text:
«Kyivo-Mogilânskaya akademiya» (Kyiv) neşriyatı Taras Çuhlibnıñ 1500-1700 yıllarda ukrain Getmanlığı ve Qırım hanlığı arasındaki munasebetlerge bağışlanğan tarihiy tedqiqat kitabını çıqardı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Taras Çuhlib ikâye etip berdi. Onıñ sözlerine köre, kitapnıñ umumiy kölemi 500 nushadan ibaret ve ilk yüz nushası Kyivde mayıs ayında keçirilecek «Mıstetskıy Arsenal» adlı yedinci halqara kitap festivali arfesinde çıqacaq eken.
«İlk kiçik tanıtuvnı mayısnıñ 17-de başlanacaq «Mıstetskıy Arsenalda» keçirmege planlaştıram. Ondan soñ, belki, «E» kitap tükânında keçer», – dep ayta Çuhlib.
Onıñ qayd etkenine köre, kitapnı oquycaq olğan esas auditoriya alim, talebe ve ukrain tarinınen meraqlanğanlardan ibaret olur. «İlim basit tilnen yazılır, lâkin bu populirizatsiya degil, bu ilmiy monografiyadır», - dep ilâve ete muellif.
Aytqanına köre, monografiya Qırım hanlarınıñ ukrain getmenları ve poloniya qıralları arasındaki yazışmalar, ayrıca Varşava ve Moskva arhivlerinde saqlanğan o devirge ait devletler arasındaki anlaşmalarnen bağlı tedqiqatnıñ neticesi olğan. Çuhlib qayd etkenine köre, o tedqiq etken devirdeki Qırım hanlığı şarqiy Avropa devleti olğan.
«Qırım hanlığı, er kes tüşüngeni kibi, Osmanlı İmperatorlığınıñ yalıñız vassal ve Asiya devleti olmağan, o şarqiy Avropa devleti olaraq, bir çoq davalarda zayıf tarafqa qol tutip, vaziyetni balansta tutmağa areket etken», - dep qayd ete tarihçı.
Tarih ilimleri doktorı Taras Çuhlib Ukraina Miiliy ilimler akademiyası tarih institutınıñ ilmiy hadimidir. O, Qırım hanlığı ve Osmanlı İmperatorlığı devrine ait Ukraina-Osmanlı ve Ukraina-Qırım arasındaki munasebetlerge bağışlanğan bir qaç tedqiqat eseriniñ muellifidir.


c: text/html

text:
Keybir miftik wğımdar älde bir tarihi bolmıs turalı jalpılama bağdar beretin bolsa, endi bireui naqtı tarihi körsetkişterge aynalıp şığa keledi de, älde bir mäseleni şeşudegi bastı ayğayq qızmetin atqarıp twratın boladı. Mine, sonday miftik körsetkişterdiñ biri – mifologiyalıq jılan kul'ti.
26 jetolqsan The New York Times – «N'yu-York tayms» gazetiniñ saytında älemdegi yadrolıq jağdaydıñ saraptaması jariya etilgen bolatın. Onda qazirgi äl..
Qırğızstan prezidenti Almazbek Atambav pen Özbekstannıñ jaña basşısı Şavkat Mirzieev eki el arasındağı tauar aynalımın arttıruğa müddeli. Qos el prezi..
QR Senat Törağası Q.Toqaev Qarateñizdiñ üstinde apatqa wşırağan Tu-154 wşaq bortında qaytıs bolğandarğa baylanıstı Resey halqına köñil ayttı. Bwnı Se..

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
StopFake levhasınıñ tesisçilerinden biri Margo Gontar dey ki, Qırım işğalinden evel yarımada sakinlerini «rus tilli ealiniñ zulumı aqqında yalan malümatqa qandırdılar».
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«İşimizde ilk haberlerden biri Qırımda rusiyeliler, rus tilli ealiniñ zarar körgeni aqqında edi. Birazdan rusiyeli resmiy şahıslar özleri işbu malümatnı red ettiler, öyle degil dep. Amma bu rus tilli ealiniñ qoruvı boyunca ğayeni başlamaq içün fırsat yarattı», – qayd etti Gontar.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda teşviqat bundan bayağı evel başlandı ve «insaniyetsiz «banderovets»lerniñ obrazlarını» meydanğa ketirmege yardım etti.
Yalan malümatnen küreşke yönelgen StopFake levhası bıltır mart ayında başlandı.
Evel AQŞ Devlet departamentinde bildirilgeni kibi, Rusiye er yıl teşviqatqa 1 milliard 400 million dollarnı masraf ete.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Zemaneviy Turgenevka köyüniñ eski adı Tebertidir, şimdiki kilse olğan evde qırımtatarı, Şekure Abibulayevanıñ qartbabası yaşağan edi. Bu divarlar 130 yıldan berli tura, olar Şekureniñ balalıq yıllarını kördi, ev saibi «kulak» dep adlandırılğan, evine ise yat insanlar kelgen sovetler devrini hatırlay. Şekure Abibulayeva da o yıllarnı hatırlay: o vaqıt evlerini alğanlar, ana, baba ve balalar mağazğa yaşamağa qapatıldı. Qorantaları Qırımdan sürgün etilgende Şekure 8 yaşında edi.
Bu ikâyeni qadın kimseniñ yapqanlarına qıymet kesmeyip ve kimseni qabaatlamayıp, Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
– Alman zabiti bizde yaşağan edi, adyutantları ise rus edi – Kostâ ve Dima. Oña Aqyardan yüksek perçemli ve qırmızı dudaqlı qızlarnı ketirgen ediler, bizler – köy balaları – içün bu hucur bir şey edi. Rusça bir söz bile añlamağan edik, köyde er kes qırımtatarca laf etken edi.
Ekinci cian cenki başlağanda babam alındı, on insanğa bir tüfek ve 10 patron berildi, dep aytqan edi. Almanlar ücüm etkende komandanları – Kozlov ya da Kozlovskiy – er kesni satıp, nemselernen ketken edi. Köyniñ er adamlarını esir alğanlar, gençler ise o vaqıt endi cebede edi. 77 yaşında qartbabamız ve yürek qusurı olğan 25 yaşında emcemiz qaldı, onı orduğa almadılar.
Mayısnıñ 18-nde tañ atqanda evimizge kelip, er kesni uyatqanlar, qorantamıznı kötergenler. Askerler qartbabamnı süngünen bir köşege, emcemni başqa köşege sıqıştırıp tutqanlar. Anam balalarğa süt qoyıp yetiştirdi, yanına ise ne vesiqa, ne urba – bir şey almadılar. Bütün tatarlarnı böyle çıqarğanlar – aman-aman boş.
Tizem Aqmescitte yaşağan yekâne soyumız edi, aqayı 60 yaş civarlarında edi, bir asker oña şöyle dedi: «Qartbaba, uzaqlarğa ketesiñiz, para, mücevherleriñizni alıñız, yahşı kiyiniñiz, ev vesiqalarıñıznı alıñız». Anam o saba fistanını bile ters kiydi ve farqlı papuç kiydi qorqudan – tasavur etip olasıñızmı?!
«Qorantalarnen öle ediler»
Pek çoq insan öldi, hususan bala ve qartlar
Süren stantsiyasına qadar (Qırımnıñ Bağçasaray rayonındaki Süren tren stantsiyası – QA) yük maşinalarınen ketirgenler, soñra yük vagonlarına 60-ar kişi olaraq mindirgenler. Anda basacaq yer yoq edi, üç kün pencerelerni açmay, aş bermey ediler. Vagonnıñ köşeçiginde bir teşik yapqanlar – kenef, anda qadın ketse, diger qadınlar onı qapata, erkek ketse, er adamlar qapata. Qazahistanğa yaqın ise vagonlarnı açıp başladılar ve yem kibi bir şey bere ediler, o da er vaqıt yoq edi. Üç afta kettik. Qazahistan çöllerinde can bergenlerni taşlap kete ediler. Pek çoq insan öldi, hususan bala ve qartlar.
Sıtma başlandı, er kesniñ sıcağı 40 derecege yaqın, titrete, amma ne yorğan, ne yastıq bar, toban üstünde yatqan edik
Ferğana vilâyetine (Özbekistan – QA) tüştik, bizni kişlakqa ketirip qaldırğanlar. Anda pamuq tarlalarından suv aqa edi, üç kün bataqlıqta qaldıq, iyün ayı – Orta Asiyanıñ küçlü sıcağı, süyrüsinekler çaqqan edi. Sıtma başlandı, er kesniñ sıcağı 40 derecege yaqın, titrete, amma ne yorğan, ne yastıq bar, toban üstünde yatqan edik. Bir aranğa qapatqanlar, anda da qışladıq.
Qartbabam bizni qurtardı, pek işkir edi, özbeklerge işke kirdi, olarğa yardım etti. Qırımda bay edi de, toprağı çoq edi ve hocalıqnı yahşı bilgen edi. O, olmasa, ölecek edik.
Köyümizden daa bir qoranta bar edi, qartbabam yedi balası ve üç torunından ğayrı, o öksüzlerni de terbiyeledi. Olarnı evledirip, küçük evler qurdı ve olar onı baba dep sayğanlar.
Emcemiz yarım yıldan soñ vefat etti, qartanam 52 yaşında emcemden yarım yıldan soñ dizenteriyadan vefat etti. Qorantalarnen öle ediler. Daa zayıf olğan balalar o vaqıt can berdi.
Bir özbek qomşumız bar edi, qadın bizge gizliden bir pide ketire edi, oın dört balağa bölgen edik. Qartbabam boğday tapıp oldı, onı ezip pişire edik, çöplüklerge barıp toplay edik, tereklerde ne össe aşay edik. O qışnı öyle keçirdik.
«Satqın, alçaq, yamyamlar»
Yazğa yaqın bizni Ferğana şeerine ketirgenler, 11 insanğa yataqhanede bir oda berildi – tsementli yer ve bir yerden kirli minder taptıq.
Rus balaları yanımızğa kelip, ötmegimizni ala ve futbol oynay ediler
Anam fabrikağa cıyıştırıcı olıp kirdi, evge gece birde qaytıp, fabrikada berilgen botqanı kiçik meşrebede balalarğa ketire edi. Qız qardaşımnen saba üçten ötmek nevbetine tura edik, beş-altı saat beklep, 11 insandan ibaret qorantağa eki bulka ala edik. Evge qaytsaq, ara-sıra rus balaları yanımızğa kelip, ötmegimizni ala ve futbol oynay ediler. Daa qıçırğan ediler: «Satqın, alçaq, yamyamlar». Kirli ötmekni soñ bizge bere ediler ve biz ağlap evge kete edik.
O vaqıt babam bizni qıdırğan edi, cenkten soñ esirlikten qayttı. Bizni tapıp, Tacikistanğa alıp ketti: üç kün yaya kettik, saqlandıq, sürgünlik yerlerini terk etmek yasaq edi. Babam demirci edi – iri, küçlü, yüksek boylu adam. Onı emek ordusından Çkalovsk yañı himik şeerçigine ketirgenler. Anda bizni de ketirdi, soñra bizimkilerni alıp keldik.
Qartbabam bizni evge qaytarırlar dep işanmağan edi, mında yerleşiñiz, dep aytqan edi. Kene yahşı, qırımtatarlar bir-birine yardım etken edi, eki ayda bir közçik yapıp yerleştik.
Bir ocamız bar edi – Mariya Leontyevna, bizni pek acığan edi
Birinci sınıfqa kirdim, rusça bir söz bilmeyim. Bir ocamız bar edi – Mariya Leontyevna, bizni pek acığan edi. Ayaqqapımız iç yoq edi, ve mektepke yalınayaq barmayıq dep, babam ağaç qalıp yaptı, Mariya Leontyevna özüne de babamdan böyle qalıp sımarladı.
«Emcemniñ evi poçta oldı»
Soñra tibbiyet oquv yurtuna oqumağa kirdim, ve kene fuqare edik. Üç ayğa uzaq tarlalarğa pamuq toplamağa alıp ketken ediler ve, aytması ayıp, amma er qıznıñ tek bir qat çamaşırı bar edi. Kanalda trusik yuvıp, sılaqını kiye edik. Veremden ölgen qızlar çoq edi.
Diger emcemiz Qırımğa qaytıp oldı, cebede edi. 1936 senesi onı orduğa alğanlar, 1939 senesi – Fin cenki, 1941 senesi – Ulu Vatan Cenki – episinde iştirak etti. Zenaatı çalğıcı edi, amma tibbiy emşire qısqa kurslarını bitirip, arbiy feldşer oldı. Emcem blokada Leningradında sağ qaldı, buzlağan Ladoga gölüni yaldap keçti, Lvivden soñ Qırımnı qurtarğan edi, o vaqıt da evge keldi.
Biz ise qalğanlardan qaytqan soñkiler edik. Qartbabamnıñ evinde şimdi kilse bar, başta bala bağçası edi. Evimizde ruslar yaşağan edi.
Anda barğan edim, amma evni tanımazsıñ artıq. Azbarımız pek güzel edi, şimdi baqılmay. Evniñ yarısını qırımtatarlarğa satqanlar, olar evlerini kenişletkenler, azbarını baqalar. Yaqında emcemniñ evi bar – şimdi poçta oldı.


text:
İstanbulda yüzlernen insan iyülniñ 9-da Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ siyasetinden memnün olmağanını köstermek içün 450 kilometrni teşkil etken narazılıq yürüşini yekünledi.
İnsanlar iyünniñ 15-de Türkiyeniñ paytahtı Ankarada başlağan Adalet yürüşine qoşulğan ediler.
Olar keçken sene Erdoğanğa qarşı devlet avdarması teşebbüsinden soñ başlağan işten boşatılma ve apis cezalarına qarşı çıqtılar.
Prezident Erdoğan yürüş iştirakçilerini terrorizmge qoltutuvda qabaatladı. O, yürüşni teşkil etken Cumhuriyet halq partisi siyasiy muhalifet sıñırlarını keçip, «memleketke qarşı terrorizm çıqarğan terrorist teşkilâtlar ve quvetlernen beraber areket etti», dep bildirdi.
Miting dört yıl evelsi Gezi Parkındaki narazılıqlardan soñ prezident Erdoğanğan qarşı eñ büyük narazılıq olğandır.


