text:
Beloretta yuğalğan attarźı kem urlağan - terrorsılarmı, başqalarmı?
Sentyabrźä Irımburźa totolğan terrorsılar menep yörögän attarın Beloret rayonı urmandarında urlağan bulğan. Terrorsılarźı totqandan huñ baytaq waqıt ütkäs, yañıraq Beloret rayonı Zöyäk auılınan ber xuja Irımburğa barıp üźeneñ atın alıp qaytqan. Yılqımdı mal itkänse nisä toq holo kiteren belmäyem, alıp qaytıuı la ber at xaqına töştö tigän ul. Bıyıl yäy Beloretta attar küpläp yuğaldı. Mäśälän, Zöyäkteñ kürşehe bulğan Ğäbdöktä äle haman 10 olo beyä, ber-nisä ayğır tay häm 7-8 qolon tabılmağan. Keskäy auıl ösön şäptän ber öyör tigän hüź bıl. Auıl xalqı attarźı oşo keşelär qıuıp alıp kitmäneme ikän, yäki yäy buyına huyıp aşap bötmäneme ikän tip tä şiklänä. Sönki ayıu-büre tamaqlaha, emtektäre tabılır ine. Bılay eźźäre lä üźźäre lä yuq.


c: text/html

text:
Dürtöyledän Ufağa yörüçe “Çawdar“ autobusı awğan. Waqıyğa Ufa rayonınıñ Volqowo awılı yanında bulğan. Autobus aldınnan barğan berençe modelle “Jiguli“ qarşı kilgän maşinağa bärelä , autobus yörtüçe tuqtatıp ölgermi , “Jiğuli“ğa barıp menä.Autobus yul çitenä çığıp sigez metr oçqannan soñ awğan. İke keşe hälaq bulğan , unsigez keşe törle däräcädäge tän cäräxätläre alğan. Ülüçelär ikese dä pensionerlar.
Tuymazı rayonınıñ Bulat häm Bişquray awılları yanında cir astında torf yatqılıqları yana.Yanğın awılğa , awıl başındağı duñğızçılıq fermasına , Oqtyäbrskiy neft idarälege qorılmalarına yaqınlaşa başlağan.Neftçelär ike aranı bülü öçen qanaw qazıta başlağannar.Faciğa urınında Grajdannar saqlanu häm Ğädättän tış saqlanu xezmätläre eşli başlağan.
Xärbi xezmättän Stärletamaq şähärennän alınğan ber yeget dizertirlıq qılğan.Qamçatqadağı Wilyüçinsk şähärendä urnaşqan xärbi çastınnan 120 yädräse belän automat urlap qaçqan häm ber täwlektän soñ uq qulğa alınğan.Qaçu säbäben äxlaqıy izelüye öçen dip añlatqan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Qazaxstan prezidentı Nursoltan Nazarbayevnıñ xakimiättäge Otan partiäseneñ Almata üzägendäge başfatirında bügen ike şartlaw bulğan. Bu xäbärne firqa räiseneñ urınbasarı rasladı. Reuters mäğlümat agentlığı şaxitlär häm ğadättäntış xällär ministrlığı xezmätkärläre süzlärenä nigezlänep, ike şartlaw 5 minut ara belän bina eçendä yä yanında bulğan, dip xäbär itte. Bu xaqta başqa ber nindi dä mäğlümat älegä yuq. Kimendä ber keşe yaralanğan, dip xäbär itelä. Xäbär agentlıqları mäğlümatlärenä qarağanda binanı milisiä, yanğın sünderüçelär häm ağığıç yardäm maşinaları qamap alğan.


text:
Putin däräcäsendäge sorawlar bar tatarstanlılarda
Qaywaqıt tuydırıp ta cibärä bu däwlät uylap çığarğan PR çaralar. Reklamalar yäğni. Läkin, ni bar-şunı söylärgä inde. Ä däwlätkä kiräk bulğaç, bulmağanında bar itälär. Menä Putin Vladimirnıñ Rusiä xalqı belän turı elemtädä buluın da, BULA, ŞALTIRAT, YAZ dip kenä qalmıyça, qızıqtırır öçen, niçek kenä qılanmıylar. Räsmi TV kanalları inde nindi apparaturada eşläyäçäk efir, nindi cihazlar quyılğan – şuña qädär söyli başladılar. Tilegä tile dip torsañ, tigänä aşa sikerä di tatar äyteme. Yäğni qabatlap torğan sayın ışandıru mömkinlekläre artu turında inde bu. Zamança PR, reklamanıñ mexanizmın açıp birgän bu mäqäl bu oçraqta bik urınlı. Qabatlıy-qabatlıy, xalıq bu turı efirdan da kiräkle äyber yuq bu könnärdä ikänlegenä inana bara tösle. Çönki, düşämbe könne inde Putinğa dip 600 meñ keşe soraw yullağan bulsa, sişämbedä isä bu san 1 million 300 meñnän arttı. Şularnıñ 60 meñe internet aşa bulsa, qalğanın xalıq telefonnan birgän. Ğädät inde ul. Sorawlarnı äytüem. Awıl başlığı, rayon glavasına birelä torğan sorawlarnı Putinğa yullıylar. Mäsälän, tegendä küper cimerelde, bezneñ rayon başlığı qaraq, bezneñ şähärdä fatirlar qıybat… Mondıy sorawlarnı meñärlägän kiterep bula. Putin Vladimir da bolarğa cawap birep tormas. Saylap alınğannarına ğına inde. Eş şunda ki, turı elemtä üzägendä ayırım ber törkem eşläyäçäk. Alar sorawlarnı saylap utıraçaq. Million 300 meñ soraw – bu soñğı çik tügel. Äle turı efirğa qädär . yäğni 25 ütkäberneñ Qazan waqıtı belän köndezge 12 gä çaqlı waqıt bar. Annarı xalıq, TV aşa qarap, sorawlarğa cawap birer dip ömetlänep şuşı çara waqıtında da sorawlar ağızaçaq qına. Cawaplar digännär. Putin, efirda yañğırağan sorawlarğa cawap birä, ä alar här waqıt ütälmi ikän. Mäsälän, qayber jurnalistlar, Putinnıñ şundıy başqa yıllardağı cawapları niqädär ütälgänne tikşergännär. Küpçelege ütälgän dilär. Bu efirda yañğırağan cawaplar. Läkin, ütälmägännäre dä citärlek ikän.
Azatlıqnıñ Qazan byurosına, isemen atamawnı ütenep, berniçä keşe şaltırattı. Alar, mömkin bulsa, Putinğa şundıyraq sorawlar birer idek dip belderälär. Yuq, yuq, küper dä, fatir probleması ğına tügel. Rusiä prezidentı alıp barğan säyäsät buyınça ikän. Nindi sorawlar soñ ul şul qädär disezme? Alay uq qatlawlı wä säyäsi qurqınıç söällär tügel ul. Mäsälän, Putin, sişämbedä Piterburda çığış yasap, Latviädäge berniçä yöz meñ urısqa watandaşlıq birelmäwenä borçıla. Şul uq waqıtta, millätläre belän abxaz bulğan, yuridik Gruziä cire sanalğan Abxaziäneñ küpçelek xalqına Rusiä pasportı öläşelgän.Ä ni öçen, imeş räncetelgän Latviä urıslarına da Rusiä watandaşlığı birep, rusiägä çaqırmasqa? Tağın ber soraw. Şaqtıy üzençälekle wä alay uq demokratik bulmağan ısullar belän xakimiätkä kilgän Başqortstan prezidentı Mortaza Räximovnı tağın ber märtäbä prezident itep bilgeläw Putinnıñ namusın berdä kimermi mikän? Ğomumän, näq prezident däräcäsendäge sorawlar inde. Tıñlawçılarıbızğa, bu sorawlarnı prezidentqa yullağız digän cawap qänäğätländermäde. Cawap bulmas bu sorawlarğa didelär. Nu monısı inde anıñ wä yärdämçelärneñ irkendä.
Niçek kenä bulmasın, İlbaşınıñ xalıq belän aralaşuı qızıq. Ä anı küzätep toru tağı da qızığraq. Äle bit Rusiä TV kanalları , saylap alınğan sorawlarğa bulsa da turı efirğa prezidentı çığarırğa cör'ät itälär. Ni öçen digändä, xäzer süz irege Rusiädä bik awırdan tora ikän. Menä, sişämbedä “Çiklärne ütüçe reporterlar” dip atalağan xalıqara jurnalistlar oyışması süz irege buyınça rusiä dönyada 147 nçe urında tora dip belderde. Bu barlığı 168 il arasında. Nu anısı inde prezident xätle prezidentqa da süz irege qısılmas. Prezidentlar bit il belän idärä itä.
Räfis Cämdixan


text:
Qıtayda SARS virusınnan tağın 9 keşe ülde, alarnıñ 7se-Pekinda. Qıtaynıñ sälämätlek saqlaw ministrlığı Qıtayda üpkä yalqınsınuınıñ yaña töre 109 keşeneñ ğömeren özde dip xäbär iteä. Pekin mäktäpläre irtägedän başlap maynıñ 7senä qadär yabıla.
Hong Kongta SARS çirennän bügen 6 keşe ülgän, ülüçelär sanı tulayım 105 keşegä citte. Dönya Sälämätlek Oyışması Pekinğa, Qıtaynıñ Şansi provinsiäsenä häm Kanadağa, Toronto şähärenä barudan tıyılırğa çaqırdı. Oyışma wäkile David Heymann bu çikläwlär kimendä 3 atna däwam itäçäk, dip belderde.


text:
Kama küpere aşa berençe maşinalar ütte.
14 çaqrımğa suzılğan şuşı küper, ozaq yıllar buyı tözelä. Ägär dä ul, şuşı yılnıñ 19 üktäberendä tözelep betsä, Qazannan Uralğa taba yul, şul isäptän, Tatarstan başqalasınnan Älmät, Bögelmägä taba säyäxät, 100 çaqrımğa qısqaraçaq. Säğätlär buyı, parom kilgänen kötep torırğa da turı kilmiäçäk. Menä şuşı möhim küperneñ, yaña ğına yalğanğan cirennän, avtomobilgä, rulgä utırıp, Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov üze ütte. Avtosportta Rusiä häm Tatarstan çempionı Miñnexanov öçen bu - iñ cawaplı trassa bulğandır. Xäzergä, küperneñ ber maşina ütärlek tar ğına urını yar belän totaştırılğan. Küper tözärgä aqçalar bülengän, ul üktäbr ayında safqa basaçaq, dip beldergän Tatarstannıñ xökümäte başlığı.


text:
Mäğärif näşriätendä basılğan “Ädäbi yadqärlär”
Tatar ädäbiäten, xalıqnıñ ädäbi mirasın öyränü häm anı xalıqqa citkerüdä, küp kenä eşlär başqarıla. Soñğı yıllarda Tatarstanda xalıqnı,uquçı balalarnı, yäşlärne ädäbi yadkärlär belän tanıştıru yözennän Qol Ğälineñ “Qissai Yosıfı”, Möxämäd'yar, Säyfi Sarai äsärläre, böyek şağirlär Utız İmäni, Ğäbdelcabbar Qandalıylarnıñ tomlıqları basılıp çığuı buldı.
Uzğan yılda, xörmätle tıñlawçılar, bez sezgä“Xäter” näşriätendä basılğan kitaplar turında söylägän idek inde. Bu tapşıruıbızda sezne “Mäğärif”näşriätında basılğan ädäbi yadkärlär belän tanıştıruıbıznı däwam itäbez.
Berençe süzne filologiä fännäre doktorı, professor Xätip Miñnegulovqa biräbez.
“Min üzem Qazan uqıtuçıları , çit töbäklärdäge uqıtuçılar belän yış oçraşıp toram.Alarnıñ zarları elek mondıy ide: “Xrestomatiälär ,ädäbi äsärlär yuq”-dilär ide. Soñğı waqıtta ”Xäter ”näşriäte elekkege mirasnı tuplağan ayırım kitaplar räweşendä berniçä tom çığardı. Uzğan yılnı bu eşkä “Mäğärif”näşriätı da kereşep kitte. Uzğan yılda Fatix Ämirxan xaqında , anıñ tormışına , eşçänlegenä qağılışlı materiallar bastırdı. Küptän tügel dönya kürde, 1342 yılda yazılıp betkän Altın Urda çorınıñ kürenekle şağire Qotbnıñ “Xösräw wä Şirin”äsäre. Ul iskitkeç kamil äsär. Kiñ qatlawlı uquçılarğa , uqıtuçılarğa adreslanğan. Xäzerge tatar ädäbi telenä Rifqat Äxmätcanov tärcemä itkän küçermäsen urnaştırdıq. Ğäcäp zatlı kitap! Radio tıñlawçılarğa “Xösräw wä Şirin”äsärennän ber özek uqıp kitärgä mömkin”- dide ul.
Soñğı waqıtta ”Xäter ”näşriäte elekkege mirasnı tuplağan ayırım kitaplar räweşendä berniçä tom çığardı. Uzğan yılnı bu eşkä “Mäğärif”näşriätı da kereşep kitte. Uzğan yılda Fatix Ämirxan xaqında , anıñ tormışına , eşçänlegenä qağılışlı materiallar bastırdı. Küptän tügel dönya kürde, 1342 yılda yazılıp betkän Altın Urda çorınıñ kürenekle şağire Qotbnıñ “Xösräw wä Şirin”äsäre. Ul iskitkeç kamil äsär. Kiñ qatlawlı uquçılarğa , uqıtuçılarğa adreslanğan. Xäzerge tatar ädäbi telenä Rifqat Äxmätcanov tärcemä itkän küçermäsen urnaştırdıq. Ğäcäp zatlı kitap! Radio tıñlawçılarğa “Xösräw wä Şirin”äsärennän ber özek uqıp kitärgä mömkin”- dide ul.“Soñğı 12 yıl eçendä “Mäğärif” näşriätendä çıqqan kitaplar 1000nәn artıq isemdä basıldı häm anıñ ğomumi tirajı 15 mln. danädän dä artıp kitte dip”,- süzen başladı näşriät redaktorı Lütsiä xanım Ğizzatullina. Tıñlıyq äle anı.
“Näşriät produksiäseneñ assortimentı şaqtıy kiñ: bu berençe çiratta, barlıq tiptağı uqu yortları öçen däresleklär; pedagogik ädäbiät; uqıtuçılar häm tärbiäçelär öçen metodik ädäbiät, qullanmalar; süzleklär häm beleşmäleklär. Tatarstan xalıqları tarixına häm mädäniätenä qarağan fänni-populyar kitaplar, mäktäp häm ğailä kitapxanäläre öçen matur ädäbiät. Küp ğasırlıq ädäbi mirasıbıznı, klassik häm zamandaş ädiplärneñ äsärlären“Xäzinä” digän ğomumi isemdä tatar ädäbiäteneñ borınğı däwerennän alıp bügengäçä asıl ürnäklären tuplanğan 15 tomlıq seriägä nigez salındı. Berençe kitabı:“Süz eçendä xikmät” cıyıntığı, annan borınğı häm urta ğasır ädäbiäten eçenä alğan“Ul där'yä da bu där'yä”, 19nçı ğasır ädäbiäte tuplanğan “Qarurmannı çıqqan çaqta” , 20nçe yöz başı dramaturgiäse “Söyläreñ çınnan bulsa”, 20-30 yıllar prozası “Qızıl çäçäklär”; 20 yöz başı poeziäsen sıydırğan “İl korabın cil sörä”, 20nçe yöz başı prozasın tuplağan “Sızılıp tañ atqanda cıyıntıqları näşer itelde”,- dide ul.
Ul där'yä da bu där'yä” kitabında Qol Ğälineñ “Qissa Yosıf” äsäredä bar. Bu äsär 12-13 ğasırlardan uq cırlap uqıla torğan kitap bulğan. Tatarlar küpläp yäşägän töbäklärdä anıñ 200dän artıq qulyazma nösxäläre häm küçerelmäläre tabıla. Äsärneñ syujetı Yosıf päyğämbär turında Täwratta häm Qor`ändä bäyän itelgän qissadan alınğan. Bu äsär tatar xalqınıñ äxlağın tärbiäläwdä, ädäbi teleneñ formalaşuına zur yoğıntı yasağan.
Kitap räweşendä berençe basması 19nçı ğasırda şağir Utız İmäni äzerlägän fänni tekstta dönya kürsä, Qazanda çıqqan basmaları anıñ 80nän artıp kitä. Şul basmalar arasında F.Fäsiev äzerlägän cıyılma tänqidi-fänni basması 1983nçe yılda näşer itelä.
Mälikä Basıyr Qol Ğälineñ Yosıf qissasınnan ber özekne cırlap uqiy.
Lyutsiä xanım Gizzatullina “Mäğärif” näşriätında çıqqan “Xäzerge tatar şiğriätı” kitabına nindi avtorlar kergänen dä äytep kitä. Anda Räşit Äxmätcan,Robert Äxmätcanov, Rawil Fäyzullin , Rädif Ğataş, Şäwkät Gäliev, Robert Miñnullin, Mödäris Äğlämov kebek tanılğan şağirlärneñ şiğerläre basılğan.
Şulay uq näşriättä keçkenä balalar öçen latin grafikasında da kitaplar çığara başlağan ikän. Mäktäp balaları öçen däresleklär, xrestomatiälär, häm yuğarı uqu yortları öçen tatarça fizika, ximiä , botanika kebek kitaplar da bastırıla.Alar turında aldağı tapşırularıbızda söylärbez.
Şulay itep, xörmätle tıñlawçılar,bu matbuğat küzätüendä, soñğı waqıtta näşriättä “Xäzinä” seriäsendä çıqqan ädäbi yadkärlär belän,“Xäzerge tatar şiğriäte” kitabı belän tanıştıruıbıznı tämamlıybız.
Azatlıq radiosı, Mälikä Basıyr, Qazan.


