text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi daa bir Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasını» baqıp başladı. Noyabrniñ 5-nde azırlıq oturışuvı oldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, qabaatlanğanlarnıñ üçü – Rustem Seytmemetov, ağa-qardaş Osman ve Seytumer Seytumerovlar Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında buluna. Dördünci mabüs Amet Suleymanov ev apsinde buluna. Advokatlar oturışuvda Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesinden ve SİZOdan videokonferentsiya bağı vastasınen iştirak etti.
İlk diñlevlerde bir sıra teşkiliy meseleler baqıldı, faqat mabüslerge diñlevlerniñ saatı haber etilmegeni içün oturışuv noyabrniñ 6-na saba saat 10-ğa qaldırıldı. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci bildirdi.
«Bugün mahkeme oturışuvına qoşmağan istegen bütün vesiqaları kameralarda qaldı. Bugün ne yapa bildik? Bir sıra çetleştirüv ve muracaat berildi. İlk evelâ, mahkeme erkânı, kâtip ve prokurornı çetleştirmege talap ettik. Sebebi – Qırımda halqara uquq normalarına köre 4-ünci Jeneva şartnamesi qullanılmalı. Bu talap qabul etilmedi», – dedi advokat.
Diñlevlerde diger muracaatlar da berildi, hususan qabaatlanğan Amet Suleymanovnıñ sağlıq vaziyetine dair vesiqalarnıñ ilâve etilmesinen bağlı. Mahkeme oturışuvlarına onı Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ hadimi iş maşinasınen ketire.
Mahkeme bu muracaatnı qabul etti. Mabüs tayin etilgen imayecilerni çetleştirmege rica etti, çünki er bir qırımtatar faaliyeniñ añlaşqan imayecisi bar. Mahkeme tayin etken advokatlar da bu muracaatqa qol tuttı.
Martnıñ 11-nde Rusiye FSB hadimleriniñ teşebbüsinen qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tahqiqat tedbiri keçirildi. Yedi tintüv keçirildi, beş kişi tutuldı: Enver Mustafayev, Seytumer Seytumerov (tarihçı – QA), Osman Seytumerov, Amet Suleymanov, Rustem Seytmemetov. Olarnı FSB bölügine alıp ketkenler.
Tutulğanlar Rusiye Ceza kodeksirniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Advokat Emil Kurbedinov, Moskova vilâyetiniñ Vlasiha şeerindeki Arbiy apellâtsiya mahkemesinde apellâtsiya şikâyeti baqılğanda ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçilerini avalandıruvı olmağan penceresiz hanede tutulğanını bildire.
Onıñ malümatına köre, mahkeme oturışı iyün 5-inde video konferentsiyası şeklinde keçe.
"Şimdilik bütün ekinci Bağçasray taqımını - sekiz adamnı - üç kvadrat metrde tutalar. Pencere ve avalandıruv yoq. Nefes alınmasınıñ çaresi yoq. Prokuror ve mahkemeciler taqımı devam etmekke keder etecek iç bir sebep körmey, em de başından müşteriler o odada birer-birer olmağa tırıştı, amma olarğa basqı yapılğanından soñ episi o hanege kirdi! İmayeniñ bütün şikâyetleri cevapsız qala! Adamlar mahkeme protsessiniñ yarısını eşitmedi!", - yazı Facebookta advokat.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ava şaraitleri fenalaşqanda Kefede qızdıruv noqtaları açılacaq. Bunı yanvar 10 künü Kreml nezaretndeki Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Qırımdaki dörtünci brigadasınıñ yolbaşçısı Dmitriy Kovalenko haber etti, dep bildire «Kafanews».
«Kefede ava suvuqlığı sıfırdan aşağı on derecege qadar tüşken soñ qızdıruv noqtaları qurulacaq», – dedi Kovalenko.
Onıñ sözlerine köre, qızdıruv noqtaları keçken seve pekitikgen yerlerde ğayırdan qurılacaq.
2016 senesi dekabr ayınıñ başında Aqyarda meskensiz qalğan insanlar içün qızdıruv noqtaları açılacağı vade etilgen edi.


text:
Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini olğan Emine Ceppar Kyivde ötkerilgen Qırım Künlerinde yapqan çıqışında, üç yıl devamında Ukraina añlap, qırımtatar halqına nisbeten öz munasebetini deñiştirdi, dep ayttı.
«Keçken sene Jamala, bizim tarihımıznıñ facialı saifesi olğan qırımtatar halqınıñ sürgüni aqqında türkü yırlap ğalebe qazanğan edi. Jamala sayesinde, Ukrainada ve bütün dünyada yaşağan yüz-biñlerce insan asırlar boyunca bu topraqta öz aqqı içün küreşken bir halq olğanı aqqında eşitken edi. Soñki üç yıl devamında Ukraina añlap, bu halqqa nisbeten öz munasebetini deñiştirdi. Üç yıl içinde Qırım Ukraina aqqında hatırlavlarnı sıqıp çıqarmağa ve Qırımnı unutqanını isbat etmege areket etken repressiya ve qorqu yarımadasına çevirildi. Onıñ içün aytılğanlarnıñ yañlış olğanını kösterilmesi pek muimdir. Böyle bir tedbirlerniñ keçirilmesi, er şeyden evel Ukaraina, işğal etilgen Qırım içün küreşkenini aqqında Qırımğa yollanğan bir messagedir», – dep qayd etti Ceppar.
Mayısnıñ 1-14 arası Kyivdeki «Ukrinform», «Eurovision-2017» yır yarışına kelgen çetel jurnalistleri içün bir iş meydanına çevirildi. Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, bu müddet içinde Ukraina informatsion siyaseti nazirligi volontör ve cemaatçılıq iştirakinen Ukrainanıñ dünyadaki imicini ileriletmek, tanıtuv ve ukrain etnik, tarihiy, ve medeniy qıymetlerini populârlaştırmaq maqsadınen tedbirler teşkil ete.
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala 2016 senesi İşviçrede «Eurovision»de ğalebe qazanğan edi. O, ğalebesini qırımtatar halqınıñ sürgünine bağışlanğan «1944» adlı türküni yırlap qazanğan edi. Ukrain yırcısınıñ ğalebesinden soñ, 2017 senesiniñ yarışı Kyivde ötkerildi.


text:
Ukrainada qırımtatar halqı sürgünliginiñ 72 yıllığına bağışlanğan «Radio SES» qırımtatar mustaqil internet radiosı açıldı.
Radionıñ Facebook saifesinde belgilengenine köre, «Radio SES – öz aqıqatqa ve öz galebisine inanğan bütün halqımıznıñ sesidir. Bu 100% qırımtatar muzıkası, bu Qırımda yaşağan ve çalışqan serbest ve mustaqil jurnalistler!».
Radionı qurmağa teşebbüs köstergenler bildireler ki, öyle bir program ve donatma internet olğan er bir yerden canlı yayınğa çıqmaq mümkün. Jurnalist ve alıp barıcılar telükesizlikte olacaqlar.
Test yayını mayısnıñ 18-de çalışmağa başladı. Mayıs 19-da ise radionı android-smartfonlar içün ilâveden diñlemek mümkün.
«Şimdilik yayında zemaneviy qırımtatar çalğılar ve büyük «tatamız» AS Radiosı – Avrupa stantsiyasınıñ haberleri yanğıray. Halqımız ve Qırım taqdiri lâqayt qaldırmağan er kesni işbirligine davet etemiz, tezden haber yayını başlaycaq», – dep aytıla beyanatta.
Milliy şurada 2016 senesi mart ayında cenüp Hersonda malümat saasınıñ imayesi içün işlenmeleri yapmağa başlanğan yol haritası şimdi bitmekte. Bunı Ukraina tele ve radio yayını meseleri Milliy şura azası Sergey Kostinskiy bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları Qarasuvbazarda tintüvden soñ qırımlı Akim Kurtdedeniñ qoranta azaları evge yiberildi, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
«Belli oldı ki, Kurtdede qorantası yiberildi ve olar evlerine qayta. Faaller olarğa yol aldı», – dep aytıla Facebooktaki haberde.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qarasuvbazarda keçirilgen tintüvden soñ Akimniñ ana-babası Seviye Kurtdede ve Tair Kurtdede, Akimniñ qız qardaşı Alime tutuldı. Akim Kurtdede ise Avropada çalışa.
Tair Kurtdede tintüv qararı kösterildi, dep bildirdi, amma Rusiye uquq qoruyıcıları ne qıdırğan ve ne sebepten kelgen bilmey. Kurtdede qorantasını iş maşinasınen Qarasuvbazar iç işler nazirligi rayon bölügine alıp ketken ediler.
«Qırım birdemliginiñ» bildirgenine köre, Qarasuvbazarda iç işler nazirligi rayon bölügi ögünde toplaşqan insanlarğa idare yolbaşçısı çıqıp, Kurtdede qorantasınıñ azaları Ekstremizm ile küreş merkezine ve Rusiye FSBsiniñ yerli idaresine ketirilmegen edi, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, olar Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ merkeziy idaresinde buluna bile.
Al-azırda bu malümat Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ saytlarında yoq. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 19-nda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsini apiste qaldırdı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böylece, Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov, Tofik Abdulgaziyev ve Seitveli Seytabdiyev 2020 senesi fevralniñ 15-ne qadar apiste qalacaqlar. Oturışuv qapalı oldı, Osman Arifmemetov ve Tofik Abdulgaziyev iştirak etmediler.
«Abdulgaziyev ve Şeyhaliyevniñ oturışuvı qapalı oldı, imayeniñ açıq mahkeme oturışuvı aqqında muracaatları red etildi. Abdulgaziyevni mahkemege ketirmegenler, bundan ğayrı, video konferentsiyası vastasınen iştirakini bile temin etmediler. Elbette, müvekkilimniñ imaye aqları bozuldı, dep sayam. Oturışuv müvekkilim olmasa keçirilmez dedim, amma bu muracaatım da red etildi. Neticede mahkeme tek video konferentsiyası vastasınen iştirak etken Rustem Şeyhaliyevnen oturışuv keçirdi», – dep tarif etti advokat Emil Kurbedinov.
Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, mahkeme, Seitveli Seytabdiyevniñ mahkeme qararı seslendirilgende tuvğanlarınıñ kirmesine izin bermedi.
«Bugün Seytabdiyev ve Arifmemetovnıñ sıñırlav tedbirine qarşı şikâyetleri baqıldı. Oturışuv Arifmemetovsız keçirildi, o, psihiatrik hastahanede statsionar psihiatrik ekspertizada buluna. Oturışuv qapalı oldı, müvekkilim Seytabdiyevniñ mahkeme qararınıñ seslendirilüvine tuvğanlarınıñ kirsetilüvine dair muracaatı da red etildi, mahkeme Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, Seytabdiyev ve Arifmemetovnı apiste qaldırdı», – dep qayd etti advokat İslâm Velilâyev.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ğıyraqnıñ tön’yağında 2 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde
Törkiyä milli saqlanu ministrlığı:"Terrorçılarğa kötmägändä höcümnär däwam itäçäk"
Ğıyraqnıñ tön’yağında “PKK” separatist terror oyışmasınıñ 2 terrorçısı täêsirsez xälgä kiterelde.
Bu xaqta Törkiyä milli saqlanu ministrlığı xäbär itte.
“Terrorçılarğa kötmägändä höcümnär däwam itäçäk. Ğıyraqnıñ tön’yağındağı Metinada urınnarı bilgelängän 2 “PKK”lı terrorçı hawa köçläre tarafınnan täêsirsez xälgä kiterelde. Operaśiyälär aktiv häm qatğıy räweştä däwam itäçäk” diyelä ministrlıq belderüendä.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba emin ki, COVID-19 epidemiyasına baqmadan, tutulğan şahıslarnı deñişim ve qırımlılarnıñ Rusiye apishanelerinden azat etilüv meselesi aktual olıp qala.
Bu aqta o, Azatlıq Radiosına ayttı.
«Bu mesele toqtatılmadı. Deñişim üzerinde çalışamız. Deñişim kerçekleştirilsin dep, Prezident ofisi ve Reintegratsiya nazirligi çalışalar. Şübhesiz, bunıñ içün qoşma epidemiologik, karantin tedbirleri alınmalı. Amma insanlarnıñ taqdiri, mabüslerimizniñ taqdiri prezident içün №1 prioritet olıp qala. Şunıñ içün iç bir koronavirus vatandaşlarımıznıñ esirlikten ve qanunsız apisten qaytması içün ğayretlerimizni solduramaz ya da toqtatamaz», – dedi nazir.
Minskteki Üç taraflı kontakt gruppasınıñ tarafları martnıñ 11-nde işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ rayonlarında tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilüvi aqqında añlaştı, dep bildirdi Prezident ofisiniñ reisi Andriy Yermak martnıñ 13-nde olğan brifingde.
Bundan evel Minskte Yermak, Rusiye prezidenti memuriyetiniñ reber muavini Dmitriy Kozaknen tutulğan şahıslarnı «er kesni er keske» formatında deñişimni muzakere etken edi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileriniñ apis müddetini uzattı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böylece, Timur İbragimov, Marlen Asanov, Edem Smailov, Server Mustafayev, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı 2020 senesi mayıs 13-üne qadar SİZOda tutulacaq.
"Bugün Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileriniñ apis müddetini uzattı. Prokuror, sıñırlav tedbirini deñiştirmek içün sebep yoq dep bunı añlattı. Bundan ğayrı o, muşterilerimiz şaatlarğa tesir ete, mahkemeden gizlene ya da bir sey etip adaletke qarşı çıqa bilecegine atıf etti. Bu, aslında, Cinaiy kodeksiniñ nizamnameleridir, amma qanun, nimamnamelerniñ kerçek amellernen tasdıqlanmasını talap ete. Prokuror iç bir misal ketirmedi, özüni bunen zametke qoymay, çünki mahkeme onıñ muracaatını qanaatlendirmek içün bu yeterlidir", - aytıp berdi advokat Nazim Şeyhmambetov.
Noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Martnıñ 23-nde, salı künü, Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesinde Aluşta «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca on altınca mahkeme oturışı olıp keçti.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etkenine köre, mahkem oturışı başlamazdan evel mahkemelengenler «Sahtecilik konveyerini toqtatıñız» yazısınen plakatar çıqarğan.
Haber etilgenine köre, bir qaç daqqadan soñ mahkeme icracısı plakatlarnı cıyıştırmaq rica etken. Mahkemelengenler diñlep, plaktlarnı cıyıştırğanlar.
«Böyle etip, olarnıñ cinayet davasını közetken er keske muracaat etmege tırışqandırlar. Mahkeme kollegiyası kirgende, artıq plakatlarnı daa bir kere kösterip olamadılar», – dep yazıla bildirmede.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 15-inci oturışuv olıp keçti, prokuratura delillerni tedqiq etti.
Daa evel belli olğanına köre, Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi Lenur Halilov, Eldar Kantimirov ve Ruslan Nagayev Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki SİZO-1-den SİZO-5-ke avuştırıldı.
Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mahkemesinde qadı hastalanğanı içün uzun teneffüs ilân etilgen edi. Dava baqıluvı 2020 senesi dekabrniñ 22-nde yañıdan başladı.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescit rayonınıñ Kamenka qasabasında sentâbrniñ 4-nde saba faal Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv yapıla. Bu aqta Qırım birdemligi birleşmesi haber ete.
Faallerniñ sözlerine köre, rusiyeli telükesizlik hadimleri tintüv sebebini aytmağa red ete.
Haber etilgenine köre, soqaqta Marlen Mustafayevniñ azbar kirişini qapatqan avtozak tura.
2017 senesi fevralniñ 21-nde “ekstremistik timsallerniñ” numayışınen alâqalı dava çerçivesinde Aqmescit civarında Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv yapılğan edi. Mustafayevge on kişi qol tutmağa kelip, olıp keçkenlerni videoğa çekkende, olarnıñ epsi tutulıp alınğan edi. Daa soñra Mustafayev 11 künge, onıñ safdaşları – beş künge tevqif etilgen edi.
Haberge ilâveler yapılacaq


