text:
Yuqarı Rada Ukraina baş naziri vazifesine «Sluğa narodu» («Halq hızmetçisi») firqasınıñ namzeti Oleksiy Ğonçaruknıñ namzetine qoltuttı. 290 deputat qoltuttı, 27-si qarşı çıqtı. 35 parlament azası bitaraf qaldı, 66-sı rey bermedi.
Böylece halq deputatları Ğonçaruknı Nazirler Şurasınıñ reisi vazifesine teklif etken Volodımır Zelenskıynıñ teklifine qoltuttı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Ğonçaruk rey berüv ögüne çıqışta bulunıp, yañı ükümet ögünde olğan esas iqtisadiy meselelerni ayttı.
«Bu ükümetniñ işi qolay olmaycaq. Memleketimizde olğan bu problemlerni epiñiz bilesiñiz: miras qalğan borclar da bar. Bu obyektiv kerçeklik, kelecek sene er üçünci ğrıvnâ borclarğa ketecek. Bozulğan infrastruktura da mında – er kün «Ukrzaliznıtsâda» bir lokomotiv yana, yollarnı aytmağa acet yoq. Kommunal hocalıqnıñ vaziyeti fena, bazı şeerlerde kosmosnı qızdıramız, qızdıruvnıñ 50%-ı avağa kete», – dedi o.
Ğonçaruk iqtisadiy artuvnıñ yavaş olması paalı resurslar ve itibarnıñ yeterli olmamasınen bağlı, dedi. Nazirler Şurasınıñ taktik maqsadlarından biri kredit berüvniñ ucuzlaşmasını adlandırdı.
O, esap faizi eksilsin dep, Milliy bank ile dialognı öz vazifesi dep adlandıra, regulâtornıñ mustaqilligi esas mesele ola, dep qayd etti.
Ükümetniñ yañı yolbaşçısı halqara ortaqlarnen işbirligi aqqında da hatırlattı.
«Bir qaç aftadan Kyivde Halqara para fondunıñ missiyası olacaq, Ukraina ile üç-dört yıllıq yañı işbirligi programmasınen bağlı muzakereler keçirilecek», – dep ilân etti o.
Avgustnıñ 29-nda doquzıncı çağırılış Yuqarı Radanıñ birinci toplaşuvı keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi «Sluğa narodu» firqasınıñ Ukraina halq deputatı Dmıtro Razumkov oldı.
İyülniñ 21-nde olıp keçken nevbetten tış parlament saylavları neticesinde prezidentke qoltutqan «Sluğa narodu» firqası Yuqarı Radağa 250 deputatnı kirsetti. Siyasiy küçniñ diger parlament firqası ile koalitsiya şekillendirmeyip, ükümetni şekillendirmek fırsatı bar.


c: text/html

text:
Qırım akimiyeti iyün 26 kününe Yağmurça (Fontanı) qasabasında keçirilmesi planlaştırılğan Qırımtatar milliy bayraq Kününi azırlağan teşkiliy komitetke ruhsetni bermedi. Bunı iyün 3 künü teşkilâtçılardan biri Asan Emir-Sale bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Aqmescit memuriyeti apparatınıñ yolbaşçısı Aleksandrova aytqanı kibi, red etüvniñ sebebi – bundan evel başqa teşkilâtnıñ tarafından berilgen bildirüvdir. Bu aqta cemaatçılarğa berilgen resmiy vesiqada yazıla.
«İyün 26 künü Yağmurça qasabasında medeniy-eglenceli şekilde «Qırımtatar milliy bayraq Kününi» keçirmek içün teşkiliy komitet tarafından berilgen arizağa şeer memuriyetinden red cevabı keldi. Cevapta şöyle yazılğan: «imkânsız, çünki bu yer ve bu saatte diger cemaat teşkilâtı tarafından keçirilecek tedbirler aqqında bildirüv endi bardır»«, – dey Asan Emir-Sale.
Teşkiliy komitetke qırımtatar cemaat teşkilâtları ve teşebbüs gruppaları kire.
Qırımda iyün 26-da Milliy bayraq Kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirmege planlaştıra ediler. Bayraq Kününe bir sıra tedbirlerniñ keçirilmesi beklenile edi, olarnıñ arasında – foto yarışı, bala resimleri yarışı, küreş, kvest ve ilâhre. Tedbirniñ soñunda iftarnıñ keçirilmesi beklenile edi.
Bu sene Bayraq Künü muqaddes Ramazan ayına kele, şunıñ içün kontsert programması da biraz farqlı olmaq kerek edi, ilâhilerniñ icra etilmesi planlaştırıla edi eken.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, 2014 senesi Milliy bayraq Kününe tedbirler Aqmescit ve Kiyevde keçirilgen edi.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüsündeki keten bezi. Qırımtatar bayraq Künü 2009 senesi tesis etildi.
Şimdi teşkilâtçılar mütenasip bildirüvni şeer memuriyetine bermek niyetindeler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Eñ evelâ Litva ve Poloniya ile buña lâzim añlaşma imzalamaq kerek, ve bunı bizler eñ yaqın vaqıtta yapacaq olamız: kelecek bir qaç afta devamında. Eki kün evelsi Ukraina ükümeti bu vesiqanı qabul etken soñ, ümüt etemiz ki, iş ortaqlarımıznen yüksek derecedeki eñ yaqın körüşüvlerde añlaşma imzalanması mümkün», – dep bildirdi Deşçitsa.
Litva tış işler naziri Linas Linkâviçus qayd etti ki, Ukraina ve Poloniya zenaatdaşlarına oñaytlı olsa, o, bu vesiqanı şimdi imzalamağa azır.
Mayıs 27-de Nazirler şurasınıñ toplaşuvında Ukraina, Litva ve Poloniya ükümetleri arasında umumiy arbiy bölükni meydanğa ketirüv aqqında añlaşma leyhası qabul etildi.


text:
«Strategiya-18» Rusiye teşebbüsiniñ faalleri Qırım işğalini toqtatmaq talabınen ve yarımadanıñ qırımtatar ealisine qoltutuv aktsiyalarını keçirdi. Fevralniñ 18-nde aqşam Moskvanıñ merkezinde Ukraina bayrağı ve bir sıra yazuvlı şiar açıldı. Bu sefer faaller ATR qırımtatar telekanalınıñ vaziyetine de diqqat ayırdı, dep tarif etti aktsiya iştirakçisi Vera Lavreşina Qırım.Aqiqatqa.
«Biz Ukraina ile birdemlik, memleket içün qasevetlengenimizniñ timsali olaraq Ukraina bayrağını açtıq. Gençler kene öle. Putin rejimi iç bir «añlaşmağa» riayet etmey… Sevimli ATR qırımtatar telekanalına qoltutmağa isteymiz – epimiz onıñ seyircileri olamız. Kyivde eski siyasiy mabüs, radikal publitsist Boris Stomahin ATRge qoltuttı», – dep tarif etti Lavreşina.
Onıñ bildirgenine köre, Moskvadaki aktsiya raat keçti, kimse tutulmadı ve yanından keçken insanlarnen qavğa çıqmadı.
Fevralniñ 10-nda ATR qırımtatar telekanalı esapları blok etildi, dep bildirdi. Şu sebepten telekanal alıp barıcı ve musafirler olmağan yayınlarnen #SaveATR marafonını başlattı.
Ukraina medeniyet, gençlik ve sport naziri Volodımır Borodânskıy ATR qırımtatar telekanalını qapatuv telükesi bar olğanını inkâr ete. Onıñ aytqanına köre, telekanal çalışa, şu sebepten «qapanmaq üzere olğanını aytmağa kerekmey». Borodânskıynıñ aytqanına köre, 2020 senesi ATR içün 50 mln ğrn belgilendi, nazirlik 8,4 mln ğrn tahsis etti.
ATR Ukrainadan sürgün etilgen qırımtatarlar ve diger millet insanlarını yerleştirüv bücet programmasına köre 2016 senesinden berli devlet bücetinden maddiy yardım ala.
2015 senesi aprelniñ 1-nde ATR Rusiye litsenziyasını alamayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlarını toqtattı. Yayınlar 2015 senesi iyünniñ 17-nde yañıdan başladı – telekanal Kyivge köçti.


text:
Rusiye kontrol etken Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde noyabr 18-de prokuratura vekilleri 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında Ukraina birligi mitinginiñ beş iştirakçisine qabaatını aydınlattı. Bunı İnsan aqları malümat merkezi bildire.
Neşir qayd ete ki, mahküm etilgen Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Arsen Yunusov, Eskender Emirvaliyev ve Eksender Kantemirov Rusiye akimiyeti tarafından 212-nci maddesiniñ 2-nci qısmı «Kütleviy çatışmalarda iştirak etme» ile qabaatlanalar.
Merkezniñ bergen malümatına köre, Ali Asanov vesiqanı añlamağanını, qabaatını tanımağanını bildirip, mahkemede malümat bermeycegini ayttı.
«Mustafa Degermenci cinayet tasnifini, Rusiye akimiyeti onı angi bir memleketniñ cemaat nizamını bozması ile qabaatlağanını añlamağanını bildirdi. O, vesiqada tam olaraq yazılmağan bir çoq şeyni qayd etti. O, bunıñ kibi bir qabaat oña endi seslendirilgen edi, dep ayttı, amma tam olaraq bir şey yazılmağanından Yuqarı mahkeme onı tekrar baqılmasına yollağan edi, bundan soñ da bir deñişme olmadı».
Malümat merkezi bildire ki, qalğanlar qabaatını qısmen tanıdı, amma çatışmalarda iştirak etmeleri evelden teşkil etilgenini inkâr ettiler.
«Bundan soñ mahkemeci Sergey Demenov deliller baqılacaq tertipni belgiledi, advokatlar ise zarar körgenler olmağanda bunıñ imkânsız olğanında israr ettiler. Belli bir cedvelge köre, yılnıñ soñuna qadar mahkeme taqiqatı çerçivesinde 8 toplaşuv olacaqtır», – dep qoştı İnsan aqları malümat merkezi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünligi mitinginde iştirak etkenlerni mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı o vaqıt Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Rus birligi» çıqqan edi.
İyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrain sıñırcıları ile beraber Qırım sıñırında nevbette turmaq içün, «Asker» birleşmesiniñ faalleri mahsus sınav tapşırdı. Onıñ neticesinde 60 faalden 33 - çı sınavnı keçti. Bu aqta Qırım.Aqiqat agentligine Ukraina sıñır hızmetiniñ spikeri Öleg Slobodân bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, bütün faaller «Kalançak», «Çaplınka» ve «Çongar» keçici noqtalarında taqsim etilecek. Olar, eñ yaqın zamanda vazifelerini eda etip başlaycaqlar.
Slobodânnıñ qaydlarına köre, «Asker»niñ faalleri nezaret hızmetleriniñ işlerine kirişmeycekler.
«Olar mesleat etecekler. Qırımnen memuriy sıñır noqtalarında nezaret hızmetleriniñ işlerine kirişmege aqları olmaycaq. Bunıñnen bir sırada olar, vesiqa ve ya yüklerni teşkermeycekler. Olar, tek bir de bir şey boyunca tevsiye ete bilecekler», - dep ayttı Slobodân.
Bundan evel, Qırım blokadası boyunca aktsiya yolbaşçısı Lenur İslâmov bildirgeni kibi, grajdan faaleri Qırımnen sıñırda ukrain qanunları boyunca çalışmalarını nezaret etecekler.
«Asker»- niñ faalleri haber etkeni kibi, blokadanıñ yañı formatına keçmek içün olar, sıñırcılarnen umumiy işni alıp baracaqlar.
2015 senesiniñ sentâbr 20 qırımtatarlarnıñ teşebbüsi ile, Qırım sıñırından keçken aşaiyt mallarınen tolu olğan yük maşnalarnıñ müddetsiz blokadası teşkil olunğan edi.
2016 senesiniñ yanvar ayında Qırım blokadası boyunca aktsiya öz formatını deñiştirdi. Blokada iştirakçileri ukrain sıñırcıları ve «Asker» adlı birleşmenen beraber umumiy areketlreni teşkil etmege planlaştıralar.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırım uquq qoruyıcı gruppasında bildireler ki, iyül 19-da Yaltada rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri Ukraina faal tarafdarı Larisa Kitayskaya, onıñ aqayını ve eki qoranta azasını sorğuğa alıp ketmege tırışa.
Bu aqta uquq qoruyıcılarğa faalniñ qızı ayttı.
«Olar, onen qonuşqanda, añlatalar ki, içtimaiy ağlarda ekstremistik beyanatlar munasebetinen onı sorğuğa alıp keteler», – dep añlattı Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ idarecisi Olga Skripnik.
Diger tafsilâtlı malümat bildirilmey. Rusiyege boysunğan Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Tünevin bildirildi ki, Yaltada FSB hadimleri Larisa Kitayskayanı «separatizmde» qabaatlap yaqaladı ve onıñ dairesinde tintüv keçirdi.
Ukraina ve Qırım tarafdarlarınıñ taqip etilmesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ daa sıq oldı. Bu aqta uquq qoruyıcılar bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bu sene 100 yılını tolduracaq Aqyarnıñ Cuma Camisiniñ damı acele tamir işlerine muhtac. Bu şeerniñ yekâne camisidir. Bu aqqında Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Münevver» şeer musulman cemiyetiniñ reisi Enver Resulyevniñ aytqanına köre, bundan evel cami damını kendi imkânlarına köre tamir etken ediler, lâkin bu sene sentâbr ayında yağğan küçlü yağmurlar neticesinde damı alı daa beter oldı.
«Cami damını bütünley deñiştirmek kerek, tamir işleri tahminen 20 biñ dollar olaraq belgilene», – aytıla beyanatta.
Aqyarnıñ musulman cemiyeti lâqayt qalmağan adamlarnı cami tamirine para bermege çağıra. Sermiyanı camige (Aqyar ş., Kulakov soq., 31) ketirmek mümkün, tafsilâtlı malümatnı ise Enver Resulyevden ögrenmek mümkün (+79788145937).
Arhiv malümatlarına binaen, Aqyardaki Cuma Cami Aqyar musulman cemiyeti imamınıñ reberligi altında II Nikolay parasına onıñ babası – imperator III Aleksandr şerefine quruldı. Cami kirişinda arapça ve rusça yazı bar: «III Aleksandr hatırasına».
Aqyardaki camide ilk namaznı bütün türk musulman aleminde meşur olğan qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiy keçirdi. O, cami esasçısı Yusuf Rahimovnıñ yaqın dostu edi.


