text:
Moskvada Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti yanında işğal etilgen Qırım temsilciligi açıldı. Bunı temsilcilik reisi Georgiy Muradov bildirdi, – dep haber ete Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti.
Onıñ aytqanına köre, temsilcilik uquq organları tarafından endi qayd etildi.
Muradov şunı qayd etti ki, Qırım temsilciligi Moskva ükümetiniñ binasında yerleşe.
«İcra akimiyetniñ federal organları, qanun çıqarıcı akimiyetniñ federal organları, Prezident memuriyeti, halqara teşkilâtlar ile işbirlik boyunca iş belgilenecek. Müim yöneliş olaraq Qırım Cumhuriyetiniñ menfaatlarında tışqı iqtisadiy faaliyet boyunca iş sayılmaqta», – dep qayd etti Georgiy Muradov.
Bundan ğayrı, «Qırımnıñ merkeziy kütleviy haber vastalarında ilerilerimesi» boyunca iş, em de siyasiy birleşmeler, firqa, cemaat teşkilâtları ile iş planlaştırıla.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


c: text/html

text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev bildirgenine köre, Turkiye Ukraina ile iqtisadiy ve arbiy ceetten yaqınlaşmağa istey, onıñ fikirince, bu Qırımnıñ qaytarılmasına yardım eter.
Bu aqta Qırım.Aqiqat saytına, Cemilev, Ukraina ve Turkiye prezidentleri Petro Poroşenko ve Recep Tayip Erdoğannıñ körüşüvlerini izaatlağanda haber etti.
«Şimdi Ukrainanen iqtisadiy ve arbiy yaqınlaşmasına yol alındı. Turkiye daima kendi milliy iqtisadiy faydasına köre areket etkenine baqmadan, bizim noqta-i nazarımızğa köre, şimdi bu eyi tarafqa deñişkendir. Elbette, bizim içün ve Qırım qaytaruvı boyunca faaliyeti içün de faydalı olur», - dep ayttı Cemilev.
Petro Poroşenko Turkiyede eki künlük iş ziyareti ile bulunıp, memleket akimiyetinen körüşüvlerni keçirmekte. Çarşenbe künü Poroşenko ve Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan, eki devletniñ strategik işbirligi aqqında umumiy deklaratsiyasını imzaladılar.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina prezidentı Petro Poroşenko aprel 21-de Romaniyada resmiy ziyaret ile bulunıp, Rusiye tarafından devam etken tecavuz vaziyetinde Ukraina ve Romaniya Qara deñiz regionında havfsızlıq meselesine büyük diqqat ayırğanlarını ve onıñ temin etilmesi boyunca yañı usullar qullanmağa teklif etkenlerini bildirdi. O, aynı vaqıtta, yarımada işğal etilgen soñ Qırımnıñ Rusiye Federatsiyası tarafından militarizatsiyası meselesini de muzakere etti.
Bu aqta ukrain devleti reisiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Biz işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye tarafından yapılğan militarizatsiyasını takbih ettik. Qara deñiz regionında havfsızlıq saasında işbirlik boyunca yañı usullarnı muzakere ettik» – dep qayd etti Petro Poroşenko Romaniya prezidenti Klaus Yohannis ile beraberlikte keçirilgen matbuat konferentsiyasında.
Ukraina prezidentiniñ qayd etkenine köre, bu mesele muzakerelerniñ esas meselelerinden biri edi.
«Biz Romaniyanıñ NATO-da beraberlikte teşkil etilgen flot boyunca teşebbüsine qol tutamız, ve qayd etem ki, o NATO tarafından qabul etilgen soñ oña qoşulmağa azırmız», – dep ayttı Petro Poroşenko.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin iyün 16-da Avropa komissiyası reisi Jan-Klod Yunker ile körüşecektir. Körüşüv Rusiyedeki Sankt-Peterburg şeerinde, halqara iqtisadiy forumda keçirilmek kerek.
Körüşüvniñ ola bilecek mevzularından biri – Rusiye ve Avropa Birligi arasındaki munasebetler, Rusiyege qarşı sanktsiyalar ve Moskvanıñ cevaplı areketleri, Avropa Birliginiñ migratsiya buhranıdır, dep bildirdi Kreml temsilcisi Yuriy Uşakov.
Bundan da ğayrı, Putin ve Yunker halqara meselelerni, hususan Ukraina ve Süriyede barışıq şeklinde vaziyetniñ eyileştirilmesi meselesini muzakere ete bile.
Bundan da ğayrı, energetika meseleleri boyunca söz yürsetilecektir.
Yunkernen körüşeceginden soñ, Putin Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ baş kâtibi Pan Gi Mun ile körüşmek kerek.
Mayıs ayında Yunkerniñ temsilcisi Margaritis Shinas ilân etti ki, Avropa komissiyası prezidenti Rusiyede bulunacaq vaqıt bugünki rusiyeli-avropalı munasebetlerniñ kelecegi meselesini meydanğa ketirmege niyetlene.
Lâkin, spikerniñ sözlerine köre, Yunkerniñ Rusiyege qarşı sanktsiyalar boyunca noqta-i nazarı deñişmeyip qala: olarnıñ müddeti Minsk añlaşmalarınıñ ömürge keçirilmesinen ve Ukraina suverenitetine ürmetnen bağlıdır.
Jan-Klod Yunker Rusiyeni Avropa birligi sammitinden evel ziyaret etecek. İşbu sammitte Moskvağa qarşı, Qırımnıñ qanunsız işğali ve Ukrainadaki Donbassta alıp barğan faaliyeti içün, sanktsiyalar boyunca qarar alınacaq.


text:
Aqyarda aprelniñ 15-inde 18 m/s qadar yel şiddeti beklenile. Bundan sebep Rusiye FVN-niñ şeer idaresi furtunalı ihtarnı ilân etti.
"Saba ve kündüz yagmur. Gece cenübiy, saba ve kündüz 13-18 m/s qadar şimal-ğarbiy yel. Ava arareti gece ve kündüz 8-10°C", - denile beyanatta.
Aqyar qurtarıcıları şeer sakinleri ve musafirlerin yaramay ava vaqtında havfsızlıq qaidelerine uymağa çağırta ve furtunalı yel vaqtında tışarıda bulunmaqtan saqınmaq kerek olğanını hatırlata.
Müessise, küçlü yel sebebinde elektrik hatlarnıñ üzüle bilecegini, tereklerniñ yıqıla bilecegini, yaramay pekitilgen inşaatlarnıñ bozula bilecegini qayd ete.


text:
Bazarertesi künü, yanvar 19-da, aqşam saat doquz buçuqta «Armânsk» Qırım kiriş noqtasında Qırımtatar Milliy Meclis azası, Qurultay delegatı Emine Avamilevanı eki saat devamında Qırımğa kirsetmegey ediler.
Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Belli cemaat erbabı, adliyeci, dört balanıñ anası Emine Avamileva sebepsiz Rusiye sıñır hızmetiniñ hadimleri tarafından eki saatke yaqalandı: onıñ eşyaları baqıldı, subet keçirildi, kelgen maşina eki kere baqıldı, pasport ve telefonı alındı, Avamileva kelgen maşinada olğan fleşka alındı. Bundan soñra kene de bir şey añlatmayıp, eşyalarnı qaytardılar ve keçmege izin berdiler», – aytıla beyanatta.
Meclis bunıñ kibi areketlerni «psihologik basqı» dep adladı.
«Belli ki, Meclis azaları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ delegatlarına nisbeten keçirilgen «tedbirler» psihologik basqı maqsadı ile yapıla», – aytıla Meclis beyanatında.
Qırımtatarlarnıñ temsil organı bildirdi ki, «ayrı şahıslar akimiyet vekilleri tarafından yapılğan basqığa baqmadan, insan aqlarınıñ bozulmasını red eteler».
«Kendi halqnıñ menfaatları içün areket etecegini bildirgen şahıslar dost devletleri, misal olaraq, Türkiye Cumhuriyeti tarafından yapılğan resmiy tenbilerge qulaq asmaylar», – qayd eteler Mecliste.
Salı künü, yanvar 19-da, daa bir qırımtatarı «Ermeni Bazar işi» boyunca yaqalandı. Onı 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanda politsiya hadimine qarşı küç qullanmasında qabaatlaylar.
Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Qırım «devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnov Qırımda qırımtatarlarnıñ aq-uquqları sıñırlana degen malümatnı yañlış ve adaletsiz dep adlandırğan edi.


text:
Rusiye Yuqarı Mahkemesi yanına onlarce adamlar keldi, anda bugün birinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ ükmüne apellâtsiya baqıla. Bu aqta Rusiye uquq qoruyıcısı Aleksandra Krılenkova Facebookta bildirdi.
Faaller kurtkalarını çıqarıp, "Qırımda basqını toqtatıñız" yazılı futbolkalarda qalğan soñ, Rusile politseyskiyleri, cemiyet nizamını bozmamağa çağırttı ve "ruhsetsiz aktsiyalar yasaq", dep ihtar ettiler, dep bildire uquq qoruyıcı.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye quvetçileri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.


text:
Qırımtatarlar qomşu Rusiye Anayasasınıñ tüzetüvlerine kütleviy şekilde rey bermegeni içün iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri tintüv keçirip ve qırımlı musulmanlarnı tutıp intiqam aldı. Bu fikrini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
«İşğalci akimiyet Qırım sakinleriniñ bu qanunsız rey berüvde iştirak etmesi içün çıqqanını da talil etti. Ekspertlerniñ aytqanına köre, repressiyalarnıñ kütleviy şekilde qaytuv sebeplerinden biri – bazı satqınlarnıñ Rusiye akimiyetine vade etkeni kibi, qırımtatarlarnıñ rey berüvde iştirak etmegeni içün intiqam aluv», – dep tüşüne Meclis reisi.
Refat Çubarov, bu taqiplerniñ diger sebebi, onıñ fikirince, deñişmey – işğal altındaki yarımadada qorqu müitini yaratuv, dep qoşa.
«Rusiye akimiyeti Qırım cemiyetini qorqu müitine alıştıra, olarğa keder etken insanlar yarımadanı terk etsin ve olarnıñ yerine Rusiyeden insanlar kelsin dep yapalar», – dedi Çubarov.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayğan, qırımlı musulmanlarnı özüne celp etken» «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanından ve iştirak etkeninden şübheli sayılğanlar tutuldı. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatı, terror faaliyeti vaqtında qullanğan elektron malümat taşıyıcıları» alındı.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñevinde. Memetov tintüv vaqtında evde yoq edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Aqyarda martnıñ 9-ında yerli sakinler ve cemaat teşkilâtlarnıñ faalleri ukrain şair, yazıcı ve rassam Taras Şçevçenkonıñ abidesine çeçek qoydı. Böylece olar kobzarnıñ doğğan kününi qayd etti, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Abidege çoqusı ukrain bayrağınıñ renklerinde çeçeklerni ketirdiler - sarı nargüz ve mavı susam. Aqyardaki ukrainler öz teşebbüsinen Şçevçenkonıñ hatırasını añmağa keldi. Qadınlar eykel ögünde haçlandı ve dua oqudı. Yerli ukrainler abide yanında Ukraina, Qırım ve Aqyardaki vaziyetni muzakere etti.
Aqyarnıñ Ukrain milliy-medeniy cemiyetniñ adından çeçeklerni Margarita Litvinenko, Oleg Leus ve Mihail Galunka qoydi.
Aqyarnıñ rusiyeli akimiyeti Şçevçenkonıñ hatırasına iç bir tedbir azırlamadı.
Ukrainada marnıñ 9-ında ukrain şair ve ressam Taras Şçevçenkonıñ doğğan kününden 206 yıllığını qutlaylar.


text:
«Qırım ‒ Ukrainağa toprağı». ABD Devlet Departamentiniñ spikeri Heather Nauert Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ yarımada esapta Rusiyege «ait» olğanı aqqındaki sözlerini izaatladı.
«Dört yıl evel Rusiye Ukrainada qanunsız, uydırılğan «referendum» ötkererek, ilhaq etilgen ukrain toprağınıñ qanuniyleştirüv teşebbüsçisi olğan edi. Qırım sakinleri silâlı Rusiye askerleriniñ nezareti altında rey bermege mecbur etildi. Rusiyeniñ bu sahte «referendum» boyunca ukrainalılar serbest saylâv aqqı qullanğanları aqqındaki beyanatları er vaqıt işançsız dep qabul etilip keldi», ‒ denilmekte Heather Nauertniñ beyanatında.
Putin Rusiyeniñ Qırımda nisbeten sahte tecavuzlarını tekrarlap, halqara uquqnı red etkenini tanıdı
«Martnıñ 14-nde Qırımda keçken mitingte Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Rusiyeniñ Ukraina topraqlarına nisbeten sahte tecavuzlarını tekrarlap, Rusiye ükümeti halqara uquqnı, mustaqil millitlerniñ topraq bütünligini red etkenini tanıdı, - dep qayd ete Nauert. – Putinniñ izaatlarını diqqatğa alaraq, «referendumnıñ» qanunsız olğanına ve Qırım sakinleriniñ buña qarşılıq çekken zorluqlarınıñ fiyatına diqqat çekilmesi pek muim. Soñki dört yıl devamında Rusiye mecbur etüv kampaniyası qullanıp, ilhaq teşebbüsine qarşı çıqqanlarnıñ epsine cefa çektirmekte».
Qırım Ukrainanıñ bir parşası ola. Rusiye yarımadanı Ukrainağa keri qaytarmağance, sanktsiyalar devam etecek
«İşğalci akimiyet qırımtatarlarnı, etnik ukrainalılarnı, Ukraina tarafdarı olğan faalllerni, cemaatçı ve mustaqil jurnalistlerni siyasiy sebeplerge köre taqip etip, repressiyalarğa oğrata; aynı zamanda akimiyet ükümetke bağlı olmağan teşkilât ve mustaqil KHV bastırmağa devam ete. Biz bu bozuluvlar aqqında haber etmege devam etken cesur insanlarğa qol tutamız ve Rusiyeden öz fikrini ifade etüv serbestligi, barışıqlı toplaşuv ve birleşüv, din ve ittiqadınıñ serbestliklerini bastıruv areketlerini taqtatmağa çağıramız», ‒ dey Nauert.
«Biz Ukrainanıñ bütün dünya tarafından tanılğan sıñırları içinde topraq bütünligi ve suverenitetini tanığanımıznı qayd etemiz. Qırım Ukrainanıñ bir parçasıdır ve Qırımnen bağlı sanktsiyalarımıznı, Rusiye yarımadanı Ukrainağa keri qaytarğance devam ettirecekmiz», ‒ dep bildirdi ayrıca Nauert.


