text:
Aqyarda dekabrniñ 28-nde «Uçkuyevka» parkı açıldı. Kimligi belli olmağan insanlar anda küçük mimarcılıq şekillerini bozdı, oturtılğan 30 ardıç çalısını ve daa 40 dane diger yeşil fidannı hırsızlağan edi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Şeer sakinleriniñ bildirgenine köre, tış hızmetçi şirketi «parkta çoq terek kesti» ve yolaqlarda töşeme taş qoydı.
«Bu sebepten yazda parkta az kölge olacaq ve Qırım sıcağı is etilecek», – dep tüşüne park açılışına kelgen insanlardan biri.
Merasim musafirleriniñ aytqanına köre, parkta çoq şey peyda oldı: eglenceli şou içün yaz estradası, ticaret yerleri, büyük bala meydançığı ve digerleri.
Açılış alıp barıcıları, «Uçkuyevka» parkınıñ rekonstruktsiyası «Moskva ükümetiniñ imayesi altında» keçti, dep bildirdi.
«Yağmurğa baqmadan, Moskva ükümetindeki ortaqlarımıznıñ yardımınen Aqyarda yapılğan bu cemaat yerinden (Uçkuyevka parkından – QA) keyf almağa kelgeniñizge quvandım», – dep tarif etti Aqyar valisiniñ vazifelerini eda etken Mihail Razvojayev.
«Uçkuyevka» parkınıñ abadanlaştıruvı aqqında Aqyar akimiyeti 2019 senesi mayısta bildirgen edi. Parkta qoralar qoyuldı, keçiş sıñırlanıldı.
Yerli kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, abadanlaştıruvdan soñ parkta yolcu ve ayaqmaşina yolaqları, pamp-trek ve skeyt-park, sport, bala ve baquv meydanları, yolcu, sanat obyektleri alanları, pavilyon, sundurmalar, park yeri ve ayaqyollar peyda olmalı.
Daa 2016 senesi Aqyar cemaatçıları «Uçkuyevka» parkına tabiat qorçalav yeri statusını bermege talap ettiler. Cemaatçılarnıñ fikirince, parknıñ hususiy statusı topraqnı biriniñ eline bermemege ve anda bir şey qurulmasına mania olmağa yardım etecek.
Daa soñra iş ketişatını kontrol etmek ve teklif kirsetmek içün Aqyar şeer hocalığınıñ departamenti yanında közetüv cemaat şurası qurulğan edi – bu organğa cemaatçılar, genç ve veteran teşkilâtlarınıñ vekilleri, Şimaliy taraf iş adamları birliginiñ temsilcileri, yerli faaller kirdi.


c: text/html

text:
Ukraina uquq qoruyıcı organları, şu cümleden, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasınıñ taqiqat bölügi 1944 senesi eski Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuretinden qırımtatar halqı ve diger millet temsilcileriniñ sürgün etilmesini mahkemeden aldın taqiq etmege başladı.
Bunı Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Taqiqat içinde belli oldı ki, 1944 senesi mayıs-iyül aylarında SSCB devlet akimiyeti organlarınıñ sabıq reberleriniñ emri ile Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinden 225 biñ qırımtatarı ve diger millet temsilcisi Özbekistan SSC, Qazahistan SSC, Başqır Muhtar SSC ve Rusiye SFSC diger vilâyetlerine sürgün etildi», – dep aytıla beyanatta.
Nazirlikniñ malümatına köre, bu malümat Ukraina Ceza kodeksiniñ 442-nci maddesi 1-inci qısmı (genotsid) boyunca Yekâne mahkemeden aldın taqiqatlar cedveline kirsetildi. Maddege köre beş yıldan on beş yılğa qadar ya da ömür boyu apis cezası berile bile.
Prokuratura qayd ete ki, mahkemeden aldın taqiqat içinde bir sıra taqiqat areketi yapıldı.
Qırımtatarlar ve diger millet vekilleriniñ qanunsız sürgünligi aqqında milliy hatıranı ğayrıdan tiklemek ve saqlap qalmaq, qoşma deliller toplamaq içün cinaiy sürgünlikniñ şaatları, cinayetke alâqası olğan şahıslar aqqında malümatı olğanlardan Ukraina Baş prokuraturası yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ taqiqat bölügine muracaat etmege rica etile.
2015 senesi noyabr 12-de Ukraina Yuqarı Radası 1944 senesi qırımtatar sürgünligini genotsid dep tanıdı.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Er yıl Qırımda sürgün kününe bağışlanğan kutleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilüvi yasaq etildi.
Kyiv ve bütün Ukrainada bir sıra tedbirler keçirilecek: kütleviy mingler, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler.
2016 senesi aprel ayında Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina şarqında keçken seneniñ aprel ayından itibaren cenk uruşları neticesinde 5086 insan elâk oldı. Bunı cuma künü, yanvar 23-te, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ insan aqları boyunca hızmetlerniñ vekili Rupert Colville aytıp, zıddiyet qurbanlarınıñ sayısı daa ziyade olması mümkün, dep qayd etti, – haber ete Radio Svoboda.
Onıñ aytqanına köre, yanvar 13-ten itibaren 262 insan elâk oldı. Onıñ qayd etkenine köre, soñki doquz kün «keçken seneniñ sentâbr 5-te Donbassta başlanğan ateş toqtatılması rejiminiñ eñ qıyın zamanı oldı».
Colvilleniñ bildirgenine köre, aprel ayından itibaren Ukraina şarqında 10948 insan yaralandı.
Rupert Colville dedi ki, BMT-ni Ukrainanıñ şarqiy vilâyetlerinde çetel arbiylerniñ bulunması, ve olarnıñ arasında Rusiye askerleri, em de silâlı birleşmelerniñ nezareti altında olğan mesken yerlerde ağır silâ olması qasevetlendire.
BMT qaçaqlar işleri hızmeti bildirdi ki, Ukraina ükümeti qabul etken havfsızlıq tedbirleri «zıddiyet alanına gumanitar yardım ketirilmesine» keder ete ve cenk uruşlarından sebep evlerini terk etmege mecbur olğan şahıslar içün qoşma qıyınlıqlar doğura.


text:
Ukrainanıñ on dört biñ medeniyet abilesi vaqtınca işğal etilgen Qırım territorisında yerşele, dep bildire «ICOMOS Ukraina»prezidenti Nikolay Yakovina.
«Ukrain müzeyleriniñ 12 millionlıq mirasından Qırımda onıñ yigirminci qısmı yerleşe – bu pek çoq. Strategik araştırmaları milliy institutınıñ (2014 senesi baar vaqialarından – QA) evel bergen malümatına köre, Qırımda bir 300 biñ müzey abidesi qayd etildi. Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde Ukrainanıñ bütün medeniy asabalığından bir yigirminci qısmı yerleşe – tarih abideleri, mimarcılıq, bağça medeniyetiniñ yadikârlıqları», – dedi Nikolay Yakovina.
O şunı da qayd etti ki, Qırımda «degerli şeer arhivleri» ve kitaphane fondı saqlıdır.
Ukraina Baş prokuraturası yanında Qırım MC prokuraturası Rusiye Federatsiyası ükümetiniñ vekâletli şahısları tarafından QMC ve Aqyarda yerleşken abideleriniñ elge keçirilmesi boyunca cinaiy işlerni açtı.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmescit başı Yelena Potsenko sakinlerge suvnı iqtisat etmege rica etti.Bunı o "RİA Novosti" agentliginde matbuat konferentsiyasında ayttı.
"Vaziyet pek qıyın. Suv anbarları saylaşa, bu mesele bar ve onı gizlemege çare yoq. Cumhuriyet akimiyeti bu sualni er kün baqa", - dedi Protsenko.
Onıñ aytqanına köre, Alma Tarhan yapma gölünde tamir işleri yapıla ve mayısnıñ soñunace anda suv berilecek.
"Bundan ğayrı İvanov suv anbarı qurula. O da mayısnıñ soñunace çalışıp başlaycaq", - dedi Protsenko.
O dedi ki, akimiyet "yağanaqlarğa ümüt etecek".
"Yağanaqlarsız bir yıl oldı, amma bu Qırım içün yañı bir şey degil. Esası, er kes sağ-selâmet olsun. Şimdi şeeriminiñ sakinlerine muracaat etem: olduqça suvnı iqtisat etiñiz ve bugün o qadar degerli olğan resursqa qıymet kesiñiz", - dedi Protsenko.
Daa evel bildirildi ki, Aqmescitte tamir işleri sebebinden şeerniñ bir qısmı bir afta cedvel boyunca suv alacaq.
Martnıñ 12-nde Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük, suv boru hatları eskirgeni içün yarımadada içme suvunıñ 50 fayızı coyula, dep bildirdi.
Keçken afta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, yağanaqlar olmasa bile, Aqmescitniñ üç esas suv çoqrağı olğan Ayan yapma gölü, Aqmescit ve Partizan suv anbarlarındaki suv yedegi şeerni 3,5 ay devamında toqtamayıp suvnen temin etmek içün yeter.
Herson vilâyetiniñ devlet memuriyeti, aprelniñ 4-nde Şimaliy-Qırım kanalı toldurıldı ve kanaldan işğal etilgen Qırımğa suv berilmey, dep işandırdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Daa bir mayıs 18-i, qırımtatarlarnıñ matem künü keçti. Altı yıldan berli bu kün daa kederli - Qırım ilhaqı şaraitinde keçe. Bu yıl pandemiya sebebinden o Qırımda asıl solğun keçti.
2014-ünci yılğace bu Matem künü ne qadar büyük bir şekilde keckenini yahşı hatırlayım. Mitingler, kolonnalar, aktsiyalar - bütün bular keñiş, eyecanlı, tesirli edi. Er şeerde ve büyük qasabalarda mitingler keçe edi, soñra adamlar avtobus ve maşnalarnen Aqmescitke kete edi, anda Nazirler Şurasınıñ ögündeki baş meydanda matem kününe nağışlanğan büyük merasim keçirile edi. Yalıñız Meclis azaları ve içtimaiy ve siyasiy yetekçiler degil, ükümet vekilleri de çıqışta buluna edi. Mında biñlerce adamlar toplana edi, bir yıl körmegen tanışlarınen rastkelişmek mümkün edi. Adamalr quvançlı ve kederli haberlernen paylaşa edi, sürgünlikniñ deşetlerini hatırlap ağlay edi.
Matemge baqmadan, bu künde er kes sürgünlikniñ bütün qıyınlıqlarından keçken ve vatanına daa pek birlerşip ve küçlü olıp qaytqan halqı içün ğurur duya edi. Biñlerce qırımtatarlarnı beraberlikte körmek sevinçli edi, birden halqnıñ bütün küçü, bütün potentsialı duyula edi. Köküs bu küç duyğusından, qırımtatarlarnı beklegen ümütlerden patlay edi. O vaqıt da qıyınlıqlar oldı, er şey tüm-tüz degil edi, hususan, "Partiya Regionov" akimiyetke kelgende, amma inkişaf bar edi, qırımtatarlar özlerini topraqlarınıñ saipleri olaraq is ete edi, özlerinde ve keleceklerinde emin edi.
Qırımtatarlarnı medeniy dünya red etmedi, amma bundan daa yaramay bir şey bar - olar artıq özlerini Vatan saipleri olaraq duymay
Amma bizni bundan marum qaldırğanlarınıñ altı yıl oldı. Şimdi mahkemelerde ve cenazelerde körüşemiz... Ümütler ve azatlıq ile er şeyimizni tutıp aldılar. Söz sırası, tek qırımtatarlardan degil, bütün qırımlılardan. Atta bücet aşlavı yanında olğanlar bile, bütün medeniy dünyadan tarafından red etilip yaşamaqnıñ ne qadar turğun olmağanını añlay. Amma olardan farqlı olaraq, qırımtatarlarnı medeniy dünya red etmedi, amma bundan daa yaramay bir şey bar - olar artıq özlerini Vatan saipleri olaraq duymay. Bu maneviy ceetten pek basa.
Soñki videolarında Aqmescit rayonından olğan qırımtatar faali Rolan Osmanov, karantin vaqtında camilerniñ qapalı, amma aynı vaqıtta kilselerde ibadetler yapılğanını numayış etti. Buña ne dersin? Sual ritoriktir.
Yaqında belli boyevik İgor Girkin ukrain jurnalist Dmitriy Gordonğa bergen intervyüsini baqtım ve şimdiki Rusiyede er şeyniñ ne qadar turğunsız olğanını kene de kördim. Er şey ne qadar tez deñişe bilecegini kördim ve, Girkinniñ özü intervyüde aytqanı kibi, yaqın vaqıtta Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile Gaaga mahkemesinde ola bilecegini inkâr etmeyim. Rusiye topraq ayaqlı devdir, bütün dünya artıq bunı añladı, onıñ içün Rusiyeden qorqqan başqa kimse qalmadı. Bu baqıştan ilhaq yaqın vaqıtta bite bile.
O zaman Qırımğa ne olacaq? Bayağı qırımtatarlar kibi, men de Qırım - qırımtatarlarnıñ milliy muhtariyeti olacağına ümüt etem. Soñki 6 yıl içinde qırımtatar halqı Ukrainağa sadıqlığını tadıqladı ve Qırımda öz muhtariyetine saip olmaqnı qazandı. Amma bu meselenen endi şimdiden oğraşmaq kerek. Ukraina anayasasına deñişmelerni kirsetmek, QMC-niñ Nazirler Şurasını ve QMC-niñ Yuqarı Şurasını yañıdan teşkil etmek. Öyle alda deñişmeler daa semereli ve tegiz keçer.
Er şey keçe ve er şey deñişe, onıñ içün Qırım meselesinen bağlı bütün suallerge cevaplarımız endi şimdi olmalı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/17 noyäber
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 17 noyäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1914 — Äkram Dautov, Başqortstanda yäşäp icat itkän tatar kompozitorı häm şağire.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 2012 — Xämit Ğäläwetdinov, tatar din ähele, möfti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Ankara şeerinde resmiy ziyaretinen bulunır eken, Turkiye parlamentini 1944 senesi qırımtatarlarğa qarşı yapılğan sürgünni genotsid olaraq tanımağa çağırdı.
Bu aqta Poroşenkonıñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, bunıñnen bir sırada, Ukraina ve Turkiye Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki qırımtatarlarnıñ qoruması boyunca ğayretlerini faalleştirecekler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mart 9 künü resmiy ziyareti ile Turkiye Cumhuriyetinde bulunmaqta. Ankarağa teşrif buyurğan ukrain delegatsiyasınıñ terkibine qırımtatarlarnıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov kirgenler.
Ukraina ve Turkiye arasında munasebetler soñki bir qaç ay devamında faalleşti. Rusiyenen olğan zıddiyetten soñra, Turkiye halqara cemaatçılığınıñ Ukraina territorial bütünliginen, Rusiye tarafından yarımadanı işğal etkeninen bağlı mevamını qabul etip, kendi noqta - i nazarnı seslendirdi. Bunıñnen bir sırada Turkiye qırımtatarlarnen sıq bağlıdır, olarnıñ ekseriyeti Turkiye Cumhuriyetinde yaşamaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımtatar halqınıñ vekillerine yarımadanıñ ekologik havfsızlığınıñ qoruvı boyunca ketişatlarğa tesir etmek imkâniyeti berlmeli, dep tüşüne Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev.
Bu aqta onıñ resmiy Facebook saifesinde yazıla.
«Evel-ezelden Qırım toprağınıñ tabiatına nasıl yaqlaşmaq kerekligini bilgen qırımtatarlar amelde yarımadanıñ ekologik havfsızlığınıñ qoruvına tesir etmek içün muayyen imkânlarğa saip olmalı. Qırımnı abadan bağçadan insansız bir sahrağa çevirmege fırsat bermemek kerekmiz»,– denile beyanatta.
Qırım ekosistemasınıñ yoq etüv misali olaraq mında Eski Qırımdaki Ağarmış dağını qayd eteler.
Bu sebepten qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanun leyhasınıñ azırlanuvı boyunca işçi gruppağa Ukraina ekologiya ve tabiat resursları nazirliginiñ vekilleri de davetlidir.
«Qırımtatar halqınıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq statusı aqqında» qanun leyhasını azırlamaq içün işçi gruppa şekillendirildi.


