text:
Almaniya Ukrainağa 200 million yevro miqdarında para yardımını taqdim etti. Bunı cumaertesi künü, mayıs 30-da, Dnepropetrovskta Almaniya tış işler naziri Frank-Walter Steinmeier bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu para infrastruktura, elektroenergiya teminlevine berilecektir.
Bunıñ ile şunı da qayd etti ki, Almaniya Ukraina içün ATO zonasından köçip kelgenlerge meskenlerniñ tamirine 500 million yevro miqdarınnda ödünç berdi.
«Alman ükümeti, imkânına köre, bu insanlarğa yardım ete. Dnepropetrovsk vilâyeti ve onıñ sakinleri bizge ortaq olğanından memnünmiz», – dey Steinmeier.
Almaniya ükümetinden yardım çerçivesinde Dnepropetrovsk vilâyetinde beş tranit şeer quruldı – Dnepropetrovsk, Dneprodzerjinsk, Krivoy Rog, Pavlograd ve Nikopolde.
Ukrainada köçip kelgenler içün eñ büyük şeerçik Pavlogradda quruldı, içine 600 insan sığa.
BMT malümatına köre, Ukrainada 1 million köçip kelgen insan bar.


c: text/html

text:
Devamı, başını mında oquñız
1968 senesi Zampira Asanova Moskvada çoq bulundı. O, Budapeşt kommunistler toplaşuvına muracaatnı imzalamaqnen beraber moskvalı dissidentlernen de çoq subetleşti.
1968 senesi birinci apis müddetinden soñ Mustafa Cemilev paytahtqa Milliy areket delegatı olaraq keldi. Ve hatırlağanı kibi: «Zampira meni bir çoq moskvalı dissidentnen tanıştırdı».
Merum dissident Viktor Krasin o vaqıtlarnı ve Ğarpta qırımtatar meselesi aqqında çıqqan ilk maqalelerni böyle hatırlağan edi: «1968 küzünden başlap ve 1969 dekabriniñ soñuna qadar, men apiske alınğanda, üçünen daima körüşken amerikalı mühbirlerime dissident malümatlarını muntazam sürette bergen edim. Bular «New York Times» Henry Kamm, «Chicago Tribune» Frank Starr ve «Associated Press» mühbiri Tony Collins. Menim içün hucur bir fenomen kördim: qırımtatar areketi aqqında maqalelerni almağa istemegen ediler. Er kes aynısını aytqan edi: Amerika cemaatını Sovetler Birligindeki diniy ve milliy areketler meraqlandırmay. Amerikada sovetler ükümetinden vatandaş serbestliklerine riayet etmesini talap etken ve yarım asır içinde ilk sefer oña qarşı çıqqan aq qorçalayıcı areketinen meraqlanalar. Ğarp apis cezalarından qorqmayıp, Sovetler Birliginde açıqlıq, adaletli mahkeme ve diger vatandaş serbestlikleri içün küreşken insanlarnı begeneler. Men olarnen tartıştım, qırımtatarlarnıñ da bizim kibi açıqlıq aqqı bar, Sovetler Birliginde bütün areketler – diniy ya da milliy – olsa da, siyasiy tüs ala, dep qayd ettim. Niayet, Henry Kamm qırımtatarlar aqqında maqale almağa razı oldı, ve olar «New York Timesta» peyda oldı.
Büyük fotoresimli maqale oldı, biñlernen qırımtatarı iştirak etken Çirçik numayışı dağılğanınıñ meşur fotoresimi de bar edi.
«O vaqıttan berli qırımtatarlar aqqında maqalelerni menden itirazsız ala ediler… 1968 senesi Moskvada Rollan Kadıyevnen beraber qırımtatarlarnı temsil etken Zampira Asanova «New York Times» sanını ketirgenimde ağlap başladı, o qadar vaqıt olar aqqında aytılmağanı içün canı ağırğandır», – dep hatırlay Krasin.
Daa soñra o, Mustafa Cemilevni «Chicago Tribune» mühbiri Frank Starr ile tanıştıra, ve o, jurnalistke qırımtatar areketi aqqında maqaleler berip başladı. Ğarpqa belli bir haber oñğanlıq oldı, qırımtatar problemmini çetelde de bilgenler – ve, şübhesiz, Milliy areket tarihında bu müim pek müim oldı.
Daa bir müim vaqia 1969 senesi iyünniñ 6-nda oldı. Moskvanıñ merkezinde, Mayakovskiy meydanında, qırımtatarlarnıñ numayışı olıp keçti, anda Enver Ametov, Zampira Asanova, Reşat Cemilev, Ayder Zeytullayev, İbraim Holapov ve aq qorçalayıcı Petr Yakirniñ qızı İrina iştirak etti. Saat 12:15-te Mayakovskiy abidesi yanında olar yazuvlı şiarlarnı açtı: «Lenin milliy siyaseti yaşasın», «Kommunistler, Qırımnı qırımtatarlarğa qaytarıñız», «Qırımtatarlarnı taqip etmeñiz», «General Grigorenkoğa azatlıq!».
Bir qaç daqqadan soñ olar tutulıp miliske ketirildi. Numayış iştirakçileri apiske alınmadı, Halqara kommunistler toplaşuvı olğanı içündir, faqat neticede akimiyet olarğa ters ve cesür iştiraklerini «hatırlattı».
Milliy areket veteranı Lütfi Bekirov 1968 senesi Qırımda yerleşken pek az qırımtatarından biri edi. Sürgünlikten soñ birinci qırımtatar qorantaları vatanğa nasıl ozğarılğanını tarif ete: «Qırımğa tantanalı bir şekilde ozğarğanlar. Bekabadqa bütün regionlardan areket iştirakçileri keldi, Zampira Asanova, Ayşe Seitmuratova da bar ediler. Er kes söz alıp, Qırımda bahtlı yaşamamıznı tiledi ve tezden bütün qırımtatar halqı vatanına qaytacaq, dep aytqan edi. Zampiranen o vaqıt tanışqan edim».
Qırımnı dolaştıq, yıllar devamında vatanda qayd etilmegen semetdeşlerimiznen körüştikLütfi Bekirov
Lütfi Bekirov Qırımda safdaşlarınen beraber teşebbüs gruppasını teşkil etkende tanışuv dostluqqa çevirildi. Tarif ete: «Zampira Qırımğa sıq-sıq kelip, bizde yaşağan edi. Qırımnı dolaştıq, yıllar devamında vatanda qayd etilmegen semetdeşlerimiznen körüştik. O vaqıt Qırımda tahminen 250 qırımtatar qorantası bar edi. Zampiranen milliy muhtariyetniñ ğayrıdan tiklenüv meselesini de sıq-sıq muzakere etken edik».
«Aqlarımıznıñ ğayrıdan tiklenmesi içün faal küreşken qadınnı epimiz seve ve ürmet ete edik», – dep ayta Lütfi ağa.
1985 senesi Zampira Asanova Qırımğa qayttı. 1989 senesinden berli Aqmescit hastahanesinde çalıştı, lâkin akademik Andrey Saharovnıñ cenazesinde iştirak etkeni içün işte problemleri oldı, ve o, işten ayırılmağa mecbur oldı.
Asanova halqnıñ temsiliy organları saylavlarında öz namzetini bir vaqıt teklif etmedi. Amma daima areketniñ ög sıralarında edi – onıñ itibarı o qadar büyük edi ki, bir vazife ya da unvanğa ihtiyacı yoq edi.
İnsanlarğa, hususan Milliy areket iştirakçilerine munasebeti olarda samimiylik, namuslılıq ve ihtisaslıq kibi çizgilerine bağlı ediRefat Çubarov
«Özüni qoyulğan maqsadqa bergen insanlar başqalarğa nisbeten de talapkâr ola. Zampira ablanı aytsaq, insanlarğa, hususan Milliy areket iştirakçilerine munasebeti olarda samimiylik, namuslılıq ve ihtisaslıq kibi çizgilerine bağlı edi. Zampira abla tasil alğan, ilmiy derecesi olğan, öz saasında mütehassıs tanılğan insanlarnı pek ürmet etken edi. Amma diqqatını celp etken kişiniñ namuslılığı ve samimiyligi şübhe doğursa, o, böyle insanlarnı yanına almaz edi», – dep ayta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Özüne nisbeten pek talapkâr olıp, özüñden kiçik safdaşlarına pek toqunaqlı nezaketnen, ana kibi yanaşqan edi.
Refat Çubarov bir vaqianı hatırlay: «1990 senesi sentâbr ayında Aqmescitten Leningradqa trennen ketem, anda Moskvadan Vildan Şemi-zade de kelgen Leningrad Halq cebesiniñ tedbirlerinden birine qoşulacaq edim. Platskart vagonında yerime daa oturmadım ve Leningradqa qadar yolda aşsız nasıl dayanacağımnı daa añlap yetiştirmedim (90-larnı hatırlağanlar aytqanlarımnı añlar), perron tarafından ise vagon penceresini qaqqanlar. Perdeni çeksem, qolunda balaban bir paketi olğan Zampira ablanı kördim. Vagondan çıqsam, paketni uzatıp, ev aşı, almalar ise onıñ bağçasından olğanını ayttı. Yolculığım, em de tren ve vagon nomerasını qaydan bile dep taaciplengenim içün meni yahşı etip sögdi: «Kene yahşı, tünevin Leningradqa baracaqsıñ, dep eşittim. Siz, gençler, ne qadar diqqatsız olğanıñıznı bilip, yolğa ev aşını pişirmege ve Qırım almalarını qoymağa qarar berdim. Tren ise bugün bir dane bar, doğru Leningradqa kete, ozğarıcı ise uzun saqallı qara saçlı genç qayda oturğanını kösterdi. Aşamağanlarnı Vildannen paylaşırsın».
Doğrusını aytsam, Zampira abla pişirgen lezzetli burmanı başqa bir yerde bir daa aşamadım. Añlağanıñız kibi, Vildanğa bir şey qaldırmadım.
Asanova zor zamanlarda Milliy areketke yardım etken insanlarnı er vaqıt büyük ürmetnen aytqan edi. O, Aqmescitte Petr Grigorenko abidesiniñ qoyulmasını teklif etkenlerden biri edi; 2006 senesi noyabr ayında Ukraina Helsinki gruppasınıñ 30 yılı qutlamalarında iştirak etti. Soñki yılları pek hasta edi, amma daima meslekdeşlerinen beraber edi.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev şunı hatırlay: «Meclisteki odama kirgen edi. Adise-vaqialarnı, Milliy areket tarihında olğan insanlarnı hatırlağan edi. Menim laf etmege çoq vaqtım olmay edi, işim çoq edi… Ayta edi: «Ölsem, meni hatırlarsıñ»…
Zampira Asanova 2014 senesi yanvarniñ 16-nda vefat etti. Onı yekâne vatanları Qırımnı sevip, onıñ içün küreşmekniñ örnegi olaraq sayğan yüzlernen semetdeşi onı soñki yolğa ozğarmağa kelgen edi.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Gülnara Bekirova
Tarihçı, siyasiy ilimler namzeti. 2014 senesine qadar Qırımda ATR qırımtatar telekanalında çalıştı ve Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde ders berdi. 2014 senesi noyabr ayından berli – Qırım.Aqiqatta «Qırım tarihınıñ» müellifi. ATR telekanalında çıqqan «Tarih sedası» programmasınıñ müellifi ve alıp barıcısıdır, Ukrain PEN-merkeziniñ azası. Onlarnen kitapnıñ müellifi, altı vesiqalı filmniñ stsenariy müellifi, bir çoq maqale ve Ukraina ve çetel künleviy haber vastalarında çıqqan yazılarnıñ müellifi. Bekir Çoban-zade Halqara mukâfatınıñ laureatı, «Yıl kitabı-2017» kitap reytinginiñ finalcısı. Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ qırımtatar genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ reis muavinidir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye akimiyeti qırımtatar faali Nedim Halilovnı Qırımdan Özbekistanğa quvdı. Faal bunıñ sebepleri ve tarihiy vatanına qaytmaq aqqı oğrundaki küreşi aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
– Nedim, oquyıcılarmızğa hatırlatıñız, Rusiye sizni Qırımdan ne içün quvdı?
– Resmiy şekilde Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ 5a-2374/2016 senesi davası boyunca noyabrniñ 7-nde Rusiyede çetel vatandaşlarınıñ bulunuv qaidelerini bozğanım içün Qırımdan quvuldım. Hatırlatam, ne Ukraina, ne de Rusiye pasportım bar edi. Bu müddet devamında (1986 senesinden berli) Qırımda Sovetler Birliginiñ pasportınen yaşay edim.
– Bu qarardan soñ Qırımdan birden çıqarıldıñızmı?
– O künü meni maşinanen filtratsion lagerge, yani Krasnodar ülkesindeki Vardane qasabasında çetel vatandaşlarını vaqtınca tutuv merkezine alıp kettiler. 2016 senesi noyabrniñ 8-nde ise bu filtratsion lagerde qaldım.
– Buña qarşı çıqmağa tırıştıñızmı?
– Ebet. Tarihiy vatanda yaşamağa aqqımnı isbatlamağa tırışqan soñ 2016 senesi noyabrniñ 21-nden başlap açlıq ilân ettim. 2016 senesi dekabrniñ 29-ndan başlap Vardane qasabasındaki lager qapatılğanı içün meni Krasnodar ülkesindeki Novoukrainskoye köyündeki çetel vatandaşlarını vaqtınca tutuv merkezine avuştırdılar, anda açlıqnı devam ettim.
– Rusiye akimiyeti açlığıñızğa bir şekilde cevap berdimi?
Baş nazir muavini Ruslan Balbekniñ yardımcısı açlıqnı toqtatsam, tedbir alınacaq, dep israr etti. Amma menim meselelerim öyle de çezilmedi.
– Baş nazir muavini Ruslan Balbekniñ yardımcısı meni telefonda qandırğan soñ 2017 senesi yanvarniñ 3-nden başlap açlığımnı toqtattım. Bu açlıqnı toqtatacaq şartlarım, meselelerimniñ çezilmesi ve «vatandaşlıqsız şahıs» statusı berilgen soñ Qırımğa avuştırılacağımnen bağlı arizanı bergen soñ oldı. Baş nazir muavininiñ yardımcısı açlıqnı toqtatsam, tedbir alınacaq, dep israr etti. Amma menim meselelerim öyle de çezilmedi.
– Böyle yalanğa ne dediñiz?
– Maña pek hoşsuz keldi, Qırımğa qaytacam dep azırlana edim ve bir müddet şaşmalap qalğan edim. 2017 senesi iyünniñ 23-nden avgustnıñ 22-ne qadar Georgiyevsk şeerindeki Stavropol ülkesiniñ çetel vatandaşlarını vaqtınca tutuv merkezinde bulundı, soñra kene Krasnodar ülkesindeki Novoukrainskoye köyüniñ çetel vatandaşlarını vaqtınca tutuv merkezine avuştırıldım. Mında gipertonik kriz (qan basımı 260-150-ge köterildi) oldı. Ekimlerniñ vaqtında alğan tedbirleri sayesinde insult ve infarkt olmadım.
– Özbekistanğa nasıl tüştiñiz?
– 2018 senesi mayısnıñ 15-nde meni evelden haberdar etmeyip, uçaqnen Taşkentke yolladılar. O vaqıttan berli mında, Taşkentte, vesiqasız, parasız qalam, yaşaycaq yerim yoq.
– Küreşmege devam etesiñizmi?
– Qaytuv küreşi mahkemelerde keçe, olar ise maña vesiqa bermemek ve Özbekistandan çıqarmamaq içün çalışa. Er künlik problemlerini de çezmege kerek ola: qalacaq yer, aş, ilâc, urba.
Özbekistan Cumhuriyetine men kerekmeyim, amma FSBniñ gizli emri yerine ketirile. Bu emir boyunca meni Özbekistandan çıqarmağa yasaq etile
– Özbekistanda davañızda Moskva tesirini is etesiñizmi?
– Davamdaki «Moskva qolu» – bes-bellidir. Özbekistan Cumhuriyetine men kerekmeyim, amma FSBniñ gizli emri yerine ketirile (bunı maña resmiy olmağan şekilde aytqanlar). Bu emir boyunca meni Özbekistandan çıqarmağa yasaq etile. Çünki bergen temyiz arizam boyunca Qırımnıñ apellâtsion mahkemesiniñ 2016 senesi noyabrniñ 8-nde çıqarğan qararına köre, Rusiye Federatsiyasınıñ milliy telükesizligi içün telükeli olam, men birinci instantsiya mahkemesiniñ qararını temyiz etip yetiştirdim, amma oturışuvda yoq edim, çünki Krasnodar ülkesine avuştırılğan edim.
– Ne içün sizni Özbekistanğa yolladılar?
– 1986 senesi noyabr ayından berli Qırımda olıp, artıq rahmetli olğan ana-babamnıñ ricasınen yerleşmege tırışqan edim. 1991 senesi qurucılıq şirketini qurdım, ev qurıp başladım. Tesadufen er şeyden marum qaldım.
2000 senesi mart ayında Özbekistanğa keldim. 2001 senesi Özbekistan Cumhuriyetiniñ vatandaşı pasportını alıp, vatanıma keri qaytuv ve mal-mülkini qaytaruv meselelerini çezmek içün Qırımğa kettim. Özbekistan Cumhuriyetiniñ İç işler nazirliginiñ Viza ve qayd bölüginde alğan pasportım Ukrainağa ketkende 2002 senesi yanvar ayında Aqmescitteki adres boyunca qayd etilgen edi.
Qırımğa kelip, mal-mülkini qaytarmaq içün areket etip başladım. 2004 senesi pasportım bitken soñ Özbekistan Cumhuriyetiniñ yardımı ve imayesini almaq ümütinen Özbekistan Cumhuriyetiniñ Kyiv elçihanesinde (konsullıq bölüginde) 2009 senesi dekabr ayına qadar Özbekistan vatandaşı pasportını tekrar resmiyleştirdim. Yani ana-babası sürgün etilgen yerden milliy vatanı, Qırımğa, ketken migrant statusını aldım. Özbekistan Cumhuriyetiniñ qanunlarına köre aq, menfaat, serbestligim qorçalanmadı.
Ukraina zamanında Qırımda raat yaşay, çalışa edim, amma Rusiye kelgen soñ «qayd oluv qaidelerini bozğanım içün» Qırımdan, soñra ise Rusiyeden quvuldım
Özbek pasportı bitken soñ (2009 senesi dekabr ayından başlap) «vatandaşlıqsız şahıs» statusını almaq içün pasportnı aselet uzatmadım, Özbekistannıñ Kyiv elçihanesine konsullıqta qayd olmaq içün muracaat etmedim.
Ukraina zamanında Qırımda raat yaşay, çalışa edim, amma Rusiye kelgen soñ «qayd oluv qaidelerini bozğanım içün» Qırımdan, soñra ise Rusiyeden quvuldım.
– Şimdi özüni nasıl bir statusta köresiñiz?
– 2018 senesi dekabrniñ 19-nda BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında BM Assambleyasınıñ iştirakçilerine migrantlarğa yardım etüv meselesinde siyasiy vazifeler bergen Umumiy köç añlaşması qararı çıqarılğan edi. 1986 senesi sentâbr ayından berli men, qırımtatarım, Halilov Nedim Qırım yarımadasında bulunıp, 2002 senesi yanvar ayında migrant statusını aldım, Özbekistan Cumhuriyetiniñ Kyiv elçihanesindeki konsullıqta bulunğanımnı qayd ettirdim.
Devletlerden, hususan Ukrainadan, milliy vatanım, Qırımğa, köçmek içün yardım kösterilmesini talap ete bilem
Böylece, men, qırımtatarım, Halilov Nedim 2002 senesinden berli bugünge qadar milliy vatanına, Qırımğa, köçken migrant olam. BM-ge berilgen siyasiy vazifeler esasında devletlerden, hususan Ukrainadan, milliy vatanım, Qırımğa, köçmek içün yardım kösterilmesini talap ete bilem. Rusiye akimiyeti meni, milliy vatanı Qırımğa qaytqan migrantnı, Qırımdan çıqarıp, resmiy Ukraina tarafından Halilov Nedim Abdulayeviçniñ aqları bozulğanına dair bir tenbi almadı. Mustaqil devletler ittifaqı memleketleriniñ «Sürgün etilgen şahıslar, milliy azlıq ve halqlarnıñ aqlarını ğayrıdan tiklev» añlaşmasına binaen, qırımtatarlar bu Añlaşmağa köre qabul etken taraf olaraq tanılğan Ukraina qanunlarınıñ qoruması altında buluna.
Menim aqlarıma emiyet berilse, Ukraina vatandaşı statusını alırım. 1986 senesinden berli özüni qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi dep sayam ve Ukrainada olğan deñişmeler ukrain cemiyetine qırımtatarlarğa taba adım atmağa imkân bere, dep tüşünem.
– Şimdi ne talap etesiñiz?
– Vatanğa, Qırımğa qaytmaq ümütinen yaşayım. Yuqarıdakilerge esaslanıp, BM memleketlerine ve Umumiy köç añlaşması esasında Ukrainağa da berilgen siyasiy vazifelerge köre, Ukrainağa ketmek içün yeterli tedbir alınmasını talap etem. Em de Rusiye Federatsiyasınıñ meni Qırımdan çıqarmaq mahkeme qararınıñ lâğu etilmesi içün yeterli tedbir alınmasını talap etem. Ukraina Baş prokuraturasından migrant, qırımtatarı Halilov Nedim Abdulayeviçniñ aqlarını bozğan Rusiye Federatsiyasınıñ qanunsız areketlerine qarşı narazılıqnı qayd etmesini talap etem.