text:
AQŞ Prezidentı Bush, kümer gazların çığarunı tuqtatunı Global maqsat itep qararğa çaqıra
AQŞ Prezidentı George Bushnıñ, global maqsat itep kümer gazların çığarunı tuqtatırğa çaqıruına törle qaytawazlar buldı.Avstraliä, Germaniä häm Yaponiä Bushnıñ täqdimen xupladı. Täqdim, Amerikan häm kümerğazın iñ küp çığarğan 14 ilne 2008neñ axırına qadär ozın möddätle maqsatlar belgelärgä çaqıra. Läkin Yewropa Komissiäse başlığı Jose Manuel Barosso AQŞ tağın da zurraq maqsatlar belgelärgä tiyeş dip belderde. Bush, energiänı tabışlı itep qullanu keräklegenä basım yasalsa da, kümergazıñ külämen kimitü täqdimenä qarşı çığa.


text:
"Ğorurlıq belän äytä alabız, bu sammit Qazaqstan xatın-qızlarınıñ yuğarı däräcäsen kürsätä alaçaq. Alar sälätle, alar äwzem. Alar yaxşı ana häm xatın ğına tügel, alar äle yaxşı citäkçelär dä," dide Mönäwärä Paltaşeva.
Citäkçelär digännän ,Qazaqstan xökümätendä ber genä ministr xatın-qız – yustisiä ministrı Zagipä Balieva. Parlamentta 107 deputatnıñ 17se – xatın-qızlar. Bu yaqınça 15% täşkil itä.
Sammitta Rusiä, AQŞ, Germaniä, Britaniä, Latviä, Üzbäkstan häm Qırğızstan xatın-qızları qatnaşa. Berençe cıyın da 2006 yılda Astanada uzdı, anı Qazaqstannıñ mädäniät häm mäğlümat ministrlığı oyıştırğan ide.
Bügen açılğan cıyında qaralaçaq mäsälälärneñ berse – awır iqtisadi xällär. Ber yaqtan bu awırlıqlar ğailägä töşsä, ikençe yaqtan eşquar xatın-qızlarnıñ eşläre awırlaşa. Xatın-qızlar citäklägän şirkätlär ğadättä zur kapital salınğan ere bizneslar bulmıy. Waq häm urta qullı eşmäkärlek isä xäzer iñ awır xäldä.
"Döresen genä äytkändä küsäkneñ awır başı gel xatın-qızlar cilkäsenä töşä. Zur aqçalar belän eş itüçe bizneslar alar ğadättä irlär qulında bula. Xatın-qızlar xattä urta da tügel, ä keçe bizneslarnı citäkli. Keçe eşquarlarğa bik awır," - dide Almatınıñ Feminist Ligası prezidentı Yevgenia Kozıreva.
Şulay itep cıyınnıñ maqsatlarınıñ berse – xatın-qızlarnıñ eşmäkärlek häm säyäsät dönyasında liderlıq sälätlären häm täcribälären arttıru yulların tabu.
Sammit açılışında şulay uq prezident Nursoltan Nazarbayevnıñ qızı Dariğa da qatnaştı, ämma anıñ çığışı xatın-qızlar arasında eşquarlıqnı üsterü turında bulmadı. Kiresençä, anıñ fikerençä, säyäsät, biznes, fändä xatın-qızlar sanı üsä, ä irlärneñ köçe kimi bara.
"İrlär xatın-qızlar kebek üz üzlären qarıy başladı, kosmetik salonnarda alar xäzer çäçlären kisterep kenä qalmıy, xattä manikur da yasata, monıñ belän alar üzläreneñ ir bulu säläten yuğalta, bumı bezneñ ciñüebez?" - dip söyläde Dariğa Nazarbayeva.
"Bez irlär belän här dairädä köndäşlek itä aluıbıznı isbatladıq, ämma xatın-qıznıñ iñ möhim role ul ana häm xucabikä bulğanın onıtmasqa kiräk," - dide prezident qızı.
Dariğa xanım Qazaqstannıñ berençe prezidentı fondın citäkli. 45 yäşendä anıñ 3 balası, ber onığı bar.
"Böten dönyada xatın-qızlarnı irlär tarafınnan censi ezärlekläwgä qarşı köräşergä çaqıralar." Şayartıp, Dariğa Nazarbayeva, "bezgä bu turı kilmi, bezgä näq irlärneñ bäylänüläre citmi," – dide.
İre Raxat Aliev belän Dariğa xanım ayırıldı. Prezident kiyäwenä Qazaqstanda xakimiätne üz qulına alu maqsatı belän fetnä oyıştıruda ğäyepläw belderelde.


text:
Avgustnıñ 17-nde saba Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Strogonovka) köyünde yerli imam Raif Fevziyevniñ evinde tahqiqat tedbirleri olıp keçti. Tintüvler Aqyarda ve Bağçasaray rayonında daa dört evde keçirildi.
Advokat Edem Semedlâyev uquqiy yardım köstermek içün Fevziyevniñ evine keldi, amma onı içeri kirsetmediler. Evniñ yanında bir qaç hızmet mikroavtobusı tura edi, azbarnı FSB, Ekstremizm ile küreş memrkezi, OMON hadimleri sarıp aldı.
Raim Fevziyev – medrese bitirgen yerli imam, qırımtatar faali, çoq balalı bar.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, avgustnıñ 17-nde saba Rusiye quvetçileri Raif Feyziyev, Rustem Murasov, Rustem Tairov, Cebbar Bekirov ve Zaur Abdullayevni tuttı. Murasov, Tairov, Bekirov ve Abdullayev faal olıp, siyasiy esaslı mahkeme oturışuvlarına bara, siyasiy mabüslerniñ qorantalarına yardım ete edi. Olar yaşağan yerlerinde iftar ve kütleviy tedbirlerni teşkil ete edi.
Rusiye kütleviy haber vastaları Rusiye quvetçileriniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, Qırımda «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda yasaqlanğan teşkilât) beş tarafdarı tutuldı. Tutulğanlarnıñ ad ve soyadları yazılmay. Bu malümatnı isbatlaycaq resmiy bir tefsir yoq.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Bu mesele baqıla, lâkin men şunı qayd etem ki, bizler başta silâlı tarafqa, ukrain vatandaşları, Ukraina devletine qarşı silâ qullanğan silâlı tarafqa silânı teslim etmege ve Ukraina devletini terk etmege teklif etecekmiz», – dep ayttı o bazarertesi künü Kiyevdeki brifingde Ukraina SNBO toplaşuvından soñ, haber ete İnterfaks-Ukraina.
Parubiy şunı qayd etti ki, terrorizmge qarşı operatsiya çerçivesinde keçirilgen tedbirler Silâlı quvetler, Milliy gvardiya ve sıñırcılar arasında koordinatsiya olmasına imkân bere.
«Bu meseleni muzakere etip, Ukraina prezidentine arbiy vaziyet kirsetilmesinen bağlı mütehassıslar malümatlarını azırlap, bese-belli, bunıñ kibi variant baqıla, ve bunıñnen bağlı qararnı prezident qabul etecek, SNBO toplaşuvı ötkerilecek, bu mesele anda baqılacaq», – dep añlattı SNBO kâtibi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko memleket şarqındaki arbiy areketler bu afta toqtatılacaq, dep ümüt ete.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ yañı terkibinde qırımtatarlarnıñ temsilciligine şaraitlerni teşkil etmediler.
Bu kibi fikirni Qırım.Aqiqat saytına qırımtatar milliy Meclisiniñ tış alâqa bölüginiñ yolbaşçısı Ali Hamzin «Blok Petra Poroşenko» firqasınıñ cedvelinde Refat Çubarovnıñ yerini izaatlap bildirdi.
«Qırımtatarlarğa yer tapılmadı. Anda tek bizim milliy yetekçimiz, itibarlı uquq qoruyıcı Mustafa Cemilev kirdi…», – dedi Hamzin.
O, saylavlarnıñ devamında yañı ukrain akimiyetiniñ vekilleri aytqan sözlerinden biraz çetleşkeni aqqında bildirdi.
«Lutsenko, Poroşenko firqasınıñ başı olıp, yevromaydan firqaları öz saylav cedvellerine birer qırımtatarını kirsetecegi aqqında aytqan edi. İstekleri olsa edi, Refat Çubarovnıñ keçmesi içün zaruriy şaraitlerni qurıp, onı birinci on insan sırasına kirsetir ediler. O mıtlaqa keçer edi», – dey Hamzin.
Oktâbr 26 künü Ukrainada müddetten evel parlament saylavları keçti. Reylerniñ 95% sayılğanından soñ, böyle neticeler aşkâr etildi: «Narodnıy Front» – 22,22%, soñra «Blok Petra Poroşenko» – 21,82%.
Qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilev «Blok Petra Poroşenko» firqa cedvelinde birinci beşlikte edi, Meclis reisi Refat Çubarov namzetler sırasında 71-nci edi.


text:
O, dey ki, Rusiye öz maqsadına üç-beş künden soñ irişmesi mümkün.
Bridlavnıñ Reuters ve Wall Street Journal agentligine bergen malümatına köre, Ukraina-Rusiye sıñırındaki vaziyet «pek telâşlı».
Onıñ aytqanına köre, tünevin aqşam NATO Rusiye ordularınıñ areket etkenlerini qayd etti, lâkin olarnıñ kazarmalarğa qaytqanını körmedi.
Genaralnıñ bildirgenine köre, Brüsselde NATO memleket-azalarınıñ tış işler nazirleri körüşüvinde oña aprelniñ 15-ne qadar qarada, avada ve deñizde qoşma küç aqqında malümat azırlamağa rica ettiler. Böyle etip, olar Şarqiy Avropada NATO ittifaqdaşlarına kefalet berecek olalar.


text:
Kanadada şaxta qazası
Ontario ştatında 39 keşe şaxta êçendä qaldı
Kanadada Vale isemle şirkätkä bäyle şaxtada yäkşämbe könne cirle sägät’ belän 11.30da qaza barlıqqa kilde. Şirkättän yasalğan açıqlawdan kürengänçä êçtä qalğan 39 êşçene qotqaru êşçänlekläre däwam itä.
Şirkät cirneñ 1258 metr tiränlegendä urnaşqan şaxtada barlıqqa kilgän qaza näticäsendä êşçelärne taşuçı sistemanıñ yabıluı arqasında 39 keşeneñ cir astında qaluın, yaralanuçınıñ bulmawın häm êşçelärgä azaıq-tölek häm darularnıñ ireşterelüen açıqladı.
2014nçe yılda açılğan şaxtada barlığı 200 şaxtyernıñ êşläwe belderelde.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım FVN, aftanıñ soñuna qadar devam etecek yüksek yanğın telükesi aqqında furtuna ihtarını ilân etti.
Bu, müessiseniñ saytında bildirile.
"İyün 11-14-ünde Qırımda yüksek yanğın telükesi beklenile. Bundan sebep 2020 senesiniñ aprel 10-unden berli bütün yarımadada mahsus yanğın rejimi tayinlendi", - denile beyanatta.
Müessisede, bu müddet devamında böyle areketler yasaq olğanını hatırlattı:
- dağ-ormanlarnıñ ziyareti;
- azbarlarda ve bostanlarda ot, çöplük yaqması;
- quru ösümlikniñ yaqması;
Bildirmede, yanğınğa qarşı tedbirlerge riayet etmemesi içün 2-den 400-gece biñ ruble cöreme olacağı belgilene.
Daa evel Qırımda iyün 9-12-sinde olacaq yüksek yanğın telükesi aqqında acele ihtarnı ilân ettiler ve orman ziyareti yasağını uzattılar.
Qurtarıcılar Qırımda açıq yerlerde quru ösümliklerniñ yanması sıqlaştı, dep bildirgen edi. Qırımda tabiat yanğınlarınıñ sayısı beş qat arttı.


