text:
Tatarstanda Qorban ğayete
31 dekaberdä irtänge 8дә Tatarstannıñ barlıq mäçetlärendä Qorban bäyräme wäğäze bulaçaq, ä wäğäzdän soñ - tuğız tulırğa 20 minutta ğayıt namazı uqılaçaq. Barı şunnan soñ ğına isä şäriğät buyınça Qorban çalırğa yarıy.
Qazanda isä “Qol-Şärif” mäçetendä uzaçaq Qorban ğayıte namazın möfti Ğosman xäzrät İsxaqi uqıyaçaq. Başqa yıllardan ayırmalı bularaq, Tatarstan möftiläteneñ küpçelek wäkilläre bıyıl xacğa kitkän. Şunda bäyräm itep qaytalar. Ä qalğannar isä üz xästärlären tuğan cirlärendä kürä.
30 dekaber, yäğni şimbä könne Qazannıñ Menjinskiy mädäniät üzägendä yäşlär öçen Qorbanğa bağışlanğan bäyräm uzaçaq. Şulay uq yäşlär yaratıp yörgän “Söläyman” mäçete bıyıl da barlıq Qorban çaldırırğa teläwçelär öçen mömkinlek buldırğan. Ber sarıq 3 meñ 300 tora. Çalıp ta eşkärtep tä birälär. Mäçetneñ imamı İldar Bayazitov äytüençä, inde bügenge köndä 100дәH artıq keşe sarıq çaldırırğa teläk beldergän. Äle şuşı ike köndä alar tağın da artaçağın äytä İldar Bayazitov. Küpläre çalınğan sarıqnıñ 3TәH ber öleşen mäçetkä qaldırıp kitä ikän. İldar Bayazitov anı moxtaclarğa tarataçaqların belderde. İnde isemlekne bilgelägännär. Ğomumän Qorban ite kemgä bülenergä tieşlege turında “Azatlıq”qa Qazan şähäre üzäk töbäkläreneñ baş qazıyı Röstäm xäzrät Zinnurov:
Qorbannı 3 öleşkä bülü – ğailägä, tuğannarğa häm meskennärgä tieş. “Mädinä” mäçetendä taratu eşläre alıp barıla, şähärneñ Sovet rayonı xakimiäte belän moxtaclarnıñ adresların alıp alarğa Qorban iten taratalar.
Qızğanıçqa qarşı, respublikanıñ siräk rayonında mäçetlärdä Qorban çaldıru oyıştırılğan. Çınlıqta isä anda da küp yalğız äbilär-apalar Qorban çaldırırğa teli, alar inde kürşe külängä, tuğanğa yalınırğa tieş bula.
Röstäm xäzrät Zinnurov belderüençä, Qorbannı öç kön buyına çalırğa yarıy. Tağın qayber neçkäleklär turında Röstäm xäzrät Zinnurov:
Ğayıt namazına qädär çalınğan Qorban ğadi it kenä bulıp qala, şuña kürä aşıqmasqa kiräk. Barı 9 tulıp kitkäç kenä Qorban çalına ala. Anı 3 kön çalırğa mömkin. Ämma ike köndä çalıp betersäñ yaxşıraq bula.
Qazan şähäre üzäk töbäkläreneñ baş qazıyı Röstäm xäzrät Zinnurov belderüençä, respublikada Qorban çaldırırğa teläwçelär yıldan-yıl arta bara ikän. Bıyıl Tatarstannan xacğa 1000 nän artıq keşe kitte. Alar da anda isä Qorban çaldıraçaqlar.
Landış Xarrasova


c: text/html

text:
Qazanda kommunistlar partiäse Üktäber inqilabınıñ 87 yıllığın bilgeläp üttelär
7 noyäberdä Qazanda Tatarstannıñ kommunistlar partiäse 1917 yıl inqilabınıñ çirattağı yıllığına bağışlanğan miting ütkärdelär. Kütärep çıqqan şiğar'lärendäge säyäsi taläplär bıyıl kübräk Rusiä xäkimlätenä bağışlanğan. Töp eçtälek şul- bu xakimiät xalıqnı xäyerçelektän, xaqsızlıqtan yaqlamıy. Anıñ soñğı waqıtta alıp barğan säyäsäteneñ xalıqqa qarşı asılı yıl sayın açığraq belenä. Kommunistlar liderlarınıñ berse, Däwlät Şurası deputatı Näsimä Stolyarova moña misal itep Rusiä Däwlät Dumasına saylawlarnı kiterde. Saylawlar aldınnan xakimiät ägärdä “Yedinaya Rossiä” nämzätlären saylasaq bezgä bay, mul tormış wäğdä itte. Ä ğämäldä “Yedinaya Rossiä” firqase wäkillärennän genä diärlek torğan yaña saylanğan Duma iñ berençe itep xalıqnı tağı da naçar xälgä qaldıra torğan sotsial' taşlamalarnı yuqqa çığara torğan kebek qanunnar qabul itte. Stolyarova çığışın xalıqnı qarşılıq kürsätergä uramnarğa çaqırıp tämamladı. Anıñ fikerençä Qazan uramnarına 200 meñ keşe genä çıqsa da, Rusiäneñ ğämäldäge xakimiäten üzläştergän baylıqların xalıq belän büleşergä mäcbür itep bulır ide. Ä menä elekkege “Ekonomiçeskiy prorıyv” ictimaği xäräkäteneñ elekkege räisenä Tatarstan xakimiäten wazifasınnan kitärgä mäcbür itü öçen 50 meñ keşeneñ uramnarğa çığuı da citä ikän. Çönki anıñ fikerençä, Tatarstanda saylawçılarnıñ yartısı kommunistlar partiäsen yaqlıy. Şulay itep, xalıqnı uramnarğa çığarırğa bik tezäwçelär bar. Läkin xalıqnıñ därte därmanı qaydadır? Menä zamanında böten Tatarstan xalqı cırlap biep ütkärä torğan uktäbr' bäyrämenä dä Qazanda küp digändä biş yözläp keşe cıyılğan ide. Xäyer uktäbr azağında demokratlar ütkärgän mitingqa da militsiä xezmätkärläre belän jurnalistlarnı quşıp sanağanda da küp digändä 200 keşe kilgän ide äle. Yunıs Ätnäle.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatar tele belgeçe … qazax Timur Kozırev
3,5 yıl elek Novosibirskiydagı fänni konferentsiädä 25 yäşlek yäş galim Timur Kozırev çıgış yasagan ide. Ätise ukrain keşese, änise qazax. Tatar cämğiätenä, yäkşämbe mäktäbenä yörep, ul tatar telen öyrängän. Soñraq üze Novosibirskiy yäşlärenä tatar tele uqıta başlagan. Timur Kozırev İstambulda uzgan şimbädä ütkän tatarlar cıyılışında qatnaştı. Xäzer inde ul, seber qazaxları tele turında kandidatlıq dissertatsiäsen yaqlagan. İnde qazax häm ukrain balası Bosfor universitetında, menä şulay itep, İstanbulga Qazannan kilgän yegetlärgä, tatar tele däresläre birä. Üze, milli problemalarnı öyränüne däwam itterä.


text:
Rafael Baydäülätov premier bulıp qaldı
Däülät yıyılışı - Qoroltay Rafael Baydäülätovtıñ premer-ministr bulıp qalıuına rizalığın birźe. Premer kandidaturahın parlamentqa prezident Mortaza Räximov täqdim itkäyne. Deputattar bögöngö ultırışta unı ber tauıştan xuplanı. Äytkändäy ultırışta un altı deputat qatnaşmanı, qatnaşqan 103-sä arahında premer qandidaturahına qarşılar bulmanı. Rafael Baydäülätov ösön tauış bireüźän alda parlament ultırışında Mortaza Räximov telmär totto. Ul Vladimir Putindıñ uğa tağı 5 yılğa ışanıs kürhäteüendä xökümätteñ qaźanışı źur tine. Rafael Baydäülätov xuplanğas ta prezident oşo xaqta ukazın imzalanı. Xäźer iśke yañı premer-ministr 15 noyabrgä tiklem üź urınbaśarźarın, ğömümän ministrźar kabinetın oyoştorou buyınsa täqdimdären etkeräsäk. Oşo waqıt esendä Rafael Baydäülätov kabinetta kemdär qalasağın xäl itergä teyeş.
Rafael Baydäülätov Başqortostan xökümäte menän 8 yıl räyeslek itä. Unıñ älegä nindäy źä bulha seterekle säyäsi dairälärźä qantaşqanı bulmanı. Premer täü siratta säyäsi tormoşqa qıśılmay, qatı qul menän xujalıq itä beleüen kürhätte.


text:
Törkiädä Çınğız Xannı olılaw däwam itä
2006 yılda, bezneñ babaylar äytmeşli, olığ bababız Çınğız Xannıñ täxetkä menünä 800 yıl tulu uñayınnan törle mädäni çaralar ütte. Revolutsiädän elek Çınğız Xan Tatarlarnıñ da olığ ber şäxese bularaq bilgelänsä, sovet çorında ul onıttırıldı bulsa kiräk, Qazanda da Ufada da Çınğız Xannı iskä alu bulmadı. Ä Törkiädä anı olılaw däwam itä.
Qızğanıç şul ki Tatarstannıñ mädäni citäkçeläre, bälki sovet çorınıñ Çınğız häm anıñ mirasçıların bitärläw buyınça señep qalğan yoğışlı çirennän dawalana almaw arqılı, elektän ük belderelgän bulsa da Tatar ğalimnären soñğı minutta simpoziumğa cibärmägännär ide. Bu inde Sovet çorında bezneñ mesken Tatar-Başqort ğalimnärenä çit illärgä çıqmasınnar dip salınğan dilbegäne iskä töşerde.
Yarar alar kilmäsä simpozium tuqtalmadı. Çınğız belän Tatarlarnıñ nindi nıq bawların añlatu başqa ğalimnärgä töşte. Ayruça dönya tarix fäne monı yaxşı da belä. Süzneñ oçı qanatlanıp kitmäsen dip bu atnada şuşı simpozium häm Cınğız bababız turındağı ike xäbärgä tuqtamaqçıbız.
Berençese Tatar, Başqortlar häm ğomumän törkilär turında da bik matur räsem, karta häm mäqalälär urnaştırıp kilgän aylıq geografiä jurnalı Atlasnıñ Ğinvar sanında “Çınğız Xan häm anıñ möxäbbäte” isemle ber ozın mäqalä urnaştırıluwı ide. Aftorı Kemal Tayfur, fotoräsemnärne Server Somuncuoğlu töşergän. Aftor 30 bittän torğan şuşı mäqalädä bik matur fotoräsemnär, gravüralar belän Törek uquçısında Çınğız häm anıñ çorına da qızıqsınu tudıra.
İkençe xäbär - Populyar Tarix isemle jurnalda çıqqan “Töreklär häm Mongollar” isemle mäqalä. Jurnalnıñ tışlığında da Töreklär häm Mongollar kürgäzmälär, simpoziumnar häm kitaplar belän kön tärtibendä dip yaza. Jurnal Sabancı Mädäniät Üzägendä ütkän xalıqara simpozium, kürgäzmä turında yazğannan soñ ataqlı fotograf Ergun Çağataynıñ ”Törki teldä söyläwçe xalıqlar“ isemle albumınıñ dönya kürüwenä işarä itä. Qısqası Çınğız bababıznıñ mädäni täesire 800 yıldan soñ da Törkiädä xis itelde häm äle ber niçä ay şuşı dulqın kitergän cimeşlärne tämlärbez dip uylıybız.
Räsmi Törek televidenieseneñ 2-nçe kanalı TRT-2’neñ 9 Ğivarda kiçke 10:30’da “Tarixi portretlar” programasında Sadri Mäqsudiğa bağışlanğan ber programa buldı. Programanı Emel Uygur isemle produktor başqarğan. Yartı sägätlek programa professorlar Nadir Devlet, İnci Enginün, Yaşar Gürbüz, Osman Sertkaya, Haluk Akalın, dotsent Hakan Kırımlı, Dr.lar Gönül Putlar belän Nazım Muradov, Tatarstannan ise Almaz Miftahov äytkän süzlär cıyılmasınnan tordı. Programanın ber urnında yazuçı Rinat Muhammedievneñ anıñ turında ber roman östendä eşläwe turında äytüwe möhim ber yañalıq bularaq yanğıradı. Monan soñğı ike atnada isä şul uq kanalda Zeki Velidi belän Yosıf Aqçuralar kürsäteläçäk.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
“Rusiä Prezidentı Vladimir Putin, yäqşämbe könne, Sögüd Ğäräpstanınıñ başqalasına kilde. Rusiä Prezidentınıñ Säğüd Ğäräpstanına kilüe, anıñ Yaqın Könçığışqa 3 könlek säfäre qısalarında oyıştırıldı. Säfärneñ maqsatı Rusiäneñ Yaqın könçığış illäre arasında säwdä häm xärbi bäyläneşlärne arttıru. Rusiä häm Sögüt Gäräpstanı arasında diplomatik mönäsäbätlär 50 yıl buına bulmağan, 1990 yılda Ğıraqnıñ Küwäytkä kergännän soñ, alar yañartılğan. 2003 yılda şaxzadä Abullah Mäskäwgä kilgännän soñ, ike yaqlı mönäsäbätlär cılınuına işärälär yasadı”, dip yaza New York Times gäzite. “Kommersant” gäzite älege säfär turında yazğanda, anıñ nindi şartlarda ütüenä iğtibar birä. “Hawa alanına qarşı alırğa kilgän patşa gailäse ägzäläre arasında ber genä xatın-qız da bulmadı. Citdi çarada xätta teoretik yaqtan da xatın-qızlarnıñ qatnuşı mömkin tügel. Qaradan kiengän berniçä xatın-qız, Patşa häm Rusiä prezidetınıñ oçraşuın hawa alındağı balkonnan küzätep tordı. Bu Kreml törkemenä kergän jurnalist xatın-qızlar ide”, dip yaza Kommersant gäzite. “Komsomolskaya Pravda’’ basması, wäkilçelekneñ sallı buluın igitbar birä. “Mäskäw delegatsiäsendä Rusiä tışqı eşär ministrı Sergey Lavrov, Prezident yärdämçese Sergey Prixodko, Tatarstan Prezidentı Minitmer Şäymiev, ( süz uñayınnan ul Putin belen bergä oçtı) , transport ministrı İgor Levitin, xärbi-texnik xezmättäşlek federal xezmäte başlığı Mixail Dmitryev buldı”, dip yaza “Komsomolskaya Pravda” gäzite. “Vremya Novostey” basması,
Sögüt Gäräpstanınıñ Çeçnä mäsäläsendä qaraşın üzgärtüen bilgeläp ütä. Rusiä wäkilçelegenä kergän yuğarı däräcäle keşe, gäzitkä, “Alar bezneñ, patşalıqtağı qayber oyışmalar tarafınnan çeçen separatistlarına yärdäm itep toruları turında bezneñ däğwälärğä citdi igtibar birde, Ul oyışmalarnı qaysıberläre yabılğan, qalgan öleşe qatı kontrol astına quyılğan, anıñ öçen maxsus oyışma buldırılgan” – dip beldergän.


text:
Almatıda Dostıq üy`inde Qazaqstan xalqı Assambleyasınıñ müşeleri bas qosıp, Elbasınıñ «Älem. XXI ğasır» manïfesindegi negizgi 6 mindet twralı söz qozğadı. Kezdeswge kelgender adamzat örkenïetine qawip töndiretin soğıs soy`qanın boldırmaw üşin eñ bastısı tüsinistik, xalıqtardıñ birligi men dostığı berik bolwı kerektigin atap ötti.
Mäselen jer betinde osı künge dey`in 15 mıñnan astam soğıs bolıp, saldarınan 5 mïllïard adam qaza tapqan. Eger qazir özge elderde bolıp jatqan qaqtığıstar toqtamasa, bul körsetkiş äli de öswi mümkin. Sondıqtan manïfeste ay`tılğan bey`bitşilik ïdeyası ärqaşan özekti, - dey`di konferencïyağa qatıswşılar.
Qazbek Mamswrov, qalalıq Qazaqstan xalqı Assambleyası törağasınıñ orınbasarı:
- Tek awızbirşilik bolğanda ğana özekti mäseleler şeşimin tawıp, ortaq mämilege kelemiz. Bul turğıda elimizdegi işki sayasï turaqtılıqtıñ mañızı zor. Bizdiñ bastı maqsat – xalıqtı biriktirw. Birlik bar jerde ösw men örkendew boladı. Biz munı däleldedik.
Xabar 24.kz


text:
Elbası Nursultan Nazarbaev memlekettik buqaralıq aqparat quraldarınıñ basşılarımen kezdesti, dep xabarlay`dı Aqordanıñ baspasöz qızmeti.
Kezdeswge Prezïdent Äkimşiliginiñ, Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstrliginiñ jäne basqa da memlekettik organdardıñ basşıları qatıstı.
İs-şara barısında elimizdegi memlekettik buqaralıq aqparat quraldarınıñ jetekşileri Memleket basşısına özderi basşılıq etetin uy`ımnıñ qızmeti twralı esep berdi.
Sonımen birge Qazaqstan Prezïdenti memlekettik BAQ-tıñ jetistikterimen jäne olardıñ aldağı damw josparlarımen tanıstı. Elbası jastardı adamgerşilikke tärbïelewge septigin tïgizetin sapalı otandıq medïakontent äzirlewdiñ mañızdılığın atap ötti.
– Memlekettik BAQ medïa salası narığınan öz ornın alw üşin jumıs jürgizwge tïis. Mey`linşe tartımdı, sonıñ işinde älemdik mädenïet pen tarïx twralı aqparattıq kontenttiñ köbirek bolğanı jön, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Otandıq BAQ jetekşileri Memleket basşısına Qazaqstannıñ aqparat älemindegi qazirgi axwal jäne onıñ damw perspektïvaları twralı bayandadı.
Soñında Elbası bäsekege qabiletti memlekettik buqaralıq aqparat quraldarın qalıptastırw qajettigin atap ötip, birqatar naqtı tapsırma berdi.