text:
«Krımenergo» müessisesi qazaiy cedvelni işke tüşürgen soñ yarımadanıñ bazı şeer ve rayonları bir qaç saatke elektriksiz qaldı.
Açuvlanğan adamlar fikirlerini içtimaiy ağlarda bildirdiler.
«Menim evimde tam 7 saat devamında ışıq yoq edi. GUP «Krımenergo», bu serttir» – dep yazdı Aqmescit sakini Zera Emirsuin cuma künü, dekabr 19-da, aqşam Facebook saifesinde.
Alupka sakini Sergey Psarev onıñ evinde elektrikler 6 saat olmağanını bildirdi. «6 saat devamında aç ve üşügen balalar ışıqsız oturdılar! Kim mesülietli? Böyle bir şey 15 yıl devamında olmadı!», – dep açuvlana Psarev.
Qayd etmeli ki, cumaertesi künü, dekabr 20-de, Aqmescitniñ bazı rayonları elektrik energiyasız qala.
Cuma künü, dekabr 19-da, saat 15:41 «Krımenergo» müessisesiniñ dispetçeri yarımadada elektrikni söndürüv qazaiy cedvelini qullanmağa avale etti.
Qırım yaqarlıq ve energetika naziri Sergey Yegorov bildirdi ki, bunıñ sebebi Ukrainada yarımadanı elektriyanen temin etken elektrik yollarınıñ tamiri oldı.


text:
Dekabrniñ 10-nda, Dünya insan aqlarını qoruv kününde, «Qırım ğayesi» teşebbüsiniñ teşkilâtçıları 2014 senesinden berli Qırımda ilk olacaq aq qorçalayıcı konferentsiyasını keçirip olamadı. Qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovnıñ aytqanına köre, teşebbüs teşkilâtçılarını «Rusiye uquq qoruyıcıları qorquza».
Keçirilmegen konferentsiya, Halqara Ceza mahkemesi Qırımda qayd etken insan aqları bozuluvları aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov, aq qorçalayıcı konferentsiyası nasıl bozulğanını Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Konferentsiyada Qırımdaki söz serbestligini köstermege istedik – ve bizde olğan yasaqlar yahşı kösterildiAbdureşit Cepparov
– Onı Aqmescitte keçirmege qarar aldıq. Saat 11:00-da başlanacaq edi, saat 10:00 qayd etüv başlandı, insanlar kele edi. Tek konferentsiyada iştirak etecekler, spiker olacaqlar degil, adiy insanlar toqtamayıp kele edi, şaştıq. Bunı eşitip, çoqtan olmağan tedbirge kelmege istegendirler. Endi başladıq – birazdan idare vekilleri keldi. Olarğa Rusiye FSBsi telefon etip, konferentsiyamız olarnıñ salonında keçirilse, müessiseniñ büyük problemleri olacaq, dep ayttı. Anda yüzden çoq insan çalışa, saibi er vaqıt problemlerni bile, yardım ete edi. Onı telükege oğratmamağa qarar aldıq. Konferentsiyada Qırımdaki söz serbestligini köstermege istedik – ve bizde olğan yasaqlar yahşı kösterildi.
Abdureşit Cepparovnıñ qayd etkenine köre, konferentsiyanıñ lâğu etilüvi aqqında haber Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ selâmlav sözünden bir qaç daqqa keçken soñ keldi. Aq qorçalayıcı, körüşüv iştirakçileri BM insan aqları şartnamesi ceetinden siyasiy mabüslerniñ bala problemini de muzakere etmege planlaştırğan edi, dep ayta.
Qırımda çaquv institutı pek inkişaf ettiAbdureşit Cepparov
– Bundan ğayrı, yarımadada ana tili – ukrain, qırımtatar tilleri – problemini laf etmege istedik. Olar inkişaf etmey, bastırıla. Qırımdan Ukraina tarafdarları olğan ealini quvıp, yerine rusiyeliler ketirtilgen yañı kolonizatsiya mevzusını – qullanılğan usullarnı, olğan leyhalarnı ve ilâhre – köterecek edi. Quvetçilerge keç haber etildi, dep tüşünem, amma Qırımda er şey açıq, er şey baqıla. Mında çaquv institutı pek inkişaf etti. Qayd etüv olğanda insanlar qarşıdaki qavehanede bir adam turğan yerimizni telefonğa çıqarğanını kördi. Mahsus hızmetlerniñ hadimidir – olar körip nezaret ettiler. Daa dekabrniñ 8-nde tasil konferentsiyası olacaq edi, anda bütün Qırımdan ocalar kelecek edi – buña bile izin bermediler. Qırımda bütün bular yasaqlana.
Qırımdan bağlanğan radio diñleyicisi Qırımdaki taqip sistemasınen bağlı qaydlarını paylaşa:
Politsiya devletimiz bar, Ukrainada olğan serbestlik yoq
«Soñki vaqıtları akimiyet vekilleri kölgesinden qorqa. Qırımtatar halqı arasında çoq dostum bar. Bazarda selâmlaştıq – birden hadim peyda ola, rus. 37-inci sene keldi! Allah saqlasın, eki-üç qırımtatarı toplaştı – birisi yaqınlaşıp, istihbarat yapa. Politsiya devletimiz bar, Ukrainada olğan serbestlik yoq».
Abdureşit Cepparov, aq qorçalayıcılar öz konferentsiyasını «birisiniñ keniş evinde» keçirmege mecbur olacaq, dep tüşüne.
Rusiye bizni nasıl «sevgenini» aytmaq kerekmizAbdureşit Cepparov
– Qırımda çaquv rağbetlendirile: közeteler, er şeyni çıqaralar, o tarafnıñ ealisi ve faalleri Rusiye FSBsine yardım ete. Bu yerastı, gizli yapılğan vaqıtlarğa ketemiz, ğaliba. Amma keçirmek kerek, çünki Qırımda angi vaziyette yaşağanımıznı köstermesek, insanlar bizni añlamaycaq. Rusiye bizni nasıl «sevgenini» aytmaq kerekmiz.
Halqara ceza mahkemesiniñ prokuror ofisi dekabrniñ 5-nde işğal etilgen Qırım ve Donbastaki vaziyetke dair 2019 senesiniñ ilk tahqiqat esabatını derc etti. Vesiqada 2014 senesinden başlap işğal altındaki yarımadada öldürüv, işkence, şahsiy menlikke qast etüv, qanunsız apis cezaları, insan hırsızlanması, duşman devletniñ silâlı quvetlerinde hızmetke zorlaştıruv, adaletli mahkeme aqqından marum etüv ve diger cinayetler qayd etildi. Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik bu esabatnıñ müim yerlerini añlata.
Kelecek sene Ukrainadaki vaziyet boyunca tahqiqat açılacaqmı-yoqmı cevap alacaqmızOlga Skripnik
– Qırımğa nisbeten deñişmegen yanaşuv müim ola: bu işğal, halqara bir zıddiyet. Cinayetlerni aytsaq, ilk tahqiqat başlağanından evelki esabatlarnen aynı ola, amma mecburiy avuştıruv ve askerlik qoşuldı. Bu bizim içün pek müim, çünki biz prokuror ofisine ukrainalılarnıñ Rusiye silâlı quvetlerine askerlikke alınuvı aqqında bildirgen edik. Amma eñ esası, esabatta ilk tahqiqatnı bitirmek azır olğanları aqqında aytıla. Yaqın kelecekte, kelecek sene Ukrainadaki vaziyet boyunca tahqiqat açılacaqmı-yoqmı cevap alacaqmız. Aq qorçalayıcılar ve adliyeciler bunı pek bekley.
Olga Skripnik, Halqara ceza mahkemesi ileride Qırım ilhaqı ve işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ rayonlarında silâlı zıddiyet başlağanından berli olğan öldürüvlerni, em de 2014 senesi baarde Rusiye arbiyleriniñ Ukraina arbiylerini öldürgenini diqqatlı baqacaq, dep ümüt ete.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Qırımğa İtaliyanıñ sabıq baş naziri Silvio Berlusconi keldi. Bunı cuma künü, sentâbr 11-de, TACC bildire.
Bildirilgeni kibi, İtaliya Nazirler kabinetiniñ sabıq başı Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşecek. Bundan evel böyle körüşüvniñ ola bilecegi aqqında Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirgen edi.
Onıñ sözlerine köre, Silvio Berlusconi ve Putin «yalıñız Rusiye-İtaliya munasebetlerini degil de, halqara sanadaki vaziyetni» muzakere ete bileler. Şu cümleden, söz «müim regional meseleler» aqta ola bile.
«Silvio Berlusconi kibi siyasetçi ve devlet insanları ile er angi bağ – bu, ebet, diplomatiyağa ait», – dedi Peskov.
Ukraina Tış işler nazirligi bütün devletlerge Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyasına kiriş-çıqış qaidelerini yollağan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Devlette cenk ketse bile, Ukraina Qırımnı unutmamaq kerek, deyler mütehassıslar. Olarnı fikirince, qırımtatar ealisiniñ qorçalanuvı, olarnıñ Ukraina tamır halqı olaraq ilân etilüvi işğalnen küreşmek içün yardım ete bile.
Ukrainanıñ yañı Anayasasında yarımada qırımtatarlarnıñ milliy territorial muhtariyeti olaraq qayd etilmek kerek. Bu fikirni Qırım mütehassıslar merkezi idaresiniñ reisi Andrey Klimenko bildirdi. Onıñ fikirince, bunıñ episi Ukrainanıñ yarımada içün küreşte yardım ete bile.
Bundan da ğayrı, Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko, Ukraina territoriyasında Qırım Nazirler Şurası çalışqanı aqqında mahsus avaleni çıqarmaq kerek. Böyleliknen, qırımtatarlarnıñ aqlarını yüksek uquqiy seviyede qorlamaq mümkün olacaqtır. Klimenko aytqanı kibi, bu organ işğal etilgen Qırımğa qomşu olğan Herson vilâyetinde faaliyet köstermesi kerek.
«Bu nazirler Şurası, em qırımlılarnıñ, em de andan köçkenlerniñ işlerinen meşğul olmalı», ̶ dep qayd etti o.
Qırım meselesi Ukraina içün eñ müim meseleler sırasında olmalı – Çubarov
Qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, qırımtatar halqı aqlarınıñ qorçalanuvı Ukrainağa Qırımnı qaytarmağa yardım eter. Hususan, eñ yaqın vaqıtta qırımtatar halqı tamır halq olaraq ilân etilmeli. 2007 senesi, BMT Baş assambleyası tamır halqlar aqqında deklaratsiyasını qabul etkende, Ukraina oña qol tutmadı.Cemilev qayd etkeni kibi: bu vesiqa vaqtında qbul etilgen olsa edi, işğal vaqtında halq qorçalanğan kibi olur edi. «Tamır halqnıñ razılığı olmadan, onıñ territoriyasında cenkler alıp barılmay ve arbiy qısımlar yerleştirilmey», – dep, Mustafa Cemilev Deklaratsiyanıñ maddelerinden birini bildire.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırım meselesi Ukraina içün eñ müim meseleler sırasında olmalı. Onıñ sözlerine köre, yarımadanıñ qaytarıluvı Donbasstaki tınçlıqnıñ pekinleştirilüvinen birlikte olmalı.
«Kimdir belki de, başından antiterroristik operatsiyasını bitirip, soñra Qırımnı tüşünirmiz, dep belleydir, amma, bugünde bugün bu kibi teklifler bizge kelişmey. Em birinci, em ekinci, em üçüncisi bir sırada olmalı», – qayd etti Çubarov.
Mütehassıslarnıñ fikirince, qırımtatar halqı aqlarınıñ qorçalanuvı, Rusiye ile küreşte belli bir küç berir.


