text:
İsmail Bey GASPIRALI.
Editura Imperium, Köstence, 2014.
Yayına Hazırlayan: Saim Osman KARAHAN
ISBN: 978-606-93673-9-1
138 sayfa, karton kapak, 14,5×20,5cm.
Kitapta İsmail Bey Gaspıralı’nın Frengistan Mektupları ve Darürrahat Müslümanları adlı eserleri Emel Dergisi Yazıişleri müdürümüz Saim Osman Karahan tarafından Dobruca Kırım Tatar Ağzı’na aktarılmış ve sonuna Gaspıralı’nın kısa hayat hikâyesi eklenmiştir.
“Molla Abbas medrese mezunı, Taşkentli bir caş Tatardır. Acilikke ketmege niyetlenip Odesa’da Türkiye vaporın beklep turğanda, tiyatruda bir Fransız qızıman tanışır… Acilik planını biraz deñiştirir, başta Frengistan’nı (Batı Avrupa’nı) körecek, sonra Mekke’ge baracaq bolır. Batı’nıñ medeniyetimen tanışır, bonıñ Türk-Tatar ve müslüman bolğan öz halqına yararlarını ve zararlarını tüşünmege başlar.”
Molla Abbas Frenğistan Diyarında
İsmail Bey GASPIRALI.


c: text/html

text:
Salı künü, yanvar 13-te, Ukraina şarqında avtobusqa raketa tüşmesi neticesinde 11 yerli sakin (daa bir qadın hastahanede can berdi) elâk oldı ve 17 kişi yaralandı. Vaqia Donetskniñ cenüp-ğarp tarafından 35 kilometrlik mesafedeki Volnovaha şeeri civarında yerleşken ukrain nezaret kiriş noqtasınıñ yanında olıp keçti. Facia içtimaiy ağlarnı tepretti – ukrainler elâk olğanlarnıñ soy-soplarına taziyeler bildirip, birinci şahıslarnıñ munasebetine şaşalar.
Berilgen malümatqa köre, avtobus Azaq deñiziniñ yalısında yerleşken Mariupol şeerinden adamlarnı alıp kete edi.
İçtimaiy ağlarnıñ bazı qullanıcıları ateş altında qalğan avtobus yolcularınıñ sayısı Frenkistanda «CharlieHebdo» satirik mecmuasınıñ muarririyetine yapılğan ücüm neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısına teñ kelgenine diqqat ayırdı. (Hatırlatamız, dünya frenklerge birdemlik bildirip, içtimaiy ağlardaki mesaclarına #CharlieHebdo ve #JeSuisCharlie hashtaglerini qoşqan edi).
Facia aqqında haber içtimaiy ağlarda tarqalıp, #JeSuisVolnovakha hashtagi ile bir çoq mesacnıñ sebebi oldı. Facebook ağınıñ qullanıcıları da birdemlik aktsiyasına qoşuldı.
«10 insan Rusiye terroristik ücümi neticesinde öldürildi. Men internette #JeSuisVolnovakha hashtagini körmeyim», – dep yazdı Twitter qullanıcılarından biri.
Böyle etip içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları yalıñız çetel jurnalistlerine degil, kendi semetdeşlerine de birdemlik bildirmege çağırdılar. Birdemlikke bütün dünya çağırıldı:
Türkiyedeki Ukraina Elçihanesi birdemlik aktsiyasına qoşuldı:
«İnformator» malümat resursınıñ muarririyeti de kendi saytında qoltutuv sözlerini yerleştirdi. Hadimler Volnovahada elâk olğanlarnıñ yaqınları ve tuvğanlarına taziyelerini bildirdiler.
Ukrainler bütün dünyağa facia aqqında haber etse, Ukrainanıñ birinci adamları Volnovahada elâk olğanlarnen bağlı bir şey aytmağa aşıqmadılar.
Birazdan Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ Volnovaha faciası ile bağlı video muracaatı peyda oldı. Bunıñ aqqında haber onıñ Twitter saifesinde qoyuldı:
İçtimaiy ağlarnıñ bir çoq qullanıcısı dostlarına aynı sual bere edi: ne içün Paris teraktına dünya munasebeti Volnovaha civarındaki faciağa munasebet ile aynı degil?
Yanvar 14-ne keçer gecesi Facebook ağında ukrainlerni yanvar 18-de Barışıq yürüşine çıqmağa çağırğan saife açıldı. Kiyevde yürüş Mustaqillik Meydanında bazar künü saat 12:00 keçirilecek.
Ukraina tarafı bildirdi ki, «Graddan» açılğan ateş neticesinde avtobusqa raketa tüşti. Rusiyege qoltutqan boyevikler bunı red ete, Rusiye ve Rusiyege qoltutqan neşirler ise farqlı malümatlar bere. «Donetsk cumhuriyetiniñ malümat portalı» boyevikler Volnovaha civarında ukrain ordusınıñ blokpostına ateş açqanını bildirgen edi, soñra ise bu imkânsız olğanını bildirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkiye Cumhuriyeti, Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımayıp, bu yönelişte tış siyasetini devam ettirecek.
Bu aqta noyabrniñ 12-nde Kyivdeki Qurultay delegatlarınıñ konferentsiyasında Türkiyeniñ Ukraina elçisi Yönet Can Tezel ayttı.
«Türkiye, qırımtatarlarnıñ liderlerine qoltuta, bizler Qırımnıñ qanunsız ilhaqını tanımadıq ve bu yönelişte tış siyasetimizni saqlap qalacaqmız. Rusiye reberligine Türkiyeniñ Qırımnı Rusiye terkibinde tanımaycağını açıqça bildirmekten çekinmeymiz. Qırım ilhaqınıñ qanunlaştırılmasına yol bermemek içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dep qayd etti o.
Türkiye elçisi, qırımtatar liderlerine «Ukrainağa sadıq qalğanları içün» teşekkürler bildirdi.
«Türkiyeniñ, Ukrainağa sadıq olğanını isbatlağan qırımtatarlarğa qoltutqanını bildirmek içün bu konferentsiyada bulunam. Siziñ küreşiñiz zorbalıqsız, o, türlü maqtavlarğa lâyıqtır», – dedi Yönet Can Tezel.
Kyivde VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatlarınıñ konferentsiyası keçirile. Tedbirge 200 iştirakçiden ziyade keldi.
Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı 1917 senesi noyabr ayında saylanğan edi. 1917 senesi dekabrniñ 9-ndan 26-na qadar esas qırımtatar qanunlarını qabul etken milliy tesis toplaşuvı olaraq çalışqan edi.
1991 senesi Qırımtatar Milliy Qurultayı faaliyetini yañıdan başlattı. Ukrainada qırımtatarlarnıñ yuqarı temsil organı olaraq tanıldı. Qırım işğalinden soñ Rusiye onıñ faaliyetini yasaq etti.


text:
İbrahim Kalın äñgämäse
15nçe iyul könendä Fetullah Gülen Terror oyışmasına bäyle ber törkem ğäskärilär Törkiyädä xökümätkä qarşı tüntareleş yasarğa tırıştı.
15nçe iyul könendä Fetullah Gülen Terror oyışmasına bäyle ber törkem ğäskärilär Törkiyädä xökümätkä qarşı tüntareleş yasarğa tırıştı.
Bu kereşü uñışsız bularaq näticälände, çömki xalıq demokratiyäne saqlap qalu öçen uramnarğa çıqtı, häm xäzer ildä ğädättän tış xäl iğlän itelde. Bik küp keşe ildä monnan soñ närsä bulaçağın belmiy. Bez dä Törkiyä däwlät başlığı Ärdoğannıñ Tışqı säyäsättän cawaplı ğomum kiñäşlçäse häm süzçese İbrahim Kalın belän söyläştek.
Korrespondent: Xörmätle ,İbrahim Kalın, TRT-World nıñ “One on One” tapşıruwına räxim itegez.
Törkiyä ilbaşı Ärdoğan ozın waqıt buyınça ildä demokratiyağa zıyan birergä tırışqan häm il iminlegenä ber qurqınıç tudırğan ber “Parallel däwlät qorılışı” buluwın citkär ide. Bar bulğan bu mäğlümatqa qaramastan ni öçen ber tüntäreleşe kereşeüen başqara aldı? Küzläw oyışması mı zäğif ide?
İbrahim Kalın: Ber törkem ozın waqıt buyınça ildä eşçänelgen alıp bara ide. Ayıruça, 17-25 nne dekabr könnärendägä kereşüennän soñ milli iminlek qurqınıçına äyländerdelär.
Ul waqıttan birle bu mäsälädä bik küp çaralar kürelde. Bu keşelärne bilgeläw öçen häm däwlät organnarınnan atu öçen qayber adımnar attıq ki bu mäsäläne çişer öçen daimi barış bar ide. Armiya eçendäge tüntäreleş kereşüe dä Gülen xäräkäteneñ soñğı höcümnärdän berse buldı. Armiya eçendä armiyäneñ tulısınça wäkil itmägän keçkenä ber törkem ğäskäri bu kereşüen başqardı häm qızğanıç qanlı ber höcümgä äylände.Uramnarda kürgän waqığalarıbız bu keşelärneñ nindiy zolım bulırğa mömkin buluwın kürsätte.
Bu waqıtqa qadär bu ildä ber dä kürelmägän manazaralarnı kürep qaldıq. Üz ğäskärilärbez qorallarnı üz xalqıbızğa taba borıp ut açtı. Qulında qoral bulmağan ğayepsez, tınıç xalıq uramnarda üterelde.
242 watandaşıbız şähit buldı häm 1500 dän artıq yaralandı.
Bu wazğiyät- zur mäsälä. Ämma 15nçe iyul könendä ber “Qara tön” bularaq başlağan äyber, ikençe könne tüntäreleş kereşüeneñ uñışsız buluwı belän “ yaqtı ber irtä”gä äylände.
Älbätte mondıy waqığanı qabat yäşämäw öçen kiräkle çaralar kürelä.Monı buldıru öçen dä armiya, xökem itü organnarı, iminlek köçläre häm däwlätneñ başqa organnarında cıyılğan bu keşelärne bilgelärgä kiräk. Bu ilebez häm keşelärebezneñ iminlege öçen, demokratiya häm xoquq däwläteneñ saqlap qaluwı öçen mäcbüri ber xäräkät.
Bu tüntäreleş kereşüenä qağılıp kitsäk, älbättä, bik küp çaralar kürelgan ide, ämma keşelärebezneñ bik zur qıyulığı bu kereşügä kirtä buldı. Minemçä keşebez dönyağa bik namuslı ber yullama yulladı. Xalqıbız dönyağa, döşman kem bulsa bulsın demokratiyälären häm xoquqın östenlegenä ni qadär bäyle buluwın yullamasın yasadı.
Korrespondent: Xalıqnıñ cäwabı ğädättän tış ide. Sezneñ dä assızıqlağanığız kebek başqa demokratik illär şuşındıy ber reakśia birelä alacağın küz aldına da kiterergä mömkin tügel ide. Däwlät başlığıbız xalıqnı uramnarğa çığarğa çaqırğanda, xökümät xalıqnıñ mondıy ber reakśiya kürsätäçägen çamalağan mikan?
İbrahim Kalın:
Bu eş başlanğanda bez başta tüntäreleş küreşüeneñ ni qadär täêsirle buluwın añlarğa tırışa idek, häm qısqa waqıtta anlaşıldı ki, iñ başta bularaq Änkara häm İstanbuldağı ğäskäri berleklärne xäräkätländergän ide. Monıñ çınnap ber tüntäreleş kereşüeneñ buluwı añlaşılğaç Törkiyä däwlät başlığı televideniye kanalında çığış yasağan häm xalıqnı uramnarğar çığıp demokratiyanı saqlap qalırğa çaqırdı.
Allağa şöker bu xäräkät legendar ber xikäyägä äylände.
Döres äytergä kiräk bulsa, berkemdä mondıy tüntäreleş kereşüen çamalalmağan.
Tüntäreşçelärneñ monıñ qadär tile, monıñ qadär qanlı, monıñ qadär cinayätçele totış kürsätäçäkläre kötelmäde.
Başta ber şok toyğısı tudı, ämma kereşü tögellängäç ber ciñü häm şatlıq toyğısı xakim buldı.
Korrespondent:
Xalıqnıñ reakśıası çınnap ta iskitkeç ide, häm könnär uzuwına qaramastan äle dä uramnarda.
Sez niçek uylısez, bu wazğiyät xökümät säyäsätläre arqasında mı barlıqqa kilde? Keşelärneñ däwlät başlığına bulğän bäylelek arqasınnan mı?
İbrahim Kalın:
Säbäbe iñ başta bularaq keşelärneñ demokratiya häm xoquqınıñ östenlegenä bulğan bäylelelekläre.
Bez Törkiyädä 1960da,1972dä, 1980dä häm arada başqa tarixlärdä ğäskärilär tüntäreleşlär yäşädek. Berençe tapqır ber xärbi tüntäreleş keşelärneñ üz tarafınnan totqarlandı.
Keşelär ber taraftan uramnarda ciñüne qotlağanda ber taraftan da bu tör waqığalarnıñ qabatlanmawı öçen tırışlıq kürsätä.
Härkemgä açıqlanğan köçle yullama da- närsä bulsa bulsın, xoquqlarnı, illärne, berleklärne saqlap qalu öçen uramnarda qalaçaqların.
Älbättä däwlät başlığı, barı tik tüntäreşçelärgägenä tügel şul uq waqıtta dönyanıñ här poçmağına işetterelgän bu yullamanı däwam itterü öçen keşelärgä uramnarda qalu öçen möräcäğät itte.
Ämma uramnardağı keşelärneñ qatnaşuına qarasağız , cämğiyätneñ här qatlawınnan, törle säyäsi partiyälärdän, törle säyäsi qaraşlarınnan häm törle ideologiyälärdän keşelärne kürergä mömkin.
Tüntäreleş kereşüennän soñ kürelgän waqığalar- çınnap ta här törle säyäsi ayırmawına qaramastan ğacäpäländergän ber berlek häm yärdämläşü küreneşe ide.
Şul uq waqıtta däwlät başlığı oppoziśiya liderlärğa şaltıratıp alarğa tüntäreleş belän bäyle açıq räweştä qarşı buluwı öçen räxmätlären belderde.
Cawap bularaq ta uramnarda kire qaytarıldı. Törle säyäsi partiyälärdän keşelär, mäsälän x,y,z yäki başqaları öçen tawış birgän keşelär, totışlarında berlek buldı.
Ämma ber dä Törkiyä däwlät başlığı Ärdoğannıñ bu wazğiyätne ciñep çığuğa idarä itüen dä zur role bar.
Çönki bu bik mohim tönnä iñ ähämiyätle mizgel- Däwlät başlıqnıñ keşelärgä uramğa çığu öçen çaqıru äytkän waqıtı. Bezneñ bu yullamanı keşelärgä citkerüe waqıt aldı, çönki täêmin iteläçäk ber niçä teknik mäsälä bar ide.
Tüntäreşçelär sezneñ oyışmanızı , TRTne yawlap alğan häm ul tönnä elektronik xäbärläşüen, iyärçen xäbärläşüen tuqtatu öçen iyärçen şirkätlärenä qarşı adımnar yasılar ide.Fäqät bez monı da buldırdıq. Monıñ arqasında däwlät başlığınıñ möräcäğäte tüntäreleşkä qarşı xäräkät yasaw öçen ähämiyätle ber borılış noqtası ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Äfğanstandağı axırğı yähüd Törkiyägä kilde
Anı başta Paqıstanğa êvakuaśiyälilär, annan ul İstanbulğa kilä