text:
Ğosman Sadä : “Taşqınnar da yua almıy xalıq xäteren...” “Şähri Qazan”
29 martta Tatarstan Yazuçılar berlegeneñ Ğ.Tuqay klubında kürenekle tatar-başqort yazuçısı Şäexzadä Babiçnıñ tuuına 110 yıl tuluğa bağışlanğan ädäbi- muzıkal' kiçä uzdı. Şäexzadä Babiçqa bağışlanğan mondıy çaralar Qazanda bıyıl berençelärdän genä tügel. Anıñ tuğan könendä, ğinwar ayında Tatarstan fännär akademiäsendä fänni konferensiä,Ğ.Tuqay muzeenda ädäbi muzıkal' kiçä uzğan ide. Häm menä älege Ğ.Tuqay klubında uzğan ädäbi- muzıkal' oçraşu kiçäse turında yazuçı, şağir häm anıñ yaqtaşı Ğosman Sadä bu comğada çıqqan “Şähri Qazan“ gäzitendä mäqälä bastırğan. Mäqälä “Taşqınnar da yua almıy xalıq xäteren...”dip atala. Oçraşunı Yazuçılar berlege räise Foat Ğalimullin açıp cibärä. Häm anıñ urınbasarı Ğalimcan İbrahimov kürenekle şağirneñ icatı häm tormış yulı belän tanıştıra. Tantanada tatar xalıq cırları häm milli köylär dä yañğırıy. Älege çarağa Tatarstannıñ xalıq artistları Ayrat Arslanov, İldus Äxmätcanov, Xälim Cälälov, Miñğol Ğaliev, Zöhrä Säxäbieva, häm İskändär Biktahirov ta; yazuçılardan Robert Äxmätcan, Mödärris Äğlämov, Batulla üz fikerläre belän urtaqlaşalar. Xäzer Ğosman Sadä bastırğan mäqälädän özeklär tıñlağız.
“ Uqıp ta , işetep tä beläbez : çın şağirlär tormışı totaş faciğälärdän genä tora. Tarixta monıñ misalları bixisap”,-dip tezep kitä mäqälä avtorı faciğäle wafat bulğan icat keşelären. Babiçnıñ böten faciğäle yazmışı da änä şunda. Anı aqlar cırçısı dip tä atadılar. Ozaq waqıtlar däwamında isemen telgä dä almadılar. Xalıq xäterennän cuyıp alırğa tırıştılar. Axır kilep, üleme dä qızıllar qulı belän başqarıldı. Äsirlekkä töşkän şağirne imgätkänçe qıynıylar. Tere kileş at qoyrığına tağıp, cirdän österäp yörtälär. Änä şulay itep anı, millätçelektä ğayepläp, cäzalap üterälär. Nigäder bezdä millätçelekne yamanlarğa yaratalar. Üz milläteñne, üz xalqıñnı canıñ –täneñ belän söyü, anıñ xaqına utqa da , suğa da kerergä äzer bulu “xalıq doşmanı” digän bilgelänerlek şundıy da naçar sıyfat mikänni? Yuğisä asıl mäğnäsendä xalıq şağire, millätçe dip äytergä yaramasa, millätpärvär şağir bulıp qaldı.”
Xörmätle radio tıñlawçılar, sez matbuğat közgese tapşıruında Şähri Qazan gäzitendä Ğosman Sadäneñ Şäexzadä Babiç turında “Taşqınnar da yua almıy xalıq xäteren”,- digän mäqäläsen tıñladığız. Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr Qazan.


text:
“Berdäm Rusiäneñ” Samar yulbaşçısı mäktäplärgä pravoslav dinen kertergä mataşa
2006 yılnı qarşı alğanda zäñgär ekrannardan Samar gubernatorı Konstantin Titov, Samar şähär türäse Georgiy Limanski xalıqnı qotladılar. Säyäsi firqälär küp bulsa da zäñgär ekranınnan tik “Berdäm Rossiä”yulbaşçısı Sergey Sıyçev qına xalıqqa bäxet teläde. Ä bit Yaña yılğa ike kön genä qalğaç Sıyçev, vitse- gubernator bularaq, ataqaylarnı, yähüdlärne häm tatarlardan xäzrätne çaqırıp yaña yılda Samar ölkäseneñ mäktäplärendä pravoslau kul'turası kerteläçägen kisätte. Tanışqan belgeçlär fikerençä, bu fän “Pravoslau kul'turası” dip atalsa da , çın mäğnäsendä pravoslau din däresläre. Samar tatar milli xäräkät isemennän oçraşuda şähär milli – mädäni möxtäriäte citäkçese Cämil Väliullin qatnaştı. Cämil Väliullin:
“Bezneñ tatarlarıbızda tellärebez yuğalmas, Allahı teläsä. Bezne İvan Groznıylar yuq itä almağannı, bernindi Sıçevlar da berqaya tığa almas. Şuşı könnärdä min tügäräk östäldä qatnaştım. Anda pravoslau din ähelläre, yähüdlär häm tatarlardan xäzrät belän min qatnaştıq. Anda süz mäktäplärgä, yuğarı uqu yortlarına xristian dinen kertü turında süz bardı. Säbäben bik ğadi añlatalar. İmeşter däwlät ruslarnıqı, dimäk dine dä alarnıqı. Bu eşne poplar kütärep çıqtı, ä vitse- gubernator Sıyçev poplarnı xupladı. Bezneñ qarşılıqqa: “Sez az”,- ğına dip awıznı yomdılar. Min alarğa:”İwan Groznıy könen kiteräsegez kilä. Sez tınıç yäşi belmisez, Sezgä härwaqıt orşış, talaş, suğış,”- kiräk didem.
Samar ölkä citäkçeläreneñ mäktäplärgä xristian, pravoslau dinen genä küpertep kürsätkän däreslärne mäktäplärgä kertügä qarşı xatnı Cämiğ mäçetenä comğa namazında xalıqqa citkezde İrşat xäzrät Safin.
“Tuğan tel” isemle Samara ölkä tatar cämğiäte häm Samar şähäreneñ tatar milli- mädäni möxtäriäte citäkçeläre qänäğätsezlek xatın Rusiä prezidentı Vladimir Putinğa, “Berdäm Rossiä” firqäse yulbaşçısı Grıyzlovqa, Samar ölkäse buyınça baş federal' inspektor Kogtevqa, Samar gubernatorı Konstantin Titovqa, Ölkä Duma räise Viktor Sazonovqa, ölkä mäğärif ministrı Put'qoğa, Federatsiä Sovetı äğzası Andrey İşçukqa, Samar ölkäsennän saylanğan Däwlät Duması deputatlarına häm Tatarstan İlbaşı Mintimer Şäymievkä näfrät xatı ozatıldı.
Zur xatnıñ qısqaça eçtälege tübändäge fikerlärdän tora.
“ İnde ozaq waqıt mäktäplärgä pravoslau kul'turası fänen kertmäskä digän cämäğätçelek fikerenä qolaq salmıyça Samar yeparxiäseneñ säyäsäten tormışqa aşırırğa niätlilär. ä mäktäplärgä pravoslau dinen genä küpertep kürsätkän däreslär Rusiä Federatsiäseneñ töp qanunına qarşı, mäğärif qanunnarına qarşı.
Bez bertuqtawsız täqrarlap torabız, ä fikerebezgä qolaq salmıylar. Mäktäplärdä pravoslau kul'turasın tügel, ä dinnär tarixın uqıtırğa kiräk, şul waqıtta ğına küpmillätle töbäktä tüzemlelek, tolerantnost' digän närsägä ireşergä bula.
Bezne şul närsä borçıy ki, cämğiättäge xäyerçelekne, äxlaqi bozıqlıqnı, cinayätçelekne, xättä bala tapmawnı da Allağa ışanmawğa qaytarıp qalalar. Bu yünäleştä rus pravoslau çirkäwe armıy- talmıy tuqıldıy. Ğäcäp, däwlät çinovnikları bu balalarnıñ töp säbäben belä torıp ataqaylarnı xuplıylar. Mäktäplär yarlılıqtan intekkän çorda, programmalardan milli tellär qısrıqlap çığarıp beterä yazğan çorda pravoslau kul'turası däreslärenä yılına 500 säğät waqıt birergä cıyınalar. Xristianlıykqa waqıt ta tabılğan, aqça da caylanğan.
Sıyçev äfände, ä niçek soñ töbäktä 100 millät yäşäwe häm 23 dini konfessiä buluın isäpkä almadığız meni? Bügenge köndä äle genä süngän bol'şevizmnı pravoslavie belän almaştıru bara. Moña açıq misal bulıp armiä, militsiä, yuğarı uqu yortları tora. Saflarda nindi dindä basıp toruına qaramastan izge sunı barçasına da börkilär, tärene barçasınıñ da borın töbendä selkilär.
Bezne ber närsä ğäcäpländerä. 15 yıldan birle mäktäplärdä tatar telen uqıtunı cayğa salunı sorıybız. Ä cawap ber kilä. Aqça yuq, waqıt yuq. Ä pravoslau dinenä kinät kenä aqça da tabılğan, waqıtı da bar ikän.
Xörmätle Sıyçev äfände! İsegezgä töşeräbez, Yevropa Sovetınıñ Dürtençe Parlament Assambleyası “Mäğärif häm din” isemle täqdim qabul itte. Näq menä şul dokumentta Yevropa mäktäplärdä din sabaqları tügel, ä din tarixların öyränergä täqdim itä, ä Samarda “Zakon Bociy”nı mäktäplärgä österäp kertergä torasız.
Bälki sotsiologlar fikerenä qolaq salırsız, Rusiädä xalıqnıñ tik 5%-ı ğına dini, qalğannarı dinneñ ayırım yolaların ğına ütilär, yä bulmasa ber dingä dä aşanmıylar.
Küñelebezne teträtkäne şul, Samarnıñ ayırım mäktäplärendä mäğärif çinovnikları häm pravoslau ruxaniları pravoslavie uqıtunı röxsät itep ata- analardan imzalar cıyu oyıştıralar.
Bezneñ fikerebezçä, dini tärbiä – ul ğailä wazifası, ä däwlät mäktäplärendä ber nindi dingä dä urın bulırğa tieş tügel.
Bez irekle ildä, ireklekneñ garantı bulğan Konstitutsiäle häm qanunnar xökemlek itkän ildä yäşisebez kilä, milli- dini aparteid däwlätendä yäşisebez kilmi”, - dielä Samar tatar milli xäräkäte yulbaşçıları yullağan näfrät xatlarında.
“Tuğan tel” cämğiäte äğzası Azat Nadirov äytüençä, xatnıñ tulı eçtälege bastırır öçen “Tatarskie kraya”, “Tatar ile”, “Azan”, “Berdämlek” gäcitlärenä dä cibärelgän. Milli xäräkät ideologı Azat Nadirov bolay di: “Hiç tä añlap betererlek tügel. “Berdäm Rossiä” firqäse Rusiäne berläşteräse urınğa anıñ Samar citäkçese Sergey Sıyçev kiresen eşli. Prezident partiäsen Samarda citäklägän şäxes bularaq, Sıyçev bik zur qänäğätsezlek uyata bezdä”,- di Azat Nadirov.
Şamil Bahautdin, Samar


text: Söğüd Ğaräpstan eçke eşlär ministrlığı , uzğan ayda Riyadhta üterelgän amerikan watandaşı Paul M. Johnson'nıñ mäyete tabılğanın belderde. Kileşü nigezendä Riyadhta eşlägän injener Johnson 12nçe iün könne Al Qaidağa qatnaşı bulğan suğşçılar tarafınnan urlanıp soñınnan üterelgän ide. Suğışçılar Söğüd Ğaräpstan räsmilärennän törmädäge Al Qaida totqınnarın çığarunı taläp itte. Taläp ütälmägäç, suğışçılar totıqnı cäzalap üterep, tasmasın internetqa quyğan ide. Uzğan töndä xärbi çara waqıtında Söğüd iminlek köçläre 2 suğışçını atıp üterde häm 3sen yaraladı. Räsmi SPA mäğlümat agentlığı xäbärlärenä qarağanda, iminlek köçläre Söğüd Ğaräpstandağı iñ yuğarı Al Qaida citäkçese sanalğan Saleh äl-Äwfi'nıñ xatının häm 3 balasın qulğa alğan.


text:
2016-2017 9.SINIF TÜRK DİLİ ve EDEBİYATI YENİ KİTAP CEVAPLARI
son yayınlardan haberdar olmak bizi Facebook'ta beğenin
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 32
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 37
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 69
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 70
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 71
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 72
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 73
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 74
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 75
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 76
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 77
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 85
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 86
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 93
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 101
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 102
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 105
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 115 , 2.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 116, 2.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 117, 2.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 118 , 2.ünite değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 121
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 122
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 123
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 124
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 125
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 126
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 127
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 128
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 129
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 130
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 131
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 132
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 133
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 134
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 135
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 136
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 137
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 138
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 139
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 140
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 141
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 142
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 143
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 144
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 145 değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 146 değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 147 değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 148 değerlendirme
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 149
»9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 150


text:
Tönyaq Ğıraqta Kirkuk häm kürşe şähärdä atna azağında kördlär belän törkmännär arasında bulıp alğan bolğanış, çualışlarda distädän artıq keşe häläk buldı.Törkiä premiere tönyaq Ğıraqtağı waqıyğälärne iqtibar belän qarap barabız dip beldergändä, törek mätbuğatında Ğıraq 400yıl töreklär qaramağında tordı ,ütkändä babalarıbız saqlağan urınnarnı saqlau bezneñ wazıyfa digän mäqalälär kürenä. Kördlär belän törkmännär arasındağı etnik tınıçsızlıqlar Amerika öçen yaña problema tudıra ala .
Atna azağındağı etnik çualışlarğa qädär Kirkuk Ğıraqta suğıştan soñ in tınıç urınnardan berse bulıp kürende. Neftkä bay, törkmän, körd ğäräb häm assuriannarnıñ- yänäşä, tınıçlıqta yäşäwe , Bagdadttağı xaos, cinayätlärneñ bulmawı , xätta maşina yöretüçelärneñ qızıl utta tuqtawı älege Ğıraq öçen uylap ta bulmıy torğan küreneş. Ämma atna azağındağı waqıyğälär anda da etnik problemalarnıñ bik kisken toruın höm qan tügü öçen küp kiräkmägäneñ kürsätte. Xaberlärgä qarağanda Kirkuk kürşesendä Tuz Xarmatoda kördlär yaña ğına açalğan törkmännärneñ ğıybadätxanäsen cimergän.8 keşe üterelde 14 yaralandı. Şimbädä Kirkukta törkmännärneñ ike qährämeneneñ xäykälenä granatlar taşlanğaç, tınıçsızlıqlar anda da cäyelde.Näticädä 3 keşe häläk buldı.Saddamnnan soñ täbäktä ğäräblär belän kördlär arasında kirenkelek kisken . 91nçe yılğı Farsı Qultığı suğışnnan soñ kördlärlär de fakto bäysez yäşi. Törek xärbiläre här daim yaqın qardäşläre Ğıraq törkmännärneñ qurqınıç astında toruın , häm törkmännärne yaqlau öçen tönyaq Ğıraqqa tınıçlıq köçläre cibärü kiräklege turında söyläp kilä.Törkiäneñ üzendä suğışqa qarşılq kürsätü zur bulğan kebek kördlär dä törk xärbiläreneñ kerüenä qarşılq kürsätäçäklären aldan belderde. Kirkuk şähär başlığı itep kördneñ bilgelänüe şulayuq Suleymaniäne kontrole astında totqan Kördistan Patriotik Berlege citäkçse Jalal Talabanineñ Kirkuknı da qaramağına quyu teläge törkmennärne nıq tınıçsızlandıra.Sonğı çualışlar öçen taraflar cawaplılıqnı üz östenä almıy ,alar terrorçılar kördlär belän törkmännär arasında konflikt çığaru öçen tırışa dip äytä.Radiobıznıñ Ğıraq bülege citäkçese, elek Ğıraqta ilçe bulıp torğan David Newton fikerençä ( audio)
bik mömkin, bomba ğıybadätxanäne cimerde. Al qaida dip äytü qıyın. Saddam taraftarları etnik kierenkelek buldıru öçen tırışa ala. Bomba şartlauınnan tış bu törkmän belän kördlärneñ üz ara bäreleşüe ide
Newton törkmännär belän kördlär arasında kierenkelek bar.Sonğı waqıyğälär moñı kürsätep tora AQŞüzeneñ körd häm törkmännär belän mönäsbätlären küzdän kiçerep, kierenkelekne sülpänäytü yulın qararğa, törkmännärneñ şiqäyätlären kimetergä tieş dip söyli. Törkmännär körd politsiä qoralsızlandırılırğa tieş dip sorap kilä. Ämma AQŞ suğış waqıtnda üzenä yardäm itkän körd partizannarı –peşmergalarnı çik saqçıları itep urnaştırırğa cıyına . AQŞ belän xezmättäşlek kördlärgä amarikannarnıñ dustı dip qarala . Törkmännär isä üzlären çittä qaldırılğan itep xis itä. Mart ayında amerikan soldatlarınıñ Törkiä territorisennän Ğıraqqa höcüm oyıştıruına qarşılıq kürsätkän Törkiä parlamentı sintäber urtalarında 10meñ törek ğäskäriän Ğıraqqa urnaştıru eşen tawışqa quyarğa tieş. Cämäğätçelek qarşı bulsa da, Ankara Waşington belän aralarnı cayğa salu öçen xärbilär cibärü yağında tora. Tik bu xärbilär Törkiä telägäneçä tönyaq Ğıraqta tügel ä könyaqtaraq uranaştırılaçaq dip kötergä kiräk. Atna azağında törkmännärneñ üterelüe Ankara vä İstanbulda protest demonstratsiälärenä, çualışlarğa säbäp buldı. Premier Tayyib Erdoğan (audio) tışqı eşlär minsitırlığı amerikannarnıñ şunduq mäsälägä tıqşınırğa tieşlege turındağı bezneñ telägebezne belderde . Bez wazğiätne centekläp qarap barabız dip söyläde.
Üz territoriäsendä körd separatizmın bastırğan Ankara Ğıraq säyäsätendä alarnıñ arta barğan täsir qazanuın borçılu belän qarap bara.
färidä xämit, praga


