text:
İrina Stelmah
Kiyev – İyün 1 künü Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ Kiyev ve vilâyetinde muvaqqan meskenlerde bulunuv müddeti yekünlene. Aqibetinden, tahminen 600 insan tışarıda qalacaq. Devlet köçebelerniñ meselelerini çezkeni içün, qırımlılar yekâne koordinatsion şurasını meydanğa ketirip, prezident vazifesini eda etken, baş nazir, Milliy bank reisine, deputat ve bir sıra halqara teşkilâtlarğa muracaat ettiler. Olar, daimiy yaşaycaq ev-meskenlerni ve statuslarını belgilemege talap eteler.
Qırımlı Yuriy Kisel, adı ve soyadı, em de «Qırım qaçağı» sözleri yazılğan bıcağındaki işaretçikni çıqarmay taqıp yüre. Doquz kün evelsi o Keriçten Kiyevge al-vaziyetni ögrenmek içün köçip keldi. Anda onıñ şahsiy reklama agentligi bar edi, evde apayı ve balaları qaldı. Yuriy, işana, beycik yardımğa çoq aşıqmağan memurlarnı aşıqtırır.
«Kiyevni ögrenem ve öz aqlarımnı qorumaq içün qapularnı «qaqmağa» tırışam. İçtimaiy siyaset departamenti yardımınen Kropivnitskiy soqağındaki hostelde yer aldım. Daa eki afta mında bulunırım, amma soñra ne olacağını bilmeyim. Statusımız yoq. Qırımdan mecburen köçip kelgen, bu ne demek? Men köçebe degil, men qaçağım, andan qaçıp keldim. Amma, bu status devletke elverişli degil, onıñ içün biz siyasiy vaziyetniñ qapqanına tüştik», – dep şikâyet ete Yuriy.
Şimdiki vaqıtta köçkenlerniñ ekseriyeti kütleviy sürette Kiyev ve Lvov şeerleri, vilâyetlerinde yerleştiler. Merkeziy şeerniñ özünde 7 meskende 600-den ziyade qırımlı yaşay. Faqat iyün 1 künündden başlap, bu binalarda bulunuv müddeti yekünlene.
«Qırım qaçaqları» hayriye fondunıñ reisi Nikolay Podolâka şikâyet ete: «Kiyev şeer devlet memuriyeti bu binalarnı bizge berdi. İş adamlarnıñ yardımınen maliye tarafını teminledi, paranı Qızıl haç esabından keçirdik. Yataq yerleri içün para tölenildi, amma şimdiki vaqıtta qızıl haçnıñ esabında para yoq. Bunen beraber, biz adamlarnı yerleştirmek içün meskenlerniñ cedvelini aldıq, ve teklif etilgen binalarğa şaşıp qaldıq. Misal içün, Kiyev vilâyetinde ruhiy hastahanelerniñ episini teklif eteler. Anda 750 yer bar. Amma, bu kibi binalar bizge kerek degil. Raatlıq evler, mahsus nazirliklerge baqqan bir çoq müessiseler bar. Olar yarı boş turalr»,
Eñ kereklisi: status, para ve ev-mesken
Keçenlerde qırımlılar Qırımdan mecburen köçkenlerniñ birinci keñeşini keçirdiler. Onıñ devamında koordinatsion şurasını meydanğa ketirip, akimiyetke konkret talaplar cedvelini işlep çıqardılar. Olarnıñ arasında: iş yerler ile teminlev, daimiy ev-meskenlerniñ ayırıluvı ya da qurucılıq içün topraq damartalarnıñ imtiyazlar esasında berilüvi, bir kerelik (12 ay devamında berilecek) maddiy yardımnıñ kösterilüvi, em de çalışmağan vaqara, depozit ve kredit esaplarınıñ açılması bar.
Bugünki künge ise, «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda siyasiy repressiyalarğa oğrağan şahıslarğa yardım programması aqqında» buyuruq bar. İşte, bu kerekli vesiqanı Yuqarı Şura eñ yaqın vaqıtları qabul etmek kerek. «Yañı generatsiya» yaşlar cemaat teşkilâtınıñ azasışunı bildirdi:
«Bu buyuruq içün endi üçünci kere reyge qoyulğan edi ve eñ çoqu 214 ses qazandı. Onıñ içün biz, Yuqarı Şurağa qıtaiy qısımda endi bulunğan, tahminen 20 biñ adamnıñ muracaatlarını yerine ketirmege ve destek köstermege talap etemiz».
Bunen beraber, köçip kelgenler çeşit halqara teşkilâtlarına muracaat ettiler, hususan BMT-niñ qaçaqlar işleri boyunca Yuqarı komissarı, Qızıl haç, migratsiya boyunca halqara teşkilâtını, qırımlı köçebelerni, devletniñ içinde bir yerden digerine avuşqan şahıslar olaraq tanılması ve belli bir yardım programmalarğa muhtac olğanlarını tasdiqlamasını rica eteler.
İçtimaiy siyaseti boyunca resmiy raqamlarına köre, Ukrainanıñ qıtaiy qısımında 13 biñden 14 biñge qadar qırımlı qayd etildi. Resmiy olmağan qaynaqlrnı alsaq, olarnıñ sayısı 18 biñden 20 biñge qadar yete.
Kiyev – İyün 1 künü Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ Kiyev ve vilâyetinde muvaqqan meskenlerde bulunuv müddeti yekünlene. Aqibetinden, tahminen 600 insan tışarıda qalacaq. Devlet köçebelerniñ meselelerini çezkeni içün, qırımlılar yekâne koordinatsion şurasını meydanğa ketirip, prezident vazifesini eda etken, baş nazir, Milliy bank reisine, deputat ve bir sıra halqara teşkilâtlarğa muracaat ettiler. Olar, daimiy yaşaycaq ev-meskenlerni ve statuslarını belgilemege talap eteler.
Qırımlı Yuriy Kisel, adı ve soyadı, em de «Qırım qaçağı» sözleri yazılğan bıcağındaki işaretçikni çıqarmay taqıp yüre. Doquz kün evelsi o Keriçten Kiyevge al-vaziyetni ögrenmek içün köçip keldi. Anda onıñ şahsiy reklama agentligi bar edi, evde apayı ve balaları qaldı. Yuriy, işana, beycik yardımğa çoq aşıqmağan memurlarnı aşıqtırır.
«Kiyevni ögrenem ve öz aqlarımnı qorumaq içün qapularnı «qaqmağa» tırışam. İçtimaiy siyaset departamenti yardımınen Kropivnitskiy soqağındaki hostelde yer aldım. Daa eki afta mında bulunırım, amma soñra ne olacağını bilmeyim. Statusımız yoq. Qırımdan mecburen köçip kelgen, bu ne demek? Men köçebe degil, men qaçağım, andan qaçıp keldim. Amma, bu status devletke elverişli degil, onıñ içün biz siyasiy vaziyetniñ qapqanına tüştik», – dep şikâyet ete Yuriy.
Şimdiki vaqıtta köçkenlerniñ ekseriyeti kütleviy sürette Kiyev ve Lvov şeerleri, vilâyetlerinde yerleştiler. Merkeziy şeerniñ özünde 7 meskende 600-den ziyade qırımlı yaşay. Faqat iyün 1 künündden başlap, bu binalarda bulunuv müddeti yekünlene.
«Qırım qaçaqları» hayriye fondunıñ reisi Nikolay Podolâka şikâyet ete: «Kiyev şeer devlet memuriyeti bu binalarnı bizge berdi. İş adamlarnıñ yardımınen maliye tarafını teminledi, paranı Qızıl haç esabından keçirdik. Yataq yerleri içün para tölenildi, amma şimdiki vaqıtta qızıl haçnıñ esabında para yoq. Bunen beraber, biz adamlarnı yerleştirmek içün meskenlerniñ cedvelini aldıq, ve teklif etilgen binalarğa şaşıp qaldıq. Misal içün, Kiyev vilâyetinde ruhiy hastahanelerniñ episini teklif eteler. Anda 750 yer bar. Amma, bu kibi binalar bizge kerek degil. Raatlıq evler, mahsus nazirliklerge baqqan bir çoq müessiseler bar. Olar yarı boş turalr»,
Eñ kereklisi: status, para ve ev-mesken
Keçenlerde qırımlılar Qırımdan mecburen köçkenlerniñ birinci keñeşini keçirdiler. Onıñ devamında koordinatsion şurasını meydanğa ketirip, akimiyetke konkret talaplar cedvelini işlep çıqardılar. Olarnıñ arasında: iş yerler ile teminlev, daimiy ev-meskenlerniñ ayırıluvı ya da qurucılıq içün topraq damartalarnıñ imtiyazlar esasında berilüvi, bir kerelik (12 ay devamında berilecek) maddiy yardımnıñ kösterilüvi, em de çalışmağan vaqara, depozit ve kredit esaplarınıñ açılması bar.
Bugünki künge ise, «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda siyasiy repressiyalarğa oğrağan şahıslarğa yardım programması aqqında» buyuruq bar. İşte, bu kerekli vesiqanı Yuqarı Şura eñ yaqın vaqıtları qabul etmek kerek. «Yañı generatsiya» yaşlar cemaat teşkilâtınıñ azası
«Bu buyuruq içün endi üçünci kere reyge qoyulğan edi ve eñ çoqu 214 ses qazandı. Onıñ içün biz, Yuqarı Şurağa qıtaiy qısımda endi bulunğan, tahminen 20 biñ adamnıñ muracaatlarını yerine ketirmege ve destek köstermege talap etemiz».
Bunen beraber, köçip kelgenler çeşit halqara teşkilâtlarına muracaat ettiler, hususan BMT-niñ qaçaqlar işleri boyunca Yuqarı komissarı, Qızıl haç, migratsiya boyunca halqara teşkilâtını, qırımlı köçebelerni, devletniñ içinde bir yerden digerine avuşqan şahıslar olaraq tanılması ve belli bir yardım programmalarğa muhtac olğanlarını tasdiqlamasını rica eteler.
İçtimaiy siyaseti boyunca resmiy raqamlarına köre, Ukrainanıñ qıtaiy qısımında 13 biñden 14 biñge qadar qırımlı qayd etildi. Resmiy olmağan qaynaqlrnı alsaq, olarnıñ sayısı 18 biñden 20 biñge qadar yete.


c: text/html

text:
İşğal etilgen Qırımda Rus mahkemesi Bağçasarayda keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlovğa qarşı «izinsiz miting» iddiasınen açılğan davanı, maznunnıñ özü ve advokatı olmasalar da, özü baqtı. Bunı iyülniñ 6-nda Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qırımlı fail Sever Mustafayev bildirdi.
«Şimdi belli oldı ki, keçken cuma künü (iyünniñ 30-nda – QA) mahkeme davanı maznunsız ve imayecisiz baqqan ve qabul etken qararını poçta vastasınen yollağan. Advokarlar buña qarşı itiraz bildirmege niyetli. Mahkemede bulunıp olamağanlarınıñ ciddiy sebepleri ve pekitilgen biletleri ne içün diqqatqa alınmadı?», – dedi Mustafayev.
Onıñ sözlerine köre, Rus mahkemesiniñ qararı Belâlovğa daa yetip kelmedi.
Qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlovnıñ advokatı iyünniñ 30-nda, iş yollanması sebebinden, mahkeme oturışını başqa künge avuştırmağa rica etken edi.
Bu davanıñ birinci oturışı salı künü, iyünniñ 27-de, keçirilecek edi, lâkin «mahkemeniñ işi çoq olğanı içün» cuma künü, iyünniñ 30-na, avuştırılğan edi.
İyünniñ 28-de Qırım faali Server Mustafayev Osman Belâlov «qanunsız mitingde» iştirak etkeni içün 30 künge apiske alına ya da 150 biñden 300 biñ rublege qadar (66 biñden 132 biñ grivnağa qadar – QA) para cezasını ala bile, dep bildirgen edi.
Martnıñ 7-de Kreml kontrol etken Qırım mahkemesi Bağçasarayda keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlovnıñ şikâyet arizasını qanaatlendirmedi. Onı qanunsız kütleviy aktsiyada iştirak etmesinde qabaatlaylar.
Yanvar ayınıñ soñunda Bağçasaraydaki Rusiye mahkemesi Osman Belâlovğa 10 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi.
Mayısnıñ 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bïıl birneşe memlekette Qıtaydıñ twrïzm jılı ötip jatır. Mäselen Ündistan men Oñtüstik Koreya, Ortalıq jäne Şığıs Ewropanıñ birqatar elderi «Jibek Jolın» jañğırtw ayasında twrïstik äriptestikti damıtw üşin özara «Twrïzm jılın» jarïyaladı. Soğan säykes bul memleketterge qıdırıp barğan qıtaylıqtardıñ sanı kürt artqan. Jelip jürip, jer tanısam degender üşin yuanniñ qunsızdanwı da kedergi keltirgen joq. Çen Şïnlw, twrïst: - Men Amerïkağa barğalı otırmın. Kïim keşek, eşteñe satıp almaymın,DutyFree-dağı zattar da mañızdı emes. Öytkeni men demalwğa baramın. Gwo Jïxao, twrïst: - Şetelden alatın zattarım mağan bäribir arzanğa şığayın dep tur. Aqşa qunsızdandı eken dep josparımdı özgertpeymin. Jergilikti twroperatorlar yuanniñ qunsızdanwı joldama bağasına äser etkenin jasırmaydı. Sayaxattawşılarğa bïlet satwmen aynalısatın iri ïnternet agenttik joldama bağası şamamen 100-200 renmïnbïge qımbattağanın aytadı. Bul teñgege şaqqanda şamamen 3800-7000 teñgege deyin östi degen söz. Lyu Bey, twrïstik kompanïyanıñ vïce-prezïdenti: - Şetelge şığatın twrïster sanı jıldan jılğa artıp kele jatqandıqtan biz jergilikti twroperatorlarmen özara tïimdi kelisim-şarttarğa otırdıq. Iri agenttikter özderiniñ köpten beri jumıs istep kele jatqan senimdi äriptesterimen yuan men dollar kwrsı özgermey turıp kelisim-şartqa otırğan. Sondıqtan eşkim jelinbeydi, eki jaqqa da tïimdi. Bıltır bul elden AQŞ-qa 2 mïllïon twrïst barğan. Ötken jılı qaraşada qıtaylıq twrïster üşin vïzanı on jılğa sozğannan keyin olardıñ sanı tipti artıp keledi. Bir sözben aytqanda basqa elge baradı, birewdiñ ekonomïkasın aqşaların saladı.
Bïlik işki twrïzmdi damıtwdı qolğa aldı. Tipti jumıs künin tört täwlikke deyin qısqartw twralı bastama jasaldı. Bıltır Qıtaydan älemdi aralawğa 110 mïllïon twrïst sırtqa şığıp, şet elderge 165 mïllïard dolların qaldırıp ketken. Bïıl da şartaraptı şarlawda qıtaylıq sayaxattawşılar dünïejüzinde birinşi orınnan körinbek. Astanada ötetin EXPOkörmesine körşi eldiñ twrïsteri köp keledi dep ümit artwımız beker emes. 2017 Qıtaydağı Qazaqstan jılı dep jarïyalanğan.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Bul waqıtqa deyin köziñizde eki qabaq bar dep oylap jürgen bolsañız — qateleskeniñiz. Şın mäninde olardıñ sanı üşew. Üşinşi qabaqtı mısıqtan, tawıqtan, kesirtkeden, akwladan kezdestirwge boladı. Bul ağza öte köne zamanda adamdarda da bolğan. Degenmen, waqıt öte kele üşinşi qabaqtıñ qajeti bolmay qalğan. Adam ağzasınan tolığımen joğalıp ketpegen.
Denedegi şaştar
Jer betinde alğaş payda bolğan adamdardıñ denesinde şaş öte köp bolğan. Ol kezeñde denege şıqqan şaştıñ atqaratın qızmeti — swıqtan qorğaw bolğan. Örkenïetti zamanda kïim-keşekter dükenderde tolıp tur, biraq denedegi şaştar öswin toqtatar emes.
Deneniñ titirkenwi
Joğarıda aytılğan denedegi şaştar — deneniñ titirkenwimen tikeley baylanıstı. Bul refleks te köne zamanda ömir sürgen ata-babalarımızdan qalğan. Olar ömirine qawip töngen sätte şaştarın köterip (mısıqtar sekildi) qarsılasına ses körsetken. Olay jasawınıñ bastı maqsatı — qarsılasına ülken bolıp körinw.
Soqır işek
Darvïnniñ teorïyası boyınşa soqır işek (appendïks) evolyucïyanıñ basında qajetsiz zattardı tazalaw qızmetin atqarğan. Keyinirek adamdar neniñ paydalı, neniñ zïyan ekenin tüsine bastağan kezde, bul ağzanıñ qajeti bolmay qaldı. Degenmen, soqır işek ağzadan müldem joğalıp ketpedi. Bügingi tañda bul ağzanıñ atqaratın fwnkcïyanaldıq qızmeti joq.
Erler emizdigi
Äyelder üşin emizdik atı aytıp turğanday balanı emizw üşin qajet. Al erkekke emizdik ne üşin qajet? Adamdar ğarıştı meñgerip, jaña texnologïyalardıñ san mıñ türin oylap tapqanımen, «erkekke emizdik ne üşin qajet?» degen sawalğa äli jawap tabılğan joq.
Quyımşaq
Quyımşaq — eki jambastıñ ortasındağı süyek. Senseñiz de, senbeseñiz de, köne zamanda bul orında quyrıq bolğa! Ïä, ïä, janwarlardıñ quyrığı sekildi uzın quyrıq. Uzaq ğasırlar boyı damwdıñ arqasında bügingi küni bul bayqalmaytın kişkentay süyek bolıp qalğan. Quyımşaqtıñ naqtı atqaratın qızmeti joq.
el.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Şeteldik BAQ-tıñ xabarlawınşa, onıñ köz jumwına ïnfarkt sebep bolğan.
Morenonıñ salmağı 444 kg bolğan. Qazan ayında oğan denesindegi maydıñ biraz böligin alıp tastaw üşin ota jasaldı. Sondan keyin därigerler oğan tağı bir ota jasağan. Kelesi ayda Moreno salmaq joğalta bastağan, jalpı 30 kg salmaq tastağan.
Jeltoqsan ayında oğan därigerler awrwxanadan şığıp, üyine barwğa ruqsat beredi. Birneşe kün ötken soñ özin ol özin jaysız sezinip, awrwxanağa kele jatqan jolda ïnfarkt alıp, jan tapsırğan.
Kommentarïï


