text:
Mahsus Qırım.Aqiqatı içün
Rusiye baş-naziri Dmitriy Medvedev, Devlet Dumasında yapqan işi boyunca esabat bergende, qırım sakinleri Rusiyege «qoşulğan« soñ daa da yahşı yaşap başlağanı aqqında ayttı. Aslında, yarımadanıñ sakinleri bu yahşılıqnı asla is etmeyler: başında arttırılğan aylıqlar pek tez yükselgen fiyatlarnı «aşap« taşlamaqta.
Qırımdaki fiyatlar.
2016 senesi Rusiye özüne qoşıp alğan yarımadanıñ 2017 senesi mart ayı neticelerine köre, Qırım ve Aqyardaki fiyatlar Cenübiy federal okrugnıñ (CFO) diger regionlarına nisbeten daa da tez ösip başlağan. Böyleliknen Krımstatnıñ malümatlarına köre, (erzaq ve sanai mallar ve hızmetler esapqa alınması şartınen) Aqyar fiyatları 2016 senesiniñ dekabr ayınen qıyaslanğanda 2,4%, Qırımda ise – 1,4% artqan. Aynı zamanda Rusiyeniñ qomşu Krasnodar vilâyetinde fiyatlarnıñ artması eki-üç misli az olıp, 0,7% teşkil etken. Azamiy fiyat artışı hızmet saasında körülmekte: Aqyarda aman-aman 5%, Qırımda ise, 3,8% etrafındadır. Aynı zamanda bu saada umumen Rusiye boyunca fiyatlar 1% keçmegeni qayd etilgen.
Qırımdaki süt mahsulatlarınıñ fiyatı 3-5% artqan olsa, sebzelerniñ fiyatı qat-qat artqan. Yalıñız hıyar 9% ucuzlağan. Lâkin onen qursaq toymaz
Aprel ayı Qırım sakinlerini aşayt mahsulatları fiyatlarınıñ daa ziyade artmasınen ayretlendirdi. Aynıñ ortasına doğru Qırımdaki süt mahsulatlarınıñ fiyatı 3-5% artqan olsa, sebzelerniñ fiyatı qat-qat artqan. Meselâ, keçken sene dekabr ayınen teniştirgende soğan 73,4% , qartop - 38%, pomidor – 37%, havuç – 17% paalılaşqan. Yalıñız hıyar 9% ucuzlağan. Lâkin onen qursaq toymaz.
Neticede 2017 senesi mart ayında Qırımdaki erzaq sepeti (eñ zarur erzaqlar cedveli – muellif) 3790,81 ruble (1683 grn), Aqyarda ise, 4010 rubleden (1780 grn) ziyade tutqan. Bu ortalama fiyat 3631 rubleni (1612 grn) keçmegen erzaqlar cedveliniñ CFO içün eñ yüksek köstergiçtir.
Söz kelimi, 2016 senesi Qırım ve Aqyar Rusiyedeki mahsulat ve hızmet fiyatlarınıñ yükselüvi reytinginde birincilikni qazanğan edi. Hususan, istimalcı fiyatlarınıñ indeksleri boyunca Qırım birinci yerni (2015 senesi 107%), Aqyar ise (106,5%), ekinci yerni qazanğan edi.
Aynı devirde JKH hızmetleri fiyatları qoşma artuvı boyunca Aqyarda 31,5%, Qırımda ise, – 24,9% artqanı, Qırım sakinleriniñ kommunal tölevlerini Rusiye standartlarına yaqınlaştırılğanını isbat etmektedir.
Qırım sakinleriniñ keliri
Qırım memurları keyfnen esabat berir eken, Qırımdaki fiyatlarnıñ bu şekildeki gürdeli artqanını, aylıqlarnıñ aynı şartlarda artqanınen bağlanması mantıqlı olacaqtır. Böyleliknen, Rusşye nezaretindeki Qırım iqtisadiy inkişaf nazirliginiñ yolbaşçısı Andrey Melnikov bu künlerde Qırımdaki aylıqlar qomşu Rusiyeniñ bazı regionlarına nisbeten daa da tez artqanını qayd etken edi. «Alğan malümatıma köre, cumhuriyet içindeki aylıqlarnıñ artış tezligi, Rusiye Federatsiyasınıñ diger subyektlerini ozıp keçmektedir», - dep qayd ete o.
Soñki aylârda yarımadadaki aylıqlar tüşti. Söz kelimi, 2016 senesi dekabr ayında qırım sakininiñ ortalama aylığı 2015 senesi dekabr ayındaki aylığına nisbeten 8,7%ge tüşken. Akimiyet artışnı ne yerden tapqanı añlaşılmay
Ancaq kerçek raqamlar, Qırımdaki aylıqlar soñki aylârda artacağı yerine, aksine tüşkenini köstermekte. Böyleliknen, 2017 senesi yanvar ayında berilgen ortalama aylıq 23599 rubleni (10417 grn) teşkil etken, bu ise 2016 semesi dekabr ayına nisbeten 22,9%ge az ve noyabr ayına köre, 1506 rublege daa az olıp çıqa. Statistika malimatlarına köre, Qırım sakinleriniñ fevral ayında alğan kerçek aylığı daa 2,5%ge tüşken. Kerçek, Qırım sakininiñ 2016 senesi dekabr ayında alğan aylığı, 2015 senesi dekabr ayında alğan aylığına köre 8,7% daa azdır.
Akimiyet artışnı ne yerden tapqanı añlaşılmay. Aynı zamanda Qırımda 2017 senesi martnıñ 1 qadar toplanğan aylıq borcu 71 milyon rubleni teşkil eterek, bu seneniñ fevral ayına nisbeten 26,6% arttı.
Krımstatnıñ esabat bergen ealiniñ kelirinen bağlı manzara da aslında pek meraqlı olıp körüne. Böyleliknen, statistika bergen malümatlarğa köre, 2015 senesi noyabr ayınen qıyaslağanda, 2016 senesi noyabr ayında Qırım sakinleriniñ keliri 15,6% artqan. Lâkin Qırım statistikasınıñ versiyasına köre «zenginleşken» Qırım sakinleri keçken 2015 senesiniñ aynı devrine nisbeten 9,6% daa az para masraf etken. 2016 senesi dekabr ayında bu cereyan devam etmekte yani, ealiniñ faiz keliri 16,1% artqan, masrafları ise 11,7% azalğan. Bu ise, 2016 senesi yanvar-noyabr ayları arasında Qırımda mal ve hızmet fiyatları qomşu Rusiyege nisbeten daa da tez artqanı esapqa alınğan alda. Bularnıñ episi kerçek ayatta ealiniñ kelir seviyesi tüşken sayın mal satın alma küçü de tüşkenini köstermekte. Meselâ, 2017 senesi yanvar ayında ealiniñ adam başına tüşken kelir seviyesi 42,3% tüşken.
Bu şekilde olğan «ayatnıñ eyileşmesi» neticesinde 2016 senesiniñ soñki çereginde Qırım sakinleri kelirleriniñ (46,9%ni) aşayt malları satın almaq içün masraf etkenler. Albuki, Qırım sakinleri lobster ve qırmızı havyar degil de, ötmek (erzaqqa masraf etilgen umumiy paranıñ 15,3% teşkil etmekte), süt mahsulatları (16,1%) ve et (26,1%) satın almaqtalar.
2016 senesiniñ dördünci çereginde Qırım sakinleri öz kelirleriniñ deyerlik yarısını aşayt malları almaq içün masraf etkendir. Albuki olar lobster satın almaylar
Eger Qırım statistikasına inanacaq olsaq, Qırımda eñ yüksek aylıqnı «para aracılığı» saasında çalışqanlar, eñ alçaq soyunı ise, işleme sanayısında çalışqanlar ala eken. Meselâ, 2017 senesi urba istisalında çalışqan işçiniñ ortalama aylığı 2698 rubleni (1197 grn), elektrik donatma istisalında çalışqannıñ aylığı – 3080 rusleni (1368 grn), ilac istisalında çalışqannıñ aylığı – 8963 rubleni (3980 grn) teşkil etken.
İşte, akimiyetniñ sözlerine baqılacaq olsa, Qırım sakinleri daa da yahşı yaşap başlağanlar, amma olar işbu «eyilikke» kerek derecede qıymet kesmekni becerip olamay ekenler. Rusiyeliler ise, Rusiye ölçülerine baqılaraq, «yüce ve qudretliniñ» diger regionlarınen muqayese etilse, Qırım sakinlerini pek yahşı yaşaysız, dep işandıracaq olalar. Ancaq, bundan da beter olması mumkündirmi dep tüşüne Qırım sakinleriniñ ekseriyeti.
Yevgeniya Gorünova, qırımlı siyasetşınas
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


c: text/html

text:
Sońǵı jańalıqlar
20 Oktyabr 2021 • Sońǵı jańalıqlar
Respublikamızda yanvar-sentyabr aylarında (fermer hám dıyqan xojalıqlarısız ) jańadan ashılǵan kárxana hám shólkemler sanı 2016- jıldıń sáykes dáwirine salıstırılǵanda 3,2 esege asqan bolıp, jıllar kesiminde tómendegishe belgilengen:
Nókis qalasında xalıqtı dizimge alıwdıń mazmun-mánisi tuwrasında úgit-násiyat jumısları ótkerilmekte
20 Oktyabr 2021 • Sońǵı jańalıqlar
Usı jıldıń 20- oktyabr kúni Qaraqalpaqstan Respublikası Nókis qalası «Qoskól» xızmetkerleri qatnasıwında Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2020-jıl 11-noyabrdegi «Ózbekstan Respublikasında 2023-jılda xalıqtı dizimge alıwǵa tayarlanıw hám onı ótkeriw ilájları tuwrısında»ǵı 710-sanlı Qararınıń orınlanıwı barısında úgit-násiyat jumısları alıp barıldı.
19 Oktyabr 2021 • Sońǵı jańalıqlar
2021- jıl 1- oktyabr jaǵdayına kóre hárekettegi kárxana hám shólkemler sanı 538 466 (fermer hám dıyxan xojalıqlarısız) ótken jıldıń sáykes dáwirine (454 939) salıstırǵanda 83 527 kóbeygen, ósim páti 118, 4 % ti quradı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Anıñ anası 20 yäşlek Maha Um Nada qızı turında "Ul bezne dä bäxetle itä, üze dä şatlana" di.
Anıñ ire berniçä ay elek tönyaqtağı Irbilgä qaçıp kitkän. Qorallı törkem qurqıtıp aqça taläp itkäç qaçıp kitärgä turı kilgän.
Bu yortta Um Nada anası Suad, 80 yäşlek äbise Äl-Xaciä Um Sälim häm qızı belän yäşäw öçen kön sayın köräş alıp bara.
"Irem Irbildä, şuña kürä 4-ebez genä qaldıq, äbiem, min, anam häm qızım" di Um Nada.
Anıñ äbise Äl-Xaciä Um Sälim 20 yıldan elegräk tol qalğan. Anıñ 2 ulı bar. Berse injiner, berse tabib. Tormışlarına qurqınıç yanaw säbäple bıltır alar da qaçıp kitärgä mäcbür bulğan.
"Ir atlar kitte, bez qaldıq, min monda yäşim" di Um Sälim.
Alar qayda soñ digän sorawğa isä "Alla qulında" dip cawap birä.
Tormış alıp barunıñ töp yöge, şuşı äbineñ qızı, inde 7 ay elek üze dä äbi bulğan Suadqa turı kilä.
50-gä yaqınlaşıp kilüçe Suad iren Iran-Ğiraq suğışında yuğaltqan.
"Anam häm min, qızım häm onığım. 4 buın. Berebez qalğan öçebezne qararğa tieş. Min alarnı qarap toram. Alarnı min qararğa tieş" di Suad.
4 xatın-qız yalğızları ğına yäşägän bu yortta barı Suad qına eşkä yöri. Ul xökümät eşenä yöri. Ämma eşkä baru-qaytu yulı bik qurqınıçlı di.
Azıq-tölekne dä Suad alıp qayta, aşarğa da ul peşerä. Um Nada bäbien qarasa, qart äbineñ aşarğa peşererlek xäle yuq. Başqalarnı aşatqannan soñ Suadnıñ üzenä rizıq ta bik az qala.
Elektr utı bulmaw tormışnı tağın da qatlawlandıra. Ut kilgändä isä, yoqını qaldırıp bulsa da köndälek eşlärne kübräk eşläp qalırğa tırışalar.
"Bez ut birgänne kötep kenä torabız, ä ul bik siräk bula. Ut birü bezneñ öçen bäyräm. Yoqlağan bulsañ da tiz genä torıp qayber eşlärne eşlärgä kiräk. Ker yuu maşinasın yä başqa berär cihazbı qabızırğa. Andıy çaqlarda waqıt belän yarış başlana. Andıy çaqlarğa äzerlänep torırğa kiräk. Şulay uq bez kürşe ğailälär belän elektr generatorın bergäläp qullanabız. Çıbıqnı bezneñ yortqa suzıp fen yäki televizornı eşlätep bula" di Suad.
Tirä yaqta isä suğış bara. Oçqıç tawışları, avtomattan atular, minaatqıç höcümnäre. 7 aylıq sabıynıñ anası bez inde bu tormışqa kündek disä dä, Suad äytüençä, qart äbineñ nervaları şaqtıy qaqşağan.
"Qıyın, bik qıyın. Berençedän min törle tawışlarnı aña añlatıp birergä tieş. Ul naçar işetä. Şuña kürä berärse kersä dä, raketa tawışın da, minaatqıç höcümen dä añlatıp birergä turı kilä. Aña ul tawışlarnıñ qurqınıçlı bulmawın belep toru kiräk. Qayçaq isä ul bezne kürgäç tä qurqıp kitä" di Saud.
Suğışqa Qarşı Xatın-qızlar dip atalğan oyışma isäpläwençä, Bağdadta ğına da 400 meñläp tol xatın yäşi. Balası bulmağan tol xatınğa ayına 34 dollar, yäğni 850 sum külämendä aqça birelä. 5 yäki annan da kübräk balası bulğan tol xatın isä, 80-läp dollar, yäğni 2 meñ sumnan beraz artığraq külämdä aqça alırğa mömkin.
Ämma Xezmät häm Sotsial mäsälälär ministrlığınnan bu aqçalar yış qına soñarıp kilä, yäisä bötenläy dä kilmi.
Tormışnıñ açısın küp tatığan qart äbi könnären Qorän uqıp uzdıra.
"Suğış bik küp ğazaplar kiterde, Min doğa qılıp Qörän uqıdım" di Sälim
Bu yorttağı dürt xatın-qıznıñ öçese dä keçkenä Nada üsep citügä anı yaxşıraq tormış kötär dip ömetlänä.
Naif Aqmal


