text:
Piterbur uramınıñ bügenge xäle
Uzğan yıl Qazan üzeneñ meñyıllıq yubileyın görläp bäyräm itte. Älege tantanağa äzerlek uñayınnan başqalada törle tözü häm maturlaw eşläre başlanğan ide. Şul isäptän yañaça eşlänüçe Sankt-Peterburg uramı da Neva yılğasında urnaşqan şähärne xäterlätüçe urın bulıp tözelergä uylanıldı. Uram bügenge köndä ni xällärdä soñ?
Älegä Peterburg uramında tözeleş eşläre haman da däwam itä. Ämma peterburg stilennän tanış bulğan fonar'lar, üzençälekle arxitektura tözeleşe, matur küperçeklär uramda çınnan da Ton'yak başqala möxiten çağıldıra. Tik nigäder yaña uramda yörüçelär sanı azraq kürenä sıman. Ällä üz itmilär inde digän soraw da tuğan ide bezdä. Ällä tözeleş eşläre göreltese qomaçawlıymı? Ni genä bulsa da, sorawğa cawap tabu öçen, üzebez bu uramğa çığıp qararğa buldıq. Menä nilär äytä Qazan xalqı.
- Bu çınnan da, närsäder bar monda Peterbur äyberläre: bizäkläre, fonar'larımı şunda, brusçatkamı. Bar inde Peterburğa oxşağan nindider äyberlär. - Min Peterburg uramında yörmim, çönki anda kafe da yuq… Küñelsez, tözelep betmägän. - Bauman uramında şaw-şu, ä monda tınıçraq. Bu uram miña kübesençä çistalığı belän oşıy. Üssen, kiñäysen ide. - Bu uram bik matur, bik qızıq itep yasalğan. Nu äzräk tözelep betkäç, bik matur bulır dip uylıym.
- Min Peterburg uramında yörmim, çönki anda kafe da yuq… Küñelsez, tözelep betmägän.
- Bauman uramında şaw-şu, ä monda tınıçraq. Bu uram miña kübesençä çistalığı belän oşıy. Üssen, kiñäysen ide.
- Bu uram bik matur, bik qızıq itep yasalğan. Nu äzräk tözelep betkäç, bik matur bulır dip uylıym.Çittän, Başqortstan, Mäskäw, Leninogorsk, Bua yaqlarınnan kilüçe qunaqlar da şaqtıy ide älege uramda. Alar närsä dip äytälär soñ?
Min Başqortstannan kildem. Bu uram nıq oşıy. Elektän dä bik matur uram ide ul. Xäzer tözeleş. Tözeleş waqıtında maturlıq bulamıni ul?! Öydä remont yasağan çağında da bik bolğawır bula. Bulır äkrenläp, bar da tözäler Alla birsä. Bu uram bik matur, ul bezgä bik oşıy. Monda bar da avangard stilendä yasalğan. Bu streniälär dä betkäç, tağın da yämläner dip uylıym. Göllär dä utırtsalar bik yaxşı bulır ide. Bik matur, älbättä, bik üzgärgän. Tözeleş eşläre dä tämamlansa, tağın da matur bulır äle. Monda qızıq tügel, çönki monda kibetlär, kafelar da yuq. Min Bauman uramında yörim, anda küñelleräk. Bu Peterburg uramı bezgä bik oşadı, bötenläy başqaça yasalğan. Bik matur. Äkiättäge kebek yasıylar.
Bu uram bik matur, ul bezgä bik oşıy. Monda bar da avangard stilendä yasalğan. Bu streniälär dä betkäç, tağın da yämläner dip uylıym. Göllär dä utırtsalar bik yaxşı bulır ide.
Bik matur, älbättä, bik üzgärgän. Tözeleş eşläre dä tämamlansa, tağın da matur bulır äle.
Monda qızıq tügel, çönki monda kibetlär, kafelar da yuq. Min Bauman uramında yörim, anda küñelleräk.
Bu Peterburg uramı bezgä bik oşadı, bötenläy başqaça yasalğan. Bik matur. Äkiättäge kebek yasıylar.Amerikadan biregä uqırğa kilgän Lyusiğa da Peterburg uramı bik xuş kilgän. Üze tatar telen dä öyränä ikän. Bezgä dä tatarça cawap birergä tırıştı ul.
Bu Peterburg uramı bik matur. Bauman uramına qarağanda qızıqlıraq. Miña bik oşıy.
Üzegez işettegez, xalıq törle fikerdä. Qazannıñ üzäk Bauman belän Peterburg uramnarı arasında nindider ber çağıştıru uzdırıluı da iğtibarğa layıq. Tik keşelärneñ kübese “uramnı oşatabız, bik matur” di bit. Anıñ Qazannıqınnan ayırmalı bularaq, bötenläy başqa ruxta tözelüen dä otıp alğan alar. Ä älegä göreldägän tözeleş eşläre genä uram tınıçlığın bozıp tora.
Güzäl Ziatdinova


c: text/html

text:
Ğ.İbrahimov isemendäge tel, ädäbiät häm sänğät institutında yaña citäkçe
Tatarstan Respublikası Fännär Akademiäseneñ G.İbrahimov isemendäge Tel, ädäbiät häm sänğät institutı direktorı itep, moña qädär respublikanıñ Ministrlar Kabinetı qarşındağı Xalıqlar tellären saqlaw bülege citäkçese wazifasın başqarğan filologiä fännäre kandidatı, professor Kim Möğallim ulı Miñnullin saylandı. Aldağı biş yılda älege fänni üzäk belän citäkçelek itkän filologiä fännäre doktorı Nurmöxämmät Xisamov saylaw waqıtında üz namzätlegennän baş tarttı. Gölnaz Şäyxetdin

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sport säyäsätläşmäskä tieş
Azatlıq radiosında xäbär itkänebezçä, 10 nçı aprel' könne Magnitogorski şähärendä ütkän uyın waqıtında “İvan Qazannı aldı, bez dä alırbız!”, “İwan Groznıynı oyatlı itmik”, Kulikov suğışı yılın iskä töşerüçe “1380” sanı yazılğan şiğar'lär kütärelgän ide. Annan da qala, “Sport” federal' telekanaldan alıp barılğan turı kürsätü waqıtında canatarlarnıñ “Tatarlarnı qıyna”, yäğni “Bey tatar” dip qıçqıruları ayırmaçıq işetelep torğan. Tatarstannıñ sport, turizm häm yäşlär eşläre ministrı Marat Bariev imzalağan telegrammada “Tatarstannıñ küpmillätle xalqı şul isäptän urıslar da, tatarlar da bu xällärgä rizasızlıq belderep millätara nizağ çığarırğa tırışu dip bäyäli. Aldağı xokkey uyınnarında mondıy insedentnı buldırmaw öçen aşığıç çaralar kürergä çaqırabız”,- dielä. Mondıy eçtäşlektäge telegrammalar Çiläbe ölkäse citäkçelegenä, Rusiäneñ fizkul'tura häm sport federal' agentlığı başlığı Vyaçeslav Fetisovqa, Rusiäneñ xokkey federatsiäse başlığı Vladislav Tret'yak isemenä cibärelgän.
Tatarstannıñ sport, turizm häm yäşlär eşläre ministrlıysında isä, mondıy xällärneñ bulğanı yuq ide. Sport säyäsättän tış bulırğa tieş. Uyınnar waqıtında tarixqa tayanu uyınnarnı säyäsätläşterä. Ekstremist ideologiäneñ taraluına ğına kiterä, didelär.
Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev tä, sportnı säyäsätläşterügä qarşı ikänlegen belderep, bu faktlarnı bez iğtibarsız qaldıra almıybız, cämğiätkä bügenge köndä saylawlar bulası yılda şul ğına citmägän ide, dide. Prezident süzlärençä, bäxetkä kürä, tatarstanlılar yağınnan mondıy xällär kürenmi. Bezgä, östen bulırğa kiräk, dide Şäymiev.
Pänceşämbe könne Tatarstannıñ sport turizm häm yäşlär eşläre ministrlığı cibärgän telegrammalarğa cawap bulmadı mikän dip ministrlıqnıñ matbuğat üzägenä şaltıratqan idek. Älegä ber närsä dä kürenmi dip cawap birdelär. Kommersant gazetası xäbär itüençä, “Metallurg” xokkey klubı süzçese Aleksey Mişkov Tatarstanlılarda rizasızlıq tudırğan şiğarlärne ul bötenläy kürmägän ikän.
Belgeçlär äytüençä, soñğı waqıtta Rusiä canatarları utırğan tribunalarda natsi tamğası töşerelgän älämnär yışraq kürenä häm taqmaqlar yışraq işetelä başlağan.
11 aprel'dä, inde mäğlüm bulğança, “Aq bars” “Metallurgnı” 4 / 3 isäbe belän ciñde. Rusiä çempionın açıqlayaçaq soñğı Qazandağı uyında canatarlar üzlären niçek totqannı 13 aprel' kiçe kürsäter.
Nail Alan


text:
Ğıyraq –Bagdadtan kön sayın diärlek şartlau, sabotajlar turında işetep kilgän cämäğätçelek nindider däräcädä küñelsez xabärlärgä iläşkän bulsa da, AQŞ okupatsiäsenä qarşılıq kürsätüçelärneñ BMOnı hädäf itep alıp, añı şartlatuların añlamıy . Küplär BMO-ğa humanitar oyışma dip qarasa da Saddam rejimı aña politik oponent dip qaradı
Bagdadta BMO başkvartirasınıñ bombalanuına keşelärneñ nindi däräcädä aptırauın, bugen Stockholmda general sekretar Kofi Annan ütkärgän press konferensiädä jurnalistlar quyğan soraular kürsätte.Jurnalistlar ber tuqtausız, qabat, qabat şuluq soraunı quydı. Ni öçen beräü töp eşe xalıqnı humanitar yardäm belän tämin itü bulğan oyışmanı hädäf itep saylıy.Annan BMO Ğıraqta yardäm itü öçen,ämma qayber törkemnär koalitsion köçlärgä qarşı suğışlarında anı strategik hädäf itep ala dip äytte Annan süzlärençä(AUDİO)
Bez Ğıraqta yardäm itü öçen , ämma küräsen qayberäülär yardäm belän qızıqsınmıy.Qayber keşelär wazğıiätne totrıqsızlandıru belän qızıqsına.Qayberäülär BMO häm başqalarınıñ Ğıraqtan çığıp kitüen kürergä teli.Bu keşelär nindi kündermä cibärergä tırışa ,äytüe qıyın
Höcüm Dönya Oyışmasınıñ sonğı atnalarda Ğıraqta arta barğan aktivlıq alıp barırğa tırışqan waqıtqa turı kilde.BMOnıñ Ğıraqta humanitar programmasın köçländerüe şulsanda xalıq moxtac bulğan azıq tölekne tarata başlauına-oyışma Bagdadtta AQŞ citäklägän administratsiä belän mönäsäbätlären yaxşırtuğa taba möhim adım atladı dip qaralğandır.BMOrezolutsiäsendä Ğıraqta AQŞ bilgelägän idarä şurası xuplana. Küzätüçelär . fikrençä, suğıştan soñ BMOnıñ Ğıraqta arta barğan aktivlığın, AQŞqa qarşı bulğan törkemnär oyışma häm anıñ törle agentlıqları xäzer koalitsiä administratsiäse belän berektäşlekkä kerde bäyälägänder.Küräsen alar ällä ni nıq saqlanmağan BMO binaların yomşaq hädäflär isemlegenä kertkänder.Neft, su ütkärgeçläre, elektr çıbıqları,ilçelek kebek urınnarğa yäki kolaitsiä belän xezmätäşlek itkän sivillärgä höcüm oyıştıru ciñel bulsa da ,xalıqara säxnädä täsir zur bula . Londonda urnaşqan xalıqara mäsälälär buyınça patşalıq institutı belgeçe Tim Garden qaraşınça BMOnı hädäf itep alğan törkemneñ mäqsatı Bagdadttağı waqıtlı administratsiäneñ tormışnı normalgä qaytaru , demokratik post Saddam xökümäte buldıru tırışlıqların baltalau bulıp tora .BMOnıñ azıq tölek taratudağı progressı , şulayuq anıñ ütkäreläçäk saylaularda bulışlıq kürsätäçäge turında iğlan itüe belän ul Ğıraqnı yañadan tözekländerügä qarşı torğan törkemnär küzendä doşmanğa äylände.Garden(audio)
Bu törkemnärneñ kübese Ğıraqnıñ okupatsiä köçläre astında eşläwen häm ozın mäddättä demokratiägä küçüen telämi.Ägär dä alar baştağı qıyınlıqlardan soñ BMOokupatsion xakimiätlär aldında döres urınıñ alıp , uñışqa ireşä dip uylasalar ,şul säbäptän oyışma hädäf bula ala Ägär dä alar ilne totrıqsızlandırğan buluların kürsätsälär, bu inde xalıqara oyışmalarnıñ anda eşli almayaçağın kürsätä, bu da motiv bula ala.
BMO binasın kem şartlattı digän sorauğa cäwab birü qulay tügel. Monda Äl Qaida belän bäyläneşe buluda şiklänelgän elek Ğıraqnıñ tönyağında aktivlıq alıp barğan Ansar al islamnı telgä alıp bula. Şulayuq Syriä häm başqa kürşe illärdän ütep kergän AQŞqa qarşı radikal suğışçlarnıuylap bula.Monda Saddamğa turılıqlı köçlär BMO belän eleke xällär öçen xisaplaşırğa teläde dip tä äytep bula .Saddam rejimı öçen BMO töp antagonist ide. Dönya Oyışması 1990-nçe yıldağı Farsı Qultığı suğışınnan soñ ekonomik sanksiälär quydı.Alarnıñ köçtän çığarıluı öçen Bagdadqa küpläp üterü qoralları programmasın tuqtatqan buluın isbatlau zarur ide. Baath partiä BMO Waşington vä London täsirendä ilneñ suverenlegen boza dip qaradı. rejimınıñ açıun çığarğan başqa ber mäsälä ide. menä şularnı xäterläsäk, eleke rejimınıñ qayber elementları öçen BMO koalitsiäneñ berektäşe genä tügel , ä ayrım doşman bulıp tora.Ägär çınlap ta Saddam här daim BMOnıñ qoral inspektorlarınıñ eşen totqarladı.AQŞ ,Britan oçqıçlarnıñ cazlau bombalauınnan soñ, 4 yıl buyı inspektorlar Ğıyraqqa kertelmäde. BMonıñ neftkä almaşqa azıq tölek programması Saddam rejimınıñ açuın çığarğan başqa ber mäsälä ide. Menä şularnı xäterläsäk , äleke rejimnıñ qayber elementları öçen BMO koalitsiäneñ berektäşe genä tügel,ä ayrım doşman bulıp tora.Ägär şulay bulsa BMOsı agentlıqları Ğıraqta üzlären saqlau çaraların yañadan uylarğa tieş bulaçaqlar. Kofi Annan bügen Stockholmdä bez anda eşlärebezgä däwam itäçäkbez, töp kündermä bu , bezne qurqıta almisız Ğıraqlılarnıñ küpçelege ilneñ totrıqlanuın kürergä teli dip söyläde
färidä xämit, praga


text: İrannıñ atom eşläre başlığı Hassan Rowhani, Tähran uran bayıtu eşlären ber-niçä ayğa ğına tuqtatıp tora, dip belderde. Kiçä genä Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Atom Energiäse Agentlığı İrannıñ uran bayıtu programmasın tuqtatuın raslağan rezolüsiä qabul itte. Rowhani, İran uran bayıtunı – Fransiä, Germaniä häm Britaniä belän barğan söyläşülär waqıtına tuqtatıp tora, dide: "Yevropa illäre İran İslam Cömhüriätenä zamança texnologiälär, şulay uq atom texnologiäläre, iqtisadi häm iminlek mäs'älälärendä xezmättäşlek itü garantiäse birergä tieş" dide Rowhani. AQŞ, düşämbe könne, İrannıñ atom programmasın Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurası köntärtibenä quyudan baş tartmawın belderde.


