text:
Ukraina mudafaa Nazirligi Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni üzerine adı yazılğan silânen taqdirledi.
«Yararlıqları, aynı zamanda insannıñ qanuniy aq-uquqlarını qorçalağanı içün Mustafa Cemilev «Üzerine adı yazilğan silâ» belgisinen taqdirlendi. Ukraina mudafaa Nazirliginiñ mezkür belgisi Ukraina mudafaa Naziri ordu generalı Stepan Poltorak tarafından taqdim etildi», – denilmekte Cemilevniñ Facebookında.
Taa gençliginde Mustafa Cemilev «Qırımtatar gençler birligini» teşkil ete. Teşkilât halqnıñ tarihiy vatanına qaytarılması oğrunda küreşkeni içün sovet organları tarafından yasaq etile.
1963 senesi mahkeme Mustafa Cemilevni ilk defa apishanege oturta. 1975 senesi nevbetteki mahkeme devamında o 303 kün açlıq tuta ve onı on ay devamında mecburen zond arqalı aşata ve glükoza inesi yapalar. «Sovetlerge qarşı» köstergen faaliyeti içün o beş kere mahkemege çekile. Umumen alğanda Cemilev 15 yıl apishane ve sürgün yerlerinde keçire.
Perestroyka zamanında Mustafa azatlıqqa çıqa ve 80-nci yıllarnıñ soñunda ailesinen beraber Qırımğa qayta. 1991 senesi o qırımtatar halqı Meclisiniñ yolbaşçısı olaraq saylâna. O, qırımtatarlarınıñ işbu idariy organına 2013 senesiniñ küzüne qadar 22 yıl devamında yolbaşçılıq yapa.
2014 senesi baar ayındaki vaqialardan soñ rusiyeli akimiyet Mustafa Cemilevniñ Rusiyege ve onuñ işğali altındaki Qırımğa kirmesini yasaqlay.


c: text/html

text:
Bunı öz başına tayinlengen Qırım «akimiyetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Onıñ bergen malümatına köre, bugün Qırımnıñ suv ile teminlevi «Qırım Cumhuriyetiniñ baş muavini» Lenur İslâmov ile muzakere etildi.
O, bu meseleni eñ yaqın kelecekte çezmege kerekligini qayd etti.
«Qırım sakinleri üküm sürgen vaziyetten zarar körmemek kerekler», – dedi o.
Toplaşuv neticesinde Qırım sakinlerine suvnı İslâm-Terek rayonıñ Kriniçiki ve Cuma Eli köylerindeki araçıqlarından almaq imkâniyetini baqmağa qarar aldılar.
Endi mütenasip emirler de berildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqyarnıñ beş «kazak» teşkilâtı cemaat nizamnıñ qoruvı ve yaşlarnıñ vatanperver terbiyelevi içün birleşti, dep haber ete Qırım «akimiyeti»niñ ruporı «Krıminform».
Aqyarnıñ «başı» Sergey Menâylo aytqanı kibi, «Aqyar kazakları Rusiye kazak teşkilâtlarınıñ yekâne cedveline kirsetilmeli ve icraiy akimiyetke devlet emiyeti olğan meselelerni çezmege yardım etmeli».
Onıñ sözlerine köre, şeerde narkomanlarnıñ, qaçaqlarnıñ sayısı çoq olğanı sebebinden cinaiy müit yaşarmaqta eken.
«İçki işler nazirliginiñ bölüklerine yardımıñız kerek olur. Em de Aqyar politsiyası şimdi icraiy akimiyet organları kibi ğayrıdan teşkil etilmekte», – dedi Menâylo.
«Aqyar kazak cemiyeti»niñ yolbaşçısı Vladimir Gavrilov «kazak»lar icraiy akimiyetke yardım köstermege azır olğanını bildirdi.
«Tünevin beş kazak teşkilâtı bir oldı. Aqyar akimiyetinde meselelrimizni çezecek bölükniñ olmasını isteymiz», – dedi Gavrilov.
Menâylo Gavrilovnı «ükümetke» Aqyar kazaklarınıñ inkişafı boyunca leyhanı azırlamağa çığırdı.


text:
ABD Ukraina elçihanesi Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımda Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovğa köstergen «ayıp munasebetini» takbih etti. Bu aqta Amerika diplomatik temsilciligi Facebook saifesinde yazdı.
«Rusiyeniñ qırımtatarlarnı sistematik taqip etüvini ve sağlıq vaziyeti ket-kete daa beter olğan Edem Bekirovğa ayıp munasebetini takbih etemiz. Rusiye Aqyar camisinde keçirgen tintüvleri ve imamı Rustem Abilevniñ tutulmasından da qasevetlenemiz», – dep aytıla haberde.
Aprelniñ 15-nde Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Yañı Şüli (Şturmovoye) köyünde Aqyar soq., 48 adresi boyunca imam Rustem Abilevniñ evinde tintüvler keçirildi. Tahqiqat tedbirleri başta Abilevniñ imamlıq yapqan camide keçirildi, soñra uquq qoruyıcılar Rustem Abilevniñ evine keldi. Daa soñra Rustem Abilev Aqyardaki Rusiye FSBsiniñ idaresine ketirildi. Rusiye FSBsi aqyarlı «ekstremist faaliyetine çağıruv yapqanından» şübheli sayılıp yaqalandı, dep bildire.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov tibbiy teşkerüvge yollanmalı, dep bildirgen edi. Tibbiy teşkerüvden soñ berilgen insulin iñektsiyaları sebebinden allergiyası olğan edi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan Bekirovnıñ tevqif müddetini eki ayğa uzattı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Soñki bir afta içinde Aqmescit sakinlerinde suv teminatı problemaları ile bağlı muracaatlar bayağı arttı. Bunı şeer başı Yelena Protsenko operativ ştabnıñ oturışında ayttı.
"Aqmescit sakinlerini meraqlandırğan esas meseleler - suv teminatı cedvelleri, borularnıñ yırtıluvı ve suvnıñ keyfiyeti. Sentâbr 14-ünden 17-sine qadar 250 muracaat, içtimaiy ağlarda -186 mektüp keldi", - haber etti Protsenko.
O qayd etti ki, Rostovskaya soqağınıñ sakinleri suv keyfiyeti sebebinden muracaat ete ediler.
"Filtrlerni deñiştirdik, meseleni çezmek içün çareler qıdıramız", - dedi Protsenko.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
İlhaq etilgen Qırımdan olğan Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskayanıñ keliri bir yılda 700 biñge arttı. Bunı Devlet Dumasınñ saytında derc etilgen onıñ 2019-ıncı yıl içün kelir beyannamesinde olğan malümat köstere.
Bu malümatqa köre, bir yılda Poklonskaya 5,4 million ruble qazandı, 2018-inci yılda ise bu 4,7 million ruble edi.
Poklonskaya alâ daa eki hızmet kvartirasınen qullana ve topraq parçasınıñ saibi ola. Aile qısmında sadece qızı belgilengen.
Qırımdan olğan Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek 2019-ıncı yılnıñ soñunda 5 million 428 biñ 131,37 rubleni vergi beyannamesinde qayd etti, 2018-inci yılda ise onıñ keliri 4 million 811 biñ 501,32 ruble edi.
Devlet Dumasına yapılğan yedinci çağıruv saylâvları 2016 senesi sentâbrniñ 18-nde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda keçirilerek, Ukraina ve Ğarp memleketleri tarafından keskin tenqit etilgen edi. ABD, Kanada, Fransa, İsveç, İngiltere, Almaniya, Çehiya, Türkiye kibi bir sıra devletler istilâ altındaki Qırımda keçirilgen saylâvlarnı qanunsız dep tanıdı.Poloniya Tışqı işler nazirligi Rusiyeniñ Devlet Dumasına yapılğan parlament saylâvlarnıñ umumen qanunğa uyğun şekilde keçirilgeninden şubelenmekte. Sentâbrniñ 20-nde Ukraina Yuqarı Şurası işğal etilgen Qırımdaki saylâvlarnıñ qanunsız keçirilgeni ve Rusiye Devlet Duması yedinci çağıruv terkibiniñ umumen qanunsız olğanınen bağlı qarar qabul etti.


text:
Ukrain yayınları Qırımda kesilecek, çünki Rusiye qanunlarına uymay. Bunı dekabr 3 künü Kreml kontrolündeki Qırım İçki siyaset, haber ve bağ naziri Dmitriy Polonskiy beyan etti, dep bildire «RİA Novosti Krım».
«Bizim, Rusiye qanunı ile yasaq etilgen yayınlarnı Qırım cumhuriyetinde kestirmek içün, yeterli qadar tehnikiy çarelerimiz bar», – dedi Polonskiy.
Polonskiyniñ fikirine köre, Çonğar yanında yañı qulleniñ qurulması neticesinde «ancaq Herson vilâyetiniñ özünde ukrain programmalarınıñ daa istiqrarlı qabul etilmesi» qazanılmaq mümkün.
Qırım.Aqiqat evel yazğanı kibi, Ukrainanıñ TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şurası Rusiyeniñ işğalinde bulunğan Qırımğa Çonğardan, DVB-T2 standartları boyunca, TV yayınlarını tarqatmaq içün kerekli dalğanı esaplamağa sımarladı. Bu aqta qarar Milliy şuranıñ toplaşuvında dekabr 1 künü qabul etildi.
Dekabr 2 künü Çonğarda TV ve radio qullesiniñ temeline birinci blok qoyuldı. Dekabrniñ soñunda Qırım sakinleri gece-kündüz devamında çalışacaq dört ukrain radiostantsiyasını eşitip olacaqları beklenile.
Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şurası Herson vilâyetinde televizyon ve radio yayınlarınıñ inkişaf ettirilmesi ve işğal etilgen Qırımğa yayınlarnıñ tarqatılması içün mahsus strategiya leyhasını azırladı. Strategiyanıñ maqsadı – Herson vilâyetiniñ daa çoq yerine analog ve dijital yayınlarnı yetkizmek, ve işğal etilgen topraqladan çıqqan efir yayınlarını Herson vilâyetiniñ cenübiy taraflarına yibermemektir.


text:
2014 senesi mart ayında Aqmescit bediiy müzeyine qanunsız berilgen Ukraina Müzey fonduna ait XVIII-XIX asır ressamlarınıñ resimleri İnterpol üzerinden devlet ve devletlerara seviyesinde qıdırıla. Bunı avgustnıñ 17-de Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ politsiya idaresi bildirdi.
Laf 52 resim aqqında kete, dep qayd etildi.
«Olarnıñ arasında dünyada meşur olğan soyları bar: İvan Ayvazovskiyniñ «Lunnaya noç», İvan Şişkinniñ «Doroga v lesu», İsaak Levitannıñ «Boloto» ve digerleri», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, Qırım MC Milliy politsiya baş idaresiniñ taqiqatçıları müzey eşyalarınıñ resimlerini taptı. Resimlerniñ fiyatı 2014 senesi martnıñ 20-de tahminen 1 mln 324 biñ dollarnı teşkil etken edi.
Mahkemeden aldın taqiqat devam ete, dep qayd etti Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ politsiya idaresi.
2016 senesi İvan Ayvazovskiyniñ 38 eseri Kefeden Moskvanıñ Tretyakovskaya galereyasına berildi. Ukraina medeniyet nazirligi 1954 senesi Gaaga Konventsiyasınıñ 5 maddesi bozulğanını aydınlattı. O, işğal etilgen topraqlardan qıymetli şeylerni çıqarmağa yasaq ete.
Müzey resimler qaytarıldı ve olarnı qomşu Rusiyege çıqarmağa planlaştırılmay, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı Qırımdan köçip kelgenlerniñ koordinatorlarından biri Andrey Şçekun bildirdi, dep haber ete Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
«Ukraina Yuqarı Radası tarafından qanun leyhasınıñ bu variantnı qabul etüvi bizni şaşırttı. Alternativ variant bar edi – ihtisasiy, yahşı körüngen, halqara teşkilâtlar ve cemaat faalleri tarafından tanılğan soyu. Bu aqiqiy leyha edi, – dep ayta Şçekun. – Qabul etilgen qanun köçip kelgenlerniñ problemlerini çezmez».
Koordinatornıñ aytqanına köre, qabul etilgen qanun mecburen köçip kelgenlerniñ problemlerini «Nazirler şurasına qaldıracaq».
«Ğayrıdan azırlanmasına yollarlar, deñişmelerni qabul etip başlarlar ve er şey eñ azından bir yılğa qadar sozulacaq. Ukrainada qırımlılarnıñ problemlerini kerçekten al etmege azır degiller. Alternativ variantı bar edi de. Lâkin boş qanun qabul etildi, adamlarğa iç bir fayda ketirmeycek. Olarğa yardım etken qırımlılar ve cemaat teşkilâtlarınen nasıl etip aqıl tanışmadılar», – açuvlana Şçekun.
O, Qırım uquq qorçalayıcılarınıñ Ukraina prezidenti tarafından «mecburen köçip kelgenler» qanunınıñ yasaq etilmesine qol tutqanını bildirdi ve bunıñnen bağlı muracaat P.Poroşenkoğa azırlanğanını aydınlattı.