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye Cenübiy federal okrugına qoşulması kösterdi ki, Kreml içün esas diqqat obyekti «Qırım territoriyasıdır, anda yaşağan adamlar degil». Böyle fikirni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Radio Svobodağa bergen izaatında bildirdi.
Onıñ fikrince, Moskvanıñ bu adımınıñ maqsadı Qırım territoriyasında «umumrusiye devlet menfaatlarınıñ» ömürge keçirilmesidir.
«Şoygu o yerde bir qaç kün evel bulundı. O, Putinge Qırımnıñ arbiy teminlenmesiniñ bu vaqıtqa planlaştırılğan qısmı niayet yekünlengenini ve «Qırım cenkke azır» olğanını bildirdi», – dep qayd etti Çubarov.
«Putinniñ, işğalci ükümetiniñ, insan aqları meseleleri, Qırımnıñ rekreatsion imkânları aqqında şiarlarnen üstüni örtken vaqtı endi keçti. Endi, Qırım, kerçekten de, arbiy forpostqa çevirilgen soñ, olar onı doğru federal okruglarnıñ birine qoşalar. Rusiye Federatsiyasınıñ federal okruglarınıñ vazifeleri nasıl olğanını bilesiñiz. Bu, yekâne prezident vertikali boyunca emirlerniñ ömürge keçirilmesidir», – dep qayd etti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
İyül 28-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Cenübiy federal okrug aqqında» fermannı imzaladı, bu okrugnıñ içine işğal etilgen Qırımnı kirsetti. Böyleliknen, 2014 senesi yarımadanıñ işğalinden soñ teşkil etilgen Rusiyede Qırım federal okrugı yoq etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Şimdi Ukraina kazaklarınıñ ya da Ukraina bayrağı zemininde toñ yağı süretleriniñ yerine turistlerge Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve silâlı insanlarnıñ süretleri ile mignatislerni satalar. Böyle mignatisniñ fiyatı 6 grivna.
«Alıñız. Biz birincimiz, böyle mahsulat daa bir kimsede yoqtır. Yarın onar grivna turacaq», – aytıp qandıralar satıcılar.
Mında Rusiye bayraqlarını da satmağa başladılar. A4 şeklinde olğan küçük bir Rusiye bayrağı içün 30 grivna isteyler. Hatıralıq şeerçigi de şimdi Rusiye bayrağı altında çalışa. Amma müşterilerniñ sayısı çoq degildir. Mayıs bayramlarına baqmadan, şeer yalısında raatlanğan insan pek az. Satıcılar müşterilerni mayıs 9-na yaqın bekleyler.


text:
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Ukraina boyunca PACE rezolütsiyasını Rusiyeniñ basqıncılığına qarşı küreşnide diplomatiyanıñ ğalebesi olaraq adlandırdı. Böyle beyanat ukrain prezidentiniñ Facebook saifesinde yerleştirile.
«PACE ilk kere Rusiyeni istilâcı-devlet olaraq tanıdı, onı öz ordularını çıqarmağa ve cenkâverlerge arbiy destek bermekni toqtatmağa çağırdı ve tam olaraq Urkainanıñ Qırım ile birlikte topraq bütünligine qaytsız qoltuttı. Bu ukrain diplomatiyasınıñ, Ukraina Yuqarı Şura deputatlarınıñ ve ukrain tarafını tutqan halqara ittifaqnıñ umumiy ğalebesidir», – yazdı Poroşenko.
Em de Poşenko Rusiye eyyetiniñ Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyasına qaytacağı aqqında beyanatlar vaqıttan evel yapılğanını ayttı.
«Rus istilâsı ve halqara uquqnıñ, şu cümleden Avropa Şurasınıñ, esas maddeleriniñ bozulması toqtatılmağanına qadar, ve Ukrainanıñ topraq bütünligi ğayırdan tiklenmegine qadar PACE-de Rusiye eyyetiniñ salâhiyetini qaytarmaq meselesini baqmaq erte olğanını tüşünem», – dedi Ukraina devlet yolbaşçısı.
Bundan ögüne Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleya prezidenti Pedro Agramunt rus eyyetiniñ Strasbourgta olmağanından sebep kederlengenini bildirgen edi.
Qırım işğalinden soñ, 2014 senesi aprel ayında Rusiye eyyetini rey bermek aqqından marum ettiler ve PACE-niñ idare organlarından çıqardılar. Buña cevaplanıp, Rusiye eyyeti Şuranıñ işinde iştirak etmemege qarar aldı.
Oktâbr 12 künü Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası Ukraina boyunca eki rezolütsiya qabul etti – Rusiye istilâsınıñ aqibetleri ve Kiyevniñ kontrolü astından çıqqan ukrain topraqlarında insan aqlarınıñ vaziyeti. Ayrıca Rusiye eyyeteniñ şurada iştirak etecegine qarşı cezanıñ devam ettirilmesi aqqında qarar alındı. Rusiye istilâsınıñ aqibetleri aqqında rezolütsiyada «Ukrainadaki dava» sözlerini «Rusiyeniñ Ukrainadaki basqıncılığı» sözlerine deñiştirdiler. Bundan da ğayrı ukrain eyyetiniñ teşebbüsinen rezolütsiyada işqal olunğan Qırımda Devlet Dumasına saylavlarnıñ keçirilmesine qarşı itiraz bildirildi. PACE Donbasta ateşniñ toqtatılmamasınen, Qırımda Meclisniñ yasaq etilmesinen, uquq qorçalayıcı me haber vastalarına çalışmağa keder etilgeninen raatsız olğanını da bildirdi.


text:
Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisine binanı bergen «Qırım» fondu» hayriye teşkilâtına mahkeme tarafından maküm etilgen dört buçuq million rublelik memuriy para cezası – umumrusiye rekordı. Bunı Qırımnıñ medeniy asabalığı qoruvı boyunca Devlet komitetiniñ reis muavini Vâçeslav Zarubin bildirdi, – haber ete Qırım ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
«Qırım» fondu» yuridik şahısqa nisbeten memuriy protokol boyunca apellâtsiya ve mahkeme neticesinde 4,5 mln ruble qazanıldı. Umumruise rekordı ola», – dey Zarubin.
Memurnıñ sözlerine köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ binası XX asırnıñ sanaiy mimarcılıq abidesidir. «Qırım» fondunı» inşaatnıñ lâyıq olmağan bir tarzda qullanılmasında qabaatlaylar.
Zarubin dey ki, yuridik şahıstan ğayrı, mahkeme fond reberi Riza Şevkiyevge 350 biñ rublelik para cezasını maküm etti, birazdan cezanı 100 biñ rublege eksilttiler.
O, «Qırım» fondu belgilengen cezanı ödemegeni ve miqdarı «9 million rublege qadar arttırıla bilecegi» aqta bildirdi.
Yanvar 29-da Aqmescitte «Qırım» Fondu hayriye teşkilâtınıñ ekinci mahkemesi keçirilgen edi. Toplaşuvda Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesiniñ 4,5 million rublelik para cezasını bermek qararına şikâyet baqıldı.
Keçken sene noyabr ayında Qırımnıñ medeniy mirasnı qorçalav devlet komiteti memuriy protokolnı tizip, «Qırım» Fondu HT baş müdiri Riza Şevkiyev Rusiye Federatsiyası Memuriy bozuvlar kodeksiniñ 7.13 maddesi 1-inci qısmına köre («Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ medeniy mirası obyektleriniñ saqlap qaluv, qullanuv ve devlet imayesi talaplarını bozuv») memuriy cinayet yaptı kibi qarar çıqardı.


text:
Rusiye politsiya hadimleri dekabrniñ 25-nde Keriç köpründe tutulğan qırımtatarlarnı yiberdi, dep bildirdi «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Bu qırımtatarlar Moskvadan qayta edi. Olar «Hizb ut-Tahrir davası» (Aqmescitteki birinci gruppa) mabüsleriniñ ükmüne qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqqan Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvına bardı.
Faallerniñ malümatına köre, sorğudan soñ avtobusta olğan er kes maden qıdırıcı detektorında baqıldı.
«Sualler sorğu kâğıtında anketa şeklinde tizildi, onı tutulğanlarğa toldurmağa berdiler. Olar Rusiye Anayasasınıñ 51-inci maddesine esaslanıp, cevap bermekten vazgeçti. Tutulğanlar bunı siyasiy sebeplerden apiske alınğan qırımtatarlarnıñ mahkemelerine barmasınlar dep yapılğan basqı dep saya», – dep aytıla cemaat birleşmesiniñ haberinde.
Quvetçiler qırımtatarlar ketken naqliyatnı da teşkerdi. Soñra tutulğanlar yiberildi. Şimdi evlerine qayta.
Haberde politsiya sorğuğa çekken qırımlılarnıñ cedveli berildi: Selâmetov Sabri Remziyeviç, Hoşçu Osman Mustafayeviç, Kulametov Zekiy Vaitoviç, Kürkçi Rustem, Mustafayev Seydamet Enveroviç.
Rusiye politsiyasınıñ vekilleri resmiy izaat bermey. Diger menbalar da bu malümatnı tasdıqlamay. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Rusiye Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ziyayert çerçivesinde Rusiye ekspertleri Rusiye raketa-kâinat saasınıñ meselelerini çezmek ve Rusiye kosmonavtlarınıñ uçuşlardan soñ reabilitatsiyasını keçirmek içün yarımadanıñ kâinat infrastrukturasını ögrenecek.
Qırımda, Kezlev rayonında, Uzaq kâinat bağnıñ Merkezi yerleşe.
Ruskosmosnıñ yolbaşçısını ziyaret devamında Gagarina adına kosmonavtlarnıñ azırlav Merkeziniñ yolbaşçısı Yuriy Lonçakov ozğara.
«O, Qırım kurortlarını kosmonavtlarnıñ reabilitatsiyası içün qullanuv imkâniyetini ögrenecek», – dep bildirdi Ruskosmosnıñ temsilcisi.
Evelleri Ostapenko qayd etti ki, Ruskosmos Qırımda Rusiye kosmonavtikasında faydalı olacaq raketa-kâinat obyektleriniñ teşkil etilmesinen oğraşa.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov Instagram içtimaiy ağında qayd olundı.
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, özüni Aksenov.SV olaraq adladı.
Aksenov Instagramda yıl evelsi Çeçenistan Cumhuriyeti başınıñ tarafından bağışlanğan Groznıy ayuvçığı ile üç foto ve videonı aşkâr etti.
«Dostum ve qardaşım Ramzan Kadırovnıñ ediyesi – Groznıy ayuvçığı. Yıl soñra», – yazdı Instagramda Aksenov.
Ayuv aqta malümat avgust 11 künü Facebook saifesinde de aşkâr etildi. Matbuat hızmetiniñ bildirgeni kibi, mında Aksenovnı 16 biñ inasan taqip ete, twitterde – 75 biñ qullanıcı.
Instagram mühlislerinden biri Ramzan Kadırovnıñ özü de ola, 2015 senesi mart ayında o içtimaiy ağlardan vazgeçmege çağırğan edi.


text:
Cuma künü, yanvar 9-da, Qırım memurları Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ yolbaşçılığı ile samozahvatlar boyunca toplaşuvnı keçirecekler.
Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, canlı yayınnı «1-y krımskiy» telekanalı alıp baracaq.
Toplaşuv yerli vaqıt boyunca saat 11:00 başlanacaq.
2014 senesiniñ soñunda keçirilgen matbuat-konferentsiyasında Aksönov işbu topraq damartalarında olğan qurulışlarnıñ çoqusı 2015 senesiniñ başında yoq etilecegini bildirgen edi.


