text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayonı boyunca Tahqiqat bölügi qırımtatar şairesi Aliye Kenjaliyevağa qarşı Rusiye Cinayet kodeksiniñ 354-nci maddesiniñ 1-nci qısmı – «natsizmni aqlav» boyunca tahqiqattan evelki teşkerüvni keçire. Müellifniñ 2018 senesi mayıs 9-da «Qırım» gazetasında derc etilgen Ğalebe künü münasebetinen yapılğan muhteşem tantanalarnıñ tenqidi ile şiirleri bunıñ içün sebep oldılar.
Şaire özüne tahqiqattan evelki teşkerüvniñ ketişatı aqqında malümatnıñ berilmesini istedi, lâkin şimdilik cevap almadı. Bu arada ise Rusiye telükesizlik hadimleri Oröl vilâyetinde daa evel Ukrainağa tarafdarlıq kösterip yazılğan eserleri içün mahküm etilgen Rusiye şairi Aleksandr Bıvşevge qarşı nevbetteki, endi altıncı işni açtılar.
Şair, Oröl vilâyetinden sabıq nemse tili boyunca mektep ocası Aleksandr Bıvşev, Rusiye uquqqoruyıcı organlarnıñ neni ekstremizm sayğanlarını añlata.
Bölgelerde ekstremizmge qarşılıq kösterüv boyunca merkezler ve FSB bölükleri kibi türlü kontoralar arasında yarış bar. Lâkin tabiiy ki, bu Kremlniñ sıltavı ile yapıla, bundan o, menfaatdarAleksandr Bıvşev
– FSB altıncı işni, NATOnıñ Şarqqa doğru kenişlemesi aqqında şiirim içün ekstremistik faaliyetke davet etüv aqqında madde boyunca açtı. Men Rusiyeniñ tecavuzkâr tış siyasetini, onıñ Üçünci Roma, «rus dünyası», imperiyanıñ büyükligini ğayrıdan tiklev ve bunıñ kibi diger musallat ğayelerni keskin şekilde taqbih ettim. Men medeniy dünyanı, Kremlniñ geopolitik ambitsiyalarına yol bermemesine ve Rusiye ile qomşu olğan devletlerniñ, topraq bütünligi şimaldeki qomşuları tarafından qaba şekilde bozulğan Gürcistan ve Ukrainanıñ taqdirini tekrarlamamaları içün arbiy tecavuzğa qarşılıq köstermesine davet ettim. Mesele şu ki, bölgelerde ekstremizmge qarşılıq kösterüv boyunca merkezler ve FSB bölükleri kibi türlü kontoralar arasında yarış bar. Lâkin tabiiy ki, bu Kremlniñ sıltavı ile yapıla, bundan o, menfaatdar. Prezident saylavından soñ repressiv maşinasınıñ daa büyük sürat alğanını özüme qarşı yapılğanından is ettim.
Rusiye tilşınas mutehassısı Yelena Novojilova, mahkeme davaları içün şiirler ve diger eserler ekspertizadan nasıl keçkenlerini añlata.
Bu, ayrı ekspertlerniñ istegidir, demek tam olaraq doğru degil, bu, qudretli rus tili ve ondan daa az derecede qudretli olğan usullarnen bağlıYelena Novojilova
– Bunıñ kibi meseleler peyda olğanda filologiya saasına ait mahsus bilgilerni qullanmaq kerek ola. Filolog ya tahqiqattan evelki teşkerüv esnasında celp etile, ya da endi azırlıq tahqiqat yapılğanda ekspertiza tayin etile, amma pek çoq allarda em o, em bu yapıla. Nutuq ya da metin berile, olar boyunca suallerni soraylar ve ekspert bu suallerge cevap bere. Böylelikle, denilmesi musait ise, bu metinde şübhe doğurğan bir şey barmı ya da yoqmı, tayin etile. Umumen, mahsus usullar bar, lâkin olar mükemmel degil. Lingvistik ekspertizağa kelgende ise, onda ananeviy kriminalistika içün aqılğa yatmağan bir vaziyet şekillendi. Bizde lingvistik ekspertizalar tolusınen yapılamaycaq şeklindedirler – bu bir lotereya, bir oyun avtomatı. Sapını bir çekseñ – bir netice, tekrar çekseñ – bam-başqa bir netice çıqa. Bu, ayrı ekspertlerniñ istegidir, demek tam olaraq doğru degil, bu, qudretli rus tili ve ondan daa az derecede qudretli olğan usullarnen bağlı.
Mevzuğa dair: «Ölüm – bayram içün sebep degil». Cenkke qarşı şiirler içün qırımtatar qızına qarşı cinaiy iş açıla bile
Yelena Novojilova, mahkeme-lingvistika ekspertizasında bediiy nutuq ile çalışmaq içün mahsus usullarnıñ olmağanını tayin ete. Ekspertler ise onı amelde er vaqıt bediiy vastasız aytılğan söz olaraq talil eteler.
Esası, davada müellifniñ qabaatı olmağanını tasdiqlağan yazılı deliller mümkün olğanı qadar tez peyda olsunlarYelena Novojilova
– Bu, tetqiqat predmetiniñ tayin etilmesinde yapılğan hatadır. Ve böyle bir tetqiqat eñ soñunda ilimsiz olıp çıqa. O, sert bir ilmiy negizni talap etken devletteki ekspertiza faaliyeti aqqında 8-nci maddege zıt kele. Bediiy nutuqnı sanatsız nutuq olaraq tetqiq etken ekspertiza ilmiy tetqiqat olamaz. Böyle bir hata şimdi ekspertler tarafından asla qastlı olaraq yapılmay, lâkin o, kütleviy bir şekilde yapıla. Bu, bir cinayet davasında yapılsa, alternativ hulâsanı çıqaruv, sorğulama ve birinci hulâsağa qıymet kesüv içün mutehassısnı celp etmek mümkündir ve bunı yapmaq kerek. Bütün bular cinayet-dava qanunlarında bar. Müellifniñ qabaatı kerçekten de olmasa, esası, davada müellifniñ qabaatı olmağanını tasdiqlağan yazılı deliller mümkün olğanı qadar tez peyda olsunlar dep, bunı yaparken vaqıt sozmamaqtır.
Rusiye içtimaiyatçısı ve aq-uquq qorçalayıcısı, «Sova» ekspertler gruppası idaresiniñ reisi Mihail Savva, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ vatandaşlarnı yalıñız vastasız şekilde ükümetke qarşı faaliyet köstermege davet etmeleri içün taqip etmegenlerini qayd ete.
– Kerçekten, ekstremizmge qarşı maddelerniñ qullanıluvı prezident saylavından soñ faalleşti. Lâkin olardan evel de, 2018 senesiniñ martında olarnı sıq-sıq qullana ediler. 2017 senesiniñ resmiy statistikasına köre, böyle maddeler boyunca 600-den ziyade kişi ve şu cümleden 460 kişi tamam 282-nci madde boyunca, sözde içtimaiy, milliy, diniy, ırqiy zıddiyetlerniñ qozğaması içün mahküm etildiler. Bu, pek yüksek köstergiçler. Mahküm etilgenlerniñ yarısından ziyadesi – 25 yaşını toldurmağan yaşlar. Ükümet bütünley añlı surette cemiyetniñ eñ faal qısmına, qorqqan adamlarına qarşı darbe endire. Zemaneviy dünyada inqilâplarnı yaşlar yapa. Aynı zamanda bu, bir bediiy esermi, ya da fikirlerniñ ifadesimi, iç bir farqı yoq. Aleksandr Bıvşevğa qarşı cinaiy işni, içtimaiy ağlardaki şiirleri içün açtılar.
Ukraina siyasetşınası Viktor Kaspruk, misal içün muhalif tüşüncelerniñ artması kibi açıq bir neticelerge baqmadan Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda repressiyalarnıñ ne içün artqanları aqqında fikir yürsete.
Putin, Qırımnı «ukrainizm batsillası» ile zeerlengenini, ve yarımadada başqa türlü fikirlevni tübü-tamırnen yoq etmek kerek olğanını sayaViktor Kaspruk
– Fikrimce, sistema sadece toqtap olamay. Amelde Vladimir Putin özüni, insanlarnıñ neler tüşüneceklerini, neler aytacaqlarını, neler yapacaqlarını tayin etecek yañı bir Stalin olaraq is ete. Mence, Putin rejiminiñ tutqan yolunda bu, esas şeydir. Büyük ihtimal ile Rusiyenen qıyas etilgende bile Qırımda repressiyalar yalıñız artacaq. O, Qırımnı «ukrainizm batsillası» ile zeerlengenini, ve yarımadada başqa türlü fikirlevni tübü-tamırnen yoq etmek kerek olğanını saya..
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


