text:
Qör'än:Täbäräq süräse
- Bu sürä eçtälegen xatalarğa qarap çığası bar.
- Bismillāh-ir-raxmān-ir-raxīm.
1. «Täbāräqälläzī biyädihil mölkä wähūä gälā kölli şäy iñ qädīr.»
- Härber närsägä padişah bulğan Allahı tägälä härber kimçelek sífatlarınnan päq buldı. Ul Allahı tägälä här närsägä köçe citküçerder. Ul Allahı tägäläneñ här närsä üzärinä köçe citküçeser. Härber telägän eşen buldıruğa qadírdır.
2. «Älläzī xaläqäl mäwtä wäl xäyātä liyäbölüwäköm äyyököm äsänä ğämälā.»
- Ul Allahı tägälä şundayın zattır, ülemne wä dä tereklekne bar itte. Bolarnı bar itmäke Allahı tägäläneñ sezne qayuıñız ğämäl yözennän güzälräk ikänen sınamaq öçen…
- İ, mökällif (zäğif) bändälär! Sezneñ qaysığız ğämäl yözennän kürkämeräkter? Xädistä bäyän qılına: «Ğämäldä iñ kürkäm keşe şul: ğaqılda kürkäm bulıp, Allahı tägäläneñ xaramnarınnan saqlanuçırağı wä Allahı tägäläneñ täğäte-ğibädätenä aşığuçıraq bulğan ädämder».
3. Wä höyäl ğäzizöl ğäfūr.
- Ul Allahı tägälä här närsägä ğälib (östen) wä härber ğönahlarınnan täwbä qıluçılarnı yarlıqağuçidır.
4. Älläzī xaläqä säbögä sämāwātiñ tíbāqā.
- Ul Allahı şundayın Allahı tägäläder – cide qat kükne bägzese östenä qat-qat itep, müäfiq itep yarattı (berse-bersenä qomaçawlıq itmi torğan).
5. Mā tärāfī xälqírraxmāni miñ täfāüt. Färcigil bäsara häl tärā miñ fötūr.
- Äy, Rasul! Sin Allahınıñ bar itkän küklärendä törlelekne kürmässeñ, yañadan küzeñne qaytarıp qara: küklärdä ber-ber tişek yä yarıq kürerseñme? Älbättä, kürmässeñ.
6. Sömmärcigil bäsara kärratäyni yäñqälibä iläykäl bäsaro xāsi'äw wähöwä xäsīr.
- Monnan soñ tağın küzeñne qaytarğannan soñ tağın qaytarıip qara. Küpme qarasañ da küzeñ maqsudınnan mäxrüm bulıp, küklärdä yarıq kürüdän ömetsez bularaq qaytır.
7. Wäläqädö zäyyännässämāā'äd-dönyā bi mäsābīxa wäcägälnāhā rocūmäl lişşäyātín.
- Täxqiq;, bez tübänge kükne yaqtı yoldızlar ilä zinnätlädek, häm dä ul yoldızlarnı zararlı zatlarnı sörgüçe qíldıq – şäytannarnı.
8. Wä ägtädönā lähöm gäzābässäğīr.
- Däxi dönyada yoldız oçqınnarı belän yandırğannıñ soñında, äxqrättä ul şäytannar öçen yanıp torğuçı ut ğazabın xäzerlädek bez (yäğni, Allahı tägälä).
9. Wälilläzīnä käfärū birabbihim gäzābö cähännäm. Wä bi'säl mäsír.
- Rabbılarına íman itmägän käferlär öçen iñ yaman urın bulğan cähännäm ğazabı bulğuçıdır.
10. İzāā ölqū fīhā sä'älähöm xazänätöhāā äläm yä'tiköm näzīr.
- Qayçan ul tamugga käferlär salınmış bulsa, uttan ber qäbäxät tawış işettelär, tämüğ käferlärgä açığınnan qaynap yarılırğa yaqın bulır. Käferlär keräçäk ut şundí yaman sífatlıdır. Ni yawız urındır ul alar baraçaq cähännäm (Allah saqlasın).
- Alar kürerlär – ul tämuğı qaynar wä qaynap tormağı säbäple alarnı ber märtäbä öskä çığarır wä ber märtäbä töpkä töşerer, qaynap torğan qazandağı it kebi.
11. Köllämāā ölqiyä fīhā sä'älähöm xazänätöhāā äläm yä'tiköm näzīr.
- Qayçan tämuğğa käferlärdän ber ğruh salınmış bulsa, şul waqıtta tamuğnıñ saqçıları ul gruhdanL «Sezgä ímanğa öndäp, käferlärgä tamuğlar bulaçaq diep qurqıtuçı päygämbärlär kilmädemeni?» – diep sorarlar…
12. Qālū bälā qädöcāā'änā näzīr. Fäkäzzäbönā wä qölnā mā näzzälällāhö miñ şäy'iñ. İn äñtöm illā fī dalāliñ käbīr.
- Bu sorawğa käferlär äyterlär: «Döres, bezgä päygämbärlär kildelär, ämma bez alarnı yalğanğa totıp, sezgä Allahı tägälä hiç närsä cibärmäde, barı sez olluğ bulğan azğınlıqlarda ğına sez didek».
13. Wä qālū läw könnā näsmägö äw näğqilö mā könnā fīī äs'xābissägīr.
- Yänä dä käferlär äyterlär: «Ägär bez päygämbärlärneñ süzlären totu niäte ilä tıñlağan bulsaq ide, yä isä alarnıñ süzen ğaqılımızğa salıp uylağan bulsaq ide, älbättä, tämüğ ähelläre eçendä bulmas idek», – diep.
14. Fägtärafū bizämbihim. Fäsöxqäl li äsxābis sägīr.
- Tämüğdä xällärendä käferlär üzläreneñ päygämbärlärgä qarışu ğonahları ilä tel yazarlar, ämmä bu urında tel yazuları fayda birmäs, tämüğ ähelläre öçen Allahnıñ räxmätennän yıraqlıq bulğiçıdır, yäğni alarnı Allahı täğälä räxmätenä yaqın qílmas ni qädär yalınsalar da, ni qädär yığlasalarda fayda birmäs. Qızdırılğan tämüğ iäse bulğan käferlärne Allahı täğälä üzeneñ räxmätennän yıraq qıldı.
15. İnnälläzīnä yäxşäwnä rabbähöm bilğäybi lähöm mäğfiratöw wä äcöroñ käbīr.
- Döreslektä şundayın ädämnär Rabbelärennän, anıñ ğazabların kürmi torıp, qurıqtılar, ğäyeb wä yäşerenlek belän, yäğni quqrularınıñ äsäre wä ğälämtlärene xalıqtan yäşererlär, awlaqta Allahı täğälädän qurqıp cılarlar. Al kemsälär öçen ğonahların yarlıqaw wä dönya läzzätlärenä qarağanda oluğı bulğan äcer bardır.
16. Wä äsīrrū qäwläköm äwicöhärūbih, innähū gälīmöm bizätissodür.
- Möşriklär üzara kiñäş ber-bersenä äyteşälär ide: «Süzläregezne yäşeren söyläñez, Möxämmädneñ s.g.w. Allahısı işetmäsen», – diep. Alarnıñ şul yaman fikerlären beterü öçen oşbu ayat inde, mäğnäse: «Äy, ädämnär! Süzläregezne kiräk yäşeren qílıñız, kiräk qıçqırıp söyläñez, barıber, çönki Allahı täğälä küñellärdä bulğan serlärne belgüçeder, telegez belän äytkänegezne, küñelegezdäge fiker wä niätläregezne beler, bäs annan hiç tä süzne yäşerä almassız.
17. Älā yäglämä män xaläkö. Wähöwäl lätíföl xabīr.
- Äy, ädämnär! Üzeñez uylañız: sezne yuqtan bar qílğan Allahı täğälä sezneñ süzläregezne belmäsme? Ul Allah härber neçkä wä yäşerenlärne belüçe wä här närsädän xäbärdär buluçıdır.
18. Höwälläzī cägälä läkömöl ärda zälüläñ fämşū fī mänākibihā wäkölū mir rizqih. Wä iläyhinnöşür.
- Ul Allahı täğälä şundí zattır, cirne sezneñ faydalanuığız öçen tigez itep yarattı, inde sez ul cirneñ törle taraflarında yä ki tawlarında yöreñez häm dä Allahı täğäläneñ cirdä xalik itkän rízığını wä niğmätlärene aşañız, läkin Alla`hınıñ färmanıñ totıñız, birgän niğmätlärenä şöker qílıñız, çönki ülgännän soñ Allahı täğälä xozurına xísao öçen baraçaqsız. Allahı täğälä cirne här kemgä faydalanırğa mömkin itep yarattı. Bäs keşelär cirdän tieşle itep faydalansalar, Allahı täğäläneñ cir niğmätenä şöker qılğan bulalar wä faydalanmasalar cir niğmätenä köfran niğmät qılğan bulalar.
19. Ä ämiñtöm mäñ fissämāā'i äyyäxsifä bikömöl ärda fäizā hiyä tämür. Äm ämiñtöm mäñ fissämāā'i äyyörsilä gäläköm xāsíbä. Fäsätäglämūnä käyfä näzīr.
- Äy, käferlär! Ällä sez küktä diep uylí torğan zattan sezne bergä tottırıp qaya barırıñıznı belmäs xälgä kiterüennän tınıç buldıñızmı? Yä isä şul uq küktä diep aylağan zatıñızdan sezgä qotlı cil cibärep, sezne häläq iyüennän tınıç buldıñızmı? Tizlektä belersez minem qurqıtuım niçek bulğannı, aña bulığız? Yäğni, küktä diep uylağan töten närsäne xalik itkän Allahı täğälä Qarunnı cirdän yottırğan kebi, sezne dä yottırmas diep uylísızmı? Gäd qäwmen cil ilä häläq itkän Allahı täğälä sezne dä cil cibärep häläq itä almas disezme? Bäs, seznecir yotqan waqıtta xäräkätläner. Äyä! İmin buldığızmı küktäge färeştälärdän yä ki Allahı täğälädän? Sezneñ üzäregezne cilne cibärüennän? Ul cil sezgä waq taşlarnı, Yäğni «LUT» qäwmenä yawdırğan kebi, sezlärgä taş yawdırudan imin buldığızmı? Bulmaslığın beldegezme?
20. Wä läqädö käzzäbälläzīnä miñ qäbölihim fäkäyfä kānä näkīr.
- Bu Mäkkä käferlärennän elek bulğan käferlär dä päygämbärlärne yalğanğa tottılar. Gäd wä Sämüd qäwemnäre kebi alarğa minem qarşı cäza birüem niçek yaman buldı, yäğni, bu käferlärgä şundí ğazap birergä köçemnän kilmäs dilär meni? Älbättä, teläsäm bolarnı da ğazap qílırmın.
21. Äwäläm yäraw ilättayri fäwqähöm sāāffātiw wä yäqöbidnä, mā yömsiqöhönnä illärraxmān, innähū bi kölli şäy'im bäsír.
- Ul ışanmawçılar hawadağı qanatların cäygän qoşlarğa qaramadılarmı? Ul qoşlarnı tübän yığılıp töşüdän saqlamas, mägär här närsäne kürüçe Allahı täğälä genä saqlap totar. Mondí qödrät iäse bulğan Allahı täğäläneñ sezneñ wä sezdän elek bulğan käferlärne ğazap itügä köçe citmäsme? Älbättä, citär.
- Döreslektä ul Allahı täğälä barça närsälärne kürüçeder.
22. Ämmän hāzälläzī höwä cöndöl läköm yäñsoroköm miñdūnirraxmān. İnil kāfirūnä illā fī ğorūr.
- Äy, käferlär! Ällä sezneñ Allahdan başqa Allahnıñ ğazabınnan saqlawda yärdäm itüçe, bulışuçı zatlarıñız barmı? Älbättä, yuq. Barı käferlär aldanudan ğına Allahnıñ ğazabınnan xaläs bulamız dip yörilär. Şäytan alarnı sezgä ğazap bulmas diep aldar.
23. Ämmän hāzälläzī yärzöqököm in ämsäkä rizqäh, bäl läccū fī ğotowiü wä nöfür.
- Ällä sezneñ Allahı täğälä rízıq birüne tuqtatqannan soz rízıq birä torğan zatlarıñız barmı? Älbättä, Allahıdan başqa rízıq birüçe hiç kemsä yuq. Yäğni, ägär sezlärgä rízıq birmäsä wä yañğır yawdırmasa kem rízıq birer? Wä yañğırnı kem yawdırır? Aşlıqnı kem üsterer? Älbättä, Allahı täğälädän başqa hiçkem bu eşlärne qıla almas, barı käferlär xaqtan täkäbberlänüdä Xaqtan yıraqlaştılar, yäğni xämişä Xaqnı yıraq itep, ínkar (yäşerep) itep Xaqtan yıraq buldılar. Tabíğatları Xaqtan qaçqanı öçen Xaqtan yıraq buldılar – iärmäselär.
24. Äfämäy yämşi mökibbän gälā wäcöhihīī ähdāā ämmäyyämşī säwiyyän gälā sírātím möstäqim.
- Bolardan qayusı tuğrı yulda sanaldılar: «Bez tübän yörüçe kemsälärme, yä tuğrı yul üzrä tigez yörüçe kemselärme? Älbättä, tuğrı yul üzrä bik tigez yörüçe kemsä tuğrı yulda sanalır, yäğni, mö'min ilä käferneñ mäs'älälärne şunıñ kebider.
- Ber män (keşe) dönyada küp gonah kisep itsä, Allahı täğälä anı qiämät könendä yöz tübän qubarır.
- Bozılıqnı eşläp yörüçe möşriklär belän Allahı täğäläneñ boyırığın ütep yörüçe mö'minnär barıber bulmas.
25. Qöl höwälläzīī äñşä'äköm wäcägälä läkömössämgä wäl äbösāra wäl äf'idäh, qälīlämmā täşkörūn.
- Äy, Möxämmäd (s.g.w.)! Ädämnärgä äyt sin: «Ul Allahı täğälä şundí zattır, sezgä qolaq, küzlär häm qäleb birde, sez az ğına şöker qílmísızmı?» – dip, yäğni Allahı täğälä härber keşegä qolaq birde xaq süzlärne işetü öçen; küz birde Allahınıñ ğäcäyep bulğan eşlären qaraw öçen; qälep (küñel) bulde işetkän, kürgän närsälärne uylap, xaqlarnı tabu öçen. İnde bu niğmätlärneñ şökere bolarnı şul bilgele urınnarına totu ilä buladır.
- Al şöker qılasız bu niğmätlär bärabärenä.
26. Qöl höwälläzīī zära'ököm fil ärdí wä iläyhi töxşärūn.
- Äyt sin ädämlärgä äy, Möhämmäd (s.g.w.)! Ul Allah şundí zattır, ul tarattı sezlärne cirgä, yäğni, här qaysığızğa urın birde aña täğät wä ğibädät qılu öçen, wä ülgännän soñ Allahı täğälä xökemenä qubarılırsız qäberlärdän xísap wä cäza öçen dip.
- Sez ülgännän soñ ul Allahı täğälä tarafına qubarılaçaqsız.
27. Wä yäkūlūnä mätā hāzäl wäğdä iñ köñtöm sādiqin.
- Käferlär Rasulüllahqa häm dä mö'minnärgä äyterlär: «Bu (qubarılu, ğazap) wäğdäse qay zaman bulır, ägärdä sez ul äytkän eşlärne äytüeñezdä rast süzlärne bulsañız?» – dip.
28. Qöl innämäl ğilmö gindällahhī wä innämāā änä näzīröm möbīn.
- Äyt sin äy, Möhämmäd (s.g.w.)! Ul wäğdäneñ qay waqıtta ikänen belü Allahı täğälä qarşındadır, ämma minem ul wäğdäneñ waqıtın belüdä eşem yuq, bälki min Allahı täğälä tarafınnan şundí bulaçaq eşlär ilä äskärä (açıq) quqıtu öçen cibärelmeş Rasul genämen.
29. Fälämmā ra'äwhö zölfätäñ sīī'ät wöcūhölläzīnä käfäru wä qilä hāzälläzī köñtöm bihī täddägūn.
- Ul käferlär wäğdä itelmeş ğazap könen kürgän zamanda yözläre qaralıp, rísway bulırlar, häm dä şul waqıtta Allahı täğälä tarafınnan äyteler: «Dönyada wäğdä itelmeş kön wä ğazap oşbudır. Sezlär anı aşığıp täläp qıldığız», – dip.
30. Qöl ära'äytöm in ähläkäniyällahö wä mäm mägiyä äw raximānä fä mäy yöciröl kāfirīnä min gäzābin älīm. Qöl höwärraxmānä āmäniā bihī wä gälähi täwäqqälnā. Fäsätäglämūnä meñ höwä fī dalālim möbīn.
- Äyt, i xäbibem Möxämmäd (s.g.w.)! Belämsez. ägär Allah rabbım mine häm minem belän bergä íman kitergännärne häläq itsä, yä räxmätem yawdırsa, Kem käferlärne ränceterlek ğazabdan qotqarır.
- Äyt sin äy, Möhämmäd (s.g.w.)! Min sezne raxmän bulğan Allahğa íman itügä öndimen, min sezne öndi torğan Rabbım böten ğälämgä räxmät qıluçı ul wä böten niğmätlärneñ xucası bulğan Allahı tägälägä, bez ul Raxmängä íman kiterdek, häm dä aña täwäkkäl qıldıq. İnde sez tiz belersez kemneñ äşkärä bulğan azğınlıqta ikänen.
31. Qöl ära'äytöm in äs'bäxä māā'ököm ğawrañ fä mäyyä'tīköm bi māā'im mägīn.
- Äyt sin äy, Möhämmäd (s.g.w.)! Ägärdä sezneñ çişmä wä qoyılardağı suıñız cirgä señsä, yäğni yıraq kitsä, alırğa mömkin bulmas. Şul waqıtta sezdän qaysılarıñı`z tulıp, häm işä (här waqıt) çığıp torğuçı su kiterä alır?
- “Amin.”