text:
Rusiye Tahqiqat komiteti bildire ki, Krasnoyarsk ülkesiniñ Yenisey rayonındaki Abalakovo qasabasında mektepte yüz bergen adisede yaralanğanlar yoq.
Haber etilgenine köre, yanvarniñ 25-nde saba doquzıncı sınıf talebesi mektep yanında pencere ve maşinalarğa ateş açtı, binağa kirip olamadı.
«Tahqiqatçılar adise yerinde buluna, mektep talebesini, sınıfdaşlarını ve ocalarını sorğuğa çeke», – dep bildire Krasnoyarsk ülkesindeki Tahqiqat komitetiniñ idaresi.
Rusiye tahqiqatçıları tahqiqattan evel teşkerüv başlattı.
Rusiye kütleviy haber vastaları Krasnoyarsk ülkesiniñ Yenisey rayonındaki Abalakovo qasabasında talebe mektepte ateş açtı, dep bildirgen edi.
Abalakovo köyünde 1,5 biñ insan yaşay, anda tek bir mektep bar.
2018 senesi oktâbrniñ 17-nde Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Pariste Eyfel qullesiniñ yarığı Charlie Hebdo satirik mecmuasınıñ muarriyetine olğan ücüm neticesinde vefat etkenlerniñ hatırasına söngen edi. Bunı Fran Press bildire.
Cumaaqşamı künü, saaat 20, yarıqnı söndürdi, soñra ise kene berdiler.
İllüminatsiyanı ilk sefer söndürdiler, çünki qulle er kün qaranlıqnıñ tüşmesi ile yarıq saçmağa başlay edi. Yarıqnıñ söndürilmesi – Charlie Hebdo mecmuasınıñ ve politsiya hadimleriniñ öldürüvi sebebinden keçirilecek matem tedbirlerniñ bir qısmıdır. Cumhuriyet meydanında eki gece devamında çıraqlar ile terakt qurbanlarını aña ediler.
Frenkistan medeniyet ve alâqa naziri Flör Pelren jurnalğa million yevro ayırmaq niyeti aqqında bildirgen edi. Charlie Hebdo muarririyeti «Liberasyon» gazetasınıñ ştab-dairesinde yerleşecek, maliye destegi ise «Mond» neşriyat evi ve «Kanada plüs» gruppası tarafından berilecek. Bunı Frans Presske neşirniñ adliyecisi Rişar Malka bildirdi.
Matbuat vastalarınıñ malümatına köre, teraktan soñ Charlie Hebdo öz faaliyetine devam etermi degen sual peyda oldı, çünki onıñ eñ eyi hadimleri elâk oldı – Stefan Şarbonye (Şarb), Jan Kabü ve Jorj Volinski. Soñkileri siyasiy karikaturanıñ yıldızları edi, öz icadiy yolunı daa 1960 seneleriniñ başında başladılar.
Frans Press haber etkeni kibi, kelecek afta Charlie Hebdonıñ million nushası çıqacaq.


text:
“Ukrain diversantları işi"niñ iştirakçisi Vladimir Dudkanıñ alı kene ağırlaştı, - dep Qırım.Aqiqatqa haber etti onñ oğlu İlya Dudka.
“Bu mevzu biz içün eñ müşkül. Babamnıñ erkeklerge ait olğan hastalığı ilerley. Bu mesele aqqında atta laf yürsetmek qolaysız. SİZOğa ilâc yollanılmasınen ise daima qıyınlıqlar çıqa. Buña baqmadan, sertifikatnı alıp oldım ve yaqın künlerde tedaviylev içün bütün kereklerini yibermege tırışarım”, - dedi Dudka.
İlya Dudkanıñ aytqanına köre, babasınıñ mahkeme işinde müsbet neticelerini beklemey.
“Yazıq ki, o, bu madde boyunca Qırımda mahküm etilgen, yekâne adam degil. Ve, misal içün, Yevgeniy Panovnıñ ceza müddetini biz endi bilemiz. Bellesem, babama tahminen o qadar da verilir. Amma, elbette ki, işniñ hayırlı tarafına çevirilecegine inanmaq isteymiz”, - dep qoştı Dudka.
İyülniñ 31-inde Kreml nezareti altındaki Aqyar şeer mahkemesi, Qırımda diversiya azırlağanlarında qabaatlanğan, Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnıñ tevqifini 6 ayğa uzattı.
2016 senesi noyabrniñ 9-da Aqyarda «Ukraina Mudafaa nazirligi baş istihbarat idaresiniñ diversion-terroristik gruppasınıñ azaları» Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve Vladimir Dudka yaqalanğan ediler.
2017 senesi noyabrniñ 16-sında Aqyar şeer mahkemesi Ştıblikovnı 5 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına ve 200 biñ rublelik (95 biñ grivna) para cezasına mahküm etti.
Ukraina havfsızlıq hızmeti Qırımda tutulğan Ukraina vatandaşları SBU hadimleri olmağanını bildirdi.


text:
Qırım çiftçileri (agrariyleri), planlaştırğanlarına köre, yarım qat azca boğday cıydı. Bunıñ içün, Qırım Köy hocalığı Nazirligi yarımadadan boğday çıqarılmasını vaqtınca toqtatacaq vesiqanı azırlay. Bunıñ aqqında müessiseniñ matbuat konferentsiasında reber Andrey Rüşin haber etti.
“Qırımdan boğday Süriye, İraq, İranğa alıp çıqarıla. Malümatımızğa köre, 6 biñ tonnağa qadar endi çıqarıldı. Biz Qırımdan boğday ihracını toqtatmaq ricasınen mektüp azırlayıq. Bizim istimalcılarımızğa qalsın ve kelecek bereketke qadar yetsin dep”, - dedi Rümşin.
Onıñ aytqanına köre, çiftçiler bu yılı 980 biñ tonna boğday cıydı. Keçken yılı ise çoqça edi – 1,4 million tonna.
“Baarde biz bol bereketke ümüt ete edik. Boğdaylar yahşı çimlendi, dım yedegi yeterli edi, amma qurğaqlıq bütün areketlerimizni nafile zametke çevirdi”, - dedi Rümşin.
Daa evel belli oldı ki, Rusiye nezareti altındaki “Qırım deñiz limanları” şirketi yılnıñ soñunda kül, boğday ve qurucılıq malzemeleriniñ Süreyege yollamasını başlaycaq. Şirketniñ reberligi bildirgenine köre, mahsulat Keriç ve Kefe limanlarından yollanılacaq.
İyülniñ 4-üne Aqyar deñiz limanınıñ matbuat hızmeti boğdaynıñ ilk qısmı kelip çıqqanını haber etti.


text:
Mayısnıñ 5-de Qırımtatar halqı Meclisiniñ Kyivdeki ofisinde Ukraina MİD temsilcileri ve Yuqarı Rada insan aqları boyunca Vekâletli Kâtibiyeti toplaşuv keçirerek, BMT Halqara Mahkemesiniñ Qırımnen bağlı qararı çerçivesindeki areketlerniñ koordinatsiyası yapıldı. Bunı Meclis yolbaşçısı Refat Çubarov öz Facebook saifesinde bildirmekte.
«Ukrainanıñ Qırım ve Donbass boyunca Rusiyege qarşı açqan davası çerivesinde Qırımtatar halqınıñ Meclisi yalıñız 2017 senesi arpelniñ 19-dan soñ BMT Halqara Mahkemesiniñ Rusiyege nisbeten qabul etken ara qararınen bağlı tedbirlerni taqip etmeknen sıñırlanmayıp, Rusiyeni tez vaqıtta BMT HM qırımtatar Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanması ve yolbaşçılarınıñ Qırımğa kirmsinen bağlı yasağını lâğu etmesi aqqındaki qararını (emirini) tez vaqıtta yerine ketirmesine mecbur etmege areket etmekte», - dep qayd ete Çubarov.
Onııñ aytqanına köre, toplaşuvda Tışqı işler nazirligi vaqtınca işğal etilgen territoriyalar bölüginiñ yolbaşçısı Oksana Zolotoröva, Tışqı işler naziriniñ mesleatçısı Taras Kaçka ve UQŞ insan aqları boyunca Vekâletli Kâtibiyet yolbaşçısı Bogdan Kriklivenko iştirak etkenler.
Aprelniñ 19-da BMT Halqara Mahkemesi işğal etilgen Qırım sakinleriniñ aqlarını qorçalamaq maqsadınen «Ukraina Rusiyege qarşı» adlı davası çerçivesinde muvaqqat tedbirler kirsetken edi. Mahkeme ukrainlernen qırımtatarlarnıñ aqları bozulmamasını, Meclisniñ faaliyet tekrar başlatılması ve yarımadada ukrain tilinde tasil berüvge ruhset berilmesinen bağlı qarar qabul etken edi. Böyleliknen halqara mahkeme Rusiyeni ırq ayırımınıñ er türlü şekillerini lâğu etmesinen bağlı şartnameni eda etmesine mecbur etmekte.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı SNBO Haber merkeziniñ spikeri Volodımır Çepovıy bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Eger de bütün sıñırnı ordularımız nezaret etse edi, biz bu haberni birinci olıp berir edik, ve bu kerçekten de prezident ilân etken planğa etilgen qaviy bir adım olur edi. Şimdi öyle bir şey yoq», – dedi Çepovıy.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye Federatsiyası sıñır yanında arbiy bulunuvını arttırmağa devam ete.
«Gukovo, Novoşahtinsk Rusiye şeerleri, Vasetskiy qasabası yanında Ukraina sıñırında şahsiy erkânnıñ ve zırhlı tehnikanıñ bulunuvı qayd etildi», – dey Çepovıy.
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ reisi Oleksandr Turçinov bugün Ukraina-Rusiye sıñırınıñ qapatıluvı aqqında bildirgen edi.


text:
Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasınıñ Silâlı quvetlerni qullanıp terrorizmge qarşı tedbirlerni başlamaq qararınıñ sebebi memleketniñ cenüp-şarqında yüz bergen adise-vaqialar oldı. Cumaertesi ve bazar künleri bir qaç şeerde silâlı adamlar memuriy binalarnı zapt etti. Bazar künü Zaporojye, Lugansk, Odessa ve Harkovde Maydan tarafdarları ve oña qarşı çıqqanlarnıñ mitingleri olıp keçti. Azatlıq Radiosınıñ mühbiri bildire ki, çatışmalarda aman-aman elli insan zarar kördi. Donetskte Mariupol, Kramatorsk ve Slavânskta militsiya şeer bölüklerini zapt etken adamlarğa yardım etmek içün halq imayesini şekillendirip başladılar. Bazar künü saba Slavânskta mahsus tedbirler keçirilgende Ukraina havfsızlıq hızmeti «Alfa» mahsus bölüginiñ kapitanı elâk oldı, daa dört kişi yaralandı. Separatistlerden biri elâk oldı ve bir qaç kişi yaralandı.
SBU reisi Valentin Nalivayçenkonıñ bildirgenine köre, mahsus hızmetniñ Donetskteki adise-vaqialarğa Rusiyeniñ alâqası bar olğanını tasdıqlağan vesiqaları bar, SBU 17 adamnı endi yaqaladı, olarnıñ arasında – Rusiye agentleri.
Rusiye Ukraina akimiyetiniñ silâlı gruppalarğa qarşı ordularnı qullanmaq qararını cinayet olaraq tanıp, BMT Havfsızlıq Keñeşiniñ acele toplaşuvını keçirmege talap etti. Lâkin Moskva mevamına BMT Havfsızlıq Keñeşinde qol tutmadılar.


text:
Qırımdaki Rusiye quvetçileri qırımtatar faallerini mayısnıñ 18-i, Qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künü, arfesinde «qanun bozulmaycaq», dep tenbileyler. Bu aqta qırımtatar faali Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizim içün adiy bir şey. Zenaatdaşımız Rustem Mennanov Facebookta alğan ihtarını derc etti… Sabadan bağçasaraylı faaller de telefon etti. Anda üç insanğa qanun bozulmaycağına dair prokuror tenbileri berildi. Beş yıl içinde bir çoq insanğa, maña da, bunıñ kibi vesiqalar berile edi», – dedi Celâl.
O, insan qanunnı bozmasa, bu vesiqanıñ iç bir emiyeti yoq, dep qoştı; bu ihtarlarnıñ maqsadı – insanlarğa «maneviy ceetten tesir etmektir».
«Hatıra künü arfesinde başqa fikirde olğanlarğa Qırımda açıq tedbir keçirmege izin bermeyler, tedbir keçirilmesi içün izin alıp olamaymız. Şu sebepten insanlar bunı sıq-sıq şevqnen yapa», – dedi Celâl.
Qırımtatar faali Zair Smedlâ da bunıñ kibi bir ihtar aldı. Vesiqanıñ kopiyasını Facebookta derc etti.
«Beş yıl devamında matem tedbiri ve bayram künleri arfesinde çeşit türlü tenbiler bermek anane oldı, bu sefer de istisna olmadı. Böyle bir vesiqanı devlet qırımtatar tilinde bermek teklifim qabul etilmedi, Qırım anayasasında yazğanlar, amma amelde yoq!», – dep yazdı Celâl.
Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni resmiy şekilde izaatlamadı.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Aqmescitte İosif Stalinge hatıra tahtasınıñ qoyuluvı – Stalin zamanı sovet rejiminiñ Qırımğa qaytarılmasınıñ delilidir, dey qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdi şeer merkezinde turğan Leninniñ yerine Stalinni qoymağa doğru olur edi. Çünki anda stalinizm qayttı, sovet akimiyetiniñ stalin yılları ve o (hatıra tahtası – muar.), kerçekten de, anda olğanını temsil ete», – dey Cemilev.
Onıñ fikrine köre, şimdi Qırımda sovet akimiyetiniñ 50-nci yılları tekrarlanmaqta.
«Sorğu, tintüvler – Stalin zamanında olğanı kibi», – dey Cemilev ve Qırımda Rusiye akimiyetiniñ bu kibi aretekleri dünyağa yarımadanıñ aqiqiy alını köstergenini qayd ete.
«Bizge işğal etilgen territoriyada ne olğanını köstermege yardım eteler. Biz aytamız, tarif etemiz, amma Avropada bizge inanmağanlar bar, bu adım ise bizim ikâyelerimizni tasdiqlay», – dedy Cemilev.
Bunıñ ile qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Sovet Birliginiñ taqdiri aqqında hatırlattı.
Aqmescitte mayıs 8 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Kommunistler Firqası Qırım cumhuriyet komitetiniñ vekilleri İosif Stalinge hatıra tahtasını qoydılar.


