text:
AQŞ Kongressiniñ Temsilciler meclisindeki demokratlarnıñ fırqa teşkilâtçısı Steni Hoyer, Donald Tramp memuriyetiniñ Kongress tarafından teklif etilgen sanktsiyalarnıñ amelge keçirilmesini uzatqanı munasebetinen memnuniyetsizligini bildirdi. Bunı «Voice of America»nıñ ukrain hizmeti bildire.
Hoyer, içtimaiy ağlarda saylavcılarınıñ suallerine cevap berip: «Men eki fırqadan olğan meslekdeşlerimnen birlikte, Rusiyege qarşı sanktsiyalar boyunca qanunlarnıñ vetonı aşqan sayıda rey çoqluğı ile qabul etilmesi içün pek ağır çalıştım», – dep qayd etti.
Hoyer, «Rusiye sanktsiyaları … Kongress büyük bir ses çoqluğınen «e» dedi, faqat o sesler «habersiz ğayıp oldı»… Neçün?» degen sual içün saylavcısına teşekkür bildirdi.
«Qanun, saylavımızğa qarışqanı, Ukrainanıñ şarqında separatistlerge qol tutqanı ve Qırımnı zapt etkeni içün Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kenişlete. (Tramp – QA) memuriyetiniñ, qomşuları ve Qoşma Ştatlarğa qarşı tecavuz etkeni içün Rusiyege bedelini töletmek istemegeni meni pek raatsızlay. AQŞ Maliye nazirligi bu sanktsiyalarnıñ amelge keçirilmesini tolusınen temin etmek ve ittifaqdaşlarımıznı da bunıñ kibi sanktsiyalarnı qabul etmege ve amelge keçirilmesini temin etmege davet etmek kerek», – dep çorlandı siyasetçi.
2017 senesi dekabrniñ 25-nde AQŞ Kongressiniñ Temsilciler meclisi azaları Rusiye, İran ve Şimaliy Koreyağa qarşı sanktsiyalarnı tayin etken qanun leyhasını tasdiqladılar.
Qanun seslerniñ bastırıcı çoqluğınen tasdiqlanğan edi: qanun içün 419 ve qanunğa qarşı 3 ses berildi.
Bu qanun ile, prezident emirlerinen Rusiyeniñ Qırım ilhaqı, Ukrainanıñ şarqındaki areketleri ve Rusiye hakerleriniñ Amerikadaki prezident saylavına qarışmasına qarşı qabul etilgen sanktsiyalar qanuniyleştirile. Amerika kongressmenleri öz qararınen, prezidentni «Rusiye Federatsiyası akimiyetiniñ emiri ile yapılğan ve vatandaşlar, demokratik muessiseler ya da akimiyetlerniñ kibertelükesizligine zarar ketirgen harap etici areketler»ge alâqası olğanı tayin etilgen Rusiye vatandaşlarına qarşı sanktsiyalar qabul etmege mecbur etip, sanktsiya rejimini kenişleteler.


c: text/html

text:
Rostov-na-Donudaki Şimaliy Kavkaz arbiy okrugınıñ mahkemesi yanvarniñ 31-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca oturışuvnı ötkerecek.
Bunıñ arfesinde Rusiye haber agentlikleriniñ bildirgenine köre, mahkeme, Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetine alâqalı olğanlarında qabaatlanğan altı Qırım sakinine qarşı cinaiy «iş»niñ maiyeti boyunca baquvğa keçecek.
TASS, arbiy mahkemeniñ resmiy temsilcisi Alöna Katkalonıñ sözlerini naqil etip: «Yanvarniñ 31-nde saat 10-da mahkeme Aliyev, Alimov, Bekirov, Siruk, Cepparov ve Kukuğa qarşı cinaiy işniñ baqılmasını başlaycaq», – dep bildirdi.
Onıñ malümatına köre, mahkeme oturışuvları açıq rejimde keçecekler.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir (Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen teşkilât) işi»niñ fiqurantları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta (Krasnokamenkada) tevqif etilgen soñ apiste bulunalar. Bu iş boyunca qabaatlanğanlarnıñ ilk dörtü 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular: İnsan aqları boyunca alâqa grubunıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltada yaşağan çeçek satıcısı Vadim Siruk.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantını azat etmekni talap etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenlerini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qarasuvbazarnıñ (Belogorsk) yanında maşna uçurımdan tüşkeni neticesinde üç adam elâk oldı ve daa ekisi yaralandı. Bunıñ aqqında Rusiye İİN-niñ (İçki işler nazirligi) matbuat hızmeti haber etti.
“Cip aydayıcısı, Qarasuvbazar-Üsküt yolundan ketip, taşıt yolu sıñırından çıqtı ve maşna uçurımdan aşağa tüşti. Yol qazası neticesinde üç adam elâk oldı, daa ekisi yaralandı”, - haber ettiler müessisede.
Polisniñ malümatına köre, yol qazasınıñ sebeplerini ekspertler tahqiq ete.
Bir kün evel Kefe (Feodossiya) - Keriç yolunda avgustnıñ 12-sinde saba eki yol qazası olıp keçti, olarnıñ neticesinde bir adam elâk oldı, daa 14 adam yaralandı.
İyülniñ soñunda Kefe yanında yengil maşna ve mikroavtobusnıñ uruşqanı neticesinde sekiz adam zarar kördi.


text:
Bunı operatornıñ korporativ idaresi ve nezareti boyunca müdiri Oleg Projivalskiy bildirdi, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
«Bilgenime köre, Qırımda kartlarnı MTS şirketiniñ Krasnodar filialı sata. Bizim noqtaiy-nazarımızğa köre – bu qanunsız bir şeydir, çünki Qırım ukrainalıdır», – dep qayd etti o.
Projivalskiyniñ aytqanına köre, «MTS Ukraina» bu kartlar içün roumingniñ sıfır stavkalarını belgilemeycek.
Projivalskiy qayd etti ki, «MTS Ukraina» – ukrain biznesi, ve bu meselede kerileme olmaycaq.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «MTS Ukraina» işini Qırımda yasaq etse, ağnıñ işi Qırımda toqtatılacaq.
Hatırlatamız, OAO «Mobilnıye Telesistemı» (MTS) Qırımda rusiyeli sim-kartlarnı satıp başladı, dep bildirdi operatornıñ matbuat kâtibi Dmitriy Solodovnikov.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda +7 kodınen Krasnodar ülkesiniñ MTS ağına ait olğan 978 prefiksli kontraktlar endi bar.
Kontraktlarnı satın alğan abonentler «MTS-Ukraina» rouming ağında «SuperMTS» tarifi boyunca hızmetnen faydalana bilecekler.


text:
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyası dünya alanına tek yarımada işğali mevzusını degil de, Ukraina mevzusını da qaytardı. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ATR telekanalınıñ canlı efirinde oktâbr 24 künü bildirdi,haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«İlk nevbette, tek Qırım meselesini degil de, dünya siyasetine Ukraina mevzusını da qaytardıq», – dey o.
Çubarov şunı qayd etti ki, qamaçav teşebbüsçileri «işğalci akimiyet»niñ qıtaiy Ukraina malına bağlı olğanını añlaylar. Bunıñ ile avtoritar rejimlerge qamaçav kibi basqı şekilleri evelden de qullanılğanını qayd etti.
«Teessüf ki, bu aletni tam şekilde qullanıp olamaymız», – dedi o, çünki Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyası alâ daa berile.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Avgust başında Kareliyadaki Sâmozeroda lagerde zararlanğan moskvalı balalarnıñ qorantaları Qırımğa yollanılacaq. Bu aqta TASS agentligi, «Mosgortur» teşkilâtınıñ malümatına esaslanıp, bildire.
«Mosgortur» teşkilâtınıñ matbuat hızmetinde qayd eteler ki, Qırım ve Krasnodar ülkesini raatlanmaq içün yer olaraq zararlanğan balalarnıñ qorantaları özleri sayladı.
Müessiseniñ baş müdiri Vasiliy Ovçinnikovnıñ sözlerine binaen, 36 qorantadan 32 tek yönelişni degil de, amma musafirhanelerni ve ziyaretniñ vaqtını da sayladı. Çoqusı avgust ayında raatlanacaq, dep ayttı Ovçinnikov.
Onıñ qayd etkenine köre, putövkalar «Mosgortur» teşkilâtına devlet vazifesini ömürge keçirmek içün ayırılğan parağa» alına.
İyün 18-de «Park-otel Sâmozero» tedaviylendirici lageriniñ 47 balası ve dört büyük kişi eki qayıq ve raftanen kezip furtunağa oğradı. Qayıqlar avdarıldı. Qurtarıcı işler vaqia yüz bergen soñ 20 saat keçken soñ başlandı. 14 mektep talebesi elâk oldı.
Balalar raatlanğan «Park-otel Sâmozero» lageri qapatıldı. Onıñ reberiyeti yaqalandı. Kareliya Rospotrebnadzor yolbaşçısı ev yaqalanmanen cezalandırıldı.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından diversiya azırlamasında şeklenilip yaqalanğan ukrainler Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey Lefortovo SİZOsından Qırımğa avuştırıldı, dep bildirdi fevral 15-de Twitterde Rusiye advokatı İlya Novikov.
«Qırım diversantları işindeki» Zahtey ve Panov Lefortovodan Qırımğa avuştırıldı», – dep aytıla haberde.
Advokat tafsilâtlı bir malümat bermedi.
Şimdilik bunı isbatlağan resmiy malümat da yoq.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi işğal olunğan Qırımda yarımadada terakt azırlağan «ukrain diversantları» gruppası yaqalandı.
Ukraina akimiyeti bunı inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleriniñ «provokatsiyası» olğanını bildirdi.
Rusiye mahsus hızmetleri bildire ki, Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey «diversantlar gruppasınıñ» azaları ola. Bu gruppa yarımadanıñ turistik ve içtimaiy infrastruktura obyektlerinde terakt kerçekleştirecek edi eken.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyevniñ fikrince, Boris Nemotsvğa mütehassıslar ateş açtı.
«Alçaq öldürüv edi. Artından ateş açtılar. Şübesiz, mütehassıslarnıñ işi. Fotoresimlerge köre, atışlar yüregine yapıldı. Mında sımarış hususiyetleri körüne, esas sebebi – siyasiydir», – dedi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine.
Boris Nemtsovnı Moskvanıñ merkezinde fevral 27-de aqşam öldürdiler. Şaatlarnıñ aytqanına köre, eñ azından dört kere ateş açıldı. Nemtsov vaqia yerinde can berdi.
Öldürüv vaqtında Nemtsov bir qıznen kete edi. Rusiye İçki işler nazirliginiñ malümatına köre, o, Ukrainadan keldi.


text:
Qırımtatar faallerniñ Rusiye esirliginden qaytarıluvı - Ukraina-Ruisye almaşuvnıñ ekinci basamağı olacaq. Bunı Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, qırımtatar mabüsleriniñ Rusiye apishanelerinden azat etilmesi aqqında, Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sualine cevap bergende, ayttı.
"Men bellesem, bu ekinci basamaq olacaq. Ekinci basamaqta biz çalışacaqmız. Biz adamlarımıznı andan qaytarırmız. Azat etermiz, çünki Qırımda çoq bizim adamlarımız bar", - dedi prezident.
Volodımır Zelenskıy, bu yaqın vaqıtta olur, dep işana. "Biz bir yıl aqqında aytmaymı, eki de degil, üç de. Biz bunı pek tez yapmağa isteymiz. Biz bunı arzu etemiz ve bunıñ oğrunda çalışamız", - dedi o.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı almaşuv kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Azat etilgenlerniñ arasında qırımtatar faali Edem Bekirov da oldı.
Advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa haber etkeni kibi, Bekirovnıñ azat etilmesi - sağlıq alı sebebinden - istisna oldı.


text:
Oraza Bayramıñız hayırlı olsun!
Dünya Qırımtatar Dernegi Oraza Bayramınıznı hayırlay.
On bir aynıñ sultanı Ramazan bayramını hayırlaymız.
Bir ay zarfında farz olunğan orazalarmıznı tuttıq, terafih namazlarımıznı qıldıq, Quran oqup, hatimler yaptıq. Allı-taqatlı insanlarımız orazalılarğa iftar sofralarını donattılar. Bu yıli yaznıñ adden aşır sıcağına baqmadan, Allahnıñ emirini yerine ketirdik.
Ramazan bayramı – müsülmanlarnıñ ilki ve büyük bayramıdır. Bu bayram künleri oraza tutqanlar içün, umumen, bütün müsülmanlar içün quvanç ve sevinç künleridir. Ramazan bayramınıñ özüne has neşesi bar. Bayram arfesi ve bayram künü allı-taqatlı insanlar muhtaclarğa, yolcularğa, talebelerge fitir sadaqalarnı berirler, o insanlarnı da quvandırırlar. Ramazan bayramı arfesinde halqımız, adeti üzre, qoqular çıqarır, qomşularını, yaqın soy-aqrabalarına ikramlar eter. Bayramnıñ birinci künü, Bayram namazından soñ, büyüklerni ziyaret etmek, merhumlarnıñ qabirleri başında dualar oqumaq çoq güzel ananelerimizdendir.
Aziz mümünler! Cümleñizni oraza bayramnen samimiy hayırlaymız, sofralarıñızğa bereket, özleriñizge baht-saadet tileymiz. Ramazan ayında eda etken ibadetleriñizni Allah Taalâ qabul ve maqbul eylesiñ. Amin!


text:
Qaraşada Wlıbritaniya men Europalıq Odaq Brexit kelisimine qol qoymaq.
Franciyada ötken baspasöz konferenciyasında Irlandiyanıñ sırtqı ister ministri Saymon Kovni EO-dan şığu turalı kelisimdi qwptaytının ayttı. Küni büginge deyin qos tarap Britaniya prem'er-ministri Tereza Meydiñ Brexit turalı josparına senim bildirgen joq. Birqatar sarapşılar «Birikken Korol'dik Euroodaqtan şığatın bolsa sözsiz wtıladı» dep eseptedi. Sebebi, Irlandiya men Soltüstik Irlandiya şekarasındağı mäsele men aldağı uaqıtta Britaniyanıñ Europa elderimen özara qarım-qatınasın şeşu mäselesi äli de talqılanıp keledi. Osığan baylanıstı Irlandiyanıñ Sırtqı ister ministri Saymon Kovni: «Britaniyanıñ ministrlerimen kezdesip, biraz mäselelerdi talqıladıq. Bizdiñ taraptıñ oyınşa, Birikken Korol'diktiñ odaq qwramınan şığu kelisimi osı ayda bekitilgeni dwrıs boladı», – dedi.
Ayta keteyik, kelissözder 2017 jıldan beri jalğasıp keledi. Tayauda Mey ükimeti Brexit kelisiminiñ tolıqqandı dayın ekendigin aytqan. Endi Wlıbritaniyanıñ Brexit josparı keler jıldıñ naurız ayında jüzege aspaq.