text:
2014 senesinde Qırımnıñ Rusiye tarafından zapt etilmesi, yarımadanıñ 1783 senesinde Rusiye imperiyası tarafından birinci ilhaqınıñ sayesinde imkânlı oldı. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Ukraina milliy hatıra institutındaki regional hususiyetler ve milliy azlıqlar siyaseti bölüginiñ rehberi, tarih ilimleri namzeti Bohdan Korolenko bildirdi.
Tarihçı: «İdeologiya ve tarihiy hatıra siyaseti noqtai-nazarından 2014 senesindeki ekinci ilhaq, 1783 senesindeki birinci ilhaqnıñ sayesinde imkânlı oldı. Bir çoq paralleller keçirmek mümkün. 1774 senesinde Rusiye, bundan soñki on yıl içinde Qırım hanlığını yutmaq, Şahin Geraynıñ öz istegi ile tahttan vazgeçmesi esasında öz devletniñ içine almaq maqsadınen, Osmanlı imperiyasını yeñgen soñ ondan Qırım hanlığı üstündeki süzerenitetinden vazgeçmege ve onı mustaqil devlet olaraq ilân etmege talap etti. Bilgenimiz kibi, 2014 senesinde şeklen referendum keçirildi. Onda Qırımnıñ sahte mustaqilligi ve onıñ artından yalancı bir göñülli olaraq Rusiyege qoşuluvı ilân etildi», – dep qayd etti.
Rusiyeniñ tarih yazıcılığında Ekinci Yekaterina tarafından Qırım hanlığınıñ zapt etilmesi, göñülli olaraq qoşuluv aktı sayıla, «ilhaq» termini qullanılmay. Aynı zamanda, Ukraina tarihçılarınıñ qıymet keskenlerine köre, 1783 senesinden başlap, qırımtatarlarğa ait medeniy mirasnıñ yoq etilmesi ve «evel-ezelden ruslarnıñki olğan Qırım» aqqında mifniñ şekillenmesi ceryanı başlandı. Daa soñra, 2014 senesinde yarımada ilhaq etilgende Rusiye siyasetçileri bunı keniş surette qullana ediler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye Ukrainağa esir deñizcilerni deñişüvden tış qaytarmalı, dep bildirdi.
«Deñizcilernen bağlı deñişüv aqqında aytmaymız, deñizcilerni bizge qaytarmaq kerekler», – dedi Zelenskıy jurnalistlerge Kyivde, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Aynı vaqıtta o, ofisi aydınlatqan teklifni tekrarladı. Rusiye, ukrainalı rejissör Oleg Sentsovnı azat etse, Kyiv, apiske alınğan «RİA Novosti-Ukraina» baş muarriri Kirilli Vışinskiyni de birden azat etmege azır.
«Vışinskiyni deñişmege azırmız. Sentsov – bu bir örnek, Sentsovğa deñişmege azırmız, amma bu deñişüv kapigi degil», – dedi Zelenskıy.
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi iyülniñ 17-nde bıltır noyabr ayında Qırım yalısında Rusiye tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı deñizciniñ apis müddetini oktâbrniñ soñuna qadar uzattı. Andrey Artemenko, Andrey Eyder ve Vasiliy Soroka oktâbrniñ 26-na qadar, qalğanlarnı 24-ne qadar nezaret altında qalacaq.
Ukraina ve Rusiye ombudsmenleri Lüdmila Denisova ve Tatyana Moskalkova iyülniñ 16-nda Moskvada keçirilgen körüşüvde eki memleketniñ SİZO ve apishanelerinde bulunğan ukrainalı ve rusiyelilerniñ cedvellerini deñişti. Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi 150 davadan ibaret cedvelni berdi.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
İşğal etilgen Qırımda imkânları sıñırlı olğan bala, ösmür ve gençlerge dekabr 18 künü «Pregrad.net» Mukâfatını taqdim ettiler. Bu aqta Qırım ükümetiniñ matbuat-hızmeti Facebook saifesinde bildirdi.
Qırımnıñ çeşit regionlarından kelgen 25 iştirakçi ğalebe qazandı, olarğa kup ve qıymetli bahşışlar berildi.
Tedbir Qırımnıñ öz başına etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ iştiragi ile Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet akademik muzıkalı teatrinde keçirildi.
«Er birimiz istidatlımız, büyük insan olmağa ve öz ğayretiñizni köstermege imkânlarıñız bar. Menimce, bu kibi tedbir ve yarışlar reqabetni pekitmek ve eñ istidatlı balalarnı seçmege bizge yardım eter. Biz er yıl böyle tedbirlerni keçirecek olamız. Ükümet tarafından destek olacaq», – dedi Aksönov.
O şunı da bildirdi ki, Qırım tasil, ilim ve gençlik «nazirligi», emek ve içtimaiy qoruv «nazirligi» Umumrusiye halq frontu ile imkânları sıñırlı olğan gençlerniñ destegi boyunca leyhalarnı işlep çıqara ekenler.
«Balalarımızğa qol tutmalımız. Qırım ve Rusiyeniñ küç ve ğururıdır. Er bir sağlam insan özüni bu balanıñ yerine qoymaq ve onıñ vaziyetini añlamağa tırışmalı. Şimdi memleketmizide er kes öz eyi taraflarını, yaqınlarğa sevgini köstermek kerek. Birlikte olsaq, bir şeyden qorqmağa acet olmaz. Bu balalar ayatta er şeyni yeñmek mümkün olğanını köstereler», – dedi Sergey Aksönov.
Belli olğanı kibi, tantanalı tedbir Umumrusiye halq frontu ve Qırım gençler birligi teşebbüsi ile keçirildi.


text:
Bağçalarnıñ abadanlaştırılması, çöplük obalarınıñ yoq etilmesi ve yañı ösümliklerniñ saçılmasına Kefeniñ rusiyeli akimiyeti12,5 million ruble ayırdı. Bunı mart 14 künü Kefe şeer hocalığı ve tabiyat qullanuvı idaresiniñ yolbaşçı müavini Larisa Luşneva haber etti, dep bildire «Novosti Krıma».
«Skverlerniñ abadanlaştırılması, küçük mimariy şekillerniñ tamirlenmesi, skemlelerniñ yañılatması ve ruhsetsiz atılğan çöplük obalarınıñ çıqarılması içün 7 million ruble ayırıldı. Şeerniñ yeşillenmesine – yazlıq çiçekler ve yol kenarlarında tereklerniñ saçılmasına 5,5 million ruble ayırıldı», – dedi Luşneva.
Onıñ sözlerine köre, kurort mevsimi başlanmasına qadar merkeziy kanalizatsiya kollektorı qoyılacaq ve bunen bağlı işler yekünlenecek.
Rusiye akimiyeti, işğal etilgen Qırım şeer bağçaları abadanlaştırılmaq içün Rusiye bücetinden 100% ödeme alacağını ayta. Bu aqta qarar Rusiye akimiyetiniñ sitesinde yayınlanğan.
Vesiqağa binaen, Aqyarğa 4,6 million ruble, Qırımğa 11, 8 million ruble berilecek. Qırım ve Aqyaq, Rusiyeniñ Qurucılıq ve mesken-komunal hocalığı nazirliginen mart 1 küküne qadar añlaşma yapmalı ve aprel 1 kününe qadar yerli bücetlerge para ayırılmasınıñ be dağıtılmasınıñ qaidelerni belgilemek kerek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tikle. nmesi» dep adlandıra.


text:
Cumaaqşamı künü, sentâbr 25-te, Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük AQŞ ziyaret etir eken, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş kâtibi Pan Gi Mun ile körüşti.
Ukraina Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti bildire ki, ükümet yolbaşçısı Donetsk ve Lugansk vilâyetlerindeki vaziyet ep kergin qalğanını qayd etti. Rusiye tarafı ateş toqtatılması rejimini ara-sıra boza. Qırımda insan aq-uquqlarınıñ bozulması ciddiy qasevet doğura, qanunsız Rusiye akimiyet qırımtatarlarnı taqip ete.
Ukraina ükümetiniñ yolbaşçısı Baş kâtibi ile Rusiye işğali sebebinden evlerini terk etmege mecbur olğan adamlar problemleriniñ al etilmesinde BMT strukturalarınıñ faal qullanması aqqında añlaştı.
Pan Gi Mun esas mevzusı Donbassnıñ ğayrıdan tiklenmesi olacaq halqara donor konferentsiyasınıñ BMT faal iştiragini tasdıqladı.


text:
«Eminim, Qırım tezden serbest olacaq, ve qırımtatarlar ukrainlilernen beraber Qırımda demokratiya ve azatlıqnı ğayrıdan quracaqlar», – dep ayttı Varşavada çıqışta bulunğan Poroşenko. O, halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni «Birdemlik» Poloniya mukâfatı ile taqdirlev tedbirinde iştirak etti.
«Birdemlik» mukâfatınıñ miqdarı – million yevro. Cemilevniñ aytqanına köre, para «Qırım inkişaf Fondu» vastasınen sarf etilecek.
«Aytkanım kibi, bir qısımnı, tahminen 100 biñ yevronı, men «Nebesnaya sotnâ» ve terrorizmge qarşı tedbirler devamında elâk olğanlarnıñ qorantalarına bermege isteyim», – dep bildirdi o.
Mustafa Cemilev bu mukâfatnı qırımtatar halqı ve Ukrainağa kösterilgen maneviy yardım olaraq tanıdı.


text:
Bağçasaray regional Meclisiniñ toplaşuvında SİZOda bulunğan Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa qoltutuv mitingini keçirmege qarar alındı. Bunı Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ sabıq yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerov Facebook saifesinde bildirdi.
«Meclis emri ile tünevin men Bağçasaray şeer şurasınıñ reisi Sergey Marinskih adına Bağçasaraynıñ merkeziy meydanında fevral 19-da (Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qararına köre Ahtemniñ apisten azat etilmesi künü) miting keçirilmesi aqqında ariza berdim. Aynı bu künü evime Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarda Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti idaresiniñ Ekstremizm ile küreş merkeziniñ vekilleri keldi. Bu tedbir nasıl etip keçirilecegini soradılar. Tahminlerime köre, red etecekler», – dep bildirdi İlmi Ümerov.
Onıñ aytqanına köre, şeer şurasınıñ cevabı on küç içinde berilmeli.
Malüm ki, Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Mahkeme yanvar 29 künü Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ alğan qararını lâğu etmedi. Oña köre, Çiygoz fevral 19-na qadar apiste bulunmalı.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız alda azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Bunı Ukraina buhraniy media merkezinde keçirilgen press-brifing devamında Ukrainada VİÇ/SPİD kureşi boyunca halqara Alyansınıñ advokatsiya ve siyaset programmanıñ baş programma menecerı Pavlo Skala bildirdi.
«Qırım akimiyeti Qırımda yerleşken ukrain arbiy qısımları boyunca qarar almağance, içtimaiy suaallerge qolları barmaycaq. Amma biz şimdi ciddiy gumanitar buhran aqqında aytamız, onıñ neticesinde biñlerce insan zarar kore bile, ve bu hastalar Qırım qaçaqlarınıñ birinci sıralarında olacaqlar», – dep qayd etti Skala.
Onıñ aytqanıa kore, boyle terapiya RFda yasaqtır.
«RF narkotik dönüminiñ nezareti boyunca Fedaral hızmetiniñ başı Viktor İvanov martnıñ 20-de Qırımda boyle terapiyanıñ toqtalmasını ilân etti», – dey o.
Ekspert şunı da qayd etti ki, qırım yarımadasında eñ yaqın kelecekte bu preparatlarnıñ yedekleri boş qalacaq, çünki olarnıñ alıp ketirilüvi imkânsızdır. Olarnıñ ketirilüvinde «Tıtan» Ukraina içki işler idaresiniñ bolügi iştirak ete edi, şimdi ise olarğa Qırımğa kirişni yasaq ettiler.
Butünukraina LJV Ağnıñ icra mudiriniñ Volodımır Kurpitanıñ aytqanı kibi, boyle problemnen Qırımdaki 11 biñ VİÇ-oğrağanları rastkeldiler. Olardan 4300 insan tedaviylevni er kün alalar: «Qırımğa yollanılğan antiretrovirus preparatları Hersonğa yol aldı, çünki Qrımğa olarnı alıp ketirmege imkân bermediler».
O qayd etti ki, eñ eyi şaraitlerde RFdan Qırımğa bu preparatlar tek yılnıñ soñunda kelip olur.
«VİÇ-uyğunç alda olğan insanğa tedaviylenüvden marum qalmağa olümge teñ kele», – qayd etti Kurpita.
Öz nevbetinde Pavlo Skala dedi ki, «bu insanlarnıñ Herson, Nikolayev, Kiyev ve Ukrainanıñ diger şeerlerinde tedaviylenüvini temin etmek içün areketler endi yapıla».


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları Aluşta civarındaki Körbek (İzobilnoye) köyü rayonında erkek qafası tapıldı, şahsiyeti ögrenilmekte, dep bildire. Bu aqta aprelniñ 25-nde Qırımdaki Rusiye İç işler nazirligi İdaresiniñ matbuat hızmeti haber etti.
«Aluşta şeeriniñ politsiya bölügi qafası Körbek köyüniñ ormanında tapılğan erkekniñ şahsiyetini ögrenmekte. Şimdige qadar adamnıñ şahsiyeti belli degil», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Politsiyanıñ bildirgenine köre, elâk olğan insannıñ yaşı tahminen 50-60 yaş olmalı.
Mart ayınıñ soñunda Kezlevniñ Moynaq gölünde insan kemiklerinen çuval tapılğan edi.


text:
Sizni şaat olaraq çağırğan olsalar tergevci tarafından sorğulanğanda özüñizni nasıl tutmaq kerek? Neni aytmasañiz daa yahşı olur ve nege diqqat etmek kerek? Bunı Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvları boyunca bir çoq işlerni alıp barğan Rusiye advokatı Aleksey Ladin añlata.
Aq-uquq qorçalayıcısı, şaatta ifade bermekni red etmege aqqı yoq – buña qarşı cinaiy mesuliyet tayin etilgen, dep qayd ete. O, diqqat etilmesi kerek olğan esas noqtalarnı ayıra.
«Evelâ, siz qoluñızğa celpnameni alıp, onı alğanıñız içün imza atqan soñ sorğuğa kelmek mecburiyet peyda ola. Tahqiqatçığa sorğuğa kelgen soñ, özüñizge ve yaqın aqrabalarıñızğa qarşı ifade bermemege aqqıñız olğanını hatırlamaq kereksiñiz», – dey Ladin.
Özüñizge ve yaqın aqrabalarıñızğa qarşı ifade bermemege aqqıñız bar
Advokatnıñ aytqanına köre, cinaiy iş yaqın aqrabañızğa qarşı açılğan olsa, siz onı eñ yahşı taraftan kösterip ifade bermek mumkünsiz.
«Lâkin cinaiy işke alâqası ola bilecek hususlar aqqında aytmaq kerekmey. Qabaatlavnıñ hususiyetlerini bilmeyip, yaqın adamıñızğa zarar ketirmek mumkünsiñiz», – dep, tevsiye ete uquqçı.
Aleksey Ladin, tahqiqatçınıñ sualleri sizge «tayğaq» körünse, olarğa cevap bermemekni tevsiye ete. İnsan, özüne ve yaqın aqrabalarına – ana-baba, balalar ve ömür arqadaşına qarşı şaatlıq etmemege izin bergen Rusiye Anayasasınıñ 51-nci maddege atıfta bulunıp, ifade bermekni red etmek mumkün, dep qayd ete advokat.
«Bir taraftan, ifade bermek mecbursıñız, çünki ifade bermekni red etüv ya da bile-bile yalan ifadeler berüv içün cinaiy mesüliyet bar. Lâkin, diger taraftan, ilk baqışta sizge alâqası olmağan bir sıra sualler, ahır-soñu cinaiy işniñ sizge qarşı açılacağına ketirmek mumkünler. Bu sebepten Rusiye Federatsiyası Anayasasınıñ 51-nci maddesi aqqında bir vaqıt unutmañız».


