text:
İldus Sadıqov: milli mänfäğätlärne, üzbilgelänüne xalıqara xoquq normalarına tayanıp yaqlarğa kiräk
İldus Sadıqov: milli mänfäğätlärne, üzbilgelänüne xalıqara xoquq normalarına tayanıp yaqlarğa kiräk
Qorıltaynıñ berençe bülege dokladlar tıñlaw belän häm rezolütsiälär, möräcäğätlär qabul itü belän tämamlandı. Rezolyutsiälär, möräcäğät tekstları delegatlarga Qorıltay aldınnan taratılğan ide. Yäğni, berniqadär tanışır öçen waqıt birelgän ide. Şuña kürä Qorıltaynıñ rezolütsiäläre, möräcäğätläre tikşerelmiçä, fikerlär alışımıyça, nigezdä qabul itelde. Alıp baruçılarnıñ bälki izge niätlärdä, Qorıltaynı oyışqanlıq belän näticäle alıp baru öçen eşlängän ğämälläre kire effekt birde. Delegatlar häm qunaqlar Qorıltay barışına suındılar, Qorıltay sülpänlände. Berençe tänäfestän soñ inde yartı zal buş ide.


c: text/html

text:
Mäskäwdän qayğılı xäbär.Yäkşämbe könne 84nçe yäşendä, kötelmägändä , insul'ttan akademik Ädxäm Räxim ulı Tenişev wafat buldı. Ädxäm Tenişev türkolog bularaq böten dönyağa tanılğan ğälim. Ul Leningrad uniwersitetınıñ Şärek faqültetın tämamlanğan. Türkologiä xezmäteneñ berençe diplom eşen Qıpçaq tellärenä bağışlanğan. 1956 yılda Fännär Akädemiäse anı Qıtay fännär Akädemiäsenä Qıtaydağı öyränelmägän törki tellärne äyränü öçen yullıy. Tenişev Qıtayda, qıtay telen. Uyğur telen öyränä, häm anda studentlarda törek telendä leksiälär uqıy, qıtay telendä ike monoğrafiä bastırıp çığara. Bu äle anıñ fänni xezmäteneñ başı ğına bula. Ädxäm Tenişev barlıq törki tellärdä dä söyläşä belgän genä tügel, fänni xezmätlär yazğan ğälim dä. Mäsälän anıñ “Borınğı qırğız tele” digän fänni xezmäten tiñe bulmağan gäcäyep äsär dip atıylar.Tenişevnıñ igtibarınnan töşep qalğan ber genä törki tel dä yuqtır.Anıñ fänni xezmätlärendä berniçä buın ğälimnär üsep çıqqan. Tenişev 30dan artıq fännär qandidatı tärbiälägän şäxes. Ul Rusiä fännär aqädemiäse aqädemiğı bulu belän bergä Başqortstan fännär aqädemiäsen şäräfle ägzäse ide. Ädxäm Tenişev YUNESCO qarşındağı “ Awropa atlasınıñ lingvistika” redaqiäse ägzäse dä bulğan şäxes . Anıñ şäräfle isemnäre, fändä totqan urını turında küp itep yazarğa bulır ide. Milllätebezneñ şundıy kürenekle ulı wafat bulu, fän döyäsında ğına tügel tatar xalıqı öçen dä zur yuğaltu. Ädxäm Räxim ulı 21 yılnıñ 25 aperlende Penza şehärendä tatar zıyalıları ğäiläsendä dönyağa kilgän. Alarnıñ näsele borınğı näsel. Penzada bügenge köngä qädär Tenişevlarnıñ utarı da saqlanğan. Ädxäm äfände tuğan yağı belän tığız elemtädä tordı. Üz näsele salğan mäçetne torğızıp, ğäilä yortınnan yäşlär öçen mädäni üzäk buldıru turında da xıyallandı. Anıñ bu eşendä ölkä de, Mädäniät ministrlığı da yärdäm itte. Min Ädxäm Tenişev belän anıñ 80 yäşlek yübileye waqıtında ber äñgämä dä ütkärgän idem. Ul söyläşüdä şulay uq Tenişevlarnıñ Penzadağı dvoryan utarı turında da süz bulğan ide. Başta sezneñ igtibarğa şul äñgämädän ber özek işetteräsem kilä.” Xäzer inde Penzdağı bezneñ mäçet tözelep bette. Ay da kütärdelär. Ä menä utar salınıp betä almıy äle. Anda yäşlär üzäge bulır dip uylıym. Dini, mädäni üzäk. Bulır dip ömetlänäm. Tuğın yağıma qaytıp toram. Gubernyä da mädäniät ministrlığı da utarnı torğızuda yärdäm iteler,” dide ul waqıtta Ädhäm Tenişev.
Bügen Mäskäwneñ Cämiğ mäçetendä Ädxäm Tenişevnı soñğı yulğa ozatqan cänaza namazı ütte. Ul namaznı imam bularaq Rawil xäzrät Ğaynetdin alıp bardı. Ğälimne soñğı yulğa ozatırğa Fännär akädemiäse,Tellär instituı wäkilläre , Başqortostan häm Tatarstan ğälimnäre uquçıları häm ictimağıy oyışmalardan da kilgännär ide. Tatarstannan fännär doktorı Firdäwes Ğäripova: “ Bu bezneñ öçen zur yuğaltu. Ul iskitkeç zıyalı, oluğ ğälim, böyek keşe ide. Bu tulılandıra almaslıq yuğaltu, xäzerge waqıtta ğälimner bulsa da, alar arasında şäxeslär az. Tenişevqa tiñläşerdäyläre az qalıp bara”, dip belderde.
Anıñ süzlärenä quşılıp, Ädxäm Tenişev turında Başqortstan ğälime Zemfira Säxipowa bolay dide: "Ul iñ zıyalı, iñ keşelekle ğälim ide. Härwaqıt yärdäm qulın suzarğa da äzer bulıp torğan şäxes ide. Şuña kürä dä anı soñğı yulğa ozatırğa niqädär keşe kilgän”, dide.
Şulay itep Mäskäw bügen tatar xalqınıñ tanılğan ulı, olı ğälim, aqädemik Ädxäm Tenişev belän xuşlaştı. Anı Mäskäwneñ Xawanskiy ziäratına, änise yanına cirlädelär. Ädxäm Tenişevnıñ qızı Äyşa ätise kebek ğälim, ike onığı studentlar. 50 yıldan artıq bergä yäşägän tormış iptäşe Yelena Aleksandrovna Ädxäm Tenişevnı soñğa yulğa ozatunı tulısı belän möselman, şäriğät qanunnarında başqardı.
Näzifä Kärimova, Mäskäw

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Bağdattağı facigä Berläşkän Millättär Oyoşmahı general sekretarı Kofi Annandı yalın tuqtatıp New Yorkqa qaytırğa mäcbür itte. Bögön bında imenlek şurahınıñ sirattan tış ultırışı bulasaq. Amerika Quşma Ştattarı prezidentı George Bush beldereüensä, Bağdattağı terakttı mäzäniätle donya doşmandarı eşlägän. Bıl teraktqa asıu xise belderep Böyök Britaniä, Almaniä, Räsäy, Fransiä häm başqa ildär Berläşkän Millättär Oyoşmahınıñ häm Bağdatta häläk bulğan missiä xezmätkärzäreneñ ğailäläreneñ qayğıhın urtaqlaştı. Berläşkän Millättär oyoşmahı Ğiraqta eşen dawam itäcäk, tip belderze bögön Koffi Annan. Ul gäyeplelärze tabırğa häm qatı yazağa tarttırırğa saqırzı.


text:
Törmädän çıqqan Äfğan jurnalistı: "İldä süz ireklege yuq"
Äfganstanda çığa torğan (xoquq-e-zan) xatın qız xoquqları isemle jurnalnıñ muxarrire Ali Mohaqeq Nasab üktäber ayında islamnı kimsetü ğäyebläwläre belän 2 yıl törmä cazasına xökem itelde. Ämma ütkän atnada apilatsiä mäxkämäse islam belgeçe Nasabnıñ cazasın-ul yazğan mäqaläläre öçen ğafu ütengännän soñ- 6 ay-şartlı törmä cazasına üzgärtte. Nasib jurnaldağı ber mäqaläsendä zina qılğan xatınnıñ şäriğätkä kürä taş atıp üterelüen soraw astında qaldırğan ide. İkençe yazmasında ul İslam dinennän wazkiçü cinayät tügel dip äytkän ide. Anıñ qulğa alınuı xalıqara media törkemnäre şulsanda Çiklär Tanımağan Jurnalistlar tarafınnan xökem itelde. Konservativ ruxanilär başta Nasib öçen ülem cazası taläp ittte. Ämma Äfganstannıñ bäysez jurnalistlar berläşmäse Nasabnıñ 3 ay törmädä utıruı da artığı belän awır caza dip äytä.Jurnalist Nasab törmädän çıqqaç Azatlıqqa ängämä birde.
Nasib Üzen qulğa alu öçen kürsätmäneñ Äfganstannıñ kürşelärennän kilgän buluına ışana. Ul dinnen wazkiçü , dinnän çığu xaram bulsa da, cinayät tügel dip yazğan ide mäqaläsendä. Jurnalist , din belgeçe Nasab keşelär äytkän ideaları öçen xökem itelmäskä tieş digän qaraşta. Ul üzenä quyılğan ğäyepläwlärne kire qağa. Çönki ber törkem din ğalimnäre, ulema da minem qaraşnı urtaqlaşa di. Törmädän çığarıluına quyılğan ğäyepläwlärneñ isbatlana almawı säbäp bulğan. Ul üzeneñ 2 yıl törmägä xökem itelüe dä säyasi motivlı eş ide,Ägärdä dinnän wazkiçü turında quyılğan ğäyeb isbatlansa ide, qayber ulema fikerençä caza tağı da awırraq bulır ide dip söyli.Jurnalist üzeneñ cazalanuına çit il keşeläreneñ qotırtqan konservativ äfgan ruxaniläreneñ şiqäyäte säbäp buldı dip uylıy.Nasab ber nindi törkem, säyäsi partiä äğzası tügel .Ul Hazara xalqına qarşı buluçılar minem qabilä , xalqımnan beräwneñ dä uñışına , bayuına çıdamlıq kürsätmi , şunlıqtan älege problema barlıqqa kilde di .Nasabnıñ qulğa alınuı, äfgan jurnalistları arasında zur borçıluğa säbäp buldı. Äfganstanda mätbuğat üz üzen senzuralıyaçaq digän qurqu xasıyl buldı. Jurnalistlarnıñ bergälek tırışlığı uñay näticägä kiterä Nasab irekkkä çığarıla. Nasab Äfganstanda bez kötkän fiker ireklege yuq , şulay da qayber uñay küreneşlär bar , wazğiät müqämmäl buludan yıraq , jurnalistlar aldında qurqınıçlar bar , alar qayber qızıl sızıqlarnı ütmäskä , dini mäsälälärne tänqitlämäskä, soraw astında qaldırmaqa tieş dip söyli Nasab. Ul ütkärgän naçar täcribägä qaramastan jurnalist bulıp qalırğa berdämlek ,demokratiä öçen eşlärgä teli .Nasab qaraşınça Äfgan jurnalistlarına in zur qurqınıç reaksinerlardan häm dinne qoral itep qullanuçılardan kilä.3 ay törmädä utırıp çıqqan jurnalist Nasab äfgan törmäsendäge şartlarnı urta ğasırdağı kebek dip taswırlıy, keşelär qıynala, kimsetelä, totqınnnar ayaqlarında çılbır belän yörergä mäcbür itelä , narkotik maddälär qullanu äfgan törmäsendä kiñ cäyelgän dip söyläde Azatlıqqa birgän ängämäsendä törmädän yaña ğına çığarılğan äfgan jurnalstı Nasab.
färidä xämit


text:
Respublikanıñ narkoqontro' xedmätkärdäre narkotik hatıu menän şöğöllänewselärde totqan. Başqalanıñ urta professionäl uqıu yorto studentı psixotrop matdälärde aralaşsılar aşa hatıuda ğäyeplänä. Ul 30 yäşlek narkomanğa heroin hatqan waqıtta totola. Tikşerew barışında studentqa hatıu ösön narkotik birewse töp yenäyätse lä asıqlana. 24 yäşlek yeget üd fatirında qulğa alına. Ul ber yulı ikeşär meñ doza heroin hatıuğa sığarğan bula. Küptän tügel Çerniqovqa bistähendä xalıq arahında Siğan ixatahı tip yörötölgän urında 19 yäşlek awırlı qatın da totolğaynı. Siğan millätle keşegä keyäwgä sıqqan bıl qatın narkotiktar hatıu menän küptän şöğöllängän bulğan.
Başqortostan narkopoliahı xedmätkärdäre ğinuar häm febräldä Respublika bilämälärendä un kilogramm samahı narkotik tapqan. Unıñ 4 kilogrammdan aşıuı heroin.
İke ayda narkotiktar äyläneşenä bäyle 312 yenäyät eşe qudğatılğan. Mäxkämä qaramağına 132 yenäyät eşe tapşırılğan, narkotiktar taratıuda 151 keşe ğäyeplänä.


text:
Osman Öztunç - Sürgünde
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Sürgünde
Etiketler : Osman Öztunç - Sürgünde türkü indir, Osman Öztunç - Sürgünde türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Sürgünde mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Sürgünde türküsü, Sürgünde sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Sürgünde bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Davullar Çalındı
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu
Osman Öztunç - Geri Gelen Mektup


text: Könbatış mäğlümät çığanaqları xäbär itkänçä, Ğaza sızığında fälästin autonomiäse polísísı başlığı Ğäzi Cabalí urlanğan. Kürüçelär äytüençä, qorallı törkem tän saqçıları belän atışıp, Cabalí utırğan maşínağa höcüm itkän. Polísí başlığın qulğa töşergäç, urlawçı törkem qaçıp kitä. Ğäzi Cabalíğä höcümnär älek tä bulğan ide. Anıñ Fälästin ğısyançıları belän dä İzrail xakímítları belän dä mönäsäbätläre kirenke ide. İzrail xakímítları anı izrail xärbilärenä xöcümnär oyıştıru öçen cawaplı keşe bularaq äzli ide.


text:
Üzbäkstan AQŞ säyäsäte öçen dilemma bulıp tora
Ändijän waqıyğälärenä yaqınça 3ay waqıt ütkännän soñ ,belgeçlär AQŞnıñ Üzbäkstan häm Üzäk Aziägä qarata säyäsäten yañadan bilgelärgä çaqıralar . Alar Üzäk Aziä Washingtonnıñ terrorğa qarşı köräş häm demokratiäne cäyelderü mäqsatları öçen bigräk tä möhim urın bulıp tora dip äytä.Ämma bu aralarda ütkän cıyılış, brifinglarda analitiklar AQŞ administratsiäse waqıyğälärgä reaksiä kürsätü urınına täbäktä aktivraq bulunı küzdä totqan strategiä alıp barırğa tieş dip belderä
Olcott(audio)
Ägär dä bezneñ säyäsätebez xakimiättäge elitada üzgärü mömkinlege buluçılarnı tämam izolatsiädä qaldıra ikän, rejimnıñ üzgärüe tağı da qıyınlaşa. Ägär dä bez alarnıñ Shanghai oyışması häm başqa illärneñ elitasına yaqınlaştırğan wazğiät buldırabız ikän ul çaqta bezneñ säyäsät Üzbäkstan mänfäğätläre yäki AQŞ mäqsatlarına turı kilmi Kin taralğan xabärlärgä qarağanda 12, 13 maydağı Ändijän waqıyğälären üzbäk iminlek köçläre qanlı räweştä bastırğan. Prezident İ.Kärimov köç qullanu öçen törmäne basıp alğan islamçı ekstremistlarnı ğäyeplägän ide. John Hopkins Universitetında Üzäk Aziä –Kafkaz İnstitutı belän citäklägän Frederick Starr qaraşınça, Kärimov xökümäteneñ säyäsäte tiskäre ide dip äytü öçen Ändijän waqığäläre turında mäğlümät äle dä açıq anıq tügel. Ul American Enterprise İnstititı ximäyäsendä ütkärelgän cıyında bolay dip añlattı
Starr(audio)
Bezgä Üzbekstanğa qarağan säyäsät kiräkmi. Bezgä Äfganstannı üzäk urınğa quyğan regional säyäsät kiräk.Bezgä iminlek, iqtisad , sotsial täräqiät häm demokratiäläşüne eçenä alğan säyäsät kiräk. Bezdä isä andıy säyäsät yuq
Säyläşülärgä qatnaşqan muxarrir William Kristol Washington Ändijän waqıyğälären demonstrativ räweştä xökem itergä tieş ide dip äytte Kristol Weekly Standart isemle säyäsi jurnal muxarrire. Jurnal yış qına Bush administratsiäseneñ uy fikerlären çağıldıra.Kristol Washington töbäktä demokratiäläşü säyäsäten ezlekle räweştä däwam itergä tieş dip söyli
Kristol(audio)
Terrorğa küz yommaw , diktatorlarnı büläklämäw bu bez yäşäğän qatmarlı dönyada ğämälgä quyılırğa tieşle prinsıp bulırğa tieş.Minemçä Üzbäkstanda bu mäsälädä uñışsız buldıq. Bezneñ retorika şaqtıy köçle, minemçä bez töbäktä döres yaqqa baruçı häm barmauçı illärne ayırırğa tieşbez
Kristol Üzäk Aziä demokratiä häm Keşe xoquqları aktı isemle yaña qanun ölgesendäge kiñäşlärne çağıldırdı. Ütkän ayda täqdim itelgän şul akt turında Kongressta sintäber ayında debatlar bulaçaq. Humanitar bulmağan yardämnär-şulsanda xärbi yardäm demokratiäläşü mäsäläsendä progress yasıy häm keşe xoquqlarına xörmät itä digän prezident Bushnıñ raslawı belän genä bireläçäk. Ütkän atnada Taşkent xökümäte AQŞdan Qarşı-Xanabad hava bazasın 180 kön eçendä buşatunı sorağan ide.AQŞları bazanı äfgan operatsiälräe öçen qullana.Däwlät sekretarınıñ yardämçese Nicholas Burns BBCgä administratsiä Üzbäkstanda keşe xoquqlarınıñ ähämiäte häm Ändijän waqıyğäläreneñ tikşerelüe öçen basım yasarğa däwam itäçäk dip äytte färidä xämit


