text:
Qırımda afta «mahkeme künü»nden başlandı. Dekabr 18 bazarertesi künü türlü rayonlarda aynı vaqıtta oktâbrniñ 14-nde bir kişilik piketlerde iştirak etken qırımtatarlarğa qarşı onlarca mahkeme oturışuvları ötkerildi. İnternet cemaatçılığı bunda Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ serbest fikirlevniñ bastırılmasına doğrultılğan qastını köreler.
Mahkemeler tarafından alınğan bütün qararlar sanki episi aynı bir nushadan köçürildi. Er bir faaliyetçige 10 biñ ruble (qararnen 4700 hrivna – QA) ve yalıñız bir qaçına 15 biñ ruble (7100 hrivna – QA) miqdarında cöremeler tayin etildi. Buña izaat bergenler, cöremelerniñ umumiy miqdarı million rublege (475 biñ hrivnağa – QA) yaqınlaşqanını saydılar.
Qomşu Rusiyesiniñ qanunlarında bir kişilik piketler ruhset etilgen. Lâkin Qırım telükesizlik hadimleri, oktâbrniñ 14-nde çıqqan piketçilerde umumiy niyet ve umumiy teşkilât bar edi, dep iddia eteler. İçtimaiy ağlardaki muzakereniñ iştirakçileri böyle mantıqnen razı degil
…Adamlarnı, Qırımda telükesizlik hadimleriniñ qanunsız areketleri aqqında öz fikirni ifade etmek maqsadınen çıqqanları içün muhakeme eteler. Bunı qanunğa «sozup kiysetmek», o künki bir kişilik piketlerniñ umumiy niyet ve umumiy teşkil etilüv ile yapılğanını, yani olarnıñ izinsiz yapılğan kütleviy tedbir olğanını «isbatlamaq» isteyler. Bir künde bütün Qırımda seksenden ziyade mahkeme tayin etildi – işte aqiqiy umumiy niyet ve teşkilâtçı. Bu normal şey degil. Yalıñız, «senariy muellifleri» bunıñ ile ne kösterecek edi? O qadar adliyeci ve advokatnıñ tapılmaycağını ve adamlarnıñ qorçalavsız qalacağını, ya da qol tutmaq içün kelgenlerniñ olmaycağanı istey edilermi?! Bunıñ emiyeti yoq. Piket kününde olğanı kibi, taqipler halqnı kene birleştirdi, ve bir künde yapılğan o qadar mahkeme, belki, yañı bir aq-uquq qoruyıcıları areketi – «86 grubu»nıñ meydanğa kelmesine sebep olacaq. Bugün barışıqlı şekilde öz fikrini ifade etkenleri içün 86 kişini muhakeme eteler! 86 kişi birlikte appelâtsiya berecek ve, belki de, nezaret etici maqamğa şikâyetlerini bermek içün Moskvadaki Yuqarı mahkemege beraber baracaqtırlar! Siz, halqnıñ areketini bastırmaq ve er kesni köşe-köşe etip dağıtmaq isteysiz! Lâkin quruntılarıñız boş olıp çıqtı! Bugün bunu 86 kişi isbatlaycaq, ve evelden olğanı kibi biz bu cöremelerni bütün halqnen birleşip tölermiz! Qırım marafonı devam ete! Mucadele devam ete! Allah Tealânıñ izni ile!
…Akimiyet, qırımtatarlarnıñ taqibine narazılığını köstergen adamlar, bir kişilik piket içün olğan ruhsetni yaman maqsatnen qullandı, dep iddia ete.
Men, akimiyet narazılıq ve serbest fikirlevni bastırmaq istegini bugün yaman maqsatnen qullana, dep iddia etem.
…Moskva ve Piterde adamlar iç problemsiz toplana, topnen ketirilgen plakatlarnı bir yerden ala ve, biri-birinden 50 metr uzaqlıqta turıp, piket ötkereler. Ve bu – normadır. Qırımda ise adamlar bir-birinden onlarca kilometr uzaqlıqta turdı. Ve bu – bir kişilik piket keçirüviniñ bozuluvıdır…
…Akimiyet, bir kişilik piketler yapılğanda umumiy niyet ve umumiy teşkil etilüv bar edi, dep saya. Bunı, akimiyet tarafından izin berilmegen tedbirniñ toplu şekilde keçirilmesi köstere, dey. Faqat başqa bir şey iç şübhesizdir: akimiyetniñ, fikirni serbest şekilde ifade etüv ile barışıqlı toplaşuvlarnıñ ürriyetini bastırmaq ve Qırımnıñ tamır halqınıñ aqlarını bozmaq içün yapqan areketlerinde umumiy teşkil etilüv ve umumiy niyet körünip tura. Aksi alda tarafsız ve mustaqil olması kerek olğan mahkemelerniñ areketlerinde böyle uyğunlıqnı nasıl añlatmaq mümkün?..
Umumiy temelniñ yoqluğı, bütün saalarda bir-birine zıt kelgen, lâkin tayin etilgen yönelişten farqlı er angi fikirniñ qabul etilmemesi ile birleştirilgen aynı qanunlar – işte Qırımda peyda olğan hayaliy bir canavar budır…
…«Aq-uquq qoruyıcı» organlarınıñ vekilleri bir-birine oşağan işler boyunca, bir mahkeme protsessi çerçivesinde mahkemelerni bir maqsatnen aynı künge tayin etkende – işte BU, bir tedbirniñ umumiy niyet ve umumiy teşkil etilüv ile yapılması. Lâkin BU, cinayet degil.
O zaman bu nedir? Meydan oqumamı? Nevbetteki bir bastırmaq teşebbüsimi? Yoqsa susturmaq? Ya da «18» raqamlı kününi hatırlatmaq?
Men, bir kişilik piketlerniñ bütün iştirakçilerine qol tutam! Menim aqiqat sesim, siziñkinen beraberdir!
…Olarnıñ bunı ne içün yapqanlarını, er kes añlay
Qorqutmaq, Qırımda narazılıq areketini ayaq astında qaldırmaq niyeti…
Moskva, BMTniñ Baş assambleyasıda Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda insan aqları boyunca qararnıñ baqılması arfesinde qırımtatarlarğa qarşı kütleviy mahkemelerni tayin etip, işğalcilerge boyun egmegen qırımtatar halqınıñ iradesini qırmaq maqsadından ğayrı, içine BMT de kirgen bütün halqara teşkilâtlar sistemasınıñ faaliyetine qarşı halqara uquqındaki elementar normalarnıñ esamesini oqumağanını numayiş ete…
İzaat bergenlerniñ fikrine köre, Rusiye akimiyeti öz areketlerinen yalıñız narazılıq faaliyetine daa çoq adamnıñ qatılmasına yardım ete. Mahküm etilgen faaliyetçilerge tayin etilgen cöremelerniñ tölenmesi içün paralarnı ise artıq «talaqa etip», doğru mahkemelerniñ ögünde toplap başladılar.
…Akimiyet ve aq-uquq qoruyıcı organları öz areketlerinen adamlarnı mitinglerge çıqmağa mecbur eteler. Ve eger akimiyet ile aq-uquq qoruyıcı organları qırımtatar halqına qarşı siyasetini deñiştirmeseler, yarın 1000 kişiniñ çıqacağına eminim.
Çette qalmayıp, bugün belâğa oğrağanlarğa yardım etkenlerniñ episine minnetdarım.


c: text/html

text:
ABD, Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Edem Dudakovnı 10 künge apiske almaq qararını «işğal altındaki Qırımda aqiqatnı bastıruvnıñ daa bir örnegi» dep saya. Bu aqta Ukrainanıñ ABD elçihanesi Twitterde bildirdi.
«Rusiye işğalci «akimiyeti» advokatnıñ kirmesine izin bermeyip, bugün qırımtatar faali Edem Dudakovnı Han sarayınıñ muvafaqiyetsiz tenqiti içün intiqam olaraq 10 künge apiske aldı», – dep aytıla haberde.
Fevralniñ 18-nde Rusiye kontrolindeki Bağçasaray rayon mahkemesi Dudakovnı 10 künge idariy apiske aldı. Onı 2017 senesi içtimaiy ağlarda yazğan izaatı sebebinden milletlerara zıddiyet çıqarğanında qabaatladılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, diñlevler keçirilgen mahkeme binası ögünde Rusiye uquq qoruyıcıları toplaşqan faallerni tuttı. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ malümatına köre, 15 insan tutuldı.
Tintüv aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, «Dudakov – Bağçasasaraydaki Han sarayınıñ rus işğalcileri tarafından yoq etilüvi aqqında qorqmayıp aytqanlardan biridir». Faallerniñ bildirgenine köre, tintüv Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından keçirile, Dudakovnı ise kelgen advokatlarınen körüştirmeyler.
Edem Dudakov – qırımtatar faali, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ deleşatı ve Milletlerara munasebetler işleri komitetiniñ sabıq reisi. Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Dudakov «Han sarayınıñ imayecisi» oldı. Faallerniñ aytqanına köre, Rusiye keçirgen «restavratsiya» neticesinde binanıñ autentik elementleri yoq ola, binalarnıñ özü bozula.
Bağçasaraydaki Han sarayı
Bağçasaraydaki Hanlar sarayı – qırımtatarlarnıñ tarihınen bağlı eñ meşur müzey, Qırım hanları Geraylarnıñ yaz rezidentsiyasıdır. Müzey kompleksinde saray, garem, hanlar mezarlığı ve cami bar. O, UNESCO dünya mirasınıñ cedveline kirsetilecek namzetler sırasında mevcut.
2016 senesi iyül ayında Qırımnıñ Rusiye medeniy mirasnı qoruv devlet komiteti, Han sarayınıñ «restavratsiya» işlerini keliştirdi. Akimiyet bunı «qazağa qarşı işler» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ sabıq reisi, qırımlı faal Edem Dudakovnıñ bildirgenine köre, «rekonstruktsiya» vaqtında Hanlar sarayınıñ tahta tosunları yoq etildi: bir qısmı pıçıldı, diger alıp ketirildi. Bundan ğayrı, Dudakovnıñ malümatına köre, restavratsiya işlerini yapqan tış hızmetçi şirket eski kiramet yerine ispan üslübindekini qoymağa planlaştıra.
Kyiv, Rusiye akimiyetiniñ Hanlar sarayında keçirgen «restavratsiyanı» çoq tenqit etken edi. Ukraina medeniyet nazirligi bu işler sebebinden Hanlar sarayınıñ baş korpusı yoq etile bile, dep bildire.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ imayecisi rusiyeli başlanğıç mahkemesiniñ Cemilevge işğal etilgen Qırımğa kirişni yasaq etmek qararına qarşı bergen şikâyet arizasını baqmaq kerek. Qarar qabul etilgen soñ, İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaat etmek mümkün olur. Bu aqta Cemilevniñ rusiyeli adliyecisi Mark Feygin, Qırım.Aqiqatqa izaat berip, bildirdi.
«Moskva şeer mahkemesinde başlanğıç mahkemesiniñ qararına qarşı şikâyet arizası yazılğan edi. Endi (Rusiye Federatsiyasınıñ – QA) Yuqarı mahkemede Cemilevge ve maña, onıñ temsilcisine olaraq, oña Rusiye Federatsiyası territoriyasına kiriş yasaq olunğanınıñ lâğu etilmesi boyunca red etüvge qarşı şikâyet arizası baqılacaq. Yuqarı mahkemeniñ qararını beklemek kerek», – dep añlattı adliyeci.
Bundan evel Mark Feygin Rusiye Yuqarı mahkemesinden soñ İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine (İAAM) muracaat etmek planları aqqında bildirgen edi ve İAAM qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ onıñ Qırımğa kirişi yasaq olunğanı boyunca FSB-ge qarşı şikâyetini qanaatlendireceginden emin olğanını ayttı.
Mayıs 20-de Moskva şeer mahkemesi qırımtatarlarnıñ lideriniñ onıñ Qırımğa kirişi yasaq olunğanı boyunca FSB-ge qarşı şikâyetini red etti. Mahkeme qararnıñ tek netice qısmını ayttı, amma toplaşuv qapalı şekilde keçirildi. Bu, davalı taraf bergen vesiqalarda sanki «devlet sırı» olğanınen bağlı edi.
Bu sene fevral ayında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti adliyeci Mark Feygin tarafından qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge Qırımğa kirişi qanunsız şekilde yasaq etilgeninden Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine qarşı dava açtırğanını haber etken edi.
Bundan evel Cemilev onıñ Qırımğa kirişi yasaq olunğanı boyunca Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine qarşı şikâyet arizasını bergen edi.
Rusiyeli mahsus hızmetler qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge 2014 senesi Qırımğa kirmege yasaq etken vesiqanı berdi, o vaqıt yarımada endi işğal etilgen edi. Aynı böyle Qırımğa kiriş 5 yılğa yasaq olğanını bildirgen vesiqa Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarovğa berildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İsrail ve Türkiye munasebetlerniñ eyileşmesi aqqında ilân etti, bu ise, eki Yaqın Şarq devleti arasındaki altı yıllıq ayırılmanıñ soñu olacaqtır, dep bildire Radio Svoboda.
İsrail baş naziri Binyamin Netanyahu Romada bulunıp, iyün 27-de añlaşma Yaqın Şarqta istiqrarğa yol berecegini ilân etti. Onıñ türk zenaatdaşı Binali Yıldırım aynı vaqıtta Ankarada sözde bulunıp, İsrail ile muabbetleşüv aqqında bildirdi.
İyün 27-de ilân etilgen añlaşma boyunca eki devlet bütünley diplomatik munasebetlerni yañıdan tikleycek. İsrail elâk olğanlar ve zararlanğanlarnıñ soy-soplarına tazminat olaraq 20 million dollar töleycek ve Türkiyege Ğazze Sektorında yardım kösterme boyunca bir sıra leyhalarnı ömürge keçirmege izin berecek.
Yıldırımnıñ ilân etkenine köre, añlaşma «esasen» İsrail qamaçavını toqtata, aynı vaqıtta Netanyahu bildirdi ki, qamaçav devam ete, amma İsrailniñ Aşdod şeerindeki limandan Ğazze Sektorına içtimaiy yardım yollamaq mümkün olacaq.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ baş kâtibi Pan Gi Mun añlaşmanı alğışladı, ve onı «regionda istiqrar içün ümüt bergen işaret» dep, adlandırdı.
Bir vaqıt yaqın ittifaqdaş olğan devlet arasındaki munasebetler altı yıl evel, İsrail arbiy deñiz patruli «Mavı Marmara» paromında doquz Türkiye vatandaşını öldürgen soñ kerginleşti. O vaqıt «Mavı Marmara» gemisi HAMAS tarafından nezaret etilgen İsrailniñ Ğazze Sektorında qamaçavını bozmağa tırıştı.


