text:
Tatar matbuğatın çığaru uñışlı biznes bula alamı?
Tatarstanda gäzit-jurnallarğa yazılu kompaniäse däwam itä. Moña qädär gäzit-jurnallarga yazılğan uquçılar, 1nçe ğinwardan inde yaña yıl sannarın ala başlayaçaqlar. Gäzit uquçıları kimi barğan bu zamanda, torğan sayın yaña gäzitlär çığa bara. Mäskäw gäzitläre dä, töbäklärgä kilep, uquçılar öçen köräşä. Bu könnärdä Qazanda «Kommersant» kebek ere näşriät yörtı 15 yıllıq yubileyın bilgeläp ütä. Şul isäptän Tatarstanda da oçraşular uza. Federal gäzitlär kebek uq, «Kommersant» basması da, cirle uquçılarğa yaqınayırğa teläp, berniçä biten, Tatarstandağı xäbärlärgä birä. , ber atuda ike quyanğa tiderä. Uquçı Mäskäw gäziten dä uqıy, üze yäşägän töbäge turında da belä. Gäzitlärne yazdıru kompaniäse barğanda da, Mäskäw gäzitläre şunıñ belän aldıra da. «Kommersant» näşriät yortı citäkçe Vladislav Borodullin bu könnärdä Qazanda buldı, Tatarstan prezidentnı belän oçraştı. Oçraşuda ul, xäzer «Kommersant» gäzite Mäskäwdä tügel, ä kübesençä, Russiä töbäklärendä tarala, dip beldergän. Anıñ süzlärençä, xäzer gäzit çığaru biznesındağı xällär nıq üzgärgän, elek töp açalar, töp säyäsät Mäskäwdä eşlänsä, xäzer xäl kiregä äylände, dide Vladislav Borodullin. «Kommersant» gäziten çığaruçı şul isemdäge näşriät, Qazanğa berençe bittä basılğan iñ yaxşı räsemnär kürgäzmäsen dä alıp kilgän. Bu çaralar, waqiğalar, «Kommersant» gäzitenä iğtibarnı cälep itte. Barlıq gäzitlär diärlek, bu xäbärne bastırdı. Ämma, Mäskäw gäzitläreneñ monda ütep kerep, nıqlap urnaşıp qaluın, respublika gäzitläre bik quanıp qabul itmi. Mäsälän, respublika küläm taraluçı «Watanım Tatarstan» gäzite baş möxärrire Minnazim Säfärov, Mäskäw gäzitläreneñ kilüen, yawlap alu dip atıy. Mäskäw gäzitläre dä, respublika küläm gäzitlär dä, yaña barlıqqa kilä başlağan xosusi basmalar da, uquqçılar öçen köndäşlek şartlarında eşlärgä mäcbür itälär. Bazar digändä, iñ yaxşı sıyfatlı towar ciñep çığarğa tieş. «Watanım Tatarstan» gäzite baş möxärrire, citdi, köndälek, tulı qanlı gäzitne çığaru öçen zur çığımnar kiräk häm alarnı däwlät kenä kütärä ala, dip sanıy. Äğni bu däwlätneñ üzenä kürä, sotsial funskisäse. Çığımnarnıñ küp öleşen, respublika xakimiätläre, üz östenä ala.
Ä şul uq «Kommersant» näşriät yortınıñı citäkçese, gäzit çığarunı zur aqçalar kiterä torğan biznes, dip atiy. Citdi gäzitlärdän, Qazanda, yazıluçılar aqçasına « Tatarstan yäşläre» , «Vostochniy Ekspress», «Vechernyaa Kazan» gäzitlären atap bula. Çallıda däwlättän bäysez eşli torğn şähär gäzitläre bar. Alar çığımnarın üzläre qaplyı, şuña kürä, süz irege mäs’äläsendä, açqa birüçegä bäyle tügel. «Kommersant» näşriät yört citäkçeneneñ, zur aqçalar kiterä torğan bizness bu, digän süzlären istä totıp küräseñ, xosusı gäzitlär açırğa teläwçelär könnän-kön arta. Yartı yıl sayın, isemlekkä 10-15 yaña gäzit quşılıp bara. Mäsälän, 2006 yılnıñ 1nçe yartı yıllığına 11 ale yaña ğına çığa başlağan gäzit isemen taptıq. Mäsälän, İñ şäp gäzit, Yoldızlar yañğırı, Maturım, Kiñäş, Faydalı kiñäşlär, Sälämätlek, Par alma gäziteneñ berniçä törlese, Tärbil, Xuca häm Xusabıkä, Yäşel Eşläpä, Xatın-qızlar aptıramağız, häm başqalar. Annan arı, terkälmiçä çığa torğan basmalar da bar, «Bars –Media» gäziteneñ çığar başladıı. Ul «Käyef niçek», dip atala. Salavatnıñ da üz gäzite barlıqqa kilde «Salavat süze» digän isem astında çığa ul. Gäzit, şul uq yünäleştäge başqa basmalardan, yuğarı sıyfatlı kägäzdä basıluı belän dä ayırılıp tora.
Tatar gäzitennän uñışllı biznessnı oyıştırğan älegä 2 keşe bilgele, berse Yuldaş gäzite baş möxärrire Ränis Gaziov , ikençese – Aqçarlaqnıñ atnalığı citäkçese Gäbdelfät Safin. Qalğan distälägän tatar gäzitläreneñ kiläçäk yazmışı, citäkçelärneñ bazar şartlarında eşli aluına bäyle bulaçaq.


c: text/html

text:
Britaniä: qurqınıç däräcäse yuğarı
Pänceşämbe könne politsia Quşma Ştatlarğa barası oçqıçlarda terror ğämälläre oyıştıruda ğäyeple dip uylanılğan 24 keşene totqarladı. Bu terror ğämälläre qul bağajında alıp kerelgän sıyıq şartlatqıçlar yärdämendä ütärgä tieş bulğan.
Paqstan xakimiatläre, Londondağı qulğa alularğa qädär, Paqstanda tuğan ike britanialene totqarlawların belderde. Alar Britaniadäge terror ğämällärenä äzerlek turında belgän.
“Britaniadäge qulğa alular - Paqstan, Britaniä häm Quşma Ştatlar maxsus küzläw oyışmalarınıñ aktiv xezmättäşlege ikänlekne raslıym”,- dide Paqstan tışqı eşlär ministrlığı xezmätkäre Azatlıq radíosına.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Peterburnıñ 302 yıllığında tatarlar da qatnaştı
Annan prezident kortejı Petropavlovkağa yul aldı. Petr patşağa çäçäklär salğannan soñ räsmilär, tatar cämğiäte wäkilläre, şähärneñ maqtawlı grajdannarı (alar arasında Kiril Lavrov, yazuçı Daniil Granin) Narışkin bastionına kütäreldelär. Professional bombardirlarnıñ keçkenä däresennän soñ näq säğät 12 dä Mintimer Şäymiev bäyräm zalpı yasadı. Ä inde Peterburnıñ 302 yıllığına bağışlanğan bäyräm tantanası Patşa bastionında ütte. Räsmi çığışlardan soñ Mintimer Şäymievnıñ yöräktän çıqqan mäğnäle dä, uyın-kölkele dä çığışın cıyılğan xalıq cılı qabul itte:
Audio
Şähärneñ bäyrämgä maxsus çaqırılğan maqtawlı qunağı bularaq, prezidentıbızğa başlıça rusça süz alıp barırğa turı kilde, ä şulay da “Azatlıq” radiosı tıñlawçıları öçen berniçä süz üz telebezdä dä äytte:
Audio
Mintimer Şäymievnıñ räsmi säfäre Smolnıyda tämamlandı. Anda süz ike şähärneñ mädäni, iqtisadi, tarixi bäyläneşläre turında bardı. Mintimer Şäymiev küpsanlı jurnalistlarnıñ küp sanlı sorawlarına bik teläp cawap birde. Törle töbäklärneñ citäkçelärenä yışraq Peterburda bulırğa kiräk, ul bik yaxşı zaryad, yäşäw energiäse birä, dip yomğaq yasadı Mintimer Şäymiev.
Peterburg 3 kön däwamında üzeneñ 302 yıllığın bäyräm itte. Bäyrämneñ berençe köne turında “Azatlıq” radiosı tıñlawçılarına bez inde söylägän idek. Söylägännärgä östäp şunısın da äytergä kiräk, traditsiä buyınça Peterburgnıñ tuğan köne aldınnan Qanunnar cıyılışı şähärneñ maqtawlı grajdannarın saylıy, bıyılğı saylawlarğa täqdim itelgän 8 keşe arasında Peterburg Cämiğ mäçeteneñ imam xatibı Cäfir xäzrät Ponçayıv ta bar ide. Tik deputatlar şähärneñ maqtawlı grajdannarı bulırğa yazuçı Daniil Granin, “Vodokanal” citäkçese Feliks Karmazinov layıq dip taptılar, bäyräm könne alarğa maxsus bilge tapşırıldı. Ä inde mädäni häm küñel açu çaralarına kilgändä, şähär 3 kön buyı görläp tordı. İñ xäterdä qalğanı bik küp keşe qatnaşlığındağı karnaval bulğandır. Karnaval öçençe tapqır uzdırıla häm, äytergä kiräk, yıldan yıl oyışqanraq, masşablıraq bula kilä. Eşlär bolayraq torsa, belgeçlär äytüe buyınça, bez berniçä yıldan Braziliäne quıp citäçäkbez, imeş. Küñel açırğa öyrändek, inde çüp öyemnäre qaldırmasqa da öyränsäk. Yuğisä, bäyrämnän soñ Neva prospektı, Saray mäydanı bixisäp zur çüplekkä äylängän ide.
Yäkşämbe kön millättäşlärebez öçen ikelätä bäyräm buldı. Ul da bulsa, Älmira xanım Tahircanova äzerlägän yaña turistik ekskursiä marşrutı - Fontanka , Moyqa yılğaları, Kryukov kanalınıñ arxitekturası, tarixı häm, iñ möhime, tatarlar belän bäyle urınnarı.
Belüegezçä, tatarlar Peterburda berençe könnärdän ük: berençe tözüçelär dä alar, ğäskärilär dä, fän häm mädäniättä yaqtı ez qaldıruçılar da, Rusiä sänäğäten kütärüçelär dä:
Audio
Älmira xanım Tahircanowa berençe ekskursiäne rus telendä alıp bardı, ämma, hiçşiksez, tatarça variantı da bulaçaq dip ışandırdı Älmira xanım:
Audio
Arça qunağı Rämilä xanım ekskursiädän alğan täesiratları belän büleşte:
Audio
Gölzadä Kamalova, Sankt- Peterburg


text:
“Qazan yärminkäse”neñ biznes üzägendä ütkän säwdä yortları xezmättäşlegenä bağışlanğan kiñäşmädä TR säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrı Xafiz Salixov Tatarstanğa tovar äyläneşenä kertkän öleşe buyınça Törkiä, Belorussiä, Kipr wäkilläre berençe urında bara dip äytte. Tatar-törek säwdä äyläneşe genä dä 1 milliard 300 mln. dollardan artıp kitkän.
5, 6 yıl elek “Tatarstan” säwdä yortların tözü protsessı başlanğan ide. Anıñ nigezendä Tatarstan belän çit ölkälärdä yäşäwçe eşmäkärlär, tatar eşmäkärläre belän eşlekle partnerlıq forumı buldırıldı. Bügenge köndä älege forum Tatarstannan tış 40 tan artıq säwdä yortları häm respublikanıñ 21 säwdä-iqtisadı berämleklären berläşterä. Şunı da äytergä kiräk, bu respublika oyışmalarındağı tovarlarnı çitkä genä çığaru tügel, ä törle ölkälärgä sibelgän tatar eşmäkärlären berläşterü çarası da bulıp tora.Älege kiñäşmäne ütkärüçelär däwlät citäkçeläre, ayırım alğanda Tatarstan respublikasınıñ säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrlığı, Böten dönya tatar kongressı. Kongress räiseneñ urınbasarı Färit Urazaev söyli:
- Bu kiñäşmädä qatnaşuçı eşmäkärlärneñ çığışlarınnan kürengänçä alar biznestan kergän aqçağa mäçet salalar, tatar kitapxanäläre açalar, milli bäyrämnärebezne ütkärergä yärdäm itälär. Alar törle töbäktä yäşäwçe tatar milläte öçen zur tırışlıq quyalar.
Bötendönya tatar kongressı räise Rinat Zakirov eşmäkärlärgä şäxsi mänfägat'lärennän tış millät, din eşlärendä aktiv qatnaşırğa çaqırdı. “Qama” säwdä yortınıñ marketing buyınça citäkçe urınbasarı Rafail Bädretdinov eşmäkärlek itkändä xislärne, dini milli ideologiäne qırıyğa quyarğa kiräk dip söyli başlawğa aña kiñäşmädä qatnaşuçı eşmäkärlär qarşı çıqtılar. Ayıruça Äzerbäycan ölkäsennän Nail' äfände çit töbäklärdäge tatarlarğa bez yärdäm itmäsäk kem yärdäm kürsäter dide. Şul qarşı çığudan soñ Sverdlov töbägeneñ eşmäkäre Rawil Bikbov, Tübän Novgorod ölkäsendäge “Tatarstan” säwdä yortınıñ direktorı Ayrat Usmanov çığışlarında üz töbäklärendä millät, din ölkäsenä yärdäm itüläre turında basım yasadılar. “Tatarstan – Arxangel'” säwdä yortınıñ citäkçese Rim Kälimullinnıñ forumğa kilüe maqsatı turında bolay dide:
- Üzebezdäge mäçetne torğıza alsam bik äybät bulır ide.
Färit Urazaevqa bu tatar eşmäkärläreneñ utırışlarıñ, forumınıñ kiläçägen niçek küzallıysız digäç, ul bolay dip cawap birde:
- Şunı ğına äytä alam, bıyılnıñ sentäberendä “Tatar eşmäkärläre” syezdı kötelä!
Röstäm İsxaqi


text: Comğa könne Ufadağı Neft''çelär mädäniät sarayında respublika xalıq icatı festivaleneñ yomğaqlaw öleşe ütä. Bu festival'' şuşı yıl başınnan uq barlıq rayonnarda häm şähärlärdä ütkärelde. Sänğät bäygelärendä rus, tatar, başqort, çuaş, mari, udmurt, mordva, ukrain xalıqlarınıñ fol''klor sänğät kollektivları, üzeşçän cırçılar, biüçelär, muzıkantlar, cämğısı 2,5 meñ keşe qatnaştı. Talant iäläre jyuriğa häm tamaşaçılarğa üz millätläreneñ xalıq cırların, därtle iyüllären, üzençälekle köylären täqdim itkän. Älege festival''dä respublikanıñ tatar rayonnarındağı sänğät törkemnäreneñ häm ayırım başqaruçılarnıñ ayıruça küp qatnaşqanlığı xaqında äytelde. Xalıq isemen alğan cır häm bayu ansambl''läre şuşı bäygeneñ yomğaqlaw öleşendä tağın üzläreneñ yuğarı däräcäsen raslaw mömkinlegen ala. Comğa kiçen Neft''çelär mädäniät sarayında ütüçe Ğala-konsertta barlığı 1 meñnän artıq keşe qatnaşa. Alarnıñ baytağına istälekle büläklär dä äzerlängän.


text: Ä inde öçençe temağa kilgändä, 14 mayda Tatarstanda iñ ere aksionerlıq cämğiäte - “CBязbиHBecTHeфTexиM” oyıştı. Anıñ aksiäläreneñ 100% däwlätneke. Aña respublikanıñ “Tatneft'”, “Nijnekamskneftexim”, “Tatenergo” kebek 14 ere şirkäte kerä. Ustav kapitalı 38 milliard rubl'gä yaqın. 7 keşelek Direktorlar şurasın premyer-ministr Röstäm Miñnexanov citäkli. Brifingnı alıp baruçılar monnan närsä kilep çığasın äytergä irtäräk dilär. Jurnalistlar farazlawınça, bu zur başlanğıç aldağı saylawlar, xätta 2006 yıldağı prezident saylawlarına kilep totaşa. Şulay itep, äytkändäy, niçek kenä borğalasañ, sırğalasañ da – säyäsätkä totaşa.


text: Brüssel. Yewropa Berlege illäreneñ tışqı eşlär ministrları bügen Brüsseldä açılğan oçraşuda Ğiraq tiräsendäge wäzğiatne, Rusiä belän xezmättäşlekne, Balkandağı xällärne tikşerä. Xäbärçebez mäğlümatına qarağanda, ministrlar, Quşma Ştatlar häm Britaniäneñ bu atnada İminlek Şurasına tädim itärgä cıyınğan, Ğiraq mäs’äläsenä qarağan ikençe qarar ölgesen dä tikşereçäk. Oçraşunıñ ber öleşe könbatış Balkandağı wäzğiatkä bağışlana. Berlektä räislek itkän Gretsiäneñ räsmi wäkilläre häm Yewropa komissiäse ähelläre, äle tışqı eşlär ministrları oçraşuwına qädär Xorvatiä häm Makedoniä wäkillären kürep söyläşte. Makedon tışqı eşlär ministrı bügen Brüsseldä, üz ileneñ şuşı yıl azağına qädär Yewropa Berlegenä kerü üteneçe belän çığaçağın xäbär itte. Xorvatiä monı uzğan comğada eşlägän ide. Brüssel oçraşuwında şulay uq Rusiäneñ, mart ayında Çeçnädä uzaçaq referendumğa küzätüçelär cibärü üteneçe dä qaralır dip kötelä.