text:
Prezident Petro Poroşenko Rusiyeni Ukraina şarqında separatistlerniñ destegini toqtatmaq ve Ukraina territoriyasından Rusiye orularını çıqarmağa çağırdı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
O, bundan da ğayrı, Rusiyeni eki memleket arasında sıñırnı qapatmaq çağırdı ve böyleliknen bir qaç afta içinde «Ukrainada sulh ve stabillik»ke irişmek mümkün olacağını qayd etti.
Poroşenko bu aqta Avstraliya ziyareti vaqtında bildirdi. Avstraliya baş naziri Toni Ebbott memleketniñ adından «serbest Ukraina ile aqiqiy birdemligi»ni bildirdi.
Poroşenko ve Ebbott Ukraina orduları ve Rusiye tarafını tutqan separatistler arasında yañı çatışmalar yüz bergeninden soñra körüştiler. Kiyev, boyevikler ateş açmasını toqtatmağance, tınç muzakerelerni keçirmege razı degil.
Moskva Ukraina şarqındaki adiselerge öz alâqasını red ete.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmeti haber etkenine köre, rusiyeli sıñırcılar ilhaq etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırındaki blok-noqtalarını yoq etecek eken. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa fevralniñ 14-nde Ukraina Devlet sıñır hızmeti KHV işbirlik meseleleri boyunca Azav-Qara deñiz regional idaresi yolbaşçısınıñ yardımcısı Maksim Soroka ikâye etip berdi.
Onıñ sözlerine köre, daa evel rusiyeli sıñırcılar «Kalançak» ve «Çaplınka» KÇK noqtalarındaki postlarnı yoq etkenler, fevralniñ 14-nde ise«Çonğar» qarşısındaki postnı yoq etmege başlağanlar.
Soroka, rusiyeli sıñırcılar ukrain noqtalarına yaqın yerleşken postlarnı yoq etecekleri, lâkin Qırım memuriy sıñırındaki Rusiyeniñ kiriş-çıqış noqtaları çalışmağa devam etecegini qayd ete.
Ukrain sıñırcıları olıp keçkenlerniñ sebebini bilmey.
«Bu mesele ukrain hızmetlerine tesir etmey ve Qırım memuriy sıñırındaki KÇKN er vaqıttaki kibi çalışmağa devam ete», – dep qayd ete o.
Rusiyeli sıñırcılarnıñ işbu hususnen bağlı resmiy izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, 2014 senesiniñ Ukrainanıñ qıta qısmınen yarımada arasında memuriy, amma aslında kerçek bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çaplınka» ve «Çonğar» olaraq üç kiriş-çıqış noqtası çalışıp başladı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırım devlet şurası ve yerli akimiyet organlarına «saylavlar»ğa qatnaşqanlarnıñ sayısı az olğanını Meclis reisi Refat Çubarov «ayınuv» kibi adlandırdı.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırım cemaatçılıqnıñ bir qısımı bu saylavlarnı boykot etti, – dedi Çubarov. – Olar mart ayında referendumğa qarşı olıp, aqlı olğanlarını añladılar».
Bu adamlarnıñ arasında, Meclis reisiniñ fikirince, «aman-aman episi qırımtatarlar» ve Qırımnıñ statusınen razı olmağan diger sakinler mevcut.
«Amma, olarğa başqaları da qoşuldı, Rusiyeniñ kelüvine başından quvanğan soyları. Olar, az-buçuq olsa da ayınıp başladılar», – dedi Çubarov.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar keçti. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerildi.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text:
Qırım Rusiye akimiyetiniñ başı aytqanı kibi, Qırım 2015 senesi Qırım ve Aqyarnıñ 2020 senesine qadar inkişafı boyunca Rusiye federal yekâne programmasında qayd etilgen 15 mlrd rubleden «bir kapik bile almadı».
Bu aqta Aksenov Moskvada keçirilgen tögerek masa toplaşuvında Qırım ükümetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı bildire.
Aksenovnıñ sözlerine köre, maliyege muhtac olğan obyektlerden iç biri Rusiye iqtisadiy inkişafı nazirligi tarafından tasdiqlanılmağan.
«Bugün endi dekabr, bugünge, üç kere plan, cedveller, tedbirler uyğunlaştırılğanına baqmadan, bir kapik bile kelmedi. İyün 15-ne qadar cedvelni uyğunlaştırdıq ve bu aqta ükümet qararını qabul ettik», – dedi Aksenov.
«Qabaatlı olğanlarnı qıdırmağa» acet olmağanını qayd etti, degeni kibi, yalıñız qırımlılarğa berilgen vadelerni yerine ketirmek kerek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Elifbe» qırımtatar tili leyhasınıñ yañı yayını hoşaf pişirilmesinen bağlı. «Elifbe» leyhası bu yayında qırımtatar tilini ögrenmek imkânını berip, taze meyva ve yemişlerden hoşaf pişirmege de ögrete.
Luğat: kompot – hoşaf, klubnika – cilek, çereşnâ – kiraz, yabloko – alma.
Kompot – hoşaf, klubnika – cilek, çereşnâ – kiraz, yabloko – alma.Luğat
«Elifbe» qırımtatar tiliniñ dersleri – Qırım.Aqiqatnıñ daa bir leyhasıdır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Halise Zinedin, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüser Emine Ceppar.
«Elifbe» ile ögren, idraq et ve qullan!


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnı azatlıqtan marum etüv vaqiası boyunca cinaiy işniñ yürütilmesini başladı. Bunı muessiseniñ matbuat hizmeti bildire.
Mart 23-te QMC prokuraturası, cümleden, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-nci maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (meskenniñ toqunılmazlığını bozuv) qayd etilgen cinaiy areketlerniñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden evelki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Bildirüvde: «Meselâ, 2018 senesi mart 22-de Bağçasaray rayonınıñ Zalanköy (Holmovka) köyünde, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında qanunsız olaraq meydanğa ketirilgen uquqqoruyıcı organlarnıñ vekilleri, evelden kelişken bir gruppa şahıslar olaraq, silâ qullanıp ve zorbalıq qullanacaqları ile qorquzıp, Nariman Memedeminovnıñ evini tintti ve onı azatlıqtan marum ettiler», – denile.
Mart 26-daki vaziyetke köre, mahkemeden evelki tahqiqat devam ete, dep qayd ettiler prokuraturada.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Nariman Memedeminovnıñ Bağçasaraydaki evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğulamaq içün alıp ketildi. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti .
2016 senesiniñ fevralinde Memedeminovnıñ evi endi tintilgen edi. 2017 senesi iyül 13-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovğa qarşı memuriy işni baqqan edi. O, güya 2017 senesi aprel 13-te, o zaman evi tintilmekte olğan Seydamet Mustafayevniñ evi yanında resmiy izin alınmayıp yapılğan mitingde iştirak etkeninde qabaatlandı. O vaqıt, yurtdaşına qol tutmaq içün eviniñ yanında pek çoq qırımtatar toplandı, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov da bar edi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yaptıra.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ Rusiye tarafından arbiy bazağa çevirilmesi Qara deñiz regionınıñ havfsızlığı ve istiqrarı içün telüke ola. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko BM Baş assambleyasınıñ 73-ünci sessiyası çerçivesinde çıqışta bulunıp ayttı.
«Eminmiz ki, Qırımnıñ askerleştirilmesi Baş assambleyanıñ büyük diqqatını ve acele seslenmesini talap ete», – dedi Poroşenko.
Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiyeniñ tecavuziy siyaseti ve öldürici silânı qullanması telükeni arttıra».
Bundan ğayrı, Poroşenko, Kreml Azaq deñizni «işğal etmek» niyetinde olğanını aytıp, Keriç köprüniñ «qanunsız qurucılığı» aqqında hatırlattı.
Belli olğanı kibi, 50-den ziyade Rusiye uçağı, şu cümleden Tu-22M3 bombardıman uçağı, ve Qara deñiz flotunıñ 10-ğa yaqın gemisi işğal etilgen Qırımda ve Rusiyeniñ cenübinde keçirilgen talimlerde iştirak eteler.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada arbiy talimler muntazam sürette keçirilip başladı. Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ areketlerini qanunsız dep adlandıra.


text:
Qırım ermenlileri bu sene regional milliy-medeniy muhtariyetni teşkil etmek isteyler. Bunı Qırım ermeni cemaatçılığınıñ toplaşuvında reis Vagarşak Melkonân bildirdi, dep haber ete Krım Media.
Onıñ sözlerine köre, yarımadada ermenlilerniñ üç yerli şeer milliy-medeniy muhtariyeti bar eken, daa birisi qayd etilmekte. Olar işbu regional muhtariyetiniñ terkibine kirecekler.
Yañı birleşüvni Qırım ermeni cemaatçılığı temelinde quracaqlar. Melkonân qayd etkeni kibi, dekabr 13 künü teşkilâtnıñ toplaşuvı olacaq, mında namzetler muhtariyet ile bağlı bütün zaruriy suallerni muzakere etecekler.
Melkonân şunı da qayd etti ki, milliy-medeniy muhtariyet Qırım ermenlerine yañı imkânlarnı açacaq eken, çünki olarğa devlet maliyeviy destegi ayırılacaqtır.


text:
Qırımdaki Rusiye mahkemeleri fevralniñ 13-nde, 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde bir kişilik piketke çıqqan beş qırımtatar, musulmanlarnıñ şikâyetlerini red etti. «Qırım birdemligi» haber etkenine köre, mahkemeler Zeki Kulametov, Ayder Suleymanov, Enver Halilov ve Muslim Zevriyevniñ cöremelerinen alâqalı qararını deñiştirmey qaldırdı.
Birinci basamaq mahkemesinde qırımlılarğa nisbeten 10 biñ ruble (4,9 biñ grivna civarında - QA) ile 15 biñ ruble (7,3 biñ grivna civarında - QA) arasında cöreme töleme qararı qabul etilgen edi.
Bu arada Canköy mahkemesi Dilâver Asblayevniñ cöremesini 15 biñden 10 biñ rublege tüşürdi.
8 dane appelâtsion şikâyetniñ baqıluvı fevralniñ 14-ne ötkerildi.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada küç idaresi hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel bildire ki, Almaniya Ukrainağa silâ bermeyip, memleket şarqında yaqın zamanda barışıq olmasınıñ tarafdarı ola.
Bunı Radio Svoboda bildire.
Merkel bugün Budapeştte çıqışta bulunıp, Ukraina zıddiyetiniñ diplomatik al etilmesine qoltuttı. Onıñ aytqanına köre, «mesele cenk usulı vastasınen al etilemez».
Kantsler dedi ki, Almaniya Ukraina ordusına silâ bermeycek.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ malümatına köre, Ukraina şarqındaki zıddiyet neticesinde aprel ayından berli 5,1 biñ insan elâk oldı.
Yanvar 31-de keçirilgen Minsk muzakereleriniñ neticesi olmadı, separatistler Kiyev körüşüvni boykot etti, dep bildirdiler. Ukraina ve OSCE deyler ki, boyevikler sentâbr ayında imzalanğan barışıq planınıñ esas meselelerini baqmağa istemediler.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti Donetskke «DNRniñ beş yılına» keldi. Bu aqta yarımadadan kelgen musafirler içtimaiy ağlarda bildire.
Donetskke Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov, Qırımnıñ sabıq prokurorı ve Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya, Rusiye Devlet Dumasınıñ qırımlı deputatı Andrey Kozenko, Rusiyeniñ qırımlı senatorı Sergey Tsekov, Putinniñ işğal etilgen Qırımdaki sabıq vekili Oleg Belaventsev ve digerleri keldi.
Separatist kütleviy haber vastaları bildirgenine köre, Donetsk musafirleri bugün Donetskniñ Kiyev rayonındaki Lenin komsomolı parkında açılğan «DNR ğalebeleriniñ sergisini» ziyaret etti.
Bundan ğayrı, «DNR yolbaşçısı» Denis Puşilin Sergey Aksenov ve Andrey Kozenkonı «Cumhuriyet nişanınen» taqdirledi.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.


text:
Mayısnıñ 28-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımda mayısnıñ başında FSB keçirgen tintüv vaqtında öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanovanı Özbekistanğa zorlap sürgün etüv qararını deñiştirmedi.
Bu aqta advokat Edem Semedlâyev mahkeme oturışuvından soñ bildirdi.
«Mahkeme imayeniñ istinaf şikâyetini red etip, İçki rayon mahkemesiniñ qararını deñiştirmedi. Bu qarar işke tüşürildi ve Burhanova Sohiba sürgün etile bile. Qarar pek büyük, onı talil etip qarar alacaqmız, şikâyet etecekmizmi-yoqmı», – dep ayttı advokat «Qırım birdemligine».
Aqmescitte Sohiba Burhanovanı zorlap çıqaruv qararına qarşı istinaf şikâyetinen bağlı mahkemeni polis sarıp aldı. Oturışuvğa advokattan ğayrı kimse alınmadı.
Saba mahkeme Burhanovanıñ imayesi bergen muracaatnı qanaatlendirmeyip, onıñ Krasnodar ülkesinden video konferentsiya vastasınen mahkeme oturışuvında iştirak etmesine izin bermedi.
Bir kün ögüne berilgen malümatqa köre, Avropa insan aqları mahkemesi, mahkeme reglamentiniñ 39-ıncı qaidesine köre, Qırımda tintüv vaqtında öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Özbekistan vatandaşı Sohiba Burhanovanen bağlı qarar çıqardı. Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına köre, mahkeme Burhanovanı Özbekistanğa quvuv qararını qabul etip olamaz.
Daa evel belli olğanına köre, Sohiba Burhanova çetel vatandaşı ya da vatandaşlıqsız şahıs tarafından Rusiyege kiriş qaidelerini ya da bulunuv rejimini bozğanında (Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 18.8 maddesiniñ 1.1 qısmı) qabaatlana.
Hatırlatamız, mayısnıñ 11-nde İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde tintüvden soñ Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanova ve 15 yaşında oğulları Taqyuddinni tapıp olamağan ediler. Faaller, qadınnı İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirliginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketkenler, dep bildirgen edi.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
Daa soñra «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı, dep bildirdi. Anda İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna, dep tahmin etilgen edi.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ ayatına qast etkeninden» şübheli sayılğan 49 yaşında Aqmescit sakinine qarşı cinaiy dava açıldı, dep bildirdi. Müessise, erkek «operativ vazifede» olğan FSB hadimlerine qarşı ateş açtı, dep bildirdi.
Şübheliniñ adı ve soyadı, adiseniñ tafsilâtları Tahqiqat komiteti tarafından aydınlatılmay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Özbekistan vatandaşı Ayub (Nabi) Rahimovnıñ Aqmescit civarındaki Dubki köyünde öldürilüviniñ tafsilâtlarını bilmek içün «kerekli tedbirler» alına, dep bildirdi.