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi ki, Brüsselde ve Minskteki halqara muzakereler «Donbasstaki zıddiyetniñ barışıq siyasiy-diplomatik al etilmesine küçlü bir çağıruv» olğanını tasdıqladılar.
Aynı şeyler Poroşenkonıñ Waleste dünya liderleri ile olıp keçken NATO sammitinde oldı, -- dep ayttı prezident.
«Bütün dünya barışıq olmasını istey, bütün Ukraina barışıq olmasını istey, Donbassnıñ millionlarnen sakini de barışıq olmasını istey. İnsan ömüri eñ qıymetli şeydir, ve bizler qan tökülmesi ve insanlarnıñ azaplarını toqtatmaq içün mümkün olğan ve mümkün olmağan er şeyni yapmaq kerekmiz», -- aytıla devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti derc etken beyanatta.
«Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Donbasstaki qanunsız silâlı birleşmelerniñ reberlerine ateşni toqtatmaq çağıruvı, Ukraina Prezidentiniñ barışıq planını amelge keçirüv boyunca Üç taraflı kontakt gruppası imzalağan vesiqağa köre, men Ukraina Silâlı Quvetleriniñ Baş ştab yolbaşçısına sentâbrniñ 5-de saat 18.00 başlap ateşni toqtatmağa emir etem. Men Ukraina tışqı işler Nazirine OSCE ile birlikte eki taraflı ateş toqtatılmasınıñ nezaret etilmesini temin etmege avale etem», -- dep bildirdi Petro Poroşenko.
Ukraina prezidenti bu añlaşmalar, şu cümleden ateş toqtatılması ve esirlerni azat etüv ömürge keçirilecegine ümüt beslegenini ayttı.


text:
İşğal etilgen Qırımda 80 biñ qırımlı saylav bölüklerine kelip, cedvellerde öz soyadlarını tapmadılar.
Bunı Qırımnıñ Saylav komissiya reisi Mihail Malışev bildirdi ve insanlar qoşma cedvellerge episi bir kirsetilip, rey bergenlerini qayd etti, – dep yaza sentâbr 15 künü Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı.
«80 biñden ziyade insan tünevin qoşma cedvellerge kirsetildi. Böyle vaziyetniñ sebebi er keske añlaşıla, dep tüşünem – Qırım Cumhuriyetinde pasportlarnıñ berüv suratı bu cedvellerniñ kefaletine tesir etti. Amma tünevin bölüklerge kelgen ve cedvellerde öz adını tapmağan er bir vatandaş, mütenasip vesiqası olğan alda, rey bergeni aqqında ayta bilem», – dedi Malışev.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar keçti. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerildi.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaray rayon mahkemesiniñ Enver Şerfiyevni memuriy mesüliyetke çekmek qararından berilgen şikâyet arizasını qısmen qanaatlendirdi.
Bağçasaray mahkemesiniñ zanınca, Şerfiyev 2016 senesi mayısta qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge narazılıq bildirmek içün «Salaçıq» qavehanesi yanında toplaşqan Bağçasaray sakinleriniñ qanunsız kütleviy tedbirinde iştirak etti.
«Bu toplaşuv cemaatnıñ demokratik açıqlığı çerçivesinde oldı, bu aktsiya degil, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüv keçirgen uquq qoruyıcı organlarnıñ areketlerine bir cevaptır. Bundan ğayrı, nizam bozulmadı, maşina keçmesi ve içtimaiy infrastruktura içün bir mania olmadı», – dep añlattı mahkemede Şerfiyevniñ imayecisi Lilâ Demerci.
İmayeniñ Bağçasaray mahkemesinden kelgen işte mayıs vaqialarınıñ şaatlarını sorğuğa çekmek muracaatları tapılmadı, dep bildire Radio Svoboda mühbiri.
Lilâ Demerciniñ aytqanına köre, Enver Şerfiyev uquq qoruyıcı ve toplaşqan şaatlarnı kamerağa çıqarıp, içtimaiy ağlarda ve kütleviy haber vastalarında derc etecek edi. İmayeciniñ malümatı mahkemecini işandırdı, ve Bağçasaray mahkemesiniñ Şerfiyevge 15 biñ ruble miqdarında para cezasını bermek qararı lâğu etildi. Aynı vaqıtta, Şerfiyevniñ areketleri Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-inci qısmına köre cinayet olaraq tanıldı, Şerfiyevge 10 biñ ruble para cezası berildi.
Mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirdi. Bağçasaraynıñ dört sakini terrorizm ile qabaatlanıp yaqalandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesi ile qabaatladılar.


text:
İyün 11-de, cumaertesi künü Sevastopolskaya soqağındaki Kremlge boysunğan Qırım prokuraturası yanında VAZ 2108 avtomobili yanmağa başladı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, maşna aydavcısı söndürici vastasınen büyük ateşniñ peyda olmasını toqtattı.
Vaqia yüz bergen yerni keçken aydavcılar belâğa oğrağan aydavcı ve onıñ yolcularını felâkette qaldırmadı. Olarnıñ çoqusı toqtap, avtomobilde ateşni söndürmege ve VAZ kapotını açmağa tırıştı.
Şaatlarnıñ sözlerine köre, vaqia yüz bergen yerde yanğıncılar yoq edi.
Avtomobil yanmağa başlağanı sebebinden yolnıñ bu qısmında yol areketi ağırlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Keçken künü Aqyarda 33 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildirdi şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Yahşı olğan 22 insan yiberildi. 82 ve 83 yaşında eki insan vefat etti.
Aqyarnıñ Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, umumen şeerde 13 566 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 12 484 kişi tüzeldi, 579 insan vefat etti.
«592 insan közetile, bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, amma COVID-19 diagnozları tasdıqlanmağan», – dep qayd etile haberde.
Aprelniñ 10-nda saba Qırımda 91 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 9-nıñ hastalıq alâmetleri yoq.
Rospotrebnadzor, Qırımnıñ yedi regionında koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenkonıñ brifingde aytqanına köre, işğal etilgen Qırımda 100 hasta ağır ve pek ağır alda buluna. Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı arta.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aprelniñ 14-nde saba Aqyarda yañı koronavirus hastaları aqqında haber etilmey, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti. 606 insan ekimlerniñ közetüvi altında buluna.
«Yuqunç hastahanesinde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan üç insan buluna, olar kerekli tibbiy yardım ala. 48 kişi yuqun hastahanesinde közetüv altında buluna. 558 insan yaşağan yerinde közetüv altında qala», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, observator olaraq çalışqan «İzumrud» pansionatına Daşa Sevastopolskaya hastahanesiniñ hastaları ve hadimleri, dördünci şeer hastahanesiniñ tibbiyet hadimleri ketirildi, Daşa Sevastopolskaya hastahanesinden 25 hasta doquzıncı şeer hastahanesine avuştırıldı.
Aqyarda vatandaşlar özüni izolâtsiya etüv rejimini bozğanları içün 24 protokol tizildi. Rusiye mahkemesi memuriy davalardan biriniñ qararını bu afta çıqarmağa niyetlene.
Aqyarda aprelniñ 13-nde yedi koronavirus hastası qayd etildi. Umumen 583 insan COVID-19 telükesi sebebinden ekimlerniñ közetüvi altında buluna.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte, Qırımdan doğma ukrain boksçusı Aleksandr Usikniñ süretinen meşrebeler satlıqta peyda oldı dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Usikniñ resminen keramik meşrebelerni yerastı keçitleriniñ birisinde satalar. Olarnıñ fiyatı, belli rusiye siyasetçiler, sanatkârlarnıñ resminen qalğan meşrebelerniñki kibi - 300 ruble (135 grivna).
“Boksçunen meşrebelerni biz yaqında satıp başladıq, olarnı yahşı alalar. Aqayım keçken afta yapqanınıñ episi satıldı. Ebet, tilekler ile ve adı yazılğan meşrebeler yahşıca satıla. Amma mına siyasetçilernen, misal içün, Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen - o qadar degil. Er alda, eveldeki kibi sorav yoq”, - dep ikâye etti bu mahsulatnı satqan iş adamı Valentina.
İyülniñ 22-sinde gecesi bitken Murat Gassiyev ile uruşnıñ neticesinde, Usik WBO ve WBC dünya çempionı kuşaqlarını saqladı, ve olarğa WBA Super ve İBF (evel Gassiyevde olğan) qulaşqları ve, eñ küçlü boksçılarnıñ uruşında yeñgenlerge berilgen, The Ring jurnalınıñ quşağını qoştı. Bundan da ğayrı, Mohammad Aliniñ Kubogını qazandı.


text:
Rusiye memurlarına çetelde soy-sop olmasını yasaq ete bileler. Devlet Dumasınıñ deputatı Yevgeniy Födorov «RF devlet hızmetiniñ esasları aqqında» qanun deñişmeleriniñ qanun leyhasını azırlay, dep haber ete «İzvestiya».
Deñişmelerde yañı talap bar – vatandaşnıñ Rusiye Federatsiyasından tış daimiy sürette yaşağan soy-sopları olsa, onıñ memur vazifesinde bulunmaq aqqı yoq.
Deputatnıñ fikirince, çetelde yaşağan soy-soplar memurğa diger devletler tarafından tesir ete bileler.
Şimdilik memur ve olarnıñ qoranta azalarına çetel banklarda esap açmağa yasaq etile. Bundan evel, memurlarğa çetelde mal-mülk saibi olmaqnı qanun derecesinde bir qaç kere yasaq etecek ediler.
Neşirniñ malümatına köre, AQŞ ve AB Rusiye memurlarına qarşı cezalar kirsetip başlağan soñ, bunıñ kibi teşebbüsler ğayet aktual oldı. Böyleliknen, bir qaç on memurğa bu memleketlerge kelmege yasaq etildi, olarnıñ mal-mülki ise tevqif etildi.


text:
İşğal etilgen Qırımda saylav komissiyalar sentâbr 14 künü ola bilecek tariklerge azır.
Bu malümatnı sentâbr 12 künü Qırım saylav komissiyasınıñ reisi Mihail Malışev bildirdi, – haber ete İTAR-TASS.
«GAS «Saylavlar» tertibatı olacaq territorial ve bölük komissiyalarda elektrik ağınıñ qoşma qaynaqları olacaq. Ükümet ve hızmetler bütün qararlarnı becerdi. Biz bütün tariklerge azırmız», – dedi Malışev.
«Evel duşmanlarğa öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov da «tınçlanmaq» muracaatı ile buyurdı. Onıñ sözlerine köre, saylavlarğa keder etmege imkân olmaz.