text:
Dünya insan aqlarını qorçalav kününde, dekabrniñ 10-nda, «Qırım ğayesi» teşebbüsiniñ teşkilâtçıları 2014 senesinden berli yarımadada ilk olacaq aq qorçalayıcı konferentsiyasını keçirip olamadı. Olarnıñ aytqanına köre, «Rusiye uquq qoruyıcıları olarnı qorquzmağa başladı».
Bu aqta qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparov tarif etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Tedbir başlamazdan evel bugün toplaşqan yerimizniñ saibine telefon etip tenbilediler: tedbir lâğu etilmese, onıñ problemleri olacaq. Bu insannı yahşı bilemiz ve onı telükege oğratmağa istemeymiz, şunıñ içün konferentsiyanı belli olmağan vaqıtqa qaldırmağa qarar aldıq», – dep tarif etti aq qorçalayıcı.
Advokat Emine Avamilevanıñ qayd etkenine köre, «böyle vaziyetniñ eñ tendentsioz tarzı bar».
«Bizge yer berilmedi. Qırımda insan aqları muntazam sürette bozula. Ve bugün bunı açıq aytmağa imkân berilmegeni – bunıñ delilidir», – dep ayttı Avamileva.
Rusiye uquq qoruyıcı organları qırımlı aq qorçalayıcılarnıñ malümatını açıq sürette izaatlamadı.


text:
Devlet departamentiniñ qıymet kesüvine köre, bu kütleviy quvuv neticesinde olğan dert ve azaplarnı ifadelemek kuç. Merkeziy Asiya, Ural ve Sibirge sürgün olunğanlar açlıq, hastalıq ve repressiyalarğa oğradılar, dep hatırlata Amerika tış işler nazirligi. Sürgün etilgenlerniñ aman-aman yarısı, esasen qadın ve balalar, 1944 ve 1947 seneleri devamında can berdiler. Bir çoq qırımtatarlar ve olarnıñ evlâtları alâ daa ğurbetlikte yaşaylar, dep hatırlata AQŞ Devlet departamenti.
Çoqusı qırımtatarlarnıñ aqılında bu adaletsizlik alâ daa bar ve Rusiye işğali ve Qırımnı qanunsız alda işğal etmek ıntıluvları kene de eski yaralarnı açtı, denile beyanatta.
Qayd etile ki, Qırımda insan aqlarınıñ bozuluv cedveli er afta arta. Öldürüv, köteklev ve qırımtatarlar ve diger halqlar vekillerini hırzılav adiy bir şeyge çevirildi. Yerli «şorbacılar» qırımtatarlar mal-mülkini boşatmaq ve topraqtan vazgeçmek kerek olğanlarını bildirdiler. Qırımtatarlarğa ücüm eteler, olarğa ana tilinde laf etmege imkân bermeyler, halq lideri Mustafa Cemilevge ise Qırımğa beş yıl devamında qaytmağa yasaq etildi. Biñlerce qırımtatarlar telükesizlik içün qasevetlenip, Qırımdaki evlerini terk ettiler, dep bildirdi Devlet kâtibi.
AQŞ akimiyeti dey ki, bizler 1944 senesiniñ faciasını ağır yüreknen qayd etemiz, qırımtatarlarğa birdemlik kösteremiz. Bizler Ukraina bir olması ve topraq bütünligine qol tutamız, Ukraina, şu cümleden Qırımda insan aqlarına riayet etilmesine sadıqmız, dep qayd etile Devlet departamentiniñ beyanatında.


text:
Keriç parom keçitinde qomşu Rusiye tarafından «Kavkaz» limanında 928 yük maşinası 103 saat devamında parom beklep tura. Bunı fevral 17 künü «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketiniñ matbuat hızmeti bildire.
Haberde: «Kavkaz» limanı tarafından 104 saat devamında parom beklenile, «Krım» limanı tarafından ise – 35 saat. Rusiye tarafından nevbet sırasında 928 yük maşnası, Qırım tarafından ise 258 maşna tura», – dep aytıla.
Matbuat hızmetinde bildirdiler ki, «Kavkaz-Krım» yolunda «Krım», «Boris Ştokolov», «N.Aksenenko», «Pobeda» ve «Yeysk» paromları yüre.
Fevral 16 künü aqşam, yük maşnalarınıñ aydavcıları Rusiyenıñ Krasnodar ülkesinde zapt etilgen Qırımğa alıp barğan Keriç parom keçitine yolunı qapattılar. Böylece, buz örtüsi ve ava bozulğanı sebebinden çoq beklemege mecbur olğan aydavcılar itiraz bildiler.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ millitlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnovnıñ istifa etmesi, memur qırımtatarlarını rusiyeli akimiyet tarafından belgilengen şekilnen razı olmalarına mecbur etalmağanı sebebinden oldı.Bu aqta oktâbrniñ 16-nda Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qırımlı faal Zair Smedlâyev söz yürsetti.
«O, (Zaur Smirnov – QA) qırımtatarlarını buğavlarnen Kreml tarafından oña belgilengen statusnı sevmege mecbur etalmadı», – dedi Smedlâyev.
Smedlâyevniñ fikrine köre, Kremlniñ işğal altındaki Qırımda qomşu Rusiyede ötkerilecek prezident saylâvından evel yapqan ilk kadrlar deñiştirüvi degildir.
«Prezident saylâvindan evel qırımtatarlarınıñ reyleri ihtiyac bar. Moskva içün bu muim. Qırımtatarları saylâvlarda iştirak etken taqdirde, Qırımnıñ deñişken statusına qoltutqan kibi olacaq», – dep bildirdi faal.
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ millitlerara munasebetler devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov oktâbrniñ 16-nda istifa etti.
Ondan soñ, Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov, Smirnov semeresiz çalışmaları sebebinden onıñ talabınen istifa etti, dep bildirgen edi.
1999-2013 seneleri arasında Smirnov Yalta şeer şurasında milletlerara munasebetler ve migratsiya idaresiniñ başlığı olıp çalışqan edi.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, o Qırımnıñ rusiyeli akimiyetine bağlı millitlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ reisi vazifesine tayin etilgen edi.