text:
İstanbulnıñ eski qısmında Beyazit meydanında martnıñ 3-ündeQırım işğaline qarşı miting keçti. Narazılıq yarımada işğaliniñ 5-yıllığına yapıldı. Qırımtatarlar teşkil etken aktsiyada ukrain diasporasınıñ vekilleri ve Türkiye vatandaşları da iştirak etti. İştirakçılar, Stalin yapqan sürgünlik ve bugünde-bugün rusiye akimiyeti yapqan basqını oşattılar ve elâk olğan qırımlılar içün dua etti.
“Biz bugün mında yarımada işğaline narazılığımıznı bildirmege keldik, bizcesine, Qırım - bu Ukraina”, - dedi Qırım.Aqiqat mühbirine İstanbuldaki ukrain diaporası vekili Tetâna Rıbçenko.
İstanbul iş adamı ve siyasetşınas Hüseyn Hatipoğlu - qırımtatarlarnı dostu ve rusiye propagandasına qarşı çıqqan türk.
“Türk halqınıñ 60-70 %-ı Qırım alı raatsızlay ve Ukraina birligine ve qırımtatarlarğa qol tuta. Prezident ve akimiyet daima qardaşlarımız - qırımtatarlağa destek kösterecek. Türkiye Cumhuriyetiniñ Tış İşler Naziri Mevlüt Çavuşoğlu, Qırımdan mecburiy Herson vilâyetine ve Kyivge köçkenlerge ev qurulışınen yardım etecegini resmiy bildirdi. Türkiyeniñ daa bir yatırım leyhası - Hersonda onkologik merkeziniñ qurulması. Bundan ğayrı, Türkiye Ukrainağa silânen yardım ete. Şimdilik Kyiv Ankaradan 12 uçucısız uçaq satın aldı. Ve silâ aqqında daa başqa muzakereler etile”, - dedi o.
Hüseyn ve semetdeşleri işğal etilgen Donbassta ve Qırımda keçken adiselerni körip, çoq acı çekkenini ayta. Qırımtatarlarnıñ özleri ise, Türkiye akimiyeti ve cemiyetiniñ, bundan ğayrı halqara topluluğınıñ büyük destegini duyğanını ayta.
Zemaneviy Rusiye öz imperiyasever isteklerini basqı ile kerçekleştirmege tırışsa da, ğayelerni yoq etmege küçleri yetmezAlper Yavuzeser
“Halqara teşkilâtlarda qırımtatarlarğa bağışlanğan bir sıra tedbir ötkerdik. Ve Türkiye akimiyetiniñ meraq ve destegini duyamız. Ertemi-keçmi Qırım azat olacağına inanamız. İşte, 40 yıl evel Sovet Birligi yıqılacağını kimse tahmin etip olamay edi bile, amma demokratik esnaslar toqtatılmaz. Zemaneviy Rusiye öz imperiyasever isteklerini basqı ile kerçekleştirmege tırışsa da, ğayelerni yoq etmege küçleri yetmez”, - Qırım.Aqiqatqa tefsir berip dedi Türkiyede qırımtatar diasporasınıñ başı, Halqara qırımtatar kongressiniñ azası Alper Yavuzeser.
Toplanğanlar, Qırımda basqı tek qırımtatarlarğa qarşı degil de, ukrainlerge de tiye dep ayta. Lidiya Kovalenko, anası ve qız qardaşını ilhaqtan soñ acele Ukrainağa köçtürmege mecbur olğanını aytıp berdi. Özü o endi 20 yıl devamında Türkiyede yaşay.
“Qırımda lğan şeyler aqqında kerçekni tapıp bilmek qıyın, çünki adamlar Skype-tan bile aytıp bermege saqına, olarnı diñleyler dep qorqalar. Çoqusı siyasetten uzaqlaşa. Mında, Türkiyede müit başqa - qırımtatarlar bu destekni duya”, - dey o.
“Emel Qırım” fondunıñ başı ve Türkiyede qırımtatar milliy meclisniñ vekili Zafer Karatay, ilhaqtan soñ Türkiyege qaçmağa mecbur olğan 200-ge qadar qırımtatar qorantasını bilgenini ayta.
Putin ise tamam bunı istey - bütün qırımtatarlar yarımadadan ketsin dep. Amma bu maqsadına o iç bir vaqıt irişmezZafer Karatay
“Ebet, bütün dünyada qırımtatar diasporası böyle adamlarğa yardım etmege tırışa, amma ep bir qırımtatarlarnıñ çoqusı, basqığa baqmadan, Qırımda qalmaq kerek dep saya. Qırım - bizim vatanımız, onı qaldırıp ketmek mümkün degil. Putin ise tamam bunı istey - bütün qırımtatarlar yarımadadan ketsin dep. Amma bu maqsadına o iç bir vaqıt irişmez”, - dep saya Zafer Karatay.
Belgi: mart 2-sinde Türkiye paytahtı Ankarada Rusiyeniñ Qırımnı işğal etkenine qarşı miting keçirildi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar oyuncısı ve rejissöri Ahtem Seitablayev bugün 47 yaşını toldura.
O, «Haytarma», «Başqasınıñ duası», «Kıborğı», «Zahar Berkut» filmleri üzerindeki rejissör işinen bellidir.
Soñki vaqıtları rejissör Oleg Sentsovnıñ pyesası esasında «Nomeralar» levhası üzerinde çalıştı. Ahtem 25-ten çoq film ve serialda oynadı.
Eñ yañı soyları – 72-nci Cannes halqara kinofestivaliniñ programmalarından birinde iştirak etip, 10-uncı Odesa kinofestivalinde Grand Prix qazandı.
Ahtem Seitablayevniñ doğğan künü munasebetinen Qırım.Aqiqat muarririyeti 2015 senesinden başlap ayatınıñ eñ müim fotoresimlerini derc ete.


text:
Bunı Harkov vilâyet devlet memuriyetiniñ reis muavini Yuriy Georgiyevskiy bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Harkov vilâyetinde yarımadanı terk etken Qırım mezunları, em de Lugansk ve Donetsk mektep mezunlarına tışqı mustaqil imtianlarını bermek imkân bergen şaraitler bar», – dedi o.
Georgiyevskiy bildirdi ki, patlav maddeleri olmasın dep, imtian noqtaları teşkerilecek. Bundan ğayrı, «GAİ yol ve maşina duraqlarındaki vaziyetni közetecek. Ekimler nevbetçilik yapacaq. Vokzaldan imtian noqtalarına qadar yürgen naqliye vastalarınıñ sayısı arttırıldı, saqatlarnıñ menfaatları da köz ögüne alındı».
Qayd etmeli ki, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan kelgen tahminen 40 adam Harkov vilâyetinde VNO imtianlarını bermek içün qayd etildi.
Umumen Harkov vilâyetinde VNO iştirakçilerniñ 17 biñi qayd etildi – bu seneniñ ve keçken yıllarınıñ mektep mezunları. Vilâyette testler berilmesi içün 5 bölge meydanğa ketirildi. VNO keçirilmesine aman-aman 3000 oca celp etildi.
Hatırlatamız, VNO imtianlarınıñ esas sessiyası iyün 3-ten 27-ne qadar keçirilecek, qoşma – iyül 1-den 15-ne qadar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırım akimiyeti onıñ yaqalanğan muavini Ahtem Çiygoznıñ iradesini bozmaq içün arket etkenini tüşüne.
Bunı o öz Facebook saifesinde bildirdi.
Çubarov emindir ki, şimdi Çiygoz SİZOda kendi başına buluna.
«Bese-belli ki, Taqiqat komitetine ve şu cümleden taqiqatçı Azizov Bulat Ravilyeviçke (qazan tatarı) Ahtem Çiygoznıñ iradesini bozmaq, onıñ tuvğanlarını ise, Ahtemniñ bulunuv yerini aytmayıp, çekiştirmek kibi vazife qoyuldı», – dep yazdı Meclis reisi.
Eki kün devamında Çiygoznıñ tuvğanları onıñ bulunuv yeri aqqında bir şey bilmey ediler.
Malüm ki, Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Mahkeme yanvar 29 künü Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ alğan qararını lâğu etmedi. Oña köre, Çiygoz fevral 19-na qadar apiste bulunmalı.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız alda azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Erivan, Azerbaycan Silâlı quvetleri Ermenistan şimalindeki Vardenis şeeriniñ arbiy bölügine ateş açtı, dep bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ermenistan Mudafaa nazirligi bildirgenine köre, Azerbaycan tarafı bu arbiy bölükke ateş açtı ve ava quvetlerini qullandı. Müessiseniñ resmiy vekili Artsrun Ovannisân Vardenisteki vatandaş obyektlerine ücüm etilgenini bildirdi, dep haber ete TASS.
«Azerbaycan Silâlı quvetleriniñ pilotsız cihazı ücüm etken soñ şeerde vatandaş avtobusı yana», – dep yazdı Ovannisân Facebookta. Onıñ aytqanına köre, Ermenistanğa açılğan ateş neticesinde yaralanğanlar yoq.
Ermenistan Tış işler nazirliginiñ salı künü bildirgenine köre, Azerbaycan Silâlı quvetleri Vardenis rayonınıñ arbiy ve vatandaş infrastrukturasına ateş açtı ve bir yerli sakin elâk oldı.
«Azerbaycannıñ region telükesizligini ve barışıqnı telükege oğratuv ıntıluvlarına Ermenistan Cumhuriyeti ve Artsah Cumhuriyeti (Dağlıq Qarabağ) belli arbiy-siyasiy cevabını berecekler», – dep aytıla Ermenistan Tış işler nazirliginiñ cevabında, dep haber ete Azatlıq Radiosınıñ Ermeni hızmeti.
Azerbaycan Mudafaa nazirliginiñ bildirgenine köre, Ermenistannıñ Vardenis rayonından Azerbaycan tarafına, Daşkesan rayonına ateş açıldı. Erivan bunı «yalan haber» dep adlandırdı.
Zıddiyet tarafları bir-birini ağır top qullanğanında ve vaziyetni kerginlişkeninde qabaatlay.
Uruşlar bazar künü, sentâbrniñ 27-nden, berli devam ete, uruşlar öz-özüni ilân etken Dağlıq Qarabağ cumhuriyetinde başladı. Baqu ve Erivan mesüliyetni bir-birine yükley. Qarabağ memuriyeti elâk olğan 86 ermeni asker ve bir qaç vatandaş aqqında bildirdi. Azerbaycan elâk olğanlar aqqında bildirmey ve ermeni reberliginden kelgen malümatnı tasdıqlamay. Baqu öz tarafında doquz sakin elâk oldı ve 30 kişi yaralandı, dep bildire.
BM Baş kâtibi António Guterres Ermenistan ve Azerbaycan liderlerine muracaat etip, cenk uruşlarını toqtatmalarına çağırdı. Salı künü ötkerilecek acele toplaşuvda vaziyetni BM Havfsızlıq şurasınıñ azaları muzakere etecek. Diger memleketlerniñ siyasetçileri de, hususan AB, ABD ve Rusiye Qarabağ zıddiyetiniñ taraflarını uruşlarnı toqtatmalarına çağırdı.
Dağlıq Qarabağ sebebinden Ermenistan ve Azerbaycan arasındaki zıddiyet 1988 senesi başladı. Ateş toqtatılmasına dair añlaşma tizilmesinden evel Baku Dağlıq Qarabağdaki ve memleketniñ bir qaç rayonındaki kontrolini coydı – halqara seviyede tanılğan topraqlarnıñ 20%-na qadar. Ateşkes rejimi 1994 senesi mayısta başladı.
Buña baqmadan Ermenistan öz-özüni ilân etken Dağlıq Qarabağ cumhuriyetine arbiy yardım köstere, resmiy şekilde ne o, ne de dünyanıñ diger memleketi Dağlıq Qarabağnıñ mustaqilligini qabul etmey.
Azerbaycan öz-özüni ilân etken Dağlıq Qarabağ cumhuriyetini zıddiyet tarafı saymay ve muzakere keçirmege istemey.
Bu sefer zıddiyetniñ kerginleşmesi 2016 senesinden berli eñ büyük oldı.


text:
Zaporojye şeerinde de iyün 26 künü Qırımtatar bayraq Kününi qayd etecekler. Hususan, Zaporojye Avtomaydanı ve «Jenskaya sotnâ» qırımtatar halqına avtoyürüş ile qol tutmağa çağıralar.
«Dostlar! Şimdi şeer soqaqlarında bayraqlar ile yürüşni keçirmek içün vaqıt biraz kelişmey dep tüşünemiz, amma qırımlı qardaşlarımızğa tek böyleliknen qol tuta bilemiz. Er kes kelsin», – deyler teşkilâtçılar.
Avtoyürüş iştirakçileriniñ toplaşuvı saat 18:00 Zaporojye devlet memuriyeti yanında olacaq.
Qırımda Qırımtatar bayraq Künü munasebeti ile tedbirler Borçokraq mikrorayonında ötkerilecek, mından Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat saat 17:00-den (Kiyev vaqtı boyunca saat 16:00) canlı yayınnı alıp baracaq.
Qırımtatar bayraq Kününi motoyürüş ile Kiyevde keçirecekler, qırımtatarlarğa qol tutuv numayışı Tbiliside de olacaq.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı altın tamğalı kök tüste bir ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi. Er yıl Qırımtatar bayraq künü munasebeti ile tedbirler Aqmescit merkezinde keçirile edi.


text:
Bağçasarayda yerleşken İsmail Gasprinskiyniñ Memorial müzeyi «İsmail Gasprinskiyniñ meyva bağçasınıñ yañıdan yaratuvı» aktsiyasını keçirmege azırlana.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine müzeyniñ ilmiy hadimi Elmira Abibullayeva bildirdi.
«Malüm ki, İsmail Gasprinskiyniñ büyük meyva bağçası bar edi. Alma ve armut tereklerniñ sayısı ziyade edi. Bugünge bağça territoriyası eki qat eksildi. Aktsiyamız insanlarğa bağçanıñ yañıdan yaratuvına qoşulmağa imkân berir. Saçılğan er bir terekke onı oturtqan insannıñ adı ve soyadı yazılğan levhaçıqlar asılacaq», – dedi Abibullayeva.
Onıñ sözlerine köre, işbu aktsiya çerçivesinde olğan daa bir mesele – Qırım meyva terekeleriniñ eski cınıslarını hatırlamaq ve meydanğa ketirmektir.
«Eküv içün nevbetteki cınıslar saylanıldı: «Bal armut» armutı, «Kertme», «Makami» almaları, «Yüzüm-erik» erigi, qızılçıq», – dep qayd etti müzey hadimi.
Tedbirge qoşulmaq içün arizalarnı İsmail Gasprinskiyniñ Memorial müzeyinde mart 12-ne qadar qabul etecekler. Tedbir 2015 senesi mart 25-de keçirilecektir.
İsmail Gasprinskiy – qırımtatar maarifçisi, medeniy ve içtimaiy-siyasiy erbabı, yazıcı, oca. Qırımtatarlar arasında zemaneviy ğayelerniñ teşviqatçısı, ananeviy islâm medeniyetlerini zemaneviyleştirgen bir insan olaraq bellidir.


text:
Sentâbr 26-da, bazarertesi künü Kiyevde Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ (TMU) tantanalı açılış merasiminiñ keçirilmesi planlaştırıla, oquv yurtu işğal etilgen Qırımdan Ukraina qıtaiy qısmına keçti.
Tünevin universitet açıluvı aqqında «Euromaydan-Krım» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Sergey Mokrenük Facebook saifesinde bildirgen edi.
Haber etilgenine köre, yañı teşkil etilgen TMU tantanalı açılışı saat 11.00-de Ukraina Tasil ve ilim nazirligi binasınıñ üçünci qatındaki toplaşuv salonında başlanacaq.
Ukraina Tasil ve ilim nazirligi, sentâbr 23-te TMU-ğa destek aktsiyası keçirilgen soñ, Vernadskiy adına TMU-nıñ ştat cedvelini tasdıqladı.
Bunen beraber, sentâbr 23-te Ukraina Adliye nazirligi Belediye idare etüv akademiyasınıñ mülk komleksiniñ Vernadskiy adına TMU-ne teslim etilmesi aqqında emir leyhasını tasdıqladı, bu yerde talebeler oquycaq ve yaşaycaq. Sentâbr 28-de, çarşenbe künü leyha Ukraina baş naziri Vladimir Groysman tarafından imzalanmaq kerek.
Tavriya milliy universitetinde derslerni sentâbr 27-de başlanmağa planlaştıralar.
Vernadskiy adına Tavriya milliy universiteti 2016 senesinden başlap, Ukraina qıtaiy qısmında çalışa.


