text:
Ukrayına cıyılğan futbol taqımı Frenkistanda keçirilecek Avropa çempionatından eki afta evel italiyalı Turinde kontrol matçını keçirdi. Ukraina taqımınıñ raqibi Romaniya futbolcıları oldı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Oyun ukrain taqımınıñ galebesinen yekünlendi – 4:3.
Birinci taymnıñ soñunda Roman Zozulâ esapnı musaviy etti, oyunnıñ ekinci qısmınıñ başında 15 daqqa içinde Aleksandr Zinçenko, Yevgeniy Konoplânka ve Andrey Yarmolenko gol urdı.
Oyunnıñ soñunda Romaniya taqımı daa eki gol urdı, amma yeñip olamadı.
Nevbetteki Euro-2016 yarışından evel soñki kontrol matçını Mihail Fomenkonıñ taqımı iyün 3-te, cuma künü keçirecek. Ukrainlerniñ raqipleri Albaniya futbolcıları olacaq.
Frenkistanda start oyunını Ukraina taqımı iyün 12-de Almaniya taqımınen keçirecek.


c: text/html

text:
Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko Avropa parlamentiniñ prezidenti Antonio Tajaniden Rusiye işğal etken Qırım ve ukrain akimiyeti nezaret etip olamağan Donbass territoriyalarını, Avropa muessisesiniñ deputatları tarafından ziyaret etüvlerine musaade etmemesine çağırdı.
Körüşüvden soñ prezident Memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine binaen, Poroşenko Avropa parlamentiniñ bazı azaları işğal etilgen Qırım ve Donbass territoriyalarını qanunsız ziyaret etkenlerini menfiy bir adım dep tanıdı.
Ukraina Tışqı işleri nazirligi daa evel beyan etkenine köre, istilâ altındaki Qırımğa barğan eyyetler ziyareti resmiy status taşımamaqtadır. Ukrain tış siayaset müessisesi çetel vatandaşlarınen oturma ruhseti olmağan şahıslarnı Qırımnı qanunsız şekilde ziyaret etmemeleri hususında tenbilegen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan oktâbrniñ 9-nda, Türkşye-Ukraina Strategik Şurasınıñ altıncı toplaşuvında iştirak etmek içün, Ukrainağa resmiy ziyaret ile teşrif buyuracaq. Türkiye devlet yolbaşçısı öz ziyareti devamında Ukraina yolbaşçılarınen işğal etilgen Qırım meselesini ve qırımtatarlarnıñ vaziyetini muzakere etecegi beklenile. Bunı Türkiye prezidentiniñ resmiy web-saytı bildire.
«Eki taraflı ve regional sualler Şuranıñ Kyivde ötkerilecek toplaşucında muzakere etilecek, onda prezindet Erdoğan ve Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iştirak etecekler», – dep aytıla bildirüvde.
Erdoğan Ukraina Yuqarı Rada yolbaşçısı Andriy Parubiynen, baş nazir Volodımır Groysmanen ve Ukrainada tükr cemiyetiniñ vekillerinen de körüşecek.
«Ukraina ile strategik işbirlikniñ devamılı ilerilemesi içün yañı yöñelişleri muzakere etilecek, bu hususta çeşit vesiqa ve protokollar imzalanacaq. Bunen beraber Qırım meselesi ve qırımtatarlarnıñ vaziyeti de muzakere etilecek», – dep aytıla haberde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye ve Beyazrusiyede Ukraina sıñırına yaqın yerleşken Rusiye arbiyleriniñ 95%-ı Ukrainağa kirdi. Bu aqta Washington Examiner neşiri Amerika mudafaa müessisesiniñ brifingine esaslanıp bildirdi.
Rusiye ve Beyazrusiyede Ukraina sıñırı boyunca yerleşken tahminen 170 000 arbiyniñ «qararnen 95%-ı» şimdi memleket sıñırlarında buluna, dep bildirdi ABD mudafaasınıñ yüksek vazifeli vekili jurnalistlerge. Demek ki, Rusiyeniñ yedeginde Ukrainağa daa kirsetilmegen 9 biñden az insan buluna.
Daa martnıñ 4-nde Pentagon Rusiye kirsetken quvetlerniñ sayısına 92% olaraq qıymet kesti.
Keçken künü Pentagon «yerlerde sıñırlanğan deñişmelerni» qayd etti, Rusiye ordusı «Kyiv, Harkiv ve Çerniğivge ilerilemek ve izolâtsiya etmek içün şimal ve şarqta ğayret köstere, Ukrainanıñ küçlü tirenüvini köre».
Rusiye ordusı memleketniñ cenübiy qısmında daa muvafaqiyetli oldı, işğal etilgen Qırımda olğan infrastrukturaları sayesinde qısmen.
Amerika arbiyleriniñ malümatına köre, Rusiye ordusı tahminen 600 raketa attı, er kün olarnıñ sayısı arta.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Magadan vilâyetinden Federatsiya Şurasınıñ azası Vladimir Kulakov bugün Qırımda qaza neticesinde elâk oldı.
İTAR-TASS bildirgeni kibi, parlamentariy Aluşta civarında raatlana edi.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy temsilcisi Vladimir Markinniñ sözlerine köre, deñizde yuvunğanda, Kulakovğa yanından keçken kater tiydi.
Qıdıruv-qurtaruv ameliyatı devamınada onıñ ceseti tapıldı. Yuvunğan senatorğa tiygen kater ziddiyetten soñ deñizde gizlenmege tırıştı, amma onı tuttılar.
«Şimdi katerniñ idarecisi, vaqianıñ şaraitleri ögrenile», – dep qayd etti Markin.
İşbu vaqia boyunca «Muqaytsızlıq sebebinden ketirilgen ölüm» maddesi boyunca cinaiy iş açıldı.


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Arsen Cepparovğa Rusiye tahqiqat izolâtorında anda Cemaat nezaret komissiyasınıñ azaları kelgen soñ tibbiy yardım kösterildi. Bu aqta advokat Ayder Azamatov yanvarniñ 28-nde bildirdi.
«CNK kelgen soñ Arsenni ekimge baqtırğanlar, qulağınıñ arqasında endi irinlegen çibannı kesip çıqarğanlar, bağlağanlar, tedaviylevini aytıp, antibiotik bereler. Adiy söznen aytacaq olsa, «SİZO hadimleri istese yapar». CNK reisi, Cepparov Arsenniñ sağlıq vaziyetiniñ monitoringi içün yaqın vaqıtta SİZOğa kene komissiya yollaycaq, dep qoştı», – dep bildirdi Azamatov.
Advokat Qırım.Aqiqatqa izaat berip, tibbiy yardım ekimler tarafından SİZOda kösterildi, müvekkili hastahanege alıp ketirilmedi, dep qayd etti.
Advokat Ayder Azamatov, müvekkili – Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Arsen Cepparovğa kerekli tibbiy yardım kösterilmey dep, Rostov vilâyetiniñ Şahtı şeerindeki SİZO-4 hadimleriniñ areketsizligini şikâyet etmek içün yanvarniñ 20-nde Rusiye Baş prokuraturası, Rostov vilâyetiniñ prokuraturası ve Rostov vilâyetindeki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Baş idaresine bir sıra ariza yolladı.
SİZOda Cepparovnıñ sağlığı içün olğan telükeler aqqında advokatı daa evel de bildirgen edi, Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova ise Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, acele tedbip almasını talap etti. Lâkin Moskalkova daa cevap bermedi.
Bu malümat diger menbalarda tasdıqlanmay. SİZO reberliginiñ de izaatları yoq.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Aqmescit – Qırımtatarlarnı lideri, «Batkivşçina» fraktsiyasından Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ Hayser oğlunıñ mahkeme işini Qırım prokuraturasına qaytardılar. Cemilevniñ özü ve ekspertler, taqiqat işleri boyunca organlarnıñ areketleri mahsus yapılğanında eminler. Olarnıñ fikirince, bunıñ episi, aileniñ faciasını siyasiy basqı yerine qullanmaq maqsadında yapıla.
2013 senesi mayıs ayında belli siyasetçiniñ oğlu – Hayser Cemilev öldürüvde şeklengeni içün Bağçasaray şeerinde yaqalandı. Hayser Cemilev tüfeknen muqaytsız qullanıp, apansızdan ateş açqan. Qurşun bağçada çalışqan erkekni urdı. Ölgen insan Meclis reis muavini Ahtem Çiygozniñ uzaq soyu – Fevzi Edemov, Cemilevlerniñ evinde qaravul olıp çalışa edi. Onıñ apayı ve balası qaldı. Hayser Cemilev öldürilgen
insannen dostlaşa edi.
Bu vaqia boyunca cinaiy iş açılıp, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 1-nci qısımınıñ 115 madde ile – aselet yapılğan öldürüv kibi belgilendi.
Mustafa Cemilev: bazarlıq olmaycaq
Halq deputatnıñ fikrince, bu kibi kvalifikatsiya ğayet sert, çünki 15 yılğa serbeslikten marum ete.
Mustafa Cemilev Radio Svoboda-ğa bergen intervyüsında: «Yanukoviç keçken yıl olğan Qurultaydan soñ, noyabr ayında öz emissarını maña yolladı, onı (Hayserni – muar.) er alda boşatırlar, amma bunıñ içün bir de bir iş yapmaq kerek olacaq, dediler. O zaman men olarnı qaytardım, – dep, qayd etti. – Menim ailem – bu bir, siyaset – ise başqa iş. İç bir zaman böyle bazarlıq olmaz».
Tamam o vaqıt, Cemilevniñ sözlerine köre, başından «silânıñ muhaytsız qulanıvı» kibi açılğan cinaiy iş, «mahsus öldürüv”ge çevirildi. Bu da, babası oğlunı qurtarmaq içün, o zamandaki akimiyetniñ er türlü teklifine qail olur, dep yapılğandır. Şimdi ise, Cemilevniñ sözlerine binaen, oğlusını er kesge belli olğan Magadanğa yollay bilecegini duydurtalar.
Bu vaqialardan evel, Hayser psihiatrik hastalarnıñ cedveline alınıp, hastahanede tedaviylene edi, şimdi ise, o kerekli ilâclarnı içmegeni Cemilevler qorantasını raatsızlamaqta. Qoranta bunı «vahşiylik» dep adlandıra, ve böyle areketlerde tek siyasiy sebeplerni köre. Aqmescitten onı qoşma «taqiqat işlerini» keçirmek içün Bağçasaraydaki vaqtınce turğan apske alıp kettiler,.
Hayser Cemilevniñ psihiatrde ihtiyacı olğanı ile, adliyecisi Aleksandr Lesovoy de razı. «Men doktor olmasam da, amma tüşünem ki menim imayelime ciddiy psihiatrik teşkerüv kerek», – dedi o.
Ukraina vatandaşını Rusiye qanunları boyunca mahkeme eteceklermi?
Rus uquqqoruyıcıları aprel 21 künü Hayser Cemilevge qarşı cinaiy iş açtılar, onıñ adliyecisi şikâyet azırlap başladı. «O, (Hayser Cemilev – muar.) ukrain vatandaşlıqnı qaldırmaq içün uquqqoruyıcı organlarına arizanen muracatta bulunğanı sebebinden azırlana. O qabaatlı olaraq tanılğan vaqia Ukraina territoriyasında 2013 senesi yüz berdi. Men qorçalağan şahıs, Qırım Cumhuriyetinde degil, Kiyevde daimiy sürette yaşay ve anda qayd etilgen, ve menimce, Rusiye Federatsiyasınıñ cinaiy kodeksiniñ 13-nci maddesine köre, işbu devletniñ qanunları oña keçmey. Hayser Cemilev ukrain qanunları esasında mahkeme etilmek kerek» – dedi Aleksandr Lesovoy.
Ukraina vatandaşına Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları esasında ceza belgilense, adliyeci adaletli mahkeme etilmegeni sebebiden insan aqları boyunca mahkemege şikâyet etecek.
Ekspert: Cemilevge tesir etip olamazlar
Siyasiy taqiqatlar mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenkonıñ aytqanına köre, Mustafa Cemilevniñ Qırım işğali ve Rusiye akimiyetiniñ devamlı teñqidinden soñ, Hayser Cemilevniñ Bağçasarayğa avuştırılması ve mahkeme işiniñ faaleştirilmesi, tesadüfiy bir al degil.
«Bunıñ episi Mustafa Cemilevge tesir etmek ya da onı idare etmek içün yapılğanını isbatlay, – dey ekspert. – Amma, menimce iç bir şeyge irişmezler. Çünki, keçken sene sabıq akimiyet tarafından bu kibi davranış kösterilgen edi. Hususan, Regionlar Firqasınıñ azaları bu işniñ ketişatına kirişecek ediler. O vaqıt, o bundan red etken edi, faqat, onı 15 yılğa qapatacaqları aqqında söz yürüte ediler».