text:
Smolensk vilâyetiniñ sakinine qarşı Ukrainağa fayda ketirmek maqsadı ile yapılğan devlet hainligi boyunca cinaiy işni açtılar. Svetlana Davıdova 2014 senesi aprel ayında Ukraina elçihanesine muracaatta bulunıp, evine yaqın olğan arbiy bölükte askerler körünmegenini bildirgen edi. Onıñ fikirince, arbiylerni Donetskke yolladılar. Şimdi o «Lefortovo» SİZOsında buluna. Bunı Kommersant bildire.
Yanvar 21-de saat 8:30 Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 275-inci maddesine («Devlet hainligi») köre açılğan №221–601 iş boyunca Svetlana Davıdovanı onıñ evinde yaqaladılar. Bir qaç saat sürgen taqiqat tedbirlerinden soñ FSB hadimleri evdeki bilgisayarlarnı ve bütün cep defterlerini alıp kettiler.
Ertesi künü Svetlana Davıdovanı Moskvağa alıp kettiler. Anda ise Lefortovo rayon mahkemesi onı apiske alıp, «Lefortovo» SİZOsına yolladı. Qadınnıñ yedi balası olğanına bir kimse emiyet bermedi.
FSB malümatına köre, 2014 senesi aprel ayında Svetlana Davıdova eviniñ yanında olğan №48886 arbiy bölükte askerler olmağanını kördi. Bu bölükte Aleksandr Nevskiy nişanınıñ Baş istihbarat idaresiniñ 82-nci ayrı radiotehnik brigadası yerleşmekte.
«Soñra o merkezge barıp, marşrutkada bu bölükte hızmet etken askerlerden birini kördi. Andan olğanını añlamaq zor degil edi: o, yüksek bir sesnen bunı telefon ile tarif etken edi, – dep ayta Svetlananıñ aqayı Anatoliy Gorlov. Erkek telefon ile subetleşip, onı ve diger askerlerni «küçük gruppalar ile adiy urbada Moskvağa yollap, andan yollanmalarğa keteceklerini» aytqan edi».
Ukraina şarqındaki vaziyetni faal sürette örgengen Svetlana Davıdova Donetsk yollanması aqqında laf ketkenini tüşündi.
Aqayınıñ aytqanına köre, bundan soñra Svetlana Davıdova Ukrainanıñ Moskvadaki elçihanesine telefon etip, adamlarnı telükeden qurtarmağa istedi.
2014 senesi sentâbr ayınıñ soñunda Mudafaa nazirligi deputat Dmitriy Gudkovnıñ «Rusiye askerleriniñ Ukrainadaki areketleri» aqqında muracaatına cevap berdi. Mudafaa naziriniñ muavini Nikolay Pankov dedi ki, bu «öşekler» çetel kütleviy haber vastaları tarafından tarqatıla, Rusiye ise Ukrainada «zıddiyet olmasınıñ tarafdarı degil».


text:
Yaqında, Britaniya matbuat vastalarınıñ bergen malümatına köre, Çarlz Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukrainada etken areketlerini Adolf Gitlerniñ areketleri ile teñeştirdi.
Çarlz bunı Holokost vaqtında qorantasını coyğan 79 yaşında olğan Mariyenn Fergüson ile şahsiy subeti devamında aytıp keçti.
Qadınnıñ sözlerine köre, Britaniya şahzadesi «Putin Gitler etken areketlerni yapqanı» aqqında ayttı.
«Eger de böyle sözler kerçekten de yanğırağan olsa, olar Britaniya monarhına kelişmey», – dep bildirdi cumaaqşamı künü brifing devamında Rusiye çetel işler nazirliginiñ resmiy temsilcisi Aleksandr Lukaşeviç.
Klarens-haus, Britaniya qırallığı qorantasınıñ ikametgâhı şahsiy subetni izaatlamaycağını bildirdi. Britaniya baş naziri Devid Kemeron da çarşenbe künü şahzadeniñ sözlerini izaatlamağa razı olmadı.
Şahzade Putin ile iyün 6 künü, 1944 senesi iyün 6-da ittifaqdaşlarnıñ Normandiyağa ingeniniñ 70 yıllığı munasebeti ile Frenkistanda körüşmek kerektir.


text:
Avropadaki telükesizlik ve işbirlik boyunca teşkilâtınıñ qayd etkenine köre, Ukraina şarqında yüz bergen çatışma devamında 10 000 insan elâk oldı. Bu aqta OBSEniñ Kiyevdeki mahsus monitoring gruppasınıñ yolbaşçısı muavini Aleksandr Gug bildirdi.
«Bizim araştırlarımızğa binaen, 10 000 insan elâk oldı ve çatışmanıñ eki senesinden soñ, eki tarafbu davanı bitirmek içün ciddiy yanaşmalarına azır olğanlarını köremiz. SMM OBSE mıtlaq öz issesini qoşacaq, vaziyetniñ eyileşmesinde mıtlaq eki tarafqa da qol tutacaq. Bu meseleniñ ketişatını biz obyektiv olaraq nezaret etecekmiz», - dep ayttı Gug
Keçenleri OONnıñ Ukrainadaki nezaret etici missiya Ukraina çatışması devamında 9167, evel ise 21 000 elâk olğan adamlar aqqında haber etken edi.
Donbasstaki cenk 2014 senesi aprel ayından başlap devam etmekte. O vaqıt Ukraina akimiyeti Donetsk ve Lugansk velâyetlerinde antiterroristik operatsiyalarnıñ keçirilmesini ilân etti. Donbass, Donetsk ve Lugansknıñ bir sıra meskün yerleri Rusiyeniñ yardımını körgen boyeviklernen işğal etilgen.


text:
Bunı Turkiye prezidenti Abdulla Gül Ukraina prezidenti vazifesine namzet köstergen Petro Poroşenko ile körüşüvde bildirdi.
Gül ve Poroşenkonıñ aman-aman 1 saat sürgen körüşüvi regiondaki havfsızlıq meselelerine bağışlandı. Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qoruv meselesine büyük diqqat ayırıldı.
Taraflar prezident saylavlarından soñ Ukraina-Turkiye munasebetlerni faalleştirmege añlaştılar.
Turkiye saylavlarğa kendi nezaretçilerni yollamağa azır ve ayrıca qırımtatarlarnıñ rey bermek aqqını qorumaq müimligini qayd etti.
Hatırlatamız, Petro Poroşenko qırımtatarlarnı Ukrainanıñ tamır halqı olaraq tanılması aqqında qararnıñ müellifi ola.


text:
Qırım oyun zonasını, tahmin etilgeni kibi, Yaltada yerleşecekler.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ bildirgeni kibi, oyun zonası bütün yarımadağa tarqatılmaycaq, yalıñız Büyük Yalta toprağı ile sıñırlanır.
«İnterfaks» bergen malümatına köre, Aksönov Qırım «yolbaşçılığı» al-azırda oyun zonasını yerleştirmek içün yer qıdırğanı aqqında bildire. Onıñ parametrlerini ise diger memleketlerde oyun ticaretiniñ meydanğa ketirilüvine bağlı olğan mütehassıslar işlep çıqaracaq.
«Makao, Los Angeleste oyun ticaretini qurğan insanlarnıñ iştirak etmesini isteymiz»,– dedi o jurnalistlerge.
Çarşenbe künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımda oyun zonasınıñ teşkil etilmesi aqqında qanun leyhasını imzaladı. Evel ise cumhuriyette oyun ticareti yasaq edi.


text:
Soñki yarım yıl devamında yarımadanıñ zapt etilgen topraqlarında qurulğan inşaatlarnı yıqacaqlar, dedi Qırım baş naziri Sergey Aksönov.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Aksönovnıñ aytqanına köre, «samozahvatlarda» işletüvge kirsetilgen ve beş yıl devamında kommunal hızmetleri ödenilgen inşaatlar qanuniy sayıla.
«Bazıları akimiyetniñ qırımlılarğa millet mensüpligine baqmadan topraq bermek istegini yañlış añladılar. Birisi akimiyetni şantaj etmege istedi, ultimatum qoyacaq oldı. Böyle bir şey olmaycağını aytmaq isteyim ve qanunsız alda zapt etilgen topraqlarda inşaat qurğan vatandaşlarnı uslanmağa çağıram. Bütün inşaatlarnı yıqacaqlar. Paranı boşuna masraf etmeñiz – qarar alındı», – dedi Qırım «yolbaşçısı».
Onıñ bildirgenine köre, daa 3-4 ay evelsi «samozahvatlarnı» cedvelge aldılar, fotolarını çıqardılar.
O, Qırım «baş naziriniñ muavini» Ruslan Balbekke Qırım «prokuraturası», MVD ve FSBnı celp etip, «zapt etilgen topraqlarda inşaat qurğan vatandaşlarnı» tenbiyelemege avale etti.
«Narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri Qırım akimiyeti topraq meselesinde vatandaşlarnıñ menfaatlarını köz ögüne almağanını bildirgen ediler. Bunı Aqmescit civarındaki Avtogaz ve Strelkovoye massivleriniñ sakinleri ayttılar. Olar Rusiye prezidenti Vladimir Putinge şikâyet ettiler.


text:
Qırım akimiyeti Qırımğa Ukraina energetik tertibatından elektrik energiyasınıñ ğayrıdan berilmesi aqqında malümatnı bilmey. Jurnalistlerge salı künü Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov aytqanı kibi, ileride Qırım özü qıtaiy Ukrainanı elektriknen teminley bile.
«Mende malümat merkezinden haber daa yoq. Bu aqta malümatnı energetika federal nazirligi izaatlaycaq», – dedi o, «Kahovka – Titan» yolağı boyunca elektrikniñ ğayrıdan berilmesi aqqında malümatnı izaatlap.
Aksenovnıñ aytqanı kibi, Kubanden energetik köpürniñ ekinci nevbeti işlettirilse, Qırım elektrikni Herson vilâyetine de bere bilecek.
Qıtaiy Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa elektrik energiyasını bergen yolaqlardan biri «Kahovka – Titan» yolağı elektrik energiyasına bağlandı.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
«Çetel agenti» statusınıñ berilüvi, kelecekte Rusiyede KHV istenilmey, dep tanılmasına doğru atılğan bir adım olması mümkün.
Böyleliknen repressiyalar konkret jurnalistlerge de toqunması mümkün, dep saya, Qırım uquqqorcalayıcı gruppasınıñ yolbaşçısı Olga Skripnik.
«Rusiyede qayd etilgen şirketlerniñ ayatı maliyeviy ve memuriy esabatlarnen zorlaştırılabile. Rusiyedeki uquqorçalayıcı zenaatdaşlarımıznı bilgenimiz içün, olar «çetel agenti» qanunı apansızdan ve esassız teşkerüvler keçirmek maqsadınen yapılğanını aymaqtalar. Bu mesele redaktsiyalarğa da toqunabile», – dep izaatlay o Qırım.Aqiqatqa.
Rusiye adliye nazirligi dekabrniñ 5-nde Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı (PCE/PC),«Nastoyaşeye vremya» telekanalı, Azatlıq Radiosunuñ tatar-başqırd hızmeti (Azatliq Radiosi, «Idel.Aqiqat», «Faktograf», «Kavkaz.Aqiqat» Qırım.Aqiqatnı«çetel agent» cedveline kirsetti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin noyabrniñ 25-nde Federatsiya Şurası tarafından qabul etilgen KHVnen bağlı «çetel agenti» qanunını imzaladı. Bu qanunğa istinaden Kreml, çetel haber vastalarınıñ maddiy yardım menbalarını açıp bermesi istemege ve rusiyeli seyircige bu şekildeki haberni azırlağan malümat menbalarını «çetel agenti», dep tanımağa imkân bere.
Rusiyedeki KHV faaliyetiniñ sıñırlanmasınen bağlı qarar, Rusiye tarafından finansirlengen RT telekanalında ABD akimiyetiniñ ABDde «çetel agenti» sıfatında qayd olması talabına cevap bergenini ilân etken soñ peyda oldı.
Rusiye adliye nazirligi daa evel Qırım.Aqiqat Azatlıq Radiosı leyhasına işiniñ sıñırlanabileceginen bağlı tenbiyelev yollağan edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyası öz beyanatında – Rusiye ükümeti tarafından çetel KHV qarşı nasıl tedbirler kirsetilecegi ve işbu tedbirler media teşkilâtına nasıl tesir etecegini tahmin etmekten çekingen edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyasınıñ maqsadı - dünyadaki çeşit devletlerde, şu cümleden Rusiyede de, oquyıcı ve seyircilerge doğru ve halis malümat taqdim etmekten ibaret olğanını qayd ete. «Bizler muhbirlik işimizni devam etecekmiz», – denilmekte beyanatta.
Ukraina Tışişleri nazirligi Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosına bağlı yerdi leyhanıñ «çetel agenti» cedveline kirsetilüvini «söz serbestligine ücüm» dep adlandıra.


