text:
Amnesty International yıllıq xisabında qurqıtu säyäsäten xökem itä
Dönyada keşe xoquqların yaqlawçı Amnesty International törkeme keşe xoquqları turında bıyılğı xisabın iğlan itte. Anda xökümätlär häm qorallı törkemnär keşe xoquqlarına qarşı qurqıtu säyäsäte qullana häm cämğiättä qurqınıçlı büleneşlärne köçäytä dielä.
Xisapta bu yaman wäzğiät öçen iñ nıq ğäyeple närsä dönyada terrorğa qarşı barğan suğış, ul suğış keşe xoquqların bozularnı arttırdı, xalıqara mönäsäbätlärne bozdı dielä. Oyışmanıñ tönyaq könçığış töbäk bülege mödire Joshua Rubenstein bu tänqit törle illärgä, şul isäptän Qıtay, Rusiä häm Zimbabwe xökümätlärenä qarıy, ämma iñ nıq tänqitlängäne, inde xäzer keşe xoquqların yaqlawda äydäwçe dip qaralmağan Quşma Ştatlar dide.
"Terrorğa qarşı suğış dip atalğan çara alıp baruı belän AQŞ azaplawlarğa küz yoma, keşelärne xökemsez, ğäyepläw beldermi genä Guantanamo törmäsendä yabıp tota häm yabılğannarnı advokatları belän oçraştırmasqa tırışa. Bu bar dönyağa qotoçqıç yaman ürnäk bulıp tora" dide Rubenstein.
Bu xisap belän bergä yasağan belderüendä Amnesty Internationalnıñ general sekretare Irene Khan Quşma Ştatlarnı terrorğa qarşı suğış belän keşe xoquqların bozularnı dönya külämenä çığaruda ğäyepläde.
Amnesty International şulay uq ğisyançı törkemnärneñ üz maqsatlarına ireşü öçen tınıç xalıqqa qarşı terror ısulları qullanuın xökem itä häm misal itep Ğiraqta kön sayın diärlek bulıp toruçı höcümnärne şuña açıq misal itep kiterä.
Amnesty äytüençä, uzğan ber yılda dönyada möselmannar belän möselman bulmağannar arasındağı büleneş tağın da tiränäygän häm moña töp säbäp könbatış illäreneñ terrorğa qarşı diskriminatsion ısullar qullanuı.
Xisapta tağın rasizm häm ksenofobiäneñ artuı turında äytelep monıñ säbäbe Irlandiädän alıp Rusiägä qädär illärneñ milli näfrätkä nigezlängän cinayätlärgä, milli häm dini azçılıqlarğa qarata diskriminatsiägä küz yomuı dielä.
Amnesty International Rusiädä bäysez matbuğatnıñ awızlıqlanuına, protest çaralarınıñ bastırıluına, bazarlarnıñ milli azçılıqlardan çistartıluına, milli näfrätkä nigezlängän cinayätlärneñ cawapsız qaldırıluına häm başqa xällärgä borçılu belderä.
Jurnalistlarnı üterüçelärneñ cawapqa tartılmawı turında äytelep bıltır keşe xoquqların yaqlap yazuçı Anna Politkovskayanıñ üterelüe misal itep kiterelä.
Rubenstein "Rusiädä prezident Vladimir Putinnıñ Çeçnä suğışın faydalanuı Rusiäneñ başqa töbäklärendä yözläre qararaq bulğan keşelärgä, milli azçılıqlarğa qarata köç qullanunıñ artuına kiterde. Kafkazlılarğa, afrikalı studentlarğa häm yähüdlärgä şundıy höcümnär buldı. Rusiädä ksenofobiä häm şovinizm klimatı. Häm bez xökümät moña qarşı citärlek çaralar kürä, cawaplı keşelärne tota dip isäplämibez" di.
Elekke Sovetlar Berlege illärennän iñ nıq xoquq bozuçılar dip Üzbäkstan belän Belarus atala. Üzbäkstannıñ 2005 yılda Әndican şähärendä xökümät ğäskärläre tarafınnan yözlärçä sivil keşeneñ atıp üterelüen xalıqar däräcädä tikşerergä çaqırularnı kire qağuı xökem itelä.
Amensty International şulay uq törmäläre yözlärçä säyäsi totqın belän tulğan Iranda keşe xoquqları torışı uzğan yılda naçaraydı di. Oyışma belderüençä, jurnalistlar, aktivistlar häm advokatlar başbaştaqlıq belän qulğa alına, anda xökemgä qädär azaplawlar qullanu ğädäti xäl. Bıtlır demonstratsiälärdän soñ berniçä märtäbä küpläp qulğa alular bulğan.


c: text/html

text:
Respublika yetäkselege menän yağulıq-energetika kompleksı arahında köräş dawam itä
Audio
Huñğı mäğlümättär buyınsa şuralağı 35 urınğa 194 keşe däğwä itä. Respublikalağı firqälär ike lagerźıñ Başqortostan prezidentı xakimiäte yaqlağan häm yağıulıq energetika kompleksı yaqlağan kandidattarźıñ üź ara köräşen tınıs qına küźätmäy. Ular üź kandidattarın ütkärergä niätläy. Rodina firqähe lä mömkin tiklem küberäk keşene şurağa indereü maqsatın quyğan. Rodina firqäheneñ Başqortostandağı büleksähe yetäksehe Aleksandr Kozlov:
Audio
Kilähe yıldan Öfölä qala şurahı räyese häm qala xakimiäte yetäkselegendä ike kimälle munitsipal xakimiät eşläy başlay. Qala şurahına bik küp wäkälättär birelä. Ul räyeste häm konkurs nigeźendä merźı haylayasaq.
Rämzit Abuläev, Öfö

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırğızstanda inde öçençe kön premyer-ministr Feliks Kulov häm parlament räise Omurbek Tekebayevnıñ urınnarınnan kitüen taläp itkän uram cıyınnarı däwam itä. Bişkäktä parlament qarşında 400, könyaqtağı Oş şähärendä 100gä yaqın keşe cıyıldı. Protest çarasında qatnaşuçılar uzğan pänceşämbe könne törmädä totıq alu waqıtında deputat Tınıçbek Akmatbayevnıñ üleme öçen Kulov cawaplı, dip belderä.
Kulov isä eçke şelär ministrında üzgäreşlär başladı. Bişkäk milisiäse başlığı itep Omurbek Suvanaliev bilgelände. Elekke eçke eşlär ministrı urınbasarı urınına milisiäneñ elekke başlığı Moldomusa Kongantiyev bilgelände.


text:
Şvetsiä premyer-ministrı Goran Persson, 1nçe may könendä Yevropa Berlegenä 10 yaña äğza qabul itelgännän soñ Şvetsiägä şul illärdän bik küp eşçelärneñ kilä başlawı turında qurquları belän urtaqlaştı. Berlekneñ yarlıraq illärennän kilgän bu eşçelär ciñel genä Şvetsiädä eş häm yäşäw xoquqı, sotsial tüläwlär ala başlasa – bu bik zur problemalar tudıraçaq, dide Persson.
Germaniä häm Yevropa Berlegeneñ başqa tä'sirle äğzaläre – Könçığış häm Üzäk Yevropadan kilüçelärne üzläreneñ xezmät bazarlarına kertkänçe 7 yıllıq küçeş möddäte iğlan itergä cıyına. Elegräk Şvetsiä premyer-ministrı, Şvetsiä mondıy çikläwlär kertmiäçäk, dip beldergän ide, ämma wazğiätne kontroldä totarğa awır bulaçağın belep torırğa kiräk, dide Persson.


text:
Atnakiç İstanbul- Ankara arasında tiz yöreşle poez qazası näticäsendä 40lap keşe häläk buldı. İnsidentnıñ säbäbe tikşerelä. Törkiä timer yulların yañartu eşenä kereşkän , ämma belgeçlärneñ iske timer yullarında zamança poezlar qullanu qurqınıçlı digän kisätülären tıñlamağan premyer Erdoğan xökümäten mätbuğat kisken tänqitle.
İstanbuldağı xabärçebez Äxtäm İbraxim Törkiädä xalıqnı teträtkän timer yulı qazası turında bolarnı söyläde:(audio)
İstanbulnıñ 100çaqırım könyaq-könçığışında Pamukova şähäre yaqınında bulğan qaza urınına premyer Tayip Recep Erdoğan da kilde .Ul baştağı 140keşe häläk buldı digän xabärlärne kire qağıp(audio)
tirä yaqtağı xästäxänälärdän alğan mäğlümätkä kürä 36keşe ülgän , 81 keşe yaralanğan dip äytte
Timer Yulları İdaräse poez 234 pasajir häm 9 ekipaj belän yulğa çıqqan ide dip belderde. Premyer Erdoğan Ankarağa qaytıp kitkänçe, qazanıñ säbäbe bilgele bulğaç xakimiätlär belderü yasayaçaq dide.
Törkiä Däwlät Timer Yulları idaräse citäkçese Suleyman Karaman qazağa ber nindi dä terror aktı sabotaj säbäp bulmadı dip belderde. 4nçe iyündä berençe säfären yasağan poezğa yäşel utnı premyer üze yandırğan ide. Törkiäne timer yulları çeltärenä äyländerü niätendä bulğan Erdoğan ispanya belän xezmättäşlek näticäsendä Ankara-İstanbul arasındağı yul 2005nçe yıl azağında 3 säğät ä annan soñ 2 säğät yarım ğına bulaçaq dip söylägän ide 4nçe iyünde. Kiçä isä jurnalistlarnıñ soraularına cawap birgändä dönyanıñ här urınında mondıy qazalar bula dip kenä äytte. Kiçä kiç vagonnarnıñ yuldan çığuına närsä säbäp buldı son? Zamança poezlar, Törkiädä baytaq waqıt qızu diskussiälärgä säbäp bulıp tora. Belgeç, profesorlar iske timer yulları iske infrastruktura yañartılmıy 150 çaqırım tizlegendä barğan poezlarnı quyu qurqınıçlı dip belderep kilde Bigräk tä TU professorı Aydin Erel poeznıñ yuldan çığıp äylänüe qotılğısız dip äle 2 atna elek kenä gazettä yazıp çıqqan ide . Ul bügen NTV ütkärgän mätbuğat oçraşuında min Timer yulları idaräsennän İstanbul –Ankara arasındağı bu poeznıñ yörüen bütenläy tuqtatuların 5nçe iyündä häm 14nçe iyündä sorağan idem dip äytte Timer Yulları räsmiläre yul borılışlı bulğan öçen poez bik tiz barmadı dip äytsä dä . qotılğan yulçılarnıñ berse(audio)
barlıq detallärne xäterlämim, ämma poez kisäk tizlänep kitte , tuzan kütärelde, bik qatı cir selkengän kebek selkendek.. dip söyläde.
Timer yulların yañartunı prioritet itep quyğan Premyer öçen bu zur orım , çit il säfärennnän dä vazkiçkän Erdoğan mätbuğat, jurnalistlarnıñ tranport ministırı urınınan kitäçäkme digän soraularına , tiskäre cawaplar birä. Gazet basmalar belgeçlärneñ kisätüenä qolaq salmağan räsmilärne tänqitlep, küpläp üterü , ekspress belän ülemgä digän başlıqlar astında maqalälär urnaştırdı..
färidä xämit,praga


text:
Tatarstan uquçıları hönär saylıy
Qazanda bu könnärdä mäğärif ölkäsendä bik küp qızıqlı häm möhim waqiğalar bulıp tora. Çärşämbedä Tatarstannıñ Fän häm mäğärif ministrlığı häm Mäskäw ölkäseneñ Mäğärif Ministrlığı arasında xezmättäşlek turındağı kileşü imzalandı. Anı ministrlar Räis Şäyxleslamov häm Lidiä Antonova imzaladılar. Kileşü ike töbäk arasında mäğärif tarmağındağı xezmättäşlekne arttıru, uquçılar arasında elemtälär nığıtunı maqsat itep quya. Şulay uq, anda Mäskäw ölkäsendäge tatar balalarına ana telen öyrätüdä metodik yärdäm kürsätü, ölkä mäktäplären tatar telendä uqıtu programmaları, däresleklär belän tä’min itü qaralğan. Mäskäw ölkäsennän kilgän tatar balalarına respublikanıñ yuğarı uqu yortlarında tatar tele belgeçlege buyınça belem alu öçen kvotalar birergä kiräklege dä iskä alınğan.
Qazan yärminkäsendä isä 6 aprel’dän 8 qädär Mäğärif, karyera-2005 dip isemlängän maxsuslaştırılğan kürgäzmä ütä. Bu kürgäzmäneñ töp maqsatı – mäktäpne tämamlawçı yäşlärgä üzläreneñ kiläçäkläre turında uylanıp, alarğa döres yul saylawda yärdäm itü, Tatarstannıñ mäğärif ölkäsendäge mömkinçelekläre, mäğärif oyışmalarınıñ innovatsion eşçänlege häm respublikada törle belgeçleklärgä moxtaclıq belän tanıştıru. Uquçılar öçen bik möhim älege çaranı Tatarstannıñ Fän häm mäğärif, Yäşlär häm sport eşläre, Xezmät häm mäşğüllek ministrlıqları oyıştırğan. Mäğärif. Karyera-2005 kürgäzmäsenä bik küp qatnaşuçılar çaqırılğan. Alar arasında yuğarı häm urta maxsus uqu yortları, respublika külämendä iñ yaxşı dip tanılğan mäktäplär, litseylar häm gimnaziälär, näşriätlär, maxsus belem kütärü kursları, muzıkal’ häm estetik belem birü mäktäpläre, eş belän tä’min itü üzäkläre, törle kadrlar agentlıqları bar. Barısı anda 200gä yaqın uqu yortları, şirkät’lärdän 45 meñ tiräse keşe qatnaşa. Qatnaşuçılar respublikadan ğına tügel, ä Samar, Tol’yatti, Peterburg, Mäskäw şähärlärennän dä kilgän.
Şunısın da äytergä kiräk, bügenge köndä Tatarstanda räsmi räweştä 40 meñnän artıq eşsezlär terkälgän. Soñğı yıllarda alar arasında yuğarı häm maxsus urta belem birü uqu yortların tämamlawçılarnıñ sanı arttı. Bu, respublikanıñ Fän häm Mäğärif ministrı Räis Şäyxleslamov fikerençä, uqu yortlarında qayber belgeçlärneñ bik küp äzerlänüe, ä qayber hönärçelärne bötenläy äzerlämäwe näticäse. Şuña da, xäzer mäktäpne tämamlawçılarğa häm alarnıñ ata-analarına tege yäki bu belgeçlekne anıñ prestijlığı öçen genä tügel, ä kiläçäktä bu hönär buyınça eş tabıp bulamı, yuqmı ikänen isäpkä alıp ta eş itärgä kiñäş birde ministr. Räis Şäyxleslamov bu xaqta Exo Moskvı radiosınıñ cirle bülekçäsendä uzğan turı efir waqıtında söyläde. Şulay uq ul yäşlärgä yaxşı, töple belem alır öçen yaña açılğan küpsanlı kommersiä uqu yortların tügel, däwlätneñ bay tarixı häm fänni nigeze bulğan oyışmalarnı saylarğa kiñäş birde. Belgeçlär fikerençä, Rusiädä yaqın kiläçäktä kötelä torğan yuğarı belem birü tarmağındağı reformalar qısalarında älege kiñäş ayıruça qimmätle kürenä.
Yuğarı uqu yortları digännän, bıyıl respublikada alarnıñ kübesenä Berdäm däwlät imtixannarı näticäläre nigezendä kerep bulaçaq. Bu xaqta tulıraq mäğlümätne teläwçelär uqu yortlarınıñ üzlärendä beleşä ala. Aprel’ ayınnan başlap alarda Açı işek könnäre ütkärelä başlıy. Älege çara waqıtında abiturientlar uqu yortı, anda eşläwçe uqıtuçılar, ğalimnär belän tanışa, belgeçleklär, kerü imtixannarı xaqında soraşa ala.
Gölnaz İlgizär


text:
Qazanda bäyräm çaraları däwam itte
Qazaqstan prezidentı Nursoltan Nazarbaev isä cıyıluçılarğa aldan qazax telendä möräcäğät itte.Annarı Qazannıñ meñyıllığına bağışlanğan tantanalı cıyılışqa kilüçelär Tatarstan sänğät ostalarınıñ konsertın qaradı.
İnde äytelgänçä, comğada Tatarstan başqalasında ike zur cıyın uzdı. BDB illäre citäkçeläre sammitı häm Rusiä gubernatorları qatnaşında Däwlät şurası utırışı. Şimbädä isä, tağın ber zur utırış - Rusiä, Belarus' häm Qazaqstan däwlätläre tözegän berdäm iqtisadıy moxit utırışı buldı. Bu berlekkä Ukraina da quşılırğa telägen belderde. Ukrainada demokratik köçlär yärdämendä xakimiätkä kilgän Viktor Yuşçenkonı, moña qädär kübräk Awrupağa tartıla, Rusiädän yöz çöyerä dip söylilär ide. Ä Qazanda Viktor Yuşçenko, Rusiä täqdime belän monnan berniçä yıl elek tözelgän Berdäm iqtisadıy moxitkä quşılırğa telägen belderde.
Tatarstanda soñğı ike köndä barğan xalıqara däräcädäge säyäsi waqiğalarnıñ yañğıraşı äle tiz arada ğına betmäs. Çönki, küp kenä kötelmägän yañalıqlar alıp kilgän bu cıyınnar qaytawazı kiläçäk könnärdä dä xalıqara däräcädä üzeneñ tä'siren kürsäter. İnde, xäzerge köndä ük, küp kenä matbuğat çaraları bu waqiğalar turında yazalar. Rusiä federal' üzäge häm töbäkläre arasındağı wäqälätlärne büleşü turındağı Däwlät Şurası utırışı da Qazanda ütte. Küzätüçelär, bu çarada iñ qaynar çığışnı Mintimer Şäymiev yasadı dilär. Çınlap ta, ul Rusiä prezidentı, premyerı, barlıq diärlek gubernatorlar aldında tatarlarnıñ xoquqları turında süz tottı. Federal' üzäkneñ wäqälätlärne töbäklärgä birü turındağı täqdimnärne, bezgä tağın närsälärder elägep kenä qala dip bäyäläde. Monnan tış, Qazanda Törekmänstan BDBğa assotsiäläşkän formada ğına keräçägen belderde. Küzätüçelär, bu BDB eşendä Törekmänstan bötenläy qatnaşmıy digänne añlata didelär. Ukraina Berdäm iqtisadıy moxitkä kerde.
Gölnaz İlgizär