text:
Qırımnıñ matbuat vastalarına mütehassıslar kerektir, bunı Pervıy Krımskiy telekanalında «baş nazir muavini» – Qırımnıñ içki siyaset, haber ve alâqa «naziri» Dmitriy Polonskiy bildirdi.
Bunı Qırım «akimiyetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Matbuat vastalarnıñ inkişafında bizge Cumhuriyetiniñ bütün devlet tillerinde keyfiyetli mahsulatnı işlep çıqarmağa becermegen mütehassıslar keder eteler», – dedi Polonskiy.
Onıñ fikrine köre, şimdi Qırımda jurnalistlerniñ alğan tasil seviyesi ile ciddiy bir mesele bardır.
Qırımnıñ işğalinden soñ mütehassıslar yarımadadan jurnalistlerniñ kütleviy sürette ketkenini qayd eteler.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusınen bağlı referendum ötkerildi, onıñ neticelerine köre, Rusiye Qırımnı kendi terkibine kirsetti. Ukraina, Avropa birligi, AQŞ bu saylav neticelerni qabul etmediler, Rusiye Qırımnı işğal etti, dep sayalar.


text:
Daa yaqın beş-altı yıl evel men Stalin devri aqqında kitaplar oquy ve filmler seyir ete edim; işte o zaman meni o devirge ait ümütsizlik, dersiñ, bağrımnı teşip keçe edi, çünki qomşu ya safdaşlarnıñ çaqımcılığından soñ insannı uzun yıllarğa esirlik lagerlerine yollay ediler, em de ekseriy allarda qurşunğa tizilmeknen bir derecede olğanı kibi insan “on yıllar boyunca mektüpleşmekten marum etile edi”. Lâkin men, demokratik ve ür devlette istegeniñni aytmağa, tüşünmege ve doğru dep sayğan şeyiñni yapqanda qorqmamaq mumkün olğan bir devlette yaşağanım içün özümni bahtlı dep saya edim. O qaranlıq Stalin devirleri bayağı keride qaldı ve artıq iç bir zaman qaytıp kelmez dep belley edim.
Ancaq “Qırım baari” qaytıp kelgeninen, o yıllarnıñ qaranlığı bir daa qaytıp başladı ve bir zamanları mübarek olğan Qırımğa keçmişniñ kölgeleri uzanıp başladı. Qırım sakinleri içün Putin devri keldi. Dersiñ, insanlar bütünley deñişti. İnsanlar uzaqta qalğan 1937-lerde olğanı kibi, qomşu, zenaatdaş ve tanışlarnı çaqıp başladı.
Bularnıñ epsi kütleviy şikâyetlerden başlandı. Qırım sakinleri Rusiye prezidentine muracaat yazılğan sayt aqqında eşitken soñ, tapılğan er bir manaçıq boyunca anda muracaatlar yazıp başlay. Putinniñ memuriyeti, Qırım sakinlerinden kelgen bu qadar şikâyetni vahiy dep qabul ete. Lâkin çoqqa barmadan Qırım sakinleri, olarnıñ şikâyetleri Moskvadan bir daa Qırımğa, olar şikâyet etken şahıslarğa keri qaytarılğanına şaat olalar. Bu sebepten şikâyetçiler bu işten vazgeçe. Amma olar başqa şeynen meraqlanıp başlay.
Akimiyet ve telükesizlik organları olarnı şikâyet etkenlerini begenmey, faqat Qırım sakinleri biri birini çaqqanı – olarnıñ daa ziyade oşuna kete
Qırımda çaqımcılıq institutı faalleşip başlay. Akimiyet ve telükesizlik organları olarnı şikâyet etkenlerini begenmey, faqat Qırım sakinleri biri birini çaqqanı – olarnıñ daa ziyade oşuna kete! Bu pek kerekli ve munim bir iş! Birinciden, ilk menbadan alınğan malümat, demek ki, “eyi niyetli” çaqımcınıñ töhmet ve çaqımını qullanaraq, ziyade faal olğan soylârını “ qarmaqqa ilindirmek mumkün”. Ekinciden, akimiyetni memnün olmama keyfi, cemiyetten, hususan onıñ progressiv yani liberal olğan qısmınen memnün olmama vaziyetine avuşa. Artıq Qırımda liberallarğa qarşı er kes nefret besley.
Akimiyet er şeyni, atta adı gizlengen şikâyetlerni de qabul ete. Eger daa evel oña kimse qulaq asmağan olsa, endiden soñ, adsız yazğanğar şan-şuret qazana! Belli olğanı kibi, Qırım sakinleri arasında pahılcılar boğurdaqtan. Bundan dolayı çaqımcılıq institutı içün Qırımda ğayret ile yerli akimiyet tarafından beslengen yahşı bir zemin azırlandı.
Meselâ, birisi qomşusı yahşı yaşağanını begenmedi deyik: evi de yahşı, maşnası da bar, ailesi de yañı urba ve ayqqapnen teminlengen. Paralar qayda kelgen eken dep çaqsammı, aceba? – dey. Qomşu bir de faal olsa, şu arada politsiyağa haber etilse ne ola ya? İşte, ondan soñ, çeşit türlü deşet şeyler olıp çıqa ve ictimaiy ağlarda unutılğan paylâşuvlar içün yollanılğan çaqımcılıq sebebinden genç-genç qızlar bile “qabaatlı” olıp qala.
Qırımğa işbu töhmet ve çaqımcılıq sisteması boşu-boşuna kirsetilmey. İlhaq etilgen yatrımadada telükesizlikstrukturası ne qadar ilerilegen olsa da, o er kesni ve er şeyni nezaret etip olamay. Mında ise, işte böyle “namuslı” vatandaşlar yardımğa kele, em de olar daima bu işke davet etilip tura.
Rusiyeli akimiyet ile telükesizlik organlarınıñ esas maqsadı – yarımadada qorqu ve biri-birine inanmayüv muiti yaratmaqtan ibaret
Qırımnıñ ictimaiy palatası denilgen teşkilât da bu areketke qoşulıp, “Rusiyege bağlı Qırım duşmanlarınıñ” cedvelini tize. Bu cedvel daima toldurılacaq dep aytıla.
Rusiyeli akimiyet ve telükesizlik organlarınıñ esas maqsadı aslında malümat toplamaqtan ibaret degil, çünki ekseriyetiniñ fiyatı bir kapik, aksine yarımadadaki yerli eali arasında qorqu ve biri-birine inanmayüv muiti yaratmaqtan ibaret. İşte, hususan böyle bir muit -rusiyeli akimiyetniñ Qırımda raat yaşamasınıñ bir reinidir. Olar mında söz serbestligi, serbestçe toplaşuv, atta fikirni raat ifade etüvniñ eñ soñki alâmetlerinden qurtulmaq istey. Qaş qararıp başlağan muit er yerde üküm sürmeli – Qırım sakinleri qararnlıqqa ğarq olmağa devam etecek...
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmesi şart degil


text:
Martnıñ 22-nde Qarasuvbazarda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından evi tintilgen qırımlı Akim Kurtdede «Noman Çelebicihan qanunsız göñülli batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, tintüv vaqtında yasaqlanğan bir şey tapılmadı.
Tintüv Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında keçirildi. Tahqiqat areketlerinden soñ Akim Kurtdedeniñ qoranta azaları Qarasuvbazardaki Rusiye FSBsiniñ bölügine alıp ketirildi, anda olarnı sorğuğa çekkenler. Daa soñra ise evge yibergenler.
Daa evel qayd etilgeni kibi, Qarasuvbazardaki tintüv vaqtında Akimniñ ana-babası Seviye Kurtdede ve Tair Kurtdede, Akimniñ qız qardaşı Alime tutuldı. Akim Kurtdede ise Avropada çalışa.
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ saytlarında tintüvler aqqında malümat yoq.
2018 senesi noyabr ayında advokat İslâm Velilâyev Qırımda «qanunsız göñülli birleşmelerde» iştirak etkeninden sebep cinaiy taqipler arta bile, dep bildire.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 27-de Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti. Bunı Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri bildire.
Böylelikle, olar tahqiqat izolâtorında iyün 11-ge qadar qalacaqlar. Mahkeme oturışuvnı qapalı rejimde keçirdi.
Uzeir Abdullayevniñ advokatı Sergey Legostov: «Akemler, muracaatlarda istenilgenine köre oturışuvnı açmaq ya da, iç olmadı, qararnı açıq rejimde ilân etmekni red etti. Bunıñ sebebi olaraq standart olğan telükesizlik aqqında delillerni kösterdiler», – dep añlattı.
Bundan evel faaliyetçiler ve Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ aqrabaları, bu iş boyunca yapılğan qapalı oturışuvğa şikâyet ettiler.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasında tintüvler yapıldı. Tintüvler neticesinde, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Tahminen üç yüz insan, hususan talebe ve cumhuriyetniñ bücet saalarında çalışqan insanlar, Aqmescitte Lenin meydanında Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qol tutmaq içün toplandılar. Putin dekabr 1 künü Ankarada Türkiye yetekçisi Recep Erdoğan ile körüşe. Miting ziddiyetten başlandı.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, miting teşkilâtçısı Remzi İlyasovnıñ yolbaşçılığında «Qırım» areketi oldı. Bunıñ ile insanlar arasında yalıñız eki qırımatatar bayrağı, bir on dane – Rusiye, Türkiyeniñ bayrağı iç yoq edi.
Mitingniñ başında Qırım «Reskomnats» reis muavini Nadir Nomanov ve gençler arasında ziddiyet yüz berdi. Şu cümleden, gençler Rusiye bayraqlarını kötermemek teklif ete edi, Nomanov ise olarnı tarikçiler olaraq adladı.
Bundan soñ qırımtatar gençleri, «Qırım» areketi plakatlarını yırtıp, meydandan kettiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri ile qonuşqan miting iştirkçileri tedbirniñ Rusiye bayraqları altında keçkeni sebebinden açuvlana ve bundan haberleri olmağanını qayd eteler.
Meydandan pekitilgen sanadan «spiker-muavini» Remzi İlyasov, «baş nazir muavini» Ruslan Balbek, «Reskomnats» başı Zaur Smirnov çıqışta bulundılar. Olar Putin ve Erdoğannıñ körüşüvinden müsbet neticelerni beklegeni aqqında bildirdiler.
«Türkiye – Rusiyege nisbeten cezalarnı kirsetmegen memleketlerden biridir. Bizim strategik şerikimizdir»,– dedi Smirnov.
Şunı da qayd etmek kerek ki, sana yanında qırımtatar milliy Meclis reis muavini Ahtem Çiygoz da köründi. O, sanağa çıqacaq edi, amma oña sport kiyiminde olğan insanlar bunı yapmağa keder etip, meydandan alıp kettiler.
Miting yarım saat devam etti. Onı Qırım ve Rusiye telekanalları videoğa çıqardılar. Bazıları canlı yayınlavnı alıp bardı.
Qırımtatar milliy Meclis azası Refat Çubarov Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayin Erdoğannıñ dekabr 1-de Ankarada ötkerilecek körüşüvlerini alğışlamaq içün qırımtatarlarnı meydanğa yollağanları aqqında bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, meydanğa memur, oca, ekim ve studentler kelmege mecburlar.
Hatırlatamız, noyabr 30-da, Qırımda qırımtatar halqı Cemaat şurasınıñ konferentsiyası olıp keçti. Onı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muhalifeti «Qırım birligi» teşkil etti. Tedbirde yañı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ keçirilmesine azırlıq başlağanını bildirdiler.
Türkiyedeki qırımtatar dernekleriniñ yolbaşçısı Ünver Sel bu qurultaynı «tarihiy vaqia» dep adladı.
«Qırım birliginiñ» reisi Seytumer Nimetullayev bildirdi ki, dekabr 1-de, Ankara ava limanında Rusiye prezidentine qol tutuv aktsiyası ötkerilecek. Onı Türkiye diasporası teşkil ete eken. Aman-aman 500 insan «Türkiyedeki qırımtatar dernekleriniñ federatsiyası Putinni alğışlay» ve «Qırımtatar halqınıñ Cemaat Şurası Putinni alğışlay» levhalarınen çıqacaq ola.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, mekteplerniñ etrafında iç bir qora ve qaravullar terrorcılardan 100%-ğa saqlap olamaz, dep ayttı.
Böyle etip o, Keriç faciasınıñ yıldönümini tefsir etti.
"Ebet, iç bir qora, iç bir qaravullar, iç bir tehnika ya da psihologiya vastaları 100% terrorcılardan saqlap olamaz. Dünyada kimse ve bir yerde böyle kefalet berip olamaz. Menimce, birinciden terbiyelev, maneviy ve ahlâqiy terbiye, vatanperverlik terbiyesi müim", - dep yaza Aksönovnıñ sözlerinden Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Aynı vaqıtta o, yarımada tasil müissiselerinde qoruvnı temin etmek içün qoşma tebdirlerniñ kerekligini qayd etti.
"Bütün müessiselerni Rosgvardiya qaravullamaq kerek. Rusiye akimiyetine böyle muracaatnı yolladıq. Müsbet cevapqa ümütlimiz", - qoştı Aksönov.
Bundan evel Qırımnıñ rusiyeli Tasil Nazirliginiñ başı Natalya Gonçarova, ilhaq etilgen Qırımnıñ mektepleriniñ çoqusında şimdilik ihtisaslı qaravul qoruması yoq, dep bildirdi.
Cumaaqşamı künü, oktâbr 17-sinde Keriç politehnika kolleciniñ faciasınıñ yıldönüminde Keriçte matem künü ilân eildi.
Oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Qoyqırılg'an qala
Qoyqırılg'an qala bunnan 2,5 mın' jılg'a shamalas waqıt burın salıng'an ja'ha'n ma'deniyatında ko'rnekli esteliklerdin' biri esaplanadı. To'rtku'l qalasınan 22 km. arqa-shıg'ısta jaylasqan bul biybaha g'a'ziyne a'yyemgi grek ha'm rim ma'deniyatının' du'rdanaları menen bir qatarda turadı.
Qala birinshi ret 1936-jılı anıqlanıp, 1952-1957-jıllarda tolıq arxeologiyalıq jaqtan qazıp izertlendi. İlimiy izertlewler da'wirinde estelikten tabılg'an tabılmalar menen toplang'an mag'lıwmatlar arasında qalanın' atı jo'ninde birde derek ushıraspag'an. Sonın' ushın da jergilikli xalıq ta'repinen qoyılg'an Qoyqırılg'an qala atı menen u'lkemizde belgili bolıp qoymay, du'nya iliminde de solayınsha kirgizilgen. Qalanı qazıp izertlew na'tiyjesinde ko'plegen ko'rnekli ko'rkem-o'ner shıg'armaları, sonın' ishinde A'miwda'ryanın' to'mengi jag'alawındag'ı en' a'yyemgi freska (sabawg'a salıng'an sırlı su'wret), mayda skulptura, patsha mo'rleri menen olardın' tan'baları, qarıw-jaraqlar, gu'lal, tas ıdıslar, qola, temir, qımbat bahalı taslardan islengen bezeniw buyımları tabıldı. Olardın' arasında alımlardı ayrıqsha tan' qaldırg'an tabılmalardın' birine ku'nnin' biyikligin o'lshewge arnalg'an mu'yeshlik a'sbap — astrolobiyanın' tabılıwı menen astronomiyalıq a'sbaptı ornatıw ushın tırnaqtın' ashılıwı boldı. Estelikten tabılg'an maymıl statuetkası, Rim ma'deniyatına tiyisli shiyshe ıdıslar, Egipet fastaları Qoyqırılg'an qalanın' Hindistan, Egipet, Jer orta ten'iz qalaları menen baylanısların ko'rsetedi.