text:
37 OTUZ YEDİNCİ DERS
· Diqqat! Testler qırımtatar tilinde berile bile!
Ukraina ilim ve tasil Nazirliginiñ qararınen bu yıl Qırım Muhtar Cumhuriyetinde mektep fenleri boyunca testlerge yedi tilde cevap bermek mümkün olacaq.
Şu yedi til arasıda qırımtatar tili de bar. Bu yahşı bir alâmet ve böyle aq-uquq bizge berile eken ondan mıtlaq faydalanmaq kerekmiz.
Qırımtatar tilinde yazılğan testlerni talebelerimiz alıp, olarğa cevap berse, tilimizniñ temeline bir taş daa qoyulğandan esaplanır. Bunı epimizge, hususan mekteplerimizniñ direktorlarına, ocalarımızğa yahşı añlap, talebelerni öz tilinde testler keçmek içün azırlamaq kerek.
Bu yerde bıltır testirovaniye vaqtında olğan şeyni aytmasaq olmaz. Qırımtatar tili boyunca testlerni alğan – tek bir talebe oldı. Ya bizim 15 milliy mektebimiz bar, qayda o mekteplerniñ mezunları, ne içün olar öz tilinde testler keçmedi? Balalarımıznı bu testlerge azırlağan olsaq, iç olmağanda er bir milliy mektep birer talebe azırlağan olsa, 15 talebmiz öz tilinde testlerden keçecek edi. Biz onı yapmadıq. Keliñiz, bu yıl bu işke biraz mesuliyetlice baqayıq.
“Çıqmağan canda ümüt bar” – deyler, inşalla, tuvğan tilimiz evelki statusına bir kün ola irişir. Bizge buña er kün ve er taraflama azırlıq körmek kerek.
Qırımtatar tili ve edebiyatı fakultetine kireceklerge mıtlaq qırımtatar tilinden azırlanğan testlerni alıp, olarğa öz tilimizde cevap bermek kerek olacaq.
Alla qolay ketirsin! Testlerge öz tilimizde cevaplarnı yengil-yengil bergende Alla sizge yardımcı olsun.
· “Qırımtatarca-rusça-ukraince luğat”nıñ ekinci neşri
Sayğılı ocalar, közüñiz aydın! Bir cıltlı yani bir tomlu “Qırımtatarca-rusça-ukraince luğat”nıñ ekinci neşri dünya yüzü kördi.
Luğatnıñ formatı 60 h 84 olıp, kölemi 836 saife. Böyle luğat bizde daa çıqmağan edi. Bu luğatnı tertip etken Seyran ocamız Üseinov oña özüniñ bütün ömrüni bağışladı. Alla sağlığını bersin ve onıñ şimdi azırlağan «Pyccko-kpыMckoTaTapckий cлoBapb» adlı luğatına da neşirden çıqmağa qısmet olsun. Şunı qayd etmek kerek ki, qısmet olsa, bu luğatnıñ kölemi de birincisinden eksik olmaycaq.
“Qırımtatarca-rusça-ukraince luğat”ına dünya yüzü köstemek de yengil olmadı. Ulu insanımız İsmail Gasprinskiyniñ doğğan kününe bağışlap “Maarifçi” teşkilâtı qolundan kelgen bütün çarelerni kördi ve luğatnıñ basılıp çıqmasına sebepçi oldı. Zametlerimiz elâl olsun.
Sayğılı oquyıcılarımız, siz bilesiñiz, bundan bir yıl o yağında çıqqan bu luğatnıñ birinci neşri 3 cıltlı şeklinde yapılğan edi. Şu luğat müellif tarafından bir yıl devamında qayta işlenildi, yañı sözler kirsetildi, tüzetildi, luğatnıñ metinleri kenişletildi. Qullanması yengil olması içün luğat bir cıltlı yapıldı.
Yañı çıqqan luğatnıñ evelkisinden bayağı ayırılğan yerleri bar: edebiy tilde qullanılğan sözlerniñ yanında, qavuslar içinde, bu sözniñ şivelerimizde olğan ekvivalentleri (yani ep şu mananı bildirgen şive sözleri) berildi.
Meselâ; qartana (ya da onıñ sinonimı bita) sözleriniñ yanında bitâ, bitay, pitay, tapta, tâptâ, büyükana, bukana, pukana, bikâne, kata, atâ, apçe, apşçe kibi şive sözleri toplandı. Şive sözleriniñ luğatta öz yeri de bar. Sözlerimizni böyle şekilde berilmek kerekligini, ameliyat talap ete edi, çünki edebiy tilge kirgen ve kirmegen sözlerni ayırmaq ale daa yengil degil.
Luğatnıñ bir yerini daa qayd etmek kerek. Mümkün olğan yerde sözlerniñ sinonimleri ve atta antonimleri berile. Meselâ: qaranlıq sözünden soñ cp. zulmet; aHT. yarıq dep yazıla, zulmet sözünden soñ cp. qaranlıq; aHT. yarıq dep yazıla. Böyle usul luğatnıñ emiyetini ve ameliy qıymetini arttıra. Umumen aytqanda, bu luğatnıñ içinde daa üç luğat: sinonimler, antonimler ve şive sözleri luğatı bar demek mümkün.
Bunıñnen beraber, bugün tilimiz, terminologiyamız da yahşı işlenilmegeni sebebinden luğatta davalı yerler ola bile. Oquyıcılarımıznıñ fikirleri, qaydları, teklifleri luğatnıñ mükemmelleşmesine yardım eter. Mektüpleriñizni büyük minnetdarlıqnen bekleymiz.
Luğat mekteplerge, oquv yurtlarına, kitaphanelerge ve diger yerlerge vesiqalar esasında berilecek. Luğatnı almaq içün “Maarifçi” teşkilâtına muracaat ete bilesiñiz.
Telefonımız 8-(0652) 63-20-33
Peyda etiñiz ve eyiliknen qullanıñız!
Maarifinform
· Oquyıcılarımıznıñ icadından
Men isterim emen-çamlı ormanlarda,
Uçurımlı, qar-ayazlı zamanlarda
Yeşil çöller em dalğalı deryalarla
Tatar yırı, tatar çıñı yırlansın!
Tatar toğu – Kök bayraq dalğalansın!
Men isterim maşer künü eñ ögde
Kök kefinli tatar halqı yer alsın!
Cennet yolu – sırat köprün keçkende
Tatar yırı, tatar çıñı yırlansın!
Tatar toğu – Kök bayraq dalğalansın!
Bu satırlarnı yazğan – NKVD türmeleri içinde ğayıp olğan soñ 1958 senesi reabilitatsiya olğan ulu rejissör, dramaturg, yazıcı, şair, aktör ve acayip insanımız Ümer İpçidir. Allanıñ rametinde olsun. Onıñ qızı Cevair apte İpçi Aqmescitniñ “60 let Oktâbrâ” soqağında 17 / 65 evde 90-ıncı kvartirada ömürdeşinen beraber yaşay.
“Alma tereginden uzaq tüşmey”, –deyler. Aqiqattan da, Cevair apte babası kibi, yüreginde olğan bütün sevgisini öz halqına bağışladı. Çoq yıl devamında mekteplerde ocalıq etip, evlâtlarımızğa vatanperverlik çizgilerini aşlap keldi. Şimdi bayağı yaşqa kelgenine ve pensiyada olğanına baqmadan, qalemini qolundan taşlamay, icat ete.
Cevair apte, babasınıñ izinden yürgen, acayip insanlarımızdan biridir. Onıñ öz vatanına, öz halqına olğan sevgisiniñ qararı yoq. İşkir, mulâyim, küleryüzlü, alçaq göñülli, fikirleri teren bu insanımız bir daqqa boş vaqıt keçirmey: şiirler yaza, mektep ocalarına olarnıñ derslerinde kerek olacaq qullanmalar, albomlar yapa, olarnı resimlernen yaraştıra ve ocalarğa teklif ete. Eyecannen: “Ocalarımızğa menim de bir faydam tiygenini isteyim!” – dey.
Bugün sizlerni, sayğılı oquyıcılarımız, Cevair apteniñ ayrı bir şiirlerinen tanış etmege lâyıq saydıq.
Qayttım saña, menim aziz Vatanım
Qısmet oldı, qayttım saña, menim aziz Vatanım,
Saña daim secde etem, menim güzel Qırımım!
Yahşı bilem, sabır etip, sen bizlerni beklediñ,
Qırpalanğan, hor qalbimden iç çıqmağan – sen ediñ.
Bitamnıñ azbarındaki dut teregini kördim,
Çapıp bardım eyecannen ve onı quçaqladım,
Bürüşken kevdesi onıñ, yanağımnı tiydirdim,
Toluqtı yüregim, taştı, ökür-ökür ağladım.
Yaşlığım ve küç-quvetim ğurbetlikte qaldırdım,
Çoq yıl keçti. Lâkin saña men qayttım, Ana-yurtum,
Baba-dede urf-adeti, tilimizni coymadım,
Yabanlarnen qarışmadım, barım men, yoq olmadım.
Selâm saña yarımada!
Böyle güzel, dülber tañlar başqa bir yerde olmaz,
Böyle şefaq ne sen ne men başqa yerde köralmaz,
Soñki yıldız söne kökte, tañ şefağı allana,
Küneş doğa. Keniş çölde bağ-bağçalar canlana.
Çatırdağ ve yaylalar da yuqusından uyana,
Serbest yeller bulutlarnen seferlerge yol ala,
Yırcı quşlar yırın yırlap köklerde avelene,
Derelerde gecelegen tumanlar köterile.
Selâm saña yarımada, selâm yeşil Qırımım,
Yüregimde ateş yana sen içün, Ana-yurtum,
Milletime yarıq künler, Rabbim, sen nasip eyle
Qaranlıqtan, meşaqattan bizlerni azat eyle.
Barmı bundan yahşı şey?
Pencereñden küneş baqsa,
Eviñ altın nurğa tolsa,
Bülbül dalda ep yırlasa,
Barmı bundan yahşı şey?
Evlâdını ana alsa,
Onı öpse, quçaqlasa,
Göñlü onıñ feraqlansa
Barmı bundan yahşı şey?
Bag-bağçalar çiçek açsa,
Hoş qoqular güller saçsa,
Soframızda qave olsa,
Barmı bundan yahşı şey?
Şiirlerni neşirge azırlağan Seyran oca Üseinov
· Şiirler, yırlar
Elifbe
Elifbe kitabında
Otuz yedi arif bar,
Elifbe sırasında
Er arifniñ yeri bar.
A, B, V, G, Ğ, D, E…
Şay başlana elifbe,
Er bir sesni, ey, erif,
İfadeley bir arif.
Ğ, Q, Ñ, C – dört sesniñ
Bardır ekişer arfi,
Bularnı yahşı bilemiz
Em de oqup ögrenemiz.
A-nen başlay ANA sözü,
B-nen – BABA ve BALA,
Sözlerden cümle yapamız,
Defterimizge yazamız.
Eca nedir, cümle nedir
Ocapçemiz ögretti,
İlk kitabım – elifbedir,
O maña yardım etti.
Candan sevgen elifbemni
Bir vaqıt unutmaycam,
Derslerimni yahşı oqup,
Yahşı Adam olacam.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
coBka – yapalaqbaş köbelek – coBka
coйka – soyğa – coйka
cokoл – lâçin – cokiл
coлиTëp – şerit – coлiTep
cTpиж – sağan – cTpиж, щyp, юpиk
cypok-cBиcTyH – sızğıravuq soqur – бaбak-cBиcTyH
cыч – kukumav – cич
Tapaka – furun böcegi – TapraH
· Soyluqnı ifade etken sözler
ana – MaTb; MaMa
baba – oTeц; пaпa
qartana, bitâ – бaбyшka (MaTb oTцa или MaTepи)
qartbaba, (диaл. dede) – дeдyшka (oTeц oTцa или MaTepи)
oğul, (диaл. ul, uvıl) – cыH; (oğlan bala – Maлbчиk)
qız – дoчb; (qız bala – дeBoчka)
ağa – бpaT (cTapший)
(oğlan) qardaş, kadâ, (диaл. gadâ, kaday, mata, matay, maday) – Mлaдший бpaT
apte, tata, (диaл. dudu) – cecTpa (cTapшaя)
(qız) qardaş, kadâ, (диaл. gadâ, kaday, mata, matay, maday) – Mлaдшaя cecTpa
ağasınıñ, qardaşınıñ oğlu – плeMяHHиk
aptesiniñ (или tatasınıñ), qız qardaşınıñ oğlu, (диaл. ciyen, torun) – плeMяHHиk (cыH бpaTa или cecTpы)
ağasınıñ, qardaşınıñ qızı – плeMяHHицa
aptesiniñ (или tatasınıñ), qız qardaşınıñ qızı, (диaл. qız ciyen, torun) – плeMяHHицa (дoчb бpaTa или cecTpы)
qardaş: oğlan qardaş – Mлaдший бpaT; qız qardaş – Mлaдшaя cecTpa
quda – cBaT
qudapçe, qudağıy – cBaTbя (cBaT, cBaTbя – poдиTeли oдHoro из cyпpyroB пo oTHoшeHию k poдиTeляM дpyroro cyпpyra)
qaynata – cBëkop (oTeц Myжa)
qaynana – cBekpoBb (MaTb Myжa)
kiyev – зяTb (Myж дoчepи или cecTpы)
kelin – 1. HeBecTka (жeHa бpaTa или жeHa cыHa, a Takжe жeHa oдHoro бpaTa пo oTHoшeHию k жeHe дpyroro бpaTa); 2. cHoxa (жeHa cыHa пo oTHoшeHию k ero oTцy)
qayın – дeBepb (бpaT Myжa); çelebi – Mлaдший бpaT Myжa; çelebi ağa – cTapший бpaT Myжa
qayınağa – шypиH (бpaT жeHы); çelebi – Mлaдший бpaT жeHы; çelebi ağa – cTapший бpaT жeHы
körümce, (dudu) – зoлoBka (cecTpa Myжa)
yenge, yengepçe, (dudu) – HeBecTka (жeHa cTapшero бpaTa)
bacanaq – cBoяk (Myж cBoячeHицы)
qayınbike, baldız – cBoячeHицa (cecTpa жeHы)
alapçe – TëTя (пo oTцy)
alapçemniñ oğlu – дBoюpoдHый бpaT (cыH TëTи пo oTцy)
alapçemniñ qızı – дBoюpoдHaя cecTpa (дoчb TëTи пo oTцy)
tize – TëTя (пo MaTepи)
tizemniñ oğlu – дBoюpoдHый бpaT (cыH TëTи пo MaTepи)
tizemniñ qızı – дBoюpoдHaя cecTpa (дoчb TëTи пo MaTepи)
emce – дядя (пo oTцy)
emcemniñ oğlu – дBoюpoдHый бpaT (cыH дяди пo oTцy)
emcemniñ qızı – дBoюpoдHaя cecTpa (дoчb дяди пo oTцy)
dayı – дядя (пo oTцy)
dayımnıñ (или emcemniñ, tizemniñ, alapçemniñ) oğlu, (диaл. ini, torun) – дBoюpoдHый бpaT, плeMяHHиk (???) (cыH дяди и TëTи пo MaTepи, a Tak жe cыH дяди и TëTи пo oTцy)
dayımnıñ (или emcemniñ, tizemniñ, alapçemniñ) qızı, (диaл. ini, torun) – дBoюpoдHaя cecTpa, плeMяHHицa (???) (дoчb дяди и TëTи пo MaTepи, a Tak жe дoчb дяди и TëTи пo oTцy)
torun – BHyk (cыH cыHa или дoчepи)
torun – BHyчka (дoчb cыHa или дoчepи)
torunnıñ oğlu – пpaBHyk
torunnıñ qızı – пpaBHyчka
torunnıñ oğlunıñ (или qızınıñ) oğlu – пpaпpaBHyk
torunnıñ oğlunıñ (или qızınıñ) oğlu – пpaпpaBHyчka
torunnıñ oğlu – пpaBHyk (cыH BHyka или BHyчkи), (диaл. torsaq)
torunnıñ qızı – пpaBHyчka (дoчb BHyka или BHyчkи), (диaл. ciyen)
eki doğmuş (или tuvğan) balaları – дBoюpoдHыe бpaTbя или cëcTpы