text:
Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ baş müavini Aleksandr Smaglin, soñki künde Keriç köpründen Qırımğa yiberilmegen maşnalarnıñ rekordı oldı, dep ayta.
Politsiya vekili, Rusiye sakinleri Qırımğa ciddiy sebepsiz kelip turğanını qayd etti.
"Tünevin 2672 naqliyat keldi, olarnıñ 75-i yiberilmedi, bu miqdar rekorddır. Adamlar sebepsiz kelgenini qayd etemiz. 3038 naqliyat ketti, 25-ini yibermedik, çünki çıqmaqnıñ sebepleri olmadı", - qoştı Smaglin.
Tünevin rusiye polisi Keriç köpründen kelgenlerniñ sayısı artqanını qayd etildi.
Rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov, karantin tedbirleri bitmegence Qırımğa kelmemege çağırttı.
Aprelniñ 29-ında Aksönov, Qırımğa kelgenler, amma yarımadada evleri olmağanlarnı 14 künge observatorlarğa yerleştirmege buyurdı.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti malümatına köre, bugünge qadar 326 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 9 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 154 yañı koronavirus hastası qayd etildi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisniñ reisi Refat Çubarov, musulmanlarnı Qurban bayramınen hayırlalaraq, Moskovada iyül aktsiyaları içün para cezasına maküm etilgen qırımtatarlarğa cıyılğan aqça kampaniyasına qoşulmağa, ilhaq etilgen Qırımnıñ sakinlerini davet etti.
"Bunı daa yapmağan bar olsa, şimdi "Birlik para cezalarından daa degerlidir" fleşmobına qoşulmaq tamam vaqıttır. Toplanğan aqçalar, 2019 yılı iyül 10-unda Moskovada Qızıl meydanda aktsiya keçirgen qırımtatar faalleriniñ para cezalarını ödemek içün berilecek. Rusiye işğalcilerniñ betlerine kilogrammlarnen demirli kapik atılacaq... Olarnıñ arasında seniñ de kapigiñ olsun", - dep yazdı Çubarov Facebookta.
Qırımda iyülniñ 11-nde Moskva Yuqarı mahkemesi ögünde kütleviy aktsiyada iştirak etken qırımtatar faalleriniñ cöremelerini ödemek içün «Qırım marafonı» cemaat teşebbüsi çerçivesinde para toplamağa başladılar. Bu aqta faal ve aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Moskvanıñ Taganskiy rayon mahkemesiniñ qadısı Yuliya Smolina iyülniñ 29-nda Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün iyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde toplaşqan 18 qırımlığa 20 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi. Tutulğanlar umumen 360 biñ rublelik para cezalarını aldı.
20 biñ rublelik para cezası Rustem Tairov, Edem Abdullayev, Aleksandr Gavrikov, Kâzim Useinov, Nariman İbraimov, Zenur Appazov, Eleonor İzmailov, Rustem Celâlov, Osman Hoş, İzzet Sayfulin, Marlen Cemilev, Remzi Beytullayev, Refat Kamilov, Osman Abdurazakov, Marlen Ahayev, Edem Aliyev, Emin Rustemov, Amethan Umerovğa berildi.
Moskvada iyülniñ 11-nde Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 45 insannı tuttı. Faallerniñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
2014 senesi, rusiye orduları Qırımnı zapt etkeninden soñ, men iş adamı Boris Titovnen Azatlıq Radiosınıñ canlı efirinde oldım. O - Rusiye akimiyetinde biznes-ombudsmen ve liberal kibi qoyulğan edi. Amma o sefer o, liberallikni kütmedi, özüni edepsiz ve qaba alıp bardı. Yayından soñ dostları añlattı ki, Titovnıñ böyle deñişmesine taaciplememem kere, çünki onıñ özü ve müşterileri olğan iş adamları Qırım mülkiyetine köz taşladı. Laf aqça, büyük ve yengil aqça aqqında yürsetilgende - “sana, oyun körüniş-süretleri” yoq ola.
Moskova mahkemelerinden birisi, “Drujba narodov” et kombinatınıñ rusiye muhalifi Aleksey Navalnıyğa qarşı açqan davanı qabul etkeninden soñ, men bu ombudsmennen lafımnı hatırladım. Navalnıy, kombinat Rosgvardiyağa erzaqlarnı üç qat fiyatnen satıp, Putin qaravul ve tarafdarı olğan Viktor Zolotovnıñ zenginleştirgeni aqqında araştırmanı derc etti. Aynı vaqıtta, “Drujba narodov” kombinatınıñ saibi Boris Kantemirov, Zolotovnıñ yaqın insanlarından birisi ve İçki İşler Nazirliginiñ sabıq hadimi edi eken.
Tamam bundan soñ Zolotov Navalnıynı duelge çağırdı, kombinat ise, kompromatlı malümatnı yoq etmek talabınen faalcilge qarşı mahkeme davasını açtı. Amma bu Rosgvardiya erzaqları misalinde, Kremlniñ bütün “Qırım biznesi” körüne.
Rosgvardiya erzaqları misalinde, Kremlniñ bütün “Qırım biznesi” körüne
Özüñiz qıymet kesiñiz. “Drujba narodov” kombinatı - ukrain iş adamı Yüriy Kosükniñ mülkü edi. İşğalden soñ onı vesiqada sattılar, amma kerçekten, iş adamınıñ aytqanına köre, rusiye memuriyetine yaqın olğanlar tarafından “tutılıp alındı”.İste, kombinatnı devletniñ özü tutıp aldı desek olacaq. Ve bundan soñ, körgenimiz kibi, Zolotovğa berdi, çünki devlet - bu o. Ya da Zolotovnıñ safdaşına, çünki Rosgvardiya reberi - devlet memuri. Ve kombinatnıñ “satın alınması” - pek güzel “kelişme” olğanı, “Drujba narodov” Rusiye akimiyetinden sımarış ve Rosselhozbanktan millionlı kreditler alğanı - soñu degil, bundan ğayrı, erzaq mallarınıñ teminatında onı qullanıp, monopolist yapmağa tırışalar. Buyruqnı rusiye baş naziri - Dmitriy Medvedevniñ özü imzalay, iş ilerley, Navalnıy vaziyetni aydın etmege tırışqanda ise, mahkeme malümatnı yoq etmege ve kombinatnıñ adını “yamanlamamağa” talap ete.
Budır - Qırımnıñ “putinciler”ge nege kerek olğanınıñ sebebi - qadimiy Hersones degil, “Krımnaş” bile degil. 90-ıncı yılları olar biznes bölüvine yetiştirmegen, olarnıñ reberi Putin ise, qısmetleri ellerinde qalacağınıñ kefilidir. İşte, körgenimiz kibi, yañı topraqlarnı zapt etip, olarnı çaypamaq ve para şıpırmaqnıñ shemalarını uydurmaq tek qala.
«Fikirler» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Moskvadaki birinci istinaf mahkemesi Qırım sakini İvan Yatskinniñ tevqif müddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini red etti. Yatskin tahqiqat tevqifhanesinde 2021 senesi fevralnıñ 16-nace qalacaq. Bu aqta Qırım. Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov haber etti.
O, qabaatlav tarafınıñ esas delili, “Yatskin tahqiqattan gizlene bilmesi” olğanını ayttı.
“Prokurornıñ aytqanına köre, müşterimniñ sıñırlama tedbirini, tahqiqattan konsullıqta gizlene bilmesi ya da şaatlarğa tesir ete bilmesi içün deñiştirmek mümkün degil. Şunıñ içün İvan Grigoryeviç SİZO-da qalacaq. Sağlığına kelgende, bağrı ağrısı devam ete, tibbiyet bölüginde ekinci rentgen resimini coydılar. Amma ne ise onı köz ekimi baqtı ve yañı közlük içün retsept yazıp berdi”, – aytıp berdi Polozov.
Moskvadaki birinci istinaf mahkemesi Qırım sakini İvan Yatskinniñ tevqif müddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini red etti.
Evel Moskva yeer mahkemesiniñ mahkemecisi Oleg Muzıçenko Qırım sakini İvan Yatskinniñ tevqif müddetini eki ayğa uzatqan edi.
Qırımnıñ Curçı rayonınıñ Aybar (Voykovo) köyüniñ sakini İvan Yatskin 2019 yılda oktâbr 16-sında tutuldı. Bu 2019 senesi dekabr ayında belli oldı.
Polozov, Yatskin apiske alınğan soñ Qırımdan Moskvağa çıqarıldı, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Rusiye quvetçileri qırımlığa «büyük maneviy basqı» yaptı.
Qırım.Aqiqatnıñ Ukraina telükesizlik hızmetine yollağan muracaat cevabında İvan Yatskin UTH ile işbirligi yapmadı, dep aytıla.
Rusiye FSBsi devlet hainliginde qabaatlanğan qırımlı İvan Yatskinniñ davası boyunca tahqiqatnı küzde bitirmege planlaştıra.


text:
Martnıñ 2-nde, Ukraina sıñırcıları kirüv-çıquv nizamını bozıp, Qırımnı qanunsız sürette ziyaret etken teatr ve kino akrtisası, Rusiyede nam qazanğan artistke Ukrainağa kirüvni yasaq etti. Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti haber etti.
Berilgen malümatqa köre, aktrisa «Borıspil» ava limanına «Minsk-Kyiv» reysi ile kelgen.
«Rusiye vatandaşınıñ añlatqanına köre, Ukrainanıñ yarımadasına 2020 senesi baarden şahsiy yolculıqnen barğan. Amma aynı zamanda, Rusiye işğal etken Qırımğa diger yolculıqları da qayd etilgen. Ukrainada o kino çekişlerinde iştirak etecek edi», – dep yazıla bildirmede
Rusiye vatandaşı Memuriy uquq bozuvı aqqında Ukraina Qanunnamesiniñ 204-2 maddesine binaen memuriy mesüliyetke çekilgen. Onı Ukrainağa yibermegenler ve 3 yılğa kirüvni yasaq etkenler.
Aktrisanıñ adı ve soyadını belli degil, tefsirleri de yoq.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Herson bölüginiñ sıñırcıları memleketke bir çetel adamnı kirsetmegenler. Haber etilgenine köre, erkek “qanunsız Qırımnı ziyaret” etken.
İdareniñ malümatına köre, 2020 senesi sıñır nezareti vaqtında bölükniñ arbiy hızmetçileri türlü sebeplerden 50 kişini memlketke yibermegen.
Qırımnı qanunsız ziyaret etken Rusiye vatandaşını Ukrainağa yiberegenler. Bu aqta dekabrniñ 26-nda Ukraina Devlet sıñır hızmeti haber etti.
Evel, sıñırcılar Rusiye telekanalınıñ alıp barıcısına Ukrainağa kirişni üç yılğa yasaq etken ediler.
Bundan ğayrı, Ukraina Devlet sıñır hızmeti memleketimizge RT Rusiye telekanalınıñ operatorını yibrmegen edi.


