün kerekler.
“Qırım aqqında ukrain tilinde şiiriyet” namzetliginde bu sefer “Namisto brizok Auzun-Üzen” eserinen Oleg Kotsarev ğalebe qazandı. O, ne içün tamam Qırım mevzusını saylağanını añlata.
Yarışta iştirak etmek men içün ukrain edebiyatında Qırım mevzusını aktualleştirüvi içün atılğan adımlardan biridirOleg Kotsarev
– Birincide, “Qırım inciri” yarışı – yılnıñ eñ parlaq vaqialarından birindir, bunı diqqatsız qaldırıp olamadım. Ekincide, Qırım men içün daima müim ve ayrı bir yer edi, men anda turist olaraq sıq-sıq bara edim. Yarımada daima menim metinlerimde yer ala edi. Yaqınlarda “Qırım inciri” cıyıntıqlarından birini, Qırım tarihı, medeniyeti aqqında diger malümat oqumağa qıset oldı. Ve Ukraina qıtasında Qırım aqqında ve aksine ne qadar az bilgenlerini añladım. Biri-birini bilmek içün pek çoq iş yapılmalı, asılında Qırım mevzusı siyasiy ve medeniy diskursta olmalı. Yarışta iştirak etmek men içün ukrain edebiyatında Qırım mevzusını aktualleştirüvi içün atılğan adımlardan biridir.
“Qırım inciri” yarışınıñ tesisçileriden biri Ukraina institutınıñ müdir muavini Alim Aliyev, soñki yılları iştirakçilerniñ dairesi ve cografiyası ep artqanını qayd ete.
Finalğa çıqqanlar arasında Sudaqtan Tbilisi ve Ankarağa qadar yaşağanlar barAlim Aliyev
– Bir qaç kün evel onlayn oquvlar keçirdik. Müelliflerniñ çoqusını bilmegenimni, yañı olğanlarını añladım. Keçken sene de aynı edi, “Qırım inciri” müellifleriniñ dernegini teşkil etmek kerek, dep tüşünem. Finalğa çıqqanlar arasında Sudaqtan Tbilisi ve Ankarağa qadar yaşağanlar bar. Menimce, bu em yarış, em de Qırım mevzusı peyda olğan ukrain edebiyatı içün de müimdir. Ve elbette qırımtatar edebiyatı içün de. 2020 senesi 125 müelliften 300 iş qabul ettik. Miqdardan ğayrı, keyfiyeti de bayağı arttı. “Qırım inciri” müellifleri yarış ile beraberlikte öskenlerini közetmege meraqladır.
2020 senesi “Qırım aqqında bala edebiyatı” namzetliginde “Emine, Mizezâ ve Mentaray” eserinen Lilâ Muratova ğalebe qazandı. Alim Aliyevniñ fikrince, bala müelliflerini rağbetlendirmege pek müimdir.
Balalar “incirniñ” metinlerinde de öseceklerAlim Aliyev
– 2020 senesi bu namzetlikte canlı tilde yazılğan pek çoq şiiriyet, macera ikâyeler keldi. Bu edebiyatnı oquğan balalar “incirniñ” metinlerinde de ösecekler. Bala eserleri de cıyıntıqlarımızğa kirecekler. Belki de kelecekte ayrı bir resimli kitapnı da neşir etermiz. “Qırım inciri” metinleri yañı icadiy şekiller alğanını, yani şiiriyet metinlerge, ikâyeler – teatr sanalaştıruvlarğa çevirilgenini isteymiz.
“Qırım inciri” yarışınıñ neticelerine köre endi eki cıyıntıq neşir etildi.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda rusiyeli millet birdemliginiñ qaviyleştirilmesi meseleleri boyunca seminar keçireler. Bu aqta Kremlge boysunğan yarımada ükümetiniñ Medeniyet nazirligi bildire.
«Qırım cumhuriyeti medeniyet naziri Arina Novoselskayanıñ fikrince, tek medeniyet rusiyelilerniñ umummilliy birdemligini teminley bile», – dep qayd ettiler müessisede.
Merasimde medeniyet ve sanat saasındaki müessiseler ve teşkilâtlar, Rusiye Federatsiyası subyektleri icra ükümeti organlarınıñ temsilcileri iştirak ete.
Seminar iştirakçileri içün Qırım halqlarınıñ bayram adetleri taqdim etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bu sene Qırım aliy oquv yurtlarınıñ sayısı sekiz qat eksildi.
Bunı Qırım tasil, ilim ve gençlik «naziri» Natalya Gonçarova bildirdi.
«Bugünde-bugün 2014 senesi yanvar ayınd olğan 94 aliy oquv yurtından yalıñız 12 çalışa. Bazı aliy oquv yurtları federal universitetke qoşuldılar, bazıları qapatıldı, bir qaç şahsiy aliy oquv yurtı da qapatıldı», – dep bildirdi «nazir».
