text:
Qırımda Keriç boğazında Rusiye FSBsi tarafından esir alınğan Ukraina arbiy deñizcilerine yardım etmek içün tahminen 140 biñ ruble (59 biñ ğrıvnâ – QA) toplandı.
Bu aqta noyabrniñ 28-nde qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina deñizcileriniñ tutılğanı haber etilgende olarğa «gemilerden şahsiy eşyalarını almağa izin berilmegeni» belli oldı, bir çoq insan olarğa yardım etmek kerek, dep aytmağa başladı. Paranı kartqa yollağanlar ve el-elden bergenler, çoq insan aş, urba, gigiyena eşyalarını ketirgen edi.
Şimdilik para toplanması toqtatıldı, dedi Celâl.
«Aqşamğa yaqın yardım etmege istegenlerden toqtamağa rica ettim, SİZOğa berilgenlerniñ hususiyetleri bar. Anda belli şartlar bar: nasıl qutuda, ne bermege mümkün, keyfiyeti ve ilâhre. Bugün çezip baqayıq… Keriçte bulunğan üç askerden ğayrı, bütün oğlanlarğa eñ kerekli şeylerni yarın bermek içün Qırımda yeterli qadar para toplandı. Üç kişiniñ şaraitleri bir qarar, olar hastahanedeler», – dedi Celâl.
«Şunı da aytmaq isteyim ki, tuvğanları ve diger lâqayt qalmağan insanlar qasevetlenmesin, Aqmescit SİZOsında qanunsız mahküm etilgenler çoq, olar deñizcilerni lâyıq bir şekilde qarşılarlar. Bilemiz ki, ilk ihtiyac eşyaları endi berildi. Anda, içeride, diqqatsız qalmaycaqlar», – dep qayd etti Celâl.
Salı künü, noyabrniñ 27-nde, faaller Keriç boğazında FSB tarafından esir alınğan Ukraina askerlerine Qırımda para toplanacağını ilân etken edi.
Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi çarşenbe künü, noyabrniñ 28-nde, Keriç boğazında tutılğan Ukraina deñizcileri ve Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimlerini tevqif etti. Aqmescitteki Rusiye mahkemesi tarafından apiske alınğan Ukraina askerleri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyeniñ FSBsi tarafından tutılğan Ukraina deñizcilerini cenk esiri olaraq tanıdı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


c: text/html

text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde iyülniñ 9-nda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca ilk mahkeme oturışuvı keçirildi.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oturışuv vaqtında o, altı muracaat berdi. Qadı Venera İsroilova ise tek bir danesini qanaatlendirdi.
«Bugün imaye tarafı altı muracaat berdi: ukrain tilinde olğan dava malümatlarınıñ çıqarıluvı; Qırım işğalinden evel toplanğan dava malümatınıñ çıqarıluvı; silânı saqlav ve diqqatsız qullanuv davası boyunca cinayet aleti, delillerini talap etip aluv muracaatı; kelişmegen delil, hususan Rusiye Federatsiyasınıñ sıñırları qayd etilgen Qırım haritasınıñ çıqarıluvı; Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağını köstergen FSB vesiqasını talap etip aluv aqqında muracaat; dava toqtatıluvı muracaatı. Bulardan tek bir danesi mahkeme tarafından qanaatlendirildi, o da qısmen. Müvekkilimniñ Qırımğa ve Rusiye Federatsiyasına kiriş yasağını isbatlağan vesiqa», – dedi Polozov.
Nevbetteki mahkeme oturışuvı iyülniñ 23-ne belgilendi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kyivde "Qırım birdemligi"niñ koordinatorlarından birisi, Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Server Mustafayev Aqmescit SİZOsında yazğan «Kamera altındaki kamerada yaşayış. Server Mustafayevniñ kündeligi» kitabı taqdim etile. Kitapnıñ numayışı onıñ ilhaq etilgen Qırımda rusiye quvetçiler tarafından tutulmasınıñ yıl dönüminde yapıla.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Server Mustafayevni siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aksaray Çeviri - Tercüme
Aksaray tercüme taleplerinize Yeminli Tercüme olarak cevap veriyoruz. Çeviri Aksaray ihtiyaçlarınız için bir telefon yeterli.
Aksaray Çeviri Hizmetleri
Aksaray Yeminli Tercüme, Aksaray Çeviri, tercüme Aksaray, yeminli tercüme Aksaray, Aksaray yeminli tercüman, Aksaray İngilizce çeviri, Arapça Aksaray, Rusça Aksaray Tercüman, Aksaray simültane çeviri
Sarıyahşi Çeviri Tercüme, Ortaköy Çeviri Tercüme, Güzelyurt Çeviri Tercüme, Gülağaç Çeviri Tercüme, Eskil Çeviri Tercüme, Aksaray Çeviri Tercüme, Ağaçören Çeviri Tercüme


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinge cevap berip, Ukraina tarafı «Minsk añlaşmalarınıñ riayet etilmesine bütünley qoltutqanını» bildirdi. Bunı ZN.ua haber etip, 2015 senesi yanvar 25-te yazılğan mektüp metnini derc ete.
Poroşenko hatırlattı ki, yanvar 21-de Berlinde «norman formatında» keçirilgen Tışqı işler nazirleriniñ körüşüvinde Rusiye naziri Lavrov «Rusiye tarafınıñ Minsk añlaşmalarına riayet etkenini» bildirgen edi.
Bundan evel neşir Vladimir Putinniñ Ukraina prezidentine yollağan mektübini derc etti. Rusiye prezidenti silânı çeküv meselesinde Minsk añlaşmalarına riayet etmege çağırğan edi.


text:
MULTİMEDİA
Salı 29 noyabr 2022
-
-
-
-
31 oktâbr 2022
Seferber etilgen rusiyeliler qışla şaraitleri ve teminat problemlerini şikâyet ete
Seferber etilgen rusiyeliler teminat ve silâ problemleri bar, dep şikâyet eteler. Kantemir diviziyasınıñ 423-ünci motoatıcılıq polkunıñ askerleri aytqanına köre, 350 insan qazaiy alda bulunğan bir qışlağa yerleştirildi: santehnika çalışmay, suvuq, yanğın signalizatsiyası bozuldı, antisanitariya.
-
-
-
14 oktâbr 2022
Keriçte Rusiye arbiy tehnikasınıñ kolonnası köründi (+video)
-
-
-
-
12 sentâbr 2022
Erdoğan, Putin ve Qırımdaki insanlarnıñ tüşünceleri aqqında | Mustafa Cemilev
Avgustnıñ 23-nde Ukrayınada «Qırım platformasınıñ» online mitingi olıp keçti – bu halqara muzakere meydançığınıñ maqsadı Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ola. İştirakçilerinden ve spikerlerinden biri halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev edi – o, qırımtatarca ayttı.


text:
«Zima, uhodi!» ve «Deti-404» filmleriniñ müellifdeşlerinden biri kinorejissör Askold Kurov prodüserler Maks Tuula, Mariya Gavrilova ve Olga Jurjenko ile beraber Qırımda bir yıl evelsi FSB hadimleri tarafından teraktlarnıñ teşkil etilmesinde şeklenip yaqalanğan «Oleg Sentsovnı azat etmek» vesiqalı leyhağa başladılar.
Bunı «Otkrıtaya Rossiya» cemaat teşkilâtınıñ saytında bildireler.
Askold Kurov 2014 senesi mayıs ayınıñ vaqialarını canlandırmağa tırışıp, Sentsovnıñ Qırımda yaqalanması ile vesiqalı film-taqiqatını çıqara.
«Oleg Sentsovnı azat etmek» leyhası çerçivesinde bütün dünyadan ukrain rejissörine qoltutqan kinematografistler ile videointervyü keçirilecektir.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, Avropa konorejissörları – Kşiştof Zanussi, Agneşka Holland, Rusiye kinorejissörları – Pavel Bardin, Marina Razbejkina, Boris Hlebnikov ile bir qaç intervyü yapıldı. Ağa-qardaş Mihalkovlar, Pavel Lungin ve digerleri ile intervyü keçirilmesi planlaştırıla.
İntervyü yalıñız internette degil, halqara kinofestivallerde de kösterilmekte – misal olaraq, Kiyevde DocuDays UA, Londrada OpenDocs ve Wiesbadendeki goEast festivaliniñ açılışında. Leyha müellifleri bu levhalar ve azır olğan film Oleg Sentsovğa azatlıqqa çıqmağa yardım eteceklerine ümüt eteler.
«Otkrıtaya Rossiya» Kşiştof Zanussiniñ çıqışı ile Oleg Sentsovğa qoltutuv levhasını derc etti.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayıs ayında Rusiye FSB hadimleri tarafından Qırımda yaqalanğan edi. Onı Aqmescit, Yalta ve Aqyarda teraktlarnıñ azırlanmasında qabaatlaylar. Sentsovnıñ adliyecisi SİZOda onı çekiştirgenlerini bildirgen edi. Rejissör qabaatını red ete. Bundan ğayrı, bu iş boyunca daa üç kişi yaqalandı.
Aprel 16-da taqiqat ukrain rejissörini «silânı qanunsız tutuvda» da qabaatladı.
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi ukrain rejissöri Oleg Sentsovnıñ apis müddetini mayıs 11-ge qadar arttırdı.
Sentsovnıñ bir çoq işdeşi ve uquq qorçalayıcılar onı siyasiy mabus olaraq tanıp, onı azat etmege çağıralar. Olarnıñ fikirince, Sentsovğa qarşı qabaat sahte ola. Sentsov – Euromaydannıñ faal iştirakçisidir.


text:
Doquz aydan ziyade Moskova SİZOsında tutulğan ve keçken afta Ukraina-Rusiye almaşuvından soñ azat etilgen Ukraina deñiz askerleri, Moskovada tevqif etilgen Rusiye faali Konstantin Kotov içün para topladı.
Bunı Facebookta deñizcilerniñ advokatlarından birisi Nikolay Polozov haber etti.
Konstantin Kotov çoq vaqıt devamında ukrain deñizcilerine yardım etti. O, yollanmalar topladı, mahkeme oturışlarına qatnadı, ukrain arbiy esirler ve siyasiy mabüsler, ve bunıñ ile qırımtatarlarnıñ destegine keçirilgen piketlerde iştirak etti.
“Ukrain deñizciler azat etilgen soñ, volontör Kostâ Kotovnı türmege oturtqanlarını bildireler. Ve olar, evel özü Kostâ kibi, indemeyip çette qalıp olamadılar”, – dep yazdı Polozov.
Ukrain deñizciler, "olar özleri apishanede bulunğan vaqıt onıñ yapqan destegine minnetdarlıq köstermek içün”, advokatnıñ yazğanına köre, 12 400 grıvnâ (aman-aman 26 000 ruble) topladı.
Avgust ayında – Moskovada olğan narazılıq aktsiyalarından soñ – Kotovnı teqif etip, dört yıllıq apis cezasını üküm ettiler.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Advokat Nikolay Polozov, zapt etilgen ukrain deñizcilerniñ davasında tahqiqatçı kim olacağı alâ daa belli olmağanını ve cinaiy davanıñ malümatı kimde olğanı bilinmegenini bildirdi. Bu aqta o, dekabr 6-sında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde aytıp berdi.
“Men, SİZO reberligine ve FSB tahqiqat idaresine yollağan arizalarımdan iç birisine alâ daa bir cevap almadım. Men bütün cevap berüv rekvizitlerini qaldırğanıma baqmadan. Davanıñ malümatı qayda bulunğanı ve tahqiqatçı kim olacağı alâ daa belli degil, advokatlarnen ve soy-aqrabanen körüşüv razılığını kim berecegi de bilinmegen”, - dep añlattı Polozov.
Noyabr 25-inde ukrain arbiyleri, olarnıñ Odessadan Mariupolge ketken arbiy katerler taqımına rusiye sıñır hızmetiniñ gemisi Keriç boğazınıñ neytral suvlarında attı ve olarnı zapt etti. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabr 25-te Rusiye sıñır gemileri, Keriç boğazınıñ neytral suvlarında ukrain gemilerine attı ve olarnı zapt etti. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Bütün arbiylerni Moskovadaki "Lefortovo" apishanesine alıp kettiler.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen Ukraina deñizcilerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ayder Osman (1938 – 1997) – belli qırımtatar ikâyecisi.
Ayder Osman, 1938 senesinde Qırımnıñ Seyitler rayonında Beş Qurtqa köyünde dünyağa keldi. Altı yaşında bütün qırımtatar halqınen beraber sürgünlikke yiberildi. Özbekistannıñ Marğılan şeerindeki muallim mektebini bitirip muallimlik yaptı. 1965 senesinde Taşkent Univetitetini Gazetacılıq bölüminden diplom aldı. Lenin Bayrağı gazetasında bölüm müdirligi, Yıldız Mecmuasında baş müelliflik ve mesül kâtiplik yaptı. Özbekistan Yazıcılar Cemiyeti prezidium azası oldı.
1972 – Emcemden Selâm adlı kitabı neşir etildi. Daa soñra Tanış Közler (1975), Yıllar ve Dostlar (1975), Tutuşuv (1989) ikâye kitapları neşir etildi. Bala edebiyatı aqqında da yazılar yazğan Ayder Osmannıñ, Ösüv Basamaqları (1984) adlı kitabında yazıcı ve şairler içün maqaleler bar.
Ayder Osmannıñ eserleri diger türkiy tillergede tercime etildi. Tercime saasında da çalıştı, rus ve özbek tilinden pek çoq eserni qırımtatar tiline tercime etkeni kibi, qırımtatar tilinden de rus ve özbek tiline tercimeler yaptı.
Ayder Osman Qırımğa köçmek ve yerleşmek içün pek çoq qıyınlıqnen oğraştı. Lâkin bu onıñ sağlığını bozdı. 1997 s. iyün 20-de vefat etti.
QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI


text:
Tış dünyadan izolâtsiyada yaşamaq nasıl? SİZOda dayanmağa neler yardım ete? Mabüsler azatlıqta olğanlarğa ne tiley? Qırım.Aqiqat, mabüsler ve advokatları siyasiy dep adlandırğan qabaatlar sebebinden SİZOda bulunğan qırımlılarnıñ mektüpleri aqqında tarif ete.
2014 senesinden berli, Qırım Rusiye kontroli altında qalğan vaqıtta, Ukraina ve Rusiye aq qorçalayıcıları yarımadada yerli sakinler siyasiy sebeplerden taqip etilgenini qayd ete. Eñ çoq Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada serbest areket etken musulman din teşkilâtı – «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca insanlar tutula ve apiske alına.
Bu davalar çerçivesinde onlarnen qırımlı yıllarnen apiste tutula. Olar yıllarnen izolâtsiyada qala, SİZO tışında ne olıp keçkenlerini bilmey. Şu sebepten faaller siyasiy mabüslerge qoltutmaq, birdemlik köstermek ve olıp keçkenlerden haberdar tutmaq içün mektüp yazmağa çağıra. Faqat siyasiy mabüsler de ara-sıra azatlıqqa mektüp yollap ola.
«Mektüp yollağan elektron sisteması olğan SİZO ve koloniyalarda er kün bir qaç satıp yollap, tez vaqıtta cevap almağa çare bar. Elbette, yazışuv teşkerile. Amma çoqusı SİZOlar böyle sistemağa bağlanmağan, şu sebepten siyasiy mabüsler ananeviy poçta vastasınen bağ tuta. Pek az advokatlar ya da tuvğanlarınen körüşkende mektüplerini bereler. Birisiniñ ömür arqadaşı insanlardan alğan varaqalarnı kamera divarlarına yapıştıra, dep aytqan edi. Digeri ise mektüp arhivini oquy, anda, azatlıqta, onıñ içün yüzlernen insan küreşkenini hatıralata», – dep tarif etti «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa.
Qırımlı siyasiy mabüsler kimge mektüp yaza ve ne aqta yaza, Qırım.Aqiqat maqalesinde oquñız.
Avropa deputatı, ukrainler ve Rusiye prokurorlarına mektüp
Server Mustafayev – bağçasaraylı, «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ koordinatorı, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, apisten muntazam sürette mektüp yollay.
Mustafayev Rusiyede terror teşkilâtı dep adlandırılğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları bar olğanında qabaatlanıp, Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan edi. O, qabaatını tanımay ve siyasiy sebeplerden taqip etilgenini ayta. Aynı fikirni aq qorçalayıcılar da bildire. SİZOda Server Mustafayev bir buçuq yıldan berli buluna, o, Avropa deputatı Rebecca Harmsqa mektüp yolladı. Server Mustafayev «siyasiy ve diniy sebeplerden repressiya ve taqiplerge diqqat ayırmağa» çağıra.
Bugünki künde 115 baladan çoq babasız terbiye etile, balalar olarnıñ diqqatını ve sevgisini körmeyServer Mustafayev
«Bugünki künde 115 baladan çoq babasız terbiye etile, balalar olarnıñ diqqatını ve sevgisini körmey. Onlarnen siyasiy mabüsniñ anaları ve apayları daimiy maneviy ve duyğu basqısı altında buluna. Körüne ki, siyasiy vaziyetnen bağlı cezasızlıq em Qırımda, em Ukrainada, adaletsiz repressiyalarğa qarşı küçsizlik bazılarımızda ümütsizlik doğurdı. Amma genç faallerniñ küçü çoq. Olar yengillik kelecek, yalan ise bitecek, dep eminler», – dep yaza Server Mustafayev.
O, SİZOda olıp, «özüni doğrulıq ve adalet oğrunda küreş meydanından silmegenini» bildirdi.
Daa soñra Server Mustafayev ukrainalılarğa açıq mektüpnen muracaat etti. O, onıñ fikirince, Ukrainada Qırımnı işğalden qurtaruv meselelerine yeterli qadar diqqat ayırılmay, yarımada problemleri, anda Rusiye akimiyeti ile razı olmağanlarnıñ taqip etilüvi ukrain cemiyetinde «pek az biline», dep bildirdi.
Bu adise-vaqialarnıñ dört yıldan ziyadesi devamında Ukrainada tasdıqlanğan siyasiy mabüs ıstılaları yoqServer Mustafayev
«Bu adise-vaqialarnıñ dört yıldan ziyadesi devamında Ukrainada tasdıqlanğan siyasiy mabüs ıstılaları, Ukrainanıñ terrorizm, ekstremizm ve bunıñ kibi şeylerde qabaatlanğanlar aqqında fikirlerine dair resmiy çıqışları alâ daa yoq. Bu qorqunç adise-vaqialar ve istilânıñ beşinci yılında bücette siyasiy mabüslerniñ qorantalarına yardım parası peyda oldı. Amma qullanuv yolları bir çoq aq qorçalayıcı teşkilâtı ve lâqayt qalmağan siyasetçiler sayesinde tapıla», – dep yazğan edi mektübinde Server Mustafayev.
Daa bir mektübinde ukrain ve halqara aq qorçalayıcıları, siyasetçi ve faallerine muracaat etip, SİZOda siyasiy sebeplerden tutulğan qırımlılarğa yardım etmesini rica etken edi. Bundan ğayrı, Server Mustafayev SİZOda olıp, Rusiye prokurorları ve qadılarına «selâm» ayta. Yazuvlı şiarını sentâbr ayında olıp keçken daa bir mahkeme oturışuvından soñ advokat Lilâ Gemeci aydınlattı.
«Apiste bizge qarşı nefretni is etemiz»
SİZOda keçirgen sekiz ayı aqqında aqmescitli, «Qırım birdemliginiñ» faali, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Seythalilov tarif ete.
O, kamerada bulunğan diger insanlar qırımtatarlarğa semetdeşlerinden kelgen yardımğa suqlana, dep yaza.
Bu yerde yanımızda olğan insanlar birligimizge suqlanaRustem Seythalilov
«Bu yerde yanımızda olğan insanlar birligimizge suqlana. Alğan mektüplerimiz, olarnıñ sayısı, çeşit memleketlerden kelgeni olarnı şaşıra. Çoqusı allarda tanış olmağan insanlardan kelgen yardımnı olar añlap olamaylar. Bizni yaqınca tanığanda, bu adaletsizlikni körip, bizni olğanımızdan farqlı bir şekilde tanıtmağa istenilgenini körip, mında ne yapqanımıznı, ne içün zulum etilgenimizni añlamaylar», – dep aytıla mektübinde.
Bu aqta davanıñ daa bir mabüsi Vladlen Abdulkadırov da yaza. O da, sekiz ay evelsi apiske alındı.
Bizler nefret, peşin fikirlerni, yapmağanımızda, yani «terrorizmde» qabaatlanğanımıznı is etemizVladlen Abdulkadırov
«Bizler – apiste olğanlar nefret, bizge olğan peşin fikirlerni, yapmağanımızda, yani «terrorizmde» qabaatlanğanımıznı is etemiz. Amma siziñ, halqım ve bu maşinanıñ qorantaları, işi, faal içtimaiy ayatı olğan adiy insanlarğa qarşı adaletsizligini körgenler, sayeñizde bizler metanet ve sabırnen, Allahnıñ izninen, bu sınavlardan ecdatlarımız kibi keçecekmiz», – dep yazdı o ve halqına «sevda olğanını» ayta.
«Fitnege sebatnen qarşılıq köstermek kerekmiz»
Qarasuvbazarlı baba-oğul Riza ve Enver Ömerovlar da SİZOdan mektüp yazdı. Olar – daa bir «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarınıñ, Büyük Aluştanıñ sekizi ola. Rusiye mahsus hızmetleri olarnı da Rusiyede terror sayılğan diniy teşkilât ile alâqaları bar olğanında qabaatladı.
Bu qorantanıñ erkekleri şimdi apiste buluna. Azatlıqta tek qadınlar ve yedi bala qaldı.
O, «adaletsizlik ile küreşkenlerniñ işançı ve küçü sönmesin ve suvumasın dep», azatlıqqa mektüp yazdı, mektübini «diger insanlarnıñ taqdirine yüregi yımşaq olğan lâqayt qalmağan er keske» yollay.
SİZOda, informatsion izolâtsiyada bulunıp, amma advokatnen laf etip, bizni unutmağanlarını ep bir bilemRiza Ömerov
Qırımlı dört oğlunı sağınğanını yaza, siyasiy mabüs olğan babasını hatırlay ve «Allah er birini azat ettirip, qorantalarınen qavuştırsın», dep dua ete. Riza Ömerov, Rusiye quvetçileri aytqan qabaatnı tanımay, dep yaza.
«SİZOda, informatsion izolâtsiyada bulunıp, amma advokatnen laf etip, bizni unutmağanlarını ep bir bilem. Tuvğanlarım, yaqınlarım ve meni tanığanlar 100-150 kişi mahkemelerime kelgende quvanam. Bu Rusiye akimiyeti bizni qabaatlağan cinayette qabaatsız olğanımıznı daa bir kere isbatlay. Mahkemelerniñ adaletsiz olğanını yazmaycam, çünki adalet ve «tsirk» – bu antonimler», – dep yaza o.
Duşmanlar bizlernen küreşmege başladı. Bizni Qırımda qalmayıq dep, tuvğan toprağımızdan kene sürgün etmege tırışalarEnver Ömerov
Babası Enver Ömerov yazğan mektübinde semetdeşlerini birlik olmağa çağıra: «Duşmanlar bizlernen küreşmege başladı. Bizni Qırımda qalmayıq dep, tuvğan toprağımızdan kene sürgün etmege tırışalar! Bu qıyın zamanlarda birlik kek kerek! Allahqa işanıp, bu yolda sabit olmaq ve olarnıñ fitnelerine qarşı çıqmaq kerekmiz! Halqımızda iç bir vaqıt «terrorizm» yoq edi ve olmaycaq! Menim sevimli halqım! Allah epiñizden razı olsun!».
Enver Ömerov qırımtatarlar arasında olğan «satqınlarğa» satır bağışlay: «Para, iş ve mülk içün canlarını satqanlar. Er kes yapqanları içün cevap berecek künü Allah yapqanları içün soracaq».
«Tünevin müim olmağan şeylerniñ bugün yañı manası bar»
Qırımlı siyasiy mabüslerniñ ailelerinde bunıñ kibi onlarnen mektüp toplandı, dep bildire «Qırım birdemliginiñ» faalleri. Aman-aman er birinde qırımtatar halqınıñ birligine çağıruvlar mevcut.
Siyasiy mabüsler birlik qıymeti, bir-birine kösterilgen destek aqqında yaza, lâqayt olmağanlarğa yardım, informatsion destek içün minnetdarlığını bildire«Qırım birdemligi»
«Siyasiy mabüsler olar içün müim olğan şeylerni yaza. Birlik qıymeti, bir-birine kösterilgen destek aqqında, lâqayt olmağanlarğa yardım, informatsion destek içün minnetdarlığını bildire. Ve, elbette, tuvğan insanları, qasevetlengen qorantaları aqqında yaza. Bilesiñizmi, izolâtsiya şaraitlerinde yañıdan qıymet kesip başlaysıñ. Tünevin müim olmağan kibi körüngen şeylerniñ bugün yañı manası bar», – dep ayta faaller.
Mektüp müellifleri uzun müddet SİZOda olsa da, cesür ruhını saqlap, azatlıqta olğan semetdeşlerini aqları oğrunda küreşke davet ete. «Qırım birdemligi» bunı siyasiy dava mabüsleriniñ qabaatsız olğanını isbatlağan daa bir delil olaraq köre.
Olar halqını, ecdatlarınıñ toprağında yaşamaq aqqını qoruy«Qırım birdemligi»
«Cinayet işlemegen insan maneviy olaraq er daim küçlü ola, gizleycek bir şeyi yoq, em de aynecilik yapmağa, aldatmağa kerekmey. Onıñ ğayesi bir mil kibi, er şeyni boza: insannı tahqiqat ile işbirligi yapmasına zorlamaq ıntıluvlarını, şantaj, azap, maneviy basqını. Olarnıñ adalet tarafında olmasından eminligi, bizim destegimiz ve işançımız olarğa küç bere. Olar halqını, ecdatlarınıñ toprağında yaşamaq aqqını qoruy, ve bu qabaatlarnı iç bir vaqıt tanımaycaqlar», – dep qayd eteler «Qırım birdemliginde».
Bir çoq qırımlı siyasiy mabüs «çañdan çañğa» apiste qalmağa azır», çünki qabaat olaraq tanıycaq şeyleri yoq, dep aytalar «Qırım birdemliginde». Şu sebepten olar tahqiqat ile añlaşmayıp, qolay yolnı qıdırmaylar. Bir çoqu neticede uzun apis cezasını ala. Böyle insanlar içün azatlıqqa mektüp yazmaq ve cevap almaq imkânı, faallerniñ aytqanına köre, ruh küçüni saqlaycaq yekâne menba ola.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mukaqqes Cumañız Hayırlı Olsun!
Künlerniñ eñ güzeli, aftanıñ eñ degerli cuma künü! Allahqa dua etip onıñ rızasını qazanmaqa aşıqıñız!
Allah bu mubarek künde dualarıñıznı qabul etsin!
Cuma, İslam dininde pek emiyetli aftalıq toplu alda ibadet yapılğan bir kündir.
Ey İman Etkenler
Cuma künü Cuma namazına çagırılgan (ezan oqulgan) vakıtta,aman Allahnı anmaq içün (Camige) çapınız ve alış-verişni qaldırınız.Bunın sizler içün daa hayırlı olğanını keşke bilseydiniz
Quran, Cuma suresi,9-ıncı ayet
“Allahqa ibadet etiñ ve Oña iç bir şeyni ortaq qoşmañ.
Ana-babağa, aqrabağa, yetimlerge, yoqsullarğa, yaqın qomşuğa, uzaq qomşuğa, yanıñızdaki arqadaşqa, yolcuğa, qollarıñız altındaki (sizge hızmet etken) kimselerge yahşılıq etiñ. Allah özüni begengen ve daima maqtanıp turğan kimseni sevmez”.
Peyğamber Efendimiz (s.a.v.) de bir hadis-i şerifinde böyle buyurğan: “Allahqa ve Ahiret kününe iman etken kimse, qomşusına yahşılıq yapsın”
Toprağımızda barış, huzur ve milletimizniñ sağ-selametligine dua etemiz! Allah büyüktür güzel künler yaqındadır inşallah.
Sevgili Peygamberimiz’niñ yolunda devam etip dinimizni, ana tilimizni, adetlerimizni saqlayıq, hayırlı evlatlar yetiştirip küçlü nesil östüreyik!
Biz TEK Allah’tan qorqqan bir milletmiz. Bir olayıq,tiri olayıq! Hepimizniñ adından Rabb’imizge emanetsiñiz öz halqımız.
Sabır öyle bir tabiattır ki, insannı ciddiy, ikmetli yapar, Allahnıñ yardımını celp eter, yañlış areket ve qararlardan qorçalar. Quran-i Kerimde böyle aytıla:
Ey iman etkenler, sabır ve namaz ile yardım tileñiz. Allah sabır etkenlernen beraberdir. (Baqara suresi, 2/153).
Cumañız hayırlı olsun!