text:
Aprel 1-de qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi, sovet lagerleriniñ siyasiy mabusı Yuriy Osmanovnıñ doğğanından 75 yıl oldı.
O, Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Kuybışev rayonındaki Büyük Qaralez köyünde cenkten bir qaç ay evelsi dünyağa keldi. Babası Bekir Osmanov – zenaat boyunca agronom, cenk vaqtında belli Qırım partizanı – qorantası ve halqınen beraber ğurbetlikke tüşti.
Bekir Osmanov 1950-nci seneleri qırımtatar milliy areketiniñ temelini atqan insanlardan biri edi. Onıñ sayesinde yüzlernen faal, şu cümleden oğlu Yuriy areketke qoşuldı...
1965 senesi genç Moskvadaki meşur Bauman yüksek tehnik oquv yurtunı bitirdi. İlimnen oğraışıp, Dubndeki Nükleer tedqiqleri birleşken institutında, Moskva vilâyetindeki Serpuhovda Yüksek energiyalar institutında çalıştı. Bu müddet içinde Yuriy ulu qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiyniñ mirasını terenden ögrengen, milliy areket vesiqalarınıñ tizilmesine issesini qoşqan edi. Moskvada bulunıp, paytahtta qırımtatar halqınıñ daimiy temsilcisi oldı, regionlardan kelgen semetdeşlerini qarşılağan edi.
1960-ıncı seneleriniñ başında şiir yazmağa başladı, birinci ciddiy şiirleri 1965 senesi samizdatta çıqtı. «Vatan sesi» («Golos rodinı») şiiri, «Qabaatlayım» («Ya obvinâyu») poeması daa soñra repressiyalar içün «sebep» olğanlar.
1967 senesi sentâbr 15-de Ferğana vilâyetiniñ prokurorı «iftira vesiqalarınıñ tarqatılması» sebebinden cinaiy iş açtı. Cinaiy iş sebebi «Lenin bayrağı» ve «Sotsialistik qanuniyet» gazetalarına yollanğan mektüpler oldı. «Qırımtatar halqınıñ milliy taqdiri meselesine dair» ve «Özbekistan – milliy ayırım ve qırımtatar halqını taqip etmek içün ileri noqta» serlevalı mektüpler milliy areketniñ eñ ihtiyar iştirakçileri Bekir Osmanov ve Mühsin Osmanovğa ait edi. 1968 senesi yanvar ayında Yuriy Osmanov aynı bu iş boyunca yaqalanğan edi. Qırımtatar meselesine dair vesiqalarnıñ tizilmesi ve tarqatılmasından ğayrı, onı İsmail Gasprinskiyniñ ayatı ve faaliyetiniñ tarihiy tedqiq etmesi ile qabaatlağan ediler.
Yuriy eki buçuq yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırıldı. Qızılqum çölündeki cinaiy lagerde cezasını çekti.
Azat etilgen soñ Yuriy eski işine alınmadı. Azerbaycannıñ Sumgayıt şeerine köçmege mecbur oldı. Mında yerli cam zavodınıñ leyha bölüginde çalışıp, bir qaç keşif yapqan. Amma milliy areketten vazgeçmedi, Sumgayıtta küçük bir teşebbüs gruppasını qurdı.
1972 senesi Ferğanağa köçip kele, azot kübresi zavodınıñ leyha bölüginde, soñra da «Giprovodhoz» institutında çalışa.
1974 senesi sevimli anası ve qadını – Mariya Vladimirovna Guşçinskaya – vefat ete. Biñlernen qırımtatarı onı ürmet ete ve seve edi, defn etkenler de qırımtatarlar oldı.
Yuriy Ferğana teşebbüs gruppasınıñ faaliyetinde iştirak etmege devam etip, vesiqalarını tize. Baba ve oğul Osmanovlar sürgünlikte olğan can ğaybı ve maddiy zarar malümatlarını ögrenip talil etkenler.
Bunı tafsilâtlıca Yuriy Bekiroviç tarif etti. Onıñ «Aktsiyanıñ maqsat ikâyesi» maqalesi 1993 senesi «Areket» gazetasında derc etilgen edi.
O vaqıt 60-ıncı seneleriniñ soñunda Qırımtatar milliy areketi şovinizmden maske çıqarıp, oña Halqara mahkemeniñ davasını bermege niyetlendiYuriy Osmanov
Osmanov şunı yaza: «O vaqıt 60-ıncı seneleriniñ soñunda Qırımtatar milliy areketi şovinizmden maske çıqarıp, oña Halqara mahkemeniñ davasını bermege niyetlendi. Areketniñ büyük küçüni talap etken devamlı bir programma edi. Onı «1970 senesi insanlarnı cedvelge aluvdaki malümat qalplığı arizasında» ilân ettiler, qırımtatar milliy areketi tenbiyeledi ki, qalplıq yoq etilmese ve qırımtatar halqınıñ tam sayısı aqqında kerçek malümat aydınlatılmasa, 1944 senesi olğan genotsid malümatları aydınlatılmasa, bunı halq yapar».
Bu faaliyet 1974 senesi aprel-mayıs aylarında yekünlendi. Sürgünlik faciasını ve ğurbet accısını körgen qırımtatar halqınıñ esas demografik zararlarını 1957, 1966, 1970-1973 seneleri halq temsilcileri tizgen cedveller ögrenmege yardım etti.
Osmanovnıñ qayd etkenine köre, vesiqanıñ özü doquz-on ay devamında tizilgendir. Qırımnıñ mesken noqtaları boyunca tarihiy, statistik ve hocalıq malümatları farqlı-farqlı menbalarda mevcut edi, onıñ üzerinde bu iş sürgünlik vaqtında milletniñ tam sayısını (560 biñ kişi, 112 biñ qoranta) ögrenmege imkân berdi, bunıñnen beraber bu malümat «Qırımda qırımtatarlarnıñ iqtisadiy, tarihiy-medeniy alanları, oturğan meskenleri ve baqqan hocalıqlarını qıyaslamağa» yardım etti.
«Vesiqa üzerinde eñ büyük iş sürgünlikniñ otuz yıllığında olğan şovinist müitindeki ğayet dramatik vaziyetke, «akimiyetke qarşı çıquv» manaçığı ile soqaqlarda yaqalav, sürgün ve tintüvlerge rastkeldi. Sibirniñ uzaq Bazoy köyünde «umumiy rejim» lagerinde Oca – cenk veteranı, areket veteranı Cebbar Akimov, KrımGİZniñ sabıq muarriri, vesiqanıñ maqsadını bilgenlerden biri – apiste yatqan edi. B.Osmanovnıñ ömür arqadaşı Mariya Vladimirovna Güşçinskaya çekişe-çekişe can bergen edi. O, azırlanğan vesiqanıñ bir sıra qarama malümatı ve cedvelini öz qolunen yazıp alğan edi», – dep hatırlay edi o vaqıtnı Yuriy Osmanov.
Qırımtatar milliy areketiniñ Halqara mahkemege yollağan yedi Senet tarihiy malümatlar esasında tizildi, «Talap, qırımtatar halqınıñ qaviy iradesi» esas vesiqası tizildi.
1979 ve 1982 seneleri Yuriy Osmanovnıñ evinde dört tintüv keçirildi. 1982 senesi dekabr ayında Ferğanada onı apiske aldılar. 1968 senesi qabaatlanğan madde boyunca tekrar qabaatlandı.
1983 senesi mayıs 3-de başlağan mahkeme bir afta sürdi. Mahkemeniñ birinci künü Osmanov tuvğanları zalğa alınmağanından sebep esnasta iştirak etmeycegini bildirdi. Ertesi künü soy-sopları ve bir qaç tanışı zalğa alındı.
Özüni kendisi qorçalağan edi. Onı mektüp, qırımtatarlarnıñ muracaatları ve qırımtatar meselesine dair yazğan bir qaç vesiqanıñ imzalaması ile qabaatlağan ediler.
Osmanov özüni qabaatlı tanımadı. Mahkemege çağırılğan şaatlar mahküm etilgenge birdemlik kösterdiler. Olar vesiqalarnıñ mündericesi kerçek olğanını tasdıqladılar. Üküm – sert rejimli lagerlerde 3 yıl apis cezası.
1983 senesi iyül 12-de Osmanovnıñ şikâyeti baqıldı, amma üküm deñiştirilmedi. Yuriy Yakutistanda apiste yattı.
Oğlunıñ mahkemesinden soñ babası Bekir Osmanov 1983 senesi mayıs 26-da Qırımda vefat etti
Oğlunıñ mahkemesinden soñ babası Bekir Osmanov 1983 senesi mayıs 26-da Qırımda vefat etti. Qırımtatarlar (ve yalıñız olar degil!) ürmet etken ulu adamnıñ cenazesi militsiya ve KGB hadimleriniñ büyük nezareti altında qılındı: cenazege kelgenlerniñ fotoresimlerini çıqarıp, maşinalarınıñ nomeralarını yazıp alğan ediler.
Mayıs 28-de Bekir Osmanov Aqmescit rayonınıñ Beş-Terek (Donskoye) köyünde defn etildi. Mezarı bundan beş yıl ögüne akimiyetniñ ayırım siyasetine qarşı çıqıp özüni yaqqan Musa Mamutnıñ qabri yanında yerleşe...
Apis cezasınıñ bitkenine bir qaç kün qalğanda Yuriyge qarşı yañı cinaiy iş açıldı. Onı aqıl hastası adlap, Blagoveşçensk psihiatrik hastahanesine yatqızdılar. 1987 senesi onı Ferğana psihiatrik hastahanesine avuştırdılar, ve yarım yıldan soñ yiberdiler.
Azatlıqqa çıqqan Osmanov areketniñ eñ itibarlı aqımı – Ferğana areketini idare etti, onıñ esasında Qırımtatarlarnıñ milliy areketi (NDKT) şekillendi. 1989 senesi yazda Ferğanada Ahıska türkleri qıyır-çıyır etilgende Yuriy Osmanov yerli özbek ve qırımtatarlar arasında zıddiyetke yol bermedi.
1989 senesi Yuriy Osmanov SSCB Yuqarı Şurasınıñ qırımtatar halqı meseleleriniñ komissiyasında çalıştı. Onıñ «Sürgünlik qurbanları olğan halqlarğa qarşı devlet senetleriniñ cinayeti ve qanunsızlığı beyannamesiniñ» leyhası 1989 senesi noyabr 14-de SSCB Yuqarı Şurası qabul etken «Sürgün olunğan halqlarğa qarşı repressiyalarnıñ qanunsız ve cinaiy olaraq tanılması ve bu halqlarnıñ aq-uquqlarınıñ temin etilmesi aqqında» Beyannameniñ temeli oldı.
1990 senesi oktâbr ayında onı Qırım vilâyeti icra komitetindeki Sürgün olunğan halqlarnıñ işleri Devlet komitetiniñ reisi vazifesine tayin ettiler
1990 senesi oktâbr ayında onı Qırım vilâyeti icra komitetindeki Sürgün olunğan halqlarnıñ işleri Devlet komitetiniñ reisi vazifesine tayin ettiler. Onıñ iştiraki ile Orta Asiya cumhuriyetleriniñ reberleri ile qırımtatarlarnıñ avdet olmasına yardım etilmesi aqqında añlaştılar.
Qırımtatar milliy areketiniñ Haber gruppasınıñ «Qırımtatar milliy areketiniñ beyaz kitabındaki» kiriş sözünde şöyle aytıla: «Komitet qırımtatar halqınıñ vatan Qırımğa avdet olmasınen bağlı ilk ihtiyaclarını qarşılamaq içün SSCB Bücetinden ayrı bir maddege esaslanıp 200 mln ruble ve birlik cumhuriyetleriniñ bücetinden 50 mln ruble berilmesine irişip oldı. Qırım, Kyiv ve Moskvada qırımtatar halqınıñ duşmanları SSCB Yuqarı Şurasında yeñilgen ve qırımtatar halqı ğalip çıqqan soñ birleşip, qırımtatar satqınlarını qullandı ve qurulğan Komitet ve ilk evelâ onıñ Reisine qarşı çıqtılar. Komitet aman-aman altı ay çalıştı.
1991 senesi mart 22-de Komitet Reisi Yuriy Bekiroviç Osmanov işten boşatıldı, Komitet yoq etildi». 1991 senesi Yuriy Osmanov «Areket» gazetasını meydanğa ketirdi. Eki yıldan soñ Halqara Tavriya ekologik-siyasetşınaslıq universiteti şarqşınaslıq fakultetiniñ dekanı oldı.
1993 senesi noyabr 6-da aqşam üstü Yuriy Osmanov vahşiyce köteklendi, ertesi künü yaralarından vefat etti. Taqiqat malümatına köre, Yuriy Osmanov yaramazlar ücüminiñ qurbanı oldı. Onıñ tarafdarları siyasiy sebeplerden öldürilgenini tüşüneler.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası
Fikir rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Navrez
Navrez – şarq halqlarında Yañı yıl bayramı. Navrez sözü eki farsiy sözden ibaret: nav (نو - now) – yañı, rez (روز - ruz) – kün. Navrez bayramı kün ve gece teñ oğlan mart ayınıñ 21-inci kününe kele. Navrezde yañı yıl başlay ve baar kele. Köylerde topraq işleri başlay. Qırımtatarlarda Navrez bayramını qadimiy devirlerde şereflep başlağanlar.
Bayram arfesinde qadınlar evlerini, azbarlarını cıyıştıra, yaraştıralar, çeşit qavaltılar, köbete, burmalar pişireler.
Bayram künü qartlar ve esli-başlı adamlar sabadan namazğa baralar, yañı yıl hayırlı ve bereketli olsun dep dualar oquylar. Soñra evlerde bayram sofraları donatıla.
Balalar toplaşıp ev evden yüreler, Navrez yırını yırlap, ev saiplerini hayırlaylar. Olar balalarnı tatlı yemeklernen sıylaylar.
[deñiştir | kodunı deñiştir]
- NAVREZ
- Keldi baar nur saçıp,
- Navrez qoquy mor açıp,
- Yeşerdi çöller, dağlar,
- Ezan navrezim mubarek.
- Navrez keldi körüñiz,
- Navrez aqqın beriñiz,
- Cennet olsun yeriñiz,
- Ezan navrezim mubarek.
- Keldi baar turuñız,
- Bu navrezge baqıñız,
- Köterilsin başıñız,
- Ezan navrezim mubarek.
- Evniñ artı bağça,
- Aqtar-tontar boğça,
- Balalarğa beş (yımırta) aqça,
- Ezan navrezim mubarek.
- Çıqtı çölge batır Alim,
- Zilfi qara düldüli,
- Ol Tañrınıñ arslanı,
- Ezan navrezim mubarek.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
QIRIM.net 10 mayısnıñ 2010 s. arhivlengen.


text:
Bunı şeer akimiyeti toplaşuvında şeer başı muavini Sergiy Çerevko bildirdi. Onıñ sözlerine köre, Popoviçniñ Hersonda 100-den ziyaden hızmetçisi olacaq, dep bildire Herson onlayn.
«Bugün onıñ gübernatorğa olğan tilegi seslendirildi. Anda hızmetçilerniñ olduqça keñ ştabı teşkil etilecek. Tahminen 140 insan… Muavinleri, idare, bölükleri olğan gübernator kibi olacaq»,– dedi Çerevko.
Şeer başı muavini hızmetçilerniñ meselesini baqmağa avale etti.
«Biz munasip insanlarnıñ namzetleri ile sıq rastkelemiz. Vaziyetni ögrenip çıqıñız ve lâyıq olğan insanlarğa vazifelerni teklif etiñiz»,– dep ayttı Çerevko.
Evelleri Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov Qırımda Ukraina prezidenti temsilciliginiñ yañı strukturasını tasdiqladı. Oña köre, daimiy temsilcide üç muavin olmalı. Şu sırada birinci muavin da (evelleri dört muavin edi).
Mayıs 16 künü Turçinov daimiy temsilcilikni Hersonğa keçirmege avale etken edi.


text:
Bağçasaraydaki «Musafir» qavehanesi işini toqtatmağa mecbur olğan soñ Kiyevniñ merkezinde «Musafir-Kiyev» qırımtatar qavehanesi açıldı, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Kiyevniñ Saksaganskogo soqağındaki qavehaneni Qırımdan mecburen köçip kelgenler açtı. Olarnıñ aytqanına köre, mında musafirçenlik ve qırımtatar yemekleriniñ ananelerini saqlap qalmağa tırışalar. «Musafir-Kiyev» qavehanesiniñ saipleri yarımadanıñ şimdiki vaziyetinde çalışıp olamağan Qırım qavehanesiniñ soyları ola. Olarnıñ aytqanına köre, qoranta işi aqqında laf kete.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgeni kibi, 2015 senesi mayıs 10-da Bağçasaraydaki «Musafir» qırımtatar qavehanesi qapatılğanını ilân etti, çünki Qırım prokuraturası ve mahkemeleri onıñ işini qanunsız dep sayalar.
Turistler populâr qavehaneniñ qapatılmasından qasevetleneler. Muracaat müellifleri Qırımnıñ Rusiye kurort ve turizm nazirligi ve bütün devlet organlarını «Qırımdaki içtimaiy ceetten mesüliyetli olğan turistik bizneske eminlik bermege» çağırdılar.
Qırımtatar halqı aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı, Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi ki, Qırımda qırımtatarlarğa ait ticaret noqtalarını ateşke bermege başladılar.


