text:
9 fevral' könne Tatar däwlät filarmoniäseneñ Ğ.Tuqay isemendäge konsertlar zalında TR Mädäniät ministrlığı kollegiäseneñ kiñäytelgän utırışı uzdı.
Kollegiä utırışında Tatarstannıñ Premyer -ministrı Röstäm Miñlexanov, urınbasarı Zilä Wälieva, Däwlät Sovetı deputatı Razil Wäliev häm respublikanıñ mädäniät ölkäsendä eş alıp baruçı citäkçelär, deputatlar, respublikanıñ rayon häm şähär xakimiäte urınbasarları häm mädäniät idäräläre citäkçeläre qatnaştı. Cıyılışta respublikanıñ mädäniät ministrı İldus Tarxanov 2004 yılda başqarılğan eşlärgä näticä yasap, 2005 yılda baralası töp mäs’älälärneñ yünäleşe turında belderde. Kollegiä utırışında Teatrlar berlegeneñ räise Rinat Tacetdinov, respublikanıñ suqırlar kitapxanäse direktorı Nail' Säfärğäliev, Alabuğadağı däwlät muzey-tıyulığı citäkçese Gölzada Rudenko üzläreneñ tarmaqlarında alıp barğan eşläre turında söyläde.
Sarman rayonı mädäniät bülege mödire Rinat Şarafetdinov üz çığışında sişämbe könne 8 fevral'dä milli- mädäni üzäktä kollegiä aldınnan uzğan seminarda qaralğan mäs'älälär häm näticälär belän tanıştırdı. Ul awıldağı klublarnıñ, kitapxanälärneñ material'- texnik yağın yañartuda tabiği yağulıq belän, şulay uq awıllarnı “gazel'”avtomobil'läre belän tä'min itü kiräklege turında söyläde.
“Respublikada 900 gä yaqın awıllarda bernindi klub häm kitapxanä yuq.Alarğa küçmä avtoklublar belän yärdäm kürsätelä. Rayonnardağı 100 gä yaqın avtoklublarnıñ 90% yaraqsız xäldä”, - dip äytte ul.
TR Premyer -ministrı Röstäm Miñlexanov çığış yasawçılarnıñ kollegiädä beldergän mäsällärenä cawap birde . Üz çığışında ul “Mädäniät ölkäsendä dä tüläwle xezmät kürsätüdä, aqça eşlärgä öyränergä kiräk. Ber yaqtan belemle menedjerlarnı cälep itsäk, ikençe yaqtan keçe biznesnı kiñäytü öçen üzebezneñ belgeçlärne dä uqıtırğa , häm xäyriä oyışmaların da cälep itärgä kiräk, - dide” .
Şulay uq Röstäm Miñlexanov 2005 yılda Ciñü bäyrämeneñ 60 yıllığın uzdıruda häm “Qazan şähäreneñ 1000 ğı- ul dönyawi waqiğa , şunıñ öçen bu bäyrämne uzdıruda bar oyışmalarda qatnaşırğa tieş, üzläreneñ öleşen kertergä tieş”,- dip tä belderde . Kollegiä utırışı tämamlanğannan soñ Premyer ministr urınbasarı Zilä Wälieva mädäniät tarmaqların finanslaw turında üzeneñ fikerlären äytte:
“Finans mäs’älälärendä ul qädärle soranu, meskenlänü bulmadı. İñ küñellese şul , här çığış yasawçı üzläreneñ küpme eşlär eşlängäne turında söylädelär. Şul uq bina tözeleşeme, remont yasawmı. Kul'tura , mädäniät ölkäse bügen kiläçäk belän yäşi”, - dide ul.
Utırışta 2004 yılda bar kürsätkeçlär buyınça alğa çıqqan Tübän Qama rayonı mädäniät idäräsenä küçmä bayraq , diplom häm 150 meñ sum aqça tapşırıldı. TR kompozitorlar berlege räise Räşit Kälimullinğa häm tağın berniçä mädäniät xezmätkärenä “ Xalıq artistı” ,“TR atqazanğan artistı” iseme häm mädäniät ölkäsendä fidaqär xezmät kürsätkännärgä “Maqtawlı iseme”häm 50 şär meñ aqçalata büläklär tapşırıldı.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr, Qazan.


c: text/html

text:
Cengizhan Akar - Veysel Karani
Sanatçı : Cengizhan Akar
Türkü : Veysel Karani
Etiketler : Cengizhan Akar - Veysel Karani türkü indir, Cengizhan Akar - Veysel Karani türkü dinle, Cengizhan Akar türküleri, Veysel Karani mp3 indir, Cengizhan Akar türküleri Veysel Karani türküsü, Veysel Karani sözleri, Cengizhan Akar mp3 dinle, Cengizhan Akar download, Veysel Karani bedava mp3, Cengizhan Akar türkü sözleri, Cengizhan Akar türkü dinle, Cengizhan Akar son albüm indir
Cengizhan Akar Türküleri
Cengizhan Akar - Seherde Deryaya Dalsam

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Törkiäneñ kürşeläre qoş kizüennän saqlanu çaraları kürä
Qoş kizüeneñ keşegä küçü waqıyğäläreneñ Törkiädä artıp baruı anıñ kürşesendäge illärneñ çiklären yabuına häm üz territoriälärendä centekläp tikşerülär ütkärüenä säbäp bula.Ärmänstan, Azärbaycan, Gruziä häm İran qoş kizüenä qarşı köräşü öçen äzerleklär alıp bara . Rusiä isä Azärbaycan häm Gruziä çigendä kontrolne nığıtıp, watandaşların Törkiägä yalğa barmasqa çaqıra.
Sälämätlek saqlau häm Awıl xucalığı ministırlığı kiräk bulğan barlıq çaralarnı kürä. Krizis üzäge oyıştırıldı. Küpertelgän belderülärgä iqtibar itmägez.
Ämma ministırnıñ şuşı süzläreneñ ber faydası da yuq, çınbarlıq şul ki Törkiädä qoş kizüe virusın yoqtırğan 14 keşe xastaxanälärdä yata häm baytaq keşe tikşerelä. Virus Qara Dingez , başqala Ankara tiräsenä şulayuq İstanbul bistäsendä tabılğan , qoş kizüennän ülgän tauqlar buluı belderelä. Şunlıqtan Törkiä kürşeläreneñ arta barğan räweştä qurqu eçendä bulularına şaqqatmasqa kiräk. İran yäkşämbä könne Törkiä belän çiklären yabuın belderde. Ärmänstan, Azärbaycan häm Gruziä Törkiädän qoş qort importın tıydı. Ärmännärneñ xäle bigräk tä ayanıç çönki Doğubeyazıt çiktän berniçä çaqırım ğına yıraqta urnaşqan.Ärmänstan awıl xucalığı ministırlığınıñ veterenariä xezmäte başlığı Grigor Baghian
bez kiräkle xakimiätlärgä Törkiädän kilüçelärneñ bagajların kontrol itergä ilgä ber genä yomırqa ber genä tauq qaurie kertmäskä digän kürsätmä birdek
Çik buyında yäşäwçe yarlı ärmännär çirat üzlärendä dip qurqa. Ütkän atnada Vosketap awılında unnan artıq tauq ülgän ide. Veterenar kilep tikşergänçe xalıq qurqu panikağa birelgän ide. Ämma 12 tauq başqa çirdän ülep kitkän.
Grigor Bahian Ärmänstanda qoş kizüe bulmayaçaq digän buş wäğdälär birep utırmıy Ul bolay di:
Ärmänstanda älegä qoş kizüe virusı tabılmadı.Ämma kürşe illärdäge xällär bezne häväfle zona xälendä qaldırdı. Ul çir irtägä yäki irtägädän soñ monda bulaçaq.
Şuluq kündermäne Azerbaycan Däwlät Veterenarie xezmätläre başlığı İsmail Xasanov ta qabatlıy Ul Törkiägä çiktäş Naxçivan töbägendä
Veterinariä xezmätläre çiklärdä bik intensiv eşli, dezenfeksiäli, küp itep desenfeksiä maddäläre, mäxsus kiemnär dezenfeksiäläw cihazların äzerlädek dip söyläde
Bolarnıñ berse dä Yevropa Komissiäseneñ düşämbe belderüen tuqtatu öçen citärle bulmadı. Komissiä Törkiägä çiktäş Gruziä, Ärmänstan Azärbaycan Süriä İran häm Ğıraqtan qoş qort häm qoş mamığı importın tıydı. Rusiä isä Gruziä belän Azärbaycan çigendä kontrolne nığıttı . Russiä watandaşların Törkiägä barmasqa çaqırdı. Rusiäneñ başsanitar tabibı Gennadi Onişçenko:
Ni öçen bu bezne borçıy, berençedän çiklärneñ yaqınlığı. İkençedän ğıynuar ayında keşelärdä normal grib nıq artaçaq , territoriäbezdä H5N1 virusınıñ cäyelä başlauın kürmi qalu qurqınıçı bar .
Älegä virusnıñ keşedän keşegä küçü waqıyğäse raslanmasa da belgeçlär, virusnı yoqtıruçılar sanının artuı anıñ mutatsiälänep epidemiägä äylänü qurqınıçın artıra dip kisätä .Ul çaqta millionnarça keşe häläk bulaçaq färidä xämit.


text:
Tatarstanlılar öçen 2004 yılnıñ töp waqiğaları
Yaña yılnıñ başında ütkänenä näticälär yasıylar, anda bulğan iñ möhim waqiğalarnı, istälekle çaralarnı barlıylar. Tatarstanlılar öçen 2004 yıl närsä belän xätergä kerep qalğan soñ? Şuşı xaqta bügen bilgele keşelärneñ fikerläre belän tanışıp kitik äle. Bu xaqta Watanım Tatarstan gäcite soraşqan. Tatarstan prezidentınıñ kiñäşçese Rafail Xäkimov öçen, mäsälän, uzğan yıl Ukrainadağı saylawlarda Viktor Yusçenkonıñ saylanuı belän istä qalğan. Şulay uq Yevropa berlegeneñ kiñäyüen häm Tatarstanda Latin frontı oyışunı da bik möhim waqiğa dip sanıy. Şuşı äytelgän latin frontın oyıştıruçılarnıñ berse – Fändäs Safiullin uzğan yılnıñ iñ qurqınıç waqiğası dip Rusiä Konstitutsion mäxkämäseneñ latin imlasına qarşı çıqqan 16 noyäberdäge qararın sanıy. Tel turında ğına süz barsa, ul qarar belän bezneñ xalıqqa naxaq yala yağıldı. Şuşı yalanı därräw kütärelep alıp attırmasaq, ul bezneñ kiläçäk yazmışıbız öçen çerek nigez bulıp qalırğa mömkin, digän fikerdä tora Fändäs Safiullin. Ä menä respublikanıñ prokurorı Kafil Ämirovqa isä uzğan yıldağı iñ istälekle çaralar bulıp anıñ şäxsi tormışındağı waqiğalar istä qalğan. Ul qızınıñ dissertatsiä yaqlawın, üzenä yaña däräcä häm maqtawlı isem birülären atağan. Cırçı Asaf Wälievnıñ 2004 yıldağı töp xatiräläre dä üzeneñ tormışındağı üzgäreşlär belän bäyle. Ul töp waqiğalar isemlegenä üzeneñ Piramida küñel açu zalında uzğan konsertın häm Mersedes maşinasın satıp alunı kertkän.
Ä ğalim İndus Tahirov isä, bez ildä, il tormışı belän yäşibez. Şuña da, andağı tormış, andağı waqiğalar bezneñ öçen bik möhim häm uzğan yıldağı borçular, problemalar 2005 yılğa da küçälär, dip sanıy. Uzğan yılnıñ iñ istä qalğan waqiğaları dip ul menä närsälärne atıy.
Rusiä külämendä iñ istä qalğan waqiğa bulıp min Beslan faciğäsen atar idem. İlneñ tışqı säyäsätennän – Rusiäneñ Ukrainadağı saylawlarğa tıqşınuı. Bu ike il arasındağı mönäsäbätlärne awırlaştırdı. Ä bit Ukrainda qırım tatarları da yäşi. Tatarstanğa kilgändä, min 2004 yılda Rusiä belän respublika mönäsäbätläreneñ artqa taba baruın iskä alır idemĞalim İndus Tahirov 2004 yılnıñ iñ ähämiätle, möhim waqiğaları dip menä şularnı sanıy.
Gölnaz İlgizär


text:
Şanxai Xezmättäşlek Oyışması citäkçeläre Şanxaida cıyıldı
Atnakiç könne Qıtayda Şanxai xezmättäşlek oyışmasınıñ cıyını tämamlandı. Rusiä, Qıtay, Qazaxstan, Qırğızstan, Tacıqstan häm Üzbäkstan citäkçeläre üzara bäyläneşlärne nığıtu telägen belderde, terrorğa qarşı köräş häm transport çeltären üsterü turında kileşülär imzaladı. Cıyında şulay uq İran, Paqstan, Mongoliä, Äfğanstan citäkçeläre häm dä Hindstannıñ yuğarı räsmiläre qatnaştı.
"Dönyanıñ qalğan öleşe kebek ük, bezneñ töbäk nigezdä totrıqlı. Şul uq waqıtta 3 yarsulı köç bar – narkotiklar tarala, çik-aşa cinäyätlär citdi häm dä iqtisadi üseş qalışa. Bezgä tınıç, tatu, çäçäk atqan töbäk buldıru öçen küp-yaqlı xezmättäşlek itü kiräk" di Qıtay citäkçese.
Başqa citäkçelär monıñ belän kileşte häm bu fiker cıyın axırında imzalanğan urtaq deklaratsiädä urın aldı: oyışmada äzğa bulıp torğan illär Eurazia qitğasında terrorizm häm ekstremizmğa qarşı köräştä öleş kertergä wäğdä itte.
Şanxai oyışması tözelgändä ğäyre-xärbi oyışma dip tözelde, alay da, Rusiä prezidentı Vladimir Putin süzlärençä, ul "krizis wazğiätlärne" çişüdä yärdäm itä ala. Bu süzlär, Ğiraqta totıq itep alınğan Rusiä diplomatların küzdä totıp äytelde. Ämmä, Qırğzstan häm Üzbäkstan citäkçeläre küñelenä xuş kilgänder. Alarnıñ üzlärendä "krizis wazğiät" bar: inde berniçä yıl alar Firğanä üzänlegendä islamçı ekstremistlar belän köräşä. Kiçä genä Qırğız premier-ministrı Feliks Kulov ekstremistlar yaqın aylarda höcümnären yañartırğa mömkin dip kisätte.
Terrorğa qarşı köräş turında süzlär Paqstan häm Äfğanstan citäkçeläre küñelenä dä xuş kilgänder. Alar Şanxaiğa küzätüçe sıyfatında kilde, ikese dä üz illärendä terrorçılarğa qarşı köräşä. Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf forsattan faydalanıp Şanxai oyışmasına kerü telägen iskä töşerde. İran, Hindstan, Mongoliä şikelle ük, Paqstan anda inde küptän kerergä teli.
Şuşı mäsälägä qağılıp Rusiä prezidentı Vladimir Putin "Şanxai oyışması eşçänlege belän ayırım illärneñ dä, tulı oyışmalarnıñ qızıqsınuı arta. Dimäk, äzğa-illärneñ açıq qaraşı, tigez xezmättäşlege cälep itü köçenä iä" dide.
Qazaxstan prezidentı Nursoltan Nazarbaev yaña äğzalar qabul itü tärtiben kamilläşterergä çaqırdı: "Oyşma belän qızıqısınu artqan sayın bu mäsäläneñ ähämiäte köçäyä. Bez oyışmanıñ tışqı eşlär ministları şurasına yaña äzğalar qabul itü tärtiben kamilläşterergä kürsätmä birdek" di Qazaxstan citäkçese.
İminlek, narkotiklarğa qarşı köräştän tış, oyışma qısalarında säwdä, transport elemtälären nığıtu kiräklegenä dä basım yasaldı. Pitin süzlärençä, bu xezmättäşlek äğza illärneñ 6sında da xalıqnıñ tormış sıyfatın yaxşırtuğa yärdäm itäçäk. Qıtay räsmiläre Qazaxstan, Qırğızstan häm Tacıqstannıñ energetika tarmağına investitsiä kertü telägen belderde.
Uzğan yıl Şanxai oyışması Qazaxstanda cıyılğan ide. Anda Quşma Ştatlarnıñ Üzäk Aziädäge xärbi nığıtmaların yabu waqıtın bilgelärgä çaqırğan urtaq belderü yasalğan ide.
İran prezidentınıñ Könbatış belän xezmättäşlek itergä işarä itkän süzlären iskä almağanda, bıyılğı cıyında ul qädäre iğtibarnı cälep iterlek urtaq belderülär bulmadı. Ämmä 6 citäkçeneñ dä çığışında, sotsial modellärne ber ildän ikençesenä küçerergä yaramıy digän fiker çağıldı. Şanxai törkeme şulay uq Berläşkän Millätlärneñ kiläse general sekretare Aziädän bulırğa tieş digän urtaq teläk belderde.
ali ğilmi