text:
Qırımdaki Tahqiqat komitetiniñ Rusiye idaresi Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi Rahimovnıñ naaşını defin etilmesi içün bermege razı olmadı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ advokat Siyar Paniçniñ malümatına esaslanıp haber etkenine köre, Tahqiqat komiteti Nabi Rahimovnıñ terrorizm ile alâqaları bar olğanını tüşünip, naaşını berip olamay, dep bildire.
«Bu cevap imayeni açuvlandıra, çünki qabaatsızlıq prezumptsiyası lâğu etilmedi. Nabi Rahimovğa qarşı terror teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlı tanılğanına dair üküm kimsege belli degil», – dep izaatladı mezkür qararnı Paniç.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa soñra «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı, dep bildirdi. Anda İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna, dep tahmin etilgen edi.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ ayatına qast etkeninden» şübheli sayılğan 49 yaşında Aqmescit sakinine qarşı cinaiy dava açıldı, dep bildirdi. Müessise, erkek «operativ vazifede» olğan FSB hadimlerine qarşı ateş açtı, dep bildirdi.
Şübheliniñ adı ve soyadı, adiseniñ tafsilâtları Tahqiqat komiteti tarafından aydınlatılmay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Özbekistan vatandaşı Ayub (Nabi) Rahimovnıñ Aqmescit civarındaki Dubki köyünde öldürilüviniñ tafsilâtlarını bilmek içün «kerekli tedbirler» alına, dep bildirdi.


text:
Mecburen köçip kelgenler sentâbr 14 künü Kiyevde Yuqarı Rada binasına Ukrainada oktâbr ayında keçirilecek yerli saylavlarda rey berüv aqqını talap etmege kelgenler.
Parlament yanında narazıcılar «köçip kelgenler içün kiriş yasaq» yazısı ile kabinanı yerleştirdiler.
Aktsiya iştirakçileriniñ malümatına köre, şimdi Yuqarı Radada köçip kelgenlerniñ saylav aqlarını qoruğan üç qanun leyhası bar. Olarnıñ arasında çeşit firqa deputatları ve cemaat teşkilâtları tarafından işlep çıqarılğan 2501a-1 qanun leyhası bar.
Narazıcılar deputatlarnı işbu qanun leyhasını rey berüvge qoymağa qandırmağa tırışalar.
Teşkilâtçılarnıñ fikrine köre, Ukraina vatandaşlarınıñ siyasiy aqları saqlanılmalı ve amelge keçirilmeli.
2015 senesi oktâbr 25 künü Ukrainada yerli saylavlar keçirilecek. Yerli saylavlarnıñ hususiyeti şunda ki, yalıñız mütenasip territorial cemiyetniñ azaları rey bere bile.


text:
Bir aftada dünyada eki milliondan çoq COVID-19 hastası qayd etildi, dep aytıla Johns Hopkins Universiteti Sistem tedqiqler merkeziniñ saytında, dep yaza Azatlıq Radiosı.
Oktâbrniñ 19-ı sabasına qadar dünyada aman-aman 39,9 million koronavirus hastası qayd etildi. Oktâbrniñ 12-nde hasta sayısı 37,8 million edi. Bundan daa bir afta ögüne – tahminen 35,5 million.
Şimdi eñ çoq COVID-19 hastası Amerika Birleşken Devletlerinde (8,154 million), İndistanda (7,494 million) ve Braziliyada (5,224 million) bar.
Dünyada bu hastalıqtan vefat etkenlerniñ sayısı 1,1 milliondan çoq oldı. 27,4 kişi tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sentâbrniñ 27-nde advokat Nikolay Polozov Facebook saifesinde Aqmescitte tevqif etilgen qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ mektüplerini yayınladı. Mektüplerniñ birinde Celâl apisniñ "esas imtianları" aqqında yaza, digerinde destek ve yardım içün minnetdardıq bildire.
«Qırımda Rusiye işğal organları tarafından aqsız, müthiş ve tamamınen esassız taqipleriniñ qurbanı olğan bir şahıs içün esas imtianlardan biri tahqiqt vaqtında bütün yalan qabaatlarnı, delillerni, gizli şaatlarnıñ şaatlığını körmek, eşitmek ve oqumaqtır. Bu, insanğa büyük bir psihologik yüktir, içindeki duyğular furtunasına sebep ola», – dep yazdı Celâl.
Faalniñ qayd etkenine köre, böyle vaziyette "siziñ kibi vaziyetniñ bütün saçmalağını añlağan ve yardım etmege tırışqan insanlarnıñ destegini duymağa pek müimdir". O, Ukraina prezidentine BMT BA çıqışı içün minnetdarlıq bildirdi. Bu çıqta Volodımır Zelenskıy Celâlnıñ davası aqqında da ayttı.
«Bu qadar yüksek destek ve taqdirimde iştirak içün prezidentke minnetdarım. Prezidentniñ Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenilmesi, insan aqlarınıñ ve qırımtatar halqınıñ yahşı kelecegi oğrunda küreşmege devam etken biñlernen azat insanlarnıñ ve semetdeşlerimniñ fikrini ve destegini bildirgenini añlayım. Bu ilhamlandıra, areket etmek içün küç yebere» – dep yazdı o.
O, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannıñ iştiragi ile Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Ümerovnıñ azat etilmesini hatırlattı ve Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine nisbeten munasebeti içün minnetdarlıq bildirdi.
Aqmescitte tevqif etilgen qırımtatar faali Nariman Celâl SİZO-nıñ mahsus blokunda tutula. Anda o atta diger mabüslerden uzaqlaştırılğan. Bunı Celâlnıñ advokatı Nikolay Polozov haber etti.
Aqmescit civarındaki "gaz borusında diversiya yapqanından" şübheli sayılıp apiske alınğan üç mabüsniñ arasında en yaramay şaraitte qırımtatar faali Narimal Celâltutula, dep haber ete advokat Safiye Şabanova.
Rusiye quvetçileri Qırımda «gaz borusında diversiya yapqanından» şübheli sayılıp apiske alınğan qırımtatar faali Nariman Celâlğa qarşı qabaatlavnı sertleştirildi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Al-azırda «Krımskiy privoz» kötere çarşısında limonlarnıñ fiyatı 27,5-28,5 grn/kg, keçken aftağa köre, 12-15 % paalaştı. Leyhanıñ malümatına köre, 2013 senesi mayıs ortalarında Qırımda limonlarnı 1,7 kere ücüzca sata ediler.
«Krımskiy privoz»da portaqallar bir afta içinde 25-30% paalı oldı, bugün olarnı 16-17 grn/kg fiyatı ile satalar. Agrar mütehassısları aytqanı kibi, yıl evelsi portaqal kötere çarşılarda 1,5 kere ücüz edi.
Eñ ziyade mandarinlerniñ fiyatı köterindi. Bugün olarnı Qırımda 27-28 grn/kg fiyatı boyunca satalar. Afta evelsi olğan fiyatqa köre, bugün 40% paalı oldı. Yıl evelsi 1,8 kere ücüz edi.
Tsitruslarnıñ paalılaşqanını leyhanıñ ekspertleri grivnanıñ dollar ve avroğa köre ücüzlaşqanı ile bağlaylar.
Qırım işğalinden soñ yarımadada aşayt mallarınnıñ ketirüvi ile problemler peyda olmağa başladı, bu sebepten fiyatlar da köterile.


text:
Qırımda eki künge furtuna havfı ilân etildi. Şimaliy-şarqiy taraftan küçlü yel yaqınlaşa. Bunı Qırımdaki Rusiye FVN idaresiniñ matbuat hızmetinde fevral 7 künü beyan ettiler.
Müessisede: «8 fevralde kündüz ve 9 fevralde kün devamında Qırımda şimaliy-şarqiy taraftan saniyede 20-25 metr suratınen küçlü yel esecegi beklenile. Bazı yerlerde buzlavuq, ve yollar tayğaq olmaq mümkün», – dep qayd ettiler.
Fevral 7 künü saba Keri parom keçiti tuman sebebindan işini toqtatqanı bilidirilgen edi, «Simferopol» avalimanında uçuşlar keçiktirilgeni aqqında da haber etile edi.