text:
İstanbulnıñ Beyazıt meydanında fevralniñ 23-nde Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı narazılıq aktsiyası olıp keçti. Bu aqta Ukrainanıñ İstanbul Baş konsullığı haber etti.
Tedbir yarımada işğaliniñ altıncı yılına bağışlandı.
«6 yıldan berli semetdeşlerimiz qıyın vaziyette buluna – urf-adetlerini kütip, dinini kütip, ana tilinde oqup olamaylar. Qırımda yaşağan qırımtatarlar millet mensüpligi ve dinleri sebebinden taqip etile», – dep aytıla haberde.
Mitingde qırımtatar dernekleri, diger türk cemiyetleri ve Ukraina medeniyet derneginiñ vekilleri iştirak etti.
Olarnıñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Tünevin Stalin, bugün Putin», «Kremlniñ cinayetini toqtat, hırsızlağanını qaytar», «Qırımtatarlar teslim olmaycaq».
Bıltır Türkiyeniñ paytahtı Ankarada martnıñ 2-nde Qırım işğaliniñ 5-inci yılına bağışlanğan miting keçirilgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Menim qırımtatarlarnıñ kederli 70 yıllığını qayd etmek içün Ukrainada bulunğanım Qırım işğalini tanımağanımız ve qırımtatarlarnı iç bir vaqıt unutmaycağımıznı ifadeley», - dep qayd etti Füle.
Štefan Füle vade etkenine köre, Avropa Birligi OSCE milliy azlıqlar işleri komissarı Astrid Tors ile birlikte bu meseleni halqara toplulıqqa yetkizmek usullarını qıdıracaq.
Bugün Ukraina tış işler Nazirligi dünyanı Rusiye istilâsını toqtatmaq ve qırımtatarlarğa qol tutmağa çağırdı. Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep qırımtatar halqı kene de zorbalıq ve terror havfı altında qaldı, dep bildire Ukraina tış işler Nazirligi.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyeti «Ukraina cenüp-şarqındaki adise-vaqialardan sebep» yarımadada iyün 6-na qadar kütleviy tedbirler keçirilmesini sıñırlamağa qarar aldı. Ekspertlerniñ fikirince, böyle etip, Qırım «akimiyeti» Qırımda sürgünlik Kününe bağışlanğan matem tedbirlerniñ keçirilmesini nezaret altına almağa tırışa.


text:
Qırımda Rusiye akimiyeti müftiylik vastası ile qırımtatarlarnıñ yarımadada Rusiye akimiyetine sanki qol tutqanını kösterecek ola, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Anda (Qırımda – QA) yekâne qanuniy organ müftiyliktir ve yekâne qanuniy diniy yetekçi – müfti Emirali Ablayevdir. Ve, işte, o (Qırım akimiyeti – QA), kerçekten de, zayıf tarafnı tapıp, bütün dünyağa qırımtatarlar işğalge qol tutqanını köstere. Olar işğal aqqında aytmaycaq, Qırım işğaline qol tutalar – deycekler», – dedi Bariyev.
Bariyevniñ bildirüvine QMDİniñ izaatı şimdilik yoqtır.
Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi – 2014 senesi Rusiye qanuniyetine köre qayd etilgen diniy teşkilâttır.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri müftiylikni qıtaiy Ukrainada teşkil etmege qarar aldı, QMDİ yolbaşçılığı bu ğayeni takbih ete.


text:
«Yalan ve qaba tariktir», – dedi Çurkin çarşenbe künü BMT Havfsızlıq Şurasınıñ toplaşuvında, dep bildire öz başına tayinlengen Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminofrm» saytı.
Onıñ aytqanına köre, yarımadada yaqında qabul olunğan «Anayasa»ğa köre, qırımtatar tili, ukrain ve rus tilleri ile bir sırada, devlet tili olaraq belgilendi.
«Ealiniñ qırımtatar temsilcileri içün Qırım nazirlik ve müessiselerinde yüksek vazifeler ayırıldı, evelelri ise böyle olmağan edi. Endi Qırımnıñ tatar ealisiniñ içtimaiy, iqtisadiy ve diger problemlerini tek Rusiye yolbaşçılığı degil de, Tatarstan da – Rusiye Federatsiyasınıñ eñ küçlü ve muvafaqiyetli subyektlerinden birisi çezecektir. Rusiye ve Tatarstan yolbaşçılığı arasında bu aqta añlaşma endi bardır», – dedi dplomat.
BMT Havfsızlıq Şurasınıñ temsilcileriniñ ekseriyeti Ukrainanı memleketniñ cenübiy-şarqında narazılıqlarnıñ «meydanğa ketirüvinde» qabaatlağan, Ukrainada vatandaş ara cenk başlanmasınıñ imkânını ilân etken ve Kiyevge separatistler ile küreşmege kerek olmağanını qayd etken Rusiye mevamını tenqit etti.


text:
Canköyde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ merkeziy organı Qırımnıñ Qurman, Krasnoperekopsk, Cürçi, Canköy rayonlarınıñ regional Meclisleriniñ reisleri ile körüşti. Mında qırımtatarlarnıñ yarımadadaki vaziyetini muzakere ettiler.
«Qırımtatarlar içün vaziyet deñişmey fenadır. E, insanlar alışa, iradelerine qarşı tüşken şaraitlerge uymağa tırışa, amma regional Meclislerniñ reisleri öz nevbetinde er şeyden haberdar olması üzerinde çalışamız. Şu cümleden, ekinci vatandaşlıqnıñ olması aqqında mıtlaq bildirilmesi ile bağlı mesele boyunca regional Meclislerniñ reislerine adliyecilerimizniñ mesleatlarını bildirmege areket etemiz. Er bir qırımtatarı akimiyet tarafından azırlanılğan «sürprizlerge» azır olmalı», – dey Nariman Celâl.
Bunıñ ile, aytqanı kibi, Meclis er vaqıt qırımtatarlarğa muracaat etip, insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında haber etmege çağıra.
«Qırımtatarlar Qırımda insan aqları ve qırımtatarlarnıñ aqları bozuluvına qarşılıq köstere bilmeleri içün elimizden kelgenini yapmalımız. Esas çağıruvımız – iç bir şeyge baqmadan Qırımda qalmaqtır», – qayd etti Celâl.
2014 senesi mart 20 künü Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Buña 283 deputat qol tuttı.
Qırım ve Aqyar Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Şurası işbu künni işğalniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz ukrain ombudsmenine işğal etilgen Qırım apishanelerinden 12 mabusnıñ esas Ukrainağa berilmesinden sebep muracaat etti. Muracaat metnini Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova Facebook saifesinde derc etti.
«Bunı kösterdiñiz ki, bir de bir adalet ve insaniyetlikke endi iç bir kimseniñ ümüti qalmağan memlekette devlet öz vatandaşlarını tüşüne ve qorçalamağa bile. Siz memleketimiz – Ukraina içün – ğurur ve eminlik, ümüt berdiñiz, yalıñız apiste yatqanlarğa degil, özüni Ukraina vatandaşı olaraq is etken insanlarğa da!», – dep yazdı Ahtem Çiygoz ve ukrain ombudsmenine muvafaqiyetler tiledi.
Mart 17-de işğal etilgen Qırımnıñ apishanelerinden 12 mabus esas Ukrainağa berildi.
12 Ukraina vatandaşı 2014 senesi mart 18-den evel, Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel, ukrain mahkemeleri tarafından mahküm etilgen edi. Olar esas Ukrainada cezasını çekmek istegenlerini bildirgendir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyeli kanallar çökmekte olğan Avropa ve Amerika, Ukrainada da aman-aman kollaps başlaycağı, İŞİDten (İGİL) kelgen telüke aqqında ikâye etip oturğa arada, Qırım sakinleriniñ buz dolaflarındaki vaziyet, ketken sayın fenalaşmaqta. Aynı zamanda olarnıñ yüregini de kün sayın acınıqlı alda.
Qırım sakinleri özlerini aldatılğan dep is ete. 2014 senesi – ukrain fiyatları olğan vaqıtta – 12-15 biñlik aylıqlar olar içün pek yüksek dep körüne edi. Lâkin artıq üç yıl keçken soñ, bu aylıq – yoqsulluqnı añdıra. Onı kimse kötermek niyetinde de degil. Amma fiyatlar ep artıp otura.
Rusiyeliler de özüni aldatılğan dep saya. Olarğa «krımnaş»nı (Qırım bizim oldı) – ğayrıdan doğğan imperiya timsali kibi tutturıp qoydılar amma, aslında impariya, hususan, iqtisadiy olaraq küçsüz olğanı ortağa çıqtı.
Oktâbr ayında faqırlıqqa qarşı bütün Rusiye boyunca keçken mitingler, Navalnıynıñ PR kampaniyası degil de, 2013 senesinen qıyaslanğanında (eñ adiy esaplarğa köre) rusiyelilerniñ ayat seviyesi aman-aman eki qattan ziyade tüşkenini köstergen ezici bir kerçek edi. Yazıq ki, Rusiyede başlağan bütün menfiy esnaslar, artıq Qırım sakinlerine de tesir etip başladı.
Yaqında Qırım köyleriniñ birindeki mektepte ocapçe olıp çalışqan bir soyumnen laf ettim. Şok ve açuvınıñ sıñırı yoq. Pek az olğan oca aylıqlarını az olsa da uyğun bir derecege ketirgen rağbetlendirici tölevler, ketken sayın ep kesilmekte. Eninde-soñunda, olarğa bu tölevler mektep fondından tölenecegi aqqında haber etkenler, bu ise kapikler tölenecek degen manağa kele. Ondan da ğayrı, staj ve ocalıq kategoriyası içün qoşulacaq koeffitsiyentler endiden soñ keçirilgen dersler içün degil de, berilgen aylıqqa köre esaplanacaq eken. Yani, ocalarnıñ real aylığı artacağı yerine, ep tüşmekte. Ancaq talaplar daa ziyade arta. Plan ve esabat yazmaqtan başını köteralmağanından, balalarnen oğraşmağa vaqıt qalmay, dep ayta. Lâkin eñ deşet şey daa ögde. Aytqanlarına köre, 2018 sensinden başlap Qırımnıñ bütün mekteplerinde talebe sayısına köre aylıq tölenecek eken. Rusiyeniñ bu şekildeki yañılığı ocalarnı tamamile faqırlaştırır, çünkü köyde oquğan talebe sayısı pek az. Zaten mekteplerniñ bu şekilde ayaqta qalması da küç olur. Akimiyet ise bunı pek begenir, çünki muvafaqiyetli optimizatsiya yapıldı dep, esabat berir!
Elimizge Qırımnıñ bir rayon memuriyetinen qonuşma fursatı da keçti. O da, memnün degil. Al-azırda çalışqan soylarına para yetişmey turğanda yañı bala bağçası qurmağa ne mana bar, dep ayta. Bücetni «tübü tamırınen kesip alalar». Yerli memuriyetlerniñ bir derdi bar– bücet esabındakilerniñ aylığını ödemek içün, qaydan para tapmaqnı qasevet eteler. İşte bu sebepten de, toqtamayıp iş adamlarnı teşkerip, olarğa yüksek cezalar yazalar – para bir yerden temin etilecek ya!
Qırım memurları iqtisadiyatnı ileriletmek yolunen para qazanmağa bilmegenleri, kederli bir al, ebet. Onı da nasıl becersinler, mında idarecilik vazifesine tayin etüv printsipi soy-sop ve dostluq üzerine qurulğan.
Al-azırda Rusiyede olıp keçkenlerniñ epsi, maña SSCB soñki yıllarını hatırlata. O zamanlardaki «perestrpoyka» eyforiyası bütün ealini sarıp alğan edi, ancaq ondan soñ, faqırlıq ve yoqsullıq dalğası er kesni yıqıp taşladı. Artından devlet de dağılıp, dünyanıñ siyasiy haritasından ğayıp olıp ketti.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
İşğal etilgen Qırımda alan mezarınıñ qanunsız qazuvı vaqtında III asırına ait olğan altın ve kümüş ilvanlarını taptılar
Orta asırdaki alanlarnıñ seleflerine ait olğan ilvanlarnıñ nadir toplamını qanusız tarzda qızp işğal etilgen Qırımnıñ Opuşki mezarından aldılar.
Bunıñ aqqında Qırım işğal federal universitetiniñ saytında bildirile.
Qayd etile ki, küpelerniñ bir çifti, üç bilezlik ve eki gerdanlıq tapılğan edi. Altın ve kümüş ilvanlar qırmızı akik üslübine ait olalar, onıñ farq etici hususiyeti - büyük qırmızı akikler ve relyefli örnegidir. Toplamnıñ müzey qıymeti bar.
Tafsilâtlıca oquñız: İşğal etilgen Qırımdaki vaziyetniñ nezareti boyunca YUNESKO baş müdiriniñ maruzası yayınlandırılğan
İlvanlardan ğayrı, mezarnıñ qanunsız qazmalar vaqtında IV asırdaki alan arbiylerine ait olğan qılıçlarnıñ yañı nushalar tapılğan edi.
Qazmalar, negiz tahqiqatlarnıñ Rusiye fondnıñ paralarına keçirile ediler.


text:
Qazaqstan yärdäm cibärde
İl Törkiyägä 2 boralaq häm 16 keşelek maxsus yanğın sünderü törkeme cibärde
Qazaqstan urman yanğınnarı belän köräşergä Törkiyägä 2 boralaq häm 16 keşelek maxsus yanğın sünderü törkeme cibärde. İlneñ ğadättän tış xällär ministrlığınnan belderülärençä, bu êş däwlät başlığı Kasıym Cömärt Tokayev kürsätmäse nigezendä başqarıla. Boralaqlar häm törkem Törkiyäneñ yanğınnar äle däwam itüçe Muğla töbägenä yünälde.
Belderüdä äytelgänçä, Qazaqstan yanğınnardan zarar kürgän urmannarnı êlekkege xälenä qaytaru öçen dä yärdäm itärgä äzer.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä-Azärbaycan arasında tabiğıy gaz kileşüe
Azärbaycan ilçese Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı
Azärbaycannıñ Änkara ilçese Mammadov Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı


text:
Fevral 20-de Qırım camilerinde qırımtatar devlet erbabı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye ve Litvaniya müftisi Noman Çelebicihannıñ hatırasına dua merasimleri keçirildi.
Aqmescitniñ Kebir Camisinde Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ vekilleri, qırımtatar milliy areketiniñ veteranları, qırımtatar gençleri toplaştılar. Dua merasimini cami imamı Niyaziy Ramazanov keçirdi.
Bunı QMDİ matbuat hızmeti bildire.
İmam Noman Çelebicihannıñ ömür ve faaliyeti, qırımtatar halqınıñ tarihındaki rolü aqqında tarif etti.
«Bu adam qırımtatar halqınıñ tarihında ayrı bir yer tutmaqta. O, qıyın zamanlarda mesülietten qorqmayıp, yalıñız qırımtatarlarğa degil, bütün Qırım sakinlerine ömrü ve canını bağışladı. Onıñ Qurultayda yapılğan Qırım halqlarını çeçekler ile qıyaslavı Qırımda barışıq ve muabbetlik yapmaq ıntılışını isbatlay. Bu sebepten onı dualar ile añmaq bizim borcumızdır», – dep qayd etti Müfti muavini Ayder İsmailov.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında doğa. Bağçasaray, İstanbul, Sankt-Peterburgda oquy, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâbiy teşkilâtlarında iştirak ete. 20-nci asırnıñ başında eñ istidatlı qırımtatar edebiyatçısı olaraq tanıla. Qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ müellifi ola. 1917 senesi Fevral inqilâbından soñ Musulman icraiy komitetiniñ reisi, Qırım müfisi – soñra ise Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi ola. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından yaqalana, fevral 23 künü apiste deñizciler tarafından öldürile. 33 yaşında olğan müftiniñ cesedi deñizge atıla.