c: text/html

text:
Anime
Anime (yaponca アニメ HSE: [an̠ʲime] (diñlemek), inglizce animation[animation] — animatsıya) Yaponiyada peyda olğan animatsıya üslübidir. Diger memleketlerniñ animatsıyasından esas farqı, anime balalarğa degil, ekseriyette ösmürlerge ya da atta büyüklerge doğrutılğan. Tek Yaponiyada degil, dünyada da mot.[1]
Anime sıq (lâkin er vaqıt degil) personaj ve üzeriniñ özüne has bir üslübinen farq ete. Teleseriallar, em de videotaşıyıcılarda tarqatılabilgen ya da kinokösterüvge keliştirilgen filmler şeklinde çıqarıla. Animege büyük janr çeşitligi ait, o, diger memleketlerde animatsıyağa degil, kinoğa has. Umumiy janrlar (uruş, detektiv ve dig.-den) ğayrı, tek animege has soyları da bar. Tamam çeşitlik ve türlü yaştaki seyircilerge doğrultuv, animeniñ baş üstünlikleridir. Diger memleketlerde animatsıya ekseriyette balalar içün abstrakt sanat sayıla ya da şaqa ve oşatuv eserler içün qullanıla, anime ise - tolu qıymetli bir sanattır.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
AQŞ silâlı quvetleriniñ meselelri boyunca senat komitetiniñ reisi senator John McCain «Ukrainağa yardım müteber olması içün areket etmege» azır olğanını bildirdi, – dep haber ete yanvar 8 künü Radio Svoboda.
«Bilgenim tek bir stsenariy bar – Qırımnı Ukrainağa qaytarıñız, şarqiy Ukrainadan yoq oluñız ve tek o zaman biz Ukrainanıñ finlândiyalaştıruvı aqqında ayta bilecekmiz», – dep bildirdi o.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» qabaatlanğan qırımtatarları toplaşqan camiden gizli ses qaydlarını diñlediler. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
Advokatnıñ aytqanına köre, 2016 senesi noyabr ayında ve 2017 senesi yanvar ayında camide tahminen bir saat devam etken eki subetniñ gizli qaydını Latviya vatandaşı Konstantin Tumareviç yaptı. Gemeci bildirgenine köre, Tumareviç bazı qabaatlılarnı tanığan edi. Bu davanıñ mabüsi Marlen Asanov Latviyadan köçken şaat Tumareviçke Qırımda yerleşmesine yardım etken edi.
«Subette olğan şahıslardan birinde diñleyici cihaz bar edi. Müvekkiller gizli ses qaydını yapqan insannı bildi – bu Latviya vatandaşı, Tumareviç Konstantin Alekseyeviç. Onı belli lehçesi ve pelteklegeninden tanığanlar. Bu körüşüvlerde Timur İbragimov ve Memet Belâlov spiker edi. Dünyadaki musulmanlarnıñ vaziyetinen bağlı mevzular muzakere etilgen edi», – dep tarif etti Lilâ Gemeci.
Advokatnıñ bildirgenine köre, FSB hadimi yapqan stenogramma ve ses qaydı bir-birine uymay. Onıñ aytqanına köre, ses çezilüvine celp etilgen FSB hadimi ve tilşınaslar qırımtatar ve arap tillerini bilmey.
«Bazı ibareler serbest tercime etildi. Meselâ, «zalımlıq rejimleri» aqqında aytılsa, stenogrammada operativ hadim bunı «terror teşkilâtına» deñiştire. Ya da «hutbe» sözü «hizbiler» sözüne deñiştirile. Böylece, subet ve ses qaydınıñ bütün manası deñişe. Deñiştirilgen stenogramma toplaşuvda aytılğanlarnıñ manasını serbest añlatmaqnen beraber ayrı sözlerni qayd etip, olarğa başqa mana bermege sebep doğura. Bu ise Başkortostan universitetiniñ hadimleri, hususan Timur Urazmetov ve Yelena Hazimullina yapqan ekspertiza keyfiyetine tesir ete», – dedi advokat.
Qayd etilgenine köre, bu davanıñ nevbetteki oturışuvı cumaaqşamı kününe, mayısnıñ 14-ne, belgilendi.
Martnıñ 19-nda İstinaf arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» yedi mabüsini apiste qaldırdı. Sekizinci mabüs Server Mustafayevniñ oturışuvı sağlıq vaziyetinden başqa vaqıtqa qaldırıldı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
BERÇLİ YÜREKLER – Rustem Müyedin
Rustem Müyedin
BERÇLİ YÜREKLER
İnsanlarğa büyük baht ketirgen nesnelerden biri sevgi sayıla. Eger onı ömüriñde tedbiq etip olsañ, bahıtlı adam olasıñ. Bir sebeplernen oña irişip olamasañ, şu nazik duyğularıñ yüregiñde berç olıp qala eken. Bunı yalıñız başından keçirgenler bileler.
Biz şeerniñ merkeziy soqağından pıtaqlanğan, aylançıq ve tar soqağında yaşay edik. Şu soqağımızğa başqa bir yerden yañı qoranta köçip keldi. Qarı-qoca esli-başlı kişiler olıp, bir de qızları bar eken. Men daa onuncı sınıfta oquğanda, er kün olarnıñ qapıları ögünden keçe edim.
Qayda ketecek olsaq da yolumız şay tüşe ya. Er kün degen kibi, aqşam üstü, qarı-qoca, qapıları ögünde kürsüçiklerine oturıp, kelgen, keçkenlerni seyir etip oturmaqnı adet etkenler. Qocası maallemizniñ qartlarına qoşulıp, dua-senalarda iştirak etmege başlağan. Babam aytqanına köre, şu adamnıñ adı İsmail eken. Yasin-şerifni ezberden bile eken.
Men onuncı sınıfnı bitirgen soñ serbestlikke oğrap, şaşmalağan kibi oldım. Çünki mektepte pek yahşı oqumağanımdan sebep, tasilimni devam etmek içün bir-de-bir institutqa kirmege köz batıramay edim. Menim böyle vaziyetimni duyğan babam:
– Yüksek tasilli adamlar bile iş tapıp olamaylar. Tapqanları ise az aylıqqa çalışmağa mecbur olalar. Eyisi, sen bir zenaat saibi olmaq kereksiñ, – dedi.
Men babamnıñ fikrinen razı oldım, amma qayda ve nasıl zenaat ögrenecegimni köz ögüne ketirip olamadım. Babam menden nasıl zenaatqa avesligim olğanını sorağanda bile iç bir şey aytalmayıp, omuzlarımnı qısqan edim.
Künlerniñ birinde bizge emcem kelgen edi. Babamnen ekisi menim ilerideki yaşayışımnı
muzakere etseler de, bir qararğa kelâmadılar. Emcem biraz tüşüngen soñ, babama:
– Sen onı evlendir. Özüniñ ömürini özü qursun, – dedi.
Men quvançımdan, emcemni quçaqlaycağım keldi. “Ah, öyle yapsa edi”, – dep tüşüngende,
yüzümde tebessüm peyda olsa kerek, babam:
– Baqsa, sen bunı quvandırdıñ ğaliba, çırayı deñişip ketti, – dedi.
Şu vaqıt bir qararğa kelâlmayıp, emcem evine qaytacaqta:
– Men Zelimhannen laf etip baqayım, belki yanına şegirt etip alsa, bir zenaat saibi olur, –
dedi.
– Yahşı olur edi, – dedi babam, – şimdi maqsat para qazanmaqta degil de, zenaat
ögrenmekte.
Aradan bir qaç kün keçken soñ, men, şeerimizde maqtavlı ayaqqapçı usta – çeçen milletine
mensüp olğan Zelimhan emceniñ yanında çalışmağa başladım. O, pek merametli insan eken.
Ayaqqap tikkende neden başlağanını, nelerni nasıl yapqanını maña sabırnen añlata ve yapıp
köstere de:
– Şimdilik sen maña kerek olğan malzemelerni azırlap, menim işimni köz etersiñ. Soñ saña
bazı şeylerni yaptırırım, – degen edi.
Böylelikle, men er kün Zelimhan emceniñ evine qatnamağa başladım. Bir raatlıq künüm
şeerge çıqqanda, merkeziy soqaqtan bizim soqağımızğa bir qız burulğanını kördim. Qız degil,
peri. Men onı körgenimnen, yüregime bir şey urulğan kibi oldı. Şu tüzgün endamlı, dülberdendülber
qız bizim tar soqaqqa nege, ya da kimge kelgen eken, dep soqaqnıñ köşesinden baqıp
turdım. O, doğru İsmail aqaynıñ azbarına barıp kirdi. Soñundan añlağanıma köre, o, İsmail
aqaynıñ qızı eken.
Şu künden soñ o qıznı körmek içün qapıları ögünden defalarca keçmege başladım. Onı
köralmağanım içün tarsıqıp qaytqan vaqıtlarım çoq olsa da, rastketirgen vaqıtlarım da oldı. Öyle
vaqıtta men ondan köz almayıp keçem. O da maña baqqan vaqıtlar ola, amma köz-közge
kelgenimiznen, başlarımıznı kenarğa bura qoyamız. Menim yüregime ateş tüşkenday ola. Evge
qaytıp, teren hayallarğa dalam. Özümniñ cesaretsizligim içün pek tarsıqam. “Yar, yar, yar aman,
yar sevdası pek yaman”, – dep yırlağanlarnı hatırlayım. O sözlerge başta emiyet bermey edim.
Endi, yüregime sevgi ateşi kirgen soñ, özüm yırlap yürecegim kele.
Bir kün men işke ketkende, o, tükândan qayta edi. Bir-birimizge yaqınlaşqanımıznen, men
oña baqıp:
– Meraba, – degenimi özüm de duymay qaldım.
– Meraba, – dedi o da, külümsirep.
Menim içimde bir şey şuvuldap ketti. Qulaqlarıma inanamadım. Şu künü menim yüzümden
tebessüm eksik olmadı. Zelimhan emce maña:
– Bugün saña para berecegimni duyıp quvansañ kerek, – dedi.
Oña sırımnı bildirmemek içün şaqanen:
– Bugün anam sütlü botqa pişirdi, oña quvandım, – dedim.
– Oy zavallılar, – dep fısıldadı o yavaştan.
Men: “Para bermese, bermegey edi de, tek ertece qaytarsa, belki bir daa körüşir edim”, – dep
tüşündim. Şu künü menim tüşüncem tedbiq olunmadı. Lâkin ondan soñ onıñnen körüşken sayın
merabalaşmağa başladıq. Bayağı vaqıt keçken soñ, bir rastkelişkende men onıñ ögüne çıqıp:
– Biz çoqtan berli merabalaşamız, lâkin men siziñ adıñıznı bilmeyim. Menim adım Enver, –
dedim.
– Menim adım Sündüs, – dedi o külümsirep.
Şu vaqıt bir-birimiznen laf etmege cesaretlenmesek de, diger vaqıtlarda rastkelişken sayın
men:
– Meraba, Sündüs, – dep selâmlaşmağa başladım. “Sündüsçigim” deycek olam, amma ya
begenmese, açuvlansa, dep tüşünem.
Zelimhan emce maña özü yapqan işlerni işanmağa başladı. Menim işimni maqtap: “Aferin!
Zenaatnı tez menimsediñ”, – dep para da bermege başladı. Babam: “Ondan para alma. Zenaat
ögretkeni, seniñ eliñe altın bilezlik kirsetkenden sayıla”, – degeni içün paranı almaycaq olsam
da, Zelimhan emce:
– Paranı mıtlaq almaq kereksiñ. Çünki onı öz emegiñnen qazanasıñ. Em, sen yetişken
yigitsiñ, para kerek olıp qalır, – degen soñ almağa qarar berdim.
Cebimde aqça peyda olğan soñ, Sündüsçigime bir şeyler bahşış etmege istedim. Lâkin ne
alırım da, o begengen şey olur? – dep tüşüncege daldım. Neticede, başta bir dülber güldeste berip
baqayım. İleride qabul etkenine köre, dönerim, degen qararğa keldim. Lâkin bu soñki vaqıtlarda
onı iç de rastketiramayım. Yoqsa o da işke kirdi de, boş vaqıtlarımız bir-birine kelişmeymi? –
dep tüşündim, amma ya raatlıq künleri körünmek kerek de. Men qasevetke daldım. Yoqsa evde
hasta yata da, onıñ içün körünmey ekenmi? Eger hasta olsa, qazanğan bütün paralarımnı, onı
tedaviylemek içün masraf eter edim. Lâkin bunı nasıl bilmeli?
Aradan qış ayları keçti, baar keldi. Ortalıq yeşerdi, çiçekler açtı, küneş qızdıra… İnsannıñ
yüregine quvanç kirmek kerek, menim yüregimde nasıldır keder tura. Sündüsçigimni sağındım,
amma köralmayım. Özümi bir qafes içindeki kibi is etem. Olarnıñ qapıları ögünden defalarca
keçsem de, muqaddes arzumnı qanaatlendiralmayıp qaytam.
Bir raatlıq künü, şeerni dolanıp kelmege istedim. Sündüslerniñ qapılarına ümütsizliknen
baqıp keçtim. On-on beş adım ketkenimnen, baqsam, ne köreyim? Merkeziy soqaqtan sevgilim
aylanıp çıqtı. Aramızda yigirmi beş, otuz metrlik mesafe olsa da, men yahşı körem. Ebet,
Sündüsçigim keleyata. Men öyle quvandım ki, yuvurıp barıp quçaqlaycağım keldi. Lâkin öyle
yapmağa daa aqqım olmağanını hatırlap, adımlarımnı çabikletip, yanına barmağa aşıqtım. O da
meni körip, külümsiredi. Niayet, onıñ ögüne barıp toqtadım da:
– Meraba, Sündüs! – dedim.
– Meraba, Enver! – dep o, ep külümsirep baqa.
Men ne aytacağımnı bilmeyip turam, o da iç bir şey aytmay. Öyle alda biraz turğan soñ, men:
– Çoqtan körüşmedik, – dedim.
– Ebet. Bayağı vaqıt oldı, – dedi o.
Daa ne aytsam eken, dep tüşünem, amma tilim aylanmay. Niayet:
– Men seni hasta belledim, – dedim söz tapalmayıp.
– Yoq, hasta degil edim. Men qocağa çıqtım, şimdi Taşkentte yaşayım, – dep o, yerge baqtı.
Yüzündeki tebessüm de ğayıp oldı. Menim yüregime oq saplanğanday oldı. Yutquna-yutquna:
– Kerçek aytasıñmı? – dep soradım qaltıravuq sesnen.
– Ebet. Kerçek, – dedi o eşitilir-eşitilmez.
Menim bütün vucudım ateşlenip ketti, tizlerim qaltıradı.
– Alla hayırlı etsin. Bahıtlı ol! – dedim, amma dudaqlarım qaltıramağa başladı, közlerimden
yaş daneleri tüşem-tüşem, dep turalar. Çırayım küle, amma yüregim ağlay.
– Ya sen ne yapasıñ? – dep soradı Sündüs soluq sesnen.
Men şimdi ağlap yiberecek kibi alda edim. Yavaştan:
– Men endi iç bir vaqıt evlenmeycegim, – dep yavaş-yavaş ketmege başladım. Beş-on adım
ketken soñ, ondan ayırılğanıma yazıqsınıp, belki bu soñki körüşüvimizdir, dep artından baqmaq
içün çevirildim. Sündüs daa bir adım bile atmayıp tura edi.
Bu adiseden soñ çoq yıllar keçti. Sündüsnen bir daa körüşmek qısmet olmadı. Lâkin o menim
hayalımdan, közlerimniñ ögünden bir kün bile ketmedi. Şu soñki körüşüvimizden üç yıl qadar
vaqıt keçkende, menim aptem bir işnen Taşkentke kete eken. Menim duyğularımdan ve
Sündüske beslegen munasebetimden aptemniñ haberi yoq edi. Avtobusta, tesadüfen bir oturğıçta,
yan-yanaşa oturıp ketkenler. Olar laf ete-ete tanış olğanlar. Sündüs yüklü olğanını, lâkin
qocasınen muabbet olmağanlarını aytqan.
– Ne yapacaqsıñ? Sevip barğan soñ, dayanacaqsıñ, – degen aptem.
– Sevgenime barğan olsam, başqa ömür körer edim, – degen Sündüs.
– Ya sevmegen olsañ, qocağa neçün çıqtıñ?
– Qudalar qatnap, anamnen babamnı qandırğanlar, olar da maña zorlay-zorlay, sevgenimden
marum etip, berip yiberdiler.
– Sevgen yaşıñ bar edimi?
– Ebet.
– O da taşkentlimi?
– Yoq. Özümizniñ soqağımızda yaşay.
– Men soqağımızda yaşağanlarnıñ episini bilem. O kim eken?
– Adı Enver. Qırq beşinci nomerada yaşay.
– Vay anayçığım… O Enver menim qardaşım ola da. Menim iç bir şeyden haberim yoq, –
dep taaciplengen aptem.
– Bir-birimizni sevsek de, yüreklerimizni açamadıq.
– Vaay… Demek sen bizge kelin olıp tüşüv yolunda ekensiñ de. Yazıqlar olsun. Sen kibi
kelinimiz olğanını ister edim, – degen aptem.
Sündüs ağlap, başını aptemniñ köküsi üstüne qoyğan da:
– Meni afu etiñiz. Qabaat mende degil. Meni mecbur ettiler. Lâkin Enverni iç de
unutamayım, – degen.
Aptem maña bu haberni şu künü degil, şu yılı bile aytmadı. Çeşit suallernen meni sınap
baqsa da, menden kerek malümatnı alamadı. Niayet, bir yıldan ziyade vaqıt keçken soñ ayttı.
– Ya neçün o vaqıt aytmadıñ? – dep soradım ondan.
– Bir-biriñizge olğan munasebetiñiz öyle qolaysız yekünlengenine men bile ateşke tüşkenday
olğan edim. Saña aytıp da, dertleriñni tazertmege istemegen edim, – degen edi aptem.
Vaqıt keçtikçe, yaşlarımız da arta. Aptem qocağa çıqıp, başqa şeerge ketti. Men ayaqqap
fabrikasında üyken usta olıp çalıştım. Anamnen babam, evlenmegenim içün qasevetke dalıp,
maña ep zorlaylar.
– Biz qartaydıq. Yanımızda torunlarımız çivildeşkenlerini isteymiz. Sen otuz yaşıñdan
keçtiñ. Ne vaqıt evlenecek ekensiñ? – dep toqtamadan hatırlatıp turalar. Men indemegenime daa
ziyade tarsıqqanlarını körip, bazıda bir:
– Men evlenmeycegim, – deyim.
– Öyle olmay oğlum, – dep babam nasiat bermege başlay. – İnsan bu dünyağa nesil
qaldırmaq içün doğa. Mına biz qartaydıq. Eger töşekke tüşsek, sen ilâclarımıznı tapıştırıp, bizni
tedaviyleyceksiñ. Ya biz köz yumğan soñ, sen qartayğanda, seniñ ilâcıñnı kim ketirecek de, kim
tedaviyleycek? Em, hasta alıñda yapıp olmağan şeyleriñni kim yapacaq?
Men ömürimniñ bu tarafını da tüşünmege başladım. Menim aziz sevgim endi qaytacağı yoq.
Qartlığımnı temin etmek içün evlenmek kerek olğanını añladım. Otuz eki yaşımda evlendim.
Ömür arqadaşıma iç bir türlü şikâyetim yoq. Muabbet-muabbet yaşaymız. Eki oğlumız oldı.
Ekisi de aliy tasil saipleri oldı. Aziz Vatanımız Qırımğa köçip keldik. Anam eki, babam üç yıl
Vatan avasınen nefes alıp, köz yumdılar. Olar buña hayallana turğanlar. Men ömür arqadaşıma
Sündüs aqqında iç bir şey aytmadım. Maneviyatına tesir ete bilir, dep tüşündim. Lâkin sevgilim
menim aqılımdan, közlerim yumulğance çıqmaycaq. Uzun qulaqtan eşitkenime köre,
Qarasuvbazar taraftaki bir köyde yaşay ekenler. Onıñ yüregi de menimki kibi berçlengendir, dep
tüşünem. Qartlıqta olsa da, közlerim yumulmazdan evel Sündüsçigimni körmege pek arzulayım.
Allam yardım et!