text:
Donbasta tutulğan şahıslarnıñ eki taraflı azat etilüvi yekünlendi, dep bildire Ukraina prezidentiniñ ofisi Facebookta.
«76 insanımız – Ukraina kontrol etken topraqta telükesizlikte. Tafsilâtlı malümat soñra berilecek», – dep aytıla haberde.
«DNR» vekili Darya Morozova, 52 arbiy esir ve vatandaş reinesi Ukrainağa berildi, dep bildirdi. Donetsk vilâyetiniñ bazı rayonlarına 60 kişi berildi.
Ukraina jurnalistleri deñişimniñ bu qısmına kirsetilmedi.
İşğal etilgen Ğorlivka yanındaki sıñırda «Mayorsk» keçiş noqtasında dekabrniñ 29-nda tutulğan şahıslar deñiştirildi.
Dekabrde Parijde «normand formatı» sammiti keçirildi – Frenkistan, Almaniya, Ukraina ve Rusiye liderleri körüşti. Taraflar, Kyiv ve Moskva «er kesni er keske» formulası boyunca şahıslarnı dekabrniñ 31-ne qadar deñişecek, dep añlaşqan edi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy tutulğan şahıslarnı deñişim dekabrniñ 29-nda olacaq, dep tasdıqladı.
Üç taraflı bağ gruppasınıñ gumanitar alt gruppasındaki Ukraina vekili Valeriya Lutkovskaya, «İlovaysk, Debaltsevodan soñ dört yıl devamında esirlikte olğan balalarnı niayet alıp olurmız», dep bildirgen edi. Al-azırda resmiy deñişim cedvelleri yoq.
Dekabrniñ 23-nde Donbastaki zıddiyetni al etüv üç taraflı bağ gruppası «er kesni er keske» şeklinde deñişimni belgiledi.
Rusiye qoltutqan «DNR» temsilcisi Darya Morozovanıñ dekabrniñ 25-nde bildirgenine köre, olar Ukrainağa 53 insannı berecekler. Onıñ aytqanına köre, Ukraina tarafı «DNR» aydutlarına 87 insannı bermege razı oldı. Bu malümat şimdilik tasdıqlanmadı.
Dekabrniñ 18-nde Ukraina telükesizlik hızmeti Azatlıq Radiosınıñ muracaatına cevap berip, umumen Donbasta Rusiye qoltutqan aydutlarnıñ esaretinde 250 insan buluna, dep bildirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri Qırım akimiyetiniñ Aqmescitte Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına matem tedbirlerniñ keçirilmesine izin bermegenini talil eteler. Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kiyevde «Hıdırlez» bayramında jurnalistlerge ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri.
«Aqmescitte yerli akimiyet bazı satqınlarğa tayanıp, sahte mitingni keçirmesi mümkün. Bizler olarnen beraber bunıñ kibi mitinglerde iştirak etip olamayıq, lâkin qırımtatarlar yaşağan yerlerde matem tedbirleri keçirilecek – camilerde dualar oqunacaq ve çeçekler qoyulacaq. 23 yıl içinde qırımtatarlar yaşağan yerde tiklegenimiz hatıra taşları ve abideleri yanında dualar oqunacaq», – dedi Çubarov.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mayıs 18-de Ukrainanıñ paytahtında devlet reberliginiñ iştiraki ile hatıra aqşamı ve bir sıra medeniyet tedbiri ötkerilecek. Bir sıra tedbir Herson vilâyetinde de keçirilecektir.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ABD prezidenti Joe Bidenni «Qırım platforması»nıñ tesis sammitinde iştirak etmege ve Ukraina Mustaqilliginiñ otuzıncı yıldönüminiñ qayd etilmesinde iştirak etmege davet etti. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirligi Azıtlıq Radiosına haber etti.
Tış işler nazirliginde Volodımır Zelenskıy ABD-ne ne zaman ketecegini ve Joe Biden avgust ayında Ukrainağa kelecekmi, yoqmı aytmadılar.
«Ukraina prezidentiniñ ABD-ne seferiniñ teşkil etilmesi içün, muvafıq mevzular etrafında bir sıra tedbirler ömürge keçirilmesini, hususan siyasiy, arbiy, ticaret, yatırım ve telükesizlik saalarında devamlı işler yapılmaq kerek», – dep yazıla bildirmede.
Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, ayında Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba, ABD devlet kâtibi Entoni Blinken, Ukraina Mudafaa naziri Andrey Taran ve ABD Mudafaa naziri Lloyd Ostin telefondan laf etkenler.
2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platforması» sammitinde ABD prezidenti Joe Bidenniñ iştiragini beklemege büyük sebepler bar. Bunı fevralnıñ 27-nde, Qırım ve Aqyarnıñ işğalge qarşı tirenüv kününe bağışlanğan «Qırım evi»ndeki tedbirde qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev ayttı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, fevralnıñ 26-nda, cuma künü, Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası içün yapılğan tedbirler aqqında ferman imzaladı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
İyülniñ 24-üne “Birlik motoyürüşi-2018” Ujgoroddan İlbav şeerine keldi. Bütün Ukrainadan baykerler Ukraina devlet bayrağı ve qırımtatar milliy bayrağınen Ternopil, Vinnitsa, Jitomir, Kıyiv, Poltava, Dnepr, Volnovaha, Mariupl şeerlerinden keçecek.
Aktsiya Hortitsa yarımadasında soñuna yetecek, bundan evel ise Çonğardaki Qırım memuriy sıñırında, Ukrainanıñ bütün bayker taqımlarnıñ adları ile imzalanğan, qırımtatar bayrağını yerleştirecekler.
“Biz öz birligimizni köstermege isteymiz: duşmanımız bizni ne qadar bölmege istese de, bunı becerip olamaz. Biz bayraqlarımıznı bütün memleketni dolaşıp, Çonğarda qırımtatar bayrağını yükseltirmiz”, - dep qayd etti motoyürüşniñ iştirakçısı Erfan Kudusov.
Ukrainanıñ birligine bağışlanğan motoyürüşke qırımtatar Milliy Meclisi de qoltuttı. Tedbirniñ iştirakçileri toqtalğan er şeerde olarğa yerli baykerler qoşula.
“Biz yürüşimizni iyülniñ 23-üne Ujgoroddan başladıq. Bugün İlbavda toqtaldıq. İnançlarımız, tilimiz türlü olğanına baqmadan, birlikte olğanımıznı bütün Ukrainağa köstermege isteymiz. Mototsiklcılar bütün yol devamında bizge qoşula, çareleri olğanı qadar mesafe keçeler”, - dey bayker Nikolay Spiridonov.
Baykerler “Birlik motoyürüşi”ni ekinci kere keçire. Bu sefer iştirakçiler bahşışlarnen ukrain askerlerini ziyaret etecekler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini takbih etti. Ğarbiy memleketler bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsetti. Rusiye işğalni red ete ve öz amellerini “tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklevi” dep adlandıra. Ukrainanıñ Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevralniñ 20-sini Rusiye tarafından Qırım ve Aqyar vaqtıncalıq işğalniñ başlanuv künü dep resmiy olaraq ilân etti.


text:
Cemaat aşağan yerler, musafirhane ve şifahane-kurort saasınıñ müessiseleri Qırımda eñ az iyün ayına qadar qapalı qalacaq. Bu aqta regional Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya Qırımdaki biznes işleriniñ şaraitlerini qolaylaştıruv tedbirlerini azırlav ve yerine ketirüv işçi gruppasınıñ toplaşuvı vaqtında bildirdi.
Bundan ğayrı, psiho-nevrologik internat ve saqatlığı olğan esli-başlı insanlar içün internat evleri 14 kün qapalı olacaq.
«Qapalı rejimde çalışqan müessiselerge çoqça diqqat ayırılmalı, şunıñ içün tünevin qapalı müessiselerde bulunğan hadimler ve şahıslarnıñ 14 künge tamamen qapatılmasını teklif ettim», – dep bildirdi Penkovskaya.
Qırımnıñ Rusiye baş nazir muavini Yelena Romanovskaya öksüz balalar içün evlerni de 14 künge qapatmağa teklif etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov karantin tedbirleri bitkenine qadar Qırımğa kelmemege rica etti. Moskva kontrolindeki Qırım kurort ve turizm naziri Vadim Volçenko Qırımğa iş sebebinden kelgenlerni yahşı etip teşkermege çağırdı.
Aprelniñ 24-nde saba Qırımda dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Al-azırda Qırımda 57 koronavirus hastası bar. Aqyarda 25 COVID-19 hastası qayd etildi.


text:
Qırım sakinleri ev qırucılığı, fermacılıq ya da diger işler içün Rusiyeniñ Magadan vilâyetinde topraq ala bileler. Kreml nezaretindeki Qırım Mal ve topraq muameleler nazirligi yarımada sakinkerini «Uzaq Şarqtaki gektar» programmasına qoşulmağa ve Uzaq Şarq federal okrugında topraq almağa çağıra.
«Uzaq Şarqtaki gektar» programması Rusiye Federatsiyasınıñ Perezidenti Vladimir Putinniñ avalesi ile, I Şarqiy iqtisadiy forum neticesinde qabul etilgen edi ve onıñ şahsiy kontrolünde keçirile. Mezkür programmada iştirak etmek içün arizalar 2017 senesi 1 fevral kününe qadar qabul etilecek», – dep haber ete müessiseniñ matbuat-hızmeti.
Evel haber etilgeni kibi, Kreml nezaretindeki Qırım Mal ve topraq muameleler nazirligi, devlet teşkilâtlarınıñ mülkünde olğan mesken evlerniñ binalarını şeer mülkine keçirmege niyetli. Bu, akimiyet vekilleriniñ işandırğanlarına köre, belgilengen ceyan boyunca içtmaiy kiralama ya da kira añlaşmaları boyunca mesken yerlerni insanlarğa bermege imkân yaratacaq.


text:
Koronavirus infektsiyasınıñ tarqalması sebebinden Aqmescitteki Tezikov adına tsirk işini vaqtınca toqtattı. Bunı tsirkniñ idaresi bildire.
"Koronavirus infektsiyasınıñ tarqalması sebebinden Aqmescit devlet tsirki öz işini vaqtınca bir ayğa toqtata", - denile beyanatta.
Rospotrebnadzornıñ soñki malümatına köre, Qırım ve Aqyarda 58 adam karantinde tutula.
Martnıñ 12-sinde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus pandemiyasını ilân etti.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Moskovanıñ Meşçanskiy mahkemesi, iyül 11-inde Rusiye Yuqarı mahkemesi yanında tutulğan dört qırımtatar faaline cöreme ödetti. Olar anda birinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçilerine qol tutmaq içün toplanğan edi. Bu aqta "Qırım birdemligi" birleşmesi bildirdi.
Faallerniñ malümatına köre, Remzi Seferov, Mustafa Abduramanov, Mustafa Seytablayev ve Aziz Karahalilovğa 10-ar biñ ruble cöreme odetilecek.
Daa üç qırımtatarğa avgustnıñ 5-inde 15-er biñ ruble para cezası ükmü çıqarıldı.
Moskvanıñ Taganskiy rayon mahkemesiniñ qadısı Yuliya Smolina iyülniñ 29-nda Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün iyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde toplaşqan 18 qırımlığa 20 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi. Tutulğanlar umumen 360 biñ rublelik para cezalarını aldı.
20 biñ rublelik para cezası Rustem Tairov, Edem Abdullayev, Aleksandr Gavrikov, Kâzim Useinov, Nariman İbraimov, Zenur Appazov, Eleonor İzmailov, Rustem Celâlov, Osman Hoş, İzzet Sayfulin, Marlen Cemilev, Remzi Beytullayev, Refat Kamilov, Osman Abdurazakov, Marlen Ahayev, Edem Aliyev, Emin Rustemov, Amethan Umerovğa berildi.
Uquq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva, Qırımda cezalanğan faalleriniñ cöremelerini ödemek içün «Qırım marafonı» cemaat teşebbüsi çerçivesinde para toplamağa başladılar, dep bildirgen edi.
Moskvada iyülniñ 11-nde Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 45 insannı tuttı. Faallerniñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre.


text:
İslâmov Rusiye vatandaşı olğanını ve al-azırda qıyınlıqlarğa oğrağanını aytıp keçti.
«Men qırımtatar halqnıñ vatanperveri, amma şimdi onı qorçalamağa kerek. Eger de siz maña baş nazir muavini olmağa avale etseñiz, olurım, aytmasañız – olmam. Mende siyasiy ıntıluv yoqtır, şimdi esas mesele – qurtulmaq, müessiseleriñizni saqlamaq ve qırımtatar halqını qorçalamaqtır», – dedi o.
İslâmovnıñ çıqışını büyük alğışlar ile qarşıladılar.
Mart 29 künü Bağçasarayda VI Qurultayınıñ nevbetten tış 2-nci sessiyası olıp keçti.
Muzakereler neticesinde Qurultay qırımtatar halqınıñ tarihiy Vatanında milliy-territorial cumhuriyetiniñ meydanğa ketirüvi boyunca siyasiy ve uquqiy ceryanğa başlanuvını ilân etti.
Bundan evel öz-özüni Qırımnıñ baş naziri vazifesine tayinlegen Sergiy Aksönov qırımtatarlarğa spiker muavini ve baş nazir muavini vazifelerini eda etmege teklif etti.


