text:
Nürnberg
Nürnberg (almança Nürnberg [ˈnʏɐ̯nbɛɐ̯k]) - Almaniä şähäre, Bavariä tönyaq-üzägendä Pegnits yılğasında urnaşqan.
Xalıq sanı buyınça Münxen şähärennän soñ Bavariäneñ ikençe qalası. Xalıq sanı 490 085 (2011).
Frankoniä iqtisadi, mädäni üzäge häm anıñ räsmi bulmağan başqalası.
Öçençe reyx waqıtında Nürnberg - natsizm töp üzäge (almança Stadt der Reichsparteitage), yähüdlärgä qarşı yünälgän "Nürnberg qanunnarı"n buldıru urını. Şunıñ öçen Natsi Almaniä ciñelgännän soñ, näq Nürnberg şähärendä Nürnberg xökeme ütkärelgän.
Nürnberg töbäge 50 mlrd euro tulayım milli produktı belän Almaniäneñ iñ köçle iqtisadi töbäkläre isemlegenä kerä.
İsem[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berniçä yurama bar, ber çığanaq buyınça Nürnberg ataması "nor" - qıya digän süzdän kilep çıqqan
Mädäniät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Urta ğasırlarda Nürnberg bay säwdä, mädäni şähär bulğan. Monda küp kenä mäşhür rässamnar, şağirlär, köyyazarlar eşlägännär: Albrext Dürer, Adam Kraft, Willibald Pirkgeymer h.b. Piter Henlayn kesä säğätläre uylap çığarğan, Martin Bexaym - globus yasağan.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1021 yılda bügenge şähär cirendäge iñ borınğı bistä - Grosgründlax telgä alına.
XI ğasırda kirmän tözelgän.
1050 yılda "Noerenberg" digän şähär telgä alına.
Strategik urnaştıru urını säbäple Nürnberg İzge Rim imperiäse öçen zur ähämiätkä iä bulğan.
1219 yılda kayzer Fridrix II şähärgä imperiä qalası (Reichsstadt) digän däräcäne birä.
1618 yılda başlanğan Utız yıllıq suğış şähärgä zur zıyan kiterä.
1356 yılda Kayzer Karl IV imperiä qanunnar cıyıntığı "Altın Bulla" çığara, Nürnbergta saylanğan imperator berençe utırış ütkärergä tieş.
1525 yıla şähär Lüteranlıq qabul itä.
1806 yılda Napoleon şähärne Bavariägä büläk itä.
1835 yılda Nürnberg häm Fürt arasında Almaniä berençe timer yulı açıla.
1927 yılda Natsional-sotsialistik eşçelär firqäse berençe utırışı uza.
1935 yılda Nürnberg rasalı qanunnarı çığarıla.
1938 yılda ber millionlı natsistlar iñ zur cıyını uza.
1945 yılnıñ 2 ğinwarında Nürnberg şähäre bombağa totıla, İske şähär 90% ı cimerelä.
1945-1949 yıllarda xärbi cinäyätçelär östendäge Nürnberg xökeme.
1966 yılda İske şähär torğızıla.
Şähär klimatı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


c: text/html

text:
Qırımnı işğalden soñ terk etken qırımtatarlar qıtaiy Ukrainada tuvğan tilini bazar mekteplerinde ögrene bilecek.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Ukraina Nazirler Kabineti yanındaki QMC işleri boyunca devlet hızmetiniñ başı Aslan Ömer Qırımlı bildirdi.
"Biz medeniy merkezler ile, şu cümleden Lvivde de, qırımtatar tiliniñ ögrenüvini teşkil etmek teklifimiz ile muzakerelerni keçiremiz. Şimdilik bazar mektebi şeklinde. Şimdilik, teessüf ki, öyle"
QMC işleri boyunca devlet hızmeti qırımtatar tiliniñ ögretilmesi içün bazar mekteplerini açmaq niyetindedir
, – dey Qırımlı.
Qırımtatar tiliniñ ögretilmesi planlaştırılğan şeerler arsında Kiyev ve Vinnitsanı aytıp keçti. Qırımlı dey ki, böyle qararnıñ sebebi – qırımtatarlarnıñ qıtada toplu yaşağan yerler sayısınıñ az olğanı. Bundan ististna – Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka ve Kalançak rayonları, mında umumtasil mekteplerde qırımtatar tiliniñ ögretilmesi ile sınıflar bardır.
Qırımda bazar mekteplerinde ögretüv ne vaqıt başlaycağını aytmadı, çünki Ukraina Nazirler Kabineti Qırım işleri boyunca Devlet hızmetiniñ işini belgilegen qararlarnı daa qabul etmedi.
Evel bildirilgeni kibi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti umumtasil mekteplerde qırımtatar ve ukrain tili saatlerini aşğariy derecege qadar eksiltti. Akimiyet qırımtatarlarnıñ mekteplerde tuvğan tilni ögrenmege aqqını bozğanı aqta Qırımtatar Milliy Meclisi de bildirgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"Dalyan" kätlite
“Dalyan” dip ataluçı kätlitne yasaw ısulın täqdim itäbez
İğtibarığızğa “Dalyan” dip ataluçı kätlitne yasaw ısulın täqdim itäbez. Monıñ öçen bezgä tübändäge rizıqlar kiräk bulaçaq:
1 kg tarttırılğan it (farş)
2 suğan
6-7 qara ikmäk teleme
Tmin
Toz, borıç
4 yomırqa
5-6 aş qaşığı konservılanğan yäşel borçaq
2-3 kişer
Sıyıq may
Tarttırılğan it maylı bulmasqa tiyeş. Anı uılğan ikmäk, tyerkadan ütkärelgän suğan, 1 yomırqa häm 1 yomırqa sarısı belän bolğatabız. Toz, borıç, tmin salabız. Yaxşılap bolğatabız. Annarı anı maylanğan tabağa salıp, cäyäbez. Urtasına peşkän yomırqa, peşkän kişer häm borçaq salabız. Annarı rulet räweşenä kertäbez. Suıtqıçqa 1 säğatkä quyabız. Miçtä 1 säğattä 200 däräcädä peşeräbez.
Tabınğa 1,5-2 cm qalınlıqta turap, täqdim itäbez.
Kätlit yanına töyelgän bäräñge bara. Aşığız tämle bulsın!


text:
Konu ile İlgili aramalar:
- dursun ali erzincanlı şiirleri indir
- dursunalierzincanlışiirleri
- dursun ali erzincanlı şiirleri indir mp3
- dursun ali erzincanlı şiir indir
- DURSUN ALİ ERZİNCANLI İLAHİLERİ MP3 İNDİR
- dursun ali erzincanlı şiirleri dinle
- dursun ali erzincanlı tüm şiirleri indir
- dursun ali erzincanlı şiirlerini indir
- dursun ali erzincanlı şiirleri mp3 indir
- dursun ali erzincanlı şiirleri bedava indir
- dursun ali erzincanlı bedava ilahi indir
- dursun ali erzincanlı şiirleri indir yükle
- Bedava dursun ali erzincanlı ilahi indir
- dursun ali erzincan şiirleri indir
- dursun ali erzincanlı şiirleri mp3
Etiketler: dursun ali erzincanlı, ezgi, ilahi, şiir


text:
Qırımda cumaertesi künleri «Pervıy krımskiy» telekanalında qırımtatar tili dersleri keçe. Teleseyircilerni oyun şeklinde yañı sözlerge ögreteler. Misal içün, soñ yayında qaramanlar kino sanaatını muzakere etken edi, – haber ete Qırım.Aqiqat.
«Eglenip ögrenem» tele yayınımız ana tili seviyesi zayıf olğan qırımtatarlar ve diger millet vekillerine qırımtatar tilini ögretmek içün azırlanılğan», – haber eteler programma müellifleri VKontakte ağında.
Yayın çerçivesinde qaramanlar eglenceli sürette çeşit mevzularda qırımtatar tilinde subetler keçire. Tercime, alt yazı ve alıp barıcınıñ tefsirleri de qullanıla. Telekanalnıñ programmasında yayın «Razvlekayas, izuçay» serlevası ile qayd etilgen. 12 yaşından seyirciler içün azırlanğanı belgilene. Programmanı YouTube kanalında seyir etmek mümkün.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi aprel 1-de ATR ve Lâle qırımtatar telekanalları, Meydan ve «Lider» radioları Rusiye qaydınıñ olmağanından sebep işini toqtattılar.


text:
Rusiye prezidentiniñ İnsan aqları boyunca şurası baş prokuror Yuriy Çaykağa yarımadanıñ uquq qoruyıcı organları tarafından ATR qırımtatar telekanalına etilgen basqı aqqında malümatnı ögrenmek ricası ile bulundı. Bunı Tsentr jurnalistskih rassledovaniy bildire.
Şura reisi Mihail Fedotovğa ATR baş müdiri Elzara İslâmovadan mektüp keldi. Baş müdir OMON hıhmetçileri ile keçirilgen tintüvni ve arhivniñ tutıp alınuvını telekanalğa etilgen basqı olaraq tanıdı.
«Evel yerli akimiyet ATR telekanalını «muhalif kanal» olğanımızda ya da «aqiqatnı bozıp köstergenimizde» qabaatlay edi. Biz ise professional printsiplerge riayet etip ve qanuniyet çerçivesinden çıqmayıp, yarımadada olıp keçken bütün adiselerni aks etmege tırışa edik. Ve mında müsbet deñişüvler ile bir sırada biz keçici müddet devamında olğan hatalar, meseleler, bazıda yerli akimiyetniñ suistimalı aqqında ayta edik», – denile Elzara İsâlmovanıñ mektübinde.
ATR «yekâne qırımtatar telekanalı» olğanı sebebinden şura reisi Mihail Fedotov Rusiye Federatsiyasınıñ baş prokurorına «Elzara İslâmovanıñ muracaatını baqıp çıqmağa ve alınğan qararlar aqqında haber bermege» avale etti.


text:
Qırımda mahkeme temsilcileriniñ rusiyeli Federal hızmeti Qırımnıñ eñ büyük naqliye şirketi olğan «SimSitiTrans» işhanesiniñ mülküni müürley, onı Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ lideri Lenur İslâmovnen bağlaylar.
Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ «ruporı» olğan «Krıminform» saytı, Qırımda mahkeme temsilcileri Federal hızmeti idaresiniñ matbuat kâtibi Viktoriya İvanovanıñ malümatına esaslanıp, bildire.
«Bu işhane faaliyetini alıp barmasın dep, onıñ mülküni müürleymiz. İcra faaliyeti bugün saat 6.00-da başlandı ve şimdi daa devam ete. Faaliyet, mahkeme qararına esaslanıp, alıp barıla. Tünevin tahminen saat 12.00-de «SimSitiTrans» şirketiniñ memuriyeti temsilcilerine icra faaliyeti aqqında mahkeme qararı teslim etildi. Bu mahkeme qararı acele ömürge keçirilmek kerek», – dep añlattı İvanova.
Onıñ sözlerine köre, «SimSitiTrans» şirketiniñ faaliyeti mahkeme tarafından 90 künge toqtatıldı.
İyün 29-da çarşenbe künü Qırımnıñ eñ büyük naqliye şirketi olğan «SimSitiTrans» işhanesiniñ işini blok ettiler. Şirket avtobusları marşrutlarğa çıqmadı.
Kremlge boysunğan Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmetinde bildirgenlerine köre, memurlar «işbu taşıyıcınıñ şeer marşrutlarında deñiştirüv» işlerini alıp bardı.
«SimSitiTrans» şirketiniñ yolbaşçılığınıñ işbu vaqia boyunca izaatları daa yoq.
Mayıs 20-de Aqmescit memuriyetiniñ reisi Gennadiy Baharevniñ bildirgenine köre, memuriyet «SimSitiTrans» şirketinen yedi avtobus marşrutı boyunca añlaşma munasebetlerini toqtattı.
Mayıs 20-de rusiyeli uquq qoruytıcılar Qırımnıñ eñ büyük naqliye şirketi «SimSitiTrans» işhanesinde kene de tintüv keçirdi.
Bundan evel, 2016 senesi fevral ayında şirket ofisi endi tintüvden keçirildi. O vaqıt maskalı ve silâlı uquq qoruyıcılar naqliye işhanesiniñ işini blok etti.
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya o vaqıt ilân etti ki, «SimSitiTrans» Aqmescit şirketiniñ faaliyetini kimse blok etmedi, fevral 1-de işhanede iç taqiqat faaliyeti alıp barılmadı. Onıñ sözlerine binaen, uquq qoruyıcılar işhanege bundan evel belgilengen bozmalar aqqında ihtarnı bermek içün keldi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Maqale ve çıqışlar
Halq deputatları Ukraina çetelge yayınlavı içün rey berdiler
4 Boş ay, 15:10
Yuriy Stets: "Donbasta ukrain yayınlavınıñ yoq olğanı aqqında yalan malümatqa qarşılıq olaraq biz Komissiyanıñ işi esabatını taqdim etecemiz"
28 Ekim ayı, 12:10
Nazir Yuriy Stets Ukrainada çetelge yayınlav istilasınıñ soñu aqqında
30 Berim ayı, 16:53
Ukrainada çetelge yayınlav islâatı videolevhanıñ taqdimnamesi
30 Berim ayı, 16:44
Yuriy Stets Ukrainada çetelge yayınlav Mültimedia platformasınıñ müsbet tarafları aqqında "İnsanlar. Hard Talk" programmasında
31 Arman ayı, 12:34
Yuriy Stets: "Men planlaştırğanımnı yılnıñ soñuna qadar becerecem"
17 Arman ayı, 20:40


text:
Eki jasar wkraïnalıq qız bala rekord ornattı. Zlata Poplavskaya älemdegi 238 eldiñ memlekettik twın tanïdı. Kez kelgen jalawdıñ qay memleketke tïesili ekenin Kïev qalasınıñ turğını eş kömeginsiz aytıp bere aladı. Büldirşinniñ keremet qabileti 1,5 jasında bayqaldı. Sol kezden bastap jas qız äripti de tanï bastadı deydi anası. Endi darındı bala Gïnestiñ rekordtar kitabına enwdi josparlap otır. Lana Vetrova, Ulttıq rekordtar reestriniñ jetekşisi: - Biz endi älemdik rekord ornatwğa tırısamız. Eger balanıñ bul qabileti älemdik saraptamadan sätti ötse, onda darındı qız Gïnestiñ kitabına enwi äbden mümkin. Äzirge biz Wkraïna rekordın tirkep otırmız.
24.kz
Kommentarïï