text:
Şay dese köñilimiz bölek. Birew şay usınsa bas tartpaytınımız tağı bar. Şay deneni sergitip, jürekke jılw uyalatadı, köñildi köteredi, degen eken Şığıs xalqı. Şaydı jaqsı köretin şığıstıqtar şay işpeytin kezderdi de bilgen. Mamandardıñ, därigerlerdiñ aqıl-keñesi boyınşa, mınanday jağdayda şaydı işpeydi:
1. Aşqarınğa swıq şay işpeydi. Sebebi ol işke tüsken soñ öt pen asqazandı salqındatwı mümkin. Kerisinşe jılı jäne ıstıq şay boydı sergitip, sananı seyiltedi. Swıq şay bükil ağzanı titirkendiredi.
2. Arnayı zerttew qorıtındısı boyınşa temperatwrası 62 gradwstan joğarı şay işw asqazanğa zïyan. Şaydıñ temperatwrası 56 gradwstan aspawı qajet. Öte ıstıq şay keñirdekke, as jolı men asqazanğa zïyanın tïgizwi mümkin.
3. Qoyu şayda kofeyn men teïn köp. Onday şaydı işse bastı awırtıp, uyqını qaşıradı.
4. Şaydı uzaq qaynatpaydı. Olay jasasa şaydıñ fenolı, lïpoïdtar men efïrlik qospaları öz-özinen qışqıldanıp, şay tunığı, däminiñ sapası, xoş ïisi tömendeydi. Sodan siñimdilik qasïeti naşarlaydı. Uzaq qaynatılğan tunıq şayda qorşağan ortanıñ äserinen tüsetin mïkroorganïzmderdiñ de mölşeri köp. Sol sebepti munday şaydı işwge bolmaydı.
5. Birneşe ret qaynatılğan şaydı işpeydi. Üş-tört ret qaynatqannan keyin şay japıraqtarınan eşteñe qalmaydı. Birinşi qaynağanda şay japıraqtarındağı paydalı zattardıñ 50%, ekinşi qaynatqanda – 30%, üşinşi qaynatqanda – 10%, törtinşi qaynatqanda – 1-3% ğana qaladı. Odan äri qaynata berseñiz, şay quramındağı zïyandı zattardıñ şığwı da mümkin. Bul – mamandardıñ qorıtındısı.
6. Tağamnıñ aldında şay işpeydi. Onday şay silekeydi qışqıldandırıp, onıñ dämin sezwdi qïındatadı. Munday jağdayda as qorıtw qızmetiniñ proteïndi siñirwi waqıtşa da azayıp ketwi ğajap emes. Negizinen şaydı tamaqtan 20 – 30 mïnwt burın işedi.
7. Tamaqtan soñ şay işpegen jön. Işkiñiz kelse 20 – 30 mïnwt kütiñiz. Öytkeni şay quramındağı tanïn, proteïn men temirdiñ qatqıldanwı tağam siñimdiligin tömendete tüsedi.
8. Därini şaymen işpeydi. Sebebi şay quramındağı zattar ıdırağanda payda bolatın tanïnniñ äserinen däri siñimdiligi tömendeydi. Qıtay xalqı bayağıda-aq «şay därini buzadı», – dep aytqan.
9. Keşegi şaydı da işpew qajet. Bir täwlik boyı turıp qalğan şay därwmenin joğaltadı. Onda proteïn men qant köp bolğandıqtan, ol bakterïyalar üşin taptırmaytın ortağa aynalıp ülgiredi.
10. Şayğa şekten tıs qant qosıp işpeydi. Sütti şayğa lïmon salsa, şay irip ketedi.
massaget.kz
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï


text:
2015 senesinde Qırımdaki Rusiye prokuraturası fevral 26 mitinginde iştirak etken qırımtatarlarğa qarşı cinaiy işini açtı. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz kütleviy qarışıqlıqlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlandı. Diger yaqalanğanlar: Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev.
2018 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutuv mitingi aqqında işniñ figurantı Eskender Emirvaliyev – Suvuq Sala (Gruşevka) köyünde yaşağan adiy bir köy yigitidir. Miting keçken vaqtında yalıñız köyünde qomşusı olğan Mustafa Degermenci ile tanış edi, Qırımtatar Milliy Meclisine iç bir alâqası yoq edi ve şimdi de yoq.
Eki yıl içinde Eskender qararnen 100 mahkeme oturışuvına bardıAbdureşit Cepparov
Aprel 9-da Emirvaliyevniñ evini ziyaret etken İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov, Qırım.Aqiqatqa: «Sözde, onıñ yerinde mitingde iştirak etkenlerinden başqa birisi olmaq mumkün edi. Lâkin «piyango» oña tüşti. Şimdi eki kiçik balalı qorantası ğayet ağır vaziyetke oğradı», – dedi.
Meger ki, «fevral 26 işi» iştirakçisiniñ qorantası pek ağır maliy vaziyette buluna eken.
Mahkemeler sebebinden avtomobil yaqarlığı stantsiyasındaki işimni coydım. Yañı işke kirip olamayım. Bir afta içinde eki kere mahkemege barmaq içün izin sorağan işçi kimge kerek?Eskender Emirvaliyev
Eskender Emirvaliyev: «2015 senesi fevral 17-de cinayetçlerni qıdıruv bölügi meni evden alıp, Aqmescitteki Tahqiqat komitetine alıp ketti. Andan endi muvaqqat tutuluv izolâtorına, ondan soñ tahqiqat izolâtorına, anda aprel 17-ge qadar bulundım, ondan soñ bulunğan yerimden ayırılmama mecburiyetini imzalatıp yiberdiler», – dep, eyecanlarını paylaşa.
Mahkemede o, barışıqlı miting aqqında kütleviy haber vastalarından bilip, oña öz isteginen barğanını bildirdi. O, kimseden talimat almağanını, lâkin büyük diqqatnı celp etken bu işte delil olaraq qullanılğan videoğa tüşip qalğanını añlattı.
Cepparov: «Eki yıl içinde Eskender qararnen yüz mahkeme oturışuvına bardı. Bunıñnen alâqalı masraflarğa qoranta endi qararnen million ruble (410 biñ hrivna) sarf etti. Böyle etip, onı mahkeme qararı çıqarılmadan evel cezaladılar», – dep qayd ete.
Eskender Emirvaliyevniñ malümatına köre, eyecanlar ve stressler neticesinde ömür arqadaşınıñ sağlıq vaziyeti yamanlaştı, bunıñ tibbiy tasdiqlavı da bar.
Malümat: İşniñ figurantları 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitte biñlerce kişi toplanıp keçken mitingde iştirak etkenlerinde qabaatlanalar. O künü QMC Yuqarı Radası yanında eki kütleviy tedbir keçip, olar arada-sırada çatışmalarğa keçe ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi, Ukrainanıñ topraq bütünligi içün telüke doğurğan yarımada parlamenti sessiyasınıñ ötkerilmesine qarşı mitingni teşkil etti, Sergey Aksönov başlığındaki «Russkoye yedinstvo» («Rus birligi») fırqası ise öz tarafdarlarını Rusiyege qol tutuv tedbirinde Qırım Yuqarı Radasınıñ oturışuvına qol tutmaq içün topladı. Neticede Ukrainağa qol tutqan tedbirniñ iştirakçileri daa çoq oldı ve olar Aksönovnıñ tarafdarlarını parlament binası yanından sıqıştırıp çetke çektiler.
Yarım yıl keçken soñ Qırımnıñ Rusiye prokuraturası fevral 26-da olıp keçkenlerge kütleviy qarışıqlıqlar dep qıymet kesti ve bu vaqialar munasebeti ile cinaiy iş açtı. Em de, prokuraturanıñ versiyasına köre, Ukrainağa qol tutqan tedbirni teşkil etkenler – qarışıqlıq çıqarğan cinayetçilerdir, Rusiyege qol tutqan tedbirniñ iştirakçileri ise ondan zarar körgen kişiler olalar. Tahqiqat, nasıldır «cinaiy maqsat» olıp, muelliflerinden biri Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz edi, dep sayalar. Diger muhakeme etilgenler qırımtatar liderleriniñ «gizli cinaiy añlaşma»sını ömürge keçire ediler. Meraqlısı şu ki, Qırım parlamenti yanındaki kütleviy mitingler, «Qırımnıñ Rusiyege resmen qoşulması»ndan evel keçti, yani Rusiye qanunları boyunca bile yarımada o vaqıt Ukrainanıñ bir qısmı edi.


text:
«Mayıs 3» işi boyunca yaqalanğan qırımlı Edem Osmanovnı SİZOda (Taqiqat izolâtorında) qaldırdılar. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü onıñ şikâyet arizasını red etti.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
Edem Osmanov mezkür iş boyunca yaqalanğan beşinci şahıstır. Şimdi SİZOda buluna.
Yanvar 19 künü Aqmeçit qasabasında 34 yaşında iş adamı Edem Osmanov yaqalanğan edi. Erkekni 2014 senesi mayıs 3-de qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanda politsiya hadimine qarşı küç qullanmasında qabaatlaylar. Yanvar 21-de Aqmescit şeeri merkeziy rayon mahkemesi oña eki aylıq apis cezasını çıqardı.
Yanvar 21-de Aqmescit şeeri merkeziy rayon mahkemesi oña eki aylıq apis cezasını çıqardı.
Keçken sene devamında uquq qoruyıcılar 2014 senesi mayıs 3-de qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılav tedbirinde iştirak etken 4 insannı yaqaladı. Bundan soñra Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov ve Rustam Abdurahmanovğa qarşı qarar deñiştirildi ve olarnı azat ettiler.


text:
«Xalıq pen käsiporındar teñge bağamınıñ özgergenine emes, onıñ öz teñgerim nüktesin izdey bastawına, yağnï eki tarapqa kezek-kezek awıtqwına narazı boldı. Ol alğaşqı künderi aytarlıqtay nığaysa, odan keyin qayta quldıradı. Problema Ulttıq banktiñ qayta ïntervencïyağa kiriswinen payda boldı. Sol sätte qalıptasqan bağam, meniñşe, öz teñgerim nüktesin taba alğan joq. Yağnï, munay bağası qayta quldıray bastap, reseylik rwbl qunsızdana bastadı. Al Resey – bizder üşin eñ birinşi kezekte ïmport boyınşa negizgi sawda seriktesimiz. Bizdiñ olarğa täweldiligimiz bar, birıñğay ekonomïkalıq odaqtamız. Soğan säykes biz olardıñ aqşa-nesïe sayasattarınıñ özgerwine qaray äreket etwge mäjbür boldıq. Sondıqtan 5 qaraşada Ulttıq bank tağı da valyuta narığına qatıswın azaytatındığı twralı mälimdeme jasadı. Ol kezde bağam bir dollarğa 282 teñge bolatın. Biz bul jayında jarïya etkennen keyin jäne 5 qaraşadan soñ bağam bir dollarğa 312-313 teñgege deyin älsiredi», – dedi Ulttıq bank törağası.
Onıñ atap ötwinşe, qaraşa ayında Ulttıq bank valyuta satıp aldı. Öytkeni, bastapqı tömendewden keyin teñge bağamı qayta nığaya bastağan edi. Bank bul qadamğa byudjet zardap şekpewi üşin barıp otır. Sebebi, ol eksporttawşılardıñ esebinen tolığadı, al eksport üşin teñge bağamınıñ tömen bolwı tïimdi. Buğan qosa, qazaqstandıq tawarlar barınşa qımbattap ketpewi üşin, yağnï otandıq tawar öndirwşilerdiñ bäsekege qabilettiligin qamtamasız etw üşin osınday qadamğa barwğa twra keldi. 1-30 qaraşa aralığında Ulttıq bank 940 mln dollar satıp aldı.
Tolıqtay alğanda, Danïyar Aqışevtıñ sözine qarağanda, qazirgi waqıttağı Ulttıq banktiñ sayasatı teñge bağamınıñ kürt özgerwine jol bermew bolıp tur. Ayta keterligi, teñge bağamın turaqtı türde bir deñgeyde ustap turw da Ulttıq banktiñ maqsatı emes.
Aqışev Ulttıq bank teñge depozïtteriniñ kiristiligin arttırwdı josparlap otırğanın mälim etti.
«Dollarsızdandırw procesiniñ öziniñ awırtpalığı mol äri el ekonomïkası üşin teris äserleri bar. Türli psïxologïyalıq faktorlardan bölek birinşi kezekte ekonomïkalıq ıqpalı da aytarlıqtay. Qalay desek te, Qazaqstan – bul özindik ekonomïkalıq sayasat jürgizetin egemen el. Biz teñgege degen senimdi qalpına keltirwge mindettimiz. Al bul qajetti mexanïzmderdi qurw arqılı jüzege asırılwı tïis. Eñ birinşi kezekte adamdar teñgemen saqtaw tïimdi bolwı üşin jaña tetikterdiñ kiristiligi joğarı bolwı qajet. Ekinşiden, men qazirgi waqıtta öziniñ jïnağın saqtawğa tırısıp, şeteldik valyuta satıp alatın adamdardı tüsinemin. Bank jüesindegi jeke tulğalardıñ valyutalıq depozïtteriniñ ülesi 80 payızdı quraydı», – dedi Ulttıq bank törağası.
Danïyar Aqışevtıñ aytwınşa, Ulttıq bank teñge depozïtteriniñ kiristiligin arttırw twralı mäseleni qarawğa jäne tïisinşe şeşim qabıldawğa dayın. Ol üşin qaraşa ayındağı naqtı staïstïkalıq mälimetterdi jäne jeltoqsandağı aldın ala mälimetterdi kütw qajet. Osıdan keyin teñge depozïtteriniñ kiristiligi twralı naqtı sandı jarïya etwge boladı.
Derekközi: Qazaqparat
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Florïda ştatınıñ turğını jol apatı saldarınan mügedek bolıp qalğan Djoel Djekson kötergiş arqannıñ kömegimen altı jıldan keyin äyelimen birge bï bïlep, özin baqıttı sezindi dep xabarlaydı Lenta.ru.
Djekson ayağın jerge süyrey jürip Edvïn Makkeynnıñ I’ll be änine bï bïledi.
Loren öziniñ blogında söyley almaytın küyewiniñ keyin kompyuter arqılı bïden keremet äser alğandığın jetkizgendigin xabarlağan.
Djoeldiñ qalıptı ömirge oralatındığı twralı aqparat aytılmağan.
2009 jılı orın alğan kölik apatı Djoeldı «mügedek arbasına» tañdı.
Loren men Djoel 2013 jılı üylengen bolatın.
Kommentarïï