text:
I QIRIM ZİYALILARI İFTAR AQŞAMI foto arhivi
Urmetli Dostlarım, bu qarışıq ve zor vaqıtta ziyalı ve iş adamlarımızın, tuşunce ve korüş farqlılığına baqmayıp, bir iftar sofrasında toplanmaları meni pek ama pek sevindirdi.
Aramızda farqlı tüşünce olabilir, asıl mühim olğan büyük şeylerde bir olayıq ve bizlerni birleştirgen ğayelerni, ulviy mefkürelerni yukselteyik, bular da ilim, edebiyat, sanat ve milliy inkişaftır!
Hiç kimsege ve hiç birşeyge baqmadan sahip çıqayıq milliy değerlerimizge!
Yaşasın mert, aqıllı ve basiretli aziz milletim!


text:
Aqmescitniñ baş imamı “Qartlar evi”ni ziyaret etti
Aqmescitniñ baş imamı “Qartlar evi” ziyaret etti. Müessiseniñ müdiri Pakize Abhairova ile körüşüvniñ çerçivesinde “Qartlar evi”ne kösterilecek gumanitar yardım ile bağlı bir sıra sualler muzakere etildi. Bundan da ğayrı, Muhammed İslamov ve Pakize Abhairova yanğız qalğan qartlarnıñ cenazeleri kibi müim meseleni muzakere ettiler. Aqmescitniñ baş imamı aytqanına köre, bu mesele Müftilikniñ nezareti altında bulunmaqta ve Müftilik mezkür sualde yardım etecektir.
Muhammed İslamov: “Qırım müsulmanları Diniy idaresi ve “Abdal” ritual müessisesi çette qalmaycaq, cenaze namazını keçirmek meselesinde teşkiliy işlerni boynumızğa almağa azırmız”, dep ayttı. Bundan da ğayrı, o, “Qartlar evi”niñ reberligine, Diniy İdare vekilleri müessiseni ziyaret etmege devam eteceklerini işandırdı.
Aqmescitniñ baş imamı: “Milletimiz arasında yanğız qalğan ve bu kibi yerde yaşamağa mecbur olğan qartlar bar olğanına inanmaq pek qıyın. Biz ileride de “Qartlar evi”ne destek kösterecekmiz ve qartlar özüni yanğız duymasın dep, elimizden kelgenini yapacaqmız”, – dep ayttı. Muhammed İslamov, tek öz ana-babasına degil de, diger qartlarğa, esli başlı qomşularğa, tanışlarğa, zaten qartlar yanğız qalğanda, ürmet köstermek – er bir musulmannıñ borcudır, dep qayd etti.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Ukraina tış işleri nazirligi, Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi baqqanı Ukrainanıñ altı vatandaşı Muslim Aliyev, Emir-Üsein Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov ve Arsen Cepparov iştirak etken Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»ni içün «qatiy narazılıq» bidirdi.
«Rusiye tarafından teşkil etilgen mahkeme saçmalığı – tecavuzcı devlet tarafından «terrorizmge qarşı küreş» şiarı altında qırımtatarlarına yapılğan represiyalarnıñ nebvbetteki misalidir. Ukraina MİDi Rusiyeden qırımtatar halqınıñ siyasiy ceetten taqip etilüvini acele sürette toqtatmasını talap ete», – denilmekte nazirlikniñ beyanatında.
Ukrain tış siyaset nazirligi halqara cemaatçılıqtan ayrıca «Rusiye ve vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti territoriyasında qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını azat etmek maqsadınen, Rusiye mahkeme organlarınıñ insanlıqqa qarşı ve adaletsiz faaliyetlerini mahküm etüv ve tecavuzcı devletke siyasiy ve diplomatik basqını arttırmasına» çağırdı.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Siruk tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina tış işleri Nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantını azat etmesini talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda Keriç parom keçitiniñ işi ğayrıdan pekitile. Yekâne naqliyat müdirligi bergen malümatqa köre, noyabr 28-ne, keçit normal bir tarzda çalışa.
Soñki malümatqa binayen, «Kavkaz» limanında nevbette 150 maşina, «Krım» limanında – 100 maşina nevbetni bekley.
Al-azırda Keriç keçitinde ava şaraitleri güzel. «İonas», «Olimpiada», «Krım» ve «Glükofilousa» paromları yüre.
Evel aytılğanı kibi, afta başında keçit furtuna sebebinden teneffüsler ile çalışa edi. Afta soñuna ava güzelleşti, amma nevbetler saqlanıla.


text:
Qırımtatarlar ve ukrainler Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qarşılıqnı devam ete, dep bildirdi Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar iyül 12-de keçirilgen «Krım.Sprotiv» («Qırım.Qarşılıq») vesiqalı-bediiy filminiñ premyerasında.
«Film, Ukrainanıñ Qırımda imayesi, yarımadada qırımtatarlar ve ukrainler aqqındadır, olar işğalci içün esas nişan oldı, amma qarşılığını devam ete – kimse apishanede, kimse azatlıqta, kimse işğal etilgen Qırımda, kimse qıtada», – dep qayd etti o.
İyül 12-de Kiyevde Ukraina Haber siyaseti nazirligi 2014 senesi Rusiye tarafından Qırım işğaline bağışlanğan «Krım.Sprotiv» («Qırım.Qarşılıq») vesiqalı-bediiy filmini taqdim etti.
Premyerada Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, qırımtatarlarnıñ liderleri, cemaat erbapları, ATO askerleri, yırcı Jamala bulundılar.
Film taqdiminde Petro Poroşenkonıñ ilân etti ki, bundan evel olğan ukrain ükümeti qırımtatarlarnıñ öz-özüni idare etüv aqqınıñ esasında milliy-territorial muhtariyet ğayesini ömürge keçirse edi, Qırımnen bağlı vaziyet «başqa olur edi».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Apta soñına qaray AQŞ prezidenti Jo Bayden men Qıtay basşısı Şi Jinpiñ ( Si Czin'pin) telefon arqılı söylesudi josparlap otır Bwl osı aptadağı eñ eleuli oqiğalardıñ biri boluı mümkin. Sebebi, Bayden men Si telefonda Ukraina men Tayuan (Tayvan') mäselesin de söz etedi degen boljam bar.
Qoñırau kezinde eki el basşısı AQŞ-Qıtay arasındağı ekonomikalıq bäsekelestikti baqılauğa alu boyınşa mäselelerdi bastı taqırıp etedi. Bwnı Aq üydiñ qauipsizdik jönindegi keñesşisi ötken aptanıñ soñında mälimdegen bolatın. Degenmen, Bayden men Si qazirgi halıqaralıq tärtipte asa özekti bolıp twrğan Ukraina men Tayuan mäselesin de talqılaydı. Aq üydiñ baspasöz jiınında eki el basşısı taraptar üşin näzik taqırıptardı söylesuge dayın ekenin aytqan.
AQŞ pen Qıtay qatınası Tramp kezinen bastap suıdı, sauda soğısınan keyin taraptar aşıq bäsekelestikke bet bwrdı. Resey men Ukraina soğısı qızıp twrğan qazirgi kezde AQŞ-Qıtay qatınası halıqaralıq qatınastar men geosayasi mäselelerdi zertteuşilerdiñ bastı nazarında twr. Batıs twrğısınan qarağanda, jahandıq twraqtılıq pen qauipsizdikke, halıqaralıq tärtipke qauip tönip twrğan kezde, Qıtaydıñ Reseydiñ tübegeyli qoldauı demokratiyalıq älem üşin ülken soqqı boluı mümkin. Sondıqtan da, AQŞ pen Qıtay qatınasınıñ qalay qaray damitını köp jwrttıñ nazarında boları anıq.
Degenmen, Uaşington men Beyjiñ qatınası äli de alañdatarlıq deñgeyde. Aytalıq, Tayuan taqırıbı eki el ortasında barğan sayın temperaturası köterilip kele jatqan jarılğış zatqa wqsap twr. AQŞ lauazımdı twlğalarınıñ Tayuanğa saparlay baruı jiiledi, al Beyjiñniñ qarsı ayıptauları da tolastağan joq. Eki eldiñ lideri telefonda Tayuan taqırıbın söz etetin bolsa, keybir mäseleler boyınşa taraptar ortasındağı qarım-qatınastar betbwrıstı küyge de ötui ğajap emes.


text:
Aluşta yalısında kontsert ile Qırım «politsiya»sınıñ çalğı taqımı çıqışta bulundı. Qırım İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmetinde qayd etilgeni kibi, kelip keçkenlerge «ayrette qaldırıcı» programmanı numayş ettiler.
Müessisnniñ malümatına köre, seyirciler ögünde çalğı taqımınıñ yırcısı Natalya Nedina ve Qırım Cumhuriyetiniñ nam qazanğan artistleri Sergey Lazokoviç ve Rustem Akimov çıqışta bulundılar.
«Muzakalı programma çerçivesinde Qırım Cumhuriyetiniñ nam qazanğan artisti Yuliya Zolotogorskaya ve Aleksandr Malkovnıñ oyunları taqdim etildi. Bu çift tek qırımlılarğa degil de, keñiş dairege de belli, çünki olar «Dans-şou» boyunca Avropa çempionları olalar», – deyler Qırım «politsiyasında».
İçki işler nazirliginiñ medeniy merkeziniñ çalğı taqımı 1998 senesi teşkil etildi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiyeniñ şimdiki prezidenti devletni ende 17 yıldan berli idare ete. Bu vaqıt devamında Vladimir Putinni balalıqtan berli bilgen bir nesil ösip çıqtı. Rusiye şeerlerinde keçken soñki mitingler ise, akimiyet bu gençlerni öyle de añlamağa ögrenmegenini kösterdi.
Rusiyedeki narazlıqlar beş yılda bir olıp keçe. 2007 senesiniñ soqaq çıqışları yerine Bolotnaya meydanı kelgen edi. Şimdi ise narazlıq bildirgen o nesil de qartayğan olıp çıqa – 2017 senesi olarnıñ yerine mektep talebelerniñ büyükleri ve kiçik kurslar studentleri kele.
Añlamlı yaşayışlarınıñ qısqa müddeti Qırım vaqıalarından soñ olğan kerçekke rast keldi. Rubleniñ ucuzlaşması, rusiyeli TV-de ukrain haberleri, sahte vatanperverlik, tsenzura ve er taraftan eski ğayelerniñ seslenmesi – böyle bir vaziyette olar ösmek mecbur ediler. Bu kerçekni teminlegenler – saylâvlar devamında protokollarda er angi raqamlarını çizmege ve qalp etip bülletenlerni deste-deste taşlamağa azır olğan, ocaları edi. Orenburgta mektepteki kontsertte tverk oynağan studiyanı teşkirmege çapqan silâlı quvetler edi. «Malaya Zemlâ» abidesiniñ yanında oynağan mektep talebelerine 15 kün apis cezasını bergen mahkemeciler edi.
Qırımnıñ kerçegi – artqa qaytuv. «Balalar nesiline» añlaşılmağan qaytuv
Nesillerniñ bu çalışması olmamaq mümkün degil edi. Bir tek Qırımnıñ kerçegi – artqa qaytuv olğanı içün. Ekiyüzlik ve riayetkârlıqqa qaytuv. Çaquv ve «mecburiyetke» qaytuv. Yaşlı insannı, az olsa da, meraqlandıracaq bir şeylerge qaytuv, lâkin «balalar nesili» bunı kesinlikle añlap olamaycaq.
Olarnı nenen qorquta bileceñ? «Felâketli 90-ncı senelerinenmi»? İşle olar şu 90-ncı senelerniñ ortasında doğğanlar. «Brigada» serealı olar içün soñsızlıqqa qadar eskirgen, añlaşılmağan insanlar ve tanış olmağan vaziyeti aqqında bir kino oldı. Üyken nesilge Vladimir Putnni sevmek içün sebebi olğan «istiqrar» devirinde bu nesil östi. Amma olarnıñ soqaqlarğa çıqmağa azır olmağanları bu içtimaiy añlaşma çalışmağanını körsete.
Akimiyet nezaretindeki rusiyeli izaatçılarnıñ yapa bilecek eñ büyük ahmaqlıq – genç oğlan ve qızlarını «sadece qullandılar» demeleridir. Çünki soqaqlarğa çıqqqanları – subyekt olmaq isteginden kele. Olar sesleri eşitilecegini isteyler. Ellerinde pasportlar ve rey bermek aqları bar. Askerlikke davet almaq ve aile qurmaq aqları bar. Amma eşitilmek aqları yoq.
Çünki Rusiye akimiyeti olarğa bere bilecek bir tek şey – bu eskiden qalğan bir obraz. Qıtlığı olmağan, amma «metroda oquğan» nesili olğan, maneviyatı ve özek silâsı olğan «Semaiy SSCB» aqqında laflar.
18 yaşında adaletni pek isteysin, amma adalet – zemeneviy Rusiyede esas qıtlıqtır
Natalya Poklonskaya olarğa çar aqqında tarif ete. Olga Kovitidi – antına sadıq olmaqnı añlata. Mizulina ve Milonov Sodomnen qorqutalar. Bütün bu insanlarnıñ tili genlernen laf etmek içün kelişmey – o yaltaq ve riayetkâr bir til olıp çıqa. Bunnen beraber, sınıflanğan cemiyet olarnı er taraftan sardı, ve kelecekniñ eñ kârlı yerleri – «boruğa» yaqınca oturğanlarnıñ balalarına tüştü. 18 yaşında adaletni pek isteysin, amma adalet – zemeneviy Rusiyede esas qıtlıqtır.
Amma iç kimse bu gençlerge kelecekniñ meraqlı obrazını teklif etip olamay. Kelecek on yılda olarnı ne bekley? Nasıl içtimaiy liftlerni olar qullana bilirler? Kene de Vladimir Putin seçilde – demek ki, olar yaşayışlarınıñ birinci otuz yılını aynı prezidentnen keçirecekler, bu ise istenigen deñişmelerge teñ kelmeydir.
Ağır şeylerni qolayca añlatmağa tırışqan izaatçılarını nezaret etmek ise - şeñliktir. «Maydan tehnologiyaları», «soros» ve «ğarp ayneciligi» aqqında yazğanlarınıñ episi, er angi inqılâp – ihtisası olmağan akimiyetniñ becereksizligi sebebinden olğanını öyle de añlap olamağanlar. Ve özleri aqqında hatırlatmaq içün soqaqqa çıqqanlarnı körmemezikke urmaq qararı – eñ büyük hatadır.
Qırım anestezi ilâcı soñuna kelmekte.
Pavel Kazarin, Qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün.