text:
Ğiraqta yaña xakimiat qoru tırışlıqları däwam itä, bu atna Bagdadta, törle säyäsi törkem wäkilläreneñ xökümätne niçek itep qoru prinsipların bilgeläwgä bağışlanğan maxsus oçraşuwınnan başlandı. Şuşı cıyın waqıtlı amerikan idaräse tarafınnan oyıştırılsa da, anda qatnaşuçılar Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqta qalu ixtimalına nigezdä qarşı çığa häm ildä demokratik cämğiat qorunı ğiraqlılar üzläre genä dä alıp bara ala dip belderä.
Ğiraq kiläçäge häm anı amerikannar yardämendä qoru ixtimalı mäs’äläsendä fiker qarşılıqları şundıy tirän ki, Bagdadta düşämbedä uzğan cıyınnı da qayberäwlär, faydalı fiker alışu dip bäyäläsä, ikençeläre ul nigezdä Quşma Ştatlarnıñ role turında qaynar bäxäskä äylände dip belderä. Oçraşuğa kötelgängä qarağanda azraq kilgän 200-läp keşeneñ dä wäkalätläre tübänräk bulıp çıqtı. Ğiraq Milli Kongressı citäkçese, amerikan xärbiläre tarafınnan ilneñ yaña citäkçese urınına täqdim itelgän Äxmät Çäläbi üz oıyşmasınnan bik tübän däräcäle wäkillek cibärgän ide, ilneñ könyağındağı şığıylar mänfäğäten qayğırtuçı dip sanalğan Näcäf şähäre ruxaniläre isä ğomumän Bagdad cıyınında qatnaşmadı, alar xätta oçraşuğa üz wäkilen dä yullamağan ide. Añlaşıla ki, Saddam Xösäyenneñ tarafdarları kiläçäk xakimiat turındağı söyläşülärgä bötenläy çaqırılmadı, düşämbedä alar Saddamnıñ 66-nçı tuğan könen bilgeläw belän mäşğül buldı. Elekke yulbaşçınıñ sürätläre bigräk tä anıñ tuğan şähäre Tikritta küp ide. Ä Bagdadtağılar isä ilneñ waqıtlı xökümäten 3-4 atnadan soñ tağın ber märtäbä cıyılıp bilgeläw xaqında kileşte. Moñardan tış älege oçraşuda qatnaşuçılar xakimiat mäs’äläsendä üzläreneñ xäzer, Saddam çorınnan ayırmalı bularaq, irekle fiker yörtä aluwı ähämiaten bik yuğarı bäyäläp, Ğiraqtağı däwlät tözeleşeneñ kiläçäktä fäqät demokratiägä häm xoquqqa nigezlänüwe xaqında üzara kileşte. Läkin şunda uq törle köçlärneñ demokratiäne dä törleçä añlawı açıqlandı. Amerikan köçlärenä yaqın torğan törkemnär, Ğiraq barı tik dönyawi däwlät bularaq qına üzendä totrıqlı demokratik cämğiat qora ala dip uylasa, dini dairälär, ägär dä ğiraqlılar irekle räweştä ildä islam däwläten tözüne yaqlasa, bu da demokratiä häm şuña kürä başqalar monı xörmät itärgä tieş bulaçaq dip isäpli. Başqalar digäne berençe çiratta Quşma Ştatlarnı añlata, älbättä. Läkin Waşington inde berniçä märtäbä Ğiraqta da İran tösle dini däwlät oyışuğa yul quymayaçağın belderep quydı. Fiker ayırmalıqları şulay uq, amerikan köçläreneñ Ğiraqta küpmegä qaluwı häm Quşma Ştatlarnıñ yaña xakimiatne buldıru eşlären alıp baruwı mäs’äläsendä dä şaqtıy tirän. Şığıy möselmannar häm öleşçä, Saddam zamanında çittä oppozitsiädä torğan törkemnär amerikannarnıñ bu eştä mömkin qädär azraq qatnaşuwın teläsä, Ğiraqnıñ tönyağında üz moxtariaten qorğan kördlär kiresençä, Quşma Ştatlarnıñ ildä ozaqqaraq qaluwın teli. Körd Demokratik partiäse wäkile Hoşia Zabari bu uñaydan, “bez AQŞ-nıñ biredä totrıqlı xökümät tözelgänçe qaluwın telibez” dip belderde. Kördlär amerikan ğäskärlären, üz moxtariate öçen ber garant bularaq kürä. Ğiraqnıñ öçençe zur şähäre Mosulda andağı ğäräplär häm kördlär arasında inde kiyerenkelek sizelä başladı, amerikannar annan kitsä monıñ yaña bäreleşlärgä kiterüwe bik ixtimal. Östäwenä, kördlärneñ üzara qarşılıqları da citärlek. Waşington älegä, üze alğa sörgän “Ğiraqnı demokratiägä citäkläw” säyäsätenä kirtälär belän isäpläşmäyäçägen kürsätep tora. Yäkşämbedä amerikan xärbiläre üzen Bagdadnıñ yaña xakime dip iğlan itkän häm inde şaqtıy kiñ eşçänlek alıp barğan Möxämmäd Zöbäydine totqarladı. Ul üzenä xaqı bulmağan wäkalätlär aluda ğäyeplänä.


text:
AQŞ Rusiägä ömetle ilçesen cibärä
AQŞ Mäskäwgä üzeneñ iñ täcribäle ilçeläreneñ bersen John Beyrlenı cibärergä teli. Rusça mökämmäl belgän bu diplomat Mäskäwdä salqın suğış zamanında da eşlägän.
AQŞnıñ Rusiädäge elekke ilçese William Burns däwlät sekretareneñ säyäsi mäsälärdäge urınbasarı itep bilgelände. Ägär dä Senat xuplasa Mäskäwgä yaña ilçe bulıp John Beyrle kiläçäk.
Beyrleğa 53 yäş, üzeneñ säyäsi karyerasın ul 1983 yılda başlağan. Anıñ wazifalarınıñ berse ul çaqta – AQŞ komissiäse wäkile bularaq Sovet xakimiätläre belän ğadäti qorallarnı kimetü turında söyläşü bulğan.
Soñıraq ul Mäskäwdäge amerikan missiäse başlığı urınbasarı, annan soñ isä Çexiä başqalası Pragada AQŞ ilçelegendä säyäsi häm iqtisadi eşlär kiñäşçese bulıp eşlägän. Xäzergä qadär ul Bolğarstanda ilçe bulıp tordı.
John Beyrle bolğar telen dä, rus telen dä mökämmäl belä. Yaña ilçe bulası bu diplomatnıñ elekke Sovetlar Berlege belän elemtä tarixı küptännän kilä. Anıñ ätice, Joseph Beyrle ikençe dönya suğışı waqıtında AQŞ häm Sovet köçläre yağında suğışqan. Fransiädä ul äsirlekkä töşkän häm 1945 yılda äsirlektän qotılıp Sovet ğaskärläre belän bergä Berlinğa barıp citkän.
Qatı yaralanıp Joseph Beyrle hospitalgä eläkkän, anıñ yanına Marşal Georgiy Zhukov ta kilgän bulğan. Amerikan ğaskärieneñ yazmışı turında işetep Zhukov soñıraq aña dokumentlar yasarğa bulışqan häm Mäskäwdäge AQŞ ilçelegenä ozatqan. Joseph Beyrle 1994 yılda AQŞ häm Rusiä prezidentları Bill Clinton häm Boris Yeltsinnan medal alğan. 10 yıl soñıraq, 2004 yılda Joseph Beyrle wafat bulğan.
Anıñ ulı, John Beyrleneñ isä Mäskäwgä bilgelänüe ike il arasında qatlawlı çorğa turı kilde. Anıñ berençe tapqır Sovetlar Berlegenä kilüe dä – 1983 yılda mönäsäbätlärneñ salqın çorına turı kilgän ide. Waşingtonda anı küplär Rusiä-AQŞ xezmättäşlegeneñ tere misalı itep kürä.
Alay da Rusiä belgeçläre yaña ilçe artıq yomşaq bulır dip kötmi. 2001 yılda Kongressnıñ Helsinki Komissiäse aldında çığış yasap, John Beyrle, Rusiäneñ "idarä itelgän demokratiäsen" kisken täñqitkä totqan ide.


text:
Xalıqara oyışmalar Hind okeanında uzğan aydağı tsunamidan soñ yätim qalğan balalarnı üz teläklärenä qaramastan qanunsız räweştä asrawğa aluçılar, xezmätkä qullanuçılar häm seks qolları itep aluçılar turında kisätä. Bügen BMOnıñ balalar fondı UNİCEF berençe märtäbä 26-nçı dikäberdän soñ İndoneziädä balalar belän säwdä itü buluın rasladı. Xalıqara Migratsiä Oyışması da İndoneziädäge yardäm oyışması 7 balalar satu oçrağı turında xäbär itte dide. Dönya citäkçeläre Hind okeanı buyındğı illärgä kilep andağı wäzğiät belän tanışunı däwam itä.
BMO general' sekretare Kofi Annan İndoneziäneñ Açe töbägenä kilep andağı xällärdän qotı oçuın belderde.
AUDİO: Bez Sumatra utrawınıñ könbatış yarınnan uzdıq. Häm minem berqayçan da çaqrımnarğa suzılğan mondıy qotoçqıç cimereklärne kürgänem yuq ide.
Tailandta Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw anda barğan meñnärçä mäyetlärne tanu tırışlıqların tarixtağı iñ zur şundıy xalıqara eş dip bäyäläde.
Sri Lankada AQŞ däwlät sekretare Colin Powell zıyan kürüçelärgä yardäm külämennän tä'sirlänüen belderde.


text:
Ğıraq opozitsiä törkemnäre suğıştan sonğı Ğıraqta üzlärenä zurıraq rol ezli.
Ğıraqta koalitsiä köçläre Bagdat , Basra kebek möhim şähärlär tiräsendäge qırşaunı qısa barğanda , illärendäge suğışnı çittän qarap baruçı eksildäge opozitsiä törkemnäre Waşingtonğa basımnı arttırıp, inde AQŞ kontrolenä ütkän urınnarnı idarä itüdä üzlärenä rol birelüen taläp itä başladı. Eksildäge Ğıraq törkemnäre üz aralarında nıq bülgälängän.Alar AQŞnıñ xärbi gubernator häm sivil administratsiä urnaştıru plannarı ,üzlären xakimiättän çittä qaldıraçaq dip borçıla. Prezident Saddamnı bärep töşerü alarnı şatlandırsa da , AQŞnıñ niätlärenä şiklänep qarıy, qayberläre çit il okupatsiäsenä qarşılıq kürsätäçägen belderä başladı inde. Waşington Ğıraqnı yañadan tözekländerü , humanitar yardäm häm ğıraqlılar öçen sonğı çiktä waqıtlı xökümät oyıştıru eşlärenä äzerlek alıp baraçaq sivil administratsiä oyıştıru missiäsen pensiädäge general Jay Garnergä yökläde. Bu xabärgä qarata opozitsiä törkemnäreneñ reaksiäse , üz aralarındağı fiker ayırmalıqların çağıldıra. Alarnıñ qayberläre AQŞqa qarşılıq kürsätkän kündermälär cibärde, misal öçen Kördistan patriotik Berlege ber diktatornı ikençese (yäğni Garner) belän alıştırunı kire qağabız.Bez ğıraqlıılar ğına utırğan xökümät telibez dip beldergändä ikençeläre AQŞ citäkçelegendäge xärbilär belän ğıraqlılar arasındağı upqınnı taraytuda yardäm itä alaçaqlar digän täğdimnär yasadı. Sekular al Wifaq al Watan al- İraqı( Ğıraq milli kileşüe) isemle firqanıñ poliburo äğzası Salah Şayxali, AQŞnıñ mäxsus wäkile Zalmai Xalilzadqa mondıy täqdim yasağan:irekländerelgän urınnarda bik tizlektä AQŞ yaqlauında waqıtlı xakimiät urnaştıru . Ul üze AQŞ xärbiläre belän Ğıraq xalqı arasında -elemtä urnaştıruçı bulaçaq Şayxali süzlärençä, töp ğıraq opozitsiä törkemnäreneñ tanılğan şäxesläre citäklägän idarä soñraq waqıtlı Ğıraq xökümäteneñ oyışuına yul açaçaq. Ul şulayuq waqıtlı Ğıraq xökümäteneñ oyışuı belän näticälänäçäk BMO ximäyäsendä barlıq ğıraqlılar qatnaşqan konferensiä oyıştırunı da täqdim itä. Şayxali Londonda Reutersqa legitimlıq mäsäläse bik möhim , bez konferensiäne BMOsı qarap barırğa tieşbez dip uylıybız digän. Ul bu ideanı ilçe Xalilzadqa da beldergän. Ämma BMOsı Suğıştan sonğı Ğıraqta Dönya Oyışmasınıñ role turında söyläü öçen waqıt irtä , suğışnıñ qayçan, niçek betäçäge bilgele tügel dip äytkän. BMOsı süzçese Najib Friji belderüençä okupatsion köçlärneñ ildä urnaştıraçaq här törle xärbi, administrativ xakimiätneñ Ğıraqta suveren xoquqı yuq. Anıñ Ğıraqnı xalıqara arenada wäkillek itü xoquqı yuq.
Ğıraqta waqıtlı xökümät törle mömkinçeleklärneñ berse genä,Waşington opozitsiägä rol biräçäk, ämma nindi rol, qayçan bu turıda fiker ayırmalıqları bar. Ğıraq milli kongressına urın bireläçägenä şik yuq! Bu oyışma törle Ğıraq törkemnären eçenä alsa da, alar üzaralarında bäxäsläşep tora. Kongress belän şığıy eşmäqär Axmäd Çalabi citäkli .Anıñ Waşington belän nıq elemtäläre bar. BugenSenatnıñ tışqı mönäsäbätlär komitetı citäkçeseneñ uırnabasarı Senator Joseph Biden ABC televidiniäsenä birgän ängämädä, Bushnıñ töp yardämçeläre Axmäd Çalabi citäklägän Ğıraq opozitsiä törkeme öçen möhim rol taläp itälär digän .Biden süzlärençä(audio) Döresme yuqmı Çalabi häm Milli kongressqa 60% ä qalğannarına 40%, ägär dä bu şulay bulsa , häläkät öçen resept bulıp tora
Bu plannı tänqitläüçelär ,waqıtlı xökümättä 1991nçe yılğı Farsı Qultığı suğışınnan soñ Ğıraqta qalğan opozitsiä citäkçelärenä urın birü bik möhim dip äytä.
Färidä Xämit,Praga


text: Mäskäwneñ Basman mäxkämäse 4 çit il keşeseneñ moral zıyannı qaplaw taläben kire qaqtı. Uzğan yıl Dubrovka teatr üzägendä totıqlarnı azat itü waıtında, bu keşelärneñ tuğannarı xäläk bulğan ide. Mäxkämä üzeneñ qararın ber niçek tä añlatmadı. Advokat İgor Trunov bu qararnı qanunsız dip atadı häm yuğarıraq daiärägä şiqäyät itäçägen belderde. Älegä moral zıyannı qaplaw turında 60-tan artıq şiqäyätneñ berse dä qänäğätländerelmäde. Dubrovka totıqların azat itü waqıtında qullanılğan gazdan barlığı 129 keşe xäläk bulğan ide.


text:
Çärşämbe könne, Qazanda ber qı
Çärşämbe könne, Qazanda ber qızıqlı waqığa buldı. Rusiä idaräse berençe yartı yıllıgına xisap tottı. Bu utırışta Tatarstan premer-ministrınıñ urınbasarı häm yustitsiä ministrlıgınıñ İdel bue federal oqrugındagı idäräseneñ citäkçese qatnaştı.
«Tatar-inform» agentılıgı xäber itüençä, Tatarstannıñ üzeneñ yustitsiä ministrlıgı bulu säbäple häm bu ike ministrlıq arasında wäqalätlär bülenmäw säbäple, federal oyışmanıñ eşendä qıyınlıqlar tua. Tatarstan yustitsiä ministrlıgı iuqqa çıgarılırga tieş bulsa da, ministr Qazannıñ Vaxitov rayonı mäxqamäsendä üzeneñ yaşärgä xoquqın yaqlıy aldı. Ämma bu utırışta, Tatarstanda eş ike oyışmaga da citärlek, dip bilgeläp ütelde.