text:
Rusiye Tış işleri nazirliginiñ rehberi Sergey Lavrov, Qırım ilhaq etilgen soñ şekillgen sıñırlar çerçivesinde «Rusiye Ukrainanıñ topraq bütünligine ürmet köstere», dep iddia ete. Bunı Lavrov yanvarniñ 15-nde Ukraina ile Rusiye arasındaki bir-biriniñ topraq bütünligine ürmetniñ kösterilüvine dair halqara muqavelelerniñ cariy olmasını izalağanda bildirdi.
TASS agentligi Lavrovnıñ sözlerini naqil etip: «Biz böyle olduqça legalistik suallerge ve şu cümleden Ukrainanıñ nükleer silâsından vazgeçecegini ve, buña qarşılıq olaraq, Rusiye, AQŞ ve Büyük Britaniyaniñ Ukrainağa qarşı nükleer silâlarını qullanmaycaqlarına kefalet bergenlerini tasdiqlağan 1994 senesi Budapeşt memorandumına dair sualge endi çoq kere cevap berdik. Kene hatırlatam, biz Ukrainanı nükleer silânen qorquzmadıq ve oña qarşı onı qullanmadıq, bu sebepten memorandum iç bir şekilde bozulmadı. Aynı zamanda memorandum ile parallel olaraq Ukraina ayrı bir beyanatta ırqçı ve neonatsistik tendentsiyalarğa yüz bermemek mecburiyetini üstüne aldı», – dep bildirdi.
Onıñ fikrine köre, Menlik inqilâbından soñ olıp keçken vaqialar, «bu mecburiyetniñ pek qaba bir bozuluvı» oldı.
Rusiye TİN yolbaşçısı: «Minsk muqaveleleriniñ iç bir eksiksiz tolu kölemde yerine ketililmesi siyasiy ceetten bizim menfaatımızğa uyğun kele. Bu, bizim taraftan taqip etilgen, şimdiki sıñırlarda Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligine tolu kölemde ürmet kösterüv yönelişine doğru kele», – dep ilâve etti.
Daa evel Rusiye Devlet dumasınıñ SNG ve yurtdaşlar ile alâqalar boyunca komiteti reisiniñ birinci muavini Konstantin Zatulin Rusiye ile Ukraina arasındaki Dostluq, emekdaşlıq ve ortaqlıq aqqında muqaveleniñ bir-biriniñ territorial sıñırlarını tanuv boyunca qısmını denonsatsiya etmege teklif etti.
Ukraina tarafından açıq menbalarda bu husuta izaatlar berilmedi.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusına dair dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kipterelgän ciläk - cimeş êksportı ni xäldä?
6 aylıq êksport il iq'tisadına 755 million 880 meñ dollar tabış kiterde
Törkiyä bıyılnıñ berençe 6 ayında 755 million 880 meñ dollar külämendä kipterelgän ciläk-cimeş êksportladı.
Bu isä uzğan yılnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda 10,6%qa kübräk.
Kön’yaq-könçığış Anadolu êksportçılar assośiyaśiyäse mäğ’lümatlarına qarağanda, ağımdağı yılnıñ ğıynwar-iyün’ aylarında 149 ilgä häm irekle töbäkkä Anadolunıñ uñdırışlı cirlärendä üsterelgän cimeşlärdän äzerlängän produktlar satıldı.
Tarmaqnıñ iñ küp êksportlanğan produktı – töşsez yözem.
Örek,pestä çikläwege häm kipkän incir dä bik küp satılğan cimeşlär arasında.
Bu çorda iñ küp êksport Awrupa Berlege illärenä başqarıldı.
Älege illärgä 301 million 28 meñ dollar külämendä kipterelgän ciläk-cimeş cibärelde.
Awrupa Berlege illäre arasında berençe urında Germaniya tora.
Angliya belän Amerika Quşma Ştatları da Törkiyädän küpläp kipterelgän ciläk-cimeş satıp aluçı illär buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
İgençelek êksportında rekord
İgençelek êksportı çınğa aşırılğan illär arasında Ğıyraq häm Germaniya berençe buldı
İstanbul aêroportı dönyanıñ iñ yaxşı hawa mäydanı
İstanbul hawa mäydanı – dönyanıñ iñ yaxşı aêroportı bulıp saylandı


text:
Dekabrniñ 15-nde mahkeme Enver Emirasanovnıñ memuriy işini baqacaq. O, futbol matçı keçirmegeni istegeninde qabaatlana. Taqiqat versiyasına köre, bu «ruhsetsiz kütveviy tedbir» sayıla eken.
Qırımtatar faali Zair Smedlâyev futbol matçı – keçken sene Bağçasarayda qırsızlanğan regional Meclis ve Bütündünya qırımtatar kongresi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hatırasına bağişlanğanını hatırlata.
«İbragimov özü de futbolnı seve ve faal sürette sport tedbirleri keçire edi. Onıñ adı bir kere bile añılması, «ruhsetsiz kütveviy tedbir» dep sayılmasına sebep oldı.
Ervin İbragimobnı 2016 senesi mayıs ayında belgisiz insanlar qırsızlağan edi. Videotaqip kamerası, yol inspektoru urbasındaki eki insan İbragimovnıñ maşnasını toqtatıp, onı mikroavtobus içine çekip alıp kirgenlerini qayd etken eken. O zamandan berli ondan iç bir haber yıq.
Bu madde boyunca para cöremesi de kesilebile, 15 künge apiske de qapatmaq mümkünZair Smedlâyev
Zair Smedlâyev qayd etkenine köre, Emiasanovqa qarşı açılğan memuriy iş başından bile qanun bozaraq açılğan edi, çünki qanun bozuvınen bağlı protokol, memuriy qanun bozuv Kodeksine köre 24 saat içinden tizilmek kerek.
«Protokol tizilgen anğace bir afta keçken edi – ihtimal, «emir» pek keç berildi. Bu protokol, aslında, keçersiz, dep tanılmalı. Bu madde boyunca para cöremesi de kesilebile, 15 künge apiske de qapatmaq mümkün», – dep bildirdi o.
Dekabrniñ 18-nden itibaren Qırımnıñ bir qaç regionında yalıñız keçirilgen piket faallerine qarşı mahkemeler başlanacaq.
Ne zamandan berli yalıñız keçirilgen piket kütleviy tedbirge çevirildi?Zair Smedlâyev
«Büyük ihtimal, akimiyet mında da İldar Dadinniñ mahkemesinde qullanğan taktikanı qullanmağa areket etrecek, çünki oña qarşı biri-biri artından memuriy protokollar tizilerek, neticesi apishanenen bitken edi. Yalıñız keçirilgen piket iştirakçisine nisbeten memuriy protokollar tizilgen edi – olarnıñ epsini «ruhsetsiz kütveviy tedbir» keçirgeninde qabaatlaycaq olalar. Añlaşılmağan tarafı da şu ki, ne zamandan berli yalıñız keçirilgen piket kütleviy tedbirge çevirildi?» – dey Smedlâyev.
Faal şunu hatırlata: yaqında Bağçasarayda doquz faalge, , Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tutulıp, evlerinde tintüv yapılğan vaqıtta, dersiñ oktâbrniñ 11-nde ruhset alınmadan ötkerilgen miting içün – 10 biñ ile 20 biñ rublelik para cezası kesilgen edi.
Faaller olarğa istegen vaqıtlarında kelip tintüv yapabileceklerine daima azırlarZair Smedlâyev
«Dekabrniñ 12-nde Rusiyede Anayasa Künü qatd etilgen taqdirde bile, Qırım akimiyeti vatandaşlarnıñ aq-uquqlarını açıq-aydın ayaqastı etken edi. Hususan, Qırımnıñ İçki rayonı Ferngeym (Urojaynoye) köyünde yaşağanqırımtatar faali İbraim Osmanovnıñ evinde tintüv yapılıp, oğlu Rustem tutulıp alınğan edi (keççe onı qoyıp yibergen ediler – QA). Faaller olarğa istegen vaqıtlarında kelip tintüv yapabileceklerinie daima azırlar, evlerinde yasaqlanğan eşya ve edebiyat bulundırmaylâr.
Aynı künü «fevral 26 işi» boyunca Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Arsen Yunusov, Eskender Emirvaliyev mahkeme oturışuvı ötkerilmekte edi. Söz kelimi, yarımadada resmiy seviyede kimse iç bir şekilde Anayasa Kününi qayd etmegen edi.Yerli memurlar bu vesiqanı bir kapikke almağanını numayış etecek ola, ya da Qırımnıñ Rusiyege ait olması şubeli», – dep qayd ete Smedlâyev.
Faalniñ fikrine köre, memuriy mahkemelerniñ yañı dalğası – repressiya sırasında pek qorqulacaq şey degil:
Bu qırımtatarlarğa nisbeten qorqızuv ve genotsid aktıZair Smedlâyev
«Bizim halqımıznı yoq eteler. Eger daa evel bu gizli qırsızlav ve qatili tapılmağan ölümler olsa, şimdi açıq-çıq davalar uydırıp, insanlarnı apishanelerde ölecek derecege ketireler. Noyabrniñ 23-nde Aqmescitte «aqsız yerde büyük miqdarda para talap etüv» işi boyunca tutulıp alınğan Bekir Degermenci pek ağır alda reanimatsiyada yata – o anda gece essisz alda ketirilgen edi. O, şimdi ilacnen berilip yuqlatıla, aq cigerleri avanen suniy şekilde teminlenmekte. Alâ daa SİZOda tutulmaqta olğan Asan Çapuhnıñ sağlığı da telüke altında».
Zair Smedlâyev Degermenci ve Çapuh Qırımlı siyasiy mabüsleri arasında sağlıq probleması olğan yekâne insanlar olmağanını qayd ete:
«Facebookta –halqara vesiqalarğa binaen Qırım Ukrainağa bağlı, - dep yazğan izaatı içün separatizmde qabaatlanğan Suleyman Kadırovnıñ gipertoniyası bar. O, artıq yaş degil ve qorqızuvlar, tintüv ve FSB keçirgen sorğulamalar onıñ sağlığına tesir etken olmalı. İnsanlarğa nisbeten yapılğan bu areketler – aynı zamanda qırımtatarlarğa qarşı em qorqızuv, em genotsid aktı sayıla».


text:
Fevral 1-inde, cuma künü, Aqyarnıñ (Sevastopol) bir qaç soqağı adam ve naqliyat yürüşi içün “terrorcılıqqa qarşı ögrenüvler keçirilmesi” sebebinden qapatılacaq. Bu aqta Kreml nezaretindeki şeer akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
“Fevral 1-inde Timirâzeva, Şubikovam Artöma Boyko soqaqlarında adam ve naqliyat yürüşi saat 10:00-dan 16:00-ğa qadar sıñırlanacaq”, - dep aytına beyanatta.
Bu adresler boyunca kiriş yalıñız anda yaşağan adamlarğa ruhset etilecek.
2014 senesi Qırım işğalinden soñ, Rusiye yarımadada arbiy ögrenüvlerni muntazam tarzda keçire. Ukraina Baş ştabında, rusiye arbiyleriniñ Qırımdaki areketleri qanunlarğa qarşı kele dep aytalar.


text:
Devlet içinde alınğan kişiler meseleleri vekiliniñ sıcaq hattı çalışmağa başlağanda Milliy aviatsiya üniversitetiniñ halqara munasebetler fakultetiniñ studentleri Reintegrartsiya nazirligine faal olaraq yardım ete ediler.
Olarnıñ faal cemiyet nazar noqtaları, gönülli faaliyeti ve diger insanlarnıñ belâlarına lâqattsızlığı içün Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziriniñ muavini - Devlet içinde alınğan kişiler meseleleri vekili Pavlo Kozırev olarğa teşekkür bildirdi.
Hatırlatamız ki, devlet içinde alınğan kişilerge ve VİETda bulunğan ukrainalılarğa acele olaraq mesleat bermek içün Reintegartsiya nazirligi opetorlarnıñ sayısını dört qat arttırdı ve tehnikiy imkânını mükemmelleştirdi. DAK meseleleri vekiline hitap etmek içün nomer: (066) 813-62-39.


text:
Hatırlatamız, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emirine binaen, iyün 1-den başlap işğal etilgen Qırımda ukrain para birlemi – grivna – qullanılmaycaq. Bundan sebep kassalar ögünde grivnadan qutulacaq olğan adamlar nevbetler tize. Bunıñ kibi nevbetlerden birini Fozzy Aqmescit ticaret merkezinde körmek mümkün, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şaatlarnıñ aytqanına köre, adamlar aman-aman er şeyni satın alalar.
«Bizlerge avans grivnanen berildi. Bizler şahsiy müessisede çalışamız, işdeşlerimiznen toplaşıp, paralarnı masraf etmege kettik, çünki yarın (iyün 1 – muarrir) bu grivnanı bir kimse qabul etmeycek», – dep şikâyet ete Aqmescit sakini Mariya Storojilova.
Qayd etmeli ki, kassalar ögünde tizilgen nevbetler yalıñız çoq müşteri olğanınen bağlı degil, kassa hadimleri qaytımnı Rusiye rublesinen bermeli, lâkin bunı yapmaq içün kapikler yoq.
Müşterilerden biri dey ki, qaytım berilmesine 15 daqqa sarf etile.


text:
Aqyarda yanvarniñ 1-nden başlap gaz ve suv fiyatları arttı.
Şeerniñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, suv fiyatı metr kub içün 39,28 ruble oldı, suv – 29,27 ruble.
«Yanvarniñ 1-nden başlap gaz fiyatı metr kub içün 4,27 rublege arttı. Bu fiyat yılda 3500 metr kubqa qadar qullanğan insanlarğa nisbeten işletilecek. Yılda 3500 metr kubdan çoq qullanğanlar içün fiyatlar metr kub içün 8,07 rublege (şimdi metr kub içün 7,90 ruble) artacaq», – dep aytıla haberde.
2018 senesi yazda Aqyarda kommunal hızmetlerniñ fiyatları 4%-ğa arttı.
Qırımda yanvarniñ 1-nden başlap eali içün gaz fiyatları arttı, yılda 3500 metr kubqa qadar qullanğanlar aş pişirmek, suv qızdırmaq ve ev qızdırmaq içün biñ metr kub fiyatı 4 827,08 rublege çıqacaq, yılda 3500 metr kubdan ziyade qullanılsa – 8 627,47 ruble. Bundan evel fiyat 3,9895 ruble edi.