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa nisbeten FSB qararı qırımtatarlarnıñ menfaatına zarar ketire ve maqsadı – Rusiye Federatsiyasınıñ qanuniy alanında qırımtatarlarnıñ ayırımını qanuniyleştirmektir, – denile teşkilâtnıñ beyanatında.
Teşkilât iştirakçileriniñ fikrine köre, bu aqta narazılıqnı bildirmege ve insan aqları boyunca BMT şurasına şikâyet etmek kerek.
«Qırımtatar Milliy Meclis reisine nisbeten cinaiy işniñ açılması er bir qırımtatarğa tesir ete… Özüni qırımtatar olaraq sayğan er bir insan narazılıq kösterip, em prokuratura, em Rusiye Federatsiyası yolbaşçılığına mütenasip arizalar yollamaq kerek. «Qırımtatarlarnıñ qarşılıq areketi» iştirakçileri de şu aqta narazılıq azırlaylar», – deyler teşkilâtnıñ azaları.
Bunıñ ile şunı da qayd eteler ki, Ukraina Yuqarı Şurası yolbaşçılığı da Rusiye ve halqara teşkilâtlarına narazılıq yollamalı.
Qırımda Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ taqiqat bölügi Qırımtatar Milliy Meclis reisine qarşı cinaiy işni açtı.
Bunı akimiyet tarafdarı Krıminform saytına Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, cinaiy iş devletniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruvları ile bağlı.
«Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ taqiqat bölügi devletniñ topraq bütünliginiñ deñiştirilmesi ile bağlı areketlerge çağırğan Çubarovğa nisbeten cinaiy iş açtı. Taqiqat çerçivesinde taqiqatçılar vatandaş Çubarovğa qarşı qanuniy qararlarnı çıqaracaqlar», – dey o.
Poklonskaya şunı da qayd etti ki, Refat Çubarov qıdıruvğa ilân etilecek.


text:
Bunı «Vedomosti» Rusiye neşiri bildire.
Prezidentniñ resmiy saytında «Vesiqalar» bölügindde aprel 21-den Qırımnıñ repressiv halqlarınıñ aqlavı aqqında 268№ qanunından soñ birden aprel 22-den Devnarkokontrolde iş sualleri aqqında 270№ qanun kete. Demek, bu al 269№ qanun daa «halqqa bildirilmegenini» köstere, dep añlatalar prezident matbuat-hızmetinde.
Qararğa binayen, matbuat vastalarınıñ hızmetçileri «Qırım adiseleriniñ obyektiv aydınlatuvı içün» taqdirleneler. Bu vesiqanı körgen neşirniñ malümatına köre, umumen 300 insan taqdirlene, olardan 90 mühbir.
Evelleri mukâfatlandıruvnıñ böyle miqyası yoq edi: misal içün, 2008 senesi Cenübiy Osetiya adiselerinden soñ o vaqıttaki prezident Dmitriy Medvedev tek 11 jurnalistni taqdirledi.
Neşirniñ subetdeşi aytqanı kibi, taqdirlengen tahminen 100 insan VGTRK, 60-tan ziyade – «Pervıy kanal», ve qalğanları NTV, Russia Today ve Life News holdingini temsil ete.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Herson bölüginiñ sıñır bekçileri «Kalançak» nezaret noqtasında teşkerüv vaqtında sahte vesiqalar ile maşnanı taptılar. Bunı hızmetniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ukraina vatandaşı qıtaiy Ukrainağa «Citroen» maşnası ile çıqacaq edi. Avtonı teşkerip, sıñırcılar naqliyat vastasınıñ nomerası vesiqalarda olğan nomerası bir olmağanını qayd ettiler», – denile beyanatta.
Şimdi Milliy politsiya hadimleri maşinanı teşkermege devam ete.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, aqiqatta ise – kerçek sıñır peyda oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq sayıla.


text:
Suriyedeki Al-Hol ve Roc qapalı qaçaqlar lagerlerinde evine qaytmağa istegen 10 ukrainalı qadın ve 30 balası qala. Qadınlarnıñ ekseriyeti – vatandaş cenki devam etken yaqın şarq memleketine aqaylarınen beraber ketken qırımlılardır.
Aq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, Suriyedeki qaçaqlar lagerleriniñ şaraitleri ayat ve sağlıq içün telükelidir. 2020 senesi dekabrniñ 31-nde Ukrainağa eki qoranta qaytarıldı – eki qırımlı Ukraina vatandaşı ve Roc lagerinden yedi bala. Şimdi olar esas Ukrainada buluna ve Rusiye quvetçileri tarafından taqip etilecegi içün işğal altındaki Qırımğa qaytmaqtan qorqa.
Qırımlılarnıñ Suriye lagerlerinde tutuluvı ve vatanğa qaytuv problemlerini Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında alıp barıcı Taras İbragimov Suriyedeki Roc lagerinden avdet olğan Alime Abbasova ve «Deti: Siriya-İrak» («Balalar: Suriye-Iraq») soy-soplar birleşmesiniñ koordinatorı Fatima Boyko muzakere etkenler.
– Alime Abbasova balaları ve aqayınen Suriyede dört yıl yaşadı, ömür arqadaşı islâmcılarda çızmacı olıp çalıştı. 2019 senesi onı cenk areketlerinde iştirak etkeninde qabaatlap apishanege yollağanlar, ve qadın beş balasınen qaldı. Alime, Suriye ya da Iraqqa ketkenler ekstremist, terrorist baqışlarınıñ tarafdarı ola degen fikirler bar. Siz buña ne der ediñiz?
Abbasova: Böyle degil. Anda ketken çoqusı qadınlar olarnı ne beklegenini bilmey edi. Er kes bilmeyip ketti. Olarnıñ mefküresine qol tutqanlar yoq, dep aytmayım – olar da bar, amma er kesni aynı tüşünmege kerekmey.
– Suriyege nasıl kettiñiz?
Abbasova: Aqayımnen Ukraina vatandaşları olamız, Kremençugda qaydımız bar, şimdi anda yaşaymız. Rusiye Qırımnı işğal etmezden evel Yaltada çalışıp raat edik, er şey güzel edi. Bundan soñ biz qalmağa istemeyip, Kremençugğa qayttıq, soñra Lvivge kettik, anda da biraz çalıştıq. Aqayım Suriyege ketken dostlarınen bağda edi, ve olar onı anda çağırdı. Biz şunıñ içün olarğa kettik.
– Suriyedeki adise-vaqialardan soñ oğrağan lageriñizniñ şaraitleri nasıl?
Abbasova: Rocdaki şaraitler Al-Holdan qat-qat yahşıdır, amma ukrainalı qadınlar soñkisinde daa çoq buluna. Anda yarım yıl devamında pek sıcaq ava ola, ve ne evde, ne tışarıda bir daqqa bile saqlanıp olamaysıñ. Qadınlar anda çekişe, böcekler qaynay – çayan, skolopendralar. Minder astına qol tıqmağa qorqasıñ, çünki seni tişler. Yanğınlar sıq-sıq ola, şimdi qumlı boranlar mevsimi. Mence, bu meselelerni tezce çezmek kerek, çünki anda yaşamaq kerçekten pek qıyındır. Bir vaqıtları anda olğanıma endi inanıp olamayım.
– Bu lagerde bir kün nasıl keçe?
Men çalıştım – aş pişirip sata edim. Balalarım onı lagerde satıp yüre edi, böyle sağ qaldıqAlime Abbasova
Abbasova: Yarım kün suv beklep turasıñ, başqa qadınlarnen qavğa etesiñ, soñ taşıysıñ onı. Yetiştirseñ, toldurırsıñ, yetiştirmeseñ – suvsız qalırsıñ. Yani saba altıda turıp, üylege qadar suv taşıysıñ. Soñra er keste farqlı ola: çadırda oturasıñ, sıcaq olğanı içün bir yerge çıqıp olamaysıñ. Men çalıştım – aş pişirip sata edim. Balalarım onı lagerde satıp yüre edi, böyle sağ qaldıq.
– Şimdiki yaşayışıñız nasıl, balalarınen beraber reabilitatsiyañız nasıl keçe?
Abbasova: Azat etüvde iştirak etken er keske pek minnetdarım. Evde olğanıma, çoq yıl körmegen bu acayip baarimni körgenime pek quvanam: terek, çeçek, yapraqlar. Em menim, em balalarımnıñ duyğuları pek çoq! Etrafımdaki insanlardan yaramay bir şey körmedim: aksine, kelip, yardım kerek olsa, aytıñız deyler. Olar menim ikâyemni bileler, şeerde meni tanıylar. Er kes qol tutmağa istey, bir kere bile nefret baqışlarını is etmedim. Eki büyük balam oquy, şimdi imtianları bite. Kiçik balalarım mında salıncaq, tayğalaq olğanına quvana. «Biz lagerge istemeymiz, mında evde yaşamağa isteymiz», dep aytalar.
– Nenen oğraşacaqsıñız?
Abbasova: Planlarım çoq. Yañıdan doğdım kibi. Çoq yapmağa isteyim: oqumağa, soñ kene oqumağa. Balalarım da oqumış olsun isteyim. Kencelerimni bala bağçasına berecem. Men yañıdan doğdım kibi oldım.
– Sağ oluñız. Bir ay evelsi Human Rights Watch halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı Ukraina akimiyetini qalğan vatandaşlarnı tez vaqıtta avdet etmesine çağırdı. Ukraina Tış işler nazirligine ve Ukraina prezidenitiniñ ofisine muracaat etildi. Human Rights Watch Ukraina üyken tedqiqatçısı Yuliya Gorbunova memurlarnıñ cevapları aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti:
«Ukraina ükümetinden yanvar ayında doquz insannı qaytarıp, bu esnasnı ne içün toqtatqanlarını, ne yazıq ki, eşitmedik. Tış işler nazirliginiñ cevabı daa çoq boş cevapqa oşadı. Bu insanlarnı Ukrainağa qaytarmaq içün alınğan tedbirler ve areketlernen bağlı tam bir şey yoq edi. Tış işler nazirligi iş kete, esnas kete, dep ayta. Farqlı memleketler vatandaşlarını evlerine qaytara, amma bu yapılmasa ya da yaramay yapılsa, aynı şeyler aytıla: milliy telükesizlik telükesi ve pandemiya. Bu insanlarnıñ milliy telükesizlik içün telükeli olğanını aytmaq içün sebepler bap, amma halqara uquqnı ve adaletli mahkeme aqqını hatırlamağa teklif etem».
– Yuliya Gorbunovanıñ fikirince, başta bu insanlar ayatları ve sağlığına zarar ketire bilecek şaraitlerden qaytarılmalı, soñra ise, kerek olsa, olarnı qanunğa köre mesüliyetke çekmek kerek. Ukrainalı qadınlarnı qaytarmaq ricasınen bu qadınlarnıñ soy-sopları da akimiyetke muracaat etken edi. Qırım.Aqiqat muarririyetinde Tış işler nazirliginiñ bu muracaatqa bergen cevabı bar:
«Repatriatsiya azırlığınen bağlı teşkiliy, logistik ve diger telükesizlik meselelerinen Ukrainanıñ diger organları oğraşa. Tış işler nazirligi bu esnasta müessiselerge mesleat ve ekspert destegini köstere, çetel ortaqlarımıznen muzakere esnasına yardım ete. Ukraina vatandaşlarını Suriye qaçaqlar lagerlerinden qaytaruv esnasına dair malümat sıñırlı irişimli malümat ola, dep qayd etemiz».
– Prezident ofisinde halq deputatı Aleksey Gonçarenkonıñ muracaatı Tış işler nazirligi, Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi, Ukraina telükesizlik hızmeti ve Tış istihbarat hızmetine yollanıldı. Mayısnıñ soñuna qadar halq deputatı bu müessiselerden cevap alamadı. Fatima, qaytmasını istegeniñiz ukrainalı qadınlarnıñ «İslâm devleti» terror teşkilâtınen doğru ya da vastalı alâqası bar, dep aytmaq mümkünmi?
Boyko: Ukrainalı qadınlarnı Suriye ve Iraq mahsus hızmetlerinen bağlanğan Ukraina mahsus hızmetleri teşkerdi. Lagerlerdeki Ukraina vatandaşlarından iç birisi Suriyede bir de bir cenk areketlerinen bağlı degil edi. Qadınlarımız anda barğanından peşman. Er biriniñ ayrı ikâyesi bar. Lagerde IŞİD tarafdarları bar, ebet, olar evge qaytmağa istemey, amma aralarında ukrainalılar yoq. Olar evge, normal ayatqa qaytmağa istey.
– Bu lagerlerdeki şaraitler aqqında ne bilesiñiz?
Boyko: Aftada bir memuriyetniñ qararınen er bir qadın bir sesli mesac yollay bile. Anda olıp keçkenlerni maña öyle bildireler. Şimdi lagerlerde büyük yanğınlar bar: çadırlar yana, ballonlar patlay. Yaqında ondan çoq çadırnı yoq etken büyük alev oldı. Bir bala yaralandı, bir bala elâk oldı, onı saqacı bastı. Al-Holda ava arareti kündüz 42 derece, qadınlar hasta, balalarda isal, suv yoq, ötmek yoq. Tibbiy yardım kösterilmey, ekim bile yoq.
– Torunıñız da lagerde, doğrumı?
Boyko: E, yedi balasınen Roc lagerinde buluna. Aqayınen Türkiyege ketti, andan Suriyege. Anda yahşı, iş bar, dep iqna etkenler, amma aqayı elâk oldı. Başta Al-Hol lagerinde edi, amma soñra onı gece hasta alda Rocğa avuştırğanlar. Anda Avropa memleketleriniñ sakinlerini avuştıralar, çünki bu lager Norvegiyanıñ «Qızıl haçı» tarafından kontrol etile. Andaki şaraitler daa yahşı: suv bar, amma tibbiy yardım kene yoq. Yaqında koronavirusqa oğrağanlar, ve mektüplerim neticesinde «Qızıl haç» yardım kösterdi: tamçılıqlar, antibiotikler.
– Evge qaytacağını beklegen çoqusı qadınlar – Suriyege ketmezden evel Qırımda yaşağan qırımtatarlarıdır. Qırımlı advokat Lilâ Gemeci emin ki, yarımadağa qaytsalar, olarnı cinaiy taqip bekley.
«2014 senesi martnıñ 18-nden evel Qırımda qayd olğan olıp, Rusiye vatandaşlığından vazgeçkenine dair ariza bermegen olsalar, Rusiye Federatsiyası olarnı pasportsız bile vatandaş saya. Ve mında büyük telüke bar: bu qadınlar Suriyede bulunıp, bir de bir silâlı birleşmede iştirak etmese bile, böyle birleşmelerde iştirak etken Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları aqqında bilmesi mümkün. Bu qadınlar bu şahıslar aqqında uquq qoruyıcı organlarına haber etmeli. Haber etmeseler, cinaiy taqipke oğramaları mümkün. Er şey yahşı olsa ve bu qadınlar cinaiy taqipke oğramasa bile, daima sorğuğa çekilecek, tahqiqat tedbirlerinde iştirak etmeleri maneviy ceetten zarar ketire bile – olar zaten ciddiy psihologik travma yaşadı».
– Fatima, Ukraina akimiyetiniñ bu qadınlarnı ve balalarını Suriyeden qaytarmaq içün bir ilerilevini köresiñizmi?
Boyko: Tış işler nazirligi ve Ukraina telükesizlik hızmeti daima bağdalar: çalışalar, iş kete, dep aytalar. Olarnıñ aytqanına köre, er şeyni cenk areketleri zorlaştıra. Amma başqa memleketler insanlarını bir şekilde ala: Azerbaycan, Qazahistan, Özbekistan. Özbekistan yaqınlarda, Aprelniñ 30-nda, yüzge yaqın vatandaşını çıqarıp qaytardı. Almaniya beş qadın ve 18 balanı alıp oldı. Eki ay içinde qadınlarnı almasalar, yavaş-yavaş ölip keterler, dep tüşünem. Olar üçünci yazğa dayanamazlar.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ eñ faal azalarına qarşı cinaiy işler açılacaqtır. Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov 112 Ukraina kanalınıñ yayınında ayttı.
«İleride Meclis vekillerine nisbeten bir sıra memuriy iş (mence, işlerniñ bir qısmı cinaiy olıp, Meclisniñ eñ faal azalarına qarşı açılacaqtır) qorquzuv areketleriniñ nevbetteki basamağı olacaqtır», – dep ayttı Polozov.
Bundan evel advokat işğal etilgen Qırımda oña qarşı cinaiy iş açmağa planlaştırılğanını aytqan edi.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprel 26 künü Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Dünya toplulığı rus akimiyetiniñ böyle faaliyetine qatiyen qarşı çıqtı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi.
Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq, Qırımtatar Milliy Meclis areketiniñ yasaqlanmasını tasdiqladı.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı ve esirlerni azat etmege çağırdı.


