text:
İyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde tutulğan 18 qırımtatar faali Moskvada umumen 360 biñ rublelik cöreme aldı. Bu aqta faal ve aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Saba saat 11-den başlap kündüz saat 4-ke qadar qadı 18 qırımtatar faaliniñ memuriy davalarını baqtı. Qayd etmeli ki, insanlarnıñ Qırımdan Moskvağa, o qadar mesafege baqmadan kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı daimiy repressiyalarğa cemaat cevabı oldı. O künü (iyülniñ 11-nde) insanlar cemaat nizamını bozmadı ve politsiyanıñ ilk talabınen aktsiyalarını bitirdi. Bu delillerni baqmağan qadı bu madde boyunca berilgen eñ büyük cezanı sayladı. Neticede cöremeniñ umumiy miqdarı 360 biñ ruble oldı», – dedi Zudiyeva.
Onıñ aytqanına köre, bu simvolik bir miqdar, çünki bu para bölünse, er bir qırımtatarı semetdeşlerine qarşı yapılğan repressiyalarğa razı olmağanı içün 1 ruble para cezasını alır.
«Bugünki künniñ neticelerine baqılsa, 300 biñden ziyade para aqqında laf kete. Cedvelge aluv malümatına inansaq, bu Qırımda yaşağan qırımtatarlarnıñ sayısıdır. Bu para halq arasında bölünse, er bir qırımtatarı semetdeşleri terrorist ve ekstremist olğanına razı olmasa, bir ruble cöreme alır. Bu para cezasını halq arasında bölmek – bizim vazifemiz ve apiske alınğan qırımtatarlarğa birdemlik köstermektir. Onı o künü telükesizligini sarf etken insanlarnıñ omuzlarına qaldırıp olamaymız», – dedi aq qorçalayıcı.
Moskvanıñ Taganskiy rayon mahkemesiniñ qadısı Yuliya Smolina iyülniñ 29-nda Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün iyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde toplaşqan 18 qırımlığa 20 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi. Tutulğanlar umumen 360 biñ rublelik para cezalarını aldı.
20 biñ rublelik para cezası Rustem Tairov, Edem Abdullayev, Aleksandr Gavrikov, Kâzim Useinov, Nariman İbraimov, Zenur Appazov, Eleonor İzmailov, Rustem Celâlov, Osman Hoş, İzzet Sayfulin, Marlen Cemilev, Remzi Beytullayev, Refat Kamilov, Osman Abdurazakov, Marlen Ahayev, Edem Aliyev, Emin Rustemov, Amethan Umerovğa berildi.
Moskvada iyülniñ 11-nde Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 45 insannı tuttı. Faallerniñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Vesiqağa köre, tamır halq Ukraina topraqlarında meydanğa kelgen, öz medeniyetiniñ taşıyıcısı olğan ve aynı zamanda memleket tışında öz devleti olmağan qavmiy azlıq sayılır.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde Ukraina yarımadanı kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti. O, tamır halqlar qanun leyhasını parlament baqsın dep kirsetti, dep haber etken edi.
Zelenskıynıñ qayd etkenine köre, o, «Qırım platforması» sammiti ögüne qırımtatarlar ve qırımlılar içün «müim olğan» qanunlarnı imzalamağa istey, dep qayd etken edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhası «ruslarğa qarşı yapılğan küçlü bir darbe» ola, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilcisi Anton Korınevıç Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukrainanıñ «tamır halqlar» qanun leyhasınen bağlı izaatlarını «propagandacı» dep adlandırdı.
İyünniñ 8-nde Rusiye Devlet Duması Ukrainanıñ qanun leyhasını takbih etken beyanatnı qabul etip, PACE ve OSCEge muracaat etmege niyetleri bar, dep bildirdi.
Yuqarı Rada deputatı, Ukrainanıñ PACE eyyetiniñ azası Rustem Umerovbuña cevap berip, «iç bir memleketniñ Ukrainanıñ iç işlerine qarışmağa aqqı yoq», dep qayd etti.Qırım.Aqiqat yarımadanıñ tamır qavimleriniñ tarihını saqlağan yerlerden fotoresimler topladı

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Bağçasaraydaki Han sarayı, hususan Han camide bazı obyektlerni tamir etmek içün tış hızmetçilerni belgiledi. Eki şirket de – Rusiye şirketi, restavratsiyağa olarğa umumen 100 million ruble berilecek. Ukraina Medeniyet nazirligi, keçirilgen «restavratsiya işleri» sebebinden Han sarayınıñ esas korpusı bozula bile, dep bildirdi. Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti mahkemege muracaat etip, Alupkadaki Vorontsov sarayını tamir etken «Meandr» şirketinden 18 mln ruble alınması aqqında dava açtırdı.
Qırımtatar medeniyetiniñ timsali: Bağçasaraydaki Büyük Han cami | Tuğra (video)
Büyük Han cami – çoq asırlıq Qırım tarihınıñ sessiz şaatıdır. Bağçasaraydaki Han sarayınıñ camisi ola. 1532 senesi I Sahib Geray han tarafından qurulıp, saray kompleksiniñ ilk inşaatlarından biri oldı. Tarihçılarnıñ aytqanına köre, başta qubbeli caminiñ bir minaresi bar edi. Lâkin o, 1736 senesiniñ yanğınından soñ zarar kördi. Cami adiy olsa da, qırımtatar medeniyetiniñ güzel devriniñ timsali oldı. Amma eñ esası, esas vazifesini yapmağa devam ete – Büyük Han caminiñ minaresinden bugün de ezan çağırıla. Hatırlatamız, Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Bağçasaraydaki Han sarayı, hususan Han camide bazı obyektlerni tamir etmek içün tış hızmetçilerni belgiledi. Eki şirket de – Rusiye şirketi, restavratsiyağa olarğa umumen 100 million ruble berilecek. Ukraina Medeniyet nazirligi, keçirilgen «restavratsiya işleri» sebebinden Han sarayınıñ esas korpusı bozula bile, dep bildirdi. Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti mahkemege muracaat etip, Alupkadaki Vorontsov sarayını tamir etken «Meandr» şirketinden 18 mln ruble alınması aqqında dava açtırdı.


text:
Mart 14-te belli qırımtatar horeografı, Ukrainada nam qazanğan artist, Qırım halqları mukâfatınıñ laureatı, «Uçan-Su» ansambliniñ tesisçisi ve deñişmez reberi Ali Alimov 90 yıllığını qayd etti. Bu kün onıñ yaqınları, soy-sopu ve talebeleri Ali ağa içün büyük bayram yaptı.
Avdet gazetasınıñ muarririyeti Ali ağa Alimovnı hayırlay ve oña daa çoq yıl devamında oyun içinde yaşamaqnı ve yüzlerce mühlis ve şegirtlerini quvandırmaqnı tiley.
Avdet efsaneviy oyuncı ve oca Ali Alimovnıñ ayatından meraqlı malümatlarnen tanış olmağa teklif ete.
Foto, video: İldar İbragimov
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Aprel ayında ukrain kinoteatrlerinde qırımtatar yırcısınıñ «Eurovision-2016» yarışında ğalebesine ıntıluv yolunı añlatacaq «Jamala.UA» vesiqalı filmi çıqacaqtır. Bunı film müellifleri bildirdi.
Olarnıñ aytqanına köre, levha Jamalanı bam-başqa taraftan kösterecek, ışıq ve oyun olmaycaq.
Film rejissöri Anna Akuleviç oldı, «Jamala.UA» vesiqalı levhası onıñ içün debüt sayıla.
«Jamala.UA» vesiqalı filmi
Jamala «Eurovision-2016» yır yarışınıñ ğalibi oldı, yarış finalı İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde mayıs 15 gecesi olıp keçti. Qırımlı qırımtatar sürgünligini añlatqan «1944» yırı ile çıqışta bulunğan edi. Yarış qaidelerine köre, 2017 senesi yarışnı Ukraina qabul etecek. «Eurovision-2017» Kyivde keçirilecektir.


text:
Yalta yanındaki Üç Qoş deresinde yanğın söndürildi. Bunıñ aqqında avgustnıñ 13-ünde Qırımnıñ fevqulade vaziyetler Hızmetiniñ (FVH) matbuat hızmeti haber etti.
“Avgustnıñ 13-üne saat 17:00 qadar Yalta dağ-orman qoruğındaki Üç Qoş deresinde tabiiy peyda olğan yanğın bütünley söndürildi”, - aytıla beyanatta.
Müessiseniñ malümatına köre, yanğın 26 gektarlıq meydannı qaplap aldı. Yanğında elâk olğanlar ve ondan zarar körgenler olmadı. Yanğınğa 770 tonna suv töküldi, 485 adam ve 67 cihaz qullanıldı.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.
Avgustnıñ 12-sinde saba, FVH yanğın söndürmesine uçaqlarnı celp etkeni belli oldı.
Rusiye Yol areketiniñ havfsızlığı devlet Teftişi (GİBDD), orman yanğını yoq etilmesi sebebinden, Yalta yanındaki Üç Qoş deresine naqliyatnıñ areketini sıñırladı.
Üç Qoş deresi Qırımda eñ uzun derelerden birisi sayıla - uzunlığı - 5 kilometrge qadar, qayalarnıñ öksekligi - 100 metrge qadar yete. O Yaltanıñ yanındaki dağlarda yerleşken.


text:
Dünya sağlıq teşkilâtınıñ yolbaşçısı Tedros Adhanom Ghebreyesus Avropa devletler arasındaki sıñırlarnı açmağa devam etkende, Qıtayda ise yañı hastalıq tarqaluvı sebebinden memleketniñ paytahtı Pekinde karantin kirsetilgende dünya memleketleri eñ büyük koronavirus telükesi «yañıdan başlana bilecegini bilmeli», dep tenbiledi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Johns Hopkins Universitetiniñ soñki malümatına köre, dünyada hasta sayısı 8 mlndan çoq oldı, 436 biñ kişiden ziyade vefat etti. DST reberi qayd etkenine köre, virusnıñ şimdiki tarqaluv süratına kelmek içün eki ay yetti, künde 100 biñ hasta ola, bu em Asiya, em Amerikada qayd etile.
İyünniñ 16-ndan itibaren Qıtay Pekinde karantinni quvetleştirdi – 50 künden çoq Qıtay paytahtında bir hasta bile qayd etilmegen edi. Pekindeki 29 mesken kompleksi «qapalı idare» altına keçirildi, keçiş noqtaları qaravul altına alındı, bu komplekslerden çıqqan ya da anda kirgenler sert kontrol altına alındı.
ABDde soñki aftaları iqtisadiy faallik ğayrıdan başlatılğan 20 ştatta yañı hastalarnıñ rekord sayısı qayd etile. Yapılğan test sayısı da arta, amma sağlıq ekspertleriniñ aytqanına köre, telüke kene bar olğanını köstere.
ABDde tahminen 2,1 mln insan hastalandı, 116 biñ kişi vefat etti. Ükümet aydınlatqan yañı tahminge köre, oktâbr ayınıñ başında ABDde 200 biñden çoq vefat qayd etilmesi mümkün.
Braziliya hasta sayısına köre dünyada ekinci yerde buluna (888 biñden çoq), tahminen 44 biñ kişi vefat etti.
İndistan, Mısır ve Pakistan kibi dünyanıñ diger memleketlerinde vaziyet daa kritik ola.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Qırımda insanlar özüni izolâtsiya etüv rejimine daa sert bir şekilde qapatılıp, para cezalarınen qorquzılğanda, bu mecburiy «tatilniñ» yan tesirleri daa çoq körüne. Bugün aydınlatılmağan, amma menfiy olğan bir tesir aqqında aytmağa isteyim.
Evlerinde qapatılğan qırımlılar aşhanede raqı qadesi ya da şarap badesinen çoq vaqıt keçirip başladı. Özüni izolâtsiya etüv rejimi bunı iç yapmağan qorantalarda bile içkicilik sebebi oldı. Bu esassız laflar degil, bu maqaleni yazmazdan evel bir çoq tanışıma telefon etip, bu mevzuda ne ayta bileceklerini soradım. Problem qabartılmağan ve pek aktual eken. Kene yahşı, tanışlarım arasında içkenler az, amma olar qomşular er kün içe, qavğa ete ve kötekleşe, dep şikâyet eteler. Bu qorantalarda ğarip balalar daireden çıqamayıp, em maneviy, em fizik olaraq zarar köre. Bir çoq qoranta içün izolâtsiya aqiqaten ceennem oldı.
Bütün müessiseler qapalı olğanı içün, er yerde içeler – bala meydançıqlarına, maşinalarnıñ kapotlarında sofra donatalar
Gençler ise azbarda içe. Yuqlap olamaysıñ, bütün gece sarhoş fiğanlar ve qavğalar. Qırımda 15 derece civarlarında sıcaq olğanına baqmadan, qızdıruv söndürilmedi, daireler sıcaq, pencere açsañ – pencere tübünde sarhoş laflar ve sesler eşitesiñ. Deşetli bir şey. Qomşu yaşlarnen qavğa etmemek içün kimse politsiyanı çağırmağa istemey, soñra pencerelerni de patlata bileler. Sergey Aksenov maqtağan devriyeler ise, ğaliba, Qırımnıñ Rusiye ükümeti ve parlamenti binaları etrafında yüre, azbarlarğa ise baqmay.
Bütün müessiseler qapalı olğanı içün, er yerde içeler – bala meydançıqlarına, maşinalarnıñ kapotlarında sofra donatalar. Tükânlardan ne qadar içki alınğanına baqıp şaşam. Bu künleri azıq tükânınıñ satıcısından soradım, içki çoq alalarmı dedim, közlerini patlatıp qısqa cevap berdi: «Pek». Qanunsız noqtalarnıñ işi de güzel. Er adamlar tükânlardaki paalı içkige para bermemek içün mından ev raqısını ala.
Añlayım ki, bir çoq insannıñ afta içinde içmemesi iş ve saba erte çıqmasınen bağlı edi. Şimdi bu yoq, ve raqı özen kibi aqa. Boş vaqıt olğanda içkiden başqa bir şey tapıp olamağan bu insanlarnı acıyım.
Cinayetler de arta. İçkicilik ve parasızlıq – cinayetlerni arttırğan şeylerdir. İnsanlar aş ve içki almaq içün evlerine kirecekler, dep qorqa.
Añlayım ki, bir çoq insannıñ afta içinde içmemesi iş ve saba erte çıqmasınen bağlı edi.
Aynı vaqıtta baqam ki, er kün saat 10:00-da Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov reberliginde akimiyetniñ ilk reberleri toplaşıp, kimler çalışacaq, kimler çalışmaycaq, kimler yardım alacaq, kimler almaycaq dep qarar ala. Qanun ögünde er kes aynı, amma amelde böyle degil. Sergey Aksenovnıñ aman-aman er toplaşuvda aytqan «monitornen qade toquştırıñız» kibi manasız şaqaları ise Qırımda artqan içkicilik vaziyetinde kelişmey. Özüni izolâtsiya etüv rejiminde qırımlılarnıñ içmesine razı sanki, amma belli ki, spirt immunitetni tüşüre.
Problem bar – ve pek ciddiy. Ükümetteki operativ ştab onı ne vaqıt laf etecek– laf etecekmi? Şimdi ise «zelenıy zmiy» qırımlılarğa zararlı tesir köstermege devam ete.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Orbitağa oçqan berençe turistlar qayttı
Älege 4 keşe professional’ astronavttan başqa orbitağa mengän berençe törkem bularaq tarixqa kerde
Ğalämgä yulçılıq tarixında täwge tapqır tulısınça grajdanlılardan torğan 4 keşelek törkem säfärlären tögälläp planetağa kire qayttı. Alar Amerikanıñ SpaceX şirkäteneñ missiyäse belän 3 kön Cir orbitasında buldı.
Ğaläm yulçıları paraşyut belän AQŞnıñ Florida ştatı sulıqlarına töşep utırdı. Alarnı alqışlar häm söyeneçle şiğar’lär belän qarşı aldılar.
Bilgele bulğança, törkemdä professional’ astronavt yuq. Alar planetağa 576 çaqrım yıraqlıqta 3 kön kiçerde häm fänni täcribälär ütkärde.
Ğaläm yulçılığınıñ çığımnarın 38 yäş’lek êşmäkär Djared İsaakman kütärä. Ul üze dä bu missiyädä qatnaşa. Törkemdä 42 yäş’lek êlekkege xärbi oçuçı xatın-qız, 51 yäş’lek geologiya uqıtuçısı häm yaman şeş belän köräşüçe 29 yäş’lek mediśina xezmätkäre bar ide. Älege 4 keşe professional’ astronavttan başqa orbitağa mengän berençe törkem bularaq tarixqa kerde.