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Şimdiki sıcaq küz qırımlılarğa suv qıtlığı meselesini açtı - suv anbarlarını toldurğan yarımadanıñ büyük özenleri qurudı. Qırım akimiyeti, suv yedekleri martqa qadar yetecek ve qış yağanaqları vaziyetni qolaylaştırır, dep işandıra. Amma aslında vaziyet o qadar optimistik körünmey.
Qırım Suv hocalığı devlet komitetiniñ malümatına köre, Qırım yapma gölleriniñ çoqusında yarısından az suv bar. Ve olarnıñ sadece ekisi 50%-dan çoq tolu - Körbek ve Zagorskoye suv anbarları. Amma bu göllerniñ umumiy suv acmi - 23 million kubometr (Qırım suv anbarlarınıñ 12%-ı).
Qırım başı Sergey Aksönov, yarımadada suv qıtlığı yoq dep qandıra.
"Şimdilik Qırımda bir telüke yoq. Bu meseleni çezmek içün iş yapıla. Suv yedekleri eñ azından martqa qadar yetecek, amma, çoq yıl devamında yapılğan közetmelerge köre, dekabrde suv anbarlarımıznıñ kölemi 20%-ğa qadar tola. Şimdilik kritik vaziyet yoq, iç bir rejimlerni ilân etmeymiz", - dep gidrologlarnıñ malümatını tefsir etti o.
Rusiye ekologiya naziri Dmitriy Kobılkin ise o qadar raat degil, onıñ içün Qırım sakinlerine suvnı iqtisat etmege rica ete. "Suv meselesi bar olğanı - kimse içün sır degil. Eali, suv masraflarınıñ artqanını añlamaq kerek. Bu, qırımlılar suvğa daa mıqayt olmalarını köstere", - dedi o.
Evelde yarımada suvunıñ 85%-ı Şimaliy Qırım kanalından Özü özeninden kele edi
Qırımnıñ suv hocalığında ciddiy problemalar bar olğanını bir qaç şey köstere. Daa bir yıl evel ekspertler, yarımada tarihında az suv devri başlanğanı aqqında haber etken edi, o er 5-7 yıl tekrarlana. Evelde qırımlılar bu devirni duymay edi, çünki yarımada suvunıñ 85%-ı Şimaliy Qırım kanalından Özü (Dnepr) özeninden kele edi. 2014 senesinden başlap ise, yarımada öz yedeklerini qullana.
Şimdilik eñ çoq suv Aqmescit (17 million kub), Partizanskoye (16 million kub) ve Zagorskoye (14 million kub) yapma göllerinde toplandı. Aqmescitniñ bir qısmını suvnen temin etken Ayan yapma gölüniñ alı eñ müşküldir, mında yarım million kubometrden az suv qaldı.
Qırım suv hocalığı devlet komitetiniñ malümatına inansaq, 2018 senesine köre, yılnıñ başından berli suv anbarları 11 milliom kubometrge çoqça toldı - yanvarde olğan qarlar yardım etti. Amma sıcaq küz er şeyni deñiştirdi: keçken yılğa köre, bu yıl Qırım yapma gölleriniñ suvları üç million kubometrge azcadır.
Suv meselesi bar olğanı - kimse içün sır degilDmitriy Kobılkin
Bugünde-bugün eñ ciddiy mesele - yapma göllerni beslegen özenlerniñ quruması. Demek, böylece, Aqmescitni suvnen temin etken Partizanskoye yapma gölüni toldurğan Alma özeniniñ yuqarı aqıntısı deyerli bütünley qurudı. Aqyarğa suv bergen Çorğuna (Çernoreçenskoye) yapma gölüni beslegen Çorğuna özeni de aman-aman suvsız qaldı. Aluşta, Sudaq ve Kefeniñ küçük özenleri de qurudı.
Bu - olduqça quru küzniñ neticeleri. Gidrologlarnıñ malümatına köre, Qırım özenleriniñ çoqusına yağanaq normasınıñ sadece 18-20% yağdı, bu ğayet az.
Bu yıl Qırım özenleriniñ çoqusına yağanaq normasınıñ sadece 18-20% yağdı
Yerastı suvlarnı qullanıp da, meseleni çezmek mümkün degil. Çünki yerastı suv yedekleri de kün-künden eksile.
Evelleri quru küz meselesini suniy suvarmanen çezmek mümkün edi, amma yarımada ilhaqından soñ Qırımda suvarılğan topraqlarnıñ meydanlığı 13 kere aksildi - 130 biñ gektardan 10 biñ gektarğa qadar. Bu yıl Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti, beş yıl içinde suvarılğan meydanlıqlar 5 biñ gektarğa artqanını bildirdi. Kelecekte ise - 2024 senesine qadar daa 13 biñ gektarğa çoqlaştıracaq ola.
Körünip tura ki, bu, rusiyelilerniñ, Özü suvu içün qazılğan ve Qırımnıñ ekseriyetini suvnen temin etken Mejgorniye yapma gölüni kene qullanmaq niyetine bağlı. Rusiye akimiyeti onı, Alma, Salğır, Qaçı, Belbek Qırım özenleri suvunen toldurıp, başqadan işletecek ola. Amma özenlerniñ çoqusı quruğanı sebebinden, bunı nasıl yapacaqları belli degil.
Belki de onı Özü özeniniñ suvu içün azırlaylar. Ukraina akimiyeti Qırımğa suv bermeycegunde emin olsa da, er şey deñişe bile.
Suv qıtlığı - rusiye akimiyeti Ukrainasız çezip olamacaq yarımadanıñ eñ qıyın meselelerinden birisidir. Onıñ içün yaqın vatıtta Moskova, Qırımğa Özü suvunı kene temin etmek yollarını qıdıracaq. Yarımadanıñ işğalden qurtaruvı, Ukraina ükümeti buña nasıl cevap berecegine bağlıdır.
Yevgeniya Gorünova, qırımlı siyasetşınas
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Qırımdan mecburen köçip kelgen insanlar salı künü, yanvar 20-de, «Qırım Muhtar Cumhuriyeti Kününde», Kiyevdeki Rusiye elçihanesi yanında piket ötkermege toplaşalar. Tedbir «Qırım – Ukraina» adı ile keçirilecek.
Miting teşkilâtçıları – «Qırımdan köçip kelgenlerniñ teşkilâtlarnıñ koordinatsion şuras» cemaat teşkilâtı Qırım.Aqiqatqa bergen malümatqa köre, aktsiya Kiyev saatine köre saat 10:00 başlanacaq. Er kesni Vozduhoflotskiy cadddesi, 27 adresi boyunca Rusiye elçihanesine davet eteler.
Aktsiya iştirakçileri Qırımnıñ qomşu devlet ordularından ve işğalden azat etmege çağıracaqlar.
«Diyarımıznıñ işğali ile iç bir vaqıt razı olmamız. Rusiyeliler Vatanımıznı terk etmek kerekler. Devletimizde Rusiye askerleri olmamalı. Rusiye – işğalci devlet olğanını dünyanıñ aman-aman er bir memleketi tanıdı», – dep bildire teşkilât azası Sergey Mokrenük.
1996 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetini devletniñ ayırılımaz bir qısmı olaraq belgilegen maddeler Ukraina Anayasasında qayd etilgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinovnıñ fkirince, Eski Qırımnıñ meri Pötr Kötük istifa aqqında arizanı saylavlardan evel yazmaq kerek.
Bunı «parlamentniñ» matbuat-hızmeti bildire.
Konstantinov iyül 3 künü eski qırımlılarnen körüşken soñ, bu kibi beyanatnı yaptı.
Kak soobşçayet press-slujba, gorojane ötritsatelno ötsenivayut deyatelnost Kötüka na doljnosti rukovoditelâ goroda.
Matbuat hızmeti bildirgenine köre, şeer sakinleri merniñ faaliyetine menfiy qıymet keseler.
«Şeerde nufuzı alçaq ve Eski Qırım sakinleri tarafından begenilmegen mer çalışmamaq kerek. Bu kibi insanlarnınh vaqtı keçti ve daa eyi çalışacaq, iñqiraz zamanında vaqtında riayet ete bilecek reberlerni qoymaq kerek. Adamlarnıñ menfiy munasebeti bildirilgen soñ, o, saylavlarnı beklemeyip, ariza yazmalı», - dedi Konstantinov.
Keçenlerde Qırımda Keriç, Kezlev ve Aluşta şeer yolbaşçıları istifağa kettiler.


text:
Kremlniñ bildirgenine köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin yaqın vaqıtta Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile Ukraina deñizcileriniñ azat etilmesi ve diger meselelerni muzakere etmege planlaştırmay, dep haber ete Radio Svoboda.
«Şunı ayta bilem ki, adiseden soñ Putin ve Poroşenko telefonda laf etmediler ve, bilgenime köre, ileri künlerde de böyle bir subet planlaştırılmay», – dedi Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
Kreml vekili norman formatında (Almaniya, Rusiye, Ukraina, Frenkistan) körüşüv kerekmi sualine cevap berip, «dört memleket Minsk añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesinen oğraşqanı» aqqında hatırlattı. Peskovnıñ aytqanına köre, Ukraina deñiz askerleri ve gemileri meselesiniñ «Minsk añlaşmalarınıñ alâqası yoqtır».
Noyabrniñ 28-nde Rusiye prezidenti yardımcısı Yuriy Uşakov bildirdi ki, Ukraina tarafından Putin ve Poroşenko telefon subeti muracaatı keldi, amma subet olmadı. Ukraina prezidenti de Rusiye liderinen bağlanmağa tırışqanını, amma faydası olmağanını bildirgen edi.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti. Ukraina telükesizlik hızmeti bildirdi ki, gemilerde Ukraina deñizcilerinen beraber Ukraina telükesizlik hızmetiniñ eki hadimi bar edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen Ukraina deñizcilerini cenk esiri dep tanıdı.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Noyabrniñ 29-nda aqşam zapt etilgen Ukraina deñizcileriniñ Aqmescit SİZOsından çıqarılğanı aqqında belli oldı. Advokat Nikolay Polozov bildirdi ki, 21 Ukraina deñiz askeri «Lefortovo» SİZOsında, üç yaralanğan asker ise Moskvadaki «Matrosskaya tişina» SİZOsınıñ lazaretinde buluna.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti sabıq sovet liderine Mihail Gorbaçövğa Ukrainağa kirmege yasaq etilgenini bildirdi.
Bunıñ sebebi «Qırım işğaline açıq qol tutqanı» oldı.
«Kerçekten de, devlet havfsızlığını temin etmek maqsadınen, şu cümleden Qırımnıñ arbiy işğaline açıq qol tutqanı sebebinden, oña 5 yıl devamında kirişni yasaq ettik», – dep yazdı SBU matbuat kâtibi Yelena Gitlânskaya Facebook saifesinde.
Bu ay Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birliginiñ sabıq prezidenti Mihail Gorbaçöv Rusiye tarafından qanunsız Qırım işğalini aqlay edi. The Sunday Times gazetasına bergen intervyusında o, «Qırımda adamlarnıñ çoqusı Rusiyege qoşulmağa istedi», dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
S-400 raketaları NATOğa yanaw tügel
Törkiyä Böyek Millät Mäclese räise Binali Yıldırım ilneñ Rusiyädän alınaçaq S-400 saqlanu sistemalarınıñ berwaqıtta da NATO däwlätlärenä yanaw bulmawın belderde
Törkiyä Böyek Millät Mäclese räise Binali Yıldırım ilneñ Rusiyädän alınaçaq S-400 saqlanu sistemalarınıñ berwaqıtta da NATO däwlätlärenä yanaw bulmawın belderde. Bu xaqta ul Azärbäycanğa räsmi säfäre waqıtında cirle däwlät telekanalı İctimağıy TVdäge ber tapşıruda söyläde.
Binali Yıldırım hawadan saqlanu sistemaların AQŞ yäisä NATO äğ’zası bulğan Awrupa illärennän satıp alırğa tırışıp ta barıp çıqmağannan soñ Rusiyägä möräcäğat’ itülären assızıqladı. Ul raketalarnıñ ayıruça kön’yaq çiklärdän bulğan yanawlarğa qarşı qullanılaçağın äytte. Yıldırım Törkiyäneñ üz qararların birüçe bäysez däwlät buluın tağın ber qat iskärtte. Ul şul uq raketalarnı Greśiyäneñ dä satıp aluın xäterlätep, barı tik Törkiyägä genä kirtä quyuların tänqıyt’läde.
Bäyläneşle xäbärlär
Terrorçılarğa qarşı yaña operaŝiya başlatıldı
Türkiyäneñ Siirt vilayätendä “Êren Blokada Köz-Qış operaŝiyase” başladı
Ärdoğan: “Xıyal yulında yasalma kirtälär bulmağan atmosferanı östen qıldıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan berkem dä ışanuına, qaraşına, kilep çığışına qarap çitläşterelmägän, diskriminaśiyälänmägän, xıyallarına baruçı yulda yasalma kirtälär belän oçraşmağan atmosferanı il külämendä östen itülären belderde
Aşlıq koridorınnan küpme aşlıq çığarıldı?
Bu xaqta Milli saqlanu ministrlığı yazma açıqlawında citkerelde


text:
Aqmescitte İosif Stalinge hatıra tahtasınıñ qoyuluvı – Stalin zamanı sovet rejiminiñ Qırımğa qaytarılmasınıñ delilidir, dey qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdi şeer merkezinde turğan Leninniñ yerine Stalinni qoymağa doğru olur edi. Çünki anda stalinizm qayttı, sovet akimiyetiniñ stalin yılları ve o (hatıra tahtası – muar.), kerçekten de, anda olğanını temsil ete», – dey Cemilev.
Onıñ fikrine köre, şimdi Qırımda sovet akimiyetiniñ 50-nci yılları tekrarlanmaqta.
«Sorğu, tintüvler – Stalin zamanında olğanı kibi», – dey Cemilev ve Qırımda Rusiye akimiyetiniñ bu kibi aretekleri dünyağa yarımadanıñ aqiqiy alını köstergenini qayd ete.
«Bizge işğal etilgen territoriyada ne olğanını köstermege yardım eteler. Biz aytamız, tarif etemiz, amma Avropada bizge inanmağanlar bar, bu adım ise bizim ikâyelerimizni tasdiqlay», – dedy Cemilev.
Bunıñ ile qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Sovet Birliginiñ taqdiri aqqında hatırlattı.
Aqmescitte mayıs 8 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Kommunistler Firqası Qırım cumhuriyet komitetiniñ vekilleri İosif Stalinge hatıra tahtasını qoydılar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnı Rusiye Taqiqat komitetiniñ yerli idaresine sorğuğa çağırdılar. İlmi Ümerov öz Facebook saifesinde bildirgeni kibi, o, Taqiqat komitetine cumaaqşamı, aprel 30-da, kelmek kerek edi, amma sağlığından sebep ziyaretni başqa künge keçirmege rica etti, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Maña da bugünge celpname kelgen edi, amma ricama köre, ziyaretni mayıs 5-ne keçirdiler (suvuqlanğanım). Fevral 26 künü devam ete», – yaza Ümerov.
Aprel 30 künü Qırım boyunca Rusiye Taqiqat komitetinde Qırımtatar Milliy Meclis azalarınıñ sorğusı keçirildi. Bu sefer taqiqatçılar 2014 senesi fevral 26 künü mitinginde çıqarılğan videodaki adiselerni añlatmağa rica etkenler. Bunı Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
O şunı da bildirdi ki, Taqiqat komitetinde Meclis Kâtibiyetiniñ reberi Dilâver Akiyev ve Qurultay Merkeziy Saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyevni de sorğuğa çekip, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fevral 26 künü etken çıqışını köstergen ekenler.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Aprel 22-de işbu iş boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev apiske alındı, bundan evel ise Ali Asanov da apiske alınğan edi.