text:
Udmurtiädä xoquq yaqlaw möräcäğätläre artqan
2006 yılda Udmurtiäneñ keşe xoquqların yaqlaw buyınça wäqälätle wäkilenä möräcäğät itüçelär sanı 40 protsentqa artqan. Üzläreneñ xoquqların yaqlap 1680 keşe üze kilgän. Alarnıñ 130дaH artığı kollektiv isemennän, dip belderde matbuğat oçraşuında Udmurtiä Respublikasınıñ keşe xoquqların yaqlaw buyınça wäqälätle wäkile Mixail Kokorin.
Mixail Kokorin süzlärençä, xoquqların yaqlap, kübräk xezmät yäşendäge keşelär möräcäğät itkän. Sorawlarnıñ küpçelege toraq qanunnarına qağılğan, şulay uq xezmät kileşülärenä häm xezmät xaqı tüläw buyınça da möräcäğät itüçelärneñ sanı şaqtıy bulğan. 80—gä yaqın möräcäğät tärtip saqlaw orğannarına, şulay uq analar häm balalar xoquqların yaqlaw buyınça mäs’älälärgä qağılğan. Şuña da ağımdağı yılda bu oyışmada kübräk yätim balalarnıñ xoquqların yaqlaw buyınça küp eşlär başqarılğan. Bu xaqta Mixail Kokorin bolay dide.
Yıl sayın respublikada meñ yarım yätim bala barlıqqa kilä. Alarnıñ ata—anaları xoquqlarınnan azat itelgän, yäisä bötenläy dä yuq. Şuşındıy yätimnärneñ 49 protsentı tuğannarına urnaştırıla. Respublikadağı barlıq yätimnär yortların, maxsus mäktäplärne tikşerep çıqqannar. Kiläçäktä şuşındıy balalarnı niçek tärbiäläw buyınça xätta qurşe Perm ölkäsendä dä bulğannar. Mixail Kokorin süzlärençä, ğädäti bulğan internatnı saqlap qalu, häm şul uq waqıtta, küpçelek yätim balalarnı ğailälärdä tärbiäläwne küzdä totıp eş alıp barırğa, şulay uq ullıqqa alu kebek yullarnı da istä totarğa. 2006 yılda, qızğanıçqa qarşı, altı ğailä genä yätim balanı asrawğa alğan. Mixail Kokorin süzlärençä, Perm ölkäsendä alarnıñ sanı yözläp isäplänä. Bu mäs'älädä respublikada alğa kiteş bar, monda xoquq yaqlaw buyınça wäqälätle wäkilneñ dä öleşe bar. İñ berençe respublikada yätim balalar turında mäğlumat tuplanğan. Älegä şuşındıy balalarnıñ barlığın, alarnıñ xolıqları häm başqa kiräkle mäğlumat birä alğan oyışma yuq, dide Mixail Kokorin. Kemder ullıqqa bala alırğa teli ikän, ul üze ezläp yöri dide. Nindider basmada, yäisä mäğlumat çaralarında yätimnär turında söylämilär, ul balalarnıñ kiläçägen qayğırtasıbız kilä ikän, bez monıñ belän şöğellänergä tieş, dip basım yasadı çığışında. Bu mäs'älä turında cämgyättä uñay fiker tudıru öçen tırışırğa kiräk. Şuña da bu mäs’äläne xäl itü öçen maxsus qarar nigezendä yätim balalar buyınça informatsion—analitik bank buldırılğan. Udmurtiädä inde berniçä yıl elek qabul itelgän «Deti Udmurtii» programması nigezendä koordinatsion—metodik üzäk buldırılğan.
Asrawdağı bala tuqmı, tieşleçä kienderelgänme — älegä qädär ğailälärgä tapşırılğan balalarnı tikşerüçe bulmağan. Xäzer bolar barısında maxsus küzätü astında bulaçaq.
respublikada keşe xoquqların yaqlaw buyınça wäqälätle wäkilneñ iğtibarında bulğan ikençe zur problema SNG illärennän qaytqan keşelärneñ Rossiä watandaşlığın alu probleması. Bügen grajdanlıq xoquqın alu öçen keşelär küp törle byurokratik kirtälär ütärgä mäcbur. Qazaqstannan küçep qaytqan Tat'yana Kolesova ğailäse misalı monıñ dälile. Udmurtiägä alar 12 yıl elek küçem qaytqan, alar ikese dä Rossiädä tuıp üskännär, üze ul çığışı belän Kurgan ölkäsennän, ire Udmurtiäneñ Syumsi rayonınnan. Alar äle ütkän yılda ğına Rossiä watandaşlığına iä bulğan.
Yıllar buyına alarnıñ ğarizaları, dokumentları rayon militsiä bülegendä yatqan. Udmurtiä respublikasınıñ keşe xoquqları buyınça wäqälätle wäkilenä möräcäğät itkäç kenä bu mäs'älä xäl itelde dip belderde tat'yana Kolesova.
Xämidä Ğayfullina, «Azatlıq radiosı», Udmurtiä


text: BMO humanitar yärdäm başlığı Jan Egeland, Sudannıñ Darfur töbägendä yañadan köç qullanu artıp kitte häm 2 yarım millionnan artıq keşe yärdämsez qala ala, dip belderde. Xalıqara yärdäm oyışmaları xezmätkärläreneñ iminlegenä qurqınıç yanıy. Anıñ süzlärenä qarağanda nizaqta – Xartum xökümäte häm ğäräp ğısyançıları, ike yaq ta ğäyeple. Ul şulay uq xalıqara cämäğätçelekne köç qullanunı tuqtatırğa basım yasamawda ğäyepläde. Suğışta distälägän meñ keşe häläk buldı, 2 millionnan artığı küçep kitergä mäcbür buldı.


text:
Ğiraqta 2 Yapon häm 7 İspan watandaşı hälak buluğa qaramsatan bu illärneñ citäkçeläre çigenmäyäçäklären belderde
AUDİO: Yaponiä şul uq pozitsiädä qalaçaq. Saqlanu köçläre, watandaşlar häm xökümät räsmiläre, kem genä bulularına qaramastan, Ğiraqnı tözekländerü öçen närsä kiräk bulsa, bez närsä eşlärgä tieş bulsaq şunı eşliäçäk. Şulay da bez faktlarnı raslarğa häm wäzğiätne tikşerergä tieş. Häm bez anda saqlanu strukturaların häm iminlekne nığıtırğa tieş.
Tikrit şähären yanında 2 yapon diplomatın häm alarnıñ maşinası yörtüçe ğiraqlını yulda barğanda kötelmägändä ut açıp ütergännär. Älege ike diplomat Ğiraqta Säddam Xösäinne bärep töşerü öçen xärbi çaralar başlanğannan birle Yapniäneñ berençe yuğalturları.
İspaniä premyer-ministrı Jose Maria Aznar da kiçäge yuğaltularğa qaramastan AQŞ prezidentı George Bushnı İspaniä Ğiraqta AQŞ citäkçelegendäge koalitsiägä yardämne däwam itäçäk dip ışandırdı. Ğiraqta İspaniäneñ 1300-läp tınıçlıq saqçısı bar. Hälak bulğan 7 ispannıñ barısı da küzläw ofitserları. Alarnı Başqaladan 30 çaqrımlap könyaqtağı Mäxmüdiä şähärendä kötelmägändä granataatqıç häm aftomatlar belän atıp ütergännär. Bu höcüm waqıtında tağın ber küzläw agentı yaralanğan. Mart ayınnan birle İspaniä Ğiraqta barlığı 9 watandaşın yuğalttı. Kiçä şulay uq, Başdadnıñ könbatışındağı Ramadi şähäre yanında amerikan kizüenä höcüm näticäsendä 2 amerikan soldatı hälak buldı, beräw yaralandı. Şulay itep kiçä genä dä Ğiraqta koalitsiä yağınnan 12 keşe hälak buldı. Yäkşämbe könne Ğiraqta 2 Könyaq Korea, 1 Kolumbiä watandaşınıñ häm 2 Amerikan soldatınıñ üterelüe turında xäbär kilde.
Äle genä Ğiraqtağı AQŞ yuğarı xärbi citäkçese General Leytenant Ricardo Sanchez soñğı atnaları AQŞ köçlärenä qarşı höcümnär kimi töşte, soñğı 7 köndä elekkegä qarağanda azraq höcümnär buldı dip beldergän ide. Sanchez prezident Bushnıñ kötmägändä Ğiraqqa kilep kitüe AQŞ xärbilären dulqınlandırı häm alarnıñ qıyulığın arttırdı dide. Ämma şul uq waqıtta bügen Noyäberneñ soñğı könendä Ğiraqtağı yuğaltularnı sanağanda, bu ay 1-nçe mayda Bush tantanalı räweştä zur bäreleşlärneñ tämamlanuın iğlan itkännän soñ iñ zur yuğaltular alıp kilgän ay buldı. Noyäberdä genä dä Ğiraqta 80-läp Amerikan soldatı hälak buldı. İspan häm Yaponnarğa qarşı höcümnär arasında berär törle bäyläneş bulğanmı, anısız mäğlüm tügel. Ämma bu ike il Ğiraqta AQŞnıñ iñ mähim berektäşläre. Yaponiä Ğiraqnı tözekländerügä Amerikadan qala 2-nçe iñ zur öleş kertüçe il. Yaponiä Ğiraqqa ğäskärlär cibärü mäs''äläsen dä qarıy. Ämma xäzer Yapon ğäslärläreneñ qayçan cibärelü mömkinlegen äytü tağın da qıyınlaşa. Noyäber başında Nassiriä şähärendä bomba şartlatılıp 19 italian üterelgännän soñ Yaponiä ğäskär cibärüne kiçektergän ide. İspaniädä cämäğätçelek fikere Ğömümän alğanda Ğiraq suğışına qarşı buldı. Kiçäge yuğaltulardan soñ ğiraqtağı qatnaşlıq turında ikelänülär tağın da köçäyep kitte. Bügen İspaniäneñ qayber basmaları İspaniä zur bäyä tüli dip yazıp çıqtı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
İran atom programmasın tikşerergä röxsät birä
Äfğanstanğa säfärne däwam itkän Berläşkän Millätlär Oyıması İminlek Şurası diplomatları bügen ilneñ tönyağındağı Mazar-e-Şarif şähärendä üzbäk kamandirı Abdul Räşid Dostum häm etnik taciq yulbaşçısı Atta Möhammäd belän oçraştı. Alarnıñ ikese dä prezident Hamid Qarzai belän yaxşı mönäsäbättä, läkin ikese dä ilneñ tönyağında xakimiät öçen köräş alıp bara. Uzğan atnada ike etnik törlem arasındağı bäreleşlär näticäsendä kimendä 7 keşe hälak buldı.
Oçraşudan soñ Atta Möhammäd, Berläşkän Millätlär Oyışması wäkilläre belän bulğan söyläşüdä süz, iminlek, äfyünneñ taraluı häm xökümät belän xezmättäşlek turında bardı, dip belderde.
Yaponiäneñ tışqı eşlär ministrlığı, Yaponiä, Äfğanstannı minalardan çistartu eşenä 6 million dollar aqça bülep birä, dip belderde. Bu turıdağı kileşü bügen Qabulda imzalanğan.


text:
Bügin Ortalıq kommwnïkacïyalar qızmetindegi brïfïng barısında «Qazaq geografïyalıq qoğamı» QB töralqasınıñ törağası Tölegen Tastanbekov Täwelsizdik küni qarsañında Qazaqstan twı Oñtüstik polyustegi Vïnson şıñında jelbirey`tinin jetkizdi, dey`di BAQ.kz tilşisi.
«Qazaq geografïyalıq qoğamı» el Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnap Oñtüstik polyuske ekinşi qazaqstandıq ékspedïcïyanı uy`ımdastıradı. Jeltoqsannıñ basında ötetin bul ékspedïcïyasınıñ quramına jas ğalımdar men sportşılar kirip otır», - dedi ol.
Al Qazaqstan Respwblïkasınıñ 25 jıldığına arnalğan «Täwelsizdik polyusi» ğılımï-zerttew ékspedïcïyasınıñ top jetekşisi Mağjan Sağımbaev ékspedïcïyanıñ qaşan bastalatındığın ay`tıp berdi.
«Bastalwı 1 jeltoqsanda - Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti küni ötedi. Al 16 jeltoqsanda, yağnï, elimizdiñ Täwelsizdik küninde Antarktïdanıñ eñ joğarı nüktesi Vïnson şıñına Qazaqstannıñ memlekettik twı tigiledi», - dedi Sağımbaev.
Onıñ atap ötwinşe, Vïnson şıñı Oñtüstik polyusten 1200 şaqırım jerde ornalasqan jäne «7 summits» bağdarlamasına kiredi. Ékspedïcïya qatıswşıları Oñtüstik polyuske dey`in 200 şaqırım jerdi şañğımen jürip ötetin boladı. Ay`ta keterligi, ékspedïcïya quramına alʹpïnïster İlïyas Ğalımbekov pen Yurïy` Yuşïn, ğalımdar Älïya Ernazarova, Arman Bay`muxambedov jäne Däwlet Şäripov kirip otır. Ğalımdar Oñtüstik polyuste ékologïya, bïologïya jäne adam fïzïologïyası salalarında zerttew jumıstarın jürgizedi.


text: Rusiä kommunistlar firqaseneñ Başqortstan bülekçäsendä büleneş bulğan ide. Ber törkem kommunist Ğäli mäcles uzdırıp, yaña citäkçelek sayladı. Yaña saylanğan räis Vladimir Nesterov üzenä qädär citäkçelek itkän Rinat Ğäleyevnı milli, başlıça, tatar problemnarı belän şöğellänüdä, tatar oyışmaları berlege räise Rämil Bignov belän xezmättäşlektä ğäyepläde. Rinat Ğäliev isä Ğäli mäcles wäkälätsez dip, anı tanımadı. Älege mäsälägä Mäskäwdän — Üzäk komitettan kilgän wäkillär noqta quydı. Rusiä däwlät Duması deputatları Nikolay Sapojnikov häm Yevgeniy Ğäzeyevlar Ğäli mäcles wäkälätsez digän näticä yasağannar. Alar fikerençä, çaranı uzdıru idärädä qaralırğa, anı motlaq firqa räise alıp barırğa tieş. Şulay uq tawış birüdä üzläre qatnaşmawçılarnıñ ışanıç qäğäzläre faydalanırğa tieş tügel. Şuşı öç säbäptän Ğäli mäcles legitim tügel dip tabıldı. Üzäk komitet wäkilläre Mäskäwgä oçu öçen Ufa aeroportına barğaç, alarnıñ berse — Yevgeniy Ğäzeyev belän respublika Prezidentı xaqimiäte başlığı Radiy Xäbirov oçraşqan. Bu turıda internetnıñ “Başnyus” säxifäse xäbär itte. Aña qarağanda, Xäbirov Üzäk qomitet äğzasın inandıra almağan. Rinat Ğäliev bu fetnälär artında Prezident xaqimiäte tora dip isäpli. Anıñ uyınça, bu Rusiä däwlät Dumasına saylawlar aldınnan firqäne “kesägä salu” öçen eşlänä.


text:
«Nur Otan» partïyası awdandıq fïlïalınıñ uy`ımdastırwımen fïlïalğa qarastı bastawış partïya uy`ımdarınıñ esep berw – say`law jïnalıstarı bastalıp ketkendiginen oqırman qawım qulağdar. Bekitilgen kestege säy`kes, osınday` kezekti esep berw – say`law jïnalısı Sarıkemer awıldıq okrwgindegi «Mädenïet üy`i» bastawış partïya uy`ımında ötkizildi.
«Nur Otan» partïyası awdandıq fïlïalı törağasınıñ birinşi orınbasarı Ş.Bay`taqova, awdandıq partïya fïlïalı Sayasï keñesiniñ müşesi S.Kenjebaev jäne bastawış partïya uy`ımı müşeleriniñ qatıswımen ötken jïnalıs barısında kün tärtibinde tört mäsele qaraldı.
Atalmış jïın Gïmnmen aşılğan soñ, kün tärtibindegi birinşi mäsele boy`ınşa «Mädenïet üy`i» bastawış partïya uy`ımınıñ törağası Säken Sızdıqov bayandama jasadı. Ol öz bayandamasında bastawış partïya uy`ımınıñ eki jılda atqarğan jumıstarı twralı esep berdi. «Nur Otan» partïyasınıñ ıqpalımen munda da awqımdı ister atqarılğanı söz boldı. Budan özge bayandamaşı öz sözinde bastawış partïya uy`ımınıñ qol jetkizgen jetistikteri men bolaşaqtağı maqsattarı jäne partïyanıñ toğız jobası ayasında atqarılğan jumıstar twralı, sıbay`las jemqorlıqqa qarsı küres, ana men bala densawlığı, jergilikti jerdegi özin-özi basqarwdı damıtw, sonımen birge qazirgi tañdağı eñ kökey`kesti degen mäseleler töñireginde oy` qozğadı.
Bayandama ayaqtalısımen partïya müşeleri Ïsağalï Sälimbaev pen Dwlat Jaqıpbekovter jarıssözge şığıp, Säken Şämşiulınıñ jasağan bayandamasın talqığa saldı. Bayandama boy`ınşa atqarılğan awqımdı oñ isterge qanağattanarlıq degen bağa berdi.
Kün tärtibindegi basqa da mäseleler boy`ınşa usınıstar ay`tılıp, qawlılar qabıldandı. Bastawış partïya uy`ımınıñ byuro müşeligine jeti adam bekitilip, awdandıq fïlïaldıñ Xİ X esep berw – say`law konferencïyasına on bir adam delegat bolıp say`landı. Sonımen qatar, jïın barısında oğan qatıswşılar birawızdan «Mädenïet üy`i» bastawış partïya uy`ımınıñ törağası etip S.Sızdıqovtı, onıñ orınbasarlığına N.Saparalïevanı say`ladı.


