text:
Dua mayısnıñ 18-nde saat 12:00 Qırımnıñ camilerinde keçirilecek. Bu aqta qarar Qırım Müftiligi tarafından qabul etildi.
Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları diniy idaresi vatandaşlarnı duağa qoşulmağa çağıra.
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailo:. “Camilerge kelip olamağanlar saat 12:00 qollarını köterip, yaqınlarıñız, tuvğanlarıñız, sürgünlikte elâk olğanlar, Vatanğa qaytıp olamağanlar içün “Fatiha” suresini oqumağa çağıramız”, – dep ayttı ve mayısnıñ 18 – qırımtatar milleti içün facialı bir kün olğanını, bu kün dehşetli sürgünlikte elâk olğan insanlarnıñ hatırasına dualar oqulğanını qayd etti.
Ayder İsmailov: “Bu kün aqqında hatıranı saqlamaq – ecdatlarımız ögünde olğan borcumızdır. Facia iç bir vaqıt ve bir kimse ile bağlı olıp tekrarlanmasın, dep saqlamaq. Biz Vatanımızdamız ve Qırımnıñ seadeti yolunda ğayretimizde bir olıp, bu dünyağa eñ eyisini ketirmelimiz. İnsanlar buña muhtac”, dep ayttı.
Mayısnıñ 17-sinde cuma künü cuma namazından evel sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına “Yasin” suresi oqulacaq.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


c: text/html

text:
`CNN International kanalı` Näticälär
Xäbärlär [32]
- Törkiyä – Uêl’s matçı TRT 1 êkrannarında
- İzrail köçläre Amerika jurnalistın törtkäläp êtte
- Süäeş kanalında qotqaru êşçänlege
- Yök korabı töpkä utırdı häm kanalnı yaptı
- AQŞta törek telendä televideniye kanalı
- Maduro internetta üz telefon nomerın yazdı
- TRT muzıka kanalında Qarabax ciñüe
- Bu könne närsälär bulğan?
- Bu könne närsälär bulğan?
- Sami Yosıf konśertları
- Yaman şeşle kileş tuqtamıyça 210 çaqrım yözde
- “Törkiyä bu êşne axırına qadär kiterep citkeräçäk"
- Dönya matbuğatına küzätü 03.05.2019
- Üzläre qazığan tufraq astında qaldılar
- Qaşıqçınıň soñğı süzläre öyränelde
- Aq Yort belän telekanal arasındağı däğ'wa
- Massaküläm mäğ’lümat çarasına - şöbhäle paket
- Yıldırım: “Belarus' – üz töbägendä totrıqlılıq ile”
- Putin, tatar tele referendumı häm şayannar kanalı
- İbrahim Qalın: “Zäytün botağı” xäräkäte Süriyä kördlärenä qarşı tügel"
- İstanbul kanalınıň geosäyäsi ähämiyäte
- Tüntäreleşçe Xafternıñ komandirı barısın da añlattı
- Süäeş kanalında qotqaru êşçänlege (video)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım gazetaları gaznıñ paalılaşması aqqında yaza, Qırımğa yürüşni teşkil etken ukrain siyasetçilerni tefsir ete ve Aqmescitteki yapılğan deñişmeler aqqında tarif ete.
"Krımskaya pravda" ("Qırım aqiqatı") gazetası "Fevralde gaz paalılaşacaq" maqalesinde bu yıl gaz fitayı eki kere artacağı aqqında haber ete. "Eali içün tabiiy gaz fiyatınıñ artması Rusiye Federal Antiinhisar hızmeti tarafından "Çernomorneftegaz" şirketi qazıp çıqarğan gaznıñ top fiyatınıñ artmasınen bağlı, - Qırım tarifleri ve fiyatları boyunca Rusiye nezaretindeki devlet komitetiniñ reisi Yuriy Novosadnıñ sözlrinden yaza matbuat. - Fevralniñ 1-isinden başlap yop fiyatı 11,7%-ğa köterilecek, iyülniñ 1-inden ise daa 11,7%-ğa. Amma Qırım sakinlerini birden uslandırmaq isteyim, fiyat köterüvi deral yapılmaycaq. Aş pişirmesi, suv qızdırması ve ev isitüvi içün 3500 kubometrden azca qullanılğan "Krımgazseti" şirketi satqan tabiiy gaznıñ bir kubometri fevralden başlap 5,56 ruble olacaq (şimdi - 5,18 ruble). Ondan çoq masraf etilgen er kubometr içün 8,65 ruble tölemek kerek olacaq. Ev isitüvi ve elektrik energiyasınıñ işletip çıqarması içün qullanılğan gaznıñ fiyatı bir kubometr içün 8,48 ruble olacaq. İyülniñ 1-inden başlap aş pişirmesi, suv qızdırması ve ev isitüvi içün 3500 kubometrden azca qullanılğan gaznıñ kub metri 6,03 rublegece ösecek. 3500 kub metrden ziyadece qullanılsa, 8,7 ruble tölenecek".
"Krımskiye izvestiya" ("Qırım haberleri") gazetası "Grant şpritsiniñ içi boşadı, ve sandıraqlav başlandı" maqalesinde Meclis reisi Refat Çubarovnıñ 2020 senesi mayıs 2-sinde Qırımğa yürüşni teşkil etmek teşebbüsini tefsir ete. "O yolbaşçılıq yapqan qırımtatar meclisiniñ (Rusiyede yasaqlanğan ekstremistik teşkilât) vekilleri "Çonğar" kiriş-çıqış noqtasında sıñırnı keçecek ve böylece "halqara teşkilâtlarğa, olar Ukraina suvereniteti ve bütünligine destek eterek qabul etken qararlarnı ömürge keçirmege yardım etecek", - yaza matbuat. - Mında mıtlaqa halqara çizgisi qayd etilmeli. Kyiv qırımtatar quvğunlarına aqça bermekni toqtattı, dollar aqını da qurudı. Yahşı yaşamağa ise er kes istey. Onıñ içün sabıq tribunalar ve reberler yalıñız özlerini hatırlatmaq içün, er şey yapacaq. Amma bu siyaset degil, bu hızmettir!".
"Krımskiy telegraf" ("Qırım telegrafı") gazetası "Tanılmağan" maqalesinde Aqmescitniñ rusiyeli akimiyetiniñ teşebbüsleri aqqında yaza, şeer ealisi "olardan hoşnut ve memnüm degil, amma kimniñ işi bar". "Memurlar qararlarnı tez qabul ete ve cemiyet fikrine baqmay", - yaza matbuat. - "Misal içün, Kuybışev meydanındaki yol areketiniñ teşkil etmesi. Birinciden, iş acmini arttırmaq ve daima olğan soqaq tıqanıqlığınından vazgeçmek içün, yol areketiniñ havfsızlığı boyunca komissiya, alqada içtimaiy naqliyatnıñ turağını qapatmaq qararını aldı. Moskovskaya meydanından şeer merkezine ketken turaq közde tutula. Yaqın vaqıtta anda demir çilter qoyulacaq. Ekinciden, Kiyevskaya soqağını cayav keçitinden kecken piyadelerniñ telükesizligini temin etmek içün, kene şu komissiya onı asıl yoq etmege qararını aldı. Yani, şimdi Pionerler Sarayı tarafından "Podedı caddesi" soqağına keçmek içün, alqanı üç yerastı keçitinden aylanıp keçmek kerek. Bu qarar şeer akimiyetiniñ mevamını kene tasdıqlay: Aqmescit adamlar içün degil, maşnalar içündir", - yaza gazeta.
Maqalede ilhaq etilgen yarımadada qullanılğan ıstılaat işletile


text:
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı Kiyevde «Qırımnı sevemiz!» körüşüvlerini teşkil ete. Birinci tedbir 2015 senesi fevral 7-de keçirilecek.
Körüşüv Aluşta ve Ermeni Bazarğa bağışlanacaq. Musafirlerni Aluşta ve Ermeni Bazarnıñ tabiatı, tarihiy ve medeniy yadikârlıqları ile tanış etecekler, bu şeerlerden köçip kelgen insanlar da teşrif buyuracaq.
«Körüşüv çerçivesinde balalar içün viktorina ötkerilecek, büyükler ise pilâv pişirilmesini örgenecekler ve onıñ tadına da baqacaqlar! Aluştanıñ aşçısı Abdulmacit bizge yardım etecek», – dep bildireler teşkilâtçılar.
Bunıñ kibi tedbirler yıl devamında er ay keçirilecektir. Fevral ayında Aluşta ve Ermeni Bazar, mart ayında Bağçasaray ve Qarasuvbazar, aprel ayında ise Yaltağa bağışlanacaq ve il. Tedbirlerni tecribeli tarihçılar ve bu şeerlerniñ sakinleri azırlaylar.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin aytqanına köre, Rusiyeniñ kütleviy haber vastaları (SMİ) devlet idaresi altında degil. Bu aqta o, amerikalı kinorejissör Olıver Stone’ge Showtime telekanalınıñ efirinde bergen intervyusında söz yürsetti.
Putinniñ aytqanlarına binaen «bu imkânsız bir şey».
Muhalefetniñ problemasını Rusiye prezidenti, Kreml raqipleriniñ saylavcı tarafından qoltutulması içün keder etken siyasiy programmasınıñ meraqsız olğanından meydanğa çıqa dep tüşünmekte.
Ondan ğayrı Putin, bazıları Rusiyeniñ dağılmasını hayal etkenleri aqqında ayttı.
«Bazıları hayal ete, bazıları ise Putin's Russia down (Putin Rusiyesi çökecek – QA) dep tüşünecek olalar. Bu olarnıñ hayalı.Lâkin bunıñ kerçeknen iç bir alâqası yoq...», – dedi o.
İyünniñ 12-nde Rusiyeniñ bir çoq şeerinde biñden ziyade insan tutılıp alınğan qaparcılıqqa qarşı mitingler ötkerildi. Bu arada devlet idaresi altındaki KHV o künü narazılıqlar aqqında haber bermemege qarar berdiler.
Oliver Stone’niñ «Putinden alınğan intervyu» adlı vesiqalı tsikl bu künlerde Showtime kabel kanalında numayış etilecek.


