text:
Törkiyäneñ könbatış dönyasındağı adımnarı
Kön tärtibe 2
Könbatışqa bäyle global’ sistema äkrenläp yuqqa çığıp barğan, läkin urınına yaňa sistema älegä kilmägän üzgä çordan uzabız. Xalıqara tärtip öçen xaotik çornı çağıldıruçı bu çor Törkiyä cähatennän qurqıtular belän forsatlarnı da üze belän alıp kilä. Törkiyäneň tışqı säyäsäte bu çorğa iyäläşergä tırışa. Törkiyäneň soňğı yıllarda ber yaqtan Rusiyä kebek üsüçe yaňa köçlär belän yaxşı mönäsäbätlär qorırğa tırışuın küräbez, ikençe yaqtan könbatış dönyasındağı bülenülärdän dä faydalanırğa tırışuın küzätäbez. Ayıruça AQŞ belän mönäsäbätlär kiyerenke bulğan bu çorda Törkiyäneň Franŝiya häm Angliya kebek illär belän bäyläneş qoruı küzgä taşlana.
Säyäsät, iqtisad häm ictimaği tikşerenülär waqıfı tikşerençese Can Acunnıň mäs’älä belän bäyle aňlatmasın täqdim itäbez.
Bu bäyläneştä Törkiyä ilbaşı Ärdoğannıň soňğı Franŝiyağa säfäre ayırım ähämiyätkä iyä. Bu säfäre qısalarında Törkiyäneň Awrupa Berlege belän mönäsäbätläre häm saqlanu sänägätendäge xezmättäşlege cähatennän möhim täraqqıyät’lärneň barlıqqa kilüen assızıqlaw zarur.
Soňğı waqıtta Awrupa Berlegenä quşılu barışı tuqtap qalğan Törkiyäneň ayıruça referendum barışındağı Germaniyaneň taraflı totışı arqasında tuqtağan ide. Awrupa Berlege parlamentınıň Törkiyäneň äğzalek barışın tuqtatu taläbe Awrupa Berlege şurası tarafınnan qabul itelmäsä dä, möhim kürsätkeç bulıp tora. Makron isä Awrupa Berlege häm Törkiyä tarafınnan Awrupa Berlegenä quşılu barışındağı ikeyözlelegen beterep, berlekkä quşılu urınına partnyerlık östendä êşläw zarurlığın citkerde. Ayıruça 15 iyul’ könge FETÖçe tüntäreleş kereşüennän soň kiyerenke xälgä kilgän mönäsäbätlärdä tüntäreleşçelärneň qulğa alınuın säbäp itep kürsätkän Awrupa Berlege Törkiyägä Germaniyadan tağın da yaqın toruçı Franŝiya aşa yaňa xezmättäşlek formulasın qarawnı täqdim itä. Artıq uňçı säyäsi ağımnar, iqtisadi krizislar häm Angliyaneň Awrupa Berlegennän kitüe arqasında problemalar kiçergän Awrupa Berlege Törkiyä häm Angliya aşa yaňa xezmättäşlek formulaların üsterergä tırışa. Germaniya tışqı êşlär ministrı Zigmar Gabriel’ Angliya modeleneň Törkiyä öçen al’ternativa barlıqqa kiterä alacağın açıqlağan ide.
İkençe yaqtan Törkiyä cähatennän Franŝiya säfären möhim qılğan tağın ike töp faktör bar. Berençese – sayäsi ittifaqlarnıň töländerelüe, ikençese – saqlanu sänägätendä xezmättäşlekneň arttırıluı.
AQŞ belän PKK/YPG arqasında problemalar tuğan Törkiyä Trampnıň Yerusalimne İzrail başqalası itep iğlan itüennän soň ike il arasındağı mönäsäbätlär tağın da kiyerenke xälgä kilde. Törkiyä citäkçelegendä BMOda AQŞqa qarşı tarixi qararnıň qabul itelüe taraflar arasındağı kiyerenkelekne tağın da arttırdı. Törkiyä isä tışqı sayäsättä könbatış dönyasında ittifaqlarnıň törländerelüenä qarağan adımnar yasadı. Awrupa Berlegendä Hollandiya häm Germaniya belän mönäsäbätlär problemalı bulğan çorda Angliya häm Franŝiya belän mönäsäbätlären däwam itterüçe Törkiyä xalıqara uyınçılar arasında tigezlek säyäsäten alıp barıp, üz milli mänfäğat’lären uylarğa tırışa. Angliyaneň berlektän çığu qararın aluınnan soň Franŝiya häm Germaniya köçle bulğan Awrupa Berlegendä Germaniyağaneň Törkiyä belän mönäsäbätläre raŝional’ nigezdä üsüe zarurlığı yaqlı bulğan Franŝiya belän Törkiyäneň mönäsäbätläre uňay däwam itä. Törkiyä cähatennän Franŝiya belän xezmättäşlek Germaniyaneň Törkiyägä qarşı soňğı waqıttağı tiskäre totışına al’ternativa bularaq kürelä.
Franŝiya säfäreneň ikençe möhim tuqtalışı saqlanu sänägätendäge xezmättäşlekter. EUROSAM belän Saqlanu sänägäte kiňäşçelege arasında Ozın radiuslı töbäk hawa häm raketa saqlanu sisteması proyektınıň B kileşüe Törkiyä ilbaşı belän Franŝiya däwlät başlığı Makron xozurında imzalandı. İtaliya da partnyer bulğan Hawa häm raketa saqlanu sisteması proyektı Törkiyä cähatennän zur ähämiyätkä iyä. Rusiyädän S-400 hawa häm raketa saqlanu sistemasınıň satıp alınuı kileşüen tözegän Törkiyä şul uq waqıtta NATO berlektäşläre belän bergä ayırım ber hawa häm raketa sistemasın yasarğa tırışa. Şul räweşle hawa kiňlegen berdän kübräk üzgä sistemalar belän saqlawnı maqsat itüçe Törkiyä ixtimallı yanawlarğa qarşı çaralar kürde.
Saqlanu sänägätendä soňğı waqıtlarda möhim proyektlar çınğa aşırğan Törkiyä xalıqara tışqı säyäsätendäge ittifaqlarnı törländerü säyäsäten saqlanu sänägätenä dä çağıldıra. Germaniya häm AQŞ belän küptännän däwam itüçe saqlanu sänägätendäge xezmättäşlekneň säyäsi basım çarası bularaq ike il tarafınnan qullanıluına qaramastan Törkiyä Angliya, Franŝiya, Rusiyä, Ukraina, Paqıstan häm qalğan illär belän xezmättäşlegen üsterep, ber yaqtan xezmättäşlegen törländerä, ikençe yaqtan milli saqlanu sänägäten üsterep, çit illärgä bulğan bäylelegen azayta.
Törkiyä ilbaşı Ärdoğannıň Franŝiyağa säfärendä tağın möhim kileşülär tözelde. Törek EXİMBANK häm Bpifrance Assurance Export arasında ike yaqlı straxovka kileşünä qul quyıldı. Ayıruça Airbus häm Törek hawa yulları arasında 20+5 opŝiyale A350-900ne satıp alu söyläşülären başlatu öçen kileşü tekstı imzalandı.
Törkiyä könbatış êçendäge bülenülärdän faydalanıp, yaňa ittifaq çeltärlären suza, üz mänfäğatenä östenlek biräçäk adımnar yasarğa däwam itä. Bu adımnar Törkiyäne AQŞ, Germaniya kebek illär qarşında tağın da köçle qıla.


c: text/html

text:
Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda özüne qazaq degen kişilerni rekonstruktorlardan başqa bir kimse saymaq mumkün degil. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Rusiye cemiyet faaliyetçisi, «Çistıy bereg. Krım» («Temiz yalı. Qırım») teşkilâtınıñ rehberi Vladimir Garnaçuk, yarımadadaki Rusiye ukümetiniñ yerli qazaqlarğa qol tutuv aqqında qanun leyhasını iza eterken bildirdi.
Cemiyetçi: «Biz Moskvada qazaqlarnıñ – şevronlar ile, uniforma kiyip – mahkemelerni qaravullağanlarını köremiz. Ve aynı zamanda, olar çette tura, olarğa kerçek iş yapmağa bermeyler. Olarğa qalğan tek iş – qaravullarğa çay ketirmek. Bu, boş bir immitatsiya. Lâkin oña kene de para ayırıla… Men, kiyinip-quşanıp, iç bir salâhiyetsiz noğay qamçılarını sallap şeerde kezgenlerge rekonstruktorlardan başqa bir şey aytamayım. Ondan ğayrı, qazaqlar Qırımda, 1920-nci yılda Beyaz ordu keri çekilgen vaqtından başqa iç bir vaqıt olmadılar», – dep qayd etti.
Daa evel, Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım parlamenti, Qırım ukümetiniñ sözde «Qırım okrugı qazaq cemaatı» ile iş tutması aqqında leyhanı eñ yaqın oturışuvına çıqarmaq istegeni aqqında belli oldı. Yañı vesiqa, ukümet organlarınıñ qazaq cemaatları ile iş tutqanda salâhiyetlerini tayin etmek kerek.
Ayrıca, Kremlniñ kontroli altında olğan ukümetniñ qazaqlar yaşağan yerlerde qazaq kadet korpuslarınıñ ve köy iqtisadiyatınıñ inkişafında iştiraki aqqında söz yürsetilecek. Ondan ğayrı leyha, çetelde yaşağan qazaqlarğa yarımadağa köçmeleri içün qol tutulmasını közde tuta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Yuqarı Radası «Memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ serbestligi ve aqqlarını temin etüv aqqında» Qanunnı qabul etti. Vesiqa insan aqqları, serbestlik ve memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ qanuniy menfaatlarına riayet etüvni belgiley.
Qanun maqsadı – memleket içinde köçip kelgen Ukraina vatandaşlarınıñ Ukraina Anayasası kefil etken aq-uquqları ve serbestligini temin etmektir.
Vesiqağa binaen, memleket içinde köçip kelgen insanlarğa vaqtınca mesken, emek yardımı, tasilni devam etmek imkânları, gumanitar, hayriye yardım sermiyasını celp etüv, şu cümleden halqara teşkilâtlar ve çetel memleketler tarafından yardım almaqta qol tutacaqlar.
Qanun İnsan aqqları, milliy azlıq ve milletlerara munasebetler meseleleri boyunca parlament Komiteti tüzetüvlerinen qabul etildi.


text:
Bunı Entoni Lutstsatto Gardner cuma künü, aprelniñ 4-de, seslendirdi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Onıñ fikirince, Rusiyeniñ Qırım işğali NATO olmasınıñ müimligini «tasdıqladı». O, Avropa Birliginiñ Ukrainadaki buhranğa munasebetine yüksek qıymet kese.
Avropa Birligi Rusiye gazına muhtac olsa da, rusiyelilerge qarşı cezalar belgiledi ve Ukraina ile assotsiatsiya añlaşmasını imzaladı. Gardner dey ki, AB 20 yıl evelsi yapqan işlerine baqqanda, daa da semereli çalışıp başladı. Onıñ aytqanına köre, o vaqıt blok bir neticege kelip olamağan edi.
Elçi Ukrainadaki vaziyet AQŞ ve AB arasında serbest ticaret aqqında muzakerelerni tezleştirgenini ayttı.


text:
Mokruşinniñ aytqanına köre, hadimler ne sorğu protokolnı yazdı, ne qabaatlarnı çıqardı.
Onıñ aytqanı kibi, o, «halq imayesi» tarafından oña zarar ketirilgeni ve serbestliginiñ qanunsız sıñırlanuvı aqqında ariza yazğandır. Bundan da ğaryı, jurnalistniñ qafesine qattı ezik ketirdiler.
«Bu yaqalanuvınıñ manasını añlamayım, nege? Ne içün bizni halq imayesi ştabında Yüryev ve Petrov sorğuğa çektiler? Ne içün qanunsız halq imayesinde, politsiyasız, insanlarnı yaqalamağa ve sorğuğa çekmege aqqı bar?» – dedi Mokruşin.
Hatırlatamız, iyün 2 künü saat 20:00 Aqmescitte «Qırım halq imayesi» tarafından «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» hadimleri – jurnalist Sergey Mokruşin ve rejissör Vladlen Melnikov yaqalanğan edi.
Olarnı Kirova, 26 adresi boyunca yerleşken «samooborona ştabında» tuta ediler. «Samooborona» vekilleriniñ aytqanına köre, jurnalistler sanki Rusiye vekâletli şahıslarınıñ namusını aqaretley edi. Olar jurnalistlerni, politsiya kelmegence, kötekley edi.
Sorğu ve köteklev vaqtında anda Nazirler Şurası yanındaki cemaat şurasınıñ sabıq iştirakçisi ve Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Anatoliy Petrov buluna edi. O, jurnalist qıynavınıñ şaatı edi, faqat olayatqan areketlerge qarışmadı.


text:
Fevral 1 künü Qurman rayonı Büyük Onlar qasabasında Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı, nam qazanğan sınavcı-uçucı Amet Han Sultan hatırasına VI Cumhuriyet boyunca gençlerara küreş yarışı keçti. Tedbirge qaramannıñ eki doğmuş qardaşı Nebi Sadlayev da keldi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Yaş balalar şimdi sport salonında buluna, diger yerlerde degil, menimce, bu büyük bir iştir. Qorantamızdan bütün iştirakçi ve teşkilâtçılarğa minnetdarlığımıznı bildirem»,– dedi Nebi Sadlayev.
Yarışta Büyük Onlar, Aqmescit, Saq, Kezlev, Seitler ve Qırımnıñ diger meskün yerlerinden genç sportçular iştirak etti. Ğaliplerge medal, kup ve degerli bahşışlarnı ediye ettiler.
Tedbir çerçivesinde Medeniyet evinde qırımtatar qaramanına bağışlanğan sergi de azırlanğan edi.
Amet Han Sultan (1920-1971) – Sovet Birliginiñ eki defa Qaramanı, SSCB nam qazanğan uçucısıdır. Ekinci cian cenkiniñ iştirakçisi, uçucı-qırıcı 603 arbiy uçuşnı keçirdi, öz başına 30 uçaqnı, taqım terkibinde 19 uçaqnı urıp tüşürdi. Cenkten soñ sınavcı uçucı olaraq çalıştı. Sınav uçuşında elâk oldı.