text:
Rusiyede mahküm etilgen Qırım sakini, ukrain tarafdarı Oleg Prıhodkonıñ ailesi evel çıqarılğan üküm çerçivesinde mahkeme tarafından oña berilgen 200 biñ ruble cöremeni tam şekilde ödedi. Bunı Qarım.Aqiqatqa Prıhodkonıñ qızı Natalya bildirdi.
"Endi cöremeni ödedik, çünki 5 yıl apis cezasından ğayrı daa 200 biñ ruble para cezasına da mahküm etildi. Ve tüneviy soñkisini (cöremeni – QA) berdim", - dedi Natalya.
Onıñ sözlerine köre, o birisi kün Prıhodkonıñ apayına FSİN-den telefon etkenler.
"Rostov mahkemesinden mektüp kelgen. Cevap bermek kerekmiz, cöremeni ödedik ya da yoq. Ödemegen olsamız, ondan tutacaqlar. Amma o çalışmay, neden tutacaq olalar? Yani, biz yolğan paradan tutucaqlarmı? Ya da kvartira vaqtınca tutıp alınacaq. Kvartiramız üç kişiniñ, demek onıñ qısmı tutup alınacaq. Mına bular yazılğan edi. Anama da keldiler. Biz cöremeni endi ödedik. Pek çoq para masraf ettik", - dedi Prıhodkonıñ qızı.
Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdı ve 5 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırım sakini, ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarılğan ükümni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi, Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıp, 5 yıl sert apis cezasına mahküm etkenine narazılıq bildirdi.
Qırımda Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi Anton Körineviç Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarğan ükümni takbih etti.
Rostov-na-Donudaki mahkeme beş yıl apis cezasına mahküm etken ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonıñ mudafaası ükümni temyiz etecek.
Bu dava boyunca munaqaşalar keçken afta yekünlendi. Prıhodko soñki sözne çıqışta bulunıp, qabaatını tanımağanını bildirdi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında prokuror qırımlı Oleg Prıhodko içün 11 yıl sert rejimli koloniya cezası berilmesini istedi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


text:
Mart 18 künü saba saat 6-ğa Qırımda 9800 insan elektrikasız qala.
Bunı Qırım Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, elektrikasız 24 meskün yer qala, olardan 6 – qısmen.
Söndürüv mart 17 künü ava şaraitlerinden sebep yüz berdi.
Qırım Fevqulâde işler nazirliginde bildirilgeni kibi, eletrik teminlevniñ üzerinde «Krımenergo»nıñ 13 brigadası çalışa.
Olğan malümatqa köre, mart 18 künü Qırım boyunca furtuna havfı saqlanılmaqta. Yarımadada şimaliy-şarqiy yelniñ 25-28 m/s yetmesi, qar yağması, boran, buzlavuqnıñ olması mümkün.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ bir qaç vatandaşlığı bar olğanına dair laflarını red etti. Bu aqta Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Elbette, Ukraina vatandaşım ve 1991 senesinden soñ tek Ukraina vatandaşlığım bar. Elbette, meni Qırımdan çıqarmağa aqları yoq edi, çünki Rusiyege kiriş yasağı ukrain yarımadasına qarşı qanunğa uymay edi. Amma Rusiye qanunlarını bir daqqa talil etsek bile, olarnıñ qanunlarına köre Qırım parlamentiniñ deputatı olğan edim – demek ki, ayrı mahkemesiz mahkemege celp etmege ya da memuriy tedbirlerni kirsetmege aqları yoq edi. Ukraina vatandaşlarına qarşı repressiya yapmağa kerek olsa, olar öz qanunlarına bile qulaq asmaylar. Amma şimdilik adliye yetip olamağan cinayetçi ile yapılğan intervyü bunı yahşı köstere: Poklonskaya istegenini ayta bile, iftira atılğan insanlar ise özüni aqlamağa mecbur», – dedi o.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, intervyü vaqtında Poklonskaya «yalan aytıp, iftira attı».
Poklonskaya Dmıtro Gordonğa intervyü berip, «o (Çubarov – QA) «Rusiye vatandaşı pasportını aldımı» bilmey, amma Çubarovnıñ «ğaliba, daa Ukraina vaqtında üç pasportı bar edi», dep ayttı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası bildirgenine köre, jurnalist Dmıtro Gordonnıñ Poklonskayanen yapqan intervyüsı oña qarşı cinaiy tahqiqatta qullanılacaq.
Bu intervyüğa Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç da cevap berdi. Onıñ qayd etkenine köre, «Ukrainanıñ bir parçasını işğal etmege yardım etken şahıslar qırımlılarnıñ sesi sayılmay ve sayılmamalı».
Poklonskaya ve Gordon bu intervyüğa kelgen tenqitke şimdilik cevap bermediler.
Qırım işğalinden evel Natalya Poklonskaya Ukraina prokuratura organlarında çalıştı. 2014 senesi baarinde Kreml kontrolindeki yarımada akimiyeti onı Qırım prokurorı vazifesine tayin etti. O, işğal altındaki yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaqlamağa teklif etken edi.
Poklonskaya Moskvanıñ yarımadada yapqan saylavlarında Rusiye Devlet dumasına saylandı. Ukraina ve Ğarp bu saylavlarnı tanımadı.
Esas Ukrainada Natalya Poklonskayağa qarşı eki cinaiy dava açıldı: devlet hainligi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaqlav aqqında. O, Avropa Birligi ve bir sıra ayrı memleketniñ sanktsion cedvelinde buluna.


text:
Bu soñki künler devamında toplanığan haberler. Mezkür malümat, Qırımnıñ işğali Volodimir Putin tarafından daa farqına barmağan eali içün büyük bir aldanma olacağını köstere.
Ukrainadan qırslanğan yarımada sakinleri, olarnı aldatqanlarını endi añolap başladılar. Nefaqalar Rusiyedeki kibi degil de, Ükrinadaki kibi, amma rublede berildi. Aynı vaqıtta yarımadada fiyatlarnıñ köterilicegi şübesizdir. Çünki parom ile ketirilgen mal daa palı olacaq Rusiyege qoşulğan soñ, qırımlılarnı iç bir devlet qabul etmeycegini qırımlılar bilmegen ediler – referendum teşkilâtçıları bunı halqqa añlatmağa unutqandırlar. Elbette, ukrain pasportını gizlep, Kiyevde vizanı almağa mümkün, amma bu vaziyette Rusiye apishanesine oturmaq mümkün. Yani, Avropağa qanun boyunca ketecek olsañ, kendi Vatanında qanunsız yaşamağa mecbur olacañ.
Qırım vaqialarnıñ eñ büyük faciası, biraz vaqıt keçken soñ, Rusiyeniñ naqliye alâqalarnı qurmaq içün parası olmağanı añlaşılır, Qırım ise, Cenübiy Ösetiya ya da Pridnestrovyege oşap, iç bir kimsege, Pütinne de kerekmegen, nefaqacılar ve qabarcı memurlarnıñ diyarına çevirilir.
Amma Qırım faciası – bütün rusiye faciasından biraz farqlana. Qırımda ne oldı? Rusiye şovinistleri – marginallar öz menfaatlarını ögge sürdiler, Qırım ve Ukrainanı qayğırğan diger insanlar – marginallarğa çevirildiler. Rusiyede ise ne oldı? Rusiye şovinistleri – marginallar – siyasetni belgilep başladılar, qalğan aqlı-fikirli adamlar, «milletçi-satqın» ve ya marginallar oldılar. Bunıñ «qoqusı» matbuat vastalırında duyulmaqnen beraber, konkret siyasiy ve iqtisadiy adımlarnen teminlendi. Yaqın keledejkte Rusiyede «kendi» insan aqları peyda olıp, devlet, halqara qanunlarnı bozmaqnen, Helsinki aktına binaen, öz qanun-qaidelerini eda etmeycek. Valütanı «göñülli» olaraq rublege almaşacaqlar, qara künge qaldırılğan dollarnıñ qullanuvı ise, yasaqlanacaq. Yaşağan yerini deñiştirmek içün ekinci pasportnı saqlağanlar ise, halq duşmanı olaraq ilân etiledejkler. Sovetler Birligimi? Elbette!
Moskvanıñ ekspertleri eminler, iqtisadiyat cietinden yoq olayatqan devletni saqlamaq içün yalıñız bu kibi qattı tedbirler qurtara biledejk – Qırım işğali, bu cümleden ukrainlilerge qarşı alıp barılğan siyaset de, halqnıñ Volodımır Putinge sarılması içün yapıldı. Çünki, Rusiyeniñ çet bir yerinde kimdir soqaqqa çıqmağa istese, daa yarı yolunda «milletçi-satqın» olaraq ilân etilecek. Ve cematçılıq narazılıqlarnıñ basqısına sukünetnen cevap berir. Qırımdan evel Rusiyede – Rusiyede Bolotnaya meydanındaki narazılıqnı köz ögüne bile ketirmege qıyın edi. Amma, Qırımnıñ işğalinden soñ, Rusiye – Sovet Birligidir ve akimiyet er şeyni ve belki de ziyadesini qoluna aldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Refat Çubarov Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa qattı yapmaq kerek olğanını saya. Onıñ fikrince, ameldeki sanktsiyalar «Moskvanı işğal etilgen Qırımnı azat ettirip olamay».
«Ameldeki sanktsiyalar tek Putinniñ Ukrainağa qarşı yañı arbiy faaliyetni alıp barmasını toqtata bile (şimdilik!), amma Moskvanı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı ve onıñ tarafından nezaret etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bazı rayonlarını azat etip halqara uquq sıñırlarına qaytarmaq içün iç te yeterli degil», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Onıñ qayd etkenine köre, iyün 6-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Frenkistan prezidenti Fransua Olland ve Almaniya kantsleri Angela Merkel arasındaki telefon lafı neticesinde belgilengen Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı «Minsk añlaşmalarınıñ bütünley ömürge keçirilmesine qadar» devam ettirmesi aqqında noqta-i nazar «qırımtatar halqını nevbetteki zorbalıq ve repressiyalardan iç te saqlamaz».
«Demek ki, Rusiyege qarşı yañı, daa qattı halqara sanktsiyalar aqqında añlaşmalarnıñ olmaması Qırımnı işğalden azat etmesini yaqınlaştırmay. Vaqıt, Putinniñ esas resursı ola, onıñ yardımı ile o er kesni bezdirecek ola...», – dedi Çubarov.
Ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtları Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada insan aqları bozulğanı aqqında ilân ete edi. Rusiye ükümeti tarafından eñ büyük basqın qırımtatarlar ve yarımadada yaşağan ukrain tarafını tutqanlarğa qarşı yapıla.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti uquq qoruyıcılarnıñ yarımadada insan aqları bozulması aqqında malümat qabartılğan, dep ayta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qazahistan İçki işler nazirligi (İİN) Almatı şeerinde belli olmağan silâlı şahıslarnıñ politsiya bölügine ücümi neticesinde üç politsiya hadimi elâk olğanı ve daa bir qaç kişi yaralanğanı aqqında bildire. Bundan da ğayrı, beyanatqa binaen, bir vatandaş elâk oldı. İNN bildirgen malümatqa köre, ücümciler ateş açıp, onıñ avtomobilini almağa tırıştı.
Bunen beraber, İçki işler nazirligi ücüm etkeninde şeklenilgen bir kişi aqqında bildire.
«İlk malümatlarğa binaen, yaqalanğan kişi 27 yaşındaki, bundan evel mahküm etilgen Qızılorda vilâyetiniñ sakini keçen afta soñu qadınnı öldürgeninde şeklenile», – dep aytıla beyanatta.
Şeerde telükeniñ «qırmızı» seviyesi ilân etildi ve ücüm etkeninde şeklenilgen eñ azdan daa bir kişini yalama boyunca ameliyat alıp barıla.
Yerli kütleviy haber vastaları bildire ki, ücüm tek politsiya bölügine degil de, amma Milliy havfsızlıq komitetiniñ yerli bölügine de etildi ve daa bir yerde ateş açıldı, amma tafsilâtlı malümat yoq.
Bundan evel, iyün ayında Aktobe şeerinde silâlı insanlar ücüm etken soñ, Qazahistanda telükeniñ «sarı» seviyesi ilân etilgen edi. O vaqıt 28 kişi elâk oldı.


text:
Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev dey ki, Qırımnıñ energetik qamaçavınıñ iştirakçileri yarımadağa elektrik energiyasınıñ berilmesini ğayrıdan başlamağa planlaştırmaylar. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdi muayyen planlarımız yoq. Menimce, prezident (Ukraina – QA) ile qonuşmağa kerek, imkân olsa, şimdi o er vaqıt meşğuldir», – dedi Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, al-azırda yolaqlarnıñ birinde tamir işleri keçirilmekte. Cemilevniñ sözlerine köre, Rusiye akimiyeti içün bir işmardır: siyasiy mabüslerden bir kimseni azat etseler, elektrik ağı ğayrıdan tiklenir.
«Olar qarşımızğa adım atmalı. Fikrime köre, birinciden Ahtem Çiygoznı, belli şahıslarnı azat etmeli. Amma bir şey yapmaylar. Şunıñ içün şimdi cemaatçılıq tarafından öyle basqı, ne içün olarğa yarıq bermelimiz», – dey Cemilev.
Deputatnıñ aytqanı kibi, ukrain yolbaşçılığı Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesine israr ete, çünki Kiyev ve Moskva arasında imzalanılğan añlaşmalarğa köre, Ukraina büyük para cezalarını ödemege mecbur olacaq. Amma aynı zamanda, dey Cemilev, qırımtatarlar energetik qamaçavını devam etmek kerekligini tüşüne.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini tamirlediler.