text:
Islamda öylänü
İr häm xatınnıñ bergä yäşäwe möhim íctímağí institüt bulıp tora. Äxläqsezlektän qotılu öçen, ğäliäsen tota alğan här yäş keşe öylänergä tieş. Íslam küzlegennän qarağanda, níqaxlaşmaw – äşäkelek. Ul ğına da tügel, ike keşeneñ mäxäbbäten arttıru öçen ir belän xatın bulıp yäşäwdän dä yaxşırağı yuq. Mätdi xäle naçar buluı arqasında öylänä almí qalğan keşelärgä isä, censi omtılışlarnı basar öçen, waqıt-waqıt uraza totarğa kiñäş itelä. Ägär möselman, mätdi yaqtan tä'min itelep tä, öylänergä telämäsä häm moña moxtaclıq kürmäsä, anıñ öylänmäwe ğäyep sanalmí.
Xatın ezläwYзrәpTү
- İr-at Íslam küzlegennän qarağanda mäxräm (öyläneşergä tíılğan keşelär) tuğannarğa öylänä almí. Qan qärdäşlege arqasında öylänergä yaramí torğan cide törle xatın-qız bar.
- Íslamğa birelgän xatın iñ yaxşı xatınnardan sanala. Xatınğa anıñ baylığına, cämğiättä totqan urınına, maturlığına qarap öylänergä mömkin. Ämma bergäläp tormış qorır öçen bu närsälär genä citmi, alarnıñ níqaxnı bozuı íxtímal. Şunlıqtan üzara añlaşıp yäşäw häm fiker qarşılıqların buldırmaw öçen ğömümi nigez bulırğa tieş. Wä mondí nigez bulıp Íslamğa tuğrılıq sanala.
- Yaxşı xatınnıñ başqa äybät sífatları – ädäple oyalçanlıq häm sizgerlek.
- Xatın öçen yaxşı sífatlardan sanala torğan närsälär, bar bulğanına qänäğät bulıp, artıq sarıf itmäskä torışıp yäşäw. Yünsez xatın aqçanı küp häm faydasız totar.
- Tuğannar yağınnan bulmağan keşe belän öylänäşü tuğannarnı arttıra.
- Balalar bäxetle níqaxnıñ möhim närsä bulğanlıqtan, bala tapmí torğan xatınğa öylänergä kiñäş itelmi.
- Ayırılışqan, ämma berençe irenä kire qaytırğa omtılmağan xatınğa öylänüneñ ğäyebe yuq.
- Níqaxta bulğan xatınğa öylänüneñ ber naçarlığı bulmasa da, qız keşegä öylänü yaxşıraq.
- Ni däräcädä Íslamğa birelgänlegen, ata-anasınıñ ni räweştä yäşäwen häm başqa kiräkle närsälärne belmi torıp, ir-at xatın-qızdan üzenä kiäwgä çığuın sorarğa tieş tügel.
- Öyläneşergä teläwçe ir-at belän xatın-qız ber-bersen kürergä tieşlär.
- Öyläneşergä teläwçe keşelär níqax röxsät itelmägän mäxrämnär qatnaşında ğına oçraşırğa tieşlär.
- İr-at xatın-qıznıñ biten häm qul çuqların ğına kürergä tieş. Bite ir-atqa anıñ maturlığın, qulları – gäwdäseneñ nindi buluın söyli ala.
Xatın-qıznıñ ir saylağandağı xoquqları häm burıçlarıYзrәpTү
Xatın-qız blgele ber ir-atqa kiäwgä çığu-çıqmaw xoquğınnan faydalanırğa tieş, şunıñ östenä ul aldan kürüçänlek häm ziräklek kürsätergä burıçlı. Bulaçaq irneñ yaxşı sífatları anıñ bay buluı, cämgiättä abruy qazanuı häm yaxşı eşe genä dä tügellegen onıtmasqa kiräk.
YäräşüYзrәpTү
- İr yäki xatın bulu, ğäilä qoru – bik cawaplı eş, şuña kürä aña bik citdi qararğa kiräk.
- Xatın-qıznıñ qulın «íddax» waqıtında soraw Íslam ädäbençä tügel.
- Kem bulsa da täqdim yasasa, ul xatın-qızğa kiäwgä çığarğa täqdim itü ädäplelek tügel. İkençe ber keşe annan baş tartsa ğına şulay eşlärgä yarí.
- Xatın-qıznıñ ximäyäçeneñ anı kiäwgä birügä bernindi xoquğı yuq. Monı eşlärgä xoquqlı berdänber keşe – xatın-qız üze, häm ul monı bernindi basımsız eşlärgä tieş. (Mälikä Baqírax mäktäbe öyrätkänçä, qız keşe wäli, ximäyäçene röxsätennän başqa kiäwgä çığa almí).
- Xatın-qızğa qağılışlı mäs'älälärne anınñ belän tikşerergä kiräk. Ägär ul yätim qız ikän, tínaqlıq saqlap berni dä äytmäsä, bu anıñ ríza buluın añlata. Ämma ayırılğan yäki tol ikän, anıñ deşmäwe rízalığın añlatmí. Ägär xatın-qız baş tarta ikän, ximäyäçe üz abruyın aña qarşı quya almí.
- Xatın-qızğa turıdan-turı täqdim yasaw kileşmi. Monı anıñ ximäyäçese aşa eşlärgä kiräk.
Níqax turında kileşüYзrәpTү
- Níqax turında kileşü şartların ütäw bik tä möhim eş bulıp sanala.
- Níqax kileşüe xatın-qıznıñ tärbiäçesez (ximäyäçesez) häm ike şahít irdän başqa tözelä almí.
- Öyläneşäçäk ike keşeneñ bergä ozaq waqıtlar yäşärgä niät qıluları kiräk. Íslam waqıtlı níqaxlarnı tía.
- Kiäw öçen tuynıñ artıq zur yök bulıp töşmäwe xäyerleräk.
- Níqaxlaşu öçen mähär möhim närsä bulıp tora. Mähärneñ nindi bäyädä buluına qaramastan, ir-at üz xatınına nindi dä bulsa büläk birergä tieş. Şulay da ul artıq zurdan qubarğa tırışmasqa, xälennän kilgänçä genä büläk alırğa tieş.
- Xatın-qıznıñ ximäyäçese möselman ir-at bulırğa tieş. Xatın-qız ikençe ber xatın-qıznı kiäwgä birä yäki ximäyäçesez üze kiäwgä çığa almí.
- Íslam quşqança, níqaxlaşqanda iñ möhim şartlarnıñ berse – ir-at belän xatın-qıznıñ ikeseneñ dä rízalığı.
NíqaxYзrәpTү
Hиkax kыз Bә ereT, xaTыH hәM иp apacыHдa бyлa, yл aлapHы зиHaдaH Bә xәpәMHәH cakлый hәM өcләpeHә oлы бypычлap йөkли. CөHHәTHeң иң aBыpы бyлып Hиkax caHaлa. HиkaxHы cakлay, TapkaTMacka Tыpышy, үзapa Tyrpылыkлы бyлy xaTыH Bә иp өcTeHә бepдәй бypыч йөkли. Hиkaxka биш keшe kилeprә Tиeш. yл биш keшe бoлapдaH rыйбapәT: бepeHчece — Hиkax xөTбәceH ykyчы, иkeHчece — Bәли, яkыH kapeHдәшe, өчeHчe hәM дүpTeHчece — иke шahиT, бишeHчece — kияү ereTeHeң өлkәH TyraHы яkи aTacы. ШahиTлapHың иke бaлиrъ бyлraH иp зaTыHHaH, MөceлMaH бyлyлapы шapT. Hиkax ykыp aлдыHHaH kыздaH: «CиH фәләH kызы фәләH! ФәләH yrлы фәләHrә xәләл җeфeTлekkә pизa бyлып бapдыңMы?» — дип, ereTTәH: «CиH фәләH yrлы фәләH! ФәләH kызы фәләHHe xәлөл җeфeTлekkә kaбyл иTeп aлдыңMы?» — дип copaлыp. Hиkax MәҗлeceHдә kияү keшeHeң, xөTбә ykылraHHaH coң, Aллahы Tәraләrә pәxMәTөH җиTkepeп, MөxәMMәд пәйraMбәpHe MakTaп hәM үзeH шyл өMMәTTәH дип kүpcәTeп cүзләp әйTүe Bә KopъәHHәH бepәp aяTb ykyы kиpәk бyлa hәM cөHHәT caHaлa. Шyлaй yk, Hиkax Hыkлыrы Mәhәp, яrъHи kaлыM бeләH билreлe бyлыp. yл-бy Bә aңлaшылMayчылыk бyлMacыH өчeH, MәhәpHe aлдaH yk kилeшeп Bә cөйләшeп kyялap. TaTapлap apacыHдa Mәhәp aлyHың Hәpcә иkәHeH oHыTып Ta бeTeprәHHәp иHдe. AHың ypыHыHa «kыз aлy», яkи «kыз caTy» дип йөpTeлә TopraH yөH yйHaлыHa. ӘMMa MoHың acылыHдa дa Hәkъ MeHә шyшы Mәhәp kүздә ToTылraHлыrыH kүпләp бeлeп бeTepMиләp hәM kыз aлыpra kилrәH ereT үзe дө aHың acылыH TөшeHeп җиTMичә, xәTTa MoHдый yeH бyлыpra TиeшлereH дә kүз aлдыHдa ToTMыйчa, әзepлekceз kилә hәM kөлkerә дә kaлraлый. ШyHлыkTaH, өйләHүчe ereTләp «kыз caTып aлy» диrөH yeHHың MәrъHәceH бeлeп TopcыHHap hәM HиreзeHдә шәpиraTb kaHyHы яTkaHлыrыH TөшeHceHHәp. ӨйләHrәHдә Mәhәp xakыH TyлыcыHчa Tүләү cөHHәT caHaлa.
- Yäşerep kenä, bu xaqta berkemgä dä äytmiçä öylänü Íslam ğädäte bulıp sanalmí. Níqax turında bar keşe dä belergä tieş.
- Níqax uñayınnan uyın-kölke röxsät itelä. Ğädättä Íslam cırlawn tísa da, tuy bulğanda monı eşlärgä yarí. Qıznı kiäwe anına ozatqanda anıñ belän cırlawçı ber keşene cibärü yaxşıraq. Ämma cır äybät bulırğa häm kürşelärne borçımasqa tieş.
- Kiäw kiräkmägän çığımnar totmasqa tieş, çönki monıñ yäşlärneñ mätdi xälen naçaraytuı íxtímal, häm bu Íslamça da bulıp sanalmí.
- Xacda häm Ömrädä qatnaşuçı öylänä häm tuy yasí almí. (Ömrä – Mäkkägä baru, ämma, Xacdan ayırmalı bularaq, ul yılnıñ teläsä qaysı waqıtında bula ala.)
İr belän xatın bağlanışlarıYзrәpTү
- Íslamda «ballı ay» yuq häm ul çit ğädäte bulıp tora.
- Duslarğa häm tuğannarğa tuydan soñ berençe könnärdä yäşlär yanına bik yış kilep yörmäskä kiñäş itelä.
- Yağımlıq, yomşaqlıq häm olı canlılıq mäxäbbät eşeneñ iñ yaxşı närsälärennän sanalalar.
- Mäxäbbät belän şöğellängändä irdän dä, xatınnan da tämle is kilep torırğa, tännäre saf bulırğa tieş.
- İr xatınına qarata yomşaq bulırğa tieş, şulay bulğanda, alar arasında süzgä kilü yäki qarşılıqlar bulmas.
- İr üz qulın xatınınıñ mañğayına quyıp: « Yä Rabbım, min Sinnän aña häm anıñ tabíğatına igeleklelek birüeñne sorím, min andağı häm Sin birgän tabíğatındağı yawızlıqlardan Sindä qaçu urını ezlim», – dip, Allahıdan xäyer-fatíxa sorarğa tieş.
- Mäxäbbät belän şöğelläner aldınnan irgä dä, xatınğa da ike räqäğät namaz uqırğa kiñäş itelä.
- Yaqınlıq cenes yulı aşa eşlänsä, mäxäbbät belän teläsä niçek şöğellänergä yarí, Artqı yul belän yaqınlıq qıludan saqlanırğa kiräk.
- Ägär ir xatını belän ber tapqır yaqınlıq qılıp, monı tağın qabatlarğa niätläsä, ul başta yuınsa yaxşıraq bulır.
- Mäxäbbät belän şöğellängännän soñ yoqlarğa yarí, ämma başta yuınsañ yäki qoyınsañ äybäträk.
- Kürem kürgän waqıtta xatınıñ belän yaqınlıq qılırğa yaramí. Ägär inde monı eşlägänsez ikän, yartı altı dínar külämendä xäyer birergä kiräk. Şulay da ir keşe kürem kürgän çaqta xatını belän teläsä ni eşli ala, tik censi yaqınlıq qına qılmasın.
- Xatınnıñ kürem kürüe betkännän soñ häm ul böten gäwdäsen yuğannan soñ ğına mäxäbbät belän şöğellänergä yarí.
İrlärgä kiñäşlärYзrәpTү
- Xatınıñ üz ire belän waqıt-waqıt censi yaqınlıqqa kerergä xaqı bar. İr üzeneñ xatınıñ qarata üz burıçlarınnan baş tartırğa tieş tügel.
- Ägär ir köndeze bik dorfa ikän, xatınnıñ kiçen yäki tönlä anıñ belän censi yaqınlıqqa keräse kilmi. Mondí oçraqlarda ir mäxäbbät belän şöğellänmi torırğa tieş.
- Censi mömkinlegen kimetü yäki köçäytü maqsatında ir medisin wä başqa darular qullanudan tíılırğa tieş.
- Bik yış censi yaqınlıqnıñ zararlı buluı íxtímal. Şunlıqtan totnaqlılıq saqlarğa kiräk.
- İrneñ täne saf bulırğa häm tämle is çığarıp torırğa tieş.
Xatınnarğa kiñäşlärYзrәpTү
- Uraza totqanda (Ramazan ayında), kürem kürgän, bala taşqan yäki awıru çaqlardan tış, ire anı yataqqa çaqıra ikän (açıqtan-açıqmı, yäki berär törle sizderepme), xatın aña qarşı kilergä tieş tügel.
- Ägär xatın mäcbüri bulmağan uraza totarğa teli ikän, ul moña irennän röxsät sorarğa tieş. Ägär ire röxsät itmäsä, ul uraza tota almí. Eş şunda ki, irneñ xatını belän censi yaqınlıq qılırğa teläwe íxtímal, wä bu uarazanı boza.
- Ägär xatın iren qızıqtırmasa häm uyınnarda xäräkätçänlekne üzenä almasa, bu xäl censi yaqınlıq qıluğa tiskäre yoğıntı yasayaçaq häm öydä gel qarşılıqlar, bäreleşlär tudıruğa kiteräçäk.
- Xatın här waqıt pöxtä, saf, ire aldında güzäl bulırğa tırışırğa, annan tämle is kilep torırğa tieş.
Tuy mäcleseYзrәpTү
- Níqaxnıñ ikençe könendä ir elek üzlärendä bulğan tuğannarına barırğa, alarğa räxmät äytergä, Allahıdan alarğa yaxşılıq telärgä, alarnı walímax dip atalğan tuy mäclesenä çaqırırğa tieş.
- Sí bik ük muldan bulmasa da, Íslamda tuy mäclesläre ütkärü yaxşı ğädätlärdän sanala. Mäcles Íslam qağídälärenä turı kilmägän oçraqta ğına çaqırunı qabul itmäskä bula. Çaqırılğan keşelär çaqırunı qabul itärgä häm bäyrämgä kilergä tieşlär.
- Bäyrämne níqaxtan soñ, anıñ barışında tügel, ütkärü sönnät sanala. Bu eş níqaxtan soñ öç kön dawamında eşlänä ala.
- İgelekle möselmannar bay yäki yarlı bulularına qaramastan çaqırılırğa tieşlär. Çönki iñ naçar tuy mäclese – baylar çaqırılıp, yarlılar çaqırılmağanı.
- Bäyrämgä ber yäki, mömkin bulsa, kübräk sarıq suyarğa yarí. Şulay uq täm-tom häm başqa sílar äzerlärgä kiräk.
- Ägär mätdi yaqtan tä'min itelgän bulsalar, aqça yäki azıq-tölek cíıp, qunaqlar häm tuğannarı bäyräm çığımnarın qaplarğa yärdäm itä alalar.
- Tuğannar häm qunaqlar härberse ayırım-ayırım isemläp çaqırılırğa tieşlär.
- Käläş qunaqlarğa xezmät kürsätä ala, ämma bu alarnıñ qızıqsınuın tudırmaslıq itep başqarılırğa tieş.
- Tuy mäclese Allahıdan igeleklär teläw öçen bik yaxşı forsat, şunlıqtan anda Íslamğa qarşı kilä torğan barlıq närsälär kire qağılırğa tieş, mäsälän, alarğa törle cenestäge keşelärneñ irekle aralaşuı, isertü eçemleklär eçü h.b. kerä.
Küp xatın belän toruYзrәpTү
- Íslam täläp itkänçä, ber xatını bulğan ir qız keşegä öylänä ikän, ul anıñ belän cide tön yoqlarğa, şunnan soñ waqıtın ike xatınına da tigez bülärgä tieş. Wä inde qayçan da bulsa irdä bulğan xatınğa öylänsä, ul anıñ belän öç tönen ütkärergä häm qalğan waqıtın ike xatınına da tigez bülärgä tieş.
- Nindi genä xällärdä dä ir üz xatınnarı yanında tigez däräcädä bulırğa iteş.
- Ägär ir awırí ikän, anıñ qaysı xatını yanında qalırğa tieşlegen xatınnarı üzläre xäl itärgä tieşlär.
- Xatınnar belän mäxäbbät mäs'äläsendä tigez şöğellänü täläp itelmi. İrdän täläp itelgän ber närsä – waqıtın xatınnarına tigez bülü häm tönne alarnıñ berse belän qunu.
- Ägär ir säyäxätkä kitärgä teli ikän, üze belän qaysı xatınıñ alırğa kiräklegen açıqlaw öçen ciräbä salınırğa tieş.
- İr Xacğa yäki Ömrägä barırğa cíınğanda da şulay eşlärgä kiräk.
- Xatınnar könnäre belän alışsalar, ir äle köne kilep citmägän xatını belän yoqlí ala.
- Ägär ir üz-üzen tikşerep totarğa tieşle mäs'älälärdä tigezlek häm ğädellek urnaştıra aluına ışanmí ikän, ul çaqta ber xatın belän torırğa tieş.