text:
Semberdä Sovet Armiäseneñ abruyı tübän
Atna-un kön elek Sovet armiäseneñ fälän yıllığına bağışlanğan mitingqa çaqıru käğäzläre öläşep yörgännär ide. Xalıqnı kübräk cälep itü maqsatınnandır inde, anda toraq-kommunal' xezmät öçen tüläwlärneñ yögänsez arta baruınnan cäfa çikkän xalıq ta çaqırılğan ide. Läkin kommunistlar ideologiäsen qabul itä almağan xoquq saqlawçılar tırışlığı arqasında, fatirğa tüläw mäs’äläse belän qızıqsınuçılar Ölkä xakimiäte binası qarşında - Lenin mäydanında cıyıldılar. Anda süz, nigezdä, xalıqnı talawçı rejimnı qähärläw mäğnäsendä bardı. Döres, kommunistlar mitingında da bu talaw turında şiğar bar ide. Alarnıñ mitingı ölkä xakimiäte binasınnan 4 - 5 yöz metr ğına yıraqlıqtağı Lenin memorial' üzäge yanında buldı. Ğädättägeçä, çığışlar TIŞQI idarä qolları Yel'sin belän Putinnı qähärläw, Sovet çorın sağınu, elege xakimiätne çüp başına ırğıtu, Sovet armiäseneñ danlıqlı ütkäne, läkin bügen çerep baruı turında buldı.
Qabul itelgän rezolyutsiä dä şul uq mäğnädä. Şunısı ayıruça ğibrätleder: 2 mitingta da xalıq bik az ide – 100 çaması ğına. Monısı isä xalıqnıñ ömetsezlek sazlığına batqanın da, Sovet Armiäseneñ abruyı bötenläy şiñgänen dä kürsätäder. Çönki bu armiäneñ bügenge xälläre, andağı başbaştaqlıq ta xalıqqa mäğlüm iç. Ä anıñ çeri baruı – tumıştan uq ŞUNDIY bulğanlığınnandır. Bu cähättän, artqa borılıp qaraw da urınlı bulır kebek.
“Pravda” gäziteneñ 1918-yılğı 25-fevral' sanında basılğan böyek Lenin öndämäsennän ber özekkä iğtibar itik äle: “Bu atna partiä häm böten sovet xalqı öçen äçe, ğar'lekle, awır, läkin kiräkle häm faydalı sabaq buldı… Polklarnıñ üz pozitsiälären, xätta Narva sızığın da saqlarğa telämäwe, çigengändä bar närsäne dä yuq itärgä digän ämerneñ ütälmäwe turındağı ğazaplı – mäsxäräle xäbärlär, çaba-çaba qaçu, xaos, suqırlıq, cebegänlek, açığawızlıq turında söyläp tä tormastan - xıyänätkä tiñ küreneşter.”
Lenin äytkänçä, Narva sızığın saqlarğa da telämägännär. Ä Stalin yazğan VKP(b) tarixında bolay dielgän: “18-yılnıñ 23-fevralendä “RKQA Pskov belän Narwa yanında alman basıp aluçıların qırıp saldı”.
Başta qısqaça Pskov turında. 23-fevral'dä bol'şeviklar anda qamalış qamalış xäle iğlan itälär. Şul uq könne 10 – 15 çaqrım yıraqlıqta doşmannar barlığı açıqlana. Läkin suğış bulmıy: berençe oçraşudan uq qızıllar çabıp qaçalar. 24-fevral'dä 200 çaması alman ğäskärie mataylarğa utırıp tınıç qına Pskovqa kerä. Narva yanındağı “ciñü” – tağın da qızığraq. Uçreditel'noe sobranie açılğan könne Piterda tınıç demonstarsiäne quıp taratu belän dan alğan Baltıyq matrosları Petrogradnı saqlaw maqsatı belän Narvağa cibärelä. Narkom Dıbenko citäkçelegendäge komanda konfiskatsiälängän 3 miçkä spirt belän 1-martta Narvağa kilep töşä. 3 kön eçendä 3 miçkä spirtnı “ciñgäç”, Dıbenko üz ştabı belän Narvadan kitä. Monı işetkän matroslar da alğı sızıqnı taşlap qaçalar. Piterdan kilgän general Parski narqkm Dıybenkonı Narvağa qaytırğa, anı saqlarğa ügetli. Läkin “matrosı ustali” digän cawap qına ala. Gatçinoga citkäç, danlıqlı Dıbenko matrosları ber timeryul eşelonın qulğa töşerälär dä, Räsäy buyınça säyäxätkä kitälär.
Yuğarı Xärbi şura başlığı Bonç-Brueviç, il buyınça telegram-prikazlar cibärä: “Qaçqınnarnı totıp Mäskäwgä cibärergä!” Narva “qaharmannarı” mart azağında Samarda päyda bulalar. Ä Narvağa, Dıbenko otryadı kitkäç, bernindi atış-suğışsız keçkenä nemes otryadı kerep xuca bula. 4-martta. Menä şundıy bäyräm bügen. Kulikovo suğışına bağışlanğan bäyrämdäy, näq Räsäy tarixıday matur bäyräm.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
29 qaraşada elimizdiñ basım böliginde awa ray`ı jawın-şaşınsız boladı, respwblïkamızdıñ soltüstik jäne batıs awmaqtarında atmosferalıq ağındardıñ ötwine bay`lanıstı jawın-şaşın kütiledi.
Key` jerlerde tuman, köktay`ğaq, burqasın bolıp, jel küşey`edi, soltüstik oblıstardıñ key` jerlerinde küşti jel boladı, dep xabarlay`dı Qazgïdromet. Aqmola, Soltüstik Qazaqstan oblıstarında jel 15-20, ekpini 23-28 m/s, key` jerlerde 30 m/s dey`in küşey`edi, key` jerlerde burqasın, köktay`ğaq kütiledi. Almatı oblısınıñ Jalañaşköl awmaqtarında jel 17-22 m/s küşey`edi, tünde key` jerlerde tuman boladı. Qostanay` oblısında jel 15-20 m/s küşey`edi, key` jerlerinde tuman, köktay`ğaq, burqasın kütiledi. Jambıl, Atıraw, Batıs Qazaqstan, Aqtöbe oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman, köktay`ğaq kütiledi, tünde Batıs Qazaqstan, Aqtöbe oblıstarınıñ key` jerlerinde 15-20 m/s jel küşey`edi. Pavlodar, Şığıs Qazaqstan oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman, jayaw burqasın kütiledi. Qarağandı oblısınıñ key` jerlerinde tuman, jel 15-20 m/s küşey`edi. Oñtüstik Qazaqstan, Qızılorda, Mañğıstaw oblıstarınıñ key` jerlerinde tuman kütiledi.
kyzylorda-news.kz


text: İran başqalasına Ğiraq häm kürşe däwlätlärneñ iminlek räsmiläre cıyıldı. Ğiraqnıñ waqıtlı xökümäte, bu xalıqara cıyın Ğiraqqa ğısyançılarnıñ ütep kerüen tuqtatu öçen faydalı bulır, digän ömet belderde. İran, Amerika Quşma Ştatları häm Ğiraq räsmiläreneñ Ğiraqqa ğısyançılar İrannan kerä digän ğayepläwlärne kire qaqtı, ämma Ğiraq belän çik buyın saqlarğa awır bulğanın belderde. Tähranda açılğan ike könlek söyläşülärdä İran, Ğiraq, Söğüd Ğaräpstan, Kuwait, Süriä, Törkiä, Jordan, Misır häm Berläşkän Millätlär Oyışmasınnan iminlek wäkilläre qatnaşa.


text: Stärletamaqta teatr yaźı festivalenä yomğaq yahaldı. Tänqitselär bıl sara ber yere menän dä festivalgä tartım tügel tihä lä unı yabıu tantanalı şarttarźa ütte. Bığa tiklem tänqitselär spektakldärźeñ estälege bik hay tip beldergäyne. Şuğa qaramastan, Teatr yaźı Başqortostanda ütkärelgän iñ mäźäni saralarźıñ berehe. Ul teatr sänğäteneñ üsyeşen, aqterźar dramaturgtar, rejisserźarźıñ yañı eştären, ijadi yünäleştären küźallarğa mömkinlek birä. Festival maqsattarı la yıldan yıl üźgärmäy. Ämmä bıyıl unı ayırım ber yünäleşkä Yeñeüźeñ 60 yıllığına arnarğa bulğandar. Mäskäü tänqitsehe Ninel Sorokina yetäkselegendä jüri yomğaqtarźı iğlan itte. İñ yaqşı qatın-qıź role ösön büläk Sibay başqort drama teatrınan Rämilä Xoźayğolovağa, iñ yaqşı ir-at role Tuymazınan Fänzil Möxämätdinovqa birelde. Näjib Asanbayıv başqort dramaturgiähın üstereüg tos ölöş indergän ösön maxsus büläkkä layıq buldı. Mostay Kärim povestarı buyınsa säxnäläşterelgän spektäkl festival asışı tip bahalandı. Beźźeñ öyźöñ yäme festivaldeñ 4 diplomına layıq buldı.


text:
Britaniä laborotoriäse Azärbäycanda tabılğan küçmä qoşlar mäyetlären tikşerü alarnıñ H5 törendäge qoş kizüennän ülgänlegen rasladı dip belderä. Xäzer alarda virusnıñ keşelär öçen qurqınıçlı H5N1 töre bulu-bulmawı tikşerelä.
Bügen Baqıda Azärbäycan sälamätlek ministrlığı Kaspiy diñgese yarlarındağı üle qoşlarda H5N1 buluın raslağan ide.
Ämma Londondağı Veterinariä Laborotoriäse wäkile doktor İan Brown älegä ul qoşlarda virusnıñ H5 töre genä tabıldı dide. Anıñ äytüençä, laborotoriä täğäyen xisapnı bügen kiçkä ölgertäçäk.


text: Tatarstan Yuğarı mäxkämäse Rusiä General prokurorı urınbasarı Aleksandr Zvyagintsevnıñ şikäyäten tikşerde. Zvyagintsev Tatarstan Konstitutsiäseneñ 19 matdäse federal qanunnarğa turı kilmi digän däğwä beldergän ide. Bu eşne tikşerü moña qädär ber niçä tapqır kiçektergän ide inde, bu yulı da şulay buldı. Däwlät Şurası wäkile respublika parlamentınıñ Rusiä Konstitutsion mäxkämäsenä möräcäğät itüen xäbär itkännän soñ, Tatarstan Yuğarı mäxkämäse, Rusiä Konstitutsion mäxkämäsennän uzıp qarar çığara almıy, dip isäpläp, bu eşne tikşerüne 7nçe martqa küçerergä buldı.


text:
Törkie parlamentı amerikan xärbiläreneñ üz territoriesendä urnaşuın kire qaqtı
Ankara belän Waşington arasında atnalarça däwam itkän satulaşulardan soñ, Törkie parlamentı AQŞ xärbiläreneñ könyaq könçığış Anadoluda urnaşuına röxsät itkän memorandumnı kire qaqtı. Bu bula alaçaq Ğıraq suğışın planlaştıruçalarğa orım bulğan kebek , islamçı konservativ xökümät öçen dä ciddi näticälär tudıra. Düşämbedä İstanbul birjasında qıymätle käğäzlärneñ bäyäläre 10%qa kimegändä, lira da bäyäsen yuğalttı.
Törk-amerikan mönäsäbätläre hiç şiksez strategik xarakterda,duslarça mönäsäbätlärebez ike yaqlı añlayışqa nigezlänä häm bu däwam itäçäk, beräü dä bu mönäsäbätne tawış birügä bäylämäskä tieş .
Törkiädäge qayber gazetalar 4 ay elek kenä xakimiätkä kilgän AQ partiä , parlamenttagı üz wäkillären kontrol itä almıy dip yazıp çıqsa, partiä taraftarı mätbuğat , tınıçlıq vä demokratiäneñ ciñüe dip bäyäläde tawış birüne .Premier Gül ,partiä citäkçeläre belän memorandumnı yañadan parlamentqa cibärergäme digän mäsälädä söyläşülär ütkärde. ikençe märtäbä kire qağu ,yaña xökümät öçen zur yuğaltu bulaçaq. Düşämbedä birjada, qıymätle käğäzlär şulayuq törek lirasınıñ bäyä yuğaltuı , ekonomikanıñ reaksiesen kürsätte, Gärçe premier Gül parlamentnıñ tawış birüe belän, iqtisadi eşlärnı ayırıp qararğa kiräk disä dä zur yardäm paketınıñ kiläçägeneñ sorau astında qaluı bazarnı ruxlandırmıy. Törkieneñ NTV programmasına qarağanda, Däwlät sekretarı C.Powell Gülgä şaltıratıp, ni öçen memorandum parlamenttan ütmäde dip sorağan, Gül sez bezne citärlek yaqlamadıgız digän cawap qaytarğan. Könbatış mätbuğatında da bu turıda şaqıtıy ğına yazmalar bar. LAT basması , Törkieneñ in yaqın berektäşeneñ üteneçen kire qağuğa, amerikannarnıñ çiktän tış basım yasauı , alarnıñ bäyräm waqıtında dini xislärne sanğa suqmauı säbäp buldı di. Aqpartiädän Emin Şirin süzlärençä, amerikannar ultimatumnar , könnär bilgeläp tora, Törkieneñ ut yanğan miçkägä sikerüen teli, bezne satıp alıp bulır dip qarıylar, beräü dä bezneñ iminlek , Saddamnan sonğı Ğıraq turındağı borçılularıbıznı urtaqlaşmadı, tıñlamadı.Parlamentnıñ kire qağuınıñ eçke, tışqı säyäsät, iqtisadqa kitergän ziannı kisterep kenä äytep bulmıy. Waşington belän mönäsäbätlärgä kilgändä ,Bush administratsiese älbättä töbäktäge in ışanıçlı berektäşe añı in kiräkle waqıtta qıyın xäldä qaldırdı dip bäyäli älege xällärne Bosporda yaña finans krizisı premier Gül xökümäteneñ nigezen qaqşata başlasa yardämgä kem kiler mikän? Älegä Töreklär ‘banan respublikasında’ yäşemibez dip ğorurlansalar da , iqtisadi näticälären dä kütärergä tieş bulaçaqlar. Älbättä wazğiätneñ üzgärüe , memorandumnıñ ikençe märtäbä tawışqa quyılıp raslanuı da mömkin
Färidä Xämit, praga


text: Üzbäkstan räsmiläre Qırğızstan prezidentı Qurmanbäk Baqıyıvnıñ säfäre uñayınnan alarnı izolyatsialäwne kiräk tapqan. Azatlıq radíosı xäbärçesenä xoquq yaqlawçılarnıñ berse: “Minem yortımnı da, häm başqa xoquq yaqlawçılarnıñ yortların da polisia çornap alğan. Bez öy sağı astında. Avgust ayında Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Riçard Bawçer, sentyäberdä Germanianeñ yaña ilçese kilgändä dä şundıy uq xäl bulğan ide. Minem Baqıyıv säfäre waqıtında öy sağı astında utırasım kilmi. Anıñ kilüe xoquq yaqlawçılar tormışın şulay qatlawlandırır dip uylamağan idem”-, dide.


text:
Gaz bäyäsen kütärüne Belarus iqtisadı "kütärä" alırmı?
Rusiädäge "Gazprom"nıñ Belaruskä satqan tabiği gaz bäyälären yaña yıldan ikelätä arttıruı Minskidäge xökümätne şaqtıy awır xäldä qaldıra - älegä qädär Rusiädän gaznı arzanğa ğına alıp yatqan Belarusneñ iskitmäle iqtisadi üseşe öleşçä näq menä şuña, häm Rusiädän neftne export salımnarın tülämi genä alıp yatuına bäyle ide.
Belarusneñ gaz öçen şuşı yaña çığımnarı öleşçä "Gazprom" tarafınnan qaplanaçaq, bilgele bulğança, Rusiäneñ gaz monopoliäse 2 yarım milliard dollarğa "Beltransgaz" şirkäte aksiäläreneñ yartısın satıp alırğa cıyına, häm bu aqça dürt yıl eçendä Belarus büdjetına kerep baraçaq. Moñardan tış Belarus "Gazprom"nıñ üze aşa Yewropağa quğan gazı öçen tranzit bäyälären kütärä, şuña kürä qayber iqtisadçılar gaz bäyäläre artunıñ ilgä zianı ällä ni zur bulmas, digän fikerdä. Belarustäge bäysez iqtisad belgeçe Leanid Zlotnikau şul fikerdä toruçılarnıñ berse:
"Bu yılğa qarağanda, iqtisadnıñ yuğaltuları yaqınça 500 million dollar bula ala. Başqa närsälärne isäpkä almağan oçraqta, bu andıy uq zur yuğaltu tügel, çönki bezneñ eçke citeşterü küläme yaqınça 32-34 milliard dollar täşkil itä", dip isäpli bäysez belgeç Leanid Zlotnikau.
İkençe ber iqtisadçı, Tansyana Manyonak fikerençä dä, bıyılğı yuğaltularnı xökümät äle niçek tä bulsa qaplıy alaçaq, 2006-nçı yıl azağında Belarustä Däwlät täräqqiäte fondı qorılğan bulğan häm anda 600-läp million dollar cıyılğan bulırğa tieş.
Ä menä inde tağın da yırağraq kilçäkkä qarağanda, gaz çığımnarınıñ iqtisad öçen awırraq bula başlawın farazlarğa mömkin. Minskidäge belgeç Leanid Zayka, yaña bäyälär inde bıyıldan uq Belarustäge inflätsiäne ike märtäbä arttıraçaq, dip uylıy.
Belarus xökümäte, gaz bäyäläre artuınıñ töp awırlığı kümäk, korporativ qullanuçılarğa töşäçäk, alar här meñ şaqmaq metr gaz öçen 150 dollar tüliäçäk, dip belderde. Ä inde şäxsi qullanuçılar öçen bıyıl bäyä yaqınça 5-6 dollarğa ğına artaçaq, dip planlaştırıla.
Ämma Belarus xakimiäte öçen gaz ğına tügel, neft belän dä şaqtıy kierenke wäzğiät kilep tudı. Moña qädär ul Rusiädän neftnı export salımnarı quyılmağan bäyägä alıp, anı üzendäge Navapolatski häm Mazır kombinatlarında eşkärtä häm anda citeşterelgän malnı inde Yewropağa dönya bäyälärenä sata ide. Dikäbr ayında isä Rusiä xökümäte Belaruskä satılğan neftkä dä export salımın quydı. Näticädä Minski Rusiädän neft satıp aluın tuqtattı, ä ğinwarnıñ 3-endä prezident Lukaşenka maxsus färmanı belän Belarus aşa quılğan neftkä tranzit bäyälären kertte.
Belarusneñ bu ölkädäge yuğaltuları gaz bäyäsen arttıruğa qarağanda da zurraq bula ala, dip belderä belgeçlär. Rusiädän arzan neft alıp, anı eşkärtü produktların satudan tuqtaw näticäsendä Belarus büdjetı keremnäre ay sayın yaqınça 200 million dollarğa kim bulaçaq.
Kärim Kamal


text:
İran üzeneñ atom programmasına bäyle şiklärne beterergä wäğdä birä
AUDİO: Bügenge oçraşu bik yaxşı buldı. Anda töp iğtibar noyäberdä Atom oyışması şurasına kiläse xisapnı tapşıruğa qädär barlıq mäs'älälärne dä çişü öçen xezmättäşlekne tizlätügä bağışlandı.
Ul İranlılarnı atom qorılmaların tikşerü turında östämä protokolnı imzalarğa çaqırdı ämma bu turıda bernindi wäğdägä dä ireşä almadı. Xalıqara Atom Energiäse Oyışmasındağı İran wäkile Ali Akbar Salehi aldağı könnärdä xezmättäşlekne arttırırğa wäğdä birde. İran 31-nçe üktäbrgä qädär BMOnıñ atom energiäse oyışmasına yäşeren räweştä atom qoralı yasarğa tırışmawın dälillärgä tieş.