text: Brussel -- Yevropa Komissiäse, şuşı un-yıllıq axırına Yevropa Berlege bilgele ber sanda qanuni imigrantlarğa işek açırğa tieş dip sanıy. Yevrokomissiäneñ eş belän tä'min itü komissarı Vladimir Şpidla bügen Brusseldä "İqtisadi imigratsiä bügen çınbarlıq, kiläçäktä dä şulay bulaçaq. Berük waqıtta bu ixtiac da. Şuña kürä Yevropa Berlege imigratisä kiräkme-yuqmı dip uylap utıra almıy. Ä menä oyışqan imigratsiä belän tärtipsez imigratsiä arasında saylıy ala," dide. Yevropa Berlege illäre çittän kilgän eşçelärne qabul itsälär dä, imigratsiä mäsäläsendä urtaq säyäsät buldıruğa qarşı çığıp kilde. Yevrokomissiäneñ Yustitsiä komissarı Franco Frattini süzlärençä, yaña plannıñ maqsatı – imigratsiä ölkäsendä koordiantisä buldıru, küpme möhacir qabul itergä ikänen äğza-illär üzläre xäl itäçäk. Yevropa Berlege illärenä yıl sayın yartı million çaması qanunsız imigrant kilä dip sanala.


text:
Xikmätle xällär: aldawçılar yärminkäse
Berençe aprel'dä jurnalistlarnıñ ziräk itep, usallıqqa irek birmiçä genä şayaruı härwaqıt qızıq bula. Bıyıl “KaзaHckиe BeдoMocTи” gäcitendä bolay dip yazdılar. “Kreml' yanındağı Fedoseev uramında yäşäwçe İnokentiy Vorob'yaninov üz baqçasında sammanitlarnıñ meñ yarım yıl elek yasalğan kömeş aqçasın tapqan. Dimäk, Qazanğa meñ genä tügel, ä meñ yarım yıl bulıp çığa bit. Çönki, monda şähär bulmasa, kem inde meñ yarım yıl elek kömeş aqçasın ällä qaydağı uram-sazlıqqa sibep yörsen.” Menä şul turıda uylıy-uylıy, Ğafuri uramındağı akvaparkqa kittem. Mäskäwdäge akvapark cimerelgännän soñ tikşerügä tuqtatılğan akvapark yañadan açıla dip, bik özelep çaqırğan idelär. Akvaparkqa barıp cittem digändä genä, kesä telefonına şaltırattılar, şayarttıq, dilär. Akvapark açılmıy. Äx, min äytäm, nayannar.
Şunda uq kire borılıp, Fedoseev uramına taba yunäldem. Barıp citkändä genä aqçanı üz baqçasınnan tabuçı Kisa Vorob'yaninov digän keşeneñ ataqlı aldawçı Ostap Bendernıñ dustı buluı iskä töşte. Tağın aldağannar. Zamança äytkändä, şayarğannar ğına. Ä bez, santıylar, räxätlänep ışanabız. Saylaw ütkäç tä, räxät tormış başlana dip ışanğan idek. Kommunal' xezmät öçen tüläwlärneñ ör yaña, küpergän xisapların kiterdelär. Menä siña ışan!
Kiräk bit, näq şul 1 aprel'dä söt, ipi häm başqa şundıy qayber küpläp satıla torğan tovarlarğa bäye arttı. Başqa töbäklärdä näq menä şul könnän başlap fatir bäyäläre dä artqan, dilär. Menä içmasam şayartu, diär ideñ - bu çıp-çın xäl ikän. Aqçalar qayıru, bäyälärne arttıru döp-döres xäl.
Bez üzebez dä aldanırğa yäki aldaşırğa yärdäm itärgä äzer torabız bit. Millätlär betä, milli tellär kiräkmi, digännär ide. Işandıq bit, üzebezneñ balalarğa şunı tuqıdıq.
1 aprel'dän soñ 2 aprel' kilde. Balalar ädäbiäte köne itep iğlan itelgän ikän ul. Räsmi bäyräm. Şäp närsä bit ul - balalar ädäbiäte. Tik ata-analarnıñ, tärbiäçelärneñ, uqıtuçılarnıñ küpçelege beldeme ikän şuşı bäyrämne? Törle töbäklärdä yäşäwçe tatar yäki başqa millät balalarınıñ niçä protsentı ana telendä kitap uqıy aluı däwlät sere bulıp qala.
2002 yılda xalıq sanın alğannan soñ ölkä, respublikalarnıñ milli sostavı haman da iğlan itelmi. Fatirlar, baqçalar, diplomnar, eş xaqları turında mäğlümatlar İnternetta bar, ä menä millätkä bağışlanğan 4 tom barı tik iyün ayında ğına dönya kürergä tieş ikän. Şul sannarnı äytü bik qatlawlı, bik çeterekle, di. Äytik, Başqortstanda, anıñ rayon-şähärlärendä küpme tatar, küpme başqort bar? Şunı açıp qarap, iğlan itü bii-i-ik qıyın eş bulıp çıqtı.
Xalıqnıñ berqatlılığı şulqädär köçle - ul ikençe aprel'dä dä räxätlänep bäyräm itärgä cıyınğan ide. Nindi bäyräm disezme? 1996 yılnıñ 2 aprelendä Rusiä häm Belorussiä berläşergä niätlänü turında kileşü tözegäç, şundıy qanun çıqtı. Bu xalıqlarnıñ berläşü köne, yıl sayın anı bäyräm itärgä. Xätta, yal köne iğlan itü plannarı da bar ide. Ğomumän, bäysez däwlätlär berlegendä yäşäwçe xalıqlarnıñ berläşü köne. 70 yıl SSSR qanatı astında torğan 300 millionğa yaqın xalıq ütkän zamannarnı sağınıp, ber-bersenä säläm xatları cibärep, cırlar-sıylar almaşıp bäyräm itsä, zıyan meni? Ul bit qanun häm ukaz belän raslanğan. Häm ilneñ yıllıq kalendarenä kertelgän.
Menä kilep citte 2 aprel'. Busı inde kölke yäki aldaşu köne tügel. Şuşı xalıqlar berläşü könen iskä aluçı buldımı? Çiklärne üzgärtmiçä, ber ük patşağa törle xalıqlarnı buysındırmıyça, berläşebräk, bergäräk ğömer itsäk zıyan bulır idemeni? Änä, Yevropada xätta möstäqilleklären saqlap urtaq aqça suğa başladılar. Ä menä elekke SSSR cirendäge Mäskäw belän Minsk urtaq telgä kilä almadılar. Bat'ka Lukaşenko aqça bastıru mäs’äläsendä baş birmägän. Anısı patşalar eşe. Telämägäç, quşılmasınnar äydä. Tik ni öçen soñ, zakonnar, ukazlar çığarıp, xalıqlarnıñ berläşüen bäyräm itärgä cıyınalar da, annarı onıtalar. Şulay itep, 1 aprel'dä genä tügel, 2sendä dä töp başına utırıp, tirän uylarğa çumarğa turı kilde. Närsägä ışanırğa, kemgä ışanırğa? Taşqa basqanğamı, televizor, radiodan söylägängäme? Çamalabraq tıñlarğa, härwaqıt ışanıp barmasqa kiräk axırı. Ä bügen äytelgän süzlärgä dä ışanmasağız, anıñ faktların üzegez tikşerep qarağız. Alarda bernindi äkämät, xikmät yuq, niçek bar şulay äytelde, qayıp itmässez.
Rimzil Wäli, Qazan.


text:
Tatarstanda Qaravon bäyräme ütte
Respublika prezidentı M.Şäymiev ukazı belän yazğı rus bäyräme bıyıl 23nçe mayda ütkärelde. “Qaravon” rus fol'klor bäyräme uñayınnan prezident tatarstanlılarğa täbrikläw süzläre belän möräcäğät itte. Torğızılğan “Qaravon” Tatarstanda millätara tınıçlıq häm berdämlekkä, mädäniätlärneñ üzara tä'sir iteşüenä yärdäm itär, dip belderde prezident. Küp millätle xalqıbıznı, iñ elek balalar häm yäşlärne xalıqlar duslığı, Watanğa mäxäbbät ruxında tärbiäläwdä äxlaqi-estetik nigez bulır dip ışanam, dide.
Bıyıl äylän-bäylän -qarawonnarda respublikanıñ däwlät şurası räise F.Möxämmätşin qatnaştı. Bäyrämgä irtänge unda kilep citkän Däwlät şurasın häm anıñ delegatsiäsen festival'dä qatnaşuçı Qazannıñ häm respublika şähärläreneñ, şulay uq Udmurtiä, Mariy-El' respublikalarınıñ, Sverdlov ölkäse häm başqa töbäklärneñ üzeşçän sänğät kollektivlarınıñ cırları qarşı aldı. Şulay uq bäyrämdä älege kollektivlar qatnaşuında tamaşa kürsätelde. Tatarlarnıñ Sabantuy bäyrämenä tigezläşkän “Qaravon” bäyrämendä xalıq cır-biyu, uyın belän küñel açtı. Anda qatnaşuçılar fikerençä, älege bäyräm üz säläteñne täqdim itü häm aralaşu öçen bik uñaylı.
F.Möxämmätşin üzeneñ çığışında Nikol'skoe awılınıñ xalqına Tatarstan mädäniätenä zur öleş kertügä räxmäten belderde häm awılnıñ “Qaravon” ansamble äğzälärenä bizäkle samovar büläk itte.
Respublika xalıqlarınıñ küp ğasırlı traditsiäläre arasında “Qaravon” rus mädäniäteneñ törlelegen, baylığın, anıñ tirän tarixi tamırların kürsätä häm rus mädäniäteneñ üzenä kürä vizit kartoçkasına äylände. “Qaravon” festivale respublikada 12nçe tapqır uzdı. Älege bäyräm turında Tatarstannan çittä yäşäwçelär dä yaxşı belä. Nikol'skoe awılında ütkän “Qaravon” festivalendä Rusiä töbäklärennän fol'klor kollektivları qatnaştı.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Rusiä könendä tatarnı kimsetü
Fiker beleşülärgä qarağanda, rusiälelär 12 iyünne milli berdämlek köne dip sanıy. Räsmilär isä bu könne ilneñ ikençe zur milläte bulğan tatarğa üzençälekle "büläk" äzerläde.
Dmitriy Medvedev imzalağan qararda äytelgänçä, bu büläk alarğa "watan tarixınıñ iñ ähämiätle waqıyğaların icadi çağıldırğan öçen, tarixi-mädäni häm tabiğıy mirasnı saqlağan öçen häm dä rusiälelärneñ patriotik tärbiäsenä öleş kertkän öçen" birelgän.
1380 yılda "Kulikovo qırında" bulğan suğış rusiälelärneñ patriotik tärbiäsenä nindi öleş kertäder, ämmä "urıslar tatarlarnı ciñgän" dip sanalğan bu suğışqa qarata tatarlarnıñ üz qaraşı bar.
3-4 yıl elek bu mäsälä qalqıp çıqqaç, tatar cämäğätçelege, ğalimnär, räsmilär, xättä tatar generalları üz fikeren beldergän ide. Cıyıp äytkändä ul fiker şunnan ğıybärät:
1. Kulikovo suğışı xärbi yaqtan ähämiätle suğış bulmağan.
2. Kulikovo suğışı Altın urda belän Mäskäw däwläte arasında suğış tügel, ä ayırım ber knzälär häm xannar arasında bäreleş bulğan.
3. Kulikovo suğışın tatarlar belän urıslar arasında suğış dip ataw döres tügel, çönki ike yaqta da tatarlar, da urıslar da qatnaşqan.
4. Häm iñ möhime – bu könne küpertü, citmäsä bäyräm itü Rusiä xalıqarı arasında tatulıqnı arttırmayaçaq.
Bu dälillär ul çaqta xättä prezident Vladimir Putinğa barıp citkän ide. Üzeneñ ber matbuğat oçraşuı waqıtında ul bu mäsäläneñ çeterekle buluın, Kulikovo qırında ike yaqta da urıslar da, tatarlar da suğışqanın täfsilläp añlattı.
Putin "xäzer bez tarixıbızğa ideologiäsez, alfiker yörtmiçä qarıy alabız" disä dä, anıñ "bez" digänenä küräseñ Rusiä patriotları kermi.
Çärşämbedä Rusiä patriotlarınıñ Mäskäwdä ütkän Bötenrusiä kiñäşmäsendä Rusiä könen 12 iyündä tügel, ä 21 sentäbrdä ütkärergä çaqırğan belderü qabul itelde.
Belderüdä äytelgänçä, bu könne knäz Dmitriy Donskoy köçläre Kulikovo qırında ciñgän, häm 1862 yılda näq şul könne Novgorodta Rusiäneñ 1000 yıllığına bağışlanğan tantanalar ütkän. 3 könlek ul tantanalarda patşa Aleksandr II ğailäse dä qatnaşqan, dielä.
862 yılda novgorodlılar Rürik, Sineus häm Truvor isemle varyag-tuğannarnı idarä itergä çaqırğan yılnı patriotlar urıs däwläteneñ başı dip sanıy.
Patriotlarnıñ bu belderüenä älegä räsmi cawap yuq.


text:
Rusiä Çexiä häm Polşanı kisätä - alarğa qarşı kiläçäktä raketalar töbälä ala
Kiñäşläşülär öçen kürşe Pol''şağa kilgän Mirek Topolanek, Çexiä premyer-ministrı, düşämbedä poläk wazifadaşı belän kiñäşläşülär ütkärde, häm şunnan soñ ike yaq ta üz illärendä Quşma Ştatlarnıñ raketalardan saqlanu sisteması öçen kiräkle qorılmalarnı qabul itärgä riza bulaçağına işarä itte. Rusiä moña şaqtıy kisken cawap birde.
"Bezneñ ike il dä xäzer amerikan täqdimenä cawap äzerläw çorında. Bez şulay kileştek ki, şul täqdimgä ike il dä uñay cawap birer tösle. Häm şunnan soñ ğına inde bez bu xaqta söyläşülär başlayaçaqbız", dide çex premyerı Mirek Topolanek.
Washington bäyän itkän planda 2012-nçe yılğa qädär Pol''şada yaña saqlanu sistemasınıñ raketa nığıtması, ä Çexiädä şunı xezmätländeräçäk radar üzäge açılırğa tieş. Bu xaqta süzlär inde küptännän yörsä dä Quşma Ştatlar täqdimne 2007-nçe yıl başlanu belän genä yasadı. Ämma Praga da, Warşaw da andıy ixtimalnı inde küptännän tanıp kilde. Xäzer menä şuşı ike il citäkçelege üz rizalığın açıqtan-açıq kürsätä.
Berük waqıtta Kaczynski dä, Topolanek tä amerikannar qorğan yaña saqlanu sistemasınıñ Rusiägä tügel, ä İran, Tönyaq Koreä kebek citäkçelege totrıqlı bulmağan illärgä qarşı yünäldereläçägen täqrarlıy. Tik Mäskäwne bu hiç kenä dä qänäğätländermi, Rusiä fikerençä, Könbatış monı näq menä aña qarşı eşli.
Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov:
"Quşma Ştatlarnıñ Yewropada raketalardan saqlanu sisteması öleşlären urnaştıru plannarına, monıñ Yewropadağı ğädäti qorallar kileşüenä yanawına bez bik citdi borçılabız. Elekke ışandırularğa qaramastan, NATOnıñ kiñäyüe dä ike aradağı ışanıçnı hiç nığıtmadı. Bez şul berlek infrastrukturasınıñ Rusiä çiklärenä yaqınlaşuına bik borçılabız", di Sergey Lavrov, Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı.
Mäskäw mondıy belderü belän genä çiklänmäde, annan qırısraq süzlär dä kilde. Rusiäneñ strategik raketalar köçläre başlığı general Nikolay Solovsov, ägär dä Çexiä häm Pol''şada amerikannarnıñ raketalardan saqlanu qorılmaları urnaştırıla ikän, alarğa Rusiäneñ raketaları töbälä ala, bez 1987-nçe yılda ireşelgän, Yewropada qısqa häm urta aralı raketalar sanın kimetüne küz aldında totqan kileşüdän çığaçaqbız, dip kisätte.
"Ägär dä Rusiä citäkçelege tarafınnan bu turıda säyäsi qarar qabul itelä ikän, strategik raketalar köçläre Çexiä häm Pol''şağa höcüm itärlek xäldä bula ala", dip kisätä Rusiä generalı Solovsov.
Moña qädär Mäskäwneñ şundıy qırıs belderü yasağanı yuq ide. NATO Solovsov süzlären "çamadan tış xisle eçtälekle" dip bäyäläde, andıy belderü öçen nigez yuq dide. İke atna elek kenä prezident Putin Münxendä yasağan çığışında dönyanı yaña "salqın suğış" başlana alu ixtimalı belän qurqıtqan ide.
Kärim Kamal