text:
Bunı «Qırım parlamentiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Konstantinovnıñ aytqanına köre, Devlet şurası saylavlarınıñ bu sene ötkerilmesi içün «büyük teşkiliy işler yapılmalı». Şimdi siyasiy sistema qurula.
«Yedinaya Rossiya» yerli bölügini açmaq içün tesis konferentsiya keçirilmesi boyunca teşkiliy komitet meydanğa ketirildi. Men bu teşkiliy komitetniñ başı olam. Aprelniñ 7-de tesis konferentsiya ötkerilecek», – dedi o.
Konstantinovnıñ aytqanına köre, aprelniñ 2-de Bütünrusiye halq frontunıñ teşkiliy komiteti meydanğa ketirilecek. Onıñ ilk toplaşuvı Aqmescitte ötkerilecek.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov ve qanunsız Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ reisi Vladimir Konstantinovnı Ukraina uquq qorçalayıcıları qıdıra. Olarnı Cinaiy kodeksiniñ 109 maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca cinayette (anayasa qurumını devirmek ve devlet akimiyetini zapt etmek maqsadınen yapılğan areketler) şekleyler.
Cinayette qabaatlı olğanlarnı 5 yıldan 10 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldıra bileler.


text:
Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi çarşenbe künü, iyün 10-da, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserni beş yılğa qadar umumiy nizam apishanesine almaq qararını qabul etti, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Bunı onıñ adliyecisi Nikolay Polozov Twitterde bildirdi. Adliyeci qarardan şikâyet etmek niyetlene.
«Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevni umumiy nizam apishanesinde 5 yılğa azatlıqtan marum qaldırmaq qararını qabul etti. Qarardan şikâyet etecem», – dedi o.
Devlet qabaatlayıcısı Svetlana Nekoz Hayser Cemilevge 5,5 yıllıq apis cezasını bermege teklif etken edi. Advokat Nikolay Polozovnıñ sözlerine köre, Cemilev böyle qattı cezasını qazanmadı. Em de cezasını Rusiyede degil, Ukrainada körmeli.
İyün 2 künü Krasnodar mahkemesinde mahkemeci olmağanlar maqsatlı öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevni aqladılar. Ömür cezasını belgilegen öldürüv qabaatı lâğu etildi. Cemilevniñ imayesi qarardan memnün qaldı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Adise-vaqialar yerinde olmağan şaatlar, Moskvada qayd olğan ve operativ hadimlerge oşağan «tesadufiy keçkenler», E Merkezinden şaatlar. «Veciye Kaşka davasında» soñki künlerge qadar esli-başlı qırımtatar faalleriniñ para talap etkenlerini isbatlaycaq bir delil yoq edi. Fevralniñ 20-nde olıp keçken oturışuvdan soñ bazı şeyler añlaşıldı.
Yüksek sesli
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «para talap etken» esli-başlı dört qırımtatar cemaat faaline qarşı açılğan davanı baqmaqta. Olarnı Türkiye vatandaşından yedi biñ dollarnı talap etkenlerinde qabaatlaylar – bu para berilgende olarnı tutqan ekenler. Mabüslerniñ aytqanına köre, olar türkten qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkadan alğan borcunı qaytarmasını talap etken ediler. Veciye Kaşka endi bir şey aytıp olamaz – mabüsler tutulğanda o, can berdi.
Fevralniñ 20-nde olğan oturışuvda prokuratura qabaatlayıcı tarafnıñ şaatlarını sorğuğa çekip bitirdi. Lâkin Yusuf Aytannıñ (Türkiye vatandaşı) borc almaqnen beraber para hırsızlağanını tasdıqlağan Veciye Kaşkanıñ soy-sopları sorğuğa çekilmedi. Diger şaatlar ise yañı bir şey aytmadı. Mahkemede sorğuğa çekilgen Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri ve şaatlar FSB hadimleriniñ türkke işaretlengen para bergenini, mabüslerniñ tutulğanını ve tintüvlerni kördi. Mında para talap etilüvnen bağlı bir şey olmadı.
Soñki vaqıtqa qadar tahqiqat şaat Yuriy Baranovnıñ malümatını «bahşış» olaraq saqladı kibi fikirler bar edi – o, mabüslerni tanıy, olar tutulğan künü onıñ evi de tintilgen edi. Mahkemege kelmedi – İç işler nazirliginiñ malümatına köre, Kyivge köçti. Mahkemede seslendirilgen malümatqa köre, o, mahküm etilgenlerniñ yanına şarqiy tış qıyafeti olğan Yusuf adlı kişi kelgenini körgen edi. Onıñnen sert ve yüksek sesli bir laqırdı oldı, şu sebepten Baranov uzaqlaşıp, ne aqta laf etkenlerini eşitmedi.
«Kelin bedeli»
Oturışuvda prokuror zarar körgen Yusuf Aytannıñ şaatlığını onı mahkemege çağırmayıp seslendirmek içün kene izin almağa tırıştı. Bundan evel Aytan esnas iştirakçilerine Rusiyeni terk etkenini bildirdi, amma İç işler nazirliginiñ malümatına köre, çetel vatandaşı Krasnodar ülkesinde buluna. Prokuror şaatlıqnı onı mahkemege ketirmeyip seslendirmege acet olmağanını tanıdı, sorğu ise başqa künge avuştırıldı.
Mahkeme oturışuvında seslendirilgen beyanatta fikirleriniñ esas manası añlaşıla. Yusuf Aytannıñ uquq qoruyıcı organlarına bildirgenine köre, o, belli bir müddet Aliye Kaşka (Veciye Kaşkanıñ torunı) ile beraber Qarasuvbazar rayonında yaşadı, amma ondan ketmege qarar berdi, «çünki o, oña sadıq degil edi». Bundan soñra oña Aliyeniñ babası Ali Kaşka telefon etip, qızınıñ namusına keçkeni içün yedi biñ dollar tazminat ödemesini talap etken eken. Belli bir müddetten soñ, Yusuf Aytannıñ aytqanına köre, onı körüşüvge davet etkenler, anda bir qaç esli-başlı er kişi (şimdiki mabüsler) para tölemesini talap etip, aks alda «ceza ve Türkiyege sürgünlik» olacaq, dep qorquzğan ekenler.
Daa soñra mahkemede seslendirilgen vesiqalarğa köre, qorantanıñ işlerinen Federal telükesizlik hızmeti meraqlandı. Asılında, «para talap etüv» maddesi boyunca cinayetler FSB hadimleriniñ meraqını celp etmey. Olarnıñ davadaki iştiraki dört esli-başlı faalniñ tutuluvınıñ kerçek sebeplerinden şübhelenmege daa bir sebep ola.
Gizli diñlevlerniñ neticelerine köre
Qadı dava malümatlarını ögrenip, operativ-qıdıruv tedbirleri vaqtında qayd etilgen mabüslerniñ subetlerini baqtı. Olarnıñ arasında yedi ya da sekiz kün evelsi Asan Çapuhnıñ diñlengen cep telefonı lafları bar edi. Stenogrammalarnıñ mündericesi oturışuvda seslendirilmedi, delillerni tedqiq etüv nizamı kene bozuldı. Amma qadı Belousov advokatlarğa kerek olsa seslendirilecek yerlerni aytmağa teklif etti. İmaye böyle bir ihtiyac körmedi. Dava malümatlarını ögrengen qadınıñ masasında nevbetteki vesiqa o stenogrammalarnıñ mahkeme-lingvistik ekspertiza hulâsası oldı. Ekspertiza hulâsasına köre, laf eki kere para berüv aqqında kete. Ne içündir birinci kere qartana içün dam töşemesi qurucılıq işleriniñ ödevi, ekinci kere ise «Qırımda raat yaşamaq içün imkân» aqqında aytıla. Ekspertlerniñ umumiy hulâsası – laqırdıda ağzaviy telüke alâmetleri bar.
Advokatlar bu vesiqağa qulaq asmadı. Amma qabaatlayıcı tarafnıñ taqdim etken delilleri arasında bu doğru ve qandırıcı isbat sayıla bilecek yekâne delildir. Mahkeme oturışuvından soñ Asan Çapuhnıñ menfaatlarını temsil etken advokat Ayder Azamatov onıñ müvekkili tarafından zarar körgen kişige bir de bir qorqutuv olmağan edi, dep bildirdi.
«Dava malümatlarında Aytan Yusufqa nisbeten bir de bir qorqutuv körmedik. Belki, laf çatışmaları oldı. O, belli bir vaqıtta kelmege vade etti, kelmedi – bu esli-başlı adamlar, o, ise yaş ve qartlarnı aldata – bu açuvlandırdı. «Biz seni taparmız», «seni çekiştirecekmiz», «seni azaplarğa oğratacaqmız ve bu paranı keri bereceksiñ» kibi bir şey olmadı», – dedi advokat.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye prezidentiniñ saylavına qalğan vaqıt azalğan sayın, Qırımda Rusiyeniñ memuriy ve propagandistik maşinası da daa sert çalışıp başlay. «Ğalipler taqımı» tebaaları içün yüksek bir atlama çubuğını qoya – qomşu Rusiyedekine köre daa yüksek iştirak etüv seviyesini köstermek.
Tayin etilgen maqsatqa irişmek içün er çeşit usullar ve şu cümleden mecbur etüv usulı qullanıla. Öz cemaatı arasında sayğılı olğan ekimler, ocalar, memurlar, cemiyetçiler… – er kesniñ miyleri şişirtile.
Mediada, ükümet saylavına kelmek teşviqatına atta kilse ve Musulmanlarnıñ diniy idaresi celp etilgeni aqqında malümat peyda oldı.
Baş muhalif Aleksey Navalnıyge saylavda iştirak etmege izin berilmegen içün «ğalipler taqımı»nıñ vazifesi qolaylaştı – olarğa endi yüksek iştirak seviyesini temin etmek yeterlidir.
Qırım şeerlerinde «Qırım baari. Kelecekni quramız» foto sergisi açıldı. Onıñ maqsadı – «Rusiyeniñ» Qırımında yaşamaq ne qadar yahşı olğanını köstermektir. Men bu sergige bardım. Anda meraqlı bir şey yoq eken – qurulmaqta olğan ava limanı ve «Tavrida trassası»nıñ resimleri. Sergide adamlar aman-aman yoq. Er şey soñ derecede sade, lâkin qocaman bir tesir iddiası ile, aqiqatta ise – boş şey. İnformatsiya nazirliginde icadiy fikirlevge saip olmağan, tanışlıqnen işke alınğan adamlar çalışqanı birden körüne. Asıl da tesir etmegen, formal bir ekspozitsiyanı meydanğa ketirdiler. Lâkin, fikrimce, oña az para masraf etmediler.
Adamlarğa saylav hayalını bile qaldırmaylar
Umumen, saylav aldı kampaniyasınıñ eñ qızğın vaqtı. Lâkin qırımtatarlar, evelden de olğanı kibi, özlerini Rusiye vatandaşları dep saymaylar – bu sebepten, Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi ğayret kösterse de, bu ceryan bizimki degil. Bunı teşviqatçılarğa baqqanda bile añlamaq mumkün: olar, eñ eyi taqdirde olardan yüz çevireceklerini bilip, qırımtatarlarğa büyük muqaytlıqnen muracaat eteler. Bu sebepten biz sadece mecburen bu ceryannı çetten seyir etemiz.
Qırımtatarlar, teşviqatçılar olarnen laf etkende, slavân ealisine qarşı özlerini tutqanlarına köre, başqa türlü tutalar, deyler. Anda olar azbarlarğa ve atta evlerge ruhsetsiz kire. Bunda taaciplenecek şey yoq, taqım iştirakni temin etmek kerek dedi – ve bu sebepten teşviqatçılar ğayret köstere. Amma, qorqam ki, bu usulnen olar qararnı qaçıra bile. Rejimge sadıq olğan adamlarğa bile bir şeyni zornen yaptırsañ, böyle sayğısız usullar qarşılıq doğura. Çünki adamlarğa saylav hayalını bile qaldırmaylar.
Saylav aldındaki tedbirlerde iştirak etmekni red etken studentlerge tazyıq etilgeni aqqında malümat bar. Bazılar dayanamayıp, istemeden razı ola. Lâkin pek çoq kişi artıq başqa biriniñ qoqlası olmaq istemey ve bütün siyasiy ceryanlardan uzaqlaşalar.
Pek çoq kişi artıq başqa biriniñ qoqlası olmaq istemey
Tanış ocalar maña Qırım mekteplerindeki zıddiyetli bir vaziyet aqqında ikâye ettiler. Mında saylavdan evel ocalarğa para mukâfatı berildi. Tehnikiy personal ise quru aylıq ile qaldı. Bu sebepten can ağıruvlar ve kerginlik peyda oldı. Ola bilir ki, Kreml teşviqatçıları Qırım ocalarınıñ yüreklerini özlerine celp etti, lâkin tehnikiy personalnıñ ailelerini özlerinden uzaqlaştırdılar.
Saylav aldı ştabları ve ükümet teşviqatçılarınıñ böyle arsızca ve qaba işi, olarnıñ rehberleri içün kerek olğan neticeni bermemek de mumkün. Qırımtatarlardan bir şey qazanmaycaqları belli, lâkin böyle arsız kampaniyadan slavânlarda bile sürekli bir qozğaluv peyda olmaq mumkün. Çünki Qırımda Ukraina ükümeti vaqtında aqiqiy ve adaletli bir saylav aldı reqabeti bar edi. Er bir saylavcı özüniñ emiyetini is ete edi. Türlü siyasiy küçlerden olğan teşviqatçılar onıñ meyilini qazanmağa tırışa, oña emiyet bere, onı inandıra ediler. Şimdi ise saylav kampaniyası «Aydıñız saylavğa! Biznen olmağanlar, bizge qarşıdır!» printsipi boyunca alıp barıla.
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını ifade etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını ifade etmemek de mumkünler