text:
Sverdlovski ölkäseneñ Alapay şähärendä tatar mädäniäte uñay bäyä ala
Küptän tügel Sverdlovski ölkäseneñ Alapay şähäre kitapxanäsendä Musa Cälilneñ 100 yıllığına bağışlanğan kiçä bulıp uzdı. Kiçädä patriot-şağirneñ tormış häm icat yulı turında äñgämä-viktorina oyıştırıldı. Annan soñ “Çulpan” isemle balalar ansamble tatar konsertı quydı. Tıñlawçılar häm tamaşaçılar – Alapay şähäreneñ professional' litsey studentları.
Kitapxanä mödire Lyudmila Protopopova söyläwençä, professional' litsey kollektivı häm tatar ansamble belän kitapxanä inde 1995 yıldan birle eşli. “Kitapxanä häm xalıqlarnıñ ruxi üseşen torğızu” programmasın tormışqa aşıru qısalarında elek alar litseyda uquçılar belän çit il yazuçılar icatın öyränä torğan kiçälär oyıştıra torğan bulğannar. Annan soñ, yänäşädä yäşäwçe tatar xalqı mädäniäten öyränä başlağannar Monıñ säbäben Lyudmila Nikolayıvna Alapayda yäşäwçe tatarlarnıñ ruslar belän rättän töp xalıq bulıp yäşäwe dip añlata.
Xalıqlarnıñ ruxi üseşen torğızu programması buyınça tığız eşläwe näticäsendä, Alapay şähär kitapxanäse milli yañarış nominatsiäse buyınça ölkä mädäniät ministrlığı tarafınnan “Uñışqa yul” premiäse belän büläklängän. Kitapxanädä uzdırıla torğan milli çaralar qaysı da bulsa yazuçınıñ yä şağirneñ icatına bağışlana, şulay uq milli kuxnya serläre öyränelä. Litsey uquçıları tatar xalıq milli aşların peşerep alıp kilep kürgäzmä yasıylar, tege yäki bu rizıqnıñ äzerläw texnologiäse turında söylilär. Härber şundıy oçraşu şähär mädäniätınıñ yözek qaşı bulıp sanalğan “Çulpan” balalar ansamble çığışınnan başqa uzmıy. Bu yulı da balalar çığışın bik yaratıp qabul ittelär.
Ansambl'gä yörüçe balalar matur itep tatarça cırlap-biep kenä qalmıylar, alarnıñ tatarça söyläşergä öyränüenä zur iğtibar birelä. Qatnaş ğailädä tuğan cide yäşlek Ksyuşa Ryavkina – ansambl'neñ solistı. Ul biregä öç yäşennän birle yöri. Bu waqıt eçendä ul tatar süzlären döres itep äytä belergä öyrängän, beraz söyläşä dä belä. Undürt yäşlek Raina, başqa millättän bulğan iptäş qızlarıñ sineñ tatar kul'turası belän qızıqsınuıña niçek qarıy digän sorawğa, alar miña qızığalar, alarnıñ da yörise kilä dip cawap birde.
“Çulpan” balalar ansamble Sverdlovski ölkäse külämendä uzdırılğan festival'lärdä berniçä tapqır lawreat isemen aldı. Kollektivnıñ Alapayda ğına tügel, ölkä külämendä dä tanıluı ansambl'neñ citäkçese Naciä xanım Safiullina xezmäte näticäse.
Bez Naciä xanım belän äñgämä qorıp aldıq. Anıñ söyläwençä, baştaraq balalar tatarça cırlarğa häm biergä oyala torğan bulğannar. İñ möhime – sineñ mädäniäteñ başqalardan kim tügel, ber ük däräcädä buluın añlaw, di Naciä xanım. “Bez ber ük şähärdä yäşibez, ber şähärgä xezmät itäbez, ber ük xoquqlarğa iäbez. İñ berençe üz millätebezne, üz mädäniätıbıznı yaratırğa öyrändek. Tatar mädäni çaraların ğına oyıştırunı kötep tormıyça, çığışlarıbıznı barlıq şähär küläm çaralarğa täqdim itä başladıq. Niqädär kübräk täqdim itsäk, şulqädär yışraq uñay bäyä aldıq, - di ul, - Bügenge köndä “Çulpan” ansamble çığışlarığız Alapay şähärendä ber genä mädäni çara da uzmıy”.
Ansambl'gä yörergä teläwçelär arasında başqa millät balaları, bigräk tä ruslar küp ikän. “Bez bit tatar cırların cırlıybız, tatar iyüllären biibez. Yaxşılap uyladıñmı bezgä kilergä digän sorawğa ul balalar üzläreneñ tatar tamırların ezläp, menä minem şundıy-şundıy tuğanım tatar bulğan dip cawap birälär, annan soñ ansambl'gä bik teläp, tırışıp yörilär”, - dip söyli Naciä xanım.
Naciä Safiullina ansambl'gä yörüçe balalarnı Qazanğa alıp baru, professional' biyu ostaları konsertın kürsätep, alar belän tanıştıru turında xıyallana. Şulay uq kostyumnar tegäse ide, yuqsa, kostyumnarıbız bik ğadi, ämma böten närsä finanslarğa kilep terälä, di ul.
April axırında “Alapay bizäkläre” digän festival' bulıp uzaçaq. “Çulpan” ansamble festival'dä qatnaşu öçen yaña programma äzerlägän. Şähär mädäniät bülege xezmätkärläre ser itep kenä xäbär itkänçä, bu festival'dä “Çulpan” tatar balalar kollektivına “ürnäk ansambl'” iseme birergä cıyınalar. Rus şähärendä tatar mädäniäten şundıy yuğarılıqqa kütärgän kollektivqa kiläçäktä zur uñışlar ğına telise qala.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg.


text: Paqstan Rusiä häm Hindstan citäkçeläre oçraşu waqıtında imzalağan terrorğa qarşı köräş turında deklaratsiädä İslamabadqa qarata röxsät itelmäslek işarälär yasadı, dip rizasızlıq belderde. Tışqı eşlär ministrlığı yasağan älege belderüdä, ike ilneñ “Kaşmir töbägeneñ azatlığı öçen çın köräşenä tieşle qaraş häm räsmi tanu beldermägäne” uñayınnan ükeneç häm borçılu belderde. Rusiä-Hindstan deklaratsiäsendä, Paqstannı, İslamabad kontrolendä bulğan cirlärdä “terror çeltären beterergä” çaqıru bar ide. Rusiä prezidentı Vladimir Putin häm Hindstan premyer-ministrı Atal Behari Vajpayee bu deklaratsiägä kiçä qul quydı.


text:
Svetlogorks, Rusiä citäkçese V.Putin Ğıraqnı totrıqlandıru öçen dönya cämäğätçelegen xezmättäşlekkä çaqırdı.Kaliningradnıñ 750yıllıq tantanaları öçen Fransiä prezidentı Chiraq häm Germaniä kanslerı Schroederne däğwät itkän Putin (audio)
Yevropa Konstitutsiä turındağı sonğı täräqiätlärne küzdä totqanda Rusiä belän Berlek arasındağı kiläçäk mönäsäbätlär turında sezneñ fikerlärne işetü möhim. Älbättä bez BMOnı reformalaw, yaqın könçığış problemaları, İrandağı xällär häm anıñ atom programması belän bäyläneşle mäsälälär turında fiker alışu belän qızıqsınabız


text:
G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamı
G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamı - Usı aymaqlıq sho'lkem burıng'ı SSSR ayrım respublikaları ta'repinen du'zilgen edi.
Onı sho'lkemlestiriwshi hu'jjetler 1991-jıl 8-dekabrde Minskte, Belorussiya, Rossiya ha'm Ukraina ta'repinen qol qoyılg'an G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamın du'ziw haqqındag'ı pitim, 1991-jıl 21-dekabrde (Baltik boyı respublikaları ha'm Gruziyadan tısqarı) 11 burıng'ı Awqam respublikaları ta'repinen Alma-Atada qol qoyılg'an Pitimge Protokol ha'm 1991-jıl 21-dekabrde qol qoyılg'an Alma-Ata Deklaratsiyası esaplanadı. 1993-jıl 22-yanvarda Minskte bolıp o'tken G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamı ma'mleket basshıları ken'esinde (Armeniya, Belorussiya, Qazaqstan, Qırg'ızıstan, Rossiya, Ta'jikstan ha'm O'zbekstan atınan) G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamı (G'MDA) Ustavı qabıl etiledi.
Doslıq Awqamının' maqsetleri to'mendegilerden ibarat:
- siyasiy, ekonomikalıq, ekologiyalıq, insanıylıq, ma'deniy ha'm basqa tarawlarda birge islesiw;
- ulıwma ekonomikalıq ortalıqtı jaratıw;
- ulıwma insanıylıq printsipler ha'm Evropada Qa'wipsizlik ha'm Birge islesiw Sho'lkeminin' normalarınan kelip shıg'ıwshı adamnın' tiykarg'ı huqıq ha'm erkinliklerin ta'miyinlew;
- ag'za ma'mleketlerdin' xalıqaralıq tınıshlıqtı ha'm qa'wipsizlikti ta'miyinlew ha'm quralsızlanıwg'a bag'darlang'an birge islesiwdi iske asırıw;
- ag'za ma'mleketler puqaralarının' Doslıq Awqamı aymag'ında erkin ju'riw ha'm baylanıslardı ta'miyinlew;
- huqıqıy qatnasıqlardın' basqa tarawlarında o'z-ara ja'rdem ha'm birge islesiwdi jolg'a qoyıw;
- daw ha'm tartısıwlardı tınısh jol menen sheshiw.
G'MDA o'z jumısın xalıqaralıq huqıqtın' ulıwma ta'n alıng'an printsipleri tiykarında du'zedi. Sonday-aq ma'mleketler aralıq qatnasıqlarda xalıqaralıq huqıqtın' u'stinligi, o'z-ara bir-birleri ha'm Doslıq Awqamı ma'plerinen kelip shıg'ıw, birlikte ha'reket etiw ha'm bir-birin qollap-quwatlaw, ha'r bir ag'za ma'mleket xalqı ma'nawyatının' pu'tinligin saqlaw, ma'deniy qa'driyatlardı saqlaw ha'm ma'deniy almasıw tarawlarında birge islesiw kibi qosımsha printsiplar da islep shıg'ılg'an.
Ustavta Doslıq Awqamı ma'pleri ta'n alınadı ha'm 1991-jıl 8-dekabrde qol qoyılg'an pitim tiykarında ma'mleket-lerdin' birge islesiw tarawları belgilenedi. Olardın' ishine:
- insannın' tiykarg'ı huqıq ha'm erkinliklerin ta'miyinlew;
- sırtqı siyasatın muwapıqlastırıw;
- ulıwma Evropa ha'm Evraziya bazarlarının' ulıwma ekonomikalıq aymag'ın jaratıw ha'm rawajlandırıw jolında birge islesiw;
- bajıxana siyasatı;
- transport ha'm baylanıs sistemaların rawajlandırıw jolında birge islesiw;
- densawlıqtı saqlaw ha'r qorshag'an ortalıqtı qorg'aw;
- sotsiallıq ha'm migratsiyalıq siyasat ma'seleleri;
- sho'lkemlesken jınayatshılıqqa qarsı gu'res;
- sırtqı shegaralardı qorg'aw ha'm qorg'anıw ma'seleleri usag'anlar kiredi.
Doslıq Awqamdag'ı ma'mleketlerdin' o'z-ara ma'pleri, ulıwma maqsetleri, birge jumıs alıp barıw tarawının' bolg'anlıg'ı, onın' wa'killikleri ha'm huqıqıy subektligi sha'rtnama tiykarındag'ı xalıqaralıq hu'kimetler aralıq sho'lkem dep atawg'a imkan beredi.
Doslıq Awqamı Ustavınan kelip shıqqan halda sho'lkemlestiriwshi ha'm ag'za ma'mleketler parıqlanadı. Birinshi toparg'a 1991-jıl 8-dekabrde qol qoyılg'an Doslıq Awqamın du'ziw haqqındag'ı pitim ha'm og'an qosımsha 1991-jıl 21-dekabrde qol qoyılg'an Protokoldı Doslıq Awqamı Ustavının' qabıl etiliwine shekem qabıl etilgen ha'm ratifikatsiyalang'an ma'mleketler, anıg'ırag'ı Armeniya, Belorussiya, Qazaqstan, Qırg'ızstan, Rossiya, O'zbekistan ha'm Ukraina kiredi.
Doslıq Awqamına qabıl etiliw ag'za ma'mleketlerdin' kelisimi menen onın' maqset ha'm printsiplerin moyınlawshı, Ustavta ko'rsetilgen minnetlerdi og'an qosılıw jolı menen qabıl etiwshi ha'r bir ma'mleket ushın ashıq esaplanadı. Sonday-aq, ayırım ma'mleketlerdin' Doslıq Awqamının' ayırım jumıs tarawlarında qosılıwshı ag'za sıpatında is alıp barıwları imkanı da na'zerde tutılg'an.
Doslıq Awqamının' joqarg'ı organı ma'mleketlik baslıqlarının' Ken'esi bolıp, ol ag'za ma'mleketler ulıwma ma'pleri ko'leminde ma'mleketler jumısın dodalaw ha'm qarar qabıl etiw wa'killigine iye. Ken'es jılına eki ma'rte jıynaladı ha'm ag'za ma'mleketlerden birinin' baslaması menen gezeksiz jıynalıslar da o'tkiziwi mu'mkin.
Doslıq Awqamı hu'kimetleri basshılarının' Ken'esi atqarıw organlarının' ulıwma ma'pleri ko'leminde ekonomikalıq, sotsiallıq ha'm basqa tarawlardı retlestiredi. Ken'es jılına to'rt ma'rte jıynaladı ha'm ag'za ma'mleketlerden birinin' baslaması menen gezeksiz jıynalıslar da o'tkeziwi mu'mkin.
Eki ken'estin' de qararları o'z-ara kelisim (konsensus) tiykarında qabıl etiledi.
Sırtqı baylanıslardı retlestiriwshi organ - sırtqı isler ministrleri ken'esi; ja'ma'a' qa'wipsizlik ha'm a'skeriy siyasiy birge islesiw tarawında qorg'anıw ministrleri ken'esi; birlesken qurallı ku'shler joqarg'ı komandavaniyası, shegara a'skeriy komandavaniesi ken'esi du'zilgen. Sonday-aq, tarawlar boyınsha birge islesiwdi retlestiriw na'zerde tutılıp, temir jol transportı ken'esi, ma'mleketler aralıq ma'sla'hat ken'esi, ma'mleketler aralıq ekologiyalıq ken'es te bar.
Doslıq Awqamı ko'leminde ekonomikalıq minnetlemelerdin' orınlanıw barısında payda bolg'an dawlar ha'm sha'rtnama ja'ne basqa ekonomikalıq hu'jjetlerdi tallawdan kelip shıg'a-tug'ın parıqlardı sheship beriwshi ekonomikalıq sud, Doslıq Awqamı ag'zaları alg'an minnetlemelerden kelip shıg'ıwshı insan huqıqları ta'miyinleniwin qadag'alawshı İnsan huqıqları komissiyası bar.
Doslıq Awqamı ko'leminde turaqlı ha'reket etiwshi atqa-rıw organı 1993-jıl aprelde Minskte o'tken ma'mleketler basshıları ken'esinde du'zilgen koordinatsion-konsultativ komitet esaplanadı. Ol ma'mleket basshıları ken'esi tayınlay-tug'ın komitet koordinatorı ha'm ha'r bir ag'za ma'mlekettin' eki turaqlı wa'kilinen ibarat. Komitet Doslıq Awqamının' barlıq jumıs tarawları boyınsha usınıslar islep shıg'adı, ekonomikalıq birge islesiwdin' anıq tarawları boyınsha sha'rtnamalardın' orınlanıwına imkaniyat jaratadı, Doslıq Awqamının' barlıq organlarının' islewine imkan jaratadı. Onın' qasında Sekretariat du'zilgen. Komitet ha'm Sekretariat Minskte jaylasqan.
Doslıq Awqamı xalıqaralıq sho'lkem sıpatında o'zgesheliklerge iye. Onı sho'lkemlestiriwshi hu'jjet ha'm Ustavı Doslıq Awqamına ag'za ma'mleketlerdin' sho'lkem jumısına qosımsha qatnasıwg'a imkan beredi. Atap aytqanda, Minskte 1991-jıl 8-dekabrde qol qoyılg'an pitimnin' 10-statyası qatnasıwshılarg'a pitimdi tolıq emes, al onın' ayırım bo'limlerin toqtatıp qoyıw imkanın beredi.