text: Bilgele bulğança, 3 dekaber — Xalıqara invalidlar köne bularaq bilgeläp ütelä. Tatarstanda bu waqiğadan çittä qalmıylar. Sişämbe könne respublikada invalidlar dekadası başlandı. Anıñ räsmi açılışı Qazannıñ Kaçalov teatrı binasında ütte. Tatarstanda 17 keşeneñ berse — mömkinlekläre çikle keşe. Şularnıñ kübese — balalar häm yäşlär. Şuña kürä, respublikada 13 balalarnıñ, 5 yäşüsmerlärneñ reabilitatsiä üzäge eşläp kilä, dip xäbär itä «Tatar-inform» agentlığı. Kiläçäktä alarnıñ sanı 10-15kә kübäyer, dip kötelä. Şuşı dekada uñayennan respublikada törle çaralar ütkärelä. Menä sişämbe könne, mäsälän, Tübän Kamada 27 invalidqa ör-yaña «Oka» maşinasınnan açqıçlar tapşırıldı. Yıl axırına qädär şundıy uq büläkne tağın berniçä distä keşe alaçaq. Ä Milli muzey älege dekada qısalarında mädäni unkönlek ütkärä. Muzeyda törle kürgäzmälär, açıq işek könnäre, leksiälär ütäçäk. Çärşämbe könne «Qazan» milli-mädäni üzägenä Qazannıñ Vaxitov rayonında yäşäwçe mömkinlekläre çikle keşelärne bäyrämgä çaqırdılar. Alarğa anda bäyräm konsertı täqdim ittelär, büläklär tapşırdılar. Şulay itep, älege könnärdä Tatarstanda mömkinçelekläre çikle keşelärgä mönäsäbät üzgärde. Härxäldä, xaqimiät tarafınnan bulsa da alarğa bu arada iğtibar kübräk kürsätelä. Läkin yazmış tarafınnan da kimsetelgän älege keşelär yärdämgä, bulışlıqqa yılğa 10 köndä genä moxtac tügel, älbättä. Cämğıät tä, xaqimiät tä monı invalidlar dekadası ütkäç tä onıtmas, dip ömetlänäse genä qala.


text:
Ğiraq parlamentı kiläse atnada yaña konstitutsiä turında ütäçäk referendum qağidälärenä kertkän bäxäsle tözätmälären kire alırğa dip tawış birde.
Berläşkän Millätlär Oyışması da, Quşma Ştatlar da bu tözätmälär xalıqara normalarğa qarşı kilä dip tänqitläp çıqqan ide.
15-nçe üktäbergä bilgeländän referendum üzgärtelgän qağidälär nigezendä ütkärelsä sönni ğiraqlılar konstitutsiä ölgesen kire qağa almas ide. Küp kenä sönnilär bu konstitutsiä Ğiraqnı bülgäliäçäk häm neft' baylıqların şığıylar belän kördlär qaramağına küçeräçäk dip aña qarşı çığa.
Bügen Pragada Ğiraq prezidentı Cäläl Talabani parlamentnıñ referendum qağidälären üzgärtü xoquqın yaqlap çığış yasadı.


text:
Rusiädä ictimaği oyışmalar turındağı qanun qabul itelgännän birle mondıy oyışmalar belän berlektä ictimaği fond – waqiflar da oyıştırıla başladı. Alar xäzer bik küp häm alarnıñ eşe turında mäğlümat alu ciñel eş tügel. Alay da dönyada mäğlüm Soros fondı bulğanı kebek Rusiädä tatarlar oyıştırğan Fatixa, Fayda isemle waqiflar da bar. 16 üktäbr könne Mäskäwdä yaña fond – töbäklär üseşenä yardäm itü waqıfı tözelüe turında xäbär itelde. Anıñ citäkçese – Sergey Veremeenko şulay uq Başqortstan prezidentı urnına da däğwa itä. Tulıraq mäğlümat Azatlıq radiosınıñ comğa tapşıruında.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Tatarstan tirä-yün möxit çistalığın qayğırtamı?
Här yaltırağan närsä altın bulmıy dilär bit. Qazan uramnarı da bügen çista bulıp kürenä ikän, bu möğayın küpläp qar yuğanğa ğınadır. Ğädättä şähär pıçraqlığı yaz citü kürenä başlıy. Äylänä tirä moxitne saqlawçılar bu turıda inde xäzerdän ük qayğırta. Bügen alar jurnalistlarnı cıyıp uzğan yıl näticäläre turında söylädelär. Tabiğät saqçıları digändä, alar şulqädär küp kemne atarğa da belmässeñ. Ekologiä ministrlığı, Rusiä awıl xucalığın küzätü idäräse, äylänä tirä möxit militsiäse, tabiğätne bozu oçraqları belän köräş alıp baruçı idärä. Härqaysı respublikanı çista itergä tırışa. Läkin tabiğätkä alardan ällä ni fayda yuq. Tatar mäqälendägeçä “eşeñne taşqa ülçim” diärgä bula.
Utırışnı äylänä tirä moxitne bozu oçraqları belän köräş alıpbaruçı idarä citäkçese Fäsäxov Ramil alıp bardı. Qırıyında anıñ urınbasarları Wäğiz Cäbbarov häm İlgiz Gäräev utırdı. Söyläwçelärneñ barısı da tatar buluğa qaramastan, tatarça sorawğa alar ana telendä cawap qaytara almadı. Ana tele könendä, wata cimerä tatarça söyläşü kileşmäs digännär, küräsen. Ni bulsa da bulır, tabiğätne saqlar öçen tuğan telne belü möhim tügel bit, şuña da temanıñ eçenäräk kerep, eşlängän eşlär belän tanışıyq. Uzğan yıl äylänä tirä möxitne saqlawçılar tarafınnan 391 xoquq bozu oçrağı terkälgän. Älege eşlär buyınça barlığı 26 millionğa yaqın ştraf salınğan. Anıñ 20 millionı xoquq bozuçılardan alınğan. İnde yaña yıl başınnan 3 meñ protokol tözelgän, 22 xoquq bozu eşe açıqlanğan.
Tirä yunne bozunıñ säbäplären, tabiğät saqçıları üzläre nidä kürä? Bu turıda Azatlıqqa Äylänä tirä moxitne bozu oçraqları belän köräş alıp baruçı idäräse bülek citäkçese Al'bert Şubin söyli.
Älegä bez profilaktika çaraların alıp barabız. Bügenge köngä bez äle Yevropa berlege illärennän nıq artta qalabız. Anda ğadi genä xoquq bozu oçrağı bulsa da şaqtıy zur ştraflar salına. Bez tabiğätkä mäxäbbätne tärbiälärgä tieş. Monda ştraflar salıp qına xälne uñay yaqqa üzgärtep bulmıy. Üzegez küräsez dönya külämendä Tatarstannıñ abruyı könnän kön arta. Bezdä turizm tarmağı üskäç, bez älbättä bu mä’säläne däwlät däräcäsenä xätle kütäräçäkbez. Bilgele tabiğätne saqlaw digändä, awçılıq ölkäsen dä iğtibarsız qaldırıp bulmıy. İdärä xezmätkärläre bu ölkädä dä eş alıp bara. Fikerne äylänä tirä moxitne bozu oçraqları belän köräş alıpbaruçı idärä citäkçese Fäsäxov Ramil däwam itä.
Här yıl bez Rusiä awıl xucalığın küzätü idäräse belän bergälektä “Nerest”, “Oxota”, “Yel'” kebek çaralar ütkäräbez. “Oxota” operatsiäse bezneñ äle 1 martqa zätlek däwam itä. Anıñ barışında küp kenä xoquqsız awçılıq oçraqları açıqlandı. Här tör tereklekkä aw waqıtı aldan uq bilgeläp quyıla. Mäsälän sentäberdä quyan, tölke, kondıyz, qaban häm poşıy, oktäberdä tölke, tien kebek tereklekne awlarğa röxsät. Terekleklärneñ awlanırğa mömkin bulğan sanı da bilgele bulırğa tieş. Mäsälän bıyıl 100 poşıy häm 750 qaban atırğa röxsät ide. Çiklär quyıluğa qaramastan, xoquq bozu oçraqları küp. Alarnıñ kübese bezneñ idärä tarafınnan açıqlana. Bilgele älbättä xoquq bozuçılar administrativ, ä qayber oçraqta möhimräk cawaplılıqqa tartıla.İsegezdäder, Qazan şähäre başlığı itep İlsur Metşin quyılğaç, ul Qazannı Tübän Qama şähäre sıman yäşellekkä kümergä teläde. Şähär uramnarında reklam taqtaları tügel ä kübräk ağaçlar kürenä başladı. Üzeñ üstergän ikmäk qäderle dilär bit. Eşlängän eşlärne saqlıy da belergä kiräk. 2007 yıldan äylänä tirä moxitne saqlawğa qağılışlı qanunnarğa üzgäreşlär kertelde. Xoquq bozu oçraqlarına ştraflarnıñ artuın ad küzätergä mömkin. Bu turıda Äylänä tirä moxitne bozu oçraqları belän köräş alıp baruçı idäräse bülek citäkçese Al'bert Şubin söyli.
Yaña kertelgän tatar kodeksında kürsätelgänçä äylänä tirä möxitne bozğan öçen grajdannar öçen 100 sumnan -1000cyMra xätle, şäxsi oyışmalarğa 1000-2000, yuridik oyışmalarğa 10000-30000 rätlek tüläwlär qaralğan. Ägär ber xoquq bozğan keşe yıl däwamında tağın xoquq boza ikän, ştraf küläme arta. Bu sannar elekkege kodeks belän çağıştırğanda ikelätä artıq. Ana söte belän kermägänne tana söte belän kermäs diep äytälär bit. Bu oçraqta tabiğät saqçıları näq bu mäqäldägeçä uy fiker yörtä. Xalıqqa tärbiä belän kermägänne, aqça suırıp kertmäkçe bulalar.
Ğädel Galämetdinov.


text:
Mäskäwdä Könyaq Osetiä turında söyläşülär awır bara
Mäskäwdä Könyaq Osetiädäge kierenke wäzğiätne caylaw maqsatında 4 yaqlı söyläşülär bara. Gruziä belän Könyaq Osetiä arasında üzara ğäyepläwlärgä qaramastan söyläşüdä qatnaşuçılar beraz tärräqiät buluı turında belderä. Ämma şul uq waqıtta söyläşülärneñ bik awır baruı turında äytelä.
AUDİO: Min Mäskäwdäge qayber elementlarnıñ agressiv plannarı bar dip uylıym, plannar ğına tügel alar agressiv ğämällär dä qıla. Alar imperiäçel xıyallarınnan, ambitsiälärennän qotıla almawçılar. Xäzer min prezident Putinnıñ pragmatizmına häm aqıllı qaraşına ömetlänäm.
Mäskäwdä çärşämbe könne başlanıp kitkän 4-yaqlı söyläşülärne Gruzin häm Rusiä xäbärçeläreneñ barsı da awır baruçı söyläşülär dip bäyäli. Anda Rusiä, Gruziä, Könyaq Osetiä häm Rusiä töbäge bulğan Tönyaq Osetiä wäkilläre qatnaşa.
Söyläşüdä qatnaşuçı wäkillär qayber mäs''älälärdä tärräqiät buluın belderä. Çärşämbe könne söyläşülärneñ berençe öleşennän soñ Rusiä tışqı eşlär ministrınıñ berençe urınbasarı Valeriy Loççinin jurnalistlar aldında çığış yasadı.
AUDIO
Azatlıq radiosınıñ Mäskäwdäge gruzin xäbärçese Zurab Twali pänceşämbe könne dä söyläşülär bik awır, uzara ğäyepläwlär belderülär belän bara dide. Bügen Könyaq Osetiä törkemen citäkläwçe Boris Çoçyev tağın ber märtäbä Tbilisinı Könyaq Osetiädäge ğäskärlären çiklängän sanda ğına qaldıru turında 2-nçe inün kileşülären bozuda ğäyeplägän. Çoçiev Gruziäö ğäskärlärne çığarası urınğa pänceşämbe könne Könyaq Osetiädäg tağın 800 keşe kiterde dide. Gruziä Könyaq Osetiägä xärbilär cibärü turındağı bu xäbärlärne kire qağa.
Rusiä belän Könyaq Osetiä Gruziädän Könyaq Osetiädä 500 tınıçlıq saqçısın ğına qaldırunı, soñğı atnalarda anda kertelgän eçke eşlär minstrlığı xärbilären çığarunı taläp itä. Gruziä isä Könyaq Osetiägä Rusiädän kergän qorallı keşelärneñ annan çığıp kitüen häm Gruziä belän Könyaq Osetiäne totaştıruçı töp yulnı Tbilisi qaramağına tapşırunı taläp itä.
Pänceşämbe könne Mäskäwdä söyläşülär barğanda Gruziä Könyaq Osetiä öçen Rusiädän kiterelgän humanitar yardämne Tsxinval töbägenä kertü röxsäte birde. Rusiäneñ 9 yök maşinasınnan torğan bu humanitar qärwan 13-nçe iyüldä Ergneti awılı yanında tuqtatılğan ide. İtar-Tass xäbär itüençä, Gruziä prezidentınıñ Şida Kartli töbägendäge wäkile Mixail Tareli Saakaşvili bu yök öçen tamojnya tüläwlären prezident fondınnan alırğa quşqan dip beldergän.
Naif Aqmal, Praga.


text: Yıl başınan alıp respublikala 700-źän aşıu yul-transport fajiğähı terkälgän. Avarialarźa 77 keşeneñ ğümere öźölgän, 908 keşe törlö tän yäräxättäre alğan. Oşo köndärźä Bäläbäy rayonında yıñyıl automobil yörtüsehe yul satındağı bildägä iğtibar itmäy, yul qağiźähyın tupas boźop źur tiźlektä trassağa sığa häm KAMAZ maşínahına bärelä. Höźömtälä yök maşínahı yuldan sitkä awnay, yıñyıl automobildeñ woditele häm 2 yulsı häläk bula. Tağı ber yulsı dawaxanala. Tabiptar unıñ xälen ütä awır tip belderä. Yul xäräkäte xäüefheźlege däülät inspeksiahı xeźmätkärźäre äyteüyınsä, avarialarźa küp osraqtarźa yäyäülelär źä ğäyeple, başlısa olo yäştägelär qağiźäne küberäk boźa. Yäyülelärgä yul aşa sığırğa röxsät birgän urındar, yır astı ütkärgestäre menän fayźalanmay, automobildär ağımı aşa yul aşa sığırğa tırışalar. Tik bıl gel genä uñışlı tamamlanmay. Mäsälän Mäläüyız qalahında 80 yäşlek inäy tap oşo säbäple yaqtı donya menän xuşlaşqan. Yul qağiźälären küberäk kemdär boźa huñ? Yäyäülelärme, ällä yörtühelärme? Xalıq fekeren tıñlayıq. (yäźma)


text:
Rusiä xalqı aldağı saylawlarnıñ ğadel buluına ışanmıy, ämma kiläçäkkä ömet belän qarıy
Azatlıq radiosı äle genä Rusiädä, aldağı saylawlarğa bağışlanğan maxsus fiker beleşü ütkärgän ide. Ul şaqtıy qızıqlı näticälär kiterde. Xalıqnıñ küpçelege dikäbrneñ 2-sendä uzaçaq tawış birüneñ irekle häm ğadel buluına ışanmıy. Ämma berük waqıtta şundıy uq küpçelek kiläçäkkä ömet belän qarıy.
Tawış birü xoquqı bulğannarnıñ öçtän ike öleşe Duma saylawlarınıñ ğadel bulaçağına inde bügennän ük ışanmıy. Tawış birü xalıqnıñ asıl teläklären çağıldıraçaq dip här biş keşeneñ berse genä uylıy.
Alay bulğaç, xalıq saylaw näticälären axırğı çiktä kem bilgeliäçäk, dip isäpli soñ? Fikere soraşqannarnıñ yaqınça yartısı, Däwlät Dumasında qaysı partiä küpme urın alaçağın xäl itkändä töp rol''ne prezident Putin häm anıñ idaräse uynayaçaq, digän fikerdä.
Piterburdağı Yewropa universitetında eşläwçe säyäsät belgeçe Vladimir Gelman radiobızğa, çınnan da, Rusiädäge elita da, kiñ cämäğätçelek tä tawış birüneñ çista, irekle buluına ışanmıy, bu eş näticäse inde aldan uq bilgelängän sport tamaşasın xäterlätä, di:
"Bu wäzğiätne, uyın näticäse inde bilgele bulğan, arbitr ber yaqnı ğına yaqlağan häm tamaşaçılar da başqa taqımnı yaqlarğa telämägän futbolğa tiñläp bula", dip isäpli Vladimir Gelman, dikäbrdäge Duma saylawları näticäläreneñ inde aldan uq bilgele buluına işarä itep.
Bügenge köndä zur ciñü ixtimalı belän alda "Yedinaya Rossiä" partiäse bara. Xalıq sovet çorında da, annan soñ da uzğan tawış birülärneñ xakimiät öçen tieşle näticägä ireşü öçen xärämläşü wä törle tärtip bozular belän barğanın yaxşı belä. Küpçelek bu yulı da, Yedinaya Rossiä ciñüenä ireşü öçen tawış birü barışında xärämläşülär buluın kötä, di radiobız öçen fiker beleşüne oyıştırğan Levada üzäge mödire Lev Gudkov:
"Üz täcribälärennän çığıp keşelär bu yulı da törle bozular, basım, äweş-täweş kiterülär bula ala, dip uylıy. Tikşerü näticäläre, xalıqnıñ formal'' yaqtan närsä bulırğa tieşlege belän çınbarlıqta närsä bulaçağı arasında ayırma kürüen açıqlıy", di Levada üzägennän Lev Gudkov.
Ämma şuşı pessimizmğa qaramastan, fiker beleşü Rusiä xalqınıñ kiläçäkkä ömet belän qarawın da kürsätä. Rusiä Fännär Akademiäseneñ Sotsiologiä institutı xezmätkäre Maria Marskeviç monı bolay añlata:
"Soñğı cide yıl eçendä irtägäge kön bügengesennän yaxşıraq bulaçaq digän xis nığıdı. Şulay dip xäzer xalıqnıñ yaqınça yartısı uylıy. Häm saylawlardan soñ çornı alar irtägä dip qabul itä", di Marskeviç.
Fikere soralğannarnıñ yaqınça 40 protsentı, tawış birügä nindider ayırım ber partiäne yaqlawı, yäisä ildä üzgäreşlärgä ömetlänüe nigezendä tügel, ä fäqät bu eşne üzeneñ ber wazifası itep qarawı säbäple genä baraçağın äytä. Azatlıq radiosı üteneçe belän şuşı fiker beleşü bar Rusiä buylap, barlığı 4319 keşe arasında ütkärelgän ide.
Kärim Kamal