text:
İran İzraildän qala başqa illär belän söyläşülärgä äzer
Iran prezidentı Mähmüd Äxmädinejad İndoneziägä bulğan 5 könlek säfärennän soñ kire Tähranğa qaytıp, İran, tınıç atom programmasın tuqtatunı maqsat itep quyğan ber nindi dä kileşügä barmayaçaq, dip belderde. Kiçä isä, prezident, İran, İzraildän qala - böten illär belän söyläşülärgä äzer, dide.
İran prezidentı Äxmädinejad, şimbä könne İndoneziädä, söyläşülärgä äzer bulğanın belderde:
"Bez İzraildän tış başqa däwlätlär belän söyläşülärgä häm xezmättäşlekkä äzer."
Anıñ süzlärenä qarağanda, Tähran belän xezmättäşlekneñ iñ yaxşı yulı – "atom qoralın cäyeldermäw kileşüe" nigezendä İrannıñ tınıç atom energiäse citeşterü xoquqın tanu, bulaçaq.
Könbatış üzen koloniälär çorındağı xuca kebek xis itä, yanawlarnıñ faydası bulmayaçaq, dide Äxmädinejad:
"Bezneñ baş östendä bombalar tulı oçqıç oçırtırğa uylağan illär soñınnan bezgä söyläşülär täqdim itsä – bez moña barmıyaçaqbız."
İndoneziädä çaqta İran ilbaşı, AQŞ prezidentı George Bushnıñ anıñ xatına iğtibar birmäwenä borçılu belderde:
"Minemçä Bushqa tarixi mömkinlek birelgän ide, keşe zatı üz tormışında yä döres yulnı, yä yalğış yulnı saylıy."
Bush süzlärenä qarağanda, xatta – "atom programmasın qayçan tuqtatasız" digän sorawğa cawap bulmağan. 8 may könne yazılıp AQŞ prezidentına cibärelgän xat ike ilneñ yuğarı citäkçelege arasında soñğı 27 yılda berençe aralaşu işäräse bulıp tora.
Alsu Qormaş


text:
Yekaterinburg şähärendä "Uralnıñ folklor cäye" dip atalğan cır bäyräme bulıp uzdı
Andıy bäyrämnär Sverdlov ölkä fol'klor yortı tarafınnan här yılnı üzenä kürä ber törle otçet räweşendä oyıştırıla. Ğädättä här cäyne fol'klor yortı xezmätkärläre törle töbäklärdä xalıq awız icatın, ğöref-ğadätlären öyränü buyınça ekspeditsiälär uzdıralar. İñ qızıqlı eksponatlarnı Yekaterinburg tamaşaçısına kürsätergä alıp kilälär.
Äytergä kiräk, här yılnı da mondıy bäyrämnärdä başqa xalıqlar arasında tatar xalıq fol'klorı zur urın tota. Bu yulı da säxnädä bu yaqlarğa ğına xas üzençälekle milli kiemnär kiep, borınğı köygä tatar xalıq cırları suzğan äbilärne, awız garmunı belän üze köy çığarıp, ayaqlarına küz iärmäslek matur itep biegän bik olı yäştäge apanı, ber törkem yäşlärneñ borınğı kiçke uyınnı gäwdäländerep biegän kümäk biyuen tamaşaçı bik yaratıp qarşı aldı.
Bıyıl fol'klor bäyrämenä dip Tübän Sırğa rayonınıñ Şäkür awılı kollektivın saylap kitergännär ikän. Awıl xakimiäte başlığı Abdulla äfände Açkamov citäkçelegendä ölkä üzägenä ostalıqların kürsätergä dip kilgän şäkürlelär bu säyäxättän üzläre dä bik qänäğät qaldılar.
Sverdlov ölkäse fol'klor yortınıñ äydäp baruçı belgeçe Svetlana xanım Quçevasova äytüençä, mondıy bäyrämnär xalıqlar duslığın tağın da nığıta, millätlärneñ ber-bersenä qarata xörmäten arttıra.
Fäwiä Safiullina.Yekaterinburg.


text:
Amerikanıñ Ğıraqqa başlatuı ixtimal suğışnıñ plannarı yäşren bulsa da , Pentagon räsmiläre sonğı könnärdä jurnalistlarğa Ğıraqqa yasalaçaq här törle höcümneñ nigezendä hawadan bik qatı bombalap, Ğıraq armiesen şok halendä qaldıru,anıñ suğışu telägän yuq itü yata dip söyli.NYT gazetası mäğlümätenä qarağanda AQŞ berençe 48säğät eçendä urınnarına töğäl barıp citä torğan 3meñ bomba häm raketa atmaqçı.
Pentagonnıñ suğış plannarına qarağanda , berençe ike köndä qullanılaçaq urınnarına töğäl barıp citä torğan bombalar sanı , 91-nçe yıldağı Farsı Qultığı suğışı belän çağıştırılğanda san yağınnan 10märtäbä artığraq bulaçaq .3meñ bomba şulsanda 700 Tomahawk raketası başlıça hava saqlanu caylanmaları , säyäsi,xärbi başkvartiralar, kommunikatsie tözeleşläre ,şulayuq ximik, biologik qorallar eşläp çığara dip şiklänelgän urınnarğa atılaçaq. Suğışnı planlaştıruçılar Ğıraq armieseneñ suğışu telägen cimerü, armieneñ zur öleşeneñ birelü yäki qaçıp kitüenä ireşü berençe mäqsat bulıp tora dip belderä.Bolar älbättä Bagdadta Saddam Xösäin rejimınıñ tizlektä cimerelüenä kiterer ömede belän yasala.Londonda urnaşqan saqlanu mäsäläläre belgeçe Paul Beaver süzlärençä : AQŞ planlaştıruçıları Ğıraq köçläreneñ başkütärüen, öylärenä qaytıp kitüen, qoralların taşlaun teli elbättä. Armie soñraq stabillaştıruçı köç bularaq qullanılaçaq. Saddam kitkännän soñ ilne totrıqlandıru öçen armie kiräk bulaçaq..
Beaver Ğıraq ğäskärilärenä rejim öçen suğışu, qarşılıq kürsätüneñ mäğnäsez buluın añlatu öçen bik qatı hava höcümnäre oyıştırılaçaq digän qaraşta .Ul xällärne bolay itep taswirlıy::min xärbi köç demonstratsiesen küz aldına kiteräm. Havadan taşlanğan listofkalardan soñ yasalğan hava höcüme, ğıraqnıñ- cir öste köçlärenä ,ägär dä yäşep qalırğa teläsägez,öylärenä qaytıp kitergä tieşlegen añlataçaq. Respublika saqçılarınıñ kazarmaları östenä başta listofkalar yawaçaq ä annan soñ höcüm bulaçaq , havadan yasalğan bik köçle höcüm , soñraq närsä bula alaçagına köçle işarä bulaçaq. Hava höcümenä 500läp oçqıç , şulsanda radar tomalauçı vä yaqlauçı oçqıçlar qatnaşa.Alar Farsı Qultığı , kürşe illär häm 4-5 oçqıç korabınnan havalanaçaq.300läp AQŞoçqıçı Ğıraqnıñ könyaq häm tönyağındağı hava bazalarında urnaşqan. Oçqıç qorablarınıñ 2se inde töbäktä, tağı ikese bu ayda kilep citä. Quşma Ştatları konflikttan soñ Ğıraqnı bik tizlektä yañadan tözekländerergä teli,şunlıqtan hava höcümendä Ğıraq infrastrukturası häm sivil yuğaltularnı nıq çikläü küzdä totıla.
NYT gazetası mäqaläsenä qarağanda hava höcüme ber atnadan azıraq däwam itäçäk 91-nce yılğı suğışta 39kön däwam itkän havadan bombalaudan soñ ğına cir öste suğışı başlanğan ide. Bu märtäbä hava häcüme belän ciröste operatsieläre ber yk waqıtqa turı kilä.gazeta cir öste operatseiläre tönyaq vä könyaqtan yäğni Kuweit häm Törkiedän kiñ külämle höcümnär belän başlanıp kitäçäk ber yk waqıtta mäxsus köçlär häm xärbi hava bülekçeläre Ğıraqnıñ eçendä hava maydannarı, neft qoyıların kontrol astına quyaçaqdip yaza.
Expertlar fikrençä, ciröste strategiese, zur amerikan köçe aldında qalğan mänñärçe ğıraq ğäskärie birelü yulın saylar digän waşington ömeden çağıldıra .Ğıraq xökümäten bärep töşerü öçen bik zur köç qullanu, ämma ğıraq xärbilären häm sivillären saqlap qalu mäqsatın quyğan strategie belän Amerika Ğıraq xalqı aña okupatsieläwçe tügel ä irekländerüçe köç dip qarar digän ömedtä
Färidä Xämit, Praga


text:
Comğa könne respublikada näşer itelä torğan gäcitlär ni turında yazdı soñ? Watanım Tatarstan
gäcite üzeneñ comğa sanında, ğädättägeçä räsmi yañalıqlardan tış, uquçılarnı şağir Ämir Mäxmüdovnıñ icatı, Salawat Fätxetdinov häm anıñ cır teatrınıñ Rusiä töbäkläre buyınça 98 könlek gastrol’läre belän tanıştıra. Şulay uq Watanım Tatarstan
da Baltaç rayonınıñ Şübän awılınnan Äminä Möxämmätcanova üz awılınıñ misalında keçkenä mäktäplärne qısqartu, ereländerü problemasına iğtibarnı yünältä. Qazan şähärenä 1000 yıl rubrikasında isä, yazuçı Rafail Mostafin başqalanıñ ğorurlığı bulğan, bıyıl üzeneñ 200 yıllığın tutırğan Qazan däwlät universitetı turında yaza. Şähärneñ meñyıllığına üzeneñ 9nçı ğinwar sanında Mädäni comğa
basması da möräcäğät itä. Älege datağa bağışlanğan rubrikada uquçılar Räsimä Ğarifullinanıñ «Çallı xanlığı serläre» dip isemlängän yazma belän tanışa alalar. Gäcittä Tatarstan yazuçıları berlege räise Foat Ğälimullinnıñ Yaña yıl uñayınnan uylanuları häm şağirä Cämilä Äxtämovanıñ ädäbiyat häm sänğät dönyası turında fikerläre belän dä tanışıp bula. Şulay uq Mädäni comğa
da Ğäliäskär Kamalnıñ 125 yıllıq yubileyında çitlätep ütmägännär. Şuşı uñaydan bastırılğan sänğät fännäre doktorı Ğäli Arslanovnıñ Kamal häm tatar teatrı yazması uquçılar öçen şaqtıy qızıqlı. Gäcitneñ bu sanında kürenekle tatar şağire Fatix Kärimneñ tuğan köne uñayınnan anıñ icatın iskä töşerep ütärgä mömkin. Şähri Qazan
gäcite uquçılarnı rejisser Niaz Dautovnıñ tuuına 90 yıl häm Tatarstannıñ atqazanğan artistı Rawil İdrisovqa 50 yıl tulu uñayınnan ütkän kiçälär belän tanıştıra. Gäcitneñ İlhamiät quşımtasında Mödärris Wäliev icatı xaqında Robert Äxmätcannıñ «Encelär saylawğa tiñder» digän yazması iğtibarğa layıq. Respublika Tatarstan
gäciteneñ 9nçı ğinwar sanında Tatarstan prokurorı Kafil Ämirov belän äñgämä dönya kürgän. Annan uquçılar respublikada cinayätçelekneñ torışı belän genä tügel, ä Rusiädä prokuratura tarixı belän dä tanışa alalar.
Gölnaz İlgizär


text: Rusiä xabär agentlıqlarına kürä , Rusiä xärbi hava köçläre çitäkçese Vladimir Mixailov çikneñ ikençe yağında şiklänelgän terrorist bazalarına qanatlı raketalar belän höcüm oyıştıraçaqbız dip äytkän. Mixailov Rusiä kiräk bula qalsa ozın yıraqlıqqa oça torğan qanatlı raketa häm bombalar qullanaçaq , bez mömkin här çaranı qulanaçaqbız dip beldergän.Ämma ul qaysı illärne küzdä tottı yäki anıñ kisätüenä närsä säbäp buldı ul turıda ber ni dä äytmäde. Mixailov ayruça qıtğä ara bombalauçılar Tu-160 häm Tu –95kiläse yılda Atlantik östendä oçışlar yasıyaçaq dip tä söyläde


text:
Düşämbedä Udmurtiäneñ milli kitapxanäsendä tatarlarğa bağışlanğan kürgäzmä açıldı
Kürgäzmädä tatar xalqınıñ tarixına, könküreşenä, dini yolalarına, bäyrämnärenä bağışlanğan öleşlärendä bik küp matur itep bizälgän kitaplar urın alğan. Kürgäzmäneñ berençe kiştälärendä tatarlarnıñ kilep çığışına bağışlanğan küp kenä kitaplar quyılğan. Şulay uq ekspozitsiädä tatar teleneñ fol'klorı, grammatikası buyınça da törle yıllarda näşer itelgän uqu äsbapları, tatar ädäbiätendä zur urın totqan avtorlar äsärläre belän tanışırğa mömkin. Kitapxanädä Udmurtiädä yäşäwçe tatarlarnıñ tarixına, 90nçı yıllardağı milli üzgäreş çorın yaqtırtqan kitaplar da baytaq ikän. Alar arasında milli xäräkät citäkçese Mäsğut ağa Ğaratuyıvnıñ kitapları, respublika näşriätında dönya kürgän şağirlärneñ cıyıntıqları ayırım stendqa quyılğan. Kürgäzmä tantanalı räweştä açılğannan soñ, kitapxanäneñ kraynı öyränü bülegendä tatar zıyalıları belän oçraşu da näticäle uzdı.Süz respublikada yäşäwçe tatarlarnıñ telen saqlap qalu, mädäniäten, sänğäten üsterüdä milli oyışmalarnıñ, mäğlumat çaralarınıñ role turında bardı. Mäğärif ministıyrlıygınnan belgeç Älfiä Ğaysina bügen mäktäplärdä tatar tele uqıtıluınıñ quyılışı, bu eştäge problemalar, alarnı çişü yulları turında söyläde, respublika Milli muzeynıñ etnografiä bülege xezmätkäre Rezeda Äxmätvalieva Udmurtiäneñ tönyağında yäşäwçe millättäşlärebezneñ telendäge uzençälekläre turında qızıqlı mäğlumatlar birde. Udmurtiä tatar ictimaği üzägeneñ maqtawlı prezidentı Mäsğut Ğaratuyıv tuğan telebezne saqlap qaluda ana telendäge kitaplarnıñ role turında äytte, häm ul kitaplarnı Qazannan millättäşebez Fänüs Ğobäydullinnıñ üz cilkäsendä alıp qaytuı, küp oçraqta arzan bäyägä, yäisä bötenläy buşqa taratuı turında söyläde, şulay uq un yıldan artıq Milli kitapxanä xezmätkärläre belän tığız elemtede eşne alıp baruların isäpkä alıp, alarğa räxmät süzlären dä citkerde.
«Yañarış» gazetasınıñ möxärrir urınbasarı Zaquan Nuretdinov mäğlümat çaralarınıñ xalıqqa informatsiä citkerüdän tış, cirle avtorlar belän icattaşlıq itüe, häm redaksiä tırışlığı näticäsendä sigez şiğerlär cıyıntığı dönya kürüen bilgeläp ütte.«Yaqtaşlar» häm Aqsaqallar oyışmaları citäkçeläre Fäyrüzä Bahawieva, Şihabetdin Sadıyqov balalarda milli ğorurlıq tärbiäläwdä, çaralar ütkärüdä alarnıñ oyışma wäkillärenä dä tayanırğa täqdim ittelär, yärdäm itärgä ışandırdılar.
Annan soñ cirle avtorlar — İbrahim Biektawlı, Rinat Battal, Zölfät Niğmätullin üzläreneñ şiğerlären uqıdılar. Äle sanap ütkän ölkän häm urta buın wäkilläre artınnan ber dä qalışmıyça yäşlär üsep kilüe oçraşuda qatnaşuçılarnı söyenderde. «Yañarış» gazetası xezmätkäre El'mira Niğmätcan, Tatarstanda yäşlär arasında iğlan itelgän «İdelem aqçarlağı» festivaleneñ şiğriät nominatsiäsendä qatnaşıp, laureat isemen aldı. Landış Gaynetdinova, Udmurt däwlät universitetınıñ tarix fakul'tenda belem ala. Qızlar, bügenge problemalarğa bağışlap yazılğan şiğerlären uqıp, oçraşuda qatnaşuçılarnıñ iğtibarın yawladı.Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä.