c: text/html

text:
Keçken raatlıq künleri Aqmescit merkezinde belgisiz şahıslar «Yanı dünya» qırımtatar gazetasınıñ muarririyetini abrap kettiler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa neşirniñ baş muarriri Zera Bekirova bildirip, bundan evel muarririyetniñ darma-dağın etüvi aqqında diger matbuat vastalarında yazılğan malümatnı red etti.
«Hırsızlıqtır, qapını anahtar ile açtılar, evel anahtarımız coyulğan edi, işbu anahtarnen, ğaliba, muarririyetniñ ekinci qatında qapını açıp, bütün tehnikanı çıqardılar – bilgisayarlar, printerler, fotoapparatlar, router, modemler. Bizni internetten kestiler», – dedi o.
Neşirniñ baş muarriri işbu vaqiada «siyasiy eser»ni körmegenini bildirdi.
«Politsiyağa muracaat etik, tünevin parmaq izlerini aldılar, cinaiy iş açıldı, endi taqiqat neticelerini bekleymiz», – dey Zera Bekirova.
Onıñ sözlerine köre, ilk zararnıñ miqdarı – 100 biñ rubleni teşkil ete.
«Yañı dünya» – işğalden soñ yarımadada işine devam etmek içün Rusiye qaydını alğan qırımtatar neşirlerinden biridir. Roskomnadzornıñ malümatına köre, gazetağa mütenasip izin 2015 senesi aprel 15 künü berildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Tış işler nazirligi iyülniñ 11-nde Moskvadaki Rusiye Yuqarı mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen semetdeşlerine qoltutmaq içün toplaşqan «45 qırımtatarınıñ Rusiye quvetçileri tarafından qanunsız tutulmasına qarşı» narazılıq bildire.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Tünevin (iyülniñ 10-nda – QA) Kreml ögünde qırımtatarlarnıñ narazılıq aktsiyasını dağıtuvnen beraber bugünki sebepsiz tutuv qırımtatarlarğa qarşı Rusiyeniñ repressiv siyaseti deñişmegenini kösterdi, bunı qırımtatar halqını vaqtınca işğal etilgen Qırım yarımadasından ketmege mecbur etmek içün yapalar», – dep aytıla haberde.
Tış işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ çoq yıllıq apis cezalarını bir qaç ayğa yımşatqan Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararı «ukrainalı siyasiy mabüslerge nisbeten tsinik mısqıl» ola.
«Rusiyede adaletli ve mustaqil mahkemeler olmağanını tasdıqlay. Halqara toplulıqnı Rusiyeniñ bu qanunsız areketlerini takbih etmesine ve insan aqlarınıñ bozuluvını ve qırımtatar halqınıñ taqip etilüvini toqtatmaq içün istilâcı devletke qarşı siyasiy-diplomatik ve sanktsion basqını quvetleştirmesine çağıramız, Rusiyeni ise Rusiyede qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını azat etmesine çağıramız», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Bugün Rusiye politsiyası Moskvadaki Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binası ögüne Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmağa kelgen 45 insannı tuttı. Faaller mahkeme binası ögünde «Balalarımız terrorist degil», «Qırımdaki repressiyalarnı toqtatıñız» yazuvlı şiarlarınen tura edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
İyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi dava mabüsleriniñ ükmüni deñiştirdi. Enver Mamutovğa 16 yıl ve 9 ay apis cezası berildi, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov, Zevri Abseitovğa – 8 yıl ve 9 ay.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı o yañı saylanğan Ukraina prezidentiniñ inauguratsiya merasiminden soñ jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Vaziyet felâketli olğanını tüşünmeyim, onı ziyade arttıralar, bu mevzuda ğayet çoq laf eteler. Şunıñ içün tınçlanmaq ve yañı devirde vaziyetni bir nizamğa ketirmege kerek, çünki ukrainliliyer pek işkir ve aqıllı insanlar ve olar bu meselelerni çezerler. Eger de olarğa yardım etmeseler, özleri çare taparlar», – dedi Aqrusiye prezidenti.
Qırım kimge ait degen sualge Lukaşenko: «Siz, ukrainliliyer, maña suallerni beresiñiz? Qırımğa barıp, Qırım Ukrainalı olması içün añlaşıñız, onı coymañız», – dedi.
Yañı saylanğan prezident Petro Poroşenko çıqışta bulunıp, Qırım Ukrainalı olğanını ve olacağını aytqan edi.
Bugün Petro Poroşenko Ukraina prezidenti antını qabul etti. İnauguratsiya merasiminde bir sıra memleketlerden eyyetler keldi.
Petro Porşekno mayıs 25 künü keçirilgen prezident saylavlarında reylerniñ 54,7% qazanıp, ğalip çıqtı.


text:
Ukraina prezidenti Yuqarı Rada oktâbr 20-de qabul etken «Memleket içinde köçip kelgen şahıslarnıñ aq-uquqları ve serbestligini temin etüv aqqında» qanunnı imzaladı. Bu aqqında Petro Poroşenko Donbasstan mecburen köçip kelgen adamlarnen keçirgen körüşüvde bildirdi, – dep haber ete çarşenbe künü, noyabr 19-da, devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
«Avropa soñki yılları bu sayıda köçip kelgen insanlarnı ve Ukraina rastkelgen problemlerni körmedi. Şübesiz, bizler er bir adamnıñ problemlerini çezecek yollarnı tapıp, bu qıyın vaqıtlarda yaşamaqnı qolaylaştırmaq kerekmiz», – dedi Ukraina prezidenti.
Prezidentniñ aytqanına köre, işbu qanun adamlarnı ayırımdan ve mecburen keri qaytuvdan qoruycaq.
O, şunı da qayd etti ki, qanun köçip kelgen 465 biñ insan içün ğayet müimdir.
Devlet yolbaşçısınıñ bildirgenine köre, qanun tam degil ve daa baqılmaq kerek. O, bu meseleni baş nazir ile muzakere etip, yañı Yuqarı Rada çalışıp başlağan soñ qanunğa deñişmeler kirsetilecek, dep añlaştı.
Prezident qanunnı azırlağan er keske teşekkür bildirip, onı tüzetmege çağırdı.
Aynı vaqıtta, prezidentniñ Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde vaziyetni al etüvden vekâletlisi İrina Geraşçenko işğal etilgen territoriyalar içün mahsus informatsion siyaset azırlamasınıñ müimligini qayd etti.
Malüm olğanı kibi, İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, Ukrainada köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 466 biñ insannı teşkil etti.


text:
Alğazı Qoñrat
Alğazı Qoñrat (ukraince ПoбєдиHe, Aлraзи-KoHpaT, rusça ПoбeдиHo, Aлraзы-KoHpaT) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisinin sayısı 248 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Qırım yürüşiniñ teşkilâtçıları yapacaq areketlerini Ukraina akimiyetinen keliştirmege «tırışacaqlar», dep ayttı.
Bu aqta Çubarov dekabrniñ 6-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Cemiyetniñ öz vazife ve aqları bar. Ukraina qanunlarına köre aqlarımıznıñ seviyesini bozmaycaqmız. Bizler bu aktsiyanıñ bütün adımlarını belli hızmetlernen keliştirmege tırışacaqmız. Ukraina devlet qurulışlarınıñ faaliyetini zorlaştırmaq kibi bir niyetimiz yoq. Ya da, Allah saqlasın, Ukraina devletiniñ ortaqları ile işbirligini qıyınlaştırmaq», – dedi Çubarov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov, areketlerni keliştirmege kerekmey, dep qayd etti.
«Men Ukraina sıñır hızmeti ile (yürüşni – QA) keliştirmege kerek, dep tüşünmeyim, çünki bu Ukraina toprağı, öz toprağımızda ketemiz», – dedi Umerov.
Dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyasınıñ keçirilüvi ve oña ketken azırlıq aqqında ilân etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyeniñ Taganrog şeerinde Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Dsmitriy Medvedevke ocalarnıñ aylığı sebebinden şikâyet etken şeer demir maden tehnikumınıñ ocası işten boşatılğan, dep haber ete fevralniñ 2-nde Azatlıq Radiosı.
Öz şikâyetinde Makarenko 2016 senesi tasdıqlanğan 8289 ruble seviyesideki aylıq, rusiyeli mutehassıslarnıñ 2012 senesi alğan aylığından bir farqı yoq dep yazmaqta.
O, ne içün zaten regionnıñ ortalalamasından bir qaç misli daa da az olğan ocalarnıñ aylıqları dört yıl boyunca indekslenmegeniniñ añlatılğanını talap ete.
161.ru portalı haber etkenine köre, Rusiyeniñ umumiy ve professional tasil nazirligi, Viktor Makarenko Medvedevke mektüp yazğanı sebebinden degil de tehnikumda 40 yıldan berli çalışqan vaqıtta «toplanğan intizam qabaatları» sebebinden işten boşatılğan eken.