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Aqyarda avgust ayında meskün evlerinde elektrik energiyası söndürilecek. Kremlge boysunğan şeer akimiyetiniñ saytında söndürüvler cedveli yerleştirildi.
Yerli ükümet qayd ete ki, söndürüvler plan boyunca, transformator stantsiyalarında tamir işleri alıp barılğanı sebebinden yapıla.
Bundan evel Yaltadaki «Krımenergo» idaresi iyül-avgust ayında elektrik energiyasınıñ söndürilecegi aqqında bildirgen edi.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda, 2016 senesi baarinde rusiyeli energetik köprüniñ üçünci yipi işke tüşürilgenine baqmadan, yarıq söndürilmege devam ete.
Qırımda 2015 senesi dekabr ayından başlap Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energiya köpüri yardımı ile teminlene.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Moskvadaki «Şeremetyevo» ava limanında «Aeroflot» ava şirketiniñ «Suhoy Superjet» yolcu uçağı yandı.
Uçaq SU-1492 Moskva-Murmansk ava seferini kerçekleştirip, aman-aman birden «Şeremetyevo» ava limanına qayttı, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı.
«RİA Novosti» Rusiye haber agentliginiñ bildirgenine köre, uçaqta olğan 78 insan tahliye etildi. Yaralanğanlarnen bağlı farqlı malümat bar.
Baza telegram-kanalınıñ derc etken videosında körüngeni kibi, uçaq qonğanda onı alev qavrap alğan edi. İçtimaiy ağlarda şaatlarnıñ foto ve videoları peyda oldı, anda yolcular yanğan uçaqnı terk ete. Yanğın söndürildi.
Yanğın sebepleri daa belli degil. TASS Rusiye haber agentliginiñ menbağa esaslanıp bildirgenine köre, yanğın sebebi yaşın ola bile.
TASS menbasınıñ malümatına köre, eñ azından 10 insan yaralandı. «İnterfaks» Rusiye haber agentliginiñ malümatına köre, 6 insan yaralandı, Baza ise 26 yaralanğan kişi aqqında yaza.
Şimdilik Rusiye hızmetleri bunı tasdıqlamadı.


text:
Çarşenbe künü, fevral 4-te, Kiyevde «Free Crimea» adlı Qırım işğaline informatsion qarşılıq merkezini taqdim ettiler.
Leyha teşkilâtçısı Taras Berezovets bildirdi ki, «Free Crimea» Qırımnı Ukrainağa qaytarılmasınıñ temelini qoymaq içün meydanğa ketirildi.
Leyha qırımlı, ukrainliler ve halqara toplulıqnı yarımadada üküm sürgen vaziyet ile tanış etecek ve Rusiyeniñ informatsion cenki şaraitlerinde maarif faaliyetini alıp baracaqtır.
«Leyhanıñ daa bir vazifesi – Ukrainanıñ devlet qurumları ve diplomatik korpuslarınıñ vekilleri içün analitika azırlamasıdır», – dep ayttı Berezovets.
Onıñ bildirgenine köre, leyha iştirakçileri Qırımda insan aqlarınıñ bozulması, biznes sıqıştıruvı ve «devletleştirüv» vaqialarını qayd etip, ileride qırımlılarnıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara mahkemelerde açacaq davaları içün malümatnı toplaycaqlar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Salı künü yarışnıñ ilk yarı finalı keçti. Ukraina temsilcisi şved yırcısı Sandra Berman ile müellifdeşlikte yazılğan Tick-Tock yırını icra etti, dep haber ete Radio Svoboda.
İlk yarı finalda Avropa memleketleriniñ 16 temsilcisi çıqışta bulundı. Finalğa, Ukrainadan ğayrı, Ermenistan, İsveçiya, İslandiya, Rusiye, Azerbeycan, Sa-Marino, Felemenk ve Macaristan keçti.
Olarğa daa beş memleket – Almaniya, Büyük Britaniya, Frenkistan, İspaniya ve İtaliya qoşulacaq. Olarnıñ temsilcileri adet üzre dos-doğru finalğa tüşeler. Danimarka da, keçken sene ğalip çıqqanı içün, birden finalğa keçti.
Ekinci yarı final yarın, final ise mayıs 10-da olıp keçecek.


text:
Vikipediya:Portal:Dağlar
Portal:Dağlar
Resim
Künniñ maqalesi
Çatır Dağ - Qırım yarımadasınıñ eñ namlı dağıdır. Cenüpte yüksek, şimalde alçaqça eki platodan ibarettir. Şimaldeki platonıñ yüksek bölükleri qayın, ardıç ormanlarınen qaplıdır. Namlı mağaralarınen trekkingge munasip olması sebebinden turistik bir hususiyetke saiptir. Yüksek plato tik bir enişke saiptir, bu sebepten dağcılıq sportunen oğraşqanlarnıñ alâqasını çeke. Çatır Dağnıñ şimal yamaçlarında Aqmescit şeeri buluna.
Qırım
Maqaleler
Yañı maqaleler
Portallar
Tabiat · Renkler · Astronomiya · Atlar · Deñizler · Dağlar · Küz · Başqa portallar...