text:
Böcänäklär
Böcänäklär - Urta Aziädäge küçmä qäbilälär, anda “qañğıllar” dip yörtelgännär. Läkin alar annan töreklär tarafınnan qısrıqlap çığarılğannar häm İdel aryağı dalalarına küçenep kitkännär. Biredä cirle sarmatlarnı häm uğor qäbiläläreneñ ber öleşen üzlärenä buysındırıp, yaña qäbilälär berläşmäse barlıqqa kitergännär.
Xäzärlär belän bäreleştän soñ böcänäklärneñ ber öleşe könbatışqa taba küçenep kitkän, ä qalğannarı uğızlarğa buysınırğa mäcbür bulğan (uğızlar Urta Aziäneñ könbatışında, Aral-Kaspiy töbägendä yäşägännär. Alar - xäzerge törekmännärneñ borınğı babaları, törek-ğuzlardan üzgäräk qäbilälär). Näq menä İdel aryağında qalğan şuşı böcänäklärne 922 yılda ataqlı ğäräp säyäxätçese İbne Fadlan İdel Bolğarına säyäxäte waqıtında oçratqan bulğan.
Könbatışqa kitkän böcänäklär ike törkemgä bülengännär. Alarnıñ berse, törki böcänäklär dip atalğanı, Don häm Donets yılğaları arasında, ä könçığıştağısı, xäzär böcänäkläre dip yörtelgännäre, Azov-Don buyı dalalarında küçenep yörgännär. Böcänäklär xäzärlärneñ berqädär ciren basıp alğannar häm şul yaqlarda küçenep yörgän macarlarnı qısrıqlap çığarğannar, tik könbatışqa taba xäräkät itkändä Kiev Ruse belän bäreleşkännär. Xäzär böcänäklären slavyannar tar-mar itkän, ä törki böcänäklär köçleräk bulıp çıqqannar. Alar berniçä tapqır Dunay Bolğarına häm Wengriägä höcüm oyıştırğannar, Vizantiä belän bäyläneşkä kergännär.
X yöz azağında, ğuzlar yawınnan qaçıp, böcänäklär Rus' cirenä kilep kergännär häm 1006 yılda Kievne qamap alğannar. Yaroslaw Mudrıy alarnı tar-mar itkän, häm böcänäklär berläşmäse yäşäwdän tuqtağan. XI yöz urtasında äle bäcänäk urdalarınıñ qaldıqları Qara diñgez buyı dalalarında küçenep yörgän, läkin töreklär tarafınnan ciñelügä duçar bulğan. Alarnıñ ber öleşen Vizantiä üzenä buysındırğan häm Dunay belän Balqan arasındağı çik buyına saqçı otryadlar itep urnaştırğan. İkençe öleşe törek qäbiläläre berläşmäsenä kergän. Küpçelek tikşerenüçelär başlıça bügenge Moldovada häm aña kürşe rayonnarda yäşäwçe törki xalıq bulğan ğağawzlarnıñ kilep çığışında böcänäklärneñ qatnaşı zur buluın äytälär.
Tышkы cылTaMaлap[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ГyMилeB Л. H.: ДpeBHяя Pycb и Beлиkaя cTeпb;
- ДpeBHиe Tюpkи;
- TыcячeлeTиe Bokpyr Kacпия


text: BMOnıŋ qoral tikşerüçelәre ütkәn yal kөnnәrendә Bağdattan 15 km yeraqlıqta urnaşqan Um-al-Maarek diğәn xәrbi qorılmasın qaradı. Ğıraq başqalasınnan 40 km yeraqlıtağı Al-Kada bazasında tөzelğәn yaŋa binalarda da ximiә belgeçlәre 6şar sәgәt tikşerenülәr ütkәrde, dip xәbәr itelә. BMO belgeçlәre raketa yagulığın, vaktsinalarnı citeşterüçe urında, pıyala-yandırılğan balçıqnı eşkәrtüçe şirkәtlәrne, bu yallarda barlığı 9 urınnı tikşerde. Bügen tağı 5 tikşerüçe tөrkem Bagdattan kitep, 6 urınnı qarap çıqtı. Xalıqara atom agentlığı, Ğıraqnıŋ xәrbi bazalarında tabılgan berençe 8 ürnәkne sınawğa aldı. Atna axırında Agentlıqnıŋ Venadağı tөp-yortına tagı 20 ürnәk kiterelәçәk. Alarnı tikşerü өçen 2-3 atna kirәk bulır, dip uylanıla. Xalıq ara atom agetnlığı citәkçese Mөxәmmәt El Baradey kiçә xәbәr itkәnçә, belgeçlәr Ğıraqta ximik hәm atom tөş qorallar yasalunıŋ ale ber nindi ezlәren tapmadı.


text:
NATO cıyını: AQŞ öndi, Mäskäw kisätä
Çärşämbedä Buxarestta NATO sammitı açılır aldınnan amerikan prezidentı George Bush, tağın ber tapqır, Ukraina belän Gruziägä Äğzalıq planın birergä çaqırdı. Räsmi Mäskäw bu ğamälgä qarşılığın belderde.
Çärşämbedä NATO sammitı başlanır aldınnan amerikan häm Rusiä räsmiläre, tağın ber tapqır, Ukraina belän Gruziäneñ NATOğa quşılu mäsäläsenä qarata üzläreneñ qapma-qarşı qaraşların yañğırattı.
Amerikan prezidentı Georeg Buş, Romania başqalasına kilgäç, ber kön elek Kievta äytkän fikeren qabatladı.
"Bez Buxarestta Gruziä belän Ukrainanıñ NATOğa kerü omtılışın xuplarğa, alarğa bu maqsatqa ireşü öçen yul kürsätergä tieş. Minem ilneñ qaraşı açıq, - dide Buş. - NATO Gruziä belän Ukrainağa Äğzalıq planın birergä tieş".
Kiev belän Tiflis sorağan Äğazlıq planı NATOğa kerü yulında berençe adım sanala. Rusiäneñ qarşı çığuına qaramastan, Buş Ukraina belän Gruziägä bu forsatnı birergä çaqırdı.
Rusiä tışqı eşlär minsitrı Sergei Lavrov Buşqa Mäskwädän, Däwlät duması mönbärennän cawap qaytardı.
"Bu cawapsız qalmayaçaq, min sezgä wäğdä itäm. Läkin bez üpkäçe malaylar tügel, bezneñ cawap pragmatik bulaçaq. –dide Lavrov. - Bez üzebezneñ iqtisadi, saqlanu quätebezne köçäytäçäkbez. Bez här törle täräqqıyätkä äzer".
NATOnıñ üzendä bu mäsälädä fiker qarşılığı saqlana. Äytik, Germaniä belän Fransiä, bu ike il älegä äzer tügel dip, alarğa Äğzalıq planın birügä qarşı çığa. Misal itep, Gruziädäge separatist töbäklär, Ukrainadağı xalıq fikere häm Rusiäneñ qarşı çığuı kiterelä.
"Nindi genä qarar qabul itelsä dä, ul uñay häm tögäl bulaçaq, - dide çärşämbedä NATO başlığı Jaap de Hoop Scheffer. – İke ilgä dä alyansta urın bar. Bezneñ işeklär açıq. Ägär alar tieşle şartlarğa cawap birsä, teläsälär, berär könne ul işektän uza alaçaq."
Ukraina belän Gruziä mäsäläsennän tış sammitta Äfğanstan mäsäläse dä tikşereläçäk. Buş bügenge çığışında tağın ber tapqır NATO äğzaların anda östämä ğaskär cibärergä çaqırdı.
Monnan tış Buş Yewropada raketa qalqanın urnaştıru niäten dä telgä aldı. Bu mäsälädä ul Rusiä prezidentı Putinnı tağın ber tapqır künderep qararğa tırışaçaq, dip kötelä.
Sammittan soñ, Buşnıñ Xorvatiä, annarı Rusiägä baruı qaralğan. Putin belän ul anıñ Soçi utırmasında oçraşa.


text:
Yewropa kürşedäge möselman illärenä: sezdän reforma, bezdän aqça
Yäkşämbe häm düşämbedä Barcelona şähärendä Yewropa Berlegendäge 25 il citäkçeseneñ Urta diñgez buyındağı kürşe däwlätlärneñ wäkilläre belän oçraşuı uzdı. Soñğı yıllarda kiñäygän häm kiläçäktä dä kiñäyü plannarın qorğan Yewropa Berlege üzennän könyaqta yatqan illärgä iğtibarın arttıru kiräklegen añlıy, ämma üzeneñ alarğa yardämen, kürşelärendä zamança demokratik reformalar alıp baruğa bäyläyäçägen äytä.
Oçraşu üzägendä berençe çiratta terrorğa qarşı köräş tordı diärgä mömkin, bu xätta Barcelona söyläşüläreneñ barışına da yoğıntı yasadı - terror belän köräşü xaqında äzerlängän urtaq belderüneñ eçtälegen kire qağıp, Cäzair, Mısır, Ürdün, Livan, Marok, Süriä wä Tunis başlıqları Barcelonağa kilmäde, annan tübänräk däräcädäge wäkillär genä qatnaştı. Şuña da qaramastan Yewrokomissiä räise Jose Manuel Barroso düşämbedä şuşı bäcxäsle mäs''älädä dä uñışqa ireşelü xaqında belderde:
"Bez terrorğa qarşı köräşne niçek alıp baru tärtibe xaqında kileşä aldıq. Şuşı törkemndäge illär älege mäs''älädä berençe märtäbä urtaq fikergä kilä aldı. Häm ikençedän, xäzer bezneñ tögäl maqsatlarnı häm alarğa ireşü yulların ğämälgä quyunı bilgelägän 5 yıllıq programmabız bar", dip belderä Yewropa komissiäse räise.
Yewropa Berlegeneñ Barcelona protsessı dip atalğan, häm anıñ Urta diñgez buyındağı illär belän xezmättäşlegen nığıtunı maqsat itep quyğan şuşı programması 1995-nçe yılda, İspaniä räislege çorında başlanğan ide. Xäzerge oçraşu asılda şunıñ 10 yıllığı uñayınnan ütkärelde. Citmäsä, 2005-nçe yıl Yewropa Berlegendä Mediteranio, yäğni Urta diñgez yılı bularaq bilgeläp ütelde.
Terrorğa qarşı köräştän tış Yewropa Berlegen qitğağa Urta diñgez illärennän ağılğan küpsanlı möxäcirlär mäs''äläse dä borçıy, alarnıñ zur öleşe yäşeren töstä, qanunnarnı bozıp kilä. Şuşı ölkädä kürşe illär belän tığızraq xezmättäşlekkä ireşü öçen Yewroberlek xäzer üzeneñ aqçalata yardäm kürsätüen, şul illärdä zamança reformalar ütkärügä bäylärgä teli. Barcelona oçraşuı aldınnan komissiä räise Barroso bu xaqta bolay digän ide:
"Oçraşuda bez däwlät idaräsen yaxşırtu, demokratiäne nığıtu, keşe xoquqların, häm bigräk tä xatın-qız xoquqların xörmät itü ölkäsendä uñışqa ireşkän illärgä Yewropa Berlegennän östämä aqçalata yardäm birü xaqında kileşäçäkbez", dip añlatqan ide oçraşu maqsatın Yewrokomissiä räise Jose Manuel Barroso.
Moñardan tış Yewropa Berlege Mediteranio illärendäge yäşlärgä belem alu mömkinleklären kiñäytügä dä yardäm itärgä teli. Monıñ öçen beryaqtan, şul illärdäge belem birü sistemasın kamilläşterügä bulışu küz aldında totılsa, ikençe yaqtan, andıy yäşlärgä Yewropa universitetlarında belem alu mömkinleklären arttıru qarala.
Kärim Kamal


text:
Tatarstan ictmaği oyışmaları “Tatar kongressı häm tatar yazmışı” digän konferensiä uzdırdı
Sezgä bu xäbärlärne äzerläp citkergän säğätlärdä Bötentatar ictimaği üzäge binasında Bötentatar ictimaği üzägeneñ, Tatarstannıñ aqsaqallar şurasınıñ, Xalıq frontınıñ häm Bötentatar mäğärif berlegeneñ “Tatar kongressı häm tatar yazmışı” digän konferensiäse başlanıp kitte. Biredä Bötendönya tatar kongressı oyıştıru komitetına täqdimnär äzerlänäçäk dip belderelde. Öçençe bötendönya tatar kongressına äzerlek eşläre, anda qaralaçaq mäsälär, täqdimnär turında aldağı xäbärlärebezdä söyläp torırbız.
Yunıs Ätnäle


text:
Ukraina ministrları, xökümät başlığı Yulia Tımoşenko comğa könne Mäskäwgä barmayaçaq, dip belderde. Säfär comğa häm şimbägä bilgelängän ide.
Premyer-ministrnıñ matbuğat wäkile Vitaly Çepinoga, Rusiägä barmawnıñ säbäbe – prezident Viktor Yuçenkonıñ xökümät başlığına, yazğı çäçü eşläre tämamlanğançı çit illärgä kitmäskä kiñäş itüe, dip belderde. Ukraina iqtisad ministrı Sergei Teryoxin, häm Rusiä mäğlümat agentlıqları , Tımoşenkonıñ Mäskäwgä barudan baş tartuınıñ säbäbe – Rusiä prokurorlarınıñ anıñ östennän ğayepläwlärne almawı, dip belderä. Tımoşenko, Ukrainada gaz şirkäte başında torğanda Rusiäneñ saqlanu räsmilärenä rişwät birüdä ğayeplänä. Üze ul bu ğayepläwlärne kire qağa häm alarnıñ säyäsi säbäbe bar, di.
Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov, Tımoşenkonıñ kilüenä ber nindi dä kirtä yuq, dip belderde:
"...Bez Ukraina premyer-ministrı häm prezidentı belän böten ölkädä kiñ xezmättäşlekkä äzer," dide Lavrov.
Kiçä Rusiäneñ general prokurorı Vladimir Ustinov, ğayepläwlär ğamäldä qala, häm Tımoşenkonı qulğa alu turında xalıqara färman äle dä köçendä, dip belderde. Ämma Ukraina premyer-ministrı Rusiädä qulğa alınmayaçaq, däwlät citäkçeläreneñ qağılğısızlıq xoquqı bar, dip östäde Ustinov.


text:
Ğiraq tağın 6 Äl-Samud raketasın yuq itüwen belderde
Audio
Räsmi Bagdad üzendä barlığı 100-gä yaqın şundıy raketa buluın belderä. Bu raketalarnıñ Ğiraqqa röxsät itelgän 150 kilometrdan yırağraq oça aluwı açıqlanğaç, BMO inspektorları alarnı yuq itergä quştı. Räsmi Waşington, Bagdadnıñ raketaların yuq itü ğämälen, çirattağı yalğan dip atadı.
Ul arada Rim papası John Paul, kardinal Pio Laghinı Waşingtonğa cibärde. Kardinal, Amerikan prezidentı George Buşnı suğışqa äzerlänüdän baş tartırğa, inspektorlarğa kübräk waqıt birergä künderergä tırışaçaq. Fransiä prezidentı Jak Şirak, bügen tağın ber tapqır, Ğiraq suğışına qarşı buluın äytte, berük waqıtta Bagdadnı BMO inspektorları belän xezmättäşlek itergä çaqırdı. BMO inspektorları äytüençä, yaqın arada Ğiarq üzeneñ VX gası turında xisap birergä cıyına.


text:
Qıtay başqalasında yañartılğan Tönyaq Korea atom programmasına bağışlanğan 6 yaqlı söyläşülärdä Pxenyan yaña täläplär quydı. Ul BMO häm Quşma Ştatlar kertkän çikläwlärne alunı häm üzeneñ yağulıq tarmağın üsterü öçen “ciñel suda” reaktor tözüne täläp itä. Söyläşülärdä qatnaşqan Yaponia törkemeneñ başlığı Kenchiro Sasae: “Tönyaq Korea wäkileneñ töp qaraşları küp oçraqta bezneke belän turı kilmi. Ämma bez mömkin bulğan qädär alarnı yaqınaytırğa tırışabız”,- dide.
Pekinda ütä torğan söyläşülärdä Tönyaq Korea, Könyaq Korea, AQŞ, Qıtay, Rusiä häm Yaponia wäkilläre qatnaşa.


text: Yevropa Berlege diplomatları Törkiäneñ Berlekkä kerü söyläşülären başlaw mäsäläsendä bügen kileşä almadı. Äğzalıq söyläşüläre 3 üktäber düşämbe könne başlanırğa tieş. Ämma Avstriä Törkiägä äğzalıq tügel, ä xezmättäşlek statusın birügä basım yasıy. Avstriä kanslerı Wolfgang Schuessel, Yevropa gazetlarına birgän añlatmarında, körçekkä terälgän Xorvatiä söyläşüläre däwam itsä genä Törkiä belän söyläşülär –başlanırğa mömkin, dip belderde. Törkiä parlamentı räise Bülent Arınç Yevropa Berlegen "ike yözlelektä" ğäyepläde, Rumıniä, Bolğarstan, Malta häm başqa nämzätlärgä mönäsäbät ikençe törle ide, dip belderde. Berlektä räislek itkän Britaniä yäkşämbe könne Yevropa Berlege ministrların çirattantış utırışqa cıyaçaq.