text: Cakarta. İndoneziädä Ğiraq suğışına qarşı möselman ruxaniläre citäkçelegendä distälägän meñ keşelek cıyınnar uzdı. Başqala Cakartadan 675 çaqrımda yatqan Surabaya şähärendä “Nahdlatul Ulama” digän möselman oyışması Ğiraqqa qarşı suğış başlawnı kire qağıp açıq qırda namaz oyıştırdı, şuşı cıyında İndoneziäneñ elekke prezidentı Abdurrahman Waxid, ilneñ xäzerge tışqı eşlär ministrı Xäsän Wirajuda, dini eşlär ministrı Säyet Agil Xösäyen Almuhawar häm İndoneziäneñ qorallı köçläre başlığı general Ryamizard Ryacudu da qatnaştı. Dönyadağı iñ zur möselman däwläte bulğan İndoneziä, Quşma Ştatlarnıñ İminlek Şurası röxsäte belänme, ällä inde röxsätsez genäme Ğiraqqa qarata xärbi çaralar kürügä kisken qarşı çığa. Cakarta xökümäte Ğiraq mäs’äläsen barı tik Berläşkän Millätlär Oyışması qısalarında xäl itüne genä yaqlayaçağın belderä. İndoneziä başqalasınıñ üzendä dä bügen mäçetlärdä Ğiraq suğışına qarşı namazlar uqılıdı.


text:
Bu turıda İzrail radiosı xäbär itä. Fälästinnärne İzrail törmälärennän azat itü xaqında söyläşülär pänçeşämbe kiçendä ütte. Bu söyläşülärdä İzrail saqlanu ministrı Şaul Mofaz häm fälästinnärneñ iminlek xezmäte başlığı Möxämmät Dahlan qatnaştı. İzrail, törmälärennän 350 fälästinlene azat itärgä qarar qılğan. Ä inde Möxämmät Dahlan şularğa östäp tağın 500 keşene çığarunı taläp itä.
Fälästinnär şulay uq, Bäyt Läxem şähärennän dä İzrail ğäskärlären çığarunı sorıy. Läkin İzrail ministrı bu taläplärne ütär öçen suğışçan törkemnärneñ qoralların taşlawı şart bulıp tora, dip belderde.


text:
Tatar mäğärif sistemasın buldıru awırmı?
Audio
Şulay itep, Tatarstanda çit töbäklärgä däresleklär cibärü öçen cawaplı kim digändä, öç çığanaq bar: mäğärif ministrlığı, pedagogiä universitetı häm Ministrlar Kabinetı. Kadrlar mäsäläsenä kilgändä, Ufa pedagogiä institutı ğalime Xälisä Loqmanova üzläre kiçergän täcribä belän urtaqlaştı:
Audio. (Xälisä Lokmanova tatar mäğärif sisteması öçen kadrlarnı üzlärendä äzerläwläre turında söyläde.)
Seminarda şulay uq perspektivalarğa tuqtaldılar. Tatarça yuğarı belem alunıñ perspektivaları bik kürenmi. Xälisä Lokmanova Başqortostan universitetında fännärne başqortça uqıtu täcribäsen küzätüe, xäzer anıñ tora bara, yuqqa çığuı turında söyli. Fännärne başqortça, yä bulmasa, tatarça uqıtunıñ perspektivaların kürmi.
Beraz alğaraq kitep, şunı da äytergä kiräk, “KoMcoMoлbckaя пpaBдa”nıñ Tatarstanda çığa torğan quşımtasınıñ pänceşämbe sanında Qazan däwlät pedagogiä universitetı rektorı Cämil Nigmatov pedagogik mäğärifne modernizatsiäläü turında yaña dokument kilüe turında söyli. Şuşı intervyusında ul Rusiä yuğarı uqu yortları birä torğan belemneñ, diplomnarnıñ xalıqara tanıluına ireşü öçen matematika, informatika kebek fännärne inglizçä uqıtırğa kiräk, digän fiker äytä.
İnde qabat seminar-kiñäşmägä äylänep qaytıp, çit töbäklärdä eşläwçe möğallimnär tağın ber problema – tatarça belem birü standartı, yäğni qaysı sıynıfta, nindi külämdä, niçä säğät uqıtırğa digän soraw quyalar. Mäğärif citäkçeläre älegä bu problema Rusiä külämendä dä xäl itelmägän, şuña kürä mömkin qadär kübräk säğät uqıtırğa kiräk, digän cawap birdelär.
Häm iñ axırda, yomğaqlaw süzlärendä tatar däwlät gumanitar institutınıñı uqu-uqıtu eşläre alıp baruçı prorektorı Flera Ğanieva täqdimnäreneñ berse itep, tatarça uqıtu metodikasın öyränü öçen Qazan yuğarı uqu yortlarınıñ İnternet säxifälären faydalanu mömkinlegen äytte. Akademik Flün Musin “Tatarstan yäşläre” gäzite tatarlar küpläp yäşägän töbäklärdä mäğärif problemalarına bağışlanğan maxsus sannar çığaraçaq, şunda täqdimnär, mäs'älälär yazıp çığaru mäslixät buluın iskärtte.


text:
7. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Meb Yayınları
7. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları sayfa sayfa cevaplar,tamamı, Tüm, Yayınlar, Meb, Yayınları
Diğer Makaleler...
- 7. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Meb Yayınları Tüm Sayfalar
- 7. Sınıf Türkçe Çalışma Kitapları ve Etkinlikler
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayını Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 150
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayını Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 177
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevabı Sayfa 123
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 100
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 107
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 108
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 11
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 113
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 115
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 119
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 120
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 123
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 124
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 125
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 130
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 136
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 137
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 138
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 139
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 14
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 144
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 147
- 7.Sınıf Türkçe Meb Yayınları Çalışma Kitabı Cevapları Sayfa 148


text: 10-lap keşe yaralandı. Ülüçelärneñ kübese Bağdad şähärendä. Anda texnologia universitetı yanında, çärşämbe irtän, bomba quyılğan maşina şartladı. Ozaq ta ütmiçä şul uq urında tağın ike bomba şartlağan. Ä Kirkük şähärendä isä, kafeğa kerä torğan cirdä şartlaw bulğan. Berläşkän Millätlär Oyışması belderüençä, soñğı ike ay eçendä Ğiraqta höcümnär häm terror ğämälläre näticäsendä 6 meñgä yaqın tınıç xalıq hälak bulğan. Çärşämbe Bağdatta sönni törkemnärne häm törbälärne bağuçı oyışmanıñ 20 xezmätkäre totıq itep alınğan.


text:
Rusiä tışqı eşlär ministrlığı ber amerikan televidenieseneñ çeçen ğisyançıları başlığı Şamil Basayev belän äñgämäne kürsätüenä protest belderde.
Ministrlıq süzçese Boris Malaxov ministrlıq AQŞnıñ Mäskäwdäge ilçese wazıyfaların başqaruçını çaqırtıp terrorçı belän äñgämä kürsätelügä açu belderde dide.
AUDİO: Bez zur ber amerikan televideniesendä BMOnıñ xalıqara terrorçılar isemlegenä kertelgän bandit häm balalar üterüçe Şamil Basayevqa çığış yasaw urını birelüne qatı ğäyeplibez. Monıñ belän bu televidenie çawaplı jurnalizm standartlarına häm keşelek qimmätlärenä bik zur xösmätsezlek kürsätte.
Basayev Rusiädä iñ nıq ezlängän keşe. Ul Çeçnädä häm Rusiäneñ könyağında distälärçä höcümne, şul isäptän küpçelegen balalar täşkil itkän 330-dan artıq keşene ütergän Beslan mäktäbe höcümen oyıştıruın tanıdı yäki alar öçen ğäyeplände. Yaña interviewda Basayev yaña höcümnär belän yanadı häm balalarnı ütermägänlege turında äytte.


text:
Qazanğa Macarstannıñ Rusiädäge säwdä wäkile İmre Yavorski kilde
Sişämbe könne Qazanğa ike könlek vizit belän Macarstan respublikasınıñ Rusiädäge säüdä wäkile İmre Yavorski kilde. 19 yündä ul Tatarstannıñ säüdä häm tışqı elemtälär ministrı Xäfiz Sälixov belän oçraştı. Macarstan Tatarstannı ışanıçlı partner dip sanasa da, ike respublika arasındağı säüdä äyläneşe soñğı yılda kimegän ikän. Şuña kürä, oçraşu waqıtında süz üzara xezmättäşlekne kiñäytü yulları turında bardı. Ayırım alğanda, respublikağa Macarstannan darular, yäşelçälär häm, älbättä inde, “İkarus” avtobusların kertü kiräklege turında äytelde. Ä Tatarstan, üz çiratında, Macarstan belän neft' eşkärtü tarmağında xezmättäşlekkä ömetlänä.


text: Washington. Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Colin Powell fikerençä, Washington Tönyaq KOreä atom qoralı sınawın ütkärgän dip uylamıy. Powell, belgänebez häm inanuıbızğa qarağanda, Tönyaq Koreäneñ andıy sınaw ütkärgänen raslağan dälillär yuq dip belderde. Könyaq Koreäneñ Sonhap xäbärlär agentlığı bügen irtäräk, atnakiç Tönyaqnıñ Yañgañ wilayätendä zur şartlaw buldı häm şunnan soñ hawağa gömbä sıman bolıt kütärelde digän xäbär taratqan ide. Şul tirälärdä Tönyaq Koreäneñ raketa nığıtması urnaşqan. Sonhap xäbärendä, şartlawdan qalğan çoqır şil qädär zur ki, anı iärçennän dä kürep bula dielä.


text:
Bu atnada Qazanda kötelmägän ber qawğa çıqtı
Bu xaqta televidenie kanalları, gäcitlär sayrap tordı. “Azatlıq” radiosı da mondıy xälgä küz-qolağın tomalap, däşmi tormadı. Çönki teması qızıq bit. Millät häm tel. Gäwdä häm millät. Qazannıñ xosusıy häm populyar televidenie kanallarınıñ berse mäğärif ministrlığınıñ ber uqu äsbabın faş itte. Anda kürsätelgänçä, tatar yegetläreneñ häm malaylarınıñ awırlığı, buyı, şul uq yäştäge başqa millät yegetläreneñ buy-sının ayırılıp toruı kürsätelgän. Älege televidenie kanalı ğäcäplänep kenä qalmadı, metodik äsbaptağı mäğlümatlarnı buy-awırlıq standartları dip kürsätte. Yänäse, tatar bulu öçen fälän kilo it cıyarğa kiräk, rus bulu öçen tögän bulırğa tieş. Jurnalistlarnıñ da, tamaşaçınıñ da açuı qabardı.
Närsä, xäzer inde maxsus künegülär, aşaw-eçü yärdämendä milli standartlarğa barlıq yäşlärne dä quıp kertäbezme? Şunda uq ekranda faşistlarnıñ atası Adol'f Gitler surätlängän dokumental' kadrlar kürsätelde. Faşizm kitergän bälälär, qotoçqıç suğışlar iskä töşte. Yäğni, fizkul'tura yäki sälämätlek belän bäyle tablitsanı çığaruçılar gitlerçılar bulıp çığa. Bu oçraqta millätne iskä aluçı Tatarstan häm respublikanıñ mäğrifätçeläre gitlerçı dip küz allana. Ber kemneñ dä faşizmğa, Gitlerğa mökibbän tügel, millätne kilogramm häm santimetr belän ülçäwne hiç kem xuplamıy. Televidenie anı millät standartları ölgese dip qotqı tarattı, arttırdı. Tawış kütärügä säbäp bulğan käğäzne yazuçılar bernindi dä rasist, gitlerçı tügel alar. Ğap-ğadi axmaqlıq ürnäge kürsätep, üz ğämällären yunläp añlata almadılar. Törle millät wäkillären berniçä yıl ülçägännän soñ nindider tendensiä ikänlegen alar ap-açıq itep äytergä tieş ide alar.
Axmaqlıq härqayda oçrıy, anıñ öçen törmägä utırtmıylar, Gitler tamğası suqmıylar. Ä menä ğadi ber meditsina häm mäğrifät äsbabınnan zur säyäsät yasap,Tatarstan respublikasınıñ mäğärif tarmağın rasist dip atawçı televidenie jurnalistları axmaq tügel, alar keşelärneñ natsizmğa mönäsäbäten aldan belep maxsus räweştä ayırım respublika häm millätkä möher suğalar. Yänäse menä nişli bezdä tatarlar. Mäktäptä üz milläten kilolap, santimetrlap ürçetälär dip kürsätergä tırışa alar.
Älege xosusıy televidenie kanalı üzen küp millätle kollektiv dip atadı, yänäse alar millätne ayırmıy. Läkin 400 meñläp tatar yäşägän Qazanda tapşıruların barı tik rusça ğına alıp barğan şul uq tele kanalğa ni? Atnağa ber tapqır yartı säğätlek informatsion proyektnı alar köndezge säğät 11дә kürsätä, keşelär eştä yäki baqçada bulğanda. Yılğa ber tapqır tatar cırın, şiğeren anda işetä almıysıñ.
Ä bit salım tüläwçelär, reklama birüçelär şuşı televizorğa ışanıp reklama birüçelärneñ yartısı tatarlar häm alarnıñ telen, milli ğorurlığın, küñelen ber tapqır da isäpkä almawnı niçek añlarğa? Talantlı yäş jurnalistlarnı Gitler belän çağıştırmıyq, adäm aqtıqları belän çağıştırmıybız. Ber telle, ber millätle televidenie üzen internatsional', küp millätle dip kenä atamasın ide.
Şul uq populyar televidenie kanalı monı kön sayın millätneñ qiäfäten, fizik sıyfatların propagandalıy. Hawa torışın iğlan itüçe Anastasiä isemle çibär tutaşınıñ mähabät kükräkläre, milli rus ğädäte buyınça bizälgän çıray, çäç tolımı, qarap toruğa 4-5 pottan da kim bulmağan buy-sını bu çibärkäyneñ rus xalqı sıluı ikänlegen kürsätep tora. İxlas patriotik xislär belän şundıy obraz yasağannar. Bik yaxşı monısı. Ämma ni öçen ikençe könne qara küzle, qara çäçle zifa buylı qalfaqlı qıznı ekranğa çığarıp tatar qızınnan hawa torışın äyttermäskä? Beraz Qazannıñ häm Tatarstannıñ bizäge surätläner ide. Ber könne Anastasiä, ikençe könne Zöläyxa, öçençe könne yähüd qızı Sara söyläsen ide.
İñ xikmätlese şunda.Älege tügäräk gäwdäle, sarı çäç tolımlı Anastasiäneñ çın iseme Läysän, ä çığışı buyınça ul tatar dip işettem. Çın bulsa, älbättä. Molodez, Läysän. Makiaj häm kiem salım, kilogrammnar yärdämendä tuğandaş millätneñ simvolı bula alğan. Ämma Gitler qaraçqısın alay urınlığa da, urınsızğa da kürsätmäskä ide. Rasizm ul kilogramm belän ülçänmi, ä başqa millätlärne sanğa suqmaw, yuq itü, mısqıllaw ğämällärendä kürenä. Şul uq televidenie kanalında tatar milli xäräkäte wäkillären, tatar zıyalıların natsional digän quşamat belän atıy. Yänäse, bu jurnalistlarnıñ üzläreneñ milläte yuq. Läkin küräbez bit, härkemneñ milli qaraşları bar. Bigräk tä televideniedä eşläwçelär här kiçtä 9 tula 15 minut qalğanda ike däwlät kanalında - berse Mäskäw, ikençese Qazannan beryulı ike törle “CпokoйHoй Hoчи Maлыши” tapşıruı, balalarnı yoqlatu multfilmı kürsätelä. Alarnıñ berse dä tatarça tügel. Tatar balaların bişek cırı belän yoqlatu ğädätkä kermägän. Min monı rasizm dimäs idem. Şulay da äybät tügel. Tatar balalarınıñ bişek cırı, üz telendä mulfilm qaramıy üsüe qızğanıç. Alarnıñ fälän kilolı täne tügel, ä canı millättän çitläşä. Şul isäptän ekran yärdämendä. Häm Gitler monda ne priçem.
Rimzil Wäli