text:
Japonïyanıñ Cwkwba qalasındağı wnrversïtette swdıñ astındağı nısandı alıstan «sezinetin» gaptïkalıq qolğap oylap tabıldı. Bul twralı «Rosbalt» xabarladı.
Munday qolğaptar, mısalı, qalanı sw basıp, körw mümkindigi naşarlağan kezde paydalı bolmaq.
Qolğap texnïkası delfïnderde kezdesetin jañğırıq qağıp alw qağïdatına negizdelgen. Munday qolğap kïgen adam swğa batqan nısanğa jaqındağan sayın sawsaqtarınıñ uştarı arqılı sırttan bolatın qısımdı qattıraq sezinedi. Sebebi, apparat barınşa jeñil äri tım ülken emes. Olarmen nısandardı da oñay ustay berwge boladı.
Qolğapqa sonarlı sensorlı MaxBotix MB7066, üş şağın motor jäne Arduino Pro Mini ornalastırılğan. Bağdarlamalıq qondırğılar sawsaqtar uştarına kïgizilgen üş sïlïkon qaptalğa äser etedi.
Derekközi: ras.kz
Tegï: Glavnaya, Texnologïya,
Kommentarïï


text:
Grwzïyanıñ burınğı prezïdenti Mïxaïl Saakaşvïlïdiñ zayıbı Sandra Rwlovs 8-qazanda ötetin parlament saylawına öz kandïdatwrasın usınbaq. Ol «Birtutas ulttıq qozğalıs» partïyasınıñ atınan Zwgdïd okrwginiñ depwtattığına tüspek.
Ol özinen ne sebepti sayasatqa aralasqısı keletindigin surağandarğa: «Meniñ «birinşi xanım» därejesinen tüskenime şamamen tört jıl ötti. Jäne men Grwzïyanı sırttan baqılap kelemin. Osı waqıtta jaña Ükimettiñ jaqsı jumıs istewine bolar edi. Olarğa kim kedergi jasadı? Men jasalğan jaña bir dünïe körmedim»-dep jawap bergen.
Mïxaïl Saakaşvïlïdiñ özine birneşe qılmıstıq is boyınşa sırttay ayıp tağılğan. Onıñ işinde memleket qarajatın jeke basına jumsaw faktisi de bar. Burınğı prezïdent eldiñ jaña prezïdenti Georgïy Margvelaşvïlï qızmetine kiriskennen keyin-aq elden ketken. Qazirgi tañda Saakaşvïlï Wkraïnada turadı äri Odessa oblısınıñ gwbernatorı qızmetin atqaradı.
Derekköz: vesti.ru
Tegï: Sayasat,
Kommentarïï


text:
Qırım advokatı Emil Kurbedinov, «Qırım diversantlarınıñ işi» boyunca mahküm etilip, apishaneden azat etilgen soñ 3 milliondan ziyade ruble (qararnen 1,5 million hrivna) miqdarında cöreme tölemege mecbur etilgen Redvan Suleymanovnıñ uquqiy qorçalavını devam etmek niyetinde.
Kurbedinov: «Mahkeme, azatlıqtan marum etüvden ğayrı, ava limanı, avtovokzal ve Keriç parom keçitinde sanki yer alğan çoq millionlıq zararlarnı Redvan (Suleymanov – QA) üstüne astı! Bizim şikâyet bermemiz daa soñuna yetmedi ve men onıñ işi boyunca uquqiy çalışmalarnı devam etecem», – dedi.
Advokatnıñ aytqanına köre, al-azırda Qırımda bulunğan Suleymanovğa, Rusiye mahkemesi tarafından tayin etilgen cöreme sebebinden Ukrainanıñ qıtadaki qısmına çıqmağa izin bermeycekler.
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi 2017 senesi ağustos 10-da 28 yaşlı Redvan Suleymanovnı, bir gruppa şahıslar tarafından evelden añlaşılıp yapılğan terrorizm aktı aqqında yalan malümat bildirgeninde (Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 207-nci maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatlı tanıdı. Oña qarşı 1 yıl ve 8 ay müddetli koloniya cezası tayin etildi, ve onı 3,5 milliondan ziyade ruble (qararnen 1,5 mln hrivna – QA) miqdarındaki «zarar»nı tölemege mecbur ettiler.
2018 senesiniñ martında Suleymanov apishaneden azat etildi.
Redvan Suleymanov 2016 senesi iyül 30-da Aqmescit ava limanı territoriyasında yaqalandı. Ağustos 12-de Rusiye FSBsi Rusiyeniñ kütleviy haber vastalarında Suleymanovnıñ sorğusı ve itirafları ile videonı cayrattı. Yaqalanğan, 2015 senesiniñ oktâbrinde Zaporojyede Ukraina istihbaratı tarafından verbovka etilgenini iddia ete. Suleymanovnıñ aytqanına köre, onıñ maqsatlarına arbiy tehnikanıñ areketleri aqqında malümatnıñ toplaması kire edi, ve daa soñra oña, sanki, Aqmescit demiryol vokzalı ve ava limanında patlatıcı tertibatlarnıñ qoyulması içün yer tapmaq vazifesi berilgen edi.
Ukraina Arbiy quvetleriniñ Baş ştabında Rusiye Federal hizmetiniñ bildirüvini inkâr eteler.


text:
Qıtayda ömir boyına bas bostandığınan ayırılğan qazaqstandıq Aqjarqın Turlıbaydı qorğawşı tarap ükimge şağım keltirdi, - dep xabarlaydı Today.kz.
"Aqjarqın Turlıbaydı qorğawşı tarap QXR zañnamasımen bekitilgen merzimde apellyacïyalıq şağım tüsirwge bastamaşılıq etetinin xabarlaydı. Sonımen qatar, otandasımızdıñ jazıqsız ekeni twralı pozïcïyanı alğa tartwın jalğastıradı. Aldın ala mälimet boyınşa, QR SIM dïplomatïyalıq kanaldar arqılı Aqjarqınnıñ müddesin qorğap QXR sot organdarına apellyacïyalıq şağım tüsirdi", - dedi Aqjarqınnıñ qorğawşısı.
Qorğawşı oñ şeşimniñ şığatınına ümitpen qarap otır.
Eske salayıq, 20 jastağı azamatşa Aqjarqın Turlıbay esirtki zattarın tasımaldadı degen küdikpen ustalğan bolatın.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qazaqstan «Ğalımdar odağınıñ» müşeleri 2017 jıldıñ 26 qazanındağı qazaq tili älipbiin kirillicadan latın grafikasına köşiru turalı jarlıqqa qatıstı QR prezidenti Nwrswltan Nazarbaevqa aşıq hat joldadı.
QR prezidentine joldanğan Aşıq hat mätini mınaday:
Hat mätininde "qoğam jwrtşılığınıñ pikirlerin eskere otırıp, latınnegizdi älipbidiñ jaña Jobasın jasau, tiimdiligin däleldeu, onıñ ğılım-praktikalıq negizdemelerin qalıptastıru jäne negizgi ideyalardı talqığa wsınu - negizgi mindet" ekeni aytılğan.
Osılayşa ğalımdar QR prezidentine latınnegizdi älipbidiñ jaña Jobası turalı koncepciya negizdemesin wsınıp otır.
Aşıq hatqa jalpı sanı 16 ğalım qol qoyğan. Olar:
- Sızdıq Rabiğa –QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı, professor, akademik;
- Qaydar Äbduali –filologiya ğılımınıñ doktorı, professor, akademik;
- Sabden Orazalı –QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı, Qazaqstan ğılımdar odağınıñ prezidenti, akademik;
- Qoşanov Amanjol –QR Memlekettik sıylığınıñ laureatı,professor, akademik;
- Jarıqbaev Qwbığwl, - psihologiya ğılımdarınıñ doktorı, akademik;
- Ğabbasov Sovet-Han– QR eñbek siñirgen ğılım qayratkeri, medicina jäne pedagogika ğılımdarınıñ doktorı,
- Suleymenova Eleonora,- filologiya ğılımınıñ doktorı, professor;
- Uäli Nwrgeldi, - filologiya ğılımınıñ doktorı, professor;
- Janwzaq Äkim, – Halıqaralıq Adam institutınıñ prezidenti, Europa jaratılıstanu ğılımdarı Akademiyasınıñ müşesi;
- Bölekbaev Äbilqasım, - professor;
- Aldaş Ayman, filologiya ğılımınıñ doktorı, professor;
- Bazarbaeva Zeynep - filologiya ğılımınıñ doktorı, professor;
- Küderinova Qwralay – filologiya ğılımınıñ doktorı, professor;
- Rısaldı Qwsayn. – filologiya ğılımınıñ doktorı, professor;
- Kalenova Gulnar – tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor;
- Qapalbekov Bijomart - filologiya ğılımınıñ kandidatı.


text:
Home » Latince , Maqaleler , Qırımtatarca » “Azat Qırım” gazetasında “Qurultaycılar devri” edebiyatı qırımtatar devletçiligin timsali olaraq
“Azat Qırım” gazetasında “Qurultaycılar devri” edebiyatı qırımtatar devletçiligin timsali olaraq
By Tahir Kerim Mayıs 05, 2015 No comments
Birinci Qurultay devriniñ ğayelerini canlandırmaq ve öz abunecileriniñ milliy ruhunı beslemek niyetinen “Vaazlarımız”, “Mekteplerge yardım”, “Edebiyat”, “Kino ve teatr” kibi rubrikalarnı devamlı sürette sütünlerinde basqan “Azat Qırım” gazetası (1941 − 1944) bugün milletimiz içün altın hazine misalinde sayılabile. Neşir, muharebe şaraitleriniñ mürekkepligine baqmadan, mündericesini zenginleştirmek içün tarihiy keçmişnen bağlı malümatlarnı, qırımtatar edebiyat klassikasından alınğan qıymetli nesir ve manzum parçalarını araştırıp ğayrıdan meydanğa çıqara. Ve tabiy ki, bu araştırma işini öz başına degil, samimiy oquycılar ile beraber yapa. Böylelikle, etrafında bir komanda toplap gazeta sahifelerini canlı entsiklopediyağa çevire.
Misal olaraq, bu yerde qırımtatar teatrimizniñ talihini ve tarihini incelegen E. Grabov; edebiyat ve tilimizniñ milliy hususiyetlerinden bahs etken A. Zihni, Qırımnıñ içtimaiy-siyasiy meselelerni aydınlatqan N. Seydahmetlernen birlikte qurultaycılar Çelebicihan, Aqçoqraqlı, Özenbaşlı, İlmiy, Geraybay, Niyaziy, Lâtifzadeniñ qalemi astından çıqqan bediy eserler basılır. Meraqlı şu ki, gazetada 1942 – 1944 seneleri zarfında tab olunğan fotoresimlerniñ miqdarı az olmasa, neçündir bularnıñ arasında medeniyet erbaplarımıznıñ sımaları yoqtur. Olsa bile, o da qalemnen yazılğan İ. Gaspralı, N. Çelebicihan, İ. Veliniñ bir-eki portretidir[1]. Sebebi, materiallarnıñ qıtlığındandır.
Bunu gazeta hadimleriniñ oquyıcılarğa yapqan çeşitli muracaatlardan ögrenmek mümkün. İşte, 1942 senesi haziran 23’te “Muracaat” degen qısqa bir maqaleni oquyıq:
“Elinde sağlam qalemi olğan efendilerniñ “Azat Qırım” gazetasınıñ idaresinde çalışmaları, yahut da öz maqalelerinen gazetağa iştirak etmeleri − milletke büyük fayda ketirecegini nazarğa alaraq, Kemal Cemaleddinov, Hamit Lâtifzade[2] efendileriniñ “Azat Qırım” idaresinde daimiy sürette çalışmaq içün kelmeleri istenile. Öz qalemine işanğan diger efendilerge de aynı ricada bulunamız, çünki gazetada keniş kütlelerniñ iştiragi olmadan halqnıñ istegini qanaatlendirmekniñ çaresini bulmaq küçtir”[3].
Bugün, R. Hayaliniñ qayd etkenine köre, aynı yılınıñ başlarında Qırım Müsülman Komitetiniñ yayın organı “Azat Qırım”da 14 adam çalışa edi. Her halda, bu soy muraacatlar ve araştırmacınıñ bergen haberlerlerni qarşılaştırıp, gazetada çalışmaq istegenlerniñ sayısı daima deñişkenini añlamaq mümkün[4]. Bu yerde, “İdareden” degen daha bir qısqa “bildirüv” diqqatqa şayandır. Muharririyet, oquyıcılar içün hazırlağan tesirli hitapnamede halq azatlıq mücadelesiniñ mühimligini añlatırken, her kesni milliy ğaye etrafında toplanmağa; bolşevizm devrinde adları añılmağa yasaq etilgen ediplerimizniñ ömür ve faaliyetine aitli bilgilerni genç nesilge tanıtmağa çağıra. Vesile, Nöman Çelebicihannıñ doğum-ölüm tarihi; onuñ ile şahsiy tanışlığı sayesindeki teessüratlar, hatirelerni yazmaq içün anketalarnı nümayış ete[5].
Gazetada edebiyat klassigimiz üzerinde yazılğan malümatlarnı birge ketirip, bularnı nesir, şiir, ithaf, nazire, hatire, haber, maqale kibi tasnif etebilemiz. Qırımtatar halqınıñ hayatında mühim yerini alğan Çelebicihannen alâqalı hatireler de pek meraqlı. Söz kelimi, H. Taşçınıñ “Esnaflar haqqında” degen maqaleni hatırlamaq kâfidir. Müellif, Qırımnıñ Bağçasaray, Qarasubazar şeherlerinde XIX asırnıñ soñlarında çoqluqnı teşkil etken sanaatkârlarnıñ iyeyarhiya sistemini açıqlayaraq, edipniñ ömründen böyle levhanı añıp keçe:
“Bir çoq sanaatkârlarımız, pek çoq münevverlerimiz genç ekende içkicilik yüzünden ğayıp oldular. Söz sırası, aqlımda qalğan şöyle bir hadiseni qayd etmeden keçemeycegim.
Merhum Çelebicihan efendiniñ yaqın dostu Türkiyeden mastika (?) yollamasını istey. Merhum, dostunıñ ricasını red etmeyip yollay ve şişeniñ üzerine şu şiirini yaza:
“Ey, ecdadımıñ sever suyı,
Kit dostumnıñ dimağını süsle.
Çoq fenalıq ketirdiñ sen bu nesle,
Çıq, kökte melekleri de pisle”[6].
N. Çelebicihannıñ efsanelernen qarışıp ketken biografiyasını ögrengende bu şiirniñ özelligini tasdıqlamaq içün ayrıca araştırmalar kerek. Velhasıl, qırımtatar edebiyatınıñ tarihinde buña benzer olaynı H. Çergeyniñ icadında tapamız. Şair, 1930’ncı seneleri Sovyet mahbüsler kamplarında bulundığı zaman “Aqay” şiirini bir qazançıq üstünde inenen oyup çıqqan edi[7]. Dedesinden qalğan eşyanı aile variyeti olaraq saqlağan torunları arap yazılarını bilmegeninden ötrü, bularnıñ qıymetini añlamay ediler. Ve yalıñız 2006 senesi qazançıq hocamız İ. Kerimniñ eline tüşüp mezkür eserniñ mündericesi oquycılarnıñ keniş dairesine tanıtıldı.
Qırımtatar cemiyetini sarsqan şuur buhranınıñ ögüni kesmek maqsadını taqip etken gazeta N. Çelebicihan şahsiyetinde halqnıñ büyük ümüt ve emellerini tapa. Ve, mezkürniñ teren manalı eserleri vastasınen oquyıcılarda ğayıp ettirilgen milliy ruhiy degerliklerini qaytarmağa ıntıla. Örnek içün, bu kirilce degil, mahsus latin elifbesi esasında basılğan “Ant etkenmen”, “Yolcu ğarip”, “Sarı tülpan”, “Qarılğaçlar duası” kibi original şiirleri ve hikâyesidir[8].
Millet lideriniñ şehit obrazını qoyu renklerinen mükemmelleştirgen C. Seydahmet, N. Baybörü ve olarnıñ “Azat Qırımda” arap yazısıle basılğan “Andlı qurban” ile“Açuv” eserlerini közden qaçırmaq haqsız sayılır[9]. Anca, bular Nöman Çelebicihan ile İstanbul tahsili devrinden yaqın tanışlığında bulunıp, fikirdeşlerinen beraberlikte “Qırım talebe cemiyeti”, “Vatan” kibi teşkilâtlarnı meydanğa ketireler. Qırımtatar devletçiliginiñ eskizlerini de bu yerde sızmağa başlaylar. İlk matbu mahsullarından − 1912 senesi çıqqan “Yaş tatar yazıları” adında bediy eserler toplamıdır. Yuqarıda adı keçken Dobrucalı N. Baybörüniñ icadını bu kitapqa kirgen “Doğru söz yerge tüşmez” eserinden tanımağa başlaymız[10]. Baybörüniñ edebiy faaliyetni izleyerek, ekinci şiirini, yani “Açuv”nı başta 1918 senesi “Millet” ve soñra 1944’te “Azat Qırım” gazetasında rastketiremiz[11]. Vesile, arap elifbesinden latin yazısına aqtarılğan şiiriniñ özüni nümayış etemiz.
Açuv
(Çelebicihanğa)
Quvvetlü ruhuñ evlâ, pek bilirmen,
Çatırtavnıñ sihirli bulutlarında.
Tavvaf qılup melekday aylanadır
Can sarayınıñ ümütlü curtlarında.
Mına! Seniñ tolquna al kölegiñ
Caş tatarnıñ qurulğan mihrabında.
Nur ögünde uyurken bar batırlar
Cürecekler ölüminiñ tik capında.
Yüzmi göñül, tozalmay!..
Can konalmay!..
Endi bizge yoq qaytuv açuv almay.
5 mayıs, 2015. Devamı bar.
[1] Mezkürlerniñ sımaları “Azat Qırım” gazetasınıñ şu numaralarında basıdı: İsmail bey Gasprinskiyniñ tercimeyi halı // Azat Qırım. – 1942. − № 71. – Sent. 25; Veli İbrahim // Azat Qırım. – 1943. − № 37 (133). – Mayıs. 7; Milliy Qurbanımız; Çelebi Cihan // Azat Qırım. − 1944. − № 16 (210). – Fevr. 23.
[4] Hayali R. Gazeta «Azat Kırım» kak istochnik po istorii Kryma // İ. Gasprinskiy – prosvetitel narodov Vostoka: Materialy Mejdunarodnoii nauchnoii konferentsii [Sost. S. Chervonnaya]. – Moskva, 2001. − S. 141 − 143; Ziya efendi. Qırımtatar edebiyatı haqqında bir qaç söz // Azat Qırım. – 1942. – Fevr. 20.
[7] Kerimov İ. Hasan Çergeyevin bilinmeyen bir manzumesi // Kruglyi stil: “Turkomovni narody Ukraiiny”. (Movy ta kultury tatar, gagauziv, urumiv, karaiimiv i krymchakiv). – Kyiv, 2006. − 109 s. − S. 102 – 105.
[8] Çelebicihan N. Sarı tülpan (Şiir); Qarılğaçlar duası (Hikâyeden bir parça) // Azat Qırım. – 1943. − № 23 (119). – Mart 20; Çelebi Cihan Nöman. Ant etkemen; Yolcu ğarip // Azat Qırım. – 1943. − № 26 (122). – Mart 30.
[9] Dobrucalı Nöman Baybörü. Açuv: Çelebicihanğa (Şiir) // Azat Qırım. – 1944. − № 9 (203). – Yanv. 28; Seydahmet C. Andlı Qurban: Unutılmaz N. Çelebicihan (Hikâye) // Azat Qırım.− 1944. − № 16 (210). – Fevr. 23; № 17 (211). – Fevr. 25; № 18 (212). – Fevr. 29; № 19 (213). – Mart 3.
[11] Baybörü N. Açuv: Merhum Çelebicihanğa (Şiir) // Millet. – 1918. – Sent. 4; Baybörü N. Açuv: Çelebicihanğa (Şiir) // Azat Qırım. – 1943. – Yanv. 28.
Tahir Nureddinoğlu Kerim