text:
Mäskäw xastaxanäsendä yanğınnan 45 xatın-qız ülde
Mäskäwdä narkomaniä häm eçkeçelektän däwalanuçılar xastaxanäsendä yanğınnan kimendä 45 xatın-qız hälak buldı. Un keşe cäräxätlängän, yözdän artıq keşene evakuatsiälägännär. Xastaxanägä ut törkännär digän şik belän tikşerü eşläre bara.
Rusiä ğädättän tış xällär ministlığınıñ yanğınnar bülege başlığı Yuriy Nenaşev xastaxanägä maxsus räweştä ut törtkännär dip 90 protsentqa ışanam dide.
"İnde xäzer ük ut aşxanädä başlanğan dip ışanıç belän äytep bula. Utnıñ başlanğanın urını tabıldı. Utnı maxsust törkännär digän 90 protsent ışanıç bar" dide Nenaşev.
Şulay da Mäskäw şähär prokurorı Yuriy Syomin äytüençä, törle mömkinleklär tikşerelä.
"Ut çığunıñ törle säbäpläre, şul isäptän maxsus ut törtelgän bulu mömkinlege dä tikşereläçäk. Keşelär maxsus ut törtkän bulırğa da mömkin" dide Syomin.
Qorbannarnıñ kübese tötennän buılıp ülgän dielä. Nenaşev däwalanuçılarğa bikle işeklär häm räşätkälär uttan qaçu mömkinlege birmägän di.
"Keşelärneñ ülüenä töp säbäp evakuatsiä yulınıñ berse räşätkälär belän biklängän buluı. İkençe yulnı quyı töten qaplağan bulğan. Şuña kürä keşelär qaça almağannar häm ülgännär. 4 xezmätkär yanğın waqıtında xastaxanädä bulğan, ämma alar däwalanuçılarğa yardäm itä almağan, alar üzläre çığıp kitärgä mäcbür bulğan" dide Nenaşev.
Ğädättän tış xällär ministrlığı iminlek taläpläre ütälmäw säbäple yıl başında bu xastaxanäne yabarğa telägän bulğan. Säbäbe täräzälärdäge häm çığu yullarındağı räşätkälär ide dielä. Ämma mäxkamä ministrlıqnıñ bu möräcäğäten kire qaqqan.
Soñğı yıllarda Rusiäneñ narkomaniä, eçüçelektän däwalanuçılar, yäki ruxi awırular xastaxanälärendä qorbannarğa kitergän berniçä yanğın buldı. Uzğan dikäber ayında şundıy Mäskäw yanındağı psixik awırular xastaxanäsendä çıqqan yanğında 7 keşe, 2005-neñ martında Samar yanında narkomaniädän däwalaw üzägendä yanğında 7 keşe ülgän ide.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Quqıq qorğaw organdarına kadrlardı iriktew tärtibi tübegeyli özgerdi, dep xabarladı Bas prokwratwra janındağı Quqıq qorğaw organdarı akademïyası.
«Memleket basşısı «100 naqtı qadam» ult josparında käsiptik memlekettik apparat qurw mindetin qoyğan bolatın. Onıñ negizi memlekettik qızmetti tübegeyli jañartw bolwı tïis. Bul eñ jaqsı dayarlanğan jäne qabiletti mamandardı iriktewge mümkindik beredi», — delingen xabarlamada.
Tapsırmanı iske asırw ayasında jıl basınan beri quqıq qorğaw organdarına kadrlardı iriktew tärtibi tübegeyli özgerdi. Qızmetke alğaş ret tüsetin ümitkerlerdi iriktewdiñ üş satılı jüyesi engizildi. Bul twralı Bas prokwratwra janındağı Quqıq qorğaw organdarı akademïyasınıñ baspasöz qızmeti xabarladı.
Birinşi kezeñde Memlekettik qızmet isteri jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttiginde nemese onıñ awmaqtıq bölimşelerinde memlekettik tildi jäne zañnamanı bilwge testilewden ötw, sonday-aq ümitkerdiñ jeke qasïetterin zerttew közdeledi.
Ümitker räsimderdi oñ nätïjemen ötken jağdayda tïisti sertïfïkat alıp, tikeley quqıq qorğaw organında (prokwratwra, işki ister organdarı, sıbaylas jemqorlıqqa qarsı qızmet jäne ékonomïkalıq tekserw qızmeti) iriktew men konkwrsqa qatıswğa quqılı boladı.
Soñğı kezeñde ümitkerler konkwrstıq komïssïyamen äñgimeleswden ötedi.
Engizilgen jañalıqtar kadrlardı iriktew tïimdiligin arttırwğa arnalğan, ümitkerlerdiñ jeke tulğası twralı köbirek bilwge mümkindik beredi.
Quqıq qorğaw qızmetine alğaş ret tüsetin azamattardı testilew qağïdaları, bağdarlamaları jäne uyımdastırılwı Qazaqstan Respwblïkası Memlekettik qızmet isteri jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttigi Törağasınıñ 2016 jılğı 20 qırküyektegi buyrığımen bekitilgen.


text:
Amerikan prezidentı İzraelneñ şikle ğämällären xuplıy – Washingtonnıñ Yaqın Könçığış säyäsäte üzgäräme?
Ber atna waqıt eçendä amerikan prezidentı George Bush Yaqın Könçığış mäsäläsendä ike möhim adım yasadı. Başlap ul İzrael premier-ministrı Ariel Şaronnıñ şaqtıy bäxäsle planın yaqladı. Annarı, Hamas citäkçese Rantissinıñ üterelüen tänqitläwdän totılıp qaldı. Şuşı adımnar Washingtonnıñ Yaqın könçığış säyäsätendä üzgäreşne añlatamı?
Şuşı tawışlar belän Fälestinlelär yäkşämbedä Gaza sızığında, Hamasnıñ ber kön elek İzrael raketası belän üterelgän citäkçese Äbdel Aziz Rantissinı soñğı yulğa ozattı. Ber ay elek kenä Hamas yulbaşçısı Äxmät Yassin üterelgännän soñ, Rantissi törkemneñ yaña citäkçese itep bilgelängän ide. Gaza häm İordannıñ könbatış yarında ütkän protest çaralarında yözlägän meñ Fälestinle üterelgän citäkçelär öçen üç alırğa wäğdä itte. Rantissinıñ cenazasında Hamas räsmie Mäxmüt Äl-Zähär bolay dip belderde:
Audio (Mäxmüt Äl-Zähär)
"Bez äzer, İsrael, bezneñ qarşılıqnı bastıra almayaçaq. Bez üzebezneñ qorallı köräşne däwam itäçäkbez."
Yevropa illäre häm Yaponiä, Rantissinıñ üterelüe qanunsız häm töbäktä tınıçlıq urnaştıruğa yärdäm itmiäçäk digän belderülär yasadı. Ä menä Quşma Ştatlar bu ğämälgä tänqit beldermäde, anı İzraelneñ üz-üzen saqlaw ğämäle dip atadı. Berniçä kön elek kenä amerikan prezidentı George Bush İzrael premier-ministrı Ariel Şaron planına xuplaw beldergän ide. Bu planda Gazadağı yäxüd utırmaların çığaru qaralsa da, Könbatış yardağı töp utırmalarnı, kiresençä, saqlap qalu qaralğan. Amerikanıñ Yevropadağı tarafdarları bu plan, töbäktä tınıçlıq urnaştıru tırışlığına zıyan kiteräçäk, dip belderde.
Şulay itep, ni barı ber atna eçendä Bush, Amerikanı Yevropadan tağı da ayırğan ike adım yasadı. Belgeçlär fikerençä, ber yaqtan bu Yaqın könçığışta tınıçlıq urnaştıruğa, ikençe yaqtan, Amerikanıñ ğäräp dönyasında, bigräk tä Ğiratqa ihtiram qazanu tırışlığına zıyan kiteräçäk. Bush, moñarçı ber amerikan prezidentı da eşlämägän ike närsä eşläde, di alar: berençedän, İzraelneñ, 1967nçe yılda basıp alğan cirlärennän kitüen kötmäskä kiräk, digän fikerne yañğırattı. İkençedän, Fälestin qaçaqlarınıñ İzrael cirlärenä qaytu xoquqın kire qaqtı. Şuşı ike mäsälä İzrael-Fälestin söyläşülärendä xäl itelergä tieş dip sanala ide. Londondağı Yaqın könçığış belgeçe Daniel Neep süzlärençä, Bushnıñ belderüläre şundıy täesir qaldıra: xäzer Fälestinnärneñ fikeren sorap toru bulmayaçaq, alarğa äzer şartlar quyılaçaq. Daniel Neep Azatlıqqa bolay dide:
Audio (Daniel Neep)
"Amerikan prezidentınıñ bolay dip äytüläre, Fälestin törkeme qulınnan dälillärne tartıp alu häm säyläşülär näticäsen bilgele däräcädä aldan xäl itü bulıp tora. Axırsı bez ike tarafnıñ üz-ara söyläşüwennän, alarğa äzer näticä töşerügä taba barabız."
Fälestin premier-ministrı Äxmät Qurei kiçä dönya citäkçelärenä yullağan xatında, Fälestin isemennän çığıp çigenü belderüläre yasağan Buşnı xalıqara qanunnar bozuda ğäyepläde. Qurei xalıqara cämäğätçelekne Yaqın könçığış mäsäläsendä söyläşülär başlatırğa çaqırdı. Yaqın könçığışta "Kvartet" dip atalğan aradaşçılar 4-lege, Quşma Ştatlar, Rusiä, Yevropa Berlege häm Berläşkän Millätlär şuşı ayda söyläşülär başlar dip kötelä. Älegä Yevropa citäkçeläre häm qayber amerikan räsmiläre, Şaron planına qaramastan, axır çiktä mäsäläne İzrael belän Fälestin üzara xäl itergä tieş digän fikerdä tora.
Ali Gilmi, Praga


text: Tehran,İran bügen atna başında könyaq şähre Ahvazdağı bombalauğa Britaniäneñ qatnaşı buluına dälil bar ,bez añı Londonğa tapşıraçaqbız dip belderde.tışqı eşlär minsitırı M.Mottaqi bu turıda beldersä dä , başqa detallär kitermäde, Şartlawda 8keşe ülde,46 keşe yaralandı.Neftkä bay könyaq-könbatış töbägendä küp kenä etnik ğäräblär yäşi. Bomabalau belän bäyleneşe bar dip 10keşe qulğa alınğan.Rejim şunduq şartlaw eşenä Britaniäneñ qatnaşı bar dip añı ğäyepläp çıqsa da, London ğäyepläwlär nigezsez dip kire qaqtı


text: Soğıt Gäräbstanı äçke äşlär ministerı, birelgän ğısyançılarnıñ amnistiälänüe turındağı belderüneñ unışsızlıqqa oçrawınnan känäğätsezlek belderde. Soğıt Ğäräbstanı xakímítı yün axırında, kem ber ay äçendä terror äşçänlektän baş tartıp, polísíğa birelä, alar kiçereläçäk dip wäğdä itkän ide. Şuşı waqıt äçendä barı tik ike genä keşe birelde. Uzğan yılnıñ may ayınnan birle Soğıt Gäräbstanında şartlawlar häm höcümnär waqıtında 90 ğa yaqın polísí xezmätkäre häm tınıç xalıq hälaq buldı. Bügen minister Nayef bin Abdul Azif bu amnistiäneñ waqıtı ozaytılmaçaq dip xäbär itte.


text:
Tatar studentlarına Tatyana köne kiräkme?
Putinnıñ mäskäw studentları yanına barıp, Tat'yana könen bäyräm itüe, bäyräm xisabına ike litrlı sawıttan açı bal eçüe, mondıy şöbhälärne beterergä tieş kebek. Citmäsä şul uq könne bezneñ tapşıruda izge Tat'yana räsmi tügel, tarixi häm dini yola ğına dip xäbär itü, döreskä çıqmadı. Näq şul könne Putin izge Tat'yana könen Rusiä studentları köne dip räsmi iğlan itüçe ukazğa qul quydı. Şulay itep teläsäñ dä, telämäsäñ dä bu bäyrämne ütkärergä, räteñ bulsa da, bulmasa da küñel açarğa turı kilä. Studentlar qarşı tügel. Pravoslav dinen totmağan möselmannar, tatarlar, başqortlar häm başqalar bu yulı izge Tat'yananı üz dinen saqlawğa canın fida qıluı öçen tügel, ä studentlarnı zurlaw xaqına bäyräm itä. Ämma başqalarğa iärep, çümeçläp xämer eçü mäcbüri tügelder dip ışana alar. Böten keşe dä şatlığınnan yığılğançı eçmi bit inde.
Qayber ölkän keşelär yäşlärgä - yeget-qızlarğa ğomumän eçemleklär belän bötenläy mawıqmasqa kiräk dip sanıy. Studentlar yaratıp eçkän sıranı uramda çömermäw turında qanun äzerläw, Bauman uramında şeşä kütärüçe yeget-qızlarnı kimette. Xätta bu qanun imzalanmasa da. Studentlarğa bäyräm itep, zur sawıt kütärergä quşu yulı belän bäxet kiterep bulmawı kön kebek açıq. Qazan universitetınıñ xoquq fakul'tetı studentları Putinnıñ studentlar könen iğlan itü ukazın şulay kötmägändä häm tiz genä dönyağa kilüen bolay dip añlattı. Bu ukaznıñ smetası yuq, yäğni anı ütäw öçen küpme aqça totılaçağın kürsätüçe xisaplarğa finans häm başqa ministrlarnıñ imzası bulırğa tieş. Ukazlarğa ayaq çalu menä şunnan kilep çığa ikän. Studentlar könen bilgelär öçen federal' byudjettan ber tien aqça da totılmıy. Töbäk byudjetlarınnan da aqça kiräkmi. Kesäñnän aqçanı alasıñ da, şäräbne zur stakanğa salasıñ häm cırlap-biep küñel açasıñ. Däwlätkä dä ekonomiä, studentlarğa da küñelle.
Menä şundıyraq ütte bıyılğı Tat'yana köne. İrtän räsmi bäyräm bulmasa da, kiçkelekkä studentlarnıñ hönäri bäyräme räsmiläşterelde. Häm bu bäyrämdä barıber az bulsa da milli-dini kimçelek bar. Barıber izge Tat'yana häm izge bulmağan tatar qızları Tänzilä, Tañsılu probleması qala.
Ğomumän yuğarı uqu yortlarında milli aspekt yış qına öskä çığa. “Tatarstan yäşläre”neñ pänceşämbe sanında “Universitet häm tatarlar” digän mäqälä basıldı. Arxitektura häm tözeleş Akademiäse dotsentı Fidail Miñnexanov yazğan bu mäqälädä universitet açunıñ maqsatı itep patşa xökümäte däwlätkä xezmät itär öçen çinovnik, uqıtuçı, vraçlar safın tulılandıru ğına tügel, ä töbäkne xristianlaştıru üzäge itep tä bilgeli dip äytelä. Läkin universitetnıñ uqıtuçıları, ğalimnäre, studentları tırışlığı belän ul millätebezgä zıyan kiterä torğan yulğa ayaq basmıy. Kiresençä, İdel-Ural buyında yäşägän törki xalıqlar arasında xör fiker uyatuda, yazma ädäbi-tarixi baylıqlarıbıznı cıynap, tarixıbıznı öyränüdä, tatarça basma süz taratuda zur eşlär alıp bara. Äye, elekke zamannarda universitetta tatarlar bik az uqı. İsmagıyl' Rämi universitetnıñ berençe yöz yıllığında anda 71 tatar balası ğına uqığan dip raslıy. Bügen isä universitetnıñ barlıq studentlarınıñ 45 protsentı tiräse tatar millätennän dip yaza mäqälä avtorı.
Studentlar Tat'yana könen bäyräm itkändä, nigäder näq şuşı çorlar iskä töşä.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Rusiä sänäğät üseşe alğa kitkän Sigezlek illären dönyada energiä iminlegen tä'min itü öçen urtaq plan buldırırğa çaqırdı.
Sänäğät häm energiä ministrı Viktor Xristenko Rusiä Sigezlek citäkçeläreneñ yül ayında Peterburda ütäçäk oçraşuında yuğarı däräcä oçraşuında citdi söyläşü bulır, Salqın Suğış öräge urtaq maqsatlarnı qaplamas dip ömetlänä dide.
Ul Könbatışnıñ Rusiä üzendäge energiä çığanaqların säyäsi uyınnar öçen qullana digän täqniten urınsız dip kire qaqtı.
Xristenko Rusiäneñ elekke sovet respublikalarına sovet çorındağı subsidiäle energiä satunı beterüe artında säyäsi tügel ä iqtisadıy säbäplär yata dide.
Tärräqi itkän illär urtaq qağidälärgä buysınırğa tieş dide Xristenko.
Xristenkonıñ bu belderüe Sigezlekneñ Rusiä citälçelegenä qarawçı internet säxifäsendä çıqtı.