text:
Bu sene qırımlılar içün saylavlarnen zengin olacaq. Esas Ukrainada müim saylavlar – martnıñ 31-nde prezident saylavlarınıñ birinci turı keçirildi, artıq er kes ekinci turnı bekley. Sentâbr ayında ise Qırımnıñ özünde Rusiye akimiyeti yerli şura saylavlarını keçirmege planlaştıra.
Birisi qırımlılarnı Ukraina prezidenti saylavları meraqlandırmay dep aytsa da, bu yalan. Er kes – em Ukrainağa, em Rusiyege qoltutqan qırımlılar – saylavlaldı yarışnı, namzetlerniñ reytinglerini ve, elbette, namzetlerden biriniñ ğalebesi Qırımğa ne kibi neticeler ketirir, dep faal sürette muzakere ete. Qırımlılarnıñ tek bir qısmı rey berüvde iştirak etmege qarar almaq içün küç ve imkân taptı. Bunıñ içün esas Ukrainağa eki kere barıp kelmek kerek, amma Qırımdavi vaziyetten uzaq olğanlar içün bu zor körüne bile. Esas Ukrainağa yaşamağa ketken qırımlılarnıñ çoq biñli reylerine ise emiyet berilmeli.
Birisi qırımlılarnı Ukraina prezidenti saylavları meraqlandırmay dep aytsa da, bu yalan
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve halq lideri Mustafa Cemilev seslendirgen Ukraina prezidenti saylavlarında Petro Poroşenkonıñ namzetine qoltutmaq qararı beklenmegen bir şey olmadı. Meclis şimdiki prezident ile işbirliginde areket ete ve müim strategik meselelerde añlaşıp ola. Meclisniñ qararı tek müim elektoral yardım degil, Petro Poroşenkonıñ saylav kampaniyası içün pek küçlü bir siyasiy plüs.
Sır degil ki, Meclisniñ sesi bütün dünyada eşitile. Ne qadar paradoksal olsa da, Rusiyeniñ Qırım ilhaqından soñ Meclisniñ halqara tesiri ve esas Ukrainadaki tesiri bundan evelkinden qat-qat arttı. Şu sebepten Meclisniñ Poroşenkoğa qoltutmaq qararı – em dünya toplulığı, em Ukrainadaki vatanperver saylayıcılar içün küçlü bir işaret. Şunıñ içün Meclisniñ qarar rolüni qırımtatar saylayıcıları seviyesine, em de Qırımda yaşağan qırımtatarlarnıñ seviyesine tüşürmek – siyasiy ceetten aşaa ve basiretsizdir. Amma Rusiye propagandacıları vaziyetni aynı şu taraftan kösterecek ola. Belki, bu yapqanları rusiyelilerniñ aqlında Meclisniñ rolüni nivelirley bile, amma Qırımda ve Rusiyeniñ tışında Meclisniñ statusı ve tesiri yıl-yıldan artmaqta.
Eminim, Meclisniñ ve qırımtatarlarnıñ qararı birinci turda tesir etti ve ekinci turda saylayıcılarnıñ qararına tesir etecekAhtem Çiygoz
«Meclis qırımtatarlarnı temsil ete. Bizler canlarımıznı feda etip, Ukraina içün küreşemiz, bir çoq ukrainalı bunı añlay. Misal olaraq, studentlernen körüşken soñ bir çoqu Petro Oleksiyovıç Poroşenkoğa rey berecegini yazğan edi. Eminim, Meclisniñ ve qırımtatarlarnıñ qararı birinci turda tesir etti ve ekinci turda saylayıcılarnıñ qararına tesir etecek, cemiyetke Ukrainanıñ menfaatları etrafında birleşmege yardım etecek», – dep bildirdi maña öz fikrini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz.
Refat Çubarov Meclisniñ prezident namzeti Petro Poroşenkoğa qoltutmaq qararına bağışlanğan matbuat konferentsiyasında qırımtatar temsiliy organı müim ve kerekli olğanını adiy ve qolay bir şekilde köstergen edi. O, bir afta içinde Mecliske bütün dünyada eñ yüksek seviyede keçirilgen halqara tedbirlerde iştirak etüv davetnameleri ne qadar çoq kelgenini tarif etti. Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov daa az davetname alsa, şaşmam.
Bugünki vaziyette Meclis kibi bir ittifaqdaşqa saip olmaq pek şerefli oldı
Bugünki vaziyette Meclis kibi bir ittifaqdaşqa saip olmaq pek şerefli oldı. Meclis azalarınıñ çeşit halqara meydançıqlarda bulunması bu tedbirlerge siyasiy küç qoşa. Bu yüksek sözler degil, bu aqiqattır.
«Şübhesiz, Meclisniñ qararı ve qırımtatarlarnıñ destegi şimdiki prezidentke prezident saylavlarınıñ ekinci turına keçmege yardım etti, çünki rey berüvniñ birinci turı ögüne Petro Poroşenko ve Yuliya Tımoşenkonıñ reytingleri pek yaqın edi. Mence, şimdi de, ekinci tur ögüne, prezident Volodımır Zelenskıy kibi yüksek reytingli raqipni yeñmek içün Meclisniñ itibarını qullanmalı», – dep ayttı maña «Serbest Qırım» areketiniñ faali Emine İbraimova.
Rusiye qırımtatar halqınıñ liderini ve Meclisniñ eñ itibarlı azalarını quvıp, özüne qarşı hata yaptı
Eñ büyük media şahısları – Mustafa Cemilev, Refat Çubarov, Ahtem Çiygoz, İlmi Umerov ve Eskender Bariyev – işğal altındaki yarımadağa kirip olamasa da, olar Qırımdaki yaşayıştan uzaq degiller. Kyivdeki Meclis ofisine ne vaqıt kirseñ, mında er vaqıt Qırımdan kelgen musafirler bar, olarnıñ arasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranları, genç faaller bar. Olar tek Qırımdaki vaziyetni bildirmege kelmey, mında ola Meclis ile faaliyetlerini belgiley, bütün müim mesele ve problemlerni al etüv qararlarını azırlay. Şunıñ içün birisi Meclis Qırımdaki tesirini coydı dep aytsa, bu yañlış bir şey. Vaqıt kelir, bu insanlar siyasetni tek yaqından körgenini añlar.
Şimdi ise er kes bile ve añlay, Rusiye qırımtatar halqınıñ liderini ve Meclisniñ eñ itibarlı azalarını quvıp, özüne qarşı hata yaptı. Bugünde-bugün Rusiyege ketirgen siyasiy zararlarına qıymet kesmek zor.
Prezident saylavlarınıñ ekinci turında kim qazansa qazansın, Ukraina Avropa ve Ğarpnıñ demokratiya degerleri, söz ve saylav serbestliginiñ tarafdarlığınen bağlı daa bir imtiannı berdi.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ faalleri «Olarnıñ sesi ol» aktsiyasını başlattı. Teşkilâtçılarnıñ ğayesine köre, er bir insan siyasiy mabüslerge qoltutuv video muracaatını qayd ete bile.
«Siyasiy sebeplerden apiske alınğan er bir insannıñ azatlıqta onlarnen dostu, işdeşi ve tanışı bar, olar mabüsler aqqında daa çoq ayta bileler. Teşebbüske qoşulıv, bizge video muracaatlarıñıznı yollañız, mahsus hızmetler «terrorist» dep kimlerni apiske alğanını ikâye etiñiz», – dep aytıla «Qırım birdemliginiñ» haberinde Facebookta.
Faaller ilk video muracaatını endi derc etti. Belli Qırım ressamı Zarema Trasinova Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ernes Ametov aqqında tarif etti.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Türkiye ombudsmeni Şeref Malkoçqa Rusiye ve işğal altındaki Qırım apishanelerinde bulunğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini berdi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye tutulğan şahıslarnı almaştırdı. 35 ukrainalı olğan uçaq «Borıspil» ava limanında qondı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, qırımtatar faalleriniñ Rusiye apishanelerinden azat etilüvi Ukraina-Rusiye deñişiminiñ ekinci basamağı olacaq.


text:
Törkiä yuğarı konstitusiä mäxkämäse däwlät yuğarı uqu yortların baş yawlıqnı tıyğan qararnı
ğamäldän çığargan ğamälne kire qaqtı.
şikayätlär säbäple yañadan qarap çığarga häm kontitusiädäge üzgäreşlärne tuqtatırğa buldı.
Törkiä konstitusiä mäxkämäse: “däwlät uqu yortlarında xatın-qızlarğa yawlıq bäylärgä röxsat itü, ilneñ seküler nigezlärenä qarşı çığa” dip belderde.
Premyer Tayyip Erdoğan citäkçelegendäge xökümät fivral ayında, ildäge räsmi eş urınnarınnan qala xatın-qızlarnıñ däwlät uqu yortlarında yawlıq bäyläwen tıyğan qanunnı ğamäldän çığarğan ide.
Bu üzgäreştän soñ oppozisiädäge CHP partiäse şunda uq kontitusiä maxkämäse şikayät belän çıqqan ide.
Parlamenttä küpläp tawış belän konstitusiägä kertelgän üzgäreşlärneñ mäxkämä tarafınnan kiçä tuqtatılıp qaluı isä, premyer Tayyip Erdoğan häm AKP partiäle millät wäkilläre öçen küñelsez xabär buldı. Çönki kontitusiä mäxkämäse aldın da yänä ber şikayät däğwası bar. Mäğlüm bulğança küptän tügel konstitusiägä kertelgän üzgäreşlärdän soñ AK partiagä qarata Törkiä Cömhüriäteneñ dönyäwi nigezlären üzgärtergä tırışu ğayepläwe belän yabıluın sorap, mäxkämägä möräcäğat bulğan ide. Mäxkämänen kötelmägändä üzgäreşlärne tuqtatu qararı, partianın yabılu ixtimalında arttıra digän farazlar tudı.
Ankara universitetı professorı Baskın Oral älege qararnıñ başqa näticälär tudıraçağına ışana:
“Ägär konstitusiä mäxkämäse başyawlığı mäsäläsen ğamäldän çığarırga qarar qılğan ikän dimäk başyawlığı säbäple yabıluı täläp itelgän AK partianı da, yabarğa qarar birgän bulıp çığa”
Erdoğan häm anıñ tarafdarları başyawlıq bäyläwneñ demokratik ber ildä xatın-qızlarnıñ irekle ber xoquqı bularaq qabul itelüen telägän ide. Uqu yortlarında başyawlıqnıñ tıyıluı säbäple meñlärçä yäş uquçı uqu xoquqınnan mäxrum qalğan ide.
Törkiäneñ başqalası Ankarada universitetta uqığan baş yawlıqlı Sevan Ertuğrıl isemle uquçı, mäxkämä qararına qarata fikerlären bolay bäyan itte:
“Minemçä bu ğadel tügel. Min başqa keşelärneñ niçek kiyenüenä häm niçek fikerläwenä tıqşınmım ikän, här keşeneñ barlıq xoquqlarına ixtiram itäm ikän, min dä başqa keşelärneñ minem yawlığıma, kiyenüenä ixtiram itüen kürergä telim. Bigräk tä mondıy qarşılıqnıñ universitetlarda buluı bigräk tä ğadelselek. Çönki unversitetlar bötenläy ireklek alanı, berkemneñ dä xoquqları çiklänä almas monda. Däwlät polisiäsenen dä kerä almağan bu universitetlarda yawlıqnıñ tıyıluı minemçä bötenläy ğadelsezlekkä tiñ.
Törkiäneñ 70 millionlıq xalqının zur küpçelegen möselmannar täşkil itä.1920 yılda Törkiä cömhiriäteneñ sekuler nigezlären buldırğan citäkçe Atatürk, yewropanıñ yañalıqçı ağımın ürnäk alıp yaña inqilaplar kertte. Bu reformalardan berse bularaq Atatürk, yewropa mädäniätendä bulmağan baş yawlığın köndälek räsmi tormışta tıydı.


text:
Çin sağlıq hızmeti, Qıtaynıñ qıtasında koronavirus COVID-19 adiseleriniñ sayısı 63 851-ge yetkenini haber ete. Olarnıñ malümatına köre, 1380 adam öldı, bildire Azatlıq Radiosı.
Fevralniñ 14-ünde Qıtay, COVID-19 virusı ile 5 090 yañı hastanıñ olğanını ve 121 adamnıñ ölgenini haber etti.
Çinniñ Hubei vilâyetinde 242 ölüm ve 14 840 koronavirus hastalığı adisesi aqqında bildirdiler. Bu diagnostikanıñ metodologiyası deñişkeninden soñ oldı.
Umumen Hubeide 1310 ölüm ve 48 206 hastalıq adisesini qayd ettiler.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Aprelniñ 20-nde gece ve kün devamında Qırımda avalar bozulacaq: küçlü yağmur yağması ve küçlü yel olması beklenile. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi tenbiley.
«Suvuq cebe sebebinden aprelniñ 20-nde gece ve saba Qırımda bazı yerlerde küçlü yağmur yağması, kündüz ve kün soñuna qadar şimaliy-ğarbiy yel süratınıñ saniyede 17-22 metrge qadar artması beklenile», – dep aytıla müessise haberinde.
Qurtarıcılar qırımlılarnı avalar bozulğanı içün fevqulâde vaziyet peyda ola bile, dep tenbiley. Bu sebepten Fevqulâde vaziyetler nazirligi balıqçı ve gemicilerni deñizge çıqmaqtan, cumhuriyetniñ sakinleri ve musafirlerini dağ ve ormanğa barmaqtan vazgeçmesine, furtuna vaqtında deñiz yanında olmamağa çağıra. Şeerde olıp, eski terek ve reklama levhalarına yaqınlaşmamağa, olarnıñ yanında maşina qaldırmamağa tevsiye etile. Elektrik hatlarında ola bilecek qazalar sebebinden elektrikler kesile bile.


text:
Mektep, soñra universitet seneleri aqlıma kele. Oquğanda, er vaqıt doğru ilimlerni, yani riyaziyat (matematika), fizikanı begene edim… Bular mantıq tefekkürini inkişaf ettirmege imkân bere. Ağır vazifeni çezseñ, quvançıñ sıñırsız ola! Amma endi mektepni bitirgende ve aliy oquv yurtunda oquğanda klassik bediiy edebiyat oquvı, muzıka, tasviriy sanatqa büyük meraq doğura.
Yazıq ki, vatanda zenaat boyunca çalışmağa qısmetım olmadı, vatandaşlarımıznıñ çoqusında olğanı kibi. İşni saylamağa imkân yoq edi. Boş vaqıt ise, muzıka, tasviriy sanat, teatrge bağışlanğan edi. Bu aqta maqaleler yazmağa bile başladım. Maqalelerni yazğanda, meselâ, kontsert nasıl azırlanğanı ve keçirilgenine merağım doğdı. Biz onı seyirciler zalından seyir etemiz, icracılardan taaciplenemiz. Buña ise nasıl irişmek mümkün, repetitsiyalar nasıl keçe, kontsert vaqtında perde artında neler ola? Qayd etmek kerek ki, menin merağım qanaatlendirildi. Maña kontsertke azırlıqnıñ şaatı olmaq ve eki yırnı icra etmek bile imkân berildi.
Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde «Populâr KİNO muzıkası zemaneviy tarzda» mevzulı kontsert azırlanıla edi. Bu kontsert, farqlı milletlerniñ temsilcileri olğan talebelerni MUZIKA birleştirgenini köstergen edi! Talebelerniñ azırlanuvına Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan artist Gulsum Tamak reberlik ete edi.
Repetitsiyada körüne edi ki, icracılar kelecek vaqianıñ mesüliyetini daa duymay ve kerekli qadar azır degil edi. Olarnıñ reberi, olar «uyansın» dep, ruh kötergen bir qaç nasiat bermek mecbur oldı. Sanalaştırmanı bir qaç kere başından başlamaq kerek olğan edi.
Ekinci repetitsiya daa yüksek seviyede keçti. Er biri ne ve nasıl yapacağını bile edi. Reber icracılarnı tenbiley edi. Hususan, icracınıñ seyircilerge teşekkür bildirmek içün egilmesi qaidelerini bildim. Perde, onıñ artında artist turğanını iç bildirmemek kerek. Perde artından turıp baqmaq iç te olmaz. Bular, yaramay tabiat sayılır.
Şefika Ahtemova ile
Soñki repetitsiya kontsert başlanuvına eki saat qalğanda keçirilgen edi. Bu vaqıtqa kelip, kerçek aytayım da, bazı artistlerni tanımadım bile. Er kes yañı anter ve kostümlerni kiyip, başqa oldı! Talebelerniñ yüzleri parılday edi. Kontsert vaqtında icracılarğa baqmağa meraqlı edi. Bazıları, sanağa çıqmazdan evel, oynap, öz nomerini repetitsiya yapqan edi. Talapkâr oca bile ayttı ki, er şey planlaştırılğanı kibi oldı. Fakultet yolbaşçılığı da talebelerge teşekkür bildirdi.
Mamut Üseinov ile
Kontsertniñ baş teşkilâtçısı Gulsum Tamak qayd etti ki, birinci yapılğan iş yahşı oldı. Onıñ sözlerine köre, bu kün yağğan qar pek simvolik oldı.
«Er kes pek tırıştı, bütün nasiatlarnı yerine ketirdi! Eñ müimi şu ki, müsbet duyğular, sana tecribesi ve minnetdar seyirciler oldı… Birinci yapılğan iş yahşı oldı!))) Ögümizde, sanağa çıqış yolunda çoq meraqlı şey olacaq! Er şeyge rağmen, TEK MUZIKA DÜNYANI QORUYCAQ!» – dep yazdı Gulsum Tamak Facebook saifesinde.
Başta eñ yahşı icralarnı qayd etmek istey edim. Seyirciler olarnı kördi. Amma soñra hatırada tek ilk qış künü keçirilgen güzel kontsert aqqında hatıralarnı qaldırmağa istedim.
Böyle merasimler çoq olsun!