text:
AQŞ bazar künü, noyabr 15-de, 97 yaşına yetken qırımtatar aktrisası Ayşe Mustafayevna Dittanova vefat etti.
Bu aqta Amerika Qoşma Ştatlarında qırımtatar diasporasınıñ temsilcisi Rustem Borluca öz Facebook saifesinde bildirdi.
QHA malümatına köre, Ayşe Dittanova 1918 senesi fevral 27-de Yalta yanındaki Dereköy köyünde dünyağa keldi. Qırım drama teatri yanındaki oquv yurtunı bitirip, Ayşe hanım işbu teatrniñ truppasına qoşuldı.
Qırımtatarlarnıñ sürgünligi vaqtında Ayşe Dittanova Tacikistanğa tüşti, 1946 senesi kene professional sanağa çıqtı. SSCB totalitar siyasetinden sebep Ayşe Dittanova,qırımtatar teatriniñ bir çoq aktörı kibi, milliy sanaat ile oğraşıp olamay edi.
Ayşe Dittanova 1988 senesi Qırımğa qayttı ve qırımtatar teatriniñ ğayrıdan tiklenmesi oğrunda çalışmağa başladı.
Qırımtatar halqınıñ aktrisası 97 yaşında vefat etti.


text:
Ukrainağa «Sakson» Britaniya zırhlı maşinaları kelip çıqtı. Fevral 13-te Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ATOnıñ ihtiyacı olğan maşina ve diger tehnikanıñ sertifikatlarını arbiylerge berdi.
Devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildirdi ki, Poroşenko Ukraina ve çetelde yapılğan cenk tehnikasını baqıp çıqtı: zırhlı maşinalar, arbiyler içün mahsus acele yardım maşinaları, radio istihbarat vastaları, uçucısız uçuş aletleri, idare maşinaları.
«Bu añlaşmanıñ tenqitçilerine bir şey aytmağa isteyim, olarnıñ zırh imayesi BTRlerde olğan zırhtan küçlüdir», – dep qayd etti prezident Britaniya tehnikasınıñ alınmasını izaatlap.
Devlet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, cenk tehnikası terrorizmge qarşı tedbirler alanına yollanılmaq kerek.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları komiteti mart 16-da Jenevada işğal etilgen Qırımda söz serbestligi ve ATR birinci qırımtatar telekanalını qapatuv telükesini muzakere etti. Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Qırımda söz serbestliginiñ vaziyetini muzakere ettik. İşğal etilgen Qırımda söz serbestligi meselesine, şu cümleden ATR qırımtatar telekanalınıñ qayd olamağanını ve 2015 senesi aprel 1-den itibaren onı qapatuv telükesine ayrı diqqat ayırdıq...», – dep yazdı o Facebookta.
ATR telekanalı baş müdiriniñ malümat siyaseti boyunca muavini Lilâ Bucurova da telekanalnıñ yayınlanması toqtatıla bile, dep qorqa.
«Aprel 1-ge qadar, qayd işleriniñ müddeti bitkenine qadar, az qaldı. ATR dört kere vesiqalarnı teslim etken edi. Mart 31-de seyircilerimiznen sağlıqlaşmağa mecbur olacaqmız, dep qorqamız», – dep yazdı o.
Noyabr ayında Rusiye Devlet Duması Qırımnıñ kütleviy haber vastaları içün qayd müddetini 2015 senesi aprel 1-ge qadar arttırdı. Bu künge qadar olar Ukraina devlet organları bergen vesiqalar esasında çalışa bileler.
Qırımda 167 kütleviy haber vastası Rusiye qanunlarına köre yañıdan qayd oldı. Bu malümatnı fevral 10-da Qırım Devlet Şurasnıñ malümat siyaseti, bağ ve kütleviy alâqalar komitetiniñ toplaşuvında onıñ reisi Sergey Şuvaynikov aydınlatqan edi. Onıñ bildirgenine köre, daa 40 ariza tezden qayd etilecek.


text:
Moskova şeer mahkemesi avgust 21-inde Rusiye zapt etken yedi Ukraina deñizcisiniñ - Andriy Artemenko, Viktor Bespalçenko, Volodımır Varimez, Vladıslav Kostışın, Oleğ Melniçük, Vasıl Soroka ve Serğiy Çulibanıñ apis müddetini uzattı. Bunı Facebookta advokat Nikolay Polozov haber etti.
Olar oktâbr soñuna qadar SİZOda tutulacaq.
"Lefortovo rayon mahkemesiniñ apis müddetiniñ uzatılması aqqında qararına imayeniñ apellâtsiya şikâyetiniñ baqıluvı boyunca mahkeme oturışı, prokurornıñ muracaatınen, qapalı şekilde keçirile edi. Moskova şeer mahkemesiniñ apellâtsiya instantsiyası, Lefortovo rayon mahkemesiniñ qararını deñişmelersiz qaldırdı", - yazdı Polozov.
Moskva mahkemesi iyülniñ 17-nde zapt etilgen 24 ukrainalı deñizciniñ apis müddetini uzattı. Andrey Artemenko, Andrey Eyder ve Vasiliy Soroka oktâbrniñ 26-na qadar, qalğanlarnı 24-ne qadar nezaret altında qalacaq.


text:
Qarşılıq beldergän yuğarı advokatlar belän Paqstan Keşe Xoquqları komissiäse başlığı Asma Cihangir dä şul isäbdän qulğa alınğannar isemlegendä.
Möşärräf, şämbe könne xalıq aldında yasağan çığışında, ğadättän tış xäl iğlan itüeneñ säbäben, ildä barğan ekstremism häm terrorçılıqnın artuına qarşı ber çara bularaq açıqlağan ide.
"Min şaxsän, üz ışanıçım belän häm barlıq xaqiqatnı salıp, bügen barğan çaralarnı Paqstan öçen intixar bularaq küräm häm min bu ilneñ ber intixarğa qorban buluına yul birä almam.”
Paqstan soñgı aylarda, säyäsi kiyerenkellekkä tap buldı. Ä xärbi yaqtan isä, iminlek köçläre, Äfğanstan çige yaqınnarında, öleşçä avtonom qabilä cirlärendä, taliban yaqlı suğışçılar höcümnärennän ziyan kürä
Möşärräf, 1999nçı xärbi fetnä belän xaqimiätkä kilgän ide. 99nçı yılğı fetnä waqıtında, elekke premyer ministr Nawaz Şärif wazifasınnan quılıp, sörgengä cibärelgän ide.
Nawaz Şärif, tilifun aşa, Paqstan xalqı öçen Möşärräf rejimenä qarşı, protest çaraları oyıştıru waqıtı citte dide:
“Xäzer üzeñne kürsätü waqıtı, bu çaqıruğa qolaq salırğa kiräk. Bu bik möhim. Ägär bez bu mömkinçelekne yuğaltabız ikän, ul bezğa tağın tätemiäçäk. Bez ber keşeneñ çığıp ber il belän şundıy qılanuına yul birä almabız. Bez üz ilebezneñ yazmışın ber keşe qulına da birmäyäçäkbez”
Tege yaqtan Möşärräfneñ bu xäräkätenä dönya illäre tänqiyt belderä.
AQŞ däwlät sekretarı Condoleezza Rice, ğadättän tış xäl iğlan itü bik ükeneç dip bäyäläp, Paqstannı ğinwarda planlaştırığança, Parlament saylawların uzdırırğa çaqırdı.
Britaniä Tışıqı eşlär ministrı David Milibad isä, Paqstan xaqimiäteneñ, planlaştırılğan saylaw çaraların ğadel häm irekle şartlarda uzdıruı bik möhim mäsälä dide.
Läkin, bügen AFP xäbär agenlığına birgän belderüendä, mäğlümät Ministrı urınbasarı Tariq Azim, ğadättän tış xäl iğlan itelü belän, saylawlar kiçekterelä ala dide.
Qayçanğa xätle kiçekterelä ala digän sorawğa, oppozisiä başlıqları häm Bhutto, anın 2 yılğa qadär suzıla ala dip belderde.


text:
"Soñğı 3 yıl buyı küzätelgän bu taypılışnı inde tözätep bulmıy diärlek, monıñ öçen tağı da ozağraq waqıt häm dä Rusiäneñ üzendä qayber üzgäreşlär kiräk bulaçaq. Älbättä bu Amerika qulında tügel, läkin şaqtıy ähämiätle waqıt" dide John Bolton.
2001 yıl 11 sintäber höcümnärennän soñ Rusiädä Quşma Ştatlarğa qarata "iskitkeç teläktäşlek" xisläre barlıqqa kilde, dip iskä ala ul çaqta däwlät sekretareneñ qoral çikläw mäsäläsendä urınbasarı John Bolton. İke ildä dä, yaña yanawlarğa qarşı toru öçen, salqın suğış qalıplarınnan arınıp, yañaça fiker yörtü kiräklegen añlaw küzätelde. Ämmä, 2003-2004 yıllarda şuşı añlaşu nindider säbäplärdän yuqqa çıqtı, Rusiä berniçä strategik mäsälädä Quşma Ştatlar belän xezmättäşlek itmäw yulına bastı, di Bolton.
Misal itep ul Tönyaq Korea häm dä İrannı kiterde. Baştaraq Mäskäwdä, İran atom qoralına iä bulsa, monıñ näticäläre ayanıç bulaçaq, digän añlaw bar ide kebek, xäzer wazğiät üzgärde di ul:
"İran turında xalıqara söyläşülärdä bulsın, İminlek Şurasında 5 daimi äğza arasında bigräk tä, Rusiä İrannıñ töp yaqlawçısı häm saqlawçısı bulıp kürenä" di John Bolton.
Älbättä, monı Rusiäneñ iqtisadi mänfäğätläre belän añlatıp bula, di Bolton, läkin anıñ fikerençä, bu Rusiäneñ Yaqın könçığıştağı strategik mänfäğätlärenä turı kilmi. Ğadi itep äytkändä, Rusiägä Tönyaq Korea, İran häm Süriädän başqa "yuğarıraq sıynıf" duslar kiräk, dip östäde ul.
Alay da, qorı tänqit kenä tügel, Rusiäneñ ber mäsälädä qaraşına Bolton, kiresençä, ixtiram belderde. Ul da bulsa, Kosovo yazmışın Berläşkän Mİllätlär xäl itergä tieş tügel, digän qaraşına.
Rusiä-Quşma Ştatlar mönäsäbätläre soñğı 6-7 yılda al-da-göl bulmasa da, Bolton fikerençä, bu ike il öçen urtaq bulğan fundametal äyberlär bar.
Quşma Ştatlar Rusiä belän mönäsäbätlären yaxışrtu forsatın ıçqındırsa da, andıy mömkinlek äle dä saqlana häm ul mönäsäbätlärneñ kiläçäge Rusiä xökümäteneñ nindi yuldan kitäçägenä nıq bäyle di, John Bolton:
"Ägär Rusiä avtoritar, kommunistik, patşa dip äytimme, säyäsi sistemına äylänep qaytsa, bu sistem demokratik üzgäreşlär, matbuğat häm şäxes ireklegenä açıq tügel, bezgä urtaq raketa qalqanı, yä terrorğa qarşı köräş kebek ölkälärdä xezmättäşlek itkändä, Rusiäneñ şuşı eçke säyäsi üzençälegen ciñü bik awır bulaçaq" dide John Bolton.
ali ğilmi


text:
Ukrainanıñ Almaniya elçisi Andriy Melnık işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye içün paalı olması içün «Almaniyanıñ muazzam resurslarını nasıl qullanğanından memnün degil». O, emin ki, Qırım meselesinen Donbasta cenkniñ bitmesi ve işğal etilgen topraqlarnıñ qurtarıluvınen parallel oğraşmalı.
Bu aqta Melnık Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Resmiy olmağan fikir bu: «Başta Ukraina şarqındaki cenk bitireyik, bunı yapqan soñ ise, ögümizde büyük bir vazife olacaq – Qırım meselesi, onıñ qurtarıluvı, işğalden qurtaruv. O vaqıt Qırım aqqında laf etecekmiz». Cevabım pek sade: «Almaniya – küçlü bir devlet, ve o grossmeyster olaraq birden eki santıraç tahtasında oynamağa bilmeli»… Vaqıt bizge qarşı – bunı almanlarğa daima tekrarlayım: Rusiyede bir şey deñişkenine qadar, 5-10-20 yıl beklemege imkânımız yoq», – dep añlata fikrini elçi.
Melnıknıñ qayd etkenine köre, Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı boyunca halqara muzakere meydançığı olmalı.
Rusiyeniñ Almaniya elçihanesi Qırımnı Ukrainağa qaytaruv lafları «kerçekleşmeycek bir hayal» dep adlandırdı.
Kyivdeki soñki matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina işğal etilgen topraqlarını, hususan Qırımnı kontroline qaytaruvdan vazgeçmey, dep işandırdı.
Baş nazir muavini – Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Ukraina akimiyeti Qırımnıñ işğalden qurtarıluvınen bağlı muzakereler içün halqara meydançıqnı qurmağa istey, dep qayd etti. Amma onıñ ne vaqıt ve nasıl bir formatta olacağını tahmin etip olamay.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Yuqarı Rada reisi Andriy Parubiy aprelnin 2-nde, işğal etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavlarınıñ qanunsız olaraq tanılmasına dair qarar imzaladı. Bunıñ aqqında ukrain parlemntiniñ saytında haber etile.
Bunen beraber Parubiy, Ukraina prezidentine hitaben, tecavuzcı devlet sayılğan Rusiye devletine qarşı iddialarnı azırlaycaq organnı teşkil etmege çağıruv imzaladı. Bu fermanda Ukrainanıñ halqara ortaqlarına da muracaat yer almaqta. Olar Rusiye prezidenti saylavlarınıñ ilhaq etilgen Qırım topraqlarında ötkerilgenini qanunsız tanımağa davet etileler.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv ötkerildi. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Martnıñ 19-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından mart ilhaq etilgen Qırımda keçirilgen saylavnıñ neticelerine «sıfır derecesinde» ve «uquqiy neticeleri olmaycaq», degen edi.
Martnıñ 22-nde Ukraina Yuqarı Radası ilhaq etilgen Qırımda keçken Rusiye prezidenti saylâvalarını tanılmamasına dair qararğa rey berdi. Asğariy 226 ses olmaq kerek ekende bu qarar içün 255 halq deputatı rey berdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırım dağlarında yanvarniñ 8-nde qar çığlarınıñ tüşme telükesi bar. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qurtarıcılar turistlerni dağlarda ava nasıl deñişkenini taqip etmege, evden çıqmadan evel dağlarda çığ tüşme ihtimali aqqında ögrenmege çağıra.
Bundan evel Ay-Petri dağı rayonında çığ tüşme telükesi aqqında haber etilgen eli.
Ay-Petride naqliyat areketi yasağına baqmadan, aydavcılar platoğa barmağa devam ete.
Yalta-Ay-Petri yolunda çığ tüşken edi, onlarnen maşina blok etildi. Yanvarniñ 5-nde saba yolnı temizlediler.