text:
Parlament reisiniñ muavini Ruslan Stefançuk NATO Parlament assambleyası çerçivesinde «Qırım platformasına» resmiy olmağan destek gruppasını qurmağa teklif etti.
«Bu gruppa Qırımnen bağlı ayrı qararlarnıñ qabul etilmesini ya da Qırımdaki vaziyet ve yarımadanıñ işğalden qurtarıluvınen bağlı maddelerni NATO Parlament assambleyasınıñ belli organ qararlarına ilâve etilmesini teklif ete bile», – dep yazdı Stefançuk Facebook saifesinde Ukraina-NATO Parlamentlerara şurasınıñ toplaşuvından soñ.
Ukraina baş naziri Denis Şmığal alyansnıñ baş kâtibi Jens Stoltenbergni 2021 senesi avgust ayında «Qırım platforması» tesis sammitiniñ keçirilüvinde «şahsen iştirak etmege» davet etti.
Yanvar ayında Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ (PACE) Yuqarı Rada daimiy eyyetiniñ reisi Mariya Mezentseva («Sluğa narodu» fraktsiyası) PACE meydançığında resmiy olmaycaq «Qırım platforması» qurulacağını ilân etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Mart 24-te Aqyar devlet universitetiniñ zalında qayd etilgen Yunanistannıñ milliy ğayrıdan doğuv kününde, ilhaq etilgen Qırımdaki yunan milliy-medeniy muhtariyetiniñ reisi İvan Şonus Rusiye prezidenti Vladimir Putinni «Yunanistan ve bütün dünyanı azat etmege» davet etti.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Şonus: «Rusiyede etnik aqlarnı qullanmaq içün bütün şaraitler yaratıldı. Yunanlar mustaqillikni qazansa da, geopolitikada şimdi bizim tarihiy vatanımızğa büyük tesir bar. Yunanistannıñ azat etilmesi – bizde mında, Rusiyede, bizde mında, Qırımdadır. Biz, Rusiyeniñ zemaneviy yunanları, baş komandan Putinge bütün dünya ve Yunanistannı azat etmege imkân berecekmiz», – dedi.
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqyar ukümetiniñ vekili Vladimir Kolesnikov, milliy cemiyetlerni Rusiye ukümetinen daa sıqı surette emekdaşlıq yapmağa, grantlar almaq içün muracaat etmege, türlü leyhalarda iştirak etmege davet etti.
Yunan cemiyetiniñ aveskâr artistleri yunanlarnıñ qurtulış mucadelesi aqqında spektaklni kösterdiler.
Bayramda olğanlarğa Rusiye ve Yunanistan bayraqları ile «Tavrida» gazetasınıñ nushaları berildi.
Yunanistannıñ milliy ğayrıdan doğuv künü bayramı, yunanlarnıñ dört yüz yıllıq Osmanlı idaresinden azat olğanlarınıñ hatırasına qayd etile. Yunanlar bu künde adet üzre 1821-1829 senelerindeki inqilâpta elâk olğanlarnı añalar.


text:
Muşaverege Qırımdaki etnik ukrainlerniñ temsilcilerini davet etmediler.
Tedbirde bir çoq diger etnik cemiyetleriniñ vekilleri, em de siyasetçi, siyasetşınas, «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası» olaraq adlanğan Qırım parlamenti ve Aqmescit şeer şurasınıñ deputatları iştirak etti.
«Regionalnıy institut politiçeskih kommunikatsiy» cemaat teşkilâtınıñ reberi İvan Mezüho bildirgenine köre, teşkilâtçılar etnik ukrainlerni, şu cümleden, Bütünukrain informatsion-medeniy merkeziniñ temsilcilerini davet etken edi.
Qayd etmeli ki, Bütünukrain informatsion-medeniy merkezi devlet müessisesi olıp, Ukraina televideniye ve radioyayınlav Devlet komitetine boysuna. Merkez etnik ukrainlerniñ menfaatlarını temsil etmey.


text:
Bu aqta «Pravıy sektor» matbuat-kâtibi Artöm Skoropadskiy bildirdi.
«Biz Ukraina qanunlarından tış çıqqan bir areket yapmağanımıznı endi çoq kere beyan etken edik. FSBniñ bir de bir teraktlar aqqında aytqanı, bizde qayd etilmegen silâ olğanı aqqında – bu Kreml propagandasınıñ daa bir yalanıdır. Kremlge «Pravıy sektornı» ekstremist olaraq körsetmege ğayet elverişli. Biz ise er daim barışıqsever teşkilât edik. Tabiiy ki, Qırımda teraktlar teşkil etmeymiz», - dedi Skoropadskiy BBCnıñ Rusiyedeki hızmetine.
«Pravıy sektornıñ» resmiy temsilcisi FSB tarafından yaqalanğan adamlar olarnıñ fikirdeşleri olamı-yoqmı bilmey. Bu malümat teşkerile.
Mayısnıñ 30-da FSB Qırımda Aqmescit, Yalta ve Aqyarda teraktlar teşkil etken «Praviy sektor» azalarını yaqalanğanlarını ilân etti. Bular rejısör Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko ve daa eki afta evel Qırımda ğayıp olğan eki cemaat teşebbüsçisidir. Soñra FSB olarnı Moskvağa alıp ketkeni aqqında belli oldı.


text:
Kiyev – Ukrain paytahtınıñ cemaatçılığı işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa qarşı alıp barılğan siyasetke nisbeten munasebetini bildirdi. Cuma aqşamı künü, sentâbrniñ 25-nde Rusiye Federatsiyasınıñ Kiyevdeki elçihanesi yanında mahsus aktsiya ötkerildi. Uquq qorçalayıcılar, teşebbüsçiler, lâqayd qalmağan kiyevliler qırımtatarlarnıñ sıqıştıruvı ve repressiyalarnı toqtatmağa talap ettiler.
«Qırımtatarlarnı mart ayından başlap bugünki künge qadar sıqıştıralar. Tünevin ATR telekanalı ekstremistik faaliyetinde qabaatlanğan edi. İşğalci akimiyetniñ Qırımnıñ tamır halqına qarşı yapılğan repressiyalarnı toqtatqanını isteymiz. Qırımtatar tili ve medeniyeti yarımadada serbest inkişaf etkenini isteymiz», – dep añlattı tetbir tşkilâtçısı, teşebbüsçi Tatyana Bezruk.
Tedbirniñ başında iştirakçiler qırımtatarlarnıñ sıqıştıruvlarını tasdiqlağan cedvelni oqudılar. Cedvelde insanlarnıñ öldürüvi, ibadethanelerniñ aqaretlevi, medreselerde ve iş adamlarnıñ evlerinde tintüvler, Meclis ve halq reberleriniñ Qırımğa kirişniñ yasağı kibi vaqialar qayd etile.
İştirakçiler elçihane qapusı yanında şu cedvelden alınğan faktlar aydınlatılgan albom kâğıtlarını qaldırdılar. Bunen beraber, olar «ATR-ni tiymeñiz», «Reşat Ametov rusiyeli işğalcilerniñ qolundan elâk oldı», «#StopCrimeanTatarGenocide» kibi yazılarnı tuta ediler. Ekseriyeti qırımtatar bayraqları ve diger milliy timsallerni alıp ketirdiler.
Aktsiyada uquq qorçalayıcılar ve qırımlı köçebelerni birleştirgen teşkilât azaları iştirak ettiler. Vostok-SOS teşebbüsiniñ koordinatorı Konstantin Reutskiy Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, ukrain cemaatçılığı küçü olğanı qadar Qırımda yaşağan ukrain vatandaşlarına destek köstermeli.
«Mart ayında Qırım işğal etilgen vaqıtta, biz anda yaşağan ukrain vatandaşlarnıñ menfaatlarını qorçalamaq içün pek az areket ettik. Şimdiki vaqıtta, Qırımda sıqıştırılğan ukrain vatandaşlarnıñ, hususan qırımtatarlarnıñ meselelerine köz yummaq doğru degil, dep sayam»,– dedi uquq qorçalayıcı.
Qırım-SOS teşebbüsiniñ koordinatorı, tedbir iştirakçisi Tamila Taşeva qayd etkeni kibi, narazılıq aktsiyasını keçirmek içün yañlış yer seçildi. Aytqanına köre, rusiyeli diplomatlarğa muracaat etmek mantıqsızdır, çünki Rusiye yolbaşçıları cemaatçılıqnıñ fikirlerine çoq qulaq asmaylar. Taşeva qayd etkeni kibi, Qırımnıñ tamır halqına destek köstermeleri içün daa çoq halqara teşkilâtlarğa ricada bulunmaq kerek edi.
«Qırımtatarlar - Qırımda işğalge qarşılıq köstergen eñ büyük cemaatçılıqtır. Qanunsız saylavlardan ğayrı, Qırım parlamenti yarımadağa saip çıqqanlarını köstermege istediler. Amma, kerçek saipler - qırımtatarlar olğanını biz bilemiz»,– dedi teşebbüsçi.
Elçihaneden bir kimse çıqmadı. Şimdiki vaqıtta bina tamirge qapalı, aktsiya ötkerilgen vaqıtta Rusiye diplomatlardan iç biri onıñ içinde yoq edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, işğal etilgen Qırımğa taba yürüş keçirilüvini belgilegen «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyasını azırlaycaq ve keçirecek ştabnıñ ilk erkânı yanvarniñ 27-nde şekillendi.
«Toplaşuvda iştirakçiler keçirilüvi planlaştırılğan barışıq aktsiyasınen bağlı ilk tedbirlerni muzakere etip, olarnı yerine ketirgeninden mesüliyetli olğan insanlarnı belgiledi, tezden aydınlatılacaq ştab strukturası ve ilk erkânını muzakere ettiler. Aynı vaqıtta, ştab erkânı yañı insanlarnıñ qoşulmasınen kenişletilecek, dep añlaşqanlar», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, toplaşuv iştirakçileri, bu aktsiyanıñ iştirakçileri Herson vilâyeti ve işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırından 2020 senesi mayısnıñ 3-nde keçecek, dep qarar aldı.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, yürüş teşkilâtçıları yapqan areketlerini Ukraina akimiyetinen keliştirmege «tırışacaq».
Yanvarniñ 22-nde Çubarov Qırım yürüşi mayısnıñ 2-nde keçirilecek, dep ayttı. Meclis reisi, işğal altındaki yarımadağa küç qullanıp kireceklerini de inkâr etmey.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bildirgenine köre, keçirilüvi mayısnıñ 2-ne ilân etilgen Qırım yürüşiniñ iştirakçilerine mania olmaq içün sebep yoq.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ilân etilgen yürüşni provokatsiya dep adlandırıp, «sert qarşılıq kösterilecegini» vade etti.


text:
Ukraina yerastı mahzenlerinde gaz yedekleroniñ kölemi 20 mlrd kubtan aştı. Bunı Facebook saifesinde Naftogaz başı Andriy Kobolev yazdı, dep haber ete Radio Svoboda.
O, bu, keçken seneden 4 mldr çoq ve soñki 9 yılda eñ büyük köstergiç, dep qayd etti.
“Er astında gaz yeterli ve bu qışta Rusiye tranzitni toqtatacaq olsa da, ukrainalılarnı gaznen teminlemek içün gazımız olacaq”, – denile beyanatta.
Avgustnıñ soñunda "Naftogaz Ulkraina" şirketi, "isitüv mevsimini energetik tevekkelligisiz keçirmek içün, mevsimden evel eñ azından gaznıñ 20 milliard metr kubnı toplamaq kerek", dep bildire edi.
Ukrainada isitüv mevsimi tahminen oktâbrniñ 15-inde başlanacaq.