text:
AQŞta Kongress saylawları näticäse
2-nçe Noyäberdä AQŞta tik prezident saylauları ğına tügel, ä Väkillär palatasına häm Senatqa da saylaular ütkärelde. Älbättä, töp ähämiät prezident saylaularına birelsä dä, amerikan kongressına saylaular da zur ähämiätkä iä. Yaqınça näticälärgä qarağanda, Respublikannar Partiäse Senattağı häm Väkillär Palatasındağı küpçelegen saqlap qalu belän genä çiklänmiçä, kongressmen häm senatorlar sanın arttırğan.
Audio
"Qayberävlär bezneke kebek üzara bülgelängän ber ildä minem kebek beräv AQŞ Senatına kerü öçen omtılmasqa da tieş dip uylağannardır. Qurqu eçendä yäşägän ber dävlättä Barak Obama isemle beräv ber vaqıtta da saylana almas dip uylağannardır. Läkin, amerikan xalqı häm bezneñ konsepsiäbez başqa buluı säbäple, min monda basıp toram."
Ul yaña Senatta berdän ber qaratänle bulaçaq. Senat häm Kongressqa saylaular turındağı mäğlümätlär yaqınça näticälärgä tayanıp birelä, qayber urınnarda qätği näticälär äle iğlan itelmäde. Şulay da küpçelek urınnarda näticälär bilgele häm Väkillär Platası belän Senatta respublikannarnıñ küpçelekne saqlap qalçaqlarına ber nindi dä şik yuq.
Färit İdelle, Praga.


text:
24 qaraşa küni Jastar ortalığı ğïmaratında QR Täwelsizdiginiñ 25-jıldığı ayasında «Täwelsizdik tolqınında» Jastar balı ötkizildi.
Arşalı awdanı äkiminiñ orınbasarı Mawsınbaeva Mädïna Minay`darqızı öz quttıqtaw tilegin arnadı: «Bügin Sizder «Täwelsizdik tolqınında» Jastar balına qoş keldiñizder! Barşa qawımdı Qazaqstan Respwblïkasınıñ Täwelsizdiginiñ 25-jıldığımen quttıqtay`mın! Barlığımız 25 jıldıq merey`toy`dı birligi jarasqan, bey`bitäri turaqtı, örkendegen elde qarsı alıp otırmız. Jastar bizdiñ bolaşağımız. Bolaşağı zor ay`bındı Qazaqstannıñ senim artar azamattarı - sizder, elimizdiñ bay`rağın bïik tuğırlardan körsetetin de özderiñiz ekenine senimdimin». İs – şara barısında Mädïna Minay`darqızı awdandağı jastar sayasatınıñ damwına üles qosqan belsendi jastardı marapattadı. İs-şara konkwrstıq bağdarlama türinde ötti, jastardan 17 jup qatıstı. Bay`qawğa qatıswşılarğa quzırlı ädilqazılar alqası bağa berdi: Arşalı awdanı äkiminiñ orınbasarı Mawsınbaeva Mädïna Minay`darqızı, awıl şarwaşılığı jäne öndirwşi uy`ımdardıñ qızmetkerleri käsipodağınıñ töray`ımı Prïstïnskaya Tatʹyana Vasïlʹevna, «Nur Otan» partïyasınıñ Arşalı awdandıq fïlïalınıñ törağasınıñ birinşi orınbasarı Fedorova Roza Şakïrovna, awdandıq mädenïet üy`iniñ xoreografı Bakşeev Vïtalïy` Pavlovïç.
Bal stïlindegi jäne keşki sändi köy`lekter kïgen juptar polonez ben valʹs bïin şır ay`nalıp bïlep, äsemdigimen, gracïyasımen jïnalğan qawımdı tañ tamaşa äserde qaldırdı. Sonımen qatar, körermender nazarına ottı latın amerïkalıq bï usınıldı. «Mïraj» bï ujımı «Qaradağı adamdar» quttıqtaw bïin orındadı. Keşte mwzıkalıq mekteptiñ oqwşılarınıñ orındawında mwzıkalıq kompozïcïyalar şırqaldı. Bay`qawdıñ qorıtındısı boy`ınşa barlıq juptarğa dïplomdar men estelik kädesıy`lar tapsırılıp, eñ bastısı balldıñ Xanı men xanşay`ımı tañdaldı.
Barlıq qonaqtar üşin merekelik dïskoteka qoy`ıldı.


text:
Bayramğa kilgän qayber qunaqtar fikere
Başqortostandıñ bögöngö uñışlı üśeşe – respbliqanıñ eşhöyär xalqınıñ tırış xeźmäte häm ildeñ barlıq xalıqtarı menän höźömtäle xeźmättäşlege. 450 yıllıq yubiley uñayınan Öfögä kilgän Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiew şulay tip belderźe. Tatarstan başlığı ike respublikanı tarixi tamırźa, bıuattar dauamında hınalğan duślıq bäyläüen bildälne. Başqa qotlauźarźan ayırmalı Mortaza Räximovtı tügel, ä Tatarstan xalqı isemenän Başqortostan xalqın olo bayram menän täbrikläne.
Sankt-Peterburg ğubernatorı Valentina Matvienko äyteüensä, Başqortostandıñ rus däülätenä quşılıuınıñ 450 yıllığı- ul döyöm federal yubiley. Üźenä nigeź halınğandan alıp häm xäźergä tiklem küp millätle qala bulğan Sankt-Peterburg ösön ayırıusa ähämiätkä eyä. Unıñ bildäläüensä, respublika menän xeźmättäşlek Sankt-Peterburg ösön źur ähämiätkä eyä. İke arala sänäğät, yağıulıq-energetika kompleksında, tirä-yaqtı haqlau ölkähendä küp urtaq proekttar ğämälgä aşırıla. 450 yıllıq yubiley, oşoğa arnap uźğarılğan başqa saralar Başqortostandıñ ildeñ başqa töbäktäre menän bäyläneştären artaban nığıtıuğa yarźam itäsäk tine Sankt-peterburg ğubernatorı Valentina Matvienko.
Bildäle köräşse Olimpiya çempionı Aleksandr Karelin bilbaulı köräş qarau ösön kilgäyne. Uğa Räsäy älämendäge 3 töśtäge itäkle küldäk keyep Räsäy gimnın başqarğan qıźźar oqşağan, şulay uq barlıq urındarźa öor-yañı asfalt tüşäleüe küñelenä yaqtan.
B. Fatkullin, Öfö


text:
Açıq mikrofon: Xalıq sanı ni öçen kimi?
1989 yıldan birle dönyada 11 yün Xalıq sanı torışı dip atalğan xalıqara köne bilgeläp ütelä. Ä bügenge köndä Dönyada 6 milliardtan artıq keşe isäplänä. Yıl sayın 77 millionğa arta tora. Belgeçlär isäpläwençä 2050 yılğa cir şarında urtaça 9 milliardtan artıq keşe yäşär dilär. Böten dönyada xalıq sanı artqanda ber waqıtta, cirneñ 7 dän ber öleşen alıp torğan Rusiädä yıl sayın xalıq ber millionğa kimi bara. Bu ni öçen şulay. Belgeçlär küp törle fiker belderä. Ä xalıq ni uylıy.
Bala tapmağanğa ğına menä ber genä säbäp.
Minemçä, bu eş xaqına bäyle. Rusiädä eş xaqı bik tübän, ä balalarnı üsterü, tärbiäläw öçen aqça bik küp kiräk. Häm şunıñ öçen dä Rusiä xalıq sanı bik tübän. İkençedä bügenge köndä ällä nindi awırular bar häm xalıq şunnan bik küp ülä.
Keşe qädere betä minemçä.
Monıñ säbäpläre bik küp. Äytik, aktiv räweştä narkomaniä tarala, yäşlär arasında bigräk tä. Ğomumän xäyerçelek däräcäsendä yäşi bit bezneñ xalıq, şunlıqtan da xalıq sanı da kimi.
Balanı tapqaç üsterergä, tamağın tuydırırğa, uqıtırğa kiräk. Ä küp kenä keşeneñ monıñ öçen mömkinlege yuq.
Xezmät xaqı az tülägänlektän, şunıñ öçen yäşlärneñ bala qararlıq xälläre yuq.
Küp kenä yäş ğailälär balalar tabarğa qurqa, çönki alarnıñ torır urınnarı yuq.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Udmurtiä Respublikasında Rusiä Däwlät Dumasına saylawçılarnıñ aktivlığı bıyıl tübänräk
Här yıldağıça, küpçelek awıl xalqı Konstitutsiädä terkälgän xoquqın başqarırğa omtılğan. Misal itep Graxovo rayonın kiterergä mömkin — anda saylawda qatnaşuçılar sanı 83 protsenttan da yuğarı.Udmurtiä saylawçıları böten Rusiä xalqı kebek ük «Berdäm Rusiä» partiäse öçen kübräk tawış birgän — bu san 42,60 protsent täşkil itä. Tağın iğtibarğa layıq ber närsä — şähärdä yäşäwçelär älege partiä öçen kimräk tawış birsä, rayonnarda bu kürsätkeçlär yuğarıraq — İjawda bu partiäne üz itüçelär 31 protsent bulsa, Kizner rayonı xalqınıñ 65 protsentı «Berdäm Rusiä» yaqlı.
Udmurtiädä partiälärdän ikençe urında LDPR, alarnıñ tarafdarları 12 protsenttan artıq, öçençe bulıp Kompartiä — 9,7, annan soñ «Rodina» häm Rusiäneñ agrar partiäse. Monda tağın ber üzençälekkä iğtibar ittem — LDPR tarafdarları şähärlärdä kübräk, kommunistlarnı awıl eşçännäre dä, şähär xalqı da ber külämdä yaqlağan.SPS öçen 4 protsent saylawçılar tawış birsä, «Yabloqo» tarafdarları Udmurtiädä 2 protsenttan artıq tawış cıya almağan.
7nçe dekaberdä üzäk televideniedän saylawlarğa näticä yasap, Rusiäneñ xaq patriotları partiäse öçen ber genä tawış ta bulmawın äytsälär, Udmurtiädä bu partiä öçen ber meñ ille ber keşe tawış birgän.Dumağa ber mandatlı okruglardan respublikadan ike deputat saylanırğa tieş ide. Alarnıñ berençese elekkege Duma sostavında bulğan Svetlana Smirnova — ul üz okruğındagı saylawçılarnıñ 67 protsentınıñ küñelen qabat yawladı, ikençe okrugtan — «Udmurtneft'» aksionerlıq cämğıäteneñ general' direktorı Yevgeniy Bogomol'nıy — bu kandidat öçen saylawçılarnıñ 32 protsentı üz tawışın birgän. Barlıq kandidatlarğa qarşı tawış biruçelärneñ sanı da yuğarı — 18 protsenttan da artıq.
İğtibarğa layıq tağın ber närsä — 8nçe dekaberdä saylawlarğa näticä yasap, respublika prezidentı Aleksandr Volkov, jurnalistlar belän oçraşuda mondıy fiker citkerde. 8nçe dekaberdä respublika xakimiäte citäkçeläre, administratsiä başlıqlarınıñ kiñäşmäsendä Udmurtiä prezidentın saylawnı RF prezidentı saylawları belän ber waqıtta uzdıru turında fiker belderelgän. Volkov prezident bulıp dürt yıl elek saylanğan ide. Yaña saylawlar respublikada oktäberdä kötelä. Saylawlar qanunına üzgärtmälär kertü mäs’äläsen bu atnada respublika parlamentı tikşeräçäk.Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä.


text: Quşma Ştatlarda amerikän rusiä mönäsäbätläreneñ torışı turındağı xisap iğlan itelgän. Ul xisapnı xalıqara mönäsäbätlär şurası belgeçläre törkeme äzerlägän. Alar, ike il arasında strategik partnerlıq urınına köndäşlek kilde, dip näticä çığarğannar. Xisap autorları Rusiädä demoqratiäneñ betügä taba baruına, şulay uq Mäskäwneñ çit illärgä çığarıla torğan yağulıqnı, tışqı säyäsi basım qoralı itep qullanuğa häm Üzäk Aziädäge AQŞ, NATO xärbi bazaların qısırıqlap çığarırğa tırışularına borçılu belderä. Bu xaqta AQŞ däwlät departamentı wäkile Tom Keysi “Bez törleçä qaraşta bulğan mäslälär bar, şul uq waqıtta, minemçä, bez açıq häm dustanä mönäsäbättä dä söyläşä alabız. Älbättä, bezneñ qaraşqa problemnar bulğan dairälär xaqında, bez alğa taba da üzebezneñ borçılunı belderäçäkbez”, dide.