text:
Yanvarniñ 15-nde Aqmescitte Qırım qoqlalar akademik teatri binasınıñ yıqmağa başlaycaq olalar. Bu aqta «Sputnik v Krımu» radiosınıñ efirinde şeerniñ rusiyeli yolbaşçısınıñ muavini Sergey Krutsük haber etti.
«Qoqlalar teatriniñ yıquv işleri daa başlamadı, lâkin şartname artıq imzalanıp, mezat yapıldı.Kapital qurucılıq hızmeti - sımarışçı, Medeniyet nazirligi ise, paranıñ baş yöneticisidir. Yanvarniñ 15-nden itibaren teşkilât obyektke kelerek, etrafına qora çekecek ve azırlıq işlerine başlaycaq. Fevralniñ 15-ne qadar ilk-evelâ al-azırdaki bina yıqılıp, yañı binanıñ qurucılığı başlanacaq», – dep bildire Ktutsükniñ sözlerini «RİA Krım».
KHV yazğanına köre, şeer memuriyeti qurucılıq devam etken müddet içinde Jukovskogo soqağından Gorkogo soqağına maşnalarnıñ kirişi sıñırlanacaq, maşnalar turağı yasaqlanacaq eken.
Yanvarniñ 9-nda Aqmescit memuriyeti Gorkogo soqağına maşna kirişi belli olmağan vaqıtqace qapatılacağı aqqında haber etken edi.
2017 senesi avgust ayında Rusiye Devlet baş ekspertizası evelki Qırım qoqlalar akademik teatri yerine Aqmescitte balalar teatr merkezi qurulmasınen bağlı leyhanı maqul dep tanığan edi.
Dekabr ayında belli olğanı kibi Sankt-Peterburglı «Meandr» şirketi, Aqmescitteki qoqlalar teatri yerine qurulacaq balalar teatr sanatınıñ merkezi qurucılığınen bağlı yarışmada ğalebe qazanğan edi.


text:
Ötken jıl tabıc pen ïgilikke tolı boldı. Xalıqtıñ demografïyalıq öcimi jağınan da qwanıştı xabarlarmen qawışıp jattıq. Ötken jılı öñirimiz boyınşa jalpı 6594 cäbï ömirge kelce, onıñ işinde 167-ci egiz, 5-ewi üşem. Biz jıldı qorıtındılar cätte üşemderge keñinen toqtalmaqpız.
8 aqpan küni Jambıl awdanı, Jacörken awılındağı Ïmanbekovter äwleti qwanışqa keneldi. YAğnï Maqcat Ïmanbekov pen Aïda Jebegenovanıñ şañırağında Şerxan, Darxan, Erxan attı üş ul bala ömirge keldi. Üşemniñ anacı Aïdanıñ bul küni qwanışında şek bolğan joq. Bul cäbïler oblıctıq perïnataldıq ortalıqta ömirge keldi.
Mamır ayında Şw awdanındağı Nuraxanovtar otbacında Ämïna, Aycultan, Älïya attı cäbïler ömirge keldi. Awdandıq awrwxanada üşemniñ anacı atanğan otanacı Şınar Nuraxanovanıñ dencawlığı jaqcı. Munan coñ 22 qırküyekte Elbacınıñ qamqorlığımen zaman talabına cay calınğan, eñceli de körikti oblıctıq perïnataldıq ortalıqtan tağı qwanıştı xabar jetken. Awmağı atşaptırım ğïmarattıñ körkine körgen adamnıñ közi toyadı. Ocı ğajayıp ğïmaratta carıkemerlik jac azamat Dwlat Qırbacovtıñ Cayana, Rayana, Dayana attı üş qızı ömirge keldi. Üşemdi ömirge äkelgen jac otanacı Aydana Qırbacova da baqıttı ana atandı.
Al 22 qazan küni Bayzaq awdanı, Bwrıl awılınıñ turğını Nurbek Egizqaraev üşemniñ äkeci atanıp, qwanışqa kenelgen. Bul jolı bizdi atalğan ortalıqtıñ bac därigeri Aygül Aytbaeva qarcı aldı. Bac därigerdiñ jol körcetwmen barıp, üşemniñ anacı Roza Egizqaraevanı quttıqtap, cözge tarttıq. «Qazan ayınıñ 20 küni 32 aptalığında qoldan bocandırw arqılı üş cäbïimdi ömirge äkeldim. Närecteniñ ekewi qız, birewi – ul. Codan beri ocı ortalıqtağı mamandardıñ qadağalawındamız. Qazir cäbïlerimniñ ortaşa calmağı 2,4 kelini quraydı. Dencawlıqtarı jaqcı, özimniñ de köñil-küyim, dencawlığım jaqcı. Ortalıqtıñ bac därigeri Aygül Qaldıbayqızı bactağan därigerlerge aytar alğıcım şekciz. Burın 2 qız, 2 ulımız bar edi. Quday buyırtıp 7 perzentke ata-ana bolğan jayımız bar. Özim de №2 Taraz qalalıq awrwxanacında meyirbïke bolıp ictegenmin. Cäbïlerime qarawğa tolıq mümkindigim bar. Qwanıştımın», – degen edi col kezde üşemniñ 37 jactağı anacı. Bul cäbïlerdiñ atı – Ämïna, Aldïyar, Alïna eken. Bac därigerdiñ aytwınşa, col künderde «Bir cäbï – bir ağaş» akcïyacı ayacında ocı Ämïna, Aldïyar, Alïna Egizqaraevalardıñ atınan oblıctıq perïnataldıq ortalıqtıñ awmağındağı alleyağa tal köşetteri otırğızılğan eken.
Bïılğı jıldıñ coñğı üşemi 13 qaraşa küni ömirge keldi. Tağı da carıkemerlik jac ana Ayana Bilälova Mağrup, Maqcum, Mancur attı cäbïlerdi dünïege äkelgen bolatın.
Bağdarlap qaracaq, bıltır ömirge kelgen 5 üşemniñ 1-ewi Jambıl, birewi – Şw, qalğan üşewi Bayzaq awdanınan eken. YAğnï bayzaqtıqtar bir jılda üş üşemniñ ömirge kelwine kwä bolıp otır.
Qazirgi tañda barlıq üşemderdiñ jäne olardı ömirge äkelgen analardıñ dencawlığı jaqcı. Bul otbacılarğa jergilikti äkimşilik tarapınan da qoldawlar körcetilwde eken.
Bactıcı, bir jılda – 5 üşem, 15 cäbï! Munday, qwanıştar jañadan ecik qaqqan jılda da jalğacın taba bercin degen tilektemiz.
Ecet DOCALI


text:
Akimiyet tarafdarı olğan «Krımskaya pravda» gazetası saytındaki soravda qırımlılar Qırım referendumında neni saylar edi degen sualge respondentlerniñ 61% «Qırımnıñ Ukraina terkibinde keñ vekâletlerini» saylaycağını bildirdi.
2015 senesi mart 5-ye aşkâr etilgen «Siz umumqırım referendumınıñ suallerine bugün nasıl cevap berir ediñiz?» sualine mart 9 künü saat 8:00-ge qadar 4510 insan cevap berdi. Rusiyege 19% qoşulır edi, daa 20% «referendumğa kelmez edi».
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
kordiseps satilir
kordiseps - terkibi himalay daglarindan yigilan alman biotexnologiyasi esasinda hazirlanan yabani kordiseps gobeleyinin tozu adenozin mannitol ve s. mehsulun esas xususiyyetleri .hec bir orqana menfi tesir etmeyen ve
kordiseps hebleri -tam tebii ve yegane probsuz eks tesirsiz antibiotik. - terkibi himalay daglarindan yigilan alman biotexnologiyasi esasinda hazirlanan yabani kordiseps gobeleyinin tozu adenozin mannitol ve s. mehsulun
kordiseps -himalay gobeleyinden mohtesem tebii mehsul. - bu mehsul ilin yarisini bitki yarisini ise heyvan qisminde keciren yaratikdir.adindanda gorunduyu kimi kordi-yeni urek qan damar sistemide ve tebii antibiotik
kordiseps bu mehsul ilin yarisini bitki yarisini ise heyvan qisminde keciren yaratikdir.adindanda gorunduyu kimi kordi-yeni urek qan damar sistemide ve tebii antibiotik kimi evezsiz tesire malikdi terkibi alman
kordiseps satilir elanlari
Bakida kordiseps satilir qiymeti elanlari , kordiseps satilir elani 2022 ucuz qiymete kordiseps satilir satisi sərfəli qiymətə kordiseps satilir almaq. islenmis kordiseps satilir aliram, işlənmiş kordiseps satilir satılır. pulsuz kordiseps satilir elani yerlesdir. Azerbaycanda ucuz qiymete kordiseps satilir satilir. en ucuz qiymete kordiseps satilir tapmaq ucun Unvan.Az sayti size komek edecek.


text:
Ukraina taqdirine 2014 senesi tüşken vaqialar ne derecede facialı olğanına baqmadan, olar icat içün siltem bere. Bu fikirni ukrain qırımtatar rejissörı, prodüser Ahtem Seytablayev Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Bugünki kün nice farqlı süjet bağışlay, er kün cesaretke azır olğan qaramanlarnı aça. İcadiy insanlar içün bu yalıñız ilham çoqrağı degil de, ukrain ikâyelerine cemaat talabıdır. Teatr salonlarında – anşlaglar. Er angi janrda yañı ukrain kinosı diqqat çeke – keyfiyetli olsa, elbette. Er kes aktual suallerge cevap qıdıra», – dedi o.
Aytqanı kibi, sanat içün bugünki kün yañı manalarnıñ qıdıruvı içün temel ola, aynı zamanda, «kereksiz qabuqlar tüşip qala».
Ukraina bücetinden qırımtatar rejissörı Ahtem Seytabalevniñ «Onıñ yüregi» kinofilmi içün kerek olğan paranıñ 30% ayıracaqlar.Film süjeti Qırımnıñ natsistler tarafından işğali vaqtında yeudiy balaçıqlarını ölümden qorçalağan qırımtatarı Sayde Arifovanıñ ikâyesi esasında qurula. Prodüsserler – İvanna Dâdüra ve Andrey Yarmak.


text:
Çarşenbe künü, dekabr 24-te, Minskte Donbass zıddiyetini al etüv boyunca üç taraflı kontakt gruppasınıñ körüşüvi başlandı. Muzakereler qapalı şekilde keçirile, – dep haber ete Radio Svoboda.
Körüşüvge mahsus vekil Heidi Tagliavini yolbaşçılığında OSCE eyyeti, Ukrainanıñ ekinci prezidenti Leonid Kuçma, Ukrainada Rusiye elçisi Mihail Zurabov ve «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ vekilleri Denis Puşilin ve Vladislav Deynego keldiler.
Heidi Tagliavini bildirgenine köre, körüşüvde er bir tarafnıñ ateş toqtatılması, ağır tehnika çekilmesi, esir alınğan adamlarnıñ azat etilmesi, boyevikler zapt etken topraqlarğa gumanitar yük yetkizmesi muzakere etilecek.
Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin dedi ki, bu körüşüvniñ esas mevzusı Minsk añlaşmalarına riayet etüv olmalı.
Separatistlerniñ temsilcileri ise bu körüşüvde «Donbassnıñ hususiy statusı aqqında» mesele baqılacağını bildirgen ediler.
Ekinci körüşüv dekabr 26-da ötkerilmeli.
Sentâbr ayında olıp keçken Minsk mesleatlarınıñ eki basamağından soñ barışıq aqqında añlaşma tizildi, lâkin onı yüz kere bozdılar. Neticede biñden ziyade insan elâk oldı. Dekabr ayında Ukraina şarqında cenk areketleri biraz tındı.
Dekabr 24-te ve 26-da Minskte kontakt gruppasınıñ toplaşuvını keçirmek qararı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Almaniya kantsleri Angela Merkel, Frenkistan prezidenti François Hollande ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ telefon subeti vaqtında qabul etildi.


text:
Şanlıurfadan qayğılı xäbär
Minomyet höcümendä yaralanğan ber xärbi xastaxanädä şähit buldı
Şanlıurfanıñ Birecik rayonında çik buyına oyıştırılğan minomyet höcümendä yaralanğan ber xärbi xastaxanädä şähit buldı.
Milli saqlanu ministrlığınnan yasalğan açıqlawda bolay diyelä: “Şanlurfanıñ Birecik rayonı çigendä 16 avgust könne separatist PKK/YPG terrorçıları tarafınnan oyıştırılğan minomyet höcüme näticäsendä yaralanıp, xastaxanägä salınğan qaharman ğaskärebez ryadovoy Änäs Gazi Özdemir barlıq tırışlıqlarğa qaramastan qotqarılmıyça 17 avgustta şähit buldı.”
Bäyläneşle xäbärlär
Şveśiya wäkillege Türkiyägä kilde
Türkiyä belän Şveśiyanıñ ğadälät ministrlığı räsmiläre arasında terror cinayätçeläreneñ qaytarıluı belän bäyle söyläşülär başqala Änkarada başlandı
Ärdoğan: “Ni genä êşläsäñ dä, bez kiräk bulğannı härwaqıt êşläyäçäkbez”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Greśiya Baş ministrı Kiryakos Miçotakiskä möräcäğät itep: Türkiyägä qarşı Amerika Quşma Ştatlarınnan yärdäm sorıy. Ni genä êşläsäñ dä, bez kiräk bulğannı härwaqıt êşläyäçäkbez häm bez monı êşlärgä äzer”, - dide
Parlament başlığı Şäntop Malayziyada
Törkiyä Böyık Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop Malayziya Wäkillär palatası başlığı Azhar Azizan Harun belän küreşte


