text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, koronavirus telükesi sebebinden Qırımnıñ Rusiye medeniyet nazirligine aprel ayında turist aqınını arttırmasından vazgeçmege emir etti.
Bu aqta o, martnıñ 25-nde Qırımda bu yuqunçnıñ tarqaluvına qarşı operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Men aprel ayında turist aqınınıñ arttırıluvını talap etmege tevsiye etmez edim. Bu olacaq mevsimni boza bile. Aprel ayında muqayt olsaq yahşı olur. Aprel ayında bunıñnen bağlı bir bazarlıq olmaz, mayısqa qadar», – dedi Aksenov.
Toplaşuvda Qırımdaki şifahane-kurort tedaviylenüvi de toqtatıla bile, dep haber etildi.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti gece klubları, diskoteka, kinoteatr, kinosalonı, bala odaları, bala eglence merkezleri ve diger işten boş vaqıt keçirilgen yerlerniñ faaliyetini toqtatmaq niyeti aqqında bildirdi.
Martnıñ 24-nde Rusiyedkki koronavirus yuqunçınen küreş operativ ştabı regionlarnıñ akimiyetlerine kinoteatr, gece klubları, diskoteka ve bala oyun merkezlerini qapatmağa, qave, bar ve restoranlarda nargile içilüvini yasaqlamağa tevsiye etti.
Martnıñ 24-nde Aksenov Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ilk COVID-19 hastası bar dep tasdıqladı.
Aksenov, koronavirus tarqalğan memleketlerge barıp, bunı gizlegen insanlarğa qarşı cinaiy dava açılmasını talap etmege azır. O, yarımadağa Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından kirgen qırımlılar üzerinde monitoringni quvetleştirmege talap etti.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
Kreml kontrol etken işğal altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi mart 21-de «Çiygoz davasında» imaye tarafınıñ birinci şaatı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevni sorğuğa çekecektir. Bunı Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Zairden başlaycaqmız. Qabaatnıñ birinci qısmı – 25-de cinayet planınıñ tizilmesidir, bizge bütün malümatlar kerek, Zairniñ ise haberi bar. O, Meclis qurulışını ve içindeki munasebetlerni bile. O, Çiygoz bir de bir cinayet planını tizdimi-yoqmı añlatacaq. Belki de, onıñ qarandaş ile oturıp, bir şeyler sızğanını kördi?», – dep qayd etti Polozov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, 50-den ziyade insan imaye tarafınıñ şaatı olmağa istedi.
«Qabaat qararında olğan şaatlarımız çoq degil. Taqiqatnıñ bunıñ kibi tanığan şaatlarnı sorğuğa çekip, başqalarnı da davet etecekmiz. Sayısı qararnen aynı olsun kerek, amma mahkeme buña nasıl baqar, bilmeymiz: bu şaatlarnı çağırmağa keder etecekmi-yoqmı. Qanunğa köre böyle bir aqqı yoq», – dep qoştı Çiygoznıñ imayecisi.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme bütün şaatlarnı sorğuğa çekmege izin berse, esnas daa bir qaç ay sürer.
«Yazma delillerimiz de bar. Dinamikada nasıl olacağına baqacaqmız», – dep ayttı Polozov.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Raatlanıcılarnıñ Qırımda teşkil etilgen raatlıq yerlerine merağı eki qat arttı. Bunı Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy bildirdi.
«Yandeks» qıdıruv tertibatında soravlarnıñ miqdarını talil etip, turistlerniñ Qırımğa merağı artqanını qayd etmege mümkün. Böyleliknen, raatlanıcılarnıñ Qırımnıñ turistik regionlarına merağı eki qat arttı», – dep bildire Strelbitskiyniñ sözlerini nazirlikniñ matbuat hızmeti.
2014 senesi aprel ayında rusiyeliler ile «canlı bağ» devamında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnı fuqareler içün raatlıq yeri olaraq adladı ve «qoşulğan» yarımada Soçige raqip olmağanını bildirdi.


text:
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» eki mabüsi Rustem Seytmemetov ve torunı Osman Seytumerov Qırımdan Rostov SİZOsına çıqarıldı. Bu aqta advokat Nazim Şeyhmambetov «Qırım birdemligine» bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, davanıñ üçünci mabüsi Seytumer Seytumerovnıñ bulunğan yeri şimdilik belli degil. Faallerniñ malümatına köre, noyabrniñ 20-nde advokat Edem Semedlâyevniñ bildirgenine köre, apiske alınğan qırımlılar Aqmescit SİZOsından qomşu Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Rusiye penitentsiar sisteması qırımlılarnıñ bulunğan yeri aqqında bildirmey.
2020 senesi noyabrniñ 5-nde Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraydaki üçünci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca ilk diñlevler oldı. Noyabrniñ 19-na ise davanıñ temeli baqılacaq ilk mahkeme olacaq edi. Faqat mabüsler ketirilmegeni içün mahkeme onı başqa künge qaldırdı.
Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi saytında oturışuvnıñ yañı künü aqqında haber etile – 2020 senesi dekabrniñ 17-si.
2020 senesi martnıñ 11-nde Bağçasarayda bir qaç qırımtatarınıñ evi tintildi: Enver Mustafayev, Amet Suleymanov, ağa-qardaş Seytumer ve Osman Seytumerovlar ve emceleri Rustem Seytmemetovnıñ. Tintüv «Qırım birdemliginiñ» sabıq faali Seytumer Seytumerovnıñ evinde de keçirildi. O, bir qaç yıl evelsi Qırımnı terk etti.
Enver Mustafayev sorğudan soñ yiberildi. Seytumer Seytumerov (d.s. 1988), Amet Suleymanov (d.s. 1984), Rustem Seytmemetov (d.s. 1973), Osman Seytumerov (d.s. 1992) Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ ekinci qısmına istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve bu teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana. 2018 senesinden berli Qırımda olmağan Seytumer Seytumerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
New Yorkta Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve AQŞ prezidenti Donald Trumpnıñ körüşüvi keçe. Bu, eki devlet başınıñ birinci resmiy körüşüvi, dep bildire Radio Svoboda.
Körüşüvden evel Ukraina prezidenti, qabarcılıqnen küreş, Ukraina topraq bütünliginiñ qaytarılması ve ülke şarqında cenk toqtatılması, onıñ prioritetleri olğanını ayttı.
Tramp ise, Rusiye Qırımnı Barak Obama prezidentligi vaqtında zapt etkenini hatırlattı. AQŞ prezidenti, Zelenskıynıñ Ukrainada qabarcılıqnı yeñmek ıntıluvına büyük qıymet berdi.
Zelenskıy, Amerika siyasetine kirişmemege istegenini ayrıca qayd etti. Ukraina lideriniñ aytqanına köre, Kyivniñ, AQŞ-nıñ içki siyasetine kirişmege niyeti yoq.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, New Yorkta Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş Assambleyasınıñ sessiyasında umumiy muzakerelerde çıqışta bulunğanda, onıñ "esas maqsadı - bütün işğal etilgen topraqlarnıñ qaytarması", dep ayttı.
Ziyaret vaqtında Volodımır Zelenskıy turğun inkişaf boyunca sammitte iştirak etip, bir sıra eki taraflı körüşüvler keçirecek, şu cümleden Amerika prezidenti Donald Trumpnen de.
Beyaz Ev, Trump ve Zelenskıynen birinci körüşüvi sentâbr 25-inde olacağını bildirdi.
Bundan ğayrı, ziyaret vaqtında, Ukraina prezidenti, AQŞ ukrain cemiyetiniñ liderlerinen, AQŞ eudi teşkilâtlarınıñ reberlerinen ve Amerika iş adamlarınıñ vekillerinen körüşecek, dep bildirdiler Prezident Ofisinde.


text:
Dekabr 30-da kündüz Keriç keçitinde furtuna havfı ilân etilmekte. Buña baqmadan, mında dört parom çalışa.
Bunı Yekâne transport müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Keçitte furtuna havfı ilân etile, lâkin yel süratı saniyede 12 metrge qadar eksildi. Vaqtınca dört paromnı işletmege qarar alındı. «Olimpiada», «İonas», «Nikolay Aksenenko», «Glukofilousa» paromları çalışa», – aytıla beyanatta.
Dekabr 30-da saba, müdirlikniñ malümatına köre, ruzgârdan sebep yalıñız bir parom çalışa edi. Nevbette 1600 tura edi.
Qırımda dekabr 30-da yağmur ve qar yağması beklenile.


text:
Matbaacılıq
Matbaacılıq - boyanı basma formadan kâğıtqa keçirip, kitap, mecmua, gazeta ve başqa basma mahsulatlarını işlep çıqaruv tehnologiyası.
Bu tarzda elde etilgen eserler büyük miqdarda qullanıla bilir ki, bu da maatbacılıqnıñ maiyeti olğan. Bu icattan evel, elyazma vesiqaları ve kitaplarnıñ yaratıluvı ve ğayrıdan çıqarıluvına pek az mütehassısnıñ (hususan keşişhanedeki tasilli keşişler) inhizarı bar edi. Basım şekli bastırılacaq üzeri ile bitişkende boya (merekep) esabına yerine ketirilir. Em nushalamaq, em de tek sanat eserlerini elde etmek içün qullanılır.
Amelde er angi qattı üzerine basma yapılır. Kâğıt, karton, toquma, maden, cam, mayışkütle ve ölçüonluqlar, taş basma içün keñ tarqalğan malzemelerdir.


text:
Bazarertesi künü, iyül 29-ında meşur deñiz ressamı İvan Ayvazovskiyniñ doğğan kününden 202 yıl ola. Bu kün ilhaq etilgen Qırımda bayram merasimlerini keçirecek olalar.
Hususan, Aqmescit ava limanında sergi açacaq olalar, anda onıñ resimleriniñ reproduktsiyaları, onıñ talebeleriniñ resimleri ve Aqmescit bediiy müzeyinden izdeşleriniñ eserlerini numayış etecekler. Sergi çerçivesinde, Ayvazovskiyniñ ve onıñ talebesiniñ resimleri qumda tasvir etilecek.
İvan Ayvazovskiy 1817 senesi iyül 29-ında Kefede doğdı. Deñiz mevzusından ğayrı o, resim sanatınıñ başqa janrlarında da çalışa edi: animalizm ve portretten başlap, diniy ve mifologiya ressamlığına qadar. Ayvazovskiy 6 biñden ziyade eserniñ müellifi ola. Onıñ resimleri dünya boyu müzey ve şahsiy toplamlarnı yaraştıra.
Mayısta, Rusiye Baş Devlet Ekspertizası, Kefede İvan Ayvazovskiy adına resim galereyasınıñ rekonstruktsiyasını maqul kördi, dep bildirilgen edi.
Şimdilik galereya toplamında 13 biñden ziyade eksponat bar.
2017 senesi sentâbrde "Qırım cemiyet palatası", Kefedeki Ayvazovskiy adına galereyanı Qırım Medeniyet Nazirliginiñ idaresine keçirmege qarar berdi. Amma "Kafa" matbuatı bildirgeni kibi, şeerliler buña itiraz etti. Neticede, şeer akimiyeti, bu meselede daa soñ qarar alınmadı, dep bildirdi.
2019 senesi aprel 15-inde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, İvan Ayvazovskiyniñ adına resim galereyası ve onıñ qız qardaşınıñ Kefedeki evi şeer mülkiyetinde qalacaq, dep bildirdi.