text:
Avropa birligi Şurası sentâbrniñ 14-nde Ukrainanıñ topraq bütünligi ve mustaqilligine alâqadar olğan Rusiyenin 149 vatandaşı, separatistleri ve 38 şirketine qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı uzattı.
Vesiqada aytılğanı kibi, sanktsiyalar 2018 senesi martnıñ 15-ne qadar uzatılmaqta.
Sıñırlama tedbirleri viza sıñırlaması ve esaplarınıñ dondurulmasınen bağlı.
Qarar sentâbrniñ 15-nde AB Resmiy mecmuasında derc etilgen soñ küçke kirecek.
Sentâbrniñ 6-nda Avropa birliginiñ elçileri Ukrainanıñ mustaqilligine telüke teşkil etken Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı yarım yılğa uzatmağa qarar berdi.
Sıñırlama tedbirleri Ukrainadaki buhran sebebinden Avropa birliginiñ reaktsiyası sıfatında 2014 senesi mart ayında kirsetilgen edi.
Ondan da ğayrı, rusiyeli ve işğal altındaki Qırımdaki şahıs ve şirketlerge, donbasslı ve qırımlı separatist ve sabıq ukrain ükümeti temsilcilerine, bundan da ğayrı Rusiye iqtisadiyatınıñ bazı dallarına qarşı ayrıca uzatılğan bir qaç paket sanktsiyalar kirsetilgen edi.
Buña beñzer sanksiyalarnı ayrıca ABD ve «Yediler gruppası»na kirgen devletlernen diger bazı devletler de kirsetken edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov mayıs 18-de Kyivde qırımtatar halqına qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatıra tedbirinde, Qırımğa «qırımtatar milliy-territorial muhtariyeti» statusınıñ berilmesi, «tarihiy adaletniñ zaferi» ve qırımtatar halqına ait aqlarnıñ qaytarılması olacaq, dedi.
Çubarov, qırımtatar halqınıñ 1944 senesinde Qırımdan sürgün etilmesini genotsid olaraq tanımağa davet etti ve, qırımtatar halqınıñ aqları tolusunen qaytarılmağance sürgün etüvniñ aqibetlerini def etmek mümkün olmaz, dedi.
Çubarov: «Tamır halqı olaraq öz taqdirimizni tayin etüv aqqımız, bir bütün ve parçalanmaz Ukrainanıñ çerçivesinde bizge tolu şekilde berilmek kerek… Ukrainanıñ ayrılmaz qısmı olğan Qırımtatar milliy-territorial muhtariyeti – yalıñız halqnıñ saqlap qalması ve inkişaf etmesiniñ garantiyası degil de, aynı zamanda Qırımnıñ deokkupatsiyasına doğru yapılğan aqiqiy ve tesirli bir adımdır. Böyle olmaq kerek», – dedi.
O, Qırımda etnik ukrainler ve qırımtatarlar fizikiy ve maneviy tazyiq altında yaşağanlarını, taqip etilgenlerini ve qorqutulğanlarını hatırlattı. Yarımadada tevqifler, tintüvler yapıla, insanlar alıp qaçıla, Qırımtatar Milliy Meclisi ise yasaq etildi.
Mayıs 18-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, iş gruppası Anayasağa qırımtatar muhtariyeti statusına dair deñişmelerniñ uzlaştırılmasını yaqın vaqıtta bitirecek ve anayasa komissiyasına berecek, dep bildirdi. Bunı Poroşenko Kyivde qırımtatar halqına qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatıra tedbiridne bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ aytqanına köre, iş gruppasında bunıñ içün vaqıt «yeterli edi».
Kyivde mayıs 18-de Sofiyska meydanında Qırımtatarlarnı sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra kününe bağışlanğan rekviyem aqşamı keçe. Qırım.Aqiqat bu tedbirniñ canlı yayınını alıp bara.
Mayıs 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Vatandaş jurnalisti ve «Qırım birdemliginiñ» faal iştirakçisi Remzi Bekirov 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda apiske alınğan edi. O, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi ola, bu davanıñ 25 mabüsi bar. «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan qırımlılarnıñ imayecileri olarnıñ taqibi diniy sebeplernen bağlı, dep tüşüne. Remzi Bekirovnıñ kündeligi bar, onıñ parçaları saytta derc etile.
Devamı, başı mında.
Yer: Rusiye, Rostov-na-Donu şeeri, Arbiy garnizon mahkemesi.
Vaqıt: 16.03.2021, salı, 10:00-14:00.
SİZOdan çıqamız. Niayet, Rostov-na-Donu şeerine keldik. Etap qolay olmadı, amma Allahqa şükür, er şey yahşı bitti. Rostovğa kelgende er kesniñ keyfi yerinde edi.
Martnıñ 16-nda saba dörtümiz – Riza [İzetov], Raim [Ayvazov], Şaban [Umerov] ve men – Rostovdaki SİZO-1-niñ «vokzalında» toplaştı. «Vokzal» – etapqa ketecek mabüsler toplanğan yer. Bir-birinen selâmlaşıp, sağlıq, al, SİZOdaki vaziyet ve ilâhre aqqında soradıq. Soñra standart tintüv oldı. Mında tezce keçe, çünki maden çerçive (metallodetektor – QA) bar.
Avtozakqa mindirip başladılar. Diger mabüslernen beraber, esasen 205-inci maddege istinaden apiske alınğanlarnen, arbiy mahkemeniñ oturışuvına kettik. Yol 15 daqqa devam etti. Mahkemege yaqınlaşqanda men mahkeme binasınıñ tanış çevre sızıqlarını kördim. Vatandan jurnalisti olıp bir vaqıtları mında çalışqan edim. Avtozaknıñ kiçik penceresinden yahşı baqtım, bizge qol tutmağa kelgen insanlarnı körmege tırıştım. Kimseni körmedim. Belki, başqa kirişten alıp ketkenleri içün.
Maşina toqtadı. Mahkeme binasına birer-birer kirsetip başladılar. «Qollar arqada, başlarıñıznı kötermeñiz, bir tarafqa baqmañız», – dep ayttı sert bir şekilde konvoycı, arqada qırçmalarnı qapatıp. Mahkeme kirişi ögünde konvoycılar ve polis tura edi. Mabüslerge diqqatlı baqıp tura ediler. Mahkeme binasına kirgenimizde bizni baqıp başladılar.
Qollarımız arqamızda bağlı olğanda tintüv yapılması şaşırttı. Qarmalap çıqqanlar, er şeyni baqqanlar. Pek yahşı is olmadı, özüni büyük cinayetçi olaraq is etesiñ. Kâğıt ve qalemlerden ğayrı, er şeyni – aş, taraq ve diger şeylerni – alıp, kiçik odalarğa qapatqanlar. Er birinde tek bir kişi tutulğan edi. Daa soñra Rostov şeerindeki SİZO№5-ten dostumız ve «qabaat ortağımız» Farhod [Bazarov] keldi. Onı tebessümlernen ve sesli «Assalâmu aleyküm» sözlerinen qarşıladıq. Onıñ alını, SİZOdaki şaraitlerni ve diger şeylerni soradıq.
Yarım saattan soñ mahkeme oturışuvı salonına kirsetip başladılar. Er vaqıt kibi, «akvarium qafesine» qapatqanlar. Konvoy yolbaşçısı keldi, genç lâtif oğlan, mahkemedeki qaidelerni aytıp başladı: «Ayaqyolğa qadınıñ izninen ketemiz, muracaat etesiñiz ve raat ketesiñiz. Aş berecekmiz, qalğanı yasaq. Bütün vesiqalar başta hadimlerge berilecek, olar advokatlarğa yetkizecekler. Advokat ve diger insanlarnen qol tutuşmaymız. Selâm berecek olsañız – ellerni camğa tiygizesiñiz».
Aş sebebinden açuvlanıp başladıq: «Aşaycaq bir şey yoq, quru domuz eti!»
«Men bir şey yapıp olamayım. Sizden evel zeerlemeler oldı, şimdi qaideler sert, er yerde kameralar – er şeyni qayd eteler» – dep aytıp başladı konvoy yolbaşçısı.
«Qırımlılarnen çalışmağa begenem. Sizden evel bağçasaraylılar bar edi. Olarnen er şey güzel oldı. Oqumış, nezaketli insanlar, añlaşmalarımıznı bozmadılar», – dep ayttı üyken konvoycı. Diger hadim qoşuldı: «E, doğru. Gruppadan biri nasıl azat etilgeni aqlımda qaldı. Yarım saat qafeste yüre edi, dostlarını quçaqlap, çıqmağa istemegen edi! Şaştıq».
Salonğa advokat, prokuror, mahkeme hadimleri kirip başladı. Mahkeme salonını baqıp, prokurorğa diqqatnen baqıp, bunı endi körgen edim dep keldi. Tam eki yıl evelsi bu mahkemege, bu salonğa kelip, «Aqmescitniñ birinci beşinden» dostlarımnı qabaatlağan aynı prokurornı körgen edim. O vaqıt, 2019 senesi, jurnalist olaraq o mahkemeni aydınlatıp, prokurordan uzaq degil edim. Bugün ise qabaatlanıp, «akvarium qafesinde» otura edim.
Advokatlarnı körip, balalar pek quvandı. Canlı subetler başlandı: cinaiy dava, azatlıqtan kelgen haberler, qol tutmağa kelgen insanlar aqqında laflar oldı.
Advokat Mariya Eysmont meni körip, quvanıp ayttı: «Mennen beraber sizge qol tutmaq içün «Kotik» – Konstantin Kotov keldi. Ne yazıq ki, pandemiya sebebinden onı kirsetmediler». «Bizden selâmlar aytıñız. Lâqayt qalmağanı, destek köstergeni içün oña minnetdarmız!», – dep cevap berdim men Mariya Olegovnağa.
Ekseriyeti qadınlar olğan devlet advokatlarını körip, şaqacı Riza apansızdan şöyle dedi: «Meraqlı, bizni qorumaq içün qadınlar çağırıldı. Asılında erkekler qadınlarnı qoruy. Sizni quvana-quvana qorur edim… Yoq, sizni apiste körmege isteyim, dep tüşünmeñiz… sizni de quvanıp qorur edim», – dep devam etti Riza, mahkeme oturışuvınıñ kâtibine baqıp.
Er kesniñ keyfi güzel edi. 15-20 daqqadan mahkemege qadılar kirdi. Mahkeme başlandı…
(Devamı bar)
Remzi Bekirov, qırımlı bloger, vatandaş jurnalisti, aq qorçalayıcı teşkilâtlar tarafından siyasiy mabüs dep tanıldı
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Tağın 4 köymä Ukrainadan yulğa çıqtı
Bu turıda Türkiyeneñ saqlanu ministrlığı citkerde
Aşlıq taşuçı tağın 4 köymä Ukrainadan yulğa çıqtı.
Türkiyeneñ saqlanu ministrlığınnan yasalğan açıqlawda aşlıq çığarunıñ planlanğan kebek däwam itüe belderelde.
Bu qısada könbağış, könbağış mayı häm kukuruz töyälgän tağın 4 köymä Odessa häm Çernomorsk portlarınnan bügen irtän quzğalıp kitte.
Bäyläneşle xäbärlär
Aşlıq koridorınnan moña qadär 235 korab uzdı
İstanbulda imzalanğan “Aşlıq taşu kileşüe” - BMOnıñ soñğı yıllarda qul quyğan in zur uñışlarınnan berse


text:
Madridtağı şartlaw
Anıñ säbäbläre açıqlandı
İspaniyä başqalası Madridta ber binada gaz sarquı säbäple kilep çıqqan şartlawda 3 keşeneñ ğomere özelde. Ber keşe yuğalğan isäplänä. Monnan tış, 10 keşe yaralanğan. Berseneñ xäle ayıruça awır.
Cirle wäqalätlelär, yanğın sünderüçelär häm grajdanlı saqlaw törkemnäre birgän mäğ’lümatlarğa tayanıp, şartlawnıñ binada tabiğıy gaz kontrole waqıtında buluın belderde.
Yort La Paloma çirkäwenä qarıy. Din ähelläre anı cıyılış ütkärü häm qunu urını bularaq qullana.
Madrid gubarnatorı Xose Manuêl’ Franko Pardo 6 qatlı binağa zur zarar birgän şartlawda 85 yäş’lek ber xatın-qız häm 2 ir-atnıñ ğomerläre özelüen, tabiğıy gaz kontrole uzdırğan xezmätkärneñ isä yuqqa çığuın belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Paqıstanda yawım-töşem küpme can aldı?
14 iyun'nän birle musson yañğırları arqasında 1606 keşeneñ ğomere özelde


text:
Geyde balalar eresek adamlarǵa qaraǵanda kóp aqsha tabatuǵın jaǵdaylar da ushırasıp turadı. Bul kóbinese rawajlanǵan mámleketlerde ushırasadı. Balalıq dáwirinen baslap misli kórilmegen dárejede kóp aqsha tawıp atırǵan balalar haqqında Rich Kids of Today saytı maǵlıwmat járiyaladı.
Dizimniń birinshi orınında Youtube kanalında 3 jıldan berli oyınshıqlardı reklama etip júrgen 7 jaslı Rayan tur. «Ryan Toys Review» kanalında onıń reklamalıq baǵdarlaması eń kóp márte kórilgenler qatarında turadı. Rayan jılına 11 million AQSh dolları muǵdarında aqsha tabadı.
Ekinshi orındı belgili qosıqshı Sianıń kliplerinde ayaq-oyınǵa túsip, belgili bolıp ketken Meddi Zigler iyelegen. Onıń jıllıq tabısı – 5 million dollar.
Úshinshi orında jılına 5 million dollarǵa shamalas aqsha tabatuǵın «Stranger Things» serialındaǵı aktrisa, 14 jaslı Milli Bobbi Broun kórsetilgen.
Tórtinshi orın «Modern Family» serialındaǵı roli arqalı hár jılı 4 million dollar aqsha tabatuǵın 10 jaslı Obri Anderson-Emmonsqa nesip etken.
Besinshi orında – Finn Vulfard, onıń jıllıq tabısı – 3 million dollardı quraydı.
Altınshı orındı Djeykob Satorias 3 million dollarlıq tabısı menen bánt etken.
Bunnan keyingi orınlardı Sindi Krauford hám Kaiya Jerberler iyelegen. Olardıń jıllıq tabısı 500 mıń dollardı quraydı.
Islam Matekov,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń sholıwshısı.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Büyük Yanköy qasabasını (Mramornoye) çöplük qapladı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, ev, qora ve terekler çöplük astında qaldı.
«Mında öyle bir manzara bar, şifahane qurmaq mümkün, adamlarnı tedaviylemek mümkün! Mında ise – çöplük obası. Bu yigirmi yıldan berli devam ete. Tabiat ve suvnı kirleteler, çöplük yansa – nefes almağa çare yoq», – dep aytalar yerli sakinler.
Qasaba sakinleriniñ bildirgenine köre, olarnıñ muracaat etmegen yerleri qalmadı, lâkin memurlar şikâyetlerge emiyet bermeyler.
Çöplük obasından uçıp kelgen çöplükten qurtulmaq içün qasaba sakinleri küçük bir divar qurdılar. Yerli sakinler deyler ki, yazda turistler bu yerde toqtalıp, çöplükke batqan qasabanı fotoğa çıqaralar.
Yerli akimiyet çöplük obasına 90 biñ ruble ayırdı, mütehassıslar bu para yeterli olmağanını aytalar.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen rusiyeli akimiyetiniñ vadelerine baqmadan, Büyük Yanköy köyündeki çöplük felâketi yoq etilmedi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Mediazona» sitesi, Emil Kurbedinov 10 künge apis etilgeni munasebetinen, işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında Rusiyeli advokatlarınıñ açıq mektübini derc etti.
Mektüpte advokatlar, Rusiye Federatsiyasınıñ Federal advokatlar palatasına muracaat etip, Kurbedinovnı qorçalamaq içün kerekli tedbirlerni almağa rica ete ve onıñ quru siyasiy sebeplerden taqip etilmesine yol bermemege çağıra.
Mektüpte: «Şübesiz, aynı zamanda advokatnıñ yaqalanuvı, içtimaiy ağlarda video-levhanıñ yerleştirilmesi ve onıñ ofisi ve dairesinde tintüvniñ keçirilmesi – mahsus azırlanılğan siyasiy areket edi. Maqsat ise – qorqutmaq, itibardan tüşüreşek malümat tapmaq ve onı zenaat vazifesinden çetleştirmek edi», – dep aytıla.
Bundan ğayrı, Qırım advokatlar palatası tarafından bu advokatnıñ taqip etilmesi «qanuniy» olaraq tanıtılması – ayretlendirici olğanı qayd etile.
Advokat Emil Kurbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, adliyeviy yardım bermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kurbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kurbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
Kurbedinov, siyasiy işlernen oğraşqan esas Qırımlı advokatlardan biri ola. Onıñ özü ve zenaatdaşları bu yaqalavnı – onıñ advokatlıq areketine qaba şekilde keder etüv olaraq tanıylar.