text:
Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde, çarşenbe künü, qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri İlmi Umerovğa qarşı üküm çıqaracağı beklenile. Toplaşuv saat 11:30 başlanacaqtır.
Umerovnıñ imayecisi Mark Feygin Qırım.Aqiqatqa dedi ki, imaye tarafı qabaatlayıcı ükümniñ çıqarılmasına azırlana. Bunen beraber, aytqanına köre, bu vaqia aqqında malümatnıñ dünyada yayılması umumen ükümge tesir ete bile.
«Dünya bu davanıñ ketişatından haberdar etilgeni endi tesir etken edi, çünki, hatırlatayım, keçken sene o psihologik-psihiatrik ekspertizağa yerleştirilgende, bu munasebetnen bir-çoq ükümet ve cemaat teşkilâtları seslengen edi. Bunıñ sayesinde Umerovğa qarşı kerçek apis müddeti degil de, şartlı ceza qararı çıqarılmaq mümkün», – dedi Feygin.
Advokat qayd etti ki, sentâbrniñ 25-nde İnsan aqları melesinde BMT Baş komissarı tarafından Qırımdaki vaziyet aqqında taqdim etilgen maruza da Umerovğa berilecek cezanı hafiflete bile.
Rusiyeli prokuror İlmi Umerovnı 3 yıl ve 6 ay müddetine şartlı surette azatlıqtan marum etmege, oña 3 yıllıq sınav müddetini tayin etmege ve üç yıl devamında cemaat faaliyetini ve ocalıq yapmaqnı yasaqlamağa teklif etken edi.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
2017 senesi iyünniñ 7-nde istilâ etilgen Qırımda Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ asılını baqıp başladı.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Tünevin tışarıda bir qadın meni toqtatıp: "Sizde mında supermarket qayda? Alma almağa isteyim", dep soradı. Men oña meyvanen tükânçıqnı kösterdim - qıyıştı. Qomşu tükânnı - daa pek qıyıştı. Aqşam edi, bazar endi qapaldı, bunıñ içün bazar tarafına men kösterip de oturmadım. Qadın ise: "Maña "Pâtöroçka" kerek! Ya da "Aşan", ya da "Avoska", dep qıçırıp yiberdi. "Siz mında Qırımda ne yapıp qoydıñız, olacaq bir supermarket de yoq!" Soñ ağlap da başladı, amma bu, bellesem, sıcaqtan.
Mında ise supermarketler yoq. Şimdi "PUD" degen bir şey bar, amma yahşısı anda bir şey almamaq. Andaki mal bizim degil, ketirilgen, eñ yahşı ihtimalde - Krasnodardan. Bazarğa, er kes - bazarğa. Anda da hucur mal çoq, men bunıñ aqqında yazğan edim, amma sağlam sebze ve meyvalar ep bir çoqluqta.
Yerli sakin olmaq güzel: satıcılar seni bile, bu qaşqavalnı almañız, bu balıqnıñ endi qoqusı bar, dep, kerçekni aytırlar. Turistlerge ise olar böyle demez, qazanmaq kerek de. Mına kurortqa kelgenler ketirilgen erzaqnı em aşay.
Amma kurortçı - o, çoqusı alda, yalıda. Plâj resimlerini bir kere daa köstereyim, buña oşay.
Plâjlarnıñ toluca ve boşça yerleri de bar, amma çoqusı böyle sıfatta. Kefeniñ yalı kenarı da raatlanıyıcılarnen tolu degil.
Temiz, sabadan sipireler, çeçek suvaralar - pek dülber. Turistni bekleyler, oña avlanalar. Mına, dersin, avgust ayı, şeer raatlanıyıcılarnen tolu olmaq kerek. Amma yoq, meskenni kirağa bermege tırışmağa devam eteler.
Ve ebet, ekskursiya satmaq içün de turistlerge bir av bar. Kefe merkezinde bu yıl bu tur noqtalarnıñ ne qadar peyda olğanını tasavur etip olamazsıñız bile. Türlü noqtalar, türlü tur operatorlarından.
Kefeden "Taygan" arslanlar parkına kezinti 850-700 ruble. Parknıñ özünde de kiriş 1000 ruble. Anda barıp keldim - güzel, ebet, amma sıcaq! Ayvanlarda sıcaqtan horlana, zornen nefes alalar.
Amma romantika ve güzellikke uzanğan turistler de bar. Mına Grinniñ müzeyine nevbet. Ne güzel!
Ve, niayet, sadece plâjda küneşlenmek mümkün. Amma mında mıqayt olmaq kerek - bar da sizni Afrika qıraliçesi kibi saylarlar/ Men bunıkördim. Qıraliçe ayrette qaldı!
Armen Haçaturov, kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımda iyülniñ 11-ne küçlü sağanaq ve boranlı yağmur sebebinden furtuna havfı ilân etildi. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirligi haber ete.
«İyülniñ 11-nde saba ve kündüz Qırımnıñ merkeziy, cenübiy ve şarqiy rayonlarında küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratlı yel esmesi beklenile», – dep haber etile.
Qırımda soñki künleri ava bozula. Sinoptikler sağanaq ve boranlı yağmurlar aqqında tenbiley.
İyülniñ 12-ne qadar Qırımnıñ cenübiy rayonlarında fevqulâde yanğın telükesi olacaq.


text:
Bu aqta «Yekâne transport müdirligi»niñ matbuat hızmeti bildire.
Balalarnı em de uçaqlarnen ketircekler em de «yekâne bilet» sistemesı vastasınen ketirecekler. Birinci 700 bala Kezlevge Çeçen Cumhuriyetinden kelecek.
«Bu gruppa demiryolnen Anapağa qadar kelecek. Ondan soñ balalarnı avtobuslarnen Keriç boğazından Kezlevge qadar ketirerler. Bir transporttan başqa transportqa keçmege vaqıt çoq almaması içün paromlarnıñ yürme cedveli poyezdler yürme cedvelinen uyğunlaştı», — dep aytıla matbuat hızmetiniñ beyannamesinde.
Tahminlerge köre, Qırımğa raatlanmaq içün Rusiyeniñ çeşit türlü regionlardan 35 biñ bala yollanılması közde tutula.
Ondan da ğayrı, mahsus balalarnı keçirmek içün üç paromdan ğayrı Yunanistandan kelgen «İonas» paromı çalışacaq.


text:
Luganskta keçken kün devamında, iyül 18 künü, 16 sakin elâk oldı, 66 yaralandı.
«15-77» buhranlarğa qarşı şeer merkeziniñ malümatına köre, iyül 18 künü vilâyet merkezinde vaziyet ğayet kergin edi. Merkezge vatandaşlarnıñ 1725 muacaatı keldi.
«Atış neticesinde 16 insan elâk oldı (3 qadın, 13 erkek), 66 yaralandı. «Acele yardım»nıñ 156 çıqışı yapıldı», – denile beyanatta.
Atış sebebinden 36 mesken evniñ zararı qayd etildi.
Aqşam mudafaa naziri general-polkovnik Valeriy Geletey Ukraina Silâlı quvetleri Lugansknıñ cenübiy-şarqiy qısmını ve ava limanını nezaret altına alğanını haber etti.


text:
Ukraina aliy oquv yurtlarına kirmek içün Qıtaiy Ukrainada ZNO bermege istegen Qırım mezunlarına meskenni kirağa tutmağa azırlar.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Halqara ukrain mektebinde bildirdiler. Mında ukrain attestatını elde etmege istegen Qırım mezunlarına distantsion tasilge keçmege tevsiye eteler.
Mektep müdir muavini Galina Parhomenko aytqanı kibi, şimdilik mektep memuriyeti ve Ukraina tasil nazirligi Qırım mezunları içün ZNO berüv yerini daa belgilemediler.
Parhomenko şunı da qayd etti ki, Herson ya Zaporojye vilâyeti ola bile, talebeler içün mesken de şu yerlerde qıdıralacaq eken.
Halqara ukrain mektebiniñ müdir muavini aytqanı kibi, künde olarğa Qırımdan 15 talebe, amma yalıñız 40-qa yaqın mezun muracaatta bulundı.
Qırım mezunları 2015 senesi mart 1-ne qadar qıtaiy Ukrainada yerleşken diger oquv yurtlarında da ğıyabiy oquşqa başlamaq içün ariza bere bileler. Berilgen malümatqa köre, 11-inci sınıf talebeleri fevral 10-na qadar ariza bermeli, çünki ZNO qayd işleri yalıñız fevral 20 kününe qadar devam etecektir.


text:
Qırımdaki Rusiye FSBsi tahqiqatı Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine körüşüvlerge ruhset bermey, böylece mabüslerge ve tuvğanlarına basqı yapmağa tırışa, dep bildirdi qırımlı adliyeci Elvina Semedlâyeva Qırım.Aqiqatqa.
«Körüşüv içün izin aluv sisteması böyle: soylardan biri tahqiqatçı adına ariza berip, mabüsnen körüşmege izin berilmesini rica ete. Bizim vaziyetimizde tahqiqatçı körüşüvlerni muntazam sürette red ete. Amma, qanunğa köre, SİZOda mabüslernen ayda eki kere körüşmege izin berile. Tuvğanları mahkeme oturışuvları vaqtında da körüşip olamay, çünki mahkemeler qapalı şekilde keçirile», – dep ayttı adliyeci.
Semedlâyevanıñ aytqanına köre, mabüslerniñ ömür arqadaşları körüşüvlerge izin berilmegenine mahkeme üzerinden itiraz bildirecek ola.
«Soñki böyle olğan şey – apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Mustafayevniñ apayı Mayye Mustafayevanıñ davası. Körüşüvni red etüv şikâyet arizasında tek onıñ degil, Server, ana-babası ve balalarınıñ menfaatları bozula, dep qayd etken edi. Vaziyetni añlamaq içün: keçken sene mayıs ayında Server tutulğan soñ onıñ ömür arqadaşına bir kere bile körüşmege izin berilmedi. Bu davanıñ diger tuvğanları da aynı vaziyette, misal olaraq, Memet Belâlov ya da Marlen Asanovnıñ ömür arqadaşları», – dep qayd etti adliyeci.
Semedlâyevanıñ qayd etkenine köre, Rusiye FSBsi tahqiqatı körüşüvlerge izin bermeyip, bunı mabüs ve tuvğanlarına basqı usulı olaraq qullana.
«İlk evelâ – qabaatlayıcı tarafnıñ mabüs ve tuvğanlarına yapqan maneviy basqısı. Mabüsler izolâtsiyada buluna. Bundan ğayrı, tahqiqatçı körüşüvlerge izin berilmesi içün tuvğanlarına kerekli malümat bermege teklif etken edi. Tahqiqatçı – qabaatını tanımağa ya da er angi işbirligine razı olmağa – mabüslerge de teklif ete», – dep tarif etti adliyeci.
2017 senesi oktâbrniñ 12-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitniñ rusiyeli akimiyeti Milât bayramınıñ programmasını derc etti. Şeer memuriyetiniñ bas müavini Aleksandr Makar bildirgeni kibi, yanvarniñ 2-sinden 8-ine qadar Lenina meydanında bir sıra "Milât tatilleri" eglendirici merasimler keçirilecek.
"Yanvarniñ 2-sinden 8-ine qadar, saat 12-den 22-gece, Lenina meydanında şeerniñ sakinleri ve musafirlerini içün yañı yıllıq animatsiya programmaları keçirilecek", - dedi Merkal.
Onıñ malümatına köre, Yañı Yıl tatilleri vaqtında saat 12:00 saat 14:00 qadar balalarnı Ayaz Baba ve Qar Qız ile "Mücizeler alanı" animatsiya programması bekley.
"Bundan ğayrı, yanvarniñ 6 ve 7-sinde şeerniñ bas meydanında mahsus musafirler - Moskovadan kelgen Revel taqımı - çıqışta bulunacaq", - dep qoştı Aleksandr Makar.


text:
Cuma künü, aprel 24-te, Qırımda ermeniler genotsidiniñ 100 yıllığına bağışlanğan yürüş keçirildi. Eki biñden ziyade ermeni ağa-qardaş Ayvazovskiyler eykelinden ermeni mezarlığında yerleşken aziz Akop kilsesine qadar yürdiler, dep bildire Qırım.Aqiqat.
İştirakçilerniñ qollarında Ermenistan bayrağı, çıraq, çeçek ve «Hatırlaymız! Talap etemiz!», «Ermenilerniñ genotsidi gizlenemez», «Ermenilerniñ genotsidini tanımağa talap etemiz» kibi yazılar ile levhaları bar edi.
Ermenilerniñ genotsid qurbanları abidesiniñ yanında miting ötkerildi. Tedbirde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov, onıñ muavini Mihail Şeremet, Qırım Devlet şurasınıñ deputatları, milliy cemiyetlerniñ vekilleri, Qırım «samooboronası» bulundılar.
Tedbir iştirakçileri yañıdan yapılğan abidege çeçeklerni qoydılar.
Cuma künü Ermenistannıñ paytahtı Erivan şeerinde dünyanıñ bir çoq memleketi tarafından genotsid olaraq tanılğan Osmanlı devleti zamanında kütleviy öldürüv ve sürgünlik adiseleriniñ yüz yıllığı ile bağlı matem tedbirleri keçirile.
Aprel 15-te Avropa parlamenti aprel 24 kününi Avropada 1915 senesi Osmanlı devletinde Ermenilerniñ genotsid qurbanlarınıñ hatıra künü olaraq ilân etip, Türkiyeni genotsid olğanını tanımağa çağırdı. Türkiye akimiyeti buña «tarihnı deñiştirmek» niyeti kibi qabaat ile cevap berdiler.