text:
Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov yarımada özüni mahsulat ile temin etip olamaycağı aqqında bildire. Bazar künü, iyün 21-de, «Dengi v Ukrayine» ukain maliyeviy portalı bildirilgeni kibi, buni Aksenov Peterburg halqara iqtisadiy forumında ayttı.
«Ne olsa da, qıtaiy Rusiyeden çoq şeyni ketiremiz. Çetelden mahsulat ketirilmey desek de olur. Demir yol ve deñiz bağımız qapalı», – dey o.
Aksenovnıñ aytqanı kibi, Qırım şirketleri suv mahsualatı ile Qırım ihtiyacalarınıñ tek yarısını teminleH bile, qalğanı qıtaiy Rusiyeden ketirile. Qırım devlet şirketleri yarımadanıñ ötmek ihtiyacını da tek 50% teminley, ekinci yarısını şahsiy şirketler işlep çıqara.
Malüm ki, Ukraina alâ daa Qırımnı aşayt malları ile teminley.
Bunıñ ile, Qırımnıñ sanayı siyaset naziri Konstantin Raviçniñ malümatına köre, bugün Qırımda Rusiye mahsulatnıñ ayı 80% yaqınlaştı.


text:
«Devlet hainliginen» qabaatlanğan Qırım sakin İvan Yatskin Aqmescit SİZO-sında ruhiy basqı altında, dep haber etti Qırım.Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov.
«Mayıs tatilleri arfesinde SİZO-ğa dava iştirakçilerinden biri, İİN hadimi keldi. İvan Grigoriyeviçni operativ bölükke çağırdılar. Bundan soñ onen beraber bir kamerada oturğan kişiler em onı, em qorantasını tehdit etip başladılar. Balalarınen evini yaqaralar, onı, qorantasını ve advokatını öldürirler, dep ayttılar. İvan Yatskinniñ tek bir advokatı bar ve bu da men, yani söz menim aqqında kete edi», – aytıp berdi Polozov.
Bu sebepten advokat İvan Yatskin ve ailesine qarşı telükesizlik tedbirleri qullanılması içün ariza bergen.
«Yuqarıda añılğan faktlar teşkerilmek kerek ve SİZO-da Yatskinni davanıñ iştirakçisi ziyaret ettimi, yoqmı ve kamerada onen beraber oturğanlar oña basqı ettimi, yoqmı ögrenilmeli», – dedi Polozov.
Onıñ malümatına köre, Yatskinni endi diger dört kişilik kamerağa avuştırğanlar, anda o bir insannen buluna.
Bundan ğayrı, Polozov, 2021 senesi mayısnıñ 12-nde İvan Yatskinniñ tevqif müddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen istinaf şikâyeti red etilgenini bildirdi. Böylece o, 2021 senesi iyülniñ 1-nece tevqifli qalacaq.
Yanvarniñ 28-nde Qırımnıñ Curçı rayonındaki Toğaylı (Kormovoye) köyünde Yatskinniñ ömür arqadaşı Gülnara Kadırovanıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi.
Qırımnıñ Curçı rayonınıñ Aybar (Voykovo) köyüniñ sakini İvan Yatskin 2019 yılda oktâbr 16-sında tutuldı. Bu dekabr ayında belli oldı.
Polozov, Yatskin apiske alınğan soñ Qırımdan Moskvağa çıqarıldı, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Rusiye quvetçileri qırımlığa «büyük maneviy basqı» yaptı.
Qırım.Aqiqatnıñ Ukraina telükesizlik hızmetine yollağan muracaat cevabında İvan Yatskin UTH ile işbirligi yapmadı, dep aytıla.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
ABD Ukraina elçihanesi iyünniñ 18-nde Rusiyede uzun apis müddetlerine üküm etilgen beş qırımtatarına qarşı mahkeme qararından qasevetlengenini bildirdi.
«Tünevin, haber etilgeni kibi, Rusiyeniñ beş qırımtatarını 12-17 yıl koloniyada qalmasına üküm etkeninden qasevetlenemiz. Rusiyeniñ qırımtatarlarnı adaletsiz şekilde cezalamasınıñ yañı işaretidir», – dep aytıla elçihaneniñ Facebook haberinde.
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugı arbiy mahkemesi Teymur Abdullayevni 17 yıl, Uzeir Abdullayevni 13 yıl, Rustem İsmailovnı 14 yıl, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yıl apishanede qalmasına üküm etti.
Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev ve Emil Cemadenovğa mahkeme qabaatlav tarafı istegeninden bir yıl çoq berdi. Qırımlılarnıñ imayesi mezkür qararnı şikâyet etecek ola.
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiye Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qarşı çıqarğan üküm sebebinden narazılıq bildirip, dünya toplulığını Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmesine çağırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Ukraina akimiyetini «Rusiye quvetçileri tarafından qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçirilgen, Rusiye mahkemeleri tarafından qırımlılarğa uzun apis cezaları berilgen» işğal etilgen Qırımdaki vaziyetten sebep BM Havfsızlıq şurası acele toplaşuvınıñ teşebbüsçisi olmağa çağırdı.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov veAyder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Makedoniya akimiyeti bildirgenine köre, memleket adını Yunanistan ile añlaşmada belgilengeni kibi Şimaliy Makedoniyağa deñiştirdi.
Radio Svobodanıñ haber etkenine köre, añlaşma fevralniñ 12-nde ükümetniñ resmiy habercisinde derc etilgen soñ işke tüşürildi.
Brüsselde fevralniñ 6-nda Makedoniyanıñ NATOğa qoşulğanına dair protokol tantanalı şekilde imzalandı.
Makedoniya, mudafaa alyans azası Yunanistan ile ad zıddiyetleri meselesini çezgen soñ alyansqa qoşuluv imkânına nail oldı. Atina, «Makedoniya» adı eski Yugoslav cumhuriyetiniñ sıñırındaki aynı adı olğan yunan regionı ile topraq iddialarına yol aça bile, dep tüşüne. Şu sebepten yunanlar qomşu memleketniñ adını deñiştirmege talap etken edi.
Makedoniya parlamenti 2019 senesi yanvarniñ 11-nde Anayasa deñişmelerine qoltuttı.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ baş naziri Dmitriy Medvedev baş nazir muavini Arkadiy Dvorkoviçke aşayt mahsulatınıñ fiyatlarını nezaret etip, «problemli regionlar – Kaliningrad, Qırım ve Uzaq Şarqqa» ayrı diqqat ayırmağa emir etti.
Böyle bir avaleni baş nazir muavini Arkadiy Dvorkoviç baş nazir Dmitriy Medvedevniñ baş nazir muavinleri ile toplaşuvında aldı, dep haber ete öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı.
«Qıyın regionlar boyunca – alıp barılacaq tedbirlerni muzakere etecekmiz, vaziyetni nezaret etecekmiz. Tabiiy ki, bu vaziyette bizim içün qullanıcılarnıñ menfaatları pek müimdir, ve bir de bir acele qararlar qabul etkende, olarğa esaslanacaqmız», – dep qayd etti Dmitriy Medvedev.
Baş nazir muavini Dvorkoviç ise şunı qayd etti ki, «şimdilik bazarda ciddiy bir deñişmeler yoq, olar aslı yoq».
Onıñ aytqanına köre, aşayt mahsulatınıñ taşıyıcılar cedveli «bayağı arttı».
Rusiye Federatsiyasınıñ baş naziri Dmitriy Medvedev avgustnıñ 7-de ükümetniñ Rusiyege qarşı Ukrainağa nisbeten yapqanları içün ceza kirsetken memleketlerden ayrı aşayt mahsulatına yasaq kirsetilmesi aqqında qararını imzaladı.
Cedvelde Amerika Qoşma Ştatları, Avropa Birligi, Yaponiya, Kanada, Avstraliya ve Norvegiyanıñ süt, et, sebze mahsulatı qayd etildi. Bir kün ögüne bunıñ kibi cezalar kirsetilmesini prezident Vladimir Pütin talap etti.


text:
Fevralniñ 22-nde Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi bir kişilik piket iştirakçisi Rustem Troşnıñ şikâyetini baqacaq kününi fevralniñ 26-na avustırdı. Bu aqta Facebookta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etmekte.
Haber etilgenine köre, oturışuvğa piket ötkerilgen yerge barğan politsiya hadimleriniñ şaat sıfatında çağırılğanı sebebinden avuştırılğan.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada küç idaresi hadimleriniñ qırımtatarlar ve musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Almaniya akimiyetiniñ spikeri aytqanı kibi, Merkel ve Putin bugün telefon vastası ile Ukraina vaziyetini muzakere etti ve subetni iyün 6 künü Frenkistanda devam etmege añlaştılar.
Spikerniñ sözlerine köre, muzakereyer Ukraina vaziyetiniñ tertipleşüvi boyunca olacaq.
Kremlde Putin Frenkistanda frenk zenaatdaşı Fransua Hollande ve britaniyalı baş nazir David Cameron ile körüşecegini tasdiqladılar.
Putinniñ yardımcısı Yuriy Uşakov amerikalı prezident Barak Obama ile körüşüvniñ keçirilüvi aqta planlar olmağanını ayttı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, «Yevropeyska solidarnist» siyasiy küçüniñ Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoznıñ fikirince, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen norman formatında körüşmege» ve «ilhaq etilgen Qırımnı qaytarmaq içün küreşmege azır degil». Bu aqta noyabrniñ 5-nde siyasiy küçniñ saytında haber etile.
«Zelenskıynıñ taqımı prezident bu körüşüvge azır olğanını ne qadar aytsa da, keri çekilüv ve Ukraina içün ciddiy qavğanen yekünlengen Trump ile soñki körüşüvi köz ögüne alınsa, prezident ve taqımınıñ bu körüşüvge azır olğanınen bağlı çoq şübhe bar», – dedi Çiygoz.
Onıñ fikirince, Zelenskıynıñ Putin ile körüşüv israrlığı «ya qarşısında kim olğanını añlamağanınen, ya da bu körüşüvniñ Ukraina içün aqibetlerini tolusınen añlamağanınen bağlı».
Çiygoznıñ qayd etkenine köre, Zelenskıynıñ Qırım fikirleri «azır degil, Donbastaki keri çekilüv areketleri ise Qırımğa pek tesir ete».
«Çünki Qırım da ortaqlarımıznıñ daa qararlı olmasını talap ete. Olar böyle olıp, Qırımnıñ azat etilüv meselesi çezilecegine ümüt bergen edi. Bugün ise halqara ortaqlarımızğa istinaf etmege tırışamız, amma özümiz keri çekilemiz», – dedi siyasetçi.
Zelenskıy ya da taqım vekilleri bu laflarnı daa izaatlamadı. Zelenskıy, Mariupolde Birlik forumında çıqışta bulunıp, «Qırımnı cenk yolunen tez ve qolay qaytarırmız dep tüşünmek yañlış» olğanını ayttı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı ükümetniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ükümet prezidentniñ barışıq planı yerine ketirilsiñ dep, er şey yapacaq ve Nazirler şurasına ait maddelerniñ ömürge keçirilmesinen oğraşacaq. Ükümet şimdi bile terroristlerden azat etilgen yerlerde, imkân olsa, zarar körgenlerge yardım etüv, infrastruktura, suv-ve gaz temilevi, elektir energiyasınen teminlevni ğayrıdan tiklev, akimiyet organlarını ğayrıdan tiklev, tertip-nizam olması, vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve azatlığını ğayrıdan tiklev boyunca işke başlamağa azır», – denile Nazirler şurasınıñ beyanatında.
Ükümette qayd etkenlerine köre, bir aftağa qadar ateş toqtatılmasınen faydalanıp, mesken noqtalarda nefaqa, aylıq ve diger içtimaiy yardım tölemege planlaştırıla. Ukraina baş naziri bunıñnen bağlı işni İçki işler Nazirligi, Maliye ve İçtimaiy siyaset Nazirligine buyurdı.