text:
- Bekir Mustafa
- Hırsız Amet ve cep hırsızı Memet
- Aç köz molla ve partnoy
- Üç dindar
- Çamaşırcı oğlan
- Cigerci dede
- Zampara qadı
- Padişanın üç oğlu ve aqıllı aşıq
- Padişa ve luqman hekim
- Aqıllı eşek
- Kiçkene
- Fuqare oduncı ve acayıp tılsım
- Hacı tilki ve Mekke yolcuları
- Asanoğlu Useyin
- Arzı qız
- Altın beşik
- Ayuvdağ ve başqa.
Qırımtatar Masalları ve Efsaneleri. 1936. Endir
By Tahir Kerim Mart 24, 2017 No comments
"Qırımtatar masalları ve legendaları" adlı nadir kitabı 1936 senesi Qırımda Yalta Muzeyinin hadimleri tarafından neşirge qırımtatar ve rus tillerinde hazırlanğandır.
Kitapnı tertip etti: S.D. Kotsubinskiy.
Kitapqa bu kibi qırımtatar masalları ve efsaneleri kirdi:
Sayğı ile Doç. Dr. Tahir Kerim.


text:
Christian Dior
Christian Dior (21-yanvar 1905, Granville, Manche – 23-oktyabr 1957), ataqlı fransuz moda dizayneri, pu'tkil du'nyag'a dan'qı shıqqan Christian Dior moda uyinin' tiykarshısı sanaladı.
Erte balalıq dawiri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Fransuz couturieri, Christian Dior 1905-jıldın' 21-yanvar sa'nesinde Normandiyanın' Granvil qalashasında tuwılg'an. Onın' ata-anası qalashadag'ı bay ha'm o'zine toq insanlardan bolg'an. Bolajaq couturierdin' a'kesi ximyaliq to'ginlerdi islep shig'arıwshı o'ndirislik basqarmanın' baslıg'ı, al anasi bolsa u'y biykelik qılg'an. Dior bes jasqa tolg'an waqıtta onın' shan'arag'ı Parijge ko'ship o'tedi. Jas Dior balalıq da'wirinen baslap arxitektor bolıwdı a'rman etken, biraq onın' ata-anası o'z balasın diplomatiya tarawı wa'kili sıpatında ko'riwdi qa'legen edi. Sol sebepli jas Dior ata-anasının' qa'lewi bolg'an Parijdegi Erkin Siyasiy Pa'nler Mektebine (Ecole des Sciences Politiques) oqıwg'a tusedi. Biraq Diordın' diplomatlıq xizmetke degen qızıg'ıwshılıg'ı bolmag'anlıg'ı sebepli bul oqıw onın' ushın waqıttı ma'nisiz o'tkeriwden basqa hesh na'rse emes edi. Siyasiy pa'nlerdi ha'm xalıq aralıq huqıqtı o'zlestiriwdin' ornına Dior ha'r qiyli ko'rgizbelerge ha'm muzeylerge barıp o'zinin' ma'deniy du'nyasın arttırıp barg'an. Sonın' menen bir qatarda ol qosıqshılıq ha'm su'wretshilik tarawı sırların o'zlestirgen.
Moda a'lemine birinshi qa'demleri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Diordın' ma'deniyatqa ha'm ko'rkem-o'nerge degen qızıg'ıwshılıg'ı onı 1928-jılı o'zinin' jeke ma'denyat gallereyasın ashıwg'a alıp keldi. Bul gallereyada Deren, Matiss, Picasso ha'm tag'ıda basqa ma'deniyat ha'm ko'rkem o'ner tarawının' ko'zge ko'ringen wa'killerinin' saylandı miynetleri orın alg'an edi. Biraq 1930-jıllarda baslang'an qarjı krizisi bul gallereyanı pul menen ta'miynlep turg'an Diordın' akesi ushın da sa'tsiz bolıp, gallereyanın' jawılıwına alıp keldi. Bul waqiyadan son', Dior jeti jıl dawamında a'wmetsiz ha'm qıyın kunlerdi bastan keshiredi. Qıyınshılıqlar ha'm olardın' arqasında arttırılg'an miynetlik ta'jiribe aqırı o'z paydasın beredi. Sebebi 1936-jılı Dior Fransiyanın' jetekshi gazetalarinan biri bolg'an Le Figarog'a moda tarawı boyınsha su'wretler sızıwshı (fashion illustrator)qa'niyge bolıp jumısqa ornalasadı. O'z ka'sibin tez o'zlestirgen Dior endi o'zinin' sızg'an su'wretlerin basqa da moda tarawı boyınsha qa'niygelesken jurnal ha'm gazetalarg'a usınıp o'z abroyın asıradı. Sonın' arqasında Dior sol da'wirdin' belgili couterieri Robert Piguetke sha'kirt tu'sip ol menen bir jıl dawamında birge islesedi.


text:
Skype
Skype — paydalanıwshılarg'a internet tarmag'ında telefon qılıw imka'niyatın berıwshı da'stur. Xizmetdin' basqa paydalanıwshılarına (kompyuterden kompyuterge) qon'ıraw qılıw bepul, biraq u'y telefonı ha'm mobil telefonlarg'a qon'ıraw qılıw ushın haq to'lenedi. Sonın' menen birge, skype qısqa xabar jollaw, fayllar almasıwı ha'm video konferensiya uqsag'an imka'niyatlarg'a iye.
2011-jıl 10-mayda Microsoft shirketı Skype'dı $8.5 milliardg'a satıp aldı.[1][2][3] Bul Microsoft'dın' en' u'lken sawdası boldı.


text:
Mädeniet Twlğalar Qazaq dästüri
Tekes audanınıñ qala qwrlısın “ŞAÑIRAQ” formasında jobalap wsınıs jasağan Älimjan Aqalaqşı.
Jalpı Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ wlt-azattıq köterilisine deyingi (1939-1944jj arası) mädeni, ädebi, ekonomikalıq häm ağartuşılıq tarixı ğılmi twrğıda zerttelmey keledi.
Bir xalıq üşin qolına qaru alıp janın şüperekke tüyip, basın qauipke tigu- sol xalıq şıdamınıñ eñ soñğı talğamı dep esepteymin, oğan deyin ol xalıq ruxani, mädeni häm äleumettik jañğırumen tiresip bağadı. Meniñ aytpağım, Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ qarulı töñkeris jasağanğa deyingi mädeni, ruxani häm äleumettik-ekonomikalıq jañğıruı turalı bolmaq.
20-jıldardıñ bası ülken ruxani jañğırudıñ bastauı sanaldı. Älemdik deñgeyde jürilip jatqan mädeni tolqulardı küni bwrtın sezinip öz xalqın bayırğınıñ qarañqı qaptalında wyıqtap, wyalap qalmasın dep şamşıraqqa, jarıq kökjiekke süyregen kösemder payda bola bastadı. Sonday jañalıqtıñ şağın mısalına bügin toqtalmaqpın.
Altayda, Ürimjide, Qwljada, Şäueşekte qazaqtar mädeni-ağartuşılıq töñkerister jasay bastadı. Alıs-jaqın şetelden jün fabrikasın, qoy terisin öñdeytin cex satıp ala bastadı; bwrın şwbırğan tüyeli köş äreñ ötetin asulardan maşina jol saldırıp, kölik asırdı; wlttıq teatr aşılıp, ädebi şığarmalar saxınalandı; tb
20-j soñı, 30-j basında Qazaq eldi-mekenderinde jañadan äkimşilik audan, qalalar payda boldı. Jeri keñ, xalqı şoğırlı öñirler audandarğa bölindi. Sonday audan äkimşiliginiñ biri- İle ualayatınıñ Tekes audanı.
jalpı, 30-jıldarı İle ualayatında 28 aqalaqşı el bolğan eken. Är aqalaqşığa 1000 tütin üy bağınğan. YAğni İle ualayatında 1 guñ (töre auılı), 28 aqalaqşı el bolğan.
Sonday aqalaqşınıñ biri Tekes audanınıñ qala qwrlısın “ŞAÑIRAQ” formasında jobalap wsınıs jasağan Älimjan Aqalaqşı. Älimjan aqalaqşı Tekes audan bolıp alğaş qwrılğanda qazaqtardı otırıqşı ömir keşuge ügittegen sonımen qatar Tekestiñ qala jobasına wsınıs jasap, keleşektegi qala jobasın ŞAÑIRAQ ülgisinde jobalap salu wsınısın jasağan. Audan äkimşiligi jağınan bwl wsınıs qabıldanıp qalanıñ salınu ülgisi onıñ jobası negizinde qalanğan. Qala ülgisi keyin damıp büginderi Aziyadağı tipti älemdegi sirek ülgidegi qala formatına aynalıp otır. Sizder Tekes audan ortalığınıñ qala nobayın keñistikten tamaşalay alasızdar. 20-ğasır basında mwnday ozıq oqiğalar Şığıs Türkistan Qazaqtarı arasında köp bolğan. Qala jobasın wsınıp, formasın tiktegen kisi tek Älimjan aqalaqşı ğana emes, atı atalıp, eñbegi zerttelmegen birqanşa twlğalar bar. Mwnıñ bäri Wlt-azattıq köterilisine deyingi Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ mädeni-äleumettik jañğıruına äkep tireledi. Soğan qızığuşılıq tanıtıp, ğılmi izdenis jasaytın ağayınnıñ qarası köp bolsa eken deymiz. Tarixi şolu retinde osı posttı jazdım. Keyin tağı jazamız…
*Tüsinikteme:
Aqalaqşı- keminde 1000 tütin üydi basqaruşığa berilgen eski äkimşilik tarixi atau. Bir tütin üyde orta eseppen bes jan bar.


text:
Atatürik atındağı wnïversïtettiñ rektorı Xïkmet Koçak aqın, türki äleminiñ belgili qoğam qayratkeri, «Mädenïet» qorınıñ prezïdenti Oljas Süleymenovke Türkïyanıñ Erzwrwm qalasındağı Atatürik atındağı wnïversïtettiñ qurmetti doktorı atağı berilgeni twralı dïplomdı tapsırdı.
«Bul ataq oğan mädenetaralıq dïalogtı damıtwğa, xalıqtar dostığın nığaytwğa siñirgen eñbekteri jäne türkologïya salasındağı köpjılğı jemisti zerttewleri üşin berildi», - delingen QR-nıñ Türkïyadağı Elşiliginiñ xabarlamasında.
Saltanattı räsim aqınnıñ, dïplomattıñ jäne ğalımnıñ aldağı jaqındap kele jatqan 80 jasqa tolwı mereytoyına oraylastırıldı. Oğan Qazaqstannıñ Türkïyadağı Elşisi Janseyit Tüymebaev, TÜRKISOY xalıqaralıq türki älemi mädenïeti uyımınıñ bas xatşısı Düysen Qaseyinov, Erzwrwm gwbernatorı Axmet Altıparmaq, sonday-aq Türkïyanıñ qoğam jäne mädenïet qayratkerleri, jwrnalïster, wnïversïtet oqıtwşıları men stwdentteri qatıstı.
Atatürik atındağı wnïversïtettiñ rektorı X.Koçak öz sözinde aqın O.Süleymenovtiñ türki äleminiñ mädenïeti men önerine, ğılımı men ädebïetine qosqan ülesi, sonday-aq onıñ türki keñistiginde birlik pen ıntımaqtastıqtı nığaytw jäne saqtaw jönindegi qızmeti twralı egjey-tegjeyli aytıp berdi.
«Wnïversïtet keñesiniñ şeşimimen O.Süleymenovke türki mädenïetine, sonday-aq ötkenniñ ortaq rwxanï qundılıqtarın tületwge, türki älemniiñ köşpeli zamannan ejelgi mädenïetine deyingi türki tarïxın zerdelewge qosqan orasan ülesi üşin qurmetti doktor dïplomın tapsırw twralı şeşim qabıldandı», - dedi X.Koçak.
Erzwrwm qalasınıñ gwbernatorı A.Altıparmaq provïncïya turğındarı atınan öz quttıqtawın jetkizdi: «Bir zamandarda orıstıñ ulı aqını A.Pwşkïn Erzwrwmğa kelip, «Arzrwmğa sayaxat» degen kitabın jazğan bolatın. Bügin türki dünïesiniñ maqtanışısı aqın O.Sülyemenov te bizdiñ qalamızda bolıp, bizdi jaña leppen qanattandırdı».
TÜRKISOY Bas xatşısı D.Qaseyinov wnïversïtettiñ qazaq jazwşısına qurmeti - bükil Qazaqstanğa qurmetiniñ körinisi dep atap körsetip, TÜRKISOY atınan öziniñ zor rïzaşılığın bildirdi.
Elşi J.Tüymebaev O.Süleymenovtiñ Qazaqstan Respwblïkasınıñ Täwelsizdigin nığaytwğa qosqan zor ülesi twralı ayta kelip, aqınnıñ dïplomatïyalıq qızmet salasındağı jemisti jümısın atap ötti, Qazaqstan atınan Erzwrwm qalası äkimşiligi men wnïversïtetine ülken rïzaşılığın jetkizdi.
O.Süleymenov saltanat ayasında türik xalqına alğısın ayttı jäne türki xalıqtarınıñ birligi men ıntımaqtastığın saqtawğa şaqırdı.
Atap öteyik, Atatürik atındağı wnïversïtet, Türkïyadağı iri oqw orındarınıñ biri, onda 23 fakwltette 25 mıñ stwdent bilim aladı.
Tegï: Teatrlar, murajaylar, körmeler,
Kommentarïï


text:
Mayısnıñ 10nen 28-zi arasında İvan Kavalerdzeniñ muzey-ustahanesinde yaş ressam Sergey Burbelonıñ «Qırım» («Qırım.Ukraina») adlı boyalı resim sergisi ötkerilecek. Bunı ressamnıñ matbuat hızmeti bildirmekte. Qırım boylâp kezgende ressam belli olğan yerlerni ziyaret ete, ancaq anda da tenbel turistler kirip olamağan yerler de mevcut. Belli bir vaqıt anda qala, açıq kök tübünde geceley, «topraqnı» is ete. İşte bu yerden itibaren– yani tedqiq obyekti olğan yernen doğrudan-doğru alâqa qurulğan soñ – «asırlar boyu sürgen mevzunıñ «ögrenilüviniñ» icadiy añlama yolu başlay», - dep yaza sergi aqqında Dnepropetrovskbediy muzeyiniñ ilmiy hadimi Olga Şçerbina.
Mart ayınıñ başında sergi Dnepropetrovsk bediy muzeyinde kösterilgen edi. Kyivde sergilengen soñ, Sergey Burbelonıñ bediy proyektiniñ çetelde de kösterilmesi planlaştırıla.