text:
Däwlät cır häm biü ansamble citäkçese Rinat Wäliev: Bezneñ töp maqsatıbız – tatar xalqınıñ milli muzıkal’ traditsiälären saqlaw...
Här icadi törkemneñ üz missiäse bar. Bezneñ cır häm biü ansambleneñ töp maqsatı - tatar xalqınıñ milli muzıkal’ traditsiälären, anıñ fol’klorın, bay eçke mädäniäten saqlaw. Bez xalqıbıznıñ milli yözen saqlap qalırğa tieşbez
Şulay itep, 1938 yılda tatar xalqınıñ cır, biü, ğomumän muzıkal’ sänğäten saqlap qalu häm üsterü öçen oyıştırılğan törkem, inde menä 65 yıl üz maqsatına tuğrılıqlı bulıp qala birä. Xalıqnıñ bay mirasın onıtıp, zamança sänğät belän genä şöğellänergä yaramıy, dip sanıylar monda. Häm iñ awır waqıtlarda da alarnı yärdämnän taşlamağan respublika citäkçelegenä zur räxmätlären belderälär. Şunısın da äytergä kiräk, ansambl’neñ programmasında Qazan tatarlarınıñ ğına tügel, ä çit töbäklärdä yäşäwçe tatarlarnıñ, başqa xalıqlarnıñ icatı da urın alğan. Tatarstannıñ däwlät cır häm biü ansamble tatar xalqınıñ milli yöze, sänğäte belän dönyanı tanıştıra. Artistlar Tatarstan buylap ta, Rusiä kiñleklärendä dä, cit illärgä dä gastrol’lärgä yörilär, törle festival’, bäygelärdä bik yış qatnaşalar. Häm qayda ğına bulmasınnar – tamaşaçılarnı üzläreneñ ostalığı, tatar xalqınıñ bay icatı belän tañ qaldıralar.
Xäyer, ansambl’dä ireşkännär belän genä qänäğätlänergä cıyınmıylar. Kiläçäkkä plannar turında Rinat Wäliev söyli
Xäzer bez ike töp yünäleştä eşlibez. Berençese – üzebezneñ 65 yıllıq yubiley uñayınnan yaña konsert programmasın äzerläw. Xäzerge köndä yaña häm onıtılıp barğan cırlarnı, biülärne barlaw, rässamnar belän kostyumnar östendä eş bara. Bezneñ eşçänlekneñ ikençe yünäleşe – Qazannıñ meñyıllığına bağışlap tatar xalqınıñ bay tarixınnan ber küreneş äzerläw. Şulay uq ansambl’neñ gastrol’lärenä dä äzerlek däwam itä
Ansambl’neñ citäkçese Rinat Wälievkä östäp, törkemneñ tağın ber niäte turında äytäse kilä. Tizdän monda keräşen tatarlarınıñ icatınnan torğan maxsus programma da säxnägä quyılaçaq. Ansambl’ citäkçelegeneñ ğomumän plannarı bik zurdan. Läkin çabudan totıp torğan iñ zur problemalar – aqça citmäw häm ansambl’neñ üz binası bulmaw. Läkin bolar inde – xäzerge zamannıñ üzençälege disäñ dä bula. Respublika citäkçelege kiläçäktä dä yärdämennän taşlamasa, bez äle tamaşaçılarıbıznı bik ozaq şatlandıraçaqbız, dip sanıylar monda häm tatar muzıkal’ sänğäten yaratuçılarnı 1 oktäber könne Kärim Tinçurin isemendäge teatrğa yaña sezonnıñ berençe konsertına kötep qalalar.
Gölnaz İlgizär


text:
«Başqortstan hawa yulları» şirkäte citäkçelege belän biredäge oçuçılar kollektífı hönär berlekläre arasında yartı yıl çaması elek başlanğan tartqalaş haman da xäl itelmäde. İnde xäbär itelüençä, oçuçılar hönär berlekläre 2004 yıl öçen üzläre äzerlägän kollektíf xezmät Kileşüen «Başqortstan hawa yulları» avíakompanísı citäkçelege qabul itmägäç, ike arada mönäsäbätlär şaqtí kiskenläşkän ide. Oçuçılar üzläreneñ xezmät xaqınıñ az buluın, sosíal yaqlanğanlıqnıñ tieşle däräcädä bulmawın kürsätep, xezmät şartların yaxşırtu häm aylıq eş xaqın kütärüne taläp itte. Ämma bu taläplärne citäkçelek şunda uq kire qaqtı. Şul xäldän soñ oçuçılar üzläreneñ täqdimnäre qabul itelmägän oçraqta eş taşlayaçaqların beldergän ide. Andí belderüdän soñ Başqortstan Hawa yulları şirkäte türäläre biredäge hönär berlekläre belän yañadan söyläşülär başlarğa mäcbür buldı. Ämma oçuçılarnıñ hönär berlege wäkilläre belän soñğı könnärdä barğan söyläşülär bu yulı da uñay näticä birmägän, çönki avíakompaní citäkçeläre taşlamalarğa barudan tağın baş tartqan. Moñarçı eş taşlawlardan tíılıp kilgän oçuçılar kollektífınıñ bu yulı sabırlığı bette häm alar 8 yül könne eş taşlawları xaqında iğlan itte. Şulay itep atnaqiç könne Ufa aeroportında kierenke xällär başlandı. İstanbulğa, Mäskäwgä, Sankt – Peterburgqa häm qayber başqa şähärlärgä oçarğa tieşle oçqıçlar hawağa kütärelmäde, hawa alanında torıp qaldı. Şunıñ arqasında yözlärçä keşe aeroport binasında, cäyge çellädä cäfa çigärgä mäcbür buldı. Comğa könne BAL hawa yulları şirkäte general direktorı Wener Şaqírov belän kileşkännän soñ, oçuçılar kollektífı eş taşlawların waqıtlıça tuqtatıp torırğa buldı. Töş aldınnan oçuçılarnıñ hönär berlege citäkçeläre Wener Şaqírovta yañadan söyläşülär başlağan. Başqortstan hawa yulları şirkäte citäkçelege oçuçılar kollektífınıñ taläplären qabul itärme? Comğa könge täwge söyläşülär aldağı köngä ömet uyatamı?
Şuşı sorawlarğa cawap alu öçen, bez «Başqortstan hawa yulları» şirkäteneñ oçuçılar hönär berlege räise Sergey Yıştoqinğa möräcäğät ittek.
(yazma)
Sergey Yıştoqin süzlärençä, «Başqortstan hawa yulları» şirkäte oçuçılar sostawı administrasí aldına xäl itelmästäy taläplär quymí. Barı tik alarnı çişü öçen ixtíar häm teläk kenä kiräk. Ä älegä Sergey Yıştoqin atnaqiç könne barası cirlärenä kitä almíça Ufa aeroportında utırırğa mäcbür bulğan xalıqtan barlıq oçuçılar kollektífı isemennän ğafu ütenüen citkerä. «Şul uq waqıtta passajirlar da bezneñ xälne añlasınnar ide, – di Yıştoqin äfände. – Az xezmät xaqı alğan, törle sosíal östenleklärdän mäxrüm itelgän oçuçılar niçek itep imin oçularnı täemin itä alsın inde. Ğailäsen niçek tuydıru turında gel genä uylap yörgän oçuçıdan taläp itüe dä qíın.
Soñğı yıllarda «Başqortstan hawa yulları» şirkäte eşçänlege körçekkä terälü däräcäsenä citte. Biredä citäkçelärneñ törle qırın ğämälläre açıqlanıp, küp şaw – şular bulğannan soñ, şirkät 2002 yılda Rusiä federal milkenä küçerelgän ide. Xäzer anı xosusílaştırırğa cíınalar. Soñğı ike yılda «Başqortstan hawa yulları» şirkätendä oçuçılar sanı 50 prosentqa qısqartıldı. Oçqıçlar sanı da nıq kimede. Xäzer biredä TU – 154 häm TU – 134 marqalı nibarı 12 oçqıç isäplänä. Aları da iskerep betkän inde.


text:
Mexiko – Spidkä qarşı oyıştırılğan Xalıqara Aids Konferensiäse bügen Mexikoda başlana. Konferensiägä ğalimnär, däwlät räsmiläre häm xalıq oyışmaları belän barlığı 22 meñ keşe qatnaşır dip kötelä. 2 yılğa ber tapqır oyıştırılğan älege xalıqara konferensiä, comğa köne tämamlanaçaq. Konferensiä aldınnan meñlägän aktivist, spid virusı eläkkän keşelärneñ cämäğatçelek eçendä qıyırsıtıluına qarşı başqala uramnarında protest belderde.
Soñgı yıllarda dönyada HIV-Viç virusına bäyle awrulardan ülüçelär sanı, tabılğan yaña daru häm däwalaw ısulları yärdämendä uzğan yıllar belän çağıştırğanda kime töşä.


text:
Aşıq mikrofon: Rusiädä häm Tatarstanda dini ekstremizm qurqınıçlığı barmı?
- Minemçä, andıy äyber yuq , tik yasalma xäldä maxsus räweştä, keşelär bu mäs’äläne kütärälär.
- Äytä almıym.
-Rusiädä bar , Tatarstanda belmim. Min Mäskäwdä häm Sankt-Peterburgta bulğan xällärgä tayanıp äytä alam. Keşelärne, qısıq küzle häm täne ikençe töstä bulğanğa, keşelärne üterü oçraqları bar. Bu, älbättä ekstremizm.
- Minemçä bar, çönki bezneñ dä Tatarstanda da häm Qazanda da törle millät keşeläre yäşi. Alarnıñ dinnäre dä törle. Terror xättä eşlänergä mömkin möselman dinenä qatnaş keşelärdän , çönki alarnıñ mänfägat'läre ütälmi.
-Rusiädä yäşlär qänäğätländererlek tärbiälänmi, borınğı zamandağıça, häm Sovetlar Soyuzı waqıtındağı kebek.
-Tatarstanda bulaçaq tügel. İñ soñğısı 1552 yılda ğına buldı, 500 yıl elek ilgä Yawız İvan kilgäç. Annan soñ bezdä quşılğan niqaxlar,bik küp. Xökümät keşeläre dä anı yaqlamıy, qarağız Kreml'dä: ber mäçet, ber çirkäw, barısı da 50 x50 bulırğa tieş.
-İlgä zarar kiterü, dip uylıym inde . Tik qayda bar ikänen äytä almıym inde.
-Ekstremizm ğayät qurqınıç närsä.
-Ber dindä üterügä öndämi.
- Daway!
- Menä işetäsezme? Bu bit sezdäge yäşlär.
- Bar, Skinxedlardan qurqınıçlıq kilä. Alar millätçelär. Alar Qazanda 500läp keşe bar. Bez üzebez antifaşistlar. Bez moña qarşı. Min üzem tatar, min –yähüd, min- rus. Bezneñ oyışmanıñ maqsatı millätçelekne , rasizmnı buldırmasqa. Ekstremizm ul bik naçar .
- Minemçä yuq , çönki İslam dinenä köçläp kertü yuq. Şuña kürä monda bernindi ekstremizm bulırğa mömkin tügel, ğomumän dä.
- Bar, Çeçnä Dağstan yaqlarınnan işetkäç, annan bezgä kilälär terroristlar.
- Tatarstanda, yuq , dip beläm . Bezdä buldı bit ber waqıtnı şulay, vş-vş yördek. Küpme waqıt uzğaç, qaya Fäwziä Bäyrämova, xäzer işetelmi dä Fäwziä Bäyrämova. Şul waqıtta, ägär qızıp kitkän bulsa, suğışqa äylänergä mömkin ide. Şunnan birle minem ekstremizm turında, bezneñ menä ruslar, tatarlar arasında, ekstremizmnı yuq dip uylıym.
- Suverenitet tulı bulmasa da, äybäträk suğışqa qarağanda.
Mälikä Basıyr.


text: Çärşämbe könne Tatarstan xökümäteneñ delegatsiäse Koreya respublikasına räsmi säfären däwam itte. Delegatsiäne respublikanıñ premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov citäkli. Säfärdä şulay uq ministr Xafiz Salixov, Tatneft, Nijnekamskneftexim şirkätläre, Aq Bars bankı citäkçeläre dä qatnaşa. 25nçe yülgä qädär baraçaq şuşı vizit qısalarında tatarstanlılar Koreyanıñ LG şirkäte belän xezmättäşlek häm Tatarstanğa investitsiälär cälep itü turında söyläşäçäklär, şirkätneñ citäkçelege belän oçraşaçaqlar. Qazanğa isä çärşämbe könne Mäskäw şähärennän qunaqlar kilde. Rusiä başqalasınnan kilgän räsmi delegatsiäne Mäskäw xökümäteneñ wäkile Evgeniy Egorov citäkli. Mäskäwlelär Qazanda keçe eşmäkärlekne üsterü yulların, Mäskäw belän töbäklär arasındağı xezmättäşlek häm investitsiälärne cälep itü problemaların tikşeräçäk. Şulay uq älege vizit qısalarında başqalabızda Mäskäwdä citeşterelgän tawarlarınıñ kürgäzmäse, xalıq uyın qorallı ansambleneñ Salix Säydäşev isemendäge Zur konsertlar zalında çığışı qaralğan.


text:
Böyek Watan suğışında Faşist Germaniäsen ciñüneñ 58 yıllığın Rusiä bügen xärbi paradlar, yalqınlı çığışlar häm törle oçraşular häm mädäni çaralar belän bilgeläde. Mäskäwdä Qızıl Mäydanda meñlägän xärbi häm suğış veterannarı cıyılğan paradta prezident Putin häläk bulğannarnı iskä aldı, xäzer global terrorğa qarşı köräştä dä böyek watan suğışındağı kebek berdämlek bulırğa tieş, dide.
Ciñü bäyräme şulay uq Rusiäneñ başqa şähärlärendä, Bäysez Däwlätlär Berdämlegendä dä bilgelände. Ukraina häm Rusiä xärbi diñgez köçläreneñ portı bulğan Sevastopol şähärendä xärbi paradta ike däwlätneñ dä xärbi köçläre qatnaştı. Rusiäneñ suğış barğan Çeçnya respublikasında Grozny stadionında bäyräm çaraları başlanır aldınnan ğına şartlaw buldı. Kimendä 3 keşe yaralanğan, dip xäbär itelä. Bıyıl bu töbäktä zur xärbi paradlar uzmadı. Uzğan yıl Dağıstannıñ Kaspiyski şähärendä 9 may könne uzğan paradta şartlaw bulıp 40tan artıq keşe häläk bulğan ide.


text:
Yäkşämbegä qarşı töndä häm yäkşämbe irtäsendä Ğiraqqa qarşı koalitsiä höcüme däwam itte.
AUDİO: Kiçä xärbi oçqıçlar ber meñnän artıq oçış yasap Ğiraqtağı berniçä yöz hädäfne utqa tottı. AQŞ häm Britaniä xärbi korablarınnan häm su astı köymälärennän 400-läp tomahawk raketası atıldı. Annan tış, hawadan yözläp qanatlı raketa atıldı. Häm Ğiraqnıñ törle urınnarındağı hädäflärgä hawadan tögäl idarä itelä torğan berniçä yöz şartlatqıç taşlandı.
McChrystal äytüençä, cir östendä AQŞ köçläre könyaqtan Ğiraqnıñ üzägenä taba barlığı 240-lap çaqrım yul ütkän. Koalitsiä köçläre Yefrat yılğasın ütep Än–Nasiriä şähärennän tönyaqqa taba xäräkät itä. Şulay da, Bağdad yanında koalitsiä köçlären Ğiraqnıñ iñ yaxşı ğäskärläre sanalğan Respublika Saqçılarınıñ 6 diviziäse belän bäreleş kötärgä mömkin.
Ğiraq räsmiläre äytüençä, Yefrat yılğasınıñ başındaraq, Bağdadtan 160 çaqrım könyaqta urnaşqan Nacaf şähäre yanında Ğiraq ğäskärläre AQŞ köçläreneñ tönyaqqa xäräkäten tuqtatqan. Royter xäbärçese Luke Baker Nacaftan 70 çaqrım könyaq könçığışta çiñelçä bäreleşlär kürüe turında belderä. Şulay da, AQŞ xärbiläre aña Nacafqa yaqınraq urınnarda qatıraq bäreleşlär baruı turında äytkän.
AQŞ xärbiläre äytüençä, könyaq-könçığışta Ğiraqnıñ zurlığı yağınnan ikençe şähäre bulğan Basra yanında Ğiraq ğäskärläre ciñelgän. Ämma koalitsiä köçläre şähärne çolğap ala häm anıñ yawsız ğına birelüen oyıştırırğa tırışa. Äl-Cäzirä televidenise Basradağı tınıç xalıq arasında hawa höcümnärennän 50-läp keşeneñ hälak buluı turında xäbär itte. Ämma bu mäğlümät älegä başqa bäysez çığanaqlardan raslanmadı.
AQŞ häm Britan köçläre şulay uq, Farsı qultığındağı Um-Qasr portınıñ tulısınça kontrol’gä alınuı 450-läp ğiraq soldatınıñ äsir töşüe turında belderä.
Uzğan töndä Amerikanıñ Küwäyttäge 101-nçe hawa desantına höcüm näticäsendä 13 amerikan soldatı yaralandı. Soñraq alarnıñ berse ülde dip xäbär itelde. AQŞ üzäk idaräse äytüençä, ber yäki berniçä bilgesez keşe biredä xärbi bazağa granata häm utlı qoral belän höcüm itkän. Xärbilär äytüençä, bu uñaydan ber amerikan soldatı totqarlanğan. Desantçılarğa ul höcüm itkän dip şiklänelä.
Ğiraq tışqı eşlär ministrı Naji Sabri uzğan töndä Damaskka kilgäç jurnalistlar belän oçraştı. Ul AQŞ citäkçelegendä Ğiraqqa qarşı alıp barılğan suğış Ğiraqqa qarşı ğına tügel, barlıq ğäräp illärenä qarşı da alıp barıla dide. Bügen ul Qahirädä Ğäräp illäre tışqı eşlär ministrları oçraşuında qatnaşa. Sabri koalitsiä köçläreneñ uñışları turındağı xäbärlärne kire qaqtı. Sabri Ğiraq köçläre ber amerikan oçqıçın bärep töşerde dip belderde. Ämma Pentagon äytüençä, Quşma Ştatlar älegä ber oçqıçnı da yuğaltmağan. Şimbä kiçendä
Ğiraq televideniese Prezident Säddam Xösäyenneñ üz kiñäşçeläre belän oçraşuın kürsätte. Televidenie xäbär itüençä, Säddam 3 oçraşu ütkärgän häm Ğiraq armiäseneñ qarşılığına qänäğätlegen beldergän.
Yäkşämbe irtäsendä dä Ğiraq suğışına qaşrı yaña demonstratsiälär ütte. Bügen Sidneyda şudnıy demonstratsiägä un meñläp keşe cıyıldı. Kiçä Berlinda demonstratsiägä 40 meñläp, Londonda 60 meñläp, Parijda 90 meñläp keşe çıqqan ide.
Naif Aqmal, Praga.