text:
Ankara Rusiyeniñ Qırım ilhaqını qabul etmedi ve qabul etmeycek, qırımtatarlarğa ise qol tutmağa devam etecek. Bu aqta Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile keçirgen matbuat konferentsiyasında ayttı.
«Ukrainanı regionımızdaki telükesizlik ve istiqrarlıq ceetinden müim memleket olaraq köremiz. Bu çerçivede suverenitet ve Qırımnen beraber topraq bütünligine qol tuttıq ve qol tutacaqmız. Türkiye Qırım ilhaqını qabul etmedi ve etmeycek», – dep qayd etti Erdoğan.
Onıñ bildirgenine köre, Türkiye Cumhuriyeti Ukraina devlet organlarınen beraber qırımtatarlarğa qol tutmağa devam etecek.
«Şimdi qırımtatar qardaşlarımız içün ev leyhasını kerçekleştirmek ve Kyivde cami qurmaq içün iş yapıla. Bugünki muzakerelerde bu meselelerni muzakere ettik», – dep qayd etti o.
Volodımır Zelenskıynıñ aytqanına köre, Türkiye prezidenti ukrainalı siyasiy mabüslerni azat ettirmek içün küçüni sarf etmege devam etecek.
«Türkiyeniñ Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutması bizim içün pek müim. Prezident Erdoğan siyasiy mabüsler – ukrain ve qırımtatarlarnı – azat etüv meselelerinde faal şahsiy ğayretini kösterecek, dep işandırdı», – dep qayd etti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina ve Türkiye prezidentleriniñ oktâbrniñ 16-nda aydınlatqan beyanatlarında Ankara yarımadanı işğalden qurtaruv Qırım platforması çerçivesinde Ukraina ile işbirligi yapmağa azır, dep aytıla.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Rusiyeniñ Anayasa Künü «Qırımnıñ çoq milletli cemiyetiniñ birleşüvi ve aqiqat ve demokratiya zaferi» künü olğanını qayd etti. Bu aqta Qırım ükümetiniñ saytında dekabr12 künü aşkâr etilgen Aksönovnıñ işğal etilgen Qırım sakinlerine olğan muracaatında aytıla.
«Bizler içün bu bayram pek emiyetlidir. Bu kün mart 16 künü tarihiy referendumda alınğan qararımıznıñ tasdiqlavı ve serbestlikniñ temsili ola. Bu qarar esas qanunda yazılğandır»,– denile beyanatta.
Aksönovnıñ aytqanı kibi, Rusiye anayasası Qırımğa «keñ vekâlet bere, iqtisadiy, içtimaiy, gumanitar inkişafına yol aça».
«Anayasa Rusiye taqdiri içün mesülietli olğanımıznı belgiley. Esas qanunğa ne dercede diqqat ayırsaq, buña devlet mehanizmniñ işi, iqtisadiyat ve içtimaiy saanıñ alı bağlı olacaq», – dedi o.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Birinci kvartalda biz umumiy iqtisadiyatqa makroiqtisadiy tesirini körmeymiz», – dedi Maksüta.
Ondan da ğayrı o «Ukraina Qırımnı Ukrain toprağı olaraq yaşayışını olğanı kibi alğa qaytarmaq içün çalışqanını» aqqında qayd etti.
İşğal etilgen topraqlar aqqında qanun qabul etilgen soñ Ukrainanıñ ükümetinde işğal etilgen topraqlarında çalışqan iş adamları içün mahsus şaraitler yaratması aqqında qararlar muzakere etile.
«Şimdi mahsus bergi alma ve işleme şartları aqqında qarar azırlana. Bu qararlar bir taraftan bu topraq inkişaf etilmesi içün, başqa taraftan bu vaziyetnen bağlı meselelerini çezmek içün alınacaq. Ukraina anda iqtisadiy faaliyeti içün uyğun şartlarını yaratmağa iste», – dedi nazirniñ birinci muavini.


text:
Bu aqta FSBniñ matbuat hızmeti bildire.
FSBde bildirgenlerine köre, bu terroristler Sentsov O.G., Afanasyev S.G., Çirniya A.V., Kolçenko A.A. Olar evelden Qırımda ğayıp olğanlar, soñra olar terraktnı teşkil etmesinde tömet olğanı içün Federal Havfsızlıq Hızmeti tarafından tutıp alınğanlar ve Moskvağa çıqarılğanlar.
FSBnıñ malümatına köre, bu gruppanıñ maqsadı Aqmescit, Yalta ve Aqyarda teraktlar teşkil etmek ve soñra demiryol köpürlerini, eletroenergiya ağlarını ve bir talay başqa şeer ve devlet obyektlerini yoq etmek istey ediler.
Şunıñ içün FSBnıñ tedqiq idaresi yaqalanğanlarğa qarşı cinai iş açılacaq. Olarnı Ceza kodeksine köre böyle nevbetteki areketlerde qabaatlaylar: 205 maddesiniñ, 2-ci parçası («terroristik akt»), 205.4 maddesiniñ 2-ci parçası («terroristik aktnıñ teşkil etüvi ve iştirak etmesi»), 222 maddeniñ 3-ci parçası («qanunsız silâ qullanması»).
«Yaqalanğanlarnıñ yaşağan yerinde tintüv neticesinde böyle şeyler tapılğan: patlav maddeleri, nariye silâsı, arbiy maddeleri, yaqarlıq ile kanistralar, quruculıq kaskalar (Maydanda qullanılğan kibi soyular) respiratorlar, gazdan saqlanmaq içün betlik, boyanen tolu balonlar (aerozol), milliyetçilik alâmetleri ve deger şeyler», - dep aytıla beynnamede.
Yaqalanğanlarnı şimdi qaravullaylar ve yaqın zamanda olarnı resmiy şekilde añılğan areketlerde qabaatlaycaqlar.
«Yaqalanğanlar «Pravıy sektor» Qırımda terroristik aktlarını teşkil etmesinde iştiragi aqqında iqrar eteler ve Qırım Cumhuriyetini Rusiye Federatsıyası erkânında çıqarılması aqqında qarar almaq içün akimiyetke basqı etecekleri tanıdılar»,- dep aytılar FSBnıün matbuat hızmeti.
Oleg Slentsov Mayısnıñ 10-da onıñ evine rus mahsus hızmetleriniñ temsilcileri tintüv etmek içün kelgen vaqıtta yaqalandı. Aleksandr Kolçenko Mayıs 16-da Aqmescitniñ merkezinde şoqaqta dostlar ile kezgende yaqalandı.
Oleg Sentsov ukrain rejısörı ve Avtomaydan faali. Aleksandr Kolçenko – cemaat faali, antifaşıst areketiniñ faal iştirakçisi. O studentleriniñ ve işçileriniñ aqlarını qorçalamaq içün ve ekologiyanen bağlı bir çoq aksıyalarınıñ teşkil etici ve iştirakçisi.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Qırımdaki siyasiy mabüslerni azat etmege talap ete edi ve Ğarbiy dünyadan yardımnı soradı.
Rusiyedeki Ukraina elçiligi daa bir kere mabüslernen körüşmek istegini bildirdi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukraina prezidenlik cedveliniñ birinciligi deñişti.
İşte, bu birinci sefer degil, em de soñki sefer degildir. Ekinci turğa iddiası olğanlarnıñ farqı büyük degil ve öz qararını almağanlar çoq (23%). Saylavğa altmış kün qalğanda, birinci turnıñ neticelerini tahmin etmek qıyın.
Vladimir Zelenskiy fenomeni yañı degil. Deñizşmegen sımalardan boldurıv, siyasetke beklenilmegen şahıslarnıñ kirgenine bütün dünyada sebep ola edi. Tamam bu Donald Trump ve Emmanuel Macronğa yol berdi: olğan farqlılıqlarğa baqmadan, ekisi de eski bet-sımalardan bezgen adamlarnıñ reylerini ala edi.
Amma ne ise, şimdiki raqamlar ğalebe Zelenskiyniñ olacağını temin etip olamaz. Bunıñ bir sebebi bar: o indemegence, reyting yüksele.
“Üçünci küç” ya da “çetten kelgen insan” sıfatında olğan şahıslarnıñ yekâne şansı - olduqça belgisiz ümütler bermek, başqalarğa oşamamaq
Siyasiy olimpke “üçünci küç” ya da “çetten kelgen insan” kibi tırmaşmağa tırışqanlarnen, vaqıt kimerde accı şaqa ete. Çünki böyle şahısnıñ yekâne şansı - olduqça belgisiz ümütler bermek, başqalarğa oşamamaq. Soñunda saylayıcı sen içün degil de, sanki başqalarğa qarşı rey bere.
Sen bu qaidege boysunğance - reytingiñ köterile. Adamlar seniñ soyadıñnı çeşit-türlü ümütler ile sotsiologlarğa ayta. Bazıları seni “acizlerniñ qorçalayıcısı” ve serbest bazar etüvniñ tarafdarı kibi köre. Ücüz fiyatlar ve mahkeme islâatını istegenler de seniñ içün rey berir. Silâ ruhsetini istegenler ve topraq satuvına qarşı çıqqanlar da saña tarafdar olur. Sen sessiz qalğance - er saylayıcı saña ümütlerini besler. Ve sen tamam olarnı ömürge keçireceginden emin olur.
Amma namzet endi aytıp başlasa - onıñ reytingi eksile.
Onıñ susqanını razılıq ve kelişiklik kibi qabul eteler. Amma onıñ cevapları mükemmek qaramannıñ sıfatını yoq ete bile
Er açıqtan-açıq aytılğan şeyden saylayıcınıñ közü qayta bile. Adamlarnıñ öz uydurğan ümüt-beklevleri yerine ayrı bir adam kele, öz niyetlerinen, öz dünya baqışlarınen. Onıñ susqanını razılıq ve kelişiklik kibi qabul eteler. Amma onıñ cevapları mükemmek qaramannıñ sıfatını yoq ete bile.
Budır - “Yañı” ve “hatasız” insan sıfatında kelmege istegenlerniñesas meselesi. Saylayıcınen “bal ayı” çoqqa sürmey - qanfet-çeçek devriniñ yerine erkünlik yaşayış kele. Sen başqasınıñ arzusı olğance - saña çoq şeyni afu eterler. Amma sen muayyen sıfatıñ tiklenilse - eyforiya bite.
Saylavlarnıñ birinci turunace eki ay qaldı.
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmesi şart degil


text:
2019 senesi yanvar 1-inden Kezlev tramvaylarında yol ücreti bir rublege paalılaşacaq. Bu aqta Kezlev rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmetinde haber ettiler.
“İ.A. Pâtetskiy adına tramvay idaresi, Kezlev tramvaylarında yolcular yürsetmesiniñ yañı tarifi tayinlengenini bildire. 2019 senesi yanvar 1-inden yol ücreti 15 ruble olacaq”, - denile beyanatta.
Matbuat hızmeti, tarif köterilgeniniñ yarımadanıñ Fiyat ve tarifler boyunca Devlet komitetiniñ emri sebep olğanını añlattı.
Şimdilik bu naqliyatta yürüv fiyatı 14 rübleni teşkil ete.


text:
Ukrainanıñ prezidenti Petro Poroşenko, ilhaq vaqtında öldürilgen Qırım faali Reşat Ametovnıñ doğğan kününde onıñ aqqında “qırımtatar halqınıñ cesür oğlu, ukrain Qırımsız ömrüni tasavur etmegen insan”.
“O - işğalniñ ilk künlerinde Aqmescit merkezine silâsız narazılıqqa çıqqan qorqu bilmez ve cesür Qaraman, bunıñ içün aytudlar onı qorlap öldürdi. Tamam böyle curatlı ukrainlerni bütün Ukraina aqlında tutmaq kerek. Reşat bugün doğğan kününi qayd etecek edi, amma o Qaraman oldı ve sadece Qaraman degil de, Qırım qaytarılması oğrunda küres ve işancnıñ timsali. Qaramanlar ölmey”, - yazdı Poroşenko.
Reşat Ametov 2014 senesi martnıñ 3-nde, sözde «referendum»ğa qarşı bir kişilik narazılıq ile Qırım ükümetiniñ binası yanına çıqqanda alıp qaçılğan edi. Martnıñ 15-nde Ametovnıñ cesedi eziyetlev izleri ile Qırımda Qarasuvbazar rayonındaki ormanda tapılğan edi. Faaliyetçiniñ cenazesi 2014 senesi mart 18 kününde Aqmescitteki «Abdal» şeer mezarlığında yapıldı.
Moskvanıñ kontroli altında bulunğan Qırım ükümeti qırımtatar faaliyetçisini elâk etkenleriniñ tapılması içün mukâfat berecegini vade etti. Lâkin faaliyetçiniñ qatilleri ale daa tapılmadı.
2017 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesinde elâk etilgen qırımlı Reşat Ametovğa Ukraina Qaramanı unvanını berdi.