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, mekteplerniñ etrafında iç bir qora ve qaravullar terrorcılardan 100%-ğa saqlap olamaz, dep ayttı.
Böyle etip o, Keriç faciasınıñ yıldönümini tefsir etti.
"Ebet, iç bir qora, iç bir qaravullar, iç bir tehnika ya da psihologiya vastaları 100% terrorcılardan saqlap olamaz. Dünyada kimse ve bir yerde böyle kefalet berip olamaz. Menimce, birinciden terbiyelev, maneviy ve ahlâqiy terbiye, vatanperverlik terbiyesi müim", - dep yaza Aksönovnıñ sözlerinden Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Aynı vaqıtta o, yarımada tasil müissiselerinde qoruvnı temin etmek içün qoşma tebdirlerniñ kerekligini qayd etti.
"Bütün müessiselerni Rosgvardiya qaravullamaq kerek. Rusiye akimiyetine böyle muracaatnı yolladıq. Müsbet cevapqa ümütlimiz", - qoştı Aksönov.
Bundan evel Qırımnıñ rusiyeli Tasil Nazirliginiñ başı Natalya Gonçarova, ilhaq etilgen Qırımnıñ mektepleriniñ çoqusında şimdilik ihtisaslı qaravul qoruması yoq, dep bildirdi.
Cumaaqşamı künü, oktâbr 17-sinde Keriç politehnika kolleciniñ faciasınıñ yıldönüminde Keriçte matem künü ilân eildi.
Oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
İlhaq etilgen Qırım ve Aqyarda, Rusiyeden kelecek poyezdlerni qarşılaycaq ve ozğaracaq türkülerni sayladılar
"Qırım demir yoluna" atıf etken TASS agentligi, Aqmescit demiryol vokzalına kelgen poyezdlerni "Menim Aqmescitim - Qırım qapısı", Aqyarğa kelgenlerni ise "Efsaneviy Aqyar" türküleri qarşılaycağını bildire.
Bestekar Vano Muradeliniñ "Efsaneviy Aqyar" eseri, 1994 senesi Aqyar gimni olaraq tasdıqlanğan edi. Leonid Heyfets-Polâkovskiyniñ "Menim Aqmescitim - Qırım qapısı" türküsi ise 1984 senesinde, Aqmescitniñ 200 yıldönümi vaqtında, şeer aqqında yılnıñ eñ güzel türküsi dep tanılğan edi.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satmağa başladı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Keriç köpründe poyezdlerniñ yürüşi açılmasında iştirak ete bile. Bunı jurnalistlerge Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov haber etti.


text:
Kovid-19 xastaxanäsendä yanğın
Bağdadta bulğan waqıyğada küp keşe ülä
Ğıyraqnıñ başqalası Bağdadta koronavirus xastaxanäsendä çıqqan yanğında 35-40 keşeneñ ğomere özelde.
Ğıyraq keşe xoquqları komissarlığınıñ bäysez äğ’zası Ali Beyati beldergänçä, utnıñ närsädän kilep çığuı älegä açıqlanmağan.
“İbn äl-Xatip xastaxanäsendäge yanğında ülüçe sanı tögäl bilgele tügel. Berençel mäğ’lümatlar buyınça 35 belän 40 arasında,”-dide ul.
Yanğınnı sünderergä yaqın-tirädäge keşelär dä bulışa.
Utnıñ kislorod ballonı şartlaw arqasında çığuı farazlana.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukrainadan 7 köymä xäräkät itte
Aşlıq cibärü qısalarında bügen Ukraina portlarınnan 7 köymäneñ xäräkät itüe belderelde


text:
Aqmescitte fevral 15 künü Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesinde «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvı keçe. Qırım.Aqiqatqa Rusiye advokatı Nikolay Polozov aytqanı kibi, mahkeme iş iştirakçisi – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa qarşı qabaatlarnı muayyenligi meselesine qayttı.
«Mahkemeciler munaqaşa odasına kettiler, Ahtem Çiygoznıñ işbu qabaatqa alâqası meselesine qaytqanlar. Degeni kibi, qabaat CPK qaidelerine ters kele, yani insanğa muayyen qabaat berilmeli. Çiygozğa seslendirilgen qabaat şübelidir. Bu sebepten o işniñ prokuraturağa qaytarılması ve soñunace taqiq etilmesi aqta şefaatını taqdim etken edi. Mahkemeciler keñeşke çıqtılar», – dey Çiygoznıñ imayecisi Polozov.
Onıñ fikrine köre, mahkeme bu esnasqa böyle bir diqqat ayrılacağını tüşünmedi. Şimdi «qabaatlayıcı tarafnıñ mevzimini pekitecek olğanlarını» tahmin ete.
Rusiye taqiqatçısınıñ malümatına köre, Meclis reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında kütleviy çatışmalarnı teşkil etti, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Yemirvaliyev ise olarğa qoşulğan ediler. O künü Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında birden eki miting olıp keçken edi. Bir taraftan Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar bar edi. Ekinci taraftan – Qırımnıñ şimdiki «yolbaşçısı» Sergey Aksenov idare etken «Rus birligi» firqasınıñ faalleri. Yüz bergen çatışmada eki insan can berdi, taqiqat malümatına köre, 79 kişi zarar kördi. Mahküm etilgenler qabaatlarını tanımayıp, cinaiy iş siyasiy sebeplerden açılğanını bildireler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ "Altın nesil" gençler klubı 10-16 yaşlı qızlarnı "Özüñni bil!" treningler kursuna davet ete. Treninglerniñ teşkilâtçısı – Musulmanlarğa ruhiy destek birleşmesiniñ regional temsilciligidir.
Kursnıñ maqsatları:
- ösmürge özü aqqında bilgi qazandırmaq;
- faal añnı ve irade qabiliyetleriniñ şekillenmesini teminlemek;
- ösmürniñ maneviy dereceni yükseltmek;
- ösmürniñ özüni añlaması ve ögrenmesi içün refleksiyanı inkişaf ettirmek;
- icadiy qabiliyetlerniñ açılması içün şarait yaratmaq;
- qonuşuv qabiliyetlerini mükemmelleştirmektir.
Ösmürler taqımı ayda bir kere islâmiy ruhiyatçı beraberliginde tematik treninglerde iştirak etecek. Treninglerde farqlı tehnikalar qullanılacaq:
* Ameliy vazifeler;
* ART- terapiya;
* Masal terapiyası.
Kurs reberi – yüksek ihtisaslı ruhiyatçı Nadika İzmailova.
Vazifeler öyle saylanıp tizildi ki, ösmür olarnıñ vastasınen özünde kendine işançnı, añlılıqnı, özüni bir şahsiyet olaraq tanımasını, etraftakilernen munasebetlerini añlı qurmasını, qararları mücibi üstüne mesüliet almaq becilikligini inkişaf ettire bilsin.
"Özüñni bil!" treningi QMDİ erkânındaki "Faydalı ilim" leyhası çerçivesinde Musulmanlarğa ruhiy destek birleşmesiniñ destegi ile keçirilecek.
Tafsilâtlı malümat ve yazıluv içün nevbetteki telefon vastası ile muracaat etmek mümkün: +7 (978) 047-09-14 (Viber; WhatsApp)
QMDİ matbuat hızmeti
2019 senesi dekabr 07 künü "Sağlam start" adlı büyük ruhiy intensiv olıp keçecek. Teşkilâtçı – "Faydalı ilim" diniy-maarif leyhası çerçivesinde Qırım Musulmanları Diniy İdaresidir.
Programma boyunca spikerlerniñ çıqışı ve işi közde tutula.
Selime Saidi — neyroruhiyatçı, klinik ruhiyatçı ve aile psihoterapevti olaraq, yañı nesilge sağlam startnı nasıl etip bermek kerek meselesini açıqlaycaq.
Nevbetteki mevzular tavsilâtlıca añlatılacaq:
Bala miyi doğğanından başlap, üç yaşına qadar nasıl etip inkişaf ete?
İnkişafta nasıl qıyınlıqlar peyda ola ve olarnı nasıl etip yeñmek mümkün?
1 yaş ve 3 yaş krizisi. Bala neni yaşay ve bu onıñ inkişafına nasıl etip tesir ete. Krizisni nasıl etip doğru yaşamaq?
Zeyneb Bairova – QMDİ-niñ "Faydalı ilim" leyhasınıñ reberi, ilâhiyatçı, ruhiyatçı, psihoterapevt, Musulmanlarğa ruhiy destek kösterüv Birleşmesiniñ regional reberliginiñ azası, İslâm ruhiyatı halqara birleşmesiniñ azası, bala şahsiyetiniñ şekillenüvinde ana ve babanıñ rolü aqqında tarif etecek.
Yazılmaq içün telefon: +7 (978) 863-95-66 (mıtlaqa yazılmaq kerek). Yerler sıñırlı.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="34941"]
Aqmescitteki Borçoqraq qasabasınıñ camisi yanında balalar içün İslâm dini esasları ve Quran oquvı dersleri alıp barıla. Al-azırda talebeler arap elifbesini ögrendi ve ecalarğa keçti. Dersler er cumaertesi künü saat 14.00 keçirilmekte.
QMDİ matbuat hızmeti
C 10 пo 13 okTябpя B KpыMy cocToиTcя MeждyHapoдHaя HayчHo-пpakTичeckaя koHфepeHция «ИcлaMckoe oбpaзoBaHиe B KpыMy: иcTopичeckиe Bexи и пyTи BoзpoждeHия», пocBящeHHaя 515-лeTию ЗыHджыpлы Meдpece - oдHoro из дpeBHeйшиx B BocToчHoй EBpoпe иcлaMckиx yчeбHыx зaBeдeHий, a Takжe пaMяTи ero ocHoBaTeля MeHrли Гepaй xaHa. (more…)
322 MycyлbMaHиHa из KpыMa пpибyдyT B CиMфepoпoлb из MecT пaлoMHичecTBa дByMя peйcaMи 2 и 4 okTябpя.
2 okTябpя B 11.50 B aэpoпopT CиMфepoпoля B cocTaBe пepBoй rpyппы oжидaeTcя пpибыTиe 220 kpыMckиx пaлoMHиkoB. OcTaBшиecя 102 пaлoMHиka B cocTaBe BTopoй rpyппы BoзBpaщaюTcя B CиMфepoпoлb 4 okTябpя B 9:40 пo MecTHoMy BpeMeHи. (more…)
ПpaздHичHoe бorocлyжeHиe B пepBый дeHb MycyлbMaHckoro пpaздHиka жepTBoпpиHoшeHия KypбaH-бaйpaM B MeчeTяx KpыMa HaчHeTcя B 7:15. TpaдициoHHo, B MeчeTяx pecпyблиkи пpoйдyT пpaздHичHыe пpoпoBeди и koллekTиBHыe MoлиTBы. (more…)
26 ceHTябpя, B TpeTий дeHb MycyлbMaHckoro пpaздHиka KypбaH-бaйpaM B KpacHorBapдeйckoM (иcT. HaзB. KypMaH) пpoйдeT бoлbшoe пpaздHичHoe MepoпpияTиe. TopжecTBo бyдeT пpoxoдиTb Boзлe MecTHoй MeчeTи c 13 дo 18 чacoB. OpraHизaTopaMи пpaздHиka BыcTyпaeT MycyлbMaHckaя peлиrиoзHaя oбщиHa «ДжaHrapa» KpacHorBapдeйckoro пpи пoддepжke MecTHыx пpeдпpиHиMaTeлeй. (more…)


text:
Sentâbrniñ 19-na keçer gecesi Rusiye ordusı Cenübiy Ukrayına atom stantsiyasına raketalar endirdi, raketa nükleer reaktorlarından 300 metr mesafede tüşti, dep bildirdi «Energoatom» Ukrayına devlet müessisesi.
«Küçlü patlav Cenübiy Ukrayına atom elektrostantsiyasınıñ reaktorlarından 300 metrde oldı. Darbe dalğası atom elektrostantsiyasınıñ binasına zarar ketirdi, 100-den çoq pencere qırıldı. Cenübiy Ukrayına energokompleksine kirgen Aleksandr gidroelektrostantsiyasınıñ gidroagregatlarından biri söndi. Üç yüksek voltli elektrik hattı söndi», – dep aytıla haberde.
«Energoatom» Cenübiy Ukrayına atom elektrostantsiyasınıñ üç energobloku çalışa, dep qoştı. Hadimler arasında zararlanğanlar yoq.
«Raşistlerniñ nükleer terrorizmi bütün dünyanı telükege oğrata. Yañı felâketke yol bermemek içün olarnı acele toqtatmaq kerek», – dep qayd etti devlet agentligi.
Ukrayına akimiyeti Rusiye quvetlerini işğal etken Zaporijjâ atom elektrostantsiyasına ateş açqanında qabaatladı, Rusiye tarafı qabaatlavlarnı red etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Birinci qırımtatar telekanalınıñ reberligi ve hadimleri bazar künü, mayıs 3-te, Qırımnıñ cenüp-ğarbindeki orta asırlı Eski Kermen şeerine barıp keldiler. Telekanalnıñ hadimlerinden biri Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, seferde tahminen 80 insan, şu cümleden ATRniñ baş müdiri Elzara İslâmova iştirak etti.
«Yahşı vaqıt keçirdik! Çünki Qırımnıñ qora şeerleriniñ güzelligi er kesni ayrette qaldıra», – dep qayd etti subetdeşi.
Malüm olğanı kibi, ATR mediaholdingine kirgen ATR telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları aprel 1-den itibaren Roskomnadzor ruhsetini alamayıp işini toqtatmağa mecbur oldılar.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında maskalı belgisiz şahıslar Belâl Adilovnı yaqaladı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Adilov mabuslarnıñ azat etilmesi içün dua oquğan edi.
Adiseni videoğa çıqarğan şaatnıñ telefonını atıp, Adilovnıñ özüni mikroavtobusqa mindirip alıp kettiler. Soñki malümatlarğa köre, yaqalanğan insan Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresinde buluna.
Advokat Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, Adilov Rusiye Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesi boyunca qabaatlana – akimiyet vekiline qarşı zorbalıq ya da telüke qullanması.
«Adilov, vatandaş faali, mahkeme oturışlarına diñleyici olaraq keldi. Aqmescit civarındaki tintüvler vaqtında diger faallerniñ yanında edi!», – dep yazdı Qırım advokatı Emil Kürbedinov Facebook saifesinde.
Qırım Rusiye kontroli altına keçken soñ yarımadada FSB jurnalist, advokat, cemaat erbabı ve qırımtatarlarnı sorğuğa çekip, evlerinde tintüvler keçire.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, basqı kösterilmesini toqtatmağa çağırdı.