text:
Yalta Bergi hızmeti mart 16-da «Skazka» ayvanat bağçası müdirlerine faaliyet toqtatma aqqında fermannı taqdim etecek.
Bu aqta fevral 27-de Qırımdaki «Taygan» arslan bağçası ve Yaltadaki «Skazka» ayvanat bağçasınıñ saibi Oleg Zubkov öz blogında yazdı.
Onıñ qayd etkenine köre, ayvanat bağçası qapatılmasınıñ sebebi, biletlerde rekvizitler ile müür olmağanı oldı, onı «tecribesizlikten, ya da diqqatsızlıqtan biletlerni yapqan şirket bastırmağandır».
«Mahkeme qısqa olacaqtır, mahkemeci sönük şekilde vesiqalarnı baqıp çıqar, bir-eki sual berir ve aytacaq ki, er şeyni yahşı añlay, acına ve ayvanlarnı seve, lâkin, añlaysıñız ki, bu siyasiy bir meseledir», – dep yazdı Zubkov.
Avdetniñ bildirgenine köre, Oleg Zubkov İstanbul civarında dünyada eñ yahşı ayvanat bağçalarından birini açmağa planlaştıra. Onıñ sözlerine binaen, «Mega-Taygan» bağçasınıñ leyha ve qurucılığı Türkiye devlet büceti parası vastasınen yapılacaq. Qurucılıq yekünlengen soñ, ayvanat bağçasınıñ bütün territoriyası «Taygan-Croup» şirketine uzun müddetke idare etüv içün teslim etilecek.
Avdetniñ evel haber etkenine köre, Oleg Zubkov Türkiye vatandaşlığını almaq içün vesiqalarnı berdi.
«Qırım baarine» qol tutqan Zubkov yerli ükümet ile bağlı davalı vaziyetlerge bir qaç sefer tüşken edi.
Bundan evel Oleg Zubkov Ukraina Yuqarı Radası deputatı, belli qırımtatar uquq qoruyıcısı ve dissidenti Mustafa Cemilevniñ Türkiye ükümet strukturasındaki bağlarını qullanmaq ve yardımını almaq azır olğanını ilân etken edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
İşğal etilgen Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Volodımır Baluh Tver vilâyetindeki Torjok şeeriniñ №4 icra koloniyasında buluna. Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppası advokat Taras Omelçenkonıñ malümatına esaslanıp bildire.
Rusiyeli jurnalist ve cemaat faali Viktoriya İvleva Baluh Rusiyeniñ Tver şeerindeki tahqiqat izolâtorınıñ kartserinde tutula, dep bildirgen edi. Martnıñ 13-nde İvleva işğal etilgen Qırımdan etap etilgen ukrain faali Volodımır Baluh Rusiyeniñ Yaroslavl şeerinde «tapıldı», dep haber etken edi.
Yarım aydan berli Baluhnıñ tuvğanları ve advokatları onıñ bulunğan yerini tam olaraq bilmegen edi.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentnidiñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.
Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
Ermenistannıñ Gümri şeerinde Rusiye elçihanesi civarında numayışçılar ve politsiya arasında çatışmalar yüz berdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Yüzlernen adam yanvar 15-te Rusiye askeri Valeriy Permâkovnıñ Ermenistan mahkemesine teslim etilmesini talap etti. Akimiyetniñ malümatına köre, o, yanvar 12-de bir qorantanıñ birden 6 azasını öldürgenini ayttı.Taqiqatnıñ malümatına köre, erkek Rusiye arbiy bazasından silânen qaçıp, bu adamlarnı qurşuladı, eki yaşında balaçıqnı da öldürdi, avtomat bozulğan soñ ise altı aylıq balanı urıp öldürdi.
Numayışçı ve politsiya arasındaki çatışmalar neticesinde 14 insan yaralandı. Arbiyler 20 adamnı yaqalağan ediler.
Elâk olğanlarnıñ cenazesinden soñ Ermenistan prokurorı Gevork Kostanân Rusiyeni Permâkovnı teslim etmege çağıracağını vade etti.
Çatışmalar Erivandaki Rusiye elçihanesi yanında da olıp keçti.


text:
Ukrain yırcısı Camala ana-baba ve qırımtatarlarnıñ milliy liderlerini öz ruhiy yetekçileri olaraq tanıy.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde bildirdi.
«Menim içün ruhiy yetekçi – Mustafa Cemilev (qırımtatarlarnıñ milliy lideri – QA), Refat Çubarov (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi – QA), ana-babamdır. Menim içün olar ruhiy yetekçilerimdir. Men ile çalışqan insanlar, küçük taqımım da menim içün itibarlı insanlardır», – dey yırcı.
O daima tamırları ve soydaşlarını bilmege kerek olğanını qayd etti.
«Ukrain yırcısı olam, er vaqıt bunı ğurur ile aytam. Aslı qırımtatar ukrain yırcısı olam. Men içün pek müim! E, qırımtatarım, e, halqımnıñ qızı, bu sancaqnı ğururnen alıp baram! Albomğa ingliz, ukrain, rus yırları arasında qırımtatar muzıkasını tesadüfen qoşmayım», – dey Camala.
Camala – aslı qırımtatar ukrain yırcısı. Muzıkası jazz, soul, elektron ve halq muzıkasını qaplap ala. Camala Oles Saninniñ «Povodır» filminde baş qadın rolüni icra etti.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde aprel 29-da, cuma künü «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğanlarnıñ apiste bulunması müddetiniñ uzattırılması boyunca eki toplaşuv keçirildi.
Birinci toplaşuv Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ işinen bağlı oldı, onı mayıs 22-ge qadar apiste qaldırdılar. Diger eki apiste bulunğan qırımtatarğa – Mustafa Degermenci ve Ali Asanovğa mahkeme farqlı apiste bulunma müddetlerini belgiledi. Bu aqta Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl, Ali Asanovnıñ apayı Elnaranıñ sözlerine esaslanıp, bildirdi.
«Mustafa Degermenciniñ apiste bulunma müddetini iyül 31-ge qadar, onıñ aqayına ise avgust 8-ge qadar uzattırdı. Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunma müddeti mayıs 22-ge qadar uzattırıldı», – dep yazdı Nariman Celâl Facebook saifesinde.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. 2016 senesi fevral ayında rusiyeli Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvında bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avropa komissiyasınıñ yañı prezidenti Ursula Gertrud von der Leyen Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge sanktsiyalar qalacaq, dep vade etti, dep bildire Ukraina prezidentiniñ ofisi. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
«Avropa Birliginiñ sanktsiyaları Minsk añlaşmalarınıñ bütünley yerine ketirilmesinen bağlı qalıp, Avropa şurasınıñ kelecek toplaşuvında uzatılmalı», – dep qayd etti Ursula von der Leyen telefon subeti vaqtında.
O, Avropa Birligi Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligine qoltutmağa devam etip, ileride Kyivge islâatlar esnasında yardım etecek, dep işandırdı.
Zelenskıy, Ursula von der Leyenniñ işi vaqtında «Avropa Birliginiñ Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetini qoruv ve islâatlar destegindeki rolü tek quvetleşecek», dep ümüt etkenini bildirdi.
Avropa komissiyası telefon subeti aqqında daa haber etmedi.
Dekabrniñ 1-nde Ursula Gertrud von der Leyen reisliginde Avropa komissiyasınıñ yañı erkânı işke başladı. Von der Leyen Avropa komissiyasınıñ ilk qadın reisi oldı.


text:
Ukrainanıñ Rostov-na-Donu baş konsulı Taras Malışevskiy noyabrniñ 6-nda Rostov SİZOsında qırımlı siyasiy mabüslernen körüşti.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı haber ete.
Berilgen malümatqa köre, konsul, Nariman Memedeminov, İnver Bekirov, Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Usein Kuku, Vadim Siruk, Muslim Aliyevnen körüşti.
Konsulnıñ aytqanına köre, er birinen sıranen laf etti.
«Muslim Aliyev dünyadaki vaziyet, Ukraina ve Rusiye arasındaki munasebetlernen bağlı çoq şey soradı, onıñ davasını da laf ettik. İnver Bekirovnen onıñ sağlığı ve ketirilgen ilâclarnı berüv meselesini ayrıca laf ettik. Tutuv şaraitlerini pek şikâyet etmediler, informatsion açlıq olğanını biraz şikâyet ettiler. Nariman dünyanıñ umumiy vaziyetini çoq soradı, «siyasetni» laf ettik. Energiyası çoq», – dep tarif etti Ukraina diplomatı.
O, Cezalarnı Yerine ketirüv federal hızmeti «Bağçasaraydaki birinci gruppanıñ» dört mabüsinen körüşmege izin bermedi, çünki Moskva olarnı tek Rusiye vatandaşları olaraq tanıy.
«Vaqıt keçsin, olarnen körüşmek içün çare tapacaqmız, amma adiy ziyaretçiler olaraq, Rusiye Ceza-icra kodeksi esasında, amma laf telefonda, qulübede olacaq», – dep qayd etti Malışevskiy.
Cuma künü, noyabrniñ 8-nde, Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrug arbiy mahkemesinde mabüsleri soñki sözüni aytqan Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvı keçirile.
ABD OSCE vekili, Kremlni qırımtatar blogerleri ve aq qorçalayıcılarını azat etmesine çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
«Qáwipsiz keleshek» joybarı Xojeli rayonında
- 25.09.2021, 09:36,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 50
AQShtıń kishi grantlar baǵdarlaması qáwenderliginde «Qáwipsiz keleshek» joybarı sheńberinde «Istiqbolli avlod» Respublika social-informaciyalıq orayı tárepinen 14 jastan 30 jasqa shekemgi jaslar arasında seminar-treningler shólkemlestirilmekte.
Usı baǵdardaǵı seminar 24-sentyabr kúni Xojeli rayonında ótkerildi.
Seminarda trenerler terrorizm, ekstremizm hám basqa da qadaǵan etilgen shólkemler hám toparlar, olarǵa qosılıp qalıw aqıbetinde juz berip atırǵan kewilsiz jaǵdaylar mısallar menen túsindirip, jaslardı segreklikke shaqırdı. Interaktiv usılda ótkerilgen treningde kommunikaciyaǵa kirisiw, auditoriyada hár bir qatnasıwshı menen baslanısqa kirisiw, bul arqalı maǵlıwmat almasıw kónlikpeleri boyınsha da prezentaciya tiykarında maǵlıwmat berildi.
Qatnasıwshılar nızam menen qadaǵan etilgen aǵımlar, ekstremistlik shólkemler, toparlar hám aǵımlar haqqındaǵı bilimlerin asırdı. Sonday-aq, toparlarǵa bólinip soraw-juwaplarda menen pikir almastı.
«Istiqbolli avlod» Respublika social-informaciyalıq orayıckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Aqmescitte Gagarin parkınıñ tıynağında sentâbrniñ 4-nde er adamnıñ cesedi tapıldı. Bu aqta Qırım ve Rusiye kütleviy haber vastaları uquq qoruyıcılarğa esaslanıp bildire.
«Krıminform» malümatına köre, er adam tıynaqtan çıqarıldı, teşkerüv yapıla, ölüm sebepleri ögrenilecek.
«RİA Krım» Rusiye haber agentliginiñ Tahqiqat komitetiniñ malümatına esaslanıp bildire ki, al-azırda adise ögrenilmekte.
Qırımdaki İç işler nazirligi ve Tahqiqat komitetiniñ saytlarında mezkür malümat şimdilik yoq.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qazan Tip körfezindeki Çegene (Zolotoye) köyü rayonında er adamnıñ cesedi tapıldı. Keriç civarındaki «Port-Krım» parom keçitı rayonında qurtarıcılar er adamnıñ cesedini taptı.