Gonçarovanıñ aytqanına köre, eki aliy oquv yurtı Qırım tasil nazirliginiñ idare saasında qala, beşi – şahsiy, qalğanları – federal seviyelidir.
Qapatılğan aliy oquv yurtlarınıñ studentleri diger aliy oquv yurtlarında oquşlarına devam ettiler, dep yaza Krımskiy vektor.
Hatırlatamız, Rusiye ükümetiniñ reisi Dmitriy Medvedev V.İ.Vernadskiy adına Tavriya milliy universiteti esasında Qırım federal universitetiniñ meydanğa ketirilmesi aqqında buyruqnı imzaladı. Ondan ğayrı QFU erkânına daa altı aliy oquv yurtı kirecek. Al-azırda TNU rektor vazifelerini Nikolay Bagrov eda ete.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, Aqmescitteki Tavriya milliy universitetinde qırımtatar edebiyat kafedrası ve ukrain filologiyası fakulteti qapatıldı.


text:
«Qırım inciri» – aynı adnı taşığan edebiyat yarışınıñ işleri esasında toplanğan ukrain-qırımtatar cıyıntığıdır. Qırımtatar ve ukrain tillerinde yazılğan zemaneviy eserlerni toplağan soñki yıllarnıñ aman-aman yekâne neşiridir.
«Qırım inciri» yarışında toplanğan işler arasında qırımtatar bala edebiyatı da bar. Onıñ problemleri aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında alıp barıcı Sergey Mokruşin edebiyatşınas, «Qırım inciri» yarışınıñ jüri azası Cemile Suleymanovanen laf etti.
– Cemile, qırımtatar bala edebiyatınıñ vaziyeti nasıl?
– Zor ve meraqlı bir vaqıt. Balalar içün yazğan yañı-yañı müelliflerimiz bar, tek şiir degil, nesir ve daa ciddiy eserler yazalar – masal ya da fantastik ikâyelerni. Qayd etmeli ki, sürgünlik ve Qırımğa qaytuv devriniñ qırımtatar bala edebiyatı isteksiz olsa da sovet üslübinde inkişaf etti – yani didaktik, ögretici edi, mektepten evelki ve 10 yaşqa qadar balalar içün edi. Şimdi, ne yazıq ki, gençler içün edebiyatnen maqtanıp olamaymız: o qadar meraqlı nesriy eserlerimiz yoq, amma er şey deñişe.
– Angi müelliflerni qayd eter ediñiz?
Şimdi eñ esası – gençlerni qaplap almaqtır, bu yaş tamamen boş
– Sürgünlik ve avdet devrinde Bilâl Mambet, acayip şiirleri ve masallarınen klassigimiz Ervin Umerov, Ayşe Kokiyeva, Naciye Ametova, Yunus Kandımov, Reşid Memiş – pek meraqlı bala şairi. Bu altın bir fond, çünki müellifler qırımtatar tilini ana tili olaraq bile edi. Yañı bala edebiyatında mühteşem tili olğan ve bala psihologiyasını is etken Elmaz Bahşışnı qayd eter edim. Liliya Muratova, Susanna Cemileva, Safet Seydamet, Mayye Safet de qayd etilmeli. Bazıları, ne yazıq ki, daa çoq rusça yaza, amma kene de istiqbali olğan müellifler ola. Şimdi eñ esası – gençlerni qaplap almaqtır, bu yaş tamamen boş. Qırımğa qaytqan soñ oquyıcılarımıznı coydıq, olar ise ana tiline olğan meraqlarını coyğanlar. Bu boşluqnı toldurmağa tırışsaq, ana tili sevgisini balalıqtan aşlamağa çare bar.
– Bugünki balalar qırımtatar tilini yahşı bilelermi?
– Yüzde yetmişi 5-6 yaşına qadar bir şiirçik aytar, ne aqqında aytılğanını añlar, dep tüşünem. Amma 3-4-5-inci sınıftan başlap til coyula, tek turmuş seviyesinde qala. Qırımtatar tilinde oquycaq, baqacaq, diñleycek şeyleri yoq.
– Aktual adise-vaqialar, problemler sebebinden eserlerniñ mevzuatı deñişemi?
– Sürgünlik devrinde balalarnı problemlerden uzaq tutqanlar. Oquğan şeylerimiz tek vatan sevgisi, ananelerni saqlav edi ve ilâhre. Şimdi o vaqıt balalar kereginden ziyade qorçalandı dep tüşünem. Balalar içün yañı nesir ve şiiriyet aqqında aytsaq, olarnı çoq toplanğan problemlerni körmege ögretemiz dep aytıp olamayım, afsus ki. Buña az diqqat ayırıla.
– «Qırım inciri» edebiyat yarışıñızğa ne yollaylar? Qayda oqumaq mümkün?