text:
Qırımdaki MREOnıñ hadimleri cedvel boyunca çalışqanlarına baqmadan, işlerini becermege yetiştirmeyler. Bu al keleyatqan aydavcılarnıñ miqdarınen bağlıdır. Bu aqta Qırımdaki GİBDD MVDniñ rusiye idaresiniñ reisi Anatoliy Börisenko bildirmekte.
«Bizim bazı vatandaşlarımız bu işlerini soñuna qadar uzatqanları içün, elbette böyle sıralar peyda oldı. Şimdiki vaqıtta, adamlarnıñ ihtiyacları bizim yapıp olacağımızdan çoqtır. İnsanlar bu añnı soñuna qadar uzatıp keleler», - dep izaatlay Börisenkonı Novosti Krıma agentligi.
Video qullanıcı Sergey Vladimiroviçke ait.
Rusiye İç İşler Nazirligi, akimiyet qararına bazı deñişmeler kirsetti. Olarğa köre, qırımlı aydavcılar aprel 1 kününe qadar elde etken arabalarnıñ ukrain türlerini rusiye türlerine deñiştirmek kerek.
Ukraina Nazirler Şurasınıñ iş gruppası, aprel 1- nden soñ esasiy Ukraina boyunca rusiye türleri olğan qırım arabalarınıñ areket etüvinen bağlı meselesini çezmekteler.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Moskva Basman mahkemesi mart 4 künü ukrain arbiy hızmetçisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Nadejda Savçenkonıñ onı Avropa Şurası Parlament assambleya toplaşuvına yollamağan taqiqatqa qarşı itirazını baqacaq.
İmayeniñ fikrine köre, PACE vekili statusı qabaatlanğan şahısqa diplomatik imunitetni ve toplaşuğa barmağa aqnı bere. Adliyeciler şunı deyler ki, Avropa Şurasınıñ iç bir memleket azası buña qarşı çıqamaz.
Beklenilgeni kibi, Savçenkonı mahkeme toplaşuvına ketirirler. Rusiyede Nadejda Savçenkonı Donbassta elâk olğan Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlaylar. İyünniñ soñunda separatistler onı esir alıp, Rusiye arbiylerine teslim ettiler. Bundan soñra Savçenkonı Rusiyede apiske aldılar. İmayeniñ malümatına köre, onıñ jurnalistlerniñ ölümine alâqası yoq, çünki o, esarette edi. Savçenko bütün qabaatlarnı red ete.
Yanvar ayınıñ soñunda taqiqatçılar Savçenkoğa qarşı sıñırdan qanunsız keçüv aqqında daa bir cinaiy iş açılğanını bildirdiler.
Nadejda Savçenko 8-inci çağırılış Ukraina halq deputatı, Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Yuqarı Radanıñ delegatı olıp, halqara immunitetke saip. Seksen künden ziyade narazılıq açlığını tuta.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesi boyunca davağa keçken asırnıñ 70-80-ci seneleri malümatlarını qoştı. Bu aqta aprel 25-te toplaşuvda bulunğan Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Meclisni ekstremistik teşkilâtı olaraq tanımaq içün baqılğan meselenen bağlı ve bağlı olmağan malümatlarnı, şu cumleden 1988 senesi malümatını da qoşalar, o vaqıt Qırımtatar Milliy Meclisi yoq edi, ve, ihtimal, qabaatlayıcılar da yoq edi, ve, elbet, diger devlet – Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleriniñ Birligi bar edi. Aynı böyle etip, Rusiye Federatsiyasınıñ uquq saasına mütenasip olmağan areketler ve vesiqalarnı baqmağa tırışalar», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Şimdiki vaqıtta mahkemede davanıñ ekinci tomını baqmağa başladılar. Mahkemeciler Meclis saytını, onıñ beyannamesini ve internet ağında haber beyanatlarınıñ Screenshotlarını ögrendi.
Bundan da ğayrı, mahkemede Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Facebook saifesiniñ Screenshotını taqdim ettiler, o yerde Meclis azalarınıñ sayısı 33 insandan ibaret olğanı bildirile.
Toplaşuvda Moskvağa boysunğan yarımada ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ temsilcisi endi buluna.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi. Aprel 15-te Qırımda Meclisni yasaq etmesi davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi, nevbetteki toplaşuvnı aprel 25-te keçirmek qararı alındı.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
40 QIRQINCI DERS
· Muracaatname
Sayğılı ana-babalar!
Bizim eñ büyük baylığımız – bu, evlâtlarımızdır. Alla bizge olarnı bağışlay ve bizlerni bahtlı ete. Ana-baba içün eñ tatlı – evlâttır. Biz onı candan sevemiz, çeşit hayırsızlıqtan közümizniñ bebegini qorçalağan kibi qorçalaymız, asraymız, büyütemiz, sağlam olmaları içün areket etemiz. Bütün ömrümizni olarğa bağışlaymız. Alla epimizge balalarımıznıñ ferağını körmege qısmet etsin!
Ürmetli ana-babalar! Tilimizniñ bugünki vaziyeti cemiyetimizni pek raatsızlay. Balalarımız öz tilinde laf etip olamay. Böyle ketse, bir qaç yıldan öz tilimizde laf etken adam qalmaz. Biz tilimizni coyarmız. Tilimiz coyulsa, özümiz de coyulıp, başqa milletlernen qarışıp ketermiz, olarnıñ tilinde laf etip, olarnıñ adetlerini ögrenip, soñ-soñuna daa, Alla saqlasın, çoqunıp da başlarmız.
Bizge keregi bumı? Vatanımızğa bunıñ içün qaytıp keldikmi? Tarihiy vatanımız – Qırımda, baba-dede toprağında başqaları keyf çatıp yaşasınmı?
Yoq! Bizge bu kerekmey!
Onıñ içün, keliñiz acele çareler köreyik. Bizge yoq olıp ketmege yol bermeycek şeylerden biri – bu, tilimizdir.
Öz aramız ve balalarımıznen öz tilimizde laf etsek, biz bir vaqıt yoq olmamız, biz bar olurmız, milletimiz bar olur ve aziz arzu-niyetlerimizge irişirmiz, inşalla.
Balasınen öz tilinde laf etkenlerge maşalla. Balasınen başqa tilde laf etken ana-babalar ise halqımız ögünde büyük bir qabaat işley ve öz balasını özü tilsiz qaldıra.
Duşmanlarımız açıq-açıqqa: “Siz tiliñizni sevmeysiñiz, öz tiliñizde laf etmege bilmeysiñiz. Siz tezden tilsiz qalıp, yoq olıp keteceksiñiz… Bizge de keregi budır!” – dey.
Bu sözler titis sözler olsa da olar içinde aqiqat bar. Başımızğa esimizni toplayıq da, vaqıt coymayıp, tuvğan (doğmuş) tilimizni, kerek olsa, özümiz de ögreneyik ve mıtlaq balalarımızğa ögreteyik. Qoranta içinde öz tilimizde laf etmekni adet eteyik. Eşitesiñizmi? Qoranta içinde öz tilimizde laf etmekni adet eteyik.
Ondan da ğayrı, ana tilinde yazılğan kitaplarnı, gazetalarnı, jurnalnı peyda eteyik, oquyıq, balalarımızğa oqutayıq. Kitap, gazeta, jurnallar masamızda olsun. Balalarğa şiirler ezberleteyik, yırlar ögreteyik. Tilimizge aveslik, sevgi aşlamaq içün, balalarımıznı er oquğan eseri içün, er ezberlegen şiiri içün maqtayıq. Balalarımız ve özümiz tilimizniñ sevdası olayıq.
Balaçıqlarımıznıñ yahşı bir hususiyeti bar: olar er şeyni tez añlay, tez menimsey, tez ögrene. Er kün tilimiz üstünde işlesek, çoq vaqıt keçmez, evlâtlarımız da, özümiz de tuvğan tilde laf eter ve tilsizlikten qurtulırmız.
Bizge nefes almaq içün ava nasıl kerek olsa, millet olıp qalmamız içün da tilimiz kerek. Tilimiz bizni bir bütün millet ete, bizni birleştire, keçmişimiznen, tamırlarımıznen bağlay, özümizde milliy ruh asray.
Biz er şeyniñ çaresini tapqan milletmiz, aqıl-fikir ve istidat saiplerimiz. Tilimizni ögrenmek meselesinde de kerekli çarelerini taparmız – balalarımız öz tilini ögrenir, bilir, öz tilinde laf eter.
Til oğrunda işimizge Alla qolay ketirsin!
Epimiz tilimizniñ sevdası olayıq!
Bilem, halqım urf-adetini küter,
Bülbül kibi öz tilinde laf eter,
Mıtlaq olur onıñ toyu-dügüni,
Aşı-suvu Allanıñ vermiş künü.
Er yerde, er zaman birlikli olsaq,
İnsannıñ barında-yoqunda bulunsaq,
Közümiz açılır, bulurmız ünü,
Bol-serbest ömürniñ kelir bir künü.
Kelir o kün – bala-çağa şeñ küler,
Qartlarımız cümlemiznen kün körer,
Ümmetimniñ tutqan yolu aqtır,
Küçlüklerniñ ahır-soñu feraqtır!
Azırlağan Seyran Memet oğlu Üseinov 16. 05. 09 s.
Sayğılı vatandaşlar!
Yırlarımıznıñ birinde: “Biz qırımtatarmız, yoq olmadıq, biz barmız!” – degen sözler bar. Ebet, yoq olmadıq, biz barmız ve Vatanımızğa qaytmaqtamız.
Bugün ögümizde turğan ciddiy meseleler sırasında tilimizniñ ağır vaziyetinen bağlı meseleler bar. Olar bizni pek raatsızlay, telâşlandıra.
Halqımız Qırımğa kelip, ruslar arasına tüşken soñ, er kün olarnen alâqada olıp, ziyade rus tilinde laf etip, öz tilini unutıp başladı. Assimilâtsiya ceryanı bizni suvğa tüşken çöp kibi tez-tez yaldatıp, uçurım kenarına alıp kete.
Ösip kelgen neslimizniñ bayağı bir qısmı öz tilini bilmey, bilse de zayıf bile, ya da pek zayıf bile. Öyle balalarımız bar ki, atta aytılğan lafnı añlamay, selâmnı bile keregi kibi berip olamay.
Qırımda rus tili müiti üküm süre. Mektepler ve bala bağçalarınıñ çoqusında rus tilinde oqutıla. Balalarımız şu mekteplerge barıp oquy, anda rus tilini ögrenip çıqa, rus tilinde laf ete, rus tilinde fikir ete, ruslarnıñ adetlerini ögrene.
Ana-babalarnıñ özüne ise memuriyet tarafından biñ türlü ayaq çalına. Meselâ, olar: “Balañız öz tilinde oqusa, mektepni bitirgen soñ qayda barıp kirecek, qayda çalışacaq? Er yerde rus tili qullanıla. Siz bunı tüşünesiñizmi?” – dep, ana-babalarnıñ başını aylandıra, özcesine qorquza.
Ana-babalar da çeşit-çeşit: biri meseleni añlay, biri – añlamay. Olarnıñ içinde: “Vay, balam rus tilini yahşı bilmese, soñ ruslarnen bir yerde yaşamağa oña küç olur”, – degen soyu bar.
Ey, musulmannıñ balası! Er kün ruslarnıñ arasında olğan soñ, rus tilini bilmemiz dep qorqmağa şey barmı? Rus tilini bizge rus tili müiti (yani «языkoBaя cpeдa» degen şey) ögrete. Bala evinden çıqqanı kibi rus balaları arasına tüşe, rus balalarınen dost ola, oynay, sabadan aqşamğace olarnen rusça laf ete. Daa evge qaytıp kelgen soñ da evdekileri onen rusça laf etse, televizornı rus tilinde baqsa, derslikleri rus tilinde olsa, oña daa ne kerek? İşte qırımtatar qorantasında bir qazaq balası daa asrala!?
Ana-babalarnıñ daa bir qısmı, aytması ayıp: “Menim balama qırımtatar tili kerekmey, o oña kerek olmaycaq, oqusın informatikanı”, – dey. Mına qayda şaşqan papiyler!
Birlik olmağan yerde, duşmanlarımız at oynata.
Cemaatımıznı raatsızlağan, atta qorquzğan şu ki, balalarımız öz tuvğan tilinden (ve, ebet de, adetinden, terbiyesinden) çette qala ve kün-künden uzaqlaşıp kete.
Közümizni açayıq ve keç olmağance tilimizge yapışayıq, tilimizni ögreneyik, balalarımızğa ögreteyik.
Epimiz tilimizniñ sevdası olayıq!
· Şiirler, yırlar
Tilimizni coymayıq!
İlimizge qaytıp kelip,
Bir şeyden saqt olayıq,
Evallıqqa pek berilip
Tilimizni coymayıq.
Dünya malı fayda bermez
Tilimiz eger ölse,
Biñ peşman da hayır etmez
Halq temeli til ölse.
“Şap da bir, şeker de birdir”
Bir tamam fikirsizge,
Tilni bilmemek ayıptır,
Lâyıq degil bu bizge.
Öz arası qartı-yaşı
Öz tilinde laf etsin,
Ösip kelgen evlâtlar da
Öz tilini ögrensin.
Tilimizni candan sevip,
Ögreneyik, bileyik,
“Çoqqa barmaz, yoq olurlar!” –
Degenni titreteyik!
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Atalar sözleri
Oqumaq – bir vaqıt keç degil. – yчиTbcя Hиkorдa He пoздHo.
Bir qulağından kirer, bir qulağından çıqar. – B oдHo yxo BлeTaeT, из дpyroro yxa BылeTaeT.
Bar edi – yoq oldı. – Былo, дa cплылo
Aq kün – ağartır, qara kün – qarartır. – Пpи xopoшeй жизHи лицo
бeлиTcя, пpи плoxoй – чepHиTcя.
Balaban balıq ufaq balıqnı tiri yutar. – Бoлbшaя pыбa MaлeHbkyю
зaжиBo rлoTaeT.
Büyük gemige büyük derya kerek. – БoлbшoMy kopaблю – бoлbшoe плaBaHbe.
· Frazeologizmler
yüzü açıq olması içün – для oчиcTkи coBecTи
ruhtan tüşmek – пaдaTb дyxoM
esini coymaq (bayılmaq) – пaдaTb B oбMopok
istek olsun – былa бы oxoTa
başlaması küç – лиxa бeдa Haчaлo
(iş) yerinden köçmey – a Boз и HыHe TaM
Alla bile; Alla bile onı – Aллax ero зHaeT
· Ösümliklerniñ adları
пacTepHak – pasternak, yaban havuç –
пacTyшbя cyMka – çoban çantası, qıçı –
пaTиccoH – şamaha –
пepBoцBeT (пpиMyлa) – pastaçıq –
пepekaTи-пoлe (Bepблюжbя koлючka) – biñbaşqoray, qamğaq, hadıq, cantaq –
(kpacHый, чëpHый, бoлrapckий) пepeц – (qırmızı, qara, tatlı) biber –