text:
"Veciye Kaşka davası" boyunca maküm etilgen Asan Çapuhnı rusiyeli Aqmescit polis bölüginden yiberdiler. Advokat Ayder Azamatovğa köre, politsiya hadimleri müşterisini sorğuğa çekecek edi, amma o, Rusiye Anayasasınıñ 52-ince maddesine atıf etip, red etti. Advokatnıñ özüni Çapuhha kirsetmediler.
"Politsiya bölüginde o, saat 13:30-dan buluna edi. Şimdi o evde. (Çapuhnı - QA) sorğuğa çekmege tırıştılar, amma o, Rusiye Anayasasınıñ 52-ince maddesine atıf etip, red etti. Protokol yazmayıp, yiberdiler", - aytıp berdi Azamatov Qırım.Aqiqat mühbirine tefsir beberek.
Advokat, politsiya hadimleri Çapuhtan ne sorağanını aytmaqtan vazgeçti, ve, bu sualge keççe cevap berir, dep ayttı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Rusiye devlet qabaatlavı «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri içün şartlı apis cezaları berilmesini istedi. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ bildirgenine köre, Rusiye prokuraturası Asan Çapuhnı üç buçuq yılğa, Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnı üç yılğa üküm etmege talap ete, er birine üç yıl sınav müddeti berile bile.
Üküm apellâtsiyası baqılmağance, iştirakçilerniñ episi ev tevqifi altında bulunacaq.
Aynı vaqıtta, bundan evel Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımağan edi.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonındaki Muşaş (Vişennoye) köyünde mart 24-ten 25-ke keçer gecesinde qırımtatar qorantasına çaypamaq maqsadınen silâlı ucüm yapıldı. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, ucüm esnasında evde qadınlar ve çağına yetmegen balalar buluna edi.
«Aydutlar, para ve qıymetli şeylerini talap etip, qadınlarğa qarşı beden eziyetlevi qullandılar. Al-azırda zarar körgen büyükler hastahanede yerleştirildi, aqılğa sığmaz psihologik travmalar keçirgen balalarnen ise psihologlar çalışa», – denile bidirüvde.
Qurultaynıñ Merkeziy icra komiteti reisi Zair Smedlâyev özüniñ Facebookında adiseniñ yerinde çıqarılğan videonı derc etti. Onda ev, odalarda tar-mar etilgen eşyalar ve, videonı çıqarğannıñ aytqanına köre, ucüm etkenler tarafından qadınlar tutulğan yertölege kiriş kösterile.
Al-azırda Qırım uquqqoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından adisege dair izaatlar berilmedi.
Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrenmege areket ete.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Tanışlarım ve balalıq dostlarım maña Qırımdan bir qaç kün aynı bir sualnen mektüpler yaza – «bu ne demek?». Bu, olarnıñ Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ fevralniñ soñundaki çıqışına qarşılığı. Çıqışta o, evelâ, qırımtatarlarnıñ meselesi yaqın vaqıtta çezilecek, dep vade etti, ve ondan soñ olarnıñ kelecekteki statusını bildirdi – «milliy-medeniy muhtariyet».
Dostlarım: «İhtimal ki, bizim anayasa statusımız çezilecek, amma ne içün onıñ adı «milli-medeniy muhtariyet»?», – dep, şaşqın alda yazalar. Bu, qırımtatarlarğa öz tilinde laf etmek aqqı berilecek, lâkin olar öz taliylerini Kyivden munasip tasdiqlav almağance çezemeycekler, manasına kelemi? Adaletniñ tiklenmesi aqqında söz yürsetilse bile – bu, 1944 senesinde ğayıp etilgen mal-mülk ve topraqlarnıñ qaytarılmasımı, yoqsa yalıñız köy ve qasabalarğa tuvğan, tarihiy adlarnıñ qaytarılmasına quvanmaq izin berildimi?
Qırımda qırımtatarlarnıñ esamesini oqumağan işğalci ukümet tarafından teşkil etilgen «milliy-medeniy muhtariyet» endi bar
Ne içün Ukraina prezidenti muhtariyet aqqında fikir yürsetirken qırımtatarlarnıñ arzu-istekleri aqqında fikirlerini almadı, yoqsa Qırımtatar Milliy Meclisi Poroşenkonı raatsız etmek istemedimi? Yoqsa onıñ muşavirleri oña, Qırımda qırımtatarlarnıñ esamesini oqumağan ve taqip etken işğalci ukümet tarafından teşkil etilgen «milliy-medeniy muhtariyet»niñ endi bar olğanını bildirmedilermi? Onı eki yıl evel Aqmescitte ilân ettiler, qırımtatar faaliyetçisi Nariman Celâl ise bunı iza etti:
«Asılında Rusiye qanunlarına köre, biraz farqlı maqsatlar ve vazifeleri ile adiy bir teşkilât olğan nasıldır milliy-medeniy muhtariyetniñ meydanğa ketirilmesine men ukümetniñ, qırımtatarlar tarafından uzun vaqıttan berli ifade etilgen arzu ve talaplarnı nasıldır minimal seviyege indirmek ıntılışı dep qıymet kesem. Bu, bir taraftan, qırımtatar meselesini yatıştırmaq, diger taraftan ise ukümetniñ bir şeyler etip qırımtatarlarnı qayğırağanını köstermek ıntıluvıdır».
Demek, Kyiv aynı yolnı sayladı – qırımtatarlarğa ana tilinde laf etmege ve yırlamağa, milliy oyunlarını oynamağa ve milliy yemeklerini aşamağa izin bermek, Qırım, onıñ toprağı ve plâjlarını ise merkeziy ukümet idare etecektir. Ve, ğaliba, aqiqiy muhtariyetniñ tarafdarları ile Qırımnıñ azat etilmesinden soñ territoriyanıñ çabik ve effektiv bölünmesi aqqında hayal etkenler arasında şimdi endi sert bir qarşılıq peyda oldı. Odessağa er kes saip olamaz, turizm saasında ise er kes para qazanmaq istey, hususan Ukrainanıñ oligarhik iş yapqanlar arasında.
Daa 2015 senesiniñ iyülinde Poroşenko, Ukraina Anayasasında qırımtatar milliy muhtariyeti aqqında normalarnı qayd etmek kerekligi aqqında söyledi ve deputatlarnı devletniñ anayasasına munasip deñişmelerniñ kirsetilmesine qol tutmağa davet etti. Bu, Ukraina Yuqarı Radası tarafından 2014 senesi fevral 20 künü Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi künü olaraq resmen ilân etilgen soñ yapılğan edi. Lâkin endi dört yıldan berli bir şey deñişmey. Yalıñız Qırımtatar Milliy Meclisiniñ eki rehberi Yuqarı Radada prezident fraktsiyasınıñ azaları olaraq otura ve tosat-tosat eñ yüksek seviyedeki resmiy tedbirlerde iştirak eteler. Muhtariyet meselesi öyle de çezilmedi.
Añlaşıla ki, er bir muqayese, yalıñız mevcut olğan vaziyetni añlamaq içün bir ıntılış kibi körünecek, lâkin eski çatışmalarnı çezüv tecribelerinde Qırım statusınıñ tayin etilmesi içün ğayet qıymetli örnekler bar. 2008 senesiniñ martında, Gürcistandaki ağustos cenkinden daa evel, Gürcistannıñ o vaqıttaki prezidenti Miheil Saakaşvili, işğal etilgen Abhaziyağa eñ keniş muhtariyetni teklif etti.
Muracaat, Suhumige yönetilgen barışıq tekliflerini közde tuta edi. O, ortaq iqtisadiy zonalarnı meydanğa ketirüv; abhazlarnıñ, Gürcistannıñ merkeziy ukümetinde temsilciligi ve şu cümleden anayasada qayd etilgen yañı bir vitse-prezident vazifesidir ki, o, Abhaziya ile alâqalı olğan bütün meseleler boyunca veto aqqına malik olacaq; ve ondan ğayrı umumiy gümrük saası kibi bir qaç maddeden ibaret edi. O vaqıt Saakaşvili: «Biz abhazlarğa bütün bu meseleler boyunca muzakerelerni deral ğayrıdan başlamaqnı teklif etemiz. Bütün bu meseleler boyunca çalışsaq, eminim ki, buzlar iricek. Aksi alda epimizni – Gürcistannı ve şu cümleden abhazlarnı – kelecekte dumanlı ve telükeler tolu istiqbal bekley», – dedi.
Bu teklifler, prezidentniñ çatışmalar boyunca mutehassıslar ile uzun sürgen aqıl tanışmalarından soñ azırlanğan edi. Mutehassıslar meseleni çezmek içün adiy olmağan, bir çoq noqtada bayağı telükeli olğan adımlarnı teklif ettiler. Saakaşvili: «Abhaz tarafı, «Gürcistannıñ iç bir istisnasız bütün merkeziy akimiyet organlarında» temsil etilmek kerek, Abhaziyağa, «parlamentte ve Gürcistannıñ diger organlarında garantiya etilgen temsilciliginden ğayrı» veto aqqı berildi», – dep qayd etti. Ondan ğayrı o, «sıñırsız muhtariyet»niñ ne manağa kelgenini añlattı: «Gürcistannıñ dağılması tışında bizim abhazlarnen beraber muzakereler yolunen çezemeycegimiz mesele yoq, ve men bunı ayrıca qayd etmek isteyim. Bütün diger meseleler – amelde sıñırsız muhtariyet, keniş federalizm, ve Gürcistannıñ merkeziy organlarında ğayet ciddiy temsilcilik – bütün bularnı olar (abhazlar – QA) garantiyalı olaraq ala bilecekler. Şu cümleden halqara garantlarnıñ iştiraki ve qol tutuvı ile.
Ekisi de işğal etilgen Abhaziya ve Qırımnıñ taqdirleri bir. Anda da, mında da Rusiye özüniñ imperatorlıq problemalarını başqasınıñ territoriyasını alıp, adamlarnıñ taliyleri ile oynap çezecek ola
O vaqıt Gürcistan prezidenti Rusiyege «çatışmanıñ çezilmesinde çatışma tarafı degil de, aqiqiy aracı» olmağa teklif etti. Kremlniñ cevabı belli – bir qaç ay soñra, ağustosnıñ başında, Rusiyeniñ 58-nci ordusınıñ qısımları Şimaliy Kavkazdan Tshinvali rayonına avuştırılmağa başladı. Ağustos 8-ge keçer gecesinde ise cenk başlandı. İhtimal ile, Gürcistannıñ Abhaziyağa «sıñırsız muhtariyet» aqqında şu mezkür teklifi, cenkniñ sebeplerinden biri oldı. Qırım, Abhaziya kibi, işğalniñ qurbanı oldı. Lâkin maqsatlar ve usul farqlı ediler. Abhaziyadan ealiniñ 60%-i olğan etnik gürciler quvuldı, lâkin abhazlar kene de etnik çoqluq olmadı. İşğal etilgen topraqta em yerli, em de Qarabağdan köçürilgen ermeniler çoqluqnı teşkil eteler. Añlaşıla ki, Rusiye ordusı, Gürcistanğa qarşılıq köstergen esas arbiy küç oldı.
Eki territoriya – ekisi de işğal etilgen Abhaziya ve Qırımnıñ – taqdirleri bir. Anda da, mında da Rusiye özüniñ imperatorlıq problemalarını başqasınıñ territoriyasını alıp, adamlarnıñ taliyleri ile oynap çezecek ola. Em abhazlar, em qırımtatarlar içün özlerini uydurılğan «mustaqillik» ya da «büyük Rusiye»niñ qısmı olaraq degil de, tiri dünyanıñ bir qısmı olaraq is etmek pek muim. Qırımtatarlar, eñ azından soñki yüz yıl içinde, başından az şey keçirmediler ki, şimdi asırlar devamında öz qollarınen işlegen topraqta añlaşılmağan bir status ile dağılıp yoq olsunlar. Lâkin 1944 senesinde sürgün etilgeninden soñ daa tolusınen özüne kelmegen halqnıñ kelecegini tayin etkende, duyğudaşlıq köstermekten ğayrı, siyasiy kontekstni de köz ögünde tutmaq kerek. Büyük qısmı ale daa ecdatları quvulğan yerlerde yaşay. Ve Türkiyede qocaman bir cemaatı bar. O, ananeleri, medeniyeti, ecdatlarınıñ tilini saqladı ve başqa bir devlette dağılıp, yoq olıp ketmedi.
Qırımtatar halqınıñ aqiqiy muhtariyeti – bu, yalıñız adaletniñ tiklenmesi degil, bu, büyük iqtisadiy potentsial, diasporanıñ qol tutuvı ve icrette doğsalar bile, göñüllerinde vatanınıñ sıcağını daima saqlağan admlarnıñ irade küçüdir. Qırımtatarlar şaşılacaq derecede istidatlı ve olarda, tarihiy adaletniñ tiklenilmesini, yani öz vatanılarında yaşap, onı Ukraina Anayasası çerçivesinde idare etmek arzu-isteklerine qol tutulmasını körmege aqları bar. Lâkin bu çerçiveler nasıl olacaq meselesi yalıñız Kyivde çezilmemeli. Qırımtatar diasporasınıñ iştiraki olmaq kerek. Ukrainlerniñ diasporası para toplap, Ukrainanıñ ordusına nasıl yardım etse, qırımtatarlar da Qırımnı ğayrıdan tikley bile ve onı Ukraina içindeki zemaneviy territoriyağa çevire bileler.
Añlaşılğanına köre, resmiy Kyiv, akimiyet vekâletlerini paylaşmağa ve, misal içün, kelecekte olsa bile, Qırım toprağınıñ dağıtılmasından vazgeçmege ne derecede azır olğanı boyunca öyle de bir fikirge kelmedi. Añlaşılğanına köre, Meclis, devlet strukturalarınıñ tesiri altında buluna. Prezident, ukümet ve parlament, indemeyip oturmağa azır olğanlarğa kvartiralar ve imtiyazlar berip, qırımtatarlarnı dörtünci yıl yuqlatalar. Şimdi, prezident tekrar yalıñız «milliy-medeniy muhtariyet» aqqında aytqan soñ Meclisniñ qararı endi qırımtatar cemiyetiniñ fikrine az tesir etecek, Qırımnıñ kelecekteki statusınıñ çezilüvinde qaçırılğan vaqıt ise qırımtatarlarnı daa radikal etecek. Kyiv, bir vaqıt muzakereler ve kompromiss qıdıruv yolunen çeçen meselesini çezmek istemegen Moskvanıñ tüşken qapqanı ile aynı olğan qapqanğa tüşeyata. Qırımnı, qırımtatarnıñ iştiraki olmadan, ğayrıdan tiklemege imkânsızdır. Lâkin qırımtatarlar Ukrainanıñ kelecekteki siyasetinde statist olmaq isterlermi?
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen fikirler, muelliflerniñ fikirlerini ifade etip, muarririyetniñ fikrini er vaqıt ifade etmeyler.