text:
Son Yorum: nedn1990
Son Yorum: passengerx
Son Yorum: usko1998
Son Yorum: Burak
Son Yorum: Hakan
s4 te 64 lvl okcu çar satılıktır bereketli sg 76000 şimdilik. satın al, s4 te 64 lvl okcu çar satılıktır bereketli sg 76000 şimdilik. Takas, s4 te 64 lvl okcu çar satılıktır bereketli sg 76000 şimdilik. oyna, s4 te 64 lvl okcu çar satılıktır bereketli sg 76000 şimdilik. Ücretsiz, s4 te 64 lvl okcu çar satılıktır bereketli sg 76000 şimdilik. incele, s4 te 64 lvl okcu çar satılıktır bereketli sg 76000 şimdilik. Hakkında, s4 te 64 lvl okcu çar satılıktır bereketli sg 76000 şimdilik. satış, s4 te 64 lvl okcu çar satılıktır bereketli sg 76000 şimdilik. Satım alım, s4 te 64 lvl okcu çar satılıktır bereketli sg 76000 şimdilik. alım satım, s4 te 64 lvl okcu çar satılıktır bereketli sg 76000 şimdilik. oyna


text:
Düşämbe, 10 dikäber könne, Böt
Düşämbe, 10 dikäber könne, Bötendönya tatar kongressınıñ başqarma komitetı ägzäläre, mägarif ministrı häm sängat ostaları Törkiädän Tatarstanga äylänep qaytaçaq. Tatarstan matbugatı tatar kongressınıñ küçmä utırışına ällä ni mönäsäbät beldermäsä dä, kazan.ru internet säxifäse — Törkiäne yaña «starşiy brat» — ölkän abzıy dip atadı. Başqa mäglümät çaraları da, bäysez küzätüçelär dä älegä bu temaga ällä ni qagılmadı. Säfärdä yörüçelär äylänep qaytqaç üzläre añlatma birer, näticä yasar, dip kötelä.


text:
Urta Bäyäktä möselmannar cıyını
Küptän tügel Sverdlov ölkäseneñ Krasnoufim rayonı, Urta Bäyäk awılında möselmannar cıyını bulıp uzdı. Bödrä qayınnar belän uratıp alınğan yämle alanğa ul könne yaqın-tirä awıllardan häm şähärlärdän bik küp xalıq cıyıldı.
Sverdlov ölkäse möselmannarınıñ Qazıylat idäräse oyıştıra torğan mondıy cıyınnar inde menä bişençe cäy rättän uzdırılıp, matur ber ğädätkä äwerelde. Yıl sayın uzdırıla torğan sabantuylardan ayırmalı bularaq, mondıy cıyınnarda cır-biyu, küñel açular yuq. Şuña qaramastan, yäşe-qartı, olısı-keçese bik teläp yöri mondıy cıyınnarğa. Üzara aralaşu, kiñäş-tabış itü, bergäläşep namaz uqu, wäğäz tıñlaw, sport yarışları, törle viktorinalar ütkärü, kiçen qarañğı töşü belän zur itep uçaq yağıp, yoldızlı kük astında äñgämä qorıp utıru – ğädättä şundıy tärtip belän uzdırıla cıyın. Bilgele inde, tämle şulpa, pılaw, zur-zur kümer samawırlarındağı xuş isle çäy dä çittä qalmıy.
Qazıylat idäräse citäkçese Danis xäzrät äytüençä, mondıy cıyınnarnıñ töp maqsatı dinne üsterü, xalıqnı imanğa kiterü bulsa da, küp waqıtta süz köndälek tormış, iqtisadi, säyäsi mäs'älälär turında bara. Keşelär üzlären borçığan sorawlarğa cawap ezlilär, ğomumi kiñäş-tabış waqıtında qayber cawaplar tabıla da.
Bu yulı äñgämä xalıqnı borçığan iñ awır mäs'älä – tatar awılların saqlap qalu, torğızu turında bardı. Sverdlov ölkäsendä awıl xucalığı bik awır xäldä. İnde un yıldan artıq küp cir çäçelmi buş yata, terlekçelek fermaları cimerelep betkän. Eşsezlek arqasında küplär bäxet ezläp zur şähärlärgä, yäisä tönyaqqa taba çığıp kitkännär. Awılda elekke xalıqnıñ utız-qırıq protsentı, başlıça qartlar torıp qalğan. Yäşlärneñ yuqlığı ber genä misaldan kürenä – uzğan yıl Raxman awıl mäktäbenä berençe sıynıfqa nibarı ber bala uqırğa kergän. Urta Bäyäk urta mäktäben bıyıl unber bala betergän, uqırğa nibarı dürtäw kerälär.
Eşsezlek, çarasızlıq eçüçelek, narkomaniä kebek afätlärneñ ütep kerüenä kiterä. Tatar awıllarında da xäzer eçügä birelüçelär bik küp ikän. Ni eşlärgä soñ? Nindi çaralar kürergä? Awıl xalqın eş belän tä'min itü niäte belän, Qazıylat idäräse arqılı berniçä tatar eşmäkäre qayber tatar awıllarında umartaçılıq buldıru, sarıq ürçetü ferması açu kebek täqdim belän çığıp qarağannar ide inde. Ämma bu täqdimnärne kütärep aluçı tabılmadı.Näticädä älege tatar eşmäkärläre bu eşlärne Başqortstan cirendä oyıştırıp cibärdelär. Danis xäzrät Däwlätov fikerençä, ölkäbezneñ tatar awılların kütärü öçen xalıqnı beraz öyrätergä kiräk. Nik digändä, äytkänne eşläp kenä öyrängän kiçäge kolxozçığa bügen üzen xucalıq alıp baruçı cawaplı xuca itep toyu qıyın. Yäş, batır yöräkle aqıllı yegetlär bar-barın, ämma awılda qaluçılar arasında alarnıñ sanı az.
Cıyın waqıtında xalıqnı borçığan mäs'älälär küp kütärelde. Ğomumän, mondıy cıyınnar tege yäki bu mä’sälägä qarata xalıq fikeren çağıldırıp, kiläçäktäge eşlärgä yaña yunäleş birergä bik yärdäm itä. Tübän Sırğa rayonınıñ Qantuğan awılında uzdırılğan cıyında, mäsälän, yäşlär, balalar añlasın öçen barı tik rus telendä genä söyläşergä turı kilgän. Tatar awılı Qantuğanda ana tele bik az külämdä uqıtıla.
Danis xäzrät fikerençä, atnasına ber yäki ike säğät tatar tele uqıtılğan mäktäptä tuğan telne kirägençä öyränü mömkin tügel. Şuña kürä Qazıylat idäräse uqıtuçılarğa östämä tüläw tüläp, mäktäptän tış däreslär oyıştırıp, ana telen uqıtunı köçäytü täqdime belän çıqtı. Bu eşkä tatar milli oyışmaları, tatar eşmäkärläre dä quşılsa, näticäse bik tiz kürener ide digän fikerdä tora Qazıylat idäräse citäkçeläre. Cıyınğa cıyıluçılar bu fikerne dä xup kürdelär. Cıyın tämamlanğan waqıtta biregä kilüçe möselmannar bu cäydä Ufa Şigerendä häm Buğalışta tağın şundıy cıyınnar uzdırası ide digän teläk belän taralıştılar.
Fäwiä Safiullina. Yekaterinburg.


text:
İzrail Ğazzä sızığında bäreleşlär buluın tanıdı
Fälästen yağı isä, Ğazzä çigenä yaqın alanlıqqa awır maşinalarnıñ kerep alanlıqnı tigezläwen häm şul waqıtta töbäktä urnaşqan Fälästen ğaskäreläre belän suğışuın däğwa itä. Fälästin yağı waqıyğada 4 keşenen yaralanuın belderä.
İzrail xärbiläre uzğan atna sişämbedä, “xärbilärne qaçıru” maqsatında qullanılaçağı alga sörelgän ber cir astı yulın cimerü öçen, Han Yonıs şähärçege yaqınlarına, Gazzädän 300 metr eçkä kerergä tırışqan ide. Çıqqan bäreleşlärdä 8 Fälästen suğışçısı ülgän, 4 İzrail gaskäriye yaralangan ide.
Bu çaradan soñ Fälästen yağı tınıçlıq kileşüe waqıtında tuqtap qalga roketa höcümnären yañadan başlap, çikneñ İzrail tarafındagı cirlärgä 40dan artıq raketa cibärgän ide.


text:
Çınnanda, säyäsi möxitneñ kük qapusında barğan bil alışlar xalıq öçen bik yıraqta. Şulayda, säyäsät hönäre bulğan şäxeslär mondıy waqiğalärneñ pul'sın gel küzätep toralar. Mäğlüm ki, çärşämbe könne Rusiä Federatsiä Şurası Räfğat Altınbayıvnıñ wäqälätlärennän möddätennän alda buşatıluın tanımadı. Bu mäs’äläne tawışqa quyğaç 61, yäğni küpçelek senatorlar raslawğa qarşı çıqtı.
Küp tä ütmäde, inde töştän soñ uq, Tatarstan mäğlümat çaraları Mintimer Şäymiev “İnterfax“ agentlığına birgän äñgämäsendä Federatsiä Şurasınıñ älege ğämälen tänqitläwe turında xäbär ittelär. Töp argument itep, älege dä bayağı Rusiäneñ üz qanunnarı kiterelde. Yäğni, ğämäldäge qanunda Federatsiä Şurasınıñ federatsiä subyektınıñ zakon çığaru orğanınıñ, bu oçraqta Tatarstan Däwlät Şurasınıñ qararın raslaw norması yuq. Şuña kürä 11 aprel'dän, yäğni Räfğat Altınbayıvnı wäqälätlärennän möddätennän alda wazifalarınnan buşatıluı turında prezident ukazı Däwlät Şurasında raslanğan könnän, Räfğat Altınbaev inde Federatsiä Şurası äğzası tügel. Federatsiä Şurasınıñ kiçke utırışında senatorlarğa şuşı fikerne Däwlät Şurasınıñ wäqälätle wäkile İrina Laroçkina ireşterde. Ul “Federatsiä subyektınıñ qararın raslamaw wäzğıäte bezne xoquqi buşlıqqa kertä”, dide. Älege mäs’äläne yañadan tawışqa quyğaç, Tatarstan Däwlät Şurasınıñ 11 aprel'dä qabul itkän qararı belän kileşmäwçe ber genä senator qalğanı mäğlüm buldı. Älege waqiğağa pänceşämbe könne mäğlümat çaralarında Federatsiä Şurası ğadi ber raslaw protsedurasınnan “qanun ul tärtä kebek - qaya borsañ, şunda kilep çığa” dip fars yasarğa uyladılar, digän kommentariy birdelär. Menä şulay, Tatarstan parlamentariyları Mäskäwnekelärne waqıt-waqıt üzläre ük çığarğan qanunnarnı tanırğa, alar belän isäpläşergä öndäp, islärenä töşerep toralar äle.


text: Çeçnyanıñ Eçke eşlär ministrı Alu Alxanov, respublikada keşe urlawlarnıñ kübese öçen xoquq saqlaw oyışmaları cawaplı dide. Bu süzlären ul bügen ütkän xökümät utırışında äytte. Çeçnya prezidentı Äxmät Qadırov süzlärençä, soñğı berniçä yıl eçendä Çeçnyada 3 meñ keşe yuqqa çıqqan. Eçke eşlär Ministrlığı mäglümätenä qarağanda şuşı yılnıñ 2 ayında ğına 69 keşe urlanğan. Rusiäneñ keşe xoquqların yaqlawçı Memorial törkeme belderünçä, uzğan yılda Çeçnyada 480 keşe urlanğan. Memorial bolarnıñ kübese öçen Rusiä xärbilären häm Qadırovnıñ iminlek köçlären ğäyepli.


text:
Yekaterinburg şähärendä urnaşqan Tınıçlıq häm Duslıq yortında Swerdlovski ölkä xaqimiäte wäkilläre, ölkä häm şähär dumasına saylanğan tatar deputatları, tatar eşmäkärläre, din ähelläre qatnaşında kiñäşmä-utırış bulıp uzdı. Utırışta Yekaterinburg şähäre üzägendä sobor mäçete tözü turındağı mäsälä qaraldı.
Olılar äytüençä, uncidençe yıl inqıylabına qädär Yekaterinburg şähärendä altı mäçet bulğan. Bügenge köndä Swerdlovski ölkäse şähärlärendä häm awıllarında yaña mäçetlär tözelep torsa da, ölkä üzäge bulğan quätle qala Yekaterinburg bu mäsälädä küpkä artqa qaldı. Şähärneñ tatar, başqort, häm başqa möselman xalqı küpläp yäşägän Ordjenikidze rayonında cimerek iske mäktäp binası tözekländerelep mäçet wazifasın üti, “Çegännär poseloğı” dip atalğan bistädä ike qatlı ağaç yort mäçet itep yasalğan, anda Ufa diniä näzarätenä qarağan dini idarä eşli, ä inde iñ çittä urnaşqan Ximmaş bistäsendä xäzer yaña, zur mäçet torğızılıp kilä. Törle zurlıqtağı çirkäwlärneñ altın gömbäzläre belän balqıp torğan şähär üzägendä küptän tügel yaña sinağoğa da eşli başladı. Ölkä buyınça sanı yartı millionnan artıp kitkän möselman xalqı ğına şähär üzägendä ruxi üzäk buldırudan mäxrüm qala birde.
Swerdlovski ölkäse Qazıyat idaräse citäkçeläre, ölkä aqsaqallar şurası bu mäsäläne inde küptän kütärep kilä. Häm, nihäyät, ölkä xaqimiäte citäkçeläre möselmannar ixtıyacına yöz belän borıldılar. Bu cäydä Swerdlovski ölkäse ğubernatorı Eduard Rossel Yekaterinburg şähäre urtasında zur sobor mäçete tözü turında Uqazğa qul quydı. Anıñ artınnan uq mäçetkä cir bülep birü häm tözeleş eşlären başlaw tärtibe turında ölkä xökümäte qararı çıqtı.
Bu eşlärneñ başlanğıçında torğan aqsaqallar şurası citäkçese Räis ağa Nurimanov küptän tügel Hindiä ilenä barıp, Tac Maxalda bulıp, anıñ maqetın da alıp qayttı. Bilgele inde, Ural cirendä dä mondıy moğciza tudırıp bulır dip äytep bulmıy, ämma Yekaterinburg Sobor mäçete nigezendä Tac Maxalğa oxşaşlı proyıqt bulır digän xıyal bar.
Utırışqa cıyıluçılar bulaçaq mäçetneñ texnik parametrları turında fiker alıştılar, bu zur proyıqtnıñ finans nigezen buldıru yulları turında kiñäştelär. Ölkä duması räise urınbasarı, deputat Nail Şäymärdänov äytüençä, ğubernator bu tözeleşkä ayıruça zur ähämiät birä, anı kiläçäktä şähär üzägen bizäp toraçaq yözek qaşı dip sanıy.
Utırışta qatnaşuçı din ähelläre arasınnan Qazıyat idaräse citäkçese Danis xäzrät Däwlätov ğubernator fatixası belän totınğan eş uñışlı bulır dip sanawın belderde.
Yaña mäçet tözü Swerdlovski ölkäse ğubernatorı proğramması fondı xisabına baraçaq. Mäçet tözü öçen cıyılğan här tien dä xisaplı bulaçaq, dip belderde ölkä xökümäte wäkile Yüriy Pinayıv. Cıyıluçılarnı yaña tözeläçäk mäçetne qaysı ruxi idarägä birerlär ikän digän soraw da qızıqsındırdı. Yuğarı Pışma mäçete imamı Ayrat xäzrät Möxämmätcanov fikerençä, Mäskäw häm Ufa dini näzariätläreneñ yuğarı dairäläre arasında berläşü turında küptän süz alıp barılsa da, “astağılar” arasında qarşılıqlar citärlek äle. Bu utırışqa çaqırılğan Ufa diniä näzariäte wäkilläre nikter kilmäde, dide ul. “Xaqimiät tarafınnan citäkçelek itelgän bu igelekle eş bälki berläşügä yärdäm itär. Mäçet tözü genä tügel, anda bik aqıllı, millätçel, dinçel imam quyıp, döres säyäsät alıp bara belü dä bik möhim”, - dide Ayrat xäzrät.
Utırışta qatnaşuçılar yaqın kiläçäkkä eş plannarın bilgelädelär. Xäzerge waqıtta qäpitäl tözeleş idaräse tarafınnan proyıqt-smeta eşlären, annan soñ tözeleş eşlären alıp baru xoquqı öçen qonqurs iğlan itelä. Şähär başlığı belän üzäk uramnarnıñ bersendä cir bülep birü turında nnde kileşengän, räsmi doqumentlarnı eşläp beteräse qalğan. Bu eşlärne tizlätü öçen cıyıluçılar arasınnan maxsus eş törkeme tözelde. Utırışta qatnaşuçılar Ural möselmannarı öçen tözeläçäk Allah yortınıñ tiz arada safqa basaçağına tirän ışanıç belän taralıştılar.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text: 8 awgust akademik Oskar Qaybışevqa respublikanıñ yuğarı mäxkämäse ğäyepläw qararı çığarğan ide. Ğälim qanunsız çit illärgä texnoloğiälär satuda ğäyeplänep, altı yılğa şartlı häm öç million yarım aqça tülärgä xökem itelde. Qaybışev bu qarar belän rizalaşmıy artaban da mäxkämäläşäçägen beldergän ide. Şul uq waqıtta anı ğäyepläwçe yaq - respublika prokuraturası da bu qarar belän rizalaşmıy eşne däwam itäçäge turında beldergän ide. Prokuratura, kiresençä, cäza yomşaq dip isäpli. Tik poyezd kitte, yägni yaqlarğa artaban mäxkämäläşü öçen ğärizä birü waqıtı çıqtı. Şulay itep, här ike yaq ta älege qarar belän rizalaşa bulıp çığa.