text:
«Reyting» gruppasınıñ keçirgen içtimaiy soravınıñ neticelerine köre, Ukrainada Rusiyeniñ işğal etken Qırım yarımadasınıñ işğalden çıqarılmasını desteklegenlerniñ sayısı er yıl arta.
Soraştırılğanlarnıñ 68 faizi, Ukrainanıñ Qırımnıñ işğalden boşatılması içün bütün imkânlardan faydalanmalı, dep sayalar.
«21 faiz yarımadanıñ Rusiye nezaretine keçmesi ile razı olmaq tarafdarlarıdır. 2014 senesinden başlap, Qırımnıñ keri qaytarılmasınıñ tarafdarlarınıñ sayısı kettikçe arta», – dep yazıla araştırmada.
Soravnıñ neticelerine köre, 45 faiz vaqtınca işğal etilgen Qırımğa kene suv berip başlanmasına qoltutalar, 48 faiz ise buña qarşı.
Araştırmada Ukrainanıñ türlü viyaletlerinde yaşağan 18 yaştan insanlar iştirak etti. Episi olıp martnıñ 23-34 devamında 2500 insan soraştırıldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml nezareti altında olğan Qırım prokuraturasınıñ başı Natalya Poklonskaya Ukraina İçki işler naziri Arsen Avakovnı cinaiy taqip ile qorquza. Ukrainada Qırımnı qaytarmağa yardım etecek Milliy gvardiyanıñ yañı bölügi teşkil etilecegi aqqında aytqanını izaatlap bunı ayttı.
«Avakov bu kibi lafları ile Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ maddesini qazana. Oña qarşı Ukrainada, bilgenime köre, toqtatılğan işler bar, Ukraina Baş prokuraturasında Avakovğa nisbeten açılğan işler bar, şimdi yañı maddelerni qazana, ğaliba», – dep bildire Poklonskanıñ sözlerini RİA Novosti Rusiye agentligi.
Onıñ sözlerine köre, silâlı bölükniñ teşkil etilmesi Rusiye CK «Qanunsız silâlı bölükniñ teşkil etilmesi ve onda iştirak» maddesi boyunca cezalana bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kezlev soqaqlarınıñ birinde binalar divarlarında soñki rusiyeli padişa II-ci Nikolaynıñ resimlerini yaptılar.
Graffiti fotoresimlerini içtimaiy ağlar qullanıcıları paylaşa. Elde etilgen malümatqa binaen, resimler şeerniñ eski qısmı soqaqlarınıñ birinde peyda oldı.
Hususan, resimlerde 1916 senesi padişa qorantası Kezlevni ziyaret etkenini köstergen levhalarnı körmek mümkün. Belli ki, padişanıñ qorantasınen Kezlevge ziyareti qısqa ve iş boyunca oldı.
2016 senesi mayıs ayında Kezlevde padişa şeerni ziyaret etkeninden 100 yıl tolğanı munasebetinen II-ci Nikolay abidesi açıldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada divarlarda rusiyeli prezident Vladimir Putinni köstergen graffitilerni faal şekilde yapmağa başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Aqyarnıñ (Sevastopol) rusiyeli başı Dmitruy Ovsânnikovnıñ istifağa çıqmasını qabul etti, şeer başı vazifesiniñ vaqtınca Mihail Razvojayev becerecek, dep bildire Putinniñ fermanına atıf etip "İnterfaks" rusiye haber agentligi.
Matbuat yazğanı kibi, Ovsânnik istiğa çıqmağa özü istedi, Aqyar şeer başınıñ vazifesiniñ vaqtınca Mihail Razvojayev becerecek, dep bildirdi Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
"Prezident öz fermanınen Ovsânnikovnıñ istifasını qabul etti ve gubernator vazifesini vaqtınca becermege Mihail Razvojayevnı tayin etti", - dep yaza media Peskovnıñ sözlerinden.
Şimdilik Kremlniñ ve Aqyarnıñ rusiyeli ükümetiniñ saytlarında bu malümatnıñ tasdıqı yoq. Qırım.Aqiqat tafsilâtnı bilmege tırışa.
Dmitriy Ovşannikov Aqyar gubernatorı olaraq 2017 senesi sentâbr 10-unda "saylavlar"da saylanılğan edi. 2016 senesi iyül 28-inden ve saylanmasına qadar Aqyarnıñ rusiyeli gubernatorı vazifesini vaqtınca becere edi. Bundan evel, 2015-2016 yılları o, Rusiye sanayı ve ticareti naziriniñ muavini edi.


text:
Mayıs 18 künü “Millet” telekanalında Aqmescitniñ merkeziy Kebir camisinde 1944 senesi, mayıs 18 künü qırımtatar halqınıñ zorbalıqnen sürgün etilüvi qurbanlarınıñ ruhlarına bağışlanıp keçirilecek dua merasimi canlı yayında kösterilecek. Canlı yayın saat 12:00 başlanacaq. Yayınnı “Millet” telekanalı ve “Vatan sedası” radiosı temin etecekler. Bundan da ğayrı, canlı yayın Facebook ve Instagram ictimaiy ağlarda da kösterilecek.
Er yıl, mayıs 18 künü Qırımda qırımtatar halqınıñ sürgüni qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanıp, matem tedbirleri keçirile. Cumhuriyetniñ şeerlerinde ve diger mesken yerlerinde şu dehşetli künlerniñ qurbanları hatırasına qoyulğan abidelerge çiçekler ketirile, Qırım camilerinde olarnıñ ruhlarına dualar keçirile.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Suriyede aprel 7-de Şarqiy Guta bölgesinde isyancılarnıñ qolunda olğan Dimaşq yanındaki qısmında himiyeviy silânıñ qullanılması aqqında bildirdiler.
AQŞta bulunğan Suriye-Amerika tıbbiy cemiyetinde, adise yüz köstergen yerden alınğan malümatqa atıf etip bildirilgenine köre, bir qaç ucümniñ neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısı eñ az 35 kişini teşkil ete.
Tıbbiy cemiyetniñ prezidenti Bazel Termanininiñ Reuters haber agentligine bildirgenine köre, hlorlı bomba Duma şeeriniñ hastahanesine tüşti. Bu ucümniñ neticesinde altı kişi elâk oldı.
Ekinci ucüm başqa bir evge, zeerli maddeler ve şu cümleden siñirni felç yapıcı gaznıñ qullanıluvı ile yapılğan edi.
«Biz BMT, AQŞ ve Avropa devletleriniñ ukümetleri ile bağlanamız», – dep ilâve etti o.
Agentlik, bu bildirüvlerni mustaqil menbalardan teşkerip olamağanını yaza.
Ondan ğayrı, himiyeviy ucümniñ delilleri olğanı aqqında Suriyeniñ «Beyaz miğferler» vatandaşlar mudafaası teşkilâtı bildire.
İçtimaiy ağlarda, elâk olğanlar ve şu cümleden balalarnıñ ağızlarında köpük ile fotosuretlerrini derc eteler. Ondan ğayrı yüzlerce zararlanğanlar aqqında bildirile.
Suriyeniñ devlet kütleviy haber vastaları, himiyeviy ucümniñ ukümet ordusı tarafından yapılğanını red ete ve isyancılar mağlübiyetke yaqın olğanları içün yalan haberlerni dağıtalar, dep bildireler.
Suriye ordusı ve onıñ ittifaqdaşları Duma şeerine top atılmasını ve avadan ucümlerini arttırdılar. SANA devlet agentligi bunıñ, artıq ukümetniñ kontroli altında olğan qomşu territoriyalarğa top atqanları içün isyancılardan öç aluvı olğanını bildirdi.
Suriye ordusı ve Suriyede uküm sürgen rejimniñ tarafında cenkleşken Rusiye arbiyleri, ukümet küçleri ve olarnıñ ittifaqdaşları Şarqiy Gutanıñ isyancılarnıñ kontroli altında olğan qısmını aman-aman tolusınen zapt ettiler, dep bildireler. Soñki künlerde Rusiyeniñ aracılığı ile yapılğan añlaşma boyunca Duma şeerinden biñlerce kişi evakuatsiya etildi. Lâkin aprel 5-te, añlaşmanıñ nevbetteki bozuluvı sebebinden evakuatsiya toqtatıldı.


text:
Almaniyanıñ sabıq kantsleri, "Rosneft" şirketiniñ müdirler şurasınıñ reisi ve “Gasprom”ğa ait olğan Nord Stream 2 şirketiniñ müdirler şurasınıñ başı Gerhard Şreder (Gerhard Schroeder), Kremlni ilk defa açıq şekilde tenqit etip, Qırım işğali halqara uquqnıñ bozuluvı olğanını bildirdi. Bu aqta o, Der Spiegel alman aftalıq gazetasına aytı, dep yaza DW.
Almaniyanıñ sabıq kantsleri, Qırım işğali sebebinden Rusiyeniñ halqara uquqnı bozması faktı Moskvanıñ areketleri arqasında angi sebepler olğanı sualine cevap bermegenini ayttı. Bundan ğayrı, o, sanktsiyalarnı Kremlniñ areketlerine “doğru cevap” olaraq saymağanını bildirdi.
“Olarnı manasız sayam, çünki olarnıñ yarıdımınen ne elde etile bilecegini körmeyim… iç bir Rusiye prezeidenti Qırımnı endi qaytarmaz”, – dep saya Şreder.
Almaniyanıñ sabıq kantsleri, "Rosneft" şirketiniñ müdirler şurasınıñ reisi Gerhard Şreder dünya burhanı vaqtında Rusiyege qarşı sanktsiyalar manasız dep saya ve Ukraina elçisi Andrey Melnikniñ fikri "kimsege meraqlı degil" dep qoştı.
Gerhard Şreder "Gazprom" rusiye şirketinde çalışa, o "Şimaliy aqı,-2"niñ müdirler şurasınıñ başı ola, 2017 senede onı ğarbiy sanktsiyalar altında olğan "Rosneft"niñ müdirler şırasınıñ reisi olaraq da tayin ettiler.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Prezident Petro Poroşenko bütün Ukrainada ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavını tiklemege avale etti. Bunı devlet yolbaşçısı «5 kanal» yayınında bildirdi.
«Menim fikirimce, yaqın zamanda Ukrainada, şu cümleden Qırımda, ATR yayınlavını tiklemek Ukraina akimiyeti içün şeref ola. Men böyle emirlerni endi berdim, ve qısqa müddet içinde bu mesele al etilecek ve istegenler ATR kanalınıñ sesini qırımtatarca eşitirler, dep tüşünem», – dep qayd etti prezident.
Bundan ğayrı, Poroşenko Ukraina ATR telekanalını Strasbourgtaki İnsan aqları halqara mahkemesinde qorçalaycağını ayttı.
Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı. Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.


text:
Aqyarda COVID-19 ile hasta eki pensiyalı vefat etti. Bunı şeerniñ rusiyeli akimiyetinde haber ettiler.
"Ölüm sebebi, pnevmoniya ve aqciger şişiklikgi ile müşkülleştirilgen koronavirus infektsiyasıdır", - denile beyanatta.
Akimiyetniñ malümatına köre, şeerde bir künde üç yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Tünevin Qırımda 23 yañı koronavirus infektsiya adisesi qayd etildi. Aqyarda - üç.
Umumen, Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, Qırımda 1139 COVID-19 hastası qayd etildi, Aqyarda - 339.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Mayıs 27-de Moskvada polis, Rusiye koloniyasında açlıq tutqan Ukraina rejissörı Oleg Sentsovğa qol tutmaq maqsadınen keçirilgen bir kişilik piketniñ iştirakçisini yaqaladı.
Bunı «OVD-İnfo», adı bildirilmegen yaqalanğan hanımğa atıfta bulunıp, bildire.
Onıñ aytqanına köre, o, plakat ile tura edi. Plakatta «Oleg Sentsov. Açlıq tutqanınıñ 14-nci künü» yazılğan edi. Onı polis bölügine alıp ketti ve resmen bildirmeyip tedbir keçirgeni içün protokol tizdiler.
Rusiyeniñ qanunlarına köre, bir kişilik piketniñ ötkerilmesi içün resmiy bildirüvni bermek kerekmey. Prezidentniñ emirine binaen, 2018 senesiniñ mayıs 25-ten iyül 28-ge qadar Futbol buyunca Dünya çempionatınıñ keçirilmesi munasebeti ile kütleviy tedbirlerniñ ötkerilmesi içün mahsus tertip işletile. Lâkin bu emirde bir kişilik piketler qayd etilmedi.
Sentsov ve Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesiniñ mayısında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp, yaqalandılar. 2015 senesiniñ ağustosında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, sert rejimli koloniyada 20 yılğa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımadı.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.
Ukraina rejissörı, Qırım sakini Oleg Sentsov Yamalo-Nenetsk muhtar okrugınıñ Labıtnangi şeerindeki 8 nomeralı («Beyaz ayuv» adlı) koloniyada buluna. Mayıs 16-da o, Rusiye ve Qırım apishanelerinde bulunğan bütün Ukraina siyasiy mabüslerni azat etmek talabınen açlıq ilân etti.