text: Ukraina başqalasınıñ Bäysezlek mäydanına Yaña yılnı bäyräm iter öçen çıqqan yöz meñgä yaqın xalıqnı selämlärgä yaña saylanğan prezident Viktor Yuçenko häm Gruziä ilbaşı Mixail Saakaşvili kilde. 2003neñ noyaberendä tınıç inqilap näticäsendä xakimiätkä kilgän Saakaşvili, Ukrainada Yuçenkonıñ ciñüe – yaxşılıqnıñ ciñüe bulıp tora, dide: "Yevropanıñ kiläçäk yazmışı näq menä şuşı mäydanda xäl itelde. Yaxşılıq ciñde. Sez bezgä üzebezneñ, Gruzin revolüsiäsen iskä töşerdegez. Bez bik ğorurlandıq monıñ belän," dide Gruziä prezidentı Saakaşvili. Ukraina xalqı 3 tapqır prezidentnı sayladı. İkençe tur saylawlarda Noyaber ayında Yuçenkonıñ köndäşe Yanukoviç ciñüçe dip iğlan itelde, ämma tawış birü näticäläre qanunsız dip tabıldı. Kiçä Yanukoviç, premyer-ministr wazifasınnan kitüen, ämma säyäsättä qalaçağın belderde: "Min säyäsättä qalam, häm 21nçe noyaber saylawlarında qanun yulı belän ciñep çıqqan bäysez säyäsätçe bularaq eşçänlek alıp baraçaqmın...." Yanukoviç, 26 dikaberdä qabat ütkän prezident saylawları näticälären kire qağıp Ukrainanıñ yuğarı mäxkämäsenä möräcäğät itte.


text:
Buş-Putin oçraşuı: xıyallar zur, ömetlär keçkenä
1-2 yül könnärendä Quşma Ştatlarda Rusiä häm Amerikan prezidentlarınıñ oçraşuı ütäçäk. Bu oçraşu ike il arasındağı mönäsäbätlärneñ qatlawlı çağına turı kilde. Kön tärtibendä berniçä bäxäsle mäsälä tora.
Amerikan prezidentı George Buş Rusiä prezidentı Vladimir Putinnı 1-2 yül, yäkşämbe-düşämbe könnärendä Maine şatatında, Kennebunkport digän yal urınındağı ğailä cäyläwendä qabul itäçäk.
Oçraşunıñ şundıy ğäyre räsmi urında, okean yarında ütkärelüe söyläşülärne cılıraq itergä, ike aradağı mönäsäbätlärne caylarğa yärdäm iter digän qaraş bara.
Tanırğa kiräk, soñğı waqıtta bu mönäsäbätlär şaqtıy suındı, salqın suğış çorınnan soñ, bälki iñ tübän däräcägä töşte. Mäskäw belän Waşington berniçä xalıqara mäsälädä qarşı qaraşlarda tora: Kosovo töbäge, Quşma Ştatlarnıñ Yevropada raketa qalqanı urnaştıru niäte, İrannıñ atom programı mäsäläsendä.
Rusiä prezidentınıñ yärdämçese Sergei Prixodko süzlärençä, Mäskäw Kosovo mäsäläsendä citdi söyläşügä äzerlänä. Bilgele bulğança, Waşington Kosovoğa bäysezlek birüne küz aldında totqan Marti Ahtisaari planın xuplıy. Mäskäw isä moña qarşı, Kosovo Serbiädän ayırılsa, bu Dnestr buyı, Abxaziä häm Könyaq Osetiä kebek täbäklärgä ürnäk bulaçaq, dip kisätä.
Mäskäw Belgrad belän Priştina arasında söyläşülärne däwam itergä, ike yanqı da qänäğätländergän çişeleş tabırğa öndi.
Quşma Ştatlarnıñ Çexiä häm Polşada raketa qalqanı urnaştıru niäte, söyläşülärdä ayırım urın alırğa mömkin. Mäğlüm bulğança, Waşington bu qalqannı İran kebek illärneñ ixtimal höcümenä qarşı dip añlata. Mäskäw isä, anı Rusiägä qarşı dip qabul itä.
Rusiä prezidentı, bu qalqan tözelsä, xättä üz raketaların Yewropağa töbäw belän yanadı. Şuşı ayda ütkän 8-lek sammitında Putin, Quşma Ştatlarğa Yewropağa yaña qalqan tözegänçe Äzerbaycandağı Gabala radarın bergäläp qullanırğa täqdim itte.
Bu täqdim Buş öçen kötelmägän adım buldı, ul üzeneñ belgeçlärenä bu mäsäläne tikşerergä quşaçağın äytte. Kennebunkport oçraşuında bu täqdimgä nindä dä bulsa cawap bulır dip kötergä kiräk.
Nixayät, qayber küzätüçelär, häm dä Rusiädäge oppozitsiä köçläre, Buş Putin belän oçrauda Rusiädä demokratiä torışı mäsäläsen kütärer dip ömetlänä.
Ämmä, qayber belgeçlär, bu oçraşudan ällä ni näticälär kötäse yuq, digän fikerdä: "Aq Yorttan işetelgän tawışlarğa qarağanda, bu sammit çirattağı citdi näticäsez oçraşu bulaçaq" dide Mäskäwdäge Carnegie üzäge citäkçese Rose Gottemöller.
Şul uq waqıtta belgeçlär, dönya xälen belep bulmıy, Buş belän Putinnıñ okean buyındağı oçraşuında kötelmägän äyberlär dä kilep çığarğa mömkin, dip kisätä.
ali ğilmi


text:
Tarqalu qorıltayı yaqınlaşmıymı?
10 martta Qazannıñ Jurnalistlar yortında Milli Şura wäkilläre matbuğat oçraşuı ütkärde. Alar anda Şuranıñ oyıştırıluı häm anıñ maqsatları, kiläçäk eşçänlege turında söylädelär. Milli Şura iseme astında berläşkän oyışmalar Tatar ictimaği üzägeneñ eçke qarşılığı turında süz quyırtmadılar. Alar kübräk üzläreneñ oyışmaları aldında torğan problemalar xaqında fikerläştelär. Oçraşuda şulay uq 77 yıl däwamında eşläp kilgän Tatarstan teleradiokompaniäseneñ beterelüenä rizasızlıq beldergän möräcäğät taratıldı. BU möräcäğätne Milli Şurağa kergän 8 oyışma imzalağan. Anda Tatarstan citäkçelären Mäskäw unitaristlarına buysınmasqa, aqılğa utırıp, tatar radiosın yañadan ayaqqa bastıru öçen cämäğätçelekneñ böten köçlärne tuplarğa çaqıralar.
Şul uq könne Tatar ictimaği üzäge binasında üzäkneñ tağı ber tarmağı da jurnalistlar belän oçraştı. Köndezge säğät ikedä uzğan älege matbuğat oçraşuında Zäki Zäynullin, Yunıs Kamaletdinov häm Rinat Yosıpov qatnaştı. Mäğlümät çaraları wäkilläre dä qatnaşuçılar sanınnan ällä ni küp tügel ide. Press-konferentsiäneñ teması İctimaği üzäkneñ tizdän ütäçäk VIII qorıltayı, anı oyıştıru çaraları dip bilgelängän bulsa da, Zäki Zäynullin häm Yunıs Kamaletdinov üzläre citäklägän monetizatsiägä qarşı aksiälär turında da bik täfsilläp söylädelär. Üzläreneñ uramğa çıqqan törle millät xalqı belän urtaq tel tabuları xaqında äyttelär. Süz Bötentatar ictimaği üzägendäge tarqaluğa citkäç, Zäki äfände dä, Yunıs Kamaletdinov ta, ictimaği üzäktä bernindi dä raskol yuq, barı tik anıñ citäkçese probleması ğına bar, dip belderdelär. Qorıltayğa kilgändä isä, aña kiläse keşelär inde saylanğan, alarnıñ yaqınça sanı da bilgele ikän. Qorıltaynı oyıştıru komitetı citäkçese Yunıs Kamaletdinov cıyılışqa 150-200 keşe kilergä tieşlegen belderde.
Şulay itep, milli xäräkät wäkilläre ber ük könne cıyılıp, millätneñ bügenge xäle häm milli xäräkätneñ qiblası, xäl itelmägän problemaları turında söyläştelär. Häm qorıltayların üzläre telägän waqıtta ütkärergä cıyınuların belderdelär. Soñğı könnärdä Semberdän häm Başqortstannan milli xäräkätne ikegä bülep, qorıltay ütkärergä cıyınularına rizasızlıq belderüçelärneñ möräcäğätläre açıq qaldı. Taraflarnıñ ber-bersen işetmäwe 10 martta tağı da açığraq kürende.
Gölnaz İlgizär


text:
“Ömet” – Sember tatarlarınıñ ömete
Maqsatı menä nindi: “Cirle üzidarä, milli proektlar häm sotsial' yaqtan möhim temalarnı waqıtında yuğarı sıyfatli itep yaqtırtunı tä'min itü öçen”.
Ölkä üzägendäge 40 çaması törle yunäleşle urıstelle basmalarğa bu yarıydır. Ädäbiläre, mäsälän, ölkännär öçen dä, balalar öçen dä ayırım-ayırım bit. Ä küz qarasıday uç töbedäy berdän-ber gäzitle tatarğa nişlärgä? Erele-waqlı qaläm tibrätüçelärebez üz icat cimeşlären niçek uquçığa citkerä alır? Alar arasında ike Tatarstan yazuçıları berlege äğzası da bar bit äle. Bu turıda süz Avtonomiäneñ soñğı qorıltayında da süz çıqtı. “Tuğan tel” wäkile monı xätta “dur'” dip tä atadı. Ä BTK räise Rinat Zakirov “dur'” süzeneñ İlbaşı Putin awızınnan da yañğırağanın iskä töşerde. Bälki şunıñ tä'sire arqasındadır, “Ömet”neñ redaktorı İsxaq Xälimev äytüençä, Yewgeniä Sviäzeva awızınnan: “Bu mäs'älädä tatar-çuaş basmalarına başqaçaraq qaraş buluı ixtimal”, digän süz çıqqan. Axırı niçek bulır tağın. Ä “Ömet”kä ikençe yaqtan kötelmägän basım yasalğan. Ul “Azatlıq” radiosınıñ Sember xälläre turındağı 4 yazmasın bastırıp çığarğan ide. Häm bu ğamäl gäzitneñ uquçıları tarafınnan bik cılı qabul itelde. Bu cähättän, İslam mädäni üzägeneñ cirle filialı citäkçese Ruslan Kamalov menä ni dide.
Qazan radiosı aşa “Azatlıq”nı birmi başlağaç, anı qısqa dulqınnarda tıñlap bulmıy da. “Ömet” gäziteneñ soñğı sannarın bu buşlıqnı tutıru dip qabul itärgä bula. Räxmät aña: çın küñeldän räxätlänep uqıdım. İke tanışıma da uqıp kürsätkän idem, alar da “Ömet”kä yazılırğa niät belderdelär. Dimäk, bu ğamäle gäzitneñ üzenä dä faydalı bulıp çığa.
Uquçınıñ bu yañalıqnı cılı qabul itüe İsxaq Xälimevkä dä oşağan ikän. Läkin şuşı yañalıq ta tatardan tuğan ber adäm zatınıñ eçenä tigän. Mäsälän, 24-iyüldä yañğırağan tapşırudan ber özekne äşäke bozıp tärcemä itep birgän. Gäzittä ul menä niçek yazılğan ide:
“Rusiä kiñleklärendä dokumentlarnı äzerläw häm raslawlarnıñ nindi sazlıqlar aşa ütärgä turı kilüe ğomummäğlüm”. “Tärcemädä “russkie bolota” kebegräk, dide redaktor. Yäğni RASLAW süzen URIS süze belän butap. Monı niçek añlarğadır inde: döm nadanlıqmı, ällä üz milläteñä, “Azatlıq”qa qarata wäxşi doşmanlıq çireme?
Yuğisä, tatar ber-bersen pıçratmasa da, aña qarata doşmanlıq çağılışları adım sayın. Däwläti tarixnıñ “tatarskoe igo” digän käabäxät yalğanınnan alıp, çuaş qardäşlärebez arasındağı waq-töyaq ğalim-ğolämägä qadär. Ber genä misal. “Znamya truda” isemle Mäläkäs rayonı gäzite “V Qazansqom xanstve prodavali lyudey” digän yazma bastırğan. Astaraq ere xäreflär belän tağın ber isem: “Urta İdel xalıqları Qazan xanlığı izüe astında 100 yıldan artıq iza çiktelär”.
Yazmadağı büleklär isemnäre dä huşıñnı alırlıq: “Xan salımnar belän talağan”, “Köçläp tatarlaştırğannar”, “Polyubili russkix”...
Gäzittä basılğan berniçä özekne tıñlap ta qarıyk äle.


text:
Qazanda iñ yaxşı uqıtuçılarnı sayladılar
5 aprel’ könne Qazanda 2003 yılnıñ iñ yaxşı uqıtuçıların sayladılar. Yäş tamaşaçılar teatrında uzğan älege bäyge başqalada här yılnı ütkärelä. Qazannıñ uqıtuçıları üzläreneñ ostalıqlarında 1999 yıldan birle sınaşa. Yıl uqıtuçısı konkursı uqıtuçılar arasında ğına tügel, ä balalar, ata-analar arasında da zur qızıqsınu uyata. Bu xaqta älege bäygene oyıştıruçılar – Qazan şähäre xakimiäteneñ mäğärif bülege xezmätkärläre dä bilgeläp üttelär. Ä anda qatnaşuçı uqıtuçılar isä, konkursnı eşlärendä iñ aldınğı kollegaları belän tağın ber tapqır oçraşıp, ber-bereñnän öyränü, täcribä urtaqlaşu da dip sanıylar. Äytergä kiräk, 5 aprel’dä Yäş tamaşaçılar teatrında uzğan tantanalı çara bäygeneñ iñ soñğı öleşe genä. Aña qädär konkursantlar şähärneñ törle mäktäplärendä uzğan 4 öleşle bäygedä ciñügä ireştelär. Şular arasınnan sişämbe könne Qazan şähäreneñ 2003 yılnıñ iñ yaxşı uqıtuçısı saylanıp aldı. Bu isemgä başqalanıñ Waxitov rayonınıñ 39 mäktäp uqıtuçısı Marina Kulagina layıq buldı. Uzğan yılnıñ iñ yaxşı tatar tele uqıtuçısı itep şähärneñ Kirov rayonınıñ 70 mäktäp pedagogı Nailä Zäynetdinova bilgelände. Ä İñ yaxşı rus tele uqıtuçısı bulıp Qazannıñ Mäskäw rayonınıñ 102 gimnaziäsennän Elena Dunaenko tanıldı. Şulay uq här nominatsiädä ikençe häm öçençe urınnar da bilgelände. Xäzer alar üzläreneñ köçlären respublika küläm bäygedä sınarğa äzerlänälär. Ciñüçelärgä 24, 12 häm 6 meñeşär sum aqçalata büläk tapşırıldı. Ayına 2-3 meñ sum alıp eşläwçe uqıtuçı öçen bu bik äybät büläk, älbättä. Läkin şunısı qızğanıç, prizlı urın yawlağan 9 ostaz arasında nibarı ber genä pedagog – ir keşe. Mäktäp haman da xatın-qızlar qulında qala birä.Gölnaz İlgizär