text:
Omski merı xisap tottı
Comğa könne Omski şähär xakimiäteneñ çirattağı küçmä utırışı ütte. Şähärneñ Lenin okrugında uzdırılğan älege utırışta mer Viktor Şreyder kiñ cämäğätçelek aldında yıllıq xisap belän çığış yasadı. Äytergä kiräk, 2005-nçe yılnıñ mart ayınnan eşli başlağan yaña citäkçeneñ “xalıqqa” berençe çığuı tügel. Şähärneñ törle okruglarında küçmä utırışlar inde ütkärelgän ide.
Başqalarınnan ayırma bularaq bu utırışqa ictimaği oyışmalar, şul isäptän tatar milli-mädäni moxtariäte dä çaqırıldı. Utırışta qatnaşqan milli oyışmalar wäkilläre şähär başlığınıñ eşennän qänäğät buluların belderdelär. Tatar moxtariäte äğzası Raziä apa Mäcitova fikerençä, yaña mernıñ eşçänlege tatar oyışmaları öçen dä sizelerlek.
Moxtariätneñ utırışta qatnaşqan başqa äğzaları da, iğtibar arttı, ämma problemalar yuq tügel,- dip äyttelär. Mäsälän, tatar moxtariäte urnaşqan binanıñ yazmışı äle dä xäl itelmägän. Döres, şähärneñ küçemsez milege bulğan bu binağa tatarlarnıñ ixtıyçları ni däräcädä buluın öyränü buyınça şähär xakimiäte tarafınnan maxsus komissiä tözelgän häm bügenge köndä tikşerü eşläre bara. İyül azağında komissiäneñ qararı çığarılırğa tieş.
Qabat utırışqa qaytqanda, xalıq aldında xisap totu da, küçmä utırışlar ütkärü dä meriä eşendä yaña ber alım bulıp tora. Xisap utırışında Omski merı Viktor Şreyder şähär xakimiäte eşçänlegeneñ prioritet yünäleşlären bilgeläde, byudjetnıñ, investitsion häm sotsial säyäsätneñ möhim kürsätkeçlären yañğırattı.
Şähär şurası qararı buyınça, kiläçäktä mernıñ xalıq aldında xisap totuı yıllıq traditsiä bulıp qalaçaq. Meriäneñ yıllıq eşçänlege turında bu räweştä xisap totu şähärneñ yañadan redaksiälängän Ustavına da kertelgän.


text: Parijda Fransia prezidentı Caq Şiraq häm Fälästin autonomiäse başlığı Mäxmüt Abbas söyläşülär ütkärde. Şiraq fälästinnärgä finas yärdäm yañadan birelä başlayaçaq dip, bolay dide. “Fransia, yärdäm itü humanitar häm säyäsi nigezlärgä tayanıp, torğızılırğa tieş, dip sanıy. Fransia dönya cämäğätçelege qarşında şundıy qararnı yaqlayaçaq. Bigräk tä Europa berlege qarşında dide Şaq Şiraq. Ul şulay uq fälästin xökümäten oyıştırğan Xämäs xäräkäten, köç qullanulardan waz kiçärgä häm İzrailne tanırğa çaqırdı.


text:
Räşit Äxmätov: xakimiät öçen köräşneñ masştabları tañ qaldıra
Tatarstanda cirle üzidarälärgä uzaçaq saylawlarğa äzerlek bara. Älege saylawlar ütäçäk kön – 16 oktäber yaqınlaşqan sayın köräş tä köçäyä bara. Döres, tıştan bu köräşneñ niçek barğanı ällä ni kürenmi, sizelmi. Saylawçılar iğtibarına qızu bäxäslär dä, tartqalaşu, pıçraq texnologiälär yärdämendä ber nämzätneñ ikençesenä yalğan yağu oçraqları da täqdim itelmi. Ğadi xalıq, ğomumän, älege saylawlar turında bik az belä, alar belän ällä ni qızıqsınmıy.
Läkin xakimiätkä omtıluçılar öçen bu saylawlar şaqtıy xälitkeç çara. Bigräk tä Qazan Şurasına saylanuçılar öçen. Ör-yaña, tözekländerelgän şähärneñ Ratuşa binasında 16 oktäberdän soñ 50 deputat başqala yäşäyeşeneñ iñ aktual’ mäsällären xäl itep utıraçaq. Qazan Şurasına saylanırğa şähär merı Kamil İsxaqov ta teläk belderde. Şuşı nisbättän ul yal alıp, eşennän dä kitte. Xäyer, İsxaqovnıñ saylaw aldı agitatsiäse dä ällä ni işetelmi. Şulay da, qayber mäğlümätlärgä qarağanda, kelämastı köräşe şaqtıy qızu bara.
Bu xaqta älege dä bayağı Zvezda Povolj’ya gäcitendä anıñ baş möxärrire Räşit Äxmätov yaza. Gäcitneñ çirattağı sanındağı üzeneñ atna sayın basıla torğan säyäsi añlatmalarında ul bu yulı näq menä şuşı xaqta uylana. Yalğa kitkän Kamil İsxaqov kürenmi dä, işetelmi dä, mernıñ üze terkälgän Wahapov saylaw okrugında ciñüe bäxässez. Läkin ul aldan uq saqlanu çaraların kürep quyarğa teli küräseñ. Kemnän qurqa soñ Kamil äfände, dip sorıy Räşit Äxmätov. Häm üze ük älege sorawğa, bügenge köndä İsxaqov barı tik Mintimer Şäymievtan genä qurqa ala, dip cawap ta birä. Ğomumän, Tatarstan prezidentı Qazan merın üzeneñ opponentı, dip sanıy ul. Üzeneñ şaqtıy qızıqlı häm üzençälekle fikerläre belän bilgele jurnalist fikerençä, Mintimer Şäymiev Vladislav Surkov lagerındağı keşe. Kamil İsxaqov isä, çekistlar – Seçin, İvanov törkemenä yaqınraq. Rusiä prezidentı Vladimir Putin isä Tatarstan citäkçesen bilgelägändä älege wazifada Şäymievnı qulayraq körde. Gärçä, Qazan merı da bu urınğa bik ömetlänep torsa da.
Alay ğına da tügel, Vladimir Putin Mintimer Şäymievnı Qazannıñ meñyıllığın bäyräm itkän könnärdä bik zurladı, dip sanıy, Räşit Äxmätov. Başqa gubernatorlar aldında anı ürnäk itep quyu diseñme, Rusiä şaw-gör kilep Kulikovo qırındağı ciñüne bilgeläp ütkändä, Rusiä prezidentınıñ älege çaralarda qatnaşmawı da Şäymiev sorawı buyınça eşlängän. Ğomumän, Şäymiev Putinğa kiräk. Kiläçäktä Tatarstan citäkçese Putinnıñ almaşçısında premyer yäki vitse-prezident wazifasına da ömetlänä ala, digän fikerdä tora Zvezda Povolj’ya gäcite baş möxärrire. Läkin Kamil İsxaqov ta tik utırmıy. Ul xalıqara eşçänlegen dä cäyelderä, Rusiä külämendä dä şaqtıy gubernatorlar arasında berençelärdän bulıp sanala. Bu aña, älbättä, şaqtıy qıybatqa töşä. Läkin xakimiätkä omtılğanda totılğan aqçanı sanap torış yuq inde ul.
Menä şulay itep, berençe qaraşqa tınıç häm tawış-tınsız ğına bara torğan saylaw aldı kampaniäse, zur aqçalar, serle söyläşülär, tege yäki bu taraflarnıñ tä’sir köçe belän bäyle bulıp çığa. Ä menä bu bik qatlawlı häm awır protsesslar ni belän tämamlanaçağın, alarda kemnär ciñäçägen bezgä älege xätta täcribäle Räşit Äxmätov tä äytä almıy. Monı barı tik waqıt qına kürsätäçäk.
Gölnaz İlgizär


text:
Tuqay Tatarstanda da yıraq diasporada da, yäğni borınğı Sovet illärennän çittäge tatarlar öçen simvol buluın däwam itä. Läkin şul bar ki Tatarçadan täm-läzzät alıp uquçılarnıñ sanı kimi bara. İnternet kebek modern texnologik çaralar bik üskän çorıbızda keşelärne nindi dä bulsa ber zalğa ciyıp çığış tınlatu çorı da betä bara. İstanbuldağı Tuqay şiğer kiçäsendä dä şundıyraq xäl buldı. Cıyılış 1,5 sägat sonğa qalıp başlandı. Bik ozaqqa suzılğan çığışlar ber börtek tıñlawçını bizderde. Tuqaynıñ tormışınnan kürsätelgän foToräsemnärdä Tuqay nindi mesken xäldä wafat buldı digän syujetlarğa şul xätle qatı basım yasaldı ki, bezneñ qaharmanıbız şundıy mesken xälgä töşkän ikän, dimäk tatarlar üzläre dä anı tieşençä yaqlamağannar digän xis, qayğı häm borçılu tudırdı.
Tuqaynı iskä aluğa ber börtek keşe qatnaştı dibez, çönki zalda çama çamadan yıraq bulmas 40 keşe bar ide. Şularnıñ da un keşesennän artığı oyıştıruçılar, çığış yasawçılar häm alarnıñ yaqınnarı ide. Gomumän yäşlär ber qulnıñ barmaqları xätle dä yuq ide. Yarar Törkiädä üskän tatar balaları tatarçanı belmilär, ä Tatarstannan biregä uqırğa kilgän tatar studentlar da mı belmilär digän soraw tua. Döres asılda kübese belmi, Tuqaynı işetkännäre dä yuqtır. Häm niçä sägatkä suzılaçaq çığışlar tıñlarğa da telämägännärder. Çönki İstanbul kebek zur ber şähärdä küñel açarlıq çiksez mömkinleklär bar. Ber başqa säbäp tä hiç şiksez İstanbuldağı tatarlarnıñ öç-dürt törkemgä bülenüennän tora.
Qızıqlı küreneş bularaq isä oçraqlı räweştä İstanbulğa kilgän New York Tatarları oyışmasınıñ elekke räislärennän İldar Agiş belän xatını, Sanfransisco Burlingame Tatar cämgiäte imamı Dayan Safar belän xatını häm Eskişähir Tatarları oyışmasınıiñ yaña räise Vadit Erdenneñ bu kiçägä qatnaşuların äytä alabız.
İstanbuldağı Tuqay kiçäse asılda yäşlärne häm kiñeräk tamaşaçanı cälep itü öçen yaña çaralar kürüne taläp itüen isbatladı. Tuqay bezneñ simvolıbız diyü genä citmi ikän. Mäsäläneñ başqa yağı isä Tatarstannıñ üzendäge ruxi häm mädäni töşenkelekneñ diasporağa da, yıraq diasporağa da tiskäre yoğıntı yasawı.


text:
Serbiä referendumı Kosovo kiläçägenä täesir itärme?
Serbiä citäkçelege il xalqın atna axırında ütkän referendum näticäläre belän qotlıy. Referendumda Serbiä xalqı Kosovonı Serbiäneñ ber öleşe dip tanuçı yaña konstitutsiägä xuplaw belderde. Ämma tawış birüdä Kosovo albannarı qatnaşmadı. Yıl axırına Kosovonıñ statusın bilgeläw kötelgändä Yewropa Komissiäse bu mäs''älä serbiä konstitsiäse belän bäyle dip isäplämäwen belderde.
Serbiä premyer ministrı Vojislav Kostunitsa häm prezident Boris Tadiç referendum näticäsen Serbiä xalqı öçen zur uñış dip qotlaw çığışları yasadı.
Koştunitsa bu Montenegro Serbiä belän berlektän çıqqannan soñ Serbiä tarixında yaña çor başlanunı añlata dide.
"Bu konstitutsiä belän Serbiä köçleräk bulaçaq. Bu konstitutsiä Serbiäne qanun belän idarä itelüçe demokratik däwlät dip atıy, bu konstitutsiä xalıqara qanunğa tayanıp Kosovonı Serbiäneñ ber öleşe dip raslıy" dide Koştunitsa.
Prezident Tadiç isä bu referendum Serbiäne Miloşeviç çorınnan ayıruçı möhim waqıyğa buldı dide.
"Min watandaşlarıbıznı qotlıym. Minemçä bu Serbiäneñ bügengese öçen dä, kiläçäge öçen dä möhim waqıyğa buldı. Bu çınnan da ilebezne Miloşeviç çorınnan ayıruçı bik möhim mizgel buldı. Minemçä bügen bez Serbiä öçen yaxşıraq kiläçäk buldırabız" dide Tadiç.
Referendum aldınnan Tadiç anı oyıştıruçılarnı referendumnıñ xoquqıy buluına keçkenä genä dä şik tumasın öçen bernindi qanun bozularğa yul quymasqa çaqırğan ide. Küzätüçelär zur qanun bozular bulmadı disä dä Oppozitsiädäge Liberal Demokratik Partiä citäkçese Cedomir Jovanovic törle tärtip bozular buldı dip belderde.
Soñğı yıllarda ömetsezlekkä birelgän saylawçılarnıñ tawış birüdä aktiv qatnaşmawın iskä alıp referendum 2 kön däwam itte. Referendumda ciñelü Koştunitsa xökümäte öçen bik zur orım bulır ide. Däwlät televideniese, Serb pravoslav çirkäwe saylawçılarnı äyye dip cawap birergä ügetläp köçle eşçänlek alıp bardı.
Referendumnıñ Kosovo kiläçägenä niçek täesir itäçägenä kilgändä Radiobıznıñ Balkan belgeçe Patrcik Moor anıñ ällä ni täesir bulmıyaçaq dip belderde.
"Monıñ Kosovo öçen ni añlatuı açıq tügel. 1999 yılda Kosovodan Miloşeviç köçläre çığıp kiktännän soñ Serbiä anda bernindi näticäle rolgä iä bulmadı. Bu nigezdä propaganda ğämäle genä. Bu yıl axırında serbiädä ütäçäk saylawlarnı küzdä totıp başqarıldı. Serbiä Kosovo söyläşülärendä qatnaşsa da xalıqara cämäğätçelek alarnıñ veto xoquqı yuq dip belderde. Şuña kürä bu referendum, bu konstitutsiä çınbarlıqqa aşıru bik qıyın bulğan säyäsi däğwa ğına bulıp qala" dide Moor.
1999 yıldan birle Kosovo BMO waqıtlı idaräse qaramağında.
Düşämbe könne Kosovonı Serbiäneñ ber öleşe dip tanuçı konstitutsiä referendumınıñ bäxäsle buluın Yewropa Komissiäse dä belderde. Komissiä yaña konstitutsiäneñ qabul itelüen xuplasa da, Kosovo mäs''äläse ayırım mäs''älä dip isäpli.
Yewropa Komissiäse süzçese Krisztina Nagy referendum 2001 yılğı saylaw isemlege nigezendä oyıştırıldı, ä ul isemlekkä Kosovo xalqınıñ küpçelege kertelmägän dide. Naif Aqmal, Praga.


text:
Tatarstanda Yevropa çempionatı avtouzışları ütte
Ütkän yal könnärendä, Biek taw avtoalanında Yevropa çempionatınıñ 6nçı etabı uzışları ütkärelde. Könnärneñ tüzep bulmaslıq qızulığı, sınawlarnıñ açıq hawada ütkärelüe dä, maşina bäygelären yaratuçılarnı tuqtata almıy. Yevropa çempionnarı abıylı-enele Şäymievlarnıñ, cırçı Salawat, Premyer-ministr Röstäm Miñnexanovnıñ häm başqa ataqlı sportçılarnıñ älege uzışlarda qatnaşuı cämäğätçelekneñ iğtibarın daimi räweştä cälep itep tora. Älege uzışlarnıñ kiñ küläm reklama kampaniäse ütkärelde, avtomotosport federatsiäse wäkilläre çığışlar yasadı. Andıy zur häm sıyfatlı trassanıñ Tatarstanda bulğanğa kürä, çempionatqa çit il sportçıları küpläp kilä. Bu yulı mäsälän, Çexiä sportçıları tulı ber komanda belän qatnaşırğa teläk beldergän, şulay uq, başqa Yevropa illärennän berär-berär uzışçı kilgän. Tatarstan Prezidentı, şaxmat çempionatınnan soñ, Tatarstan sportçılarınıñ ciñelüe, qunaqçılıq bilgese digän ide. Bu yulı da, Tatarstan sportçıları älege şuşı prinsiptan taypılmasqa bulğan. Sınaw xucalarınnan Ayrat Şaymiev 1nçe divizionda 2nçe genä urın ala aldı. İlham Raxmatullin 3nçe kilä, ä Dmitrov şähäre sportçısı İlyä Reznichenko – 1nçe bulıp, ciñep çığa. Sınawnıñ başqa 2 öleşendä, berençe 3 urınnı kübesençä Çexiä sportçıları aldı. Ciñüçelär arasında tağın 1 Niderland keşese dä bar ide, ä Tatarstanlılar – bulmadı.Premyer Röstäm Miñnexanov uzışnı ömetle genä başlağan bulsa da, soñınnan artqa qalıp, finiş sızığında 7nçe genä buldı. Salawat isä, premyer-ministrnı uza aldı häm sınawnı 5nçe bulıp tämamladı.
Avtouzışlar sport yarışları ğına tügel, ul - yäşäw räweşe, böten köçne ala torğan, uy-fikerlerne şuşı yünäleşkä genä bora torğan köçle mawığu sıman. Avtouzşçılar şulay dip äytä. Tatarstan şartlarında, bu äle şaqtıy däräcäle şöğel dä. Här uyınğa diärlek Tatarstan Prezidentı kilä, anıñ belän aralaşırğa telägän direktorlar, ministrlar, başqa törle citäkçelär dä uzışlarda bulırğa tırışa, oçraşıp söyläşä, problemaların xäl itä.Yevropa çempionatı däwam itä. Ayrat Şaymiev yal könendä ütkän 6nçe etapta 2nçe genä urın alsa da, bal sanı belän ul, uzışçılar isemlegendä berençelekne saqlap qaldı. Anıñ 77 balı bar, Röstäm Miñnexanov annan az ğına qalışa, anıñ 62 bal häm ul ikençe urında bara. Salawat-9nçı urınnı bili.
Bikä Timerova.