text:
Cumaaqşamı künü, iyülniñ 1-nde, Yuqarı Rada "Qırım" serbest iqtisadiy mıntaqanıñ lâğu etilmesine qoltuttı. Buña 328 millet vekili qoltuttı.
«Qanun Ukrainanıñ muvaqqat işğal etilgen toprağında "Qırım" serbest iqtisadiy mıntaqa rejimini lâğu ete ve işğal sebep olğan sıñırlavlarnı köz ögüne alıp vaqtınca işğal eilgen toppraqlarda iqtisadiy munasebetlerniñ hususiyetlerini tayin ete. Bundan ğayrı Qanun muvaqqat işğal etilgen topraqlarğa kirüv ve çıquv qaidelerini normalay, muvaqqat işğal etilgen topraqlarda yaşağan Ukraina vatandaşları içün ekinci kere bedava uquq yardım almaq aqqını temin ete», – dep yazıla bildirmede.
Bundan ğayrı, parlament "Ukrainanıñ Bergi qanunnamesinde ve Ukrainanıñ bazı diger qanun çuqaruv aktlarında Qırım MC-niñ muvaqqat işğal etilgen topraqlarında ve Aqyar şeerinde bergi ve alımlarnıñ idare olunması ile bağlı deñişmeler kirsetilüvi aqqında qanun qabul etti. Buña 329 millet vekili qotuttı.
Daa millet vekiller 330 sesnen "Qırım" serbest iqtisadiy mıntaqanıñ lâğu etilmesi içün Ukrainanıñ Gümrük qanunnamesine deñişmeler kirsetilüvi aqqında qanunnı qabul ettiler.
«Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ muvaqqat işğali rejiminiñ soñuna qadar, Ukrainanıñ gümrük sıñırından Qırımğa ve Qırımdan taşılğan mullarğa ameldeki Gümrük qanunnamesi tarafından tayin etilgen gümrük ödevler alınmaycaq», – dep yazıla bildirmede.
Mart ayında Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasında «Qırım» serbest iqtisadiyat alanı qanunınıñ lâğu etilüvi bar, dep bildirgen edi.
2014 senesi avgust ayında Ukraina Yuqarı Radası «Qırım» serbest iqtisadiyat alanını quruv» ve vaqtınca işğal etilgen Ukraina toprağında iqtisadiy faaliyetni kerçekleştirüv hususiyetleri» qanunını qabul etti. «Qırım» serbest iqtisadiyat alanında şahıs ve şirketlerniñ iqtisadiy faaliyetniñ hususiy uquq rejimi, hususan Ukrainanıñ bergi ve gümrük qanunlarını hususiy qullanuv ve şahıslarnıñ hususiy iç ve tış koç rejimi çalışa.
2014 senesi küzden berli olğan «Qırım» serbest iqtisadiyat alanı maddelerine köre, Qırımda umumdevlet bergi ve tölevler alınmay, mında qayd olğan şahıs ve şirketler ise rezident sayılmay. Alan 10 yıl devam etecek. Bazı siyasetçi, ekspert ve aq qorçalayıcılar Ukraina kontrol etmegen topraqta böyle qanunnıñ kerek olğanından şübhelengenini bir qaç kere bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası 2017 senesi mayıs ayında «Qırım» serbest iqtisadiyat alanını lâğu etip, «Rusiye tarafından vaqtınca işğal ettilgen Ukraina topraqları» qanunını qabul etmege tevsiye etken edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Aqmescitteki Samokişa soqağında «halq imayesi» «Krımpotrebsoyuz» binasını blok etti.
Qırım «ükümetiniñ» «ruporı» olğan «Krıminform» saytınıñ malümatına köre, al-azırda memuriy binada mındaki odalarnı icarege alğan bir sıra şirketlerniñ hadimleri qala, samooborona vekilleri olarğa çıqmağa bermeyler.
«Qara urba ve balaklavalarğa kiyingen samooborona vekilleri binağa kirsetmeyler – olarnıñ aytqanına köre, mında bir de bir komissiya temsilcileri kelmek kerek», – dep yaza ükümet neşiri.
Binada kira alğan şirket vekilleriniñ aytqanına köre, «halq imayesi» saat 15-te avtobusnen keldi. Şirket vekillerinden biri politsiyanı çağırdı, bundan soñ uquq qoruyıcılarnıñ eki gruppası keldi. Lâkin bir qaç daqqadan politsiya hadimleri bir şey yapmayıp, aylanıp kettiler.
Samokişa soqağındaki «Krımpotrebsoyuz» binasınıñ kiracıları arasında NTV telekompaniyası da bar.
Qırım «Devlet şurası» sentâbr 3-te saba «Krımpotrebsoyuz» mal-mülkiniñ devletleştirüfi aqqında qararnı qabul etti. Devletleştirilecek mal-mülkiniñ cedvelinde yarımadada yerleşken 28 bazar ve diger mal-mülk mevcut.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi fevralniñ 13-nde, 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde bir kişilik piketke çıqqan qırımtatar, musulman 14 kişiniñ şikâyetini baqmaqnı plalaştıra.
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı haber etkenine köre, birinci basamaq mahkemesinde qırımlılarğa 10 biñ ruble (4,9 biñ grivna civarında –QA) ile 15 biñ ruble (7,3 biñ grivna civarında –QA) arasında cöremeler tayin etken qarar qabul etken edi.
«Nevbet ile şu otırışuvlar keçecek: Halilov E.,10:00, Memet L., 10:00, Zevriyev M., 10:30, Suleymanov A., 12:40, Ablayeva D., 12:50, Kulametov Z., 13:00, Ablâtipov A., 13:10, Bovbekov L., 13:15, Emuuseinov R., 13:20, Kulametov G., 13:30, Asanov D., 13:40, Naneyşvili R., 13:50, Emiusein E., 14:00, Muratov S., 14:10», – denilmekte haberde.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada küç idaresi hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
İlhaqından soñ Qırımda rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Mayısnıñ 8-nde saba Aqyarda sekiz yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Hastalar arasında Omegadaki Rusiye arbiy gospitaliniñ üç qurucısı bar. Olar arbiy observatorda olıp, hastalarnen alâqada oldı, dep bildire Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümetiniñ saytı.
«Ketirilgen daa beş hasta qayd etildi – üç kişi şeerge Bağçasaraydan qayttı, Yunanistandan kelgen erkek ve Moskvadan kelgen qadın bar. Episi evde izolâtsiyada bulunğan edi», – dep bildire akimiyet.
Qayd etilgenine köre, yılnıñ başından berli Aqyarda 118 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Soñki künde eki hasta hastahaneden çıqarıldı; regionda 18 insan tüzeldi, 2 kişi vefat etti.
Akimiyetniñ malümatına köre, bugünki künde 142 insan yuqunç hastahanesinde közetüv altında buluna, №9 hastahanesinde – 103 kişi. 1140 kişi yaşağan yerinde közetüv altında qala.
Keçken künü Qırımda doquz yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda 177 koronavirus hastası bar. 44 insan tüzeldi, bir hasta koronavirustan can berdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İyün 4-ünde aqşam Aqmescitte Pobedı caddesinde patapat ve yengil maşna çatıştı, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
İlk alınğan malümatqa köre, Ducati patapatınıñ aydavcısı Daewoo Nexia maşnasınace yeterli mesafe qaldırmayıp, oña uruldı.
"Qaza neticesinde patapat aydavcısı yaralardan vefat etti, yengilm maşna aydavcısı yaralandı", - denile beyanatta.
Qaza sebebinden teşkerüv ötkerildi, neticesinde kerekli qararlar alınacaq.
Çarşenbe künü, iyün 3-ünde, Bağçasaray rayonında Cheru ve Mercedes maşnaları uruştı, üç adam yaralandı.
Daa evel Aqmescit rayonında salı künü, iyün 2-sinde, "KAMAZ-581493" maşnası 1944 yılı doğma qadınnı urğanı bildirildi. Qadınnıñ köpürçik kemigi qırıldı, onı hastahanege qoydılar.
Mayıs 28-inde Aqmecitte Kiyevskaya soqağında üç naqliyat çatıştı. Maşnalardan birisi trolleybusqa uruldı, eki maşnanıñ yolcuları yaralandı.
Aqmescit rayonında mayıs 24-ünde aqşam eki yengil maşna yol qazasına oğradı, eki bala yaralandı.
Mayıs 21-inde Aqmescit civarında moped ve yengil maşna qazağa oğradı, eki adam elâk oldı.