text:
Mari ilendä saylawlar ütte.
Yäkşämbedä Tatarstannıñ çat kürşese Mari El respublikasında prezident saylawları ütte. Rusiä prezidentı töbäk citäkçelären üzem bilgelim dip torğanda, Mari El xalqınıñ 62 protsentı, töbäk citäkçesen saylap quydı. Saylawlar ällä ni yañalıq alıp kilmäde. Älegä qädär respublika belän citäkçelek itkän Leonid Markelov ciñep çıqtı. Saylawlarda qatnaşqan xalıqnıñ 56 protsentı anıñ prezident bulıp qaluın teläp tawış birde. Leonid Markelov älegä qädär dä Mari prezidentı bulıp tordı. Baştaraq çorında ul “LDPR”, yäğni mäğlüm Jirinovskiy partiäse äğzası ide, annarı “Berdäm Rusiä” partiäsenä küçte. İkençe urınnı Mixail Dolgov aldı. 20 protsent belän. Mäğlümat çığanaqları, anıñ biografiäsen, hönären qısqa itep kenä, notarius dip yazsalar da, älege şäxesneñ iminlek orğannarında eşlägänlege mäğlüm. Şunısı qızıq, Dolgov öçen mari milli xäräkäte tawış birergä çaqırdı. Alay ğına da tügel, Qazandağı Tatar ictimaği üzägeneñ Räşit Yäğfärov citäklägän qanatı da, mari milli xäräkätenä teläktäşlek belderep, möräcäğät belän çıqqan ide. Xalıqtan Dolgov öçen tawış birüne sorap. Tatar milli xäräkäteneñ ayırım wäkilläre Mari Eldäge qayber tatar rayonnarında bulıp, şulay uq, Dolgov öçen agitatsiä dä alıp bardılar. Bu nämzät öçen iñ küp tawış birgän töbäklärneñ berse Voljskiy rayonı. Tatarstan belän yänäşä genä urnaşqan, Yäşel Üzän rayonı kürşese. Bu rayonnnıñ yartı xalqı Tatarstanda, Qazanda eşläp yöri. Niçek kenä bulmasın, ike xalıqnın milli xäräkäte dä mari prezidentı itep kürergä telägän Mixail Dolgov ikençe urında qaldı. Öçençe urınnı Aleksey Korotkov biläde. Aña 10 protsent tiräse xalıq tawış birgän. Sergey Grigor'yev häm Aleksey Zayganov digän namzätlärne, saylawlar aldınnan, qayber küzätüçelär, gämäldäge prezident Markelov keşeläre dip beldergännär ide. Alarnıñ här ikese dä berär protsent qına tawışqa iä buldılar. Ä un protsentqa yaqın saylawlarda qatnaşuçı böten nämzätlärgä dä qarşı tawış birgän.
Mäğlümat çığanaqları, saylawlarda iñ aktiv qatnaşqan Bäräñge rayonı dip belderdelär. 62 protsent xalıq saylawlarğa kilgän. Ä bu tatarlar küpläp yäşägän rayon. Tatar rayonı dip äyterlek. Ä saylawçılar iñ az qatnaşqan töbäk Mari El başqalası Yoşqar Ola buldı.
Räfis Cämdixan


text: Belgrad. Bügen Serbiädä parlament saylawları ütkärelä. Älegä qädär tawış birü tınıç qına bardı dip xäbär itelä. Töp köräş soñğı aralarda köçäygän serb millätçeläre häm reformaçıl köçlär arasında bara. Farazlarğa qarağanda, xäzerge waqıtta Haag mäxkämäse qarşında torğan millätçe Vojislav Şeşelneñ Radikal' partiäse birelgän tawışlarnıñ çiregen cıyaçaq häm ul parlamentta iñ qüwätle säyäsi partiä bulaçaq. Anıñ wäkile Tomislav Nikoliç, yaña xökümätne Radikal' partiä üze genä töziäçäk dip belderä. Serbiäneñ älegä qädär xakimiattä torğan demokratik köçläre xäzerge waqıtta tarqawlıq kiçerä. Läkin alar saylawlardan soñ reformaçıl xökümät tözü öçen ber-berse belän berläşäçägen wäğdä itä.


text:
Bulanaşta Milli Media-Xolding bülege açıldı
Tantanağa Milli Media-Xoldingnı ğämälgä quyuçı Yekaterinburg qunaqlarınnan tış, cirle xakimiät wäkilläre, tatar eşmäkärläre dä çaqırılğan ide. Zur zalğa xalıq bik küp bulıp cıyıldı. Bulanaş tatarlarınıñ milli tormışın quzğatu turındağı äñgämä bik canlı ütte. Süz tatar yäkşämbe mäktäbe eşen yañartu, üzäkkä tatar balaların tartu, tatar milli tormışın canlandıru turında bardı. Şunda uq sputnik antennanı urnaştırıp, TNV tapşıruların qarap aldılar. Tatarstan tapşıruların qaraw mömkinçelege biregä yäşlärne häm balalarnı tartır digän ömet belän çığış yasawçılar küp buldı.
İñ möhime – cirle tatar eşmäkärläre häm xakimiät wäkilläre bu eşneñ bik kiräk ikänlegen añlap, şuña basım yasadılar. Äytergä kiräk, küp kenä yäş citäkçelär öçen milli mäs'älälär biredä bötenläy berençe märtäbä kütärelä. Artemovskiy rayon xakimiäte başlığı urınbasarı Sergey Taborinsev bu mäs'älä belän berençe märtäbä oçraşuın äytep, milli mädäniätne üsterü xalıq ixtıäclarına turı kiler dip belderde. Cıyılğan qunaqlar aldında Qazaqstan respublikasınıñ atqazanğan mädäniät eşleklese Boris Şagaliev citäkçelegendä oyıştırılğan ansambl' çığış yasadı. Bigräk tä Borisnıñ xatını – Läylä Qunanbayıva çığışı cıyıluçılarnıñ küñelenä xuş kilde. Qulına ber yäş tä ike aylıq qızın kütärep, itägenä sarılğan dürt yäşlek ulınıñ başınnan sıypıy-sıypıy rus romansın suzğan Läyläneñ küzlärennän yäş tägäräp töşä. Xalıq tın da almıy tıñlağanda gel şulay dulqınlana ul. Çit cirdäge tatar xalqı üz itep qarşı alsa da, cirle orğannar üz itmägän Läyläne. İre Rusiä grajdanı, ämma qazaq qızı bügengä qädär grajdanlıq ala almıy. İke sabıyı da änise kebek Qazaqstan grajdannarı bulıp yäşärgä mäcbür. Bernindi xoquqsız, çirlägändä xastaxanägä dä barırğa mömkinçelek bulmıyça, ber ätilärenä qarap yäşäp yatalar. Şağalievlar ğailäse 4 keşedän tora. İke yäş bala belän qaçaqlar statusına iä bulğan ğailägä biregä kilep urnaşu ber dä ciñel bulmağan. Kilep urnaşqan torır urınnarı eşlägän cirlärennän 30 çaqrım yıraqlıqtağı awılda, bik iske, cimerelep barğan yortta. Boris Şagaliev eşkä velosiped belän yöri. Aylıq xezmät xaqı öç meñ yarım sum tiräse. Cirle xakimiät Bulanaştan fatir tabıp birergä wäğdä birgän-birüen, ämma mäs'älä axırına qädär çişelep betä almıy äle. Eş älege dä bayağı grajdanlıyqqa kilep terälä. Bügenge oçraşu waqıtında da tatarlar biregä kilüçe däräcäle eştä eşläwçe qunaqlarnı Şağalievlar ğailäse problemaları buyınça yärdäm itülären sorap möräcäğät ittelär. Bulanaş tatarları belän oçraşu kilgän qunaqlarda da, biredäge tatarlarda da bik uñay tä'sir qaldırdı.
-“Sez bezne bigräk olıladığız, - dieştelär apalar, - räxmät sezgä. Balalar belän, kürşelär belän biregä gel kilep yörerbez”. Milli Media-Xoldingnıñ Bulanaş bülege citäkçese itep bertawıştan xalıq aldında zur abruyğa iä bulğan, poselok xastaxanäseneñ baş tabibı bulıp eşläwçe Damir Rifqät ulı Ğarifullinnı sayladılar.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
13 sentäber, çärşämbe Tatarstan xäbärläre çığarılışınıñ başında – räsmi xäbärlär, x.t. Respublika prezidentı Mintimer Şäymiev qısqa waqıtlı yalda bulğan arada, bügenge könnärneñ töp räsmi yañalıqları premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov belän bäyle. Çärşämbe könne ul qazanda Törkiäneñ Efes Beer Group kompaniäse wäkilläre belän oçraştı. İsegezgä töşerep ütäbez, älege törek şirkäte ağımdağı yılnıñ başında Qızıl şärıq sıra citeşterü kompaniäsen satıp alğan ide. Efesnıñ kiläçäkkä plannarı zurdan, alar Rusiädä sıra citeşterü buyınça iñ ere şirkätlärneñ berse bulırğa teli. Şuşı xaqta häm älege eştä Tatarstan kompaniäseneñ role xaqında süz bardı Röstäm Miñnexanovnıñ Efes kompaniäse wäkilläre belän oçraşuında.
Gölnaz İlgizär


text:
Törkiä: Mäcles konstitusiägä üzgäreşlär kertü öçen cıyıldı
Törkiä millät mäclesendä bügen üniversitetta uqığan xatın-qızlarnıñ yawlıq bäyläwen tıyğan qararnı ğamäldän çığaru turında tawış berü bara. Premyer Ministr Recep Tayyip Erdoğan, universitettäge xatın qızlarğa qarşı ğadelsezlekne beterü öçen mondıy üzgäreşneñ şart buluın häm anıñ bu atna mäclestä raslanaçağın ömet itüen belderde.
Üzgäreşlär konstitusiäneñ tegezlek häm mäğarif maddälärenä kertelä. Mäcles mäsäläne 4 ayrı utırışta qarıyaçaq häm üzgäreşlär öçen tawış bireläçäk. Tawış berü yäşeren ütä. Bu üzgäreşlärneñ qabul itelüe öçen mäclesneñ 3tän 2 öleşeneñ tawışı şart. Läkin xaqimiättäge AK partiä belän oppozisiädäge millätçe xalıq partiäseneñ bergä eş itüe säbäple täqdimneñ qabul itelüe turında problem çıqmas dip kötelä. Çönki mäcleskä şuşı taqdim belän çıqqan AKPneñ mäclestä 340, häm anı yaqlağan MHPneñ isä 70 urnı bar. Şul isäptän ägär 367 tawıştan kübräk yaqlaw bulsa, taqdim referendumğa barmıyça Prezident Abdullah Gül tarafınnañ raslanaçaq. Gülneñ isä bu üzgäreşlärgä uñay qaraşta toruı mäğlüm.
Üzgäreştä: Qanunda açıqtan açıq yazılmağan närsä buyınça, berkem dä mäğarif häm uqu xaqınnañ mäxrüm itelmäs diyelä.
Şulay itep konstitusiädä baş yawlıq bäyläw tıyılğan dip yazılmağan xäldä, qanun buyınça belgelänmiçä universitetlarda başyawlıq bäyläwne tıyu ğamäldän çığarıla. Bu üzgäreşkä oppozisiädäge Cömhüriät Xalıq Partiäse, monıñ sekülär tözeleşkä ziyan kiteräçägen alğa sörep bu taqdimgä qarşı çığa. Törkiä millät mäclese keşe xoquqları komissiäse başlığı, Mehmet Zafer Üskül bügen irtä, ber Tv äñgämäsendä bu üzgäreşlärneñ tegezlekne kire qaytaru bularaq bäyäläde. Üskül, il watandaşlarınıñ tegez statusda däwlät xizmätlärennäñ faydalanuı häm başyawlıq bäyläw säbäble uqu xaqınnañ mäxrüm itelgän keşelärneñ xaqların qaytaru, sekuler tözeleşkä qarşı kilmäwenä dä basım yasadı. Ul, laiklek belän bergä demokratiä qağiydäsenä nigezlängän Törkiädä, ireklekneñ ilneñ nigezlären tağın da köçländeräçäge qaraşında.
Xökümät üzgäreş taqdimen xatınnarnıñ xoquqın kire qaytaru bularaq añlata. Xökümät şulay uq, fiker soraşularda xalıqnıñ 3tän ike öleşe, başyawlıq tıyğan qararnı ğamäldäñ çığaru taqdimen yaqlawına işarä yasıy.
Berlindäge, Yewropada totrıqlıq oyışması başlığı, Gerald Knaus da, xalıqnıñ bu taqdimne yaqlawın käzütüen belderä. Ul radiobızğa bolay di:
“Yıllar uzğan sayın AKP üz maqsatları arasında radikal üzgäreşlär kertergä telämäwen xalıqqa töşenderä başladı, bu soñgı yıllarda küberäk sizelä. Şuña keşelär bu üzgäreşlärgä inde tağın da ciñel qarıy başladılar. Çönki 1990 yıllar urtalarına qadär bu mäsälä Törkiädä mondıy zur problem tügel ide.”
Universitetlärdä uqırğa telägän xatın qızlarnıñ artuı belän älege başyawlıq mäsäläse 1980 yıllardan soñ problem bula başladı. Ul waqıtta bu mäxkämälär aşa xäl itelde. Knaus bu nizaqnıñ 1990 yıllarda rektorlar şurasına bulğan taläplär säbäple başlawın äytä. Ğaskäri citäkçelek qaramağındağı yuğarı mäğarif oyışması - universitet rektorlarına “başyawlıq bäylägännär universitettän çığarılsın” - digän basım yasağan ide” dip añlata wazğiätne Knaus.
Baş yawlıqların çığarırğa riza bulmağan uquçı xatınqızlar universitettän kitärgä mäcbur buldı. Alar arasında Erdoğannıñ üz qızı da bar ide. Alarnıñ kübese bu tıyu qanunınnañ qaçıp, uquların däwam itü öçen çit illärgä kittelär.
Qaysı ber säwdä oyışmaları, xaqimnär häm akademiklär kebek sosial gruplar çikläwlärne ğamäldäñ çığaru qararına tänqitläp çıqtı. Xärbi citäkçelek isä bäxäslärgä kerüdän baş tarttı läkin waqıyğalarnı iğtibar belän küzätüläre turında kisätte.
Qarşılıqlar uñayınnañ, 2 fivrada uñ meñlägän keşe, Törkiä cömhüriäten tözegän häm anıñ sekuler tözeleşen köçäytkän citäkçe Atatürkneñ törbäse aldında cıyılıp, çikläwne ğamäldäñ çığaru qararına protest belderde.
Fevzi Erkilik protest belderüçelär arasında ide,
“Bez balalarıbıznı İslam cömhüriätendä tügel ä Atatürk cömhürätendä üsterergä telibez. Bez şuınıñ öçen monda cıyıldıq.”
Keşelär arasında şuşı borçılularnı bastıru öçen, xaqimiät millätçelär belän berläşkändä çikläwneñ barı tik universitettä uqığannar öçen ğamäldäñ çığarılaçağı, ä däwlät dairälärendä eşlägännär öçen elekke qanunnıñ äle üz köçendä qalaçağı şartı belän kileşengän ide.


text:
Yevropa Berlege: konstitutsiäne raslaw däwam itäçäk, büdjet mäsäläsendä kileşü yuq
Comğa könne Brüsseldä Yevropa Berlegeneñ ike könlek sammitı tämämlandı. Bu yulı cıyınnıñ kön tärtibendä ike möhim mäsälä tordı: Yevropa Berlegeneñ konstitutsiäse yazmışı häm 2007-2013 yıllarğa büdjet ölgese. Fransiä belän Niderlandta ütkän referendumnarnıñ tiksäre näticälärennän soñ, konstitutsiäne raslaw eşen 2007 yılnıñ urtasına qädär tämamlarğa kileşende. Ä menä büdjet mäsäläsendä taraflar urtaq fikergä kilä almadı.
Konstitutsiä ğämälgä kersen öçen anı 25 äğza ilneñ barısı da raslarğa tieş. Bu näticäneñ inde bulmayaçağı açıqlansa da, här il raslaw protsedurası aşa ütergä tieş digän qararğa kilende. Elegräk bu eşne 2006 yılnıñ 1 Noyäberenä tämamlaw qaralğan ide. Atnakiç könne Brüsseldä ütkän säyläşülärdän soñ, raslaw waqıtın 2007neñ urtasına qädär ozaytırğa kileşende. Berlektä räislek itkän Luxemburg premier-ministrı Jean-Claude Juncker bu qararnı bolay añlattı:
"Fransiä belän Niderland "yuq" dip tawış birgännän soñ, şul açıqlandı: raslaw eşlären 2006 yılnıñ 1 Noyäberenä qädär tämamlap bulmayaçaq, bu eşne äle başqarmağan illär monı 2007neñ urtasına qädär eşläp ölgermi."
Konstitutsiäne äle raslamağan illärdä xalıqnı künderü öçen Jean-Claude Juncker "D" planın tormışqa aşırırğa çaqırdı. Anıñ süzlärençä bu plan "D" xärefenä başlanğan 3 süzgä nigezlänä: demokratiä, debatlar häm dialog. Ber ük waqıtta Jean-Claude Juncker üzeneñ tuğan Luxemburgında da referendumnıñ kiçekterelü ixtimalın ıçqındırdı. Luxemburgta referendum Yülneñ 10na bilgelängän ide.
Yevropa Berlegeneñ konstitutsiäse yazmışı şulay bilgesez bulsa, Berlekneñ 2007-2013 yıllarğa büdjet ölgese tağı da möşkelräk xäldä. Bu mäsälädä töp bäxäslär Fransiä belän Britaniä arasında bara. Qarşılıqnıñ qısqaça eçtälege şul: 20 yıllar çaması elek, Britaniä, çağıştırmaça xäyerçeräk buluına zarlanıp, Berlek büdjetına tülägän aqçalardan taşlama qazana alğan ide. Äz dä tügel, küp tü tügel, yılına 5 milliard yevro çaması. Xäzer küp kenä illär Britaniägä "citte, Berlektä sezdän dä xäyerçeräk illär bar, misal öçen, yaña äzğalar", dip bu taşlamadan baş tartırğa çaqıra. London isä bu adımğa ber genä oçraqta - Berlekneñ awıl xujalığı büdjetı qısqartılğan oçraqta ğına baraçağın belderä. Xäzerge waqıtta aqwıl xucalığına büdjetnıñ 40%tı kitä. London awılğa digän aqçanıñ ber öleşen, tikşerenü, täräqqiät, iqtisadi reformalarğa birergä täqdim itä. Ä moña inde, awıl xujalığı büdjetınnan iñ küp fayda kürgän il – Fransiä qarşı çığa.
Äñlaşıla ki, bu bäxäslärdä här il üzenä faydalıraq qarar ütkärergä teli. Äytik, Niderland häm Şvetsiä üz çığımnarın kimetergä taläp itä. Keşe başına sanağanda bu illär Yevropa Berlegenä iñ küp aqça tüli – berse 120, ikençese 106 yevro. Ä inde ğömüm külämdä sanağanda Berlekkä iñ küp aqça tülägän il – Germaniä.
Comğa irtäsendä sammitta büdjetnıñ çirattağı komromis ölgese täqdim itelde. Ämmä küp kenä illär, şul isäptän, Niderland belän Şvetsiä anı kire qaqtılat. Şvetsiä premier ministrı Göran Persson bolay dide:
"Bez barıbız da kileşügä ömetlänäbez. Ämmä naçar kileşügä qarağanda, ber yıl kötü häm säyläşülärne däwam itü – yaxşıraq."
Ul arada Portugaliä häm Gretsiä kebek Berlekneñ iske ämmä ul qädäre bay bulmağan illäre, Berlekkä äle genä quşılğan 10 yaña ildän dä möşkelräk xäldä qalmas öçen üzlärenä mömkin qädär kübräk fayda sığarğa tırışa. Qısqası, 25 ilne berläştergän Yevropa Berlegeneñ urtaq büdjetın raslaw eşe ber dä ciñel bulmayaçaq.
-Ali Gilmi