text:
Nadiya DatsükAqmescit – «Rusiyeli» Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ pasportlarını dağıtıp başladılar. Rusiyeniñ Federal migratsion hızmeti bildirgenine köre, Qırımnıñ endi 2,5 biñden ziyade sakini pasport saibi oldı. Daa 29 biñ ariza qabul etildi. Amma, yerli ealiniñ ekseriyeti ukrain pasportınen sağlıqlaşmağa aşıqmaylar.
Nefaqa, stipendiya ve diger içtimaiy tölevlerniñ kelecegi, ukrain pasportını qaldırmaq mümkünligi, Rusiye pasportını alğan soñ, kendi vatanında «gastarbayder» olmamaq içün ne yapmalı, yaş balalar nasıl vatandaşlıqnı qabul etecekleri – bu kibi meseleler ile qanun boyunca yaşamağa istegen er qırımlı rast kele. Tüşünmek içün qırımlılarğa 3 ay berdiler, ukrain grajdanlığından vazgeçmeycek soylarına – bir ay.
Qırım adliyecisi, «Ukrainanıñ mustaqil media professional birleşmesi»-niñ azası Oleksandr Tarasovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye pasportını alğanda, ukrain pasportını red etmek şart degil. «Rusiyede çift grajdanlıqqa ruhset berilgeni içün ukrain pasportını qaldırmaq mümkün, bu vaziyette siz Ukrain grajdanı sayılasıñız», – dedi o.
Ukraina qanunları boyunca diger devletniñ grajdanı olğan sakin ukrain vatandaşlığını coya. Qanundan uzaq turğan mezkür alda çift standartlar çalışa.
«Qanun maddelerinde – diger devlet vatandaşlığını göñülli olaraq qabul etilüvi aqqında söz yürütile. Şimdiki vaziyettte, qırımlılar Rusiye grajdanlığını iş, yaşayış, vesiqalarnıñ resmiyleştirilüvinen bağlı repressiyalarğa oğramamaq içün qabul eteler. Bu sebepten Qırım sakinlerine Ukraina territoriyasında sanktsiyalar kirsetilmemek kerek», – dep, añlattı Tarasov.
Rusiye grajdanlığı qabul etilmegen alda…
Qırımnıñ yerli sakinleri ve kelmeşekleriniñ ekseriyeti: ukrain pasportını qaldırıp, Rusiye grajdanlığı alınmasa ne olur, kibi sualni bereler.
«Oturma izinini almaq kerek, muntazam sürette alınğan aylıq, diger devlet vatandaşını işke almaq içün şorbacınıñ ruhseti da lâzim, böyleliknen, yabancı olaraq yaşaycaqsıñız, – dedi adliyeci. – Bunen beraber, Rusiyede Qırım territoriyasında grajdanlıqnı qabul etüv sistemasını nezaret etken iç bir qanun yoq. Şimdi ise, Qırımda resmen qayd etilmegen Ukraina grajdanları yarımadanı tekr etmeleri kerek olğanlarını ilân ettiler. Bunı Rusiye migratsion hızmeti bildirdi. İnsanlar bunı yapmağan vaziyette mesülietlikke çağırılacaqlar».
İçtimaiy tölevler
Mütehassısnıñ sözlerine binaen, nefaqa ve diger içtimaiy tölevlernen bağlı sual şimdilik açıq qalmaqta. Çünki adliye cietinden Qırım Ukrainanıñ territoriyası sayıla (Anayasa boyunca), Rusiye ise, yarımadanı bir qısımı olaraq tanıy.
«Bu mesele mahsus belgilengen qanun esasında çeziledejktir. Şimdilik o yoq. Ne Ukraina, ne de Rusiye mezkür suallerge cevap berip olamaz, çünki vaziyet qanundan tış bulunmaqta. Amma, Rusiye Anayasasına baqsaq, devlet özüniñ vatandaşlarını içtimaiy tölevlernen teminlemek mecbur. Biz qanuniy añlaşmamazlıqnen rast keldik, dep, aytmaq mümkün: bu kibi adiseler ne 1945 senesi, ne de 1991 senesinden soñ yüz bermedi», – ötmeçayet Tarasov.
Yuqarıda aytılğanını köz ögüne alaraq, adliyeciler ukrain grjdanlığından vazgeçmemege tevsiye etile: «İleride daa ne olacağı Belli degil, amma başqa çare olmasa, ya oturma izinini almaq kerek olacaq».


text:
Rusiye akimiyeti ilhaq etilgen Qırımda bir kilseni istisna etip, insanlarnı diniy esasta taqip ete, dep saya Qırım uquqimaye gruppasınıñ mütehassısı Aleksandr Sedov. Bu fikirinen o martnıñ 23-nde Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde paylâştı.
«Qırımda adalet seçici olaraq qullanıla: normalar Moskva Patriarhatınıñ Rus provoslav kilsesi ve Ukrain provoslav kilsesine alâqadar etmey. Yalıñız provoslav dinini kütkenlerniñ is-duyğuları aqaretlengen vaqıtta teşkerüvler yapıla. Eger böyle formulalar başqa diniy gruppağa nisbeten qullanılğan olsa, onı kimse taqip etmey, yani men duşmanlıq meselesini közde tutam. Kerçek, Qırımnıñ rusiyeli ükümeti böyle beyanatlar yapa. Aslında, aşalavlar Rus provoslav kilsesiniñ menfaatına yapıla», – dep qayd ete uquimayecisi.
Daa evel Qırım uquqimaye gruppasınıñ vekilleri «Qırımda din ve itiqad serbestligi» esabatını taqdim etken edi. Vesiqada, Rusiye ilhaq etken yarımdada 4 yıl içinde insan aqları bozıluvınen bağlı malümat taqdim etilmekte. Mühehassıslar, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti sistematik olaraq din kütketlerniñ serbestligini boza degen hulâsağa keldi.
Qırım uquqimaye gruppasınıñ yolbaşçısı Olga Skripnik, Qırımda esasen musulmanlar ve Kyiv Patriarhatına bağlı kilsege qatnağanlar aşalanğanını qayd ete.


text:
Türkiye paytahtı Ankarağa cuma künü II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ iştirakçileri kelmekte. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, musafirlerniñ esas qısmı Ankarağa Kiyevden uçaqnen kelecektir.
Kongresske dünyanıñ 12 memleketinden 180 qırımtatar teşkilâtı arizalarını yolladı.
Kongresste iştirak etecek teşkilâtlar avgust 1-2 künleri Bilkent Hotel salonında toplanıp, Qırımnıñ qanunsız işğali ve qırımtatarlarnı yoq etüv havfı şaraitlerinde yapılacaq areketlerni muzakere etecekler.
Forumda Kongress prezidenti saylanılacaq. Al-azırda o – 2009 senesi Aqmescitte I Bütündünya qırımtatar kongressi vaqtında saylanılağan Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovdır.
İştirakçilerge berilgen kongress malümatında şunı qayd eteler ki, Sovet Birliginiñ dağıluvından soñ Vatanına qaytqan 350 biñ qırımtatarı bugün kene basqı ve yoq oluv havfına rastkeldi.
Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ, 2014 senesi fevral 27 kününden ve bugüngece, 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Bunıñ ile qırımtatar halqınıñ yetekçilerine Qırım kirişi yasaqlandı, qanuniy sürette saylanılağan ve bütün dünyada tamır halqlarınıñ öz-özüni idare etüv organlarınıñ nümünesi olğan Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Qırımtatar Milliy Meclisi işine devam etmek imkâniyetinden marum qaldılar.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.
Rusiye akimiyeti Kongressniñ keçirilmesinde telüke kördi. Onı yasaq etip olamayıp, Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri er kün qırımtatar faallerini «fevral 26» işi boyunca sorğuğa çağıralar. Olarğa yarımada tışına çıqmağa yasaq, şunıñ içün olar forum vekillerine video muracaatını yazdılar.
Kongresste Türkiye parlamenti reisiniñ muavini Naci Bostancınıñ, Ukraina prezidenti adından – Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin, içtimaiy teminlev emegi naziri Faruk Çelikniñ, siyasiy firqa temsilcileriniñ, elçi ve çeşit memleket eyyetleri vekilleriniñ, alim, tedqiqatçı, Avropa ülkelerinden, AQŞ ve Kanada jurnalistlerniñ iştiraki beklenile


text:
Litvaniya prezidenti Dalia Grybauskaite, Rusiyege qarşı Ğarp memleketleri tarafından qabul etilgen sanktsiyalarnıñ hafifleşmesine sebep olmağanını beyan etti. Bunı o cuma künü Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile körüşkende ayttı.
Grybauskaite: «Noqta-i nazarımızğa köre, NATO, AB ve OSCE noqta-i nazarına köre, şarqiy sıñırlarda vaziyet fenalaşa, episiniñ közü ögünde tecavuziy davranış devam etmekte. Bu sebepten, sanktsiyalarnıñ hafifleşmesi içün iç bir sebep, şarait yoq», – dep ayttı.
Em o dedi ki, «normandiya formatı» çalışa, amma deñişmek ya da keñişletilmek te mümkün.
«Faqat, minsk añlaşmalarını eda etmekten ğayrı, başqa iç bir yolumız yoq», – dep qoştı Litvaniya prezidenti.
Avropa Birligi, AQŞ ve «Yediler gruppasınıñ» başqa devletleri, birdemlik olıp, Rusiye akimiyetinen bağlı olğan bir sıra ferdiy ve uquqiy şahıslarğa, em de Rusiye iqtisadiyatınıñ bazı sektorlarına qarşı, bir-qaç paket olaraq, iqtisadiy sıñırlamalar (sanktsiyalar) qabul etken edi. Moskvanıñ Qırımda ve Donbassnıñ bşr qısımda Ukrainağa qarşı yapqan ücümları sebebinden bu sanktsiyalarnıñ müddeti ara-sıra uzatıla.
Mayıs ayında «Yediler gruppasına» kirgen memleketlerniñ yolbaşçıları, Rusiye, Minsk añlaşmalına binayen, Ukrainağa nisbetten vazifelerini eda etmese, oña qarşı yañı sanktsiyalarnı qabul etmege azır olğanlarını beyan etken edi.