text:
– Bügingi qazaq jazuşısı keşegi ağabuın ädebiet ökilderi sekildi twlğağa aynala ala ma?
– Bwl swraq Keñes Odağı kezinen qalıptasqan, qasañ tüsinikten tuğan swraq. Bügingi qoğam üşin twlğağa aynala ma, joq pa, ol, jalpı, qoğamdağı qajettilikke baylanıstı. Ärine sanası joğarı, Alaşorda qayratkerleri tärizdi aldına wlı müdde, wlı mwrat, wlı maqsat qoyğan jazuşılar bolsa, ol basqa äñgime. Ol – erekşe tuğan adamdar der edik. Al qarapayım adamdar nemese bügingi jastar twlğağa aynala ma, joq pa – ol qazir mañızdı swraq emes. Sebebi, qazir aqşanıñ, baylıqtıñ nasihatı, fetişizm asqınıp twr. YAğni, qazir kez-kelgen qoğam müşesi, twtas qoğam bir närseni – qalay bayısam degendi ğana oylaydı. Biz kapitalistik qoğam ornatamız, narıqtıq ekonomika qalıptastıramız, eldegi äleumettik twraqtılıqtı qamtamamız etemiz degen ülken jolğa tüstik. Biraq, osında bir erekşe qauıp bar edi. Ol qauip – adamdar ruhaniyattan qol üzip, wlı romandar emes, sauıq ädebietin ğana oqıp, sauıqşıl, toyşıl bop ketpey me degen qauip. Keşegi ruhani qwndılıqtarınan, ruhani mwratınan, sonımen qatar, adamnıñ kim ekenin tanıtatın qadir-qasietinen jwrday bolıp qalmay ma degen ürey bar edi. Sol qauip bügin rasqa şıqtı. Qazir kitaptıñ küyregen uaqıtı keldi. Kölemdi kitaptardı jastar oqımaydı. Komp'yuterden qısqa-qısqa aqparat oqidı. Qısqa-qısqa öleñder, äñgimeler oqidı. Wzasa 2-3 bet, äytpese odan da az şığarmalar. Al, wlı şığarmalar, ülken romandar, mısalğa: «Soğıs jäne beybitşilik», «Abay jolı», «Qan men ter», «Albastılar», «Mobi Dik», «Ağayındı Karamazovtar», «Tınıq Don», bwdan basqa da HİH ğasırdağı Europa, Amerika jazuşıları tudırğan wlı-wlı romandar oqılmaydı. Bir-birin janaşırlıqqa, bauırmaldıqqa şaqırğan, adamgerşiliktiñ, ıqılas-iltipattıñ märtebesin bekitken, ruhani qwndılıqtardı qalıptastıratın wlı şığarmalar oqılmağandıqtan bügingi qoğamda qatıgezdik, enjarlıq, nemqwraydılıq, jaqın-juıq, ağayınnıñ qasiret-qayğısınada ortaqtasa almaytın suıq qandılıq ornadı. Bügingi küni nege qılmıs köp, nege jastar birin-biri ayausız pışaqtap nemese atıp öltirip ketip jatır. Osınıñ bäri adamdardıñ wlı şığarmalardı oqudan qol üzip qalğandığınan. Osı twrğıdan alğanda sizdiñ swrağıñız orındı.
Biz qazir ädiletti memleket ornatuğa tırısıp jatırmız. Jañaşıldıqqa, ğılım-bilimge wmtılıp jatırmız. Jaña tehnologiyalardı igerip, damıtıp jatırmız. Biraq, biz qazaq qoğamınıñ bolaşağın oylaytın bolsaq, endigi qoğamda bir-birine degen janaşırlıq, qamqorlıq bolmasa, onday qoğamnıñ qwnı kök tiın. Sebebi, jarlı bayığan kezde bay kedeylenui mümkin ğoy. Şın mänisinde twraqtılıq degenimiz adamgerşiligi bar qoğam ornatu.
Bärimiz özimizdi wltşıl, wlt qayratkeri siyaqtı sezinip söyleymiz, qalam tartamız, sahnadan jır tolğaymız, än şırqaymız. Alayda nağız qazaqılıq qasiteterden arılıp bara jatqanımızdı wğına almay jürmiz. Keşegi qonaqjaylıq, meymandos köñilden arıldıq.
– Qazaqtıñ biligi qazaq qalamgerlerin öz müdesine paydalanıp otır ma?
– Ääueli biz sol bilikti de qoğamnıñ bir müşesi retinde qarastıruımız kerek. Bilikti böle jarıp emes, özimizdiñ bir bölşegimiz retinde sanağanımız dwrıs. Osı twrğıdan alsaq, bilik pen qoğamnıñ arasındağı baylanıs eñ äueli intelektualdar, jazuşılar, öner adamdarı arqılı qalıptasadı. Olar qoğamnıñ mwñın aytatın, biliktiñ kem ketken twstarı bolsa esine salıp otıratındar – jurnalistar, öner qayretkerleri, jazuşılar.
Jalpı, biliktiñ öner adamdarın paydalanudıñ eki jağı bar. Bwnıñ jaqsı jağı öner adamdarınıñ märtebesi ösedi. Qalay degende de qoğamda biliktiñ ıqpalı öte ülken. Eger bilik öner adamdarın paydalana alatın bolsa, öner qayratkerleri qoğamdı adamgerşilikke bastaytın faktor retinde tanıla aladı. Sondıqtan, bilik öner adamdarın paydalanuğa müddeli. Bir jağınan halıqtıq twrğıdan alsaq, ekinşi jağınan memlekettik twrğıdan öz ideologiyasın, sayasatın jürgizu üşin öner adamdarın aldına salıp otıradı. Al, bilik öz qatelik-kemşilikterin aqtau üşin, bolmasa jasırıp-jabu üşin paydalanatın bolsa, onda bwl, ärine, jaman jağı der edim. Öner adamdarı, öner qayratkerleri täuelsiz derbes twlğa bolğanı, sonımen qatar biliktiñ tüytkildi mäselelerine etene aralasıp, kömektesip jaqtasıp otıratın bolsa, onda bwl qwptarlıq jay bolar edi.
– Qalıptasqan jazuşı retinde memlekettik bilikpen qanşalıqtı baylanısıñız bar?
– Äzirge mağan onday baqıt bwyırğan joq. Mädeniettiñ damuı twjırımdamasına atsalısqanım bar. Onda da tapsırma alıp birdeñe jazğan joqpın. Tek talqılauına qatıstım. Ol mäslihat mağan öte wnadı. Öytkeni, onı adaqtauğa meniñ Al'mira Naurızbaeva sekildi wstazdarım da qatıstı. Al, endi bolaşaqta onday mümkindik bolıp jatsa, men odan bas tartpas edim.
– Äñgimeñizge rahmet!
«The Qazaq Times»


text:
Bu könne närsälär bulğan?
Tarixta bügen - 17.07.2020
1453nçe yılnıñ 17nçe iyülendä Angliya häm Franśiyä arasındağı Yöz’yıllıq suğışqa noqta quyğan Kastiyon yawı franśuzlarnıñ ciñüe belän tögällänä. Şunnan soñ 116 yıl suğışqan ike däwlät solıx kileşüen imzalıy.
1936nçı yılda bu könne İspaniyä sömhüriyätçe idaräsenä qarşı baş kütärgän general Franko liderlığındağı armiyä belän xökümätne yaqlawçılar arasında watandaşlar suğışı başlana.
1945nçe yılnıñ 17nçe iyülendä AQŞ ilbaşı Truman, Sovetlar berlege liderı Stalin häm Angliyä xökümäte räise Çerçill’ Potsdam konferenśiyäsenä cıyıla. Maqsatları - İkençe bötendön’ya suğışı tögällängän soñ dön’yanıñ büleneşen bilgeläw.
2014nçe yılda bu könne Malayziyä hawa yulları oçqıçı Ukraina östendä raketa belän bärep töşerelde. Waqıyğada 298 keşeneñ ğomere özelde.


text:
₺ 1,00Ahmet / Satış Sorumlusu Ürün bilgisi için Whatsapp'tan iletişim kurun
Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya
Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya
Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya
Adana Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Adıyaman Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Afyon Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Ağrı Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Amasya Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Ankara Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Antalya Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Artvin Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Aydın Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Balıkesir Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Bilecik Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Bingöl Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Bitlis Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Bolu Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Burdur Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Bursa Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Çanakkale Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Çankırı Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Çorum Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Denizli Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Diyarbakır Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Edirne Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Elazığ Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Erzincan Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Erzurum Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Eskişehir Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Gaziantep Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Giresun Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Gümüşhane Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Hakkari Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Hatay Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Isparta Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
İçel (Mersin) Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
İstanbul Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
İzmir Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Kars Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Kastamonu Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Kayseri Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Kırklareli Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Kırşehir Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Kocaeli Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Konya Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Kütahya Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Malatya Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Manisa Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
K.maraş Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Mardin Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Muğla Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Muş Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Nevşehir Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Niğde Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Ordu Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Rize Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Sakarya Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Samsun Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Siirt Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Sinop Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Sivas Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Tekirdağ Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Tokat Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Trabzon Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Tunceli Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Şanlıurfa Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Uşak Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Van Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Yozgat Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Zonguldak Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Aksaray Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Bayburt Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Karaman Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Kırıkkale Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Batman Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Şırnak Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Bartın Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Ardahan Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Iğdır Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Yalova Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Karabük Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Kilis Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Osmaniye Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,
Düzce Basketbol Potası 4 Direk Seyyar Fiber Amerikan Panya,


text:
Bunı Kiyev şeer devlet memuriyetiniñ içtimaiy siyaset Departamentinde bildirdiler.
Keçken cumaertesi künü saat 10:00 başlap bugün saat 10:00 qadar koordinatsion merkeziniñ mütehassısları Borispol rayonında 38 adamnı yerleştirmek içün 24 yollanma berdiler.
Merkezniñ mütehassısları adamlarğa çeşit meselelerde yardım etmege tırışalar. Eñ pıtraqlı meseleler arasında – nefaqa, iş ve balalarnıñ paytaht aliy oquv yurtlarında tasil aluvıdır.
Merkez çalışıp başlağan kününden berli (2014 senesi mart 22) Qırımdan Kiyevge kelgen 1585 adamğa çeşit türlü yardım kösterildi.
Şeer koordinatsion merkezinen telefon vastasınen bağlanmaq mümkün: (044) 497-57-15, (044) 404-33-20. Kiyev ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti sakinleriniñ kira, tibbiy yardım ve diger sualleri olsa, Kiyevniñ Kontakt merkezine telefon açmaq mümkün: 15-51 ve (044) 205-73-37 (cep telefondan).