text:
Nyü-Yorkta BMT Baş Assambleyasınıñ 11-ci sessiyasi tamamlandı. Bazarertesi künü, oktâbrniñ 10-nda, ve çarşenbem künü, oktâbrniñ 12-nde teşkilâtnıñ azası olğan devletler "Ukrayinanıñ topraq bütünligi: BMT Nizamnamesiniñ printsipleriniñ qorunması" adlı qarar leyhasını baqıp çıqtı, dep yaza "Amerika Sesi"niñ ukrayin hızmeti.
Vesiqa Ukrayinanıñ topraq bütünligine sadıqlıqnı tasdıqlay ve Rusiyeden Donetsk, Lugansk, Zaporijjâ ve Herson vilâtleriniñ muvaqqat işğal olunğan topraqlarınıñ ilhaqı ile bağlı qararnı lâğu etmekni talap ete.
Qararğa ekseriyet rey berdi. 143 memleket qoltuttı, 5 qarşı çıqtı ve 35 bitaraf qaldı.
Rusiye ve Belarustan ğayrı daa Suriye, KNDR ve Nikaragua qararğa qarşı çıqtı.
Bitaraf qalğan memleketler arasında Çin, Ermenistan, Kuba, Eritreya, Abeşistan, Hindistan, Qazahistan, Özbekistan ve digerleri. Qararnıñ Baş Assambleyası tarafından tasdıqlanması içün reylerniñ eñ azı üçte ekisi kerek.
Bu qarar azğardan daa çoq destek qazandı.
Rey berüvden evel ABD-niñ BMT-daki daimiy temsilcisi Linda Tomas-Grinfild BMT-nıñ "iç bir memleketniñ başqasınıñ toprağını küç ile zapt etmesine izin berilmecegi" ğayesi üzerinde qurulğanını qayd etti. Amerikalı diplomat memleketlerni qarağan qoltutmağa çağırdı.
Bu BMT qomşunıñ toprağınıñ küçnen zapt etilmesine imkân bermeycek. Qarşı turacaqmızLinda Tomas-Grinfild
"Sussañız iç bir vaqıt sulh elde etilmez. Sulhqa irişmek içün yekâne yol bu tecavuznı toqtatmaq, mesüliyet talap etmek, beraberlikte takbih etmek, buña köz yummaycağımıznı köstermek. Şunıñ içün, keliñiz bugün bunı açıq-aydın bildireyik: Birleşken Milletler Teşkilâtı qanunsız ilhaqqa köz yummaycaq. Biz bunı iç bir vaqıt tanımamız. Bu BMT qomşunıñ toprağınıñ küçnen zapt etilmesine imkân bermeycek. Qarşı turacaqmız. BMT kendi nizamnamesiniñ yoq etilmesine yol bermeycek. Biz onı mudafaa etecekmiz", - dedi o.
"Teşkilâtnıñ baş kâtibi aytqanı kibi, zemaneviy dünyamızda Rusiyeniñ areketlerine yer yoqtır. Bugın Rusiye Ukrayinağa qarşı istilâ etti. Yarın ise bu sıñırları bozulacaq başqa bir millet ola bilir. Nevbetet ola bilirsiñiz. Bu palatadan ne beklediñiz?", - dep qoştı o.
Ukrayinanıñ BMT-daki daimiy temsilcisi Sergiy Kıslıtsâ keçenlerde memlektelerni qrarğa qoltutmağa çağırdı. Akis aldı, onıñ sözlerine köre, "dünya öyle bir vaziyetke tüşecek ki, bütün meselelerni özek silâsı ve ordunıñ büyükligi al eter".
Rusiyeniñ qorqqan yekâne şey BMT Nizamnamesiniñ mudafaasında bizim külçlü birligimizSergiy Kıslıtsâ
"Ailem ateş astında qalğan yaşayış binasında edi, olar yarıq olmağanı içün bomba sığınağı ketip olamadılar. Rusiye artıq ailemniñ bazı azalarını öldürdi ve biz bu zalımlıqnıñ soñunı körmeymiz. Rusiyeniñ qorqqan yekâne şey BMT Nizamnamesiniñ mudafaasında bizim külçlü birligimiz. Bunı kendimiz içün yapmalımız. Akis alda, Rusiyeniñ kelecekke baqışı ğalip çıqsa, çoqumız soñ derecede zayıf ve imayesiz vaziyette qalacaqmız. Bu yalñız özek silâsınıñ, ordu büyükliginiñ ve arbiy gemi ve uçaqlarnıñ sayısınıñ emiyeti olğan bir kelecektir. Böyle dünyada kendini telükesiz duyacaq çoqmı bar? Kendi balalarıñıznı kelecekten marum qaldıra bilecegiñiz çoqmı?", - dedi Kıslıtsâ.
Öz nevbetinde, Rusiyeniñ BMT-daki daimiy temsilcisi Vasiliy Nebenzâ Rusiye ordusınıñ Ukrayina topraqlarına arbiy istilâsına baqmadan, sahte referendumnıñ işğal etilgen bölgelerdeki Ukrayina vatandaşlarınıñ Rusiyege qoşulmağa istegini köstergeninde israr etti.
Evel, oktâbrniñ 11-nde ABD-niñ BMT-daki daimiy temsilcisi Linda Tomas-Grinfild Nyü-Yorkta BMT-nıñ matbut merkezinde brifing vaqtında BMT-nıñ nizamnamesiniñ qorunmasınıñ müim olğanını, Rusiye ise Ukrayinadaki areketleri içün mesüliyetten qaçınmaq maqsadınen veto aqqını qullanğanını qayd etti.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kyivde «Qırım işğali: İşaretsiz, adsız, vatandaşlarnıñ arqasında saqlanıp» tedqiqatı taqdim etildi. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi haber ete.
Bu tedqiqatta «canlı qalqan» qullanıluvı qayd etile – «Rusiye Ukrainanıñ Silâlı quvetleriniñ arbiy obyektlerini zapt etkende» vatandaş ealisiniñ bulunuvı.
Bundan ğayrı, Rusiye tarafından qullanılğan «yeşil adamçıqlar» (işaretsiz Rusiye arbiyleri) ve Ukraina Silâlı quvetleri arbiy bölüklerini zapt etüv vakhtında «duşmannıñ işaretlerini qanunsız» qullanuv aqqında aytıla.
Tedqiqat müellifleri Qırım işğali vaqtında bozulğan gumanitar uquq örneklerini kösterdi.
Rusiye bu malümatqa şimdilik cevap bermedi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, 2020 senesi Gaagadaki (Felemenk) Halqara ceza mahkemesiniñ prokurorı 2014 senesi Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi davasınıñ resmiy tahqiqatını başlar, dep bekley.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina tış işler nazirligi, Türkiyege ziyaretlerni planlaştırğan ve ya şimdiki vaqıtta anda bulunğan Ukraina vatandaşlarını, bu devlette terroristik havfı yüksek derecede olğanını esapqa almağa çağıralar.
«Türkiyede bulunğan vaqıtta Ukraina vatandaşları çarege köre, uyanıqlıq ve muqaytlıqnı köstermek kerek. Mümkün derecede insanlar toplaşqan yerlerden uzaq turmaq, bunıñnen bir sırada, memuriy binaları, politsiya müessiseleri yanında bulunuvlarını sıñırlamaq, yerli içtimaiy naqliyatınen daa az qullanmaq, şahısnı belli etken vesiqalarnı daima yanında tutmağa çağıralar», - dep aytıla mesacda.
Mart 13 -nde aqşam, Türkiye paytahtı Ankara şeerinde küçlü patlav yüz berdi. O, Kızılay meydanı, Güven parkınıñ yanında yerleşken avtobus durağında olıp keçti. Berilgen malümatlarğa köre, arabalarnıñ birinde bomba patlağan. Fışqırğan ateş araba yanında turğan başqa maşnalarğa da keçken. Türkiye akimiyetinde eñ azı 34 elâk olğan ve 125 yaralanğan adamlar aqqında aytmaqtalar.


text:
Noman Çelebicihan
Şeit ketken Qırımtatar milliy qaramanıdır.
Qırım musulmanlarınıñ müftisi, siyasetçi, şair, I Qırımtatar Milliy Qurultayı prezidiumınıñ azası, Qırım Halq Cumhuriyetiniñ ükümet reisi.
Noman Çelebicihan 1885 senesi Or uyezdiniñ Büyük Sunaq köyünde doğdı (bu köy sürgünlikten soñ ğayıp oldı, viranesi Canköy rayonında buluna). Yerli mektepte, soñra Kezlev medresesinde tasil aldı. 1908-1916 seneleri İstanbul ve Sankt-Peterburguniversitetlerinde oqudı. Uquq ve tibbiyet fenlerini mükemmel ögrendi. 1908 senesi Cafer Seydamet ve başqa qırımtatar yaşlarınen türk inqilâbında iştirak etti. Aynı zamanda “Qırım Talebe Cemiyeti”ni teşkil etti. Qırımtatar halqınıñ çar ükümetiniñ zulumından qurtulması içün çalıştı.
1917 senesi mart ayında Qırım müftisi ve soñra Qırım Musulman İcra Komitetiniñ reisi olaraq saylandı. Ükümet başında eken, qırımtatar milletiniñ vaziyetini büs-bütün deñiştirmek ve milliy medeniyetni östürmek içün büyük ğayret ve sebat kösterdi.
Noman Çelebicihan bolşevik terrorına feda oldı. 1918 senesi yanvar 26 künü onı apis ettiler, ve fevral 23 künü Aqyarda deñizciler onı makemesiz öldürip, cesedini çeriktip Qara deñizge attılar.
Noman Çelebicihan öz şiirlerini yaşlıq çağında yazmağa başladı. Büyük istidat ile yazılğan lirikası felsefiy mizacı ile ayırılıp tura. Bir sıra eserinde teren vatanperverlik duyğuları açıq körüne. “Ant Etkenmen!” şiiriniñ metni şimdi qırımtatar halqınıñ gimnidir.
“Çoban qızı” (1912), “Bastırıq” (1913), “Tatarlar Yurtu” (1914), “Yolcu Ğarip” (1916), “Sarı Lâle” (1917) kibi şiirlerinde ince lirikanen yüksek milliy pafos ve azadelik nağmeleri terennüm etile.
Noman Çelebicihannıñ 1913 senesi yazğan “Qarılğaçlar Duası” ikâyesi aqqında Cafer Seydamet böyle dedi: “Bu ikâye Qırım türkleri edebiyatınıñ ölmez bir parçası olaraq daima quvetini muafaza etecektir!”
Noman Çelebicihan nutuqlarından
Qırım yarımadasında türlü renklerde bir çoq zarif güller, zanbaqlar, lâleler bardır. Ve bu lâtif ruh-i naz çeçeklerniñ episiniñ kendilerine mahsus bir güzelligi, özlerine mahsus lâtif qoquları bar. Bu güller, bu çeçekler Qırımda yaşağan milletler: tatar, rus, ermeni, yeudiy, nemse ve başqalarıdır. Qurultaynıñ maqsadı olarnı bir yerge toplap episinden bir güzel ve nefis buket yapmaqtır, güzel Qırım adasında aqiqiy medeniy bir İsviçre tesis etmektir. Tatar Qurultayı yalıñız tatarlarnı degil, asırlardan berli tatarlarnen beraber qardaşça yaşap kelgen diger milletlerni de tüşünmekte. Olarnı da işke davet eterek, olarnen qol-qolğa berip ketecektir. Tatar bu işte amir degil, belki bir müteşebbis, yalıñız bir teşebbüsçilik vazifesini icra etecektir.
Qırımnı qanğa boğa bilirler, yurtnı ateşke bere bilirler, er şeyimizni mahv ete bilirler…Faqat bütün bular qırımlılarnıñ istiqlâl imanlarını yıqmağa degil,onı quvetlendirmege yaraycaqtırlar. Tarihnıñ erte-keç yaşaycaq şeyi – mustaqil ve mesut Qırımdır…
QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI


text:
2020 senesi oktâbrniñ soñuna qadar işğal etilgen Qırımda siyasiy ya da diniy sebeplerden başlatılğan cinaiy taqipler çerçivesinde eñ az 110 insan azatlıqtan marum etildi. Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppası haber ete.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, bu insanlar tahqiqat izolâtorlarında ya da koloniyalarda tutula.
Tolu cedvel Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ saytında derc etildi.
Daa evel Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisiniñ ofisi 2020 senesi noyabr ayına qadar Rusiye 130 Ukraina vatandaşını siyasiy sebeplerden tuta, dep bildirdi.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Yanvar 23-ünde Rusiye FSB-siniñ Qırım hadimleri, «Asker» cemaat birleşmesi komandanınıñ muavini Evelina Arifovanıñ ana-babasınıñ evini tintti. Qırımtatar faalcileri bildirgenine köre, bir yarım saatlıq tintüvden soñ, quvetçiler planşetni aldı ve Arifovanıñ babalarına 2019 senesi yanvar 25-ine mahkeme celpnamesini berdi.
Aynı şu künü ekinci tintüv Qurman rayonınıñ Ay Danil köyünde Elmira Abultarovanıñ evinde keçti, onıñ oğlunı “qanunsız silâlı birleşme”nen bağda şekleyler.
Niayet, FSB hadimleri, «Asker» cemaat birleşmesiniñ başı Lenur İslâmovnıñ sanki “şahsiy qaravulı” olğan 1994 senesi doğma qırımlını yaqalağanını iddia ete. İslâmovnıñ özü bu haberni inkar ete.
Evi tintilgen qırımlı Enver Arifov, o vaqianı “Qırım birdemligi” birleşmesine böyle tasvirledi:
“Saba erte, daa qaranlıq edi, yuqlay edik. Maşna güdürdisiniñ sesi keldi, duyam - azbarımızğa birev soqula. Mansardamızğa köterilip, qapımıznı qaqtılar. Amma olarnıñ kim olğanını bilmegenimiz içün, qapını açmadıq. Soñra olar özlerini tanıtıp başladı. Biz qapını açtıq - kirdiler. Silâlı arbiyler ve bir qaç silâsız adam bar edi. Olarnıñ arasında eki qadın, olar aytqanı köre - şaatlar. Tahqiqatçı vesiqalarını kösterdi, şaatlarnı biz bilmeyik. Biz öz şaatlarımıznı davet etmege teklif ettik. Bizge dediler - mına şaatlar. Planşetni aldılar. Bütün evni, arannı tintip çıqtılar, er yerde yürdiler, bütün azbarnı baqıp çıqtılar”.
«Asker» cemaat birleşmesiniñ vekili Evelina Arifova, Qırımdan çoqtan çıqıp ketkenini ve ana-babası içbir şeyde qabaatlı olmağanını iddia etti:
“Men bunı matbuattan bildim, saba. Elbette ki, men ana-babam içün qasevet etem, amma faaliyetime olarnıñ iç bir alâqası yoq. O olarnıñ tuvğan evi, olar anda yaşaycaq. Men Ukraina vatandaşı ve öz memleketimni qoruyım, menim öz noqta-i nazarım bar. Ana-babama celpnameni berdiler, sanki men cinaiyetçilikte qabaatlanam, sanki men qanunsız silâlı birleşmeniñ azası olam. Men kerçekten cemaat birleşmesinde iştirak etem, amma silâğa iç bir munasebetim yoq. Bular episi - qorquzuv içün FSB-niñ uydurğan şeyleri. Qırımtatarlarnı qorqutmağa, sıqıştırıp çıqarmağa isteyler. Mence, aysa qırımtatarlarnıñ episini birde qabaatlamaq kerek - biz doğğanımızdan qabaatlımız, çünki tirenemiz”.
Daa bir titüvge oğrağan Ay Danil köyüniñ sakini Elmira Abdultarova, onıñ oğlu da aynı şeyde qabaatlanğanını aytıp berdi:
“Saba saat altı yarımda tintüv keçti. Bizge qararnı kösterdiler, amma ne kopiyasını qaldırdılar, ne de süretini çekmege ruhset berdiler. Sebebi, oğlumız Rusiyede yasaqlanğan nasıldır teşkilâtta iştirak ete dep ayttılar. Oğlumıznıñ nasıldır teşkilâtqa alâqası olğanı silâ ve narkotiklernen tasdıqlana dediler. Özlerini terbiyeli alıp bardılar. Memim ve büyük oğlumnıñ cep telefonlarımıznı ve iş noutbukını tutıp aldılar”.
Aynı vaqıtta Yaltada, “VKontakte” içtimaiy ağında yapılğan bir qaç repost içün milletlerara zıddiyet çıqaruvında qabaatlanğan Elina Mamedovanıñ cinayet işini toqtattılar. Aynı öyle, Zello internet radiosında aytılğan ekstremist laflarda qabaatlanğan İsmail Ramazanovnıñ da cinayet işi qapatıldı. Lilâ Gemeci, bu areketler tintüvge zıt kelmegenini iddia ete.
İçtimaiy ağlarda yazı ve repostlar içün adamnı qabaatlamağa daa çoq başqa usullar barLilâ Gemeci
- Tintüv ve yaqalamalar devam etmekte - bu - bir qaç yıl evel Qırımda ve bundan daa evel Rusiyede köçürilgen - basqınç maşnasınıñ areketi. Qırımtatarlarğa qarşı belgilengen areket tarzı bar: küçük halqtan büyük “terrorcı” ve “ekstremist”lerni yapmaq, silânen öz Ana-Vatanında bir şey deñiştirmege ve aqlarını qorçalamağa istegen adamlarnı kibi köstermek. Bu - soñ zamanda üküm sürgen areket tarzı. Elina Mamedova ve İsmail Ramazanovnıñ cinayet davaları toqtatılğanı - bu maddeniñ qısmen yımşatıluvınıñ neticesi. O madde - adamlarnı taqip etmek içün uydurılğan, amma, buña baqmadan, içtimaiy ağlarda yazı ve repostlar içün adamnı qabaatlamağa daa çoq başqa usullar bar.
Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skrıpnikniñ dekabr malümatına köre, 2018 senesinde Qırımda 37 adam siyasiy sebepli davalarnıñ neticesinde azatlıqtan marum qaldı, olardan 13-ü - faalciler, 24-ü ise - Keriç boğazında FSB zapt etken ukrain arbiyleri. 44 cinayet dava açıldı, memuriy davalar biyunca 6 adam tevfiq etildi.
Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ azası Aleksandr Sedov, yalıñız cinayet davalarına diqqat etmek - azdır dep qayd ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımda Rusiye Künü qayd etilecek vaqıtta keñiş surette «Sözleşmeli Askerlik – Seniñ seçimiñ!» şiarı ile malümat berici ve teşviqat etici aktsiyanıñ keçirilmesi belgilene. Bunı Rusiye Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti haber ete.
Berilgen malümatqa köre, bu kibi aktsiyalar Rusiye Cenübiy federal bölüginiñ bir sıra şeerlerinde keçirilecegi azırlanıla.
Merasim devamında Cenübiy arbiy bölüginiñ (CAB) arbiy tehnikası numayış etilecek, bu sırada: «Tayfun-K» ve «Tigr» kibi zırhlı maşnalar, kabinası zırhlı olğan KamAZ, atıcı silahlar, arbiy kiyimler ve asker techizatları kösterilecektir.
«Aktsiyalar keçirilecek yerlerde vatandaşlarnı sözleşmeli askerlikke seçmek içün taşılğan noqtalar çalışacaq, anda professional CAB talimatçıları istegen er kimsege CAB birliklerinde ve arbiy bölüklerinde sözleşmeli askerlikte bulunmaqnıñ imtiyazları ve içtimaiy teminatı aqqında tarif etecek», – dep haber etile.
Merasim ziyaretçilerine «asker pastası» bedava berilecegi vade etile.
Rusiye Künü iyünniñ 12-nde qayd etile. Bayram merasimleri, 2014 senesinden berli de-fakto olaraq Rusiye tarafından nezaret etilgen Qırımda da azırlanıla.
2016 senesi Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ üçünci komiteti, yarımada sakinleriniñ Rus silâlı quvetlerine çağırılmasını Rusiyege yasaqlağan rezolütsiyanı qabul etken edi.
Dekabr 19 künü Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş Assambleyası, Rusiyeni istilâcı devlet, Qırımnı ise – vaqıtınca işğal etilgen topraq olaraq tanığan rezolütsiyasını qabul etti. İşbu rezolütsiyasınen BM Rusiyege mesuliyetlik yükledi ve munasip mecburiyetlerni eda etmege – işğal etilgen topraqqa nisbten Halqara uquq qaidelerine riayet etmege talap etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım.Aqiqat haber ilâvesi
Qırım.Aqiqat jurnalistleriniñ azırlağan üksek keyfiyetli ve obyektiv malümatları – iOS ve Anroid esasında çalışqan aqıllı telefon ve tabletler içün yañılanğan ilâvede mevcut.
22 tilde yayınlanğan soñ daqqanıñ haberleri, talil, fotoresim, video, audio yazı, blog ve maqalelerini daa raat şekilde izleye bilesiñiz.
YAÑILIQLAR SIRASINDA:
Canlı TV yayını, video ve audio yazılarınıñ daa keyfiyetli taqdimi, ve özüñizge köre seçilgen haberler – yañı şekillenüvnen faydalanıp, Radio Svobodanıñ çeşit bölüklerinden alınğan haberlerni bir sırağa tize bilesiñiz.


text:
Aqmescitte ava limanınıñ müdiriyeti koronavirusnen bağlı sıñırlavlarnıñ kirsetilmesi sebebinden yolcular sayısınıñ "rekord azlaşması" aqqında haber ete.
Ava limanınıñ matbuat hızmetiniñ malümatına köre, tünevin keçken yılğa köre 19 kere azca adam qabul etildi.
"Malümatqa köre, aprelniñ ilk 12 kününde kecken yılğa köre Aqmescitke kelgen yolcularnıñ sayısı 85%-ğa azlaştı, uçaqlarnıñ sayısı ise 62%-ğa. Böylece, aprelniñ 13-ünde 480 adam kelip ketti, bu keçken yılnıñ aynı kününe köre 19 kere azcadır. Qullanılğan uçaqlarnıñ fayızı 20-den çoq degil", - matbuat hızmetine atıf etip yaza "Krıminform" saytı.
Aprelniñ 6-sında saba Aqmescit ava limanınıñ aman-aman bütün uçuşları lâğu etilgen edi.
Daa evel ava limanınıñ matbuat hızmeti, koronavirusnen bağlı vaziyet sebebinden uçaq seferleriniñ sayısı eksiltile, kelgen yolcularnıñ «sağlıq vaziyeti teşkerilecek ve mahsus anketalar toldurılacaq», dep bildirgen edi.
Qırımda aprel ayında keçken senege köre yolcu aqınınıñ 60% eksilmesini bekleyler. Qayd etile ki, daa evel planlaştırılğan uçaq seferleriniñ 55%-ı aprelniñ 1-nden 5-ne qadar lâğu etilecek.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımnıñ Rusiye medeniyet nazirligine koronavirus telükesi sebebinden aprel ayında yolcularnıñ sayısını arttırmaqtan vazgeçmesine çağırdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
2018 senesi aprelniñ 16-nda Aqmescitte Rusiye akimiyeti ava limanınıñ yañı terminalını açtı. Onı 22 ay içinde aman-aman 32 mlrd ruble (13 mlrd ğrıvnâ – QA) sarf etip qurğanlar.
Ukraina Qırım üzerindeki ava boşluğından mesüliyetli olğan devlet olaraq Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ onıñ uçaq areketlerini ve ava limanlarını qapattı. Anda ve andan kerçekleştirilgen uçaq seferleri Ukraina ve halqara qaidelerini boza. Daa soñra Qara deñiz üzerindeki bazı yollar vatandaş aviatsiyası içün kene açılğan edi. Rusiye ava şirketleri yasaqqa baqmadan, halqara uquqnı bozıp, ilhaq etilgen Qırımğa uçmağa devam ete.


text:
Yaltada «Milliy azatlıq areketi» cemaat teşkilâtınıñ şeer bölügi adamlarnı Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinge qoltutuv mitingine davet ete. Miting yeri olaraq Taras Şevçenko eykeli yerleşken Moskovskaya soqağı belgilendi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, miting «Antimaydan» bütünrusiye aktsiyası çerçivesinde keçirilecek. Faallerniñ Vladimir Putinniñ siyasetine qoltutacaqları ve «beşinci kolonna» ile küreşecekleri beklenile.
«Şimdi prezidentimiz Vladimir Vladimiroviç Putinge qoltutıp, levhalar ile çıqmaq soñra bunı yapmağanımız içün peşman etmekten daa yahşıdır», – dep aytalar teşkilâtçılar.
Malüm ki, Rusiyede meydanğa ketirilgen «Antimaydan» areketine Aleksandr «Hirurg» Zaldostanov, «Noçnıye volki» Rusiye motoklubınıñ esasçısı kirmekteler.