text:
Elektrik energiyasınıñ berüvi qısqartılğanından sebep Aqmeçit qasabasında Revolütsiya soqağı boyunca yerleşken evlerniñ bir qısmı ve Tatar Çağaltay köyü «belgisiz müddetke» ışıqsız qaldı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgeni kibi, buña sebep istimalcılar tarafından elektrik energiyasını qullanuvınıñ artması ola bile.
«RES reberiniñ malümatına köre, eali tarafından elektrik energiyasınıñ qullanuvı artmasından sebep sıñırlavlar belgilendi, bunıñ neticesinde Aqmeçit qasabası Revolütsiya soqağında yerleşken evlerge, bağça birliklerine ve Tatar Çağaltay köyüne elektrik energiyasınıñ berilmesi toqtatıla», – denile beyanatta.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.
Rusiye FİN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Yuqarı Radada nevbetten tış toplaşuv başladı. Azatlıq Radiosı onı canlı yayında köstere.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Yuqarı Rada spikeri Andriy Parubiyden halq deputatlarınıñ saylavları qanunına deñişmeler kirsetmek içün parlamentniñ nevbetten tış toplaşuvınıñ keçirilmesini mayısnıñ 22-ne belgilemesini rica etken edi.
Yuqarı Rada deputatları mayısnıñ 22-nde bildirgenine köre, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy toplaşuvda acele kibi baqmağa teklif etken saylavlar qanun leyhasını daa almadı.
Prezidentniñ saytında mayısnıñ 21-nde Ukraina Yuqarı Radasını dağıtuv buyruğı derc etilgen ve nevbetten tış parlament saylavlarınıñ keçirilmesi iyülniñ 21-ne belgilendi.
Ukraina Anayasasına köre, nevbetten tış parlament saylavları Ukraina Yuqarı Radasınıñ vekâletleri vaqtından evel toqtatılğanına dair qarar derc etilgeninden 60 kün içinde keçirile.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi, “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ ekinci Bağçasaray taqımınıñ mabüsi Timur İbragimovnıñ tevfiq appelâtsiyasını lâğu etti, o 2019 senesi fevral 9-ğace apishanede qaldırılacaq.
Mahkeme oturışı qapalı şekilde keçirildi dep bildire “Qırım birdemligi” birleşmesi öz Facebook saifesinde.
Bir kün evel Qırım Yuqarı mahkemesi,“Hizb ut-Tahrir davası”nıñ ekinci Bağçasaray taqımınıñ mabüsi Ernes Ametovnıñ tevfiq appelâtsiyasını lâğu etip, onı fevral 9-ınace nezaret altında qaldırdı.
2017 senesiniñ oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tutıp alğan edi. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zakiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
İnterpol, qırımtatarı Reşat Ametovnıñ hırsızlanması ve öldürilüvinden şübheli sayılğan üç kişini qıdıruvğa ilân etmege razı olmadı. Bu aqta Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokurorı İgor Ponoçovnıy «Ukrayınska pravda» ukrain haber agentligine bildirdi.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İnterpolnıñ halqara politsiya işbirliginiñ departamentine muracaat etip, şübhelilerni halqara qıdıruvğa ilân etmege ve «qırmızı işaret» qoymağa rica etti. İnterpol, şübhelilerni qıdıruvğa ilân etmege razı olmayıp, siyasiy, arbiy, diniy ya da ırq faaliyetine kirişmek yasaq olğanına ve qanunğa uyğun olmağan bir şekilde arbiy birleşmelerniñ quruluvı ve iştirak etüv davalarında teşkilâtnıñ kanalları ve imkânlarını qullanmaq imkânsız olğanına esaslandı», – dep bildire prokurornıñ aytqanlarını neşir.
Bu malümatnı QMC prokuraturasınıñ matbuat kâtibi Yekaterina Didenko Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı.
«Olar (İnterpol – QA) mında Rusiye ve Ukraina arasındaki siyasiy meseleni köre, amma QMC prokuraturası insan hırsızlavı sebebinden (şübhelilerni – QA) ilân etmege rica etken edi», – dedi Didenko.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası sentâbrniñ 10-nda Reşat Ametovnı öldürgenler belli oldı, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ politsiyası qırımtatar faali Reşat Ametovnıñ hırsızlanması ve öldürilüvinden şübheli sayılğan «Qırım samooboronasınıñ» eki iştirakçisi ve Rusiye Silâlı Quvetleriniñ sabıq arbiyini qıdıruvğa ilân etti.
2014 senesi martnıñ 3-nde saba Aqmescitniñ Maryino qasabasında yaşağan üç balanıñ babası, 39 yaşında Reşat Ametov evden çıqqan edi. Tuvğanlarına arbiy komissarlıqqa barıp, Ukraina ordusınıñ göñüllileri sırasına yazılacağını ayttı. Video kameraları onı, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı Lenin meydanında Qırım ükümetiniñ binası ögünde bir kişilik narazılıq keçirgen kişini, qayd etti. Videoda körüne ki, Qırım «samooboronasınıñ» bir qaç vekili onı meydanda tutıp, maşinağa mindire. Eki aftadan soñ Reşat Ametov Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan (Zemlâniçnoye) köyü yanındaki tarlada ölü tapıldı. Erkekniñ cesedinde işkence izleri bar edi, başı şeritnen sarılğan edi, yanında ise qırçma tapılğan edi. Daa soñra çıqarılğan neticelerge köre, ölümniñ sebebi közüne saplanğan pıçaq yarası oldı.
2017 senesi Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesi baarde öldürilgen qırımlı Reşat Ametovğa Ukraina Qaramanı unvanını berdi.
BM insan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi azırlağan maruzasında Ametovnıñ öldürüvini mahkemesiz idam dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Qırımğa trennen kirgen rusiyelilerniñ sayısı bir afta içinde eki qat arttı.
Bu aqta Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya mayısnıñ 20-nde koronavirus tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Mayısnıñ 12-ne baqqanda trennen kelgen şahıslarnıñ sayısı eki qat arttı. (Esas Ukraina ile – QA) (memuriy – QA) sıñırnıñ maşina keçiş noqtalarından keçken şahıslarnıñ sayısı da arta: mayısnıñ 12-nden evel 8-16 insan kelgen olsa, mayısnıñ 14-nden soñ 27-38 insan kelip başladı. Soñki künde 15 kişi keldi», – dep tarif etti Penkovskaya.
Mayısnıñ 20-nde saba Qırımda qayd etilgen bir koronavirus hastası aqqında haber etildi. Bugünge qadar 299 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden keldi, 31-i – Rusiyeden. 122 insan tüzeldi, 9 insan vefat etti. Umumen yılnıñ başından berli Aqyarda 143 kişi koronavirus yuqunçına oğradı, eki insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Dön’ya matbuğatına küzätü 27.08.2021
27nçe avgust könne çıqqan qayber çit il matbuğatı çaralarına küzätü
Franśuz telendäge “Le Monde” gazetı yazğança, Franśiyä xökümäte räise Jan Kasteks ilneñ Äfğanstannan êvakuaśiyäseneñ comğa kiçe tögällänäçägen xäbär itte.
“Le Figaro” gazetı Franśiyädä soñğı 24 säğat’tä koronavirustan 110 keşeneñ ülüen, 2 meñ 261eneñ reanimaśiyädä yatuın citkerä.
Ğaräp telle “el-Düstur” gazetı Yordaniyäneñ Äfğanstandağı terrorçı höcümnären ğayepläwen xäbär itä.
“el-Quds el-Arabi” yazğança, AQŞ ilbaşı Djo Bayden Qabul höcümnären yasawçılarğa yanadı: “Êzläp tabaçaqbız häm cawabın birdertäçäkbez”.
Nemeś telendäge Bild.de säxifäse dä Äfğanstandağı şartlawda 13 AQŞ xärbiyeneñ hälaq buluın häm ilbaşı Djo Baydennıñ terrorçılarğa yanawın citkerä.
Germaniyäneñ “Spiegel.de” säxifäse Äfğanstandağı şartlawdan soñ AQŞtağı bayraqlarnıñ yartılaş töşerelüen xäbär itä.
Rus telendäge RBK xäbär säxifäse yazğança, Rusiyä sälamätlek saqlaw ministrlığı koronavirusqa qarşı bişençe rus vakśinasın qullanuğa röxsät birde.
Kommersant gazetı Qazaqstanda ber xärbi berlektä bulğan şartlawda 4 keşeneñ ülüen, 90ınıñ yaralanuın xäbär itä.
RT säxifäse Rusiyäneñ Başqortstan cömhüriyätendä ber awılnıñ yanuın citkerä. Töbäktäge urman yanğınnarı öylärgä küçä.
İspan telendäge “El País” gazetı yazğança, İspaniyä Äfğanstannan êvakuaśiyäne bu comğa tögällärgä uylıy.
Şul uq ilneñ “El Mundo” gazetı AQŞnıñ, Qabul aêroportındağı şartlawdan soñ, tağın da kübräk DEAŞ höcümnärenä äzerlänüen xäbär itä.
Tatarstannıñ “Tatar-inform” mäğ’lümat agentlığı Sverdlovski ölkäsendä Tatar mädäniyäte könnäre uzaçağın citkerä.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön’ya matbuğatına küzätü 27.08.2021
27nçe avgust könne çıqqan qayber çit il matbuğatı çaralarına küzätü
Dön’ya matbuğatına küzätü 26.08.2021
26nçı avgust könne çıqqan qayber çit il matbuğatı çaralarına küzätü


text: Ä bına Çexiyanan kilgän deleğatsiya Şifaxana forumın qarağandan huñ, Uçalığa barźı. Bında töźölöş ösön käräk-yaraqtar eteşteräse şirkätkä nigeź halındı. Ul tulıhınsa Çexiya investorźarı iśäbenä başqarılasaq. Belgestär äyteüensä, töźölöş 3 bülektä başqarıla. Täüźä Qäyepqol auılı ergähendä eşselär ösön torlaq töźöü, huñınan zavod häm artaban Uçalı menän Beloret qalaları arahında timer yulı huźıu qaralğan. Bında ber meñ keşegä eş bulasaq tip wäğäźäläyźär. Bıl eşkä döyöm investitsiyalar küläme 18 millliard hum tirähendä kötölä. Obekt 2 yıldan huñ tulı qeüätenä sığır, tip küźallana.Tik Uçalı xalqı ğına töźölöşkä qarşı sıqqan. Urında täbiğätte bısratıp, tirä- yaqtı soqop bötöügä riza tügel ular.


text: 2005 yılnıñ 26 martında uzğan uram cıyınında yasağan çığışı öçen räsmi terkälmägän Başqort kongressı oyışması liderı Ayrat Dilmöxämmätovqa cinayät eşe quzğatılğan ide. Ul xalıqnı räsmi xakimiätne köç belän bärep töşerergä çaqıruda ğayıplände. Ağımdağı yılnıñ 5Hчe mayında Ufanıñ Kirov rayonı mäxkämäse anı şartlı ber häm öç yıl sınaw waqıtı birergä xökem itkän ide. Bu qarar belän rizalaşmıy Ayrat respublikanıñ Yuğarı mäxkämäsenä birde. Häm menä älege eş qarap, Ufanıñ Kirov rayonı qararı köçendä qaldırdı.


text:
Küptän tügel Törkiäneñ Aqşähär (Akşehir) qalasında “21 nçe ğasırnı Xuca Nasretdin belän añlaw” isemle xalıqara simpozium bulıp ütte. Xuca Nasretdinneñ tuğan yağı bulıp sanalğan Aqşähärda bu mäşhür zatqa bağışlap törle-törle häykällär salınğan, şähär uramnarında, parklarda mäzäklärennän qızıqlı mizgellär taswirlanğan. Xuca Nasretdinneñ qäbere, törbäse dä şulay uq biredä urnaşqan. Böten dönya buylap taralğan Xuca Nasretdin üze häm anıñ mäzäkläre törle yaqlap tikşerelgän simpoziumda İdel-Ural yaqlarınnan öç keşe qatnaştı.Xuca Nasretdin xaqındağı mäzäklär, kölämäçlär başqort, tatar arasında bik nıq taralğan
Başqortstannan filologiya fännäre doktorı, professor Äxmät Söläymanov fikerläre belän urtaqlaşa:
Başqortstannan filologiya fännäre doktorı, professor Äxmät Söläymanov
“Xuca Nasretdin xaqındağı mäzäklär, kölämäçlär başqort, tatar arasında bik nıq taralğan. Borın-borınnan Törkiä belän, Urta Aziä belän bäyläneşlär bulğan, şunnan soñ Qazanda 19 nçı ğasırnıñ azağınnan 20 nçe ğasırnıñ 20 nçe yıllarına tiklem genä dä 40-lap tapqır qabatlap anıñ basmaları çıqqan. Menä şular bötenese dä kölämäçlärneñ bezneñ başqort arasında nıq taraluına bulışqan, dip uylıym.
Min üzemneñ çığışımda başqortlar arasında taralğan kölämäçlärneñ ni tiklem başqa xalıqlar belän urtaq yaqların, syujet yağınnan häm urındağı üzençäleklär cähätennän añlatıp birdem. Bügenge köndäge tormışqa mönäsäbäte räweşendä kürsätelgän momentlarğa da tuqtarğa mömkinlek buldı.Xuca Nasretdin xalıqara xäyläkär tibınıñ iñ kürkäm ölgese
Aqşähärdäge Xuca Nasretdin häykäle
Xuca, meñgän talın kisä...
Xuca Nasretdin xalıqara xäyläkär tibınıñ iñ kürkäm ölgese bit ul. Häm şuña kürä dä waqıt häm aralıq digän töşençälär anıñ öçen yat. Şunlıqtan ul xätta milli cirlektäge folklorda ciñel genä üzläşterelep, anda üzeneñ urının alsa da, anda nindider milli çikläwne kürep bulmıy, ul internatsional küreneş bulıp çığış yasıy. Böten keşelekkä xas bulğan kimçeleklärne faşlawçı, böten xalıqnı ağartuçı mäğrifätçe sıyfatında çığış yasıy.
Monda kilgän arqadaşlarnıñ çığışların tıñlap, bik faydalı fikerlär tudı häm kiläçäktä menä şul cıyıntıq çıqsa, bötenläy Xuca Nasretdin xaqındağı töşençäm kamilläşer, digän niättämen.”Xuca Näsretdin dönyanıñ urtaq qaharmanına äylängän
Dotsent Ğaynislam İbrahimov
Dotsent Ğaynislam İbrahimov isä böten törki dönyanıñ urtaq qaharmanına äylängän Xuca Näsretdinnıñ mäğnäle mäzäklären bügenge kön balalarına citkerü mä’sälälärenä tuqtalıp uza:
“Bu simpoziumdağı temam – başqort folklorında Xuca Nasretdin kölämäçlärneñ janr törlärenä bağışlanğan ide. Başqortlarda Xuca Nasretdin kölämäçläreneñ törle janrlar cähätennän qararğa tırıştıq inde. Başqort xalıq icatınıñ 18 tomı dönya kürde bit inde, xäzerge waqıtta ul 36 tom bularaq çığarğa tieş, äle menä basılıp kilä. Bezneñ balaçağıbızda çıqqan şuşı äsärlärdä Xuca Nasretdinneñ häm başqa kölämäçlärneñ ayırım tomnarı basıldı. Häm bez äle ul waqıtta tuğan balalar, ul kölämäçlärne uqıp, bik nıq ta’sirlängän idek. Xuca Nasretdin kölämäçläre berniçek tä böten illärdä balalarnıñ yığılıp yatıp qarağan “Herry Poter”larğa tap kilmi inde, çönki alar ber könlek, bügen bar, irtägä yuq. 800 yıl ütkännän soñ Herry Poternı keşe xäterlär mikän? Işanmıym moña, onıtaçaqlar. 800 yıl ütkännän soñ Herry Poternı keşe xäterlär mikän?
Mäğnä bularaq qabul itmi bit ul Herry Poternı, anıñ tik şunda surätlär, xäräkätlär küp, ä mäğnäsen balalar anı añlamıy, mäğnäse öçen qaramıy, anı qılanışı öçen genä qarıy. Ä monda mäğnä bötenlege bar. Xuca Nasretdinneñ kölämäçläre äle bügenge köndä dä bik aktual, bik zur ähämiätkä iyä. Kiläçäktä dä, kiläçäk buınnı tärbiäläwdä dä anıñ ähämiäte zur bulaçaqtır, dip uylıym. Şuña kürä Xuca Nasretdinneñ mul’tfilmı töşerelsä, nindi teldä genä bulmasın, törki tellärdän, anı şul uq başqort balası da, tatar balası da añlar, şul uq törek, qazaq balası da ber ük räweşle añlayaçaq. Bu cähättän bezgä Başqortstanda häm başqa törki xalıqlarda eşlärgä kiräkter, dip uylıym.”Tatar telendäge mäzäkläre tağın da mäğnäle
Tatarstannan yäş tatar ğalimäse
Zöbäydä Biktahirova
Atatürk isemendäge mädäniät üzäge belän Aqşähär xakimiäte tarafınnan oyıştırılğan simpoziumda Tatarstannan yäş tatar ğalimäse Zöbäydä Biktahirova qatnaştı:
“Bezdä dä bik küp kenä kitaplar bar. Berniçä kitap Qazanda ul temağa yazılğan. Şularğa nigezlänep “Tatar mädäniätendä Xuca Nasretdin obrazı” digän temağa çığış yasadım. Näqi İsänbätneñ “Xuca Nasretdin” isemle pyesası bar. Qızğanıç, soñğı yıllarda bik quyılmıy ul spektakl. Quyılsa bik äybät bulır ide. Bik matur spektakl. Bik äybät yazılğan. Pyesanı teatrda qaradım. Anıñ üzençäleklären dä çağıştıram, törek kitapları, törek mäzäkläre belän dä çağıştıram. Monnan tış tatar telenä xas mäzäklär dä bar. Tatar telendäge mäzäkläre tağın da mäğnäle, minemçä.
Xuca Nasretdin kürgäzmäse
Biredäge fänni cıyında da faydalı mäğlümat taba aldım. Mäsälän, üzbäk mädäniätendä, azerbaycan kul’turasında, törek mädäniätendäge misallarnı tıñladıq, bik qızıq buldı bezneñ öçen.”
Simpoziumda qatnaşuçılar arasında Litva tatarları da bar ide. Dotsent Galina Miskiniene – törek cämäğätçelegenä yaxşı tanış. TRT törek televideniyäse tarafınnan töşerelgän “Asılı Türk” isemle dokumental filmda qatnaşqannan soñ Törkiä ğilmi dairäläreneñ iğtibarın da cälep itä.Litvağa 610 yıl elek kilep urnaşqan tatar xalıq sanın xäzerge waqıtta 3 meñ 500 tiräsendä
Litva tatarı Dotsent Galina Miskiniene
Üzeneñ Litvada yäşäwçe tatar buluın ğorurlanıp äytüçe Galina xanım Litvağa 610 yıl elek kilep urnaşqan tatar xalıq sanınıñ xäzerge waqıtta 3 meñ 500 tiräsendä buluın añlata. Pol’şada häm Belorusta cämğise 15 meñ tatarnıñ yäşäwen äytüçe Galina xanım tatarlar belän bäyle tikşerenülären däwam itterüen häm bügenge köndä tatarlarğa qarağan tarixi qulyazma dokumentlar östendä eşläwen belderde. Tatar ğalimäse bu güzäl kitapnıñ iñ yaqın waqıtta näşer iteläçägen ömet itä.Aqşähär miña bik üzgä ber urın bulıp toyıldı
Simpozium ütkärelgän Aqşähär qalasında berençe tapqır buluın äytüçe Galina Miskiniene biredän bik nıq tä’sirlänüen belderä. “Aqşähär miña bik üzgä ber urın bulıp toyıldı, bik keçkenä häm İstanbul belän Änqarağa qarağanda bik tınıç ber şähär. Biredäge oçraşunıñ moxitı bik eçkersez häm qaynar ide, bik oşattım,” – dip fikerläre belän urtaqlaşuçı Litva tatar ğalimäse cıyılışta Xuca Nasretdin mäzäkläre belän Litva mäzäk yolası turında täfsille mäğlümat birep uzuın häm biredäge fänni cıyında başqa ğalimnärdän Xuca Nasretdin turında tağın da kübräk mäğlümat öyränergä teläwen assızıqlap äytep uzdı.20 dän artıq ildän 90 ğalim qatnaşqan simpoziumda 84 doklad yasaldı
20 dän artıq ildän 90 ğalim qatnaşqan simpoziumda 84 doklad yasaldı. Simpozium qısalarında Xuca Nasretdin kürgäzmäse häm cirle ğöref-ğädätlärne çağıldıruçı ädäbi-muzıkal kiçälär, küñel açular da oyıştırıldı.