text:
“Hazirqi zaman türkologiye tetqiqati yighini” enqerede axirlashti
2015.12.30
2002-Yilidin béri her yili qerellik chaqirilip kéliwatqan “Hazirqi zaman türkologiye tetqiqati ilmiy muhakime yighini” 30-dékabir küni axirlashti.
28-Dékabir künidin 30-dékabirghiche dawamlashqan ilmiy muhakime yighin'gha türkiyening herqaysi uniwérsitétlirida xizmet qiliwatqan tilshunas, tarixchi, arxé'olog we jem'iyetshunaslardin bolup 40 etrapida tetqiqatchi qatnashti. Enqere uniwérsitéti til we tarix jughrapiye fakultéti hazirqi zaman türkiy tilliri we edebiyatliri bölümi teripidin uyushturulghan ilmiy muhakime yighinida türkologlar türkiy milletlerning tili, tarixi, edebiyati we siyasiy tarixi we türk dunyasining mesililiri toghrisidiki ilmiy doklatlirini sundi. Mezkur yighinda hajettepe uniwérsitéti tarix fakultéti oqutquchisi dotsént doktor erkin ekrem ependi “Türgish shahzadisi gu'angshüning mazar téshi” témisida, enqere uniwérsitéti til we tarix-jughrapiye fakultéti oqutquchisi doktor nuraniye hidayet ekrem xanim “Manju impériyisi mezgilide tüzülgen Uyghur tili lughetliri we mezkur eserler toghrisida élip bérilghan tetqiqatlar” témisida ilmiy doklat berdi.
Hazirqi zaman türkologiye tetqiqat ilmiy muhakime yighinida doklat bergen istanbul yeditepe uniwérsitétida chet'ellik mutexessis bolup ishlewatqan ezerbeyjanliq doktor arif ajaloghlu ependi ziyaritimizni qobul qilip, bu ilmiy muhakime yighinida herqaysi türkiy milletlerdin türkiyege kélip uniwérsitétlarda wezipe ötewatqan tetqiqatchilarning ilmiy tetqiqatlirini otturigha qoyushining türkologiye tetqiqati üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qilip mundaq dédi:
“Men hazirqi zaman türkologiye tetqiqati ilmiy muhakime yighini” gha 3-qétim qatniship olturuptimen. Üch qétimliq yighin netijiside shuni déyeleymenki bu ilmiy muhakime yighini her yili qerellik échilidighan bir adetke aylandi. Bu yighinning témisi néme bolushidin qet'iy nezer pütün türkiy milletler toghrisida ilmiy maqaliler oquluwatidu. Bu maqaliler toghrisida munaziriler élip bériliwatidu. Bu yighinda méni eng tesirlendürgen nerse türk dunyasidiki mesililerni mezkur dölet we rayonlardin kelgen mutexessisler anglatti we hel qilish yolliri heqqidiki köz qarashlirini bayan qilip ötti. Menche herqaysi türkiy milletlerdin kelgen mutexessisler özi tughulup chong bolghan rayondiki mesililerni özining anglitishi türkologiye tetqiqatigha zor töhpe qoshupla qalmastin, mesilini türk ziyaliylirigha anglitish üchünmu zor ehmiyetke ige dep oylaymen. Mesilen,bu yighinda Uyghur tarixi bilen Uyghur tili tetqiqati toghrisidiki ilmiy maqalilerdin Uyghurlar toghrisida köp nerse ögendim”
Irandin kelgen doktor babek jawanshir ependi bu ilmiy muhakime yighinida türk dunyasining mesililiri toghrisidimu muzakire élip bérilghanliqini, buning hazirqi zaman türkologiye tetqiqati üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qilip munularni dédi:
“Enqere uniwérsitétida bundaq bir ilmiy muhakime yighinining chaqirilishi türkologiye tetqiqatining kélechiki üchün intayin muhim chünki biz bu yighin'gha türk dunyasining herqaysi jayliridin kelduq, yighinda irandiki türklerning weziyiti qandaq? sherqiy türkistandiki, rusiyediki, iraqtiki we süriyediki türklerning weziyiti qandaq? bulardin xewerdar bolup, bu heqte munaziriler élip barduq. Bu jehettin élip éytqan hazirqi zaman türkologiye tetqiqati ilmiy muhakime yighinining chaqirilishi intayin muhim. Men irandin kelgen türk bolush süpitim bilen bu yighinni uyushturghan proféssor doktor sema barutju özönder xanimgha rehmet éytimen.”
Yighinda ilmiy doklat sun'ghan enqere hajettepe uniwérsitéti tarix oqutquchisi doktor erkin ekrem ependi özining 2002-yilidin béri hazirqi zaman türkologiye tetqiqat yighinigha qatnishiwatqanliqini, yighinda pütün türkiy milletlerning tili, tarixi we edebiyati toghrisida qimmetlik ilmiy doklatlarning oqup ötülüwatqanliqini, bu yighinda türkologiye tetqiqati toghrisida bezi yéngi köz qarashlarningmu otturigha qoyuluwatqanliqini, shunga mezkur ilmiy muhakime yighining türkologiye tetqiqati üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi.
Qimmetlik radi'o anglighuchilar enqere uniwérsitéti til we tarix jughrapiye fakultéti 1935-yili qurulghan bolup, türkiyede dangliq türkologlar, tarixchilarni yétishtürgen. Qedimki Uyghur tilidin bashqa hazirqi zaman Uyghur tilimu burundin tartip türk tili we edebiyati kespidiki oqughuchilargha ögitilgen. 1990-Yili sowét ittipaqi yimirilip ottura asiya türkiy jumhuriyetliri musteqil bolghandin kéyin 1992-yili hazirqi zaman türkiy tilliri we edebiyatliri kespi échilghan. 23-Yildin béri ezerbeyjan tili, türkmen tili, özbék, qazaq, qirghiz we tatar tili we edebiyatidin bashqa Uyghur tili we edebiyati derslirimu ötülmekte. Hazirqi zaman türkiy tilliri we edebiyatliri fakultéti 2002-yilidin tartip, her yili qerellik halda hazirqi zaman türkologiye tetqiqati ilmiy muhakime yighini ötküzüp kelmekte. Mezkur ilmiy muhakime yighinining 2014-yilqisi mexsus Uyghur tetqiqatigha béghishlan'ghan idi.


text:
Qırım akimiyeti Ulu Vatan cenkiniñ Ukraina ve Qırımnı natsistlerden azat etken on veteranına olarnıñ şahsiy portretlerini bağışladı.
Qırımnıñ Rusiye Medeniyet nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, aktsiya Ğalebeniñ 70 yıllığı çerçivesinde keçti.
Portretlerni alğanlarnıñ sırasında– Mihail Boyarko, 491-inci minaatıcı polku erkânında cenkleşti, bütün Ukrainadan keçti. Sumı, Kiyevni azat ete edi; Nikolay Golovin – polkovnik istifada. Ukrain cebesinde 10-uncı tank polkunda hızmet etti. Ukraina, Çehoslovakiyanı azat ete edi; Reşat Sadretdinov – Aqyar zenit oquv yurtunı bitirdi, vzvod komandanı, zenit batareya komandanı edi. Ukraina, Poloniyanı azat ete edi, Berlinge ücüm etken edi.
Matbuat hızmetinde bildirilgeni kibi, veteranlar içün Qırımnıñ Halq icadı merkeziniñ azası Vardui Dilanân icrasında «Katüşa» yırı yanğıradı.
Evel Reşat Sadretdinov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, munasip mukâfat yerinde halqınıñ Qırımdan sürgün etilgeni aqta bildirüvni alğan edi.


text:
Gazet 1922 jıldıñ 1 mamırında Äwlïeata oyazdıq, qalalıq partïya komïtetiniñ, Keñec atqarw komïtetiniñ organı «Volnaya bednota» gazetiniñ qocımşacı retinde dünïege keldi. Tuñğış redaktorı — Anna Vladïmïrovna Almatïnckaya.
1924 jıldıñ tamız ayınan bactap bacılım «Eñbek» degen atpen şığa bactadı.
Äwlïeata oyazınıñ awdan bolıp qayta qurılwına baylanıctı 1929 jıldıñ 1 qañtarınan «Dïqan dawcı» attı awdandıq gazetke aynaldı. «Jappay ujımdactırw» nawqanına baylanıctı gazettiñ atı 1931 jıldıñ bacınan «Kolxozşı» dep atalca, 1938 jılı cäl özgericke uşırap, «Kolxoz jolına» aynaldı.
1939 jılı Jambıl oblıcı qurılğanda gazet oblıctıq jäne Jambıl qalalıq partïya komïtetetteri men eñbekşiler depwtattarı oblıctıq keñeciniñ organına aynalıp, birinşi nömirine redaktor retinde Küzembay Cügirbekov qol qoydı.
Zaman ağımına qaray 1944 jılğa deyin «Kommwnïct», odan keyin «Ctalïndik jol» atanğan bacılım 1958 jıldan bactap «Eñbek twı» degen atqa ïe boldı.
Xrwщevtiñ äperbaqan cayacatınıñ calqını «Eñbek twın» da aynalıp ötken joq. 1962 jılı oblıctıq birden-bir qazaq gazeti jabılıp, bir jıldan keyin orıc tilindegi «Znamya trwda» gazetiniñ awdarmacı retinde jarıq kördi. Tağı bir jıldan keyin ğana qaytadan derbec bacılımğa aynaldı.
1972 jılı gazet öziniñ elw jıldıq mereytoyına oray KCRO Joğarğı Keñeci Prezïdïwmınıñ Jarlığımen «Qurmet belgici» ordenimen nagradtalca, on jıldan keyin, yağnï Qazaq KCR Joğarğı Keñeci Prezïdïwmınıñ 1982 jılğı 30 cäwirdegi Jarlığımen Qurmet gramotacımen nagradtaldı.
Qoğamdağı tübegeyli özgericterge baylanıctı 1990 jıldıñ 3 cäwirinen bactap gazet «Aq jol» degen atpen şığa bactadı.
1922 jılğı «Kedey erki» atalğan kezinen beri bacqarğan gazet bacşıları
Anna ALMATÏNCKAYA (1922-1924)
Cıdıq ABLANOV (1924-1936)
Ğabdı AMANĞALÏEV (1936-1938)
Jayıq BEKTUROV (1939-1942)
Ğayca CARMURZÏN(1943-1959)
Tölendi OÑĞARBAEV (1959-1961)
Begen BAYCAQALOV (1963-1964)
Battal JAÑABAEV (1965-1985)
Arğınbay BEKBOCIN (1985-1995)
Äldïxan QALDIBAEV (1995-2004)
Maqulbek RICDÄWLET (2004-2010)
Ğalım QACABAY (2010-2013)
Qwanış ÏEMBERDÏEV (2013-2014)
Köcemäli CÄTTIBAYULI (2014)
- «Aq joldıñ» negizi canalatın 1922 jılğı 1 mamırdan şığa bactağan bacılımdı Quljabaev, Kamalov, Bekceyitov, Başïrov, Bekmuratov, Janbolatov, Moldağalïev, Caparbekov cïyaqtı azamattar da bacqarğan. Jergilikti murağatta olardıñ tolıq atı-jönderi joq, şığarğan gazetteriniñ candarı da caqtalmağan. Olardıñ aracında redaktorlıq qızmetti gazet aşılğan alğaşqı jıldarı az ğana waqıt bacqarğandarı da bar.