text:
«Hizb ut-Tahrir» işi boyunca qabaatlanğanlardan biri olğan Enver Mamutovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasını iyül 6-da Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi baqacaq. Bu aqta adliyeci Emil Kurbedinov bildirdi.
«Enver Mamutovnıñ (Hizb ut-Tahrir işi, Bağçasaray) apiste bulunma müddetiniñ uzattırılması boyunca mahkeme bugün, 06.07.16 Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde saat 16.00-da keçirilecek», – dep yazdı adliyeci Facebook saifesinde.
Enver Mamutov ve daa üç kişi – Remzi Memetov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov mayıs 12-de Bağçasarayda yaqalandı.
Rusiyege boysunğan Qırım prokuraturası, yaqalanğanlar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanını ayta.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti. Bu teşkilât Rusiye, Özbekistan, Qazahistan, Qıtay, Almaniya, Asiya ve Afrikanıñ bazı devletlerinde yasaq etildi. Ukraina ve Ğarp memleketleriniñ çoqusında onıñ faaliyeti qanun boyunca alıp barıla bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Yarımada «akimiyeti» tarafından tarqatılğan yañlış malümatlarnı köz ögüne alıp, Ukraina tasil ve ilim Nazirligi Qırım mezunlarına tasil aqqında vesiqalar berilecegini resmiy şekilde bildirdi», – dep ayttı tasil ve ilim nazir muavini Pavlo Polânskiy.
Tasil nazirliginiñ malümatına köre, Qırım mezunları içün orta tasil aqqında attestatlardan ğayrı, esas mektep, zenaat-tehnikiy oquv yurtlarını bitirüv aqqında şeadetnameler, fahriy yarlıqlar, altın ve kümüş medaller azırlanılacaq.
«Qırım ve Aqyar Qırım mezunları içün Kiyevge vesiqa ve fahriy yarlıq almağa barıp kelecek adamnıñ soyadını acele sürette bildirmeli», – aytıla nazirlikniñ beyanatında.
Yarımada mektep talebelerine tasil aqqında Ukraina vesiqalarını bermege keder etecek olsalar, Ukraina tasil ve ilim nazirligi mahsus idare adımlarğa azır.
Aqyar tasil idaresiniñ yolbaşçısı Viktor Oganesânnıñ aytqanına köre, Aqyar mektepleriniñ mezunları Rusiye ve Ukraina attestatlarını elde etecek.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ başı Vladimir Groysman 1944 senesi qırımtatarlarnıñ srgünligini Stalin rejiminiñ insaniyetlikke qarşı eñ müthiş cinayet olaraq adladı.
Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
«Bu facialı vaqialarnıñ neticesinde evlerinden mecburiy sürette 200 biñ insan quvuldı, yarısı repressiyalarğa dayanıp olamadı», – yazdı o.
«Teessüf ki, şimdi qırımtatarlarnıñ tuvğan toprağı olğan Ukrainanıñ bir qısmı işğal etilgen. İşğalci de totalitar imperiyanıñ mirasçısı olaraq areket ete. Ukraina Qırımda olğan vatandaşları aqqında unutmadı. Ukraina Yuqarı Şurası qırımtatar halqınıñ aqlarını Ukraina tamır halqı olaraq belgiledi ve idare organlar – Meclis ve Qurultaynıñ vekâletlerini de tanıdı, ve işğalde qırımtatar halqı aqlarınıñ bozuluvını takbih etti», – dey o.
Groysman şunı da qayd etti ki, akimiyet «dünya toplulığınıñ ve halqara teşkilâtlarnıñ diqqatnı celp etip, Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını qorumağa devam etecek».
«Eminim, Ukraina Qırımnı qaytarır!», – dedi o.
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Ukraina ve tışında bir sıra hatıra tedbiri keçirilecek.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Kelecek afta Moskova şeer mahkemesi, zapt etilgen sekiz ukrain arbiyniñ tevfiqine imayeniñ apellâtsiya şikâyetini baqacaq. Bu hususta advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Advokatnıñ malümatına köre, yanvar 18-inde mahkeme, Viktor Bespalçenko, Vladislav Kostışin, Volodımır Lisovıy ve Volodımır Varimezniñ tevfiqine şikâyetni baqacaq.
Yanvar 20-sinde Andrey Eyder, Andrey Artömenko, Vasıl Soroka ve Oleg Melniçükniñ apellatsiyaları baqılacaq.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Al-azırda Ukraina Silâlı Quvetleriniñ polkovnigi, Belbekte 204-nci taktik aviatsiya brigadasınıñ komandanı Yuliy Mamçurnı azat eteler.
Bunı Kiyevde keçirilgen brifingte Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov bildirdi.
«Şu daqqası Mamçurnıñ ve diger ofitselerimizniñ azat olunuvı keçirile. Olarnı yarın Kiyevde körmege ümüt etemiz», – Turçinovnıñ sözlerini Tvitterde jurnalistler beyan eteler.
Esirleriniñ azat olunuvı aqqında bildirüvinden soñ Turçinov brifingten ketti. SMİ temsilcilerinen SNBOU kâtip muavini Viktoriya Sümar subet ete.


text:
«Namus» qırımtatar halqınıñ aqsaqallar cemaat teşkilâtı «Qırım birligi» Regional cemaat teşkilâtınıñ assotsiatsiya azası oldı. Böylece, teşkilâtlar 2014 senesi sentâbrniñ 14-ne keçirilmesi belgilengen Qırım «Devlet Şurası» saylavlarında beraber iştirak etecekler, dep haber ete QHA.
«Qırım Birligi» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Seytumer Nimetullayev Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, olarnıñ Halq frontu ve «Yedinaya Rossiya» ile işbirlik tutmağa niyeti bar olğanını bildirdi.
«Qırım birligi» teşkilâtı topraq, mal-mülk munasebetleri, mesken qurucılığı, içtimaiy obyektler, ealini gaz, suv, elektrik energiyasınen teminlev, sağlıq saqlav, matbuat vastaları, medeniyet ve sport saalarını eñ müim yönelişler olaraq belgiledi.
«Qırım birliginiñ» fikirince, qırımtatarlar «akimiyetnen bağ tutmalılar».
«Bugünde-bugün bizler o qadar azmız ki, boykot etsek ve akimiyetke qarşı çıqsaq, halqımıznıñ kelecegi yoq. Bizler akimiyetnen bağ tutmalımız… Bizler Qırımda bar olğan ve olacaq, Ukraina olsun, Rusiye olsun ya da diger devlet, akimiyetnen dialog qurmaq kerekmiz», – dep qayd etti Nimetullayev.
Hatırlatamız, iyünniñ 11-de «Qırım birligi» Regional cemaat teşkilâtınıñ taqdim merasimi olıp keçti.
Onıñ reisi olaraq Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Seytumer Nimetullayev, reisdeşi – Qırım baş naziriniñ sabıq muavini Aziz Abdullayev oldılar. İdare erkânına «Larişes» Qırım tarihiy müzeyiniñ tesisçisi Güliver Altin, qırımtatar iş adamları Rustem Nimetullayev ve Fikret Memetov kirdiler.


text:
Parijde UNESCO icra keñeşiniñ 195-inci sessiyası keçirile. Mında Ukraina eyyeti de iştirak ete. UNESCO reberligi ve icra keñeşiniñ devlet-azalarınıñ ayrı diqqatını Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işğalinden soñ yarımadada üküm sürgen vaziyetke celp ettiler.
Bu aqqında Ukraina Nazirler şurasınıñ saytı bildire.
Ukraina tışqı işler naziriniñ muavini, Ukraina eyyetiniñ yolbaşçısı Sergey Kislitsa UNESCO faaliyetine qol tutqanını bildirip, UNESCO leyhaları ve programmaları Ukraina içün ğayet müim olğanını qayd etti.
2014 senesi aprel ayında UNESCO icra şurası Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda arbiyler bulunmasınen qasevetlengenini ifadelegn rezolütsiyanı qabul etti. Oña binaen, işğal etilgen yarımadada bulunğan Rusiye askerleri Qırımnıñ medeniy mirası içün de telükeli olması mümkün.


text:
İlhaq etilgen Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimini kazaklar, drujinacılar ve deputatlar nezaret etecek. Bunı mayısnıñ 5-inde koronavirusqa qarşı ştabnıñ oturışında bildirdiler.
"Kazaklıqnıñ sayısını er şeer içün 150 adamğace çoqlaştırdıq/ Keriç, Kefe, Yalta, Aluşta, Kezlev ve Aqmescit şeerlerinde mobil gruppalarnıñ sayısını arttırmağa isteymiz", - dedi rusiyeli Qırım ükümetiniñ başı Yuriy Gotsanük.
Bundan ğayrı rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov, patrul yapmaqqa "deputatlarnı, partiya azalarını ve göñüllilerni" celp etmek kerek dep ayttı.
"Protokolnı tize bilecek Rosgvardiya ya da iç işler organlarınıñ hadimi ve oña yardım etken eki adam olsun dep. Patrulciler az olğanını körsek, konkret bölgede olarnıñ çoqlaştırması aqqında qarar alacaqmız", - dedi Aksönov.
Hatırtalayıq ki, Qırım Sağlıq Nazirliginiñ malümatına köre, ilhaq etilgen Qırımda 1927 adam koronavirus sebebinden közetile, 854 adam observatorlarda buluna, daa 120 - hastahanelerde.
Qırımda şübeli COVID-19 hastası öldi. Bundan ğayrı onıñ daa bayağı hastalığı bar edi: yürek hastalığı, ekinci tipteki şekerli diabet, üçünci seviyede semirme ve ilâhre.
Qırımda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmesini belgilegen yüksek seviyeli azırlıq rejimi devam ete. Aqyarda bu rejim mayısnıñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ükümet ve ilimler akademiyasına Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım tarihı boyunca «temelli ilmiy işni» sımarladı, – dep bildirdi dekabr 16 künü Radio Svoboda.
Neşir haber etkeni kibi, 2017 senesi dekabr 1-ne qadar yekünlenmesi kerek olğan iş içün mesülietli olaraq Vladimir Putin Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedevni tayinledi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ devlet kâtibi Mike Pompeo Kyivge keldi, bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
"Bugün Kyivde olmaq güzel. AQŞ-nıñ Ukrainağa destegi deñişmez ve men bunı Ukraina liderleri ile körüşüvlerde qayd etecek olam. Körüşüvlerde ise strategik ortaqlığımıznı daa yahşı yapmaq ve Ukrainanıñ azat ve demokratik devlet olaraq mevamını küçlüştirmek yollarını muzakere etecek olamız", - yazdı Twitterde Pompeo.
Yanvarniñ 31-inde Pompeonıñ Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile körüşüvi olacaq.
Daa evel Amerika Qoşma Ştatlarınıñ devlet kâtibi Mike Pompeo yanvarniñ 30-ında Kyivge kelip, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen, tış işleri naziri Vadım Prıstaykonen ve mudafaa naziri Andiy Zağorodnüknen muzakerelerni keçirecegi bildirile edi.
Kyivden soñ Pompeo Belarus, Özbekistan, Qazahistan ve Büyük Britaniyağa baracaq.


text:
Qırımnıñ Keriç boğazında martnıñ 5-ne keçer gecesi boğday yüklengen «Andor» adlı yük gemisi ile Qara deñiz «Hors» balıqçı gemisi olaraq eki Rusiye gemisi çarpışqan.
Rosmorreçflottan alınğan malümatqa esaslanğan Rusiyeli informatsion agentlikleri haber etkenine köre, yük gemisi pek az ziyan körgen, zararlanğan şahıslar yoq.
«Keriç boğazında bu gece saat 3-ke yaqın çarpışma yüz berdi. Çarpışmada üzerinde 3,3 ton boğday yüklengen «Andor» adlı yük gemisi (Taganrog, Rusiye bayrağı) iştirak etti. O Keriç boğazında lengerini atacaq noqtağa tahminen 6 kont tezliginen ketken arada, «Hors» adlı (Keriç limamına qaydlı, Rusiye bayrağı) qara deñiz balıqçı gemisinen çarpışa», – dep bildire TASS Rosmorreçflotnıñ sözlerini.
KHV malümatına binaen, çarpışqan soñ «Andor» lenger atqan, balıqçı gemisi ise, Keriçke doğru keterek, bir saattan soñ demirge bağlanğan.
Gemilerniñ çarpışuv sebebi ögrenilmekte.
Rosmorreçflotnıñ saytında vaqianen alâqalı iç bir malümat yoq.
2014 senesi iyül ayından itibaren Ukraina resmiy olaraq Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnıñ bütün limanlarını işini toqtattı, yarımadanıñ limanları halqara gemi qatnavı içün qapalı.
2017 senesi avgustnıñ 1 ile 2018 senesi yanvarniñ 31-ne arasında Qırımnıñ qapalı limanlarını 3591 dane qanunnı bozğan gemi kirip çıqqandır.