text: Venesuelanıñ xäzerge prezidentı Hugo Chavez tağın 6 yılğa il başlığı itep saylandı. İlneñ saylaw şurası byülletennärneñ küpçelegen tikşergäç, yäkşämbe bulğan saylawlarda xalıqnıñ 61 protsentı Chavez öçen tawış birgän dip belderä. Anıñ köndäşe, oppozitsiädän nämzät Manuel Rosales 38 protsenttan artıq tawış cıyğan. Chavez ciñü xaqında: “Min xäzer, böyek ciñü, bezneñ iñqıylabıbıznıñ eşläre tormışqa aştı, tağın ber zur ciñü kilde dip raslıy alam. Min üzemneñ tormışımnı Venesuela xalqı öçen biräm”,- dide. Ul şulay uq bu ciñü Quşma Ştatlar prezidentı George Bushnıñ ciñelüen añlata dip belderde.


text:
Rusiädä prezident saylawları ütte: näticälär kötelgänçä
Xäyer, ğämäldäge ilbaşınıñ tağın ber möddätkä prezident bulıp saylanaçağında, xättä anıñ 5 köndäşe arasında da şiklänüçe yuq ide. Moña Putin üze dä şiklänmäde bulsa kiräk. Şul säbäpleder saylawlar näticälären kötep tormıyça xökümätne alıştırıp quydı. Köndäşläreneñ turı efirda debatlar ütkärü täqdimen dä, küräseñ, buşqa waqıt äräm itü, dipter inde, kire qaqtı. Döres, aña bu debatlarnıñ kiräge dä yuq ide. Däwlät qaramağında bulğan televidenie, bolay da, töp namzätneñ izge ğämällären daimi kürsätep tordı, başqa namzätlärgä birelgän waqıt çağıştırmaslıq däräcädä azraq ide. Köndäşlär, şul isäptän İrina Xakamada, bu tigezsezlek uñayınnan mäxkämägä möräcägät itep qaradı. Tik bu möräcägätneñ qänäğätländerelü ixtimalına alar üzläre dä ışanmıy. Saylaw aldı kampaniäse waqıtında köndäşlären telgä dä almağan Putin, nixayät tawış birü könendä, iskä töşerep, alarğa üzeneñ ixtiramın belderde:
Audio (Putin)
Şulay itep, Rusiä xalqı tağın 4 yılğa yaña, iske prezidentın sayladı. Döresen äytkändä, monı çın mäğnädä saylaw dip äytergä tel äylänmi. Älege fikerne yäkşämbedä Quşma Ştatlar däwlät sekretare Colin Powell da belderde. Fox New telekanılda çığış yasap, Powell, Rusiäneñ mäglümät çaralarında qalğan 5 namzätkä Putin belän ber däräcädä mömkinlek birelmäde, xalıqara cämägätçelek bu saylawlarnı "tulı demokratiä" dip tanıy almıy dide.
İnde Tatarstanğa kilsäk, bügen anda Rusiä prezidentı belän berrättän Respublikanıñ yaña Däwlät Şurasın sayladılar. Bu saylawlar berençe tapqır yaña sistema nigezendä ütte: Parlamentnıñ yartısı ber mandatlı okruglardan, ikençe yartısı – partiä isemleklärennän saylandı. Qazanda tawış birüneñ niçek baruwın bezneñ xäbärçebez Bikä Timerova küzätte. Xäzer süzne aña biräm.
Ali Gilmi, Praga


text:
Omskinıñ “Umırzaya” ansamble Muromsevo rayonınıñ tatar awıllarında bulıp qayttı
Uzğan şimbä-yakşämbe könnärendä Omskinıñ “Umırzaya” ansamble ölkäneñ tönyağındağı Muromsevo rayonınıñ tatar awıllarına konsertlar belän barıp qayttı. Tıñlawçılar xäterläsä, uzğan yılnıñ ğinwarında “Umırzaya” sänğät'kärläreneñ, 6 keşedän torğan törkem belän, bu rayonda konsertlar belän buluı turında “Azatlıqta” xäbär itkän idek. Bıyıl kollektiv yaña programma äzerläde, qatnaşuçılarnıñ sanı da küpkä artıq - 16 keşe buldı. Uzğan yılğı konsert programması asılda näfis süzdän häm cırlardan torğan bulsa, bıyılğı programma tatar, başqort, ğäräp iyülläre belän bayıtıldı. Häm äytergä kiräk, alar konsertqa kürkäm tös kerttelär.
“Umırzaya” kollektivı uzğan yılğı säfären qabatladı diärgä bula: rayonnıñ Tazlar, İnsäss häm Çurtanlı awıllarında buldı. Annan tış, Tazrlardan 18 çaqrım yıraqlıqta bulğan Novosibirski ölkäseneñ Tarlar awılına da barıp qayttı. Awıllarnıñ barsında da kollektivnı cılı qarşıladılar, qabat kilülären soradılar.
Uzğan yıldan ayırma bularaq, bıyıl kollektiv Muromsevo rayon üzägendä konsert quymadı. Anda yäşäwçe tatarlar üzläre, qayberläre ciñel maşinalarında, qayberläre taksilar alıp, rayon üzägennän 12 çaqrım yıraqlıqtağı Çurtanlı awılına konsert qararğa kildelär. Möxämmädiewlar ğailäse, konserttan soñ, kollektivnı töşke aşqa çaqırıp aldı. Anda tanışu, aralaşu bardı. Ansambl'neñ cırçıları xucalarğa borınğı tatar cırların da büläk ittelär. Şunı da assızıqlarğa kiräk, konsertlar tämamlanğannan soñ, ber genä awılda da xalıq öylärenä taralırğa aşıqmadı. Bayanğa quşılıp cırlawçılar häm biüçelär küp buldı.
Muromsevo rayonınıñ tatar awıllarındağı mäktäplär turında da ber niçä süz. 3 awılda da mäktäplär başlanğıç qına. 5-nçe sıynıfqa balalar kürşe rus awıllarına yörilär. Awıl yäşläreneñ kübeseneñ, eş ezläp şähärlärgä küçep kitüläre säbäple, mäktäplärdä uquçılar sanı kimegän. Çurtanlıda, mäsälän, bıyıl awıl mäktäbenä 3 kenä bala yöri, 5 bala kürşe awılda uqı. Tatar awılları mäktäplärendä tuğan tel uqıtıla. Tazlar mäktäbenä uzğan yıl Tatarstannan tatar tele däreslekläre kilgän. Balalarnıñ kübese tuğan telen belep üsä.
Tatar awıllarındağı klublar turında da ber-niçä süz äytü urınlı bulır. Tarlar häm Çurtanlı awıllarında maxsus salınğan klublar yuq. Klub itep mäktäplär yaraqlaştırılğan. Klublarnıñ kiräkle cihazları ğına tügel , östäl-urındıqları da yuq. İnsäss awılında ğına klub tözebräk xäldä. Küp bulmasa da urındıqları bar, miçe yağıla, stenaları ağartılğan, idännäre buyalğan. Konsert kiler aldınnan klubta eşläwçe Marat Nizametdinov 2 kön buyına miç yağıp, klubnı cılıtqan. 11 yıl elek klubqa eşkä kilgäç, ifrat tawşalğan binanı klub itep tözekländerü eşlären ul üze başqarğan. Bez xäzer klubta kiçälär oyıştırabız, törle bäyrämnär ütkäräbez ,- di Marat äfände.
Äytergä kiräk, klubta eşläwçelärneñ xezmät xaqları zurdan tügel. Älbättä ul tormış alıp baru öçen citmi. Awıldaşları kebek Nizametdinovlarğa bäräñge utırtırğa, mal asrarğa turı kilä. Alarnıñ 4 sıyırlar, 4 atları bar. “Söt may, it satıp kön küräbez”,- di xucabikä Güzäliä xanım. 16 keşedän torğan “Umırzaya“ kollektivın alar, öylärenä çaqırıp, qunaq ittelär. Kiñ küñelle xucalarnıñ bar keşegä dä urını tabıldı.
“Umırzaya” sänğät'kärläre dä Muromsevo rayonında bulğan oçraşulardan qänäğät qaldılar. “Şulay, çın küñel belän qarşı aluçılar, yotlığıp konsert qarawçılar bulğanda , awırlıqlar da, yul ğazapları da onıtıla, millättäşlärebez belän qabat oçraşası kilä”,- didelär alar.
Saniä Mixaleewa, Omski


text:
Ministr urınbasarı yazuçılarnı citäklärme?
Tatarstan yazuçılar berlegeneñ 15 qorıltayı Comğada Qazan-mill-mädäni üzägendä başlandı. Älege xäbär äzerlängändä ul däwam itä ide. Yazuçılar qorıltayğa öç yılğa ber märtäbä cıyıla. Bügenge köndä bu berlektä 307 yazuçı äğza bulıp tora. Comğada eşen başlağan 15 qorıltay isä yaña räis saylarğa tieş. Çönki berlek Ustavı buyınça ber ük keşe ike märtäbä genä räis bula ala. Soñğı ike qorıltayda Foat Ğalimullin räis bulıp saylanğan ide.
15 qorıltaynı Tufan Miñnullin açtı. Ğädättä, mondıy wazifanı iñ ölkän yazuçı başqara ide. Bu oçraqta, iñ ölkän yazuçılardan Mösäğıyt Xäbibullin sanalsa da, ni öçender Tufan Miñnullinğa bu wazifa yöklätelgän ide. Qorıltay eşendä Tatarstan premyerı Röstäm Miñnexanov, premyer urınbasarı Zilä Wälieva, Däwlät şurası räise urınbasarı Rimma Ratnikovalar da qatnaştı.
Ğädättägeçä, räis qorıltay arasında başqarılğan eşlärgä yomğaq yasadı. Häm kiläçäkkä plannar bilgeläde. Ä ul plannarnıñ säyäsi öleşe dä bar. Ul da bulsa, Tatarstan yazuçılar berlegeneñ Rusiä yazuçılar berlege belän berläşer çaqıru. Foat Ğalimullin çığışınnan ber özek
Bilgele bulğança, bezneñ Ustavta mondıy bäyläneşlär qaralmağan. Ämma bügenge şartlarda mondıy zur oyışmanı dönyadan, zur ildän ayırıp quyu aqlamıy. Çönki Tatarstan respublikası böten yaqtan da meñärlägän ceplär belän Rusiä belän bäylängän. Şuña kürä, bez yazuçılar ğına çittä torıp qala almıybızdır. Şunısı da mäğlüm, üzgärtep qoru yıllarında ber genä Tatarstan icat oyıması da Rusiä icat oyışmaları belän aranı özmäde. Kompozitorlar da, rässamnarda, arxitektorlarda, teatr ähelläre berlekläre dä Rusiä belän araların özmädelär. Kompazitorlar berlege äğzası ikän, ul Rusiä kompozitorlar berlege äğzası da sanala. Yıraq barası tügel, üzebezneñ Ädäbi fondta, Rusiä belän arasın özmäde. Rusiä Ädäbi fondı yärdäm itep tormagan bulsa, Tatarstan ädäbi fondı yäşi almağan bulır ide. Monı xäl itüneñ ber genä yulı bar: Rusiä Yazuçıları berlege belän Tatarstan yazuçılar berlege arasında şartnamä nigezendä mönäsäbätlär urnaştıru. Kerü tügel, ä şartnamä belän, tigez xoquqlar nigezendä
Foat Ğalimullin Rusiä yazuçılar berlege belän bağlanışlarğa çaqırsa da, älege mä’sälä berlek utırışlarında inde yıldan artıq tikşerelä. Küp kenä yazuçılar Rusiä yazuçılar berlegenä kerügä qarşı. Şul uq waqıtta, Foat Ğalimullin şäxsän üze Rusiä yazuçılar berlegendä küptän tügel äğza bularaq qabul itelgän.
Qorıltayda Tatarstan premyerı da, respublika xakimiäte häm parlamentı isemennän çığış yasadı. Üzeneñ çığışınnan soñ ul, ber törkem yazuçılarğa Rusiä häm Tatarstan däwlät büläklären tapşırdı. Soñınnan isä yazuçılar berlegenä büläk yasadı
Süz baylığı belän sezne şaqqattırıp bulmıy inde, sez barığız da miña qarağanda ostaraq. Menä şuña kürä, citäkçelär isemennän ber büläk, yazuçılar berlegenä mikroavtobusTatarstan yazuçılar berlegendäge 307 äğzanıñ 50 läbe genä urıs telle yazuçılar. Şuña qqaramastan, qayber yazuçılar urısça söylädelär. Berlekneñ reviziä komissiäse räise dä urısça xisap birde. Ä şulay uq yazuçılarğa matdi yärdäm itü belän şöğellänüçe Ädäbi fond räise, şağir Gäräy Räxim isä notığın tatarça tottı. Anıñ çığışınnan ber özek
Bez älbättä, yazuçılarğa ber tienlek tä yärdäm itmägän Rusiä Ädäbi fondınnan çıqtıq. Alar böten mileklären satıp beterdelär. Ä bez, SSSRnıñ elekkege respublikaları belän berlektä, tigez xoquqlar nigezendä, Xalıqara ädäbi fond oyıştırdıq. Foat Ğalimullin bu mä’sälädä yalğışlıq cibärde. Bez Rusiä Ädäbi fondına qatnaşmıybız. Tatarstan Ädäbi fondınıñ xäle möşkel. Bezneñ xätta, alğan äyber-büläklärebezne yazuçılarğa taratır öçen maşinabız da yuq. Bügen premyer büläk itkän maşinadan bezgä dä öleş çığar dip ömetlänämŞulay itep, äle açqıçı ğına qullarında bulğan yazuçılar berlegenä dä, premyer büläk itkän maşinağa iälänü dä qorıltayda uq başlandı.
Tatarstan yazuçılarınıñ 15 qorıltayı, äle bu xäbär äzerlängändä däwam itä häm ul tönge unberlärgä qädär bulır dilär yazuçılar. Bu xäbär äzerlängändä, Qorıltayda iñ mawıqtırğıç mä’sälä tikşerelä. Berlekneñ räise kem bulaçaq. İnde, äytelgänçä, berlekne 6 yıl buyına Foat Ğalimullin citäkläde. Ul üzeneñ xisap çığışında uq, sawbullaşu süzlären äytte
Monnan altı yıl elek, sez miña zur ışanıç kürsättegez. Min üzemneñ urınbasarlarıma zur räxmätemne belderäm. Tırışıp eşlädek. Minem soñğı altı yılda böten maqsatım yazuçılarğa mömkinleklär tudıruda ide. Min küp kenä yazuçılar belän dustanä mönäsäbät urnaştırırğa tırıştım. Qayberläre belän kileşterep beterä almadım ikän, alarda immunitet bar. Yäğni nindi genä oçraqta da urtaqlıqqa barmaw. Barığızğa da räxmätläremne belderäm. Räsmi bulmağan çığanaqlarğa qarağanda, berlek räise itep , Möxämmät Mirza isemle ädäbi täxällüs belän icat itüçe İlfaq İbrahimov yaña räis bulıp saylanuı mömkin. İlfaq İbrahimov, bügenge köndä Tatarstan mädäniät ministırı urınbasarı bulıp tora.
Qorıltay eşendä ğädättä Tatarstan prezidentı da qatnaşa ide. Bu yulı ul Sankt Peterburgnıñ şähär könendä qatnaşu säbäple kilä almadı dip belderdelär.
Räfis Cämdixan


text:
Tatarstan cirlegendä alar baytaq. Çönki bez tarixi cirlektä yäşibez. Häykällärneñ törlese bar: küñelgä yatışlıları, kilbätsezläre häm quyılmağannarı. Menä şundıylardan milli cämäğätçelekne borçığannarı: Qazannı yaqlap şähit kitkännärgä, Salix Säydäşevkä häykällär. Xäzergä granit häm märmär qorılmalar quyu urınına yözlägän protokol, stenogrammalar, qararlar ğına yazıldı. Läkin alar bürokratiä, ozaq qimıldawçılar yädqäre genä bulıp tora. Tağın ber küreneş – Qazannıñ törle uramnarında häm xätta baş maydanında älegä xätle Lenin babayğa häykällär bar. Çorı uzğan, cırı cırlanğan bulsa da, alarğa izge sıyırlarğa sıman, beräw dä qağılmıy.
Xalıqara häykällär köne uñayınnan comğa könne Şähri Qazan gazetasında Tatarstan mädäniät ministrı İldus Tarxanovnıñ mäqäläse basılğan. Anda xökümätneñ bu yünäleştäge eşläre, qararları iskä alına, mädäni, tarixi mirasnı saqlap qaluğa zur xezmät quyğan xezmätkärlärgä, belgeçlärgä, häm xätta jurnalistlarğa räxmät äytelä. Läkin millätpärwärlärne borçıy torğan häykällär yazmışı xaqında ministr ber süz dä äytmägän. Bälkem, bäyräm könne küñelne tırnap torğan närsälär turında söyläwne urınsız dip tapqandır.
Damir Ğısmetdin, Qazan