text:
Cuma künü, sentâbr 4-de, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ insan aqları boyunca komitetinde halq deputatları Refat Çubarov (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi) ve Mustafa Cemilevniñ (Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi) Avropa Şurasınıñ insan aqları boyunca bölüginiñ icret meselelerinden keñeşçisi Lilya Gretarstdottir ve Ukrainada Avropa Şurasınıñ Baş kâtibiniñ mahsus temsilcisi Antonina Vıhrest ile körüştiler.
Bu aqta «Petro Poroşenko bloku» ukrain firqasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Malümatqa köre, taraflar Ukraina vaziyetini ve Avropa şurasınıñ «Ukrainada mecburen köçip kelgenlerniñ aqları qoruvınıñ arttırılması» degen yañı leyhası çerçivesinde yapılacaq tedbirler planını muzakere ettiler.
«Şimdi Qırım vaziyeti sovet totalitar rejiminiñ eñ beter vaqtını – Stalin zamanını añdıra. Söz serbestligi yoqtır, insanlarnı hırsızlay ve apiske oturtalar. İşğalci akimiyet qırımtatarlarnıñ Qırımnı terk etmesini beklep areket ete», – dedi Cemilev körüşüvde
Taraflar leyhanıñ amelge keçirilmesi boyunca işbirlikni muzakere ettiler. Çubarov yarımada Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ qırımtatarlarnıñ büyük bir qısmı Qırımnı terk etmege mecbur olğanını aytıp, işbu leyhanıñ emiyetini qayd etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiyeniñ Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) Qırımdaki «Pravıy sektor» bölügini terroristik teşkilât olaraq tanıdı. Teşkilât FSB saytında derc etilgen cedvelde mevcut.
İşbu cedvelde – 23 teşkilât. FSB malümatına köre, Moskva şeer şurasınıñ «Pravıy sektor» teşkilâtınıñ Qırımdaki bölügini terroristik teşkilât olaraq tanımaq qararı keçken sene dekabr 30-da işke tüşürildi.
2014 senesi küzde Rusiyeniñ Yüksek mahkemesi «Pravıy sektornı» ekstremistik teşkilât olaraq tanıdı.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov vatandaşlarnı muqaddes Ramazan ayı kelüvinen hayırladı. Bu aqta o Facebook saifesinde yazdı.
«Ramazan – bu oraza tutma, dua, Quran-i Kerim, qurban ve afu sorama ayıdır. Bu sabır ayıdır, sabır içün mükâfat ise, Cennettir», – dep aytıla hayırlavda.
Ramadan (Ramazan) ayı bütün musulmanlar içün eñ müim ve eñ şerefli bir aydır. 2016 senesi bu ay iyün 5-te küneş batmasınen başlandı ve iyül 4-te aqşam yekünlenecek.
Ramazan yekünlengen soñ musulmanlar Oraza bayramını qayd ete. Üç bayram kününden birinci kün olar bayram namazını qıla, eñ güzel urba kiye, milliy aşlar pişire, bayram sofralarını donata, qomşularnı, soy-sop ve dostlarnı musafirlikke davet ete, ediyelernen musafirlikke bara, quvana ve şeñleneler.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda keçken sene bayram Aqmescitteki Gagarin bağçasında politsiya nezareti astında keçirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Xoldïng awdanı 487 mıñ şarşı metr - 9740 päterdi azamattarğa bolaşaqta satıp alw quqığımen jalğa berw üşin satıp alwdı jäne salwdı josparlawda», - dedi Q.Bïşimbaev.
Sonımen qatar, ol satıp alınatın jäne salınatın barlıq şarşı metrlerdiñ 50% jas otbasılarğa ülestiriletinin basa ayttı.
«Bizdiñ enşiles kompanïyamız - «Qazaqstan ïpotekalıq kompanïyası (QÏK)» jalpı awdanı 77 mıñ şarşı metr şamasında bolatın alğaşqı 1357 päterdi satıp alıp, ülestirdi. Onıñ işinde, Astanada awdanı 7,6 mıñ şarşı metr bolatın 86 päter, Almatıda jalpı awdanı 43,7 mıñ şarşı metr bolatın 803 päter. Sonday-aq, Semey, Qostanay, Kökşetaw qalalarında päterler ülestirildi», - dep naqtıladı xoldïng basşısı.
Budan basqa, xoldïngtiñ mälimetinşe, säwir ayında Şımkentte jalpı awdanı 56,2 mıñ şarşı metr bolatın 1080 päterdi ülestirw bastaldı, olar tolığımen QÏK usınğan qarajat esebinen salınğan.
«2015 jıldıñ alğaşqı tört ayında xoldïng pen onıñ enşiles kompanïyaları jalpı awdanı 130 mıñ şarşı metr bolatın 2437 päterdi jergilikti atqarwşı organdarda kezekte turğan azamattarğa ülestirip berdi», - dep tolıqtırdı Q.Bïşimbaev.
Ol päterlerdiñ taza ärlewde usınılatının ayttı. Baspanağa ïe bolğandardıñ işinde memlekettik qızmetkerler, byudjettik salanıñ qızmetkerleri, äskerïler, köp balalı otbasılar, tolıq emes otbasılar bar.
Kommentarïï


text:
Ukrainağa qoltutqan daa bir Qırım faali Leonid Kuzminni mayıs 16-da Aqmescitteki Ekstremizm ile küreş merkezinde («E» Merkezi) sorğuğa çektiler.
Bunı İnsan aqları Qırım alan missiyası bildire.
Kuzminniñ uquq qorçalayıcılarğa bergen malümatına köre, onı «fevral 26 işi» boyunca şaat olaraq sorğuğa çektiler.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rus birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Numayışnıñ teşkilâtçıları Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birligi» lideri Sergey Aksenov oldılar. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti cinaiy işni açtı. Onıñ taqiqatı çerçivesinde Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz yaqalandı.
Mayıs 15-te Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini iyül 29-ğa qadar uzattı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mayıs 16-da saba Aqmescitte Ukrainağa qoltutqan faal Veldar Şukurciyevni «E» merkezine sorğuğa çağırdılar.
Veldar Şukurciyev ve Leonid Kuzmin mart 9-da T.Şevçenkonı añma tedbirinde yaqalanğan ediler.
Mayıs 16-da olar sürgünlik qurbanlarını añmaq içün Çatırdağ töpesine çıqacaq ediler.


text:
İlânlar
İyünniñ 11-nde buhranğa qarşı media merkezinde ATO ştabı reberiniñ muavini ile brifing ötkerilecek
10 Bozarğan ay, 20:20
İyünniñ doquzında Ukraina informatsion siyaseti Naziri Yuriy Stetsniñ matbuat konferentsiyası ötkerilecek
7 Bozarğan ay, 23:19
İnformatsion siyaseti Naziri Yuriy Stets Jitomirdeki 95 arbiy bölügini ziyaret etti.
5 Bozarğan ay, 18:09
İnformatsion siyaseti Naziri muavini Tatyana Popovanıñ "İSN ve UMN "Embedded journalists" umumiy leyhasınıñ birinci neticeleri"
5 Bozarğan ay, 12:25
Ukrainada mediamerkezlerniñ saipligi açıqlığı vedekontsentratsiyasınıñ effektiv mehanizmniñ kirsetilmesi
3 Bozarğan ay, 18:29
Ukraina İnformatsion siyaseti Nazirliginiñ qoltutuvı ile Lvov media-forumında zapt etilgen topraqlarda söz serbestligi mevzusı muzakere etilecek
27 Qural ay, 13:01
İyünniñ altısında Nazir muavini Tatyana Popova "Donbas media forum" forumında iştirak etecek.
26 Qural ay, 18:08
Mayıs 6 künü – Teleradioyayınlavınıñ teminlevi meseleleri boyunca Nazir keñeşçisi Oleksandr Briginetsniñ Kramatorsk şeerindeki brifingi
5 Qural ay, 21:03
Mayıs 5 künü Ukraina Haber siyaseti Naziri Yuriy Stetsniñ matbuat konferentsiyası keçirilecek
30 Çiçek ayı, 11:50
Ukrain radiosında Donbasstan köçip kelgenlerniñ şahsiy ikâyele
27 Çiçek ayı, 19:40


text:
1. El-Fatiha. 2. Ruhu pâk Hazret-i Muhammed Mustafâ râ salavât. Allahümme salli ‘alâ seyyidinâ ve senedenâ ve mevlâna Muhammedin ve ‘alâ âlihî ve sahbihî ve ehl-i beytihî ecma’îne’-tayyibîne’t-tâhirîn 3. İsm-i pâk İsmi pâk, Hazret-i Muhammed Mustafa râ salavât. Allahümme salli alâ seyyidinâ ve mevlânâ Muhammedin ve ‘alâ âlihî ve sahbihî ecma’îne’t-Tayyibîn’et-Tâhirîn. 4. Cismi pâk Hazret-i Muhammed Mustafa râ salavât. Allâhümme salli âlâ seyyidinâ ve senedinâ ve mevlânâ Muhammedin ve âlihî ve sahbihî ve ehl-i beytihî ecmaîne’t-Tayyibine’t-Tâhirîn. Azametü’l-lâhi râ tekbîr.
*********
el-Fatiha
Ruhu pâk, Hazret-i Muhammed Mustafa (s.a.v.) râ salavât. Allühümme salli alâ seyyidinâ ve senedinâ ve mevlâna Muhammedin ve âlâ âlihî ve sahbihî ecmaîn. Et-Tayyibine, et-Tâhirine. İsmi pâk, Hazret-i Muhammed Mustafa (s.a.v.) râ salavât. Allahümme salli alâ seyyidinâ ve mevlânâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn. Et-Tayyibîn’et-Tâhirîn. Cismi pâk Hazret-i Muhammed Mustafa (s.a.v.) râ salavât. Allâhümme salli âlâ seyyidinâ ve senedinâ ve mevlânâ Muhammedin ve âlihî ve sahbihî ve ehl-i beytihî ecmaîne’t-Tayyibine’t-Tâhirîn. Azametü’l-lâhi râ tekbîr.


text:
Avropa Birliginiñ Şurası işğal etilgen Qırımda insan aqları ile bağlı kerginlikni sert bir şekilde takbih etti. Bu arada qırımtatar halqınıñ al-vaziyeti qayd etildi.
Bu aqqında oktâbr 20-de Lüksemburgda toplaşuvı keçirilgen Avropa Birliginiñ çetel işleri boyunca hulâsalarda aytıla.
Mında berilgen malümatqa köre, Avropa Birligi sentâbr 14-te Rusiye qanunları boyunca Qırımda keçirilgen yerli saylavlarnı qabul etmey.
Uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa qarşı yapılğan basqı aqqında er daim aytalar.
Sentâbr 16-da, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ binasında 12 saatlıq tintüv keçirildi. Neticede vesiqa, protokol, USB-fleş-taşıyıcıları, kassetler, İslâm edebiyatı ve bilgisayarlarnı alıp kettiler. Meclis vekilleri bunı basqı ve Qırımtatar Milliy Meclisini yoq etmek ıntıluvları olaraq tanıylar.
Bundan soñ sentâbr 17-de Meclis binasında «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyevge mahkeme qararını seslendirdiler. Bundan soñ «Qırım» Fonduna» ait olğan binanı qapatmaq qararları aqqında bildirdiler. Bundan sebep Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri binanı terk etmege mecbur ediler.
Sentâbr 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri binanı terk etip, onı müürlemege mecbur oldılar.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Ukrainada insan aq-uquqlarına riayet etüv aqqında soñki maruzasında Qırımdaki vaziyet, şu cümleden qırımtatar halqı vekillerine nisbeten basqı qayd etile.
BMT İnsan aqları boyunca idare Qırım akimiyeti ve Rusiye akimiyetine qırımtatarlarğa qarşı basqı, qorquzuv areketlerini toqtatmağa ve yarımadanıñ er bir sakinine esas aqlarını kefil etmege çağıra.


text:
Ulıbrïtanïyanıñ Bïrmïngem wnïversïtetiniñ qızmetkerleri öz kitapxanalarında saqtalğan Quran qoljazbasınıñ Ïslam dini tarïx betinde payda bolğan däwirinde jazılğanın anıqtadı. Mamandardıñ aytwınşa, kitap paraqtarına radïokömirtektik zerttew jürgizilip, manwskrïptiñ osıdan 1300 jıl burın jazılğanı anıqtalğan. Yağnï, onı jazğan adam Muxammed (s.ğ.s.) payğambardıñ zamandası, jazbanı onıñ qasında wağızın tıñdap otırıp jazğan bolwı äbden mümkin degen boljam aytwda.
Al atalmış qundı jädigerdi Bïrmïngem kitapxanasına 1920 jılı Ïrak twması, tarïxşı Alfons Mïngana tapsırğan eken.
Derekköz: e-islam.kz
Kommentarïï


text:
Sport
«Umid nihollari-2018» qashan ótkeriledi?
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2018-jılǵı 14-marttaǵı Biyligine muwapıq «Umid nihollari-2018» sport jarıslarınıń finallıq basqıshları 2018-jıl mart ayınıń aqırǵı on kúnliginde…
21.03.2018, 14:21 | 154
PAYTAXTÍMÍZDA «JASLAR MARAFONÍ – 2018» JARÍSÍ ÓTKERILDI
Búgin paytaxtımızda Nawrız ulıwmaxalıqlıq bayramına arnalǵan marafon bolıp ótti. Onda respublikamızdıń barlıq qalaları menen rayonlarınan kelgen 3 mıńǵa shamalas jámlespegen…
17.03.2018, 15:26 | 110
Nókiste “Jaslar marafonı” bolıp ótti
Aldın xabar bergenimizdey, búgin, yaǵnıy 17-mart kúni paytaxtımız Nókis qalasında Taslaq elatı táreptegi kishi aylanba joldan oraylıq amfiteatrǵa shekemgi 21…
17.03.2018, 15:19 | 93
Nókis rayonında Nawrız bayramına arnalǵan sport bellesiwleri bolıp ótti
15-mart kúni Nókis rayonındaǵı bilimlendiriw, ilim hám mádeniyat xızmetkerleri kásiplik awqamı Keńesiniń shólkemlestiriwinde rayon orayındaǵı Jas óspirimler sport kompleksinde bilimlendiriw…
17.03.2018, 15:18 | 80
«QARAQALPAQ QÍLÍShÍ» TURNIRINIŃ JEŃIMPAZLARÍ ANÍQLANDÍ
Paytaxtımızda jańadan qurılǵan Olimpiada hám milliy sport túrlerine qánigelestirilgen joqarı sport sheberlik mektebinde 10-15-mart kúnleri aralıǵında respublikamızda birinshi mártebe sporttıń…
16.03.2018, 16:30 | 102
NÓKISTE BODIBILDING BOYÍNShA BIRINShI MÁRTE AShÍQ ChEMPIONAT ÓTKERILDI
Burın xabar berilgenindey, 11-mart kúni Qaraqalpaq mámleketlik quwırshaq teatrında Ózbekstan bodibilding, fitnes hám mas-restling federaciyasınıń Qaraqalpaqstan filialı tárepinen sporttıń bodibilding…
12.03.2018, 13:19 | 191
QARAÓZEK RAYONÍNDA QÍZLAR ARASÍNDA RAYON BIRINShILIGI BOLÍP ÓTTI
Qaraózek rayonında 8-mart – Xalıqaralıq hayal-qızlar bayramı múnásibeti menen sporttıń basketbol túri boyınsha 2001-2003-jılları tuwılǵan qızlar arasında rayon birinshiligi bolıp…
12.03.2018, 13:15 | 95
SURXANDÁRYa WÁLATÍNDA ÓTKERILGEN MOTOKROSS JARÍSÍNDA QOŃÍRATLÍ SPORTShÍLAR KOMANDALÍQ ESAPTA BIRINShI ORÍNDÍ IYELEDI
Ózbekstan Qorǵanıwǵa kómeklesiwshi “Vatanparvar” shólkeminiń oraylıq Keńesi hám Respublikalıq texnikalıq hám ámeliy sport túrleri orayı tárepinen Surxandárya wálayatınıń Termiz qalasında…
12.03.2018, 13:13 | 92
QARAQALPAQSTANLÍ DZYuDOShÍ QÍZ EVROPA AShÍQ BIRINShILIGINDE GÚMIS MEDAL IYESINE AYLANDÍ
Turkiya Respublikasınıń Antaliya qalasında bolıp ótken Evropa ashıq turnirinde Ózbekstannan 6 dzyudoshı qatnastı. Jas óspirimler arasında ótkerilgen bellesiwlerde qaraqalpaqstanlı palwan…
10.03.2018, 14:48 | 81
DENE TÁRBIYaSÍ HÁM SPORT MINISTRLIGINIŃ STRUKTURASÍ TASTÍYÍQLANDÍ
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń dene tárbiyası hám sport ministrligi jumısların shólkemlestiriw haqqındaǵı qararı qabıl etildi, dep xabar bermekte Ádillik ministrliginiń «Huquqiy…
10.03.2018, 14:46 | 86
DENE TÁRBIYaSÍ HÁM SPORT KOMITETI MINISTRLIKKE AYLANDÍRÍLDÍ
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń dene tárbiyası hám sport tarawında mámleketlik basqarıw sistemasın túpkilikli jetilistiriw ilajları haqqındaǵı pármanı qabıl etildi, dep xabar…
10.03.2018, 14:44 | 93
NÓKISTE OLIMPIYa HÁM MILLIY SPORT TÚRLERI BOYÍNShA JOQARÍ SPORT MEKTEBI ShÓLKEMLESTIRILEDI
Olimpiya hám milliy sport túrleri boyınsha Nókis joqarı sport mektebin shólkemlestiriw haqqındaǵı Húkimetlik qarar qabıl etildi. Bul haqqında Ádillik ministrliginiń…
10.03.2018, 14:42 | 87
ShAŃARAQLÍQ JARÍSTÍŃ JEŃIMPAZLARÍ ANÍQLANDÍ
Paytaxtımızdaǵı 1-sanlı kóp tarmaqlı balalar hám jas óspirimler sport mektebinde «Salamat shańaraq» súreni astında shańaraqlıq jarıs bolıp ótti. Ilajdıń ashılıw…
10.03.2018, 14:41 | 83
12 JEŃIMPAZ TERMIZ QALASÍNA JOLLAMA ALDÍ
6-mart kúni paytaxtımızdaǵı Jaslar orayında Ózbekstan jaslar awqamı Qaraqalpaqstan Respublikalıq Keńesi tárepinen shólkemlestirilgen «Jaslar shaxmat taxtası» turniriniń Qaraqalpaqstan Respublikalıq basqıshı…
10.03.2018, 14:40 | 91
NABIRA BIShKEKTEN GÚMIS MEDAL ALÍP KELDI
Usı jıldıń 27-fevral hám 4-mart kúnleri aralıǵında Qırǵızstan Respublikasınıń Bishkek qalasında erkin gúres boyınsha erler hám hayal-qızlar arasında Aziya chempionatı…
10.03.2018, 14:38 | 100
Qaraqalpaqstanlı qılıshpaz qız jáne bir avtomashinalı boldı
Usı jıldıń 22-fevral hám 5-mart kúnleri aralıǵında Birlesken Arab Ámirliginiń Dubay qalasında sporttıń qılıshlasıw túri boyınsha kadetler hám jas óspirimler…
10.03.2018, 14:35 | 83