text:
Rusiyege boysunğan Aqmescit memuriyetinde «Nezaketli insanlarğa» bağışlanğan abideniñ qoyulacaq yerini belgilediler. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Aqmescit şeeriniñ memuriyetinde «Nezaketli insanlarğa» – rusiyeli ordunıñ zabitlerine bağışlanğan abideniñ yapılması ve tiklenilmesi meselesi boyunca toplaşuv keçirildi... «Nezaketli insanlarğa» bağışlanğan abideniñ qoyulacaq yeri belgilendi – «Cumhuriyet şeer bağçası», – dep bildirile beyanatta.
Şeer bağçası Qırım parlamenti yanında yerleşe. Şimdiki vaqıtta skver territoriyasında alman-faşist basqıncılarından şeerniñ boşatılmasını añdırğan tank abidesi yerleşe. Şeer bağçası yanında Aleksandr Nevskiy kilsesi yerleşe.
Abideni tiklemek teşebbüsini 2015 senesi iyün ayında Qırım deputatları kösterdi. Yarımadada abide içün para toplanması aqqında ilân etildi, amma Qırım sakinleri bu işte faal olmadı, bundan da ğayrı, abide leyhası boyunca yarış devam ettirile edi.
2014 senesi Qırımda referendum keçirilgen vaqıtta yarımadada tanıtma işaretleri olmağan insanlar peyda oldı, olar ukrain ordusınıñ areketlerini blok ete ediler.
Bundan soñ, Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Nezaketli insanlar» Rusiye Silâlı quvetleriniñ hadimleri olğanını tanıdı.
«Nezaketli insanlarğa» bağışlanğan çoyun abidesi 2015 senesi Amur vilâyetinde peyda oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları komiteti halq deputatı Rustem Umerovnıñ namzetine Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasında qurulğan müessiselerara iş gruppasında iştirak etmesi içün qol tuttı. Bu aqta qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Facebookta haber etti.
«Bu gruppa vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğalden qurtarıluvı ve reintegratsiyası devlet strategiyasınıñ leyhasını azırlaycaq», – dep bildirdi Umerov.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımnı işğalden qurtaruv halqara sammiti keçirilüviniñ teşebbüsçisi ola. Onı fevralniñ 26-nda Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde keçirmege teklif eteler.
Ukraina baş naziri Denis Şmığal akimiyet azırlağan Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasınıñ noqtalarını aydınlatmadı, «devlet sırı» olğanını ayttı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirdi ki, onıñ müessisesi Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasınıñ öz qısmını bitirip, Ukrainanıñ reintegratsiya ve vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirliginen mesleat keçirdi. Şimdi işbu strategiya boyunca umumiy vesiqa Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasına berilmek içün azırlanıla.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ qayd etkenine köre, Ukraina işğal altındaki topraqlarını, hususan işğal etilgen Qırımnı qaytarmaq niyetinden vazgeçmey.
Kreml Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep çoq kere bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Sudaq şeer mahkemesinde Qırımtatar regional Meclisisniñ reberi İlver Ametvonıñ davası boyunca ilk mahkeme oturış olıp keçti. Faal "nariye silânıñ qanunsız saqlaması" ile qabaatlana. Söz, siyasetçiniñ evindeki müzeyde cam altında saqlanğan Ekinci Cian cenkinden qalğan tüfekniñ parçaları aqqındadır. Bunı "Qırım birdemligi" haber ete.
"Qabaatlav hulâsası ile Ametov razı olmadı, şaatnıñ kelmemesi sebebinden mahkeme oturışı mayısnıñ 16-na qaldırıldı", - dep haber etti advokat Aleksey Rostovtsev.
Hatırlatamız, avgustnıñ 5-nde Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesiniñ qadısı Yelena Bosi nariye silâsınıñ parçalarını qanunsız saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali İlver Ametovnıñ cinaiy davası boyunca üküm çıqardı.
Avgustnıñ 4-nde munaqaşa vaqtında devlet qabaatlayıcısınıñ vekili mahkemeden Ametovnıñ azatlığını 10 ayğa sıñırlamasını istedi. İmaye faalni aqlamağa rica etti. Advokat Aleksey Rostovtsevniñ munaqaşalardan soñ bildirgenine köre, mahkeme qararı müvekkili içün menfiy olsa, o, istinaf şikâyetini berecek.
2019 senesi sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tintti. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aza şeadetnamesi, müzey eşyaları, bazı vesiqalar «ekspertizağa» alındı.
Dava malümatına köre, «2019 senesi sentâbrniñ 27-nde evde keçirilgen qıdıruv tedbirleri vaqtında İlver Ametovdan alınğan silâ bir namlu, qısqa namlu, tegiz namlu, kesken, bir kereden toldurılğan, «Nagan» sistemasınıñ (1895 s.) yedi tolu nariye ekvivalenti ola. Bir qutulı, bir mehanizmli, 1891-1930 seneleri nariye silâsınıñ parçalarınen».
2021 senesi iyül ayında İlver Ametovnıñ qabaatlav hulâsasından nariye silâsını qanunsız aluvnen bağlı qısım çıqarıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Bu sene mayıs ayında berilgen malümatqa köre, Kreml kontrolindeki Sudaqnıñ Mirovoy mahkemesi İlver Ametovğa 150 biñ ruble para cezasını bermege qarar aldı. Para cezası onıñ iş adamı olaraq köstergen faaliyetinen bağlıdır.
İlver Ametov – qırımtatar milliy areketiniñ faali, Sudaq regional meclisiniñ reisidir.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3f6698iwwkivl.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukrainada tışqı mustaqil imtianlarnı berecekler ekinci qoşma sessiyada qayd ola. İyül ayında imtian berecek olğanlar mayısnıñ 19-na qadar qayd olmalı. Bunı «Almenda» Vatandaş maarifi merkeziniñ mütehassısı Oleg Ohredko Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bu yıl keçken seneniñ tecribesi köz ögüne alındı, çünki qırımlılar içün ekinci sessiya acele teşkil etilgen edi. Ukraina akimiyeti qoşma sessiya yaptı, çünki Rusiyede, şu cümleden işğal etilgen Qırımda, ve Ukrainada imtian vaqıtları bir-birine teñ kele. Keder etmegen sessiya teşkil etildi», – dep hatırlattı ekspert.
2017 senesi ekinci qoşma sessiyada qayd oluv işleri planğa köre keçirile. Birinci sessiyağa vesiqalar endi berildi, lâkin qayd olğan qırımlılarnıñ sayısı daa belli degil, dep ayttı Öhredko.
Onıñ bildirgenine köre, tışqı mustaqil imtianlarnı berme esnası qırımlılar içün zor qala. Qırım abituriyentleri em ukrain, em rus mektep programmasına köre tasil almalı. Alternativ olaraq «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleri üzerinden Ukrainanıñ 12 aliy oquv yurtuna kirme imkânları bar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi, koronavirus tarqalğanı içün uzaqtan çalışıp başladı. Bu aqta Meclis reisi Refat Çubarov Facebookta bildirdi.
«Ukrainada koronavirus tarqaluv telükesi bizni, öz seviyemizde, em de müessise seviyesinde, telükeli hastalıqtan qorunmaq ve onıñ Ukrainada tarqaluvına yol bermemek içün muqayt olıp tedbir almamızğa zorlay», – dep yazdı Çubarov.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ merkeziy ofis hadimleriniñ faaliyeti aprelniñ 3-ne qadar uzaqtan yapılacaq.
«Bu müddet devamında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ofis hadimleri ve azaları musafirlerni uzaqtan qabul etecek», – dep aytıla haberde.
Onıñ bildirgenine köre, mesele uzaqtan al etilmese, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ziyaretçilerni qabul etecek.
Çubarovnıñ aytqanına köre, Ukrainada koronavirus tarqaluvınıñ vaziyeti deñişse, diger qararlar qabul etile ve quvetleştirilgen tenbileyici tedbirler alına bile.
Meclis reisi ofis hadimleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, Ukraina halq deputatları ve yardımcılarınıñ saife adreslerini derc etti.
Martnıñ 16-na qadar Ukrainada beş koronavirus hastası qayd etildi. Bir kişi can berdi.
Ukrainanıñ bir çoq şeerinde sıñırlav tedbirleri alındı.


text:
Aqmescit merkezini tıqanıqlıqlardan boşata bilecek 110 yañı avtobus işletilecek.
Bunı «Rossiya segodnâ» radiosınıñ efirinde Aqmescit şeer memuriyetiniñ naqliyat ve alâqa idaresiniñ yolbaşçısı Oleg Saltsin bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, avtobuslar içine daa da çoq yolcularnı sığdıra bile ve sekiz marşrut boyunca yürecek eken.
«Olar şeerniñ eñ areketçen rayonlarında yürecek: Marşala Jukova, Mate Zalki, Moskva alqası, 7-nci şeer hastahanesi. Böyleliknen, şeer merkezini boşatırmız», – dedi memur.
Saltsin şunı da bildirdi ki, yaqın vaqıtta yañı şeer naqliyatınıñ satın alınması boyunca añlaşmalar imzalanılacaq.


text:
Çetel mütehassısları Ukraina Tış işler nazirleri yollağan yañı biometrik pasportlarnı teşkerip, vesiqalarğa müsbet qıymet kestiler. Bunı fevral 13-te Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Nazirlik çetel mütehassıslarnıñ Ukraina Tış işler nazirligi yollağan biometrik pasport vesiqalarınıñ havfsızlığı boyunca teşkerüv neticeleri aqqında müsbet cevap alıp, imaye, dizayn, poligrafik işlerniñ keyfiyeti ve yañı ukrain pasportlarınıñ fuktsiyalarına yüksek qıymet kesilgenini ögrendi», – aytıla beyanatta.
Ukraina Tış işler nazirligi qayd etti ki, Ukraina biometrik pasportı halqara standarlarğa uyıp, yol vesiqaları saasında eñ yüksek tehnologiyalarğa hastır.
Bunı pasportlarnı azırlağan GP «Poligrafiçeskiy kombinat «Ukraina» müessisesi FOGRA Almaniya institutından alğan teşkerüv neticeleri tasdıqlay. Nazirlik qayd ete ki, pasportqa «ğayet yüksek bir seviyede» qıymet kesildi.


text:
Aqmescitte okâtbr 14 künü Rusiye uquq qoruyıcıları Ukrain medeniy merkeziniñ üç azasını Bogdan Hmelnitskiy abidesi yanında yaqaladılar. Faaller Ukrain kazaklığı künü munasebeti ile abidege çeçek qoymağa kelgen edi. Olarnı ekstremizmge qarşılıq merkezine sorğuğa alıp kettiler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa yaqalanğan faallerden biri Leonid Kuzmin añlattı.
«Abidege aqşamğa yaqın keldik, daa bir şey yapmağa yetiştirmedik, bizge politsiya hadimleri ve daa bir qaç insan keldi, vesiqalarnı köstermege rica ettiler. Olarnıñ bizde bar olğanını körip, iza bermege rica ettiler ve «E» merkezine alıp kettiler», – dey Kuzmin.
Onıñ aytqanına köre, daa eki faal bir eki saat iza bere edi. Yaqalanğanlardan aktsiya maqsadı ve munasebeti aqqında soray ediler.
«Uquq qoruyıcılarından bazıları alâ daa Ukraina İçki işler nazirliginiñ hadimleri olğanı aqqında bildireler. Telefon kitaplarını yazıp alğanlar, fotosüretlerni silip, yolladılar», – tarif ete Kuzmin.
«Maña UMM ekstremist teşkilât olaraq sayılğanı aqqında bildirdiler ve Rusiye Federatsiyasınıñ Cinaiy kodeksininiñ 2,82 maddesine köre – esktremist teşkilât ya da toplulıqnıñ meydanğa ketirilmesi kibi cinayet sayıla», – dey faali.
Dey ki, esas iddia – qanunsız mitingni keçirimek ıntıluvıdır.
Qırım uquq qoruyıcılarınıñ izaatları şimdilik yoqtır.