text:
Bu sualni men, Qırımdan qıtağa daa 2015 senesi ketken dostuma berdim. Onıñ Kyiv aşhanesinde oturıp, çay içe edik. Ne içün sorağanımnı özüm de bilmeyim: işğalnen razı olmağan er kesniñ qanağan yarasını tırnamağa kerekmey edi. Amma çıqqan lafnı qaytarmazsıñ, aytqan soñ, cevapnı beklep qaldım.
Dostum sigaretasını daa bir kere çekip, tepsige söndürdi ve:
– Yoq, körmeyim desem olur..., – dedi.
Amma bu "desem olur"da daa çoq ğam ya da boldurıq olğanını öyle de añlamadım,
Ancaq bu dostumnıñ sözlerinde olmağan şey - bu nostalgiya edi. Yaşlığımızda "aq" muacirlerniñ, "birinci dalğa" muacirlerniñ hatıra defterlerinde oquğanımız bir şey. Nostalgiya - bu tamamınen coyulğan şeyler asretligidir: vatan, yaşlıq, ketken dostlar. "Nostalgiya" sorğusı içün Google de birinci cevap olaraq "SSSR asreti"ni köstere. Yani nostalgiya yalıñız qaytıp olamacaq şeylerge ola. Amma ümüt olsa - bu duyğuğa endi başqa bir şey demek kerektir.
Dostumnen aman-aman sabağace laf etip çıqtıq.
- Yarımadanı Rusiye işğalinen razı olmayıp terk etken qırımlılarnıñ ümüdi bar, - dey edi maña dostum. - Azat olğan Qırımğa qaytmaq ümüdi. Çoqusı der ki - bu sadece yüksek-yüksek laflar, er şeyge ayınıq baqıñız, Qırımnı azat etseler de, onı körmege ömrüñiz yetmez.
Belki de, deyik biz, amma bu ümütni kesmek sebep degil. Aysa bütün olıp keçken şeyler manasız ola. Bütün narazılıqlar, ölümler, açlıqlar, tevqifler.
Ve, bir vaqıtları "İşğal olsa, olsun, Qırım kimniñki olğanında ne farq bar? Anda öyle bir güzel, sıcaq, küneşli, deñiz, kene de - ne dep mından ketkenmiz?" desek, bizim qıtağa çıqqanımız da manasız ola.
y Hac ecTb oбщaя koHcTaHTa – KpыM. ykpaиHckий KpыM. И эTo дopororo cToиT
- Amma şahsen men, - dep devam etti dostum, - Qırım muacirleri böyle aytacağını tasavur etip olamayım. "Tuvğan limanına qaytqanlarına" endi beş yıl oldı, onlarce biñ adam, Rusiye-anadan uzaqça olmaq içün Qırımdan ketti, amma ketkenlerniñ iç birisi daa peşman olıp, arbiy bazanen sanatoriy şeklinde kontslagerge çevirilgen yarımadağa qaytmadı. İç birisi! Ne içün o qadar eminim? Çünki cinayet rejimini qanuniyleştirmek içün er angi imkâniyetke yapışqan rusiye propagandası, birden "peşman olğan banderacını" bayraq kibi bütün dünyağa kösterir edi.
Dostum bayağı coştı:
- Biz epimiz pek türlümiz. Radikallar ve liberallar. "Evge "Abrams" üstünde" degenler ve "Rusiyege ne olsa-olsun, özü geberip keter" degenler. Amma bizim umumiy konstantamız bar - Qırım. Ukrainalı Qırım. Ve bunıñ degeri pek büyüktir.
Ve yekünledi:
- Şimdi ise biz dayanamız. Ağlanmaymız. Ve Facebook yelegine közyaşlarımıznı tökmeymiz - amma o, o qadar özüne çeke ki!
Soñ ketirgenim Qırım şarabınıñ soñki bokalını köterip:
- Ukrainağa şan-şüretler!
Siziñce, oña ne cevaplandım?
Maksim Kobza, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Aşarşılıq qurbandarınıñ rwxına arnaldı Dünïede alay-tüley, actan-kecteñ, Bul qazaq can tağdırdı bactan keşken. Bayanı joq ğumırda bayız tappay, Actan-kecteñ tirlikten qaşqan, köşken… («Tamaköşken» poémacınan) Cawdakent awılında ülken şara ötti. Awdan ortalığındağı Ä.Äbdixalıqulı atındağı Mädenïet üyine el-jurt ertemen ağıldı. Actanadan, Almatı men Tarazdan jäne Qarağandı oblıcınıñ Jañaarqa öñirinen kelgen qonaqtardı ataqtı öner ujımdarı men caxna cañlaqtarınıñ tabanı tïgen qacïetti mädenïet oşağına ...Read More »
Mädenïet jäne öner
«Taraz» fïlmin tamaşalawğa dayıncız ba?
Rejïccer äri prodyucer, jerlecimiz Nurtac Adambaevtıñ «Taraz» fïlmi ağımdağı jıldıñ 6 qazanında prokatqa şığadı dep kütilwde. Atalmış krïmïnaldıq dramanıñ tücirilim jumıctarı rejïccerdiñ özi twğan qalacı Tarazda ötken. Kartïnada qalanıñ krïmïnaldı awdanında ömir cüretin jac jigittiñ ömiri jaylı oqïğalar bayandaladı. – Men bul krïmïnaldıq drama arqılı özimniñ twıp-öcken qalama degen qurmetimdi körcetkim keledi. Fïlmde biz naqtı jağdaylardı körcetemiz. Mıcalı, adamdardıñ qılmıctarğa ...Read More »
Ewropadağı eñ iri «Villacher Kirchtag» xalıqaralıq folklorlıq fectïvalinde 3000 adam qazaqtıñ ulttıq kïimin kïdi
Ewropadağı eñ iri «Villacher Kirchtag» xalıqaralıq folklorlıq fectïvaline qazaqctan alğaş ret qatıctı. Oñtüctikqazaqctandıq recmï delegacïya 2016 jılğı tamız ayında Oñtüctik Qazaqctan oblıcı men Awctrïyanıñ Karïntïya federaldıq jerimen ıntımaqtactıq ornatw maqcatında Awctrïya memleketine barıp qayttı, dep xabarladı OQO äkiminiñ bacpacöz qızmetinen. Jumıc caparı barıcında 4 tamız küni El Täwelcizdiginiñ 25 jıldığın merekelew şeñberinde Klagenfwrt qalacınıñ «Europahaus» qabıldaw üyinde «Tumar» folklorlıq jäne ...Read More »
Bolmıcı bölek Baymaxanbet
Zımırağan waqıtta toqtam bolcayşı. Keşe elw, bügin alpıc… Qurdacım Baymaxanbet Axmet öziniñ alpıc attı acqaralı jacına oqırmanına cüyinşiletip «Bozqaqtan bulttar awğanda» attı jır jïnağımen kelipti. Qazir, ärïne, kitaptıñ burınğıday jïırma-otız mıñ danalatıp şığıp jatqan jayı joq. Az taralımmen şığatın jïnaqtıñ qumğa ciñgen cwday közge ilikpey qalwı da kädik. Condıqtan, Talac degen kïeli jerden, Oyıq degen qazaqı awıldan Baymaxanbet aqın şığıp, ...Read More »
Receydegi «Twğan jer» qazaqtar fectïvalinde 10 mıñ qonaq boldı
Receydegi Çecmen awdanında öñirlik «Twğan jer» fectïval-bayqawı ötti. Oğan Çelyabi oblıcınıñ 13 awmağı, conımen qatar Qoctanay oblıcı Meñdiqara awdanınıñ delegacïyacı qatıctı, dep xabarladı u24.ru. Merekege şamamen 10 mıñ qonaq bardı. Fectïvalde onnan actam türli bayqaw men jarıc ötti. Onıñ işinde kürec pen bäyge bar. Kïiz üy jäne ulttıq burış bayqawlarına altı awdan qatıctı. Troïckidegi «Arman» qazaq ortalığınıñ ökilderi jeñicke jetti. Üzdik ...Read More »
Qazaqctanda «Darın» memlekettik jactar cıylığına konkwrc jarïyalandı
Qazaqctan Recpwblïkacı Bilim jäne ğılım mïnïctrligi 2016 jılğı 12 qırküyek jäne 14 qazan aralığında «Darın» memlekettik jactar cıylığına konkwrc jarïyalaydı. «Darın» memlekettik jactar cıylığı jemicti ğılımï, şığarmaşılıq jäne qoğamdıq qızmeti üşin darındı jactardı memlekettik qoldaw maqcatında eki jılda bir ret nomïnacïyalar boyınşa beriledi, dep xabarlaydı QR BĞM bacpacöz qızmetinen. Ötinimder qabıldaw ayaqtalğan kezde 29 jacqa tolmağan, xalıqaralıq jäne recpwblïkalıq konkwrctardıñ, ...Read More »
Batırlar beynecine jan bitirgen
Jwalılıq cwretşi Qanat Murataevtıñ öz mäneri bar Talant eşqaşan tacada qalmaydı. Äcirece, el işindegi erekşe öner ïeleri köpşiliktiñ közayımına aynalğan dünïeler twdırıp qana qoymay, öz şeberlikterin ünemi şıñdap otırca, olardıñ alar acwları da, bağındırar belecteri de jeterlik. Öytkeni, talanttı tanıtatın da, tıñ dünïeler twdırtatın da tabandılıq. Talmay eñbektengende ğana boyawı qanıq twındılar ömirge kelmek. Tula boyına bitken öz önerimen tamaşa ...Read More »
Éfïrde «77» kanal
Aqtöbe, Şımkent, Qarağandı qalalarında birneşe telekanaldar aşılıp, recpwblïka körermenderiniñ közayımına aynalğanına birşama waqıt bolıp qaldı. Ocı telearnalardıñ qatarına Taraz qalacındağı «77» telekanalı qocılıp, jumıc ictey bactağanına onşa da köp waqıt bola qoyğan joq. Ocığan qaramactan, jac şığarmaşılıq ujımınıñ ayaq alıcı köñil qwantadı. Tarazdıq telejwrnalïcterdiñ özindik qoltañbacı ayqın añğarıladı. Ékonomïkalıq jäne älewmettik taqırıptarğa arnalğan xabarlar naqtılığımen, şınayılığımen erekşe nazar awdaradı. Ékonomïkada ...Read More »
Cïrïyalıq bocqın qız Germanïyada culwlıq xanşayımı atandı
Germanïyada şarap dayındaytın öñirlerde uyımdactırılatın däctürli «Şarap xanşayımı» culwlıq konkwrcında alğaş ret mïgrant qız jeñicke jetti. 26 jactağı Nïnorta Bano üş jıl burın twğan qalacın coğıc örti şarpığan kezde Cïrïyadan Germanïyağa qaşıp keldi. - Men Germanïyanıñ qonaqjay el ekendigin jäne nemicter bocqındardıñ ïntegracïyacı tez äri tabıctı ötwi jolında belcendi jumıc ictep jatqandığın körcetkim keledi,-dep mälim etti Bano caltanattı marapattaw räcimi ...Read More »
Elimizdegi qazaq tilinde erkin cöyleytin tanımal özge ult ökilderi
Coñğı kezderi elimizdegi türli ult ökilderiniñ qazaq tilin üyrenwdegi qulşınıcı arta tückeni qwantadı. ZTB.kz caytı Qazaqctandağı qazaq tilin meñgergen tanımal özge ult ökilderin nazarğa ucındı dep xabarlaydı NUR.KZ portalı. Gennadïy Şïpovckïx Parlament mäjiliciniñ depwtatı, buğan deyin maşïnïctiñ kömekşici bolıp qızmet etken Gennadïy Şïpovckïx qazaq tilin erkin meñgerip alğan. Gennadïy 1989 jılı 22 qazan küni Qızılorda oblıcı Cekcewil awılında dünïege kelgen. Ata-anacınıñ qazacınan keyin ...Read More »


text:
«Ukraina-NATO» Umumiy iş gruppasınıñ toplaşuvında mayıs 27 künü silâlı quvetlerniñ islâatı muzakere etilecek, haber ete Milliy Havfsızlıq ve Mudafaa Hızmeti (SNBO) resmiy saytı.
Tedbirde NATO siyasiy munasebet ve havfsızlıq siyaseti boyunca baş kâtibiniñ muavini Trasivulos Stamatopulos reislik yapacaq, ukrain tarafından ise – SNBO kâtibiniñ birinci muavini Mihail Koval.
Toplaşuvnı SNBO kâtibi Oleskanlr Turçinov açacaq.
Mayıs 26 künü NATO Baş kâtibi Jens Stoltenberg AQŞ prezidenti Barak Obama ile birlikte Rusiyeni Minsk añlaşmalarını eda etmege çağırdı.
Jens Stoltenberg NATOda Rusiye ordularınıñ Donbassta bulunuvını tasdiqlağan bir sıra delili bar olğanını bir qaç kere qayd etken edi.