text:
Bwl jılı zeket parız boldı. Mwhammed ğ.s. är rudan zeket alu üşin ğamal, yağni zeket aluşılar jiberdi. Täbrük soğısı osı jılı boldı. Rüm patşası islamğa qarsı soğısqa keledi dep estidi. Payğambar ğ.s. äsker dayındauğa bwyırıp, 30000 äsker men erejep ayında Medineden şıqtı.
Münäfiqtar qaysar, öte quattı bolsa da, bireuler soğısudı bilmeymiz dep, bireuleri isim bar dep Medinede qaldı.
Täbrük degenimiz Şam jerinde bolatın: Medineden 14 kündik jol.
Payğambar ğ.s. äskerimen Täbrükke deyin bardı. Dwşpan tarapınan soğısqa eş dayarlığı joq ekendigin körip, sau-sälämät Medinege qayttı.
Bwlar Täbrük soğısına ketken kezde münäfiqtar Zarar attı meşitti jañadan twrğızğan edi. Maqsattarı: islam arasına petna (petna – yağni bwzıq jolğa tüsuşiler) tüsiru edi.
Payğambar ğ.s. Täbrükten qaytqannan keyin Zarar meşitin özderine ziyan keltiretin etip, münäfiqterdiñ jüregine qasıret tüsirtti.
Är kün top-top adam payğambar ğ.s.-ğa kelip, iman keltirdi. Osı uaqıtta Izäj ä Nasrollahi süresi endi.
Payğambar ğ.s.-niñ qızı hazreti Ğwsmannıñ qatını Ümmi-Gülsim osı jılı opat boldı.
ONINŞI JILI BOLĞAN OQIĞALAR
Payğambar ğ.s. Hadit-bin Uälitti Najren halqın imanğa ündeuge jiberdi. Najren halqı qabıl etip, mwsılman boldı. Osı jılı payğambar ğ.s. hazreti Ğalidı Iemen halqın imanğa ündeu üşin jiberdi.
Barlıq halıq bir künde mwsılman boldı. Iemen taypaları islamdı qabıl etti. Payğambar ğ.s. bwğan şat boldı. Säjde etip şükir qıldı.
Osı 10-şı jılı payğambar ğ.s. qajı qıluğa niet etti. Qwrbandıq alıp, qırıq mıñ qajımenen Zwlqağda ayınıñ besinde Medineden şığıp, Zilhajjanıñ törtinde Mekke Mükärämğa kirdi.
Atıraptan mwsılmandar qajığa kelip jattı. Bwl jılı qajılardıñ sanı jüz mıñğa jetti. Payğambar ğ.s. Arafat tauında qwtba oqıp, äserli uağız nasihat qıldı.
Payğambar ğ.s. ekindi namazın oqıp, Ğazbän esimdi tüyesine mingen edi. Sol arada Jebireyil ğ.s.-nan ayat endi. Tüye ayattıñ mazmwnın bilgendey şökti. Köñilge jaqsılıq tüsti. Saqabalar bwl ayattı estip, barlığı süysindi.
Payğambar ğ.s. Müzdälfäğa bardı. Müzdälfädä twrıp, Haqtağaladan barşa ümbettiñ künäsin ğafu etuin swradı. Haqtağaladan süyiniş habar boldı. Barşa ümbätin jarılqadı.
Rasulalla Müzdälfädän ayt küni Münäğa bardı. Jetpis tüye qwrban qıldı. Alpıs üş tüyeni özi bauızdadı. Qalğanın hazreti Ğaliğa bauızdattı.
Ayt namazınan keyin Rasulalla din islam ükimderin tüsindirip, uağız-nasihat ayttı. Sol kezde saqaba qajılarınıñ köñilderi bosap, közderinen jas ornına qan aqtı. Mwnıñ soñında: «Äy, adamdar! Sizge din islam zañdılığın jetkize aldım ba?!» – dedi. Barşası: «Ärine, jetkizdiñiz!» – dedi. Mwhammed payğambar: «Äy, Rabbım! Kuä bol!» – dedi. Saqabalar payğambar ğ.s.-niñ bwl uağızdarınan keyin onıñ opatınıñ jaqın qalğanın sezdi.
Payğambar ğ.s.-niñ wlı İbrahim osı jılı opat boldı. Hüjrättiñ 11-şi jılınıñ safar ayında payğambar ğ.s. Şam tarapına din islamdı nasihat etu üşin äsker äzirleuge bwyırdı. Äsämä bin Zeydti äsker basşı etti. Osı aydıñ soñında särsenbi küni payğambar ğ.s. auruğa duşar boldı.
Künderdiñ bir küninde minbärğa şığıp, tağı da nasihat ayttı: «Äy, Adamdar! Alla atımen swraymın, eger mende ärbir kisiniñ alatın haqısı bolsa, nemese nahaq soğıp, renjitken bolsam, bügin menen sol qarızdı alsın, qiyametke qaldırmasın», – dedi. Bwl sözdi qaytalap ekinşi ret ayttı. Eşkim jauap bermedi. Üşinşi märtebe tağı qaytalap ayttı: «Haqtağala qiyamet küni eşkimniñ haqın qaldırmas. Eger bireuge jasağan qiyanatım bolsa, wyalmasın, aytsın», – deydi. Sol kezde Ğakäşä esimdi bir qart saqabalar janınan twrıp: «Äy, Rasulalla! Allanıñ esimimen qaytalap swramasañ, aytpas edim, Täbrük soğısında men seniñ janıñda edim. Sen tüyege mingen ediñ, sonda tüyeñdi wrmaq bolğanda mağan qamşıñ tiip ketti», – dedi.
Payğambar ğ.s: «Bärekeldi. Iä, Ğakäşä! Sen jaqsı ayttıñ», – dedi. Hazreti Bilälğa ämir etip: «Tez barıp, qamşını äkel!» – dedi.
Biläl qamşını Rasulallağa alıp kelgende, Rasulalla qamşını Ğakäşäğa berip jatıp: «Äy, Ğakäşä! Men seni qalay soqqan bolsam, sen de meni solay soq», – dedi.
Ğakäşä sonda: «Äy, Rasulalla! Meniñ ol uaqıtta arqam jalañaş edi», – degende Rasulalla mübäräk arqasın aştı. Hazreti Ğali, Äbäbäkir, Ğwmar, Ğwsman, Hasen, Hwsain barşası orındarınan atıp twrıp: «Äy, Ğakäşä! Ket, ne istemeksiñ. Bizden qarızıñdı al, äytpese basıñdı bir-aq şabamız», – dedi. Payğambar ğ.s. bwlarğa: «Sabır etiñizder. Alla tağala sizderdiñ nietteriñizdi biledi. Ğakäşä öziniñ oyın jasasın», – dedi. Payğambar mübäräk arqasın aştı. Näbut mörinen kün wqsas nwr körindi. Ğakeşäniñ közi näbüt mörine tüsti. Sol sät közinen jas ağıp, özinen-özi tağat ete almadı. Payğambar ğ.s.-niñ Näbüd mörin öbip, ayağına jığıldı: «Äy, Rasulalla! Senen kim reniş körsin. Barşamızdı käpir zwlmatınan qwtqarıp, bizge ädep berip, üyretken sensiñ. Meniñ maqsatım sizdi wrmaq emes, özim qartpın, ğwmırdan ötkende tamwqtan qwtılu üşin sizdiñ arqañızdı süydim», – dedi. Rasulalla bwl sözdi estip: «Süyinşi sağan, äy Ğakäşä! Alla tağala seni tamwq otınan araşalaydı. Äy, meniñ ümbetim! Jwmaqqa baratın kisini körgileriñ kelse, Ğakäşäğa qarañdar», – dedi. Osı sebepti saqabalar Ğakäşäğa tağzım etip, onıñ qoldarın süydi.
Ibn Mäsğwt aytadı: «Payğambar ğ.s.-niñ opatı jaqın bolğannan keyin, anamız Ayşa Sıdıqqızınıñ üyine keldi. Mwnan soñ payğambar ğ.s.-niñ mübäräk közi jasaurap: «Sizderden ayırılar uaqıt jaqındadı. Aytar ösietim: meni Ğali juındırsın. Pazilbin Ğabbas su qwysın. Äsemä-bin Zäyd bwlarğa bolıssın. Meni osı kiimimmen, Iemen şaharınan kelgen aq kilemmen kebindeñiz. Juıp, kebindegennen keyin meni tösegime jatqızıp, özderiñiz şığıp twrıñız. Tösegim meniñ qabirimniñ şeti bolar. Ol üşin sizder şığıñız, Haqtağala äueli mağan rahmetin endirer. Mwnan soñ perişteler tobımen Jebireyil ğ.s. janaza namazın oqır.
Mwnan soñ Mikäyil, onan soñ İsräfil, Äzireyil janaza namazın oqıdı. Mwnan soñ sizder kelip, janaza şığarıñız», – dedi.
Payğambar ğ.s. 12 kün auırdı.
Payğambar ğ.s. hüjrättiñ 11-şi jılında Räbiğwl ayınıñ 12-si küni, düysenbide tüs uaqıtında qaytıs boldı.
Payğambar ğ.s. Mekkede 53 jıl ğwmır keşip, Medinede 10 jıl tirşilik etip, 63 jasında dünieden köşti.
Hazreti Ayşa payğambar ğ.s.-niñ qabiri janında jılap: «Äy, jibek kiim kimegen, jwmsaq tösekke jatpağan, arpa tamağımen tamağın toydırmağan, namaz ıqtiyarın qılğan, Rasül-Rabbil-ğalämin», – dep zarlağan edi.
Xİİİ ğasırdıñ ayağı men XİV ğasırdıñ basında köne türki tilinde iri tuındılar äkelgen Nasiruddin Bwrhanuddin Rabğwzidiñ «Qissa-sül-änbiyya-i» eñbegin tatarşadan audarğan Roza Mwqanova
Suretti tüsirgen Swltan Seyit


text:
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev musulman devletlerini Qırımnıñ Rusiye tarafından qanunsız işğaline ve yarımadada insan aqları bozuluvına pervasız olğanları içün yüzledi, dep bildire «Anadolu» agentligi.
Agentlikke bergen intervyusında Cemilev qayd etti ki, qırımtatarlar Qırım işğaliniñ birinci kününden başlap Rusiye tarafından basqıncılıqqa oğratıla.
«Rusiyeden Qırımğa 15 biñ devlet memurı yollanıldı, Aqyardaki rusiyeli bazada 80 biñ Rusiye askeri buluna, yarımadağa kelgen rus ealiniñ umumiy sayısı ise, vatandaş şahısları ve askerlernen beraber, 200 biñ insannı teşkil ete», – dep ayttı qırımtatar halqınıñ lideri.
Cemilev Cenevrede Birleşken Milletler Teşkilâtı İnsan aqları boyunca şurasınıñ 32-ci toplaşuvında iştirak etmek içün buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Bugünde-bugün logistika ve yarımadağa turistler ketirilmesinen bağlı meseleler çezilmedi. Raatlanğanlarnıñ 80% qullanğan demir yolu bunıñnen temin etip olamay, çünki Ukraina tarafı bizlerge böyle imkân bermey. Böyle etip, sutkada 16-20 biñ yolcunı ketire bilemiz, lâkin eñ azından eki qat ziyade olmaq kerek», – dep ayttı Aksönov.
Bunıñnen beraber, onıñ bildirgenine köre, yarımadanıñ bütün raatlıq noqtaları turistlerni qabul etmege daa azır degil. Ukraina devlet şifahaneleri aqqında söz yürsetile.
O, Medvedevge «Gazprom» ve «Rosneft» büyük Rusiye müessiseler hadimlerini Qırımğa raatlanuvğa yollamağa teklif etti.
Medvedev mayıs 25-de Qırımğa keldi. Ukraina tış işler Nazirligi bu ziyaretni provokatsiya dep adladı.