text:
Kreml nezareti altındaki Aqyar gubernatorı Dmitriy Ovsânnikov, Keriç köprüniñ oktâbr 1-inde açılğan yük naqlitatı yürüşi, “Aqyar fiyatlarını, naqil masrafları azlaşqanı sebebinden, eksiltmege imkân berir” dep saya.
“Elbette, Qırım köpründen furalarnıñ keçmesi açılğanınen fiyatlarnı eksiltmek mümkün olur dep ümüt etemiz. Fiyat eksiltmesi naqil masraflarına bağlı: şimdi Qırım köprü quruldı, soñ “Tavrida” trassası bitirilir, soñra ise demir yolu bir nizamğa ketirilir. Böyleliknen, naqil masrafları eksilgeninen, erzaq teslimatı da ucuzlanır ve fiyatlar eksilir”, - Ovsânnikovnıñ sözlerinden yaza “TASS”.
Oña köre, erzaq ve başqa mallarnıñ fiyatına bütün teslimat silsilesi tesir ete, bunıñ içün, yollardan başqa, logistik merkezlerni ve başqa infratertipni qurmağa kerek.
Bir kün evel haber etildi ki, Keriç köprüniñ yük naqliyatı yürüşi açılğanından soñ da, işğal etilgen Qırımda benzin fiyatı artmaqta.
Bundan evel Qırımnıñ rusiye başı Sergey Aksönov, Keriç boğazından köprüniñ yük naqliyat qısmınıñ açılışı “Qırım fiyatlarına duyulacaq şekilde tesir etmez” dep bildirdi.
Qırımdaki rusiye akimiyetiniñ başı qayd etti ki, Qırımda yaqarlıq fiyatları Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğanından soñ baqılacaq.
Evel haber etilgeni kibi, bazarertesi künü, oktâbr 1-inde, saat 00:00-den Keriç köprüniñ yük naqliyatınıñ yürüşi içün qısmı açıldı.
Keriç boğazı üzerindeki köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün mayıs 16-da açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurulması Kremlniñ halqara uquqqa itibar etmegeniniñ nevbetteki şaatlığıdır, dedi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye territoriyası ile ilhaq etilgen Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılmasını sert bir şekilde tenqit etti. Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanında QMC prokuraturası Qırımda Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ qadını Safinar Cemilevniñ reberliginde «Qırımtatar qadın-qızlar ligası» cemaat teşkilâtınıñ faaliyetine keder etüvi boyunca cinaiy işni açtı. Bu aqta yanvar 11 künü, bazarertesi, prokuraturanıñ matbuat hızmeti bildire.
«İşbu teşkilât 20 yıl devamında öksüz, esli başlı insanlarğa yardım ete, çeşit hayriye tedbirlerini keçire edi. Amma vaqtınca işğal etilgen Qırım yarımadasında qanunsız sürette teşkil etilgen organlar Ukraina qanuniyetini qaba sürette boza ve teşkilâtnıñ uzun vaqıt devamında Aqmescit merkezinde Gasprinskiy kitaphanesi binasında yerleşken ofisinden quvulması boyunca qanunsız areketlerini ete», – denile beyanatta.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde Milliy politsiya baş idaresiniñ 2015 senesi dekabr 26 künü Ukraina CK 170 maddesinde olğan cinayet hasiyetleri boyunca cinaiy işni açtı.
«Qırımtatar qadın-qızlar ligası» cemaat teşkilâtını Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Aqmescit merkezinde Gasprinskiy adına cumhuriyet kitaphanesi territoriyasında yerleşken ofisten quva.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye kütleviy haber vastalarına bir buçuq saatlıq intervyü berdi. Bu aqta Ukraina lideriniñ telegram kanalı bildirdi.
«Rusiye kerçeklerni bilmeli. «Zıgar» YouTube-kanalı, «Dojd» telekanalı, «Meduza» portalı ve «Kommersant» ve «Novaya Gazeta» neşirleriniñ Rusiye jurnalistleri bütün suallerniñ cevabını aldı. Tam ve ayrı-ayrı», – dep aytıla haberde.
«Meduza» haber etkenine köre, Roskomnadzor Zelenskıynen subetleşken kütleviy haber vastaları intervyü derc etmekten vazgeçmeli, dep bildirdi.
Bundan ğayrı, berilgen malümatqa köre, Roskomnadzor «mesüliyet seviyesini körmek ve tedbir almaq içün» kütleviy haber vastalarını teşkerip başladı.
«Meduza» qoştı ki: müessise, jurnalistler intervyünı ne sebepten derc etmemek kerek olğanınıñ sebebini aytmadı.
Qayd etmelimiz ki, «Meduza» ve «Dojd» Rusiye Federatsiyasında endi blok etildi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
18/3) AYI DAĞI
Yayin Tarihi 11 Haziran, 2009
Kategori TÜRK VE DÜNYA DESTANLARI
AYI DAĞI
Çok eski zamanlarda Kırım’ın yalı boyunda, dünyada henüz insanlar yaratılmadığı bir dönemde cin taifesi denen bir gurup yaşıyormuş.
Yabanî, dağlık memlekette onların hayatı çok zor, yemekleri zahmetli, kaldırılamayacak kadar güçmüş. Onlar Allah’ın emirlerine çok sadık, itaatli, kalplerini nurlandırmak için yollanan şeriata uyuyorlarmış. Allah, peygamberlerimiz bizim zor şartlarımızı kolaylaştırır diye ümitle yaşıyorlarmış.
Hep birlikte yorulmadan çalışmaları sayesinde cin taifesi, kesilmez dağları kırıp bahçeye çevirmiş, toprakları sulamak için kanallar kazmış, bereketli bağ, bostanlar yetiştirmişler. Onlar, bu şekilde çalışarak hayat şartlarını düzeltiyor ve her yıl daha da zenginleşiyorlarmış.
Onlar ne kadar çalışırlarsa o kadar yokluğu ve ihtiyaçlarını yenmişler. Rahat hayat geçirmenin ancak kendi emeklen ve çalışmaları sayesinde olacağını iyice anlamışlar. Eğer çalışıp ekmek kazanmazlarsa, Allah’ın da yardım etmeyeceğini anlamaya başlamışlar.
Rivayete göre, bu cin taifesi insanlardan daha akıllı imişler. Zaman geçtikçe onların yüreklerinde Allah’ın birliğine ve şeriatin doğruluğuna karşı şüphe uyanmış. Gittikçe onlar Allah’ın binasına (camiye) daha az gitmeye, eksik ibadet etmeye başlamışlar. Her yıl Allah yoluna verdikleri fitre ve kurbanları azaltmışlar.
Allah’a isyan ettiği için cennetten kovulan iblis şeytan için bu bekleyip de bulamadığı bir şeymiş. Allah’a itaat etmekten vaz geçmeye başlayan cin taifesini daha fazla yoldan çıkarmak için fırsat bekliyormuş. İblis en sonunda kendini cin taifesine peygamber olarak kabul ettirmiş. Onlar artık Allah’tan ayrılıp O’nun en büyük düşmanı olan iblise secde ediyor, ondan yardım aramaya başlıyorlarmış.
İblis kendini cennetten kovan Allah’ına çoktan beri kin besleyip, her fırsatı değerlendirerek O’na bir kötülük etmeye gayret sarfediyor ve O’nun kullarını itaatten çıkarmanın yolunda dolanıyormuş. Allah’ın en doğru kulları olan ve O’na inanıp gelen cin taifesini yoldan çıkardığın için çok seviniyormuş. İblis yeni halkı cesur olmaya, şenlik ve zevk içinde yaşamaya davet etmiş. Onların üzümden şarap yapıp içmelerine, karılarını açık gezdirmelerine izin vermiş.
Allahütaala iblise bakıp, doğru yoldan çıkan taifesine, itaat etmelerini sağlamak için, bir peygamber göndermiş. Peygamber onları yanlış yoldan çevirmek, Allah’ın birliğine inandırmak için çok vaaz verse, nasihat etse de hiç faydası olmamış. O, itaat etmeyenlerin ahirette cehennem azabıyla yanacaklarını söyleyerek korkutsa da iblisin yolundan vaz geçmelerini sağlayamamış. Cinler O’nu peygamber olarak tanımıyor, O’nun nasihatleri ile dalga geçiyor, O’nu geveze ihtiyar diye kızdınyorlarmış. İblisin öğrettiği zevkli yoldan giden cin taifesi, peygamberi memleketlerinden kovuyor, O’na yiyecek içecek vermiyor, dolaştığı yerlerde taşlıyorlarmış.
Allah’ın yolladığı peygamber, düşman iblis taifesinin elinden, saklanarak zor kurtulmuş ve dağlara kaçmış.
Zulümden canı yanan peygamber, yüksek bir dağın tepesine çıkıp, Allah’a şikâyet etmeye başlamış. Peygamber kırk gün kırk gece namazlığın üstünden kalkmadan, Allah’tan kendini kovan, dinden çıkan cin taifesine şiddetli bir ceza vermesini, bin bir türlü belâ yollayarak onların yer yüzündeki köklerini silmesini dilemiş:
“Ya Rabbi, sen onlara öyle bir belâ ver ki, dinden çıkan kullarına bir ibret olsun”, diye dua etmiş.
Diğer taraftaki asî kulları ile uğraşan Allah, peygamberin bu dua ve yakarışlarını duymamış. Nihayet kırk birinci gün peygamberin gür sesini işiterek, asî cin taifesine ne tür şiddetli cezalar vermesi gerektiğini düşünmeye başlamış.
Allah’ın doğru yoldan çıkan kullarını cezalandırmak için, ebediyen buzlarla kaplı, zincirlerle bağlı bir Büyük Ayısı varmış. Allah, onu saran buzlardan kurtarıp zincirlerini çözerek, onun şeriatı unutan cin taifesinin üzerine yürümesini emretmiş.
Buzdan ve zincirlerden kurtulan, Allah’ın intikam alıcısı, bu Büyük Ayı, derya denizleri aşıp, cin taaifesinin yaşadığı Kırım’ın yalı boyuna gelmiş. Cin taifesinin batı tarafındaki ilk köyü olan Foros’un yanındaki Sanç burnuna gelince bu Büyük Ayı denizden çıkıp karaya ayak basmış. Onun dağ gibi büyük olan bedeni çok korkunç ve ağırmış. Üstündeki tüyü ise sık bir çamlığa benziyormuş.
Büyük Ayı denizden çıkınca çok büyük dalgalar, fırtınalar kopmuş, hatta kıyıdaki pek çok köyü denizde yıkayıp alıp gitmiş. Allah’ın belâsı, intikamcısı olan Büyük Ayı karaya ayak basıp kıyı boyunca yürümeye başlamış. O, kendi ağırlığı ile kıyıda karşılaştığını vuruyor, yıkıyor, dağları darmadağınık ediyor; keskin, sivri tırnakları ile toprağını koparıp attığı yerlerde büyük dereler meydana getiriyormuş. Ayının azametli bedeni altında yalı boyu toprakları denize doğru kayıp gider, eti yenip sadece kaburgaları kalmış öküz gibi olur. Taş ve. kayalar da bu yükün altında dayanamayarak parça parça olup gürültüyle yıkılıyor, zavallı cin taifesinin köylerini dibine gömüp bırakıyormuş.
Yalı boyu bu azametli gövdenin ağırlığı altında inliyor, titriyor; köyler, şehirler yıkılıyor, dağılıyor. Dağlar yerlerini değiştiriyor, her yer farklı bir hâl alıyor. Sağlam yerlerde uçurumlar, sarp kayalar meydana geliyor. Topraklar ilginç katlar halinde kıvrılıyor, yayılıyormuş. Bu kıyamet içinde cin taaifesinin büyüğü küçüğü kaybolmuş. Allah’ın şeriatını unutup iblise tapınan taifenin merkezi olan yerleri, Allah’ın dehşetli belâsı Büyük Ayı tırnakları ile parçalamış.
Yerin derinliklerindeki kayıkları kazıp çıkararak darmadağın edip, büyük taş yığınları meydana getirmiş. Böylece Oreanda’da, Alupka’da, Simeiz’âe, Küçük Köy’de Ayı’nın demir tırnakları altında büyük kaya yığınları meydana gelmiş.
Ne anaların, ne babaların göz yaşlan, ne de bütün cin taifesinin baş eğip yalvarmaları, hiçbir şey intikamcı Büyük Ayı’yı durduramamış. O ne kadar yıkarsa, o kadar daha fazla yıkmak istiyor, intikam duygusu daha fazla alevleniyormuş. Şimdi Yalta olan yerde, asî cin gurubunun en büyük ibadethaneleri varmış. En büyük papazlar orada iblisin altın resmine ibadet ediyorlarmış.
Buraya gelince Büyük Ayı’nın hıncı daha fazla ateşlenmeye başlamış. İntikam duygusu arttıkça artmış. Allah’a inanmayanların yatağını ta temelinden yıkmaya karar vermiş. Ayı, oranın taşını, toprağını silip süpürüp atmış. Fakat oranın görünüşünü değiştireyim diye ortasına derin Ur çukur açmış.
Kudretli omuzlarını dağın iki yanına dayayarak öyle bir iteklemiş ki, koca koca dağlar kıyıdan beş vörst uzağa çekilmişler.‘
Bir zamanlar yüksek dağlar olan yerlerde derin yarlar, şelâleler meydana gelmiş. Bütün dünyada nam kazanmış olan iblisin azametli ibadethanelerinden eser bile kalmamış.
Böylece ebediyen buzlar arasında donup duran, sulara alışan Büyük Ayı’nın iri vücudu yer yüzünde büyük zorlukla ayaklarını sürükleyerek dolaşıyormuş. İblis halkının ibadethaneleri yıkılıp yerle yeksan olduktan sonra Büyük Ayı’nın hıncı da biraz geçmiş. Kıyıyı eşeleyerek, yıkıp gitmeye Ayı devam etmiş
Gide gide Büyük Ayı’nın karşısına çiçeklerle donanmış Partenit düzlüğü çıkmış. Bu düzlükteki güzel tepecikler, zengin ve güzel ormanlar, neşeyle şırüdayarak akan nehirler, kehribar gibi parlayan üzüm bağlan, zümrüt gibi yeşil çayırlar, Ayı’nın bile mermer gibi sert yüreğini yumuşatmış. İntikamcı Ayı’nın geldiğini görerek yaklaşan ölüm karşısında titreyen Partenit halkı, onun karşısında eğilip, ağlaya sızlaya onu karşılamışlar. Onu merhamete getirmek için önüne analar öz yavrularını uzatıyor, gençler ise korkudan titreşen nişanlılarını saklıyor, ölüm cezalarını bekliyorlarmış. İntikamcının kan içici yüreği bu görüntü karşısında yumuşamış, cin taifesini yok etmek için Allah yolunda epey uğraştığının farkına varan Ayı, durmuş. Yalı boyunca epey yol alarak yorulduğunu fark eden Büyük Ayı, yorgunluktan kuruyan boğazını ıslatmak istemiş. Büyük Ayı yüzünü denize doğru çevirip, ön ayakları ile soğuk deniz suyuna girmiş. Eğilerek Allah’a yedi kere secde etmiş. Korkunç kafasını denize batırıp, uzun zaman su içmiş. Deniz onun ağzının dibinde çalkalanıyor, köpürüyor, boğazından ise seller gibi sular içine akıyormuş. Ayı o kadar susamış ki, yıllarca içse bile doyamamış. Asî cin taifesine olan hıncı daha geçmeyen Allah, Büyük Ayı’nın sudan çıkıp yoluna devam etmesini, Partenit düzlüğündeki köyleri yıkıp, halkını da yok etmesini emretmiş. Büyük Ayı Allah’ın bu emrine kulak asmadan su içmeye devam etmiş. Mukaddes emri yerine getirmek için acele etmeyen Ayı’yı Allah lanetlemiş:
“Sen benim büyük bir intikamcındın. Şimdi benim en büyük asî kulum ol! Gelecek nesillere bir ibret olması için, durduğun yerde kal”, demiş.
Allah’ın laneti Büyük Ayı’nın iri vücudunu taşa, kuvvetli omuzlarını ise uçurumlara çevirmiş. Onun yüksek sırtı geniş bir tepe halini almış, denizin içindeki büyük başı derin uçurumlara dönmüş, sık tüyleri geçilmez emen ağaçlan haline gelmiş. Büyük Ayı, Ayıdağ olmuş ve ebediyen katmış kalmış. Ayı’nın geniş ağzı karşısında ancak Karadeniz şırıldar. Şimdi bile öyle geliyor ki, sanki o hâlâ su içiyor. Onun için denizciler onun ağzının yanından hâlâ bugün bile geçmeye korkarlar, oradan sakınarak dönüp geçerler.
Büyük Ayı’nın o çok korkunç gelişinden yüz yıllar geçtikten sonra, artık yalı boyu sakinleşmiş, rahatlamış. Dağlar büyümüş, çeşitli hayvanlar doğmuş, insanlar ortaya çıkmış. Ayıdağ’ın etrafında Gurzuf, Kızıl Taş, Kurkulet, Dermenköy, Partenit köyleri de kurulmuş. Bir zamanlar Ayıdağ’ın üstünde yaşamak isteyenler de olmuş. Onlar onun üstüne büyük bir kilise ve bir de kale yapıp yerleşmek istemişler. Fakat anlaşılıyor ki, işleri yolunda gitmemiş. Ayuvdağ’ın üstünde kimse yaşayamamış. Çünkü onu Allah lanetlemiş
AYUVDAĞ (Kırım Türkçesi)
Pek eski vaqıtlarda Qnmnırl yalı boyunda, dün-yada daa insanlar yaratılmağan bir zamanda cin tayfası, değen bir tayfa yaşay eken.
Kiyik, dağlı memlekette olarnın yaşayışı pek ağır, yemekleri zametli, köterilmeycek kibi küç eken. Bular allanm emirlerine pek sadıq, itaalı qalblerini nurlandırmaq içün yollanğan şeriatnı tuta ekenler. Alla -peygamberlerimiz bizim müşkül yaşayışımıznı yengilleştirir, dep ümütnen yaşay ekenler.
Birlikte yorulmay çahşuvı sayesinde, cin tayfası kesilmez dağlarnı qırıp bağçağa çevirgen, top-raqlamı suvarmaq içün arıqlar qazğan, bereketli bağ, bostanlar yetiştirgenler. Böyle çalışıp, olar yaşayışlarını tüzete ve yıl yıldan baylıqlarını arttıra ekenler.
Olar ne qadar çoq çalışsalar, o qadar da yoqluq ve itiyacnı yefigenler. Raat ömür keçirmek, ancaq öz emeklerine, çalışuvlarına bağlı olğanmı yaxşı aftlağanlar. Eğer çalışıp ötmek qazanmasan, allanm bir türlü yardım etmeycegini aqıllan kese başlağan.
Bu cm tayfası, rivayetke köre, insanlardan da aqıllı eken. Vaqıt keçken sayın, olarnın yüreklerinde allanın birliğine, şeriatnın doğrulığına şube uyan-ğan. Kettikçe, olar allanın binasına az qatnamağa, eksik ibadet etmeğe başlağanlar. Yıl-yıldan alla yo-luna bergen fi tir ve qurbanlarmı eksiltkenler.
Aliağa isyan etkeni içün, cennetten quvulğan iblis şaytan ise, bura beklep, tapamay eken. Aliağa, itaatan çıqa başlağan cin tayfası daa ziyade yoldan çıqarmaq içün fursat beklep tura eken. İblis en
sonunda özüni cm tayfasına peygamber olaraq ta-nıttırğan. Olar artıq allanı terk etip, onın en büyük düşmanı olğan ibliske secde ete, ondan yardım qı-dıra başlağanlar.
İblis özüni cennetten quvğan allasına çoqtan berli kin beslep, ona er fursattan faydalanıp, bir ya-manlıq yapmağa tırısa ve onın qullarını itaattan çı-qarmaqnın yolunda keze eken. Allanın en doğru qulları olğan ve ona inanıp kelgen, cm tayfasını yol-dan çıqarğanına pek quvana eken. İblis yanı xalqnı cesur olmağa, şenlik ve zevq içinde yaşamağa ça-ğırğan. Olarğa üzümlerinden şarap sıqıp içmeğe, qarılarına açıq kezmege izin bergen.
Allau talâ, ibliske baqıp, doğru yoldan çıqqan tayfasına, olarnı itaatqa ketirmek içün bir pey-gamber yollağan.. Peygamber olarnı yanlış yoldan vazgeçtirmek. Allanın birliğini tamtmaq içün çoq vaaz, nasiyat etse de, bir şey fayda bermegen. O ita-attan çıqqanlarnı axrette ceennem azabmen qor-qutsa da, iblisnin şeriatından vazgeçtirip olamağan. Çınlar onı peygamber dep tanımay, onın na-siyatlarmı mısqılğa ala, onı geveze qartçıq dep, eriştire ekenler. İblisnin ögretken şen-zevqlı yo-lundan ketken cin tayfası, peyğamberni öz mem-leketlerinden quva, onı aştan, suvdan muxrum etip, kezgen yoluna taş ata ekenler.
Allanm yollağan peygamberi düşman iblis tay-fasınme elinden gizlenip, zornen qurtulıp, dağlarğa qaçqan.
Qıynalmaqtan canı yanğan peygamber, yüksek bir dağnın töpesine çıqıp, allağa şikâyet etmeğe başlağan. Peygamber qırq kün, qırq gece na-mazlığından tüşmey, alladan özüni quvğan, dinden çıqqan cin tayfasına qattı ceza, üzerine bin bir türlü belâ yollap, yer yüzünden olarnıfî tamirini coy-masmı istegen:
-Ya rabbi, sen olarğa öyle bir belâ ber ki, dinden çıqqan qullarıfia bir ibret olsun! – dep, dua etken.
Başqa taraftaki asıy qullarnen oğraşqan alla, peyğambernifi bu dua ve yalvarışlarım eşitmegen. Niayet, qırq birinci künü peyğambernifi gür da-vuşını eşitip, asıy cin tayfasına ne soy quvetli ce-zalar bermek kerek olğanını, tüşünmege başlağan.
Allanın, doğru yoldan çıqqan qullarını ce-zalamaq içün, ebediy buzlarnen qaplı, zıncırlarnen bağlı bir Büyük Ayuvı bar eken. Alla bunı qaplanğan buzlarından azat etip zıncırlarım çezip, şeriatnı unut-qan cm tayfasının üzerine yürmekni emir etken.
Buzdan, zıncırlardan azat olğan, allanın in-tiqamcısı, bu Büyük Ayuv derya-denizlerni keçip, cin tayfasının yaşağan Qrım yalı boyuna kelgen. Cin tayfasının, künbatıdan birinci köyi olğan Foros ya-nındaki Sanç burunma kelgende, Büyük Ayuv denizden çıqıp, qarağa ayaq basqan. Onm dağ kibi balaban kevdesi pek qorqunçlı ve ağır eken. Üs-tündeki tükü de sıq çamlıqqa benzey eken.
Büyük Ayuv denizden çıqqanda, öyle dalgalar, furtunalar qopqan, atta yalıdaki bir çoq köylerni denizge yuvıp alıp ketken. Allanın belâsı-intiqamcısı Büyük Ayuv qarağa ayaq basıp, yalınen yürmege başlağan. O, öz ağırlığmen yalıda rastketirgenini ura, yıqa, dağlarnı darmadağın ete, keskin, süyrü tırnaqlarınen toprağını qoparıp atqan yerlede, ba-laban dereler meydanğa ketire eken. Ayuvmfi aza-matlı kevdesi altında yalı boyu topraqları denizge tayip kete, eti aşanıp, tek qaburğalan qalğan ögüz kibi olıp qala. Taş qayalar da, bu yüknin astında da-yanalmay parça-parça olıp, gurlep yıqıla, zavallı cin tayfasının köylerini özü tübüne kömip taşlay eken.
Yalı boyu bu azamatlı kevdenifi ağırlığı altında ifiley, qaltıray, köyler, şeerler yıqıla, dağıla. Dağlar yerlerini avuştıra, er yer türlene. Tegiz yerlerde uçu-rumlar, sarp qayalar peyda olalar. Topraqlar acayip qatlar alında bürüşe, mayısa eken. Bu qiyamet için-de, cm tayfasının büyügi-küçügi ğayıp olğan. Al-lanın şeriatını unutıp, ibliske tabınğan tayfanın mer-kezleri olğan yerlerni, allanın deşetli belâsı Büyük Ayuv tırnaqlarmen parçalağan.
Yernifi terenliklerindeki qayıqlarnı qazıp çı-qarıp, darma-dağm etip, balaban taş yığınları mey-danğa ketirten. Böyleliknen Oreandada, Alupkada, Simeizde, Küçük köyde Ayuvnm demir tırnaqları astında balaban qaya yığınları meydanğa kelgenler.
Ne analarnın, ne balalarnm köz yaşları, ne de bütün cm tayfasının baş eğip yalvarğanları -iç bir şey, intiqamcı Büyük Ayuvnı toqtatıp olamağan. O ne qadar yıqsa, daa ziyade yıqmaq istey, intiqam duyğusı daa ziyade alevlene eken. Şimdi Yalta olğan yerde, asıy cin tayfasının en büyük ibadet xa-neleri bar eken. En büyük papazlar anda iblisnin altın suretine ibadet ete ekenler.
Bu yerge kelgende Büyük Ayuvnıfi açuvı daa ziyade ateşlenmeğe başlağan. İntiqam duyğusı ar-tıqça artqan. Aliağa inanmağanlarnıfi yatağını tübü-temelinden yıqmağa qastetken. Ayuv, o yernin ta-şını, toprağını silip-sipirip atqan. Lâkin, o yernin tü-süni deniştireyim dep, ortasına teren bir çuqur açqan.
Qudretli yanbaşlarını dağnın eki tarafına tirep, öyle bir itegen ki, qoca dağlar yalıdan beş vörst uzaqqa çekilgenler
Bir vaqıtta yüksek dağlar olğan yerlerde teren carlar, uçan suvlar meydanğa kelgenler. Bütün dünyağa nam bergen iblisnin azamatlı iba-detxanelerinden eser bile qalmağan.
Böylece, ebediy buzlar arasında tonıp turğan, suvlarğa alışqan Büyük Ayuvnıfi mazalı teni yer yü-zünde büyük bir zorluqlarnen ayaqlarını alıp yüre eken. İblis xalqnm ibadetxaneleri yıqılğan, yernen yeksan etilgen sofi, Büyük Ayuvnıfi açuvı biraz tinç-lanğan. Yalılarm eşip, yıqıp ketmekni Ayuv devam ettirgen.
Kete, kete Büyük Ayuvnıfi qarşısma çe-çeklernen donatılğan Partenit tüzligi rastkelgen. Bu tüzlükteki dülber töpeçikler, zengin, yaraşıqlı or-manlar, şenliknen şuvuldap aqqan özençikler, ker-bar kibi yıltırağan yüzüm bağları, zumrut kibi yeşil çayırlar, Ayuvnın bile qattı mermer yüreğini yım-şatqan. İtiqamcı Ayuvnın kelgenini körip, ya-qmlaşqan ölüm qarşısında titregen Partenit tüzlügi xalqları, onın qarşısmda eğilip, ağlap-sızlap qar-şılağanlar. Ora merxametke ketirmek içün, onın öğüne analar öz balalarını uzata, yaşlar ise, qor-qudan titregen nişanlılarını gizley, ölüm cezalarını bekley ekenler. İntiqamcının qan içici yüreği bu kö-rünişnin qarşısında yımşağan, cin tayfasını ğayıp etmek içün alla yolunda bayağı oğraşqanmı xatırına ketirip toqtağan. Büyük Ayuv özünin yalı boyu ep-peyi yol yürip yorulğanını ve yorğunlıqtan quruğan boğazını slatmaq istegen. Büyük Ayuv yüzüni defiizge doğru çevirip, ög ayaqlarınen suvuq deniz suvuna kirgen. Öz allasına eğilip yedi kere secde etken. Qorqunçh başını defiizge batırıp, çoq vaqıt suv içken. Deniz, oran ağızı tübünde şapıra, köpüre, boğazından seller kibi suvlar içine aqa eken. Ayuv o qadar suvsağan eken, yıllarnen içse de toymağa bil-megen. Asıy cm tayfasına olğan açuvı daa qan-mağan alla, Büyük Ayuvnm suvdan çıqıp, yolum devam etmesini, Partenit tüzlügindeki köylerni yıqıp, xalqnı da ğayıp etmesini emir etken. Büyük Ayuv allanm bu emirine qulaq asmay, suv içmekni devam ettirgen. Muqaddes emirni yerine ketirmege acelelik etmegen Ayuvğa alla lanet etken:
-Sen menim büyük bir itıiqamcım edin. Şimdi menim en büyük asıy qulum ol! Keleceklerge bir ibret olmaq içün, turğan yerinde qatıp qal! – değen.
Allanın laneti Büyük Ayuvnın mazalı tenini taş kestirip, quvetli yanbaşlarmı da uçurımlarğa çe-virgen. Onın yüksek arqası keniş bir töpe alını alğan, deniz içindeki balaban başı keskin uçu-rumlarğa çevirilgen, sıq yünü de kesilmez emen ağaç dalma kelgen. Büyük Ayuv, Ayuvdağ olğan ve ebediy qatıp qalğan. Ayuvnın keniş ağızı qarşısında ancaq Qara Deniz şuvulday. Şimdi bile, öyle kele ki, sanki o kene suv içe. Onın içün denizciler bunın ağızı yaqmlarından alâ bugün bile keçmege qor-qalar, o yerden saqına-saqma aylanıp keçeler.
Aradan çoqtan-çoq yüz yıllar keçken son, Büyük Ayuvnm pek qorqınçlı kelişinden artıq yalı boyu tınçlanğan, raatlanğan. dağlar ösken, çeşit ay-vanlar doğğan, insanlar peyda olğanlar. Ayuv dağran etraflarında: Gurzuf, Qızıltaş, Kürqulet, Dermenköy, Partenit köyleri de qurulğan. Bir va-qıtlar Ayuvdağ üstünde yaşamaq istegenler olğan. Olar, oran üstünde büyük kilse ve bir de qale qurıp yerleştirecek olğanlar. Lâkin, afilaşıla, işleri fena olğan. Ayuvdağnın üstünde kimse yaşap olamağan. Çünki ona alla lanet etken.
KAYNAK. Kültür Bakanlığı
Yorumlar
“18/3) AYI DAĞI” yazisina 2 Yorum yapilmis
-
Ümit Emel yorum tarihi
19 Haziran, 2009 18:09
Başta Kültür Bakanlığı’mıza ve bilgileri bize ulaştıran sizlere teşekkürler….
-
Anonim yorum tarihi
8 Haziran, 2014 09:38
[…] […]
Yorum yap