text:
İşğal etilgen Qırımda keçken künü koronavirus diagnozı tasdıqlanğan üç kişi vefat etti. Bu aqta mayısnıñ 18-nde koronavirus ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında Rusiye kontrolindeki Qırım baş nazir muavini Yelena Romanovskaya bildirdi.
«(Mayısnıñ 18-i – QA) sabasına dört hasta ağır alda buluna. Üçü oksigen ala ve bir hasta invaziv olmağan aqcigerlerni suniy avalandıruv cihazına bağlı. Ne yazıq ki, keçken künü üç hastamız vefat etti, umumen doquz koronavirus hastası vefat etti. 39 senesi ve 45 senesi doğğan qadınlar ve artıq qorquzğan bir şey – 68 senesi doğğan hasta», – dep tarif etti Romanovskaya.
Onıñ qayd etkenine köre, vefat etkenlerniñ «bir sıra hronik hastalığı bar edi», eki taraflı pnevmoniya oldı, koronavirus yuqunçı ise «hastalıqnı ağarlıştırdı».
«155 hastamız orta ağır alda hastahanede buluna ve eki hastanıñ alı bir qarar. 1919 insan tibbiy közetüv altında buluna, 997-si evde ve 244 insan hastahanede buluna. 678 observatorğa alındı, 21 boş yer bar», – dep qoştı Yelena Romanovskaya.
Hatırlatamız, mayısnıñ 17-nde Romanovskaya Qırımda ağır alda olğan sekiz kişi aqqında bildirdi.
Rusiye akimiyetiniñ bildirgenine köre, mayısnıñ 16-nda Aqyarda üç yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Böylece, şeerde koronavirus hastalarınıñ sayısı 138-ge arttı. 75 kişi tüzeldi, eki insan vefat etti.
Mayısnıñ 18-i sabasına işğal etilgen Qırımda keçken künü 13 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, Qırımda 294 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden, 30-ı qomşu Rusiye regionlarından keldi, 27 hasta Rusiyeden kelgenlernen alâqada olğan edi, 211 hasta laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada oldı, 2 kişi sağlam insannıñ tedqiqi neticesinde qayd etildi. 104 insan tüzeldi.
Mayısnıñ 18-nden itibaren Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi lâğu etile, amma maska taquv rejimi qala.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeli milliarder Alişer Usmanov, muhalifetçi Aleksey Navalnıy ve onıñ tesis etkeni «Qabarcılıqqa qarşı küreş Fondınen» (QQKF) tartışa. Aprel 12 künü aqşam Moskvanıñ Lüblin mahkemesine onıñ şikâyeti keldi. Usmanovnıñ şikâyeti neden ibaret olğanı açıqlanılmay, şikâyet baqılacaq müddet daa belgilenmedi.
Bundan evel Usmanov, oña zarar ketirgen ve adını aqaretlegen dercler sebebinden o mahkemege muracaat etecegini bildirgen edi.
Martnıñ başında QQKF Rusiye akimiyetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Medvedev qullanğan mülkü aqqında video-taqiqatını derc etti. Taqiqatta ayırıca, Medvedevnen bağlı olğan «İçtimaiy devlet leyhası» fondına Usmanov tarafından 5 milliard ruble fiyatında Rublövka yolundaki ev ve topraq damartısı bahşış etilgeni aytıla. İş adamı, çiftlikni teñ qıymetli añlaşma şartlarında bergenini dey. QQKF ise qabar berilgeni aqqında vesiqaları bar olğanını ve mahkemege deliler bereceklerini beyan ete.
Bundan evel Aleksey Navalnıy, adını ve namusını qorçalanmağa istegen Usmanovnıñ şikâyeti sebebinden uquq qoruyıcı organlar tarafından QQKF-ğa ve siyasetçiniñ özüne basqı yapılmaq mümkün olğanını aytqan edi.


text:
Eşref Şemi-zade adına mektepniñ talebesi, Ebazer qartbabay adınen belli olğan 12 yaşındaki İbazer Kurtveliyev, kiçik olğanına baqmadan, ciddiy meselelernen meraqlana.
Keçken sene baarde yapqan öz YouTube kanalında oğlan qırımtatar qartbabası obrazında qırımtatar halqı içün aktual olğan mevzularnı meydanğa ketire: ana tilini añlamama, noğaylarnıñ yalıboylularnen soñsuz «raqipligi», «mot» adlar ve boş, halqqa fayda ketirmegen aveslikler. Ebazer qartbabay şaqalı usulnen zemaneviy qırımtatar yaşlarını ana tilinde laf etmege ve halqınıñ urf-adetlerini unutmamağa çağıra.
Böyleliknen, şaqa vastasınen, bu kibi problemalarnı mezeklep ve böyle etip olarğa diqqat celp etip, Ebazer qartbabay bizge müim şeyler aqqında hatırlata: ecdatlarımıznıñ urf-adetlerini hatırlamağa ve olarnı kütmege. Videolarda onen beraber Pakize obrazında onıñ qız qardaşı Yasmin çıqa.
Balalarğa videolarnı yapmağa olarnıñ anası yardım ete. O, operator, montajer, stsenarist ve ilhamcı ola.
«O, videolarımıznı daa güzel yapmağa tırışa. Onıñ yardımı ile kanalımız inkişaf ete», – dep añlattı Yasmin bergen intervyularından birinde.
Kiçik aktör-şaqacılarğa populârlıq apansızdan, kanalda birinci videolar peyda olğanından yarım yıl keçken soñ, keldi. Şimdi ise, Ebazer qartbabay kanalına yüzden ziyade qullanıcı abune olunğan.
İbazer dinni kütken göñülliler qorantasında yaşay, bu ailede dört esas şey aşlanıla: islâm, emekseverlik, milliy medeniyet, merametlik.
«Qorantamıznıñ er künü bir sualge cevap bermesinde esaslana: bugün bu dört saadan neler yapıldı? Ailemizniñ şiarı – faydasız bir kün keçmesin», – dep añlata onıñ anası, «Açıq yürekler» taqımınıñ göñüllisi Niyara Kurtveliyeva.
İbazer özü de bu teşkilâtnıñ göñüllisi ola, onıñ yaşında yapa bileceginden qolundan kelgenini yapa.
Oğlanğa doğğan kününe tanklar aqqında entsiklopediya ediye etilgen soñ, o, arbiy müendis olacaq, dep qarar aldı. Amma, oğlannıñ sözlerine köre, ana-babası oña öldürüv aletlerini yaratmaq ğayesinden vazgeçmege, ve halqına fayda ketirecek bir şeyge diqqat ayırmağa tevsiye etti. Endi İbazer kardiohirurg (yürek cerrahı) ya da tip müendisi olmağa istey. Oquş ve hobbiden ğayrı, İbazer tay boksunen oğraşa ve arap tilini ögrene. Yasmin ise, şekerci (konditer) olmağa istey ve anasına ev işlerinde faal yardım ete.
Bundan evel Avdet birinci qırımtatar vayneri olğan Elvira Ametova aqqında tarif etken edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qara deñizde Maestro ve Candy tankerlerinde yanğın on beş künden berli devam etmekte.
Fevralniñ 4-üne saba gemilerniñ qıbırdaması körünmey, dep yaza Fevquade hızmetler hadiminiñ sözlerinden TASS agentligi.
“Yanğın devam etmekte, deñişmeler yoq”, - dedi adını bildirmegen hadim.
Şimdilik vaziyetke bağlı müessiselerniñ resmiy saytlarıda bu malümatnıñ tasdıqı yoq.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında MAESTRO ve CANDY tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Candy» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Haber etilgenine köre, 10 insan elâk oldı, daa 12-si qurtarıldı. Yaralanğan deñizciler №1 Keriç şeer hastahanesine alıp ketirildi.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler Suriyege qanunsız şekilde şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Moskva vilâyetiniñ Vlasiha şeer okrugınıñ İstinaf arbiy mahkemesinde noyabrniñ 13-nde Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» istinaf şikâyeti red etildi ve mabüsler apiste qaldırıldı. Böylece, Ruslan Nagayev, Lenur Halilov, Ruslan Mesutov ve Eldar Kantimirov 2020 senesi yanvarniñ 21-ne qadar apiste qalacaq. Bu aqta advokat Ayder Azamatov «Qırım birdemligine» haber etti.
«Oturışuvnıñ başında müvekkillerimiz Rusiye ve halqara qanunlarındaki aqlarınıñ yerine ketirilüvi içün rusçadan qırımtatarcağa çevirecek terciman olmasını rica etti. Mahkeme mesleat odasına ketip, terciman bermege razı olmadı», – dep izaatladı Azamatov.
Mahkeme fikrine köre, qırımtatarlar oturışuvda tercimansız iştirak etmek içün yeterli rusça bile, Rusiye arbits mahkemelerinde ise mahkeme tili rusça ola. İmaye bu qararğa razı olmayıp, reis qadınıñ çetleştirilüvini istedi.
«Muracaat baqıldı ve tahmin etilgen qarar çıqarıldı. Çetleştirmediler, mahkeme soñki söz basamağına keçti. Sıñırlav tedbiriniñ uzatıluvına qarşı istinaf şikâyeti qararı deñişmedi», – dedi advokat.
Ruslan Nagayev ve Eldar Kantimirov Aluştada, Ruslan Mesutov Büyük Lambatta (Malıy Mayak), «Aluşta» yerli din cemiyetiniñ yolbaşçısı Lenur Halilov Körbek (İzobilnoye) köyünde tutulan edi. Halilov ve Mesutov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden («Terror teşkilâtı faaliyetini teşkil etüv») qabaatlana. Kantimirov ve Nagayev Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden («Terror teşkilâtı faaliyetinde iştirak etüv») qabaatlana. Daa soñra bütün mabüsler Rusiye Ceza kodeksiniñ 30-ıncı maddesiniñ 1-inci qısmı ve 278-inci maddesine istinaden («Evelden añlaşqan gruppa tarafından akimiyetni küçnen zapt etüvge azırlanuv») qabaatlandı, bu madde boyunca 10 yılğa qadar apis cezası berilmesi mümkün.
Dava mabüsleri al-azırda Rostov-na-Donu şeeriniñ №1 tahqiqat izolâtorında buluna, cinaiy dava ise mahkeme tahqiqatında qala.
«Memorial» Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsini siyasiy mabüs dep tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Oktâbrniñ 5-nde qaza sebebinden dolayı 5 biñden ziyade Qırım sakini suvsız qaldı, dep bidire Kreml nezareti altındaki Qırım JKH nazirliginiñ operativ-vaziyet merkezinden alınğan malümatqa bazanaraq, akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» saytı.
Böyleliknen, Aqmescitniñ suvuq suv ağlarında yüz bergen qaza 3,5 biñ şeer sakinini suvsız qaldırdı. Daa 2 biñ insannı suvsız qaldırğan diger qaza, Saq şeerinde yüz berdi.
Merkezden alınğan malümatqa köre, Aqmescitteki qaza İzobilnya soqağı, 30 ev yanında, Saq şeerinde ise – Temiryazeva ve Sanatornaya soqqaqlarında yüz bergen.
Suv ağlarınıñ patlağan noqtalarındaki tamir işleri devam etmekte.


text:
Aqmescitte qırımtatar uçucısı, Sovet Birliiginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ idmanları keçken «Zavodskoye» ava limanında ava tehnikası müzeyini quracaq ve onıñ doğuvından 95 yıl olğanı munasebeti ile Şüret Alleyasını meydanğa ketirecek olalar.
«Bugün olacaq memorial kompleksi territoriyasında temel taşı qoyuldı. Açılışta Moskva ve Moskva valiyayetinden kelgen eyyet iştirak etti. – «Memleketniñ nam qazanğan uçucılarnıñ klubı»nıñ temsilcileri, Aqmescit rayonı memuriyetinden memurlar, talebeler ve Perovo köyüiniñ sakinleri», – denide beyanatta.
Zavodskoye ava limanı – Qırımda Aqmescitniñ yerli ava yolaqlarınıñ ava limanı.
Bu künleri uçucı-sınavcı, Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ doğuvından 95 yıl ola.
Sovetlerniñ uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını yaptı, 30 uçaqnı şahsen ve 19 uçaqnı taqım içinde qırdı. Yaz işi devamında uçucı 100 uçuş vastasını ögrendi. 1971 senesi fevral 1-de Amet-Han Sultan Tu-16 uçuş laboratoriyasında sınav uçuşında elâk oldı. Moskvada defn etilgen edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, işğal etilgen Qırımda 40 biñge yaqın student oquy, dep bildirdi. Bu aqta o, Facebookta yanvarniñ 25-nde qayd etilgen Rusiye Student künü munasebetinen yazdı.
«Qırım aliy oquv yurtlarında 40 biñge yaqın student oquy – bu küçük bir şeerniñ ealisi. Daa 32 biñden çoq kişi orta zenaat tasilini ala. Bizim studentlerimiz – büyük bir intellektual ve icadiy küç».
Onıñ aytqanına köre, «Qırım studentlerniñ bilgisi, energiyası ve qabiliyetine muhtac».
«Aliy oquv yurtları Qırımnıñ sanayı, tehnologik, içtimaiy ve gumanitar inkişafınıñ areket küçü olmaq kerek. Ükümet iqtisadiyat ve içtimaiy saanıñ bütün pıtaqlarına genç mütehassıslarnı celp etmege, qabiliyetli genç insanlarğa qoltutmağa devam ete», – dep yazdı o.
Herson vilâyetiniñ akimiyeti işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırında tasil malümat noqtalarını açmağa teklif etken edi.
Soñki üç yıl içinde qırımlılarnıñ esas Ukrainada aliy oquv yurtlarına oqumağa kirmek içün faydalanğan «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleriniñ sayısı aman-aman üç qat arttı, şimdi olarnıñ sayısı 35 oldı.
Ukraina tasil ve ilim nazirligi Qırım ve Donbastan kelgen abituriyentler içün adım-adım talimatlarnı derc etti.