text:
Birleşken Milletlerniñ insan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi avgustnıñ 27-nde Qırım ve Donbasta insan aqlarınıñ bozuluvına dair yañı maruzasını derc etti.
Maruzada qayd etilgenine köre, eñ çoq qanunsız tutuv ve apis cezaları, uzun mahkeme esnasları, advokat aqqınıñ olmaması, işkence ve sert yanaşuv, semereli uquqiy imaye vastalarınıñ olmaması ola.
«Altı yıldan berli Ukraina şarqında ve Qırımdaki zıddiyetler meselesinde cinaiy davalarnen bağlı insan aqları bozuvlarını qayd etemiz. Bu bozuvlardan mesüliyetli olğanlarnı bu qanunsız tedbirlerni toqtatıp, bütün insanlarnıñ adaletli mahkeme aqqını temin etmesine çağıramız», – dedi BM Ukraina insan aqları monitoring missiyasınıñ reisi Matilda Bogner.
Maruzada Rusiyeniñ adaletli mahkeme aqqınıñ imayesini temin etmegeni ve Qırımda uquqiy tedbir kefilini bozğanı qayd etildi.
«Qırımdaki Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyet organları halqara gumanitar uquq ve insan aqları saasında halqara uquqqa köre işğalci devlet olaraq vazifelerine köre adaletli mahkeme aqqına riayet etmeli», – dep qayd etti Bogner.
Qayd etilgenine köre, maruza insan aqları bozuvlarınıñ qurbanı ve şaatı ile yapılğan 1300-den çoq intervyü, 1280 mahkeme oturışuvınıñ monitoring neticeleri ve 3300-den çoq mahkeme qararı ve diger malümatqa esaslana.
BM insan aqları monitoring missiyası bildirgenine köre, Rusiye akimiyeti mabüslerni işğal altındaki Qırımdan qomşu Rusiyege avuştırmağa devam ete.
BM Baş kâtibi António Guterres 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda insan aqları vaziyetine dair ekinci maruzanı derc etken edi.
Maruzada aytılğan şeyler:
- Qırımda Rusiye FSBsi ve diger uquq qoruyıcı organları tarafından işkence ve sert yanaşuv, hususan qurbanlarğa qarşı qullanılğan kötek, elektrik aqım ve boğuv;
- tutulğan şahıslarnıñ aqları bozula, kötekleyler, sebepsiz baqalar, tuvğanları ve advokatlarınen körüşmege bermeyler, Rusiye vatandaşlığını almaları içün basqı yapalar;
- içtimaiy ağlarda yazğanları içün qabaatlaylar ve jurnalistlerniñ işine kirişeler;
- askerlikke çağıruv – Qırımnıñ 21 biñ sakişi Rusiye silâlı quvetlerine alındı (2020 senesi yanvarniñ 1-ne qadar);
- yarımada sakinlerini Qırımnı terk etmege mecbur etken 2019 senesiniñ 191 mahkeme qararı;
- Qırımda yaşağan insanlarnıñ esas Ukrainadaki hızmetlerni alğanda rastkelgen manialar.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina mustaqil media zenaat birligi (NMPU) başınıñ muavini Andrey Yanitskiy ATR telekanalı hadimlerine Qırımda akkreditatsiyasınıñ berilmemesi qanunsız olğanını bildire. Bunı o «Qırımda söz serbestligi bozuluvınıñ devamı» olaraq tanıy.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Qırımda özüni akimiyet olaraq adlağanlar faaliyetiniñ acınıqlı neticelerini gizlemege tırışalar. Buña «Krıminform» neşiriniñ ATR jurnalistlerini akkreditatsiyasız qaldırmaq qararı da bağlı», – dedi Yanitskiy.
«Rusiye memurları tenqitni diñlemege ve kergin suallerge cevap bermege istemeyler», – dey o.
Yanitskiy dey ki, aynı şu sebepten Qırımda ukrain jurnalistleri çalışıp olamay, ukrain telekanal ve saytları blok etilgen, ukrain matbuatı ise satılmay.
Evel bildirilgeni kibi, Qırımda ATR telekanalınıñ hadimlerine akkreditatsiyanı bermey başladılar. Buña bir sebep olaraq şunı qayd eteler ki, sanki telekanal hadimleri Rusiye uquq çıqarıcı alanında qayd etilmegen «Kvinmedia» neşirini temsil ete. Öz nevbetinde, ATRde jurnalistler yarımadada malümatnı qanuniy sürette elde ete bilgeni aqqında vesiqanı taqdim ettiler.
2015 senesi aprel ayında Freedom House teşkilâtı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım söz serbestliginiñ seviyesi eñ alçaq olğan memleket ve territoriyalar sırasına kirgeni aqta bildirdi. Yarımada bu cedvelde Aqrusiye, İran, Turkmenistan, Özbekistan ile birliktedir.


text:
Rusiye tarafından işüal etilgen Yaltada da endi Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqatqa kiriş blok etildi. Böyle malümatnı yerli sakinler bildire.
Krımtelekom provayderi saytqa kirişni blok ete.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda internet provayderleri mustaqil neşirlerni blok etmege devam ete. Avgust 6-da «Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ saytı blok etilgeni aqqında belli oldı, avgust 4-te, Qırım.Aqiqattan soñ, «Meridian Sevastopol» mustaqil internet neşriniñ saytı blok etildi. Bundan evel «Çernomorka», «ATR», «Sobıtiya Krıma» saytlarına kiriş sıñırlanğanı aqqında malümat peyda oldı.
Sayt memuriyeti ya da provayder hostingi adına iç resmiy muracaat etilmedi. Muarririyet, resurs blok etilgeni sebebini ögrenmek içün malümat sualinen muracaat etken internet provayderleri daa cevap bermedi.
Rusiyeli Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Kremlge boysunğan yarımada prokuraturasınıñ vesiqalarına binaen blok etilgenini bildirdi.
OSCE-de, Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesi boyunca izaat berip, qullanıcılarnıñ İnternette malümat alma ve paylaşma aqqı haber saytlarına kirişni blok etüv vastasınen bozuluvından qasevet çekkenlerini bildirdiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımdaki Rusiye Federal havfsızlığı hızmetiniñ (FSB) idaresi «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» neşiriniñ jurnalisti Natalya Kokorinanıñ yaqalanmasını ve jurnalist Anna Andriyevskayanıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamay.
«Bizler izaatlar bermeyik», – dep ayttı Qırımdaki FSB idaresi matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Sergey Terehov Radio Svobodağa.
Bu malümatnı almaq içün kimge muracaat etmeli sualine hızmetniñ matbuat kâtibi böyle cevap berdi: «Siz doğru muracaat ettiñiz, matbuat hızmetiniñ reberine. Bizler izaatlar bermeyik».
Mart 13-te saba «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorina işdeşlerine saat 8:00 oña ana-babasınıñ dairesine kelmege rica etkenlerini haber etti. O, dairege kelgen soñ onıñnen bağ üzüldi. Tintüvden soñ onı yaqaladılar.
Cuma künü, mart 13-te, FSB hadimleri işğalden soñ Qırımnı terk etip, al-azırda Kiyevde yaşağan daa bir Qırım jurnalisti Anna Andriyevskayanıñ ana-babası yaşağan dairede tintüv keçirdiler. Jurnalistniñ babasına Aqmescit mahkemesiniñ qararını kösterdiler. Vesiqağa binaen, Andriyevskayağa nisbeten «Qırımda akimiyetni devirmek çağıruvları ile maqale içün» cinaiy iş açıldı.


text:
Kemder Azatlıqnı radiodan totıp tulısınça tıñlıy. “Yaña ğasır” radiosı aşa 20 minutlıq xäbärlär cıyılmasın kötep toruçılar da bar. “Üzebezneñ gäcit” tä Azatlıqta yañğırağan qızıqlı yazmalarğa üz bitlärendä urın taba başladı. Ä menä Başqortstannıñ Stärlebaş rayonındağı Tallıq awılında yäşäwçe ber babay Azatlıqnıñ böten yañalıqların üze tıñlap bala-çağağa da, böten awıl xalqına da citkerep tora ikän. Bu serne anıñ qızı Çulpan Rimzil Wäligä açtı.
“Minem äti - änilär “Azatlıq” radiosınnan milli häm säyäsät temalarğa bağışlanğan tapşırularnı bik qızıqsınıp tıñlıylar” dide Çulpan.
Rimzil Wäli.


text:
Keriç keçitinde, fevral 11 künü, furtuna sebebinden paromlarnıñ qatnavı vaqtınca toqtaldı.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Fevral 11-ne keçer gecesi ava şaraitlerinden sebep Keriç boğazından paromlarnıñ keçüvi toqtaldı. Furtuna havfı saqlanıla, yel suratı 20 m/s yete», – denile beyanatta.
Saba «Kavkaz» limanında nevbette 150 yengil ve 50 yük, «Qırım» limanında ise – 50 yengil ve 12 yük maşinası tura. Yük yolağında: «Novorossiysk» – 230, Slavânsk-na-Kubani – 585, Keriç ava limanında – 390 maşina tura.
Aydavcılarğa yolğa çıqmamaq ve qıta ya yarımadada qalmağa tevsiye eteler.


text:
Bunı Antiterroristik ameliyatınıñ matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Vladislav Seleznöv bildire.
Öz Facebook saifesinde Seleznöv Rusiye jurnalistleri ukrain esirlerini sorğuğa çekkenini köstergen videonı yerleştirdi.
«Rusiye Federatsiyasınıñ matbuat vastaları sorğuğa oşağan «matbuat konferentsiyalar» keçirgenini qaçıncı kere seyir etem. Konferentsiya devamında kameranıñ o bir tarafında, zalnıñ içinde silâlı insanlarnıñ oturğanını aytmağa qıyn, ebet», – dedi Seleznöv.
Onıñ sözlerine köre, mında sual bergen insanlar ve «diñleyicilerniñ» silâsı yönelgen zalda kimler oturğanı körünmey. Askerlerimizniñ cevapları – serbest insanlarnıñ serbest jurnalistlerniñ suallerine berilgen cevap olğanını eminliknen aytıp olursıñızmı? Bu saçmalıq bir buhrannı añdıra. Askerler silâlı insanlarnıñ evel azırlağan tarik suallerine mecburen cevap berip, yalıñız sağ qalmağa isteyler», – dedi o.
O, ukrain askerlerine «halqara qanunlarğa köre, arbiy esirlerge kibi» munasebette bulunmağa talap etti.


text:
İyülniñ 25-nde saba Qırımda COVID-19 koronavirus yuqunçı tarqalğanı içün 1376 insan tibbiy közetüv altında buluna, dep bildire Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, 1376 insandan 812-si evde dinamik közetüv altında buluna, 482 kişi hastahanede, 82 insan observatorda qala.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ malümatına köre, umumen 1077 COVID-19 hastası qayd etildi. 224 insan Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde tedaviylene, 820 kişi tüzelip hastahaneden çıqtı.
İyülniñ 24-nde Qırımda 21 koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Herson vilâyetiniñ Kalançak ve Çaplınka rayonlarında, “Qırım titanı” zavodından ekşilik maddelerniñ taşlanması sebebinden 234 kilometr maşna yolu ilâclandı. Bunı Herson vilâyetinde Ukraina Devlet Fevqulade vaziyetler Hızmetiniñ (FVH) baş idaresiniñ matbuat hızmeti haber ete.
“Bu işni başlağanımızdan soñ, maşna yollarınıñ endi 234 kilometri ilâclandı, bundan ğayrı 2,5 gektarlıq yer ve “Kalançak” ve “Çaplınka” kiriş-çıqış noqtalarınıñ binalarına da ilâc sepildi”, - dep aytıla beyanatta.
Daa evel haber etildi ki, sentâbrniñ 9-ına Qırım memuriy sıñırı yanında yerleşken Aleksandrovka, Gavrilovka ve Alekseyevka köylerinde zararlı taşlantılarnıñ kölemi normadan çıqmadı.
Devlet sıñır hızmeti başlığınıñ yardımcısı Oleg Slobodân evel haber etti ki, 61 ukrain sıñırcısı taşlantılar neticesinde alı yaramaylaşqanı içün hastahanege qoyuldı.
Avgustnıñ 23-nden 24-ne keçer gecesi Ermeni Bazarda malüm olmağantaşlamalar qayd etildi. Sentâbrniñ 4-nde Rusiye nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov avada bulunğan zararı maddeler qoyulığı qabil sıñırnı aşqanı aqqında ilân etti.
Qırım memuriyeti aytqanına köre, zararlı maddeler taşlantılarınıñ sebebi yarımada şimalinde “Qırım titanı” qullanğan ekşilik havzularından çıqqan buvlanuvdan olğan eken. Uzun yıllar devamında istisal taşlantıları aqızılğan havuz sıcaqtan dolayı quruğan dep iddia ete memurlar.
Qırımnıñ rusiyeli başlığı Sergey Aksönovnıñ emrinen, Ermeni Bazardan mektep çağına yetmegen ve mektep çağındaki balalarnı avanıñ bulaşuvı içün Qırım sanatoriylarına yolladılar.Qırımnıñ şimalinde zararlı taşlamalarnıñ kölemi normadan tış çıqtı. Qırımnıñ rusiyeli başlığı Aksönovnıñ aytqanına köre, “Qırım titanı” zavodınıñ işi eki aftağa toqtatıldı.
“Qırım titanı” zavodı daa 1971 senesi işinibaşladı, 2000 senelerniñ başında ise, Dmıtro Firtaşnıñ Groop DF şirketiniñ nezareti altına keçti. İşhaneniñ esas yönelişi - titan dioksidiniñ istisalı. Titan dioksidi - lak, boya, rezina, plastmassa işlep çıqaruvında ve daa çoq başqa saalarda qullanılğan madde.


text:
Qırımtatar milliy areketi azaları martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qırımda ötkerilgen Rusiye prezidentiniñ saylâvaları ketişatını nazar-itibarğa almaylâr. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa qırımtatar milliy areketiniñ faali Narima Celâl ikâye etip berdi.
«Bizler Ukraina qanunı ve siyasiy vaziyet ceetinden bu saylâvlar epimiz içün nenen biteceginen bağlı añlatuv işleri keçirdik. Qırımtatarlarnı imkânı olğanı qadar saylâv bölüklerinden uzaqça olmağa, yani: dostlarına musafirlikke barmağa, ailesinen beraber vaqıt keçirmege, ya da birisiniñ işi bar ise – işine barmağa çağırdıq», – dedi faal.
Celâl közetkenine köre, saylâv bölükleri qalabalıq degil. Ancaq, bir çoq şeerlerde saylâv bölükleri yanında aşayt yarmalıqları, balalar içün bedava eglenceler teşkil etilgen.
«İnsanlarnı saylâv bölüklerine celp etmek içün bütün imkânalrnı qullanalar», – dep ayta faal.
Daa evel ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylâvları çerçivesinde saylâvcılarğa yapılğan tazyıq faktları aqqında haber etilgen edi.
Qırım uquqimaye gruppası Qırım sakinlerine daa evel tazyıq yapılğanını qayd etip, hususan işhanelerniñ yolbaşçıları qırımtatar hadimleri saylâvlarğa qatnaşmasa işten boşatılacaq dep tehdit etken.
Martnıñ 18-nde Rusiyede prezident saylâvları ötkerile. Saylâvlar ilhaq etilgen Qırımda da teşkil etildi. Resmiy Kyiv, ayrıca bir qaç halqara teşkilât ve dünyanıñ bir çoq devleti yarımadada keçken saylâvlarnı tanımay. Qırım.Aqiqat metin yayınlavını yürseterek, Qırımda olıp keçkenlerni taqip ete.
Ukraina MİDi martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qırımda ötkerilgen saylâvlar qomşu Rusiyedeki prezident saylâvlarınıñ qanuniyligini şübe doğurğanını beyan ete.
Yanvar ayında Qırımtatar halqı Milliy Meclisinıñ reisi Refat Çubarov çeşit millet mensübi olğan Qırım sakinlerini Rusiye prezidenti saylâvlarını boykot etmege çağırğan edi.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavlarınıñ neticelerini tanımamağa çağırğan edi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prerzidentiniñ saylâvları tanılmaması aqqında ABniñ çetel işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyanatında söz yürsetilmekte.
OSCE Rusiyedeki saylâvlarnı taqip etecek Demokratik institutlar ve insan aqları Bürosının (DİİAB) közeticileri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylâv bölüklerinde iştirak etmegenleri aqqında haber ettiler.
Danimarka, Estoniya, Latviya, Litva, Poloniya, Romaniya, İsveç ve Ukraina MİDleriniñ yolbaşçıları Rusiye Qırımnı ilhaq etkenine dört yıl tolğanı munasebetinen umumiy beyanat azırladılar. Metinde qayd etilgenine binaen, Avropa tış işleri nazirleri «Qırımnıñ halqara kün tertibinden çoyulmasına musaade etmeycekler».
Felemenk ve Norvegiya MİDleri martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qıroımda ötkerilgen Rusiye prezidentiniñ saylâvlarını tanımağanı aqqında beyan etken edi.


