text:
2021 senesi işğal etilgen Qırımda 1785 insan aqları bozuluvına qayd etti. Bunıñ aqqında yanvarnıñ 25-nde Qırımtatar resurs merkezi taqdim etken esabatta yazıla
Esabatnıñ taqdim etilgen matbuat konferentsiyasında Qırımtatar resurs merkeziniñ yolbaşçısı Eskender Bariyev ve Qırımtatar resurs merkeziniñ bildirişme idarecisi Tatyana Podvornâk iştirak etti.
Aq qoruyıcılar qayd ettiler ki, bozuvlarnıñ ekseriyeti tamır qırımtatar halqınıñ temsilcilerine ait ve bu yarımadada artıq muntazam tarzda olğan şeydir.
QRM malümatına köre, 2021 senesi işğal etilgen Qırımda 53 tintüv olğan, olardan 33 qırımtatarlarnıñ evinde keçirilgen. 2020 senesi ise QRM 50 tintüv qayd etken edi.
"Siyasiy ve diniy sebeplerden taqbat yarımada işğal etilgen vaqıttan daimiy qalmaqta", - dediler QRM-nde.
"Tüntüvler vaqtında quvetçiler zarar körgenlerniñ aqlarıın sıq-sıq bozalar. Hususan, mülkni bozalar, ev saibi olmadan tintüv keçireler ya da yasaq etilgen kitaplarnı taşlaylar", - dedi Bariyev.
Keçken sene devamında aq qoruyıcılar 366 yaqalav qayd etti, olardan 330 qırımtatarlarğa dair. Bariyevniñ aytqanına köre, bu kategoriyada bu qadar qanun bozması destek bildirmek içün mahkeme binalarına, tahqiqat tevqifhanelerine ve muvaqqat tutuv izolâtorlarına kelgen faalerniñ kütleviy tutulması ile bağlıdır.
Matbuat konferentsiyası vaqtında ayrıca Qırım.Aqiqat frilanseri Vladislav Yesipenkonıñ, qırımtatar faalleri Asan ve Aziz Ahtemlvlarnıñ, Nariman Ametov ve Kurtumer Çalgozovnıñ yaqalavlarını qayd ettiler. Aq qoruyıcılar qayd ettiler ki, bu insanlar iskencelerge oğratılğan edi.
"Bu sene işğal etilgen Qırımda 210 tevqif qayd etildi, olardan 167 tamır qırımtatar halqına qarşı. 210 vaqiadan: 28 üküm, 40 memuriy dava, 25 yañı tevqif, 118 tevqif müddetiniñ uzatılması", - dep yazıla esabatta.
Bundan ğayrı aq qoruyıcılar adaletli makheme aqqınıñ 478 bozuluvını qayd ettiler, olardan 393 qırımtatar halqına qarşı. Bu köstergiç keçken senege baqqanda bayağı ziyadedir.
Aq qoruyıcılar siyasiy mabsülerniñ Qırımdan etap etilmesiniñ 37 vaqiasını qayd etti, olardan 36 qırımtatarlar.
Qırımtatar resurs merkeziniñ esabatında diniy aqlarnıñ, yarımadada ekologiya qaideleriniñ, siyasiy mabüslerniñ aqlarınıñ, qadın aqlarınıñ bozuluvı ve Qırımda qanunsız talimler aqqında malümat bar.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Kiyevde noyabr 21-de, cuma künü, Maydan iştirakçileri tarafından İtibar İnqilâbınıñ yıllığına bağışlanğan İtibar marşı keçirile.
Azatlıq Radiosı bergen malümatqa köre, marş iştirakçileri kollonalarğa tizilip: Mihaylovska meydanı – Taras Şevçenko abidesi – Bessarabka – Maydan – İnstitutska – Mariinskıy bağçası – Gruşevskiy soqağı – Yevropeyskaya meydanı marşrutı boyunca ketmekte.
Noyabr 21-de Ukraina İtibar ve Azatlıq Kününi qayd ete. Kiyevde ve memleketniñ diger şeerlerinde 2013 noyabr – 2014 fevral aylarında kütleviy narazılıq numayışlarda elâk olğanlarnıñ hatırasına bağışlanğan tedbirler keçirile.
Noyabr 21 künü Kiyevniñ merkezinde Yevromaydannıñ başlanmasına temel qoyğan kütleviy narazılıq mitingniñ keçirilmesine bir yıl tola. Qırım sakinleri de özlerini Maydanda em tınç mitinglerde, em de ciddiy qarşılıqlarda faal alıp bardılar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ğiraqta tağın ber yuğarı räsmi üterelde
Yäkşämbe köne Ğiraqta yaña qorbannar alıp kilde. Amerikan xärbiläreneñ Bagdadtağı xärbi nığıtması yanında maşinağa quyılğan bomba şartlaw näticäsenä kimendä 7 keşe xäläk bulğan. Bilgesez keşelär Ğiraqnıñ Mäğärif ministrlığı räsmie Kamal Äl-Carra'ğa xöcüm itkän. Ul alğan cäräxätlärdän xastaxanädä ülgän. Frans Press mäglümätenä qarağanda uzğan töndä Bagdad tiräsendä amerikan xärbiläre belän atışular waqıtında 6 ğiraqlı ülgän. Kirkuk şähärendä tanılğan körd ruxanie İyad Xörşid üterelgän.


text:
Çarl'z portretı sürätlängän aqçalar çığa
Angliyä aqça suğu yortı kiläse atnadan başlap 50 pens täñkäläreneñ kollekśionerlar öçen satuğa çığaçağın, yıl axırınnan alda isä ğomumi qullanuğa äzer bulaçağın belderde
Patşabikä Êlizabet İkençeneñ ülemennän soñ täxetkä utırğan Angliyä patşası Çarl’z Öçençe sürätlängän berençe täñkälär xäzerlände.
BBCneñ xäbärenä qarağanda, aqçalarnıñ berniçä atna êçendä äyläneşkä kerüe kötelä. Alarnınñ östendä patşa Çarl’z tacsız sürätlänä. Elizabet İkençe tac belän töşerelgän ide.
Aqçalarda Angliyä sınçısı Martin Jennings yasağan portret qullanıla.
Angliyä aqça suğu yortı kiläse atnadan başlap 50 pens täñkäläreneñ kollekśionerlar öçen satuğa çığaçağın, yıl axırınnan alda isä ğomumi qullanuğa äzer bulaçağın belderde.
Çarl’z portretı kiläse yıldan 1 penstan başlap 2 sterlingqa qadär barşıq timer aqçalarda basılaçaq.
Patşabikä Êlizabet İkençeneñ portretı töşerelgän täñkälär dä äyläneştän alınmayaçaq, yañaları belän bergä qullanılaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyäneñ milliardları Ukrainanı torğızu öçen totılaçaq
Awrupa Berlege ilneñ tuñdırılğan aktivların tartıp alırğa uylıy
Rusiyä aşlaması töyälgän berençe köymä yulğa çıqtı
Qara diñgez aşlıq koridorı kileşüeneñ yañartıluınnan soñ Rusiyäneñ aşlama töyälgän berençe köymäse Niderland portınnan xäräkät itte


text:
Ukrain yırcısı, qırımlı Camala işğal etilgen Qırım ve Donbasstan köçip kelgen insanlarnen dekabr 24-te Kiyevde körüşecek.
Bu aqqında tedbir teşkilâtçıları olğan Krım-SOS cemaat teşebbüsi bildire.
«Yırcı ömür ve icat yolu aqqında tarif etecek. Musafirler sual berecekler, Jamala ise kimden ve neden ilham alğanını aytacaq, «Povodır» filminden alğan tecribesinen paylaşacaq. Körüşüv çerçivesinde yırcı imzasını berecek», – dep qayd eteler teşkilâtçılar.
Tedbir Kiyevdeki Smolenskaya, 31-33 adresi boyunca «İnkom» biznes-merkezinde ötkerilecek. Yerli saatine köre saat 19-da başlanacaq.
Dekabr 12-de Jamala Kiyevdeki StereoPlaza kontsert zalında kontsertini keçirdi. Musafirlerniñ çoqusı Qırım ve Donbasstan köçip kelgen insanlar edi. Kiriş serbest oldı.


text:
Shirk
Arab tilinde shirk (arab.: شِرْكٌ) so'zi 'eki zattı ten' qılıw' degen ma'nisti bildiredi. Al sha'riyatta bul terminnin' jalgız ma'nisi bul Allahtın' jeke o'zine ta'n bolg'an sıpatın yamasa ayırmashılıg'ın basqag'a ten'ew. Bunday shirktin' u'sh tu'ri boladı:
- Birewdi Allahtın' jaratıwshılıq-rabbılıq sıpatına ten'ew, yaki usı sıpatlar menen Allahtan basqanı ta'riplew;
- Tek Allahqa g'ana tiyisli bolg'an isim-sıpatlardı basqa birew de iyeley aladı dep esaplaw;
- Allah Taalag'a qulshılıqta sherik qosıw, yag'nıy qulshılıqtın' tuwrı kelgen tu'rin Allahtan basqag'a arnaw;


text:
AB tış siyaset hızmetiniñ resmiy vekili Peter Stano Rusiyeni halqara uquqnı bozıp, mahküm etken bütün qırımtatarlarnı azat etmesine çağırdı. Bu aqta o, Twitter saifesinde yazdı.
Stano, Avropa Birliginiñ Rusiye temsilciliginden zenaatdaşı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» tünevinki mahkemesinde bar edi ve Emir-Usein Kukunı acele aşçat etmege çağırdı, dep qayd etti.
«Rusiye qırımtatarlarnı ve aq qorçalayıcılarnı taqip etmege devam ete. AB Rusiye temsilciliginden memur Emir-Usein Kukunıñ bugünki (mayısnıñ 26-nda – QA) mahkemesinde bar edi. Avropa Birligi onı ve Qırımda halqara qanunlarğa zıt bir şekilde üküm etilgen bütün insanlarnı acele ve şartsız azat etmege çağıra. Qırım – Ukrainadır», – dep aytıla haberde.
Emir-Usein Kuku – qırımtatar aq qorçalayıcısı ve faali. 2019 senesi noyabrniñ 12-nde Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi onı «terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etkeninde» qabaatlap, 12 yılğa üküm etti. Amnesty International Kukunı vicdan mabüsi dep saya.
ABD Ukraina elçihanesi Rusiyeni Emir-Usein Kukunı apisten azat etmesine çağırdı.
Büyük Britaniyanıñ Ukraina elçisi Melinda Simmons ve Britaniya parlamentiniñ azası Wendy Morton da Rusiyeni ukrainalı siyasiy mabüslerni, hususan Emir-Usein Kukunı azat etmesine çağırdı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Emir-Usein Kukunı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ qararınen Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi beş qırımlını siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqyarda martnıñ 29-nda saba yañı COVID-19 koronavirus yuqunçı hastaları yoq, dep bildirdi şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, martnıñ 29-nda saba yuqunç hastahanesinde 38 insan buluna.
«784 insan közetüv altında buluna. Karantini yañı koronavirus yuqunçına ait alâmetlersiz bitkenler közetüvden çıqarıldı. Diagnozı tasdıqlanğan beş insanğa kerekli yardım kösterile», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, 2020 senesi martnıñ 28-ne qadar Qırım yarımadasında 20 koronavirus hastası qayd etildi: 15 – Qırımda ve 5 – Aqyarda.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, martnıñ 29-ı sabasına qadar Qırımda yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi. Qırımda koronavirus yuqunçı sebebinden 2620 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2548-i evde dinamik tibbiy közetüv altında qala.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, Qırımda martnıñ 27-nde saba yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece hastalanğanlarnıñ sayısı 14 oldı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yäşlek (metro stantsiäse)
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
«Yäşlek» metro stantsiäse — Qazan metropolitenınıñ Üzäk sızığınıñ tözelä torğan metro stantsiäse. Stantsiäneñ açıluı 2013 yılnıñ Cäyge Universiadağa turı kiterelgän.
«Käcä bistäse» häm «Tönyaq vokzalı» stantsiäläre arasında, Şamil Usmanov, Volgograd häm Dekabristlar uramnarı kiseşü urınında urnaşa.
Mäskäw bazarın häm yaqında torğan toraq massiwlarnıñ toruçı xalıqqa xezmät kürsätergä tieş.
İsem[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe eşlekle iseme "Dekabristlar" buldı, läkin bu atı Qazan tarixı belän bäyle bulmağanlıqtan Qazan meriäse üzeneñ saytında saylawlar oyıştırdı. Bu saylawlarda "Alat stantsiase" iseme ciñde. İdel Bolğarstan häm Qazan xanlığı çorında bu cirdä "Alat yulı" bulğan, riwäyätlär buyınça monda caydaqlar atlarınnı almaştırğannar ide (Alat). Läkin İlsür Metşin citäkçelegendä Qazan meriäse İnternet saylawları näticälären xuplamadı, häm "Yäşlek" isemen rasladı.
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
İstanbul aêroportı dönyanıñ iñ yaxşı hawa mäydanı
İstanbul hawa mäydanı – dönyanıñ iñ yaxşı aêroportı bulıp saylandı
32 ildä basıluçı häm üzäge Amerika Quşma Ştatlarında urnaşqan “Conde Nast Traveler” jurnalı oyıştırğan häm 240 meñ uquçısı tawış birgän anketa näticäläre açıqlandı.
İstanbul aêroportı, köndäşlären uzıp, dönyanıñ iñ yaxşı hawa mäydanı bulıp saylandı.
Singapur Changi hawa mäydanı isemlektä ikençe bulsa, Kön’yaq Koreyadağı Seul Incheon aêroportı öçençe urın aldı.
Alınğan berençe urın mönäsäbäte belän İstanbul hawa mäydanında tantana oyıştırıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Radev belän küreşte
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Bolgariya Däwlät başlığı Rumen Radev belän oçraştı
TRT Ğomum mödire: “Türkiyä – dialog öçen ışanıçlı urın”
TRT Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı global’ êlemtä sisteması êçendä döres häm yalğannıñ, çınbarlıq häm illyuziyanıñ ber-berse belän bäylänüen äytte