text:
Kosovo möstäqillek iğlan itsä, Serbiä anda ğäskär kertäçäkme?
Kosovonıñ alban citäkçelege, Serbiä belän söyläşü näticä birmäsä, möstäqillek iğlan itergä äzer buluı turında belderde. Soñğı könnärdä Serbiä räsmiläre moña qarşılıqlı reaksiä beldere. Beräwlär ğäskär kertü belän yanadı, ikençelär – Serbiä töbäktä totrıqsızlıqqa yul quymaçaq, dip añlattı.
Kosovo premyer-ministrınıñ kiñäşçese, Avni Arifi bu xaqta bolay di: “Kosovo xökümäte mondyı belderülärne citdi qabul itmi, läkin bolar yañadan küp närsä turında söylsi. Berençedän bu Serbiädä, qızğanıçqa, elekke regim alışnığanan birle demokratik üzgäreşlärneñ bulmağanın kürsätä. Üzgäreşlär bez uylağanınnan da azraq bulğan. Bu üz cirlärendä xäsrät häm koç qullanu kitergän regimnıñ süzläre. Şul uq waqıtta bu belderülär, Serbiä Balkandağı kiläçägen şuşı nigezgä qorırğa ciyına. Yäğni bu platforma suğış, qoç qullanuğa nigezlängän, şuña bez bu belderülär citdi tügel häm älbättä tormışqa aşırılmayaçaq, digän süz.”
Serbiä saqlanu ministrıı Drahan Sutanovic, xärbi opperatsie turında äytkän däwlät sekeretare Dusan Prorokovic fikere- xökümät fikere tügel äle dip belderde. “Här waqıt ğäskär ciberrä äzer bulğan säyäsätçelärne min añlyı almyım. Häm minemçä başqa keşe balaları yärdämenä suğış alıp baru waqıtı ütep kitte. Min Prorokovicnıñ bederüe xökümätneñ qaraşın çağıldırmıy dip uylıym. Bu anıñ firqä säyäste bula ala, bu belderü däwlät säyäsätenä nigezlängänmägän dip ışanam. İkençe yaqtan, Kosovo bäysez dip tanılğan oçraqta bezneñ säysäi qaraşıbıznıñ nindi buluın aldan äytä almyıbız. Ämma Serbiäneñ üze, xärbi çişeleş saylamas” –di Serbiä saqanu ministrı.
Balkan belgeçe Partick Moore, fikerlärneñ törlelegen Serbiä xökümätendäge ayırımlıqlarnı kürsätä di. Kosovoar häm Serb citäkçeler arasındağı söyläşüläreñ çirattağı öleşe 18nçe sentäberdä ütärgä tieş. Bu söyläşülär Rusiä, Yevropa Berlege, AQŞ küzätüçelege astında ütäçäk. BMO bu mäsäläne xäl itü öçen iñ soñğı kön itep - 10nçe dekaberne bilgelägän ide. Balkan belgeçe Moore Serbiä citäkelegeeñ ğäskär kertü belderüläre – buş süzlär genä dip belderä.
“Min moña, aldan uylanıp eşlänän satulaşu itep qarıym. Serbiä qanunnarı Kosovoda 1999 yıldan birle tanılmyı. Säyäsäçelärne kübese Kosovonı yuğaltuları turında belä. Çınlıqta alarnıñ yuğaltır äyberläre yuq. Şulay itep bez monda teatrnıñ uynalğanın küräbez.” - di Balkan belğeçe Patric Moore. Küzätçüçelärneñ äytenä qarağanda ike yaqnıñ kilüşüe bulmas kebek. Elgeräk BMOnıñ maxsus wäkile Martti Ahtisaari planı nigezendä Kosovoga çiklängän möstäkillek birergä täqdim itelgän ide. Läkin Rusiä bu planğa qarşı çıqtı häm yaña söyläşülär ütkärü täqdimen alğa sörde. Könbatış illäreneñ qayber citäkçeläre, möstäqıylek turında deklaratsiä qabul itü yäki Serbiäneñ xärbi köçlärne qullanu- töbäktä yaña qan qoyışqa kiterergä mömkin, dip borçılu beldergän ide.
Bikä Timerova.


text:
Tatar telennän berdäm däwlät imtixanın Rusiä mäktäplärendä birep bulaçaq
Bıyıl Tatarstanda berdäm däwlät imtixanı tağın ike yaña fännän bireläçäk. Bu tatar tele häm biologiä fännäre. Uzğan yılnı mäktäp tämamlawçılar matematika, ximiä, fizika, rus tele buyınça berdäm däwlät imtixanı tapşırğanı mäğlüm. Alar arasında iñ zur bal cıyğannarı respublikanıñ yuğarı uqu yortına imtixansız kerü bäxetenä ireşte. Tatarstan Mäğärif häm fän ministrlıyğında älegä niqädär studentnıñ berdäm däwlät imtixanı aşa uqırğa kerüe xaqında mäğlümat birmädelär. Ul sannarnıñ soñraq bilgele bulaçağın äyttelär.
Bıyıl berençe tapqır bireläçäk tatar tele häm biologiä fäne buyınça berdäm däwlät imtixanı Tatarstan Rektorlar Şurası täqdime belän kertelgän. Dimäk tulayım alğanda respublika mäktäpläreneñ çığarılış sıynıf uquçıları barlığı 6 fän buyınça berdäm däwlät imtixanı birä alaçaq. Rus telennän qala başqa böten fännärne tatar telendä birü mömkinlege bar. Bıyılğı yañalıqlar turında Tatarstan Mäğärif häm fän ministrlığınıñ berdäm däwlät imtixanın oyıştıru bülege citäkçese İlnur Mirgalimov
Uzğan yıl bezneñ regional' imtixan dip atala ide, bıyıl respublika imtixanı dip atala. Anıñ nigezendä bezneñ TR Ministrlar Kabinetı tora, şuna respublika däräcäsendä genä uza. Ämma kiläçäktä tatar telendä imtixannı Tatarstannan çittäge tatar mäktäpläre dä birä alır dip uylıybız häm Rossiä töbäkläre belän söyläşülär bulaçaq.
Berdäm däwlät imtixanın üz tuğan telendä birgän uquçınıñ härqaysı respublikanıñ yuğarı uqu yortınıñ telägän fakul'tetına uqırğa kerä ala. Bu Tatarstan Prezidentnıñ Däwlät Şurasına yöklägän yullamasında da äytelgän. Rektorlar Şurası cıyılışında da moña basım yasalğan. Bar fännär buyınça da berdäm däwlät imtixanın birü materialları tatarça eşlänä.
Bıyıldan kerteläçäk tatar tele fäne buyınça berdäm däwlät imtixanı biremnären ğalimnär, mäktäp, yuğarı uqu yortları uqıtuçıları eşläyäçäk. Anda Tatarstannıñ Mäğärifne üsterü institutı da cälep itelä. Bu xaqta İlnur Mirgalimov
Tatar tele 3 programma nigezendä uqıtıla. Kontrol'-ülçäw materialların şul 3 programma nigezendä eşläw küzdä totıla. Uquçılar qurqıp qalmasqa tieş, barısı da mäktäp programması buyınça bireläçäk.Landış Xarrasova.


text:
AQŞnıñ Discovery ğäläm korabı törkeme cirdän alıp kilgän cihazlarnı häm kiräk-yaraqlarnı Xalıqara Ğäläm Stansiäsenä taşıy.
Alıp kilengän bu yök Cirdä 15 tonna çaması awırlıqta ide. 5 ir häm 2 xatın belän kilgän Discovery Xalıqara Ğäläm Stansiäsenä kiçä quşıldı.
Stansiädäge häm Discoverydağı astronavtlar häm kosmonavtlar irtägä 4 säğätkä açıq ğälämgä çığıp sişämbe könne cirdän oçıp kitkändä korabqa zarar kilgänme-yuqmı ikänen tikşererügä dä äzerlänä.
Yapon astronavtı Soiçi Noguçi belän AQŞ astronavtı Steve Robinson Discoverynıñ öslegendäge 11 urınnı tikşeräçäk. NASA räsmiläre Discoveryğa zur zarar kilgänme yuqmı ikänen bilgeläw öçen tağın 3 kön waqıt kiräk bulaçaq dide.


text:
Ekrem Çelebi - Gesi Bağları
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Gesi Bağları
Etiketler : Ekrem Çelebi - Gesi Bağları türkü indir, Ekrem Çelebi - Gesi Bağları türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Gesi Bağları mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Gesi Bağları türküsü, Gesi Bağları sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Gesi Bağları bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Niçin Ağlamayayım
Ekrem Çelebi - Aklımı Başımdan Aldın
Ekrem Çelebi - Dünya (Neyleyim Seni)
Ekrem Çelebi - Oya Yazma Başında
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Yat Kolumun Üstüne
Ekrem Çelebi - Geze Geze (Barak)
Ekrem Çelebi - Küstürdün Gönlümü
Ekrem Çelebi - Dost İle Sohbet Edelim
Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği


text:
Tatarstan turistlarına 2005 yılda «Qazan İzge ana ikonası ezlärennän» barırğa täqdim itälär
Qatı salqınnar waqıtında da Qazannıñ turistik şirkätläre eşsez utırmıy. Bigräk tä yaña yıl aldınnan, qışqı bäyrämnär waqıtında aqçaları bulğan Tatarstanlılar, cılı yaqlarğa kitü yağın qaradı. Tatarstan yaqlarına isä turistlar kübesençä cäyge waqıtlarda kilä. Tatarstannıñ 200läp turistik firma arasında küpçege töp iğtibarnı turistlarnı respublikadan çitkä cibärügä yünältä. Ämma Tatarstannıñ eçke bazarında eşläwçelär dä bar. Küpme keşe kilgän häm küpmese çitkä kitkän älegä belep bulmıy. Tögäl mäğlümatlarnı Däwlät statistika komitetı cäygä taba ğına iğlan itäçäk. Yıl näticälären beler öçen turizm öçen cawaplı ministrlıqqa möräcäğät ittek. Andağı belgeçlär bezgä Tatarstannıñ turizmın üsterü öçen nindi eş alıp baruları turında söylädelär. Mäsälän, bu yılda, Eçke turistik kompleksnı üsterü programması raslanırğa tieş. Elekke programmanıñ waqıtı tämamlanıp kilä ikän inde. Şulay uq, ministrlıqnıñ turizm öçen cawaplı bülege turistik şirkätlär arasında bäyge ütkärgän ikän. «21nçe ğasır turizmı» digän bäyge 2004 yılnıñ axırında tämamlanğan bulğan. Anıñ yolmaqları da bilgele. Bäygene oyıştıruçılar, 2004 yılda eçke häm tışqı turizm belän şöğellänüçe iñ yaxşı şirkätne açıqlarğa telägän. Şunıñ belän bergä, yarışta sport, yal, sälämätländerü, balıqçılıq häm awçılıq, yäşlär häm balalar yalı, mädäni, çit il keşeläre öçen, etnik häm başqa yünäleştäge iñ yaxşı marşrut bilgelänergä tieş bulğan. Bäygedä qatnaşuçılar Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlanğan maxsus turnı da täqdim itkän. Tışqı turizm yünäleşendä eşläwçe şirtkätlär küp, ä menä respublika eçendäge maturlıqlarğa keşene cälep itü belän, şundıy uq däräcädä eşlägän şirkät tabılmağan. Eçke turizm ölkäsendä eşläwçe häm bäygedä şartların cawap birgän turistik firma tabılmağan. Marşrut häm säyäxätlär belän xällär yaxşıraq ikän. Tatarstan şirkätläre turistlarğa milli yünäleştäge säyäxätlärne täqdim itä ala. Mäsälän, ber turistik oyışa, «Könçığış qunaqçılığı : yaña yılnı borınğı Qazanda qarşılaw» kebek proyekt belän bäygedä ciñgän. İkençe ber şirkät «Bolğar buylap mädäni häm tarixi ekskursiä»ne täqdim itä. 2004ynınıñ iñ yaxşı ekskursiäse itep, milli muzey täqdim itkän, Ciñüneñ 60 yıllığına bağışlanğan maxsus programma tanılğan. Ä Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlağan maxsus säyäxät ürnäge itep, ministrlıq ütkärgän bäygedä, «Qazan İzge ana ikonası ezlärennän baru» digän proyekt ciñgän. İkençe ber şirkät 2004 yılda «Xan xäzinäse» digän sport yarışları häm ekstremal yäşäw şartları bulğan uyın belän tanıldı. Bu proyekt uñışlı kilep çıqqan, qayber mäğlümatlarğa qarağanda, «Xan xäzinäse»uyınıñ ikençe kisäge dä ütkäreläçäk. Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlanğan 2005 yılda turistik şirkätlär qunaqlarnıñ küpläp kielüenä ömetlänä. Qazanda qunaqxanälär tözelä, milli aş restorannarı açıldı, tatar milli suvenirlar äzerläwgä dä küp iğtibar birelä başladı. Ämma älegä, turistik şirkät belgeçläre äytüençä, bu kiläçäkkä investitsiä bulıp tora. Yubiley yılı başlansa da, barıber, çitkä kitüçelär, kilüçelärgä qarağanda kübräk.Bikä Timerova.


text:
Tatarstannıñ Milli kitapxanäsendä Bolğar çorına bağışlanğan kürgäzmä eşli
Tatarstannıñ Milli kitapxanäseneñ qulyazmalar häm siräk oçrıy torğan kitaplar bülege Bolğar çorına, anıñ tarixi häm arxitektura häykällärenä bağışlanğan kürgäzmä äzerläde. IX-XIV ğasırlarda yäşägän Bolğar ile turında Şäreq häm Yewropa tellärendä çığarılğan borınğı kitaplar söyliäçäk. Şulay uq dekabrgä qädär däwam itäçäk älege kürgäzmädä Bolğarnıñ tarixın öyrängän ataqlı tatar ğalime Şihabetdin Märcäni, başqa tanılğan tarixçılarnıñ kitapların, 1896 yılda bastırılğan Bolğar kartasın, xäzerge waqıtta Vatikanda saqlana torğan alman ğalime Gel'mol'tnıñ 1903 yılda dönya kürgän «Keşelek tarixı» digän kitabındağı bolğarlarnıñ räsemeneñ kopiäsen dä kürep bulaçaq. Ğomümän alğanda, kürgäzmä belän tanışırğa teläwçelär üzläre öçen monda şaqtıy küp qızıqlı material taba alalar.


text:
Törkmänstanda Azatlıq xäbärçeläre qulğa alınu uñayınnan xalıqara xoquq yaqlaw oyışmaları çañ suğa
Azatlıq radiosınıñ Törkmänstandağı ike xäbärçese qulğa alınuğa ber atna buldı. Meret Xommadov belän Cumadurdı Ovezovtan älegäçä ber xäbär dä yuq. Yewropa häm Amerikadağı xoquq yaqlaw oyışmaları, xökümätlär häm xalıqara oyışmalarnı, Aşğabadqa basım yasarğa çaqıra.
"Bu bik borçulı wazğiät. Alarnıñ ni öçen qulğa alınğanı turında ber mäglümät tä yuq. Alar irekkä çığarılırğa, eşen däwam itergä tieş", di Venadağı Xalıqara Matbuğat İnstitutınnan Darla Orlova. Matbuğat İnstitutı Törkmänstan xökümätenä añlatma taläp itep möräcäğät yullağan.
Sişämbedä Amnesty İnternational oyışması da xäbärsez yuğalğan ike jurnalist yazmışına borçılu belderde, alarnı "wöcdan totqınnarı" dip atadı. Azatlıq xäbärçeläre elek tä räsmilär tarafınnan daimi qısılıp kilde, dielgän oyışma belderüendä.
Şul uq eçtälektäge belderüne bügen Parijda Çiklärne tanımağan jurnalistlar oyışması yasadı. Bu waqiğa Törkmänstandağı wazğiätne yaxşı sürätli, di oyışma, häm jurnalistlarnı kiçekmästän azat itergä çaqıra.
Düşämbedä Xalıqara Helsinki Federatsiäse belän Törkmän Başlanğıçı digän xoquq yaqlaw oyışması urtaq möräcäğät bäyän itte. Anda äytelgänçä, Azatlıq xäbärçeläre Törkmänstanda berdän-ber bäsyez mäglümät çığanağı bulıp tora. Şul säbäpe räsmilär tarafınnan daimi ezärleklänä. Bu soñğı oçraq - çığarma tügel.
Şul uq könne Human Rights Watch oyışmasınıñ Yewropa häm üzäk Aziä bülege citäkçese urınbasarı Rachel Denber bu xäl uñayınnan borçılu bedlerde. "Azatlıq jurnalistları yazmışı öçen bez nıq borçılabız. Alarnıñ qayda, nindi şartlarda totılğanı turında ber mäglümät tä yuq. Bez Törkmanstan xökümäten kiçekmästän alarnıñ qayda ikänen äytergä häm irekkä çığarırğa çaqırabız", dide ul.
Monıñ işe möräcäğätlärne räsmi Aşğabad moñarçı iğtibarğa almıy kilde. Bu yulı xoquq yaqlawçılar basımnı başqa oyışmalar belän bergäläp yasamaqçı. Helsinki Federatsiäse belän Törkmän Başlanğıçı bäyän itkän açıq xatta Yewropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması isemenä möräcäğät bar. Anda äytelgänçä, "Törkmanstan Yewropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması eşendä qatnaşa. Şuña kürä, oyışmanıñ Daimi Şurası, Törkmanstandağı keşe xoquqları mäsäläsen mömkin qädär tizräk kön tärtibenä quyarğa tieş."
Ali Gilmi


text:
1916 jılı Qazaqstandağı ult-azattıq qozğalıstardıñ birin basqarğan Nurmağambet Kökembay`ulınıñ bey`nesin antropologïyalıq jumıstar nätïjesinde qalpına keltiredi. Key`ki batır degen atpen belgili qay`ratkerdiñ bas süy`egin Resey`den Astanağa äkelgeni twralı xabar qazan ay`ınıñ basında tarağan edi.
Vengrïyalıq antropolog Andraştıñ ay`twınşa, qalpına keltirw jumıstarı Key`ki batırdıñ bey`nesin 99 pay`ızğa ay`nıtpay` anıqtawğa mümkindik beredi.
"Qalpına keltirw jumıstarın ğalım Agneş Kwştar jürgizedi. Biz tomograftıñ kömegimen bettiñ üş pişindi keskinin jïnawğa tırısamız. Sol arqılı batırdıñ bey`nesin ay`nıtpay` salwğa boladı. Budan bölek DNK saraptama jasaladı, öy`tkeni batırdıñ urpaqtarı bolwı mümkin," — dedi Andraş Bïro.
Bwdapeştegi Jaratılıstanw ğılımdarınıñ murajay`ı Key`ki batırdıñ bey`nesin qalpına keltirwge arnalğan ädisterdi tanıstıradı. Andraş Bïronıñ ay`twınşa, vengr ğalımdarınıñ jumısı jeltoqsan ay`ında jarïyalanadı.
centralasian.org