text:
«Sebat» cemaat teşkilâtı idaresiniñ azası, topraq «narazılıq meydanlarınıñ» azası Seydamet Gemeci uquq qoruyıcı organlar hadimleriniñ qanunsız areketlerine narazılıq bildirmek içün açlıqnı ilân etti. Cumaaqşamı künü, yanvar 29-da, mahkeme onı eki ayğa apiske aldı.
Gemeciniñ açlığı aqqında Qırımnıñ strategik tedqiqler İnstitutınıñ Rusiye Federatsiyası reberligine ve arbiy hızmetlerine yollağan mektübinde aytıla.
«Yaqalağanda Rusiye qanunları bozulğan edi. S.Gemecige nisbeten belgilengen apis cezası kibi ciddiy bir ceza sebepleri aydınlatılmadı. Seydamet Gemeci uquq qoruyıcı ve nezaret organlarğa kendi ve «Sebat» cemaat teşkilâtınıñ faaliyeti aqqında er daim malümat bere edi. Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri yapqan qanunsız areketlerge narazılıq köstermek içün Seydamet Gemeci açlıqnı ilân etti», – aytıla mektüpte.
Muracaatta qayd etile ki, «Seydamet Gemeciniñ yaqalanması oña ve «Sebat» cemaat teşkilâtına memuriy ve ruhiy basqı yapmaq içün Qırım akimiyeti tarafından teşkil etildi».
İnstitut reberligi bunıñnen bağlı acele qarar alınmasını ve, muracaatta yazılğanı kibi, «Rusiyeniñ qırımtatar vatanperverlerine büyük basqı yapılmasını» toqtatmağa çağıra.
İşbu mektüp Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Rusiye Baş prokurorı, Federal havfsızlıq hızmeti ve İçki işler nazirliginiñ yolbaşçıları, Rusiye Devlet Dumasınıñ reisi ve diger Rusiye memurlarına yollanıldı.
Qırım uquq qoruyıcıları «Sebat» cemaat teşkilâtı idaresiniñ azası, topraq «narazılıq meydanlarınıñ» faali Seydamet Gemecini yanvar 28-de yaqaladılar. «Sebat» idare azası Fazıl İbraimovnıñ malümatına köre, yaqalav sebebi teleyayınında aytqanları oldı.
Cumaaqşamı künü, yanvar 29-da, mahkeme Gemecini eki ayğa apiske aldı. Faalniñ imayesi mahkeme qararına apellâtsiyanı azırlay.


text:
Rusiye Qara deñiz flotunıñ 1171 leyhasınıñ "Orsk" Rusiye desant gemisinde Süriyege nevbetteki reyd yapqanda eki dizelden birisi bozuldı.
Rusiye devlet haber agentliklerine atıf etken Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, geminiñ köçüriciniñ tamiri yapılmalı. Arbiy Deñiz Flotu komandalığınıñ resmiy tefsirleri daa olmadı.
Rusiye Arbiy Deñiz Flotunıñ büyük desant gemileri Süriyege arbiy yükni taşıy edi. Olar büyük zırhlı tehnikanı, şu sıradan tanklarnı taşıy bile. Bıltır "Orsk" eñ azından üç kere Tartus Süriye limanına kire edi, anda Rusiye Arbiy Deñiz flotunıñ Aq deñizdeki bazası tura, dep bildire Avia.Pro saytı. Dekabrde gemi Süriyege naqliyat, silâ ve arbiy yedeklerni temin etti.


text:
Aqmescitli rejissör, «Karman» art-merkeziniñ bediy reberi Galina Cikayeva işğal etilgen Qırımnı terk etmege mecbur. Federal Havfsızlıq hızmeti onı terroristik areketlerniñ azırlanuvında iştirak etkeninde şekley.
Cikayeva bildirgeni kibi, onı FHH-ne davet ettiler ve yarımadada teraktlarnıñ azırlanuvında şeklengen Öleg Sentsovnıñ işi boyunca çağırttılar.
«Aynı zamanda, Anton Romanov, bizim rejissörimiz, Oleg Sentsov ve bir gruppa aktörlar ile körüşkenleri aqqında söylengen edi, menimce «Karman» art-merkezi havflı vaziyette buluna. Em de, yemin etem, art-merkeziniñ iç bir aktöri bu körüşüvlerge barmaid», - dedi Cikayeva.
Aytqanına köre, böyle şaraitlerde teatrni saqlap qalmaq ve işni devam ettirmek imkân olmaz.
«Men ketmege mecburım. Tek, qalğan hadimlerni qasevet etem», - qayd etti Cikayeva.
Sözlerine binaen, 15 hadimi telükeli vaziyette bulunalar.
Ukrain rejissöri Oleg Sentsov ve Ukrainanıñ daa 3 vatandaşının FHH mayısta yarımadada yaqaladı. Gennadiy Afanasyev, Aleksey Çirniy, Aleksandr Kolçenko ve Oleg Sentsovnı Aqyar, Yalta ve Aqmescitte teraktlarnıñ azırlanuvında şekleyler. Rusiye FHH-ti olarnı «ПpaBый cekTop» azaları olaraq adlay, amma, urain tarafı bunı red ete.


text:
Rusiye nezareti altındaki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi mayısnıñ 18 cumaaqşamı künü bir kün evel qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününe bağışlanğan tedbirniñ iştirakçisi olğan 19 yaşındaki Seytasan Asanov mahkeme etilecek. Bu aqta «Qırım birdemligi» teşkilâtı haber ete.
Haber etilgenine köre, adliyeci Edem Semedlâyev mayısnıñ 18-zi sabasına qadar Asanov bulunğan politsiya bölügine kirsetilmegen.
Mayısnıñ 17-nde aqşam Aqmescit rayonınıñ qırımtatarlar kütleviy yaşağan Aq-Meçit Camide qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününe bağışlanğan – «Qalbiñde ateş yaq» - aktsiyası ötkergen qırımlılar tutulıp alınğan edi. Tutulğan ve arasında çağına yetmegen balalar olğan yigirmige yaqın insan beş dane politsiya maşnasınen Aqmescit rayon politsiya idarelerine dağıtıldı.
Daa soñra tutulğan şahıslarnıñ bazılarından izaatnameler, parmaq izleri ve DNK nümüneleri alınğan soñ qoyıp yiberildi.
Qırımdan qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanlarını añma künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180