text:
Xalıqara muzeylar şurasınıñ Rusiädäge prezidentı, Tret'yakov däwlät galeriäseneñ başlığı urınbasarı Ekaterina Selezneva, matbuğat oçraşuı waqıtında, Qazanda kütärelgän problemalar bıyılnıñ avgust ayında Venada bulaçaq general' konferensiä waqıtında da tikşereläçäk dip äytte. Ä kütärelgän problemalarğa kilgändä isä, anıñ iñ zurısı:
Ermitajdağı sezgä bilgele bulğan xällärdän soñ, muzey räsmilär, xakimiätlär yärdämennän başqa üzenä quyılğan burıçlarnı, hättä eş kürsätmäläre belän yöklängännären dä tulısınça üti almıy.
dide İKOM-nıñ Rusiädäge prezidentı. Selezneva äytüençä, Qazandağı bu oçraşu waqıtında muzey eksponatların döres saqlaw, alarnıñ iminlege, zamana taläbe bulğan yaña texnologiälärne kertü turında da süz alıp barılğan. Ämma muzey xezmätkärläre bu häm başqa mäs’älälärne xakimiätlär belän tikşermiçä xäl itep bulmıy, dide.
Bu çarağa cıyılğannar, jurnalistlar belän oçraşqançı Tatarstannıñ Milli muzeyendä, “Ermitaj-Qazan” üzägendä häm Milli sänğät galereyäsendä dä bulırğa ölgergännär. Alarnı “Ermitaj-Qazan” üzägendäge 23 komp'yuter quyılğan uqu bülmäse quandırğan. Yañalıq dip bäyälängän. Matbuğat oçraşuı waqıtında, şundıy uq 23 komp'yuterlı bülmäne Milli muzeyda da açarğa mömkin bit. Xakimiätlär öçen bu berni dä tügel, dip tä äyttelär. Annan da qala alar Tatarstannıñ iñ zur Milli muzeye urnaşqan bina tulısı belän muzeyğa tapşırılıp anda yaña kürgäzmälär açıluın da teli.
Rusiädäge muzeylar aldında torğan tağın ber zur problema, ul da bulsa xalıqnıñ, min ul muzeyda buldım inde, dip anda qabat barırğa telämäw stereotibın, qaraşın üzgärtü. Şuña kürä, muzeylarda xalıq zäwığına turı kilä torğan kürgäzmälär oyıştıru zamana taläbe bulsa, ikençe yaqtan yañaça idärä dä moña işarä itä.
İKOM-nıñ Rusiädäge vitse- prezidentı, Tömän ölkäseneñ kraynı öyränü muzeye mödire Daniä İslamova Rusiä muzeyları zur sınaw aldında tora. Ämma bez bu sınawnı 2 yıl elek üttek inde, dide.
2004 yılda, böten mädäniät üzäkläre avtonom kommersiäsez oyışmalar itep üzgärtelde.
dide Daniä İslamova. Anıñ äytüençä, alar räsmi räweştä oyışmağa kertelmiçä, däwlät oyışması bulıp qalsalar da, şartlar avtonom kommersiäsez oyışma räweşendä yäşäwne taläp itä. Alarğa däwlät zakazları bäygelärsez genä tapşırıla. Yañaça kön itä başlağaç, optimizatsiä, yäğni qulaylaştıru säyäsäte dä ütkärelgän.
Bezdä eşläwçelärneñ sanı yaqınça 50 protsentqa kimede. 2005 yıldan bez yañaça xezmät xaqı tüläw şartlarına küçereldek. Xäzer oyışmanıñ citäkçese kemgä küpme tüläwne üze xäl itä.
dide. Alar muzey qaznasın arttıru turında da citdi räweştä uylıy başlağan.
Bu xaqta 2006 yılda Putin imzalağan qanun köçkä kerüe inde mäğlüm. Tatarstanda da bu yañalıq kön qadağı bulıp tora. Yañaça yäşäw turındağı bu qanunnıñ tiskäre yaqları da, uñay yaqları bar, di Daniä İslamova. İñ ähämiätlese, dide ul yaña şartlarda yäşäp qalırğa öyränü. Yäşäp qala almağan oyışmanıñ mölkäte başqalarğa bülep birelergä dä mömkin.
Rusiäneñ muzey xezmätkärläre bu matbuğat oçraşuı waqıtında, tağın ber problema turında süz kütärdelär. İKOM-nıñ Rusiädäge komitetı yaña qabul iteläse qanunnarnı iğtibar belän küzätep bara. Alar muzey binaların häm andağı eksponatlarnı xosusıylaştıruğa qarşı.
Xalıqara muzeylar şurası İKOM YUNESKO qanatı astında 1946 yılda tözelä. Aña 162 il kerä. 10 meñläp xezmätkäre bulğan Rusiä muzeylarınıñ bu oyışmağa kergän üzeneñ komitetı bar.
Nail Alan


text:
Törkiä iqtisatı 90 milliard dollarğa moxtac
İstanbul birjasında aksiä bäyäläre kütärelde dip kenä, Törkiä iqtisatınıñ tiz arada citdi krizistan qotıluın kötep bulmıy.
Çınbarlıq niçegräk tora, monı eşen yuğaltqannarğa, fabrika-zavodların yapqannarğa häm ğomumän kiläçäkkä ömet belän qaramağannardan sorarğa kiräk. Waqlap satuçılar, yäğni waq yäki ere kibet xucaları alış-bireşne canlandıru, xalıqnı alış-bireşkä öndäw öçen çaralar uylıy başladılar. 2001 yälğı ekonomik krizis waqıtında, xalıqnı ekonomiä yasamıyça elekkeçä äyber alırğa öndägän “Törkiä öçen” digän kompaniälär ütkärelgän ide. Şuşı kompaniäneñ faydası da az-maz bulğan ide. Bu yulä da waq käsepçelär Törkiäneñ iñ zur säwdä oyışması - İstanbul Säwdä Oyışması belän şundıy ber yaña proyekt buldıru öçen bäyläneşkä kerdelär.
Qayber ekonomistlar häm zur eşquarlar xökümätne Xalıqara Valyuta Ғondı IMF belän kontrakt tözergä çaqıralar. Premyer-ministr Tayip Erdoğan: “Bez alarnıñ täğlimätı belän iqtisatıbıznı alıp barırğa cıyınmıybız”, di. Çönki IMF üzennän kredit alğan ildän, qayber ekonomik şartlar ütäwen taläp itä. Yäğni xökümätlär üz ekonomikaların IMF täğlimätına kürä alıp barırğa mäcbür bula. Misal öçen IMF bügenge köndä däwlätneñ törle tarmakarında ekonomiä yasarğa çaqıra, ä Tayip Erdoğan monıñ belän riza tügel, çönki kiläse mart ayında cirle saylawlar bulaçaq. Ul Törkiäneñ burıçın artıru xisabına bulsa da, xalıqnı waqıtlıça törle subsidiälär belän qänäğätländerergä teli.
Törkiäneñ iñ zur bankalarında Eş Bankası general direktorı Ersin Özincä dä “Bezgä IMҒ tügel, ä kredibilitet, yäğni ışanıç atmosferası kiräk. Monıñ öçen isä ilneñ yaxşı alıp barıluı bik möhim”, di. Ul başta tışqı säwdädäge defitsitnıñ kimetelüe şart, çönki ekonomik qurqınıç, sotsial' qurqınıçqa äwerelde dip belderde.
Çınnan da Törkiä xökümät kürsätergä tırışqança şatlanırlıq wäzğıättä tügel. Almaniäneñ “Deutshe Bank” isemle bankınıñ isäpläwlärenä qarağanda, Törkiäneñ ekonomikasın torğızu öçen 90 milliard dollar kreditqa ixtiac bar. Bu turıda amerikan gazetası “The Washingon Post” yazdı. Fransuz gazetası “Le Monde” isä “Törkiä ğorurlığınnan waz kiçep, Xalıqara Valyuta fondına möräcäğät itärgä tieş, çönki il häläkätkä taba bara” dip yazdı. Britaniäneñ ekonomika gazetası “Ғinancial Times” isä Kön'yak Afrika belän Törkiä kebek zur çit il burıçları bulğan illärneñ IMF-dän kredit alu öçen kiräkle taläplärne tormışqa aşırunıñ qıyın buluı turında yaza.


text:
Qomarlı uyınnar kontrolgä alınaçaq
Uyın avtomatları belän tulğan uramnar, kibetlär soñğı yıllarda ğädäti küreneşkä äwerelde. Näq tuñdırma kioskları şikelle. Törle töslär belän bizälgän, ciñel genä küp aqçalar alırğa ömetländergän bu uyın qorılmaları keşelärne cälep itep tora. İnde bu yulı uñış miña yılmayır diep keşelär bulğan barlıq aqçaların, xätta maşina, fatir, yortların da uyın avtomatı xisabına yuğaltqan oçraqlar az tügel . Alay ğına da tügel, älege uyınnar arqasında üz-üzenä qul saluçılar da bar. Üzen üze ütermäsä, başqaları kilep yä aqçasın talıy, yä tege dönyağa cibärä.
Tatarstanda uyın avtomatların totu buyınça waqıtlıça qağidälär eşli. Läkin şuşı qağidälär bozılğan oçraqta, administrativ cawaplılıq respublikada qaralmağan. Näticädä, uyın biznesın kontrol''dä totuçı yuq. İñ möhime avtomatlarda uynawçılarnıñ tormışı qurqınıç astında. Respublikada bu ölkädä cinayät eşläre artqannan arta. Mäsälän, uzğan yılda ğına uyın salonnarında 84 cinayät eşe quzğatılğan. Bıyıl isä dürt ay eçendä genä dä 30 cinayät terkälgän. Häm cinayätlärneñ kübese qatlawlı - talaw, üterü.
Bu könnärdä küptän kötelgän Tatarstan Däwlät Sovetınıñ qanunı dönya kürde. Respublikadağı uyın oyışmalarınıñ eşçänlegen cayğa salu turındağı bu qanun Tatarstanda uyın oyışmaların kontrol''dä totuğa bağışlanğan. Xäzer respublikadağı uyın oyışmalarına uyın biznesında qatnaşu kontrol''dä totılaçaq häm älege oyışmalarğa taläplär dä quyılaçaq.
Respublikada uyın avtomatları belän köräşüdä berençe urında Çallı şähäre tora. Bu xaqta “Azatlıq” xäbär itkän ide inde. Yıl yarım waqıt eçendä Çallıdağı 2800 uyın avtomatı ber meñgä, ä uyın oyışmaları 122dän 80gä qaldırıldı. Belgeçlär fikerençä, Däwlät Sovetı qabul itkän qanun näticäsendä respublikadağı uyın oyışmaları tağın ike tapqırğa kimergä tieş. Uzğan yılda Çallıdağı uyın avtomatlarına salım - 41mln. sum şähärdä qalğan bulsa, kiläse yılnıñ başınnan inde bu aqçalar federal byudjetqa küçep baraçaq. Läkin moña şähär administratsiäse barı tik şatlana dip yaza, “Respublika Tatarstan” gäzite. Çönki däwlät byudjetına östämä aqçalar kersä dä, ämma uyın avtomatlarında uynawçılarnıñ ğailä äğzäläre küz yäşen tükkän aqçağa xalıqnıñ sotsial xälen yaxşırtu mömkin tügel.
Albina Zäynulla


text:
Cenazalarda häm demonstratsiälärdä meñnärçä keşe qatnaşa. Kiçä şiğilarnıñ Ğaşura bäyräme başlanğanda bomba häm minaatqıç höcümnäre näticäsendä küp keşe ülü säbäple bügennän Ğiraqta 3 könlek matäm iğlan itelde.
Räsmilär Bağdad häm Kerbaladağı qorbannar sanın açıqlıy. Ğiraqtağı AQŞ administratsiäse isäpläwençä barlığı 117 keşe hälak bulğan. Ämma Ğiraq sälamätlek saqlaw ministrlığı ülüçelär sanı 185 dip belderä.
AQŞ räsmiläre bu şarlawlarğa bäyle buluda şiklänelep Kerbalada 15 keşe totqarlandı di. Ğiraq İdarä Şurasınıñ şiği äğzası Muaffaq är-Rubai äytüençä, Ğiraq räsmiläre bu şartlawlar uñayınnan, äl-Qaidä äğzası dip şiklänelüçe Äbü Musab Zarqäwinı ezli:
AUDİO: Bu terrorçılar, Zärqäwi häm anıñ suğışçıları cinayät qıldı. Zärqäwi törmägä yabılmıy torıp Ğiraq xalqı berqayçan da ciñel sulıy almıyaçaq.
Bügengä bilgelängän Ğiraq waqıtlı konstitutsiäsen imzalaw tantanası, kiçäge şartlawlar säbäple kiçekterelde. Xäzer ul comğa könne imzalanır dip kötelä.


text:
Qasqan totqondarźıñ xököm möźźäte oźaytıla
Stärletamaq qalahında törmänän qasqan ike totqon şul uq köndä totolğan. Urındağı xoloq töźäteü urınında yarźamsı xujalıqta eşläp yörögän ike totqon köpä– köndöź törmänän qasqaynı. Orğandar ularźı Stärle voqzalında tapqan. Ularźıñ berehe 3 yıl yarım, ikensehe 5 yılğa irektän mäxrüm itelgän bulğan. Xäźer qasaqtarğa sork öśtäläsäk. Totqondarźıñ ul tiklem oźaylı bulmağan waqıtqa xököm itelep tä qasırğa mataşıuźarı säbäptäre asıqlanmay. Şulay źa törmälärźä yäşäü şarttarınıñ tüźep bulmaślığı, tärtipheźlek xököm höröüe säbäple totqondarźıñ qasırğa tırışıuźarı xaqında fekerźär işetelä. Oşo köndärźä Öfölä Räsäy törmäläre etäkselege yıyını üteüe xaqında xäbär itkäynek inde. Ul saqta Başqortostan xoloq töźäteü qoloniyaları şarttar buyınsa iñ yaqşılarźan tip äytelgäyne.
Töźökländereü yılında handarźı butausılar küp.Premer– ministr Rafael Baydäülätov töźökländereü tip iğlan itelgän yılda küź buyauźarźıñ uğata küp bulıuın belderä. Miśal ösön ultırtılğan ağas– qıuaqtarźı alayıq ti ul. Urmansılar eş könöndä ultırtqan, yäki mäktäp uqıusıları kösö menän ultırtılğan ağas– qıuaqtarźı töźökländereü yılı ösön yauap bireüse etäkselär üź qaźanıştarı tip atağan. Şul uq xäl yuldarźı tigeźläü, asfalt yäyeügä lä qağıla. Tege yäki bıl rayonğa yuldarźı yaqşırtıuğa qaźnanan planğa yaraşlı summa bülenä. Urındarźa ihä oşo aqsağa başqarılğandarźı maqsatlı yılda eşlängändär rätenä inderälär. Rafael Baydäülätov äyteüensä, qätği qontrollek bulmauı eşkä barmaq yarıqtarı aşa qarauğa kilterä.
Räsmi sığanaqtarźan bildäle bulıuınsa respubliqala 9 ayźa ğına torlaq remontlauğa 700 million humğa yaqın aqsa bülengän.
Xökümät Premer–ministrı Töźökländereü yılı dauamında ultırtılğan ağastar küläme häm asfalt tüşälgän yuldar oźonloğo Başqortostandıñ Räsäygä quşılıuınıñ 450 yıllığın layıqlı qarşılau ösön bik möhim tine.
Başqortostan pensionerına Putinğa räxmät äytergä forsat birmänelär.Räsäy prezidentı Vladimir Putin watandaştarźı tağı ber tapqır qıuandırźı– üźäk televidenie häm radio aşa qorolğan äñgämälä watandaştar Putinğa 2 milliondan aşıu horau ebärgän. Başqortostanda uźğan ber äñgämäläge keüek Tolbazıla maxsus nöktä urınlaştırılmaha la, xalıqtıñ prezidentqa horau bireü mömkinlege bar ine– Başinformsvyaz şirqäte respublika tulıhınsa tierlek telefonlaştırılğan, här ikense keşelä keśä telefonı bar tip belderä. Ämmä Başqortostandan ber genä horau źa tura efirźa yañğıramanı. Horau birergä telägändärźeñ berehe Köyörgäźelä yäşäy. Aleksey Tarasov atlı pensioner Putinğa horau tügel, döröśöräge räxmät äytergä telägän. Telefon möräjäğättären qabul iteüse Mäskäü qıźźarı uğa heźźeñ horau 13-sö bulıp tapşırılasaq tihälär źä, asılda ul bulmanı. Aleksey Tarasov Vladimir Putinğa milli proekttar uylap sığarğanı, Mortaza Räximovtı tağı la 5 yılğa üź urınında qaldırğanı ösön barı źurźan räxmät äytergä genä telägän.
Başqortostan prezidentı Mortaza Räximov Öfölä fitnes üźäk astı. Mortaza Räximov «Uralsib» banqı prezidentı Nikolay Tswetqov menän osraşıp, finans törkömdär auıl xujalığı tarmağın taşlamalı kreditlauğa baśım yaharğa teyeşlegen etkerźe. Nikolay Tswetqov ihä Uralsib tarafınan äle Respublikanıñ ağrar yünäleşenä iğtibar layıqlı kimäldä – Başqortostandıñ bıl tarmağın üśtereügä 2 milliard hum külämendä kredittar bülengän tine. Kiläsäktä lä auıl xujalığın kreditlau dauam itäsäk, tip ışandırźı. Hüźźän eşkä küsep ular ber bina asıuźa la qatnaştılar. Xalıq ösön ütä möhim obekt– ul fitnes– üźäk ikän. Unı töźöü ösön Uralsib kompaniyahı 6 million dollar aqsa tükkän.
B.Fatkullin Öfö