text:
Qırım Yuqarı mahkemesi «Qırım Fondu» hayriye teşkilâtınıñ baş madiri Riza Şevkiyevge berilgen para cezasınıñ miqdarını 100 biñ rublege qadar eksiltti. QHA agentligi bildire ki, mahkeme şikâyet arizasını qısmen qarşılap, ceza miqdarını 350 biñ rubleden 100 biñ rublege deñiştirdi.
Şevkiyevniñ adliyecisi Cemil Temişevniñ bildirgenine köre, bu «işniñ adaletli baqılmasınıñ» neticesidir.
«Men bu qarar lâğu etilecegine, em de bir çoq cinaiy iş boyunca aqlama berilecegine inanmağan edim. Amma, iç olmağanda, bu ceza eksildi, çünki başta bir de bir tenbi ve qabaatsız eñ büyük ceza berilgen edi», – dedi Temişev.
Yanvar 29-da Aqmescitte «Qırım» Fondu hayriye teşkilâtınıñ ekinci mahkemesi keçirilgen edi. Toplaşuvda Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesiniñ 4,5 million rublelik para cezasını bermek qararına şikâyet baqıldı.
Keçken sene noyabr ayında Qırımnıñ medeniy mirasnı qorçalav devlet komiteti memuriy protokolnı tizip, «Qırım» Fondu HT baş müdiri Riza Şevkiyev Rusiye Federatsiyası Memuriy bozuvlar kodeksiniñ 7.13 maddesi 1-inci qısmına köre («Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ medeniy mirası obyektleriniñ saqlap qaluv, qullanuv ve devlet imayesi talaplarını bozuv») memuriy cinayet yaptı kibi qarar çıqardı.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoz, Aqmescitniñ apishanesinden çıqarılıp, ağır hastalanğan anasınen körüşmek içün Bağçasarayğa ketirildi. Radio Svobodanıñ jurnalisti Anton Naumlük Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, bunıñ episi iyünniñ 20-nde Qırım Yuqarı mahkemesinde ötkerilgen mahkeme toplaşuvınıñ teneffüsi vaqıtında ldı.
«Toplaşuvnıñ teneffesinde onı çıqarıp, anasınen qonuşmaq içün özüne 10 daqqa berildi. Şimdi o keri apishanege alıp ketile. Bese belli, kimseniñ haberi olmasın ve şamata çıqmasın dep, bunı, kerçekten, gizli yaptılar», – dedi jurnalist.
Bu malümatnı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov da Twitterde tasdiqladı ve bunen beraber mabusnıñ anasınen körüşmesi içün destek bergen er kesge teşekkür bildirdi.
Çiygoz, anasınen körüşken soñ, kene apishanege ketirildi amma toplaşuvnı devam etip olamadı. Mahkeme 20 daqqalıq teneffüs ilân etti.
İyünniñ 20-de «Çiygoz davası» baqılğan mahkeme toplaşuvında işğal etilgen Qırımdan saylanğan Rusiye senatorı Sergey Tsekov ifadelerini berdi. Toplaşuvnıñ ekinci qısımında işğal etilgen Qırımdan saylanğan Rusiye Federatsiya Şurasınıñ daa bir senatorı Olga Kovitidi sorğudan keçmeli. Anton Naumlük heber ete ki, Kovitidi mahkemege keldi, onıñ sorğusı başlandı.
Keçende, iynniñ 19-nda, Polozov öz video-muracaatını yayınlap, onıñ müşterisi Ahtem Çiygoznıñ ağır hasta anasını apishanege ketirip oğlunen körüşütürmek teklifini «ürmetsizlik» kibi tanıttı. Evel böyle teklifni Rus ombudsmeni Tatyana Moskalkova seslendirgen edi. Polozov, Moskalkovağa, em de Rusiye insan aqları şurasınıñ reisi Mihail Fedotovğa, OSCE, BM insan aqları boyunca baş komissarlığınıñ idaresine, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa muracaat etip, «yüz bergen vaziyetke deral kirişmege» talap etti.
İyünniñ 15-nde Kremlniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi eki yıldan ziyade apishanede tutılğan Ahtem Çiygoznıñ ağır hastalanğan anasınen körüşmesine dair imaye tarafınıñ muracaatını red etti.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina millet vekili Refat Çubarov qırımlı siyasiy mabus Ahtem Çiygoznıñ anası hastalanğanını beyan etken edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Rosselhoznadzor inspektorları işğal etilgen Qırımğa tavuq eti ile yükni kirsetmediler.
Bunı rusiyeli müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Rosslhoznadzorda qayd etilgeni kibi, «Canköy» kiriş noqtasına «Magrok» dnepropetrovsk şirketinden kelgen 7,5 tonna tavuq etinde istisal şirketniñ işaretleri yoq edi.
«İnspektorlar mahsulatnıñ ukrain şirketniñ istisalı olğanı ile şübe peyda oldı. Vaziyet Zaporojye iş adamı tarafından rus-ukrain sıñırına ketirilgen yükniñ teşkerüvi vaqtında añlaşıldı. «Ukrain» mahsulatnıñ 5 tonnası arasında 1,5 tonna tavuq cigeri Danimarkadan, Büyük Britaniyadan 1,5 körel cigeri ve Macaristandan ketirilgen 2 tonna körel quyruqları belgilendi», – denile beyanatta.
Etni qıtaiy Ukrainağa qaytardılar.


text:
İşğal etilgen Yaltada futbol boyunca Rusiye Çempionatınıñ oyunı olıp keçti. Yalta şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bildire ki, çempionat çerçivesinde ekinci liga oyuncıları oynaycaqlar – «Jemçujina» Yalta taqımı ve Krımsknıñ «Vitâz» FK.
«Futbol oyunı avgust 26-na planlaştırılğan ve saat 18.00 «Avangard» stadionında başlanacaq», – dep bildire Yalta yolbaşçılığı.
İyülniñ 31-de Rusiye futbol birliginiñ icra komitet bürosı Qırım ve Aqyar klublarınıñ iştiragini tasdıqladı.
Avgust 12-de Qırım taqımları Rusiye Kupasında iştirak ettiler, bundan soñ Ukraina futbol Federatsiyasınıñ prezidenti Anatoliy Konkov FİFA ve UEFAnı Rusiye futbol birligini cezalamağa çağırdı.
UEFA bildirdi ki, Rusiye futbol birligi altında keçirilgen Qırım taqımlarınıñ oyunları Avropa futbol birlikleriniñ İttifağı tarafından iç bir vaqıt tanılmaycaq.


text:
“Mäsnävi” qırğızçağa tärcemä itelde
Konya şähär xakimiyäte Xäzräti Mäwlananıñ dönyaküläm tanılğan äsäre “Mäsnävi”ne qırğızçağa tärcemä itte
Şähär xakimiyäte başlığı Tahir Aqyöräk jurnalistlarğa yasağan belderüendä här yıl millionnarça keşeneñ mäğlümat häm xikmät êzläw öçen Konyada Mäwlananı ziyärät qıluın äytte.
Mäwlananıñ iñ möhim äsäreneñ dönyada uqılıp añlaşıla alınuı öçen tärcemä êşçänlegen alıp baruların belderüçe Aqyöräk “Mäsnävi”ne qırğızçağa tärcemä itep näşer itülären citkerde.
Tahir Aqyöräk, bu räweşle “Mäsnävi”neñ 26 telgä tärcemä itelüenä basım yasap: "Xäzräti Mäwlananıñ tiñsez äsäre “Mäsnävi”ne 50 telgä tärcemä itü maqsatıbız bar. “Mäsnävi”ne tağın da kübräk keşeneñ uquına öleş kertergä däwam itäçäkbez”, - dip äytte.
Böten dönyada bulğanı kebek Qırğızstanda da zur qızıqsınu kürgän “Mäsnävi”neñ şiğri stile, ıslubı saqlanğan xezmätneñ berençe 3 cild-tomın Barçınay Kimsanova, 4 belän 6nçı cilden-tomın isä Ärmamat Ärgeşov qırğızçağa tärcemä itte.
“Mäsnävi” äsären Konya şähär xakimiyäte bügengä çaqlı farsı telendä original’ basması belän bergä törekçä, ğaräpçä, inglizçä, almança (nemeśça), şvedça, italiança, urduça, franśuzça, yaponça, albança, ispança, törekmänçä, tacikça, qıtayça, qazaqça, üzbäkçä, flemenkça, grekça, malayça, urısça, bosniya telendä, kördçä häm svahiliçä näşer itte.


text:
Salı künü, dekabr 23-de, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov matbuat konferentsiyasını keçirecek.
Bu aqta Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildirdi.
Matbuat-konferentsiyasında iqtisadiyat sualleri, içtimaiy kefalet, havfsızlıq, tibbiy ve sağlıq, energetika ve MKH sualleri muzakere etilecek. Bunıñ ile Aksönov «Qırım baari»niñ neticeleri ve yarımadanıñ inkişafı aqqında tarif etecek.
Matbuat konferentsiyası saat 12:30 başlanacaq ve «Pervıy Krımskiy» telekanalında ve «Krım» radiosından seslendirilecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov Qırım malümat nazirligini ukrain kütleviy haber vastalarında çıqqan haberlerge qarşı yarımadanıñ teşviqatını yapmağa çağıra.
Bunı o çarşenbe künü Devlet şurasınıñ toplaşuvında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bizler duşman malümat saasında bulunamız. Ukraina biz ile cenleşe, bizim tarafımızğa yalan ve nefret ata. Bu yalan ve nefret esasında ukrainlerniñ yañı nesili şekillene. Buña qarşı çıqmaq kerek, zemaneviy Qırım, «Qırım baarini» yapqan ğayelerniñ teşviqatını teşkil etmek kerek. Ciddiy bir iş olmalı, raat oturmaq mümkün degil! Qırım ile malümat cenki basa-bas kete», – dep aytt Konstantinov.
Qırımnıñ şimdiki malümat naziri, Qırım baş naziriniñ muavini Dmitriy Polonskiy mayıs 20-de Qırım parlamentinde nazirlikniñ işi aqqında esabatını seslendirdi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qanunsız alda alınğan topraq damartılarınıñ vatandaşlar cedveli aman-aman azır, dep bildirdi Qırımdaki Rusiye ükümetiniñ reis muavini Ruslan Balbek.
Bunı Qırım Nazirler Şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Bugünde-bugün bütün belediyelerde, belediye işi ya da adamlarnı ükümetniñ topraq alma programmasında iştirak etmemege çağırğan teşkilât işi ile bağlı qıyınlıqlar olğan yerlerde bile müsbet neticeler qayd etilmekte. Arizalar işi aman-aman yekünlendi», – dedi Balbek.
Nazirler Şurasınıñ malümatına köre, Yalta, Sudaq, Aqmescit rayonı, şu cümleden, Badana (Perovo) ve Yañı Sarabuz (Ukromnoye) köy şuralarında, em de Acı Qal (Çistenkoye) ve Saraylı Qıyat (Mirnoye) köylerinde 6 biñ ariza qabul etildi.
Malüm ki, Qırım mahkemeleri qanunsız alda zapt etilgen topraq damartılarında inşaatlarnı yıquv aqqında 150 qararnı qabul etti.


text:
Rusiyeli sıñırcılar tarafından yaqalanğan Qurultaynıñ teftiş komissiyası reisi Ali Özenbaş endi azatlıqta. Şimdiki vaqıtta o Kiyevge ketken trende buluna.
Ali Özenbaş Qırım.Aqiqat mühbirine aytqanı kibi, onı yaqalağan soñ, üç saat tintüv ve soravnı keçirdiler.
«Laqırdı etkende, men «Rusiyege qarşı» olğanımda qabaatladıla. Men soradım, ne içün böyle belleyler. Tekmil cevap bermediler. Men qabaatlanğan, yaqalanğan ya da nasıl bir diger statusta bulunğanım aqqında sualge cevap bermediler», – dedi Özenbaş.
Onıñ sözlerine köre, sıñırcılar qaba davrandılar: yüznen aşağı attılar, qolunı yaradılar. Kiyevge kelgen soñ, Ali Özenbaş tibbiyet yardım soraycağını ayttı.
Özenbaşnıñ aytqanına köre, yaqalanuvnıñ esas maqsadı, onı qırımtatar cemaatçılığının faal azası olğanı içün qorquzmaqtır.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, milliy areket iştirakçisini «Aqmescit-Lvov» treninden alıp tüşürdiler, ve nasıldır kamerağa qapattılar. Sıñırcılarnıñ Özenbaşnı yaqalamağa sebepleri yoq, onı özleri ayttılar.
Qurultaynıñ teftiş komissiyası reisniñ sözlerine köre, o Lvovğa kete edi, anda qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve halq deputatı Refat Çubarov ile körüşmek kerek edi.


text:
Ğadellek tügäräge
Global' perspektiva 40
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması
Uzğan atnada N’yu-Yorkta BMOnıň 73nçe Ğomüm şurasında dönya liderları oçraştı. AQŞ ilbaşı Trampnıň globalläşügä qarşı buluın açıqlawı, Franŝiya däwlät başlığı Makronnıň Trampka cawap birer şikelle global’ xezmättäşlek yaqlı buluı, Törkiyä ilbaşı Ärdoğannıň “Dönya 5tän zurraq” süzläre häm ğadellekkä çaqıruı, Yaňa Zelandiya prem’yer-ministrı Bayan Ardernnıň Ğomüm şurağa 3 aylıq bäbiye belän kilüe istä qaldı.
Bu yazmamda liderlar oçraşuında bulğannar tügel, ä Törkiyä ilbaşınıň ğadelekkä çaqıruına tuqtalıp uzarğa telim. Ärdoğan törek İslam ğadäte yäisä süze bulğan ğadellek tügärägen xäterlätep, global’ däräcädäge ğadellek yuqlığına iğtibarnı cälep itte. Ärdoğan tübändägeçä citkerde:
“Śivilizaŝiyabezdä ğadellek tügäräge dip äytelgän cämğiyät’, xoquq, däwlät citäkçelege, däwlät köçe, iqtisad häm ğadellek arasındağı mönäsäbätneň iň döres räweştä qorılıp, êşlätelüen nigez itep aluçı tügäräk bar. Barısı da ber-bersenä bäyle bulğan bu çılbırları bügenge köndä şaqtıy urında yuqqa çıqqan. Bügen dönyabıznıň säyäsi, soŝial’ häm iqtisadi totrıqsızlıq êçendä buluınıň säbäbe bu. Barıbıznıň da xozurlı häm imin kiläçäge öçen keşelekneň ğadellek êzlänüe belän başlanuçı köräşen ğadellekne urnaştırıp, tögälländerergä mäcbür bez. Bügen dönyanıň iň bay 62 keşeseneň mal-mölkäte dönyadağı keşelärneň yartısına turı kilä ikän, monda problema bar dimäk.”
Xörmätle Ärdoğannı tağın da yaxşı aňlar öçen başta könbatıştağı global’ qimmätlärgä qarağan täraqqıyätlärgä tuqtap uzarğa kiräk. 2nçe Bötendönya suğışınnan soň keşe xoquqları, bäysezlek, tiňlek kebek aň-fikerlärgä östenlek birgän könbatış bügenge köndä alardan çitläşä bara. Könbatış illärendä qaçaqlar, möselmannarğa qarata başqarıluçı ğadelsezleklär normal’ xäl kebek. Rasaçı partiyalärneň tawışların arttıruları häm koaliŝiya bularaq xaqimiyätne büleşüläre belän çit il keşelärenä qarata näfrätle süzlär problema kebek kürenmi başladı. Qayber könbatış illärendä barı tik qaçaqlarğa qarşı bulğan partiyalär genä xaqimiyätkä kilä ala. Awrupa Berlege illäre qaçaqlar mäs’äläsenä barı tik çik buyı iminlege cähatennän qarıy häm bu maqsat belän armiya qora. Qaçaqlar sıyınğan illärdä ülsä yäisä Törkiyä kebek keşelek wöcdanı bulğan illärdä qalsa, könbatış öçen bernindi problema qalmıy. Global’ keşelek qimmätlärne kübräk könbatışta yaqlarğa tiyeşlär.
Törkiyä cähatennän küz salğanda ışanuıbıznıň, ŝivilizaŝiyabezneň, tarixıbıznıň da töp qimmäte häm aň-fikere - ğadellekter. Ğadellekkä bäysezlek häm tiňlek xas. Barlıq mäxkämälärebezdä “Ğadellek – tärtip nigeze” dip yazılğan. Ğadellek dairäse - ğadellek belän başlanıp, ğadellek belän tögällänüçe säyäsi, ictimaği, xärbi, matdi, säwdädäge, iqtisadi tärtipneň oyışqan räweşeder.
Yusuf Has Xacib 1069 yılda “Kutadgu Bilig”tä, Kınalızadä Ali äfände 1564tä yazğan Äxlaqi Alaidä häm Törek İslam tradiŝiyaseneň şaqtıy möhim äsärendä ğadellek tügäräge turında süz bara. Yolabızdağı barnärsäneň nigezendä ğadellekneň yatuı, ul urnaştırılmağan oçraqta däwlät häm milek turında süzneň bara almawına, xalıqnıň da bäxetle bulmawına ışanu ğadellek tügäräge. Ğadellek tügärägendä dönya häm ildäge tärtip ğadellek belän başlanıp, ğadellek belän tögällänüçe keçkenä tügäräklärgä oxşatıla. Dönya tınıçlığın häm däwlät tärtiben täêmin itüçe närsä berençe tügäräktäge ğadellek bulıp tora. İkençe tügäräktä dönya diwarı däwlät bulğan baqçağa oxşatıla. 3nçesendä däwlät xoquqı. 4nçedä xökemdar bulmıyça xoquqnıň saqlanılmayaçağı açıqlana. 5nçe tügäräktä armiya bulmıyça xökemdarnıň däwlätkä iyä bula almayacağı belderelä. İkençe tügäräktä isä mal (salım) bulmıyça ğaskärineň cıyıla alınmayacağı, malnı xalıqnıň cıyaçağı äytelä. Soňğı tügäräktä isä yänä ğadellek urın ala. Çönki salım tüli aluı öçen kereme bulırğa tiyeşle xalıqnı citäkçelekkä itağät’ itterüçe närsä ğadellekter. Şäyex Ädäbalineň “keşene yäşät ki, däwlät yäşäsen” süze keşe-ğadellek-däwlät mönäsäbäteneň nigeze bulıp tora.
Bügenge köndä global’ tärtip citdi räweştä tikşerelä ikän, Xörmätle Ärdoğan yış räweştä assızıqlağan kebek BMOnıň aşığıç räweştä qabat oyışuına ixtıyac bar ikän, bernindi cawaplılıqları bulmağan xäldä ğayepsez keşelär qabul itelmägängä qitğadan qitğağa yöri ikän, bu tärtip bolay däwam itä almıy. Çarasızlıqtan ülem qoçağına qaldırılğan bäbilär, ğayebegez nida ide dip soralsa, yaňğırayaçaq cawap keşelek häm barıbız öçen dä bik oyat bulmasmı soň? Törkiyä ilbaşınıň ğadellekkä basım yasawı könbatışnı da qotqarunı maqsat itüçe çaqırudır.
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Ali Hamzin emin ki, cumaertesi künü, iyülniñ 5-de, «Rossiya 1» telekanalında Mustafa Cemilev aqqında kösterilgen film müellifleri eñ evelâ Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinniñ adı-sanına zarar ketirdiler.
Bunı o, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Er bir reberniñ etrafında olğanı kibi, onıñ (Putinniñ – muarrir) etrafında da belli bir adamlar bar. Menimce, bu film prezidentniñ özüne ait. Ne içün? Çünki anda Mustafa ağanı dolandırıcı, hırsız dep adladılar. Ve biz şimdi bu filmniñ müellifleri yañı bir şeyni aydınlattılar, dep tüşünmek kerek ekenmiz ve ğarip Vladimir Putin mart ayında telefon subetinde Mustafa ağa   dep muracaat etkende, bir şey bilmegen eken», – dep tüşüne Meclis vekili.
Ali Hamzinniñ fikirince, «Mustafa Cemilevniñ gizli ayatı» filminiñ müellifleri, eñ evelâ, Putinniñ adı-sanını yamanladılar.
«Bu Şarqtaki vaziyetnen bağlı, – dep qoşa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası. – Şimdi anda bir çoq insan vaziyet kerginligini añlağan Putinniñ mevamınen memnün degil. O, Federatsiya Şurasını Ukrainağa ordu kirsetilmesi aqqında qanunnı lâğu etmege çağırdı, o, bazı bir adımlarnı ata ki, artıq onıñ etrafında olğan bazı adamlar bile Putinni begenmey. Onıñ içün olar Cemilev vastasınen Putin tarafına leke attılar. Mustafa ağa ise öyle de Mustafa ağa olıp qaldı».
«Rossiya 1» telekanalı qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev aqqında «Mustafa Cemilevniñ gizli ayatı» filmini çıqardı ve kösterdi. Film treylerine köre, film müellifleri Mustafa Cemilevniñ «gizli ayatı» aqqında «Qırım Devlet şurasınıñ» deputatı, Regionlar firqası cedveli boyunca Qırım parlamentine saylanğan Edip Gafarov, Qırım «baş naziriniñ muavini» Ruslan Balbek, «Milli Firqa» teşkilâtınıñ lideri Vasvi Abduraimov, em de Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya ile subetleşeler.