text:
Aç közüñni – yum közüñni – işğalniñ bir yılı uçıp ketti. Ekinci cian cenki vaqtında faşistlerniñ işğal etüvi vaqtında insanlarnıñ is etken duyğularını şimdi añladım. Yıl evelsi saba divarda peyda olğan sarı-mavı tüsteki resim ya da daa boyalanmağan «Ukrainağa şan-şerefler» yazısı meni bahtlı ete bilecegini atta tüşünmey edim. Ukrainanıñ ne derecede sevgenimni bilmey edim.
Ayat tez ileriley, tüşünmesek, er şey olğanı kibi körüne – aynı insanlar, aynı evler, aynı terekler, Rusiye bayraqlarınıñ sayısı daa azlaştı. Amma biraz tüşünip baqsañ, bir daqqağa toqtalsañ, birden hatırlavlar kelip yete…
2014 senesiniñ başı. Qırım. Men – Ukraina devlet hızmetçisim, işleyim, Kiyev haberlerini baqam, Yanukoviç rejiminiñ dağıluvını bekleyim, ögümizde parlaq kelecegimiz bar kibi körüne. Bunıñ ile şusı aqlıma kele ki, yolbaşçılıq er vaqıt bizge devlet hızmetçileri olıp, akimiyetke qol tutmaq kerekligimizni aytıp bere. Soñra endi belli ola ki, olar – qırım memurlarımız – azırlanğan istilâ aqqında çoqtan haberdar olıp, Federal havfsızlıq hızmeti ile işbirlik munasebetlerinde buluna eken.
Bizge yanıp tutaşqan Berkut hadimleri, Maydan iştirakçileri tarafından militsiya hadiminiñ köteklengeni, Maydanda tarqatılğan afyon ve para aqqında filmlerni köstereler, Caralla Amerika siyasiy tehnologiyaları, qorqunçlı aqibetler aqta ayta
İşimizge (ve Qırımnıñ diger devlet organlarına) siyasetşınas Vladimir Caralla kele, lektsiyasında bulunmağa mecburmız, o, ekran ve tarqatılacaq malümatı ile kele, bizge yanıp tutaşqan Berkut hadimleri, Maydan iştirakçileri tarafından militsiya hadiminiñ köteklengeni, Maydanda tarqatılğan afyon ve para aqqında filmlerni köstereler, Caralla Amerika siyasiy tehnologiyaları, qorqunçlı aqibetler aqta ayta. Yanvarde bir qaç kere bizni Yanukoviçke qol tutuv ve Maydanğa qarşı mitingge barmağa zorlaştıralar, er birimiz özüni cedvelde qayd ete. Aqlımda, aqşam Lenin abidesi yanında turmağa pek suvuq ve ayıp edi, (meni kimse işbu adam sürüsinde körmesin dep) Yılbaş naratı artında saqlana edim, amma o vaqıt işten çıqmağa istemey edim, yaqında yeñecegimizge inana edim.
Soñra ise fevralniñ adiy bir sabası edi, işke ketkende, telefon etip, Qırım Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurasını silâlı insanlar zapt etti dep, binalarnıñ içinde snayperlerniñ olğanından sebep işke ve binalarğa yaqın kelmege kerekmey olğanını bildireler. İç bir şeyni añlap olamay edim, Rusiye aqqında o vaqıt tüşünmey edim, yüz bergen vaqianıñ miqyasını soñ añladıq. Aqlımda, pek qorqunçlı bir şey edi, qırıcı ve vertolötlar ep başlarımız üzerinde uça, arbiy tehnika, Rusiye nomeraları ile maşinalar, arbiyler, tanış olmağan kazaklar, büyük yol çantaları ile şübeli adamlar peyda ola.
«Halq imayesi» o qadar qorqunçlı degil edi, esas qısmı – aqça qazanmağa istegen tünevinki içkiciler, amma olarnıñ eminligi episi bir qorquta edi
«Halq imayesi» o qadar qorqunçlı degil edi, esas qısmı – aqça qazanmağa istegen tünevinki içkiciler, amma olarnıñ eminligi episi bir qorquta edi.
Referendum künü aqlımda, rey bergenlerniñ 83 fayızımı, şu künü insanlarnıñ çoqusı soqaqalarğa bile çıqmağa qorqa edi, nefaqacılar ise – e, «Rusiyede iç olmağanda ölermiz» dep, memnüniyet ile rey bere ediler. Ebet, epimiz arbiy areketlerniñ başlanacağını bekley edik, Ukraina ordularını kirsetir, er şey eskisi kibi olur. Böyle bir şey olmağanda, insanlarnıñ közü qayttı. Şimdi er şey doğru yapılğanını añlayım.
Mart ayı soñunda Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını bir afta devamında elde etmegenler işten boşatılacağı aqqında bildirdiler. İnsanlar şaşmaladı, qorqtı, Ukraina akimiyeti biz Ukraina vatandaşı olıp qalacağımıznı, «ausvays»nıñ elde etilmesi ise mecburiy bir areket olğanını qayd ete. Pasportlarnı aldıq, amma özüme birden şunı vade ettim ki, Ukraina vatandaşlığından vazgeçmege talap etecek olsalar, işten çıqarım. Eñ külünçli şey şudır ki, iç bir yerge barmağa da acet yoq edi, fotograf işke keldi, blanknı toldurdıq, oldı – bir qaç künden pasportlarımıznı ketirdiler.
Soñra bir qaç ümüt ayı keldi: Ukraina yañı Prezidentine ümüt, çetelden kelecek yardımğa, soñra turmuş meseleler – sputnik antennanıñ satın aluvı, ukrain kanallarını birden söndürdiler de, «telâşlı cemidan»nıñ azırlanuvı, mahsulatnıñ acele alınması, Rusiye vatandaşlığından vazgeçken babamızğa vesiqalarnıñ resmiyleştirüvi, işten boşatuv (ukrain pasportını teslim etip, vatandaşlıqtan vazgeçmege talap ettiler) ve ilâhre.
Rusiye pasportını elde etmegen babama yaşav iznini almağa – daa ir sınav oldı – ayazda yuqusız geceler, kâğıt cedveller, malümatnıñ olmaması, qıyın protsedura, siñirler, qısqa müddetler. Bunı nasıl etmek kimse bilmey, nasıl vesiqalarnı toplamaq, qayda bermek, belgisiz. FMH hadimleri (çoqusı – Rusiyeden kelgenler) bizge ne demege bilmey, olarğa ise mesleat içün irişmek içün gecelernen turmağa kerek edi.
Bu aşalavlardan keçip, Rusiye, Putinni ve Qırım işğaline qol tutqanlarnı iç bir vaqıt afu etip olamaycağımnı añladım
Aynı zamanda pasportnı ya da yaşav iznini elde etmegenlerni Qırımdan sürgün etmege vade eteler. Doğğan ve ömür boyu mında yaşağan insan işğalcilerden yaşav iznini elde etmeli. FMH nevbetlerinde dögüş, qavğa qopa, acele yardımnı çağıralar. Şunıñ içün, Qırımda ukrain vatandaşlığını saqlağan insanlar – aqiqiy vatanperverlerdir. Bu aşalavlardan keçip, Rusiye, Putinni ve Qırım işğaline qol tutqanlarnı iç bir vaqıt afu etip olamaycağımnı añladım.
Bu ağır sene sağlığımızğa tesir etti, ailem, yaqınlarım hastalanğan edi, bazıları köçip ketti, çoq şeyni yaşadıq, amma eminmiz ki, Qırım bir-eki yıl içerisinde Ukrainağa qaytır. Şimdi ise mında yaşaymız, Ukrainanı seve ve bekleymiz…
Adiy Qırımlı, qırımlı
«İşğal delilleri» rubrikasında bildirilgen fikirler müelliflerniñ fikir-tüşüncelerini aydınlatıp, muarririyetniñ fikirleri ile aynı olmay bile
Körgen ve bilgen şeyleriñizni bizlernen paylaşıñız, emailge yazıñız: krym_redaktor@rferl.org


text:
Bağçasarayda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olması ve terrorizm ile qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ evleri yanında kelecek cumaertesi ve bazar künleri dua keçirmek niyetlendiler.
Bu aqta «Qırım siyasiy mabusları» gruppasında bildireler.
Gruppa malümatına köre, iyül 2-de, cumaertesi künü, duanı Enver Mamutovnıñ evi yanında keçirecekler, iyül 3-de, bazar künü, ise Remzi Memetovnıñ evi yanında keçirecekler.
«Bu muqaddes Ramazan ayında qardaşlarımızğa qoltutayıq, Allahqa dua eteyik! Dundan soñ er kesni 6-ci qasabanıñ Cami azbarında keçecek iftarğa davet etemiz», – dep aytıla haberde.
Dualarda iştirak etmek içün Qırım ve Bağçasaray sakinleri davet etile.
Böyle dualarnı musulmanlar içün muqaddes Ramazan ayı kelgen soñ Qırımda muntazam sürette keçirmege başladılar.
Mayıs 12-de Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar, soñra ise apis ettiler – Enver Mamutov, Remzi Memetov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarovnı.
Rusiyege boysunğan Qırım prokuroturası mabuslarnı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağ olğanları ile qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti. Bu teşkilât Rusiye, Özbekistan, Qazahistan, Qıtay, Almaniya, Asiya ve Afrikanıñ bazı devletlerinde yasaq etildi. Ukraina ve Ğarp memleketleriniñ çoqusında onıñ faaliyeti qanun boyunca alıp barıla bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text: 450 yıllıqtı bayram iteü başqala xalqı arahında huqranıuźarźı arttıra ğına. Sönki bıl köndärźä Öfölä yämäğät transportı xäräkätenä üźgäreştär indereläsäk. Bayram osoronda awtobus, tramway häm trolleybus marşruttarı üźgärä. Töp mağistraldärźä awtomobildär yöröşö lä siklänä. Xalıq tağı la säğättär buyına tığındarźa ultırasaq, qıtayźar hımaq welosipedqa küsergä tura kilmägäye. Žis yuğı ber ayğa. Yul xäräkäte xäüefheźlege däülät inspektsiyahı şäxsi maşinalar xujalarına qoros attarın bötönläy qabıźmaśqa käñäş itä. Bögöndän ere sänäğät şirqättäre bilämäläre aldına şäxsi maşinalarźı quyıu tıyıldı, bıl ayırıusa yubiley obekttarına yaqın urında, däülät şurahı ütäsäk bina tirä-yağında nıq tikşerelä. Yäğni, Öfölä ,,xäüefheźlek aylığı,, iğlan itelde. Terrorğa qarşı künekmälär Öfölä kön hayın tierlek uźğarıla. Unda maxsus qomissiya Federal imenlek xeźmäteneñ Başqortostan buyınsa idaralığı, eske eştär ministrlığı, ğäźättän tış xäldär idaralığı eşmäkärlegenä baha birä.