text:
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov aytqanı kibi, Qırımğa mal, erzaq ve elektrikniñ ketirilmesi toqtatılğanından soñ, yarımadanıñ «deñiz qamaçavı» başlanır, şu cümleden Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arterriyası olğan Keriç keçitiniñ qamaçavı da.
Bu aqta o «Otkrıtaya Rossiya» neşirine bildirdi.
«İleri ketermiz. Ağ qamaçavı, ileride deñiz qurşavı olur, yani Qırım bütünley etraftan ayırılır. Bu sırada Keriç keçitiniñ işi de toqtatılır. Bizim bunı yapıp olamaycağımıznı tüşünmesinler», – dey İslâmov.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda 2801 insan tibbiy közetüv altında buluna, 62 insan – hastahanede, 10 kişi – observatorlarda.
Bu aqta martnıñ 30-nda Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiy Qırımda koronavirus tarqaluvına qarşı er künlik toplaşuvında ayttı.
Martnıñ 27-nde işğal etilgen Qırımda restoran, qave, bar, aşhane, bufet ve diger aş müessiselerini vaqtınca qapatmağa qarar alındı. Sımarış berip almaq ve evge sımarış etmek imkânı olacaq.
Qırım akimiyeti esli-başlı insanlarnı (65 yaştan büyük) ve hronik hastalığı olğan insanlarnı tatil aftasında (martnıñ 28-nden aprelniñ 5-ne qadar) özüni tecrit etmelerine mecbur etti.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygozğa nisbeten mahkeme qararını sentâbrniñ 11-nde ilân etecek. Bu kün «davada baqılğan malümatnıñ büyük kölemi» sebebinden tayin etilgen, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Avgustnıñ 9-nda mahkmede eki tarafnıñ munaqaşaları yekünlendi ve Ahtem Çiygoz soñ sözüni ayttı. Bundan soñra mahkemeciler üküm çıqarmaq içün muşavere odasına ayırıldı.
Avgustnıñ 7-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ «Çiygoz davasınıñ» oturışında prokuror Anastasiya Suprâga Ahtem Çiygoz 8 yılğa azatlıqtan marum etilgenini istedi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilev avropalı parlamentariylerge Qırım işğali devamında Qırımda qırımtatarlarnıñ 18 vekili ğayıp olğanını bildirdi.
Bunı o, Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyasınıñ toplaşuv salonında bildirdi, – haber ete Ukrinform.
«İşğal devamında 15 qırımtatarı ğayıp oldı, biz yalıñız bir cesetni tapıp oldıq. Keçken afta daa üçü ğayıp oldı. Şu cümleden, soñkisi – Edem Asanov sentâbr 29 künü Kezlevde ğayıp oldı. Yerli akimiyet bu insanlar aqqında iç bir malümat bermey», – dedi o.
Mustafa Cemilevniñ sözlerine köre, qırımtatar ealisine Qırımnıñ işğalci akimiyeti tarafından basım kösterile, bir çoq qırımtatarı, buña sebep olmadan, apiske alınğan.
«Qırım boyunca qırımtatarlar yaşağan evlerde, cami, oquv yurtlarında, kitaphanelerde tintüv dalğası yüz berdi. Soñki afta devamında 40-tan ziyade tintüv keçirildi», – qayd etti o.
Qırımtatarlarnıñ yetekçisi şunı da bildirdi ki, bütün dünyada tanılğan serbest uquq Qırımda iç te yoq eken.
«Üçten ziyade insan bir yerge kelse, qanunsız toplaşuv ola, bunı qattı para cezaları ile belgileyler», – dey o.
Bundan da ğayrı, dep tarif etti Mustafa Cemilev, yarımadada bütün serbest matbuat vastaları şimdi tsenzura altında ekenler.
Bunıñ ile qanunsız akimiyet qırımlılarnı yarımadadan quva ve Mustafa Cemilevge Qırımğa kirişni yasaq ete.


text:
William Shakespeare
William Shakespeare (aytılıwı:William Shekspir; aprel, 1564 - 23 aprel, 1616) inglis jazıwshısı. Ol pesalar ha'm poeziya jazg'an. Ko'plegen adamlar onı ha'mme da'wirdin' en' ullı inglis jazıwshısı ha'm du'nyanın' ullı jazıwshılarının' biri esaplaydı. Ol tragediya, komediya ha'm tariyxıy shıg'armalar jazg'an. Onın' poeziyası ha'm pesaları muxabbat, qızg'anısh, ashıw ha'm basqa da sezimlerge iye adamlar haqqında. Du'nya ju'zi boylap mektep oqıwshılar ol haqqında uyrenedi. Ol jumısların 1590-1613 jıllar aralıg'ında do'retken.
O'miriӨңдey
Shakespeare 1564-jılı aprel ayında Angliyanın' Stratford-upon-Avon qalasında tuwılg'an, John Shakespeare ha'm Mary Ardennin' balası. Shakespeare 1582-jılı 28-noyabrde o'zinen 8 jas u'lken Anne Hathawayge uylenedi. Anne u'sh aylıq ha'mledar edi. Olardın' u'sh balası bolg'an: Susanna ha'm egizekler Hamnet ha'm Judith. Uylengennen keyin Shakespeardin' atı 1592-jılg'a shekem shıqpaydı, sebebi ol Londonda jazıwshılıq penen shug'ıllanadı.
1596-jılı Hamnet qaytıs boladı. Olardın' atlarının' uqsaslıg'ı sebepli, geybir adamlardın' oyınsha, onın' o'limi Shakespearedin' 1600-1602 jılları jazg'an Daniya printsi Gamlettin' tragediyalıq tariyxı pesasının' ideyasın tuwdırg'an.
1598-jılg'a kelip Shakespeare Londonda, Temza da'ryasının' arqasında jaylasqan Michael Turner degen jerde jasag'an ha'm ol Ben Johnson ta'repinen jazılg'an Ha'r kim o'z yumorında pesası aktyorlar diziminin' en' joqarısında bolg'an.
Shakespeare "Lord Chamberlain adamları" dep atalatug'ın aktyorlıq toparda islegen. Topar, sol waqıtları basqalar sıyaqlı, og'an pul ajıratqan Lord Chamberlainnin' atı menen atalg'an. Bul topardın' ataqlı bolg'anı sonshelli, 1613-jılı Elizaveta I xanshayımının' o'liminen keyin, jan'a patsha James I topardı qollap quwatlag'an. Topar atı "Patsha adamları" atına o'zgertiledi.
Londonda Shakespearedin' a'wmeti ku'sheygen. Ol Londondag'ı Blackfriars degen jerden uy satıp alg'an ha'm u'lkenligi boyınsha Stratfordtag'ı ekinshi orında bolg'an New Placeti iyelegen.
Shakespeare jumıs islewdi 1613-jılı toqtatqan ha'm 1616-jılı qaytıs bolg'an. Ol o'limine shekem Anne menen jasag'an. Onın' qa'bir tasında (a'wliyede jatqan jerindegi tasında) bılay jazılg'an (inglisshe):
Good Friend, for Jesus' sake forbear
To dig the dust enclosed here:
Blest be the man who spares these stones,
And cursed be he that moves my bones.
Bul hesh kimnin' qa'bir tastı qozg'awı yamasa onın qa'birin ashıwg'a haqlı emesligin an'latadı. Egerde kimde-kim onın' denesin qozg'awg'a ha'reket etse, bul adamdı a'wmetsizlik ku'tedi. Geybir adamlardın' aytıwınsha, Shakespeare jazg'an basqa jumısları onın' qa'birinde, biraq hesh kim bunı teksermegen, a'wliye tasındag'ı so'zlerden qorqqan bolıwı mu'mkin. Tariyxshılar Shakespeare ta'repinen jazılg'an hesh bir jumıs onın' menen birge jerlengenine isenbeydi.
Shakespearedin' belgili jumıslarıӨңдey
Shakespearedin' pesalarının' tolıq dizimi:
- Shakespeare tragediyaları:
- Romeo and Juliet (Romeo ha'm Julietta)
- Macbeth (Makbet)
- King Lear (Patsha Lir)
- Hamlet (Gamlet)
- Othello (Otello)
- Titus Andronicus
- Julius Caesar (Yuliy Sezar)
- Antony and Cleopatra (Antony ha'm Kleopatra)
- Coriolanus
- Troilus and Cressida (Troilus ha'm Kressida)
- Timon of Athens (Afina Timonı)
- Shakespeare komediyaları:
- The Comedy of Errors (Qa'teler komediyası)
- All's Well That Ends Well (Jaqsı juwmaqlang'an is jaqsı)
- As You Like It (Sizin' qa'lewin'izshe)
- A Midsummer Night's Dream (Jazg'ı tu'ndegi tu's)
- Much Ado About Nothing (Taqır jerden shan' shıg'arıw)
- Measure for measure
- The Tempest (Dawıl)
- Taming of the shrew
- Twelfth Night or What You Will (On ekinshi tu'n yamasa sizin' qa'lewin'iz)
- The Merchant of Venice (Venetsiya sawdageri)
- The Merry Wives of Windsor (Windsordın' kewilli hayalları)
- Love's Labour's Lost (Su'yikli jumıs paydasız)
- The Two Gentlemen of Verona (Veronanın' eki djentlmeni)
- Pericles Prince of Tyre
- Cymbeline
- The Winter's Tale (Qıs gu'rrin'i)
- Shakespearedin' tariyxıy shıg'armaları:
- Richard III
- Richard II
- Henry VI, 1-bolim
- Henry VI, 2-bolim
- Henry VI, 3-bolim
- Henry V
- Henry IV, 1-bolim
- Henry IV, 2-bolim
- Henry VIII
- King John (Patsha Djon)
"Shakespeare"di kim jazg'an?Өңдey
Shakespearedin' o'liminen 150 jıllardan keyin, geybir ilimpazlar "Shakespeare" dep atalg'an jumıslar haqıyqatında William Shakespeare ta'repinen jazılmag'anlıg'ı haqqında ayta basladı. Bunday dep aytıwı ushın bir neshe sebepler bar edi. Ma'selen, "Shakespearedi" jazg'an adam basqa ma'mleketler (a'sirese İtaliya) haqqında ko'p mag'lıwmatqa iye bolg'an, biraq bizlerge belgili bolg'anınday William Shakespeare hesh qashan Angliyadan basqa jaqqa shıqpag'an.
"Shakespeare" di jazg'an basqa bir neshe jazıwshılar Francis Bacon, Christopher Marlowe ha'm Oxford Grafı Edward de Vere bolg'an dep shamalanadı. Ko'plegen ilimpazlar William Shakespeare atı menen atalg'an jumıslardı haqıyatında da o'zi jazg'anlıg'ına isenedi, biraq "Shakespearedi" basqa birew jazg'anlıg'ı haqqındag'ı pikir ele ko'p talıqlanbaqta.


text:
Mayıs 30-da, bazarertesi künü Kiyevde Qırım yaşları teşebbüsinen teşkil etilgen «Qırımnıñ kelecegi» halqara yaşlar forumı başlana.
Forumnıñ esas maqsadı bütün dünyadan yaş qırımtatar liderleriniñ Qırımnıñ kelecegi boyunca noqta-i nazarını teşkil etmektir.
Forum idarecisi Gulnara Muratovanıñ bildirgenine köre, teşkilâtçılar tahminen 400 ariza aldı, olardan Ukraina ve tış ülkelerdeki qırımtatar diasporalarından 18-35 yaşındaki tahminen 200 iştirakçi saylandı. Forumğa Türkiye, Poloniya, Romaniya, Litvaniya ve Almaniyadan temsilciler kelecek.
«Qırımnıñ kelecegi» halqara yaşlar forumı «Bratislava» musafirhanesinde (Malışko soqağı, 1) keçirilecek ve mayıs 31-ge qadar devam etecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukrainağa biñlerce insanlar köçip ketti. Mecliste tahminen 35 biñ qırımtatar kişi aqqında aytalar, olar yarımadanı terk etmege mecbur oldılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Advokat Nikolay Polozov Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımdaki areketleri soñra mahsus yaratılğan halqara taribunalda baqılacağı fikrini bildirdi. Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında ayttı.
"Asılında, Ğarp institutlarında siyasiy iradeniñ olmaması ve halqara uquqnıñ hususiyetleri sebebinden Rusiye akimiyetine er angi bir tazyıq köstermek olduqça qıyındır. BMT-niñ Halqara Adalayet mahkemesiniñ Rusige Meclisniñ faaliyetini ğayrıdan tiklemesini emir etken qararını hatırlaymız. Rusiye bunı körmemezlikke urdı. Amma müsbet bir tecribe de bar. Bu, Rusiyeniñ deñizcilerni azat etmege mecbur etken Halqara Deñiz uquqı mahkemesiniñ qararıdır ve Rusiye bunı yapmaq mecburiyetinde qaldı. Qırımdaki vaziyet aqqında aytsaq, al-azırda tesirli tazyıq usulları yoq, amma arbiy cinayetlerniñ müddeti yoq. Dünyadaki siyasiy vaziyet deñişkende, atta keçmiş Yugoslaviya ya da Ruandada olğanı kibi mahsus bir tribunal qurulmasınıñ da mümkün olganını istisna etmeyim", - dedi Polozov.
Aynı zamanda Polozov qayd etti ki, Ukraina Qırımnı keri qaytarğance, muvafıq müessiseler insan aqlarınıñ bozuluvı ile bağlı malümatnı ve delillerni toplay bile.