text:
Rusiye nezareti altındaki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi mayısnıñ 18 cumaaqşamı künü bir kün evel qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününe bağışlanğan tedbirniñ iştirakçisi olğan 19 yaşındaki Seytasan Asanov mahkeme etilecek. Bu aqta «Qırım birdemligi» teşkilâtı haber ete.
Haber etilgenine köre, adliyeci Edem Semedlâyev mayısnıñ 18-zi sabasına qadar Asanov bulunğan politsiya bölügine kirsetilmegen.
Mayısnıñ 17-nde aqşam Aqmescit rayonınıñ qırımtatarlar kütleviy yaşağan Aq-Meçit Camide qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününe bağışlanğan – «Qalbiñde ateş yaq» - aktsiyası ötkergen qırımlılar tutulıp alınğan edi. Tutulğan ve arasında çağına yetmegen balalar olğan yigirmige yaqın insan beş dane politsiya maşnasınen Aqmescit rayon politsiya idarelerine dağıtıldı.
Daa soñra tutulğan şahıslarnıñ bazılarından izaatnameler, parmaq izleri ve DNK nümüneleri alınğan soñ qoyıp yiberildi.
Qırımdan qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanlarını añma künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180


text:
Yazıcı Faks Fotokopi yedek parça
Samsung Hp Canon Xerox Lexmark Oki Epson Panasonic Brother
Yazıcı ve Fotokopi makinelerinin Yedek parçaları
- Drum ünitesi
- Anakartlar
- Power kartlar
- Dişli grupları
- Paper feed kağıt çekici
- Fuser ünit - Fırın ünitesi
- Scanner üniteleri - Tarayıcı
- Laser üniteleri Okuyucu ünite
- Pres roller Alt merdane
- Upper Roller Üst merdane
- Chip - veri entegresi
- İmaj ünitesi - Dram üniteleri
Ankara Yazıcı servisi
-
Samsung Fotokopi servisi Canon Fotokopi servisi Oki Fotokopi servisi Hp Fotokopi servisi Xerox Fotokopi servisi Panasonic Fotokopi Servisi Brother Yazıcı tamiri Lexmark Yazıcı tamiri Epson Projeksiyon servisi Acer Projeksiyon servisi Balgat yazıcı servisi Balgat Toner dolumu Benq Projeksiyon servisi Çankaya Yazıcı tamiri Canon Projeksiyon servisi Canon yazıcı tamiri Çukurambar toner dolum Çukurambar yazıcı tamiri Dikmen toner dolumu Dikmen Xerox servisi Dikmen yazıcı tamiri Epson Projeksiyon tamiri Epson Fotokopi tamiri Epson Yazıcı servisi Faks tamiri Ankara Fotokopi tamiri Ankara Gestetner Fotokopi Servisi Hitachi Projeksiyon Servisi Hp Teknik servis Hp Yazıcı servisi İnfocus Projeksiyon servisi İnfotech Projeksiyon tamiri Kızılay Yazıcı tamircisi Konica Fotokopi tamiri Minolta Fotokopi tamiri Kyocera Fotokopi tamiri Lg Mitsubishi Projeksiyon tamiri Nashuatec Fotokopi tamiri Oki Olivetti Fotokopi Tamiri Optama Projeksiyon Tamiri Oveçler Toner dolumu Oveçler Yazıcı tamiri Projeksiyon tamir servisi Ankara RexRotary Fotokopi tamiri Ricoh Fotokopi tamiri Samsung Projeksiyon tamiri Samsung Yazıcı tamiri Sharp Fotokopi tamiri Sharp Projeksiyon tamiri Sony Projeksiyon Tamiri Yazıcı teknik Servisi Toner Garanti Toner Dolum Ankara Kartuş Dolum Ankara Toshiba Fotokopi servisi Toshiba Projeksiyon tamiri Utax Fotokopi tamiri Viewsonic Projeksiyon tamiri Xerox Fotokopi tamiri Xerox Yazıcı tamiri Ankara Yazıcı servisi Yazıcı Teknik servis Yazıcı ve Fotokopi makinası Yedek parçaları.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda «Krım SOS» cemaat teşebbüsi saytına kiriş blok etildi. Teşkilâtnıñ tesisçilerinden biri Alim Aliyevniñ bildirgenine köre, bu aqta avgust 5-te aqşam belli oldı.
«Yarımadanıñ çeşit köşelerinden krymsos.com saifesine kirgen qullanıcılar soratılğan resursqa kiriş sıñırlı olğanı aqqında beyanatnı köre. Bunen beraber, yasaqlanğan saytlar resmiy cedvelinde krymsos.com saytı şimdi yoq», – dep bildire «Krım SOS» haber resursı Qiriminfo.
Provayder sıñırlanmanıñ eki tahmin etilgen sebepni bildire: ağ adresinde Rusiye Federatsiyasında tarqatılması yasaq olğan malümat bar ve mahkeme qararınen ya da Rusiye qanunlarınen belgilengen diger sebeplerden.
Avgust 1-de Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qısmen blok etildi. Bir sıra provayderler saytqa kirişni blok etti. Avgust 2-de yarımadada «Çernomorka», «ATR», «Sobıtiya Krıma» saytları blok etilip başladı. Bu saytlar yarımada regionlarınıñ çoqusında qısmen blok etile. Şimdiki vaqıtta Qırım.Aqiqat saytını Yaltada ve qomşu Rusiyede açmaq mümkün.
Rusiyeli Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Kremlge boysunğan yarımada prokuraturasınıñ vesiqalarına binaen blok etilgenini bildirdi.
«Krım SOS» cemaat teşebbüsi 2014 senesi fevral 27-de göñülliler tarafından Qırımda olıp keçken vaqialarnı operativ ve obyektiv şekilde bildirmek içün Facebook saifesi olaraq meydanğa ketirildi.
Bundan soñ teşkilât Qırım ve Donbasstan köçkenler içün yardım köstermege başladı. Teşkilât köçkenlerge içtimaiy ve uquqiy yardım köstere, Qırımdaki vaqialar aqqında haberdar ete, içtimaiy adaptatsiya programmaları, köçkenlerniñ yerli cemiyetleriniñ inkişafı, adliyeci leyhaları, mecburen köçken şahıslarnıñ mahkeme işleriniñ refaqatınen oğraşa.