text:
Vayno Välyas
Vayno Välyas (28 mart 1931, Külaküla, Emmaste vulısı, Hiyyumaa öyäze, Estoniä) — säwit däwlät eşleklese, diplomat.
Tärcemäi xäle[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kärdla bistäsendä mäktäpne, Tartu däwlät universitentınıñ tarix fakultitın (1955) betergän. 1949 yıldan kamsamul häm partiä eşendä: Hiyyumaa öyäz kämititeneñ bülek mödire, Tartu däwlät universitetınıñ kamsamul oyıştıruçısı (kamsurgı), Estoniä kammunistik partiäseneñ Tartu şähär häm ölkä kämititläre sikritäre, Estoniä leninçıl kammunistik yäşläre berlegeneñ üzäk kämitite berençe sikritäre. 1961 yılda EKP üzäk kämitite äğzası. 1980 yılda millätçel qaraşları öcen partiä eşennän diplomatik xezmätkä küçerelä häm 1980-1988 yıllarda SSRBnıñ Venesueladağı, Trinidad häm Tobagodağı häm Nikaragwdağı ilçese wazıyfaların başqara. 1988 yıldan soñ EKPnıñ berençe sikritäre. Säwitlär Berlege tarqalğaçtın 1995 yılğa xätle Eston demokratik eşçelär partiäse başlığı.
Däwlät büläkläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Lenin urdinı
- Xezmät Qızıl Bayrağı urdinı (öç märtäbä)
- Xalıqlar duslığı urdinı
- Däwlät iltamğası urdinı (Estoniä)
- Aq yoldız urdinı (Estoniä)
- Azat itüçe urdinı (Venesuela)


text:
Alyaskada köçle cir teträw
Anı 8,2 ball bularaq terkädelär
AQŞnıñ Alyaska şatatında 8,2 ball zurlığında cir teträw buldı. İlneñ geologik tikşerenülär üzäge anıñ 47 çaqrım tiränlektä terkälüen citkerde. Zilziläneñ üzäge Perrivilldan 91 çaqrım yıraqlıqta bula.
Cir teträwdän soñ śunami kisätüe yasaldı.
Cirlektä bik köçle zilzilädän soñ 6,2 häm 5,6 ball zurlığındağı teträwlär bulğan.
Bäyläneşle xäbärlär
"Time" jurnalı Zelenskiynı "Yıl keşese" itep sayladı
Redakśiyä anıñ ukrainalılarğa ilham birep, Rusiyäneñ cimergeç basıp aluına qarşı kürsätkän qıyulığı häm liderlığı öçen saylanuın belderde
Köçle yawım - töşemnär su basuğa häm ülemgä kitergän
"Rusiyä Ukrainadağı suğışnı "tuñdırırğa" mataşa"
NATO ğomum särqatibe Yens Stoltenberg Ukrainadağı suğış belän bäyle farazların citkerde


text:
Bunı banknıñ matbuat hızmeti müessiseniñ resmiy saytında bildire.
«Banknıñ bu qararı Rusiye Federatsiyasınıñ Merkeziy bankı tarafından PAO «PUMB» müessisesine nisbeten seslendirilgen talaplarnen bağlı. Rusiye Merkeziy bankınıñ şartları Ukraina qanunlarına uymay», – dep aytıla beyanatta.
Böyle etip, aprel 17-den başlap PUMB Qırımdaki bölügi doğru ve tolu hızmet etecegini kefil etip olamay.
Bank müşterilerine aprelniñ 17-ne qadar Qırım bölüklerinden birine muracaat etip, esaplarnı qapatmağa ve paralnı qaytarmağa tevsiye etile.
«Müşteri aprelniñ 17-ne qadar bankqa muracaat etip esabını qapatmasa, o, «Birinci ukrain» bankı ile işbirligini Ukrainada yerleşken banknıñ er bir bölüginde devam ete bile», – dep qayd etile beyanatta.
PUMB System Capital Management şirketleriniñ gruppasına ait. Malüm ki, SCM şirketler gruppasınıñ saibi meşur ukrain iş adamı Rinat Ahmetovdır.


text:
Onıñ sözlerine köre, Rusiye qanunları daa da çoq vazifelerni kirsetmege imkân bergenine baqmadan, terkipte yalıñız eki yañı muavin olacaq. «Terkipni eyileştirmek içün vali apparatını teşkil etmemege qarar aldıq», – dep bildire Aksönovnıñ sözlerini Qırım «akimiyeti»ne yaqın olğan Krıminform saytı.
Neşirniñ malümatına köre, birinci «baş nazir muavini» şimdiki «baş nazir muavini» Mihail Şeremet olacaq. O, Rusiyege qoşuluvı aqqında «referendumnıñ» keçirilmesinden evel «Qırım imayesi»niñ başlığında tura edi.
«Muavinler» vazifelerini Nikolay Yanaki, Sergey Doniç, Ruslan Balbek ve Larisa Opanasük saqladılar.
Daa bir «baş nazir muavini» vazifesine Rustam Temirgaliyevniñ istifasından soñ iqtisadiy bölükni idare etken Yevgeniya Bavıkina tayin etilecek. Bundan da ğayrı «baş nazir muavini» vazifesine «içki siyaset, haber ve alâqa naziri» olğan Dmitriy Polonskiy ve Rusiye prezidenti yanında «Qırım Cumhuriyetiniñ daimiy temsilcisi» Georgiy Muradov başlaycaq.
Qırım «akimiyeti»nde öz vazifelerini «nazir»lerniñ çoqusı saqladı, amma bazı bölüklerniñ serlevalı deñişti.
«Maliye naziri» Vladimir Levandovskiy olacaq, «iqtisadiy inkişaf naziri» –Svetlana Verba, «medeniyet naziri» Vera Novoselskaya, «kurort ve turizm naziri» Yelena Yürçenko, «köy hocalığı naziri» Nikolay Polüşkin, «emek ve içtimaiy qoruv naziri» Yelena Romanovskaya, «tasil, ilim ve gençlik naziri» Natalya Gonçarova, «sport naziri» Georgiy Şestak, «sanayi siyaset naziri» Andrey Skrınnik, «qurucılıq ve mimarcılıq naziri» Vladimir Nikolov, «ekologiya ve tabiat resursları naziri» Gennadiy Narayev, «sağlıq saqlav naziri» Aleksandr Baharev oldılar. «Yaqarlıq ve energetika naziri» Qırım «parlamentiniñ» deputatı Sergey Yegorov oldı, «Adliye naziri» – Oleg Şapovalov. «Naqliye naziri» vazifesine Yuriy Şevçenko tayin etilecek.
Bu qararlar iyün 25 künü Qırım «parlamenti»niñ toplaşuvında tasdiqlanmalı.


text:
Ukrainanıñ Amerika Birleşken Devletleri elçisi Volodımır Yelçenko Rusiyeniñ mayısnıñ 21-nde teşkil etken BM Telükesizlik şurasınıñ Qırım konferentsiyasına cevap berdi.
«Gaagada körüşirmiz, balalar», – dep izaatladı Yelçenko BM Rusiye vekili Vasiliy Nebenziniñ beyanatlarını. O, Moskva ve Kyiv Qırım meselesinde dialog qurmamalı, çünki yarımada sakinleri «istegenini çoqtan ayttı», dep bildirdi.
Rusiye teşkil etken konferentsiyada Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ reis muavini Esadullah Bairov, Rusiye tarafdarı «Qırımnıñ ukrain cemiyeti» cemaat teşkilâtınıñ reisi Anastasiya Gridçina, «Millet» Rusiye devlet kanalınıñ sabıq reberi, Kreml kontrolindeki Bağçasaray şeer şurasınıñ deputatı Ervin Musayev ve «Krım 24» Rusiye telekanalınıñ alıp barıcısı Aleksandr Makar çıqışta bulundılar.
Konferentsiya vaqtında Frenkistan, Belçika ve Avropa Birliginiñ elçileri Moskvanıñ yapqanlarını takbih etip, Ukraina topraq bütünligine qol tutqanını bildirdi. Ukrainanıñ BM missiyası tedbirni boykot etti.
Soñki sefer Qırım meselesi BM Telükesizlik şurasında bu sene mart ayında köterilgen edi. Anda insan aqlarınıñ bozuluvı ve Qırımnı işğalden qurtaruv planlarınen bağlı toplaşuv oldı. Tedbirni Belçika, Estoniya, Frenkistan, Almaniya, Büyük Britaniya ve ABD BM daimiy vekilleri ve Ukrainanıñ BM temsilciligi yardımınen teşkil etken ediler.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Policiya Almatı qalasındağı Adam qwqıqtarı men zañdılıqtı saqtau jönindegi Qazaqstan halıqaralıq byurosınıñ jurnalisteri men qwqıq qorğauşısınıñ keşki ayazda Abay jäne bwrınğı Furmanov dañğılınıñ qiılısında eki sağat boyı jolın bögep, jüruine kedergi jasadı.
Redakciya tilşileri oqiğa ornına barıp, jağdaydı közimen kördi. Inga Imanbay, Andrey Sviridov jäne Esdäulet Qızırbekwlınıñ aldınan bir top policey şığıp, emin-erkin jürip-twruın şektegen.
Imanbaydıñ aytuınşa, jeti sağattan astam arnayı jasaqtıñ qorşauında bolğan Dempartiya bastamaşıl tobına as-su alıp barmaq bolğan. Jol-jönekey on şaqtı policey izine tüskenin aytadı. Olarğa tärtip saqşısı policiya köligine otıru jöninde talap qoyğan.
«Meniñ bala-şağam bar, üyge barayın desem, eki sağattan beri bizdi jibermey twr. Ne mitingtegi adamdarğa baruğa jibermeydi, ne taksi wstayın desek oğan mwrsat bermeydi. Tek qızmettik kölikke otırasıñdar dep jibermey twr edi, endi sender kelgesin jiberip twr. ...Men wstalğanmın ba desem, joq deydi. Biraq kölik wstayın desem, aldımızdan bögeuge tırıstı», – deydi Inga Imanbay.
«Povestkamen bolmasa, policiya köligine jaydan-jay principti türde otırmaymın» degen qwqıq qorğauşı-jurnalist küştik qwrılım ökilderiniñ bwl äreketin jeke qwqığına qol swğu dep sanaydı.
Policiya kapitanı, basqarma bastığınıñ birinşi orınbasarı Maylıqbaev Däuren Amanjolwlı eşkimdi wstap twrmağanın aytıp, basın alıp qaşuğa tırıstı.
Biraq junalisterdiñ közinşe «Wstap twrğamız joq, jiberip jatırmız ğoy. Bilmedim, minekey, barsın. Eşqanday hattama toltırılğan joq. Barsın baratın jerine. Basqa swraqtar boyınşa baspasöz qızmetine jüginiñiz», – dep qısqa qayırdı.
Sağat 19.00-ge qaray kölikke otırıp ketken tilşilerdiñ izinşe bir top policey qızmettik kölikpen ketip qaldı.
Prezident Toqaev saylau küngi sözinde narazılarğa qarsı «repressiyalıq şaralarğa jol berilmeytinin» aytqan. Degenmen jeksenbi küni tek beybit mitingke jinalğandardan bölek, saylau barısın baqılauğa ıntalı täuelsiz bayqauşılar men BAQ ökilderine ärtürli qısım jasaldı.


text:
Qırımda noyabr 20-sinde duman ve küçlü yel beklenile, dep bildire yarımada Gidrometeomerkezi.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız, saba bazı yerlerde dumanlı. Ğarbiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 9…11º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Sabadan duman. Cenüp-şarqiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 10…12º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 8…10º.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Şimaliy yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 9…11º.