text:
Qırımtatar faalleri zapt etilip «Lefortovo» SİZOsında tutulğan Ukraina deñizcilerine yarımadada toplanğan urba ve aşayt mallarını ketirdi. Bu aqta qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirdi.
«Dostlarımıznen beraber, ateşköz ve cesür insanlarnen, Qırımda toplanğan eşya, urba, aşayt mallarını ketirmek içün boynumızğa mesüliyet aldıq. Moskvadaki dostlarımıznıñ yardımınen olarğa (Ukraina deñizcilerine – QA) bermege qarar aldıq, şeñ olmağan bir yerde özüni raat is etsinler», – dedi faal.
Noyabrniñ 27-nde faaller FSB tarafından zapt etilgen Ukraina deñiz askerleri içün Qırımda para toplanğanını ilân etti. Daa soñra faaller bir qaç kün içinde 265 rubleden çoq (113 biñ ğrıvnâ – QA) toplanğanını bildirdi.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Noyabrniñ 29-nda aqşam zapt etilgen Ukraina deñizcileriniñ Aqmescit SİZOsından çıqarılğanı aqqında belli oldı. Advokat Nikolay Polozov bildirdi ki, 21 Ukraina deñiz askeri «Lefortovo» SİZOsında, üç yaralanğan asker ise Moskvadaki «Matrosskaya tişina» SİZOsınıñ lazaretinde buluna.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti. Ukraina telükesizlik hızmeti bildirdi ki, gemilerde Ukraina deñizcilerinen beraber Ukraina telükesizlik hızmetiniñ eki hadimi bar edi.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Aprelniñ 24-ünde, Qırım.Aqiqatnıñ beş yıllığına bağışlap,“Mıstetskıy Arsenal”, “Qırım Evi” ve Azatlıq Radiosı, “Ukraina cemiyeti ve Qırım - kelecekke baqış” açıq muzakeresini keçirecek.
Spikerler - qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina Prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ aqları boyunca vekâletlisi Mustafa Cemilev; ukrain yırcısı, şair ve bestekâr, “Antitela” taqımınıñ lideri Taras Topolâ; ukrain jurnalist, publitsist, yazıcı, Qırım.Aqiqat müellifi Vitaliy Portnikov.
Moderator - Qırım jurnalisti, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ muarriri Oleksandr Yankovskıy.
Alıp barıcı - prodüser ve Qırım.Aqiqat Radiosınıñ müellifi Katerına Nekreça.
Merasim saat 17:00-da başlanacaq.
Qırım.Aqiqat – Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmetiniñ Qırım leyhası – 2014 senesi mart ayında, Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım yarımadasınıñ işğali ve ilhaqınıñ ilk künlerinde çalışıp başladı.
Qırım.Aqiqatnıñ rus tilli saytı 2014 senesi martnıñ 25-nde, ukrain tilli ve qırımtatar tilli saytları ise aprel ayınıñ başında çalışıp başladı.
Beş yıl içinde Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmetiniñ Qırım leyhasınıñ saytlarını 115 million oquyıcı ziyaret etti. Bizim esaplarımızğa köre, olardan dörtte biri qırımlı ola. Oquyıcılar 200 million saifeden ziyadesini baqtı. 2014 senesi noyabr ayında açılğan Qırım.Aqiqatnıñ YouTube kanalına 65 biñ insan abune oldı, 58 million kere video baqıldı ve baqılğan videolarnıñ aman-aman 250 million daqqası bar.
2014 senesi iyün ayından başlap Qırım taqımı er afta çıqqan eki unikal televizion programmasını azırlay – umummilliy ve regional telekanallar içün «Qırım.Aqiqat» ve halqara uyduda «Nastoyaşçeye vremâ» telekanalında ve Şarqiy Avropa ve Merkeziy Asiyanıñ 25 memleketten ziyadesinde uydu ağlarında çıqqan «Qırım.Aqiqat».
2015 senesi sentâbr ayında Qırım taqımı Qırım.Aqiqat Radiosını açtı. O, Qırımnıñ büyük qısmı, Ukrainanıñ cenübi-şarqına ve Rusiyeniñ Şimaliy Kavkaz dağ aldı rayonlarına 549 AM orta dalğalarında yayın yapa, 2017 senesi sentâbr ayından başlap ise Qırım.Aqiqat Radiosınıñ kanalı 105,9 FM dalğasında gece kündüz çalışa, onı Qırımnıñ şimali-şarqında diñlemek mümkün.
Qırım.Aqiqat büyük içtimaiy ağlarda da mevcut. Twitterdeki abunecilerimiz birinciler sırasında haber ala. Instagramda ise saytta tapıp olamaycaq fotoresimlerimizni paylaşamız, Facebookta ise eñ meraqlı munaqaşalar ola. «Vkontakte» ve «Odnoklassniki» saifelerimizge de kiriñiz. Eñ müim haberlerni Telegramda da er kün ala bilesiñiz.
2016 senesi Rusiye akimiyeti saytnı Qırımda blok etmege tırışıp başlamazdan evel Medialogiya Rusiye tedqiqat teşkilâtı Qırım.Aqiqatnı üç yıl devamında eñ çoq alıntı ketirilgen Qırımnıñ internet neşirleri sırasına kirsetken edi.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası işğal etilgen Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı) evlerinde keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
«Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmı (mesken tiyilmemezligi) ve 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmına (azatlıqtan qanunsız marum etüv) istinaden açıldı. Mezkür qanunsız areketler içün beş yıl qadar apis cezası berilmesi mümkün», – dep aytıla prokuratura haberinde.
Mahkemeden evelki tahqiqat Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Milliy politsiyanıñ Qırım idaresi tarafından keçirile.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı) evlerine keldi.
Tahqiqat tedbirleri keçirilgende tutulğan insanlarnıñ tuvğanlarına berilgen malümatqa köre, olar Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – muar.) qabaatlana.
Rusiye quvet müessiseleri Qırımda fevralniñ 17-nde olıp keçken tintüvlerni ve tutuvlarnı açıq şekilde izaatlamay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Koronavirusnen hastalanğan «Avropa birdemligi» firqasınıñ lideri, Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenkonıñ alı fenalaştı, dep bildirdi siyasetçiniñ ömür arqadaşı Marına Poroşenko Yanina Sokolovağa bergen intervyüsında, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Eki taraflı aqciger yanğısı bar. Hastahanede qala, tedaviylene. Ne yazıq ki, qan vaziyeti fenalaştı – pek qoyu. Ekimler vaziyetni kontrol etmek ve hastalıq nasıl keçkenini añlamaq içün onı talil içün bile alıp olamay», – dedi Marına Poroşenko.
Onıñ aytqanına köre, COVID-19 qayd etilgen qızları Yevğeniya babasınen qıyaslansa, hastalıqnı daa qolay keçire.
Petro Poroşenkonıñ eki taraflı aqciger yanğısı ile hastahanege alınğanı oktâbrniñ 3-nde belli oldı. Sentâbrniñ 29-nda Poroşenko koronavirus yuqunçı qayd etildi, dep bildirdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırımda, Herson vilâyeti ile sıñırda, Rusiye silâlı quvetleriniñ artması raatsızlay. Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarğa bu yerlerni terk etmege tevsiye eteler.
Bunı o Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bizni memleketniñ cenübinde üküm sürgen vaziyet raatsızlay – anda quvetlerniñ sayısı arta, lâkin akimiyet şimdilik Ukraina tarafından Herson vilâyetinde bir şey yapmay. Azırlıq kete (Rusiye askerleri tarafından – muarrir), adamlarğa, iç olmasa, qırımtatarlarğa bu yerni terk etmege bile teklif eteler. Ne sebepten qırımtatarlarğamı teklif eteler? Añlaşıla ki, arbiy areketler başlasa, olarnıñ ukrain quvetlerine yardım etmelerinden qorqalar», – dedi Cemilev.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti bildirdi ki, Rusiye Qırım yönelişinde silâlı quvetlerni pekite. Aynı malümatnı Ukraina RNBO merkezi de tasdıqlay.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Mudafaa nazirligi tarafından azırlanğan Qırımda arbiy gruppirovkanıñ meydanğa ketirilmesi ve inkişafı ayrı programması aqqında bildirgen edi.
NATO ve Ukraina Qırımda Rusiye ordusınıñ bulunmasını takbih ettiler. Dekabr 2-de Brüsselde olıp keçken körüşüv neticesinde NATOnıñ 28 memleketi ve Ukrainanıñ qabul etken qararı da bunı isbatlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda boranlı yağmur sebebinden noyabr 11 künü furtuna havfı ilân etildi. Bunı Kremlinge bağlı Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Noyabr 11 künü kündüz Qırımda küçlü ve bazı yerlerde pek küçlü boranlı yağmur beklenile. Furtuna ihtarı ilân etildi», – qayd etile.
Boranlı yağmur olğan vaziyette yerli sakinlerne telükesizlik qanunlarına uymağa ve şeerde kezmekten vazgeçmege tevsiye ettiler. Ondan da ğayrı matbuat hızmeti Keriç parom keçitiniñ işini toqtatıla bilecegini bildire.
Bundan evel müessise noyabr 6-8 künleri küçlü ruzgâr ile furtuna havfını ilân etken edi.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Rusiyeniñ Qırımdaki FSB idare taqiqatçısı advokat Nikolay Polozovnı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovğa adliyeviy yardımnıñ berilmesi aqqında soraştırdı. Bunı advokat Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Bunıñ episi advokat sırı olğanı içün, men cevap bermege red ettim. Eki saat soñra meni yiberdiler», – dedi Polozov.
O qayd etti ki, Rusiyeniñ Qırımdaki FSB idaresi tarafından yapılğan bu kibi areketler qaçıruv olaraq tasnif etile.
«Bu qaçıruv. Mahkeme qararı olmağanda, vekâletlerini aşıp, taqiqatçı meni mecburen İlmi Umerovnıñ işi boyunca şaat olaraq ketirilmem aqqında qarar aldı. Bir-qaç adam meni soqaqta tuttı, avdobusqa itep Aqmescitte İvan Franko bulvarındaki Qırım ve Aqyar boynca FSB idaresiniñ binasına ketirdi», – dep tarifledi advokat.
Yanvar 25 künü Rusiye FSB hadimlerinden altı kişi Aqmescitte Serov soqağında musafirhane yanında Polozovnı yaqaladılar.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «fevral 26 davasınıñ» imayesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete.
Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.
2014 senesi mart 20-de Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Buña 283 deputat qotuttı.
Ukraina qırımtatarlarğa Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ inkişaf etmesi ve saqlap qalmasını kefil etmektedir.


text:
İşğal yılı nasıl keçti? Kimdir Qırımğa, kimlerdir ise diger kurortqa ketti. Qırımlılarnıñ para ziyanı ve Ukrainanıñ yarımadada ukrain turistik obyektleriniñ «milliyleştirüvinden» körgen zararı. Qırım Rusiyeniñ «yeşil adamçıqları» içün ayrı bir bazağa çevirilse, yarımadada ticaret ğayrıdan tiklenirmi?
Ukrain turistleri Qırımnı terk ete, Rusiyelilerniñ – öyle de kelmey qala –sebepleri aqqında «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» yañı leyhasında.
Studiya musafiri – Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ kurort ve turizm sabıq naziri Aleksandr Liyev.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâlnıñ tahmin etkenine köre, Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarını añma kününe bağışlanğan kütleviy aktsiyalarnı yarımadada keçirmege bermez.
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatta o, qırımtatarlar matem mitingini keçirmek içün ep bir ükümetke ariza bereceklerini qayd etti.
«Biz ariza bermege tırışacaqmız, amma, elbette, onı red etecekler. Esas merasimler Qırımdan tış keçirilecek. Yarımadada ameldeki ükümet öz merasimlerini keçirmege tırışacaq, biz mania olmaycaqmız, yapsınlar, amma şahsen men bularda kimseniñ resimi yapılması içün iştirak etmeycem», – dedi Celâl.
Nariman Celâl ariza Meclis adından degil de, şahsiy şahıs adından berilecegini qayd etti. Onıñ sözlerine binaen, Meclis öz tarafından sürgünlik qurbanlarına bağışlanğan abideler yerleşken rayonlarda merasimlerni keçirmege tevsiye etecek, bu çiçek qoyulması ve dualar olacaqtır.
«Soñki eki yıl, bizim hatıra merasimlerini keçirmek er angi ıntıluvlarımız ükümet tarafından bütünley red etilgenini ya da bu merasimlerni ükümet tarafından keçirmek içün ıntıluvlar yapılğanını kösterdi. Keçken sene (Qırım ükümetiniñ– QA) açıqağızlığı sebebinden biz bazı rayonlarda mitinglerni ya da diger merasimlerni keçirip oldıq. Bu sene böyle areketlerimizge yol bermeycekler, daa qattı olacaqlar, yaqında Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesini de köz ögüne alsaq, bu qarar daa işke tüşürilmedi, amma yerli ükümet içün o işke tüşürilgen kibidir», – dep qayd etti Celâl.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy gece Mıkolayıv vilâyetinde bir yıl evelsi işğal etilgen Qırım yaqınlarında Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain arbiy katerleri ve buksirni qarşıladı.
«Berdânsk», «Nikopol» zırhlı katerleri ve «Yañı Qapu» buksiri endi Mıkolayıv vilâyetinde bulunalar. Adım-adım barışıqqa ketemiz, Ukraina kene birlik olsun dep, diplomatik çezüvler qıdıramız», – dep aytıla Zelenskıynıñ Facebook saifesinde.
Prezident, gemiler kelgen Oçakivge bir qaç saat keç qalıp keldi. Onıñ uçağı Çuğuyıvdaki arbiy uçaq alanından vaqtında çıqamadı, çünki köçüricisi bozuldı. Zelenskıynıñ yanında Almaniya elçisi Anka Feldguzen, Frenkistan elçisi Etyen de Ponsen ve Minskteki Üç taraflı bağ gruppasınıñ OSCE mahsus vekili Martin Saydik bar ediler.
«Ğaydamaka», «Sapfir» ve «Titan» ukrain buksirleri FSB zapt etken arbiy gemilerni Qırımdan alıp, noyabrniñ 20-nde aqşam esas Ukrainağa qaytardı.
Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy-deñiz quvetleriniñ komandanı İgor Voronçenko qaytqan gemilerniñ vaziyetine tahqiqat areketlerinden soñ qıymet kesecekler, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, zapt etilgen gemilerde bazı bağ vastaları ve navigatsiya donatmaları bozulğanına dair malümat bar.
Bazarertesi künü, noyabrniñ 18-nde, bir yıl evelsi Qara deñizde Keriç boğazı yanında zapt etilgen «Nikopol», «Berdânsk» ukrain katerleri ve «Yañı Qapu» buksiriniñ Rusiye tarafından qaytarıluv esnası kerçekleştirildi, dep bildirdi Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ komandanlığı.
Halqara deñiz uquqı mahkemesi Rusiye zapt etken Ukraina gemileriniñ davası boyunca mayısnıñ 25-nde olğan Gamburgdaki oturışuvda Rusiyeni arbiy gemilerni acele azat etip, Ukraina kontroline qaytarmasına mecbur etti.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, berilgen malümatqa köre, üç Ukraina arbiy gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Ukraina deñizcileriniñ 6 yılğa qadar azatlıqtan marum qalması mümkün edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina Telükesizlik hizmeti (SBU) Kyivde, cümleden terorristik faaliyetke alâqası olğan çetel vatandaşlarını ülkemizde qanunsız olaraq qanuniyleştirüv shemasını toqtattı, dep iddia ete.
SBU matbuat merkeziniñ bildirgenine köre, cinayetçiler, daa soñra biometrik parportlarnı almaları içün «müşteriler»ne Ukraina vatandaşları – Qırım Muhtar Cumhuriyeti sakinleri pasportlarını temin ete ediler.
Bildirüvde: «Sahte vesiqalar yasalğan laboratoriyada tintüv vaqtında mahsus hizmetniñ hadimleri AB sıñırını keçüv aqqında «tarih ştampları», SNG devletlerinden biriniñ migratsion kartaları, arap devletleriniñ vizalarını taptılar. Ondan ğayrı, cinayetçilerden Devlet migratsiya hizmetiniñ ştampları, Ukraina vatandaşı – Qırım MC sakini pasportları, devlet içinde köçürilgen şahıslarnı qaydğa aluv aqqında vesiqalar ve uquq bozucı faaliyette qullanılğan diger malzemeler ve donatmalar tutıp alındı», – denile.
SBUnıñ malümatına köre, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 258-3 maddesi ve 332 maddesiniñ 2-nci qısmına muvafıq olaraq cinaiy iş açıldı. İşniñ beş figurantına cinayet işlemelerinden dolayı şübheli olğanları aqqında ilân etüvge dair mesele çezile.
Mahsus hizmette, cinaiy gruppanıñ diger iştirakçileri ve halqara terroristik ve ekstremistik teşkilatlarınıñ temsilcilerini tayin etüv boyunca tahqiqatnıñ operativ areketleri devam ete, dep ilâve ettiler.