text:
Rosselhoznadzor Qırım idaresiniñ hadimleri Yaltadaki Kiyevskaya soqağında yerleşken sebze bazarını teşkerdi.
Müessiseniñ matbuat hızmeti teşkerüv neticelerini bildirdi.
Bir qaç ticariy noqtada, mahsulat anbarında, bunen beraber, «Starıy Amsterdam» tükânında İngiltere, Felemenk, Poloniya, Almaniya, Frenkistan, Ukraina, İtaliyada yapılğan qaşqaval tapıldı. Qaşqavalnıñ umumiy ağırlığı 48 kilogrammnı teşkil etti. Bunen beraber, 40 kilo ukrain sucuğı tapıldı.
İş adamları veterinar şeadetnamelerini taqdim etip olamadı, bundan da ğayrı, rus tilinde vesiqalar ve mahsulatta işaretler yoq edi, dep qayd ettiler müessisede.
Sucuq ve qaşqaval alındı ve «Brener 500» furun-insinerator içinde yaqıldı.


text:
Astanada (Qazahistan) keçirilgen art-festival çerçivesinde üstünde çeşit ülkelerniñ bayraqları ve timsalleri kösterilgen 84 eykel yerleştirildi, olarnıñ arasında Qırımsız Ukraina haritasını da körmek mümkün oldı.
Bunen beraber, Qırım Rusiye Federatsiyası haritasında peyda oldı. Haritalar, ihtimal, mahsus RF prezidenti Vladimir Putinniñ Astanağa ziyaretinden evel yapıldı.
«Em de körüne ki, haritalar yanıdan yapıldı. Ve, ihtimal, bu, Şanhay işbirlik teşkilâtı sammitinden evel yapıldı, bu yerge Astanağa Putin kelgen edi, amma başından eykellerde devletlerniñ haritaları doğru kösterilgen edi», – dep bildire «Televizion haber hızmeti».
Ukraina Tışqı işler nazirligi endi Qazahistanğa nisbeten narazılıq beyanatını azırlay.
«Şimdiki vaqıtta yüksek devlet seviyesinde Kiyevde bu mesele baqıla. Qazahistan tarafına haber etildi ve bu meseleni çezmek muracaat etildi. Bu teşebbüs kimniñ olğanı şimdilik belli degil», – dep ilân etti Qazahistan Cumhuriyetinde Ukraina meseleleri boyunca vaqtınca mesüliyetli olğan Vladimir Cicora.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Sentâbr 13-ünde Rospotrebnadzorda (Rusiye federal nezaret hızmeti), Aqyarnıñ ve Bağçasaray rayonınıñ eki plâjında yuvunmaqnı yasaq etip, olarnı qapattı.
Amma müessise, plâjlarnıñ adlarını bildirmedi.
"Suv nümünesiniñ (Bağçasaray rayonı ve Aqyar) talilinden soñ, o, sanitar qaidelerine uymağanı belli oldı. Bu sebepten, müessiseniñ yerli bölükleri, bu plâjlarda vaqtınca yuvunmaqnı sıñırlamaq qararını aldı", - denile beyanatta.
Avgustnıñ soñunda Rospotrebnadzor, Qırım ve Aqyarnıñ sekiz plâjında yuvunmaqnıñ sıñırlavı aqqında qarar çıqardı.


text:
İşğal etilgen Qırımda kene de furtuna havfı ilân etildi. Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım baş idaresi bildirdi ki, avgust 22-de saba ve kündüz yarımadada şiddetli sağanaq, boranlı yağmur, burçaq ve şiddetli yel beklenile.
Boranlı yağmurlar ve şiddetli yeller yarımadada avgust başından devam ete. Yaşın elektrik ağına urğanı sebebinden Krasnoperekopsk rayonındaki bazı köyler yarıqsız qaldı. Aqmescit rayonında, hususan Molodöjnoye köyünde bir qaç ev yarıqsız qaldı, yel tereklerni yıqtırdı.
Yerli sakinlerniñ bildirgenlerine köre, böyle şiddetli sağanaqlarnı endi bir qaç yıl körmegenler.


text:
Roma İmperiyası
Roma İmperiyası (latince Imperium Romanum) - Roma Cumhuriyetiniñ Avgustus liderliginde Milâttan Evel I asırda yañıdan qurulğan qadimiy Roma devletidir. Uzun yıllar Aq deñiz çevresinde üküm sürgen Roma İmperiyası, Ulu Qavimler Köçünen başlağan qarışıqlıqlardan soñ Milâttan Soñ 395 senesi şarq ve ğarp olmaq üzere ekige ayrıldı. Ğarbiy qısım (Ğarp Roma İmperiyası) 476 senesi Ulu Qavimler Köçünde Avropağa kelgen Şimal Kavimleriniñ ücümleri soñucında yıqılğan, şarqiy qısım da barlığını Şarq Roma İmperiyası ya da Bizans İmperiyası olaraq 1453 senesinde Osmanlılarnıñ Konstantinopolis fetih etüvine qadar sürdürgendir.


text:
Qıtaiy Ukrainada Qırım Musulmanları Diniy İdaresini teşkil etecekler, baş ofisi Kiyevde olacaq. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev QHA haber agentligine bildirdi.
Cemilevniñ sözlerine köre, Qırım Müftiyligi şimdi «işğalcige boysunğan».
«Olar ne dese, onı yapalar. Yani Qırım Müftiyligi şimdi Qırım musulmanlarınıñ istek ve ğayelerini aks etmey. Bunı mecburen etip olamay. Bugün anda eki Müftiylik bar – biri Tavriya, Rusiye akimiyeti onı aselet raqiplik içün teşkil etti. Anda dinsiz, imansız insanlardır. Er şey siyasiy şantaj içün. Siyasiy oyunlar alıp barıla: «Bizge boysunmasañız, camilerni Tavriya müftiyligine berermiz». Müftimiz işançsız insan olıp çıqtı. Olarğa tam boysundı. Şu sebepten biz mında qırımtatarlarnıñ istek ve tüşüncelerini aks etecek Müftiylikni teşkil etmege qarar aldıq», – dep añlattı Cemilev.
Ukraina prezidenti yanında qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi şunı da qayd etti ki, qıtaiy Ukrainada QMDİni teşkil etmek zaruriyeti yarımadadan köçip kelgen qırımtatarlarnıñ sayısı büyük olğanı ile bağlı.
«Soñki malümatımızğa köre, Qırım yarımadasından bir 35 biñ insan köçip keldi. Olardan yarısı – qırımtatarlarıdır. Ukraina territoriyası boyunca tarqatıldılar, büyük qısmı Kiyevde, bir qısmı Ukrainanıñ ğarbında, Lviv, İvano-Frankovsk, Ternopolde ve daa bir qısmı, elbette ki, Hersonda. Bunıñ ile Hersonda daima yaşağan 7-8 biñ qırımtatarı bar, anda Ahıska türkleri de yaşay. Tabiiy ki, anda müftiylikni teşkil etmege kerek edi, amma Kiyevde olsa, daa da doğru olacağını tüşündik. Herson ve diger vilâyetlerde onıñ bölükleri ya da imamları buluna bile», – dey Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, qıtaiy Ukrainada müftiylikni teşkil etmek suali diger diniy teşkilâtlar ile muzakere etildi ve ileride de olarnen işbirlik qurulacaqtır.
Neşirniñ bildirgenine köre, yarımada işğalinden soñ Qurultay vekili ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası olğan Qırım müftisi Emirali Ablayev Meclis işinde iştirakini toqtattı.
Qırım Musulmanlarınıñ Diniy İdaresiniñ saytında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ bildirüvini daa izaatlamaylar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ankara Ukrainağa informatsion ceetinde yardım etmege azır, şu cümleden ATR telekanalına tehnikiy destekni kösterip, dedi qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev.
Bu aqta o, Türkiye yetekçileri ile körüşüvi neticeleri aqqında tarif etip, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, qırımtatar telekanalınıñ işğalden soñ vaziyeti Türkiye baş naziri ve tış işler naziri – Ahmet Davutoğlu ve Mevlüt Çavuşoğlu ile muzakere etildi.
«Telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ bütün mülkiyeti (Qırımda – QA) zapt etildi. Telekanal ağır vaziyetke oğradı. Qırım halqı telekanalğa yardım köstermek içün birer kapik topladı. Ukrainanıñ da şimdiki vaziyeti büyük yardım köstermege imkân bermey. Şunıñ içün nasıldır bir tehnikiy yardımnıñ türklerniñ tarafından kösterilmesi aqta laf yürütildi. Olar dediler: «İtiraz yoq, bu meseleni ögrenirmiz», – dedi Cemilev.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.
Lenur İslâmov Qrımınıñ Rusiye akimiyeti takbih etken Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ teşebbüsçisi ola, yerli prokuratura oña qarşı cinaiy işni açtı. Mında Lenur İslâmovnıñ mülkiyetiniñ apis etilmesi aqqında da bildirgen ediler.


text:
Gölşçähra Dehqonova, Taciqstannıñ könyağında, Xucand şähärendä, universitet uqutuçısı bulıp eşliy. Ul, ut bulmawı arqasında däreslärne tiyeşleçä äzerliy alalmawına zarlana.
“Uqutuçı bularaqtan, däreslärgä baştan äzerelänep kerergä tiyeşmen. Däres planıñ yazıp, uqıtılası tema xaqında östämä mäğlümätlär dä cıyarğa kiräk. Balalar aldına çığar aldınnañ, yañalıqlarnı qarap çığarga kiräk. Menä bu şartlarda, bu mömkin dä tügel. “
Çıñbarlıqta Taciqstan, Üzäk Aziada iñ zur elektrik citeşterä torğan qorılmalarğa iyä. Şulay da töbäk illäre arasında, Taciqstan soñgı yıllarda energiä qıtlığına duçar bulğan berdän ber il. Taciqstan Energiä, sänäğat häm elemtä komitetı başlığı Mirzaşärif İslamiddivov, elektrikneñ 50 protsentınıñ alüminyum citeşterü eşendä qullanıluın, bu säbäpdäñ tabiğiy energia çığanaqlarınnañ başqa xalıqqa citärlek energiänı tä’min itep bulawın äytte.
Taciqstandağı bu problemaga qarşı alternativ çığanaqlar tabu yulında, il prezidentı pänceşämbe könne yaña kileşü xaqında iğlan itte. Prezident İmamoli Rahmon, Taciqstanğa Üzbäkstan aşa Törkmänstannañ elektrik kiterü öçen, ike il belän kileşülären belderde. Yaña kileşü nigezendä, kiläse 3 yıl buyınça Taciqstan, Törkmäsntannañ yılına 1milliard 200 million kilowat säğat elektrik alaçaq.
Läkin, qaysı ber xäbärlärgä qarağanda, Üzbäkstannıñ bu külämdä elektrikne ütkärlek mömkinçelege yuq. İsometdinov bu mäsälägä açıqlıq kertep, azatlıq radiosına: Törkmänstannıñ bu külämdä elektrikne Taciqstanğa tämin itä alaçağın häm şul uq waqıtta Üzbäkstannıñda üz ütkärgeçläreñ yañarta başlawın belderde. Älbättä bu waqıt eçendä dä, Taciqstan üz energiä-citeşterü mömkinçeleklären buldıraçaq dip ışandıra räsmilär.
Xäzergäçä, yaña energiä citeşterü qoralmaların saluda rus häm iran şirkätläre belän kileşelsädä monı ğamälgä aşıru öçen bik az eşlänä. Taciq räsmiläre, üz xalqına yaqın kiläçäktä üzäk aziadağı barlıq körşe illärgä elektrik sata alırlıq köçkä iä bulaçağı xaqında söyliy. Läkin xalıqnıñ räsmilär äytkän süzlärgä matbuğat çaraları xäbärlärenä ällä ni ise kitme. Alar, çiklängän elektrik belän qışnı niçek tämamlarbız dip uylana.
Läkin, Üzäk aziadağı kürşe illärneñ çığanaqları äz bulsa da, alar barı ber yaxşıraq yäşi. Alarnıñ mondıy mäsäläre küptännäñ xäl itelgän.
Qış kilügä, miç, utın häm kümer bäyäläre dä arta. Xuncant bazarında miç satqan Sağadät, xättä fatirlarda yäşägän keşelär dä aş peşerü häm cılınu öçen, utın häm kümer yaqqan miçlär satıp alalar di.
“Utta yuq gazda yuq. Bıyıl 9 häm 10nçı qatta yäşägän keşelär dä xättä miçkä yağaçaq. Yuğiysä qış bik salqın”
Mömkinçelekläre bulğan xälle taciqlär, ber öy öçen citärlek elektrik tämin itäçäk generatorlar qullana, xäle bulmağannar isä, imin bulmasa da üzläre tärtipkä kitergän cixazlar qullana.
Bazarlarda, kibet kiştälärendä küptännäñ onıtılğan, keräsin lampıları, küpçelek romantik waqıtlarda ğına qullanılğan şämnär kürenä başladı, läkin bu yulı başqa maqsat häm häm başqa säbälärdäñ qullanıla.