text:
Perm tatarlarınıñ Qazandağı yaqtaşlığı
Perm ölkäsendä 200 meñgä yaqın tatar yäşi. Ämma Perm ölkäsennän Qazanğa küçep kilep yäşägän tatarlar da bixisap. Alar arasında kompozitor Mäsğüt İmaşev, rejisser Räşit Zahidullin häm cırçılar Sänifä Ranğulova, Güzäl Urazova häm inde tağın başqa bik küp millättäşlär yäşi. Ä annan bulğan millättäşlärne Qazanda “Perm tatarları” yaqtaşlıq klubı tuplap tora. Alar tuğan yaqları belän härçaq elemtädä toralar. Häm Perm tatarları Qazanda bik dus yäşilär . Alar Därwiş bistäsendä yıl sayın 9 mayda “Sabantuy” bäyräme uzdıralar. Bu bäyrämgä bağışlap yazılğan “Barda tübätäye” dip isemlängän cırnıñ süzlären Räşit Yağfarov yazğan.
Bu cämğiätneñ citäkçese ğalim häm cämäğät eşleklese Räşit Yağfarov bezneñ studiädä. Anıñ belän yaqınraq tanışıyq äle.
Räşit Yağfarov 1946 yılnıñ 6 fevralendä Perm ölkäse Barda rayonınıñ Küçtänti Baş awılında altı balalı ğailädä tuğan. Barda rayonınıñ mäktäplärendä uqıp alarnı tämamlağannan soñ, Osa pedagogiä uçilişçesında uqığaç, KDU tatar tele häm ädäbiät bülegen, häm Qazan teatr studiäsen tämamlağan.Tuğan yağında radiojurnalist, rayon gazetası xäbärçese, uqıtuçı, bulıp eşlägän . Aspiranturada belemen arttıra. 1977 yılda “Tatar balalar fol'klorınıñ poetik janrları” digän temağa kandidatlıq dissertatsiäse yaqlıy.
Xäzer ul Tatarstan Fännär akademiäseneñ Ğ.İbrahimov isemendäge Tel, ädäbiät häm sänğät institutınıñ ölkän fänni xezmätkäre. Töp fänni yünäleştä nindi fikerlär belän yanıp yörüe turında ul menä närsälär dide:
“Tel ädäbiät häm sänğät institutınıñ fol'klor bülege elek 13 tomlıq çığarğan ide , xäzer 25 tomlığın äzerlibez ”dide ul.
Häm üzeneñ “Qayt, sin, bezgä Söyembikä!”dip isemlängän şiğeren uqıdı.
Ä menä “Barda tübätäye” dip atalğan anıñ süzlärenä anıñ yaqtaşı kürenekle kompozitor Mäsgüt İmaşev yazğan köy belän Asaf Väliev başqaruında yañğırağan cır bik populyar bulıp kitä.
Räşit äfände , yäş buın millättäşlärebezneñ, yäğni üzeneñ ulı İldar Yağfarov belän “Quqtaw” kinofil'mın töşerüneñ tarixın söyläde.
Qazandağı Perm tatarları yaqtaşlığı turında Räşit Yağfarov bolay dide:
“Perm'gä qaytırğa cıyınabız. 1751 yıldağı baş kütärülär belän citäkçelek itkän Batırşa turında yaqtaşıbız tarix fännäre kandidatı Fäyzelxaq İslaev kitap çığarğan ide. Menä fevral' azaqlarında Batırşağa bağışlanğan konferensiä ütkärergä cıyınabız. Tağın Perm ölkäsendä mart ayında tatar ädäbiätı häm sänğate könnären uzdırırğa Tatarstan häm Perm arasında äzerleklär alıp barıla” dide ul
Sez Perm tatarlarınıñ Qazandağı cämğiäte turında tapşıru tıñladığız. Tapşıruda cämğiätneñ citäkçese, ğalim häm cämäğät eşleklese Räşit Yağfarov qatnaştı.
Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Erdoğan: «Azçılıqlarnı quu – faşizm»
Premyer Recep Tayip Erdoğan AK partianeñ Düzcedäge kongressında: «Ozaq yıllar däwamında etnik çığışları möselman bulmağannar ilebezdän quıldı. Bu faşistik qaraşnıñ näticäse», dip belderep, küplärne şaqqatırdı.
Misal öçen, 27 mayda Bişkäkkä räsmi säfär belän barğan prezident Gül qabat körd mäsäläsen çişärgä çaqırdı.
Läkin premyerneñ çığışı kördlär tügel, ä grek, ärmän kebek möselman bulmağan xrestiannar turında buldı. Premyerneñ şuşı süzläre dä bäxäs çığuğa säbäp buldı.
«Hürriyet» gazetası jurnalistı Bekin Coşkun bu turıda şäxsi tormışınnan qayber xätirälären yazğan: “Mine üstergän däw äniemneñ üz äbiyem bulmawın, ä anıñ ber ärmän qızı buluın min üskäç kenä beldem. Yıllar ütte ber keşe belän tanıştım. Ul Gresiagä kitärgä teli ide. Ämma anıñ ike qızı da töreklärgä ğaşıyq bulğan. Ul isä qızların taşlap kitä almıy ide. Min şuşı qızlarnıñ bersenä öyländem”, dip ğibrätle xatiräse belän urtaqlaştı.
«Hürriyet” gazetasınıñ başqa ber ataqlı jurnalistı Ertuğrul Özkök isä üz tormışınnan oxşaş ber xatiräne söyläde: “Minem däw äniem İzmirdä ber xastaxanädä wafat buldı. Ğömere buyı Balkan moñların köyläde. Gäwdäse monda, ä ruxı Kırcaelidä qalğan ide. Şul säbäple, min ildän quulunı bik yaxşı beläm”, dip ilennän quılğan azçılıqlar tormışına misal kiterä.
«Milliyet” gazetasınnan Hasan Cemal bu turıda bolay dip yazğan: “Monıñ nigezendä Törkiäneñ räsmi millätçelek ideologiase yata. Bu qaraş 1920 yıllardan başlap däwlät eçendä töplände. Ayırım etnik tamırlardan kilgän möselmannarnıñ, misal öçen kördlärneñ, çärkäzlärneñ, lazlarnıñ, bosnialärneñ, albannarnıñ törekläşterelüe, möselman bulmağannarnıñ, misal öçen, ärmännärneñ, grekllarnıñ, yähüdlärneñ bu cirdän immigrasiagä cibärelüenä tayanğan millätçelek.”
Törkiäne möselmanlaştıru çoru 1923 yıldağı Lozan kileşüenä tayana. Şuşı kileşü nigezendä Gresiadäge 500 meñgä yaqın möselman Törkiägä, ä 2 million çaması provaslav Gresiagä immigrasiagä cibärelde. Şunan soñ 1942 yılda çığarılğan maxsus salım qanunı nigezendä İstanbulda qalğan greklarnıñ mal-mölkätläre konfeskasialände.
1955 yılnıñ 6-7 sentäbrendä Salonikida Atatürkneñ öyenä bomba taşlandı digän sıltaw belän, İstanbulda zur tärtipsezleklär çıqtı. 5300 binağa höcüm yasaldı. 30-lap keşe üterelde, yözlägän keşe cäräxätlände. Eş urınnarınıñ 60 % greklarnıqı bulsa, qalğannarı ärmän, yähüd häm başqalarnıqı ide. Näticädä, Törkiädä qalğan azçılıqlarnıñ zur öleşe Törkiäne taşlap kitä başladı häm 100 meñ grek yäşägän İstanbulda bügen nibarı 5 meñläp grek bar. Törkiädäge ärmännäneñ zur öleşe isä 1970-80 yıllarda ärmän terror oyışması Asalanıñ dönyänıñ törle öleşlärendä törek diplomatların üterä başlawınnan soñ Törkiädän küçä başladılar. Bügen alarnıñ sanı da bik kimede.
Qısqası, Törkiä bügen ber Íslam ile. Ämma etnik çığışları törle bulğan möselmannar, bigräk tä kördlär belän töreklär arasında da kiyerekelek arta.


text:
Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillegenä 10 yıl
Bu könnärdä Yekaterinburg şähäreneñ Yuğarı İset mädäniät sarayı binasında bik zur tantana bulıp uzdı. Tantana Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege eşli başlawğa un yıl tulu häm wäkillek binası urnaşqan Yuğarı İset rayonı tözelügä siksän yıl tulu waqiğasına bağışlandı. Biredä qatnaşırğa dip Qazan şähäreneñ İdel buyı rayonı xakimiäte başlığı Rawil Kärimov häm Tatarstan respublikası mädäniät ministrlıysınnan Rafinad Salaxov citäkçelegendä altı keşelek delegatsiä kilgän ide. Delegatsiä sostavında cırçılar, biüçelär, näfis süz ostaları buldı. Rafinad äfände äytüençä, Tatarstan mädäniät ministrlığı häm respublikanıñ mädäni-ağartu eşläre buyınça fänni-metodik üzäge çit töbäklärdä yäşäwçe millättäşlärebezgä yärdämgä kilergä härwaqıt äzer. Ozaqlamıy, İlham Şakirov isemendäge fond açılğaç, millättäşlärebezgä yärdäm itü mömkinçelege tağın da artaçaq, dide ul.
Tatarstan qunaqları tantanağa cıyıluçılar aldında Sverdlovski däwlät konservatoriäse artistları, Yekaterinburg şähäre icadi kollektivları belän bergä bik matur qatnaş konsert quydılar. Tamaşaçılar bigräk tä Tatarstannıñ atqazanğan artistı Ferdnnand Fätxi çığışın yaratıp qabul ittelär. Cırçı üze dä bu yaq tamaşaçısın yaqın itüen belderde.
Konsertta tatar xalıq köylärennän tış, citdi klassik muzıka häm estrada cırları yañğıradı.
Yekaterinburgnıñ Yuğarı İset rayonı xakimiäte başlığı Aleksandr Yaqob häm Qazannıñ İdel buyı rayonı xakimiäte başlığı Rawil Kärimov kiläçäktä aralaşıp torırğa, ike rayon arasındağı duslıqnı nığıtıp qına qalmıyça, ike şähär arasında da duslıq cepläre suza başlarğa kileştelär.
Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil Bikbov, ike tügäräk datanı bergä zurlap uzdıru başlanğıçınıñ da näq menä şuşı fikerdän kilüen äytte. Rawil Zöfär ulı Yekaterinburg belän Qazan kebek ike zur, qüätle şähär arasındağı mönäsäbätlärne yaña däräcägä kütärü waqıtı citte dip sanawın belderde.
Yekaterinburg şähärendä Sverdlovski ölkäse belän Tatarstan respublikası arasındağı räsmi mönäsäbätlärgä un yıl tuluğa bağışlanğan çaralar däwam itä. 17 iyün könne “Tatarstan – Ural: gumanitar xezmättäşlek täcribäse häm strategiäse” digän dissiplinalar simpozium uzdırılaçaq. Simpoziumğa Qazan, Mäskäw, Çiläbe şähärlärennän qunaqlar çaqırılaçaq. Bu könnärdä şuşı zur çaranı oyıştıru eşläre alıp barıla.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text: BÄĞDÄD -- Berläşkän millätlär oyışması bügen Ğiraqnı, kiläse yılğa, köç qullanuğa qarşı xalıqara kileşügä qul quyarğa çaqırdı. BMOnıñ Ğiraqtağı yuğarı räsmiye Steffan de Mistura, bügen yasağan çığışında: "köç qullanuğa qarşı xalıqara kilüşügä quşılu, ul ilneñ demokratiä aşa niçek terorçılıqqa qarşı suğışa aluın häm keşe xoquqlarına ni däräcä yaqlağan buluın kürsätergä yärdäm itäçäk" dide. BMO, Ğiraq saqlanu häm eçke eşlär ministrlıqları qaramağındağı qulğa alu üzäklärendäge insani bulmağan möğamälälär häm köç qullanu oçraqları äle dä zur borçı oyata dip belderde.


text:
Başqortstannıñ matbuğat ministrı Zöfär Timerbulatov matbuğatta ike tarafnıñ da fikeren birüne – ruxi xastalıqqa tiñli. Bügen Ufada uzğan yılda saylawlar waqıtında mäğlümat häm matbuğat çaraları eşenä yomğaq yasaldı. Räsmi matbuğatnı oppozitison basmalardan ürnäk alarğa çaqırdılar. Şulay da qayber basmalarnıñ baş möxarrirlärenä prezident Mortaza Räximovnıñ räxmät xatları tapşırılğan. Äle ber genä ay elek saylawlar uzdırğan Başqortstan - yaña tawış birügä äzerlänä. 14 mart könne Başqortstanda prezident Putinnıñ yañadan saylanuın Berdäm Rusiä firqaseneñ respublika bülekçäse tä'min itäçäk.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Tabiptar halqında tändären tuñdırıusılar artıuına borsolou belderä
Huñğı täülektärźä haua temperaturahı urını menän 30-35 gradusqa tiklem tübänäyźe. Tabiptar bıl köndärźä tändären tuñdırıusılarźıñ artıuına borsolou belderä. Başqalanıñ tiź yarźam xeźmätenä uźğan yal köndärendä bit-quldarın öşötöp 20-läp keşe möräjäğät itkän. Ularźıñ kübehe olo yäştägelär. Öşöüselär arahında asarbaqtar źa bar, huñğı köndärźäge halqındarźa häläk bulıusılar terkälmägän. Yıl başınan respubliqala ber keşe tuñıp ülgän.Burźarźı halqındar qurqıtmay. Respubliлala här tön hayın ike-ös avtomobil qıuıp alıp kitelä. Bıl turala respublikanıñ eske eştär ministrlığınan xäbär itälär. Maşina burźarınıñ kübehe üśmerźär, yıl başınan oşonday osraqta ğäyeplänep 130 üśmer totolğan. Enäyätselär başlısa tönön eş itä, urlaşıuźarźıñ 80 protsentı töngö 12-nän huñ başqarıla. Qıuıp alıp kitelgän transporttıñ küpselege Räsäy awtomobildäre. İnspektorźar voditeldärgä haqlıq saralarına sığımdarźı yällämäśkä, maşinalarźı töngölökkä uramda qaldırmaśqa käñäş itä. Uźğan yılda Başqortostanda meñ yarım maşina urlanğan, ularźıñ 1 meñ 300-ö xujalarına kire qaytarılğan. Ä bına Sibayźa maşinalar bötönläy yöröy almay. Qalanı qar baśqan. Küp kenä etäkselärźe yauapqa tarttırıu mäsälähe xäl itelä.


text:
Qazaxstannıñ uzğan şimbä könne törmädän çığarılğan oppozitsiä citäkçese Ğalimcan Jaqianov säyäsättä qalırğa cıyınuın belderde. 3 yıldan artıq törmädä utırğannan soñ irekkä çıqqaç Jaqianov berençe matbuğat oçraşuı ütkärde.
Ul şulay uq prezident Nursoltan Nazarbayevnı demokratik reformalar uzdıru wäğdälären ütärgä çaqırdı.
"Minem pozitsiä - 2001-nçe yılnıñ közendä min häm iptäşlärem beldergän pozitsiä üzgärmäde. Ul şulay qala. Xäzer 4 yıl ütkäç min haman da cämğiätebezneñ, ilebezneñ normal' tärräqiäte öçen demokratik reforma kiräk dip tulısınça ışanam" dide Jaqianov.
Jaqianov 2001-nçe yılda Qazaxstan Demokratik Saylaw partiäsen oyıştıruçılarnıñ berse buldı. Ber yıl soñraq ul Pavlodar ölkäse başlığı bularaq wazıyfasınnan yaman faydalanuda ğäyeplänep 7 yılğa törmägä yabıldı. 2004-nçı yılda bu partiä tıyıldı. Jaqianov tarafdarları häm xoquq yaqlaw törkemnäre ul säyäsi säbäplär belän törmägä yabıldı dip isäpli.


text:
Xorvatiäneñ yaña premyer-ministrı İvo Sanader bügen yaña xökümätne täqdim itte häm parlamentqa üz plannarın iğlan itte. Parlament aldında çığış yasap Sanader yaña xökümät – iqtisadi häm sotsial yünäleştä eş başqaraçaq, şulay uq Yevropa Berlege häm NATOğa kerü tırışlıqların däwam itäçäk, dip belderde. Şulay uq salım qanunnarına qağılğan üzgäreşlär, Xorvatiädä eşquarlıqnı üsterü kötelä. Uzğan aydağı saylawlar näticäsendä Sanadernıñ Xorvatiä Demokratik Berlege 152 keşelek parlamentta 66 urınğa iä buldı.
Bügen Xorvatiäneñ Ädrän diñgez buyındağı Split şähärendä ber maşinağa ağaç awıp 2 keşe hälak bulğan. Bu töbäktä naçar hawa torışı turında xäbärlär bar.