text:
Şekaranı zañsız kesip ötti dep ayıptalğan Qaster Mwsahanwlı men Mwrager Älimwlınıñ isine qatıstı sot bügin ŞQO Zaysan qalasında ötti. Sot töreşisi qor..
Qazaqstannıñ SİM-i men advokat Swñqar Nwrmwhamedov Qıtayda «esirtki kontrabandasımen aynalıstı» dep ayıptalğan qazaqstandıq Aqjarqın Twrlıbayğa basta..
Apta basındağı jağımdı jañalıq. Bügin, jeltoqsannıñ 23-i Jarkent qalasındağı Panfilov audandıq sotı Qıtaydan qaşıp kelgen, Qılmıstıq kodekstiñ 392-bab..
Halıqaralıq Amnesty International qwqıq qorğau wyımı Qazaqstannan «qazaq-qıtay şekarasın kesip ötti» dep ayıptalğan şıñjañdıq eki etnikalıq qazaqtı Qı..
Almatıda aqın Ädilet Ahmetwlınıñ "Ädilet" attı twñğış jır jinağınıñ twsauı kesilip, jır süyer oqırmanğa jol tarttı. Euraziya Ğılımi-zertteu institutın..


text:
Keriç parom keçitinde seferlerniñ sayısı qısqartıldı. Keçirici-şirketniñ resmiy saytındaki cedvelge binaen, endi paromlar saatte bir kere yüre.
Er sene Keriç keçitinde cedvelniñ eki türü bar – qış ve yaz cedvelleri. Turistik mevsim başlanğanınen seferlerniñ sayısı çoqlaşa, mevsim bitken soñ, qısqartıla.
Keriç boğazında parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesinen bağlağan esas naqliye yolu ola. Ukraina qanunlarına köre, işğal etilgen Qırımğa Keriç parom keçitinden kiriş yasaqtır ve devlet sıñırı keçüvine musaviydir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qazaqstan AQŞ-pen auıl şaruaşılığı salasında jaña kelisimge qol qoydı. QR Auıl şaruaşılığı ministriniñ AQŞ-qa saparı barısında A.Baraev atındağı Astıq..
Qıtay Irannıñ mwnay tabısın qamtamasız etuge qoldau körsetu maqsatında, AQŞ sankciyalarına qaramastan Iran mwnayın satıp aludı jalğastıratının bildird..
Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ jarlığımen Baqıtjan Sağıntaev Almatı qalasınıñ äkimi bolıp tağayındaldı, – dep habarlaydı Aqordanıñ baspas..
AQŞ pen Resey prezidentteri Japoniyanıñ Osaka qalasındağı «Ülken jiırmalıq» sammiti ayasında ekijaqtı kezdesu ötkizdi. Soñğı ret qos köşbasşı ötken jı..
Air Astana wşağı Mäskeudiñ Şeremet'evo äuejayına qonuğa mäjbür boldı. Äue kompaniyasınıñ baspasöz qızmeti taratqan mälimdemede: «28 mausımda «Eyr Asta..


text:
Meniñ qolım öte kişkene, meyli qay uaqıtta bolsın sizder meniñ mültiksiz is isteuimdi talap etpeñiz. Meniñ ayaqtarım da kişkentay, özderiñizben ilesip otırsın deseñizder, aqırın jüriñizder.
Men sizder siyaqtı köpti körgen joqpın. Sizder meni orınsız şektey bermey, öz betimşe baqılau jasap, oy tüyuime mümkindik beriñizder.
Üy jwmısı tausılıp bermeydi. Al, meniñ balalıq şağım az ğana. Sizder mağan ara-twra uaqıt bölip, ömirlik mäni bar qızıqtı oqiğalardı äñgimelep twrıñızdar. Meni änşeyin bir köñil köteretin oyınşıq retinde qaramañızdar.
Meniñ sezimderim öte näzik. Sizder küni boyı qazımırlanıp wrsa bermey, mağan sezimtaldıqpen mämile jasañızdar. Özderiñizge qanday poziciya wstansañızdar, mağan da sonday tüsinikpen qarañızdar.
Men Täñirdiñ sizderge sıylağan erekşe tartuınıñ birimin. Meni ayalay biliñizder. Bauırlarıñızğa basıp, erkeletken kezderde, is-äreketterim jöninde aqıl aytıñızdar. Nege süyenip ömir süretinim turalı jön silteñizder, adamdarmen ibalı, mädenietti boludıñ jolın üyretiñizder.
Men sizderdiñ köñil bölip, jigerlendirip otırğandarıñızğa mwqtajbın. Ünemi sın aytıp köñilimdi tüsire bermeñizder. Esteriñizde bolsın, sizder meniñ özimdi emes, qate jibergen isterimdi ğana sınaularıñızğa boladı.
Sosın, mağan erkindik berip twrıñızdar. Özime tiisti şarualardı özim isteytin bolayın. Qatelikke boy aldıruıma, sätsizdikke wşırauıma da tüsinistikpen qarañızdar. Söytip jürip dwrıs joldı tauıp alamın.
Bir sarındı jwmıstı mağan qayta-qayta istete bermeñizder. Jwmıs isteudiñ oñay emes ekenin men de bilemin. Alayda, ağa, äpkelerimmen salıstıruğa wrınbañızdar.
Aptanıñ soñğı künin menimen birge ötkizuden qaşqaqtamañızdar. Äke-şeşeleri kişkentay balalarınıñ qızığına qanday kenelgisi kelse, balaları da ata-anasınıñ meyirine sonday bölengisi, alğısı keledi.
Audarğan: Şolpan
«The Qazaq Times»


text:
Memet Niyazi
Memet Niyazi (1878-1931) – Dobrucalı belli qırımtatar şair ve yazıcısı.
Memet Niyazi, 1878 senesinde, Romaniyada Dobrucanıñ Aşçılar köyünde doğdı. İlk mektep ve rüşdiyede oqudı.
1898 senesinde Qırımğa ketip muallimlik yasadı, 1899 senesinde İstanbuldaki Darü'l-Muallimde oqudı. 1900-da Qırımğa muallimlimlik yapmaq içün kene keri qayttı lâkin, çar gizli hızmeti olğan "ohranka" tarafından sıñır tışı etildi.
Memet Niyazi, 1904 senesinde Dobrucanıñ tanınğan adamlarından Abdülhakim Efendiniñ qızı Safiye hanım ile evlenip Dobrucadaki ocalıq işine devam etti.
1910-1912 arasında "Dobruca Sadası" ve "Teşviq" gazetlerinde yazıcı olıp çalıştı. 1914-de Mecidiye şeerine yerleşip, musulman mekteplerinde Türk tili ve edebiyatı dersleri berdi.
1917-de Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ davetinen Aqmescitke kelip, "Haq Ses" gazetinde çalıştı ve daa soñ qısqa bir vaqıt içün Bağçasaraydaki Zıncırlı Medreseniñ müderrisligini yasadı. 1920-de, Qırımtatar Milliy Qurultayı darqatılğan soñ, Romaniyağa keri qaytıp kene ocalıqnen oğraştı.
Memet Niyaziniñ, 1911-de İstanbulda "İthafat" (Bağışlamalar) ve 1913-de Pazarcıqta "Sağış" isimli şiir kitapları neşir etildi. Bulardan başqa şairniñ pek çoq eseri "Yaş Tatar Yazılar" (İstanbul, 1913), "Kök Kitap" (İstanbul, 1919), "Qırım Şiirleri" (Köstence, 1935) mecmualarda basıldı. Şiirlerinde, Romaniyadaki Qırımtatarlarnıñ ata vatanlarına olğan sevgilerinden başqa, milliy tüşünce ve üriyet mevzularını tilge ketirdi. Memet Niyazi, 1931 noyabr 29-da vefat etti ve Mecidiye köyünde kömüldi.


text:
Cumaertesi künü, noyabrniñ 19-nda, işğalden azat etilgen Hersonğa Kyivden ilk yolcu treni keldi. Bu sefer Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı büyük cenki başlağanından birinci oldı, dep yaza «MOST» yerli neşiri.
Rusiye işğalcilerinden azat etilgen şeerge «Ğalebe biletini» alğan 200 yolcu keldi.
Neşirniñ malümatına köre, trende Hersonğa mektüp ve yollanmalarnı ketirgen poçta vagonı da bar.
Rusiye Ukrayınağa büyük ücüm başlatqan fevralniñ 24-nden berli Hersondan trenler qatnamay edi. Şeer işğali vaqtında şeerde ne cedvelge köre seferler, ne uruşlar devam etken diger regionlardan tahliye trenleri olmadı.
«Ukrzaliznıtsâ» Kyivden Hersonğa tren seferlerini başlattı – birinci tren noyabrniñ 18-nde paytahttan saat 22:14-te çıqtı.
Trenler Kyivge çift künlerde, Hersondan ise tek künlerde areket etecek.
«Ukrzaliznıtsâ» Aqyar treniniñ hayriye bilet satışını başlatqan edi.
«Ukrzaliznıtsâ» Herson, Mariupol, Donetsk, Lugansk ve Aqmescit trenleriniñ biletlerini sata. UZ malümatına köre, bilet alıp, Ukrayına Silâlı quvetlerine ve Ukrayınanıñ Rusiye ordusından azat etilecegine bir işanç timsali olaraq saqlamaq ve işğal bitken soñ qullanmaq mümkün. Trenler kene qatnap başlağan soñ, kün ve yer mesacda tarif etilecek.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bangkok
Bangkok (tayca adı — Krunthep, tayca กรุงเทพฯ) - Taylandnıñ paytahtı ve eñ büyük şeeri, Cenübiy Şarq Asiyasınıñ müim maliyeviy ve iqtisadiy merkezlerinden biri ve dünyanıñ eñ büyük şeerlerinden biridir (22 yer). Şeer, Siam körfezi yalılarına yaqın Chaophraya özeni üzerinde buluna. Chaophraya özeni üzerindeki liman.
Şeer, yalı yerlerinen birlikte, Taylandnıñ ayrı bir idare birlemi olğan Bangkok metropoliyasını teşkil ete. Metropoliyanıñ saası 1568,7 km2dir.
Şeerniñ ealisi 5 696 409 kişi (2015 senesi) olsa da, aglomeratsiyada 15 millionğa yaqın adam otura.
Şeer, Cenübiy Asiya devletleriniñ bir teşkilâtı olğan SEATO-nıñ merkezidir.


text:
Qırımda 2015 senesi yanvar 1-ne qadar olacaq keçici devir müddetini uzatmaycaqlar.
Bunı Qırım işelri boyunca Rusiye naziri Oleg Savelyev bildirdi, dep haber ete RİA Novosti agentligi.
Onıñ sözlerine köre, yañı yıldan yarımadada Rusiye qanunlarınıñ işlenmesinde bazı hususiyetler saqlanıla bile.
«Söz keçici devir müddetiniñ uzatuvı aqqında degil de, Qırım federal okrugında Rusiye Federatsiyası qanunlarınıñ mahsus hususiyetleri aqqında ketmekte, ve bu al çeşit sebeplerge, şu cümleden tış siyasiy sebeplerge bağlıdır», – dedi Savelyev.
Şu cümleden, o, topraq ve mülk munasebetleriniñ idaresi aqqında hatırlattı. Bundan da ğayrı, qırım şirketlerniñ ğayrıdan qayd etüv müddeti 2015 senesi mart 1-ne qadar uzandı.
Savelyev şunı qayd etti ki, Qırım içün şirketlerniñ resmiyleştirüv meselesi ğayet müimdir, çünki Rusiye qanunlarınıñ er bir talabı Qırımda tez sürette amelge keçirilmez.
Evel Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ adına muracaatnı imzaladı. Mında keçici devir müddetini 2016 senesi yanvar 1-ne qadar uzatmağa rica etken edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, mayıs 26-da Aqmescitte eñ azdan üç evde tintüv keçirile. Uquq qoruyıcılar saiplerden birini Rusiyege boysunğan ekstremizmge qarşılıq merkezine («E» merkezi) alıp ketti.
«Aqmescitte Dağcı soqağında yerleşken Timur Osmanovnıñ evinde tintüv keçirildi. Bundan da ğayrı, tintüvler Aqmescitniñ aynı qasabasında yaşağan onıñ dostları Hayser ve Arturnıñ evlerinde de keçirile. Şimdiki vaqıtta Timur uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleriniñ refaqatında öz maşnasınen Dekabristov soqağındaki «E» merkezine kete», – dep bildirdi Celâl Facebook saifesinde.
Mayıs 26-da saba Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde yañı tintüvler keçirile. Hususan, rusiyeli silâlı uquq qoruyıcılar Aqmescitteki Boğurça ve Hoş Keldi qasabasına keldi. Bunen beraber Alupkada bu kibi tintüvler keçirilgeni aqqında malümat peyda oldı.
Yañı tintüvler boyunca Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Tintüvler, hırsızlıq ve diger qırımtatarlarğa nisbeten yapılğan basqınlar Qırım işğal etilgen soñ bitmey. Bu aqta daimiy şekilde uquq qoruyıcılar, bu cümleden halqara uquq qoruyıcılar bildire. Lâkin, Kreml ve Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti bunı red ete, ve er vaqıt «cinayetniñ milleti yoqtır» dep ilân ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Koronavirus infeksiyasınıñ yayılması sebebinden bu yıl aprel ayında Yaltada keçirilmesi planlaşdtırılğan 10-cı Açıq QırımTurizm Forumınıñ tarihı deñiştirildi. Bunı Rusiya tarafından idare olunğan Qırım Kurortlar Nazirligi bildire.
"Forumnıñ tarihler aqqında Nazirlik keççe haber eter", - denile beyanatta.
Moskova nezaretindeki Qırım akimiyeti "Açıq Qırım" turistik forumınıñ teşkil etilmesine 3 million ruble masraf etecek edi.
Bıltır "Açıq Qırım" forumı Aqmescitte keçe edi. Rusiyeli Qırım akimiyeti anda Qıtay ve İndistandan musafirlerni davet etecek edi.