text:
Bush belän Saakaşvili "ireklekne" ber törle añlıy
Kiläse atnada Peterburda cıyılaçaq Zur 8lek summitına ictimaği oyışmalar häm din ähelläre üzlärençä cıyınğa täqdimnär äzerläsä – il başlıqları möhim söyläşülär aldınnan üz pozisiälären bilgelägän adımnar yasıy. Kiçä Waşingtonda AQŞ häm Gruziä prezidentlarınıñ oçraşuın alar üzläre summitqa bäylämäsä dä, belgeçlär fikerençä, Bush häm Saakaşvilinıñ näq xäzer oçraşuı häm azatlıq öçen köräşkä tuğrı qalaçaqları turındağı belderüe – Peterburda ütäçäk summitqa bäyle.
Bush, Saakaşvilinıñ iqtisadi säyäsäten häm Gruziäneñ NATO äğzası bulaçağın yaqlayaçağın belderde:
"Gruziäne äğza itep alu NATOğa faydağa bulaçağına ışanam. Gruziägä dä faydağa bulaçaq bu. Äğzalıqnı tormışqa aşıru öçen alda plan bar. NATO äğzaläre belän Gruziä öçen bu eşlärne ciñeläytü yulları turında söyläşerbez. Gruziäneñ äle eşe küp, häm prezident monı yaxşı añlıy."
Xakimiätkä kilüenä inde 3nçe yılı kitkän Saakaşvilinıñ ildä demokratiä üseşe öçen qılğan ğämällärenä Bush ber nindi dä bäyä birmäde, ämma Gruziä prezidentınıñ iqtisadi qazanışların xupladı.
Saakaşvili, üz çiratında, Bushnıñ dönya buylap "ireklek" mäsäläsen alğa sörüenä häm bigräk tä anıñ Ğiraqtağı säyäsätenä xuplaw belderde:
"Ber äyber äytäsem kilä, prezident äfände. Sezneñ "ireklek" mäsäläseneñ çınnan da näticäse bar. Sez anıñ näticäsen Gruziädä kürä alasız, bez anıñ näticäsen Ğiraqta küräbez. Şunnan taypılmağız, zinhar axırına qadär köräşegez. Bez sezneñ belän bulaçaqbız, çönki sezneñ Ğiraqtağı uñışlarığız – Gruziä öçen dä uñış bulıp tora. Bu – ireklekne yaratqan, üzeneñ häm balalarınıñ imin dönyada yäşäwen telägän här keşe öçen zur uñış."
Saakaşvili şulay uq Bushnıñ salım sistemasın oşattı:
"Bezneñ salımnar bik tübän ämma alarnı tüläw arttı. Dimäk salımnar tübän bulsa da, xökümät ni qadär äzräk qatnaşsa – şul qadär yaxşıraq."
Bush alda torğan Zur 8lek cıyını turında ber süz dä äytmäde. Saakaşvili isä bu uñaydan – Gruziä häm AQŞ bik küp mäsälädä ber törle fikerdä tora, dip belderde.
Alsu Qormaş


text:
Söyläşülärdän soñ Bush, Ğiraqnı suğıştan soñ tözekländerüdä Berläşkän Millätlär Oyışması role möhim bulaçaq, dip belderde. Ayırım alğanda, Oyışma Ğiraqqa yardäm äzerläw häm ildä waqıtlı xakimiät tözü öçen cawaplı bulaçaq.
İke citäkçe dä Ğiraq prezidentı Säddäm Hösäin rejimı axırına yaqınlaşa dip kileşte, Bush, “Ğiraqta yaña kön başlana” dip belderde. Bush häm Blair söyläşüeneñ köntärtibendä şulay uq Yaqın Könçığıştağı wazğiät tä buldı, Amerikan prezidentı Fälestinnärneñ yaña premyer-ministrı itep Mahmoud Abbasnıñ bilgelänüen xupladı.
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ general sekretare urınbasarı Şaşi Tharoor, BBC radiosına bügen, Quşma Ştatlarnıñ BMO’nıñ İminlek Şurası rizalığı bulmıyça Ğiraq xökümäten tözergä xoquqı yuq, dip belderde. İminlek Şurası röxsäte bulmıy torıp tözelgän yaña Ğiraq xökümäte dönyada Quşma Ştatlarnıñ xärbi okkupatsiäseneñ ber öleşe bularaq qabul iteläçäk, dide Tharoor. Suğıştan soñğı Ğiraqnıñ yazmışı turında söyläşülär uzdırır öçen bu atnada Oyışmanıñ general sekretare Kofi Annan Britaniä, Fransiä, Germaniä häm Rusiägä säfärgä çığa.
Qıtay häm Rusiä tışqı eşlär ministrları da bügen telefonda bulğan söyläşü waqıtında suğıştan soñğı Ğiraqnı tözekländerüne BMO üz qulına alırğa tieş, dip kileşte. Bu xaqta Qıtay däwlät televideniäse xäbär itkän.


text:
Peterburda pravoslav dine däreslärenä qaraş
Peterburg mäktäplärgä pravoslav mädäniäte mäcbüri kertelgän töbäklär rätenä kermi anısı, ämma ildä bu mäs'älä tiräsendä barğan wazğiät'qa bezdä dä bitaraf tügellär. Qaysıber mäktäplärneñ xätta berqädär täcribäse dä bar: eksperimental' räweştä bu fän bezdä inde kertep qaralğan ide.
.Ä menä şähär xakimiäteneñ mäğärif bülege belgeçe Larisa Quzmina fikerençä bügen Peterburg mäktäplärendä pravoslav mädäniäte nigezlären kertü döres bulmas ide , alay ğına da tügel, bu berqädär qurqınıç ta. Çönki bezneñ ilebez küpmillätle, küp konfessiäle häm çirkäw däwlättän ayırılğan. Pravoslav dinen kertü küplärneñ milli- dini xislärennän kölü kebek bulır ide. Larisa Quzmina:"Şuña kürä bezdä ul däreslär bulmayaçaq",- disä dä, .qayber mäktäplärdä ata-analar rizalığı belän pravoslav nigezläre bügen dä uqıtıla. Mäsälän, 345 mäktäptä. Anıñ direktorı Anatoliy Lazarev: "Bez yuqqa çıqqan oktäberyat, pioner, komsomol oyışmaların 6 yıl elek ük şuşı däreslär belän alıştırdıq. Bu däreslär tärbiäwi rol' ütilär. Alardan fayda ğına ", - di.
Ä 550 mäktäp direktorı Boris Notkin uyınça pravoslav dinen uqıtu tamırdan döres tügel. Rusiädäge barlıq töp dinnär nigezen öyränü döresräk bulır ide. "Bezneñ mäktäpneñ 90 protsentın yähüd balaları täşkil itä, şunlıqtan bez programmağa yähüd ğöref- ğädätläre däresen kerttek. Ämma bu balalarğa iudaizmnı köçläp tağu tügel, uqıtuçılar da din ähellärennän tügel, ä maxsus äzerlek ütkän Rusiä häm İzrail' pedagogları. Ul şulay bulırğa tieş tä ", - di.
Qanunnar cıyılışı deputatı Mixail Amosovqa " Pravoslav mädäniätı nigezläre" fäne belän köräşergä dä turı kilgän. Anıñ qızı Ğaliä uqığan Vaganova isemendäge mäşhür xoreografiä uçilişçesında da berniçä yıl elek bulğan andıy fän. Däreslär fakul'tativ bulıp sanalsa da, alarğa yörü mäcbüri bulğan. Ata- analar moña qarşı çıqqan. "Balalarnı ul däreslärdän azat itü öçen bezgä bik küp köç quyarğa turı kilde ", -di Mixail Amosov. "Andıy däreslär telägän keşelär öçen genä, çirkäwdä uzarğa tieş. Ägär mondıy däreslär mäktäptä ütkärelä ikän, islam, lyuteran, buddizm nigezläre dä uqıtılırğa xaqlı",- dip sanıy Mixail Amosov.
Peterburgta yäşäwçe millättäşlärebezneñ dä bu turıda üz fikerläre bar.. Mäsgudä xanım :"Pravoslavmı, islam nigezlärenme öyränü- keşeneñ üzennän tora.Öyränergä telägän keşegä xäzer kitaplar da citärlek. Din nigezlären mäktäptä uqıtunıñ kiräge yuq. Minem balam uqığan mäktäptä bu fän kertelsä, min balamnı anda cibärmäs idem. Attestatta ul fännän bilge tormas bulsa da",-digän fikerdä.Gersen isemendäge pedagogiä universitetı uqıtuçısı uyınça bu fänne maxsus äzerlege bulğan keşelär uqıtırğa tieş.Anna küpmillätle, küp konfessiäle ildä ber dinne dä cäberlärgä tieş tügellär.
Räşidä xanımnıñ bu problemağa qaraşı şaqtıy kisken, çönki qızı Ümidä mäktäptä "prodlenkağa" yörgändä bu fänne mäcbüri uqıtırğa tırışıp qarağannar, ana da, bala da qarşılıq kürsätkäç , tuqtağannar. "Prezident Putin rusiälılarnıñ 20 protsentı möselmannar digän ide. Möselman balasınıñ üz ata-babaları dinen öyränergä xoquqı bar. Ägär çit dinne mäcbüri öyrätälär ikän, Saray mäydananına uram cıyınına çığarğa kiräk".
Gölzadä Kamalova, Sankt- Peterburg


text: Bıl turala Mısır prezidentı Xösni Möbäräk beldergän häm İzraildı bıl azımdan tıyılırğa saqırğan. Arafattı deportatsiälahalar, bez uğa hıyınıu urını biräsäkbez. Ämmä mineñ fekeremsä, İzraildıñ qararı bötönläy dörös tügel. Arafat qıuılğan osraqta fälestin bilämälärendä nimä bulırın ber kemdä äytä almay. Bıl terror häm kös qullanıu şawqımına kilteräsäk. Gäzättän tış xäl kilep sığasaq, tigän Mısır prezidentı Xösni Möbäräk. Fälestin premer ministrı Äxmät Qorei İzrail xökümäte qararın xatalı tip atanı.


text:
Etemdär aqsahına kereüselärgä tikşereü
Başqortostanda etemdär ölöşönä kergän etäkselär yauap tota. Respublika prokuraturahı quşıuı buyınsa kontrol-iśäp palatahı balalar yorttarı häm korrektsion-mäktäp internattarźı tikşergändän huñ oşolar bildäle buldı.
Ular 13 balalar yortonda aqsanı elgä tuźźırıuźı tikşergän. Asıqlanıuınsa küp yorttarźa sabıyźarğa öś häm ayaq keyemdäre eteşmäy ikän. Ularğa täğäyenlängän rizıqqa qul huźıu źa küp. Balalarğa teyeşle bulğan hut, yäşelsä- emeş teyeşle miqdarźa birelmägän, küberäk tuqmas menän hıylağandar. Öföläge 10 sı balalar baqsahı bilämäläre tulıhınsa asfalt menän qaplanha la direktorźıñ xujalıq eştäre buyınsa urınbaśarı nişläpter ğazondağı ülände saba torğan maşina hatıp alğan, etemdär aqsahına. Öföläge huqır yäki nasar küreüselär ösön maxsuslaşqan 28-se hanlı mäktäp-internatta la eteşheźlektär bixisap. Balalar yäşägän häm uqığan binalar talaptarğa bötönläy yauap birmäy. Unıñ direktorı İldar ğärifullin äyteüensä, bina iśke, oźaq yıldar bötönläy remont kürmägän, ul mäktäpkä direktor itep täğäyenlängäs kenä töźöklänldereügä totonğandar.
Başqortostanda 19 meñgä yaqın bala etem yäki qarausıhıź qalğan. Ular ösön 30 balalar yorto, 26 maxsus-qorrektsion mäktäp-internat, 4 sabıyźar yorto eşläy. Ber balanı qarau ösön bıltır yılına 125 meñ huñ talap itelhä, xäźer bıl han 148 meñ humğa etkän.
Korrektsiya mäktäp-internattarı 2006-sı yıl başınan qaźna iśäbenä finanslauğa küserelgän. Ä Başqortostanda qaźnanıñ 27 protsentı tap mäğarif tarmağına bülenä. Yäğni aqsa eterlek, qayźa totonolğanın ğına asıqlau käräk. Ä urlaşıuğa kilgändä, kem xäźer namıś menän yäşäy- aşnaqsıhı iten taşıha, başqaları başqahın tigändäy……


text:
Başlıq: -
Bäysez Däwlätlär Berlegendäge 12 äğzä il eçendä, Törkmänstan ğına xäzergäçä tulı wäkillek belän qatnaşmıy ide. İrtägä Aşqabatta başlayaçaq BDB cıyılışınıñ könüzäk mäsälälärennän berse, Elektrik eneregiäse xezmäşlege.
Törkmänstan, BDB illäre cıyılışın iñ soñ 1993nçe yılda qunaq itkän ide.15 aradañ soñ BDB illäre premyer ministrları Pänceşämbe könne tağın Aşqabatta oçraşalar. Şulay da bu oçraşunıñ Aşqabatta uzuı iğtibarnı cälep itä. Yaña Prezident, Saparmarat Niyazov waqıtında yıllar buyına üz eçenä yabılğan ilne izolatsiädän çığarırğa omtıla digän farazlar tua.
Berdimöxämmädov, soñgı waqıtta yaña reformalar citäkle. Bu yañarış säyäsäte belän ul, elgärese Saparmarattan ayırmalı buluı küzgä çalına. Üzgäreşlär kiçergän Törkmanstanda, ber genä närsä üzgärme qaldı. Törkmänstanda äle dä premyer ministrlıq urını yuq. Şuña da Törkmän başlığı, BDB illäreneñ Premyer Ministrları därcäsendä uzğan bu cıyılışqa Prezident bularaq qatnaşa.
Cıyılışta, möhim könüzäk mäsälä isä, BDB illäre eçendä tawar äyläneşe häm elektrik kebek energiä baylıqların büleşüdä, çik problemnären beterü. Läkin bu cıyılışta bu temadan tış älbättä Berdimöxämmädovnıñ taqdimnäre häm süzläre dä zur qızıqsınu belän küzäteler dip kötelä. Bigräk tä, Prezidentnıñ, Azärbaycan wäkilläre belän bulaçaq mönäsäbätenä iğtibar küp bulır. Çönki monnañ alda ike ilneñ dä elekke prezidentläre Saparmarat Niyazov häm Xäydär Aliev waqıtında mönäsätlär körçekkä terälgän ide. Bigräktä Kaspidäge neft qırlarıñ bülüşü mäsäbälärendä. Läkin soñgı arada ike ilneñ dä yaña citäkçeläre belän ike il arasında tağın da açıq häm añlaşuçan mönäsäbätlär başlandı.
BDB illäreneñ premyer ministrlıq däräcäsendä uzaçaq cıyılış belän bergä, Azerbaycan häm Törkmänstan arasında da ike yaqlı söyläşülär bulaçağı aldañ uq iğlan itelgän ide. Eşen asılında isä ike il arasında bulaçaq bu söyläşülär, Yewropanıñ ömetlängäne, Kaspi aşa gaz ütkärü proyektın tormışqa aşıru öçen möhim ber adım bula ala. Törkmänstan xäzergäçä zur gaz baylıqların barı tik Rusiä belän büleşä ide.
Ä iñ zur soraw isä Törkmänstan berlekkä yañadañ tulı wäkillek statusına qaytuı mäsäläse. Niyazov BDB cıyılışlarına bik siräk bara ide. 2005nçe yılda 2005nçe yılda bulğan cıyılışta, Niyazov monnañ arı, cıyılışlarğa küzätüçe bularaq qatnaşaçağın iğlan itkän ide.
BDBnıñ yuğarı komitetı başlığı, Sergey Lebedev isä, cıyılış aldınnañ Törkmänstanıñ äkrenläp äwzem rol alıun xezmättäşlek öçen konstruktiv ber adım bularaq bäyäläde.
Şulay da, Berdimöxämmädov soñgı arada NATO tarafınnan tanılğan neutral statusın saqlıyaçaqların beldergän ide. Bärdemöxämmädovnıñ bu süzlärennäñ, Törkmänstan BDB xezmättäşlegeneñ qaysı ber öleşendä yaxşıraq xezmättäşlek kürsätsätä alsada, äle tulı äğzälekkä öçen äzer bulmawın añlap bula.