text:
Parijda "Ğiraqta tınıçlıq häm iminlek" isemle konferentsiya uza
Konferentsiyädä Ğiraq Dimäşq İslam däwläte oyışmasına qarşı köräş planı qarala
15 nçe sentyabrdä Frantsiya başqalası Parijda “Ğiraqta tınıçlıq häm iminlek” isemle konferentsiya başlana.
Konferentsiyädä Ğiraq Dimäşq İslam däwläte oyışmasına qarşı köräş planı qarala.
Konferentsiyädä yaqınça 30 ilneñ bäyläneşle ministrları qatnaşa.
Törkiyäne tışqı eşlär ministrı Mävlüt Çavuşoğlu wäkillek itä.
Ğiraq Dimäşq İslam däwläteneñ finans çığanaqların beterü, çik iminlege häm Ğiraqta älege oyışmanıñ höcümnäre arqasında yäşägän urınnarın taşlap kitüçelärgä humanitar yärdäm mäs’äläläre konferentsiya kön tärtibendä urın ala.


text:
Rusiye Taqiqat komiteti ukrain arbiyi Nadejda Savçenkoğa qabaatını resmiy şekilde aydınlattı. Taqiqat komitetiniñ resmiy temsilcisi Vladimir Markin bildirdi ki, onı eki ve ekiden ziyade şahısnıñ öldürüvine yardım etüv ve sıñırdan qanunsız alda keçüvde qabaatlaylar.
Markinniñ aytqanına köre, eñ yaqın vaqıtta Nadejda Savçenkonıñ cinaiy iş malümatları taqiqatnı yekünlemek, taraflarğa malümatnı ögrenmek ve mahkemege teslim etmek içün berilecek.
Taqiqatnıñ malümatına köre, Ukraina şarqında Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlanğan Savçenko sıñırdan keçip, Rusiyede saqlanacaq edi.
Ukrain arbiyi bunı red etip, separatistler onı esir alğan soñ Rusiyege yolladılar, dep bildire. Mında keçken sene yazda onı apiske aldılar.
Kiyev ve ğarp memleketleri Rusiyeden ukrain uçucısını Minsk añlaşmalarınıñ şartlarına esaslanıp azat etmege talap ettiler.
Fevral ayında Moskvanıñ Basman mahkemesi Nadejda Savçenkonıñ apis cezasınıñ müddetini mayıs 13-ke qadar arttırdı. İş taqiqatı da bu müddet qadar arttırıldı. Savçenko 80 kün tutqan narazılıq açlığını ilân etken edi. Mart 16-da o, açlıqqa tekrar başlap, cezasını deñiştirmege talap etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin yanvarniñ 7-nde Suriyeniñ paytahtı Dimaşqqa keldi. Ziyaret aqqında daa evel haber etilmegen edi.
Rusiye agentliginiñ Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ malümatına esaslanıp yazğanlarına köre, Putin ava limanından Suriyedeki Rusiye ordusı gruppirovkasınıñ komandanlıq noqtasına yol aldı. Anda o, Suriye prezidenti Başar Asadnen körüşti, Rusiye onıñ ordusına yardım ete, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Peskovnıñ aytqanına köre, Putin, «Suriye devlet ve topraq bütünligini ğayrıdan tiklev yolunda büyük iş yapıldı», dep qayd etti. Asad Rusiyege köstergen yardımı içün teşekkürler bildirdi.
Putinnen beraber Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygu da ketti.
Putin, İran generalı Kasem Suleymani öldürilgen ABD tedbirlerinden soñ Yaqın Şarqtı vaziyet kerginleşken soñ Suriyege keldi. İran, Rusiye kibi, Başar Asadqa silâlı muhalifet ile küreşte yardım ete. Suriyedeki ABD ittifaqdaşları – Suriye kürdleri, Amerika arbiyleri memleketniñ şarqında «İslâm devleti» terror taqımına qarşı küreşmek maqsadınen yerleştirildi. Putinniñ ziyareti Suleymaniniñ ölüminden evel planlaştırılğan edimi-yoqmı añlaşılmay.
Yanvarniñ 8-nde Rusiye prezidentiniñ Türkiyeni ziyaret etmesi beklenile. Anda o, «Türk aqımı» gaz borusınıñ açılışında iştirak etecek.
- 2012 senesinden berli Suriyede vatandaş cenki kete. Rusiye terrorizm ile küreşecegini bildirip, 2015 senesi sentâbrniñ 30-nda Suriyede arbiy tedbirler başlattı. Asad ordusı memleketniñ büyük qısmını kontrol altına alıp oldı. Aq qorçalayıcılar Suriye ükümet ordusını ve Rusiye arbiylerini sakinlerniñ kütleviy ölümlerinde qabaatladı.
- Putin, keçken sefer, 2017 senesi dekabr ayında, Suriyeni ziyaret etip, memlekette ğalebe qazanıldı ve Rusiye ordusı çıqacaq, dep bildirdi. Faqat memlekette Rusiye arbiy bazaları qala, Rusiye arbiyleri ise cenk tedbirlerinde iştirak ete.


text:
İstanbul modern muzeyı
Bolarnı beläsezme? - 26
İstanbulda zamança sänğät’lär muzeyı buluın belä idegezme?
İstanbul modern muzeyına 1987 nçe yılda 1 nçe Xalıqara zamança sänğät’ kürgäzmälärendä, bügenge köndäge iseme belän Xalıqara İstanbul Biennaledä dä nigez salına. Fäqät’ proyekt barı tik 2003 nçe yılda 8 nçe İstanbul Biennaledä iğ’tibarnı cälep itä. Arxitektor Sinanisemendäge güzäl sänğät’lär akademiyäse yanında urnaşqan tamğaxanä skladı biennale cire itep qullanıla. Ul çornıñ prem’yer-ministrı Räcäp Tayyip Ärdoğan skladnı daimi räweştä qullanunı raslıy häm 8000 kvadrat metr zurlığındağı sklad binası zamança muzeyğa äwerelä.
Törkiyäneñ täwge zamança sänğät’ muzeyı bularaq 14 yıl buyı bu binada êşçänlegen däwam ittergän İstanbul modern muzeyı 2018 nçe yılnıñ may ayında Bäyoğlunda waqıtlıça başqa ber urınğa küçerelä. Muzeynıñ yaña binası tämamlanğançı ul Bäyoğlu bistäsendä bulaçaq.
İstanbul modern muzeyı zamança sänğät’ äsärläre urın alğan kürgäzmä zalları ,fotoräsem galereyası, uqıtu-öyrätü häm sośial’ programmalar ,kitapxanä,kinozal,kafe häm kibete belän sänğät’ söyüçelärgä xezmät kürsätä. Dönyaküläm kürgäzmälär belän Törkiyäne tanıtuğa häm mädäniyt turizmına da öleş kertä.


text:
Apiske alınğan Server Karametovğa qoltutmaq içün avgustnıñ 14-de bir kişilik piketlerge çıqqan faallerniñ Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulmasını Birleşken Milletlerniñ halqara mahkemesi baqmalı. Böyle bir fikirni Ukraina insan aqları Helsinki birliginiñ uquqçısı Darya Sviridova avgustnıñ 14-de Qırım.Aqiqatqa seslendirdi.
«Qırımtatarlarnı bu şekilde taqip etilmesini qabul etmegen cemaatçılıqnıñ doğru cevabıdır. Bu insanlar (tutulğanlar – QA) memuriy cezağa oğratılsa, halqara qurulışlar, ilk evelâ Birleşken Milletlerniñ halqara mahkemesi bu meseleni baqmalı. Bu areketlerge qırımtatarlar ve «siyasiy ukrainlerni» taqip etüv olaraq qıymet kesilmeli», – dep ayttı Sviridova.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye halqara uquqnı körmemezlikke urmağa devam ete.
«Rusiye halqara mahkeme ve siyasiy qurulışlarnıñ qararlarını körmemezlikke ura. Tek Birleşken Milletlerniñ halqara mahkemesi alğan muvaqqat tedbirler aqqında laf ketmey. Birleşken milletler ve Avropa şurası seviyesinde bir çoq rezolütsiya bar, Rusiyege insan aqlarını bozmamağa tevsiye etile», – dep qoştı uquq qorçalayıcı.
Avgustnıñ 14-de Aqmescitniñ Kreml kontrol etken Yuqarı mahkeme, Qırımnıñ parlament ve ükümet binaları yanında apiske alınğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qoltutmaq içün bir kişilik piketler olıp keçti. Rusiye uquq qoruyıcıları miting iştirakçilerini tutmağa başladı.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşındaki Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasına, qanunğa zıt kelgen şekilde Ukraina vatandaşı Server Karametovnıñ azatlıqtan marum etilmesi, onıñ işğal etilgen Qırımda barışıqsever miting keçirmesine mania olğanlarını bildirgen şikâyetnen muracaat etti.Prokuratura qırımtatar faaliniñ tutılıp alınğanı boyunca öz uquqiy noqtai nazarını bildirecegi aqqında haber etti.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evel de tutılğan edi. Böylece, mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatırası kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqanından soñ tutılıp alınğan edi. Üç saat tutılıp, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrain alıp barıcısı, qırımlı Maşa Yefrosinina dey ki, Rusiye tarafından Qırımnıñ ekinci yıllığını aynı can ağrısı ile yaşay.
«Qırım işğalinden eki yıl keçse bile, ağrısı keçti-keçmedi, dep ayatamam, olğanı kibi agıra», – dedi alıp barıcı Qırım suali» leyhasınıñ çerçivesinde.
«Menim içün Qırım işğali – bölünüv, bölünüvniñ başlanuvı, bölünüv ile bağlı er şey. Bunıñ ile bağlı olğan daa bir ağırğan noqta – menim şahsiy toprağım, tuvğanlarım, dostlarım, anda barmağa imkânnıñ olmağanı. Tuvğan topraqnı, tuvğan şeerimni, babamnıñ mezarını körmege imkânnıñ olmağanı», – dedi o.
«Qırım suali» leyhasınıñ çerçivesinde .Qırım meselesi ile oğraşqan matbuat vastaları Qırımda işğalge qarşılıq kününe bağışlanğan marafonı keçirecekler. Jurnalistler belli ukrainlerden ne içün Qırım aqqında unutmamaq kerek olğanını soradılar. Marafon fevral 26 künü saat 19:00 başlanacaq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mayısnıñ 25-nde Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini, UNESCO meselelerinden Ukraina Milliy komissiyasınıñ reisi Emine Ceppar UNESCO meselelerinden Kanada Milliy komissiyasınıñ reisi Liyett Vasser ile işğal etilgen Qırımdaki medeniyet abidelerine qarşı Rusiye akimiyetiniñ cinayetlerini muzakere etti.
«Ukraina Milliy komissiyasınıñ reisi vaqtınca işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında aytıp berdi, şu cümleden Rusiye işğal memuriyetiniñ medeniy abidelerini yoq etmek içün yapılğan arekteleri aqqında», – dep haber ete TİN matbuat hızmeti.
Emine Ceppar Liyett Vasserge, Ukrainanıñ UNESCO salâhiyetleri sıñırında işğal etilgen Qırımdaki vaziyetniñ monitoringi meselesini UNESCO-nıñ kün tertibinde saqlamaq içün Kanada tarafınıñ destegine köre minnetdarlıq bildirdi.
«Kanada tarafı em Qırımda, em Ukrainanıñ şarqında vaqıtnca işğal etilgen topraqlarda insan aqlarınıñ bozulmasına qarşı küreşte Ukraina ile birdemlik bildirdi», – dep qoştılar nazirlikte.
Ukraina TİN-de qayd etkenleri kibi, «taraflar UNESCO-nıñ ortaq mektep ve kafedraları arasında qarşılıqlı terenleştirme meselesini, eki memleketniñ milliy komissiyalarınıñ faaliyetiniñ aktual meseleleriniñ onylan muzakerelerini teşkil etmesini, qarşılıqlı tecribeden faydalanıp ve büyük ekspert daireleriniñ celp etilmesi ile milliy komissiyalar içün strategiyalarnı azırlama meselesini al etmege añlaştılar».
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırımda medeniy ve tarihiy emiyeti olğan bütün obyektlerni öz yurisdiktsiyası altına aldı. Kyiv, olar Ukraina halqına ait olğanını israr etip, mezkür obyektlerni UNESCO imayesi altına almağa rica ete.
2019 senesi sentâbr ayında UNESCO baş müdiri Audrey Azoulaynıñ maruzası aydınlatılğan edi, anda yarımadada vaziyet kerginleşe, dep qayd etile.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti UNESCO maruzalarında berilgen malümatnen razı degil. Qırımnıñ Rusiye medeniyet naziri Arina Novoselskaya UNESCO vekillerini yarımadağa davet etip, medeniy ve tarihiy obyektlerniñ vaziyetine «tarafsız qıymet kesmege» teklif etken edi.
UNESCO Dünya mirası cedveline işğal altındaki Qırımnıñ «Tavrik Hersones» qoruğı kirmekte. Cedvelge kirsetilecek namzetler arasında Bağçasaraydaki Hanlar sarayı, Sudaqtaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Manğup Qale, Eski Kermen ve Çufut Qale bar.