text:
Könyaq Osetiädä wäzğiät yomşara başladı
Uzğan atnada Könyaq Osetiälelär berniçä distä gruzin xärbien totqarlağannan soñ Tbilisi belän Könyaq Osetiä arasında kierenkeläşep kitkän wäzğiät beraz yomşara başladı. Bu qarşılıqnıñ Könyaq Osetiädä tınıçlıq köçläre totuçı Rusiä belän Gruziä arasındağı nizağqa äwerelü qurqınıçı da bar ide. Ämma xäzer wäzğiät suına başladı häm bu Gruziä prezidentı Mixail Saakaşviliğa 3 könlek säfär belän Londonğa kitü mömkinlege birde.
AUDİO: Bu Rusiä-Gruziä mäs''äläse. Bez Gruziä-Osetiä mäs''äläsen kütärmäw öçen bik qatı tırıştıq. Ämma barıp çıqmadı. Bu Tbilisi belän Mäskäw arasındağı mäs''älä. Bez Mäskäw belän konstruktiv söyläşügä äzer, ämma ägär dä Dumada yäki başqa urında bezgä basım yasarğa tırışuçı keşelär bulsa, buldıra almıyaçaqlar. Bez qurıqmıybız. Bez Russiä belän barlıq mäs''älälärne çişärgä äzer.
Bülgälängän Gruziäne berläşterü wäğdäse belän Ğinwar ayında prezident saylawlarında ciñep çıqqan Saakaşvili Könyaq Osetiäne Gruziä üzäk xökümätenä buysındıraçağın beldergän ide. Sovetlar Berlege cimerelgännän soñ Könyaq Osetiä Tbilisidan bäysezlekkä ireşü öçen Rusiä yardäme belän 3 yıl buyı qatı köräş alıp bardı. 1992-nçe yılda Könyaq Osetiä de fakto bäysezlegen iğlan itte häm Rusiägä quşılırğa teläwen belderde. Anda üzeneñ tınıçlıq köçlären totuçı Mäskäw Könyaq Osetiä xakimiäten räsmi räweştä tanımıy, ämma Könyaq Osetiä xalqınıñ küpçelege Rusiä pasportlarına iä.
Yäkşämbe könne Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov Gruziäne Könyaq Osetiädä qanunsız qorallı törkemnär totuda ğäyepläde häm Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasın Tbilisidan Gruziä-Osetin mäs''äläsen kileşü nigezendä çişüne taläp itärgä çaqırdı.
Yäkşämbe könne Rusiä tışqı eşlär ministrlığınıñ maxsus yöklämälär ilçese Lev Mironov Gruziä häm Könyaq Osetiä wäkilläre oçraşıp söyläşü näticäsendä yaña provokatsiälärdän tıyılırğa dip kileştelär dide.
Şimbä könne isä Saakaşvili Gruziä ğäskärläre Könyaq Osetiägä yardäm itüçe çit ildän kilgän köçlärgä qarşı suğışırğa äzer totırğa tieş digän ide.
AUDİO: Ägär alar Gruziägä kilärgä häm qan qoyarğa telilär ikän, kilsennär. Ämma monda alarnıñ qanı ağaçaq. Bez kilüçelärne häm Gruziägä qarşı qoral kütärüçelärne räximsez räweştä qıraçaqbız. Alar monı añlarğa tieş. Doşman ni qädär genä köçle bulmasın, nindi genä qorallarğa iä bulmasın, alar bezneñ cirdä çit il keşeläre häm bez üz respublikabıznı ul agressorlardan saqlıyaçaqbız. Bezneñ çigener yulıbız yuq häm bez ğömer-ğömerdägeçä üz xalqıbıznı saqlıyaçaqbız.
Uzğan atnakiç irtäsendä osetinnar berniçä distä gruzin xärbien totqarlağannan soñ Könyaq Osetiädä wäzğiät ayıruçı qızıp kitte. Saakaşvili xättä bu xällär Gruziä belän Rusiä arasında suğışqa kiterergä mömkin dip kisätte. Soñraq gruzin xärbiläreneñ öçesennän qala barısı da azat itelde. Qayber xäbärlärgä qarağanda, ul 3 xärbi Rusiä tınıçlıq saqçılarına tapşırılğan häm soñraq alar Gruziä yağına qaytarılır dip kötelä.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Ğıraq tiräsendäge sonğı täräqiät
Ğıraq başlaqasındağı xabärçelär bugen könbuyı şähärdä tormış normal , tınıçlıq xökem sörä dip belderep kilde. Ämma suğış başlanuınıñ öçençe tönendä dä Bagdadta qatı şartlaular işetelä
AQŞ saqlanu ministırı Donald Rumsfeld Ğıraqqa qarşı hava suğışı başlandı dip iğlan itte. hÄm bu suğışnıñ mäqsatı Saddam Xösäin rejimın bärep töşerü , terroristlarnı yuq itü, ilne qoralsızlandıru dip belderde.Ul ğıraq rejimınıñ kontrolne yuğalta başlauın da äytte .
Başqala kügendä aq qızgılt sarı utlar kürenä häm qara tötennär kütärelä. Reuter agentlığı prezidnet Saddamnıñ saray kompeksı bombalandı ul yaña dip belderde. Bugenge höcümdä närsälärneñ hädäf alınuı älegä bilgesez. Hava höcüme sirennärennän soñ şartlau tawışları işetelä. .Korrespondetlar arada Ğıraqnıñ oçqıçlarğa qarşı artileriäseneñ cawap utı da kürenä dip belderä. ide. Ğıraqnıñ tönyağında strategik yaqtan möhim Musul şähreneñ havadan bombalanuı turında xabär itelä. AQŞ nıñ general ştab başlığı general Richard Myers koalitsiä köçläre Ğıraqnıñ eçendä 160 çaqırım yul ütte , Ğıraqnıñ könyağında häm tönyaqta soldatlar birelä, tizlektä bez östämä yözlärçä xärbi hädäfkä höcüm oyıştıraçaqbız dip söyläde.
AQŞnıñ xärbiläre könyaqtan Bagdatqa taba köne buyı çağıştırmaça qarşılıq kürmi yullarına däwam itte. AQŞnıñ 3- ciröste diviziäse belän bergä barğan azatlıq xabärçese Ron Synowitz ber bülekneñ Yefrat yılğasında Nassiriye yaqınanda Ğıraq Armiäseneñ tank, artilerie, häm cäyevle ğäskäriläreneñ qarşılıq kürsätüe aldında qaluın belderde. Nassiriye Yefrat yılgasında möhim urın häm ul Bagdattan 375 çaqırım yıraqta.Yefrat yılgasınnan tizlektä ütü suğış planınıñ möhim komponentı bulıp tora. AQŞ dingezçeläre bugen Ğıraq portı Umm Qasrda qarşılıq kürsätü aldında qaldı. Ämma räsmilär portrnıñ alınğanın rasladı. Quşma Ştatları şulayuq xärbilärneñ Ğıraqnıñ könbatış çülendä ike strategik hava mäydanıñ yaulap aluların xabär itte. Londonda saqlanu ministırı Hoon elek xabär itelgäneçä 30tügel ä 7 neft qoyısınıñ yanuın belderde. Ul könyaqtağı qoyılar xäzer imin dip qabatladı.
Waşingtonda prezident G.Bush AQŞcitäklägän koalitsion köçlär Ğıraqqa qarşı suğışta progress yasıylar dip belderde. Bush süzlärençä (audio)
Progress bar,bez ğıraqnıñ küpläp üterü qoralların yuq itühäm ğıraq xalqın ömedle , demokratik häm kürşeläre belän tınıçlıqta yäşäwçw cämğiät xälenä kiterü mäqsatıbızğa ireşkänçe wazıyfabızğa däwam itäçäkbez
Bush bu turıda Aqyortta ölkän räsmilär belän oçraşqannan soñ belderde.
AQŞdäwlät sekretarı C.powell törek xärbiläreneñ tönyaq Ğıraqqa kerüläre kiräksez dip äytep , AQŞ oçqıçlarınıñ Törkiä östennän oçu mäsäläsendäge qıyınlıqlar tizlektä xäl qılınır digän ömed belderde Törkiä paralemntı kiçä oçu mäsäläsen raslasa da, qayber oyışıtıru problemaları bar ikän .Powell süzlärençä(audio)
Min ütkän töndä premier Erdoğan belän ozaq qına (Törkiäöstennän oçu mäsäläse turında söyläştem, xäl qılırbız dip uylıym,bulmasa alternativ çaratabırğa tieşbez.
İke xökümät, Ankaranıñ tönyaq Ğıraqqa, mohacirlarnıñ ağıluın tuqtatu öçen xärbilär künderü mäsälsäendä bäxäsläşä.Quşma Ştatları, başta könyaq Törkiädä 62meñ ğäskärien urnaştırırğa telägän ide.Törkiä parlementı moñı kire qaqqaç, Waşington wäğdä itkän yardäm paketın birmäskä buldı häm xäzer ul Törkiä östennän oçu xoquqın ğına alırğa tırışa.parlamentnıñ kire qaqqan berençe täqdimdä törek xärbilärenä tönyaq Ğıraqqa kerü räxsäte birelä ide.
Färidä Xämit,Praga


text: Qadırov belän finans eşlärendä kileşä almağan Mixail Babiç uzğan atnada wazıyfasınnan kitkän ide. Xäzer anıñ urınına Mäskäw tarafınnan fatixa alğan Anatoliy Popov bilgelänä. Qadırov Popovnı üze täqdim itüe turında beldersä dä, Russiäneñ kiñküläm mäğlümät çaraları Mäskäw tarafınnan bilgelänüçe Popov Çeçnäneñ finans eşlären turıdan-turı Mäskäw kontrolenä quyaçaq dip xäbär itä. Uzğan ayda Qadırovnıñ yaña finans-ministrın Babiç xuplawınnan başqa bilgeläwe xakimiät başlığı belän premyer-ministr arasında qarşılıq çığarğan ide.


text:
MEGADOR ÇELİK KAPI MAĞAZASI BURSA
Bursa Bursada Bursadaki Nilüfer Çelik Kapı Satan Mağazalar, Bursa Nilüfer Beşevler Çelik Kapı Satış Mağazaları, Bursada Nilüfer Beşevler Çelik Kapıcıları, Bursa Nilüfer Beşevler Çelik Kapı Toptan Satıcıları, Bursa Nilüfer Beşevler Çelik Kapı Toptan Satış Mağazaları, Bursa Nilüfer Classen Laminant Parke Satış Mağazaları, Bursa Nilüfer Beşevler Peli Laminant Parke Mağazaları, Satıcıları, Satanlar, Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Oda Kapıları Satış Mağazaları Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Ahşap Kapı Satış Mağazaları Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Amerikan Kapı Satış Mağazaları Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Pvc Kapı Satış Mağazaları Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Ahşap Kapı Satış Mağazaları Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Mutfak Dolapları Satış Mağazaları Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Mutfak Dolabı İmalat Satış Mağazaları Bursa, bursada çelik kapı satan yerler, bursa çelik kapı satan yerler, bursadaki çelik kapı satan yerler,
Bursada Nilüfer Beşevler Banyo Dolabı Satış Mağazaları Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Villa Kapıları Satış Mağazaları Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Harmony Laminant Satış Mağazaları Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Master Clink Satış Mağazaları Bursa, Bursada Nilüfer Beşevler Mutfak Banyo Dolabı Satış Mağazaları Bursa, Bursada Çelik Kapı İmalat Satış Mağazaları Bursa, Bursada En Uygun Çelik Kapı Satan Mağazalar Bursa, Bursada En Kaliteli Çelik Kapı Satan Mağazalar Bursa, Bursa Nilüferde Çelik Kapı Satan Mağazalar, Bursa Nilüferde Mutfak Dolabı İmalatı Yapanlar, Bursa Nilüferde Amerikan Kapı İmalatı Yapanlar Bursa, Bursada Nilüferde Lamine Parke Mağazaları Bursa, Bursa Nilüferdeki Çelik Kapı Satış Mağazaları Bursa,
- Görüntülenme sayısı: 1162


text:
Çiläbedä tatar tele uqıtılğan ber genä mäktäp bar. Açılğan yılı, 1920nçe yıldan 1949nçığa qadär tatar mäktäbe itep sanalğan bu uqu yortı bügengä qadär ana telne saqlap qalu öçen böten mömkin eşne başqara. Läkin tatar tele fakultativ däreslärdä genä uqıtıla. Uqıtuçılar häm uquçılar köçe belän genä bu mäktäptä genä milli kürgäzmälär oyıştırıla, xalqıbıznıñ milli bäyrämnäre uza. Ber süz belän genä äytkändä – rus möhitendä tuıp üskän balalar öçen bu mäktäp - üz milläteñne belü öçen ğailädän qala berdänber çığanaq bulıp qala. Bu könnärdä balalar häm olılar monda Sömbelä bäyrämenä cıyılğan.
Luiza Zakircan, Çiläbe


text:
Semberdä Ana tele unkönlege açıldı
Moña qädär bulmağan xäl: dekadanı açu tantanasında Baş federal' inspektor Georgiy İgnatoviç, rayon başlığı Vladimir Nikolaev, cirle parlamentnıñ 3 deputatı qatnaştılar.
Unkönlekne açu tantanası 65-nçe mäktäptä uzdı. Citäkçelärne mäktäpneñ kadetları baraban, poçetlı qarawıl häm raport belän qarşıladılar. Uquçılar isä – şiğri sälämnär belän. Tatar balaları qunaqlarğa şiğerlär genä tügel – milli bäleş tä äzerlägännär. Häm qunaqlar soñnan alar alıp kilgän öçpoçmaq, çäk-çäk, bawırsaq kebek milli aşlar belän sıylandılar. “Degustatsiä” dip ataldı bu çara.
65-mäktäp Yaña şähärdä berdän-ber sänğati mäktäp statusın yörtä. Häm bu yaqtan ğadi mäktäplär belän çağıştırğanda – cir belän kük arasıday ayırılıp tora. Törle muzıka uyın qoralları öçen ayırım bülmälär birelgän. Tanılğan rässam yaqtaşıbız Niqas Safronov isemendäge muzey bay cihazlanğan. Monısı – professional räsem muzey. Annan tış balalar icatı muzey eşli. Anda törle millätlär könküreşe çağılış tapqan. Ä menä Qurçaqlar bülmäseneñ eçtälegen “Bezneñ mäcüsilektän xristian dinenä qädär niçek yäşägänebezne çağıldıra” dip añlattılar.
Etnografik muzeyda isä töp xalıqlarnıñ borınğı könküreş sänğätenä dä iğtibar birelgän. Tatar poçmağı belän tanıştırğan qız tatar kiemnäre, eş qoralları turında bik yaxşı söyläde. Tirän äzerlek kürsätte ul. Xätta säyäxätçe Georgi, professor Qarla Fuqs yazıp qaldırğan mäğlümätlär belän dä tanış kebek tä'sir qaldırdı.
Dan bülmäsendä mäktäpneñ iñ uñğan uquçıları häm xezmätkärläre turında mäğlümätlär tuplanğan. Kergändä ük - sponsorlarğa dan taqtası. Baqsañ, iñ yärdämçel 3 keşeneñ ikese – tatar ikän: Nail Allyamov häm Räysä Şämsetdinova. Tik şunısı bar: biredä tatar tele uqıtılmıy. Tatarnıñ bar quanıçı – etnografik muzeyda. Xätta citäkçelärne tatarça sälämlägän balalar da – başqa mäktäplärneke.
Mäktäp belän tanışıp çıqqaç, qunaqlar tügäräk östäl utırışında qatnaştılar. Baş Federal' inspektor Georgiy İgnatoviç kereş süzendä Xalıqara ana tele köne turında mäğlümät birde. Elek bezdä törle mädäniät könnäre, festival'lär uza ide, ayırım mäktäplär, sıynıflar aça idek. Xalıqlarıbız dustanä yäşi ide. Läkin uzğan ğasırnıñ 90-yıllarında bez baytaq närsälär yuğalttıq, dide ul.
“Optimizatsiä” süzen bulğan aqçanı faydalı qullanu dip añlarğa kiräk. Näq şul şiğer astında ayırım milli sıynıflar yabıldı. Şul uq waqıtta mäğärif çığımnarı bıltırğıdan 30 protsentqa kübäytelde, Stabilizatsion fondta da aqça citärlek. Mondıy şartlarda, tatar cämäğätçelege fikerençä, optimizatsiä turındağı qanun milli sıynıflarnı tarqatu öçen genä çığarılğan. Şundıy fikergä nigez barmı? – digän sorawğa Georgiy Fedoroviç menä nindiräk cawap qaytardı.
Minem mäğärif mäs’älälären centekläp öyrängänem yuq, wazifalarım başqa. Bu turıda signal da bulmadı. Mäğärif idäräse wäkile Fedos'ya Timofeewnanıñ bügenge çığışı andıy şiklärneñ nigezsez ikänen kürsätä. Kiresençä, soñğı yıllarda milli tellärne üsterü buyınça zur çaralar kürelä. Millätlär Şurasında da şul mäs'älä qaralaçaq. 2-nçe martta avtonomiälär citäkçeläre belän berlektä milli mäs'älälär häm ekstremizm buyınça Federal' Okrug komissiäseneñ utırışı Ul'yanda bulaçaq. Ana telen öyränüneñ törle mömkin variantları da anda qaralaçaq. Läkin min Ulendeeva süzennän çığıp, xäweflänergä nigez yuq, dip sanıym.
Çınlap ta, Ulendeeva süzlärenä qarasañ, xäweflänergä nigez yuq. Ölkäneñ 168 mäktäbendä – tatar, 161eHдә – çuaş, 81eHдә muqşı tele uqıtıla ikän. Häm bezneñ ölkä başqa töbäklärgä ürnäk bulıp ta tora. Mäsälän, xätta Mordoviädä dä mordva telenä bezdägedäy iğtibar yuq ikän.
Dekadanıñ üzenä qaytsaq, qalğan 8 köngä 24 törle-törle çaralar qaralğan. Plan buyınça, şularnıñ 9ы – saf tatar çaraları. Bişe – muqşı, çuaş, tararğa da qağıla. Qalğan unı - saf çuaş yäki muqşılarnıqı.
Tik bu küp sanlı caralarnıñ barısınıñ da ütäleşenä şik belderüçelär dä buldı. Ğomum utırışta tügel – üzara söyläşüdä genä.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Svetlana Kudryaşova eşe Mäskäwgä tapşırıldı
Rossiä Federal' Terkäw xezmäteneñ Başqortstan buyınça idäräseneñ elekke başlığı Svetlana Kudryaşovağa qarata açılğan cinayät eşe materialları Mäskäwgä Rusiä General' prokuraturasına tapşırıldı. Bu xaqta atnakiç könne “Azatlıq” xäbärçese belän äñgämädä Svetlana Kudryaşovanıñ advokatı Wäkil Xarisov belderde. Yaqlawçı yaq näq menä şundıy taläpne quyğan ide.
Svetlana Kudryaşova zur külämdä aqçalarnı sulğa cibärüdä ğayıplänep, 19 martta qulğa alınğan häm tikşerü bülegenä yabılğan ide. Ämma Kudryaşova xanım üzenä tağılğan ğayıplärne kisken kire qağıp, 23 martta açlıq iğlan itte häm üzenä qarata höcümne respublikanıñ yuğarı xakimiätläre başlawı xaqında belderde. Ul atağan isemnär arasında respublika prezidentı xakimiäte başlığı Radiy Xäbirov ta bar ide.
Ğayıplänüçe xanım, kiçekmästän üzen tikşerü bülegennän çığarunı häm üzenä qarata açılğan eşne Rusiä General' prokuraturasına tapşırunı taläp itte. Monı ul Başqortstan prokuraturasınıñ cirle xakimiätlärgä bäyle buluı belän bäyläp añlattı. Kudryaşovanıñ taläbe qänäğätländerelgän häm barlıq materiallar Mäskäwgä ozatılğan. “Şunnan soñ Svetlana Kudryaşova açlıq totuın tuqtattı, xäzer bez alda torğan başqa eşlärne däwam itäbez”, - di anıñ advokatı Wäkil Xarisov.