text:
Rusiä Federal İminlek xezmäte başlığı Nikolay Patruşev cämäğät transportında terror höcüme mömkinlege turında kisätkännän soñ bar il buylap iminlek çaraları arttırıldı.
Xärbi nığıtmalarda, ütkärgeç torbalarda, hidro elektr stansiälärendä, hawa alannarında, vokzallarda häm metrolarda östämä iminlek çaraları kürde.
Saqlanu ministrı Sergey İvanov xakimiätlär möhim qorılmalarnı saqlaw öçen östämä çaralar kürä dide.
"Rusiä Federatsiäseneñ saqlanu ministrlığı iñ möhim xärbi, däwlät häm xökümät qorılmaların saqlaw öçen östämä çaralar kürde. Ğömümän alğanda qorallı köçlär normal tärtiptä eşläwne däwam itä" dide İvanov.
Patruşev bu kisätü çit ilneñ küzläw mäğlümätlärenä nigezlänä dide. Kiçen isä terrorğa qarşı däwlät komitetı süzçese Nikolay Sinsov Rusiä televideniesenä terror mömkinlege turındağı mäğlümätlär älegä raslanmıy dip belderde


text:
Saakaşvili Abaşidze belän söyläşülärdä üz maqsatına ireşte kebek kürenä
Görcstan prezidentı Saakaşvili prezident bulıp saylanğannan soñ ike ay uzğaç, il buylap säyäxätkä çıqtı. Läkin, anı Görcstannıñ aftonomiäle respublikası Acarstanğa kertmädelär. Şunnan soñ ul aña öleşçä ekonomik blokada saldı häm ber ük vaqıtta problemmanı söyläşülär yulı belän xäl qılırğa teläven belderde. Görcstan parlamentı süzçese Burjanadze xanım kiçä altı säğätkä suzılğan söyläşülärädn soñ, bügten prezident Saakaşvili üze Acarstanğa yul tottı häm anda cirle citäkçe Abaşidze belän oçraştı.
Audio
"Vizitımnıñ maqsäte açıq. Berençedän kierenkelekne yomışartu bulsa ikençedän küp yıllardan birle xäl qılınmıyça torğan mäsälälärne çişü. Xäzerge vaqıtta iñ möhime bu- Acarstanda häm Görcstanıñ başqa töbäklärendä parlament saylaularınıñ normal ütüen buldıru, keşelärneñ irekle xäräkäten häm süz ireklegen tämin itü, jurnalistlarnıñ üz vazıyfaların irekle räveştä ütävlärenä ireşü, politik motivlar belän qulğa alınğannarnıñ irekkä çığarıluın tämin itü."
İke aradağı kierenkelek qorallı bäreleşlär çığu ixtimallığın tudırğan ide. Yevropa Berlege ike yaqnı da totnaqlıq kürsätergä çaqırğan belderü belän çıqtı. Elegeräk AQŞ ta şundıy uq çaqıru belän çıqqan ide. Ä inde Mäskäv Tbilisine qoallı köç qullanudan saq bulırğa kisätte. Läkin, Saakaşvili Gärcstanda tınıçlıqnı saqlap qalu häm problemmanı tınıç yullar belän xäl qılu taraftarı buluın beldersä dä, ber ük vaqıtta kiräk bulğan xäldä köç qullanudan totlıp tormayaçağın da belderde.
Audio
"Gärcstan regiondağı iñ yaxşı qorallı köçlärneñ bersenä iä. Här kem monı küz aldında totarğa tieş. Gärcstannıñ mänfäğätlären yaqlauğa kilgändä min çigenmiäçäkmen. Läkin, Görcstanda tınıçlıqnı saqlap qalu öçen dä här närsäne eşliäçäkmen."
Saakaşvili Gärcstanda äle populär bulsa da, anıñ xakimiät bazasınıñ nindi däräcädä köçle buluı bilgesez. Mondıy vazğiättä anıñ Russiä tarafınnan yaqlanğan Acarstan xakimdarı Abaşidzağa qarşı çığuı täväkkällek bulıp tora. İnde ul anda üz pozitsiäsen ütkärä alsa, aña korrupsiägä qarşı köräşü, iqtisadnı torğızu kebek ildäge problemmalarnı xäl qılu ciñeliäçäk. Läkin, äytkän maqsätenä ireşä almasa, bu Tbilisidä dä ana östämä problemmalar tudıraçaq. Ul şuşı missiäsendä uñışqa ireşte kebek. Öç säğätkä suzılğan söyläşülärdän soñ, Saakaşvili belän Abaşidze bergäläp uramğa çıqtılar. Saakaşvili Gärcstannıñ territorial büytenlegen torğızu Acarstannan başlayaçaq dip belderde. Berük vaqıtta Acarstan xakimiätläre, qanunsız qorallı büleklärne qoralsızlandıraçaq, xoquqsaqlau organarı häm Gärcstan prokuraturası xezmätkärläre , Acarstanda qulğa alınğan şäxeslärneñ eşen tikşeräçäk, politik eşçänlek öçen qulğa alınğannar irekkä çığarılaçaq. 28-nçe Martta Görcstan Parlamentına demokratik saylaularnıñ ütkärelüen dä cirle xakimiätlär tämin itäçäk.
Audio
Cavap itep Acarstanğa quyılğan ekonomik blokada häm sanksiälär bügen tön urtasında köçtän çığarılaçaq.
Audio
Saakaşvilineñ süzlärençä, ike arada mönäsäbätlärneñ kiskennäşüenä kitergän barlıq problemmalar tikşerelgän, älbättä, alarnıñ barısında şundıy qısqa vaqıtta xäl qılu mömkin tügel.
Audio
Söyläşülärneñ näticäsen qätği yomğaqlaur öçen anda ireşelgännärneñ niçek ğämälgä quyılaçağın kötärgä kiräk.
Färit İdelle, Praga.


text:
Xakimiät firqäse üzenä tänqit küzlegennän qararğa öyränäme?
«Berdäm Rusiä» firqäse, şimbä, 16 april könne, çirattan tış qorıltayın ütkärde. Xakimiät firqäseneñ iğtibar üzägendä xäzer munisipal saylawlar tora. Başqa säyäsi köçlär kebek uq, «Berdäm Rusiä» firqäse cirle xakimiät oyışmalarında da üz keşelären kürergä telär ide. Häm soñğı utırışta, partiäçelär, saylawlarğa nämzätlär isemlegen tözü turında iğlan ittelär. Soñğı waqıtta firqä ütkärgän säyäsätneñ beraz ğına üzgärüen küzätep bula. İñ zur yañalıq – xakimiät firqäseneñ üzenä tänqidi küzlektän qararğa omtıluda. Utırışta, firqä wäkilläre, taşlamalarnı aqçağa äyländerü reformasınıñ näticäse öçen aqlanırğa mäcbür buldılar, tieşençä añlatu bulmadı, didelär. Firqädä torğan keşelär sanın tikşerep, rastrlatqanda da, ber ük keşelärneñ ber niçä tapqır yazıluın, inde wafat bulğan keşeläreñ isemleklärdän çığaralmawın häm başqa tögälsezleklär barlığın tanıdılar. Inde raslanğan isemleklär buyınça, şuşı federal firqäneñ Tatarstan bülegendä, 75 meñläp keşe toruı turında iğlan itelde. Firqäneñ nigezlämäsenä dä tänqit belderelde. Rayon häm awıldağı saylawlarğa nämzätlärne bilgelägändä dä, alarnı firqäneñ General Şurasında Mäskäwdä raslatırğa kiräk ikän. Bu mäs’älädä, Tatarstan wäkilläre firqäneñ nigezlämäsenä tözätmä kertergä täqdim itte. Ciñüneñ 60 yıllığın, Qazannıñ 1000yıllıqın bäyräm itkändä dä, firqä üzen kürsätergä teli, şuña barlıq çaralarda qatnaşırğa plan qora.Cirle bülekçälär aldında xakimiät firqäse, awıl cirendä firqägä ışanıçnı arttırırğa, firqä kürsätkän nämzätlärğä teläktäşlek kürsätergä täqdim itte.
Sotsial reformalarnıñ awılda niçek qabul itüläre häm pensionerlarıñ xäle turında, Berdäm Rusiä firqäneñ Älki başqarma komitetı başlığı Ğaliullin Tahir äfände belän söyläştek. Anıñ äytüençä, awıldağı sotsial wäzğiät ciñel tügel, ämma tieşle oyışmalar kierenkelekne buldırmasqa tırışa.Firqä qorıltayında säyäsi Şura saylandı. Ellekke säyäsi Şurağa kergän keşelärneñ küpçelege üz urınnarın saqlap qaldı. Säyäsi şura särkätibe itep qabattan Färit Möxämmätşin saylandı.
Bikä Timerova.


text:
Matbuğat küzätüe
“Zvezda Povolj'ya” gazetasınıñ pänceşämbe sanında ber törkem cämäğät eşlekläreneñ Tatarstan prezidentına möräcäğäte basılıp çıqtı. Anda soñğı aylarda Qazan Däwlät universitetı dotsentı Sergey Gavrilovnıñ üterelüe, ğinwar azağında tatar tarixı kitaplar avtorı Bäzretdinovqa häm Çistay şähär ictimaği oyışması räise Şäydullinğa banditlar höcüme buluı faktları turında yazıla. Xatta atalğan keşelär barısı da atomtöş energiäse çığanaqlarına qarşı oyışmada eşlägännär häm eşlilär. Möräcäğätneñ avtorları bik küp sorawlar tua, dip yazalar. Bu faciğäle xällär respublikanıñ ictimaği xäle belän bäyle tügelme? Alar Tatarstan grajdannarınıñ ekologik häm başqa problemalar buyınça möhim qararlar qabul itüdä qatnaşu konstitutsion xoquqınnan mäxrüm itärgä tırışular tügelme? Säyäsi waqiğalarnı, ğädättägeçä, barğan töştän “Tatarstan yäşläre” elep ala. Şuşı könnärdä Rusiä üzäk saylaw komissiäse prezidentlıqqa nämzät V.Putinnıñ keremnäre häm milke turında mäğlümatlar iğlan itte. “Baqsañ, Vladimir Vladimiroviç ällä kem tügel, bezneñ keşe ikän”, dip yaza mäqäläneñ avtorı Soltanov. “1999-2002nçe yıllar eçendä anıñ ğomumi kereme 7 million 799 meñ 637 täñkä täşkil itkän. Mäskäw ölkäsendä 1500 kv. metr cir mäydanı bar ikän prezidentnıñ, ämma daçası da, yortı da yuq , di. Däwlät eşläre belän yörep, qulı citmider, möğayın. Min dä Biektawdağı 10 kv.metrlı yortıma veranda eşläp quya almıym: nişliseñ, qul citmi. Bu yaqtan bez Vladimir Vladimiroviç belän tigez ikän. Ämma min prezidentnıñ borınına çierttem: minem şäxsi maşinam bar (xäyer burıçım da şaqtıy). Ä anıqı yuq”, dip yaza Soltanov äfände.
“Tatarstan yäşläre”ndä “Fiker” baş astında Röstäm Zaripovnıñ “Atarbızmı ber kön çäçäk bulıp?” digän yazması millät xäle turında sallı ğına mäqäläsendä Röstäm Zaripov Rusiädä millätlärneñ nigä mantıy almawların analizlıy. Menä soñğı waqıtta Tatarstan konstitutsiäse tiräsendä barğan tözätülär, östämälär turında fiker. Kürep torabız, telebezne, xätta prezident bulu xaqına öyränäse kilmi tatar tügel kandidatlarnıñ. Çeräşep milli respublika prezidentı ike däwlät telen dä belergä tieş digän normağa qarşı köräşälär. Ä monı niçek añlarğa soñ? Bezneñ mäxäbbätebezne qazanıp, tawışlarıbızğa ömet bağlawçı bu kandidatlar şul qädär riäsız ki, telebezgä, dimäk ki, üzebezgä qarata da, asıl mönäsäbätlären waqıtlıça ğına da tomalıy almıylar dipme? Çınğızxan, Aqsaq timer, Napaleon, Lenin, Stalin, Gitler, Suvorov, Kutuzov häm başqa böyeklär öçen yöz meñnärneñ ğömere quyıluı berni tormağan. Bolar ere citäkçelär. Keçeräk citäkçelär dä üz känäfien, yäğni üz bilämäsen saqlap qalu, kiñäytü öçen köräşä. Kön dä! Ägär şul yulda alar kemnärneder räncetä yäki xarap itä ikän, bu bik tä tabiği. Bar da ber qamırdan. Ülçäm, masştablar ğına törle, dip yaza Röstäm Zaripov “Tatarstan yäşläre”ndä.
“Tatarstan xäbärläre” “Latinçağa küçärgäme-yuqmı” digän mäqäläsendä tağın ber tapqır latin imlasına küçü mäs’äläsenä qağıla. Dürt yılğa ber Tatarstan Däwlät Şurasına saylawlar yaqınlaşqan sayın latin grafikasın kertü-kertmäw turında bäxäslär quyırıp ala. İñ qızığı şul, bu xaqta borçılğan keşelär deputatlar bulıp çığa. Belmim, eş kürsätäse kilüdänme, ällä yañadan deputat bulıp saylanası beläwdänme – äytüe qıyın. Tik şunısı xaq, bu eş haman süz botqasınnan uzmıy, dip süz başlıy mäqälä avtorı Färit Sadriev häm üze dä şul süz botqasına çuma. Ul tağın ber tapqır latinğa küçügä qarşılarnıñ küptän bilgele fikerlären qüätli. Ber özek. Qayber tatar gazetalarınıñ latin grafikasına küçü kiräklege xaqındağı qayğırtuları da üz-üzenä qul salırğa cıyınğan keşene xäterlätä. Härxäldä, latin grafikasına küçkän oçraqta tatar telendäge gazetalarğa “ülärgä turı kiläçäk”. Çönki gazetanı çığaru öçen latin ğrafikasın qullanıp yaza belüçe jurnalistlar, korrektorlar, xäref cıyuçılar, verstal'şçiklar häm bilgele inde bu cähättän ğilemle redaktorlar kiräk. Tatar jurnalistikası yıldan-yıl menä digän yäş belgeçlär belän tulılanıp äytü döreslekkä turı kilmi bit dip yaza avtor. Küräseñ, avtor inde monnan 10 yıl çaması elek, 90-yıllar başında ber törkem tatar jurnalistlarınıñ keçkenä genä ber bülmädä ber komp'yuter yärdämendä latin imlasında “Dönya” digän gazeta çığarıp yatqannarın häm bu eştä ällä ni qıyınlıqlar kürmägännären belmi. Belsä, üze ük äytkän süz botqasın tağı da quyırtıp yatmas ide. Tağın şunısı qızıq, uzğan atnada Mäskäwdän “Vesti” programması jurnalistları kilep, “Vesti nedeli” tapşıruına latin imlası problemasına qağılışlı syujet äzerlädelär, materiallar tupladılar. Material tuplawğa däwlät televizion kanalı jurnalistları da ciñelde. Däwlät citäkçelärenä, tanılğan tatar yazuçılarına şul jurnalistlar latinğa küçü probleması belän möräcäğät itkännän soñ alar interv'yu birüdän baş tartqannar. Çönki bu küptän xäl itelgän mäs'älä. Yullar açıq, başqaruçılarğa ixtıar häm teläk kenä kiräk.Yunıs Ätnäle. Qazan