text:
Çarşenbe künü, dekabr 10-da, Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma derneginiñ baş merkezi Ankaradaki Rusiye Federatsiyasınıñ binası yanında narazılıq aktsiyasını ötkerdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aktsiyada 500 insan iştirak etti. Olarnıñ qollarında Ukraina, qırımtatar ve Türkiye bayraqları bar edi. Bazıları mart 15-te Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında cesedi tapılğan Reşat Ametovnıñ resimlerinen tura ediler.
Aktsiya iştirakçileri «Qatil Putin, Qırımdan ket», «Sürgün, genotsid devam ete», «Qırımtatarlar teslim olmaycaq» kibi şiarlarnı seslendirdiler.
Aktsiya iştirakçileri Rusiye akimiyetinde Qırımda insan aqları bozumasınıñ toqtatılması ve qırımtatar halqı ve onıñ temsil organı Milliy Mecliske yapılğan basqı toqtatılmasını talap ettiler.
Dekabr 1-de Ankarada qırımtatarlar tarafından Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Türkiye ziyaretine qarşı narazılıq aktsiyası ötkerilgen edi.


text:
İyün 28-de aqşam İstanbulnıñ Atatürk halqara ava limanında kerçekleştirilgen terakt neticesinde eñ azından 36 kişi elâk oldı, 147 insan (şu cümleden politsiya hadimleri) yaralandı.
İstanbul Ukraina baş konsulı Vasiliy Bodnar Twitter saifesinde bildirdi ki, konsullar teraktta yaralanğan yatqan hastahanelerni teşkere. Zarar körgen ukrainler aqqında resmiy malümat daa yoq.
Türkiyeniñ resmiy şahısları bildirgenine köre, üç canlı bomba ava limanına taksi ile kelip, özüni politsiyanen çatışqan soñ patlattı. Olardan biri yolcularğa ateş açtı.
Şaatlarnıñ aytqanına köre, ava limanında üç patlav yüz berdi, yolcular arasında panika başladı.
Adamlar ava limanından tahliye etildi, uçaqlar yaqındaki ava limanlarına yöneldi, raatlıq künleri uçuşları lâğu etildi, amma saat 3:00 uçuşlar tekrar başladı. AQŞ İstanbul seferlerini lâğu etti.
Türkiye Adalet naziri Bekir Bozdağ ava limanındaki metro stantsiyasında patlav alâmetleri olğanını bildirdi.
Türkiye baş naziri Binali Yıldırım bildirdi ki, ava limanındaki terakt mart ayında Brüsselde «İslâm devleti» kerçekleştirgen ücümge oşay.
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan zarar körgenler arasında «qabaatı olmağan vatandaşlar» olğanını bildirip, ücümni takbih etti. O, bunıñ kibi «deşetli» ücümler dünyanıñ er angi ava limanında ola bilecegini ayttı.
«Dünyanı, hususan ğarp memleketlerini, terrorizm ile küreşte sert bir yer almağa çağıramız», – dep ayttı Türkiye prezidenti.
Beyaz saray, Birleşken Milletler Teşkilâtı, Almaniya ve diger memleketler ücümni takbih ettiler.
«Atatürk halqara ava limanı bu sene ücümge oğrağan Brüssel ava limanı kibi halqara birlik ve umumiy birlikniñ bir timsalidir», – dep ayttı Beyaz saraynıñ vekili Josh Earnest.
«Bizler, eskisi kibi, ittifaqdaşımız ve NATO ortağımız Türkiyege qoltutamız», – dep qoştı o.
Soñki bir qaç ay içinde Türkiye bir sıra ücümge oğradı. Kurd boyevikleri ve «İslâm devleti» ekstremist taqımları ücüm kerçekleştirilmesi ile qabaatlana.


text:
Keriçniñ eki rayonında aprelniñ 25-inde bir künge suv qapatılacaq, dep bildire “Voda Krıma” müessisesi.
“Suv temizlegen stantsiyada №2 suv rezervuarınıñ temizlenme ve yuvulması sebebinden saat 8:00-dan (aprel 25) saat 8:00-ğace (aprel 26) Opasnoye ve Yeñi Qale (Sipâgino) köylerinde suv olmaycaq. Eali ve işhaneler bu vaqıtqa içüv suvnıñ yedegini azırlamalı”, -denile beyanatta.
Daa evel «Voda Krıma» müessisesi qırımlılardan suv qullanuvına ratsional ve tutumlı şekilde yanaşmasını rica etken edi.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde köçürilgen şahıslarnıñ işleri boyunca nazirligi yolbaşçısınıñ birinci muavini Yusuf Kurkçi, kollaboratsiya aqqında qanunnıñ, Qırımnıñ azat etilmesinden aldın peyda olmaq kerekligini söyledi.
Bunı o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ «Qırımda efirniñ yüz künü» marafonı çerçivesinde söyledi.
Kurkçi: «Nazirlikniñ yanaşuvına köre, böyle vesiqa Ukrainanıñ Qırımğa kirmesi arfesinde peyda olmaq kerek. Fikrimizce, bu, o anda pek büyük insan gruplarınen belli bir dialognı alıp barmağa imkân bercek tam kerekli bir alet olacaqtır», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, eger Ukraina «bugün endi, iç bir perspektivası olmağanda bu adamlarnı qabaatlı ilân etse», bu eñ evelâ Kyiv içün büyük zorluqlar doğuracaq.
Kurkçi: «Biz bu qabaatnı isbatlamaq ve qabaatlı adamnıñ, cezasını alıp, onı çekmesini temin etmek kerekmiz», – dedi.
Daa evel Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilcisi Babin, Ukraina qanunlarında Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım sakinleri içün «işğalciler ile kollaboratsiya» añlamınıñ tayin etilmegenini söyledi.
Ukrainadaki İnsan aqları boyunca Helsinki birliginiñ adliyecisi Darya Sviridova, Kyivde, işğal etilgen topraqlarda yaşağanlarnıñ Rusiye akimiyeti ile işbirligi içün mesuliyetlik derecesini tayin etmek içün iş grubunıñ meydanğa ketirilgenini bildirgen edi.
Qırımdaki Rusiye akimiyeti tarafından açıq menbalarda bu hususta izaatlar berilmedi.
Halqara teşkilâtları, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri oña qarşı bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Dekabrniñ 13-nde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde AM orta dalğalarında – sıqlığı 549 kHz, 105,9 FM ve Qırım.Aqiqat saytında «Qırımda efirniñ yüz künü» marafonı devam ete. Radio diñleyicileri Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı efirine telefon aça bileler. Ukrainanıñ qıtasında yaşağan diñleyiciler içün studiyadaki telefon nomerası 044 490 29 05, Qırım sakinleri içün – 8800 10 06 926.
2017 senesi sentâbrniñ 4-nde Qırım.Aqiqat Radiosı FM diapazonınıñ 105,9 MHz sıqlığında yayınlarını başladı ve aynı zamanda 549 AM orta dalğalarındaki yayınlarını devam etti. İlhaq etilgen Qırımğa signal Herson vilâyetiniñ cenübinde, Çonğarda tiklengen radioqulesinden yollana.


text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı. Bu aqta o, Qırım.Aqiqatta olğan mektüpniñ bir parçasında yazdı.
«Sağlıqnı aytsam, alım yahşı degil. Ekimlerge añlatmaq aman-aman imkânsız. Nevbetçi feldşer bir şey yapıp olamay. MÇ-3-ke (tibbiy bölük – QA) kirmege çare yoq, talil bermeli, ekimlernen mesleat keçirmege, muracaatlarğa ise qulaq asılmay», – dep yaza Cemil Gafarov.
Gafarovnıñ advokatı Rifat Yahin müvekkili bulunğan Rostov-na-Donu №5 SİZOsına tibbiy yardım almaq içün ariza berdi (vesiqa muarririyette bar – QA).
«O, Qırımda SİZOda olğanda, bu meselede daa qolay olğan edi. Şikâyetlerine cevap berip başlağanlar, ekim kelip baqa ve ara-sıra kerekli tibbiy tedbirlerge çıqara edi. Şimdi onı başqa tahqiqat izolâtorına etap etkenler ve yañıdan başlamaq kerek. Men kerekli ariza berdim, daa bir kere bütün tibbiy vesiqalarnı ilâve ettim», – dep izaatlay advokat.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» ilk sefer 2021 senesi martnıñ 18-nde temelden baqıldı.
Fevral ayında berilgen malümatqa köre, apiske alınğan qırımlı Gafarov Rostov-na-Donu SİZOsında kritik alda buluna.
Yahin, müvekkiliniñ ayaq podagrası başlandı ve hronik büyrek hastalığı ve Rusiye SİZOsınıñ memuriyeti tibbiy yardım köstermegeni içün sağlıq vaziyeti pek fenalaştı, dep bildirdi.
2020 senesi avgust ayında, Gafarov Aqmescit SİZOsında bulunğanda, Qırım ve Aqyardaki Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi ekim onıñ sağlıq vaziyetini taqip ete, dep bildirgen edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 insan tutuldı. Cemil Gafarov da olardan biri ola. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi episini apiske aldı.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» altı mabüsiniñ – vatandaş jurnalisti Remzi Bekirov, faaller Farhod Bazarov, Şaban Umerov, Cemil Gafarov, Raim Ayvazov ve aq qorçalayıcı Riza İzetovnı apiste tutuv müddetini 2021 senesi yanvarniñ 14-ne qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kyivdeki Halqara munasebetler institutınıñ binasında aprelniñ 18-nde «Kremlniñ mabüsleri» sergisi açıldı. Sergide Rusiye akimiyeti tutqan ve mahküm etken ukrain ve qırımtatarlarnıñ fotoresimleri ve tercimeiyalları numayış etildi.
Açılış merasiminde qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ve Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar iştirak ettiler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Cemilev «Kremlniñ mabüsleri» ekspozitsiyası insanlarğa siyasiy mabüslerniñ taqdirlerini hatırlatmalı, dep qayd etti.
«Mında apiste bulunğan insanlarnıñ, Kreml mabüsleriniñ fotosüretleri taqdim etildi. Bu insanlar areketsizlik, haos, hainlik şaraitlerinde işğalcilerge tirenmek içün cesaret taptı. Olarnıñ azat etilüvi içün elimizden kelgenini yapmaq bizim borcumızdır», – dep ayttı o.
Emine Ceppar ise Ukrainada ve dünyanıñ diger memleketlerinde siyasiy mabüsler aqqında bilmek kerekler, dep qayd etti.
«Bu insanlarnıñ ikâyelerini bilmek kerekmiz. Olar apiste olsa da, olarnıñ insan ikâyeleri bar», – dedi o.
Cepparnıñ aytqanına köre, bu sergini eñ bir çoq insan, şu cümleden çetelde körgen edi.
Ekspozitsiya taqdim etilgen soñ Cemilev istegen er keske Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova ve Ukraina haber siyaseti neşir etken «Mustafa Cemilev. Liderniñ yolu» kitabını imzaladı.
Ekspozitsiya işğalden qurtaruv ve Qırımnıñ haber boşluğınıñ reintegratsiya meselelerine bağışlanğan halqara konferentsiya çerçivesinde keçirildi.