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnıñ davası boyunca mahkeme tahqiqatı yekünlendi. Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ dekabrniñ 2-nde olıp keçken oturışuvında prokuror Roman Lobov İslâmovnıñ 19 yıl sert rejimli koloniyada qalmasını istedi.
Bu aqta advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Prokuror diversiyalarda qabaatlav boyunca 15 yıl, batalyon qurğanında qabaatlav boyunca 12 yıl apiste qalmasını, bir yıl sıñırlav ve kütleviy çağıruvlar sebebinden bir yıl sert rejimli koloniyada qalmasını talap etti», – dedi advokat.
Onıñ aytqanına köre, dava malümatlarında tahminen on beş kişi bar, Lenur İslâmovğa qarşı qabaatlayıcı üküm çıqarılsa, olar da aynı maddege istinaden cinaiy mesüliyetke çekile bile.
«Qanunsız silâlı birleşme iştirakçilerine qarşı endi ükümler çıqarıldı, olar müvekkilimniñ dava malümatlarında qayd etildi. Şunıñ içün ükümden soñ qırımtatarlarğa qarşı cinaiy taqipler quvetleşecek, dep tüşünem», – dep qoştı Polozov.
İslâmovğa qarşı üküm Qırımda dekabrniñ 10-nda çıqarılacaq.
İslâmov bugünki mahkeme oturışuvını daa izaatlamadı.
Rusiye FSBsi 2015 senesi oktâbr ayında Lenur İslâmovğa qarşı cinaiy dava açıp, onı federal qıdıruvğa ilân etti.
Rusiye akimiyeti İslâmovnı federal qanunğa zıt bir şekilde silâlı birleşme qurğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 1-inci qısmı), diversiyalar yapıp, büyük mülk zararı ketirgeninde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesiniñ 2-nci qısmınıñ «a», «b» noqtaları), kütleviy haber vastaları üzerinden Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatladı.
İslâmovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, onıñ Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvlarında iştirak etmege niyeti yoq. O, Qırımda oña qarşı esnasnı «sahte mahkeme» dep adlandırdı.


text:
Qırımda Sayfetdin Yazıcınıñ “İslâm bilgileriniñ esasları” kitabı dünya yüzüni kördi. Kitapta İslâm boyunca temel bilgileri aks etile: Yaratıcı, Peyğamberler, namaz, sadaqa, oraza, hacılıq aqqında, bundan ğayrı, kitapta ahlâq ve insanlar arasındaki munasebetler aqqında malümat mevcut.
Kitap oquyıcılarnıñ keniş dairesine, hususan, İslâm universitetleri ve medrese tabelelerine oquv qullanması olaraq tevsiye etile.
“İslâm bilgileriniñ esasları” kitabını Diniy İdarede ( Aqmescit ş., Kurçatov soq., 4) ya da “Terciman” kitap Evinde (Aqmescit ş., Sevastopolskaya, 44) satın almaq mümkün.
Qırım MDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Böyle bir cevapnı qırımtatarlarnıñ 1991 senesinden başlap 2013 senesine qadar Qırım yarımadasında olıp keçken matem mitingleriniñ rezolütsiyaları boyunca işçi gruppasınıñ reberi Nedim Halilov aldı.
İşçi gruppası Rusiye ükümeti ve prezidentinden vahşiyce öldürilgen Reşat Ametovnıñ qorantasına eñ küçük balası çağına yetkenine qadar nefaqa berilmesini talap etti.
«Rusiye Federatsiyasınıñ ükümeti, Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Ametov Reşat Midatoviçniñ ölümine sebep olğan adise-vaqialar içün mesülietli», – aytıla işçi gruppasınıñ aqımdaki seneniñ aprel 20-ne ait beyanatında.
Beyanatta qayd etilgeni kibi, al-azırda Ametovnıñ ölümi boyunca taqiqatnıñ ketişatı ve ölüm sebepleri aqqında Qırım ve Rusiye akimiyetiniñ cevapları yoq.
«Bundan ğayrı, işçi gruppası Ukraina ükümeti ve Prezidentinden Ametovğa «Rusiye Federatsiyasınıñ tamır qırımtatar halqınıñ Qırım yarımadasına silâlı istilâ vaqtında elâk olğan şahıs statusınıñ berilmesini» talap etti.
Qırımtatar faali Reşat Ametov Qırım Nazirler Şurasınıñ binası yanında ötkergen piket vaqtında ğayıp oldı. Ukraina kütleviy haber vastaları tarafından tarqatılğan video levhalarına köre, bellisiz adamlar onı tutıp, maşinağa alıp kettiler. Ametovnıñ cesedini martnıñ 15-de Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan köyündeki alanında taptılar.


text:
Aqyarda daa bir koronavirus hastası qayd etildi. Diagnoz daa evel hastalanğan ve yuqunç hastahanesinde bulunğan insannıñ qızında tasdıqlandı, dep haber ete şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Yuqunç hastahanesi, şeerniñ №9 hastahanesinde ve Omega körfezindeki Rusiye Mudafaa nazirliginiñ gospitalinde aprelniñ 30-nda saba diagnozı tasdıqlanğan 68 insan buluna, olar kerekli tibbiy yardım ala», – dep aytıla haberde.
Şeerniñ Rusiye ükümeti malümatına köre, yuqunç hastahanesinde 145 insan közetüv altında buluna, №9 şeer hastahanesinde – 59 insan.
1083 kişi yaşağan yerinde közetüv altında buluna.
«İzumrud» pansionatı, Rusiye Mudafaa nazirliginiñ Omega körfezindeki ve Belbekteki qurucılıq meydançıqları observator olaraq çalışa. «İzumrud» pansionatında 77 insan buluna, 704 kişi qurucılıq meydançıqlarında observatsiyada buluna.
Qırımda aprelniñ 30-nda üç yañı COVID-19 hastası bar, aralarında ağırayaqlı qadın bar.
Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, Aqyarda 78 kişi koronavirusnen hastalandı, Qırımda – 92 insan.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda Eski Qırımnıñ tasil-maarif merkezinde yañı oquv yılı başlandı. Mında İslâm esasları ve Quran oquvı kursları çerçivesinde bala ve qadınlar içün derslerni teşkil ettiler.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, sentâbr 19 künü birinci derske 12 bala ve 8 qadın keldi.
«Ocalar talebeler ile tanıştı, olarnı arap elifbesiniñ ariflerine ögrettiler, balalar ile birinci oquv oyunlarını keçirdiler, qadınlarğa olarnıñ İslâmdaki rolü aqqında tarif ettiler», – denile beyanatta.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmetinde bildirilgeni kibi, dersler er cumaertesi künü keçirilecek.
Sentâbr 13 künü Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi yanında Kebir camisinde qadınlar içün İslâm ve Quran oquv kursları açıldı. Birinci derske 10 qadın qoşuldı, eñ büyügi 85 yaşında


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri Türkiye menfaatını qoruycaq, amma Ukraina birinci yerdedir, dedi qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde.
«Men, qırımtatarı olıp, elbette ki, Türkiye taqdirine lâqayt degilim, çünki Türkiyede, Qırımğa köre, yaşağan qırımtatarlarnıñ sayısı 10 qat büyüktir. Şunıñ içün taqdirimiz tarihiy ceetten bağlıdır, tabiiy ki, Türkiye menfaatını qoruycam. Em de, şu sırada, memleketimniñ menfaatını da», – dedi o.
Rusiye tarafını tutqan siyasetçiler Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevni Türkiye tarafdarları olaraq adladı. Şu sırada, Rusiye şarqşınası, Rusiyeniñ Yaqın Şarq institutınıñ prezidenti Yevgeniy Satanovskiy Rusiye matbuat vastalarında Mustafa Cemilevni «islâmist» olaraq adladı.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri dekabr 16-17 künleri memleketniñ birinci şahısları ile körüşmek içün Türkiye Cumhuriyetine iş ziyareti çerçivesinde kelgenler. Dekabr 16 künü Cemilev ve Çubarov Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan, baş naziri Ahmet Davuotğlu ve Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile körüştiler.