text:
İldä nilär bulıp yata? - 29.II.2008
►Tatar milläte oyışıp betkänme? ►Käbisä yılınnan närsä kötärgä bula? ►Däwlät Şurası referendum turında söyläşte
►Tatar milläte oyışıp betkänme?
Qazan üzägendäge Bauman uramında elekke matbuğat yortı häm härkemgä bilgele kitap kibete yabılğannan soñ, tatar aşları yortı qarşındağı “Nur-market” kibeteneñ cirastı ğalereyasendä milli kitap kibete açıldı.
Yaña kitap kibetenä kerü şaqtıy qatlawlı. Monıñ öçen Bauman uramınnan Astronomiçeskiy uramına borılğaç, cir astına töşep kitärgä kiräk. Anı açu öçen kitap näşriäte “Nur-market” şirkätennän 230 kuadrat metr mäydannı arendağa alğan.
Xäzer bu kibet milli cämäğatçelek öçen möhim mädäniät uçağına äylände. Biredä tatar telendä çıqqan yaki Tatarstan häm tatar xalqı turındağı kitaplarnıñ küplege küzlärne qamaştıra. ädäbiyat söyüçelärne cälep itär öçen bu kibetne ğamälgä quyuçı Tatarstan kitap näşriyatı här pänceşämbe könne biredä avtorlar belän oçraşular ütkärä. 28 fevral könne cirastı kibeteneñ qunağı Rafail Xaqimov buldı. Anıñ “Tatar ruxı” kitabın täkdim itü çarası ütte.
Ädäbiyat häm milli fiker yaratuçılar pänceşämbe töştän soñ biregä çaqırılsalar da, çaqırılmasalar da kilä. Bu yulı zalda cıyılışuçılar arasında Svedlau ölkäsendäge tatar balalar baqçaları tärbiäçeläre dä buldı.
Milli xäräkät ägzaları, jurnalistlar, yazuçılar Rafail Xaqimovnıñ “Tatar ruxı” dip atalğan kitabı belän tanışırğa ğına tügel, ä xäzerge milli tormış turında yaña fikerlär işetergä kilgännär. Häm alar bu oçraşudan qanäğat bulıp qaldı.
Bolğardağı häykällärneñ xäle, tarixi yadkärlär belän berrättän distädän artıq iske yortlarda keşelär yaşäwe, andağı transport häm yullarnıñ tözek bulmawı turında da süz çıqtı. Rafail Xaqimov, iske yortlarnı küçerü öçen berär yaña bina buldırunı tuzğan toraq fondına täkdim itelüen äytte:
“Min bu mäsälä belän küp yördem. Prezident ul yortlarnı küçerü turındağı qararğa qul quydı. Tälğat Abdullin belän min berniçä tapqır söyläştem, eşlim dip wägdä birgän ide.”
Monda cıyılışuçılarnıñ berse dä Şähri Bolğarnı tözekländerü mäsäläseneñ xökümät başlığı qatnaşlığında qaraluın işetmägännär. Ä bit yaqın arada Bolğarnıñ infrastrukturası häm muzey kompleksı yañartılu turında xäbär Azatlıqnıñ 26 fevral tapşıruında yañğırağan ide. Zalda utırğannar monı belep alğaç, Azatlıq radiosın tıñlau mömkinlege turında soraştıra başladı. Şunnan soñ alarğa radionı tıñlau mömkinlekläre turında añlatma birelde.
---------------------------------------------------------------------------------------------
►Käbisä yılınnan närsä kötärgä bula?
29 fevral başlanıp kitü belän keşelär qayda nindi kötelmägän xäl bulır ikän dip kötep yörgän kebek. Nişliseñ, xalıqta elektän ük käbisä yılı qayğı kiterä digän ışanular yöri.
2000 yılda “Kursk” su astı köymäseneñ batuı, “Ostankino” manarasınıñ yanuı, şulay uq käbisä yılında - 1988dä - Ärmänstanda 23 meñ keşeneñ ğomeren alğan köçle cir teträw buluı, “Titanik” köymäseneñ batuwı xalıqqa tağın da qurqınıçlıq xisen östi.
Küplär käbisä yılınnan xäwef kötsä dä, belgeçlär, bu yılğa häm andağı ber artıq köngä ğadäti küreneş dip qararğa quşa. Ni öçen digändä, bu Yuliy Tsezar tarafınnan kertelgän yıllıq cädvälneñ näticäse genä. Belgeçlär isä 29 fevral qaydan barlıqqa kilüen bolay añlata. Ber yılda 365 kön dielsä dä, bu könnärdän tış här el tağın 6 säğat qalıp bara ikän, şulay bu säğatlär ber täülekkä cıelğançı 4 el uza. Şuña kürä belgeçlär bu sannarğa ällä ni ähämiyat birmiçä, alarnı san kebek kenä qabul itärgä çaqıra.
---------------------------------------------------------------------------------------------
►Däwlät Şurası referendum turında söyläşte
Tatarnıñ milli köräşe äkrenläp bülletennärneñ tatarça da bastırıluın dawlawğa qaytıp bara.
Bügen Qazannıñ zur türäläre Däwlät Şurası utırışında qatnaştı. Deputatlar kön tärtibendä mäsälälär küp bulsa da, referendum turındağısı ayıruça küp bäxäslär çığarğan, dip yaza agentlıqlar.
Bu utırışnı däwlät radiosında turı efirda tapşırmadılar. Anda bulğan xällärne agentlıq xäbärlärnnän genä çamalap buldı. Referendum qanunına täkdim itelgän tözätmälär arasında bülletenneñ qaysı teldä buluı turındağısı da bulğan. Ul bülletenneñ niçä teldä basılaçağın üzäk Saylau komissiyase xäl itergä tiyeş ikän.
Rusiäneñ Tatarstandağı prokurorı bülletenneñ urısça ğına basıluın taläp itkän. Ber törkem deputat moña qarşı çıqqan, Tatarstan konstitutsiyasendä däwlät telläre mäsäläse inde xäl itelgän, digän.
Agentlıqlar yazğança, axırda parlament räise Färit Möxämmätşin üzäk saylaw komissiyase wäqalätläre federal üzäk belän kileşü nigezendä bülengän, dip cawap birgän. Näticädä, deputat Robert Miñnullin täqdim itkän tözätmä qabul itelgän. Anda ul, bülletennärne qaysı teldä bastıru mäsäläsen respublika wäqalätlärenä kertergä kiñäş itä.


text: Mäskäw – Üzbäk millätennän bulğan 3 keşe kiçä Mäskäw tiräsendäge awıllarda üterelde. Tikşerüçelär mäğlümätlärenä qarağanda üzbäk qornannardan berse, kiçä tönnä tönyaq İvakino awılında buğazı kiselep üterelä. Qalğan ike üzbäk tä berençesenä bulğan oxşaş höcüm belän, buğazı pıçaq belän kiselep üterelä. Alarnıñ gäwdäläre irtägä taba tözeleş binaları bulğan könçığış Yeskino awılında tabıla. Rusiädä, Kavkaz häm Üzäk azia illärennän kilgän eşçelärgä qarşı faşistlär tarafınnan höcüm xäbärläre yış işetelä.


text:
AQŞ saqlanu ministrı urınbasarı Paul Wolfowitz Quşma Ştatlarda Tönyaq Koeranıñ atom köçe turında tulı bulmağan küzläw mäğlümätläre bar, ämma bez Pxenyannıñ atom bombalarına iä bulu turındağı belderülären bik citdi qabul itäbez dide.
AUDİO: Hiçşiksez, bezneñ tönyaq korea turında belgännärebez Tönyaq Koreanıñ belderülärenä bik citdi qararğa kiräklegen kürsätä. Häm bezneñ täğäyen cawap birä almawıbız, minemçä, alarda nindi genä atom programması bulmasın aña ışanıçlı çik quyu kiräklegen kürsätä.
Bügen Könyaq Koreağa 2 könlek säfären tämamlağanda çığış yasap Wolfowitz Korea yarımutrawında agressiägä çimergeç cawap bulaçaq dide. Uzğan atnada Pxenyanda bulğan AQŞ kongressmennarı äytüençä, Tönyaq Korea räsmiläre atom qorallarına iä buluları häm atom qoralların tağın da arttıru öçen atom yağulığın eşkärtüläre turında beldergän. Uzğan üktäbr ayında atom mäs'äläsenä bäyle qarşılıq başlanıp kitkännän soñ uzğan atnada AQŞ räsmiläre Tönyaq Koreağa berençe märtäbä bardı. Ämma bu Kongressmennar törkeme anda AQŞ prezidentı George Bush wäkilläre bularaq barmadı.


text:
Tatarstan xristiannarınıñ xıyalı tormışqa aştı
21nçe yuldä Qazanda Qazan Kremle ,1 köngä genä bulsa da, pravoslav dine märkäzenä äylände. İrtänge 8dän Kreml’gä, respublika rayonnarınnan kilgän pravoslavlar kilde, alar Blagoveşenie soborı qarşında cıyılıp tordı. Maxsus çaqıruları bulmağan keşelär uramdağı ekrannardan qarap tordı.
Tatarstannıñ iñ yuğarı citäkçeläre, Rus pravoslav başlığı Aleksiy İİ mönbärgä kütärelgäç, pravoslavlar alarnı qul bolğap, sälämläde .
Dönyawi häm dini citäkçelär yaña açılğan Blagoveşenie çirkäwenä kergäç, bäyräm uquları başlandı. Soborğa 1552 yılda, Yawız İvan qararı belän nigez salınğan. Anıñ tözeleşe Guriy ataqay iseme belän bäyle. Sovet zamanında biredä arxiv bulğan, 90nçı yıllarda Sobor yañadan pravoslavlarğa qaytarılğan. Anı yañartu eşläre Qol Şärif mäçete tözeleşe belän ber yuq waqıtta bardı. Arxiereylarğa iärep, çirkäwdäge häm anıñ işek aldındağı mäydanda pravoslavlar da doğaların uqıdı. Ber niçä keşe belän söyläşep aldıq, aralarında keräşennär dä bar ide. Alar bu könne bik kötelgän häm şatlıqlı itep atadı. Köndezge 12dä tantanalı çığışlar yasaldı. Aleksiy II xakimiätlärgä räxmätlären belderde häm Vatikannan qaytqan Qazan İzge ana ikonasın Tatarstandağı pravoslavlarğa tapşırdı. Mintimer Şäymiev ta, şunda uq, çirkäwdä çığış yasadı. Pravoslav dine häykälläre din totuçılarğa qaytarıldı, dide. Annan soñ, ikonanı alıp, pravoslav çirkäwe arxireyları xac yörüenä kittelär. İkona tabılğan urında, elekke tämäke fabrikası cirendä, ä xäzer Bogorodetskiy dip atalğan soborda, uqular ütkärelde. Aleksiy İİnçe, bu ikona Qazannı saqlasın, dip doğa qıldı.Qazan izge ana ikonasın, däräcäle qunaqlarnı saqlaw öçen saqlandı. Çirkäw yanındağı doğa qılu tämamlanğaç, ikonanı Krestovozdvijenie çirkäwe yanına alıp kerep kittelär. Anda ul qoral belän atuğa da çıdıy torğan pıyala astında, saqlaw sistemaları belän cihazlanğan urınğa quyıldı, dip xäbär itelde.
Aleksiy İİ nçe üze belän alıp kilgän ikonanı, räsmi räweştä 18 ğasırda yasağan, çın ikonanıñ bik xörmätle küçermäse, dip atadı. İkonanı qazanda ğasır başında urlanğan dip sanala, yäşeren räweştä, törle illärdä, törle keşelärdä buluı turında bilgele. Soñınnan ul Rim papasında tabıla. Anıñ qaytüı öçen Tatarstan wäkilläre dä tırıslıq quydı. Qazan şähär başlığınıñ, prezident kiñäşçeseneñ häm başqa keşelärneñ vatinkanga barıp oçraşular uzdıruı turında beläsez.
İkonı qaytaru öçen küp tırışlıq quyğan Hessen universitetı ğalime Aldolf Hantel bu waqiğanı şatlıqlı itep bäyäläde. Distä yıllar buyı barğan eş tämamlandı. İkona Rusiäğä qayttı. Ägär biredäge xakimiätlär, möselmannar yärdäme bulmasa, İkona qaytmas ide dä, dide ul. İslam belgeçe Nuriä Ğäräeva İkona qaytuın bik zur waqiğa itep sanıy, ämma Blagoveşenie soborınıñ da, İkonanıñ da, Qazan xanlığın basıp alu kebek waqiğalar belän bäyle buluın onıtmasqa çaqırdı. Soñınnan bulğan matbuğat oçraşuında, Tatarstan Prezidentı, din totuçılar anı şul xätle qaytarırğa teläde, bu dini yadkärne qaytaru ğına tügel, annan qıymäträk waqiğa, pravoslavlarıñ küp yıllar buyı saqlanğan xıyalın ütäw, dide ul.


text:
Törek televidenieseneñ dönya illärenä küsätelgän xalıqara programası TRT-Int’te 29 Sintäberdä kiçke säğat sigezdä “1000-nçe yılında Qazan” isemle yartı säğatlek dokumental film kürsätte. Ul ikençe köngädä qabatlandı. Programanı Nur İdil Büyükciväläk äzerlägän. Soñgı yıllarda senarie häm süräte yağınnan da bu xätle yuğarı sıyfatlı tapşıru bulmağan ide disäk yalğışmabız. Şiksez tamaşaçılar, Qazanıñ maturlığın kürep şaq qatqannardır. Çönki bu tapşıruda Tatarlarnıñ ütkäne dä, 1000 yıllıq Qazannnıñ bügene dä bik profetsional räweştä çağıldırıldı. Gel tatar muzıkası yañğırağan programa “Qazan ber töş, başqaça äytkändä ber äkiät şähäre; İdel belän Qazansu arasında tözelgän Qazan ber muzeyğa oxşıy” digän süzlär belän başlanıp kitte. Söyläwçe “Tarixkä, mädänniätkä, sänğatkä, dinnär belän xalıqara duslıqqa iä bulğan bu miras menä bu şähärdä urnaşqan. Şähär törek häm slav mädäniätlären ber berenä yaqınlaştıru rolen başqara. Qazanıñ iñ borınğa xucaları Bolğarlar” digännän soñ Bolğar häm Bilär xäräbäläre ekranda kürende. Biredä Prof. Fayaz Hucinneñ bu çor tarixı turında Tatarça äytkän süzläre yañıradı. Tatarstandağı televideniedä Tatarça işetü bik qıyınlaşqan ber waqıtta, Fayaz äfändeñ çatırdatıp Tatarça äytkän süzlären Törek tamaşaçıları turıdan-turı işetep, añlamağannarın ekrandağı Törekçä tärcemäsennän uqıp, xarabälärne qarap tordılar. Artınnan ekranğa Prof. Gamircan Däwlätşinneñ Altınurda turında şulay uq Tatarça birgän mäğlümätläre yanğıradı. TRT Int’täge programada şunnan soñ Qazan Xanlığı tarixı, kürkäm Qol Şärif mäçete küreneşe astında äytelgän süzlär belän tapşırıldı. Tabiği Kreml belän Söyembikä dä iskä alındı. Qol Ğali xäykäle aldında isä Prof. Hatip Minnegulov ta tıñlawçılarğa şağirneñ Tatar xalqı öçen ähämiyäten tatarça añlatıp birde. Qol Ğalidän soñ Tatar mädäniäteneñ modern çorınıñ ataqlı wäkile kompozitor Salix Säydäş kürsätelde. Qazanda 20dän artıq mäçet, cirkäw häm sinagoglar buluwı turında da äytelde.
Törek televideniese 29 Augusta ütkärelgän Dönya Tatarları Koñresına da iğtibar itkän. Şuşı uñaydan Prof. Nadir Däwlät belän ütkärelgän ber qısqa intervyü dä tapşırıldı. Kongresqa Taşkenttan qatnaşqan Sariya Narbayevanıñ da Tatarça söyläwe qızıqlı küreneş ide. Parlament çitäkçese Färit Möxämmätşin TRT aşa Tatarça itep Töreklärgä sälämnären, izge teläklären tapşırdı. 1996 yılda açılğan Törkiä konsullığınıñ, xäzer inde ilenä kire qaytqan iske başkonsılı, İsmail Hakkı Musanıñ Tatarstan häm tirä yağında 10 meñ xätle Törek watandaşı buluwı turında birgän mäğlümättennän soñ, Ramsdor mödire Cemil Akkaya üzenä premier-minister tarafınnan iñ yaxşı citäkçe digän diplom birelgän buluwı turında äytkän süzläre qızıqlı berär mäğlümät buldılar. Tatarstan suverinetının 15-nçe yılı uñayı belän 30 Augusta birelgän konserttan qayber küreneşlär dä kürsätelde. Tapşıru Tuqaynıñ matur ber şiğere häm Qazannıñ yıraqtan töşerelgän ber manzara belän tämamlandı. Qısqası yartı säğat eçendä Tatarlarnı häm 1000-nçe yılnı şundıy täesirle, kürkäm häm sıyfatlı kürsätkän öçen Törek televideniesenä häm programanı äzerlägän Nur İdel Büyükcivelekkä räxmät äytäse genä qala.
4 Uktäberdä isä Ankarada Tatarstan premierı urınbasarı häm Mädäniät ministrı Zilä Wällieva belän Törek kollegası Koç tarafınnan 1000 yıl fotoräsem kürgäzmäse açılaçaq.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Ğiraqtağı Waqıtlı idarä şurası da ildäge xakimiatneñ ğiraqlılarğa tizräk tapşırıluwın teli
Ğiraqtağı xakimiatne mömkin qädär tizräk ğiraqlılarnıñ üzenä tapşıru ideäsen Bagdadtağı waqıtlı idarä şurası da yaqlap çıqtı, xörmätle tıñlawçılar. Şura amerikannar tarafınnan bilgelänsä dä, anıñ äğzaları xakimiatne üz qullarına alu mäs''äläsendä Waşington fikere belän kileşmi kebek, mäğlüm ki, Quşma Ştatlar näq menä şuşı mäs''älädä bik aşıqmasqa çaqıra.
Audio, Yaxyä Säyet
"Şura äğzaları berdäm bulmasa da, şuranıñ rolen kürenä torğanraq itüdä alarnıñ mänfäğätläre niçekter kiseşä, bu millätçelärgä dä, Könbatışqa qarağan tarafqa da xas. Qayberäwlär xakimiatne idarä şurasına tizräk küçerüne üz mänfäğätlärennän çığıp, ä qalğannarı bäysez häm möstäqil Ğiraqnıñ tizräk ayaqqa basuwın kürergä teläp taläp itä" di Yaxyä Säyet. Törle törkemnärneñ törle mänfäğätlärenä kilgändä, ul monı bolayraq añlata.
Audio, Yaxyä Säyet
"Ğiraq Milli Kileşüwe häm Ğiraq Milli Kongressı keşeläre ilneñ möstäqillegen tizräk torğızunı, berençe çiratta üz xakimiaten nığıtu yulı itep kürä, bu iñ ışanıçlı, saylawlarsız ğına eşlänä torğan eş, saylawlar oçrağında alarnıñ xakimiatkä ireşü mömkinlekläre bik çiklängän" di Londondağı belgeç. Waqıtlı idarä şurasınıñ ildäge xakimiatne üz qulına alırğa äzer toruwı turında, xäzerge waqıtta New Yorkta, Berläşkän Millätlärneñ Ğomumi Mäclesendä bulğan Äxmät Çäläbi, şuranıñ räise dä belderä. Anıñ amerikan mäğlümat çaralarına äytkän süzlärennän härxäldä şul añlaşıla. Ayırım alğanda ul, ğiraqlılarnıñ amerikannar belän bergä finans mäs''älälärdä urtaq idarä itüwen kertüne, cirle iminlek köçlären dä Şura qaramağına küçerüne alğa sörä. Läkin äle uzğan düşämbedä genä Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Colin Powell, Waqıtlı idarä şurasındağı ähellär ilne citäkläwgä äle tulısınça äzer tügel dip uylawın belderde. Anıñ fikerençä, Ğiraqtağı säyäsi täräqqiatneñ yaña konstitutsiä qabul itep, anı referendumda raslatıp ildä yaña saylawlar ütkärü däräcäsenä citkerü öçen kimendä ber yıl kiräk bulaçaq. Älege süzlärdän şul añlaşıla, amerikan yağı şuña tiklem xakimiatne ğiraqlılarğa tapşırırğa cıyınmıy. Ğomumi Mäclestäge çığışında moña prezident Bush ta işarä itte, ul "älege eşlär Ğiraq xalqı ixtiaclarınnan çığıp alıp barılırğa, ayırım taraflar telägenä qarap qına aşıqtırılmasqa yäisä kiçekterelmäskä tieş" dip belderde.
Audio, George Bush
Şulay itep bu mäs''älädä amerikannarnıñ Fransiä belän genä tügel, alar üzläre bilgelägän Waqıtlı idarä şurası belän dä qarşılıqları tiränäyergä tora.
Kärim Kamal, Praga