text:
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi yarımadada ava bozulacağı aqqında tenbiyelemekte. Yağanaq, burçaq, boranlı yağmur Qırımda iyünniñ 16-da kün devamında olacaqtır.
«Eñ yaqın 1-2 saat devamında ve iyünniñ 16-da kündüz Qırımda küçlü yağmur, boranlı yağmur, burçaq yağması ve saniyede 17-22 metr süratınen yel esmesi beklenile», – dep aytıla haberde.
Nazirlik havfsızlıq qaidelerine riayet etmege tevsiye ete. Böylece, evde pencerelerni yahşı qapatmağa, balkonlardan pekitilmegen şeylerni almağa tevsiye etile. Soqaqta reklama levhaları, yol işaretleri ve elektrik ağlarından uzaq turmalı.


text:
Aqmescit №1 SİZO-sınıñ sağlıq bölüminde bulunğan qırımtatar faali Edem Bekirov, iyül 31-inde Yañı Qapığa (Krasnoperekopsk) etap etilecegi taqdirde açlıqnı ilân etmek ve ilâclardan vazgeçmek niyeti aqqında ariza yazdı. Bu aqta, kopiyası Qırım.Aqiqat elinde olğan, arizada bildirile.
"Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi, cinaiy davamnıñ Yañı Qapı rayon mahkemesine yollanması aqqında qarar çıqardı. Yañı Qapığa ulaştıruv, SİZOda tutuluv, er kün mahkemege ketirilüv men içün azaplı ölüm kibidir. Hastalığımnen bu köçmelerge ve SİZOda tutuluvğa dayanıp olamaycağımı añlayım. Onıñ içün №1 Aqmescit SİZOsında açlıqtan ölüm menim içün daa ağırsız olur. Bundan sebep, meni Yañı Qapuğa avuştırmağa ıntılsalar, men açlıqnı ilân etecegim aqında resmiy bildirem", - denile Bekirovnıñ beyanatında.
Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, avgustnıñ 2-sinden soñ Qırım Yuqarı mahkemesi, Bekirovnıñ cinaiy davasını Yañı Qapı rayon mahkemesine yollamaq, Aqmescit rayon mahkemesiniñ qararına imayeniñ apellâtsiya şikâyetini baqacaq.
"Bu qarar (açlıqnı ilân etmek) - onıñ (Bekirovnıñ - QA) nazı olmağanını añlamaq kerek. O, SİZOdan mahkemege devamlı etaplarğa dayanıp olamaycağını yahşı añlay. Bu da ölüm olacaq, amma daa çekiştirici soyu. Onıñ içün o, narazılıqnıñ bu usulını saylay. Onı Yañı Qapığa avuştıracaq olsalar, o, prokuror ve SİZO başlığı adlarına eki resmiy arizanı azırlaycaq. Bu malümatnı o tünevin (iyül 30 - QA) onı SİZOda yoqlağan ombudsmen Lüdmila Lubinağa ağzaviy şekilde aytıp berdi", - dep qoştı advokat.
Daa evel, Aqmescitniñ №1 SİZOsınıñ tibbiy bölüginde tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirov omurğa siñiri sıqılğanı içün on kün töşekten turmağanı, bildirilgen edi.
Daa evel haber etilgeni kibi, Bekirovnıñ cinaiy davası Aqmescitteki rus mahkemesinden Krasnoperekops rayon mahkemesine yollanıldı.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası FSBniñ Bekirovnı hastahanege avuştırmamaq qararına qoltuttı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ tahminen 1,5 million sakini Rusiye pasportlarını elde etti, dep bildire Rusiye FMS matbuat hızmeti.
«Qırımnıñ 1,6 million sakininden Rusiye pasportınıñ resmiyleştirüvi içün vesiqalar alındı. Tahminen 1,56 million pasport azırlanıldı, olardan 1,45 million vatandaşlarğa berildi», – dedi FMS matbuat hızmetiniñ hadimi.
İyün soñunda FMS başı Konstantin Romodanovskiy Qırım ealisiniñ pasportlaşuvı boyunca esas iş yekünnlengeni aqqında bildire edi. Pasportlarnı plan boyunca bermege devam eteler.
Qırımnıñ ealisini al-azırda tahminen 2 million insan teşkil ete.


text:
Kiyev – Qırım işğal etilgen soñ, yarımadanı birinci kere avropalı memur ziyaret etti. Oktâbr 27 künü insan aqları boyunca Avropa Şurası komissarı Nil Muyjniyeksnıñ maruzası beyan etildi. Bu maruzanı o, Aqmescit ve Bağçasarayğa barıp kelgen soñ azırladı. Vesiqada, yarımadada insan aqları ciddiy bozulğanı aqqında aytıla, bu cümleden qırımtatar milliy areketi iştirakçilerine ve işğalge qarşı çıqqanlarğa yapılğan basqı qayd etile. Qırım sakinleriniñ aq-uquq meselesi Avropa Şurası nazirler Komitetiniñ ve YÜNESKO toplaşuvlarında muzakere etildi.
«Qırımda muzakere etken esas mevzu qırımtatarlarnen bağlı edi. Bu halqnıñ pek acınıqlı tarihi bar. Olarnıñ ev, mektep, Meclis, ticaretni çekip aldılar. Olarğa ücüm ettiler. Bu qarardan ziyade qullanılğan küç»,– dep ayttı Nil Muyjniyeks rusiyeli «Dojd» kanalınıñ efirinde.
Aytqanına köre, ziyaret devamında o, Meclis, akimiyetke bağlı olmağan teşkilât vekilleri, mühbirlernen ve işğal etilgen Qırımnıñ akimiyetinen körüşti. Hususan, rusiyeli Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksönovnen, «prokuror» Natalya Poklonskaya, Rusiye prezidentniñ «Qırım federal okrugında» vekili Öleg Beloventsevnen körüşüvler keçirdi.
«Men akimiyetni Qırımda insan aqları bozuluvı meselesine diqqat ayırmağa çağırdım. Maña imayecilerniñ statusı añlaşılmay. Menimce, olarnı dağıtmaq kerek. Ziyaretim devamında daa eki öldürüv ve 3 adamnıñ ğayıp oluvı aqqında eşittim. Bundan da ğayrı evelden ğayıp olğan daa üç adamnıñ taqdiri belli degil», –dep ayttı Avropa Şurasınıñ vekili.
Poklonskayanıñ qırımlılar qırsızlanğanı aqqında haberi yoq
Muyjniyeks añğan eki öldürüv, Qırımnıñ işğaline qarşı miting iştirakçisi Reşat Ametov ve Kezlevniñ civarında baqımsız binalarnıñ birinde ölü tapılğan Saq şeeri sakini 25 yaşlı Edem Asanovnen bağlıdır. Avropalı memur mayısta ğayıp olğan teşebbüsçiler Leonid Korj, Timur Şaymardanov, Seyran Zinedinovnı da añdı.
Muyjniyeksnıñ sözlerine köre, o qırımlı akimiyetke bu işlerni taqiq etecek mahsus gruppanı teşkil etmege teklif etti. Qayd etkeni kibi, Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya qırımlı teşebbüsçiler ğayıp olğanı aqqında haberi olmağanını bildirdi.
«Bu kibi gruppa meydanğa ketirildi. Akimiyet menim qasevetimni közge alğanı quvandırdı. Men ümüt etem ki, bizim ziyaretimiz taqiqatnıñ işini tezleştirir», – qayd etti o.
Bunen beraber, Muyjniyeks, Qırımda Ukrain pravoslav kilsesiniñ 15 ibadethanesinden altısı viran etilgenini qayd etti. Bu sebepten, avropalı komissar Sergey Aksönovğa muracaat etip, bu kilsege qatnağan adamlarnen bağ qurmağa rica etti. Vaziyetni em Rusiye, em Ukraina ombudsmenleri ile muzakere etkenini de ayttı, ekisi de Qırım boyunca vaziyet boyunca dialog alıp barmağa razı oldılar.
Ukraina tış işler nazirliginde bildirgenleri kibi, Muyjniyeksnıñ maruzası, Qırımda insan aqları bozulğanını tasdiqlağan daa bir delildir.
«Komissar bildirgen faktlar, Qırımda halqara – uquqiy aletlerinen idare etilgen, insan aqları boyunca Avropa konventsiyası ayat, havfsızlıq, din, söz serbestligi, mülk ve tasil aqqı bozulğanını köstere», – dep ayttı Ukraina Tış İşler Nazirliginin matbuat kâtibi Yevgeniy Perebiynis.
Perebiynis aytqanı kibi, Ukraina, Avropa Şurası komissarınıñ aytqan bütün fikirlerinen razı.
«Fevral ayından başlap, Ukrainada insan aqları saasında vaziyet beterleşkeni içün, Ukraina vaqtınca işğal etilgen territoriyağa halqara, gumanitar, uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ er angi vasta ve vaqıtta barmalarına qol tuta», – dedi Perebiynis.
YÜNESKO – ukrainli Qırımğa qol tuta
Qırımdaki vaziyet YÜNESKO-nıñ 195-nci sessiyasında da baqıldı. Ukraina Tış İşler Nazirliginiñ malümatına köre, munaqaşalarda tış işler naziri muavini Sergey Kislitsa iştirak etti, o teşkilâtqa kirgen devletlerni Qırımda vaziyetni taqip etmege çağırdı.
«Vekiller, tasil, medeniyet, din aqqı bozuluvları, Rusiye tarafından qırımtatar vekilleriniñ qorquzuvı ve taqip etilüvine ayırı diqqat ayırdılar»,– dedi TİN-niñ matbuat kâtibi.
Onıñ sözlerine köre, oktâbr 22 künü ukrain eyyetiniñ reberi YÜNESKO baş müdiri İrina Bokovanen körüşti. Eki taraf işğal etilgen territoriyada ukrain medeniy, ilmiy, tabiat mirasınıñ qorçalavı aqqında söz yürüttiler.
«YÜNESKO reberleri Ukrainanıñ bütünligi printsiplerine ürmet köstergenleri ve Qırımda vaziyetni taqip etmege azır olğanlarını bildirdiler»,– dedi Perebeynis.
Oktâbr 23 künü teşkilâtnıñ icra komiteti yarımadada vaziyet boyunca rezolütsiyanı tasdiqladılar. Ukraina TİN malümatına binaen, bu vesiqanıñ müellifleri sırasına Avstriya, Albaniya, Büyük britaniya, Estoniya, İspaniya, İtaliya, Felemenk, Almaniya, AQŞ, Çehiya, Çernogoriya, İsveçre ve Yaponiya kirdiler. Vesiqanıñ qabul etilüvine 22 memleket qol tuttı, tek 3 devlet - Rusiye, Kuba ve Qıtay qarşı çıqtılar.
Yevgeniy Perebiynisniñ aytqanına köre, Qırımda insan aqlarınıñ yerine ketirilüvi meselesi keçken afta Avropa Şurasınıñ nazirler Komitetinde muzakere etildi.


text:
Radio
Radio (latince radio - şavle saçam) - radio sıqlığındaki elektromıqnatis dalğalarınıñ yardımınen malümatnı telsiz cayratuv ve aluv usullarınıñ umumiy adı. Radio alâqası, radio yayınları, telekorüv, radio idaresi, faal radiolokatsiya sistemalarında malümat em alına, em de berile, passiv radiolokatsiya, pelengatsiya sistemalarında malümat tek alına. Radio eşittirüvlerine ve radio cihazlarına da qısqaca olsun dep "radio" deyler. XX asırda sıq qullanılğan telli abonent yanğıratqıçlarına da "radio" dey ediler. Em radio eşittirüvleri, em de vinil pilâkilerni diñlemek imkânını bergen cihazğa "radiola" dey ediler. Bir qutuda radio alıcısı, televizor, pilâki ifalağıç ve ya magnitofonnıñ birleştirgen cihaznıñ adı - radiokombayn.


text:
Rusiye prokuraturası ukrainalı jurnalist Roman Suşenko 14 yılğa azatlıqtan marum etilgenini istey, dep yaza Twitterde onıñ adliyecisi Mark Feygin.
Al-azırda Moskva rayon mahkemesinde Suşenkonıñ işi boyunca imayeci ve qabaatlav taraflarınıñ munaqaşaları ötkerile.
FSB sentâbrniñ 30-nda Moskvada ukrain jurnalisti, «Ukrinform» agentliginiñ muhbiri Roman Suşenkonı, ukrain istihbaratınıñ hadimi dep, «bir maqsatqa baqtırılğan ve devlet sırı dep sayılğan, silâlı quvetler ve Rusiye milliy gvardiyası aqqında malümat toplağanında» qabaatlayaraq, tutıp alğan edi. Jurnalistke nisbeten «casuslıq» maddesi boyunca cinaiy iş açılğan edi.
Bu yıl martnıñ 27-nde iş baqılıp başlandı ve oturışuvlar qapalı şekilde ötkerile.
SBUnıñ malümatına köre, Rusiye ve işğal etilgen Qırımda onlarnen ukrainalı tutulmaqta. Uquimayecilerniñ malümatına binaen, siyasiy sebeplerden dolayı parmaqlıqlar artında bulunğanlar arasında Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Mıkola Karpük, Stanislav Klıh, Roman Suşenko, Yevgeniy Panov ve digerleri bar. Mabüsler arasında – ressamlar, jurnalistyler, cemaat erbapları, qırımtatar faalleri bar.


text:
«KrımSOS» cemaat teşebbüsi faaliyetiniñ yañı yönelişi – Qırım ve Qırımdan köçip kelgenlerniñ meseleleri ile oğraşaycaq haber merkezi.
«KrımInfo» – «KrımSOS» negizinde teşkil etilgen haber merkezi. Faallerniñ sözlerine köre, resursnıñ esas maqsadı – dünya toplulığı ve ukrain cemaatçılığını Qırım vaziyeti, qırımlılarnıñ meseleleri aqqında haberdar etmek, olğan problemlerni al etmektir. Resurs faaliyetine ecnebiy jurnalistler celp etilecek.
«Leyhamız bir qaç yönelişte çalışacaq. Biz Qırım vaqiaları aqqında aktual ve doğru malümatnı talil etecek ve tarqatacaqmız. Yalıñız haber degil, intervyü, bloglar ve ilâhre. Bunıñ ile yarımada aqqında maqale azırlamağa istegen ecnebiy jurnalistlerge de yardım etecekmiz», – dey «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva.
Onıñ sözlerine köre, iyün ayında leyhanıñ saytı işlep çıqarılacaq. Sayttaki malümat üç tilde taqdim etilecek. «KrımInfo» leyhası Demokratiya Destegi Poloniya-Kanada Programması çerçivesinde amelge keçirile. Maliye ceeti Poloniya Cumhuriyeti Tış işler Nazirligi ve Kanada tış işler, ticaret ve inkişaf Nazirliginiñ inkişafı içün Poloniya işbirligi programması çerçivesinde keçirilecek.