text:
Londondağı xastaxanä tabipları, uzğan tön Rusiä federal' iminlek xezmäteneñ elekke xezmätkäre Aleksandr Litvinenkonıñ xäle bik naçarlandı, dip belderde. Qayber xäbärlärgä qarağanda, Litvinenko öç atna elek, radíoaktiv talli belän ağulanğan bulğan. Ämma xastaxanä mödire bu xaqta: “Analízlar küp yasalsa da, närsä belän ağulanuı älegä xätle bezgä tögäl bilgele tügel”,- dide.
London politsiäseneñ terrorğa qarşı bülege tikşerü eşe alıp bara. Rusiä maxsus xezmäte Litvinenkonı ağulawda alarnıñ qatnaşı bulunı qatğıy räweştä kire qaqtı.


text:
Terrorğa qatnaşı bulğan immigrantlar Germaniädän qualaçaq. Bala tabıp qaysı ildä watandaşlıq alıp bula?
Azatlıq dulqınnarında ay sayın çığıp kilgän Möhacirlek tapşıruında bez sezne dönyada immigratsiägä qağılışlı iñ soñğı yañalıqlar häm yaña qanunnar turında söyläp - yulğa çığarğa cıyınuçılarnıñ tormışın ciñläytergä tırışabız, xörmätle tıñlawçılar. Säfärgä kitü turında uylamasağız da, dönyada nilär bulıp yatqanın belergä xoquqığız bar. Mäcbüri küçep kitkän qaçaqlar lagerlarda üz ğömerläreneñ niçä yılın uzdıra? Dönyanıñ qaysı bulsa da ilendä - bala tabıp şul ilneñ watandaşlığın alu mömkinlege bulğan däwlät qalamı? Çex hawa yulları şirkäte üz oçqıçların xäzer inde Rusiäneñ 4 şähärenä cibärä, ä Rusiä turistları sanı artmıy... monıñ säbäpläre närsädä?
Yıl sayın millionlağan möhacir xäyerçelektän qaçırğa teläp yäşäwe yaxşıraq bulğan illärgä kitergä tırışa. Elek elektän Yevropada mondıy illärneñ berse – Germaniä ide. Suğışlar barğan Balkannan, Ğiraqtan, Äfğanstannan, şulay uq totrıqsızlıqtan häm aqçasızlıqtan qaçqan töreklär häm rusiä keşeläre monda küpläp kilde. Ämma soñğı yıllarda, inde bezneñ tapşırulardan da belüegezçä, xörmätle tıñlawçılar, möhacirlek qanunnarı qırıslandı. Yevropa Berlegenä kergän illärdä berdäm immigratsiä qanunnarı qabul itü – qatği taläp itep quyıldı. Häm menä näticäse – bu atnada ğına bäyän itelgän sannarğa qarağanda, uzğan yılda Germaniä pasportı alğan çit il keşeläreneñ sanı 9%qa kimegän häm här yıl kimi bara ikän. Elekkegeçä, alman watandaşı bulğannarnıñ kübese – töreklär, annan soñ İran , Serbiä häm Çernogoriä keşeläre kilä. Uzğan yılda Germaniä pasportın alğan 140 meñ 700 keşeneñ yartısınnan kübese, tögälräk itep äytsäk – 61%tı – Germaniädä kimendä 8 yıl yäşägän häm eşlägän çit il belgeçläre. Germaniä kanslerı Gerhard Şröder häm oppozisiädäge xristian demokratlar arasında berniçä ay däwam itkän bäxäslärdän soñ - bu atnanıñ sişämbesendä taraflar urtaq fikergä kilde. Kansler alğa sörgän – yuğarı kvalivikasiäse bulğan çit il belgeçlärenä Germaniädä daimi yäşäw xoquqı birü turındağı täqdimne oppozisiä qabul itte. Oppozisiä isä üz çiratında – cinäyät qılmasalar da - terrorğa qatnaşı bulğan barlıq keşelärne Germaniädän çığarıp cibärüne qanuni yaqtan yaqlawğa ireşkän. Soñğı atnalarda oppozisiä, 2001nçe yılnıñ sintäberendä New York häm Waşingtonda bulğan terror höcümnären oyıştıruçılarnıñ yaqın iptäşläre, Hamburgta yäşägän Mönir al-Möttasadiq häm Abdel-Ğani Mzoudi''nı Germaniädän quarğa kiräk dip basım yasadı. İsegezgä töşerep ütäm, xörmätle tıñlawçılar, mäxkämä utırışında çığışı belän Morokkodan bulğan bu ike yeget Äfğanstanda Al-Qaida lagerlarında öyränülär ütkännären tanığan ide. Ämma alarnıñ berseneñ ğayebe yuq, dip tabıldı, ikençese – mäxkämäneñ kiläse utırışına qadär irekkä çığarıldı. Şulay itep Germaniäneñ möhacirlär turındağı qanunında üzgäreşlär kötelä, kemder moña şatlana, kemder qayğıra. Terrorğa qatnaşı bulmağan keşelärneñ borçılırğa säbäbe yuq, diergä bulır ide, ämma yaña qanunnıñ näticäläre cirle idarälärneñ ni däräcädä tögäl häm ğadel eşläwlärenä bäyle bulaçaq. Qanunnı tikşerer öçen Germaniä parlamentınıñ tübän häm yuğarı palataları iün ayında cıyılaçaq.
Çit ildä yäşäp qalu öçen – anda sıyınu xoquqı soraw yä eş urnı tabu''dan tış moñarçı tağın ber yul bar ide, xörmätle tıñlawçılar. Bar ide, dip äytäm, çönki bu mömkinlek inde xäzer bette diärlek. İqtisadi yaqtan tärräqi itkän qayber illär, äytik, Amerika Quşma Ştatları elegräk – üz territoriäsendä tuğan balağa avtomatik räweştä amerikan watandaşlığı birä ide. Bu uñaydan qayber mäzäk xällärne dä isegezgä töşeräsezder. Yökle xatınnarnıñ Amerikağa barğan oçqıçlarda yäisä okean aşa çığuçı köymälärdä bala tabuın. İñ möhime – anıñ hawası yä suı inde amerikan bulsın. Kemgäder mäzäk, ä kemgäder bu yaxşı aqça eşläw çığanağı ide. Xäzer inde mondıy tärtip beterelde. Yevropanıñ ber genä ilendä – tuğan balağa watandaşlıq alu xoquqı İrlandiädä qalğan. Ämma 11 iün könne, Yevropa Parlamentına saylawlar belän bergä İrlandiädä şuşı mäs''älädä referendum ütkärergä täqdim bar. "Bala-watandaş" xoquqı İrlandiäneñ 1937nçe yılğı konstitusiäsenä yazılğan. Näq şul säbäptän İrlandiädä sıyınu xoquqı sorağan xatın-qız möhacirlärneñ yartasınnan kübese – bala kötä ikän. İrish Times gazetında dönya kürgän fiker beleşü näticälärenä qarağanda – xalıqnıñ 54%tınıñ – konstitusiäneñ bu matdasen ğamäldän çığarırğa kiräk dip sanıy, 24%tı ğına – qalsın, yaña tuğan balalarnıñ barısına da İrlandiä watandaşlığı birelsen, dip sanıy. Bu mäs''älädä tawış birü bulırmı-yuqmı, bulsa – anıñ näticäläre turında bez sezgä aldağı tapşırularıbızda xäbär iterbez.
Häm bügengä soñğı yañalığım, Azatlıq radiosınıñ töp baş fatirı urnaşqan Praga şähärennän. Uzğan atnadan başlap Çex Hawa Yulları şirkäte Samarğa oça başladı. Şulay itep – Samar Pragadan turığa oçıp bulğan Rusiäneñ 4nçe şähäre buldı – moña qadär Çexiä başqalasınıñ Mäskäw, Peterbur häm Yekaterinbur belän turı hawa bäyläneşe bar ide. Ägär iğtibarlı tıñlawçıbız xäterläsä – Çex Hawa Yulları şirkäte kiläçäktä Qazanğa oça başlarğa da cıyına ide. Bu xaqta bez sezgä xäbär ittek. Ämma çexiäneñ turism räsmiläre beldergänçä, Rusiägä ni qadär genä oçqıç cibärmä – turistlar sanı barıber artmayaçaq. Xäzer Pragağa yalğa yılına 125 meñ Rusiä keşese kilä ikän. Ägär viza bulmasa – Çexiägä ike tapqır kübräk , yağni 250 meñ keşe kilergä riza bulır ide. Yevropa Berlegenä kerü – viza alunı tağın da qatlawlandırırğa, ilçelekneñ eşen arttırırğa mömkin.
Alsu Qormaş, Praga


text:
Oyoşmalar üzendä eşlägändärzeñ pensiyahın xästärlämäy
Yaqşı pensiya alıu ösön eş xaqın źurźan tülägän oyoşmalarźa eşlärgä käräk. Räsäy pensiya fondınıñ Başqortostan buyınsa büleksähe Foat Xantimerov oşo fekerźä. Unıñ beldereüensä, şirkättärźeñ pensiya fondına iğänälärźe waqıtında tülämäüe säbäple indeksatsiyalar eşlänmäy, yäğni eşseneñ pensiya ölöşö artmay qala. Foat Xantimerov äyteüensä, Başqortostan şirqät- oyoşmalarınıñ pensiya fondına 2 milliard 60 million humdan aşıu burısı bar.
Başqortosnandıñ baş pensiya täminätsehe äyteüensä, 1 meñ 600 şirqät 2006-sı yıl ösön fondqa iğänälär keretmägän. Pensiya artıu xaqında beldereüendä, Foat Xantimerov ägär źä inflyatsiya 5 protsenttan artha, unı kilähe oktyabrgä tiklem, plandan tış arttırasaqbıź tip wäğäźäläne.
Foat Xantimerov Berźäm tüläüźär buyınsa la mäğlümättär birźe. Federal isemlektä 413 meñ watandaş iśäptä tora. Naturanan baş tartqandar ayına 513 hum öśtälmälär alasaq. Oşo aqsağa darıu źa alırğa, yulda la yörörgä käräk.B.Fatqullin, Öfö


text:
Russiä belän Könyaq Korea , Tönyaq Koreanıñ atom qoralları krizisın xäl qılu mäsäläsendä alıp barılğan söyläşülärdä yaqın xezmättäşlek itäçäklär
Bu turıda Russiä tışqı eşlär ministırı Sergei Lavrov Könyaq Korealı kollegası Ban ki –Moon belän bügen Seulda söyläşkännän soñ belderelde.Lavrov atom krizisı Tönyaq Koreağa nıq iminlek garantiäläre häm cimerelgän iqtisadın ayaqqa bastıru öçen yardäm birü yulı belän xäl qılınırğa tieş dide (audio)
Könyaq Korea tışqı eşlär minsitırı Ban, Lavrovtan atom programmasın tämam yuq itüenä cawap itep küräçäk fayda, tabışlarğa riza buluı öçen Pxenyangnı kündererergä soradım dip äytte
Ban süzlärençä(audio)
Bez Rusiädän, Tönyaq Koreanı iminlek garantiäläre alırğa teläsä üzeneñ atom qoralları täräqi itü plannnarınnnan vazkiçsen, alarnı cimerep taşlasın dip künderergä soradıq
Lavrovnıñ Seuldağı oçraşuınnan ber kön elek AQŞ däwlät sekretarı Colin Powell Tönyaq Korea tışqı eşlär ministırı Nam-Sun belän İndonenesiä başqalasında küreşep söyläşte. Bu ike ilneñ sonğı 2 yıldağı in yuğarı däräcädäge oçraşuı buldı.
Atom krizisı turındağı söyläşülär Pxenyagda däwam itäçäk. Sergei Lavrov irtägä Tönyaq Korea başqalasına bara .
Bu krizis 2002nçe yılnıñ üktäberendä AQŞ räsmiläreneñ Tönyaq Korea yäşren räweştä atom qoralları täräqi itüen iqrar itte dip belderüennän soñ başlandı. Pxenyang şulay eşläwe belän küpläp üterü qoralları turındağı xalıqara kileşülärne bozğan buldı. Şul waqıttan birle AQŞları 2 Korea , Yaponiä Qıtay häm Rusiä Pekingdä 3 raund söyläşülär ütkärde.Älegä tönyaqnıñ atom qoralları täräqiäten tuqtatu turında kileşügä ireşelä almadı. Ütkän atna azağında tämamlanğan sonğı söyläşülärdä Amerika Pxenyang atom programmasın tuñdırsa aña energiä birelüe mömkin dip belderde. Bu inde Waşingtonnıñ pozitsiäsen üzgärtü bulıp tora Çönki ul Tönyaq Korea atom programmasın tämam tuqtatıp, yuq itmäsä, aña ber nindi taşlama yasalmayaçaq dip belderep kilde .Pxenyang AQŞnıñ täqdimen kire qağtı. Şulay itep cıyılışqa qatnaşqan 6 il wäkilläre, sintäber ayında yañadan oçraşu turında ğına kileşä aldı.
färidä xämit,praga


text:
Öfölä torlaq xaqı köndän-kön arta
Älegä tiklem Räsäy grajdandarı fatirźı däwlät yarźamında alıu mömkinlegenä eyä bulha, xäźer unı tik ipoteqä, kredit häm qulaqsağa ğına alırğa mömkin. Torlaqqa ixtıyaj źur bulğan hayın uğa xaqtar źa źur tiźlektä arta. Öfölä mäźälän, rieltorźar äytewensä, ber kvadrat metr mayźandıñ xaqı urtasa 43 meñ humdan aşıp kitkän. Fatirźarğa xaqtarźıñ kütärelewe tuqtarğa uylamay, belgestärźeñ küźallawı buyınsa yıl aźağına tiklem üźeş 60 prosentqa tiklem barıp yetewe ixtimal.
Fatirğa xaqtarźıñ artıuın ber ni tiklem köyläwgä deputattar źa totona. Köźgö sessialağı ber ultırışta bıl mäsälä parlament tıñlawźarına sığarılasaq. Bıl turala Qoroltay prezidiumı ultırışında xäl itelde.