text:
Ukraina dünya toplulığına muracaat etip, Rusiyeniñ Azaq deñizinde yapqan istilâiy areketleri sebebinden sanktsiyalarnı quvetleştirmege ve Montreux Añlaşmasınıñ 19-ıncı maddesine köre İstanbul Boğazını Rusiye gemileriniñ keçişi içün qapatmağa rica etecek.
Bu aqta Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı İgor Voronçenko Kyivde noyabrniñ 29-nda keçirilgen Deñiz telükesizligi meseleleri halqara konferentsiyasında bildirdi.
«Arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı olaraq ümüt etem ki, dünya toplulığı qarar alıp, Ukraina devletine qarşı istilâ yapılğanını tanır. Buña esaslanıp ve Montreux Añlaşmasınıñ 19-ıncı maddesine köre, Türkiye Cumhuriyetinden İstanbul Boğazını qapatmasını isteycekmiz. Rusiyeliler halqara uquqnı bozmaq ne demek olğanını añlasın», – dep qayd etti Voronçenko.
Bundan evel AB tış siyaset ve telükesizlik siyaseti vekili Federika Mogerini, Avropa Birligi Qara ve Azaq deñizleri regionlarında askerlerniñ sayısı artmasınen beraber Rusiye tarafından küç qullanılması sebebinden qasevetlene, dep bildirdi.
Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi çarşenbe künü, noyabrniñ 28-nde, Keriç boğazında tutılğan Ukraina deñizcileri ve Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimlerini yanvarniñ 25-ne qadar tevqif etti. Aqmescitteki Rusiye mahkemesi tarafından apiske alınğan Ukraina askerleri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Ukraina telükesizlik hızmeti bildirdi ki, gemilerde Ukraina deñizcilerinen beraber Ukraina telükesizlik hızmetiniñ eki hadimi bar edi.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina Yuqarı Şurası
Ukraina Yuqarı Şurası (UYŞ) — Ukraina devlet ükümetiniñ yekâne qanun çıqarıcı teşkilâtı. Ukraina Yuqarı Şurasınıñ meslekdeşlik qurulışı olıp, o, gizli rey berüv vastasınen umumiy, musaviy ve doğrudan saylav aqqınıñ esasında beş yıl müddetine saylanğan 450 Ukraina halq deputatlarındn ibarettir.
Ukraina Yuqarı Şurası qanunlar qabul etmege salâhiyeti olğan qanun çıqarıcı ükümetniñ yekâne teşkilâtıdır.
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ salâhiyetleri, onıñ sessiyası devamında keçirilgen oturışlarda Ukraina halq deputatlarınıñ ortaq faaliyeti sayesinde yerine ketirile.
Ukraina halq deputatlarınıñ salâhiyetleri Anayasa ve Ukraina qanunlarına esaslanıp tayin etile. Ukraina halq deputatları öz isteginen fraktsiyalarğa birleşe bile.


text:
Bağcılar Pimapen Servisi
Bağcılar Pimapen Servisi Bağcılar Pimapen Servisi, Bağcılar Pimapenci, Bağcılar Pimapen Tamiri, Bağcılar Pimapen Servis, Bağcılar Pimapen Bayileri, Bağcılar Pimapen Tamircisi, Bağcılar Pencere Tamiri, Bağcılar Pvc Tamiri, Bağcılar Panjur Tamiri, Bağcılar Pimapen Bayii, Bağcılar Pimapen Fiyatı, Bağcılar Pimapen Fiyatları, Bağcılar Pimapen Tamir, Bağcılar Pimapen Balkon Pvc Pencere, Bağcılar Panjur Tamiri, Bağcılar Motorlu Panjur Tamiri, Bağcılar Kepenk Tamiri, Bağcılar Sineklik, Bağcılar Sineklikçi, Bağcılar Pencere Sineklik, Bağcılar Panjur Tamir, Bağcılar Pvc Pencere Sistemleri, Bağcılar Sineklik Fiyatları, Bağcılar Pencere Değişimi, Bağcılar Pimapen Değişimi, Bağcılar Pimapen


text:
Qırımda ATR qırımtatar telekanalı ile bir media-holdingge kirgen «15 minut» haber saytınıñ hadimleri yarımadada işiniñ toqtatılması aqqında bildireler. Bu aqta dekabr 16-da, çarşenbe künü, aşkâr etilgen beyanatta söz kete.
Aytılğanı kibi, soñ vaqıtları sayt ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq baş müdiri Elzara İslâmova ve onıñ sabıq muavini Lilâ Bucurova meydanğa ketirgen «QaraDeniz Production» studiyasınıñ terkibinde çalışa edi.
«15 minut» saytınıñ hadimleri «yap-yañı internet-leyhasınıñ meydanğa ketirilmesi üzerinde çalışmağa» niyetini bildirdi.
ATR media-holdinginiñ saibi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, «15 minut» saytını qıtaiy Ukrainağa avuştırmağa ve bu maqsadı ile Qırımdan hadimlerniñ köçip kelmesini teşkil etmege planlaştıra. İslâmov şunı qayd etti ki, saytnıñ hadimlerinden bar qısmı yarımadanı terk etmege istemey.
«Menimce, sayt köçip kelmek kerek, çünki men mında keldim ve elimde olğan aktivlerni idare etmek kerekim. Qırımda qalmağa istegen ve öz işine devam etmege çaresini körgen jurnalistler anda qalır. Bunı yapıp olamaycağını tüşüngenlerni Kiyevge alırmız. Anda (Qırımda – QA) serbest jurnalistika endi yoq. Jurnalistika anda basqı altında. Maña ait olğan aktivlerniñ serbest olmasını isteyim, jurnalistler fikirlerini serbest bildirmeli, olarnı nasıl ibareler astında saqlamasını uydurmamalı», – dey İslâmov.
O şunı da qayd etti ki, qıtaiy Ukrainağa köçecek jurnalistler «15 minut» saytında çalışmağa devam eter.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.