– Em nesir, em şiiriyet bar. Liliya Muratova edebiyatımızda daa olmağan bir masal teklif etti. Bu müellif öz yalı boyu şivesinde yazıp bizim içün qıymetli ola. Elmaz Bahşış şiiirlerini yollay. Er ay çıqqan edebiyat mecmuamız bar olğanına pek quvanam, bir şeyler basıla, ve ana-babalar yañı edebiyatnı köre bile. Bütün bala edebiyatı toplanğan Qirim Junior elektron resursı da bar. Amma oquğanlar pek az, çünki ana-babalar bu meselege çoq diqqat ayırmay. Qırımnıñ zemaneviy mekteplerinde qırımtatar tilini ögrenüv problemleri bar, bugünki ana-babalar pek yaş, 25-35 yaşlarında, özleri tilni yahşı bilmeyler. Mektep bir çoq problemni çeze bile, dep tüşünem, amma terence dalmayıq,
– Kitaplar basıp çıqarılamı?
Er bir qırımtatar müellifi onıñ kitapları ana tilinde büyük nushada neşir etilmeycegini ve masrafları qarşılanmaycağını añlay
– Er bir qırımtatar müellifi onıñ kitapları ana tilinde büyük nushada neşir etilmeycegini ve masrafları qarşılanmaycağını añlay. Neşriyat olarnen çalışmağa istermi belli degil. Elbette, işbirligi yapqan küçük neşriyatlar bar. Esas Ukrainada kitap basıp çıqarmağa tırıştıq, amma maddiy taraftan pek qıyın.
– Belki, qırımtatar kitaplarını ukraincege ve aksine tercime etmek kerek?
– Şübhesiz. Tercimeler em edebiyatnı, em oquyıcılarnı zenginleştire. «Qırım incirinde» ayrı bir nominatsiya bar. Ukraina oquyıcısına teklif etecek şeyimiz bar, yüz yıl evelsi olğan klassikanı aytmayım, zemaneviy eserler bar. Acayip masal ve balladalar bar. Qırımtatar kitapları ukrain mektep programmasını zenginleştirip olur edi, dep tüşünem. Balalarnı halqımıznen tanıştırıp, balalıqtan başlap bu bağlarnı pekitmege mümkün olur edi.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
A. ÖZAYDIN. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı, 2006
ÖZAYDIN, A. 2006. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , pp.534-536.
ÖZAYDIN, A., (2006). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.
ÖZAYDIN, Abdulkerim. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, 2006
ÖZAYDIN, Abdulkerim. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı, 2006.
ÖZAYDIN, A. 2006. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı, pp.534-536.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Abdulkerim ÖZAYDIN}, title={Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı}, pages={534-536} }


text:
Ottawada Canada parlamentinde qırımtatar sürgünligi qurbanları añıldı. Canadada Ukraina elçisi Andrey Şevçenko bildire ki, parlament yanında qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev ve Canada parlamentiniñ deputatları iştiraki ile miting olıp keçti.
Miting soñunda deputat, faal, uquq qorçalayıcılar ve ukrain cemiyetiniñ vekilleri flashmob keçirip, qırımtatar tamğasını yapqanlar.
«Halqımıznı zafer künü degil, sürgünlikniñ facialı künü birleştirdi, – dep ayttı Mustafa Cemilev. – Amma eminim, tezden büyük künümiz olacaq – Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi künü».
Ottawada Cemilev Canada memurları ve deputatlarınen körüşip, Canadanıñ Qırım meselesinde daa sert yanaşmasını muzakere ete. O, Qırımda repressiyalarğa oğratılğan qırımtatarlarğa qoltutmağa çağıra – Qırımnı terk etmege mecbur olğanlarğa yardım etmek, yarımadada kerçek malümatnıñ tarqatılmasına imkân bermek, em de Qırımnıñ işğalden qurtarma yollarınıñ muzakere etilmesi içün halqara platformanı qurmaq.
«Qırımtatarlar ve Ukrainağa birdemlik köstermek içün mındamız. Canada gumanitar yardımını arttırmalı, işğalcilerge qarşı ceza yolları bar. Çette qalamaymız», – dep qayd etti Canada parlamentinde Ukraina ile dostluq gruppasınıñ reisi Boris Vjesnevskiy.
Mustafa Cemilevniñ Canada ziyareti ve qırımtatar flashmobı Ukraina elçihanesiniñ ve ukrain cemiyetiniñ yardımınen teşkil etildiyu
Canada Qırım işğalini ve Rusiyeniñ Ukraina istilâsını sert bir şekilde takbih ete, Ukrainağa eñ çoq yardım etken dünya liderlerinden biri ola.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatar sürgünligi genotsid olaraq tanıldı. Memlekette bunıñnen bağlı matem tedbirleri keçirilmekte. Sürgünlik qurbanlarını çetelde de añalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yanvar 26-da Moskvada Federal havfsızlıq hızmetiniñ binası yanında Nadejda Savçenkoğa qoltutmaq içün keçirilgen aktsiyada iştirak etken adamlarnı 10 künden 45 künge qadar apiske aldılar. Bunı UNİAN bildire.