text:
Cumaaqşamı künü, iyün 25-le, Krasnoperekopsk rayonı Küçük Mamçıq köyüniñ imamı Yunus Nemetullayevge rayon mahkemesi qırımtatarlarnıñ sürgünligi 71 yıllığına bağışlanğan matem mitinginde iştiraki içün 10 biñ ruble para cezasını berdi
Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Krasnoperekopsk rayon mahkemesiniñ Yunus Nemetullayevniñ memuriy bozuluvı aqta qararını seslendirdiler. Qararğa binayen oña 2015 senesi mayıs 18 künü mitingde iştirak etkeni sebebinden 10 biñ ruble miqdarında para cezasını berdiler», – dep bildirde matbuat hızmeti Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ sözlerini.
Bu iş boyunca ilk mahkeme toplaşuvı 2015 senesi iyün 18 künü keçti, o vaqıt mahkeme «işniñ şaraitlerini tafsilâtlıca ögrenmek içün» teneffüsni ilân etken edi.
Qırım uquq qoruyıcıları adet üzre bu malümatnı izaatlamay.
Er yıl Qırımda Sürgünlik künü yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye tarafından Qırım işğal etilgeninden soñ bu kibi aktsiyalarnıñ keçirilmesi yasaq oldı. 2015 senes Qırımtatar Milliy Meclisi kene yerli akimiyetten red cevabını aldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis azası İlmi Ümerov Qırım Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasovnıñ aprelniñ ekinci yarısında «qasevetlendirgen meselelerniñ al etilmesi içün» Qurultayğa toplaşmağa azır olğan yüz delegat aqqında aytqanlarını olmaycaq bir şey dep adladı.
«Mecliste çoqluq olmadı, şimdi Qurultay delegatları arasında 100 tarafdar aqqında olmaycaq laf... Soñra ne olacaq? O qadar satqınımız yoq, yoq – bunı añlañız artıq!!!!!!», – dep yazdı Ümerov Facebook saifesinde İlyasovnıñ «Qırım» areketine muracaat etip.
Remzi İlyasov Krıminform saytına bildirdi ki, mart ayınıñ ekinci yarısında «Qırım» fraktsiyasınıñ meydanğa ketirilmesi ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ ötkerilmesi muzakere etilecek. Onıñ bildirgenine köre, yüz delegat milliy Qurultayğa toplaşmağa azır.
Mecliste aza vekâletleri vaqtınca toqtatılğan İlyasov yaqın vaqıtta qırımtatar halqınıñ temsil organı toplaşıp, Qurultay sanını belgileycek, dep aytqan edi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dedi ki, Meclis azaları ve Qurultay delegatları «basqığa oğraylar, olarnı Meclis toplaşuvını ötkerip, qırımtatarlarnıñ temsil organınıñ reberligini deñiştirmek qararını qabul etmege mecbur etecek olalar».
«İşğalciler beklegen «qararlar» arasında, – Remzi İlyasovnıñ Meclis reisi vazifesine «tayinlenmesi», em de halqara toplulıqqa «Rusiyeniñ Qırımda tanılması» aqqında muracaatnıñ qabul etilmesi», – dedi Çubarov.
Onıñ bildirgenine köre, Qurultaynıñ nizamnamesine binaen, Meclis erkânınıñ deñişmesi ve yañı reberliginiñ saylanması 248 delegattan ibaret olğan Qırımtatar Milliy Qurultayında çezilmeli.


text:
Ukrain attestatını elde etmege istegen Qırım talebeleri içün «Online – Qırım içün ukrain tasili» faydalı resurını işlep çıqardılar.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqnıñ işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, işbu leyha müellifleri – Qırımda çalışqan, onıñ zemaneviy meselelerini bilgen ve Qırım sakinlerine distantsion oqutuv ile yardım etmege azır olğan tecribeli ocalar, ilim namzetleridir.
Oqutuv, tanışlarnıñ oqutuvı ile bağlı sualler boyunca cevap, yardım ya tevsiyeni almaq içün işbu saytqa kirmek ya da osvita.krim@gmail.com e-mail adresine mektüplerni yollamaq mümkün.
Yarımadada berilgen Rusiye şekli diplomları, attestatlar kibi, Ukrainada tanılmay ve mektep mezunları VNOnı bermek içün memleket qıtaiy qısmında olğan mekteplerde attestatsiyadan keçmeli. Qırımlılar içün eñ kelişken mekteplerden biri – Halqara ukrain mektebi, mında bütün imtianlarnı internet vastası ile bermege mümkün.


text:
Qırımnıñ şimdiki akimiyeti Türkiyede Qırımtatarlarnıñ bütün dünya kongressini azırlav platformasınıñ keçirilmesini ve anda qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ iştiragini Türkiye halqara yerine qast etüv olaraq tanıy.
Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov tüşüngeni kibi, Türkiyede Qırımtatarlarnıñ bütün dünya kongressi keçirilmesiniñ esas maqsadı – Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan itibarınıñ halqara meydanında bozulması ve onıñ Rusiye ile ziddiyetke celp etilmesdir.
«Erdoğannıñ eski raqibi Fethullah Güllen (türk muhalifi) siyasiy fitnelerde iştirak etip, bugün AQŞda yaşay. Onıñ ile Meclisniñ sabıq yetekçisi Mustafa Cemilev sıqı işbirlikte buluna. Maqsadı – Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan itibarını halqara meydanında bozmaq ve onı Rusiye Federatsiyası ile olğan ziddiyetke celp etmektir», – dey Zaur Smirnov RİA Novosti agentligine.
Türkiyede iyül 31 – avgust 2 kününe qadar Qırımtatarlarnıñ bütün dünya kongressini keçirecek olalar. Kongressniñ teşkil etilmesi aqta qararnı Ankarada keçken raatlıq künleri keçirilgen Türkiyeniñ qırımtatar teşkilâtlarınıñ toplaşuvı neticesinde alındı.


text:
İyün 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» figurantlarına dair üküm çıqardı . Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl şartlı apis müddetine ve Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine mahküm etilip, episine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi. Qırım.Aqiqat olar, yani «fevral 26 işi» figurantlarınıñ kimler olğanını hatırlap, bu işte iştirak etkenleri aqqında ikâye ete.
2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutuv mitingi olıp keçti. 2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi bu mitingdeki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı. Yaqalanğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlardan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaliyetçiler Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev yer aldılar.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – Ahtem Çiygoznı ayrı bir protsesske çıqarıp, «fevral 26 işi»ni ekige böldi. 2017 senesi sentâbr 11-de Rusiye mahkemesi onı sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti. Daa soñra, 2017 senesi oktâbr 25-te, Rusiye ükümeti Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Andan o, Kyivge keldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faaliyetçi Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadelerini «fevral 26 işi»ndeki diger figurantlarnıñ işlerinde delil olaraq qullanmamaq şartı ile tahqiqatnen añlaşma yapıp, özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesiniñ dekabrinde Talât Yunusov şartlı olaraq 3,5 yılğa ve Eskender Nebiyev şartlı olaraq 2 yıl ceza müddetine mahküm etildiler.
2018 senesi iyün 19-da, birinci yaqalanuvlardan üç yıldan ziyade müddet keçken soñ, Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi işniñ diger figurantlarına qarşı ükümlerini ilân etti.
Mustafa Degermenci
Mustafa 1989 senesi mayıs 22-de Suvdağ şeerinde doğdı. O, qorantasınen beraber Suvuq Sala (Gruşevka) köyünde yaşay. Suvdağ şeer litseyinde oqudı, ondan soñ Milliy Tabiatnı qoruv ve kurort qurucılığı akademiyasına oqumağa kirdi, otelcilik-turizm işi boyunca menecer zenaatına saip oldı. Tevqiften evel ticaret vekili olaraq çalışa edi.
Mustafanıñ qız qardaşı Mavile Degermenciniñ ikâye etkenine köre, 2015 senesi mayıs 7-de işke ketkende onı qaba bir surette telükesizlik hadimleri yaqaladı: avtozak yolunı kesti, ondan qollarında avtomatlar ile maskalı adamlar çapıp çıqtı, onı köküs qafesine ve tizlerine urıp, qollarını arqasına qayırdı, buğavlar taqtı ve Tahqiqat komitetiniñ idaresine alıp kettiler. Mustafa muvaqqat tutuluv izolâtorında eki afta bulundı. Ondan soñ ise onı Aqmescit tahqiqat izolâtorına alıp kettiler. Anda o, aman-aman eki yıl oturdı. 2017 senesiniñ aprelinde onı ev apisine yiberdiler.
«Fevral 26 işi» figurantı Mustafa Degermenci özü, bu iş boyunca qabaatlavğa uydurulğan dedi ve prokuror onıñ içün aqılğa iç uymağan ceza istegenini beyan etti.
Polisniñ bütün ifadeleri köçürme kâğıt qullanılıp yazılğan kibi körüne: sözü-sözüne, aynı şu ibareler, virgüller bile aynı. Buña esaslanaraq işniñ uydurılğanı aqqında aytmağa aqqım barMustafa Degermenci
Mayıs 4-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ oturışuvındaki munaqaşalar esnasında o: «Öyle ise qabaatlav nege esaslana, añlaşılmay. Polisniñ bütün ifadeleri köçürme kâğıt qullanılıp yazılğan kibi körüne: sözü-sözüne, aynı şu ibareler, virgüller bile aynı. Buña esaslanaraq işniñ uydurılğanı aqqında aytmağa aqqım bar. Bu yerde qırımtatarlardan başqa kimseni muhakeme etmeyler. Aceba, qarşı taraf bir şey yapmadımı? Men, mahkemeniñ unutmamasını isteyim: bu künlerde mende aqiqiy apis müddetiniñ endi üç yılı tolacaq: eki yıl tahqiqat izolâtorında ve bir yıl ev apisinde. Ne içün bunı kimse köz ögüne almay?», – dedi.
Ali Asanov
Ali Özbekistanda doğdı. 1988 senesinde ana-babası, dört oğlan qardaşı ve bir qız qardaşı ile Qırımdaki İçki (Sovetskiy) rayonındaki Çoyunçı (Urojaynoye) köyüne kelip yerleşti. Mektepni bitirgen soñ babası Ahmet Asanovğa satılıq içün köy mahsulatını yetiştirmege yardım ete edi.
2008 senesinde Ali, İçki qasabasınıñ sakinesi Elnara ile tanış oldı. Yarım yıldan soñ toyları yapıldı. O, dört balanıñ babası.
Ali Asanov 2015 senesi aprel 15-te tevqif etildi. Rusiye telükesizlik hadimleri geceniñ der maalinde, o, aranda çalışqanda keldiler. Asanovnıñ babası Elnarağa yaqalanuv aqqında, telükesizlik hadimleri Alini alıp ketkeninden bir qaç daqqa keçken soñ bildirdi. O vaqıt o, hamilelikniñ yedinci ayında olıp, dörtünci balanı bekley edi. Asanovlar ailesiniñ yañı azası, iyün ayında, babası tahqiqat izolâtorında olğanda doğdı. Adını Mustafa qoydılar. Elnara, bu adnı aqayınen beraber tevqiften evel saylağanlarını ayta. 2017 senesi aprel 6-dan başlap Ali Asanov ev apisinde buluna.
«Fevral 26 işi» figurantınıñ advokatı Aleksandr Katelin, imayesi altında olğan şahısnı, iş boyunca zarar körgen olaraq keçken İvkin soyadlı Rusiyege qol tutuv mitinginiñ iştirakçisine darbe endirgeninde qabaatladılar, dep ikâye ete edi. Qabaatlav hulâsasında, Asanov öz darbesi ile İvkinge «cismaniy ağrı» çektirdi, denile. Lâkin advokat Katelin, kerçekte iç bir darbe olmağanını iddia ete.
Eskender Kantemirov
Eskender – Qırımda doğğan iş adamı, üç balanıñ babası. Kantemirov 2015 senesi fevral 6-da yaşağan yeri olğan Colman (Pionerskoye) köyünde yaqalandı. Rusiyeniñ Tahqiqat komitetinde Kantemirovğa şübheli tanılğanı ilân etildi. Ertesi künü evi tintildi, ve üç kün içinde qabaatlavını bildirip, eki ayğa tahqiqat izolâtorına yolladılar. Bu eki ay keçken soñ Azamatov kefilni tapa bildi ve o, oña tap üküm çıqarılğanğa qadar kefillik yaptı.
Onıñ advokatı Ayder Azamatov, Kantemir öz qabaatını qısmen tanıdı, dey. O, kerçekten de 2014 senesi fevral 26 mitinginiñ bir iştirakçisine cismaniy ağrı çektirdi. Onıñ aytqanına köre, tahqiqatta şu an qayd etilgen video bar ve «bir de-bir şeyni inkâr etmekniñ manası yoq». Daa soñra Kantemirov, kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etmgenini ve barışıqlı mitingge kelgenini bildirdi.
Eskender Emirvaliyev
Eskender – Suvuq Salanıñ adiy bir köy sakini. Miting yapılğanda yalıñız qasabadaki qomşusı olğan Mustafa Degermencini tanıy edi.
2015 senesi fevral 17-de Rusiye telükesizlik hadimleri Emirvaliyevni Aqmescitteki Tahqiqat komitetiniñ idaresine, andan endi muvaqqat tutuluv izolâtorına ve andan tahqiqat izolâtorına alıp kettiler. Anda o, eki ay, aprel 17-ge qadar bulundı. Ondan soñ onı, bir yaqqa ketmeycegi aqqında senetni imzalatıp, azat ettiler.
Mahkemede o, miting aqqında KHVlerden bilip, oña öz istegi ile kelgenini bildirdi. O, kimseden talimat almağanını, lâkin keniş aks-sada doğurğan bu işte delil olaraq qullanılğan videoğa tüşkenini ayrıca qayd etti.
Arsen Yunusov
Arsen – Qırımnıñ Aqmescit rayonındaki Maryinoda yaşağan iş adamı. Küçük yaşlı balanıñ babası.
Advokat Ayder Azamatovnıñ aytqanına köre, Rusiye telükesizlik hadimleri Arsenni yaqalamadı. O, özüne qarşı cinaiy işniñ açılğanını bilgen soñ Tahqiqat komitetine imayecisinen beraber özü keldi. Anda o, «fevral 26» mitinginde iştirak etkenini ve kerçekten de iştirakçilerinden birine cismaniy ağrı çektirgenini söyledi. Tahqiqat, bu hususnı köz ögüne alıp, onıñ içün apis etüv şeklinde sıñırlav tedbirini saylap oturmadı. Onıñ advokatı bir kefil taptı, ve o, bugünge qadar şu adamnıñ kefaleti altında buluna.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti, 2020 senesi mayısnıñ 1-inece yol areketini optimizatsiya etmege söz berdi, böyleliknen, yaz mevsiminde yol tıqanıqlıqları olmamalı. Bunı Kreml kontrolindeki Qırımnıñ başı Sergey Aksönov bildirdi.
"Şeerlerde yol tıqanıqlıqları meselesini çezmek içün, tehnikiy allerni teklif etmek kerek. Eñ büyük tıqanıqlıqlar meselesi Yaltadadır. Kurort mevsimine qadar tehnikiy allerni uydurmasaq, şeerge kirmek içün üç saattan çoq vaqıt kerek olacaq. Böyle şey aslı olmamalı. Aynısı Saqta - yerler pek tar, Aqmescitte de yol areketi sheması deñiştirmeli. Mayısnıñ 1-ine qadar bu şeerlerde tedbirler kerçekleştirilmeli", - dedi Aksönov.
Onıñ aytqanına köre, noyabr 29-ına qadar teşkil etilecek iş gruppası, kerekli tedbirlerni işlep çıqarmalı.