text:
Böyle mektüpni Putin adına belli Qırım alimleri ve ekologik cemaat vekilleri azırladılar.
Muracaat mektübinde Qırımnıñ hususiy tabiat yerleriniñ taqdirinen bağlı meseleler qayd oluna. Ve bu yerleriniñ saqlanuvı içün acele çare körmege rica etile.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Rusiye Federatsiyası terkibinde şekillendirüvi vaqtında Qırım Cumhuriyetiniñ ve Aqyarnıñ alelhusus tabiat yerleriniñ dağıluv havfı, bunıñnen beraber akimiyet tertibatınıñ islâatı ketişatında tabiat qorçalayıcı programmalarınıñ teminlevi toqtatılması Qırım tabiat qorçalayıcı ve ilmiy cemaatı arasında büyük bir qasevet doğura», – dep aytıla beyanatta.
Olar RF prezidentiniñ diqqatını Qırım Cumhuriyetiniñ 6 qorurına ve bir milliy parkına celp eteler. Bular tek cumhuriyetiniñ degil de, regional ekologik temelini teşkil etip, yüksek keyfiyetli suv yedegini temin etken, tabiat felâketlerine yol bermegen bütün dünya variyetidir,
«Qırım yarımadasında türlü qoruv cedvellerine: Qızıl kitaplar, Avropa Qızıl cedveli, Qırım Cumhuriyetinde hususiy qoruvğa muhtac olğan nebatlarnıñ cedveline kirgen ayvan ve ösümliklerniñ 700-den ziyade çeşiti yoq olmaq havfı astında qalmaqtadır», – qayd eteler ekologlar.
Şunıñ içün olar evelden Ukraina tabiat-qorur fondınıñ territoriyasına ait olğan Qırım Cumhuriyetindeki bütün qorurlarnı ve milliy parkını Rusiye Federatsiyasınıñ tabiat resursları ve ekologiya Nazirligine tabi etmege rica eteler. Akademik ilmiy müessiseleri olğan Qaradağ qorurını ve Nikita nebatat bağçasını Rusiye ilimler Akademiya teşkilâtlarınıñ tertibtına kirsetmege teklif eteler.
Bundan da ğayrı, olar Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ tabiat qoruv cemaat vekilleriniñ RF tabiat resurasları ve ekologiya Nazirligine kirsetmesini isteyler.
Beyanatnı «Ekologiya ve dünya» assotsiatsiyasınıñ, Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ ve milliy tabiat bağçalarınıñ vekilleri imzaladı.


text:
İşğal etilgen Aqyarda salı kününe qadar «Ukrtelekom» müşterileriniñ bağı ğayrıdan tiklenilecek.
Bu aqqında Aqyarnıñ bağ ve informatsion imkânlar idaresiniñ yolbaşçısı Vadim Dvorânenko bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform».
«Sevtelekom» hadimleri sentâbr 24-te «Ukrtelekom» hızmetlerinden marum qalğan 13 biñ müşteriden 7 biñ insanğa internet ağını berdi», – dep ayttı Dvorânenko. Onıñ bildirgenine köre, bunıñnen bağlı işler salı kününe qadar yekünlenecek, «Ukrtelekom» sabıq müşterileriniñ internet hızmetleri tolusınen kösterilecek.
PAO «Ukrtelekom» Aqyarda hızmetlerini toqtatqanı sebebinden şeer ükümetiniñ qararınen «Sevtelekom» müessisesi bağ hızmetlerini köstere ve internet bağını ğayrıdan tiklemege devam ete.
Qırım ve Aqyar boyunca Roskomnadzor idaresiniñ reberi Sergey Hudoleyniñ bildirgenine köre, «Ukrtelekom» Rusiyeniñ şirketi olaraq qayd etilgen «Naştelekom» şirketi ile bağ hızmetlerini berüv aqqında añlaşma tizdi.


text:
Angliyada bäbi qıtlığı
İldä iqtisadi torğınlıqqa kiterep çığaraçaq bäbi qıtlığı küzätelä
Angliya iqtisadi torğınlıqqa kiterep çığaraçaq bäbi qıtlığı belän oçraştı.
Angliyada Soŝial’ bazar vaqıfı töşençä oyışması êşçänlegenä kürä Angliya häm Uêl’sta tuu küläme kimede.
Bu küläm 1964tä ber xatın-qızğa turı kilgän bala sanı urtaça 2,93 bulğan waqıtqa äylänep qayttı.
Läkin uzğan yıl bu san 1,58gä töşep, xalıq sanın tigez däräcädä totu öçen kiräkle bulğan 2,1 astında buldı.
Bu wazğıyät’neñ kiläçäktä êşläwçe keşelärneñ azayuına kiterep çığaraçağı urın alğan xisapta: “Xäzerge waqıtta här 10 êşläwçedän yaqınça 3ese 65 yäş’tän olı. Läkin kiläse 10 yılda bu küläm 3,5kä kütäreläçäk häm 2060nçı yıllarda da san 4 bulaçaq.
Xisapan kürengänçä inglizlärneñ 4tän ber öleşe 2050gä qadär 65 yäş’tän olı bulaçaq.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Havfsızlıq şurası cumaaqşam künü, mart 19-da, Rusiye işğal etken Qırım meselesini baqacaq. Bunı BMT yanındaki Ukrainanıñ daimiy temsilcisi Yuriy Sergeyev bildirdi, – dep haber ete Radio Svoboda.
Toplaşuvnı «dost Litvaniya» teşkil etecek, – dep yazdı o Twitterde.
Diplomatnıñ qayd etkenine köre, tedbirge qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev davet etildi.
Arri formatında keçirilecek toplaşuv qapalı olacaq ve er kes fikirini serbest şekilde bildirecek. Havfsızlıq şurasınıñ resmiy olmağan ve iş planına kirmegen Arri formulası boyunca körüşüvlerge ekspertler ve şaatlar davet etile bile.
Aynı vaqıtta bu format Havfsızlıq şurasınıñ azalarını bunıñ kibi körüşüvlerde iştirak etmege mecbur etmey.
Ğarp diplomatlarından biri bildirdi ki, Rusiye bu toplaşuvda iştirak etmekten vazgeçe.
«Rusiye Qırım Rusiyeniñ qısmı ola ve Havfsızlıq şurasında qanun boyunca muzakere etilecek obyekt degil dep, tedbirni boykot ete», – dep yaza diplomatlarnıñ aytqanlarını «France-Presse» agentligi.
Keçken sene devamında BMT Havfsızlıq şurası Rusiyeniñ Ukraina istilâsınen bağlı tahminen 30 toplaşuv ve körüşüvni keçirgen edi. Olarnıñ çoqusında Havfsızlıq şurasınıñ azaları Rusiyeni sert bir şekilde tenqid etken ediler.


text:
Qırımda Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabasında sentâbr 18-inde 45 gektarnı qaplağan yanğın ketirgen zararnı sayalar. Bunı Aqmescitte matbuat konferentsiyasında Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ vekili Dmitriy Borovskiy ayttı, dep bildire "Krıminform" saytı.
Borovskiyniñ aytqanına köre, ziyan büyük olsa, cinaiy dava açıla bile.
"Bu vaqiağa bağlı dava açıldı, teşkerüv keçirile, yanğınnıñ sebepleri ve ziyanı biline. Ziyanğa köre, cinaiy davanı açmaq qararı alınacaq. Cinaiy davanı açmaq içün zararnı belli bir miqdarı olamalı", - añlattı Borovskiy.
Sentâbrniñ 18-nde aqşam Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabasında 10 gektardan ziyade meydanda quru ot yandı. Bir qaç saat içinde yanğın meydanı 30 gektarğa yandı. Sentâbrniñ 19-nda saba yanğın meydanı 45 gektarğa arttı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildire.
Kefe civarındaki yanğınnıñ ilk sebebi manğalnı diqqatsız qullanılması ola bile, dep bildire Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Qırımda sentâbrniñ 28-ine qadar fevqulâde yanğın telükesiniñ rejimi ilân etilgen edi.


text:
Bazarertesi künü, sentâbrniñ 23-nde, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Amerika Qoşma Ştatlarına iş ziyareti başlana. Bunı devlet başınıñ matbuat kâtibi Yuliya Mendel bildirdi, dep haber ete Radio.Svoboda.
Ziyaret vaqtında Volodımır Zelenskıy turğun inkişaf boyunca sammitte iştirak etip, bir sıra eki taraflı körüşüvler keçirecek, şu cümleden Amerika prezidenti Donald Trumpnen de.
Beyaz Ev, Trump ve Zelenskıynen birinci körüşüvi sentâbr 25-inde olacağını bildirdi.
Bundan ğayrı, ziyaret vaqtında, Ukraina prezidenti, AQŞ ukrain cemiyetiniñ liderlerinen, AQŞ eudi teşkilâtlarınıñ reberlerinen ve Amerika iş adamlarınıñ vekillerinen körüşecek, dep bildirdiler Prezident Ofisinde.
Daa Zelenskıy, BMT Baş Assambleyasınıñ sessiyası vaqtında munaqaşalarda çıqışnen bulunacaq.


text:
Ukraina Mudafaa naziri Andriy Zağorodnük Ukraina Qırım ilhaqını tanuv meselesini Rusiye ile muzakere etmeycek, dep bildirdi. Nazir, Rusiye Tış işler nazirliginiñ memurlarından biriniñ Qırım ilhaqını tanımaq çağıruvını açıq provokatsiya dep saya.
Ukrinform malümatına köre, bu aqta Zağorodnük cuma künü Brüsselde Alyansnıñ merkezine yapqan eki künlik ziyareti ve NATO memleketleri mudafaa nazirlerinen muzakereler keçirgen soñ jurnalistlernen körüşip ayttı.
«Aslında, bu eki mesele ayırılmalı. Birincisi – böyle beyanatlarğa nasıl yanaşamız? Böyle beyanatlarnı provokatsiya dep sayamız, Ukrainağa basqı yapmaq, belli añlaşmalarğa zorlamaq içün yapalar. Yani iç bir tanuv munaqaşaları olmaycaq. Bunı ciddiy şekilde aytmaq bile olmaz», – dedi nazir.
O, Azaq deñizindeki vaziyet kerçekten pek kergin olğanını tanıdı.
«Bizim vazifemiz – qabiliyetni quvetleştirmek, daa doğrusı olarnı qurmaq. Bunı da yapamız. Bu bizim strategiyamız, flot ve yalı mudafaası, ordularnıñ azırlanuvı, imkânlarnıñ arttırılması. Qara deñizge kirgen gemiler (NATO) – başlağan planımıznıñ bir parçası», – dedi Zağorodnük.
Ukraina Devlet gidrografiyası deñiz sıñırını belgilemek içün Rusiye ile muzakere esnasını başlatmağa çağırğan edi.
Avgust ayında Ukraina Devlet gidrografiyası yarımadanıñ bütün limanlarına kirişni yasaqlamaq içün işğal etilgen Qırım etrafında deñiz rejim rayonını ilân etmege planlaştıra, dep haber etilgen edi.
Rusiyeniñ qırımlı senatorları Sergey Tsekov ve Olga Kovitidi Ukraina akimiyetini Qırım etrafında rejim deñiz rayonını qurmaq niyetine açuvlanğan ediler.
2014 senesi iyül ayından berli Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını qapattı, Qırım halqara gemiler içün qapalı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Azatlıq Radiosı haber bere ki, Münhen Telükezilik Konferentsiyasına 35-ke yaqın devlet ve ükümet başçısı toplana.
Frankistan prezidenti Emmanuel Makron, Kanadanıñ baş naziri Justin Trudeau, NATO-nun baş kâtibi Jens Stoltenberg, AQŞ devlət kâtibi Mayk Pompeo, Çin tış işler naziri Vanq Yi, İrannıñ tış işler naziri Mohammad Cavad Zarif Almaniyağa gələcək.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy da Münhenge kelecek. Bundan evvel Kreml Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Münhen konfrentsiyasında olmayacağını bildirdi.
Konfrerentsiya İran ile bağlı siyasetteki zıddiyetler ve AQŞ prezidenti Donald Trumpnıñ avropalı tarafdarlardan mudafaa masraflarını artırmağa ve AQŞ vergi töleyicileri içün bu yükni azaltmasını talap etken açıqlamaları fonunda keçe.
Münhen Konfrerentsiyasınıñ reberi Wolfgang Ischinger, Suriye ve Liviyadaki cenknen bağlı raatsılığını ifade etti.
Konfrerentsiya fevralnıñ 16-ce devam etecektir.


text:
Ukraina İnterpolı Milliy merkeziy bürosınıñ sabıq yolbaşçısı Kirill Kulikovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı halqara qıdıruvğa ilân etemez.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İnterpolnıñ baş kâtibiyeti işbu cinaiy taqipni siyasiy olğanını añlaycaq. Şu sebepten Çubarovnıñ halqara qıdıruvı ile bağlı sualler yoq. Onıñ içün yekâne problem alanı – Rusiye Federatsiyasıdır», – dedi Kulikov.
Onıñ aytqanına köre, İnterpol faaliyetiniñ esaslarına köre, Çubarov Rusiyeniñ siyasiy ortaqları olğan memleketlerde bile yaqalanamaz.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy iş açıp, onı halqara qıdıruvğa ilân etecegini bildire. İyün 3-te Çubarov onı Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine çağırğanlarını Facebook saifesinde bildirdi.
2014 senesi Çubarovğa Rusiye ve işğal etilgen Qırımğa kirişi yasaq etildi.