text:
Çarşenbe künü, dekabr 10-da, İnsan aqlarını qoruv kününde, Aqmescit merkezini arbiyler sarıp aldı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Lenin meydanında OMON, politsiya, em de «halq imayesi» vekilleri buluna.
Arbiylerniñ büyük qısmı Qırım Nazirler şurasınıñ binası yanında tura.
Meydan kirişi ve çıqışında metallodetektorlar bar. Şeerniñ merkeziy soqaqları ve er bir çarpazında DPS hadimleri buluna.
Matbuat vastalarınıñ vekillerine meydannı terk etmege tevsiye eteler, fotograflardan ise çıqarğan fotoresimlerni silmege talap eteler.
Çarşenbe künü, dekabr 10-da, işğal etilgen Qırımda qırımtatar faalleri İnsan aqlarını qoruv künü munasebetinen ananeviy mitingni keçirmege planlaştıra ediler. Lâkin yerli akimiyet bu tedbirlerni yasaq etti. «Prokuratura» vekilleri ise bunıñnen bağlı ihtarnı seslendirdi.


text:
Ha'disler
Ha'disler - o'z da'rejesi boyınsha Qurannan son'g'ı muqaddes kitaplardın' biri.
Diniy alımlardın' pikirinshe, Ha'dis kitapları ko'p jıllar ha'm a'sirler dawamında jazılg'an. Tolıqtırılıp ken'eytilgen. En' tolıq jazılg'an Ha'dis Muxammed payg'ambar o'liminen bir a'sir son', VII a'sirde payda bolg'an degen mag'lıwmatlar da ushırasadı. İslam dini hu'kimranlıq etken ma'mleketlerde Quranı Ka'rimge tiykarlana otırıp, musılmanshılıq nızam-qa'deleri ken'eytiw ha'm teren'lestiriw maqsetinde Quran su'relerinin' mazmunın ko'pshilikke ele de aydınlastırıp beriw za'rirligi payda bolg'an. Sonlıqtan Ha'dislerdin' mazmunı payg'ambarlardın' o'miri menen baylanıslı.
Muxammed payg'ambar o'zi tiri waqtında sahabalarına mol-du'nyadan alınatug'ınlıg'ın jazıp barıwdı tapsırg'an. Usıg'an baylanıslı Ha'dislerdin' da'slepki nusqaları payda bolg'an. Geypara sahabalar Ha'dislerdi yadqa bilgen eken. Ha'dislerdi en' birinshilerden toplawshı sahabalardın' qatarına Abdulla ibn A'mir ibn Anas, Ali ibn Abu Ta'lib kiredi.
Qa'nige alımlardın' ko'rsetiwinshe, Ha'dislerdi toplawda arab hu'kimdarlarının' biri xalıfa Omar ibn Abula'ziz qolg'a alıptı. Al en' birishi Ha'dis jazıwdı İbn Shixab az Zahariy jolg'a tu'siripti. Ha'dis jazıwda u'sh jo'nelis bar eken.
- "Musnad". Bul jo'nelistegi Ha'disler o'z mazmunı boyınsha a'lipbe ta'rtibinde jaylastırılıptı. Bul bag'dardı Abdulla ibn Muwsa, imam Axmet ibn Xanbal jolg'a salıptı.
- "Saxix". Bul jo'neliske imam Buxariy tiykar salaptı. Ol Ha'dislerdin' en' za'ru'r , en' isenimli dep esaplanılg'anların saylap kitap halına tu'siripti.
- "Sunan". Bul jo'nelistegi Ha'diste isenimli ha'm isenimsiz Ha'disler aralasıp ketgen. Qa'nigelerdin' jazıwınsha İysa at Termeziy, an Nasaniy, İbn Majaniy Ha'disleri usınday bag'darda eken.
"Saxix" bag'darında jazılg'an "Ha'dis" tin' tiykarın salg'an A'biw Abdulla Muxammed ibn İsmayıl al Buxariy xijriy 194-jılı Buxarada tuwılg'an. Mag'lıwmatlarg'a qarag'anda ol 600 mın' ha'dis jıynap, usılardın' tek 100 mın' g'ana toplamg'a kirgizgen ha'm og'an "Hadis" (Al Jami as Saxix) dep atalg'an to'rt kitap 1991-jılı Tashkentte "Entsiklopediya (Qamus) baspasında basılıp shıqtı. Kitap bir neshe bo'limlerge bo'linedi: İyman kitabı, İlim kitabı, Haj kitabı, Namaz kitabı, Hayat kitabı, Ku'nnin' tutılıwı kitabı, Oraza kitabı h.t.b.
Bunday ha'disler ko'plep ushırasadı. Ma'selen, "Qırıq ha'dis" (Qırıq namaz). Ha'distin' en' kerekli dep tabılg'an qırqın o'z aldına toplam etip shıg'arg'an.
XV a'sirde jasag'an shayır A'bdiraxman Ja'miydin' parsı-ta'jik tilinde jazılg'an "Chil Ha'dis" (Qırıq ha'dis), A'liysher Nawayının' tu'rkiy tilinde jazılg'an "Qırıq ha'dis" kitapları solardın' qatarına kiredi.


text:
ABD OSCE missiyası Rusiyeniñ qırımtatar liderlerini qorquzmaq, jurnalistlerni susturmaq, yedi yıldan çoq devam etken Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı çıqqanlarnı taqip etip apiske almaq ıntıluvlarını takbih ete.
«Qırımnıñ Moskva tarafından repressiya işğaline ve qırımlı seslerni susturmaq ıntıluvlarına baqmadan, halqara toplulıq diqqatnen diñley, ve biz olarnı qoruycaqmız. Keçken afta derc etilgen BM Monitoring missiyasınıñ insan aqları kvartallıq esabatında qırımlı mabüslerniñ Rusiye akimiyeti tarafından işkence oğratılğanı qayd etile», – dep aytıla ABD vekili Courtney Austrian iyünniñ 3-nde OSCE Viyana Daimiy şurasınıñ toplaşuvında yapqan çıqışında.
Qayd etilgenine köre, ABD Rusiyeni Qırım işğalini, qırımtatarlar, ukrain ve diger etnik ve din gruppalarınıñ taqibini toqtatıp, bütün mabüslerni azat etmesine çağırdı.
«Birleşken Devletler Ukraina suvereniteti, mustaqilligi ve topraq bütünligine deñizlerinen beraber halqara seviyede tanılğan sıñırlarda qol tuta. Qırımnıñ Rusiye ilhaqını tanımadıq ve iç bir vaqıt tanımaycaqmız. Avropa ve diger ortaqlarımızğa qoşulıp, Rusiyege qarşı Ukraina sanktsiyalarımız Rusiye Minsk añlaşmalarını yerine ketirgenine ve Qırım üzerindeki kontrolni Ukrainağa qaytarğanına qadar devam etecek, dep tasdıqlaymız», – dep aytıla beyanatta.
ABD OSCE missiyası Azatlıq Radiosınıñ serbest hadimi (Qırım.Aqiqat leyhası) Vladislav Yesipenkonıñ apiske alınması ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa Qırımda çıqarılğan üküm sebebinden qasevetlene, dep bildirdi.
OSCE Viyana Daimiy şurasınıñ mayısnıñ 27-nde olıp keçken toplaşuvında ABD missiyasınıñ vekiliCourtney Austrian Qırımda ve Ukraina sıñırı boyunca Rusiye mart ve aprel ayında arttırğan askerler çekildi degenine baqmadan, silâlı quvetleriniñ büyük qısmı anda qaldı, dep qayd etti.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ iqtisadiy yükselişi 10% teşkil ete, dep haber ete Kreml nezaretindeki yerli memurlar. Rusiyege bağlı Qırım İqtisadiy inkişaf nazirliginiñ materiallarında region ep ileriley denilmekte: insan başına tüşken kelirler arta, işsizlik seviyesi tüşe. Faqat yarımadanıñ iqtisadiyatı ne esabına "arta", aceba?
2020 senesine barıp Qırım bücetine federal bücetten ayırılacaq maliyeviy yardım ve subsidiyalar 79%ni teşkil etmeli.
Yaqın yıllarda Moskva yollaycaq para miqdarları:
2018 – 129,5 mlrd ruble,
2019 – 143 mlrd,
2020 – 150 mlrdni teşkil etecek.
Bu Rusiyeniñ Ulyanovsk vilâyeti yıllıq bücetiniñ üç misli. Ya da Keriç boğazından keçken köpürniñ yarı fiyatı.
Qırım kelirini – faydalı qazıntılar esabına elde ete. Qırım işhane ve teşkilâtları keliriniñ tahminen 90% gaz ve ham maden satışından elde ete.
Poligrafiya, madencilik, naqliyat vastaları ve donatmalarnıñ istisalı tek zarar ketire.
Qırımnıñ er üçünci işhanesi (35%) zararına çalışqanı aqqında Qırım.Aqiqat 2018 senesi yanvar ayında haber etken edi. Musafirhanecilik ve restoran biznesinde de aynı al – bu saada da er ekinci musafirhane ya da restoran zararğa çalışa (46,7%).
2017 senesi Qırım işhaneleri 5 mlrd rubleden ziyade bergi töledi. Bu köstergiç 2016 senesine nazaran 23% daa az.
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ reberi Sergey Aksönovnıñ sözlerine köre, yarımadada yapılğan yatırımlar miqdarı ep arta eken: «Bizler ortaqlarımızğa kârlı ve cazibeli şartlar teklif etemiz. Serbest iqtisadiy zonada ilân etilgen yatırımlar acmi 100 millard rubleni, iştirakçileriniñ miqdarı da bir biñni keçken».
İşbu yatırımlarnıñ tahminen 80%na sıcaq baqıla – paralar qomşu Rusiyeniñ aynı federal bücetinden kelecek. Şahsiy yatırımcılar arasında – kence-Çayka, Kovalçuk, Kostin bar.
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ iqtisadiy inkişaf naziri Andrey Melnikovnıñ sözlerine köre, Qırımda yapılğan 186 dane yatırım leyhasınıñ yalıñız 32 danesi amelge keçe eken.
İlhaqnıñ ilk yıllarında tizilgen onlarnen leyhalar artıq lâğu etilgendir. Şu cumleden rusiyeli aktör Mihail Poreçenkovnıñ şirketi ile Aqmescitte kinostudiya teşkil etilecegine dair yatırım muqavelesi de lâğu etildi.
2017 senesi ilhaq etilgen Qırımda, ilhaqtan evelki 963 m2 nazaran, daa az yani 549,5 m2 mesken quruğan.
2016 mal naqliyat miqdarı 10%ge tüşti. 2013 senesi yük maşnalarınen 17,6 mln ton mal yani yedi qat ziyade taşılğan ise – 2017 senesi 2,4 mln ton taşılğan.
Qırımdaki cermay mahsulatlarınıñ fiyatları yüksek sayıla, ancaq akimiyet Keriç köpüri açılğan soñ, olar Rusiyedekilernen bir olacağını vade bereler.
Andrey Tsıgankov


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Rusiyede ATR telekanalınıñ baş müdir muavini, jurnalist Ayder Mujdabayevge qarşı açılğan davanı «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
«Ayder Mujdabayevniñ siyasiy taqip etilüvi Rusiyeniñ siyasiy sebeplerden terror ile küreş qanunlarını suistimal etmege devam etkenini köstere. Bu halqara toplulıqnıñ terror ile küreş ğayretlerini boza ve aletlerini itibardan tüşüre», – dep yazdı Kuleba Twitterde.
Mayısnıñ 22-nde ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdir muavini Ayder Mujdabayevniñ Twitterde bildirgenine köre, Rusiyede oña qarşı «terror faaliyetine açıq çağıruv, terrorizmni açıq aqlav ya da terrorizm propagandası» maddesine istinaden cinaiy dava açıldı.
Mujdabayevniñ aytqanına köre, cinaiy dava Facebookta «Sentsovnı qurtarmaq» kerek olğanına dair yazğanları sebebinden açıldı. Jurnalistniñ qayd etkenine köre, qararda «onıñ Rusiye casuslarını tutıp, avtomat qoymağa ve Putinden Sentsovnı olarğa deñiştirmesini talap etmege çağırğanı» aytıla.
Rusiye Tahqiqat komiteti Mujdabayevge qarşı dava aqqında malümatnı açıq şekilde izaatlamay.