text:
Bunı Qırım «birinci baş nazir muavini» Grigoriy İoffe bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyeti»ne yaqın olğan «Krıminform» saytı.
«Biz Qırımda cemaat meclisiniñ teşkil etilmesi aqqında qanunnı qabul ettik, – dedi İoffe. – Bugün teşkiliy sualler çoq, çünki cemaat meclisiniñ terkibi Qırım içün yañıdır. İyünniñ soñunda er şey çezilmek kerek».
O, «Cumhuriyet şeer şurası»ndan 20 insan ve «Nazirler şurası»ndan 20 yañı aza tayilengeni aqqında bildirdi. Onıñ sözlerine köre, eñ yaqına vaqıtta olar birinci teşkiliy toplaşuvğa toplanacaqlar.
Rusiye Federatsiyasında cemaat meclisi vatandaşlarnıñ, cemaat teşkilâtlarnıñ devlet organları ile işbirlikni temin ete.


text:
Avropa Birligi, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa yarım yılğa uzatmağa razı oldı. Bunı Azatlıq Radiosınıñ Blüsseldeki mühbiri haber ete.
"Avropa Birliginiñ liderleri, Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı daa altı yağa uzatmağa razı oldı. Resmiy uzatuv kelecek afta yapılacaq", - yazdı Rikard Jozwiak Twitterde.
Bu malümatnı Avropa şuraşınıñ prezidentiniñ matbuat kâtibi Barend Leyts tasdıqladı.
Dekabr 11-inde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Avropa şurasınıñ yañı prezidenti Charles Michelnen Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ uzatıluvını muzakere etti.
İlk sefer bu sanktsiyalar 2014 senesi iyülniñ 31-nde Rusiyeniñ Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirüv areketlerine qarşı cevap olaraq kirsetilgen ve 2014 senesi sentâbr ayında quvetleştirilgen edi.


text:
Kreml tarafından tain etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, İvan Poydanı Qıqım temel qurucılıq hızmetiniñ reberi vazifesinden boşattı. Resmiy ferman Qırım akimiyetiniñ sitesinde yerleştirilgen.
Aksönovnıñ 2017 senesi 3 fevral künü imzalağan fermanında: «Poyda İvan İvanoviçni, taraflarnıñ razılığı ile, Qıqım Cumhuriyetiniñ temel qurucılıq hızmetiniñ reberi vazifesinen boşatmaq», – dep aytıla.
Dekabr 29 künü, Qırımda temel qurucılıq hızmetiniñ Kreml tarafından tain etilgen reberi İvan Poyda, iş teşkerüvi vaqıtında vazifesinden çetleştirilgeni aqqında haber etilgen edi.
Poyda bu vazifede yarım yıldan az çalıştı – o 2016 senesi iyül 13 künü tain etilgen edi. Temel qurucılıq hızmetiniñ evelki reberi Vasiliy Nedzelskiy 3 aydan az çalışqan edi.
Poyda, Qırımğa köçmezden evel, 2012-2015 seneleri devamında Rusiye Mudafaa nazirliginiñ arbiy bölük ve teşkilâtlarınıñ qullanuvbeslemesi ve hocalıq hızmetleri ile teminlev departamentini idare ete edi.


text:
Prezident Petro Poroşenkonıñ fikrine köre, til Ukraina halqını birleştirgen faktordır.
Bunı o Petro Yatsekniñ adına XV halqara ukrain tili yarışınıñ iştirakçileri ve ğalipleri ile körüşüvde bildirdi, haber ete ukrain devleti başınıñ matbuat hızmeti.
«Siyasiy mühtekirlik vastası ile ukrain cemaatçılığını bölip olamadılar. Çünki bizim barışıq yaşayışımız ve birligimiz teren cemaat fikirdeşligimizniñ neticesidir.
Gençlerimiz öz yolunı sayladı ve onı açıqtan bildirdiler. Şu cümleden, yarışıñıznıñ tilinde. Lviv Luganskqa qadar, Çernigov tarafından Qırımğa qadar, bir yerde – bar sesi ile, başqa yerde – yavaşça, amma ukrain tili artıq eminliknen yanğıray, mustaqil avropalı devletniñ tili», – dedi Poroşenko.
O şunı dedi ki, Ukrainağa qarşı istilâ ve Qırım işğali – «ukrain halqınıñ birligini toqtatmaq içün bir ıntıluv».
Ukrain tili halqara yarışınıñ maqsadı – gençler arasında tilni rağbetleştirmek ve ukrain halqınıñ medeniyet ve adetlerine ürmet aşlamaq.


text:
Arça
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Arça şähäre. Arça Rayonınıñ üzäge. Tatarstannıñ tönyaq-könbatış töbägendä (Qazannan 65 km), Qazansu yılğası buyında urnaşqan. Qazan-ägerçe timer yulında stansiä.
Borınğı tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
13. yözdä nigez salına. 13.-16. yözlärdä Bolğar-Tatar qalası, Qazansunıñ uñ yarındağı ürdä urnaşqan. 15.-16. yözlärdä Arça Daruğası bilämäse üzäge. Qazan Xanlığı säyäsätendä Arça yağı bäkläre bilgele ber röl' uynağan. Rus ğäskärläre Qazannı yawlağan waqıtta Yapança bäkneñ atlı ğäskäre tuplanğan urınnarnıñ berse. 1552. yılnıñ Sentäberendä Rus kenäze Andrey Kurbskiy ğäskäre tarafınnan yandırıla. Anıñ arxeologik qaldıqları xäzerge Arça urınında.
Yaña Tarixı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1781.-96. yıllardan öyäz şähäre, 1920.-30. yıllarda kanton , 1930. yıldan rayon üzäge, 1938-2003 yıllarda şähär tibındağı bistä.
İxsa[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xalqı – 1989. yılda 13,9 meñ keşe (Tatarlar – 83,7%, Ruslar 15%), 200 yılda 16,2 meñ keşe. Ciñel sänäğät (Arça Milli Ayaq Kiemnäre Citeşterü Berläşmäse, mex eşkärtü fabrikası)., azıq-tölek sänäğäte (söt kombinatı, kraxmal zavodı, elevator) şikärtläre, kirpeç suğu zavodı, tözü materialları kombinatı, remont-mexanik zavodı. 3 urta mäktäp, 1 tulı bulğan urta mäktäp, 1 başlanğıç mäktäp, gimnaziya, pädogojik kölliät (kolledj), hönär mäktäbe. 2 mädäniät yortı. Klub. Rayon üzäk xastaxanasä. Mäçet. Voskresenie, Poqraw çirkäwläre – 19. yözneñ 2. yartısı miğmariät istälege.


text:
Moskvanıñ Basman mahkemesi mayıs 6-da Rusiyede apiste bulunğan Nadejda Savçenkoğa Ukraina delegatı olaraq Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ (PACE) sessiyasında iştirak etmege izin bermegen taqiqatçınıñ areketlerini qanunğa uyğun kibi tanıdı.
Böylece, mahkeme Lugansk civarında elâk olğan eki Rusiye jurnalistiniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlanğan ukrain arbiyiniñ imayesi bergen şikâyetini qabul etmedi.
Mahkemede Savçenkonıñ adliyecisi İlya Novikov dedi ki, Savçenko PACE delegatı olaraq taqip etilmemeli ve azat etilmeli. Taqiqatçınıñ aytqanına köre, Savçenkonıñ cinayeti, yaqalavı ve apiske alınması onıñ PACE delegatı olğanından evel oldı, bu sebepten ceza deñiştirilmeycek.
Nadejda Savçenko keçken seneniñ iyül ayından itibaren Rusiye apishanesinde buluna. O, qabaatını red etip, separatistler tarafından esir alınğanını ve Ukrainadan Rusiyege qanunsız alda çıqarılğanını bildire.
Oktâbr 26-da olıp keçken Ukraina Yuqarı Radasınıñ nevbetten tış saylavlarında Savçenko «Batkivşçına» firqasınıñ cedvelinde birinci yerde edi ve sekizinci çağırılış Ukraina parlamentiniñ halq deputatı olaraq saylandı. Rada onı PACE eyyetiniñ erkânına kirsetti.
Mart 16-da ukrain uçucısı SİZOda açlıqqa tekrar başladı.
Çarşenbe künü Basman mahkemesi taqiqatnıñ Nadejda Savçenkonıñ apis cezasını iyün 30-ğa qadar arttırmaq muracaatını baqacaq, dep bildirdi mahkemeniñ matbuat kâtibi Anna Fadeyeva.


text:
Bügin Almatı qalasında bir top azamat demokratiyalıq küşter koaliciyasın qwrıp 1 qırküyektegi prezident Toqaevtıñ joldauındağı kezekten tıs prezident..
26 tamız. Almatı. 6 aydan beri qamaudağı sayasatker, tirkelmegen "Demokratiyalıq partiyanıñ" jetekşisi Janbolat Mamayğa qarsı SI-18 mekemesindegi terg..
Bügin ömirden asa iri sayasatker, memleket jäne qoğam qayratkeri Baltaş Twrımbaev ağamız ötti. Marqwmnıñ jatqan jeri jannat, topırağı torqa bolsın! «A..
2 qañtardağı beybit şeruden bastalıp soñı lañğa, qantögiske aynalıp ketken kürdeli jağday turalı belgili memleket jäne qoğam qayratkeri, Auıl şaruaşıl..
– Ermwrat mırza, sizdiñ kömegiñizben jılğa qorıtındı jasap, 2021 jılda elde bolğan jağdaylar töñireginde swhbattasayıq dep edik... – Auız toltırıp, qo..


text:
Rusiye prezidenti Vlabimir Putin bazarertesi künü dekabr 1-de Türkiyege devlet ziyareti ile keldi. TASS bergen malümatqa köre, Ankarada onı Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile muzakereler bekley.
Neşirniñ qayd etkeni kibi, Putin ve Erdoğan İşbirlik Şurasınıñ beşinci toplaşuvını yüksek seviyede keçirecekler. Toplaşuvlar er sene, de Rusiye, de Türkiyede keçirile.
«Em strategiyanı, em eki memleket arasında munasebet inkişafını işlep çıqarğan ve siyasiy, ticariy-iqtisadiy, insaniy işbirliginiñ esas leyhalarını teşkil etken idareci bir organ», – dedi Rusiye prezidentiniñ yardımcısı Yuriy Uşakov.
Tahminlerge köre, Putin Ankarağa kelip, birinci nevbette Atatürk abidesine gülçemberni ketirir, yañı prezident sarayında resmiy qarşılav tedbirinde iştirak eter, muzakerelerden soñ ise Türkiye prezidenti Rusiye zenaatdaşını aqşam yemegine davet eter.
Putin ile Erdoğan subetleşkende, halqara suallerine ayırıca diqqat etmek kerekler. Uşakovnıñ fikrine köre, 2015 senesi «Rusiye ve Türkiye işbirligi – Avstraliyadan Türkiyege keçken «G-20» reisliginiñ nazarğa alınuvı ile pekitilecek».
Putinniñ ziyareti devamında on añlaşmanıñ qabul etilmesi planlaştırıla. Olarnıñ arasında – «Rosatom» ve Türkiye energetika ve tabiat resurslarınıñ naziriligi arasında atom ve yanadaş saalarında çalışacaq hadimlerniñ azırlavı boyunca memorandum.
Bunıñ ile Rusiye energetik agentligi ve Türkiye Energetik Nazirligi arasında energoeffektivlik saasında qarşılıqlı añlaşma aqqında memorandumnıñ imzalanuvı ola bilecek.
Bundan da ğayrı, vesiqalarnıñ arasına Rusiye İqtisadiy İnkişaf Nazirligi ve Türkiyeniñ küçük ve orta şirketleriniñ destegi boyunca devlet teşkilâtı arasında añlaşmanıñ qabul etilmesi közde tutıla.
Bunıñ ile Sberbank ve Türkiye baş naziri yanında yatırımlarnıñ celp etilmesi ve destegi boyunca Agentlik işbirlik aqqında añaşmalarnı qabul eter, Sberbank ise Türkiye sağlıq saqlav nazirligi ile niyetleri aqqında protokolnı imzalar.
Bundan da ğayrı, cinaiy işler boyunca qarşılıqlı uquqiy yardım aqqında rus-türk añlaşması, eki memleketniñ emek saasında işbirlik memorandumı imzalanılacaq.
Şu sırada, rus-türk ticariy-iqtisadiy işbirlik aqqında akimiyetlerara komissiyanıñ 13-nci toplaşuvından protokol imzalanuvğa azırlana.
Uşakov şunı da bildirdi ki, Ankaradaki toplaşuv neticesinde 2016 senesi Rusiye ve Türkiyede turizm senesi olaraq adlanılacaq. 2013 senesi Türkiyede 4,1 mln Rusiye vatandaşı raatlandı, 2014 senesi bu raqam 14% arttı. Keçken sene Rusiyede türk turistlerniñ sayısı 385 biñ insan edi.
Evel qayd etilgeni kibi, Türkiye akimiyeti Rusiye yolbaşçılığı ile Qırımğa qırımtatarlarnıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kiriş yasağı aqqında söz yürütmek kerek edi.
Aprel ayında Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kiriş 5 yılğa yasaq etildi. Bundan soñ aynı böyle yasaq Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa seslendirildi.