text:
Islamabadnıñ Qızıl Mäçet qorılmaları suğışçılardan çistartıldı
Pakstan xärbiläre Islamabadnıñ Qızıl Mäçetendäge qorallı şäkertlär, suğışçılar törkemeneñ qaldıqların yuq itü, mäçetneñ barlıq bülmälären suğışçılardan çistartu eşeneñ berençe öleşe tämamlandı. Şäkertlärneñ tuğannarı isä alarnıñ yazmışı turında xäbär kötä. Sişämbe könne mäçetne iminlek köçläre yawlağanda kimendä 62 keşe hälak buldı.
Pakstan xärbiläre süzçese general mayor Wahit Arşad äytüençä, xäzer xärbilär mäçetne şartlamıy qalğan granalardan, suğışçılar quyıp qaldırğan şartlatqıçlardan häm mäyetlärdän çistarta.
Arşad sişämbe könne höcüm waqıtında qorallı törkem citäkçese, suğışçan din ähele Ğäbderäşit Ğazinıñ üterelüe turındağı xäbärne rasladı.
Arşad xäbärçelärneñ mäçettä totıq bulğan xatın-qızlar häm balalarğa ni buldı digän sorawına Ğazi axırğaça qarşılıq kürsätkändä qayber totıqlar ülde dip cawap birde. Şul uq waqıtta Arşad ülgännärneñ küpmeseneñ suğışçılar tarafdarı, küpmeseneñ totıq bulğanlığın äle açıqlarğa kiräk dide.
"Mäçet qorılmasında totılğan xatın-qızlar häm balalar da ide. Sişämbe könne annan 27 xatın-qız häm 3 bala çığarıldı. Başqa totıqlarğa kilgändä, sişämbe könne bazlarnı çistartu çarası başlanğaç hälak bulğan keşelär dä bar. Alar Ğazi belän bergä üterelde. Ul operatsiädä totıqlar da hälak buldı" dide Arşad.
Çärşämbe könne isä soñğı bäreleşlärneñ tötene Islamabad üzägendä taralğanda Qızıl mäçet mädräsäse şäkertläreneñ tuğannarı mäçet yanında täwlek buyı xäbär kötä.
Şundıylarnıñ berse, çärşämbegä qarşı tönne mäçet yanında ütkärgän Kifayatulla "Tuğanımnıñ ulı Räşit Äxmätne ezlim, ul monda uqıy ide" dide.
Tuğannarnıñ qayberläre Ğaziğa teläktäşlek, anıñ ülemenä qayğı häm açu belderä. Şundıylarnıñ berse mädräsädä uqığan ber qıznıñ tuğanı Xalidä Begum "Ğazineñ üleme turında işetep bik nıq qayğırdıq. Ğazi şähit kitte, dinebez öçen yuğaltu buldı. Bez Ğazine yuğaltuğa Qızıbıznı yuğaltqannan da qatıraq qayğırabız" dide.
Analitiklar fikerençä, sişämbe höcümendä distälärçä islamçı suğışçını üterü bolay da zur qarşılıqqa duçar bulğan prezident Pärwäz Möşärräf xökümätenä qarşı qorallı kütäreleşkä kiterä ala. Şul uq waqıtta belgeçlär xökümätneñ başqa radikal mädräsälärgä mönäsäbäte nindi buluğa qarap, sişämbe höcüme Pakstanda islamnıñ radikalläşüen awızlıqlarğa yardäm dä itä ala di.
Soñğı yıllarda Möşärräf ilneñ iñ radikal mädräsälären üzgärtergä tırışıp qaradı. Ämma radikal din ähelläre moña ällä ni mömkinlek birmäde.
Şundıylarnıñ berse, Pakstan parlamentınıñ yuğarı pulatı äğzası, qädimçe mullalarnıñ Dar-ul-Uloom e Haqania berektäşlege citäkçese Sami-ul-Haq Ğazine üterü tiskäre näticälärgä kiteräçäk, Möşärräf mädräsälärgä bik qatı qarşı çığuın däwam itsä köç qullanu belän cawap birülär bulaçaq dide.
"Alar bu mädräsäne cimerergä tieş tügel ide. Çönki xikmät mädräsälärdä tügel häm mädräsälärne yabıp qına mäsäläne çişep bulmıyaçaq. Pakstanda 100 meñnän artıq mädräsä bar. Alar ber keşeneñ saqsızlığı arqasında küp mädräsälärne cäzalarğa tieş tügel. Häm alar Ğazine Pakstandağı barlıq dini keşelärneñ yöze itep kürsätergä tieş tügel. Ul ber keşe genä. Pakstan xökümäte bu mädräsäne cimerüe belän üzeneñ yözen qaralttı" dide Haq.
Pakstannıñ tönyaq könbatış qasaba cirlärendäge elekke iminlek köçläre citäkçeläreneñ berse Mäxmüt Şah aldağı könnärdä Pakstanda suğışçılardan üç alu höcümnäre bulırğa mömkin dide.
Ul şulay uq bu xällärdän soñ ata analar üz balaları radikal mädräsälärgä cibärergä bik telämäs dide.
Naif Aqmal


text:
Şäymiev Studentlar sportınıñ xalıqara federatsiäse wäkillegen qabul itte
Ägär dä Studentlar sportınıñ xalıqara federatsiäse 2011 yılda Universiadanı Tatarstan başqalasında ütkärergä qarar qılsa, Qazanda ike zur qorılma - su sportı häm köräş sarayları salınaçaq. 10 meñ keşe torırlıq Olimpiä awılı qorılaçaq.
Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev oçraşudan soñ, ixtibar üzägendä bez bulırbızmı, ansı waqıt qulında, berençe adım yasaldı, bez fikerlär almaştıq. Studentlar sportı xalıqlar duslığına häm uzara añlaşuğa xezmät itä. Bu igelekle eştä Rusiä isemennän üz öleşebezne kertergä telär idek, dide. Federatsiäneñ başlığı Rox Kampanoy, Tatarstanda sport çaralarınıñ yuğarı däräcädä ütüen bilgeläp ütte.


text:
Çallıda iskä alular
Çallı cämäğätçelege 15 fevral'ne berniçä çara belän ütkärde: Äfğan suğışında qatnaşuçılar şuşı suğış istälegenä salınğan häykäl yanına cıyıldı, mäktäp uquçıları, studentlar häm yazuçılar Musa Cälil memorialına kilep, şağirne iskä alıp, çäçäk bäylämnäre saldılar. Şähärdä bulğan iskä alu kiçäseneñ berse tanılğan tatar şağire Qadıyr Sibgatullin icatına bağışlanğan ide. Qadıyr Sibgatullin 1942 yılnıñ 15 fevralendä Balıq Bistäse rayonı, Balıqlı Çükäy awılında tuıp üsä. Şuşında icat yulın başlıy. Älbättä, şağirneñ tatar xalqına iñ yaqın şiğerläre Çallı cirendä 1978-1994 yıllarda yazıla. Qadıyr Sibgatullinğa zamanında oluğ şağir Xäsän Tufan üze fatıyxa birgän. Tufannıñ mondıy süzläre bar:"Qadıyr Sibğatullin şiğri waqiğa ul. Qadıyr kebek şağirlär tatarda yöz yılğa ber genä tua. Sindä haman üsä barğan güzäl iman bar. Könem öçen tügel, denem, ilem öçen!- digän iman bar. İmanıñnı ata şaytanğa da birmä. Qadıyr!", dip yaza Xäsän Tufan. Qadıyr Sibğatullin gömereneñ soñğı könnärenä qädär ostazı Tufannıñ kiñäş-fatixasın onıtımıyça icat itte, digän fikerlär küp äytelde iskä alu kiçäsendä. Yazuçı Räşit Bäşär,"Ülgäç böyek bulıp qara, şağirneñ däräcäse şunda kürenä. Qadıyrnıñ icatı torğan sayın böyeklänä bara. Ul Tufannıñ ömeten aqladı"-dide. Yazuçılar Fakil Safin, Mansur Safin, Raxman Şäfiğullin, häm başqalar Qadıyr Sibğatullin icatında öyränäse, xalıqqa citkeräse yazmalarnıñ äle küp buluın, bu yünäleştä märxüm şağirneñ xatını Fäniä xanımnıñ zur eş başqaruın bilgeläp üttelär. Fäniä xanım üz çığışında Qadıyrneñ qırıs, usal şağir buluın, äytkän süz äşäke bulsa da, döres bulsın dip yanıp yäşäwen äytte. Çallı tatar yazuçıları berlege räise, "Mäydan" jurnalı baş möxärrire Waxit İmamov çığışı:
-Qadıyr Sibğatullin qabatlanmas şağir, anıñ tatar ädäbiätında anıñ kebek icat keşeläre bik siräk. İñ ataqlı şağirlärneñ berse Xäsän Tufan anıñ ijatına bäya birep, "Qadıyr kebek şağirlär yöz yılğa ber genä tua, dip", äytmäs ide. Wafatına 13 yıl tulıp kilgändä, tatar şiğriätendä anıñ kebeklär beräw, ikäw genä.
Kilgän qunaqlar arasında şağirneñ tuğan yağı Balıq Bistäse rayonı xakimiäte wäkile, Qıyam Gıyläcev, ijat keşeläre dä bar ide. Alarnıñ belderüençä, Balıqlı Çükäy awılında Qadıyr Sibğatullin tuıp üskän tıqrıqqa, Bätke başlanğıç mäktäbenä Qadıyr Sibğatullin iseme birü turında qarar qabul itelgän. Şulay uq, 1994 yılda bertuğan Kaşapovlar yärdäme belän quyılğan qäber taşın yañartu buyınça da eş başlanğan. Yaña qaber taşına Qadıyr Sibğatullinnıñ menä mondıy şiğer yulları yazılaçaq:
İke ğomer bezgä nasıyp bulmas
Ber yäşibez cirdä, ber tuıp
Şuşı cirdä bik qalası kilä
Ber yuğalmıy torğan cır bulıp.
Qadıyr Sibğatullin 1993 yılda, ülärenä ber yıl qala, Tuqay bülägenä täqdim itelä. Ul çaqta, anıñ icatı bu büläkkä layıq tügel digän näticä yasala. İsän bulsa, hiçşiksez bireler ide, dilär şiğriät belgeçläre.
Çallı, Ğafiulla Ğaziz


text:
Ğiraqnıñ waqıtlı premyer ministr urınbasarı Barham Salix bügen İran başqalasında kilde. Biredä ul İran tışqı eşlär ministrı Kamal Xarrazi belä oçraşa.
Alar Ğiraqnıñ waqıtlı premyer-ministrı İyad Älläwineñ İranğa kilü mömkinlege turında söyläşä.
İran tışqı eşlär ministrlığı wäkile Xämit Riza Asefi äytüençä alar başqa mäs'ällärne dä qariaçaq, şul isäptän Ğiraqta totıluçı İran watandaşları turında söyläşäçäk.
Şimbä könne Älläwi Ğiraqnıñ räsmi Ğiraqiä televideniese aşa Salix İran tarafınnan Ğiraqnıñ eçke eşlärenä tıqşınunı tuqtatırğa tırışaçaq dide.


text: Russie prezidentı V.Putin , Ukraina, Belarus vä Qazaxstan citäkçeläre regional iqtisadi xezmättäşlektä alğa taba zur adım atlau mäqsatında irekle säwdä zonası buldıru turındağı urtaq deklaratsiegä qul quydılar. Deklaratsiedä bu adım tormış standartın kütärü häm töbäktä nigezle täräqiät buldıru teläklärennän çığıp atlandı dip äytelgän. Belarus citäkçese A.Lukaşenko jurnalistlarğa mäqsat yıl azağında towarlarnıñ irekle räweştä ber ildän ikençesenä küçeüe dip beldergän. Bu 4 il sonğı 10yılda eleke Sovetlar Berlegendä integratsiene arttıru yulında oyışqan törle oyışmalarğa kergän bulsa da, Qazaxstan citäkçese N. Nazarbayev alarnıñ barısı da täsirsez dide, Nazarbayev süzlärençä Russie belän sävdä artası urınğa sonğı yılda 12%qa kimegän, şulayuq Ukraina belän säwdä äyläneşe 23%qa azıraq . Qazaxstan belän Belarus arasında başlana ğına. W.Putin urtaq komissie Kievda urnaşaçaq häm anıñ belän Qazax räsmie citäkliäçäk dip äytte. Ul BDBnıñ başqa illäre dä teläsä , quşıla ala dide


text:
Amerikanıñ Üzäk Küzläw İdaräse, Britaniäneñ maxsus xezmäte mäğlümätlären şikle dip sanap, George Bushnıñ ğinwar ayındağı çığışında, "Ğiraq Nigeriädän uran satıp alırğa tırışqan" dip yazılğan yullarnı töşerep qaldırırğa täqdim itkän bulğan.
Aq Yort bu atnada ul yalğışnı tanıp, Bush üze dä belmästän, Britan maxsus xezmäteneñ döres bulmağan mäğlümätlären qullanğan dip belderde.
Läkin bügen prezidentnıñ däwlät iminlege kiñäşçese Condoleezza Rice, Üzäk Küzläw İdaräse prezident Bushnıñ ul çığışın tulısınça raslağan ide dip, kiñküläm mäğlümät çaralarınıñ bu xäbären kire qaqtı.


text: Paqistan Äl-Käida huğışsıları häm talibtarzıñ tarqalğan törkömdären ezläw maqsatında maxsus büleksälär buldırırğa uylay. Paqistandağı ber ğäzetä prezident Perwez Muşaraftıñ hüüzären kilterä. Prezident unda maxsus büleksälär armiänıñ iñ yaqşı haldattarınan tözöläsäk tip belderä. Kilgän xäbärzärgä qarağanda, Paqistanda Taliban xäräkäkteneñ elekke xärbi yetäkseläreneñ berehe Möxämät Omar Afğan-Paqistan sigen ütergä ıntılğanda qulğa alınğan. Quşma Ştattar yetäkselegendäge qoalitsiä Afğanstanda Taliban xäräkäten qolatqas küp talibtar häm Äl-Käidanıñ äwzem ağzaları Afğanstan menän siktäş rayondarza hıyınıu urını tapqan tip farazlana.


text:
Tatarstan turında Yaponiädä dä beläçäklär
Tatarstan üzeneñ başqa illär belän xezmättäşlegen kiñäytä bara. Çärşämbe könne respublikanıñ premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov citäkçelegendäge räsmi delegatsiä ber könlek vizit belän Ukrainağa barıp qayttı. Biredä tatarstanlılar Sumı şähärendä buldı, andağı sänäğät şirkätlärenä respublikada citeşterelgän cihazlarnı satu turında söyläşte.
Ä Tatarstan prezidentı çit il jurnalistları belän aralaşuın däwam itä. Çärşämbe könne ul Yaponiä telekanalı wäkilläreneñ sorawlarına cawap birde. Şäymiev qatnaşlığındağı Tatarstan turındağı tapşıru Rusiädä saylaw aldı xällärenä bağışlanğan programmalar şälkeme qısalarında kürsäteläçäk. Şul uq könne Mintimer Şäymiev Qazan kremlendä Yevropanıñ Ombudsmen institutınıñ direktorı Nikolaus Şvetsler belän oçraştı. Bu yılnıñ axırında Qazanda ombudsmennar, yäğni xalıqlar häm keşe xoquqlarınıñ ütäleşen qarap toruçılarnıñ, eşçänlegenä bağışlanğan konferensiä uzaçaq. Tatarstan prezidentı belän oçraşuda süz şuşı xaqta da bardı. Anda şulay uq respublikada keşe xoquqları buyınça wäkil Räşit Wağizov ta qatnaştı, dip xäbär itä İntertat.ru säxifäse. Sişämbe kiçendä qaytıp, Mintimer Şäymiev Qazanda inde eşlekle oçraşular uzdıra başlasa da, Çallıda äle haman prezidentnıñ mondağı säfäre turında söylädelär, anıñ yomğaqların yasadılar.
Gölnaz İlgizär


text: Tatarstan Däwlät Sovetında kiläse yılğa byudjet ikençe uqılışta raslanğaç, matdi xällärneñ nindi buluına açıqlıq kerde. Säyäsi säbäplärdän yalğa çıqqan Mintimer Şäymiev “Berdäm Rusiä” firqäseneñ abruyın kütärü östendä eşli. Şul uq waqıtta Rusiäneñ baş energetigı Anatoliy Çubays, xalıqnıñ häm Mäskäw kremleneñ mäxäbbäten yawlamasa da, Qazanğa kilep, bik eşlekle söyläşülär alıp bardı. Xäzerge Rusiä Duması Çubaysnı eştän quarğa qarar äzerlägän waqıtta, anıñ Tatarstan citäkçelege belän aralaşuı üze ber xikmätle xäl.


text:
Xalıqara cinayätlär mäxkämäse Sudan başlığına qarşı
Xalıqara mäxkämä Sudan prezidentı Ömär Bäşirne keşeçelekkä qarşı cinayätlär qılu häm genotsidta ğäyepläde. Prokuror Bäşirne qulğa alunı sorıy.
Bügen başqala Xartumda meñlägän keşe prezident Bäşir häm qayber ministrlarğa qarşı uram cıyını uzdırdı. Protest belderüçelär yanına çığıp, Sudan ğädellek ministrı Ğabdel Basit Sabdrat, xalıqara cinayätlär mäxkämäse başlağan eşne BMO İminlek Şurası qararğa tieş bulaçaq, anı tämamlarğa waqıt küp kiräk bulaçaq, dip belderde. Uram cıyınına çığuçılarnıñ könbatışqa qarşı käyeflären sizep alıp, ministr mäxkämä tınıçlıqnı beteräçäk, dip belderde.
“Alar däwlät başlığın qulğa alıp tınıçlıq kileşüeneñ cimerelüen teli. Alar tärtipsezlek buldırıp, ildä säyäsi buşlıq tudırıp Abuca kileşüen beterergä, Darfurdan BMO häm Afriqa köçlären wä xalıqara oyışmalarnı çığarırğa teli,” dide ministr.
Ministrnıñ bu süzläre mäxkämä qararına yanaw kebek yañgradı.
Bügenge köndä Darfurda 9 meñläp BMO häm Afriqa Berlege ğäskärie bar. Bu köç anda tärtip saqlarğa bik citep betmi. Bäreleşlär däwam itä, mäxkämä qararı bulğan xälne tağın da qatlawlındırır, digän qurqu bar.
Xartumdağı xakimiätlärne küptän inde Darfurdağı qara tänle xalıqnı ezärleklägän Cäncäwid ğäräp ğisyänçıların yaqlap kilüdä ğäiplilär. Qorallı nizaqta 300 meñläp keşe hälaq buldı, 2 millionnan artıq keşe öylären taşlap kitte.