text:
Mustafa Edige Qırımal
Mustafa Edige Qırımal (Şinkeviç) (1911 - 1980) — qırımtatar milliy areketiniñ belli erbabı.
Mustafa Edige Şinkeviç 1911 senesinde Bağçasarayda dünyağa keldi. Lipka Tatarlarından olğan babası Mustafa Şinkieviç 1911 senesinde Bağçasarayğa köçken edi. İlk ve orta tasilini Yalta şeerine pek yaqın olğan (bugün Yaltanıñ bir maallesi olğan) Qırımtatarlarnıñ yaşağan Dereköy köyünde yasadı. Lise tasilini Yaltadaki Rus lisesinde bitirdi. Rus tilini pek aruv ögrendi. Yüksek tasiline devam etmek içün Qırımnıñ merkezi Aqmescit şeerine ketti. Pedagogika Yüksek İnstitutına yazıldı. 1923-den 1927 senesine qadar Qırımda sürgen milliy areket teşkilâtı çalışmalarına qoşuldı. Areketke qatılğanlar aqqında başlatılğan taqip ve tutuqlamalardan qurtulması içün Azerbaycanğa qaçtı. Daa soñra İranğa, o yerden de 1932 senesinde İstanbulğa bardı.
Edige, İstanbulda Qırım Milliy Merkezi reisi Cafer Seydamet Qırımer ve diger Qırım milliyetçilerinen tapıştı.
Bir vaqıt soñra, Lehistan Musulmanlarınıñ müftisi olğan ve Vilnüs şeerinde yaşağan emcesi Yaqup Şinkeviçniñ qatına ketken Edige, 1934 senesinde Vilnüs Universiteti Siyasiy İlimler Fakultetine qayd olıp bu yerden 1939-da mezuniyet diplomını alğandır.
Aynı senelerde Türkiyeden Lehistanğa universitet tasili yapmağa ketken Qırımlı yaşlarnen beraber Lehistan Tatarları arasında milliy faaliyetlerni sürdürgen Edige, qurğanı milliy teşkilâtnıñ başına keçkendir. Bir yaqtan yaşlar arasında çalışa ekende, öbür yaqta Lehçe mecmualarda ve Dobrucada neşir etilgen Emel mecmuasında maqaleler yazğan edi. Er sene yaz tatili vaqtında, Lehistanda tasilde tapılğan Qırımlı arqadaşlarınen beraber Dobrucağa kelip o yerdeki çalışmalarğa da qoşulğandır.
Mustafa Edige Qırımal, 1939 senesiniñ mayıs ayında Lehistanda doğğan Aymelek hanımğa evlengendir.
1939 sentâbr ayında Lehistan Alman orduları tarafından zapt etilgende, apayı ve emşerisi Murat Yaqupoğlunen beraber 1940 yanvar ayında Berlinge ketken, o yerden de İstanbulğa keçip 1941 senesiniñ dekabr başına qadar bu yerde qaldı.
Almanlar Qırımnı zapt etken soñ, Qırım Milliy Merkezi, Mustafa Edige Qırımalnen Müstecip Ülküsalnıñ Berlinge ketmelerine, o yerden de Almanlarnen añlaşıp Qırımğa ketmelerine qarar berdi. Musatafa Edige Qırımal ve Müstecip Ülküsaldan oluşqan eyet doquz ay sürgen bu çalışmalarda muvafaq olamadı. Müstecip Ülküsal İstanbulğa qayttı. Edige, ömür arqadaşınen Berlinde qaldı. Daa soñra Berlinge kelgen Halim Baliç ile Doktor Abdullah Soysal, Edige ile aynı yolda çalışmalarğa devam ettiler. 1942 senesiniñ noyabr ayında Mustafa Edige Qırımal ile Halim Baliç Qırımğa bir ay qalmaq izninen kettiler. Aqmescitte qurulğan Musulman Komitetiniñ azalarınen körüşip keri qayttılar. Bir vaqıt soñra Halim Baliç de İstanbulğa ketti. Abdullah Soysal, Mustafa Edige Qırımal ile Almaniyada qaldı.
II Cian cenkinden soñ, Avropağa sığınğan pek köp Qırımlınıñ lagerlerge yerleştirilmeleri hususında Mustafa Edige Qırımalnıñ pek müim çalışmaları oldı. Qırımal, Alamaniyanıñ Münster şeerinde universitetke devam etti ve felsefe doktorı yasap, diplom aldı. Doktor tezi olaraq 1952 senesinde Der Nationale Kampf der Krimtürken (Qırım Türkleriniñ Milly Mücadelesi) kitabını neşir etti.
AQŞ tarafından 1954 senesinde Münhende qurulğan Şuralar Birligini Araştırma ve Ögrenme İnstitutı ve Paris Blokunda Qırım Milliy Merkezi temsilcisi sıfatınen Qırımtatarlarnı ve davalarını müdafaa ve temsil etken Doktor Mustafa Edige Qırımal, İnstitut tarafından neşir etilgen Türkçe "DERGİ" mecmuasınıñ qapanğanına qadar mesul müdirligini yasadı. 1972 senesinde İnstitut qapanğanda emekli oldı. Aynı vaqıtta Paris Blokunda Qırım Milliy Merkezi temsilciligi vazifesine de devam etti.
1977 senesinde hastalanğan Doktor Mustafa Edige Qırımal 1980 senesi aprel 22 künü 69 yaşında vefat etti. 2007 senesi mayıs 18 künü, mezarı Avropa Qırımtatar Medeniyet Merkezi tarafından Münhenden avuştırılıp, İstanbul üzerinden Bağçasarayğa ketirildi. Qırımal Münhende sügünlikte vefatından tam 27 yıl soñra öz vatanında Zıncırlı Medrese yanındaki bağçada İsmail Gasprinskiy ve Amet Özenbaşlı mezarlarınıñ qatına kömüldi.


text:
Bürät Respublikası Tatarları
Qazan tantanaları waqıtında Bürät respublikasında yäşäwçe millättäşlärebezneñ citäkçese professor Ramazan Siraciev belän tanışırğa nasıyp buldı. Anıñ äti-änise 1936-yılda Tatarstannıñ Ätnä rayonınnan Şärıqqa yul alğannar, İrqut ölkäsendä töplängännär. Ğalim isä şul yaqlarda 1963-yılda ğına tuğan bulsa da, Tatarstannan 1936-yılda çığıp kitkändäy xis itä üzen.
Yazmış cilläre belän Bayqal aryaqlarına barıp çıqqan millättäşlärebez nixällärdä? Milli tamırlarıbıznı saqlap qalu yağınnan nindi çaralar kürelä?
Ramazan äfände belän äñgämä şul turıda bardı.
Moña qädär ällä ni aktivlıq sizelmäsä dä, Ulan-Ude qalasında namaz uqu yortı buldırğannar, milli canın saqlap qalğannar ana telendä aralaşırğa tırışıp yäşägännär. Ä menä 2004-yıldan alıp, baytaq anıq möhim çaralar kürelgän. Uraza, Qorban bäyrämnärenä küpläp cıyılğannar. 4 awıl rayonnarında eşläp kilüçe milli oyışmalar yärdämendä, 2005-tä berençe märtäbä Sabantuy uzdırğannar. Respublika külämendä Milli-mädäni moxtariat tözelgän. Monıñ näticäsendä respublika citäkçelege häm maltabarlar tarafınnan tatarnıñ milli mänfägat'lärenä citdiräk qaraş tuğan. Keçkenä namaz yortına xalıq sıymağanğa, respublikanıñ başqalasında mäçet salırğa röxsät alınğan. Tik monda imam urınına tatar keşese kiräk, di. Ramazan äfände äytüençä, Rawil xäzrät Gaynetdin, berär belemle yäş yeget yunältkän oçraqta, anı Qazanda yäki Mäskäwdä uqıtıp, şul mäçetkä cibärü mömkinlegen beldergän.
Döres, mäktäplärdä ana telen uqıtunı kertü turında älegä süz yörtü qıyın, di Ramazan Siraciev. Çönki böten respublikada berdän-ber bürät litsee Ulan-Udeda ğına eşli. Bürätlär üzläre dä ana telen barı tik awıllarda ğına saqlap qala alğannar. Rayonnar üzäklärendä, qatnaş xalıq yäşäsä dä, bürät tele işetelmi.
Şul uq waqıtta Ramazan häm anıñ tuğannarı bürät teleneñ törle dialektlarında da söyläşä alalar, xättä, kiräk bulsa, mongolça da. Ä menä bürät telendä söyläşüçe urıslar oçratu qıyın, ikän. Şöker, di professor Siraciev, arabızda äle tatar telen saqlap qalğan millättäşlärebez dä bar. Alar üzara ana telendä aralaşırğa tırışalar, balaları belän dä üzebezçä söyläşälär. Ä inde Qazan tantanalarında qatnaşu arqasında millätebezneñ kiläçägenä ömetlär tağın da nıği töşkän.
Ramazan Siraciev häm Bürätstan delegatsiäseneñ başqa äğzaları Qazanda çığa torğan basmalar belän tanışqannar, alarnı xalıqqa citkerü çaraları kürmäkçelär. Ä menä “Zvezda Povolj'ya” gäzite redaktorı Räşit Äxmätev belän gäzitneñ här nomerın Ulan-Udeğa cibärü turında kileşkännär dä inde.
Ğomeren Bürät ilendä uzdırğan tatar balası ata-babalarınıñ tuğan cirenä - Ätnä rayonına cıyına ide. Çın tatar möxitendä yäşäw yämen tatıp qarıysı kilä, dide ul. Xäyerlegä bulsın.
Ayrat İbrahim, Qazan - Sember.


text:
Ekrem Çelebi - Eyleme Dostum
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Eyleme Dostum
Etiketler : Ekrem Çelebi - Eyleme Dostum türkü indir, Ekrem Çelebi - Eyleme Dostum türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Eyleme Dostum mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Eyleme Dostum türküsü, Eyleme Dostum sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Eyleme Dostum bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
ekrem çelebi - dinek dağı yeni geldim gurbetten (kırşehir)
Ekrem Çelebi - Oyna Gül Yüzlüm
Ekrem Çelebi - Beyaz Gül Kırmızı Gül
Ekrem Çelebi - At Üstüme Toprağı
Ekrem Çelebi - Gel Sevdiğim Gel
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Yürü Güzel Yürü
Ekrem Çelebi - Yardan Ayrı Düşeli


text: İzrail premier-ministrı Ariel Şaron, törmädä utırğan intifada citäkçese Märwän Barğuti Fälestin citäkçese saylawlarında qatnaşa ala, dip belderde. 9 ğinwarğa bilgelängän saylawlarda barlığı 10 namzät terkälgän, Fatx xäräkäte citäkçese Barğuti şularnıñ berse. Fatx xäräkäte üzeneñ namzäte dip Fälestinne Azat itü Oyışması citäkçese Mäxmüt Abbasnı täqdim itkän ide, şul säbäple Barğuti namzätenä qarşı çığa. Misır prezidentı Xösni Mäbäräk tä, Barğutinıñ saylawlarda qatnaşu niäte Fälestin xalqında büleneşkä kiteräçäk, dide. Ul arada İslam Cihadı törkeme üz tarafdarların saylawlarda qatnaşmasqa çaqırdı. Şul uq öndäwne kiçä Hamas törkeme yasağan ide.


text: BMOnıñ qaçaqlar bülege başlığı Antoníu Gutteriş Ärmänstan prezidentı Robert Koçaryan belän Tawlı Qarabax problemaları turında söyläşte. Erevända ütkän mätbuğat oçraşuı waqıtında Koçaryan, qaçaqlar probleması respublika öçen aktual' bulıp qala, dide. Häm anı xäl itüdä BMOğa räxmät belderde. Gutteriş üz çiratında, Ärmänstan belän Äzerbäycannıñ ber-bersenä ışanuına ireşüneñ ähämiätenä basım yasadı. “Bez, älbättä; Tawlı Qarabax, problemasınıñ tınıç yul belän xäl itelüen telibez. Küçep kitkännärneñ qaytuına ireşü turındağı kileşü, äzerbäycan häm ärmän cämğeyätläreneñ, uzara ışanıç nigeze bulır. Kiläçäktä bezgä bu nizağnı tulısınça beterergä yärdäm iter”,- dide Antoníu Gutteriş.


text:
AQŞ Tönyaq Koreanı Suriägä atom yärdäme kürsätüdä ğayepli
Aq yort monı dönyanı totrıqsızlıqqa etäräçäk ziyanlı ber ğamäl bularaq atadı. Suriä ilçese İmad Mostafa isä bu xäbärlärne kire qaqtı, CNN kanalına birgän äñgämäsendä ul, älege xäbärnen fantazia buluın äytte. Aq yortnıñ bu belderüe, küzläw idaräsenen kongress aldında yasağan çığışınnan soñ yañgıradı. Küzläw idaräse Suriädäge atom qorılmasının bıltır İzrail tarafınnan şartlatıluın belderde. AQŞnıñ atom mäsälälärendä aradaşçısı Christopher Hill isä, AQŞnıñ ğayepläwlärenä qaramastan Tönyaq Korea häm Suria atom mäsäläsendäge inde bergä xezmättäşlek itmi dip belderde.


text: Din äheldäre äytewensä, bıl bayram yıldan-yıl mäset mäxällälärgä küberäk xalıq yıya. Bıyıl da Öföläge Lälä, Ğofran, Tuqay häm İxlas mäsettärenä xalıq bik küp yıyılğaynı. Ğäilähe, bäläkäy balaları menän kilewselär źä küp ine. Başqortostan mosolmandarı üźäk diniä nazaratı räyese Nurmöxämät xäźrät huñğı yıldarźa yäştärźeñ mäsetkä yöröy başlawın bına nisek añlata? "Qayhı ber yäştär tap mäsettä küñel yılıhı taba. Ular şulay itep, dustarın, uları tağı la dustarın alıp kilä. Bıl ağım tuqtalırğa teyeş tügel," ti Nurmöxämät xäźrät. Nurmöxämät xäźrät bıyıl nisä harıq huyılasağın anıq qına äytä almay. Sönki qayhı ber mäsettärźä qorban ğäyete ös kön bildälänä häm ös köndä lä qorban salına. Harıqtarźıñ xaqı bıyıl 3 meñ humğa yetä. Bıltır ul arzanıraq ine. Xäle yetkän här kem mäsettär yanında uq harıq hatıp ala ala.


text:
Çallıda tatar tele öçen köräş
Çallı tatar milli xäräkäte wäkilläre 23 fevral' könne berniçä çara ütkärdelär. Şularnıñ berse- irtänge säğät unda Yaña şähärneñ 6Hчы bistä tuqtalışında ütte. Monda distädän artıq keşe şiğar'lär kütärep ber säğätkä yaqın piketta basıp tordılar. Piketqa çığunıñ maqsatı turında Çallı TİÜe räise Räfis Kaşapov:
-Çeçen-inguş xalıqların departatsiäläügä 63 yıl tuldı, şularnı yaqlap oyıştırdıq. Xäzerge qan qoyularnı tuqtatunı da taläp itäbez. Piket urını uñaylı, xalıq küp yöri, salqın bulsa da keşelärebez kilde.
Ä menä Çallınıñ tatar drama teatrı binasında tatar telen yaqlaw cämğiäte tözü turında söyläşü buldı. Jıyelıyşta yuldaş klubı, Azatlıq tatar yäşläre berlege ictimaği üzäge citäkçeläre häm wäkilläre qatnaştı. Şulay uq Alabuğa, Minzälä, Sarman, Tuqay rayonı häm şähärlärdäge milli xäräkätlär ägzäläre qatnaştı. Şunısı iğtibarğa layıq, küptännän ber-berse belän küreşergä, söyläşergä telämägän milli xäräkät veterannarı da çarada bulıp, üz süzlären äyttelär. Zinnur Ähliullin üz çığışında, tatar telen saqlap qaluda bergäläp eş yörtergä çaqırdı: Bez bernärsä dä eşlämäsäk, 30-40 yıldan soñ xalıq bularaq betäçäkbez. Betü könen tizlätmäs öçen telne, mädäniätne saqlap qalu- bezneñ burıç. Xalıqara qanunnar milli bäysezlek öçen qoral belän köräşergä dä röxsät itä. Ämma bez qırım tatarları, Baltıyk buyı xalıqları kebek qoralsız köräşne sayladıq. Bez üz köräşebezdä telne häm berdämlekne qoral itep alaçaqbız, dide Zinnur Ähliullin häm cıyılışta qatnaşqan xalıqnı, alar 250 çaması ide, urısça söyläşüdän tıyılıp torırğa çaqırdı. Yazuçı Aydar Xälim üzeneñ ğäyrätle çığışında tatar telen yaqlaw cämğiäten buldırunı yaqlap çıqtı, cıyılışta yäşlärneñ küp qatnaşuına siengänen äytte. Tatar telen yaqlaw cämğiäteneñ strukturası tözelde. Çallınıñ här rayonında şuşı cämğiätneñ başlanğıç oyışmasınıñ citäkçese saylandı.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Xatın-qızlar dönyasınnan xäbärlär
Xatın-qızlarğa ayrılğan bu öleştä bez Rusiädä tatarlar yäşägän töbäklärdä xatın qızlar arasında eşsezlek , xatın qızğa qarata köç qullanu , ana-bala sälämätlege häm başqaları turında söylibez ämma bez dönyada xatın qızlarnı qızıqsındırğan iqtisadi, içtimağıy mäsälälär, xatın qızlarnıñ açış, uñışları turında da işetteräbez . Säxifäneñ bügenge çığarılışında sezgä dönyanıñ törle poçmaqlarınnan bezneñ iqtibarnı cälep itkän xatın qızlar belän bäyläneşle xabärlär işetteräbez
Yevropa Berlegendä 8nçe martta cineslär tigezlege öçen institut açu qararı qabul itelsä, Havanada prezident Fidel kastro 8nçe martta 5säğät 45 minut däwam itkän çığışında här ay 100meñ tiz peşerä torğan kastrül-qazannı subsidiälängän bäyägä alıp bulaçaq dip xatın qıznı şatlandırdı. Kuba çitäkçese zalda utırğan xatın qızlarğa kemnär andıy kastrül teli qulların kütärsen dip sorağan.78yäşlek citäkçe 2 säğät buyı şul kastrülneñ üzençälekläre turında söylägän. Castronıñ xatın qıznıñ tigezlek öçen köräş könendä kastrül turında söyläwe ironiä bulıp işetelde. Xatın qız Castro zamanında tigezlekkä ireşsä dä ul öydä bik primitiv şartlarda eşli, yäşi. Şunlıqtan Qıtaydan dögene tiz peşergän kastüllär kilä digän xabär xatın qıznı şatlandırğandır. Bu kastrüllär kommunistik Kubada 10yıl elek energie krizisı säbäple tıyılğan ide. Sovetlarnıñ yardäm häm neftennän mäxrüm qalğan Kuba bik tirän iqtisadi krizis kiçerde. Elektr belän eşlägän dögene tiz peşergän kazan ,kastrül Kubada bik kiräkle kuxnä cihazı sanala. Xalıq anda başlıça döge häm borçaq belän tuqlana. Castro Kuba krizistan çığa , şunlıqtan andıy qazan, kastrüllär qullanuı röxsät itelä dip söyläde. Urtaça alğanda 12 dollar mäğaş belän yäşägän kubalılar qara bazarda 60 dollarğa satılğan tiz peşerüçe kastüllärne bolay da alalmiy. Subsidiäle kastrüllär xatın qızlar öçen bäyräm büläge, ber kubalı xanım Reuter xabärçesenä gaz bulmağan çaqta aş peşerü öçen genä tügel ä balağa sötne yılıtu öçen dä qullanabız digän. Kommunizm möğcizäläre turında citep torır.
Kire Yevropağa qaytik monda xatın qıznıñ qayğısı kastrül qazan tügel, Şwedsiädä kiläse yıl bulaçaq parlament saylawlarına oyışıp kilgän feministlar partiäseneñ qatnaşuı säyäsätçelärne borçığan tema. Aftonbladet basmasına qarağanda partiä birelgän tawışlarnıñ 23%ın SİFO institutı 25% tawış ala ala digän fiker belderä. Yäğni bu partiä xakimiättäge Sotsial demokratlar ,opozitsiädäge urtaçıl centrist-uñnardan qala 3nçe partiä bula ala. Feministlar partiäseneñ tudırğan qurqınıçnı sizep 8nçe martta Sotsial Demokratlar xatın qızlar öçen mäxsus internet çeltäre açıp cibärde. Sul yünäleşle partiälär bigräk tä qurqındı. Sotsial demokratlar partnörları yäşellär belän xakimiättä utıra. Fiker beleşülär yäşellär häm sullarğa tawış birüçelärneñ 50%tı feministlarğa tawış biräçägen kürsätä. Küplär Şwedsiädä xatın qız iä bulğan xoquqlarnı töşendä dä kürä almıy. 20-belän 64 yäş aarsındağı xatın qıznıñ 79% eşli. İrlärneñ şuluq yäş arasındağı öleşe 83% Şwedsiä parlamentınıñ 45%ın xatın qız täşkil itä. Bik yaxşı ämma citärlek tügel di şwed xatınnarı Tikşerülär 2004nçe yılda şuluq eş öçen xatın qıznıñ yış qına ir at alğan xezmät xaqınıñ 90%ın ğına aluın kürsätte. Şwed xatın qızınıñ säyäsi aktivlıqları turında alğa taba xabär itärbez. Ä xäzer qaysı ğına ildä yäşämäsen bik küp xatın qıznı qızıqsındırğan bik ğadi närsä başmaq turında söylämäkçemem.Könbatış xatın qızı irtän eşkä barğanda tranvay, metrosına yögergändä ükçesez sport başmaq kiye. Eşkä kilgäç yış qına urta biyeklektä ükçäle başmaq kiyä. Ä eştän soñ qayadır restoran, kafegä iptäşläre belän oçraşırğa barğanda neçkä şaqtıy biyek ükçäle başmaq kiyä. Näticä könenä in kimendä 3 törle başmaq. Menä şul xällärne uylap Britaniädä Rosemarry Wallin isemle yäş designer ükçesen almaştırp bula torğan yaña başmaq täräqi ittergän. Londonda Patşalıq sänäğät mäktäben tämamlağan yäş xanım şul başmaqnı ber kürgäzmägä cibärä . Zur iqtibar cälep itä ükçäse almaştırıla torğan başmaq. Yaña başmaq designe östendä eşläsen, añı täräqi ittersen dip aña 130meñ yevro aqça birelä. Añlıy torğansızdır , eş ükçädä genä tügel , başmaq qalıbı 3 törle biyeklekkä dä kileşle bulırğa tieş. Şulay itep irtän eşkä kilgän xatın qız başmaq ükçälären alıştıraçaq färidä xämit