text:
Putin Yukos mäsäläsendä oçraşıp söyläşü täqdimen kire qaqtı
Uzğan şimbädä Rusiäneñ tanılğan eşquarı, Yukos neft kompaniäse citäkçese Mixail Xodorkovski qulğa alındı. Rusiäneñ general prokuraturası aña 7 törle ğäyepläw belderde. Yukos kompaniäse bu ğäyepläwlärne kire qağa. Rusiäneñ Eşquarlar Berlege, berniçä oyışma, säyäsi citäkçelär xakimiätneñ ğämälenä täqnit belderep prezidentqa möräcäğät itte. Düşämbedä prezident ta üzeneñ süzen äytte...
Audio (Tatyana Matyunina)
Yukos kompaniäse bu ğäyepläwlärne absurd, Yukosnı qurqıtu niäte dip atadı. Eş şunda ki, şirkät Rusiädä iñ ütä kürenmäle sanala. Dönya bazarına çığu niäte belän Xodorkovski häm anıñ xezmättäşläre Rusiädä berençe bulıp şirkätneñ xisapların açtı, üzläreneñ milliardlağan keremnären iğlan itte. 10 yıl elek bulğan "qırğıy xosusıylaştıru" çorların tikşersäñ, Rusiäneñ här kompaniäsenä bäylänep bula. Ni öçen näq menä Yukos, digän sorawğa, küzätüçelär, monıñ artında säyäsät toruwın iskärtä. Bu saylaw aldı kompaniäsendä Yukos opozitsiädäge Yabloko häm SPS partiäsenä finans yärdäm kürsätä. Zamanında Gusinski belän Berezovski, näq menä säyäsät belän mawıqqannar ide. Xäzer ikese dä sörgendä yäşi. Yukos kompaniäsenä köçle basım başlanğaç Xodorkovski, min ildän kitergä cıyınmıym, ägär mine ildan quırğa telilär ikän, alaysa utırtsınnar, dide
Audio (Mixail Xodorkovski)
Xodorkovski Mäskäwneñ Matrosskaya Tişina dip atalğan törmäsendä utıra. Başqa qarar qabul itelmäsä, dikäberneñ 30na qädär. Atna axırında törle oyışmalar, säyäsi citäkçelär anıñ qulğa alınuwı uñayınnan räsmi belderülär yasadı. Yabloko citäkeçse Grigori Yavlinski, "bu inde biznes belän xakimiät arasındağı mönäsäbät kenä tügel, ildä Stalin yözle zamança kapitalizm tözelä" dide:
Audio (Grigori Yavlinski)
Rusiäneñ Energosistemalar başlğı Anatoliy Çubays, Sänäğätçelär häm Eşquarlar Berlege isemennän çığış yasap, "bu qurqınıç täräqqiätne barı tik prezidentnıñ özderep äytkän süze" tuqtata ala dide.
Audio (Anatoliy Çubays)
Putin bu yulı ozaq köttermäde. Düşämbe ütkän xökümät utırışında ul Yukos tiräsendäge xällärgä ayırım tuqtaldı. "Bu uñaydan minem belän oçraşırğa sorap küp möräcägätlär kilä. Bernindi oçraşu, satulaşular bulmayaçaq" dide ul.
Audio (Vladimir Putin)
Berük waqıtta Putin, Yukos misalın ğömümiläştermäskä çaqırdı, xosusıylaştıru näticälären kire qaraw bulmayaçaq, dip ışandrıdı. Ämmä qanun aldında härkem tigez bulırğa tieş, dip östäde ul, ministr da, ğadi keşe dä, milliarder da. Bu süzär belän kileşmäw mömkin tügel, tik monıñ öçen Rusiädä, kimendä mäxkämä sistemasınıñ üzeneñ tigez buluı kiräk, yağni telefonnan idarä itelgän tügel, ä bäysez buluwı.
Saylaw aldı kompaniäse küzlegennän qarağanda, xakimiätneñ bu adımı älbättä otışlı kürenä. Oçın-oçqa yalğap yäşägän xalıq, çerep bayığan oligarxlarnıñ törmägä utıruına bik şat bulaçaq. Tik menä bu adımnıñ iqtisadqa tiskäre yoğıntısı da bar. Xodorkovski qulğa alınğannan soñ qimmätle qäğäz bazarında Yukos aksiäläre genä tügel, Rusiäneñ ğömüm kürsätkeçe töşä başladı. Ä Rusiägä investitisiä kertergä cıyınğan çit il kompaniäläre qabat uylana.
Ali Gilmi, Praga


text:
6 august könne Başqortstannıñ «Başinform» mäğlümat ağentlığı Blağoweşçen şähärendä inde ozaq yıllar buyı häm zur çığımnar belän tözelüçe «Polief» şirkäteneñ ber liniäseneñ sınaw eşçänlegen başlawı xaqında xäbär itte. Çınlap ta küp ğazaplar aşa tözelüçe bu şirkätneñ tarixı yıraqqa barıp totaşa. Bik küp kenä keşelärneñ yazmışına da tiskäre yoğıntı yasap ölgerde ul. Şuña misal itep respubliktağı kiñ bilgele jurnalist Änwär Yomağulovqa bäyle waqıyğalarnı ğına kiterü dä citä. «Polief» şirkäteneñ respublik öçen hiçber kiräkmägän tözeleş buluı xaqında törle basmalarda çığış yasağan bu jurnalistnı bıltır Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov isemennän anıñ yüristları Änwär Yomağulovnı mäxkämägä birgän ide. Älege tartqalaşular äle bulsa da däwam itä. Şul mäxkämäneñ çirattağı utırışı 30 yüldä ütkän ide. Anda Änwär äfändeneñ ğäeple bulmawı turında qarar çıqsa da, prezidentnıñ xoquq belgeçläre jurnalistnı tağın da mäxkämägä birgän. Älege xaqta Änwär äfändeneñ üzen tıñlıyq äle.
(yazma)
Sez Başqortstan prezidentı belän mäxkämäläşüçe tanılğan jurnalist Änwär Yomağulovnı tıñladığız. Şulay itep «Polief» şirkäte qayber keşelärneñ yazmışın qıyın xälgä dä quya. Xäyer, «Polief» qına tügel inde. Äle bulsa, Başqortstandağı bıltırğı pprezident saylawlarına äzerlek barışındağı ığı-zığılarnıñ qaytawazı tınmıy. Xakimiätlärgä qarşı çığarğa baznat itüçelärne ezärlekläw haman da däwam itä. Bu xaqta «Azatlıq» radiosın daimi tıñlawçılar gel işetep tora.


text:
“Mäydan” häm “Miras” jurnallarınıñ soñğı sannarı turında Näcibä Safina söyli
Çirattağı şimbä matbuğat küzätüendä “Mäydan” jurnalınıñ soñğı 8 sanı belän sezne şağirä Näcibä Safina tanıştırır. Näcibä xanım, bu jurnalnıñ soñğı sanı radio tıñlawçılarnı nindi yaña mäqälälär, şiğerlär, xikäyälär belän tanıştıra. Şular turında söyläp ütegez äle. “Soñğı yıllarda tatarnıñ waqıtlı matbuğatı ifrat qızıqlı üzgäreşlär kiçerä. Bu ölkädä Çallı şähärendä çığuçı başta “Arğamaq” isemendä näşer itelep, bügen inde “Mäydan” iseme belän çığıp kilüçe jurnal üzeneñ ayırım sannarın tulısınça diärlek ber yazuçı, ber avtor, ğalim, şäxes icatına bağışlawı belän iğtibarğa layıqlı. Jurnalda yazuçınıñ äsärlärennän başqa ğalimnärneñ tormış häm icatına bağışlanğan mäqälä-yazmalar, bäyälämälär urın ala. Şul räweşçä icat şäxeseneñ tulı tormış häm icat portretın küzallaw mömkinçelege tua. “Mäydan” jurnalınıñ bıyılğı ütkän sannarı xalıq yazuçısı Xisam Kamalov, akademik Mirqasıym Ğosmanov, yazuçı Mädinä Malikovağa bağışlanğan bulsa, avgust sanı tulısı belän rus telendä icat itüçe Rawil Mirxäydärovqa bağışlanğan. Bu yazuçınıñ älegä rus telendä icat itep, ike distägä yaqın kitap çığaruı häm şul kitaplarnıñ härberse 2 şär, 3şär,9şär, 18ar tapqır qabatlap näşer itelüen belgäç, anıñ äsärlären dönya külämdä niqädär populyar ikänlegenä tañ qalasıñ. Äye , bu şulay. Rawil Mirxäydärevkä dan-şöhrät tä, matdi baylıq ta işelep kilgän. Adäm balasına tağı ni kiräk? Kiräk ikän şul. Soñğı yıllarda Rawil Mirxäydärov üzeneñ ğömerlek izge xıyalın tormışqa aşıra başladı. Ul- äsärlären ata- anası telendä-tatar telendä näşer itep xalqına tuğan telendä uqıtu ide. Yazuçınıñ xıyalın tormışqa aşıruğa ikençe yazuçı, şağir Mars Şabay yärdäm itte. Rawil Mirxäydärevneñ “İrtälägän sağış”:xikäyälär,“ Härnärsägä -aqçalata”- roman,“Öç çaqrımlı yul”: xikäyälär, “Aqqoş”xikäyälären tärcemä itep tatar dönyasına birüçe Mars Şabay buldı.Häm inde artaban tatar telendä dönya kürgän äsärläreneñ tärcemäçeläre Waqif Zıyätdinov, Räşit Bäşär, Zölfiä Xismätullina, Fakil Ämäk, Firüzä Camaletdinovalar buldı. Häm “Irımbur şäle”, “Onıtmağız bezne”, “ Samsun stansası”, “Bäxet qoşı”,“ Sulğa kitsäñ-atıñ cuyarsıñ”äsärläre “Mäydan” jurnalında urın alğannar. Äsärlärne dä, yazuçınıñ icatına bağışlanğan yazmalarnı da, şärexläp kenä çığu mömkinçelegebez dä yuq, ämma Rawl Mirxäydärev digän şäxesneñ olı icatı häm anıñ näq ana-ata telendä yä millätenä qaytuı, ğalim Damir İsxakovnıñ mäğlüm süzlären iskä töşerä:“Tatar qıldan yasalğan”,- digän ide ul. Çınlap ta qay ildä yäşäsä dä, nindi teldä söyläşsä, icat itsä dä, tatar üz-üzenä, üz telenä, asılına qaytmıy qalmıy. Rawl Mirxäydärev monıñ yaqtı ürnäge. Jurnalda akademik Sergey Alixanovnıñ “İcat –üze tormış ul”,- dip atalğan yazmasında Rawl Mirxäydärewneñ icatı, tormışı, häm tärcemäi xäle turında beleşmäse birelgän. Akademik ber-ber artlı çıqqan altı romannıñ bik tä populyar bulıp qabul itelüe küreneşen ayırım öyränäse bar,- di.(yazmadan sitata)“Ä Mirxäydärev romannarında rişwätçelek- korrupsiäneñ yaman şeşe härwaqıt üzäktä-Mäskäwneñ üzendä ikänlege açıq surätlände. Üzäktän çittä ul yaman şeşneñ tälinkä totuçı yalağayları ğına ide. Däwlätneñ tarqaluına kitergän töp säbäp härwaqıt ber genä- xakimiät başındağı türälärneñ satlıqcan buluları.”-di ul. Näcibä xanım, “Miras” jurnalınıñ bu 8 sanında İndus Tahirovnıñ “İdel-Ural ştatı dip atalğan fänni mäqäläse urın alğan. “Zamanında bu isemnän uttan qurıqqan kebek qurıqqannar. Anıñ belän xätta qızıqsınırğa da yaramağan”,-dip başlıy ul mäqäläsen. Çınnan da närsä soñ ul İdel-Ural ştatı? Ul ideyäneñ avtorları kem?-digän sorawğa mäqälädä cawap bireläme? Bu nisbättän jurnaldan ber özek kiterü dä citä torğandır:“Fiker alışular waqıtında Nijni Novgorod mullası Abdulla Söläymanı Rossiäne Quşma Ştatlar räweşendä tözergä kiräklegen äytä häm ştatlar arasında bersen Urta Rossiä möselmannarı öçen tözü muafıq ikänlegen äytep ütä. Min monı, Nijgar mullasınnan ğına çıqqan fiker, dip uylawdan yıraq toram. Bu – küptän häm aldınğı tatar cämäğätçelegeneñ küp uylanuları nigezendä barlıqqa kilgän fiker”.- di ul. Süzemne yomğaqlap şunı äytäsem kilä, soñğı waqıtta barlıq tatar matbuğate dä İdel Ural ştatı, tatar- başqort mönäsäbätlärenä ayıruça zur iğtibarlı häm bik küp sanlı yazmalar birä”dip tämamlıy Näcibä Safina süzen.
Mälikä Basır.


text:
Neşet Çelebi - Nazlı Nazlı
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Nazlı Nazlı
Etiketler : Neşet Çelebi - Nazlı Nazlı türkü indir, Neşet Çelebi - Nazlı Nazlı türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Nazlı Nazlı mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Nazlı Nazlı türküsü, Nazlı Nazlı sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Nazlı Nazlı bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Cananısın Canısın
Neşet Çelebi - Dünya Adana nın
Neşet Çelebi - Esme Deli Rüzgar


text:
Azia citäkçeläre azıq-tölek bäyäläre üsügä qarşı çaralar qarıy
Könyaq Aziada töbäk xezmättäşlege dip atalğan sammittä, töbäk täräqqiat fondı häm azıq tölek bankı buldıru turında kileşügä qul quyılır dip kötelä.
Sammit barışında iminlek mäsäläse turında da söyläşü buldı. Kiçä Hindistannıñ tışqı eşlär sekretarı, Pakıstannıñ uzğan ay Qabuldä bulğan şartlıwnı tikşerüne taläp itüen belderde. Ber ay elek Qabuldä Hindistan ilçelege aldında bulğan şartlawda 50dän artıq keşe hälaq bulğan ide. Hindistan tışqı eşlär sekretarınıñ bu belderüennän soñ, sammit barışında ike il premyerı söläşülär uzdırdı.
Pakıstan räsmiläre belderüençä, Pakıstan premyerı sammit waqıtında Hindstan premyerınnan qala Äfğan prezidentı Xamit Qarzai belän dä söyläşkän.
Sammittän soñ Qarzaineñ Hindistanğa säfär qılıu kötelä.


text:
Mäxäbbät häm näfrät yänäşä
Ber eget Öfögä Dürtöylönän kilep yuğarı uqıu yortonda belem alğan qıźźıñ üź xistärenä yauap birmäüenä üs itep bıl qıźźı muyının qırqıp ültergän. Fajiğä Ğafuri uramındağı ber yort podezında bula. Enäyätse yıraq qasmay. İkense könönä yaqındağı ber uramdağı şäxsi yort ergähendä unıñ mäyeten tabalar. Yauaphıź möxäbbät qorbanı üüźe lä aśılınıp ülgän bula. Başqortostanda könsöllök arqahında ir häm qatındar arahında ültereş daimi qılına tora. Küptän tügel Arxangeldä ber qatındıñ sittä esep qaytqan iren könsöllök säbäple sänsep ültereüe xaqında xäbär itkäynek inde.