text:
Rusiyeniñ Kurgan şeer mahkemesi dekabrniñ 21-nde Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Vaitovnıñ müddetinden evel azat etilmesini red etti. Bu aqta Vaitovnıñ menfaatlarını temsil etken advokat Roman Kaçanov Facebookta haber etti.
Mahkeme, çıqarğan qararında Kurgan şeeriniñ №1 koloniyasında Vaitovğa nisbeten qullanılğan intizam cezasına esaslandı.
«Koloniyanıñ memuriyeti Vaitovnı izolâtsiyada tutmaq içün oña qarşı intizam cezalarını uydura. Vaitov tertip-nizam bozucısı kibi (koloniyağa bu statusta keldi) ve ciddiy madde boyunca qabaatlanğan kişi olaraq… izolâtsiyada tutulmaq kerek. Böyle şaraitler yoq edi, ve tahmin etkenimiz kibi, memuriyet onı izolâtsiyada tutmaq içün ceza izolâtorına, koloniyanıñ iç apishanesine qapatmaq içün ceza uydura edi, çünki cezanı çeküv sert şaraitler otrâdı 2018 senesi oktâbr ayına qadar tamir etilgen edi», – dep añlattı advokat.
Kaçanovnıñ aytqanına köre, mabüs mahkemede söz alıp, baqılacaq qızı bar, dep qayd etti.
«Vaitovnıñ qızı doğğanından saqat, onı baqmaq kerek. Şimdi bunı ömür arqadaşı yapmağa mecbur. Vaitov mahkemeden müddetinden evel azat etilmesini rica etip, özü içün degil, hasta qızı içün muracaatta bulundı. Prokuror mabüsniñ müddetinden evel azat etilmesine qarşı olmaz edi, dedi, amma koloniya tarafından intizam cezaları bar», – dep tarif etti advokat.
2017 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi üküm çıqarıp, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Aqyarlı Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli koloniyada beş yıl apis cezasını berdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Beşterek-Zuya suv yolu borusını martnıñ 18-nde faaliyetke kitirecekler. Andan suv Aqmesctke aqacaq. Bunı «Rossiya-24» telekanalınıñ yaynında Qırımnıñ Rusiye quruv ve mimarlıq naziri Mihail Hramov bildirdi.
«Martnıñ 18-nde suvnı Aqmescitke yibrecek olamız. Suv yolu borusınıñ uzunlığı 19 km, Aqmecitke ketecek suvnıñ miqdarı künde eñ azından 22 biñ metr kub», – dey Hramov.
Rusiyeniñ baş nazir muavini Marat Hunsulin fevralnıñ 18-nde, yarımada sakinlerini toqtamadan suvnen temin etmek içün Belbek özeninde suv aluv yapısınıñ ve Beşterek suv yolu borusınıñ quruluvı yaqın aylarda yekünlenilecek, dep bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa qanunsız olaraq kirgen rus artistlerine qarşı halqara sanktsiyalar qoyulması ğayesini ileriletmege mümkün, dep saya.
Bunı o, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«TİN, Rusiyeniñ Qırımnı qanunsız işğali ile bağlı er angi bir şahıs,institut ya da areketke qarşı pek sert bir siyaseti bar. Ukraina qanunlarını bozğanlarnı milliy ve zalqara seviyede cezalamaq içün daima sanktsiyalarnı başlatamız. Ve şimdibi bizim başlatqan global teşebbüsisiz Qırım platforması da böyle şeylerden biridir. Cinayet davası, deliller olğanda halqara seviyede bu sanktsiyalarnı ileriletmege daa qolaydır», – dedi Kuleba.
Ukraina qıtasında, qanunsız sürette Qırımnı ziyaret etkenleri içün 23 rus artistine qarşı cinayet davası açılğan.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı kóp kvartiralı úylerdi remontlaw boyınsha alıp barılıp atırǵan jumıslar haqqında
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2020-jıl 10-yanvardaǵı “2020-2022 jıllarda Ózbekstan Respublikasınıń sociallıq hám islep shıǵarıw infrastrukturasın rawajlandırıw is-ilajlar haqqında”ǵı PQ-4565-sanlı qararına muwapıq, Aralboyı regionın rawajlandırıw dasturi boyınsha 2020-jılda respublikamızdaǵı kóp kvartiralı uy-jay fondın ońlaw hám átirapın abadanlastırıw jumısların alıp barıw maqsetinde 38 obektte (tóbelerin shiferlaw, átirapın betonlaw, balalar maydanshası hám sırtqı hájetxanalar qurıw ushın) jámi 21,8 mlrd.swmlıq qarjılar jumsaldı. Sonnan, rayonlar kesiminde aytıp ótsek.
Nókis qalasında 4,7 mlrd.swm qarjılar esabınan 24 kóp qabatlı úylerdiń tóbeleri shiferlandı, 8 úydiń trotuarı betonlandı, 6 komplekt balalar maydanshası qurıldı. Atap aytqanda, “Elabad” MPJ, 23-kishirayonı №1/6, №1/7, №1/8, №1/9-sanlı kóp qabatlı úylerdiń tóbeleri profnastil menen shiferlandı. “Darbent” MPJ, 22-kishirayonı №ZA-úy, “Bereket” MPJ, 22-kishirayonı №5/8, №10B, №26, A.Dosnazarov №9-úyler hámde “Gulzar” MPJ, 22-kishirayonı, №13, №14, №15-úylerdiń aldına 6 komplekt balalar maydanshası jańadan qurılıp, trotuarı betonlandı.
Qońırat rayonında 2,5 mlrd.swm qarjılar esabınan 16 kóp qabatlı úylerdiń tóbeleri shiferlandı, 14 kóp qabatlı úydiń trotuarı betonlandı,
7 komplekt balalar maydanshası qurıldı. Atap aytqanda, “Temir-jol” MPJ, K.Abdirov kóshesi №16/26, №17, №27, №28-úyler hámde Nawayı kóshesi №9/10, №11/12, №13/14-sanlı kóp qabatlı úylerdiń tóbeleri profnastil menen shiferlandı.
Taxiatas rayonında 1,8 mlrd.swm qarjılar esabınan 9 kóp qabatlı úylerdiń tóbeleri shiferlandı, 4 kóp qabatlı úydiń trotuarı betonlandı, 4 komplekt balalar maydanshasın qurıw jumısları ámelge asırıldı. Sonnan, “Xalklar doslıǵı” MPJ, 1-kishirayonı, №7, №8, №10, №12, №14, №12a, №15a, №15b, №16a-sanlı kóp qabatlı úylerdiń tóbeleri jańadan profnastil menen qaplandı. Sonday-aq, 1-kishirayonı, №9A, №11, №16A, №30-úylerdiń aldına 4 komplekt balalar maydanshası jańadan qurılıp, trotuarların betonlaw jumısları alıp barıldı.
Xojeli rayonında 1,6 mlrd.swm qarjılar esabınan 17 kóp qabatlı úylerdiń tóbeleri shiferlandı, 6 kóp qabatlı úydiń trotuarı betonlandı, 2 komplekt balalar maydanshası hámde 1 dana ulıwma paydalanıwdaǵı hájetxanalar qurılıp, paydalanıwǵa tapsırıldı. Atap aytqanda, “Bayterek” MPJ aymaǵındaǵı T.Ibragimov kóshesi №13, №13A, №13B, №15, №16, №16A, №17, №17A, №37, №47A, №47B-sanlı hamde Doslık kóshesi №10, №12, №14, №16, №18, №20A-sanlı kóp qabatlı úylerdiń tóbeleri profnastil menen shiferlandı.
Tórtkúl rayonında 2,5 mlrd.swm qarjılar esabınan 7 kóp qabatlı úylerdiń tóbelerin shiferlaw jumısları alıp barılıp, 16 kóp qabatlı úydiń trotuarı betonlandı, 6 komplekt balalar maydanshası hámde 4 dana ulıwma paydalanıwdaǵı hájetxanalar jańadan qurılıp, paydalanıwǵa tapsırıldı. Sonnan, “Turtkul” MPJ aymaǵındaǵı. Istiklol kóshesi №1-sanlı, “Akkamısh” MPJ, Axillik kóshesi №1, №2, №3, №4, №5 hám “Yangiobod” MPJ, Axillik kóshesi №14-sanlı kóp qabatlı úylerdiń tóbeleri profnastil menen shiferlaw jumısları alıp barıldı.
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2021-jıl 1-marttaǵı “2021-jılǵı sociallıq hám islep shıǵarıw infrastrukturasın rawajlandırıw dástúri parametrlerine sıpatlı hám óz múddetinde ámelge asırılıwın támiynlewge qaratılǵan is-ilajlar haqqında”ǵı №21-sanlı bayanınıń 4-qosımshasına muwapıq, Aralboyı regionın rawajlandırıw dástúri sheńberinde 2021-jılda Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı 120 kóp kvartiralı úylerdiń tóbelerin rekonstrukciyalaw jumısları ushın 30,1 mlrd.swm qarjılar ajıratılıwı belgilengen.
“Kóp kvartiralı úylerdi iri hám jeńil ońlaw hámde ıssılıq támiynatı obektlerin qurıw boyınsha injiniring kompaniyası” QR aymaqlıq filialı tárepinen usı obektlerdiń proekt-smeta hújjetlerin islewshi kárxanalardı anıqlaw maqsetinde arnawlı elektron portalda dxarid.uzex.uz daǵaza járiyalanıp, tańlaw sawdaları nátiyjesinde proekt-smeta hújjetlerin islewshi kárxanalar anıqlanǵan hámde obektlerdiń proekt-smeta hújjetleri islep shıǵıldı.
Búgingi kúnde Ózbekstan Respublikasınıń Ministrler Kabinetiniń 2021-jıl 5-fevraldaǵı “Qurılıs tarawında elektron mámleketlik satıwlardı shólkemlestiriw hám ótkiziw tartibi haqqında”ǵı №55-sanlı Nızam talaplarına sáykes obektlerdiń tender sawdaların ótkiziw jumısları ámelge asırılmaqta.