text:
Qırımda 113 bala Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ areketleri neticesinde babasız qaldı. Böyle balalarnıñ sayısı ep arta, dep ayttı oktâbrniñ 29-nda Kyivde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. O, qırımlı balalarnıñ babaları aqqında ikâyelerni toplağan «Babam – qaramandır» bükletiniñ taqdim merasiminde çıqışta bulundı.
Onıñ aytqanına köre, yarış teşkilâtçıları Qırımda babasız qalğan balalarğa qoltutmağa istedi.
«Qırımda insanlar apiske alınğanda eñ çoq balalar zarar köre… Bizim balalarımız babaları ne içün qaraman olğanını añlamaq kerekler. Olar eyilik, adalet, Qırım toprağı, qırımtatar tili, qırımtatar halqı, yaşağan Ukraina içün küreşip qaraman olalar», – dep qayd etti Refat Çubarov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi «Bizim balalar» hayriye vaqfınıñ faaliyeti aqqında hatırlattı. Fond babaları siyasiy sebeplerden apiske alınğan 100-den ziyade balağa yardım ete. Çubarov, Ukraina ükümetiniñ siyasiy mabüsler ve qorantalarına yardım qararnamesi aqqında da ayttı.
Oktâbrniñ 29-nda Kyivde Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından babaları tutulğan balalarnıñ ikâyeler cıyıntığı taqdim etildi. «Babam – qaramandır» adlı büklet inglizce Qırımtatar resurs merkezi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yardımınen neşir etildi.
«Bizim balalar» hayriye vaqfınıñ malümatına köre, 100-den ziyade qırımtatar balası babasınıñ vasiyligini körmey, babaları siyasiy sebeplerden apiske alınğan edi.
Aq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum qaldı. Ukraina Tış işler nazirligi anda tutulğan ukrainalılarnı azat etmek talabınen Rusiyege 300-ge yaqın narazılıq notasını yollağan edi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, mayıs bayramlarında adet üzre turistlerge tolu olğan Aluşta yalısı şimdi boştır. Mında adetiy ticaret de yoqtır. Evelden turistik mahsulatı ile çadırlarnı yalıda bütün yıl devamında tapmaq mümkün edi.
Bunıñ yerinde kökte Qırım cenübiy yalısını nezaret etken bir qaç arbiy vertolötnı körmek mümkün.
Faqat, yerli insanlar kurort mevsimi ile bağlı ümütlerini coymay ve yarımadanıñ kurortlarına turistlerniñ «aqımını» temin etmege söz bergen Rusiye akimiyetine inanmağa devam ete.
Qırım «akimiyeti» evelleri bu sene 3 million turistni qabul etmege azırlanğanını bildire edi. Esasen Rusiye vatandaşlarına ümüt eteler.


text:
İyün 28-de, Ukraina Anayasa Kününde, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım sakinleri Qırım.Aqiqat mühbiriniñ Ukrainada nasıl bayram qayd etile degen sualine cevap berip olamadılar.
İşğal etilgen Qırım soqaqlarında devlet bayramı alâmetleri yoq. Ukrain timsalini yalıñız qırımtatar milliy Meclisi binasında tapmağa mümkün, mında Ukraina bayrağı yelpirey.
Hatırlatamız, deputatrlar 1996 senesi iyün 28-ne keçer gecesi Anayasa üzerinde çalışqan edi.
Mustaqil Ukraina devletiniñ birinci Anayasasını Ukraina Yuqarı Şurası 1996 senesi iyün 28 qabul etti. Bu kün, Esas Qanunğa binayen, devlet bayramı ve raatlıq künü olaraq belgilendi.
Memleketniñ esas qanunı bir qaç kere deñişken edi. 2004 senesi Viktor Yuşçenkonıñ yolbaşçılığı vaqtında anayasa islâatını qabul ettiler. Onıñ manası idareniñ parlament-prezident şeklindedir.
2010 senesi Anayasa mahkemesi bu islâatnı red etti, o vaqıttaki prezident Viktor Yanukoviçke keñ vekâlet berildi. Tezden Anayasağa kene de deñişüvlerni kirsetecek olalar.
Anayasağa binayen, Ukraina – mustaqil, içtimaiy ve uquqiy devlettir (1-nci madde). Ukraina devlet tili olaraq ukrain tili sayılmaqta (10-ncı madde).


text:
Qırımlı Vitaliy Mehonoşin ve Alim Mamutov sentâbrniñ 4-nde Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ binası ögünde toplaşqanları içün berilgen para cezalarına razı degiller. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, imayecileri memuriy protokollarnı «konveyer» dep adlandırdı.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Aqmescit sakini Vitaliy Mehonoşinge qarşı qarar çıqardı, oña 15 biñ ruble para cezası berildi.
İmayecisi Sabri Talıpov mahkeme esnaslarını «qabaatlayıcı olacağı zaten berlli konveyer» dep adlandırdı.
«İç bir oturışuvda, iç birinde dava qapatılmadı. Qırımda yaşağan insanlar semetdeşlerini tüşünmesi, çıqmasın, bir-birine qoltutmasın dep para cezalarını bereler», – dep tüşüne imayeci.
Mahkeme oturışuvında imaye dava malümatlarında, hususan fotoresimlerde, şaatlıqlarda Vitaliy Mehonoşin yoq, dep qayd etti. Amma qadı qulaq asmayıp, erkekni qabaatlı dep tanıdı.
Bundan ğayrı, Kiyev rayon mahkemesi Alim Mamutovğa 10 biñ ruble para cezasını berdi. Cemaat imayecisi Lenur Seflayev bu qararnı müvekkiliniñ aq bozuluvı dep saya.
«Akimiyet hadimleri qanunlarını ürmet etmey, dep aytmaq mümkün, yani qabaatlamağa isteyler ve qabaatlaylar», – dep tefsir etti vaziyetni Seflayev.
İmaye, mahkeme oturışuvında qadı delillerge emiyet bermeyip, qabaatsızlıq prezumptsiyası aqqından marum etti, dep qayd etti.
«Dava belli edi, qadı iç bir delilge, iç bir sözge, iç bir şeyge qulaq asmadı. Meni qabaatlı tanıp, 10 biñ ruble para cezasını berdiler», – dep tarif etti Alim Mamutov.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi sentâbrniñ 17-nde sentâbrniñ 4-nde FSB idaresiniñ binası ögünde toplaşqanlarğa umumen 117 biñ rublelik para cezalarını berdi.
Mehonoşin ve Mamutov sentâbrniñ 4-nde Aqmescitte Rusiye FSBsi idaresiniñ binası ögünde diger faallernen beraber tutulğan edi. Rusiye quvetçileri tintüv keçirip, qırımtatar faallerini tuttı.
Rusiye polisi sentâbrniñ 4-nde Rusiye FSBsiniñ binası ögünde tutulğanlarğa qarşı 58 memuriy protokol tizdi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
2019 senesi dekabr ayında Donbastaki zıddiyetni al etüv üç taraflı bağ gruppası «tanılğan er kesni tanılğan er keske» deñişim aqqında añlaştı. Tutulğanlar dekabrniñ 29-nda Donetsk vilâyetiniñ «Mayorsk» keçiş noqtasında deñiştirildi. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede siyasiy sebeplerden tutulğan qırımlılarnıñ azat etilüvini talap etmege niyetlene, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiyede tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aytqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoqu – qırımtatarlardır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs qayd etile. Aynı raqamnı Qırım aq qorçalayıcı gruppası da bere.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola. Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Bu davalarnıñ mabüsleri – din kütken musulmanlardır.
Qırım.Aqiqat, «Unutılmağanlar» maqalelerinde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda SİZO ve apishanelerde azatlıqqa çıqacağını beklegen qırımlılar aqqında tarif ete. Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davası» aqqında mında, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» gruppası ve ağa-qardaş Seitosmanovlar aqqında mında oqumañız mümkün. «Tebliğ Cemaatı davasınıñ» mabüsleri ve Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» aqqında mında oquñız. Taqip etilgen bağçasaraylı musulmanlar aqqında mında oquñız. Qırımdaki «terrorizm» davalarınıñ mabüsleri aqqında mında oqumañız mümkün.
«Unutılmağanlar» maqaleleriniñ altıncı qısmı – Qurman, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonları, Büyük Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri aqqında ikâyeler.
«Hizb ut-Tahrir davası»: «Qurman gruppası»
Bu dava çerçivesinde Qurman rayonınıñ üç qırımtatarı taqip etile. Olarnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri 2019 senesi fevral ayında tuttı. Qabaatlarını tanımay. Olarnıñ davasını aq qorçalayıcılar ve advokatlar siyasetnen bağlay.
Rustem Emiruseinov
Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasınıñ sakini. «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ faali.
Babası Reşat Emiruseinov 2017 senesi oktâbr ayında «Putin, balalarımız – terrorist degil!» yazuvlı şiarlarınen soqaqqa çıqqan bir kişilik narazılıqlarnıñ iştirakçilerinden biri olıp, 10 biñ ruble para cezasını alğan edi. Rusiye FSBsi Qırım idaresiniñ vekilleri Rustem Emiruseinovnı «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanında qabaatladı. Davası mahkemede baqıla, ükmü daa çıqarılmadı.
2019 senesi fevralniñ 14-nden berli apiste buluna.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve üç balası bar.
Eskender Abdulganiyev
Qurman rayonı Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasınıñ sakini. Apiske alınmazdan evel yükleyici olıp çalıştı. Bu gruppada tutulğanlarnıñ eñ yaş soyu, 21 yaşında. Evli degil, balaları yoq.
«Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) bar olğanında qabaatlana. Ükmü daa çıqarılmadı.
2019 senesi fevralniñ 14-nden berli apiste buluna.
Arsen Abhairov
Qurman rayonı Alabaş Qoñrat (Amurskoye) köyüniñ sakini. Apiske alınmazdan evel çeşit yerlerde çalıştı.
«Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlana. Üküm daa çıqarılmadı.
2019 senesi fevralniñ 14-nden berli apiste buluna.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve üç balası bar.
«Hizb ut-Tahrir» davası: «Sekiz»
Bu dava çerçivesinde bu yıl yazda Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonları, Büyük Aluştadan sekiz qırımtatarı tutuldı. Rusiye mahsus hızmetleri olarnı «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları bar olğanında qabaatlay. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi bu taqiplerni siyasiy sebepli olaraq tasnif etmekte.
Ruslan Nagayev
Küçük Özen (Maloreçenskoye, Büyük Aluşta) köyüniñ sakini. Eskiden balıqçı gemilerinde gemi elektrikçisi olıp çalıştı, daa soñra Yalta deñiz limanında kezintilerni keçirdi. Apiske alınmazdan
evel tuvğan Küçük Özende dizelli gemilerde ekskursiya yaptı. Er cuma künü camide cuma namazını qıldırdı, cenaze, dua ve bayram merasimlerini keçirdi.
«Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesi) qabaatlana. Üküm yoq.
2019 senesi iyünniñ 10-ndan berli apiste buluna.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve eki qızı bar.
Ruslan Mesutov
Büyük Lambat (Malıy Mayak, Büyük Aluşta) köyüniñ sakini.
«Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesi) qabaatlana. Üküm yoq.
Anası ölüm alında hasta.
2019 senesi iyünniñ 10-ndan berli apiste buluna.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve üç balası bar.
Eldar Kantimirov
Aqmescit rayonı Şumhay (Zareçnoye) köyüniñ sakini. Apiske alınmazdan evel iş adamı edi, ticaretnen oğraştı. 2017 senesi Rusiye quvetçileri evinde tintüv keçirdi, amma bir de bir qabaatlav aydınlatmadı.
Ekinci tintüv 2019 senesi iyün ayında oldı, Eldar Kantimirov «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları bar olğanında qabaatlanıp tutuldı. Üküm yoq.
2019 senesi iyünniñ 10-ndan berli apiste buluna.
Lenur Halilov
Körbek (Büyük Aluşta) köyüniñ sakini. Apiske alınmazdan evel yerli «Aluşta» din cemiyetiniñ başı edi, onıñ idaresi altında 19-ıncı asırnıñ camisi buluna. Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresi bu cami sebebinden cemiyetke qarşı dava açtırdı.
Lenur Halilov «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanında qabaatlana. Üküm yoq.
2019 senesi iyünniñ 10-ndan berli apiste buluna.
Enver Ömerov
Qarasuvbazar sakini. «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanında qabaatlana. 2019 senesi iyünniñ 10-ndan berli apiste buluna.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve üç balası bar.
Riza Ömerov
Qarasuvbazar sakini, Enver Ömerovnıñ oğlu. «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlana. Üküm yoq.
Ömerovlar qorantasınıñ bütün erkekleri apiske alındı. Azatlıqta qadınlar ve yedi bala qaldı. 2019 senesi iyünniñ 10-ndan berli apiste buluna.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve dört balası bar, kence oğlu babası apiske alınğan soñ doğdı.
Ayder Cepparov
Qarasuvbazar rayonı Zuya qasabasınıñ sakini. Apiske alınmazdan evel elektrikçi olıp çalıştı, Qırımdaki siyasiy davalarnıñ mahkemelerine qatnadı. Din kütken musulman, yaqında ümreden qayttı. «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlana.
2019 senesi iyünniñ 10-ndan berli apiste buluna.
Azatlıqta ömür arqadaşı ve sekiz balası qala.
Eskender Suleymanov
Aqmescit rayonı Mamaq (Strogonovka) köyüniñ sakini. Qorantanıñ «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları bar olğanında qabaatlanıp tutulğan ekinci er adamı oldı. Qardaşı Ruslan Suleymanov «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» «ekinci Aqmescit gruppasınıñ» mabüsi ola.
2019 senesi iyünniñ 10-ndan berli apiste buluna.
Azatlıqta qart ana-babası qala.
Rusiye ve işğal etilgen Qırımnıñ SİZO ve apishanelerinde azat etilmesini beklegen diger qırımlılar aqqında Qırım.Aqiqat saytında derc etilecek «Unutılmağanlar» maqalelerinde oquñız.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Şri-Lankada terror ğämälläre (2019)
Şri-Lankada terror ğämälläre - 2019 yılnıñ 21-22 aprelendä Şri-Lankanıñ berniçä şähärendä, şul isäptän başqalası Kolomboda 3 katolik çirkäwdä, 4 qunaqxanädä terror ğämälläre.
Terror ğämäle näticäsendä kimendä 359 keşe häläk bula, yaqınça 500 keşe yaralanğan.
Negombo, Battikaloa häm Kolombo şähärlärendä Olı kön bäyräme messası waqıtında şartlawlar bula, şulay uq Kolomboda Shangri-La, Cinnamon Grand, Kingsbury qunaqxanäläre höcüm itelä. Kiläse köndä tuğızınçı şartlaw bula.
Kimendä 2 şartlaw intixarçı tarafınnan yasalğan. 24 terrorçı totqarlanğan, faraz buyınça "İGİL" belän bäylängän.
Terror oyışması "İGİL" Kraystçörç mäçetlärendä terror ğämälläre öçen cawap dip Şri-Lankada terror höcümnäre öçen üzenä cawaplığın aldı.
Şri-Lankada 70% buddistlar, 9.7% möselmannar, 7,4% xristiannar täşkil itä.
Şri-Lankada watandaşlar suğışınnan soñ berençe terrakt.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyevniñ fikrince, Boris Nemotsvğa mütehassıslar ateş açtı.
«Alçaq öldürüv edi. Artından ateş açtılar. Şübesiz, mütehassıslarnıñ işi. Fotoresimlerge köre, atışlar yüregine yapıldı. Mında sımarış hususiyetleri körüne, esas sebebi – siyasiydir», – dedi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine.
Boris Nemtsovnı Moskvanıñ merkezinde fevral 27-de aqşam öldürdiler. Şaatlarnıñ aytqanına köre, eñ azından dört kere ateş açıldı. Nemtsov vaqia yerinde can berdi.
Öldürüv vaqtında Nemtsov bir qıznen kete edi. Rusiye İçki işler nazirliginiñ malümatına köre, o, Ukrainadan keldi.