text:
Qazaqstanda qwrğaqşılıq saldarınan 178,8 mıñ gektar egis joyılğan. Sonımen qosa, ministrlik küzgi jiın-terim işki-sırtqı narıqtı qatar jarılqaydı dep sendiredi.
Särsenbi küni, 18 tamızda ötken dästürli ükimet otırısında auıl şaruaşılığı salasınıñ uaqıtşa ministri Erbol Qaraşökeev mälimetinşe, biıl Qazaqstanda 23 million gektarğa egis egilgen.
«13,2 million gektarda nemese dändi daqıldardıñ jalpı köleminiñ 85%-ında jaqsı jäne qanağattanarlıq küyde. 2,1 million gektarda nemese 13,7%-da naşar küyde, 178,8 mıñ gektarda nemese 1,1%-nda egister joyılğan» dedi ministr mindetin atqaruşı.
Qaraşökeev klimattıñ özgerui saldarınan Qazaqstan ğana emes, astıq derjavaları Kanada, AQŞ, Resey de ziyan şegip otırğanın alğa tartıp, aqtau argumentin bildirdi. Şeneunik iek arta söylegen sözinde biıl Kanadada bidaydıñ jalpı tüsimi ötken jılmen salıstırğand 30,6%, AQŞ-ta 4,4%, Reseyde 15%-ğa ortayadı degen derek keltirdi.
Qaraşökeevtiñ boljamına qarağanda, biıl Qazaqstanda 15,3 million tonna dändi daqıl jinaladı. Oğan qosa qambada aldıñğı jıldardan qalğan 3,1 million tonna astıq bar.
Şaruanıñ basına kelgen uaqıtşa ministr biıl öndiriletin astıq bärine, işki narıq pen esportqa jetetin boladı dep uäde berdi. Bwğan wqsas sözdi bügin ükimet basşısı Asqar Mamin de qaytalağan.
«Alda jinalatın astıq kölemi eldiñ azıq-tülik qauipsizdigin qamtamasız etip qana qoymay, Qazaqstannıñ eksport narığındağı poziciyasın saqtap twruğa da mümkindik beredi», – deydi Erbol Qaraşökeev.
Ükimet otırısında Qaraşökeev bwl eki oblısqa mal azığına jwmsalğan şığınnıñ ötemi retinde ükimet rezervinen 3,8 mlrd bölingenin, tağı 5,3 mlrd teñge bölu jöninde şeşim qabıldanğanın ayttı. Ministrilik basşısınıñ sözinşe, bwğan qosımşa retinde jergilikti byudjetterden 9,1 mlrd teñge bölingen, oblıs basşıları qosımşa 4,5 mlrd teñge bölu qarastırıp otır.
Biıl Qazaqstandı 30 jılda bolmağan su tapşılığı men qwrğaqşılıq jaylap, kökönis pen astıq bağası şarıqtap, oñtüstik-batıs öñirlerde şöp şıqpay mal qırıldı.
Quañşılıqtan qattı qatalağan Mañğıstau jäne Qızılorda oblıstarında jwrt jem-şöptiñ joqtığın qoldağı malınan ayırılıp qaldı. Şığınnıñ da, aram ölgen mal basınıñ da esebi naqtı emes. Resmi statistikanıñ özi qayşılıqqa tolı.


text:
Kırım Tatar Teşkilatları Platformu’ndan
"Rusya’nın Ukrayna’ya Saldırısı Hakkında"
Ankara, 24.02.2022
Rusya ordusu Bugün (24 Şubat 2022) Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgal hareketiyle savaşı başlatmış oldu. Şehirleri de bombalayarak Ukrayna topraklarında ilerlemeye başladı
Bugün sadece Ukrayna için değil bütün dünya için felaketin başladığı bir gün olarak görüyoruz.
Dünyayı felakete götüren bu alçak ve aşağılık girişimi çok önceden planlayarak, adım adım uygulayan Rusya’yı şiddetle protesto ediyoruz.
Türkiye’de yaşayan milyonlarca Kırım Tatarı adına bu savaşın bir an önce sonlandırılması dileğiyle, Ukrayna’nın yanında olduğumuzu deklere ederek, dünya kamuoyunu bu felaket karşısında sessiz kalmamaya davet ediyoruz.
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Merkezi
- Kırım Gelişim Vakfı
- Emel Türk Kültürünü Araştırma ve Tanıtma Vakfı
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Vakfı
- Eskişehir Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği
- Bursa Tüm Tatar Türkleri Sosyal ve Kültürel Dayanışma Derneği
- Çanakkale Kırım Tatarları Derneği
- Etimesgut Kırım Tatarları Kültür ve Dayanışma Derneği
- Polatlı Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği
- Sakarya Kırım Türkleri Yardımlaşma ve Kültür Derneği
- Serik Tatarlar Kültür ve Dayanışma Derneği
- Yalova Kırım Türkleri Yardımlaşma Derneği
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Afyonkarahisar Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Aksaray Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Amasya Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Balıkesir Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Bandırma Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Bursa Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Ceyhan Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Çatalca Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Edirne Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Gebze Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Gölbaşı-Ballıkpınar Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Gönen Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği İstanbul Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği İstanbul Anadolu Yakası Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Kırıkkale Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Kocaeli Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Konya Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Manavgat Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Mersin Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Sungurlu Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Polatlı-Toydemir Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Tekirdağ Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Yalova-Altınova Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Yalova-Çiftlikköy Şubesi
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Kayseri Temsilciliği
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Nevşehir Temsilciliği
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Alaca Temsilciliği
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Keçiören Temsilciliği
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Ordu Temsilciliği
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği İngiltere Temsilciliği
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Polonya Temsilciliği
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Romanya Temsilciliği
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Ukrayna Temsilciliği
- Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Norveç Temsilciliği
- Eskişehir Kırım Halkbilim Araştırmaları Derneği
- Emiryakup Kırımlılar Derneği
- İzmir Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği
- Düzce Kırım Türkleri Derneği
- Kırım Gelişim Vakfı Polatlı Şubesi
- Kırım Gelişim Vakfı Afyonkarahisar Şubesi
- Kırım Gelişim Vakfı İstanbul Şubesi
- Kırım Gelişim Vakfı Bursa Şubesi
- Kırım Gelişim Vakfı Çorlu Şubesi


text:
Pokemon Go elektron oyunı, Rusiye Federatsiyası qullanıcıları içün irişile bilgen olacağından soñ, rusiyeli qanunlarğa uyğanına teşkerilecektir.
Bu aqta Roskomnadzor yolbaşçısı Aleksandr Jarov «İzvestiya» gazetasına bergen intervyusında bildirdi.
Jarovnıñ sözlerine binaen, o, oyun yaratıcılarınıñ «yer haritalarınıñ yañılması ve malümat toplama boyunca nasıldır casuslıq maqsatları» bar olğanını tüşünmey.
Pokemon Go oyunında geomevamı qullanıla, o smartfonnıñ kartına qoşula ve qoşma kerçek effektini peyda ete. Yaqın vaqıtta oyun rusiyeliler içün App Store ve Google Play servislerinde peyda ola bile, amma internette endi, sıñırlanmadan qaçınıp, onı yüklemek nasıl mümkün olğanını añlatqan talimat peyda oldı.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda İçki işler nazirligi pokemonlarğa avnıñ telükeli olğanı aqqında haber etti.


text:
İştirakçiler Sofiyevskaya meydanında toplanıp, soñra cayav Şevçekno bağçasına yol aldılar. Yol boyu «Qırım – Ukrainadır!», «Millet! Vatan! Qırım!», «Allahu Akbar!» şiarlarını seslendire edi. İştirakçilerniñ ellerinde çeşit şiarlar ile olğan plakatlar bar edi.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, matem tedbirinde tahminen 2 biñ insan toplandı, olarnıñ çoqusı qırımtatarları degildir. Olarnıñ arasında dissidentler Aleksandr Podrabinek, Vladimir Bukovskiy bar edi.
Mitingni qırımtatar halqınıñ ve Ukraina gimni ile açtılar. Öz çıqışında qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev bugün qırımtatarlar öz tarihiy toprağında on yıllar devamında küreşip kelgen tertibat ile rastkeldiler – işğalci akimiyet sürgünlik yıllığını keçirmege izin bermeyler.
Çıqışta bulunğanlar işğal çoqqa barmaycağına ve Qırım Ukraina terkibine qaytacağına ümüt etkenini bildirdiler.
Çıqışlardan soñ kolona ile Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesine barıp, sürgünlik qurbanlarınıñ hatırası ve Rusiye Qırımnıñ işğaline qarşılıqnı köstermek içün qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen» gimnini icra etmege teklif peyda oldı.


text:
İşğal etilgen Qırımda rusili «Mecburiy tibbiy sigorta territorial fondı» çalışmağa başladı.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Mecburiy tibbiy sigorta esasen vatandaşlarğa iş bergen saiplerniñ ödevi ile teşkil etile. İşbu ödev insannıñ aylığından alınmay, qoşma sürette tölenile (aylıqtan 5,1%). İşlemegen vatandaşlar içün sigorta ödevleri Qırım Cumhuriyeti bücetinen tölenilecek», – denile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
«Ükümet»te aytılğanı kibi, Fond esabına qırımlılar «ilk tibbiy-sanitar ve acele yardımnı, bunıñ ile statsionar şariatlerde mahsus tibbiy ve paalı yüksek tehnologiyalı yardımnı köre bilecekler».
Sigortanı elde etmek içün Rusiye vatandaşı pasportı ya da bala içü doğuv aqqında şeadentame ile sigorta berüv noqtasına muracaat etmeli.
Qırımda şimdilik sigortalarnı 5 noqtada bereler.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov sentâbr 14 kününe belgilengen «Cumhuriyet Devlet şurası» saylavlarında «Yedinaya Rossiya» Qırım regional bölüginiñ saylav cedveliniñ başında olıp iştirak etecek.
Mütenasip qarar iyül 7 künü firqanıñ regional bolügi konferentsiyasında gizli rey berüv ile qabul etildi, dep bildire Qırım «akimiyeti»ne yaqın olğan Krıminform saytı.
Cedveliniñ birinci beşligine Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov, «spiker muavini» Remzi İlyasov, Qırımnıñ qanun çıqarıcı akimiyetinden Rusiye Federatsiya Şurasınıñ azası Sergey Tsekov ve «spiker muavini» Konstantin Baharev kirdi.
Umumen cedvelde 75 namzet bar.
Qırım «parlamentiniñ» «spiker muavini» Remzi İlyasov qırımtatar milliy Meclisiniñ saylavlarnı boykot etmege qararına baqmadan, 2014 senesi sentâbr 14 künü keçirilecek saylavlarğa firqa cedvelleri boyunca qoşulmağa niyetindedir.
Remzi İlyasov al-azırda «spiker muavini» vazifesini qırımtatar milliy Meclisi azalığınen ve qırımtatarlarnıñ milliy parlamenti – Qurultay azası mandatı ile birleştire.
İlyasov Meclisniñ resmiy mevamına qarşı çıqmaq qararı sebebinden milliy tertibatlarda temsilciligini coya bilecegini de közde tuta.


text:
Büyük Britaniya ükümeti cumaaqşamı künü karantinni daa üç aftağa uzatacağı aqqında bildirdi. Bunı "Golos Ameriki" bildire.
Britaniya tış işler naziri Dominik Raab jurnalistlerge bildirgeni kibi, fevqulâde vaziyetler komiteti, şimdiki sıñırlav tedbirleri yımşatılsa, bu adamlarnıñ sağlığına ve Britaniya iqtisadiyatına zarar ketire bile.
Raabnıñ aytqanına köre, şimdilik ülkede 103 093 koronavirus adisesi ve 13 729 ölüm qayd etilgen.
Büyük Britaniyada karantin rejimi martnıñ 23-ünde başlandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescit akimiyeti 2014 senesi mart 16-da olıp keçken «referendum» yıllığına şeer merkeziniñ Nazirler şurasınıñ binası yanındaki meydannıñ körünişini deñiştirecek ola.
Bunı yanvar 22-de Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Ava keder etmese, bizler «Qırım baariniñ» yıllığına onıñ (Lenin meydanınıñ – muar.) körünişini deñiştirmege planlaştıramız. Bu global bir iştir, çünki vaqıt az qaldı. Adamlar azırlar, bugün men olarnen körüşem, olar leyhalarnı köstereler», – dedi o.
Baharevniñ qayd etkenine köre, meydannıñ rekonstruktsiyası yatırımcılarnıñ parasına yapılacaq. Onıñ aytqanına köre, Lenin eykeli qalacaq, çeşme qoyulmaycaq, meydannıñ örtüsi deñiştirilecek, ışıqlar qoyulacaq ve esli başlı adamlar içün raatlıq zonası olacaq.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
AQŞ-tıñ Joğarı sotı prezident Donal'd Tramp engizgendey, bes mwsılman eliniñ el şekarasınan ötulerine salınğan tıyımdı zañdastırdı.
Franciyalıq «liberation.fr» agenttigi habarlağanday, AQŞ Joğarı keñesi mwsılman elderiniñ AQŞ-qa kirulerine tıyım salğan Tramp äkimşiliginiñ «Wlttıq qauipsizdik mäselelerine qatıstı jetkilikti negizder wsınğanın» da alğa tartuda. Sonımen, Iran, Liviya, Somali, Süriya jäne Yemen elderi azamattarına AQŞ territoriyasına ötuge rwqsat joq.
Eske sala keteyik, bwl atalğan tıyım bıltır, 2017 jıldıñ qırküyek ayında engizilgen edi. Alayda ärtürli deñgeydegi apellyaciyalar men köptegen qarsılıqtarğa wşırağanı belgili. Endi, Joğarı sot bwl mäseleniñ nüktesin qoyıp otır.


text:
400 öysez Parijda çatır qordı
Çatırlar Franśiya başqalasındağı turistik urınnardan Vosges mäydanında qorıldı
Franśiya başqalası Parijdağı turistik urınnardan Vosges mäydanında 400 tiräse öysez keşe xörmätle sıyınu urını taläbe belän çatır qordı.
Utupia 56, Wilson häm DAL kebek qaçaqlarğa yärdämläşü kürsätüçe oyışmalarnı da üz êçenä alğan “Collectif Requisitions” isemle oyışma yärdäme belän 400 öysez xörmätle häm daimi sıyınu urını çişeleşe taläbe belän Vosges mäydanında ça...
-
26.09.2022
-
26.09.2022
-
-
26.09.2022
-
26.09.2022