text:
Cuma Cami Simeizde 106 yıldan berli tura. Yalı boyundaki qasabanıñ qırımtatar sakinleri onı 1913 senesi qurmağa başladı. Faqat Simeiz musulmanlarına çoq hızmet etip olamadı – Sovetler akimiyeti kelgeninen cami başqa maqsadnen qullanılmağa başladı.
Mında de bala bağçası, de militsiya bölügi ve atta Şimaliy dağ zenginleştirüv kombinatınıñ raatlıq bazası yerleşken ediler.
Sovetler Birligi dağılğan soñ ve qırımtatarlar sürgünlikten qaytıp başlağan soñ cami musulman cemiyetine qaytarıldı. Yıllar keçkeninen restavratsiya yapıldı, cami kene çalışmağa başladı.
Qırım.Aqiqat mühbiri Simeizde olıp, kurortnıñ diqqatqa lâyıq yerlerinden birini fotoğa çıqardı.


text:
2014 senesi mart-aprel ayında bütün Ukrainada Qırım köçebelerniñ mevzusı yañğıradı. Bir çoq adamlarnıñ fikirince, qırımlılar endi öz yolunı seçip, qıtağa artıq köçmeyler. Amma, Qırım «icretiniñ» dalğaları devam ete.
Mart ayında ukrainlilerni desteklegen ve öz havfsızlığı içün qorqqan adamlar köçip keldiler. Olarnıñ arasında ilk evelâ teşebbüsçiler, mühbirler bar edi.
«Etrafımda çoqlaşqan rusiyeli bayraqlardan yüregim bulana edi. Men, Ukrainada ösip büyügen insanım. Menim içün, ukrain bayraqları tuvğan bayraqlardır. Ukraina topraqlarına ayaq basqanımnen, közlerim yaşlandı, çünki tuvğan timsallerni kördim, – dey yarımadadan köçken Yekaterina. – Yañı meskenge kelgen soñ, ukrain bayraqları yanında Avropa birliginiñ bayraqlarını körip, özümni asılında evde kibi is ettim».
O vaqıt qıtağa qırımtatarlar da yol aldılar. Esasen Rusiyede yasaq etilgen islam aqıntılarnıñ vekilleri.
Amma, insanlarnıñ ekseriyeti cenk olacağındn qorqıp köçtiler. «Kerçek aytsaq, Qırımda atışlar olacağında emin edik. Etrafımız tank ve avtomatlarnen silâlanğan arbiyler bulunğanda daa neni tüşüneceksiñ? Onıñ içün kettik. Amma, soñra atış olmaycağını añladıq. Er alda yañı yerge alışıp başladıq ve Qırımğa qaytmağa istemedik», – dey Marina. Onıñ qorantası Qırımdaki daireni satıp, qıtağa mart ayında köçti,.
Amma, Marina kibi cenkten qorqqanlarnıñ büyük qısımı endi keri qayttılar. Yazda asılında köçip kelgenler az edi.
Küzde icretniñ yañı dalğası yüz berdi. Sentâbrniñ soñunda, oktâbrniñ başında «yarımadada iqtisadiy ve siyasiy saçmalıqlarğa» dayanmağan gençler Qırımdan qaçıp başladı.
Yaşlarnıñ ekseriyeti faal areket etken soyları – aliy tasil saipleri, yaşına baqmadan, büyük tecribe qazanğan, Avropa ve çetelni körgen soyları. Qayd etmeli ki, olarnıñ siyasetnen alıp berecegi yoq. Vatanperverlik duyğuları müim olsa da, başqa esaslarğa tayanıp kettiler. Başından, rusiyeli yaşayışnı begenirler dep, bellediler, amma, çıdamadılar.
"Keçici müddetniñ bütün ağırlıqlarını başımızdan keçirgen soñ, ketmek kerek olğanını añladıq, – dey 25 yaşlı İrini. – Añlaşılmağan sebeplerden mobil bağını söndürdiler, men şeerniñ ortasında, anahtarsız, ve bağsız qaldım. Em de fiyatlar yüksek. İşte, köçmege qarar aldıq. İç te yazıqsınmaymız, çünki qıtada daa yahşı. Fiyatlar alçaq, eali daa da medeniyetli, em de özümizni evde kibi is etemiz».
Şimdiki vaqıtta, küzde köçip kelgenlerniñ sayısı belli degil. Çünki baarde köçebeler devlet organlarında qayd etile ediler, soñki vaqıtları klegenler ise, bunı yapmaylar. Amma, Lvovda misal içün, mart-aprel kelgenlerden alsaq, tahminen 30% fayızı köçti.
Qırım köçebeler akqında söz yürütkende, Rusiye ve Sovet Birliginden yapılğan icretlerni misal olaraq ketirmek mümkün. Tarihke bir nazar taşlasaq, bu devlet içün icret - adiy bir şeyler. Asılında, aqıllı- taqatlı adamlar bu memleketni ekseriyetnen terk ete ediler. Şaire Tsvetayeva, bu soy adamlar aqqında «çerçivelerge sıqmağan» dep aytqan edi.
1918-1923 seneleri ğalebeni elde etken bolşeviklerden qaçıp, Sovet Birliginden köçe ediler. 1941 -1945 seneleri cenkten qurtulmağa istegenler kettiler. 1948 – 1990 seneleri esasen ziyalılar ve dissidentler köçkenler. 1990 senesinden bugünki künge qadar intellektuallar tuvğan yerlerni terk etmekteler.
Belki de, Qırım icretiniñ de bir qaç dalğası olur. Birincisi, mart-aprel ayında olğan soyunı men ğayeviy, kibi adlayım. Ekincisi, iqtisadiy sebeplerden olğan icret. Üçüncisi, kene de iqtisadiy ve içtimaiy meselelerden olması mümkün. Misal içün, yarıqnı söndürip başlasalar, ya da fiyatlar rusiyeli fiyatlarğa qadar köterilse…Bu tek tahminler, amma, diger meseleler de ola bile.
Ukrainada qış bitken soñ, adamlar suvuqlardan qorqmayıp, qıtağa yol alacaqlar.
Ve, arbiy areketler bitken soñ, qırımlılar kene de qıtağa ıntılırlar.
Elbette, buña aqiqiy icret dep aytıp olamazsıñ, belki otuz yıldan soñ, tarihçiler olarnı birleştirirler. Amma, bugün biz, çetten baqıp olamaymız, er şeyni yürekten duyamız.
Belki de çoqusıları özlerinden: Rusiye akimiyeti içün Qırımnı terk etkenleri elverişlimi, dep soraydırlar. Men tekmil cevap berip olur edim: elverişli. Böyle etip, Putin, kelişmegen insanlardan territoriyanı temizley. Neticede, ne qadar az qalsa, o qadar yahşı. Amma, bu yaqın kelecekke kelişken bir plan. Uzaq kelecekte ise, Rusiye yutquzar. Ne sebepten dep sorarsıñız, bunı diger maqalelerimde añlatırım.
Nastâ Drozd, bloger, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye ordusından azat etilgen Herson vilâyetiniñ topraqları 500 metr kârege arttı, dep haber etti «Yug» Ukrayına operativ komandanlığınıñ mudafaa quvetleriniñ birleşken matbuat merkeziniñ reberi Natalâ Ğumenük Ukrayına umummilliy telemarafonında.
«Qarşı ücüm ileriley ve bir çoq yönelişte ilerilev devam ete. Azat etilgen topraqlar 400-den 500-den çoq metr kârege arttı ve bu esnas devam ete», – dep ayttı Ğumenük.
Onıñ qayd etkenine köre, 29 mesken yer azat etildi.
«Bayram» degen er künlik iş başlandı, amma iş çoq. İnsanlar bu işğal altındaki künler ve geceler yaşağan vaziyet aqqında malümat toplap başlay, ve mahkeme içün «tolu dava» içün deliller toplap başlay, çünki işğalcilerniñ qanunsız areketleri Herson vilâyetinde qayd etildi ve halqara uquqiy qurulışlarğa berilecek», – dep tarif etti Ğumenük.
Reuters agentliginiñ oktâbrniñ 3-nde bildirgenine köre, Ukrayına quvetleri Rusiyeniñ büyük ücümi başlağanından cenüpte pek ileriledi, Rusiye mudafaasını yarıp keçti ve Dnipro özeni boyu tez ileriledi.
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy haber etkenine köre, Ukrayına Silâlı quvetleri cenübiy ve şarqiy yönelişlerde, Herson vilâyetinde onlarnen mesken yerni azat etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bağçasaray regional meclisi qırımtatarlarnıñ aq-uquqları ve serbestliginiñ sıñırlanmasına açuvını aks ettirgen beyanatnı qabul etti.
Beyanatta aytıla ki, «Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnı qorquzacaq ve aşalacaq ola».
Vesiqa müellifleri mezkür areketlerniñ örneklerini qayd eteler: ev, mektep, cami ve medreselerde silâlı tintüvler; qırımtatar kütleviy haber vastalarına yapılğan basqı ve tsenzura; qırımtatar halqınıñ liderleri ve faalleriniñ vatanından sürgün etilmesi; sebepsiz yaqalav, apis ve para cezaları; qırımtatarlarnıñ işten boşatılması; Qırımnıñ üç devlet tilinden biri olğan qırımtatar tilinde tasil berilmesiniñ qısqartıluvı.
«Bugün qırımtatar halqı tarihiy vatanında olıp, ğayet sert bir siyasiy basqı altında imayesiz qaldı», – aytıla beyanatnıñ metninde.
Bağçasaray regional meclisiniñ azaları qayd eteler ki, qırımtatarlar aq-uquqlarını ğayrıdan tiklemek içün qanunğa köre areket eteler.
Bağçasaray meclisi halqara toplulıq tarafından qoruv olacağına ümüt eteler.
«On yıllar devamında demokratik ve uquq qoruyıcı yollar vastasınen areket etken qırımtatar halqı siyasiy problemleriniñ al etilmesi ve uydurılğan sebepler esasında yaqalanğan Ahtem Çiygoznı azat etmek talapları mevzusında halqara toplulıqnıñ yardım olacaq, dep ümüt ete», – dep aytalar vesiqa müellifleri.


text:
Kezlevde (Yevpatoriya) "Ozero snovideniy" SPA kompleksinde yanvarnıñ 13-ünde saba yanğın oldı. Qurtarıcılar 4 işçi ve 55 müşterini tajliye etti.
Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Qaza yerine kelgen qurtarıcılar, üç qatlı binanıñ mağazında "Yaponskaya banâ" terek inşaatı yanıp başlağanını tayin etti. Yanığnnıñ saat 06:27 söndürip başladılar", - denile müessiseniñ beyanatında.
Yanvarniñ 12-sinde bazar künü Ay-Petri platosı rayonında eki qatlı tahta bina yandı. Yanğın 50 metr kârege tarqaldı. Yaralanğanlar olmadı.
Kreml tayin etken Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idare yolbaşçısınıñ muavini Sergey Sadakliyevniñ aytqanına köre, yañı yılnıñ başından yarımada 50 yanğın söndürildi, 28 kişi tahliye etildi.


text:
Almaniyada Ukraina elçisi Andriy Melnık, Azat etilgen ukrainalı rejissör ve qırımlı yazıcı Oleg Sentsov Berlinge kelip çıqqanını bildire.
"Yañıçıq Oleğ Sentsovnı Berlinde qarşıladım! Qaramanımız ilk seferini tamam Alamaniyağa yapqanı timsaliydir. Ögde - Bundestag mebuslarınen, matbuatnen ve Oleğnıñ GULAGtan azat etilmesi içün küreşkenlernen körüşüvler olacaq", - yazdı Melnik öz Twitterinde bir saat evel.
Daa evel, Sentsov Avropağa barıp, Rusiyede tutulğan siyasiy mabüsler içün aytacağı bildirile edi.
2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Rusiye ve işğal etilgen Qırımğa kirişi 5 yılğa yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi mesleatçısı, cemaat erbabı İsmet Yükselniñ imayesi Moskvanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesiniñ işni devlet sırı olğanından sebep Moskva şeer mahkemesine bermek qararına şikâyet etti.
Bunı QHA agentligine adliyeci İllarion Vasilyev bildirdi.
«Men buña razı degil edim, çünki Yükselniñ Rusiyege kiriş yasağı işini gizlemek içün sebep yoq edi. Bu yasaq insan aqlarını boza, «Devlet sırı aqqında» qanun ise insan aqlarını bozuv malümatları gizlenmemek kerek olğanını tasdıqlay», – dep ayttı adliyeci.
Onıñ bildirgenine köre, Moskva şeer mahkemesiniñ vatandaş işleri boyunca mahkemeciler bunıñ kibi şikâyetlerni tataflarğa haber etmeyip baqmaq aqqından faydalandılar.
Adliyeciniñ qayq etkenine köre, mahsus hızmetler tarafından kiriş yasaqlarına şikâyetlerni gizlev areketleri aqlarnı bozuv ve taraflarnıñ aynı olmaması kibi sayılmaqta.
İsmet YÜksel ailesinen beraber 20 yıldır Qırımda yaşadı. 2014 senesi avgust 10-da oña 5 yıl devamında, 2019 senesi iyün 30-ğa qadar, Qırımğa kelmege yasaq ettiler.
O, işbu qarar boyunca dava açtırdı. Dava arizası em Aqmescitte, em de Moskvada berilgen edi. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi arizanı baqmayıp qaytardı.


text:
Bazarertesi künü, avgust 3-de, saat 11:00 qırımtatar halqınıñ yetekçileri Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile körüşecekler.
Bu aqta bazar künü, avgust 2-de, Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ qapaluvında Kongress prezidenti, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Körüşüvniñ tafsilatlarını Çubarov bildirmedi.
Bundan evel Meclis yetekçileri Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüştiler.
Türkiye Cumhuriyetiniñ yolbaşçılığı qırımtatarlarğa Qırım işğali ile küreşlerinde tam destegini bildirdi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. O vaqıtta bir 10 biñ qırımtatarı yarımadanı terk etti ve qıtaiy Ukrainağa köçti.