text:
Qırım «narazılıq» meydanlarında 1700 qurulışnı yoq ettiler. Bunı Qırımnıñ mülkiyet ve topraq munasebetleri naziri Aleksandr Gordetskiy bildirdi, haber ete RİA Krım.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda 1,5 biñ gektar meydanlığında 59 topraq massivi qayd etilgen eken.
Gorodetskiy şunı da qoştı ki, inşaatlarnıñ eñ büyük qısmı Aqmescit rayonında yıqılğan. Saipleri qurulışlarnı öz esabına yoq eteler.
«Biñge yaqın qanunsız inşaat Aqmescit rayonında yıqılğandır. Sudaq, Nikitada (Büyük Yalta) inşaatlarnı bütünley yıqtılar, şimdi territoriyanı cıyıştıralar. Aqmescitniñ çeşit rayonlarında eki yüzden ziyade qurulış yoq etildi. Vatandaşlar bunı öz küçü ve şahsiy esabatlarına yapalar», – dedi Gordetskiy.
Qırım baş nazir muavini Ruslan Balbek aytqanı kibi, inşaatlarnıñ yoq etilmesi aqta qarar narazıcılarnıñ ükümet temsilcileri ile muzakerelerinden soñ alındı.


text:
Qırım qamaçavınıñ teşkilâtçılarından biri, ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov dey ki, yarımada kirişinde nezaret-kiriş noqtalarında qırımtatar muhtariyetine davet ile yerleştirilgen billboardlar sıñırdan keçken qırımtatarlarnıñ ruhunı köterecek.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırımğa yol alğan ve Ukrainanı söggen «vata» Ukraina Qırımda yaşağan serbest insanlarğa qol tutqanını añlamaq kerek. Şunıñ içün «vatanı» bu billboardlar açuvlatacaq, qırımtatar halqınıñ ise ruhu köterilecek», – dey İslâmov.
Billboardlarda yazılğan metnler ile, aytqanı kibi, qamaçav iştirakçileri ukrain devleti Qırım tamır halqı – qırımtatarlarnıñ – Ukraina terkibinde öz muhtaretiniñ olması ile bağlı aqqını qanuniy seviyede qabul etecek zamanını yaqınlaştıra.
Herson vilâyeti Qırım kirişindeki «Çonğar» kiriş noqtasında yarımadanıñ vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri Ukraina. Qırımtatar Muhtar Cumhuriyeti. Hoş keldiñiz!» yazısı ile billboardnı yerleştirdiler
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Ermeni bazarnıñ (Armânsk) sakinleri telâşlandı: olarnıñ evlerinde madeniy şeylerni bir gecede yapışaq tot bastı. Şeerliler içtimaiy ağlarda yazğanına köre, bu - “Qırım titanı” zavodınıñ zararlı atıqları olmaq mümkün
Yerli sakinler haber ete ki, ev anahtarları, maşna radiatorlarnıñ çilterleri ve balkonlardaki qurucılıq aletlerini tot basqan.
Qullanıcılar bu adiseniñ çeşit-türlü sebeplerden olğanın tahmin ete. Amma olarnıñ episi Ermeni bazarnıñ sakinlerine faydalı ketirmeycegini bildire.
Muzakere iştirakçileri, tot peyda olğanından evel şimaliy Qırımnıñ sakinleri özgün qoqu ve pusqa şikâyet etkenini qayd etti.
KypopT, kak ecTb!
Ekologik meseleler Qırımnıñ başqa bölgelerinde de az degil.


text:
Rusiye ile demir yol alâqaları devam etecek: qışta Ukraina ve Rusiye arasında 20 tren yürecek, olardan 19 Ukraina demir yoluna ait ve bir danesi Rusiye demir yoluna mensüptir. Bunı dekabr 9-da Ukrzaliznıtsâ müessisesiniñ uzaqqa qatnağan yolcu trenler departamentiniñ reberi İgor Breus bildirdi.
Ükümet portalınıñ malümatına köre, dekabr 14-ten itibaren Rusiye demir yolu Ukrainada yürgen yalıñız dört trenni lâğu etecek.
«Bular №59/60 Moskva – Sofiya, №15/16 Moskva – Budapeşt, №33/34 Moskva – Odessa, №2/1 Kiyev – Moskva trenleri. Soñkisi eki künde bir kere qatnap, Cenübiy-Ğarbiy demir yolu tarafından şekillendirilecek», – dedi İgor Breus.
Ukrzaliznıtsâ müessisesiniñ uzaqqa qatnağan yolcu trenler departamentiniñ reberi bildirdi ki, SNG demir yol memuriyetleri tizgen tren cedveli 2015 senesinden itibaren dekabr ayınıñ ekinci bazar künü işke tüşürilecek.
Rusiye Federal yolcu şirketi 2014 senesi dekabr 14-ten itibaren bazı memleketler, şu cümleden Ukraina ile, öz trenleriniñ qatnamasını bir yılğa toqtata.
Azerbaycan, Ukraina, Qazahistan ve Tacikistan demir yol alâqaları aqqında söz yürsetile.


text:
Türkiye Cumhuriyeti Rusiyege qarşı onıñ Qırım işğali ve Ukraina ihtiyarındaki Donbass territoriyalarında yapqan areketlerinden dolayı Avropa birligi kirsetken sanktsiyalarğa qoşulmadı, lâkin buña baqmadan Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaqta. Bu aqta qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatıRefat Çubarov Azatlıq Radiosına bergen intervyusındasöz yürsetti.
«Türkiye Ukraina topraq bütünligi, Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ mustaqilligine riyayet etilmesi prensipleri üzerinde turmaqta. Türkiye Rusiyeniñ mındaki areketlerine qol tutmay. Kerçekten de Türkiye buña beñzegen problemlerge özüniñ noqtai nazarı olğanını bildirerek, Avropa ve halqara sanktsiyalarğaqoşulmadı», – dedi o.
Çubarovnıñ fikrine köre, Türkiyeniñ böyle bir siyaset izlemesiniñ sebebi – Avropa Birliginiñ Türkiye Cumhuriyetini AB qabul etmekte qararsız qalğanınen bağlı.
«On yıllar devamında Türkiye Avropa Birliginiñ tam manalı bir azası olmağa areket etmesine rağmen, birleşken Avropa er sefer red etmek içün bir manaçıq tapa edi. Şimdi ise bizler, Türkiyeniñ bergen sert bir cevabını körip oturamız», – dep qoştı qırımtatar halqı Meclisiniñ yolbaşçısı.
Aynı zamanda Refat Çubarov, Türkiye ve Ukraina prezidentleri arasında al-azırdaki işanç seviyesi saqlanıp qalmasına çağırdı.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan oktâbrniñ 9-nda resmiy ziyaretnen Kyivge kelip çıqtı. Ziyaret esnasında Türkiye-Ukraina Strategik Şurasınıñ altıncı toplaşuvı ötkerilecek.
Erdoğan Ukraina Yuqarı Radası yolbaşçısı Andrey Parubiy, baş nazir Vladimir Groysman ve Ukrainadaki türk cemaatçılığınıñ temsilcilerinen körüşmege planlaştıra.
Poroşenko ve Erdoğan bu yıl sentâbr ayınıñ soñunda BMT Genassambleyasınıñ toplaşuvında körüşken ediler. İşte o zaman Türkiye lideri ukrain meslekdeşinen al-azırdaki ziyaret planlarını muzakere etip, Türkiye Ukrainanıñ mustaqilliginen dünyaca tanılğan sıñırları içindeki topraq bütünligine qol tutqanını tasdıqlağan edi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Kırgızistan paytahtı Bişkek ava limanında olıp keçken vaqianı Rusiyeniñ avalesi ile bağlay.
«Bir de bir añlaşmazlıq olmadı. Bizim elde etken malümatımızğa köre, Moskvalı büyük ağanıñ emri oldı. Bunıñ maqsadı ne olğanını añladım. Belki de, mında olar baş olğanını, Moskva tesiriniñ zonası olğanını köstermek istediler. Daa baqacam», – dep ayttı Cemilev salı künü, iyün 2-de, Bişkekte Radio Svoboda jurnalistine.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgeni kibi, iyün 2-de gece Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev mesleatçısı, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Ümerov ile beraber Bişkekke konferentsiyağa Dubaydan keldiler. Ekisiniñ de pasportlarını aldılar.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire ki, Ukraina Tış işler nazirliginiñ vekilleri bergen malümatına köre, Kırgızistan tarafı Bişkek ava limanında olıp keçken vaqia içün Ukrainadan afu soradı
Mustafa Cemilev haber agentligine bergen malümatına köre, olarnı azat ettiler, ve olar musafirhanege yol aldılar.
Cemilevniñ aytqanına köre, o, uquq qoruyıcılarğa ziyaretniñ maqsadı aqqında bildirdi – halqara konferentsiyada iştirak etmek, em de Rusiyege kirişi 5 yılğa qadar yasaq etilgenini ayttı.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire ki, Ukraina Tış işler nazirliginiñ vekilleri bergen malümatına köre, Kırgızistan tarafı Bişkek ava limanında olıp keçken vaqia içün Ukrainadan afu soradı.


text:
2014 senesi fevralnin 26-nda Qırım Yuqarı Şurası ögündeki nizamsızlıqlarda elâk olğan Valentina Korneva ve İgor Postnıy ölüminden soñ, «Qırım Cumhuriyetini qorçalağanı içün» medalinen taqdirlendi, dep yaza fevralniñ 22-nde, Kreml nezareti altındaki Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov.
«Bu isimler Qırımda ve onıñ tışında belli olması içün biz elimizden kelgen er şeyni yapmaq kerekmiz», – dep yaza Konstantinov.
2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde bir qaç biñ qırımtatar ve Ukraina tarafdarı olğan faaller iştirak etip, qırımlı deputatlar qabul etmege istegen ve yarımada ilhaq etilgen soñ resmiyleştirilebilecek separatist qanunlarına qarşı narazılıq bidirgen edi.
Miting iştikarakçşlerine qarşı Rusiye tarafdarları ve kazaklar toplanda, insanlar biri-birini ezilgeninden eki kişi elâk olğan edi. Ancaq o zaman yalıñız qırımtatar faalleri mesuliyetke çekildi.
2015 senesinde bir gruppa qırımtatar faallerine qarşı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlatıldı. Olar kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
«Mahkemege kelip, bir şou, tsirk olacağını añlay edim». Leviza Celâlova aqayınıñ apiske alınması aqqında
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğan soñ evinde statsionar telefon çaldı ve er adamınıñ sesi özüni tanıtmayıp, telefonnı Narimanğa berecek, dep ayttı. Leviza aqayı er şey yahşı olğanını aytsa da, sesi pek yorğun edi, dep hatırlay. «Meni sıñırlav tedbiri belgilengen mahkemege kirsettiler, bir şou, tsirk olacağını añlay edim, çünki bu qabaatlav o qadar saçma ve yersiz edi. Mahkemege barğanda tek bir maqsadım bar edi, onı körip, alını bilmek, laf etmek – o qadar. Anda tatası, ağası, soy-sopları, dostları, tanışları bar edi, amma tek meni kirsettiler. Maña kirmege izin berdiler, ve onı ayatta qırçmanen alıp ketkenlerini kördim… Ne quçaqlamağa, ne toqunmağa bermediler. Mahkemede laf etip oldıq, qadı mesleat odasına ketkende laf ettik, mahkeme vekilleri yasaqlamadı». Bu şekilde Leviza sentâbrniñ 4-nde tutulğan aqayı Narimannen körüşüvi aqqında tarif ete. Aman-aman bir kün devamında o, advokatlar ve tutulğan diger insanlarnıñ qorantalarınen beraber Qırımda tintüvden soñ tutulğan yaqınlarını qıdırdı. Neticede Nariman Celâl ve Asan ve Aziz Ahtemovlar «teşkilâtlanğan gruppa tarafından diversiya yapılğanında» qabaatlandı. Rusiye FSBsi «diversiya Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi tarafından teşkil etildi», dep bildire. Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi bu malümatnı «provokatsiya» dep adlandırdı. Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ apiske alınması avgustnıñ 23-nde ötkerilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlı, dep tüşüne.


text:
2015 senesi qırımlılar bergi organlarına Ukrainadaki mal-mülk aqqında malümat bermek kerekler. Bunı Federal bergi hızmetiniñ Qırım idaresiniñ (UFNS) reber muavini Riza Aliyev bildirdi, – dep haber ete Qırım ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
Onıñ bildirgenine köre, qırımlılarnıñ çeteldeki mal-mülki cedvelge alınacaq ve bergilerniñ elektron sisteması yapılacaq.
«Rusiyeniñ bergi sisteması elektron bergi esabına keçecektir», – dep qayd etti o. Onıñ aytqanına köre, naqliyat bergileri, fizik şahıslar ve mal-mülk bergileri artıq elektron şekilde esaplana.
Rusiyeniñ devlet programmasına köre çeteldeki mal-mülkni qayd etüv qırımlılar içün yañılıq olacaq.
Onıñ aytqanına köre, iyün 15-ke qadar bu mülkler aqqında malümat berile, ileride ise bergi organları mal-mülkniñ areketi aqqında malümat alacaqlar.
Kampaniya yalıñız malümat toplamaq içün keçirile, mal-mülk bergileri alınmaycaq, – dep bildire Federal bergi hızmetiniñ Qırım idaresiniñ reber muavini.