text:
Mayıs 26-da saba Qırımda rusiyeli uquq qoruyıcılar tarafından qırımtatarlarnıñ evlerinde yapılğan yañı tintüvler aqqında malümat peyda oldı. Bu aqta adliyeci Emil Kurbedinov ve Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildireler.
Smedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen malümatına binaen, tintüvler qırımtatarlar toplu yaşağan Aqmescit rayonınıñ Boğurça qasabasında keçirile. Kurbedinov Hoş Keldi qasabasında ve Alupkada keçirilgen tintüvler aqqında bildire. Tintüvler sebepleri belli degil.
«Er vaqıt olğanı kibi yasaq olğan edebiyatnı, silânı, narkotiklerni qıdıracaqlar. Yasaq olğan edebiyat olsa, demek, «Hizb ut-Tahrir» boyunca iş olacaq, böyle edebiyat yoq ise, demek, başqa bir sebepten iş açarlar», – dep tahmin etti Smedlâyev.
Emil Kurbedinov Aqmescitte keçirilgen tintüvniñ videosını paylaştı. Videoda maskalı, silâlı uquq qoruyıcılar körüne. Diger tafsilâtlı malümat bildirilmey.
Yañı tintüvler boyunca Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Video youtube: Alim Aydamak
Mayıs 25-te, saba Bağçasarayda devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov bu gece ğayıp olğanı aqqında bildirile edi. Onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı. Mayıs 24-te tahminen saat 23:00-te Ervin babasına telefon etip, ondan maşna vesiqaları aqqında soradı. Bundan soñ Ervinnen bağ bozuldı. Adliyeci Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, rusiyeli FSB-niñ Qırım idaresinde Ervin İbragimovnıñ soy-soplarından onıñ ğayıp olması aqqında arizanı ve mütenasip videonı almağa red ettiler.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kars häm Ani xärabäläre
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 20
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä ilebezneñ mohim ber cik buyı şähäre bulğan Kars häm yanında urnaşqan Ani xärabälärne tanıtaçaqbız. Kars şähäre mädäniyät ministrlığınıñ “turizmdä 2023 marka şähärlär” maqsatında mohim urınnı alıp tora.
Kärs şähäre Malazgirt mäydan suğışınnan elek 1064tä Soltan Alparslannıñ ulı Melikşah tarafınnan basıp alınğan.
Ani dä bulğan Vizantiyağa bäyle bulğan cirle däwlät Bagrati patşallığınıñ başqalası bulğan Ani şähäre töreklärneñ xakimiyäte kiçä. İlebezdä ber däwlätneñ başqalası bulğan siräk urınnarınnan bulıp tora.
Bagrati patşallığı 890-1045 yıllar arasında könçığış Anadoluda hökemen däwam itkän.
Patşalar Vizantiya imperatorı häm Abbasi Halifäse tarafınnan Şehinşah-ı Armen bularaq tanınğan.
Anidä ul çorda Vizantiyanıñ başqalası bulğan İstanbulğa oxşağan tarixı äsärlär tözelgän ide. Mondağı çirkäwlär häm soborlar, ülçäm häm maturlıqları belän iğtibarnı caläp itä. 1001 çirkäwneñ buluı äytelä.Ayıruça zur ber cir astı şähäre dä bar.
Taş eşkärtüeneñ kämçeleksez ürnäklären monda kürä alasız. Kükkä kütärelgän sansız ğibadätxanä kilüçelärne kötep qala.
Ani nığıtması häm sıyındırğan äsärlär ilebezneñ mohim turizm barlıqlar arasında urın ala.
Şähar 1045tä Vizantiya xakimiyätlegendä uzdı. 1064tä Melikşahnıñ basıp aluı belän törek xakimiyäte başladı.
Monda 1072 tarixlı Menuçehr mäçete Anadoludağı iñ iske İslami äsäre bulıp tora. Arpaçay yılğası Ani şähäreneñ çik buyı sızığın bilgeliy.
Xäzerge köndä Törkiyä-Ärmänstan çık buyı sızığın da Arpaçay barlıqqa kiterä.
Ber kön äğär tarixı Kars şähärenä kilsägez ikän Anigä dä barıp kürergä kinäş itäbez.
Mondağı här urınğa tarix ise señgän, här cirendä mäçet, çirkäw, Sälçuqlı sarauın kürä alasız. Bu mädäniyät baylıqlarına tabiğat yäme dä quşıla. Kars şähäre häm nığıtması tönyaq könçığış çik buyı sızığında urın ala.
Böyek Sälçuqlı imperiya çorında Törek däwläteneñ könbatış çik buyı sızığında ide.
Yaqınça meñ yıl eçendä zur üzgäreşlär yäşängän ide. Kars nığıtması töbäkneñ çit il köçlärennän saqlap qalu öçen yasalğan ber saqlanu liniyäse.
1858dä Qırım suğışı waqıtında Rus armiyäse tarafınnan yasalğan Karsnıñ qamawı uñışlı bulmağan.Soltan Abdülmecit tarafınnan Kars şähärenä Ciñü medale birelgän ide.
1877-1878 Ğosmanlı- Rusiya arasındağı xalıq arasında belengän iseme belän 93 suğışınnan soñ töbäk rus xakimiyätenä kiçte. 40 yıl däwam itkän ber Rus xakimiyäte yäşängän.
Bu çorda nığıtma belän bergä Rusiyäneñ iñ cılı urın bulu säbäbe belän Tsar öçen ber cäyge saray tözelgän.
Ruslar töbäkneñ xakimiyäten üz qulına alğan waqıtta timer yullar çeltären qorıp töbäktä qaluçı bulırğa tırışqan.
1919da 1nçe dönya suğışınnann soñ barlıqqa kilgän butalçıq wazğiyättä monda töreklär tarafınnan Könyaq könbatış Kavkaz cömhüriyäte qorılğan. Töbäktä qayber urnaşu üzäklärne dä çornap alğan bu Cömhüriyätnen qısqa waqıtlı bulsa da Kars başqala bularaq wazıfasın da alıp barğan.
İnglizlärneñ yawlap aluwı belän bu däwlätneñ ğömere bik qısqa bulğan.
Kazım Karabekir komandirlığındağı armiyälärebezneñ xäräkäte belän 1920nçe yılda qotqarıldı.
1921nçe yılında monda Sovetlar soyuzına bäyle bulğan Azärbaycan, Ärmänstan häm Gruziya däwlätläre belän imzalanğan Kars kileşüe belän Törkiyä xakimiyäte qabul itelde. Geografik urnaşuu arqasında Kars şähäre şul uq waqıtta Kavkazlarğa açılğan qapqabız bulıp tora.
Karsta bulğan aeroportı, timer yulı bäyläneşe iqtisad ähämiyäten arttıra. Şähärneñ tärtiple tözeleşe häm qış köne suwıqtan saqlanıp qaluın tämin itkän taş öyläre iğtibarnı caläp itkän. Karsta yörergä, kürergä şul qadär küp urın bar ki, kilep mondağı baylıqlarnı üz küzegez belän kürergä kiñäş itäbez.
Kars turında söyläşep kitkäç, mondağı sır turında äytmiçe bulmıy.
İlebezneñ iñ tanılğan sırları Karsta citeşterelä. Şul uq waqıtta qaz ite belän peşerelgän rizıqları da mäşhür. Şuşı räweştä Törkiyäneñ baylıqların kürer öçen sezne Karsqa kötep qalabız.


text:
1. Adamğa genetïkalıq turğıda jaqın sanalatın – maymıldar adamdardan üş ese jaqsı köredi. Jäne tek olar ğana emes. Mısalı, qıran da adamğa qarağanda ötkir közge ïe.
2. Aqköbelek (Solias) swret bölşekterin 30 mïkronğa deyin ajırata aladı, osılayşa adamdı üş esege basıp ozadı.
3. Şıbında swretterdiñ awısw jıldamdığı sekwndına 300 kadrğa teñ, yağnï adamnıñ däl osınday qabiletinen ol 5-6 esege asıp tüsedi.
4. Tereñdegi balıqtar qap-qara tünekte köre alatının bilemiz, öytkeni olardıñ köz torındağı tayaqşalardıñ ornalasw jïiligi mïllïmetr şarşı kvadratta 25 mïllïonğa jetedi, al bul adamdikine qarağanda 100 ese köp.
5. Mısıqtar da tünde jaqsı köredi, sebebi olardıñ qaraşığı 14 mïllïmetrge deyin keñeye aladı. Ïtter de bizge qarağanda tünde jaqsı köredi.
6. Ïtterde barlaw qabileti orta eseppen 240-250 gradwstı quraydı, al bul adamnıñ däl osınday qabiletinen 60-70 birlikke asıp tüsedi.
7. Qarama-qarsı eki bağıtqa qubılğı (xameleon) men at bastı teñiz balığı qaray aladı. Kögerşinniñ şolw burışı 340 gradwsqa teñ. Jılqı basın köterip turğan kezinde aynalanı şolw qabileti sferalıqqa jaqındaydı. Alayda basın tömen tüsirgende jartılay şolw qabiletine ïe boladı. Panoramalıq körw qabileti jağınan jılqışı qusına jeter eşkim joq, ol aynalanı tügeldey köredi.
8. Grïf usaq kemirgişterdi 5 kïlometr qaşıqtıqtan ayıra aladı.
9. Suñqar 10 santïmetrlik nısananı 1,5 kïlometr qaşıqtıqtan köre aladı, sonımen qatar joğarı jıldamdıqta da nısanalardıñ anıqtığın saqtaydı.
10. Taraqan 0,0002 mm mölşerdegi qïmıl-qozğalıstı bayqaydı. Sondıqtan eger siz asüyde otırıp, taraqandı urğışpen urıp öltirmek bolsañız, onda bul talpınısıñız joqqa şığwı mümkin.
bilim-all.kz
Kommentarïï


text:
ATR telekanalınıñ sabıq muarriri Lilâ Bucurova bazarertesi künü, noyabr 2-de, saba evinde keçirilgen tintüvni tarif etti. Bucurova Facebook saifesinde «onıñnen bağlanmağa tırışqan er bir insandan afu sorap», şimdi de «laf etmek içün tehnikiy imkânlardan marum qalğanını» bildirdi.
«Evimde yapılğan tintüv ve onıñ «sebeplerini» izaatlamaycam. İşim öyle, bir şey yapamayım. Bir şey yapamaysıñ, şimdi Qırım öyle. Yüregim tek bir şeyden sızlay – 83 yaşında anamnıñ ne qabaatı bar, oña «yürek» ilâclarını berip, maskalı ve avtomatlı adamlarnıñ yanından ayaqyolğa ozğara edim. «Qorqma, yeter ki, qorqma» sözleri ile uyandırılğan, tañ aldı yuqudan daa sıcaq olğan 8 yaşında qız torunımnıñ ne qabaatı bar? O, episi bir qorqtı. Maña qap-qara közlerinen baqıp, «Qorqmadım», dep tekrarlasa da, «Ne içün adamlarnıñ qollarında silâ bar? Bizge ateş açacaqlarmı?», dep soradı. Bunı iç bir vaqıt unutamam», – dep yazdı Lilâ Bucurova.
Onıñ aytqanına köre, yüz bergen adise oña ukrain sınıfından rus sınıfına keçmege istemegen ve bu sebepten köteklengen oğlan torunı oğrağan vaziyetni añdırdı.
«Yarım yıl evelsi aynısını yaşadım. Yoq, aynısını degil. Daa beterini. O vaqıt bala hastahanesiniñ ayatında turıp, torunım Ruşen olğan ameliyatnıñ neticelerini bekley edim. 12 yaşında oğlançığımnı eski sınıf arqadaşları satqın dep köteklediler. O, (bir vaqıtları) ukrain gimnaziyasınıñ talebesi olıp, ukrain sınıfında qalmağa istedi, olar ise rus sınıfına keçtiler. Ruşenniñ yımırtaçıqlarını urdılar. Öyle bir köteklediler ki, ameliyat yapmağa mecbur oldıq. Ana-babası prokuraturağa muracaat etti, lâkin o, adiseni ögrenmek içün sebep tapamadı. Menim sesimni bütün gimnaziya eşitken edi. ATR o vaqıt daa Qırımda çalışa edi, lâkin men iş imkânlarımdan faydalanıp, bunı cemaatqa aydınlatmadım. Torunım bundan soñ da başqa mektepke ketmedi, ocalar ve müdir de vazifelerine daa diqqatlı yanaşmağa başladılar, sanki. Amma bunı iç bir vaqıt unutamam», – dep ayttı Lilâ Bucurova.
«Tünevin 57 yaşımnı toldurdım. Esas şeyler belgilengen bir yaş. Menim eki müim şeyim bar – Vatanım (tek Qırım degil, bütün halqım) ve qorantam. Olarnı avtomatlarnen qorquzmañız!», – dep yazdı ATR telekanalınıñ sabıq muarriri.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Qırımnıñ Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ malümatına köre, tintüvler ATR saibine qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirile.
Noyabr 2-de saba Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñQırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina İçki işler nazirligi ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri Lenur İslâmov ve telekanalnıñ sabıq hadimleriniñ evlerinden keçirilgen tintüvler, em de Qırım işğaline qarşı çıqqan cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetine keder etüv kibi insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı.
Ukrain nazirliginde berilgen malümatqa köre, cinayet malümatları mahsus bazağa kirsetildi. Sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa aşayt mahsulatı ve mallarını alıp ketken yük naqliyatını blok etüv aktsiyası başlandı.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ yolbaşçısı Valentin Nalivayçenko rusiyeli gumanitar yük avuşuvını Rusiyeniñ Ukrainağa istilâsı dep adladı.
Bunı o cuma künü Kiyevde jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
«Biz buña dos-doğru istilâ dep aytamız», – dedi Nalivayçenko.
«Soñki künleri bizler planlaştırılğan ve havflı, Ukrainağa qarşı bir provokatsiyanıñ şaatları oldıq, Qızıl Haç Halqara komitetini qullanıp, «gumanitar yardım» dep provokatsiya yapalar», – dep qayd etti SBU yolbaşçısı.
Onıñ qayd etkenine köre, 30 yük maşinası Ukrainağa taba «qanunsız alda yol aldı».


text:
İşğal etilgen yarımadada qırımtatarlarnıñ esir aluv ve ölüm taqiqatı semeresiz alıp barıla, dep tüşüne dünyanıñ eñ meşur uquq qorçalayıcı teşkilâtlarından biri Human Right Watch eksperti Yuliya Gorbunova.
«Bizler mart ayında Qırımda oldıq ve samooborona taqımları iştirak etken zorbalıq ğayıp oluvları aqqında yazdıq, Qarasuvbazar civarında ölü tapılğan Reşat Ametovnıñ işi aqqında da tafsilâtlıca yazğan edik. Bilgenimiz kibi, episi bu vaqialar boyunca taqiqatlar semereli degil edi. Eñ azından, taqiqat neticelerini ve cinayetçilerniñ mesülietke çekmesini biz körmeyik», – dep qayd etti Gorbunova.
Onıñ qayd etkenine köre, adamlar ğayıp ola, lâkin olarnı kerekli qadar qıdırmaylar.
Onıñ malümatına köre, Human Right Watch teşkilâtı bu sene mart ayından berli yarımadada 8 qırımtatarı ve Ukrainağa qol tutqan faal, mayıs ayından berli – 7 kişi ğayıp olmasını qayd etti.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev 18 nefer qırımtatarınıñ ğayıp olması aqqında haber etken edi.
Human Right Watch teşkilâtı bildire ki, işğal etilgen Qırımda adamlarnıñ ğayıp olması «Ukrainağa qol tutqan er bir adam, şu cümleden qırımtatarlarğa qarşı duşmanlıq ve qorqu müiti» peyda olmasınıñ sebep ola.


text:
Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ (SBU) hadimleri Qırım ile memuriy sıñırdaki «Kolonçak» keçirüv noqtasında Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ (ADQ) sabıq miçmanını yaqaladılar. Bunı mart 22-de SBUnıñ matbuat hizmeti bildire. Muessisede, qadınııñ askerlikten qaçuvda qabaatlanması boyunca qıdırılğanını bildirdiler.
Bildirüvde: «Uquqqoruyıcılar, Ukraina Silâlı quvetleri (USQ) terkibindeki Arbiy deñiz quvetleriniñ sabıq miçmanı olğan qadın 2014 senesinde Ukraina Mudafaa nazirligi ve USQ Baş ştabınıñ emrine binaen devletniñ qıtadaki qısmına qaytmadı. Arbiy prokuratura onıñ qıdırılğanını ilân etti», – denile.
Mahsus hizmetniñ operativ hadimleri, qadınnıñ, vesiqalarını ğayrıdan yapmaq maqsadınen Qırımdan çıqacaq olğanı aqqında malümat aldılar; onı, memuriy sıñırnı keçkende yaqaladılar, dep bildirile.
Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 358-nci maddesiniñ 1-nci qısmı boyunca cinaiy ceryan başlatıldı. Tahqiqat areketleri devam ete, dep qayd ettiler muessisede.
Yaqalanğan qadınnıñ adı bildirilmey. Sabıq miçman tarafından askerlikten qaçuvqa dair şübheler boyunca izaat berilmedi.
Fevral ayında Kyivdeki mahkemeler Ukrainanıñ sabıq arbiyleri Maksim Odintsov ve Aleksandr Baranovnı apishanede bulunuv cezasını tayin ettiler. Olarnı, Qırımnıñ ilhaqından yapılğna devletke hainlikte qabaatladılar. Odintsovğa 14 yıl apishane muddeti berildi. Mahküm etilgenlerniñ advokatları mahkeme ukümine şikâyet bermek niyetindeler.
Mahkeme oturışuvı esnasında Baranov ve Odintsov olarğa isnat etilgen cinayetlerde qabaatlı olğanlarını tanımadılar.


text:
Özüni akimlikke tiklegen «akimiyet»niñ seslerinden biri KИA bildirgenine köre, bu areket «CeTb» adlı leyiha çerçivesinde meydanğa ketirilgen edi. Onıñ reberi İrina Afanasova eminliknen bildire ki, bu areketniñ faal iştirakçı qızları «Qırım – bu Rusiyedir» fikirini pekitmek kibi vazifeni özüne aldılar.
«Qırım, qanun boyunca referendum ve arbiy küçlerniñ tesiri iç olmağan tarzda, öz mekânı Rusiyege qayttı, amma İnternette yarımada içün informatsion cenki toqtamay. Bizler Qırım ve Sevastopolniñ Rusiye Federatsiyasınen qavuşması – em yarımada sakinleri, em de başqa rusiyeliler içün büyük bir quvanç olğanı aqqında teren fikirni er keske yetkizmege isteymiz», – dedi Afanasova.
Aktsiya çerçivesinde areket iştirakçileri Aqyarnıñ yalı kenarında bayraq, transparantlar ve Rusiye Prezidenti Vladimir Pütinniñ süretleri ile yürüş yaptılar.
Qırım Rusiye taraftan endi zapt olunğandan soñra, Pütin resmiy sürette rusiyeli arbiyler «mart 16 künü olğan referendumda Qırım sakinleriniñ serbest rey berüvini teminlegen»lerni tasdıqladı. Amma bundan evel o, qayd etilgen «referendum» azırlanğan vaqıtta Rusiye arbiylerniñ Qırımda bulunğanını kesen-kes red ete edi.