text:
Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birliginiñ tarihında devlet tarafından biñlernen qabaatsız insannıñ öldürülmesinen bağlı facialı saifeler bar. Bugün o vaqıt aqqında o qadar çoq yazılğan ve aytılğan soñ, arhiv vesiqaları derc etilgen soñ – kommunizm qoruyıcıları ve qanlı diktator Stalinniñ tarafdarları alâ daa bar. Qırımtatarlarnıñ tarihında eñ qara künlerinden biri – 1938 senesi aprel 17 künü, qırımtatar halqınıñ ziyalıları qurşunğa tizilgen edi.
Buharintsı... zinovyevtsı... trotskistı...
İ daje vsâk, kto koso posmotrel!
Dela ih zlı i pomıslı neçistı:
V türmu ih! Na doprosı! Pod rasstrel!
Mı strah na obıvatelâ nagonim:
Vseh nenadejnıh – v lagernuyu pıl!
Mı Gitlera v terrore peregonim!
Kostâmi jertv üseyem vsü Sibir!
Şair Aleksandr Dıbinniñ «God 1937» şiiri Sovetler Birligi tarihında «Büyük terror» adını alğan deşetli devirni tam bir şekilde ifadeley.
1921 senesi qurulğan Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinde (Qırım MSSC) yarımadanıñ milliy grupplarınıñ inkişafı, eñ evelâ qırımtatar halqınıñ ilerilemesi ilân etilgen edi. Qırımtatarlarnıñ tarihı, qavmiyatı, medeniyeti ögrenilmege başlağan edi, milliy mektepler, qırımtatar teatri açıldı, qırımtatar gazeta ve mecmuaları neşir etilmege başladı... Qırım MSSCniñ Moskvada Daimiy Temsilciligi bar edi – bu vazifeni er daim qırımtatarı yapqan edi.
Faqat 1920-nci seneleriniñ ekinci yarısından itibaren yerli «milletçilik» ile küreş şiarları altında devamlı repressiyalar keçirildi. 1928 senesi mayıs ayında sovet milliy cumhuriyetleri tarihında ilk sefer Qırım MSSC yolbaşçısı Veli İbraimov mahküm etilgen ve qurşunğa tizilgen edi. Bundan soñ qırımtatar firqa reberlerine qarşı basqılar sıq-sıq yapılmağa başladı. Kollektivizatsiya zamanında tahminen 30 biñ qırımtatarı – «kulak» qorantalarınıñ başları ve azaları yoq etilgen ya da yarımadadan sürgün etilgen edi.
1930-ıncı seneleri Stalinniñ kursu amelde büyük devletçilikniñ ğayrıdan tiklenmesine yönelgen edi. Veli İbraimovnıñ qurşunğa tizilüvinden soñ qırımtatarlarnıñ tarihında yañı facia yüz berdi – lâkin bu sefer qurbanlarnıñ sayısı daa ziyade oldı... Qabaatsız qurbanlarnıñ.
«Stalinniñ cedvelleri» – Stalinniñ şahsiy cezası ve onıñ Birlik bolşevikleriniñ kommunistler firqasınıñ Merkeziy komiteti Siyasiy bürosınıñ yaqın ortaqlarınıñ cezası boyunca farqlı ceza berilgen adamlarnıñ adları – çoqusını qurşunğa tizmek qararı çıqarılğan edi
«Stalinniñ cedvelleri» – Stalinniñ şahsiy cezası ve onıñ Birlik bolşevikleriniñ kommunistler firqasınıñ Merkeziy komiteti Siyasiy bürosınıñ yaqın ortaqlarınıñ cezası boyunca farqlı ceza berilgen adamlarnıñ adları – çoqusını qurşunğa tizmek qararı çıqarılğan edi. 1938 senesi mart 5-ke ait cedvelde qırımtatar ziyalıları bar: Asan Sabri Ayvazov, Yaqub Ablâmitov, Yaqub Azizov, Osman Aqçoqraqlı, Ramazan Aleksandroviç, Üsein Bodaninskiy, Yağya Bayraşevskiy, Cafer Gafarov, Kerim Cemaledinov, Suleyman İdrisov, İbraim İsmailov, Abdulla Lâtif-zade, Fevzi Musanif, Mamut Nedim, Abduraim Samedinov, İlyas Tarhan, Server Trupçu, Seitcelil Hattatov, Bilâl Çagar ve başqaları. Bular cedvelde olğan eñ belli şahıslar. Faqat belli olmağanlar, «adiy» insanlar, ne qadar çoq edi – olarnıñ tercimeiyallarını bizler artıq ögrenemeycekmiz...
Bir kün – ve bir sıra münever yoq oldı. Üç kün içinde ise asırlar devamında Qırımda yaşağan halqnıñ taqdiri deñiştirildi – qırımtatarlarnıñ 1944 senesi mayıs 18-20 künleri olğan sürgünligi şu qadar sürdi...
Esas sual – olarnıñ qabaatı bar edimi ve olğan olsa, sovetler rejimi ögünde ne qabaatları olğan...
Misal olaraq, Üsein Bodaninskiy. Ressam, sanatşınas, qavmiyatçı, tarihçı, Qırım boyunca atiqiyat ve qavmiyat ekspeditsiyalarnıñ teşkilâtçısı ve reberi, qırımtatarlarnıñ ilk milliy müzeyi – Bağçasaray saray müzeyiniñ – tesisçisi ve müdiri. Resmiy hasiyetnamelerden birinde şöyle aytıla: «Bağçasaray müzeyiniñ müdiri Üsein Bodaninskiy – qırımtatar medeniyetini yahşı bilgenlerden biri. Qırımtatarlar arasında büyük alimlerden biri. Sanatşınas. Bediiy zenaatqa saiptir». Lâkin bu büyük insan 1934 senesi Bağçasaray müzeyinde işten boşatılğan edi. Soñra Moskva ve Gürcistanda qurucılıqta ressam-dekorator olıp çalıştı. 1937 senesi Tbilisinde milletçilikte qabaatlanıp apiske alındı. Mahkeme ükmü – eñ büyük ceza. 1938 senesi aprel 17-de Aqmescitke qurşunğa tizildi.
Bu kün Osman Aqçoqraqlı içün de ömrüniñ soñki künü oldı. Bu alimniñ entsiklopedik bilgileri bar edi – tarihçı, felsefeci, atiqiyatçı, folklorcı, muqaddeme ustası, oca, yazıcı. Alim er daim ilimnen oğraşmaq istedi – qırımtatar yadikârlıqlarını, öz halqınıñ tarihı ve medeniyetini ögrenmek istedi, faqat... – olmadı.
1934 senesi yazda Osman Aqçoqraqlı milletçilikte qabaatlanıp oca vazifesinden boşatılıp, Qırım Pedagogika institutından işten boşatıldı. Belli bir müddet devamında komsomol mektebinde coğrafiya derslerini berdi, soñra tatasına Bakuğa köçip ketti. 1937 senesi aprel 5-te (başqa malümatlarğa köre – 7-de) yaqalanıp, Aqmescitke yollanğan; İsmail Gasprinskiyniñ pantürkizm ğayelerini maqtav, akisinqilâp ve casuslıq teşviqatında qabaatlandı. Mahkemede qabaatı olmağanını ayttı. 1938 senesi aprel 17-de SSCB Yüksek Mahkemesi Yuqarı Kollegiyasınıñ çıqış sessiyasında oña eñ büyük ceza berildi, o künü de qurşunğa tizildi.
Şair, filolog, edebiyatşınas, oca Abdulla Lâtif-zade Aqmescitte oca qorantasında dünyağa keldi. Balalıq çağını Qırımnıñ şimalinde keçirip, qırımtatar şivelerini yahşı ögrengen edi. Soñra uzun bir zamandır oqudı, şiir yazdı, ocalıq yaptı. 1915 senesinden itibaren 1917 senesine qadar askerlik yaptı. İnqilâp yılları Lâtif-zade Qurultay faaliyetinde iştirak etken edi. Qırım MSSC qurulğan soñ sovet akimiyeti ile işbirlik tutmağa başladı, zenaat birliklerinde çalıştı. 1927-30 yılları – qırımtatar tilini arap urufatından latin urufatına keçirüv kampaniyasınıñ faal iştirakçisidir; yañı türk elifbesi komitetiniñ mesüliyetli kâtibi. Moskvadaki Sanatşınaslıq devlet akademiyasına aspiranturağa yollanğan edi. Qırımğa qaytqan soñ ocalıq yaptı. 1937 senesi mart 21-de «milletçi» olaraq işten boşatıldı, aprel 19-da ise apiske alınğan edi. 1938 senesi aprel 17-de qırımtatar medeniyetiniñ bir sıra diger müneveri ile beraber Aqmescitniñ İçki işler halq komissarlıq apishanesiniñ (NKVD) azbarında qurşunğa tizilgen edi.
Asan Sabri Ayvazov – büyük cemaat erbabı, oca, yazıcı. 1917-1918 seneleri Ayvazov – «Millet» gazetasınıñ muarriri, Qurultay reisi olaraq eki kere saylanğan edi, Qırım ülke ükümetiniñ Türkiyedeki elçisi olğan edi. Qırımda Sovet akimiyeti tiklengen soñ Merkeziy İcra komitetniñ tercimanlıq bölüginde çalıştı, 1922 senesinden itibaren pedagogika institutında arapça ve türkçe ders bergen edi. 1926-1927 seneleri onıñ tilşınaslıqqa dair bir qaç maqalesi «Yeñi dünya» gazetası, «İleri» ve «Oquv işleri» mecmualarında basıldı; «Köz-aydın» bala mecmuasınıñ muarriri olıp çalıştı. 1930 senesi apiske alınğan, amma eki aydan soñ azat etildi. Yedi yıldan soñ, 1937 senesi aprel 5-te, tekrar apiske alınğan edi. 1937 senesi dekabr 27-de apiste olıp, Asan Sabri Ayvazov taqiqatçığa 1930 senesinden itibaren NKVD organlarınıñ gizli agenti olğanını bildirdi. Sorğu protokolına inansaq, o, «NKVD agenti olıp, digerlerniñ sovetlerge qarşı faaliyeti aqqında malümatnı gizlegenini» aydınlattı. 1938 senesi aprel 17-de qurşunğa tizildi.
Daa bir meşur cemaat erbabı, teatr tenqitçisi, 1928-29 seneleri Qırım MSSC maarif halq komissarı olğan Mamut Nedim, em de yazıcı, belli siyaset erbabı İlyas Tarhan öldürilgen ediler. 1925 senesinden itibaren Tarhan Qırım MSSCde firqada çalışqan edi. 1931 senesi fevral ayından itibaren Merkeziy İcra komitetini, 1934 senesi avgust ayından itibaren de Qırım yazıcıları birliginiñ yolbaşçısı olğan edi. Onı «sovetlerge qarşı pantürkizm casus-diversion terroristik teşkilâtınıñ reberlerinden biri» olğanında qabaatladılar. Mahkemede qabaatını tanımadı. SSCB Yüksek Mahkemesi Arbiy kollegiyasınıñ çıqış sessiyası tarafından mahküm etilgen, ve aprel 17-de idam etildi.
1938 senesi aprel 17-de qurşunğa tizilgen insanlarnıñ tercimeiyallarını daa yaqında arhiv malümatlarına (kene de bütün malümatlarğa degil!) irişim imkânını qazanğan tedqiqçiler ğayrıdan tikleycek. Bu künni ise – 1938 senesi aprel 17 kününi – bizde, balalarımızda, başqalarda, adamlarnı yoq etken rejimlerniñ ögünde qabaatı olmağanlarda bir daa tekrarlanmasın dep, aqılımızda qaldırmaq kerekmiz.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Rusiye Arbiy apellâtsiya mahkemesiniñ mahkemecisi Anatoliy Solin "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçisi olğan Aqyar sakini Enver Seytosmanovnıñ ükmüni deñiştirmey qaldırdı. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Emil Kurbedinov aytıp berdi.
"İmaye tarafı IV Jeneva konventsiyasına ve müşterimniñ sağlıq alınen bağlı bir sıra muracaatlar bergenine baqmadan, mahkeme olarnı nezaretke almadı", - dedi advokat.
İmayeci, oturış üç taraflı video oturış şeklinde keçkenini añlattı. COVID-19 pandemiyası sebebinden Emil Kurtbedinov Aqmescit mahkemesinde, Enver Seytosmanov - Rostov-na-Donuda, Arbiy apellâtsiya mahkemesiniñ mahkemecisi ise Vlasiha şeerinde edi.
O qayd etti ki, Enver Seytosmanov "Qırımtatarlar kene silâ astında" futbolkasında mahkeme oturışında iştirak etkenini qaud etti.
Oturış qapalı şekilde keçti, Aqmescit mahkeme binasına diñleycilerni yibermediler.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ qadıları dekabrniñ 5-nde aqyarlı qırımtatarı Enver Seytosmanovnıñ ükmüni çıqardı. Onı bir yıl azatlıq sıñırlanmasınen 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına mahküm ettiler.
Rusiye quvetçileri ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlarnı 2018 senesi mayısnıñ 10-nda Aqyarnıñ Balıqlava rayonınıñ Hayto (Tılovoye) köyünde tintüvlerden soñ tutıp alğan edi.
Ernesni daa soñra yiberdiler, Enverge ise cinaiy dava açılğanı aqqında haber etildi. Onı Rusiye Ceza Kodeksiniñ 205.5 maddesine (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) istinaden qabaatlaylar.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Seytosmanovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Yanvarniñ 27-nde Sudaqta keçken «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ toplaşuvına rusiyeli OMON hadimleri yetişip kelgen. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa rusiyeli Azatlıq Radiosınıñ muhbiri haber etmekte.
Küç idaresi hadimleriniñ sözlerine köre, birisi telefon açıp, «şu adreste silâ bulundırılğan bir toplaşuv keçirile» degen eken.
Binanıñ ögüne içinde 15-ke yaqın rusiyeli OMON hadimi olğan eki dane avtozakmaşnası kelip toqtağan.
Biraz vaqıt keçken soñ toplaşuv devam etken, ancaq küç idaresiniñ hadimleri «Qırım birdemligi»niñ toplaşuvı keçken binanı terk etmegenler.
Şimdilik Qirim uquqqoruyıcı organlarınıñ bu vaziyetten alâqalı izaatı yoq.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamenti saytında koronavirus telükesi sebebinden yarımadada ilân etilgen özüni izolâtsiya etüv rejimini ve müessiselerniñ işindeki qaidelerni bozğanlarğa qarşı mesüliyet sertleştirilüvine dair qanun leyhası derc etildi.
Qanun leyhasına köre, memurlar 30 biñden 40 biñ rublege qadar (10,8 – 15,5 biñ ğrıvnâ) para cezasını; şirketler – 200 biñden 300 biñ rublege qadar (72,6 – 108,9 ğrıvnâ) para cezasını alacaq.
Adiy vatandaşlar 4 biñ ruble (1,4 biñ ğrıvnâ) miqdarında para cezasını alacaq.
Memuriy cinayet tekrar yapılsa, memur 40 biñden 50 biñ rublege qadar (15,5 – 18,1 biñ ğrıvnâ); şirket 300 biñden 500 biñ rublege qadar (108,9 – 181 biñ ğrıvnâ) para cezasını alacaq.
Adiy vatandaş tekrar memuriy cinayet yapsa, 5 biñ ruble (1,8 biñ ğrıvnâ) memuriy para cezasını alacaq.
Naqliyat qullanılğan memuriy cinayet içün 5 biñ ruble para cezası berilecek.
Aprelniñ 10-nda saba Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus telükesi sebebinden ilân etilgen izolâtsiya rejimini bozğan yolcu ve maşina aydavcılar içün para cezası qanunını qabul etmege çağırdı.
Aprelniñ 10-nda Qırımda daa eki koronavirus hastası qayd etildi. Qırımlılar Tailanddan qayttı, Keriçte yaşaylar. Umumen Qırımda 28 COVID-19 hastası qayd etildi.
Aqyarda altı insan hastalandı, yördü tüzelip yahşı oldı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kyivde mayısnıñ 17-sinde qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında “1944” vesiqalı filminiñ premyerası keçirilecek. Bu aqta Fresh Production Group kino şirketiniñ matbuat hızmetine esaslanıp, “Ukrinform” haber agentligi bildire.
Filmde sürgünlik ikâyesini onı başından keçirgen insanlar aytıp bere. Olar, sürgünlik aqqında, açlıq ve hastalıqlardan adamlar biñlerce elâk olğan sürgünlikniñ birinci yılları aqqında, ve özleri nasıl etip sağ qalğanları aqqında hatıralarınen paylaşa.
“1994” cesiqalı filmi - ayrı ikâyelernen bütün qırımtatarlarnıñ faciası aqqında aytıp bermek bir ıntıluvdır. Olar er qırımtatarnıñ qorantasında bar, olar kelecek nesillerniñ hatırasında qalmalı”, - denile beyanatta.
Filmniñ rejissörları - Fatima Osman ve Yunus Paşa.
Filmniñ ilk kösterüvi Qırımtatar genotsidiniñ qurbanları Kününe bağışlanğanı bildirile.
Tedbir Kyivde “D12” galereyasında keçirilecek, kiriş serbest.


text:
AQŞ Qırım tatarların qulğa alunı ğayepläde
AQŞ däwlät departamentı süzçese Ned Prays :"Alarnı iñ qısqa waqıtta irekkä cibärergä çaqırabız”
Amerika Quşma Ştatları Qırım Tatar Milli Mäclese räise urınbasarı Näriman Cälalnı häm 45 Qırım tatarın qulğa alunı ğayepläde.
AQŞ däwlät departamentı süzçese Ned Prays bu xaqtağı yazma belderüendä tübändägelärne citkerde: “AQŞ 4 nçe sentyabr’dä Qırım Tatar Milli Mäclese räise urınbasarı Näriman Cälalnı häm 45 Qırım tatarın Rusiya organnarı tarafınnan qulğa alınuın kisken räweştä ğayepli. Alarnı iñ qısqa waqıtta irekkä cibärergä çaqırabız”.
Prays älege qulğa alunıñ Qırım Tatar Milli Mäclesenä qarata motivaśiyäle basqın, saq astına alu häm cäza çaralarınıñ soñğı misalı buluın assızıqladı.
”23 nçe avgust Qırım platforması sammitında da beldergänçä, Qırım – Ukraina häm AQŞ Ukrainanıñ möstäqil’legen häm cir bötenlegen yaqlıy” dide Prays.
Bäyläneşle xäbärlär
Katolik çirkäweneñ zolım mäktäpläre
Kanadada cirle xalıqlarnı yuq itü sisteması turında qurqınıç xaqıyqat'


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, Aqmescit akimiyetine ve Naqliyat nazirligine tamir etilecek yollarnıñ cedvelini tizmege buyurdı.
Bunı o, noyabr 11-inde Facebook saifesinde yazdı.
"Raatlıq künlerinde, Qırım Cumhuriyetiniñ Nazirler Şurasından zenaatdaşlarımıznen beraber, Aqmescit yollarını teşkerip çıqtıq. Evelleri aytqanım kibi, kelecek yılnıñ başında şeer ve rayon yollarınıñ tamirlev ve qurmasına para ayırılacaq. O aqça, yarımadanıñ bütün yaramay yollarını yahşı alğa ketirmek içün yetmek kerek", - yazdı Aksönov.
Daa evel Aksönov, Qırım, kelecek üç yıl devamında yol tamirlevine qomşu Rusiyeniñ budjetinden qoşma para alacağını bildirgen edi. Yollarnı birinciden Aqmescit, Keriç ve Aqmescit rayonında tamir etecekler.


text:
Nepalda yüz bergen 7,9 magnitudalı zelzele neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısı 618 insanğa qadar arttı. Bunı Reuters agentligi memleketniñ tış işler nazirligi bergen malümatına esaslanıp bildire, dep haber ete Radio Svoboda.
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Geologik hızmetiniñ malümatına köre, yer teprenüviniñ esas noqtası memleketniñ paytahtı Katmandadan şimal-ğarp tarafına 80 kilometrlik mesafede 15 kilometr terenliginde bulunğan edi.
Yüzlernen ev, şu cümleden 19-ıncı asırda qurulğan Dharahara külesi yıqıldı.
Yer teprenüviniñ sebebi Everestten kelgen çığ oldı. Nepal paytahtınıñ ava limanı qapatıldı, naqliyat alâqaları ve telefon bağı bozuldı, elektrikler kesildi. Pakistan ve İndistanda yer teprenüvi is etildi.