text:
Dönya Sälämätlek Saqlaw Oyışması äğzaläre Genevada yıllıq oçraşuğa cıyıldı
Bolardan tış cıyında Dönya Sälämätlek Oyışmasınıñ yaña general direktorı da saylanaçaq. Xäzerge citäkçe Gro Harlem Brundtland ikençe 5 yıllıq möddätkä qalırğa teläk beldermäde.
Taiwanda qayber uqu yortları äle dä yabıq. Prezident Çen Şui-bian, Taipei'da çığış yasap, SARSnı-tabiplar häm Taiwan xalqı arasında xezmättäşlek bulsa ğına ciñep bulaçaq, dip belderde: "SARSqa qarşı köräş-suğışqa tiñ. Sälämätlek saqlaw xezmätkärläre-saqlanu sistemasın tözemäsä-SARS böten Taiwannı yotaçaq. Xalıq tabiplarğa yardäm itmäsä-böten sistema işelep töşäçäk", dide Taiwan prezidentı.
Tailand räsmiläre, SARS virusın Tailandta yoqtırğanın isbatlıy alğan här turistqa 100 meñ dollar bireläçägen xäbär itte. Mondıy täqdim-turistlar Tailandqa kilergä qurıqmasınnar öçen yasala. Uzğan ayda Tailandqa kilgän turistlar sanı uzğan yıl belän çağıştırğanda ike tapqır kimeräk bulğan.


text:
Bügen dönyanıñ törle urınnarında Ğiraq suğışı başlanuğa ike yıl yaqınlaşqanda distälärçä meñ keşe bu suğışqa häm Ğiraqnı okupatsiäläwgä qarşı demonstratsiädä qatnaştı.
2003-nçe yılnıñ 20-nçe mart irtäsendä Bağdadqa amerikan bombaları yawa başladı, AQŞ citäkçelegendäge cir öste köçläre ğiraqqa bärep kerep Säddam Xösäin xakimiäten yuq itte.
Tokyoda Yaponiäneñ Ğiraqqa şäskär cibärüenä protest demonstratsiäsendä 4 meñnän artıq keşe qatnaştı dielä.
Soñraq demonstratsiälär Yewropa şähärlärendä dä ütte. Londonda Ğiraq suğışın yaqlawçı Britaniä premyer ministrı Tony Blairğa qarşı buluların belderep distälärçä meñ keşe demonstratsiägä çıqtı. May ayında Britaniädä ğömümi saylawlar ütäçäk. İstanbulda 15 meñläp keşe alarça äytkädnä AQŞ imperializmın ğäyepläwlären belderde. Stokhol'mda da berniçä yöz Şwetsiäle suğışqa qarşı şiğarlär qıçqırdı. Yewropanıñ başqa şähärlärendä dä şundıy demonstratsiälär ütte.


text:
Açıq mikrofon: “Sezneñ sınamışlardan zıyan kürgänegez yuqmı? ”
Zıyan kürgän yuq, şuña kürä ışanmıym. Keşe närsädän qurqa, şul aldına kilä. Şuña min andıy sınamışlarğa ışanmıym .
Ber närsädän zıyan kürgänem yuq.
Kürgän keşelär bälki bardır, bezneñ kürgän yuq.
Comğa tatarlar öçen bik äybät kön.
Andıy sınamışlarğa, ğomumän, ışanmıym. Urıslar äytä inde “Pyatnitsa, 13”dip qurqalar. Min üzemne möselman bularaq sanağaç, här atnanıñ comğası minem öçen izge kön.
Bez student xalqı. Zaçet belän bäylängän törle äyberlär bulırğa mömkin dip, uylıybız. Qaysıber oçraqlarda qara mäçegä dä ışanıp ta quyasıñ. Qara mäçe turında da uylıybız, imtixannan qurqabız. İr-atlar, yegetlär berniçä kön qırınmıyça yörep, şulay imtixanğa kerälär, häm bu tiskäre yoğıntı birä keşelärgä. Läkin, min uylıym bu keşeneñ psixologiäsenä genä bäyleder, häm tormışta bula torğan eş tügelder, dip.
Min üzem äle mäktäptä uqığanda tikşerep qarağanım bar. Buş çiläk totqan keşelärne oçratıp ta, kontrol' eştän bişle bilgese alğan bar. 13 çisloğa minem, ğomumän, mönäsäbätem yaxşı. Çönki
13 çisloda törle olimpiadalarda qatnaşıp, yuğarı urınnarnı yaulağanım bar.
“13-comğa”bu tarixqa bik yaqın bäylängän . Keşelär tarixnı belmilär ikän, alar andıy närsälärgä ışanalar. “13 comğa” ul katolik ordennarınıñ üz waqıtında suğışlar ütkärep, şul waqıtta bulğan säxifälärgä bäyle. Ägärdä yalğışmasam, tamplerlar ordenı bula . Alar nindider ber ser saqlıylar. Häm ul serne buldırmas öçen , Rim Papası alarnı 13 nçe comğada üterergä quşa barısında . Şunda bik zur kiseleş bula . Şunnan birle “13 comğa” ul bik qatlawlı häm qurqınıç kön bulıp qala.
Mälikä Basıyr


text:
Çornobıl faciğäsenä 21 yıl: atom sänäğäte Çornobıl şäwläsennän çığarğa tırışa
Atom sänäğäte tarixında iñ zur qaza - Çornobıl faciğäsenä bügen 21 yıl tuldı. Ukrainadağı atom stansiäsendä bulğan şartlawdan soñ Yewropanıñ zur öleşen qaplap alğan nurlanışlı bolıt ut çaqta atom sänäğätenä bulğan ömetlärne sündergän ide kebek. Läkin soñğı waqıtta atom texnologiäse yänä üseş kiçerä. Xäzer ul ikençe ber afät – dönyanıñ cılınuınnan qotılu çarası bularaq qarala.
İke kön uzğaç, 28 Aprildä, sovet televideniese qısqa ğına iğlan birde. Läkin anda qazanıñ däräcäse turında berni äytelmäde:
“Çornobıl atom stansiäsendä qaza buldı. Atom reaktorlarınıñ berse zıyan kürde. Qazanıñ yoğıntısın kimetü öçen çaralar kürelä. Zıyan kürüçelärgä yärdäm kürsätelä. Xökümät komissiäse tözelde.”
Bu xäbärdän Çornobıldä çınlıqta närsä bulıp yatqanın añlaw mömkin tügel ide. Amerikan iärçenennän töşerelgän sürätlär reaktor blogınıñ cimerelep, yanıp betkänen kürsätte.
Qotqaruçılar ülem qurqınıçı astında utnı awızlıqlaw öçen köräşte.
Nixayät, 2 atna ütkännän soñ, 14 mayda, sovet çitäkçese Mixail Gorbaçev qazanıñ qotıçqıç däräcäsen tanıdı:
“Barığız da beläsez, küptän tügel bez bälä kiçerdek – Çornobıldäge atom qazasın. Ul sovet xalqına awır täesir itte, xalıqara cämäğätçelekne borçuğa saldı. Bez berençe tapqır kontroldän çıqqan atom energiäseneñ qotıçqıç qüäte aldında qaldıq.”
Çornobıl qazasınnan soñ atom sänäğätendä töşenkelek başlandı. Bälki bu şulay däwam iter dä ide. Ämmä ikençe ber afät qalqıp çıqtı – dönyanıñ cılınuı. Cılınunıñ töp säbäbe - kümer gazlarınnan azat bulğan atom texnologiäse yänä xuplaw taba başladı. Dönya Atom Berläşmäse isemle sänäğät törkeme wäkle İan Hoare-Lacy:
“Atom texnologiäsez kümer gazınıñ artuına qarşı niçek köräşep buladır, äytüe qıyın. Ul kümer gazın çığarmıyça zur külämdä elektr citeşterüneñ töp yulı bulıp tora.”
Belgeç süzlärençä, xäzer dönyada 440 reaktor bar, tağın 30 yaña qorılma tözelep yata. Ägär atom reaktorları kümer gazın kimetügä zur öleş kertä ikän, kiläçäktä alarnıñ sanı 4 tapqır artaçaq. Zamança reaktorlarda Çornobıl kebek qaza bula almıy, di ul.
Ämmä möxit saqlawçılar monıñ belän kileşmi, atom texnologiäsen alar “tumıştan ğärip” dip sanıy. Cir Dusları isemle oyışma wäkile Roger Higman:
“Atom texnologiäse cılınuğa qarşı çara bula ala. Läkin anıñ ağulı qaldıqları distä meñ yıllar buyına qurqınıç tudırıp toraçaq. Ul atom qoralı belän bäyle, häm dä bik qimmät bula ala. Qısqası, bezneñçä, cılınu mäsäläsenä atom energiäsennän dä yaxşıraq çişeleş tabıp bula.”
Energiäneñ alterantiv çığanaq misalları itep belgeçlär cil, qoyaş, su kitülärne, energiäne saqlaw programnarın kiterä. Ämmä küplär fikerençä, bu “yäşel” çığanaqlar dönyağa citärlek energiä birä almıy.
Ul arada Çornobılneñ radiaktiv qaldıqları äle üzeneken kötä. Şartlağan reaktor xäräbäläre östenä yabılğan beton qabırçıq nurlanış arqasında aqrınlap aşalıp bara.
Quşma Ştatlar häm Yewropanıñ urtaq kompaniäse xäzer milliard dollarlıq saqlağıç bina tözi. Ul kiläse yılğa äzer bulırğa tieş. Ämmä Çornobıl qissası äle monıñ belän genä betmäs kebek.
BMO mäğlümätlärenä qarağanda, Çornobıldän taralğan nurlanış säbäple yaman şeşlärdän barlığı 9 meñläp keşe üläçäk. (Başqa oyışmalar bu san 200 meñgä çitä ala di.) Atnakiç könne, BMOnıñ general sekretare Ban Ki-moon qazadan zıyan kürgän töbäklärgä xalıqara yärdäm birüne yañartırğa çaqırdı.
Ali Ğilmi


text:
Duślıq yortona, qamasaulausılar yäki lazer şouı kem ösön oyoştorola?
Respubliqa prezidentı Başqortostan menän Räsäy berźämlege yılı uñayınan töźölgän ayırım obekttarźı finanslau yähätenän qıyınlıqtar barlığın tanırğa mäjbür. Bıl turala ul Öfö aeroportına boroloş urınında yul öśtönän küperźe safqa indereü barışında belderźe. Respubliqa prezidentı timer yul voqzalınan tış başqa obekttarźa eştär häybät barıuın bildäläp eşlärgä, tırışırğa käräk tine. Federal ministr İğor Lewitin Öfölä bulıp kitkäs, yubiley obekttarın, nigeźźä, Başqortostandıñ ğına iğänäläüe asıqlandı. Federal üźäktän aqsalar ul waqıtta la bülenmägäyne äle. Mortaza Räximov hüźźärenän sığıp feker yörötkändä, xäl äle lä üźgärmägän. Başqortostan üź kösö menän Räsäy menn berźämlekteñ 450 yıllığına arnalğan obekttarźı kütärä. Yubiley waqıtında Öfölä Däülät şurahı ultırışı la ütäsäk. Prezidenttar häm ğubernatorźar Öfögä yañı yuldan kiläsäk. Öfö-aeroport yulı yañırtıldı. Bına şulay töbäktär başlıqtarına törlö uñaylıqtar tıuźırıla. Yabay xalıqqa däülät şurahı ütkän köndärźä qıyınğaraq tura kiler axırı. Ultırış ütäsäk Duślıq yorto ergähendäge yorttarźa yäşäüselärźe militsiya xeźmätkärźäre äle ük borsoy başlağan. Azatlıq radiohı xäbärsehe oşonday yortta yäşäüse ber xanım menän äñgämäläşte.Däülät şurahı ultırışı ütkän köndärźä Respubliqa xalqı 4 kön yal itäsäk. Ä bıl osorźa şura ağzalarına lazer şouı, feyerwerk kürhätäsäktär. Ular şulay uq Mostay kärim gimnaziyahı menän tanışasaq, ber–nisä yäş ğailäneñ fatirında bulasaq.


text: Kiçä Hindstannıñ Varanasıy şähärendäge şartlawlardan soñ, böten Hindstanda iminlek çaraları köçäytelgän. Bu şartlawlardan kimendä 20 keşe haläk bulğan, distälärçä keşe yaralanğan. Politsiä, induslar öçen izge bulğan urınnarnı saqlawnı köçäytkän. Sişämbe könne Varanasıyda ike şartlaw berse induslar xramında, ikençese woqzalda yañğıradı. Şähärdä tağın berniçä şartlatqıç caylanma tabılğan. Älegä bu xällärgä cawaplılıqnı berkem dä üz östenä almağan. Politsiä monı teraqt dip bäyäli. Waranasıy şähäre dönyada iñ borınğı şähärlärneñ berse, şul uq waqıtta induistlarnıñ iñ zur izge cire bulıp sanala. Şähärgä xacğa kilüçelär da, turistlar da küpläp cıyıla.


text:
İzrail Könyaq Lebanda höcümnären arttıra
Sişämbedä İzrail oçqıçları Lebannıñ könyaq häm könçığışın utqa tottı. Cir öste köçläre, Hizbolla suğışçıların çik buyınnan quır öçen, Lebanğa eçkäräk kerergä äzerlänä. Xalıqara cämäğätçelekneñ utnı tuqtatu taläplärenä qaramastan töbäktä bäreleşlär däwam itä.
"İzrailneñ iminlek xökümäte maxsus utırışında könyaq Lebandağı höcümnärne däwam itergä qarar itte. Hizbollanıñ nığıtmaların yuq iter öçen. İzrailgä raketalar näq menä şunnan cibärelä" di İzrail räsmie.
Qana awılı İzrailgä raketa cibärelgän awıllarnıñ berse bulğan dielä. Sişämbedä anda cenazalar ütte. 54 qorbannıñ 37se balalar. Bu höcüm öçen İzrail Lebannan ğafu ütende. Xaılqara cämäğätçelek kiçekmästän utnı tuqtatırğa taläp itte.
Uzğan töndä isä İzrail awılına tağın 3 raketa cibärelgän. Hizbolla törkeme soñğı bäreleştä 4 suğışçısın yuğaltuın xäbär itte. İzrail armiäse mäglümätenä qarağanda soñğı 2 täwlektä 20 ğisyanıçı üterelgän.
İzrailneñ mäglümät çaralarına qarağanda, xäzer cir öste ğämälläre öçen kimendä 15 meñ rezervistnı tuplaw eşe bara. Kürşe Süriä dä xärbi äzerlegen arttıra.
Berläşkän Millätlärneñ Könyaq Lebanğa barğan humanitar qärwanı bügen yul urtasında tuqtarğa mäcbür bulğan. Ber taraf ta iminlek qarantiäse birä almağan.
Düşämbe Jerusalemğa kilgän Quşma Ştatlar däwlät sekretare Condoleezza Rice ber atna eçendä ut tuqtatılır digän ömeten äytep kitkän ide.
Berniçä säğättän İzrail premier-ministrı Yäxüd Olmert televidenie aşa yasap bu ömetlärne parğa äyländerde:
"Suğış däwam itä, Hizbolla raketaları yuq itelmi torıp, yaqın könnärdä bernindi ut tuqtatu bulmayaçaq" di İzrail premierı.
İnfrastruktura ministrı Binyamin Ben-Elizer süzlärençä İzrail armiäsenä üz eşen beterü öçen 2 atna kiräk.
Qayber xäbärlärgä qarağanda yaña höcümnärdä tanklar da qullanılaçaq. Cir öste köçläre Lebanğa 6-7 çaqırımğa ütep keräçäk.
Şulay itep, İzrail Könyaq Lebanda höcümnären köçäytä, häm dä töbäktä xalıqara tınıçlıq saqlaw köçläre urnaşmıy torıp alarnı tuqtatırğa cıyınmıy.
Berläşkän Millätlärneñ şuşı xalıqara köçlärgä bağışlanğan utırışı düşämbedä ütäse ide. Ämmä ul kiçekterelde. BMO räsmiläre älegä töbäkkä ğäskär kertergä aşıqmıy, diplomatik çaralarğa ömet tota.
ali ğilmi


text: Bıl turala premer-ministrı Rafael Baydäwlätov Räsäy-Almania forumında höyläşep kileşkän. Başqortostan wäkildäreneñ bıl forumda qatnaşıuına yomğaq yahaldı. Rafael Baydäwlätov äytewensä, forumda qatnaşıusılarźıñ kübehe ösön Başqortostan tanış bulmağan töbäk bulıp sıqtı. Baden-Baden qalahı oberburgomistrı Zigrun Lang Rafel Baydäwlätovtıñ sığışınan huñ turizm ölkähendä ike yaqlı xeźmättäşlekte üźterergä qarar itkän. Yündä ütäsäk Baden-Wurtenberg köndären barışında şirqättär arahında tura kileşewźär töźöü źä qarala. Başqortostandıñ tışqı iqtisadi bäyleneştär ministrı Boris Kolbin küp kenä ildärźeñ Başqortostan turahında belmäwenä ükenes belderźe. Ul tap oşonday forumdarźa bäyleneş ösön yañı partnerźar tabıp bulırına ışana.