text:
Käşmirdegi ataqtı Şrinagarğa kelgen sol bosqındardıñ arasında bir jılımdı ötkizdim. Olar Ortalıq Aziya topırağın mıñdağan jıldar boyı mekendep kele jatqan qazaq halqınıñ ökilderi eken.
Meni qonaq etken qaysar ruhtı üy ieleri kommunistik bilikten qaşıp, Qıtaydağı Şıñjañ provinciyasınan qonıs audarğan, attıñ jalında ösken köşpendilerdiñ wrpaqtarı edi.
Äyelim ekeumiz qasireti men qasieti birdey wlı köş jolındağı osı halıqtıñ jaqın dosına aynaldıq. Wzaq jolğa Şıñjañnan 4000 üy şıqqan eken, solardıñ 350-i ğana Käşmirge jetipti.
KÄŞMİRDEGİ ÖMİR. Immigranttardıñ tağdırı şeşilgenge deyin Käşmir biligi qayırımdılıq körsetip, olardı Djelam özeni jağasındağı bekiniske panalattı.
Bastarındağı qasiretke qaramastan, qazaqtardıñ wnjırğası tüsken joq. Bizdi qwşaq jaya qarsı aldı, uaqıt öte kele bir-birimizge bauır basıp kettik. Olarmen etene aralasıp, qazaq tilin üyrengen twñğış amerikalıq, bälkim, men bolarmın.
Jazda olar Şrinagar qalasınıñ ıstığı men şañınan qaşıp, jaylauğa köşti. Käşmirden uaqıtşa miniske alğan attarımen tau etegindegi jaylauğa jetip jayğasıp, raqattana uaqıt ötkizdik.
«Tyan'-Şan'dağı jaylauımızğa wqsaydı eken», – deydi ru kösemi Qalibek. Baurayı kökoray şalğın, añğarlarınan sıldırlap, käusar möldir bwlaq aqqan, tösi şırşalı-arşalı ormanmen kömkerilip, wşar basına appaq qardan malaqay kigen keremet jer.
Jaz jaylauğa şıqqanda qazaqtar bir jeñildep qaladı eken! Tabiğattıñ üyrenşikti swlu tirşiligine qayta oralıp, bir-birimen qaljıñdasıp, külip-oynap märe-säre bop jatır. Jaqında ğana körgen auırtpalıqtarı bir sätke wmıt bolğanday.
Jaylauda – Qalibektiñ kiiz üyindemin. Jañbırlı künderdiñ birinde ol Swltan Şärip degen rubasını jäne tağı birneşe igi jaqsılardı üyine äñgime-düken qwrıp, ötken künderdi eske aluğa şaqırdı.
Bir top qazaq jigitteri ortadağı tütini bwrqırağan oşaqtı aynala otırdı. Bastarında añ terisimen ädiptelip, kök, qızıl, keybirinde külgin jibekpen kömkerilgen şoşaqay tımaq.
Wzın tondarınıñ eteginiñ astınan jwmsaq etikteri jıltıraydı. Biri maldas qwrıp, keybiri qızıl kilemge jantayğan jas jigitter bir-birimen qaljıñdasıp, aldarındağı mol da semiz etti alaqandarımen toltıra asauda.
Äyelder şını ıdısqa şay jäne kilegey qwyıp berude. (Käşmirde köşpendilerdiñ susını – qımızdı tabu qiın). Mağan qonaq retinde qwrmet körsetilip, ağaş tegenege salınğan qoydıñ bası tartıldı. Asqa bata jasalğannan keyin ru kösemi ettiñ eñ sıylı jerin kesip alıp, aldıma qoydı.
QAZAQ – KEÑ TARAĞAN HALIQ. Bwlar kimder? Olardı tuğan jerinen bezuge mäjbür etken qanday sayasat?
Türkitektes bügingi qazaqtardıñ deni Qazaq Keñestik Socialistik Respublikasında twradı. Qıtaydan Kaspiy teñizine deyin sozılatın bwl aumaqtı birneşe million qazaq mekendeydi.
Büginde qazaqtardıñ köşpendi taypaları batıs Qıtaydıñ Şıñjañ provinciyasındağı halıqtıñ on payızın qwraydı. Jer aumağı Tehastan eki jarım ese ülken, al halıq sanı Tehastıñ jartısınday ğana bolatın şöleyt Şıñjañ 1949 jılı Qıtay kommunistik biliginiñ qolastına kirdi. Bostandığına qater töngen köp qazaq kommunistik bilikke bağınğannan göri basqa jerge köşip ketudi jön kördi.
Şıñjañ qazaqtarınıñ quğın-sürginde jürgeninen men 1951 jılğa deyin habarsız edim. Sol küzde, Garvardta oqıp jürgen kezde Batıs Qıtaydıñ kommunistik biliginen qaşıp, Käşmirge kelgen qazaqtar turalı jazılğan maqalağa tap boldım.
Bwl jerde özim üşin eki mümkindik boldı. Birinşisi – qoğamdıq qarım-qatınastar salasındağı doktorlıq dissertaciyamdı mwsılman elin mısalğa alıp zertteu bolsa, ekinşisi – quğın-sürgindi basınan ötkizgen jandardıñ aytqanın öz auzınan estu.
Bosqındardıñ Käşmir astanası Şrinagarğa kelgenine tört-aq ay bolğanda men Qalibektiñ üyinde, qazaqtıñ sol bir batırımen dostıq ım-işaramen jäne üyrengen birneşe sözben tüsinisip otırdım.
SERGELDEÑGE TÜSKEN ÖMİR – AY . . . Jaylauda – kiiz üydi töpelep jatqan jañbırda Swltan Şäripti tıñdap otırmız.
Ol şay qwyılğan keseme bir tüyir sarı maydı salıp jiberip: «Barıs jılınıñ basında Janımhan men Ospan batır bizdi Şığıs Tyan'-Şan'dağı Barkölge ülken jiınğa şaqırdı. Kommunister biliktiñ tizginin mıqtap wstağan şaq. Basşılarımız qay joldı tañdaudı şeşu kerektin», – dep söz bastadı.
1949-50 jıldıñ küzi men qısın qazaqtar kommunistermen wzaq ta, qiın kelissözder jürgizumen ötkizdi. Olar kommunisterden din bostandığın, salt-dästürlerdiñ saqtaluın jäne Şıñjañ jerinde öz erikterimen qonıs audaru qwqığınıñ saqtaluın talap etken bolatın. Biraq jaña bilik qazaqtardıñ bası birigip ketuinen qorqıp, oğan jol bermeuge tırıstı.
Qazaqtardıñ köbi Barköl keñesine qatısu üşin wzaq jol jürip keldi. Qısqı boranda maldıñ köbi qırılıp qaldı. Qozdap jatqan qoylardı jılı jerge aparu mümkin bolmadı. Bwl qazaqtar üşin «qar tösenip, mwz jastanğan» zobalañ şaq edi.
1950 jıldıñ naurızına deyingi halıq twrmısı jaqsı-twğın. Äli qarı erip ülgermegen keñ jazıqqa mıñdağan el kep qonıstanatın. Wldarı äkeleriniñ şañırağına qoñsı qonıp, şaqırımdarğa camaladay bop kiiz üy tigiletin.
Swltan Şäriptiñ auılında, kem degende, 15 000 kisi, 60 000 qoy, 12 000 jılqı, 7000 bas iri qara jäne mıñnan astam tüye bolatın. Barıs jılınıñ 28 naurızında mıñğa juıq ru aqsaqaldarı tuğan jer – altın besigin tastap, oñtüstiktegi Ündistanğa köşuge bel budı.
Bir aptadan keyin keñes Qazaq avtonomiyalıq memleketin qwrıp, Janımhandı – elbasşı, al Ospan batırdı qolbasşı retinde tağayındadı. Eki basşı da bilik basında wzaq bola almadı, dünieden erte ozdı.
Barköldegi är üy, är azamat, är ana, är bala wlt retinde ıdırap ketu qaupin sezdi. Alayda qazaqtar wlttıq bolmıs pen kündelikti ädet-ğwrıptarğa berik edi. Eresekter mal baqtı, qarttar olardıñ tileuin tiledi, al balalar oyın qudı – bäri ädettegidey jürip jattı.
Säuirdiñ ortasında Barköldegi auılğa ayaq astınan kommunister basa köktep kirdi. Mwzday qarulanğan äsker äyelder men balalarğa tezdetip üylerin jığıp, malın aydap, tauğa ketuine bwyrıq berdi.
Özderinen küşi basım jauğa eti üyrenip qalğan qazaqtar üşin bwl eşqanday ürey tuğızğan joq. Wrandağan batırlar özderin ayamay, jauğa barınşa qarsılıq körsetti. Qazaq mergenderi «bir oq wşsa – bir dwşpan joq» deydi. Biraq jaña qaru-jaraqpen qarulanğan jaudı jeñu mümkin emes edi. Jüzdegen qazaq mert boldı.
Bir kezde kösemderdiñ «Jänibek!» degen wra nı estildi. Jänibek – osı rulardıñ bwrınğı ötken batırınıñ atı. «Şepti bwzıñdar da, qaşıñdar!». Bärinen ayırılğan, älsiregen, ıza kernegen halıq oñtüstikke qaray jöñkildi.
Swltan Şäriptiñ aytuınşa, Barköldegi 15 000 adamnıñ 12 600-ı ölip, twtqınğa tüsip, habarsız ketti. Birazı tau-tastıñ arasına kirip jan saqtadı. Olar äli de sol jerlerde tığılıp jürui mümkin.
İz-tüssiz ketkenderdiñ işinde qazaqtıñ jaña basşısı Janımhan da bar bolatın. Ol Qıtay kommunisterimen Pey Şanda (Soltüstik taular) bolğan qaqtığısta twtqınğa tüsti. Sosın onı asığıs Ürimşige aparıp, 1951 jıldıñ aqpanında ölim jazasına kesti. Eki ay öte qazaqtardıñ ekinşi qolbasşısı Ospan batırdı da solay «ayıptap», azaptap öltirdi.
JARAQATTI JAZĞAN QWLINNIÑ İŞEK – QARNI. Ol qaqtığısta jeti-aq adam aman qaldı: olardıñ işinde Janımhannıñ eki balası Mäjit pen Dälelhan bar. Şayqas barısında Dälelhan jaralanıp, basqalardan adasıp qaldı. Artınan Mäjit men ataqtı Nwrğojay batır onı taudan tauıp aldı.
«Bauırım auır jaraqattanıp qalğan edi, Nwrğojay batır bir qwlındı soyıp, onıñ işek-qarnımen Dälelhannıñ jarasın oradı. Qwlınnıñ işek-qarnı maylı bolğandıqtan, aram qandı sorıp aladı. Küş jinap alu üşin biz de qwlınnıñ etin jedik. Ol – qazaqtar üşin jeñsik as», – dep eske aladı Mäjit.
Aman qalğandar amalın tauıp bosqındarğa qosıldı. Ospan batır, Swltan Şärip jäne Dälelhannıñ basşılığımen Qara Nordıñ janındağı Gan'su provinciyasına jetti.
Olar qalıñ dualmen qorşalğan Dun'huan qalasınan 19 şaqırım jerdegi Mıñ Budda qasietti üñgirlerinen ötti. Ol jerde eki şaqırımday jer aumağında aranıñ wyasınday bolıp işinde türli freskalar men müsinderi bar 500 üñgir ornalasqan.
Dun'huannıñ oñtüstiginde barköldik bosqındar bölek ketti. Ospan batır Qananmbal mañındağı tauda qaludı jön kördi. «Bölinip qalğandar bizdi osınnan tabadı, kütemiz», – dedi Ospan batır.
Swltan Şärip pen Dälelhan qolbasşını özderimen birge oñtüstikke qaray jüruge ügittedi. Biraq Ospan batır öz şeşimin özgertpedi. Bwl olardıñ soñğı körisui edi.
MAL JÜRİSTİ BAYAULATTI. Bosqındar talay şaqırımdı artqa tastap, tau-tastardan, iesiz qu mekien daladan, birde kökoray şalğındardan, birde swrğılt qwmdardan ötip kele jattı. Mal bäseñ jüretindikten olar quğınşılardan alıs wzap kete almadı. Keyde kommunisterdiñ şağın toptarı şabuıldap twrdı. Bosqındardı atqa şeber mingendigi ğana qwtqarıp otırdı.
Şwraylı, qorğanuğa ıñğaylı jerlerge kelgende köş birneşe kün ayaldap, äldenip, tınıstap alatın. Mwnday kezde kündelikti tirlik bwl eldiñ üyrenip qalğanınan säl erekşe bolatın.
Äyelder men qızdar at-tüyelerdegi jükterdi tüsirip, qwrğaq jerge demde kiiz üyler tigiletin.
Qazaqtıñ kiiz üyi dala tirşiligine keremet jımdasadı. Ol qıstıñ saqıldağan sarı ayazı men jazdıñ şiliñgir ıstığınan, jauın-şaşınnan jaqsı qorğaydı.
Üydiñ işine ilingen şımıldıqtar twrğındardıñ ärqaysınıñ öz orın körsetip twradı. Qalibek sındı kösem tünde ayu terisi töselgen eki körpesi bar keñ tösekte demaladı. Basına ülken qws jastıq jastanadı.
Negizinde, mwsılman dästüri boyınşa, qazaqerkeginiñ tört äyelge deyin aluına boladı, alayda jağdayı tömen adam bir ğana äyel aluğa şaması jetedi. Qalibektiñ üş äyeli, kömekşisiniñ jäne Swltan Şäriptiñ ekiden äyeli bar. Balaları eki jılğa sozılğan köş kezinde düniege keldi.
Sonımen, qabırğanı qayıstırğan tağdırdıñ qiındığına, jau şapqınşılığına qaramastan, el öziniñ oñtüstikke qaray bastağan saparın jalğastıra berdi. Endi olar aptap ıstıq, köz aşırmay qwm suırğan jel men su tapşılığına kez keldi.
Olar aldımen Mahayğa, odan soñ batıstağı Gäsköl men Temirlikke qaray jürdi. Rubasılar bwl jerde köp jıl boyı tirşilik etip kele jatqan Qwsayın täyjini tauıp aldı. Olar ayırılğan maldarınıñ ornın Qwsayın qolınan kelgeninşe toltırıp bererine senimdi edi.
Sol kezde Temirlikke meniñ dosıma aynalğan Qalibektiñ bastamasımen elu şaqtı üy qazaq keldi. Ürimşi aynalasındağı jaylaularda mal soñında jürgen olar Barkölde bolğan swmdıqtı estipti. Rubasılar halqın tez arada Tyan'-Şannan oñtüstikke qaray köşirdi. Olardıñ da maqsatı Qwsayın Täyjiniñ elimen kezdesu boldı.
Dwşpannıñ şabuılımen, jağdaydıñ qiındığımen kürese otırıp Qalibektiñ köşken eliniñ körgen qorlığı Swltan Şärip pen Dälelhannıñ şığısta körgeninen de asıp tüsti. Jazbalarımda Qalibektiñ kömekşisi Hamzanıñ Takla-Makannıñ şığıs şetindegi Lop Nor şölinen ötkendigi turalı estelikteri bar.
Hamza: «Karta bolmağandıqtan biz Lop Norğa aparatın özendi boylay jürdik», – dep eske aladı. Biz ötken töbelerde adam men mal süyekteri şaşılıp jattı. Aramızdağılardıñ köbi bizdiñ de tağdırımız sonday boladı dep qayğılandı. Biraq olarğa ölim bizdiñ emes, dwşpandarımızdıñ tağdırı ekendigin ayttım. «Alğa qarayıq ta, Allağa senip jolımızdı jalğastırayıq», – dedim.
BWLAQ PA, TWZAQ PA? Hamza äñgimesin äri qaray jalğastırdı: «Qısta, şöl daladan ötip bara jatıp borağan qar, qwmmen arpalıstıq. Kommunister bizdi qolğa tüsiretin twzaq retinde qoldanatın şığar dep qorqıp, su közderine jolamaudı jön kördik. Al kişkentay qwdıqtardağı su qatıp qalğan bolatın. Mwzdı jarıp, eritip işip, özimizben birge mwz kesekterin alıp jüretin edik».
Keybireuler bizden ajırap, adasıp, mwz da taba almay qaldı. Basında malınıñ sütin işti. Keybiri iri qara men qoyın soyıp, qanın işti. Sonda da köp adam qırıldı. Jeti künnen keyin Qwsayın Täyjiniñ adamdarın kezdestirdik. Halıq märe-säre bop quanıp, bir-birine tartu jasastı».
Qwsayın Täyji Temirlikke jetkende Qalibek pen basqa rubasılarğa jılqı, tüye, qoy, iri qara bölip berdi. Biraq Qalibek onı sıylıq retinde qabıldağısı kelmedi. Qwsayın Täyjiniñ bergen jaqsı attarı men tüyeleri üşin, oğan özinde qalğan qoyların ayırbasqa berudi jön kördi.
Qazaqtarda jılqı satudıñ özindik dästüri bar eken. Qalibek pen Qwsayın Täyji ayırbasqa qoyılğan maldı tolığımen qarap, bağalap, deldalğa jügindi. Deldal wzın jeñ işine bireuiniñ oñ qolın, bireuiniñ sol qolın tığıp wstap eki kösemniñ ortasına otırdı.
Sausaqtarınıñ qimılı arqılı Qalibek öz şartın bildirdi, deldal bwl wsınıstı Qwsayın Täyjige däl solay jetkizdi. Ol öz oyın da däl solay bildirdi. Sauda osılay jürdi, üşeui de tis jarmay, ündemey oylanıp otırdı. Qazaqtar bwl saudanı oñaylatıp, asıra maqtaudıñ, köp söyleudiñ aldın aladı dep senedi. Sauda ayaqtalğan soñ Qalibek pen Qwsayın Täyji jaynamazdarın äkeldi de, qwbılağa qarap, qarttarmen birge ekindi namazına jığıldı. Al jastar er-toqımdarın äzirley bastadı.
Birazdan keyin bir top attı jigit kökpar tartısuğa kiristi. Serkeni arı tartıp, beri tartıp talasıp jür. Bir şette balalar «qızböri» oynap jatır. Bir bala qasqırdıñ basına wqsas baskiim kiip, qatardıñ eñ soñında twrğan balanı tartıp äketuge tırısadı.
Qazaqtıñ er balaları altı-jeti jasqa tolğanğa deyin jasırınbaq, soqırteke nemese «Han jaqsı ma?» degen qol şapalaqtaytın oyın oynaydı. Sadaqpen tışqan aulaydı. Osı jasta qazaqtıñ wl-qızdarı kişigirim er-toqımğa qonıp, atqa minudi üyrenedi.
Swltan Şärip pen Dälelhan bastağan bir top bosqın 1950-51 jıldıñ qısında Täjinorğa köşip ketti. Al Qalibek öz adamdarımen Temirlik mañında qaldı.
«Jaz – jwmaq, qıs – tozaq», – deydi qazaq mäteli. Jwt kezinde nemese qıstıñ boranı men qıtımır ayazında köp mal qırılıp qaladı.
Täjinorda ötkizgen qıstıñ birinde jerdi kök tayğaq mwz qwrsap tastadı, jwrt özi de azayıp qalğan maldıñ köbin soyuğa mäjbür boldı. Bwl ayaq astınan ettiñ tım köbeyip ketuine alıp keldi. El üy-üydi aralap, et taratıp ketti.
TOQŞILIQTAN KEYİNGİ JOQŞILIQ. Azaptı künder de keldi. Jwrt tek şay işip, qwrt jedi, keyde tarınıñ talqanın talğajau etti. Birde – qwt, birde – jwt, birde – aş, birde – toq – qazaqtıñ köbi osılay tirşilik etip keledi. Jaqsılıq pen jamandıq, köteriñki köñil küy men jabırqau künder bir-birimen almasıp kep twradı.
Aşarşılıqpen küresu maqsatında Şıñjañ qazaqtarı birdi-ekili eginşilikpen aynalıstı. Olar jıl mausımına baylanıstı ıñğaylı jayılımdarğa meken auıstırıp, negizinen malşılıqtı käsip etti.
Qıstauları ädette ıqtasın alqaptarda nemese tau etegindegi ormandı jerlerde boladı. Qar erip, köktem şığa bastağanda tau bauraylarındağı şüygindi şalğındarğa qaray köterilip, kökteude otıradı, sol jerden jaylauğa köşip ketedi.
Tamız nemese qırküyek aylarında birneşe üy malın birigip bağadı. Qoyların qırqıp, qwrttarın keptirip, soğımğa soyılatın maldı dayındap bolğannan keyin, olar aqırındap qıstauğa köşedi. Ol jerde kiiz üylerin jiıstırıp, janında qaşası bar böreneden jasalğan üylerde twradı.
Täjinarnordıñ suığında qoldarı bos uaqıtta, alda ne kütip twr eken dep bolaşaqtı boljay bastadı.
Mwsılman bolsa da, qazaqtar ırımşıl halıq. 1950-51 jıldıñ sol bir qiın qısında olar qoydıñ jauırının örtep, sonda tüsken sızıqtarğa qarap, alda ne kütip twrğanın boljaytın balgerge de talay jügindi.
Keleşekti boljaudıñ qwralı retinde qoydıñ qatıp qalğan qwmalağı da paydalanıladı. Qwmalaqtardı üşke bölip qatarınan tizip qoyıp, soğan qarap otırıp kimge qonaq keletinin, qanday oqiğa bolatının, isterine kim kedergi jasap jatqanın jäne özge de närselerdi boljap otıradı. Balgerlikpen qabiletti kisiler aynalısadı. Keyde, baqsılar basqalarğa bayqatpay äruaqtardı şaqırıp, solardıñ kömegimen de bolaşaqtı boljap otıratın. Dinbasıları bwl äreketke qattı qınjılatın edi. Biraq qaytken künde de, bal aştıru halıqtıñ dini nanımınıñ bir böligi bop keledi.
Nwrğojay batır Käşmirdegi qazaqtarğa eñ tanımal kisi. Ol jılı jüzdi, qaljıñbas, baysaldı äri salmaqtı, bärine dostıq qöñil tanıtadı. Şayqasta tülkidey aylaker, arıstanday qayrattı.
Sonımen qatar, Nwrğojay batır sıylı baqsı edi. «Edi» deytin sebebim, birneşe ay bwrın onı kezdestirgenimde ol baqsılıqtı qoyğanday bop körindi. Tüsinuimşe, ol Käşmirdey mwsılmandar köp twratın jerde külkige qalmau üşin tastağan tärizdi.
QASQIR JINDI ŞAQIRU. Bir küni, Şrinagardağı jaylauda men Nwrğojay batırdıñ bir jas balanıñ boyına qonğan jındı quıp şıqqanın kördim.
Bala kiizdiñ üstinde jattı, al jan-jağında onıñ tuıstarı men jınnıñ şığarıluın körgisi kelgen adamdar jiıldı. Nwrğojay batır dombırasın sabalap, at üstinde şauıp jürdi. Birneşe ret aynalğannan keyin ol attan sekirip tüsti de, dombırasın şetke qaray itere sala, balanıñ işine kirip alğan jındı şaqıra bastadı:
«Şaqıramın, şaqıramın,
kök qasqırdı şaqıramın.
Kel degende kel!
Ülken tau kişi taudıñ tübine tüsti!
Tiliñdi şığar, qayta jap.
Köziñdi alart qaytalap!»
Aynala twrğan dombıraşılar Nwrğojay batırdıñ sözderine qosılğanday dombırasınıñ şanağın sabalap twrdı. Jınnıñ bar ekeni belgili bolğanda eki kömekşi orındarınan atıp twrıp, Nwrğojay batırdıñ belin arqanmen oray bastadı. Arqannıñ arasına şıbıqtar tığıp, Nwrğojay batırdıñ denesi qısılğanşa bwray berdi. Bwl kezde Nwrğojay batır gipnozğa wşırağan tärizdi bolıp körindi. Arı-beri jügirip basın şayqap, eki qolın alğa qaray sozıp twra qaldı. Kömekşiler onı eki qolınan wstap alğan kezde Nwrğojay batır olarmen birge aynalıp otırıp, tüsiniksiz sözder ayta bastadı.
Biin jalğastıra otırıp, qolına balta aldı da boyına jın kirgen balağa qaray sermep, ürley berdi. Bwdan keyin ol balta basınıñ bir şetimen kökiregin küştep wra bastadı. Baltasın tastay sala, ottan şoq şığarıp auzına laqtırdı. Qıp-qızıl ıstıq temirdi jalağan kezde közderi aynalıp, denesi dirildep ketti. Mwnıñ bäri körinbey twrğan jınnıñ äreketterin qaytalau maqsatında jasalğan edi.
Qaumalap twrğan adamdar «Şaqabay! Şaqabay! Şaqabay!» (Şaqabay degen Nwrğojaydıñ batır atası eken) dep wrandadı.
Bwl jınnıñ balanıñ denesinen şıqqanın körsetetin äreket edi. Bwdan keyin baqsı jerge swlap tüsti.
Osınday äreketten keyin wzaq äri tereñ wyqığa batadı eken. Qasındağılar denesin uqalap, basın sipaladı. Bwnday räsimnen soñ ol belgili mölşerde may işui tiis, äytpese onıñ işinen qan ketip, qauipti dertke äkelui mümkin eken.
SÄTSİZ KÜN, MÜŞEL JAS. Qazaqtarda ata-babalarınan qalğan ırımdardı äli wstanatını bayqaladı. Olar ömirin 12 jıldıq ciklğa böledi. Ärbir jıldı januar atauımen ataydı. 25 jäne 37 jastı erekşe qauipti äri sätsiz dep esepteydi. Eger adam osı jastan aman şıqsa, kiimin tügel taratıp beredi. Bwnıñ sebebi keleşegin jaña kiimmen qarsı alğısı keledi.
Är otbası aptanıñ belgili bir künin sätsiz sanaydı. Bwl küni köşu turalı söz qozğauğa tıyım salınadı.
Köktemde birinşi ret kün kürkiregennen keyin äyelder dalağa şığıp, üydiñ sırtın ağaş qasıqpen wrıp şığadı. Bwdan aspanda jürgen jındar üyge jolamaydı dep senedi.
Qoyan jılınıñ basında (1951 jıl) kommunister Temirlik mañayında Qalibekke şabuıl wyımdastırdı. Jaudıñ qaruına toytarıs bere almağan ol halqın jinap, Tibetke qaray betteydi.
Aqpan ayında Täjinordağı qazaqtarğa Ospan batır twtqındalıp, Qalibek kommunisterdiñ soqqısına wşırağandığı turalı habar jetti. Kösemder tez arada kiiz üylerdi jıqtırdı da, Kunlun ötkelinen asıp, Tibet arqılı batısqa qaray qozğaldı. Allanıñ kömegimen Käşmirge jetip te qalarmız dep ümittendi.
Borandı Kunlun artta qalsa da, malğa şöp tabu qiınğa soqtı. Mal arıp-aşıp qırılıp jattı. Qazaqtardıñ nietine oray, bwl jerlerde añşılıqpen aynalısu mümkindigi boldı. Erkekter elik, böken jäne taueşki atıp äkeletin. Jelinbey qalğan etti ıstap nemese sürleytin. Jabayı añdardıñ tezegin otqa jağıp paydalandı.
ET JEYTİN JILQILAR. Alla jibergen tağı bir jaqsılıq, «qwlan» dep atalatın qoñır tüsti kişigirim jabayı jılqı boldı. Qazaqtar qwlandı attıñ üstinen atıp alatın. Eti dämdi äri qwnarlı.
Jas kösem Mäjittiñ aytuınşa, olar artılğan etti köşer aldında er-toqımına baylap aladı eken. Bir küni Mäjit atınıñ basın qayta-qayta bwrıp kele jatqanın bayqap qaladı. Bwnıñ sebebi toqımğa baylanğan ettiñ iisi eken. Atınıñ aş ekenin bilgen Mäjit toqtay salıp, etti jegizbekşi boldı. Basında at jegisi kelmey basın tartqanımen, Mäjit etti attıñ auzına küştep tıqtı.
«Söytip, men atıma et jeudi üyrettim. Bauırıma aytıp edim, «ol bwnı basqa attar men tüyelerge de üyretip köreyik» dedi. Söytip, attarımız ben tüyelerimiz äldensin dep et beretin boldıq».
Jolauşılardıñ tağı bir qasireti tau auruı boldı. Bwl auru onsız da älsirep qalğan qazaqtardı ölimge soqtırıp, jol jüruge jaramsız halge jetkizdi. Äsirese, Tibetke qaray taulı ötkelderde qiın boldı. Bwl aurudıñ bastapqı belgileri: bas auıradı, bas aynalıp, jürek aynidı. Onı emdeu üşin jasalğan em-domdar köbine nätijesiz boldı. Baqsınıñ jın şığaru räsiminen de eşteñe önbedi.
Keyde emşi qattı tırıssa, auru ayığıp ta ketetin. Auırğandardıñ biri baqsığa barıp, özin qwtqaruın ötingeni turalı aytıp bergen edi. Baqsı qolındağı ötkir qandauırmen adamnıñ samayındağı tamırlardıñ birin tilip, qanın ağızıptı. Sonda aqqan qoyu qara qan üş keseni toltıradı. Bwdan keyin ol därilik şöp pen matanı qoldanıp, jaranı orap tastaydı. Eki künnen keyin auru ayağınan twrıp ketedi.
On künnen keyin qazaqtar soltüstik jaqtan özderine qaray kele jatqan bir top adam men mal üyirin bayqadı. Bwl Qalibek pen onıñ ruınan qalğandar edi! Qayta kezdesken qazaqtardıñ quanışında şek bolmadı.
Keyin, qauipsizdik maqsatında birikken top qayta ajırap ketti. Dälelhan öz jwrtımen Qalibekke qosıldı, al Qwsayın Täyji men Swltan Şärip bölek ketti.
Qalibektiñ aytuınşa, Tibetti asu jolında onıñ eline jeti ret qarulı şabuıl jasalğan. Bwl saparda onıñ 42 adamı qaqtığısta, 22 adamı tau auruınan ölip, 9 adamı iz-tüzsiz joğalıp ketken eken. Bwğan qosa, Tyan'-Şan' men Käşmirdiñ arasında olar 3000 bas qoy, 200 iri qara, 73 jılqı jäne 145 tüyeden ayırılıptı.
BİR QUANIŞ, BİR QAYĞI. Säbidiñ düniege kelui, ölim, toy wzaq sapardıñ ajıramas böligine aynalğan edi. Quanış ne qayğı bolsın, ömir üşin tolassız kürestiñ işinde arqanı keñge salatın kezder de bolatın.
Qazaqtar wl men qızdı besikte atastırıp qoyadı. Onı «besik qwda» deydi. Ol taptıq märtebege baylanıstı, mäselen, bay baymen qwda boladı.
Europa dästürinde üylenu şığınınıñ basım böligi qalıñdıqtıñ äkesi tarapınan qarjılansa, qazaqtarda kerisinşe, jigittiñ äkesi qalıñdıqtıñ äkesine «qalıñmal» töleuge mindetti eken.
Qazaqtardıñ baylığı – jılqısınıñ sanında. Keybireuler 40 jılqığa deyin qalıñmal beredi. Sondıqtan, olar wldarımen qatar ädemi qızı bolğanın da qalaydı. Bwnıñ sebebi, wlı üşin bergen qalıñmaldıñ ornı qızın bergende qaytıp keletindiginen bolsa kerek.
Bir üy ekinşi üymen qız berisip, qız alısıp, qarsı qwdalassa, ol üyler qalıñmal bermey-aq qoya saladı.
Atastırıp qoyğan wl nemese qız üylenbey twrıp qaytıs bop ketken jağdayda qaytıs bolğan jigittiñ nemese qızdıñ tuıstarı öz aralarınan onıñ ornına basqa adam beredi. (Jigit pen qız äke jağınan jeti atağa deyin qandas tuıs bolmauı kerek).
Toy köşpen qatar kelgende dästürdiñ köbisin orındau mümkindigi bolmağandıqtan, olar qısqartılatın. Biraq qalıñdıqtı barınşa ädemi kiindiruge tırısadı. Dästür boyınşa, äyelder qızdıñ bas kiimine «üki» tağuğa kelgen jigitti şaşu şaşıp, qarsı aladı.
Molda jastardıñ nekesin jay räsimmen qiıp, Qwrannan ayat oqidı. Sodan soñ işine kümis zat salınğan kesege su qwyıp, onı ürlep, qız ben jigitke beredi. Qız ben jigit sudı işkennen keyin erli-zayıptı atanadı. Jigit pen qızdan keyin eki otbasınıñ müşeleri keseden su wrttaydı.
Toydıñ erekşe köñildi säti – eki qız ben eki jigittiñ än aytıp jarısuı. «Boyı wzın, nar twlğalı batırım», – dep bastaydı qızdıñ biri. «Bärinen de sen swlu», – dep jalğastıradı jigit. «Qwlağıñ men ayağıñ aqılıñnan ülken eken», – dep ekinşi qız qağıta bastaydı. «Köziñ qısıq, mwrnıñ pwşıq», – dep ekinşi jigit ala jöneledi.
Söytip, qızdar men jigitter bir-birimen aytısıp, köñil köteredi. Ol taraptardıñ biri söz taba almay şatasqanğa deyin sozıladı. Osılayşa aytıs barlığınıñ qıran-topan külkisimen ayaqtaladı.
Toyda jwrt türli oyın oynap, küres wyımdastırıp, bäyge jarısqa qatısadı, dombıranıñ kümbirlegen ırğağına bilep köñil köteredi.
Şıñjañnan köşu kezinde batırlıq körsetken tek sarbazdar ğana emes edi.
Bir küni, Şrinagardıñ jaylauında bir top adam maldas qwrıp alqa-qotan otırğan edik. Birneşe qız şette erkekterdiñ äñgimesin tıñdap otırdı. Kenet Qalibektiñ kişi äyeli Müliya küyeuine qarap: «Erim! Jaudıñ bizdiñ auılğa sizder joqta kelgeni esiñizde me?» – dedi.
ERLERŞE KÜRESKEN ANALAR BAR. Sonda Qalibektiñ közi jarq etip, äyeline «aytıp ber» degendey işara bildirdi. Müliyanıñ jüzi alaulap, janarı nwrlana oqiğanı äñgimeley bastadı.
«Erim adamdarımen birge auıldan tıs jerde dwşpanmen şayqasıp jatqan. Ayaq astınan bizge qaray şauıp kele jatqan äskerdi bayqadıq. Äyelder balaların kötere sap, attarına qaray jügire jöneldi.
Men atqa mingenderdiñ eñ soñğısı edim jäne atım qattı osqırınıp, ornınan tapjılmay twrıp aldı. Kommunisterdiñ oğı attıñ ayağın janap ötkende, at atırılıp ketti.
Dwşpannıñ jaqındap qalğanın sezsem de, atımnıñ tizginin säl tartıp, balanı jerden ilip aldım. Kiimime tört oq janap ötkende, üreyim odan sayın küşeydi. Qwday oñdap atım samdağay boldı, söytip quğınşılardı tauda adastırıp kettim.
Köp keşikpey rulas Süleymen degen jigitti kezdestirip qaldım, qoy bağıp jür eken. Oğan bolğan oqiğanı aytıp berdim, ekeuimiz auılğa töte jolmen qayta şauıp bardıq. Dwşpannıñ üylerdi tonau üşin keletinin bildik. Eki mıltıq tauıp alıp, tığılıp küttik.
Biz oylağanday, olar auılğa qayta keldi. Süleymen oq jaudırıp kep berdi, tonauşılar şoşıp, abdırap qaldı. Süleymen bir mıltıqtan atıp jatqanda, men ekinşisin oqtap otırdım. Sol küni erim adamdarımen kelip, quıp şıqqanğa deyin dwşpandı bes sağat boyı auılğa kirgizbey twrdıq. Erim erlik körsetkenimdi, auıldı qwtqarıp qalğanımdı aytıp, meni maqtadı. Ol kündi eşqaşan wmıtpaspın!».
Tibet arqılı 1000 şaqırımnan astam jerdi jedeldete jürgenniñ özinde üş ay uaqıt aldı. Şabuıl bola qaladı-au degen oymen köşpendiler tıñşılar boluı mümkin auıldardı aynalıp ötuge tırıstı.
Al tibettikterge keletin bolsaq, olar qazaqtardıñ öz jerimen ötuine eş qarsılıqsız rwqsat berdi. Köşip bara jatqan qazaqtar jol körsetu üşin qoyşılardı jaldap otırdı. Tibet te Qıtay kommunistik biliginiñ qorlığın körip jatqan edi.
Ol jaqta köp özennen ötu kerek boldı, al qazaqtardıñ köbi jüzu bilmeytin. Erli-zayıptılar bir atqa mingesip, kişkentay balalar analarınıñ qwşağına tığıldı. Jas qoyşı jigitter eki qoydan iıqtarına artıp, mwzdı sudı keşip ötti.
TÜRİK ELİNİÑ BIİK PARASATI. Bir küni alıstan mwz qwrsanğan Qaraqorımnıñ silemderi körine bastadı. Şarşap-şaldığıp, jaqsılıqtan ümit üze bastağan köşpendiler taulardı alğaşında sağımğa wqsattı.
Bosqındar Käşmirge jaqın Tibettiñ şetki auılı Rudoktıñ mañında ayaldap, qalaşıqtıñ basşısın qonaqqa şaqırdı. Tibettik qonaqqa mıltıq sıyladı, ol qazaqtarğa twz, wn jäne kirpiş şay berdi, şekarağa aparatın joldı körsetip, sät sapar tilep şığarıp saldı.
Käşmirge kireberistegi Pangong Co-nıñ mañında olar alğı şeptegi şekaraşılardıñ süzgisinen ötip, qasietti topıraqqa ayaq bastı.
Adam sengisiz jeñiske jetip, osı kündi köre almay qalğandar turalı oylağanda quanıştarı su sepkendey basılatın. Aman jetkenderdiñ arasında balası ne jaqın dosı, tuısı qaytıs bolmağan, twtqınğa tüspegen, joğalmağan birde-bir jan joq edi.
Jaña ömir özge de qiındıqtarğa tolı boldı, äytse de, ölim men ömir taytalasıp ötken wzaq joldıñ azabımen salıstırğanda, tük emes, ärine. Käşmirdiñ taulı jayılımdarı jergilikti malşılardıñ menşiginde bolğandıqtan, qazaqtar bwrınğı ömir saltın jalğastıradı dep aytu qiın edi.
Şrinagar siyaqtı ülken qalanıñ mädenietine qalıptasu qazaqtarğa qiın tidi. Käşmir men Ündistannıñ şınayı qayırımdılığına qosa qazaqtarğa Türkiya Respublikası da kömek qolın sozdı. Türkiya bosqındarğa Şıñjañ dalasına wqsas Anadolı üstirtine qonıstanudı wsındı. Onıñ üstine, türikter qazaqtardıñ tiline wqsas tilde söyleydi, äri olardıñ ata tegi men tarihı da bir.
1952 jıldıñ qaraşa jäne jeltoqsan ayla rında eki jüzge juıq qazaq Käşmirden şığıp, qara jolmen jäne teñizben Türkiyağa attandı. Artınan olarğa tağı seksen bes qazaq qosıldı, bäri jaña elge tamır jayıp, tez üyrenip ketti.
Qalibekpen birge alpıs adam Käşmirde tağı da on segiz ayğa qaludı wyğardı. 1954 jıldıñ mausım ayında olar da Türkiyağa qonıs audardı.
Käşmirdegi bir jılımız da öte şıqtı. Äyelim ekeumiz qaytuğa jinaldıq. Qazaq dostarımız bizdiñ qaluımızdı ötindi, olarğa bizdi de tuğan topıraq şaqırıp jatqanın tüsindirdik. Mwnı aytqanda qazaqtar ünsiz qaldı. Tuğan jerdiñ qadirin olardan artıq eşkim de sezinbes, sirä…
Qılşıldağan jas Mäjit, salmaqtı Swltan Şärip, qızuqandı Qalibek bizdi qoştasu qonaqasına şaqırdı. Bäri bir künde! Ädeptigimizdi körsetu üşin barğan är üydiñ tamağın aş adamday jedik.
QOŞTASARDA ÜY IELERİ JABIRQAÑQI QALDI. Eñ soñında Şrinagar keruen sarayındağı Qalibektiñ ekinşi qabattağı üyinde jinaldıq. Üydiñ işi bizge sonşalıqtı tanıs: bwrıştağı oşaqta ot qızaradı, edenge aşıq tüsti töseniş töselgen, qabırğada qamşı, beldik, bas kiim ilinip twr. Et jedik, jas qoydıñ sorpasın iştik. Samsağa wqsas, arasına et pen kökönis salıp, üşbwrıştap tüygen tağam men bauırsaqqa toydıq. Jäne qayta-qayta, kesemizdi toltıra şay soraptadıq.
Basqalar da äyelderimen kelipti. Meniñ zayıbım äyelderge äşekeyler, al Swltan Şäriptiñ äyeli oğan bir uıs kümis tiın sıyladı. Qalibek äyelderiniñ biri jüzigin şeşip, äyelimniñ sausağına saldı.
Ädette wstamdı keletin er adamdar kenet közderine jas aldı. Tuğan jerinen tıqsırılıp, tauqımet tartıp, Täuelsizdiginiñ jolında qwrban bolıp kele jatqan qaysar jandarğa qoştasarda men bılay dedim: «Qazaqtıñ naqaq qanın tökkender wzaq jıldar boyı ökinetin boladı äli!».
Avtorı: Milton Dj. Klark
nationalgeographic.kz