text:
Rusiä tışqı eşlär ministrı İgor İvanov, Ğiraqnı tözekländerü eşen Berläşkän Millätlär Oyışması citäklärgä tieş, dip belderde. Bügen İvanov Düşänbedä Taciqstan prezidentı emomali Raxmonov belän oçraştı. Berläşkän Millätlär Oyışması-dönyada tınıçlıq häm iminlekne tä’min itä ala torğan üzäk oyışma, häm Ğiraqta da ul näq şul missiäsen başqara ala, dide İvanov.
Taciqstan başqalasında bügen Bäysez Däwlätlär Berdämlege tışqı eşlär ministrı oçraşuı uzdı. Söyläşülärdä süz Ğiraq suğışı näticäläre, Ğiraqnı tözekländerü, monnan tış Mäskäwdä tizdän uzaçaq BDB däwlätläreneñ xökümät başlıqları cıyınına äzerlek kebek mäs’älälär qaraldı.


text:
Amerika Quşma Ştatları, Tonyaq Korea häm Qıtay wäkilläre qatnaşında Tönyaqnıñ atom programması turındağı 3 könlek söyläşülär tämamlandı. 3 taraf ta, bu berençe oçraşu-yaxşı başlanğıç buldı, dip belderde. Tönyaq Korea Amerika Quşma Ştatlarğa yaña täqdim yasağan. Amerikan häm Tönyaq Korea wäkilläre Qıtay tışqı eşlär ministrı Li Zhaixing belän ayırım oçraşu uzdırğan.
Raslanmağan çığanaqlardan bilgele bulğança, Pxenyan räsmiläre Amerika Quşma Ştatlarğa, Tönyaq Koreada atom töş qoral bar, dip äytkän. 6 aydan birle Tönyaqnıñ atom programması tiräsendäge kierenkelekne çişü maqsatı belän uzğan berençe oçraşu turında tulıraq mäğlümat sezne aldaraq kötä, xörmätle tıñlawçılar.


text:
Apasta yasalma boz mäydançığı bulaçaq
Bilgele bulğança, soñğı yıllarda Apas rayonı xokkeyçıları küp kenä uyınnarda Respublikanıñ başqa komandaların ciñep kildelär. Sport sarayın tözü fikere dä apaslılarda şuşı uñışlardan soñ tuğan. Maxsus şunıñ öçen “Apas xokkey klubı” digän ictimaği oyışma da tözelgän. Anda kübräk eşquarlar kergän. Anıñ räise eşmäkär Färit Fäyzullin bu xaqta menä närsälär söyläde:
Apas komandası inde dürt yıl xokkey belän şöğellänep kilä. Häm bez tiz arada Respublikadağı awıl komandaları arasında aldınğı urınnarnı ala başladıq. Şuña komandağa da “Lavina” digän isem dä birdek. Törle bozlarda uynağaç, nişläp äle üzebezgä dä tözemäskä dip uzğan cäy korobkanıñ östen häm qırıyların yaptıq. Şulay itep 4nçe fevral'dä açılışı buldı.
Äytergä kiräk, bügenge köndä Apasta yäşägän 23 meñnän artıq xalıqnıñ 40 protsentın yäşlär täşkil itä. Şuña kürä yaqın kiläçäktä älege sport sarayınıñ yanında yasalma boz quyılğan tağın ber yaña mäydançıq bulaçaq ikän. Respublika citäkçelege dä bu eşkä yärdäm itärgä wäğdä itkän. Läkin yasalma bozlı mäydançıq tözelgändä cäncallar bulmıy qalır dip ömetlänäse kilä. Çönki xäzer safqa basqan Sport sarayı eşlängändä eşmäkärlär belän rayon xakimiäte arasında beraz bärgäläşü bulıp alğan ide. Bu xaqta “Efir” telekompaniäseneñ “Respublika” tapşıruı Apasqa kilep töşerep, şaqtıy täfsille syujet ta äzerläde. Ämma “Efir” Apasta kürsätmäw säbäple, rayon xalqı bik qızıqsınsa da tapşırunı kürä almadı. Färit Fäyzullin bu mäs'älä turıda üze menä närsälär söyli:
“Bezgä dekaber başında TR Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov kilde. Häm bezgä 10 million sum aqça wäğdä itte. Ber atna da un köndä ul aqça bezgä kilde. Läkin aqça kilgäç xokkey klubı kiräkmi bulıp çıqtı. Şunnan rayon xakimiäte belän beraz konflikt bulıp aldı”.Äytergä kiräk, Sport sarayı 2 million 200 meñ sumğa töşkän. Başlanğıç çorda tözüçe oyışmalar nıq yärdäm itkän. Qısqası, kiläçäk buın öçen barısı da bulırğa tieş dip eşlägän apaslılar. Sport sarayın açqanda Apas xakimiäte başlığı Azat Xänifatullin “Yäşlär kübräk sport belän şöğellänsä narkomaniä häm başqa çirlär turında dokladlar äzräk söylärgä turı kiler ide", - dip äytüen yaza “intertat.ru” elektron gazetası.
Respublika citäkçelege dä häryaqlap yärdäm itärgä äzerlegen kürsätkän. Sport sarayın açqanda TR Yäşlär eşläre häm sport ministrı Marat Bariev ministrlıqnıñ yasalma boz mäydançığın tözergä bulışaçağın beldergän. Älege eşkä inde bıyılnıñ cäyendä ük totınırğa uylap toralar.
Landış Xarrasova.


text:
Libanda Xizbulla xalıqnı xäzerge xökümättän qotılırğa çaqıra
Liban şığıylarınıñ töp säyäsi oyışması, mäğlüm Xizbulla xäräkäte comğa töştän soñ başqala Bäyrutta ilneñ xökümätenä qarşı zur cıyın ütkärde. Xizbulla tarafdarları fikerençä, Liban xökümäte başlığı Fuat Siniora kübräk çit il citäkçelären tıñlıy, il mänfäğätlären qayğırtmıy, şuña da ul urınınnan kitärgä tieş.
Ämma xäzer çit illär belän tığız elemtädä toruda Xizbulla tügel, ä sönni premyer-ministr Fuat Siniora ğäyeplänä. Ğäyepläwçelär başında näq menä Xizbulla üze tora. Comğa könne ul köndezge namazdan soñ Bäyrut üzägendä yözlägän meñ keşe qatnaşuında zur cıyın ütkärde, Liban bayraqların kütärep kilgän Xizbulla tarafdarları Siniora xökümäteneñ eşennän kitüen taläp itte. Xäräkätneñ matbuğat wäkile Xösäyen Rahal, şuşı qarşılıq çarası, Sinioranıñ Könbatış yaqlı xökümäte eşennän kitmiçä tuqtamayaçaq, dip belderä:
"Xökümät urınınnan kitmiçä, qarşılıq tuqtamayaçaq. Bez bar partiälär dä qatnaşqan milli berdämlek xökümäten qorunı telibez. Bez moña ireşü bik mömkin dip uylıybız. Çit illärneñ totığı buluğa çıdaw mömkin tügel", di Xizbulla wäkile.
Üz tarafdarların uramnarğa çığaru belän Xizbulla inde küptännän yanıy ide. Ämma ul monı, noyäbrneñ 21-endä sänäğät ministrı Pierre Cmayil üterelgännän soñ, berazğa kiçekterep torırğa buldı. Libanda Süriä tä''siren kimetüne yaqlağan Cmayilne üterü ildä kierenkelekne nıq arttırğan ide. Anıñ tarafdarları bu eşkä Süriäneñ dä qatnaşı bula ala digän şik belderde.
Libandağı soñğı säyäsi krizis üzägendä dä kürşe Süriä belän bulğan mönäsäbätlär, anıñ Liban tormışına yasağan yoğıntısı tora diärgä bula. 2005-nçe yılda Süriä Libannan üz ğäskärlären çığarsa da, Könbatış fikerençä, ul üzeneñ Liban eşlärenä tıqşınu tırışlıqların tuqtatmıy, häm monı nigezdä Xizbulla aşa eşli. Dimäşq häm Tähran Xizbullağa aqçalata da, qoral belän dä yardäm itä, dip belderä Könbatış illäre.
Süriäneñ çın rolen açıqlaw öçen Berläşkän Millätlär oyışması 2005-nçe yılda elekke premyer-ministr, Süriädän qotılunı alğa sörgän Rafiq Xaririne üterüne tikşerü öçen maxsus mäxkämä qorunı täqdim itkän ide. Liban xökümäte şul täqdimne yaqlayaçağına işarä itkäç, andıy mäxkämä tözelüen telämägän Xizbulla xökümättän üz ministrların çaqırtıp aldı. Ämma ul ministrlarnıñ ğına kitüe xökümät eşen boza almağaç, Xizbulla inde qarşılıqlarnı uramnarğa çığarırğa buldı.
Xökümättän tağın ike ministr kitsä, ul üz eşen däwam itä almayaçaq. İnde äytelgänçä, annan Xizbulla keşeläre kitte, ä berse, sänäğät ministrı Pierre Cmayil atıp üterelde. Premyer-ministr Siniora, Xizbullanıñ şuşı tırışlıqları uñayınnan, Libandağı demokratiä qurqınıç astında, ämma bez alarğa anıñ nigezlären qaqşatuğa, däwlät eçendä däwlät qoruğa yul quymayaçaqbız", dip belderde.
Kärim Kamal


text: Yäkşämbe könne Başqortstanda ütkän parlament saylawları Tatarstanda ällä ni zur qızıqsınu uyatmadı. Çönki kürşe respublikada deputatlar kem bulsa da, Tatarstannıñ üz qayğısı. Şulay da, Başqortstandağı demokratiä häm milli säyäsät Tatarstan tormışında da çağıla. Çönki yış qına Başqortstannıñ qayber rayonnardağı milli üzgäreşlär Tatarstanda yäşäwçe kürenekle Ufa tatarlarınıñ şäxsi tormışına tä'sir itä. İldar Yuzeev, Robert Miñnullin, Salawat, Xäniä Färxi üzlären tatar dip yörgän çaqta, alarnıñ tuğan awılları, qärdäşläre milläten häm telen onıtqan elekke başqort itep iğlan itelgäç, älege bilgele zatlarğa ni eşlärgä qala soñ? Başqortstannan Qazanğa yärdäm sorap, yäki şikäyät yazıp kilüçelär arta bara. Ämma şulay da, Qazanda Başqortstan saylawlarğa ömet bağlawçılarnı Qazanda kürmädek. Monısı da añlaşıla. Mäğlümatlı keşelär Başqortstanda çın, irekle saylaw, real' köndäşlek buluına ışanmıylar. Administrativ resurs digän närsä dä anda, Tatarstanğa qarağanda, berniçä tapqır qalınraq häm köçleräk. Xakimiät yaqlılar 100% parlamentnı yaulap alsa da, Qazanda ğäcäplänmilär. Şuña kürä Başqortstanda berniçä oppozitsiä wäkileneñ parlamentqa kerüe Tatarstan säyäsätçelären ğäcäpländerde. Dimäk, Ufada da parlament mönbärennän keşe häm millät xoquqları turında süzlär yañğırayaçaq ikän.


text:
Räsmi bulmağan çığanaqlar respublika Prezidentınıñ yañaru ixtimallığın farazlıy. Bu wazıyfağa däğwa itüçelär arasında Ural Latıypovnıñ da buluın ireşterä. Ural Latıypov Belorusiä Prezidentı xaqimiäten citäkläde , dekäbr ayında üze teläp wazıyfasınnan kitkän. Milli xäräkätkä kilgändä , ağımdağı yılda Tatar ictimağıy üzäge , Milli-mädäni möxtäriät häm Tatar telle yazuçılar berlekläre üzläreneñ qorıltayların uzdırırğa cıyına, Yaña yılda tatar telendä bäysez “Qıybla” isemle gäzit çığuı kötelä.Uzğan yılda anı terkäw öçen dokumentlar tapşırılğan ide.
Mönir Wafin , Ufa


text:
İran belän Söğüd Ğaräbstan arasındağı qarşılıq tiränäyä
Soñgı waqıtta Libanda qabınıp alğan uram suğışları illär arasında süz-köräşen qabındırdı. İran şiğiy xizbullah suğışçılarnı yaqlıy digän ğayepläwlärdän soñ, Söğüd Ğarabstan İrannı, Bäyrut xaqimiäten cimerergä tırışuda ğayepläp çıqtı.
Mäzxäp yağınnan sönni Ğarabstan belän şiğiy İrannıñ Ğiraq mäsäläsendä qarşılıqları äle dä däwam itä. İke taraf ta ber berseñ yaqınkönçığış töbägendä üz mänfäğatlären üsterüdä ğayepläp çığa ide. Läkin ike aradağı süz talaşı, Ğaräbstannıñ İrannı şiğiy xizbullah köçläre aşa Bäyrut xaqimiäten cimerergä tırışa digän ğayepläw belän tağın da arttı.
Söğüd Ğaräbstan tışqı eşlär minıstrı, Sawda äl Faysal kiçä Riyadta yasağan çığışında, “Libanda bulğan waqıyğalarda hiç şiksez İrannıñ qulı uynıy, häm ul xaqimiätne cimerü öçen tırışa” dide. Ministr şulay uq mäğlümat çaralarına, İrannın älege eşçänlege anıñ İslam illäre belän bulmasa da Ğaräp illäre belän bäyläneşenä yoğıntı yasayaçaq dip belderde.
Sögüd Ğaräbstannıñ ğayepläwenä, Tähran da kiçä kiçekmästän cäwap qaytardı:
İran prezidentı Äxmädinicatnın qaçıp kitkän ilçe digän ataması, uzğan atna uram suğışları başlağanda Bäyrutnı taşlap kitkän Söğüd Ğarabstannıñ yuğarı wäkilenä qağıla.
Äxmädinicat uram suğışlarında cäwaplılıqnı, Xizbullah suğışçıları belän, AQŞ häm İzraildäge Bäyrutnın sönni-citäkçelegen yaqlawçılarğa taşladı.
Uzğan atna Libandağı uram suğışında 65 keşe ülde, älege çualışlar 90 yıllarda bulğan watandaşlar suğışın xäterlätte, xättä busı ul waqıttan da naçarraq buldı digän farazlar tudı. Uram suğışları isä, Bäyrut xaqimiäteneñ şiğiy xizbullah qaramağındağı telefon çeltären yabu qararınnañ soñ çıqtı. Şiğiy Xizbullah törkeme, bu qararnı törkemgä qarşı suğış başlaw bularaq atağan ide.
Söğüd Ğarabstannıñ Tährannı Bäyrutqa tıqşınuda ğayepläwe, İran belän Ğaräp illäre arasındağı qarşıqnı tağın ber qat iğtibar üzägenä menderde. Gärçä bu qarşılıq öleşçä bulsa da İran belän araları bik yaxşı bulğan Süriädä mart ayında Ğaräp illäre cıyını waqıtında da sizelgän ide. Küp kenä könbatış yaqlı ğaräp illäre, İran häm Suriäne, Libanda üzlärenä ber öleş qubarırğa cıyınuda ğayepläp, cıyınğa quşıludan baş tartqan ide.
Şulay itep Libanda bulğan yaña kiyerenkelek, Ğaräp illären AQŞnıñ äytep kilgän fikerlärenä tağında yaqınattı dip ışanğan farazlar bar. AQŞ İrannı yaqınkönçığışta totrıqlıqnı bozarğa tırışuda ğayepli. AQŞ İrannıñ uram bayıtu programın däwam itep, Waşiñton tarafınnan terrorçılar isemlegenä kertelgän Xizbullah häm Xamas kebek törkemnägä iğanäçelek itüenä borçıla.
Süz köräşe bälki, Bushnıñ Yaqınkönçığışqa bulaçaq soñgı säfärendä, Söğüd Ğaräbstan häm Misır säfäre aldınnan da küpertelüe ixtimal diyelä. Bush, Misırnın Şarm äş-Şäyxt şähärendä, töbäk citäkçeläre belän bergä anda Liban premyerı Siniora belän dä oçraşır dip kötelä.


text: Başqala Dählidän könçığışqa taba 210 çaqrımdağı Agra şähäre yanında bügen Rusiä häm Hindstan xärbi köçläre terrorğa qarşı künegülär başladı. Älege çara 9 kön däwam itäçäk. Hindstan saqlanu ministrlığınıñ matbuğat wäkile Sitanşu Kar süzlärenä qarağanda, çarada ike yaqtan da 150şär ğäskäri qatnaşa, alar xärbi strategiälär häm ostalıqnı urtaqlaşa. Künegülärneñ maqsatı şulay uq xärbilärne şartları awır bulğan çüldä suğışnı alıp barırğa öyrätü. 16nçı üktäberdä künegülär könbatış Hindstannıñ Bikaner şähärendä, Rusiä saqlanu ministrı Sergei İvanov häm Hindstan xärbi köçlär başlığı general Singh qatnaşında däwam itäçäk.