text:
Pavlodar oblısındağı AP-162/1 tüzetu mekemesinde jazasın ötep jatqan "sayasi twtqın" Aron Atabekpen kezdesken qwqıq qorğauşılar onıñ densaulığı tım naşarlap ketkenin mälimdedi. Bwl jöninde Qazaqstandağı adam qwqığı jönindegi halıqaralıq byuronıñ resmi saytı jazdı.
Byuro saytındağı aqparatqa qarağanda, kezdesu barısında Aron Atabek qwqıq qorğauşılarğa densaulığına baylanıstı şağımdarın aytqan.
"Eki qolım auradı, joğarı kötere almaymın, bügilmeydi, qalamsap wstaudıñ özi qiın. Ayağım da auıradı, kamera işinde ğana jüremin, seruenge şığudan bas tarttım. Taksafonğa kolyaskamen baramın. Etapta soqqığa jıqqan kezdegi jaraqattarım bolu kerek. Tolıq (medicinalıq-red) tekseruden ötudi wsındı, biraq men odan bas tarttım. Sebebi meniñ jasımda säule (obluçenie) alu qauipti dep esepeymin" depti Aron Atabek özimen kezdesken qwqıq qorğauşılarğa.
Türme äkimşiligi Aron Atabektiñ ambulatoriyalıq kartasın körsetken. Onda ol biıl 4 tamızda qan analizin tapsırudan, flyurografiyağa tüsuden, buındarın rengenge tüsiruden bas tartqandığı jazılğan. Mekeme basşısı Ädilhan Qapışev Aron Atabek medicina qızmetkerleriniñ baqılauında ekendigin aytqan.
"№228 medicinalıq hattamasında Aron Atabektiñ süyek-buını auıratındığı, eki qolınıñ da sausaqtarı deformaciyalanğanı, jartı jıldan beri iş qatu saldarınan ülken däretke baralmay, klizma alatındığı jäne jürgende öneboyı dirildeytini jazılğan. Bwdan bölek, hattamada onıñ 30.07.2021 jılı medicinalıq tekseruden bas tartqanı jöninde, keyinnen terapevt därigerdiñ tekserudi kamerada ötkizgendigi jöninde aytılğan. Däriger Aron Atabekke cerebroskleroz, discirkulyatorlıq encefalopatiya, stenokardiya, sozılmalı gastrit, sozılmalı gemorroy, qol-ayaqtıñ artrozo-artitti diagnozdarın qoyıp, jalpı klinikalıq analiz tapsıruğa, vitaminder işuge, nevropatolog pen kardiologqa baruğa, UZI, OBP jäne rengenge tüsu keñes bergen. Biraq Aron Atabek onıñ barlığınan bas tartqan" dep jazdı Qazaqstandağı adam qwqığı jönindegi halıqaralıq byuronıñ resmi saytı.
Byuro saytınıñ mälimetinşe, Aron Atabek merziminen bwrın bosatuğa ötiniş jazbaytının, üş jıldan keyin bostandıqqa şıqqan soñ tolıqtay ötemaqı töletuge şağımdanatının jetkizgen. Bwğan qosa mekeme basşısınan merziminiñ soñına deyin eşqayda auıstırmauın swrap, soñına deyin osı jerde qalatının mälimdegen.
68 jastağı Aron Atabek 2006 jılğı 14 şilde küni Almatı irgesindegi Şañıraq eldi mekeninde bolğan oqiğadan keyin sottalğan. Sol küni Şañıraq twrğındarı bilik "zañsız soğılğan" degen üylerdi bwzuğa kelgen policiya küşine qarsılıq körsetip, eki jaq arasında qaqtığıs bolğan. Saldarınan 24 jastağı policiya oficeri qaza taptı. Bilik onıñ ölimine birneşe jergilikti twrğındı jäne sol küni Şañıraqta bolğan aqın äri dissident Aron Atabekti ayıptağan.
Sot ükimi boyınşa Aron Atabek 18 jılğa, Qwrmanğazı Ötegenov 16 jılğa, Erğanat Taranşiev 15 jılğa, Rüstem Twyaqov 14 jılğa sottaldı. Keyingi ekeui 2018 jılı merziminen bwrın bosatıldı. Ötegenov 2013 jılı türme äkimşiligi qızmetkerleriniñ "zañdı talabına bağınbadı" dep ayıptalıp, qamau merzimi eki jılğa wzartıldı.
"Şañıraq oqiğasınan" soñ bilik ondağı twrğındardıñ jeri men üyin zañdastırıp bergen.
Sot ükimi şıqqannan keyin Aron Atabek Almatıdan tısqarı jerde birneşe türmede qamauda boldı. Qazir otırğan Pavlodar tergeu izolyatorına onı 2014 jıldıñ säuirinde auıstırğan.


text:
Rusiye mudafaa Nazirligi «Oko-1» ballistik raketalarını işletüv sistemasınıñ soñki geostatsionar uydusından marum qaldı, dep yaza arbiy nazirlikte olğan menbalarğa esaslanıp, «Kommersant».
2012 senesi mart ayında qoyulğan uydu beş-yedi yıl degil de, eki yıl devamında çalıştı.
Yılnıñ başında birinci qıyınlıqlar peyda oldı, aprel ayında ise mudafaa nazirligi bir buçuq milliard ruble sarf etken apparat arbiy nevbetçilikten çıqarıldı.
Raketa ücümleri aqqında tenbiyelev Sisteması tolusınen çalışması içün altı apparat kerek, onıñ içün uydular sutkada yalıñız üç saat çalışa.
Geostatsionar uydunıñ ğayıp olması aqqında bir de bir resmiy izaat yoq.


text:
Bu afta Qırımğa kirişi yasaqlanğan qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekâletli Mustafa Cemilevniñ adliyecisi Rusiye Federal migratsion hızmetine qarşı mahkeme davasını açacaq.
Bunı öz Twitter saifesinde adliyeci Mark Feygin bildirdi.
«Kiyevde Mustafa Cemilev ile körüştim. Daa bir kere er şeyni muzakere ettik ve bu afta men FMH-ne qarşı mahkeme davasını açacağım», – dep yazdı Feygin.
Halq deputatı, qırımtatar milliy yetekçisi Mustafa Cemilevge 2014 senesi aprel 22 künü 5 yılğa Qırım yarımadasına kirişini yasaqladılar.


text:
Bu künleri işğal etilgen Qırımğa kelgen Frenkistan deputatları cuma künü Yaltanı ziyaret etip, yalı kenarında yerli sakinler ile subetleştiler.
Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, «Yalta sakinleri musafirlerni ötmek ile tuznen qarşıladılar».
«Frenksitan senatorları Avropalılarnıñ Qırım aqqında adetiy tasavurı ve aqiqat arasında farqnı qayd ettiler», – deyler matbuat hızmetinde.
«Mında Qırımda yaşağan ve Rusiyege qaytaqan raat, bahtlı halqnı kördik», – dep bildire matbuat hızmeti senator Jak Miarnıñ sözlerini.
Frenkistan deputatlarını Qırım spikeri Vladimir Konstantinov, Rusiyeniñ SNG işleri boyunca Devlet şurasınıñ komiteti reisi Leonid Slutskiy ve muavini Oleg Lebedev ozğardılar.
Slutskiy senatorlarnıñ ziyaretini timsaliy olaraq adladı.
«Qırımğa kelgen deputatlar Rusiye tarafdarları degil – Frenkistan, Avropa siyasetçileriidir. Adiselerniñ aqiqiy tarzda kösterilmesini tüşüne ve evlerine Rusiyede olayatqanı aqta doğru malümatnı ketirecekler. Endi böyle ziyaretler sıq keçirilecek ve parlament diplomatiyası canlanır. «Strategik dostlarımız» Rusiye mecazını bozıp olamaz», – dey o.
Cumaaqşamı künü, iyül 23-te, aqşam Frenkistan deputatlarınıñ gruppası Qırımğa keldi. Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire ki, deputatlarnı Aqmescit ava limanında Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov, onıñ birinci muavini Konstantin Baharev ve prezidium azası Yefim Fiks qarşıladılar.
Frenkistan Tışqı işler nazirligi mezkür ziyaretni halqara uquqnıñ bozulması olaraq tanıdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, deputatlarnıñ Qırım ziyareti ukrain tarafı ile muzakere etilmegenini ve aqibetleri olacağını bildirdi.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti Qırımnıñ qanunsız alda tayin etilgen prokurorı Nataliya Poklonskayanı qıdıra. Bu aqqında malümat İçki işler nazirliginiñ saytında mevcut, dep bildire BBC-Ukraina.
Bundan ğayrı, Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ taqiqat bölügi Qırım nazirler şurası tarafından qanunsız alda tayinlengen fevqulâde vaziyetler naziri Serğiy Şahov, Devlet sıñır hızmeti idare yolbaçısı Viktor Melniçenko, içki işler idaresiniñ yolbaşçısı Serğiy Abisov ve Havfsızlıq hızmetiniñ yolbaşçısı Petro Zimanı qıdıra.
Olarnı Cinaiy kodeksniñ 109-ıncı maddesiniñ 1 bapı boyunca cinayette (anayasa qurumını devirmek ya da deñiştirmek ve devlet akimiyetini zapt etüv areketleri) şekleyler.
Şeklengen şahıslar martnıñ 13-den berli qıdıruvda buluna.
Bundan evel Kiyev memuriy mahkemesi Qırım Yuqarı Radasınıñ devlet memuriyetlerini muhtariyet reberligine boysundıruv, Adalet nazirligi, İçki işler nazirligi, bergi hızmeti ve diger organlarnı meydanğa ketirüv aqqında qararını lâğu etti.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda, yarımadanıñ çeşit rayonlarında rusiyeli küç idareleriniñ qırımtatarlarınen musulmanlarğa qarşı keçirgen repressiyalarına qarşı bir kişilik piketke çıqqanlar kütleviy bir şekilde tutulıp alınmaqta.Bu aqta Facebook’ta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi niñ regional faali Alimdar haber etmekte.
O, bergen malümatqa köre, bügün bir kişilik piketke çıqqanlardan Kefede beş kişi, Eski Qırımda ise – dört faal tutulğan. Olarnı rayon politsiya idaresine alıp ketkenler.
«Bütün Qırım boyunca bir kişilik piketler keçirmek içün, pek çoq insan çıqqan. Belli olğanı kibi politsiya hadimleri olarnı tutıp almaqta. Bu insanlar qırımtatarlarınen Qırım musulmanlarını apiske alıp, olarğa nisbeten ekstremizm ve terrorizm maddeleri boyunca dava açmalarına qarşı qol tutmağa çıqqanlardır», – dep bildire videomuracaatında advokat Edem Semedlâyev.
Bunıñ arfesinde belli olğanı kibi, Aqmescitniñ Geroyev Stalingrada soqağı etraflarında bir kişilik piketke çıqqan faalni tutıp, belli olmağan tarafqa alıp ketkenler.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi oktâbrniñ 14-nde qırımlılar «bütün Qırım boyunca» bir kişilik piketlerge çıqqanları aqqında haber etken edi.
Rusiyeli küç idareleri bu hususta er angi bir aşikâr izaat bermedi.
Qırım işğalinden soñ, yarımadada hususan qırımtatarları ğayıp olıp başladı. Bu arada Rusiye nezaretindeki Qırım Taqiqat Komiteti «yarımadada qırımtatarları kütleviy bir şekilde ğayıp olmay» dey.


text:
Moskva Reputation Institute halqara kompaniyası tizgen dünya şeerleriniñ reytingi cedvelinde eñ soñki 56-ncı yerni aldı.
“İtibar” reytingi “Büyük yediler” ve Rusiyede ötkerilgen 12 biñ dane ilmiy tedqiqat ve soraştıruv esasında tizildi.
Rusiye paytahtı – idare, iqtisadiyat ve etraftaki muit kibi üç unsurğa köre eñ yaramay neticeler kösterdi. Moskvağa – estetika, abadanlıq ve havfsızlıq kibi bir sıra köstergiçke köre asgariy qıymet kesildi. Tedqiqatçılarnıñ malümatına baqqanda, Moskva megopolisinde milletçilik ruhu üküm sürmekte. Vesiqağa binaen, tedqiqat neticelerine Rusiyenen bağlı umumiy “geosiyasiy kerginlik” de tesir etken.
Muelliflerniñ diqqatini çekken mesle şudır ki, G7 devletlerinden kelgen yabancılarğa nisbeten Moskva sakinleri tuvğan şeerine daa yüksek qıymet kesken. Tedqiqatçılar közetüvine köre, ekseriy allarda aksiy vaziyet ola eken: adet üzre yerli sakinleri turistlerge köre, öz şeeri aqqında ep yaramay şeyler ayta eken.
Rusiye paytahtını 51,3 ball Kahire, Mexico, New-Delhi ve İstanbulnı ozıp keçken.Yaponiya paytahtı Tokio - reytingniñ lideri olıp 81,8 ball toplağan. Ondan soñ Sidney ve Kopenhagen kele. Olardan ğayrı top-10 reytingine Vienna, Stockholm, Venezia, Rome, Zürich, München ve Monreal kirdi.


text:
Noyabrniñ 12-nde Kyivde keçirilgen VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatlarınıñ konferentsiyasında delegatlarnı işğal etilgen Qırımda qırımtatar halqınen işni faalleştirmege çağırdılar.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Qurultay delegatlarını, regional meclis azalarını qırımtatar halqınen iş keçirip, Qırımdaki faaliyetniñ telükesiz ve qolay yollarını tapmağa çağırdılar. Yıllardır açıq-açıq toplaşıp, çeşit meselelerni muzakere etmege alıştıq. ATR telekanalına kelip, on biñlernen vatandaşımızğa muracaat ete edik. Bugün vaziyet bam-başqa. Belki de, qartbabalarımıznıñ malümatnı yetkizüv vastalarına qaytmaq kerekligini er kes daa añlamadı: ayaqmaşina, maşinanı alıp, insanlarğa barıp laf etmek kerek, ev-evden», – dedi Celâl.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda açıq toplaşuv ötkermek «aman-aman imkânsız ola».
«Cami olsa, imamğa basqı yapıla, qave olsa – saibine. Bizler ise Sovetler Birligi zamanında olğan teşebbüs gruppalarınıñ formatına qaytmağa teklif etemiz. Regional meclis azaları ya da Qurultay delegatlarınıñ episi Qırımdaki işniñ yañı şaraitlerine alışıp olamadı. Formal tarafqa qulaq asmayıp, halqımıznıñ bütün küçüni bulunğan yerlerde birleştirmege teklif etemiz. Küçük bir şey yapqanlar içün bir tevsiye, daa ziyade yapmaq, bir şey yapmağanlarğa ise – eñ azından bir şey yapmaq», – dedi Meclis reisiniñ muavini.
Kyivde VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayı delegatlarınıñ konferentsiyası keçirile. Tedbirge 200 iştirakçiden ziyade keldi.
Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı 1917 senesi noyabr ayında saylanğan edi. 1917 senesi dekabrniñ 9-ndan 26-na qadar esas qırımtatar qanunlarını qabul etken milliy tesis toplaşuvı olaraq çalışqan edi.
1991 senesi Qırımtatar Milliy Qurultayı faaliyetini yañıdan başlattı. Ukrainada qırımtatarlarnıñ yuqarı temsil organı olaraq tanıldı. Qırım işğalinden soñ Rusiye onıñ faaliyetini yasaq etti.


text:
Londra jurnalisti Uilyam Li Adams dey ki, tata-qardaş Tolmaçövalarnıñ Shine yırında Ukraina ve Rusiye arasında yüz bergen Qırım zıddiyeti aqqında söz yürütile.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye temsilcileriniñ çıqışı provokatsiya olması mümkün. «Bir sıra muzıka tenqidçileri «Yevrovideniye» teşkiliy komitetini Rusiyeni yarışta iştirak etmek imkânından marum qaldırmağa çağıra», – dep qayd ete Heat neşiri.
Şimdige qadar teşkiliy komitet mezkür talapqa cevabını seslendirmedi.
Hatırlatamız, 2014 senesi Yevrovideniye 59-ıncı yır yarışı Daniyada mayıs 6-dan başlap 10-na qadar keçirilecek.