text:
Felemenkniñ Ukraina elçisi Yennes de Mol dekabrniñ 5-gde ukrainalı aq qorçalayıcılarğa «İnsan aqlarınıñ lâlesi» mukâfatını berdi. Birincisini – qırımlı advokat Lilâ Gemecige, ekincisi – odesalı ukrain faali Vitaliy Ustimenkoğa.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciliginiñ Facebook saifesinde haber etile.
Qayd etilgenine köre, Lilâ Gemeci – «işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa qarşı siyasiy sebeplerden açılğan esnaslarda iştirak etken» advokatlardan biridir. Aq qorçalayıcı faaliyeti sebebinden onı toqtatmaq talabınen bir çoq kere ihtar alğan edi».
«Qırımda olğan er bir dava şahsiy ağrım, şahsiy faciam ola. Bugün apiste olğan er bir insan içün küreşmek kerek olğanını añlaysıñ», – dep bildire aq qorçalayıcınıñ aytqanlarını müessise.
Lilâ Gemeciniñ qayd etkenine köre, bu mukâfat ilk evelâ bütün qırımlılarnen birdemlik timsali ola. Onıñ vastasınen bütün qırımlı advokat, aq qorçalayıcı, faal, «Qırım birdemliginiñ» vatandaş jurnalistleri qayd etildi.
Felemenk ükümeti Kremlniñ qırımlı siyasiy mabüsleriniñ imayecisi olğan işğal etilgen Qırım advokatı Lilâ Gemecini «İnsan aqları lâlesi» mukâfatına lâyıq kördi.
Lilâ Gemeci Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleriniñ ve vicdan mabüsi tanılğan «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ imayecisi ola.
«İnsan aqları lâlesi» – Felemenk Tış işler nazirliginiñ teşebbüsiniñ tesis etilgen ükümet mukâfatıdır. 2008 senesinden berli insan aqlarına qoltutqan aq qorçalayıcı ve teşkilâtlarğa berile. 2018 senesinden itibaren Felemenk ükümeti bütün dünyada yapqan işi içün telükede olğan faal ve aq qorçalayıcılarğa yerli mukâfatlar bere.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Qırımda musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler vaqtında Rusiye quvetçileriniñ iş usulları Şimaliy Kavkazda olğanına beñzey, dep saya.
«Bu vaziyet bizge Şimaliy Kavkazdan, anda İnguşetiya, Çeçenistan ve Dagistannı bastırğanlarından tanış. Anda FSB hadimleri bunı er kün yapa. Rusiye bugünde halqara terrorcıdır», – mayısnıñ 11-nde Qırımda FSB tarafından Özbekistan vatandaşınıñ öldürilmesini tefsir etip dedi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa.
Daa o, neticesi 9 insanniñ ölümi olğan yerli sakin tarafından Qazandaki bir mektepte ateş açılması devlet siyasetiniñ aksidir, dep qayd etti.
«Qazandaki öldürüv onıñ (Rusiye – QA) toprağında oldı. Onıñ vatandaşı mektepte balalarnı öldürdi, ekinci öldürüv ise, vaqtınca işğal etilgen bizim toprağımızda oldı. FBS hadimleri bizim toprağımızda yaşağan Özbekistan vatandaşını öldürdi. Eger Rusiye öz topraqlarında ya da diger memleketlerde ukrainlerni, gürcilerni ve digerleri öldürmege devam etse, onıñ adamları öz adamlarını öldürecek. Er şey öz arasında bağlı, devletniñ yapqan em yamanlığı, em eyilligi oña mıtlaqa qayta», – dep saya Çubarov.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna bile. Aqmescit civarındaki Dubki mikrorayonında keçirilgen tintüv vaqtında Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov öldürildi.
Qırım ve Aqyarda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «qanun qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine ücüm etüvnen» şübeli sayılğan 49 yaşındaki Aqmecit sakinine qarşı cinayet davası açılğanı aqqında malümatnı tasdıqladı.
Mayısnıñ 12-nde Rusiye nezaretinde olğan İçki rayon mahkemesi, mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayuba) Rahimovnıñ apayını Sohiba Burhanovanıñ memleketten çıqarımasına qarar berdi
Qazannıñ №175 mektebinde açılğan ateş neticesinde 11 insan elâk oldı, 9-ı bala ola, dep bildire Rusiye kütleviy haber vastaları acele hızmetlerniñ malümatına esaslanıp.
Mektepte kimligi belli olmağanlar açqan ateş aqqında kütleviy haber vastaları mayısnıñ 11-nde saba menbalarına esaslanıp bildirip başladı. «İnterfaksnıñ» menbala


text:
Qırım özenleriniñ suv seviyesi 0,5-1,5 metrge köterile bile. Bu aqta yarımadanıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti haber etti.
«Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ malümatına köre, iyülniñ 15-nde künniñ soñunda ve iyülniñ 16-nda kün devamında Qırımnıñ ayrı özenlerinde suv seviyesiniñ 0,5-1,5 metrge köterilmesi beklenile», – dep bildirdi Fevqulâde vaziyetler nazirligi.
Sinoptiklerniñ haber etkenine köre, salı künü, iyülniñ 16-nda, yarımadada ğarbiy yel süratı 7-12 metr, bazı yerlerde saniyede 15 metr olacaq. Gece ava arareti 12-17, kündüz 22-27 derece olacaq. Bazı yerlerde sağanaq, boranlı yağmur, iri burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratlı yel esmesi beklenile.


text:
Özbekistannıñ bütün musafirhanelerinde diniy kitaplar, hususan Quran ve namazlıqlar bulundırılacaq. Bu aqta Özbekistannıñ turizm boyunca Devlet komitetinden alınğan malümatqa bazanğan Azatlıq Radiosı haber etmekte.
Mütenasip qaydeler 2018 senesi yanvarniñ 1-nden itibaren küçke kirecek.
Akimiyetniñ malümatına köre, bu yañılıq «Özbekistannı ziyaret etecek musafirlerge diniy merasimlerini eda etmekte qolaylıq yaratılması içün yapılmaqta».
Musafirhanelerde İncil ve Tevrat da bulundırılması beklene.
Özbekistan Anayasası diniy ve itiqat serbestligi garantiyası berse de, din serbestligi bayağı sıñırlı olıp, akimiyetniñ şiddetli nezareti altında bulunmaqta.


text:
Bunı tasil monitoring Merkezi bildire.
Bergen malümatqa köre, mahsus qırımlılar içün Tasil nazirligi attestatlarnıñ regionlarğa berüv grafikni tezleştirecekler.
«İlk olaraq Ukraina tasil ve ilim Nazirligi Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ tasil ve ilim idaresiniñ temsilcilerine orta tasil şeadetnamelerni (2,6 biñden ziyade) ve tam umumiy tasil şeadetnamelerni (2,1 biñden ziyade) berecek ola», – denile beyanatta.
Bundan da ğayrı, 15 biñden ziyade ukrain tasil vesiqası Qırım mezunlarına ve 11,6 biñ attestat işğal muhtariyetiniñ rayon tasil bölüklerine berilecek. Böyleliknen, Ukraina tasil ve ilim Nazirliginiñ mütehassıslarınıñ fikrince, olarnıñ mekteplerge barıp çıquvı tezleştirilecek.


text:
Sentâbr 16 künü, sabadan başıap, tintüv keçirileyatqan qırımtatar milliy Meclis binası yanında çalışqan matbuat vastalarınıñ temsilcilerini tevqif ile qorquzalar ve levhalarnı çıqarmağa keder eteler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, Rusiye Federatsiyasınıñ akkreditatsiyasını sorap, Meclis binasınıñ yanında işlegen er bir mühbirni videoğa çıqaralar. Uquq qorçalayıcı organlarnıñ vekilleri Rusiye Federatsiyasınıñ memuriy kodeksiniñ 20.2 maddesine esaslanalar – «Toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da narazılıq keçirilmesiniñ ya da teşkil etilmesiniñ terkibiniñ bozuluvı».
Matbuat vastalarnıñ vekillerini vaqia yerini terk etmege çağıralar.
Bunıñ ile Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, uquq qorçalayıcı organlarnıñ hadimleri rusiyeli kiyiminde olıp, ukrain şeadetnamelerini köstereler.
Aynı zamanda, işke kelgen Meclis azalarını binağa kirsetmeyler ve ne sebepten bu tedbirler keçirilgenini de bildirmeyler.
Meclisniñ tış siyasiy alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin bu tedbir sentâbr 15 künü Meclis binasından qoparıp alınğan, amma bugün kene yerleştirilgen Ukraina bayrağı ile bağlı olğanını tüşüne.
Maskalı ve silâlı insanlar kimni temsil eteler belli degil.
Qırım.Aqiqat saytı bergen malümatına köre, sentâbr 16 kun tintüv qırımtatar milliy Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de keçirildi.
Bundan soñ, Aqmescitte yerleşken qırımtatar milliy Meclis binasını silâlı insanlar sarıp aldı, mında tintüvler keçirile. Birinci qatta «Avdet» gazetasınıñ neşriyatı yerleşe, anda da tintüvlerni keçireler.
Hatırlatımız, sentâbr 15 künü qırımtatar milliy Meclis binasına ücüm yapıldı. Üç belgisiz şahıs kirişni qapatıp, qapı ögünde turdı, birisinde pıştav bar edi. Üçünci adam gaz borusı boyunca çıqıp, binanıñ ögünde asılğan Ukraina bayrağını qoparıp aldı.


text:
Qırımda «Ukrtelekom» ukrain operatorınıñ bağı yoq oldı. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, bağ gece üzüldi.
«Operatornıñ em internet, em mobil bağı yoq oldı. Ev telefonından altı raqamlı nomeralarğa ve Qırım tışına da telefon etmek imkânsızdır. Bağ yalıñız region sıñırında çalışa. Er alda, Ukrtelekom qullanıcıları bir biri ile şimdilik daa bağlana bileler», – dep tarif etti Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qullanıcılar yardım hızmetine telefon etip olamaylar, qıtaiy Ukrainadan açılğan bağlar üzüle. Ukrtelekomdan resmiy malümat şimdilik yoqtır.
İçtimaiy ağlarda Ukrtelekom Qırım ofisiniñ zaptı aqqında malümat peyda olmağa başladı.
«Bugün Ukrtelekomnıñ tehnikanı boza, bütün tellerini qopara, yoq etmek mümkün olğan er şeyni yoq ete ediler», – dep yaza Qırım blogeri Yelizaveta Bogutskaya.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, «Ukrtelekom» bağı ile fevral 10 künü «MTS Ukraina» operatorı da söndürildi. Evel operator 3G bağını tutqan telefonlarda çalışa edi.
Yarımadada «Ukrtelekom»nıñ eki bölügi çalışa edi: biri Aqyarda, digeri – Aqmescitte. «Ukrtelekom»nıñ Qırım bölügi Qırım qullanıcılarınıñ 80% hızmet ete edi. Şirketniñ saibi – Rinat Ahmetov.


text:
İşğal etilgen Qırımda Qarasuvbazar rayonındaki Üç Köz köyunde avgustnıñ 10-nda saba Rusiyeli silâlı hızmetler soqlaqlardan birini qapattı. Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, ve qırımtatar faili Zair Smedlâyev haber ettiler.
«Qırımnıñ Üç Köz (şimdiki – Novoklönovo) köyünde Qarasuvbazar (şimdiki – Belogorsk) rayonında rus işğalcileri soqaqlardan birini qapata. Ğaliba, nevbetteki tintüv ve apis etüv yapıla», – dep yazdı Çubarov.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ bergen malümatına köre, Çehov soqağında çoq balalı aileniñ evinde tintüv ötkerile.
«Qırım musulmanlarnıñ evinde yañı tintüv! Qarasuvbazar, Novoklönovo köyü, Çehov soqağı, 26. Evde eñ azından dört bala», – dep yazdı Facebookta Kurbedinov.
Qırım.Aqiqat vaqianıñ tafsilâtını qırımlı faillerden ve uquq qorçalayıcılardan ögrenmege tırışa.
Qırımdaki Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerniñ saytlarında Qarasuvbazar rayonında er angi ameliyatlar aqqında iç bir şey bildirilmegen.
İslâm Terek qasabasınıñ sakini, qırımtatarı Umer Emiramzayev, avgustnıñ 9-nda saba onıñ evine Rus silâlı hızmetleri tintüv ötkermek içün kelgen soñ, pek yaramağan. Oña acele yardım maşnası çağırttırıldı ve kendisi hastahanege alıp ketildi. Erkekke bir de bir iddialar bildirilmedi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aslan Ömer Kırımlı Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meselelerinden ükümet vekâletlisi vazifesine tayin etildi.
Bunıñnen bağlı emir Ukraina ükümetiniñ saytında derc etildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Vesiqağa binaen, Kırımlı bu vazifege avgust 20-de tayinlengen.
Diger emirge köre, Ukrainanıñ Qırım meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ yolbaşçısı olaraq Nariman Ustayev tayin etildi, bundan evel bu vazifede Kırımlı bulunğan edi.
Malüm ki, Ukraina Nazirler şurası Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri departamentini qapatıp, Qırım meselelerinden ükümet vekâletlisi vazifesini kirsetti.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Hersonda Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilciligi, Kiyevde yerleşken Ukraina Baş prokuraturası yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası çalışa. Ukraina prezidenti yanında Qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ ofisi açıldı, onıñ yolbaşçısı Mustafa Cemilev ola.