text:
«Asıltaş» Sälät mäktäbe yaña ukuçıların kabul itte ← kire kaytirga
«Asıltaş» Sälät mäktäbe yaña ukuçıların kabul itte. 1 sentyabr 1 nçe «Ä» sıynıf ukuçıları öçen täüge tapkır, däreskä çakırıp, kıñgırau çıñladı.
Asıltaşlarıbıznı Belem köne belän kotlarga Tatarstan Respublikası Yaşlär eşläre ministrı Timur Söläymanow, Tatarstan Mägarif häm fän ministrlıgınıñ Milli mägarif bülege mödire Ence Gıyzzätullina, «Sälät» proektları citäkçese Cäüdät Söläymanow kilde.
«Bügenge Tatarstannıñ häm ilebezneñ barlık mäktäplärendä yañgıragan barlık alkışlar Belem köneneñ töp kaharmannarı – ukuçılarga, bigräk tä alga, belem dönyasına bik zur adım atlauçı berençe sıynıf ukuçılarına bagışlana!», – dip iskärtep ütte Timur abıy Söläymanow kotlau süzendä. Ukuçılarga belem dönyasında bulgan barlık çiksez zur mömkinleklären tulısı belän kullanırga kiräklegen assızıklap uzdı ul häm kotlau süzlären citkerde.
«Sälät berläşmäseneñ uñışlı eşçänlege turında bezneñ ildä genä tügel, böten dönyada belälär. Şuşı uñışlı eşçänlekneñ ber «Asıltaş» mäktäbe eçendä genä tügel, ä başka mäktäplärgä dä taraluı tagın da kuanıçlı» – dide üz çıgışında Tatarstan Mägarif häm fän ministrlıgınıñ Milli mägarif bülege mödire Ence Gıyzzätullina.
«Sälät» klassları häm klubları «Adımnar» mäktäpläre bazasında da uñışlı eşläp kilä. Şulay uk yaña uku elında Tübän Kama häm Älmät şähärendä açılgan mäktäplärdä dä «Sälät» klassları açıldı. «Sälät-Adımnar» sıynıflarınıñ gomumi sanı arttı.
«Sälät» proektları citäkçese Cäüdät Söläymanow «Asıltaş» Sälät mäktäbe ukıtuçılarınıñ bik köçle belgeçlär buluın äytep ütte. «Öçençe el rättän «Asıltaş» Sälät mäktäbebezgä berençe sıynıf ukuçıların kabul itäbez. Biredä balalarga köçle ukıtuçılar kollektiwı belem birä. Ukuçılarnıñ üseşe öçen barlık mömkinleklär dä tudırılgan» – dide ul üz çıgışında.
Asıltaşlar el däwamında mäktäptä uzdırıluçı zur çaralarda katnaşa. Gailälärneñ ber-berse belän yakınnanrak tanışuı, kızıksındırgan soraularına cawaplar tabuı öçen küçmä sessiyalär, törle ölkälärdäge tanılgan şäxeslär belän oçraşular oeştırıla. Ukuçılar törle kontsertlarda, ekskursiyalärdä, teatrlarda, muzeylarda, kürgäzmälärdä buldı. Ukuçılar alga taba da Sälät berläşmäseneñ törle proektlarında häm çaralarında katnaşıp, belemnären tiränäytäçäk häm yaña täcribä tuplayaçak.
Täüge tapkır mäktäp busagasın atlap kergän ukuçılar belem dönyası belän tanışuların başladı inde, 2 nçe, 3 nçe «Ä» sıynıf ukuçıları isä, nıklı itep, yaña uku elına ayak bastı. Ul balalar öçen dä, alarnıñ ukıtuçıları häm äti-äniläre öçen dä uñışlı, gomerlekä istä kalırlık matur häm yaxşı bulsın ide!


text:
Mahsus noqtalarda añlatalar ki, varaqalarnı 4 kere az ketirmege başladılar eken.
«Biz 400 dane sımarlaymız, 100 ketireler. Olar tez satıla. Şimdi daa 40 grivnalı bir qaç varaqa qalğandır», – dedi hızmetçilerden birisi .
Para yiberme yolunen de problemler çıqa. Hızmet içün komissiya 2 grivna olğan yerlerde aqça qoyuv limiti saba saat 10-da bite, 3 grivna turğan yerlerde - üylede.
Bayağı noqtalar bütünley qapatıldı. Bazı tükânlarda hızmet içün 4-5 grivna alğan terminallar da yoq oldı. Aynı şu zamanda Keriç tükânlarınıñ birisinde martnıñ soñunda Rusiye mobil ve diger hızmetleri içün ödev terminalı peyda oldı.
MTS call-merkezlerinde qayd ettiler ki, «Qırım müşterileri adiy rejimde hızmet köre, iç bir deñişme yoq». «Kiyevstar» şirketinde de bunı red eteler.
Şu vaqıtta yüz bergen vaziyetni yaqında Qırımda Rusiye operatorlarnıñ işi başlaycağınen añlatalar.
Bugün Rusiye kommunikativ nezaretinde qayd ettiler ki, yarımadada işke devam etmek içün Qırım operatorları 2015 senesi yanvar 1-ne qadar vesiqalarnı elde te bileler. Diger hızmetçiler Qırımda boş dalğalar olsa, tek o zaman faaliyet köre bilecekler.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-18
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Aleksey Jigalkoviç (18.04.1996, Minsk, Belorusiä) — belarus cırlar avtorı häm başqaruçısı.
Berniçä xalıqara cır bäygese laureatı, 2007 yılğı Balalar öçen Yevrovidenie cır bäygesen üze yazğan cırın cırlap ciñğän.
5 yäştän cırlıy, 9 dan – cırlar yaza. Urta mäktäpne betergäç, Belarus däwlät sänğät akademiäsendä televidenie rejissörlığına uqırğa kergän.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Avgustnıñ 16-da saba Qırımda yaramay ava üküm sürmekte. Bazı yerlerde yağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağa, yel süratı saniyede 23-28 metrni teşkil ete, dep bildire Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresi.
Qurtarıcılar Qırım sakinleri ve musafirlerini yaramay avada havfsızlıq qaidelerine riayet etmege çağıra. Yağanaq ve küçlü yel vaqtında pencelerni qapatmağa, balkonlardan bağlanmağan eşyalarnı almağa, tışarıda ise reklama levhaları, yol işaretleri, elektrik ağlar, büyük tereklerden uzaq turmağa tevsiye etile. İdare imkân olğanı qadar şeer kezintilerinden vazgeçip, ev ya da işte qalmağa tevsiye ete.


text:
“Klimat üzgäreşläre belän köräştä säwdä xezmättäşlege bik möhim”
Bötendönya säwdä oyışması ğomum direktorı Ngozi Okonjo-Iweala illärne klimat üzgäreşlärenä qarşı berdäm blok bulıp xäräkät itärgä çaqırdı
Ngozi Okonjo-Iweala Misırnıñ Şarm äl-Şäyh qalasında ütkärelgän Berläşkän Millätlär Oyışması klimat üzgäreşläre qısa kileşüeneñ 27nçe taraflar konferenśiyası qısasında oyıştırılğan matbuğat oçraşuında säwdädä xezmättäşlekneñ klimat üzgäreşläre belän köräştäge ähämiyätenä tuqtalıp uzdı.
Okonjo-Iweala global’ cılılıq artuın sänäğätkä qadärge çor belän çağıştırğanda 1,5 gradustan tübän totu maqsatı qısalarında global’ iq’tisadnı üzgärtü tırışularınıñ uñışlı bula aluı öçen säwdäneñ säyäsät alımnarına kertelüeneñ zarurlığın äytte.
Global’ problema bulğan klimat üzgäreşläre belän köräşneñ böten zur iq’tisadlar arasında xezmättäşlekne zarur qıluın häm uglerod çığarunı köçäytüçe faktorlarnıñ beterelüe öçen qullanılğan metodologiya häm alımnar ölkäsendä xezmättäşlekkä ixtıyac buluın belderüçe Okonjo-Iweala: "Klimat ğamäleneñ uñışına zarar kitermäw öçen bezgä iq’tisadlarnı ayırmasqa häm ayırım säwdä blokların buldırmasqa kiräk”, - dip äytte.
Klimat finanslawı mäs’äläsenä dä tuqtalıp uzuçı Okonjo-Iweala: "Berdäm blok bulıp alğa kitkän illärneñ cawaplılıqların üz östenä aluı häm çista ênergiyalı kiläçäkkä ğadel küçüne täêmin itü öçen ozaq waqıttan birle wäğdä itelgän 100 milliard dollarlık klimat finanslawı belän üsep kilüçe illärgä yärdäm kürsätüläre kiräk”, - dide.
Okonjo-Iweala dönyanıñ dürt ber yağınnan liderlarnı klimat üzgäreşlärenä ğadel häm ışanıçlı cawap birä alu maqsatınnan çığıp säwdä yul kartasın äzerläw öçen Bötendönya säwdä oyışmasına çaqırdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Litva Rusiyä diplomatın “telänmägän keşe” dip iğ’lan itte
Litva Rusiyäneñ Vil’nyus ilçelegendä ber diplomatnıñ "telänmägän keşe” itep iğ’lan itelüen belderde


text:
Türkiyada Bosfor bwğazına balama jol jasau XVI ğasırda Osmanlı imperatorlığı twsında josparlanğan. Arağa birneşe ğasır salıp, biıl Qara teñiz ben Märmär teñizin jalğaytın köpirdiñ irgetası qalandı. Wzındığı 45 km, tereñdigi 21 metr bolatın köpirdiñ qwrılısı «Istambwl» megajobasınıñ ayasında bastaldı. El biligi kanal qwrılısı Türkiyanıñ halıqaralıq saudadağı rölin arttıradı dese, ekinşi tarap köpirden tuatın ziyan köp dep sanaydı.
Türkiya prezidenti Rejep Tayıp Erdoğan: «Bwl – älemdegi eñ iri ekologiyalıq joba bolmaq. Onıñ qwrılısına şamamen 15 milliard dollar jwmsaladı. Qwrılıstı 6 jılda ayaqtau közdelip otır», – dedi. Al türik oppoziciya ökilderi kanal qwrılısı ekologiyanı bwzıp, 16 milliondıq qalanı sumen qamtamasız etude qiındıqtar tudıradı deydi. Sonday-aq auıl şaruaşılıq jerlerin jaramsız etedi.
Birqatar ükimettik emes wyım kanal qwrılısına qarsı şığıp, narazılıq şeruin wyımdastırğan. Olardıñ pikirinşe, kanal qwrılısı köptegen tabiği apatqa äkep soğadı deydi.
Joba tolığımen ayaqtalsa, jasandı bwğaz Bosforğa balama retinde qoldanılmaq. Sonımen qatar kanal kanalı Kuçukçekmeje, Avjılar, Başakşehir jäne Arnavutköy audandarı aumağınan ötedi. Atalğan joba turalı alğaş 90 jıldardıñ basında aytılğan. Biraq joba qwnınıñ joğarı boluına baylanıstı qwrılıs ayaqsız qalğan. Resmi Ankara naurızda jaña qwrılıs josparın bekitip, altı jılda iske qosılatının mälimdedi.
Älemdegi jüktemesi eñ köp teñiz joldarınıñ biri – Bosfor arqılı jıl sayın 43 mıñnan astam keme ötedi. Bwl körsetkiş halıqaralıq kelisimderge säykes 25 mıñ deñgeyinde belgilengen.
El biliginiñ boljamına säykes, 2050 jıldan keyin Qara jäne Marmara teñizderi arasındağı keme ağını 78 mıñğa jetedi. Bwl öz kezeginde jaña teñiz arteriyasın qwrudıñ mañızdılığın arttıradı.
Ekinşi jağınan alıp qarasaq, jaña kanaldıñ payda boluı Bosfor men Dardanell bwğazdarınıñ märtebesi turalı «Montre» konvenciyasına qayşı boluı mümkin. Kelisimde azamattıq kemeler türik bwğazınan aqısız ötetini jazılğan. Biraq qwjat Qara teñiz jağalauı memleketteriniñ qatarına kirmeytin elderdiñ äskeri kemeleriniñ mümkindigin şekteydi.


text:
ABD prezidenti Donald Trumpnıñ idaresi bu sene Ramazan iftarını bermemege qarar aldı. Bundan evel ise aman-aman 20 yıl devamında bu anane bozulmay edi ve er yıl Ramazan ayınıñsoñunçını ifadelegen Oraza bayramı (Eid ul-Fitr) munasebetinen iftar berile edi.
Bunıñ yerine Trump ve onıñ qarısı beyanat yayınlap, dünya musalmanlarına hayırlavlarını yolladı.
Bundan evel musulmanlarğa safsata sözleri içün tenqit etilgen Trump, ananeviy iftarnı keçirmeyip, ondan evelki üç idareciniñ adetini bozdı.
Eid ul-Fitr munasebetinen qurulğan sofrağa Amerika musulmanlarınıñ yetekçileri, Kongress azaları ve musulman devletleriniñ elçileri davet etile edi.