text:
Qırımda 96 bank bölügi basabas çalışa, eñ yaqın vaqıtta ise daa 26 bölük açılacaq: aprel 18-de – beş, aprel 21-de – daa 21 bölük, dep bildire jurnalistlerge Qırımnıñ öz başına ilân etilgen Nazirler şurasınıñ «baş nazir muavini» Rustam Temirgaliyev.
Onıñ malümatına köre, Qırımda 95 yañı bank bölügi endi tolusınen çalışa, eñ yaqın vaqıtta ise daa 26 bölük açılacaq: aprel 18-de – 5, aprel 21-de – daa 21 bölük.
Temirgaliyevniñ aytqanına köre, ukrain bankları kendi müşterilerinden vazgeçti.
«Bizler Qırım Cumhuriyetiniñ bank sistemasını yañıdan şekillendiremiz. Privatbank ve Oşçadbank saipleriniñ ğayet añlaşılmağan mevamı bizni yarımadada bank bölükleriniñ ağını inkişaf ettirmege mecbur etii», – dedi Temirgaliyev.


text:
Qırımnıñ Curçı rayonında Rusiye ordusında askerlik yapmağa istemegen er adam mahküm etilecek. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, adı aydınlatılmağan erkek «kelgen celpnamelerge baqmadan, arbiy komissarlıqqa dört kere sebepsiz kelmedi, böylece askerlik yapmamaq içün sebebi olmasa da, arbiy hızmetten vazgeçti».
Rusiye prokuraturasınıñ bildirgenine köre, dava Rusiye kontrolindeki mahkemege temelden baqıluvına yollanıldı. Qabaatlanğan kişi 2 yılğa qadar apiske alına bile.
Yarımadada Rusiye ordusına aluv kampaniyası oktâbrniñ 1-nde başladı, 2019 senesi dekabrniñ 31-ne qadar devam etecek. Aq qorçalayıcılar qırımlılarnıñ Rusiye ordusına celp etilmesini takbih etti.
Bundan evel 2019 senesi baarde askerlikke çağırılğan qırımlılarnıñ 85%-ı qomşu Rusiyeniñ bazalarına yollanıldı, dep haber etilgen edi.
Kyiv, Rusiyeden işğal etilgen Qırım sakinleriniñ silâlı quvetlerine celp etilüvini toqtatmasını talap ete.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye ordusında askerlik yapmaq içün celpname alğan qırımlılardan telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmelerini rica ete.
Ukrainadaki BM insan aqları monitoring missiyası bildirgenine köre, 2017 senesi eñ az 4800 Qırım sakini Rusiye silâlı quvetlerine çağırıldı. OSCE ABD işleri vaqtınca vekâletlisi Garri Kamiannıñ malümatına köre, 2018 senesi 5600 qırımlı Rusiye ordusına çağırıldı.


text:
Herson vilâyetinde Qırımtatar Milliy Meclisinde yüz bergen patlavnı terakt olaraq tanıylar. Bunı Milliy politsiya vilâyet idaresinde bildireler.
Vaqia yeriniñ teşkerüvi vaqtında mütehassıslar granata parçası, alqasını tapqanlar. Tapılğan şeylerni Herson vilâyetinde SBU idaresine yolladılar, dep bildire politsiya. Taqiqat devam ete.
Hersonda fevral 6-dan 7-ne keçer gecesi Herson vilâyeti Qırımtatar Milliy Meclisi temsilciligi binasına patlav aleti, granata attılar. Bunı Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bu vaqianı Ukraina cenübinde, şu cümleden Herson vilâyetinde vaziyetniñ kerginleşmesi maqsadı ile yapılğan Rusiye tarafdarlarınıñ provokatsiyası olaraq tanıy ve Ukraina uquq qoruyıcı organlarından adiseniñ ögrenilmesini bekley», – yazdı Çubarov Facebookta.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ Hersonda QMC Ukraina prezidentiniñ temsilciligi de buluna. Bıltır sentâbr ayında belgisiz şahıslar temsilcilikniñ qapısı altına patlav aletini qoyğan edi, patlav yüz berdi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqları boyunca vekâletli Lüdmila Lubina aytqanı kibi, Ukraina şarqiy vilâyetlerinden kelgen insanlarnıñ sayısı çoq olğanı sebebinden Qırımda işsizlik ve cinayetçilikniñ artacağı tahmin etile, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
«Qırım Cumhuriyetinde çetel vatandaşlarına ve vatandaşlığı olmağan şahıslarğa vaqtınca bulunuv yerleri berilmey, bu kibi insanlar içün yalıñız 5000 imtiazlı yer berildi, 2015 senesi ise bu raqam 1,5 biñge azlaşacaq»,– dedi Lubina.
Onıñ fikrine binayen, qayd etüv meselesi de bar, çünki, çeşit malümatlarğa köre, şahsiy sektorda Federal migratsion hızmetinde qayd etilmegen 5000 insan yaşay, olarnıñ mında bulunuv maqsadı belgisiz.
Al-azırda, FMH malümatına binayen, vaqtınca bulunuv yerni özlerine 16 biñ 790 insan soradı.


text:
Aqmescitniñ bir qaç rayonında tamir işleri sebebinden bir künge suv qapatılacaq. Bu aqta "Voda Krıma" müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Böylece, yanvar 14 saat 22-den başlap, yanvar 15 saat 22-ge qadar Maryino, Studet şeeri, Eksi şeer, Kiyevskaya, Borodina, Kuybışeva, Lermontova, Vorovskogo, Pervomayskaya, Bespalova, G. Rodionova, Lugovaya, Z. Jiltsovoy, Turgeneva soqaqlarında, Pobedı caddesinde, Keçkemetskaya (№№94-198, №№91-203), Kovılnaya (çastnıy sektor, №№86-94) soqaqlarında suv olmaycaq.
Bundan ğayrı Bitaq, Petrovskaya Balka, Mate Zalki, 51 Armii soqaqları, Solneçnaya Dolina, Aykavan, Ana-Yurt, Beloye, Bavurçı, Hoşkeldı, Sergeyevka, Novosergeyevka, Svoboda, "Görki", "Stroitel" ortaqlıqları, Akropolis, Mamaq köyleri de da suvsız olacaq.
Qırımda suvnı sıq-sıq qapatar. Bu, ağlarnıñ ipranğanınen ve suv ve çirkef borularınıñ yarılğanınen bağlı.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Avropa Birligi Rusiye Devlet Dumasınıñ saylavları ögünde «qorquzuv müitini» takbih ete ve Qırımdaki rey berüv neticelerini tanımay.
Bu aqta sentâbrniñ 20-nde AB çetel işleri resmiy vekilm Peter Stano ayttı, dep haber ete AFP.
«Bu saylavlar ögünde körgenlerimiz tenqit etken mustaqil seslerni qorquzuv müiti edi», – dedi Stano.
Onıñ aytqanına köre, «halqara mustaqil közetüv olmadı, şunıñ içün saylavlar nasıl keçirilgenini körmek pek qıyın».
«Amma halqara yerli közeticilerniñ esabatları bar, olar bu saylavlarda olğan bir çoq bozuv aqqında bildirdi», – dep qoştı Stanov.
«Yevropeyska pravda» haberine köre, Stano, «AB işğal altındaki Qırımda keçirilgen Rusiye saylavlarınıñ neticelerini bir vaqıt qabul etmeycek», dep qayd etti.
«Çünki Qırım Ukraina ola. Kyiv kontrol etmegen Donbas topraqlarında insanlarğa bu saylavlarda rey bermeleri içün Rusiye pasportları berilgeni içün qasevetlenemiz. Bu Minsk añlaşmalarına zıt kele», – dep bildire aytqanlarını neşir.
Rusiye Devlet Dumasınıñ saylavları sentâbrniñ 17-nden 19-na qadar keçirildi, işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda da rey berüv teşkil etildi. İşğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleri rayonlarınıñ sakinlerine Rusiye saylavlarında iştirak etsinler dep, Rusiye pasportları berildi.
Sentâbrniñ 17-nde Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda teşkil etilgen Rusiye saylavlarına ve işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleri rayonlarınıñ rey berüvge celp etilmesine qarşı narazılıq bildirdi. Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurası işğal etilgen Donbastan ve Qırımdan kösterilgen 33 namzetke qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Qırımda ve Donbasta Rusiye Devlet Duması saylavlarında komissiya erkânına kirgen, teşviqatçılar, namzetler ve közeticilerge qarşı sanktsiyalar kirsetmege vade ete.
Rusiye Qırımnı Rusiye toprağı dep saya ve, Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov 2016 senesi bildirgenine köre, halqara toplulıqnıñ işğal altındaki yarımadada saylavlarnıñ keçirilüvine bergen cevabına «qulaq asmay».


text:
Ukrainanıñ BMT-daki missiyası, BMT-nıñ Telükesizlik Şurasını Donbastaki vaziyetniñ kerginleşmesi ve Rusiyeniñ Qırımda, şarqta ve memleketniñ sıñırında arbiy bulunuvını arttırması aqqında haberdar etkenini bildirdi.
«BMT TŞ azaları ve ortaqlarımıznı Donbastaki vaziyetniñ kerginleşmesi ve RF-nıñ işğal etilgen Qırımda, şarqta ve memleketniñ sıñırında arbiy bulunuvını arttırması aqqında haberdar ettik. Olarnıñ destegine qıymet beremiz ve beraberlikte Rusiyege qarşı tazyıq bunı yeñmege yardım eteceiginde eminmiz», – dep yazıla bildirmede.
Beyaz ev ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf etkenlerini resmiy tasdıqladı ve Amerika devlet başı «Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki devam etken tecavuzı qarşısında Ukrainağa» destegini tasdıqlağanını bildirdi.
ABD Mudafaa naziri Lloyd Ostin, Rusiye tecavuzı kerginleşken taqdirde Birleşken Devletler Ukrainağa qoltutmağa azır olğanı bildirdi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, «Rusiyeniñ vaziyetni kerginleştirüvi soñki yıllarda eñ büyük ola», dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye Federatsiyası ateşsiz rejimge sadıq olğanını isbatlamağa istemeyip», Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda vaziyetni muntazam sürette kerginleştire.
Budan ğayrı o, OSCE baş kâtibi Helga Schmid telefonda laf etip, «Rusiye, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda telükesizlik vaziyetini muntazam sürette kerginleştire», dep haber etti.
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Ukraina sıñırına ordusını çeke.
Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz küçleriniñ komandanı Oleksiy Neijpapa, yedi yıl devam etken Qırım işğali vaqtında Rusiye Qara deñiz flotunıñ gemi ve suvastı gemi erkânı 45% arttı, dep bildirdi.
Mart ayında yarımadada Rusiye arbiyleriniñ muntazam talimleri keçirildi. Rusiye Mudafaa nazirligi martnıñ 16-nda Qırımda Opuk poligonında başlağan Ava desant ordularınıñ taqım ştab talimleri aqqında bildirgen edi.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni yaptıra. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.


text:
ABD Ukraina elçihanesi Rusiye akimiyetini Kreml tarafından mahküm etilgen qırımlı ukrain faali Volodımır Baluhqa acele tibbiy yardım köstermesine çağıra, dep aytıla elçihaneniñ Twitter saifesinde.
«Rusiyeni ceza izolâtorına avuştırılğan soñ sağlıq vaziyeti ağır olğan ve anda tek suv içken ve ötmek aşağan siyasiy mabüs Volodımır Baluhqa acele tibbiy yardım köstermesine çağıramız», – dep aytıla haberde.
Daa evel Amerika elçihanesi martnıñ 27-nde Qırımdaki kütleviy tintüvlerden soñ tutulğan 24 qırımtatarınıñ apis müddetini uzatmağa qarar alğan Rusiyeni tenqit etti.
Bundan evel Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye Ukraina konsulınıñ Rusiye koloniyasınıñ ceza izolâtorında tutulğan ukrain faali, qırımlı Volodımır Baluhnı ziyaret etmek ıntıluvlarını blok ete, dep bildirdi. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ spikeri Yekaterina Zelenko Twitterde yazdı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Ukraina diplomatlarına muracaat etip, Ukraina konsulınıñ Rusiyeniñ Tver vilâyetindeki Torjok şeeriniñ №4 koloniyasındaki ceza izolâtorında tutulğan Volodımır Baluh ile şahsiy körüşüvni temin etmek talabı ile Rusiye tarafına nota yollamasını rica etti.
Baluhnıñ advokatı Olga Dinzeniñ fikirince, koloniya memuriyeti müvekkilini ceza izolâtorına muntazam sürette qapatıp, qırımlınıñ şartlı vaqtından evel azat etilmesine yol bermemege tırışa.
Advokat Olga Dinze mayısnıñ 7-nde qırımlı ukrain faali Volodımır Baluhnı ziyaret etti. Onıñ aytqanına köre, o, ceza izolâtorında tek ötmek aşay ve suv içe. Advokatnıñ aytqanına köre, sağlıq vaziyeti «bayağı fenalaştı».
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, bu sefer ukrainalı mayısnıñ 19-na qadar ceza izolâtorında qalacaq. Bu aqta koloniya memuriyeti bildirdi.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.


text:
Ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Cemil Gafarovğa kerek olğan ilâclarnı Rostov-na-Donu şeeriniñ №5 SİZOsına yibermeyler.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Rifat Yahin haber etti.
"Tahminen bir ay evel, men onı ziyaret etkende, müşterim Gafarov padagradan ilâc soray edi. Onıñ, er şeyden ğayrı, ayaqları da hasta. Bundan ğayrı, tamam bu ilâcnı oña tahqiqat izolâtorınıñ ekimi tevsiye etti. Bu tevsiyege baqmadan, bu ilâc müşterime kerek olğanını bir qaç kere añlatqanıma baqmadan, oña olarnı alâ daa bermediler", - aytıp berdi advokat.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı, müşterisiniñ alı ağır olğanını bildire edi. Cemil Gafarovnıñ üçünci gruppa saqatlığı bar, sürekli büyrek hastalığı ve onen bağlı yürek hastalıqları. Advokat, ilâclarnı qabul etmegenlerinden ğayrı, Gafarovnıñ hastahanege qoymasını da red etkenlerini bildire.
"O, ekinci gruppa saqatlığını tasdıqlamaq içün hastahanege yatması kerek olğanı aqqında bir qaç kere yaza ve ayta edi. Amma onıñ bütün muracaatlarını nazar-itibarğa almaylar", - dedi Yahin.
Şimdilik Rusiye müessiseleriniñ bu malümatqa cevabı yoq.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.