text:
Asan Nuri efendi o zamanlarnıñ eñ oqumış insanlarından biri. Büyük maarifçi, Qırımda «mladotatar» ğayeleriniñ ilk tarafdarlarından biridir. Qırımda milliy ve milletçi areketiniñ esasçısı çarlıqqa qarşı faal teşviqatnı alıp barğan edi. «Nicat» gizli teşkilâtınıñ tesisçisidir.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyası, Liveinternet.ru, Bikz.org saytlarından resimler ve meşur Qırım müellifleri ve icracılar Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
13 ON ÜÇÜNCİ DERS
· Toylarımız aqqında
(Yaş nesilge ve ana-babalarğa)
(Devamı. Başı 10, 11, 12-inci derslerde.)
Bugün daa eki mesele aqqında laf eteyik.
Birincisi, toynıñ uzunlığı aqqında. Er şey bir qararınen olsa, yahşı ola deyler. Gece saat birde ya da ekide (kimerde ise üçte ?!?) bitmegen toy yahşı toy degil, bu toy – yaramay toy, çünki çevre etrafqa cayrağan çalğı sesi bu yerde yaşağan insanlarğa raatlıq bermey, olar çorlana, nervalana, toy saibiniñ ve çalğıcılarnıñ fikirsizligini, tüşüncesizligini söge. Aqiqattan da, kimerde gece saat üçte bir saroşnıñ mikrofonğa qarşı buğa kibi ökürgenini eşitesiñ. Olân, qararını qaçırğan bu adamnıñ yırlamağa istegi çıqqan olsa, onı da anda diñlegen adam olsa, yırlasın, tek mikrofonsız yırlasın. Onıñ sesi mikrofonsız da yahşı çıqa!
Ekinci mesele. Ne aqılğa hızmet etip, bizler kelinnen kiyevni 11-lerden soñ, kimerde ise 12-lerge yaqın oynamağa çıqaramız? Ne sebepten bunı biz böyle keç yapamız? Kim bile onı, episi öyle yapa deyler. Kelişmegen şey! Baqıñız, toyğa 8-ge çağırılğan cemaat endi 2 saattan ziyade oturıp, aşaycağını aşap, içecegini içip, seyir etecegini etip ve yavaş-yavaş evlerine qaytıp başlağan vaqıtta biz, endi vaqtı keldi dep, kelinnen kiyevni oyunğa davet etemiz. Ne kelişmegen şey. Bazıda kelin ve kiyev oynamağa çıqacaqta toynıñ yarı cemaatı endi olmay, toy azbarında kelinnen kiyevniñ eñ yaqın adamları süzülip qala, doğrusını aytacaq olsaq, olar da ineler üstünde oturğan kibi otura.
Artistlerimizden biri: “Sanağa çıqqanda zal içinde adam az olsa, keyfim bozula, ilhamım qaça, amma tolu zalnı körsem, ilham beş-on kere arta, yüregim öse, bütünley başqa türlü olam”, – dedi. Pek doğru. Yaşlarımız da oynamağa çıqqanda bütün cemaat yerinde olsa, ne qadar yahşı ve dülber olacaq, em yaşlarnıñ yüregi de daa ziyade ösecek.
Ebet adamlar toynı aselet taşlap ketmey. Bugünki “çapa-çap yaşayış”ında er kimniñ özüne köre işi bar, ondan sebep olar toydan ertece turıp ketmege mecbur ola.
“Kelinnen kiyevni evelce oynatmaq kerek”, – degen fikirni soñki vaqıtta sıq aytıp başladılar. Eşitkenime köre, bir toyda degil de endi çoq toyda öyle yapqanlar. Pek yahşı olğan. Şu toylarnıñ birinde başta kelinniñ qardaşları toynı oyunnen açqan, soñ kiyev taraftan eki adam çıqıp oynağan. Bundan soñ “oбщий TaHeц”olğan. Buña episi olıp bir saat vaqıt ketken. Bir beş daqqa tınış alınğan soñ oynamağa kelinnen kiyevni çıqarğanlar. Olarnıñ oyunı da bir qararınen olğan. 35-40 daqqağa yaqın oynağan soñ, kiyev balanen kelin özleri toqtap: “Sağ oluñız, oynağanımız yeter. Endi başqaları da oynasın”, – dep yerlerine barıp oturğan. Toy ise devam etken.
Saat on ekilerden soñ qoran tepilgen, raketalar atılğan ve toy bitken, bütün cemaat memnün qalğan.
Köresiñizmi? Azı – qarar, çoqu – zarar degen lafta esas bar!
(Devamı bar)
· Oquyıcılarımıznıñ icadından
Güzel tilimiz aqqında yaşlarımıznıñ fikirleri
Feruze Alimova, 2-nci kurs studenti
Ebet, Qırım menim Vatanım! Qırımtatar halqı menim halqım! Qırımtatar tili menim tilim! Men bunı iç bir vaqıt unutmazman ve öz halqıma, Vatanıma yardım etmege tırışarman!
Ana tili aqqında rametli ocamız Azize Fazılovna: “Ana tilini özümiz bilmesek, ögrenmesek, balalarımız ögrenmese, bizler diger halqlarnen qarışıp ketermiz, assimilâtsiya olurmız”, – dey edi.
Bir talebeniñ anası: “Menim balama qırımtatar tili kerekmey, bugünki künde bu fen oña kerekmey, o bir yerde qullanmay. Balam geografiya, esap, tarih, fizika fenlerini ögrensin. Olar oña kerek”, – dedi. Bu sözlerni o rus tilinde ayttı, öz tilinde anası da, balası da laf etamay edi. Men buña şaştım…
· Şaqalar, lâtifeler
Alla şaqa ve külküden ayırmasın
***
– Amet ağa, aytsañız, kökte qaç yıldız bar?
– Qaç olacaq, menim saqalımda qaç saç olsa, o qadar.
– Yoq, inanmaymız.
– İnanmasañız, say da baqıñız.
***
– Bir şeyni maña yüz kere ayttırma.
– Siz maña yüz kere aytmadıñız.
– Yüz kere olmasa, doqsan doquz kere.
– Doqsan doquz kere de degil.
– Aysa ne qadar?
– Bu atqanıñız üçünci seferdir.
– Kördiñmi? Ama sen bir aytqanda añlamalısıñ.
– Aysa ne içün üç kere aytasıñız?
· Şiirler, yırlar
Samuil Marşak
Sersem sıçan balası aqqında masal
(Devamı. Başı 12-inci derste.)
Ana sıçan aranğa atqa bara:
“Dayalıq et balama, – dep yalvara, –
Kelse bugün, aynenniler yırlasa,
Bir yahşılıq et, beşigini sallasa”,
“İ-ğo-ğo! – dep kele at yavaş-yavaş, –
Balacanlım, tabiatım pek yuvaş,
Oñ yanıña yat da yuqla, bebeyim,
Cılap saña torbasınen bereyim”,
Sersem sıçan balası erke ösken,
Ğarip atqa, hatrin saymay, şay degen:
“Sesiñizden ötüm patlay, pek qorqam,
Cılabıñız kerek degil, aşamam”,
Ğarip ana domuzğa çapıp bara:
“Dayalıq et balama, – dep yalvara, –
Kelse bugün, aynenniler yırlasa,
Bir yahşılıq et, beşigini sallasa”,
Domuz kele sıçançıqqa fırqıldap:
“Közleriñni yum, – dey, – yuqla quruldap,
Meni diñlep eger yahşı yuqlasañ,
Markof olur ögüñde saba tursañ”.
Sersem sıçan balası erke ösken,
Domuzğa da, hatrin saymay, şay degen:
“Fırqıldıñız keçmey, ketiñiz tez-tez,
Markofıñız tansıq degil, kerekmez”.
(Devamı bar)
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Atalar sözleri
Alladan qorqmağandan qorqmalı – Haдo бoяTbcя Toro, kTo He бoиTcя Aллaxa
altın ateşte sınalır, insan – işte – зoлoTo пoзHaëTcя B orHe, чeлoBek B paбoTe
alışqan quturğandan beterdir – пpиBычka xyжe бeшeHcTBa
ister taşnı başqa ur, ister başnı taşqa ur – чTo B лoб, чTo пo лбy; Bcë paBHo
yahşı tabiat – sevindirir, yaman tabiat – küstürir – xopoший xapakTep paдyeT, плoxoй - BызыBaeT oTBpaщeHиe
Güzellerden eñ güzeli kim? Kimni sevseñ – o güzel. – Kakaя из kpacaBиц caMaя лyчшaя? Ta, koTopyю любишb.
Bir ufaq bala balaban olğance, bir balaban adam qart ola – Пoka peбëHok cTaHeT BзpocлыM, oдиH Bзpocлый cTaHoBиTcя cTapыM
Qızım saña aytam, kelinim sen diñle – Дoчb, Teбe roBopю, a Tы, HeBecTka, cлyшaй (и дeлaй BыBoды)
· Frazeologizmler
ağzından bal aqa – oH roBopиTb MeдoBыe peчи
ağzınen beraber – BpoBeHb c kpaяMи
ağzını bir qarış açmaq – paзиHyTb poT (oT yдиBлeHия)
ağzına bir kemik atmaq – зacTaBиTb зaMoлчaTb, зaTkyHTb poT koMy-л.
(ağzından) laf qaçırmaq – HeBoлbHo пpoбoлTaTbcя; HeчaяHHo BыбoлTaTb cekpeT
ağzı-burnu yerinde – y Hero Bcë Ha cBoëM MecTe, Bcë пpи HëM
ağzından çıqmaq – copBaTbcя c языka
ağzında tili yoq – a) бeзpoпoTHый, kpoTkий, пokopHый; б) Tиxий, MoлчaлиBый
halqnıñ ağzına tüşmek – cTaTb пpeдMeToM paзroBopoB (пepecyдoB), cTaTb пpиTчeй Bo языцex
· Ösümliklerniñ adları
BиHorpaд – yüzüm – BиHorpaд
BишHя – vişne – BишHя
Boдopocлb – suv ösümligi – BoдopicTb
Boлчbи яroды – babuğan – BoBчa яroдa
BbюH пoлeBoй – çöl sarmaşığı – B’юH пoлboBий
BbюHok – sarmaşıq, kündüz sefa – пoBiй
Bяз – qarağaç – B’яз
reoprиHa – yıldız çiçek – жopжиHa
repaHb – yerane – repaHb, reHpaHiя
rиaциHT – zümbül (sümbül) – riaциHT
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
kaшaлoT – kaşalot – kaшaлoT
keHrypy – kenguru – keHrypy
keфaлb – kefal, cılar – keфaлb
kиT – kit – kиT
kлëcT – toğay torğayı – шишkap, kлecT
kлeщ – qasartqı – kлiщ
kлoп – qandalay – kлoп
koбчиk – bozdoğan – kiбчиk, kiбeц
koзa – eçki – koзa
koзëл – teke – цaп, koзeл
· Anatomiya terminleri
kpoBeHocHыe cocyды – qan damarları – kpoBoHocHи cyдиHи
kpoBooбpaщeHиe – qan aylanuvı – kpoBooбir, kpoBoбir
kpoBяHoe дaBлeHиe – qan basımı – kpoB’яHий Tиck
kpoBяHoй Tok – qan aqımı – kpoB’яHий бir
kpecTeц – sekiz köz kemik – kpижi
лaдoHb – avuç – дoлoHя
лërkиe – aq cigerler – лereHi
лoб – mañlay – лoб
лoбHaя kocTb – mañlay kemik – лoбoBa kicTka (kicTb)
лokoTb – tirsek – лikoTb


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi yanvarniñ 24-nde «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirdi. Olar SİZOda degil de, ev apsinde bulunacaqlar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, dava mabüsleriniñ soy-sopları mahkeme qararı seslendirilgende ağlap tura edi.
Daa evel Qırımdaki mahkeme dava mabüsi Asan Çapuhnı ev apsine avuştırğan edi.
Yanvarniñ 7-ne keçer gecesi Çapuh Aqmescit hastahanelerinden birine acele sürette alındı. Advokat Ayder Azamatov mabüsni Aqmescitteki №6 şeer hastahanesinde ziyaret etip, alı bir qarar olğanını bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Avropa Birliginde, Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda bütün qanunsız mahküm etilgenlerniñ, vaqıt uzatmadan, azat etileceklerini bekleyler. Bunı Azatlıq Radiosı muhbirine ABniñ tış işleri boyunca matbuat kâtibi Maya Kosyançiç söyledi.
Kosyançiç: « Sibirniñ şarqına sürgün etilgen rejissör Oleg Sentsov 2018 senesi mayıs 14-te, apis etilgeniniñ dört yılından soñ açlıq tutmağa başladı. Daa bir qanunsız mahküm etilgen Ukraina vatandaşı Volodımır Baluh endi eki aydan berli açlıq tuta. Olar Qırım yarımadasınıñ qanunsız ilhaqına narazılıq bildire edi ve ABde yurisdiktsiyaları tanılmağan mahkemeler tarafından, halqara uquqnıñ ve adliyeniñ elementar standartlarınıñ bozuluvı ile mahküm etildiler», – dedi.
Ondan ğayrı o, yarımadada qırımtatarlarğa qarşı taqipniñ devam etkenine diqqat çekti. Şu cümleden, o, mayıs 21-de Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan «Qırım birdemligi» koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailovnıñ yaqalanmasını hatırlattı.
Mayıs 16-da, Sentsovnıñ, Rusiye apishanelerinde bulunğan bütün Ukraina siyasiy mabüslerni azat etmek talabınen muddetsiz açlıq ilân etkeni belli oldı.
Volodımır Baluh, özü uydurmalardır degen mahkeme taqiplerine narazılıq bildirip, 2018 senesi mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qanunsız olaraq apishanelerde tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ eñ qısqa vaqıtta azat etilmesi içün halqara toplulığını Rusiyege tazyiqnı devam etmege davet etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Haber siyaseti nazirligi Ukraina Tış işler nazirligine qırımtatar halqınıñ sürgünligini halqara seviyede tanıtmaq ketişatını başlamağa rica ete.
Bunı Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım meselelerinden keñeşçisi Emine Ceppar noyabr 17 künü bildirdi.
Nazirligimiz adından Tış işler nazirligine muracaat etip, sürgünlik mevzusını halqara meydançıqlarda kötermege ricada bulunamız, açlıq meselesi ile etkeni kibi. Anda insan, tecribe ve bilgi bar», – qayd etti Ceppar.
İşbu teşebbüsni Ukraina Yuqarı Radası seviyesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da köterecek ola.
«Fikrime köre, Yuqarı Radanıñ bir qaç komiteti ve «Qırım» deputat birliginiñ areket planını meydanğa ketirermiz. Mında çoq şey faalligimizge, diasporalarnıñ faalligine, halqara kontaktlarğa baqlı, em devlet seviyesinde, em de halq diplomatiyası seviyesinde. Özümizge böyle mecburiyet alamız, qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığına, belki de, faciamıznı yaqın alğan devletler bu meseleni baqarlar», – dey Çubarov.
«Biz, ukrainler, halqara toplulıqqa açlıq aqqında aytsaq ve onı tanımağa talap etsek, ukrainler ile birlikte umumiy tarihımıznıñ zor vaqialarını yaşağan halqlarnıñ faciasını körmemezlikke uramamız», – dep qayd etti 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligini genotsid olaraq tanılması aqqında qararnıñ müellifi Nikolay Knâjitskiy.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ cevabı daa yoq.
Noyabr 12 künü Yuqarı Rada 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid olaraq tanılması aqqında qararnı qabul etti.
Qırımtatar halqı 1944 senesi mayıs 18 künü yarımadadan mecburen sürgün etildi. Sovet akimiyeti bunı «qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenki vaqtında natsist Almaniya ile işbirlikte buluması» ile añlattı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı.


text:
İşğal etilgen Qırım sakinleri nevbetten tış parlament saylavlarında iştirak etmek içün Ukrainanıñ qıtaiy qısmına ayırım ve qıyın maliyeviy vaziyet sebebinden kelip olamadılar.
Bunı qırımtatar milliy Qurultayınıñ teftiş komissiya reisi Ali Ozenbaş bildirdi, dep haber ete Sotsialna kraïna.
Bu sene qıtaiy Ukrainağa saylavlarda rey bermek içün kelgen qırımlılarnıñ sayısı az olğanı aqqında jurnalistniñ sualine Ozenbaş şöyle dedi: «O vaqıt sıñırdan keçmege biraz qolayca edi. Şimdi ayırımlar başlandı. Bundan da ğayrı, Qırım sakinleriniñ maliyeviy vaziyeti kerginleşti. İnsanlarğa yaşamağa qıyın oldı, qıtağa bir qaç kere barmaq içün paraları yoqtır».
O şunı da bildirdi ki, qıtağa yol alğan bazı qırımlılarnı trenlerden indire ediler. Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, Ukrainada rey bermege istegen qırımlılar Rusiye toprağında «işançsız» insanlarnıñ cedveline kirsetilir eken.
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ nevbetten tış parlament saylavlarında 12-15 biñ qırımlı iştirak etti. Bunı Cemilev oktâbr 26 künü «Blok Petra Poroşenko» firqasınıñ ştabında ötkerilgen brifing devamında bildirdi.
Milliy ekzit-pol bergen malümatına köre, Ukraina Yuqarı Şurasına 7 firqa keçe eken.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Keriç regional meclisniñ reisine esaslanıp, dekabr 15 künü Keriçte eki insannıñ ğayıp oluvı aqqında bildire – Ruslan Ganiyev ve dostu Arlen.
«Ekisi de din kütket musulmandır. Ruslan apayına ana-babasını ziyaret etecegini aytıp, saba erte evinden çıqtı, bundan soñ ondan haber yoq edi. Dostları arasında qıdırsalar, tünevin Keriçte körüngen dostu Arlenniñ de ğayıp olğanını ögrendiler. Ruslannı ğayet alçaq göñülli ve tınç insan olaraq tasvir eteler», – yazdı Facebookta dekabr 15 künü Celâl.
Onıñ malümatına köre, tuvğanları politsiyağa muracaat ettiler.
«Anda ğayıp olğanlar saat sekizge qadar peyda olmasa, protokol tizmege vade ettiler», – yazdı Celâl, ve bu vaqıtqace ne Ruslan, ne Arlen tapılmağanını qayd etti.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarından bu aqta resmiy beyanat yoq.
Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı ile bağlı ilk vaqia degildir. 2014 senesinden, Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, yarımadada insanlar, şu cümleden qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bu aqta halqara uquq qoruyıcılar, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bildire edi. Ukraina Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasından yarımadada 21 yaşında qırımtatarnıñ ğayıp oluvı aqqında bildirgen ediler. Qırımda işbu vaqialarnıñ taqiqatı neticesizdir.
Qırımda İnsan aqları boyunca Rusiye vekâletlisi Lüdmila Lubina qırımtatarlarnıñ ğayıp oluvı aqta malümatnı tenqit ete ve aqiqatqa uymağanını bildire edi.