text:
MTS 126 D. Direk Antreman Basket Potası (Akrilik Panya) Devamını oku
MTS 125 D. Direk Yükseklik Ayarlı Basket Potası (Akrilik) Devamını oku
MTS 124 D. Direk Antrenman Basket Potası (Sac Panya) Devamını oku
MTS 123 Dört Direk Seyyar Basket Pota (20mm Akrilik Panya) Devamını oku
MTS 122 Dört Direk Seyyar Basket Pota (15mm Akrilik Panya) Devamını oku
MTS 121 Dört Direk Seyyar Basket Pota (10mm Akrilik Panya) Devamını oku
MTS 120 Dört Direk Seyyar Basket Potası (3mm Fiber Panya) Devamını oku
MTS 119 Dört Direk Seyyar Basket Potası (2mm Sac Panya) Devamını oku
MTS 119 – Dört Direk Seyyar Basket Potası (2mm Sac Panya) Devamını oku
MTS 118 – Dört Direk Seyyar Basket Potası (18mm Mdf Panya) ] Devamını oku


text:
Corc Bize
Corc Bize (fr. Alexandre-César-Léopold Bizet, yäisä Georges Bizet [jorj biZÉ]) – Romantik erağa qarağan Fransuz kompozitorı häm pianist. Karmen äsäre belän tanılğan.
Tormış[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Georges Bizet 1838 yılnıñ 25 oktäberendä tua. Kompozitornıñ atası cır uqıtuçısı bula häm ulınıñ cır talantı buluın irtä sizep ala. Bizet un yäşendä Konsevatoriägä uqırğa alına. Konservatoriädä Bizetnıñ uqıtuçısı P.J.G. Zimmermann bula, soñınnan ulı Charles Gounod uqıtuçı hönären atasınnan miras itep ala. Gounod üsmer çağında berençe töple äsärlären icat itüçe yäş Bizetğa iñ zur yoğıntı yasıy. 1857 yılda Bizenıñ ber aqtlı Le Docteur Miracle (Serle Doktor) äsäre Jacques Offenbach tarafınnan oyıştırılğan konkursta berençe büläkne ala. Büläk Offenbachnıñ teatrında äsär quyılışın üz eçenä ala torğan bula. Şul uq yılnı Bizet Prize de Romeda ciñep, öç yıl İtaliädä uqu mömkinçelegen ala. Uqu tämäläp Parijqa qaytqaç, Bizetğa öç aqtlı libretto birelä. Häm şul librettodan Bizet 1863 yılda Théâtre-Lyrique teatrında Les Pêcheurs de perles (Ence ezläwçelär) äsären quya. Läkin ul tänqitçelär häm kiñ publika arasında qatnaş xislär tudıra. Kiläse berniçä yılda Bizet şäxsi pianino däresläre birep kön kürergä mäcbür bula. Kiläse biş yıl eçendä unğa yaqın opera proektın başlap cibärsä dä, Bizetğa 1872 yılnıñ mayına xätle säxnäläşterü bäxete tätemi. Ul opera, Djamileh, artıq uñış qazanmıy, läkin Bizet säxnäläşterü belän qänäğät qala, häm şul uq yılnı Opéra-Comique öçen öç aqtnı tämamlawın iğlan itä. Bu öç aqt soñınnan dönyaqüläm tanılğan Carmen operasın täşkil itä.
Georges Bizet 1875 yılnıñ 3 iyünenä dönya quya.
Äsärlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- La prêtresse, operetta (1854)
- Le docteur Miracle, opéra bouffe (1857)
- Don Procopio, opéra bouffe (1859)
- Les pêcheurs de perles, opera (1863)
- Ivan IV, grand opera (unfinished)
- La jolie fille de Perth, opera (1867)
- Noé, opera by Fromental Halévy finished by Bizet (1869)
- L'Arlésienne, 'musique de scène' (1872)
- Djamileh, one-act opera (1872)
- Carmen, opera (1875)


text:
Rusiye ABDniñ Sankt-Peterburgtaki Baş konsullığını qapatqanı aqqında ilân etti ve bundan evel Büyük Britaniyağa birdemlik yaparaq, Birleşken Devletler ve başqa memeleketlerden sürgün etilgen sayıda diplomat sürgün ete. Bu aqta Rusiye tış işleri naziri Sergey Lavrov ilân etti.
«Bu daqqalarda ABDniñ elçisi Huntsman nazirligimizge davet etildi.Menim muavinim Sergey Ryabkov ABDge nisbeten böyle çarelerniñ mazmunını izaatlay, şu cumleden, bu sayıda diplomatlarnıñ sürgün etilüvi ve olar ABDniñ Sankt-Peterburgtaki Baş konsullığınıñ faaliyetine razı olmağanı aqqındaki qararını qaplap ala», – dep bidire Lavrov.
Rusiye TİN haberine istinaden, bu diplomatlar Rusiyeni 2018 senesi aprelniñ ne qadar terk etmeli.
Eñ az 28 devlet Rusiye diplomatlarını, martnıñ 4-nde sabıq rusiyeli eki taraflı casus Sergey Skripal ve qızı ingliz Solisburysinde zeerlengenlerine bir cevap olaraq sürgün etmege qarar bergen edi. London ve onıñ ittifaqdaşları Moskvanı zeerlevde qabaatlasa da, Kremi Rusiyeniñ iştirak etkenini red etken etti.
ABD - 60, Büyük Britaniya -23, Ukraina -13 diplomatnı sürgün etti. Londonnen ittifaqdaşlıq yapqan diger devletler bir ile dört diplomatnı çıqarmaqnen sıñırlandı.


text:
Odessadaki şahsiy mektepleriniñ birinde qırımtatar tilini ögretip başladılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa mektep müdiriniñ oquv işleri boyunca muavini Abdurrahim Anafiyev bildirdi. Onıñ aytqanına köre, dersler aftada eki kere yapıla. Qırımtatar tilini oqutmaq içün birinci ve ekinci sınıflarnıñ talebelerinden eki grup tizildi. Derslerni Qırım industrial-pedagogika universitetiniñ mezunı, qırımtatar ve rus tilleri ocası oquta.
Anafiyev: «Bizde program ortaqlaşıp tizile, biz kontseptsiyanı beraber işlep çıqamız. Bizim maqsadımız, ilk nevbette, qonuşma tili, balalarnıñ canlı qırımtatar tilinde laf ete ve anlay bilmeleri. Ondan soñ grammatika esasları qoşulacaq», – dedi.
O, qırımtatar tilini ögretmek içün ocanıñ Qırımdan ketirgen derslikleri qullanıla, dep qayd etti. Derslerge yalıñız qırımtatar milletine ait balalar degil, aynı zamanda diger halqlarğa ait balalar da qatnay.
Mektep hadimi: «Mektbimizde böyle yanaşuv bar: sınıfta bir de bir milletke ait beşten ziyade talebe olsa, biz olarğa tuvğan tillerini ögremeleri içün imkân beremiz. Qırımtatar tili derslerine qatnamaq istegini bildirgenler yalıñız qırımatatarlar degil edi. Bizde qırımtatar tilini ögrenmek istegini bildirgen türkiy tillerde laf etken halqlar grubu, Qazan ve başqort tatarları bar», – dedi.
Oquv yurtunıñ memuriyetinde, «Hacibey» mektebinde ondan ğayrı ukrain, rus, arap ve ingliz tilleri ögretile, dep qayd ettiler.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında qırımtatar tili qırımtatarlar toplu surette yaşağan Herson vilâyeti Geniçesk rayonınıñ bir sıra mekteplerinde oqutıla. Novoalekseyevka qasabasında bütün fenler qırımtatar tilinde ögretilgen Ukrainada yekâne umumtasil mektep çalışmaqta.


text:
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde noyabr 8-de advokat Nikolay Polozovnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ davasında şaat olaraq sorğuğa çekme işi boyunca toplaşuvı olıp keçti. Bunı advokatnıñ özü Twitterde saifesinde bildirdi.
«Mahkeme FSB ve prokurornıñ muracaatlarını qabul etip, işimni birinci instantsiaya mahkemesine baqmağa yolladı. İşim İlmi Ümerovnıñ davası ile bağlı. FSB taqiqatçısı meni imayeci statusından marum etip, meni şaat olaraq sorğuğa çekecek ola», – dep yazdı Polozov.
Polozovnıñ aytqanına köre, Qırımda «FSB İlmi Ümerovnı qanunsız alda imayesiz qaldıracaq ola ve advokatqa basqı yapmağa tırışa».
«Ümerov aqqında bilgen malümatlarım advokat sırı ile imaye etilgen, olarnı uquqiy yardım köstergende aldım. Prokuratura ve FSB bunı bileler. Amma bu bir manaçıqtır. FSB ve prokuraturanıñ esas maqsadı – meni Qırımda insan aqlarını qorçalamaq imkânından marum etip, qorquzmaq istegidir», – dep qayd etti advokat.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.
Oktâbr 20-de Umerovğa tanış olmaq içün lingvistik ve psihiatrik-mahkeme ekspertizalarınıñ neticeleri kösterildi.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası 1944 senesi qırımtatar sürgünligini taqiq etmekte. Taqiqat 2017 senesi yekünlenmeli, bunı Qırım prokurorı Günduz Mamedov «Ukrain haberlerine» bildirdi.
«Bu Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ taqiqatçıları baqqan eñ aktual işlerden biridir. Bizler bunıñnen bağlı faal tedbirlerni keçiremiz: sorğu, ekspertizalar. Bu sene bu cinaiy taqiqatnı yekünlemek niyetindemiz. Bizim içün bu tarihiy adaletniñ tiklenmesidir», – dep bildirdi Mamedov.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası 2016 senesi sovet akimiyetiniñ qırımtatarlarnı ve Qırımnıñ diger tamır halqlarınıñ yarımadadan sürgün etkenine dair cinaiy taqiqat başlatqan edi. Rusiye işğalinden soñ esas Ukrainağa köçken Qırım prokuraturası 160 insandan ibaret cedvel tizdi. Vesiqada 1944 senesi sovet akimiyeti tarafından repressiyalarğa oğratılğan insanlar ve qorantalarınıñ malümatları mevcuttır.
Qırımtatarlar Qırımdan 1944 senesi mayıs 18-de sürgün etildi. Yarımadanıñ tamır halqı tolu eşelonlar Özbekistan, Qazahistan ve Tacikistanğa yollanıldı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı, Ukrainada o qırımtatar halqınıñ genotsidi olaraq tanıldı. Er yıl mayıs 18-de hatıra künü ola.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında olğan Kefe memuriyeti, qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesi qurbanları hatırasına tedbirniñ uyğunlaştırılmasını red etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbirine tedbirniñ teşkil eticilerinden biri, Suleyman Kadırov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, o, aprel 26-da sürgünlik qurbanlarınıñ eykeli yanındaki territoriyanı temizlemek maqsadı ile yurtdaşlarınen beraber Qaradağ qoruğına köterilmekni planlaştıra edi. Onıñ aytqanına köre, iştirak etkenlerniñ sayısı 100 kişigece olacaq tedbirniñ keçirilmesine dair arizanı o, evelden bergen edi. Cemiyetçiniñ iddia etkenine köre, Kefe şeeriniñ milletlerara munasebetler bölüginde Qırım muftiyatından ruhset ve «Millet» telekanalınıñ matem tedbirinde mutlaqa bulunmasını talap ettiler. Teşkil eticileri içün bu şartlar uyğunsız olğanından dolayı olar dağğa köterilüvni lâğu etmege qarar berdiler.
Suleyman Kadırov: «Bunıñ kibi tedbirlerni 2014 senesinde yasaq etip başladılar. Muftiyat tarafından «resmen» ötkerilgen tedbirlerge ise bucetçiler ve mekteplilerni zornen ketire ediler. Biz sürgün etilgenlerniñ eykelleri yanında kelgende, bizni izinsiz yapılğan miting aqqında tebiley ediler. Bu şimdi de devam ete», – dedi.
Rusiyege tabi Kefe memuriyetiniñ vekilleri şimdilik vaziyetni izalamadılar.
Qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlama künü er yıl mayıs 18-de ötkerile. 1944 senesi bu künde yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlar ile birinci eşelon yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade qırımtatar sürgün etildi.


text:
Qıtay xalıqtıñ qartayu ürdisi tarapınan qısımdı azaytw maqsatında 2017 jılı zañda közdelgen zeynetkerlik jastı köterw josparın äzirlewde.
«Jospar besjıldıq ötpeli kezeñnen keyin 2022 jılı iske qosılwı mümkin», - dep xabarladı senbide China News QXR Eñbek reswrstarı jäne älewmettik qamtamasız etw mïnïstrliginiñ zerttewşisi Czïn Veyganğa silteme jasap.
Resmï derekterge säykes 16-60 jas aralığındağı qıtay turğındarınıñ sanı 2015 jılı 4,87 mln adamğa qısqarıp, 911 mïllïonğa deyin azaydı.
Qazirgi waqıtta Aspan astı elinde erlerdiñ zeynetkerlik jası - 60, öndiriste emes salada eñbek etken äyelderdiñ zeynetkerlik jası - 55, öndiristik saladağılardıñ zeynetkerlik jası - 50 jas, dep xabarlaydı Sïnxwa.
Kommentarïï