text:
Foto: ckpиH
Qızılorda oblısında tağı bir tarïxï jädiger tabıldı. Şirkey`li awılınıñ awmağınan ğalımdar eski qalanıñ ornı men birneşe qabattan turatın eki ülken bekinisti aştı. Tabılğan dünïelerdi arxeologtar Jetiasar mädenïetine tïesili dep otır.
Joğarğı qabatı 9-şı 10-şı ğasırdı sïpattasa, tömengi qabat 7-şi ğasır mädenïetin körsetedi. Keñinen keramïkalıq ıdıstar qoldanğan şaharda oğızğa, türkiler däwirine, qañlığa jatatın jädigerler şıqqan. Ülken ğïmarattıñ ornınan şamamen şamandar däwirine tïesili süy`ekten jasalğan boy`tumar qaldıqtarı da tabılğan. Alıp şahar dwalmen qorşalıptı. Bizge saqtalğan dwaldıñ bïiktigi tört metrdi körsetip tur.
«Bir tañğalarlığı, bul üy`lerdi säwlet önerinen xabarı bar adamdardıñ salğandığı körinedi. Üy`diñ qabırğalarınıñ birdey` bolwı, kirpişterdiñ qalanwı, bölmelerdiñ ölşemderiniñ birdey` bolwı, esikteriniñ töbesi ağaş börenelermen jabılwı osı jerde qonıstanğan xalıqtıñ qala qurılısı mädenïetinen jaqsı xabarı bar ekenin körsetedi»,-dey`di Qorqıt Ata atındağı QMW arxeologïya jäne étnografïya ğılımï zerttew ortalığınıñ jetekşisi Äzilxan Tajekeev.
Ğalımdardıñ ay`twınşa, Jetiasar mädenïeti tusında ömir sürgen xalıqtıñ geni äli künge dey`in anıqtalmağan. Osı künge dey`ingi zerttewler Jetiasar şatqalındağı qalalar VII-VIII ğasırlarda ömir sürwin toqtattı dep pay`ımdawğa negiz bolğan. Al, jaña derekter Eskidarïyalıq arnanıñ Sırdarïyağa jaqın jerde qala mädenïetiniñ jalğasın tapqandığına köz jetkizwge mümkindik beripti. Jalpı Qızılorda oblısında bükil älemge äy`gili tarïxï eski qalalar ornalasqan. Saq kösemderiniñ astanası sanalğan Şirik-Rabat qalası, oğızdardıñ mekeni - Jankent jäne qıpşaq ïmperïyasınıñ astanası - Sığanaq qalası. XV ğasırda Sığanaq qazaq xandığınıñ astanası bolğanı belgili.
Astana arnası


text:
Bağdadta höcümnär kimemi
Bügen Ğiraqnıñ Tikrit şähäre bazarında Amerika ğäskärläre ike ğiraqlını atıp ütergän, tağın ikesen yaralağan. Bu xälneñ säbäpläre älegä açıq tügel. Barı tik ğiraqlılarnıñ qorallanğan buluı häm amerikalılarğa aftomatların satıp alırğa täqdim itüläre bilgele.
AQŞnıñ däwlät sekretare Colin Powell Amerika ğäskärläre Ğiraqta qanunlı xökümät tözelgänçe qalaçaq dip belderde. Powell bu xaqta Bağdadta İordaniä ilçelege şartlatılğannan soñ äytte. Anda 13 keşe hälak buldı häm 50-65 keşe yaralanğan ide. Powell saqçılar taläp itelgän qayber urınnarnı Ğiraqnıñ yaña armiäse soldatları saqlıyaçaq digän fikeren dä belderde.


text:
Pakstannıñ könyağındağı Karaçi şähärendä köçle şartlawdan 57 keşe hälak bulğan, 80 nän artıq keşe yaralanğan. Hälak buluçılar arasında sönni möselmannarnıñ “Texrik” partiäse citäkçese Abbas Qadri da bar. Şartlaw, möselmannar Mäwlet bäyrämenä dip parkka cıyılğan cirdä bulğan. Bu terakt öçen cawaplılıqnı berkem dä üz östenä almağan. Karaçida iminlek çaraları köçäytelgän.
Qasim isemle ber cirle keşe "Bu açıqtan açıq İslamğa qarşı, doşmanlıqtan yasalğan terror. Şuşındıy, möselmannarnıñ izge könendä! Xakimiätlär üterüçelärne tabarğa, xökemgä tartırğa tieş" dide.


text:
İran tışqı eşlär ministrı Kamal Kharrazi Quşma Ştatlarnıñ basımın kire qağıp, Tähran atom citeşterü eşçänlegennän baş tartmayaçaq, dip belderde. Atom programması tınıç maqsatlarda üsterelä, bu isä xalıqara qanunnarğa qarşı kilmi, dide Kharrazi. İran ministrı bu süzlärne Hindstan başqalasında äytte.
Kharrazi süzlärenä qarağanda, İrannıñ atom eşçänlege Xalıqara Atom Energiäse agentlığı kürsätmäläre qısalarınnan çıqmıy, häm şulay däwam itäçäk:
"Bu – İran belän Amerika Quşma Ştatları arasında aradaşçılıq itü mäs''äläse dä tügel, üz xoquqlarıbıznı inqar itü mäs''äläse dä tügel. Monda alarnıñ borçıluların niçek beterü turında süz barırğa tieş – İrannıñ atom qoralı citeşterüe turındağı borçıluların." dide Kharrazi.
Anıñ süzlärençä İran Amerika Quşma Ştatları basımına bireşmiäçäk.


text:
dila hanim 55
dila hanim 55 benzer aramalar:
dila hanım 49 bölüm, dila hanım 54bölüm, dila hanım 5 bölüm tek parça, dila hanım s, dila hanım 3 bölüm fragmanı, dila hanım 59 bölüm, dila hanim 46, dila hanım 7bölüm fragmanı, dila hanım jenerik müzik, yağ yakan lahana çorbası dilara koçak, dila hanım 3 ocak 2014, dila hanım 10 ocak, dila hanım 03 ocak 2014, dila hanım 6 bölüm fragmanı, dila hanım r, dila hanım 720p izle, dila hanım 6 bölüm, dila hanım ı izle, anıl iç giyim 5588, dila hanım 7 haziran


text:
Groznıy-Mäskäw timer yulındağı şartlaw terror ğämäle bulırğa mömkin, di Rusiä räsmiläre
Yäkşämbe irtäsendä Mäskäwdän 150 çaqırım yıraqlıqta bulğan timer yul qazasınıñ neçkälekläre älegä tögäl bilgele tügel, Rusiä räsmiläre, ixtimal terror ğämäle turında söyli. Mäskäw ölkäse gubernator urınbasarı Aleksei Panteleev süzlärençä, Groznıydan Mäskäwgä baruçı teränneñ yulında şartlaw yañğırağan, näticäsdä ul yulınnan çıqqan. Ülem-kitemnär yuq, 40lap keşe ciñelçä cäräxätlär alğan. Rusiä Timer yulınıñ meditsina bülege başlığı Oleg Atskov:
"Bezgä 42 keşe möräcäğät itte. Törle säbäplär belän. Kübeseneñ stress näticäse, qan basımı kütärelgän. Ber malaynıñ tubıq söyäge sınğan. Ul 20nçe balalar xastaxanäsenä salındı."
Şartlaw lokomotiv aldında bulğan. Anıñ köçe 3 kilo trotil çaması dielä. FSB süzçese Diana Şemyakina süzlärençä, şartlaw bulğan urında 1 metr çaması zurlıqta çoqır qalğan. Şulay uq, relsqa bäylängän timer-çıbıqlar tabılğan. Räsmilär äytüençä, şartlatqıç çittän torıp şartlatılğanğa oşağan.
Terän Çeçen başqalasınnan çıqqan bulsa da, älegä çeçen suğışçıların ğäyepläw öçen nigez dä yuq. Çeçnägä yış säyäxät itüçe Azatlıq xäbärçese Andrei Babitski, monıñ diversiä buluında şiklänmi. Tik menä anı kem oyıştırğan, bu turıda äytüe qıyın di ul:
"Bu bik säyer närsä. Tınıç keşelär utırğan teränne yuldan çığarunıñ mäğnäsen, monıñ Basaevka, yä tağı berärsenä nigä kiräk buluın añlap betermim. İkençe yaqtan qarağanda, alay da bulırğa mömkin."
Babitski süzlärençä, ägär bu ğämälneñ maqsatı – Çeçen mäsäläsenä iğtibarnı cälep itü, yä xalıqta qurqu xisläre uyatu bulsa – ul maqsatına ireşkän diärgä bula. Qaza Rusiä başqalası yanında bulğan. Citmäsä, Rusiä könendä, prezident Vladimir Putinnıñ Kremldä däwlät büläkläre tapşıru tantanası başlanırğa berniçä säğät qalğanda.
Beryaqtan bu ğämäl yänä Çeçnädä barğan suğışnı iskä töşersä. İkençe yaqtan, Rusiäneñ teläsä qaysı urınında qurqınıç yanawına işarä itä.
Baş prokuror urınbasarı Nikolay Savçenko "terrorçılıq" häm "keşe üterü tırışlığı" digän matdälär nigezendä cinayät eşläre açılu turında iğlan itte.
Äle genä kilgän xäbärgä qarağanda, xäzer Rusiädä här ber teränne militsiä xezmätkärläre ozatıp baraçaq. Bu turıda bügen Eşke eşlär ministrınıñ berençe urınbasarı Aleksandr Çekalin xäbär itte.
-Ali Gilmi


text:
11 sintäber xöcümnäreneñ avtorı sanalğan Xalid Şäix Möxämmät Paqstannan başqa urınğa küçerelde
Ul arada Xalid Şäix Möxämmät Paqstannan başqa urınğa küçerelgän. Bu turıda bügen Paqstannıñ Mäglümät ministrı Säix Räşid äytte. Anıñ süzlärençä, Paqstan räsmiläre Xalidtän soraw alunı tämamlağan, häm ul şuşı töbäkneñ ber cirenä cibärelgän. Nindi urın ikänen ul äytmäde.
Ä menä Frans Press agentlığı, iseme äytelmägän räsmigä tayanıp, Xalidneñ Äfğanstanğa cibärelüwe turında xäbär itte. Kabul yanındağı Bagram hawa alalnında Amerikannarnıñ totqarlaw urını bar. Terorçılıqta ğäyeplänep qulğa alınğan keçelärdän soraw alu başta şunda ütä.
Amerikan räsmiläre äytüençä, alar Xalidtän yaqın könnärgä bilgelängän teror ğämälläre, häm Osama ben Ladennıñ qayda buluwı turında mäglümät alırğa ömetlänä.


text:
Rusiä çit ilgä asrawğa bala birü qanunnarın qırıslata,Tatarstan nindi mönäsäbät kürsätä?
Russiädä balalarnı çit ilgä asraw-tärbiägä birgän qanunnar qırıslaşa dip bez ewälge tapşırularıbızda söylägän idek. Sonğı waqıtlarda tärbiä-asrawğa alınğan 2 rus balasınıñ Amerikada üterelüe Rusiädä şau-şuğa säbäp buldı. Rusiä Mäğarif häm Fän Ministırlığı asrawğa bala alırğa teläwçe çit il keşeläre tizdän analıq kurslarına qatnaşaçaq häm emotsional totrıqlıqları sınalaçaq dip belderde Küplär yätimnärne çit ilgä asrawğa birgän qanun qağıydälärne qırıslaştırırğa çaqıra.Tatarstanda bu eşlär niçek tora?.Tatarstan Ministırlar kabinetı qarşındağı ZAGS yäğni watandaşlıq xälen terkäw idaräse başlığı Flüra İldarxanova bu turıda nilär söyli?.
Yantsukewic(audio)
Üzgäreşlär kertüneñ mäqsatı fäciğälärne qabatlamaw.Üzgäreşlär ,ğailädä ruxi xästä keşelär bulsa asrawğa bala alu omtılışı yasamawların garantiäläw mäqsatın quya.Yasalaçaq üzgäreşlär turında qarar birü bezneñ wazıyfabız bulıp tora
Ministırlıq legal bulmağan yullar belän tärbiägä bala birüne dä tuqtatmaqçı. Rusiä xökümäte röxsät itkän oyışma , aradaşçılar aşa ğına balalar çit ilgä tärbiägä bireläçäk. Qayber räsmilär äytüenä qarağanda Rusiädä yätim balalar sanı qotoçqıç yuğarı 2million.Ruslar yätim balanı bik siräk tärbiägä ala.Berençe säbäp sotsial stigma bulsa ikençese maddi yaqtan berdän artıq balanı üstererlek xäldä tügel.Yantsukeviş bezneñ departament bu problemanı belä , bez rus cämäğätçelege potensial ata analar, yätimnärneñ problemaları, balanı tärbiägä alu turında Rusiä watandaşlarınıñ iqtibarın cälep itergä tırışaçaqbız dip söyli. Şuşı tırışlıqnıñ ber öleşe bularaq Rusiä Mäğarif häm Fän Ministırlığı küptän tügel genä www.usynovite.ru isemle internet säxifäse dä açıp cibärde. Anda potensial ata analar , balalarnı region , yäş çäç, küz tösenä kürä saylap alalar. USİCEFnıñ Rusiä häm Belarus öçen wäkile Karel De Rooy dä yätimnärne il eçendä tärbiägä birü eşe xäzer prioritet bulıp tora ,ämma xökümät monıñ öçen andıy ğailälärgä finans yardämen arttırırğa tieş dide
De Rooy(audio)
balalarnı cirle xalıqqa tärbiägä birü protsesın tizlätü öçen çaralar kürelergä tieş dip uylıybız.Balanı yätimxanädä totu çığımı , älege waqıtta öydä qarauğa birelgän subsidiädän 7 märtäbä yuğarıraq buluın beläbez.Ayırmanı kimetü öçen il eçendä asrawğa aluçılarnı nıq arttırırğa kiräk
Balalarnı tärbiägä birü eşe belän şägellängän agetlıqlar ministırlıq täqdimnäre belän qänäğät ,alar bu çaralar balalarnı yaqlawnı arttıraçaq digän fikerdä.Östämä psixologik testlar, sınaular potensial ğailälärne qurqıtaçaq dip uylap bula. De Rooy äytmişle testlarnı kiräk küräsez ikän eşlägez ämma qatmarlı protsesnı tağı da qatmarlandırmağız. Min bu eşlär Tatarstanda niçek mikän digän soraw belän Ministırlar kabinetı qarşındağı ZAGS yäğni watandaşlıq xälen terkäw idaräsenä ,anıñ başlığı Flüra xanım İldarxanovağa möräçäğät ittem. Bala-ana mäsälälärenä qağılğan ozın söyläşü waqıtında Flüra xanım elek Mäğarif ministırınıñ urınbasarı bulıp eşläwen dä telgä aldı. Şulay itep asrawğa bala birü mäsäläsendä Flüra xanımnıñ mäğlümäte dä täcribäse zur. Ängämenen şul öleşen tıñlağız(audio)
färidä xämit


text:
Abay`dıñ «Jïdebay`-Börili» memlekettik tarïxï-mädenï jäne ädebï-memorïaldıq qorıq-murajay`ında qaraşa ay`ınıñ 29 küni qazaq ädebïetindegi asa körnekti aqın, ğulama oy`şıl, qoğam qay`ratkeri Ş.Quday`berdiulınıñ ömiri men şığarmaşılığına arnalğan «Mutılğannıñ tağdırı» attı bilim say`ısı ötti.
Dästürge ay`nalğan say`ıstıñ bastı maqsatı – Abay`dıñ aqın şäkirti, jazwşı, tarïxşı, ozıq awdarmaşı, fïlosof, sazger Şäkärim Quday`berdiulınıñ ömirin, onıñ murasın jasöspirimder arasında tereñ bilwge ıntalandırw jäne keñinen nasïxattaw.
Say`ıstı Abay` qorıq-murajay`ı dïrektorınıñ ğılımï jumıstar jönindegi orınbasarı M.Qay`rambaeva alğı sözimen aşıp, qatıswşılarğa sättilik tiledi.
Şarağa Semey` qalasınıñ joğarğı oqw orındarınıñ jäne qala kolledjderiniñ stwdentterinen quralğan bes top qatıstı.
Say`ıs üş bölimnen turdı:
İ. Üy` tapsırması. Şäkärim ömiri men şığarmaşılığı jay`ında öner (körinis, än, xor, t.b.) körsetw.
İİ. Suraqtarğa jawap berw.
İİİ. Şäkärim öleñderin jatqa oqw.
Say`ısqa qatıswşılarğa tömende körsetilgen taqırıptar usınıldı:
- Şäkärimniñ ömirbayanı;
- Şäkärim şığarmalarınıñ şığw tarïxı;
- Şäkärim lïrïkası;
- Şäkärimniñ poémaları;
- Şäkärimniñ qoğamdağı qızmeti.
Osı talaptarğa say` ädilqazı alqası: Semey` qalasınıñ tilderdi oqıtw ortalığınıñ dïrektorı, aqın O.Soğımbay`, Qazaq ïnnovacïyalıq gwmanïtarlıq-zañ wnïversïtetiniñ ağa oqıtwşısı, f.ğ.k. T.Qabışev, T.Amanov atındağı №16 mekteptiñ qazaq tili men ädebïeti päniniñ muğalimi G.Qunafïna jäne Abay` qorıq-murajay`ınıñ qızmetkerleri toptardıñ bilimin, önerin bağalap, say`ıstıñ nätïjelerin qorıtındıladı.
I-orındı M.Äwezov atındağı pedagogïkalıq kolledjiniñ «Äwezovşiler» tobı, II-orındı Şäkärim atındağı Semey` memlekettik wnïversïtetiniñ «Şuğıla» tobı, III-orındı Qazaq ïnnovacïyalıq gwmanïtarlıq-zañ wnïversïtetiniñ «Ürker» tobı ïelendi. Jeñimpaz toptar dïplomdar jäne bağalı sıy`lıqtarmen marapattaldı.
Sonday`-aq R.Bay`sey`itov atındağı Semey` qarjı-ékonomïkalıq kolledjiniñ «Jastar» tobına, «Avïcenna» kolledjiniñ «Mutılğan» tobına jäne toptardı day`ındağan ustazdarğa, jetekşilerge arnay`ı alğıs xattar tabıstaldı.