text:
Ne zemaneviy Ukrainada, ne Rusiye Federatsiyası, ne Sovet Birliginde yerli referendumlarnıñ keçirilmesi aqqında qanun yoq edi. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Qırım siyasetşınası Aleksandr Stariş bildirdi.
Bunı siyasetşınas 1991 senesi Qırım referendumı aqqında tarif etkende dedi.
«Birden aytayım, er kes añlasın dep: ne Birlikte, ne bugünki Rusiyede, ne zemaneviy Ukrainada yerli referendum aqqında qanun yoq. Şunıñ içün bu kibi tedbirlerniñ plebistsit tüsü bar. Yani, ciddiy aqibetleri olmağan cemaat fikriniñ soravıdır», – qayd etti Aleksandr Stariş.
1991 senesi yanvar 20 künü Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenmesine umumqırım referendumında Qırım sakinleriniñ 93,26% qol tuttı. Rey berüvge: «Siz Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ SSCB subyekti ve İttifaq añlaşmasınıñ iştirakçisi olmasına qol tutasıñızmı?» suali çıqarıldı.
1991 senesi fevral 12 künü Ukraina Yuqarı Radası umumqırım referendumınıñ neticelerine esaslanıp, «Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında» qanunını qabul etti, dört aydan soñ 1978 senesi Ukraina SSC Anayasasına deñişüvler kirsetildi.
1991 senesi sentâbr 4 künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasınıñ toplaşuvı cumhuriyetniñ devlet mustaqilligi aqqında beyannameni qabul etti, onda Ukraina terkibinde uquqiy demokratik devletni teşkil etmek ıntıluvı aqqında söz kete.
1991 senesi dekabr 1 künü Bütünukrain referendumında Qırım sakinleri Ukraina mustaqilligi aqta saylavlarda iştirak etti. Qırımlılarnıñ 54% Ukraina mustaqilligine qol tuttı.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etilgeninden soñ yarımada akimiyeti Qırım Muhtar Cumhuriyeti Kününi Qırım Cumhuriyeti Kününe deñiştirdi ve şu künü raatlıqnı ilân etti.


text:
Rusiyede ukrain arbiy hızmetçisi Nadejda Savçenkonıñ işi boyunca ilk taqiqat soñuna yetti. Uçucı Donbassta eki Rusiye jurnalistiniñ ölüminde qabaatlana, işine daa eki yañı qabaat qoşuldı, – dedi cumaaqşamı künü Savçenkonıñ advokatı Mark Feygin öz twitterinde.
Adliyeci şunı dedi ki, nevbette iş malümatı ile tanışuv ketişatı başlana.
Aytqanı kibi, Savçenkonıñ işi boyunca mahkeme ketişatı qayda keçecegi aqta sual alâ daa açıq qala – ya Moskva, ya Voronejde.
Nadejda Savçenko keçken seneniñ iyül ayından itibaren Rusiye apishanesinde buluna. O, qabaatını red etip, separatistler tarafından esir alınğanını ve Ukrainadan Rusiyege qanunsız alda çıqarılğanını bildire.
Oktâbr 26-da olıp keçken Ukraina Yuqarı Radasınıñ nevbetten tış saylavlarında Savçenko «Batkivşçına» firqasınıñ cedvelinde birinci yerde edi ve sekizinci çağırılış Ukraina parlamentiniñ halq deputatı olaraq saylandı. Rada onı PACE eyyetiniñ erkânına kirsetti.
Mart 16-da ukrain uçucısı SİZOda açlıqqa tekrar başladı.
Çarşenbe künü Basman mahkemesi taqiqatnıñ Nadejda Savçenkonıñ apis cezasını iyün 30-ğa qadar arttırmaq muracaatını baqacaq, dep bildirdi mahkemeniñ matbuat kâtibi Anna Fadeyeva.


text:
Ukrainada Çornobıl atom elektrostantsiyasınıñ felâketi aqqında “Çornobıl” serialı, üç çıqarılğan seriyasından soñ, IMDB reytinginde TV-seriallar arasında eñ yüksek basamaqnı qazandı.
“Taht oyunları” bitkeninden soñ, çoqusı dey: “Çornobıl”nı baqmağance, HBO-ğa abuneñizni lâğu etmeñiz”, - dep yaza Forbes matbuatınıñ közeticisi Paul Tassi, dep bildire “Amerika sesi”niñ ukrain hızmeti.
Öz maqalesinde Forbes, seyircilerniñ tefsirlerine esaslanıp, bugüngece çıqarılğan bütün seriallarnıñ reytingini köstere:
1. «Çornobıl» (9,7 – 52000 rey).
2. «Zemin seyyaresi II» (9,5 – 71000 rey).
3. «Silâ arqadaşları» (9,5 – 317000 rey).
4. «Zemin seyyaresi» (9,4 – 147000 rey).
5. «Breaking bad» (9,4 – 1200000 rey).
6. «Taht oyunları» (9,4 – 1500000 rey).
“Bilmeyim, üç epizodğa köre, “Çornobıl” evel çıqarılğanlardan eñ güzel şou, dep aytmaq mümkünmi, - dey Tassi, - amma bu kino yapıcılıqnıñ şaşıracaq yönelişi olğanı şübesizdir”.
Bu film aqiqiy vesiqalı vaqialarğa esaslanğan ve olarnı pek yahşı çektiler, dep közetici.
Yazıq ki, bu serial qısqa - tek beş seriyası çıqarılacaq. Ve o tarihiy vaqialarğa esaslanğan olğanından sebep, seyirciler ne qadar istese de, ekinci mevsimi olmaycaq.
1986 senesi aprelniñ 26-nda Çornobıl atom elektrik stantsiyasınıñ dördünci energoblokunda küçlü himik patlav oldı. Neticede reaktor blokunıñ bir qısmı ve maşina odası yoq etildi.
Patlav neticesinde yanğın çıqtı, alev üçünci energoblokunıñ damına keçti. Aman-aman birden qaza yerine yanğıncılar keldi. Alevni saba saat 5-ke qadar söndüre ediler. Lâkin dördünci bloknıñ içinde onı ancaq mayısnıñ 10-nda söndürip oldılar, o vaqıt grafitniñ büyük qısmı endi yanğan edi.
Patlav ve yanğından soñ radioaktiv duman peyda oldı. O, tek zemaneviy Ukraina, Beyazrusiye ve Rusiye topraqlarını degil, bir çoq Avropa memleketi – İsveçiya, Avstriya, Norvegiya, Almaniya, Finlândiya, Yunanistan, Romaniya, Sloveniya, Litvaniya, Latviya topraqlarını qavrap aldı. Nükleer adiseleriniñ halqara şkalasına (INES) köre bu qaza yedinci derece telüke olaraq tasnif etildi.


text:
Mámleketlik xızmetlerdi kórsetiw tarawında xalıqqa elede qolaylıq jaratıw, byurokratiyalıq tosıqlardı qısqarttırıw maqsetinde Prezidentimiz tárepinen bir qansha párman hám qararlar qabıl etilmekte.
Usılar qatarında Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń usı jıldıń 23-marttaǵı «Puqaralar hám isbilermenlik subektlerine mámleketlik xızmetler paydalanıwda jánede qolaylı shárayatlardı jaratıw, bul tarawda byurokratiyalıq tosıqlardı qısqartıw boyınsha qosımsha is-ilájlar haqqında»ǵı PF-6191-sanlı Pármanı qabıl etilgenligin atap ótsek boladı.
Pármannıń áhmiyetli tárepiniń biri bul 2021-jıl 1-iyun kúninen baslap mámleketlik organlar, xojalıq birlespeleri, jergilikli atqarıwshı hákimiyat organları, mámleketlik shólkemler hám mákemeler tárepinen puqaralardan, sonday-aq, isbilermenlik subektlerinen
18 túrdegi faktlerdi tastıyıqlawshı hújjetler hám maǵlıwmatnamalardı talap etiw biykar etildi.
Bunda wákillikli organlar tárepinen Pármanda bayan etilgen
18 túrdegi hújjet hám maǵlıwmatlardıń qaysı biri zárur bolǵan jaǵdayda biyǵárez túrde “Elektron húkimet” sisteması mákemeler aralıq integraciyalasıw platforması arqalı alıw lazımlıǵı belgilendi.
Párman menen joqarıda bayan etilgen hújjet hám maǵlıwmatlardıń mámleketlik organlar hám shólkemler tárepinen puqaralardan talap etiliwi mámleketlik xızmetlerdi kórsetiw tarawındaǵı nızam hújjetleri talapların buzıw dep esaplanadı.
Biraq, ayırım mámleketlik organlar hám basqa shólkemler tárepinen puqaralardan, sonday-aq, isbilermenlik subektlerinen Párman menen talap etiliwi biykar etilgen hújjetler hám maǵlıwmatnamalardı talap etiw jaǵdayları ushıraspaqta.
Atap aytqanda, Mámleketlik xızmetler agentligi Qaraqalpaqstan Respublikası basqarması tárepinen búgingi kúnde 22 mámleketlik organlar hám basqa shólkemlerde anıqlanǵan jaǵday boyınsha Ózbekstan Respublikası Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksiniń
215 prim-5-statyasına tiykar hákimshilik jaza sharası qollanıldı.
Bul bayan etilgen nızambuzıwshılıq jaǵdaylardıń aldın alıw ushın hár bir mámleketlik organ hám basqa shólkemler “Elektron húkimet” sisteması mákemeler aralıq integraciyalasıw platformasına jalǵanıw sharaların kóriw lazım boladı.
Bulardıń nátiyjesinde byurokratiyalıq tosıqlar saplastırılıp, puqaralar hám isbilermenlik subektleriniń áweregershilikke túsiwi hámde artıqsha waqıttıń sarıplanıwınıń aldın alıwǵa erisiledi.
G.Mambetnazarov,
Mámleketlik xızmetler agentligi
Qaraqalpaqstan Respublikası basqarması
Mámleketlik organlar hám basqa shólkemler
tárepinen mámleketlik xızmetler kórsetiliwi
ústinen qadaǵalaw bólimi baslıǵıckaчaTb dle 11.3