text:
2020 senesi Keriç köpründen dört milliondan ziyade maşna keçti. Bunı naqliyatta Rusiye İç işler nazirliginiñ Qırım hattı idaresiniñ matbuat hızmeti haber etti.
“Bir yıl içinde Qırım köprü üzerinden dört milliondan ziyade naqliyat keçti”, – dep haber ettiler idarede.
Evel Qırımnıñ Turizm ve kurort nazirligi, qış tatilleri vaqtında Qırımda 239,7 biñ turist raatlandı, dep haber etken edi.
Rusiye nezaretinde olğan Qırım parlamenti turizm, kurort ve sport komitetiniñ başı Aleksey Çernâk qış tatilleri vaqıtnda yarımadada 500 biñge yaqın adam beklenile, dep bildirgen edi.


text:
Ukrain yırcısı Jamalanıñ «Eurovision-2016» yarışında iştirak etmesi Avropanı Qırımnıñ tamır halqı ile tanış etecek eñ yahşı bağ kampaniyası ola, dep ayttı Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım meselelerinden mesleatçısı Emine Ceppar.
Bunı Ceppar Ukraina Haber siyaseti nazirligi teşkil etken Jamalanıñ çetel jurnalistleri ile körüşüvinde bildirdi, dep haber ete nazirlikniñ matbuat hızmeti.
«Yarış seyircileriniñ sayısı Avropa boyunca yarım milliard insannı teşkil ete bile. Sanada qırımtatar halqınıñ tarihına dair yırnıñ yanğıraması insanlarnıñ qırımtatarlar aqqında malümat alacaqlarınıñ bir kefilidir, bazıları ilk sefer eşitecekler. Bu qırımtatarlarnıñ dünya derecesinde eñ güzel bağ kampaniyasıdır», – dep qayd etti Emine Ceppar.
Ukrain yırcısı Jamala «1944» yırını jurnalistlerge siyasetnen bağlı olmağan bir yır olaraq tanıttı.
Jamala «Eurovision» ukrain milliy saylavında seyircilerden 142 biñ rey (reylerniñ 37,77%) qazanıp ğalip çıqtı.
«Eurovisionnıñ» yarım finalı Stockholmde mayıs 10 ve 12 künleri keçirilecek, yarış finalı ise 2016 senesi mayıs 14-de olacaq.


text:
Qırımda Rusiye polisiniñ vekilleri yanvarniñ 22-sinde tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Kulametovnıñ anası yaşağan evine keldiler. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faaliyetçisi Server Mustafayev Qırım.Aqiqatqa, ziyaret, yanvarniñ 18-nde qorantanıñ evinde ötkerilgen tintüvniñ neticeleri ile alâqalı edi, dep ikâye etti.
Faaliyetçi: «Şimdilik ne polis, ne de advokat tarafından añlaşılacaq şekilde izaatlar berilmedi. Añlaşılğanına köre, tintüv vaqtında ana tarafından eyecanlanğan alda söylengen bazı şeyler, uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri tarafından qorquzuv olaraq qabul etildi. Polis vekilleri bu sebepten tafsilâtlarnı ögrenmek içün keldi emiş», – dedi.
Tevqif etilgen özü bu vaqıtqa qadar Qarasuvbazardaki muvaqqat izolâtorda buluna. Faaliyetçilerniñ bildirgenine köre, advokatlar onıñ tevqif etilgeni aqqında qararına qarşı şikâyet bermek isteyler.
Kremlniñ kontroli altında bulunğan İslâm Terek (Kirovskiy) rayon mahkemesi yanvarniñ 18-nde kvartirasında tintüv yapılğan soñ yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametovnıñ işini baqıp çıqtı. Onı Rusiyeniñ memuriy uquq bozuvları aqqında kodeksiniñ 20.3 maddesi (1-nci qısım) boyunca qabaatlaylar. Mahkeme «2012 senesinde videorolikni derc etken içün» Kulambetovğa 10 kün apis şeklinde ceza tayin etti.
Kulametov, 2017 senesi oktâbrniñ 4-nde telükesizlik hadimleri tarafından qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı yapılğan repressiyalarğa narazılıq köstermek maqsadınen ötkerilgen bir sıra bir kişilik piketlerde iştirak etti. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Muslim Aliyevni Rostov-na0Doni tahqiqat izolâtorından Taganrog SİZOsına etap ettiler.
Qadını Naciye Aliyeva "Qırım birdemligi" faallerine bildirgeni kibi, Muslim Aliyevni bir kişilik kamerada tutalar.
"Tünevin, mayıs 14-ünde, oña 10 daqqalıq resmiy telefon etüvni yapmağa razı oldılar. O mahsus blokta, bir kişilik kamerada buluna. Tutuluv şaraitini pek şikâyet etmey. Tek suvuq olğanını ayttı", - dedi Aliyeva.
Onıñ aytqanına köre, Musloim Aliyev vatandaşlarından iftarlıq aşlarnı aldı.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Rusiyeniñ Amnesty International reisi Aleksandr Artemyev işbu ükümni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Baş idaresiniñ bildirgenine köre, Rusiye mahsus hızmetleri işğal etilgen yarımadanıñ memuriy sıñırına yaqın olğan Herson vilâyetiniñ rayonlarında «içtimaiy-siyasiy vaziyetni kerginleştirmege» tırışa.
Bu aqta Herson vilâyeti Kalançak rayonı memuriyetiniñ matbuat hızmeti tarqatqan UTH haberinde aytıla.
Ukraina quvet müessisesiniñ malümatına köre, «çetel mahsus hızmetleri devlet akimiyeti ve yerli idare organları hadimlerini itibardan tüşürmege tırıştı».
«Bunıñnen beraber, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetine suv bermek içün kanalnı küçnen açacaq kütleviy qalabalıqlarğa yol açmaq içün regionnıñ cemaatınen oynav işi yapıla», – dep aytıla haberde.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ bildirgenine köre, Rusiye ve Qırım arasında tren seferleri açılğan soñ, Rusiye kütleviy haber vastaları «Ukraina qanunlarını bozıp», işğal altındaki yarımadağa Keriç köpründen ketmege çağırıp başladılar.
«İşbu areketlerniñ Ukraina Ceza kodeksinde olğan cinayet alâmetleri bar olğanına diqqatıñıznı celp etemiz. Bular: 109-ıncı madde (anayasa qurumını küçnen deñiştirüv ya da yıquv ya da devlet akimiyetini zapt etüv areketleri), 110-uncı madde (Ukraina topraq bütünligi ve toqunılmazlığına qast etüv)», – dep qayd etti müessise.
Keçken sene dekabr ayında Ukraina telükesizlik hızmeti, Rusiye FSBsi, 2014 senesinden soñ yarımadada qalğan sabıq Ukraina arbiyini celp etip, esas Ukrainada arbiy hızmetke qaytmağa yolladı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala «Söz» («Obeşçaniye») yırınıñ klipini taqdim etti. Bunı noyabr 22-de yırcınıñ matbuat hızmeti Facebookta bildirdi.
«Video Yelena Demyanenkonıñ «Moya babuşka Kaplan» bediiy filminiñ levhalarına esaslandı. Klip rejisseri Denis Zaharov oldı, o, Jamalanıñ «Kaktus» ve «Poçemu tsvetı imeyüt glaza» videoları üzerinde çalışqan edi», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Oktâbr soñunda «Söz» yırı «Moya babuşka Fanni Kaplan» filminiñ muzıkası oldı. Levha Fanni Kaplannıñ XX asırnıñ Rusiye imperatorlığında inqilâp vaqialarınıñ zamanını tasvir ete. Fanni Kaplan tarihta Vladimir Leninge ücüm etken biri olaraq qaldı.
Jamala «Eurovision-2016» yır yarışınıñ ğalibi oldı, yarış finalı İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde mayıs 15 gecesi olıp keçti. Qırımlı qırımtatar sürgünligini añlatqan «1944» yırı ile çıqışta bulunğan edi. Yarış qaidelerine köre, 2017 senesi yarışnı Ukraina qabul etecek. «Eurovision-2017» Kyivde keçirilecektir.


text:
İlhaq etilgen Qırım ile memuriy sıñırda Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ hadimleri, "Stalker 2.5" revolverini Qırımğa keçirmege tırışqan Ukraina vatandaşını toqtattılar.
Müessisege köre, bu silânı sıñırdan keçirmek yasaq.
"Sıñırcılar, Ukraina Cinaiy Kodeksniñ 263 maddesine - "Silâ, arbiy yedek ya da patlayıcı maddeler ile qanunsız qullanuv" - köre yapılğan cinayetçilikniñ ihtimalı bar, dep Milliy politsiyanıñ Kalançak bölüginiñ hadimlerine bildirdi ve tapılğan şeyni tahqiqat tedbirlerini yapmaq içün uquq qoruyıcılarğa berdi", - denile beyanatta.
Tutulğan qadınnıñ açıq tefsirleri şimdilik yoq.