text:
1990 jılı twğan. 1996-2007 jıldarı Semey` qalasınıñ №34 orta mektebin tämämdağan. 2008 jılı Semey` qalasınıñ jergilikti telearnasında, sonımen qatar merzimdi basılımdarda eñbek jolın bastağan. 2010-2014 jıldarı Semey` qalasınıñ Şäkärim atındağı memlekettik wnïversïtetin bitirgen. 2011 jılı jarıq körgen proza-poétïkalıq «Köktemdegi köleñke» attı kitabınıñ avtorı. XVI Xalıqaralıq şığarmaşıl jastar «Şabıt 2013» festïvaliniñ «Üzdik ädebï şığarma nomïnacïyası» boy`ınşa Gran-prï ïegeri. Respwblïkalıq «Añsar-2014» proza bay`qawınıñ bas jüldegeri.
Sırt qarağanda Nuray`ımdı qay`ğı-muñsız dep ton pişwiñiz mümkin. Atası soğıs ardageri. Äkesi bir kezde tükirigi jerge tüspegen, aq degenin alğısqa, qara degenin qarğısqa ay`naldırğan komwnïstik partïyanıñ awdandıq birinşi xatşısı bolğan. Äy`el zatı bolıp jaralğannan beri tağdırında tük te qïınşılıq körmey` baqıttı ğumır keşken adam dersiz. Burınğı qïın-qıstaw künderde eldiñ qolı jete bermey`tin, eldiñ qızdarı ala almağan joğarğı bilim ïegeri. Saray`day` üy`diñ altınğa oralğan Has xanşay`ımı. Eki birdey` qızın qïyağa qondırıp, solardan örbigen jïenderiniñ jelke şaşınan quşırlana ïiskep otırğan apa. Jası qırıq jetide. Osıdan jïırma altı jıl burın otasqan jubay`ı qazir depwtat. Jetpey`tini sonıñ köñili. Sezimi men sıy`lastığı azay`ıp, swığan. Köñili basqa bir sulwğa awıptı-mıs. Osını sezgennen bastap, swmañdağan tilderden estigeli beri işine qara mısıq kirip alıp, işi-bawırın tün demey`, kün demey` tırmalay`tınday`. Künige üy`inde jalğız, aldanış eter däneñesi joq.
Key`de qızdarına qonaqqa barıp şıqqanı bolmasa, japadan jalğız. Ömir baqï şwlı ortada tirlik keşip, elgezektigimen eldiñ ortasında etene jaqın aralasqannan ba, bärinen bir künde alıstap ketw, küzdi küngi tobınan ajırap qalğan soqır tırnanıñ kebi eken. Ol osınday` keleñsiz jäy`tti künde sezedi. Tañerteñ küy`ewin jumısqa şığarıp salğan soñ, jas kezderindegi foto swretterge köp üñiletindi şığardı. Estelik bolsa da, tättisi sol ğana. Oñtar ekewi burın qalay` jaraswşı edi, qurdas jigitterdiñ qızığatın, qurbı qızdardıñ tamsanatın köz qurtı edi ğoy` bular. Araların alıstatqan bir-aq närse, Oñtarğa ul tawıp bere almadı. Nuray`ım ekinşi qızın bosanğannan key`in on jıl aralatıp jükti bolğan. Därigerlerdiñ ay`tısına qarağanda ul bala eken. Tabïğat ayasına tınığwğa barğanda tabanınan sız ötip, jedel järdemmen emxanağa tüsti. Ertesinde tüsik tastağanın estidi. Därigerler Nuray`ımnıñ endi ömirge bala äkele almay`tının qatañ eskertti. Basında bäri de jaqsı bolğan, Oñtarda bunıñ jağday`ın tüsingendey` qamqorsïtın. «Ul bala» taqırıbında da jumğan awzın aşpay`tın.
Bar jaqsılıqtıñ bir-aq künde jamanşılıqqa ay`nalwı osıdan eki jıl burın bastalğan. Nuray`ımnıñ qolınan ne kelsin twlap-twlap, qızdarı bäri bir jaq bolıp şwlap-şwlap qoy`dı. El bar, jurt bar, Oñtardıñ xalıq aldındağı ataq-abıroy`ı bar degendey`… Odan arı eşkimde ündey` almağan. «Sızat tüsti» degen atı bolmasa qazir bögde birewge ıñ-şıñın bildirmey` bir şañıraqtıñ astında bir otbası bolıp kün keşip jatır. Key`de Nuray`ım üşin tügeldey` derlik burınğıday` sekildi. Biraq Oñtardıñ key` künderi jumıstan üy`ge keş oralwı, key` tünderi jas toqalınıñ üy`inde qona jatatını. Nuray`ımnıñ oy`larınıñ kül-parşasın kökke bir-aq laqtıradı.
***
Nuray`ımnıñ küy`ewi – Oñtar, bağı janğan adam. Biraq Oñtardıñ jağday`ı Nuray`ımğa qarağanda şın mänisinde burındarı jaqsı bolğan joq. Ol sïyaqtı may` şelpektiñ arasında ömirge kele salmadı. Äkesi qırıq jıl boy`ına qara quy`rıq qoy`dıñ artınan qurığın süy`retken qoy`şı edi. «Oñtar oqısın» dep barın salıp baqtı. Äke armanı orındalıp, ulınıñ ay`ı oñınan twdı. Qarmaqtı alısqa tastamağan eken. Nuray`ımnıñ şläpäsin şır ay`naldırıp bir-eki jıldıñ işinde üy`lerine kelin qılıp tüsirip berdi. Sodan soñ-aq Oñtardıñ mañday`dağı juldızı jarqıray` sala bergeni.
Bay`lıq, mansap degeniñ alıstı şolwşı ma edi? Qay`ın atasındağınıñ bäri bir künde Oñtarğa jabısa saldı. Oqw bitirgen jılı öz quralpıları dalada is bitirgende, bul jılı käbïnette otırdı şırt-şırt tükirip. Biraz örledi endi, atasınıñ arqasında. Sodan soñ «öliarada» awıl äkimi bolıp şığa keldi. Onda da sol xalıqtıñ qazınasın qızğıştay` qorığan bolıp, qaladan üy` saldırıp aldı da, tay`ıp turdı. Qalada pısıqay` jigitter jerde qalğan ba, käsipkerliktiñ basında ay`nalşıqtadı da, äkimşilikke tanawın suqtı. Artı belgili ğoy` xatşılıq, orınbasarlıq, aqır ayağı xalıq qamın oy`lap, jarğaq qulağı jastıqqa tïmey`tin depwtat bolıp say`landı. Qızdarın şet elde oqıttı. Jıl say`ın jubay`ı Nuray`ımmen alıstağı teñiz jağalawların añsap turatın därejege jetti. «Bay` bay`ğa, say` say`ğa quyadınıñ» kerimen, qaltalılarğa, abıroy`lı azamattarğa quda bolıp jarastı. Buğan jetispegeni jïğan-tergen, äldilerden jımqırğan, älsizderden qanağan mol murasına ïe bolıp qalar erkek kindiktiniñ joqtığı edi. «Qızdarıma qaladı» dep seney`in dese, küy`ew degeniñ jaw emes pe, bir türli qïmay`dı. Qalay`da qanınan jaralğan şarana ïelik etip, qara şañıraqtıñ otın söndirmey`tin birew kerek edi.
Solay` da solay` kün keşip jürgende özindey` şenewnikter qos-qostan qatın ustay`tındı şığarması bar ma? «İzdegenge surağan» dey`tin be edi. Sodan bir kezdegi taldırmaş deneli, öziniñ jaqsı köretin qızdarınıñ anası, üş birdey` jïenderiniñ nağaşı apası, ötken kündegi dürkirep turğan awdandıq birinşi xatşınıñ qızına ıntızar köñili sap basıldı da qaldı. Ol özi oy`lay`tınday` mäñgi arman etken sulwın kezdestirgen eken. Olar ekewi, yağnï Oñtar men onıñ aşınası ekewi tanısqanda, bäy`bişeniñ bağın urlağan qızdıñ jası, bar bolğanı jïırmada ğana bolatın. Öziniñ kişi qızımen tüy`dey` qurdas…
***
Oñtardıñ esin alğan elik – Güldara, joğarğı bilim üşin jorğalap jürgen qızdardıñ biri eken. Sabağın alañsız oqıdı. Oñtarğa jolıqqan soñ onıñ jataqxanadağı jarım tirligi közden bulbul uştı. Jeke päterge köşti. Jügeriniñ qawızınday` bölmege bir üy`li jan sığılıspay`tın boldı. Üş bölmeli sändi saray`da bir özi turdı. İşer men kïim mäselesine bas awırtpadı. Üy`ine köp qonaq kelmey`tin. Aptalap qona jatatın äkesindey` adam Oñtarmen oy`nas quradı tek. Sılap, sïpap sonı kütse boldı. Jılı-jumsaq osınıñ awzında. Ara-arasında awıldağı ağay`ındarına sälem-sawqat salıp turatın. O zamanda, bu zaman tepse temir üzetin nebir jigitter januyasın asıray` almay` janın şüberekke tüy`ip jürgende, qay`dağı bir qaltası tesik stwdent qız Oñtardıñ arqasında twısqandarına qaray`lağış adam bop şığa keldi. Bäri de Orekeñniñ arqası, taban aqı, mañday` teri. Joq, Orekeñniñ arqası emes, sulwlıqtıñ, mıstandıqtıñ arqası… Ïä, däp sonıñ özi eken-aw.
Basında qızdıñ äke-şeşesi men twğan-twıstarı aşwğa mindi. Tärbïesiz qızdıñ qılığı qaşanda süy`egiñe tañba emes pe?! Munı, tärtipke salmaq bolğan. Bul bolsa «men öz ömirimdi özim bilemge» saldı da, sazarıp aldı. Onısın estigen ağay`ındar odan ärmen aşwlanıp, ay`qay`ğa basıp edi. Üy`-işiniñ sözin qulağına ilmedi. Qaşıp ketip, on kündey` xabar-oşarsız jürip özderin zar ïletti. Olar da joqtan bar jaqsı dedi me, ünsiz qaldı. Qazir qızdarı twralı äñgime bolğan jerden qaşadı da jüredi…
Güldara oqwdağı aqırğı jılın bitirerde sabaqqa şeteldiñ şañ juqpas köligimen baratın-dı. Äkelip, alıp qay`twşı Oñtardıñ jeke şopırı. Özi sïyaqtı örimdey` qızdar Sarıarqanıñ saqıldağan sarı ayazında bürseñdey` qağıp bilim ordasına qaray` jügirse, bul djïptan jibi tüzw qalpı sızıla tüsip, ayağına kïgen bïik ökşeli etigimen elge bïikten qaray`tın da, därisxanasına tıq-tıq basıp bara jatatın.
Bïıl Güldara oqwın bitirgen. Jumıs izdep, tamır tanısın salıp, artınıp-tartınıp äwre bolmadı. Onıñ üstine Oñtarda öziniñ kelisti, kelbetti, ıntıq qılğan jas toqalın tañ atısımen, kün batısımen körip jürgisi keldi me, özine jumısqa alğan. Atı xatşılıq, äy`tpese därejesi Orekeñmen birdey`. «Mınanı jumısqa alw kerek dese aladı, ana birewdiñ közin qurtw kerek dese qurta saladı. Oñtar Güldaranı Nuray`ımnıñ siñlisi istep jürgen orınğa tıqtı. Bir kezderi bılq-sılq etip balqıtıp, qılmıñday` qarap qanıñdı tasıtqan, «jezdeke-aw» dep jutqınşağı üziletin qay`ran baldız qırıq qap qarğısın jawdırıp ol ketti. Bul Güldaranıñ osında kelgendegi alğaşqı bitirgen isi edi.
***
Jaqında Oñtar öziniñ toqalına maşïna satıp äpergen. Quday`-aw dalada jürgen bäy`bişe joq qoy`, küñkil söz köbey`er dedi me, Nuray`ımğa da artınşa däl Güldaranıkindey` etip maşïna sıy`ladı. Markası birdey` maşïnalardıñ tek memlekettik nömirleri ğana özgeşe demeseñ, qızılı-qızılına dey`in, ağı-ağına dey`in birdey`. Endi bul Orekeñniñ ekwinde böle-jarmağanı dep tüsinw kerek. Nuray`ımğa ekinşi bolıp äpergeni ol Oñtar üşin ekinşi adam ğoy`, al Güldaranıñ jay`ı ay`tpasa da tüsinikti. Ol Oñtar üşin älemdegi eñ birinşi adam ekeni dawsız.
Basında Oñtar Güldaramen jasırın kezdesip, uyattı isteri ay`naladağı jurtşılıqqa jarïya bolmay` jürgen. Qazir Oñtar erke, nekesiz toqalınıñ ırqına könip aşıqtan-aşıq jüretin boldı. Nuray`ım Güldarağa burınğı baqkündes qatın esebinde qaray`dı. Baqkündes emey` nemene Nuray`ımdı sorlatqan osı Güldara ğoy` qartay`ğan şağında süy`egine tañba basqan. Bassız bay`ı sonıñ artınan erip ketti de, bul eldiñ bir künde damıl tappay`, ösip-önip jatatın öseginiñ arasında jür. Izalanğanda közine jas toltırıp jılağannan basqa bunıñ qolınan ne kelwşi edi…
Güldara, qay`ran qızğaldaq. Onıñ mïına eşteñe kirip te şıqpay`dı. Oy`lağanı aqşa, bitip bolmay`tın bay`lıq. Jeti atası basıp körmegen şet elderdi kezw. Boy`ına bitken uyañdığı bar-tuğın. Büginde ol umıt bolğan. Oñtardı odan ärmen eliktire tüsw üşin, ol ne bir surqïyalıqtı, say`qaldıqtı boy`ına jïğan. Oñtardıñ toqalı bolw onıñ jazılğan tağdırı dep biledi. «Toqal bolğan jalğız men be ekem, burınnan kele jatqan ata-saltı, apa-äjelerimizde bolğan» dep özine toqtaw salğan ağay`ınğa ay`tar sözi dayar.
Güldaranıñ osıdan bir ğasır nemese odan burın ğumır keşken apa-äjelerinen özgeşeligi bar. Olar özderin malğa satıp alınğan, birewdiñ mäjbürli türde toqalı sanasa, bul öz erkimen Oñtardıñ erikti toqalı. Sondıqtan da ol ärqaşanda derbes… Oñtardıñ bükil jïğan-tergen bay`lığın jelge uşırıp ketem dese de öz bilgeni özinde. Sebebi täwelsiz toqal ol…
Qay`ran qızıl qızğaldaq bay`lıqqa bola jan-dünïesi batpaqqa batqan…
Qwat QÏIQBAY`
urker.kazgazeta.kz


text:
Tatarstan prezidentı yaña toraq tözeleş programması turındağı qararğa qul quydı...
Mintimer Şäymievnıñ, 25 yündä matbuğatta basılğan qararında äytelgänçä, älege programmağa aqça tabu, xoquqı dokumentları äzerläw öçen respublika komissiäse oyıştırıla. Anıñ citäkçese itep xökümät räise urınbasarı Rawil Moratov bilgelänä, ä anıñ urınbasarları bulıp däwlät toraq fondı başlığı Tälğät Abdullin häm tözeleş ministrı Marat Xösnullin eşläyäçäk.25 yün könne ,Tälğät Midxät ulı Abdullin «Azatlıq» radiosına birgän äñgämäsendä, yaña toraq tözeleşe programması turında tulıraq itep söyläde. Programmanıñ nigezendä fatirnı kreditqa birü prinsibı qaralğan.
İpoteka kreditı şuşı yaña toraq programmasınıñ ber yünäleşen genä täşkil itäçäk ikän. Tälğät Abdullinnıñ äytüençä, anda banktan ğadi kredit alıp tözetü, öleşläp tüläw, tulayım satıp alu ısulları da qaralaçaq. Bik az keremle sotsial qatlam wäkillärenä däwlät tä yärdäm itärgä mömkin.
Läkin bu programmanıñ bik küp bäxäsle yaqları bar. İpoteka Tatarstanda inde 1997 yıldan birle qullanılsa da, ul zur populyarlıq qazana almadı. Çönki banklar kreditnı 15%-lık isäp belän birä. Mondıy şartlarda alınğan açqanı qaytaru küplärneñ xälennän kilmi. Monı añlağan Federal ipoteka agentlığı Rusiä töbäklärendä ipoteka kreditın tübänräk protsent belän birergä röxsät itärgä bulğan.Yaña tözelgän komissiä äğzäläre taşlamalı ipoteka häm ğadi kreditlarnı birü şartları turında da söyläşergä tieş bula. Şunıñ östäwenä, kemneñ çın mäğnäsendä däwlät yärdämenä moxtac ikänen açıqlaw da zarur. Toraq bazarında kvadrat metrnıñ bäyäsen bilgeläw dä, şulay uq, zur bäxäslär kiterep çığarır, dip farazlana.
Zur däräcäle çinovniklar, deputatlar, xoquq belgeçläre, iqtisatçılar, tözüçelär kergän yaña komissiä şuşı cäyge aylarda toraq programmasın äzerläyäçäk. Häm ul köz könne äzer bulıp, Däwlät şurasına täqdim itelergä tieş bula. Älege dokument tuzğan toraq programması tämamlanğaç, yäğni 2004 yılda ğämälgä kerer dip kötelä.Bikä Timerova, Qazan.


text:
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Sefaleti Çeksinler De Görelim
Etiketler : Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim türkü indir, Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Sefaleti Çeksinler De Görelim mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Sefaleti Çeksinler De Görelim türküsü, Sefaleti Çeksinler De Görelim sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Sefaleti Çeksinler De Görelim bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Çiçekler Ekiliyor
Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Kızlar Maraş a Gider
Ekrem Çelebi - Bülbüller Öttüğü Zaman
Ekrem Çelebi - Mavilim Herkediyor
Ekrem Çelebi - Sen Benimsin Ben Seninim
Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur


text:
Samarda möfti almaşırğa tora
Samarnıñ Baş mäscede yustitsiä orğannarında 30- nçı mäxällä bulıp terkälgän. Menä şunda isäp- xisap cıyılışı uzdı. Aldan uq tınıçlandıram. Söyläşü ğäcäyep tınıç uzdı, läkin dä kritika digän “borıçlı” süzlär yañğıradı.
Färid Äyupov çığışınnan özek:
“ Nur mädräsäseneñ tübäse kapital' remont alğan, xatın- qızlarnıñ bädräfenä evroremont yasalğan. Rädcäp Nasretdin citäkçelegendä eşçelär Cämiğ mäscedenä könçığış bizägen östäp ‘ğıybadatxanäbezne izgelek belän maturayttılar. Rädcäp äfände Sankt- Peterburg qalasında sänğät akademiäsen tämamlağan rässam- restavrator.
Mäscedtäge 204 täräzä tulısınça yañadan eşlände, 204 täräzä 1600 kvadrat metr digän süz bit. Tözüçelär ike ay yarım waqıt eçendä sıyfatlı eş başqardılar.
Mäscedtä, çın mäğnäsendä, zıyalı qartlar eşli. Alar- Tahir Mamıyşev, Ğosman Sadretdinov, Xaris Ğalyaletdinov, Ğomär Bahautdinov häm başqalar. Mäsced eçendäge 167 cılıtu batareyaları sütelep yudırtıldı. Mäsced gektar yarım cirne biläp tora, şunda 70 töp qara häm qızıl miläşlär, 58 töp almağaç, 70 töp şomırt, 24 zäñgärsu çırşılar utırtılğan.”
Xucalıq buyınça cawaplılar maturlıq, yäşellek, tonna, sum, kvadrat metrlar turında söyläsälär, Baş imam İrşat Safin mäs’äläne mögezennän alıp sırtına saldı. Anıñ fikerençä, “imamnar bügen kön taläplärenä turı kiterep eşlämilär, yäşlär belän tığız elemtädä eşläwçelär yuq, nol'! Bik ükeneçle xäl. Samarda altı ğıybadatxanä eşläp torğanda ike möselman bändäsen xizbutçılar möheren çäpäp zindanğa utırttılar. Tatar milli xäräkäte citäkçeläre çuqındıru säyäsätenä qarşı çıqqanda, imzalar quyıp yuğarı dairädäge citäkçelärgä möräcäğät itkändä imamnar posıp yatalar. Ä bit Cämiğ mäscede ideologik lokomotiv bulırğa tieş! Qayda bezneñ intelligentsiä, nigä tatar zıyalıları mäscedkä yöremi? Mäsced belän intelligentsiä arasında buşlıq. Rus uqıtuçıları çirkäwgä yögerep baralar, ä tatar uqıtuçıların mäzscedkä tartıp kiterep bulmıy”,- dide İrşat Safin.
Äüxädetdin xäzrät Kanyukaev fikere:
“Pravoslav kul'turası kitabınıñ unınçı bitendä: “Bibliä- samaya glavnaya kniğa”- dip yazılğan. Köpä- köndez balalarnı çuqındırırğa cıyınalar.
Cämil Wäliullin fikere:
“Yaxşılap eşlär öçen här ğailägä “Berdämlek”, “Azan”, “Säläm” gäcitlären aldırırğa, “Aq bäxet”, “Azatlıq” tapşıruların tıñlarğa. Milli xis tä, dini wäğäz dä küktän töşmi. Anı alır öçen beraz köç quyarğa kiräk.”
Läkin dä isäp- xisap cıyılışında Wağiz xäzrät Yarullinnıñ: “Min möftilektän kitäm”,- diyue, ayaz köndä yäşen bulıp yañğıradı.
Şamil Bahautdin, Samar.