text:
Foto: Today.kz
Sonaday`dan köz tartatın bul eñseli de körikti ğïmarattıñ Qoja Äbiş atımen atalwı qasïet ïesin biletinderdi zor qwanışqa böley`tini sözsiz.
Men Türkmenstannıñ Balqan oblısı, Krasnovodsk /qazirgi Türkmenbaşı/ qalasınan 15 şaqırım jerde, Äbiş Qoja turğan awıldıñ mañında dünïege kelippin. 1950 jıldan key`in Äbekeñmen, onıñ zay`ıbı Kenğanmen awıldas boldıq. Qay` zamanda da Alla tağala öziniñ süy`gen qulına dara qasïet darıtqan ğoy`. Arğı tegi Muxambet pay`ğambardan beri qaray` jalğasıp kele jatqan Qojalar äwletiniñ, sonıñ işinde esimi külli Mañğıstaw jurtşılığına ayan Esmämbet äwlïeniñ tikeley` urpağı Äbiş Qoja şın mäninde qasïet darığan erekşe jan. Ol köripkel emşiligimen qatar, adamgerşiligi mol abız aqsaqal, ïslam dinimizdiñ wağızdawşısı, öziniñ ay`qın da adal ösïetimen jastarğa tälim-tärbïe berwşi retinde de xalıqqa mol şapağatın tïgizdi. Ultına, ulısına qaramay`, aldına kelgen mıñdağan adamdı awrwınan ay`ıqtırıp, mügedektikten, belsiz- dikten, türli psïxïkalıq dertterden emdep jazğan. Äbekeñniñ qamşısı, asa tayağı, qolğa ustatatın bir japıraq aq matası talay` jannıñ dertine dawa boldı, Jılda nawrız ay`ında körise barğanımızda: «Qaraqtarım, Allanı tanıñdar», - dep qubılağa qarap qol jay`ıp: «Belderiñdi mıqtap bay`lañdar», - dep ösïetin ay`tatın. Sodan soñ aq batasın berip, jolğa salatın. Äbekeñniñ Allanı tanıñdar degeni - namaz oqıp, bes parızıñdı orında, beliñdi mıqtap bay`la degeni - erinbey` eñbek et degeni edi. Mañğıstaw jerinde dünïege kelip, Äbekeñmen zamandas bolğan äkelerimiz Boqay`ulı Qanatbay` men Raxmet, şeşelerimiz bala küninen namaz oqıp, oraza ustağan. Egemen elimizdiñ bolaşaq urpaqtarı Jaña- özen qalasınan salınıp jatqan Allanıñ üy`i - Äbiş Qoja meşitinen dästürli Ïslam dininen swsındap, qasïetti Quran Kärimnen när alıp, ömirdiñ bel-belesterinen körinip, berekeli birlikte baqıttı ğumır keşwlerin näsip et- key`. Büginde 140 mıñday` xalqı bar Jañaözen qalasınan salınıp jatqan meşitke Äbiş Qojanıñ atınıñ berilwin öte orındı dep bilemin. Meşittiñ salınwına üles qosıp, qoldaw körsetken jandardıñ barlığına ay`tar alğısım şeksiz.
Tınıştıq BOQAEV, Jañaözen qalalıq ardagerler alqasınıñ müşesi


text:
Döres, küpläp tügel, şäxsi xucalıqta beräwneñ beryülı 13 tawığı cantäslim qılğan.Tawıq kizüe qurqınıçı buluı säbäple İglin rayonınıñ bu Şaqşinqa awılına qotqaruçılar, veterinarlar, militsiä häm başqa küp kenä xezmätlärdän tulı ber delegatsiä kilgän. Yort xucası Mönir Gäräyev alarnııñ tuğız maşinada kilüen ireştergän. Belgeçlär ülgän tawıqlarnı yandırğan, tere qalğan öç tawıqnı üzläre belän alıp kitkännär. Berençe mäglümatlarğa qarağanda, tawıqlarnıñ ülemenä toz quşılğan azıq aşaw säbäpçe.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Çeçnä administartsiäse İnguşetiädäge qaçaq lagerların yabarğa teli. Çeçenär qaytırğa telämilär.
Çeçnä administratsiäse, kürşe İnguşetiädä yäşävçe çeçen qaçaqların yä respublikağa kire qaytırğa yaqi başqa urında urnaşırğa quştı. Russiä yaqlı xökümät lagerlarnıñ Mart başında yabıluın teli. Ämma, läkin, Çeçnädä köç qallanu dävam itkännektän, qaçaqlar kire qaytırğa qurqalar.
Audio
"Väkilçelek Sputnik häm Satzita lagerlarında buldı häm alar 1-nçe Marttan soñ yabılaçaqlar dip belderde. Alar barlıq lagerlarnı yabunı planlıy. Här kem äyenä qaytırğa tieş. Qaytuçılarğa yardäm küsäteläçäk häm kompensatsiä tülänäçäk. Auıl cirlärendä terkälgännär anda qaytırşa tieş bulaçaqlar. Väkilçelektä qayber auıllarnıñ keşeläre dä bar ide. "
Mäskäv inde küptännän birle Çeçnädä vazğiät normallaştı dip belderep qaçaqlarnı kire qaytırğa öndi. Çeçnäneñ premiere vazıyfasın ütävçe Eli İsayev qaçaqlarnıñ lagerlarda qaluı öçen säbäp yuq, andağı şartlar çıdarlıq tügel dip belderde. Läkin, Çeçen yäisä Russiä xakimiätläre vazğiät normallaştı dip beldersälär dä, İnguşetiägä qaçıq çıqqan çeçen, bäreleşlärneñ dävam itüen häm vazğiätneñ qurqınıçlı buluın belälär , şul säbäple Çeçnägä qaytırğa telämilär. Sputnik lagerında yäşävçe uris Vera Daudova ber kem dä qaytırğa telämi dip belderde.
Audio
Qaçaqlarnı qaytaru öçen nindi basım çarası qullanılır , anısı bilgesez. Elek yäşägän urnına qaytmağan qaçaqlarnı humanitar yardämnän mäxrum itü andıy çaralarnıñ berse bula ala. Qaçaqlarıñ berse Adam Sayiev, radiobıznıñ tönyaq kafkaz redaksiäse xezmätkärenä birgän ängämäsendä dä basım çarası qullanılır dip kötä. Audio
"Çeçnä administratsiäse telägänen eşlär . Bez isä monnan ğazaplanmıyça ğına ütü yağın qarıygbız."
Russiä häm Çeçnä xakimiätläreneñ çeçennärne qaytaru , qaçaqlar lagerın yabu belän qızıqsınuların añlap bula. Alar qaçaqlanıñ naçar şartlarda yäşävenä borçıluları säbäple tügel, ä Çeçnädä vazğiät normallaştı dip kürsätergä telävläre säbäple monıñ belän qızıqsınalar. Läkin, qaçaqlar Çeçenägä qaytırğa mäcbür itelsälär dä, bu äle anda vazğiätneñ normallaşqan buluın añlatmayaçaq.
Färit İdelle. Praga.


text: Milan prokuraturası, premer-ministr Silvio Berlusconi häm anıñ britan advokatı David Millsqa qarata, korrupsiädä gäyepläp cinayät eşe açu turıda, mäxkämägä ğärizä yullağan. Prokuratura, ütkän mäxkämä barışında Berlusconinıñ media patşalığı xaqındağı mäğlümätlärne açıp salmasın dip, premer-ministr advokatqa 600 meñ dollar rişwät birgän dip raslıy. Berlusconinı inde berniçä tapqır korrupsiädä gäyepläp mäxkämägä tartsalar da, ul härwaqıt aqlana aldı. Advokat David Millsnıñ xatını Britaniäneñ mädäniät ministrı Tessa Jowell.


text: Şulay uq comğa könne Tatarstan Fännär akademiäsendä Qazan şähär Sovetı sessiäse uzdı. Anda Tatarstan Respublikası Prem'yer-ministrı Röstäm Minnexanov ta qatnaştı. Sessiädä Qazan şähäreneñ 2002 yıldağı eşçänlegenä xisap yasaldı. Şähär başlığı Kamil İsxakov üzeneñ çığışında kübräk uzğan yıldağı uñışlar turında söyläde. Xalıqnıñ küpme maşina häm fatir aluları, yäşäw däräcäseneñ küzgä kürenep üsüe, sıra citeşterüneñ ike tapqırğa artuı xaqında şähär başlığı bik ğorurlanıp söyläde. Şulay da anıñ çığışında Respublika citäkçelärenä üpkäse çağılmıy qalmadı. Kübräk eşlägän sayın Rusiä häm Respublika bezneñ kübräk aqçabıznı ala. Metro tözeleşen dä Respublika büdjetı onıttı dip östäde ul. Şul uq waqıtta Prezident, Däwlät Sovetı, Xökümättän tış bezneñ keremnär azraq bulır ide dip, Röstäm Minnexanovqa berniçä tapqır räxmät belderüne kiräk dip taptı, şähär başlığı.


text:
Yäşlär İske Qazanda sälätlären aça
Qazannan 50-55 çaqrım yıraqlıqta Qazansu yılğası yarında taw itägendä çatırlar tezelep tora. Äläm dä kürenä. Bu utrawda inde berniçä kön däwamında möstäkıyl' genä yäşlär yäşi. Hawa torışı da, qırğı şartlar da alar öçen kirtä bulmağan. Köndälek tormıştan ayırılıp tatar xalqınıñ sälätle yäşläre şulay yıl sayın «Sälät-İske Qazan» alanında oçraşa. Biredä studentlar, yuğarı uqu yortın tämamlağan yäşlär dä, alar arasında filologiä fännäre kandidatı da bar. Bu yäşlär barısı da sälätle. Tik härberseneñ närsägä osta buluı älege bilgele tügel. Çönki alar monda berniçä kön genä äle. Alar äytüençä, näq menä şundıy tabiği şartlarda sälät yaxşıraq açıla. Älege alannıñ urnaşqan cire dä bik xikmätle bit. İske Qazan. Riwayätlär buyınça berençe Qazan qalası näq şunda bulğan.
Yäşlär arasında ğädäti äybergä äylängän eçep, tartıp yörmi alar, ä şuşındıy tarixi cirdä bergä cıyılıp, oçraşa, aralaşa, bik qızıqlı häm ähämiätle ğämällär başqara. İske Qazanğa kilgän yäşlär nigezdä Tatarstannıqı ide. Bıyıl isä yäşlärneñ geografiäse şaqtıy kiñäygän. Monda xätta Yıraq Könçığıştan millättäşlärebez kilde.
Ä 7-11 iyül könnärendä İske Qazanlılar häm barlıq selkeşlär dä izge Bilär cirenä baraçaq. Anda ütkärelä torğan festival'dä Tatarstannan, şulay uq Rusiäneñ küp kenä töbäklärennän kilgän balalar, qunaqlar qatnaşır dip kötelä. Yäşlär öçen törle bäygelär, yarışlar, icat kiçäläre, konsertlar ütkäreläçäk anda. Älege festival'neñ maqsatı - sälätle tatar balaları belän eşläw, alarğa ruxi wä hönäri üsüdä yärdäm itü, şulay uq intellektual'-ruxi bay buın tärbiäläw.
Al'bina Zäynulla Qazan


text:
Yevropa Berlegeneñ yaña strategiäsendä Belarusqa urın yuq - bu döres säyäsätme?
İke atna elek 10 yaña ilne qabul itkän Yevropa Berlege yaña kürşelär belän nindi mönäsäbät qoru turında strategiä äzerli. Şuşı dokumentnıñ ölgesendä, Belarusta xakimiättä Lukaşenka qalğanda bu il belän mönäsäbät totu qaralmağan. Qayber belgeçlär fikerençä, Yevropa Berlegeneñ mondıy säyäsäte Belarus xalqına zıyanğa bulaçaq, ä Minskidağı xakimiätneñ üzgärüenä kitermiäçäk.
Brusseldäge Yevropa Säyäsäten öyränü üzäge xezmätkäre Michael Emerson berençe törkemdä. Yevropa Berlegeneñ diplomatik çaralar belän Lukaşenkanı üzgärtü tırışlıqları näticä birmäde. Bu yaña dokument Lukaşenkağa tügel, Belarus xalqına signal bulıp tora. Yevropa belän bergä bulırğa teläsälär, Belaruslar närsäder eşlärgä tieş, di ul:
Audio (Michael Emerson)
"Belarus xalqı üze xäl itergä tieş. Lukaşenkanıñ üzgärüenä ömet yuq. Läkin bit ul xakimiättä mäñgegä kilmägän, şulay tügel meni?"
Emerson süzlärençä, Yevropa Berlege Belarus xalqına basım yasarğa, anı fetnägä kütärergä cıyınmıy. Läkin kem belä, bälki Görciä belän Acarstanda bulğan xällär Belarus xalqına da sabaq bulır di ul.
Ä menä Berlarus häm Rusiä belgeçläre Yevropa Berlegeneñ yaña säyäsäte belän kileşmi. Bu säyäsätneñ Lukaşenkağa ber tä''sire dä bulmayaçaq, ul barı tik Belarus xalqına kiterep suğaçaq, di alar. Minskidağı Sotsio-İqtisad İnstitutı citäkçese urınbasarı Alyaksandr Sosnov:
Audio (Alyaksandr Sosnov)
"Rejim barmı-yuqmı, Belarusnı Yevropadan ayırırığa yaramıy, kiresençä, anı urta ğasır batqağınnan tartıp çığarırğa kiräk, şul çaqta ğına xakimiätkä basım bulaçaq, ä elemtälärne beterü xalıqnıñ bolay da möşkel xälen tağı da awıraytaçaq."
Sosnov süzlärençä, Yevropa Berlege Belarusnı Rusiä qanatı astında dip sanıy, häm anıñ kiläçäge turında artıq uylanmıy. Gärçä soñğı fiker beleşülärgä qarağanda, Belaruslarnıñ kübese Mäskäw belän iqtisadi bäyläneşlär teläsä dä, berük şul uq waqıtta bäysez bulırğa da teli.
Mäskwädäge Xalıqara bäyläneşlär İnstitutı belgeçe Kiril Koktış süzlärençä, Yevropa Berlegeneñ berqayçanda Belarusqa qarata ezlekle säyäsäte bulmadı, soñğı adımı da şundıylardan:
Audio (Kiril Koktış)
"Yuq, yaña startegiä yärdäm itmiäçäk. Ul Yevropanıñ Belarusqa qarata elekke säyäsäten qabatlıy. Lukaşenkağa närsä teli şunı eşlärgä röxsät itelä, ber genä şart belän Yevropa tärtibennän çıqmaw şartı belän."
Koktış süzlärençä, Yevropanıñ Lukaşenkağa berqayçanda konkret taläp quyğanı bulmadı, ul anı barı Yevropa qağidälären ütärgä çaqırdı. İhtimal, monıñ säbäbe şuldır: Rusiä gazın Yevropağa quğan ütkärgeçlär Belarus aça ütä.
Belgeç fikerençä, Belarustağı säyäsi tınlıq sürätendä, Lukaşenka närsä teli şunı eşläp yatqan mäldä, anı ber genä närsä urınınan kitergä mäcbür itä ala – ul da bulsa iqtisadi işelü. Läkin bu qazanıñ awırlıqları Könbatış häm Rusiägä töşäçäk, çönki qaçaqlar şunda ağılaçaq.
Yevropa Berlegeneñ bar 25 äğzası da bu yaña strategiäse xuplarmı – älegä äytü qıyın. Soñğı xällär şunı kürsätte, tışqı säyäsätkä kilgändä äğzalar arasında berdämlek yuq. Ğiraq misalı monı açıq kürsätte.
Ali Gilmi, Praga


text:
Ukraina xökümäte başlığı urınbasarı Oleg Dubina Qazanda Şäymiev belän oçraştı
Üzbäkstannıñ Rusiädäge ilçese Qazanğa kilep, Tatarstan belän Üzbäkstan xezmättäşlegen kiñäytü turında söyläşülär alıp bardı. Comğa könne Ukraina premier-ministrı urınbasarı Oleg Dubina Qazanğa kilep, “Ukrtatnafta” dip atalğan neft' eşkärtü firmasın berlägäläp qullanu turında söyläşülär alıp bardı. Kompaniäneñ kiläçäge turında ike xökümät arasında protokol tözelde. Dimäk, Ukraina bergäläp tereltkän şuşı kompaniäne berkemgä dä satmıy, “Ukrtatnafta”ğa 200 million dollar investitsiälär kertelä, urtaq zavodtan keräçäk faydanı Tatarstan häm Ukraina ğädel itep büleşäçäk.