text:
Saraylı Qıyat
Saraylı Qıyat (ukraince MиpHe, Capaйли-KияT, rusça MиpHoe, Capaйлы-KияT) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 8 468 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Lviv – Lvivde Ukrainada köçip kelgenler ve lvivlilerniñ birinci festivali soñuna kelmekte. Bu raatlıq künleri Donbassnıñ işğal etilgen topraqlarından ve Qırımdan köçip kelgenler çıqışta bulundı, jazz ve halq yırlarını icra etti, tatlı ve qavelernen sıyladı, subet ve muzakerelerge qoşuldılar. Teşkilâtçılarnıñ qayd etkenine köre, bunıñ kibi tedbirniñ esas maqsadı – medeniy tecribe ile paylaşuv ve köçip kelgenler aqqında yañlış fikirler ile küreştir. Qırımtatarlarnıñ medeniyeti ve ananelerine ayrı diqqat ayırıldı.
Rustem ömür arqadaşı ile 5 ay evelsi Aqmescitten Lvivge köçip kelgenler. Qırımnı siyasiy sebeplerden degil, zenaat işinden terk ettiler: onıñ zenaatı – Web mütehassısı, ğarp sanktsiyalarından sebep onıñ içün Qırımda çalışmaq qıyın oldı.
«Bundan ğayrı, anda serbest laf etmek zor, – dep qoşa Rustem. – Ukraina zamanında bizler istegenini ayta edik, şimdi ise yanımızdan keçken insanlarnıñ munasebetini köremiz: menfiy yanaşqanlar çoq».
Çift emin: ğarbiy Ukrainadan olğan insanlar qırımtatarlar aqqında pek az bileler.
«Olar ne tarihımız, ne medeniyetimiz, ne de adlarımıznı bileler, er şey olarğa yat, – dep aytalar köçip kelgenler. – Bizler olar içün başqamız. Bugün keçirilgen festival kibi tedbirler bizim aqqında, qırımtatarlar aqqında, çoqça malümat bermek kerek. Al-azırda qırımtatarlar pek mot oldı, trenddemiz, 24 yıl devamında bizni körmegen ediler».
Festivalniñ birinci künü Lvivde Rustem Skibin kölmekçilik dersini berdi. Muzıkalı sanada – «CanDuetniñ» icrasında qırımtatar ve azerbaycan folku ve cazı ve eñ parlaq qırımtatar icracılarından biri Elvira Sarıhalil «Acoustic Quartet» caz taqımı ile beraber.
Ressam Zera Ablâzisova Lvivdeki festivalge Aqmescitten camda yapılğan resimlerni ketirdi. Onıñ eserlerinde – qırımtatar örnekleri ve halq ağız yaratıcılığınıñ süjetleri. Er biriniñ ayrı timsalleri bar.
«Mında muzıkanıñ resmi yapıldı, bizim halq aletimiz – saz. Bu qaranfil – ikmet timsalidir, dep añlata ressam. – Onı qadınlarnıñ baş örtülerinde yapılğan nağışlarda qullana ediler. Qaranfil analıq, anağa sayğını ifadeley. Er bir işniñ etnografik qıymeti bar – qara-beyaz fotoresim, esasen müzey fotoresimleri qullanıla».
Zera işğal etilgen Qırımda yaşamağa devam ete, Rusiyeniñ yarımada işğalinden soñ qıtağa eki kere kelgen edi. Yarımadada keçirilgen bunıñ kibi tedbirlerde iştirak etmey – vatandaş olaraq mevamı böyle: «Ukrainağa sayğım ve sevgimni ifadelemege keldim. Mence, Qırımda aqılı yerinde olğanlar (eali – QA) yaşamalı, bu sebepten anda yaşaycam, dep qarar berdim».
Tedbirde bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildire ki, Ukrainada ve onıñ tışında bulunğan qırımtatarlar birleşip, Qırımnıñ Ukraina nezareti altına keri qaytarılması içün ğayret köstermeliler.
«Men Lvivde yaşamağa mecbur olğan o qadar qırımtatarını mında körmege istemez edim. Men mında dostlarına musafirlikke serbest kelgen ve evine – Qırımğa – qaytqanlarnı körmek isteyim», – dedi Çubarov.
Festival iştirakçileri ile körüşkende Meclis reisi Amerika Qoşma Ştatları, Avropa ve Türkiyede qırımtatar merkezleriniñ açılmasını ilân etti. Festival çerçivesinde KurbasyfeatManu leyhasınıñ ukrain ve qırımtatar nağmeleri esasında «Na naşiy yuloytsi» instalâtsiyası taqdim etildi.
«Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Alim Aliyevniñ aytqanına köre, tedbirni tekrarlamağa planlaştıralar.
«Üç kün içinde farqlı formatlarnı sınap baqtıq – ananeviy şeylerden başlap sanalaştırmağa qadar. Qayd etmeli ki, bütün tedbirlerge çeşit insanlar kele edi», – dep ayttı Aliyev.
Faalniñ bildirgenine köre, Lvivde köçip kelgenlernen bağlı çeşit uydurmalar endi bar: misal olaraq, olar qaba yanaşalar, separatistler bar, ukraince laf etmeyler, er vaqıt bir şey talap eteler ve bir şey yapmaylar.
«Bu sebepten Lvivlilerni ve köçip kelgenlerni bir-birinen yaqınca tanış etmege qarar berdik. Sentâbr 13-te köçip kelgenler ve yerli cemiyetler aqqında umumiy munaqaşamız olacaq. Resmiy şeylerni aytmaycaqmız, bu gruppalarnı Lvivge nasıl etip alıştırmağa mümkün olğanını laf etecekmiz. Meraqlı musafirlerni davet ettik, olarnıñ arasında felsefeci ve dissident Miroslav Marinoviç, «Ukrainskaya pravda» baş muarriri Sevgil Musayeva ve digerleri».
«Köçip kelgenler ve Lvivdekilerniñ festivali sentâbr 1-de başladı. Tedbirni «Lvivdeki Qırım evi» qırımtatar medeniyet merkezi, «KrımSOS» cemaat teşebbüsi teşkil ettiler, «Vozrojdeniye» halqara fondu da qoltuttı.
Bugünde-bugün Lviv vilâyetinde Qırımdan köçip kelgen aman-aman 3500 insan otura.