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Lvivde Rusiye raketa darbeleri neticesinde eñ az 6 kişi vefat etti, daa 8 insan yaralandı. Bu aqta aprelniñ 18-nde saba Lviv vilâyeti arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı Maksim Kozıtskıy bildirdi.
«Ğarp» Ava komandanlığınıñ malümatına köre, bugün saba Lvivge dört raketa darbesi endirildi. Üçü – arbiy infrastruktura obyektine. Bir danesi – şinomontajğa. Darbe neticesinde yanğın oldı. Onı söndürmege devam eteler. Obyektler bayağı zarar kördi. Ne yazıq ki, vefat etkenler ve yaralanğanlar bar. Şimdige qadar 6 vefat etken ve 8 yaralanğan kişi aqqında belli. Zarar körgenler arasında – bir bala. Malümat teşkerile», – dep yazdı Kozıtskıy Telegram kanalında.
Lviv şeer yolbaşçısı Andriy Sadovıy bildirgenine köre, «raketa darbeleriniñ aqibetlerini yoq etmege devam eteler». Onıñ aytqanına köre, «bütün hızmetler çalışa». Şeerniñ bazı soqaqlarında areket toqtatıldı.
Aprelniñ 18-nde Ukraina akimiyeti Rusiye ordusı Lvivge beş «raketa darbesini» endirdi, dep bildirdi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
60 internet iyärçene ğalämgä oçırtıldı
Alar barısı da Starlink çeltäreneñ öleşläre
Amerikanıñ raketa, yasalma iyärçen häm ğaläm korabı yasawçısı SpaceX 60 iyärçen oçırdı. Alar barısı da Starlink internet iyärçene çeltäreneñ öleşläre.
Bu 60 iyärçen çeltärneñ 7nçe qırşawı. Alar AQŞnıñ Florida ştatındağı ğaläm bazasınnan oçırtıldı.
Şirkättän yasalğan belderüdä monıñ qabat qullanıla ala torğan üzençälege bulğan Falkon 9 raketası belän yasalğan 5nçe oçırtu buluı äytelde.
Şul uq raketa monnan alda ike tapqır Starlink iyärçen törkemnären, ber tapqır İridium NEXT êlemtä iyärçene törkemnären häm ber tapqır Kanadanıñ iyärçenen oçırtuda qullanıldı.


text:
Salı künü, mayıs 19-da, Krasnodarda qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkeme keçirilecek. Mahkeme toplaşuvında qabaat tarafı mahkemeciler olmağanlarğa yazma ve eşya delillerini köstermeli, dep bildire Hayserniñ adliyecisi Nikolay Polozov.
Kence Cemilevniñ işi Krasnodarda mahkemeciler olmağanlarnıñ iştiraki ile baqıla. Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, mahkeme taqiqatınıñ bu basamağında Hayser Cemilevniñ qabaatını devlet tarafı köstere, prokurorlar şaat ve zarar körgenlerni sorğuğa çekti.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Kiyevniñ apellâtsion mahkemesi salı künü, iyül 21-de, «Aydar» Qırım askeri Enver Velilâyevni ev apisine aldı. Bunı ATR qırımtatar telekanalınıñ jurnalisti Elvina Seitbullayeva Facebook saifesinde bildirdi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme toplaşuvında halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Enver Velilâyevni onıñ kefaleti esasında azat etmege rica etti.
«Bundan evel Peçersk mahkemesinde halq deputatı ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev ve İgor Lapin «Aydar» askerini azat etmege rica etken ediler. Mahkemeciler toplaşuvnı iyül 27-ge qaldırmaq istediler, lâkin adliyeciler maqsadına iriştiler. Esnas videokonferentsiya şeklinde keçirildi. «Aydar» batalyonınıñ askerleri Enverge qoltutmağa keldiler. Jitomirden Enverniñ babası, ömür arqadaşı – Elzara Velilâyeva ve eki çağına yetmegen balası keldiler. Babasını yaqalanğanından berli körmediler, tek televizorde», – dep yazdı Elvina Seitbullayeva.
Kiyev Peçersk rayon mahkemesi iyül 8-de «Aydar» batalyonınıñ Qırım göñüllisi Enver Velilâyevniñ apis cezasını yarım yılğa qadar uzatqan edi.
Kiyevde iyün 20-de keçirilgen mahkeme toplaşuvında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Velilâyevni kefillik altına almağa rica etti. Mahkemeci kefilniñ «işi çoq dep» şübelendi. Qırımlı apiste qaldı.
«Aydar» askeri uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı zorbalıq qullanğanında, aydutlıqta, adam hırsızlığı ve arbiy bölükni öz başına terk etmesinde qabaatlana.
Bu işte Velilâyevnen beraber «Aydarnıñ» diger askerleri de keçe, şu cümleden Aleksandr Babiç, Nikolay Ştirhun, Viktor Gerçak ve Nikolay Lâşçuk, olarnı mart 18-de Baş arbiy prokuraturanıñ hadimleri Ukraina havfsızlıq hızmeti ile beraber yaqaladılar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukraina prezidenti namzeti Volodımır Zelenskıynıñ ştabı, Ukraina halq mebusı Mustafa Cemilevniñ Qırımnen bağlı suallerine cevaplandı. O cevaptan alıntı ketirmeycem, cünki qısqaca aytacaq olsaq - Volodımır Zelenskıynıñ Qırım statusı ve onıñ Ukrainağa mensüpligine munasebeti, raqibiniñ baqışlarından farqlanmay. Qırımtatar halqınıñ olacaq statusı aqqında da bir açıq-aydın cevap alınmadı, amma, ne ise, Petro Poroşenkonıñ beş yıllıq prezidentligi vaqtında da bu status istenilgen kibi anayasada qabul etilmedi.
Ve budır ise - 2014 senesi vaqialarınıñ neticesinde Ukraina ve onıñ vatandaşları tüşken - alnıñ özü. Devlet başını, parlamentni başqadan saylamaq mümkün, amma meselege munasebetni deñiştirmek çare yoq. Rusiye Qırımnı işğal etti. Bu adisege başqace baqqan siyasetçi, prezident saylavlarında yeñip olamaz, çünki oña qol tutacaq saylavcılar yeterli olmaz. Amma bu adiseniñ tanıması ve qabul etüvi er Ukraina prezidentini Rusiye ile devamlı qavğa-davağa mahküm ete. Ve bu tek Qırım meselesinde degil. Donbass, energetika, propaganda. Rusiyege, onıñ Qırım aqqını tanıycaq prezident kerek. Başqalarğa ise o basqı yapacaq ve battırmağa tırışacaq. 2014 senesinden soñ Ukrainada açıq Rusiye tarafdarı olğan adam prezident çıqıp olamamazlığı Kremlde kimseni raatsız etmey. Çünki Rusiye öz meselelerini çeze - Qırım ilhaqınıñ qanunleştirilmek, Ukrainanı öz tesiri altına qaytarmaq ve ğarbiy sanktsiyaslarnı toqtatmaq. Ve, ebet, o bularnı Ukrainanıñ elinen yapacaq ola.
Öyle meseleler bar ki, olar ne saylavlarnen, ne de akimiyet deñiştirilmesinen çezile. Böyle meselelerden birisi - Qırımdır
Bu küreş daa ne qadarğa sürecek dep bugün aytmaq qıyın. Amma qomşu Moldovanıñ tecribesine baqayıq - Pridnestrovye bölgesi altında nezaretini coyğanına aman-aman otuz yıl olacaq. Bir tüşünip baqıñız! Bu yıllar devamında moldovalılar em de Avropa tarafdarı olğan, em de Rusiye tarafdarı olğan firqalar içün rey bergen, liderleri arasında Ğarbiy baqışlarnı kütken de, Moskovağa taraf baqqan da olğan. Amma Pridnestrovye ep bir öz özüni cumhuriyet ilân etkeni kibi qala. Ve Kreml, Moldovanıñ bütünligini ğayrıdan tiklemek sualini asıl da kötermey ve oña ciddiy baqmay. Çünki Pridnestrovye işğali - bütün bölgeniñ siyasetine tesir etüv aletidir. Ne dep ondan vazgeçsinler?
Ve bu daa - Qırımğa köre - Pridnestrovyeni Rusiye terkibine kimse kirsetmedi, o topraqlarnıñ Rusiye ile sıñırı bile yoq.
İşte, tamam bunıñ içün añlamaq kerek - öyle meseleler bar ki, ne saylavlarnen, ne de akimiyet deñiştirilmesinen çezilecekler. Böyle meselelerden birisi - Qırımdır. Prezidentler ve akimiyetler deñişecek, amma Qırımnıñ statusı - Ukraina ve Rusiye arasındaki munasebetlerniñ esas meselelerinden birisi, halqara uquqnıñ baş ağrısı ve Vladimir Putin öz memleketini de, bizni de oğratqan bir qapqan olıp qalacaq. Ve üküm içün küreşken ukrain siyasetçiler, Ukraina bütünligi aqqında laqırdı etecek, amma bu bütünlik ne vaqıt ve nasıl tiklenilecegini aydınlatıp olamaz.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
2015 senesi mart 1-ne qadar işğal etilgen Qırımdaki aliy oquv yurtlarınıñ studentleri qıtaiy Ukrainada yerleşken aliy oquv yurtlarına keçe bileler. Bu aqqında Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ Facebook saifesinde aytıla.
«Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarda vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve serbestligini temin etüv aqqında» Ukraina qanunına binaen, abituriyetler ve studentler içün Ukrainanıñ aliy oquv yurtlarında bücet yerleri mevcut.
Berilgen malümatqa köre, 2014 senesi işğal etilgen topraqta aliy tasil aqqında «vesiqa» alğanlar Ukraina qanunlarına uyğan vesiqanı ala bileler. Bunıñ içün Qırımda alğan vesiqa ve pasport kopiyasını Ukraina tasil ve ilim nazirliginiñ elektron adresine yollamaq kerek.
2015 senesinde oquşını bitirgen studentlerge vesiqalarnı berüv esnası daa belgilenmedi. Ukrainada ve dünyanıñ diger memleketlerinde tanılacaq vesiqalarnı almağa istegen Qırım studentlerine oquşını qıtaiy Ukrainada yerleşken aliy oquv yurtlarında devam etmege tevsiye etile.
Qayd etile ki, 2014 senesi Qırımdaki aliy oquv yurtlarından qıtaiy Ukrainanıñ aliy oquv yurtlarında oqumağa keçken studentler bücet yerlerini qazandılar.


text:
Kyivdeki Amerikan evinde mayısnıñ 20-nde Qırımtatar medeniyetiniñ festivali ötkerilmekte. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Tedbirde çeşit sergiler numayış etildi, qına qoyma, tamğa örme, fes yapma ve çölmekçilik dersleri oldı.
«Qırım ailesi» bala ansambliniñ kontserti de keçirildi.
Festival çerçivesinde «Tarihiy hatıra qırımtatar medeniyetiniñ faktorı olaraq» adlı munaqaşa ötkerile. Onı Qırım.Aqiqat teşkil ete. Munaqaşada tarihçı, jurnalist, ekspert ve medeniyet erbapları iştirak ete.
Aqşam üstü Qırım aqqında vesiqalı filmler festivali olacaq. Onıñ çerçivesinde «Qırım. Boysunmağan», «Qırım. Pobediteley ne sudât», «Jamala.UA» ve «Qırım. Kak eto bılo» filmleri kösterilecek.