text:
Son Dakika
Kırım’daki durum hakkında (Temmuz-Ağustos 2018)
Yazıklar olsun. Çocuklarımızı Koruyamıyoruz Sedanur’un cansız bedenine ulaşıldı
Ukrayna’da Bakanın mal varlığına el konuldu
Rusya Macaristan’da 2 nükleer reaktör inşa edecek
İşsizlik maaşları artıyor, 2019’da yeni rakam
Şener’den Erdoğan’a uçak tepkisi: Müslüman(!) dediğin böyle olur!
Müftilikte “Güzel Qırım” yarışına yekün çekildi (FOTO)
Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları Diniy idaresinde “Güzel Qırım” bala resimi yarışınıñ jüri azaları toplaştı. Yarışnıñ teşkilâtçıları – QMDİ “Hidayet” gazetası ve “Büllür” Qırım müsulman qadınları birleşmesidir. Yarışta Qırımnıñ farqlı regionlarından balalar iştirak etti. Umumen, 50 iş qabul etildi.
Jüri terkibine Qırım ve Özbekistanda nam qazanğan ressam Halil Memedlâyev, ressam Lenur Velilâyev ve ressam, dizayner Ervin Seytasanov kirdi.
Jüri azaları iştirakçilerniñ işine qıymet kesip, eñ güzel resimlerni seçip aldılar. Halil Memedlâyevniñ sözlerine köre, bazı işler öz yüksek derecesinen ayrette qaldıra:
“Bizim balalarımız pek istidatlı ve bunı inkişaf etmek kerek. Olarnı ögretmek, tasilge daa büyük emiyet bermek kerekmiz. Böylece, biz milletimizniñ yüksek tasil saipleri, istidatlı intelligentsiyasını terbiyelecemiz”, – dep ayttı Halil Memedlâyev.
Ressam Lenur Velilâyevniñ aytqanına köre, resimlerniñ dörtten bir qısmı ihtisasiy derecede yapılğan.
“Bazı işler ayrette qaldıra. Müelliflerni ise endi ressam dep adlandırmaq mümkündir”, – dep qayd Lenur Velilâyev.
Yarışnıñ neticeleri ve ğaliplerniñ adları fevralniñ başında tantanalı mukâfatlandıruv merasiminde belli olacaq. Bundan da ğayrı, jüri azaları birlikte iştirakçiler içün tasviriy sanat boyunca ögretüv dersini keçirecekler.
QMDİ MDT hızmeti
Müftilikte “Güzel Qırım” yarışına yekün çekildi (FOTO)
Etiketler: Güzel Kırım » kırım » KIRIM müftülüğü » KIRIM TATAR » kırım türkleri
Yorum yapabilmek için Giriş yapın.