text:
Bütün dünyada üküm sürgen epidemiologik vaziyetke baqmadan, Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi ve AVN-tur Qırım hacılıq-operatorı 2020 senesi Hacılıqqa azırlıq işlerini devam ete.
Hacılıq ibadetini yerine ketirmege istegen er keske Rusiye vatandaşı hariciy pasportınıñ 10 yıllıq yañı (biometrik) şekilini almaqnı tevsiye etemiz. Hariciy pasportnı almaqnıñ müddeti – 30 kündir, bundan da ğayrı, pasrpotnı almaq içün öz regionında şahsen kelmek şarttır. Devlet hızmetleri (Gosuslugi) saytında da hariciy pasportnı daa qolay şekilde yaptırmaq mümkün. Bu sene hacılıqqa barmağa niyetlengenler evelden hariciy pasportlarnı azırlatmaq kerekler, çünki hacılıq yolculığı hariciy pasport azır olmadan imkânsızdır.
Ümüt etemiz ki, Allahnıñ yardımı ile yaqın zamanda vaziyet eyileşir ve biz hacılıqqa barmağa istegenlerni muqaddes yolculıqqa ozğara bilirmiz.
QMDİ matbuat hızmeti
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov ve QMDİ-niñ AVN-TUR Qırım hac operatorınıñ müdiri Artur Reşitov 2020 senesi, fevral 13 künü Ufada olıp keçken hacılıq boyunca muşaverede iştirak ettiler. Muşavereni RF Federatsiya Şurası Reisiniñ muavini, Rusiye Akimiyetiniñ Diniy birleşmeler komissiyasınıñ Hacılıq işleri boyunca salahiyetli temsilcisi İlyas Umahanov alıp bardı.
Muşavere çerçivesinde federal maqamlarnıñ, diniy idarelerniñ ve Rusiye hac missiyalarınıñ vekilleri Rusiye-saudiye protokolı çerçivesinde rusiyeli hacılarnıñ qabul etilüvi, olarğa Saudiye Arabistanı Qırallığında ve tranzit memleketlerde eyi şaraitlerniñ teşkil etilüvi kibi 2020 senesi hacılığına ait meselelerni muzakere ettiler.
Hususan, Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailovnıñ sözlerine köre, Rusiye hac missiyası hac operatorlarına saudiye tarafı ile maddiy añlaşmalarnı vaqıtında eda etmege tevsiye etti, bundan da ğayrı, ayrı diqqat ealige dolandırıcılar tarafından sahte hızmetlerniñ kösterilüvine qarşı uquqoruyıcı organlarnıñ celp etilmesi meselesine diqqat ayırıldı.
2020 senesi Rusiye musulmanları içün hac kvotası 25 biñ yerni teşkil etti. Muşavere neticesinde Qırım musulmanları içün ayırılğan kvota keçken senege köre deñişmedi ve 600 yerni teşkil etti. 2020 senesi hacılıq mevsimi mayısnıñ 24-nde başlanacaq ve sentâbr 4 kününe qadar devam etecek.
Bundan da ğayrı, yañılıqlar arasında saudiye tarafı kirsetken 300 real viza toplavı ve 100 real köleminde siğorta tölevidir. Bundan evel, hacılıqqa tekrar barğanlar içün 2000 real miqdarında tölev lâğu etildi. Naqliye hızmetleriniñ fiyatı deñişmedi, amma, aynı zamanda, istegenler içün aeroporttan musafirhanege qadar bagajnıñ tranziti hızmeti kirsetildi.
Hacılıq Şurasınıñ Muşaveresini keçirüv çerçivesinde iştirakçiler Rusiye İslâm institutını ziyaret ettiler. Universitetniñ rektorı Artur Suleymanov musafirlerni oquv programması ve ceryanınen tanış etti.
Ayder İsmailov ve Artur Reşitov Boşqortostan Cumhuriyetiniñ reberligini ve Rusiye Musulmanları Merkeziy Diniy İdaresine tedbirniñ teşkil etilüvi ve sıcaq qabul etüv içün teşekkürler bildirdiler.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="37085,37087,37019,37017,37015"]
Saudiye Arabistanı Qırallığınıñ Hacılıq işleri boyunca nazirligi tekrar hacılıqqa barğanlarınıñ viza tölevini lâğu etti. İşbu tölev 2015 senesi kirsetilgen edi. Hatırlatamız ki, tekrar hacılıqqa barğanlar, ilâve olaraq, 2000 saudiye realı (aman-aman $550) üstünden tölemek kerek edi. Bundan evel, 2019 senesiniñ küzünde nazirlik ümrege tekrar barğanlarnıñ ilâve tölevlerini lâğu etken etti.
Lâkin, qayd etmeli ki, Saudiye Arabistanınıñ ükümeti, ilâve viza tölevini lâğu etmeknen bir sırada, hacılıqqa barğan er kesniñ vizası ve tibbiy sigortası içün töleviniñ miqdarı arttırıldı.
Tafsilâtlı malümatnı nevbetteki telefonlar vastasınen ögrenmek mümkün:
+7 (978) 09 08 202
+7 (925) 715 84 85,
8 (800) 551-31-30 (Rusiye içinde telefon açmaq bedava).
Ya da QMDİ Qırım hacılıq operatorınıñ resmiy saytından: AVNTOUR.RU.
QMDİ matbuat hızmeti
Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ Tış alâqalar ve hacılıqnı teşkil etüv bölüginiñ reberi Artur Reşitov Rusiye Federatsiyasınıñ hac missiyası terkibinde Saudiye Arabistanı Qırallığınıñ Hacılıq ve ümre naziriniñ muavinii Muhammed Salih Bentan ile körüşüvde iştirak etti. Körüşüv Saudiye Arabistanı Qırallığında RF Mesülietli ve Fevqulade elçisi Sergey Kozlovnıñ destegi ile keçirildi.
Körüşüv devamında taraflar hicriy taqvim boyunca 1441 senesi hacılığına azırlanuv ve Rusiyeden hacılıqqa kelgenlerge lâzim bütün hızmetlerni kösterüvniñ koordinatsiyası meselelerini muzakere ettiler.
Bundan da ğayrı, hac ve ümrenen bağlı umumiy meseleler, Hacılıq ve ümre nazirliginiñ Rusiye hacıları içün taqdim etken hızmetleri ve oñaytlılıqları boyunca meseleler baqıldı.
Rusiye hac missiyasınıñ hacılıqnı yüksek seviyede teşkil etkeni qayd etildi.
Körüşüv çerçivesinde Artur Reşitov Hacılıq ve ümre nazirine Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevden Qırım musulmanları içün hacılıqnı teşkil etüvde destek ve yardımları içün teşekkür bildirgen selâmlav mektübini taqdim etti.
Körüşüvniñ neticesi olaraq, Rusiye Federatsiyası içün 2020 senesiniñ haccı kvotası boyunca protokol imzalandı. 2020 senesinden başlap, Rusiye içün hacılıq kvotası 4500 yerge artaraq, 25 000 yerni teşkil etecek.
Rusiye tarafından protokolnı Rusiye Akimiyeti erkânında Diniy birleşmeler boyunca komissiyasınıñ Hacılıq işleri boyunca mesül hadimi İlyas Umahanov imzaladı, Saudiye Arabistanı tarafından ise, Saudiye Arabistanı Qırallığınıñ Hacılıq ve ümre nazirniñ muavini Abdulfettah bin Suleyman Maşat qol qoydı.
Taraflar 2020 senesiniñ hac kampaniyası, er vaqıt olğanı kibi, yüksek seviyede, qabul etilgen vesiqalarğa esasen keçeceginden emin olğanlarını ifade ettiler.
Rusiye Federatsiyası içün kvota arttırılğanından sebep, Qırım musulmanları içün de kvotanıñ 1 000-gece artması planlaştırıla.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="36410,36408,36406,36404,36402,36400"]
2020 senesi, yanvar 18 künü Saudiye Arabistanı Qırallığında Rusiye Hac missiyasınıñ 2020 senesi hacılığını teşkil etüv boyunca işke başlamasınıñ çerçivesinde hac turoperatolarnıñ birinci muşaveresi olıp keçti.
Qırım Cumhuriyetinden muşaverede Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ AVN-Tur turoperatorınıñ reberi Artur Reşitov iştirak etti.
Muşavere iştirakçıları Saudiye Arabistanınıñ hacnı teşkil etüv boyunca mesülietli vekillerinen birlikte Hac missiyasınıñ planları ve vazifelerini, 2020 senesi hacılıqnıñ teşkil etilüvi boyunca körüşüvlerniñ planını muzakere ettiler. Hususan, körüşüvler çerçivesinde profil komitetler ve şirketler ile aviauçuşlar, transfer, logistik shemalar ve marşrutlar, tibbiy destek ve hacılaqqa barğanlarnıñ havfsızlıq meselelerini muzakere etmege planlaştırıla.
Qırım içün kvota deñişmedi.
Hatırlatamız, Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ AVN-Tur hac operatorı 2020 senesi hac ibadetini yerine ketirmege istegenlerniñ vesiqalarını qabul etmege devam ete.
Qayd etilüv boyunca suallerni nevbetteki telefonlar boyunca ögrenmek mümkün:
+7 (978) 09 08 202
+7 (925) 715 84 85,
İlâve olaraq: 8 (800) 551-31-30, Rusiye boyunca telefon açmaq bedavadır.
Ya da QMDİ-niñ Qırımdaki hac operatorınıñ resmiy saytından ögrenmek mümkün: AVNTOUR.RU.
QMDİ matbuat hızmeti
Moskva şeerinde, Rusiye Akimiyetiniñ hac meseleleri boyunca Vekil, Federatsiya Keñeşi Başlığınıñ muavini İlyas Umahanovnıñ idareciligi altında Rusiye Hac missiyasınıñ keñleştirilgen Toplaşuvı olıp keçti.
Mezkür tedbirde, Rusiyeniñ Hac-missiyası, Müftiler Keñeşi, müsulmanlarnıñ Diniy İdareleriniñ, Federal telükesizlik Hızmetiniñ, RF çetel işleri boyunca Nazirlikniñ, turizm boyunca Federal agentliginiñ, Rospotrebnadzor ve Rusiye aviatsiyasınıñ vekilleri iştirak etti. Qırım müsulmanları Diniy İdaresini Qırım Müftisi muavini Ayder İsmailov ve "AVN-Tur" hac-operatorınıñ vekili Artur Reşitov taqdim ettiler.
Toplaşuv devamında, Hacılıq-2018 mevsiminiñ neticelerini çıqarıp, yekün çekildi ve Hacılıq-2019 teşkil etüv işleri boyunca müim qararlar qabul etildi. Hacılıq mevsimine azırlıq, turoperatorınıñ mesülietligi, avia bağ-alâqası boyunca añlaşmalarnıñ imzalanuvı, Rusiye kvotalarınıñ taqsimlenüvi, Saudiya Arabistanına kirmek içün viza kibi meseleler muzakere etildi.
2019 senesi Rusiye Federatsiyasından, hacılıq ibadetini 22000-den ziyade insan yerine ketirdi. Hac-missiyası vekilleri, Rusiye Federatsiyası Hac-missiyası tarafından qayd etilgen regional hac-operatorlarınıñ yüksek seviyedeki işlerine müsbet qıymet kesti.
Qırım Müftisi muavini Ayder İsmailovnıñ bildirgenine köre, toplaşuvda, Saudiya Arabistanında bulunğan hacılarnıñ oñaytlı şaraitleriniñ eyilişüvi ile birlikte, aynı zamanda, devlette ekonomik şartlar deñişe, bu cümleden, hac ziyaretiniñ fiyatına tesir etebilecek vergi seviyesi artmaqta.
Muşavere çerçivesinde, hacılıqqa ketkenlerniñ umumiy elektron cedevelini tizmek qararı qabul etildi. Bugünki künde mahsus Sertifikatnıñ şekili işlenilip çıqarıldı ve hac-turı içün para tölengende, hacılıqqa baracaq er insanğa individual Sertifikat taqdim etilecek.
Bundan ğayrı, turoperatorlarınıñ, Rusiye hacılarına hızmet kösterüv içün nezaret daa ziyade artacaq.
Ayder İsmailovnıñ aytqanına köre, mezkür müim qararlar, qanundan tış faaliyet köstergen turoperatorlarınıñ mesülietsiz areketlerini ögünden aldırmaq sebebinden qabul etildi.
Ayder İsmailov: "İnsanlarğa nisbeten kösterilgen mesülietsizlik neticesinde, 1000-den ziyade insanlardan para ve vesiqalar toplanıldı, lâkin şu hacılar hacılıqqa öyle de barıp olamadı. İşbu sertifikatsiya aqqında qarar hacılarnı çeşit telükelerden qorumaq içün alındı", dep qayd etti.Bugünki künde, Rusiye Federatsiyası Hac-missiyası tarafından qayd etilgen hac-operatorlarınıñ cedveli endi tizildi. Litsenziyanı elde etken cemi 9 hac-operatorı faaliyet köstermekte. Astını çızaraq, qayd etmeli ki, mezkür cedvelge kirmegen tur-agentlikleriniñ ve tur-operatorlarınıñ, hacılıq ziyaretini teşkil etmek ve hacılarnı Saudiya Arabistanına alıp ketmek aqqı yoq.
RF Hac-missiyasınıñ toplaşuvı devamında, Rusiye Federatsiyasınıñ regionlarındaki Diniy İdareleri arasında kvotalar bölündi. Bu yıl Rusiye içün kvota sayısı aynı qaldı. Qırım Cümhuriyeti içün kene de 600 yer olıp qaldı. Aynı zamanda, Qırım Müftiligi RF Hac-missiyasına, mezkür kvota saysını 1000-ce arttırmaq ricası ile resmiy mektüp yolladı. İlyas Umahanov, öz nevbetinde, kvotalarnıñ qoşuluvı meselesi ileride de RF çetel işleri boyunca Nazirlik ile birlikte baqılacaq. Bundan ğayrı, Saudiya Arabistanına hacılarnıñ kirmesi içün lâzim olğan viza vesiqası almaq içün qolaylaştırılğan şekili muzakere etilecek.
Toplaşuv tedbiriniñ soñunda, 2018 senesi, Saudiya Arabistanı Qırallığına olıp keçken, hacılıq meseleleri ile meşğul olğan erkânnıñ ziyaretine ve Saudiya tarafı ile keçirilgen añlaşmalarğa yüksek qıymet kHatırlatamız ki, bu yıl hacılıq mevsimi avgustnıñ 9-dan 14-ne qadar devam etecek.
QMDİ MDT matbuat merkezi
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="25530,25528,25524,25522,25520,25526,25532,25534"]
Qırım ve Sevastopol müsulmanları Diniy idaresi Mekke ve Medineniñ muqaddes yerlerinde hacılıq ibadetini yerine ketirmek istegenlerinden vesiqalarnı qabul etmege başladı. Hacılıqqa barmağa niyetlengenler içün, Qırım MDİ "AVN hac-tur" hacılıq operatorı mahsus aktsiya ilân etti.
Martnıñ 31 qadar hacılıq turı fiyatınıñ 50 fayıznı tölegenler içün 100 dollar para miqdarında endirim yapılacaq.
Hacılıq turı içün er ay tölevler eda etilecegi taqdirde insanlarnı, kvota boyunca yer tutulmasına kefillik, şaraitke baqmadan fiyatnıñ deñişmegeni ve 100-dollarlıq qadar endirim beklemekte.
Aktsiya 2018 s. martnıñ 31-ne qadar devam etecek.
Tavsilâtlıca avntour.ru resmiy saytında ya da +7 978 0908 202 telefon vastası ile ögrenmek mümkün.
QMDİ MDT hızmeti
Avgustnıñ 14-nde Qırım müsülmanlarınıñ birinci gruppa vekilleri Mekke ve Medineniñ muqaddes yerlerine yol aldılar. Hacılıq seferine episi olıp 64 adam çıqtı. Olarnı Qırım Müftiyatı hadimleri, soydaşları, yaqınları ozğardılar.
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov yolcularğa muvafaqiyetler tiledi.
"Allah dualarıñıznı qabul etsin, qaza-belâdan saqlasın. Seferni aman-esen keçirip, eviñizge ter-temiz, günâhsız qaytmaqnı tileyim. Menim sizge bir ricam bar:biri-biriñizge yardım etip, Vatan, millet ve dindaşlarımız içün dua etiñiz. Oğurlı yollar olsun", - dedi Ayder İsmailov.
Yolcular Aqmescitten Krasnodarğa qadar avtobuslarnen baracaqlar, ondan soñ, Dubaige barıp çıqacaqlar. BAE kene de avtobuslarğa minip, başta bir Medinege, soñra Mekkege Hacılıq ibadetini yerine ketirmek içün ketecekler.
Qırım müsülmanlarınen beraber Qırım Müftiyatınıñ hadimleri bulunalar. Bu aynıñ soñuna qadar daa 4 gruppa Hacılıqqa yol alacaq.
Umumen alğanda, bu yıl Qırım Cumhuriyetinden 370 adam muqaddes yerlerni ziyaret etecek.
Hacılıq– Mekke ve Medinede Muhammed Peyğamberimizniñ (s.a.v) ayatınen bağlı aziz yerlerniñ ziyaretinen bağlı bir ibadettir. Müsülman olğan er kes ömürinde iç olmadı bir kere Hacılıqqa barmaq kerek.
QMDİ MDT matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="7397,7395,7393,7391,7389,7387,7385,7383,7381,7379,7377,7375,7373,7371,7369"]
Avgustnıñ 10-nda Aqmescitniñ merkeziy Kebir camisinde Qırımdan Acılıqqa baracaq müsülmanlar içün seminar ötkerilecek. Bu kibi tedbir er yıl teşkil etile. Toplaşqanlarğa İslâmnıñ farzlarından biri – Acılıq aqqında malümat berilecek, bunıñnen beraber, seferniñ bütün hususiyetleri Acılıqnıñ manası, sevabı ve bu ibadetniñ yerine ketirilüv adeti tavsilâtlı şekilde añlatılacaq. Bu cümleden, tibbiyet hadimleri öz tevsiyelerinen paylaşacaqlar, AVN-TUR turistik şirketiniñ vekilleri yolculıq programmasınen tanış etecekler. Bugünki künde Qırım Müftiyatı tarafından 400 ariza qabul etildi. Vesiqalar ep qabul etile, amma, muqaddes yolğa çıqacaq müsülmannıñ çetel pasportı azır olmalı. Qırım müsülmanlarınıñ birinci gruppası avgustnıñ 14-nde yolğa çıqacaq. Seminar Aqmescit ş., Kurçatov soq.,4 adresi boyunca, saat 9:00-da keçirilecek.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Böyle bir tefsir Yalta şeer şurasınıñ resmiy saytında yerleştirildi.
Tkaçuknıñ aytqanına köre, bu künleri birden bir qaç kütleviy haber vastası Yaltada Lesâ Ukrainka müzeyi Qırımda soñki siyasiy adise-vaqialardan sebep qapatıluv havfı altında bulunğanını bildirdi.
«Lesâ Ukrainka müzeyi bölük olaraq Yalta tarihiy-edebiy müzey terkibine kire. Men resmiy alda bildirem ki, KHV tarafından Lesâ Ukrainka müzeyiniñ qapatılması aqqında tarqalğan malümat yañlış», – dedi o.
Tkaçuknıñ bildirgenine köre, al-azırda Lesâ Ukrainka müzeyi işini devam ete. Onı qapatmaq içün bir de bir sebep yoq.