text:
Söğüd Ğärabstanınıñ eçke eşlär ministrlığı äytüençä, Söğüd iminlek köçläre yäkşämbe könne atış waqıtında äl-Qaidä suğışçıları dip şiklänelgän 7 keşene ütergän.
Ministrlıq äytüençä, bu atış waqıtında berniçä iminlek xezmätkäre yaralanğan.
Atış yäşkämbe könne Söğüd Ğärabstanı başqalası Riadtan 355 çaqrım tönyaq-könbatışta är-Rasta başlanğan.
Däwlät televideniese belderüençä, iminlek köçläre anda çistartu eşlären däwam itä.
Soñğı ike yılda Söğüd Ğärabstanında küp kenä intixarçı şartatuları, keşe urlawlar häm atışlar buldı. Monıñ öçen äl-Qaidä häm aña bäyle suğışçılar ğäyeplänä.


text: Awropa Berlege İzrailne fälästinnärgä qarata alıp barılğan iqtisadi baykotnı tuqtatırğa çaqıra. Süz, İzrailneñ Fälästin üzidaräse ay sayın küçerep barğan millionnarça dollar çik salımı xaqında bara. “Xämas” saylawlarda ciñep çıqqannan soñ, İzrail bu tüläwlärne tuqtatqan. Awropa komissiäse äğzäse Benita Ferrero-Waldner fikerençä, xäkimiät başında kem toruına qaramastan, fälästinlelär üz aqçaların alırğa tieş. “Xämas” İzrailne tanu turındağı sorawnı tikşerergä mömkin, läkin bu mäsälä referendumda qaralırğa tieş, dip belderde, Autonomiä parlamentı räise Aziz Duweik. Şundıy möhim mäsälä xalıq tawışı belän xäl itelergä tieş dip sanıy ul. Alman jurnalı “Welt”qa birgän äñgämäsendä Aziz Duweik, şul uq waqıtta, başta İzrail dä berniçä şartnı ütärgä tieş, şularnıñ berse, fälästin qaçaqlarınıñ öylärenä qayta alu xoquqın tanu, dip beldergän.


text: Mäskäwneñ Meşçan mäxkämäse, «Küçep qaytuçılar forumı» dip atalğan xoquq yaqlawçı oyışmanı yabu eşen, kiläse mäxkämä utırışında, 28 äprildä däwam itäçäk. Mäxkämä bügen, däğwä belderüçe bularaq qatnaşqan Federal terkäw xezmätennän bu berläşmäne terkäw turındağı doqumentlarnı taläp itte. «Federal terkäw xezmäte», «Küçep qaytuçılar forumı» yabılırğa tieş, çönki 6 yıl elek, yañadan terkäw waqıtında, alar, üzläreneñ xalıqara statusqa iä buluların, oyışma bülekçäse Abxaziädä dä bar dip, doqumentlar belän raslağan idelär. Läkin Abxaziä autonomiä ğına bulğan öçen, xalıqara statusqa iä tügel dip belderä. «Küçep qaytuçılar forumı» 1996 yılda tözelgän, häm Rusiä möhäcirlärenä yärdäm kürsätüçe iñ zur oyışma bulıp sanala.


text:
İminlek Şurası İrannıñ atom programmasın tikşerergä cıyına, İran üze qarşılıqlı belderülär yasıy
Bu atnada İrannıñ atom programması tiräsendäge krizis Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurası iğtibar üzägendä bulaçaq. Andağı biş daimi äğza-ilneñ wäkilläre düşämbedä oçraşıp, urtaq ber qararqa kilergä tırışaçaq. Şunıñ aşa İminlek Şurası İrannı Xalıqara atom energiäse idaräse belän tulısınça xezmättäşlek itügä öndäp, üz programmasınıñ fäqät tınıç maqsatlarda ğına alıp barılaçağın garantiäläwne taläp itäçäk dip kötelä.
Uzğan atnada Washingtonda möxärrirlär aldında çığış yasap, amerikan prezidentı George Bush, üz atom programmasın tuqtatu taläbe belän İranğa qatği taläp quyılırğa tieş, dip beldergän ide:
"Bez iranlılarnıñ, atom qoralın eşläw tırışlıqları turında dönyanıñ bertawıştan häm açıq itep söyläwen bik yaxşı itep işetüen telibez", digän ide George Bush İminlek Şurasınıñ Tähranğa qırısraq belderü citkerüen teläp.
Ämma başqa illär andıy qırıslıq belän älegä kileşep betmi. Yewropa Berlegendä räislek itkän Austriäneñ tışqı eşlär ministrı Ursula Plassnik atna azağında, üzeneñ andıy "yä bu, yä tege" digän uyında qatnaşırğa telämäwen äytkän ide. Britaniä, Fransiä häm Germaniä yözendä Yewropa Berlege İran belän ayırım söyläşülär alıp bardı, ämma alar da uñışsız tämamlandı. Britan tışqı eşlär minsitrı Jack Straw düşämbedä Londondağı Strategik tikşerenülär institutında çığış yasap, İran belän kilep tuğan problemalar öçen anıñ xäzerge prezidentı häm anıñ tiräsendäge radikallar ğäyeple, dip belderde:
"Uzğan yılda prezident itep Äxmädinecad saylanğannan birle, ul häm anıñ tiräsendäge keçkenä genä ber törkem İrannıñ abruyına zian kiterä torğan säyäsät alıp bara başladı. İran häm anıñ xalqı yaxşıraq mönäsäbätkä layıqlı", di britan ministrı Jack Straw.
Söyläşülär öçen qırnıñ äle dä qaluına asılda İran da işarälär yasıy. Şimbä könne ilneñ tışqı eşlär ministrı Manuçer Mottaqi däwlät televideniäse aşa bolay dip belderde:
"Xalıqara atom energiäse idaräseneñ soñğı utırışındağı şartlarğa qaramastan, bez äle haman da törle taraflar arasında söyläşülärne däwam itü öçen urın qaldı dip uylıybız, häm älege mäs''äläne çişügä qatnaşqan här yaqnıñ bu mömkinlektän faydalanuın telibez", digän ide İrannıñ tışqı eşlär ministrı.
Ämma inde yäkşämbedä İran andıy ber mömkinlektän waz kiçüen xäbär itte. Tışqı eşlär ministrlığı wäkile Xämit Riza Asefi, İrannıñ atom programması xäzer İminlek Şurası qaramağına küçkäç, Rusiäneñ iñ bäxäsle mäs''älädä - urannı bayıtu ölkäsendäge täqdime inde kön tärtibendä tügel, dip belderde. Mäskäw Tähranğa, bu eşne, yäğni uran bayıtunı, Rusiä çirendä urnaşqan, ämma bergäläp çitäklängän şirkättä başqarunı täqdim itkän ide. Anda anı xalıqara küzätü astında alıp baru da caylıraq bulır dip farazlandı. Düşämbedä Rusiä tışqı eşlär ministrı Lavrov, İran Mäskäwgä yaña kiñäşläşülär başlaw täqdime belän çıqtı, Rusiä monıñ belän kileşte, läkin ul Tährannıñ söyläşülärne niçek alıp baruınnan bik qänäğät tügel, dip belderde.
Kärim Kamal


text:
Grünwald suğışı
Grünwald suğışı(1410, 15 İyül) - Almannarnıñ Teuton Ordenı ğäskärenä qarşı berläşkän Läx, Litua, Urıs häm Tatar xärbi köçläre şuğışı . Bügenge Polşa cirlärendä urnaşqan Grünwald (Jalgiris - Žalgiris) belän Tannenberg (Stembark) awılları yanındağı bu suğışta Läx patşası Vladislaus II Jagiello (Läxçä: Władysław II Jagiełło, Lituança: Jogaila) häm Litva patşası Böyek Vytautas citäklägän ğäskäri köçlär arasındağı Altın Urda bäge Cäläletdin qaramındağı 2 meñ Tatar atlılar da qatnaşa.
Şuşı suğıştan soñ Teuton Ordenınıñ könçığışqa omtılışı tuqtatıla.


text:
Moscow Times: "Prezidentnıñ dusları häm alarnıñ appetitları"
İngliz telendä çığa torğan Moscow Times gäzite 23 yül sanında Novaya gazeta küzätüçese Yulia Latıninanıñ "Prezidentnıñ dusları häm alarnıñ appetitları" dip atalğan mäqäläsen bastırdı...
Şunnan soñ Yakov Goldovski, Gazprom aqçasına tözelgän, Sibur dip atalğan zur nefteximiä şirkäte xujası. Gazprom Siburnı üzenä qaytarırğa teläde, ämmä Goldovski aqıllıraq bulıp çıqtı. Siloviklar anı utırtırğa mäcbür buldı, häm törmägä kilep "şulay aqıllı bulğaç, Siburnı niçek qaytarırğa ikänen öyrät" dip soradı. Annarı soñ Yuri Şefler, "Stoliçnaya" häm "Moskovskaya" dip atalğan araqılar xujası. Däwlät bu markalarnı annan tartıp alıp "Soyuzplodimport" isemle däwlät şirkätenä birde. Şirkätneñ başına "Urıs şikäre" isemle kompaniäneñ elekke başlığı Vladimir Loginov quyıldı. "Urıs şikäre"neñ däwlätkä 100 million dollar burıçı bar ide. Kompaniä citäkeçläreneñ berse üterelde, ikençesenä xöcüm yasaldı. Ülgän xezmättäşeneñ daçasın Loginov elekke yustitsiä ministrı Valentin Kovalevqa birde. Gärçä üze anı elegräk rişwätçelektä ğöyeplägän ide.
Şuşı dürt oçraqnı küp närsä berläşeterä, dip yaza Latınina. Berençedän, bu eşlärne alıp barğan keşelärneñ yuridik buldıqsızlığı. İkençedän, bu eşlär näticäsendä iqtisadqa kilgän qotıçqıç zıyan. Äytik, Siburnıñ aktivları qaya kitep betkänder, alla belsen, ämmä kompaniä bularaq ul can täslim qıldı. Öçençedän, däwlät milege öçen qayğırtqan bu keşelärneñ niçek saylanuwı säyer: stukaçlarnı saylaw prinsibınnan çığıp – härbersenä kompromat bulırğa tieş.
Siloviklarnıñ apetitları çamasız, dip däwam itä Latınina, läkin bu – mäsäläneñ ber genä yağı. İkençese – alarda bulğan absolut immunitet. Prezident üzeneñ dusların berqayçan häm bernärsä öçen dä urınınnan almıy. Alar ğap-ğadi keşelär. Läkin, tarixçı Lord Acton äytmeşli, xakimiät boza, ä absalut xakimiät absolut räweştä boza. Bu keşelär qulında bar qüät strukturaları, häm alar urınınnan kitmiäçäk, çönki duslarnı urınnan almıylar.
Bu köräştä kem ciñäçäk? Kölkele soraw. "Kurski" köymäse, Dubrovqa qazası, Ğiraq suğışı waqıtındağı xatalar öçen berkemgä berni bulmağan ikän, nindider Yukos öçen genä kemgä ni bulsın di? Prezident duslarına tuğırılıqlı. Şunıñ öçen ul waris bulıp saylandı da.
Oligarxlarğa qarşı kampaniä däwam itäçäkme? Mägnäsez soraw. Bu kampaniäne başlawğa kürsätmä bulmağan oçraqta da, susağan prokurorlar üz eşen däwam itäçäk.
Bu närsä belän betäçäk? Oçqıç komandirı rulne duslarına tapşırdı, ä alarnıñ üz ğömerendä samokattan qatlawlıraq äyber belän idarä itep qarağanı yuq. Oçqıç awışa başladı, läkin alarnı kabinadan quıp çığaru uñaysız, ni genä äytmä – duslar bit. Mondıy xälneñ närsä belän betäsen inde üzegez çamalağız dip tämamlıy mäqäläsen Novaya gazeta küzätüçese Yulia Latınina.
Ali Gilmi, Praga


text:
Qazanda Xalıqara Xabitat köne açıldı
Xalıqara Xabitat könen bıyıl berençe bulıp uzdıruğa Neapol', ä annan Qazan däğwä qılğan ide. Şuña ul bıyıl ike cirdä oyıştırıldı.
Qazan Ratuşasında uzğan BMO-Xabitat könen Tatarstannıñ Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin açıp cibärde. Ul Tatarstan Prezidentınıñ qotlaw xatın citkerde. Färit Möxämmätşin Rusiä qısalarında Xabitat köneneñ näq Qazanda uzuı zur däräcä ikänen äytte. Matbuğat oçraşuında Färit Möxämmätşin
Şuşındıy bötendönya ictimaği oyışmalar arqılı Tatarstannin bügengesen, kiläçägen kürsätü niäte belän eşlibez. Qazannı saylağannar ikän bez anı qullanırğa tieş.
Färit Möxämmätşin üz çığışında Tatarstan täcribäse belän tanıştırdı. Tuzğan toraq programması qısalarında küp ğğailälärneñ fatirlı buluın assızıqladı. Çönki awıldağı xalıqnıñ küpçelegeneñ Qazanğa tartılu bezdä dä şaqtıy açıq kürenä. Häm bu dönya buyınça şulay.
Rusiä Prezidentınıñ Yıraq Könçığış federal' okrugıyndagı tulı wäqälätle wäkile, Berläşkän şähärlär häm cirle xakimiätlär Bötendönya oyışması prezidentı urınbasarı Kamil İsxaqov:
Küplärgä tuzğan toraqlarda yäşärgä mäcbür. Ämma şuña da qaramastan kübese şähärgä tartıla.
BMO General' särqatibe Kofi Annannıñ qotlaw-yullamasında da şähärläşü mäsäläse assızıqlanğan ide. Kofi Annannıñ qotlawın BMOnıñ Rusiädäge koordinatorı Sitske Stineker citkerde. Anda mondıy süzlär bar:
2050 yılğa 6 milliard tiräse keşe, yäğni xalıqnı öçtän ike öleşe zur häm yaña şähärlärdä yäşiäyaçäklär. Dönya tarixında äle berqayçan da şundıy tizlek belän awıldan şähärgä küçü ğämäle küzätelmäde. Şulay uq möhacirlärneñ artuı da şundıy zur sanda bulğanı yuq ide. Möhacirlär häm şähärläşü küreneşe ber-berse belän tığız bäylängän. Çönki möhacirlärneñ küpçelege şähärgä tartıla.
Kofi Annan bu mäs’äläne 21 ğasırda keşelek aldında torğan iñ zur problema häm monı küzätügä alırğa kiräk dip bilgelägän ide yullamasında.
BMO-Xabitat köne utırışında xalıqnıñ şähärgä tartıluında şaqtıy ğına problemalar barlığı da äytelde. Bügenge köndä şähärdäge här 3 keşe tuzğan toraqta yäşi ikän. Ägär şähärläşü däwam itsä bu san 30 yıl däwerdä ike tapqırğa artaçaq. BMO Başqarma direktorı Anna Tibaydjuka isä bu mäs’älägä bäynä-bäynä tuqtaldı. Anna Tibaydjuka
Şähärlär küplär öçen ömet çatqısı bulıp tora. Möhacirlär kiläçäktä artaçaq häm alarğa uñay şartlar tudırırğa kiräk. Çönki alarğa iğtibar itmäw törle problemalar kiterep çığarırğa mömkin. BMOnıñ soñğı küzätülärenä qarağanda, 2005 yılda ğına da möhacirlär sanı 191 millionğa citkän. Şularnıñ yartısı xatın-qızlar ikän. Şul uq waqıtta möhacirlär yärdämendä yaña şähärlär dä barlıqqa kilä. Cirle xakimiät monda keşe xoquqların yaqlawnı istä totarğa tieş.
Anna Tibaydjuka utırış uzğan Qazan Ratuşası binasınıñ iskitkeç buluın äytte. Minem dönya buylap küp binalar kürgänem bar, çönki eşem şul, ämma bu binanı tözekländerü buyınça eşlängän eş – ul ğäcäyep ostalıq, sänğät dide Anna Tibaydjuka.
Älege çara qısalarında BMO-Xabitat häm Şähärlär häm cirle xaqimiätlär Bötendönya oyışması isemennän küp töbäk wäkillärenä diplomnar tapşırıldı.
Şähärlär häm cirle xakimiätlär Bötendönya oyışmasınıñ Yevraziä töbäk bülekçäse Şurasınıñ çirattan tış utırışın isä anıñ citäkçese Kamil İsxaqov alıp bardı. Ämma Kamil İsxaqov xäzer yaña wazifa başqaru säbäple, çärşämbe könne bu bülekçäneñ yaña citäkçese itep Qazannıñ xäzerge merı İlsur Metşin saylandı.
Landış Xarrasova