text:
Ekonomikalıq o'siw
Ekonomikalıq o'siw[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Ekonomikalıq o'siw - obektivlik nızamlılıq bolıp, ol xalıqtın' o'siwi, ilim-texnikanın' rawajlanıwı protsessleri, o'ndiris ko'leminin' belgili bir waqıt dawamında o'siwi sıyaqlı protsessler menen baylanıslı. Ekonomikalıq o'siw ulıwma usınıstın' o'siwin yamasa ulıwma potentsiallıq islep shıg'arıw ko'lemin bildiredi. Solay etip, ekonomikalıq o'siw o'ndiristin' o'siwin g'ana emes, al ekonomikalıq potentsialdın' o'siwin de an'latadı.
Ekonomikalıq o'siw degende tek te ma'mlekettin' real da'ramatlarının' o'siwi g'ana emes, sonday-aq jan basına tuwra keletug'ın real da'ramatlardın' o'siwin de tu'sinemiz. Ekonomikalıq o'siw eki tu'rli usıl menen anıqlanadı ha'm o'lshenedi:
- Birinshi usılda ekonomikalıq o'siwdin' milliy daramatının' (jalpı milliy o'nim, sap milliy o'nim) o'tken da'wirge bolg'an o'zgeriwi sıpatında anıqlanadı ha'm ma'mlekettin' ulıwma ekonomikalıq imkaniyatları ha'reketin anıqlaw ushın qollanıladı;
- Ekinshi usılda bolsa, jalpı ishki o'nimdi (jalpı milliy o'nim, sap milliy o'nim) o'tken da'wirge bolg'an xalıqtın' jan basına o'zgeriwi sıpatında anıqlanadı.
Ekonomikalıq o'siwdi anıqlaw ha'm tiykarlap beriw protsesslerinde to'mendegilerge itibar beriw kerek:
- ekonomikalıq o'siw;
- o'siw faktorları;
- ekonomikalıq o'siw modelleri.
Milliy ekonomikanın' o'siwin o'lshewde ja'mi da'ramatlar ha'm o'nimlerdin' ha'r qıylı ko'rsetkishlerden paydalanıw mu'mkin. Ulıwma o'siw da'rejesi tiykarında jalpı ishki o'nim (JİO') mug'darı menen belgilenedi. Sonday-aq bul ko'rsetkishlerdin' mug'darı ha'm sheshiliwi tiyisli bolg'an wazıypag'a qarap, jalpı milliy o'nim (JMO') yamasa milliy daramat (MD) ko'rsetkishleride bolıwı mu'mkin. O'ytkeni olardın' barlıg'ı bir-birine og'ada jaqın' jalpı milliy o'nim ko'rsetkishlerge sap ishki o'nim ko'rsetkishleri sıyaqlı belgili bir ma'mlekettin' xalqı alıp atırg'an da'ramatlardın' mug'darın ko'rsetedi. Sonlıqtan da onnan xalıqtın' jan basına tuwra keletug'ın da'ramatlar dinamikası ha'm da'rejesin anıqlawda paydalanıw mu'mkin. Ekonomikalıq o'siw teoriyası ha'm modellerinde ulıwma makroekonomikalıq ko'rsetkishlerden ayırmashılıg'ı onshelli u'lken a'xmiyetke iye emes, o'ytkeni olardın' ayırmashılıg'ı ekonomikalıq o'siw shegarası ha'm faktorlarının' o'siw da'rejesin tan'lawda sheshiwshi protsess esaplanbaydı.
Ha'r qanday ma'mleket ekonomikalıq o'siwge umtıladı, o'ytkeni ekonomikalıq o'siw, birinshiden' milliy o'nimnin' ko'lemi ha'm da'ramattın' ko'beyiwine, ekinshiden' resurslardan na'tiyjeli paydalanıw, u'shinshiden' jan'adan-jan'a za'ru'rlikler ha'm imkaniyatlardın' payda bolıwına, to'rtinshiden' xalıq aralıq bazarda ma'mlekettin' abırayın ko'teriwge alıp keledi.
Ekonomikalıq o'siw usıllarınan durıs ha'm orınlı paydalanıw u'lken a'hmiyetke iye. Atap aytqanda, ma'mlekettin' a'skeriy potentsialın anıqlaw ha'm rawajlandırıw ma'selesi ko'rilgende ekonomikalıq o'siwdin' birinshi usılınan', ma'mleket xalqının' turmıs jag'dayı salıstırılg'anda ekinshi usıldan paydalanıw maqsetke muwapıq. Mısalı, Hindstanda jetistirilgen sap milliy o'nim Shveytsariyada jetistirilgen sap milliy o'nimnen 70 protsentke ko'p, biraqta Hindstan xalqının' jasaw da'rejesi Shveytsariya xalqının' jasaw da'rejesinen 60 ese to'men.
Ekonomikalıq o'siwge ta'sir etiwshi faktorlar. Ekonomikalıq o'siw en' aldı menen paydalanıp atırg'an resurslardın' sanı ha'm sapasına, sonday-aq paydalanıp atırg'an texnologiyag'a baylanıslı. Egerde ko'rilip atırg'an faktorlar ha'm ekonomikalıq o'siwdin' quram bo'lekleri ja'mlestirilgen bolsa, ekonomikalıq o'siwdi ekstensiv ha'm intensiv o'siwge bo'liw mu'mkin. Paydalanıp atırg'an resurslardın' mug'darı o'zgermey qalg'an jag'dayda islep shıg'arıw tolıq intensiv faktorlar esabına a'melge asırılg'an esaplanıladı. Ulıwma alg'anda ekonomikalıq o'siw bir neshe faktorlar tiykarında a'melge asırıladı:
- ta'biyiy resurslardın' sanı ha'm sapası;
- miynet resurslarının' sanı ha'm sapası;
- tiykarg'ı kapitaldın' ko'lemi;
- texnologiya ha'm basqalar.
Usı faktorlardın' barlıg'ı islep shıg'arıwg'a tikkeley ta'sir ko'rsetedi. Bul bolsa, ekonomikalıq o'siwdin' perspektivaların belgilewde islep shıg'arıw funktsiyalarınan ken' paydalanıw imkaniyatın beredi. Ekonomikalıq o'siwge ma'mlekettin' salıq sisteması da sezilerli da'rejede ta'sir etedi. Salıqqa tartıw stavkaların kemeytiw ha'm amortizatsiyag'a ajıratpalardın' o'simge qaray o'zgeriwi investitsiyalar ko'lemin ko'beytedi ha'm sol arqalı ekonomikalıq o'simdi xoshametleydi. Sotsiallıq ha'm ekologiyalıq mashqalalar ku'sheygen son'g'ı jıllarda derlik barlıq ma'mleketlerde ekonomikalıq o'siwge en' aldı menen' xalıqtın' abadanshshıg'ın ta'miyinlewdin' sha'rti sıpatında qaralmaqta.
O'ytkeni, ekonomikalıq o'siwdin' pa'tlerin arttırıw za'ru'rlikke aylanbaqta. Sol sebepli rawajlang'an ma'mleketlerde qollanılg'an ekonomikalıq o'siwdin' mug'darlıq teoriyası o'z ornın ekonomikalıq o'siwdin' sapa teoriyasına bosatıp berdi. O'tken a'sirdin' jetpisinshi jıllarının' aqırınan baslap jer ju'zinde rawajlanıw ideyası ken' taralmaqta. Bul ideyanın' tiykarg'ı maqseti keleshek a'wladlardın' za'ru'rligin' yag'nıy ekologiyalıq jaqtan sheklewler ha'm xalıqtın' ka'mbag'al qatlamlarının' za'ru'rliklerin esapqa alıw bolıp tabıladı. Qullası, ma'mleketlik siyasat ekonomikalıq o'siwdin' to'mendegi mashqalaların sheshiwge bag'darlang'an:
- tutınıw da'rejesi joqarı bolg'an' ekonomikanın' turaqlı jag'dayın ta'miyinlewge qaratılg'an amanat toplaw normaların tan'law;
- xalıqtın' o'simin ta'rtipke salıw;
- ilim-texnikanın' ekologiyalıq jaqtan qa'wipsizligin engiziw ha'm miynet o'nimdarlıg'ın arttırıw.
Ekonomikalıq o'siwdin' sotsiallıq bag'dardag'ı da'rejesi ku'sheygen sayın ekonomikalıq teoriya ha'm a'meliyatta "xalıqtın' abadanshılıg'ı" tu'sinigi ja'miyettin' sotsiallıq-ekonomikalıq rawajlanıwının' en' a'xmiyetli o'lshemi sıpatında tag'ı da aydınıraq ko'zge tu'spekte. Egerde burınları ol materiallıq ta'miyinlengenliktin' mug'dar ko'rsetkishlerin sa'wlelendirgen bolsa ha'zirgi waqıtta birinshi orıng'a ortasha o'mir ko'riw, o'lim da'rejesi, sonın' ishinde balalar o'limi, jumıssızlıq da'rejesi, da'ramatlardın' ten'sizligi, bilim da'rejesi, qorshag'an ortalıqgın' pataslanıwı ha'm basqa sol sıyaqlı ko'rsetkishler qoyılmaqta. Demek, ha'zirgi waqıtta ekonomikalıq o'siw jeke adamnın' rawajlanıwı ushın sharayat jaratıp beriwi tiyis.
Ekonomikalıq o'siwdin' unamsız aqıbetlerinin' biri xalıqtın' sotsiallıq, mu'lklik qatlamının' ku'sheyiwi esaplanadı. Sonlıqtan da ma'mleket xalıqtın' tu'rli qatlamların sotsiallıq qorg'aw maqsetinde sotsiallıq siyasat alıp baradı. Bul protsesste xalıqtın' da'ramatlarının' mug'darı da anıqlanadı.


text:
Fevralniñ 6-sında saba Aqmescit-Bağçasaray-Aqyar yolunda yengil maşna ve yük maşnası çatıştı, qazada üç adam elâk oldı.
Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti haber ete.
"İlk alınğan malümatqa köre, "Lada Kalina" maşnasınıñ aydavcısı qarşı yolaqqa çıqtı ve yol qorasına uruldı, bundan soñ maşna MAN yük maşnasıne çatıştı". - aytıp berdiler poliste.
Müessise malümatına köre, qaza sebebinden yengil maşnanıñ aydavcısı ve eki yolcusı elâk oldı.
Fevralniñ 4-ünde aqşam "Kezlev - Aqmeçit" yolunda Saq rayonında eki yengil maşna - VAZ-2112 ve Geely - çatıştı. Qazada yedi adam yaralandı.
Qırımda fevralniñ 3-ünde, neticesinde piyadeler öldürilgen eki yol qazası oldı. Bir maşna Aluşta civarında aqaynı urıp öldürdi. O piyadeler keçitinden yolnı keçe edi. Ekinci qaza Keriçte oldı, anda tükân yanında aydavcı esli qadınnı bastı.
Daa evel İslâm Terek (Kirovskoye) rayonında fevralniñ 3-ünde aqşam "Tavrida" trassasında yengil maşna ve yük maşnası çatıştı. Üç adam yaralandı, olarnı hastahanege alıp kettiler.
Aqyar-Yalta trassasında Hmelnitskoye köyüniñ yanında yanvarniñ 14-ünde yol qazası oldı, onıñ neticesinde dört adam yaralandı.


text:
Şul säbäple, Yewropa tözekländerü häm üseş bankı belgeçläre bu sorawlarnı keşelärgä turıdan-turı üzlärenä birergä bulğan. Dönya bankı belän berlektä ütkärelgän soraşularda 29 ildän barlığı 29 meñ keşe qatnaşqan.
Ğomümän alğanda, näticälär ällä ni quanırlq tügel – cawap birgännärneñ ni barı 1/3-e xäzer elekke waqıt belän çağıştırğanda yaxşıraq yäşi ikän. Xalıqnıñ 2/3-se korrupsiä şul uq däräcädä qaldı, yä isä tağı da arttı digän.
Rusiäneñ İqtisad häm finans tikşerenülär üzäge citäkçese Yekaterina Juravskaya süzlärençä, Rusiädä bu kürsätkeçlär tağı da naçarraq:
"Rusiälelärneñ ni barı 19%-tı küçeş çorı alarğa uñay täesir tikän di. 49%-tı isä – tiskäre yoğıntı turında söyli" dide Yekaterina Juravskaya.
Xalıqnıñ törle qatlamnarın alıp qarağanda, sannar älbättä ayırıla. Ayaqlarında nıq basıp qala alğannar arasında yäş buın wäkilläre häm belemnäre bulğan keşelär kübräk. Şähär häm awıl xalqı arasında ayırma bar – şähärlärdä yäşäwşelär küçeş çorı mixnätlären awıl xalqına qarağanda ciñelräk kiçergän.
Yewropa tözekländerü häm üseş bankınıñ baş iqtisadçısı Erik Berglof süzlärençä, bu tikşerenü näticäläre Könçığış Yewropa häm elekke sovet illäre citäkçelärenä ber utırıp uylaw öçen cim bulıp tora.
İqtisadnıñ üseşe turındağı matur sannar ber närsä. Ul arada xalıqnıñ zur öleşe äle dä borçuda yäşi, bazar çorınıñ östenlelären kürmi.
Xalıqta kiläçäkkä ömet uyatu öçen korrupsiäne awızlıqlarğa, sotsial mäsälälärgä kübräk iğtibar birergä kiräk, di Erik Berglof:
"Tikşerenü şunı kürsätte – keşelär sälämätlek saqlaw, mäğärif sistemasınıñ sıyfatı belän qänäğät tügel. Şul säbäple alar elekke totrıqlı waqıtlarnı sağına. Şuşı tarmaqlarnı yaxşırtu turında bezgä nıqlap uylarğa kiräk" dide Erik Berglof.
Şöker, Yewropa tözekländerü häm üseş bankı xisabında ömet uyatqan san da bar. Cawap birgännärneñ 54%-tı, bezneñ balalarıbız bezgä qarağanda yaxşıraq yäşär digän ışanıç beldergän.
Ali Ğilmi