text:
Bush 11/9 aldınnan kisätülärgä tieşle iğtibar birmäwe turındağı tänqitne kire qaqtı
Yäkşämbe könne Prezident George Bush 11-nçe Sintäber höcümnären buldırmaw öçen citärlek tırışlıq kürsätmäwe turındağı tänqitne kire qaqtı. Buş 11-nçe sintäbergä qädär miña birelgän xisaplarda nindi höcümneñ, qayçan häm qayda bulaçağı äytelmägän ide dide.
Xäzer Bush administratsiäse bu xisapqa citärlek iğtibar birmägän dip tänqitlänä. Yäkşämbe könne Texasnıñ Fort Hood çirkäwendäge Pasxa ğibadätendä qatnaşqannan soñ Bush jurnalistlar aldına çığıp mondıy tänqitlärne kire qaqtı:
AUDİO: Ul xisapta Amerikağa höcüm turında berni dä äytelmi. Anda niätlär turında, qayberäwlärneñ Amerikağa näfräte turında äytelä. Äyye, bez monı belä idek.
Prezident öçen AQŞ Üzäk Küzläw İdaräsendä äzerlängän bu xisapnıñ başında bolay dielä: "yäşeren, çit däwlätlärneñ häm matbuğatta bulğan xäbärlär Bin Ladennıñ 1997-nçe yıldan birle Quşma Ştatlarda terror höcümnäre oyıştırırğa teläwen kürsätä.
Xisapta yaqın arada häm nindi höcüm bulaçağı turında berni dä äytelmi. Şul uq waqıtta anda oçqıç urlap alıp kitelü häm New Yorkka höcüm bulu mömkinlege turında kisätelä. Xisaptan ber özek: Federal Tikşerülär İdaräse mäğlümätläre bu ildä barğan şikle ğämällär ürnäkläreneñ oçqıç urlaw yäisä başqa tör höcümnärgä äzerleklär, şul isäptän küptän tügel New Yorktağı federal'' binalarnı küzätü eşläre belän bäyle buluın kürsätä. Özek tämam.
Prezidentqa şuşı xisap tapşırılğannan soñ 5 atna ütkäç 11-nçe sintäberdä 19 terrorçı 4 oçqıçnı üz qullarına alıp Quşma Ştatlarğa qarşı tarixta bulmağan zur terrär höcümnäre yasadı. 2 oçqıç New Yorknıñ Dönya Säwdä Üzäge binalarına, berse Waşington yanındağı Pentagonğa bärelde, berse Filadelfiä yanında qırğa töşte. 3000-läp keşe hälak buldı.
Bush bu xisapta bernindi yaña mäğlümät tä, quqınıçlarnı tögäl ataw da yuq ide di:
AUDİO: Min Amerikağa qarşı höcüm bulaçağı, höcümneñ waqıtı häm urını turında äytüçe bernindi küzläw mäğlümätlären berqayçan kürmäwemä qänäğätmen. Älbättä bez Usama bin Ladennıñ Amerikağa qarata näfräte turında belä idek, anısı açıq ide.
Noyäberdä ütäçäk prezident saylawlarına berniç ay ğına qalıp barğanda bu mäs''äläneñ qalqıp çığuı Bushnı şaqtıy qıyın xälgä quya. Moñarçı fiker beleşülärdä qatnaşuçılar terror qurqınıçlarına qarşı prezidentnıñ ğämällären kübesençä uñay bäyäli ide. Newsweek jurnalınıñ yäkşämbe könne iğlan itelgän fiker beleşü näticälärenä qarağanda fikere soralğannarnıñ 36 protsentı ğına ğömümän eşlärneñ barışına qänäğätlek beldergän. Monda uzğan atnada Ğiraqtağı wäzğiätneñ dä kiskenläşep kitüen isäpkä alırğa kiräk.
Parlamentnıñ ike partiä äğzalarınnan torğan maxsus komissiä 11-nçe sintäber höcümnären niçek tä bulsa buldırmıy qalu mömkinlege bulğanmı-yuqmı ikänen tikşerä. Tikşerü näticäläre bıyıl saylawlarğa qädär iğlan itelergä tieş. Şimbä könne iğlan itelgän xisap häm tikşerü näticäläreneñ tawış birügä niçek tä''sir itäçäge äle açıq tügel.
Kiçä New Yorkt Times gazetında komissineñ demokrat äğzası, elekke senator Bob Kerrey xäzer ul çaqta bu höcümnärgä yul quymaw mömkinlege bulğan dip isäpläwe turında yazıp çıqtı. Kerrey CİA xisabı Bushqa tağın da kübräk küzläw mäğlümätläre tuplaw kiräklege turında citärlek kisätü bulğan di.
Associated Press agentlığı AQŞ administratsiäsendäge isemnäre atalmağan yuğarı räsmilärneñ süzlärenä tayanıp, 11-nçe sintäbergä qädär bulğan aylarda Bushqa tapşırılğan köndälek xisaplarda äl-Qaidä turında 40 märtäbädän artıq äytelgän dip xäbär itä. İseme atalmağan ber räsmi Assicated Pressqa bu dokumentnı Üzäk Küzläw İdaräse äl-Qaidäneñ Quşma Ştatlarda höcümnär oyıştırıru mömkinlege turında Bushnıñ üze birgän sorawlarğa cawap bularaq äzerläde dip beldergän.
Komissiäneñ respublikan äğzaları isä Bushnı yaqlap çığar kebek. Respublikan James Thompson çınnan da bu dokumentta oçqıçlarlarnıñ raketa itep qullanılaçağı turında äytelmägän dide.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Osman Öztunç - Gitme
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Gitme
Etiketler : Osman Öztunç - Gitme türkü indir, Osman Öztunç - Gitme türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Gitme mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Gitme türküsü, Gitme sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Gitme bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu
Osman Öztunç - Kendime Bağırdım
Osman Öztunç - Züleyha da Kalmışım
Osman Öztunç - Davullar Çalındı
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı


text:
Yevropa küzätüçese: Rusiä saylawları çın demokratiä taläplärenä turı kilmäde
Audio (Julian Peel Yates)
"Bu saylawlar demokratik saylaw prinsliplarına turı kilmäde. Säyäsi debatlar, çın mägnädä pluralizm – demokartik saylawlarnıñ töp elementları bulıp tora. Ä alar Rusiädä bulmadı."
Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışması häm Yevropa Şurasınıñ urtaq küzätü törkemen citäklägän Yates süzlärençä, däwlät qulındağı mäglümät çaraları saylawlarnı ber-yaqlı yaqtırttı. Monıñ öçen ul Rusiä räsmilären ğäyepläde.
Ä menä BDB küzätü törkeme başlığı Yuri Yarov, ğädättägeçä, saylawlar irekle, demokratik häm ğädel ütte digän bäyäsen birde.
Rusiäneñ Jurnalistlar Berlege general sekretare İgor Yakovenko, Rusiädä ütkän prezident saylawlarına tänqit belderde. Anıñ süzlärençä, bu saylawlar namzätlär arasında yarış tügel, ä säyäsi häm administrativ resurslar köräşe buldı. Exktremal jurnalistika Üzäge citäkçese Oleg Panfilov süzlärençä, saylawlar waqıtında Rusiä töbäklärendä küp tapqır jurnalistlarnıñ xoquqları bozılğan.


text:
Qazanda uqıtuçılar könenä bağışlanğan respublika bäyräme uzdı
Uqıtuçılar könenä bağışlanğan respublika bäyräme yıldağıça uzdı- tantanalı räweştä. Ul 3 säğät däwam itte. Härwaqıttağıça iñ aktiv dip sanalğan mäğärif xezmätkärläre respublikanıñ törle rayonnarınnan cıyılğan ide. Barı yañalıq şunda şularnıñ 300rә yaqını bıyıl Rusiä Prezidentınıñ grantı bularaq 100 meñ sum aqça aluçılar. Dimäk küpçelekne alar täşkil itte. Mäsälän Aznaqaydan grantqa layıq buluçı 6 keşe çaqırılğan ide.
Aznaqay rayonı mäğärif idäräse citäkçese Damir Ğıyläcev
Aznaqayda 3554 uqıtuçı bar. Barlığı 10 delegat alıp kildek. 6cы grantqa layık buluçılar. Şulay uq mäktäp direktorı bar.
Mäğärif xezmätkärlären hönäri bäyrämnäre belän qotlarğa kilgän Tatarstan Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin uqıtuçılarnı älläni söyendermäde dä, köendermäde dä – aqça mäs’äläsendä. Färit Möxämmätşin
Kiläse yılğa mäğärifkä respublika qaznasınnan 4 milliard sumğa yaqın aqça qaraw küzdä totıla. Byudjet kierenke. Mäskäwdän aqça kiterä torğan maqsatçan programma tögällände. Neft'neñ dä bäyäsen belep bulmıy. Ul törleçä tibrälä.Qızğanıçqa kübräk töşü yağına.
Färit Möxämmätşin eş xaqları artaçaq dip söyendermäsä dä, eşkä tuqtaldı. Mäğärif ölkäsendäge reformalar, yäğni üzgärtülär turında şaqtıy äytte. Ğömer buyı cıyılğan täcribäne beterü kiräkmi, anı yañartu zarur dide. Üzgärtülärneñ näticäsendä optimizasiä, mäktäplärne berläşterü barlıqqa kilde. Uqıtuçılar eşsez qaldı. Färit Möxämmätşin optimizasiä bulsa da ul sıyfatnı yaxşırtırğa tieşlegen belderde. Kiläçäktä respublika däräcäse neft'kä qarap tügel, ä bezneñ xalıqnıñ beleme nigezendä bäyälänäçägen assızıqladı Färit Möxämmätşin. Äye, xäzer uqıtunıñ törle ısulları barlıqqa kilde. Mäsälän Tuqay rayonı Bätke awılında rus balalarına tatar telen uqıtuçı Gölsinä Yaqupova
Tatar telen uqıtqanda qayber balalar yatlap kilälär. Şuña balalarnı kommunikativ räweştä uqıtabız. Testlar biräbez. Här sorawnı här balağa birep cawap alırğa tırışabız.
Añlaşıla ki, 3-4 meñ xezmät xaqı alğan uqıtuçı isä köne-töne mäktäptä utırğançı, öyenä qaytıp terlek asrawnı qulayraq kürä. Yarıy äle uqıtuçılar könendä genä bulsa da mäğärif xezmätkärlärenä büläklär birelä. Pänceşämbe könne dä alarnı Färit Möxämmätşin da, respublikanıñ mäğärif häm fän ministrı Räis Şäyxelislamov ta tapşırdı. Boları yıl da bula torğan ğämällär. Büläkläwneñ isä tağın ber yaña ısulı barlıqqa kilgän. Xäzer respublikanıñ şirqat citäkçeläre dä uqıtuçıların säxnädän qotlap büläk tapşıra başladı. Pänceşämbe könne Yäşel Üzänneñ suıtqıçlar çığaruçı “Pozis” oyışması citäkçese Radik Xäsänov Bua rayonı Tinçäle awılında üzenä belem birgän Mönirä Fäezovağa räxmät süzläre äytep suıtqıç büläk itte. Taw belän taw ğına oçraşmıy, keşe belän keşe oçraşa digändäy, zamanalar şuña kitte. Bügen ikele quyğan uquçıñ irtägä kem bulasın belep bulmıy.
Landış Xarrasova