text:
Abdurrahim Karakoç, Adnan yücel, Ahmed arif. Ahmet haşim, Ahmet hamdi tanpınar, Ahmet kutsi tecer, Ahmet muhip dranas, Ahmet selçuk ilkan, Ahmet telli, Aragon, Arift nihat asya, Ataol behramoğlu, Attila ilhan, Aziz nesin şiir-leri, en populeri şiir-ler, ünlü şair-ler
Bedri Rahmi Eyüboğlu şiirleri, Behçet Necatigil şiirleri , Behçet Aysan şiirleri , Bekir Sıtkı Erdoğan şiirleri, Bertolt Brecht şiirleri , Bülent Ecevit şiirleri, bedirhan gökçe şiirleri, Bahaettin karakoç şiir-leri ünlü şair-ler`in tüm şiir-leri..
Cahit Irgat şiirleri, Cahit Külebi şiirleri , Cahit Sıtkı Tarancı şiirleri , Can Yücel şiirleri, Cemal Süreya şiirleri, Cemal Safi şiirleri , Cenap Şehabettin şiirleri , cezmi ersöz, can dündar, cevat çapan şiir-leri, cevdet kudret solok şiir-leri ünlü şair-ler, şiir-leri..
Dadaloğlu şiir-leri, Deniz gezmiş şiir-leri, dini şiir-ler şair-lerin tüm şiir-leri..
Ece Arabul Günel şiirleri, Ece Ayhan şiirleri, Edgar Allan Poe şiirleri, Edip Cansever şiir-leri Enis Batur şiirleri ,Enis Behiç Koryürek şiirleri, Enver Gökçe şiirleri, Eray Canberk şiirleri, Ercişli Emrah şiirleri, Erdem Beyazıt şiirleri ,Erhan Güleryüz şiirleri
Garcia Lorca şiirleri, Gönül Duranoğlu şiirleri, Gülten Akın şiirleri, Gülseli inal şiir-leri ünlü şair(ler) şiir(ler)i..
Halide Nusret Zorlutuna şiirleri, Halit Fahri Ozansoy şiirleri, Hasan Hüseyin Korkmazgil şiirleri, Hilmi Yavuz şiirleri, Hüseyin Nihal Atsız şiirleri, Hüseyin Yurttaş şiirleri, hazan şiir-leri hüzün şiir-leri ünlü şair(ler) , şiir(ler)i..
İbrahim Sadri şiirleri, İlhan Berk şiirleri, İsmail Uyaroğlu şiirleri , istanbul şiir-leri şair(ler), şiir(ler)i..
Kaan İnce şiirleri ,Karacaoğlan şiirleri, Kemal Özer şiirleri, Kemalettin Kamu şiirleri, Khalil Gibran şiirleri , Köroğlu şiirleri ,Küçük İskender şiirleri , Ünlü Şair(ler), Şiir(ler)i..
Lale Müldür şiirleri, Levni şiirleri, Leman sam şiir-leri ünlü şair(ler) , şiir(ler)i
M. Sunullah Arısoy şiirleri, Mehmet Akif Ersoy şiirleri , Mehmet Başaran şiirleri , Melih Cevdet Anday şiirleri Metin Altıok şiirleri , Metin Demirtaş şiirleri , Metin Eloğlu şiirleri, Mevlana Celaleddin Rumi şiirleri , Murathan Mungan şiirleri, Müştak Erenus şiirleri, Şair(ler), şiir(ler)i..
Nahit Ulvi Akgün şiirleri , Namık Kemal şiirleri , Nesimi şiir-leri, Nazım Hikmet şiirleri , Necati Cumalı şiirleri , Necip Fazıl Kısakürek şiirleri ,Necla Maraşlı şiirleri , Nedim şiirleri , Nevzat Çelik şiirleri , Nevzat Üstün şiirleri , Nihat Behram şiirleri ,Nilgün Marmara şiirleri, Nurullah Genç şiirleri, ünlü şair(ler), şiir(ler)i..
Oktay Rıfat Horozcu şiirleri, Onat Kutlar şiirleri, Orhan Seyfi Orhon şiirleri Orhan Seyfi Şirin şiirleri , Orhan Şaik Gökyay şiirleri, Orhan Veli Kanık şiirleri , Orhon Murat Arıburnu şiirleri ,Oruç Aruoba şiirleri , Osman çiftçi, Özdemir asaf şiir-leri, özel arabul şiir-leri, ömer hayyam şiir-leri, özdemir ince şiir-leri, özkan mert şiir-leri ünlü şair(ler), şiir(ler)i..
Pablo Neruda şiirleri ,Paul Eluard şiirleri ,Paul Verlaine şiirleri ,Pir Sultan Abdal şiirleri ünlü şair(ler), şiir(ler)i..
Rabindranath Tagore şiirleri , Refik Durbaş şiirleri , Rıfat Ilgaz şiirleri , Rıza Tevfik Bölükbaşı şiirleri ,Rudyard Kipling şiirleri ,Ruşen Hakkı şiirleri ,Rüştü Onur şiirleri , ünlü şair(ler) şiir(ler)i
Sabahattin kudret Aksal şiirleri , Sabahattin Ali şiirleri ,Sabri Esat Siyavuşgil şiirleri , Sait Faik Abasıyanık şiirleri , Salah Birsel şiirleri , Salih Polat şiirleri ,Sennur Sezer şiirleri , Sezai Karakoç şiirleri , Shakespeare şiirleri , Sunay Akın şiirleri , Süreyya Berfe şiirleri ünlü şair(ler), şiir(ler)i..
Tahsin Saraç şiirleri ,Talat Sait Halman şiirleri ,Tevfik Fikret şiirleri , Turgay Fişekçi şiirleri , Turgut Uyar şiirleri , Türkan İldeniz şiirleri , Tayyip erdoğan şiir-leri, ünlü şair(ler), şiir(ler)i..
Uğur Arslan şiir-leri, Uğur mumcu şiir-leri, uğur ışılak şiir-leri, Urfa şiir-leri en güzel şiir-ler
Vasfi mahir koca türk şiir-leri, vedat türkali şiir-leri, veysel çolak şiir-leri, victor hugo şiir-leri, van şiir-leri
Yağmur atsız, yahya kemal beyatlı, yaşar miraç, yaşar nabi nayır, yavuz bülent bakiler, yılmaz erdoğan, yılmaz güney, yılmaz odabaşı, yunus emre,, yusuf ziya ortaç, yaser bereketoğlu, yasin erol yusuf hayaloğlu şiir-leri..
Zeki Ömer Defne şiir-leri , Ziya Gökalp şiir-leri , Ziya Osman Saba şiir-leri , Ziya Paşa şiir-leri, Zülfü livaneli şiir-leri tüm şiir-ler en güzel şiir-leri


text:
Keçken senege köre, Qırımda raatlanğan balalarnıñ sayısı 10 fayızğa arttı, olardan tahminen 60%-ı Rusiye sakinleri ola. Bu aqta Qırım mühbirlerine Qırımda Rospotrebnadzor yolbaşçısı, yarımada baş devlet sanitar ekimi Natalya Penkovskaya bildirdi.
«Bu sene Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ bütün subyektlerinden 117 biñ bala raatlandı ve tedaviylendi. Cumhuriyet büceti parasından tedaviylenüvge 300 milliondan ziyade ruble ve belediye bücetlerinden 83 million ruble ayırıldı. Bu, 2015 senesi yazğa köre, eki qat ziyadedir. Aqyar boyunca ayırılğan para, 2015 senesine köre, azca oldı, 97 million», – dep bildire Penkovskayanıñ sözlerini «RİA Novosti Krım» agentligi.
2016 senesi iyün ayında bildirilgen malümatqa binaen, keçken sene Qırım Sağlıq saqlav nazirliginiñ şifahanelerinde 45 biñ insan tedaviylenüvden keçti, olardan 26 biñden ziyade – bala, bu cümleden, 18 biñ – bedava tedaviylenüvden keçken Qırım sakinleridir.
Bu sene Qırım lagerlerinde aman-aman 4 biñ balanıñ tedaviylenüvden keçirilmesi planlaştırılğan edi. Umumen olaraq, yarımadada yaz tatili vaqtında 180 biñ bala içün raatlıq ve tedaviylenüv teşkil etilecek edi.
Qırımda balalarnıñ raatlığı ve tedaviylenüvine bu sene bütün seviyeli bücetlerden yarım milliard ruble sarf etilmesi planlaştırılğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Vaşıngtonnıñ (Washington) Rusiyege qarşı ilân etilgen yañı sanktsiyaları sebebinden, rusiye rublesi keskin şekilde ucuzlandı. Yevroğa nisbeten rusiye para birlemi 3 rubleni coya, dollarğa nisbeten ise - 2 ruble 69 kapikni. Avgustnıñ 10-una Rusiye merkez bankı tayinlegen yevro kursu - deyerli 77 ruble, dollar ise - 66 ruble 28 kapik.
Bundan ğayrı, Azatlıq Radiosı haber etkenine köre, cumaaqşamı künü büyük rusiye banklarınıñ aktsiyaları, devlet obligatsiyaları ve “Aeroflot” şirketiniñ aktivleri keskin şekilde ucuzlandı.
Rusiyege qarşı yañı AQŞ sanktsiyaları avgustnıñ 22-sinde quvetini alacaq. Sıñırlavlar Büyük Britaniyada Solsberi (Salisbury) şeerinde rusiye hafiyeliginiñ agenti Sergey Skripal ve oñıñ qızı Yuliya Skripalniñ zeerlengeninen bağlı. Vaşıngton bildire ki, Rusiyeniñ Büyük Britaniyada “Noviçök” zeerlegen maddeni qullanğanı halqara uquqnı boza.
Yañı sanktsiyalar aviatsiyada qullanılğan elektron cihazlarnıñ Rusiyege ihracını yasaqlay, “Aeroflot”qa ise AQŞ-na uçuşlarnıñ yasaqlanması mümkün.
Rusiyeniñ Tışqı işler Nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova AQŞ-nıñ sanktsiyalarına qarşılıq tedbirlerni azırlağanlarını bildirdi.


text:
Franśiyädä êş taşlawlar
İldä şaqtıy waqıt barğan häm iyün’ axırında betüe kötelgän êş taşlaw häm demonstraśiyälärneñ, xökümätneñ mönäsäbäte säbäple, cäyge aylarda da däwam itüe kötelä.
Franśiyädäge Ğomum êş konfederaśiyäse häm Êşçe köçe hönärçelär berlekläre urtaq belderü yasadı. Anda xezmätkär, pensioner, êşsez häm studentlarnıñ xoquqların yaqlaw maqsatınnan 28nçe iyn’dä il külämendä çaralar uzdırırğa çaqıralar.
Belderüdä, şulay uq, avgust ayı axırında mömkin bulğan qadär kiñ berlek oyıştırılıp, wäzğıyät’ bäyälänäçäge häm şunnan soñğı yasalaçaq adımnar bilgelänäçäge äytelde.Franśiyada xökümätneñ reforma häm qayışnı qısu säyäsätlärenä qarşı soñğı waqıtta baruçı êş taşlawlar häm çaralarda millionnarça keşe qatnaştı. Ğomum êş konfederaśiyäse häm Êşçe köçe ildä 2016nçı yılda xezmät qanunı proyıktına qarşı uzdırılğan rizasızlıq çaralarınnan soñ täwge tapqır urtaq möräcäğat’ äzerläde.
İldä şaqtıy waqıt barğan häm iyün’ axırında betüe kötelgän êş taşlaw häm demonstraśiyälärneñ, xökümätneñ mönäsäbäte säbäple, cäyge aylarda da däwam itüe kötelä.


text:
Türkiye Tış işler nazirligi qırımtatar matbuat vastalarınıñ, şu cümleden ATR telekanalınıñ qayd etüv redini takbih etti.
Bu aqta Türkiye nazirliginiñ beyanatına aytıla.
«Qasevet çeke ve vaziyetni takbih etemiz», – deyler mında.
Mında şunı deyler ki, çaluşv izniniñ berilmemesi «qardaşlarğa qarşı ayırım siyasetniñ» nümünesi ola.
«Öz aqlarını barışıq ve demokratik yolu ile qorçalağan qırımtatarlar içün söz serbestligini qullanuv aqlarına manialarnıñ peyda etilmesi qardaşlarımızğa qarşı ayırım siyasetniñ nümünesi ola», – denile beyanatta.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.
Qırımtatar kütleviy haber vastaları arasında Rusiyede yalıñız «Golos Krıma» gazetası qayd oldı, gazeta rusça çıqa. Neşirniñ malümatına köre, gazetanıñ cemi olaraq 6 biñ nushası çıqacaq ve yañı adı olacaq – «Golos Krıma New»


text:
İşğal etilgen Keriçte «Kiyevstar»şirketiniñ ofisinde avgust 6 künü uzun nevbetler tizildi.
Keriçliler «Kiyevstar» ağı Qırımda daa eñ azından bu yılnıñ soñuna qadar çalışacağına ümüt beslep, nomeralarnı özleri ve qorantaları içün satın alalar, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Men sim-kartalarnıñ üç satuv noqtasını dolanıp keçtim. Anda ya uzun nevbetler tura, ya da paketler endi yoq», – dedi «Kiyevstar» şirketinde nevbette turğan qız.
«Kiyevstar» operatorınıñ paketini 150 rubleden satın almaq mümkün. Şirketniñ yanında olğan tükânda «life» paketlerini 45 rubleden satın almağa mümkün, bunıñ ile müşterilerni esapqa doqsan ruble qoymağa mecbur eteler.
Ticariy noqtalarnıñ çoqusında avgust 6-da, kündüz, Rusiye sim-kartaları bitti. Krasnodar diyarınıñ kodı ile paketler Keriçte 50 ruble tura. Qırım.Aqiqat mühbiri tükânlardan birisinde 20 insandan ibaret olğan nevbetni qayd etti.
Avgust 6-da, saba, Qırım boyunca «MTS» ukrain operatornıñ bağı yoq oldı. Şirkette işbu söndürüv sebebini bilmey ekenler.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev 2014 senesi mayıs 3 künü qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni qarşılavı vaqtında uquq qoruyıcı organı hadimine qarşı küç qullanuvda qabaatlanğan Edem Osmanovnıñ işi ögrenilgenini bildire.
«Şimdi Ermeni Bazar şeeriniñ mahkemesinde «mayıs 3» işi boyunca 318 madde, 1-inci qısmına köre şiklengen Edem Osmanovnıñ mahkemesi başlana», – yazdı Smedlâyev Facebookta.
Edem Osmanov yanvar 19-da Aqmeçitte yaqarlıq noqtasında yaqalanğan edi. Onı 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Ermeni Bazarda qarşılav aktsiyasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı küç qullanuvında şekleyler. Yanvar 21-de mahkeme onı eki ayğa apiske almağa qarar aldı.
Fevral 25-te, «mayıs 3» işi boyunca yaqalanğan Edem Osmanovnı SİZOdan azat ettiler.
Keçken sene devamında uquq qoruyıcılar 2014 senesi mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan dört adamnı yaqaladı. Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov ve Rustam Abdurahmanovnıñ cezalarını deñiştirip, SİZOdan azat ettiler. Olarnıñ kefili Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisiniñ mesleatçısı Eskender Bilâlov oldı.