text:
«Berdäm Rusiä» firqäseneñ Tatarstan bülege citäkçese itep Färit Möxämmätşin saylanırğa mömkin.
Tatarstanda saylawlarğa äzerlek qızğannan qıza bara. Comğa, 21nçe avgustta «Tatarstan - yaña ğasır» xäräkäteneñ Säyäsi şurası cıyıldı. Anda äytelgän süzlär häm qabul itelgän qararlar aldağı könnäreñ töp säyäsi yañalığı bulıp tora. Başta xäräkät räise Färit Möxämmätşin «Yaña ğasır»nıñ säyäsi qorıltayı xaqındağı mäs’äläne kön tärtibenä quydı. Säyäsi şura xäräkätneñ 5nçe qorıltayın 4nçe oktäbergä bilgelärgä qarar itte. Kön tärtibenä quyılğan ikençe mäs’älä «Berdäm Rusiä» firqäsenä qağılışlı ide. Färit Möxämmätşin «Yaña ğasır»xäräkäte äğzälärenä möräcäğät itep, anıñ «Berdäm Rusiä» firqäseneñ citäkçelege arasına kerü mäs’äläsenä mönäsäbäten soradı. Säyäsi şura äğzäläre aña bu täqdimgä rizalaşırğa kiñäş itte.
Qayber mäğlümatlarğa qarağanda «Berdäm Rusiä» firqäseneñ Tatarstan bülegendä citäkçe alışınırğa tieş. Şul uq çığanaq xäbär itkänçä, anıñ urınına Färit Möxämmätşin saylanırğa mömkin. Yäkşämbe könne firqäneñ cıyılışı ütäçäk. Häm anda bu faraznıñ döreslege açıqlanır da. Bu cıyılış näticäläre xaqında düşämbe xäbärlärendä işettererbez.


text:
Bötendönya miras şähärläre oyışması kongressı çaralarında tatar cämäğätçelege üz fikerlären belderde
Comğa könne Qazanda Bötendönya miras şähärläre oyışması kongressı tämamlandı. Berniçä kön däwam itkän älege çarada törle illärdän 40ka yaqın başqala citäkçeläre, yäki alarnıñ urınbasarları tarixi häykällärne saqlaw yunäleşendä törle utırışlar uzdırdılar, fiker alıştılar. Ämma küpçelege ber-ike könnän soñ cıyılışlardan tuyıp, Qazan belän tanışunı qulaylıraq kürep, üzlärenä irekle programma buldırdılar.
Tatarstan märkäzenä bu çaranıñ kiläçäktä faydası bulırmı ikänen äytüe äle irtäräk, ämma qayber tatar cämäğätçelege wäkilläre fikerençä, qunaqlarnıñ qayberläre Tatarstanda tatar teleneñ xäle söylägänçä maqtanırlıq tügel ikänne añlağannar. Xätta qayber cıyılışlarda törtterep tä uzğannar.
Qazan – qayber qunaqlar küñelendä üzençä istä qalır bulsa kiräk. Ayıruça Tarixi häm mädäni häykällärne saqlaw oyışmalarınıñ 6 Bötenrusiä qorıltayına kilüçelärneñ. Öçençe könne su yulı buylap “Şäläpin” korabında 200дәH artıq wäkil Alabuğağa yul aldılar - 1000 yıllıq qala belän tanışırğa. Şunıñ qısalarında İzge Bolğarğa baru da qaralğan ide. Ämma bu tarixi urınğa barıp citü ber macarağa äylängän. Çönki pänceşämbe dawıl çığu näticäsendä, qunaqlar Bolğarğa barıp citä almıyça tönne “Şaläpin” korabında uzdırırğa mäcbür bulğannar. İrtän isä dulqınnar köçle bulu säbäple, kire yulğa quzğalğannar. Bilgele kilgän qunaqlarnı Bolğar kürsätmi cibärep bulmıy bit inde, häm irtän alar qaytuğa tiz arada oyıştırıp 4 avtobusta qunaqlarnı utırtıp Bolğarğa cibärgännär.
Şul ul waqıtta “Korston”da Bötendönya miras şähärläre oyışması kongressı üz eşen däwam itte. Qazandağı tatar cämäğätçelege dä çaralarnı qaldırmasqa tırıştı. Alarnıñ küpçelege tatarlar belän bäyle tarixi urınnarnı saqlap qalu nigezendä canğa yatışlı berär süz bulmasmı, İske Tatar bistäsen nindi yazmış kötä ikän dip qızıqsınıp kilgännär ide. Bu xaqta kongressnıñ tatar bülege koordinatorı Rezedä Safiullina:
Bez şul utırışta da milli miras turında süz alıp barırğa tırıştıq. Şul uq Tatar bistäse, Kreml'neñ tatar yöze, tuqay tudırğan obraz kafe-restorannarda niçek çağıla, monda bit törle yaqtan kilergä mömkin. Rezeda Safiullina belderüençä, bu çarada kilgän qunaqlarğa tatarnıñ üzençälegen kürsätü bulmağan. Rezeda Safiullina: Menä seksiälär “Korston”nıñ 5 zalında uzdı: Puşkin, Tolstoy, Dostoevskiy, Çexov, Lermontov, ä nik şunda Tuqay zalın buldırmasqa. Şulay uq tatar rizığı yuq, monnan tış Säydäşev zalında tatar fol'klorı yañğıramadı.
Rezeda Safiullina belderüençä, bu çarada kilgän qunaqlarğa tatarnıñ üzençälegen kürsätü bulmağan. Rezeda Safiullina:
Menä seksiälär “Korston”nıñ 5 zalında uzdı: Puşkin, Tolstoy, Dostoevskiy, Çexov, Lermontov, ä nik şunda Tuqay zalın buldırmasqa. Şulay uq tatar rizığı yuq, monnan tış Säydäşev zalında tatar fol'klorı yañğıramadı.Tatar seksiäse koordinatorı Rezedä Safiullina äytüençä, tatar utırışında bulğan fikerlärne alar miras oyışması citäkçelärenä citkergännär häm alar näticä yasağan utırışta monı bilgeläp uzğannar.
Bu çarağa çit cirlärdän dä küp millättäşlärebez kiläçäk dip belderelgän ide. Barı Troitski şähäre başlığı citäkçese Rawil Ğabräşitov häm Törkiädän ğalim Nadir Däwlät kenä kürendelär çaralarda.
Landış Xarrasova


text:
Atom, ximik häm biologik qorallarnı saqlaw häm yuq itü eşe niçek bara?
Monnan yaqınça ike yıl elek G-8 dip atalğan illär terror qurqınıçı säbäple, atom, ximik häm biologik maddälärneñ çäyelüen buldırmau maqsäte belän yaña partnerlıq iğlan itkännär ide. Törkemdäge illär kiläse 10 yılda nigezdä Russiädä xafevle materiallarnı yuq itü yaki alarnı saqlau eşen yaxşırtu öçen 20 miliard dollar sarıf itüne planladılar. Läkin, belgeçlärneñ fikerençö, politik väğdäne äle ğämälgä quyarğa kiräk.
Audio
"Qayber progress bar, läkin, äle küp närsä eşlänergä tieş. AQŞ häm anıñ partnerlarınıñ aşığırğa tırışuları kürenmi. Mäsälä bezneñ döres yünäleştä baru-brmaubızda tügel, ä citärlek däräcädä tizlek belän baru-barmauıbızda. Bez, qurqınıçnıñ real buluın beläbez. Andıy qorallarğa iä bulırğa telägän häm alarnı qullanudan totlıp tormayaçaq keşelärneñ buluın beläbez. Minem berdän ber ömetem bez andıy qurqınıç real xälgä kilmästän tieşle çaralar kürä aluıbızda. "
Russiä saqlanu Ministerlege kire qaqsa da, atom comadanların satıp alırğa tırışu vaqiğäläre turında xäbärlär bar. Radioaktiv maddälärne kontrabanda yulı belän çığaru tırışlıqları da dokumentlanğan. G-8dağı başqa illär belän çağıştırğanda, AQŞ Russiägä küberäk yardäm birä. Kiläse yılda ber miliard dolarlıq amerikan aqçası sarıf iteläçäk. Berminham Universitetınıñ Russiä häm Könçığış Yevropa quyınça Üzägeneñ britan belgeçe Derek Averreneñ fikerençä, AQŞnıñ eçke iminlek häm Ğıraqta sarıf itkän aqçası belän çağıştırğanda, bu bik az.
Audio
"AQŞ ilneñ iminlege öçen zur külämdä aqça sarıf itä, anıñ keçkenä genä ber öleşe dä partnerlıq fondına zur yardäm bulır ide."
Aqça berdän ber problemma tügel. Byuokratik kirtälär dä näticälelekne kimetä. Mäskäv ciınnda qatnaşqan, elek AQŞ saqlanu ministerlegendä eşlägän xäzer bäysez oyışmanıñ väkile bulğan Laura Holgate xanım radiobız xäbärçesenä bolay dide.
Audio
"Şuşı yardäm programmasında qatnaşqan çit il keşeläreneñ Russiädä andıy qorallar saqlanğan , yaki eşläp çığarılğan qorılmalarğa kerü mömkinlege bik çiklängän. Bu programmada qatnaşuçı amerikannar häm başqalar, İminlek qäğidäläre digän bulıp anda kertelmilär."
Belgeçlär 8 aldınğı ilneñ citäkçeläre bu yılnıñ iyün ayında bu märtäbä AQŞta oçraşqanda birgän väğdälären eştä dä üti başlarlar dip ömetlänälär.
Färit İdelle, Praga.


text:
дүшәMбe, 16 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 14:03
WAŞİÑTON -- AQŞ däwlät departemantı xäbär itüençä, AQŞ häm Rusiäneñ qalqan säyäsäte belgeçläre, 13. dekabrda Budapeşt şähärendä raketa qalqanı mäsäläsen yänä ber qat bergä utırıp söyläşäçäklär. Uzğan ay Waşiñton yağı Rusiägä, saqlanu qalqanınıñ Rusiä iminlegenä yanağan tarafların kimitü maqsatında, üz taqdimnären äzerlärgä sorağan ide. Amerika Quşma Ştatları, Könyaq Korea häm İran kebek “qırıs däwlätlär” isemlegenä kergän illärdäñ saqlanu maqsatında, raketa qalqannarın Polşa häm Çexiada urnaştırırğa teli. Rusiä isä monın üz iminligenä yanawın däğwä itä häm ul bu saqlanu qalqanın könçığış yewropa urnına bütän cirdä urnaştırırğa täqdim itä.


text:
11-nçe sintäbr faciğälären tikşerüçe bäysez komissiä üz xisabın bäyän itte - Amerika andıy höcümnärne bötenläy kötmägän
Tapşırunı Qazanda inde kiç citkäç kilgän xäbär belän başlıybız, xörmätle tıñlawçılar. Quşma Ştatlarda 2001-neñ 11-nçe sintäbr waqiğälären tikşergän maxsus komissiä nihayät üzeneñ tulı xisabın bäyän itte. Anda töp iğtibar amerikan iminlek xezmätläreneñ şul terror ğämälläre xaqında aldan uq mäğlümat ala almawına birelä.
Audio, Thomas Kean
"Bez moña äzer tügel idek. Bez üzebezgä yanağan häm şaqtıy waqıt däwamında cıyılıp yatqan şuşı yanawnıñ qolaçın abaylamağan idek. Xisapta äytelgänçä, bu ildäge bar säyäsätneñ, idarä itüneñ, mömkinleklärebezneñ, häm iñ möhime, küz aldına kiterä aluıbıznıñ zur xatası buldı" di 11-nçe sintäbr komissiäse räistäşe Thomas Kean. Şuşı citeşsezlekne komissiä, Quşma Ştatlardağı iminlek xezmätläreneñ 90-nçı yıllar azağına qädär üz eşen elekke "salqın suğış" çorı fikerläwenä nigezlänep alıp baruı belän añlata. Üzäk Küzläw idaräse CIA häm Federal'' tikşerenülär idaräse FBI, Quşma Ştatlar öçen töp qurqınıç soñğı yıllarda "äl Qaidä" kebek radikal'' törkemnärdän kilüen waqıtında sizmäde dielä 11-nçe sintäbr komissiäse xisabında. Berük waqıtta anda, CIA häm FBI-nı tieşle däräcädä kontrol'' itä almawı öçen Kongress üze dä tänqitlänä. Läkin 10 äğzadan torğan şuşı komissiä, xatalar häm citeşsezleklär öçen cawaplı taraflar rätendä elekke prezident Clintonnı da, xäzergese Bushnı da ayırım telgä almıy. Barı tik, iminlek häm küzläw xezmätläre xakimiatkä tieşle mäğlümatnı birep barmadı digän fikeren genä bäyän itä. Anıñ xisabında, faciğägä kitergän säbäplärne açıqlaw belän bergä kiläçäkkä qayber täqdimnär dä yasala. Komissiä räistäşläre, misal öçen, üz çığışlarında, "Bez Könbatış belän islam dönyası arasında ike yaqqa da faydalı aralaşu urnaştırırğa, islam dönyasınıñ üzendä barğan fikerlär köräşenä quşılırğa, andağı sälämät köçlärne yaqlarğa, islam illärendäge yäşlärgä zamança belem alu, layıqlı kiläçäk qoru mömkinleklären birergä tieş" dip belderde. Moñardan tış, bar il külämendä terrorğa qarşı köräş üzägen qoru, anıñ mödire qaramağına CIA häm FBI-nı da kertü täqdim itelä. Lee Hamilton :
Audio, Lee Hamilton
"Bez yaña küzläw mödiren bilgeläwne täqdim itäbez, bezgä xäzer bar küzläw xezmätläreneñ eşçänlegen berläşterü kiräk" di Lee Hamilton, ä Thomas Kean bolay dip isäpli:
Audio, Thomas Kean
"Maqsatıbız kiläçäktä yaña höcümnärne buldırmaw, bez äzer bulırğa häm qul quşırıp utırmasqa tieş" dip belderä Thomas Kean. 11-nçe sintäbr komissiäse xisabı äle bäyän itelgänçe ük, ildäge säyäsi köçlärneñ anı közgä bilgelängän prezident saylawlarına äzerlek eşendä qullanılaçağı berkemdä dä şik uyatmadı. Kongresstağı respublikan citäkçeläre aldan uq, komissiä xisabı elekke prezident Clintonnıñ 8 yıllıq, ä xäzerge prezident Bushnıñ barı 8 aylıq qına xakimiat däweren tikşerä dip, açıqlanğan xata wä citeşsezleklär öçen töp cawaplılıqnı demokratlarğa awdarırğa tırıştı. Alarnıñ fikere şul - iminlek xezmätlärendä Clinton çorında urnaşqan tärtipne Bush kilgännän soñ ütkän 8 ay eçendä genä yaxşırtu bik qıyın eş. Läkin 11-nçe sintäbr komissiäse xisabı belän bergä atnakiç şul faciğägä bäyle ikençe ber möhim dälil dä bäyän itelde. Dönya telekanalları köne buyı, Pentagon binasına kilep töşkän oçqıçqa utıruçılarnı, şul oçqıçnı urlawda şiklänelgän terrorçılarnı tikşerü sürätlären kürsätte. Şunnan kürengänçä, höcümne oyıştıruçılar hawa iminlege saqçıları aşa çağıştırmaça ciñel genä uzıp kitkän.
Kärim Kamal