text:
Fevralniñ 17-sinde Aqmescitniñ (Simferopol) bir qaç soqağı bütün künge yarıqsız qalacaq.
Bu aqta "Krımenergo" müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Bildirüvge köre, Aqmescitte elektrik teminatnıñ toqtatılması, tayanğıçlarnıñ deñiştirmesinen ve temelli tamir işlerinen bağlı.
"Fevralniñ 17-sinde elektrik teminat böyle adresler boyunca olmaycaq: Krılova soq., 143, 147, 159, 164, 170, Lermontova soq., 2/42, 2a,4b, 4v, 4-12 (çift), 1/46 (tek); Severnıy aral., 23, 25, 34, 36; Pobedı caddesi, 38-44; Bavurçı qasabası: "Nadejda" ortaqlığı", - denile beyanatta.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti.


text:
İstanbulda Manas häykäle açıldı
Açılış tantanasında Törkiyä häm Qırğızstan räsmi zatları da qatnaştı
Qırğızlarnıň tanılğan “Manas” dastanı İstanbulda häykälgä äwerelde.
Sütlücä parkında urın alğan Manas häykälen açu tantanasında Qırğızstan prem’yer-ministrı Soroonbay Cäänbäkov häm Törkiyä turizm ministrı Numan Kurtulmuş ta qatnaştı.
Qırğızstan prem’yer-ministrı Soroonbay Cäänbäkov İstanbulda açılğan Manas häykäleneň böten törki dönyanıň qardäşlege ,tuğanlığınıň simvolı bulaçağın belderde.
Qırğızstan bäysezlek alğannan birle Törkiyäneň aňa yärdämnären taşlamawın beldergän Cäänbäkov “Totrıqlı iq’tisadqa iyä bulğan Törkiyä bezne yärdämnärennän taşlamadı.Bez monı berqayçan da onıtmayaçaqbız”dide.
Tantanada çığış yasawçı İstanbul şähär xakimiyäte başlığı Kadir Topbaş isä Qırğızstan başqalası Bişkäktä Ğosmanlı imperatorı Fatih Soltan Mäxmät häykäle açu täq’dime yasağan Manas häykälen saldırğan êşmäkär Tämirlan Sarlıkbäk Uulunıň fikerenä quşıluın belderde.
Programmada Qırğızstan sänğät’çeläre “Manas” dastanınnan özeklär dä täq’dim itte.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä-Azärbaycan arasında tabiğıy gaz kileşüe
Azärbaycan ilçese Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı
Azärbaycannıñ Änkara ilçese Mammadov Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım parlamenti, dekabr 29 künü, işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı vazifesine Oleg Kamşılovnı tayin etti. Bu aqta qarar qırımdaki parlamentniñ sitesinde derc etilgen.
Kamşılovnıñ prokuror olaraq tain etilmesine taqdimnameni Rusiye baş prokurorınıñ muavini Leonid Korjinek oqudı. O Kamşılovnı «savatlı ve faal idareci» olaraq tanıttı, öz yararlıqları içün «defalarca rağbetlengenini» ayttı.
«Kamşılov Qırım Cumhuriyet prokuraturasınıñ işini keregi kibi teşkil ete bilecek», – dedi Korjinek.
Oleg Kamşılov 1969 senesi Omsk vilâyetinde doğdı. Omskta şeer prokurorınıñ birinci muavini, Krasnoyarsk vilâyet prokurorınıñ birinci muavini olıp çalışqan edi. Kamşılov «Vatan ögündeki yararlıqları içün» II derece orden medali ve «Rusiye Federatsiyası prokuraturasınıñ muhterem hadimi» mukâfat tamğasınen rağbetlendirilgen.
İşğal etilgen Qırımnıñ evelki prokurorı Natalya Poklonskaya, Rusiye Devlet Dumasına drputat olaraq saylanılğan soñ bu vazifesinden çetleşken edi. Onıñ birinci muavini Andrey Fomin, yarımadada baş prokuror vazifesini eda etip başladı.


text:
Aqyar akimiyeti cemiyette milletlerara munasebetlerniñ bozulmasına yol bermemek çağıra, memurlarğa cemiyet keyfini nezaret etmek ve milliy ya da diniy negizde ziddiyetlerniñ ögüni almağa avale etildi.
Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye ükümeti saytında aytıla.
«Aqyar çoq milletli şeer, amma milletlerara munasebet şeerimizde iç bir vaqıt kergin noqtağa yetmey edi, bunı etmege çalışsalar da. Şunıñ içün em devletniñ, em Aqyar akimiyetiniñ esas vazifesi – çeşit millet ve din vekilleriniñ siyasiy oyunlarda alet kibi qullanılmasına yol bermemek», – dedi Aqyarnıñ Rusiye valisi Sergey Menâylo toplaşuv devamında.
«Biz tarihiy adiselerni gizlep olamaymız ve istemeymiz: repressiya, sürgünlik, er şey bar edi, amma ükümet tarihiy vaqialardan faydalanmağa izin bermemeli – olarğa zemaneviy dünyada iç bir kimse siyasiy renk qoşamaz. Esas vazife – milletlerara ve dinlerara ziddiyetlerge yol bermemek. Sualler peyda olsa – mında bir kimseniñ aqlarınıñ bozuluvını körmek yerinde, olarnı uquqiy alan sıñırında al etmek kerek», – dey o.
Toplaşuvda qayd etilgeni kibi, Aqyar sakinleriniñ tek 5% milletlerara munasebetlerni kergin dep tanıy.


text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayev Aqmescit tahqiqat izolâtorından alıp barılğan Aqmescit şeer hastahanesindeki tibbiy teşkerüv, onda damar hastalıqları ve trombnıñ olmağanını kösterdi. Bunı izolâtornıñ rehberi, Abdullayevni tibbiy bölükte ziyaret etken soñ onıñ aqrabalarına ayttı, dep mayıs 13-te Azatlıq Radiosındaki rus hizmetiniñ muhbiri bildire.
Tahqiqat izolâtorı rehberiniñ aytqanına köre, Abdullayevniñ ayağındaki şişiklik keçti, sıcağı da normağa keldi, dep bildire onıñ aqrabaları. Aynı zamanda tibbiy bölükniñ hadimleri Abdullayevniñ aqrabalarına onıñ resmiy diagnozını ale daa söylemediler. Abdullayevniñ advokatları ve aqrabaları tarafından onı hastahanege yatqızmaq talabı yerine ketirilmedi.
Ondan ğayrı, Aqmescit tahqiqat izolâtorınıñ rehberi Abdullayevniñ aqrabalarına, kelecek aftanıñ başında onı tibbiy bölükten keri kamerağa keçirecekler, dedi.
Al-azırda Aqmescit tahqiqat izolâtorı ya da Qırımdaki Rusiye uquqqoruyıcıları tarafından bu malümatqa dair resmiy izaat berilmedi.
Daa evel Qırım advokatı Mammet Mambetov, Aqmescit tahqiqat izolâtorında Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni ziyaret etip, sağlığınıñ eyilişkenini ayttı.
Mayıs 4-te, Aqmescit tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni Semaşko adına hastahanege alıp barğanları aqqında malümat peyda oldı.
Bunıñ arfesinde advokat Mammet Mambetov, Abdullayevniñ kritik vaziyeti aqqında haber berdi.
Aprel 30-da Uzeir Abdullayev Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirildi. Bundan evel Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva, oğlunıñ bir qaç künden berli yüksek sıcağı ve ayağında şişik ile şişiklik olıp, dayanılmaz ağrılar çekkenini bildirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Romaniya çetel işler nazirligi ziyaretniñ neticesinde amerikalı arbiy gemilerniñ Romaniya limanlarına kelüvini arttırmaq ve arbiy-deñiz, ava ve yer arbiy talimlerni beraber keçirmek kerekligini qayd etti. Romaniya Avropa Birligine 2007 senesi kirdi ve Rusiyeniñ Qırım istilâsından soñ Moskvağa qarşı ğarbiy cezalarnıñ tarafdarlarından biri oldı. Buharest oña qomşu olğan Moldova, küçük devlet büyük rus tilli azlığı ile, Moskva siyasetiniñ cedvelinde nevbetteki ola bileceginden qorqa.
Romaniya ve onıñ cenübiy qomşusı Bulğaristan NATOğa 10 yıl evelsi kirdi ve öz ordularını İraq ve Afganistanğa yolladı. Rusiye ve Ğarp arasında çatışma bütün Ukrainada yüz bergeni içün Romaniya ve Bulğaristan Qara deñizde arbiy-deñiz flotu ile talimlerde iştirak etti ve amerikalı ordularnen beraberlikte de talimlerni keçirdi. Romaniya baş naziri Viktor Ponta bazarertesi künü Buharest öz arbiy bücetni bu senege 217 million dollarğa arttıracağını ilân etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ekinci cian cenki devamında repressiyalarğa oğratılğan Qırım halqlarnıñ aqlanuvı boyunca programmasınıñ daa keñiş olması mümkün, dep ayttı.
Bunı o iyül 3 künü milltlerara munasebetler boyunca toplaşuvda bildirdi.
Kremlniñ saytında bildirilgeni kibi, bu meseleni Rusiyede yunanlarnıñ Federal milliy medeniy cumhuriyetniñ prezidenti İvan Savvidi köterdi.
«Biz elbette ki, bu mesellerni baqacaqmız. Qırımda ulu Vatan cenkinden evel Qırımda yaşağan ve repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ aqlanuvı boyunca fermanğa diqqat ayırğanız içün sağ oluñız. Bu em yunanlar, em qırımtatarlar, em de nemselerge ait ferman. Amma, avdetnen bağlı meselelerimiz bar, - maliye cietinden destegimiz qazna imkânlarınen sıñırlana», - dedi Putin.
Aytqanına köre, bu kibi programmanı endi azırladılar ve yaqın kelecekte onı qabul eteceklerdir.
«Asılında, qırımtatarlarnen körüşkende de, biz keñişletüv aqqında laqırdı ekten edik, amma, kerçek aytsam ilk adımlar öyle olmalıdırlar ki, insanlar Rusiye olarnıñ aqlanuv boyunca mesellerniñ çezilüvine qoşulğanını is etmeliler. Em de bu, tek siyasiy, maneviy degil de, içtimaiy- iqtisadiy aqlanuv olmalı», - dep qayd etti Putin.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin aprel ayında sovet devirinde repressiyalardan çekişken halqlarnıñ aqlanuvı boyunca qararnı imzaldı. Qırımtatar halqı Meclisi bu fermannı teñqid etti.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, fermanda, qanunsız şekilde yoq etilgen qırımtatarlarnıñ milliy-territorial cumhuriyetiniñ tiklenüvi aqqında iç bir şey yazılmağan.


text:
Avgustnıñ 10-nda Aqmescitniñ merkeziy Kebir camisinde Qırımdan Acılıqqa baracaq müsülmanlar içün seminar ötkerilecek. Bu kibi tedbir er yıl teşkil etile. Toplaşqanlarğa İslâmnıñ farzlarından biri – Acılıq aqqında malümat berilecek, bunıñnen beraber, seferniñ bütün hususiyetleri Acılıqnıñ manası, sevabı ve bu ibadetniñ yerine ketirilüv adeti tavsilâtlı şekilde añlatılacaq. Bu cümleden, tibbiyet hadimleri öz tevsiyelerinen paylaşacaqlar, AVN-TUR turistik şirketiniñ vekilleri yolculıq programmasınen tanış etecekler. Bugünki künde Qırım Müftiyatı tarafından 400 ariza qabul etildi. Vesiqalar ep qabul etile, amma, muqaddes yolğa çıqacaq müsülmannıñ çetel pasportı azır olmalı. Qırım müsülmanlarınıñ birinci gruppası avgustnıñ 14-nde yolğa çıqacaq. Seminar Aqmescit ş., Kurçatov soq.,4 adresi boyunca, saat 9:00-da keçirilecek.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası Rusiye nezaretinden olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milily Meclis reisi Refat Çubarovğa çıqarğan ğıyabiy ükümni temyiz etti. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Çubarovnıñ ükmüni deñiştirmek talabınen devlet qabaatlayıcısı Diana Yevtuşenko tarafından imzalanğan istinaf Rusiyeniñ Soçi üçünci İstinaf mahkemesine yollanğan.
«Prokuraturanıñ fikrince, üküm esassız yımşatılğan. Prokuratura ükümniñ tasviriy-esaslı qısmından Çubarovnıñ cezasını yımşatmağa sebepler olğanını alıp taşlamağa talap etti. Ve Çubarovğa 9 yıl apis cezasını tayin etmege talap etti», – dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, mahkemede mudafaa tarafınıñ ve prokurornıñ istinaf şikâyetleri baqılacaq.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ davası boyunca istinaf şikâyeti avgutsnıñ 16-nda saba saat 10-da baqılacaq. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Aqmescitteki Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 1-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, ğıyabiy üküm çıqardı. Mahkeme Çubarovnı altı yıl apis cezasına ve 200 biñ rublege üküm etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ imayesi iyünniñ 1-nde Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi çıqarğan ğıyabiy ükümni şikâyet etmege niyetlene.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı esnasnı ve iyünniñ 1-nde Aqmescitte çıqarılğan ğıyabiy ükümni «ayıp mahkeme» dep adlandırdı.