text:
Aldağı uaqıtta Europalıq Odaqtıñ sırtqı ekonomikalıq jäne sayasi qatınastarında eleuli özgerister boluı mümkin. Sebebi, Europalıq Komissiya Qıtay, Resey, Türkiya, tipti Amerika Qwrama Ştattarınan keletin «ekonomikalıq mäjbürleuge» qarsı mehanizm qwrudı qarastıruda.
Bwnday mehanihm qwru turalı wsınıs bergen Halıqaralıq qatınastar jönindegi Europa keñesi (European Council on Foreign Relations) attı asa bedeldi zertteu ortalığı. Osı ortalıq EO-nıñ Qıtay, Resey sekildi üşinşe elderdiñ «ekonomikalıq mäjbürleu» qaupine tap bolğanın eskertip, oğan qarsı «tiimji äri senimdi mehanizm» qwrudı wsınğan.
Atalğan ortalıq jasağan bayandamada Qıtay EO sayasatın özgertu üşin «ekonomikalıq mäjbürleudi» qoldanuğa dayın dep körsetilgen. Aytalıq, Europalıq Odaq adam qwqıqtarın bwzğanı üşin 4 qıtaylıq şeneunikke sankciya salğanda, Qıtay Europalıq parlamenttiñ müşelerine, saraptama ortalıqtarına jäne Adidas sekili iri europalıq kompaniyalarğa sankciyalar salu arqılı jauap bergenin alğa tartqan.
Ärine, Qıtaydıñ bwl jauap şaraları EO üşin ülken ekonomikalıq şığındar keltirgen joq. Alayda, Beyjiñniñ bwnday qadamdarınan EO-nıñ keybir sayasattarın özgertu üşin ekonomikalıq qısım jasay alatının körsetip qoydı.
Europalıq zertteu ortalığınıñ boljauınşa, EO-Qıtay qatınası şielenisti jalğastıra berse, äsirese EO men AQŞ jaqınday tüsse, Beyjiñ özinde bar mümkindikterdi paydalanıp ekonomikalıq qısım körsetui mümkin.
Qıtay soñğı jıldarı Australiya, Kanada, Niderlandı jäne Germaniya sekildi elderge «ekonomikalıq mäjbürleudi» qoldana alatını, tipti bwl jağında joğarı mümkindikterge ie ekenin de körsetti. Bwl jağday qazir Europalıq Komissiyanı alañdatıp otırğanı sözsiz.
Europalıq Komissiyağa halıqaralıq qatınastar jöninde keñes beretin ortalıq AQŞ-tan keletin ekonomikalıq qısımdarğa nazar audarğan. Ortalıq esebinde, EO men AQŞ qatınası Tramp kezindegimen salıstırğanda jağımdı bağıtqa qaray damıp baradı. Degenmen, qazirgi halıqaralıq qatınastardıñ bağıtı boyınşa keybir qayşılıqtar da tuındap otır. «Qwrama Ştattar ünemi Europadan qoldau taba bermeytinin tüsinui kerek, sonday-aq AQŞ europalıqtardıñ «Amerika birinşi» sekildi sayasattardan äli de alañdap otırğanın da tüsinui kerek» delingen atalmış esepte.
Bwğan qosa ekonomikalıq mäjbürleuge eñ tiimdi qarsı twratın şara retinde «EO-nıñ ekonomikalıq quatın nığaytu; europalıq birtwtas narıq qwrudı tolıq ayaqtau jäne nığayta tüsu; Europanıñ bäsekege qabilettiligin arttıru jäne üşinşi elder paydalana alatın älsiz jaqtarın azaytu» degen mehanizmderdi wsınıp otır.


text:
Rusiyeniñ Qırımnı zapt etmesi qanunsız ola ve anayasağa zıt kele, dep bildirdi Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan bu yıl Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı cenki sebebinden online keçirilgen «Qırım platformasınıñ» ekinci sammitinde çıqışta bulunıp ayttı.
«Qırım platformasınıñ bütün seviyelerde quvetleşmesine yardım etmege devam etecekmiz. Qırımnıñ zapt etilüvini qanunsız ve anayasağa zıt olğanını tanıymız. Em uquqiy, em ahlâqiy ceetten fikrimiz bu. Halqara uquq Qırım Ukrayınağa qaytarılsın dep talap ete. Bu bütün region ve dünya telükesizlik sisteması içün pek müim», – dedi Erdoğan.
Onıñ qayd etkenine köre, Türkiye ileride de qırımtatarlarnıñ Qırımda barışıq içinde yaşamaq ıntıluvlarına qoltutacaq.
«Qırımtatarlar – Ukrayına vatandaşları, Qırımnı inkişaf ettirmek olarnıñ menfaatlarıdır. Tarih devamında büyük zorluq çekken qırımtatarlar vatanında barışıq içinde yaşamaq içün küreşe», – dep qayd etti Erdoğan.
«Qırım platformasınıñ» birinci tesis sammiti bıltır avgustnıñ 23-nde oldı. 47 çetel devlet ve halqara teşkilât iştirak etti.
«Qırım platforması» – Ukrayınanıñ teşebbüsinen qurulğan halqara mesleat-koordinatsion formattır. Onıñ maqsadı Qırım işğaline qarşı halqara cevap semereligini arttırmaq, telükesizlik havflarınıñ artmasına cevap bermek, Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara basqını quvetleştirmek, insan aqlarınıñ bozuluvına yol bermemek ve Rusiye rejiminiñ qurbanlarını qorumaq, em de esas maqsadı Qırımnı işğalden azat etip, Ukrayınağa keri almaqtır.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Keçken afta evinde Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri tarafından keçirilgen tintüvden soñ Yelena Denisova (içtimaiy ağlarda Galâ) Qırımnı terk etti.
Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
«Men Kiyevge kelip çıqtım. Er keske yardım ve qoltutuv içün teşekkürler bildirem», – dep yazdı qadın.
Aprel 3-te saba Denisova onıñ evinde FSB hadimleri tintüv keçirgenini Facebookta yazğan edi. Qadın «mahkeme olacağını» da bildirdi. Sebep onıñ 2014 senesi içtimaiy ağlardaki haberi oldı. Onı «Ekstremizm» maddesi ile bağlay ekenler. O, oña yarımadanı terk etmege imkân bermeyceklerinden qorqqan edi.


text:
Sırbistan radikal firqasınıñ deputatları mart 19-21 künleri halqara parlament eyyetiniñ erkânında Qırımnı ziyaret etecek olalar. Bunı firqanıñ Belgrad şeer şurasınıñ reisi Milyan Damyanoviç «RİA Novosti Krım» Qırım neşirine bildirdi.
«Sırbistannıñ radikal firqasını Qırımda professor Milovan Boyiç, Dubravko Boyiç ve SRF kollegiyasınıñ azası Aleksandr Şaşel temsil etecekler», – dep bildirdi Demyanoviç.
Onıñ aytqanına köre, ziyaret programması ve iş körüşüvleri daa muzakere etilmedi.
Qayd etile ki, ziyaret «Qırım referendumınıñ» yıllığına bağışlana.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bildirgenine köre, çetel eyyetleriniñ Qırım ziyaretleri resmiy sayılmay. Ukraina nazirligi iyül 25-de muracaatını aydınlatıp, çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan insanlarnı Qırımnı qanunsız alda ziyaret etmekten vazgeçmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Çavuşoğlunıñ N’yu-Yorktağı diplomatiya xäräkäte
BMOnıñ 77nçe Ğomum şura söyläşüläre qısalarında tığız diplomatiya xäräkäten alıp baruçı Türkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu AQŞnıñ N’yu-York qalasında küp sanda ike yaqlı söyläşülär ütkärde
Awstraliya tışqı êşlär ministrı Penny Wong häm Pol’şa tışqı êşlär ministrı Zbigniew Rau belän ayırım-ayırım küreşkän Çavuşoğlu Êstoniyalı wazıyfadaşı Urmas Reinsalu häm Malayziya tışqı êşlär ministrı Saifiddun Abdullah belän dä oçraştı.
Çavuşoğlunıñ ike yaqlı söyläşülär ütkärgän wazıyfadaşları arasında İrlandiya tışqı êşlär häm saqlanu ministrı Simon Coveney, Moldova tışqı êşlär ministrı Nicu Popescu, Gvineya tışqı êşlär, xalıqara xezmättäşlek, Afrika integraśiyası häm çit illärdäge gvineyalılar ministrı Morrisanda Kouyate da bar.
Şveśiya häm İordaniya tışqı êşlär ministrları qabul itkän Berläşkän Millätlär Oyışması Yaqın Könçığıştağı fälästinle qaçaqlarğa yärdäm häm cämäğät êşläre agentlığı (UNRWA) cıyılışında da qatnaşqan Mäwlüt Çavuşoğlu Livan tışqı êşlär ministrı Abdallah Bou Habib, Êfiopiya Baş ministr urınbasarı häm tışqı êşlär ministrı Demeke Mekonnen häm Aljir tışqı êşlär ministrı Ramtane Lamamra belän dä küreşep söyläşte.


text:
Türk akimiyeti, yarımadanı mecburen terk etken qırımtatarlar içün, Herson vilâyetinde biñ tane evniñ qurulışına para ayırmağa azır. Bu aqta, Zerkalo nedeli agentligine qırımtatar milliy Meclisi reisi Refat Çubarov bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, bu leyhanı ömürge keçirmek içün, icra akimiyetiniñ struktura ğayretlerini uyğunlaşmaq kerek. Mında topraq ayırıluvı, kerekli vesiqalarnıñ azırlanması, qarar aluv aqqında söz yürütilmekte.
«Mezkür bir biñ evlerini biz Herson vilâyetinde qurmaq niyetindemiz. Bu qırımtatarlar yaşağan toplu yerleriniñ eki ya da üç qasabası olacaq. Adamlar bütün Ukraina boyunca tarqatılmasın, olarnıñ tuvğan tilinde tasil almaq aqqını, başqa medeniy ihtiyaclarını yerine ketirmek içün böyle qarar aldıq», - dep qayd etti Çubarov.
Petro Poroşenko mart 9-10 künleri Turkiyede iş ziyareti ile bulunıp, memleket akimiyetinen körüşüvlerni keçirdi. Çarşenbe künü Poroşenko ve Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan, eki devletniñ strategik işbirligi aqqında umumiy deklaratsiyasını imzaladılar.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Pakistan akimiyeti memleketniñ şimal-ğarbinde yüz bergen küçlü bir zelzele neticesinde bir kişi elâk olğanını ve 30-dan ziyade yaralanğanını bildire.
6,6 magnitudalı yer teprenüvi aprel 10-da Afğanistannıñ şimal-şarqında Tacikistan ile sıñırğa yaqın bir yerde yüz berdi.
Cenüp Asiyanıñ bir çoq şeerinde, şu cümleden Kabul, İslamabad, Lagor, Deli ve Duşanbede is etilgen zelzele anda yaşağan insanlarnı evlerini terk etmege mecbur etti.
Pakistanda yer teprenüviniñ büyük zararları aqqında malümat yoq.
Keçken sene oktâbr ayında Pakistannıñ dağlıq yerlerinde yüz bergen 7,5 magnitudalı yer teprenüvi neticesinde tahminen 300 insan elâk olğan edi.


text:
Algoritmlestiriw hám programmalastırıw texnologiyaları kafedrası
Elimizde intalı hám bilimli jaslardı anıqlaw, olardı anıq bir tarawǵa baǵdarlaǵan halda tereńlestirilgen túrde oqıtıw hám de ekonomikamızdıń talap joqarı bolǵan tarmaqlarına jóneltiriw boyınsha keń kólemli jumıslar alıp barılmaqta. Bizge sır emes, elimizde IKT tarawında kadrlar boyınsha kóplegen máseleler bar. Bul máseleni túp negizinen úyreniw hám sheshiw, Qaraqalpaqstan Respublikasında aldınnan qáliplesken ilimiy mektepler menen IKT salasında birge islesiwdi kúsheytiw hám 2020 jıl mámleketimizde «Ílim, bilim hám sanlı ekonomikanı rawajlandırıw» jılı dep daǵaza etilgenligin esapqa alǵan halda 2020/2021 oqıw jılınan Matematika fakulteti quramında «Algoritmlestiriw hám programmalastırıw texnologiyaları» kafedrası shólkemlestirildi.
Házirgi waqıtta kafedrada 10 professor-oqıtıwshı bolıp, olardan 3 ilim kandidati, 2 úlken oqıtıwshı hám 5 assistent-oqıtıwshılar jumıs alıp barmaqta.
Atap aytqanda, fizika-matematika ilimleriniń kanditatı, docent Berdimuratov Murat Karlibaevich, texnika ilimleriniń (PhD) doktorı, docent Samandarov Batirbek Satimovich, texnika ilimleriniń kandidatı, docent Eshmuratov Shavkat Artıqbaevich, sonday-aq, kafedrada úlken oqıtıwshılar R.Utemuratov, R.Shıxiev, assistentler M.Qazımbetova, Sh.Tajibaev, B.Absametov, T.Jorabekov hám B.Geldibaevlar jumıs alıp barmaqta.
Kafedrada basqa joqarı oqıw orınları menen birge islesiw jumısları jaqsı jolǵa qoyılǵan. Bunnan Muhammed Al-Xorezmiy atındaǵı Tashkent informaciyalıq texnologiyaları universiteti hám Ózbekstan milliy universiteti sáykes kafedraları menen oqıtıw hám ilimiy tarawlarda tájiriybe almasıwlar ámelge asırılıp atır, jánede Tashkent informaciyalıq texnologiyaları universiteti professorı A.Nishanov, Ózbekstan milliy universiteti professorı A.Qabulovlar student-jaslarǵa óz bilimlerin berip kelmekte.
Sonıń menen birge sırt el joqarı oqıw orınları menen birge islesiwdi jolǵa qoyıw máqsetinde 2020/2021 oqıw jılında Franciyanıń Bordo universiteti oqıtıwshısı, Informatika ilimleri doktorı (Docteur en Informatique) S.Medetov tárepinen ZOOM platforması arqalı online sabaqlar shólkemlestirildi.
Búgingi kúnde kafedrada studentler ushın «Sport programmalastırıw» hám «WEB programmalastırıw» dógerekleri turaqlı jumıs alıp barmaqta. Kafedra professor-oqıtıwshıları hám intalı studentler menen birgelikte ilimiy maqalalar kompleksin baspadan shıǵarıw jolǵa qoyılǵan.
Kafedrada ilimiy dárejelilikti arttırıw ushın da keń kólemli jumıslar alıp barılmaqta. 2020-jılı kafedra professor-oqıtıwshılarınan Qudaybergenov Adilbay, Pirimbetov Azamat, Raximberdiev Quvonchboylar Mırza Uluǵbek atındaǵı Ózbekstan Milliy universitetine máqsetli doktoranturaǵa jiberildi hámde kafedra oqıtıwshıları S.Mırzataev hám E.Urazımbetovalar bir jıllıq ilimiy erkin izertlew jumıslarına(stajerlik) jiberildi.
Joqarı oqıw orınlarında ziyrek hám qábiletli studentler menen islesiw, házirgi zaman talaplarına juwap bere alatuǵın tájiriybeli, básekiles, joqarı bilimli, erkin pikirlew hám ózi tańlaǵan tálim baǵdarı boyınsha joqarı bilimge, innovaciyalıq texnologiyalardı jarata alıw uqıbına iye bolǵan qánigelerdi tayarlaw hámde «Ustaz-shákirt» dástúrinde birge islesiwin rawajlandırıw arqalı jas dóretiwshilerdiń dóretiwshilik qábiletin asırıw hámde iskerligin jetilistiriw hám xoshametlewden ibarat. Buǵan ayqın mısal retinde, usı jıldıń 14-iyun kúni Rossiya Federatciyası Omsk qalasında bolıp ótken «Boпpocы coBpeMeHHыx HayчHыx иccлeдoBaHий» atamasındaǵı xalıq aralıq konferenciyada Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Matematika fakulteti Ámeliy matematika hám informatika tálim baǵdarı 3-kurs studenti Rajjabboyeva Sohiba qatnasıp, 1-dárejeli diplom menen sıylıqlandı.
«Algoritmlestiriw hám programmalastırıw texnologiyaları» kafedrası 4-kurs studenti Qudaynazarov Muxammed 2021-jıl 11-18 mart kúnleri arasında «Erkin jas áwlad, saǵan zor qanat» uranı astında ótkerilgen festivaldıń «Eń jaqsı oylap tabıwshı» tańlawı jeńimpazı boldı.
10-11-klass oqıwshıları arasında Respublikalıq kólemde Informatika páninen Qaraqalpaq mámleketlik universiteti «Rektor kubogı» ashıq olimpiadasın ótkerildi hám sıylıqlandı. «Algoritmlestiriw hám programmalastırıw texnologiyaları» kafedrası tárepinen mektep oqıwshıların bahalawda programmalastırıw boyınsha online-contest(http://allpro.uz), informatika boyınsha online test formalarında ótkeriwde bahalawlar arnawlı sistemalar (ejudge) arqalı avtomatik túrde bahalandı hám sheshim qabıl etildi.
Kafedra professor-oqıtıwshıları