text:
Gece rusiye ordusı S-300 raketaları ile Mıkolayivni ateşke tuttı. Bunı oktâbrniñ 13-nde saba vilâyetniñ arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı Vitaliy Kim haber etti.
"Beş qatlı bina zarar kördi. Dağıntılar tübünden 11 yaşındaki oğlan çıqarıldı. Balar dağıntılar tübünde altı saat keçirdi. Şimdi oña tibbiy yardım kösterile", - dep yazdı Kim.
Ukrayinanıñ Mıkolayiv vilâyetindeki Devlet fevqulâde vaziyetler hızmeti bildirdi ki, Rusiye ordusı saba saat 2:30 civarında raketa darbelerini endirdi. Olardan biri beş qatlı binanıñ yuqarıdaki eki qatını berbat etti.
Qurtarıcılar dağıntılar tübünde bir alâqası olmağan daa 7 kişiniñ olmasını tahmin eteler. Qurtaruv çalışmaları devam ete.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırğızistan paytahtında ekinci kün devamında «Ata-Meken» muhalifet fırqasınıñ yolbaşçısı Omurbek Tekebayevniñ azat etilmesini talap etken yüzlerce insanlar narazılıq bildire.
Fevral 27 künü Bişkekniñ Ala-Too meydanında eñ azından 300 insan toplaştı, olar Tekebayevniñ yaqalanuvını qozğalav olaraq tanıylar.
Şimdiki prezident Almazbek Atambayevniñ eskiden ittifaqdaşı, al-azırda ise raqibi olğan Tekebayev, fevral 26 künü saba Türkiyeden qaytqanda avalimanında yaqalandı.
Akimiyet, o rüşvet taqiqatı esasında yaqalanğanını bildire. Yaqın zamanda, beklenilgeni kibi, oña qarşı vaqıtınce apis qararı qabul etilecek.
Fevral 26 künü Devtet Milliy telükesizlik komitetinıñ binası qarşısında Tekebayevniñ biñlerce tarafdarı, onıñ azat etilmesini talap etip, narazlıq aktsiyasını başlattı.


text:
Bu künlerde Ukrainada sıcaq ve quru avanı tahmin eteler. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
"Ukraina - kene Avropanıñ eñ sıcaq memleketlerinden birisi oldı. Bazar künı ava +14 +19 derecege qadar qızınacaq, cenüpte bazı yerlerde +21 derecege qadar sıcaq olacaq, Ukrainanıñ ğarp ve şarqında azçıq salqınca, +11 +14 derece olacaq. Küçlü cenüp-şarqiy yel üfüre bile. Zakarpattâ ve Prıkarpattâda yagmurlar, amma çoqusı quru olacaq. Dumanlarnı saymasaq", - dep haber ete Natalya Didenko.
Ukrain ve ğarbiy sinoptikler, kelecek aftanıñ başında avanıñ azçıq suvunmasını tahmin ete, amma ondan soñ yañı sıcaq ava dalğası kelecek.
Qırımda noyabr 10-unda gece ve saba duman beklenile.


text:
Qızıl taypılma
Qızıl taypılma — ximik elementlarnıñ spektr sızıqlarınıñ qızıl (ozın dulqınlı) yaqqa taypılışı.
Bu küreneş Doppler effektı yäki gravitatsion qızıl taypılma säbäple xasil bula.
Şämäxä (qısqa dulqınlı) yaqqa taypılış zäñgär taypılma dip yörtelä.
1848 yılda fransuz fiziğı İppolit Fizo yoldız spektrlarında spektr sızıqlarınıñ taypılmasın taswirlıy häm añlatu öçen Doppler effektın täqdim itä.
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Taypılma parametrı
biredä
, — küzätü noqtalarında dulqın ozınlıqları (küzätü häm çığaru noqtalarında)
Çığanaq spektrınıñ dulqın ozınlığınıñ Doppler taypılması, - nur tizlege, - tulı tizlek
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä Albert Eynşteyn gravitatsion taypılmanı aldan äytä. Sızqça yaqınçalıqta
,
biredä , - gravitatsion potensiallar küzätü häm nurlandıru noqtalarında
küzätü noqtasında potensial zurraq oçraqta (module keçeräk, tiskäre zurlıq)
Zur gravitatsion qırı belän massiv obyektlar öçen (neytron yoldız, qara tişek), sfera öçen:
biredä
massa , radius
- gravitatsion radius


text:
Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi iyün 17-de keçirilgen toplaşuvda 2016 senesi aprel ayında Rusiyede terroristik sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklenilip yaqalanğan Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apiste bulunma müddetini uzattırdı. Bu aqta Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
«Aqmescit şeerindeki Kiyev rayon mahkemesi Arsen Cepparovnıñ apiste bulunma müddetini sentabr 8-ge qadar uzattırdı. Refat Alimovnıñ da apiste bulunma müddetini sentâbr 8-ge qadar uzattırdılar», – yazdı o.
Aprel 17-de Yaltadaki Qızıltaş köyünde rusiyeli uquq qoruyıcılar tintüvler keçirdi, neticede eki qırımtatarnı – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Yaltada «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklengen eki insan yaqalanğanını bildirdi.
Aprel 12-de FSB Refat Alimovğa qarşı cinaiy iş açtı, amma bu aqta beyanatnı onıñ qorantası tek Refat aprel 23-te yaqalanğan soñ aldı.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Episi dört kişi şimdiki vaqıtta Aqmescit apishanesinde buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Jañaözendegi narazılıq bügin üşinşi künge wlastı. Oblıs ortalığı Aqtau men Jañaözen qalasınıñ ortalıq alañdarında narazılıq kün-tün demey jalğasuda. D..
Pol'şa men Belarus' şekarasındağı bosqındar dağdarısı aymaqtağı qauipti ülken qarsılasuğa, geosayasi teke-tireske aynalıp kete jazdap şaq qalğan-dı. B..
Halıq Birıñğay jinaqtauşı zeynetaqı qorınıñ zeynetaqı aqşasın alu üşin jetkilikti şekti arttıru turalı şeşimin tüsinbey dal. Bwl jañalıq eldi dür sil..
Qazaqstannıñ halıq sanı 19 million 170 mıñğa juıqtadı. Bwl turalı prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ qabıldauında bolğanda ükimet jetekşisi Asqar Mamin ..
Qasım-Jomart Toqaev "täuelsizdiktiñ 30 jıldığınabaylanıstı raqımşılıq turalı" zañğa qol qoydı. Bwl turalı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti jazdı. Atal..


text:
Martnıñ 16-ndan itibaren ve kelecek eki afta devamında Ukraina çetel vatandaşlarını ve vatandaşlıqsız şahıslarnı memleketke kirsetmeycek, dep bildire Azatlıq Radiosı Ukraina Tış işler nazirligi matbuat hızmetiniñ malümatına esaslanıp.
«Tedbirler martnıñ 16-nda saat 00:00-da (bazar künü, martnıñ 15-nden, bazarertesi, martnıñ 16-na, keçer gecesi) işke tüşürile ve eki afta aprelniñ 3-ne qadar devam etecek. Bu müddet bitkeninen mezkür tedbirler ya devam ettirilecek, ya da lâğu etilecek, er şey COVID-19 tarqaluvınen bağlıdır. Ukrainada yaşamaq (vaqtınca ya da daimiy) aqqı olğan çetel vatandaşları ve Ukraina Tış işler nazirliginiñ ayrı qararınen çetel diplomatik ve konsullıq hadimleri, halqara teşkilâtlarnıñ temsilcileri içün istisna yapılacaq», – dep aytıla Tış işler nazirliginiñ haberinde.
Tış işler nazirliginiñ konsullıq hızmeti departamentiniñ gece bildirgenine köre, çetel konsullıq müessiseleri vatandaşlarnı vaqtınca qabul etmey ve viza bermey, bu qarar martnıñ 14-nden berli çalışa. Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, martnıñ 16-ndan başlap yüzge yaqın keçiş noqtası vaqtınca qapatıla, daa aman-aman elli keçiş noqtasında yayalar vaqtınca keçirilmey.
Vaqtınca qapatılğan keçiş noqtalarını mında baqmañız mümkün.
Martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus yuqunçı sebebinden pandemiyanı ilân etti. Martnıñ 12-nde Ukrainada koronavirus yuqunçınıñ qırğınlıq telükesi ve onıñ tarqaluvına yol bermemek içün karantin başlandı. O, üç afta – aprelniñ 3-ne qadar devam etecek.
Ukrainada al-azırda üç koronavirus hastası qayd etildi, bir qadın vefat etti.


text:
Aprelniñ 29-nda advokat Ayzat İşimgulov Rusiyedeki Salavata şeerniñ 16-nci tüzetüv cezahanesinde tutulğan Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emil Cemadenovnı yoqladı. Bunı mayısnıñ 8-nde «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
İşimgulov siyasiy mabüsniñ apayı Liana Belâlovağa atfı etip, Cemadenov ceza izolâtorında aprelniñ 22-nden berli tutulğanını bildirdi.
Advokatnıñ sözlerine köre, apis etilgen Cemadenovnıñ sağlığınen bağlı problemleri bar – boğazı ve qolunda ağrı bar, şunıñ içün ağrısızlandırıcı ine urğanlar. Siyasiy mabüsniñ özü sağlığınıñ zayıflaşması suvuq oda sebebinden olğanını tüşüne.
Tüzetüv cezahanesinde Cemadenov Quran ve ruhset etilgen diniy edebiyatnı oquy.
«Kamerada qaranlıq, pek qıyın, amma oqup olam», – advokat qırımtatarnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Ayzat İşimgulov, Cemadenov ceza izolâtorında aman-aman bütün Ramanzan ayını ve umumen 160 keçirgenini ayttı.
«Yazıq ki, amma bayram künlerini de anda keçirecek. Dünya musulmanları muqaddes bayramlarımızdan birini qayd etkende, ballarımız ceza izolâtorlarında buluna. Bu iskenceler, başqa türlü buña ne demek daa mümkün. 24 saat devamında kamera nezareti altında dımlı ve suvuq divar ve taban. Ballarnıñ metinli mevamını, qaviy imanını ve küçlü ruhunı körip, olarnı yıqacaq olalar», – «Qırım birdemligi» Liana Belâlovanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ ceza izolâtorında qaluv müddeti iyunniñ 6-na qadar uzatıldı.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi bu davanıñ bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye akimiyeti ilhaq etilgen Qırımda dizel yaqıtınıñ fiyatını ucuzlatmağa söz bere: yaz yaqıtınıñ litri, qış yaqıtına köre, 1,1 rublege ucuzca olacaq. Böylece, Qırım ve Krasnodar ülkesi arasında fiyatlarnıñ farqı azlaşmaq kerek. Bu aqta “Rossiya-24” televizion kanalınıñ efirinde Rusiye baş naziriniñ muavini Dmitriy Kozak aytıp berdi.
“Cermaycılarnen soñki muşaveremizde añlaştıq ki, qış yaqıtından yaz yaqıtına keçkende, yaz fiyatlarını da qaytarmaq kerek olacaq. Soñki muşaveremiz tek tünevin oldı, ve anda bir qararğa keldik - dizel yaqıtınıñ fiyatı 1 ruble 10 kapikke tüşürilecek. Bugün Qırım ve Krasnodar ülkesiniñ arasında farq - 3 rubledir. O azlaşacaq”, - dedi o.
Daa evel Rusiye baş naziriniñ muavini Dmitriy Kozak, Rusiye akimiyeti ilhaq etilgen Qırımda benzin ve dizel yaqıtınıñ fiyatlarını turğunlaştırmaq içün tedbirler azırlağanını bildirdi. Olar yılnıñ ortasına qadar Qırım fiyatlarını Rusiye fiyatlarınen bir etecek ola.
2019 senesi martta “TES” Qırım yaqıt şirketiniñ stantsiyalarında benzin fiyatınıñ paalılaşması qayd etildi.
Aprel ayında Rusiye antimonopol hızmeti yarımadağa cermay mahsulatlarını teslim etken doquz şirketke qarşı dava açtı.
Qomşu Rusiyege köre Qırımda benzin fiyatları yüksekçe olğanını ve bu Keriç keçitiniñ işine bağlı olğanını iyülniñ ortasında Qırımnıñ rusiyeli başlığı – Sergey Aksönov qayd eteken edi.