text:
Vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donbasstan Ukrainanıñ diger regionlarına 1 million 900 biñ 836 insan köçip keldi, dep bildire Fevqulâde vaziyet boyunca Ukraina devlet hızmetiniñ matbuat hızmeti.
Bildirilgeni kibi, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriden 988 biñ 255 insan, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan – 21 biñ 611 insan köçip keldi.
KrımSOS göñülli cemaat teşkilâtınıñ malümatına köre, Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etilgeninden soñ, yarımadanı 45-50 insan terk etti. Mecliste deyler ki, olardan yarısı – qırımtatarlarıdır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Salı künü, martnıñ 1-de, Kiyevdeki Halqara munasebetler institutında Qırımda apis etilgen qırımtatar meclisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygozğa bağışlanğan açıq lektsiya ötkerilecek. Bu aqta Ukraina malümat seyasetiniñ nazir mesleatçısı Emine Ceppar bildirmekte.
«Aynı o Qırım tarafından Rusiyeniñ işğaline yapılğan qarşılıq timsali oldı. Etraf müitten ayırılğan kamera, işniñ 30 tomı, normal aşnıñ yerine pişken qapısta ve işğalciniñ başqa yalanları - aynı böyle şekilde qırımtatar liderlerniñ biri Ahtem Çiygoz apiste oturmaqta », – dep yazdı Ceppar.
Onıñ qaydlarına köre, Çiygoznıñ işi ve ayatı aqqında qırımtatarlarnıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov tarif etecekler.
Bunıñnen bir sırada tedbirde «Qırım – bu Ukraina» kampaniyasınıñ çerçivesinde «Qırım. Qarşılıq» adlı vesiqalı - bediy film kösterilecek.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiye TİN spikeri Mariya Zaharovanıñ, Ukraina akimiyet organlarınıñ Aqmescitteki fahriy konsullıqnıñ açılması sebebinden Nikaragua Cumhuriyetine qarşı sanktsiyalar qoyulmasına dair qararını “kulünçli”, dep adlandırğanıa cevap berdi.
“Rusiyeniñ dünyadaki eñ azından birini Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyeniñ subyektleri olğanına inandırmaq içün toqtamağan ıntıluvları ümütsizlik areketidir. Nikaraguanıñ fahriy konsullığınıñ tayin etilmesi Ukraina qanunlarını ve halqara uquqnı qaba şekilde bozdı” – dep yazdı Twitterde Ukraina TİN spikeri Oleg Nikolenko.
“RBK-Ukraina”ğa bergen intervde Nikolenko, Ukraina “suverenitetine qarşı sert tecavuzğa uzlaşuvsız cevap bermege ve Qırımnıñ tezden işğalden azat etilüvi maqsadınen milliy menfaatlarını izçen qorçalamağa” devem etecegini ayttı.
Evel, Rusiye TİN spikeri Mariya Zaharova, Ukraina akimiyet organlarınıñ Aqmescitteki fahriy konsullıqnıñ açılması sebebinden Nikaragua Cumhuriyetine qarşı sanktsiyalar qoyulmasına dair qararını “kulünçli”, dep adlandırğan edi.
Fevralnıñ 1-nde Ukraian prezidenti Volodımır Zelenskıy Yuqarı Radanıñ baqıluvına Nakaraguağa qarşı sanktsiyalar qoyulması aqqında qararnı teklif etti. Fevralnıñ 2-nde Ukraina parlamentiniñ mebusları bu qararğa qoltuttılar.
Avgustnıñ soñunda Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba, Qırımda Nikaraguanıñ fahriy konsullığı açılğanını bildirgen edi. Konsulnıñ vazifesine Qırımnıñ ilhaqında iştirak etken Oleg Belavenets tayin etilgen.
Oktâbrde Ukraina Nazirler Kabineti işğal etilgen Qırımda konsullığını açqanı içün Nikaraguağa sanktsiyalar qoymağa teklif etti. Nikaragua Ukraina ükümetiniñ qararını açıq tefsir etmedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukrainadaki Rusiyeniñ tesiri sebebinden, Avropa havfsızlığı sisteması yoq etildi. Onı yañıdan tiklemek içün, Qırımnı Ukraina nezareti altına qaytarmaq ve devletniñ şarqında olıp keçken cenkni toqtatmaq kerek. Bunıñ aqqında Frenkistanda Ukraina elçisi Oleg Şamşur “Ukrinform”-ğa ayttı.
“Rusiye tecavuzı neticesinde Avropa havfsızlığı sisteması bozulmadı, o - yoq etildi. Yañı havsızlıq sistemasını qurmaq içün mıtlaqa Qırımnı işğalden qorçalamaq, Rusiye devletimizge qarşı açqan cenkni toqtatmaq kerek”, - dedi diplomat.
Şamşur Avropa havfsızlığınıñ tiklenmesini doğrudan Qırım yarımadasını işğalden qorçalavınen bağlay.
“Bozulmaz sıñırlar aqqında Helsinki aktı (avgust 1, 1975 senesi) neticesinde peyda olğan añlaşma Rusiye tecavuzınen bozuldı. Qırımda Rusiyeniñ işğali ükümsürgence, Avropa turğunlığınıñ yañıdan tiklenüvi iç ciddiy muzakere etilip olamaz”, - dep qayd etti o.
Parijdeki Ukrain elçiligi başınıñ fikrine köre, ilk “işaret” - 10 yıl evel Gürcistanğa qarşı Rusiye tecavuzı edi.
“Şübesiz, “ilk işaret” - Gürcistanğa qarşı tecavuz edi. Qırımnen, qıta Ukrainanen olğan şeyler - işaret degil, bu endi “telüke düdügi” - dedi diplomat.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Onıñ qayd etkenine köre, küçlü iqtisat daa çoq yüksek fiatlarnen bağlı, onıñ içün Qırımdaki vaziyet obyektiv qanunlarğa esaslanğan protsess.
«şübesiz, fiatlar yükselecek, eñ esası olarnıñ rusiye standartlarına uymasıdır. İnflâtsiya içtimaiy qaidelerniñ köterilmesinen yoq olacaq, çünki olar yükselecek fiatlarğa köre daa tez deñişe», –dep añlattı Nahlupin.
Bunıñnen bir sırada Qırımdaki iqtisadiy ve hocalıq kompleksi bütün yapılğan prognozlarğa ve qorqularğa baqmadan çalışa.
«Elbette keçici müddetnen bağlı bazı qıyınçılıqlar körüne, faqat iqtisadiyat kritik ceyranlarğa oğramadı, müessiseler kütleviy şekilde qapatılmay ve adamlar işten boşanmay. Bizni qorqutqan şeyler bugün ömürge keçmedi. Qırımda iqtisadiyatnıñ keçici müddetti, birinci basamağı yapıldı» – dep qoştı o.


text:
Yanvarniñ 9-ında Abhazistanda yañı saylavlarnı talap etken kütleviy narazılıqlar başlandı. Bir qaç yüz miting iştirakçileri Suhuminiñ merkezinde toplandı, Abhazistan prezidenti memuriyeti binasınıñ qapısını bozıp açtı ve müessiseni ücüm etti, haber ete "Nasoyaşçeye vremâ".
Abhazistan İçki işler naziriniñ birinci muavini Beslan Bagateliya, küç organları narazılıq iştirakçilerini binadan çıqarıp olğanını TASS agentligine haber etti.
"Binağa sürip kirgenlerni quvıp çıqardılar", - dedi o.
Amma biraz keççe narazılıqnı köstergen adamlar kene ücümni başlap, birinci qattaki pencerelerden bina içine kirmege tırıştı. Bir qaç adam kirip oldı, amma qaravullar olarnı tuttı.
Abhazistan Mudafaa naziri Mirab Kişmariya, şimdilik küç organları buña qoşulmağanını "İnterfaks"qa haber etti.
"Abhazistan ordusı öz halqına qarşı çıqmaz", - dedi Kişmariya.
Abhazistan, Gürcistannıñ separatist bölgesi, 1993 senesinde Gürcistan ile cenkten soñ mustaqillikni ilân etti. Rusiye Abhazistandaki separatist keylerge daima qol tuta edi, 2008 senesinde ise beş künlik Gürcistan-Rusiye cenkinden soñ, Abhazistannıñ mustaqilligini tanıdı. Gürcistan, Abhazistan ve Cenübiy Osetiyanıñ topraqlarını Rusiye tarafından işğal etilgen, dep saya ve Rusiyeni topraq bütünliginiñ bozmasında qabaatlay.


text:
Baş nazir Arseniy Yatsenükniñ başlığında ukrain eyyeti Ukraina – Avropa birligi Assotsiatsiya Şurasınıñ inauguratsion toplaşuvında iştirak etmek içün Brüsselge yol aldı. Mında Qırım işğali de muzakere etilecektir, dep haber ete Ukraina Nazirler kabineti.
Ukraina ve Avropa birligi arasında assotsiatsiya aqqında Añlaşmanıñ qaidelerine köre teşkil etilgen organnıñ birinci toplaşuvı olacaq. Avropa birligi eyyetiniñ başında Avropa komissiyasınıñ prezident muavini, AB çetel işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yuqarı temsilcisi Federika Mogerini olacaq.
Muzakere mevzuları arasında – «Ukraina şarqında Rusiye istilâsına ve Qırımnıñ işğaline qarşılıq kösterüv meselesi, Avropa birligi tarafından ukrain akimiyetiniñ islâatlarına destek, Ukraina tarafından Avropa birligi ile vizasız rejiminiñ kirsetilüv şartarlınıñ amelge keçirilmesi ve energetik havfsızlıq meseleleri olacaq».
Yatsenük ile Brüsselge beş nazir ve «Naftogaz» reisi Andrey Kobolev yol aldılar.
Brüssel ziyareti çerivesinde Arseniy Yatsenük Avropa Şurası reisi Donald Tusk ve NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg ile körüşecek.
Ziyaretten evel Ukraina ükümetiniñ başı islâatlarnıñ keçirilüv ketişatını Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Yuqarı Şurası reisi Volodımır Groysman ile muzakere etti.


text:
Ukrain boksçusı, qırımlı Usik sentâbrde birinci ağır yük boyunca WBO reytinginiñ başına keçti. Bu aqta teşkilâtınıñ saytında aytıla.
Aleksandr Usikten soñ – bu versiya boyunca çempion unvanınıñ sabıq saibi – alman boksçusı Marco Huck,britaniyalı Tony Bellew, Ermenistan temsilcisi Noel Gevor ve Rusiye boksçusı Dmitriy Kudrâşov. Aslı gürci ukrain boksçusı Yago Kiladze bu cedvelde doquzıncıdır.
Avgust 29 künü Usik Cenübiy Afrika boksçusı Johnny Muller ile uruşında WBO interkontinental çempionı unvanını qorçaladı.


text:
Cumaaqşamı künü, iyülniñ 9-nda, işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde qırımtatar halqınıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı Mustafa Cemilevge qarşı davanıñ ilk diñlevleri olacaq.
«İnterfaks» bildirgenine köre, mahkeme oturışuvı «qaidelerge köre qapalı olacaqtır».
«Cemilevniñ davası» boyunca ilk mahkeme diñlevleri iyünniñ 25-nde olacaq eji, amma resmiy sebeplerden oturışuv iyülniñ 9-na avuştırıldı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.


text:
Mayıs 12-de Nepalda küçlü yer teprenüvi yüz berdi. Bir qaç afta evelsi yüz bergen zelzele neticesinde biñlernen adam elâk oldı ve yüz biñlernen ev viran etildi.
AQŞ geogolik merkezi bildirdi ki, yañı zelzeleniñ küçü 7,1 magnitudanı teşkil etti, onıñ esas merkezi Everest dağı yanında Namçe-Bazar şeerinden ğarp tarafına 68 kilometrlik mesafede yerleşe edi.
İndistannıñ paytahtı Delide yer teprenüvi is etildi. Qurban ve viran etilgen inşaatlar aqqında malümat yoq.
Aprel 25-de Nepalda olıp keçken 7,8 magnitudalı yer teprenüvi neticesinde sekiz biñden ziyade insan elâk oldı, 17,8 biñden ziyade kişi yaralandı.