text:
"bekir karaoğlu unıversıteler ıcın fizik 1. ve 2. cılt bır arada " Word Dosyaları
"bekir karaoğlu unıversıteler ıcın fizik 1. ve 2. cılt bır arada " ile İlgili Word Dosyası Bulunamadı!.
"bekir karaoğlu unıversıteler ıcın fizik 1. ve 2. cılt bır arada " PDF Dosyaları
"bekir karaoğlu unıversıteler ıcın fizik 1. ve 2. cılt bır arada " ile İlgili PDF Dosyası Bulunamadı!.
"bekir karaoğlu unıversıteler ıcın fizik 1. ve 2. cılt bır arada " PowerPoint Dosyaları
"bekir karaoğlu unıversıteler ıcın fizik 1. ve 2. cılt bır arada " ile İlgili Sunum Dosyası Bulunamadı!.


text:
Sümer Ezgü - Sitem
Sanatçı : Sümer Ezgü
Türkü : Sitem
Etiketler : Sümer Ezgü - Sitem türkü indir, Sümer Ezgü - Sitem türkü dinle, Sümer Ezgü türküleri, Sitem mp3 indir, Sümer Ezgü türküleri Sitem türküsü, Sitem sözleri, Sümer Ezgü mp3 dinle, Sümer Ezgü download, Sitem bedava mp3, Sümer Ezgü türkü sözleri, Sümer Ezgü türkü dinle, Sümer Ezgü son albüm indir
Sümer Ezgü Türküleri
sümer ezgü - ardıçtandır guyuların govası (ısparta)
Sümer Ezgü - Hey Gidinin Efesi
Sümer Ezgü - Dumanı Da Vardır Şu Dağların Başında
sümer ezgü - ilimon ektim taşa (orta anadolu)
sümer ezgü - çek deveci develeri (burdur-altınyayla-dirmil)
Sümer Ezgü - Hey Erenler Hak Aşkına
sümer ezgü - cemilenin gezdigi daglar meseli (denizli-acipayam)
Sümer Ezgü - Sensiz Yaşayabilmirem
Sümer Ezgü - Gine Yeşillendi Acıpayam Yolları
Sümer Ezgü - Bahçelerde Mor Meni
Sümer Ezgü - Hem Okudum Hemi De Yazdım
Sümer Ezgü - Kayayı Kırcı Tuttu (İlvanlım)
Sümer Ezgü - Kütahya nın Pınarları
sümer ezgü - iki keklik bir kayada ötüyor (balıkesir)


text: Ğırarqnıñ waqıtlı premyer ministırı Ayad Allawi AQŞnıñ islamçı başkütärüçelärgä höcümnär oyıştırıp kilgän Falluca şährenä tınıç xäl çarası tabu öçen waqıt betep kilä dide Allawi bügen Bagdadtta xökümät äle dä tınıçlıq qulın suza , ämma anıñ da sabırı taşıy başladı dip söyläde. Allawi süzlärençä xökümät Fallucadağı çit il terrorçıların çistartırğa teli .Xabärlärgä qarağanda AQŞ köçläre bügen dä Falucanı tup utı astında qaldırğan . Ramadi şährendä dä bäreleşlär turında belderelä. Allawi xökümätneñ sonğı könnärdä 167 islamçını qulğa aluın , alarnıñ kübeseneñ Ğäräb illärennän bulmawın belderde


text:
Bügenge xöcümnän soñ isän qalğan, ämmä yaralanğan Taiwan prezidentı Çen Şui-bian, xastaxanädän çığarıldı. Tabiplar äytüençä, anıñ yarasına 14 cöy salınğan. İrtägä ütäse prezident saylawları alıdnnan, könyaqtağı Tainan şähärenä barğaç, bilgesez keşe prezidentqa ut açqan. Yädrä, anıñ belän bergä bulğan vitse-prezident Annette Lu'nıñ da tezenä tiep kitkän. Tainan xakime xöcümçene totqan keşegä 3 million Taiwan dolları (88 meñ Amerika dolları) wäğdä itte. Çen'nıñ irtägä ütäse saylawlarda köndäşe Lien Çan, xöcümgä tänqit belderde:
Audio (Lien Çan)
"Taiwanneñ könyağında bulğan bu xäl bezne şaq qatırdı. Prezident Çen häm vitse-prezident Lu'ğa attılar. Bez barıbız da bu köç qullanuğa tänqit belderäbez."
İke namzät arasında töp ayırma – Qıtay mäsäläse. Xäzerge prezident Çen, Taiwan Qıtaydan bäysez bulırğa tieş, dip belderä. Anıñ köndäşe Lien salmağraq qaraşta tora.


text:
Sammitqa cibärgän wäkilläre aşa Berläşkän Ğäräp Ämirlekläre prezidentı Şäix Zayed bin Sultan än-Nayan Säddamnı häm Ğiraq citäkçelegeneñ qalğan öleşen qağılğısızlıq xoquqına almaş bularaq xakimiätne tapşırırğa öndäde. Ul, şulay uq, Ğiraqta qısqa möddätle Ğäräp Ligası häm BMO idaräse buldırırğa çaqırıp ul çorda normal wäzğiätkä qaytu öçen çaralar kürelergä tieş dide. Süriä prezidentı Bäşär äl-Ässad 22 ilne üz eçenä alğan Ğäräp Ligası äğzaların Quşma Ştatlarğa üz bazalarınnan häm üz cirlärennän Ğiraqqa qarşı suğış alıp barunı röxsät itmäskä çaqırdı. Ässad Ğärap däwlätlärennän xäzerge waqıtta AQŞ ğäskärläre urnaşqan bazalarnı yabu soralmıy, barı tik ul bazalardan Ğiraqqa qarşı höcümnär oyıştıru ğına tıyılırğa tieş dide. Xäzerge waqıtta Ğäräp Ligasınıñ qayber äğzalarında, şul isäptän, Küwäyttä häm Qatarda AQŞ ğäskärläre urnaşqan.
Sammit başlanır aldınnan ğına saqçılar arasında bäreleş bulıp aldı. Liviä citäkçese Muammar Qaddafinıñ tän saqçıları - barısı da xatın-qızlar - Misır iminlek köçläre xezmätkärläre belän suğıştı. Suğış barı tik Misırlılar aftomat qorallar çığarğannan soñ ğına tuqtaldı. Qaddafinıñ tän saqçıları aña iärep utırış bulaçaq bülmägä kerergä telägän bulğan.


text: Rusiäneñ däwlät Duması, Ukraina häm Moldova xäkimiätlärenä qarata, Dnestr buyı häm Ukraina çiklärendä elekkege tamojnya qağidälären torğızunı sorap, rezolyutsiä qabul itte. Kiev, 3 martta qabul itkän yaña qağidälär nigezendä, räsmi tanılmağan respublikadan çığuçı barlıq yöklärne, Dnestr buyı respublikasında tügel, Moldova tamojnyasında räsmiläşterü qarağan. Duma deputatları iqtisadi sanksiälär qullanıp, Dnestr buyın humanitar häläkätkä kiterep citkerergä mömkin dip, Moldova häm Ukrainanı gäyepläp çıqtı. Annan alda Tiraspol Kievnı iqtisadi blokada kertüdä gäyepläp çıqqan ide. Ukraina xäkimiätläre üz çiratında, bu xäl kontrobanda buldırmas öçen kertelä dip, belderä.


text:
George Bush Könyaq Aziä säfären Paqstanda däwam itä
"Äl-Qaidäne beterü öçen küp eş başqarası bar. Prezident Möşärräf häm min monı beläbez. Bügenge irtäne bez başqarası eşlär turında söyläşep ütkärdek. Äl-Qaidäne ciñü öçen iñ yaxşı yul küzläw mäğlümätlären büleşü, alarnıñ qayda buluın açıqlaw häm alarnı xökemgä tartuğa äzerlänü" dide Bush.
Möşärräf isä üz çığışında Bush belän söyläşülär AQŞ belän strategik mönäsäbätlärne canlandırdı häm bälki köçäytep cibärde dide. Ul şulay uq Paqstannıñ suğışçılarğa qarşı köräştäge citeşsezleklären dä telgä aldı.
"Qayber citeşsezleklär bulsa da alar tormışqa aşıru belän bäyle. Ämma maqsatlar açıq, niät häm strategiä açıq. Bez alğa barabız häm bez uñışqa ireşäçäkbez" dide Möşärräf.
Paqstan belän Hindstan arasında uzğan ğasırda 2 suğışqa kitergän Kaşmir nizağına tuqtalıp Bush iñ yaxşı çişeleş yulı monı ike ilneñ citäkçeläre arasında xäl itü bulaçaq dide.
Bush şulay uq 7 yıl elek tüntäreleş näticäsendä xakimiätkä kilgän Möşärräf citäkçelegendäge Paqstanda demokratik reformalar zarurlığı turında süz kütärde.
Bush Paqstannıñ töp köndäşe Hindstanda bulğanda Dähli belän atom xezmättäşlege turında kileşü iğlan itkän ide. Paqstanğa ul mondıy xezmättäşlek täqdim itüen beldermäde.
Şul uq waqıtta Bush Paqstannıñ İrannan tabiği gaz aluına qarşı bulmawı turında äytte. Elegräk Waşington bu mäs''älägä alay tınıç qaramıy ide.
"Prezident minem belän söyläşüdä bu mäs''äläne kütärde. Paqstannıñ üsä baruçı iqtisadı öçen energiä ixtiaçın, ildä tabiği gaz belän bäyle xälne añlatıp birde. Bez töbäktä tabiği gaz ixtıyaçın añlıybız" dide Bush.
Paqstan bu atnada Äfğänstan belän Hindstanda bulğan Bushnıñ Könyaq Aziä säfärendäge soñğı tuqtalış. Anda Bush säfärenä qarşı mitinglar ütte. Bush säfäre barışında iminlek çaraları arttırıldı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Title News
Rafael Xäkim: «Kem sin, tatar?» /Tatarstan yäşläre/
Watanım Tatarstan “Qorıltay millät bötenlegen qayğırta” digän yazma bastırdı. Anda Arzamas tatar mädäni üzäge räise Äxät Safiullinnıñ häm Udmurtiä tatar ictimağıy üzäge äğzäse Fänüs Gäzizullanıñ fikerläre urın aldı. İjaw yaqlarınnan kilgän millättäşebezne Qazannıñ tışqı qıyäfäte häm ruxi tormışı borçıy ikän:
“Barabızğa da mäglüm, Qazannıñ 1000 yıllığı aldınnan Tatarstan başqalası şaqtıy yañarış kiçerä. Qol Şärif mäçete Qazanğa nur östäp tora. Metro tözelä. Ämmä ruxi yaqtan üzgäreşlär kürenmi. Qazanda maxsus tatar aşları, kiem yortları yuq. Elegräk transpotta tuqtalışlarnı ike teldä iğlan itälär ide, xäzer urıs telendä genä qalğan”.
Udmurtiädän kilgän millättäşebezneñ Qazannan alıp qaytqan täesirläre menä şundıy.
Şähri Qazan gazetasında da älege qorıltayğa bağışlanğan yazma basılıp çıqtı. Gazetanıñ üz xäbärçese Xämzä Bädretdinov qorıltay turında täesirlären “Däwlätçelekkä ımsındıruçı milli däğwä” digän mäqäläsendä sürätläp birde. BpeMя и ДeHbrи gazetası milli xäräkättägelärneñ çıyını turında ike kön rättän yazmalar birde. Şuşı mäqälälärneñ berse – “Tatar İctimağıy Üzägeneñ belderülärenä bez künekkän inde” dip atala ide. Bu süzlärneñ avtorı - Robert Miñnullin ikän. Gazeta xäbärçese annan İctımağıy Üzäkneñ qorılatyı xaqında fikeren sorağaç, Däwlät Şurası räiseneñ urınbasarı şundıy bäyä birgän. Başqalardan ayırmalı bularaq Şähri Qazan häm ЗBeздa ПoBoлжbя gazetası qorıltaynıñ eş qäğäzlären bastırıp çığardı.
Tatar temasın däwam itep Şähri Qazan tel mäsäläsenä qağılışlı mäqälä bastırdı. Älege basmada bu atnada Näsimä Äxmätcanovanıñ çığışı basılıp çıqtı. Bu mäqäläne BeчepHяя KaзaHb gazetasınıñ tatar telen uqıtuğa qarşı ütkärelgän aksiäsenä cawap dip qabul itärgä bula. “Tel betergä tieş tügel” digän mäqälädä Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre Näsimä Äxmätcanova telebezne här ölkädä kiñ qullanışqa kertegä kiräk, fänni oyışmalar, ministrlıqlar iñ berençe çiratta ciñel añlayışlı tel belän yazılğan däresleklär buldıru eşenä kereşsennär ide, digän teläklär äytä. Rusiäneñ milli säyäsät kontseptsiäse eşlänsä, BeчepHяя KaзaHb kebek gazetalarda milli qarşılıq tudıruğa xezmät itkän yazmalar kürenmäs ide, dip sanıy avtor. Älege basma üzeneñ tatar telen uqıtuğa bağışlanğan kampaniäsen uquçılar xatların bastırıp, xakimiät wäkilläreneñ eş ğämällären tänqıtläp häm qızğan xalıqnı çinovnikar belän söyläşterep alıp bardı. Şuşı gazeta ütkärgän turı elemtä xaqında Näsimä Äxmätcanova bolay yaza:
“Turı elemtäne uqığaç, üzennän-üze şundıy sorau tua: bez nindi zamanda, nindi ildä yäşibez? Nigä balasın tatarça uqıtırğa telämägän beräw, milli respublikanıñ yäşäw räweşenä, üsüwenä yoğıntı yasarğa omtıla? Nigä bezneñ uqıtuçılar armiäse, ğalimnärebez, yazuçılarıbız, sänğät ähellärebezneñ tawışları işetelmi? Ägär haman ielgän başnı qılıç kismi digän printsip belän yäşäsäk, qanunnarıbıznı üzgärtep, çigenep torsaq, telebez, dimäk, millätebez bötenläy yotılıp betmäs dip kem äytä ala?”
Avtor kütärgän mäsälälär aktual häm möhim, ämmä alda äytelgän urıs telle gazetanıñ tatar telenä qarşı ütkärgän kampaniäsenä inde yartı yıl waqıt ütte.
Keräşennär tiräsendä qupqan bäxäs, alarnıñ Prezident Şäymiev belän oçraşuı iñ berençe çiratta mäğlümät çaralarına täesir itte. Pecпyблиka TaTapcTaH gazetası berençe bitkä keräşen qızınıñ räsemen bastırıp, Çallı keräşen oyışmasınıñ 10 yıllığı xaqında xäbär itte. Bu moña qädär bulmagan xäl, çönki çuwaş, mari kebek xalıqlar rätendä torgan keräşennärneñ milli bäyrämnäre, alar tormışında bulğan waqiğälär turındağı xäbärlärgä basmalarnıñ soñğı bitlärendä genä urın tabıla ide. Bu urıs telle gazetanıñ pänceşämbe sanında etnograf Damir İsxaqovnıñ “Kreşçennıy, ämmä tatar” isemle mäqäläse dä basılıp çıqqtı. Ul anda mäsäläne centekläp tikşerä häm keräşennärgä tatar xalqınıñ ber öleşe bulıp qalu – bülenep çıqqanğa qarağanda, faidalıraq, digän fiker äytä.
Keräşen tatarlarınıñ möselman qärdäşläre belän mönäsäbätläre, millätne berniçä törkemgä bülü tırışlıqları, tatarnıñ eçke tarqawlığı -- bolar barısı da Tatarstan yäşläre gazetasında basılğan “Kem sin, tatar?” isemle mäqälädä telgä alına. Älege külämle mäqäläneñ avtorı Tatarstan Prezidentınıñ säyäsi kiñäşçese, ğalim Rafael Xäkim. Bu atnada mäqäläneñ berençe kisäge basılıp çıqtı. Anı Rafael Xäkim “Berdämlek” temasına bagışlıağan:
“Tatarlarğa ber äşäke sıyfat xas: törkemnärgä bülenep ber-bersen aşaw. Bu turıda küplär yazıp çıqtı. Min dä keşe yazmışlarınıñ borılışların küzätä-küzätä üz-üzemä şundıy soraw biräm: nigä şulay? Tatar milläteneñ xäle bolay da ciñel tügel läbasa. Ni öçen östämä qıyınlıqlar kiterep çıgarırğa?”
Waq-töyäk ambitsiälär xalıq yazmışınnan östenräk bula başladı, dip yaza Rafael Xäkimov. Avtor fikerençä, monıñ säbäpläre -- qollıq psixologiäsendä häm meskenlektä. Üz waqıtında Stolıpin tatarnıñ härber etnik törkemennän ädäbi tele bulğan ayırım xalıq yasarğa täqdim itkän häm şunıñ belän millätne yuqqa çıgarırğa niyätlägän, dip yaza Rafael Xäkim. Anıñ ideyälären bolşeviklar, soñınnan federal üzäktäge säyäsätçelär tormışqa aşırırga tırıştı. Ämmä xikmät alarda ğına tügel, dip sanıy Rafael äfände. Ğalimnär här milli törkemneñ ayırımlıqların taptı, dialektlar ürçette. İctimağıy oyışmalar da tatarnıñ berdämlege maqsatında eşlämäde, dip yaza ul.
“Bezneñ eşquarlarıbız qaida? İmamnarıbız, möftilärebez ni qılalar? Ä bezneñ yazuçılarıbız, şağirlärebez, fiker iälärebez ni eşli?- digän sorawlar quya Rafael Xäkim. Anıñ yazmasınnan tagın ber özek:
“Dönyada milli mädäniätlär arasında qatı konkurensiä bara. Bu köräştä eçke ğauğalardan xälsezlängän millätlärgä bernindi mömkinlek qaldırılmıy. Şuşı ğadi xaqiqätkä töşenü xalıq yazmışı öçen cawaplılıq xise tudıra. Härçaq istä totarğa kiräk: bez, tatarlar – ber xalıq. Därdmänd äytkänçä:
Tatarlıqtan tatar hiç ğär itärme, Keşe üz ismenä inqär itärme? Tatarlıqtan tatar uğlı tatarmın, Tatar tügel dimä – başıñ watarmın!
Kem sin, tatar? Uyan! Üz canıñnı tıñla häm cawap bir. Sineñ burıç - köçle bulu, dimäk millätneñ berdämlegen saqlaw. Alay ğına da tügel, sin üz tirägä törki häm başqa xalıqlarnı tuplarğa burıçlısıñ, çönki ildä butalış barğanda, kemder ğömümi kiläçägebez öçen dä cawaplılıqnı üz östenä alırğa tieş”.
Bu Rafael Xäkim fikerläre ide. Tatar milläte başqarırğa tieşle çaralar xaqında uy-fikerläre belän ul kiläse mäqälälärendä urtaqlaşırğa wäğdä itä.
Tuqay bülägenä däğwä itüçelärneñ icatına bağışlanğan mäqälälär bu atnada da basılıp kilde. Watanm Tatarstan gazetasınıñ sişämbe sanında Tatarstannıñ däwlät qıllı kvartetınıñ eşçänlege turında kompozitor Rinat Yenikeevnıñ häm tanılğan cırçı İlham Şakirovnıñ mäkäläläre dönya kürde. Şul uq gazetanıñ comğa sanında Rafael İlyasov Tuqay bülägenä layıq, dip xalıq artıstı Räşit Sabirov çığış yasadı. Mädäni Comğa gazetasında “La Primavera” orkestrınıñ icadi eşenä yuğarı bäyä birelde. Şunısı qızıqlı, Tuqaynıñ tuğan köne yaqınlaşqan sayın urıs telle basmalarda büläkkä layıq digän isemlekkä kergännär turında mäqälälär basıla başladı. Matbuğat küzätüeneñ axırında mäğlümät dönyasına qağılışlı ber xäbär belän tanıştırasım kilä.
Milli tereleş yılları tatar öçen ezsez ütmäsä dä, millätkä barıber mäğlümät citmi, dip sanıy qayber analizçılar. Säyäsätçe häm ğalim Rafael Xäkim äle genä telgä alğan “Sin kem, tatar?” digän mäqäläsendä tatar matbuğatında uqırlıq, ä televideniesendä qararlıq närsä yuq dip beldergän ide. Ämmä, Tatarstannan çittä milli mäğlümät çaraları tiräsendä xällär tağı da qatlawlıraq. Millionnan artıq tatar yäşägän Başqortostanda da şul uq xäl. Andağı Miras isemle tatar üzäge citäkçese Älfir Saqayev akademik İndus Tahirov belän oçraşu waqıtında bu xaqta açınıp söylägän.
Älfir Saqayev äytüençä, Bötentatar İctimağıy Üzägeneñ qorıltayı xaqında rus matbuğatı yazsa, tatar matbuğatına milli problemaların kütärergä röxsät itelmi, küräseñ. Başqortostannıñ Könbatış rayonında yaşäwçelär elekke zamanda Tatarstan radiosın tıñlap yuanğan. Ämmä, berniçä yıl elek milli tereleşneñ iñ qızğan çağında Tatarstan radiosınıñ qüäte 3 tapqır kimetelgän bulğan. Tapşırğıçnıñ qüäte 150 kWt bulğan bulsa, ul 50gä töşerelgän.
Bezgä bilgele bulğança, bu atnanıñ çärşämbesennän Tatarstan radiosınıñ qüäte 2 märtäbä arttırılğan. Bälkem xäzer 100 kWt qüätendä eşläwçe tapşırğıç yärdämendä Tatarstan radiosı Ufağa yaqin Irınburğa, işetelä başlar. Azatlıq radiosınıñ da näq şuşı dulqınnarda tapşırıluın iskä alsaq, bu üzgäreş xaq süzgä susağan keşelär öçen bik möhim. Ä xäzergä milli mäsäläne waqıtında häm obyektiv itep yaqtırta torğan gäzit –jurnallarnı kötäse qala. Anda basılğan mäqälälärneñ iñ möhimnäre turında kiläse küzätülärdä xäbär iterbez.
Matbuğat küzätüwen Bikä Timerova äzerläde