text:
Fevral 2, cumaaqşamı künü, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azalığında qabaatlanğan Arsen Cepparov, apis müddetiniñ uzatılması boyunca mahkeme toplaşuvı devamında – silâlı hızmetler tarafından oña qarşı «qorqutuvlar ve işbirlikke çağıruvlar» seslendirilgenini beyan etti. Bunı mahkeme toplaşuvında iştirak etken faal Facebookta haber etti.
Faal: «Arsen Cepparov, onı yalamazdan evel qorqutmağa tırışqanlarını ve «işbirlik» teklif etkenlerini ayta, o bunı red etken soñ ise onı apis ettiler», – dep yazdı.
İşğal etilgen Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Cepparov ve Alimovnıñ apis müddetlerini eki ayğa – fevral 8-ne qadar, İsmailovnıñ – 2017 senesi mart 11-ne qadar uzatqan edi.
Qızıltaş qasabasınıñ sakinleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklenip yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işiniñ» maznunları Qırımda öz qabaatını inkâe eteler ve terroristik areketke iç bir alâqaları olmağanını tasdiqlaylar. Uquq qorçalayıcılar apis etilgenlerni siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ve Ukrainanıñ qıtaiy qısımı arasındaki memuriy sıñırda martnıñ 8-nde ğayıp olğan 24 yaşındaki qırımtatarı Abdulla İbragimov tapılğan. Bunı «Qırım birdemligi» birligi haber etti.
Faallerniñ bergen malümatona köre, yoq olğan vaqıtta İbragimov «Kalançak» keçit noqtasında tutıla edi, ve anda o «Rusiye FSB hadimleri tarafından ahlâqiy ve fizikiy tazyıqqa oğratılğan edi».
«Onıñ başına rezina tayağınen urğanlar, betini döggenler. Ve, soy-sopları, adliyeciler, cemiyetçiler KHV ve içtimaiy ağlarda ses kötermese edi, bu tevqif nenen yekünlenecegi malüm degim. Şimdi o öz evinde. Avtobusnen kelip çıqtı», – dep yazılğan.
Keçende haber edildi ki, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım ve Ukrainanıñ qıtadaki qısmı arasında keçken memuriy sıñırda 24 yaşlı qırımtatar, Kezlev sakini Abdulla İbragimov ğayıp olğan. O Hersondan ilhaq etilgen Qırımğa kete edi. Martnıñ 8-nde, üylede o, Ukrainanıñ keçirüv noqtasından keçip, Rusiyeniñkine taba yol aldı. Aqşam saat 18-ge qadar İbragimovnıñ Rusiye telefon nomerası alâqada edi, lâkin ondan soñ irişüv zonasınıñ tışında oldı.
Soñra onı qıdırmaq içün memuriy sıñırğa İbragimovnıñ yaqın aqrabaları ve adliyeci Rustem Kâmilev kettiler.
Rusiye sıñırcıları tarafından şimdilik bu hususta açıq menbalarda izaat berilemdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.


text:
Ukrayina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat müdirliginiñ yolbaşçısı Kırılo Budanov, Qırım köprüniñ Ukrayina yarımadanı keri qaytarğan soñ yoq olacağını bildirdi.
"Qırım köprü yoq etilecek timsaldir. Qırım keri alınğan soñ bu köpür yoq etilecek. Bu naqliyat arteriyası iç kimsege kerek degil", - dedi Budanov "Ukrayina aqiqatı" neşrine.
O, köpürde yaqında yüz bergen patlavnı da izaatladı.
"Qırım köprü pek küçlü zarar körgenini ayta bilem. Bu köpür "rusiye dünyasınıñ" timsalledirden biridir. "Moskva" kreyseri battı, Qırım köprü de demek mümkün. Bütün bular bu rejimniñ tezden yoq olacağını köstere", - dedi o.
Oktâbrniñ 17-nde Rusiye akimiyeti Keriç köpründe avtobus areketini yañıdan başlattı. Bundan soñ Rusiye tarafından tıqanıqlıq oldı. Rusiye Naqliyat nazirliginiñ malümatına köre, soñki künde köpürde 80 avtobus keçti.
Oktâbrniñ 8-nde saba Qırım köpründe patlav oldı. Rusiye tahqiqatçılarınıñ versiyasına köre, yük maşinası patladı. Neticede eki maşina yolu zarar kördi, patlav sebebinden ya da aynı vaqıtta köpürniñ tren yolundan ketken yük treni yanıp başladı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu patlavnı "terakt" dep adlandırdı, onıñ icracıları ve sımarış etkenler Ukrayina mahsus hızmetleri ola. Rusiye Tahqiqat komiteti Rusiye Ceza kodeksiniñ 205-inci maddesine («Terrorizm») istinaden cinaiy dava açtı.
Ukrayına Baş istihbarat idaresiniñ spikeri Andrey Yusov Rusiyeniñ Keriç köpründe patlav tahqiqatını «saçmalıq» dep adlandırdı.
Ukrayına resmiy şahısları izaat bermey. Prezident ofisiniñ yolbaşçısı Mıhaylo Podolâk «Putinniñ şahsiy leyhasını» patlatuv – rusiyelilerniñ işi ve arbiy reberlikniñ FSBge qarşı ücümi ola, dep ayttı.
Bulğaristan ve Gürcistan Keriç köpründe patlatılğan yük olarnıñ sıñırlarından keçti degen Rusiye tahqiqatınıñ malümatını red etti. Ermenistan «Keriç köpründe terakt kerçekleştirüvde aracılıq» aqqında cinaiy dava açtı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Vaşingtonda "Törek Mirası ayı" uzaçaq
AQŞ başqalası Vaşington mêrı Muriel Bowser oktäbr’ ayın “Törek Mirası ayı” itep iğlan itte
Muriel Bowser belderge imzalap, 11 yıl êlek oktäbr’ ayında “Törek Mirası Yılı”nıñ iğlan itelüen belderep: “Bu çorda törek häm törek bulmağan Amerikalılar arasında küper tözelde,” – dide.
Törkiyä häm AQŞnıñ êlektän ük köçle berlektäşlär buluın assızıqlağan Vaşington mêrı tübändägeçä citkerde: “Vaşingtonda çığışı belän törek bulğan Amerikalılar mäğarif, mädäniyät, iqtisad häm cämğıyätebezneñ şähärdäge üseşendä möhim rol’ uynadı.”
Bowser başqala häm tirä-yağındağı ştatlarda 20 meñnän artıq törekneñ yäşäwenä, Änkara häm Vaşingtonnıñ “qardäş şähärlär” buluına iğitbarnı cälep itte.
Başqala Vaşingtonda här yıl oktäbr’ ayında Amerikan-Törek Cämğıyäte tarafınnan oyıştırıluçı Törek festival’läre dä uza.
Bıyıl 20nçese oyıştırılaçaq Törek festival’läre 16 oktäbr’ könne Pensil’vaniya prospektında çınğa aşaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön’ya kubogında berençe xatın-qız arbitr
Franśuz Stefani Frapparnı Germaniyä - Kosta-Rika matçında idarä itärgä bilgelädelär
Ahlat taş ütäleşe YUNESKO isemlegendä
Tradiśion Ahlat taş ütäleşe YUNESKO (BMO mäğarif, belem häm mädäniyät oyışması) matdi (material’) bulmağan mädäniyät miras isemlegenä kertelde
TRT World forumı 9-10 nçı dekabr’dä İstanbulda uzaçaq
Anıñ bıyılğı teması:“Kiläçäkne formalaştıru: bilgesezleklär, çınbarlıq häm mömkinleklär”


text:
Kyivniñ Şevçenkivskıy rayon mahkemesi Ukraina telükesizlik hızmetini qırımtatar iş adamı Lenur İslâmovğa qarşı cinaiy tahqiqat başlatmağa mecbur etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat elde etken mahkeme qararınıñ kopiyasında aytıla.
Vesiqağa binaen, mahkeme kyivli advokat Valentin Rıbinniñ şikâyetinden soñ böyle qarar aldı. Şikâyet arizasında qayd etilgenine köre, o, yanvarniñ 28-nde UTH-ne muracaat etip, qırımtatar iş adamı Lenur İslâmovğa qarşı devlet hainligi ve separatizm maddesine istinaden dava açmağa rica etti.
Rıbinniñ vesiqada qayd etkenine köre, 2014 senesi aprelniñ 4-nden mayısnıñ 28-ne qadar İslâmov işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye ükümetinde baş nazir muavini vazifesinde bulunğan edi. Advokat, İslâmov «silâlı zıddiyet vaqtında duşmannıñ tarafına keçti» ve «Ukraina devlet sıñırları ve topraq bütünligine» zarar ketirdi, dep bildire.
Ukraina Ceza-protsessual kodeksine binaen, bu ariza esasında Ukraina telükesizlik hızmeti bir kün içinde cinaiy tahqiqat başlatmaq kerek edi, lâkin bu olmadı. Şu sebepten Rıbin tahqiqatçınıñ areketsizligini şikâyet etti, mahkeme onı qanaatlendirdi. Fevralniñ 11-nde qabul etilgen Kyivdeki Şevçenkivskıy rayon mahkemesiniñ qararında aytılğanına köre, UTH, advokat bildirgen malümatnı acele sürette Mahkemeden evelki tahqiqatlar cedveline kirsetmeli.
Advokat Valentin Rıbin Kyivde devlet hainligi ve separatizmde qabaatlanıp mahküm etilgen Qırımnıñ Rusiye sabıq sağlıq naziri Petr Mihalçevskiyniñ imayecisi ola. Lenur İslâmov bu esnasta qabaatlayıcı tarafnıñ şaatı ola. Advokatnıñ aytqanına köre, o, mezkür arizanı berip, al-azırda «Ukrainada bunıñ kibi davalarda adliye istekke köre qullanıla», dep köstermege istey.
Ukraina Telükesizlik hızmeti bunıñnen bağlı açıq beyanatta şimdilik bulunmadı. UTH matbuat hızmetiniñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, olar Şevçenkovskiy rayon mahkemesiniñ qararı aqqında bir şey bilmey. Lenur İslâmov Kyivdeki Şevçenkivskıy rayon mahkemesiniñ qararını açıq sürette izaatlamadı, Qırım.Aqiqat mühbirine telefonda cevap bermey.
Lenur İslâmov – qırımtatar iş adamı ve siyasetçi, ATR telekanalınıñ saibi, «Qırımnıñ vatandaş qamaçavı» aktsiyasınıñ teşkilâtçısı, «Asker» cemaat birleşmesiniñ yolbaşçısıdır. 2014 senesi aprelniñ 4-nden mayısnıñ 28-ne qadar işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye ükümetinde baş nazir muavini olğan edi. Onı anda Qırımtatar Milliy Meclisi vaqtınca yollağan edi.
Petr Mihalçevskiy Qırımnıñ Rusiye ükümetinde 2014 senesi fevralniñ 27-nden iyünniñ 10-na qadar sağlıq naziri olıp çalıştı. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, o, Ukraina Ceza kodeksiniñ 110-uncı maddesi (topraq bütünligine zarar ketirüv) ve 111 maddesindeki (devlet hainligi) cinayet işlerdi, dep bildire.
2018 senesi yanvarniñ 8-nden berli Petr Mihalçevskiy nezaret altında buluna. İyün ayında sabıq nazirniñ davasında tahqiqat yekünlengen edi, şimdi onı Kyivniñ Dniprovskıy rayon mahkemesi baqmaqta.


text:
İdel-Ural Ştatı
İdel-Ural berlege (İdel-Ural ştatı) 1917-1919 yıllarda Könçığış Awrupada xäzerge öç Törki-Tatar (Tatarstan, Başqortstan, Çuaşstan) häm öç Fin-Uğır (Mari İl, Mordoviä häm Udmurtiä) cömhüriätlären berläştergän. Millät Mäclesendä täqdim itelä (1918). Bulaçaq däwlät çikläre Ğälimcan Şäräf citäklägän kämisiä tarafınnan eşlänä. Territoriäsenä Qazan häm Öfä gubernaları, Wätke, Irınbur, Pirem, Samar häm Sember gubernalarınıñ törki-tatarlar küpläp yäşägän töbäkläre kerergä tieş bula. Yaña milli cömhüriätne oyıştıru eşlären başqaru öçen İdel-Ural Ştatın ğämälgä kertü häy'äte tözelä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1917 yılnıñ iyül ayında Törki-Tatarlar İdel-Ural däwläteneñ nigeze salına. Waqıtlı Milli İdärä yasala, ul öç näzärättän tora:
Milli Xäzinä oyıştırıla, anda 1 million sum çaması aqça cıyıla.
1917 yılnıñ 20 noyäberendä Sadri Maqsudi Millät Mäcleseneñ utırışın uzdıra. İdel-Ural Ştatınıñ yasaluı iğlan itelä, ul Qazan xanlığınıñ däwamı bulırğa tieş.
Millät Mäclese Sadri Maqsudinı İdel-Uralnıñ berençe prezidentı itep saylap quya.
1918 yılnıñ 5 ğinwarında Sadri Maqsudi Milli İdäräneñ räise bulıp saylana.
1918 yılnıñ 10 ğinwarında Xärbi İdäräneñ 3000 ğäskäre Ufa uramnarında, «İdel-Ural!» şiğären qıçqırıp, milli tantanalı çığış yasıylar wä Milli İdäräneñ räise Sadri Maqsudi bu tantananı qabul itä.
1918 yılnıñ 14 ğinwarında Xärbi İdäräneñ 2 cıyılışınıñ 14 utırışında Sadri Maqsudi cämğiätne, berläşkän millät bulırğa häm milli mänfäğätlärne onıtmasqa, çaqırğan.
Millät Mäclese wäkilläre Sovet xäkimiäte belän söyläşü alıpbaruınnan baş tartıp, Milli İdäräseneñ cirle büleklärne yasawın däwam itälär: alar salımnarnı cıyalar.
Ştatnıñ ğämälgä kerüen räsmi iğlan itü Bötenrusiä möselman ğäskäriläreneñ ikençe qorıltayınıñ 1918 yılnıñ 1 nçe martına bilgelängän utırışına yöklängän bula. Säwit xakimiäte qarşı bulu säbäple, proyekt ğämälgä aşmıy qala.
Miras[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xäzerge waqıtta qayber Tatarstan, Başqortstan, Çuaşstan h.b. - İdel buyı Bolğarı milli köçläre İdel-Ural bayrağın qullanalar.
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolaq artı respublikası
- Tatar-Başqort Sävit Cömhüriäte
- Sadri Maqsudi
- Möhämmäd Ğayaz İsxaqıy
- İsmäğil Gaspıralı
Päräwezdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Azatlıq.org: İdel-Ural'dan yañalıqlar
- Dmoz.org: İdel-Ural'ğa bağışlanğan belem 2010 eлHың 26 Maй kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Rosselhoznadzor nezaretçileri Qırımğa tavuq qıymasını kirsetmediler.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Artömovsktan Aqmescitke ketirilgen yükniñ teşkerüvi vaqtında, tavuq qımaysı olaraq qayd etilgen yükniñ Rusiye Federatsiyası qanunlarınıñ qaba bozuluvları belgilendi», – denile beyanatta
Rosselhoznadzornıñ malümatına köre, tavuq qıymasını içini qolaylıqnen deñiştirmek mümkün olğan savutta ketire ediler.
Böyleliknen, qayd etilgeni kibi, iş adamlar yasaq etilgen mahsulatnı kendi imalâtı olaraq kirsetmege tırıştılar.
Bu sebepten mahsulatnı qıtaiy Ukrainağa qaytardılar.