text:
Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi çarşenbe künü, iyün 10-da, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserni beş yılğa qadar umumiy nizam apishanesine almaq qararını qabul etti, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Bunı onıñ adliyecisi Nikolay Polozov Twitterde bildirdi. Adliyeci qarardan şikâyet etmek niyetlene.
«Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevni umumiy nizam apishanesinde 5 yılğa azatlıqtan marum qaldırmaq qararını qabul etti. Qarardan şikâyet etecem», – dedi o.
Devlet qabaatlayıcısı Svetlana Nekoz Hayser Cemilevge 5,5 yıllıq apis cezasını bermege teklif etken edi. Advokat Nikolay Polozovnıñ sözlerine köre, Cemilev böyle qattı cezasını qazanmadı. Em de cezasını Rusiyede degil, Ukrainada körmeli.
İyün 2 künü Krasnodar mahkemesinde mahkemeci olmağanlar maqsatlı öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevni aqladılar. Ömür cezasını belgilegen öldürüv qabaatı lâğu etildi. Cemilevniñ imayesi qarardan memnün qaldı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
İşğal etilgen Qırımda 2017 senesi kurort mevsiminde 6 million turist kelecegini bekleyler. Bunı «RİA Novosti Krım» Kreml kontrol etken Qırım parlamentiniñ şimahane-kurort kompleksi ve turizm komitetiniñ yolbaşçısı Aleksey Çernâkniñ malümatına esaslanıp bildire.
Onıñ aytqanına köre, 2016 senesi Qırım 5 million 573 biñ turistni qabul etti, dep qayd ete neşir, bu raqam 2015 senesine baqqanda 21%-ğa ziyadedir.
«2017 senesi, keçken sene olğanı kibi, tahminen 5,6-6 million turistni bekleycekmiz. Qırımğa raat-raat kele bilecek insanlarnıñ eñ büyük raqamıdır», – dep ayttı Çernâk.
Onıñ bildirgenine köre, Keriç parom keçiti ve Aqmescit ava limanı tatiller vaqtında tolu şekilde çalışalar.
«Keriç boğazında bizni qıta ile birleştirecek köpür çalışmağa başlağan soñ, elbet de, çoq şey deñişir. Demir yolları çalışmağa başlasa, Qırım daa çoq insannı qabul etmege planlaştıra», – dep qayd etti Çernâk.
Yañı yıl bayramlarında Qırımda 2015 senesine baqqanda eki qat ziyade turist bulundı, dep bildirdi yanvar 13-de Kreml kontrol etken Qırım kurort ve turizm nazirligi. Rusiye naqliyat naziriniñ muavini Viktor Olerskiy Rusiye naqliyat nazirligi Qırımğa yolcu gemilerinen kelgen turistler içün vizasız rejim kirsetmege teklif etkenini bildirgen edi.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy bölgesiniñ arbiy mahkemesi "Qırım musulmanları davası"nıñ mabüsi imam Raif Fevziyevniñ tevqifini 2023 senesi yanvarniñ 23-ne qadar uzattırdı. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber etti.
Rusiye prokuraturasınıñ tevqif müddetiniñ uzattırılması talabı ile bağlı Fevziyevniñ mudafaa tarafınıñ itirazlarına baqmadan, "ihtimal hususiyet kategorilarğa" esaslanıp, Fevziyevniñ tevqif müddetini daa üç ayğa uzuttırmaq qabaatlayıcı taraf ile razı oldı.
Advokat Edem Semedlâyev Rusiyede apis etilgen "Qırım musulmanları davası"nıñ mabüsi Raif Fevziyevniñ sağlığı zayıflaştı ve bir sıra hastalığı peyda oldı, dep bildirgen edi.
Fevralniñ 8-nde Aqmescitteki SİZO-1-de Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi ile video bağı vastasınen «qırımlı musulmanlar davası» boyunca imam Raif Fevziyevge qarşı ilk oturışuv ötkerilgen edi. Advokat Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, Fevziyevniñ apiste qaluv müddeti yarım yılğa uzatıldı.
Berilgen malümatqa köre, Rusiye FSBsi 2021 senesi avgust ayında tutulğan aralarında Raif Fevziyev de olğan beş qırımtatarı ve musulmanğa qarşı «akimiyetni zorbalıqnen zapt etüv» cinaiy davasını açtı.
2021 senesi avgust ayında Rusiye quvetçileri Qırımda birden beş qırımtatarınıñ evini tintti. Soñra faaller Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyev tutuldı.
Raif Fevziyev ve Cebbar Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv), qalğanları ise Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv) şübheli ola. Avgustnıñ 17-nde ve 18-nde Rusiye qadıları tutulğanlarnı nezaret altına aldı. Tutulğanlar ya da advokatları yañı qabaatlavlarnı tefsir etmey.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen yañı tintüvler ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat açılğanını bildirgen edi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerni ve qırımtatarlarnıñ tutuluvını «adden aşır bir insan aqları bozuluvı» dep adlandırdı, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyege qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova dünyanı qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafından taqip etilüvine cevap bermesine çağırdı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Türkiyeniñ İstanbul şeerinde fevralniñ 11-nde arbiy vertolöt qaza sebebinden qonmağa tırışıp tüşti. Radio Svoboda bildirgenine köre, eñ azından dört asker elâk oldı.
UH-1vertolöti İstanbulnıñ Anadolu tarafında, Çekmeköyde tüşti, dep bildirdi şeer valisi Ali Yerlikaya.
Vertolöt qazası sebebinden yerde kimse yaralanmadı.
Soñki üç ay içinde İstanbulda ekinci vertolöt tüşe – bundan evelki 2018 senesi noyabr ayında tüşti, anda da dört asker elâk olğan edi.
Şeer prokuraturasınıñ ofisinde haber etilgenine köre, vertolöt qazasınıñ sebebi daa belli degil. Tahqiqat başladı.
Fevralniñ 6-nda İstanbulda mesken ev yıqıldı: can bergenlerniñ sayısı eñ az 11 kişi oldı.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri İlmi Ümerov çarşenbe künü, sentâbrniñ 27-de, Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesinde soñ sözüni ayttı. Ümerov qabaatsız olğanını aytıp, Qırımnıñ işğalci mahkemesi çıqaracaq ükümge baqmadan, küreşine devam etecegini qayd etti.
«Rusiye ögünde bir de bir qabaatım yoq! O, menim ögümde qabaatlıdır! O, Ukrainağa istilâ etti, Vatanım Qırımnı işğal etti!», – dep qayd etti Ümerov.
O, oña qarşı dava uydurılğanına diqqatnı celp etti. Ümerov, onı yayında aytqanları içün degil de, gizlemegen siyasiy baqış ve işançları içün mahküm eteler, dep qayd etti.
«Mayıs ayından berli maña qarşı açılğan davanıñ mahkeme oturışları devamında qabaatnıñ boş olğanı isbatlandı. FSB üç tomlıq cinaiy işni bir yılda adam aqıllı uydurıp olamadı. Buña baqmadan, prokuror maña qarşı qabaatlayıcı üküm çıqarılmasını istedi», – dedi Ümerov.
Onıñ qayd etkenine köre, o ve imayesi ancaq aqlayıcı ükümge razılar, er angi diger qarar mahkemege şikâyet etilecek, soñra da halqara mahkemelerge muracaat etilecektir.
«Nasıl olsa da, hayal qurmaymız, aqlayıcı üküm olacağını beklemeymiz. Ukrainanı satqanlar bugün Qırımda hain çıqmağanlarnı mahküm ete! Hainler vatanperverlerni mahküm ete! Ükümge baqmadan, küreş devam ete!.. Gaagada körüşirmiz!», – dep ayttı Ümerov.
Qırımtatar milliy areketi liderlerinden biri İlmi Ümerovnıñ davası boyunca üküm sentâbrniñ 27-de, çarşenbe künü, Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesinde ilân etilecektir.
Çarşenbe künü, sentâbrniñ 20-de, prokuror İlmi Ümerovğa şartlı olaraq 3 yıl ve 6 ay apis cezası berilmesini istedi. Onıñ 3 yıl müddetinen açıq faaliyetinen ve ocalıqnen oğraşması yasaqlana bile.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerinde keçirgen tintüvleri aqqında malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq, dep bildire.
Müessise, Qırımda saba olğan adiselerni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
«Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi işğalci memuriyetniñ er bir qanunsız siyasiy taqibini qayd etip, malümatnı uquq qoruyıcı organlarına bere ve onı milliy ve halqara seviyelerde işte qullana», – dep aytıla temsilcilik haberinde.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ evlerine keldi. Tahqiqat tedbirleri keçirilgende tutulğan insanlarnıñ tuvğanlarına berilgen malümatqa köre, olar Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – muar.) qabaatlana.
Tutulğanlarnıñ soy-sopları tintüvlerden soñ bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri Ukraina pasportlarını da aldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası fevralniñ 17-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Çarşenbe künü Rusiye FSBsiniñ matbuat hızmeti, Rusiye cenübinde ve işğal altındaki Qırımda terror teşkilâtı dep adlandırılğan «At-Tekfir val-Hicra» iştirakçileri tutuldı, dep bildire. Lâkin bu malümatnıñ saba Qırımda musulmanlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlernen alâqası barmı aytılmay.


text:
Abenı üterüçe keşe bomba yasarğa da mataşqan
Yamagami Tetsuyadan soraw alu däwam itä
Yaponiyäneñ êlekkege xökümät räise Abe Şinzonı atıp ütergän Yamagami Tetsuyanıñ monnan alda bomba yasarğa mataşuı açıqlandı.
“Kyodo News” ta urın alğan xäbärgä qarağanda, höcümçe soraw alğanda poliśiyägä berdän artıq qoral yasawın äytkän.
Tikşerüçelär Yamagaminıñ êlegräk bomba yasarğa mataşuın belderä. Başta ul ber dini törkemneñ liderına höcüm itmäkçe bulğan. Annarı qararın üzgärtep Abeğa yünälgän.
İsegezgä töşeräbez, Yaponiyäneñ êlekkege xökümät räise Abe Şinzonı 8nçe iyül’dä Liberal’-demokrat partiyäse kandidatınıñ saylaw kampaniyäsendä çığış yasağanda atıp üterdelär. Kükräge awır yaralanğan säyäsätçene tiz arada xastaxanägä ilttelär, tik ğomeren saqlap qala almadılar. Ul küp qan yuğaltıp ülde.
Bäyläneşle xäbärlär
İranda media xezmätkäre qulğa alınğan
İran üzäge Londonda urnaşqan oppoziśiyäçel media organı "Iran International" televideniyese öçen êşläwe alğa sörelgän ber keşeneñ qulğa alınuın belderde


text:
Maqtaral awdanı, Asıq ata öñirine qarastı S. Qojanov atındağı jalpı orta mektebiniñ tarïxına köz jügirtsek:
– Mektep alğaş 1941 jılı Mırzaşöl öñirin swlandırıp, jaña jerge el qonıstandırw maqsatında, Resey uşqışı Valerïy Çkalov atı berilip, aşılğan bolatın. Elimiz täwelsizdik alıp, eñsemiz köterilip, es jïnağannan soñ qazaqtıñ belgili qoğam qayratkeri, qazaqtıñ birtwar ulı Sultanbek Qojanovtıñ 100 jıldıq toyı qarsañında “S. Qojanovtıñ atına” 1994 jılı awıstırıldı. Sodan beri mektep S. Qojanov atımen ataladı.
Mektepke alğaş jeti jıldıq negizinde aşılğannan keyin 1944-1953 jıldar aralığında V. P. Çkalov atındağı ortalaw mektep dïrektorı bolıp Asïlbekov Egen qızmet atqardı.
1953 jıldardan bastap Kenjexanov Qaldarbek dïrektor bolıp tağayındaldı, bul kisi mektepti uzaq jıldar basqardı.
60 jıldardan 62-ge deyin deyin Sabaev Nïyat,
1963-1965 jıldarda Sarmanov Qurmanay,
1966 jıldardan 1968 jılğa deyin Tükibaev Däwrenbek,
1969-1970 jıldarda Astanov Düzelxan,
1971 jıldan bastap 1985 jılğa deyin Sadıqov Tursınbay dïrektor bolıp istedi.
1985 jıldan 1987 jılğa deyin Esïmov Orazalı,
1987 jıldan 1997 jılğa deyin Qabılbaev Payzwlla,
1998 jıldan 2003 jılğa deyin Jünisov Baqıt,
2004 jıldan küni büginge deyin Jünisov Arap mektep dïrektorı bolıp jumıs atqarwda.
S. Qojanov atındağı jalpı orta mektebinde (V. P. Çkalov) alğaşqı jumıs istegen önegeli ustazdar: Bektaev Äbdiraş, Täjibaev Erkebay, Äbsemetov Seyilbek, Baybolov Jumağul, Rayımqulov Äbdixalıq, Äkenov Äbdimälik, t.b.