text:
İnsanlar Qırımnı daima sağlıq içün kurort olaraq körgen edi, eglence içün degil, sağlıq içün, deñizi de, avası da fayda ketire edi. Qırım yarımadasınıñ inkişafı onıñ şifahane statusınen bir kele edi.
Daa çarlıq Rusiyesi zamanında mında veremni tedaviylemege kele ediler, mında şifahaneler qurulğan edi. Sovetler Birligi vaqtında da Qırım umumbirlik şifahane statusını aldı, mında pansionat, şifahane, sağlıq müessiselerini qurmağa devam etkenler, verem ile küreş müessiseleri de quruldı – em balalar, em büyükler içün. Sovetler Birligi dağılğan soñ Ukraina Qırımnıñ şifahane statusını qayğırıp qorçalağan edi. Yarımadanıñ bir çoq yeri qoruq ve qorulğan yer statusını aldı. Sanayı ve qurucılıq yarımada iqtisadiyatınıñ prioriteti olmadı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ inkişafında turistik ve şifahane vektorlarınıñ inkişafını saqlap qalmaq müim edi.
80-inci yıllarda Qırımğa Orta Asiyadan qaytqan qorantama baqıp, anamnıñ hastalığı tez-tez ketkenimizniñ sebebi oldı, dep ayta bilem. Orta Asiyada ilerilegen astma onı ket-kete daa çoq raatsızlap başladı. Boğuluv tutuvları bütün ailemizni pek qorquzğan edi. Qırımğa kelgen soñ anam tutuvlardan aman-aman birden qurtuldı, tedaviylenmedi bile. Soylarımız Orta Asiyadan kelip, mındaki avağa toyalmağan edi. Qırım avası bile şifalı edi. Mında «edi» aytmaq müimdir. Ne yazıq ki, soñki altı yılda Qırım avası şifasını coydı, bir çoq yerniñ avası ise ekolog ve ekimlerni qasevetlendire.
Soñki altı yılda Qırım avası şifasını coydı, bir çoq yerniñ avası ise ekolog ve ekimlerni qasevetlendire
Qarasuvbazar misal olsun. Büyük Qarasuv özeni vadiyisinde yerleşken şeerniñ asırlar devamında temiz ekologiyası ve şifalı avası bar edi. Eski bay çiftligi yerinde halq arasında «Qarılğaç» olaraq bilingen verem ile küreş hastahanesini sebepsiz qurmağanlar. Amma Qarasuvbazar avasına şimdi ne oldı? Felâket oldı. Şeer küçlü kirletüv yerleri ortasında qaldı.
Şeerden şimalde Qırımda küçlü bir «Tavrida» yolu peyda oldı. Maşinadan çıqqan gazlar şimaliy yellernen şeerge kele, ava ağır metal ve is gazınen tola. Yol qurucıları vade etken orman yolağı yoq ve saçqanları körünmey.
Şarqta, bir vaqıtları Büyük Qarasuv sailindeki şeerniñ raatlıq alanında, qomşu Rusiye yatırımcısından büyük issihane kompleksi peyda oldı. İssihane gazları artıq Qarasuvbazar avasını muntazam sürette ve bol-bol Mendeleyev cedveliniñ himiyeviy elementlerinen toldura. Cenüpni birden bir qaç yer kirlete – Kefe yolu ve küçlü Ulyanov ocağı, onıñ tozu etraftaki çoq yerni qapata. Soñki yılları ocaq bütün küçünen çalışa, «Tavrida» yol qurucılığınıñ köşeli çaqıl ihtiyaclarını qarşılay. Ocaq dağnı tolusınen «aşap bitirdi» ve başqa tarafından «köründi», Qırım dağlarınıñ töpelerinden birini yoq etti, yel gülüni ve yerastı suvlarınıñ yerini deñiştirdi.
Şimdi şeerden ğarpta da avanı kirletken bir yer peyda oldı. Mında Rusiye boru tel ordularınıñ bir qısmı yerleşti. Arbiyler Büyük Qarasuvnı qapatıp, gece-kündüz suvnı Qırım paytahtınıñ ihtiyacları içün çeke. Dizel generatorları ve pompalar o qadar gürüldey ki, ses kilometrlerge kete. Amma ses eñ qorqunç şey degil, küçlü generatorlarnıñ toqtamağan işinden köterilgen is tumanınıñ bulutları qat-qat qorqunç ve telükelidir.
Qarasuvbazarlı tanışlarımdan sıq-sıq eşitip başladım, yerli sakinlerni aqciger problemleri, hususan allergiya raatsızlay. «Qarılğaçtaki» ğarip hastalarnı endi aytmayım, bu avanıñ artıq olarğa faydası yoq.
Aynı vaziyet, öz hususiyetlerinen, yarımadanıñ diger regionlarında da qayd etile.
Qırım kurort regionı olıp qala, amma artıq şifahane degil. Ne deñiz suvınıñ keyfiyeti, ne de ava keyfiyeti artıq şifalı degil. Bir vaqıtları şifasınen belli olğan Qırım avası hususiyetini coydı. Ve eñ kederlisi şu ki, vaziyet ket-kete daa beter ola…
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Amerika Qoşma Ştatlarındaki Ukraina elçihanesi AQŞ Atlantik Şurası ile beraber Qırımda insan aqlarına riayet etüv vaziyeti kerginleşkenine halqara toplulıqnıñ diqqatını celp etmek içün 1944 senesi qırımtatar sürgünligi-genotsidi qurbanlarını añma tedbirini keçirdiler.
Bu aqqında AQŞ ukrain elçihanesi saytında aytıla.
«Daa bir facianıñ ögüni almaq: qırımtatarlarnıñ vaziyeti» mevzusında açıq munaqaşa keçirildi.
Tedbirde Amerika Qoşma Ştatlarındaki Ukraina elçisi Valeriy Çalıy, Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar iştirak ettiler.
Tedbir iştirakçileri Ukraina haber siyaseti azırlağan «Qırım. Qarşılıq» vesiqalı filmini seyir ettiler, levha Qırımnıñ qanunsız Rusiye işğali ve işğalde insan aqları vaziyetini aydınlata. Filmde 1944 senesi qırımtatar halqı sürgünliginiñ facialı saifeleri kösterile.
Valeriy Çalıy qayd etti ki, «Ukraina Qırımnı qaytarmaq ğayretlerinden vazeçmeycek ve yarımadada qırımtatarlar ve diger milletlerge nisbeten insan aqlarına olğan ürmetni ve barışıq tertibini ğayrıdan tiklemege tırışacaq».
O, 2014 senesi mart ayında Birleşken Milletler Teşkilâtında «Ukraina topraq bütünligine qoltutuv» rezolütsiyasını imzalağan 100 memleketke teşekkür bildirip, AQŞ, Avropa Birligi ve diger ortaqlarından yarımadanı işğalden qurtarma yolunda ğayretlerini belgilemege rica etti.
Emine Ceppar Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa qarşı yapqan repressiyaları, tintüv, qorquzuv, qaçıruv, apis cezaları ve öldürüvler aqqında tarif etti. O, dünya toplulığını «Avropanıñ merkezinde etnik sebeplerden daa bir genotsid sebebi olacaq areketlerge köz yummağa» çağırdı.
Valeriy Çalıy ukrainlerni qırımtatar yırcısı Jamalanıñ «Eurovision-2016» yır yarışında ğalebe qazanmasını tebrikledi. Onıñ fikirince, bu ğalebe bütün dünyanıñ diqqatını Qırım ve Ukrainağa celp ete.
Mayıs 18-i – qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi qırımtatarlar yarımadadan Orta Asiyağa sürgün etildi. Umumen 180 biñ kişi sürgünlikke oğratıldı.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Geniçesk rayonınıñ Novoalekseyevka qasabasında qırımlılarnı yerli akimiyet ve yerli meclis vekilleri beklediler. Olar adamlarğa Ukraina ve qırımtatar milliy bayraqlarını berdiler.
Soñra maşinalar kolonna tizip, saylav bölügine yol aldılar. Yerli sakinler qırımlılarnı «Slava Ukraine!» şiarlarınen qarşıladılar.
Hatırlatamız, bazar künü, mayıs 25-de, Qırım sakinleri prezident saylavlarında iştirak etmek içün qıtaiy Ukrainağa yol aldılar.
Bugün Ukraina vatandaşları memleket prezidentini saylaylar. Saylav bölükleri saat 8-de açıldı ve saat 20-de qapatılacaq.
Ukraina prezidenti vazifesine 17 adam namzet kösterdi. Esas raqipler Pötr Poroşenko ve «Batkivşçina» firqasınıñ lideri Yuliya Timoşenko oldılar.


text:
Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy işni yañıdan başlattılar. Bunı Polozov özü Facebookta dekabr 20 künü yazdı.
«Erte quvandıq. Rusiye CK 2 q. 294 mad. ve 1 q. 297 ve 319 mad. boyunca cinaiy işniñ açılmasını red etken qarar lâğu etildi ve meni kene de, taqiqattan ögüne keçirilgen teşkerüv çerçivesinde ifade bermem içün, Rusiye taqiqat komitetiniñ Qırım Cumhuriyetindeki Baş taqiqat idaresinde bekleyler. Yani, aytacağım: Qırımda insan aqlarınıñ qorçalamaq – mesüliyetli ve telükeli iştir», – dep yazdı Polozov.
Dekab 16 künü Qırımdaki Rusiye Taqiqat komiteti Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş açmağa razı olmağan edi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda Kezlevdeki sanatoriyde yañı "Pobeda" observatorını açacaq olalar. Bunı mayıs 21-inde koronavirus ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında Rusiye kontrolindeki Qırım baş nazir muavini Yelena Romanovskaya bildirdi.
"Pobeda" observatorında 100 yer azır. Eger yetmese, daa açarmız. Buyruqlar berildi, Rosgvardiyağa haber etildi. Daa 100 yerimiz bar", - dedi o.
Qırımda observatorlar Kezlev, Yalta, Keriç ve Aqmescitte sanatoriylerniñ esasında açıldı.
Daa evel bildirilgeni kibi Qırımda tünevin 15 yañı koronavirus adisesi qayd etildi, hastalarnıñ arasında ekimler ve balalar bar.
Böylece, Qırımda 314 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden, 31-i qomşu Rusiye regionlarından keldi, 9 adam vefat etti. Aqyarda - 147 COVID-19 adisesi qayd etildi, eki adam öldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen insanlar meseleleri naziriniñ birinci muavini vazifesine qırımlı Yusuf Kürkçi tayin etildi. O, Ukraina baş naziriniñ qararı mayıs 18-de imzalanğanını Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Kürkçi şimdilik vazifelerini aydınlatmay.
Nazirler şurası saytında nazirniñ birinci muavininiñ tayin etilmesi aqqında vesiqa yoq.
Bundan evel Yusuf Kürkçi Ukraina prezidenti qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ faaliyetini teminlev bölüginiñ müdiri olğan edi.
2009 – 2011 seneleri Ukraina millet ve din devlet komitetiniñ reis muavini olğan edi. Komitet yoq etilgen soñ Qırımğa qayttı, Rusiyeniñ yarımada işğalinden soñ ise tekrar Kiyevge köçip keldi.
Ukraina Nazirler şurası aprel 20-de Vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen insanlar meseleleri nazirligini meydanğa ketirmege qarar aldı. Onıñ yolbaşçısı Vadim Çernış oldı. O, Donbassnı ğayrıdan tiklev meseleleri devlet agentliginiñ yolbaşçısı olğan edi.
Al-azırdı yañı nazirlikniñ nizamnamesi azırlana.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Usı jıldıń yanvar, fevral, mart ayları dawamında respublikamızdıń derlik barlıq qala hám wálayatlarınan, rayonlardan I.V.Savickiy muzeyine 6 yarım mıńnan aslam adam sayaxat etken.
Eki ekspoziciyalıq kórgizbe imaratına iye muzeydiń birinshi imaratında 2000ǵa jaqın eksponatlar bar bolıp, olar Áyyemgi Xorezm mádeniyatı, qaraqalpaq qol óneri, zamanagóy qaraqalpaq óneri, Ózbekstan súwretlew óneri, XX ásir baslarındaǵı Rossiya kórkem óneri (reńli súwretlew, grafika, músinshilik, ámeliy dekorativlik óner) dóretpeleri orın alǵan. Ekinshi imaratta 400ge jaqın eksponatlar jaylasqan.
Sayaxatshılardı, ásirese, shet elli turistlerdi muzeydegi jivopislik, grafikalıq dóretpeler hám qaraqalpaq milliy kiyim-kenshekleri, qara úy hám onıń bezewleri jáne arxeologiyalıq buyımlar, sonday-aq, rus avangardları oǵada qızıqtırmaqta, – deydi muzey direktorı Gúlbáhár Izentaeva.
Málim bolıwınsha, mart ayınıń ózinde Jizzaqtan 95, Xorezmnen 245, Tashkent qalasınan 487, Nókis qalasınan 1161, Ámiwdáryadan 87, Qońırattan 104, Taxtakópirden 59, Shımbaydan 76, Shomanaydan 38, Ellikqaladan 214, jámi barlıq qala hám rayonlardan, wálayatlardan 3634 sayaxatshılar kelip tamashalaǵan.
«Sahradaǵı Luvr» atı menen dúnyaǵa dańq taratqan muzeyge qızıǵıwshı shet elli sayaxatshılar sanı da artpaqta. Ásirese, Rossiya, Franciya, Germaniya, Qıtay, Yaponiya, Indoneziya, Italiya, Belgiya, Gollandiya, Avstriya, Meksika, Ispaniya, Amerika, Chexiya, Ukraina, Angliya, Hindstan hám t.b. ellerinen kóplep sayaxatshılar kelmekte.
Esletip ótemiz, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2017-jıl 28-dekabrdegi «2018-jılda rásmiy sánelerdi belgilew dáwirinde qosımsha islemeytuǵın kúnlerdi belgilew hám dem alıs kúnlerin kóshiriw haqqında»ǵı Pármanına muwapıq Nawrız bayramı qarsańında ishki turizmdi rawajlandırıw ushın 5 kún qatarına dem alıs kúnleri berilgen edi. Áyne usı bes kúnde muzeyge sayaxat etiwshiler sanı ádewir artqan.
Tárbiya SEYTNAZAROVA,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi xabarshısı