text:
Türkiye Cumhuriyeti Diyanet işleri İdaresi reisi vazifesini eda etken Ekrem Keneş çeşit ülke ve devletlerniñ din erbapları ile ananeviy körüşüvni keçirdi. Körüşüv Diyanetniñ ofisinde ötkerildi. Tedbirde Acılıq missiyasınıñ reberleri, çeşit devletlerniñ Diniy İdareleri hadimleri iştirak ettiler.
Rusiye hacılarını Qırım Müftisi muavini Ayder İsmailov, RMŞ hacılıq ve ümre departamentniñ reisi Ali Gürdin, Dağıstan Cumhuriyeti Müftisiniñ muavini Ahmad haci Kahayev, TC MDİ programmasınıñ reberi Ranis Vahitov temsil ettiler. Körüşüv devamında devlet vekilleri Hacılıq ile bağlı teessüratlarınen paylaştılar, bu ibadetniñ qabul etilmesi içün dua ettiler.
Ayder İsmailov öz nevbetinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ selâmlarını söyledi ve Ekrem Keleşke davet içün teşekkürler bildirdi. Ekrem Keleş, Qırım müsülmanlarını bayramnen hayırladı, Aqmescitte Cuma Caminiñ qurucılığına yüksek qıymet kesti ve qayd etkeni kibi, Türkiye Diyaneti ananeviy müsülman degerliklerini aşlamaq işinde Qırım Müftiyatına daima qol tutmaqta.
İş körüşüvi devamında iştirakçiler Arakandaki (Birma) vaziyetni muzakere ettiler. Şu yerde yerli rohinca müsülmanlarını qıynap, öldüreler. Toplaşqanlar ögünde Myanma müsülmanlarınıñ vekili çıqışta bulundı. O tavsilâtlı şekilde vaziyetni añlattı. İştirakçiler adaletsizlikniñ toqtatılması içün dua ettiler. Arakan temsilcisi, er keske muracaat etip, müsülman devletlerniñ liderlerine öz noqta-i nazarını bildirip, halqara teşkilâtlarından zorbalıqnı toqtatmaq ve yardım etmekni talap etmege teklif etti.
Hatırlatamız, bundan evel Türkiye Cumhuriyeti Prezidenti Recep Erdogan Arakandaki müsülmanlarğa qarşı zorbalıqnı toqtatmağa ve halqara cemaatçılığından adaletni tiklemege talap etti.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ ükümeti «İqtisadiy inkişaf ve innovatsion iqtisadiyat» devlet programması çerçivesinde Qırımdaki küçük ve orta iş adamlarına qoltutmaq maqsadı ile 170,8 mln ruble yollaycaq, – dep haber ete Qırım Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgeni kibi, para miqdarı 2015 senesi iyül 18-de qararda belgilendi, oña binaen 16,9 milliard ruble Rusiyeniñ 85 subyeti arasında yarış neticesinde ayırıldı.
«Böyle adımlar Federatsiya subyektleriniñ devlet programmalarınıñ kapitalizatsiyasını ve küçük ve orta biznes boyunca belediye programmalarını arttırmağa yardım etecek, böylece maliye yardım kösterilecek küçük ve orta biznes subyetleri kenişleycek», – dep aytıla haberde.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitte çarşı yoq etilgen soñ iş adamları Qırım ükümeti yanında piket ötkerdiler. Kezlevde ise iş adamlarınıñ işini sıñırlamağa başladılar.


text:
XVII asırdan itibaren Aq deñizdeki Rodos adasında Gireler sülâlesiniñ azaları yaşay edi. Bazıları mında bir qaç yıl yaşay, digerleri ebediyen raatlıqnı tapa. Adada kömülgen Gireylerniñ güzel türbe ve baş taşlarını bugün de körmek mümkün. Er angisi saqlanıp qaldı ve çoqusını Murad-Reis musulman mezarlığında tapmaq mümkün.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Adada kömülgen Gireylerniñ güzel türbe ve baş taşlarını bugün de körmek mümkün
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissörFatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda şahsiy resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımda tünevin deñizde eki adam elâk oldı, bir adam qurtarıldı, bildireler Qırım FVN-de.
Müessiseniñ malümatına köre, Kezlevniñ bir plâjında qurtarıcılar suvdan 1937 yılı doğma aqaynıçıqardı. Oña ilk yardım yaptılar ve ekimlerniñ ellerine berdiler.
"Daa avgust 25-inde saat 18:00-de Kefede qurtarıcılar yalıdan 30 metr uzaqlıqta qararnen 60 yaşındaki qadınnıñ cesedini taptı. Cesetni İİN-niñ hadimlerine yolladılar, tahqiq işleri yapıla", - denile beyanatta.
Tünevin Saq rayonınıñ Otar Moynaq (Uyutnoye) köyünde tahminen 50 yaşındaki aqaynıñ cesedi tapıldı. Onı da politsiyağa berdiler, bildirile müessiseniñ beyanatında.
Tünevin Aluşta yalısında aqaynıñ cesedi tapıldı, Kefedeki plâjdan qadınnı ise hastahanege alıp kettiler.
Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, yılnıñ başından berli 37 suv qazası oldı, 26 adam elâk oldı, 30-ı qurtarıldı.


text:
Ukraina adliye nazirligi Rusiyege qarşı işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı sebebinden İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine (ECtHR) dörtünci davanı azırladı.
Bu aqta Ukraina adliye naziri Pavlo Petrenko bildirdi.
«İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine dörtünci devletlerara şikâyetiniñ berilmesini ilân etmege isteyim. Bu arizada Qırımda insan aqlarınıñ, şu cümleden, qırımtatar aqlarınıñ bozuluvı aqta söz kete. Biz Qırımda ukrainlerniñ siyasiy taqibi aqqında sualni köteremiz», – dedi o.
Adliye naziriniñ sözlerine köre, kelecek afta nazirlik delillerniñ resmiyleştirüvini bitirecektir.
Evel Ukraina İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine Rusiyege qarşı Qırım işğali ve Donbass zidiyeti ile bağlı üç davanı taqdim etti.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etti. Uquq qoruyıcılar Qırımda işğalden soñ insan aqları ile bağlı vaziyetniñ beterleşüvi aqta bildire.
Avgust başında Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressi keçti, kongresste qırımtatarlarnıñ Vatanı – Qırımdaki vaziyeti muzakere etildi. Şu cümleden, bildirilgeni kibi, Sovet Birliginiñ dağıluvından soñ Qırımğa qaytqan 350 biñ qırımtatarı şimdi kene totalitar basqığa oğray ve yoq olmaq havfı astında buluna. Yarımada Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «nezaketli insanlar» abidesine boya tökken Maksim Sokurenkonıñ apis müddetini uzattı. Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppası haber ete.
Aq qorçalayıcılarnıñ aytqanına köre, Sokurenko martnıñ 26-na qadar Aqmescit SİZOsında qalacaq.
İmaye, apiske alınğan kişi ya da tuvğanlarınıñ izaatları şimdilik yoq.
Adise yanvar ayınıñ soñunda oldı. Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova tutulğan kişi Kyiv sakini ola, dep bildire. Onı vandallıqta (Rusiye Ceza kodeksiniñ 214-ünci maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatlaylar.
Aqmescitteki «nezaketli insanlar» abidesi 2016 senesi iyül ayında Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ babası Valeriy Aksenovnıñ teşebbüsi ile tiklendi.
2014 senesi Qırımda dünyada tanılmağan «referendum» keçirilgende iç bir işareti olmağan insanlar peyda olğan edi. Olar Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin «nezaketli insanlarnıñ» Rusiye Silâlı quvetleriniñ hadimleri olğanını tanıdı.


text:
Qırımda müzeylerge imtiyazlı kirişi olğan şahıslarnıñ cedveli qısqartıldı. Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ böyle qararı fevral 25-inden amelge keçecek.
Vesiqada bildirilgenine köre, 16 yaşınace balalarnıñ bedava kiriş aqqı inkâr etildi, şimdi o tek 7 yaşqa qadar balalarğa üküm süre.
Bundan ğayrı turistik sanayınıñ hadimleriniñ bedava kiriş aqqı da yoq oldı.
“Bedava kiriş aqqı olğan şahıslar, imtiyaz almaq içün kerekli vesiqalarnıñ köstermesi lâzim”, - denile beyanatta.
Yanvarniñ 27-nde Moskvadaki Tretyakov galereyasından ressam Arhiv Kuinciniñ resimi hırsızlandı. Er kişi müzey hadimi olaraq areket etip, resimni çerçiveden çıqarıp saqlandı.
Arhip Kuinciniñ hırsızlanğan «Ay-Petri. Qırım» resimi Moskvadaki Tretyakov galereyasınıñ sergisine qaytarıla, anda resim fevralniñ 17-ne qadar olacaq.


text:
Oraza
Oraza — islam dininın' bes sha'rtinen u'shinshisi bolıp sanaladı. Ramazan ayında oraza tutıw —musılmanlardın' parzı bolıp esaplanadı. Ramazan orazası xijratdın' ekinshi jıllında parız qılıng'an. Ramazan ayı musılmanlar ushın en' tazadan pa'kleniw ayı esaplanadı. Islam dininde usı ayda tuwılg'anlar, du'nya ju'zin nurg'a bo'lewge layıq boladı dep esaplanadı. Quranı-Karim da tap sol ayda payda bolg'an. Mın' aydan keletug'ın bolg'an Qadır tu'n keshesi da sol aydın' ishinde qamtılg'an. Ishki du'nya buzıw jaman tu'siniklerden, sırtqı qıymıl-ha'raketlerden tazalanıw, oraza, Ramazan ayında a'melge asadı. "Oraza" degen so'zdin', so'zlik ma'nisi - "qandayda bir na'rseden awlaq bolıw, bir na'rseden tıyılıw". Orazanın' sha'rayattag'ı ma'nisi - milletlli adamlardın' jaqsı niyet benen tan' atqannan baslap, ku'n batqang'a shekem orazanı buzıwshı na'rselerden, taqlap aytqanda, jep-ishiwden jan'a na'pis qumarlarınan tıyılıw. Demek, orazanın' parzı - jep-ishiw jan'a na'pis ba'lesinen tıyılıw, saqlanıw.


text:
Qırımda yanvarniñ 6-sında ava şaraiti bozulacaq. Yarımadanınıñ gidrometeorologiya merkezi haber etkeni kibi, yarımadada yağmur, sılaq qar ve 20 m/s qadar yel üfürmesi beklenile.
Qırım sinoptikleri bergen malümatqa köre, Aqmescitte yağmur ve sılaq qar yağacaq. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s, kündüz bazıda 15-20 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +3...+5 derecede.
Aqyarda yağmur yağacaq. Gece şimaliy yel, kündüz cenüp-ğarbiy yel 10-15 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +2...+4 derecede.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Kündüz yağmur ve sılaq qar yağacaq. Ğarbiy yel 7-12 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +5...+7 derecede.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Kündüz yağmur. Gece ğarbiy yel, kündüz cenübiy 15-20 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +8...+10 derecede.


text:
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük maliye naziri Natalya Yareskoğa «Qırım Evi» bücet programmasınıñ pasporını imzalamağa ve onıñ qurulmasına, em de qırımtatarlarnıñ sürgünlik yıllığınen bağlı tedbirlerniñ keçirilmesine para berilmesini tezleştirmege avale etti.
Bunı Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatta qayd etile ki, Yatsenükniñ bildirgenine köre, Ukraina ükümeti Kiyevde «Qırım Evini» tiklemek qararını keçken sene qabul etti ve sermiya devlet bücetinden berilmek kerek.
Baş nazir baş nazir muavini, Ukraina medeniyet naziri Vâçeslav Kirilenkoğa muracaatta bulunıp, qırımtatar sürgünliginiñ yıllığına bağışlanğan tedbirler keçirilmesi boyunca teşkiliy komitetni qurmağa emir etti.
Ukraina ükümetiniñ reisi qayd etti ki, bu meseleni qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ile muzakere etti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırım meselesinen oğraşqan bir sıra cemaat faali, teşebbüs, areket ve teşkilâtlarnıñ vekilleri Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükten bir yıl evelsi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı azat etmek içün bir sıra meselege Nazirler şurası tarafından diqqat ayırılmağanını izaatlamağa talap ettiler.
Cemaat erbapları Ukraina ükümetiniñ «Qırım Evi» devlet müessisesiniñ qurulması aqqında» qararı yerine ketirilmegenini qayd ettiler.