text:
Rusiye Federatsiyasında Moskvanıñ Basman mahkemesi keçirilüvi cumaaqşamı künü, yanvar 22-ne, planlaştırılğan Mustafa Cemilevniñ Rusiye Federal migratsion mahkemesine olğan davası boyunca toplaşuvnı fevral 12-ne qaldırdı, – haber ete Radio Svoboda.
Evel bildirilgeni ki, FMH Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kirişini 5 yılğa yasaq etti.
Mahkeme toplaşuvınıñ avuştıruvı mahkemeciniñ hasta olğanı ile bağlı, – dep yaza neşir.
Cemilevniñ adliyecileri mahkeme ketişatında onıñ bulunmasını ve kiriş yasaqlığınıñ lâğu etilmesini talap eteler.
2014 senesi aprel 22-de Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kirişini 5 yılğa yasaq ettiler. Aynı böyle yasaq birazdan Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa da berildi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiye işğal etilgen Qırmğa ağır arbiy tehnikanı yollap başladı. Bunıñ aqqında OSCE-deki ABD missiyasınıñ reis muavni vazifesini vaqtınca icra etken Elizabet Rozenstok-Sillerniñ beyanatında yazıla.
Onıñ malümatına köre, Rusiye yarımadağa desant-ücüm aviatsiyasını, T-72B3 tanklarnı, 120 milimetrlik mina topularını, gaubitsalarnı ve zırhlı tehnikanı yollay.
«Biz Rusiyeni Qırımdaki basqılarnı toqtatmağa ve bütün ukrain siyasiy mabüslerni azat etmege çağuramız. Bundan ğayrı Rusiyeni Qırımnıñ işğalini ve arbiyleştirilüvini toqtatamağa ve Ukraina şarqından bütük küçlerni ve tehnikasını keri çekmege çağıramız», – qayd etile beyanatta.
Aprelniñ 22-nde OSCE Daimiy şurasınıñ onlayn oturışı vaqtında Elizabet Rozenstok-Siller, ABD Rusiyeni işğal etilgen Qırımda arbiy bulunuvınıñ arttırmasını toqtatmağa çağırdı.
Rusiye Mudafaa nazirligi, Qırımdaki talimlerde iştirak etken soñ Rusiye Qara deñiz flotunıñ 20-den ziyade gemisiniñ daimiy yerleşme yerlerine qayttı, dep iddia ete.
Aprelniñ 22-nde, cumaaqşamı künü, Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye arbiy idaresiniñ başı Sergey Şoygunıñ da iştiragı ile «türlerara talimler» keçirdi. O, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy bölglerden arbiy talimlerniñ yekünlenmesi ve ordunıñ daimiy yerleşme yerlerine keri çekilmesini de bildiri. Rusiye Mudafaa nazirligi, Rusiyeniñ cenübindeki ve işğal etilgen Qırımdaki talimlerde iştirak etken quvetlerniñ daimiy yerleşme yerlerine qaytmağa başlağanlarını bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Rusiye işğal etilgen Qırımdan Ukraina sıñırı ve vaqtınca işğal etilgen topraqlardan ordusınıñ keri çeküv esnasında tek 3,5 biñ askerini çıqarğanını bildirdi.
Soñki aftaları Ukraina ve ğarbiy ittifaqdaşları 2014 senesinden berli Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarında, işğal etilgen Qırımda, Qara ve Azaq deñizlerinde Rusiyeniñ asker sayısı iç olmağanı qadar arta, dep bildire. Moskva, Rusiye ordusınıñ Rusiyede (olar Ukrainağa ait Qırımnı da sayalar) areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dep qayd ete.


text:
«Kavkaz» limanında yük maşnalarınıñ aydavcıları Qırımğa keçmek içün paromını 69 saat bekleyler. Bunı «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketiniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, «Kavkaz» limanında 626 yük ve 135 yengil maşna toplandı. «Krım» limanı tarafında ise 194 yük ve 45 yengil maşna yolunı devam etecegini bekley.
Keçende, Keriç porom keçiti etrafında buz örtüsi peyda olğanı sebebinden tahminen 700 maşna toqtap qalğan edi.
Yaqın künleri furtuna sebebinden Keriç parom keçiti öz işini toqtata bilecegi aqqında haber etilgen edi.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Rusiye Rostov vilâyetiniñ Taganrog şeer mahkemesi mayıs 13-ünde, mart 27-sinde kütleviy tuntüv vaqtında tutulğan qırımtatar faalleri - Seyran Murtaza, Enver Ametov, Mecit Abdurahmanov ve Rüstem Seythalilovnıñ - davasını qapalı şekilde keçire.
Ne tuvğanlar, ne diñleycilerni mahkeme odasına yibermediler. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine mahkeme yanında olğan faaller bildirdi.
“Faaller, daa sabadan berli foto ve video çıqaruvı aqqında muracaat ete edi. Amma mahkemeciniñ kâtibi, bu mahkemeniñ bütün oturışları qapalı şekilde keçirilecek, dep ayttı”, - aytıp berdi imayeci Ruslan Abduraşitov.
Onıñ aytqanına köre, tışarıda 20-ge qadar adam toplandı, zalğa kimseni yibermeyler. Faaller ve soylar mahkeme odasına yiberilmegenlerine şikâyet yaza.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu Lenin rayon mahkemesinde dört oturışuv (saat 14:00-dan başlap) ve Taganrog şeer mahkemesinde dört oturışuv (saat 10:30-dan) keçirilecek. Mayısnıñ 14-nde Şahtinskiy şeer mahkemesinde dört oturışuv (saat 9:00-dan), Oktâbrskiy rayon mahkemesinde üç oturışuv (saat 10:30-dan) ve Rostov-na-Donu Kirov rayon mahkemesinde sekiz oturışuv (saat 9:30-dan) olacaq.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban UmerovRusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Franciyada adamdarğa oq jaudırıp, jergilikti meşitti örtemek boldı degen küdikpen 84 jastağı er adam wstaldı. The Guardian basılımınıñ habarlauınşa, k..
Bügin Almatı qalasınıñ äleumettik-ekonomikalıq damuına arnalğan keñeste jwmıs saparımen oñtüstik astanağa kelgen memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaev..
Belarus' pen Reseyden özge barlıq Europa elderi sağat tilin qısqı uaqıtqa auıstırıp – bir sağat keyinge jıljıttı. Qazirgi uaqıtta 76 el qısqı jäne jaz..
Toqaevtıñ qatısuımen ötken keñeste Sağıntaev qalanı damıtudağı nätijelerimen bölisip, prezidentten jaña eki elektr stansa saluğa kömektesuin swradı. S..
Jauaptı organdar Tarazda üyine qaytuğa eki ay qalğan Wlttıq wlannıñ sarbazı asılğan küyde tabılğan deydi. Tarazdağı «Qazaqstan respublikası Wlttıq wl..


text:
Bunı SNBO Haber merkeziniñ spikeri Volodımır Çepovıy bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Eger de bütün sıñırnı ordularımız nezaret etse edi, biz bu haberni birinci olıp berir edik, ve bu kerçekten de prezident ilân etken planğa etilgen qaviy bir adım olur edi. Şimdi öyle bir şey yoq», – dedi Çepovıy.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye Federatsiyası sıñır yanında arbiy bulunuvını arttırmağa devam ete.
«Gukovo, Novoşahtinsk Rusiye şeerleri, Vasetskiy qasabası yanında Ukraina sıñırında şahsiy erkânnıñ ve zırhlı tehnikanıñ bulunuvı qayd etildi», – dey Çepovıy.
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ reisi Oleksandr Turçinov bugün Ukraina-Rusiye sıñırınıñ qapatıluvı aqqında bildirgen edi.


text:
Cumaertesi künü, oktâbr 25-te, Ukrainada nevbetten tış parlament saylavları arfesinde «sessizlik künü» keçe.
Yuqarı Rada nevbetten tış saylavlarınen bağlı bir de bir teşviqat yasaq etile. İçtimaiy tedqiqler ve cemaat fikirlerini ögrenüvlerniñ neticelerini aydınlatmaq da yasaqtır.
Cuma künü Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ reisi Andriy Lısenko bildirdi ki, cumaertesi ve bazar künleri adamlarnı qorquzmaq ve saylavlarnı bozmaq maqsadında bir sıra yañlış malümatlar tarqatılacaq, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Lısenko kütleviy haber vastalarını teşkerilmegen malümatlarnı tarqatmamağa ve yalıñı resmiy qaynaqlardan izaat istemege çağırdı.
Saylavlarda majoritar bölgelerde 29 firqa ve namzet qayd etildi.
Nevbetten tış parlament saylavlarını keçirmekniñ sebebi «Yevropeyskiy vıbor» parlament koalitsiyasınıñ dağıtılması oldı – iyül 24-te onıñ erkânından «Svoboda» ve «UDAR» fraktsiyalarınıñ azaları çıqtılar.
Avgust 26-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Yuqarı Rada vekâletlerini toqtattı ve oktâbr 26-na nevbetten tış parlament saylavlarınıñ keçirilmesini belgiledi.
Malüm olğanı kibi, aqımdaki seneniñ fevral 22-de prezident Viktor Yanukoviçniñ rejimi yoq etilgen soñ, mayıs 25-te nevbetten tış prezident saylavlarında Petro Poroşenko ğalebe qazandı, 2004 senesiniñ anayasası ğayrıdan tiklenildi ve Ukraina parlament-prezident cumhuriyetine çevirildi.


text:
Letoniya ükümeti RF ordusına seferberlik ilin etilgen içün Rusiye ile sıñırda fevqulâde vaziyet ilân etti. Ükümetniñ saytında haber etilgenine köre, bu vaziyet sentâbrniñ 28-nde quvet alacaq ve üç ay devam etecek.
Fevqulâde vaziye memleketniñ Aluksnensk, Balvsk ve Ludzensk rayonlarında ilân etilecek. O, deñiz limanları, avalimanları, demiryolları ve sıñırdaki keçit noqtalarında olacaq.
Letoniya akimiyeti rusuyelilerniñ aqınını azlaştırmaq içün Redezdde sıñır keçitini qapata. Memleketniñ Devlet sıñır hızmetine Rusiye vatandaşlarınıñ sıñırnı keçmesine nezaretni quvetleştirmek buyurıldı.
Evel Letoniya orduğa çağırılmamaq istegen ruslarğa gumanitar viza bermemek ya da artıq Şengen vizası olsa, olarnı sıñırdan keçirmek qarırna keldi.
Sentâbrniñ 21-nde Rusiyede qısmiy seferberlik ilân etilgen soñ rusiyeliler küttleviy şekilde biletler santın alıp memleket tışana ketip başladılar. Kazahistan, Mongoliya, Gürcistan ile sıñır maşnalarnen çoq kilometrlik tıqalıp qaldı. Yerli haber vastalaranıñ haber etkenine köre, bugünge qadar artıq 260 biñ adam memleketni terk etken.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Koizumi: utrawlarnıñ 4se dä kiräk
Yaponiä premier-ministrı Yuniçiro Koizumi Rusiä, İkençe dönya suğışınnan soñ basıp alınğan utrawlarnıñ 4sen dä qaytarırğa tieş dip belderde. Bu belderü, kiçä Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ Kremldä ütkän matbuğat oçraşuında "Rusiä utrawlarnıñ ikesen genä qaytarırğa äzer" digän süzlärenä cawap bulıp tora. Yaponiä belän Rusiä diplomatik bäyläneşlär totsa da, İkençe dönya suğışınnan soñ solıx kileşüen älegäçä imzalamağan. Tın okenadağı 4 bäxäsle utrawnı Rusiälelär Kuril utrawları dip atıy, Yaponnar isä – Tönyaq Cirlär dip. Kiläse yılda Putin räsmi säfär belän Yaponiägä barırğa cıyına.