text:
Kreml nezaretinde çaşışqan Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov, onıñ müessisesi yarımada işğal etilgen vaqıtta esas vazifeni eda etkenini aytaraq, parlamentke minnetdarlığını bildire. Bunı Konstantinov «Sputnik v Krımu» radiosınıñ efirinde beyan etti.
Konstantinov: «Qırım parlamenti Qırımnı Rusiyege kirmesini temi etti, bizevimizge qayttıq. Bunı işbu alet sayesinde becerip oldıq. Onıñ içün bu bizlerge eki dane bayram kibidir. Parlamentarizm imkânlarını eñ yüksek seviyede qullana bildik. Qırım sakinleriniñ eñ büyük qazançı referendum oldı. Bu demokratiyanıñ nümünesidir ve bunıñ esasında kitaplar yazaraq, Ğarp siyasetçilerine derslik sıfatında qullandırtmaq mumkün», – dep ayta.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusınen bağlıdünyada qabul etilmegen referendum keçirilüvi neticesinde Rusiye Qırımnı özüne qoşqanını ilân etti. Ukraina, Avropa birligi ve AQŞ bu rey berüvni tanımadı. Martnıñ 18-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım Rusiyege “qoşulğanı” aqqında ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mart 13 künü Avropa Birliginiñ Şurası, Ukrainanıñ mustaqilligi, suveriniteti ve topraq bütünligi telükede olğanı sebebinden qabul etilgen sıñırlamalarnı daa yarım yılğa uzattı. Olar 2017 senesi sentâbr 15 kününe qadar devam etecekler.
Bu sanktsıyalar çerçivesinde 150 şahıs ve 37 teşkilâtnıñ mülki blok etile ve AB devletlerine kirişi yasaq etile.
Qarar yazılı şekilde qabul olundı ve mart 14 künü, AB resmiy mecmuasında neşir etilgen soñ, amelge keçecek.
AB Şurasınıñ bildirüvinde: «Vaziyetke qıymet kesüv sanktsiyalarınıñ nizamını deñişmek içğn sebep olmadı. Cedvel yañıdan baqıldı ve AB Şurası, vefat etken eki şahısnı bu cedvelden çıqardı. Şimdilik bu yaptırımlar 150 şahıs ve 37 teşkilâtqa ait», – dep haber etile.
Brükselden Radio Svobodanıñ muhbiri haber etkeni kibi, sanktsiyalar cedvelinden vefat etken ayırımcılar Gennadiy Tsipkalov ve Arseniy Pavlov («Motorola») sildiler.
Bu sıñırlama tedbirleri, Ukrainadaki kerginlikke Avropanıñ cevabı olaraq, 2014 senesi mart ayında qabul etilgen ve soñki sefer sefer 2016 senesi sentâbr ayında uzatılğan edi. Olar bir taraftan Rusiye iqtisadiyatınıñ ayrı bölüklerine tesir etip, 2017 senesi 31 iyülge qadar devam etecek. Başqa taraftan, Qırım ve Aqyarnıñ işğali sebebinden qabul etilgen yaptırımlar, 2017 senes iyün 23 kününe qadar devam etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusie «Qırımnı saipleştirmege» aşıqa – anayasa qabul etildi, «devlet şurası» qaralarnı qabul etmege başladı, separtistler grivnanıñ yerine rubleni kirseteler, kendi strukturalarnı teşkil eteler. Bu tedbirlerden sebep, qırımlılarnıñ ekseriyeti şaşıp qalmaqta, hususan, deñişmelernen razı olmağan – qırımtatarlar ve ukrainliler eziyet çekeler. «Qırım.Aqiqat» mühbiriniñ suallerine Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev cevap bere.
–Mustafa-bey, siz keçenleri AQŞ ve Brüsselde muzakereler keçirdiler. Dünya cemaatçılığıñ Ukraina vaqialarına nisebeten munasebeti nasıl?
– Er kes basqıncılarğa qarşı küreşte Ukrainağa qol tutqanlarını qayd eteler. Bütün dünya emin, istilâcı basqısını toqtatır ve Rusiye zapt etken topraqlarnı boşatacaq.
Men NATO-nıñ ştab-kvartirasında bulundım. NATO devlet azalarınıñ elçileri Rusiyeniñ basqıncı siyasetiniñ uyğunsızlığı aqqında, basqıncığa qarşı turacaqlarını bildirdiler. AQŞ-nıñ Kongressinde, Senat ve BMT-niñ Telükesizlik Şurasında –bütün dünya cemaatçılığı halqara işlerde küçniñ qullanuvına razı olmazlar.
– Siz İslam İttifağı Teşkilâtınıñ reberlerinen körüştiñiz. Neticesi ne oldı?
– Amerikadan qaytqan soñra, Saudiy Araviyanı ziyaret ettim, İslam İttifağı Teşkilâtınıñ baş kâtibinen körüştim. İslam İttifağı Teşkilâtınıñ 56 vekilinden, tek 22 Rusiyeni takbih etken BMT-niñ rezolütsiyasına qol tutqanı, 21 ise, rey bermegeni, 11 de iştirak etmegeni meni qasevetke qaldırdı. Nasıl olur, 21 musulman devlet Ukraina musulmanlarına nisbeten pervasız qaldı? Biz, islam dünyasına ait memleketlerniñ Ukrainadaki ayat aqqında tam malümatı yoq olğanını añladıq. Maña, bu teşkilâtnıñ Jeneva ve New-Yorktaki ştablarında brifingler keçirmege teklif ettiler.
Biz Ukrainanıñ İslam İttifağı Teşkilâtınıñ terkibine kirsetilüvi mevzusında laqırdı ettik. Rusiye, onıñ topraqlarında 22 million musulman yaşağanını bildirip te, közetici olaraq teşkilât azası ola. İslam İttifağı Teşkilâtı yoq demedi, amma, Ukraina tarafından faal diplomatik adımlar yapılmalı. Ukraina reberleriniñ, em de qırımtatar halqı Meclisiniñ muracaatı lâzim. Biz bu meseleni Arseniy Yatsenüknen inceledik, o vesiqalarnı azırlamağa buyurdı. Meclis de muracaatnı azırlay. Bunıñ episi büyük fayda ketirir, çünki bütün islam dünyası Ukrainadaki vaziyetten haberdar olur. Ve memleketimiz İslam halqara bankı ile çalışa bilecek. Maña ayttılar ki, İslam bankı Ukrainağa yardım etmege azır, amma, bunıñ içün devlet iç olmağanda közetici statusını almalı. Men bellesem, bu kibi qarar alınır.
– Sizniñ fikiriñizce Jenevadaki dört taraflama körüşüvniñ neticesi faydalı olurmı?
– Elbette, bu körüşüv belli bir derecede tesir eter. Amma, neticeleri pek sıñırlıdırlar. Eñ qasevet etici faktlardan biri, vesiqada, basqıcınıñ ilerideki areketleriniñ toqtatılması ve Rusiye Qırımnı azat etecegi aqqında bir söz bile yoq. Bu ise, AQŞ, NATO, halqara teşkilâtları, dünya cemaatçılığınıñ mevamına zıt kele. Olar, sanktsiyalarnıñ sayısı, zapt etilgen topraqnıñ soñki metrii boşatılmağance, artacağını bildireler. Em AQŞ yolbaşçıları, ei NATO reberleri iç bir zaman Qırımnı unutmaycaqlar dep işandırdılar.
–Yuqarı Şura qırımtatar halqı aqlarınıñ tiklenmesinen bağlı qanunnı qabul etti. İleride nasıl adımlar atmalı?
– Yazıq ki, amma qanun Qırımnıñ azat etilüvinden soñ, çalışıp başlaycaq. Amma, Qırımnı vaqtınca terk etken qırımtatarlarnıñ aqlarını temin etmek içün o kerekli olur. Men aytqan edim, bu yapılacaq areketlerniñ birincisidir. Şimdi, milletlerara siyasetiniñ yöñelişini belgilemek kerek. Bu aqta qanun üzerinde çalışmalar endi alıp barıla. Eñ esası istek bar. Yuqarı Şura, halqımıznıñ tamır statusı boyunca qanunnı endi qabul etti. Amma, qırımtatarlar saylağan temsiliy organlarnıñ statusı boyunca daa mahsus qanun kerek.
– Qırımtatar halqı milliy-territorial cumhuriyetniñ meydanğa ketirilüvi boyunca qarar aldı. Onı nasıl ömürge keçireceksiñiz?
– Yazıq ki, milliy-territorial cumhuriyet mevzusında yalıñız Qırımnıñ azat olunuvından soñ laqırdı etmege mümkün olacaqtır. Ukrainada işğal etilgen territoriyalarnıñ işleri boyunca departament meydanğa ketirildi, biz ise mahsus nazirlikniñ çalışmasını isteymiz. O da, Meclisnen sım-sıqı çalışmaq kerek.
– Vladimir Putin referendumdan soñra, şuralar Eviniñ Kolonna salonında ve «halq ile» subeti devamında qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyasınen bağlı emir azırlanğanını bildirgen edi. Bu kibi beyanatlarğa siz nasıl qıymet kesesiñiz?
– Zanımca, qırımtatarlarnıñ uquqiy vaziyeti boyunca bütün meseleler Ukraina tarafından çezilmek kerek. Ebet, Rusiye qırımtatarlarnıñ faciası içün mesülietlidir ve içtimaiy meselelerniñ çezilüvinde iştirak ete bile. Amma, bütün areketler Ukraina içersinde olmalı ve olarnı Ukraina ve Rusiye arasındaki añlaşmalar esasında yapmalı.
Bizni çoq işandıralar, amma az yapalar. Qırım anayasasını qabul ettiler, onda bizim talaplarımız, ihtiyaclarımız közge alınmadı, atta «biz iç bir vaqıt malik olmağan» aqlarnı bile kirsetmediler. İstilâcı akimiyetniñ adımları qırımtatarlarnıñ aqlarını tiklemeycegini isbatlay, qanunlarnı qabul etip başladılar, amma vesiqalarda sürgün etilgenlerniñ aqları iç te añılmay. Bütün aytılğan emirler, qırımtatarlarnıñ diqqatını celp etip, Qırım Ukrainağa qaytarılmaq kerek talabından vazgeçmeleri içün yapıla. Olarnıñ anayasasında birinci maddede Qırım Rusiyeniñ bir qısımı olğanı beyan etile, bundan soñraki bütün yazılğanını biz qabul etip olamaymız. Bu saçmadır. Biz bu agressiya olğanını añlaymız.
– Siz birinci kere iştirak etmegen qırımtatar halqınıñ soñki Qurultayınıñ neticelerinen memnünsiñizmi?
– Biz evelden añlaşqan edik, martnıñ 29-nda keçirilgen Qurultayda tek bir sual baqılmaq kerek edi – qırımtatarlar arasında referendumnıñ ötkerilüvi meselesi. Amma, yazıq ki, keñeşte diger daa müim, qırımtatarlarnıñ telükesizliginen bağlı meseleler de köterildi. Qurultay referendum aqqında tekmil qarar almağa azır degil edi. Biz ise, referendumımız açıq-aydın, halqara közeticilerniñ iştiraginen keçmesini isteymiz. Şimdi, yarımadağa bir kimseni yibermeyler. Ve kerekli şaraitler yaratmaq içün vaqıt kerek.
Martnıñ 16 kerçirilgen referendum qanunsızdır. O sahte olğanını isbatlağan delilerni ketire bilemiz. Qırımtatarlar onda iştirak etmediler, boykotımız tolu şekilde olıp, aman-aman bütün semetdeşlerimiz tarafından desteklendi. Onıñ içün, Qırımnıñ statusı boyunca bütün qararlar tamır halqnıñ fikiri alınmadan qabul etildi, bundan sebep, halqara uquqı boyunca qanunsız sayıla. Em de bunıñ içün o noqtai nazarımıznı bildirmelimiz. Kerekli ve uyğun şaraitler peyda olğanınen biz referendumnı mıtlaqqa keçirirmiz.