text:
Amnesty International halqara uquq qoruyıcı teskilât Rusiyede apis etilgen Emir-Üsein Kukuğa mektüp yazmağa çağırta.
Qayd etilgeni kibi, şimdi o Rostov-na-Donu şeeriniñ tahqiqat izolâtorında tutula.
"Destek sözlerinen mektüpler - apislilerniñ tış dünyanen aman-aman yekâne bağ usulıdır. Olar ümütni coymamaq ve dünyada olğanı aqqında haber almaq imkân bere", - sayalar uquq qoruyıcılar.
Onıñ qadını Meryem Kuku aytqanına köre, Emir-Üseinge Latviya ukrainlerinden mektüp kelgen edi, SİZO memuriyeti buña pek şaştı.
"Qırımdan vatandaslardan da mektüp keldi, oña sabır ve küç tilediler, destek sözlerini yazdılar. O bu mektüpni Aqmescitteki soñki mahkemege ketirgen edi. Köstere, közleri ise quvançtan parılday! Bu quvançnı nege oşatmağa da bilmeyim. Amma olar içün bu pek müim olğanını añladım", - dedi Meryem Kuku.
Amnesty International Ukraine saytında Rusiye SİZOlarına mektüp yazuv qaideleri ve adresler bar.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Rusiyeniñ Amnesty International reisi Aleksandr Artemyev işbu ükümni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
BM Baş Assambleyasınıñ komitet toplaşuvında Ukraina Rusiyeni ukrainalılarnı, hususan qırımtatarlarnı azat etmesine çağırdı.
«Ukraina Rusiye tarafından qanunsız tutulğan bütün Ukraina vatandaşlarınıñ, hususan qırımtatarlarnıñ – cemaat jurnalistleriniñ acele azat etilüvine çağırdı», – dep aytıla Ukraina missiyasınıñ Twitter haberinde.
Bu afta Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, dünya Rusiye işğal etken Qırımnı unutmamalı, çünki anda qırımtatarlar taqip etile, dep ayttı.
Ukraina akimiyeti, Qırımtatar Milliy Meclisi ve aq qorçalayıcı teşkilâtlar Qırımdaki taqipler ve aq bozuluvı aqqında muntazam sürette ayta. Kreml ise bunı inkâr ete.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Yalta akimiyeti dekabr 14 künü FV aqibetleriniñ yoq etilmesi boyunca ştabnıñ toplaşuvında dekabr 15 kününden regionda mektep ve bala bağçalarınıñ işini ğayrdan başlamağa qarar aldı. Olar yarımadada elektrik ile bağlı problemlerden sebep çalışmay edi.
Bu aqta Yalta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Dekabr 15-den regionnıñ mektep ve bala bağçaları çalışmağa başlaycaq, Ay Vasıl bala bağçasından ğayrı, o tamir işleri içün qapalı, balaçıqlar ise şeerniñ diger oquv yurtlarına avuştırılğan» – denile beyanatta.
Yalta memuriyetiniñ başı muavini Viktor Komissarov bildirgeni kibi, Yalta regionında quvetniñ sıñırı 60 MVt teşkil ete.
Dekabr 15 künü, salı künü, Qırımda Kubanden yarımadağa energetik köpürniñ ekinci yolağınıñ berilmesini bekleyler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Dekabr 8 künü Ukraina energetik tertibatından Qırımğa bir elektrik yolağı boyunca elektrikniñ berilmesi ğayrıdan tiklendi. Amma Qırımda alâ daa ağ qazaları yüz bere.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ qadısı Aleksandr Voronoy qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayon mahkemesine yolladı. Bu aqta Qırım.Aqiqatta olğan mahkeme qararınıñ kopiyasında aytıla.
Qararğa köre, Bekirovnıñ davası Krasnoperekopskta baqılmalı, çünki Rusiye FSBsiniñ hadimleri silâ ve patlayıcı maddeler saqlanğan yerni anda tapqan eken.
«Cinayet bitken yer silâ ve patlayıcı tapılğan yer, saqlanğan yer ola… Risovoye köyünden cenüpke doğru 5 kilometr mesafede. Bekirov qabaatlanğan cinayetlerniñ yeri Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında yerleşe, şu sebepten bu davanı Qırımnıñ Merkeziy rayon mahkemesi baqamaz», – dep aytıla mahkeme qararında.
İmaye, bu qararğa qarşı temyiz arizasını berdi, çünki davadaki mahkemelik yañlış olğanını tüşüne.
«Bekirov evelden añlaşılğan silâ ve patlayıcılarnı saqlağanında qabaatlana. Tahqiqat bile cinayet saqlavda yekünlengenini bildire, şu sebepten qadınıñ cinayet silâ ve patronlar (Risovoye köyü rayonında – QA) alınğan soñ yekünlendi kibi delilleri boş ola, tahqiqat da Bekirov yasaqlağan maddelerniñ avuştırılğanını bilmey edi», – dep aytıla advokat Aleksey Ladinniñ şikâyetinde.
Bekirovnıñ özü advokatnen laf etip, dava Krasnoperekopskta baqılsa, SİZO kamerasından çıqmaycaq, dep ayttı.
«O, avtozaknıñ işkence şaraitlerinde yolğa dayanamaz, dep ayttı, em de Krasnoperekopskta vaqtınca tutuv izolâtorı yoq, eñ yaqını ise Ermeni Bazarda yerleşe. Vaqtınca tutuv izolâtorında qalsa bile, yaşaycaq şaraitleri uyğun degil. Edem Bekirov bütün telükelerni añlap, Krasnoperekopskqa ketmek içün kameradan çıqmaycağını bildirdi, çünki bu yol ölümnen bir ola. O, narazılıq bildirmek içün özüni yataqqa bağlamağa azır», – dedi Ladin.
Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirov içün sıñırlav tedbirini Aqmescit SİZOsında tutuv yerine ev apsini belgilemesini «ister edi», dep ayttı Qırım.Aqiqat muhbirine.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası FSBniñ Bekirovnı hastahanege avuştırmamaq qararına qoltuttı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Avropa Birligi Rusiyege Qırım ile bağlı iç bir kerileme köstermeyceginde emindir.
Bunı o bugün Tsentr jurnalistskih rassledovaniy marafonı devamında bildirdi.
«Men Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Torbyern Jagland ile körüştim. Tahminen bir saat devamında işğal etilgen Qırım vaziyetini muzakere ettik», – dedi Cemilev.
O, Avropa parlamentiniñ deputatları öz vekâletleri çerçivesinde status-kvo qaytarılması içün areket etmege azır olğanını qayd etti.
«Bugün er kes bir memleket başqasını zapt etkeni iç te mümkün olmağanını ayta, – dey Cemilev. – Eger de Kremlde er şey unutılır ve Avropa nasıldır bir kerilemege yol berir dep tüşünseler, olar aldanalar», – dedi o.
Halq deputatı fikrince, işğalden evelki yaşayış ğayrıdan pekitilmese ve Qırım Ukrainağa qaytarılmasa, Qırım sakinleriniñ esas meseleleri al etilmez.
«Çünki halqara teşkilâtılarnıñ ve insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ seviyesinde çezilecek ufaq-tüfek suallerniñ soñu olmaz – yekâne çare – Qırımnı Ukrainağa qaytarmağa»,– dey Cemilev.
Onıñ aytqanı kibi, böyle olması içün ilk- evelâ Rusiyeniñ iradesi ve Ukrainağa ketirgen ziyanınıñ tazminatı kerek.
«Daa bir çare – Rusiyeni bu kibi istilâiy siyasetinden vazgeçmege mecbur etecek cezalarnıñ kirsetilmesi. Kreml yolbaşçıları şunı da hatırlamalı ki, sovet orduları Afganistanğa kirgende, o vaqıttaki cezalarnıñ neticesi Sovet Birliginiñ dağılması oldı. Biz Rusiye Federatsiyasınıñ dağıluvını istemeymiz, onıñ demokratik devlet olğanını ve Ukraina ile yahşı munasebetni saqlağanını isteymiz», – dey Cemilev.
Bundan da ğayrı, o, Ukraina şarqında vaziyetniñ tertipleşüvi Avropa ve Rusiye arasında uzlaşma olacağını tüşünmey.
«Bu mesele meni pek raatsızlata edi. Obama ile ve avropalı bölüklerde biz Qırım mevzusı iç te unutılmaycağını muzakere ete edik. Bu mevzu Abhaziya ve Nagornıy Karabah ile teñiştirilmey, çünki Qırımda – biriniñ toprağınıñ insafsız qoşulması yüz berdi. Şunıñ içün mında nasıldır bir uzlaşmalar ola bilmez», – dedi qırımtatarlarnıñ lideri.
Vaqialarnıñ ilerideki inkişafını Cemilev Qırım boyunca muzakerelerniñ devam etkeninde köre.
«Kün tertibatında Qırım meselesi daima olacaq – başqa sual – Kreml yolbaşçılarınıñ aqıl-feraseti yetermi, olar öz vatandaşlarınıñ menfaatını tüşüneceklermi, – dey Cemilev. – Eger de Rusiye menfaatını tüşünseler, işğal etilgen yarımadanı terk etmeliler. Mına böyle bir bataqlıq olacaq», – dep yekün çekti Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, aks alda – Qırımnıñ kelecegi olmaz, yani tış memleketler ile iç bir alâqa olmaz.


text:
İşğal etilgen Keriçte «Snidanok s 1 +1» mühbiri Roman Şişkinge ukrain timsalli futbolkası sebebinden ücüm ettiler. Bunı TSN bildire.
Romannıñ sözlerine köre, o, Keriç paromlı keçiti kassalarından çıqqanda, onı tahminen 30 yaşında bir erkek türtti, Şişkin yıqıldı.
«Jurnalist erkekke yetişip, areketiniñ sebebini soradı. Cevap olaraq adam onı küfürlep, kökregini urdı. Qayd etmeli ki, ziddiyet etrafında olğanlar mühbirniñ tarafını aldı ve şu adamnı yüzley ediler», – dep qayd ete neşir.
Roman Şişkin militsiya bölügine muracaat etti. Ücüm etken adamnı Rusiyeli nomeraları olğan maşinada taptılar. Belli olğanı kibi, adam Qırımğa Lugansktan keldi.
Mühbir ziyan ve sağlığına ketirilgen zararnı tazmini etmek talabı ile ariza yazdı. Şişkinniñ sözlerine köre, ziddiyetten soñ onıñ qan basımı yükseldi, bunı tibbiy teşkerüv de tasdiqladı, bundan da ğayrı, bağır ağrısı da duyula, – yaza neşir.
İyül 31 künü mühbir kene taqiqatçığa baracaq. Neşirniñ malümatına köre, Roman Şişkin Keriçte tatilde buluna, o, ana-babasını ziyaret etmek içün kelgen eken.


text:
Rusiye Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi fevralniñ 20-ne qadar Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca teneffüs ilân etti.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, mahkemede muim şaat olğan – Qırım ve Aqyar FSB idaresiniñ hadimi Aleksandr Kompaniytsev sorğulandı.
Sorğulavnı qabaatlanğan Muslim Aliyev ve Enver Bekirov keçirdi. Añılğan soñki şahıs FSB hadimini ilk sefer SİZOda körgeni, o ise anda, Bekirovnı işbirlik yapmağa zorlağa, aks alda onıñ aqrabası olğan Refat Alimovnı tevqif eteceginen qorquzğanı aqqında ikâye etip berdi. Bekirov red etüvi neticesinde, Alimov bir qaç aydan soñ tutulıp alına.
«Bu iş, işbu muim şaatnıñ qabaatlavından soñ başlana. Aslında o, qabaatlanğan şahıslarnıñ qanunğa zıt kelecek faaliyetini tasdıqlaycaq iç bir muayyen malümat taqdim etip olamadı. Atta mahkeme, onıñ «Hizb ut-Tahrir» faaliyeti, peyda oluvı aqqındaki mulâazalarğa dalğanı sebebinden çıqışını toqtatmağa mecbur qalaraq, muzakere etilgen mevzunıñ tışına çıqmamağa rica etti», – dep ikâye etti Qırım.Aqiqatqa advokat
İmayeci Sergey Loktev ayrıca, Kompaniytsev qabaatlanğanlarnıñ areketlerine qıymet kesmek içün mahsus bilgige saip olmağanını, lâkin olarnıñ körüşüvleri şübeli olğanından şübelengeni aqqında beyan etkenini qayd etti. Körüşüv diñlemeleriniñ audioqaydlarına qıymet kesmek içün o FSB ekspertine yollağan eken.
Kompaniytsevniñ sorğulanuvı fevralniñ 20-nde ötkerilecek nevbetteki oturışuvda devam ettirilecek.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qazan ayında eñ köp sırqat tirkelgen Almatıda 6716 adamnıñ taldauınan koronavirus anıqtalğan, tağı 130 adamğa koronavirus pnevmoniyası diagnozı qoyılğ..
Juırda Qazaqstannıñ azamattıq qoğamın eleñdetip, elde rezonans tudırğan «13-tiñ sotı» isine qatıstı qwqıq qorğauşılar «sayasi twtqın» dep tanığan birn..
Belgili sportşı-şeneunik Serik Säpiev Mädeniet jäne sport ministrliginiñ qaramağındağı sport jäne dene şınıqtıru isteri komitetiniñ törağası qızmetine..
Bügin, 19 qazanda Türkistan öñirindegi jekemenşik balabaqşalardıñ jüzden asa qızmetkeri bala basına memleketten beriletin qarajat köleminiñ mardımsızd..
Düysenbide Qazaqstannıñ Energetika ministrligi Atırau mwnay öñdeu zauıtın jöndeu jwmıstarı 2022 jılğa auıstırılğanın habarladı. ..


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ fikirince, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesiniñ al etilmesi sozulmamaq kerek. Bunı o yanvar 12-de Ukrainada çetel devletleriniñ elçileri ile olıp keçken körüşüvde ayttı, dep bildire devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
«Prezident Qırım meselesiniñ sozulması mümkün degil dep, yarımadanı işğalden qurtarmaq içün halqara bir mehanizm şekillendirilmesi müim olğanını qayd etti», – dep aytıla beyanatta.
Poroşenkonıñ bildirgenine köre, Ukraina «Minsk añlaşmalarına sadıq qala».
Petro Poroşenko yarımadanı işğalden qurtarmaq içün halqara bir mehanizm şekillendirilmesi müim olğanını qayd etti
«Rusiye Minskte bir elinen barışıq vesiqalarını imzalap, ekinci elinen – Ukrainanıñ Debaltsevo şeerini qanğa boğa. Halqara basqı olmasa, Rusiye toqtamaycaq. Moskva cenk baltasını taşlağanına qadar ve qomşularınıñ mustaqilligini ürmet etmege başlağanına qadar basqı devam etmeli», – dep ayttı Poroşenko. O, Donbassta halqara nezaret olmaq kerek, dep qayd etti.
Ukraina Yuqarı Radası vaqınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi resmiy şekilde ilân etti. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımayıp, bir sıra iqtisadiy ceza kirsettiler. Rusiye işğalni red etip, oña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklenmesi» ayta.
Ukrainanıñ şarqında cenk uruşları 2014 senesi aprel ayından itibaren devam ete. Bu müddet içinde, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ malümatına köre, anda 9 biñden ziyade insan elâk oldı.
Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbasstaki Rusiyege qoltutqan bölücilerge yardım etkeninen qabaatlay. Moskva bu qabaatlarnı red etip, Donbassta Rusiye arbiyleri yoq, amma «göñülliler» bar, dep bildire.