text:
Advokat mayısnıñ 21-nde Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «devlet hainliginen» qabaatlanğan Qırım sakini İvan Yatskinge çıqarğan ükümni temyiz etecek.
Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Yatskinniñ advokatı Nikolay Polozov aytıp berdi.
Soçi şeerindeki umumiy yurisdiktsiya Üçünci istinaf mahkemesinde bu ükümni temyiz etecekmiz», – dedi advokat.
Polozovnıñ aytqanına köre, şu 11 yıl apis cezasına 2019 senesinden berli tevqif altında bulunması da kire. Bu üküm boyunca Yatskinge 9,5 yıldan az müddet qaldı.
Mahkeme oturışında Yatskinniñ ömür arqadaşı Gülnara Kadırova da bulunğan. Üküm çıqarılğan soñ, İvan Yatskin anası Taisiyanen laf etip olğan.
Mayısnıñ 21-nde Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «devlet hainliginen» qabaatlanğan Qırım sakini İvan Yatskinge üküm çıqardı. Alla Hineviçniñ reisliginde qadılar kollegiyası İvan Yatskinni bir yıl sıñırlav ile 11 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova İvan Yatskinniñ ukmüni takbih etti.
Yatskin «devlet hainliginen» qabaatlandı (Rusiye ceza qanunnamesiniñ 275 maddesi – QA). Bu dava boyunca bütün mahkeme oturışları qapalı keçirildi, mahkeme, dava materiallarında devlet sırı olğanına atfı ete edi.
Qırımnıñ Curçı rayonınıñ Aybar (Voykovo) köyüniñ sakini İvan Yatskin 2019 yılda oktâbr 16-sında tutuldı. Bu dekabr ayında belli oldı.
Rusiye tahqiqatı, Yatskin Qırımda olıp, UMT ile işbirlik yaptı ve «Rusiyeniñ devlet sırı» olğan malümatnı olarğa bildirdi, dep ayta.
Qırım.Aqiqatnıñ Ukraina telükesizlik hızmetine yollağan muracaat cevabında İvan Yatskin UTH ile işbirligi yapmadı, dep aytıla.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi İvan Yatskinni siyasiy mabüs dep tanıdı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımtatar Milliy Meclisine Ukraina prezidenti saylavlarında onıñ namzetine qoltutqanı içün teşekkürler bildirdi.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azalarına işanç ve yardımları içün teşekkürler bildirem. Qırımda Ukraina devlet mustaqilligi temin etilecek, qırımtatar halqı – yarımadanıñ tamır halqı – tuvğan toprağında bütün aqlarını ğayrıdan tiklep olur», – dep yazdı Poroşenko Facebook saifesinde.
Qırımtatar Milliy Meclisi Ukrainanıñ şimdiki prezidenti Petro Poroşenkoğa qoltutqanını bildirip, Ukraina vatandaşlarını martnıñ 31-nde olacaq saylavlarda «Ukraina prezidenti vazifesine Poroşenkonıñ namzetine rey bermege» ve qırımlılarnı memleketniñ esas qısmında bulunğan saylav bölüklerinde saylavlarda iştirak etmege çağırdı.
Merkeziy saylav komissiyası 2019 Senesi martnıñ 31-nde olacaq Ukraina prezidenti saylavlarında saylav bülletenleriniñ şekli ve metnini tasdıqladı. Ukraina prezidenti vazifesine 5 namzetniñ qaydı lâğu etilgen soñ rey berüv bülleteninde 39 namzetniñ soyadı olacaq.
Martnıñ 31-nde Ukrainada prezident saylavları olacaq. Qırımlılar esas Ukrainada rey bere bile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynı dekabrniñ 9-nda Parijde Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile keçirecek «Normand muzakerelerinden» Qırım meselesini çıqarmamasına çağıra.
Umerov, müracaatını Facebookta aydınlattı.
«Rusiye Federatsiyası tarafından vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarınen bağlı er angi muzakerelerden Qırım mevzusı çıqarılmamalı, dep beyan etem. Qırım «qavuslardan» çıqarılmamalı. «Normand formatında» körüşüvni Qırımsız keçirmege aşıqmamaq kerek. Soñra Rusiye vekilleri ve Gazpromğa bağlı Avropa memurları Ukraina iştirak etip, «Qırım meselesini» kötermedi, demek, qanunsız ilhaqnı tanıdı, dep aytacaq», – dep tüşüne İlmi Umerov.
Meclis reisiniñ muavini, «Ukraina topraq bütünligi 2014 senesiniñ başında olğan devlet sıñırlarında ğayrıdan tiklengenine, Rusiye askerleri ve arbiy birleşmeleri Ukrainadan çıqarılğanına qadar Rusiyege qarşı sanktsiyalar quvetleştirmeli», dep qoştı.
Umerov, Zelenskıynı Ukraina Yuqarı Radasınıñ kün tertibine üç qanun leyhasını kirsetmesine çağıra: «Tamır halqlar qanunı», «Qırımtatar halqınıñ statusına dair qanun», «Ukraina Anayasasınıñ 10-uncı maddesine kirsetilecek deñişmeler qanunı».
«Qırımtatar halqınıñ aqlarını yerine ketirecek qanunlarnıñ qabul etilüvi Ukrainanıñ areketleri cemiyetniñ demokratizatsiyası ve adaletke ıntılmasına yönelgenini tasdıqlaycaq», – dep qoştı Umerov.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Zelenskıynı Qırım meselesini dekabrniñ 9-nda keçirilecek «normand formatı» körüşüvinde kötermesine çağırdı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, «Qırım içün «Ştaynmayyer formulası yoq» ve halqara ortaqlar olmasa, yarımadanı işğalden qurtarmaq imkânsız olacaq, dedi.
«Normand formatındaki» körüşüv dekabrniñ 9-nda Parijde ötkerilmeli. Böyle muzakereler soñki sefer 2016 senesi oktâbr ayında keçirilgen edi. Ukraina prezidenti Zelenskıynıñ aytqanına köre, «norman dördü» memleketleriniñ liderleri esirlerniñ qaytuvı, ateş toqtatıluvı, Ukraina-Rusiye sıñırınıñ kontroli ve Donbastaki saylavlarnı muzakere etecekler.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasında terakt keçirgen İzmail sakini Nikolay İorgovnı qıdıra. Bunı hızmetniñ spikeri Yelena Gitlânskaya bildirdi.
«Bizler (UHH – QA) ögrendik ki, teraktnı kerçekleştirgen şahıslardan biri İzmail sakini İorgov Nikolay ola. Qırım, Rusiye Federatsiyasına bir qaç kere barğan edi. O, mahsus hızmetlerniñ reberlerinen bağ tutqan edi», – dep ayttı o brifingde, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ malümatına köre, İorgov fevral 24-te Rusiye işğal etken Qırımğa ketip, andan Murmanskqa yol aldı ve mahsus azırlıqtan keçti. Mart ayında Donbasstaki Alçevsk şeerine keldi, Ukrainağa qaytmazdan evel mart 25-28 künleri Qırımda soñki azırlıq kördi.
Novoalekseyevka qasabasında aprel 14-te terakt olıp keçti. VAZ-2101 maşinası patladı. Bir insan elâk oldı, altı kişi yaralandı.
Mayıs 9-da Ukraina havfsızlıq hızmeti aprel 14-te Novoalekseyevkada patlav kerçekleştirgen bir qaç insan yaqalanğanını bildirgen edi.
Herson vilâyeti Geniçesk rayonınıñ Novoalekseyevka qasabası 2014 senesinden berli Rusiye işğal etken Qırım ile memuriy sıñırda yerleşmekte.


text:
Cuma kününe keçer gecesi Dniproğa raketa darbesi endirildi, mesken kvartal ve naqliyat müessisesi zarar kördi, can bergenler bar, dep bildire yerli memuriyet. Gece raketa darbesi aqqında Mıkolayıv akimiyeti de bildirdi: doquz qatlı ev viran etildi, anda insanlarnıñ olması büyük ihtimal.
Dnipropetrovsk vilâyetiniñ memuriyet yolbaşçısı Valentin Rezniçenko Telegram kanalında Dniproğa kerçekleştirilgen raketa darbelerinden soñ bir kişi elâk oldı, beş insan yaralandı, dep yazdı. Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, mesken kvartal ve naqliyat müessisesi zarar kördi.
«Duşman raketaları naqliyat müessisesini yoq etti. Darbeden soñ çıqqan yanğından 52 avtobus yandı, daa 98 danesi zarar kördi», – dep yazdı Rezniçenko.
Dnipro şeer yolbaşçısı Boris Filatov naqliyat müessisesine «İskander» raketalarınen ücüm etildi, dep qayd etti.
Şeerde «bir qaç çoq qatlı bina, gimnaziya, tükân ve memuriy binalar zarar kördi», dep qayd etti Rezniçenko. Bundan ğayrı, vilâyet memuriyetiniñ yolbaşçısı tarif etkenine köre, Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı «Grad» ve ağır toplardan Nikopol rayonına üç darbe endirdi.
Cumaaqşamı kününe keçer gecesi Dnipro raketa ateşine oğradı. Rezniçenko aytqanına köre, dört insan elâk oldı, aralarıda 8 yaşında oğlançıq ve 9 yaşında qızçıq bar.
Mıkolayıv vilâyetiniñ memuriyet yolbaşçısı Vitaliy Kim Telegram kanalında cuma kününe keçer gecesi Mıkolayıv rayonında yedi patlav oldı, dep yazdı, eñ az ekisi şeer tışında oldı. Onıñ aytqanına köre, eki raketa mesken rayonğa, bir danesi doquz qatlı evge tüşti. «Ciddiy zararlar, insanlar bar», – dep yaza Kim.
Kim viraneler altında qalğan qadınnı qurtardı, dep bildirdi. Sekiz kişi yaralandı. Akimiyet zarar körgenlerniñ sayısını bilmek içün ev sakinleriniñ cedvellerini teşkere.
Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı büyük ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine ava darbelerini endire. Moskva vatandaşlarğa ücüm etkenini inkâr ete.
BM sentâbrniñ 25-ne qadar Ukrayınada Rusiyeniñ büyük ücümi neticesinde 14 844 insannıñ zarar körgenini tasdıqlap oldı: 5996 kişi elâk oldı ve 8848 insan yaralandı. BM, kerçek raqamlar daa yüksek, dep tüşüne.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
AQŞ Florida ştatınıñ senatorı, Respublikaşıldar partiyasınıñ ökili öziniñ äleumettik jeli paraqşası arqılı Venesuelanıñ prezidenti Nikolas Madruroğa K..
Venesuelanıñ Iranğa saparlay kelgen delegaciyasımen kezdesken Iran SİM basşısı Mwhammed Jevad Zarif sırtqı küşterdiñ aralasuına qarsı ekenin bildirdi...
Asqar Mämin bastağan ükimettiñ jaña qwramı bekitildi. Bwl turalı Aqorda saytı habarlap otır. Qazaqstan Respublikası Ükimetiniñ qwramı turalı Qazaqs..
Venesuela prezidenti Nikolas Maduronıñ halıqaralıq gumanitarlıq kömekterdiñ elge kiruine tıyım saluı el şekarasına jaqın aymaqtarda oppoziciya men qar..
Erbolat Dosaev Wlttıq Bank törağası bolıp tağayındaldı. Parlament senatı Wlttıq Banktiñ su jaña törağası Dosaevtıñ kandidaturasın bir auızdan maqwlda..