text:
Latviä rusları prezident Putin programmasına ömet itä
Yün ayında prezident Vladimir Putin, çit illärdä yäşäwçe ruslarnı Rusiägä qaytarunı ciñeläytü çaraların xuplağan ide. Älege programma berençe çiratta Latviädä yäşäwçe ruslar öçen qızıq bulırğa mömkin. Andağı rus diasporası üzlärenä bulğan naçar mönäsäbätkä zarlana.
"Kem kötä bezne anda? Bez kemgä kiräk? Bez üz watanıbız, üz şähärebezne yaratabız. Bezneñ watanıbız – Latviä," di qız belän yeget.
Ämma mondıy fiker yörtüçelär küp tügel. Küpçelek ruslar öçen berdänber watan – Rusiä. Olıraq yäştäge Yevgeniy isemle ir keşe, Rusiägä kitü turında küplär xıyallana, dip söyläde:
"Sovetlar Berlege cimerelgännän soñ, bezne watanıbızğa qaytıru eşen üz östenä Rusiä alırğa tieş, dip sanıybız. Rusiä bezgä eş häm toru urınnarın tabu, xoquqi häm sosial mäsälälärdä yardäm itergä tieş. Prezident programması bezne qotqarır ide. Ämma barıp çıqmasa, bu – çit illärdä, şul sanda Latviädä yäşäwçe meñlägän ruslar öçen faciğa bulaçaq."
Programma nigezendä kire qaytuçılar aqça, sosial taşlamalar häm Rusiä watandaşlığın aluda yardäm bulaçaq. Elekke Sovetlar Berlege illärennän etnik ruslarnı qaytarıp, Rusiä, üzendäge xalıq sanı azayu problemasın öleşçä bulsa da çişergä planlaştıra.
Yevgeniy häm anıñ kebek keşelärne yäşäw däräcäse yuğarıraq bulğan Latviädän kiläçäge bilgesez Rusiägä küçep kitärgä närsä etärä soñ? Sağınu xisläre....Ämma Latviä ruslarınıñ tağın ber üzençälege bar. Andağı ruslar latışlarnıñ alarnı kimsetüenä häm xoquqların çikläwenä zarlana. Tanış bulığız: Vladislavs Rafalski, Latviä matbuğat çaraları häm räsmilär anı – "latış xalqınıñ doşmanı" dip atıy. Riga şähär şurası deputatı, häm Rus mäktäbendä uqıtuçı bulıp eşlägän Rafalskis, räsmilärneñ, rus mäktäbendä uqu programmasınıñ 60%tı latış telendä bulırğa tieş digän reformalarına qarşı çıqqan ide. 2004nçe yılda anı tärtip bozuda ğäyeplädelär häm Rigada uram cıyını oyıştıruı öçen aqçalata cäzağa tarttırdılar. Bu reforma, di Rafalskis, Latviä deputatları soñğı 15 yılda icat itkän diskriminasiä qanunnarınıñ berse genä. Rafalskis wäkillek itkän Berläşkän Latviädä keşe xoquqları firqase ildäge rus xalqınıñ mänfäğätlären yaqlıy. Ruslar isä Latviädä xalıqnıñ 40%tın täşkil itä. Latviädä tuğan ruslar öçen dä watandaşlıq alu çaraların ul – tübänsetü dip atıy:
"Bezgä latış tele, Latviä tarixı häm mädäniäte turında imtixan totırğa kiräk. Min ğömerem buyı şuşı ildä yäşädem, älbättä min telne dä, tarixnı da mädäniätne dä beläm. Min şulay uq xökümätkä tuğrı buluım turında ant itergä tieş, ä Latviäneñ rusça söyläşüçe xalqın qısuçı qanunnarğa qarşı çıqsam – mine xökümätkä tuğrı tügel dip iğlan itälär."
Rafalskis süzlärenä qarağanda, millätçe deputatlar xäzer qanunnarğa tuğrı bulmağan çit il keşelärennän Latviä watandaşlığın alu turında qanun ölgese äzerli.
Yözlägän meñ rus keşese, şul sanda yäşlär Olga häm Mişa, Latviä pasportınnan üz teläkläre belän baş tartqan. Anıñ urınına alar Latviädä yäşäwçe çit il keşese tanıqlığın alğan. Bu dokument belän alar saylawlarda da qatnaşa almıy, çit illärgä säyäxätkä dä çığa almıy. Mondıy keşelär barı tik baltıyq buyındağı 3 däwlät häm Daniägä bara ala. Şuşı awırlıqlar Latviädä Putinnıñ Rusiägä ruslarnı qaytıru turındağı progremması belän qızıqsınunı arttırır dip farazlana.
Alsu Qormaş


text:
Bıl yulı Gazprom menän kileşeü qağıźźa ğına qalırmı?
Gazprom yämğiäte etäksehe Aleksey Miller Başqortostandı strategik partner tip atay häm unıñ inwestitsiyalar yälep iteü ösön uñaylı töbäk bulıuın bildäläy. «Gazprom» Başqortostandağı ğaz seltärźären yañırtıu häm töźökländereügä bıyıl 500 million hum külämendä inwestitsiya yälep itergä niätläy. Yämğiät idaralığı räyese Aleksey Miller Başqortostan prezidentı Mortaza Ğöbäyźulla ulı Räximov menän osraşıuźa şulay tip belderźe. Huñınan Başqortostan menän Gazprom yämğiäte arahında neft ximiyahı ölkähendä xeźmättäşlek turahındağı kileşeügä qul quyıldı. Xeźmättäşlek ike yaq ösön dä uñaylı. Äytäyek, Başqortostan ,,Gazprom,, yämğiäte menän xeźmättäşlek höźömtähendä ğaz ütkäreüźe 95 protsentqa etkerergä niätläy. Timäk, yaqın arala respubliqala xatta töpköldäge auıldar źa ğaz menän fayźalana başlayasaq. Başqortostanda älegä ğaz ütkäreü küläme 78 protsentqa ütälgän. Bıl Räsäyźäge iñ yaqşı kürhätkestärźeñ berehe. İke aralağı xeźmättäşlek turahındağı kileşeü ihä xeźmättäşlekte yañı kimälgä sığarırğa mömkinlek birä. Kileşeü biş yılğa iśäplängän. Huñınan ul yañırtılıp barasaq. Äle Gazprom yämğiäte Başqortostanğa zäñgär yağıulıqtı yıldan–yıl küberäk bülä. Bıl üź siratında töbäktäge ere sänäğät obekttarınıñ eteştereü qeüättären arttırıu mömkinlegen birä. Gazprom yämğiäte tarafınan töbäktärźe ğaz menän tämin iteüse stantsiyaların yañırtıu säyäsäte lä alıp barıla. ‡tkän yıl Respubliqalağı ğaz seltärźären töźökländereügä yämğiät tarafınan 65 million hum aqsa bülengän. Bıyıl häm yaqın kiläsäktä bıl han küpkä artasaq, tip bildälände kileşeügä qul quyıu tantanahında.,,Salauatnefteorgsintez,, yämğiäten Başqortostan menän Gazprom arahındağı xeźmättäşlekteñ uñışlı ölgöhö tip bildälärgä mömkin. RBK Deyli ağentlığı yaźıuınsa, tiźźän ğaz qontsernınıñ Salauatnefteorgsintez şirqäten hatıp alıuı ixtimal. Miller Mortaza Räximov menän osraşıuźa hatıp alıuźıñ anıq könön dä bildälägän. Belgestär Salauatnefteorgsintezdıñ xaqın 19 milliard humğa bahalay häm unıñ şunsama xaqqa hatılıuı la ixtimal. Osraşıuźa şulay uq Stärletamaqtıñ Kauçuğı turahında la hüź barğan. Gazprom unı la qulına törşörörgä niätläy. Mortaza räximov menän millerźıñ osraşıuında bildäläneüensä, Gazprom yämğiäte Başqortostandağı başqa şirqättärźe lä töźökländereü häm yañırtıu eşendä äüźem qatnaşırğa niätläy. Eşlekle xäbärźär saxifähe ihä ike aralağı kileşeüźärźeñ ütäleüendä şik belderä. Gazprom menän Başqortostan arahında bığa tiklem dä źur plandar qoroldo, ular ğäźättä öźölä kilde, bıl kileşeüźärźeñ dä qağıźźa ğına qalıuı ixtimal tişägän şik belderä Eşlekle xäbärźär säxifähe.Rämzit Äbüläev,Öfö


text:
“Gazprom” belän “Kazanorgsintez” duslaşsa da, gazğa baya artaçaq
“Gazprom” belän “Kazanorgsintez” şirkätläreneñ 3 ay ber-bersenä üpkäläşkännän soñ, qabat dustanä mönäsäbät başlap cibärüläre turında ber söylägän idek inde. Xäzer, Orenburg Gazprom yänä, Qazan şirkäten etan belän tä'min itä başladı. Matbuğat oçraşuında, jurnalistlar Röstäm Miñlexanovqa iñ kübe yaña kileşüneñ şartları turında soradılar. Premyer-ministr, üz çiratında cawap birmiçä, bu mäğlümatlarnı yabıq dip belderde. Anıñ qarawı Gazpromda kergän “Sibkr-xolding” şirkäte wäkilläre, bu sorawnı inqar itmiçä sorawğa cawap birgännär. Bu turıda iqtisat belgeçe Änwär Malikov söyli.
Gazprom wäkilläreneñ äytüençä bügenge köndä «Sibur xolding» şirkäte «Orgsintez» beläm elekke elemtälärne Kire urnaştırğan. Dimäk Gazpromnan kilgän etannıñ yartısın Qazan şirkäte eşkärtep Kire qaytara, qalğanın sata. Mondıy kileşü 2008 yılğa xätle däwam itäçäk.Gazprom Qazan şirkäte belän mönäsäbätlärne caylağaç, qayber belgeçlärdä, şul räweşle Rusiä şirkäte, Orgsinteznı üzeneke itergä uylamıy mikän digän soraw tua başladı. Änwär Malikov äytüençä, Orgsinteznı tulısınça satıp aluın almaslar, ämma şulay da comğa uzğan matbuğat oçraşuında Röstäm Miñlexanov kapital turında süz quzğatqan.
Utırışta premyer-ministr, ike şirkätneñ dä kapitalda qatnaşuı turında äytte. Läkin nindi formada ikänen äytmäde. Farazlap äytergä bula, möğayın Gazprom “Kazanorgsintez” aksiälären alaçaq.Anıñ qarawı Tatarstan citäkçelegeneñ Orgsinteznı Ruisya şirkätenä biräseläre kilmi. Röstäm Miñnexanov äytüençä, Gaspromga respublikada yaña şirkät tözügä qarağanda bezneñ Orgsintez belän eşläwe qulay. Şulay uq xökümät citäkçese, alağa taba Gazprom citäkçelege belän söyläşülären alıp barıp bu ölkädä eşlärne däwam itterergä kiräklegen äytte.
Orgsinteznı satuın-satmaslar da, ä menä Tatarstanda häm ğomumän Rusiädä gazğa bäyälär artırğa mömkinnär. Tatarstan belgeçläre monı Gazpromnıñ Yevropadağı xäle belän bäyli.
Bügenge köndä Rusiä monopolistı, Baltıyk diñgeze astınnan torba suzıp, Germaniäne gaz belän tä'min itärgä uylıy. Bu mäs'älä buyınça Gazprom berniçä çit il şirkäte belän kileşülär tözegän inde. Ämma mondıy kiñ küläm proyektta qatnaşu Gazprom nıq xaläten qaqşatırğa mömkin. N'yus ru qom säxifäse yazğança, şuşı könnärdä Yevropa berlege komissarı Neele Kroes- ägär dä Yevropa berlege energetikasın üzgärep qoruınıñ planı qabul itelsä, Gazpromğa Yevropada üz quäten satırğa kiräk bulaçaq, hä ul gaz citeşterü, transportlaştıru häm satu ölkäsendä monopolist bulıp qala almıy. Ägärdä Rusiä şirkäte bu şartnı qabul itmäsä, ul yaña gaz yulın salu eşendä qatnaşmayaçaq. Bu mäs'älädä Rusiä mänfagatläre turında Änwär Malikov menä ni dide.
Älbättä Rusiä şirkäteneñ, üz monopolizmı belän başqalar belän büleşäse kilmi, çönki moña qädär gazğa bäyäne ul bilgeli ide. gaz citkerü yulları belän başqalar da idärä itsä, äytik Qazaqstan, Törekmänstan, Ğiraq şirkätläre, bu waqıtta, köndäşlek artasaq. Moñarçı Gazprom baznı başqalardan arzanğa satıp alıp qimmätkä satsa, xäzer ul bolay eşli almayaçaq.
eşli almayaçaq.Ber qarasañ Yevropadağı xällären Tatarstanğa qağılışı yuq tösle, ämma çıyınlıqta bar, Änwär Malikov alarnı menä nidä kürä.
Ägär dä Rusiä şirkäte baznı çit ilgä cibärä başlasa, Rusiä respublikalarına, şul isäptän Tatarstanğa da gaz citep betmäskä mömkin, häm älbättä tovar äzäyä ä aña soraw zuraya ikän, dimäk anın bäyäse dä artaçaq, min uylıym ul dön'yaküläm bilgelängän bäyälär bulır, älbättä, ul gaznıñ bügenge kön bäyälärennän kübräk. Ägärdä Gazprom respublikalarğa kitkän gaznıñ bäyäsen kütärmi ikän, ul anı çit ilgä satunı qulayraq küräçäk, dip belderde iqtisat belgeçe Änwär Malikov.Ğädel Galämetdinov


text:
Ukrainanıñ Ğiraqtan ğäskär çığaru qararı xärbi yaqtan ähämiätsez bulsa da, säyäsi yaqtan möhim sanala
Ukraina 1600 xärbien Ğiraqtan çığaraçağın belderde. Yäkşämbedä qoral saqlanması şartlaw näticäsendä anda tağın 8 Ukrain xärbie häläq buldı. Polşa da Ğiraqtağı xärbiläreneñ öçtän-beren çığarırğa cıyına. Ul arada Britaniä östämä 400 xärbi cibärü niäten belderde.
Audio (Oleksandr Kuzmuk)
"Ukraina prezidentı saqlanu häm tışqı eşlär ministrlarına bu yılnıñ berençe yartısında Ukraina ğäskärlären Ğiraqtan çığaruğa äzerlekne kiçekmästän başlara färman birde."
Küzmuk süzlärençä, Ukrainanıñ 1600 xärbie mart-april aylarında Ğiraqtan kitä başlarğa mömkin. Yuğarı Rada isä sişämbedä ğäskärlärne kiçekmästän çığarırğa çaqırdı.
Ğiraqqa ğäskär cibärü qararı Ukrainada baştan uq polpular bulmadı. Ğäskär çığaru qararı kötelä ide. Yäkşämbedä qoral saqlanmasında bulğan şartlaw näticäsendä Ğiraqta tağın 8 Ukrain xärbieneñ häläq buluı, bu qararnı tağı da tizlätte. Şulay da, Kievtağı Razumkov isemendäge üzäk belgeçe Valery Chaly süzlärençä, qararnıñ küpmeder säyäsi tösmere dä bar:
Audio (Valery Chaly)
Belgeçlär äytüençä, urınınnan kitäse Kuçma bu qararı belän, anı alıştırası keşene uzırğa tırışa. Uzğan ayda prezident saylawlarında ciñgän Viktor Yuçenko da ğäskärlärne Ğiraqtan çığaru tarafdarı.
Polşa da, Ğiraq saylawlarınnan soñ andağı ğäskäreneñ öçtän-beren çığaraçağın iğlan itte. İspaniä häm Fillipin üz ğäskärlären uzğan yıl uq çığarğan ide.
Döres, başqa täräqqiät tä bar. Düşämbedä Britaniä 30 Ğinwar saylawları aldınnan Ğiraqqa östämä 400 xärbi cibäräçägen iğlan itte. Östämä ğäskär cibärü turında elegräk Gruziä belän Ärmänstan da ätkän ide.
Ukrainağa kilgändä, Quşma Ştatlar däwlät departamentı süzçese Adam Ereli, häläq bulğan xärbilärneñ qayğısın urtaqlaşıp, Ukrain xärbiläreneñ Ğiraqtan kitüe bu ilneñ kertkän öleşen kimetmi dide:
Audio (Adam Ereli)
"Bu bernindi dä qurqıp qaçu tügel. Ukraina Ğiraqtağı xalıqara köçlärgä batırlarça yärdäm itte. İñ zur ğäskärneñ berse, koalitsiädä möhim partner ide. Bez alarnıñ kertkän öleşne ixtiram itäbez."
Jenevadağı iminlek belgeçe Julian Lindley-French fikerençä, Ukraina häm Polşa xärbiläreneñ kitüe koalitsiä köçlärenä yuğaltu bulaçaq:
Audio (Julian Lindley-French)
"Ukrainnar häm Polyaklar, saylawlar ütkäç, Ğiraq möstäqil bulğaç, alarnıñ wazifası tämam dip sanıy. Çınbarlıqta isä, tınıçlıq saqlaw köçlärendä moxtaclıq kilçäktä dä bulaçaq."
Ä menä Britan belgeçe Paul Cornish fikerençä, xärbilär sanınıñ kimüe, härxäldä xärbi yaqtan qarağanda, möhim tügel:
Audio (Paul Cornish)
"Ukraina häm Polşa xärbiläre tärtip saqlaw kebek eştä möhim bulsa da, ğisyançılarğa qarşı suğışta, amerikan häm britannar belän çağıştırğanda alarnıñ ähämiäte azraq ide. Yağni, xärbi yaqtan, illärneñ sanı möhim tügel, säyäsi yaqtan qarağanda – başqa mäsälä."
Ğiraqtağı Ukraina ğäskärläre turında soñğı qarar, ixtimal, Yuşenko wazifağa kereşkäç qabul iteler. Ukraina xärbiläre Ğiraqqa 2003neñ awgustında kilgän ide. Şunnan birle Ğiraqta barlığı 16 ukrain xärbie häläq buldı.
-Ali Gilmi


text:
Respublikala Arıslan Möbäräqovtıñ tıuıuına 100 yıl tulıuğa arnalğan saralar ütäsäk
Respublikala SSSR–źıñ xalıq artisı, Yakov Protazanovtıñ Salauat Yulaev filmında töp rolde uynausı akter Arıślan Möbäräqovtıñ tıuıuına 100 yıl tulıuğa arnalğan yubiley saraları ütäsäk. Bayram proğrammahı siktärendä Arıślan Möbäräqovtıñ tıuğan yağı Beloret rayonı Assı auılındağı yort–muzeyźa töźökländereü eştäre başlandı. Muzey direktorı Äxiär Saźretdinov äyteüensä, memorial üźäk binahınıñ ike zalı äle ük äźer.
Eksponattarźıñ kübehe Öfögä restavratsiyağa ebärelgän. Tamara Neçaeva avtorlığında başqarılğan Arıślan Möbäräqov skulpturahın da yañırtıu küźalana. Respublikala şulay uq muzey ekspozitsiyaların bayıtıu maqsatınan maxsus konkurs ta iğlan itelgän.
Rämzit Äbüläev


text:
11 sentäberne oyıştıruçılar mäxkämä aldına bastı
11 sentäber höcümnären oyıştıruda şiklänelgän 5 keşe xärbi mäxkämä aldına bastı. Ğayeple dip tabılsalar alarğa ülemgä xökem itelü yanıy.
Baş xärbi prokuror Lawrence Morris süzlärençä, bu tıñlawlar amerikan xärbiläreneñ qanunğa tuğrılığın kürsätä.
"Kürüegezçä, bu açıq häm ğadel process, Quşma Ştatlarnıñ başqa mäxkämäläre şikelle. Prokuratura törkeme şul räweştä, xärbi häm sivil mäxkämälärneñ iñ yaxşı ürnägendä eşläwen däwam itäçäk" dide baş xärbi prokuror.
Pänceşämbe utırışında ğayeplänüçelärneñ bişese dä advokatlardan baş tarttı, üzlären üzläre yaqlayaçağın belderde. Ğayeple dip tabılğan oçraqta alarğa ülemgä xökem itelü yanıy. Öçese bu xökemne xuplap qarşı alaçağın häm şähit bulaçağın äytkän.
Tıñlawda bulğan jurnalistlar äytüençä, ğayeplänüçelär üzlären ber tınıç, ber höcümçän totqan, üz-ara söyläşep utırğan, xökemdarnı berniçä tapqır bülgän.
Baş ğayeplänüçe Möxämmäd soraw alu waqıtında üzenä qarata cäzalawlar buluın äytte.
Küzläw idaräse Möxämädtän soraw alu waqıtında xoquq yaqlawçılar tarafınnan tänqitlängän suğa batıru ısulı qullanılğanın tanıdı.
Advokatlar köç qullanıp soraw alunıñ här oçrağına şikäyät birergä äzerlegen belderde. Ämmä ğayeplänüçelär advokatlardan baş tartqan xäldä monı eşläw awır bulaçaq.
Äl-Hasawinıñ advokatı mayor Jon Jackson ğayeplänüçelärgä üz-ara söyläşergä röxsät itkän öçen mäxkämägä tänqit belderde. Jackson süzlärençä, anıñ möştärienä advokattan baş tartırğa dip iptäşläre basım yasağan.
"Bügen tıñlawlar bülmäsendä bulğan xäl ul mäxkämä tügel, bu - kölke. Bolay äytüemneñ säbäbe – minem möştäri belän bulğan xäl" dide Äl-Hasawi advokatı.
Mäxkämä utırışı Sentyabrneñ 15ndä bilgelängän.