text:
«Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ mal-mülki Qırım musulmanları Diniy idaresine berilmek kerek, dep tüşüne Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grujdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov.
Bunı o «Rossiya segodnâ» radiosınıñ yayınında ayttı.
«Fondnıñ bütün mal-mülki qırımtatarlar, şu cümleden çetelde yaşağan diaspora azalarınıñ parasına satın alınğan edi. Epimiz bilemiz, «Qırım» Fondunıñ» tesisçisi Mustafa Cemilev ola, menim fikirimce, cemaat parasına alınğanlar bir adamğa ait olsa, adaletsiz olacaqtır», – dedi Smirnov.
«Bizler baş nazir muavini Ruslan Balbev ile Cumhuriyetniñ yolbaşçısı Sergey Aksenovğa muracaatta bulunıp, bütün mal-mülkni Musulmanlarnıñ diniy idaresine bermege teklif ettik. Bugünki künde – o, qırımtatarlarnıñ menfaatlarını temsil etken yekâne organdır», – dep ayttı o.
Smirnovnıñ aytqanına köre, uquq qoruyıcılar «Qırım» Fonduna ait olğan obyektlerniñ maqsadına köre qullanılmasını teşkereler, bundan soñra bu vaziyetke qıymet kesecekler.
Aqmescitiñ merkezinde Fond binalarından birinde yerleşken «Qırım» Fondu» HT ya da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi Qırım akimiyetiniñ bu teşebbüsini şimdilik izaatlamadılar.
Malüm olğanı kibi, Qırımnıñ Arbitraj mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi yerleşken «Qırım» Fonduna ait binanı medeniyet mirasınıñ obyekti olaraq Rusiye devletine bermege qarar aldı.
Bundan evel tintüv ve mahkemeler olğan edi. «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ müdiri Riza Şevkiyevni 350 biñ ruble, fondnı ise 4,5 million rublege cezaladılar.
Aprelniñ soñunda Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ medeniyet mirasını qoruv devlet komiteti reisiniñ birinci muavini Vâçeslav Zarubin bildirdi ki, fond para cezasını ödemedi, bu sebepten raqam «eki qat 9 million rublege qadar arta bile».


text:
Amerikanıñ Kentucky ştatında Jim Beam burbon yapıcısınıñ eki anbarında yanğında eñ azından 45 biñ viski çapçağı (qararnen 9 million litr) yandı. Şirket temsilcisi aytqanına köre, yanğın sebebini şemşek çaqmasında köreler.
Yanğın iyül 3-üne keçken gecesi başlandı. Yanğıncılar ateşni bir qaç saat söndürmege tırışqanlarına baqmadan, sabaga yaqın anbarlardan birisi bütünley yanıp bitti. Yanğınğa oğrağan adamlar yoq, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Yanğında yoq olğan viski "yaş edi", dey Jim Beam vekili Dan Cohen. O, qaza, şirketniñ satuvlarına zarar ketirmez, dep ayttı.
Bloomberg matbuatına köre, zarar fiyatı 90-dan 300-ge qadar million dollar.
Jim Beamniñ Kentucky ştatında 126 anbarı bar, anda 3 millon viski çapçağı tura.
Jim Beam — dünyanıñ eñ yahşı satılğan burbon (amerikan mısırboğday viskisi) markası. O, 1795 senesi başlatılğan edi.


text:
Aqmescit – Qıtaiy Ukraina ile demir yol ve avtobus alâqasınıñ toqtatılması ve Keriç parom keçitiniñ qapatılması sebebinden Qırım naqliyat «qamaçavı»na oğradı. Şimdi Herson ve yarımada ile memuriy sıñırnı tek yengil maşina vastasınen ya da cayav keçmege mümkün. Qırım akimiyeti yolcularnıñ avuştıruvı içün avtobuslarnıñ kirsetilmesi aqqında bildirgen edi, amma insanlarnıñ aytqanına köre, olar amelde işbu naqliyatnı körmeyler. Ukraina akimiyeti öz areketini havfsızlıqnıñ qoruvı ile añlata.
Belli olğanı kibi, cuma künü, dekabr 26-da, «Ukrzaliznitsâ» Qırım ide demir yol alâqasını toqtattı ve yarımadağa qatnağan halqara trenlerni lâğu etti. Qırımğa qatnğan trenler endi yalıñız Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar bara. Bundan da ğayrı, Ukraina infrastruktura Nazirligi Qırım ile avtomobil yolcu avuştıruvınıñ toqtatılması aqqında bildirgen edi.
«Diversion taqımlarından qoruv»
Qıtaiy Ukrainadan soñki eki tren Qırımğa cumaertesi künü, dekabr 27-de, Kiyevden keldi. Ukraina paytahtında yaşağan yolculardan biri Ruslan Qırım.Aqiqatqa Qırımğa ömür arqadaşı ile tuvğanlarını yañı yıl bayramları ile hayırlamaq içün kelgenini bildirdi. Peyda olğan naqliyat qıyınlıqları onıñ içün tesadüf oldı.
«Keri qaytmaq içün biletlerni yanvar 8-ne alğan edik, olarnı qaytarmacaqmız, çünki o vaqıtqa qadar demir yol alâqası pekitilecegine ümüt besleymiz», – dedi o. Bunıñ ile o şunı da añlay ki, eger de trenlerni ğayrıdan kirsetmeseler, internetten grivnalarğa alınğan biletler ğayıp olur, çünki «rusiyeli» Aqmescitte olarnı keri almazlar ve aqçanı tazmin etmezler. Böyle alda Ruslan ne etecegini ve Kiyevge nasıl qaytacağını bilmey.
Aqmescit kassirleri biletlerni keri alıp, aqçanı qaytarmağa istemeyler. Bunıñ yerinde, insanlarğa Rostov-na-Donu şeerinde yerleşken Federal yolcu şirketiniñ Şimaliy-Kavkaz bölüginiñ yolbaşçısı adına arizalarnı toldurmağa teklif eteler
Faqat, evel Rusiye rublelerine alınğan bilet aqçasını da qaytarmağa qolay bir mesele degil. Yolcular Aqmescit kassirleri biletlerni keri almağa ve aqçanı qaytarmağa istemegeni aqqında bildireler. Bunıñ yerinde, insanlarğa Rostov-na-Donu şeerinde yerleşken Federal yolcu şirketiniñ Şimaliy-Kavkaz bölüginiñ yolbaşçısı adına arizalarnı toldurmağa teklif eteler. Arizacı biletniñ qaytaruv sebebini ve öz bank esabını qayd etmek kerektir.
«Yañı yıl ve Milât bayramına Krivoy-Rog şeerinde yaşağan soy-soplarımızğa baracaq edik, şimdi planlarımıznı deñiştirmege mecburmız – Qırımda qalacaqmız, trenler qatnamay, tazminatnı elde etmek içün biletlerni qaytarmaq kerek», – dep şikâyet ete Qırm.Aqiqat mühbirine Aqmescitte Tolstoy soqağında yerleşken demir yol kassasında nevbette turğan qadın.
Qırım ve qıtaiy Ukraina arasında trenler ve yolcu avtobusları ne vaqıt devamında qatnamaycağı belgisizdir. Yüz bergen vaziyetni «qamaçav» olaraq adlamamağa çağırğan resmiy Kiyev müddet boyunca izaat bermey.
«Qırımnıñ qamaçavı degildir, – dedi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bazarertesi künü, dekabr 29-da, yekünleyici matbuat konferentsiyasında. – Ukrainanı diversion taqımlarından qorçalağan tedbirlerdir. Ukraina devletiniñ bar olğanına telüke ketirgen insanlarnıñ tren ve avtobus vastası ile serbest qatnavı şimdi, terrorizm havfı olğan zamanda, mümkün olmağan bir şeydir».
Poroşenkonıñ aytqanı kibi, şimdi işbu naqliyat vastalarınıñ effektiv nezaretiniñ pekitilmesi ögrenile. «Tınçlığımıznı ve memleketimizniñ havfsızlığını qorumaq kerekmiz», – dey devlet başı.
Üç kilometr cayav
Qırımnıñ naqliyat «qamaçavı» sebebinden planlarını deñiştirmegenler yarımadağa barıp yetmek ya da onıñ sıñırından çıqmaq içün atta cayav yürmege mecbur oldılar.
Qırımlı Ali Memetov aytqanı kibi, bazar künü, dekabr 28-de, saba erte tren ile Novoalekseyevkağa kelip, o, demir yol vokzalından taksi ile Herson memuriy sıñırına barıp çıqtı. 25 km mesafeni keçmek içün 100 grivna töledi. 150 insandan ibaret olğan nevbette beklev vaqtı eki saatke uzandı. Bu vaqıt devamında migratsion kâğıtları toldurıla ve vesiqalar teşkerile edi. Ukrain sıñır bekçileri tarafından pasportlar teşkerilgeninden soñra, Qırımğa barıp çıqmağa aves etkenler «bitaraf» territoriyanı – suvuq ve yelli ava şaraitlerinde – mustaqil sürette keçmek kerek edi. «2-3 km cayav, çantalar ile, soñra Rusiye sıñırına rastkelemiz, kene nevbette turıp, migratsion kâğıtlarnı tolduramız. Soñra kene nevbet, neticede, daa bir saat. Mına o – Qırımğa yol açqan ve çoq beklenilgen şlagbaum», – dep tarif ete Ali. Onıñ aytqanına köre, ketişat tahminen 5-6 saat devam etti. Bundan soñra Memetovnı maşina ile tuvğanları qarşıladı.
Qırımlı Lüdmila Novoalekseyevkadan Qırımğa şahsiy maşinası ile yol aldı. «Saba saat 8-de demir yol vokzalından çıqtım, sıñır nezareti ve nevbetler 18 saatke sürdi»,– dep añlata o Qırım.Aqiqat saytına.
Lüdmila da naqliyat alâqası yaqında açılacağına ve tren ile avtobuslarnıñ areketi ğayrıdan pekitilecegine ümüt besley. Aks alda, dey Lüdmila, uzun nevbetlerde turıp, Qırımdan qıtaiy Ukrainağa şahsiy arabası ile barıp çıqacaqtır. «Başqa çare yoq, anda soy-soplarım yaşay, bağımıznı saqlamaq kerekmiz», – dey o.
Şaatlarnıñ aytqanına binayen, «sıñırnıñ» keçüvi vaqtında qaparcılıq meselesi de qayd etile. Bunı öz Facebook saifesinde qırım blogeri Yelizaveta Bogutskaya yaza. Onıñ sözlerine köre, aqayından qaparnı ukrain gümrük hızmetiniñ vekili talap ete edi.
Aynı zamanda, yarımadağa Novoalekseyevkadan yol alğan daa bir qırımlı Bekir Suleymanov «işbu »sıñırlar»dan cayav keçmege daa da oñaytlı» olğanını qayd ete. «Olduqça havfsız. Bilesiñizmi, mında bayağı insan bar, yalıñız degilsiñiz. Qorqunçlı bir şey yoq, yolcu ve yengil maşinalar içün bütün sıñırlar açıqtır. Balaları olğan qadınlar içün sıñırdan keçmege daa da qolay», – dep tarif ete Bekir. Onıñ aytqanı kibi, Novoalekseyevkadan Çonğarğa qadar avtobus ve taksi vastası ile barıp çıqmaq içün bir insan 100 ve 250 grn tölemek kerek. «Anda şimdi serbest çarşı, er şey siziñ diplomatik qabiliyetiñizge bağlı. Rusiye sıñır noqtasından soñ Canköy şeerine qadar taksi ya da avtobuslar ile barıp çıqmağa mümkün», – dey Suleymanov.
Bunıñ ile, göñülliler Çonğarnı öz başına keçmege azırlanğanlar içün nevbetteki cedvelni azırladılar.
«Bir sefer torbası – ne qadar az çantañız olsa, o qadar da yahşı, çünki cayav yürmege kerek olur, oñaytlı ayaqqap, qolçaqlar, naqliyat/diger şeylerni ödemek içün grivna ve rubleler, issi, suvsiñirmez, başlığı olğan üst urba, qalın ştan, tüp urba, çetel pasportı, çay ile termoslar ve aş», – yolğa böyle tarzda çıqmağa tevsiye eteler.
Vade etilgen avtobuslarnı körmediler
Qırım akimiyeti, öz nevbetinde, Naqliyat nazirligi Çonğar ve Canköy kiriş noqtaları tarafından Ukraina Rusiye «sıñırına» qadar yolcularnı alıp ketken avtobuslarnı kirsetkeni aqqında haber ete. «Qırım ile memuriy sıñırda Çonğar ve Canköy arasında vatandaşlarnı ukrain sıñırından Rusiye Federatsiyasına qadar alıp ketken mikroavtobus yüre»,– dedi Qırım transport «naziri» Anatoliy Tsurki. Evel, naqliyat nazirliginiñ malümatına köre, Qırım şimalinde Ukrainanıñ Rusiye ile «sıñır noqtalarına» qadar yürgen yolcu trenlerniñ qatnavı teşkil etilgen edi.
Faqat, «sıñırdan» keçkenler Qırım.Aqiqatqa işbu avtobuslarnı körmegenleri aqqında bildireler. Yarımadağa ya da Herson vilâyetine olar ya cayav, ya da toqtağan maşinalar vastası ile barıp çıqa edi.
«Qırım tarafından bizni Canköy ya da Aqmescitke alıp ketecek avtobuslarnıñ olacağını vade etken ediler. Biz keldik (Çonğar kiriş noqtasına – muar.) ve bir şey yoq. Şimdi ya taksini çağırmaq, bu ise pek paalı bir çare, ya tuvğanlarnı beklemek mecburmız – buña vaqıt kerek olur», – dey Qırımğa ana-baabsına yañı yıl bayramlarını qarşılamaq içün dekabr 30 künü kelgen Kiyev sakini Svetlana.
Bunıñ ile Canköy şeerine Aqmescitten yolcu tren vastası ile, Ermeni-Bazarğa ise Canköyden kelmek mümkün.
Qırım.Aqiqatqa Aqmescit demir yol malümat hızmetinde aytqanları kibi, Aqmescit-Canköy yönelişi boyunca ve keri künde 8 tren, Canköy-Ermeni Bazar ve keri – 2 tren yüre. Aqmescit-Canköy treninde platskart fiyatı – 500 ruble, kupe – 800 ruble tura.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine Meclisniñ inofrmatsion-analitik idaresiniñ yolbaşçısı Nariman Celâl bildirdi.
Kün tertibinde tek bir sual: Qırımda Sürgünlik kününe bağışlanğan matem tedbirleri olacaqmı ya yoq.
«Meclisniñ toplaşuvı bugün üyleden soñ keçirilecek. Soñra ilân etilecek mütenasip qarlarnı alacaqmız. Toplaşuvdan soñ Refat Çubarov brifingni keçirecek», – dedi Celâl.
Bugün Qırım «akimiyetiniñ» resmiy Facebook saifesinde «Ukraina cenübiy-şarqındaki adiseler sebebinden kütleviy tedbirlerniñ keçirüv sıñırlanğanı aqqında emir» yerliştirildi. Onı öz başına tayin etilgen Qırım baş naziri Sergey Aksönov imzaladı. «Qanun»ğa köre, yasaq 2014 senesi iyün 6-na qadar işleycektir.
Buña köre, «akimiyet organlarına» ve medeniyet müessiselerine planlaştırılağan kütleviy tebdirlerni lâğu etmege emir berildi.
Ekspertlerniñ fikirine köre, böyleliknen Qırım «akimiyeti» Qırımda Sürgünlik kününe bağışlanğan tebdirlerni bütünley öz nezareti altına almaq ve matem tedbirlerni Aqmescitniñ merkeziy meydanında OMON kontroli ile keçirilecek miting ile sıñırlamaq istey.
Qırım «içki işler nazirliginde» matem tedbiriniñ iştirakçilerine metallodetektorlardan keçmege kerek olğanını qayd eteler.Mayıs 15 künü Aqmescit merkezine polis ve arbiy tehnikanı ketirdiler.