«Aktsiyanıñ dört iştirakçisini mahkemeden soñ mahsus penitentsiar müessisege alıp kettiler. Oleg Yelançik 15 künge apiske alındı, bundan evel iç bir memuriy mesüliyetke çekilmegen Yuliya Javoronkova 15 künge apiske alındı, Vera Lavreşina – 10 künge qadar. 19 yaşında student Aleksandr Şelkovenkov «rekord» 45 künlik apis cezasını aldı», – dep tarif ettiler aktsiyanıñ teşkilâtçıları.
Aktsiya iştirakçilerini Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 19.3 maddesi boyunca – politsiya hadimlerini boysunmaması ve 20.2 maddesiniñ 8-inci qısmı boyunca – nizam bozulması ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket ötkerilmesi – apiske aldılar.
Yanvar 26-da Ukrainada ve dünyanıñ farqlı memleketlerinde Moskva SİZOsında açlıq tutqan Nadejda Savçenkoğa qoltutuv mitingleri olıp keçti.


text:
Qırım Cumhuriyetiniñ Krasnoperekopsk ve Curçı (Pervomayskoye) rayonları boyunca Rospotrebnadzor territorial bölügi Vorontsov suv aluvı içün köyler territoriyasındaki araçıqlardan 70-72 metr terenliginden çıqarılğan yerastı suvlarnı içilüv içün kelişmegen kibi tanıdı.
Vorontsov tabiat yerastı suvlarınıñ alınuvı – Krasnoperekopsk, Qart Qazaq (Tavriçeskoye), Sovhoznoye, Risovoye, Tuzla (Poçötnoye) ve Pâtihatka köyleri içün yekâne merkeziy suvnen teminleme menbasıdır. 2016 senesi suvnen teminleme sistemasından suvnı teşkerip, Rospotrebnadzor netice çıqardı ki, içilgen suv sanitar normalarına uymay.
Rospotrebnadzor alaqalı bildirmeni Krasnoperekopsk ve Krasnoperekopsk rayonı memuriyetlerine yolladı.
Mütehassıslarnıñ malümatına binaen, şimdiki vaqıtta Qırımda tahminen 180 yerastı suv aluvı çalışa, ve yarımadanıñ şimalinde eñ tuzlu suvdır. Aynı problema Saq, Kezlev (Yevpatoriya) ve Aqmeçit (Çernomorskoye) rayonlarında da bar.
Meseleni çezmek içün köylerde suv temizletme stantsiyaları tiklenilecek. Birinci böyle leyha Curçı rayonındaki Kamenka köyünde işke tüşürilecek.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine qırımtatar 5 sanlı Bağçasaray I-III basamaq umumtasil mektebiniñ müdiri Dilâra Kurtumerova bildirdi.
Müdirniñ sözlerine köre, Rusiye Federatsâisınıñ qanunlarına köre, orta umumtasil mekteplerniñ 9 ve 11 sınıflarında oqutuv programmaları mektepniñ til statusına baqmayıp tizile.
«Rusiyede «milliy mektep» añlamı yoqtır. Böyleliknen, balalarımız içün qırımtatar tili oqutuvı 9-ıncı sınıftan soñ bitecek. Qırımtatar tili aftada 4 saat ayırılğan fen olaraq qalacaq», – dedi Dilâra Kurtumerova.
Onıñ sözlerine köre, bugün mektepte başlanğıç sınıflarda oqutuv qırımtatar tilinde keçe. 5 ve 6 sınıflarda qırımtatar tiline aftada 3 saat, rus tili ve edebiyatına ise 7 saat ayırıla.
Mektepke teklif etilgen oqutuv planlarında ukrain tiliniñ ögrenüvine iç te saat ayırılmay.
Müdir qayd etkeni kibi, ukrain tiliniñ oqutuvı «dersten tış vaqıtta» ve ana-babalarnıñ arizası ile olacaq.


text:
Qıtay baş naziri Li Ketsân aytqanı kibi, onıñ ükümeti Ukraina topraq bütünligini ve mustaqilligini ürmet ete, Qırım meselesi ise «dialog ve muzakereler yolu ile» al etilmeli.
Bunı çin memurı Halq vekilleriniñ Bütünqıtay toplaşuvı üçünci sessiyasınıñ neticesinde bildirdi, – haber ete Radio Svoboda.
«Ukraina mevzusında Qıtay obyektiv ve adaletli bir qararnı çıqardı. Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligini ürmet etemiz», – dedi o.
«Qırım meselesiniñ peyda oluv sebepleri zor. ümüt etemiz ki, dialog vastası ile siyasiy çeziliş tapılır», – dep qoştı Li Ketsân.
Onıñ sözlerine köre, ükrain suali geosiyasiy vaziyetni kergin etip, dünya iqtisadiyatınıñ inkişafına endi tesir etkendir.