text:
AQŞ prezidenti Donald Trump sentâbrniñ 20-nde, Qırım ilhaqı ve Ukrainağa nisbeten tecavuzkâr areketlernen bağlanğan şekilde Rusiyege qarşı sanktsiyalar meselesinde, aynı zamanda, “Amerika sanktsiyalarından dolayı Amerika muhaliflerine qarşı çıquv” qanunına muvafıq, Maliye nazirligine ilâve vekâletler bergen ferman çıqardı..
Trumpnıñ Senat reberi ve Palata temsilcisine yollağan Qapaq mektübinde, bu fermanğa sanktsion rejimge qatiyen riayet etmek kerek olğanı aqqında söz yürsetile denilmekte, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ferman yañı sanktsiyalar kirsetmekni közde tutmay, o yalıñızRusiyege nisbeten üküm sürgen sıñırlav çarelerini bir tertipker kirsete.
Ayrıca ferman AQŞ tarafından şahıs ve şirketlerge nisbeten kirsetilebilecek sanktsiyalarnı sıralay. Söz kreditni yasaqlav ve sıñırlav, aktivlerni toñdıruv, Amerika vatandaşları ve şirketlerine sanktsiyalar cedveline kirgen şahıslarnen iş tutmaqnı yasaqlav, viza bermekni yasaqlav ve saire sıñırlavlar aqqında kete.


text:
Advokat Nikolay Polozov Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımdaki areketleri soñra mahsus yaratılğan halqara taribunalda baqılacağı fikrini bildirdi. Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında ayttı.
"Asılında, Ğarp institutlarında siyasiy iradeniñ olmaması ve halqara uquqnıñ hususiyetleri sebebinden Rusiye akimiyetine er angi bir tazyıq köstermek olduqça qıyındır. BMT-niñ Halqara Adalayet mahkemesiniñ Rusige Meclisniñ faaliyetini ğayrıdan tiklemesini emir etken qararını hatırlaymız. Rusiye bunı körmemezlikke urdı. Amma müsbet bir tecribe de bar. Bu, Rusiyeniñ deñizcilerni azat etmege mecbur etken Halqara Deñiz uquqı mahkemesiniñ qararıdır ve Rusiye bunı yapmaq mecburiyetinde qaldı. Qırımdaki vaziyet aqqında aytsaq, al-azırda tesirli tazyıq usulları yoq, amma arbiy cinayetlerniñ müddeti yoq. Dünyadaki siyasiy vaziyet deñişkende, atta keçmiş Yugoslaviya ya da Ruandada olğanı kibi mahsus bir tribunal qurulmasınıñ da mümkün olganını istisna etmeyim", - dedi Polozov.
Aynı zamanda Polozov qayd etti ki, Ukraina Qırımnı keri qaytarğance, muvafıq müessiseler insan aqlarınıñ bozuluvı ile bağlı malümatnı ve delillerni toplay bile.


text:
Pakistanda yüz bergen patlav neticesinde qurbanlarnıñ sayısı 53-ke yetti. Patlav avgust 8-de Pakistan cenübiy-ğarbında yerleşken Kvetta şeerinde hastahane yanında yanğıradı. Politsiyanıñ malümatına köre, daa 30-dan ziyade insan yaralandı.
Vilâyet içki işler naziri Sarfraz Bugti ücümni «terrorizm eylemi» olaraq takbih etti.
Politsiya hadimleriniñ aytqanlarına köre, patlav, bundan evel atışma neticesinde elâk olğan belli adliyeciniñ cesedi hastahanege ketirilgeninden soñ yüz berdi.
İç bir taqım ücüm içün mesüliyetni boynuna almadı.
Belucistan cenübiy-ğarp vilâyeti akimiyetiniñ temsilcisi bildirdi ki, taqiqat işleri alıp barıla.
Bunen beraber, bundan evel avgust 8-de mahkemege ketken adliyeci Bilal Kasseni kim oldürgeni belli degil. Politsiyanıñ bildirgenine köre, patlav neticesinde elâk olğanlarnıñ çoqusı adliyeciler ola, olar hastahane yanında bu yerge zenaatdaşı Kasseniñ cesedi ketirilgen soñ toplaştı.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Tsentralnıy rayonı mahkemesi «Fevral 26 işi» figurantları Mustafa Degermenci ve Ali Asanovğa ev apisi muddetini eki ayğa uzattı. Bunı yanvarniñ 22-sinde Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Degermenci ve Asanov 2018 senesi aprelniñ 7-sine qadar ev apisinde qaldırıldılar.
Qorçalav tarafı ev apisiniñ uzatılmasına qarşı çıqtı. Şu cümleden, Mustafa Degermenci, işniñ «deliller olmağanı sebebinden yerinden qıbırdamağanı açıq-aydın körüne», dedi. Onıñ advokatı Aleksandr Solodkov, mahkeme qabaatlav tarafınıñ bütün delillerini endi ögrendi ve büdjet paralarını iqtisat etmek içün sıñırlav tedbirini ev apisinden, bulunğan yerini terk etmemek mecburiyetine deñiştirmek kerek, dep qayd etti. Diger advokatlar da bu fikirge qol tuttı. Olar ev apisini uzatmaq içün esasnıñ olmağanını, muhakeme etilgenlerniñ qorantadaki vaziyetlerini ve işniñ isbatlanmağanını qayd ettiler.
«Fevral 26 işi» boyunca nevbetteki oturışuvda prokuror, Rusiye «Ekstremizmge qarşılıq kösterüv merkezi»niñ hadimleri tarafından azırlanğan raportlarnıñ işke ilâve etilmesini istedi. Bu raportlarğa binaen zarar körgenler İvkin ve Şlâgin Qırım territoriyasında bulunmaylar. Advokatlar, bu vesiqalarnıñ talaplarğa uymağanını ve, ondan ğayrı, raportlarda bu şahıslarnıñ Qırım sıñırları tışına ketkenleri aqqında qatiy şekilde aytılmağanını qayd ettiler.
Ondan ğayrı, advokatlarnıñ aytqanına köre, raportlardan birinde zarar körgenler ile aqrabalarınıñ soyadları bir-birinen qarıştırıldı. Advokat, bundan da başqa, teşkerüv operativ hadimleri tarafından yapıldı, lâkin bu materiallardan gizliliginiñ alıp taşlanması aqqında emir mahkemege berilmedi, dep qayd etti. Akem, prokurornıñ bu materiallarnı işke ilâve etmek ricasını red etti.
Prokuror mahkemeni, işniñ materiallarını ögrenmek ve Ahtem Çiygozğa qarşı mahkeme qararınıñ qanuniy quvet alması munasebetinen, ihtimal ki, yañı delillerniñ berilmesi içün yanvarniñ 26-sına qadar teneffüs ilân etmege rica etti.
2015 senesinde bir grup qırımtatar faaliyetçilerge qarşı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingniñ iştirakçilerine qarşı mahkeme başlandı. Olar kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlanalar.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umeriv ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler vaqtında tutulğan Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti fenalaştı. O, Rostov-na-Donu SİZOsında buluna, oña tibbiy yardım kösterilmey, dep bildirdi advokat Aleksandr Stasük Qırım.Aqiqat mühbirine.
«Rostov SİZOsında tutulğan müddet içinde Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti ket-kete fenalaşa. Aytqanına köre, qursağı toqtamayıp ağıra, yüregi «acıta». Oña tek ağrı kesici ilâclar bereler. SİZO reberligine eki kere muracaat etip, tibbiy teşkerüv keçirmege, yardım köstermege rica etti – cevap yoq. Teşkerüv keçirilmey, yardım kösterilmey. Şu sebepten Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti, tibbiy bölük ve Rostov vilâyetiniñ insan aqları vekâletlisine muracaat etip, acele tibbiy teşkerüv keçirilmesini ve acele yardım kösterilmesini rica ettim. Gaziyevniñ aşqazanı sürekli ağıra, şu sebepten kösterilecek yardımnı añlamaq içün teşkerüv yapılmalı», – dep ayttı advokat.
Haber derc etilgende Rostov vilâyetindeki Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti idaresiniñ izaatları yoq edi.


text:
Bazarertesi iyün 15-de Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedevniñ Qırımğa iş ziyareti planlaştırıla. Mında o ticaret inkişafı meseleleri aqqında muşavereni keçirecek ola.
Bu aqta Rusiye ükümetiniñ saytında aytıla.
Şu cümleden, muşaverede ufaq ticaretniñ ödünç resurslarına irişim, faaliyetniñ ayrı çeşitleriniñ litsenziyalaştıruvı, Qırımda serbest iqtisadiy zonasınıñ olması kibi sualler muzakere etilecek.
«Ziyaret çerçivesinde ükümet reisi Aqyarda «Terruar» şarap şirketiniñ istisal tsehi ve ameliyathanelerini teşkerecek», – denile anonsta.
İyün 16 künü Medvedev, beyanatqa köre, «Artek» Halqara bala merkeziniñ 90 yıllığına bağışlanğan tantanalı tedbirlerde iştirak etecektir
«Artek» halqara bala merkezi» Ukraina devlet şirketi bu yazda işine devam ete ve Qırım işğali vaqtına Kiyev vilâyetine köçe. Şimdilik lager «Puşça-Ozörnaya» şifahanesinde olacaq.
Malüm ki, 2014 senesi qıtaiy Ukrainağa köçken «Artek» hadimleri «Artek-Karpatı» lagerini teşkil ettiler. Mında qıtaiy Ukrainağa Qırım «Artek» lagerinden köçken ocalar çalışa.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturaı Qırımda «Artek» halqara bala merkeziniñ «milliyleştirüvi» boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Tış işler nazirligi UNESKO, halqara teşkilâtlarnı, dünya toplulığını Qırımnıñ şimdiki akimiyeti tarafından «Artek»niñ Rusiye federal müliketine berilmesini takbih etmege çağırdı.


text:
Ukraina halq deputatları Yuqarı Radanıñ Rusiye Devlet Duması ve Rusiye Federatsiyasınıñ prezidentine ukrain uçucısı ve VIII çağırılış Ukraina halq deputatı Nadejda Savçenkonıñ azat etilmesi aqqında №1095 muracaatına qoltuttılar. Buña 321 halq deputatı rey berdi, – dep haber ete RBK-Ukraina.
«Bundan ğayrı, Ukraina parlamenti Oleg Sentsov, Nikolay Andronoviç ve Rusiye Federatsiyasınıñ Ukraina istilâsı neticesinde esir alınıp Rusiyege alıp ketirilgen ve şimdige qadar anda zornen tutılğan diger adamlarnı azat etmege çağırdı», – aytıla beyanatta.
Rada Ukraina Tışqı işler nazirligine çetel devletleriniñ milliy parlamentleri, halqara teşkilâtları ve parlamentlerara assambleyalarına mezkür muracaat aqqında haber etmege ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisine muracaat metnini Devlet şurası ve Rusiye prezidentine yollamağa avale etti.
33 yaşında Nadejda Savçenko – yuqarı leytenant, Ukraina Silâlı quvetleriniñ Ava küçleri ordu aviatsiyasınıñ 3-ünci ayrı polk Mi-23 vertolötiniñ şturman-operatıdır. Donbasstaki terrorizmge qarşı tedbirlerde «Aydar» batalyonı erkânında öz isteginen iştirak ete edi. Aynı vaqıtta Ukraina Silâlı Quvetleriniñ zabiti olıp qala edi. Lugansk civarında Metallist qasabası yanında uruşlarda iştirak etip, ya iyün 18-de, ya da 19-da esir alındı. İyül 8-de Savçenkonıñ Rusiyede Voronej taqiqat ceza evinde bulunması belli oldı. Rusiye akimiyeti Savçenkonıñ eki Rusiye jurnalisti İgor Kornelük ve Anton Voloşinniñ ölümine alâqası bar olğanını ayta.


text:
Klimattyq maqsattardyñ egjei-tegjeiı aşylğan joq, bıraq sarapşylardyñ aituynşa, būl elde auqymdy maqsattar qoiu jospary joq. Basty qiyndyq - Türkianyñ şyğaryndylardy keñ kölemde qysqartuğa tyrysuy qūrylymdyq jäne qarjylyq qiyndyqtarğa tap bolady.
Mysaly, el gaz men kömır öndıruge öte täueldı. Türkia importtalatyn kömırge negızdelgen 8,9 GVt quatqa ie, olardyñ köpşılıgı 2010 jyldan keiın bastaldy jäne ekonomikalyq siklınıñ bastapqy kezeñınde. Kömırmen jūmys ısteitın tağy bır ırı elektr stansasy (quaty 1,3 GVt Hunutlu JES) osy jyldyñ soñynda ıske qosylady dep josparlanuda.
Parij klimattyq kelısımı boiynşa öz mındettemelerın ratifikasialauğa Türkiany itermeleitın negızgı faktorlardyñ bırı - EO-da aldağy uaqytta kömırtektı kömırmen zarädtau (CBAM). Būl blok Türkianyñ eñ ırı sauda serıktesı bolyp tabylady.


text:
Bezos törkeme ğalämgä oçtı
AQŞnıñ Texas ştatınnan ırğıtılğan qorabta Bezos üze dä bar
Milliarder êşmäkär Djef Bezosnıñ şirkäte Blue Origin yasağan häm 4 keşe utırğan New Shepard ğaläm qorabı ğalämgä oçırtıldı.
AQŞnıñ Texas ştatınnan ırğıtılğan qorabta Bezos üze dä bar.
Amazonnıñ qoruçısı da bulğan Djef Bezos yanındağı 3 keşe ğalämgä pilotsız oçtı. Bu tarixta berençe tapqır çınğa aşırıldı.
Ğalämgä säfärdä Bezosnıñ bertuğanı Mark Bezos belän ber rättän Amerikalı xatın-qız aviator 82 yäşendäge Wally Fank häm Somerset Capitals Partner şirkäteneñ yuğarı däräcäle citäkçeseneñ 18 yäş’lek ulı Oliver Deamen bar.
Oliver Deamen ğalämgä oçqan iñ yäş, Wally Funk isä iñ olı keşe buldı.
Ğalämgä oçqançı Bezos törkeme tizlätelgän belem aldı.
Ğaläm qorabınıñ 106 çaqrım biyeklekkä çığuı maqsat itelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Kuveytta berençe xolera oçrağı
Kuveyt'te yurt dışından dönen bir kişide ilk kez kolera vakasına rastlandı


text:
"Ğolos" siyasiy partiyanıñ başı, "Okean Elzı" taqımınıñ yetekçisi Svyatoslav Vakarçuk, Qırım sakinlerini Hersonğa kontsertke davet ete. Bu aqta o, Facebookta derc etilgen video beyanatında ayttı.
"Qırım sakinlerine mahsus hitabım: biz Qırımda kontsert keçirmege pek ister edik, amma şimdilik sizni Hersonğa davet etemiz. Siz kelirsiz, dep ümüt etemiz. Ve mahsus qardaşlarımıznı - qırımtatarlarnı anda bekleymiz", - dedi Vakarçuk.
Daa evel "Ğolos" firqasınıñ başı qırımtatar muhtariyeti meselesine dair fikrini açıqladı.
Vakarçuknıñ partiyası cedveline ASTEM şirketiniñ başı, Qurultay delegatı Rüstem Ümerov ve "Crimea SOS" teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva kirdi.