text:
Noyabr 19-ında Qırımda deñişici bulutlılıq ve bazı yerlerde duman beklenile.
Yarımada Gidrometeomerkeziniñ tahminlerine köre, Aqmescitte gece ve saba dumanlı ola bile. Ğarbiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 14…16º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Cenüp-şarqiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 12…14º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 14…16º.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Şimaliy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 9…11º.
Yüksek yanğın telükesi sebebinden yarımadada furtuna havfı ihtarını noyabrniñ 18-ne qadar uzattılar.


text:
Yalta ve Aqmescitte, COVID-19 qırğınlığı ile küreşmek içün muvaqqat arbiy gospitaller yerleştirile. Bu aqta dekabrniñ 24-nde matbuat konferentsiyası vaqtında Kremlniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ başı Sergey Aksönov haber etti. Onıñ aytqanına köre, buña Rusiye prezidenti Vladimir Putin yardım etken. Gospitallerde dekabrniñ 25-nden hastalarnı qabul etip başlaycaq rusiyeli ekimler çalışacaq.
Qırımlı tarihçı ve siyasetşınas Aleksandr Sevastyanov Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, böyle etip Qırımdaki Rusiye akimiyeti yanvar ayında, yarımadadaki adiy sağlıq saqlav sisteması baş ete bilemecek yañı bir epidemiya olacağına azırlana.
Qırımdaki musafirhaneler beş yüz biñge yaqın adam bekley, buña köre akimiyet biraz ilerige baqmağa tırışa
– Mında muvafaqiyetlilik aqqında degil, Qırım akimiyetiniñ siyaseti evelden kelişilgen ve esaplanğan olğanı aqqında aytmaq kerek. Koronavirus statistikası ve bugünki raqamlar kurort mevsiminiñ aqibetidir, dep ayta bilemiz. Rusiye bölgelerinden kelgenler içün sıñırlavlar lâğu etilgen edi, vaziyet ise ciddiy bir şekilde nezaret etilmegen edi. Rusiyede olğan baardeki sert karantinden soñ mına bu kerek edi. Netice olaraq, qırğınlıqnıñ ekinci tez tarqalması. Qırım başlıqları ise tıştan, Fedaral rus organlarından yardım istemege mecburlar. Menimce, Aksönov doğru yapa, çünki tezden qış tatilleri başlanacaq. Qırımdaki musafirhaneler beş yüz biñge yaqın adam bekley, buña köre akimiyet yanvarnıñ soñunda qırğınlıqnıñ daa bir tez tarqalmasına yol bermemek içün biraz ilerige baqmağa tırışalar.
Rusiye akimiyet organlarınıñ areketleriniñ semereligi umumen şartlı ve bilinmegen
– Rusiyede epidemiyanıñ hususiyeti siyasiy oldı. Yani, onı şartlı olaraq idare eteler. Epidemiyanı boğmaq ve turğunlaşuvnı köstermek kerek olğanda, bu mevzu arqa planğa keçe. Ğalebe künü ve RF Anayasasına deñşimeler kirsetilüvi ile bağlı rey berüv vaqıtnda böyle bir şey endi olğan edi. Aynı kurort mevsimi ile oldı. Bundan soñ ise küzde qırğınlıqnıñ yañı tez tarqaluvı başlandı. Şunıñ içün Rusiye akimiyet organlarınıñ areketleriniñ semereligi umumen şartlı ve bilinmegen.
Aynı zamanda, matbuat konferentsiyası vaqtında Sergey Aksönov, evel RF prezidenti Vladmir Putin kötergen Azaq deñizi altında tatlı suvnıñ çıqarılmasınıñ mümkünligi mevzusı aqqında da ayttı:
«Butün muvafıq strukturalar artıq bu işlerni esaslandırmağa başladılar, sanktsiyalar rejimi içün adlandırıp olamayım. Yılnıñ soñuna qadar suvnıñ çıqarıluvı ihtimalını, keyfiyetini esaslandırmaq ceetinden yapılğan işler aqqında umumiy yekün çıqarıp, malümat berecekmiz».
Aleksandr Sevastyanovnıñ fikrince, Rusiye kerçekten de bu kibi leyhalarğa çoq para masraf ete bile.
Koronavirus ile olğanı kibi, bu işniñ semereligini tek neticesine köre qıymetlendirmek mümkün olacaq
– Koronavirus ile olğanı kibi, bu işniñ semereligini tek neticesine köre qıymetlendirmek mümkün olacaq. Oña tek 2021 seneniñ yazına yaqın qıymet kesmek mümkün olacaq. Suv vaziyeti fena, havfqlı ve gumanitar felâketke çevirilme telükesi altında olsa, Rusiye ükümeti suv tatlılaştırıluvı, suv boruları töşelüvi kibi leyhalarğa çoq para masraf etmek kerek olacaq. Bunı yapmaq içün pek çoq ğayret kerek olacaq. Ya da Rusiye akimiyeti beket (Şimal-Qırım – QA) aqqında Ukraina ile aytışmağa mecbur olacaq, amma imidji zarar körecek. Menimce, Azaq deñizi altından suvnıñ çıqarıluvı esas mevzulardan biri olacaq, ve bu saylav esaslı olsa, Rusiye onı qullanacaq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Prezident Volodımır Zelenskıy teklif etken anayasa deñişmelerinde Aqyarnıñ mahsus statusınıñ añılmaması, Kreml tarafından ilhaq etilgen şeer etrafında siyasiy tartışmalarğa yol açtı. Prezidentniñ ofisinde Aqyar (Sevastopol) aqqında sadece unuttılarmı, aceba? Ya da Qırımnı işğalden boşatqan soñ, Rusiyeniñ o şeer üzerinde yurisdiktsiyasınen razı olmağa niyetlener?
Amma Aqyar - bu sadece Ukraina şeerlerinden birisidir. Ve Qırım şeerlerinden. Onıñ mahsus statusı - sovet rudimentidir. SSSR başlıqları içün Aqyar, kirişini sıñırlamaq kerek olğan, arbiy baza edi. Onıñ içün partiyanıñ merkeziy komiteti Aqyarnı SSSR Mudafaa Nazirligine "bağışladı", böyleliknen, oña soyuz cumhuriyetleriniñ - başta RSFSR, soñra USSR - akimiyetleriniñ tesirini sıñırladı. Ve böylece Aqyarnıñ mahsus statusı Anayasadan Anayasağa "köçip yüre edi", mustaqil Ukrainanıñ Anayasasına qadar.
O, şeerniñ sakinleri içün bir resmiyet olıp, köçip yüre edi. Ebet, SSSR Arbiy ve Deñiz Quvetleriniñ başlığı, soñra Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ reberligi Aqyarnı öz mülkü kibi qabul ete edi ve alâ daa qabul ete. Amma reberlik ve sakinler - aynıbir şey degildir.
Hatırlatayım, mustaqil Ukrainada Aqyarnıñ mahsus statusı yerli idare içün bir üstünlik yaratmaq içün degil, bu imkânnı sıñırlamaq içün qullanıla edi. Ukraina parlamenti Aqyar aqqında qanunnı qabul etmegeni içün, şeer sakinleri - ve bütün memlekette sadece olar - ilhaqqa qadar şeer başını saylap olamay ediler. Men bu mevzuda bir çoq maqale yazğan edim, amma maña er vaqıt maña - açıq şekilde degil, ebet - "separatist meri" içün imkân yaratmaq kerekmey, dep cevaplana ediler. Amma şeerni ilhaq etmege kerek olğanda, "separatist meri" olmazdan da, "halq" şeer başını qullanıp çaresini taptılar.
Aqyar Odessa ve Harkiv, Yalta ve Kefeden iç farqlanmay. O Qırımda anklav degil, Qırımda şeer olmalı
Amma aqyarlılarnıñ ilhaqtan soñ da öz yerli idaresine tesir etmek aqqı peyda olmadı ve Qara deñiz flotunıñ komandalığınıñ ve onen bağlı kriminal gruppalarınıñ tebaalarına çevirildi. Ve, bellesem, ilhaqtan soñ Ukrainanıñ maqsadı - bu hucur aq-uquq añlaşılmamazlığını devam etmeyip, bütün Ukraina şeerleriniñ ve Qırımnıñ qalğan şeerleriniñ sakinlerinde olğan aqlarnı aqyarlılarğa bermektir
Aqyar Odessa ve Harkiv, Yalta ve Kefeden iç farqlanmay. O Qırımda anklav degil, Qırımda şeer olmalı. Onıñ sakinleriniñ öz şeer başını saylamağa ve Qırımnıñ yerli akimiyetiniñ saylavlarında iştirak etmek aqqı olmalı ve yarımadadaki adanıñ sakinleri kibi özlerini duymamalı.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Vasıl Sinçuk – Qırımnıñ yañı prokurorı. Bunıñnen bağlı malümat Ukraina Baş prokuraturasınıñ saytında 2014 senesi avgust 29-da derc etildi.
Bundan evel Sinçuk üç kün devamında Poltava vilâyetiniñ prokurorı edi. «Obyektiv novostey» neşiriniñ malümatına köre, sentâbr 1-de o, Qırım prokurorı vazifesinde işke başlay.
Sinçuknıñ aytqanına köre, o, «vazifelerni tolusınen becermege tırışacaq, lâkin yarımadanıñ işğal şaraitleri kene de tesir etecek».
«Qanun ne buyursa, onı yapacaqmız. Bizler işğal etilgen territoriyada aqqları bozulğan adamlarnı qoruycaqmız», – dep tekrarlay Qırım prokurorınıñ aytqanlarını neşir.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel Qırım prokurorı vazifesini Vâçeslav Pavlov eda ete edi. O, öz başına ilân etilgen baş nazir Sergey Aksönovğa boysunmaycağını bildirdi. Soñra bu vazifege Natalya Poklonskaya tayinlendi, birazdan Rusiye akimiyeti onı Qırım «prokurorı» olaraq qaldırdı.


text:
Rusiyeniñ Perm devlet universitetine kerçekleştirilgen silâlı ücüm neticesinde yaralanğan 24 insandan doquzınıñ alı ağır qala, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye sağlıq naziri Mihail Muraşkonıñ «Rossiya-24» telekanalınıñ yayınında aytqanına köre, alı pek ağır olğan hastalar Perm ülke hastahanesinde tedaviylenecek.
Sekiz kişige ambulator tibbiy yardım kösterildi, ekisi hastahanege yatmaqtan vazgeçti.
Bazarertesi sabası uquq fakültetiniñ studenti Perm devlet milliy tedqiqat universitetiniñ korpuslarından birinde ateş açtı. Altı insan elâk oldı, 24 kişi yaralandı. Ücüm etken kişi yaqalanğanda yaralandı ve hastahanege alındı. Öldürüv aqqında cinaiy dava açıldı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Qırımdan Krasnodar ülkesine Keriç köpründen trennen ketmege planlaştıra. Bu aqta Kremlniñ vekili Dmitriy Peskov jurnalistlerge bildirdi.
«Prezident iş aftasına Qırım köpründe başlay, o, Qırım köpründeki tren areketiniñ açılışında iştirak etecek. Putin Qırımdan Krasnodar ülkesine taba trennen ketecek, yolda köpür qurğan işçilernen laf etecek», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını TASS Rusiye haber agentligi.
Kremlniñ vekili, prezident Rusiye naqliyat naziri Yevgeniy Ditrihniñ maruzasını diñleycek, soñra «tren areketi açılacaq», dep qoştı.
Rusiye naqliyat nazirligi, Keriç köpründe 2019 senesi dekabrniñ 18-nden 25-ne qadar tehnologik işlerniñ keçirilüvi sebebinden naqliyat areketi sıñırlanacaq, dep tenbilegen edi.
Noyabrniñ 8-nde Keriç köpründen keçecek Qırım yolcu tren biletleriniñ satışı başlandı. «Grand Servis Ekspress» taşıma operatorınıñ malümatına köre, «Tavriyanıñ» ilk treni dekabrniñ 23-nde Sankt-Peterburgnıñ Moskva vokzalından çıqacaq.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarnıñ işini resmiy şekilde toqtatqan edi.


text:
Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurasınıñ haber siyaseti, bağ ve kütleviy kommunikatsiya boyunca komitetiniñ reberi Sergey Şuvaynikov ATR qırımtatar telekanalı yayınlavınıñ Kiyevden yañartılması «onıñ saip ve hadimleriniñ Rusiye ve rusiyeli Qırımğa qarşı haber cenkinde doğru iştiraki» olaraq adladı.
Bunı Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Bunı resmiy Kiyev nezaret etecegini köz ögüne alsaq, malümatnıñ obyektiv ve adaletli taqdim etilmesine ümüt beslememek kerek. Mında Avropa birligi ve AQŞ maliyeviy vastaları da bar olğanını tahmin ete bilem. Olar Rusiye devleti ve Qırım Cumhuriyeti aqqında er angi haber negativi içün para tolemege azır», – dep bildirde Şuvaynikovnıñ sözlerini matbuat hızmeti.
Qırımnıñ rusiyeli devlet şurasınnı haber siyaseti, bağ ve kütleviy kommunikatsiya boyunca komitetiniñ reisi Sergey Şuvaynikov sputnikten yayınlavını pekitken ATR telekanalınıñ jurnalistleri levhalarnı azırlap, Rusiye qanuniyetini bozsalar, mesuliyet çekecegi aqqında bildirdi.
ATR yolbaşçılığı Kiyevde iyün 18 künü keçken matbuat konferentsiyaında qıtaiy Ukrainadan yayınlavnıñ pekitilecegi aqqında bildirdi. Bunıñ ile telekanal saibi Lenur İslâmov Qırımda qalğan hadimler bu ketişatta iştirak etmegenini qayd etti.
ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.
ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete
Birazdan telekanalda şunı bildirdiler ki, ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete eken.
ATR yayınlavınıñ toqtatılması ile cumhuriyet akimiyeti qırımtatar cemaat telekanalını teşkil etmek teşebbüsini bildirdi. Onıñ fikrine köre, bu kanal qırımtatarlarnıñ doğru malümatnı elde etmek aqqını teminler.