Bıltır mayıs ayında Rusiye ukrain Qırımnı işğal etti. Ukraina ve halqara toplulığı bu areketlerni qanunsız tanıdı.


text: Amasya Hünnap Fidanı Çeşitleri, Amasya İğde Fidanı Çeşitleri, Amasya İncir Fidanı Çeşitleri, Amasya Karayemiş Fidanı Çeşitleri, Amasya Kayısı Fidanı Çeşitleri, Amasya Kestane Fidanı Çeşitleri, Amasya Kızılcık Fidanı Çeşitleri, Amasya Kiraz Fidanı Çeşitleri, Amasya Kivi Fidani Çeşitleri, Amasya Kocayemiş Dağ Çileği Fidanı Çeşitleri, Amasya Kumkuat Kamkat Fidanı Çeşitleri, Amasya Limon Fidanı Çeşitleri, Amasya Mandalina Fidani Çeşitleri , Amasya Malta Eriği Fidanı Çeşitleri, Amasya Muz Ağacı Fidanı Çeşitleri, Amasya Muşmula Fidanı Çeşitleri, Amasya Nar Fidanı Çeşitleri, Amasya Naktarin Fidanı Çeşitleri, Amasya Pepino Fidanı Çeşitleri, Amasya Portakal Fidani Çeşitleri, Amasya Şeftali Fidanı Çeşitleri, Amasya Üvez Fidanı Çeşitleri, Amasya Vişne Fidanı Çeşitleri, Amasya Yaban Mersini Fidanı Çeşitleri, Amasya Hediyelik Nikah Çamı, Amasya Fidan Bağlama Ve Aşı Malzemeleri, Amasya Budama Ve Aşı Makasları Bıçakları Çeşitleri, Amasya Tıbbi Aromatik Bitkiler, Amasya Sertifikalı Meyve Fidanı Çeşitleri Tüplü, Amasya Büyük Yaşlı Meyve Ağaçları


text:
Aqmescitte Turetskaya soqağınıñ sakinleri şeer şurası deputatlarına soqaqnıñ serlevasını deñiştirmemek ricası ile muracaatta bulundı. Bu aqta deputat Stepan Kiskin bildire.
«Muracaatta vatandaşlar Turetskaya soqağınıñ serlevasını deñiştirmemege rica eteler. Çünki bundan olar içün maliyeviy masraflarnıñ ve milletlerara ayırımnıñ olması mümkün. Muracaat müellifleri yazğanı kibi, soqaq serlevasınıñ deñiştirmelsi ile bağlı öz fikrini Aqmescit şeer şurasınıñ sessiyasında bildirmege razıdırlar», – yazdı deputat Facebookta.
O, Turetskaya soqağı sakinleriniñ imzaları ile muracaatnı aşkâr etti.
Turetskaya soqağı Aqmescitniñ merkezinde, eski tarafında yerleşe.
Dekabr 10 künü Aqmescitniñ Rusiye memuriyetiniñ komissiyası Turetskaya soqağı serlevasınıñ uçucı Oleg Peşkovnıñ adına deñiştirilmesini uyğunlaştırdı. Bu uçucığa Rusiye Qaramanı unvanı berildi. Aqmescitniñ Rusiye memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev Turetskaya soqağınıñ serlevasını deñiştirmek kibi teklifke qol tuttı.
Aqmescitniñ Rusiye memuriyetiniñ mimarcılıq ve şeer qurucılığı idaresi reberiniñ muavini Natalya Aleksandrenko soqaqqa elâk olğan uçucınıñ adını tek onıñ tuvğanlarınıñ razılığı ile bermege mümkün olğanını qayd etti.
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov aytqanı kibi, Qırım şeerleri Türkiyede qardaş şeerleri ile munasebetlerini toqtata.
Moskva ve Ankara arasında munasebet noyabr 24 künü Türkiye arbiyleri Türkiye-Suriye sıñırı yanında Rusiye arbiy uçağını tüşürgeninden soñ bozuldı. O vaqıt uçaqnıñ komandanı Oleg Peşkov elâk oldı.


text:
Aqmescitniñ demir yol kassalarında şamata. İnsanlar qıtaiy Ukrainağa qatnağan trenlerniñ lâğu etilmesi sebebinden biletlerni qaytarmağa tırışalar. Amma kassirler biletlerni almay ve aqça qaytarmaylar.
Yolcularğa ariza formalarını toldurmağa teklif eteler. İşbu arizalar Rostov-na-Donu şeerinde yerleşken Federal yolcu şirketiniñ Şimaliy-Kavkaz bölüginiñ yolbaşçısı adına yazılmaq kerek. Arizacı biletniñ qaytaruv sebebini ve öz bank esabınıñ nomerasını belgilemeli.