text:
Aqyarda mahkeme qararı daa qanuniy quvetini almağanı içün, Sea Mall Ticaret merkezi (TM) qapatıldı. Bunıñ aqqında yerli Kütleviy haber vastaları (KHV) haber ete.
ForPostnıñ malümatına köre, avgustnıñ 1-inde mahkeme Sea Mall TM-niñ sıñırlayıcı tedbirlerini toqtattı.
“Avgustnıñ 1-inde Aqyarnıñ Leninskiy rayon mahkemesinde mahkeme oturuşı keçirildi. Anda davanıñ teminatı boyunca tedbirler qısmen toqtatılğan edi, amma bu mahkeme qararı (ükümni itiraz etüvi olmasa) 15 kün devamında qanuniy quvetini ala, bunı mahkemeci ayrıca prokuratura ve cevapkârğa añlattı. Lâkin, mahkeme icracılarınıñ malümatına köre, Sea Mall vekilleri öz başına müürlerni qoparıp, TM-niñ binasını açtı (buñı yapmağa aqları yoq), böylece, mahkeme icracıları onı kene qapatmağa ketti”, - dep yaza “Primeçaniye” matbuatı.
ForPost adlı Mahkeme icracıları federal hızmetiniñ Aqyar idaresiniñ matbuat hızmeti bu malümatnı tasdıqladı.
Mahkeme icracılarnıñ malümatına köre, Sea Mall TC-niñ reberlerine, merkezni müddetinden evel öz başına açqanları icün, memuriy çöreme berilecek.
Resmiy saytlarda Sea Mall qapatılması aqqında malümat yoq.
İyülniñ 17-sinde Aqyarda Generala Ostrâkova soqagında Sea Mall TM qapatıldı.
Bir kün evelsi Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi yanğın havfsızlığı qaideleri bozulğanı içün Merkeziy univermagnıñ (TSUM) işini toqtattı.
Mayısnıñ 24-ünde Kreml nezareti altındaki Aqyar şeer mahkemesi, aynı - yanğın havfsızlığı qaideleri bozulğanı içün, “Musson” TM-niñ işini toqtattı.
Qırım ve Aqyarda büyük sayıda adamlar toplanğan yerlerde itinanen yapılğan teşkerüvler martnıñ soñunda başlandı. Onıñ sebebi - Kemerovo rusiye şeerinde yüz bergen facia, anda yanğında, resmiy malümatqa köre, 64 adam elâk oldı.
Yanğın havfsızlığı qaideleri bozulması içün Aqmescitte “Kub” TM ve Gorkiy adına Qırım rus drama teatri qapatıldı. Yaltada mahkeme “Spartak” kinoteatri, “Dom torgovli” ve “Konfetti” TM-niñ işini vaqtınca toqtatmağa qarar berdi


text:
Ukrainada 2017 senesi avgustnıñ 28-ne qadar kontrol etilmegen Donbass ve işğal etilgen Qırımdan memleket içinde köçip kelgen 1 mln 586 biñ 135 kişi ya da 1 mln 276 biñ 900 qoranta qayd etilgen. Bunı Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ matbuat hızmeti avgustnıñ 28-nde haber ete.
Mart ayında Ukraina içtimaiy siyaset nazirligi memleket içinde köçip kelgen 1 mln 623 biñ 726 insan ya da 1 mln 308 biñ 16 qoranta aqqında haber etken edi.
«2017 senesi avgustnıñ 28-ne qadar yardım alğanlarğa 1 mln 889 biñ 570 grn maliye etilgendir», – dep aytıla Ukraina nazirliginiñ haberinde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
7 YEDİNCİ DERS
· Oquyıcılarımıznıñ icadından
Toy adetlerinden
Qız evlenip kiyev tarafqa ketecekte ana-babasına kirip, ellerini alıp, elâllıq soray:
– Sayğılı ve sevimli anaçığım ve babaçığım. Meni asradı-östürdiñiz, baş-köz ettiñiz, biñler kere sağ oluñız, etken zametleriñizni elâl etiñiz.
– Elâl olsun, balam, dey anası ve babası.
Soñ babası turıp, qızınıñ beline quşaq (ya da qıyıq) bağlay da dey:
– Menim aqıllı, sevimli qızım! Bugünden soñ seniñ yanıñda aqayıñ, qaynanañ ve olarnıñ qoranta azaları olacaq. Bu quşaq seni nasıl qaviy bağlap tutsa, onıñ kibi seniñ de qoranta azalarınen bağıñ qaviy olsun.
– İnşalla, babam, aytqanıñız kibi orlur, – dey qızı.
Anası:
– Endiden soñ er vaqıt qaynana, qanatañnı ekinci anañ ve babañ kibi tanı, olarnı ürmet et, sev. Olarnıñ öz balası kibi ol, qızım, – dey.
– İnşalla, anam, aytqanıñız kibi yaparım, – dey qızı.
Ana-babası:
– Alla-Taalâ hayırlı künler, sağlıq-selâmetlik, uzun ömür bersin sizge, balam. Amin, ya Rabbim!
– Amin, ya Rabbim! – dep tekrarlay qız.
Soñ anası ve babasınen quçaqlaşıp, sağlıqlaşıp kete.
11-inci sınıf talebesi Adil Murtazayev
· Şiirler, yırlar
Adlar
Halqımıznñ arasında rastkele nice allar,
Balasına ad qoyğanda, qoyula diger adlar,
Pek seveler “Arsen”lerni, dersiñ soyu ermeni,
Unutqanday faşistlerni, yağdıralar “Ernest”ni.
Ecnebiy millet adları şaşmalattı bizlerni,
Nera, Lera, Oksanalar biylediler er yerni,
“Ağamız”nı pek begenip, olardan bar alğanlar
Pek mot oldı Sabinalar, Elvinalar, Ruslanlar.
Lenin, Marks “dedelerniñ” ruhlarını şad etip,
Vilen, Vladlen, Marlenlerni qoyğanlar bar şap etip.
Rollan, Artur, Dodik-modik – tövbe, ya Rabbim Alla,
Canım-canım adlarımız muğayıp çette qala.
Böyle eger devam etse, künümiz harap olur,
Millet yoq olmasına bu da bir sebep olur.
Magnoliyanıñ ne olğanını biledirsiñiz. Doğru, bu – sıcaq memleketlerde keniş tarqalğan öyle bir çalıdır, yıllarnen ösip, soñ o terek ola. Bu ösümlik yaz ve qış özüniñ sevimli yeşil urbasını deñiştirmey.
Qırımda bu ösümlik Yalı boyunda, Massandra degen yerde bar. Magnoliya çiçekleriniñ acayip qoqusı bar. Gür açqan vaqıtta olar, etrafqa pek güzel qoqu saça, qoqudan tap başıñ aylana. Halqımıznıñ arasında bu acayip ösümlikniñ oña lâyıq adı bar – oña padişa gülü deyler.
Tarihtan meraqlı malümat
1777 senesi Rusiyeniñ zulumlıqlarına qarşı Qarasuvlılarnıñ isyanı olğan İsyannıñ başında Seitibraim ağa, Seitvelican ağa ve Köse ağa olğan. Olarnı bastırmaq içün Suvorov yollanılğan. Onıñ silâlı askerlerinen çatışmada ecdatlarımız tarafından 10 000 adam qurban olğan.
· Güzel adetlerimiz
Asırlarnen işlengen edep ve ahlâq normalarını menimsegen adamnıñ, bilgeniñız kibi, areketleri ve lafı bütünley başqa ola. Öyle adam namus esasında ve aqıl-fikirnen iş köre, onıñ insaniyetligi ziyade ola. Böyle adamnı, ebet, begeneler, onıñ halq içinde itibarı ziyade ola.
Edep – “adet”, “medeniyet” degen arap sözüdir. O, terbiyelilik, ahlâqlıq ve etiket manasında qullanıla.
Etiket, medeniyet fenomeni olaraq, adamdan – eyilik ve yamanlıqnıñ ne olğanını bilmesini, özüni gumanistik printsiplerine uyğun alıp barmasını talap ete.
Etiket – bu, adamda olğan terbiyeliliktir. Cemiyetniñ sağlam olması da buña bağlıdır.
Qırımtatar halqınıñ pedagogik medeniyeti halq etiketinde akis etile. “Büyüklerge ürmet, kiçiklerge meramet” degen söler halqımıznıñ ağzında, ve halq oña uyğun areket ete. “Sabırnıñ tübü sarı altın” degen sözlerrniñ de bizler içün emiyeti büyük.
Urf-adetlerimizni kütmek, bayramlarımıznı qayd etmek, yapqan areketlerimizni tüşünip-taşınıp yapmaq, öz aramız yahşı munasebette olmaq da bizlerge, bizim halqımızğa hastır.
Sürgünlik yılları adetlerimiz ve ananelerimiz biraz unutılıp başlağan edi. Şimdi endi tamırlarımızğa, temelimizge qaytmağa büyük ihtiyac bar. Halqımıznıñ añaneviy yaşayış tarzını, etiketiniñ güzel qaidelerini canlandırmağa vaqıt keldi.
2001 s. pedagogika ilimleri doktorı M.A.Hayruddinovnen beraberlikte tertip etken “Etiket krımskih tatar” adlı edepnamemizde halqımıznıñ esas adetlerini köstermege tırıştıq. Bu kitapnıñ yaşlarımızğa (belki büyüklerimizge de) faydası olur deyim. Onıñ içün menim tevsiyem şu – kitapnı tapıp oqunız, peşman etmezsiñiz.
NE EKİMDEN, NE AFIZDAN FAYDA YOQ TİL BİLMESE,
ÖZ HALQINEN ÖZ TİLİNDE BECERİP LAF ETMESE,
BOŞ ÇİÇEKLER AÇAR, TÜŞER, ASIL MEYVASI OLMAZ,
ŞAY DA İNSAN – TİL BİLMESE, ONDAN BİR ESER QALMAZ.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Doğru yazayıq ve laf eteyik
Doğru yazıñız
dört – dörtke – dördü – dördünci
cap – capqa – captan
milât – milâttan
lâkin: milâdiy
tarih – tarihı
lâkin: tarihiy
Tilimizniñ qaidelerine boysunğan sözler
boyna – бoйHя, ckoToбoйHя
(yırımızda: “Aydıñız, qızlar, boynaya mal soymaya yar…”
kravat – kpoBaTb (üzbeklerde karavot, türklerde kerevet)
markof – MopkoBb
qanfet – koHфeTa
yanvar – яHBapb
maşna – MaшиHa (türklerde araba)
maşna-maşna un ketirdiler (araba-araba piçen ketirdiler)
ayaqmaşna – Beлocипeд
qıyma maşnası – Mяcopyбka
tikiş maşnası – шBeйHaя MaшиHka
Fiillerniñ yalğamalarını doğru yazıñız
1. Mürekkep fiillerde istey, istemey, tırışa, tırışmay, ola, olmay, keldi, kelmedi, başladı, başlamadı, yattı, yatmadı, qısmet oldı (olmadı), qısmet etsin (etmesin) kibi modal fiillernen beraber kelgen birinci fiilde -MAĞA, -MEGE yazılır.
Meselâ:
çalışmağa isteyim (istemeyim)
oqumağa tırışa (tırışmay)
yazmağa başladı (başlamadı)
yuqlamağa yattı (yatmadı)
yardım etmege keldi (kelmedi)
körmege qısmet oldı (olmadı)
2. Mürekkep fiillerde kerek, kerekmey, kerek degil, mümkün, mümkün degil, borclu, borclu degil, lâzim, lâzim degil, zarur, zarur degil, qolay, qolay degil, mecbur, mecbur degil, vaqtı keldi kibi modal fiillernen beraber kelgen birinci fiilde -MAQ, - MEK yazılır.
Meselâ:
çalışmaq kerek (kerekmey)
oqumaq mümkün (mümkün degil)
yazmaq borçlu (borçlu degil)
yuqlamaq lâzim (lâzim degil)
işlemek zarur (zarur degil)
yardım etmek qolay (qolay degil)
körmek mecbur (mecbur degil)
Aqlıñızda qaldırıñız:
(bala) köçti ağlamağa, toqtamay
az qaldı yıqılmağa
(anda) qalacağı yoq, kelecek
(çiçekler) solmaq bilmey
(bunı) unutmağa olmaz
· Atalar sözleri
Dostuña yalan aytma, duşmanıña kerçek aytma
Quş yuvasında körgenini küte
Söz bar – ağlatır, söz bar – küldürir, söz bar – bezdirir
Sevmedigimi severim sevdigim içün
Suvnı baştan kesmek kerek
Yuvarlanğan qutu, tapqan qapağını
Tatlı tilnen yılannı yuvasından çıqarmaq mümkün
Tirige külmez, ölüge yanmaz
Buğalar aş aşağanda, buzavlar tuz yalar
· Frazeologizmler
ağzını açmamaq – He packpыBaTb pTa, He пpopoHиTb Hи cлoBa
ağzını açtırmaq – зacTaBиTb roBopиTb
ağzını açtırmamaq – He дaTb (HиkoMy) pTa packpыTb
ağzı açılıp qaldı – oH ocTaлcя c oTkpыTыM pToM (oT yдиBлeHия), oH был пopaжëH
ağızğa alınmaz (ya da ağızğa alınacaq şey degil) – a) HecъeдoбHый; б) HeпpиличHый, HeпpиcToйHый (o cлoBax)
ağzınen quş tutmaq – a) coBepшиTb (BыпoлHиTb) HeBoзMoжHoe; б) пepeH. зaлиBaTbcя
coлoBbëM
ağzına baqmaq – a) cMoTpeTb B poT koMy-л.; б) жaдHo BHиMaTb kaждoMy cлoBy


text:
Qasïetti Mekke şaharında Ïslam dinine arnalğan erekşe mwzey aşılatın boladı. Äl-Xaram meşitinen jeti şaqırım qaşıqtıqta ornalasatın bul mwzeydiñ jalpı awmağı 5600 şarşı metrdi quraydı.Mwzey Ïslam dininiñ tarïxı men Payğambarımızdıñ (s.ğ.s.) ömiri jayı bayandaytın boladı. dep jazadı muslim.kz.
Mwzey dïzaynın London qalasınan kelgen säwletşiler sızğan.
Mwzey bir waqıtta mıñdağan kelwşige qızmet körsete alatın boladı. Ğïmarat işinde däris zaldarı men kitap dükenderi de orın aladı. Sonday-aq, ğïmarat şatırındağı baq işinde serwendep, meyramxanada tamaqtanwğa boladı.
Ğïmarattıñ orama tärizdes baspaldaqtarında Alla Tağalanıñ 99 esimi jazılğan ekspozïcïya ornalastırıladı.
Derekközi: Qazaqparat
Kommentarïï