text:
Qırımda Meclisniñ faaliyeti yasaq etilgen soñ tek onıñ azaları içün degil de, qırımtatarlarnıñ öz-özüni idare etüv organlarınıñ teşkil etilmesine yardım etkelner içün de telüke bar. Bu aqta Meclis reisi Refat Çubarov ilân etti.
«Tek Meclis azaları içün degil de, amma yerli meclislerniñ ya da öz-özüni idare etüv organlarınıñ teşkil etilmesinde iştirak etken, saylav komissiyalarınıñ azaları olğan, saylayıcı olğan faaller içün de büyük telüke bar», – dep ayttı o aprel 26-da Kiyevde keçirilgen brifingde.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, onıñ malümatına binaen, yarımada işğal etilgen soñ Qırımdan farqlı milletlerniñ aman-aman 35 biñinsanı köçmege mecbur oldı. Olarnıñ yarısı qırımtatarlarıdır. Bunen beraber, Refat Çubarov şunı bildirdi ki, Mecliste Qırımnı terk etmemege çağırdılar, istisna tek insanlarnıñ ömrülerine doğru havfı ola bile.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Dava boyunca cevapkâr – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Meclis azaları şikâyet arizasını berecegini ilân etti.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Krasnoperekopsk
Krasnoperekopsk (ukraince KpacHoпepekoпcbk, rusça KpacHoпepekoпck) – şimaliy Qırımda bir şeer, Krasnoperekopsk rayonınıñ memuriy merkezi, lâkin özü rayon terkibine kirmeyip cumhuriyetke boysunğan 11 şeerden birisidir.
Coğrafiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeer Or boynunıñ cenübiy qısmında buluna. Aqmescitten şimalge taba avtomobil yolunda 124 km qadar uzaqlıqtadır. Krasnoperekopsknıñ yanında Şimal-Qırım kanalınıñ suvları keçe. Şeerniñ meydanlığı - 2241,98 km².
İklim[deñiştir | kodunı deñiştir]
İklim yarım sahralıq, sıcaq, orta yımşaq qışlı. Yanvarniñ orta arareti –1,4°C, iyülniñ +27,3°C. Yıllıq yağanaqlar seviyesi — 301 mm.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
- 1932 s. — Yañı Bromzavod qasabası meydanğa keldi.
- 1936 s. — Grajdanlıq cenki vaqtındaki Or boynunda olğan Perekop dögüşi şerefine qasabanıñ adı Krasno-Perekopsk dep qoyuldı.
- 1966 s. — Qasabağa şeer statusı berildi[4].
Eali[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şeerniñ ealisi - 31 800 kişi (2001 s.), bu cümleden:
- ruslar — 16 561 kişi (50 %);
- ukrainler — 13 602 kişi (41 %);
- qırımtatarlar — 1 121 kişi (3 %);
- başqa millet vekilleri — 6 %[5].
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Tarih şeer şurasınıñ resmiy saytında 8 sentâbrniñ 2009 s. arhivlengen.
- ↑ ДHicTpяHcbkий M. C. ETHoпoлiTичHa reorpaфiя ykpaïHи. ЛbBiB: ЛiToпиc, 2006. C.452-453.
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Krasnoperekopsk şeer şurasınıñ resmiy saytı 9 sentâbrniñ 2009 s. arhivlengen.


text:
Törkiya zäñgär bayraq yağınnan dönyada ikençe urında
Törkiyä 444 zäñgär bayraqlı plyajı häm qorılması belän 50 il arasında dönyada ikençe urınğa iyä buldı
Törkiyä 444 zäñgär bayraqlı plyajı häm qorılması belän 50 il arasında dönyada ikençe urınğa iyä buldı.
Xalıqara zäñgär äläm jyurisı 2016 nçı yılnıñ zäñgär bayraq büläkläre iyälären açıqladı.
2015 nçe yılda 436 plyajı belän berençe tapqır dönyada ikençe urınğa layıq bulğan Törkiyä zäñgär äläm sanın yıldan yıl arttıra bara.
İsemlektä berençe urında 588 zäñgär bayraq belän İspaniya tora.
Zäñgär äläm Awrupa Berlege bilgelägän kriteriylarğa iyä yözü sularına birelä.
Xalıqara ekologiya waqıfı tarafınnan birelgän zäñgär äläm turizm potentsialına uñay yoğıntı yasıy.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyädä tabılğan neft’ êşläp çığarıla başlandı
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Şırnaktağı neft’ tabunıñ soñğı waqıtta cirdä yasalğan iñ zur açışlarnıñ berse bula alaçağın äytte
Törkiyä 11 ayda 26 ilgä ançous sattı
Älege êksport il iq’tisadına 10 million 129 meñ 431 dollar tabış kiterde


text:
Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı Qırımdaki tarafdarlarına tesir etmege devam ete, yarımadada «tışqı» ve islâm faktorından sebep etnik zıddiyet quvetleşmesi red etilmey.
Böyle bir malümat cuma künü MİA «Rossiya segodnâ» agentliginde taqdim etilgen İnsan aqları Moskva bürosınıñ Qırım vaziyeti boyunca maruzasında aytıla, dep haber ete RİA Novosti.
«Qırımda Qara deñiz havzasında vekilleri olğan halqara ağ strukturalarınıñ qol tutuvı ile tışqı ve islâm faktorı olğanından sebep Qırımda etnik zıddiyet ilerilemesini red etmemek kerek», – aytıla maruzada.
Moskva ekspertleriniñ fikirince, bunı soñki yıllar devamında Qırımda «Bratya musulmane» ve «Hizb ut-Tahrir» areketleriniñ faaliyet inkişafı tasdıqlay.
Qırım işğalinden soñ «Hizb ut-Tahrir» islâm firqasınıñ Qırım teşkilâtı Rusiye yasağına baqmadan yarımadada işini devam etecegini bildirdi.
Firqa Ukrainada qayd etilmegen, lâkin din cemiyetleri üzerinden faaliyet köstergen edi.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Rusiyede yasaq etilgen din teşkilâtları, şu cümleden «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ qayd etüv meselelerine ayrı diqqat ayırmağa çağırdı.


text:
Bunı müessiseniñ matbuat-hızmeti bildire.
Onıñ bergen malümatına köre, «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurasına» mezkür deputatlarnıñ resmiy hitapları keldi, mında olar «Vaqtınca işğal etilgen Ukraina toprağında vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ teminlevi aqqında» Ukraina Qanunnıñ qabul etilgeni içün kendi reylerini alğanlarını bildireler.
«Men iç bir vaqıt Qırım sakinleriniñ merağına qarşı çıqmay edim, em de çıqmam. Çünki men özüm, menim qorantam Qırımnı pek sevemiz ve onı küçlü, stabil ve inkişaf etken region olaraq körmek isteymiz», – dey Bahteyeva.
Alınğan muracaatlarnı baqıp, «Devlet şurası»nıñ uquq çıqarıcı, Devlet şurasınıñ işiniñ teşkil etüvi ve cemaat ile alâqa boyunca daimiy komissiyası Bahteyeva ve Klüyevni Qırım Cumhuriyetinde bulunğanı istenmez olğan şahıslar cedvelinden çıqarmağa qarar aldı.
Al-azırda şu cedvel 340 soyaddan ibarettir – bir vaqıtları Qırımnıñ «rus akimiyetiniñ» qanuniy olğanını tenqitke oğratqan ya da parlamentiniñ dağıtuvına ve Ukraina işğal etilgen territoriyaları aqqında qanunına qol tutqan Ukraina ve Qırım memurlarınıñ adlarından ibaret.
Şunı da qayd etmek kerek ki, işbu cedvelden çıqarılğan Sergey Klüyev Ukraina Yuqarı Şurasınıñ saytında Avropa Şurasınıñ parlament assambleyasında daimiy eyyetiniñ azası, AQŞ, Qıtay ile parlamentara alâqalar boyunca gruppanıñ yolbaşçısı ve Avstriya Cumhuriyeti ile parlamentara alâqalar boyunca gruppanıñ yolbaşçı muavini olaraq belgilene.
Bahteyeva da bir sıra memleketler ile, Avropa birliginiñ azaları da şu cümlede, parlamentara alâqalar boyunca gruppalarnıñ azası ola.


text:
Ukraina tarafı BMT Halqara mahkemesini Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnı qorumaq içün tedbir almağa çağırdı. Bunı mart 8 künü öz çıqışında Ukraina eyyetiniñ yolbaşçısı, Ukraina Tışqı işler naziriniñ müavini Yelena Zerkal dedi.
«Ukraina vatandaşlarına zarar ketirgen adiselerge yol bermemek içün Ukraina sıñırlama çarelerni qullanmağa rica ete. Biz Qırımda qırımtatar ve ukrain cemiyetleri acele surette qorçalanmaq kerek olğanını qayd etemiz, olar zulum ve eziyetke oğraylâr, neticede olarnıñ medeniy kimligi telüke astında bulunmaqta», – dedi Zerkal.
Bundan evel Gaagada Ukraina tarafı, Rusiyeni qırımtatarlarğa zulum yapqanında qabaatlağan edi.
Keçende Rusiye tarafı Gaaga mahkemesinde, Qırımda qırımtatar ve ukrainlerniñ aqlarını bozğanını ve ayırımğa oğratqanını inkâe etti.
Mart 6 künü Halqara mahkemede (Felemenk, Gaaga) – BMT Yüksek mahkemesinde - Ukrainanıñ Rusiyege qarşı mahkeme işi boyunca açıq toplaşuv başlandı. Oturuş devamında endi ukrain tarafı da, rus tarafı da sözge çıqtılar.
Ukraina Halqara mahkemege, iş baqılacaq vaqıtta üküm sürecek muvaqqat tedbirlerniñ alınılması aqqında rica ete.
Bu çareler sırasında – Rusiyeniñ «Ukrainada vatandaşlarğa qarşı terrorizm areketlerini yapqan taqımlarğa» maddiy ve diger destek bermesini toqtatmaq, ve bu taqımlarğa artıq böyle areketler yapmamaları içün tesir etmesini, em de Qırımda diskriminatsiyadan vazgeçmege, ayrıca, Qırımtatar Milliy Meclisi ve onıñ faaliyetini yasaq etmemesini ve ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ taqiqatını alıp barmasını talarp etmek.


text:
Filistin muhtariyetiniñ yolbaşçısı Mahmud Abbas, AQŞ prezidenti muavini Mayk Pens ile, onıñ İsrail ziyareti esnasında körüşmeycek. Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, bunı dekabrniñ 9-nda, «Qoşma Ştatlar, Qudüs boyunca qararı ile bütün qırmızı çizgilerini keçtiler» dep, Abbasnıñ yardımcısı bildirdi.
FATH («Filistinni azat etüv areketi») rehberi daa evel AFP içün bergen intervyude, Pensniñ kelgeninden «Filistinde hoşnut degiller», dep bildirdi.
Abbas, Donald Trampnıñ Qudüsni İsrailniñ paytahtı olaraq tanımaq qararı, AQŞnıñ Yaqın Şarqtaki barışıqlı aracı rolüni soñuna irdirdi, dedi.
Mısırda hristian Qıbt ortodoks kilsesiniñ başlığı papa II Tavadros da beanat ile çıqışta bulunıp, AQŞnıñ Qudüs boyunca qararına narazılıq kösterilüviniñ bir ifadesi olaraq Mayk Pensnen körüşmeycegini bildirdi.
«Bu adım millionlarca araplarnıñ duyğularını köz ögüne almay», – denile onıñ beyanatında.
AQŞ prezidenti muavini Mayk Pens Yaqın Şarqqa dekabrniñ 25-ne qadar kelecek, dep beklenilmekte.
Qudüsniñ statusı, İsrail-Filistin çatışmasınıñ eñ duyğulu meselelerden biridir. İsrailliler Qudüsni öz paytahtı sayalar. Filistinliler, Qudüsniñ şarqiy qısmında kelecekte qurulacaq Filistin devletiniñ paytahtı olmaq kerek, dep israr eteler.
AQŞ prezidenti Donald Tramp dekabrniñ 6-nda Vaşingtonda, «Qudüsni resmen İsrailniñ paytahtı tanımağa vaqıt keldi», dep ilân etti.
Ondan ğayrı Tramp, AQŞ Devlet departamentine, AQŞ elçiligini Tel-Avivden Qudüske avuştırmaq içün azırlıqlar başlamaqnı buyurdı.


text:
Qırımnıñ bazı mesken yerlerinde tamir işleri sebebinden martnıñ 6-nda suv keçsile bile. Bunı «Vodokanal Krıma» müessiseniñ matbuat hızmeti haber ete.
Böylece, tamir işlergece saat 12-den (yerli vaqtınen – KR) kündüz saat 5-gece Aqmescitte Reçnaya soqağı, Reçnoy ve Kronştadtsk aralığında; saba saat 6-dan kündüz saat 5-kece kene Aqmescitniñ B.Kuna soqağı, Pobeda aralığı ve Keçkemetskaya soqağında; saba saat 10-dan kündüz saat 2-gece Bağçasarayda Frunze, Maltseva soqaqlarında; saba saat 10:30-tan kündüz saai 5-kece Canköyde Kirova, Perekopskiy soqaqlarında ve Perekop aralığında olacaq.
Qurman rayonında Kommunarı köyünde suv kündüz saat 5-kece olmaycaq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Evel zamanlarda episi qızlar nağışlamaq, urbalarnı altın örneknen yaraştırmaq zenaatını bile ediler. Onıñ içün evlerimizniñ içi, milliy urbalarımız dülber olğan.
Kergev üstüne bezni yahşı etip tarttıralar, qadifeni üstüne yipnen tuttıralar. Resimni başta kalkağa, soñ kartonğa keçireler. Kartondaki resimni kesip çıqaralar ve qadife üstüne yerleştirip, tikip qoyalar.
Altın yipni pekiteler. Qadife tüste yip er vaqıt tübden (asttan) olmaq borclu. Altın yip ise üst (tış) tarafında. Altın yipni resim üstünden anda-mında yürgüzip, er sefer qadife tüsteki yipnen tikip qoya, pekiteler. Altın nağış tek bir taraflı ola. Ustalar oña “mıqlama” deyler.