text:
Sofiä
Sofiä şähäre (Bolğarça: Coфия) – ul Bolgariäneñ başqalası. Vitoşa tawı yanında urnaşqan, xalqı sanı – 1,870,321 keşe (2003).
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sofiağa cide meñ yıl elek nigez salğan, şähär Awrupanıñ iñ borınğı başqalalarnıñ ikençese. Sofianıñ taríxında bik küp isemnär astında barğan ide. Şähärdä törle däwerlärdän qaldıqlar saqladı.
Iñ elektä Sofia Thraclarnıñ Sardika isemle awılı bula, iseme Thrac'larnıñ Serdi qäbilädän çıqqan. 29. yılda Sardika'nı Romalılar basıp alalar, şähär Dakia Mediterranea ölkäseneñ başqalası bulıp başladı. 447. yılda anı Hunnar 447.dä cimerälär. Soñraq şähärne Vizantiä İmperatorı Yustinian I torğıza, häm Triaditsa'ğa şähärneñ isemen almaştıra. Bolğarlarda Sredets isemle bulğaç, anı 1376.da Sofiağa (aqıllıq; Ortodoks äwliä xatını Sofia'nıñ iseme dä ul) isemen almaştıralar. 1382üdä Sofianı Ğosman imperiäse basıp ala, şähär Törkiäneñ Rumelia ölkäseneñ başqalası bulıp başlana. 1878.dä Sofianı Urıslar basıp alalar, häm ul 1879üda Bolğarstrannıñ başqalası bulıp başlana. İkençe Bötendönya suğışı waqıtında Sovet Berlege Sofianı basıp ala häm Bolğarstandan pro-Almanía xakimiätne sörä.
Sofiada 16 üniversität bar, alar arasında 1889.da nigez salınğan Sofia Universiäte. Ul Ortodoks çirkäweneñ metropolitlegeneñ üzäge. Taríxí bínalar: İzge Georgi çirkäwe, İzge Sofia çirkäwe, Banya Başi, Aleksander Nevski cämiğ çirkäwe.
Şähärneñ devize: Zuraya, lâkin qartaymí.
İqtisad[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sofia Bolğarstannıñ iqtisadi üzäge. İqtisadnıñ citeşterü sektorında 800 zavod, alarda metall produktları (böten Bolğarstannan 75%), tekstil, rezin häm kün tuarlar, basma produksísı (ildän 50%), elektronik (ildän 15%). Sofiada banklar da bik küp: Bolğarstannıñ Milli Bank, Bulgarian Stock Exchange (däwlät), Bulbank, DSK Bank häm United Bulgarian Bank. Säwdä häm keşetaşu da şähär iqtisadında bik möhim.
Transport[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sofiada zur üseş alğan transport üzäge, xalıqara timer yulnıñ, automobil yullarınıñ möhim üzäge. Sofiada 8 timer yul stantsiälär, Sofia hawa alanı (Bulgaria Air şirkäteneñ üzäge) urnaşqan. 4., 8. häm 10. Awrupa Xalıqara korridorlar Sofia aşa baralar.
Şähär transportı da zur üseş alğan. Sofiada metro, autobuslar, tramwaylar häm trolleybuslar bar. 15,000nan artı taksi şähärdä eşli.
Xalıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Mäydanı – 1,310 sq km
- Bieklege – 550 m
- Xalqı – 1,208,930
- Xalqınıñ tığızlığı – 907 people per sq km
- Xalqınıñ urta yäşlär 38.3 years
Üniversitätlär häm İnstitutlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğarstannıñ Fännär Akademise
- Kliment Ohridski isemendäge Sofia Universitäte
- University for National and World Economics
- University of Architecture, Construction and Geodesy
- Sofia Technical University
- University of Chemical Technology and Metallurgy
- St. John of Rila (Ivan Rilski) University of Mining and Technology
- University of Forestry
- Sofia Medical University
- Vassil Levski National Sports Academy
- Krastio Sarafov National Academy for the Theatre and Film Arts
- National Academy for the Fine Arts
- Prof. Pancho Vladigerov State Academy of Music
- New Bulgarian University
- Luben Karavelov Higher School for Civil Engineering
- Todor Kableshkov Higher School for Transportation
- Police Academy
- G.S. Rakovsky Military Academy


text: Türli sebeptermen qosaqtarınıñ birewi qay`tıs bolıp juptılardıñ jeke qalw oqïğası ömirde kezdesip ja- tadı. Äy`elderge qaratıp ay`tqanda jesir dey`di. Bul söz mindetti türde küy`ewi qay`tq- an äy`elge qaratılıp ay`tıladı. Neke buzwşılar, neke attawşılar da buğan jatpay`dı. Soğan qaramastan ay`twşı- lıq bar. Jesir erkek dep. İşiñ qılp ete qaladı. Äy`eli qay`tqan erkekti meñze- geni. Sol kezde keşegi abız şaldardan estigen esti maqalıñ esiñe sart ete qala- dı. "Bopay` tïgenin aladı, totay` süy`genin aladı" degen. Qazaq maqal-mätelderin ornıqtırwğa köp küş salıp jürgen Muzafar Älimbaev ağamız "Üy`i sınıq tïgenin aladı, Boy`daq süy`genin aladı" degen eken. Bilip jürgenniñ artıqtığı joq, äy`eli ölgen erkek - bopay`.


text: Küwäyt. Farsı qultığındağı şuşı il bügen xäwef xälendä – irtägä anda däwlät bäyräme, ä çärşämbedä 12 yıl elek Küwäytne Ğiraq ğäskärlärennän azat itü köne bilgelänä. İldä barlığı xäwef yanawnıñ 4 däräcäse bar, bügen iğlan itelgän öçençe däräcä, ildäge qorallı köçlärneñ, sivil saqlanunıñ häm däwlät sağınıñ 80 protsentı öçen mömkin höcümnärgä äzer toru xälen kertüne añlata. Xökümät şulay uq, töbäktäge wäzğiatneñ qatlawlı buluwı säbäple jurnalistlarnıñ çik buyı säfärlären dä tuqtatıp torırğa buldı. Bolar barısı da, Ğiraq üzeneñ Küwäyt belän çiklärendä raketalar urnaştırdı digän xäbärlär sürätendä eşlände. Şul mäğlümat yäkşämbedä Germaniäneñ Frankfurter Allgemeine Zeitung basmasında dönya kürgän ide. Säfär belän Küwäytkä kilgän britan saqlanu ministrı Geoffrey Hoon bügen üzeneñ, Ğiraqnıñ şuşı ğämälläre uñayınnan nıq borçıluwın belderde. Küwäyt yağı bu xäbärne älegä raslıy almawın äytä.


text:
Çallıda 975 keşedä AİDS tabılğan
Çallıdağı millättäşlärebez öçen AİDS probleması çit-yat tügel. SPİD narkomaniä belän bergä tarala torğan äfät. Çallıda şuşı ike awıruğa ber yulı köräş alıp barıla. Çallıda 52 keşe AİDStan wafat buldı. 1998-2000 yılda AİDS belän awıruçılar sanı iñ yuğarı noqtağa citkän. Ul waqıtta, şuşı çirne eläkterüçelär sanı yılına 4 tapqırğa artıp, 800gä citkän. Ul yıllarda qurqınıç virus yörtüçelärneñ 80% - narkoman bula. Älege afätlärneñ taraluın tuqtatu maqsatınnan, SPİD belän köräş üzäge häm tärtip saqlaw oyışmaları narkomannarğa enälär, faxişälärgä saqlanu çaraların buşlay taratqannar. Bu ğämällärne xalıq arasında añlamawçılar bulsa, alar üz näticälären birgän. Çallıda 2003 yılda tağın 130 keşe terkälgän, 2004 yılda – 48 awıru keşe açıqlanğan. Barlığı şähärdä 975 keşedä AİDS virusı tabılğan.
Ğafiulla Ğaziz


text:
Tatar televidenie jurnalistları «TEFİ-region» bäygesendä qatnaşmıy
11nçe noyäberdä Qazanda TEFİ-region digän televidenie bäygese başlanıp kitte. Rusiä televidenieseneñ akademiäse bıyıl inde ikençe tapqır, Rusiäneñ cirle telekompaniäläre öçen şuşı bäygene uzdıra. Bäygeneñ Qazanda ütkärelä torğan öleşenä 50-60 lap televidenie şirkäte qatnaşa. Şuşı telekompaniäneñ 13se Tatarstannan. Läkin Çallı telekompaniäsennän tış berse dä, bäygegä tatar telendäge tapşırunı cirbärmägän. Märtäbäle jyuri xozurına Älmät, Çallı, Tübän Kama, Qazan televidenie jurnalistları rus telendäge programmaların ğına täqdim itte. Tatarstan elektron mäğlümat çaralarınnan tış icadi bäygedä Mäskäw, Nicğar, Smolenskiy, Vladimir, Tula, Çiläbe häm erele-waqlı Rusiä şähärläre telekompaniäläre qatnaşa. Kürşe Başqortstannan Däwlät teleradiokompaniäse wäkilläre, «Böten Ufa» prodyuserlar üzäge, Kümertaw şähärennän ber telestudiä xezmätkärläre kilgän. Başqortstandağı tuğannar da, milli telle tapşırular alıp kilmägän.
Ğadi TEFİ – federal kanallar öçen ütkärelsä, «TEFİ-Region» digänende cirle telekompaniälär qatnaşa. «Zur»ısı kebek uq, «keçe» TEFİ da televidenie xezmätkärläre öçen iñ ğibatlı professional büläk bulıp sanala.Läkin Tatar jurnalistları şuşı däräcäle bäygedä qatnaşmağan. Teletapşırular alıp baruçılar assotsiätsiäse räise Eduard Sagalayev äytkänçä, milli tellärdä eşläwçe teleşirkätlär üzläre bäygedä qatnaşırğa teläk beldermägän, oyıştıruçılar tarafınnan icadi äsärlär urıs telendä genä bulsın digän şart quyılğan. Eduard Mixail ulı üzem Sämärqändta tuıp üstem, üzbäkçä beläm, tatarça da berär niçek çamalar idek, dip añlatırğa tırıştı. «Azatlıq» radiosı xäbärçäseneñ milli tele-jurnalistikasınıñ rus telgändägese belän köndäşlelek itä alu-almawı xaqındağı sorawına da cawap birde. Anıñ fikerençä, köndäşlek itä ala. Xätta ki, ul şaqtıy tabışlı eş te bulırğa mömkin.
Eduard Sagalayev töbäk teleşirkätläreneñ eşen bäyälägändä, ber berse arasında zur ayırmalar barlığı turında äytte. Mäsälän neft tabıla torğan töbäktä urnaşqan telekompaniäneñ finans mömkinlekläre Piterburdağı televidenie studielerennen zurraq bulırğa mömkin, ä däwlät byudjetınnan aqça alıp toruçı telekompaniälärneñ xäle maqtanırlıq tügel ikän. Läkin Eduard Sagalayev fikerençä böten närsä aqçağa ğına qaytıp qalmıy. Yış qına şuşı TEFİ bäygelärdä ciñgännän soñ sälätle xäbärçelärgä federal kanallarda eşlärgä täqdim itälär.
Bäygedäge yarışlar berniçä yünäleştä bara, jyuri täqdim itelgän icadi eşlär arasında iñ yaxşı yañalıqlar tapşıruı, iñ yaxşı alıp baruçı, iñ yaxşı analitik tapşıru, reportaj, dokumental` fil`mnı açıqlarğa tieş bula. Näticälär nigezdä inde bilgele bulğança, oyıştıruçılar alarnı bäygeneñ soñğı könenä xätle iğlan itmäyäçäk. Bu istälekle çara 3nçe noyäberdä bulaçaq.
Bikä Timerova.


text:
Paqstan räsmiläre cir teträw näticäsendä qorbannar sanı 40 meñgä citä ala di
"Tögäl sannarnı äytüe qıyın, qayber yıraq awıllardan äle mäglümät yuq. Minemçä, qorbannar sanı 40 meñ çaması bulır."
Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf bar dönyağa möräcäğät itep yärdäm soradı häm nindi yärdäm kirägen açıqladı:
"Bezgä xäzer keşelär kiräk tügel, bu eşkä bolay da bar armiä cälep itelgän, ğadi xalıq yärdäm itä. Bezgä xäzer yort-qurasız qalğan keşelärne sıyındıru öçen çatırlar, yataqlar kiräk."
Möşärräf şulay uq çit illärdä yäşägän Paqıstanlılarğa möräcäğät itep qullarınnan kilgänçä aqçalata yärdäm cibärergä soradı.
Çit il qotqaruçılarınnan Paqstanğa berençe bulıp Britannar kilep citte. İşelep töşkän yort xäräbäläre astınnan alar isän qalğan keşelärne qazıp çığarırğa tırışa. Bu eşlär belän citäkçelek itkän İslamabadtağı Qotqaru üzäge başlığı Dr.Rizwan söyli:
"Bu yortta 40-45 fatir bulğan, här bersendä 4-5 keşe. Xäräbälär astında 40-50 keşe qalğan bulırğa mömkin. İsän qalğannarnı ezläw, qazıp çığaru eşläre bara."
Paqstan belän Hindstan arasında distä yıllar buyına bäxäs üzäge bulıp torğan, ikegä bülengän Kaşmir töbägen zilzilä ikegä ayırıp tormağan. Qorbannar ike öleştä dä bar. Hind räsmiläre, ülüçelär sanı älegä 360, läkin bu san arta baraçaq, dip belderä. Hindstan qaramağındağı Jammu häm Kaşmir xastaxanäsenä 850 keşe kiterelgän.
Çik buyındağı Uri, Salamabad, Kupwara, Baramulla qalalarına iñ zur zıyan kilgän. Uri – Kaşmirnıñ ike öleşen bäyläp torğan yulda soñğı qala, anda 130lap keşe ülgän. Şul isäptän çik buyın saqlawçı 40lap xärbi. İsän qaluçılar xäzer üz yaqınnarın ezli, tapqannarı – yärdäm kürsätergä tırışa. Meditsina yärdäme citeşep betmi. Yäkşämbedä Salamabadta üz qızına yärdäm kötep utırğan Naz xanım:
"Qızım yaralanğan, äle dä añına kilä almıy. Bezgä berkem dä yärdäm itmi. Qaya barırğa belmibez. Min bar närsäne yuğalttım."
Xakimiättäge Kongress partiäseneñ Jammu häm Kaşmirdağı cirle citäkçese Ğöläm Nabi Azat, yärdämgä moxtaclıq bik zur di:
"Xökümät qılınnan kilgänen eşliäçäk, mondıy köçle zilziläneñ bezdä bulğanı yuq ide äle. Küp kenä xakimiät wäkilläre, xärbilär häläk bulğan, bezgä här törle yärdäm kiräk."
Köçle ziziläneñ qaytawazı Äfğanstanğa qädär barıp citkän. Anda kimendä ber keşeneñ ülüe raslanğan. Läkin tawlı töbäk awıllarınnan xäbärlär kilä başlağaç, anda da qorbannar sanı artır dip kötelä. Paqstan räsmiläre ildä 3 könlek matäm iğlan itte.
-Ali Gilmi


text:
Qazanda çirattağı qarşılıq çarası ütte
Uzğan yäkşämbedä Qazanda Qamal teatrı qarşında miting ütte. Bu yulı monetizatsiä häm toraq-kommunal' xucalıq reformalarına bağışlanğan mitingnı İctimaği palata oyıştırğan. Ğädättägeçä yöz yarım çaması xalıq cıyılsada miting bik sülpän bardı. Oyıştıruçılar wäkile häm çığış yasawçı beräw genä-palatada sotsial' mäs'älälär alıp baruçı Rif Zarifullin ide. Ul soñı waqıtta Rusiä xökümäteneñ pensiälärne arttıruda kürgän çaralarına qaramastan, monetizatsiä reforması arqasında pensionerlarnı ike törgä bülüdän kiterep çığarılğan ğädelsezlek beterelmäde digän fiker äytte. Anıñ fikerençä reformada cibärelgän xatalar östenä yaña xatalar yasala. Mäs'älän invalid pensinerlarğa eşkä urnaşu mäcbüri bulıp çığarğa mömkin, ä xäzerge waqıtta taza saw keşelär eçendä eş yuq. Şuña kürä mitingta qatnaşuçılarğa taşlamalarnı aqçalaştıru turındağı yöz yegerme ikençe qanunnı ğamäldän çığaru turındağı taläplärne tuqtatmasqa çaqırdı. Şulay sülpän genä barğan mitingqa xalıq arasınnan çığıp söyläwçe can kertte. Ul üzen ğadi genä Qazan keşese Petrov dip täqdim itte. Läkin çığışı töple häm dälille buldı. Ul sannar häm faktlar belän şähär häm respublika xakimiätendäge qabiläçelekkä häm korrupsiägä misallar kiterde. Orator Däwlät Şurasına saylaw kompaniäsendä dä ışanıçlı zat bulıp qatnaşqan ikän. Anda kürgännären ul ğömere buyı at cikkän keşegä jiraf alıp kilep kürsätü tä'sire belän genä çağıştıra ala ikän. Anıñ fikerençä, Däwlät Şurasına xaqimiät kürergä telägän keşelär genä saylanğanğa kürä anda xäkimiät kertkän qanunnarğa, täqdimnärgä qarşı tawış birüçe yuq. Mitingta tağın şulay aldan äzerlänep quyılmağan çığışçılar üz tormışları belän xäkimiättäge keşelär tormışı däräcäseneñ bik zur ayırmasına zarlanıp aldılar. Miting barğan urınğa “Natsional' Bol'şevitskaya Partiä” wäkilläre kilep çıqtılar. Alarğa süz birelmäsä dä alar miting barğan urında partiägä keru ğarizaların tarattılar. Qayber mäğlümat çaralarında alarnı militsiä xezmätkärläre totqarlağan dip söyläsälär dä, mitingta mondıy cäncal çıqqanı sizelmäde. Miting şulay tınıç qına bardı häm tämamlandı. Qatnaşuçılarğa raslatılğan rezolyutsiädä töbäklär qaramağına qaldırılğan pensionerlarğa federal' byudjet xisabına pensiälärne altı yöz sumnan tuğız yöz sumğa qädär arttıru häm Qazan metrosı proyektına qurqınıçsızlıqnı arttıruçı häm çığımnarnı kimetüçe üzgäreşlär kertü taläpläre bar.Yunıs Ätnäle.