text:
İyün 2-de Almaniya parlamenti Birinci cian cenki vaqtında Osmanlı Devletinde ermenilerni kütleviy şekilde öldürüvlerniñ genotsid olaraq tanıması boyunca rezolütsiyanı baqacaq, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ mühbiri.
Türkiye, bu öldürüvler genotsid olğanını red ete. Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan almaniyalı parlamentine evelden haber etti ki, bu rezolütsiya qabul etilgen alda eki devlet arasındaki munasebetlerge zarar ketirecek.
Ermenistan prezidenti Serj Sargsân rey berüv arfesinde almaniyalı qanun çıqarıcılarnı Erdoğannıñ bu ihtarını köz ögüne almamağa çağırdı.
«Eger tek diger devletniñ prezidentini açuvlandırğanı sebebinden ermenilerniñ genotsidine genotsid dep aytıp olamasañız, bu namussızdır», – dep ilân etti Sargsân iyün 1-de Bild alman gazetasına bergen izaatında.
Dünyanıñ 20 devletinden ziyade Osmanlı Devleti tarafından ermenilerniñ öldürilüvi ve sürgün etilüvini genotsid olaraq tanıdı. 1915-1917 seneleri türk-osmanlılar tarafından tahminen 1,5 million ermeniniñ öldürilmesi çoq tarihçı tarafından XX asırnıñ ilk genotsidi olaraq baqıla.
Türkiyeniñ qayd etkenine köre, ermeniler Osmanlı Devleti ükümetiniñ aselet yapqan areketleri neticesinde degil de, vatandaş nizamsızlığı sebebinden elâk olğan.


text:
Kareliyada Sâmozero gölüne ziyaretke barğan 14 bala elâk olğan lager qapatıldı. Bu aqta iyün 20-de Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ reisi Vladimir Puçkov toplaşuvda ilân etti, dep bildire rusiyeli müessiseniñ matbuat hızmeti.
«Lager qapatıla. Balalarnı ana-babalarına qaytarmaq içün faaliyet alıp baramız», – dedi Vladimir Puçkov.
Puçkov Kareliyadaki Sâmozero gölünde 14-ci balanı tapmaq içün qıdıruv işlerini alıp barğan taqımnı quvetleştirmege avale etti.
Keçken afta soñu «Park-otel Sâmozero» tedaviylendirici lageriniñ 47 balası ve dört büyük kişi eki qayıq ve raftanen kezip furtunağa oğradı. Qayıqlar avdarıldı. Balalar yalığa yaldamağa tırıştı, amma büyük dalğalar ve suvnıñ suvuq olğanından er kes becermedi. Qurtarıcı ameliyat tek, bir qurtarılıp olğan qız haber etken soñ, 20 saattan soñ başlandı.
Kareliya ve Moskvada iyün 20 matem künü olaraq ilân etildi. 12-13 yaşındaki balanıñ cesedi endi tapıldı, daa bir bala qıdırıla.
Balalarnıñ ölümi boyunca beş adam yaqalandı: lager müdiri, onıñ muavini, eki talimatçı ve yetekçi. Rusiye taqiqat komiteti bu vaqia boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Tış işleri naziri Pavlo Klimkin, ilhaq etilgen Qırım territoriyasında Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesini taqbih etken Ukrainanıñ ortaqları olğan çetel devletleriniñ beyanatlarını selâmladı ve bu saylavlarnı teşkil etken adamlarğa qarşı sanktsiyalarnı tatbiq etmege davet etti.
Klimkin böyle beyanatnı, mart 13-te Kyivde Qırımtatar Milliy Meclisi liderleriniñ yılda bir kere ötkerilgen çetel devletleriniñ elçileri ile körüşüvinde yaptı.
Ukraina TİNiniñ başlığı: «Men bütün nazirlerge, dostlarıma, tek manalı şekilde bu saylavnı taqbih etkenleri içün minnetdarım. Lâkin bunıñ az olğanını aytam. Biz, teşkil etilmesinde bütün iştirak etkenler, oña alâqadar olğanlar, şu cümleden milliy olğan sanktsiyalarğa oğraycaqlarını aytmasaq. Bilesiz ki, milliy sanktsiyalar tatbiq etilse, olar avtomatik şekilde darqalalar… İç bir «şengen»ge kiremezsiñ. Bu, mutlaqa yapılmalı», – dedi.
Kyivde mart 13-te Qırımtatar Milliy Meclisi liderleriniñ çetel devletleriniñ elçileri ile yılda bir kere ötkerilgen ananeviy körüşüvi başlandı. Onda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderleri diplomatlarğa Qırımda işğalniñ toqtatılması ve ondan soñ yarımadanıñ qırımtatar muhtariyeti sıfatında keri qaytması boyunca adımlarğa öz baqışını tanıtmaq isteyler.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, tedbirde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili Mustafa Cemilev, AQŞ, Türkiye, Büyük Britaniya ve diger devletlerniñ vekilleri iştirak eteler.
Bunun arfesinde Qırımtatar Milliy Meclisi, muracaatname yayınlap, içinde qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda Rusiyeniñ prezident saylavında iştirak etmemege davet etti.
Mart 1-de Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.


text:
Aqyarda yaşağan sakinlerniñ 37,6% şeerni qapalı arbiy-deñiz baza olaraq körmek istey, 33,7% Aqyarnıñ «çoq funktsional şeer-polis» olğanını istey.
Bunı yerli ForPost internet-neşiri tarafından 2015 senesi mart 4-10 künleri keçirilgen sorav köstere.
Soravda Aqyar keleceginiñ diger variantları da bar edi. Paytaht şeer olğanını insanlarnıñ 5,2% alğışladı, ilmiy şeer – 3,8%, turistik merkez – 5,6%, deñiz yalısındaki vilâyet – 10,5%, başqa bir şey – 3,5%. Umumen soravğa 2441 insan qoşuldı.
Neşirde qayd etilgeni kibi, rey bergenlerniñ 50% 50 yaştan büyük olğan erkekler teşkil etti.
Qırımlılarnıñ fikrini ögrengen soñki soravlardan biri «Krımskaya Pravda» gazetasınıñ internet sayıtnda keçirildi. Qırım statusı aqqında sorav beklenilmegen neticelerge ketirdi.
«Krımskaya pravda» «Siz umumqırım referendumınıñ suallerine bugün nasıl cevap berir ediñiz?» sualini bergen edi. Rey bergenlerniñ 61% «Qırımnıñ Ukraina terkibinde keñ vekâletlerini» saylaycağını bildirdi. Mart 9 künü saat 8:00-ge qadar 4510 insan sevap berdi. Rusiyege 19% qoşulır edi, daa 20% «referendumğa kelmez edi».
Muarririyetniñ resmiy beyanatında aytıla ki, «Krımskaya pravda» neşiriniñ saytı DdoS-ücümine oğradı.


text:
Qırımda 2012 senesi majoritar bölüklerinde Regionı Firqasından Ukraina Yuqarı Şurasına saylanğan beş deputat: Vitalina Dzoz, Oleg Paraskiv, Valentina Lütikova, Sergey Brayko ve Grigoriy Gruba Qırımda sentâbr 14 künü keçirilgen «saylavlardan» soñ Ukraina parlamentinde öz vazifelerinden vazgeçmege qarar aldılar.
Bunı deputatlar sentâbr 18 künü Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyası devamında bildirdiler, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Ukraina Yuqarı Şurasında bulunğanım keçerli degil, şunıñ içün bugün Ukraina Yükarı Şurası deputatınıñ vekâletlerinden vazgeçkenimni bildirem ve öz vekâletlerimni Qırımda saylanğan zenaatdaşlarıma teslim etem, olar bizim saylayıcılarımız ile işke devam etecekler»,– dedi Dzoz.
Oña Paraskiv qol tuttı ve Qırım ile Kiyev arasında fikirdeşlik köpürni qurıp olamağanını da qoşıp ayttı.
«Evelden arizalarnı imzalamağa aqqımız yoq edi, köpür olmalı edi – Ukraina ile Qırım arasından fikirdeşlik ıntıluvı olmaq kerek edi. Afsus ki, yapamadıq, bizni eşitmediler… Men de Yuqarı Şuranıñ deputat korpusı erkânında özümni körmeyim»,– dey Paraskiv.
Qırım «parlamenti»niñ yañı saylanğan deputatlarğa öz yardımını halq deputatı Lütikova da bildirdi.
«Men de Yuqarı Şuranıñ deputat korpusında vekâletlerimlen vazgeçem. Sentâbr 14 künü saylanğan akimiyet qanuniydir, saylavlar açıq edi. Yaş deputatlarğa yardım etmege azırmız»,– dep ayta Lütikova.
«Zenaatdaşlarımnıñ qararına qol tutam. Yuqarı Şurağa tekrar menden deputat vekâletlerni almağa rica etem, anda özümni, tabiiy ki, körmeyim,– dey Brayko. – Sentâbr 14 künü keçken saylavlar adiy, şübesiz, eñ adaletli ediler».
Qırım saylav komissiyası Cumhuriyetniñ Delvet Şurası deputat saylavlarınıñ neticelerini tasdiqladı: 70 mandat «Yedinaya Rossiya» ve 5 – LDPR firqasına berildi.
Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ ve NATO Qırım saylavlarını tanımadı ve Ukraina Baş Prokuraturası qanunsız saylavlar boyunca cinaiy işni başladı.


text:
«Biz Qırım yarımadasını qaytararmız. Bu çoqqa sozulmaz. Bir yarım – eki yıl. Bu Rusieniñ özünde vaziet deñişkeninen ola bile. O zaman Qırımnıñ qaytarılması real olur», – dedi Malomuj.
Buna sebep ğarbiy devletleri tarafından Rusiyege qarşı sanktsıyalar neticesinde olğan iqtisadiy ve içtimaiy ağırlıqlar olmaq mumkün.
«Bizim talil etkenimizge köre, Rusiyeniñ stabilizatsıyası nisbiydir, Putinnıñ muvafaqıyeti ise yalıñız taktiktır. Bir yarım-eki yıldan soñ vaziyet kerginleşer, em buna sebep iqtisadiy ve içtimaiy ağırlıqlar olmaq mumkün. Böyle vaziette Qırım Ukrainağa qaytacaq», - dedi Malomuj.
Martnıñ soñunda işğal etilgen Qırımda keçirilgen qanunsız referendum neticelerine köre, Qırımnı Rusiyege qoştılar. Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ referendumnı qabul etmediler. Ondan da ğayrı olar Qırımnıñ işğalini ve anneksiyasını takbih etkenler. Keçken afa Ukrainanıñ Yuqarı Şurası Qırım Muhtar Cumhuriyeti vaqtınca işğal etilgen topraq aqqında qanunnı qabul etti.


text:
«Qırım» areketi akimiyetti qırımtatar halqınıñ vekilleri içün palatanı şekillendirecek ola.
Bunı Qırım «parlamentiniñ spiker muavini» Remzi İlyasov bildirdi.
Ayrı bir yuridik şahıs olmaycaq palatanıñ ilk toplaşuvı dekabr soñunda keçirilecek.
Hatırlatamız, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov Qırım «Devlet şurasınıñ» reis muavini Remzi İlyasovnı «qırımtatar halqınıñ lideri» dep adladı. Bunı Aksönov devlet milliy siyasetini kerçekleştirüv meseleleri boyunca seminar toplaşuvında bildirdi.


text:
Aqmescitte ava araretiniñ tüşmesinden sebep elektronaqliyatnıñ areketi toqtalğan, dep bildire Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Beyanatta bildirilgeni kibi, trolleybuslarnı marşrutkalarğa deñiştirecekler.
Bazarertesı künü Aqmescit memuriyetinde çoq qatlı evlerde liftlerni söndürmege qarar aldılar.
Yanvar 25-de Qırımda furtuna havfı ilân etilgen edi.
Qırım territoriyasında 2015 senesi noyabr 22-den qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmesi toqtatılğanından sebep fevqulâde vaziyet rejimi saqlanıla.