text:
Bunı Kreml matbuat hızmeti bildire.
Böyle bir buyruq Rusiye prezidenti Vladimir Putin tarafından imzalandı.
«Rusiye Federatsiyası terkibinde yañı subyektler – Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal şeeri – peyda olğanından sebep avale etem:
1. Qırım Cumhuriyetinde Rusiye Federatsiyası Prezidenti iş İdaresiniñ territorial idaresini meydanğa ketirmek.
2. Rusiye Federatsiyası Prezidentiniñ iş İdaresi hadimleriniñ sayısını 50-ge qadar arttırmaq», – denile vesiqada.
Rusiye ükümetine işbu emirnen bağlı masraflarnıñ maliye etilmesini temin etmege avale etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ Qırımda yasaq olunuvı qırımtatarlarnıñ daa da ziyade birleşüvine yol berir ve işbu temsiliy organnıñ itibarını daa da köterir. Bu kibi fikirni haber siyaseti naziriniñ Qırım meselelerinden keñeşçisi Emine Ceppar bildirdi.
«İşbu yasaq, aqiqaten, amelge keçirilse, qırımtatarlar aman birleşir, temsiliy organnıñ itibarı köterinir ve dünya miqyasında bir sebep olur, dünya toplulığı Qırımnıñ işğalci akimiyeti tarafından aqlarnıñ bozuluvı aqqında aytmağa sebep olur», – dedi o Qırım.Aqiqat yayınınıñ efirinde.
Onıñ aytqanı kibi, Meclis yasaq etilse, onıñ gizli sürette ya da qıtadan çalışması mümkün olur.
Siyasiy araştırmalar ukrain mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko degeni kibi, Meclis yuridik ceetten qayd etilmegenine köre, onı yasaq etmege qıyın olur.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev programmada aytqanı kibi, al-azırda yarımadada 243 regional meclisi çalışa. Olar muntazam sürette toplaşa. Qırımtatar Milliy Meclisi, Qırım zenaatdaşları ile skype vastası ile bağlanıp, Kiyevden toplaşuvlarnı keçire.
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.


text:
Sağadïev Qazaqstan mektepterindegi orın jetispewşiliginiñ sebebin tüsindirdi
ASTANA. QazAqparat - QR Parlamenti Mäjilisiniñ jalpı otırısında QR Bilim jäne ğılım mïnïstri Erlan Sağadïev respwblïka mektepterindegi orın jetispewşiligi mäselesin şeşw boyınşa jürgizilip jatqan şaralardı bayandadı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«2018 jılğa arnalğan byudjet jobasında mektep qurılısına şamamen 40 mlrd teñge qarastırılğan. Alayda byudjettik ötinim 66 mlrd teñgege toltırılğan. Munda ötinim tolıq qanağattandırılmağan. Onıñ üstine jaña mektepter qajettilik öte az Aqmola, Qarağandı, Mañğıstaw oblıstarında salınadı. Xalıq tığız qonıstanğan OQO, Aqtöbe oblıstarı jäne Astana, Almatı qalaları emes pe", - dep sawal joldadı depwtat Wälïxan Qaynazarov Ükimet basşısı Baqıtjan Sağıntaevqa.
Sağadïev atalğan mäseleni şeşwdiñ birneşe joldarı qarastırılıp jatqanın atap ötti.
«Mektepterdegi orın jetispewşiligi mäselesine kelsek, bul mälimet ulttıq bilim berwdiñ derekter bazasınan alınğan. Atalğan baza jumıs istep tur jäne osı arqılı qay öñirde, qay mektepte qanşa orın jetispeytinin bile alamız. Ekinşiden, apattı jağdaydağı mektepterdi joyuğa arnalğan bağdarlama bar. Bul da esepke alınadı. Üşinşi faktor - ol üş awısımdağı mektepter mäselesin şeşw. Törtinşiden, mektep salw twralı oblıstar beretin qujattar», - dedi mïnïstr.
BĞM basşısı keltirgen derekterge säykes, bïıl 112 mektep salındı nemese salınıp jatır.
"Bul Qazaqstan bir waqıtta salıp jatqan mektep sanı boyınşa rekordtıq körsetkiş. Äytkenmen, respwblïka mektepterindegi orın jetispewşiligi mäselesi saqtaladı. Sebebi, biz xalıqtıñ iri qalalarğa jappay qonıstanwı faktorına tap boldıq. Tağı bir mindetterdiñ biri - mektepterdi salwğa jeke sektordı tartw», - dedi Sağadïev.
Onıñ aytwınşa, bul bağıttağı täjirïbeni elimizde köptep salınğan balabaqşalardan alw qajet.


text:
Almatıda «Bastaw» V xalıqaralıq stwdentter men debyuttik fïlmder festïvali bastaldı. Bes künge sozılatın bayqaw barısında qatıswşılar özderiniñ twındıların tanıstırıp, käsibï kïnomatograftar master-klass uyımdastıratın boladı.
Festïvaldiñ negizgi maqsatı — jalpı käsibï deñgeydi damıtw, olardıñ jumısın qoldaw jäne damıtw, türli janrlardağı kïnofïlder jasawğa qızığwşılıqtı arttırw.
Bïılğı jılı «Bastaw» festïvaliniñ bağdarlamasına älemniñ 20-ğa jwıq elinen kelgen kïno mektepteriniñ stwdentteriniñ 170-ten astam oyın jäne derekti twındıları engizilgen.
Osınaw bayqawda iriktew sınınan ötken 60 stwdenttiñ jumısı baq sınaytın boladı. Qala turğındarı men qonaqtarı qısqametrajdı fïlmderdi 5 kün boyı tegin tamaşalay aladı. Üzdikterdi marapattaw räsimi 25 qazanda ötpek.
«Bïıl «Bastaw» festïvaline 5 jıl tolıp otır. Osı merekege oray bayqawdıñ jeñimpazdarına bir mïllïon teñgeden eki grant beriletin boladı. Jeñimpazdar bul aqşağa endigi jılı da ötetin osı festïvalge özderiniñ twındıların tüsirip, köpşilikke usınwğa mümkindik beredi. Ayta keteyin, bul bayqawğa öz fïlmin tüsirwdi arman etip jürgen kïnematografïya salasındağı joğarı oqw orındarınıñ stwdentteri men qarapayım kïnoäwesqoylar da qatısa aladı», dedi bayqawdıñ dïrektorı Sergey Azïmov.
Türli janrda sınğa tüsetin twındılarğa Resey, Germanïya, Belgïyadan kelgen rejïsserlermen birge stwdenttik qazılar alqası törelik etedi. Fïlmderdi bağalaytın ädil qazılar alqasınıñ quramına Reseydiñ xalıq ärtisi, tanımal scenarïst Vïktor Merejko, qazaqstandıq rejïsser Erlan Nurmuxambetov, germanïyalıq prodyusser Anna Vïlgelm, Lyuksembwrgten kelgen tanımal rejïsser Maks Djeykob pen Reseydiñ tanımal aktrïsası äri telejürgizwşi Anastasïya Makïïeva bar.
Ayta keteyik, bayqawğa Qazaqstannıñ 18 jas pen 35 jas aralığındağı azamattarı, kïnematografïya salasındağı joğarı oqw orındarınıñ stwdentteri men jäy kïnoäwesqoylar da qatısa aladı. Jobalar dramatwrgïya, vïzwaldı şeberlik jäne scenarïydegi köterilgen taqırıptıñ özektiligi boyınşa bağalanbaq.
Derekközi: baistars.kz
Kommentarïï


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Aleksandr Turçinovnı Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ kâtibi vazifesine tayinledi.
Böyle bir buyruq devlet yolbaşçısınıñ saytında aydınlatıldı.
Ukraina RNBO kâtibi Andriy Parubiy olğan edi, o, 2014 senesi avgust 7-de istifağa çıqtı.
Turçinov «Narodnıy front» parlament fraktsiyasınıñ reberi ola. O, 2014 senesi fevral 23 künü noyabr 27 künü arasında parlament spikeri olğan edi, fevral 23-den itibaren iyün 7-ne qadar ise Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken edi.