text:
Rusiyege bağlı Qırım Yuqarı Mahkemesinde noyabr 1 künü Meclis reisiniñ muavini Ahtem çiygoznıñ işi boyunca toplaşuvda qabaatlağanlarnıñ şaatlarını sorğudan keçireler. Bunı Twitterde qabaatlanğannıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Qabaatlağanlarnıñ birinci şaatı Krolman Aleksandr Nikolayeviç. «Narodnoye opolçeniye» («Halq milisi») azazı, 9-ncı rota», – dep yazdı Polozov.
Advokat dey ki, şaatnıñ sözlerine köre, 2014 senesi fevral 26 künü tarihında o «Yañı Ukraina» kazaklar birliginiñ azası edi.
«Qabaatlağanlarnıñ ekinci şaatı – Gaydar Aleksey Nikolayeviç. «Narodnoye opolçeniyeniniñ» 9-ncı rora komandiriniñ muavini», – dep yazdı Polozov.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı Mustafa Cemilev Moskva kontrolindeki Ermeni Bazar mahkemesine kelmek talabınen celpname aldı. Bundan evel FSB onıñ yarımadağa kiriş yasağını 2034 senesine qadar uzatqan edi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Advokat Nikolay Polozovnıñ birleşmege bildirgenine köre, Rusiye mahkemesi Qırımdan doğru mektüp yollamadı, çünki işğal etilgen yarımadadan Ukrainağa mektüpler ketmey. Bunıñ yerine poçta Rusiyeniñ Stavropol ülkesine kete, ğayrıdan toplana ve Ukrainağa yollanıla. Polozov, aynısı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesine çağırmaq içün de yapılğan edi, dep hatırlattı.
«Nikolay Polozov Rusiye Federatsiyasınıñ farqlı devlet organlarınıñ areketleri bir-birine uymay, dep qayd ete. 2019 senesi FSB qarar çıqarıp, Mustafa Cemilevniñ Rusiye Federatsiyasına kiriş yasağını 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzattı, mahkemeniñ bundan haberi olmalı. İmayeci bunı «şizofreniya olmasa, teren devlet demansı» dep izaatladı», – dep bildirdi faaller.
Mustafa Cemilev Qırımğa kiriş yasağı lâğu etilse, mahkeme oturışuvına barmağa azır, dep bildirdi.
Aprelniñ 30-nda Ermeni Bazar mahkemesi imaye şaatlarını sorğuğa çekip başladı. Rusiye FSBsiniñ baş idaresi, tahqiqat idaresine Ermeni Bazarda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca Ukraina uquq qoruyıcılarına muracaat etmesini yasaqladı. Ermeni Bazar mahkemesi imayeniñ talabınen FSB hadimini davet etmege razı oldı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre,
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Kyivdeki Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ofisinde qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Ukraina halq deputatı Rustem Umerov Ukrainanıñ Avropa Şurası daimiy vekili Boris Tarasüknen körüşti.
Körüşüvde Meclisniñ ve Ukrainanıñ Avropa Şurası Temsilciliginiñ işğal etilgen Qırımda insan aqlarını ve qırımtatar hadqınıñ aqlarını qoruycaq, Ukrainıñ Qırım üzerindeki devlet suverenitetini ğayrıdan tikleycek meselelerniñ azırlanması ve baqılmasında işbirligi şekillerini muzakere ettiler, dep yazdı Refat Çubarov Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, 2014-2019 seneleri Ukrainanıñ PACE parlament eyyetiniñ erkânına kirgen Mustafa Cemilev PACEniñ «Qırımtatar halqınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki ve Aqyardaki (Ukraina) vaziyetine dair» mahsus maruzası ve qarar leyhasını azırlav işini devam ettirmek müim olğanını qayd etti. Faqat, Cemilevniñ aytqanına köre, maruza müellifi Qırımtatar Milliy Meclisinen ve qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ vekillerinen kerekli mesleatlar keçirmeli.
«PACEde yañartılğan Ukraina parlament eyyetiniñ azası olğan Rustem Umerov bir sıra teklifini bildirdi, olarnıñ PACE qış ve baar sessiyaları vaqtında Ukraina eyyeti tarafından kerçekleştirilmesi Avropa Şurasınıñ Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsına ve Qırımnı ilhaq etmek ıntıluvlarına qıymet kesüvde printsipial fikirleriniñ saqlap qalmasına yardım etecek», – dep bildirdi Çubarov.
Ukrainanıñ PACE eyyetiniñ yolbaşçısı, Yuqarı Rada «Halq hızmetçisi» fraktsiyasınıñ deputatı Yelizaveta Yasko, Ukraina parlament azalarınıñ yanvarniñ 27-nde Strasburgda başlaycaq PACE qış sessiyasında Qırım meselesini nasıl kötereceklerini tarif etti.
Hatırlatamız, Ukraina Yuqarı Radası yanvarniñ 16-nda daimiy eyyetniñ Avropa şurası Parlament assambleyasına 2020 senesi qaytması aqqında qarar aldı. Buña 348 halq deputatı rey berdi.
Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası 2019 senesi iyünniñ 26-nda Rusiye eyyetini sanktsiyasız qaytarmağa razı oldı. Estoniya, Gürcistan, Latviya, Litvaniya, Poloniya, Slovakiya ve Ukrainanıñ PACE eyyetleri buña cevap olaraq toplaşuv salonını terk etti.
PACE, Rusiye eyyetiniñ rey aqqını ğayrıdan tiklemege qarar alğan soñ, Kreml «Qırım meselesini» Ğarpqa «ardı-sıra ve sabırnen añlatmağa» niyetlene, dep bildirdi.
Rusiye eyyeti, vekâletleri sıñırlanğan soñ 2015 senesi yanvar ayından berli assambleya sessiyalarında iştirak etmegen edi.
Ukraina aq qorçalayıcılarınıñ fikirince, teşkilât talaplarına riayet etmegen Rusiye eyyetiniñ Avropa Şurası Parlament assambleyasına qaytması bu devletlerara teşkilâtnıñ «maneviy teslimi» olacaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kyivde dekabr 15 künü Amnesty International halqara uquq qorçalav teşkilâtı, işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti aqqında azırlağan ekinci esabatını taqdim etti. Esabatta insan aqlarınıñ vaziyeti yarımadada ket-kete beterleşkeni qayd etile, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Amnesty International teşkilâtınıñ Avropa ve Orta Asiya bölüginiñ müdir muavini Denis Krivoşeyev, kelecekte Qırımda fikirleri uymağanlarğa qarşı şiddetli basqı yapılacağından qorqqanını bildirdi.
«Netice ve hulâsalar soñ derece kederlete. Vaziyet pek tez beterleşe. Bundan ögüne bizler, ilk evelâ söz serbestligi ve serbest toplaşuvlar aqlarına qarşı yapılğan bozuvlarğa diqqat ayıra edik. Bügün ise bizler, bu aqlarnı qullanmağa tırışqan insanlarğa qarşı cinaiy işler açılğanını köremiz. Bu vaziyetniñ soñu körünmey. Er angi farqlı fikirge qarşı şiddet ile basqı yapılmaq mümkün», – dedi uquq qoröalayıcı.
Krivoşeyev ukrain akimiyetini, eñ yaqın zamanda, halqara cinaiy mahkemeniñ timeline qoyulğan Roma Statüsini qabul etmege çağırdı. Onıñ sözlerine köre, bu vesiqa qabul etilde, insan aqlarınıñ bozuv qurbanları adaletli mahkemege ümüt ete bilir edi.
Kyivte dekabr 8 künü BMT Nezaret Missiyası Ukrainada insane aqlarınıñ vaziyeti aqqında 16-cı esabatını taqdim etken edi, onda işğal etilgen Qırımda muntazam surette insane aqları bozulğanı aytıla.


text:
Bunı bugün AQŞ maliye naziri Jacob Lew bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bundan ğayrı, AQŞ iş ortaqlarınen beraber Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirmege devam etken Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalar kirsetilmesine azır. Vaşingtonda Ukraina maliye naziri Oleksandr Şlapak ile körüşüvde Amerika memurı Rusiyeniñ Ukraina şarqında separatistlerge kösterilgen destekni qayd etti.
Bu körüşüvde taraflar Ukraina içün AQŞ 1 milliard dollar miqdarında ödünç kefaletlerini imzaladı.
Bu kefiller al-azırda Ukraina ükümeti Halqara para fondu ile yardım ve islâatlar programmasınıñ ilâvesi olacaq, aytıla Vaşingtonnıñ beyanatında.
Bu kefaletlerge celp etilgen sermiyalar islâatlar keçirilmesine yönelgen Ukraina ğayretlerini quvetleştirecek.
Bugün Avropa Birligi Ukrainağa 1 milliard yevro miqdarında ödünç berilmesini ilân etti. Bu para endi belgilengen, lâkin daa berilmegen 610 million yevroğa qoşulacaq.
Halqara para fondu ve Ukraina Kiyevge 14 milliard dollardan 18 milliard dollarğa qadar para almağa yardım etecek islâatlar programması aqqında añlaşalar.


text:
İşğal etilgen Qırımda uquq qoruyıcı teşkilâtlarınıñ işi ile ciddiy problemler bar. Olarnıñ faaliyeti blok etile, dep bildire İnsan aqları boyunca Ukrain Helsink birliginiñ strategik işleri fondunıñ müdiri Mihail Tarahkalo Kiyevde fevral 25 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında.
«Olarğa (uquq qoruyıcı teşkilâtlarğa – muar.) faal etmek imkânnı, atta Rusiye qanunlarına köre, qanunsız sürette bermeyler. Yuridik qamaçav yüz bere. 2014 senesi fevral 26 künü mitingniñ keçirilmesi içün insanlarnıñ taqibi ile bağlı soñki adiseler şaşırta», – dedi Tarahkalo.
Onıñ aytqanı kibi, o vaqıttaki adiseler Rusiye qanunlarınıñ çerçivesine kirmey.
«Cinaiy uquqnıñ esas printsiplerine ters kele, mümkün degil. Uquqiy saçma-sapan», – dey fondnıñ başı.
Qırım Taqiqat komiteiniñ reberi Mihail Nazarov aytqanı kibi, 2014 senesi fevral 26 künü işi çerçivesinde 150 insan sorğuğa çağırıldı, 40 insan yaralandı, eki insan qabaatlı olaraq mesülietke celp etildi. Mezkür iş boyunca yaqalanğanlarnıñ arasında – Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bar. «Fevral 26 künü» işi boyunca Qırım uquq qoruyıcıları mitingniñ daa bir iştirakçisi Eskender Kantemirovnı da yaqaladılar.


text:
Aqyarda, fevral 23 künü, İsyancılar meydanında 1918 senesi bolşevikler tarafından vahşiycesine öldürilgen qırımtatar erbabı, Qırım halq Cumhuriyetiniñ birinci yolbaşçısı, 1-nci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ teşkilâtçısı, Qırım, Aqrusiye, Poloniya ve Litvaniya musulmanlarınıñ müftisi Noman Çelebicihanğa bağışlanğan hatıra tedbiri keçirilecek. Tedbir erbapnıñ hatıra tahtası yanında ötkerilecek.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Aqyar regional Meclisinde bildirdiler.
Aqyar qırımtatar medeniy merkeziniñ reisi Diana Asanova aytqanı kibi, tedbirniñ keçirilmesi içün zaruriy izinler endi alınğan eken.
«Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarihında meşur insannıñ hatıra künüdir. Cemaatçılıq, faaller toplanır, balalar şiir, biz dua oqurmız. Ümüt etemiz ki, bizge Aqyarnıñ diger millet vekilleri de qoşulır», – dedi o.
Aqyar regional meclisi Qırımnıñ diger region sakinlerini de saat 11-de başlanacaq tedbirde iştirak etmege çağıra.
Evel Qırımtatar Milliy Meclisi qırımtatar erbabı hatırasına tedbirlerni keçirmege niyetini bildirgen edi, amma akimiyet tarafından yasaqlarnıñ ola bilecegi aqqında da qayd etken edi.
Mecliste qırımtatar faalleriniñ yaqalanuvı bu kibi kütleviy tedbirlerde olarnıñ iştiragine yol bermemek maqsadı ile yapılğanını tüşüneler.


text:
Halqara teşkilâtlarnıñ temsilcileri Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyetine muracaat emtegence, siyasiy mabüsler serbest bıraqılmaz. Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde «Ukrainskaya pravda» neşiriniñ baş muarriri Sevgil Musayeva-Borovik bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ iqtisadiy, erzaq ve energetik qamaçavından siyasiy mabüslerni azat etmezler.
«Halqara şerik, nasıldır bir teşkilâtlar tarafından bu aqta rica olmasa, Rusiye cemaat tesiri, qamaçav tesiri altında alıp er kesni azat etecegini tüşünmeyim», – dey Musayeva-Borovik.
Amma vatandaşlıq aktsiyası bu meselege halqara nezaretçi ve teşkilâtlarnıñ diqqatını celp eter, dep tüşüne Musayeva-Borovik.
«Bu areketlerge halqara teşkilâtlar, halqara yetekçilerniñ cevabı olur dep ümüt etem, şu cümleden Qırımda elektrik energiyasınıñ söndürilmesine de. Adetiy bir şey degildir. Bir afta evelsi Brükselde edik, bunı anda da muzakere eteler… Diplomatlar bu vaziyet aqqında bile, soraylar ve bunıñ ne sebepten olğanını añlaylar», – dey jurnalist.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Rusiye akimiyeti qırımlı Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkonı Rusiyede yasaqlanğan «Pravıy setkor»nıñ teşkil etüvinde, «Qırım Rusiye cemiyeti» ve Aqmescitte «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ ofislerini ateşke berüvde ve Lenin abidesiniñ patlavını azırlavında qabaatlay. Sentsov ve Kolçenko 20 ve 10 yıllıq apis cezasına maküm etilgen, ekisi de qaabatlarnı red ete. Bu iş boyunca Rusiye mahsus hızmetleri tarafından Gennadiy Afanasyev ve Aleksey Çirniy de Rusiyede yaqalanğan.
Bunıñ ile Nadejda Savçenko, Nikolay Karpük, Stanislav Klih, Sergey Litvinov, Valentin Vıgivskiy ve Yuriy Soloşenko siyasiy mabüsler olaraq tanıla.
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, dört çağına yetmegen balanıñ babası Ali Asanov ve Mustafa Degermenci yaqalanğanlar.