text:
Aqmescitte iyün 10-da üyleden soñ burçaq ile sağanaq yağmağa başladı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, bu daqqaları küçlü yağmur Qırım paytahtınıñ ğarbinde yağa.
Bundan ğayrı, şeerde qasırğa yeli ese ve yaşın yaşnay. Soqaqlar suv tolu, maşina aydavcıları zornen keçeler. Adamlar maşinalar burçaqtan zarar körmesin dep, naqliyat vastalarını saqlamağa tırışalar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, iyün 9-da aqşam yağğan sağanaq neticesinde Aqmescitniñ merkezi suvğa battı, yollar tam bir özenlerge çevirildi, aydavcılar maşinalarnı taşlap ketmege mecbur ediler.
Küçlü yağmurdan soñ bazı yollarnıñ asfalti yoq oldı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv muzakereleri «büyük olacaq ve soñuna kelmekte», dep bildirdi. Bu aqta o, Vladivostokta (Rusiye) sentâbrniñ 4-nde ayttı, dep bildire TASS haber agentligi.
«İnsaniyetlik kösterip, muzakerelerniñ soñuna yaqınlaşamız, resmiy akimiyetnen de bağ tutamız, eñ yaqın vaqıtta bu belli olacaq, dep tüşünem», – dep ayttı Putin.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye ve Ukraina arasındaki «munasebetlerniñ eyileşmesine yahşı bir adım» atıla.
«Deñişüv aqqında: büyük olacağını tüşünem ve bu ileri, eyileşüv içün yahşı bir adım olur edi», – dedi Putin.
Al-azırda Ukraina müessiseleri ve mustaqil menbalar Putinniñ aytqanlarını izaatlamadı.
Avgustnıñ 30-nda gece Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ deñişüvi olacağına dair ilk haberler peyda oldı. Bu aqta keçken çağırılış halq deputatı Artur Palatnıynıñ yardımcısı Anna İslamova yazdı, onıñ malümatını Ukrainanıñ yañı baş prokurorı Ruslan Râboşapko paylaştı. Daa soñra bu yazı yoq oldı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ spikeri Olena Ğitlânska avgustnıñ 30-nda saba bildirdi ki, «reinelerni deñişüv boyunca zor muzakereler esnası devam ete». O, jurnalistlerni «yañlış malümat tarqatmamalarına» çağırdı. Aynısını Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi de yazdı.
Daa soñra Ukraina telükesizlik hızmeti Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv künü belgilengen soñ onı kütleviy haber vastalarına bildirmege vade etti.
Soñki aftaları kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv (Rusiye Deñiz uquqı boyunca halqara mahkemeniñ qararı esasında azat etilecek Qara deñizde zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni de bu formulağa kirsete) aqqında añlaştı, dep bildire. Avgustnıñ 23-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar noyabrniñ 16-nda Kanada ve Büyük Britaniya teşkil etken Kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi birliginiñ aza memleketleri körüşüvinde dünya toplulığını Qırımda cemaat jurnalistleriniñ azat etilüvine yardım etmesine çağırdı. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Ceppar, iştirakçilerge muracaat etip, vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında kütleviy haber vastalarınıñ vaziyeti kritik ola, dep qayd etti. Onıñ aytqanına köre, repressiyalar ve Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından ayat telükesi sebebinden mustaqil jurnalistler işğal etilgen Donbasnı ve Qırımnı terk etmege mecbur edi.
«Qırım yarımadasında kerçek vaziyetni aydınlatuv vakuumını toldurmaq içün adiy vatandaşlar mustaqil media vazifelerini yapıp başladı, olarğa qarşı ise repressiyalar başlandı. Doquz cemaat jurnalisti – qırımtatarı – şimdi apiste buluna: Server Mustafayev, Timur İbragimov, Marlen Asanov, Seyran Saliyev, Remzi Bekirov, Ruslan Suleymanov, Osman Arifmemetov, Rustem Şeyhaliyev ve Amet Suleymanov. Olarnıñ azatlığı içün halqara toplulıqnı Rusiyege qarşı basqını quvetleştirmesine çağıram», – dep muracaat etti körüşüv iştirakçilerine o.
Nazirniñ birinci muavini Ukrainanıñ Rusiyeniñ sahte malümatı ile küreş yılları devamında qazanğan tecribesine diqqat celp etti. O, halqara ortaqlarnı Ukraina prezidentiniñ sahte malümat ile küreş halqara ofisiniñ merkezini Kyivde açmaq teşebbüsine qol tutmalarına davet etti.
ABD Devlet departamentiniñ Demokratiya, insan aqları ve emek meseleleri bürosı tahqiqat izolâtorında tutulğan üç qırımtatar cemaat jurnalistini «acele azat etmege» çağırdı.
Hatırlatamız, QMC Prokuraturası Qırımda jurnalistlerge qarşı yapılğan cinayetlernen bağlı 17 cinaiy davanı tahqi ete.
«Qırım birdemligi» teşebbüsiniñ faali Lutfiye Zudiyevanıñ aytqanına köre, al-azırda sekiz cemaat jurnalisti apiste buluna ve daa biri sağlıq vaziyetinden ev apsinde buluna.
Laf «Qırım birdemliginiñ» strimerleri ve cemaat jurnalistleri Server Mustafayev, Timur İbragimov, Marlen Asanov, Seyran Saliyev, Remzi Bekirov, Ruslan Suleymanov, Osman Arifmemetov, Rustem Şeyhaliyev ve Amet Suleymanov aqqında kete. Olar «sebepsiz tutulıp», siyasiy sebepli taqip ve sahte «terrorizm» qabaatlavlarınıñ qurbanları oldı.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrainada yañı tayinlengen Frenkistan elçisi İzabel Dümon aytqanı kibi, «Qırım meselesi» frenk siyasetiniñ kün tertibinde qala.
Bunı Ukraina tış işler naziriniñ birinci muavini Natalya Galibarenkonıñ ve İzabel Dümonnıñ körüşüvinden soñ Ukraina Tış işler nazirligi bildire.
Körüşüv devamında subetdeşler Ukraina şarqındaki vaziyetni muzakere ettiler ve Rusiye Federatsiyası tarafından Minsk añlaşmalarınıñ eda etilmek kerekligini qayd ettiler.
«Bu sırada Natalya Galibarenko Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilligi meselelerinde Frenkistannıñ rolüni qayd etti. Öz tarafından, İzabel Dümon Frenkistannıñ ileride de «normand formatında» esas rolni becermege azır olğanını bildirdi ve Qırım meselesi frenk siyasetiniñ kün tertibinde qalacağına işandırdı», – denile beyanatta.
Evel Ukrainada Poloniya elçisi Genrik Litvin aytqanı kibi, «normand» ve «minsk» formatları Qırım işğali meselesini al etmey, şunıñ içün bu kibi muzakerelerge Ukrainanıñ qomşu memleketlerini celp etmege kerek olğanını qayd etti.
Meclis yetekçileri Qırım meselesini bütün halqara körüşüvlerde kötermege kerek olğanını defalarca aytqan ediler.


text:
Qırımnıñ rusiyeli parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov 2018 senesi alğan keliri aqqında malümatnı aydınlattı. Yarımada parlamentiniñ saytında derc etilgen bildirüvge köre, Konstantinovnıñ keliri 6 million 955 biñ ruble oldı, bu ise 2017 senesi içün derc etilgen resmiy kelir malümatına köre, üç kere azca: o yılı vesiqalarda 22 million rubleden çoq yazılğan edi.
Saytnıñ bildirgenine köre, Vladimir Konstantinovnıñ mülkünde 95 metr kvadratlıq kvartira, umumen 150 metr kvadratnı teşkil etken dört mesken olmağan bina ve 6 biñ metr kvadratlıq daa bir mesken olmağan bina.
Bundan ğayrı, Qırım parlamentiniñ spikeri, Rover Range Rover, cip Wrangler и Mitsubisi Pajero Sport maşnalarınıñ ve bir maşna arabasınıñ saibi ola.
2016 senesi spiker 84 million rublelik kelirni qayd etti.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesinde sentâbrniñ 20-nde, qırımtatar milliy areketiniñ yeyekçilerinden biri İlmi Umerovğa qarşı alıp barılğan mahkeme davasınıñ nevbetteki toplaşuvında eki tarafnıñ munaqaşaları başlanacaqtır. Bunı İlmi Umerov özü bildirdi.
Onıñsözlerine köre, mahkeme toplaşuvı çarşenbe künü saat 14:30 başlanacaq. Bu toplaşuvda İlmi Umerov soñ sözü ile hitap etmek te mümkün.
«Belki de, bügün bu davada soñki «Umerov çarşenbesi» olacaqtır. Soñra üküm çıqarılacaq. Eminim, prokuror ve mahkemeci, nasıl üküm çıqarılacağını ende bile, amma bu üküm – qabaatlayıcı üküm olacağından kimse şübelenmey», – dep yazdı İlmi Umerov Facebookta.
Keçende mahkemede qırımtatar tili mutehassısı Seitislâm Kişveyev sorğudan keçti. Onın soraştırılması içğn imaye tarafı israr etti. Kişveyev, İlmi Umerovnıñ qırımtatar tilinde yapqan nutuğını rus tiline yapılğan resmiy tercimesinde bir-çıq hata yapılğanını ayttı. O qayd etti ki, kendisi Rusiyeniñ topraq bütülgini bozmaq çağıruvlarını ve ekstremistik areketlerge yapılğan davetni Umerovnıñ nutuğında sezmedi.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Qırım.Aqiqat mühbirleri yanvar 15 künü Aqmescit yollarında ukrain sport urbasına kiyingen ayaqmaşinacılarnı körgenler. Rusiye tarafından işğal etilgen yarımada sakinleri böyle şekilde kiyingen sportçularnı endi siyrek köre.
Jurnalistniñ sportçular qaysı bir sport teşkilâtınıñ azaları olğanı aqqında sualine gençler, işğal etilgen Qırım «akimiyeti» tarafından ola bilecek siyasiy taqipke atıf etip, cevap bermediler.
«Kim ve qaydan olğanımıznı aytmağa istemeymiz. Qırımnıñ şimdiki vaziyetinde bu al gruppamızğa menfiy sürette tesir ete bilir»,– dedi ayaqmaşinacılardan biri.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiyede akimiyetke kösterilgen sayğısızlıq qanunını bozğan ilk insan para cezasını aldı. Bu aqta «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ reberi Pavel Çikov Telegram-kanalında bildirdi.
Novgorod vilâyetiniñ Malaya Vişera sakini Yuriy Kartıjev 30 biñ ruble para cezasına üküm etildi.
Advokatnıñ aytqanına köre, politsiya hadimleri martnıñ 31-nde Kartıjev içtimaiy ağdaki saifesinde Rusiye prezidenti Vladimir Putinge nisbeten aqaretlev sözlerini qaldırğanını qayd etti.
«Onı bu sene martnıñ 29-nda işke tüşürilgen «akimiyetke sayğısızlıq» maddesine istinaden mesüliyetke çekkenler. 30 biñden 100 biñ rublege qadar para cezası berilmesi mümkün», – dep yazdı advokat.
Mart soñundan itibaren Rusiyede internette yalan haberlerniñ tarqatılması ve akimiyet ve devlet timsallerini aqaretler içün mesüliyet qanunı çalışa.
Birinci qanun internette cemaat içün müim olğan malümatnıñ doğru haber şeklinde vatandaşlarnıñ ayatı ve sağlığı içün telükeli olğan yalan haberlerniñ tarqatılmasını yasaqlamaqta. «Yañlış» malümat paylaşqan vatandaşlarnı 100 biñ ruble, memurlarnı 200 biñ rublege qadar, şirketlerni ise yarım million rublege qadar para cezası bekley.
Akimiyetni ve devlet timsallerini aqaretlev içün vatandaşlar 100 biñ rublege qadar para cezasınen ya da 15 kün memuriy apis cezasınen cezalana. Tekrar bozuv olsa, para cezası 200 biñ rublege qadar arttırıla bile.
Prezidentniñ insan aqları şurası ve diger aq qorçalayıcı teşkilâtlar qanun leyhalarını lâğu etmege çağırğan edi.
Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, Rusiyeniñ yañı qanunı esasında qırımlılar Rusiye akimiyeti, Rusiye timsallerine sayğısız yanaşqanı ve ukrain kütleviy haber vastalarınıñ haberlerini paylaşqanı içün ceza ala bile.


text:
Keriçte yanvarniñ 14-ünde aqşamğa qadar tamir işleri sebebinden suv olmaycaq. Bunı "Voda Krıma" müessisesi haber ete.
Bu malümatqa köre, aqşam saat 17-ge qadar Rıbakova, 1 Eksplanadnaya, Turçinskogo, Çelova, 23 Maya, Krupskaya, Kavkazskaya, Deukalo, Tsibizova, İndustrialnoye şosse, Voroşılova ve Budennogo soqaqlarında suvnı qapattılar.
Daa evel bildirile edi ki, Aqmescitniñ bir qaç rayonında tamir işleri sebebinden bir künge suv qapatılacaq.
Qırımda suvnı sıq-sıq qapatar. Bu, ağlarnıñ ipranğanınen ve suv ve çirkef borularınıñ yarılğanınen bağlı.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qol tutqanını bildirdi. Bu aqta «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ XV qurultayınıñ ekinci basamaq umumiy toplaşuvında iştirak etken Aksönov iyün 27-de Facebook saifesinde yazdı.
O, Vladimir Putinniñ sözlerini aytıp, qayd etti ki, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ siyaseti temelinde memleketniñ «devlet menfaatı teren añlamasıdır».
«Er vaqıt, amma hususan bugün, istenilgen ve kerek olğan sağlam konservatizm ve deñişmelerge açıq olmanıñ bu kibi birikme. Vladimir Vladimiroviçke (Putinge – QA) qol tutam ve partiya azaları prezidentimizniñ sözlerini diñleyceklerinde şübem yoq», – dep qayd etti Aksönov.
Rusiye baş naziri, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ reisi Dmitriy Medvedev yedinci çağıruv Devlet Duması deputatları firqadan nazmetler cedveline Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya ve rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnı kirsetmek qararı alınğanını ilân etti.
İyün 17-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin devlette parlament saylavlarınıñ bu sene sentâbr 18-de keçirilmesi aqqında fermannı imzaladı.
Yedinci çağıruv Devlet Dumasına saylavlar rey berüv bir kününde keçirilecek. Saylavlar qarışıq sistema boyunca teşkil etilecek: 225 deputat firqa cedvelleri boyunca, 225 deputat bir mandatlı okruglar boyunca saylanacaq. Bundan da ğayrı, yedinci çağıruv rusiyeli parlamentine 5 fayızlı manianı keçken firqalar keçecek.