text:
Tatarstan keşe xoquqları yaqlawçıları BDB illäre belän xezmättäşlekne kiñäytergä omtıla
Bu vizit alar öçen bik möhim, çönki Äzerbäycanda Keşe Xoquqları buyınça wäkileneñ wazifası ber yıl elek kenä buldırılğan häm älegä wäkil apparatınıñ eşen cayğa salu haman däwam itä. Üzläreneñ säfäre barışında Azerbäycan qunaqları Tatarstanda keşe xoquqları niçek yaqlana, islam dinen totuçılar, xatın-qızlar, törmälärdä totıluçılar nindi şartlarda yäşägänen dä tikşergännär.Äzerbäcän Keşe xoquqları buyınça wäkileneñ yärdämçeläre Niğar häm Lala tutaşlar süzlärençä, alarnıñ tuğan respublikalarında da, Tatarstanda da keşe xoquqların yaqlawçılar oçratqan qıyınlıqlar bertörle diärlek – naçar sotsial' wäzğiät, awır yäşäw şartları häm xalıqnıñ üz xoquqları turında belmäw. Şuña kürä dä, keşe xoquqların yaqlawçılar üzara xezmättäşlekne, belem häm täcribä belän almaşunı bik uñay dip tabalar. Mäsälän, Tatarstanda, Keşe Xoquqları buyınça wäkil Räşit Väğizovnıñ, anıñ apparatında äzerlägän qanun proyektların, Däwlät Sovetında täqdim itü xoquqı bar. Äzerbäycan qunaqların bu mömkinlek bik qızıqsındırdı. Äzerbäycanda Keşe Xoquqları buyınça wäkileneñ apparatı Tatarstanğa qarağanda berniçä tapqır zurraq. Bu oyışma äle yäş buluğa da karamastan, anda grajdannardan möräcäğätlär qabul itü öçen üzençälekle häm bik uñışlı protseduralar qaralğan.
Tatarstannıñ Keşe Xoquqları buyınça wäkile Räşit Väğizov süzlärençä, ul Äzerbäycanda şundıy uq wazifalarnı başqaruçı Elmira Söläymanova belän küptän tügel tözelgän şartnämä nigezendä, başqa BDB illäre belän dä xoquqlarnı yaqlawda xezmättäşlek turında şartnämälär imzalarğa cıyına.Bu şartnämälär nigezendä, Tatarstanda yäşägän BDB illäre grajdannarı üzläreneñ tuğan illärennän, ä BDB illärendä yäşägän Tatarlar Tatarstannan xoquqi yärdäm ala alaçaq.
Şunısın da äytergä kiräk, Tatarstan häm Äzerbäycannıñ keşe xoquqları buyınça wäkilläre tözegän şartnamädä Rusiä Çit İl Eşläre Ministrlığı bik teläsä dä qatnaşmadı. Bu dokumentnı äzerlägändä, Ministrlıq, nişläp bezdän röxsät almıyça, çit il belän kileşü tözisez, dip qarşılıq beldergän ide, läkin soñraq alar üz möräcäğäten kire aldılar. Çönki Rusiä konstitutsiäsendä häm däwlät iminlege konsepsiäsendä yazılğança, keşe xoquqları däwlät öçen iñ zur qimmät häm Rusiä çit illärdä yäşägän üz watandaşlarınıñ xoquqların yaqlarğa tieş. Citmäsä, bu süzlär Ğomum Keşe Xoquqları Deklaratsiäsendä dä yazılğan. Tatarstan Konstitutsiäse buyınça da, respublika üzeneñ böten dönyağa sibelgän watandaşlarına alarnıñ mädäni häm başqa ixtiacların qänäğätländerüdä bulışa. Dimäk, respublikanıñ Rusiä töbäklärendä, çit illärdä yäşäwçe tatarlarğa xoquqi yärdäm kürsätüe, xalıqara, Rusiä häm Tatarstan qanunnarına qarşı kilmi.Azatlıq Radiosı öçen Qazannan İskänder Nurmi.


text:
Rinat Zakirov: Tatar köräşe federatsiäse millätebezneñ kiläçägen qayğırta
Bötenrusiä tatarça köräş federatsiäsen oyıştıru eşläre uzğan yılda uq başlanğan. Bu uñaydan tatarça köräşkä bağışlanğan konferensiä ütte häm soñraq oyışma räsmi räweştä terkälde. Tatarça köräş federatsiäseneñ oyıştıruçısı häm anıñ eşçänlegen ğämälgä quyuçı Bötendönya tatar kongressı bulıp tora. Bügen federatsiäneñ eşçänlege töbäklärdä cayğa salınıp kilä. Rusiädä, başqa illärdä eşläp kilüçe kongressnıñ 340tan artıq oyışması şuşı eşkä cälep itelä. Sabantuylar uzğan töbäklärdä milli köräş federatsiäseneñ bülekçäläre, köräşçelär klubları, balalar öçen seksiälär açıla. Yaña oyışmanıñ maqsatı häm anıñ eşçänlege xaqında Bötendönya tatar kongressı räise Rinat Zakirov söyli:
Milli köräş tatar xalqı köräşeneñ barlıq atributların saqlawğa nigezlängän. Xalqıbıznıñ töp bäyräme Sabantuy ilneñ 59 töbägendä zurlap ütkärelä. Sabantuynıñ bizäge bulğan tatar köräşen tieşleçä uzdıru bügen bezneñ yärdämgä moxtac. Şuña da milli köräş yuğalıp barğan töbäklärdä köräşçelärne, kiräkle şartlarnı, alımnarnı buldırırğa kiräk. Bez bu eşne Tatarstanda inde küptännän eşläp kilüçe tatar-başqort köräşe federatsiäse belän berlektä uzdırabız.Ä köräşneñ töp maqsatı turında Rinat Zakirov menä närsä äytte:
Köräş kenä tügel, iñ äwwäl ilneñ törle töbäklärendä yäşäwçe millättäşlärebezneñ tärbiä sistemasına yoğıntı yasaw da bezneñ maqsat bulıp tora. Çönki milli köräş belän şöğellänüçe yegetlärebez turı yuldan berqayçan da taypılmaslar dip uylıybız. Tatarça köräş federatsiäse millätebezne saqlaw, anıñ kiläçägen buldıruğa bağışlanğan.
Al'bina Zäynulla


text:
Sammit qoyaşqa bay bulsa da, näticägä say buldı
Rusiä mäğlümät çaraları häm jurnalistlär barsıda diyärlek, ber awızdañ Maine yarında, Amerika Prezidentı belän Rusiä prezidentı arasındağı ğayri-räsmi saqmmitqa uñay bäyä birde. Soñğı aylarda anti-Amerikan fikerlären arttırğan Rusiä TVläre, bu yulı ikäwläşep mäzäklär söyläp balıqqa barğan ike citäkçe Putin belän Bushnıñ samimi duslıqlarıñ kürsätte. Xättä Rusiä gazita jurnalistläre dä Kosova häm Raketa Qalqanı sistemı kebek qarşılıq tudırğan mäsälärne çitkä qağıp, iğtibarnı söyläşülärneñ niçek dustanä uzuına yünälderä.
İzvestiä gazetasınıñ berençe bitendä isä, Putinneñ, elekke Prezident ölkän George H. W. Bushnıñ baqçada uynağan eteñ sıyparğa cıyınğan çağında töşerelgän fotosı. Moskovski Komsomolets isä İke prezidentnıñ balıq awınnañ qaytqan çağında yılmayıp qul bulgağan räsimeñ bastırğan.
Gazeta redaksiäläre dä uñay qaraş tarata. Moskovski Komsomolets gazetasında yazğan Natalia Galimova, oçraşunıñ bik uñay häm küñelle uzuı turında söyle. Berençe kiçke aş tabınıñda qılıç balığına iğtibar itmiçä qalmağan. Jurnalist ike citäkçeneñ üzara qılıç qullanmamawlnarı yuramasıñ kiterä.
Novaya İzvestiä gazetası, sammitnı ğailä oçraşuına oxşata. Küñelle barğan oçraşuda, Bushnıñ Vladimir Putinnı, ğailä qunağı kebek qarşı aluı turında söyle. Xättä Condelliza Rice da çaq qına Vladimir Putinneñ muyınına salınmi qalğan.
Mäskäw Carnigie üzägee säyäsi belgeçe, Maşa Lipman, bu oçraşu, Putinneñ Münxendä bulğan Xalıqara İminlek Konferansiädä äytkän süzläre waqıtınnañ bik ayırıla, dip yuriy. Putin bu yıl başında bulğan konferansiädä, Amerikanı, däwlät çiklärenä kerü häm dönyanı tirän kiyerenkelekkä itärüdä ğayeplägän ide
“Matbuğat çaralarına äñgämä bergän çaqta alar şayartıp, külkele uzdı. Häm ul barı tik üzenneñ genä balıq tota alğanıñ äytte, häm ul bez bu balıqnı bergä tottıq dip östäde. Bu süzläre belän ul, üzeneñ yaxşı niätlelegen kürsätergä äzer bulğanıñ sezderergä tırıştı.”
Lipman süzlärençä Putin, AQŞ kütärgän qarşılıqlı mäsälälär xaqında söyläşülärgä açıq bulğanıñ kürsätte. Putin, monnañ alda Kosavanıñ bäysezlege häm Üzäk Yewropada urnaştıralaçaq raketa qalqanı kebek mäsäläregä qarşılıq beldergän ide.
“Berkemdä bu oçraşunıñ, aradağı barlıq qarşılıqlı fikerlärne çişä alaçağına ışanmi. Putin anda Raketatağa qarşı sistem xaqında ikençe ber taqdim yasadı. Läkin monıñ berençe yasağan täqdemennäñ tağın da mantıqlı bulaçağına ışanmim. Läkin şulay da, ul bu problemalarnı çişü yulında uylanunıñ ber işaräsen birde.”
Ämmä Mäskäwdäge Heritage oyışması başlığı Yevgeni Volk bu turıda saq bulırğa çaqıra.
“Minem uylawımça Putin äfändi bu yulıda üze ut şartlatu dip atağan ısulın qullandı. Yäğni ul, cämäğatçelek iğtibarın ceñelgenä cälep itä torğan, ämmä Quşma Ştatlar tarafınnañ bik qabul itelep betmägän yasalma ber başlanğıç belän çığarğa tırışıp qaradı.”
Volk, Sammitnı berençe xäbär itep tapşırğan Rus kanallarınıñ bügen başqa xäbärlärgä köçüe turında belderä. Xäzer iñ möhim xäbär, Xalıqara Olimpia Şurasınıñ 2014çı yıldağı qışqı olimpia uyınnarnıñ qaysı şähärgä biräçäge mäsäläse
Rusiälelär Qara Diñgezdäge yal şähäre Soçineñ saylanuın teli.


text:
Üzbäkstannıñ yustisia ministrlığı beldergänçä, Winrock International oyışması, xatın qızlarğa yüridik belem birep, Ukrainadan häm Qırğızstannan belgeçlär çaqırıp, qanunnı boza dip belderde.
Bügen uzğan yıl Qazaqstanda qulğa alınğan Üzbäk imamı Ruxetdin Fäxretdinov östennän mäxkämä eşe açılıp, şunda uq yabıldı häm çirattağı utırışı 31 yülgä bilgelände. İmam terror ğämälläre häm konstitusiagä qarşı eşçänlektä ğäyeplänä. Anıñ xatını küptän tügel, irennän üz ğäyepne tanıtır öçen üzbäk iminlek xezmäte wäkile alarnıñ 6 yäşlek qızların köçlägän dip xäbär itkän ide.


text:
Tömän ölkäsendä Qorban bäyrämnäre ğinwarnıñ zämäxir suıqlarına turı kilde
40 däräcägä yaqınlaşqan hawa torışınıñ temperaturası din ähelläreneñ ciñnären nıqlap torıp sızğanırğa etärde. Elekke yıllarda bäyräm gäyetlärenä cıyılğan xalıqnıñ kübese namaznı mäçet yanında uqı ide. Quırıp ala torğan suıqta xalıqnı tışta qaldırmas öçen küp tırışlıq quyarğa turı kilde. Tömän ölkäse möselmannarınıñ diniä idäräse räise Ğalimcan xäzrät Bikmullin qulına balta totıp mäçet yanındağı garajnıñ idänenä taqta cäyeşkän, kelämnär tüşäşkän.
“Allağa şöker! Mäçetkä sıydırıp beterdek! Meñ yarımlap keşe kilgän ide. Podvallarnı da äzerlägän idek”,- di ul. Qorban ğayıte könne salqın buluğa qaramastan täkä satarğa kilüçelär başqa yıllardağı şikelle ük ide. Tik bäyälär genä 4 meñneñ tege yağına çıqtı. Satuçılar mäçet ähelläre küzätüe astında tügel. Kem niçek teli şulay sata. Ğalimcan xäzrät tä änä şäriğät tıymıy bit di. Tömän şähäreneñ qayçandır mäçetlär bulğan Lenina uramındağı 11, 13 nçe yortları yanında da Qorban çalındı. 15 nçe yort sütelsä dä bu binalarğa möselmannar haman da ömetlären özmilär. Qorban çaluda dindar Timerxan Moratov ta qatnaştı.
“Bez Qorbannı bu mäçetlärne mäxällä milke itep qaldırğan Abaydullin ruxına çaldıq”,- di Timerxan Moratov. Ämma bügenge köngä qädär diniä idäräse mäçetlärne kire qaytarıp ala almıy. Binanıñ bersen 15 nçe yortnı süttelär dä inde. “Barsı da Allahı täğälä qulında”,- di äñgämädäşem. Ul Tömän şähäre xakimiätläreneñ bu mäs’äläne kiläçäktä uñay xäl itülärenä çın küñelennän ışana.
Küñelendä islamğa ixtiramı bulğan, aña tuğrılıqtağı här kem dä Qorban bäyrämenä bitaraf tügel. Änä Surğut qalasında bäyräm namazına dip kilgän 4 keşe 50 gradus suıqtan da qurıqmıyça tışta torğan. Bu xaqta Surğut mäçeteneñ imam xatibı, Yuğra möselmannarı diniä idäräse başlığı Taxir xäzrät Samatov äytte.
Surğutlar Qorban bäyrämenä aldan äzerlängännär. Aldan uq şähärgä 150 baş täkä, 10 sıyır kiterep quyğannar. Aldan uq xalıqtan 3 meñ yarım aqça cıyğannar. Aqça birgännärgä ras käğäzläre (kvitansiä) öläşkännär. Surğut mäçeteneñ üzeneñ podsobka dip atalğan qorılması bar. Anda Qorbanğa kiterelgän mallarnı saqlap, aşatıp torğannar. Zämäxir suıqlar da çalu märäsimenä qomaçawlıq itmägän. Xäzer isä salqın Surğuttan alğan cılı tä’sirlär belän tağın da cılıraq xislärgä törengän Tömän şähärendäge “Şahzadä” isemle tantanalar yortına qaytıyq äle. Monda Rusiäneñ Aziä öleşe möselmannarı diniä idäräse wäkile Fatıyx xäzrät Ğarifullin tırışlığı belän Qorban bäyräme mäclese ütte.
Salqınlıq 40 tiräsendä buluğa qaramastan apalar häm abıylar kilde. “Xoday üze yärdäm itä. Tuñmıybız da, öşemibez dä”,- di alar.Qorban mäclesendä 160 keşe qunaq buldı. Uraza bäyräme waqıtında da Fatix xäzrät ximayäçelär yärdäme belän Tömänlelärne monda qunaqqa cıyğan ide. Könneñ salqınlığı arqasında qorban çalular totqarlanğanğa “Şaxzadä” dä bäyräm aşı da ozağraq peşte. Ämma qotlap kilgän telegrammalar uqıp, täbrikläw süzläre äytep waqıtnıñ ütkäne sizelmäde dä.
Bäyrämneñ 3 nçe könendä Tömän ölkäseneñ könyağında äzräk cılıta töşte. Salqınlıq 23 däräcägä qaldı. Comğa könne Tömän rayonıñ möselmannarı Talımxan awılına bäyräm mäclesenä cıyılaçaq.
Nail Alan, Tömän


text:
Tatarstanğa Colorado ştatı gubernatorı kilgän ide. Näticädä, neft ölkäsendä xezmättäşlek itü turında ike yaqlı kileşü tözelde. Amerika qunağı belän bergä, Quşma Ştatlardan Tatarstanğa ber möhim xäbär dä kilep ireşte. Tatarstan, Amerikanıñ üseş häm säwdä agentlığı bülep birä torğan $176 meñ dollarlıq grantın otqan. Bu aqçalar regional üseş bankın buldıru öçen birelä. Şul xaqta Tatarstannıñ säwdä häm tışqı mönäsäbätlär ministrı Xafiz Salixov xäbär itte. Älege aqçanı Hogan&Hardson şirkäte bülep birä, bu oyışma belän kileşüne Ministrlar Kabinetı qarşındağı xalıqara agentlıq töziäçäk. Bu Tatarstan bankın oyıştıruda xalıqara fondlar häm başqa finans oyışmalar qatnaşırğa tieş. Yewropanıñ üseş häm tözekländerü bankı belän dä söyläşülär alıp barıla. Bu oyışmanıñ töp kapitalın oyıştıruda däwlät tä qatnaşa ala ikän, läkin anıñ öleşe 25%-tan artmasqa tieş. Banknı oyıştıru eşläre 1 yıl eçendä tämamlanırğa tieş.
Tatarstandağı iqtisadıy yañalıqlar soñğı waqıtta şul bank, neft häm maşina şirkätläre tiräsendäge xällärgä qağıla. 3 fevral könne «Tatneft» oyışmasınıñ direktorlar şurası bula. Anda bu oyışmanıñ neftne nindi bäyädän satu turında süz barırğa tieş. Qayber mäğlümätlärğä qarağanda, Tatarstan cirenä «Lukoil» häm «Yukos» kebek ere neft şirkätläre dä kilep eşli başlarğa mömkin. Alar «Tatneft» oyışması belän köndäşlek şartlarında eşlärğä tieş.