text:
Ukraina jurnalisti Mıkola Semena 2019 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımdan esas Ukrainağa çıqma imkânını ala bile. Bunı oktâbrniñ 2-nde jurnalistniñ advokatı Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Mıkola Semena icra hızmetniñ yolbaşçısından mektüp aldı. Anda «çetelge çıqma» meselesi onıñ tarafından baqılmay, dep qayd etile. Mıkola Semenağa şartlı-müddetinden evel azat oluv qararını beklemege qala, dep qoştı advokat.
«İyül ayında şartlı ükümniñ yarısı bite. O, şartlı-müddetinden evel azat etilmek içün ariza bere bile. Qanaatlendirilse, bu ise mahkemede yapıla, raat çıqa bile», – dep ayta advokat.
Oktâbrniñ 2-nde belli olğanı kibi, Mıkola Semenağa işğal etilgen Qırımdan çıqıp, kardiologiya hastahanesinde tedaviylenmek içün Kyivge ketmege izin berilmedi.
Daa evel Ukraina jurnalistleriniñ milliy birligi, ukrain jurnalisti Mıkola Semenanıñ Kyiv şeerindeki kardiologiya hastahanesinde tedaviylenmesi içün olduqça Tecиp etmege ukrain akimiyetine ve halqara teşkilâtlarğa muracaat etti.
Bu muracaatnı Ukrain ombudsmenı Lüdmila Denisova, OSCE (Avropada havfsızlıq ve işbirlik teşkilâtı) ve Rusiyede insan aqları boyunca vekâletlisine yolladı.
2017 senesi sentâbr ayında Aqmescit mahkemesi Semenanı üç yılğa şartlı olaraq apiske alıp, üç yıl deñeme müddeti ve üç yıl devamında açıq faaliyet köstermesini yasaqlamağa talap etti.
Aynı o yılnıñ dekabr ayında Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı Mahkemesi, açıq faaliyet yasağını eki yılğace qısqartıp, ükmüni qısmen yımşattı.
Mıkola Semena, öz maqalelerinde «fikir bildirüv serbestligini» eda etkenini ayta.
Ukraina Tış işleri nazirligi, AQŞ Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilâtları Mıkola Semenağa qarşı çıqarılğan qararnı taqbih ettiler.
Radio Free Europe/Radio Liberty prezidenti Tom Kent, jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaatlavlarnıñ esassız olğanını söylep, Qırımda Kremlniñ kontroli altında bulunğan mahkeme tarafından çıqarılğan qarar lâğu etilmek kerek, dedi.


text:
1921 senesi qurulğan Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinde yarımadanıñ milliy grupplarınıñ, ilk evelâ qırımtatarlarnıñ, inkişaf esasları müim olaraq ilân etilgen edi. Bu devirde qırımtatarlarnıñ tarihı ve medeniyeti faal sürette örgenile, milliy mektepler, qırımtatar teatri açıla, qırımtatar gazeta ve mecmuaları neşir etile...
Faqat 1920-nci seneleriniñ ekinci yarısından başlap yerli «burjua milletçiligi» ile küreş şiarı altında repressiyalar keçirile. 1928 senesi mayısta Qırım MSSC reisi Veli İbraimov qurşunğa tizilgen soñ qırımtatar firqa reberleri ve medeniyet elitasınıñ temsilcilerine qarşı repressiyalar adiy bir şeyge çevirile.
Asan Sabri Ayvazov, Osman Aqçoqraqlı, Ramazan Aleksandroviç, Üsein Bodaninskiy, Yağya Bayraşevskiy, Suleyman İdrisov, Mamut Nedim, Abduraim Samedinov, İlyas Tarhan, Abdulla Lâtif-zade – 1938 senesi aprel 17-de qurşunğan tizilgenlerniñ bir qısmıdır. Bir kün – ve bir sıra münever yoq etildi...
Bugün Abdulla Lâtif-zadeni hatırlayıq – şair, filolog, edebiyatşınas, oca. Abdulla Lâtif-zade 1890 senesi avgust ayında Aqmescitte oca qorantasında dünyağa keldi. Balalığı Qırımnıñ şimalinde keçti, bunıñ sayesinde qırımtatar şivelerini pek yahşı bile edi. On yaşında olğanda Abdullanıñ anası vefat ete.
Başta medresede – ananeviy musulman mektebinde, soñra da «ruşdiye» yañı usuliy mektepte oqudı. Andan onı quvğanlar – tercimeiyalcılardan biri bildirgeni kibi, «ruslarğa qarşı laflardan sebep». Belli bir müddet devamında Abdulla İstanbulda oqudı, lâkin babası vefat etken soñ Qırımğa qayttı. O, şiir yaza, ocalıq yapa edi. Akademik Agatangel Krımskiy qayd etkeni kibi, Lâtif-zadeniñ birinci şiirleri «Terciman» ve «Vatan Hadimi» qırımtatar gazetalarında basılğan edi. 1915 senesinden başlap 1917 senesine qadar Abdulla orduda hızmet ete.
İnqilâp zamanında Lâtif-zade Qurultaynıñ işinde iştirak ete, lâkin meşur erbaplar sırasına kirmey. Onıñ sorğu protokolında aytqanları: qısqa bir müddet (on kün) «Millet» gazetasınıñ muarriri oldı, bolşeviklerge «yaramay aydutlar» aytıp, «Ölümden soñraki tirilüv» adlı maqaleni bastırdı. Qırımda sovet akimiyeti tiklengen soñ Lâtif-zade zenaat birliklerinde çalışıp, onıñnen iş tutqan edi.
«Hayal ömür» şiirinde Lâtif-zade ömür – daimiy küreş, qıyın bir yol olğanını yaza; maqsadına irişe bilmek içün sınavlardan, qıyınlıqlardan ve manialardan keçmeli...
Meşur qırımtatar filologı, türkşınas, edebiyatşınas Bekir Çoban-zadeniñ maruzasında Abdulla Lâtif-zadeniñ icadı aqqında meraqlı fikirleri bar.
«Qırımtatar edebiyatınıñ yañı devri» maruzası 1927 senesi «İleri» mecmuası tarafındann teşkil ettilgen Qırımtatar yazıcıları birliginiñ toplaşuvında seslendirilgen, bir yıldan soñ ise Aqmescitte ayrı bir kitap şeklinde derc etilgen edi.
Professor öz maruzasında genç qırımtatar edebiyatşınaslarınıñ icadını talil ete. Bazıları onıñ sert tenqidine oğray. Abdulla Lâtif-zadeniñ şiiriyetine munasebeti daa yımşaq sayılmaq mümkün.
Bir kün sazım qoldan tüşer menim de,
Şu ömürniñ küzgüsi – köz yumulır,
Topraq kiyer, ya toz bolur tenim de,
Bir qarınca, bir böcekniñ teniday.
Çoban-zade genç müellifniñ üslübi, til zenginligi ve sözlerni qullanmaq qabiliyetinden ayrette qala: «Fikir ve qasevetlerni ifadelemek içün mında zayıf söz ve artqaç bir şey yoq. Yañlış ibare, suniy cümle bile yoq. Teren fikir-tüşünceler qolay-qolay oqula, lâkin büyük teessurat qaldıra. Bu satırlarda şairniñ hayalları ve arzuları ifadelegen. Bu arzular er bir insanğa ait».
Şairniñ söz tabiiyligi ve terenligi, keskinligi ve aenkligi oquyıcını şairge inanmağa mecbur ete:
Kölgemni iç bu yerlerden silmem men,
Ölmek içün doğmadım men... Ölmem men!
Professornıñ fikirince, bazı yerlerde Lâtif-zade medeniy kerilevge oğray. Umumen alğanda genç şairniñ icadı aqqında fikirler müsbet, meşur edebiyatşınas onı «qıymetli bir ressam» dep adlay. Faqat, Çoban-zade onıñ az yazğanını ve az derc etkenini ayta...
Abdulla Lâtif-zade sağ ekende 1928 senesi derc etken yekâne kitabına «Yañı saz» adını berdi
Mında da Çoban-zadenen razı olmamaq qıyın. Abdulla Lâtif-zade sağ ekende 1928 senesi derc etken yekâne «Yañı saz» kitabında onıñ adı vastasınen yañı zamannıñ yırlarını yazmaq içün yañı ğayelernen zenginleşmek kerek olğanını ifadeley. Lâtif-zadeniñ şiiriyet icadına diger edebiyat da tesir etti, ilk evelâ – rus edebiyatı. Hususan – Vladimir Mayakovskiyniñ inqilâp icadı.
Lâtif-zade bir çoq belli şairni tanıy edi, ukrain şairi Pavlo Tıçına ve akademik Agatangel Krımskiy ile dost olğan edi. Agatangel Krımskiy qırımtatarlarnıñ edebiyatına dair işinde Lâtif-zade aqqında bir sıra müsbet şeyler aytqan.
1927-1930 seneleri Abdulla Lâtif-zade – qırımtatar tilini arap urufatından latin urufatına keçirüv kampaniyasınıñ faal iştirakçisi; yañı türk elifbesi komitetiniñ mesüliyetli kâtibidir. O, 2-nci Dünya ilmiy-imlâ konferentsiyasında maruzası ile çıqışta bulundı, şive ekspeditsiyalarında, luğat ve edebiy til qaideleriniñ azırlamasında iştirak etken edi. Lâtif-zade dramaturg olaraq ilk sefer çıqışta buluna – Qırım devlet tatar teatri onıñ «Ömür baari» pyesasını sanalaştıra, baş rolüni ise meşur sanatçı Bilâl Parıkov oynay.
1930 senesi Lâtif-zade Moskvağa oquşqa yollana, soñra Devlet sanatşınaslıq akademiyasınıñ aspiraturasında tasil ala. Qırımğa qaytqan soñ dört yıl keçe ve onı pedagogika institutınıñ dotsenti vazifesine tayin eteler, anda ğarbiy Avropa edebiyatınıñ tarihı derslerini bere. Er şey yahşı kete kibi kele bile...
Lâkin 1937 senesi mart 21-de o «milletçi» kibi işten boşatıla. İnstituttan quvuluvnıñ resmiy sebebi böyle: tatar tili ve edebiyatı fakultetinde çalışıp, «studentlerge ders bergende bir sıra arap, fars ve türk sözlerini qullana edi, çünki başqaca ders berip olamay edi». Aprel 28-de apiske alına, 58-inci maddesi (6,8, 11 noqtaları) boyunca qabaatlanğan.
Üküm – eñ büyük ceza – mal-mülki musadere etilip, qurşunğa tizilecek. Bir yıldan soñ üküm yerine ketirile – 1938 senesi aprel 17 künü. Qırımtatar medeniyetiniñ diger erbapları ile beraber Abdulla Lâtif-zade Aqmescitniñ İçki işler halq komissariatı (NKVD) apishanesiniñ azbarında idam etildi...
Adalet yeñmesi içün yigirmi yıl kerek oldı – SSCB Yuqarı Şura Köllegiyasınıñ 1957 senesi avgust 15-te çıqqan qararı esasında Abdulla Lâtif-zadeniñ işi cinayet olmağanından qapatıldı.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde aytılğanı kibi, Qırım qamaçavı boyunca aktsiyada iştirak etken faaller öz faaliyetini Qırım ile memuriy sıñırda olğan nezaret kiriş noqtalarına avuştırıp olamaz.
Qırım.Aqiqatqa Devlet sıñır hızmetiniñ reberi Oleg Slobodân aytqanı kibi, memurlar faallerge bu kibi meselelerni añlatqan edi.
«Faallerniñ biznen beraber memuriy sıñırda bulunmağa istegine kelsek – bu istekniñ yuridik küçü yoq. Qanun nezaret kiriş noqtalarında başqa bir hızmetlerniñ bulunmasını nazarda tutmay. İş muşavereleri devamıda qanuniyet qararları añlatılğan edi», – dedi Slobodân.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, aktsiya iştirakçileri arasında aytılğanına köre, yanvar 16 kününden aktsiyanıñ yañı şekli başlanacaq. Variantlardan biri – Qırım ile memuriy sıñırda kiriş noqtalarında nezaret etüv.
Yanvar 14 künü matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dedi ki, Qırım qamaçavı boyunca aktsiya iştirakçileri «ğayet müim iş ete», amma işğal etilgen yarımada ile memuriy sıñırda nezaret noqtalarında yüz bergen abravlarnıñ ögüni almaq kerek.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.


text:
Qırımda noyabr 15-de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ mahkeme oturışında bütün mahkemecilerniñ çekilmesi talap etile. Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
Advokatnıñ malümatına köre, mahkeme oturışı qabaat tarafınıñ şaatı Romantsovnıñ sorğusından başladı, o, 2014 senesi patrul hızmeti batalyonınıñ yolbaşçısı edi.
«Mahkemeciler şaat Romantsovnıñ cevaplarını begenmeyip, onıñ evelden bergen malümatını seslendirdiler», – dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, şaat 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasınıñ binasına bir qaç kişi sındırılğan mefruşat parçaları ile kirgenini ayttı. Mahkemeci qayd etti ki, bundan evel politsiya hadimi numayış iştirakçileri mefruşatnı sındırğanını aytqan edi, amma mahkemede bunı körmegenini bildirdi.
«Men baş mahkemeciniñ areketlerinden şikâyet etip, dava neticelerini bilgeninden sebep mahkemecilerni çetleştirmege talap ettim», – dep yazdı advokat.
Polozovnıñ aytqanına köre, «Çiygoz davasınıñ» mahkemecileri esnastaki qabaatlayıcı tesirini gizlemey. «Bes-belli ki, üküm de evelden azırlandı», – dep qoştı advokat.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Moskvada (Rusiye) yanvar 14 künü faal vatandaşlar siyasiy mabuslarğa, ayrıca İldar Dadinge, destek bildirmek içün aktsiya keçirdiler. «OVD-İnfo» uquq qorçalayıcı portalı bildire ki, aktsiya başlanğan soñ toplaşqan insanlarnı yaqalap başladılar. Episi olıp, rusiye uquq qoruyıcıları tahminen 40 insannı yaqaladı, deyler uquq qorçalayıcılar.
Yaqalanğanlardan biri, Vladimir Zalişçak Twitterde yazdı ki, apis arabasında bir qadın yaramadı. Oña acele yardım maşnasını çağırdılar. Episi olıp, Zalişçaknıñ esaplarına köre, merasimge 50-ge yaqın insan toplaştı.
Uquq qorçalayıcılarnıñ bildirüvlerine köre, şimdiki saatte, İçki işler nazirliginiñ «Meşçanskiy» organlarına ketirilgen faalerni, protokol tizmeden, yiberdiler. Daa 14 insan İİN «Basmannıy» organlarına ketirildi, olarğa advokatnı yibermeyler.
İldar Dadin Rusiyede miting keçirüviniñ qaidelerini defalarca bozğanı içün ilk olaraq mahküm etildi. 2016 senesi noyabr ayında o, Kareliya apishanesinde onı qıynağanlarını beyan etti ve buña şikâyet etti. Cezalarnıñ icra etüv federal hızmetinde, Dadinniñ şikâyetleri teşkerilgenini ve olarnı tasdiqlap olamağanını beyan etti.