text:
Tatarstanda Başqortstan tatarları könnären ütkärü-ütkärmäw respublikada yäşäwçe tatar cämägätçelegeneñ iğtibar üzägendäge mäsälägä äylände. Çaranı oyıştıru komissiäseneñ ber törkem äğzaları Qazanğa barıp qaytu da açıqlıq kertmäde. Bügengä qädär anı ütkärü köne häm programması xäl itelmägän.Cämägätçelektä çara bulmayaçaq digän fikerlär dä bar. Alar soñğı çorda ike respublika prezidentı xakimiäte başlıqlarınıñ oçraşuları , duslıq ceplären nığıtu eşläre başlanğan ber çorda Başqortstan tatarları könnären ütkärü mömkin tügel digän uyda. Yağni , Başqortstan-Tatarstan duslığı Başqortstan tatarınıñ yazmışına Qazan küz yomğan oçraqta ğına urnaşa ala , dip sanıy andıy fikerdä toruçılar. Tulıtaq mäğlümat Azatlıqnıñ sişämbe tapşıruında.
Respublikada soñğı atnalarda ğäyät qızu könnär torğannan soñ temperatura berniqädär töşte. Bıyılğı cäyneñ esselek rekordı Salawatta küzätelgän. Esselek anda 36.4 gradusqa citkän. Soñğı ike köndä köçle yäşenle yañğırlar , boz yawu oçraqları buldı. Bu ayıruça Ural artı rayonnarına zur zıyan salğan. Baymaqta yawğan boznıñ zurlığı 3 santimetrğa citkän. Rayonnıñ “Ural“ xucalığında igen awğan. Xalıqnıñ bäräñge, yäşelçä-cimeşläre , öy tübäläre zıyan kürgän. Baymaq rayonınıñ Çaqmağış buası buyınnan ütep barğan atlı 20 yäşlek yegetne atı belän bergä yäşen suğıp ütergän. Älege rayonda soñğı ike yıldağı bu öçençe oçraq.
Mönir Wafin , Ufa


text: Tönyaq Koreaneñ KCNA däwlät mäğlümat agentlığı häm däwlät televideniäse, Yongbyondağı atom qorılmasınnan grafit çıbıqlarnı çığaru tämamlandı, dip belderde. Televideniädäge iğlan itüçe, atom qorılmasınnan 8 meñ grafit çıbığın çığarıldı, dip xäbär itte. Şulay uq "Bez atom sänäğäte häm saqlanu sänäğäten üsterer öçen kiräkle adımnar yasadıq," dip iğlan itelde Tönyaq Koreanıñ däwlät televideniä kanalında. Grafit çıbıqlarında cıyılğan bayıtılğan uran Pxenyanğa atom qoralı citeşterügä yul aça ala. Qıtay Tönyaq Koreanıñ atom programması turındağı söyläşülärgä qatnaşqan 6 yaqnı – qatği torırğa çaqırdı. Tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Liu Jiançao, ber tafarnıñ da söyläşülärgä ziyan kiteräçäk adım yasamayaçağına ömet belderde.


text:
Comğa könne Ğiraqtağı amerikan xärbi köçläre yamanatı bar dönyağa taralğan Äbü Ğraib törmäsennän 300-dän artıq totqınnı azat itte. Aña qädär anda Ğiraqqa kötelmägän säfär belän kilgän amerikan saqlanu ministrı Donald Rumsfeld bulıp kitkän ide. Ul, Äbü Ğraib totqınnarın cäberläwdä ğäyeplängän amerikan xärbiläre tieşle cäzanı alaçaq dip ışandırdı.
Azat itelgän berençe totqınnar, avtobusqa utırıp Äbü-Ğraib törmäsennän kitep bara. Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqtağı xärbi başlığı urınbasarı general Mark Kimmit elegräk, comğa könne cämğese 315 keşene azat itü xaqında iğlan itkän ide. Bu eş kiläse atnada da däwam ittereläçäk, Äbü Ğraibtağı totqınnar sanı kisken räweştä kimeteleçäk dip belderä amerikan xärbi citäkçelege. Şuşı törmädä totılğan qayber ğiraqlılar öçen uñay xäbärlär kiçä anda Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld bulıp kitkännän kilde. Anda ul, Äbü Ğraib tiräsendäge cäncal Amerikanıñ Ğiraqnı totrıqlandıru tırışlıqlarına zur zian kiterde dip belderde, läkin şunda uq, bu bezneñ ilne demokratiäläşterü maqsatına ireşü telägen yuqqa çığarmayaçaq dide. Soñğı aylarda bez biredä törle cäberläwlär eşlänüen açıqladıq häm bu bezneñ barıbız öçen dä teträndergeç närsä buldı dip äytte Rumsfeld Äbü Ğraib törmäsenä kilgäç. Şunda uq ul şuşı cäberläwlärne qıluda ğäyeplängän keşelärgä tieşle cäzasın birüne dä wäğdä itte, dönya irekle demokratik sistemanıñ, yäğni Quşma Ştatlarnıñ, üz gönahların yäşermi genä açıq eş itüen küräçäk dip belderde amerikan saqlanu ministrı Donald Rumsfeld. Anıñ şuşı törmägä kilüen belgän totqınnar, "New York Times" basması yazuına qarağanda, "bez nigä monda?", "kübebez ğäyepsez" digän yazular kütärgän bulğan. Ministr Äbü Ğraibtä totqınnar belän söyläşmäsä dä, törmä citäkçelege häm xezmätkärläre belän oçraşqanda yänä ber märtäbä, cäberläwlär barı tik azsanlı amerikan xärbiläre yağınnan ğına bulğan, bu Amerika östenlek birgän qimmätlärne bötenläy çağıldırmıy digän qaraşın qabatladı. Ul arada anıñ urınbasarı Paul Wolfowitz, atnakiç amerikan senatında uzğan çirattağı tıñlawlarda, qayber ğäskärilärneñ Äbü Ğraib törmäse totqınnarına qarata ğämälläre Jeneva Kileşülären bozu bulıp tora digän fikerneñ döreslegen tanırğa mäcbür qaldı. Oppozitsiädäge demokratik partiä wäkile senator Jack Reed saqlanu ministrı urınbasarınnan, "keşene 72 säğät buyı yoqlatmaw, başına 72 säğät buyı qapçıq kiderep anıñ toyu xislären tutıqtıru - bu sezneñçä keşelekleme" dip soradı. Wolfowitz moña:
Audio, Paul Wolfowitz
"Minemçä bu keşelekle tügel, miña şulay toyıla" dip cawap birde. Pentagonnıñ ikençe yuğarı wäkile general Peter Pace tä, senator Reednıñ, berär çit däwlät amerikan ğäskärien zindanda, şärä kileş, başına qapçıq kiderep, qulların kütärgän kileş çümäläp utırırğa mäcbür itsä, monı soraw alu ısulı itepme, ällä Jeneva kileşüen bozu bularaq bäyälär idegezme" digän sorawına..
Audio, Peter Pace
"Min monı kileşüne bozu bularaq bäyälär idem" dip belderde. Senat tıñlawlarında süz Ğiraqtağı Äbü Ğraib törmäse genä tügel, Guantanamodağı totqın urını turında da bardı.
Kärim Kamal


text:
Foto: aBTop
Premʹer-mïnïstrdiñ birinşi orınbasarı Asqar Mamïn Aqtöbege jumıs saparımen keldi. Sapar barısında Aqtöbe relʹs-arqalıq zawıtına, Aqtöbe üy` kombïnatı men birneşe öndiris ornına bardı. Sonımen qatar, Turğın üy` qurılıs jïnaq banki arqılı salınıp jatqan turğın üy` qurılısımen tanıstı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Premʹer-mïnïstrdiñ birinşi orınbasarı Asqar Mamïn Aqtöbedegi iri öndiris orındarınıñ jumısımen tanıstı. Aldımen Aqtöbe relʹs-arqalıq zawıtına barıp, qwattılığı jılına 430 mıñ tonna önim şığaratın zawıttı aralap kördi. Key`in turğın üy` qurılısın jedeldetip, bağanı turaqtı ustap turwğa ıqpal etetin «Üy` qurılıs kombïnatı» seriktestiginiñ beton qabırğalar öndirisin qarap şıqtı. Ükimet basşısınıñ birinşi orınbasarı A. Mamïn bastağan jumıs tobı taw-ken salasına qajetti metall qurılğılar, şaxta üşin tirew şığaratın öndiris ornında boldı. «Kaspïy` plyus» seriktestigi bolat kesekke qajetti şïkizattı Qarağandıdan alıp otır. Kompanïya dïrektorı Jandos Pangereevtiñ ay`twınşa, bul jerde şığarılatın önim 100 pay`ız qazaqstandıq ülesti quray`dı. Jaña öndiris ornında 30 adam jumıs istep jatır. Jıl basınan beri qunı 145 mïllïon teñgeniñ önimi şığarıldı.
Aqtöbede şeşimi tabılmay` turğan mäseleler de bar. Mäselen, «Teñizşevroy`ldıñ» tapsırıstarın orındawğa aqtöbelik käsipkerler day`ın. Alay`da alpawıt kompanïya äli künge dey`in qazaqstandıq tawar öndirwşilerdi janına jwıtar emes. Sonımen qatar, elimizdiñ batıs ay`mağı munay` kompanïyası keñey`gen kezde kadr day`ındap berwge äzir.
«Qazir Qıtay` men Qazaqstan arasında, äsirese, Aqtöbede bes joba day`ın tur. Kelisimge qol qoy`ılğanımen, alğa jıljw joq. Bul jalpı qunı 1,5 mïllïard dollar bolatın joba. Olar: kalïy` tıñay`tqışı, katodtı mıs, cement, mïneralʹdı tıñay`tqış jäne jarılğış zatqa qajetti äktas şığaratın zawıttar»,- dedi oblıs äkimi Berdibek Saparbaev.
Ay`ta ketey`ik, Ükimet basşısınıñ birinşi orınbasarı Asqar Mamïnge jer qoy`nawın pay`dalanwşılardı erekşe nazarğa alwdı usındı. Sebebi, jergilikti käsipkerler ékonomïkalıq, älewmettik mindetterin orındawğa qulıqsızdıq tanıtıp otır. Kelisim boy`ınşa Aqtöbe oblısınıñ äkimdigi men Ükimet birlesken baqılaw komïssïyasın qurıp, är jer qoy`nawın pay`dalanwşımen jeke-jeke jumıs istey`tin boldı.
Altınay` SAĞINDIQOVA


text:
Awıl tormışı manzaraları. Yäşlär nigä şähärgä kitä?
29nçe sentäberdä Baltaç rayonında ütkän respublika küläm cıyılış xaqında söylägän idek. Bügen awıl tormışına täfsilläbräk tuqtalırğa buldıq. Respublika cıyılışında awıl yäşlären toraq belän tä’min itü mäs’älälären qaradılar. Anda respublika rayon başlıqlarınıñ urınbasarları cıyıldı, alar, här rayonda bulğan wazğiät turında söyläde. Misal itep Baltaç rayonı täcribäse belän tanıştırdılar. Qunaqlarnı rayon xakimiätläre yuğarı däräcädä qabul itte, «Yäş ğailälärne toraq belän tä’min itü programması» qısalarında yort salıp yäşi başlağan ğailälär belän tanıştırdı. Baltaçta äytkänebezçä, yort salıp beterergä aqça belän bulışalar. Annan soñ, ğailä federal programmağa qatnaşuğa ireşsä, bala tuu belän, kreditnı qaytarmaw bäxetenä dä ireşä. Menä mäsälän, Baltaçta yäşäwçe Ayrat belän Läysän Ğataullinnar gailäse şundıylardan.Baltaç rayon xakimiätläre 20-30 meñlek kreditlarnı birsä, başqa cirlärdä, ikençe keşelärdän qalğan fatirlarnı satıp alırğa bulışalar, yäki ör yañadan yört salırğa tözeleş materialların birälär. Qısqası, respublikanıñ 33 rayonında, äzme-küpme, bu programma ütälä. Yäşlär eşläre ministrlığı äle ul qanunğa tözätmälär kertep, däwlät birä torğan kreditnı 300 meñgä qädär arttırırğa teli häm 2005 yıl byudjetında, programmanıñ ütäleşe öçen 150 million sum sorarğa isäpläp tora. Awılda yäşäp qalu, ğailä qoru öçen şartlar tudırıla, digän tä’sir qalsa da, yäşlär nigäder barıber şähär yağına qarıy. Törle cıyılışlarda, yış qına, awıllarda öylänmägän yegetlär küp, alar ömetsezlektän eçügä sabışa, dip äytelä. Nigä yegetlär buydaq bulıp yäşäp yata? Nigä yäşlär zur şähärlärgä kitälär? Awılda tormış itep bulamı? Şul xaqta Baltaç rayonnıñ Norma, Sulawıç, Or awıllarında oçrağan keşelär belän söyläştek. Kübesençä ölkän yäştäge apalar oçradı. Alar pensiä yäşärgä citä, läkin awılda eşlärgä eş citep betmi, dip äytte. Baltaç rayonı başlığı urınbasarı Şakirov Ramil İldus ulı, yäşärgä telägen keşelärgä barlıq şartlar da tudırılğan dip äytsä dä, eşsezlek barlığın tanıdı. Belgeçlek alğan yäşlärneñ barısın da, eş urınnarı belän tä’min itep beterä almıybız, dide ul. Anıñ äytüençä, eşlägän oçraqta, xezmätkärgä iñ kübe 2 500 sumlıq eş xaqı tülänä. Eş xaqı waqıtında birelep barıla, dip iğlan itelä. Baltaç rayon başlığı, 29sentäber cıyılışında iğlan itkänçä, eş xaqı äz bulğanğa, xalıq kübesençä, mal üsterep kön kürä. Awıl tormışı turında yulyazmalarnı, «Azatlıq» radiosınıñ aldağı tapşırularında da işetersez.
Bikä Timerova.


text: Ğıraqta Tikrit şähre yaqınıda AQŞnıñ Blackhawk tibındağı xärbi boralağı cirdän ut açıluı näticäsendä töşte.Şaxitlär boralaq cirgä töşü belän yaña başladı, boralaqta in kimendä ber keşe yaralı ide dip belderde. AQŞnıñ 4nçe cäyäwle divizisiäse süzçese kapitan Wolfe boralaqnıñ bärep töşerelüen rasladı.Britaniä xärbi süzçese Hişam Halawi Kuweitte jurnalistlarğa Basrada britan xärbiläre bomba yasawçı ike fabrika taptı , ğıraq politsiäse belän yasalğan höcümdä keşelär qulğa alındı disä dä niçä keşe ikänlegen äytmäde