text:
Berençe törki kosmonavt xastaxanädä
Toktar Aubakirovnıñ koronavirus testı pozitiv çıqtı
Qazaqstannıñ häm törki dön’yanıñ berençe astronavtı bularaq tanılğan Toktar Aubakirovnıñ koronavirus testı pozitiv çıqtı häm ul xastaxanägä salındı.
Kazinformnıñ xäbärenä qarağanda, kosmonavt 21nçe avgustta Kovid-19ğa test yasata. Kiçä anı başqala Nur Soltannıñ yoğışlı awırular üzägenä däwalanırğa salalar.
Aubakirovnıñ sälamätlegeneñ yaxşı buluı belderelä. Ul koronavirus vakśinasınıñ ike dozasın da yasatqan bulğan.
Toktar Aubakirov 1991nçe yılnıñ 2nçe oktyabrendä Baykonur kosmodromınnan oçırtılğan Soyu TM-13 korabı belän ğalämğä çıqtı. Ul törki dön’yanıñ täwge astronavtı bularaq tarixqa kerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Azärbaycan 48 meñnän kübräk minanı yuq itte
Azärbaycan yawdan azat itelgän töbäklärdä Ärmänstan ğaskäre quyğan 48 meñnän kübräk minanı häm şartlamağan qorallarnı täêsirsez xälgä kiterde


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
«Qırımtatarlar şurası» – ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan Meclisniñ yerini alacaq olğan teşkilât – Sergey Aksenovğa muracaat etip, qırımtatarlarnı gitlerizmniñ ortaq halqı olaraq köstergen yarımada tarihı dersligini mektep programmalarından almağa rica etti. Qırım akimiyeti yoq demedi – aks alda qanunsız şekilde ilhaq etilgen Qırımda «halqlarnıñ dostluğı» aqqında ballı mif kene nefret qatranınen kirletilecek edi.
Lâkin biraz tüşünsek – Qırımdaki Rusiye akimiyeti nege qarşı çıqa? «Rus Qırımı» binasınıñ ve yarımada qaytarıluvınıñ kereklik temeli olğan resmiy mefküre qırımtatarlarğa nisbeten nefret degil edimi? Stalinizmniñ eñ igrenc cinayetlerinden biri – Qırımnıñ tamır halqlarını sürgün etüv – on yıllarnen aqlanmağa tırışılmadımı? Ekinci cian cenkiniñ veteranlarına Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, qırımtatarı Amet-Han Sultanğa bağışlanğan «Haytarma» filminiñ premyerasına barmamağa tevsiye etken Rusiyeniñ Aqmescit baş konsulı Vladimir Andreyev ile çıqqan qavğa tesaduf edimi? Adiy bir memur bir halqnı aqaretlemege ve genotsidni aqlamağa azır olğanı, bu azırlıq ise Rusiye Federatsiyası reberleriniñ inamını aks etkenini bilmese edi, bunı yapar edimi?
Elbette, kitapnı mekteplerden alıp çıqarmaq mümkün. Amma şimdiki Qırımnıñ avası tolu olğan nefret müitini ne yapmalı?
Söz sırası, «Haytarma» ile olğan o masharalıqtan soñ Vladimir Andreyev Qırımnıñ Rus cemiyeti reisi Sergey Tsekov ve «Rus birligi» firqasınıñ reisi Sergey Aksenovnıñ teşebbüsi ile «Qırım Rus cemiyetiniñ fahriy azası» unvanına nail oldı. Bu unvan berilgende eki siyasetçi tarafından da bir sıra ksenofob ibareleri yanğıradı, hatırlağanımız kibi, bir qaç aydan ekisi de satqınlarnıñ ög sırasında olacaq.
Şimdi ise Rusiyege qoltutqan şura Qırımnıñ «vatan hainlerinden» birine – yıllar devamında siyasiy kapitalını qazanmaq içün nefret müitini qullanğan kişige – muracaat etip, bu nefretni umumiyleştirgen kitapnı yasaqlamağa rica ete. Elbette, kitapnı mekteplerden alıp çıqarmaq mümkün. Amma şimdiki Qırımnıñ avası tolu olğan nefret müitini ne yapmalı?
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov noyabrniñ 25-nde fiyatı 700 mln rubleden çoq (aman-aman 11 mln dollar) olğan Saq – Mamaşay (Orlovka) yolunıñ tamiri yekünlendi, dep bildirdi. Aksenovnıñ malümatına köre, yol uzunlığı 41,9 km oldı.
«Yapılğan işlerniñ keyfiyeti güzel, asfaltnıñ üst qatlarına 4 yılğa qadar hızmet kefalet müddeti berildi. Yük maşinaları tamir etilgen yollarnı ezmesin dep, 2020 senesine qadar yük kontroli alanı tiklenecek», – dep yazdı o, Facebookta.
Aksenov, Qırım qomşu Rusiye bücetinden yaqın üç yılğa yollarnıñ tamirine qoşma para alacaq, dep bildirgen edi. İlk evelâ Aqmescit, Keriç ve Aqmescit rayonınıñ yolları tamir etilecek.
Rusiyeniñ Qırım ilhaqından soñ maşina aydavcıları naqliyat tıqanıqlıqlarını muntazam sürette şikâyet ete, bunıñ sebebi Qırım yollarında yapılğan tamir işleri de ola.


text:
Ukrainanıñ BM daimiy vekili Serğiy Kıslıtsâ Qırımnıñ Rusiye işğali şaraitlerinde qırımtatar halqınıñ vaziyetinden qasevetlengenini bildirdi. Bu aqta o, BM tamır halqlar meseleleri Daimiy forumınıñ 20-nci sessiyası çerçivesinde teşkil etilgen qırımtatarlarnıñ vaziyeti muzakere etilgen online körüşüvde ayttı.
«Yarımadada insan aqları vaziyeti umumen beterleşkeni içün Qırımnıñ tamır halqı qırımtatarlarnıñ vaziyetinden qasevetlenemiz. Şunıñ içün qırımtatarlarnıñ medeniy kimmligini qoruv meselesi BM Baş Assambleyasınıñ diqqatı ortasında qala, bu onıñ ve baş kâtibiniñ qararlarında aks etilgen», – dep bildire Kıslıtsânıñ aytqanlarını Ukraina missiyasınıñ matbuat hızmeti.
Onıñ fikirince, qayd etilgen qararlarğa köre azırlanılğan BM baş kâtibiniñ maruzaları «Ukraina vatandaşları, hususan qırımtatarları, iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy aqlarını, emek aqqı ve ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil aluv imkânlarını yerine ketirgende oğrağan bütün sıñırlavlarnı qayd etmeli».
«Biz uyanıq olıp, Ukrainanıñ tamır halqları meselesini BM kün tertibinde saqlap qalacaqmız. Bu Qırımda Rusiye işğalci akimiyeti kirsetken qanunsız Meclis yasağınen de bağlı, ebet», – dep qoştı Kıslıtsâ.
New Yorkta BM tamır halqlar meseleleri Daimiy forumınıñ 20-nci sessiyası keçirile. Aprelniñ 23-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov çıqışta bulunıp, qırımtatarlar işğal altındaki Qırımda taqip etile, dep qayd etti. Onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ maqsadı qırımtatar halqını işğal etilgen Qırım yarımadasından tamamen çıqarmaq ola.
2016 senesi aprelniñ 26-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi işğal altındaki yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaqladı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine istinaf şikâyetini yolladı. Lâkin 2016 senesi sentâbrniñ 29-nda Rusiye Yuqarı mahkemesi bu istinafnı red etip, Meclis faaliyetiniñ yasağını tasdıqladı.
2017 senesi aprelniñ 19-nda BM Halqara mahkemesi Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davasında ara qarar çıqardı. Gaagadaki mahkeme Kyivniñ Terrorizmni maliye etüv yasağı şartnamesi çerçivesinde Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirler talaplarına qol tutmadı. Amma Moskvadan qırımtatarlarnıñ ve etnik ukrainlerniñ aq bozuluvını toqtatması, Meclisni ğayrıdan tiklemesi ve işğal etilgen Qırımda ukrain tilinde tasil temin etmesini talap etildi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kiyev patriarhatınıñ Ukrain pravoslav kilsesiniñ Qırım yeparhiyasınıñ idarecisi, Aqmescit arhiyepiskopı ve Qırım Klimenti İslâm dinini kütken Qırım vatandaşlarına qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüv ve yaqalanuvlardan sebep yardımını bildirdi.
Destek sözlerini Vladıka Kliment Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ile telefon subeti devamında bildirdi.
«Sizni, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisini, Qırımda soñ künleri devamında qırımtatarlarğa ve İslâm dinini kütken diger vatandaşlarğa nisbeten etilgen aq bouzuluvları sebebinden menim samimiy qasevetlerimini qabul etmege ve Qırım musulmanlarına bildirmege rica etem», – dep bildire Klimentniñ sözlerini Refat Çubarov.
Bunıñ ile Aqmescit ve Qırım arhiyepiskopı Qırımda Rusiye akimiyeti tarafıdan bu kibi areketlerniñ mümkün olmağanı aqqında bildirdi.
«Kiyev patriarhatınıñ Ukrain pravoslav kilsesiniñ Qırım yeparhiyasınıñ idarecisi olaraq insan namusını aqaretlegen ve insan aqlarını bozğan areketlerge qarşım. Akimiyet içün silâlı insanlarnıñ yerli sakinlerniñ evlerine sürip kirmesi ile bağlı areketler mümkün degil», – dep bildire Refat Çubarov.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımda Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden açılğan birinci çaqmamazlıq davasını baqmağa başladı. FSB tahqiqatınıñ malümatına köre, qabaatlanğan kişi soyu Suriyege İGİL tarafında cenkleşmege ketkenini uquq qoruyıcılarğa bildirmedi. Mahkümniñ advokatı Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, müvekkili qabaatsız ola ve «uquq qoruyıcılar dava malümatlarında yañlış bir şey yaptı», dep bildirdi.
«Mahküm etilgen insannıñ adı Osman. O, çıquv yasağı altında buluna. Onı ömür arqadaşınıñ doğmuş qardaşı İGİLge ketkenini ve anda resmiy akimiyetke qarşı cenkleşkenini bilgeninde qabaatlaylar. Amma FSBge Osman bunı bildirmedi. Evinde eki kere tintüv keçirilgen edi. Başta 2017 senesi Suriyege ketken insanğa qarşı açılğan dava boyunca. Osman o sorğuda soyu qayda ketkenini bilmey, dep ayttı», – dep tarif etti advokat.
Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, 2018 senesi FSB hadimleri qabaatlanğannıñ evinde tekrar tintüv keçirdi, cep telefonı alındı.
«O vaqıt cep telefonı alındı, anda Osmannıñ ketken insannen yazışqanı tapılğan eken. Neticede hadimler Osman olarnı sorğuda aldattı, dep qarar çıqara, demek ki, cinayet aqqında da bildirmedi. Osman ise FSB aytqan yazışuv onıñ cep telefonı alınmazdan evel anda yoq edi, dep işandıra. Tahqiqat sahte bir şey yaptı, dep tüşüne», – dedi Kurbedinov.
Dava baqılğan ilk mahkeme oturışuvında qabaatlav şaatları sorğuğa çekildi.
«Bir qaç qabaatlav şaatı, şu cümleden ömür arqadaşınıñ babası da sorğuğa çekildi. Tintüv vaqtında olğan eki şaat da sorğuğa çekildi; Viberdeki yazışuv baqılğanda olğan şaat, bir mütehassıs ve FSB hadimi Aleksandr Kompaniyets de sorğuğa çekildi. FSB hadimleri mahkemede Suriyege ketken insannı «taqip ete edi», dep bildirdi, Osman ise bunı bilip, olarğa bunı haber etmedi», – dep qoştı advokat.
Kelecek oturışuvda imaye qabaatlav şaatlarını sorğuğa çekmege devam etecek ola.
Keçken sene noyabr ayında işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsine çaqmamazlıq boyunca ilk dava açıldı.
Qırımda bu adise «Yarovaya qanunı» çerçivesinde qabul etilgen deñişmelerden soñ ilk olacaqtır. Çaqmama maddesine köre 100 biñ rublege qadar para cezasını almaq ya da eki yılğa qadar azatlıqtan marum qalmaq mümkün.


text:
Qırımda Krasnoperekopsk rayonında Voinka köyüniñ yanında yol qazası yüz berdi, eki adam elâk olğan, daa üçü yaralanğan. Bu aqta Qırım matbuatı bildire.
Rusiye polisi, Voinka köyüniñ çıqışında VAZ-2012 maşnasınıñ aydavcısı Skoda maşnasına yol bermedi, dey.
Matbuat hızmetinde, yol qazası saat 14.30-da oldı, dep bildireler.
Qırımnıñ Yedi Quyu rayonındaki yolda yolcu avtobusı endekke «uçıp ketti», neticede bir insan elâk oldı, sekiz kişi farqlı yaralar aldı.
Qırımda Rusiye Tahqiqat Komitetinin idaresi “Yañış Taqıl (Zavetnoye)-Keriç” marşrutınen yol tutqan avtobusınıñ qazası sebebinden cinaiy dava açıldı. Qazada bir adam elâk oldı.


text:
Mart 14, çarşenbe künü, ilhaq etilgen Qırım ile memuriy sıñırdaki «Çaplinka» kiriş-çıqış noqtasında Ukraina vatandaşı Ukraina sıñırcısına qabar berecek oldı. Bunı Ukraina Devlet sıñır hizmetiniñ matbuat hizmeti Facebookta bildire.
Olarnıñ malümatına köre, memuriy sıñırğa cayav pasportı keçersiz olğan Ukraina vatandaşı keldi. Vatandaş, maniasız keçmek içün sıñırcılarğa 1000 hrivna teklif etti.
Arbiy hadimler uquqsız ucretni qabul etmedi ve Milliy polis hadimlerine, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ «Vazifeli şahısqa uquqsız kârnıñ teklif etilmesi, vade etilmesi ya da berilmesi» şeklindeki 369-ncı maddesi ile közde tutulğan cinaiy uquq bozuluvınıñ alâmetini tayin etkenleri aqqında bildirdiler.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».