text:
Qırımda Qıtaydan turistlerni qabul etmege azır degiller, dedi Qırımnıñ şifahane-kurort kompleksi ve turizmi boyunca Delvet şurası komitetiniñ başı Aleksey Çernâk.
Bu aqta o akimiyet tarafdarı Krıminform saytına bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, küzde Qırımğa Qıtaydan bir 500 turist kelecektir.
«Şimdi sentâbrde bir 500 turistniñ kelmesi beklenile, amma, doğrusnı aytqanda, olarnı mükemmel sürette qabul etip olamaycaqmız. Bizde Rusiye qanuniyeti boyunca tasnifni keçken ve yıldızlarnı alğan bir obyektimiz de yoq. Qıtay turoperatorları turistlerini tek yıldızlı musafirhanelerge ketirmege azırdır», – dedi Çernâk.
Cumhuriyetniñ bir 15 musafirhanesi Rusiye «yıldızlarını» elde etmege istegini bildirdiler.
«İç bir obyekt birden elde etalmadı. Şimdi er kes tamir işleri ile oğraşa, adiy şeyler, misal içün bala havuzlarına basamaqlarnıñ yüksekligi ve keñligi başqa olmalı. Ümüt etem ki, musafirhanelerden er biri sınıflaştırmanı keçer»,– dedi Çernâk.
Onıñ aytqanı kibi, Qırımda çin grupplarını qabul etmek içün qılavuz ve cemaat ğıdalama obyektlerini azırlamaq kerek.
«Çinler, Avropalılar kibi degil, bir-eki kere varenikniñ tadına baqsalar da, bir afta onı aşamazlar. Bizde ne qılavuz, ne terciman, birden yüz çinni qabul ete bilecek restoranlarımız yoq. Şunıñ içün iş pek çoq. Eki-üç aydan soñ birinci gruppalarınıñ kelmesi mümkün», – dey o.
Bildirilgeni kibi, Rusiye akimiyeti «Qırımnı Qıtay vatandaşlarına açıq etmek içün» Çita ve Aqmescitni ava seferleri ile bağlamaq niyetindedir.


text:
Ministr Çavuşoğlu Ukrainada
Törkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Ukrainanıñ L’vov (İlbaw) qalasında tışqı êşlär ministrı Dmytro Kuleba belän küreşep söyläşte
Çavuşoğlu Törkiyä-Ukraina 9nçı urtaq strategik planlaştıru törkeme cıyılışında qatnaşu öçen Ukrainağa kitte.
L’vov hawa mäydanında Törkiyäneñ Kiev tulı wäqalätle ilçese Yağmur Äxmät Güldärä üzen qarşı alğan Çavuşoğlu Kuleba belän ütkärgän ike yaqlı oçraşudan soñ wäkilleklärara söyläşülärne citäkläde.
Ministrlar annan soñ Törkiyä Cömhüriyäte tışqı êşlär ministrlığı b...
-
26.10.2021
-
26.10.2021
-
26.10.2021
-
26.10.2021
-


text:
Kiyevde işğal etilgen Qırımda rusiyeli FSB tarafından taqip etilgen mühbir Mıkola Semena aqqında malümatnı halqqa bildirmege ve oña qol tutmağa çağırdılar.
«Qırımda söz serbestligini, mühbir sözü serbestligi aqqını bozuvnıñ eñ parlaq timsali, Mıkola Semenağa qarşı cinaiy iş ola. Em Ukraina, em de Avropa, Rusiye mühbirler cemiyetine öz zenaatdaşına yardım etmege muracaat etemiz. O, zorbalıqqa çağırmadı. Taqiqatnıñ fikrince, o, Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması içün nasıldır bölünüvlerge çağırğan edi. Bunıñ cinayet olması mümkün degil», – dep ayttı mühbirniñ adliyecisi Aleksandr Popkov avgust 31-de Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında.
«Mühbirler öz zenaatdaşına yardım etmege istese, jurnalistlerni, bunen beraber, Ukrainada cemaat teşkilâtlarını bizge Qırım zenaatdaşımızğa destek köstermek içün halqara ekspertlerni tapmaq yardım etmege çağıramız», – dedi o.
Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhasınıñ reberi Vladimir Pritula qayd etti ki, Mıkola Semena Qırımda öz zenaat vazifelerini eda etkeni sebebinden taqip etile.
«O, çoqtan Radio Svobodanen işbirlik tuta ve hususan bunıñ içün taqip etile. Mıkola Semena, belli ukrain mühbiri ola, onı Qırım mühbircilik ustası, dep sayalar. O, aman-aman 50 yıl çalışa, pek yaş olıp başlağan edi. O, bir çoq rayon neşirlerniñ yolbaşçısı edi. Soñki 10 yıl devamında o, Qırımda ögdeki ukrain gazetalarınıñ mühbiri edi – «Zerkalo nedeli», «Den», bundan da ğayrı, «Moskovskiye izvestiya» gazetasınıñ mühbiri edi. Hususan bunıñ içün em ukrain, em de rusiyeli mühbirlerniñ birdemligine işanamız. Halqara uquq qoruyıcı ve mühbirler teşkilâtlarınıñ destegini de bekleymiz», – dep ayttı Pritula.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qayd etti ki, Qırımda mustaqil mühbir olaraq çalışma şimdiki vaqıtta ayat ve sağlıq içün telükeli ola, Mıkola Semenanen olğan vaziyet ise, bunıñ delili ola.
Baarde Qırımda kütleviy şekilde tintüvler, bu cümleden, Qırım.Aqiqat ile işbirlik tutqanında şeklenilgen mustaqil mühbirlerde tintüvler keçirildi. Radio Svoboda müellifi Mıkola Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağırğanında şeklenilüv boyunca cinaiy iş açıldı. Rusiyeli taqiqat oña yarımadadan çıqmağa yasaq etti.
Avgust 29-da, bazarertesi künü Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi belli ukrain mühbiri Mıkola Semenanıñ adliyecisi bergen FSB taqiqatçısınıñ areketlerine qarşı şikâyetini red etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Zuya deresindeki partizanlar yollarını bizge Eyup Bairov kezdirdi. O, bu yerde yigirmi yedi yıl devamında dağcı olıp çalıştı, er bir otçıqnı bile, bu yerler aqqında olarnıñ saibi kibi tarif ete.
Onıñ kök kibi mavı közlerinde keçken künler ve ekinci cian cenki vaqtında körgenlerniñ hatırasından ğam-keder körüne.
Eyup Bairov Aluşta civarındaki Körbek köyünde dünyağa keldi. Qırq dörtünci senesi onıñ qorantası Özbekistanğa, Nijneçirçikskiy rayonı, «Pâtiletka» sovhozшna sürgün etildi. Andan askerlik yaptı. Ukrainada, Çernigov şeerinde hızmet etti. Anda da ukrain, Valâ adlı bir qız ile evlendi. 1967 senesi onıñnen beraber Qırımğa keldi. Onı SSCB Yuqarı Şurası 1967 senesi qabul etken «Qırımda yaşağan tatarlar aqqında» buyruğından soñ Qırımnıñ şimal tarafında yerleşken qırımtatarlar içün evler qurmağa yolladılar.
Ömür arqadaşı Valâ ailesiniñ aq-uquqlarını qorçalap, böyle dedi: «Tatarımnıñ yerine on rus bile istemem»
Tuvğan köyüne qaytıp olamadı, Aqmescit civarındaki Mazanka köyünde yerleştiler. Amma bundan evel qayd olamağanından sebep dört yıl apiste yattı. O vaqıt köyde yalıñız üç qırımtatar qorantası otura edi. Yerli akimiyet olarnı Qırımdan sürgün etmege tırıştı, amma beceremedi. Ömür arqadaşı Valâ ailesiniñ aq-uquqlarını qorçalap, böyle dedi: «Tatarımnıñ yerine on rus bile istemem».
Eyup ağanıñ aytqanına köre, onı dağcı olaraq işke quvana-quvana aldılar. Babası da, qaynatası da ormancı ediler. 1975 senesinden başlap dört yıl devamında ormancı evinde oturdı. KGB hadimleri oña büyük diqqat ayırıp, iş tutmağa davet etken ediler. Partizanlar zamanından qalğan silâ mında sıq-sıq tapıla edi, o, ormancı olıp bunı bile edi.
O, ormanğa kelgen yerli sakinler ile subetleşip, almanlarnıñ Qırım işğali vaqtında bu yerlerde saqlanğan yerli partizanlar aqqında bir sıra ikâye eşitken edi.
Faşistler onı sançqan telge sarıp, közlerini çıqardı ve çarmuqqa kergen ediler
Olardan birini, tarihçılar bilgen bir ikâyeni, Eyup ağağa Qırım partizanları birliginiñ komissarı, yazıcı Nikolay Lugovoy añlattı.
Er kes tarafından sevilgen, şimal birligine ait 18-inci partizan taqımı 1-inci gruppasınıñ komandanı Senâ Kürseitov aqqında ikâye, onı soñra faşistler qıynap öldürgen ediler. Birazdan añladım ki, Senâ Kürseitov - Seydali Kürseitovdır. Faşistler onı sançqan telge sarıp, közlerini çıqardı ve çarmuqqa kergen ediler.
Eyup ağa partizannıñ ikâyesini añlatıp, doğmuş ağasını keder ile hatırladı. Onı tuvğanlarnıñ sürgünligini ögrengen ve Moskva qararınıñ adaletsiziligine açuvlanıp, tuvğan köyüne qaytıp kelgen on bir cebeci ile beraber NKVD hadimleri ormanğa çıqarıp, özüne mezar qazmağa zorladılar, soñra ise qurşunğa tizdiler. Bunı oña Körbekte yaşap, yıllar devamında bu sırnı gizlegen Dusâ apte ölgende tarif etken edi.
Partizanlarnıñ yolundan alıp ketip, Eyup ağa bir qaç qoba ve quyularnı köstere. Bu yerlerde quyular çoq. Suv içmege qarar beremeymiz. O, bulançıq kibi körüne, amma Eyup ağa qart olğanına baqmadan, aşağı qolay enip, betini ve qollarını çayqay.
Yerli qobalarda partizanlar özleri saqlana ve silâsını saqlay ediler
Onıñ aytqanına köre, yerli qobalarda partizanlar özleri saqlana ve silâsını saqlay ediler.
Qırımnıñ küz manzaralarını seyir etip, aman-aman bütün ormannı dolaştıq. Sürgünlikten evel Bazar oba adlı rayonda (Qırım haritasında öyle de qayd etilgen) yerli sakinler farqlı mal, esasen aşayt mahsulatını paylaşqan ediler. Cenk vaqtında ise anda partizanlar poligonı ve uçaq alanı yerleşken ediler.
Bizge, gençlerden ğayrı, Eyup Bariyevniñ Körbek dostları ve köydeşleri qoşuldı, - bu adamlar ayrı ikâyege lâyıqlar, er biri pek meraqlı ve halqnıñ Qırımğa qaytuv yolu oğrunda küreşken insanlardır.
Qart olğanına baqmadan, olar er bir terek ve çalığa diqqat ile baqıp, cenkten evel olğan Qırım, bir-sıra manialardan soñ esli-başlı olıp qaytqan, şimdi ise «qomşu devlet» tarafından kene de alınğan vatan aqqında bir şey qoşa ediler.
Eyup Bairov (Pardoş) Qırım partizanı Senâ öldürilgen yerni qıdırmağa devam ete edi. Bilmemiz ve hatırlamamıznı istedi. Faqat ta 1975 senesi komsomollar tarafından tuvğan Qırımnı duşmandan imaye etken qaramannıñ şerefine qoyulğan hatıra tahtasını öyle de tapamadı.
Soñra belli oldı ki, eykelni çoqtan başqa yerge avuştırdılar, Şan qurğanına alıp kettiler. Obadan ğayrı, bu yerlerde elâk olğan partizanlarnıñ hatıra abideleri bar.
Tatyana Minina, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikirler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımada şeerleri ve rayonlarında mecburiy maska taquv rejimini daa çoq kontrol etmege emir berdi.
«İşdeşlerim, men eki afta evelsi er kes maska taqqanını körgen edi. Şimdi intizam yımşadı. Er kesniñ eksikligi. Maska rejimi üzerindeki belediye kontrolini aytsaq, işimizni quvetleştirecekmiz, söz berem», – dedi Aksenov dekabrniñ 2-nde koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Oktâbrniñ başında Qırım akimiyeti cemaat naqliyatında maska rejimi quvetleştirilgenini bildirdi ve cemaat naqliyatında ve tükânlarda maska taqmağan yolcularğa ve alıcılarğa hızmet köstermege yasaqladı.
Keçken künü Qırımda 233 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen pandemiya vaqtında 15819 COVID-19 hastası qayd etildi, tüzelgen 11907 insan hastahaneden çıqarıldı, 299 kişi vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.