text:
«Rossiya segodnâ» agentliginiñ müdiri Dmitriy Kiselöv «Golos Ameriki» radiosınıñ muqavele devamı boyunca muracaatına: «Biz işbirlikni devam etmeycekmiz», – dep cevap yazdı.
«Golos Ameriki» Rusiye hızmetiniñ saytında bildirilgeni kibi, BBG başı Jeffrey Schell böyle dedi: «Moskva yañlış yolnı seçti ve söz serbestligini sıñırlamağa qarar aldı… Rusiye matbuat vastaları, şu cümleden Russia Today AQŞ ve bütün dünyada serbest yayınlav alıp bara bile. Rusiye vatandaşlarınıñ da malümatqa irişim olmalı».
Rusiye muhalif siyasetçisi Böris Nemtsov «Golos Ameriki» radiosına rusiye tarafınıñ areketlerini böyle izaatladı: «Siyasiy qarar, o Putin Rusiye inkişafınıñ umumiy çerçivesine kire – tsenzuranıñ pekitilmesi ve teşviqatnıñ arttırılması».
BBG, bundan da ğayrı, Azatıq Radiosınıñ işini de nezaret ete.
Ğarpqa qarşı aytılğan keskin ibarelerinen belli olağan Dmitriy Kiselöv Rusiyeniñ Qırımda alıp barğan işi sebebinden AB tarafından sanktsiyalarğa oğrağan rusiye vatandaşları sırasına kire.


text:
Advokat Emil Kurbedinovnıñ evinda yanvar 26 künü Rusiye FSB hadimleri tintüv keçireler. Bunı Radio Svoboda muhbiri Anton Naumlük haber ete.
Bundan evel, advokatnıñ ofisinde tintüv keçirilgeni aqqında haber etilgen edi.
Bundan ögüne, Edem Semedlâyev ve Emil Kurbedinovnıñ qullanğan maşnanı polis hadimleri toqtatqan ediler. Soñra ise şu yerge FSB hadimleri kelip Kurbedinovnı yaqaladılar. Advokatnı «ekstremistik malümatlarnıñ tarqatılmasında» qabaatlaylar, oña qarşı toqtatuv tedbiri aqqında qarar Kreml kontrolündeki Aqmescitniñ Demryol rayon mahkemesinde qabul etilecegi belli oldı.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca bir-qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Keçende Aqmescitte FSB hadimleri, İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalamanı qaçıruv olaraq tanıy.


text:
Ukraina Yuqarı Radasında fevralniñ 19-nda Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı istilâsı başlağanınıñ beş yılı munasebetinen toplaşuv keçirile. Qırım.Aqiqat ve Azatlıq Radiosı toplaşuvnı canlı yayında köstereler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Avropa Şurası reisi Donald Tusknıñ çıqışta bulunması beklenile. Davet etilgenler arasında – Ukraina baş naziri Volodımır Groysman, ükümet azaları, cemaat teşkilâtları, ATO veteranları birligi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, meşur ukrain ve çetel siyaset erbapları, halqara parlament teşkilâtları ve diplomatik korpusnıñ temsilcileri.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Noyabrniñ 16-dan Kezlevde geceleri suv basımını eksiltip başladılar. Bu aqta şeerniñ Rusiye memuriyeti saytında haber etile.
“Voda Krım” QC DUŞ Kezlev filialı haber ete, suvnıñ tutumlı masraf etilüvi içün noyabrniñ 16-dan gece (saat 23-ten saat 5-kece) borularda suv basımı eksiltilecek. "Voda Krım” QC DUŞ Kezlev filialı muvaqqat oñaytsızlıq içün afu istey”, – dep yazıla bildirmede.
Aynı zamanda, bu sıñırlavlar ne qadar vaqıt devam etecegi aqqında aytılmay.
Noyabrniñ 17-den, Aqmescitte yañı suv berilüvi cedvelleri tayin etile. Bunıñ sebebi, “suv anbarlarınıñ toldurılması ile bağlı fena vaziyet”, dep añlattılar “Voda Krım” şirketinde.
Kreml tarafından tayinlengen Qırım "kuratorı", Rusiye baş nazir muavini Marat Husnullin yarımadada suv qıtlığı qırımlılarnıñ "hırsızlığınen" bağlı dedi.
Noyabrniñ 2-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, suv qıtlığını qapatmaq içün Aqmescit etrafında büyük suv yedekleri yoq, şunıñ içün akimiyet "eñ beterine azır". Ealige suv berüv cedveli, onıñ tahminlerine köre, daa eñ az bir yıl olacaq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımnıñ bir sıra şeerinde cemaat naqliyatındaki yol fiyatı masraflarğa uymay ve arttırılmalı, dep bildirdi Devlet fiyat komitetiniñ vekilleri Rusiye kontrolindeki «Qırımnıñ cemaat palatası ile keçirgen» toplaşuvında.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ saytında haber etilgenine köre, talil neticesinde Keriç, Aluşta, Aqmescit, Canköy, Kefe, Yalta ve Kezlevde 17 ruble, Saq, Sudaq ve Bağçasarayda 15 ruble olaraq fiyat belgilendi.
Al-azırda Aqmescitte avtobusta yol fiyatı 13 ruble ola. Yaltada – marşrut taksilerinde 13 ruble ve trolleybuslarda 14 ruble. Keriçte marşrut taksilerinde 13 ruble, avtobus ve tramvayda – 15 ruble.
Devlet fiyat komiteti bildirgenine köre, «Qırım cemaat palatasınıñ» azaları «taşıyıcılar şartlarğa uyıp, şeer ve şeer civarı avtobuslarınıñ areketi cedveline riayet etse, fiyat arttırıluvına qoltuttı».
Qırımnıñ bir sıra şeerinde cemaat naqliyatındaki yol fiyatı 2019 senesi yanvarniñ 1-nde arttırılğan edi.
2018 senesiniñ soñunda Rusiye kontrolindeki Qırım parlamentiniñ deputatları şeer ve şeer civarındaki naqliyatqa biletsiz minüv içün para cezasını beş qat arttırdı.
Qırımda 2019 senesi yanvar ayında azıq malları 1,4%-ğa paalılaştı, azıq olmağan mallar ise 0,3%-ğa, paralı hızmetlerniñ fiyatları 1,3%-ğa arttı. Krımstat malümatına köre, eñ çoq sebze, qartop, çay, qave, kakao, tatlı, un paalılaştı.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte iyün 26-da Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan tedbirde Ukrainada qırımtatar halqınıñ eñ büyük bayrağını yaydılar.
Bayraqnıñ uzunlığı 21 metr, keñligi 12 metr, meydanlığı 252 kvadrat metrni teşkil ete, – dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tedbirler Borçoqraq mikrorayonında keçirile.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sözlerine köre, tedbirde «politsiya hadimleriniñ», arbiy kiymli insanlarnıñ sayısı ğayet çoqtır. Olar atta çoq qatlı evlerniñ damlarında körüne. Tedbirlerniñ iştirakçileri metallodetektorlardan keçeler.
İştirakçilerniñ çoqusı yazıqsınıp, bu sene tedbir başqace keçirilgenini qayd ete. «Sanki apiste bulunam!», – dedi qırımtatarlardan birisi.
Kurulayatqan mektep ögündeki meydançıqta programmağa binayen «Bizim taraf» resim yarışı, «Bayrağım» fotoresim yarışı, yemek yarışı, dekorativ-ameliy sanat ustalarınıñ tedbiri, sport tedbirleri, «Bilgi quveti» kvesti, çölmekçilik boyunca ustazlar tedbiri ötkerilecek. Aqşam ise kontsertniñ keçirilmesi beklenile. Kontsert saat 18:00 başlanacaq.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat saytı bu tedbirlerni canlı şekilde köstere.