text:
Rişwätçelek cäncalına bäyle dip şiklänelgän İzrail premyer ministrı Ariel Şaron bügen 2 säğät çaması soraw aluğa tartıldı.
Politsiä wäkile Gil Kleiman bügenge oçraşu elegräk ütkärelgän söyläşülärne yomğaqlaw maqsatında oyıştırıldı, häm Şaronnan soraw alunı däwam itärgä cıyınmıybız dide.
Uzğan ayda Şaronnıñ berektäşe, İzrail' eşmäkäre David Appelğa 90-nçı yıllardağı küçemsez milek kileşüläre öçen Şaronğa rişwät birergä tırışuda ğäyepläw belderelgän ide.
Şaronnı Appel faydasına qararlar çığarırğa ügetläw öçen Şaronnıñ ulı Gilad rişwät alğan dip şiklänelä.
Şaron bu cäncalğa qatnaşlığı buluın kire qağa. Appel da, ul çaqta tışqı eşlär ministrı bulğan Şaronnıñ monda qatnaşı yuq dip täqrarlıy.
Aldağı atnalarda prokurorlar Şaronğa ğäyepläw belderü-beldermäw turında qarar çığarır dip kötelä.


text:
Bağdad häm Washington Ğiraqtağı qanqoyışnı niçek tuqtatırğa ciyına?
Tariq al Hashimi, Ğıraq vitse Prezidentı, New yorkta ütkän ciyında Quşma Ştatlarnıñ Ğıraq öçen yaña strategiäsen iğlan itüen kötüe turında belderde. Şul uq waqıtta, AQŞ Kongressınıñ Wäkillär Pulatınıñ qorallı köçlär komitetınıñ bulaçaq başlığı häm demokratlar wäkile İke Skelton da, Ğıraq mäsäläsenä üz qaraşın belderde. Ğıraq häm Quşma Ştatlar wäkilläre qan qoyışnı nindi yullar belän tuqtatırğa teli?
al-Hashimi ütkän atnada AQŞ prezidentı Gerge Bush belän oçraştı. Ul oçraşuda ul, Quşma Ştatlar idäräse Ğıraq keşelärenä beldergän ışanıçnı aqlarğa tieş, dip üzeneñ fikeren qabatladı. Ğıraqta anı borçığan berniçä mäsälä bar.
Mäsälärneñ berse, anıñ belän barlıq imenlek köçläre oçraşa, Ğıraqtağı ğäskärilärneñ azsanı buluı häm citmäwe. Bu sezne shok xälendä qaldırığa mömkin, ämma koalitisä köçläre belän bergä sanağanda 135 meñ soldattan, anda 20 –25 meñ soldat qına bar. Häm 100 meñ keşelek koalitisä ğäskäläre, barı täeminat öçen genä qullanıla.
Hashimi şulay uq, Al-Qayda häm ğısçançılarnıñ maqsatları arasında ayırmanı açıqlarğa täqdim itä. Bu köçlär säyäsi eşlärdä qullanıla ala, di ul.
“Sez anı “ğısyan” dip atıysız, bez – aña “qarlışıq” digän isem biräbez. Bez eşli alırlıq proyektnı täqdim itkän waqıttqa alar säyäsi tärräqiätkä yäräm itä häm anda qatnaşa ala,
di Ğıraq vitse prezidentı al-Hashimi. Şul uq waqıtta Quşma Ştatlar kongressında küpçelekne alğan demokratlar firqäse wäkille häm Wäkillär pulatında qorallı köçlär komitetınıñ bulaçaq başlığı İke Skeltonnıñ da Ğıraq startegisäe mäsäläsenä üz qaraşı bar. Anıñ äytüençä, Demokratlar qul astında bulğan Kongressnıñ Bushnıñ Ğıraq strategiäsenä nindi dä bulsa täesir yasar öçen 3 yulı bar.
Berençe yul, suğış öçen birelä torğan aqçalarnı kimetergä. Ämma monı Demokratlar eşlärgä telämi, çönki ul soldatlarnı qurqını astında quya ala. İkençe yul, Bushnıñ suğışnı cäyelderü mömkinleklären kimetüne küz aldında totqan qanunnı qabul itü.Öçençe yul, häm Skelton, Wäkillär Pulatınıñ kommitet başlığı bularaq şuşı yuldan barırğa cıyına, bu - Buşnıñ Ğıraqtağı suğışnı niçek itep ütkärüenä Kongress tarafınnan küzätü.
Yaña saylanğan Kongress eşli başlağan kiläse ayda, Demokartlar Bush idäräsenä, Ğıraqta närsä eşlärgä uylawı häm häm närsägä ireşüe turında awır sorawnı quya başlarğa cieyına.
Ğıraqta qan qoyışlarnı beter öçen Quşma Ştatlarnıñ Qıraqtağı köçlärenä östäp tağın 30 meñ keşelek ğäskär cibärü xaqınnda täqdimnär äytelde. Aq Yort häm Pentagon bu täqdimne xuplyı. Buş monı yaqlawı turında äytte. Ämma berläşterlegän ştab başlığı, monıñ kiresen äykän ide. Demokratlar firkäse wäkile İke Skelton anıñ belän kileşä häm östämä ğäskär mäsäläne xäl itmäs, di.
Bu mäsälädä, östämä ğäskär närsäder üzgärter dip uylamyım, kiläçäktä bu wäzğiätne tağı da qatlawlandıra ala. Häm bu armiä häm dingez xärbi köçläre öçen östämä yok bula ala dip borçılam. Belägengezçä, armiä başlığı häm dingez köçläre başlığı da, küptän tügel üzläreneñ qul astında bulğan ğäskärlärdä kierenkelek barlığı turında äytkän ide.
Berläşterlgän ştab citäkçelege ğäskärlärneñ arttırıluına qarşı, çönki alar, kübräk gäskär ğısyançılar öçen maqsatlarnı arttıra ğına, häm Al-Qaydağa üz oyışmasına da kübräk keşene cälep itärgä mömkinlek birä, dip sanıy.
Skelton fikerençä, Ğıraq citäkelege şunı añlarğa tieş - mäsxäbara bäreleşlär häm tınıç xalıqnı ğısyançılardan saqlaw mäsäläsen alar ğına xäl itä ala. Bu suğışnı tuqtatunıñ iñ yaxşı ulı, dip sanyı kongressmen häm Demokratlar firqäse wäkile.
Bikä Timerova


text:
Açıq mikrofon: Yaxşı yäşär öçen bügen yuğarı belem alu kiräkme?
Mäğärif häm fän ministrı Räis Şäyxleslamov, jurnalistlar belän oçraşqan waqıtta, yuğarı uqu yortın betergän ber genä belgeç tä eşkä kilügä ük yaxşı eşli almıy, anıñ öçen künegü waqıtı, yäğni adaptatsiä kiräk, digän. Annan da qala yäş belgeçlärneñ xezmät xaqları da tübän bulu da alarnıñ qayberläreneñ üzläre saylağan bu eştän kitep, diplomnarın şürlekkä quyıp säwdä häm başqa tarmaqlarğa urnaşuı Rusiädä bügen ğädäti küreneş. Xäzerge köndä yaxşı yäşär öçen yuğarı belem kiräkme?
-Nindi yuğarı belem kiräk inde bügen, urlap yäşäp bula. Xäzer 21 ğasırda belem kiräkmi, böten dönya urlıy da urlıy. Kemgä uqıym inde min? Yurist bulıp eşlim ikän, mäsälän, alarğa un meñ tülilär inde. Un meñgä yäşi alammı min?
- Yaxşı yäşär öçen, älbättä, yuğarı belem kiräk inde. Yäşägändä belemsez bernidä eşläp bulmıy inde.Mäsälän, sin yurist ikän, alarğa zakonnarnı belergä kiräk. Belemeñ bulmasa niçek eşliseñ inde? Eştä niçek üzeñne kürsätäseñ?
-Uqımağan keşelärdän berni dä bulmıy inde. Elektän zavodlarğa eşkä alğannar,xäzer anda da belemle keşelärne alalar. İdän yuarğa da belem kiräk.
-Yuğarı belem alğan keşeneñ tormışı tağın da yaxşıraq bula. Läkin yuğarı belem almıyça da yaxşı yäşägän keşelär bar.
-Kiräk inde yaxşı yäşär öçen uqırğa.
-Yaxşı yäşär öçen bügen yuğarı belem kiräkmi minemçä. Ni öçen? Yuğar belem ala keşe, eşkä kerä almıy. Minem onığım Veterinar institutnı tämamladı. Qayda barsa da täcribäsez eşkä almıylar. Stajıñ bulmasa ike meñ aqça tülilär inde. Şuña keşelär oxranağa, yäki gruzçik bulıp kerä. Minemçä bügenge köndä yuğarı belem kiräkmi. Başıñ eşläsä, qulıñ eşläsä, qaraqlana belsäñ menä şul.
- Minemçä kiräkter dip uylıym. Üz hönärçelegeñ buınça eşkä alınsañ, sin älege hönär buyınça sıyfatlı belgeç bulırğa tieş, ägär eşeñne tögäl, yaxşı itep alıp barırğa teläsäñ. Yaxşı hönär iäsen här oyışmada dürt qullap qabul itälär. Minemçä yaxşı tormış öçen, şul tormışnı alıp barırğa yuğarı belem kiräk.
Gölnaz Şäyxetdin


text: İzrail gäskärzäre Gaza sektorındağı töp magistralde ikegä bülep qaytanan bloqadağa aldı. Gaza sektorında Fälestin huğışsıları yähüdtär torğan urındarzı utqa totqan. İzraildıñ sektor menän siktäş Sderot qalahı la utqa totoldo. Ber-nisä yortqa häm maşinağa zıyan kilterelgän. Kisä Gaza sektorında Xamas törkömsähe yetäksehe İsmail Äbü Şanab ülterelde - İzrail boralağı unıñ maşinahın utqa tota. Fälestin xaqimiättäre ekstremistrzı qoralhızlandırmaha, terrorsılar başlıqtarın yuq iteüzär dawam itäsäk tip iskärtä İzrail. Xamas häm İslam djixatı radikäl törkömsäläre İzrail menän soloq kileşeüen özöü turahında iglan itte. İerusalıymdağı yañıraq bulğan teraqtqa yawap itep İzrail terrorğa qarşı operatsiä başlanı. Xamas häm İslam jixatı törkömsäläre teraqt ösön yawaplılıqtı üz östönä aldı.


text: Berläşkän Millättär Oyoşmahınıñ imenlek şurahı ağzaları Süriä bilämähen utqa totouza İzraildı faşlağan rezolyutsiä proyıqtı buyınsa käñäşläşä. Almaniä qanslerı Gerhard Şröder dokumentta yaqtarzıñ mänfägättäre tigez sağıldırılmağan tigän. Räsäy İzrailğa qarşı terror höjümen tuqtatıu turahında saqırıu bulğanda ğına dokumenttı yaqlayasağın beldergän. Rezolyutsiänı qabul iteüze Süriä häm gäräp ildäre liğahı talap itä. İzrail osqostarı kisä Süriä başqalahınan yıraq tügel urınlaşqan obyıqttarzı utqa totqan. Xärbizär fekerensä, unda Xamas häm İslam yıhatı törkömsäläreneñ künekmälär lağerı bulırğa teyeş. Bıl operatsiä Haifa qalahındağı terakt ösön yawap itep ütkärelgän. 19 keşe häläk bulğan terakt ösön yawaplılıqtı İslam yıhatı üz östönä alğan. İzrail beldereüensä, Süriä terrorsılarğa yarzam itä. Süriä häm gäräp ildäre liğahı Berläşkän Millättär Oyoşmahınıñ imenlek şurahın İzrail osqostarınıñ Süriä bilämähen utqa totouın faşlarğa saqırğaynı. Yevopa berlege ağzahı Havier Solana Süriäne utqa totou töbäktäge xälde tağı la qatmarlaştırzı tigän.


text:
Osman Yazıcı - Gidelum Findikluya
Sanatçı : Osman Yazıcı
Türkü : Gidelum Findikluya
Etiketler : Osman Yazıcı - Gidelum Findikluya türkü indir, Osman Yazıcı - Gidelum Findikluya türkü dinle, Osman Yazıcı türküleri, Gidelum Findikluya mp3 indir, Osman Yazıcı türküleri Gidelum Findikluya türküsü, Gidelum Findikluya sözleri, Osman Yazıcı mp3 dinle, Osman Yazıcı download, Gidelum Findikluya bedava mp3, Osman Yazıcı türkü sözleri, Osman Yazıcı türkü dinle, Osman Yazıcı son albüm indir
Osman Yazıcı Türküleri
Osman Yazıcı - Gidelum Findikluya