text:
Baladan balağa jetken äñgimelerdiñ talayın biz de estidik. Etjemes işan ata turalı sol zamanda jazba derek qaldırğan eki-aq adam. Basqa da bolğan boluı mümkin, biraq onıñ bärin jazalauşı qwrılımdardıñ adamdarı joyıp jibergen. Birinşisi äulieniñ zamandası, sırlası Maylıqojanıñ (1835-1898) wlı Jolbarıs aqınnıñ Etjemes işanğa öleñmen jazğan hatı. Ondağı mına joldardı oqısaq biraz närsege közimiz jetedi.
Orıs, qazaq, sart bolıp,
Ilikti bäri jwrt bolıp,
Siz boldıñız basqarğan,
Halıqtardıñ bilgen halini,
Qayıl emes eşkim joq,
Eşkimde sizdey payım joq,
Etjemes işan namına,
Ziyarat qıla kelgenim,
Jalğanda qızmet eñbegim,
Taqsır-ay, järdem qılıñız,
Müşkil, ğarip halime.
Ekinşisi, joğarıda atı atalğan orıs generalı N.S.Lıkoşinniñ «Etjemes işan» atalğan oçerki.Osı jazbada 1892-jılı qazirgi Qızılorda men Şımkent ortasındağı halıq arasında bwrq ete qalğan oba auruın toqtatudağı qarbalasta, jası alpıstı alqımdağan Etjemes işan ata şarşap, jüre almay qalsa da, onı adamdar zembilge salıp, auılma auıl aralatqanın, özine töngen qauipke qaramay, aurularğa qolın tigizip em jürgizgenin tañdana otırıp jazadı.
Tağı da osı avtordıñ jazğanı. «Işan bazar» aşılğan soñ, at wrlaytındar köbeyedi. Halıq eşanına kelip järdem swraydı. Işan özi bas bolıp halıqpen birge Allağa minajat etip, wrılardı toqtatuın ötinedi.Sodan keyin de attar tünde wrlana beredi. Biraq olar adasıp-adasıp tañ ata, sol attı wrlağan jerlerine qalay kelip qalğanın bilmey qalatın boldı. Osınday jäytter birneşe ret qaytalanğan soñ, wrılar bwl jerde özderine nan joq ekenin tüsinip, basqa jaqqa auıp ketipti.
Etjemes işanmen jaqınnan tanısudı maqsat etken, patşanıñ çinovnigi N.S.Lıkoşinniñ ötinişi boyınşa,Taşkenttegi bir däuletti azamat auızaşar jasap, äulie bastağan köp adamdı üyine şaqıradı. Bügingi qonaq iesi özin ömir boyı işan atağa qarızdar sanaytın. Otasqanına 13 jıl bolsa da, perzent körmegen äyeli ekeuine, işan bir bwrda nanğa dem salıp,onı erli-zayıptı ekeuine berip, bölip jep qoyuın ötinedi.Osı oqiğadan keyin jıl ötpey jatıp,bwl üyde besik payda boladı.
Eskerte ketuge tura keledi. Işan ata basqalar qwsap, jılına bir ay ğana emes, ömir boyı oraza wstaytın. Sol sebepti atanı qonaqqa şaqıru auızaşardıñ uaqıtına säykestendiriletin. Orıs çinovnigi işanmen birge jariya zikir salğandardı kördi.Bwl zikirdiñ sopılardıñ basqa bauırlastıqtarınikinen özgeşe ekendigin bayqadı. Ol jöninde oçerkinde täptiştep jazğan. Zikirdiñ soñında generaldıñ araqqwmar Ospan esimdi atqosşısı da em qabıldaydı. Sol künnen bastap ol araqtı auzına almaytın bolğandığın da jazğan.
Kelestegi adamdardıñ da Etjemes işan atanıñ keremetteri turalı aytatındarı köp.Sol äñgimelerdiñ biri. Keles özenine köpir saldırğanda, bir böreneniñ wzındığı jetpey qalıp, wstalar basqa börene tappay twrğanda, Etjemes işan ata kelip qalıp,eki rakat näpil namaz oqıp, böreneniñ basın özi wstap, qajetti jerine qoyğanda ölşegendey tura kelgen.
Tağı bir oqiğa. Künderdiñ küninde at wrlağan kisiniñ artına quğınşılar tüsip, wstauğa jaqın qalıptı. Aldında köktemgi su tasqınımen Keles özeni arnasınan asıp ağıp jatır.Sengen köpiri joq,su alıp ketken.Torğa tüskendey bolğan wrı «Aynalayın, Etjemes işan ata qwtqara gör,osıdan aman qwtılsam wrlığımdı qoyam» dep, atınıñ basın erneuinen asıp ağıp jatqan Keleske tike salıptı.Sonda at özennen sekirip ötip, quğınşılardan aman-esen qwtılıp ketipti.Osığan tañ qalğan wrı, köp wzamay Etjemes işan atağa kelipti.Wrlıqtı qoyğanın aytıptı. Osı kezde eşan ata köylegin köterip jiberip,arqasın körsetedi. Kögerip qalğan eşannıñ arqasında at twyağınıñ izin köredi.
Sonda, wrınıñ Etjemes işan atadan järdem swrağan uaqıtı men attıñ özennen sekirgen uaqıt arası qas qağım sät emes pe. Osı uaqıt aralığı, dıbıstan da jıldam wşatın samoletiñiz arqada qalatın jıldamdıq emes pe! Öziniñ süyikti qwlına osınday keremet körsetuge mümkindik bergen Allanıñ qwdiretinde şek joq! Osı äñgimeden keyin, Etjemes işan ata bamdat namazınıñ sündetip üyinde, parızın Mekkede oqığan degenge qalay senbeysiz.
1911-jıl. «Işan bau» auılı. Qwdayqwldardıñ ülkeni Rüstem atanıñ üyi.Osı üydiñ kelini Totı üş künnen beri tolğatıp, bosana almay jatır. Enesi Orazkül de üş künnen beri wyqı körmedi. Qolınan kelgen em-domnıñ, ırım-sırımnıñ bärin jasadı. Nätije joq. Kelini öletin halde, swlıq jatır. Auzı bir tınbay, qaytalap ayta beretini bir söz. «E, aynalayın Etjemes işan ata, qaydasıñ? Öziñ kelip qoldamasañ, üş adam öleyin dep jatır. Qaydasıñ, işanım, kelseñşi, järdemiñdi berseñşi. Alladan medet swrasañşı».
Qwdaydıñ qwdiretin qarañızşı, keşki apaq-sapaqta Etjemes işan ata esiktiñ aldına kelip twr. Orazkül äje jügirip sırtqa şığıp, atağa sälem saladı.
-Orazkül, ne boldı, şaqırıp tınıştıq bermediñ ğoy, öleyin dep jatqan üş adamıñ qayda,-deydi eşan ata.
-Aynalayın, eşanım kelinim üş künnen beri tolğatıp, bosana almay, öletin halge jetti. Ol ölse işindegi balası da öledi.Ol ekeui ölse men de ölemin. Sonda üş adam bolmay ma,-deydi Orazkül äje.
Sodan keyin Işan ata işke enedi. Jatqan kelinge bir mezgil köz toqtatqan. Qwran ayattarınan birin oqidı. Odan soñ aşuğa bulığıp ,dausın köterip söylep ketedi.
-O,päderiñe nälet it şaytan sen mwnda qaydan kelip qalğansıñ, janıñnıñ barında qazir ket, ket degende ket,-dep qaharına minip, bölmeniñ işinde älsirep jatqan kelinge qaray birneşe ret wmtılıp qoydı. Odan soñ özi sırtqa şığıp ketti. Arada az ğana uaqıt ötkende, şaqalaqtıñ dausı estilipti.Esimin «Bostan» dep özi qoyıptı.
Sol Bostan Rayımqwlwlınıñ jası 2018-jılı 107-ge toldı, aman-esen. Oblıstağı, mümkin elimizdegi jası eñ ülken qariya. Ekinşi düniejüzilik soğısqa qatısqan. «Sol kezde de Et jemes eşan atamnıñ qoldauın sezinip jürdim, borağan oqqa qarsı jürgenimde aldımda däu qara tas twratın» dep eske aladı.
Äulielerdiñ özi ölgenmen ruhı ölmeydi degen äñgime ras eken. Et jemes eşan ata älemnen ötkennen keyin bolğan oqiğalar osılay dep aytuğa jeteleydi.
Birinşi oqiğa. Et jemes eşan ata qazdırğan arıqqa, Keles özenine salınğan toğan arqılı sudı bwru, ötken ğasırdıñ alpısınşı jıldarına deyin jalğastırılıp kelgen. Egis mausımı bastalıp, toğandı jañadan salğan jas diqandar jwmıstı «qatırğandarın» araq işip atap ötedi.Tünde toğandı su ağızıp ketedi. Odan keyingi küni de solay boladı.Üşinşi küni esteri kiredi. Alla razılığı üşin dep,bir laqtı soyıp, «Et jemes eşan ata keşire gör» dep,sadaqa as jasap, qwran oqıp toğandı qayta saladı. Sol toğan qara küzge deyin bwzılmaptı.
Ekinşi oqiğa. Sovhoz küşeyip toğandı jäne Qwdayqwl arıqtı paydalanudı toqtatıp,jüz gektardan astam jerdi nasospen suğaratın boladı. «S-100»diñ jaña matorı men su tartatın quattı nasostı Keles özeniniñ jağasına qoyadı.Mator küşenip istep twr, nasos ta aynalıp twr, biraq sudı joğarığa laqtırmaydı. Osınıñ bası-qasında jas matoris Orınbasar eki-üş kün jürgen. Anası jeksenbi küni tañ azanmen balasın erte oyatıp,azıraq aqşa berip, «Eşan bazarğa» jiberedi. Aytadı, pälen twstağı kögende twrğan üş qoydıñ astında körinbey jatqan aq laqtı satıp alıp kel de, nasostarıñnıñ sudı qolmen qwyatın jerine bauızdap, qanın ağızıñdar, «eşan ata qolday gör» dep tilek tileñder deydi. Bazarğa barıp, apası aytqan jerden aq laqtı köredi de, iesi aytqan bağağa satıp aladı. Maqta brigadirine apasınıñ aytqanın aytıp, laqtı beredi. Ol kisi kişkentay laqtı, özi mingen attıñ üstindegi qorjınnıñ bir jağına tığa saladı.
Birneşe künnen beri sudı şığara almay jürgen oqığan men toqığandar säskede tağı da jinaladı. Matordı otaldırıp, nasostı qosıp, Orekeñniñ apası aytqandı aytıp, aq laqtı bauızdap, qanın nasostıñ işine ağızadı. Sol kezde «kümp-kümp» etken dıbıs şığadı da sudı nauadan asırıp laqtıradı. Oybaylap «gazdı azaytıñdar» degen ayqay estiledi. Matordıñ aynalımın azaytqanda bäri qalpına kelip, su kereginşe joğarığa atqılanadı, arıqtar suğa tolıp, maqtalıqqa qaray ağıp ketip bara jatadı.
Tañğalmasqa şarañ joq. Osınday aqıldı bergen Orınbasardıñ apası, bwl auılğa Qazığwrttan jaqında köşip kelgen. Eşan ata turalı da, nasos turalı da,tipti «Eşan bazar» turalı da jöndi bilmegen.Tünde tüsinde körgenin «dım bilmeytin» balasına ayttı. Ol sonı iske asıruğa at salıstı. Bar bolğanı sol. Nätijede bir zamanda Eşan ata diqanşılıq jasağan jerde su arqırap ağıp jattı. Al Orınbasar aqsaqal, apasınıñ närestelerge «tükiretin» emşiligi bar, eleusiz ğana jan bolğanın, biraq bastıqtar bilmeytindi bilgenine tañ qalıp,özi qariya bolğan kezinde aytıp otırdı.
Qazaq eli azattığın alğan soñ,öz biligimiz özimizge tigen. Wmıtqanımızdı jañğırtıp, sanamızdı oñaltıp jatqan kezde, Et jemes eşan atanıñ nemeresi Appazqojanıñ jäne şöberesi Hasanqojanıñ tağı da basqa auıl aqsaqaldarınıñ qalauımen, Et jemes eşan atanıñ ordası ornalasqan töbeni, äulie atasınıñ qonısı retinde, mwragerine räsimdep, üy salatın boldı. Onı saluğa el kömektesti, asarlattı. Sondağı bolğan mına oqiğa qwrılısşılardıñ oyınan eş şıqpaydı.
Sol oqiğa bolatın küni, qwrılısşı jas jigitter qas qarayğanşa jwmıs isteydi.Üyge qaytuğa keş bolıp qaldı dep, qwrılısı bitpegen osı üyde qona salmaqşı boladı. Hasanqoja «jigitter, men senderdiñ qonğandarıña qarsı emespin, tünde bir atanı körseñder qorıqpañdar» deydi de ketip qaladı. Erteñine säske tüste Hasanqoja kelse, tım-tırıs,analar körpeleriniñ astında, basın şığarmay äle jatır eken. «Assalaumaleykum» dep dauıs şığarğanda, analar körpelerin aşıp,äkeleri kelgendey quanıp, orındarınan atıp-atıp twradı. Aytularına qarağanda, bwlar wyıqtar-wyıqtamastan esiktiñ ilgegi özinen özi aşılıp, eki-üş qariya üyge kirip keledi.Salınıp jatqan üydiñ bölmelerine kirip köredi. Bir-birine «boladı» dep qoyadı. Osıdan keyin-aq, jas jigitter bir-birine tığılıp,körpelerin qımtay bürkenip, tañ atqanşa jatadı, wyqı körmeydi.
Osı siyaqtı tağı bir äñgime. Hasanqoja joğarıda aytqan jaña üyge köşip kelgennen keyin,üy irgelik jerge qauın-darbız egedi.Onıñ pisetin uaqıtı da jaqındap qalğan bolsa kerek. Bwl oqiğağa qatısuşılar jas emes, bayağıda üylengen,balalı-şağalı bolsa da, üyindegilerdiñ közderine tüspey, jasırıp araq işetin ädetteri bar edi. Qarañğı tüsip,ay körinip qalğan şaq. Joldıñ şetinde bir şişanı bölip işeyin dep otırğanda, basıtqıları bolmay, solardıñ işindegi jası eludi eñserip qalğan,qırma saqaldısı «men bilem, qazir birdeñe tauıp kelem» dep, qorşaudan ötip, Hasanqoja ekken qauındı aralap ketedi.Qauınnıñ piskenin taba almasın bilse de, däm kire bastağan şapşaların alayın dep, twmsıqtarın bas barmağımen basıp körip jürgende,jaqın jerden jötkiringen dıbıstı estidi. Qarap qalsa, wzın şapandı aq saqaldı kisini körip qaladı. Sälem berudiñ ornına eludi eñserip qalğan jigit ağası qorşaudan qarğıp ötip, aldı-artına qaramay, bötelkelesterin tastay qaşadı.
Et jemes eşan atanı öz közimen körgenderden, joğarıda atap ötken eki avtordan basqa jazğandardikin közimiz şalmadı. Ğalımdardan N.Nwrtazina Et jemes eşan ata turalı «Işanı Turkestanskogo kraya» degen zertteuinde atap ötken. Onda Et jemes eşan ata turalı jañsaq pikirlerge orın berilgen. Sol siyaqtı tarihşı Mämbet Qoygeldiniñ zetteuindegi, 1937-jıldarı qudalanğan din qızmetkerleriniñ işinde Etjemes Işanov degen familiyanıñ jürgeni tüsiniksiz jağday. Et jemes eşan ata 1913-jılı jası 80-ge kelip qaytıs bolğan. Jerlengen jeri özi tuılıp, ösken «Kökşe» eldi mekenindegi Şayh Zayniddin kesenesiniñ işinde. Qazir bwl jer Taşkenttiñ eñ körikti jerleriniñ birine aynalğan.
Et jemes eşan atanıñ Zaynilabin esimdi inisi bar edi. Kelestikter onıñ atın qazaq tiliniñ ikemine keltirip, Zaynabeşan dep ataytın. Ol ağasınıñ ordasınan bir jarım şaqırımday jerdegi Keles özeniniñ jağasındağı töbede otırğan. Et jemes eşan ata osı inisiniñ jaña tuılğan Säydärip esimdi balasın, qırıq jasında bauırına basadı. Öziniñ bel balası Imameddindi (onı kelestikter Törejan dep atap ketken) elu eki jasında köripti. Biz biletin perzentteri osılar. Et jemes eşan ata jası seksenge tayanğanda, bala-şağasın şaqırıp alıp, «mağan degen qanday ökpe-naz, tilekteriñ bar» dep swraydı. Sonda Säydäripqoja «meni eki düniede de perzentim dep aytasız» deydi.Tilek maqwldanadı. Eşan ata köziniñ tirisinde qasieti bar eki şapanın eki wlına bölip beredi.Säydäripqojağa bergen şapanı qazir de bar. Şöberesi Hasanqojanıñ sandığında saqtaulı. Bir ğasırdan assa da tozbağan, sol küyinşe. Bwl şapan äuliege arnalğan ülken jiındarda, layıqtı kisilerge kigizip elge birneşe ret körsetildi.
Osı jerde ekinşi şapannıñ tağdırın ayta keteyik.Törejannan qalğan bwl şapandı, jaqın tuıstarı äulie atadan qalğan täbärik dep, qayşımen kesip bölip alğan degen söz bar. Nätijede şapan da,onıñ qasieti de joq boladı. Kesindileri qazir kimderdiñ qoldarında jürgeni de belgisiz.
Zaman özgerip,orıstar özderin özderi «töñkerip»,1917-jılı «jalañayaq» kommunistik partiya bilikke keledi. Imperiyadağı ielikterdiñ ielerin joyadı. Aq patşanı janwyasımen qırıp tastaydı. Bwrınğı şendilerdiñ aman qalğandarı şet el asadı. Otarlanğan Qazaq eli bwrınğıdan da beter qiınşılıqtarğa wşıradı. Sol kezde 6 millionnan asatın, (soñğı derekter boyınşa 8 millionnan asatın) qazaqtıñ jartısınan köbin atıp, asıp jäne qoldan jasağan aşarşılığımen qırıp,joydı. Tarihtı wmıttırdı. «Jaratılıs özi bwrınnan osınday. Adam Darvin aytqanday maymıldan tarap, ösip-örbigen». Osını halıqtıñ sanasına siñirdi. Basqaşa oylağandar atıldı, türmege toğıtıldı. Qısqası «Qwday joq, din ötirik» dedi.
Jalğası:


text:
Keriç köpüri Qırım sakinlerine nasıl fayda ketirir? Vladimir Putin bu qurucılıqnı propaganda maqsadınen nasıl qullandı? Rusiyeniñ dört yıllıq ilhaqından soñ yarımadada yaşayış deñiştimi?
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde «Kündüz şou»sında siyasiy yazıcı, televizon alıp barıcısı Matvey Ganapolskiynen subet keçirile.
– Aqyarda Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ dört yıllığı munasebetinen Putin: «Men epiñizge sarılıp quçaqlayım. Sağ olunız», - dedi. O, samimiyetnen quçaqlağandırmı, aceba, ne dep belleysiñiz ve bunıñ manası nedir?
– Ebet, o bunı samimiyetnen yapqandır. Rusiye buña Qırımnıñ tuvğan limanına «qaytuvı» dep ayta, olarnıñ özüne has ibareleri bar. O, kerçekten de Qırım sakinlerine minnetdar. Ne içün? Çünki Qırımdan, Suriyedeki cenkten, Rusiye vatandaşlarınıñ umumiy arbiyleştirilüvi ve Rusiye KHVdan dolayı o saylâvlarda elde etken reylerini elde etmege nail oldı. Belki közleri de yaşlanğandır. Onıñ, bazen apansızdan tesirlengen vaqıtları da ola. 2007 senesi o Kreml ögünde turaraq, «Moskvanıñ eteginde olürmiz» şiirini oquğan edi. Közyaşlarını toqtamağa bilmegen edi. Ancaq bu közyaşlarına başqalar qıymet kessin.
Köpür quruldı, Allah bersin. Bu meseleniñ eki tarafı bar: Qırım sakinleri içün qolaylıq ve umumsiyasiy meseleler. Köpürniñ qurucılığı, Putinniñ közyaşları ve «ura-ura» qıçıruvları – ancaq bu problemağa nisbeten halqara munasebetni deñiştirmey. Bular biri-birine bağlı olmağan cereyan. Birinci cereyan – köpür üzerinden maşnanen keçmege imkân olğanıdır. Ekincisi- ilhaq etilgen topraq olğan Qırımğa munasebet. Rusiye özüni ne qadar çoq qursam, Qırım sakinlerini özüne o qadar bağlarım dep iqna etmege areket ete. Albu ki, olar «bravo» ve «ura» qıçuruvlarınen birleikte bu yasaq territoriyada yaşamaqnı qabul eteler.
– Dört yıl içinde Rusiyede «yüzyıllıq inşaatı» denilgen qurucılıq boyunca fikriñiz deñiştimi? Bular olacağına inana ediñizmi?
Eger bu köpür uzun yıllar ya da asırlar boyunca ayaqta qalsa, demek rusiyeli müendisler, keçmişteki tedqiqatlarnı silip taşladı degen manağa kelir. O zaman alimler – iç bir şey añlamağan sersem ve ayvan demektir
– Bu qurucılıq qıyın olğanını köstergen roliklerini men daa evel seyir etken edim, çünki Rusiye bu köpürni qurmağa qarar bergeninen, mutehassıslarğa sual berip başladılar. Men de geolog degilim, bu haberni düñlep baqqan soñ, men ictimaiy ağlardaki saifemde farqlı bir versiya olaraq derc ettim. Men jurnalistim, añlaysıñızmı, jurnalist ise alternativ noqta-i nazarlarnı kösterir. Qırım sakinleri menim sözlerimni biriniñ oğursızlığına içinden quvanğan biri olaraq qabul etebilirler. Lâkin menim içim iç bir vaqıt qara degil. «Firqa – kerek dep aytqan soñ, komsomol – yahşı dep cevap berdi!» - köpür de qurulıp çıqtı. Eger bu köpür uzun yıllar ya da asırlar boyunca ayaqta qalsa, demek rusiyeli müendisler, keçmişteki tedqiqatlarnı silip taşladı degen manağa kelir. O zaman alimler – iç bir şey añlamağan sersem ve ayvan demektir. Men iç bir şeyge qarşı degilim – yeter ki, iç bir şey yıqılıp ketmesin. Menimce, rusiyeliler bu leyha tübünde kimniñ imzası turğanını, kim tasdıqlağanınen meraqlanıp baqmaq kerekler. Men bellesem, ister Ukraina, ister Rusiyedeki er bir işke – akimiyetniñ areketlerine nisbeten tenqidiy ceetten yanaşmalı.
– Yani, üzerinden keçmek havfsız demek?
– Ebet. Bu köpürnen bağlı propaganda da bar, Qırım sakinleriniñ quvançı da mevcut. Aynı zamanda müendislik fikriniñ kerçek barlıqlılığı bar.
Şimdilik, şubesiz ki, köpürnen bağlı pek büyük quvanç üküm sürecek, lâkin bu çoqqa barmaz. Artından turist sezonı kelir, bundan soñ, köpür aqqında er kes unutır. Ne içün? Çünki o turğanı kibi turmağa devam etecek.Ya ne, anda er kün nefesli aletler orkestrinen qatnamaq kerekmi sanki? Ancaq Qırım ve Rusiye sanktsiyalar altında qalır. «Elva» degeniñnen ağzıñnı içi tatlı olıp qalmaycağını er kes pek yahşı bile.
– Qırım.Aqiqat saytında Qırım sakini bir qadın Keriç parom keçiti yanında balıq satqanını köstergen bir video bar. O, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, yaşayış daa ziyade fenalaşqanı aqqında ayta.
Şimdilik,şubesiz ki, köpürnen bağlı pek büyük quvanç üküm sürecek, lâkin bu çoqqa barmaz
– Çeşit türlü fikirler bar. Bir qadın: kim olğanını aytıp oturmayıq amma, o tezce geberip ketsin dey. Başqa birisi ise, raat nefes alıp başladıq dep saya. Ukraina zamanında bazılar yahşı, digerleri yaramay yaşay ediler. Meselâ, becerikli insan Ukraina zamanında ziyade fursatı olmadan, Rusiye zamanında- daa ziyade imkânğa saip olğandır. Men bu meseleni muzakere etip oturmağa da istemeyim. Şevçenko aytqanı kibi: «Er kesnin öz taqdiri, özüniñ keniş yolu bar»...
Meni daima umumsiyasiy meseleler meraqlandıra. Bilesiñizmi, men meseleni Türkiyege beñzetem. Öz devleti olmağan soñki milletler arasında – kürtler bar. Türkiye prezidenti Recep Erdoğan,bu mesele ömürlik çezilmez dep ayta. Oña beñzep Putin de, Qırım aqqında bergen bir çoq intyervyüsında bu mesele qapaldı, dep ayta. İnsannıñ mesele qapaldı demege aqqı yoq.Bu hucur bir şey. Meselâ, sen qadınıña, bu mesele qapaldı deseñ, o senden ayırılıp keter. Sen balağa, bu mesele qapaldı dep aytsañ, o ise, on sekiz yaşını toldurğan olsa, o da saña «dört tarafıñ qıbla» dep aytır.Men meselege biraz uzaqtan baqam. Rusiyelilerniñ ayatı – rusiyelilerniñ ayatı sayıla, olar özleri çezmek kerekler.
(Metin üzerinde Mariya İyülskaya ve Katerina Kovalenko çalıştı)


text:
Özlerini Noman Çelebicihan adına batalyonnıñ askerleri dep adlandırğan ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda bulunğan, Qırımdan olğan göñülliler yarımada tarafına ukrain bayrağı tüslerindeki ava kürreçiklerini yolladı.
Bu aqta Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov bildirdi.
«Bugün Noman Çelebicihan batalyonınıñ askerleri sıñırdan işğalci içün ava mektüplerini yolladı. Kürrelerdeki yazılarnı oquñız, toprağımızda sizge raat olmağa bermeycekmiz», – dep yazdı İslâmov Facebook saifesinde.
Böyle mektüplerge Qırım tarafından rusiyeli temsilcilerniñ izaatı daa yoq.
İyün 20-de Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi ki, Herson vilâyetine Qırımdan göñülliler çıqtı, olar qırımtatar batalyonınıñ resmiy teşkil etilmesini bekley.
Ukraina uquq qoruyıcı organlarınıñ terkibinde qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesi boyunca muzakereler keçken seneden başlap devam ete. Mecliste bu mesele boyunca bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa ve İçki işler nazirligi yolbaşçısı Arsen Avakovğa teslim etilgeni aqqında bildire ediler.
Ukraina İçki işler nazirliginiñ terkibine kirgen Ukraina Milliy Gvardiyasında qayd eteler ki, olarnıñ terkibinde qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesi aqqında arizalar şimdilik tek arizalar seviyesinde qala, olar ise qanun tarafından qayd etilmegen.
Lenur İslâmov teşkil etilgen qırımtatar batalyonına arbiy nomerniñ berilmesini talap ete.
Kremlge boysunğan Qırım ükümeti ve Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi qırımtatar liderlerini, olarnıñ ukrain ordusı terkibinde qırımtatar batalyonını teşkil etmek planları içün, bir qaç sefer tenqit ete ediler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avropa monitoring missiyaları işğal olunğan Qırımğa kirip zorluq çeke. Yarımadada kerçek malümatnı toplamaq içün uquq qorçalayıcılar ve közeticiler gizli-gizli kelmege ya da Rusiyeniñ «belli şartlarına uymağa» mecburlar. Bunı dekabr 8-de Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam yayınında ayttı.
«Uquq qorçalayıcılar bizge kelip olamay, kelip çıqsalar da, olarnı taqip etecekler, problemleri peyda olacaq. Uquq qorçalayıcılar mında sıq-sıq gizlep kire, kimsege aytmayıp, kele, çalışa ve qaytalar. Mında olğan eki missiyanı aytacaq olsaq, olarğa belli şartlar qoyula, monitoringniñ manası coyula kete. Bu missiyalarnı ya Rusiyege «kelişken» bir şekilde keçireceksiñ, ya da dünyanı obyektiv sürette haberdar etseñ, tekrar missiya olmaz», – dedi Cepparov.
Cumaaqşamı künü, dekabr 8-de, Ukrainadaki Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ insan aqları monitoring missiyasınıñ ekspertleri daa bir esabatını taqdim etti. Vesiqada işğal etilgen Qırımdaki insan aqlarınıñ vaziyetine qıymet kesile. Aqımdaki seneniñ avgust ayından noyabr ayına qadar vaziyet nezaret etilgen.
Maruzanıñ esas mevzusı qırımtatar halqınıñ al-vaziyetine bağışlanğan.
Avropa ekspertleriniñ fikirince, Qırımda soñki eki buçuq yıl devamında «vatandaş serbestligi qısqala», qırımtatarlarnıñ aq-uquqları ise sert bir şekilde bozula.
Rusiyeniñ ekstremizm ile küreş qanunları esasen qırımtatar ealisine qarşı qullanıla, dep aytıla maruzada. Misal olaraq Qırımda Meclis yasağı ve Rusiyede yasaq etilgen, amma dünyanıñ bir çoq memleketinde qanunğa köre areket etken «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağlarından sebep uydurılğan Rusiye cinaiy işleriniñ artması qayd etile.
Missiyanıñ maruzasında kütleviy haber vastalarınıñ mustaqillik aqqı, toplaşuv ve ifade serbestligi bozulğanı qayd etilmekte. Azlıqlarnıñ aq-uquqları, adaletli mahkeme aqqı, insan aqlarınıñ bozulması ve insanlarnıñ qaçırılması haberlerine diqqat ayırıldı.


text:
Almatıda özdiginen qozğalıp ketken avtobws qorşawğa soğıldı
ALMATI. QazAqparat - Almatıda jürgizwşisi qol tejegişin tartwdı umıtıp ketken avtobws abaysızda jürip ketti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Qoğamdıq kölik özdiginen qozğala kele Gornıy gïgant şağın awdanındağı Jamaqaev köşesindegi №202 üydiñ qorşawın qïratıp toqtağan.
№70 avtobws jürgizwşisiniñ aytwınşa, ol soñğı ayaldamağa toqtap, kölikti öşirip sırtqa şığıp ketken. Köp uzamay-aq, avtobws özdiginen eñiske qaray quldïlay jönelgen.
Jürgizwşisi köliktiñ qol tejegişin tartwdı umıtıp ketkenin moyındadı. Abıroy bolğanda, köşede jürginşiler bolmağan. Sol sebepti eşkim zardap şekpedi.


text:
Rusiye akimiyetiniñ yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa nisbeten qabaatları olmaycaq bir şey.
Bu şekilde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında qırımtatar milliy areketi iştirakçisiniñ yaqalanmasına qıymet kesti, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bu uquqiy sürrealizm, başqaca aytıp olamayım. Ukrainada, Ukraina qanunlarına köre, bu insannıñ barışıq numayış aqqı bar edi», – dedi Lutkovskaya.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye arbiyleri Ukraina Anayasası belgilegen aqqlarından faydalanğan adamnı yaqaladı.
«Menimce, işğalci akimiyet yalıñız Ukraina milliy qanunları degil, halqara qanunlarnı da ürmet etmegenini isbatladı», – dedi o.
Ukrain ombudsmeni bergen malümatına köre, Meclis reis muavininiñ yaqalanması boyunca şikâyet İnsan aqları Avropa mahkemesine yollanılacaq.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Yanvar 30-da sabadan berli Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evinde tintüv keçirile. OMON hadimleri ev etrafını sarıp aldılar. İçeride Çiygoznıñ apayından ğayrı başqa bir kimse yoq. Uquq qoruyıcılar vaziyetni izaatlamay.


text:
«Dwdjwan» tayfwnı alıstağı Okïnava men Tayvan arasında ornalasqan japonïyalıq araldarğa aparatın kölik bağıttarı buzıldı, dep xabarladı TASS.Jergilikti BAQ xabarlağanday, 90 äwe reysi keyinge şegerilip, teñiz paromdarı men jük kemeleriniñ qatınası tolıq toqtatıldı.
Tayfwnnıñ ortalıq böligindegi jel jıldamdığı sekwndına 70 metrge jetedi. Ol Tayvanğa qaray 20 km/sağ jıldamdığımen jürwde.
Düysenbi küni jergilikti waqıtpen keşke «Dwdjwan» Japonïyanıñ Sakïsïma araldarına jaqındaydı dep kütilwde.
«Dwdjwan» -Tınıq muxïtında 2015 jılı payda bolğan 21-şi tayfwn.
Derekközi: QazAqparat
Kommentarïï


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ bir qaç mesken yerlerinde «Ukrtelekom» internet-bağı yoq oldı.
Qırım.Aqiqat saytına belli olğanı kibi, Ukrtelekomnıñ interneti sentâbr 19 künü Keriç, Aqyar, Gurzuf, Aqmescitte ve Saqta ğayıp oldı.
Bunıñ ile müşteriler tehnikiy yardım hızmetine telefon açıp olamaylar, – şikâyet eteler qırımlılar.
Ukrtelekomnıñ 0800 506 800 malümat hızmetiniñ avtomatik operatorı «işbu yönelişte tehnikiy problemler olğanı aqqında» bildirdi.
Bu kibi vaziyetler Qırımda endi bir qaç kere yüz berdi. Belli olğanı kibi, Aqyarda müşteriler bir qaç kün devamında internetsiz qalğan edi.


text:
Zerttew avtorları bir-birine bawır basıp, ıstıq sezimmen qosılğan baqıttı otbasında sıylastıqpen bir-birine üyrenisip ketken otbasığa qarağanda, urıs-keris jïi orın aladı degen qorıtındığa keldi. Baqıttı nekedegi erli-zayıptılar özderin layıqtı bağalanbay jürgendey sezinip, süyiktisiniñ är äreketin, sözin köñiline alıp, wayım-qayğığa tüsedi, dep sanaydı mamandar. Nätïjesinde tüsinbestik orın alıp, bir-biriniñ janın jaralap, aqır soñı ajıraswğa alıp keledi.
Bul qarama-qarsı tujırım 2000 jupqa sawalnama jürgizw nätïjesinde rastaldı, dep xabarladı "Medïkforwm". Bir-birin süyip qosılğan otbası jïi urıs-keriske boy aldırıp, keşirimmen qarağısı kelmeydi. Ajırasqannan keyin de bir-birin umıta almaytınına qaramastan, munday baqıttı neke buzılwğa beyim keledi.
Kommentarïï


text:
Kyivde dekabrniñ 26-sında «Tilde birlik» tedbiri ötkerildi. Onıñ çerçivesinde balalarnı qırımtatar tili ve medeniyetiniñ ögrenilmesine celp ettiler.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Tedbirniñ teşkilâtçıları olğan Ukraina İnformatsion siyaseti nazirligi ve Qırımtatar Milliy Meclisi, oyun şeklinde tuvğan tilniñ qıymetini köstermek ve aynı zamanda Qırımnıñ ilhaqı aqqında ikâye etmek içün farqlı yaşta olğan balalarnı topladılar.
Bildirüvde, balalar türlü tüsteki yürek şekilleri üstünde muim sayğan qırımtatar sözlerini yazdılar, denile.
İnformatsion siyaset naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar: «Menim sekiz yaşlı qızım «işğal» sözüni yazdı. Böyle tedbir vaziyetni uyğunlaştırmaq ve balalarğa añlatmaq içün bir fırsattır», – dedi.
O, yarımadada tillerniñ bastırılması meselesiniñ mevcut olğanı aqqına ikâye etti. Onıñ esaplavlarına köre, yarımadadaki mekteplerde ukrain tilinde tasil alğan 350 kişi qaldı, qırımtatar tilinde oqutqan 15 mektep bar. Faqat bu, artıq «formal şekilde adlandırıluv, çünki program deñiştirildi: (bu mekteplerde – QA) derslikler ve oqutuv rus tilindedirler», dep qayd etti Emine Ceppar.
Tedbirniñ teşkilâtçıları balalarğa ediye olaraq ukrain tilinde qırımtatar masalları kitaplarını berdiler. Tasil tedbiri tatlı sofra ile yekünlendi.