text:
Açıq mikrofon: Tatarstanda kadrlar almaşu mäsäläse närsä belän bäyle?
Min kadrlarnıñ almaşınuın uñay xäl dip kütärep toram. Xäzer inde gel qatlarnı ğına eşlätergä dimägän, yäşlär öyränsen. Bu dönya yäşlär qulına qalaçaq. Alar olı keşelärdän täcribä alıp, yäşlär üssen dip min bu kadrlar almaşınunı uñay dip sanıym.
Eşneñ torışın belmäwdä, dip uylıym. Yaña ğına kilgän keşe eşneñ tärtiben, yunäleşen belmi häm kilep tuğan qarşılıqlarğa tüzä almıy. Kilep tuğan problemanıñ çişü yulların taba almıy.
Bälki yaxşı eşlämider, ä bälki yaxşı eşläp anı yuğarıraq urınğa kütärä torğannardır.
Bu wäzğıät säyäsät belän bäyle. Bez anıñ neçkäleklären belmibez inde. Dörestän dä inde alar yäşlärgä urın birergä tieş.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Tatarstan Prezidentı stipendiatlar belän oçraştı
Tatatarstan Prezidentınıñ stipendiatlarnı qotlaw ğädäte respublikada inde 5 yıl bara. 2004 yılnıñ 9 ayı buyınça däwlät stipendiäsenä layıq dip 60 keşe tanılğan. Alarnıñ 20 aspirant, 30 student, 10 uçilişçe-texnikumnarda belem aluçı uquçılar. Stipendiäneñ külämenä kilgändä, ul aspirantlarğa 9 meñ, studentlarğa 7 meñ 200, texnikum-uçilişçe uquçılarına 3 meñ 600 sum.
Pänceşämbe könne TR prezidentı belän uzğan oçraşuda 60 stipendiatnıñ 58 qatnaştı, 2 se xäzerge waqıtta çit ildä ikän. “Yarıy äle 2 se monda bulıp, 58 çit ildä tügellege şatlandıra,” - dide oçraşu başında Mintimer Şäymiev.
Soñğı yıllarda fän belän şöğellängän yäşlärneñ çit ilgä kitüläre yışaydı. Monı yäşlär aqça bulmaw säbäple üz proyektların tormışqa aşıra almawı, xezmät xaqınıñ tübän buluı, toraq mäs’äläläre xäl itelmäwe belän añlata. Bügen oçraşuda da älege mäs’älälärgä tuqtalıp uzdılar. Mintimer Şäymiev isä yäşlärgä däwlät tarafınnan yärdäm bulaçaq dip ışandırdı. Küptän tügel açılğan “İdeya” texnoparkı yäşlärneñ innovasion ideyälären tormışqa aşıruğa yärdäm itäçägen belderde. İnde bügenge köndä “İdeya”ğa 370 eş qabul itelgänen äytte. Toraq mäs’äläsenä tuqtalıp 2004 yılnıñ 1 ğinwarınnan sotsial' ipoteka eşli başlawın bilgeläp uzdı, ä balası tuğannarğa 18 kvadrat metr mäydan buşqa bireläçägen assızıqladı.
Tatarstan prezidentı üz çığışında innovasion texnologiälär, fänneñ üseşe turında fikerlären citkerde. Yaña cämğiät tözelgän çorda barı belem yärdämendä genä alğa kitep bulaçağın assızıqladı.
Yana ezlänülär bara. Bezneñ artta qalırğa xaqıbız yuq, çönki belemle keşelär küp.Bügen cıyılğan stipendiatlarnıñ kübese törle Xalıqara, Rusiä konferensiälärdä qatnaşıp kilälär, fänni mäqälälär yazalar, aralarında törle tikşerenülär alıp baruçılar da citärlek. Mintimer Şäymiev oçraşuda alarnıñ qayberlären ayırım bilgeläp uzdı. Timur Deberdeev belän Mixail Ogorodov eşläre qızıqsınu uyatqanın äytte.
Oçraşuda şulay uq aspirantlar, studentlar üzläre dä çığış yasadılar, Mintimer Şäymievkä sorawlar birdelär, täqdimnären citkerdelär.
Energetiqa texnikumında uquçı Artur Şords törle citeşterü şirqat'lärendä ğämäli däreslärne uzdıruğa iğtibar birergä kiräklegen assızıqladı. Citeşterüdä eş küp bulu säbäple, däreslär öçen waqıt az qaluın äytte. Alabuğa däwlät pedagogika universitetı aspirantı Sergey Sedov belem birü sıyfatın yaxşırtu mä’säläsen kütärde. Mintimer Şäymiev tüläwle belem birüneñ artuın assızıqladı. Ämma bu mä’säläne qararğa kiräklegen äytte. Çönki böten keşeneñ dä balasın tüläp uqıtırğa mömkinlege bulmawın häm monı istä totarğa kiräklegen bäyän itte.
Orenburg qızı Liliäne Noğmanovanıñ çığışı ayıruça iğtibarğa layıq buldı. Liliäne Orenburgta tanılğan jurnalist Färit Noğmanovnıñ qızı. Ul uzğan yıl finans-iqtisad institutın tämamlağan häm anı Qazan däwlät texnik universitetına aspiranturağa çaqırğannar. Ber yıl ğına uquına qaramastan, tizdän inde ul dissertatsiäsen yaqlarğa cıyına.
Oçraşuda azağında Mintimer Şäymiev barlıq stipendiatlarğa, rektorlarğa räxmät belderde häm kiläçäk eşlärendä uñışlar teläde.
Landış Xarrasova


text:
Qorıltay Rusiä belän kileşüne tizlätü yaqlı
Deputatlar älege utırışta Rusiä belän Başqortstan arasında üzara wäqälätlärne büleşü turında 1994 yılda uq tözelgän Kileşüneñ yañasın tözüne tizlätü mäs’äläläre buyınça da fiker alıştı. Mäğlüm buluınça, respublika Prezidentı, bıyıl 10 ğinwar könne Mäskäwdä il prezidentı Vladimir Putin belän oçraşıp söyläşkändä, şuşı mä’säläne kütärgän ide. Putin äfände Başqortstan yağınıñ şuşı täqdimen ğomum alğanda xuplawın belderde. Şulay itep älege fatıyxa Başqortstan xakimiätlärenä häm parlamentına bu yunäleştä täğäyen eşlär başlarğa mömkinlek birä. Başqortstan parlamentariları Mäskäw belän yaña Kileşüneñ bıyıl uq qabul iteläçägenä ömetlänä. Deputatlar fikerençä, Rusiä belän Başqortstan arasındağı Kileşü ike yaqqa da faydağa bulaçaq. Parlamentnıñ awıl xucalığı mäs’äläläre daimi komitetı räise Zifqat Säetğaliev äytüençä, ul Kileşü Başqortstanğa iqtisatnı kütärügä zur xoquqlar biräçäk.
Şulay itep Başqortstan räsmi xakimiätläre Rusiä belän wäqälätlärne üzara büleşu xaqındağı elekke Kileşüne bıyıl uq yañartu teläge belän eş başlıy. Bu eşneñ mäşäqätle buluın härkem añlıy häm anı ozaqqa suzmasqa dip uylıylar.


text:
Qazan şähäre Turinda täqdim itelde
Bezneñ monda kilüebezneñ töp maqsatı – studentlarnıñ xalıqara sport berlege citäkçelege häm äğzälären Qazan, Tatarstan, ğomumän, Rusiädä studentlar arasında sport yünäleşe belän tanıştıru. Bez kürgäzmä oyıştırdıq. Ul bik oşadı, anıñ buyınça küp kenä sorawlar birdelär. Qazannıñ şansları turında älegä qıyın. Çönki anda bezdän başqa da bik däräcäle nämzätlär bar. Läkin, minemçä, bezneñ dä ciñü mömkinlege bik zur.
12 sentäberdä Turinda respublika wäkilläre studentlarnıñ xalıqara sport berlege citäkçelege belän oçraştı. Marat Bariev däwam itä.
Studentlarnıñ xalıqara sport federatsiäse citäkçeläre sport ölkäsendä bik bilgele häm abruylı şäxeslär. Menä şular belän oçraştı Tatarstannıñ premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov häm Qazan başlığı İlsur Metşin. İke yaq ta älege oçraşu, anıñ näticäläre belän qänäğät qaldı.
Tatarstannıñ Yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrı Marat Barievnı Turinda Tatarstan wäkilläreneñ närsä eşläp yörgäne xaqında Azatlıqqa menä şularnı citkerde.
Gölnaz İlgizär


text:
İran etnik çualışlar turındağı tapşıru säbäple Al Jazirä ofisın yaptı
İran xakimiätläre ğäräb televidiniä şirkäte Al jaziräneñ Tehran ofısın waqıtlıça yabıp, anıñ İrandağı barlıq eşçänlegen tuqtattı.Xakimiätlär İrannıñ könyaq könbatışında küptän tügel genä etnik ğäräblär belän iminlek köçläre arasında bulıp alğan bäreleşlärne al Jazire televidiniäse separatist başkütärü itep kürsätergä tırıştı dip añı ğäyepli . Televidiniä üz tapşıruın yaqlap Tehrannnıñ qararın kötelmägän häm qızğanıç dip bäyäläde.
Jihad Ballout (audio)
Al Jazire ber niçek tä İrandağı eçke täräqiätlärgä qatnaşmıy da, qatnaşa da almıy.. Bez xabär agentlığı .häm başqa agentlıqlar kebek waqıyğälärne bulğan kebek yaqtırtırğa tırışabız.Bez İranda bulğan eşlärne in yaxşı, in balanslı häm obyektiv räweştä işetterergä däwam itäçäkbez.Bez başqa illärdä dä moñı üttek, sonğı çiktä salqın qanlılıq häm mantıq östenlek itäçäk.Bez İran xakimiätläre metbuğatqa döres bäyä birer häm bälkim dä qararların tizlektä üzgärter dip ömed itäbez.
İran räsmiläre tınıçsızlıqqa traditsion räweştä ğäräblär yäşägän Axvaz şährenä başqa xalıqlar küpläp küçerelep utırtılaçaq digän xat säbäp buldı dip äytä. Xatnı İrannın eleke vitse prezidentı Möxämmäd Ali Abtaxi yazğan dip däğwä itelde. Räsmilär xat yalğan , Abtaxi dä min xat yazmadım dip belderä. Etnik tınıçsızlıqqa säbäp bulğan xat Axvazi ğäräbläreneñ yuğaltqan cirlären kire qaytarunı taläp itkän Demokratik Xalıq Xäräkäteneñ internet säxifäsendä basılıp çıqqan .15nçe apreldä planğa protest belderü öçen Axvazda yözlärçä ğäräb cıyıla, demonstratsiä köç qullanılğan cıyınğa äylänä, banklar, qayber xökümät binaları yandırıla. Axvazi ğäräbläreneñ Britaniädäge wäkile Al Jeziregä xatta Xuzestanda İran okupatsiäseneñ 80 yıllığı tınıç räweştä iskä alınırğa tieş dip äytelgän ide digän.Törkem xökümät ber närsägä qaramıy köç qullana başladı dip däğwä itte Räsmilär äytüenä qarağanda çualışlarda in kimendä 5 keşe üterelgän ,200keşe qulğa alınğan.İran küzläw ministırlığı belderüenä kürä , qulğa alınğan keşelärneñ zur öleşeneñ çit il törkemnäre yäki televidiniä şirkäte belän bäyleneşe bar, alar İran islam däwläten bärep töşerergä tırışa. Xuzestan jurnalistı Yusuf Azizi Banitorov Radio Fardağa etnik ğäräblär arasındağı tınıçsızlıqqa iqtisadi problemalar, xäyerçelek säbäp bulıp tora dip belderde.
Banitorov(audio)
Abtahinıñ xatı döresme yalğanmı , mäsäläne üzgärtmi , ul töş şartlarğa torğan bomba kebek . Bez Axvaz da başlıça ğäräblär yäşägän urında şulayuq Abadan häm başqa şähärlärdäge yarlılıq turında xakimiätlärgä belderdek, qayber çaralar da täqdim ittek beräw dä iqtibar itmäde
İran xakimiätläre belderüenä qarağanda Axvazda tormış normal, tınıçlıq xökem sörä.Xuzestandağı sonğı tınıçsızlıqnı tikşerü öçen mäxsus komissiä cibärelä färidä xämit


text:
Bakuğa kilgän Putin Azärbaycannı Mäskäw ixatasına qaytarırğa tırışa
Rusiä prezidentı Vladimir Putin sişämbedä ike könlek säfär belän Azärbaycanğa kilde. Anda ul azäri citäkçese İlham Aliev belän söyläşülärendä Tawlı Qarabax nizağın çişü yulları xaqında da fiker alışır dip kötelä. Mäskäw üzen bu mäs''älädä solıx garantiäläwçe ber taraf itep tanıtırğa tırışa. Moñardan tış, Rusiä soñğı yıllarda Könbatışqa qarıy başlağan Azärbaycannı kire üz yoğıntısına alu yulların da tikşerä.
Soñğı distä yılda Azärbaycan Rusiä tä''sirennän çığıp Könbatışqa yaqınayu ölkäsendä Gruziädän ber dä qalışmadı diärgä bula. Bu uñaydan, Baku-Tiflis-Cäyxan torbaütkärgeçen suzunı iskä alu ğına da citä. Mäskäw moña teşe-tırnağı belän qarşı bulğan ide, çönki ul ber Azärbaycannıñ ğına tügel, kürşe Gruziäneñ dä, häm iñ möhime Könbatıştağı qullanuçılarnıñ da iqtisadi bäysezlegen arttırdı. Xäzer inde Baku-Tiflis-Ärzurum gazütkärgeçen qoru plannarı bar.
Nigä soñ şuña da qaramastan, Mäskäw Bakuğa alay qatı taşlanmıy? Gruziäneñ Strategik häm xalıqara tikşerenülär üzägendä eşläwçe Aleksandr Rondeli, Rusiä Gruziä belän bulğan täcribäsennän sabaq aldı, dip uylıy:
"Rusiäneñ Gruziägä qarşı qullanğan alımnarı şundıy ide ki, alar anıñ üzen poçmaqqa teräp quydı. Asılda ul xärbi çaralar - köç wä qurqıtular qullandı. Häm näticädä üzen başqa mömkinleklärdän faydalana almıy torğan, Mixail Saakaşvili xakimiaten kürä almaslıq xäldä qaldırdı", di Aleksandr Rondeli.
Şuña da Kreml xäzer Tiflis belän bulğan şul xatasınnan soñ Baku belän inde yomşağraq eş itäräg buldı - bu ber törle añlatma. İkençe törle fikerne Wafa Ğuluzadä bäyän itä, ul Azärbaycannıñ elekke prezidentı Xäydar Aliev kiñäşçese ide:
"Gruziä Rusiädän küpkä bäysezräk, şuña da gruzinnar xaqiqätne Rusiägä ber dä qurıqmıy äytä. Ä bez isä alay qıyu tügel, bez urıslarğa, "bezneñ cirdän kitegez, bu Ärmänstan tügel" dip äytä almıybız. Gruziä üz xoquqları öçen köräşä, ä bez köräşmibez. Şuña kürä dä Rusiä bezneñ belän bik bäxetle", di elekke prezidentnıñ tışqı säyäsät kiñäşçese bulıp eşlägän Wafa Ğuluzadä.
Ğuluzadäneñ "Rusiä bezneñ cirlärne yawlap tota" digän süzläre artında, anıñ Tawlı Qarabax tiräsendäge cirlärne yawlağan Ärmänstannı barı tik Rusiäneñ ber qulı itep kürüen añlata. Şuña da, üzara säwdäneñ artuına qaramastan Baku Mäskäwgä zur saqlıq belän qararğa tieş, di Ğuluzadä:
"Rusiä Azärbaycanğa berni dä täqdim itä almıy, çönki Rusiä Azärbaycannıñ köçle, bäysez buluın telämi. Mäskäw bälkem dä Azärbaycannıñ qayber rayonnarın azat itüne yaqlıy alır ide, läkin monıñ bäyäse bik yuğarı - Azärbaycannıñ bäysezlege bulaçaq", di Wafa Ğuluzadä.
Üzeneñ Azärbaycandağı rolen arttıru öçen Rusiä Tawlı Qarabax nizağın xäl itü şartı itep anda tınıçlıq köçläre sıyfatında urıs xärbilären urnaştırunı täqdim itä. Ämma Rusiäne Ärmänstannıñ yaqın tarafdarı itep kürgän azärbaycannar moña bik şiklänep qarıy.
Kärim Kamal


text:
Əmlak haqqında:
Nesimi rayonu 4 mkr Qizil Tac sadliq evinin yaxinliginda yeni insa edilmis 13 mertebeli binanin 9 mertebesinde umumi sahesi 46 kv m olan 1 otaqlidan 2 otaqliya duzelmis menzil satilir. Bina 4 mkr qesebesinde keyfiyyetine gore taninmis binalardan biridir, usaqlarinizin ausede vaxtini semereli kecirmek ucun heyetde genis gozel meydancasi, binanin yeralti qaraji, 24 saat kamera ve muhafizeciler terefinden qorunur, binanin uzu kabancikle bezedilib, 2 eded suret lifti (Sigma ), mehriban ve guler uz qonsular, yaxinliginda usaq baxcasi, market ve diger iase obyektleri yerlesir. Binada ve menzilde qaz su isiq daimidir. Qiymeti 85000 Azn