İnsanlarnı bu vaziyet açuvlata. Çoqusında bank esapları yoqtır. Kassirler bir şeyni añlatmay – ne içün insanlarnı Rostovğa yollaylar ve ne vaqıt aqça qaytarılacaq – belgisiz. Aileler ile seyaat etecek insanlarnıñ ziyanı büyük oldı. Kiyevge qatnağan 12-nci trenge bir bilet fiyatı tahminen biñ ruble tura.
Hatırlatamız, bugünden «Ukrzaliznitsâ» Qırım ile demir yol munasebeti toqtattı ve yarımadağa qatnğan halqara trenlerni de lâğu etti. Trenler endi yalıñız Novoalekseyevka ve Hersonğa qatnaycaq.


text:
Qırımdaki cemaat faaliyetçisi Aleksandr Talipov Qarasuvbazar rayonında rus ordusına çağıruv kampaniyası bu küzde bozulmaq mümkün olğanını haber ete.
Onıñ sözlerine köre, anda alâ daa çağıruvnıñ tıbbiy teşkerüv komissiyası tizilmedi ve onıñ terkibi tainlenmedi.
«Çağıruvğa qarşı doğrudan-doğru sabotaj ve keder yapıla. Qarasuvbazarnıñ arbiy komissarı defalarca Qarasuvbazar rayonnıñ merkeziy hastahane baş-ekimi O.Y. Poklonskayağa muracaat etkenine baqmadan, o alâ daa komissiya azalarını teklif etmey ve reisni tainlemey», – dep yaza Talipov öz Facebook saifesinde.
Yazğanını isbatlamaq içün o Rusiye tarafından tainlengen Qarasuvbazar rayonındaki Qırım boyunca arbiy komissariatnıñ bölük mudiri tarafından baş-ekimge yazğan muracaatnı yerleştire.
Cemaat faali qayd ete ki, çağıruv komissiyası öz işini oktâbr 3 künü başlamaq kerek edi, lâkin yer alğan vaziyet sebebinden çağıruvnıñ planları kerçekleşmeycektir.
Talipov şuña da diqqat çeke, Olga Poklonskaya 2014 senesi mart ayında keçirilgen «Qırım qadınları cenkke qarşılar» adlı numaişte iştirak ete edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca yaqalanğan Yalta altısına mecburiy psihiatrik ekspertiza yapılacaqtır. Bunı noyabr 2-de Qırım advokatı Edem Semedlâyev Facebookta bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, İlmi Ümerovdan örnek alıp, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçileri psihiatrik ekspertiza keçirilmesine razı olmadılar.
«Buña cevap olaraq taqiqatçı mecburiy psihiatrik ekspertizanı keçirmek qararını çıqardı. Biz bunı basqı dep sayamız, çünki ceza tibbiyeti mahküm etilgenlerge basqı olaraq qullanıla», – dep qayd etti Semedlâyev.
Advokatnıñ zanınca, mahküm etilgen altı kişi bundan keçecektir.
Sentâbr 16-da Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi «hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçileri Müslim Aliyev, Arsen Cepparov ve Refat Alimovnıñ apis cezasını dekabr 8-ne qadar uzatmaq qararından bergen şikâyetlerini red etti.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Refat Alimov 2016 senesi aprel ayında rusiyeli uquq qoruyıcılar tarafından aynı «Hizb ut-Tahrir» ile bağlı olğanında şeklenilip, yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kyivde “Qırım inciri” üçünci ukrain-qırımtatar edebiy festivali başlandı.
Qırım. Aqiqat canlı yayınlavnı köstere.
Fevtival dekabrniñ 26-nda “Kelecek içün keçmiş: öz közünen körgenlerniñ ikâyeleri nasıl etip hatıra medeniyetini yaratalar” adlı munaqaşadan başlandı. Spikerler arasında – qırımlı tarihçı, ATR telekanalınıñ alıp barıcısı Gülnara Bekirova, tarihçı, publitsist, “Tarihiy aqiqat” portalınıñ tesisçisi Vahtang Kipiani, jurnalist, “Mektüpler” leyhasının tesisçilerinden biri Naciye Femi ve jurnalist, “Tamırlar” leyhasınıñ muarriri Mavile Halil.
“Festival çerçivesinde munaqaşalar, iştirakçilerniñ eñ yahşı esesrleriniñ oquluvı, çıqışlar, edebiy-muzıkalı perfomanslar ve ğaliplerniñ mukâfatlndırılması olacaq”, – dep haber ettiler teşkilâtçılar.
2020 senesi "Qırım inciri" ukrain-qırımtatar edebiyat yarışında bıltır kibi 125 müellif iştirak etti. Olar em yazğan eserlerini, em tercimelerini yolladı. Umumen 284 iş keldi, dep bildire yarış teşkilâtçıları. Olarnıñ malümatına köre, 223 eser ukraince yazılğan, 25 eser qırımtatarca, 36 iş qırımtatarcadan ukraincege ve aksine tercime etildi.