text:
Döres, soñğı yıllarda uramnı qardan arındıru mäs'äläse üz urınına utırdı kebek. Ämma yulsızlıqtan integüçe awıllar da yuq tügel ikän.
Biektaw rayonı Tatar Urmatı awılında yäşäwçe Ramil Ğilmanov ta redaktsiäbezgä şundıy zar belän möräcäğät itte.
– Awılıbızda 60 xucalıq isäplänä, – di Ramil äfände. – Yulsızlıq probleması belän yılnıñ här fasılında oçraşabız. Qışın isä bigräk tä baş awırtuına äylänä. Sinoptiklarnıñ «Buran buluı ixtimal» digän süzlärennän ük tön yoqıları qaça. Bäyräm yallarında buran dulap ta kürsätte soñ. Awılğa kilä torğan trassanı fermağa qädär açtılar üze. Ä uramğa kermädelär. Şähärdän qaytqan keşe awılğa kerä almıy integä. Bez awıl çitendä yäşibez. Batıp qalsalar, yärdäm sorap, bezneñ qapqanı qağalar. 15 yıldan birle yulsızlıq borçıy bezne. Yazın-közen tezdän pıçraq, qışın buran qar tutıra. Yaña yılnı bez buran belän qarşı aldıq. Awıl cirlege başlığına yalına torğaç, 2 ğinwarda yulnı açtılar. Anısı da östän-östän genä, maşina töşep batarğa mömkin. Alla saqlasın ut-küzdän, kemder awırıp, «aşığıç yärdäm» çaqırtudan. Äti insult kiçerde. Xäle gel üzgärep tora. Awırıp kitsä, «aşığıç yärdäm» dä çaqırtıp bulmıy, maşina belän awıl eçennän dä çığam dimä.
Ramilne yulsızlıq probleması küptännän borçıy. Ul xätta bu mäs'älä belän rayon başlığına da möräcäğät itkän.
- Cawap ber: yul bulaçaq, dilär. Uzğan köz awıl uramına öç «QAMAZ» waq taş cäydelär. Qorı cir östenä. Annan ni fayda! Başta yulnı tigezlärgä, etterergä kiräk ide bit, – dip körsenä ul.
Respublika yulların qarap toru, qardan çistartu eşe här rayonnıñ yul idäräse qaramağında. Ğreyderlar yulnı buran artınnan uq çistartırğa tieşle. Qaysı yullarnı qardan arındıru buyınça här oyışmada maxsus isemlek bar. Ä awılda bu eş cirle üzidärä wazifasına kerä. Yul idäräse awıl cirlege balansına kerä torğan yullarnı maxsus dokument belän tapşıra. Citäkçelek anı imza quyıp alğan ikän, waqıtında çistartırğa da burıçlı. Dimäk, awıl yulların çista totunı awıl cirlege başlığı oyıştıra. Ul bu eşne yä kolxoz belän bergä kütärä, yä investor oyışmaları başlıqları belän eşli. Qayber awıl cirlekläre balansında maxsus traktor bar.
Tatar Urmatında yullarnı qardan çistartu eşen fermer Marat Sadriev başqara.
– «Yaña yılnı yulsız qarşıladıq» digän süzlär döreslekkä turı kilmi, – di İske Qazan awıl cirlege başlığı Gölnara Zakirova. – 31 dekaberdä buran buldı, şul uq kiçtä yullar qardan arçıldı. 1 ğinwarda irtük awıllarnı uradım. Bezneñ cirlekkä 7 awıl kerä. Burannan soñ yul küp digändä 2-3 säğät bulmasqa mömkin. Şul waqıt aralığında çiratlap çistartabız. «Traktor yulnı östän-östän genä aça» digän süzlär belän dä kileşmim. Traktor ütep kitkäç, anda töşep batmıysıñ inde. Awıl xalqı zarlana-zarlana awıl eçen dä greyder belän açtırmaqçı bula. Monıñ mömkin eş tügellegen küp añlattım inde.
Tatar Urmatınıñ ayıruça problemalı urınnarına uzğan cäydä waq taş tüşälgän. Barısı ike çaqrım yul salınğan. Bu – awıl cirlege räise üze köräk totıp başqarğan yäki pensiädäge äbi-babaylar eşlägän eş tügel. Yulnı rayonnıñ tender aşa uzğan maxsus oyışması salğan. Şuña kürä anda xilaflıqlar kürmi Gölnara xanım.
- Tatar Urmatı – keçkenä awıl. Qışın nibarı 15-20 yortta ut yana. Şulay da bez aña ügisetep qaramıybız. Awıl yulların çistartu eşen rayon başlığı da härwaqıt küz uñında tota. Qışın yullarnı kem çistartaçaq – bu xaqtağı kileşülärne oktäberdä ük tözep quydıq inde, – dide ul.
Awıl keşese öçen qış ayları ayıruça kierenke çor. Salada şähärdäge kebek töne buyı yulnı qardan çistartuçı maşinalar da, uram seberüçelär dä yuq. Qarnı töyäp tügä torğan texnika isä anıñ töşenä dä kermi. Zur citeşterü oyışması, köçle kolxozı bulğan awıllarda yulsızlıqnı sizmilär dä. Ä menä rayon üzägennän yıraqtaraq urnaşqan, keçkenä awıllarda eş bötenläy xörti.
Yul – strategik obyekt. Ul äbi belän bäbigä kiräkmäsä dä, mäktäpkä baruçı balağa, eşkä aşığuçı äti-änigä kön sayın kiräk. Kemder yulsızlıq arqasında soñğı sulışın alırğa, tuası sabıy tumıy qalırğa mömkin. Şuña kürä bu mäs'älädä awıl cirlege başlıqları ayıruça uyaw bulsın ide.
Süz uñayınnan, Bögelmä xalqı yullarnıñ qardan çistartılmawınnan zarlanıp Putinğa petitsiä yazğan. Anı maxsus portalğa urnaştırğannar. Qısqa ğına waqıt eçendä ul ike meñnän artıq imza cıyğan.


text:
Bagdadqa taba xäräkät itkän koalitsiä köçläre bügen yulnıñ yartısın ütüläre turında xäbär itte
Ğiraqnıñ vitse prezidentı Taha Yasin Ramadan, Amerikan xärbiläre suğışnıñ ciñel baruwı belän aldanmasınnar, alarğa köçle qarşılıq kürsäteläçäk, dip belderde.
Berniçä säğät elek Amerikanıñ B-52 bombalaw oçqıçları Britaniäneñ Fairford xärbi nığıtmasınnan kütärelep Ğiraqqa taba yul aldı. Könbatış telekompaniäläre monı turı efirda kürsätte. Ğiraq räsmiläre kolaitsiä köçläreneñ 5 oçqıçın bärep töşerülären belderde. Amerikan xärbiläre monı kire qağa. Ğiraq televideniese bügen Saddam Xösäinneñ xärbi citäkçelär belän ütkärgän oçraşuwın kürsätte. Utırışnıñ qayçan ütkäne äytelmi.


text:
Sverdlovski gubernatorı Rusiädä ber genä millät qaldırırğa, respublikalarnı beterergä çaqıra
Forum Sverdlovski ölkäse gubernatorı Eduard Rossel'neñ tirän eçtälekle dokladı belän başlanıp kitte. Eduard Erğartoviç assızıqlap ütkänçä, döres alıp barılğan milli säyäsät il qurqınıçsızlığınıñ töp nigezen täşkil itä. Sovetlar Soyuzı tarqalğannan soñ Rusiäneñ etnik sostavı üzgärde. 25 millionğa yaqın rus xalqı çit cirlärdä yäşäp qalsa da, Rusiä territoriäsendä ruslar 80 protsentnı täşkil itä. Bu milli säyäsätne tağın da zirägräk aqıl belän alıp barunı sorıy. Monnan tış, milli tösmer buyınça küp kenä respublikalar tözelde. Qayber milli respublikalarda rus xalqın däwlät orğannarınnan çitläşterü, qısrıqlaw oçraqları da işetelgäli. Şuña kürä, soñğı waqıtlarda tolerantlıq kul'turasın üsterü problemaları turında yış süz quzğatu oçraqlı xäl tügel. Sverdlovski ölkäse bu problemağa inde küptännän iğtibar birä. Äytik, ölkä gubernatorınıñ milli säyäsät turındağı Ukazı bar, ul Ukaz nigezendä oyıştırılğan milli eşlär buyınça konsul'tativ sovet eşläp kilä. Millätara mäğlümat üzäge oyıştırıldı, millätara televizion programma çığarıla başladı, törle millätlärneñ mädäni çaraların uzdıru öçen byudjettan azmı-küpme aqça bülep birelä, mäğärif ministrlığı milli-regional' komponent standartları buyınça tuğan telne öyrätü öçen şartlar tudıra. Törle dini oyışmalar da cämğiät tormışında aktiv qatnaşalar. Ğomumän, ölkä xökümäte alıp barğan milli säyäsät Sverdlovski ölkäsendä millätara tınıçlıq xökem sörügä ayırım şartlar tudıra.
Şundıy täcribägä iä bulu iqtisadi yaqtan da alğa kitkän köçle regionnarnıñ berse bulıp sanaluçı Sverdlovski ölkäsendä tolerantlıq kul'turasın üsterü buyınça Rusiä-Germaniä urtaq proyektı start aluğa säbäp buldı. Bu proyektnı Yevrosoyuz finanslıy.
Etnik törkemnär arasındağı mönäsäbätlärne kamilläşterü, üzara kileşmäwçänlekkä yul quymaw bu säyäsätkä däwlät häm cirle üzidarä orğannarınıñ aktiv qatnaşuın, mäğärif sistemasına tolerantlıq nigezlären öyränüne kertüne häm küp kenä başqa çaralarnı qullanunı taläp itä. Şulay uq massaküläm mäğlümat çaralarınıñ da bu mä’sälälärne yaqtırtuğa bik centekläp, qızdırılğan faktlar ezläp quyırtıp tügel, obyektiv räweştä, çamanı yuğaltmıyça yaqın kilüe bik möhim.
Eduard Rossel' üzeneñ dokladında tağın berniçä täqdim kertte. Anıñ fikerençä, Rusiä grajdannarı pasportında millät grafasında “Rossiänin” dip yazılırğa tieş. Amerikalılar misalında, berdäm polietnik millät tözergä kiräk. Şul uq waqıtta millätlärgä milli üzençäleklären saqlap qalırğa mömkinçelek tudıru zarur. Annan soñ, Eduard Rossel' fikerençä, Rusiä subyektların milli bilge buyınça tügel, territorial bilge buyınça tözü döresräk bulır ide.
Rossel'neñ bu täqdimnären Rusiä Dumasınıñ milli säyäsät komitetı citäkçese Yevgeniy Nikolayıviç Trofimov iğtibarğa layıqlı dip taptı.
Konferensiä migratsiä problemalarına ayırım tuqtalıp ütte. Soñğı yıllardağı demografik wazğıyät Rusiäneñ yäş yağınnan qartayuına kiterä. İqtisadi yaqtan alğa kitkän regionnar çittän kilgän eşçe qullarğa moxtac bulıp çığa. Bügenge köndäge migratsion säyäsät bik qatlawlı häm kamilläşterüne taläp itä.
Ğomumän, konferensiädä çığış yasawçılar milli säyäsätneñ barlıq temalarına da qağılıp üttelär. Alar arasında rus xalqı problemaların assızıqlap ütüçelär dä buldı. Törle millätlär üz yözen saqlarğa tırışqan waqıtta, rus xalqı üz yözen yuğalta bara. Xätta rus milläteneñ konsolidat rolen zakon nigezendä berketergä kiräk diyuçelär tabıldı.
Urtaq rus tele belän berläşkän berdäm polietnik millät - rusiälelär milläte tözü Rusiä milli säyäsäteneñ töp yunäleşe bulırğa tieş. Problemanı çişü yulın küplär şulay kürä ikän.
Qızğanıçqa qarşı, siräk bulsa da ksenofobiä, ekstremizm, antisemitizm küreneşläre oçrap tora. Rusiäneñ Cinayät kodeksında bu xällärgä yul quymas öçen ayırım maddälär qaralsa da, yäşlärne keçkenädän tärbiäläw, andıy cinayätlärne aldan kisätü bik möhim. Monıñ öçen tolerantlıq kulturasın cämğiättä köndälek qağidä itep qabul itü, däwlät häm cirle xakimiät orğannarı xezmätkärlärennän başlap mäktäp yäşendäge balalarnı da, yuğarı uqu yortlarında belem aluçılarnı da tolerantlıq kul'turasına öyrätü kiräk.
Konferensiä barışında dürt tügäräk östäl eşläde. Rusiäneñ milli säyäsäten zakonlı nigezgä quyu, etnosotsial' häm etnopolitik üseş protsessında däwlät orğannarınıñ häm grajdanlıq cämğiätläre institutlarınıñ role, tolerantlıq kul'turasın üsterü, migratsiä problemaları. Menä şuşı dürt töp temanı tikşergännän soñ, konferensiä Rusiä Däwläte milli säyäsäten kamilläşterü öçen täqdimnär qaralğan rezolyutsiä qabul itte.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text: Bagdad. Bügen Ğiraq başqalasında mobil telefon şirkäte öçen eşläwçe 4 mısırlı urlanğan. "äl-Ğäräbiä" telekanalı xäbärenä qarağanda, alar irtän torğan çirlärennän çığıp barğan çaqta qorallı törkem tarafınnan alıp kitelgän. Şuşı keşelär Mısırnıñ "Orascom" şirkäte Ğiraqta qorğan cirle şirkät öçen eşlägän dip xäbär itä "äl-Ğäräbiä". Moñardan tış, älegä qädär bik mäğlüm bulmağan ike ğisyançı törkem İnternettağı säxifäläre aşa Bagdadta ber italian xäbärçesen urlawı xaqında belderde. Alar İtaliä xökümätennän Ğiraqtan üz ğäskärlären çığarunı taläp itä.


text:
Mintimer Şäymiev Sarmanda häm Tuqay rayonnarında bulıp qayttı
Pänceşämbedä Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev eş säfäre belän Tatarstannıñ Sarman häm Tuqay rayonnarında bulıp qayttı. Respublikabıznıñ Sarman rayonında Mintimer Şäymiev tözelep kilüçe sotsial' obyektlarnı - sırxawxanä, çañğı bazası tözeleşe, şulay uq rayonnıñ basu-qırlarında urıp-cıyu eşläre belän tanışıp, rayonnıñ awıl xucalığı predpriätieläre häm cirlek başlıqları belän oçraştı. Tuqay rayonında isä “Kamski bekon” duñğızçılıq kompleksı, “Qama” agrofirması qırlarında uñış cıyu häm ucım bodayı çäçü eşläreneñ barışı belän tanıştı. Gölnaz Şäyxetdin


text:
Ekrem Çelebi - Yetmiyesice
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Yetmiyesice
Etiketler : Ekrem Çelebi - Yetmiyesice türkü indir, Ekrem Çelebi - Yetmiyesice türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Yetmiyesice mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Yetmiyesice türküsü, Yetmiyesice sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Yetmiyesice bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
Ekrem Çelebi - Mavilim Herkediyor
Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Ekrem Çelebi - Çiçekler Ekiliyor
Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum
Ekrem Çelebi - Hafız Mektepten Gelir
Ekrem Çelebi - Bu Ne Güzel Bir Düğün
Ekrem Çelebi - Yaralandım Ey Can
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından


text:
Qoral tapşır źa aqsa al
Öfölä 72 yäşlek pensioner qatın tärtip haqlau orğandarına sit ildä eşlängän pistolet häm 8 patron kiltergän.
Respublikala vatanadaştrźan irekle räüeştä qoral qabul iteü aqtsiyahı barışında, 90- ğa yaqın atıu qoralı, granatomet häm granatalar, snaryad yıyılğan.
Baş qalanıñ Lenin rayonında yäşäüselärźeñ berehe ike yäşnik patron tabıuı turahında äytä. Mäğlümät ösön bıl keşegä un biş meñ hum birelgän.
Bınan tış Börö, Baqalı, İleş rayondarında yäşäüselär źä militsiya orğandarına hunar mıltıqtarı, gaz pistoletı häm patrondar tapşırğan. Blağoveşendan beräüźeñ granatomet tapşırıuın inde xäbär itkäynek.
B Fatqullin Öfö


text:
«Miras» uquçıların xalqıbıznıñ tarixı häm ädäbi mirası belän tanıştıra
Miras jurnalınıñ ikençe sanı belän yaqınnanraq tanışıp kitik. Ğädättägeçä, älege basmanıñ fivral’ ayında dönya kürgän sanı da bik bay eçtälekle, anda küp kenä qızıqlı, iğtibarğa layıqlı yazmalar urın alğan. Mäsälän, Törki xalıqlar dönyası rubrikasında Damir Şäyxetdinneñ Xalıqara törki yäşlär berlegeneñ çirattağı 12 qorıltayı häm 13-20 noyäberlärdä İstanbulda uzğan Törki yäşlär könnärenä baruları turında yaza. Uquçılar İlgizär Fazlullinnıñ Kügeş çişmäse kitabına Rämzi Wälievnıñ bäylämäse belän dä tanışa ala. Şulay uq jurnalda Miñnäxmät Säxapovnıñ Yañarış xäbärçese digän kitabı belän dä tanışıp bula. Miras – ädäbi-näfis jurnal da bularaq uquçılarğa şaqtıy ğına ädäbi äsärlär dä täqdim itä. İnde menä berniçä san däwamında basmada Ğalimcan İbrahimovnıñ Bezneñ könnär, Ğayaz İsxaqinıñ Mulla babay, Rişat Nuri Güntekinnıñ Çalı qoşı romannarı, Waqif Nurullinnıñ Faciğä äsäre, Qawi Latıyp, Şamil Mannapov, Afzal Şamovnıñ xikäyäläre urın alğan. Aybeknıñ Näwai tarixi-biografik romanı, Fäwziä Bäyrämovanıñ Nux Päygembäre, Rawil Wälineñ Täxet kürke dip atalğan tarixi äsärläre belän dä tanışıp bula. Jurnalnıñ ikençe sanında älege äsärlärneñ däwamı basılğan.
Tağın ber qızıqlı temağa yazma urnaştırılğan jurnalda. Tatar xalqınıñ milli azatlıq xäräkäte rubrikasında basma üzeneñ uquçıların Ğayaz İsxaqinıñ Yıraq Könçığışqa säfär äsäre belän tanıştıra. Basmanıñ ikençe sanında İsxaqinıñ Orient (Şärıq) gäcite idäräsendäge, Turan, kürşe xalıqlar xezmättäşlege cämğiätlärendäge, Pan-pacific klubındağı çığışları xaqında süz bara. Monnan tış Ğayaz İsxaqıy Yıraq Könçığıştağı törki-tatar koloniäseneñ iñ küptänge üzäkläre – Xarbin häm Xaylarda buluı turında da yaza.
Miras jurnalınıñ 2 – fivral’ sanında Cömhüriät tözü tarixına bağışlanğan Tupraqlı moxtariät mäs’äläse yazması häm Ğalimcan Şäräfneñ Cömhüriät mönäsäbäte belän digän äsäre dä dönya kürgän. Alar şaqtıy awır tel belän yazılsa da, bik qızıqlı. Tatarstan häm xäzer Başqortstan respublikasınıñ tarixı şaqtıy öyränelgän bulsa da, äle haman da bu xaqta yaña tarixi çığanaqlar, mäğlümätlär tabılıp tora. Alda äytelgän yazmalar – şundıylardan. Yazmanıñ berençese – Tupraqlı moxtariät, yäğni territorial’ avtonomiä mäs’äläsenä bağışlanğanı 1918 yılda Tormış gäcitendä dönya kürä. Anda Ğalimcan Şäräfneñ şuşı mäs’älägä bağışlanğan Milli mäclestä yasağan çığışı turında süz bara.
Mäqälädän kürengänçä, ber urındaraq yäşägän törki xalıqlar öçen ber administrativ berlek tözärgä kiräklege isbat itelä. Anı İdel-Ural dip atarğa mömkin, ştatnı çın demokratiä prinsiplarına tayanıp eşläw küzdä totıla. Möselman bulmağan xalıqlar monda üz teläkläre belän kerä häm çığa ala, monda tellär häm dinnär bertigez xoquqlı. Xäyer, ber täqdim belän genä çiklänmilär, başqa läixälär, proyektlar da qarala.
1920 yılda isä Qızıl Armiä gäcitendä ĞaSlimcan Şäräfneñ tatarstan respublikasın tözü uñayı belän yazılğan Cömhüriät mönäsäbäte belän isemle mäqäläse dönya kürä. Yazmada avtor tatarlar häm başqortlarnıñ san yağınnan ilneñ törle ölkälärendäge öleşen kürsätä. Tatar cömhüriäteneñ mäydanğa quyıluı – bez tatar-başqortlarnıñ, ğomumän, millät mäs’äläse yağınnan iñ ähämiätle adımnardan berseder, dip tämamlıy üzeneñ Cömhüriät mönäsäbäte belän digän mäqäläsen Ğälimcan Şäräf.
Älege qızıqlı tarixi mäğlümätlär belän Miras jurnalınıñ ikençe sanında tınışıp bula.
Gölnaz İlgizär