text:
"Krımavtodor" müessisesi Ay Petri yaylasına Bağçasaray rayonı tarafından ketken yolnıñ ve istinat divarınıñ yer yılışmasınen bozulğan videosını derc etti.
Müessisede, anda yol areketi yasaqlanğanına baqmadan, yerli sakinler bozuq yoldan yürgenlerini haber ete.
"Dağlarda qar irigeni sebebinden bu yol qısmında topraq yılışması daa ziyade ola bile. Ay Petrige barıp yetmek istegenler, beton manialarğa ve yasaq işaretleine baqmadan, bu yoldan köterileler. Bu yol qısmında sıq areket olsa, eşilüv ola bile", - qayd ete "Krımavtodor".
Yol hızmetçileri, Ay Petrige telükesiz köterilüv tek Yalta tarafından olğanını hatırlata.
Rusiye FVN-niñ qırım idaresinde daa evel bildirdiler ki, yasaq işaretleine baqmadan, aydavcılar, Bağçasaray tarafından tamirge qapatılğan yoldan Ay Petri yaylasına köterile.


text: Matçtar yañı Öfö arena boź harayında ütäyu Zal 8 meñ tamaşasığa iśäplängän. Mayźanı-32 meñ kvadrat metr. Räsäy xokkey federatsiyahı prezidentı Vladislav Tretyak äyteüensä, yañı boź harayın safqa indereü respublika ösön genä tügel, Räsäy ösön dö ähämiätle vwaqıyğa. Bıl kompleksta xokkeyźı üśtereü, yäş xokkeysılar ösön bar mömkinlektär tıuźırılğan. Respublika prezidentı bögön Kanadanıñ Räsäyźäge ğäźättän tış häm tulı xoquqlı ilsehe Ralf Lisişindı qabul itte. Ul Öfögä Räsäy-Kanada yäştär yıyılma komandaları arahındağı superseriyanı qarau ösön kilgän. Respublika prezidentı qunaqtı Başqortostandıñ sotsial–iqtisadi xäle menän tanıştırźı, Başqortostan menän Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığı uñayınan başqarılğan eştär turahında höyläne. Öfö arena boź harayı yubiley siktärendä töźölgän iñ źur obekttarźıñ berehe tine Mortaza Ğöbäyźulla ulı. Kanadanıñ Räsäyźäge väkile äyteüensä, Başqortostanda sänäğät kiñ üśeşkän. Beźgä bergä eşlärgä, eşqıuarźar arahında bäyläneştärźe nığıtırğa käräk tine Ralf Lisişin. Ul Räsäy xokkey buyınsa böyök däülät Kanadanan huñ tine. Rämzit Äbüläev,Öfö


text:
Bu aqta Qırım «ükümeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
Olar bildirgenine köre, böyle qarar Qırımnıñ vitse-«baş naziri» Mihail Şeremetniñ mahbusleriniñ aqlarını qorçalav içün iş gruppasınen körüşüvinde alınğan.
İş gruppanıñ bügün Qırım aspıshanelerniñ yolbaçılarınen körüştü.
Şeremetnıñ sözlerine köre, körüşüvniñ maqsadı Qırımda efektiv çalışqan cemaat nezaretini qurtmaqtır.
«Bizim başqa regionlardaki işdeşlerimiz bu meselede tecirbeliler. Biz olarnıñ tecirbelerni qullanmağa isteymiz ve yardımları içün minnetdarmız», - dedi o.
Mabuslerniñ aqlarını qorçalamaq içün iş gruppanıñ reisi işbirlikke azır olğanını bildirdi.
«Biz Qırımdaki ve Aqyardaki Federal Cezalav hızmetinen konstruktiv işbirlek yapmağa isteymiz. Bu işbirlik çerçivesinde biz çoq problemlerimizni çeze bilemiz. Bizim esas maqsadımız bozmalarnı qıdırıp seslendirmek degildir, maqsadımız – apıshanelerde mabuslerniñ aqlarını bozmamaq içün şarait yaratmaqtır», – dedi Oseçkin.
«Qırım Cumhuriyetiniñ ve Aqyarnıñ Federal cezalama hızmetiniñ» reis vazifesini vaqtınce eda etken Yüriy Şokur öz tarafından bu teşebbüslerge qol tutmağa azırlikni bildirdi.
«Bügünge hızmetimizde islâat devam ete. Şimdi tek Qırım Cumhuriyeti ve Aqyardaki Federal cezalama hızmeti yaratıldı. Biz cemaat nezaret komissiyalarnen işbirlik qurmaq içün ameliy ve metodik yardımları içün minnetdar olurmız», – dedi o.


text:
«Rusiye kendi sıñırlarını kerek olğanı qadar imaye etmey, bundan sebep şarqiy Ukrainağa boyevikler ve silâ kelip çıqa, bunıñ neticesinde bu memlekette vaziyet kerginleşe. Rusiye toqtamasa, bizler mıtlaqa qoşma cezalarnı kirsetecekmiz, mart ayında belgilengen cezalarnıñ üçünci derecesi», – dep qayd etti kantsler.
Merkelniñ aytqanına köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin öz itibarını qullanıp, separatistlerni zorbalıq ve qorquzuvlardan vazgeçmege, silânı teslim etmege ve zapt etilgen binalarnı boşatmağa çağırmalı. Bu adım müimdir.
«Bu barışıqqa qaytmasınıñ yekâne usulıdır», – dep bildirdi kantsler.
Kantsler Rusiye reberligini Ukrainanıñ yañı saylanğan prezidenti Petro Poroşenko ile bağ qurulmasına çağırdı.


text:
Rusiye tarafından Qırım işğaline ketirgen 2014 senesi baar adiseleriniñ faal iştirakçilerine berilgen «Qırım qaytarıluvı içün» nişan endi internet-mezatlarda satıla.
Malümat ve nişannıñ fotoresimi aucland.ru saytında yerleşe.
Malümatqa köre, Çeboksar sakini nişannıñ 400 ruble fiyatını belgiledi.
Nişannıñ çıqarıluvı aqqında emir 2014 senesi mart 21 künü Rusiye Mudafaa Nazirliginde qabul etildi.
Kümüş nişanlarğa Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ bir qaç azası nail oldı, olarnıñ arasına Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönov, arbiy hızmetçiler, «Berkut» hadimleri, halq imayesi vekilleri ve Çeçenistan başı Ramzan Kadırov kire.


text:
Bağçasaray – Bağçasaray devlet memuriyeti reberiniñ masasında büyük bir ekran tura. «Bunı Tatarstan ile canlı bağ qurmaq içün qullanam, istesem, Tatasrtan prezidenti Minnihanovnen bağlana bilem, Nazir Şurası reisi Aksönovnen ise, bağım yoq», - dey odanınñ saibi İlmi Ümerov. Belli ki, Qırım şeer ve qasabalarnıñ episi «vaqtınca devam etecek» müddetke Rusiye Federatsiyasınıñ çeşit merkezlerine bağlandı. Bağçasaray Tatarstan Cumhuriyetinen köpür qurdı. Qırım.Aqiqat rayon yolbaşçısı ile bu kibi bağnıñ faydası, karyera planları ve yarımadanıñ yañı akimiyetinen olğanlar munasebetler aqqında subetleşti.
– Tatarstan ile olğan işbirliginiñiz ne ketirdi?
– Tasavvur etiñiz, cerrah ameliyat keçire. Netice deñişmeycek, amma Tatarstannıñ iştiragi bir melem kibidir. Yañı qanunlarğa alışmaq küç. Er saa toqtatıldı. Eñ büyük yardımları – çezüv yollarnı ögreteler. Bağçasarayğa bir qaç kere em prezident, em baş-nazir, em de nazirliklerniñ aman-aman episi vekilleri. Kerçek aytsam, büyük bir iş yaptılar. Endi bu körüşüvlerniñ bir neticesi olaraq, er afta video konferentsiyalarnı ötkeremiz. Biz meraqlanğan suallerni toplap, soñra Tatarstan nazirler Kabinetine yollaymız, olar bağlanalar, bizim mütehassıslarımız toplaşuvda iştirak etip, sualler bereler.
– Tatarstan maliye taraftan destekledimi?
– Doğrudan – doğru para da berile. Misal içün, 12 milion ruble köydeki suvnen bağlı vaziyetni eyileştirmek içün esapqa keçirildi, 15 million quyularnı qazmaq içün qulanıldı, 10 million ruble köy istisalcıları arasında taqsim etildi. 10 million rublege alınğan qurucılıq ve boya malzemelernen balalar bağçası ve mekteplerge teminlendi. Bundan da ğayrı, Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğında aylıqlarnen meseleler bar edi, Tatarstan 2 milion ruble ayırdı, 6 millionnı – müzeyde elektrik donatmalarnı deniştirmek içün berdi. Tatarstan hastalarımıznı bedava tedaviyley. Parağa çevirsek, raqam 100 million rubleden ziyadedir. Bu işbirliknen pek memnünmiz. Biz bu regionğa bağlanğanımız büyük bir muvafaqiyettir.
– Qırım Federatsiyanıñ bir qısımı olaraq ilân etilgen soñ, sizniñ işiniz nasıl deñişti?
– Ayatım, evel ve soñrakisine ayırıldı. Tıştan işim deñişmey qalğan kibi körüne, amma mündericesi - büs-bütün deñişti. Endi er vesiqa «Rusiye Federaiyasınıñ qanunına köre..» sözlerinen başlay. Rusiye qanunlarına köre, işke yanaşuv usullar pek farqalana. Rusiye, qapalı politsiyalı bir devlet, mında öz fikiriñ olmaycaq, olsa da onı seslendirmeyceñ, çünki repressiyalarğa oğramaq mümkün. Biz ukrain qanunları boyunca yaşamaq ve serbestlike alıştıq.
– Şimdiki vaqıtta Qırım «nazirler Şurası» ile munasebetler nasıl?
– Bugünde bugün cumhuriyetniñ ükümeti Aksönovnıñ idaresi altında bulunğanını köz ögüne alsaq, men rayon yolbaşçısı olaraq onınen doğrudan –doğru ya da nazirler vastasınen bağlanam. Mart 16 kününden soñra, men «Devlet şurasına» iç bir mesele boyunca barmadım.
– Bu printsipial bir şeymi?
– Bu menim mevamım. Bizni bütün toplaşuvlarğa davet eteler. Davetnameler keleler. Amma, men barmayım.
– Sizniñ fikiriñizce, Qırım Tatarstanğa oşamaq kerekmi?
– Tatarstan resmiy hususiyetlerge köre, mustaqil bir cumhuriyet olıp, Rusiye Feyeratsiyası ile añlaşma esasında munasebetler qura. Bu Rusiyede yekâne bir misal, qalğan bütün topraqlar subyekt sayıla. Tek bu cumhuriyetniñ öz prezidenti bar, qalğanları cumhuriyet yolbaşçıları olaraq adlandırılalar. Amma, men Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde qalmasını istemez edim. Bu menim fikirim.
– Siz açıqtan-açıq öz fikiriñizni bildiresiñiz. Em de Meclis, Qurultay vekili olıp qalmaqtasıñız. Bunıñ episi «Nazir şurası» ile munasebetlerge tesir etmezmi?
– Umumen alğanda, tesir ete. Meclis azası ve qurultay vekili olıp ta memuriyet yolbaşçısı vazifesinde bulunğanım içün, bazıda öpkeleyler. Tıştan kollabortsionizmege oşay. Atta, Aksönov ile bu mevzuda laqırdı ettik. Amma, o er vaqıt «İşiñizge iç bir sualim yoq», dey edi. Amma men açıqtan-açıq aytam: yemin etmek kerek olğan künü, işten çıqacam.
– Yani siz şimdi Ukrainağa yemin etken devlet hadimmi olaraq çalışasıñız?
– Ebet. Bu yılnıñ soñuna qadar, Qırımda er şey ukrain qanunlarına köre olacaq.
– Sizge rus firqalardan teklifler kelgen edimi?
– Çeşit teklifler olğan edi. Amma, Meclisniñ saylavlarda iştirak etmemek qararı bar. Çünki biz öz vekillerimizni ep bir keçirip olamamız. Men bellesem, bu vaziyette qırımtatarlar saylavlarğa qatnaşmayıp, öz mevamlarını daa bir kere qayd etmeliler. Ebet, neticede birz çoq şey coyacaqmız, vazifeler, tesirimizni, işadamlarğa basqı yapılacaqtır. Amma, er şeyge dayanmalımız, çünki aksi alda Qırımda qarşılıq kösterecek iç bir kimse qalmaycaq.
– Amma, sizniñ meslekdeşiñiz, beraber çoq yıllar çalışqan Aleksandr Tarânik endi «Patriotı Rossii» firqasınıñ terkibinde bulunmaqta?
– Biz Aleksandr İvanoviç ile siyasiy baqışlarğa baqmadan yahşı dostmız. O «Patriotı Rossii» firqasınıñ terkibinde saylavlarda iştirak etmege istey. Amma, bilgenime köre, onı Bağçasaray majoritar okrugı boyunca qayd etmege istemediler, vesiqalarını qayd etkende hatalar tapqanlar.
«Açıqtan söylemek kerek: turistik mevsimi muvafaqiyetsiz keçe»
– Akimiyetke yaqın olğan qırımtatar teşkilâtlarına nasıl davranasıñız? Misal içün, teşkil etilgen «Qırım birligi» teşkilâtı aqqında ne tüşünesiñiz?
– Adiy qırımtatarlar bar ve halqı arasında «yahşı soyları» dep adlandırılğanlar bar. Men ümüt etem, qırımtatrlar olar kim olğanını añlarlar ve bu şahıslar saylavlarda saylayıcısız qalırlar.
– Siz Rusiye pasportını endi aldıñızmı?
– Yoq.
– Şimdi çoqusı aytqanları kibi, Qırım siyasetçileri arasında büyük deñişmeler olmadı. Tamam yarım yıl evelsi «Regionlar firqasınıñ» terkibinde bulunğanlar, şimdi Rusiye firqalarınıñ cedvellerine kirdiler.
– Aytmaq kerekmi? Mına, Meclis azası, 10 yıl devamında Mustafa Cemilevniñ muavini olğan adam, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ cedvelinde 3-nci yerde buluna. Bunı bir ibarenen aytacaq olsañ – kütleviy şekilde satqınlıq, dep ayta bilesiñ. Olarnıñ episi Ukrainağa hızmet ete ediler. Olar Ukrainağa yemin etken ediler. Em de Ukraina arbiy küçlerinde hızmet etken arbiylerniñ 80% da yañı devletke yemin etti. Buña ne dersiñ? Er qoy öz bacağından asılacaq.
– Remzi İlyasov öz areketlerini eyi niyetlernen aqlay – halqqa yardım etecek eken.
– Adamnıñ arqasında aytmağa istemeyim. Amma, o evelden Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputatı olaraq bir qaç kere saylanğan edi, şimdi ise «Devlet Şurasınıñ» vekili. Men, misal içün, onıñ meselelerni keskin qoyıp, çezgenini daa körmegen edim.
– Bağçasarayda angi meseleler keskin turmaqta?
- Rayonda büyük siyasiy meseleler al etilmey. Bazı meseleler rayon devlet memuriyetine bağlı, bazıları yoq. Menimce, umumen rayon meselelerni çezemiz. İqtisadiy neticeler de yaramay degil. Amma, bizge baglı olmağan şeyler de bar. Çöplüklerniñ işlenmesi ve yollar problemlerini men esas olaraq qayd eter edim. Çöplüklerniñ ğayrıdan işlenmesi meselesi tporaq ayıruvınen bağlı, anda ise, moratoriy. Çöplüklerni ğayrıdan işlegen işhanesiniñ qurucılığı boyunca men bir sıra yatırımcılarnen muzakereler ötkergen edim, amma devletke işanmaylar.Yollarğa kelgende, cmhureit yolbaşçılarnıñ diqqatını celp ete bilemiz. Yol ve çöplük – regionnıñ, devletniñ yüzüdir.
– Bağçasarayda turistik mevsimi nasıl keçe?
– Eki taraflı. Qırım boyunca bizim pansionatlarımız eñ tolu. Raqamlar çeşit vaqıtları 70%, şimdi 60%-nı köstereler. Şu müessiselerni Tatarstan, Başqorqstan, Çeçenistan, Sankt-Peterburg, Moskva, İrkutsk, Tümenden kelgen balalarnen toldurdıq. Olar devlet esabına raatlandılar. Umumen alğanda ise, açıqtan söylemek kerek, turistik mevsimi muvafaqiyetsiz keçe. Biz tek yataq yerlerini tolduramız, qalğan er şey toqtap qaldı. Müzey, musafirhane, qavehaneler bom-boş turalar.
– Şeerde etnik davalar çıqmaymı?
- Soñki cddiy dava mında sekiz yıl evelsi yüz bergen edi. O Aziziler- muqaddes yerniñ azat etilüvinen bağlı edi. O vaqıt şeerde biñlerce militsiya hadimi bulunıp, BTRler soqaqlarnı boylap çıqa ediler. O vaqıt Tarânik ile meseleni tınçlandırdıq. Turmuş ayatı seviyede o vaqıt ta meseleler çıqmay edi. Amma, şimdi daa çoq problemler çıqa, «tatar-tatar degil» printsipi esasında cemat bölündi. Bu pek havflı vaziyet, zıddiyetniñ kerginleşmemesi içün bütün küçümizni sarf etmelimiz. Şimdiki künde bu kibi davalar qayd etilmedi. Qırımtatarlarnıñ daa çoq akimiyetnen munasebetleri qıyın.
– Memuriyeti yolbaşçısı vazifesinden ketken soñ ne yapacaqsıñız?
– Tek bir yolum bar. Meclis bölüklerinden birinde çalışacam. Amma, anda bir qusur bar – aylıq bermeyler.
– Bazı Meclis azalarını FHH (FSB)ge çağırtalar. Sizni de davet etmedilermi?
– Daima. Amma, olarnen laqırdı etkende de men öz mevamımnı gizlemeyim, aldatmayım. Şimdiki vaqıtta Bağçasaray rayonnıñ FSB bölüginiñ yolbaşçısı olaraq Krasnodar vilâyetinden bir adam tayinlendi. O – bu qurumda yekâne yañı adam, amma o – yolbaşçı. Bazı meseleler boyunca men ile mesleatlaşa. Bazıda, rayon devlvet memuriyeti yolbaşçısınıñ aytqanlarından şaşa, amma nasıldır faaliyet etemiz.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, uquq qorçalayıcı, dissident areketiniñ iştirakçisi Mustafa Cemilev ve qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov neşircilerniñ yigirmi birinci forumına kelecekler. Bu aqta forumnıñ resmiy saytında bildirile.
Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, sentâbr 12 künü saat 14:00 «Lvov politehnikası» salonında Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov ile «20-nci asır ve qırımtatar halqı» serlevalı körüşüv keçirilecek. Körüşüvni Mıroslav Marinovıç idare etecek.
Bunıñ ile sentâbr 13 künü saat 10:00 Pototskih Sarayında Pol Robert Magoçiy professorınıñ «Qırım: muqaddes toprağımız» serlevalı kitabınıñ prezentatsiyası keçecek.
Bu sene Lvov neşircileri Forumınınıñ programmasında 700 tedbirniñ keçirilmesi, 200 neşriyat ve 23 memleketten üç yüz müellifniñ kelmesi beklenile.