text:
Kiçä xacilar arasındağı eteş-törteş näticäsendä 251 keşe hälak buldı.
Şaytannı taş atıp quu urınına östämä aşıçıç yardäm maşinaları, küzätü boralaqları, 12 meñläp xärbi kiterelde.
Söğüd xakimiätläre hälak buluçılarnıñ 54-e İndoneziädän, 36-sı Paqstannan, 53-eneñ qayan buluı äle dä bilgezes dide. Hälak buluçılar arasında şulay uq, Törkiä, Mısır, Aljir, Hindstan, Bangladış, Qıtay, Yämän, Sri Lanka, Äfğänstan häm qayber Afrika illäre watandaşları bar dielä. Bügenge programmabızda Xac turında täfsilleräk yazma bulaçaq.


text: Bu arxiv suğıştan sөŋ Amerikada saqlanğan. AQŞnıŋ Rusiәdәğe ilçese Aleksandr Verşbou, arxivnı qaytaru tantanasında çığış yasap, bu dokumentlar küp yıllar buyı Quşma Ştatatlarğa Sovet sistemasın aŋlarğa yardәm itkәn tөp çığanaq buldı, Konbatışnıŋ Sovetlar bergenә qarata sәyәsәten bilgelәwğә zur tәesir yasadı, dide. Smolenskiy arxivında kommunistlar firkase өlkә komityetınıŋ 1917 yıldan 1938 yılga qәdәr çөrdağı dokumentları, kolxozlar tөzü, repressiәlәrne tәfsillәp sürәtlәğәn eş qәğәzlәre tuplanğan.


text:
Qazandağı toraq-kommunal' xucalıqta Reforma däwam itä
Üzgäreşlär çorında yäşärgä yazmasın, digän ber aqıllı keşe. Qazandağı toraq-kommunal' xucalıqta tağın reforma. Yortlarda yäşäwçelär turında qayğırtuçı berdäm zakazçı direksiäse beterelde. Häm anıñ wazifaların toraq-kommunal' idaräläre aldı. Berniçä ay elek Qazan türäläre “Bez sezneñ xaqta qayğırtıp, bepdäm zakazçı direksiäse oyıştırabız”, dip xalıqnı ügetlägännär ide. İnde menä xäzer köymäläre qomğa terälgäç, ikençe törle cırlıy başladılar. Yänäse, yaña idarälär xalıq mänfäğäten iskä alıp tözelde.
Ä yortlarda tärtip elek tä yuq ide, xäzer dä yuq. Citmäsä, ay sayın diärlek fatir bäyäläre dä öskä sikerä. Uzğan atnada kommunistlar Qazanda moña qarşı maxsus miting ta oyıştırğannar ide. Älegä yal parkı qarşında yözläp kenä keşe ciılğan ide. Läkin mitingnı oyıştıruçılar kiläçäktä protest belän çığuçılar sanı bermä-ber artır dip farazlıylar. İmeş, baqça sezonı betkäç tä, xalıq oşbu mäs'älädä canlanır. Süz dä yuq, härkemgä qağıla torğan bu problema känäğätsezlärne bik tiz berläşterergä mömkin.


text: Qorallı köçlärneñ yuğarı wäkile generäl Möxämmäd Bäşir Söläyman, Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek şurasınıñ comğa könne qabul itelgän rezolyutsiäsen Sudan “suğış iğlan itü” kebek bäyäli dip belderde. Anıñ süzlärençä, “sudan armiäse cawap qaytarırğa äzer”. İminlek Şurası ber ay eçendä Sudan xökemätenä ğäräp otryadların qoralsızlandırırğa quştı. Alar xökimiätlärneñ turıdan turı oçındıruı arqasında Darfur prowinsiäsendäge qara tänlelärne terror astında tota. Ber yıl äçendä genä dä 50 meñläp keşe üterelde.


text:
Putinneñ tele-radio äfirdä vatandaşlar belän söyläşüendä şaqqatırlıq yañalıq yañğıramadı.
Bügen tele-radio äfirdä zur tamaşa buldı. Russiä prezidentı Putin öç säğätkä yaqın vatandaşlarnıñ törle soraularına cavap birde. Yılnıñ iñ qimmätle televiziä proyektı dip bäyälängän bu programma inde öçençe märtäbä ütkärelä. Yäkşämbedän başlap , keşelär telefon, fax yäisä internet aşa prezidentqa sorauların , teläklären, şulay uq tapşıru vaqıtında belderä aldılar, älbättä, üzläreneñ kemnegen äytü şartı belän. Putinneñ PR showınıñ anıñ reytingın üsterügä kiteräçägenä şik-şöbhä yuq.
Audio
Läkin, ul kemneñ dä bulsa konstitutsiäne bozıp öçençe mödätkä prezident buluına qarşı buluın äytte. Monı inde qullanıştağı konstitutsiä tıya. Ä konstitutsiä üzgärtelgän xäldä bälkim Putin fikeren üzgärter. Putin vatandaşlarnıñ soraularına cavap birer öçen ällä äzerlänmäven äytte. Ul 68 sorauğa cavap birde. Alarnıñ 26-se saylap alınğan 11 urında urnaştırılğan televiziä kameraları aldında, 20-se telefon aşa, qalğannarı internet aşa quyılğan soraular ide. Prezident tağı elek quyılğan soraulardan üze saylap alğan 13-senä cavap birde. Mikrofonda sorau birü bäxetenä ireşkännär arasında ilneñ häm xalıqnıñ tormıına qarağan möhim mäsälälärgä qarağan sorau biräse urınğa Putin ğailäseneneñ ete Koninıñ köçekläreneñ yazmışı häm sälämätlege turında sorau quyunı urınlı tapqannar da çıqtı. Putin 4 bala belän dä söyläşte. Bu eş aldan oyıştırılmağan ide dip ışanu qıyın. Tapşıru barğanda şaltratuçılar sanı sekundına 250 keşegä citkän. Tulayım alğanda ber milion 600 meñ çaması keşe prezidentqa möräçäğät itkän. Äytik çınnan da qayber balalar inisiativa kürsätep şaltratqannar. Yüzär meñlägän keşe arasında dürt balanıñ prezident belän totaşa aluı ul üze ber moğcizä. Xayer min monda möğcizä turında söylärgä telämim. Putin kiläse yıldan başlap tağı da ber ülkädä üzäkläşterüneñ bulaçağın äytep kitte. Kiläse yıldan başlap uqıtuçılarğa tüläv häm belem birü protses federal xakimiätläräg küçä. İmeş bu küpkenä cirle xakimiätlärneñ bu problemmanı xäl qıla almauları säbäple kürelgän. Uqıtuçılarnı da, çäkertlärne dä, mäktäp direktorların da alda şatlıqlı könnär kötä. Ber az küpertü bulsa da, Vladivostokqa däresleklärne Mäskävdän cibäräçäklär, mäktäp binasınıñ vatılğan täräzäsen täzütä öçen Mäskävdän röxsät alırğa turı kiläçäk dip tä äytergä bula. Nindider ber säbäptän xezmät xaqı vaqıtında kilmägän xäldä, cirle citäkçelärneñ yaqasına yäbeşäse urınğa, niçä aylıq xezmät xaqın biletqa tüläp Mäskävgä barırğa turı kiläçäk. Putin şuşı tele-radio tapşıruında üzeneñ citdi dävlät eşleklese, mäğlümätle häm üzenä ışanıçı bulğan prezident ikänen kürsätte. Läkin, mine şäxsän anıñ cavap-sorau öleşe tämamlanğannan soñ, alda torğan burıçlar turındağı süzläre üzenä kürä ğäcäpsenerde. Ul Dävlätneñ berençe vazıyfası üz vatandaşlarnıñ ireklegen häm xoquqların yaqlau. Russiädä demokratiänenığıtu bik möhim. Parlamentqa saylaular buldı Bez tarixta berençe märtäbä küppartiäle sistema buldıra alabız dip äytte.
Audio
Prokuror dävlät , döreseräge Kreml mänfätlären yaqlauçı organ vazıyfasın ütägändä vatandaş xoquqları turında söyläp bulamı? Dumağa saylaualdı kampaniäsendä , saylaular qanunı yuğarı däräcädäge dävlät eşleklelärenä anda qatnaşunı tıysa da, Putinneñ, anıñ apparatınıñ, ministerlärneñ Berdäm Russiä faydasına qatnaşıp qanunnı bozğan bulsalar da, moña ber kemneñ dä iğtibar itmäven küz aldında totqanda, Russiädä xoquq , qanunçılıq turında söyläp bulamı ? Mätbuğat ireklege qısılğanda , töp radio televideniälär dävlät kontrolendä bulğanda vatandaşlarnıñ infromatsiä ireklege turında söyläp bulamı ? Älbättä, efirdağı tapşıru vaqıtında aña mondıy soraular quyılmadı, quyarğa telävçelär bulğan xäldä, alar bu bäxetkä ireşä almadılar. Asılda bu tele-radio efir programması , planlanğança häm äzerlängänçä ütte häm Putinneñ Mart ayımndağı saylaularda ciñüenä öleş kertäçäk. Läkin, monnan elek ük anı yaqlauçılar protsentı 72 ide. Politik İnformatsiä Üzäge başlığı Aleksey Muxinneñ süzläre belän äytkändä
Audio
Şuşı xälne küz aldında totqanda Russiä vatandaşları belän äfirdä oçraşunı azıraq oyışqan formada ütkärü mömkin bulır ide.
Färit İdelle, Praga.


text:
AQŞ prezidentı George Bush bügen Üzäk Küzläw Agentlığı CİA başlığı itep Aq Yortnıñ küzläw idaräse citäkçese, respublikan Porter Grossnı bilgeläde. Agentlıqnıñ elekke başlığı George Tenet ber ay elek, 2001neñ 11nçe sintäberendäge terror höcüme turında küzläw mäğlümatläre bulmawı häm Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralları turında nigezlänmägän xäbärlär mäs'äläsendäge basım sürätendä, bu wazifadan kitkän ide.
Kongresstağı Florida ştatı wäkile Porter Grossnıñ bilgelänüen bügen prezident üze iğlan itte: "Porter Gross – Üzäk Küzläw Agentlığınıñ reformatorı bulaçaq. Min anıñ küzläw eşlären yañartu häm qullanu mäs'äläsendäge kiñäşlären kötäm, bu eştä şulay uq 11nçe sintäbr höcümnären tikşergän komissiä mäğlümatläre dä qullanılaçaq," dide George Bush. 65 yäşlek Gross elek tä CİA agentı bulıp eşlägän häm Quşma Ştatlar xärbi köçläreneñ küzläw ofiserı bulğan. Anı bu wazifada Senat raslarğa tieş.


text:
Ekrem Çelebi - Nar Ağacı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Nar Ağacı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Nar Ağacı türkü indir, Ekrem Çelebi - Nar Ağacı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Nar Ağacı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Nar Ağacı türküsü, Nar Ağacı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Nar Ağacı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Kahveyi Kavuranlar
Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği
Ekrem Çelebi - Bu Ne Güzel Bir Düğün
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında
Ekrem Çelebi - Bende Bir İnsanoğluyum
Ekrem Çelebi - Sen Benimsin Ben Seninim
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı
Ekrem Çelebi - Oyna Gül Yüzlüm


text:
cишәMбe, 24 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 20:30
Yewropada iminlek häm xezmättäşlek oyışması, Rusiädäge parlament saylawların küzätü öçen, üz wäkillären cibäräçägen xäbär itte. Mäcles räise Spencer Oliver, yäkşämbe könne uzaçaq saylawlarnı küzätü öçen Rusiäneñ 7 şähärenä 30 wäkilen cibäräçägen äytte. Kiçä oyışmanıñ saylaw-küzätü bülege, Rusiä xökümäte şartlarnı awırlaştıru säbäple küzätü bulmayaçağın beldergän ide. Rusiä prezidentı Vladimir Putin isä, Yewropa iminlek häm xezmättäşlek oyışması küzätüçelären cibärmäsen öçen, AQŞnı bu oyışmağa basım yasawda gayeläp çıqqan ide.


text:
Ğiraq suğışı cidençe köngä kerde
Koalitsiäneñ cir öste ğäskärläre başqaladan 80-100 çaqrımlap yıraqlıqta tora. Biredä Bağdadnı saqlawçı köçlär, Bigräk tä Respublika Saqçıları ğäslärläre belän qatı bäreleşlär bulırğa mömkin. Şul uq waqıtta AQŞ salqanu ministrlığı Ğiraq üzägendäge Än-Nacaf şähäre yanındağı bäreleşlärdä berniçä yöz Ğiraq soldatı üterelgän bulırğa mömkin dip belderde. Anıñ äytüençä, Ğiraqnıñ yuğaltuları turında tulıraq mäğlümätlär älegä yuq, törle çığanaqlar 150-dän alıp 500-gä qädär Ğiraq xärbieneñ üterelüe turında äytä. Bu bäreleşlärdä AQŞ armiäseneñ yuğaltuları turında berni dä äytelmi.
AQŞ xärbiläre könyaqtağı Än-Nasiriä şähärendäge ber xastaxanädä 200-dän artıq utlı qoral häm suğış kiräk-yaraqları, ximik qoraldan saqlanu öçen 3 meñläp kiem häm gaz bitlekläre tabıldı dip belderä. Qatardağı AQŞ Üzäk İdaräse äytüençä, bu xastaxanä binasında T-55 tankı da tabılğan. Üzäk İdarä belderüendä biredä 170-läp qoralsız ğiraqlınıñ äsirlekkä alınuı turında äytelä. Alar şähär uramnarında suğışu öçen xastaxanägä qoral alırğa kilgän dip şiklänelä. Düşämbe könne AQŞ xärbi citäkçelege Ğiraqnıñ ximik qoral qullanırğa cıyınuı turında mäğlümätlär bar dip beldergän ide.
Ütkän töndä Ğiraqnıñ könyağındağı Basra şähärendäge wäzğiät turındağı butalçıqlıqqa açıqlıq kermäde. Sişämbedä Britaniä General-Mayorı Peter Wall Basrada xalıq Säddam xakimiätenä qarşı baş kütärergä mömkin dip beldergän bulsa, Ğiraq Mäğlümät ministrı Möxämmät Säit äs-Sahaf mondıy belderülärne kire qağıp, Basrada wäzğiät totrıqlı häm AQŞ citäkçelegendäge höcümgä qarşı toru däwam itä dide. Şähär tiräsendä Britan ğäskärläre höcümnärne däwam itä. Xalıqara humanitar yardäm oyışmaları 1 million 300 meñläp keşe yäşägän şähärdä ut häm su bulmaw säbäple humanitar krizis başlanırğa mömkin dip kisätä. Ğiraq xakimiätläre Basradağı tınıç xalıq arasında 200-dän artıq keşeneñ hälak buluın belderä. Ämma bu yuğaltular turında tögäl häm bäysez mäğlümätlär äle dä yuq.
Berläşkän millätlär oyışması General’ Sekretare Kofi Annan xalıqara qanunnar nigezendä, koalitsiä köçläre tarafınnan yawlap alınğan cirlärdä BMO humanitar yardäm eşenenä kereşkänçegä qädär Ğiraqlılarğa humanitar yardäm kürsätü Waşingtonnıñ burıçı dip belderde. Annannıñ süzçese äytüençä, General’ Sekretar bu belderüen BMOda AQŞ Prezidentınıñ iminlek kiñäşçese Condoleezza Rice belän oçraşu waqıtında yasağan.
Bügen BMO İminlek Şurası Ğiraq suğışı başlanğannan soñ berençe märtäbä açıq utırışqa cıyıla. Anda BMOdağı 191 ilneñ härberse bu nizağ turında üz fikeren belderä alaçaq. Ğäräp illäre BMO İminlek Şurasın Ğiraqta suğışnı tuqtatu häm annan çit il ğäskärlären çığaru taläbe belän rezolütsiä qabul itärgä çaqırıp kilä. Ämma analitiklar fikerençä, andıy rezolütsiä tawışqa quyılğan oçraqta da, İminlek Şurasında daimi äğza bulğan Quşma Ştatlar belän Britaniä aña veto salırğa mömkin.
Britaniä premyer-ministrı Tony blair bügen Quşma Ştatlarğa barıp Kemp Devidta AQŞ prezidentı George Bush belän oçraşaçaq. Blair äytüençä, oçraşuda Ğiraq krizisına bäyle başqa mäs’älälär belän bergä AQŞ, Britaniä belän Ğiraq suğışına qarşı çığuçı yewropa illäre, atap äytkändä, Fransiä häm Germaniä arasındağı fiker ayırmalıqları turında da süz bulaçaq. Pänceçämbe könne Bush belän Blair New-Yortka, BMO binasında Kofi Annan belän oçraşırğa cıyına.
Naif Aqmal, Azatlıq Radiosı, Praga.


text:
Mäskäwdä 10 yıldan artıq tatar ziyalıların berläştergän klub üzeneñ çirattağı utırmalarınıñ bersenä tatar dönyasınıñ tanılğan cırçısı Aydar Ğälimovnı häm tatar cırın böten dönyağa tanıta başlağan Zölfiä Kamalovanı da çaqırğan. Aidar Ğälimov icatına da Mäskäw tatar ziyalıları klubına da 10 yıldan artıq bulsa da tanılğan cırçınıñ klub äğzaläre belän äle berençe oçraşuı ğına buldı. Cırçı äle dä 10 yıl eçendä tatar-başqortlar yäşägän här töbäkne äylänep çığa almağanına ükeneç belderä.
Näzifä Kärimova, Mäskäw