text:
Rusiyede yasaqlanğan terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanıp, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yaqalanğan Qırım uquq qoruyıcısı, İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kukuğa «açıq yürekten itiraf etmege» teklif ettiler. Bu aqta aprel 22-de, cuma künü Emir-Usein Kukunı ziyaret etken adliyeci Aleksandr Popkov Facebook saifesinde bildirdi.
«Emir boldurğan kibi körüne, ya da, bilmeyim, körüngendir. O yerdeki şarait, yımşaq aytqanda, yaramay. Bedence onı tiymeyler. Oña bazı vaqıtları Federal havfsızlıq hızmetiniñ tanış hadimi Kompaniytsev kele, oña açıq yürekten itiraf etmesiniñ imtiyazlarını güzel añlata. Emir çorlanıp tintüv aqqında, öz işi aqqında, mantıqsız ve boş olğan qabaatlar, hizbiylerniñ ilk işinen qıyaslama aqqında añlata», – bildirdi Popkov.
Adliyeciniñ sözlerine köre, eki iş bir stsenariy boyunca inkişaf ete: er birinde Rusiye uquq qoruyıcıları dörter musulmannı yaqaladı, olardan birer slavân kişi (Yuriy Primov ve Vadim Siruk). Dört insandan biri terroristik toplulıq teşkil etkeninde, qalğanlar iştirak etkenlerinde qabaatlana.
«Qabaatnı tanımaq içün nasıldır şaatlar yardım ete, olar qabaatlı şahıslar öz dünyabaqışlarınen ve asılında Hizb ut-Tahrirniñ tarafdarları olğanı aqqında açıq-aydın olmağan delillerni ketireler. Eki işte nasıldır video/audio yazısı bar, anda «aşhanede» çeşit siyasiy mevzular muzakere etile: Qırım taqdiri, Rusiye, Ukraina, eki devlette islâmnıñ yeri, din qaideleri, çeşit noqta-i nazarlar, şu cumleden aynı bu «hizbiyler» aqqında laf eteler. Video gizli şekilde daa bir munaqaşa iştirakçisi tarafından yazılğan, o muzakerelerde faal iştirak ete, mahsus bazı kerekli mevzularnı aça, ve, ğaliba, mahsus hızmetlerniñ agenti ve mahsus yollanılğan şaat ola», – dep qayd etti Aleksandr Popkov.
Adliyeciniñ fikirince, bu iş boyunca esas delil «altmış saifelik nasıldır diniy ruhiy-lingvistik ekspertiza sayılacaqtır».
Bu sene fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâmnı kütken insanlarnıñ evlerinde tintüvler keçirip, bir qaç kişini yaqaladı. Umumen olaraq, 14 insan yaqalandı, olarnıñ dörtü apis etildi: Yaltadan İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta regionınıñ sakini Muslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. Federal havfsızlıq hızmetiniñ taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkenlerinde qabaatladı. Episi dört kişi şimdiki vaqıtta Aqmescitteki SİZOda buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İtaliyanıñ Brescia vilâyetinde martnıñ 13-ünde ukrain qadın elâk oldı, onıñ koronavirus hastalığı bar edi. Bunı Ukraina TİN bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
TİN-niñ hadimi, qadın bir qaç kün evel yürek hastalığınıñ kerginleşmesi sebebinden hastahanege qoyulğanını haber etti.
Martnıñ 12-sinde oña koronavirus hastalığı diagnozını qoydılar.
Şimdilik Ukrainada üç tasdıqlanğan koronavirus hastalığı adisesi bar: birisi - Jıtomir vilâyetinde, ekisi - Çernivtsi vilâyetinde.
Martnıñ 12-sinde Ukrainada koronavirus epidemiyasınıñ ögüni almaq içün üç aftalıq karantin başlandı.
Ukrainada koronavirustan ilk ölüm qayd etildi. Bu - Jıtomir vilâyetiniñ 71 yaşındaki sakini edi.
Martnıñ 12-sinde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus pandemiyasını ilân etti.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Aqmescitte "mahsus arbiy operatsiyanıñ" iştirakçisi olğan rusiye arbiyi resimli "vatanperver" divar resmine qırmız boya töktiler. Bunı Aqmescitniñ rusiye memuriyeti ve haber vastaları haber ete.
Şeerniñ rusiye akimiyeti adiseni "vatanperver resimni aramlav" adlandıralar. Haber etilgeni adise yerine rusiye quvetçileri kelgen.
Aqmescitniñ rusiye yolbaşçısı Mihail Afanastev telegram kanalında, "divar resimi asıl alına ketirilecek", dep bildirdi.
İşğal etilgen Qırım ve Aqyarda Rusiyeniñ Ukrayinağa istilâsına qarşı çıqqanlar taqip etilmege devam eteler. Fevralniñ 24-nden 107 qırımlı "rusiye ordusını itibardan tüşürüv" davalarınıñ mabüsleri oldı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Meşur qırımtatar yazıcısı, muarrir, terciman Ayder Osman 1938 senesi Qırımda Beşkurtka-Vakıf köyünde dünyağa keldi. Semetdeşlerinen beraber 1944 senesi mayısta yarımadadan sürgün etildi. Öz eserlerinde belli olmağan süjetler ve Ekinci cian cenkiniñ belli olmağan qaramanlarınıñ adlarını aydınlatqan edi.
Sürgünlikten soñ tüşken Özbekistanda Ayder köy mektebinde oqudı, soñra Margilan pedagogika tehnikumında tasil aldı. Belli bir müddet oca olıp çalıştı, 1957-1960 seneleri ise Sovet ordusında askerlik yaptı. O, jurnalistikanen meraqlanıp, ordudan qaytqan soñ Taşkent devlet universitetiniñ jurnalistika bölügine oqumağa kire.
Universitetni bitirgen soñ «Lenin bayrağı» qırımtatar gazetasınıñ muarririyetine işke qabul etile. Mında bölük reberi olıp çalışa, 1979 senesinden başlap ise «Yıldız» qırımtatar mecmuasınıñ mesüliyetli kâtibi ola. Altı yıldan soñ Ayder Osman «Yıldıznıñ» baş muarriri ola.
Ayder Osman – ikâye, öçerk ve povest cıyıntığınıñ müellifidir: «Emceñden selâm» (1972), «Tanış közler» (1975), «Yıllar ve dostlar» (1981), «Ösüv basamaqları» (1984), «Tutuşuv» (1988). O, bir sıra edebiy-publitsistik eser yazdı. Ömürniñ soñki yıllarında «Agent», «Qaytuv» povestleri ve «Ayedin» pyesası çıqtı.
Bundan ğayrı, Ayder Osman bir sıra nesirci, şair ve dramaturgnıñ eserlerini rusça ve özbekçeden qırımtatarcağa, em de qırımtatarcadan rusça ve özbekçege tercime etken edi.
«Yıldız» mecmuasınıñ muarririyeti Qırımğa qaytqan soñ Ayder Osman baş muarrir olaraq köçüv, yerleşüv, maliye ve neşir işlerinen oğraşqan edi. Avdet qıyınlıqları ve devamlı hastalıq sağlığına büyük zarar ketirgen edi. 1997 senesi iyün 20-de Ayder Osmannıñ yüregi toqtadı.
Osmannıñ eserlerinden birini hatırlayıq – «Halq intiqamcıları». Eser tarihçı ve cemaatnıñ davalaşqan mevzuğa bağışlana. Povest Ulu Vatan cenki yıllarında duşmannıñ arqasında küreşken ve zaferge isse qoşqan partizanlar aqqında. Eser vesiqalar ve halq intiqamcılarınıñ hatıraları esasında yazılğan, bu sebepten emiyeti büyüktir.
Ekinci Cian cenki mevzusı SSCB zamanında edebiyat ve tarihçılıqta tsenzurağa oğrağan esas mevzulardan biri edi
Ekinci Cian cenki mevzusı SSCB zamanında edebiyat ve tarihçılıqta tsenzurağa oğrağan esas mevzulardan biri edi. Belli partizanlar, partizan areketleriniñ reberleri tarif etken hatıralar basılmaqtan evel sert bir tsenzuradan keçken edi. Ğalebeden soñ yıllar keçkeninen cenkke dair malümat boyalanğan bir tarihqa esaslandı, tarihiy kerçek meseleleri siyasiy diktat vaziyetinde bir kimseni meraqlandırmay edi.
Qırımda partizan areketiniñ tarihı – tarihnıñ dramatik saifelerinden biridir. Yazıcınıñ qayd etkenine köre, cenkniñ ilk yılları Qırımda beş partizan rayonı ve yigirmi doquz partizan taqımı bar edi. Er bir köy rayonı birer taqım bergen edi, büyük şeerler – ekişer-üçer taqım. İşğalciler kelgeninen partizan taqımları cenk areketlerine başladılar. Partizanlarnıñ duşmanğa qarşı küreşini merkeziy ştab idare etken edi. Faqat başından başlap evelden dağlarda yapılğan aşayt bazaları duşmannıñ eline tüşti, partizanlar açtan öle ediler ve aşayt malını almaq içün dağ eteginde olğan köylerge ene ediler.
Olar zor şaraitlerde bile gitlercilerniñ yüklü arabalarına ücüm etmege mecbur ediler. Bu vaziyette tek bir çare bar edi – Aqyar ile, Deñiz ordusı ve Qara deñiz flotu komandanlığı ile bağlanmaq. Amma bunı yapmaq ıntıluvları kün-künden neticesiz ola edi. Aqyarğa yol alğan bağcılar ya cebeden keçemeyip qayta ediler, ya da öyle de qaytmağan ediler.
Gitlerciler partizan areketi ile küreşte yeñilip, olar adiy ealige basqı yapa ediler
İşbu vesiqalı işniñ müim bir hususiyeti bar, müellif müim adlarnı ve Qırımnıñ mesken yerlerini hatırlamağa tırışa. Ayder Osman gitlercilerniñ işğal etilgen ealige nisbeten köstergen reinelerniñ fenomenini qayd etti. Partizan areketi ile küreşte yeñilip, olar adiy ealige basqı yapa ediler.
Ormanğa yaqın yerleşken dağ köyleriniñ sakinleri qorqu ile yaşağan, horlama ve azap çekken ediler. «Partizanlar bizni ura, bizler ise olarnıñ qoranta azalarını ve soy-soplarını esir alırmız. Orduda hızmet etken ya da partizan olğan ailelerniñ soy-sopları yoq etilecek», – faşistlerniñ planı bu edi.
Böylece, Yalta yoluna yaqın oturğan partizanlarnıñ on beş soyu yaqalandı – partizanlar tamam bu yerde bir qaç kere duşmannıñ avtokolonnalarına ücüm etken ediler. Olarnıñ arasında qorqu bilmez partizan Ablâmit Batırov ve onıñ qorantası, partizan Yakuşeviçniñ ömür arqadaşı, istihbarat partizanı Mihail Glazkritskiyniñ ömür arqadaşı, anası ve 17 yaşında oğlu, em de diger reineler bar edi.
Faşistler insan canınıñ eñ ince tellerine tiygen edi. Partizanlar gece-kündüz azap çekken ve öldürilgen eñ yaqın insanları, soy-soplarını tüşüngen ediler.
Ayder Osmannıñ povestinde bir çoq ad ve şahsiy ikâyeler mevcut. Misal olaraq, belli partizan İbraim Ametovnıñ ikâyesi. Ametov dağlarda partizanlıq yapıp, bir çoq cenk uruşında iştirak etti. On sekiz insandan ibaret gruppası ile beraber 100 kişilik faşist taqımları ve olarnıñ kolonnalarına ücüm etken edi.
Partizanlar duşmanlarnı yoq etip, farqlı yollar ile lagerge qaytqan ediler. Ulu Vatan cenkiniñ ilk künlerinde Aluşta firqa komitetiniñ avalesi ile İbraim Ametov dağlarğa ketip, partizan istihbaratçı taqımınıñ yolbaşçısı oldı.
O künden berli cesür qırımtatarınıñ cesaretine dair efsaneler bütün Qırımğa tarqaldı. Ametovnı öldürgen kişige gitlerciler bir qaç kere büyük bir bahşış ediye etken ediler. İşğalciler onı bir qaç kere ölü ve asılğan ilân etken olsa da, o, sağ qala edi. Amma qorantasını qoruyamadı...
Cesür halq intiqamcısını yeñip olamağan gitlerciler onıñ ömür arqadaşı Sare ve küçük balları – Server, Eskender ve Esmanı tutıp öldürdiler.
Bir çoq kere «asılğan» ve «qurşunğa tizilgen» partizan İbraim Ametov tuvğan Aluşta ve Qırımnıñ azat etilmesini kördi, soñra ise halqınen beraber sürgün etildi, uzun yıllar ğurbette yaşadı.
Almanlar Tavbadraq (Skalistoye) köyüniñ er üçünci sakinini qurşunğa tizdiler, köyni yaqıp çıqtılar. Bunı ögrengen soñ Muratov, Gruzinov ve Krapivnovnıñ yolbaşçılığında üç partizan taqımı köyge yol aldı. Olar cezalandırğanlarnıñ garnizonını yoq ettiler. Tavbadraq cenk basqınında partizanlar Vaap Anafiyev, Üsein Müedinov, Ablâkim Lümanov, Abdul Ablayev, Ablâkim Kadırov, Server İbraimov, Enver Osmanov ve digerleri büyük cesaret kösterdiler. Sağ qalğan köy sakinleri partizanlarnen beraber dağlarğa kettiler.
Yazıcı Ayder Osman sayesinde bizler cenkniñ facialı künlerini hatırladıq.
Eñ deşetli cenkniñ kerçek tarihını adım-adım, bütün adlarnı aytıp ğayrıdan tiklemek kerekmiz.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain-PEN klubınıñ azası
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarrririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Bunı Facebook saifesinde jurnalist Katerina Sergatskova bildirdi. O, kinorejissör yaqalanğanını aydınlatqan edi.
Onıñ aytqanına köre, Oleg Sentsovnıñ menfaatlarını advokat Dmitriy Dinze temsil etecek.
Sentsov «Gamer» filminiñ müellifi ola. Bir sıra halqara kinofestivalleriniñ, şu cümleden Odessa MKF ve Rusiyeniñ Hantı-Mansiysk MKF jüri azaları onı maqtağan ediler. Levha bir sıra meşur festivallerde iştirak etip, qayd etilgen edi.
Sentsovnıñ «Nosorog» oyun leyhası Goskino yarışında ğalebe qazandı ve devlet tarafından maliye etilmesine nail oldı. O, bu levhanı tezden çıqarmağa başlaycaq edi.