text:
28 biñden çoq qırımlı borclarından sebep çetelge barmaq aqqından marum qaldı, dep bildire Qırımdaki Rusiye mahkeme vekilleri Federal hızmetiniñ matbuat hızmeti.
«Olarnıñ büyük qısmı bir yerde çalışmağan vatandaşlardan ibarettir – 31 yaşından 42 yaşına qadar 67,8%. Statistik malümatqa köre, olardan 82,2% – erkek, 17,8% – qadınlar», – dep aytıla haberde.
Matbuat hızmeti qayd ete ki, ekseriyette para cezaları, aliment ve kommunal ödemeler aqqında laf kete.
Çetelge çıqması yasaq etilgenler arasında mahkeme qararı esasında borcları alınacaq vatandaşlar da bar.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye Yuqarı mahkemesi borcu olğanlardan yekâne mesken yerini çekip almağa izin berdi.
Rusiyeniñ «Krımstat» müessisesiniñ malümatına köre, işğal etilgen Qırım ealisiniñ kommunal hızmetler boyunca umumiy borc miqdarı 2018 senesi iyün ayınıñ soñunda 4,2 milliard ruble (1,6 milliard ğrıvnâ – QA) olğan edi. Eñ çoq Aqmescit, Yalta ve Keriçte borclar qayd etile.
2017 senesi Rusiye Devlet duması memuriy para cezalarnı, kommunal hızmetlerni ödemegen ve banklarda 30 biñ rublege qadar kreditlerni qapatmağan insanlarğa memleketni terk etmege yasaq etken qanunnı qabul etti. Daa evel bu raqam 10 biñden ziyade degil edi. Qanun işğal etilgen Qırımda da amelge keçirildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Qırımda «fevral 26» işi boyunca yañı sorğular aqta bildire.
Onıñ malümatına köre, Bağçasaraynıñ eñ az altı sakini iyün 24 künü Qırım Taqiqat komitetine sorğuğa çağırıldı. Diger tafsilâtlar aqta bildirilmey. Qırımnıñ uquq qoruyıcıları adet üzre izaat bermey.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Qırım energetik qamaçavı boyunca aktsiya iştirakçileri yarımada qamaçavını çoq tutıp olacaqlarını hayal etmediler. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde yarımada qamaçavı aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov bildirdi.
«Tabiiy ki, ertemi-keçmi resmiy Kiyev içün nasıldır bir kerileme etmege kere olacağını añlay edik. Ukraina akimiyeti, işğalci akimiyet ya da Moskva akimiyeti arasında, tahmin etmege bile qorqam, bazı bir añlaşmalar, nasıldır bir şeylerniñ bar olğanını añlaymız. Şunıñ içün energetik qamçavını çoq tutacaqmız dep hayal etmey edik», – dedi İslâmov.
Aytqanı kibi, Qırım energetik qamaçavı yerli sakinlerge yarımadanıñ qıtaiy Ukrainağa bağlı olğanını kösterdi.
«Onı tuttıq. Onı yapa bilecegimizni kösterdik», – qayd etti İslâmov.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İşğal altındaki Qırımda insan aqları rezolütsiyasına qoltutqan Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ Üçünci komitet qararı cumhuriyetteki Kreml tarafdarı olğan qırımtatarlar içün müim aqibetler ketire bile. Endiden soñ Birleşken Milletlerniñ bütün vesiqalarında yarımada Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen toprağı olaraq qayd etilecektir. Bu vaziyette Rusiye prezidentiniñ memuriyeti, qırımtatarlar Rusiye Federatsiyası çerçivesinde «kelecegini belgiledi» kibi beyan ete bilecek boysunğan milliy idare organlarını qursa-qurmasa da, iç bir faydası olmaz.
Ukrain siyasetçileri, ekspert ve jurnalistleri qabul etilgen rezolütsiyanıñ aqibetlerini alâ daa muzakere ete. Büyük diqqat mustaqil insan aqları monitoring missiyasınıñ Qırımğa alınması ya da qırımlılarnıñ istilâcı memleket ordusına askerlikke alınmasına celp etile. Asılında, vesiqanıñ Qırım «akimiyeti» içün sistem aqibetleri ola bile. Şu cümleden milletlerara munasebetler meselesinde hiyanetlik yapqan vekilleri de aynısını köre bile.
Qırımtatarlar yarımadanıñ rus statusını sovetler zamanına keri qaytuv olaraq köreler
BMT rezolütsiyası yerli «akimiyet» üç yıldan berli şekillendirmege tırışqan boysunacaq milliy qırımtatar organlarınıñ qurulmasını manasız qaldırdı. Moskvanıñ qırımtatar alanındaki areketlerinde öz cizvit mantığı bar edi. Rusiye diplomatiyasınıñ «Qırım halqına» dair yayğarağa baqmadan, yarımadada olıp keçken «referendum» yarımadanıñ rus ealisine Ukrainadan ayırılma aqqını bermedi. Zapt etilgen topraqta yalıñız qırımtatarlar, qaray ve qırımçaqlar kelecegini belgiley bileler. Soñki eki halqnıñ vekilleri, maalesef, az qaldı. Tek qırımtatarlar qala. Olar yarımadanıñ rus statusını sovetler zamanına keri qaytuv olaraq köreler, bunıñ siyasiy alâmetleri de bar: millet mensüpligine köre basqı, medeniy assimilâtsiya, ana tili yasağı, tarihnıñ yañlış añlatılması ve tamır halqnı kelmeşekler olaraq kösterme ıntıluvları.
Medeniy memleketler Rusiye «referendumını» tanımadı. Eki buçuq yıl içinde Moskva Brüssel ve Washington Kremlniñ ukrain topraqlarında yapqanlarına köz yummacağına yaqınlaşmadı bile. Moskvanıñ işğal olunğan yarımada etrafındaki diplomatik çatışmada (büyük olmasa da) fayda körmege imkânı bar edi. Qırımtatar Milliy Qurultayında ekseriyetniñ aytqanlarına emiyet bermek kerek edi. Ya da tamır halqnıñ çoqluğı tanıycaq milliy idare organlarını şekillendirmek kerek edi.
Boysunğan «Milliy Qurultay» yarımadanıñ Rusiyege bağlı olmasına dair rey berüvni keçirir edi. Rusiye diplomatları ise bunı daa bir delil olaraq qullanıp olur ediler. Tamır halq bile BMT esas vesiqaları belgilegen aq-uquqları esasında «tuvğan yurtunda» yaşamağa azır. 2007 senesi qabul etilgen Birleşken Milletlerniñ tamır halqlar beyannamesi qırımtatarlarnıñ öz siyasiy qurulışlarını saqlap qalma ve pekitme imkânını kefil etmektedir.
Reberiyetinde şovinistler yer alğan Qırım «nazirler şurası» ve «devlet şurası» qırımtatarlarnıñ aqlarını sıñırlamaq içün elinden kelgenini yaptı
Nazariyede er şey mükemmel körüne edi, amma amelde Qırım «akimiyetiniñ» tamır halqqa nisbeten tam bir strategiyası olmağanı añlaşıldı. O vaqıt Rusiye prezidentiniñ daimiy temsilcisi olğan Oleg Belaventsev Şimaliy Kavkazda qullanılğan usullarnı kirsetmege tırıştı: para, şantaj, boysunmağanlarğa qarşı basqı. Aynı vaqıtta, reberiyetinde şovinistler yer alğan Qırım «nazirler şurası» ve «devlet şurası» qırımtatarlarnıñ aqlarını sıñırlamaq içün elinden kelgenini yaptı. Ana tilinde tasil berilmesi darma-dağın etildi.
2014 senesi baarden küzge qadar Kreml ve onıñ Qırımdaki hızmetçileri Meclisni «boysundırmağa» tırışıp, şimdiki «spiker muavini» Remzi İlyasov etrafında toplaşqan Qurultay delegatlarını sıylay ediler. Halq deputatları Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kirişleri yasaq etilgen soñ Qurultayğa benzetip, «Qırımnıñ qırımtatar areketini» şekillendirmege tırıştılar.
Anda qırımtatar memurlarını zornen topladılar, amma halq olarnı kerçekten öyle de tanımadı. Belli ki, İlyasovnı idare etken «spiker» Vladimir Konstantinovnıñ etrafında Rusiyege qoltutqan Qurultay «saylavları» meselesi bar edi. Halq böyle bir «maskaradnı» körmemezlikke urır dep, bu ğayeden vazgeçtiler. Kreml ögünde cumhuriyet «akimiyeti» böyle bir masqarağa azır degil edi. Qırım «Devlet şurası» saylavları kösterdi ki, qırımtatarlar siyasiy oyunlarda iştirak etmeycek.
Qırımtatarlar – Kreml yutturğan altın aktsiyadır. (Mücize oldı deyik) Moskva ve tarafdarları Qurultayğa oşağan bir şey qurıp, istegen qararlarnı alsalar da, netice sıfır olacaq. Rusiyeniñ ğamlı olıp meşur olğan Vitaliy Çurkin BMT toplaşuvlarında qırımtatarlar Qırımnıñ Rusiye statusına qoltuta kibi laflarnı biñ de aytsa, bunı boş laf olaraq körecekler.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımlı advokat Emil Kurbedinov mayısnıñ 26-nda İrlandiyanıñ paytahtı Dublinde telükede bulunğan uquq qorçalayıcılar içün tesis etilgen Front Line Defenders teşkilâtınıñ mukâfatına nail oldı. Bu haber teşkilâtnıñ sitesinde yayınlanğan.
Taqdirlev merasiminde Kurbedinov: «Bu mukâfat – Qırımdaki bütün uquq qorçalayıcılarnıñ muvafaqiyetidir. Olar öz semetdeşleriniñ aqlarını qorçalamaq içün ayaqlandılar», – dep aytqan.
Uquq qorçalayıcı: «Yarın ne olacağını bilmeymiz, amma bir şeyni bilemiz: öz aqlarımıznı barışıq yolunen qorçalamağa mecburmız», – dedi.
Front Line Defenders mukâfatı er sene, öz canlarını telükege atıp, cemiyette aqlarnıñ qorçalanmasına büyük isse qoşqan uquq qorçalayıcılarğa taqdim etile.
2017 senesi jüri azaları 56 memleketten teklif etilgen 142 namzetten 5 şahısnı finalğa seçken edi. Finalğa Ukraina, Nikaragua, Vyetnam, Cenübiy Afrika ve Kuveyt vekilleri keçken edi.
Qırım yarımadası Rusiye Federatsiyası tarafından istilâ etilgen soñ Emil Kurbedinov cemaat faallerini, jurnalistlerni ve, azlıqnı teşkil etkeni alda, taqip etilgen qırımtatar halqınıñ vekillerini qorçalamaqta. O, acele çağıruvlarğa cevaplanıp, tintüv ve apis etüvler devamında insan aqlarınıñ bozuvını qayd ete. 2017 senesi yanvarniñ 26-nda, Seyran Saliyevte tintüv ötkerilgende oña yardım etmek içün evine yol tutqanda, Bağçasarayda FSB tarafından tutılğan edi. Rayon mahkemesi onı «ekstremistik teşkilâtlarnıñ teşviq etilmesinde» qabaatlap, on künge apiske oturtqan edi.


text:
Kezlevde qurulıp bitirilmegen Pionerler Sarayınıñ yıqtırılmasını muzakere eteler, o Pobedı ve Lenina caddeleriniñ çaprazında tura. Bu aqta şeer memuriyetiniñ başı Andrey Filonov öz Facebook saifesinde yazdı.
“Biz üç yıl mahkemelerde keçirdik. Niayet, er şeyni çezdik. Ve muavvin Sergey Vladimiroviç Yeremenkonen muşaverede bu Sarayını ne etip ve kimniñ parasına yıqmaq mümkün olğanını muzakere etitik”, - dep bildirdi o.
Filonov, şeer akimiyeti, bina yıqmasınen oğraşqan teşkilâtlarnen bağlanğanını bildirdi.
“Bellesem, kelecek afta bu mesele boyunca bir qararğa kelirik”, - dep yazdı mer.
2018 senesi aprel ayında Qırım Nazirler Şurasıqurulıp bitirilmegen Kezlev Pionerler Sarayını devlet mülkiyetinden şeer mülkiyetine ayırdıq. Bu bina 1980-inci yılları qurulıp başlandı, yani 30 yılda ziyade keçti.


text:
Törkiyäneñ śitrus êksportı ni xäldä?
Śitrus êksport sezonınıň ike ayında 41 ilgä 36 meň 273 tonna śitrus cimeşläre satıldı
Könçığış Qara diňgez êksportçılar assośiyäśiyäse mäğ’lümatlarına kürä, Törkiyä 1 nçe sentyabr’dä başlanğan śitrus êksport sezonınıň ike ayında 41 ilgä 36 meň 273 tonna śitrus cimeşläre sattı.
Monnan 17 million 740 meň 811 dollar tabış aldı.
Çit illärgä śitrus satuda berençe urında Rusiya tora.
Älege ilgä sentyabr’ - oktyabr’ aylarnda 12 million 232 meň 342 dollar külämendä śitrus êksportlandı.
Annan soň isemlektä Ukraina häm Ğıyraq urnaşa.
Uzğan sezonnıň şul uq çorınnan ayırmalı bularaq bıyıl Greśiya , Slovakiya, Livan, Bel’giya, Amerika häm Daniyağa da śitrus cimeşläre satıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Bötendön’ya bankı Türkiyägä kreditnı rasladı
Türkiyägä 512 million 200 meñ dollar külämendä kredit bireläçäk
Qara diñgezdä tabiğıy gaz êşçänlege däwam itä
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Qara diñgez gaz mäydanında kabel’lärne diñgez töbenä salıp quyaçaq köymäneñ Bosfor buğazına kilüen belderde


text:
Rusiye ükümetiniñ RSD092 nomeralı «Tu-204-300» uçağı Moskvadan Kyivge kele, bunı Flightradar saytındaki malümat tasdıqlay, dep bildire Azatlıq Radiosı. Bu uçaqnı Rusiye memurlarını taşığan «Rossiya» Rusiye mahsus uçuş otrâdı müessisesi qullana.
Uçaq saat 9:20-de «Vnukovo» Rusiye ava limanından çıqtı. Saat 10:30-da «Borıspil» ava limanında qona.
Daa evel haber etilgeni kibi, politsiya ve mahsus hızmetler refaqatında eki büyük turist avtobusı Moskva merkezinden Kiyev şossesi boyunca pek tez keçip, «Vnukovo-2» ükümet terminalına kirdi.
Bundan evel avtobuslar «Lefortovo» SİZOsını terk etti. Advokatlar gruppasınıñ reberi Nikolay Polozov apiske alınğan ukrainalı deñizciler cumaertesi künü Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsını terk etti, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
Avgustnıñ 30-nda gece Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ deñişüvi olacağına dair ilk haberler peyda oldı. Bu aqta keçken çağırılış halq deputatı Artur Palatnıynıñ yardımcısı Anna İslamova yazdı, onıñ malümatını Ukrainanıñ yañı baş prokurorı Ruslan Râboşapko paylaştı. Daa soñra bu yazı yoq oldı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ spikeri Olena Ğitlânska avgustnıñ 30-nda saba bildirdi ki, «reinelerni deñişüv boyunca zor muzakereler esnası devam ete». O, jurnalistlerni «yañlış malümat tarqatmamalarına» çağırdı. Aynısını Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi de yazdı.
Daa soñra Ukraina telükesizlik hızmeti Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv künü belgilengen soñ onı kütleviy haber vastalarına bildirmege vade etti.
Soñki aftaları kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv (Rusiye Deñiz uquqı boyunca halqara mahkemeniñ qararı esasında azat etilecek Qara deñizde zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni de bu formulağa kirsete) aqqında añlaştı, dep bildire. Avgustnıñ 23-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.