text:
Avropa Birliginiñ Tış işler ve telükesizlik siyasetinden Yuqarı temsilcisi, Avropa komissiyasınıñ vitse-prezidenti Josep Borrell, Avropa Birligi “avtoritar bir yol” ile ketken Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalar qoya bile, dep saya. Bunı Azatlıq.Radiosı haber ete.
Onıñ aytaqanına köre, Rusiye bazı AB azaları arasında ziddiyet doğurmaq içün areket ete ve Brüksel ileride Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalar qoysa bile, Moskva ile daimiy cebeleşüv olmamaq kerek.
“Aza devletler ilerideki adımlar nasıl olacağına qarar bermeliler. Elbette, bu sanktsiyalar da ola bile”, – dedi Borrell.
Borrellniñ fikrince keçken afta Moskvağa ziyareti, Rusiye “avtoritar bir yol” ile ketkenini köstergen.
“Rusiyedeki mevcut akimiyet qurulışı iqtisadiy, arbiy menfaatlarnı ve siyasiy nezaretni birleştire ve demokratik qanunlarnıñ üstünligi içün yer qaldırmay”, – dedi o.
Avropa Birliginiñ Tış işler ve telükesizlik siyasetinden Yuqarı temsilcisi, Avropa komissiyasınıñ vitse-prezidenti Josep Borrell, Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ile laf etkende Minsk añlaşmalarınıñ tam şekilde amelge keçirilmesini talap etken edi.
Evel, Avropa Birliginiñ Tışı işler ve telükesizlik siyasetinden Yuqarı temsilcisi, Avropa komissiyasınıñ vitse-prezidenti Josep Borrell, Avropa Birligi ve Rusiye arasında munasebetler soñki on yıl içinde fenalaştı, Qırım işğal etilgen soñ ise daa ziyade muşkulleşti, dep bildirgen edi.
Fevralnıñ 2-nde, Josep Borrell Rusiyege ziyareti arfesinde Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba ile telefonnen laf etken edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina ve Rusiye ombudsmenleri Lüdmila Denisova ve Tatyana Moskalkova iyülniñ 16-nda Moskvada keçirilgen körüşüvde eki memleketniñ SİZO ve apishanelerinde bulunğan ukrainalı ve rusiyelilerniñ cedvellerini deñişti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi 150 davadan ibaret cedvelni berdi.
«Rusiye Federatsiyasında ve Qırımda tutulğan Ukraina vatandaşları, şu cümleden 24 deñizci», – dedi Denisova.
Vekâletliler eki memleketniñ prezidentlerine muracaat etip, bir sıra mahkümniñ afu etilmesini rica etmege niyetlengenini bildirdi.
«Bir sıra vatandaşnıñ afu etilmesine dair muracaat meselelerini muzakere ettik. Olarnıñ soyadlarını şimdilik aytmaycam, evelden ümütlenmesinler dep. Bu mesele ciddiy baqılmalı», – dedi Rusiye ombudsmeni.
Lüdmila Denisova tutulğan vatandaşlarnıñ, şu cümleden ukrainalı deñizcilerniñ, deñiştirilüvi olacağına ümüt etkenini bildirdi.
Tünevin ombudsmenler Kyivde körüşti. Rusiye ve Ukrainada tutulğan Ukraina ve Rusiye vatandaşlarınıñ azat etilüv meseleleri baqıldı.
Tatyana Moskalkovanıñ iyülniñ 15-nde bildirgenine köre, Ukrainada apiske alınğan 50 rusiyeliden 27-si azatlıqtan marum etüv yerlerinde qala, olardan 13-ü cezasını çeke, qalğanları – mahkeme qararlarını ya da istinaf neticelerini bekley.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız alda tuta. Olarnıñ arasına 2018 senesi noyabr ayında Qara deñiz yalısı yaqınlarında Rusiye tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmemekte.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
«Bizim balalar» cemaat areketi 12 oktâbrde apis etilgen Emil Cemadenovnıñ yañı doğğan qızına vasiyliy etecek.
Bunı Facebookta Qırımlı jurnalist Lilâ Bucurova bildirdi.
«Bizim balalar» cemaat teşebbüsiniñ vesayetinde endi 67 bala bar. Üç balanıñ babası, oktâbr 12 künü apis etilgen Emil Cemadenovnıñ daa bir qızı doğuldı. O, bir şeyge baqmadan, bahtlı olıp össün. Onıñ ana-babası ise bilsin: olarnıñ balları – BİZİM BALALAR, ve, babaları yanlarında olmağance, BİZİM HALQIMIZ olarnı öz qayğısınen qaldırmaz», – yazdı Bucurova.
12 oktâbrde Mamaq qasabasında apis etilgen Emil Cemadenovnıñ oktâbr 21 künü qızı doğuldı.
Oktâbr 12-de Qırımda beş musulman qorantasınıñ evinde tintüv keçirildi. Beş qırımtatarı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenleri qabaatınen yaqalandı: Rustem İsmailov, Abdullayev Uzair, Abdullayev Teymur, Cemadinov Emil, Saledinov Ayder.
«Bizim balalar» leyhası bu sene musulmanlar içün muqaddes Ramazan ayında başlatıldı. Leyha teşebbüsçisi belli Qırım mühbiri Lilâ Bucurova oldı. Bunıñ esas maqsadı – Qırım siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantaları balalarına yardım etmektir. «Bizim balalar» birleşmesiniñ Şurası teşkil etildi, onıñ içine lâqayt olmağan ve itibarlı adamlar kirdi, konkret icracılar belgilendi, olar malümatnı toplay ve tertipke ketire, paranı toplay ve muhtaclarğa teslim ete. Leyha tek para yardımını degil de, çeşit yardım şeklini qabul ete: para, urba ve oyuncaqlar, balalar içün raatlıq ve tedaviylenüvniñ teşkil etilmesi, ruhiy reabilitatsiya, mabuslarnıñ qorantalarına hocalıq boyunca yardım.


text:
Aqyarnıñ Eski Şüli (Ternovka) köyünde aman-aman dört gektar qırmızı kitap ardıçı kesildi. Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, qabaatlanğanlar memuriy mesüliyetke çekilecek.
«Teşkerüv vaqtında Aqyarnıñ qırmızı kitabına kirsetilgen 668 dane ösümlik tapıldı. Aqyarda qırmızı kitap ösümlikleri bu şekilde ilk sefer kesile. Zarar esaplanacaq. İlk malümatqa köre – 10 milliondan çoq zarar bar. Zararnıñ tam miqdarını bilmek içün çalışamız», – dep ayttı «Sevprirodnadzor» yolbaşçısınıñ muavini Vadim Pislâk.
Ardıç terekligi köy hocalığı toprağında yerleşe edi, ve ardıçnıñ büyük qısmı yonğağa çevirildi.
Bundan evel ardıç çalıları Aqyar merkezindeki çeçeklikten yoq oldı.
Hatırlatamız, Aqmescit civarında bir buçuq biñden çoq terek kesildi.
Cenübiy yalıdaki Simeiz qasabasında Rusiye kontrolindeki Qırım ekologiya ve tabiat nazirligi eki yüksek ardıç teregi qanunsız kesilgenini qayd etti.
Adı aytılmağan qurıcı Nikitada dört yüz yıllıq ardıçnı kesti, terekler yerinde ise işçiler çuqur qazdı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain musulmanlarını diniy bayramları – Qurban bayram ile hayırladı. Devlet başı bu bayramnı «meramet ve eyilik qıymetleri etrafında birleştirgen kün» olaraq adladı.
«Bugün Ukraina musulmanları vatanperverlik, vatandaşlıq mevamını köstere, memleket mustaqilligi, serbestlik ve aqiqat oğrunda küreşeyü Rusiye istilâcısınıñ areketlerine ukrainler cesürlik, yaqınlarına sevgi ile cevap bereler», – dey prezident Poroşenko.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov bu sene, bıltır olğanı kibi, yarımada işğalinden ve Rusiye akimiyetiniñ Qırımğa kirmek yasağından sebep, Qurban bayramnı Kiyevde qayd etecekler. Olar bayram munasebeti ile cemaat namazına qoşulacaqlar. 24-de, bayram namazı saat 7:15 başlandı. Aqmescitte ibadet, adet üzre, Zenaat birligi medeniyet evinde keçti. Bugün bayram hutbesi ve namazını Qırım musulmanlarınıñ diniy yetekçisi hacı Emirali Ablayev keçirgen edi.
Qurban bayram – Oraza bayramdan 70 kün keçkeninden soñ qayd etilgen musulman bayramıdır.


text:
İslâmiy ekstremistler, Sinay yarımadasınıñ şimaliy qısmında (Mısır / Yegipet) kiriş-çıqış noqtasını ücüm etti, eñ azından 10 polis öldürilgen. Bu aqta yerli akimiyet bildirmekte.
Memurlarğa köre, öldürilgenlerniñ arasında eki zabir bar, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Şimdilik iç bir gruppa üçüm içün mesüliyetni özüne almadı.
Memurlar matbuatqa aytıp bergeni kibi, aydutlar zırhlı maşnanen sahrağa qaçmağa tırıştı, amma arbiy uçaq olarnıñ izine tüşti, bunıñ neticesinde eñ azından beş ücümci öldürildi.
2018 senesi Mısır Silâlı Quvetleri ve İçki İşler Nazirligi, Sinay yarımadasınıñ şimaliy ve merkeziy qısımlarında, Mısırnıñ Ğarbiy sahrasında ve Nil özeniniñ deltasında “Sinay-2018” terrorcılıqqa qarşı operatsiyanı keçirdi. O vaqıt Ukraina TİN ukrainlerge, Mısırğa ziyaretke azırlanğanda, havfsızlıq alını közde tutmağa tevsiye etti.