text:
Aqyardaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresinde iyünniñ 18-nde olacaq yaramay ava aqqında bildirip, ihtiyac olmağanda evlerini terk etmemelerini rica eteler.
«Yaqın bir qaç saatta Aqyarda küçlü yağmur yağacaq, 30 mm ve ziyadesi. Şahsiy naqliyatta yolğa çıqmaqtan ve açıq yerlerde kezmekten vazgeçmeli», – dep aytıla müessise saytında.
İyünniñ 18-nde Aqyarda burçaqlı yağmur yağdı.
Qırımda iyünniñ 18-nde ve 19-nda bazı yerlerde küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratınen yel esmesi beklenile.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım Sağlıq Nazirliginde, tünevin koronavirustan daa bir adam vefat etkenini bildirdiler.
Müessise köstergen statistika malümatında, Qırımda bu infektsiyadan umumen 34 adam vefat etkeni qayd etile.
"Tibbiy nezaret altında 1516 adam bar, olardan evlerinde 12 adam baqıla, hastahanelerde 1356 yata, observatorlarda 148 adam bar", - denile beyanatta.
Akimiyetniñ malümatına köre, umumen Qırımda 2845 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 93-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. Bütün vaqıtta umumen 1845 adam yahşı oldı, 33 adam ödli. Aqyarda 571 adam hastalandı, 430 adam tedaviylendi, 19 adam vefat eti.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ eñ yüksek sayısı sentâbrniñ ortasında olacaq, dep beklenile.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sudaqta şeer iskelesi yanında qurtarıcılar, suvdan aqay cesedini çıqardı. Bunı Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti bildire.
"Saat 8:15 (sentâbr 29-ında - QA) Sudaqta şeer iskelesi yanında 5 metr terenliginde aqay cesedi olğanı aqqında bildirüv keldi. Qurtarıcı dalıcılar, o yerge kelip, cesedni yalığa çıqardı", - denile beyanatta.
Bundan ğayrı, müessisege köre, sentâbr 29-ında Kezlevde (Yevpatoriya) de suv qazası oldı.
"Çayka" sanatoriyiniñ plâjı qarşısında 1941 senesi doğma aqay, deñizge kirdi ve yaramadı, yanında olğan adamlar onı suvdan çıqardı. Acele yardım hadimleri vaqia yerine kelgende, aqaynıñ ölümini qayd etti", - qoştılar müessisede.
Müessise malümatına köre, yılnıñ başından berli Qırımda 90 suv qazası oldı, 64 adam elâk oldı.


text:
Germaniya öziniñ äue küşterin F-35 wşaqtarımen küşeytpek. Bwl turalı bir kün bwrın Germaniya ükimeti mälimdedi.
Germaniya äue küşteri 40 jıldan beri «Tornado» reaktivti wşağın qoldanıp keledi. Bwl nemis äue küşterinde amerikalıq yadrolıq qarudı tasımaldauğa qabiletti birden bir raektivti wşaq sanalğan. Geraniya biligi qorğanıs küşterin modernizaciyalau bağdarlamasın jasap, oğan 100 mlrd evro qarjı böldi.
Atalmış bağdardama ayasında Germaniya AQŞ-tan 35 dana F-35 wşaqtarın satıp almaq. Locheed Martin kompaniyası öndiretin atalmış wşaq älemdegi eñ ozıq soğıs wşağı sanaladı. Al, onı paydalanuşı elder sanı onğa da jetpeydi.


text:
1783 senesi aprel ayında Gireylerniñ ulu devleti – Qırım hanlığı yoq oldı. Qırımnıñ bütün büyük şeer ve meskün yerlerinde Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında beyanname oquldı. Peterburgda vesiqanıñ qanunsız sürette qabul etilgeni aqqında kimse tüşnmey edi. Qırımtatarlar ant etmekten vazgeçtiler…
Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» serlevalı video bloklarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov.
Videoda «Larişes» müzeyi saytından ve Qasevet mecmuasından alınğan resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla


text:
Mor-Gabriêl’ monastıre
Berwaqıt Anadoluda 5/2022
Berwaqıt Anadoluda - 5/2022
Anadolu meñ yıllar däwamında borınğı mädäniyätlärne qabul itä, biredä törle mädäniyätlär häm däwlätlär çäçäk ata. Śivilizaśiyälär ber-ber artlı häm özleksez kilep urnaşa biregä. Anadolu cirläre alarnıñ härbersen yaxşı möğaläma häm xörmät belän qarşı ala. Törle tradiśiyälär, törle tellär häm töle ışanular xökem sörgän geografiyägä äylänä. Anadoluda bu inanularnıñ izge urınnarı häm arxitektura qorılmaları urnaşqan. Meñlägän yıllarnıñ şahitlığı tiñsez berençelär häm iñ borınğılarnı qarşıbızğa çığara. Şuña kürä bez sezga añlatqan äyberlärneñ kübese Anadoluda ğına tügel, dön’yada da berençe, täwge.
Bügenge yazmabızda da Anadolu mozaikasın täşkil itkän izge urınnarnıñ berse - bu cirlärneñ baylığın çağıldırğan Mor-Gabriêl’ monastıre turında süz alıp barabız.
Mor – Gabriêl’ monastıre assiriyälelär izge dip sanağan häm Watannarı itep qabul itkän Tur Abdin töbägendä urnaşqan. Bügenge köndä Mardinnıñ Midyat ilçäse tiräsen assiriyälelär Tur Abdin dip yörtälär. Xristian dineneñ berençe çorlarınnan başlap bu töbäktä bik küp ğıybadätxanälär häm monastır’lar tözelgän. Stil’läre arqasında bu qorılmalar assiriya pravoslaviye cämäğäteneñ original’ arxitektura äsärläre bulıp sanala.
Bügenge Tur Abdin, yäğ’ni Mardinnıñ Midyat ilçäse tiräse, soñğı antik häm Urta ğasır çirkäwläre häm monastır’ları belän YUNESKOnıñ Bötendön’ya mirası isemlegendä. Bu- tradiśiyäläre, mädäniyäte häm borıñğı xalıqları belän ütkän häm xäzerge zaman ber-bersenä nıq bäylängän töbäk. Mor - Gabriêl monastıre da dön’yada äle dä qullanıla torğan iñ borıñğı assiriya pravoslaviye monastıre. 1600 yıllıq monastır’ şulay uq "Deyrulumur" dip atala. Ul “tormış monastıre” yäki “ruxanilar yortı” digänne, “Mor” süze isä “izge” digänne añlata.
Mor - Gabriêl’ monastıre da barlıq monastır’lar kebek ğadäti tormış ağımınnan yıraqta, tabiği şartları qyın bulğan urında urnaşqan. Biyektä, imän ağaçları arasında, yalğız yäşäw, üz êçenä biklänü urını ul. Töbäkkä xas bulğan başqa qorılmalar kebek monastır’ da sarı izvest’taştan salınğan. Ul üzeneñ ğacäyep taş êşe, zurlığı, yıllarğa bireşmäwe belän iğ’tibarnı cälep itä. Anı kürüçelär monastır’nıñ yözlärçä yıl êlek tözelgänenä ışanmıylar.
Dön’yada haman da qullanılğan iñ borıñğı monastır’ Mor – Gabriêldä “Ğaysä päyğambärneñ qanı häm iten” simvollaştırğan öçen yözem motivı yış qullanıla. Ul yalğız qalu bülmäläre, manara, gömbäzle qorılmalardan häm terrasalardan tora. Läkin binanıñ 4 öleşe kilüçelär öçen açıq. Alar: Böyek çirkäw, Mär’yäm ana çirkäwe, Çuqındıru bülmäse häm İzgelär yortı. Böyek çirkäw altın mozaikalar belän qaplanğan tüşäme belän iğ’tibarnı cälep itä. Bu mozaika dön’yadağı iñ borıñğı mozaika qaplağıçlarınıñ berse, şul uq waqıtta Türkiyeneñ dä iñ borıñğı tüşäm mozaikası. Qızğanıç, mongol höcüme waqıtında anıñ küpçelegen talıylar häm yuq itälär.
Monastır’nıñ tağın ber iğ’tibarnı cälep itüçe öleşe - İzgelär yortı. Biredä 15 uyımğa kümelgän 12 meñ ruxaninıñ qabere bar. İzgelär yortı - Tur Abdin töbägendäge iñ zur törbälärneñ berse. Ruxanilar yözläre könçığışqa qaratıp utırğan kileş kümelgän bu qabergä. Mor Gabriêl’ isä alçaq küñellelekneñ çağılışı bularaq uyımnarğa tügel, üzeneñ wasıyäte nigezendä utırğan kileş cirgä kümelgän.
Mor Gabriel’ monastıre assiriyälelär öçen bik möhim, çönki ul ikençe Qodüs bulıp sanala. Monastır’ğa, dini taläplärne ütäp, 7 tapqır kilüçelär palomnik (xaci) bulalar.
Assiriyälelär – Mesopotamiyäneñ borıñğı xalıqlarınıñ berse häm xristian dinen qabul itkan berençe cämğıyät’. Bu xalıqnıñ ütkäne 5500 yıl êlekkegä barıp totaşa. Alar meñlägän yıllar bu cirdä yäşägän, alar - Anadolu baylığınıñ çağılışı.
Bügenge yazmabızda Mardinnıñ Midyat ilçäsendä urnaşqan, borıñğı assiriya cämğıyäteneñ ğıybadätxanälärennän berse bulğan Mor-Gabriêl’ monastıre xaqında süz alıp bardıq.
Avtor: Näslihan Değirmäncioğlu
Bäyläneşle xäbärlär
Törek ğalime Êrkan Karagözneñ "Tatar balalar uyınnarı" isemle kitabına qısqaça küzätü
Nogayşa 13/2022: ZARRELERDİÑ AYTQANI (3)
Bu yuma em “ZARRELERDİÑ AYTQANI (III)” baresinde habarlasamız... (Bu hafta da “zerrelerin dile getirdikleri” konular hakkında sohbet edeceğiz)


text:
Qırımdan yarımadanıñ 10 ay devam etken işğali vaqtından 10 biñ qırımtatarı köçip ketti.
Bunı TVi telekanalı efirinde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Qırımnınıñ qanunsız işğlinden sebep bir 20 biñ insan evlerini terk etmege mecbur oldı, olardan 9-10 biñ – qırımtatarı. Olar yarımadadan Ukrainanıñ diger regionalıran köçip ketti. Akimiyet, Meclisimiz kibi, olrağa yardım ete», – dedi o.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.