text:
Ukrainada «Rossotrudniçestvo» Rusiye agentliginiñ temsilcilikleri, oña bağlı olğan teşkilâtlara ve Rusiye devlet qurulışları qapatılmalı. Bunı sentâbrniñ 27-de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov «Ukrinform» matbuat konferentsiyasında ayttı.
«Bazı meselelerde qararsız olğanımız Rusiyeniñ vatandaşlarımızğa qarşı yapqanlarınıñ sebebi ola... Kelecek afta zenaatdaşlarımdan soraycam: mında, Ukrainada, «Rossotrudniçestvo» ve oña bağlı teşkilâtlar ne yapa?», – dedi Çubarov.
O, bu sualni Ukraina Tışqı işler nazirligine berdi. Çubarovnıñ aytqanına köre, Qırımda qırımtatarlarnı «birer-birer degil, endi gruppalarnen yoq eteler».
«Yañı teşebbüslerni ilân etip, ükümetten (Ukraina – QA) yardım isteycekmiz, anda alıp olamasaq, siyasetçilerden soraycaqmız. Ukrainadaki «Rossotrudniçestvo» qapatılmalı, Rusiye devlet qurulışları Ukrainada çalışmamalı», – dep qayd etti Çubarov.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-si, çarşenbe künü, qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa nisbeten öz qararını çıqardı. Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etildi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunması yasaqlandı.
Çubarovnıñ fikirince, Rusiye qırımtatar milliy liderlerinden biri İlmi Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, oña «ölüm cezasını berdi».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2017 senesiniñ soñundaki vaziyetke köre, ilhaq etilgen Qırımnıñ 5 biñge yaqın sakini muddetli hizmet içün Rusiye ordusına çağırıldı. Muddetli arbiy hizmetke çağırılğan gençlerniñ sayısında artuv közetile. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı yayınında Qırım aq-uquq qorçalayıcıları grubunıñ azası İrina Sedova bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, yarımadada Rusiye ordusında hizmet etüvden qaçınğanlarğa qarşı cinaiy işler açılıp başladı.
Sedova: «Biz şimdi tamam böyle vaziyetlerde yapılacaq areketler boyunca tevsiyeler işlep çıqamız. Bundan qaçınmaq içün tek bir yol bar – arbiy hizmet içün qayd etilmemek. O zaman yalıñız memuriy iş açacaqlar. Lâkin bunı yapmaq pek qıyın, çünki şimdi arbiy hizmet içün em mekteplilerni, em sturdentlerni kütleviy surette qayd eteler. Meselâ, sabıq TMU, şimdiki «Qırım federal universiteti»nde arbiy hizmet içün qayd etilmegenlerge diplomlar bile berilmey», – dedi.
Aq-uquq qorçalayıcısı, ondan ğayrı Qırım arbiy komissariatlarınıñ hadimleri Ukrainanıñ qıtadaki qısmına ketken gençlerni tapıp, olarnı qıdıruvğa berecekleri ile qorquzalar.
Sedova: «Qırımnıñ özünde orduğa çağırıluv bir bayram kibi teşkil etile, ve bir çoq adam buña aldana, soñundan ise dayanılmaz şaraitlerden zorluq çekeler», – dedi.
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları grubu Qırım sakinlerine, ilhaq etilgen yarımadadan Rusiye ordusına çağırıluv faktları aqqında haber bermek ricası ile muracaat etti.
Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye akimiyeti Qırım sakinlerini öz ordusınıñ saflarına ala. Yarımadada pek çoq kütleviy tedbirlerde Rusiye Silâlı quvetlerinde hizmet etüv propagandası yapıla. Halqara qanunları ve BMT Baş Assambleyasınıñ qararlarına rağmen Qırım sakinlerini Rusiye ordusında hizmet etmege davet eteler.


text:
Qırımda bilinmegen adamlar, Saq ve Aq Şeyh (Razdolnoye) rayonlarınıñ köylerini suvnen temin etmek içün ayırılğan kanalnıñ bir parçasını bozdı.
Kanal divarları olğan plitalarnı alıp kettiler, töşemeni bozdılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Montanay (Novosölovskoye) köyü yanında 300 metrge qadar kanal qısmını çaypadılar.
Montanay köyüniñ sakinleri Qırım.Aqiqat mühbirinen subetleşkende, birev plitalarnı qurulışta qullana bilgenini ayttı.
Yerli akimiyet şimdilik kanal bozmalarına açıq bir şey demedi ve yapmadı.
Şimaliy Qırım kanalı, Herson vilâyetiniñ ve Qırımnıñ suvvu az olğan topraqlarına suv yetkizmek içün 1961-1971 yılları qurulğan edi.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Qırımda sürgün olunğanlarnıñ abadanlaştıruvı programması boyunca bücet parasından faydalanmağa yetiştirmeyler. Bunı Qırımnıñ rusiyeli devlet şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım tek 8,2% qullandı ve bu pek raatsız ete. Amma buña obyektiv sebepler bar, çünki iç bir obyetkniñ müendis azırlığı yoq, topraq damartılarınıñ ayırılması ile bağlı mesele al etilmegen, yerli idare organlarında kadastr işleriniñ keçirilmesine aqça yoq. Bundan da ğayrı, 2016 senesine maliyeviy ödünçke ait obyektlerniñ cedveli daa tizilmegen», – dep bildire Qırım parlamentiniñ milletlerara munasebetler komitetiniñ başı Edip Gafarovnıñ sözlerini matbuat hızmeti.
Beyanatta bildirilgeni kibi, bu sene avdet olunğanlar içün ayırılğan 35 qurucılıq obyektine 250 mln ruble, cumhuriyet bücetinden – 53 mln ruble ayırılğan. Faqat, Qırım yılnıñ soñuna qadar bu aqçanı qullanmağa yetiştirmey.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi mart ayında işğal etti. Ukraina ve Ğarp yarımadanı işğal etilgen topraq olaraq tanıy.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâlnıñ fikirince, Çeçenistandan kelip, yarımadada hızmet etecek askerlernen bağlı meseleni daa ziyade qabartmamaq kerek. Lâkin qırımtatar halqını «referendumdan» soñ çeçen askerlerinen qorquza ediler ve şimdilik de böyle bir qorqu bar.
Bu aqqında o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Birisi eki halq arasında qavğa çıqaracaq olsa, boşuna oğraşa. Elbet de, semetdeşlerimniñ böyle bir qorqusı bar, bizni mart ayından berli çeçen askerlerinen qorquzalar. Bugünki künde bu qorqu saqlap qala, çünki Çeçenistan akimiyeti Rusiyeniñ şimdiki rejimine pek sadıq», – dedi Celâl.
O, şunı da qayd etti ki, qırımtatar halqı çeçen halqını olğan munasebeti arqadaşlıq ve ğayet sıcaqtır.
Sentâbr 19-da Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygu 1994 senesi kavkaz cumhuriyetinde olğan birinci cenkten soñ toqtatılğan askerlikke çağıruvnı ğayrıdan başlamağa qarar aldı.
Umumen Qırımda 400 çeçen askeri hızmet etecek. Olarnı Çeçenistan yolbaşçısı Ramzan Kadırov kendisi ozğarğan edi.


text:
ABD Senatınıñ tış işleri komiteti çarşenbe künü Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirgen bir sıra qanun leyhasına qoltuttı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Laf devlet borcu bazarı, borularnıñ qurucılığına qarşı sanktsiyalar, em de Rusiyeniñ Ukraina şarqında silâlı separatistlerge qoltutqanı içün terrorizm sponsorı olğan memleket olaraq tanılması aqqında kete.
Daa soñra vesiqalar Senatnıñ bütün erkânı baqılmasına berilecek, anda deñişmeler kirsetile bile. Yañı yılğa qadar bu olmaycaqtır.
ABD Senatınıñ halqara komiteti Devlet kâtibini Rusiyeniñ terrorizm sponsorı olaraq tanılmasında qarar bermesine zorlağan qanun leyhasına qoltuttı. Al-azırda böyle memleketler cedvelinde İran, Şimaliy Koreya, Suriye ve Sudan bar. Sanktsiyalar silâ satılmasını yasaqlay ve diger memleketlerniñ ortaqlarınen banklarnıñ işini sıñırlamaqta.
Komitet, Suriye ükümetine qoltutqan Rusiye memurları ve şirketlerine qarşı sanktsiyalarnıñ kirsetilmesini belgilegen qanun leyhasına qoltuttı. Bu aqta komitetiniñ demokratı Robert Menendez içtimaiy ağlarda haber etti.
Qanun leyhasınıñ metnine köre, Rusiye vatandaşlarınıñ «Suriye ükümetine silâ almağa ya da onıñnen bağlı malümat almağa imkân bergen maddiy, maneviy ya da tehnologik yardım köstergeni ögrenilse», olarnı qara cedvelge kirsetecekler.
Cedveldeki insanlar Amerika qara cedvellerine kirsetilmeli. Şirketler de aynı sanktsiyalarğa oğray.
Bundan ğayrı, Komitet, energetik resurslarnıñ ihracı içün Rusiye borularınıñ qurucılığını maliye etken şahıslarğa qarşı sanktsiya kirsetilüvini belgilegen qanun leyhasına rey berdi.
Rusiye ükümetine yatırım yapqan, malzeme ve tehnologiyalarnı satıp yardım köstergenler sıñırlanacaq.
Şimaliy Suriyege arbiy istilâ içün Türkiyege qarşı sanktsiyalarnıñ kirsetilüvini belgilegen qanun leyhası da tasdıqlandı. Senator Menendezniñ bildirgenine köre, yañı sanktsiyalar Ankarağa «Suriyege qarşı areketleri qabul etilmeycegini», Türkiyeniñ S-400 Rusiye uçaqquvar raketa kompleksleriniñ satın aluvı ise «ruhsetsiz» olğanını köstermeli.
Qanun leyhaları ABD Kongressiniñ eki palatası tarafından tasdıqlansa, işke tüşürilecek. Bundan soñ vesiqalarnı Amerika prezidenti imzalamalı, onıñ veto aqqı da bar.
Al-azırda ABDniñ Rusiye şirketleri ve memurlarına qarşı bir çoq sanktsiyaları bar. Bunıñ sebebi Qırım işğali, Ukraina şarqındaki cenk, Rusiyeniñ ABD saylavlarına kirişkeni, Salisburyde Sergey ve Yuliya Skripallerniñ zeerlendirüvi oldı.


text:
Qırımtatarlar Qırım yarımadasında qavim olaraq asırlar devamında şekillenip kelmekte ediler. Demek, qaray ve qırımçaqlar ile tamır halq olalar. Qırımtatarlarnıñ asıl oluvında tavrlar, kimmeriyler, skitler, Milet ellinleri, sarmatlar, bulğarlar, gotlar, hunnlar, hazar, peçeneg, qıpçaq, italyanlar, türk-selcukleri, adıglar iştirak etkenler.
Qırımğa asırlarca kelgen halqlar yerli ealige oşap qala edi. XIII asırnıñ ortalarında Qırımnı monğollar zapt etti ve onı Altın Ordu devletiniñ terkibine qoştılar. Bundan soñ Qırımda «tatarlar» sözü tarqatılmağa başlay.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova,operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar
Videoda «Larişes» müzeyi saytından ve Qasevet mecmuasından alınğan resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
«Tuğra» leyhasınıñ diger yayınlarını baqıñız:


text:
Aqyar sakinleri, martnıñ 18-nde qomşu Rusiyeniñ prezidentine rey bermek içün saylâv noqtalarına kelgenleri içün, «referendum» yıllığına bağışlanğan «Ebediyen Rusiye ile» adlı hatıra medali alacaqlar. «Novıy Sevastopol» Kreml nezareti altındaki bütünqırım referendumını keçirüv boyunca şeer komissiyasınıñ reisi Valeriy Medvedevniñ bu aqtaki sözlerini bildirmekte.
«Bu medal, bizler dört yıl evel referendum ötkergenimizniñ timsali. Biz er yıl bu vaqianı minnetdarlıq, yarlıqlar kibi çeşit türlü mükâfatlarnen nişanlaymız. Bu yıl Rusiyege qaytqanımıznı timsal etken hatıra medalini berüv ğayesini veteranlar şurası keñişinde şeerimizniñ vatanperveri İvan Yermakov teklif etti. Er kes bu fikirni begendi ve onıñ amelge keçirilüvi maña avale etildi», – dep bildire neşir Medvedevniñ sözlerini.
Onıñ sözlerine köre, hatıra işaretiniñ muzakeresinde Aqyar parlamenti, veteranlar, cemaatçılar, «referendum» ötkeriv komissiyasınıñ azaları iştirak etti dep yaza neşir. Artıq medal yetecek miqdarda yaptırılaraq, saylâv noqtalarına teslim etilecek.
Rusiye prezidentiniñ saylâvları 2018 senesi martnıñ 18-ne – yani Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen künge tayin etildi. Saylâvlarda: Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy olaraq, sekiz namzet iştirak etecek.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda keçirilecek Rusiye prezidenti saylâvlarınıñ neticesini tanımamağa çağırdı.