text:
Ukraina Maliye nazirligi ukrain ükümetinden ATR telekanalına maddiy yardım kösterilmesi içün 2016 senesi dekabr 26 kününe qadar bütün vesiqalarnı azırlamaq kerek. Bunı haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat saytına dekabr 8-de bildirdi.
«Bu ne qadar sürecek (para berilmesi – QA) – zor aytmaq, amma dekabr 26-na qadar bu esnas yekünlenmeli, dep billem. Yılnıñ soñuna qadar, dekabr 26 kününe qadar, bütün vesiqa, pasport, añlaşmalar azır olmalı», – dedi Ceppar.
Nazirniñ birinci muavini dey ki, al-azırda mesele vesiqalarnıñ azırlanmasına bağlı.
«Maliye nazirligi pasportnı tasdıqlamalı. Maliye naziri buyruqnı imzalaycaq. Soñra añlaşmalar tizilecek, hazine idaresi içün vesiqalar azırlanacaq. Para berilmesi problem degil, vesiqalar azırlanmalı. Vesiqalar azır olsa, para da berilecek», – dep qoştı o.
ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov muarririyet aqımdaki sene ukrain ükümetinden maddiy yardım köreceginden şübelengenini bildirgen edi.
Ukraina Nazirler şurası ATR qırımtatar telekanalına maliye sermiyasınıñ ayrılmasını belgiledi. Bu aqta qarar dekabr 7-de ötkerilgen toplaşuvda qabul etildi.
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 17-de olıp keçken umumiy toplaşuvında Ukraina Nazirler şurasına Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ teleradiokompaniyalarına devlet bücetinden maddiy yardım köstermege imkân berecek №5333 qanun leyhasını qabul etken edi.
Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Yuqarı Radada çıqışta bulunıp, 35-36 million grivna maddiy yardım aqqında laf ketkenini aydınlattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avropa Birligi Tış işler naziri Josep Borrell, avgustnıñ 23-nde Kyivde olıp keçken «Qırım platforması»nıñ tesis sammiti, Qırım meselesiniñ halqara kün tertibinde müim yer alğanına dair küçlü bir işarte edi, dep saya.
Onıñ sözleriyen köre, buña sammitte iştirak etkenlerniñ cedveli delâlet ete. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«AB eñ yüksek seviyede temsil etildi: Avropa Şurasınıñ prezidenti Şarl Mişel ve Avropa komissiyasınıñ vitse prezidenti Valdis Dombrovskis. Avropa Birliginiñ diger temsilcileri de yüksek seviyede temsil etildi. AB Ukrainanıñ halqra seviyede tanılğan sıñırlarında mustaqilligini, suverenitetini ve topraq bütünligini desteklemeg devam ete. Şübesiz ki, Qırım Ukrainadır», – dedi Börrel.
Onıñ sözlerine köre, «Qırım platforması» sammiti, AB-niñ ve diger halqara ortaqlarnıñ Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi neticesinde zarar körgen insanlarnı desteklemek içün ne yapıla bilecegini tüşünmek içün emiyetli bir fırsat edi.
«Qırımtatarlarnıñ ve insan aqlarınıñ bozuluv, siyasiy taqip etiüvler, mecburiy askerlikke celp etüv, yarımadanıñ askeriyleştirüv meselelerini kötermege devam etecekmiz», – dedi Börrel.
Kyivde avgustnıñ 23-nde «Qırım platformasınıñ» birinci sammitinde iştirak etken 43 memleket ve halqara teşkilât Ukraina topraq bütünligini halqara seviyede tanılğan sıñırlarda ğayrıdan tiklemege çağırğan ortaq Beyannameni imzaladı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba sammitte qabul etilecek beyannamağa temsilcileri Kyivge kelmegen devletler qoşula bile, dep bildirgen edi.
Rusiye sammit keçirilüvine qarşı naralızıq bildirgen edi. Moskva tedbirni «şabaş» dep adlandırdı ve iştirakçilerini aqibetler bekley, dep qorquza. Forum başlamazdan evel Rusiye akimiyeti Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba ve Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danilovğa qarşı şahsiy sanktsiyalar kirsetti.
Rusiye kontrolindeki «Qırım platformasını» ve avgustnıñ 23-nde Kyivde olıp keçken sammitini «Ukraina sakinlerine Qırımnı işğalden qurtaruv faaliyetini köstermek» içün «informatsion fon» dep adlandırdı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Aqmescit – Oktâbr ayında kommunal hızmetleri fiyatlarınıñ artmasından üç ay bile keçmedi, lâkin Qırımda JKH hızmetleriniñ fiyatı kene artmaqta. Yanvar 1-den itibaren kommunal hızmetleriniñ fiyatı 8-17%-ğa artacaq. İleride ise tarifler ardı-sıra artacaq ve yılda bir qaç kere bile artması beklenile – kommunal saanıñ masrafları «tolusınen qarşılanğanına qadar».
Böylece, Qırımnıñ fiyat ve tarif «devlet komiteti» bergen malümatqa köre, 2015 senesi yanvar 1-den itibaren elektrik energiyasınıñ yañı fiyatı tasdıqlandı. Yañı yıldan başlap elektrik fiyatı 15%-ğa artacaq, iyül 1-den itibaren ise – daa 15%-ğa. Böyle etip, kelecek sene elektrik energiyasınıñ fiyatı üçte birge artacaq. Hatırlatamız, oktâbr ayında, yerli saylavlar keçirilgen soñ, elektrik tarifi «ukrain» fiyatından 15%-ğa arttı.
Yañı yılda gaz da paalılaşacaq – kene de 15%-ğa, ve daa 15%-ğa – yılnıñ ekinci yarısında. Malüm ki, Qırım akimiyeti tabiiy gaz fiyatını arttırmaq acet yoq, çünki «Çernomorneftegaz» gazı yarımada ihtiyaclarını öyle de qarşılay, dep bildirgen edi.
Bundan ğayrı, yanvar 1-den itibaren suv temini ve suv kanalizatsiya hızmetleriniñ fiyatı 15%-ğa artacaq, qızdıruv temini – 10%-ğa, çöplük çıqarılması – 8%-ğa, çoq qatlı evlerniñ tamiri – 17,3%-ğa paalılaşacaq.
Akimiyet kommunal hızmetlerniñ paalılaşmasını fiyatlarnı umumrusiye derecesine arttırmaq ihtiyacı (Rusiye regionlarında JKH hızmetleriniñ fiyatı 2-3 qat ziyadedir) ile bağlay. Fiyat ve tarif «Devlet komitetiniñ» reisi Olga İgoşinanıñ aytqanına köre, al-azırda eali ödevleri kommunal masraflarnıñ yalıñız 40% qarşılay.
Ayrı bir davranış
Memurlarnıñ planlarına köre, umumrusiye, yani iqtisadiyat ceetinden qarşılanacaq fiyatlar derecesine Qırımda eki yıl içinde yetecekler – 2017 senesi yanvar 1-ne qadar. Em de eski usullardan birini saylap aldılar, esnasnı bir qaç qısımğa böldiler. Yılda 2-3 kere olacaq tariflerniñ artması eali içün o qadar zararlı olmaycağını tüşüneler. Lâkin neticesi aynı: eali eñ azından eki qat ziyade ödeycek.
Dekabr 5-te, Qırımda JKH tarifleriniñ artmasını ilân etmezden evel, Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev yarımada tarifleriniñ derecesini hususiy bir cedvel boyunca belgileycek qararnı imzalağan edi. Vesiqağa binaen, Rusiyedeki tarifler yılda bir kere arttırılsa, bu sıñır Qırımğa ait degil. Aynı vaqıtta qullanıcılar içün ödev miqdarı farqlı olması mümkün. Federal tarifler hızmeti (FTH) minimal ve maksimal fiyatlarnı belgileycek. Rusiye baş naziriniñ muavini Dmitriy Kozak qabul etilgen qararnı izaatlar eken dedi ki, bücet saasında bazı qırımlılarnıñ aylıqları artsa da, Rusiyeniñ orta aylıqları ile aynı degil.
Soñsuz ikâye
Şübesiz, fiyat ve tariflerniñ artması rubl tüşken sırada Qırımda aylıq ve nefaqa miqdarınıñ artmasını is ettirmey. Qayd etmeli ki, rubl tüşse, adamlarnıñ kelirleri de qısqartılacaq. Onıñ içün qırımlılar «Rusiye aylıqlarını» alsalar da, tariflerni qolay-qolay ödemezler. Ekincisi, eki yıldan soñ tarifler artmaycağını bir kimse kefil etip olamay. Çünki inflâtsiya sebebinden hızmet köstergen müessiselerniñ masrafları da artacaq. Qayd etmeli ki, noyabr ayınıñ neticelerine köre, Rusiyede inflâtsiya 9,1%-nı teşkil etti. Demek ki, Qırım akimiyeti toqtamayıp artqan «Rusiye derecesine» yetişmek içün kommunal hızmetleriniñ paalılaşmasını tezleştirmege ya da 2017 senesi yanvar 1-den soñ da tariflerni arttırmağa mecbur olacaq. Ya da, daa bir red etilmegen şey, ekisini de yapmağa mecbur qala bileler.


text:
Boğurça (Kamenka) qasabası Aqmescit şeeriniñ sıñırlarına kirsetilecek.
Bunı bugün Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi.
«Boğurça qasabası Aqmescit şeeriniñ sıñırlarına kirecek, anda da, kerek olğanı kibi, qayd etilmek mümkün olacaq», – dedi Aksönov, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform» saytı.
Onıñ aytqanına köre, bunıñnen bağlı iş başlandı, Aqmescit yolbaşçılığınıñ da haberi bar.
İyün 30-da Boğurça qasabasındaki bağçacılıq birleşmeleriniñ sakinleri nevbetteki mitingge toplaşıp, şeer terkibine territorial bölük ya da territorial subyekt olaraq, Rusiye qanunlarına köre, qoşulmasını talap ettiler.


text:
İyül 3 künü Naberejnıye Çelnı Rusiye şeeriniñ mahkemesi yerli tatar cemaat merkeziniñ başı, tatar faali Rafis Kaşapovnıñ işini baqmağa başlay. Onı nefret ya da duşmanlıqnıñ peyda ettirüvi ve İnternet vastası ile separatizmge çağıruvında qabaatlaylar, haber ete Radio Svoboda.
Söz üç metn aqqında kete: «Qırım ve Ukraina işğalcilerden azat olur», «Tünevin – Gitler ve Dantsig, bugün – Putin ve Donetsk!», «Ukrainanı ve bütün türk dünyasını qurtarayıq» ve «Rusiye olğan yerde – ölüm ve közyaş» fotokollajı. Bu sebepten oña qarşı bir qaç maddelerge köre cinaiy iş açıldı.
Taqiqatçılarnıñ muracaatı ile keçirilgen teşkerüv neticelerine köre, Kaşapovnıñ metnlerinde «ruslar», «Rusiye akimiyeti», «yarımadanıñ işğalci akimiyeti», «prezident Vladimir Putin» kibi kategoriyalarğa nefret doğurıla. Bundan ğayrı, tatar faaliniñ maqaleleri, deyler taqiqatçılar, Qırımda Rusiye akimiyetiniñ areketlerine menfiy munasebetni ve yarımadanıñ Rusiyege qanunsız qoşuluvı aqta tasavurnı teşkil ete. Bunıñ ile, qabaatlayıcı tarafnıñ fikrine köre, Kaşapov Qırım Rusiye territoriyası olmağanını bildire ve yarımadanı Rusiye işğalinden qorumağa çağıra.
«Sova» rusiye haber-analitik merkeziniñ ekspertleri yanvarde Rafis Kaşapovnıñ yazıları ile tanış olıp, yasaq bir şey tapmadılar.
İyün soñunda Naberejnıye Çelnı şeer mahkemesiniñ qararı ile Rafis Kaşapovnıñ tevqif müddeti avgust 26-na qadar uzattırıldı. İmayesi buña Tataristan Yuqarı mahkemesinde itiraz bildirecek ola.
Evel bildirilgeni kibi, iyül 3 künü Kiyevde Rusiye konsullığı binasınıñ yanında faalge qol tutuv aktsiyası keçirilecektir.


text:
Noyabr 7-sinde qırımtatar rejissör Nariman Aliyevniñ "Evge" filmi numayış etildi. Ukrainada resmiy taqdimden evel o, "Ecnebiy tilde film" kategoriyasında "Altın globus" mükâfatınıñ uzun cedveline (long list) kirdi, ve "Halqara uzun film" kategoriyasında "Oscar" Amerika kino mukâfatınıñ uzun cedveline kirdi.
Radio Svoboda, içtimaiy ağlardan filmge ilk tefsirlerni topladı - bazılar tüşüncege daldı, birv ilhamlandı, başqaları ise muğaydı. Artıq bir çoq internet qullanıcısı bu filmni, 2019 yılda seyir etilme kerek olğan film olaraq belgiledi.
Bu filmge daa barmağan olsañız, sizge bir qaç argument ketireyik. Ve spoler yapmacaqmız, dep söz beremiz.
Süjetke köre, baş qaraman Mustafanıñ (bu rolni qırımtatar asıllı ukrainalı oyuncı ve rejissör Ahtem Seitablayev – QA) büyük oğlu Ukraina şarqındaki cenkte elâk ola. O, onı vatanda, Rusiye işğal etken Qırımda defin etmege qarar ala. Küçük oğlu ve elâk olğan oğlunıñ naaşınen beraber Mustafa yarımadağa yol ala.
«Evge» filminiñ ilk taqdimi mayıs 22-sinde Cannes festivaliniñ «Ayrı bir baqış» yarış programmasında yapıldı.
Kyivde ilk tantanalı numayış noyabr 5-inde oldı. Tefsirlerinen paylaşqan birincilerde rejissör ve sabıq siyasiy mabüs Oleğ Sentsov edi: "Bediiy taraftan bir qaç qusur tapmaq mümkün, daa doğrusı - qabartmalarnı, amma men bunen oğraşmaycağım. Bu filmnen Ukraina ğururlana bile, Cannes festivaliniñ ekinci yarışına saylav da bunı isbatlay".
Halq mebus ve çalğıcı Svyatoslav Vakarçuk, "Evge" filmini kazak halq destanına oşattırdı.
Ukraina siyasiy erbap Emine Cepparnı film, ukrainlerniñ ve qırımtatarlarnıñ munasebetleri aqqında tüşünmege ilhamlandırdı: "Menimce, qırımtatarlar aqqında daa çoq rusiye uydurmalarını yıqmağa kerek olacaq. Ukraina ve ukrainler aqqında kibi".
Yırcı Camala, "Evge" filmi - bu yıl mıtlaq baqılmaq kerek olğan filmdir, dep ayttı.
Publitsist Nadiya Balovsâk, filmni ağrı duyğusınen qıyaslar: "Bu ağrı aqqında kino. Ve onı baqmaq ağır. Çunki o tarif etken ikâye, alâ daa pek ağıra. Qırımnı terk etkenlerde de. Qardaşlarını ve tuvğanlarını defn etkenlerde de. Aqçanen yardım etkenlerde de. Çoqusında".
Jurnalist Sevgil Musayeva, bu film - ana-babalar ve balalar aqqında bir ikâye, dep yazdı.
Jurnalist Kristina Berdinskih, film teessuratınen ve müellifi aqqında ikâyenen paylaştı.
Amma, seyircilerniñ çoqusı, kinoteatrlerde seanslarnı tapmaq qıyın olğanına şikâyet ete edi.
Ve aktörlarnıñ qarardan ziyade edebiyleştirilgen ukrain tiline.
Umumen, içtimaiy ağlardaki tefsirlerniñ çoqusı müsbettir...