text: Europa berlege Qırğızstanda tuğan vazgiatkä borçılu belderä. Europa berlege, uzğan yıl Qırğızstanda 3 säyäsi ütereş bulsa, äle küptän tügel genä xökümättän bäysez oyışma başlığına da höcüm yasalğan, dip belderde. Bu belderüdä şulay uq, respublikada başkisärlek kiñ cäyelep bara, iqtisad tübän tägäri, xökümät eşçänlegennän cämäğätçelek rizasızlıq belderä, dielgän. Europa berlege Qırğızstan xäkimiätlären, kriminälnıñ xäkimiätkä omtılıuına qarşılıqlar tudırıp, demoqratik reformalarnı aktivraq tormışqa aşırırğa çaqırdı.


text:
"Farazlawlarınça, 2004 yılda “kästrüldäge botqanıñ” 10-12% inflätsiä digän ubır aşayaçaq." Tatarstan yäşläre
Küzätüne “ЗBeздa ПoBoлжbя” gazetasınıñ soñğı sanınnan başlıysı kilä. Çönki biredä urnaştırılğan mäqälälär yazu stile belän dä, küräzäçelekläre belän dä başqalardan ayırılıp toralar. “ЗBeздa ПoBoлжbя”da kürengän farazlar ber yaqtan ğäcäpländersä, ikençe yaqtan qayçaq ğämälgä dä aşıp quya.Menä keçkenä genä mäqälädä “EдиHaя Poccия” (“Berdäm Rossiä”)neñ 24nçe avgustta uzaçaq konferensiäse turında süz bara. Ul çarada Mintimer Şäymiev qatnaşaçaq häm çığış yasayaçaq ikän. Yazmanıñ mäğnäse – Tatarstan prezidentı konferensiädä Respublika parlamentınıñ citäkçese Färit Möxämmätşinğä “Berdäm Rossiä”neñ cirle bülekçäsen citäkläwne täqdim itäçäk. Häm bu tikmägä genä tügel ikän. Gazeta fikerençä, Mintimer Şäymiev yıraq kiläçäkkä qarap, bötenesen sanap, Möxämmätşinnı 2004 yılnıñ yazında respublika parlamentına saylawlarda “Berdäm Rossiä” firqäseneñ töbäk citäkçese buluın döres dip sanıy. Dimäk bu Möxämmätşin Şäymievnıñ warisı bula aluın da añlata ikän. “Tatarstan – yaña ğasır” strukturası “Berdäm Rossiäneke” belän berläşäçäk. Şunısı qızıq, yazmanıñ stile “bälkem”, “bezneñ fikerebezçä”, “şulay bulır kebek” digän ikelänülärgä, şiklänülärgä urın qaldırmıy.
Xäyer, saylaw yurawların gazetanıñ baş möxärrire Räşit Äxmätov “Çor alışuı” isemle mäqäläsendä tağın da mawıqtırğıç itep yaza. Şunnan berniçä sitata:“Berdäm Rossiä”gä qarıysıñ da, mondıy çile-peşle, eşkärtelmägän materialğa tawış birergä öndäw öçen keşelärne bötenläy sanğa suqmasqa kiräk.” “Berdäm Rossiä” üzeneñ xalıqtan ayırılğanın açıqtan-açıq kürsätä. Anı saylaw öçen xalıqnı tayaq belän quarğa kiräk.”
Biredä tağın ber cömläne kitermi bulmıy. “Tatarstanda “Berdäm Rossiä” awıl rayonnarı isäbenä 40% tawış cıya alır. Küplär bu oçraqta soraw quyalardır – ni öçen Şäymiev mondıy qatlawlı wäzğıättä Möxämmätşinne bu frontqa taşlıy?” Häm avtor üze ük bu sorawğa cawap ta birä. Mondıy adım Färit Möxämmätşingä “Berdäm Rossiä”dä nıq elemtälär urnaştırırğa, anıñ qorıltaylarında çığışlar yasarğa forsat birä.Moña östäp şunısın dä äytäse kilä: “ЗBeздa ПoBoлжbя” çäneçkele basma bulsa da, Tatarstannıñ berençe citäkçelärenä tel – teş tidermi. Dimäk, süz “Berdäm Rossiä” räistäşe Şäymievne tänqitläw turında barmıy. Gazeta möxärrire, çınnan da älege firqädän yıraq torunı iñ döres ğämäl dip taba. Şul isäptän respublika citäkçeläre öçen dä.
Räsmi gazetalar comğa sanında Yar Çallı şähär administratsiäse başlığın bilgeläw turında Tatarstan prezidentı färmanın bastırıp çığardılar. Ütkän tapşırularıbızdan mäğlüm bulğança, älege zur cawaplılıqnı 35 yäşlek İldar Xalikov cilkäsenä saldılar.Administratsiä başlığı bu yulı berük waqıtta şähär Sovetın citäklämäyäçäk. Ul wazifanı yaña saylanğan Gennadi Filatov başqaraçaq. “BocToчHый эkcпpecc” gazetasında Çallıdağı saylawlar xaqında “Altınbaevqa qarşı gambit” digän mäqälä päydä buldı. Gazeta yaña türälärneñ kilüen bespretsedentnıymi, yäğni moñarçı kürelmägän xäl dip bäyäläde. “BocToчHый эkcпpecc” xäbärçeläre başqa gazetçılar iğtibar itmägän detal'lärne dä iskä alıp ütälär.İldar Xalikov Ägercedän bulsa da, anıñ tamırları Prezident Şäymiev tuğan Aqtanışta ikän. Mintimer ağa bu xaqta bolay dip äytkän: “Anı minem tuğanım dip söylilär. Şulay bulsın ide dä… Citmäsä, anıñ 90 yäşlek babası häm 86 yäşlek äbise Aqtanışta yäşilär ikän.” Ber awıldağı keşelärneñ näsel-näsäbäsen yaxşılap öyränsäk, çıbıq oçları kilep tä çığarğa mömkin inde ul. Xäyer, monısı ul xätle möhim tügel. Yaña başlıq İldar Xalikov “KamAz”nıñ şul xätle nizağlı, rişwätkä batqan çorında eşläsä dä, ber genä konflikt ta da qatnaşmağan, anıñ turında naçar söyläwçe bulmağan. Xäyer, gazeta fikerençä, Kogogin belän anıñ aşları bik peşmäsä dä, İldar äfände şirkättä strategik mäs'älälär belän şöğellängän. Jurnalistlar “Şäymiev bu yulı dä bötenesen ğäcäpländerde. Dürt yıl elek şähär başlığı itep awıl xucalığı belgeçen quyıp ul şulay eşlägän ide…Häm menä siña kinät – yäş, belemle, rafinirovannıy başlıq”,- dip yazalar. “BocToчHый эkcпpecc” gazetası başqa konkurentlarğa, şul isäptän Altınbaevqa da, minimum berär yıl yal itärgä bula dip sanıy. Rusiä finans ministrlılığınıñ 2004 yılnıñ byudjet proyektın eşläp beterü uñayınnan “Tatarstan yäşläre” gazetası 14 avgustta “Yurğan astında nilär bar?” digän baş mäqälä urnaştırğan.
Kiläse yılğa qalcanıñ maylı öleşe kemnärgä tätiäçäk soñ?
Militsiä belän FSBğa öleşne muldan çumıru kötelä. Älege vedomstvolarğa aqça bülep birü 15% artaçaq. Sud'yalärneñ häm militsionerlarnıñ xezmät xaqların kütäräçäklär. Armiä belän MÇS ta räncetelmägän. Pogonlı keşelärgä qarata yumartlıq ilneñ kiläse yılda töp burıçlarınıñ berse - terrorçılıq belän köräş bulaçağı turında söyli. Ä menä armiä reforması ällä ni alğa kitmäs axrı. Aña bıyılğığa qarağanda 2 märtäbä kimräk aqça bülenäçäk.Yazmada şulay uq çinovniklarnıñ üzlären onıtmawları xaqında äytelä. Däwlät apparatı byurokratiäsen asraw öçen 2004 yılda byudjet aqçası bıyılğıdan 15.5 % kübräk bülenäçäk.Xökümät, tabiplar häm uqıtuçılarnıñ tormışın yaxşırtırğa da omtıla. Alarğa biräse aqça 20% artaçaq. Läkin başqa sotsial' çığımnar şaqtıy kimiäçäk. Mäqälädän kürengänçä, respublikalar häm ölkälärne dotatsiäläw dä kimetelä ikän. “Tatarstan yäşläre” gazetası yaña byudjet tänqitläp, yazmanı bolay dip tämamlıy:
Promıyşlennost' belän awıl xucalığına dotatsiä birüne dä ni säbäple der, kimetep quyğannar. Xökümät eşçe belän krest'yan buşağan ıştan bayların üzläre tığızlarğa tieş dip sanıy, küräseñ. Yullar tezügä dä aqça artmayaçaq. Anıñ qarawı 2004nçe yılda Rusiä çit illärgä 288 mlrd. sum burıçın tülärgä cıyına. Bu bıyılğıdan 11 mlrd kübräk. Farazlawlarınça, 2004 yılda “kästryul'däge botqanıñ” 10-12% inflyatsiä digän ubır aşayaçaq.“Şähri Qazan” gazetasınıñ 15nçe avgustta çıqqan sanın moña xätle basılıp kilgän nomerlardan bizäleşe, tösle näşer itelüe belän ayırılıp tora. Küräseñ, mäqäldägeçä, yaña seberke, ğafu ütenäbez, yaña baş möxärrir Mirsil äfände Äxletdinov yañaça seberä başladı. Anonslarnıñ räsemnär belän berençe bitkä çığarıluı da, zäwıqlı kürenä. Bu sanda Qol-Şarif mäçetneñ eçke bizäleşe, tatarnıñ berençe balet biüçese Xafiz Şamsetdinov turında yazmalar, şağir Robert Äxmätcannıñ “Bez dä siptek borçaqnı” digän şayan xatiräläre basılğan.
“Ul üze ber moğciza - Luiza” isemle mäqälädä, kompozitor Luiza Batır-Bolğariğa 50 yäş tuluı, talantlı köyçeneñ icatı, tormış yulı xaqında Rafis Äxmät bik cılı süzlär äytkän. Mäqälä mäğnäle şiğri yullar belän tämamlana:Qaytıyq äle “Qaytu” cırı belän
Yäşlek bolınına tübännän,“Su buyınnan änkäy qaytıp kilä”,
-Xuş kil, änkäy! Sıynı cällämäm.Bu süzlärgä quşılıp, Luiza xanımğa, xalqıbıznıñ küñelenä uyılıp kergän matur köylärne tağın da icat itsen dip telise kilä.
Damir Gıysmetdin


text:
Möhacirlek belän isäpläşmi bulmıy: BMO cıyını
New Yorkta barğan BMO Ğömüm Mäclese qısalarında tarixta berençe tapqır xalıqara möhacirlek mäsäläsenä bağışlanğan zur cıyın uzdı. Dönyada bügenge köndä 190 million immigrant bar dip isäplänä. Alar eşläp tapqan açqalar yäşägän däwlätlärenä häm tuğan illärenä zur yoğıntı yasıy. Bu cıyınnı oyıştıruçılar, migrasiä ağımın ber il genä idarä itä almıy, bu ölkädä – urtaq säyäsät buldırırğa kiräk, dip belderä.
"Xäräkät itü şul qadär ciñel bulğan bu yaña çor üze belän yaña mömkinleklär, şul uq waqıtta yaña awırlıqlar kiterde. Yaña çor – xalıqara möhacirlek belän tärräqiät arasında kürenmägän bäyläneşlär bulğanın kürsätte. Berniçä yıl elek küplär, BMOda mondıy söyläşüneñ buluı mömkin tügel dip uylağandır."
Ämma migrantlarnı xäzer inde inqar itep bulmıy. Alar tege yäki bu il xalqınıñ zur öleşen täşkil itä. AQŞ xalqınıñ 13%tı möhacirlär bulsa, Avstraliädä alar 20%.
Könçığış Yevropadan xalıq yaxşıraq xezmät xaqı häm yäşäw şartları ezläp Könbatış Yevropağa kitä. Könbatışta bügenge köndä iñ küp migrantlar sanı – Yevropa Berlegenä yaña ğına kergän däwlätlär, şulay uq Rusiä häm Ukrainadan.
Bügenge cıyınnı oyıştruçılar – möhacirlärne – iqtisadi köç bularaq kürergä häm alardan fayda alırğa täqdim itä. Ämma monıñ öçen däwlätlärneñ berläşep urtaq säyäsät buldıruı möhim.
BMO general sekretareneñ migrasiä mäsälälärendäge wäkile Peter Sutherland, üz çığışında, möhacirlärneñ qaydan qaya qaysı illär aşa baruın isäpkä alğanda, migrasiä illärgä öç däräcädä täsir itä , dip belderde.
"İmmigrantlar qaydan qaya bara – qanunsız migrasiä mäsäläsen xäl itü öçen menä bu illär arasında kileşü häm añlaşu bulırğa tieş. Qanunsız möhacirlek alarnıñ üzlärenä zur qıyınlıqlar tudıra, çönki alar yış qına keşe säwdäse qorbannarına äylänä."
Ämma kileşügä ireşü ciñel bulmayaçaq. Peter Sutherland fikerençä, bik küp illär äle dä – migrasiä ilneñ eçke eşe, anı xalıqara däräcädä xäl itü kiräk tügel dip sanıy:
"Quşma Ştatlar, mäsälädä urtaq fikergä ireşügä şik belderä."
Rusiädä möhacirlekneñ tağın üz yaqları bar. Federal Migrasiä Xezmäte başlığı Konstantin Romodanovskiy, Rusiä säyäsätendä 4 mäsälägä iğtibar birelä, dip belderde:
"Berdäm qanunnarnı ütäw öçen şartlar tudıru, keşe xoquqların yaqlaw, tartip häm qanun xakimiäte, häm migrasiädän – iqtisadi, säyäsi, sosial häm demografik ölkälärdä mömkin qadär kübräk fayda çığaru."
Cıyın bügen tämamlana, ämma nindi dä bulsa kileşülär qabul iteler dip kötelmi. Könbatış Yevropa, möhacirlek ölkäsendä, urtaq säyäsätne, AQŞ belän çağıştırğanda, kübräk yaqlıy.
Belgiä, migrasiä problemalarına bağışlanğan çirattağı zur xalıqara cıyınnı 2008nçe yılda Brüsseldä ütkärergä täqdim itte.
Alsu Qormaş