text:
İçtimaiy ağlarnıñ onlarnen qullanıcısı «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ birisi Ruslan Zeytullayevge online qoltutuv aktsiyasına qoşuldı. Aprelniñ 26-nda Rusiyedeki mahkeme onıñ ükmüni seslendirmeli. İnsanlar Zeytullayevni azat etmek talabı ile fotoresimli levhalarnı paylaşa ve #freezeytullayev dep yaza.
Ukrain ressamları, jurnalist ve uquq qorçalayıcıları «Euromaydan SOS» vatandaş teşebbüsiniñ aktsiyasında iştirak etip, mahsus fotoresimlerden Ruslan Zeytullayevniñ adını yazdılar.
«Moskvanıñ yañıstalin repressiv maşinasınıñ vahşiyligi Ruslan Zeytullayevniñ azatlıqqa ıntıluvına urulıp kete. Böyle insanlar daima serbest. Ruslan, yaşamalısın!», – dep çağırdı ukrain jurnalisti Ruslan Çayka.
Bundan evel açlıq tutqan Zeytullayevge qoltutuv aktsiyasına Türkiyede de qoşulğan ediler.
«Euromaydan SOS» vatandaş teşebbüsiniñ faalcileri «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ birisi Ruslan Zeytullayevge online qoltutuv aktsiyasını ilân etti. O, aprelniñ 4-nde açlıqnı ilân etken edi. Uquq qorçalayıcı, «Euromaydan SOS» koordinatorı Aleksandra Matviyçuk, aktsiyanıñ esas maqsadı – Ukraina vatandaşlarına işğal etilgen Qırım sakinleri oğrağan vaziyetni ve Zeytullayevniñ zorbalıqsız qarşılıq örnegini köstermektir, dep ayta.
Ruslan Zeytullayev aprel 4-de Rostov-na-Donu şeerinde Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesiniñ toplaşuvında müddetsiz açlıq tutacağını ilân etti. O, Rusiye tarafına bir sıra talapbını seslendirdi: qırımtatarlarnı «terrorizm» ve «ekstremizm» maddeleri boyunca taqip etmemek, Ukraina TİN temsilcilerini oña muvaqqat apiske yibermege ve Aqyarlı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» başqa mabüslerini azat etmege talap etti.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi aprelniñ 26-nda Ruslan Zeytullayevniñ ükmüni seslendirecektir.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, 2016 senesi sentâbr 7 künü Zeytullayevni «terroristik cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı tanıdı ve oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Aliy mahkemeniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava, tekrar baqılmaq içün, kene de Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine yollanıldı. Taqiqat organları, Zeytullayevnıñ terroristik cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılğanını istey. Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ böyle maddesi, eñ azından 15 yıl ve atta ömürlik apis cezasına ketirmek mümkün.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev Rusiye prezidentiniñ ilân etken Rusiye anayasasınıñ deñişmeleri sebebinden istifağa çıqa. Bu aqta Medvedev prezident Vladimir Putinniñ nazirler şurasınen keçirgen körüşüv vaqtında bildirdi.
«Bu deñişmeler qabul etilgende, bu, büyük ihtimalnen, muzakereden soñ olacaq, tek bir sıra anayasa maddelerinde ciddiy deñişmeler olmaycaq, akimiyetniñ balansı umumen deñişecek, icra, qanun çıqarıcı, mahkeme akimiyeti deñişecek», – dep ayttı baş nazir.
Medvedevniñ bildirgenine köre, «bu köntekstte añlaşıla ki, bizler, Rusiye ükümeti olaraq, memleketimizniñ prezidentine bu şaraitlerde bütün kerekli qararlarnı almasına imkân bermelimiz, Rusiye Anayasasınıñ 117-nci maddesine köre Rusiye ükümetiniñ şimdiki erkânı istifağa ariza berse, doğru olur, dep tüşünem».
Putin, Medvedevge yapqan işi içün teşekkürler bildirdi.
«Er şey yapmağa imkân olmadı, amma er şey er vaqıt bütünley yapılmay», – dep qoştı Putin.
Rusiye prezidenti Telükesizlik şurası reisiniñ muavini yañı vazifesini kirsetmek ve bu vazifege Medvedevni tayinlemek niyeti aqqında bildirdi.
Putin, ükümet azalarından yañı nazirler şurası şekillendirilgenine qadar vazifelerini yapmasını rica etti.
Medvedev 2012 senesi mayısnıñ 8-nden berli Rusiye baş naziri edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisniñ birinci muavini Nariman Celâl dey ki, Ukraina Baş prokuraturası Qırımnı Ukrainanıñ ayırılmaz qısmı olaraq tanısa, yarımada üzerinde nezaretniñ ğayıp oluvı boyunca mesüliyetli insanlarnı şekley bile. Amma, dey o, evel devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurası deputatlarınıñ cedveli qısqartıla bile.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Celâlnıñ fikrine köre, taqiqat organlarına bu sualge muqaytlıqnen yanaşmaq kerek, çünki, Meclisniñ malümatına binayen, bu işke yalıñız Refat Çubarovnıñ aytqan o eki insannıñ degil de, daa bir qaç insannıñ alâqası yoq.
«Aşkâr etilgen cevdel qısqartıla bile. Prokuraturanıñ taqiq etken areketlerni ögrenmek kerek. Eger de bu yanvar 26 ve 27 künleri olsa, salonda bulunğan deputatlarnıñ sayısı parlamentniñ başı aytqanından daa da az olğanını bilemiz. Kvorum yoq edi. 50-den az deputat toplandı, cedvelde 76 qayd etilgen», – dey Celâl.
Bunıñ ile o «satqınlar cedveline» sebepsiz tüşken deputatlarnıñ adlarını aytmadı. İşbu malümatnı teşkermek kerekligini bildirdi.
Matbuat vastalarında Ukrainada devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarınıñ adları peyda oldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bildirgeni kibi, qıdıruvğa ilân etilgen deputatlar sırasına Ukrainağa qarşı areketlerge qoşlumağan soyları da kirdi. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, «satqınlar cedveline» «Qırım regionları» firqasınıñ sabıq deputatı Enver Abduraimov ve «Qurultay-Ruh» firqasınıñ temsilcisi Safure Kacametova sebepsiz kirdi.


text:
Qırım ve Aqyarda «omikron» şekli tarqalğanınen yañı COVID-19 hastalarınıñ sayısı artmağa devam ete. Soñki künde Qırımda 751 hasta, Aqyarda 493 hasta qayd etildi, bu da tünevinden çoq oldı.
Aqyarda 72 insan covid hastahanelerine alındı. Al-azırda 647 hasta hastahanede buluna, 512-siniñ COVID-19 diagnozı tasdıqlandı. 62 yaşından 82 yaşına qadar 5 kişi vefat etti.
Qırımda 114 hasta hastahanege alındı. Bir künde 737 insan yahşı oldı. 9 vefat qayd etildi.
Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti ilk «omikron» variantlı hastalar qayd etildi, dep tasdıqladı. Qırımda hastalar içün qoşma yerler açıldı. Aqyarda sıñırlav tedbirleri kirsetildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.


text:
«Ukraina havfsızlıq hızmeti «Slavânskoye bratstvo Ukrainı» qayd etilmegen teşkilâtınıñ 5 aktivistini yaqaladı. Olar regionda vaziyetni kerginleştirmek maqsadı ile ordularnıñ keçüvine hızmet etken Volçya özeninden keçken köpürni patlatmağa planlaştıra edi»,– denile beyanatta.
Bundan da ğayrı, Ukraina havfsızılq hızmetiniñ bergen malümatına köre, Donetsk vilâyeti tarafından blokpostlarda turğan arbiy adamlarnı zeerlep, silâlı boyevikler içün «ayat»nıñ açılması azırlana edi.
Tintüvler vaqıtta yaqalanğanlardan patlav aletleri tutıp alınğan edi. Silâ, separatist edebiyatı, «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» timsalleri, kompyuter tehnikası ve qanunsız faaliyetiniñ isbaatı olğan malümatlar tapıldı, dep bildire Ukraina havfsızılq hızmeti.
Bundan da ğayrı cuma künü Dnepropetrovsk vilâyeti Ukraina havfsızılq hızmetiniñ idaresinde Ukraina havfsızılq hızmetiniñ taqiqatçıları Aqrusiye vatandaşına nisbeten cinaiy işni mahkemege bergenleri bildirile. Soñkisi Ukrainağa qanunsız yolları ile yasaq olunğan casus aletlerni kirsetip, özüni jurnalist olaraq tanıttıra edi.
Taqiqat neticesinde qaabtlayıcı akt Dnepropetrovsknıñ Babuşkinskiy rayon mahkemesine yollanılğandır.


text:
Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin, Rusiye Qırım ilhaqını aqlamaq maqsadınen «özüniñ zayıf olğanını numayış ete», dep saya.
«Tünevin bir qaç medeniy devletniñ beyannamesine cekirip taşlağan Rusiye Qırımnen bağlı ücüminen zayıflığını numayış etti. Tarihni biraz qarıştıraraq, bügünki cinayetini tüzetmek - zayıf bir areket. Rusiye dellilerni keçmişte qıdıra, medeniy dünya ise – halqara uquq içinde», – dep yaza Ukraina TİN özüniñ Twitter saifesinde.
Aynı zamanda Ukraina TİN yolbaşçısı Rusiye akimiyetiniñ angi areketleri aqqında söz yürsetilgeni boyunca malümat berdi.
Bir kün evel Rusiye Federatsiya Şurası aprelniñ 19-zını, Qırım, Taman ve Kubanniñ (1783 senesi) Rusiye imperiyasına qabul etilgenine dair - Rusiyede yañı hatıra künü tayin etilgenini tasdıqlağan qanun çıqardı.
Daa evel Rusiye devlet duması soñki oquvda Qırım, Taman ve Kubanniñ (1783 senesi)Rusiye imperiyası terkibine qabul etüvinen bağlı qanun leyhası qabul etken edi.
Mevzuğa dair: «Bu zalımca bir zapt edi»: Rusiye Qırımnıñ ilk ilhaqını qayd etmek istey
Rusiyeli felsefeci ve neşirci Maksim Gorünovnıñ fikrine köre, 1783 senesi aprelniñ 19-zı olaraq Qırımnıñ ilk ilhaqınen alâqalı hatıra kününi tesis eterek, Rusiye akimiyeti Rusiye vatandaşlarınıñ ğurur derecesi yükselsin dep yapa.
Ukraina milliy hatıra institutınıñ regional hususiyetler ve milliy azınlıqlar siyasetini talil etüv bölüginiñ başlığı, tarih ilmleri namzeti Bogdan Korolenko, Rusiye böyleliknen tış küçlerge qarşı yarımadanı imaye ete dep saya.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti, "Oşçadbank" ATniñ ve diger bank müessiseleriniñ çalışmağanı topraqlarda pensiya ve diger içtimaiy ödemelerni ödemesi meselesini çezdi. İyün ayınıñ 10-unda Ükümetniñ oturışında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirliginiñ teklifinen maqbul qarar tasdıqlandı.
Laf, cenk (arbiy) areketleri rayonlarında yerleşken ya vaqtınca işğal astında bulunğan ya da qırşavlanğan (bloklanğan) territorial cemaatlar sıñırlarında ödemeler aqqındadır.
Bu tür topraqlarnıñ sakinlerine ödemeler "Ukrpoşta" AT vastasınen yapılacaq. Tehnikiy imkânlarğa ve işçilerniñ ve müşterilerniñ ayatı ve sağlığı telükesizliginiñ teminatınıñ prioritetligine köre, pensiya ve diger içtimaiy ödemeler yapılacaq.


text:
Yuqarı Rada Ukraina Anayasa mahkemesine Anayasağa detsentralizatsiya (ademi merkeziyet) meselesinde deñişmelerniñ qanun leyhasını yolladı.
Prezidentniñ №2217a qanun leyhasına, eñ azından 226 deputatnıñ reyi kerek olğanda, 288 deputat qoltuttı. «Radikalnaya partiya» fraktsiyası rey bermedi, «Samopomiç» fraktsiyasından bir rey oldı.
Deputatlar Anayasa deñişmeleriniñ qanun leyhasını Anayasa mahkemesine tasdıqlanması içün yollamaq kerekler.
Qanun leyhasına binaen, yerli cemaat özü bergi toplaycaq ve bücetni belgileycek. Vilâyet ve rayon memuriyetleri – yoq etilecek, devlet valiler institutı ile temsil etilecek.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko rey berüv ögüne çıqışta bulunıp, Donbass içün ayrı bir status olmaycağını ayttı.
«Leyha Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı memuriy-territorial yerlerinde yerli idare hususiyetleri ola bilecegini belgiley», – dep qayd etti Poroşenko.
Onıñ bildirgenine köre, işbu qanun parlamentniñ eski ve bu çağırılışları ile eki kere qabul etilgen edi.
«Eminim, teklif etilgen norma Minsk añlaşmalarınıñ sıñırından çıqmay, Rusiye istilâsı zamanında Ukrainağa qoltutqan küçlü dünya koalitsiyasını temin etken bütün dünya, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Havfsızlıq Şurası, iş ortaqlarımız Minsk añlaşmalarını siyasiy-diplomatik barışıq içün alternativasız temel olaraq tanıdılar», – dep qayd etti o.
Anayasa mahkemesi qarar çıqarğan soñ qanun leyhası tekrar parlamentke qaytacaq, onıñ qabul etilmesi içün eñ azından 300 rey lâzim. Devlet reberligi deputatlarnıñ mezkür qanunnı keçirilmesi oktâbr 25-ke planlaştırılğan yerli saylavlarğa qadar qabul etmesini istey.
Separatistlerniñ bildirgenine köre, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko teklif etken Ukraina Anayasası deñişmeleriniñ qanun leyhası Minsk añlaşmalarına uymay.
«DNR» gruppirovkasınıñ vekili Denis Puşilinniñ aytqanına köre, Kiyev Minsk añlaşmalarına emiyet bermeyip, anayasa islâatını «DNR» ve «LNR» yolbaşçılarınen muzakere etmedi ve «Donbassnıñ ayrı statusınıñ qanun seviyesinde tasdıqlanmasını» temin etmedi.