text:
Kiyevniñ Nivki bağçasında Hıdırlez qırımtatar bayramı olıp keçti. Toplaşqanlar pilâvnı pişirdiler, Haytarma oynadlar, milliy yırlarnı yırladılar. Sport yarışları teşkil etildi, olarnıñ arasında – milliy küreş yarışı, balalar ders aldılar, büyükler ise qoy içün küreştiler.
Qırımtatarlar Hıdırlezni Kiyevde qayd ettiler (fotogalereya)
Kiyevniñ Nivki bağçasında Hıdırlez qırımtatar bayramı olıp keçti. Toplaşqanlar pilâvnı pişirdiler, Haytarma oynadlar, milliy yırlarnı yırladılar. Sport yarışları teşkil etildi, olarnıñ arasında – milliy küreş yarışı, balalar ders aldılar, büyükler ise qoy içün küreştiler.


text:
Ukraina Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ diqqatını Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ, Kyiv ile uyğunlaşmayıp, Ukrain topraqlarına, tam olaraq, işğal etilgen Qırımğa yapqan ziyaretine celp etti. Bunı BM yanındaki Ukrain temsilciligi bildirdi.
Ukrainanıñ BM yanındaki daimiy temsilcisi Volodimir Yelçenko cuma künü BM baş kâtibiniñ birinci muavini Jan Eliasson ile körüşti ve olar «Putinniñ uquqsız Qırımda bulunğanını» muzakere ettiler, dep temsilcilikniñ Twitter saifesinde haber etile.
Bunen beraber bildirile ki, Yelcenko rus arbiy quvvetleriniñ rus-ukrain sıñırına yaqınlaşqanı, Qırım ve Donbasta çoqlaşqanına da Eliassonnıñ diqqatını celp etti.
Bundan ögüne Kyivte Ukraina tış işler nazirligi Rusiye prezidentiniñ Ukrainada uyğunlaşmasız bulunğanına qatiyen qarşı itiraz bildirdi.
«Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye devlet adamlarınıñ mustaqil Ukrainanıñ topraqlarına ruhsetsiz kelmeleri mumkün olmağanını defalarca ifade ete edi. Ukrainanıñ dünyada tanılğan sıñırlarına Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Sevastopol kire. Rus memurlarnıñ Ukrainağa yapqan böyle «ziyaretlerini» «devlet içinde yapılğan areketler» kibi tanıtmaq ıntıluvı küçsüzdir», – beyan eteler Kyivte.
Rusiye Tış işler nazırligine bu aqta itiraz mektübü yollanılğanı haber etile.
Bundan ögüne cuma künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin onıñ devleti tarafından işğal etilgen Qırımnı ziyaret etip, Ukrainağa qarşı bir sıra beyanat seslendirdi. Ayrıca, o «sabotaj ıntıluvı» aqqında iddianı tekrar seslendirdi. Onıñ sözlerine köre, bunı Qırımda Kyiv yapmağa niyetli edi. Putin Ukrain akimiyetini «provokatsiyalarda» ve işğal etilgen Donbass bölgelerinde vaziyetniñ tüzelmesi içün qabul etilgen «Minsk añlaşmalarınıñ yapmağa istemegeninde ya da olamağanında» qabaatladı.
Ukrain tarafı qayd ete ki, Qırımda «ukrain diversantlarınıñ yaqalanması» aqqında ikâye Rusiye tarafından provokatsiya olaraq çıqa ve, kerginlikni arttırıp, Minsk añlaşmalarını devamlı yerine ketirmemek içün tarqatıla.


text:
Bunı içtimaiy ağda içki işler naziri Arsen Avakov yazdı, dep bildire Radio Svoboda.
«Slavânsk. Elâk olğanlar ve zararlanğanlar eki taraftan da bar. Bizim tarafımızdan – Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ zabiti. Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ ATM yolbaşçısı ve daa 4 insan zarar kördi. Separatistler tarafından – belli bir malümat daa yoq», – dep yazdı o.
Avakov şunı da qayd etti ki, «separatistler yerli eali qalğanınen qorçalanmağa başladılar… Ukraina havfsızlıq hızmeti quvetlerniñ ğayrıdan teşkilüvini ilân etti».
Bugün Slavânskta Ukraina havfsızlıq hızmeti yolbaşçılığında antiterroristik ameliyat olıp keçe.


text:
Aqmescit rayonında №2 Bulğanaq milliy mektebinde talebeler arasında İslâm yarışı olıp keçti. Tedbirde Bulğanaq milliy mektebi, Kün Tuvğan köyü mektebi ve Ya.M. Slonimskiy adına Mamut Sultan köyü mektep-gimnaziyanıñ talebeleri iştirak ettiler. Tedbir teşkilâtçısı – Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresidir. Tedbirniñ maqsadı – yaş nesilge İslâm dinine meraq aşlamaqtır.
Merasimniñ başında Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov Müfti efendi adından er kesni selâmladı ve böyle yarışlar sağlam kelecegimizniñ temeli olğanını qayd etti. Balalarnıñ bilgilerine Raim Ğafarov, QMDİ-niñ diniy tedbirlerni teşkil etüv bölüginiñ reisi Zenife Ablayeva ve Qalay medresesiniñ müdiri Edem Lümanov qıymet kestiler.
Yarışta 3 taqım iştirak etti: “İslâm sevdaları”, “İslâm taşıycıları” ve “İslâmiy yarıq”.
Yarış üç basamaqtan ibaret edi. 1-inci tur testler şekilinde keçirildi. 5 sualden ibaret olğan 2-nci turda talebeler İslâm terminlerinen bağlı suallerge cevaplar bermek kerek ediler. Soñki, al etici turda taqımlarğa blits şeklinde 100 sual berildi.
Neticede, 35 baa ile üçünci yerni Mamut Sultandan kelgen “İslâmiy yarıq” taqımı, ekinci yerni 50 baa qazanğan Kün Tuvğan mektebiniñ talebeleri, birincilikni ise, “İslâm sevdaları” taqımı aldı.
Tedbir devamında Qalay medresesiniñ müdiri Edem Lümanov çıqışta bulundı. O, medrese aqqında video leyhanı taqdim eterek, medreseniñ temel diniy bilgilerni almaq içün güzel bir vasta olğanını añlattı.
“Diniy bilgilerni almaq – er bir musulman içün farzdır, medrese ise, bu farznı yerine ketirmek içün güzel bir fırsattır”, – dedi Edem Lümanov.
Ondan da ğayrı, tedbir musafirleri içün de ayrı viktorina keçirildi, ve sualge doğru cevap bergen balalar hatıralıq bahşışlar aldılar.
Bütün yarış iştirakçileri QMDİ adından hatıra ediyelerinen taqdirlendi, yarış ğalipleri ise, tek özleri içün degil de, bütün sınıfları içün ediyeni elde ettiler, – olar mayıs tatilinde Kezlevdeki delfinariumğa kezmege baracaqlar.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımnıñ Bağçasaray rayonı Büyük Süyren köyündeki istidatlı balalar içün eski türk litseyi mecburiy tatillerge qapalı, bu vaqıtta oquv yurtunıñ territoriyasına Keriç ve Alupka bala evlerinden balalarnı ketireler. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa talebelerniñ ana-babaları tarif ete.
Ana-babalarnıñ malümatına köre, litseyniñ şahsiy elektrik teminlevi bar. Aytqanı kibi, «türkler muayyen problemlerniñ ola bilecegini tahmin etip, ketmezden evel litsey içün generatorlarnı satın alğan edi», böyleliknen, litseyde derslerniñ devam etmesi mümkün edi.
Bunıñ yerinde talebelerni tatillerge yolladı, binağa ise Keriç ve Alupka bala evlerinden balalarnı ketirdiler.
Talebelerniñ ana-babaları aytqanına binayen, Alupka internatına generator berilgen edi, şunıñ içün balalarnı avuştırmağa sebep yoq edi.
«Litsey talebelerini şimdi qaytarmaylar, çünki Büyük Süyrendeki litseyniñ infrastrukturası yahşı. Litseyni acele qapatıp, balalarnı Qırım mektepleri boyunca dağıtmağa isteyler, ğaliba. Litseyniñ qızlar içün Aqmescitteki bölüginde ise dersler endi başlandı», – dey litsey talebesiniñ babası.
Ana-babalar Qırım Nazirler şurasına telefon etken ediler, amma cevapnı almadılar.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
Meclis azaları, qırımtatar areketiniñ faalleri bazarertesi künü Bağçasarayğa Ahtem Çiygoznıñ ana-babasına kelip, oğlunıñ doğğan künü ile hayırladılar.
«Bugün Ahtem Çiygoznıñ doğğan künü ile ana-babasını hayırladıq! Evde bulunğamızda, azbarda politsiya ve mahsus hızmetlerniñ hadimleri tura edi. Oña diqqat öyle bir büyük ki, atta ana-babasından qorqalar!» – dep yazdı Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev.
«Dost, tuvğanları ve yaqınları toplandı. Yaqalanğan qırımtatarlarnıñ ana-babaları da keldi. Adetiy duadan soñ qoqulı qave ve çay içip, sürgünlik yerlerinde yaşayış, halqımıznıñ Vatanı – Qırımğa avdeti oğrunda küreşi aqqında hatırlavlar ile paylaştıq», – dep haber ete Meclisniñ matbuat hızmeti.
Bildirilgeni kibi, evniñ çıqışında olarnı «sürpriz bekley edi: «içeride olğanı ile ve Ahtemniñ ana-babasına qol tutmağa kelgenler ile meraqlanğan politsiya ve mahsus hızmetlerniñ hadimleri».
Aman-aman bir yıl devamında Qırımda SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz dekabr 14 künü 51 yaşını toldura.
Hayırlav sözlerinde Meclis yolbaşçılığı semetdeşine bu sınavlarğa dayanmaq içün sabır, küç, sağlıq ve azatlıqnı tiley.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
2015 senesi noyabr 30 künü Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ Çiygoznı 2016 senesi yanvar 29-na qadar apiste bulunması aqta qararını lâğu etmedi.


text:
Avgust 5-te Aqmescitte silâlı uquq qoruyıcılar «Divan» qırımtatar qavehanesine keldi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde bildirdi.
«Bu daqqalar Aqmescitte şeer merkezindeki populâr qırımtatar «Divan» qavehanesine maski-şou keldi. Olar içki azbarçıqta toplaşa... Demek ki, olıp keçken vaqia Gorkogo soqağında kezgenlerden saqlanıla», – dep ayttı Çubarov.
Rusiyeli uquq qoruyıcılarnıñ resmiy saytlarında Aqmescitte keçirilgen er angi operativ tedbirler aqqında malümat yoq.
İşğal etilgen Qırımda silâlı insanlarnıñ tarafından keçirilgen tintüvler sıq ola. Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede, dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Olar FSB hadimleri tarafından Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenilip yaqalandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Free Crimea leyhasınıñ idarecisi Taras Berezovets dey ki, Qrım işğali aqqında kitabında Qırım «referendumı» neticeleriniñ qalplığını tasdiqlağan malümat bar.
Bunı o Kiyevde sentâbr 3 künü «İşğal. Qırım adası» kitabınıñ taqdim etüvi vaqtında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Kitapnı yazğanda, açılğan acayip şeylerden biri... Bizge Kreml mektüpleşüvini aşkâr etken Rusiye hakerleri yardım etti, bunı kitapnıñ «referendum»nıñ qalplıqlarına bağışlanğan bölüginde körmege mümkün, o nasıl azırlanıldı, bunı kim yaptı, anda elektron poçtalarınıñ resmiy adresleri bar», – dey Berezovets.
O şunı da dey ki, «Rusiye Federatsiya Şurasınıñ Qırımğa Rusiye ordularınıñ kirsetilmesi aqta qararı da qalp etilgenini» tasdiqlağan deliller bar.
Bütün bular, Berezovetsniñ sözlerine köre, kitapta bardır.
«İşğal. Qırım adası» – Qırımnıñ 2014 senesi fevral 18 – mart 18 kününe qadar etilgen işğali aqqında tarif etken birinci vesiqalı kitaptır.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında »referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Avropa Birliginiñ temsilcileri aprelnin 17-sinde Moskovanıñ Lefortovo mahkemesiniñ oturışını ziyaret etkeninden soñ, AB, zapt etilgen ukrain deñiz askerleriniñ deral azat etilmesini bir daa talap etti.
Bu aqta Avropa Birliginiñ saytında derc etilgen AB spikeriniñ bildirüvinde aytıla.
Avropa Birliginde hatırlattılar ki, deñizciler apiste bulunğance, Rusiye olarnıñ uquqiy imaye aqqını itibar etmeli. Bundan ğayrı, ücüm vaqtında yaralanğan askerlerge kelekli tibbiy yardım etilmeli.
“Avropa Birligi hatırlata ki, Rusiyeden zapt etilgen 24 ukrain deñiz askeriniñ deral azat etilmesini bekleymiz”, - denile AB-niñ bildirüvinde.
Bundan ğayrı spiker hatırlata ki, Keriç boğazında olğan vaqialardan soñ, Avropa Birligi sanktsiyalarğa oğrağan rusiyelilerniñ cedvelini arttırdı.
Tünevin Moskovanıñ Lefortovo mahkemesi, Qırım yalısı yanında zapt etilgen dört ukrain arbiy adamnıñ tevqif müddetini iyülniñ 24-üne qadar uzattı.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Moskvanıñ Basmannıy rayon mahkemesi dekabrniñ 20-nde qırımlı iş adamı Resul Velilâyev ve oña ait «KrımOpt» şirketiniñ müdiri Ali Bariyevniñ apis müddetini uzattı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebook saifesinde bildirdi.
Velilâyev ve Bariyevniñ sıñırlav tedbiri 2019 senesi martnıñ 25-ne qadar uzatıldı.
Qırım.Aqiqat Resul Velilâyev ve Ali Bariyevniñ advokatlarından apis müddetleriniñ uzatılmasınen bağlı izaat almağa tırışa.
Resul Velilâyev Qırımda iş adamı ve metsenat olaraq belli. Onıñ «KrımOpt» şirketi 1997 senesinden berli çalışa, «Güzel» ticaret ağı da oña ait.
İş adamı Resul Velilâyev ve «KrımOpt» şirketiniñ müdiri Ali Bariyev aprelniñ 26-nda Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri Velilâyevge ait «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarını tintken soñ tutulğan edi.
Daa soñra, Velilâyev 2 ayğa tevqif etilerek, Moskvadaki Lefortovo taqiqat izolâtorına (SİZO) qapatıldı. Qırımda oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 238-nci maddesiniñ 2-nci qısmına binaen («Telükesizlik talaplarına uymağan mallar ve mahsulatnıñ istisalı, saqlanması ya da satılması, ve bunıñ kibi de işlerniñ yapılması ve hizmetlerniñ kösterilmesi) boyunca iş açıldı.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
“Bezneñ qulıbızdağı mäğlümätlärgä qarağanda, bu ğamäl qabat AQŞ däwlät departemantı kiñäşe belän başqarıla. Älbättä, ike taraflı mönäsäbätlär alıp barğanda, bu mäsäläne dä istä totarbız.”
Putin monın, 2nçe dekabrda bulaçaq parlament saylawların legim tügel dip kürsätü maqsatında eşlänüen belderde.
Yewropa İminlek häm xezmättäşlek oyışması isä, bu saylawlarda küzläw oyıştırılmayaçağın belderde. Säbäben isä, Rusiä kiterep çıqarğan kertälärnen küzläw eşen alıp baru mömkinçelegen, bötenläy yuqqa çığara dip anlattı. Kremlin oyışmanı, tiyeşleçä terkälmäwe belän ğayeple.
Şul uq waqtta AQŞ, Yewropa berlege häm yewropa şurasının atna axırında Mäskäw häm St. Petersburgta polisiä belän xalıq arasında çıqqan nizaqnı borçılıp küzätkännären belderde.