text:
Ukraina Baş prokuraturasınıñ yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda Qırım.Aqiqat saytına kiriş blok etilgeni sebebinden cinaiy iş açtı.
Bu aqta QMC prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ bildirgen malümatına binaen, cinaiy iş Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ 171 maddesiniñ 1-ci qısmında belgilengen cinayet – mühbirlerniñ zenaat boyunca qanuniy faaliyetine aselet mania olması – alâmetleri boyunca açıldı.
«Qanunsız şekilde vaqtınca işğal etilgen Qırım territosiyasında teşkil etilgen organlar kene de, Ukraina Ana yasası ve halqara uquq qaideleri tarafında kefil olunğan söz serbestligini sıñırlap, mühbirlerniñ zenaat boyunca qanuniy faaliyetine aselet mania olalar», – dep ilân ettiler prokuraturada.
İşbu cinaiy işniñ malümatı Ukraina Baş prokuraturasına teslim etilgeni aqqında bildirile.
Bu afta Rusiyedeki ve Qırımdaki qullanıcılar Qırım.Aqiqat saytına kiriş blok etilgeni aqqında bildirdi. Bundan soñ rusiyeli prokuror Natalya Poklonskaya saytqa kiriş blok etilgeni aqqında malümatnı tasdıqladı.
Bundan evel Poklonskaya Azatlıq Radiosınıñ Qırım.Aqiqat leyhasını tolusınen blok etmek içün vesiqalarnı toplağanını ilân etti.
Ukraina Mustaqil media-zenaat birliginde Qırım.Aqiqat etrafında olğan vaziyet sebebinden OSCE Kütleviy haber vastalarınıñ serbestiligi boyunca vekâletli temsilcisiniñ ofisine muracaat etmege niyetlengenlerini bildirdiler.
Ukraina Haber siyaseti nazirliginde «Sıñırsız mühbirler» halqara devletke baqmağan teşkilâtqa Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda Azatlıq Radiosınıñ Qırım.Aqiqat leyhasınıñ saytına kiriş blok etilgenine uquqıy taraftan izaat ve neticelerni bildirmege muracaat azırlağanlarını ilân ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şura azası Sergey Kostinskiy öz Facebook saifesinde, Herson vilâyetinde Çonğarda qurulğan qulle endi 90 metr yüksekligine yetkenini haber etti.
«Qırımnıñ ihtyaçları içün Çonğarda qurulğan qulle endi 90 metrge yetti. Ekinci güzel haber – Çonğardaki frekanslar içün konkurs eki künden soñ başlanacaq. Salı künü Milliy şurada 4 ğalip – Qırımğa yayın yapacaq radiostantsiyalar saylanılacaq», – dep yazdı Kostinskiy.
Qulleni Ukrainalı yatırımcı qura. Qulleniñ yüksekligi – 150 metrni teşkil etecegi beklenile. Qulle sayesinde dört ukrain radiostantsiyası Herson vilâyeti ve Qırımda yayınlarını başlatacaq. FM dalğalarında yayınlar – Canköy, Krasnoperekopsk rayonlarını ve qısmen Aqmescit rayonını qaplap alacaq.


text:
İşğal etilgen yarımadadan mecburen ketken «PrivatBank» Qırım müşterileriniñ esapları alâ daa blok etile.
Qırımdan köçip ketkenlerniñ Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatına köre, bank operatorlarına kerek olğan vesiqalar teslim etilse de, bir qaç aydan berli olarnıñ ödev kartları blok etilip qala.
Aprel 23-de Ukraina Milliy bankı er bir bankqa № N 25-111/18824 mektübini yollap, qıtaiy Ukrainada vaqtınca qayd etilgenini tasdıqlağan vesiqanı bergen adamlarnıñ esaplarından blokunı alıp taşlamağa rica etti. Mektüpte qayd etilgenine köre, böyle bir malümat kâğıtını Devlet migratsion hızmetiniñ bölüklerinde almaq mümkün.
Bundan ğayrı, banklar Ukraina içtimaiy siyaset Nazirligi bergen «memleket içinde yaşav yerine deñiştirgen adamlar cedveline» kirsetüv aqqında malümat kâğıtını teslim etken adamlarnıñ esaplarından blokunı alıp taşlamaq kerekler.
Lâkin, köçip kelgenlerniñ aytqanına köre, «PrivatBank» Milliy bank tevsiyelerine qulaq asmay. Aynı vaqıtta maliye müessisesi bu malümatnı red ete.
Ukraina iqtisadiyatçılar Komitetiniñ yolbaşçısı Andrey Novaknıñ fikirince, birazdan banklar yatırımcılar parasını ödeycekler, lâkin şimdi bu işniñ incelikleri añlaşılmay.
Tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat saytınıñ malümatında oquñız – Ne vaqıt «PrivatBank» qırımlılarğa para ödeycek?


text:
Aqmescit – Bu sene Qırımdan 140 musulman acılıqqa baracaq. Bu qadar yerni Saudiya Arabistanı yarımada sakinleri içün ayırdı. Müftiyatta bildirgenileri kibi, Mekkege barmağa istegenlerniñ sayısı daa çoq edi. Cedvelge ise, birinci nevbette ariza yazğanlar kirdi.
Qırım musulmanları diniy idaresi keçken aftanıñ soñunda acılıqqa barmağa istegenlerniñ arizalarnı qabul etip bitirdi. Müftiyat hadimi, Zenife Seydametova Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, cemi olaraq 200 ariza berildi. Amma, bu sene Saudiya Arabistanı 140 yer ayırdı. «Arizalarnı birinci nevbette bergen ve vesiqalarnı, paranı ketirgenler acılıqqa ketecek», – dedi Zenife Seydametova.
Aytqanına köre, bu sene qırımlılar içün Mekkege yolnıñ fiyatı 2500 dollarnı teşkil etti. Fiyat, keçken senege nisbeten bir buçuq kerege azlaştı. Müftiyatta bunı turistik operatornıñ deñişüvinen añlatalar.Bu sefer yolculuq meselelerinen «Müslim tur" rusiyeli şirket oğraşa. 2500 dollar içine yol masrafları, yemek, yerleşüv kire. Aynı zamanda Müftiyatqa ukrain turistik operatorlardan teklifler de kelgen edi, amma olarnıñ fiyatları bir adam içün 3,5 - 4 biñ dollar etrafında.
Müftiyatta qayd etkenleri kibi, qırımlılar içün kvotalar Rusiye sakinleri olaraq ayırıldı. Bu sebepten olarğa Rusiye Federatsiyasınıñ çetel pasportı kerek. Umumen alğan 2014 senesi acılıqqa Rusiyeden 16,4 biñ insan baracaq.
Tınçlıq ve amanlıq içün dua etmek
Sentâbr 8 künü, aclıqqka ketecek qırımlı musulmanlar Aqmescitte terapevtniñ teşkerüvi ve meningitke qarşı aşalamadan keçtiler.
Bunıñ episi Saudiy Arabistan qırallığı acılıq meseleleri boyunca Nazirlikniñ mecburiy şartı edi. Bu teşkerüv ve aşalamadan keçkenlerge halqara standartları boyunca sertifikat berdiler.
Eski Qırımdan Ruslan birinci kere İslamnıñ aziz yerleri sayılğan Mekke ve Medinege yol alacaq. «Men keçken sene baracaq edim, amma iç türlü çare tapalmadım. Bu sene barmaycaq oldım, amma fiyatlar ucuzlaştı. İmkânnı qaçırmayım dedim, çünki er musulmannıñ boyun borcu – acılıqtır», – dep ayttı erkek.
Ruslan er kes kibi aşılamadan keçti ve çetel pasportnı aldı. Aytqanına köre, soyları ve tuvğanları oña bu hayırlı işte qol tutalar. «Acılıq pek ciddiy bir şeydir, episi musulmanlar anda barmağa isteyler, amma er kimniñ imkân olmay», – dey ssubetdeşimiz.
Ruslan qayd etkeni kibi, muqaddes mekânlarda bulunğan vaqıtta amanlıq ve tınçlıq içün dua etecek. «Siyasetçiler bir şeyler yapalar, adiy adamlar bunı añlamaylar ve çekişeler. Er kes tınçlıq-amanlıq istey», – dep bildirdi o.
Sentâbr 17 künü Müftiyatta «Acılıq ve onıñ hususiyetleri» mevzusında seminar ötkerilecek .Müftiyat hadimleri acılıqnen bağlı suallerge cevap berip, film kösterecekler. Saudiya Arbistanına qırımlı musulmanlar Aqmescitten çarter reysi ile tahminen sentâbr 20 künü ketecekler. Acılıqnıñ özü sentâbrniñ soñunda başlap, Qurban bayramı ile oktâbrde yekünlenecek.
Acılıq – İslamnıñ 5-nci şartıdır. Muqaddes yolculıq devamında Mekkeni, Kâbeni ziyaret eteler. Quranda er qadın ve erkek ömürinde iç olmadım bir kere acılıqqa barmalı. Acılıq şartları: insannıñ musulman olması, özüni idare etmeli, acılıq içün parası yeterli olmalı, belli bir müddet içinde ötkerilmeli, sağlam olmalı.


text:
Başqortstanda köçle dawıllar buldı. Anıñ näticäsendä distägä yaqın rayon zıyan kürde. İñ zur qaza Dürtöyle, İglin, İleş häm Blagoveşçen rayonnarına töşte. Dürtöyle rayonında 8 gektar urman zıyan kürgän, 28 awıl utsız qalğan, gazütkärgeç zararlanğan.
İleş rayonında ike meñnän artıq yort tübäsen quptarıp atqan, 20 awılnıñ utı özelgän. Böredä ike meñ şäxsi yort, 50 dän artıq xakimiät binası utsız qalğan. Ponton küper zararlanğan. Quptarılıp oçqan tübä astında qalıp ber keşe ülgän, 28 keşe zıyan kürgän, şularnıñ öçese balalar. Blagoveşçenda 147 şäxsi yort, 56 sänäğät binası, 15 mäktäp häm xastaxanä binaları tübäsez qalğan. Nurimanda 5 awıl, Krasnokama rayonında 20 yort utsız qalğan. Dawıl näticäsendä Dürtöyle, Blagoveşçen häm Böre şähärläre dä utsız qalğan. İnde küpçelek urınnarda elektr özeklege beterelgän.
Başqortstan Prezidentı tabiğät qazası bulğan rayonnarğa säfär qılıp, yärdäm itärgä ışandırdı. Kürelgän zıyannıñ küläme 200 million sumnan artıq.


text:
Ukraina, Rusiye Federatsiyası tarafından Devlet Dumasına saylavlarnıñ işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda keçirilmesini qattı takbih ete. Rey berüv neticeleri qanunsızdır ve bütün Rusiye Devlet Dumasınıñ qanuniy olğanını şübeli ete. Bu aqta sentâbr 19-da derc etilgen ukrain Tışqı işler nazirliginiñ beyanatında aytıla.
«Rusiye tarafından Ukraina mustaqil toprağınıñ ayırılmaz qısmınıñ yekâne federal saylav okrugına kirsetilmesi, em de Qırım yarımadasında dört majoritar bir mandatlı saylav okrugınıñ teşkil etilmesi, halqara uquq esas qaideleri ve printsipleriniñ bozulması ola. Bundan sebep, rey berüv neticeleri ve Devlet Dumasınıñ işğal etilgen Qırımda majoritar sisteması boyunca saylanılağn 4 deputatınıñ vekâleti , ve mütenasip sistema boyunca saylanılğan 225 parlamentariy qanunsız ola, bu ise bütün Devlet Dumasınıñ qanuniy olğanını şübeli ete», – dep aytıla müessiseniñ beyanatında.
Sentâbr 19-da, bazarertesi künü «Narodnıy front» («Halq cebesi») fraktsiyası, Rusiye Federatsiyası yañı saylanılğan Devlet Dumasınıñ qanuniy olğanını tanımama aqqında qanun leyhasını qayd etti.
Sentâbr 18-de, bazar künü Rusiyede Devlet Dumasına saylavlar keçirildi. Moskva rey berüvni işğal etilgen Qırımda da keçirmege qarar aldı, bunı ise, Kiyev ve bir sıra Çarp devletleti qattı tenqit etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.