text:
Rusiye adliye nazirligi tarafından çetel agenti dep tanılğan doquz dane KHV arasından Devlet Dumasına yalıñız Azatlıq Radiosı ve «Golos Ameriki»niñ kirmesi yasaqlanacaq. Bu aqta dekabrniñ 6-nda Rusiye parlamenti alt palatası komitetiniñ reberi Olga Savastyanova bildirmekte.
«Deputat Alksey Kurinnıyniñ Devlet Dumasında «doquz amerikan şirketi akkreditatsiyası yasaqlansın», dep tenbiyelevine cevap olaraq (amerikalı – QA) doquz dane şirket– degil de, eki danesi yasaqlandı, çünki doquz danesi «çetel agenti», dep tanılmaqta», – dep haber ete Savastyanova.
Rusiye Devlet Duması çarşenbe künü Rusiye parlamenti alt palatası çetel agenti sayılğan amerikan KHVnıñ kirmesi yasaqlaycaq qarar qabul etmege planlaştıra.
İlhaq etilgen Qırım ükümetiniñ rusiyeli baş naziri Dmitriy Polonskiy aytqanına köre, «çetel agenti» dep ilân etilgen KHV yarımadada akkreditatsiyadan keçip olmaycaq, dep ayta.
Rusiye adliye nazirligi dekabrniñ 5-nde Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı (PCE/PC),«Nastoyaşeye vremya» telekanalı, Azatlıq Radiosunuñ tatar-başqırd hızmeti (Azatliq Radiosi, «Idel.Aqiqat», «Faktograf», «Kavkaz.Aqiqat» Qırım.Aqiqatnı«çetel agenti» cedveline kirsetti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin noyabrniñ 25-nde Federatsiya Şurası tarafından qabul etilgen KHVnen bağlı «çetel agenti» qanunını imzaladı. Bu qanunğa istinaden Kreml, çetel haber vastalarınıñ maddiy yardım menbalarını açıp bermesi istemege ve rusiyeli seyircige bu şekildeki haberni azırlağan malümat menbalarını «çetel agenti», dep tanımağa imkân bere.
Rusiyedeki KHV faaliyetiniñ sıñırlanmasınen bağlı qarar, Rusiye tarafından finansirlengen RT telekanalında ABD akimiyetiniñ ABDde «çetel agenti» sıfatında qayd olması talabına cevap bergenini ilân etken soñ peyda oldı.
Rusiye adliye nazirligi daa evel Qırım.Aqiqat Azatlıq Radiosı leyhasına işiniñ sıñırlanabileceginen bağlı tenbiyelev yollağan edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyası öz beyanatında – Rusiye ükümeti tarafından çetel KHV qarşı nasıl tedbirler kirsetilecegi ve işbu tedbirler media teşkilâtına nasıl tesir etecegini tahmin etmekten çekingen edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyasınıñ maqsadı - dünyadaki çeşit devletlerde, şu cümleden Rusiyede de, oquyıcı ve seyircilerge doğru ve halis malümat taqdim etmekten ibaret olğanını qayd ete. «Bizler muhbirlik işimizni devam etecekmiz», – denilmekte beyanatta.
Ukraina Tışişleri nazirligi Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosına bağlı yerdi leyhanıñ «çetel agenti» cedveline kirsetilüvini «söz serbestligine ücüm» dep adlandıra.


text:
Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Muslim Aliyevniñ qızı Gülsum Aliyevanıñ imayesi, onıñ Herson vilâyetiniñ memuriy sıñrında tutulğanından sebep Rusiye FSB-siniñ Qırım ve Aqyar idarelerine ve Qırım boyunca Rusiye İİN-nden malümat sorattı.
Bunı advokat Aleksey Ladinge atıf etip, "Qırım birdemligi" cemiyet teşebbüsi bildire.
"İmaye tarafı Qırımdaki FSB-niñ baş müdiri Leonid Mihaylükniñ ve Qırım boyunca Rusiye içki işler naziri Pavel Karandınıñ adına Gülsum Aliyevanıñ qıdıruv cedvelinde olğanı ya da olmağanı aqqında malümat talabını yolladı. Bar olsa, ne sebep ile", - qayd etti Ladin.
Advokat, Aliyevağa qarşı cinaiy ve memuriy davalarnıñ qapatılmasından soñ qıdıruv cedvelinden çıqarılğanınıñ tarihınıñ belgilemege rica etti.
Yanvarniñ 13-nde Aliyeva Qırımdan çıqmağa tırışqanda tutulıp, Ermeni Bazar politsiya bölügine ketirildi. Beş saattan soñ Rusiye quvetçileri onı yiberdi. Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, Aliyeva «alâ daa cinaiy qıdıruvda buluna». Advokat, Gülsumnıñ yanında oña qarşı dava qapatılğanına dair bütün vesiqalar bar edi, dep bildirdi. Gülsum Aliyeva Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan soñ Ermeni Bazardaki Rusiye politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Advokatnıñ aytqanına köre, Gülsumnıñ yanında oña qarşı cinaiy dava qapatılğanına dair bütün vesiqaları bar edi.
Rosfinmonitoring saytına köre, Gülsum Aliyeva ekstremist faaliyeti ya da terrorizm ile alâqaları bar olğanına dair malümat olğan teşkilât ve şahıslar cedvelinde 766 nomera altında buluna.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Aliyeva tibbiy vesiqalarnı resmiyleştirmek ve ihtisasiy tibbiy mesleat almaq içün Hersonğa kete edi.
2018 senesi iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Facebookta paylaşqanları içün Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlanğan edi.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
2019 senesi iyünniñ 12-nde Gülsum Aliyeva Facebookta paylaşqanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye MCK 20.3.1 maddesi) qabaatlanıp, memuriy sıñırda Rusiye quvetçileri tarafından tutuldı. Bir qaç künden soñ Aluştanıñ Rusiye prokuraturası Gülsum Aliyevanıñ memuriy davasını toqtatıp, mesüliyetke çeküv müddeti bitti, dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda Aqmescit – Yalta yolunda eki maşinanıñ çatışuvı neticesinde beş insan elâk oldı, daa üçü yaralandı. Bu aqta «RİA-Krım» Rusiye neşiri Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ idaresi bergen malümatqa esaslanıp bildire.
İç işler nazirliginde bildirgenlerine köre, Chevrolet Lacetti maşinasınıñ 1999 senesi doğma aydavcısı Aqmescit tarafından Colman (Pionerskoye) köyüne ketip, qarşı yolaqqa çıqıp, 1969 senesi doğma aydavcısı olğan Mercedes Vito maşinasınen çatıştı.
«Yol qazası neticesinde Chevrolet Lacetti maşinasınıñ aydavcısı ve üç yolcusı, Mercedes Vito aydavcısı elâk olğanlar. Mercedes Vito maşinasınıñ daa üç yolcusı yaralandı», – dep bildirdi idare.
Aqmescit – Yalta yolunda aprelniñ 26-ndan 27-ne keçer gecesi Eski Orda (Lozovoye) köyü rayonında Chevrolet-Lacetti ve Mersedes Vito maşinaları çatıştı. Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi qaza aqibetlerini yoq etmek içün 21 insan ve 7 dane tehnika celp etildi, dep haber etti.
2018 senesi dekabr ayında Qırım qurtarıcıları Qırımda büyük yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirdi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayı içinde keçken seneniñ aynı müddeti içinde mesüliyetke çekilgen aydavcılarnıñ sayısı bir buçuq qat ziyade oldı.


text:
Fevral 12-de saba erte Topuz Bahtiyar ve balaban qorantası Qırımdaki Yaltanıñ Tsvetoçnaya soqağında yerleşken beş qatlı evniñ birinci qatındaki dairelerinde yuqlağanda silâlı insanlar camlarnı qırıp, içeri kirdiler. Rusça emir etip, qadınlarnı bir odada, balalarnı ekinci odada qapatıp, tintüv keçirdiler. Soñra Topuznıñ ellerini baylap, qorantasına bir şey añlatmayıp onı alıp kettiler, qollarında ise qırılğan camdan qanlı yaralar bar edi.
35 yaşında Topuz çeber elli ayaqqapçı ve istidatlı bir dizayner, eskiden bala bağçası olğan birinci qatnı satın alğan soñ onı özü tamir etti. Rusiye nizam organlarınıñ hadimleri evlerine kirgende anda Topuznıñ üç balası, ömür arqadaşı, tatası ve torunı bar edi.
Topuznı Rusiye FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) binasına alıp kettiler ve odağa qapatıp, 12 saat tuttılar. Gecege yaqın onı azat ettiler – FSB hadimi onıñ yaqalanması Rusiyede yasaq etilgen Hizb ut-Tahrir ile alâqalarında şeklenmesinen bağlı olğanını aydınlattı. Topuznıñ soy-sopları oña Kyivge köçip kelmege yardım etti, o, universitette oqumağa başladı.
Cumaaqşamı künü, iyün 2-de, Rostov-na-Donu mahkemesinde dört qırımlı ekstremist teşkilât ile alâqaları olmağanını bildirip, qabaatlarını red ettiler. Olarnı Qırımda yaqalağan ediler – tuvğan Aqmescit şeerinde.
Er saba evimni tüşünip uyanam ve haberlerni baqmağa qorqam, anda yaramay şeyler olaEnver Oçilov
«Er saba evimni tüşünip uyanam ve haberlerni baqmağa qorqam, anda yaramay şeyler ola», – dep ayta Topuznıñ emcesi – Enver Oçilov. O, ömür arqadaşı ve qızınen beraber New Yorkta otura. Enver «Amerikanıñ sesinen» telefonda bağlanıp şunı qayd ete: Kremldeki dost ve aqrabalarını qorqu bastı.
«Facebookta bir şey paylaşmağa qorqalar, telefonda laf etmege qorqalar. Telefon etsem, avanı laf etemiz», – dep devam ete o. Oçilovnıñ aytqanına köre, qırımtatarlarnıñ büyük nesli gençlerge öz başına yürmemege tevsiye ete: bir çoq adam ğayıp oldı».
2014 senesi Rusiye Ukrainağa ait olğan Qırımnı işğal etken soñ qırımtatarlar yaqalanmağa, ğayıp olmağa ve apiske alınmağa başladı.
Rusiye mahsus hızmetleri bütün tedbirler teraktlar olmasın dep, alınğanını bildire.
Uquq qorçalav teşkilâtları buña razı degiller: olarnıñ qayd etkenine köre, Rusiye qırımtatarlarnı islâm ekstremistleri olaraq köre – çünki olar Qırım yarımadasında Rusiye uquqını öyle de tanımadı.
Farqlı fikirler olmasına yol berilmey: mustaqil qalğan jurnalist ve diger tenqitçilerni kontrol etmege başlaylarSamantha Power
«Farqlı fikirler olmasına yol berilmey: mustaqil qalğan jurnalist ve diger tenqitçilerni kontrol etmege başlaylar», – dep ayttı aprel ayında Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Birleşken Milletler «Teşkilâtındaki daimiy temsilcisi Samantha Power.
Neticede tatarlarnıñ er angi siyasiy ve cemiyet ifadelenmesiniñ şekilleri qanundan tış ilân etildi».
Berilgen malümatqa köre, 2014 senesi mart ayında, Qırım işğaliniñ ilk künleri, prezident Vladimir Putin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ sabıq reisi Mustafa Cemilevge telefon etip, Kremlde körüşmege teklif etti. Cemilev Rusiye prezidentiniñ davetini qabul etmeyip, Qırımnı acele sürette Ukrainağa qaytarmağa çağırdı.
Massachusetts Universitetiniñ (Dartmouth) islâm tarihı professorı Brian Glyn Williams şunı qayd ete: Putin Cemilevniñ davetini qabul etmegenine «pek darıldı».
«Qırımtatarlarnıñ lideri ile fotoresim işğalni qanunlaştırmaq içün qullanılacaq teşviqatnıñ küçlü bir silâsı olur edi», – dep ayttı Brian Glyn Williams «Amerikanıñ sesi» mühbiri ile subetleşkende. Ekspertniñ aytqanına köre, Cemilev Rusiye prezidentiniñ davetini red etken soñ repressiyalar qaçınılmaz oldı.
Kitap leyhası üzerinde çalışqanda Qırımda yaşağan Brian Glyn Williams Cemilevni Rusiye işğalini iç bir vaqıt tanımaycaq «Qırımdaki Nelson Mandela» dep adlay. Cemilev Ukraina parlamentiniñ deputatı olıp, halqara toplulıq Rusiyeniñ Qara deñiz yalısı işğalini toqtatmaq kerek, dep tüşüne.
2014 senesi aprel ayında Rusiye mahkemesi Cemilevni ekstremistler cedveline kirsetip, Qırım ve Rusiyege kirişini beş yılğa qadar yasaq etti
2014 senesi aprel ayında Rusiye mahkemesi Cemilevni ekstremistler cedveline kirsetip, Qırım ve Rusiyege kirişini beş yılğa qadar yasaq etti. Aqımdaki seneniñ yanvar ayında Aqmescitteki Rusiye mahkemesi Cemilevni ğıyabiy şekilde apiske aldı. FSB onı adaletten saqlanğan ve faal sürette qıdırılğan insanlar cedveline kirsetti. Mayıs 20-de Moskva mahkemesi Cemilevniñ Rusiyege kirişini yasaq etken mahkeme qararını deñiştirmedi.
Aprel 26-da Rusiye mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisini «ekstremist faaliyeti» ile qabaatlap, onı yasaq etti.
Politsiya hadimleri Qırım camilerini sıq-sıq teşkere. İbadet etmege kelgenlerni yaqalaylar. Bunıñ kibi bir adiselerden birinde 50 qırımtatarı yaqalanğan edi. Resmiy sebep – yanlarında pasport taşımağanları.
Bundan ğayrı, Qırım akimiyeti Rusiye reberliginen beraber yarımada sakinlerine 1944 senesi mayıs 18-de sovet diktatorı İosif Stalin Orta Asiya ve Rusiyeniñ bazı regionlarına sürgün etken qırımtatarlarnıñ hatırasına cemaat tedbirlerini keçirmege izin bermedi.
«Eskiden qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra kününde er kes toplaşıp, facia qurbanlarını añğan edi. Bu sene bütün cemaat tedbirleri yasaq etildi», – dep ayttı «Amerikanıñ sesi» telefon subetinde Zair Smedlâyev – Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi.
Mayıs 18-de soqaqlarğa çıqması yasaq etilgen qırımtatarlar şeer ve köylerde dua keçirdiler. Üyle vaqtında maşinalar toqtalıp, sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına ses berdi. Politsiya bir qaç aydavcını yaqaladı.
«Resmiy şahıslar qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra kününde cemaat tedbirleriniñ keçirilmesi ne sebepten yasaq etilgenini aydınlatmasa da, apansızdan olmağanını añlaymız», – dedi Smedlâyev.
Keçken sene dekabr ayında «Sut vremeni» rus milletçi taqımı Aqmescitte Stalinniñ «ğalebelerini añmaq» maqsadınen sergi teşkil etti.
«O sergige bardım, – dep ayta Smedlâyev. – Stalinniñ fotoresimleri ve levhalarını nezaketli bir şekilde alıp saqlamağa rica etti. Olar qulaq asmadılar, masalarını köterip attım. Provokatsiya olğanını bile edim, amma doğru yapqanımnı tüşündim».