text:
Dijital Baskı Makinesi
Son yıllarda geliştirilmesine hız verilen hassas dijital ortamların birden çok sağlayıcı desteğiyle dijital ortamda üretilerek bez kumaş ... Devamı »
Alikobant - 0232 374 0 724
Alikobant denilen malzeme, aslında bir malzeme değil markadır... Devamı »
Totem türü tabelalar
Bu tabelalar, genel anlamda çok büyük ve gösterişli tabelalardır, açık alanlarda, şehirlerarası yollarda, cadde kenarlarında, Devamı »
Bornova’da Çatı tabelaları
Köymenler Bornova’da Çatı tabelaları nerede yapılır?: telefon: 0232 374 0 724
Çatı Tabelası:
Şehirlerde yükselen binalar, yeni bir reklam alanı yaratmıştır.
Çatılara yerleştirilen vinily germe, alüminyum oyma kutu harf veya daha çeşitli ışıklı ve ışıksız tabelalar, apartmanların çatılarında oldukça büyük reklam geri dönüşü sağlamaktadır.
Görsel değerleri oldukça yüksek olan Çatı Tabelaları, çok uzaklardan fark edildiklerinden, reklam geri dönüşleride yüksek olmaktadır.
Çatı tabelaları için kullanılan malzemeler genellikle alüminyum ve sacdan, ön yüzleri ise pleksiden imal edilmektedir.
Aydınlatma sistemi olarak ise, harf içine led döşenerek veya dıştan spot lambalarla aydınlatarak logo ışıklı hale getirilir.
Bornova’da Çatı tabelaları, Egede Bornova’da Çatı tabelaları, İzmirde Bornova’da Çatı tabelaları, Karşıyaka’da Bornova’da Çatı tabelaları, Konak’ta Bornova’da Çatı tabelaları,Bornova’da Çatı tabelaları,Bornova İzmir Çatı tabelaları,Konak Çatı tabelaları,Altındağ’da Çatı tabelaları, Marmaris’te Çatı tabelaları,Kuşadasında Çatı tabelaları,Ödemiş’te Çatı tabelaları,Mevlan’da Çatı tabelaları, Konak’a Çatı tabelaları, Konak’ta Çatı tabelaları,Turgutlu Çatı tabelaları, Çağdaş Çatı tabelaları , Karşıyaka Çatı tabelaları, Karşıyaka’da Çatı tabelaları’cı, Karşıyakalı Çatı tabelaları , Manisada Çatı tabelaları, Manisalı Çatı tabelaları, Manisada Çatı tabelaları, Ucuz Çatı tabelaları , Acil Çatı tabelaları, Alsancakta Çatı tabelaları, Alsancak’lı Çatı tabelaları, Egede Çatı tabelaları, Alsancağa Çatı tabelaları,Çiğli Çatı tabelaları , Çiğliye Çatı tabelaları, Çiğli’de Çatı tabelaları, Görsel Çatı tabelaları, Menemen Çatı tabelaları, Menemen’de Çatı tabelaları, Menemenli Çatı tabelaları,Aliağa Çatı tabelaları, Aliağa’da Çatı tabelaları, Aliağalı Çatı tabelaları,Seferihisar Çatı tabelaları, Seferhisarlı Çatı tabelaları, Seferhisarda Çatı tabelaları,Buca Çatı tabelaları, Buca’da Çatı tabelaları , Bucalı Çatı tabelaları, Pınarbaşı Çatı tabelaları, Pınarbaşı’nda Çatı tabelaları, Pınarbaşılı Çatı tabelaları,Manisa Çatı tabelaları, Manisa’da Çatı tabelaları, Manisalı Çatı tabelaları,Kordon Çatı tabelaları, Kordon’da Çatı tabelaları, Kordon’da Çatı tabelaları,Torbalı Çatı tabelaları, Torbalı’da Çatı tabelaları, Torbalı’ya Çatı tabelaları, Alsancak’ta Çatı tabelaları Tabela, Egede Çatı tabelaları , İzmirde Çatı tabelaları , Karşıyaka’da Çatı tabelaları , Konak’ta Çatı tabelaları , Manisa’da Çatı tabelaları.
Köymenler Bornova’da Çatı tabelaları telefon: 0232 374 0 724


text:
Mayıs 9-da Aqmescit rayonınıñ Çoyunçı (Urojaynoye) köyünde yerli sakinler Ekinci cian cenki yıllarında elâk olğanlarnı añdı ve qırımtatar uçucısı Amethan Sultannıñ büstüne çiçekler qoydılar. Bunı qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl özüniñ Facebooktaki saifesinde bildirdi.
Celâl: «Bugün Aqmescit rayonınıñ Çoyunçı köyünde balalar ve büyükler bu cenkte elâk olğanlarnı ve Amethan Sultannı ürmet ile añdılar. Diqqatqa lâyıq olğan şu ki, bütün mektep yerli Ulu Vatan cenki qaramanlarınıñ eykeline kelip, eki defa Sovet Birligi Qaramanınıñ büstüne yalıñız qırımtatar balaları keldi», – dep yazdı.
Qırımtatar halqınıñ erbabı, eki defa Sovet Birligi Qaramanı, uçucı Amethan Sultan 1920 senesi oktâbr 20-de Alupkada doğdı. Babası – lak (Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından asıl oldı), anası – qırımtatar. Ana-babasına köre Amethannı em Dağıstanda, em qırımtatarlar öz qaramanı sayalar. Amethan 603 arbiy uçuş yaptı, şahsen 30 ve gruppa ile 19 lüftvvaffe (natsist Almaniyanıñ ava quvetleri) uçağını urıp tüşürdi. Uçucı olıp çalışqan vaqtında 100 qadar uçaqnı menimsedi, umumiy uçuş tecribesi 4237 saatnı teşkil etti.
Amethan Sultan, Tu-16 uçucı laboratoriyasında sınama uçuş yapqanda elâk oldı. Moskvada Novodeviçye mezarlığında defin etildi. Onıñ adı Dağıstannıñ paytahtı – Mahaçkala halqara ava limanına berildi.
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda mayıs 9-da sovet bayramı olğan Ğalebe künü qayd etile. Bu kün Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyası üzerinde ğalebe bayramı sayıla.
Aqmescit, Aqyar ve Keriçte arbiy paradlar keçti.


text:
Rusiye arbiyleri 2014 senesi fevralniñ 28-nde Qırım ilhaq etilgen vaqıtta, Qırım MC Yuqarı Şurasınıñ toplaşuvı esnasında Qırım deputatlarını kontrol ete ediler, dep bildirdi qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ devlet hainliginen bağlı mahkeme otırışuvında. Bu aqta mahkeme zalından UNİAN muhbiri haber ete.
Haber etilgenine köre, Çubarov 2014 senesi fevralniñ 28-nde deputatlar saat 15:00 tayinlengen Qırım MC Yuqarı Şurasınıñ sessiyasına toplaşqanları aqqında ikâye etken. Deputat ve jurnalistlerniñ cep telefonlarını arbiyler tutıp alğan.
Milliy Meclis reisiniñ sözlerine köre, o Qırım nazirler Şurasınıñ reisi Anatoliy Mogilöv ne yerde olğanını sorap, Mogilöv istifa etkenini eşitken. Arbiyler binağa kirsetken Qırım deputatları ise, yañı reis olaraq Sergey Aksönovnı saylâğan ekenler.
Aynı zamanda Çubarov, 2014 senesi fevralniñ 28-nde aqşam yerli telekanallar Qırımda nazirler Şurasınıñ yañı reisi olaraq Aksönov saylânğanı aqqında haber etken, martnıñ 1-nde ise, Aksönov Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaat eterek, «Qırımnı qurtarmağa rica etken».
2017 senesi iyün ayınıñ soñunda mahkeme sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ devlet hainliginen bağlı işni ğıyaben baqmağa başlay. Bundan soñ Yanukoviçniñ advokatları bu mahkemede iştirak etmekni red eteler ve oña bir qaç sefer yañı devlet imayecisi tayin etile.
Yanukoviç Ukrainadaki, hususan 2013 senesi noyabr ayından başlap, 2014 senesi fevral ayına qadar salahiyetini aşuv, Maydandaki faallerniñ kütleviy öldirilüvi ve 2010 senesi devlet iqtidarını qolğa keçirgeninen bağlı bir sıra cinaiy işlerniñ figurantıdır.
Maydanda narazılıq bildirgenlerni atıp öldürgen soñ, Ukrainanıñ sabıq prezidenti Rusiyege qaçıp keterek, qabaatlavlarnı red ete.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıp, Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Sonımen qatar, federacïya eki sportşınıñ arasında soqtığıswdıñ bolmağanın mälimdep, ayıptawların alıp tastadı. Al tüsinbewşilik twğızğanı üşin Yudzwrw Xanyu Denïs Tennen keşirim suradı. Japon BAQ-tarınıñ mälimetinşe, sportşılar qol alısıptı. Resmï xat Qazaqstannıñ konkïşiler federacïyasına joldanıptı.
Eske salayıq, Soçï-2014 Olïmpïadasınıñ çempïonı Yudzwrw Xanyu qazaqstandıq Denïs Ten Bostondağı älem çempïonatında qısqa bağdarlamanı orındaw aldındağı jattığw kezinde onı qasaqana soğıp ötti dep mälimdegen edi. Xanyudıñ aytwınşa, qazaqstandıqtıñ bul äreketi onı qattı wayımdawğa mäjbür etken, sondıqtan ol barlığın da basınan bastawğa twra kelgen. "Men beynejazbanı qaradım jäne ol bul äreketti qasaqana jasadı dep oylaymın", - dep mälimdedi Xanyu.
Derekközi: reactor.inform.kz
Tegï: Sport jañalıqtarı, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Haber cenki boyunca bağlantılar
• Jurnalistler içün ATO zonasında akkreditatsiya nizamı – matbuat vastalarınıñ Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı ameliyatnıñ idare etüvi boyunca ştabında akkreditatsiyadan keçüv nizamı aqqında malümat Ukraina havfsızlıq Hızmetiniñ işbu saytında bardır.
• Ukraina devlet radiosıqlıq merkezi – bağ saasında devlet idare etüvni amelge keçirgen milliy komissiya.
• CERT-UA – (Computer Emergency Response Team of Ukraine, Ukraina bilgisayar saasında fevqulâde adiselerge seslengen taqım) – Mahsus bağnıñ haber-telekommunikatsion sistemalarını qoruv Devlet merkeziniñ mahsuslaştırılğan bölügidir.
• Mahsus bağ ve informatsiya qoruvı boyunca Ukraina Devlet hızmeti.
• Stoterror- Ukrainada arbiy areketlerini interaktiv kartada köstergen vizual leyha, sayt üzerinde olıp keçken vaqialar aqqında haber etmege mümkün. Bundan da ğayrı, qanunsız arbiy ordular ve Rusiye AK kelmesini nezaret ete.
• Milliy hatıra ukrain institutı – ukrain milliy devletçiliginiñ peyda oluv adetlerini ögrene. Esas leyhalar saytta taqdim etile, – «Bizim Qırım» ve «Geoinformatsion sistema: Ukrainada 1932-1933 ss açlığı».
• Dokaz – Ukraina şarqında Rusiye arbiyleriniñ bulunuvını, Donbassta terrorist ve işğalcilerniñ yapqan cinayetlerini tasdiqlağan resurs.
• Bellingcat Ukraine Conflict Vehicle Tracking Project – işbu saytta Donbassta Rusiye arbiy tehnikasınıñ areket etüvi aqta malümat toplanıla.
• «Likbez» – sayt müellifleri ögünde vesiqalarğa esaslanıp, Ukraina, tarihı ve topraq bütünligi aqqında destanlarnı yoq etmek kibi maqsat tura.
• Ukraina milliy arbiy-tarihiy müzeyi – sayta Donbasstaki terrorizmge qarşı ameliyatqa bağışlanğan aktual fotosergiler aqta malümat aşkâr etilgen – «Terrorizmge qarşı ameliyat, 2014 senesi baar», «Donbass: cenk ve sulh», «Qaramanlar ölmey», ilân etilmegen cenkniñ qurbanlarına bağışlanğan sergi.
• Ukrainada Rusiye teşviqatınıñ yönelişleri.
• Rusiye tarafını tutqan bloggerlerniñ işi – «İnternet taqiqatlar» Rusiye şirketiniñ sabıq hadimleri ile intervyü.
• Kremlniñ yañı arbiy mezebiniñ informatsion aktsentleri – 2014 senesi Vladimir Putinniñ tarafından qabul etilgen Rusiye Federatsiyasınıñ yañı arbiy mezebiniñ aydınlatuvı.
• Dünya haber alanında Kremlniñ areket etüvi – Rusiye matbuat vastalarınıñ dünya media-alanındaki faaliyeti.
• Rusiye teşviqatına qarşılıq yolları.
• Rusiye teşviqatınıñ çalışuv usulları.


text:
Sonımen, eger betiñizde äli mïmïkalıq äjimder körinbese, demek terini kütwdiñ qajeti joq degendi bildirmeydi. Äsili, äjim tüsirmewdiñ amalın qarastırw. Öytkeni bir ret tüsken äjimdi ketirw – qïın, al onıñ aldın alw äldeqayda oñay
Betti tazartw
Bet kütiminde eñ mañızdısı – betti tazartw. Ol birneşe satıdan turadı. Eger kündelikti betiñizge tonaldı krem, opa jağıp, kirpikteriñizdi boyaytın bolsañız, onı eñ aldımen kosmetïka ketiretin tonïk nemese boyaw ketiretin sütti maqtağa, ne arnayı bet sürtetin qağazğa jağıp, muqïyat sürtip alw kerek. Osı küni makïyajdı ketiretin zäytün mayınıñ negizinde jasalğan maylar da bar. Onıñ eşqanday zïyanı joq, tek makïyajdı sürtip, betti qunarlandıradı.
Ekinşi kezeñde betti jww kerek. Bayqağandarıñızday, makïyajdı birinşi swmen jwmaymız, aldımen sürtip alamız. Öytkeni tonaldı krem, twş degender swmen oñay ketpeydi, osıdan-aq bet terisiniñ tesikteri bitelip, bezewlerdiñ payda bolwına äkeledi. Jwğanda da swmen jay jwa salw emes, arnayı gel, mwss, sabın qoldanıñız. Onda da sabındı qolğa üykeley salıp nemese geldi betke jağıp, jww emes – qurılğılardı jaqsılap köpirtip, köbikpen jww qajet. Köpirtw üşin de biraz waqıt ketetini anıq, ol üşin arnayı tor (setka) nemese jwınatın jökeniñ bir şetine jağıp, sol arqılı köpirtip alsañız boladı. Köpirşik şığıs äyelderiniñ eñ bastı tazalağış quralı dep sanaladı. Sonımen qatar, büginde bet jwwğa arnalğan dayın mwsstar da bar. Eger süyikti geliñizdi köpirtip otırwğa waqıtıñız bolmasa, sol arnayı mwsstı paydalansañız boladı. Biraq sabınmen jwğanda abay bolw kerek, terisi qurğaq qızdardıñ betin sabın odan sayın qurğatıp jiberwi mümkin.
Tağı bir mañızdı sät: betti jwıp bolğan soñ oramalmen emes, as üyinde paydalanatın maylıqpen sürtip otırğan jön. Zerttewler däleldegendey, oramalda eki kün işinde bakterïyalar jïnalıp qaladı. Al bul öz kezeginde terige ülken zïyan tïgizedi. Eger kündelikti bet sürtetin oramal awıstırıp otırwğa mümkindigiñiz bolmasa, bir ret qoldanatın osınday maylıqtar paydalanğan durıs.
Eger köziñizdi ärdayım boyap jüretin bolsañız, betti jwıp bolğan soñ, qulaq şuqığıştı tonïkke batırıp alıp, köz aynalasın tağı sürtip şığıñız. Osı arqılı tağı bir qabat boyaw ketedi. Bul da äjim tüswdiñ aldın alatın şaralardıñ biri.
Aptasına kem degende bir ret betke pïlïng jasaw kerek. Pïlïng skrabqa qarağanda biraz jumsaqtaw keledi. Sondıqtan da qazir skrabqa qarağanda köbirek qoldanısqa enip jatır. Bolmasa, qarapayım skrabtı da paydalanıñız, tek şamadan tıs wqalap, terige zaqım keltirip almasañız bolğanı.
Terini ılğaldandırw
Köp qız terini ılğaldandırw degendi terige krem jağw dep tüsinedi. Al negizi ılğaldandırw da birneşe kezeñnen turadı.
Betti muqïyat tazartıp alğan soñ teriñizdiñ tïpine qaray loson nemese tonïk paydalanıñız. Olar bettiñ ılğalın saqtawdağı eñ mañızdı dünïe. Eñ basında makïyaj ketirgiş tonïkti paydalansaq, munda betti qunarlandıratın tonïk jağamız. Ol üşin tonïkti sawsaqtarıñızğa jağıp alıp, aqırındap betti, moyındı urğılaw kerek. Eger jalığıp ketseñiz, aqırındap alaqanmen de urğılawğa boladı. Eger jasıñız 25-te bolsa 75-ke deyin iştey sanap, urğılaysız, yağnï jasıñızğa qaray üş ese urğılaw qajet. Sawsağıñız qurğap qalsa tağı tonïk jağıp alıp, urğılawdı jalğastırıñız. Nätïje birden bayqaladı: alğaş tonïkti jağıp, betti urğılağan kezden, ayağındağı processten bölektew dıbıs şığadı. Yağnï, ılğaldanğan teriniñ dıbısı basqa bola bastaydı.
Moyındı da tonïkpen qunarlandırwdı umıtpañız. Moyınğa da äjim tüsip, sımbatı ketetinin umıtpañız. Eger äjim tüsip qoysa, osınday procedwralardan keyin äjim biraz tegisteledi.
Bet qurğaq bolsın, maylı bolsın ılğaldandırw mañızdı. Al loson nemese tonïk paydalanbasañız, bet tolıqqandı kütim körmeydi. Köz aynalasındağı, mañdaydağı äjimder teriniñ durıs ılğaldanbawınan boladı. Eger tonïkti durıs paydalansañız, keyde kremniñ de qajeti bolmay qaladı.
Loson üstinen serwm, sarısw (sıvorotka) jağw qajet. 25 jastan asqannan keyin mindetti türde sarıswğa köşken abzal. Quramınıñ arqasında serwm men sarıswlar teriniñ tereñ qabatına enip, qunarlandıradı. Bul äjimderdiñ erte tüswine, jalpı teriniñ ılğaldanwına ülken septigin tïgizedi. Bul kosmetïkalıq qurılğılar arzan turmasa da terige degen äseri mol. Jäne onı äjim şığatın aymaqtarğa ğana jağıp, biraz jıl tutınwğa da boladı.
Äjim şığatın problemalı aymaqtarğa sarısw jaqqan soñ, bet, moyın terisine kosmetïkalıq süt, emwlsïya jağw kerek. Odan bölek köz aynalasına arnalğan krem, bet kremin jağwğa da boladı. Alayda tonïk, serwm, sütti durıs paydalansañız, kremderdiñ qajeti bolmay qaladı.
Sonımen, kündelikti paydalanatın toptamañızda boyaw ketirgiş tonïk, jwınatın sabın, ne gel, qunarlandıratın tonïk pen kosmetïkalıq süt, jasıñızğa qaray sarısw men serwm bolwı qajet.
Buğan qosa aptasına, ne ayına bir ret qunarlandıratın maska jasap turğan abzal. Olardıñ tür-türi büginde ïnternette jetkilikti.
Ärdayım ädemi bolıp jüriñizder!
Derekközi: http://www.elarna.com/
Tegï: Sän älemi,
Kommentarïï