text:
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımada ve Qara ve Azaq deñizleriniñ bütün bölgesiniñ arbiyleştirüv esnası olıp keçe.
Bu tek Ukrainanıñ degil, dünya toplulığını da raatsızlay. BMT BA Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ, Qara ve Azaq deñizleri qısmınıñ arbiyleştirilmesine dair 2018, 2019, 2020 seneleri qabul etilgen qararları buña delâlet ete.
Rusiye işğalden evel yarımadada olğan arbiylerniñ sayısını üç qat arttırdı - 12 500 kişiden 40 000 kişege qadar.
Rusiye ciddiy şekilde Qırımdaki arbiy quvetleriniñ qara, ava ve deñiz qısımlarını quvetleştirdi ve yañarttı. İşğalcilerniñ teminlevinde arasında 900-ge yaqın arbiy zırhlı maşna, 195-ten ziyade tank, 283-ten ziyade artilleriya sisteması, 50 tikuçar ve 100 türlü uçaq bar.
Qırımnıñ özek silâsınıñ yerleştirilmesi içün arbiy infraterkibiniñ azırlanması, şu cümleden özek silâlar içün eski Sovet anbarlarınıñ ğayrıdan quruluvı ve yañartıluvı raatsızlay. Özek silâsınıñ taşıyıcıları (gemiler, raketalar, uçaqlar) artıq yarımadada yerleştirilgen.
Bundan ğayrı Rusiye infraterkipni inkişaf etip ve arbiy gemilerniñ miqdarını arttırıp Azaq deñizi ve Keriç boğazını arbiyleştire. Keriç köprüniñ qanunsız quruluvı bölgedeki tehditlerniñ seviyesini emiyetli derece arttırdı, çünki:
- köpür, Qırım yarımadasınıñ daa da arbiyleştirilmesi içün yañı infraterkip imkânlaranı temin ete;
- köpür qoşma quvetlerniñ yerleşirilmesine sebeptir (köpür ve onıñ infraterkibiniñ qorunmasını bahane etip);
- köpür, Azaq deñizinde Ukraina limanlarınıñ blokadasını qurmaq içün Ukraina ve çetel gemileriniñ Keriç boğazından Azaq deñizine/ deñizinden keçmesini saylap bloklamaq siyasetini ömürge keçirmek içün bir fırsattır.
Rusiye Federatsiyası Keriç köprüni qorumaq suniy bahanesi ile endi 2018 senesi boş ayda Ukrainağa qarşı silâlı tecavuz areketini ömürge keçirdi. O zaman 3 ukrain gemisi ateşke tutuldı ve soñra ekipaj azaları ile beraber zapt etildi. Bundan ğayrı, 2921 senesi oraq ayında Rusiye prezidenti öz fermanı ile RF Milliy gvardiyasına Qara ve Azaq deñizleriniñ suvlarını blok etmege aq berdi.
Rusiyeniñ böyle faaliyetiniñ em Ukrainanıñ, em de bütün bölgeniñ telükesizligine büyük tesiri bar. Dünya toplulığınıñ devamlı tazyığına baqmadan, Rusiye Qırımnı qara, ava ve deñiz qısımlarından ibaret olğan küçlü arbiy bazağa çevirmege devam ete. Qırımdaki arbiy bulunuvı artıq Rusiyege böyle imkânlar bere:
- Rusiyeden uzaqta, şu cümleden Suriyede de arbiy ameliyatlar keçirmek;
- bölgede gemiler qatnavı serbestligini sıñırlamaq;
- Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınıñ artması taqdirinde Ukrainanıñ cenübiy bölgelerine ücüm etmek.


text:
Qırımda ağır koronavirus ve hastahaneden tış pnevmoniya hastalarınıñ sayısı 60% arttı, dep bildirdi iyünniñ 30-nda Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Qayd etmege isteyim ki, ciddiy bir artış oldı – ağır ve pek ağır alda bulunğan 60% hasta. Bugünki künde, 120-130 hasta olsa, endi 224 hasta bar. 13-ü aqcigerlerni invaziv suniy avalandıruvda, 64-ü aqcigerlerni invaziv olmağan suniy avalandıruvda ve 794 hasta oksigen ala», – dedi Ostapenko.
Hatırlatamız, Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya Qırım ve Aqyarda koronavirus hastalarınıñ sayısı artqanını qayd etti. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada yañı lokdaun olacaq, dep qorqa.
Keçken künü Qırımda aman-aman 300 yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qazan ayında basqa öñirlerge qarağanda eñ köp sırqat tirkelgen Almatıda 8,5 mıñğa juıq adamnıñ taldauınan koronavirus anıqtalğan, tağı 150 şaqtı adamğa koronavirus pnevmoniyası diagnozı qoyılğan. Qazir qalanıñ 3,1 mıñ twrğını emdelip jatır. Juırda ğana sanı qısqarğan auruhanalardağı tösek-orın qorınıñ 45%-ında nauqastar bar.
Qoğamdıq densaulıq saqtau basqarmasınıñ mälimetinşe, ötken täulikte, 26 qazanda tirkelgen 230 adamnıñ 222-si simptom belgilerimen, tağı 8-i simptomsız. Sonımen qosa, seysenbi küni 119 adam auruhanağa jatqızılğan.
Jalpı qalada sıyımdılığı 2334 orın bolatın infekciyalıq stacionarlarda 1056 adam emdelip jatır. Olardıñ arasında 28 bala tösekke tañılğan. Al reanimaciya jäne qarqındı terapiya bölimderinde 106 nauqas jatır. 24 adam ÖJJ, 47 nauqas invazivti emes ÖJJ jäne 27 sırqat High flow apparatımen tınıstap jatır. Sonday-aq, BMSK men Telemedicina ortalığınıñ mobil'di toptarımen birge üy jağdayında 2049 nauqas ambulatorlıq deñgeyde baqılauğa alınğan.
Apta bası, düysenbide 10 adam koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyadan qaytıs bolğan. Qazan ayında 157 almatılıq osı dertten köz jwmğan.
Baqsarma mälimetinşe, Almatı qalasında biıl aqpannan beri 990 mıñ adam ekpeniñ alğaşqı, onıñ işinde 920 mıñı tolıq dozasın alğan. Onıñ 120 mıñı 60 jastan asqan azamattar. Qazir 137 egu punkti men 205 egu brigadasında 733 medqızmetker jwmıs isteydi.
Qoğamdıq densaulıq saqtau basqarmasınıñ QT redakciyasına wsınğan jauabına qarağanda, epidahualdıñ twraqtauına baylanıstı kovid stacionarlarındağı orın qısqarıp, keybir medicina mekemeleri bwrınğı josparlı qabıldau jwmısına köşken.
«Keyingi kezdegi oñ özgeristerge baylanıstı koronavirus infekciyasın jwqtırğan nauqastardı emdep jatqan medicinalıq wyımdardağı 845 tösek-orın alınıp, olar beyindi bağıtqa qalpına keltirildi. Osılayşa, qor jüktemesi 3179-dan 2334-ke deyin azaytıldı» dep habarladı.
- «№4 Qalalıq klinikalıq auruhana» – 100 tösek-orın;
- «Ftiziopul'monologiya ortalığı» – 180 tösek-orın;
- «Psihikalıq sauıqtıru ortalığı» – 100 tösek-orın;
- «SmartHealthUniversityCity» senimdi basqaruşısı ŞJQ «№1 Qalalıq klinikalıq auruhana» MKK – 300 tösek-orın;
- «A-class Medical» MO – 20 tösek-orın;
- «Wlttıq qauipsizdik komitetiniñ gospitali» – 100 tösek-orın;
- «Medicinalıq kömek ortalığı» JŞS – 45 tösek-orın.
Almatı qalasında pandemiya bastalğalı 184 mıñnan asa adam auırğan, onıñ 8,6 mıñı qazan ayında anıqtalıp ülgerdi. Qazir respublikada tirkeletin kündelikti eseptiñ keminde 15-20%-ı Almatı qalasına tiesili bolıp otır.


text:
Ukraina qaharmanın yuğalttı
Biznesmen häm aşlıq säwdäse belän şöğıl’länüçe Aleksey Vadaturksiy höcümdä ülde
Ukrainanıñ aldınğı biznesmennarınnan häm aşlıq säwdäse belän şöğıl’länüçe Aleksey Vadaturksiy Nikolayev töbägenä oyıştırılğan hawadan höcümdä yaqtı dön’yadan kitte.
Nikolayev gubernatorı Vitaliy Kim yazma açıqlaw yasap, töbäkkä oyıştırılğan hawadan höcümdä Nikolayevnıñ ber qaharmanın yuğaltuın belderde.
Kim igençelek tarmağına kertkän öleşläre belän tanılğan Vadaturskiynıñ höcümdä hälak buluın citkerep, Vadaturskiynıñ xäläl cefete Raisa Vadaturskayanıñ da höcümdä ülüen äytte.
Ukrainanıñ iñ bay biznesmennarınnan bulğan häm ayıruça aşlıq êksportındağı êşçänlekläre belän tanılğan Aleksey Vadaturskiy “Ukraina qaharmanı” isemle däwlät büläge iyäse ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukrainada xastaxanägä höcüm
Kupyansk şähärendäge xastaxanägä oyıştırğan raketalı höcümdä ber anesteziolog ülde


text:
Rusiye Herson vilâyeti ile sıñırda arbiy quvetlerni arttırıp, yerli qırımtatarlarğa bu yerlerni terk etmelerini tevsiye ete.
Bunı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Azatlıq Radiosına bildirdi.
«Azırlıq kete (Rusiye askerleri tarafından – muarrir), adamlarğa, iç olmasa, qırımtatarlarğa bu yerni terk etmege bile teklif eteler. Ne sebepten qırımtatarlarğamı teklif eteler? Añlaşıla ki, cenk areketler' başlasa, olarnıñ ukrain quvetlerine yardım etmelerinden qorqalar», – dedi Cemilev.
NATO ve Ukraina Qırımda Rusiye ordusınıñ bulunmasını takbih ettiler. Dekabr 2-de Brüsselde olıp keçken körüşüv neticesinde NATOnıñ 28 memleketi ve Ukrainanıñ qabul etken qararı da bunı isbatlay.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Mudafaa nazirligi tarafından azırlanğan Qırımda arbiy gruppirovkanıñ meydanğa ketirilmesi ve inkişafı ayrı programması aqqında bildirgen edi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Törkiyäneñ yaña säwdä ministrı Muştan berençe belderü
Törkiyäneñ yaña bilgelängän säwdä ministrı Mäxmät Muş berdänber maqsatlarınıñ 84 million törek xalqınıñ mullığın arttıru buluın äytte
Säwdä ministrı itep bilgelängän Mäxmät Muş berençe belderüen “Ğadälät häm qalqınu” partiyasınıñ Törkiyä Böyek Millät Mäclesendäge törkem cıyılışı aldınnan jurnalistlarğa yasadı.
Muş wazıyfağa bilgelänelüe mäğ’lümateneñ İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan tarafınnan üze belän urtaqlaşıluın äytte.
Muş berençe yullamasında: "Törkiyä êksportınıñ arttırıluı häm iq’tisadi zurlığınıñ, mullıq däräcäseneñ kütärelüe öçen qulıbızdan kilgän böten närsäne yasarğa ğayrät itäçäkbez. Berdänber maqsatıbız bar, ul da bulsa 84 millionnıñ mullığın arttıru”, - dip äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
Şäntop Vengriyada
Törkiyä Böyık Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop räsmi säfär qısalarında Vengriya (Macarstan) başqalası Budapeştqa kitte
Türkiyegä ütep kerergä tırışqanda totıp aldılar
Çik buyı saqçıları êläktergän 2 keşedän berseneñ terrorçı buluı açıqlandı


text:
Sankt-Peterburgda noyabr 18-de qırımtatarlarğa qoltutuv aktsiyaları olıp keçti. Teşkilâtçılarınıñ bildirgenine köre, bu aktsiya şeerde er ay ötkerilecektir. Tedbirlerni farqlı demokratik firqa ve areketlerniñ falleri teşkil etmege teklif ettiler, dep aytıla «Sankt-Peterburg birdemligi» teşkilâtınıñ Facebook saifesinde.
«Aktsiyağa «Strategiya 18» adını berdik, 1944 senesi mayıs 18-de bu halq yarımadadan sürgün etilmege başladı. Bizler halqara toplulıq kibi eminmiz, Qırım işğal etilgen topraqtır. Qırımtatarlarğa yapılğan repressiyalarnıñ sebebi – yarımada işğalini tanımamalarıdır», – dep ayta teşkilâtnıñ reisdeşi Olga Smirnova.
Teşkilâtçılar dey ki, soñki vaqıtları Rusiye uquq qoruyıcıları Sankt-Peterburgdaki bir kişilik aktsiyalarğa bir şey demey, amma bu daa ne qadar devam etecek aytıp olamaylar.
«Yüregim sızlay, evge kelip, qorqunç haberlerni oquyım. Amma qorqmaymız, biz aqlımız ve bütün dünya bizge qoltuta», – dep ayta aktsiya iştirakçilerinden biri.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete.
Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.
2014 senesi mart 20-de Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Buña 283 deputat qotuttı.
Ukraina qırımtatarlarğa Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ inkişaf etmesi ve saqlap qalmasını kefil etmektedir.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya dey ki, kelecek sene yarımadada uquq qoruyıcılarnıñ «ealini eyecanlandıracaq» olğanlarğa nisbeten areketleri daa da qattı olacağını vade ete.
Bu aqta o «TASS» Rusiye agentligine bildirdi.
«Yañı uquqiy alanda endi bir yıldır yaşaymız ve sallanuv vaqtı keçti. Ciddiy sürette soraycaqmız, suratnı tek tezleştirecekmiz. Er angi yönelişte çalışacaqmız. Ekstremist bildirüvleriniñ, nasıldır bir tertipsizlikni meydanğa ketirmek, ealini eyecanlandırmaq ıntıluvları daa da qattı şekilde cezalandırılacaq», – dedi Poklonskaya.
2014 senesi soñunda işğal etilgen Qırımda taqiqat organları ekstremist hasiyetleri boyunca 12 cinaiy işni açtı.
Qırım Rusiye nezaretine keçkeninden soñ yarımdada FSB jurnalist, faaller, cemaat erbaplarında daimiy sürette tintüvler keçirile.


text:
Turizm boyunca federal agentligi, salı künü «Coral Travel», «Aneks Tur», «Pegas» ve daa bir sıra müessiselerini yekâne cedvelge qaytardı. Belli olğanı kibi, olar, 2015 senesiniñ dekabr ayında Türkiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalar çerçivesinde cedvelden çıqarılğan ediler.
24 müessiseniñ cedvelge qaytaruvınıñ sebepleri açıqlanmadı.
2015 senesiniñ dekabr 30, Rusiye turizmi haber etkeni kibi, turk biznesinen bağlı 19 turistik teşkilâtı federal reyestrden çıqarılğan. Bu müessiseler arasında «Pegas», «Coral Travel», «Sunmar tour» ve «Aneks tur» qayd etilgen edi. Keçenlerde ise, Rusiye akimiyetiniñ 2016 senesi yanvar 1 künü ömürge keçirgen cedveline köre, Türkiye vatandaşları tarafından idare etilgen türk teşkilâtlarını ve müessiselerini işke celp etmege yasaq etilgen edi. Mezkür reyestrge turistik teşkilâtlar ve musafirhaneler de kirgen edi.
Eki devlet arasında munasebetler kerginleşkeni sebebinden, Rusiye Türkiyege qarşı bir sıra sanktsiyalar tizdi. Bundan soñ Moskva tarafından tayin etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, işğal etilgen yarımada çetel kurortlarğa alternativa olmağa azır olğanını ilân etti.