text:
Çoqtan berli divar taqvimleri rastkelmegen, amma hatırlağanım qadar, er yapraqta yıl, ay ve kün belgilene. Amma Rusiyede asırnıñ sıra nomerasını da büyük raqamlarnen bastırmaq kerek. Bu fikir bugün Qırımda yağmur sorap yapılğan dualardan soñ aqlıma keldi.
Adını bildirmegen akimiyet vekili üküm etken arhiyereyge muracaat etken ve onıñ buyruğı ile bütün kilselerde yağmur yağması aqqında dualar etile. Bugün istekleri eşitildi dep sayayıq: yarımadanıñ eñ hayırsız köşesinde - Keriçte de yağmur ve qar yağa. Amma ögde baar, yağanaqlar daa degerli olacaqtır: halqta aytılğanı kibi, "mayda üç yahşı yağmur yağsa, üç yıllıq ötmek de olur". Amma öyle olmasa? Mayısta da, keçken yıl kibi, yazda da yağmur yağmasa, bütün dualar cevapsız qalsa? Ritual oyunlarnı yaparlar, er kesni tizge qoyıp, başlarınen asfaltqa urdırırlar, şaman Gabışevni çağırtıp, Afrika şamanlarını da yardımğa davet eterlermi? Yani, yañı Qırım "akimiyeti", Putinden yardım beklemekniñ faydası olmağanını añlap, bütün mesüliyetni Tañrığa yükleycek oldı. Ya onı Anayasanıñ birinci maddesine yazıp qoymağa teklif etkenlerinden soñ, bunda ne bar? Aqiqaten, küzde Moskovağa yollanılğan kurort statistikasınıñ raqamları raatlanıyıcılarnıñ sayısınen bir kelmese, birev cevap bermeli de.
Elbette ki, yalıñız Qırımda degil o qadar keride qalğan ve zemanege uymağan reberler bar, dep maña itiraz ete bilirler. Bunen pek zengin Qatar, bay Avstraliya ve avropalaşqan İsrailniñ de akimiyeti bellidir. Ebet, öyledir, amma quru ve suvsız İsrailde, köy hocalığı naziri bile dört yıl devamında Ağlama Divarı yanında yağmur yağması içün fermacılarnen beraber dua etken yerde, tek Allahqa işanıp bir yerde oturmaylar, ancaq tamçı suvarmanen bayağı bereket östürmege, deñiz suvunı tatlılaştırmağa ve onı ihracat bile etmege ögrendiler. Deral ruslaşqan Qırım zadegânları ise yarımada toplağını dımlatmaq ve eali ile raatlanıyıcılarnı içtirmek içün, Tañrığa muracaat etmekten ğayrı, daa sadece bir çareni bile - Putinniñ Ukraina qıtasında yañı arbiy çatışmanı açmasına işanmaq, ya da qoşma para bermesini yalvarmaq, ya da suvnıñ tuzlaştırmaq, ya da Kuban özenleriniñ Qırımğa taraf çevirmek.
İlhaqtan soñ qırım keri qayttı. Azatlıqlarnıñ sıñırlavı ile sovet devriniñ eñ pis vaqtı kelgeninden ğayrı, ealiniñ yaşayışı da aynı seviyege qayttı. Yani, yıllarnen yarımada qopqa-qopqa suv taşımasını, çanaqlarda savut yuvmasını, legende yuvunmasınıñ soñu kelgenine quvanıp, Şimaliy Qırım kanalınıñ qurulmasını hatırlap yaşay edi. Qırımnıñ "rusiye akimiyeti" bularnı daa teklif etmedi, amma oña yaqınlar. De Sergey Aksönov suvnı ayda eki kubdan azca qullanğanlarnı mukâfatlamaq teklif ete, de Suv hocalığı devlet komitetiniñ reisi İgor Vayl, tiş temizlegende çeşmeni qapatmağa tevsiye ete, de, kene o, başta Aqmescitni, iyünniñ 1-inden soñ ise bütün yarımadanı da saatlıq suv berüv cedveline keçirmesi aqqında ayta. Amma Vayl, rusiye akimiyeti tamirlevine milliardlarnen ruble bergen teşik boruları içün, Keriç soqaqlarında aman-aman er kün suv aqqanını añmay. Ve Vaylden bunı yahşıca añlağan yoqtırdır, amma devamlı suv qapatmaları borularnıñ daa tez ipranğanını sebep ola.
Keriç buña oşağan bir şey olğan edi, amma saanıñ mütehassısları qabul etmege mecbur oldılar ki, suvnıñ ne eki künde bir berilmesi, ne de kün devamında saatnen berilmesi, borularnıñ yarılmasına sebep olıp, iç suvnı iqtisat etmey. Em de ne Vayl, ne de Aksönov şeerniñ şahsiy suv menbaalarınıñ qullanılmasınen oğraşmağanları da hucur. Memurlarnıñ kimsesi, Keriçte çoqraqlar bar olğanını tüşünmey, olarnı sadece temizlep canlandırmaq kerek. Olarnıñ suvu da çeşme suvundan bayağı tatlıdır.
Qırımda suv teminatı meselesinde kercekten Tañrıdan yardım belkep, qıta Ukrainada cenk açılmasına işansalar, vade etilgen erzaq mallarınıñ ucuzlanması ve raatlanıyıcılarnıñ artması aqqında unutmaq mümkün. Suvsız yarımadada öz meyva ve sebzesi olmaz, österilgen soyları ise ekzotikanıñ fiyatına satılacaq. Böyle fiyatlarnen, Putin Qırımda daa qaç köpür açsa da, turistlerniñ kelmesini beklemege kerekmey. Aqıllı adam Qırımda bir yerli şeftali içün, Moskova ya da Peterburg bazarlarına Öbekistandan ketirilgen şeftalilerniñ bir kilosınıñ fiyatını tölemez. Amma Qırım akimiyeti bunıñ ögüni almağa aşıqmay. Papazlarğa dua etmekni buyurmaq daa qolaydır, soñra ise duaları samimiy olmağanlarında da qabaatlamaq mümkün.
Andrey Furdik, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ 52-nci doğğan kününde dostları ve qırımtatar faalleri Bağçasaraydaki evinde ana-babası ve ömür arqadaşına qoltutmaq içün toplaşqanlar. Tahminen 80 insan keldi, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Ananeviy dua merasimi ve bayram yemegi oldı.
Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova onı SİZOda ziyaret etti. Dey ki, Çiygoz«dayana».
«Añlaysıñızdır: ekinci doğğan künü apishanede», – dep qoştı Ablâlimova.
İçtimaiy ağlarda qırımtatar faalleri Ahtem Çiygoznıñ doğğan kününi tebrikledi – bazıları saifelerine hayırlav sözlerini ve Meclis reisiniñ muavini olğan fotoresimlerni yerleştirdi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
«Bütün Qırım ealini cedvelge aluv esnası 1944 senesi Qırım yarımadasından sürgün olunğan qırımtatarlarnıñ balalar sayısını belgilemege imkân berecek. Bu aqqında oktâbr 14-te Aqyar gübernatorınıñ muavini Miroslav Pogorelov jurnalistlerge bildirdi», – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet ruporı Krıminform saytı.
Onıñ qayd etkenine köre, şeer ükümetiniñ vekilleri bu mevzuda qırımtatar cemiyetiniñ reberleri ile körüştiler.
Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, Aqyardaki qırımtatar qorantalarında doğuv seviyesi orta seviyeden yüksektir, onıñ içün şeerde qırımtatarlarnıñ sayısı 5 biñden ziyade olması mümkün.
Malüm olğanı kibi, Aqyarda ve işğal etilgen Qırımnıñ diger regionlarında oktâbr 14-25 künleri ealini cedvelge alacaqlar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kefe yanında, Kaygador (Orconikidze) qasabasınıñ deñiz yalısında Ekinci Cian Cenkinden qalğan eki aviatsion bomba tapıldı. Bu aqta Qırımda rusiye FVN-niñ İdaresi bildirdi.
Müessiseniñ malümatına köre, bombalarnıñ ağırlığı 50 killogramğa qadar edi.
FVN, patlayıcı qısımlarnı bombalardan çıqarıp, mahsus poligonğa alıp kettiler ve, anda yoq ettiler dep bildire.
Bir kün evel Lübimovka köyünde suv tübünde tapılğan aviatsion bombanı yoq ettiler.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenkinden soñ topraqta qalğan mermiler ara-sıra tapıla. Yarımadada minasızlaştıruv taqımları çalışa.


text:
Qırımda "gaz borusındaki diversiya davası" boyunca apiske alınğan Nariman Celâl ve ağa-qardaş Ahtemovlarnıñ mudafaası qabaatlanğanlarnıñ iskencelerge oğratılması aqqında iddialarını tekrarladı. Bunı Facebookta advokat Nikolay Polozov haber etti.
"Bugünki oturış vaqtında mudafaa tarafı bazı azırlanğan muracaatlarnı berdi, olarnıñ muzakeresi zamanı iskence, ğayrı insaniy ve qanunsız davranuv ile bağlı sual peyda oldı, o, FSB hadimleriniñ olarğa qarşı etkenleri, nasıl etip şaatlıq ettirgenleri aqqında mahkemege tafsilâtlı malümat berdi", - dep yazdı Polozov.
Qırımdaki mahkeme muracaatnı qanaatlendirmekten red etken.
Polozovnıñ bildirgenine köre, bazarertesinece teneffüs ilân etilgen.
"Nariman, Asan ve Aziz mahkemede iştirak ettiler. Episi pozitivdir, küreşmege ve öz qabaatsızlığını isbatlamağa azırlar. Olar, olarnı desteklegen er keske minnetdarlıq ve selâmlar bildireler", - dep yazdı advokat.
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi fevralniñ 18-nde Qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl ve faaller Aziz ve Asan Ahtemovlarmabüsleri olğan Anğara köyündeki "gaz borusında diversiya" davası boyunca ilk diñlevlerni başladı.
2021 senesi dekabrniñ 15-nde advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası boyunca ilk tahqiqatnı yekünledi, Nariman Celâlğa daa bir qabaatlav berildi.
Qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl işğal altındaki Qırımda tahqiqat ve adliyeni «yalancı» ve «sımarlanğan» dep adlandırdı.
Yanvarniñ 25-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Nariman Celâl, Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ apiske alınmasına qarşı imayeniñ istinaf şikâyetini red etti. Olar eñ az fevralniñ 23-ne qadar SİZOda qalacaq.
Advokat Nikolay Polozov Nariman Celâl «tış dünyadan ciddiy bir izolâtsiyada» tutula, dep qayd etken edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Bunı Cenübiy arbiy bölgeniñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ malümatına köre, iyün başında qabul etüv noqtaları Aqmescit ve Aqyarda çalışıp başladı. Al-azırda 500 ariza baqıla.
«Añlaşma esasında hızmetke çağıruv boyunca hızmet etip kelgen genç erkekler seçip alına. Saylavda aliy oquv yurtlarınıñ mezunları, ya da orta tehnikiy ve tehnikiy tasili olğan namzetlerniñ qabul olunmaq imkânları daa da çoq», – aytıla beyanatta.
Namzetler tibbiy ve psihologik teşkerüvden keçip, 10-ğa qadar test ve 575 sualge cevap bereler. Beden terbiyesi de şartlardan biridir.