text:
Evelleri Qırımnıñ "Rusiyeniñ bir qısmı" olğanını degen Letoniya Daugavpils şeeriniñ başı Andreys Elksninş, Ukrayinada, hususan da Buçada silâsız adamlarnıñ öldürilmesinde öz arasında anlaşıp olamağan Ukrayina, Rusiye ve ABD diplomatları suçlu olğanını bildirdi. Öz nevbetinde, Ukrayina TİN Elksninşni Letoniyanıñ resmiy fikrini ifade etmegen marginal erbap adlandırdı.
Ne içün yurt tışında arada-sırada Qırımnıñ mensüpligi ile bağlı muzakereler çıqa? Türlü memleketlerde, hususan da Ukrayinanıñ strategik ortaqları olğan memleketlerde Rusiyeniñ malümat tesiri deñiştimi? Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqat jurnalisti Katerina Nekreçaya Ukrayina kütleviy haber institutınıñ media eksperti Alöna Nesterenko, Almaniyadaki ukrayinalı jurnalist Oleksandr Golubov ve "Strategiya XXI" Global araştırmalar merkeziniñ prezidenti Mıhaylo Gonçar ile laf etti.
– Alöna, siz Rusiyeniñ öz mediası vastası ile yurt tışındaki auditoriyağan nasıl tesir etkenini ögrenesiñiz. Bugünki vaziyetni nasıl tasvir ete bilirsiñiz, hususan da Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsınıñ başlamasından soñraki devir aqqında aytsaq?
Tabiiy ki, Qırımnıñ "qoşulğanı" da daima aytıla. Bu hatanı rusiye liberalları da yapaAlöna Nesterenko
– Bugünde biz Kütleviy haber institutında, hususan da ukrayinlerge munasebette Rusiyeniñ soyqırım ritorikasını közetemiz. Rusiye haber saasında Ukrayina topraqlarını menimki dep aytmağa devam ete. Bu yalıñız Qırımğa ait degil. Soyqırım ritorikasınıñ esas hususiyetlerinden biri de Ukrayina devletçiliginiñ tam inkârıdır. Tabiiy ki, Qırımnıñ "qoşulğanı" da daima aytıla. Bu hatanı rusiye liberalları da yapa. "İlhaq etilgen" ıstılanı sıq-sıq qullanmaylar, "işğal etilgen" ıstılana bilmeyler bile.
Şimdi propaganda ruporı RT televizion şirketidir. Bir çoq medeniy memleketniñ onıñ yayınlavını blok etkenine baqmadan, satellit televizionı olğan adamlar alâ daa bu mündericeni ala bileler. Misal olaraq, Frenkistannıñ satellitlerinden biri onı yayınlata. Ve şimdi halqara teşkilâtlar nasıl etip tamamınen yasaq etmesini tüşüneler.
– Rusiye akimiyeti içün elverişli olğan tezislerni desteklegen rusiye medialarınıñ sayısı artamı?
Bu propagandanıñ telükesi duyğularğa tesir etmesidirAlöna Nesterenko
– Telegram bu işte müim rol oynay. Ve yalıñız Ğarp memleketleri aqqında degil, em de Belarus aqqında demek mümkün. Biz şimdi Belarus propagandasınıñ ögrenilmesi ile oğraşamız. Rusiye propaganda yayınları kösterilgen televizion ve talegram vastasınen de tesir etile. Bu propagandanıñ telükesi duyğularğa tesir etmesidir. Ve eger insan duyğulı olaraq bu ikâyede iştirak etse, tenqidiy fikir yürsetüv seviyesi eksile.
– Şimdi nevbet Oleksandr Golubov ile laf etmege keldi. "Meduza" rusiye neşri Berlinden yerleşken CeMAS İnstitutınıñ "rusiye tarafdarı konspirologik narrativler" ve alman cemiyetinde sahte malümatnıñ yayınlanması ile bağlı araştırması aqqında yazdı. Oña köre, Almaniyanıñ 40 faizi Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı başlağan cenkniñ sebepleri o qadar da bir manalı degil, NATO-nıñ da qabaatı bar. Bu kibi raqamlarğa inanmaq mümkünmi?
Amma Rusiye kerçekten mında beñzersiz kütleivy propaganda kampaniyasını keçireOleksandr Golubov
– Bu araştırma aqqında ilk sefer eşitkende men de bazı zenaatdaşlarım kibi şaştım desem olur. Eger bizim içün Ukrayinanıñ sağ qalması müim olsa, bir çoq almanlar içün Almaniyanıñ özüniñ kelecegi qorquta. Bütün mesülietni NATO üzerine yüklemek ıntıluvlar ukrayinlerde ve aza olsa da NATO ne olğanı ve nasıl inkişaf etkenini bilgenderde eñ yahşı alda tebessümge sebep ola, ep yaramay alda adamğa yumruq atmaq istek yarata. Orta statistik alman içün ise NATO siyasiy meseledir. Mında antiamerikalizm, antiavroatlantizm mottır, hususan "sol baqışları" insanlar arasında. Bu yañı bir şey degil. Amma Rusiye kerçekten mında beñzersiz kütleivy propaganda kampaniyasını keçire.
– Rusiye propagandası öz maqsatlarına irişe bilirmi?
Amma evelki kibi, büyük büyük resur yatırğan ve belli bir taktik muvafaqiyetlerge irişken Rusiye strategik maqsatlarına irişmediOleksandr Golubov
– Menimce yoq. Rusiye Qırımnı ilhaq etip, Donbasta cenk başlağanda, biz Rusiyege qoyulğan sanktsiyalar ne zaman lâğu etilecegini ve añlaşıp, Ukrayinağa işğal etilgen topraqlarnı tanıttıracaqlarını ourıp bekledik. Biz yedi yıldır Rusiye öz propagandası ile ne zaman maqsadınga irişecegini tüşünip oturdıq.
Mında şimdi körgenimiz er şey tezleştirilgen rejimde yüz bere, çünki em fizikiy, em de haber cenkiniñ şiddeti büyük ölçüge yetti. Amma evelki kibi, büyük büyük resur yatırğan ve belli bir taktik muvafaqiyetlerge irişken Rusiye strategik maqsatlarına irişmedi.
– Yaqınlarda Daugavpils şeer başı Andreys Elksninşniñ Qırım aqqında aytqanları ile bağlı haber oqudıq. Bunıñ aqqında nevbetteki musafirimiz Mihaylo Gonçar ile laf etecekmiz. Ne içün Qırım mevzusı ara-sıra meydanğa çıqa? Qırım kerçekten esas meseledirmi?
– Ukrayinanıñ 1991 senesi olğan sıñırlarına qadar topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi yalıñız Ukrayina meselesi degil, em de sıñırlarnıñ tiyilmemezliginiñ temel printsipidir, 75 senesiniñ Helsinki printsipidir ve Yañı Avropa içün Paris Hartiyasıdır. Bu, yañı dünya nizamınıñ nasıl olacağı ceetinden pek müimdir. Çünki halqara uquq ğayrıdan tiklenmegence yañı bir şey olamaz. Bu sebepten Qırım tarifke köre Rusiyeniñ ola bilmez.
– Medeniy dünya içün Qırım statusı muzakeresi mümkünmi yoqsa tam olaraq belgilengenmi? Çünki ara-sıra bu ya da diger siyasetçilerniñ aytqanlarını eşitemiz.
Qırım iç kimseniñ toprağı degil ve degil ediMıhaylo Gonçar
– Siyasetçilerniñ aytqanlarına esaslanıp areket etsek, meseleniñ çezimini tapamamız. Halqara uquqqa esaslanmalımız. Siyasetçilerniñ vaziyetke uyğun arzularına esaslansaq, o zaman eñ yahşı vaziyette mutareke kibi operativ teneffüs, soñra ise cenkniñ devamı olacaq.
Bir sıra Ğarp ekspertleri olarnıñ sayğanı kibi er kes içün uyğun olğan bir orta tapamağa tırışalar. Amma Qırım iç kimseniñ toprağı degil ve degil edi. Bir çoq kontseptual konstruktsiyalarda ise oturıp bir uzlaşma tapmaq kerek olğanı kibi körüne. Bu uzlaşma içün meydan degil. Akis alda Pandora qutusı açılacaq.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımdaki uquq fakültetlerinde oquğan talebeler taqiqçi yardımcısı sıfatında çalışmaq içün Aqyardaki Rusiye Taqiqat komitetine işke çağırıla. Bu aqta komitetniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Bugünki künde uquqnen bağlı tasil- eñ meşur soylârından biri sayılmaqta. Tüvevinki mektep talebeleri hususiy aliy oquv yurtlarına oqumağa kireler, ancaq bitirgen soñ iş tapalmama meselesinen qarşılaşalar. Er yerde zenaat boyunca iş tecribesine saip olğanlar istenile ve adet-üzre, mezunnıñ tecribesi olmay. Aqyardaki taqiqat idaresi ise, kelecekte taqiqatçı olacaqlarnı uquq fakultetini bitirgen talebeler arasında qıdıra. İdareden ileride işnen temin etmesi, talebeden ise, - işküzar olması, aqıllı ve zeki olması beklenile», – denilmekte haberde.
Komitet hadimleri bidirgenine köre, 2015 senesi Aqyardaki rusiyeli Taqiqat komitetiniñ idaresinde taqiqatçi yardımcısı olaraq çalışaqlarnıñ vazifesine 44 uquqçı-talebe alınğan.


text:
Böyleliknen, Qırımğa yol alğan «Skoda» maşnanıñ aydavcısında patron ve rezinalı qurşun ile atmaq içün yapılğan gaz pıştavı ve oña olğan qurşunlar tapıldı.
Bundan da ğayrı, Qırımdan qıtağa ketken «Fiat» maşnanıñ baquvı vaqtında 20 biñ dolları olğan eki yolcunı yaqaladılar. Şimdi bu paranıñ kelip çıquvı ve maqsadı ögrenile.
Keçken afta «Çaplınka» kiriş noqtasında (Herson vilâyeti) Devlet sıñır hızmetiniñ ve Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ işçileri rusiye ve arbiy hususiyeti olğan yükni taptı. Yükni Aqmescitten Donetskke ketken bir poçta taşıyıçınıñ maşnasında taptılar.
Evelleri Ukraina havfsızlıq hızmeti Rusiye istihbaratına çalışqan 2 Ukraina vatandaşını yaqaladı. Olardan birisi Ukraina Arbiy Ava Quvetleriniñ arbiy hızmetçisi edi. Onıñ vazifesi – Ukraina İçki işler nazirliginiñ içki ordularınıñ avuştıruvı ve areketleri aqqında malümat bermekten ibaret edi. Ekincisi Ukraina İçki işler nazirliginiñ hızmetçisi edi.


text:
2022 Awrupa basketbol çempionatı
2022 Awrupa basketbol çempionatında A häm B törkemennän soñ 16 turğa kütärelgän komandalar bilgele buldı
Törkem êtabındağı 5nçe häm soñğı matçlardan soñ A törkemendä İspaniya, Türkiye, Çernogorye (Montenegro-Qarataw) häm Bel’giya, B törkemendä isä Sloveniya, Germaniya, Franśiya häm Litva soñğı 16 tur biletın aldı.
Germaniya başqalası Berlin qabul itäçäk soñğı 16 turda Germaniya-Qarataw, İspaniya-Litva, Sloveniya-Bel’giya häm Türkiye-Franśiya oçraşuları bilgelände.
Alınğan näticälär:
A törkeme:
Türkiye-İspaniya: 69-72
Bolgariya-Bel’giya: 80-89
Gruziya-Qarataw: 73-81
B törkeme:
Litva-Bosniya-Hersegovina: 87-70
Franśiya-Sloveniya: 82-88
Vengriya-Germaniya: 71-106


text:
İşğal etilgen Aqmescitniñ akimiyeti Ukraina cenübiy-şarqından köçip kelgenlerge er aylıq maliyeviy yardımnı bermege qarar aldı.
Mütenasip qarar şeer yolbaşçılığınıñ nevbetten tış sessiyasında alındı. Bu aqqında malümat şeer şurasınıñ saytında yerleşti.
Qararğa binayen, para Qırım paytahtında vaqtınca yaşağan ve qaçaq statusları olğan balalı ailelelerge ve ağır hastalıqları olğan vatandaşlarğa berilecek.
Er bir ailege 1,5 biñ ruble (500 grn) bermege vade eteler.
«Para büyük olmasa bile, insanlarğa qoşma hayriye yardım kösterile, Sankt-Peterburgdan ,misal içün, aqmescitliler de çette turmay. Şeerimiz Ukraina cenübiy-şarqiy şeerlerini terk etmege mecbur olğan insanlarğa yardım qolunı uzatmağa tırışa», – dep bildire Aqmescit şeer başı Viktor Ageyevniñ sözlerini onıñ matbuat hızmeti.
Evel bildirilgeni kibi, Qırım «akimiyeti» ATO zonasından Qırımğa kelgenlerni ukrain pasportlarnı FMH malümat kâğıtlarına deñiştirmege mecbur ete edi. Tek bu alda olar «devlet» yardımını köre bile ekenler. Şu sebepten Ukraina cenübiy-şarqında köçip kelgenler qayd etilmeyip, şahsiy meselelerini öz başına çezmege qarar alalar.