text:
Cumaaqşamı künü, iyülniñ 11-nde, Rusiye Yuqarı mahkemesinde dört qırımtatarı, Ukraina vatandaşı – Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutovnı – «terror faaliyetini kerçekleştirgende» qabaatlı tanığan Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ ükmüne qarşı temyiz arizası baqılacaq. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Mahkeme oturışuvı saba saat 09:30-da başlanacaq: Moskva, Malıy Haritonvskiy aralığı, 12.
Advokatnıñ aytqanına köre, imaye, mahküm etilgenler Qırımğa mümkün olğanı qadar yaqın olğan koloniyalarda bulunmasını talap etecek.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye aq qorçalayıcıları, faal ve diplomatlarını iyülniñ 11-nde qırımtatar halqı ile birdemligini kösterip, Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde uzun müddetlerge üküm etilgen qırımtatarlarğa qoltutmalarına çağırdı.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ apayını taşığan aydavcı Ahtem Mustafayev ilhaq etilgen Qırımdan Ukrainanıñ qıtadaki qısmına çıqıp ketti. Bunı iyül 6-da Qırım.Aqiqatqa, çıqıp ketüvniñ temin etilmesinde yardım etken İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov ayttı.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «O, şimdi Ukrainanıñ qıtadaki territoriyasında buluna. Biz oña çıqıp ketmege yardım ettik. Menim fikrimce, o, endi azatlıq avasınen tolu nefes aladır. Ve bundan soñ endi o, oña qarşı yapılğan şeyler aqqında bütün nasip olğan seviyelerde ikâye etecek. Ondan soñ işke advokatlar kirecek, ve Ahtem Mustafayev boyunca faal işler alıp barılacaq», – dedi.
Bu hususta daa tafsilâtlı malümatnı Qırım.Aqiqatnıñ «Cemilev ailesiniñ şoföri FSBniñ qolunda ve müftige ait evniñ tutaştırılması boyunca cinaiy iş» materialında oquñız.
İyün 29-da advokat Edem Semedlâyev, iyün 28-de Bağçasaraydaki tintüvden soñ yaqalanğan ve daa soñra sorğulanıp yiberilgen Ahtem Mustafayevniñ, Rusiye FSBsi tarafından ekstremizmde qabaatlanğan Erol Veliyev işi boyunca şaat olaraq keçkenini bilidrdi.
İyün 28-de qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyev, Bağçasarayda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ apayı Safinarnı taşığan aydavcı Ahtem Mustafayevniñ evi tintilgenini bildirdi. Daa soñra telükesizlik hadimleri Ahtemni belli olmağan tarafqa alıp ketti, dep bildirilgen edi.
Rusiye FSBsi, sanki Qırımda, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevnıñ yardımcısı Erol Veliyev tarafından «Refat Çubarovnıñ emiri boyunca ve SBUnıñ qol tutuvı ile» meydanğa ketirilgen ekstremist gruppasınıñ areketini toqtatqanını, bildirdi.
Rusiyeniñ mahsus hizmeti tarafından iddia etilgenine köre, «Harkivde teşkil etilgen gruppağa Veliyevden ğayrı sabıq boksçu sprotçular Steşenko ve Tretyakov kirdiler».
FSBde, «ekstrimist toplulığınıñ azaları 2018 senesiniñ yanvarinde, tutaştırıcı qarışma ile toldurılğan şişelerni qullanıp, Qırım müftisi Emirali Ablayevniñ evini tutaştırdılar», deyler.
FSB, Steşenkonıñ 2018 senesiniñ aprelinde «Qırımğa kirgende» yaqalanğanını ve «anda Veliyev tarafından provokatsiyalarnı azırlamaq ve amelge keçirmek içün yollanılğanını» iddia ete. Rusiye Veliyev ve Tretyakovğa qarşı qabaatlavnı ğiyabiy şekilde çıqardı, olar «federal qıdırıluv cedveline kirsetildi».


text:
Ukrainanıñ Türkiyedeki elçihanesi qırım türkleri Genel merkezinen beraber, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ dört yıllığı ve XX asır başında qırımtatar milliy areketiniñ lideri olğan, belli erbap Noman Çelebicihannıñ facialı ölüminiñ 100 yıllığı munasebetinen umumiy tedbriler ötkerdi.
Ukrainanıñ Türkiyedeki elçihanesi Twittirinde, tedbirler çerçivesinde sergi ve konferentsiyalar ötkerilgeni, Ukrainanıñ Türkiyediki elçisi Andrey Sıbiga ve qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl ve başqaları çıqış yapqanları aqqında haber ete.
Ukraina diplomatı çıqış esnasında, Kyiv halqara mahkemelerde Rusiyeniñ arbiy tecavuzı ve işğal etilgen territoriyalarda insan aqlarınıñ bozıluv faktlarını obyektiv körip çıqılmasına yönelgen areketlerini qayd etti.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcisi (Celâl –QA) Qırımdaki vaziyet aqqında haber eterek, Rusiye işğalge qarşı çıqqanlarğa basqı yapqanı, taqip etilgen, apiske alınğan, öldürilgenler ve yapılğan aqsızlıqlar aqqında ikâye etti. Qırımtatar halqı ukrain halqınen beraber azat etüv meselesinde bir areket ete», – dep haber ete diplomatik müessise.
Aynı zamanda tedbir çerçivesinde Azatlıq Radiosdınıñ rusiyeli muhbiri Anton Naumlükniñ «Yaşı yetkenlerniñ Qırımdaki balalığı» adlı fotosergisi teşkil etildi. Sergi, Qırımdaki siyasiy mabüslarnıñ babasınıñ vesayetinden marum qalğan balalar aqqında ikâye ete, çünki babalarınıñ qarşı açılğan cinaiy işler ve mahkemeler yıllarnen devam ete.
Ukrainada fevralniñ 26-sını «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq ilân etmege teklif etile. 2014 senesi aynı künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan miting ötkerilgen edi. O zaman miting iştirakçilerine Rusiye tarafdarı olğan faaller, şu cümleden «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri qarşı çıqqan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Bunı matbuat-konferentsiyada Rusiye Federal köçüv hızmetiniñ baş muavini Sergiy Kalüjnıy bildirdi.
Onıñ bergen malümatına köre, sakinlerni 19 noqtada qabul eteler. Amma şu künleri qabul noqtalarınıñ sayısını arttırmağa planlaştıralar. O şunı da qayd etti ki, 2015 senesi yanvar ayına qadar Qırım sakinlerinden rusiye pasportlarını resmiyleştirmek içün bergi alınmaycaq. Böyleliknen, vesiqalarnıñ berüvi qolaylaştırıla.
«Birinci künleri vesiqalarnı elde etmege istegenlerniñ sayısı ğayet çoqtır, ve, elbette, nevbetler peyda ola», – qayd etti Rusiye fedaral köçüv hızmetiniñ baş muavini Sergiy Kalüjnıy.
Qırımda aqiqaten rusiye pasportlarınıñ elde etilüvinen bağlı büyük bir aleket üküm süre. Vesiqalarğa arizalarnı bermek içün insanlar gece-kündüz nevbette turalar.


text:
Lvov – E 97 leyhası çerçivesinde olıp keçken tedbirler yekünlendi. Aqyarlı foto ressamlar soñki temaşanı azırladılar. Olar, arbiy tehnika ve askerlerniñ qabirlerini akis etken resimlerni beyaz kâğıtqa çevirdiler. «Yañıdan başlamaq» serlevalı temaşa aqqında müelliflerniñ özü KrolikowskiArt taqımnıñ azaları ikâye ettiler.
Aqyarlı Aleksandr ve Aleksandra Krolikovski aytqanları kibi, cenk mevzusı ğayet mot oldı. Bundan vazgeçmek içün olar «canlı» ve «cansız» suv ile temaşanı azırladılar, şu suv ile cenkniñ şaatları ve aqibetlerini sildiler.
Aleksandr Krolikovski bildirgenine köre, ğaye ta 2012 senesi peyda olğan edi. «Biz Aqyarda türk askerleri qabristanı yanında yaşay edik. Aqyar limanından gemiler Suriyege yol alğanını köre edik. Bu gemiler Suriyege cenkleşmek içün ketkenini bile edik», – dep hatırlay Aleksandr.
Aqyar cenk merkezinde bir qaç kere bulunğan edi. Qırım cenki, Ekinci cian cenki…Ressamlar küreş meydanlarını qıdırıp, şu yerlerde resimler çektiler. «Biz dava yerlerini taptıq, arbiy tehnikanı çıqardıq, soñra tamam şu plönkağa cenklerde elâk olğan askerlerniñ qabirlerini çektik», – dey Aleksandr.
Ressamlar arbiy tehnika ve onıñ qullanuvı aqibetinde elâk olğan askerler bir resimde nasıl akis olunacağınen meraqlandılar.
Bizni ne vaqıt böldiler?
Aleksandr ve Aleksandra Krolikovski qayd etkenleri kibi, cenk, küreş kibi mevzularnı mahsus açıp, cemaatçılıqnı yañı davalarnı başlamağa teşviq eteler. «Çoq vaqıt keçti, amma ale daa biz – ğalipler, olar ise, duşmanlar deyler. Böyle etip, adamlarnı yutqan ve yutquzğanlarğa böleler», – dey Aleksandr.
Bir tarafta – qaramanlar, digerleri ise, yoq, demege yañlış. «Er tarafta bulunğan adamlar cinayetler yaptılar», – dey Krolikovski. Onıñ fikirince, Aqyar şeeriniñ esas ğayesi duşmannı tapmaq. «Çünki bu arbiy şeer. Ve mında arbiy teşviqat birinci yerde buluna», – dep qayd ete ressam.
Aqyarlılar bütün adamlarnı ekige böleler – şeer sakinleri ve başqalarına – batı alemine. «Yevromaydan başlağanda, yevro qısımı endi duşmanlarğa aitligini köstere edi», – dep añlata ressam.
Amma, Aqyarda farqlı fikirde bulunğan adamlar da bar, dey.
Aleksandrnıñ fikirince, cenkte ğalipler ya da yutquzğanlar yoq, tek qurbanlar bar. «Amma, cenk ne olğanını añlamaq kerek. Avropada adamlar daima cenkleşe ediler, amma şimdi olar Avropa Birligine kirip, birlikte tınç ayatnı qurmağa tırışalar. Onıñ içün keçmişni teşviqat içün qullanmaylar», – dey Aleksandr.
«Cenk ve ğalebe kibi mot añlamlarnı yoq etmeli», – dep ilâve ete qadını.
Ressamlar eminler, ğalebe – hastalıqqa oşağan bir şey. «Cenkni kim başlağanını tekmil bilmeymiz. Nasıl olğanını bilmeymiz. Tek soñki 20 yıl içinde cenk 1939 senesi başlağanını ayta bilemiz. Sovet Birligi Almaniyanen beraber Poloniyanı bölecek oldılar. Bunı aytmağa yasaq edi. Aqiqat qayda? Cenk 1941, 1939 ya da 1938 senesi başladı? Belki de başta Çehiyanıñ işğali yüz berdi, ve bundan soñ cenk başladımı? Bunı bitirmek kerek. Amerika yerlileri yapqanları kibi, baltanı topraqqa kömmek kerek. Biz er şeyni yañıdan başlaymız, demelimiz», – dey Aleksandr Krolikovski.
Start Over temaşası Harkovde oktâbrniñ 10-nda kösterilgen edi. Amma, bazı musafirler bu tedbirge menfiy qıymet kestiler.
Lvov sakinleri bam-başqa davrandılar. Musafirlerniñ ekseriyeti teren tüşüncilerge dalıp, evlerine qayttılar. Leyha «Cemaat faalliginiñ ustahanesi» programma çerçivesinde eda etile. Sergi iştirakçileri Aqmescit (Dinara Ahtemova), Aqyar (Aleksandr ve Aleksandra Krolikovskiye, Vitaliy Fomenko, Nadejda Terehina), Lvov (Aleksandra Davıdenko), Münhenniñ (Gerbert Romeç) vekilleridir.