text:
İmam Dilâver Halilov qanunsız missionerlik faaliyetinde qabaatlanıp, aprelniñ 15-nde Qırımnıñ İçki rayonındaki Rusiye prokuraturasına malümat bermesi içün çağırıldı. Müessise, Halilov camide namaz qıldırıp memuriy cinayet yaptı, dep tüşüne. 2020 senesiniñ başından berli Qırımda bunıñ kibi üçünci taqip qayd etile.
Aprelniñ başında Aluştanıñ Rusiye prokuraturası qanunsız missionerlik faaliyeti sebebinden imam Yusuf Aşirovğa qarşı memuriy dava açtı, martnıñ başında ise Aqmescitniñ Rusiye mirovoy mahkemesi imam Rasim Dervişevni bunıñ kibi cinayette qabaatlap, beş biñ ruble para cezasını berdi. Halqara aq qorçalayıcılarnınh malümatına köre, 2019 senesi devamında Qırımdaki Rusiye mahkemeleri qanunsız missionerlik faaliyeti memuriy davalarında 24 qarar çıqardı, 17-si qabaatlayıcı oldı. Qırımlı imamlarnı taqip etüv sebepleri aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
Qırımlı advokat Ayder Azamatov, Rusiye prokuraturasınıñ imam Rasim Dervişevge qarşı qabaatlav sebepleri aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Mence, Dervişevge qarşı malümat tam olaraq zayıf ve sebepsiz oldıAyder Azamatov
– Vesiqalarğa köre, ibadet etken bina ev ola, cami olaraq resmiyleştirilmegen. Amma mesele ibadet içün olmağan binada diniy merasim keçirgenlerinde degil – Rusiye qanunlarına köre, insannıñ missionerlik faaliyetinen oğraşmaq niyeti olmasa, bir sıñırlav yoq. Yani namaz bile er yerde qılınması mümkün. Mence, Dervişevge qarşı malümat tam olaraq zayıf ve sebepsiz oldı. Delillerde tek beş saniyelik video bar edi, bir levha alındı: müvekkilim bir qaç musulmanğa baqa. Dervişev qorqıp, qabaatını tanır, dep beklegendirler. Faqat imayeniñ talabınen prokuratura dinşınaslıq saasından üç mütehassısnı celp etti, ve mahkeme oturışuvı qabaatlav tarafı beklegeni qabar raat keçmedi.
Ayder Azamatovnıñ aytqanına köre, ekspertlerden ekisi – dinşınas Ayder Bulatov ve Qırım musulmanları diniy idaresiniñ vekili Emir-Asan Umerov – imamnıñ areketlerinde missionerlik faaliyetini qayd etmedi. Qırım federal universitetiniñ dinşınaslıq bölüginiñ müdiri Olga Griva ise başqa hulâsa çıqardı, dep tüşüne imayeci.
Mahkemege çağırılğan şaatlar da Dervişevniñ missionerlik faaliyetinen oğraşqanını tasdıqlap olamadıAyder Azamatov
– Esnas açıq edi, şunıñ içün qadı onı mümkün olğanı qadar tolu yapıp, prokuratura işinde olğan eksikliklerni qapatmağa tırıştı. Mahkemege çağırılğan şaatlar da Dervişevniñ missionerlik faaliyetinen oğraşqanını tasdıqlap olamadı. Olar imam insanlarnı islâmnı kütmelerine çağırğanını aytmadı. Olardan iç birisi başqa dinni kütmey – missionerlik faaliyeti ise insannıñ başqa dinde olğan kişini dinge celp etmesinden ibarettir. Mence, Rasim Dervişevniñ taqip etilüvi Qırım musulmanları diniy idaresiniñ azası olmağa istemegeninen ve diniy merasimlerini bu teşkilâtnen bağlı olmayıp keçirmege istegeninen bağlı. 2005 senesinden berli din adamı diplomı bar ve islâmnı yahşı bile. Prokuratura davet etken QMDİ vekili ise mahkemede islâmda iyerarhik qurulış yoq, dep añlattı.
Ayder Azamatovnıñ tahmin etkenine köre, Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresi Rasim Dervişev sıfatında raqipni körip, onıñ taqip etilüvini başlattı. Bu esnas aqqında yazğan «Kommersant» Rusiye gazetasınıñ malümatına köre, QMDİ imamğa din cemiyetini qayd etmege ya da teşkilât erkânına kirmege çoq teklif etti, amma imam razı olmadı.
Rusiye devleti Qırımda islâmnı inhisarlaştırmağa tırışa, – dep eminliknen ayta qırımlı advokat ve imam Dilâver Halilovnıñ imayecisi Emil Kurbedinov.
Yarımadada islâmnı insiharlaştırmağa tırışalar: bu Rusiyede çoqtan bar, şimdi onı mında da işletelerEmil Kurbedinov
– Federal qanun missionerlik faaliyeti ne olğanını añlata: diger dinni kütken insanlarnı öz dinge celp etüvdir. Musulmanlarnıñ cuma namazına toplaşması başqa bir şey – islâmda missionerlik faaliyeti yoq. Bu diniy sebeplerden bir taqip olğanını tahmin etmek içün belli sebepler de bar. Maña köre, bu insanlarnı devletnen işbirligi yapmağa ve devlet doğru sayğan ve Qırımda faaliyet köstergen teşkilâtlarğa qoşulmağa istemegenleri içün taqip eteler. Yarımadada islâmnı insiharlaştırmağa tırışalar: bu Rusiyede çoqtan bar, şimdi onı mında da işleteler. Cemaat tanığan er bir musulmannıñ mahsus hızmetler ögünde belli mecburiyetleri olmalı.
Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Dilâver Halilovnıñ insan serbestligi qanunını bozğanında qabaatlarına yañı soyları da qoşuldı.
– Advokatlarnı celp etken soñ, oña cevap bermek içün miting, toplaşuv ve numayış keçirilüvi nizamını bozğanında qabaatlaylar. Prokuraturanıñ fikirince, musulmanlarnıñ cuma namazı bu qanunnı boza, ve Dilâver Halilov 15 kün memuriy apis cezasını alması mümkün. Qaç yıldan berli mında ibadet qıldıra, amma ne içündir şimdi bozucı olıp çıqtı. Tekrarlayım: bunı diniy sebeplerden taqip dep sayam.
«Ukrainadaki islâm» saytınıñ muarriri Dilâver Saidahmetov qırımlı imamlarnıñ taqip etilüvini boysundırmaq maqsadınen basqı dep saya.
Diger dinlerge qarşı da aynısını yapqanlarını köremiz, yekâne tesir merkezi olğan devlet tertibine köre er şeyni yapalarDilâver Saidahmetov
– Tek musulmanlar degil – diger dinlerge qarşı da aynısını yapqanlarını köremiz, yekâne tesir merkezi olğan devlet tertibine köre er şeyni yapalar. Resmiy diniy idarelerge kirmegen insanlar olmamalı, mustaqil ya da serbest olğanını köstergenler qabul etilmeycek. Qırımnı Rusiyeniñ yekâne diniy sistemasına alalar. Qırım musulmanları diniy idaresiniñ teşebbüsimi bilmeyim – belki, faaliyetini yañı qaidelerge köre köstermege mecbur oladır. Amma talaplar şöyle tanıtıla, mustaqil diniy faaliyetni yasaqlamaymız – lâkin nizam ve halq hayrı içün er kesniñ merkezleştirilgen qurulış çerçivesinde areket etmesi kerek. QMDİ bunı gizlemey bile.
Dilâver Saidahmetovnıñ fikirince, Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresinen işbirligi yapmağa razı olmağanlar içün ileride de aynı şaraitler olacaq, mustaqil diniy faaliyetnen oğraşmağa çare olmaycaq ya da pek qıyın olacaq.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Qırım musulmanları diniy idaresi yapqan areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisi ile muzakere etmeyip, Rusiye qanunlarına köre Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi olaraq yañıdan qayd etilgen edi.
2016 senesi noyabr ayında Qırımdan köçip kelgen musulman cemiyetleri toplaşıp, esas Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini qurmağa qarar aldı. Müfti olaraq Ayder Rustemov saylandı.
2017 senesi oktâbr ayında Ukraina medeniyet nazirliginiñ millet ve din departamenti Rustemov yolbaşçılığında Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini qayd etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Avropa Birligi Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnıñ azat etilüvi boyunca halqara muzakerelerge reberlik yapmaq kerek dep ayttı Avropa Parlamenti tış işler komissiyasınıñ reberi David McAllister.
O, Donbasstaki çatışma ve Qırım ilhaqını üç yolnen çezmek kerek olğanını qayd etti.
«Birinciden – BMT barıştırıcı missiyasınıñ, şu cumleden, Rusiye-Ukraina sıñırında yerleştirüv teklifini baqıp çıqmaq kerek... Ekinciden, Avropa Birligi çatışmanı yatıştırıluvında, hususan, Donbasstaki cenk meselesinde Avropa Birliginiñ mahsus siyasiy elçisini tayinlev ihtimali aqqında özüniñ teklifini kirsetmek kerek. Ve soñki madde olaraq – Qırımdaki vaziyet, Ukraina yarımadasınıñ azat etilüvi içün halqara muzakereler formatını meydanğa ketirüv fursatını talap ete», – dep ayttı McAllister.
Rusiye 2014 senesi Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette, jurnalist, faaller ve qırımtatar cemaat erbaplarını sorğulay, Ukraina tarafdarı, muhalefetçi olğan vatandaşlarnen diniy azlınlıq temsilcileriniñ evlerinde tintüvler keçirip, apiske ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç idareleriniñ bu areketleri siyasitnen bağlı dep saya.


text:
Ukrainada (işğal altındaki Qırım ve Aqyar, Donbasnıñ işğal etilgen topraqları esaplanmay) keçken künü 5297 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep aytıla Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ monitoring sistema malümatında, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bu malümatqa köre, soñki künde 93 kişi vefat etti, 2263 insan tüzeldi. Eñ çoq yañı hasta Harkiv vilâyetinde (576), Kyivde (422) ve Odesa vilâyetinde (367) qayd etildi.
Pandemiya başlağanından Ukrainada 244 biñden çoq insan COVID-19-ğa oğradı, 4690 kişi vefat etti. Sağlıq naziri Maksım Stepanov COVID-19 koronavirus hastalığınıñ tarqaluvı ile vaziyet kerginleşse, daa sert karantinge qayta bileler, dep bildirdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar sürgünlik qurbanları halqara seviyede añıldı
Çarşenbe künü 18 mayısta, qırımtatar sürgünlik qurbalarınıñ hatırasına halqara matem onlayn mitingi keçirildi. Miting bütün dünyada seyir etildi, qırımtatarlarına öz destegini bildirmek içün ise Latviya,Türkiye temsilcileri, vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyalarınıñ reintegratsıya Nazirligi, faaller, siyasetçi, diplomat, qırımtatar ve ukrain diasporalarınıñ temsilcileri qoşuldılar.
‘78 sene evel, 1944 senesi mayısnıñ 18-inde Sovet Birliginiñ kommunist rejimi tarafından insaniyetlikke qarşı deşetli cinayet kerçekleştirildi- Qırımnıñ tamır halqı qırımtatarlarnı yer yüzünden yoq etmege tırıştılar. Öz Vatanından bütün halq sürgün etilgeni ve ileride ğurbetlikte vahşiy şaraitlerden dolayı qırımtatar halqı nüfüziniñ 46 % ğayip etti’,- dep başladı mitingni QRM reisi Eskender Bariyev.
Bariyev bütün dünyanı Qırım tamır halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añmağa, işğal etilgen Qırımda qalğanlar ve Ukrainanıñ azatlığı oğrunda cebede küreşken askerlerge birdemlikni bildirmege davet etti.
Onlayn mitingge qoşulğanlar:
Qırım müsülmanları diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustamov
Ukraina baş naziriniñ muavini - vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyalarınıñ reintegratsıya Naziri İrina Vereşçuk
Latviya Cumhuriyetiniñ seym reisi İnara hanım Murniyetse
Türkiye Prezidentiniñ baş mesleatçısı Yalçin Topçu
Dissident, SSSR devrinde siyasiy mahbüs, rusiye huquqqoruyıcısı, jurnalist ve cemaat erbabı Aleksandr Podrabiyenko
Türkiyede qırımtatar teşkilãtlar platformasınıñ reisi Ümit Şilit.
Huquqqoruyıcı, advokat Nikolay Polozov
Türkiyede qırımtatar medeniyet ve birdemlik teşkilãtları Assotsıatsıyasınıñ başı Mukremin Şagin
Qırımtatar halq lideri Mustafa Cemilev
Qırımtatar Milliy meclis reisi Refat Çubarov
QR meneceri Lüdmila Korotkih rezolütsıyanı oquyaraq şunı qayd etti ki, 1944 senesi qırımtatar sürgünlik qurbanlarınıñ hatırına bağışlanğan onlayn mitingniñ işirakçileri:
- qırımtatar sürgünlik qurbanlarınıñ hatırına başlarını egip, rusiye ordusı tarafından Ukraina territoriyasında kerçekleştirilgen insaniyetlikke qarşı cinayetler neticesinde onlarnen biñ qurban ketkenine kederini bildireler;
- işğal ve cenk şaratlerinde Ukrain devletine sadıq qalğan cesür qırımtatar halqına destegini bildireler;
- qırım siyasiy mahbüsleriniñ metanet ve sabitligini taqdirleyler;
- Ukraina silãhlı küçlerine minnetdarlıq ve hürmetini bildireler;
- sıñır mudafaasında ve Ukraina silãhlı küçlerinde hızmet etken Qırım sakinleriniñ fedakãrlıq ve cesürliginen ğururlanalar;
- göñülli, faal cemaat erbapları, jurnalistlerniñ ukrain halqınen birlikte emiyetli rolüni taqdirleyler.
‘Qırımtatar sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan onlayn miting iştirakçileri qırımtatar Milliy Meclisiniñ mevamına qol tutar ekenler, rusiye-ukrain cenki Ukrainanıñ territorial bütünligi, muhtariyetiniñ tiklenilmesinen yekünlecegine eminler’,- dep sözüni bitirdi Korotkih.
Hatırlatamız ki, 2015 senesi 12 noyabr künü Ukraina Yuqarı Şurasınıñ fermanı ile 18 mayıs künü qırımtatar sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra künü olaraq, 1944 senesi sürgünlik ise genotsıd olaraq tanıldı.
Ukraina ‘Ukraina tamır halqları haqqında’ UQ-nıñ amelge keçrilmesi içün ilk qanunnı qabul etti
Salı künü, 23 avgustta, Ukraina Nazirler Kabineti ‘Ukraina tamır halqı temsil organınıñ huquqiy statusını belgilev ve lãğu etüv tertibi’ adlı qanunnı qabul etti.
Ukrainanıñ cenübiy rayonında insanlarnıñ sağlığı, iqlim deñişmesi ve ekologik şartlarnıñ tendentsıyası
Viktor Karamuşka, Svetlana Boyçenko, Tatyana Kuçma ve Yelena Zabarna.
Qırımtatar faal cemaatçılarnıñ tintüv ve tutuqlamaları munasebetinen QRM beyanatı
Cumaaqşamı künü, 11 avgustta rusiye silãhlı küçler Canköy rayonında 6 qırımtatar evinde tintüv keçirdiler.
QRM ‘Halqara tamır halqlar künü haqqında ne bilesiñ?’ adlı testni taqdim ete
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü arfesinde #LIBERATECRIMEA informatsıon kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan testni taqdim ete. Her bir ukrain, 10 sualge cevap berip, mezkür kün haqqında öz bilgilerni teşkire bilecek.
‘Çeşitlilik zenginliktir! Ukraina tamır halqlarnı saqlayıq’: QRM Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatsıon aktsıyanı başlay
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatıon aktsıyanı başlay. Her kesni bizge qoşulmağa davet etemiz.
Çeşitlilik zenginliktir! Ukraina tamır halqlarnı saqlayıq’: QRM Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatsıon aktsıyanı başlay
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatıon aktsıyanı başlay. Her kesni bizge qoşulmağa davet etemiz.
İşğal etilgen Qırımda ekologik-iqlimiy diskriminatsıya haqqında araşatırma taqdim etildi: nasıl keçti
Cuma künü, 29 iyülde Qırım MC Ukraina Prezidenti Temsilciliginiñ ofisinde QRM ekspertleriniñ ‘İşğal etilgen Qırımda ekologik-iqlimiy diskriminatsıya: esaplama ve telüke’ araştırmanıñ taqdimi olıp keçti.
Ukraina etnocemiyetleri cenk şaraitinde faaliyetini muzakere ettiler
Cumaaqşamı künü, iyülniñ 21-inde Ukraina medeniyet ve informatsıya siyaseti Nazirliginde Ukraina etnocemiyetlerinen körüşüv keçirildi. Cemiyetler Ukraina terrritoriyasınıñ bütünligini tiklenilmesinen öz birdemligini bildirdiler.
QRM iqlim deñişmesi boyunca BMT(OON) konventsıyasınıñ nezaretçisi olacaq
Qırımtatar resurs merkezi iqlim deñişmesi boyunca OON konventsıyasınıñ nezaretçisi olaraq teklif etilgen edi. Bu da, QRM BMT(OON) iqlim deñişmesi boyunca konferentsıyasında faal iştirak etmege imkãn bere.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde rusiye silãhlı küçler 15 tintüv, 79 tutuqlama, 93 sorğu keçirdiler. İlk altı ay devamında 67 adam hapiske alındı. 166 kere adaletli mahkeme haqqı, 19 defa fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozuldı. Şundan da ğayrı, 18 kere Qırım mahbüslerniñ yeri deñiştirildi. Talilde cenk başlağanından berli Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarınıñ bozuvları haqqında da malümat mevcut.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi iyün ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi iyün ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 2 tutuqlama, 5 hapis, 3 sorğu, 4 cöreme qararı yüz berdi. Adaletli mahkeme haqqı 17 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı 7 kere bozulğanı belli. Daha da tafsilãtlı malümatnı esabatımızdan ögrenmek mümkün.
Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde 2022 senesi mayıs 31-ine insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, cenk başlağanından berli 147 tutuqlama, 21 tintüv, 7 hapis, 21 öldürüv qayd etildi. Esabatta sorğu, işkence, işğalcı hakimiyet hadimlerini qanunsız tayin etilmesi, barışıq toplaşuv haqqı ve diger haqlarınıñ bozuvlarına ayrıca diqqat ayırdıq.
‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 8 tutuqlama, 13 hapis, 10 sorğu, 2 cöreme qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 18 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 2 defa bozuldı. Daha tafsilãtlı malümatnı esabatımızda tapmaq mümkün.
Qırımtatar sürgünlik qurbanları halqara seviyede añıldı
Çarşenbe künü 18 mayısta, qırımtatar sürgünlik qurbalarınıñ hatırasına halqara matem onlayn mitingi keçirildi. Miting bütün dünyada seyir etildi, qırımtatarlarına öz destegini bildirmek içün ise Latviya,Türkiye temsilcileri, vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyalarınıñ reintegratsıya Nazirligi, faaller, siyasetçi, diplomat, qırımtatar ve ukrain diasporalarınıñ temsilcileri qoşuldılar.
‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.
Qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile QRM-niñ informatsıon kampaniyası İvano-Frankovskta taqdim etildi
2022 senesi 18 mayıs künü Qırımtatar resurs merkezi bütün Ukraina boyunca qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebetinen informatsıon kampaniyasını başlattı.
Zarema Bariyeva BMT(OON)da işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti haqqında añlattı
Qırımtatar resurs merkeziniñ meneceri Zarema Bariyeva BMT(OON) tamır halqlar boyunca daimiy forumnıñ 21 sessiyasında işitirak etti. Öz çıqışında işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti, bu sahada QRM faaliyeti haqqında añlattı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 3 tintüv, 2 tutuqlama, 15 hapiske aluv, 2 sorğu, 6 kere para cezasına mahküm etüv yer aldı. Bir kere fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozulğanı belli. Daha tafsilãtlıca esabatımızdan ögrenmek mümkün.
Qırım işğaliniñ bedeli- insan haqlarınıñ 7067 kere bozulması
Cuma künü, dekabrniñ 10-unda bütün dünyada insan haqları Künü qayd etile. 1948 senesi aynı şu künü OON baş assambleyasınıñ 3-ünci sessiyası ketişatında insan haqlarınıñ umumiy Deklaratsıyası qabul olunğan edi. Mezkür vesiqa halqara seviyede esas vatandaşlıq, siyasiy, içtimaiy, iqtisadiy, medeniy haqlarını ilãn etti ve böyle etip olarnıñ standartlarını belgiledi. Faqat deklaratsıya printsiplerine ülkelerniñ hepis riayet etmey. Ayrıca, Qırım işğalinden soñ insan haqlarınen bağlı vaziyet ket-kete bozula.