text:
BU ALIMIZĞA BAYRAM KELIŞIRMI?
BU ALIMIZĞA BAYRAM KELIŞIRMI?
Cemile SULEYMAN
Aqmescit ş.
Ürmetli vatandaşlar, bu satırlarnı yazmağa meni aprel 13 künü ATR kanalında aqşamki "Zaman"nıñ bergen haberi mecbur etti. Kergin siyasiy haberler sırasınıñ soñki reportajı Aqmeçit qasabasından olıp, onda keçenlerde yüz bergen vaqia añıldı, yani 14 yaşındaki ösmürimizni ana tilinde laf etkeni içün köteklep yaralağanları aqqında ikâye etildi. Bu meseleni ta Prezidentke yetkizmek qararlaştırılğanı aqqında haber etilgen soñ, diktor: "Amma ömür devam ete", – diye Hıdırlez bayramınıñ yaqınlaşqanını ve yaqın vaqıtta Qırımda Hıdırlez bayramı qayd etilecegini bildirdi. Bu vaziyet menim – bir qızı ve eki oğlu olğan ananıñ yüregini, dersiñ, pıçaqnen yaraladı. Aceba, içimiz-bağrımız yanğan künlerde, evimizde saba qavesinden başlap cenaze merasimine barğanca yalıñız bugünki pek mürekkep al-vaziyetimizni tüşüngen insanlarımız insultlardan, yürek ağrılarınen hastahanelerge tüşken bir vaqıtta, biz Hıdırlezni qayd etecek olsaq, bu ekiyüzlülik, namussızlıq olmazmı?! Meni doğru añlañız, elbet, ömür devam ete, ve şunıñ içün er birimiz künde yüz biñ kere Allağa şükürler etemiz. Yaşlarımız evlensin – toylar olsun, balaçıqlar doğsın – toylar yapayıq, amma bütün halqnı toplap, ükümet adamlarını sanağa çıqarıp, olarnıñ aytqan sözlerini özümizge diñlettirmek nasıl olur eken? Fikirimce, bu yıl Hıdırlez-Sabantuylardan çetleşip, yırcılarımıznıñ seslerini, yırlanğan halq yırlarını teatr zallarında, vaziyetke kelişken tavurnen diñleyik. Halqımıznıñ manalı yırlarından özümizge yaşamaq içün küç-quvet alayıq. 18 mayısnıñ büyük matem kününi olduqça yüksek, munasip derecede qayd eteyik.
Halqımız şeñlikniñ de, kederniñ de qıymetini pek yahşı bilgen, ağır-sabır, yapacaq areketini abul-qubul degil de, yedi ölçep bir kesmege bilgen bir millettir. Quvançlı kününde olsun, kederli kününde olsun, qarşısına çıqqan "bir kimseler" "mubareklerde vatanlar" teklif etkende halqımız könmegen, satılmağan edi. Ep ğayesine, maqsadına irişmege tırıştı. Yetekçilikni, yolbaşçılıqnı ise milletiniñ ğayesine sadıq olğan ziyalılar öz boynuna alğan ediler. Milletniñ taqdirini bazirgânlarğa qaldırmağanlar, qalsa edi… Alla milletimizni bu künge qadar ğayeli, vatanperver oğul ve qızlarından marum etmedi.
Milliy areketimiz tarafından soñki 70 yıllıq tarihı devamında yapılğan işler bugün yaşağan er bir vatandaşıma yalıñız şan ve şüret, ğurur ve eminlikni duydurdı. Bu duyğularnen yaşap kelgenimiz içün üyken nesil ögünde sıñırsız minnetdarlığımıznı bildiremiz. Lâkin bir baqıştan balalıqtan tabiiy olğan duyğularnıñ aqiqiy qıymeti endi añlaşılacaqqa oşay.
Yaşayatqan acınıqlı devirimizniñ soñki on beş-yigirmi künü devamında Qurultay ve Meclis tarafından saylanğan siyasiy yöneliş ve ATR kanalı tarafından insanlarımıznıñ añına pekiteleyatqan bu siyasiy noqtaiy-nazar şahsen meni raatsızlay. Ağır ve mürekkep vaziyet olmasına baqmadan, fikir etmege daa yorulmağan, evlâtlarınıñ kelecegini qayğırğan, balalarınıñ istiqbalini Qırımnen ve qırımtatarlarnen bağlanmasını istegen vatandaşlarımıznı tez vaqıt içinde deñiştirilgen siyasiy vektor raatsızlaydır, dep belleyim. Daa yaqın tarihımızda bizlerni kollabortsionizm ve satqınlıqta qabaatlap keldiler, lâkin biz bu qabaatnı, bir millet olaraq, iç de boynumızğa almadıq. Ekinci cian cenkinde bazı şahıslar, vaziyetke köre, sovetler ya da almanlarnen işbirlik yapıp, canını saqladılar, ya da elâk oldılar. Lâkin iç bir kimse asılında qırımtatar milletini kollabortsionizmde qabaatlı yapamaz. Amma şimdi bütün cianda ve, eñ müimi, halqımız arasında milletni temsil etken, millet adından areket etken arqadaşlarımız, daa yaqında, işğalci kibi qabul etilgen küçlernen bugün işbirlik eteler. Aqılğa yatmağan bir şey.
Er bir cemiyette: olsun musulman, olsun hristian, olsun ateist cemiyetlerde ve bilhassa, tarihı ve medeniyeti zengin olğan insan cemiyeti içinde er zaman duşmanğa munasip munasebetni köstergen halqlar ürmet qazana bilgenler. Bundan tış iç bir areket aqlanılmağan, elbet, ölüm havfından ğayrı.
Bu satırlarda ifade olunğan fikirler çoq semetdeşlerimnen olıp keçken subetler, sual cevaplardan asıl olğan fikirlerden ibarettir. Kerçek, fikirler yañı degil, insanlıqnıñ özü kibi qadimiydirler. Amma milletniñ ğayesi ve maqsadları siyasiy alış-verişte ortağa tikilse, bu ğayeler ve maqsadlarnıñ bir malğa çevirilmek havfı peyda ola.
17 Nisan 2014 Perşembe 14:37
YORUM EKLE
YORUMLAR
- Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.


text:
«Teselli» qırımtatar ansambli yardımğa muhtac qorantalarnıñ balaları içün hayriye kontsertni keçirmege azır. Qırım.Online içtimaiy ağınıñ faalleri bilet parasını berecek insanlarnı qıdıra.
«Bildiremiz ki, «Teselli» ansambliniñ hayriye yubiley kontsertiniñ biletleri daa bir ve eyilik yapmağa azır olğanlarnı bekley! Yardımğa muhtac qorantalarnıñ balalarına bilet alıp, bayramnı ediye etmege ve quvandırmağa azır olğan insanlarnı qıdıramız!», – dep aytıla ilânda.
Oyuncı ve horeograf Münir Ablayevniñ reberiyeti altındaki «Teselli» ansambliniñ yubiley kontserti yanvar 8-de ötkerilecektir.
«Kontsert musafirleri Dj Bebek, Asan Hayretdinov, Arsen Bekirov, Elina Sosnovskaya, Arsen Osmanov ve digerleri olacaqtır!», – dep bildire Qırım.Online.
2016 senesi işğal etilgen Qırımda «Bizim balalar» leyhası başlatıldı. Leyha teşebbüsçisi jurnalist Lilâ Bucurova oldı. Onıñ maqsadı – Qırımnıñ siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantalarına yardım etmektir. Leyha yalıñız maddiy yardımnı qabul etmey. Leyha çerçivesinde siyasiy taqiplerge oğrağan insanlarnıñ balalarına yardım kösterile: para, urba ve oyuncaqlar, raatlıq ve tedaviylev, psihologik yardım ve ilâhre.


text:
Sırbistan radikal firqasınıñ deputatları mart 19-21 künleri halqara parlament eyyetiniñ erkânında Qırımnı ziyaret etecek olalar. Bunı firqanıñ Belgrad şeer şurasınıñ reisi Milyan Damyanoviç «RİA Novosti Krım» Qırım neşirine bildirdi.
«Sırbistannıñ radikal firqasını Qırımda professor Milovan Boyiç, Dubravko Boyiç ve SRF kollegiyasınıñ azası Aleksandr Şaşel temsil etecekler», – dep bildirdi Demyanoviç.
Onıñ aytqanına köre, ziyaret programması ve iş körüşüvleri daa muzakere etilmedi.
Qayd etile ki, ziyaret «Qırım referendumınıñ» yıllığına bağışlana.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bildirgenine köre, çetel eyyetleriniñ Qırım ziyaretleri resmiy sayılmay. Ukraina nazirligi iyül 25-de muracaatını aydınlatıp, çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan insanlarnı Qırımnı qanunsız alda ziyaret etmekten vazgeçmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
VK.COM Qumuqçağa çıqdı
Lap da belgili Rus camiyat aw VK.COM bugünden başlap QUMUQÇağa çıqdı. Endi qollawçulanı qaysı da imkanlı tilleni arasında QUMUQÇAnı saylap bola.
Bizin tilibizni tarcumasın Maskew QUMUQLAR degen qurumnu harakatçıları etgen. Bu imkanlıq yaşawğa çıqsın uçun VK.COM degen camiyat awnu başçıları bulan uzaq söyleşiwler yurütülgen.
Camiyat awnu wa QUMUQLAR degen qurumnu başçıları 80% açğıçlarını göçürüwün bitdirip, har qollawçuğa giriş açğan.
Yayılışnı QUMUQ bölümünü qollawçuların bu süyunç xabar bulan qutlaybız wa bulay projeler bulan tez-tez maşğul bolmaqnı yoraybız!
QUMUQLAR degen qurumnu Basma-işçilerı


text:
İşğal etilgen Qırımdaki qurğalıq iklimine tesir etmek içün, “Rusiyge tek dua etmege qala, başqa çare yoq”.
Bunı Dmitriy Medvedevniñ avalesini tefsir eterek, Ukraina prezidentiniñ Qırım MC-nde daimiy temsilcisi Boris Babin “5 kanal” efirinde beyan etti.
Rusiyeniñ baş naziri Dmitriy Medvedev sentâbr 10-unace Qırımdaki suv qıtlığı meselesini çezmege ve onı yoq etmege avale etti.
Babinniñ aytqanına köre, Şimal Qırım beketi qapatılğanı içün Qırımda ekologik felâket yoq ve olmaycaq, çünki beket – bu suniy, yapma inşaat.
“Qırımnıñ Şimalinde 1954 senesine qadar boş, tena yer edi, şimdi de yarımada o alına qayta. Mında iqtisadiy felâket olması mümkün, em de olacaq. Qırımnıñ tabiatına tesir etmek içün Rusiyege dua etmek kerek, başqa çare yoq. Şimal Qırım beketine suv sadece ukrain arbiyleri ve ukrain akimiyeti ile kelecek”, - dep beyan etti Boris Babin.
Qırımnıñ yerastı suvları sıñırlı olğanını da qayd etti. Sovet vaqtında da, ondan soñ da, tuzsız suvnı sanayıda büyük ölçülerde qullanmağa yasaq edi.
“Onı bir yerge toplasañ eger, terekler topnen qurıp başlar, tatlı suv olğan yerlerge tuzlı deñiz suvu tolması mümkün. Rusiye Qırımnı işğal etkende, bu vaziyetni pek yahşı añlay edi, ondan sebep - yarımadaki qurğanlıq içün tecavuzcı-memleket mesüliyet taşıy”, - dep qayd etti Babin.
“Qırımnıñ sahrağa çevirilecegi, yazıq ki, şübesiz”, - dep qoştı Babin.
“Rusiye ne yapacağını endi tüşünsin: anda suv keçirsin, suv ağlarını qursın. Bu işke para masraf etsin – ne qadar çoq etse, o qadar yahşı. Rusiye Qırımnı arbiy bazası kibi tuta, tamam bunıñ içün anda suv kerek, yerli sakinler içün degil. Rusiye içün bu gumanitar mesele degil. Rusiye akimiyeti öz halqını adam yerine saymasa, işğal etilgen topraqlarnıñ ise asla tüşünmez. Anda halqqa zarar ketirecek qurğanlıq olsa da, Rusiyeniñ bundan işi yoq”, - ayrıca qayd etti ekspert.


text:
Qirim.Aqiqatnıñ malümatına köre, yarışını Rusiye istimalcılar birleşmesiniñ Qırımdaki bölügü, «Tütünsız Qırım» Koalitsıya qol tutuvı ile keçire.
«Tütünsız Qırım» adlı yarışı aprelnıñ soñunda içtimaiy ağlarnıñ birisnde başlacaq.
«Yarışnıñ maqsadı – cemaatçılıqnıñ diqqatını passiv tütün içmesine celp etmek, adamlarnı tütünden qorçalağan qanunlarğa qol tutmaq ve tütün içmegen adamnıñ musbet sıfatını körsetmektir», – bildireler teşkil ekenleri.
Yarışta Qırım, Rusiye ve Ukrainada yaşağan istegen sakinleri iştirak etip olalar.


text:
Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım akimiyeti yolbaşçısı Sergey Aksönov fevqulade vaziyetni yoq etmek içün mayısnıñ 10 qadar, her kün toplaşuvlar keçirmesinen qorquttı. O, regional ştablarnıñ işlerinen memnün degil, şimdiki vaqıtta anda talimatlar keçirilmekte.
Bu aqta o, mart 3 künü keçirilgen toplaşuvda bildirdi, qayd ete Qırım.Aqiqat.
«Her kes mayıs kününe qadar her kün çalışacaq. Biz üç ay devamında idman etemiz, amma yerlerdeki adamlar eñ sade şeylerni bilmeyler. Böyle olsa, siz meni bağışlañız, amma bütün ştablarnı tarqatıp, yañılarını qurıp, öz boynuna tayinlengen vaqıtta vazifelerini becergen, mesülietli insanlarnı celp etmek kerekmiz», - çorlandı Aksönov.
O, kendi yardımcı Mihail Şeremetke cuma künü, bütün ştablar boyunca teşkerüvlerni keçirmege ve yapılğan işnen bağlı vesiqalarnı teslim etmege avale etti.
«Eger hiç olmasa bir region bermese - oldı: cumaertesi - bazar künleri, mayıs 10 qadar çalışacaqmız. Meramet kimsege kösterilmeycek», - ifade etti Qırım yolbaşçısı.
Ukrainadan energiyanıñ temin etilmesi toqtatılğanı sebebinden Qırımda 2015 senesiniñ noyabr 22 başlap Fevqulade Vaziyet kirsetilgen.
Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüri yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa


text:
İlânlar
4-ci mayısta saat 13.00-te ecnebiy musafirler içün “Ukrainian Embroidery. Step in Time” adlı tedbir keçirilecek
28 Çiçek ayı, 17:44
Ukraina içtimaiy ilimleri Qırımnıñ işğali ve qaytarılması aqqında
18 Çiçek ayı, 09:00
“Ukrainada Yaponiya senesi”ni “2500 sakura” kampaniyası ileritecek
4 Çiçek ayı, 17:31
2017 senesinin kiriş kampaniyası. Qırım ve Donbass talebeleri tasil nasıl alacaq?
30 Saban ayı, 12:06
Bugün, cuma künü, Çonğarda işğal etilgen Qırımğa yayınlaycaq telekommunikatsion qulle açılacaq
17 Saban ayı, 11:17
Kreml reineleri Ukrainanı şantaj etüv aleti kibi
15 Saban ayı, 12:15
Mustafa Boysunmağan. Yañı sınavlar
15 Saban ayı, 12:15
Ukrain inqilâp: yüz yıllıq ananeler ve tecribe
10 Saban ayı, 16:03


text:
Kimmerler
Kimmerler - 3000 yıl evel Qara deñizniñ şimalinde yaşağan, milâttan evel VIII asırnıñ soñunda Skitlerniñ ücümlerinden qaçaraq Anadoluğa köç etken bir İnd-Avropa halqı.
Herodotosqa köre milâttan evel VII ve VIII asırda Şimaliy Kavkazda şimdiki Rusiye ve Ukraina vilâyetinde yaşağan atlı köçebe Kimmerler, Skitlerniñ basqısınen yurtlarını terk etip Kavkazdan Anadoluğa kirdiler.
Qara deñiz şimaliy yalılarındaki atiqiy qazılardan kimmerler ile bağlı çoq az bilgige rastlanğandır. Amma katakomb medeniyetinden soñ ortağa çıqqan srubnaya medeniyetinen beñzerlikler taşımaqtadır.