text:
Mariupol
Mariupol (ukraince Mapiyпoлb) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeerdir. Ealisiniñ sayısı 486,856 (2011 senesi).
Mariupol Ukrainanıñ yunan medeniyetiniñ tanılğan bir merkezidir. Şeerniñ temelini qoyğan - 1779 s. Qırımdan sürgün olunğan yunanlardır.
Şeer statusnı tap 1779 s. alğan içün, Mariupol Donetsk vilâyetiniñ territoriyasında birinci şeerdir. Ukrainanıñ "madencilik paytahti" sayıla, ve regional kurortı olaraq bellidir.
Şeer şeklinde qasabalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Donetsk vilâyetindeki şu şeer şeklinde qasabalarnıñ temelini 1779 s. Qırımdan sürgün olunğan yunanlar tarafından qoyulğan. Şunıñ içün olar Qırım şeerleriniñ şerefine adlandırılğan.
Donbass cenki[deñiştir | kodunı deñiştir]
2015 s. yanvar 24-te, saba saat 09.25 DHC (ДHP) separatistleri Mariupolniñ şarqiy civarına "Grad"lardan ateş açtılar, 30 adam elâk oldı, 100-ge yaqın adam yaralandı, olarnıñ içinde balalar da mevcut. Olimpiyskaya soqağında mesken evler viran etildi, adamlar öz evlerini terk etmege mecbur oldılar. Ukrainada Mariupol qurbanlarınıñ hatırasına yanvarniñ 25 künü Matem künü olaraq ilân etilgen edi.


text:
Omskida ölkä külämendä ölkännär öçen ike yılğa ber märtäbä ütkärelä torğan “Tatar cırı” bäygese bıyıl 16 iyün könne bulaçaq. Döres, cır konkursları yıl sayın, çiratlaşıp oyıştırılıp tora, – ber yılnı balalar, ikençesendä ölkännär öçen. 2002 yılda balalar öçen berençe märtäbä oyıştırılğan bäygedä qatnaşqan cırçılarnıñ qayberläre xäzer inde törle üzeşçän sänğät kollektivlarında şöğellänälär, cır bäygelärendä dä qatnaşa başladılar. Şulay itep, tatar cırın başqaruçılar sanı yıldan-yıl artıp tora. “Umırzaya” ansambleneñ alıştırğısız bayançısı Nägim Möxämädullin süzlärençä, 90 yıllar başında 5-6 cırçı belän genä dä konkurslar ütkärgän çaqlar bulğan. Ä bıyılğı konkursnıñ Omskida yal könne ütkän berençe turında 38 keşedän torğan “Umırzaya” ansamble, 17 yalğız häm 4 parlı cırçılar qatnaştı. Jyuri – tatar moñına bäyä birüçe ölkä Mädäniät ministrlığı belgeçläre, ikençe turda köç sınap qararğa öç yalğız başqaruçını, ber duetnı häm ansambl'ne layıq dip taptılar.
Ällä sostavında ber genä tatar, ul da bulsa tel belgeçe bulğan jyuri äğzaları bik taläpçän buldılar, ällä tawışlar naçar çıqtı – ömetle, xätta qayber başqa konkurslarda uñışqa ireşkän cırçılarım da töşep qaldı, di “Umırzaya” kollektivı citäkçese Ğafiä Aleeva.
Citäkçe dä, käyefläre qırılğan cırçılar da xäzer aptıraşta. Eş närsädä soñ? Eş şunda ki, bäygeneñ ikençe turın häm yomğaqlaw öleşen, ölkä üzägennän 500-gä yaqın çaqrım yıraqlıqta urnaşqan Tevriz rayonında ütkärü küzdä totıla. Ä inde ikençe könne, yäğni 17 iyündä, älege rayonnıñ Utızı awılında ölkä Sabantuyı bulaçaq. Sabantuynıñ töp oyıştıruçısı – Duslıq yortı häm anıñ direktorı Natal'ya Stepanova tarafınnan ölkä üzägennän bäyrämgä 25 kenä keşe bara ala dip qatı çikläw quyıldı. Çönki ber-ber artlı ütäçäk konkursqa häm saban tuyına barıp qaytu öçen öç kön waqıt kiräk bulaçaq häm direktor xanım süzlärençä, şunnan artıq keşene urnaştırırğa da, aşatırğa da mömkinlek yuq, kollektivnı alıp baruçı avtobus ta 25 kenä keşene sıydıra ala ikän.
Omski ölkäseneñ Tara, Ust'-İşem, Tevriz, Kolosovqa, Bol'şereç'ye rayonnarında da bu könnärdä tatar cırı bäygesenä häm Sabantuyğa äzerlek bara.
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Ämmä belgeçlär fikerençä, zamanında bar Sovet berlegendä söyläşelgän urıs tele xäzer elekke sovet illäreneñ kübesendä qullanıştan çığa bara:
"Berençedän, urıs telen belüçelär kimi. İkençedän, yäş buyın urıs telen ölkännärdän naçarraq belä. Öçençedän, mäktäplär sanı kimede. Sovet çorında urıs telen uqıtqan mäktäplär statusların yuğalttı" dide Rusiä Fännär akademiäseneñ Urıs tele institutı mödire Leonid Krasin.
Elekke sovet respublikalarınıñ ni barı 5-ndä urıs tele äle dä räsmi tel bulıp sanala: Belarus, Qazaxstan, Qırğızstan, Tacıqstan häm Üzbäkstanda. Läkin xättä bu illärdä dä tel mäsäläse çeterekle bulıp qala.
Äytik, Belaraus oppozitsiäse prezident Aleksandr Lukaşenkanı ilne urıslaştıruda ğayepli häm berlarus telen berdän-ber räsmi tel itep qaldırırğa çaqıra.
Törkmänstanda da urıs teleneñ abruyı könnän-kön kimi bara. Qayber töbäklärdä urıs mäktäpläre yabılğan. Törkmän universitetında Urıs filologiäse bülege 2002 yılda uq yabılğan ide. Däreslär törkmän telendä bara, urıs tellelär belem ala almıy.
Urıs tele institutı mödire elekke sovet illären urıs telen taşlamasqa çaqıra:
"Mäğärif, fän ölkäsendä alarnıñ üz atamalar sisteması yuq. Bu yä xalıqara atamalar, latin-grek telennän kergän, yä isä urıs telennän, äytik, finans, sanaq atamaları" di Leonid Krısin.
Elekke sovet illärendä urıs teleneñ äle dä saqlanuın iqtisadi bäyläneşlär belän añlatıp bula. BDB illärennän millionlağan keşe Rusiägä eşkä kilä, kübese urısça söyläşä.
"Bezneñ ğasırlarğa suzılğan bäyläneşlär bar. Alarnı özep bulmıy. Bu illär Rusiä belän çiktäş. Dimäk ul bäyläneşlär gel bulaçaq" dide Urıs Tele Yılı çaraların oyıştıruçılarnıñ berse, mädäniät ministrı urınbasarı Andrei Busıgin.
Şuña da qaramastan, qayber elekke sovet illärendä urıs teleneñ aqrınlap yuqqa çığuı bik tä ixtimal:
"Äytik, Üzbäkstanda urıs telen belü, aña ixtıyac bik nıq kimede. Berniçä distä yıldan, ul anda yuqqa çığaçaq, yağni, ber çit tel bulıp qalaçaq" dide Urıs tele institutı mödire Leonid Krısin.
Bu wazğiätne Baltik buyı, yä isä Könçığış Yewropa illärendä dä küzätep bula. Äytik, Azatlıq radiosınıñ baş fatirı urnaşqan şul uq Çexiädä, ölkän buın wäkilläre urıs telendä beraz söyläşä, sovet çorında alar anı mäktäptä öyrängän. Ä menä yäş buın wäkilläre urıs telen inde belmi.
ali ğilmi


text:
Yaltada yigirmiden çoq daire ve ev selden soñ ğayrıdan tiklenilmeycek dep tanıldı. Evleri bütünley tamir etilmesi kerek olğan 70 zarar körgen kişiniñ arizası keldi. Bu aqta Moskva kontrolindeki Yalta yolbaşçısı Yanina Pavlenko «Rossiya 24» telekanalı yayınında ayttı.
«Zarar körgenlerden 700-den çoq ariza keldi. Bugünge qadar 71 ev ve daire tamamen yoq etilgen dep tanıldı. Yani birinciden bu insanlarnı tüşünmemiz kerek, olar vaqtınca yerleşüv noqtalarında qala. Bugün böyle noqtalarda 38 insan yaşay», – dep bildire Pavlenkonıñ aytqanlarını «Krıminform».
Yanina Pavlenkonıñ aytqanına köre, daa tahminen 650 insan körgen zararları içün tazminat ala, 255 kişi mülkini bütünley coydı, 140 insan – qısmen.
Onıñ malümatına köre, zarar körgen maşinalarnen bağlı 108 muracaat keldi, 82 ariza iş adamlarından keldi.
Yaltanıñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Yanina Pavlenko şeerde yañı suv basuvları ve sel beklenile, dep bildirip, sakinlerni tahliyege azır olmağa çıqardı.
Sinoptiklerniñ malümatına köre, iyünniñ 28-nde Yaltada yağmur yağması beklenile. Şimaliy-ğarbiy yel saniyede 7-12 metr esecek. Ava arareti gece 18…20°, kündüz 26…28° olacaq.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi iyünniñ 27-nde üyleden soñ ve iyünniñ 28-nde kün devamında yarımadanıñ bazı özenlerinde suv seviyesi 0,1-1,5 metr köterilecek, sel havuzlarında sel telükesi bar, dep tenbiledi.
Yaltada iyünniñ 26-nda bir buçuq saat içinde bir aylıq yağanaqlar yağdı.
Pavlenko Facebook saifesinde iyünniñ 26-nda saba selden zarar körgen Yaltada kene yağmurlar yağdı, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımğa afat aqibetlerini yoq etmek içün «acele ve büyük» yardım köstermege emir etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/2 noyäber
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 2 noyäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 69 (b. e. q.) — Kleopatra, Borınğı Misırnıñ ellinistik çor patşabikäse.
- 1919 — Ğäli Xösäyenov, teatr häm televidenie rejissyorı.
- 1939 — Vasil Mäcitov, Tatarstannıñ atqazanğan terlekçese.
- 1987 — İmil Şäräfetdinov, Bilbawlı köräş buyınça dönya çempionı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1999 — Tahir Yaqupov, tatar cırçısı.


text:
ABD prezidenti Donald Trump ükümetke, Rusiye orta ve qısqa mesafeli raketalarnı yoq etüv Muqavelesini bozğanı içün oña qarşı yañı sanktsiyalar planını azırlamağa avale etti. Buyruq mayısnıñ 16-nda Beyaz ev saytında derc etildi.
Moskva muqavele şartlarını yerine ketirmegeni içün mesuliyetli olğanlarğa qarşı sanktsiyalar kirsetile bile. Olabilecek çareler – işbu şahıslarnıñ ABD mal-mülküniñ buzlatıluvı, kirişleriniñ yasaqlanuvı ve «prezident uyğun dep körgen» diger sıñırlavlar.
SSCB ve ABD 1987 senesi orta ve qısqa mesafeli raketalarnı yoq etüv Muqavelesini imzalağan edi. Vesiqa 500-5500 kilometr mesafelik ballistik ve qanatlı raketaları ve olarnı areketke keçirüv donatmalarnıñ istisal etilmesi ve sınalmasını yasaqlay em de SSCB ve ABD silâhanelerinde bulunğan bu tip silâ yoq etilmek kerek edi.
Moskva ve Washington biri-birini muqavele bozğanında qabaatlay.