Bıltır Aqmescitteki ekinci "Hizb ut-Tahrir davasınıñ" mabüsi Osman Arifmemetov ve Bağçasaraydaki ekinci "Hizb ut-Tahrir davasınıñ" mabüsi Server Mustafayev "Qırım inciri" ekinci edebiyat yarışı çerçivesinde "Söz serbestligi" nominatsiyasında mukâfat aldı.
“Memorial” aq-uquq qoruyıcı merkezi siyasiy mabsbler dep tanığan “Hizb ut-Tahrir davaları”nıñ iştirakçileri Server Mustafayev ve Vadim Siruk 2020 senesi "Qırım inciri" üçünci edebiyat yarışı finalistleriniñ qısqa cedveline kirgenler, dep haber eteler teşkilâtçılar.
«Qırım inciri» ilk yazıcılar yarışı 2018 senesi yazda keçti. Bütün Ukrainadan 135 müelliften 244 iş keldi.


text:
Qırımda COVID-19 hastalarınıñ sayısı eksilmege devam etse, koronavirus pandemiyası sebebinden kirsetilgen sıñırlav tedbirleri baarge doğru lâğu etilecek, dep bildirdi fevralniñ 10-nda Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Şimdiki dinamika devam etse, martnıñ 1-ne qapalı olğan esas faaliyet saalarını açacaqmız, işten boş vaqıt tedbirlerini teşkil etken müessiselerni de aytam. Artıq er keske para qazanmağa imkân bermeli», – dedi o.
Qırımnıñ baş sanitar ekimi Natalya Penovskaya qayd etti ki, belli saalarda bazı sıñırlavlar qala bile. O, maska taquv rejimi, mesafe ve dezinfektsiya rejimi daa uzun müddetke qalacaq, dep ayttı.
Qırım akimiyeti koronavirus pandemiyası sebebinden kirsetilgen sıñırlavlarnı yımşattı.
Qırımda keçken künü 147 koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitteki “Faydalı ilim” mektebinde qırımtatar tili boyunca Kurslar açıla. Esas maqsad – talebelerni qırımtatarlarnıñ til edebinen tanış etmektir. Talebelerni qırımtatar tilini er künlük ayatta qullanmağa alıştıracaqlar. Nutuq inkişafı derslerinde balalar monolog, dialog qurmaq, şiir ve masallarnı sanalaştırmaq, subet etmek, rol boyunca oqumaqnı menimseycekler. Selâmlaşuv, teşekkür sözlerini qullanıp, til qabiliyetlerini inkişaf etecekler. Oquv ile birlikte yazuv da ögretilecek. Yılnıñ soñuna qadar balalar qırımtatar tiliniñ fonetik, grammatik hususiyetleri, teşrifat qaidelerinen tanış olıp, dialog qurmağa, suallerge cevap bermege bilecekler. Dersler er cumaertesi künleri saat 10:00-dan 13:00-ke qadar Aqmescitniñ, Pobeda caddesi, 128 adresi boyunca keçirilecek.
Yazılmaq içün telefon: + 7978 835 42 78
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımda kelecek afta anomal yüksek dereceli sıcaq olması beklenile. Bu tahminlerni «Fobos» Rusiye ava merkeziniñ mütehassısı Yevgeniy Tişkovets «Sputnik v Krımu» radiosınıñ yayınında ayttı.
«Ava esnaslarında büyük deñişim olacaq, yaqın aftada ava vaziyeti yüksek ava basımınen belgilenecek. Küneş olacaq, yağanaqlar az olmaycaq, yengil yel, esasen cenübiy yel olacaq. Ava arareti tez artacaq. Em de er kün», – dep tarif etti mütehassıs.
Sinoptikniñ bildirgenine köre, kelecek afta Qırımda ava arareti iklim normasından aman-aman 10 derece yüksek olacaq.
«Gece ava arareti +14…+19, bazı geceleri +15…+20 derece, kündüz +30…+35 derece olacaq, bu rekordqa yaqın raqamlar, ya da yañı ava maksimumları olacaq. Pek küneşli ve quru ava beklenile», – dedi Tişkovets.
Onıñ aytqanına köre, iyün ve iyül aylarında yağanaqlar normağa uyacaq. Faqat avgust ayında sinoptik yağanaqlar az olacaq, dep tahmin ete.


text:
Qış Olimpiadasınıñ soñuna qadar bir qaç kün qalğanda, içtimaiy ağlarnıñ vastası ile Qırımda aydavcı, terciman, operatorlarnı qıdırmağa başladılar. Olar mında kelmege başlaylar, şunıñ içün Qırımda olacaq adiseler aqqında tek Rusiyede degil de, çetelde de bile ediler, ğaliba. Çünki ilk künleri mında Qırımda evel olmağan ecnebiy matbuat vastalarınıñ dessantı keldi – öz malümatını bütün dünyağa satqan ileri agentlikler de, şu cümleden. Qırımğa jurnalistlerniñ kelmesi ile yaqında bir şey olacaq degen fikir peyda ola. Böyle kibi duyğudan menim içün işğal başlandı.