text:
Ekrem Çelebi - Everek Dağı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Everek Dağı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Everek Dağı türkü indir, Ekrem Çelebi - Everek Dağı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Everek Dağı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Everek Dağı türküsü, Everek Dağı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Everek Dağı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gezsem De Dünyanın Dört Bucağını
Ekrem Çelebi - Sunam
Ekrem Çelebi - Eyvallah Şahım
Ekrem Çelebi - Dünya Dünya
Ekrem Çelebi - Yardan Ayrı Düşeli
Ekrem Çelebi - Edalı Gelin
Ekrem Çelebi - Bir Dilim Beyaz Peynir
Ekrem Çelebi - Dağlar Seni
Ekrem Çelebi - Kadersiz Gelin
Ekrem Çelebi - Turnalar
Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir
Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum
Ekrem Çelebi - Veda Mektubu
Ekrem Çelebi - Yiğit Gurbet Elde Sağ Mı Olur


text:
Haqiqiy qırımtatar edebiyat klassikası ne olduğını M. Nüzhetniñ eserlerini qoltuq ucunda büyük heyecanlıq, endişe ile oqudığımda farq etmege; onuñ icadiy laboratoriyasında teren, ince hisseleri ile fikir ve nutuq şekilleriniñ nasıl canlanğanını aydın körmege başladım. Ziyadesinen edipniñ bediy qahraman tipleri üzerindeki ciddiy çalışmalardan pek de haveslendim. O, eserde böyle bir sert şaraitlerini yaratırken insannıñ (eser qahramanınıñ) tabiatını sınavlar. Ve birdebir cemiyet içersindeki davranışlarnıñ psiholojisini ögrenecek olsa, halqnıñ milliy çizgileri, dünyabaqışları üzerinden devamlı seyretmeler yapar. İşte, Mehmet Nüzhetniñ ilk baqıştan sade ve mündericesi komik kibi körüngen “Selim sohta” dramatik süjetli hikâyesi bunuñ misalidir. Bu yerde, menfiy ve qara renklerde tanıtılğan medrese talebesi mıyıqlı-qalpaqlı qırcıman Selim – yımşaq tabiatlı, nazik bir bay qızı Momine ile qırmızı qader yiplerini bağlamaq arzusında çeşitli dubaralarğa oğray. Çoq yıllardan beri aşq hayalları ile ömür keçirgen Selim, şahsiy psiholojik qusurlıqlarından (veya fenalaşqan ekonomik durumından) ötrü, kendi duyğularını istegen qızğa bildirmege cesaret bulamay. Ve bir kün sevgilisi Qıpçaqlı Acemet baynıñ oğlu Qurtmuratqa nişanlandığını eşittikçe, aşq ateşini öz yüreginde kömmekten başqa çareler körmey. Faqat, hayli vaqıt keçip, köydeşlerniñ ağzına tüşken – qocası Japon cenkinde helâk oldu, kibi haberine samimiyliknen sevinirken Momineniñ eki çocuqlı olğanına baqmadan, onuñ ile bir olmaq güzel fırsatını elinden qaçırmay. Ne oldu, ne olmadı, çoq beklenilgen evlilik hazırlıqları esnasında harp meydanından könderilgen mektüp Selimniñ ömrüni büsbütün yoqqa çıqara. Mehmet Nüzhet diger öz “Bahtsız horanta” hikâyesinde de hadiselerniñ aqışını mektüp vastası ile deñiştire zaten.
Home » Edebiyat , Maqaleler , Tahir Kerim » Şairnin qalp töründe saqlanğan accı duyğular
Şairnin qalp töründe saqlanğan accı duyğular
By Tahir Kerim Mart 23, 2018 No comments
(Mehmet Nüzhetnin icadına yanı baqış)
Haqiqiy qırımtatar edebiyat klassikası ne olduğını M. Nüzhetniñ eserlerini qoltuq ucunda büyük heyecanlıq, endişe ile oqudığımda farq etmege; onuñ icadiy laboratoriyasında teren, ince hisseleri ile fikir ve nutuq şekilleriniñ nasıl canlanğanını aydın körmege başladım. Ziyadesinen edipniñ bediy qahraman tipleri üzerindeki ciddiy çalışmalardan pek de haveslendim. O, eserde böyle bir sert şaraitlerini yaratırken insannıñ (eser qahramanınıñ) tabiatını sınavlar. Ve birdebir cemiyet içersindeki davranışlarnıñ psiholojisini ögrenecek olsa, halqnıñ milliy çizgileri, dünyabaqışları üzerinden devamlı seyretmeler yapar. İşte, Mehmet Nüzhetniñ ilk baqıştan sade ve mündericesi komik kibi körüngen “Selim sohta” dramatik süjetli hikâyesi bunuñ misalidir. Bu yerde, menfiy ve qara renklerde tanıtılğan medrese talebesi mıyıqlı-qalpaqlı qırcıman Selim – yımşaq tabiatlı, nazik bir bay qızı Momine ile qırmızı qader yiplerini bağlamaq arzusında çeşitli dubaralarğa oğray. Çoq yıllardan beri aşq hayalları ile ömür keçirgen Selim, şahsiy psiholojik qusurlıqlarından (veya fenalaşqan ekonomik durumından) ötrü, kendi duyğularını istegen qızğa bildirmege cesaret bulamay. Ve bir kün sevgilisi Qıpçaqlı Acemet baynıñ oğlu Qurtmuratqa nişanlandığını eşittikçe, aşq ateşini öz yüreginde kömmekten başqa çareler körmey. Faqat, hayli vaqıt keçip, köydeşlerniñ ağzına tüşken – qocası Japon cenkinde helâk oldu, kibi haberine samimiyliknen sevinirken Momineniñ eki çocuqlı olğanına baqmadan, onuñ ile bir olmaq güzel fırsatını elinden qaçırmay. Ne oldu, ne olmadı, çoq beklenilgen evlilik hazırlıqları esnasında harp meydanından könderilgen mektüp Selimniñ ömrüni büsbütün yoqqa çıqara. Mehmet Nüzhet diger öz “Bahtsız horanta” hikâyesinde de hadiselerniñ aqışını mektüp vastası ile deñiştire zaten.
Haqiqiy qırımtatar edebiyat klassikası ne olduğını M. Nüzhetniñ eserlerini qoltuq ucunda büyük heyecanlıq, endişe ile oqudığımda farq etmege; onuñ icadiy laboratoriyasında teren, ince hisseleri ile fikir ve nutuq şekilleriniñ nasıl canlanğanını aydın körmege başladım. Ziyadesinen edipniñ bediy qahraman tipleri üzerindeki ciddiy çalışmalardan pek de haveslendim. O, eserde böyle bir sert şaraitlerini yaratırken insannıñ (eser qahramanınıñ) tabiatını sınavlar. Ve birdebir cemiyet içersindeki davranışlarnıñ psiholojisini ögrenecek olsa, halqnıñ milliy çizgileri, dünyabaqışları üzerinden devamlı seyretmeler yapar. İşte, Mehmet Nüzhetniñ ilk baqıştan sade ve mündericesi komik kibi körüngen “Selim sohta” dramatik süjetli hikâyesi bunuñ misalidir. Bu yerde, menfiy ve qara renklerde tanıtılğan medrese talebesi mıyıqlı-qalpaqlı qırcıman Selim – yımşaq tabiatlı, nazik bir bay qızı Momine ile qırmızı qader yiplerini bağlamaq arzusında çeşitli dubaralarğa oğray. Çoq yıllardan beri aşq hayalları ile ömür keçirgen Selim, şahsiy psiholojik qusurlıqlarından (veya fenalaşqan ekonomik durumından) ötrü, kendi duyğularını istegen qızğa bildirmege cesaret bulamay. Ve bir kün sevgilisi Qıpçaqlı Acemet baynıñ oğlu Qurtmuratqa nişanlandığını eşittikçe, aşq ateşini öz yüreginde kömmekten başqa çareler körmey. Faqat, hayli vaqıt keçip, köydeşlerniñ ağzına tüşken – qocası Japon cenkinde helâk oldu, kibi haberine samimiyliknen sevinirken Momineniñ eki çocuqlı olğanına baqmadan, onuñ ile bir olmaq güzel fırsatını elinden qaçırmay. Ne oldu, ne olmadı, çoq beklenilgen evlilik hazırlıqları esnasında harp meydanından könderilgen mektüp Selimniñ ömrüni büsbütün yoqqa çıqara. Mehmet Nüzhet diger öz “Bahtsız horanta” hikâyesinde de hadiselerniñ aqışını mektüp vastası ile deñiştire zaten.
Meraqlısı şu ki, “Selim sohta” eseri süjetiniñ yüksek kerginligi noqtasında menim kibi bir duyğulı oquyıcı olursa, evvel eñ aşağı sıfatlarında kösterilgen sohtanı estetik cihetten nazik bediy sımasında qabul etmek hazır. Yani müellif, onuñ ruhiy aşağılığı, alçaqlığı ve nefishorlığında masüm, hüsn çizgilerini araştırıp çıqara. Böyleliknen, Selimni bambaşqa ampluada bizge yuttura. Velhasıl, mühitniñ vira şiddetleşken zamanında perde arqasından müellifniñ özü sahnağa çıqa. Ve bahs olunğan zarfnı açıp, mündericesini oqumaq mesuliyetini boynuna ala:
"Gece düşümde, kündüz esimde, başımnıñ tacı, göñlümniñ ilâcı, derdimniñ dermanı, quvançımnıñ fermanı, bağçamnıñ gülü, dalımnıñ bülbüli, cerde izim[1], kökte yıldızım… Momine hanıma çoq-çoq selâmlar idüp, hatır-ı şerifni istifsar iderim[2]. Ve yine, kürpe qozularım Ayşemen Esmanıñ közçüklerinden öpüp, menim bu qavğadan sağ-selâmet üyge qaytup barmaqlığım içün Tañriden gece-kündüz dua idüp istemeñizni irca etemen[3]. (Men ölsem de, qalsam da eger) bu kişi sizge barğanday bosa eger, menim bir qabat urbamnı[4] oğa kiydiriñiz, biz onuñman bek yaqın dost bolğanımızdan, biribirimizge resimlerimizni de beriştik. Baqiy selâm, qara yazılı Qurtmurat..."[5].
Asılında eserniñ tam metni ve misalge ketirilgen mektüp parçası arasındaki til, üslüp farqlığı da meraqlı. Lingvistik qatmerler vastası ve hatta nesirniñ şiiriyetke keçmek anı ile yazıcı öz teren duyğularınıñ yüceligini köstermeknen meşğul. Her halda, mezkürniñ icadında edebiy türlerin biribirinen qarışması tek degildir. Bu yerde, “Feride apte” manzum hikâyesini hatırlamaq da yeterli[6]. Ve nihayet, bahs olunğan mektüp satırlarında ise, sıq-sıq qullanılğan intonasyon alâmetleri bediy qahramannıñ coşqunlığını, eşine beslegen sevgisinden nefesi tutulğanını, başı döngenini ifadeley. Bundan ğayrı, polisindeton denilgen stilistik figurası Ottomar Anshützniñ Electro Tahiscopı kibi tasavvurımıznı kerçekleştire, canlandıra. Tıpqı muhabbet coşqunlığını edipniñ felâketli qaderini açıqlağan lirik şiirlerinde rastketirebilemiz. Örnek içün, şair ömür arqadaşınıñ ölümi münasebetinen yazğan bir ağıttır:
“Altındayım, elmazım, açqan gülüm,
Benlik, barlıq, bağımda bir bülbülim...” –
kibi accı satırları ile başlanğan “Qırıq qalbimniñ qayğısı” şiirinde torlanğan közlerimiz ögünde vedalaşma levhası canlana. Bu yerde, bir-eki tatar mollanıñ oquğan “Bismillâhi ve alâ milleti Resülillâh”[7] duası ile birlikte qabir çuqurına enip, cansız vucudını büyük muqaytlıqnen qollarına almağa hazırlanğan qocasını köremiz. Onuñ sevgili zevcesine soñ kere aytqan mülâyim ve tasalı sözçüklerini duymaqtan canımız, cigerimiz küymekte. Tenqitçi Eşref Şemizadeniñ çalışmalarında birinci beyiti kösterilmegen şiiri ve şairimizniñ elyazmaları esasında ğayrıdan basılğan şiirlerden bu varyantı mütecessiz (meraqlanğan) araştırmacılar içün pek qıymetlidir.
“Tabut tartup teniñni topraq tuttı,
Caş canıñnı cutuq cer calmap cuttı
Uçtıñ artıq, elimden ölüm aldı...
Qırıq qalbim qararup, qarap qaldı.
Köz körmegen keçede, köñül kirli,
Tüşünceler, tasalar türli-türli.
Mezarıña mingenler miyavquşlar,
Tek, tik tenge tuyula tik tavuşlar...”.
Misalge ketirilgen parçada çoq tekrarlağan tutuqlar (sozuqlar) bir ses oyunı kibi tanılmaq mümkün. Amma, aldımızda şairniñ özüni tasavvurlasaq, bu seslerni ifadelegen – quruğan ağzında, morarlağan dudaqlarında can azabını, qara nefretini, öfke patlamasını, ümütsizligini bile körmek ihtimalı bar. Şiirde alliteratsiyalar ve assonanslarnıñ mantıqlı surette lehçe sözleninen nasıl güzel bağlanğanını baqıñız!.. Bu yerde, mimika ve jestlerden ğayrı insannıñ fiziolojik durumını açıqlağan sesli belgilerni rastketirmek mümkün.
Meselâ, ten titremeleri, közyaşları tulnıñ boğazında tüyümlengen sözlerini, hayqırmalarnı ta qalp töründen açıqlaylar:
“Talpınaman tentirep[8], ten tarlıqta,
Mırıldanup, moñsirep mezarlıqta.
Qabiriñni qarmalap qaltırayman,
Canğa cetti canğızlıq, dep cılayman”[9].
Şu arada inqilâpçı şairimiz C. Kermençikliniñ leksik anaforası sayesinde qullanılğan fonetik tekrarlanmaları aqlıma kele. Onuñ “Sevin, ey, şanlı millet!” şiirinde vatan hainlerini cezalamaq içün meydanda toplanğan işçiler böyle tasvir etile:
“Bıraq! Biraz damarında dolaşan qan qurusun,
Bıraq! Biraz zindanlarda kemikleri çürüsün.
Bıraq! Biraz sürgünlerde bizim kibi yürüsün,
Bıraq! Biraz közlerinde hasret qanı bürüsün…”[10].
İşte, bu taşqın satırlarından öz mecalsız qurbanını qanğa parçalamağa hazırlanğan bir sürü dehşetli börülerniñ ırıldamalarını duyğanımız kibi ola. Bu meraqlı olaynı evvel “Cemil Kermençikliniñ bediy mirası” degen kitapta (2007) daha terence açıqlağandım. Söz kelimi, eki müellifni tabiylik birleştire. Birisinde milliyetçilik ise, digerisinde halqçılıq tabiyligidir. Mehmet Nüzhetniñ icadında rastkelingen bediy janrlar, formalar, anekdotik epizodlar işte halqın hayatından alınğandır. Meselâ, bular qırımtatar milliy yırlarımıznıñ şekline beñzegen beşlikler, beyitler (“İçki qurbanı”, “Batır cigit”, “Qarılğaç”); masal, ertege maqamınen oqulmaq içün yazılğan tenbihler (“Tilenci qart”, “Kirpi ve durna”, “Oñmaz bike”); köylülerniñ eskirgen moral prensiplerini qamçılap külgen çıbırtmalar, fıqralar (“Qışta neler añılır?”, “Haq rahmet eylesin!”, “Vaaz”) ve ilh. Vesilesiyle daha bir qafiyeli parça:
“Bir zamanda bek aytuvlı bir baynıñ
Olğan büyük taqdirinen Hudaynıñ,
Dar-dünyada mal degenden bir qızı,
Lâkin soqur eken onuñ bir közü.
Hoca, mektep, oquv, yazı körmegen,
Bay olğan soñ, oquyım dep, yürmegen...”[11].
Bu “Soqur közden saadet” adlı şiir ise, biz evvel bilgen sohta ve onuñ evlenme macerasınıñ başqa bir devamıdır. Masal maqamı ile sözge başlağan şair tahsilnen işi-gücü olmağan bay qızınıñ tuhaf ömründen bahs ete. Ve cehalet ıstırabını çekken fuqare köylülerni yürekten acığanı kibi, oquvnıñ qadrini bilmegen zenginlerge kin, nefret besley. Böylece, yaşı 30’dan aşqan bekâr qızınıñ yarı cahilligi bir soqur közüniñ çirkinligi ile qarşılaştırılır. Cahillik soqurlığı yalñız aydın ve qasevetsiz kelecegini arzulağan barlıqsız, oñsuz bir Sefer sohtağa yaraşır anca. Bu hayat olayını M. Nüzhet böyle satırlar ile yekünleyerek, öz fıqra uydurma ustalığını köstere:
“Kiyev etip ketirgenler Seferni,
Seadetke tez qavuşqan bu “erni”.
Qapağanlar aqşam qıznıñ evine,
Kirgen kiyev, pek sevine-sevine.
İzin almay, qızıñ sorap özünden,
Pek yürekten öpe soqur közünden.
– Vay! Sav soyun öpseñiz, ev! – degen qız.
Sohta degen: “Bu menimçün bir yıldız!
Olmağaydı eger seniñ bu közüñ,
Aram ediñ hep bir mağa sen özüñ...”.
Şiirniñ soñki satırları ne qadar keskin, zekâ ve acayıp, degilmi?!. Bu yerde, estetik ve etik degerlikleriniñ kontrastları sayesindeki accı hayat hikâyesi şairden ise, Sefer-Selim sohtanıñ eski sevgiliden intiqam almaq vesilesi de haydı bizden olsun. Faqat, dügün gecesi can ağırtısınen qarşılanğan kelinniñ sıması nasıl kederli, muñlu olğanını lafsız añlamaq mümkün. Şairimizniñ portretler gallereyasını közden keçirdigimiz zaman dersin ki, bular meşhur Leonardo da Vinci’niñ resim çizme talimatlarına esaslanıp yazılğandır[12]. Bahs olunğanı kibi, Mehmet Nüzhet duyğularğa ve olarnıñ ifadelenme şekillerine diqqat ayırırken cehaletniñ sımalarını yaqından tanımaq içün başı töben, boynu qısıq tilenci qart çobannen qoñuşa; qalın qursaqlı, yelkesi tavlı hilekâr mollasınen tartışa; üstü cartı, çırayı qaçıq sarğuş bir çiftçige de omuz bere. Bu canlı resimler arasında şöyle de bar ki, üzerinde edebiyat tenqidi ustaları davalaşır. Böyleliknen, “Avcı” ve “Avcığa” şiirleri misalinde avcılıqnıñ özelliklerini muzakere etken Şamil Alâdin ile Şakir Selim tatar avcınıñ qıyafetinde ve davranışlarında milliy alâmetlerni, psiholojik kerçeklerni açıqlamağa tırışalar[13]. Bularnıñ yanında coq yıldan beri Qırım müelliflerniñ kitaplarını öz resimlerinen yaraştırğan zemaneviy ressam Zarema Trasinova şairimizniñ “Noğaynıñ adağı”, “Şairniñ uyqusı”, “Aman, şu aqaylar!”, “Bastırıqqa”, “Tilenci qart”, “Öşek”, “Bahtsız horanta” ve diger eserlerde rastkelingen edebiy tiplerni qalemge alır. Ve mazilerde qalğan öşekçi Fatmalarnıñ, talihsiz Safiyelerniñ, ekiyüzlü Menseyitlerniñ, ırğat çobanlarnıñ, mahpus şairlerniñ kederlerini ğayrıdan hafızamızda tazelegen kibi ola. Anlaşılğanına köre, şair tek tek seçken sımalarnı farqlı, yani tış ve iç noqtayı nazardan açıqlamağa seve. O, eserde baş qahramanınıñ ağzından, yoqsa birdebir olaynıñ şahidi sıfatında söylenirken, şuuraltımızğa tesir bere. Bu güzel unsur M. Nüzhetniñ oquyıcılar ögünde can sıqıcı bir ahlâqçı körünmemek içün yardım ete. Müellifniñ “Millet” gazetasında basqan “Ökünç”, “Bir sarguşıñ ağzından”, “Bır tatarın fığanı” kibi şiirleri de bunuñ açıq örnegidir. Bahs olundığı kibi, şairniñ icadında nasihat şiirleri çoq rastkelinir. Lâkin, bularda tabiatınca kibirli insanoğlunı usandıracaq tazirlerni pek az taparsıñız. Şair, aksine halqnıñ günâhlarını boynuna alıp, accı közyaşlar içinde tövbelerde, itiraflarda bulunır. “Ağladım” şiiri de aynı maqamında yazılğandır:
“Alem-i islâmı baştan başa seyran iderken,
Ey-vah! Sürü-sürü mazlumları[14] körüp ağladım!
Saireler marifette cıhanı hayran iderken,
Közleri bağlı müslümanları körüp ağladım.
Haqsız çiğnenmiş masum canları körüp ağladım!
Mesut aileler şerr adüvve duçar olup[17],
Suv kibi tökülmiş al qanları körüp ağladım!
Vucutlar berbat olmuş, qalmamış hayattan eser,
Çehreleri solmuş insanları körüp ağladım!
Nedir dostluq, nedir düşmanlıq bilen pek az qalmış,
Kör nefsine qurban olanları körüp ağladım!
Qardaşınıñ müthiş derdine dermanlar arayup,
Hücumlara maruz qalanları[18] körüp ağladım!
Bu hali felâket iştimalden ibret almayan[19],
İnsan şeklindeki hayvanları körüp ağladım!”[20].
Yuqarıdaki dörtlükler keçken asır degil, bugün yazılğanı kibi zannetilmek mümkün. Ki, müsülmanlarnıñ hal-hazırki vaziyeti aynıdır: haqları taptalğan, mal-mülkleri tartılıp alınğan, aileleri bahıttan ayırılğan, vatanları düşmanlarğa satılğan. Felâketler furtunasınıñ ortasında bulunğan şair soydaşlarınıñ diqqatını çekmek, olarnıñ hisselerini qozğalamaq niyetinen ağlamağa başlay. Ağlayaraq etrafını sarıp alğan halqına hitaben iman ve ahlâqnıñ degerliklerinden, cehalet ve nefsiniñ qaranlığından bahs eter. Bu psiholoji cihetten küçlü bir tesiretme stratejilerini şair medreselerde oqutulğan hutbe derslerinden ögrengendir. Anca, biyografları bergen haberine köre, Mehmet Nüzhet balalıq, gençlik çağlarında Kezlev, Bağçasaray medreselerinde tahsil aldı. Talihi üzerinde bir eki söz aytacaq olsaq, mezkürniñ qısqa hayatını (1988 – 1934) çoq ğayıplar ve qarsanbalar teşkil ete. Meselâ, çocuqlığında anasından öksüz qalması ve daha soñra birinci eşi ile evlâdınıñ apansız vefatları. Özü de milliy ğayeviy prensiplerine sadıqlığından dolayı, defalarca hapshanelerge tüşer. Nihayet, ağır hastalanıp Kök-Köz hastahanesinde öle eken.
Eyi ki, merhumnıñ mirasqa qaldırğan elyazma ve matbu eserleri saqlandı. Bular milliy edebiyatımıznı zenginleştirmeknen birlikte tenqitçilik ilmimizniñ yañı mertebege köterilmege bir hayırlı vesilesi ola.
Qullanılğan edebiyat:
1. Bekirov C. Memet Nüzet (1888 – 1934) // Nesillerden nesillerge miras. – Aqm.: Lemeşko K.A., 2012. – 160 s.
2. Cemal Kurnaz, Halil Çeltik. Hanlık dönemi Kırım şairleri hakkında bazı tespit ve değerlendirmeler // Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 2009. – Sayı 51. – S. 275 – 294.
3. Kerimov İ. 19 asırnıñ soñu ve 20 asırnıñ başında qırımtatar bediy sözüniñ evrimi. – Aqm.: Qırımdevoquvpedneşir, 1998. – 184 s. – S. 167 – 174.
4. Kerimov İ. Eki asır arasında (XIX – XX): Resimli buklet. – Simf.: “Qırımdevoquvpedneşir”, 1997. – 21 foto.
5. Kerimov İ. Medeniy esnas: 1920 – 1938 (qırımtatar tili, edebiyatı ve medeniyetinden destegi). – Simf.: Tavriya, 1997. – 496 s. – S. 47 – 48.
6. Kerimov İ. Qırımtatar tili, edebiyatı, folklorı, tasili, tarihi, medeniyeti ve tehnik ilimleri ile bağlı bibliografik köstergiç (1618 – 1944). – Simf.: OAO “Simferopolskaya gorodskaya tipografiya”, 2009. – 324 s.
7. Küneşten bir parça: qırımtatar şiiriyeti antologiyası (XIII – XX asırlar) / Haz.: M. Miroşniçenko, Y. Qandım. – K.: Ukrayinada yaşağan milliy azlıqlar tillerindeki edebiyatlar boyunca ihtisaslaştırılğan Baş redaktsiyası, 2003. – 786 s. – S. 226.
8. Mehmet Karaarslan. Bekir Çobanzade’den Mehmet Nüzhet’e Kırım şiirinde beşkoşma ve türk şiirinde beşkoşmalar / Elektronik ceryanı: http://ilmiyqirim.blogspot.com...
9. Mehmet Nüzhet. Qırımnıñ çöl hayatından: saylama eserler cıyıntığı / Haz.: N.S. Seytâğyayev. – Simf.: Dolya, 2003. – 240 s.
10. Nial Memet Nuzet qızı. Babaçığımnı hatırlap. – Simf.: QCİ “Qırımdevoquvpedneşir”, 2015. – 120 s.
11. Qandım Yu. Memet Nuzetniñ söz elmazları / Yuqu yoqtır közlerde. – Simf.: Tarpan, 2009. – 192 s. – S. 22 – 32.
12. Qurtnezir Z. Qırımtatar edipleri: Bibliografik köstergiç. – Aqm.: Tavriya, 224 s.
13. Selimov Ş. Şamil Alâdin, çarıq ve çaqı haqqında // Qırımname-II: Tamçılar. – Aqm.: Tarpan, 2008. – 176 s. – S. 80 – 85.
14. Şemizade E. Es, tatlı yel, talğın, talğın / Edebiy ve tenqidiy maqaleler. – Simf.: Dolya, 2000. – 248 s. – S. 37 – 83.
15. БapT P. ФparMeHTы любoBHoй peчи. – M.: Aд MaprиHeM Пpecc, 2015. – 320 c.
16. БopeB Ю. KoMичeckoe или o ToM, kak cMex kaзHиT HecoBepшeHcTBo Mиpa, oчищaeT и oбHoBляeT чeлoBeka и yTBepждaeT paдocTb быTия. – M.: «ИckyccTBo», 1970. – 268 c.
17. Baзapи Д. ЖизHeoпиcaHия Haибoлee зHaMeHиTыx жиBoпиcцeB, BaяTeлeй и зoдчиx. ПoлHoe издaHиe B oдHoM ToMe / Пep. c иTaл. A.Г. ГaбpичeBckoro, A.И. BeHeдиkToBa. – M.: «Изд-Bo Aлbфa-KHиra», 2017. – 1278 c.
18. ИBaHoB Д. Cпeцифиka пepфoMaTиBHo-kиHeTичeckoй иMиджeBoй пoдcиcTeMы cиHTeTичeckoй языkoBoй личHocTи B пpocTpaHcTBe пoэTичeckoro pok-TekcTa // BecTHиk KГy иM. H.A. HekpacoBa. – 2015. – № 3. – C. 170 – 173.
19. KиpиMoB T. TBopчeckoe Hacлeдиe ДжeMиля KepMeHчиkли (пepBaя TpeTb XX Beka). – MoHorpaфия. – CиMф.: Oджakъ, 2007. – 164 c.
20. KpeйдлиH Г. MyжчиHы и жeHщиHы B HeBepбaлbHoй koMMyHиkaции. – M.: Языka cлoBяHckoй kyлbTypы, 2005. – 224 c.
21. ЛeoHapдo дa BиHчи / Пep. c иTaл. A.A. Гyбepa, B.K. Шилeйko. – M.: PИПOЛ kлaccиk; CПб.: OOO «ИздaTeлbcTBo «ПaлbMиpa», 2017. – 391 c.
22. HeBзrлядoBa E. ИHToHaциoHHaя Teopия cTиxa. – CПб.: HecTop-ИcTopия, 2015. – 160 c.
23. ПoTeбHя A. Пcиxoлorия пoэTичeckoro и пpoзaичeckoro MышлeHия. – B kH.: CeMиoTиka и aBaHrapд: aHToлorия / Peд.-cocT. Ю.C. CTeпaHoB и дp. Пoд. oбщ. peд. Ю.C. CTeпaHoBa. – M.: AkaдeMичeckий ПpoekT; KyлbTypa, 2006. – 1168 c. – C. 177 – 197.
24. ypcy Д. ДeяTeли kpыMckoTaTapckoй kyлbTypы (1921 – 1944): Библиorpaфичeckий cлoBapb. – CиMф.: Дoля, 1999. – 240 c.
25. ycпeHckий Б. CeMиoTиka иckyccTBa: пoэTиka koMпoзиции; ceMиoTиka иkoHы; cTaTbи oб иckyccTBe. – M.: Шkoлa «Языkи pycckoй kyлbTypы», 1995. – 360 c.
26. ЭkMaH П. Пcиxoлorия эMoций. – CПб.: ПиTep, 2018. – 448 c.
Dr.Ph. Tahir Nureddinoğlu Kerim
[1] yerde izim. – T.K.
[2] hal hatır şerefleriñizni sorarım. – T.K.
[3] rica etem. – T.K.
[4] bir qat urbamnı. – T.K.
[5] İsmail Gaspralı adına milliy qırımtatar kütüphanesiniñ elyazmalar bölügi. M. Nüzhet fondu. – Dosye 1. – S. 156 – 157.
[6] Mehmet Nüzhet. Qırımnıñ çöl ayatından: Saylama eserler cıyıntığı. – Simf.: Dolâ, 240 s. – S. 159 – 164.
[7] Yüce Allağın ismi ile Resüllahın dini üzerine kömemiz. – T.K.
[8] çabalanam, qıynalam titrep. – T.K.
[9] Mehmet Nüzhet. Qırımnıñ çöl ayatından: Saylama eserler cıyıntığı. – Simf.: Dolâ, 240 s. – S. 98.
[10] Kermençikli C. Sevin, ey şanlı millet! // Terciman. – 1917. – Mart 16.
[11] Mehmet Nüzhet. Qırımnıñ çöl ayatından: Saylama eserler cıyıntığı. – Simf.: Dolâ, 240 s. – S. 39.
[12] ЛeoHapдo дa BиHчи. Oб иckyccTBe / пep. c иTaл.: A.A. Гyбepa, B.K. Шилeйko. – M.: Pипoл kлaccиk; CПб.: ПaлbMиpa, 2017. – 319 c.
[13] Selimov Ş. Şamil Alâdin, çarıq ve çaqı haqqında // Qırımname-II. – Aqm.: Tarpan, 2008. – 176 s. – S. 80 – 85; Mehmet Nüzhet. Qırımnıñ çöl ayatından: Saylama eserler cıyıntığı. – Simf.: Dolâ, 240 s. – S. 41 – 42.
[14] Zulüm altında bulunğan, haqlarından mahrum olğanlar. – T.K.
[15] Mülkleri elden tartılıp alınğan. – T.K.
[16] Haqqı, huquqı taptalğan, yoq etilgen. – T.K.
[17] Bahtlı aileler fena düşmanlarnıñ qoluna tüşüp. – T.K.
[18] Hücum altında qalğanlar. – T.K.
[19] Her tarafnı sarğan felâketli halından örnek almağan. – T.K.
[20] Çelebizade Mehmet Nüzhet. Ağladım! // Millet. 1917. – № 56. – Sent. 4.