text:
Keçken afta içinde ilhaq etilgen Qırımda qurtarıcılar 53 yanğınnı söndürdi ve 7 adamnı qurtardı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildire.
"53 yanğın söndürildi, olardan 17-si - çöplük ve quru ösümliklerniñ yanmasınen bağlı ateşler. Bir afta içinde yedi adam qurtarıldı, 29 adam tahliye etildi, üç adam elâk oldı", - denile müessiseniñ beyanatında.
Bundan ğayrı, qurtarıcılar 16 kere yol qazalarında yardım etti, neticede 16 kişi qurtarıldı, üç kişi elâk oldı.
Nazirlikniñ malümatına köre, ormanlıqta eki qırdıruv operatsiyası keçirildi, olarnıñ neticesinde üç adam qurtarıldı. Suv qazaları olmadı.
Fevralniñ 13-ünde gece Kefede Galereynaya soqağında yanğın oldı, onıñ sebebinden beş qatlı evniñ 15 sakinini tahliye ettiler.
Daa evel bildirildi ki, ilhaq etilgen Qırımda yılnıñ başından berli yanğınlarda 18 adam elâk oldı, umumen bu vaqıtta yarımadada 200-den ziyade yanğın oldı.
Aqmescitte yanvarniñ 20-sinde qaravul odası yandı, neticesinde işçi elâk oldı.
Yanvarniñ 19-ında Qarasuvbazar rayonınıñ Efendiköyünde (Gruşevka) yanğında eki adam elâk oldı.
Kezlevde (Yevpatoriya) "Ozero snovideniy" SPA kompleksinde yanvarnıñ 13-ünde saba yanğın oldı. Qurtarıcılar 4 işçi ve 55 müşterini tahliye etti.
Yanvarniñ 12-sinde bazar künü Ay-Petri platosı rayonında eki qatlı tahta bina yandı. Yanğın 50 metr kârege tarqaldı. Yaralanğanlar olmadı.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy areketi işgalden soñ yarımadanı öz nezareti altına alğan Rusiye yolbaşçılığını qırımtatar halqına nisbeten tarihiy adaletni pekitmege çağıra. Bunıñ ile Qırımda sürgün etilgenlerniñ aqlavı aqta qararğa binayen yañı bayramnıñ kirsetilüvini takbih eteler.
Bu aqta Qırımtatar milliy areketiniñ mutanesip bildirüvinde aytıla, haber ete Qırım.Aqiqat.
Şu cümleden, Qırımda aprel 21 künü «Reabilitatsiyası yapılğan halqlarnıñ canlanuv Künü» munasebeti ile keçirilgen bayramnı takbih eteler. Belli olğanı kibi, işbu bayram Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ «Ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve alman halqlarınıñ reabilitatsiyası ve inkişafınıñ devlet destegi aqqında» fermanınıñ yıllığına bağışlanğan.
«Qırım akimiyetiniñ şimdili temsilcilerinden soramalımız: «Qırımnıñ angi halqı reabilitatsiya etildi ki, 2015 senesi aprel 21 kününi qayd etmemiz içün?» Çünki keçken yılnıñ devamında qırımtatar halqınıñ «tarihiy adaletiniñ pekitilmesi, siyasiy, içtimaiy ve ruhiy canlaması boyunca qarar kompleksi» atta işlep çıqarılmadı bile. «Qırım Cumhuriyetiniñ devlet akimiyet organları» «reabilitatsiya qararlarını» qabul etmek yerinde 2015 senesi aprel 21 künü bir bayram teşkil etmege qarar aldı», – denile beyanatta.
Vesiqada şusı da bildirile ki, yarımadada olğan vaqialarğa köre, Qırımda Sürgünlik qurbanlarını hatıra Kününiñ de lâğu etilmesi mümkün.
«Tezden, ğaliba, daa bir «teşebbüs» peyda olur: mayıs 18 kününi lâğu etmek – qırımtatar halqınıñ matem Kününi, amma halqnıñ tarihiy hafızası lâğu etilmez. 2012 senesi fevral 23 künü Çeçen halqınıñ Matem Künü resmiy şekilde lâğu etildi, amma bundan soñ çeçenler sürgünlik faciasını unuttımı? Daa alçaq bir qararnıñ olması artıq mümkün degil», – denile beyanatta.
Vesiqada ATR qırımtatar telekanalınıñ qapatılmasını da añalar ve «siyasiy ceza» olaraq belgileyler.
«ATR media-holdingi üzerindeki işbu cezalav ne Qırım akimiyetine, ne Rusiyege şeref ketirmey. Telekanal qırımtatar halqınıñ baylığı olğanından sebep yayınlav toqtatılmalı», – denile beyanatta.
«Eger de Rusiye Federatsiyasınıñ yolbaşçılığı halqlarğa nisbeten Stalinniñ cinaiy rejimini takbih etse ve cinaiy asabalıqtan vazgeçse, Moskva tarihnıñ işbu facialı tarihnı qapatmaq ve qırımtatar halqına nisbeten tarihiy adaletni pekitmek kerek», – deyler qırımtatarlarnıñ milliy areketinde.
Qırımda aprel 21 künü Rusiye prezidentiniñ «Ermeni, bulğar, yunan, qırımtatar ve alman halqlarınıñ reabilitatsiyası ve inkişafınıñ devlet destegi aqqında» fermanınıñ yıllığına bağışlanğan «Reabilitatsiyası yapılğan halqlarnıñ canlanuv kününi» qayd eteler.
Vladimir Putin 2014 sene aprel ayında, Qırımnıñ Rusiye terkibine keçmesine yol bergen mart «referendum»ından soñ, repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ aqlanuvı aqta fermannı imzalağan edi.
Qırımnıñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy aprel 21-ni «quvanç künü» ve qırımtatar halqınıñ sürgünlik kününi – mayıs 18-ni alternativası olaraq saymağa teklif etti.


text:
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabusı Arsen Cepparovnı kartserge avuştırdılar. Bunı yanvar 28-de mahkümniñ advokatı Cemil Temişev Facebookta bildirdi.
«Onı (Arsen Cepparovnı – QA) SİZOdaki kartserge qapatqanlar. Sebep – saqalıdır. O, olsa bile, saqaldan sebep kartserge qapatmaq qanunğa uyğun bir şey degil. Onıñ betinde saqal tapmağa tırıştım, amma öyle de köremedim», – dep yazdı Temişev.
Qızıltaş qasabasınıñ sakinleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel ayında «Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutmasında şeklenilip yaqalanğan ediler.
2016 senesi dekabr 5-de işğal etilgen Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Cepparov ve Alimovnıñ apis cezasını eki ayğa – fevral 8-ne qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Moskva kontrolindeki Qırım suv hocalığı ve melioratsiya devlet komitetiniñ reisi İgor Vaylniñ bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminlevinen bağlı qorqular yoq. Onıñ aytqanına köre, suv anbarları yağanaqlar sayesinde toldurıla.
«İçilecek suv yetmeycek dep qorqu yoq. Suv anbarlarınıñ toldurılması yahşı», – dep bildire Vaylniñ aytqanlarını TASS haber agentligi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım akimiyeti yarımadanıñ suv teminlevi problemine az diqqat ayıra, dep qayd etti.
Rusiye suv teminlevi birligi, sanktsiyalar Qırımnıñ suv hocalığı inkişafına menfiy tesir ete, dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Sentâbr 27-de Birleşken Milletler Teşkilâtı (BMT) toplaşuvında aza-delegatları Ukrainada insan aqları boyunca BMT Nezaret missiyasınıñ maruzası muzakere etildi, bunıñ neticesinde işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyeti pek kerginleşkeni tesbit etildi.
Bu aqta halqara teşkilâtnıñ resmiy maruzasında bildirile.
İnteraktiv dialog devamında delegatlar, rusiyeli ükümet, ekstremizmge qarşı küreş dep, faqrlı tüşüngenlerni daimiy şekilde taqip etkenini belgiledi.
Tışqı işler naziriniñ muavini Sergey Kislitsa qayd etti ki, «rusiyeli eyyet bütün qabaatlavlarnı red etecek, amma olarnıñ devleti qol tutqan bütün nizamlar içün, onıñ yolbaşçılığında yapılğan bütün arbiy cinayetler ve insan aqları bozuluvları içün mesüliyetke celp etilmek kerek».
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İzbasar Fazılov
İzbasar Fazılov (1909-1961) - xalıqqa belgili shayır sıpatında XX a'sirdin' 30-jıllarında tanıldı. Ol qaraqalpaq a'debiyatına "Qara qoy" qosıg'ı menen kirip keldi. Qosıq shayırdın' o'z basındag'ı turmıstan alıng'an, anıq bir waqıyanı sa'wlelendirgen ko'rkem shıg'arma bolıp qaldı. İ.Fazılov 30-jılları To'rtku'l awıl xojalıq texnikumın pitkerip. "Jas leninshi", "Qızıl Qaraqalpaqstan" gazetalarında isleydi. Onın' birinshi qosıqlar toplamı 1934- jılı "Jen'is jolında" degen at penen To'rtku'lde basılıp shıqtı. Ekinshi qosıqlar toplamı 1936 jılı "Qosıqlar" degen atamada Moskvada basılıp shıqtı. İ.Fazılovtın' shıg'armaları xalıq arasına ken'nen taradı, o'z qosıqları menen xalıq massasın jan'a turmıstı tu'siniwge shaqırdı.Bul na'rse sol da'wir talabınan kelip shıqqan unamlı qubılıs edi. Ol ko'rkem shıg'armalar do'retiw menen birge qaraqalpaq a'debiyatı ma'selerin so'z etiwge arnalg'an a'debiy-sın maqalalar da jazdı. "Jeke adamg'a sıyınıwshılıq" degen at penen tariyxta o'shpes iz qaldırg'an 30-jıllardag'ı repressiyalıq ha'reketler, g'alaba quwdalawlar İ.Fazılov o'miri ha'm do'retiwshiligine de o'z sayasın saldı. 1937 jılı ol milletshiler sıpatında qaralanadı. Sonnan qaytıp ol a'debiyatqa eliwinshi jıllardın' ekinshi yarımında aralastı. "A'miwdarya" jurnalının' poeziya bo'limin basqardı. Jurnalistlik jumısın shayırlıq penen baylanıstırıp alıp bardı. 1959 jılı "Qosıqlar" degen at penen u'shinshi qosıqlar toplamın jarıqqa shıg'aradı.
İ.Fazılovtın' a'debiyat maydanındag'ı tabısı onın 30-jıllardag'ı do'retpelerinin' salmag'ı menen belgilenedi. Onın' "Sa'nem qarındas" (1928) qosıg'ı qaraqalpaq poeziyasında hayal-qızlardın' ten'ligin jırlawg'a arnalg'an en' jaqsı shıg'armalardın' biri boldı. Bunda qaraqalpaq qızlarının' eki o'miri qatar qoyılıp salıstırılıp su'wretlenedi. "İnim", "Qızım" qosıqlarında jaslardı ilim-bilim iyelewge shaqırıw ideyası sa'wlelendiriledi. Qaraqalpaq jaslarının' el qorg'awg'a shın ju'rekten tayarlıq sezimlerin bildiriwshi "Tayarman" qosıg'ı da dıqqatqa ılayıq. Kolxoz qurılısı teması İ.Fazılov do'retiwshiligi tematikasında oraylıq orınlardın' birin iyeledi. "Diyxan" (1929), "Atızda" (1930), "Kolxoz o'sedi" (1930), "Awıl", "Egiske ha'zirlen" shıg'armaları sol da'wirdin' talabınan kelip shıqqan halda kolxoz o'mirin sa'wlelendiriwge arnalg'an. Shayırdın' "Kolxoz ba'ha'ri" atlı poeması awıl turmısının' tutas bir ko'rinisin sa'wlelendiriwi menen o'zgeshelenedi.