Qırımtatarlarnıñ ve «Rusiye birligi»niñ mitingi olğan fevral 26-da qorqu yoq edi. Qorqu Qırım Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurası binaları üzerinde Rusiye bayrağı asılğan fevral 27-de peyda oldı. Şu künü keri yol olmağanını añladım, bitti, soñu. Kefe yolunda arbiy tehnikanıñ peyda oluvı ile qorqu saçıla edi. Cenk duygusı edi, evden çıqmağa qorqunçlı. Bunı közyaşsız hatırlap olamayım.
Birden insanlar ekige bölündi, o vaqıt yalıñız memleketini degil de, tuvğanlarını satqan insanlar ile laf etkenimden bile peşmanım. Ekiyüzlü insanlar ekenler, ayatımda olarğa yer yoq.
Soñra er şey tüşümde olğanı kibi körünmege başlandı. Er vaqıt uyanmağa istey edim. Şeer boyunca serbest areket etmege imkân yoq edi. Yuqarı Şura, Nazirler Şurasına yaqınlaşmağa fırsat yoq. Adiy binalar degil de, etrafında – meydan, bağçalar, bundan evel mında kezmege mümkün edi. Er yerde silâlı insanlar. Olar ile foto çekmege, ya gül bağışlamağa, quçaqlamağa, öpmege olarnı istemey edim. Barışıq şeer ve ayatta bu kibi silâlı insanlarğa yer yoq.
Telüke mında yoq edi. Qırımda «dostluq trenlerni», mında kelecek olğan banderovets, faşistlerni öyle de körmediler
Amma bazı insanlar balalarnı ketirip, şu «yeşil adamçıqlar» ile foto yapa, soñra «azat eticiler» dep, şu fotolarnı içtimaiy ağlarda paylaşa ediler. Neden azat ettiler? Neden, kimden azat etkenlerini añlamay edim. Mında telüke yoq edi ki. Qırımda «dostluq trenlerni», mında kelecek olğan banderovets, faşistlerni öyle de körmediler.
Belgisiz insanlar – sanki yerli eali blok etken arbiy qısımlar etrafında er vaqıt kergin vaziyet üküm süre edi. Amma o vaqıt bu yerli eali degil de, Rusiyeden ketirilgen insanlar olğanı belli edi. Özlerini arbiy qısımğa oğlu, aqayı, babasına kelgen ana ve apay olaraq tanıttıra ediler. Oyun olaraq körüne edi.
İşğal neticesinde qorantamız işsiz qaldı, kelirni ğayıp etti, dotsumız qalmadı – er kes köçip ketti.
Nadejda Svetliçnaya, Aqmescit sakini
«İşğal delilleri» rubrikasında bildirilgen fikirler müelliflerniñ fikir-tüşüncelerini aydınlatıp, muarririyetniñ fikirleri ile aynı olmay bile
Körgen ve bilgen şeyleriñizni bizlernen paylaşıñız, emailge yazıñız: krym_redaktor@rferl.org


text:
Rusiye köpür qurmaq maqsadınen Keriç keçitinde gemilerniñ yürüşini sıñırlağanı sebebinden Ukraina tarafından şikâyet azırlanılmaqta. Bunı İnfrastruktura naziriniñ muavini Yüriy Lavrenük avgustnıñ birinde limanlarnıñ zenaat ittifaqlarınen ötkergen körüşüvi devamında bildirdi, dep haber etile nazirlikniñ web-sitesinde.
«Bu meseleni şimdi Tışqı işler nazirligi, Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurası ile birlikte çezemiz. Bu global, siyasiy ve mürekkep meseledir, amma biz onı mıtlaq çezermiz. Adliye nazirligi, Rusiyege qarşı açılğan davalar çerçivesinde Keriç kanalınıñ qapatılması ve gemiler içün yürüvniñ sıñırlamasınen bağlı meseleni ayırmaqta. Şimdi şikâyet azırlanıla, Mariupol ve Berdânsk ticaret limanlarına kelmegen sermiyalarnıñ zararı esaplanılmaqta», – dep beyan etti Lavrenük.
Bundan evel o bildirdi ki, Rusiye Naqliyat nazirligi 2017 senesi avgust-sentâbr aylarında 23 künge Keriç-Yeni Qale qısımında gemiler içün keçitni qapatmaq içün ferman leyhasını azırlağan.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası keçende bildirdi ki, Keriç keçitinde köpürniñ qurulmasınen tabiatqa ketirilgen zararnı ögrenmek içün mahkemeden ögüne taqiqat alıp barıla.
Keriç boğazından köpür qurulmasınıñ kerekligi aqqında Putin ta 2014 senesi, işğalden soñ aytqan edi. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa, 2019 senesi yazda işke tüşürmege vade etken ediler.
Ukraina Rusiyenen Keriç köprüniñ qurulışı ile bağlı añlaşmadan 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ çıqtı.