text:
Keriç boğazından keçek köpürniñ leyhası yapılğanda, alimler şu regionda zelzele ihtimalını 10-dan 8,5 baağa qadar eksiltken ediler ve bunen qurucılıqqa yol berdiler. Amma öyle neticeler professional degil ve qazağa ketirmek mümkün. Öyle fikirni mart 22 künü Qırım.Aqıqat Radiosınıñ saba efirinde Vernadskiy adına TMU Cografiya institutınıñ müdiri Dmitriy Nikolayenko bildirdi.
«Köpür – 20 kilometrlik mesafedir. Zelzele ihtimalını 20 faizğa tüşürdiler. Ola bilecek aqibetler büyük qazağa ketirmek mümkün. Büyük muendislik inşaatı olacaqta, ekspertler toplaşa da özüni ayaqçılar kibi alıp bara. Qaveqanege kelseñiz, bir şey sımarlaysız, ayaqçı kele ve soray: «ne istersiñiz?», bu ekspertlerniñ davranmasında yañı standart oldı. SSCB-de bile öyle degil edi», – dedi Nikolayenko.
Keriç boğazında köpür qurucılığı aqqında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım işğalinden soñ birden ilân etti. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa, 2019 senesi yazda ise çalıştırmağa vade ettiler. İyül başında «Krımskiy most» haber merkezi Keriç boğazındaki Rusiyeden Qırımğa köpür qurucılığınıñ fiyatı 227,92 mlrd ruble teşkil etkenini bildirgen edi.
Bundan evel Rusiye ükümeti Keriç boğazındaki köpürniñ demir yol qısmınıñ vaqtınca açılmasını bir yılğa qaldırdı – 2018 senesi dekabr ayından 2019 senesi dekabr ayına. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından ayırıldı.


text:
Ekinci Aqmescit “Hib ut-Tahrir davası”nıñ mabüsi Rustem Şeyhaliyevniñ advokatı Emine Avamileva müşterisiniñ sağlıq alı zayıflaşqanını bildire. Onıñ sözlerine köre, SİZO-da Şeyhaliyevden “ilâclarını tutıp alğanlar”.
Bu aqta Emine Avamileva “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesiniñ faallerine aytıp berdi.
“Advokat Rustemniñ sağlığı zayıflaşqanını bildire. Giportonik krizis keçirgeni sebebinden FSB idaresiniñ tahqiqatçıları özü acele yardım çağırğanlar. Amma bu, tevqif müddetiniñ uzatılmasını istegen prokuror içün inandırıcı delil degil eken. Bundan ğayrı Krasnodarda Şeyhaliyevden ilâclarını tutıp aldılar, bunı SİZO-da ilâclar yardımınen özüni öldürüv vaqiaları olğanınen añttılar”, – dep haber ete “Qırım birdemligi”.
Avamilevanıñ qayd etkenine köre, Şeyhaliyevni “bütün vaqıt baş ağrısı raatsızlay ve onıñ ilâclarğa ihtiyacı bar”.
Soçiniñ Üçünci istinaf mahkemesi fevralnıñ 8-nde ekinci Aqmescitteki ekinci "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ mabüsleri, grajdan jurnalistler Ruslan Suleymanov ve Rustem Şeyhaliyevniñ apiste tutuv müddetlerini uzatuv qararına qarşı advokatlarnıñ şikâyetini red etti. Olar SİZO-da qala.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İyül ayınıñ 1-inde Ukraina Nazirler Kabineti, devlet içinde alınğan kişilerge pasportsız sicilge kirsettirmege ve ödemelerni almağa imkân bergen qararnı tasdıqladı.
Bunı yapmaq içün "Diia" qullanımından vesiqalar, bu cümleden yeVesiqa (yeDokument) ya da kişiniñ Devlet migratsiya hızmetine pasportnı vesiqalaştırmaq içün hitap etkenini tasdıqlağan bir vesiqa qullanılacaq.
Maqsat, arbiy areketler zonalarından çıqqan ve vesiqalarını coyğan insanlarğa yardım etmektir. Devlet insanlarnı bir ya da eki ay devamında vesiqalarnı bekletmemeli, olar tamam şimdi yardım almalılar.
Bu leyha, Ukraina Vitse baş naziri - Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri İrına Vereşçuknıñ reberliginen 2022 s. iyün ayınıñ 17-sindeki oturışnıñ neticelerine köre İçtimaiy siyaset nazirligi ve DMHnen beraber Reintegratsiya nazirligi tarafından azırlandı.
Ükümet, rus tecavuzından zarar körgen kişilerniñ ihtiyaclarına acele tarzda qarşılıq kösterir.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, misal olaraq, Keriçte bunıñ kibi SİM-kartlar bir qaç cep telefon bağı salonında ve Merkeziy bazardaki ticaret noqtalarınd satın almaq mümkün.
«Krasnodar-Super MTS» paketini almaq içün pasport ya da onıñ kopiyasını köstermek kerek. Cep telefon paketiniñ fiyatı – 50 ruble.
Böyle SİM-kartnıñ vastasınen Krasnodar ülkesi, Adıgeya cumhuriyeti, Qırım ve Aqyar boyunca bedava telefon etmek mümkün. Rusiyeniñ diger regionlarına telefon etüv 3 ruble tura.
MTSniñ ukrain nomeralarına telefon etmek içün bir daqqada 2,5 ruble tölemek kerek, diger ukrain nomeralarına ise – 9,5 ruble.
Rusiyede SİM-kartlarnı pasportlar boyunca satmaq adiy bir şeydir.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımda satılğan MTS Rusiye operatorınıñ SİM-kartları «MTS Ukraina» operatorınıñ ağında roumingde çalışacaq, tehnikiy ceetten de Rusiye şirketi hızmet yapacaq.


text:
Akimiyetniñ «Devlet şurası»na saylavlarğa qatnaşqanı aqqında arizasına ve milliy urbalarğa kiyingen yaşlarnıñ rey berüvi ile yapılğan numayışına baqmadan, yarımadanıñ tamır halqınıñ büyük bir qısmı saylavlarnı körmemezlikke urdı. Bunı Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bildirdi. O, qırımtatar saylayıcılarnıñ sayısı az olğanını da tüşüne.
Bağçasaray rayonı boyunca saylavlarnı izaatlağan Ahtem Çiygoz qırımtatarlarnıñ «passiv olğanını» qayd etti. «Umumen ise Qırım boyunca saylayıcılarnıñ 10-15% qayd ete bilemiz», – dedi o.
Qırım.Aqiqat mühbiri qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan yerlerge barıp, iştiragi aqqında soravnı keçirdi. Aq-Meçet qasabasında soravdan keçkenlerniñ ekseriyeti saylavlarğa barmadı.
Bazıları vaqıt olmağanını ayttı, bazıları – Meclisniñ saylavlarnı boykot etmege qararını hatırlattı. Çoqusı qırımtatarlar Qırımnı Ukraina qısmı olaraq tanığanını aytqan edi.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar keçti. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerildi.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text:
Martin Lüter King
Martin Lüter King (inglizçä Martin Luther King; 1929, Corciä ştatı, AQŞ - 1968, Memfis, Tennessi, AQŞ) - afroamerikan iñ tanılğan baptist wäğäzçese, osta söyläwçe, AQŞta qaratänle keşelär watandaşlar xoquqları öçen xäräkäteneñ citäkçese. AQŞ progressivizmı iñ kürenekle wäkile.
Martin Lüter King - AQŞ qaratänle xäräkäteneñ berençe aktiv eşleklese häm AQŞta qaratänle keşelär watandaşlar xoquqları öçen berençe kürenekle köräşçe bulğan. Diskriminatsiägä, segregatsiägä qarşı köräşkän.
AQŞ kolonial' säyäsätenä qarşı (şul isäptän Vyetnamda) çığış yasağan.
AQŞ cämğiäten demokratiäläşterügä zur öleş kertkäne öçen 1964 yılda Martin Nobel premiäsenä layıq bulğan.
1968 yılnıñ 4 aprelendä Martin Lüter King Tennesi ştatı, Memfis şähärendä çamalap Ceyms Erl Rey tarafınnan üterelgän.
2004 yılda AQŞ iñ yuğarı büläge - Kongress Altın medalenä layıq bulğan (ülgäç).
Äsärlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- M. Л. KиHr. БCЭ(үлe cылTaMa)
- M. Л. KиHr. KpyrocBeT 2009 eлHың 24 rыйHBap kөHeHдә apxиBлaHraH.
- M. Л. KиHr. PeфopMaция и пpoTecTaHTизM(үлe cылTaMa)
- King
- Tpyды M. Л. KиHra Ha пpoekTe «BHe Hacилия»
- KиHr M. Л. Bepyю и Bижy. ЛюбиTe BparoB Baшиx. ПpoTиB aHTиceMиTизMa. ПaлoMHичecTBo k HeHacилию


text:
Avgustnıñ 13-nde Kyivniñ Mustaqillik meydanında prezidentniñ ayrı alayı İçkeriya milliy bayrağını açtı. Tedbir teşebbüsçisi aytqanına köre, 22ge 33 metr büyükligindeki işbu bayraq dünyada eñ büyük soyu dep esaplana.
Teşkilâtçılar qayd etkenine binaen, bu tedbir «bizim duşmanlarımız bütün areketlerine baqmadan bizim ğalebege olğan irade ve ruhumıznı sındırıp olamağanlarınıñ timsalidir».
Tedbirde Cohar Dudayev adını taşığan taburnen gürci taburı iştitrak etti. Ayrıca qırımtatar halqınıñ temsilcileri de iştirak ettiler. «Men bütün qırımtatar halqı ve ukrainler adından Rusiye ordusına qarşı cenkleşken çeçenlerni hayırlamağa isteyim. Biz beraberlikte yeñermiz», - dedi qırımtatar Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Tedbirge ayrıca Cohar Dudayev taburınıñ sabıq cenkçisi Amina Okuyeva da teşrif buyurdı. O, İçkeriyanıñ mustaqillik oğrundaki küreşine Ukraina qoltutqanı içün teşekkür bildirdi.
İçkeriya Çeçen Cumhuriyeti – SSCB dağilğan soñ Çeçen-İnguş MSSC topraqlarında teşkil etilip de tanılmağan bir devlet qurulışıdır. O aslında 2000 senesi Rusiye federal ordusınıñ Ekinci çeçen cenkindeki ğalebe qazanmasından soñ yoq etilgen edi.
Rusiye silâlı ve hususiy hızmetleri cenk esnasında ve Rusiye tışında keçirilgen hususiy operatsiyalar devamında İçkeriya yolbaşçılarınıñ ekseriyetini öldürgen edi. Aynı zamanda Moskva İçkeriyanıñ sabıq liderleri olğan Ahmad Kadırovnen añlaşmalar tizgen edi. 2004 senesi onıñ öldürilmesi neticesinde Çeçenistan başına artıq 13 yıldan berli onu idare etken oğlu Ramzan Kadırov keçken edi.


text:
Ekinci "Qırım platforması" sammitiniñ keçirilmesi dünya toplulığınıñ Ukrayinağa yardımınıñ kuçlendirilmesine ilâve bir impuls berecek. Bunı Qırım.Aqiqatqa "Poisk.Plen" leyhasınıñ reberi, adliyeci ve aq qoruyıcı, advokat Nikolay Polozov bildirdi.
"Qırım platforması" sammiti şübesiz Ukrayinağa serbest dünya yardımınıñ arttırılmasına müsbet impul berecegine inanam. Bundan ğayrı soñki adiseler vaziyetinde sammitte ilân etilgen esas maqsatlardan biri Qırımnıñ işğalden azat etilmesi kettikçe daa kerçek ola", - dedi advokat.
Aynı zamanda, Rusiye propagandasınıñ Ukrayinağa dünya toplulığı tarafından yardım seviyesiniñ dersiñ emiyetli derecede eksilmesi ile bağlı beyanatları esassız olğanını qayd etti.
"Ukrayinağa yardımnıñ tezligi emiyetli derecede azlaşqanını tüşünmeyim. Başından faal şekilde aydınlatılğan esnaslarnıñ çoqusı artıq adiy alğa çevirildi ve olarğa diqqat azlaştı, lâkin ömürge keçirilmege devam ete. Elbette uzun vaqıt devam etken adisede yorğunlıq toplanuvı bar, cenkte böyle adiselerden biridir. Amma buña baqmadan Ukrayinağa destek vektorı deñişmedi", - dedi Polozov.
Avgustnıñ 23-nde bu yıl Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı büyük istilâsından soñ online şekilde «Qırım platformasınıñ» ekinci sammiti keçirildi.
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitini açıp, qırımlılarğa Ukrayina akimiyeti Qırımğa «kesen-kes qaytacaq», dep ayttı.
«Qırım platforması» – Ukrayinanıñ teşebbüsinen qurulğan halqara mesleat-koordinatsion formattır. Onıñ maqsadı Qırım işğaline qarşı halqara cevap semereligini arttırmaq, telükesizlik havflarınıñ artmasına cevap bermek, Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara basqını quvetleştirmek, insan aqlarınıñ bozuluvına yol bermemek ve Rusiye rejiminiñ qurbanlarını qorumaq, em de esas maqsadı Qırımnı işğalden azat etip, Ukrayinağa keri almaqtır.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
1. Qırım hanlığınıñ üç paytahtı bar edi: Qırq-Yer(1441-1490s.); Salaçıq (1490-1532s.); Bağçasaray (1532-1783s.);
2. Qırım hanlığı çöl ve Qırımnıñ dağ aldı qısımından ğayrı, Tuna(Dunay) ve Özü(Dnepr), Azaq(Azov) deñizniñ yalısı ve zemaneviy Rusiye Krasnodar ülkesiniñ büyük qısımnıñ saibi olğan edi;
3. Qırım hanlığını qaplağan meydannı tahminen Tacikistan, Bangladeş, Surinam, Tunis degen zemaneviy memleketlerinen qıyaslamaq mümkün;
4. Qırım hanlığı devirinde qırımtatar tili devletara statusını taşığan edi;
5. Qırım hanlığınıñ eñ genç hanları 18 yaşında ediler, olardan: Ğazı Girey I ve Ğazı Gireyniñ II oğlu Tohtamış Sultan;
6. Genç Qırım hanlarını sıq-sıq terbiyelemek maqsadınen çerkeslerge yollay ediler;
7. Qırım hanlığınıñ bütün keçinişi devamında tahtqa 44 han çıqqan edi, amma olar 56 kere devletni idare ete ediler. Selim Girey atta 4 kere tahtqa çıqtı, Mengli Girey ise 3 kere.
Muellif: @elvira_ridvan_qizi
Tercime: Incife Seydalieva @inciffe


text:
Tahminen 30 insan Herson vilâyeti ile Qırım sıñırında yaqalandı. İnsanlarnı terroristik faaliyette qabaatlaylar.
Bunı matbuat-konferentsiyası devamında Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ başı Viktor Nazarenko bildirdi.
Bundan da ğayrı, onıñ aytqanı kibi, ukrain sıñır bekçileri «DHC» ve «LHC» faaliyetinde iştirak etken şahıslarnı da yaqalağan ediler.
«Soñki eki ay devamında biz qanunsız silâlı teşkilâtlarğa qoşulğan tahminen 40 insannı yaqaladıq»,– dedi Nazarenko.
O şunı da qayd etti ki, al-azırda, Devlet sıñır hızmeti Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden keçken Rusiye Federatsiyası ile 400-den ziyade km devlet sıñırını taqip etip olamay eken.