text:
Qazan Märyäm Ana ikonasın Rusägä qaytaruğa pravoslavlar şatlana, Tatar ictimaği üzäge – qarşı
İkona Mäskäw häm Böten Rusiä patriarxı Aleksey ikençegä tantanalı şartlarda 28 awgust könne tapşırılaçaq. Rusiägä kilgäç İzge Märyäm Ana ikonası qaya tapşırılır – ansın Patriarx xäl itäçäk.
Tatar ictimaği üzäge bu xäbärdän soñ Rim papsına maxsus möräcägät yulladı. Anda tatarlar Rim papasın qayçandır indiannarğa qarata yawızlıqlar qılğan katolik çirkäweneñ şuşı ğämälläre öçen täwbä kitergän qıyu keşe bularaq belä. Şuña kürä dä xäzer anı Qazan ikonası tiräsendä barğan säyäsi wäswäsädä qatnaşmasqa öndi. Tatar ictimağıy üzäge fikerençä, İzge Märyäm Ana ikonası urıs däwläteneñ tatar cirlären yawlap alu öçen uylap çığarılğan kolonial simvol bulıp tora.
Nail Alan


text:
Amerikan xärbiläre tuqtaw färmanına buysınmağan maşinağa ut açu näticäsendä 7 sivil keşe xäläk buldı
Sişämbedä Qatarda urnaşqan idarä üzäge ber küñelsez xäl turında xäbär itte. Nacaf şähäre yanındağı tikşerü noqtasında ber maşina kisätülärgä qaramıyça baruwın däwam itkännän soñ, amerikan xärbiläre ut açqan. Maşinada 13 keşe: xatın-qızlar, balalar bulğan. Şularnıñ 7-se xüläk bulğan, ikese yaralanğan. Uzğan atnada näq şul urında maşinağa utırğan ber ğiraqlı üzen-üze şartlatıp 4 amerikan xärbien ütergän ide. Şul waqiğadan soñ yat maşinalar belän eş itüdä yaña qağidälär kertelde.
Ğiraqnıñ mäglümät ministrı Möxämmät Säet Äl-Sahaf koalitsiä köçlären sivil xalıqnı üterüdä ğäyepläde. Ğiraq mäglümätenä qarağanda suğış başlanğannan birle Ğiraqta 600-gä yaqın keşe xäläk bulğan, 4-meñ-yarımı yaralanğan. Xärbilär arasında yuğaltular bilgesez. Koalitsiä saflarında 46 amerikan, 25 britan xärbie xäläk bulğan, 17 amerikan xärbie xäbärsez yuğalğan sanala. Düçämbedä Ğiraq tışqı eşlär ministrı Naci Sabri Britan-Amerikan xärbiläre maqsatlarına ireşmiäçäk, Ğiraqta qäberlären tabaçaq dip kisätte:
Audio (Naci Sabri): Xökümätneñ xäräkät itü gädättägeçä, di Naci, aña ber zıyan da kilmäde. Agresssiä yıllar buyı barsa da, bez şulay däwam itergä tieş.
Düşämbedä Ğiraq televideniese Saddam Xösäin räiselegendä ütkän utırış räsemnären kürsätte. Anda anıñ ike ulı da qatnaştı. Räsemneñ qayçan töşerelgäne bilgesez. Düşämbedä Pentagonda ütkän matbugat oçraşuında Saqlanu ministrlığı süzçese Victoria Clarke Saddamnıñ häm anıñ ullarınıñ martnıñ 20sennän birle kürengännäre yuq, bezdä anıñ ğailä äğzaları ildän kitü yulların qarıy digän mäglümät bar dip äytte.
Düşämbedä Philadelphiägä kilgän Amerikan prezidentı George Buş, kampaniäneñ 12 köne eçendä bez küp närsägä ireştek, Ğiraqnıñ könbatışı häm könayğı tulısınça diärlek koalitsiä qulında, möxim küperlär alınğan, tönyaq front açılğan, hawada tulı öztenlek, tonnalar belän humanitar yärdäm kilä başladı dide. Berük waqıtta ul Amerikağa qarşı teror ğämälläre ixtimalın äytte, läkin bez alarnı tuqtataçaqbız, dide ul:
Audio (George Bush): Alda äle küp qurqınıçlar kötä, läkin bez kön artınnan kön Bagdadqa, ciñügä yaqınayabız.
Düşämbedä Berläşkän Millätlär oyışmasınıñ Qaçaqlar komitetı citäkçese Ruut Lubbers Ğiraqtan 600 meñ qaçaq kötelüwen rasladı. Älegä berniçä meñ genä kitte, läkin bu san arta baraçaq, qaçaqlar suğış başında tügel, ä krizisnıñ axırında, azıq-tölek, su betkäç, ildä eçke qarşılıqlar başlanğaç artaçaq, dide ul.
Ali Gilmi, Praga


text: İrannıñ yuğarı ruxi citäkçese ayatolla Ali Xamenei, däwlät televideniäsendä yasağan çığışında, AQŞ İranğa höcüm itkän xäldä Waşingtonğa cawap höcüm belän yanadı. Bügen İranda 350 çaqrımğa oça torğan cir-diñgez raketaları sınawları ütte. Könbatış belän Tähran arasında, İrannıñ atom programması mäsäläsendä kierenkelek däwam itä. AQŞ nizaqqa diplomatik çişeleş ezläwen beldersä dä, AQŞ häm İzrail – xärbi çara ber qayçan da bulmayaçaq dip äytmäde. Küptän tügel Waşington, Tährannı Ğiraqtağı ğısyançılarğa yardäm itüdä ğäyepläp çıqqan ide. İrannıñ yarım räsmi Fars mäğlümat agentlığı, Küzläw eşläre ministrı Ğöläm Hössäin Mohseni Ejeie süzlären kiterep, çik buyında AQŞ häm İzrail faydasına eşlägän 100 keşe qulğa alındı, dip belderde. Ministrlıq mäğlümatlärenä qarğanda, bu keşelär İranda xärbi häm säyäsi mäğlümatlär cıyğan.


text:
Aqtöbelik delegacïya «Orenbwrʹje – Ewrazïya jüregi» xalıqaralıq forwmına qatısıp qay`ttı. Resey`, Armenïya, Qırğızstan, Özbekstan jäne Belarwsʹ elderiniñ käsipkerlerimen täjirïbe almasıp, ortaq mäselelerdi birge talqıladı.
Osımen altınşı ret ötken forwmnıñ maqsatı – şekararalıq äriptestikti damıtıp, éksporttıñ älewetin arttırw. Forwm ayasında resey`lik jas käsipkerlerdiñ «Bïznes-klass» jobalar bay`qawı ötti. Oğan altı jüzden astam isker jas tıñ ïdeyasın usınğan. Sarapşılar 50 bïznes jobanı iriktep aldı. Aqtöbe oblısı äkiminiñ usınısımen atalğan bay`qawğa kelesi jıldan bastap qazaqstandıq käsipkerler de qatısa aladı.
Jalpı, 25 jıl işinde Aqtöbe oblısı men Resey` arasında tawar ay`nalımı 12 esege ulğay`ıp, 70 mln AQŞ dollarınan 862 mln-ğa dey`in ösken. Körşiles Orınbor oblısında aqtöbelik birneşe käsiporınnıñ fïlïaldarı turaqtı jumıs istep tur. Jaqında öñirdegi eñ iri kondïterlik cex Orınbordıñ ortalığında dükenin aştı.
Zawreş Erkinälïnova, kondïterlik önimder şığaratın öndiris dïrektorı:
- Biz öz küşimizben osınday` düken aştıq. Memleket tarapınan da qoldaw boldı. Resey`likterge önimniñ jüzdegen türin usınıp otırmız. Orınbor turğındarına tättilerimiz unadı. Turaqtı tutınwşılarımız pay`dı boldı.
Berdibek Saparbaev, Aqtöbe oblısınıñ äkimi:
- Ïntegracïya, kooperacïya jäne äriptestikti ärkez damıtıp otırwmız kerek. Sonıñ bir däleli – osı xalıqaralıq forwm. Jas käsipkerlerdiñ ayağınan turıp ketwine septigin tïgizetin osınday` jobalar bizdiñ köñilimizden şıqtı. Bul bïznes bay`qawdı xalıqaralıq deñgey`de ötkizwdi usındıq. Bolaşaqta aqtöbelik käsipkerler de qatısatın boldı.
Xabar 24.kz


text:
YaNAO başqorttarında yañı räyes
Yamal-Nenets avtonomiyalı okruğında yäşäüse başqorttar üź qoroltayın ütkärep kiläsäkkä maqsattar bildäläne. Urındağı qoroltayźıñ yañı räyese lä haylandı. Berense Bötä Donya başqorttarı qoroltayına 11 yıl üteügä qaramaśtan, millättäştärebeź tuplanıp yäşägän Räsäy töbäktäre arahında Yamal–nenets awtonomiyalı oqruğı qoroltay oyoştormağan huñğı töbäk ine. Seber taraftarında 8 meñgä yaqın millättäşebeź yäşäy. Ularźıñ kübehe neft, ğaz tabıu ölköhendä eşläy, Seber kiñlektäre buylap yuldar hala. Noyabrsk qala qoroltayı 2002 yılda töźölä. Bötä Donya başqorttarı qoroltayı başqarma qomitetı räyese wazifahın başqarıusı Rumil Aźnabaev etäkselegendäge Başqortostan deleğatsiyahı wäkildären qala qoroltayı ağzaları xalqıbıźźıñ matur yolahı buyınsa qarşı aldı. Yıraq Seber erendä başqort hüźen, quray moñon işeteü beźźeñ ösön bik tulqınlandırğıs ti ular. Neftselär mäźäniät harayı foyehında respubliqabıźźıñ fotorässamdarınıñ ijadi eştärenän «Tanış bulığıź: Başqortostan» kürgäźmähe oyoştorolğaynı. Unı qıźıqhınıp qarağan qan–qärźäştärebeź qartinalar aşa Başqortostandı qaytıp kürgändäy buldıq–, tip şatlanıp bötä almanı. Başqortostan menän oqruğ arahında sauźa–iqtisadi, fänni–texnik häm mäźäniät ölkähendä üź–ara xeźmättäşlek turahında kileşeü 1998 yılda töźölä. Uğa yaraşlı baytaq eştär tormoşqa aşırıla.
Qan–qärźäştärebeźźe borsoğan könüźäk mäsälälärźe qala kimälendä genä xäl iteüe eñeldän tügel. Okruğ başqorttarı qoroltayın töźöü –kön talabı. Oyoştorou qoroltayına okruğtıñ Noyabrsk, Yañı Urenğoy, Murawlenqo, Salexard, Gubkinskiy, Tarke Sale qala häm qasabalarınan deleğattar yıyılğaynı. Yamal–nenets awtonomiyalı oqruğı başqorttarınıñ oyoştorou qoroltayın Başqortostandıñ tışqı iqtisadi bäyläneştär, Sauźa häm eşqıuarlıq ministrlığınıñ okruğtağı wäkile Änür Zahiźullin astı. Deleğattarźı Respublika deleğatsiyahı etäksehe Rumil Aźnabaew qoroltayźıñ maqsatı, burıstarı häm eşmäkärlege menän tanıştırźı. Qoroltayźa Noyabrsk qala xaqimiäte etäkseläre qatnaştı. Deleğattar ber tauıştan oqruğ qoroltayın, başqarma qomitet ağzaların haylanı. Täüge ultırışta oqruğ başqorttarı qoroltayı räyese itep Noyabsk qala başqorttarı qoroltayınıñ aqtiv ağzahı Ruslan Aqsulpanov haylandı.
Qırıś Seber şarttarında yäşägän, başqort telenä, yır– moñdarıbıźğa hıuhağan watandaştarıbıź Başqort däülät filarmoniyahınıñ «Dalan» ansambleneñ sığışın yaratıp qaranı. Okruğta yäşäüse millättäştärebeź qoroltay qan–qärźäştärebeźźe tuplausı, Başqortostan menän bäyläneştärźe nığıtıusı üźäkkä äyläner,– tip uğa źur ömöttär bağlay.


text:
Färit Möxämmätşin: Xäzer Rusiä çın federatsiägä äylänä ala
Tatarstan däwlätçelegen saqlap qalu tarixında yülneñ 11-e ayırım urın alır kebek - başta şaqtıy köçle qarşılıq kürsätep kilsä dä, Rusiäneñ Federatsiä şurası Qazan belän Mäskäw arasında tözelgän yaña kileşüne bu yulı xuplarğa buldı. Kileşüneñ tekstı nigezdä ällä ni üzgärmäsä dä, Federatsiä şurasınıñ citäkçelege, elekke citeşsezleklär anda xäzer yuq dip belderä.
Ğomumän, bu yulı Federatsiä şurası Tatarstan-Rusiä kileşüen qarawğa berniçä minut qına bağışladı. Töbäklär säyäsäte komitetı räise, Tatarstan citäkçeläre belän araları şaqtıy kierenke bulğan Räfqät Altınbayıv bu yulı, kileşüneñ xäzerge tekstı elekke citeşsezleklärdän arındırılğan, dip belderde häm üze citäklägän komitetnıñ kileşüne xuplarğa täqdim itüen äytte. Fiker alışular oyıştırıp tormadılar, Tönyaq Osetiä parlamentı wäkile Valeri Kadoxov, prezident täqdim itkän, Duma raslağan, Federatsiä şurasınıñ tieşle komitetı uñay bäyälägän bu kileşüne tikşerep torası yuq, dip, mäs''äläne tawışqa quyarğa öndäde.
Şuranıñ utırışında qatnaşqan Färit Möxämmätşin, Tatarstan Däwlät şurası räise, "Azatlıq" radiosına, menä xäzer inde Rusiäneñ çın federatsiä bula aluına ömet bar, dip belderde.
Ser tügel, Tatarstan citäkçelege Mäskäw belän aralarnı kire kileşü nigezenä qaytaru öçen zur tırışlıq quydı. Alar öçen xätta kileşüneñ eçtälege tügel, ä anıñ prinsip bularaq saqlanıp qaluı möhimräk ide, digän xis tä qaldı. 1994-nçe yıldağısı belän çağıştırğanda bıyılğısınıñ şaqtıy say eçtälekle buluına küp kenä belgeçlär işarä itä. Mäğlümät säyäsäten üsterü fondında regional programmalarnı citäklägän Aleksandr Kınyıv şularnıñ berse:
"Kileşü nigezdä simvolik kenä, çönki ul Tatarstanğa bernindi iqtisadi wäkalätlär birmi. Anda pasportqa tatar telendä östämä bitlär kertü kebek simvolik närsälär qaralğan, ä inde 90-nçı yıllardağı kebek qayber töbäklärneñ kileşülärne üzlärenä çit biznesnı kertmäs öçen qullanuı kebek närsälär xäzerge kileşüdä älbättä yuq", di Aleksandr Kınyev.
Tatarstan parlamentı räise Färis Möxämmätşin alay da kileşü nigezendä iqtisad häm salımnar ölkäsendä dä nindider taşlamalarğa ireşep bulaçaq, dip ömetlänä.
İñ möhime, Mäskäw belän yaña kileşü tözep Tatarstan yänä üzeneñ qalğan töbäklärdän başqa törleräk buluın, ölkälär tösle administrativ berämleklärdän ayırmalı bularaq milli däwlätçelegen saqlarğa tırışuın kürsätä. Bu yaqtan qarağanda, pasporttağı tatar telendäge bitlär dä, prezidentnıñ ike däwlät telendä söyläşü taläbe dä simvolik qına tügel, säyäsi qazanış bula ala. Ägär dä Tatarstan citäkçelege telne häm däwlätçelekne saqlaw eşen ezlekle alıp barsa, älbättä.
Qazan-Mäskäw kileşüe qaralğanda Federatsiä şurası utırışın anıñ citäkçese Sergey Mironov tügel, ä anıñ urınbasarı Aleksandr Toşin alıp bardı. Aldan uq bu kileşügä kisken qarşı çıqqan Mironov utırışlar zalında yänä tänäfestän soñ ğına päyda buldı. Elegräk ul İnterfax agentlığına, "Tatarstan belän Rusiä arasındağı kileşü yuridik yaqtan çüp bulıp tora" dip beldergän ide. Färit Möxämmätşin "Azatlıq"nıñ, bu xaqta ni uylıysız, digän sorawına bik qısqa ber cawap birde. Ul "Mironov Rusiä konstitutsiäsen uqısın!" dip belderde.
Tatarstan bügenge köndä federal üzäk belän ayırım kileşü tözi alğan berdänber töbäk bulıp tora.
Kärim Kamal