text:
Qostanay oblısınıñ Äulieköl audanındağı orman şaruaşılıqtarınıñ birinde 2-qırküyek küni alapat ört boldı. Qostanay oblısındağı örtti auızdıqtau üşin Oqiğa ornında jedel ştab qwrılıp, onıñ qwramına QR Tötenşe jağdaylar ministri YUriy Il'in men özge de birqatar memlekettik organdardıñ basşıları kirdi. Örtti söndiruge Qostanay, Aqmola, Qarağandı jäne Soltüstik Qazaqstan oblıstarınıñ jeke qwramı jwmıldırıldı. Amanqarağay auılındağı twrğın üylerden 1000 adam evakuaciyalandı. Evakuaciyalanğan adamdar Äulieköl orta mektebi men mektep-internatına ornalastırılğanı turalı memlekettik BAQ jarısa jazıp jatır.
Orman şaruaşılığına qarastı 106 mıñ gektar orman qorınıñ 43 mıñ gektarın ört şarpıdı. Bireşe eldi mekende 108 ğimarattı ört şalıp, 98 ğimarat tolıq janıp ketken. Tötenşe jağday ministrliginiñ habarlauınşa, örtti söndiruge 111 tehnika, 5 äue kemesi, 5 ört poyızı, jeke qwramnıñ 793 7adamı jwmıldırılğan.Örtten zardap şekkenderge kömek körsetu üşin jedel jeli qwrılıp, psiholog mamandardıñ jwmısı wyımdastırıldı. Qostanay oblısında sonday-aq Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaev qatısadı dep josparlanğan Ahmet Baytwrsınwlınıñ 150 jıldığımen baylanıstı is-şaralar da keyinge qaldırıldı.
Memleket basşısı mwnda endi basqa maqsatpen, yağni örtpen küres bağıtında atqarılıp jatqan jwmıstarmen tanısu üşin keldi. Osı öñirdegi halıqpen, eriktilermen kezdesken el prezidenti Q.Toqaev “zardap şekken azamattardıñ bäri eki-üş aydıñ işinde baspanalı boladı dep uädemdi berdim. Oğan kümänim joq. Ol – bir. Ekinşiden, Ahmet Baytwrsınwlınıñ mereytoyına qatıstı. Eñ aldımen, osı mäseleni şeşeyik. Sodan keyin amandıq bolsa, osı bir qasietti jerge kelip, Ahmet Baytwrsınwlı babamızdıñ ruhına tağzım etip, toydı ötkizemiz»,— dedi ol. Birneşe künnen beri eldi eleñdetip, äleumettik jelide türli pikirler tuğızğan alapat ört auızdıqtaldı. Alayda, keltirgen şığın men zardap şaş etekten. Balausa taldar köktep, orman bolğanşa biraz jıl keteri anıq. Örttiñ şığu sebebin de bılayğı jwrt san aluan topşılaydı. Äleumettik jelilerdegi videolar men pikirler saraptalar. Bireuler prezidenttik saylaudıñ bolatınımen baylanıstırsa, bireuler Reseymen, bireuler ağaşşılarmen baylanıstıradı. Basım köpşiligi adam qolımen jasalğan dep qaraydı. Ärine mwnıñ bäri joramal. Osılay bola twrsa da, bükil el birlik tanıtıp, är oblıstan eriktiler men gumanitarlıq kömekter ağılıp kelip jatır. Prezidenttiñ bwl äreketi saylau aldı jarnama emes, jalaulağan qwrğaq uäde emes, şınayı janaşırlıq bolsa eken. Tilsiz jaudı öz wpayına paydalanğısı keletinder üysiz, küysiz qalğan halıqtıñ jağdayımen sanasar kün jetti. Qara suıqqa wrındırmay qara halıqtı baspanalı eter degen oydamız.
Tötenşe jağdaylar ministri YUriy Il'in örttiñ sebebin İşki ister ministrliginiñ tekserip jatqanın ayttı. jurnalisterdiñ ört qasaqana jasaluı mümkin be degen swrağına minstr adam faktorın joqqa şığarmaytının, är türli versiyalardı qarastıratının, tekseru Qılmıstıq kodekstiñ birden üş babı boyınşa jürgiziletinin aytqan. sonday-aq, örttiñ şığu sebebin tekseruge Bas prokuraturanıñ kiriskeni osığan deyin de belgili bolğan bolatın.
N.Baytwrsın


text:
Kreml kontrolindeki Qırım sağlıq nazirligi qırımlılarğa COVID-19-dan «Sputnik V» Rusiye aşısınen aşılanmaq içün poliklinikalarğa muracaat etmege teklif etti.
Qayd etilgenine köre, aşı olmağa istegen sakinlerniñ adları ilk cedvellerge alınacaq.
«Yañı koronavirus yuqunçından kütleviy aşılanma başlağanı içün aşı yaptırmağa istegen vatandaşlar yaşağan yerlerinde poliklinikağa telefon rejiminde ya da WhatsApp vastasınen muracaat etip, evelden nevbet ala bile», – dep aytıla haberde.
Nazirlik, COVID-19 «Sputnik V» aşısı eki kere «göñülli olğanlarğa» yapıla, dep qayd ete.
Hatırlatamız, bıltır dekabr ayında Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada koronavirus yuqunçından kütleviy şekilde aşı yapmağa başlaylar, ilk olaraq tibbiyet hadimleri aşı alacaq, dep bildirgen edi.
Bazı memleketlerniñ Rusiye aşısınıñ keyfiyeti ve tedqiqat doğrulığı şübhe doğura. Meselâ, Türkiye Rusiye aşısını almaqtan vazgeçti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyarda noyabr 10 künü Rusiye Federatsiyasında yasaq etilgen Hizb ut-Tahrir teşkilâtınıñ faaliyetine alâqası bar olğanında şeklengen Ruslen Zeytullayevniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçirilecek.
Bunı Facebookta faali Nariman Memedeminov bildirdi.
«Aqyardaki balalarnıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı noyabr 10 künü saat 11:30 Suvorova meydanında keçirilecek. Belli olğanı kibi, makeme Zeytullayev Ruslannıñ işine baqacaq», – yazdı o.
Bu sene fevral ayında Aqyar şeer mahkemesi Aqyar sakini Ruslan Zeytullayevniñ tevqifi boyunca qararını tasdiqladı.
Zeytullayev, Nuri Primov, Rustem Vaitov yanvar soñunda FSB hadimleri tarafından yaqalandılar. Qırım advokatı Emil Kürbedinovnıñ sözlerine köre, üçü de bir vaqıtları Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ nezareti altında buluna edi, amma olarnıñ işbu teşkilâtqa alâqası tasdiqlanılmağan edi.


text:
Qırımda mayıs 26-da rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ idaresinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov sorğuğa çekildi. Bundan soñ onı taqiqat malümatını faş etmemesi aqqında imza qoymağa mecbur ettiler.
«Bugün taqiqat işleri men konkret televizyon yayınında iştirak etkenim boyunca fotoportret identifikatsiyasınen bağlı edi. Bundan da ğayrı, men taqiqat malümatını faş etmemesi aqqında imza qoydım. Bunıñ içün mahkemeden evel menim cinaiy işim boyunca malümatnı biraz azca berecekmiz», – dedi Umerov Aqmescitteki FSB binasından çıqıp.
Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ malümatına binaen, sorğuğa Umerovnıñ yaqın soyları da davet etildi.
Mayıs 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde sorğudan soñ qabaatlavnı taqdim ettiler.
Bundan evel, mayıs 12-de onıñ evinde tintüv keçirildi, Rusiye FSB-niñ Qırım idaresiniñ taqiqatçısı oña çıqmamaq şartını bildirgen vesiqanı berdi.
Kremlge boysunğan Qırım prokuraturası Umerovğa qarşı «separatizm» içün cinaiy iş açqanını resmiy şekilde ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Telükesizlik hadimleri Rusiyede yasaqlanğan “Pravıy sektor”nen onıñ ve aile azalarınıñ alâqası olğanında şeklengen Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Olga Pavlenkonıñ evinde tintüv yapa. Bu aqta Qırım.Aqiqat tintüv yerinde bulunğan adliyeci haber etti.
Daa evel Rusiye tarafdarı olğan NewsFront saytı UMM-nıñ Qırımdaki faaliyetiniñ inceliklerini aks etken ve Olga Pavlenkonıñ qızı Alina “Pravıy sektor”da iştirtak etkenine de işaret etken materiallarnı derc etken edi.
Daa evel, avgustnıñ 29-nda Aqmescitte Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Olga Pavlenkonıñ evinde tintüv yapılğanı aqqında haber etilgen edi.
Qırım.Aqiqat vaziyetni taqip altında tuta.
Bu yıl aprel ayında Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri Olena Popova ve Olga Pavlenkonı Aqmescitniñ rusiyeli prokurorınıñ üyken yardımcısı Aleksey Puçkov “subet” keçirmege çağırğan edi. Prokuratura hadimi Merkezniñ işi ve “Krımskiy teren” gazetasınıñ neşirinen meraqlanğan. Faaller özü ve yaqınlarına qarşı şaatlıq bermeme aqqından faydalanğan.
2017 senesi avgustnıñ 26-nda Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri ukrain ve rus tilinde çıqqan “Krımskiy teren” gazetasınıñ ilk deneme nushasını taqdim etken ediler.
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkezi siyasiy bir teşkilât degil. Onı faaller yarımadada ukrain medeniyetini saqlamaq ve populârlaştırmaq maqsadınen teşkil etken ediler. Bu arada Merkez iştirakçilerine tazyıq yapılmaqta: olar telükesizlik organları tarafından sorğulav ve “subetlerge” çağırıla, ekstremizmge yol berememezlik hususında tenbiylene. Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerinden biri olğan Leonid Kuzmin telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan basqı ve qorquzuvlardan soñ 2017 senesi yarımadanı terk etmege mecbur qalğan edi.


text:
Oyun taqımı keçken sene Yaltanıñ qardaş şeeri – Antalyanıñ yolbaşçılığı tarafından davet etildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Yalta şeer şurasınıñ tış işler ve qardaşlıq işbirligi bölüginiñ yolbaşçısı Lübov Gribkovanıñ bildirgenine köre, ansambl naqliyat problemleri bar olğanından sebep Turkiyege barıp olamaycaq.
Malüm ki, Rusiyeniñ yarımada işğalinden sebep grajdanlıq aviatsiyasınıñ halqara teşkilâtı Qırım ava seferlerini yasaq etti.
«Turkiye kurort şeeriniñ yolbaşçısı doktor Mustafa Akaydın mektüpte yazğanlarına köre, Yaltanıñ istidatlı mektep talebeleri çıqışta bulunıp, «şeerler arasında dostluq munasebetlerini pekitecek ve dünyada barışıq olğanını kösterecekler». Lâkin grajdanlıq aviatsiyasınıñ halqara teşkilâtı Qırım ava seferlerini yasaq etti», – dep qayd etti Gribkova.
Onıñ aytqanına köre, «bazı halqara teşkilâtlarnıñ siyasiy qararları» farqlı memleketlerden adamlar arasında dostluq munasebetleriniñ inkişafına keder etmekten ğayrı, bağ üzülmesi ve reqabetlikniñ sebebi ola.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ akimiyeti Donbasstan mecburen köçip kelgen ukrainlilerni Rusiyeniñ diger regionlarına yollay, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Böylece, er kün yarımadanı aman-aman biñ kişi terk ete. Qırım «akimiyetiniñ» bildirgenine köre, al-azırda mahsus lagerlerde tahminen yedi biñ kişi buluna, er kün işğal etilgen yarımadağa 500-700 insan köçip kele.
Şaatlarnıñ malümatına köre, bunıñ kibi insanlarnıñ çoqusı Qırımnı terk etmege istemey ve Ukrainağa keri qaytacağına ümüt besley. Rusiye regionlarına tüşkenler ise şaraitler quvandırmay, dep bildireler.
Rusiyeniñ Federal migratsion hızmeti sentâbrniñ 1-ne qadar Ukrainadan köçip kelgenlerni vaqtınca yerleştirüv noqtalarını qapatacaq ola. Rusiye ükümetiniñ qararına binaen, böyle adamlarnı Moskva, Peterburg, Moskva ve Rostov vilâyetleri, em de Çeçenistanda yerleştirmeycekler.


text:
Qapsämetwlı Ömer Mırza
Qapsämetwlı Ömer Mırza: 1998 jıldarı Nigde universitetiniñ aspaptar kafedrasınıñ oqıtuşısı bolıp tağayındaldı. Ol osı jerden mindetin toqtatıp, Qazaqstanğa oralıp Almatıda 10 jıl twrıp, 3 jılday bwrın Istambwlğa kelgende dünieden ozdı. Jastas bolmasaq ta qwrdas bolıp ketkemiz. Äri tuısım boladı. Surettegi wstap otırğan dombıra mağan Qazaqstannan sıylıqqa tartılğan edi. Osı dombıra iluli twrğan jerden jerge tüsip şağılıp qalğan da Ömer mırzağa osını jöndep beruin ötindim. Ol mağan asıqpasañ äyteuir öziñe qaytıp tapsırıp berem degen edi. Sonımen Nigdedegi şeberhanasına aparıp qoydı da 7 jıldan keyin qayta qalpına keltirip äkep berdi. Sonda men Ömermen äzildesip ne degen ahırın adamsıñ degenimde ol, “aldımen bir şertip körşi, men seniñ şağıp alğan dombırañnıñ bölşekterin künge küygizip,


text:
Bunı arbiy-siyasiy tedqiqler Merkeziniñ reberi Dmiıtro Tımçuk Facebook saifesinde bildirdi.
«Putin Qırımnı hırsızlap, utanmayıp Ukraina gazını da hırsızlay. Atik bir oğlan, daa ne ayta bilemiz ki», – yaza o.
Tımçuknıñ malümatına köre, Rusiye arbiyleri Herson vilâyetinde Arabat beliniñ yanında blok-post qurğanlar, böyle etip hırsızlağan gaz yatağını saqlaylar. «Kiyev cevap bermey – bir söz bile aytmay. Hucur bir şey», – dep qayd etti Tımçuk.
Ukraina suv resursları Devlet agentligi bildire ki, Qırım Şimal-Qırım kanalından qanunsız alda suv almağa devam ete. Bugünge qadar 2013 senesiniñ 1,7 mln grn miqdarında borc ödenilmesinen bağlı mesele çezilmedi, em de Qırımnıñ suv teminlevinde bir de bir añlaşma olmadı.