text:
Qazaqstannıñ Täuelsizdik tarihındağı eñ qandı oqiğa – Jañaözen tragediyasında işki ister ministri, keyingi kezde Memlekettik küzet qızmetiniñ jetekşi..
AQŞ Irak jerindegi äskeri küşterin şığarıp ketu boyınşa kelissözder jürgizip jatqan twsta, sol eldegi qarulı küşteri men äskeri bazalarına, tipti elşi..
AQŞ äskerleri küşteri Auğanstannan şığarılıp jatqan kezde, Qıtay kommunistik biligi men tälipter arasındağı qarım-qatınas pen barıskelis qıza tüsti. K..
Armeniya men Äzirbayjan şekarasında atıs bolıp, 3 armyan jauıngeri qaza taptı. Tağı eki sarbaz jaralanğan. Äzirbayjan jağınan da adam şığını barı ayt..
Amerikanıñ Iraktağı äskeri missiyası biılğı jıldıñ soñına deyin ayaqtaladı. Djo Bayden Iraktıñ prem'er-ministri Mwstafa äl-Kazımimen kezdesuinde osı ..


text:
Kyivde iyülniñ 25-nde Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi ögünde «KrımSOS» cemaat teşkilâtınıñ Qırımda hırsızlanğan insanlarğa bağışlanğan 38-inci aktsiyası ötkerildi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
«Üç yıldan berli Rusiye elçihanesine kelip, ilk evelâ ukrainalılarğa Qırımda (insan aqları – QA) vaziyet pek yaramay olğanını hatırlatamız. 15 insannıñ ğayıp olmasına Rusiyeniñ ya da işğalci akimiyetniñ alâqası bar olğanını aytamız, amma bir şey olmay. Bu bizim vazifemiz – hatırlatmaq ve bunıñ aqqında aytmaq», – dedi «KrımSOS» koordinatorınıñ muavini Denis Savçenko.
Bu sefer aktsiya teşkilâtçıları elçihane ögüne masa ketirdi, işğal vaqtında Qırımda hırsızlanğan 15 Ukraina vatandaşı içün savut qoyğanlar. Aktsiya iştirakçilerinden biri sofra başında taqvim kâğıtlarını attı, teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, hırsızlanğanlarnıñ tuvğanları nasıl beklegenini kösterile.
«Rusiye insanlarnıñ hırsızlanmasını ve buña diqqat celp etmek ıntıluvlarımıznı körmemezlikke ura. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ise faal sürette (insan hırsızlanmalarınen bağlı – QA) cinaiy davalar açtırıp başladı. Diger taraftan, hırsızlanğan insanlarnıñ uquqiy statusına dair qanun qabul etildi, amma çalışmay. Devlet institutları ve vatandaş cemiyeti belli bir areketler yapa», – dep qoştı o.
Qırım ilhaqından soñ, yarımadada hususan qırımtatarları ğayıp olıp başladı. Bu arada Rusiye nezaretindeki Qırım Tahqiqat Komiteti «yarımadada qırımtatarları kütleviy bir şekilde ğayıp olmay» dey.
Faallerniñ malümatına köre, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, Qırımnıñ 44 sakini coyulğan, 15-i aqqında alâ daa iç bir malümat yoq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti yanında teşkil etilgen Qırım ve Aqyar sualleri boyunca Departamentte esasen adliyeci ve halqara munasebetler boyunca mütehassıslar çalışa.Bunı Qırım.Aqiqatqa müessiseniñ yolbaşçısı ve qırımtatar milliy Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, işbu strukturanıñ terkibi büyük degil.
«Bugün deparatamentniñ terkibi büyük degil, esasen mütehassıs-analitikler, halqara siyaset mütehassısı, halqara uquq boyunca mütehassıs, halqara iqtisadiy munasebetler boyunca mütehassıs, adliyeciler çalışa»,– dedi Aslan Ömer Qırımlı.
O, Departamentniñ esas vazifeleri olaraq Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqtınca işğali ile bağlı menfiy aqibetlerniñ yoq etilüvi boyunca icraiy akimiyet organlar işiniñ nezareti boyunca Nazirler Kabinetiniñ faaliyetiniñ teşkiliy, haber ve mütehassıs-analitik temin etüvi ve vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyarda yaşağan Ukraina vatandaşları ve diger şahıslar ile iqtisadiy, maliye, siyasiy, içtimaiy, medeniy ve diger alâqalarnıñ qurulması belgilengenini qayd etti.
Bundan da ğayrı, Departament Ukraina baş naziri, Ukraina baş naziri birinci muavini ve muavinleriniñ faaliyetiniñ mütehassıs-analitik, teşkiliy teminini etmeli.
Aslan Ömer Qırımlı iyül 1-den Departament müdiri vazifesini eda ete.


text:
Qarasuvbazar regional meclisiniñ başı Mustafa Asabanı Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresinde keçirilgen sorğudan soñ yolladılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy Saylav komitetiniñ başı Zair Smedlâyev bildire.
Onıñ malümatına köre, Mustafa Asabağa devlet adliyecisi berilgen edi. Diger malümatnı Zair Smedlâyev şimdilik bermey.
Berilgen malümatqa köre, Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde aprel 14-te saba uquq qoruyıcılar tintüv keçireler. Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar «fevral 26 işi» boyunca malümatnı qıdıralar.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi, Meclis azası Eskender Bariyev bildire ki, Rusiye uquq qoruyıcıları aprel 14-te Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde tintüv keçirip, patronlarnı taptılar. Olarnı, Bariyevniñ aytqanına köre, özleri qoydılar.
Mustafa Asabanıñ evinde tintüv ekinci sefer keçirilmekte. Uquq qoruyıcılar 2014 senesi sentâbr 16-da da tintüv keçirgen ediler. O vaqıt, tintüv neticelerine köre, Asabanıñ qırımtatar milliy areketinen bağlı diniy risaleler alındı. Tintüvden soñ er kişini politsiyağa subet içün davet ettiler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Qırım Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, fevral 26 künü vaqiaları çerçivesinde şaat olaraq 150 insan sorğudan keçti, zarar körgen 40 insan belgilendi ve 2 şahıs mesülietke çekildi.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Aqmescitte videooperator Amet Ümerovnıñ evinde aprel 11-de saba Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından tintüv keçirildi. Ümerov dedi ki, saba saat 7-de onıñ evine tintüv ile keldiler. «E» Merkeziniñ vekilleri patlav maddelerini ve silânı qıdırdılar. Bunıñnen beraber, Ametniñ bilgisayarında içtimaiy ağlardaki şahsiy mesaclarını oqudılar. Tintüvden soñ onı Ekstremizm ile küreş Merkeziniñ idaresine alıp kettiler. Sorğudan soñ Amet Ümerovnı azat ettiler. Ümerov ömür arqadaşı, küçük balası ve ana-babasınen yaşay.
Bir qaç yıl evelsi Amet Ümerov ATR telekanalınıñ operatorı olıp çalışqan edi. Şimdi ise toylarnı çıqara.


text:
Qırımdaki mahkeme faal Seyran Saliyevni apiste qaldırdı. Bunı faal Nazim Sheikhmambet Facebook saifesinde yazdı.
«Mahkeme imaye şikâyetini qanaatlendirmeyip, Bağçasaray mahkemesiniñ Saliyevni 12 künge qadar apiske alma qararını deñiştirmedi», – dep yazdı faal.
Saliyevniñ advokatı Rustem Kâmilev cezası para cezası ya da çıqma yasağına deñiştirilsin dep, muracaat etken edi.
Yanvar 26-da işğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yaqalanğan faal Seyran Saliyev eki maddege köre qabaatlı tanılıp, 12 künge qadar apiske alındı. Onı ekstremist malümatlarını tarqatma ve natsist timsalleriniñ teşviqatı ile oğraşmasınen qabaatlaylar.
Yanvar 26-da Bağçasarayda qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evinde tintüv olıp keçti. Soy-soplarınıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları yasaq etilgen edebiyatnı qıdıra edi. Saliyev Rusiye İçki işler nazirliginiñ Bağçasaray rayon bölügine alıp ketirildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye akimiyeti teşkil etken «daa bir mahkeme oyunını» takbih etip, Rusiyeden ükümniñ acele sürette lâğu etilmesini talap etti.