text:
Aqmescitte aprel 23-te saat 11:00-de V.İ.Vernadskiy adına Qırım federal universitetiniñ prezidenti Nikolay Bagrov ile vedalaşuv merasimi başladı. Bagrov aprel 21-de vefat etti. Merasimde «Selsebil» ansambli kemane çala, dep bildire Qırım.Aqiqat.
QFU salonında qoyulğan aliy oquv yurtunıñ sabıq rektorınıñ mevtası ile tabutnıñ yanına adamlar çeçek ve çemberlerni ketireler, olarnıñ arasında «tuvğanlarından», «QFU hadimlerinden», «Priputnikovlar qorantasından, «Qırım Devlet şurasınıñ deputatlarından». Vedalaşmağa kelgenler arasında Qırım deputatları İgor Lukaşev, Petr Zaporojets, QFU rektorı Sergey Doniç, onıñ KİPU zenaatdaşı Fevzi Yakubov bar edi, Qırım Devlet Şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinovnıñ kelmesi beklenile.
Tabutnıñ yanında Bagrovnıñ mukâfatları, şu cümleden Ukraina Qaramanlarına berilgen mavı-sarı bayraq ile medal qoyuldı.
Vedalaşuv merasimi saat 13-ke qadar devam etecek. Bagrovnı Aqmescit mezarlığında defn etecekler.
Nikolay Bagrov devamlı hastalıqtan soñ vefat etti. Qırım halq deputatlarınıñ vilâyet şurasınıñ yolbaşçısı olğan edi, 1991 senesi marttan 1992 senesi yanvar ayına qadar – Qırım MSSC Yuqarı Şurasınıñ reisi, 1992 senesi yanvar ayından 1994 senesi fevral ayına qadar – Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şura reisi. Qırımnıñ ilk Anayasasınıñ müelliflerinden biri.
Bagrov Qırım Cumhuriyetiniñ Prezidenti vazifesine namzet kösterilgen edi. 2006 senesine qadar QMC Yuqarı Radasınıñ deputatı edi.
1999 senesinden başlap V.İ.Vernadskiy Tavriya milliy universitetiniñ rektorı olıp çalıştı.
2002 senesi Bagrov knâz Yaroslav Mudrıy V derece nişanını aldı, 2007 senesi ise Ukraina Qaramanı oldı.
O, «Maydan inostrannıh del» tizgen «Qara cedvelniñ» birinci beşligine kirdi. Bu cedvelge kirsetilgen insanlarnı yarımada işğaline yardım etkenleri içün Ukraina Qaramanı unvanından marum qaldırmağa teklif etken ediler.


text:
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov millitlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ reisi Zaur Smirnovnıñ istifasınen bağlı qararını «taraflarnıñ razılığı» ibaresi qoşaraq imzaladı.
Vesiqa oktâbrniñ 16-nda Qırım ükümetiniñ saytında derc etildi.
«Smirnov Zaur Ruslanoviç taraflarnıñ razılığınen Qırım Cumhuriyeti millitlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar devlet komitetiniñ reisi vazifesinden boşatılsın», – denilmekte qararda.
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ millitlerara munasebetler devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov oktâbrniñ 16-nda istifa etti.
Ondan soñ, Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov, Smirnov semeresiz çalışmaları sebebinden onıñ talabınen istifa etti, dep bildirgen edi.
1999-2013 seneleri arasında Smirnov Yalta şeer şurasında milletlerara munasebetler ve migratsiya idaresiniñ başlığı olıp çalışqan edi.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, o Qırımnıñ rusiyeli akimiyetine bağlı millitlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ reisi vazifesine tayin etilgen edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev AQŞta, ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı meselesini muzakere etmek içün Memuriyetniñ vekilleri, kongressmenler ve senatorlar ile körüşmek niyetinde. Bu, onıñ Facebooktaki saifesinde bildirile.
Bildirüvde: «Ukrainada topraq bütünliginiñ tiklenilmesi, Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqları ve ürriyetleriniñ bozuluvı ve, ondan ğayrı, cümleden, Qırımda ve Rusiye territoriyasında apis etilgen siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi kontekstinde yarımadada qırımtatar halqı ve ukrain faaliyetçilerine qol tutuv, AQŞ Memuriyetiniñ vekilleri, kongressmenler, senatorlar ve ekspertler toplulığınıñ vekilleri ile körüşüvlerniñ anahtar mevzuları olacaq», – denile.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti.
Azatlıq Radiosı muhbiriniñ malümatına köre, Mustafayevni «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca yaqaladılar, onı mahkemege qadar vaqtınca tutuluv izolâtorına yerleştirdiler.
Rusiye FSBsi, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ Qırımda yaqalanğanını bildirdi. Yaqalanğanlarnıñ adları bildirilmedi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Bunı PAP Poloniya agentligi Rusiye malümat agentliklerine esaslanıp bildire.
Ulükayev Rusiye Devlet Dumasında çıqışta bulunıp, bu yılnıñ birinci üç ayı devamında yatırımcılar Rusiyeden bayağı sermiya çıqarğanını bildirdi. İqtisadiy vaziyet soñki beş yıl içinde eñ qıyın oldı.
O, qayd ete ki, birinci kvartalda Rusiye iqtisadiyatı 0,8% arttı.
PAP bildire ki, ekspertler iqtisadiyat 2,5% artacağını tahmin etken ediler.
Nazir dey ki, Rusiye Bütündünya ticaret teşkilâtına muracaatta bulunıp, AQŞ tarafından Qırım işğalinden sebep dört Rusiye bankına qarşı kirsetilgen cezalarğa şikâyet etecek.


text:
Kyivde yanvarniñ 16-nda yarımada işğaline bağışlanğan «Qırım işğaliniñ beş yılı: tahmin, kerçek, çağıruvlar» konferentsiyası başladı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bu salonda bulunğan spikerlerniñ ekseriyeti – 2014 senesi fevral-mart aylarında olıp keçken adise-vaqialarnıñ şaatları ve Qırım tirenüviniñ iştirakçileridir… Qırım pek tez zapt etilgenine baqmadan, Qırımnıñ Rusiye terkibindeki «keleceginen» bağlı ayrı tahminler yapılğan edi. Bizim konferentsiyamız – bu tahminlerni bugünki künde leyhağa toplamaq ıntıluvıdır. Olar kerçek oldımı?», – dep ayttı kiriş sözünde Ukraina gençlik ve sport naziriniñ mesleatçısı Gayana Yüksel.
Tedbir vaqtında üç panelniñ keçirilmesi planlaştırıla: «Qırım yarımadasınıñ askeriyleştirilüvi ve işğalden qurtuluv istiqballeri», «Qırım qanunsızlıq alanı olaraq: yarımada işğaliniñ uquqiy aqibetleri» ve «Qırımnıñ unikal medeniy mirasınıñ saqlap qaluvı ve işğal şaraitlerindeki tasil meseleleri».
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Federal telükesizlik hızmeti (FSB) ve küç idaresiniñ al-azırda Rusiye akimiyetindeki emiyetine tahmin etmek qıyın. FSBden çıqqan hadimler devletniñ muim vazifelerinde çalışıp, KGBniñ sabıq hadimi olğan prezident Vladimir Putinnen beraber bütün bir devletniñ iç ve tış siyasetini şekillendire. Mustaqil uquqimayecileriniñ fikrine köre, soñki üç yıl zarfında rusiyeli hususiy hızmetler ilhaq etilgen Qırımda – repressiv-cezalayıcı şeklindeki alelhusus rolni oynaylar.
Hususiy hızmetler boyunca ekspert, SBUnıñ sabıq hadimi İvan Stupak, Qırım ilhaqı esasen rusiyeli hususiy hızmetniñ çoq yıllar devam etkenküç-quvetinen yapıldı.
Qırımnıñ ilhaq etilüvinde esas rolni FSB oynadıİvan Stupak
– Qırımnıñ ilhaq etilüvinde esas rolni FSB oynadı, em de bu hızmet bu işni ta 2000-nci yıllardan berli planlaştıtrıp, yarımadadaki SBU hadimlerini yavaş-yavaş öz tarafına çekken. Olarğa – Rusiyede telikesizlik idaresi öz işi içün pek çoq para alğan ürmetli bir tabaqa olğanı aqqında ikâye etkenler. 2014 senesi biz tek bunıñ neticesne şaat oldıq. O zaman Qırım SBUsı parmağını oynatmadan, bunıñ nenen bitecegini beklegen.Namus İnqilâbından soñ devlet başsız qalğan edi, hususan telükesizlik organları. Rusiyelilier o vaqıt Qırımda özlerini ev saibi kibi is ete ediler. Eninde-soñunda SBUnıñ er onuncı hadimi Ukrainağa hainlik yaptı.
İvan Stupak rusiyeliler ukrainlerni ilhaqtan soñ bile öz tarafına çekmege areket etkenlerini qayd ete.
Satqınlarnı iç bir yerde sevmeyler – olarnı qullanğan soñ, çetleştirirp taşlaylârİvan Stupak
– Belli bir vaqıttan soñ, 2014 senesi, esas topraqta yaşağan tanuşıma tanış olmağan nomerden birisi telefon açqan – meger, FSBge keçken bizim zenaatdaşımız eken. Aytqanına köre, pek yahşı aylıq ala eken, er şey daa ziyade meraqlı olğanı ve bizge qarşı çalışqanları aqqında aytqan eken. Kerçek, belli bir vaqıt keçken soñ, SBUnıñ sabıq hadimlerini Rusiyeniñ başqa-başqa regionlarına yollap başlağanlar, şu cumleden Dağıstan ve Uzaq Şarqqa, yani olar hayal etkeni kibi, küneşli Qırımda qalmağa musaade etmegenler. Ketmege istemegen soylârı – işten boşatılğan. Satqınlarnı iç bir yerde sevmeyler – olarnı qullanğan soñ, çetleştirip taşlaylâr.
Rusiyeli uquqimayecisi ve cemaat erbabı Aleksandr Podrabinek, FSB Qırımda KGB rolüni oynay, dep saya.
Uydurılğan qabaatlavlar, zalımca qıynavlar, insanlarnı hırsızlav ve buña baqmadan yaparaq, cezasız qalğan FSB, Sovetler Birligine has qorqu muitini yarataAleksandr Podrabinek
– FSB şimdiki künde selefleri KGB ve NKVDniñ «meşur ananelerini» qullanmağa devam ete. Bilgenim qadar, yaqında Qırımda tutulıp alınğan Asan Çapuh taqiqatnen işnbirligi yapmağanı sebebinden, oña tibbiy yardım kösterilmegen. Uydurılğan qabaatlavlar, zalımca qıynavlar, insanlarnı hırsızlav ve buña baqmadan, cezasız qalğan FSB, Sovetler Birligine has qorqu muitini yarata. Bu o veya bu derecede bütün Rusiyege has, Qırımda ise – bunıñ derecesi daa da şiddetli, daa da küçlü. Eger sizler Rusiyeniñ siyasiy kelecegini bilmege isteseñiz – Qırımğa bir nazar taşlañız. Eñ deşet tarafı şu ki, neticede tarıhtaki bu epizod çekistler içün cezasız qalabile.
Aleksandr Podrabinek, FSB zemaneviy Rusiye akimiyetiniñ tayançı olıp qaldı, artıq olarnıñ taqdiri biri-birinen bağlı degen netice çıqara.
Repressiyasız Putin rejimi çökerAleksandr Podrabinek
– Elbette, bütün insanlardan FSBge qarşılıq kösterip, özlerini qurban eterler dep beklemek yañlış olur – qorquzuv ve repressiya maşnası, tamam bu şekilde çalışa. Ancaq er bir areket qarşılıq köstrmege zorlay, narazılıq keyfi arta. SSCBde bütün dessidentler qapatılsa, olarnıñ areketi coyulır, dep belley ediler amma, yañlıştılar. FSB de qapalı taqip dairesine tüşti, o artıq başqa türlü areket etip olamay, esnasnıñ başqa mantığını añlap olamay. Repressiyasız Putin rejimi çöker, onıñ içün hususiy hızmetlerniñ zemaneviy Rusiye akimiyeti içün böyle bir manası bar. O tıpqı akimiyet kibi.
(Materialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)