text:
Keşe xoquqların yaqlawçı xalıqara oyışma Human Rights Watch Äfğänstan prezidentı Xämir Qarzaiğa möräcäğät itep mäğlüm xoquq bozuçılarnı häm qorallı törkem citäkçelären töbäklärdäge politsiä başlığı itep quymasqa çaqırdı.
Aldağı könnärdä Qarzai Äfğänstannıñ barlıq 34 wilayätendä politsiä başlıqların bilgeläp quyaçaq.
Human Rights Watchnıñ Asiä bülege mödire Brad Adams Azatlıq radiosına Qarzainıñ ildäge qayber iñ köçle qorallı törkem citäkçeläre belän politsiä wazıyfaları turında satulaşu mömkinlegen kürsätüçe işarälär bar dide.
"Xäzer Qarzainıñ ildä tärtip urnaştıru öçen politsiä citäkçeläre itep yä professional politsiä xezmätkärlären häm keşe xoquqların bozğan qorallı törkem citäkçelären häm alarnıñ yardämçelären saylaw mömkinlege bar"di Adams.
Bügen Azatlıq radiosınıñ bu turıda fiker beleşü öçen Qarzai idaräse belän elemtägä kerü tırışlıqları uñay näticä birmäde.


text:
Hindstannıñ tönyağında hinduslar da, möselmannar da üzläreneke dip isäplägän dini qorılmağa höcüm itkän 5 keşene bügen politsiä üterde. Höcüm itüçelärneñ altınçısı üz-üzen şartlattı.
Xökümät räsmiläre äytüençä, Dählidän 600 çaqrımlap könçığıştağı Ayodhya şähärendäge dini qorılmanı yawlap alğan keşelär belän 2 säğät-läp atıştan soñ politsiä qorılmağa kergän binalarnı üz qulına alğan.
Bu höcüm öçen cawaplılıqnı älegä ber törkem dä üz östenä almadı.
Hindstan eçke eşlär ministrı Şivrac Patil:
AUDİO: Binalarğa zıyan kilmäde, xäzer politsiä ülgännärneñ kem buluın açıqlarğa tırışa.
Bu qorılma berniçä hindus ğibadätxanäsen häm törbäsen üz eçenä ala. Şunda uq bulğan mäçetne hinduslar 1992-nçe yılda cimergän ide. Bu mäçetne cimerü ildä küpsanlı bäreleşlärgä häm 3 meñläp keşeneñ ülemenä kiterde.


text:
Pulkovo hawa kompaniäse Yewropanıñ "qara isemlegenä" kertelergä mömkin
Rusiäneñ hawa yullarındağı iminlek mäsäläse çärşämbedä Mäskäwdä ütkän xökümät utırışında tikşerelde. Rusiäneñ oçular belän idarä itü sisteması iskergän, anı yañartırğa kiräk dielde. Ul arada Yewropa Berlege Rusiäneñ Pulkovo hawa kompaniäsen "qara isemlekkä" kertü mäsäläsen tikşerä. Berniçä atna elek bu kompaniäneñ oçqıçı Ukraina kügendä qazağa oçrap, andağı bar yulçılar häläk bulğan ide. Qara isemlekkä kertelgän xäldä Pulkovo oçqıçlarına Yewropa kügenä kerü tıyılğan bulaçaq.
Yewropa Berlegeneñ şuşı niäten küplär Awgust ayında bulğan qaza belän bäyli. Pulkovo oçqıçı Ukraina östendä qazağa oçrap, andağı 170 yulçı häm ekipaj häläk buldı. Moña qädär şirkät tarixında ber genä citdi qaza terkälgän ide, ul Rusiädä iñ imine sanala ide.
Ämmä, Yewropanıñ Aviatsiä Komissiäse Pulkovonı tikşerep, anda şaqtıy küp citeşsezleklär tapqan. Kompaniä citäkçese Gennadi Boldırev süzlärençä, ber yıl eçendä alar 20 kisätü algan, şirkätneñ texnik dokumentları Yewropa taläplärenä turı kilmi dip tabılğan. Komissiä wäkile Olivier Arduan süzlärençä, citeşsezleklär küzgä bärep tora:
"Bez oçqıçnı sütep tormadıq, östän genä qaradıq. Qayber kiräkle cihazlar, terkäw kitapları citeşmi. Oçqıç kütärelgänçe anıñ awırlıq üzäge tikşerelergä tieş. Monı eşlämäw bik qurqınıç. Pilotlarnıñ litsenziäläre yañartılmaw da qurqınıç" di Yewropanıñ Aviatsiä komissiäse wäkile.
Mäskäwdäge aviatsiä belgeçe Aleksandr Veloviç süzlärençä, Pulkovoğa belderelgän däğwalarnı Rusiäneñ här kompaniäsenä belderep bula:
"Yewropa Berlege Rusiäneñ bar hawa transportına kisätü yasıy. Pulkovo yaxşıraq ta, naçarraq ta tügel. Bu soñğı qaza yoğıntısı. Läkin ul qaza teläsä qaysı kompaniädä bula ala ide" di aviatsiä belgeçe Aleksandr Veloviç.
Pulkovo Rusiäneñ 3nçe iñ ere şirkäte. Oçularnıñ 70%-tın çit illärgä yasıy. Yağni, qara isemlekkä kertelgän xäldä aña bankrot bulu yanıy.
Rusiädä qayberäwlär Brusselneñ bu niäten Peterbur yulları öçen köräş belän añlata. Rusiäneñ "Hawa transportı" digän jurnal möhärrire Aleksei Komarov monı kire qağa:
"Rusiä belän Yewropa arasındağı hawa bäyläneşläre ike yaqlı xökümät-ara kileşülär belän xäl itelä. Pulkovo Yewropağa oçudan tuqtasa, Rusiä bu ynüleşlärgä başqa şirkätlären quya ala. Yağni Yewropa Berlegenä Pulkovonı qısıp çığarudan ber fayda da yuq" di Hawa transportı" digän jurnal möhärrire .
Pukovonıñ yazmığı comğa könne häl iteler dip kötelä. Xäyer, ul qara isemlekkä kertelmäsä dä, yuqqa çığarğa mömin. Qayber xäbärlärgä qarağanda Pulkovo Rossiä kompaniäse belän berläşep anıñ isemen alırğa cıyına.
Ali Ğilmi


text:
Semberlelär Salawatnıñ soñğı konsertı tirän mäğnäle buldı di
Fevral'neñ 2 sendä Lenin Memorial' üzägeneñ 1500 keşe sıyarlıq zur zalında Salawat konsertı zur uñış belän uzdı. Härwaqıttağıça, zal tulı ide. Tamaşaçı fikerençä, Salawat citdilängän, milli tamırlarıbızğa kübräk iğtibar birä başlağan. Elekke olpat cırçılarıbıznı ekranda kürsätep, alarnıñ repertuarınnan cırlar başqaruı bigräk tä cılı qabul itelde. İlham Şakirovnıñ “Açulanma” cırı yänäşädä utırğan yäş kenä xanımnıñ küz yäşlärenä dä säbäp buldı. Salawatnıñ tarixi tamırlarıbıznı da barlawın izge ğämäl dip sanarğa kiräkter. Oluğ şaw-şular belän başlanıp, pısqıp qına alğan “İsä Bolğar cilläre” kinofil'mı urınına üz repertuarına “Ätil suı aqa torur”kertüe, şulay uq Aq büregä bağışlanğan çığışı ayıruça tä'sirle buldı. Bürene etkä äyländerergä bik tırışsalar da, büre bulıp qaluıbızğa inandırunıñ izge ğämäl dip tä sanarğa buladır. Tamaşaçınıñ fikere ber: Salawatqa oluğ räxmätlär!
Xäyer, monısı yañalıq tügelder inde. Şunlıqtan bügen süzebez dä başqa närsä turında.
Ğäliäsğar Kamal teatrınıñ administratorı İnsaf Xämitevkä kamallılarnıñ Sembergä bik tä siräk kilüenä üpkä belderergä turı kilgän ide berwaqıt. “Ul'yan tatarları teatrğa az yöri, alarğa tegendi-mondıy konsertlar ğına kiräk”, digän ide ul. Ni äytsäñ dä, İnsaf süzlärendä xaqlıq ta yuq tügel: teatr zalları tulı bula dip äytü bik qıyın. Küp oçraqta yartılaş qına bula.
Monıñ säbäbe närsädä soñ? Salawat konsertı başlanğançı häm tänäfes waqıtında şuşı sorawğa cawaplar ezläp yörergä turı kilde.
Tamaşaçı fikerençä, menä nindilär alar.
Teatr bik siräk kilä, şunlıqtan teatrdan bizgänbez.
Tatar telen añlap utıruçı tamaşaçı az bezdä, yäş buın bötenläy dä ana telen belmi, diärgä bula.
Üzebezneñ teatr bulmağanğa, xalıq mondıy tamaşanıñ tämen belmi.
Televizor xalıqnı milli sänğät'tän bizderde.
Reklama naçar, qayçaqta işetmi dä qalabız.
Oyıştıru ostalığı citmi. Xalıq ber-berse aşa teatrğa öndäsä, kübräk tä yöri başlar ide.
Konsertlarda telen añlamasa da, zamança dip atalğan cırlarnıñ köylären tıñlarğa kilälär, ä teatrda tel belü kiräk.
Tamaşaçı fikerlären Ayrat İbrahim tupladı. Sember.


text:
Rusiäneñ xärbi diñgez köçläre başlığı admiral Vladimir Kuroyedov "Böyek Petr" xärbi atom korabınıñ bügenge torışı şundıy naçar ki – köymä här mizgeldä şartlıy ala" dip belderde. Kuroyedov xärbi korapnı potrqa quyıp tözätergä ämer birde.
Bu belderüennän soñ berniçä säğat uzğaç Kuroyedov "Böyek Petr" korabınıñ xälenä tağın östämä añlatmalar birep, mäğlümat çaraları minem süzlärgä yalğış komentariy birde, korabtağı atom reaktorı ber nindi qurqınıç tudırmıy" dide.
Rusiäneñ bu xärbi atom köymäsen tözätergä 3 atnağa yaqın waqıt kitergä mömkin, dielä xäbärlärdä.


text:
Azärbaican: prezident häm opozitsiäneñ adımnarı nindi bulaçaq?
Azärbaicanda sonğı könnärdä eksildäge opozitsiä citäkçese Rasul Quliev belän xökümätkä qarşı süz berläşterüdä şiklänelgän eleke öç ministır qulğa alındı.Atnakiçtä başqa ber ministr häm yuğarı däräcädäge räsmi bilgesez säbäptän urınnarınnan quıldı. 6 noyäberda ütäçäk parlament saylawlarına 2 atna ğına waqıt qalıp barğanda Kaspi dingeze yarlarındağı ildä kierenkelek arta bara. Prezident İlham Aliev sonğı säyäsi täräqiät turında fiker beyan itmäde.İlham Aliev häm opozitsiä citäkçeläre nindi adım atlayaçaq? Bu turıda säyäsi belgeçlär närsä äytä?
Hämmäbez kötäbez.Aliev nişlär digän faraz belderü mömkin tügel .Sonğı berniçä köndä bulğan eşlärne beräw dä aldan äytä almas ide.Moña oşaş xäl saylawlardan soñ bulır dip uylanıldı.Prezident bu quularnı aqlap añlatırğa tieş.Närsä bulaçaq? Xoquq saqlaw oyışmalarınıñ biräçäk mäğlümättän bäyle.Niçek kenä bulmasın täxmin, faraz belderü bik qıyın
Turan xabärlär agentlığınıñ säyäsi analitiğı Xasan Quliev Prezident kürgän çaralarnı açıqlau bik awır di.Quliev:
Küp kenä keşelär prezident kisäk qabınuçan xisle keşe ul kötelmägän qararlar birä ala dip uylıy.Sonğı könnärdä Bakuda bulğan xällär bu qaraşlarnı raslıy, çönki sonğı täräqiätne mantıq belän añlatu mömkin tügel.Xakimiätlär bu eşlärne nindider logika belän añlatırğa tırışaçaq.
Azärbäican mätbuğatında qayberäwlär sonğı qulğa alularnı, tik säyäsi säbäplär belän genä tügel ä iqtisadnı kontrol öçen xakimiättäge elitada barğan köräş belän añlata .Şaxin Rzayev:
Milekne büleşü bara. Azärbaican keçkenä il häm barlıq material resurslar bülşelede inde. Ämma qayber ölkälärdä büleşü äle dä bara.Misal öçen Rafik Alievneñ Azpetrole zur parça,keşelär anıñ öçen köräş.Ni qızğanç ki Rusiädäge kebek bezdä dä yaña köräş bara.
Resul Quliev nindi rol uynıy ala yäki bu intrigalarda xökümät anı niçek taswirlayaçaq –bilgele tügel. Ber waqıtnı Xäydär Alievnıñ berektäşe ,eleke parlament spiekere Resul Quliev 1996 yıldan birle AQŞta yäşi.Aña aqça urlağan digän ğäyepläwlär quyılsa da, ul moñı kire qağa.August ayında Quliev kiläse ayda bulaçaq parlament saylawları öçen terkäde.Ämma prokuror ofisı anıñ qağılmaslığı köçtän çığarılaçaq häm Azärbaicanğa kerü belän qulğa alınaçaq dip belderde. Quliew düşämbedä Londonnan Bakuğa kilgändä Qırımdağı tuqtalış waqıtında qulğa alına. Aqmecid mäxkämäse anıñ Azärbaicanğa tapşırıluı öçen säbäp yuq dip irekkä çığara.Bakudağı komentatorlar Qulievneñ kire qaytuı öçen säbäp yuq , bälkim ul üze Aqmeçidtä qulğa alınuın oyıştırdı digän fikerlär beyan itä.Şaxin Rzayev ta Qulievneñ saylawlarğa qatnaşu telägenä ışanmıy ,anıñ tarafdarların aldauı berençe märtäbä bulğan xäl tügel, anıñ qaytu öçen qıyulığı citmi di. Ämma Quliev atnakiçtä Aqmeçidtä jurnalistlarğa Min Bakuğa qaytaçaqmım, ämma başta bu atnada Yevropa Parlamnetı häm Yevropa Şurasında qayber oçraşular ütkäräçägen belderde. Bakudağı häm Aqmeçidttäge qulğa alular artında närsä yata kiläse könnärdä açıqlanır. Opozitsiä nindi adımnar atlayaçaq, ğzur cıyınnar bulsa, xökümät kisken çarlar küräçäk xökümät kisken çaralar kürer dip söyli Turan agentlığınıñ analitiğı Xasan Quliev färidä xämit


text:
Nigeriä bügen tönlä belän däwlät alışınu bulğan San Tome häm Prinsipida ellekke tärtiplärne kiçekmästän qaytarunı taläp itä. Bu Afrikanıñ könbatışındağı keçkenä utrawdağı däwlätneñ xärbiläre, premier-ministrnı häm xakimiätneñ berniçä äğzasın qulğa alğan. Nigeriä, San Tope häm Prinsipi belän ul cirlärdäge neft yatmaların bergäläp eşkärtü zonasın buldırğan ide. Nigeriä xäkimiäte, fetnäçelärne, ägär alarnıñ watandaşlarına berär törle zıyan kilsä, näticälär citdi bulaçaq, dip kisätä.
San Tope häm Prinsipi Portugaliäneñ elekke koloniäläre häm bu il fetnäçelär belän söyläşülärdä aradaşçı bulırğa äzer toruın belderde.