text:
2014 senesinden başlap Rusiye Qırımda yarımadanıñ işğali ile razı olmağanlarğa muntazam tazyıq siyasetini keçire.
Uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ malümatına köre, işğalniñ başlanmasından berli 230-dan ziyade adam siyasiy mabüs oldı ya da siyasiy sebeplerden taqip etile.
Bugünde Rusiye 100-den ziyade Ukraina vatandaşını siyasiy sebeplerden işğal etilgen Qırımda ve RF topraqlarında qanunsız sürette tutmağa devam ete. Olarnıñ ekseriyeti qırımtatarlardır.
Rusiye Federatsiyası, Ukraina vatandaşlarını ekstremizm ve terrorizm uydurma qabaatları ile qanunsız olaraq mahküm etmek içün faal şekilde terrorcılaqqa qarşı qanularını ve arbiy mahkemelerini qullana, olarğa mustaqil advoktalarnı yibermey ve qabaatlanğan şahıslarnıñ bu davalarğa alâqası olmağanı aqqında delillerni komemezlikke ura. Mahkemeden evel tahqiqat ve mahkeme oturışları çoq sayılı bozuvlar ile keçe.
Uquq qoruyıcı teşkilâtlar babasız 200-ge yaqın bala qalğanını bildire. Bu qanunsız tevqif etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ balaları. Bazıları qanunsız tefqiflerden soñ dünyağa kelgenleri içün babalarını iç bir vaqıt körmediler.
Rusiye işğalci memuriyeti atta ukrain timsalâtı içün taqip ete. Böylece, onıñ qullanuvı içün Volodımır Baluh (2019 senesi azat etilgen) ve Oleg Prıhodko 5 yıl apis cezasına mahküm etildiler.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda içtimaiy ağlarda yazılğanına köre cinayet mesüliyetniñ tatbiqi ile söz serbestliginiñ daimiy zulumğa oğratıluvı, media ve uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ, şu cümleden qırımtatar teşkilâtları da, işine kirişüv, total tsenzura, iskencelerge oğratuv ve merametsiz davranuv, apishanelerde yaramay baquv şaraiti ve Rusiye qanun qoruyıcı organlarınıñ cezasız qaluvı adiy alğa çevirildi.
Rusiye uquq qoruyıcılarını, jurnalistlerni ve adiy faallerni muntazam taqip ete. Bugünde-bugün 8 vatandaş jurnalisti tevqif etligen, olardan biri ev apsinde buluna. Bu Server Mustafayev, Timur İbragimov, Remzi Bekirov, Ruslan Suleymanov, Osman Arifmemetov, Rustem Şeyhaliyev, Amet Suleymanov.
2021 senesi saban ayınıñ 10-nda Azatlıq Radiosınıñ jurnalisti Vladislav Yesipenko uydurma qabaatlarndan Qırımda tutuldı. Tevqif etilgeninden tek bir ay soñra mustaqil advokatlar davasınen oğraşıp başlap oldı. Çiçek ayınıñ 6-nda keçirilgen mahkeme oturışında qabaatını boynuna alması içün Rusiye qanun qoruyıcı organları tarafından iskencelerge oğratılğanı aqqında bildirgenine baqmadan, mahkeme ifadesini körmemezlikke urdı ve tevqif müddetini 2021 senesi aralıq ayınıñ 18-nece uzattı. Vladislav 18 yıl apis cezasına mahküm etile bile.
Siyasiy mabüslerniñ vaziyeti COVID-19 pandemiyası şaratinde hususn zaiftir. Olar kerekli tibbiyet hızmetlerinden marum etilgen. Rusiye Federatsiyası olarnıñ sağlıq vaziyeti ciddiy bir şekilde zayıflaşqanı ile bağlı şikâyetlerni körmemezlikke ura, COVID-19 alâmetlerine diqqat etmey. Rusiye, kerekli tedaviylevni temin etmey ve COVID-19-ğa oğrağan mabüslerge yaramay tecrit vastalarından faydalana. Uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ malümatına köre, koronavirus hastalarını ya da bu hastalıqnıñ alâmetleri olğan mabüsler penitentsiar müessiselerge avuştırıla ve ceza izolâtorlarına yerleştirile.
Hususan yaşlı mabüsler Servet Gaziyev ve Cemil Gafarovnıñ diqqatqa ihtiyacı bar.
Uquq qoruyıcı teşkilâtlar tarafından nezaret olamağanı içün, Rusiye apishaneleriniñ müdiriyeti mabüslerni ruhiy ve bedeniy basqılarğa oğrata.


text:
Esaplarnı blok etüv aqqında malümatnı «PrivatBank» matbuat kâtibi Oleğ Serga tasdıqladı, dep bildire «LigaBiznesİnform».
Onıñ aytqanına köre, yarımada ve anda çalışqan Ukraina maliye müessiseleriniñ uquqiy statusı belgilengen soñ, esaplar çalışıp başlaycaq.
«Al-azırda Qırımda Ukraina bankları statuslarınıñ cedveli pek keniştir. Bizler ileri areketlerniñ bir sıra variantlarını baqıp çıqamız. Şimdi Qırımda «PrivatBanknıñ» filialı bar», – dep ayttı matbuat kâtibi.
«PrivatBank» qıtada Qırım müşterileriniñ esaplarını blok etken birinci banktır.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, andaki Ukraina bankları bölükleriniñ uquqiy statusı belli degil.
«PrivatBank» müşterileri yarım aydan berli kartlardan parasını alıp olamay. Bankomatlar Qırımda çalışmay.


text:
Se'udi erebistanining medine munewwere shehiridiki islam uniwérsitétini püttürgendin kéyin mekkide ilmiy xizmetler bilen shoghulliniwatqan abdul'eziz ependi buheqtiki söhbitimizni qobul qilghan idi.
Abdul'eziz ependi bilen söhbetAbdul'eziz ependi exlaq heqqide mundaq dédi:"insanlarning maddi we meniwi ikki teripi bardur. Insanlarning maddi teripi beden, meniwi teripi roh dep atilidu. Rohni körgili bolmaydu. Emma insan rohining esiri bolghan güzel xuylarni körgili bolidu. Bularni exlaq deymiz. Ochuqraq qilip éytqanda, rohimizgha yerliship adet haligha kelgen yürüsh - turushlar exlaq dep atilidu. Exlaq - yaxshi exlaq we nachar exlaq dep ikki türlük bolup, yaxshi exlaq - özimizge, etrapimizdikilerge, jem'iyetke we pütün insaniyetke paydiliq bolghan, dinimizning prinsiplirigha oyghun kelgen exlaqlardur. Yaman exlaq- özimizge, etrapimizdikilerge, jem'iyetke we pütün insaniyetke ziyanliq bolghan, dinimizning prinsiplirigha oyghun kelmigen exlaqlardur. Yaxshi exlaq yaki güzel exlaq iman bilen oxshash orunda turidighan emeldur. Peyghember eleyhissalam uning ehmiyiti bayan qilip:' imani eng kamil mömin eng exlaqliq kishidur' dep körsetken."
Güzel exlaqning ehmiyitiAbdul'eziz ependi güzel exlaqning hayattiki ehmiyiti heqqide mundaq dédi:" musulmanlarda bolsa, güzel exlaq ibadettin sanilidu. Peyghember eleyhissalam bir hediste: "musulman adem güzel exlaqi bilen kéche uxlimay namaz oqughan we kündüzi roza tutqanning sawabigha érisheleydu" dep körsetken. Orunlighuchisigha bu dunyada paydisi bolmighan ibadetlerning axirette uninggha payda yetküzelishi mumkin emes. Tebi'iyki, ibadetlerning bu dunyadiki paydiliri güzel exlaqtur! peyghember eleyhissalam bir küni sahabiliridin:" kimning quruq qol qalghan kishi ikenlikini bilemsiler?" dep sorighanda, sahabilar:" héchqandaq mal - mülki bolmighan kishini quruq qol qalghan kishi, deymiz" deydu. Bu waqitta peyghember eleyhissalam:" qiyamet küni biraw namaz, zakat we roza bilen kélidu. Emma birini tillighan, birige töhmet chaplighan, birining mélini yewalghan, birining qénini tökken, birini urghan bolsa, uning yaxshiliqliri shulargha élip bérilidu. Uning yaxshiliqliri tügise, ularning gunahliri uninggha artilidu. Andin u dozaxqa tashlinidu. Mana bu, méning ummitimning quruq qol qalghuchisidur."
Bir adem peyghember eleyhissalamning yénigha kélip, uninggha: "ya resulellah! bir ayal bar, u namaz oquydu, roza tutidu we sediqini köp qilidu. Lékin qoshnisigha tili bilen eziyet béridiken" dégende, peyghember eleyhissalam: "u dozaxqa kiridu" dégen. U adem yene: "yene bir ayal bar, namaz, rozisi az, sediqinimu az béridiken. Qoshnisigha eziyet bermeydiken" dégende, peyghember eleyhissalam: "u jennetke kiridu" dégen. Bu jawabta ésil exlaqning qimmitige alahide étibar bérilgen. Yene bir hediste: " güzel exlaq xuddi su qironi éritkendek xataliqlarni éritidu. Nachar exlaq, sirke heselni buzghandek hemmini buzidu" dep körsitilgen.
Xulase qilip éytqanda, yaxshi exlaq yaki güzel exlaq eng sawabliq ibadet qataridin sanilidu. Bir hediste: "qiyamet künide musulman kishining yaxshiliq mizanida güzel exlaqtin salmaqraq kélidighan héch nerse yoqtur" dep körsetken.


text:
Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Mamutovğa «akimiyetni küç ile zapt etüv» qabaatı aydınlatıldı. Bunı advokat Emil Kürbedinov aprelniñ 20-de Facebookta bildirdi.
«Bugün, aprelniñ 20-de, sözde Hizb ut-Tahrir davasınıñ Bağçasaray dörtlüsinden birisi Enver Mamutovğa Cinaiy kodeksniñ 278-inci maddesi boyunca yañı qabaatı aydınlatıldı – Rusiyede akimiyetni küçnen zapt etüv ve Anayasa qurumınıñ deñiştirilmesi! Bu davanıñ bütün qabaatları aynı olacaq!», – dep yazdı o.
Aprelniñ 9-da Qırımdaki mahkeme Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine apis müddetlerini bir ayğa uzatqan edi.
Mahkeme qapalı şekilde keçirilgeni ve advokatlardan ğayrı kimse kirsetilmegeni haber etilgen edi.
Keçken sene mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Litva iç bir zaman Rusiye tarafindan işğal etilgen Ukrainağa bağlı Qırım ve Donbasstaki areketlerini tanımaz. Bu aqta 18 mayıs künü Litva Seyminiñ spikeri Viktoras Prantsketis Ukraina mudafaa Naziri Stepan Poltorak ile yapqan körüşüvinde beyan etti, dep bildire Ukraina mudafaa nazirliginin matbuat hızmeti.
«Biz ileride de Avropa yolunı saylağan ve siziñ devletiñizde demokratik esnasnı temin etmege areket etken ukrain halqına qol tutmağa devam etecekmiz. Litva iç bir zaman Rusiye tarafindan işğal etilgen Qırımnı tanımaz ve Rusiye Federatsiyasınıñ Ğarbiy Ukrainadaki areketlerini yaramay dep tanır», – dep qayd etti Prantsketis.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunıñ aqqında qanunsız parlamentniñ saytında bildirile.
«Muzakere etilgen esas meselelerden biri Qırımdaki media dairesiniñ inkişafı ve cumhuriyette mültimedia matbuat-merkeziniñ açıluvı ve BDTRK ağınıñ radiokanalını meydanğa ketirilüvi aqqında söz yürütildi», – dep qayd etile bildirmede.
Bunen beraber, er yıl ötkerilgen «Djaz-Koktebel» festivaliniñ ötkerilüvi mevzusı köterildi.
Qayd etmek kerek ki, soñki 10 yıl devamında ötkerilgen festivalniñ teşkilâtçıları, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, festival Kiyevde teşkil etilecegini bildirdiler.