text:
Haberler
Emine Ceppar: “Ukraina tamır halqları qoruvınıñ temeli BMT-nıñ binaen Beyannamesi ola”
14 Berim ayı, 11:12
HSN: Çerniğiv vilâyetinde ukrain-qırımtatar edebiyatı ve tarihı ögrenilmesinden tasil merkez açıldı
12 Berim ayı, 16:51
HSN: Odessa vilâyetinde haber telükesizligi arttırılmasından algoritm işlenip çıqarıldı
12 Berim ayı, 14:06
Dmıtro Zolotuhin: “Jurnalistler aqqlarınıñ teminlenilmesi içün biz Avropadan misal almaq kerekmiz”
11 Berim ayı, 12:06
Diqqat, konkurs! HSN yaş ve iqtisaslı kommandasında çalışmağa davet ete
7 Berim ayı, 14:53
HSN ve “GoGlobal” ecnebiy tiller ögrenilmesine meraqalandıruvdan yaqı leyhanı taqdim ettiler
7 Berim ayı, 14:14
Yuriy Stets: “Pokrovsk şeyerinde telequlle qurulması Donbassta “beyaz lekeler”ni qapatmağa imkân berecek
6 Berim ayı, 13:01
HSN Şarqta ve Qırımda yayınlav tüzetilmesi üzerinde inkişaf persoyektivalarını ve eskabatını taqdim etti
5 Berim ayı, 17:21
Yuliya Kazdobina: “Qırımda ukraina kilsesine ucum - cemiyette aq-uquqlar bozulmasınıñ misalidir”
5 Berim ayı, 15:34


text:
Ukraina Mudafaa nazirligi yanındaki media merkeziniñ sabıq hadimi Vâçeslav Seleznöv, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Kyivge yarımadadan Ukrainağa ait arbiy tehnikasınıñ altıp berilmesi aqqında beyanatı – «faydalı sanktsiyalar»nıñ neticesidir», dep saya. Bu fikirni Seleznöv yanvarniñ 12-sinde Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarda bildirdi.
Seleznöv: «Men samimiyetle ümüt etem ki, şimdi ortağa qoyulğan meseleler boş bir yerde degil de, halqara toplulığıñ şahsen Putinge ve umumen Rusiyege qarşı qullanğan «faydalı sanktsiyalar» neticesinde peyda oldı. Ümüt etem ki, bu sadece ceryannıñ başlanğıçıdır, bu ceryan devam etecek ve biz, bütün medeniy dünya beklegen neticege (Qırımnıñ deokkupatsiyasına – QA) irişirmiz», – dedi.
Aytqanına köre, Kyiv şimdi yalıñız tehnikasınıñ degil, bütün arbiy mal-mülküniñ qaytarılması meselesini ortağa qoymaq kerek.
O: «Putin Ukraina Silâlı quvetleriniñ (USQ) mal-mülküni qaytaruv teşebbüsini yapqan olsa, buña cevaben diger mal-mülkniñ, misal içün, arbiy qasabalar ve umumen ilhaq etilgen Qırımnıñ qaytarılması ve devletimizniñ şarqında arbiy areketlerniñ toqtatılması meselelerini ortağa qaymaq kerek», – dep tüşüne.
Seleznöv, yarımadadan tehnikanıñ qaytarılması içün «devletimizniñ arbiy-siyasiy qararı kerek», dep ilâve etti.
Yanvarnıñ 11-nde Rusiye presidenti Vladimir Putin, Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırımdan Ukrainağa onıñ arbiy tehnikasını qaytarmağa azır olğanını bildirdi.
Buña cevaben Ukraina Silâlı quvetleriniñ Arbiy deñiz quvetleri komandanı İhor Voronçenko, Putinniñ tehnikanı qaytarmaq teklifi boyunca Ukraina rehberleri qarar berecek, dedi.
2017 senesiniñ dekabrinde sabıq Ukraina halq deputatı Andrey Sençenko, 2014 senesinde, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilmesi esnasında, yarımadadan silâlarnıñ çıqarılması ve arbiy hadimlerniñ qorantaları ile kursantlarnıñ evakuatsiya etilmesi aqqında muzakereler etkenini söylegen edi. Onıñ aytqanına köre, o, 3502 miqdarda arbiy tehnika ve silânıñ çıqarılmasını temin etti. Olarnıñ soñki qısmı 2014 senesi iyünniñ 16-sında yüklenip çıqarılğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Qırımnıñ baş ve esas ticariy şerigidir ve ukrain mahsulatı da zarurdır, dey yarımadanıñ gümrük hızmetiniñ reberi Vladimir Avramenko.
«Esas ticariy şerik Ukraina edi, ve olacaq… Tış iqtisadiy faaliyet, menfaat, iqtisadiy alâqalar bütün bu munasebetlerniñ, evel meydanğa ketirilgen ve şimdi olğanlar, qalmasına yol bere ve Ukrainanıñ tış iqtisadiy faaliyeti zarurdır», – dedi o Aqmescitte matbuat konferentsiyasında, haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ «erzaq» qamaçavı Qırımğa ukrain mahsulatınıñ ketirilmesine tesir etti ve «yük aqımınıñ eksilgeni» aqqında bildirdi.
Bunıñ ile Avramenko şunı da bildirdi ki, Ukrainadan Qırımğa mahsulat ketirile: «Doğrudan olmasa da, etraftan, devlet sıñırınıñ diger qısımlarından».
Erzaq ya da sanayı mahsulat ketirilgeni aqta bir şey aytmadı.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler


text:
Aqmescitte Ukrain medeniyet merkeziniñ esasçıları Ukraina kinoteatrilerinde çıqqan «Nezlamna» ukrain filmini köstermege planlaştıralar. Bunı merkezniñ faal ve esasçılarından biri Veldar Şukurciyev «Ridna hata» neşirine bildirdi.
«Bizler ukrain kinosı ve zemaneviy rejissörlardan çette qalamaymız. Al-azırda olardan eñ meşur ve halqara mukâfatlarnen taqdirlengen Oleg Sentsov ola, o, bizim semetdeşimiz, qırımlı. Onıñ Qırım medeniyetine de alâqası bar, onıñ tercimeiyalı ve icadı aqqında da laf etmek isteymiz. Yaqın zamanğa planlarımız böyle», – dedi o.
«Nezlamna» – Rusiye ve Ukraina tarafından kerçek adise-vaqialar esasında çıqarılğan tarihiy dramadır. Levha qaraman snayper Lüdmila Pavlüçenko aqqında tarif ete. Film 1937-1957 seneleri olıp keçken adise-vaqialarnı qaplap ala. Yaş olğanını baqmadan (20 yaşında bir qız edi), o, aman-aman 400 faşist işğalcisini öldürdi. O vaqıtları o Beyaz Sarayğa alınğan Sovetler Birliginiñ ilk vatandaşı edi. Bundan ğayrı, Lüdmila Pavlüçenko qadın aqları içün küreşti.
Qırımda mayıs başında Ukraina vatanaşı olğan bir qaç qırımlı Ukrain medeniyet merkezini qurdılar. Teşkilâtçılarnıñ qayd etkenine köre, merkez siyasetnen oğraşmaycaq. Olar medeniyet, tasil ve tarihqa diqqat ayıracaqlar.
Teşkilâtçılar arasında – Qırımda T.Şevçenkonı añma aktsiyasında ukrain timsallerinden yaqalanğan faaller Leonid Küzmin ve Veldar Şukurciyev.


text:
Bunı «İlvia» AOZT baş müdiri, Yaltada Massandra yalınıñ yolbaşçısı Vitaliy İvanov bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qayd etemiz, «Temiz yalı» aktsiya çerçivesinde mayıs soñunda «Qırım imayesi» vekilleri Qırımnıñ Cenübiy yalısında plâj qorularını devire edi.
«Alâ daa ne men, ne digerleri añlap olamaymız – kamuflâj kiygen ve plâjlarda qorularnı devirip yürgen insanlar nasıl etip resmiyleştirilgenler? Olarnıñ statusı ve vekâletleri ne Rusiye Federatsiyasınıñ, ne Ukraina qanunları ile pekitilmegen. Demek, olar – qanunsız teşkilâtlardır», – dedi Vitaliy İvanov.
Onıñ fikrine köre, qorularnıñ devrilmesini, qanunlarğa binayen, evel añlaşılğan yaramazlıq olaraq tanımaq mümkün.


text:
A'jiniyaz
A'jiniyaz Qosıbay ulı (a'debiy laqabı Ziywar) - XIX a'sirdegi qaraqalpaq klassik a'debiyatının' en' ko'rnekli wa'killerinin' biri. Ol do'retiwshiliginde o'zine ta'n o'zgeshelikke iye, og'ada talantlı, oqımıslı, medreseni ayrıqsha tamamlag'an aqun, ulama, ko'rkem so'z sheberi sıpatında basqalardan ayrılıp turatug'ın uqıplılıq penen o'z da'wirinin' progressiv idealların ju'zege shıg'ardı, anıq turmıs haqıyqatlıg'ın sheber qurılg'an poetikalıq obrazlı ibaralarda o'tkir oy-pikirler menen ta'sirli sa'wlelendirdi.
Tuwiliwi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
A'jiniyaz shayır 1824-jılı Moynaq rayonı aymag'ında qaraslı "Qamıs bo'get" degen jerde orta xallı diyxan xojalıg'ında du'nyag'a keledi. Ol qaraqalpaqtın' Qon'ırat arısı ashamaylı urıwının' saqıw tiresinen. A'jiniyazdın' a'kesi Qosıbay, onın' a'kesi Baltabek, arg'ı atası Aqjigit o'z da'wirinin' batır, sawatlı adamları bolg'an. Anası Naziyra so'zge sheshen, dilwar, ha'zir juwap, o'tkir pikirli adam bolıp xalıq danalıqların, naqıl-maqallardı, ushırma so'zlerdi, da'stanlardı, terme-tolg'awlardı, xalıq qosıqlarların ju'da' jaqsı bilgen.
Jaslig'i ha'm Mediresede oqiwi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
A'jiniyaz jasınan ziyrek bolıp, awıllıq meshit-mektepte oqıp bilim alg'an. Onın' tuwısqan dayısı Elmurat aqun degen adam o'z da'wirinin' og'ada sawatlı, bilimdan adamı bolıp ol Buxaradag'ı Mir Arab medresesinde oqıp kelgen. Elmurat axun diniy kitaplar menen birge o'zinin' uy kitapxanasında Xoja Axmet Yasawiy, Sulayman Baqırg'aniy, Suwpı Allayar, Rabguziy, Ferdawsiy, Bedil, Nawayı, Maqtımqulı, Xafız, Shiyraziy tag'ı da basqa kitaplardı saqlag'an, olarg'a qızıg'ıp ilim-bilim u'yrengen. A'jiniyazg'a dayısı ustazlıq etip ilim-bilim u'yreniwge bag'darlaydı. U'yindegi kitaplarınan oqıwına basshılıq etedi. Na'tiyjede A'jiniyazda so'z u'stinde islew – shayırlıq talantı ha'm ilim uyreniwge qızıg'ıw payda boladı. Usınday bag'darda ol ustazının' jolın dawam ettirip Xiywadag'ı Sherg'azı xan medresesine oqıwg'a baradı. 1840-1844 jıllarda Xorezm, Xiywada ilim-bilim uyrenedi. Sherg'azı xan medresesinde oqıg'an da'wirinde A'jiniyaz pu'tkil Shıg'ıs du'nyası, arab a'debiyatı, ma'deniyatı, Orta Aziya ha'm Qazaq dalasına belgili bolg'an ulama-mashayıqlar, pu'tkil Turan-Turkistan miyrasları menen o'zinin' tu'p nusqasında arab, parsı tillerinde tanısadı.
A'jiniyaz medresede ta'lim alg'an waqıtında a'yyemgi grek ma'deniyatı, arab a'debiyatı, tariyxı, ma'deniyatı, shıg'ıs xalıqları tilleri, a'debiyatı, filosofiyası boyınsha jeterli, tıyanaqlı bilim aldı. Din İslam qag'ıydaların uyretetug'ın sabaqlar menen birge du'nya sırların ashqan alımlardın' ha'm zulımlıq, a'dilsizlik sebeplerin ashkaralawshı shayır, oyshılardın' shıg'armaların terennen o'zlestiredi. Atap aytqanda Xoja Axmet Yassauiy Xikmetlerinen baslap, Sulayman Baqırg'aniy, Suwpı Allayar - XVII a'sirde jasag'an Orta Aziyalı shayır – oyshıl. Onın' "Sufı Allayar" yamasa "Subatil-ajiyn"- "A'jizlerdin' ku'sheyiwi" dep atalg'an miyneti ekinshi ret tu'rki tilinde jazılıp XIX a'sirde Baku, Kazan Tashkent, Xiywa bir neshe ma'rtebe basılıp xalıq arasına "Suwfı Allayar" degen at penen kennen taralg'an. Rabg'uziydin' "Qıssasul-enbiya"- Payg'ambarlardın' o'mir bayanları haqqında jazılg'an kitap, Ferdawsiydin' "Shaxnama", Quran kitapları: "Xaftiyek", "Muxtaser", "Fikx Kaydaniy", Xa'dislerden: "Qırıq xa'dis", "Misbahil a'nwar" - Nurlardın' shırag'ı, "Muftaxil janan"- Ja'nnetlerdin' gilti kitapların, Abulg'azı Baxadurxannın' "Tu'rkler shejiresi" t.b. miynetlerdi tu'p nusqada arab parsı tillerinde oqıp o'zlestirgen. Bulardan basqa A'jiniyaz Qorqıt Ata jırlarınan baslap Yusup Xas Xa'jibtin' "Kutadgu bilik", Maxmud Qashqariydin' "Tu'rk so'zligi", Axmet Yugnakiydin' "Xibbat ul hikayıq"-Xaqıyqatlar sıylıg'ı, Xorezmiydin' "Muxabbatnama", Abulg'azı biy Arab Muxamed xannın' "Og'uznama", bulardan basqa "Qıpshaqlar so'zligi", Saadiydin' "Gulistan", Xafız, Bedil Nawayı, Maqtımqulı shıg'armalarında teren' o'zlestiredi. A'jiniyaz usı jıllarda Orta Aziyalıq tu'rki a'debiy tilinde jazılg'an ha'm tas baspa usılında basılıp shıqqan "Yusup-Zliyxa", "G'a'rip Shaxsa'nem", "Farxad-Shiyrin", "Zuxra-Tayır" ha'm tag'ı basqada shıg'ıs xalıq da'stanların teren' o'zlestirgen. Bulardı uyrenip alıp qıssaxanlıq etip xalıq aldında aytıp berip ju'rgen. A'jiniyaz usınday bag'darda u'sh tildi teren' mengeriw menen pu'tkil shıg'ıs du'nyası da'stu'rlerin teren' o'zlestiriw negizinde pu'tkil ja'hang'a ma'lim klassik shayır ha'm axun bolıp jetilsken.
Do'retiwshiligi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Bozataw poeması A'jiniyaz shayırdın' tvorchestvasının' en' joqarg'ı shın'ı bolıp esaplanadı. Shayırdın' "Bozataw" poeması qaraqalpaq xalqının' tariyxında o'shpes iz qaldırg'an tariyxıy waqıya – 1858-1859 jıllardag'ı Qon'ırat ko'terilisi waqıyaları negizinde jazılg'an. A'jiniyaz bul da'wirde nag'ız shag'ına jetken jas jigit bolıp er jasqa shıqqan waqıtları edi. Mine usı waqıtları Qonıratta Bozataw waqıyası baslanadı. Paraxat otırg'an xalıqtın a'sirler ma'kan etken jerinen ayra tu'sip, dushpanlar aldında aydalıp baratırg'an xalıq penen shayır birge bolg'an. Ko'zge su'rme etip Watan topırag'ın artında qıyıp taslap kete almay, qattı qıynaladı. Shayır tuwılıp o'sken Watanın ma'ngi yadında saqlawg'a, onnan hasla gu'der u'zbewge ant etedi. A'jiniyazdın' bul poeması o'z waqtında do'regen shıg'arma bolıp tabıladı. Bul saltanatlı gimn retinde qaraqalpaq xalqının' azatlıq gu'reslerinin' negizinde turdı. A'jiniyaz bul poemasın jaw aldında aydawda baratırıp jolda shıg'arg'an degen ga'p bar xalıq arasında. Solay etip, poema ha'dden tıs qıyın-qıstaw waqıtta do'retilgen. Sog'an qaramastan barlıq o'miri, barlıq sezimleri ha'm aqıl-huwshı menen tuwılg'an jeri Bozatawg'a tıg'ız baylanıslı bolg'an shayır Bozataw waqıyasının' tariyxında, shabılıwına tiyisli bolg'an barlıq mag'lıwmatlardı o'zinin' ja'ne jawgershiliktin' saldarınan tuwılg'an elden ayrılg'an xalıqtın ashshı ta'g'diri menen awır sezimlerin qaldırmastan ko'rsete alg'an.
A'jiniyaz shayır Xiywadag'ı Sherg'azı xan medresesinde ta'lim alıp arab, parsı tillerin jetik men'gergennen keyin pu'tkil Shıg'ıs du'nyası, arab, parsı a'debiyatları, shıg'ısqa ma'lim bolg'an jazba tu'rdegi barlıq da'stanlar, Qurani ka'rim ayatları, Muxammed Payg'amber Xa'disleri menen tu'p nusqasında tanıs bolg'an, ba'rin negizgi nusqalarınan oqıp u'yreniwge mu'mkinshilik alg'an. A'bılqasım Ferdawsiy jazıp qaldırg'an Jamshid ha'm Zoxax obrazları, A'liysher Nawayı shıg'armalarında so'z etilgen Xarun-ar-Rashid, Ha'kim Lukman, Xatam-Tay, Layli, Majnun, Farxad, Shiyrin – bulardın' ha'mmesi de A'jiniyazdın' shıg'armalarında ken'nen qollanıladı. Bunday obrazlardı qollanıw sol da'wirde belgili sawatqa iye bolg'an shayırlar ushın u'lken da'stu'r bolg'an.
A'jiniyaz shıg'armaları: